Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég skil að henni svíði það nokkuð að geta ekki átt samneyti við VG í ríkisstjórn. Ég hugsa að það gæti verið dálítið gaman að vera með VG í ríkisstjórn. En mig langar eiginlega að halda áfram aftur með VG. Ég á svo erfitt með að skilja þetta alveg til fulls. Þeir segja líka í stefnu sinni, með leyfi forseta: „Endurúthlutun felst annars vegar í tímabundinni ráðstöfun leyfa“ - þarna kemur þessi tímabundna ráðstöfun, alveg klárlega - „og skal að hluta vera bundin útgerðarformum og veiðiaðferðum, og hins vegar í uppboði, að hluta bundin svæðum landsins og sveitarfélögum og þeim aðilum boðið að skilgreina leiðir til úthlutunar. Við endurúthlutun veitir ríkið leyfi þar sem skýrt er kveðið á um eignarhald þjóðarinnar, að kvótinn sé óframseljanlegur og það veiðigjald sem rukkað verður.“ [[Forseti hringir.]] Mér finnst þetta vera eins og lesið upp úr tillögum okkar sem ég minntist á áðan. Ég veit að það er mjög ósanngjarnt að biðja þingmanninn að túlka orð og hugsanir Vinstri grænna. En skilur hv. þingmaður þetta betur en ég?
Herra forseti. Nei, ég skil þetta ekki. En hv. þingmenn Vinstri grænna verða auðvitað að útskýra það. Það sem ég er svo hissa á er hversu ákafir stuðningsmenn hv. þingmenn Vinstri grænna eru við þetta frumvarp. Ég hef verið í ríkisstjórn og veit að við þurfum að gera málamiðlanir. Við gerðum málamiðlun varðandi fiskveiðistjórnarkerfið, en þá gátum við þó sagt: Okkur finnst best að hafa þetta svona, en veljum næstbestu leiðina. Af því að um það náðist samkomulag. En ég hef ekki heyrt þetta í ræðum eða fjölmiðlaumfjöllun hv. þingmanna. Má vera að það komi nú í umræðunni því að hún er langt frá því að vera búin í þessari lotu.
Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um.
Borist hafa þrjú bréf frá ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 360, um kostnað ríkissjóðs við kísilverið á Bakka, frá Birgi Þórarinssyni, á þskj. 366, um kennitöluflakk, frá Willum Þór Þórssyni, og á þskj. 374, um kennitöluflakk, frá Margréti Tryggvadóttur.
Til svara eru: Forsætisráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.
Herra forseti. Hæstv. ráðherra hefur verið ónísk á að lofa eigin verk. Hún hefur sagt að verið væri að auka fé til háskólastigsins um 5% á næsta ári og að háskólarnir muni ná OECD-meðaltali 2020. Þetta hefur svo hver stjórnarþingmaðurinn á fætur öðrum lapið upp í fjárlagaumræðunni. Það væri vissulega ánægjulegt ef þetta væri rétt en hvort tveggja er rangt. Í fjárlögum kemur skýrt fram að árið 2019 bætast við 705 milljónir eða 1,6% umfram launa- og verðlagsbreytingar. Árið 2020 er svo gert ráð fyrir 463 milljónum eða 1.168 milljónum næstu tvö ár. Það er því hvorki verið að auka fjármagn til háskólastigsins um 5% á næsta ári, nema með beitingu einhverrar bókhaldsleikfimi, og við munum heldur ekki ná meðaltali OECD árið 2020. Til að ná því markmiði þyrfti að auka útgjöld um 3 milljarða til háskólastigsins á ári. Fjármálaáætlun 2019–2023 gerir ráð fyrir 2,7 milljörðum til viðbótar næstu fimm árin til háskólastigsins í heild sinni. Við þyrftum að margfalda þá tölu til að ná meðaltali Norðurlandanna. Ríkisstjórnin ætlar því hvorki að standa við þau loforð að háskólar nái meðaltali OECD-ríkjanna né Norðurlandanna á tímabilinu. Ráðherra virðist samkvæmt skilningi okkar og útreikningum ætla að stefna að meðaltali OECD eins og það var árið 2014. Því spyr ég hæstv. menntamálaráðherra hvort hún fari vísvitandi með rangt mál og hvaða skýringar hún gefi á villandi málflutningi. Ætlar hæstv. ráðherra kannski að ná þessu markmiði með öðrum leiðum, svo sem með því að fækka nemendum?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhuga hans á háskólastiginu og fyrir þá leikfimi sem ég vil kalla það hvernig hann reiknar þetta út. Það vill þannig til að við erum með vinnuhóp í mennta- og menningarmálaráðuneytinu og erum að vinna að þessum tölum og ég er ekki með sömu tölur og hv. þingmaður. Við stefnum að því að ná OECD-meðaltalinu árið 2020. Við erum með tölur sem benda til þess að við séum að nálgast það vegna þess að þessi ríkisstjórn er að leggja í óhemjumiklar fjárfestingar á háskólastiginu, eins og var löngu tímabært. Hv. þingmaður hlýtur að fagna því að við erum að tala um milljarðaaukningu. Hvernig stendur á því að rektorar þessa lands eru gríðarlega ánægðir með þá aukningu sem á sér stað? Er það virkilega þannig að hv. þingmaður sé í það mikilli pólitík að hann geti ekki einu sinni séð að verið er að vinna gott dagsverk er varðar háskólastigið? Mér finnst það sem við sjáum mjög jákvætt og skil eiginlega ekki svona pólitík, að menn geti ekki horft fram á þær staðreyndir sem við erum með. Þetta liggur allt fyrir.
Herra forseti. Já, það er kannski ekkert skrýtið að ég hafi áhuga á háskólastiginu eins og væntanlega allir þingmenn hér inni. Það hefur fátt verið meira rætt en það hvað skólarnir okkar skipta miklu máli þegar kemur að því að búa sig undir gjörbreytta framtíð. Ég hvet hæstv. ráðherra til að leggja fram gögn. Það nægir nefnilega ekki að segja hlutina nógu oft til að fólk trúi því. Bara á þessu ári vantar nefnilega 3.143 millj. kr. til að ná meðaltali OECD um útgjöld á hvern nemanda á ári ef allt er tekið inn í, hagvöxtur og fjöldi nemenda. Ég ítreka líka að formaður fjárlaganefndar hefur upplýst um þennan vinnuhóp og segir þar að verið sé að finna bestu leiðina til að ná þessu markmiði. Ég kalla þá bara eftir reikningsgögnum þannig að við getum séð þetta svart á hvítu og ég ítreka spurninguna: Kemur til greina að ná þessu með því að fækka nemendum?
Virðulegi forseti. Það sem kemur til greina er að stórbæta og auka við háskólastigið. Það er það sem þessi ríkisstjórn hefur verið að gera. Aukningin á milli ára er 5,2% og hún var rúm 5% á síðasta ári þannig að grunnurinn er búinn að hækka verulega. Ég veit að það kann að vera leitt fyrir formann Samfylkingarinnar að þetta sé ekki að gerast á hans vakt. Ég skil það vel. Hins vegar er það svo að vinna þessa hóps gengur bara býsna vel. Ég er að fá þetta í lokadrögum vonandi á allra næstu dögum og ég er svo sannarlega tilbúin til að deila því með þingheimi enda tel ég að þingheimur eigi rétt á þessum upplýsingum. Ég vil leggja áherslu á að það stendur svo sannarlega ekki til að fækka nemendum til að ná þessu markmiði. Það er af og frá.
Herra forseti. Í skýrslu nefndar um framtíð íslenskrar peningastefnu tekur starfshópur sem gerði skýrsluna þá grundvallarafstöðu, eins og komist var að orði, að húsnæðisverð eigi ekki heima í verðbólgumarkmiði Seðlabanka Íslands og það eigi ekki að beita stýrivöxtum gegn fasteignaverði. Þessi afstaða stýrihópsins er ítarlega rökstudd í skýrslunni, m.a. með vísan til þess að á síðustu árum hafi fasteignaliður vísitölunnar hækkað um 15–20%, en á sama tíma hafi mælst 3–5% verðhjöðnun á innfluttum vörum. Þá segir að það sé mikið efamál að svo mikil hækkun á einum vöruflokki, eins og það er orðað, þ.e. húsnæði, sem raun ber vitni, geti talist raunveruleg verðbólga. Af þessum ástæðum og reyndar fleiri sem eru ítarlega raktar í þessari skýrslu, sem við höfðum nú tækifæri til að ræða ítarlega fyrir nokkru, gerir starfshópurinn það að sinni tillögu, sem er númeruð einhvers staðar sem ég finn ekki hérna, hún er einhvers staðar á bilinu 4–6 í þessum margþættu tillögum, að húsnæðisliðurinn verði ekki reiknaður með þegar mörkuð er og framkvæmd stefna Seðlabankans í peningamálum. Hefur hæstv. ráðherra mótað sér afstöðu til þessarar tillögu? Og telur ráðherra að liður sem geti ekki talist raunveruleg verðbólga eigi erindi inn í mælingu á vísitölu sem er beitt [[Forseti hringir.]]á lán vegna fasteignakaupa?
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er reyndar áhugavert, það rann upp fyrir mér þegar ég hlýddi á hv. þingmann, að þetta tiltekna atriði kom ekki mikið til umræðu í þeim umræðum sem við áttum á dögunum um skýrsluna um framtíð íslenskrar peningastefnu. Það er því gott að við höfum tækifæri til að ræða þessa tillögu hér. Nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að rétt sé að taka fasteignaliðinn út úr vísitölunni, og það má segja að gagnrýni nefndarinnar á þetta byggi á tvíþættum rökum, ef ég kann þetta rétt, annars vegar þau almennu sjónarmið að húsnæði sé langtímafjárfesting sem eigi ekki heima í reglubundnum mælingum á neysluvísitölu sem mæla skammtímaneyslu í samfélaginu, en hins vegar gerir nefndin líka allmiklar athugasemdir við það hvernig útreikningum liðarins er háttað og telur að það sé gert með öðrum hætti hér á landi en annars staðar þar sem húsnæðisliðurinn er inni í neysluvísitölu. Svíþjóð er nefnt sem samanburðardæmi í skýrslu nefndarinnar. Það sem ég hef gert, eins og kom fram að ég tel í máli mínu hér í umræðum á dögunum, er að ég hef sett af stað starfshóp sem er að vinna úr öllum tillögum nefndarinnar. Annars vegar er verkefnið að semja nýtt lagafrumvarp um Seðlabanka Íslands og taka þar inn þær tillögur sem beinlínis lúta að því. Þessi liður heyrir ekki undir sérstaklega þá vinnu, en er hins vegar sömuleiðis í farvegi hjá þessum starfshópi. Ég vænti þess að niðurstöður hans muni liggja fyrir í febrúar. Þá munum við vera komin með nokkuð heildstæða sýn um hvað verði gert í þessum efnum. Hv. þingmaður spyr um mína afstöðu. Ég ætla bara að vera heiðarleg með það að ég hef óskað eftir því að fá mótrökin við þessu, því að ég tel rétt að við tökum þá ígrunduðu afstöðu til þess, en mér fannst rök nefndarinnar mikilvæg. Ég tel að þau kalli á það að við gefum þessu ígrundaða skoðun.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið og nota þetta tækifæri til að hvetja hæstv. ráðherra til dáða í þessu efni. Ég vil leyfa mér að lýsa þeirri sannfæringu minni að húsnæðisliðurinna eigi alls ekki heima í vísitölunni og fyrir alla muni á hún ekki heima þar þegar þessi starfshópur hefur rökstutt að þetta sé ekki eiginleg verðbólga heldur til marks um einhvers konar hliðrun á verði. Ég þakka ráðherra fyrir að víkja að því starfi sem í gangi er varðandi endurskoðun á lögum um Seðlabankann. Í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar er boðað frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands. Þar er svo sem ekki verið að sóa pappírnum því að aðeins er sagt að þar séu ýmsar breytingar. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðherra hvaða markmið hafi verið sett í þá vinnu og hverjar þær breytingar séu helstar sem vænta megi í því frumvarpi.
Herra forseti. Í þessari vinnu er horft til þess að fylgja niðurstöðum nefndarinnar, m.a. um sameiningu Fjármálaeftirlits og Seðlabanka að hluta eða heild. Við horfum á það sem verkefni að þetta verði sameining, heildarsameining þessara tveggja stofnana, og það þýðir breytt stjórnskipulag á Seðlabankanum. Það þýðir fjölgun aðstoðarseðlabankastjóra til að hafa eftirlit með ólíkum þáttum því að fjármálaeftirlit og fjármálastöðugleiki verða ríkari þættir í starfi Seðlabankans en áður. Hvað varðar síðan það sem hv. þingmaður nefndi hér í sinni fyrri fyrirspurn þá tel ég rétt að við fáum tækifæri til að ræða það í þinginu, af því að Seðlabankinn hefur haldið fram öðrum sjónarmiðum þegar kemur að húsnæðislið neysluvísitölunnar og telur að þetta sé svo ríkur þáttur í almennri eyðslu landsmanna að rétt sé að mæla hann með einhverjum hætti. En nefndin, eins og ég sagði áðan, kemst að allt annarri niðurstöðu. Starfshópurinn sem fer með þetta verkefni, endurskoðun laga um Seðlabankann, fer enn fremur með önnur verkefni, endurskoðun [[Forseti hringir.]]á samningi Seðlabankans og ríkisins um verðbólgumarkmið Seðlabankans og annað slíkt. Þannig að ég vænti þess að við fáum tækifæri til að [[Forseti hringir.]]ræða þetta hér á þingi eftir áramót.
Hæstv. forseti. Í síðustu viku afgreiddi þingið fjárlagfrumvarp 2019 til 3. umr. Í þeirri umræðu með nafnakalli afneitaði stjórnarmeirihlutinn fátækasta fólki á Íslandi þrisvar áður en bjalla forsetans gall tvisvar. Það er ljóst að fátækasta fólk á Íslandi þarf að bíða enn um sinn eftir réttlæti í boði Katrínar Jakobsdóttur og hennar ríkisstjórnar. Í útgefinni ályktun frá stjórn Öryrkjabandalagsins frá 22. nóvember auglýsir ÖBÍ eftir virðingunni og segir, með leyfi forseta: „Stjórn ÖBÍ lítur á afgreiðslu annarrar umræðu um fjárlagafrumvarpið sem alvarleg svik við gefin loforð.“ Um leið auglýsir stjórnin eftir því „góða samráði“ sem ríkisstjórnin er stöðugt að hreykja sér af. Ríkisstjórnin kaus að mæta þessum hópi með kylfu og gulrót að vopni, gulrót sem felst í því að menn fái kjarabætur en kylfu sem gerir öryrkjum að gangast undir starfsgetumat áður en það er eiginlega tilbúið út af fyrir sig. Mig langar til þess að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún hyggist beita áhrifum sínum nú milli 2. og 3. umr. til þess að þær bætur sem búið var að lofa Öryrkjabandalaginu, þ.e. þessum 4 milljörðum sem eru nota bene til, að þetta ágæta fólk sem berst við fátækt á hverjum degi verði ekki látið bíða eftir réttlæti enn um sinn heldur fái þessa 4 milljarða inn í bætur nú þegar um áramótin.
Herra forseti. Ég fagna því að hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson vilji ræða réttlæti hér í sölum Alþingis, því að þá finnst mér rétt að ræða hvað við höfum verið að gera, ekki bara í þeim fjárlögum sem enn eru til umræðu á Alþingi heldur líka í síðustu fjárlögum. Hv. þingmaður nefnir hér sérstaklega stöðu öryrkja. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er einn af viðkvæmustu hópum samfélagsins. Það er þess vegna sem sú ríkisstjórn sem nú situr hefur aukið framlög. Ef fjárlögin verða að lögum hér eins og þau líta út nú eftir 2. umr. hafa framlög til þessa hóps aukist um 9 milljarða í tvennum fjárlögum sem lögð hafa verið fram af þessari ríkisstjórn. Það skiptir verulegu máli. Það er veruleg aukning til viðkvæmasta hóp samfélagsins, fyrir utan þær breytingar sem hér eru lagðar til á skattkerfi og ég hef margoft farið yfir í þessari pontu, hvort sem það er aukning barnabóta til tekjulágra barnafjölskyldna eða hækkun á persónuafslætti umfram neysluvísitölu sem gagnast best tekjulægstu hópunum. Þessari ríkisstjórn er alvara með því að í fjárlögum eigi sérstaklega að koma til móts við tekjulægri hópa. Þessari ríkisstjórn er alvara með að byggja hér upp samfélagslega innviði, og þar skipta kjör örorkulífeyrisþega svo sannarlega máli. Þess vegna sjáum við þessa miklu aukningu, 9 milljarða í tvennum fjárlögum miðað við 2. umr. fjárlaga. Ég kann ekki að meta það þegar hv. þingmaður talar hér um kylfur í samskiptum við þennan viðkvæma hóp. Þannig hef ég ekki litið á þann hóp sem er starfandi undir forystu félags- og jafnréttismálaráðherra þar sem sitja bæði fulltrúar meiri hluta og minni hluta. Ég tel að það sé sameiginlegt markmið allra þeirra sem sitja í þeim hópi að auka samfélagsþátttöku öryrkja. Samkvæmt upplýsingum frá Öryrkjabandalaginu stendur Ísland einna lakast þegar kemur að Evrópulöndum með þátttöku fatlaðs fólks á vinnumarkaði. Viljum við breyta því? Ég tel að allir í þessum hópi vilji breyta því. [[Forseti hringir.]]En auðvitað þurfum við að finna skynsamlegar leiðir og reka ekki veikt fólk út á vinnumarkað gegn vilja þess. Um það á þetta ekki að snúast.
Hæstv. forseti. Þó að það sé varhugavert get ég alveg sagt frá því að Miðflokkurinn hyggst leggja fram tillögur sem munu bæta starfsþátttöku öryrkja. En það er ekki það sem við ræðum hér nú. Við erum að ræða um það hvort umsamdar bætur muni greiðast þessum hópi sem berst við fátækt á hverjum degi nú þegar um áramótin í staðinn fyrir, að því er sagt er, á vormánuðum en gæti alveg eins dregist fram eftir árinu 2019. Mér er alveg kunnugt um þessa 9 milljarða sem hæstv. forsætisráðherra talar um, en það nægir ekki þegar það er búið að lofa ákveðnum hópi einhverju, hópi sem stendur svo illa að hann þolir ekki bið. Eins og ég sagði þá eru peningar til. Það er kannski athyglisvert líka að í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur er rosalega lítið talað um skattinnheimtu. Ég man þá tíð á árunum 2013–2016 þegar mikið var talað um að ríkisstjórnin sem þá sat væri að afsala sér tekjum [[Forseti hringir.]]en það er mjög lítið talað um bætta skattinnheimtu í þessu fjárlagafrumvarpi. Kannski er það leið til að standa við gefin loforð, hæstv. forsætisráðherra.
Herra forseti. Þó svo að hv. þingmaður fari hér um víðan völl og fari úr einu í annað skal ég reyna að svara honum. Það er svo að þeir 4 milljarðar sem lagðir voru til í fjárlagafrumvarpinu voru eyrnamerktir kerfisbreytingum í þágu örorkulífeyrisþega. Ég hefði gjarnan viljað sjá þeirri vinnu lokið. Á þingmálaskrá var gert ráð fyrir frumvörpum um þau efni í október. Þau eru enn ekki komin fram, því miður, en ég vonast að sjálfsögðu til þess að þau komi sem fyrst fram. Hv. þingmaður fer svo að ræða hér skattskil, sem vissulega er gert ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Eins og hv. þingmann rekur minni til var í tíð minnar ríkisstjórnar samþykkt frumvarp á vormánuðum til að bæta skattskil og við eigum von á öðru slíku frumvarpi frá hæstv. fjármálaráðherra til að vinna einmitt að bættum skattskilum, vonandi núna fyrir áramót. Ég vænti þess að hv. þingmaður verði á bátnum með okkur í því að bæta skattskil því það er svo sannarlega gert ráð fyrir þeim og við eigum auðvitað hvergi að draga af okkur í baráttunni gegn skattsvikum.
Herra forseti. Mig langar að lesa upp úr lögum um réttindi barnsins sem lögfest hafa verið á Íslandi. Þar segir í 3. gr., með leyfi forseta: „Það sem barni er fyrir bestu skal ávallt hafa forgang þegar félagsmálastofnanir á vegum hins opinbera eða einkaaðila, dómstólar, stjórnvöld eða löggjafarstofnanir gera ráðstafanir sem varða börn.” Mig langar að beina því til barna þessa lands að þið eigið rétt á því að fullorðna fólkið verji ykkur, að fullorðna fólkið hugsi um réttindi ykkar. Ég ætla að lesa þessa grein aftur að beina því til skólayfirvalda í þessu landi, til þessarar löggjafarsamkundu, til ráðherranna og annarra sem annast framkvæmd á lögum sem við höfum samþykkt, m.a. þessum lögum. Lagatextinn segir, með leyfi forseta: „Það sem barni er fyrir bestu skal ávallt hafa forgang þegar félagsmálastofnanir á vegum hins opinbera eða einkaaðila, dómstólar, stjórnvöld eða löggjafarstofnanir gera ráðstafanir sem varða börn.” 2. mgr. þessarar sömu greinar, 3. gr. í lögum um réttindi barna samkvæmt samningi Sameinuðu þjóðanna, segir, með leyfi forseta: „Með hliðsjón af réttindum og skyldum foreldra eða lögráðamanna, eða annarra sem bera ábyrgð að lögum á börnum, skuldbinda aðildarríki sig til að tryggja börnum þá vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst, og skulu þau í því skyni gera allar nauðsynlegar ráðstafanir á sviði löggjafar og stjórnsýslu.“ Við fullorðna fólkið sem höfum tekið að okkur að vera í þessari stöðu, sama hvort það er löggjafi eða ráðherra eða skólastjóri, yfirstjórnandi eða lögráðamaður - foreldrar sem lögráðamenn hafa mikið stigið fram. En við hin sem höfum þessum skyldum að gegna samkvæmt lögum eigum að vernda börn. Það sem við sáum í sjónvarpinu í gær - og við vitum svo mikið um eineltismál í skólum landsins. Það er fyrst skólastjórnendanna að stíga inn og vernda barnið. Það sem mig langar að spyrja hæstv. menntamálaráðherra Lilju Alfreðsdóttur um er: Hvað er á dagskrá ráðuneytis hennar, menntamálaráðuneytisins hvað það varðar að stíga inn og vernda börn gegn einelti?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Þetta er eitt af þessum málum sem við eigum að ræða hér á Alþingi og skiptir allt samfélagið gríðarlega miklu máli. Við vitum auðvitað öll að einelti er það versta sem börn og fullorðið fólk lendir í og það er bara þannig að einelti á ekki að líðast. Við eigum öll að segja ávallt nei við einelti. Ég vil upplýsa hv. þingmann um það að við erum að vinna að nýjum verklagsreglum í mennta- og menningarmálaráðuneytinu er varða fagráð eineltismála og að það starfi bæði fyrir grunnskóla- og framhaldsskólastigið. Það hefur áður starfað einvörðungu fyrir grunnskólastigið. Ráðið er tiltölulega nýtt en hlutverk þess er að veita skólasamfélaginu stuðning vegna eineltismála. Ef skólinn á í erfiðleikum með að koma í veg fyrir einelti eða á erfitt með að vinna að úrlausn þessara mála er hægt að leita til fagráðsins, en hlutverk þess er í fyrsta lagi að veita almenna ráðgjöf, í öðru lagi leiðbeiningar og svo í þriðja lagi upplýsingagjöf. Nemendur, foreldrar og starfsfólk grunn- og framhaldsskóla getur leitað eftir aðkomu þess ef ekki tekst að vinna að fullnægjandi lausn eineltismála. Við erum auðvitað stolt af fagráðinu og það er á ábyrgð mennta- og menningarmálaráðuneytisins en framkvæmdin er hjá Menntamálastofnun. Við þurfum alltaf að vera vakandi gagnvart þessum málaflokki og hvernig þessi mál eru að þróast. Ég get fullvissað hv. þingmann um það að við erum að taka á þessum málum og lítum til fagráðsins hvað það varðar.
Herra forseti. Það er gott að vita. Ég bauð móðir þessa drengs núna í hádegismat í þinginu. Ég geri það oft þegar einhver mál koma upp í samfélaginu. Það er gott að við tölum beint við fólkið sem lendir í erfiðum kringumstæðum. Móðir þess drengs hefur nefnt að skólinn hafi tekið vel á málinu og er að bregðast við en það hefur kannski vantað meiri forvarnir. Einmitt þetta sem ráðherra er að nefna, mig grunar að móðir drengsins verði ánægð að heyra það af því að þegar ég spurði hvað hún myndi vilja sjá nefndi hún m.a. að það þyrfti að vera meiri fræðsla í upphafi skólaárs og að menn gætu leitað eftir meiri fræðslu um það hvernig skuli bregðast við einelti og að foreldrar, allir skólastjórnendur og börnin líka séu upplýst um þessar kringumstæður. En þangað til að við fáum betri stefnumótun, meiri fræðslu og svoleiðis þá erum við með börn sem eru að lenda í þessu núna. Ég er sammála að það eru skólastjórnendur sem verða að stíga inn þarna fyrst. Bara í lokin, ef skólastjórnendur eru í vandræðum með þetta og sjá kannski ekki úrlausnirnar erum við hæstv. ráðherra Lilja Alfreðsdóttir menntamálaráðherra ekki í sama liði og sammála um að það þurfi að bregðast strax við? Við þurfum að hlusta og bregðast strax við þeim kringumstæðum sem þarna eru og veita þá aðstoð sem við getum veitt.
Virðulegi forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að við erum svo sannarlega í sama liði hvað þetta varðar. Fagráðinu er ætlað að taka á þessum málum ef skólasamfélagið eða viðkomandi skóli og/eða forráðamenn barnsins telja að ekki sé tekið þannig á málunum að það sé fullnægjandi lausn. Þá kemur fagráðið inn í. Ég tel að það verði mikið framfaraspor að efla það enn frekar. Fagráðið var sett á laggirnar 2016, ef ég man rétt, og nú erum við að uppfæra enn frekar og styrkja alla umgjörðina í kringum það. En mér finnst mjög mikilvægt að við öll hér inni, hvort sem við erum foreldrar eða hvernig svo sem það er, séum mjög meðvituð um þessi mál og sendum rétt skilaboð til barnanna okkar, að við líðum ekki einelti. Svona forvarnir byrja að mínu mati fyrst og síðast á heimilum barnanna. Ég get enn og aftur fullvissað þingmanninn um að við erum svo sannarlega í sama liðinu hvað þetta varðar. Við líðum ekki einelti.
Herra forseti. Fyrrverandi sérstakur ráðgjafi fjármálaráðherra og sjávarútvegsráðherra í tíð þáverandi ráðherra Steingríms J. Sigfússonar, Indriði H. Þorláksson, skrifar grein í Kjarnann í dag. Þar segir m.a., með leyfi forseta, um veiðigjaldafrumvarpið: „Greinargerð frumvarpsins ber þess merki að gæslumenn hagsmuna útgerðareigenda hafa, a.m.k. óbeint, stýrt penna þegar að skiptingu rentunnar kom. Í henni er tekið undir flestar þær bábyljur sem einkennt hafa áróður útgerðarmanna gegn veiðigjöldum allt frá upphafi. Það er til vansa að í greinargerð með jafn umdeildu og mikilvægu máli skuli settar fram, án rökstuðnings, fullyrðingar sem eiga sér engan stað nema í áróðri þeirra sem vilja áfram sitja yfir hlut þjóðarinnar. Stjórnvöld eiga að gæta hagsmuna almennings en ekki að gerast málpípa eigenda útgerðanna.“ Og áfram, með leyfi forseta: „Greinagerð frumvarpsins endurómar mörg stef úr grátsöng útgerðarinnar. Veiðigjöldin dragi úr fjárfestingu í sjávarútvegi, dragi úr tæknilegum framförum, skerði samkeppnisstöðu, leggist á landsbyggðina o.fl. Staðhæfingar þessar eiga það sameiginlegt að vera hentifræði, styðja hagsmuni málflytjandans, eru auðtrúanlegar og slá ryki í augu þeirra sem ekki hafa forsendur eða tök á að rýna þær en eru ekki studdar neinum efnislegum eða fræðilegum rökum.“ Herra forseti. Tekur hæstv. forsætisráðherra og formaður Vinstri grænna undir þessi sjónarmið og önnur sem koma fram í greininni? Ef hæstv. forsætisráðherra tekur ekki undir þau að fullu væri fróðlegt að vita hvað af þeim hún telur rangt og hvers vegna það er rangt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og ég get tekið undir það sem kemur fram í lok þeirrar grein sem hann vitnar í, að frumvarpið, ef að lögum verður, getur skapað grunn fyrir málefnalega umræðu um þá spurningu í stað karps um tæknilegan tittlingaskít eins og verið hefur. Ég get tekið undir þá staðhæfingu hjá greinarhöfundi þeim sem hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson vitnar í. Það frumvarp sem hér liggur fyrir um veiðigjöld snýst um það að við föllumst á að útgerðin eigi að greiða eðlilegan hlut af sinni auðlindarentu til þjóðarinnar. Þar er vitnað til þess að við séum að taka upp 33% gjaldhlutfall. Þegar við skoðum þetta kerfi tíu ár aftur í tímann og mátum þetta frumvarp við það, hefði það verið orðið að lögum fyrir tíu árum, hefði útgerðin verið að skila a.m.k. hálfum milljarði meira í ríkissjóð en hún gerði á þessu tímabili. Hins vegar hefur mikið verið bitist á um þetta á þessu tímabili, að fá þetta fram og fá þetta viðurkennt. Ég tel að þetta hafi verið viðurkennt og það sem er verið að gera með þessu frumvarpi er að færa álagninguna nær í tíma. Ég verð að segja að ég hef furðað mig á þeim málflutningi sem hér hefur verið, að það sé í raun og veru ekki rétti tíminn til að gera það núna. Hvenær er rétti tíminn til að færa álagningu veiðigjalda nær í tíma? Er ekki eðlilegast að við miðum við þau raungögn sem eru fyrir hendi? Sömuleiðis erum við að staðfesta þetta gjaldhlutfall en auka um leið afslætti til minni útgerða sem þýðir að stærstu útgerðirnar borga hlutfallslega meira en minni útgerðir. Þetta er annað sjónarmið sem við höfum ítrekað rætt í þessum sal og er staðfest með þessu frumvarpi. Ég tek ekki undir það að þetta frumvarp sé á nokkurn hátt illa unnið. Þarna er loksins verið að reyna að ná fram sjálfbæru kerfi um álagningu veiðigjalds þar sem tekin er upp aðferðafræði sem ég tel fremur auðskiljanlega og gagnsæja. Við getum auðvitað rætt endalaust hvert gjaldhlutfallið á að vera af veiðigjöldum en ég vitna til þess sem ég sagði hér: [[Forseti hringir.]]Ef þetta hefði verið í lögum undanfarin tíu ár hefðu veiðigjöldin skilað hálfum milljarði meira. Mér hefði þótt áhugavert að sjá frá hv. þingmanni og hans flokki þegar hann var í ríkisstjórn breytingar sem hefðu skilað meiru í þessum anda.
Herra forseti. Ég er að hugsa um að halda áfram að vitna í þessa ágætu grein og niðurlag hennar, með leyfi forseta: „Það er alls óviðunandi að þjóðin fái einungis smánargjald fyrir afnot af auðlind sinni, nánast ölmusu sem rétt dugar til að greiða þann kostnað sem fylgir því að sjá til þess að auðlindin verði ekki eyðilögð heldur nýtt með hagkvæmum hætti. Við framlagningu frumvarpsins töldu margir þetta atriði þjónkun við hagsmuni útgerðareigenda sem von stæði til að yrði leiðrétt í þinginu. Með framkomnu áliti atvinnuveganefndar er ljóst að hún hefur ekkert lært af sneypuför sinni sl. vor og er slegin þeirri blindu að hlutverk Alþingis sé ekki að gæta almannahags heldur ganga erinda sérhagsmunaafla.“ Herra forseti. Mér er til efs að nokkur stjórnmálaflokkur hafi í 100 ára sögu fullveldisins verið skotinn með jafn sterkum og málefnalegum rökum af eigin sérfræðingi og flokkur hæstv. forsætisráðherra. Telur hæstv. forsætisráðherra ekki tilefni til að snúa af þessari braut [[Forseti hringir.]]og fresta málinu og hugsa það örlítið betur? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Mér er til efs að nokkur stjórnmálahreyfing í 100 ára sögu fullveldisins hafi farið í jafn mikla sneypuför og flokkur hv. þingmanns sem átti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í 11 mánuði sem gerði nákvæmlega ekki neitt til að breyta hvorki veiðigjaldakerfinu né fiskveiðistjórnarkerfinu meðan minn flokkur hefur ekki bara tekið upp og komið í fyrsta skipti á auðlindarentu, veiðigjöldum sem byggjast á auðlindarentu 2012. Sú aðferðafræði er staðfest hér með þessu frumvarpi. Minn flokkur kom á kerfi strandveiða á sínum tíma meðan flokkur hv. þingmanns og formaður hans hefur látið sér nægja að tala hátt og fyrst og fremst um aðra flokka en aðhafast lítið. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] [[Gripið fram í: Á ekki að svara spurningum?]]
Virðulegur forseti. Ég reikna ekki með að það sé hægt að skipta um ráðherra þannig að ég held bara áfram. Í fréttum í gær sáum við, ég held að það hafi verið á Stöð 2, viðtal við loðdýrabónda á Suðurlandi þar sem hann lýsti stöðu þeirrar greinar. Í raun hefði kannski mátt varpa þessari fyrirspurn einnig til umhverfisráðherra vegna þess að hér er um að ræða mikilvægt umhverfismál líka. Það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um er hvort ríkisstjórnin hafi fjallað um og sé búin að ganga frá einhverjum aðgerðum, einhverjum stuðningi til loðdýrabænda vegna þeirrar alvarlegu stöðu sem er uppi í þeirri atvinnugrein. Einnig langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort verið sé að vinna að einhverjum sérstökum lausnum er varða sauðfjárbændur og hvort búast megi við þeim á næstu dögum. Ástæðan fyrir að ég spyr um þetta hér er að staðan er vitanlega alvarleg, misalvarleg í þessum greinum, en alvarleg í þeim báðum að sjálfsögðu. Þegar kemur að umhverfisþættinum er ljóst að í framleiðslu á loðdýrafóðri er notað hráefni sem í fyrsta lagi er af mjög háum gæðum að sjálfsögðu, en er líka hráefni sem annars hefði þurft að urða eða brenna með einhverjum hætti. Ef ég man rétt er mjög takmörkuð tækni til á Íslandi til að brenna svona miklu magni af því hráefni sem er notað í fóðurframleiðsluna og þar af leiðandi er það mikið umhverfismál að hægt verði að nýta það til framleiðslu á verðmætum eins og verið er að gera, svo ég tali ekki um alla þá þekkingu sem tapast leggist þessi grein af. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Er búið að taka einhverja ákvörðun um hvort eigi að bregðast við þeirri stöðu sem uppi er og með hvaða hætti verður þá brugðist við?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Fyrst varðandi loðdýrabændur. - Ef starfandi þingflokksformaður Vinstri grænna hættir að trufla fyrirspyrjandann heyrir fyrirspyrjandi væntanlega það sem ég er að bera fram. - Það liggur ekki nein lausn á borðinu enn þá fyrir loðdýrabændur í þeirri erfiðu stöðu sem þeir glíma við. Nú er málið til umfjöllunar innan Byggðastofnunar og athugað hvort hægt sé að mæta bændum þar í gegn eins og raunar voru hugmyndir uppi um fyrir allnokkru síðan. Það liggur alveg á borðinu að fjárheimildir innan vébanda landbúnaðarráðuneytisins eða landbúnaðarhluta míns ráðuneytis eru ekki fyrir hendi til að mæta ýtrustu óskum sem m.a. voru kynntar af þessum loðdýrabónda í fréttum í gær. Ef ég man rétt orðaði hann 300 millj. kr. til þessara 18 loðdýrabúa sem fá í rauninni fóður frá tveimur fóðurstöðvum, annarri fyrir norðan og fyrir sunnan. Og það er rétt að umhverfisþátturinn í þessu, sem lýtur að úrgangi sem þarna er nýttur, er vissulega það atriði sem við erum sérstaklega að ræða. Varðandi sauðfjárbændur, vegna þess að þetta eru tvö stór mál sem ég þarf að ramma inn á tveimur mínútum, þá standa enn þá samningar yfir við sauðfjárbændur. Þeir hafa samkvæmt mínum síðustu upplýsingum gengið bærilega. Það er ekki mikill ágreiningur á milli manna en það tekur greinilega lengri tíma en ég óskaði eftir að færi í það verk að hnýta þá lausu enda sem samningsaðilar, samninganefndir annars vegar ríkisins og hins vegar bænda, eru að glíma við. Ég vænti þess að ég fái í þessari viku frekari fréttir af stöðu mála og bind vonir við að við fáum jákvæða niðurstöðu við endurskoðun sauðfjársamningsins.
Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin, þokkalega skýr meira að segja. Það er ánægjulegt að heyra að það sé einhver vinna í gangi innan Byggðastofnunar varðandi þetta mál og því er eðlilegt að spyrja ráðherrann í framhaldinu hvort honum sé kunnugt um að niðurstaða fáist á næstu dögum í þeirri vinnu sem er í gangi innan Byggðastofnunar. Mig langar líka að spyrja ráðherra hvort það megi þá búast við því, hvort sem það er frá hans ráðuneyti eða einhverju öðru, að einhverjir fjármunir komi inn á milli umræðna um fjárlagafrumvarpið, sem verði sérstaklega veittir í ráðstafanir til að laga þessa stöðu sem upp er komin í atvinnugreininni. Hvort sem þeir peningar koma frá ráðherranum, landbúnaðarráðuneytinu eða einhverju öðru ráðuneyti, hefur það væntanlega verið rætt í ríkisstjórn. Í öðru lagi spyr ég líka hvort gert sé ráð fyrir að einhverjir fjármunir komi inn til sauðfjárbænda núna í fjárlagagerðinni milli umræðna.
Virðulegi forseti. Málið er, eins og ég gat um áðan, í vinnslu í ráðherranefnd, hefur verið það um nokkurt skeið og við höfum verið að ræða þar mögulegar lausnir. Ég hef ekki nákvæmar fréttir af stöðu mála hjá Byggðastofnun. Við erum að vinna í því, þrír ráðherrar. Það er ekki komin niðurstaða. Ég vænti þess að það komi fram tillaga um einhvers lags aðgerðir á milli 2. og 3. umr. fjárlagafrumvarpsins og þeim orðum hefur verið beint til fjárlaganefndar að búast við einhverri tillögugerð í því efni. Hvernig það nákvæmlega endar get ég á þessu stigi alls ekki sagt nokkurn skapaðan hlut til um. Varðandi það hvort það komi nýir fjármunir inn í sauðfjársamninginn núna milli 2. og 3. umr.: Nei, það er ekki gert ráð fyrir því. Það er gert ráð fyrir því í öllum þessum viðræðum um endurskoðunarákvæðin í sauðfjársamningi eða nautgripasamningi, garðyrkjusamningi, að fjárhagsramminn sem samið var um í búvörusamningunum sem tóku gildi fyrir tæpum tveimur árum sé sá rammi sem viðræðurnar fara fram innan að þessu sinni.
Herra forseti. Flugrekstur er kerfislega mikilvægur í hagkerfi landsins. Fjárhagslegir burðir íslensku millilandaflugfélaganna skipta þjóðarbúið miklu máli, varða efnahagslegan stöðugleika og flugöryggi. Ferðaþjónustan er okkar stærsta atvinnugrein og stendur hún undir 42% af útflutningsverðmætum þjóðarinnar. Ferðaþjónustan á því allt undir góðum og öruggum flugsamgöngum, Bæði íslensku millilandaflugfélögin, Wow og Icelandair, hafa glímt við rekstrarerfiðleika á árinu sem rekja má til aukinnar samkeppni, auk þess sem olíuverð hefur hækkað mikið um tíma, eða allt að 50%. Í júlímánuði birti Icelandair afkomuviðvörun sem vakti hörð viðbrögð markaðarins. Hlutabréf í fyrirtækinu lækkuðu mikið og forstjóri félagsins sagði af sér. Í byrjun október var Primera flugfélagið gjaldþrota. Félagið var með áætlunarflug til og frá landinu og var í íslenskri eigu. Þrot félagsins olli mörgum einstaklingum og fyrirtækjum tjóni. Koma Wow flugfélagsins inn á íslenskan millilandaflugmarkað árið 2011 var mikilvæg fyrir hagkerfið. Fjöldi ferðamanna hefur aukist verulega og þeir sem koma til landsins koma aðallega með vélum frá Icelandair og Wow. Umfjöllun fjölmiðla um flugfélagið Wow var lengi vel jákvæð og fyrirtækið var í miklum vexti. Viðsnúningur verður síðan til hins verra árið 2017. Engar fjárhagsupplýsingar voru birtar fyrr en um miðjan júlí 2018 og birti félagið ársreikning sinn mjög seint. Í ágústmánuði komu síðan fréttir af taprekstri og að félagið væri að fara í skuldabréfaútboð. Í tengslum við skuldabréfaútboðið kom fram að eiginfjárhlutfall Wow hefði verið komið niður í 4,5% í júlí sl. Skuldabréfaútboðið dugði síðan ekki til. Ljóst var að Wow var komið upp við vegg og átti ekki laust fé til að standa við skuldbindingar sínar. Af þeirri ástæðu er síðan leitað til Icelandair um kaup á félaginu. Hefði félagið farið í þrot á þessum tíma hefði það haft mikil áhrif en um 1.000 manns vinna hjá fyrirtækinu og flytur félagið um 37% allra farþega sem koma til landsins um Keflavíkurflugvöll. Afleidd áhrif yrðu umtalsverð. Hliðaráhrif þessa máls hafa verið mikil. Peningastefnunefnd Seðlabankans gaf það út að ein ástæðan fyrir skarpri veikingu krónunnar undanfarið hafi verið óvissa um fjármögnun Wow. Eins og fram hefur komið hefur Icelandair nú keypt Wow en fyrirvörum vegna kaupanna hefur ekki verið aflétt. Hluthafafundur þarf að samþykkja kaupin en boðað hefur verið til hans innan fáeinna daga. Nú í hádeginu bárust þær fréttir að ólíklegt væri að fyrirvararnir yrðu uppfylltir fyrir fundinn og er það áhyggjuefni. Herra forseti. Ljóst er að staða íslensku millilandaflugfélaganna er erfið. Samgöngustofa hefur eftirlit með rekstri flugfélaganna og vinnur samkvæmt reglugerð frá 2012 um flugrekstur og flugþjónustu innan EES. Reglugerðin fjallar um veitingu heimilda og leggur síðan áherslu á áhrif á flugfarþega, að þeir geti fengið endurgreitt og flugvélar séu í lagi. Reglugerðin fjallar hins vegar ekkert um þjóðaröryggi eða þjóðhagsvarúð. Samgöngustofa á að framkvæma reglulegt mat á fjárhagsstöðu flugrekenda. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig var eftirliti Samgöngustofu með flugfélaginu Wow háttað? Hvernig gat lausafjárstaða félagsins orðið með þessum hætti? Telur hæstv. ráðherra að Samgöngustofa sem eftirlitsaðili hafi þann mannafla og þá sérþekkingu sem þarf til að sinna svo kerfislega mikilvægu eftirliti? Forstjóri Samgöngustofu hefur sagt að reynslumiklir menn stýri íslensku millilandaflugfélögunum. Frá því að þau orð féllu í ágúst sl. hefur forstjóri Icelandair sagt af sér, flugfélagið Primera orðið gjaldþrota og líftími flugfélagsins Wow ræðst eftir nokkra daga. Telur hæstv. ráðherra eðlilegt að eftirlitsaðili eins og Samgöngustofa gefi frá sér slíka yfirlýsingu? Telur ráðherra ekki eðlilegt að horft sé til þjóðaröryggis og þjóðhagsvarúðar þegar fjárhagslegir burðir íslensku millilandaflugfélaganna eru skoðaðir? Og að lokum vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Liggur fyrir aðgerðaáætlun af hálfu ráðuneytisins ef niðurstaða hluthafafundar Icelandair verður sú að félagið telji það ekki fýsilegan kost að kaupa flugfélagið Wow?
Virðulegur forseti. Það er þekkt að erfiðleikar hafa verið í flugrekstri hér á landi sem og annars staðar. Nokkur erlend flugfélög hafa farið í þrot og það er óvissa um stöðu annarra. Íslensku millilandaflugfélögin Icelandair og Wow air eru þjóðhagslega mikilvæg og standa að bróðurparti flugferða til og frá landinu. Það er mikilvægt að flugsamgöngur séu í traustum skorðum því að eins og kom fram hjá málshefjanda er ferðaþjónustan ein helsta stoð hagkerfisins og á hún mikið undir góðum flugsamgöngum. Væntingar hafa verið um samruna félaganna en málið er auðvitað í höndum þeirra, m.a. er beðið eftir niðurstöðu Samkeppniseftirlitsins varðandi mögulegan samruna þeirra félaga, Icelandair og Wow air. Hv. þingmaður sendi mér spurningar upphaflega sem ég ætla að reyna að halda mig við að svara. Hann bætti reyndar nokkru við sem ég get kannski komið inn á í lokasvari mínu. Varðandi eftirlitshlutverk Samgöngustofu er það margþætt og nær til flestra þátta í starfsemi hennar. Regluverkið og framkvæmd eftirlitsins byggist að mestu á samræmdri evrópskri löggjöf og helstu þættir í því eftirliti lúta að eftirliti með því að flugrekendur uppfylli kröfur sem gerðar eru um öryggi í flugrekstri, þ.e. varðandi viðhald, þjálfun og aðra þætti sem snúa að flugrekstri. Að meginstefinu til hefur Samgöngustofa þvingunarheimildir til að tryggja fullnægjandi viðbrögð við athugasemdum sínum, t.d. með afturköllun eða takmörkun á útgefnum starfsleyfum eða réttindum, rekstrarfyrirmælum og að leggja á dagsektir eða beita öðrum viðurlögum. Fáar atvinnugreinar eru jafn háðar opinberum leyfisveitingum og eftirliti og flugiðnaður Flugrekstrarleyfi er til að mynda bundið skilyrði um fjárhagslega getu, eignarhald og fleira. Samkvæmt reglugerðinni ber Samgöngustofu að hafa eftirlit með fjárhag íslenskra flugfélaga og felst venjubundið eftirlit í árlegum skilum gagna, svo sem áritaðs ársreiknings og rekstraráætlana. Ef tilefni er til getur Samgöngustofa framkvæmt tíðara eftirlit eða kallað eftir ítarlegri gögnum og er því beitt þegar þörf krefur. Með sama hætti hefur Samgöngustofa eftirlit með tæknilegum flugrekstri sem fjallar um þau skilyrði sem flugrekandi þarf að uppfylla. Sambærilegar reglur fjalla um kröfur til lofthæfis og viðhalds um viðvarandi lofthæfi loftfara og flugtæknilegra framleiðsluvara, hluta og búnaðar og um samþykki fyrir viðhaldsstöðvum og starfsfólki á þessu sviði. Samgöngustofa sinnir margvíslegu eftirliti á grundvelli þessara reglugerða, svo sem með úttektum o.fl. Ef tilefni er til getur Samgöngustofa framkvæmt tíðara eftirlit eða sett takmarkanir á rekstur, t.d. með því að kyrrsetja vélar eða takmarka rekstrarleyfi. Í samræmi við alþjóðlegar áherslur er eftirlit Samgöngustofu með flugrekendum áhættumiðað. Það felur í sér að eftirlit stofnunarinnar tekur mið af stöðu eftirlitsskyldra aðila og er aukið þegar þörf er á og dregið úr þegar leyfishafar sýna fram á að rekstur sé traustur og áhætta minni. Varðandi þær heimildir sem Samgöngustofa hefur til aðgerða ef reksturinn er ekki sjálfbær þá varðar það flugrekstrarleyfið sem gefið er út á grundvelli þessarar reglugerðar, nr. 48/2012, um sameiginlegar reglur flugreksturs og flugþjónustu innan Evrópska efnahagssvæðisins. Flugrekstrarleyfið er bundið ákveðnum skilyrðum, til að mynda um fjárhagslega getu, eignarhald o.fl. Ef afkoma flugrekanda leiðir til þess að fjárhagsleg geta versnar kann það að kalla á ítarlegra eftirlit af hálfu Samgöngustofu. Leiði slíkt eftirlit í ljós nauðsyn til að grípa til aðgerða getur stofnunin afturkallað flugrekstrarleyfið eða gefið út tímabundið flugrekstrarskírteini meðan leyfishafi endurskipuleggur rekstur sinn. Samgöngustofa hefur í eftirliti sínu jafnframt heimild til að rýna með reglubundnum hætti fjárhag félagsins og óska eftir ítarlegum gögnum um stöðu þess. Einnig var spurt til hvaða aðgerða Samgöngustofa getur gripið ef heimild er til. Svarið við þeirri spurningu er að hægt er að setja nánari skilyrði um gagnaskil, rýni þeirra og takmarkað starfsleyfi eða jafnvel að afturkalla leyfið. Varðandi spurninguna, sem var þá nr. 4, um aðgerðaáætlun ef upp kæmi sú staða að millilandaflug stöðvaðist eða drægist verulega saman, þá var samráðshópi nokkurra ráðuneyta falið af hálfu ríkisstjórnarinnar að leggja mat á þörf fyrir viðbúnaðaráætlun vegna kerfislega mikilvægra fyrirtækja. Jafnframt var samráðshópnum falið að vinna viðbúnaðaráætlun ef slík þörf væri fyrir hendi. Drög að skýrslu nefndarinnar liggja nú fyrir ásamt viðbúnaðaráætlun vegna flugrekstrar og áhrifa á ferðaþjónustu. Hins vegar liggur fyrir að möguleg niðurstaða í samruna Icelandair og Wow air mun hafa áhrif á niðurstöðu umræddrar skýrslu og þess viðbúnaðar sem þörf er á. Að lokum spurði hv. þingmaður hvort stjórnvöld hefðu uppi áætlanir um að stíga inn í ef innlent félags stefndi í rekstrarstöðvun vegna fjárhagsvandræða. Líkt og áður hefur komið fram fylgjast stjórnvöld náið með stöðunni á flugmarkaði. Stöðvist rekstur flugfélags, hvort sem um er að ræða erlent eða innlent félag, eru stjórnvöld viðbúin. Ljóst er að flugmarkaðurinn hefur breyst hratt á undanförnum árum og viðbúnaður stjórnvalda hefur tekið mið af því. Stjórnvöld hafa þó ekki uppi áætlanir um að stíga inn í rekstur einstakra flugfélaga eða taka að sér að reka slík félög. Mörg ríki í Evrópu hafa farið í slíkar aðgerðir á undanförnum árum. Í flestum tilvikum hefur slíkt leitt til [[Forseti hringir.]]mikils kostnaðar fyrir skattgreiðendur án þess að tekist hafi að bjarga þeim félögum.
Herra forseti. Ferðamannaiðnaðurinn hefur stækkað umtalsvert á undanförnum árum. Þessi sístækkandi atvinnugrein er auðvitað mjög jákvæð fyrir okkur því að hún hefur heldur betur aukið hagsæld okkar. En því miður gerist það nú eins og oft áður hefur gerst hér á landi að stjórnvöld eru ekki undirbúin. Þau virðast fljóta sofandi hjá straumi ferðamanna sem iðar um allt land. Þau hafa ekki markað sér neina stefnu þrátt fyrir fögur fyrirheit ríkisstjórnar þess efnis. Þau hafa ekki markað neina leið fyrir íslenska ríkið til varnar íslenskum almenningi sem lendir í því með reglubundnum hætti að horfa á hvernig hagnaður er einkavæddur og, það sem verra er fyrir almenning, tapið er ríkisvætt. Vitanlega óttast almenningur í dag að svo fari einnig með ferðamannaiðnaðinn sem blásinn hefur verið upp með fordæmalausum hætti. Ríkisendurskoðun skilaði af sér afar gagnlegri skýrslu fyrir rúmlega ári síðan þar sem fram kom að ábyrgðar- og hlutverkaskipting innan stjórnsýslu ferðamála sé óskýr og ekki að öllu leyti í samræmi við gildandi lög um skipan ferðamála. Finnur Ríkisendurskoðunar að því að stjórnvöld hafi enn ekki sett sér nýja sameiginlega stefnu um málefni ferðaþjónustunnar til framtíðar. Aðspurð í glænýju svari ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra til þingsins segir að hún hafi starfað eftir ferðamálaáætlun 2011–2020 þó að í ársgamalli skýrslu Ríkisendurskoðunar, sem áður var komið inn á, komi fram að sú áætlun sé ýmist uppfyllt eða hafi úrelst þar sem aðstæður eru gjörbreyttar og því til lítils gagns. Enn er engin stefna. Ferðamál, þar á meðal stefna er varðar millilandaflug og eftirlit með því, eru í algjörri óvissu og svo virðist, þrátt fyrir váleg tíðindi undanfarnar vikur er varðar rekstur íslenskra flugfélaga, sem engin áætlun sé heldur í gangi nú. Herra forseti. Það er vægast sagt mikið kæruleysi af hálfu ríkisstjórnarinnar.
Herra forseti. Ég vil þakka kærlega fyrir þessa umræðu sem snýr að flugmálum, aldrei leiðinlegt að tala um þau. Hér er verið að ræða um aðkomu Samgöngustofu að rekstri flugfélaga á Íslandi. Ég vil bara koma inn á það að ég efast um að fylgst sé jafn vel með nokkurri annarri atvinnugrein hér á landi eða almennt í heiminum af eftirlitsaðilum og þessari grein. Löggjöf og reglugerðir og aðrir slíkir þættir eru hvergi meiri, held ég að sé óhætt að segja, en í flugrekstri. Hér er spurning um hvert inngrip manna eða stofnana eigi að vera í slíkan rekstur þegar kemur að þeim dæmum sem hér eru rakin. Reyndar var flugrekstrarleyfi Primera gefið út af hjá dönskum og lettneskum stjórnvöldum. Það sneri ekki beint að íslenskum stjórnvöldum. En það má kannski koma fram að Wow fór aldrei í þrot. Það var gripið inn í það ferli áður en kom að því. Hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra fór mjög vel og á miklum hraða í gegnum það flókna eftirlit sem er í gangi og hvaða kröfur þarf að uppfylla á mörgum sviðum í flugrekstri. Lykilatriði í flugrekstri, aðalatriðið, er öryggi, öryggi er haft að leiðarljósi í öllu því sem þar fer fram. Þar er líka komið að rekstrarafkomu félaganna og öðrum slíkum þáttum. Ég vil síðan rétt koma inn á það sem hv. þingmaður sem kom hingað á undan mér í ræðustól fór svolítið hratt yfir, varðandi stjórnvöld, sofandahátt og að ekki sé mörkuð stefna og annað. Það hefur aldrei verið unnið jafn mikil stefnumótandi vinna og sú sem verið er að vinna núna á vegum íslenskra stjórnvalda varðandi ferðaþjónustu og einkum þá flugrekstur. Það hefur aldrei verið lögð jafn mikil vinna í slíka þætti [[Forseti hringir.]]eins og er nákvæmlega í gangi þessa stundina, svo því sé haldið til haga.
Herra forseti. Þetta er áhugavert. Varðandi upplegg málshefjanda í þessu máli þá eru þetta mikið til einfaldar spurningar sem hefðu kannski betur átt heima í munnlegri fyrirspurn til ráðherra. En í spurningunum felst samt ákveðinn misskilningur sem ég held að þurfi að leiðrétta, þ.e. að þetta sé einhvers konar samkeppnismál sem eigi að lenda inni á borði hjá Samgöngustofu. Það er bara ekki rétt. Það er Samkeppniseftirlitið sem fer með slík mál. Ef við hættum að horfa á þetta félag sem bara flugfélag og byrjum að horfa á það sem fyrirtæki er alveg ljóst að ef fyrirtæki geta ekki rekið sig fara þau á hausinn. Markaðurinn ræður klárlega við að bregðast við þegar op myndast vegna gjaldþrots. Það er bara þannig. Það er auðvitað eðlilegt. Og hér komum við inn á stærð þessara flugfélaga, að þegar fyrirtæki eru orðin of stór til að falla, á Samkeppniseftirlitið með einhverjum hætti að undirbyggja að hlutirnir séu með réttum hætti þannig að minni þjóðhagsleg hætta verði af slíku. Ef það hefur ekki nægar heimildir til þess þurfum við að útvega því þær heimildir. Þannig að ég held að svar hæstv. ráðherra hafi bara verið ágætt. En ég vil frekar tala aðeins um, varðandi flugrekstur á Íslandi, að það er ástæða til að fara að fylgjast betur með eldsneytisnotkun flugvéla. Nú er um 30% munur á eldsneytisnotkun milli tveggja sambærilegra jafn stórra flugvéla sem er í notkun hvor hjá sínu flugfélaginu. Það er nokkuð sem veldur okkur ákveðnum hagsmunaskaða út á við eða álitshnekki. Og svo eru auðvitað öryggisþættirnir sem búið er að margreifa í þessum þingsal. Þar hugsa ég helst um mikilvægi þess að tryggja með þar til gerðri braut að hægt sé að lenda öllum flugvélum sem eru á leiðinni til landsins á morgnana.
Herra forseti. Þessa umræðu hérna er hægt að nálgast út frá ansi mörgum sjónarhornum, enda er umræðuefnið eins og það er sett fram af hv. þm. Birgi Þórarinssyni mjög vítt og það hefur endurspeglast svolítið í þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar. Það sem mig langar að koma inn á er að mér finnst mjög mikilvægt það sem hér hefur komið fram um að samráðshópi nokkurra ráðuneyta hafi verið falið af hálfu ríkisstjórnarinnar að leggja mat á þörf fyrir viðbúnaðaráætlun fyrir kerfislega mikilvæg fyrirtæki, að það sé þörf á því að vinna að svona viðbúnaðaráætlun. Þetta tel ég að sé mjög mikilvægt og raunar mikilvægt í ýmiss konar samhengi að svona viðbúnaðaráætlun liggi fyrir um kerfislega mikilvæg fyrirtæki. Það segir sig sjálft að við hljótum að vilja hafa einhverja áætlun um þau ef við höfum áhyggjur af stöðu þeirra. En ég held að það sé fleira sem hér væri hægt að líta til og taka undir þegar þetta er rætt. Hv. þm. Birgir Þórarinsson nefndi einmitt orðið þjóðaröryggi. Ég held að það skipti máli t.d. í miklu víðara samhengi, ekki bara að því er varðar þá mikilvægu atvinnugrein sem ferðamannaiðnaðurinn er heldur hreinlega mikilvæg aðföng til landsins, svo sem matvæli og annað. Ég held að þetta skipti allt saman mjög miklu máli. Ég vil bara þakka hæstv. ráðherra fyrir svör um það hvernig á þessari vinnu er haldið. [[Forseti hringir.]]Ég hlakka til að hlusta á frekari umræðu, sem ég hugsa að geti farið svolítið út um víðan völl.
Herra forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Birgi Þórarinssyni, og ráðherra fyrir þessa umræðu. Það er sannarlega tímabært að ræða flugrekstur enda er hann og hvers kyns starfsemi tengd fluginu sannarlega orðinn snar þáttur í íslensku efnahags- og atvinnulífi. Þessi starfsemi öll kallar á mikinn fjölda vel menntaðs og sérhæfðs starfsfólks. Hv. þingmaður gerði að sérstöku umtalsefni eftirlit af hálfu Samgöngustofu með ýmsum þáttum í flugrekstrinum og verð ég að leyfa mér að segja að mér þykja svör ráðherra hafa einkennst af nokkru raunsæi og skynsemi. Það verður ekki séð að það þjóni neinum hagsmunum að opinberir aðilar komi í einhverjum mæli að rekstri félaga, eins og ráðherra gat um. Eins rakti hann takmarkaðan árangur í nágrannalöndunum á liðnum árum af slíkri viðleitni. Við þetta þarf að búa. Markmið stjórnvalda á hinn bóginn þegar kemur að flugrekstrinum hlýtur fyrst og fremst að vera að tryggja að farið sé að ýtrustu kröfum um öryggi. Vil ég í því efni taka undir með hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni sem býr að sérþekkingu á þessu sviði.
Herra forseti. Það er rétt að þakka hv. málshefjanda, hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir að taka þetta mál upp. Hægt er að skoða það frá margvíslegum sjónarhólum, ef svo má segja. Ég hjó t.d. eftir því að hv. þingmaður vakti máls á því í inngangsorðum sínum að m.a. hefði íslenska krónan veikst vegna þeirra erfiðleika sem steðjuðu að flugfélaginu. Það vekur mann til umhugsunar um hvað við búum að mörgu leyti við brothætt kerfi þegar erfiðleikar eins félags geta valdið miklum sveiflum í gjaldmiðlinum. Það vekur líka athygli á því að þegar við erum með fyrirtæki sem orðin eru mjög stórir fiskar í lítilli tjörn getur buslugangurinn orðið talsverður þegar eitthvað gerist í rekstri þessara félaga. Þess vegna held ég að sé afar brýnt að við getum treyst því að stjórnvöld fylgist með og séu á varðbergi gagnvart hræringum sem komið geta til. Það hefur svo mikið útslag ef eitthvað gerist í samfélagi okkar, hvort sem við horfum á gengið, hvort sem við horfum hreinlega bara á atvinnuleysistölur eða hvað myndi gerast í ferðaþjónustunni ef félag á borð við Wow air eða Icelandair - ja, það eru náttúrlega fyrst og fremst þessi tvö félög sem eru undir hjá okkur - fara skyndilega á hliðina. Forði okkur frá því. Það er mjög áríðandi að við getum treyst því að vel sé fylgst með. Að Primera Air fari á höfuðið veldur kannski ekki stórum skaða í því landi sem fer með eftirlit með því flugfélagi. Það horfir öðruvísi við hér og við verðum að haga okkur í samræmi við það.
Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram. Það er vitanlega mjög mikilvægt að opinberar stofnanir, hvað sem þær heita og hvert sem hlutverk þeirra er, hafi tæki og tól til að sinna sínu eftirliti og að sjálfsögðu líka um leið að sinna þeirri framtíð sem þær eiga að byggja upp og hafa eftirlit með. Ég held að það sé mikilvægt að taka þessa umræðu. Við getum að sjálfsögðu nálgast málið út frá alls konar sjónarhornum og -hólum. Það sem mig langar að nefna hér er að það er mikilvægt að móta langtímastefnu í flugmálum líkt og Miðflokkurinn ályktaði um á landsþingi sínu í apríl 2018. Við höfum séð mikla uppbyggingu, sérstaklega í Keflavík. Fyrir stuttu fögnuðum við 9.000.000 farþeganum, ef ég man rétt, sem sýnir hversu gríðarlega mikil umferð er um flugvöllinn. Við þurfum að gera meira, við þurfum að tryggja það líka að sá fjöldi véla sem lendir á Íslandi geti lent annars staðar á landinu séu aðstæður þannig. Þar af leiðandi minni ég á tillögu hv. þm. Sigurðar Páls Jónssonar varðandi Alexandersflugvöll. Það er líka mjög mikilvægt að við horfum ekki bara á farþegaflutninga þegar við tölum um mikilvægi innanlandsflugs því að vöruflutningar eru orðnir stór þáttur í fluginu. Gaman væri í rauninni að vita ef hæstv. ráðherra hefur þær upplýsingar hjá sér hversu stór hluti af millilandafluginu eru vöruflutningar, sér í lagi þegar kemur að ferskum afurðum, sjávarafurðum að sjálfsögðu, sem við vitum að eru fluttar út um allan heim á hverjum einasta degi. Reyndar er það þannig, held ég, hæstv. forseti, að þegar við tölum um öryggismál í flugi að það er líklega einna hættulegast að fara til og frá flugvellinum, þ.e. Reykjanesbrautin er líklega það hættulegasta við að fljúga til og frá Íslandi í dag. Sú braut þarf miklu meira fjármagn. Þar er verið að setja allt of lítinn plástur og í raun er sorglegt að sjá að ekki sé meiri metnaður þegar kemur að því að setja meira fjármagn í það. Flug og flugmál, flugöryggi er eitthvað sem við eigum að ræða hér reglulega í þinginu og, eins og ég sagði í upphafi míns máls, við eigum að leggjast öll á árarnar við að búa til stefnu til langframa
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni þessa mikilvægu umræðu um flugrekstur íslensku millilandaflugfélaganna og hæstv. ráðherra, Sigurði Inga Jóhannssyni, fyrir innlegg hans í umræðuna. Mikilvægi og umfang ferðaþjónustunnar hefur aukist verulega á undanförnum misserum, ekki síst í gjaldeyrisöflun, og eru farþegaflutningar auðvitað kjarnaþáttur í þessum uppgangi og veittri þjónustu. Að þessu leytinu til er um að ræða þjóðhagslega eða kerfislega mikilvæg fyrirtæki og er umfangið þannig að áhrifin verða meiri á hagkerfið. Ég ætla að draga fram álit hv. fjárlaganefndar í umfjöllun um ríkisfjármálaáætlun og reyndar líka um fjárlagafrumvarp þar sem kallað hefur verið eftir sviðsmyndum um áhrif þess á hagkerfið. Í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar kemur m.a. fram við ríkisfjármálaáætlunina í vor að á undanförnum árum hafi umsvif í íslenskum flugrekstri stóraukist. Fjöldi þotna sem fljúga til og frá Íslandi á vegum íslensku félaganna hefur verið frá 16 vélum 2010 í 47 árið 2017 og reiknað er með að félögin verður með 57 þotur í lok þessa árs. Gjaldeyristekjur af ferðaþjónustu voru um 42% af heildargjaldeyristekjum þjóðarinnar og skiptast fyrst og fremst í tvo hluta af þjónustu innan lands og flugrekstri hins vegar sem vegur um 35–40% og leggur meiri hlutinn til að þetta verði til framtíðar greint nánar í hagskýrslum. Svo þungt vegur flugreksturinn í gjaldeyrisöflun. Hæstv. ráðherra fór vel yfir hlutverk Samgöngustofu um eftirlit með flugrekstri og aðgerðir sem hún hefur til að grípa til við það eftirlit. En mikilvægast er að stjórnvöld séu með áætlun við slíkar aðstæður sem við höfum upplifað á síðustu mánuðum, að leggja reglulega mat á til hvaða viðbragða þarf að grípa við þær aðstæður. Eins er mikilvægt að við höldum okkur við það upplegg stjórnvalda að styrkja hagskýrslugerð um ferðaþjónustu.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir að vekja athygli á þessu máli en með vaxandi ferðaþjónustu og auknum umsvifum íslensku flugfélaganna er auðvitað ljóst að stjórnvöld þurfa að vera meðvituð um stöðu flugfélaganna og sömuleiðis þau mögulegu áhrif sem gætu orðið ef illa færi. Eðli málsins samkvæmt er íslensk ferðaþjónusta mjög háð góðum flugsamgöngum og með tilliti til þess að ferðaþjónustan er orðin langstærsta atvinnugreinin sem skilar mestu gjaldeyristekjunum er þjóðhagslegt mikilvægi íslensku flugfélaganna augljóst. Raunar er staðan orðin þannig, eins og komið hefur fram, m.a. á túristi.is, að hvergi annars staðar er vægi innlendra flugfélaga meira en á Íslandi. Við Íslendingar höfum allt of oft verið í þeirri stöðu að ákveðnar atvinnugreinar verða það stórar að þær ógni mögulega stöðugleika í íslensku samfélagi eða, eins og það er kallað, verða of stórar til að falla. Síðasta dæmið um slíkt er okkur öllum enn í fersku minni þegar bankakerfið hrundi og hafði verulegar afleiðingar fyrir okkur öll. Reynslan af því hruni hefur kennt okkur að það er mjög mikilvægt að vera með virkt eftirlit og skýrar heimildir til aðgerða. Stjórnvöld þurfa að teikna upp sviðsmyndir af því sem gæti gerst og gera áætlanir um að koma í veg fyrir að verstu sviðsmyndirnar geti orðið að raunveruleika. Herra forseti. Staða íslensku flugfélaganna sýnir enn og aftur mikilvægi þess að íslensk stjórnvöld leggi enn meiri áherslu á að stuðla að fjölbreyttara atvinnulífi þar sem margar ólíkar greinar eru sterkar og mynda fleiri stoðir í stað þess að við séum aftur og aftur háð afkomu einnar greinar. Í því sambandi verð ég að minnast á nýlegar fréttir af nýsköpunarmælikvarðanum Global Innovation Index þar sem Ísland féll [[Forseti hringir.]]um tíu sæti. Við þurfum að setja mun meiri kraft í nýsköpun, skjóta fleiri stoðum undir íslenskt atvinnulíf, [[Forseti hringir.]]en kannski þurfum við að skipta um gjaldmiðil svo það heppnist vel.
Herra forseti. Umræðan er nú komin út í ýmislegt tengt fluginu í þessari seinni ræðu, hún hefur þróast þannig hjá okkur í dag. Efnahagslegt vægi flugsins og í tengslum við íslenska ferðaþjónustu er gríðarlegt á Íslandi. Flugfélögin flytja um 70–80% af erlendum ferðamönnum til landsins með íslenskur vélum. Um var að ræða yfir 500 milljarða í gjaldeyristekjur í fyrra þar sem ferðaþjónustan sjálf var kannski með sem er 320–322 milljarða innan lands en flugið 180 milljarða. Eins og fram kom áðan hefur flugið í sögulegu samhengi um áratugaskeið verið með um 35–40% af gjaldeyristekjum í ferðaþjónustunni. Flugið hefur alltaf verið með í því dæmi. Mér þykir mjög ánægjulegt í þessari umræðu hversu margir eru farnir að tala um flugið í stærra samhengi sem tengist varaflugvöllum og kerfinu sem slíku til að tryggja öryggisþætti flugsins og flugöryggið. Ég held að við förum í þá vegferð á næstu misserum að tryggja þá hagsmuni betur og tökum það dýpra á næstunni. En þessi umræða hefur breyst mikið í þingsal á ekki löngum tíma, á um tveimur árum, og því ber að fagna. Ég get ekki annað en verið sérstaklega ánægður með hvernig hún hefur þróast. Saga flugs á Íslandi er að verða 100 ára gömul, verður það á næsta ári. Þann 3. september á næsta ári eru 100 ár frá því að fyrsta vélin fór í loftið í Vatnsmýrinni. Það er ótrúleg saga sem við getum verið stolt af og hefur flugið raunverulega verið ein af undirstöðum þessarar þjóðar í uppbyggingu hennar, hvað orðið hefur úr okkur á undanförnum áratugum. Þar hefur flugið [[Forseti hringir.]]verið í stóru hlutverki.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að taka undir með hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni um hvað það er ánægjulegt hversu margir þingmenn hafa orðið áhuga á flugmálunum, og ekki síst hann sjálfur. Auðvitað eigum við sem eyja að vera með öflugan flugiðnað. Það er hreinlega þannig að hann er okkar helsta tenging dagsdaglega við umheiminn. Auðvitað fara skipin með gámana en fólkið vill fara hraðar yfir. Ef við ætlum að styðja við slíkan iðnað þurfum við í grunninn sterkara hagkerfi. Umræðan núna virðist vera farin yfir í það. Við þurfum hagkerfi sem ræður við högg af ýmsu tagi en jafnframt hagkerfi þar sem öflug fyrirtæki á borð við Wow air, sem er og var öflugt fyrirtæki með erfiðan rekstrargrundvöll. Við þurfum að búa til góðan rekstrargrundvöll fyrir fyrirtæki sem vilja starfa í þessu landi. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir nefndi gjaldmiðilinn sem þátt í því sambandi. Ég er algjörlega sammála henni. Auðvitað hefði verið eðlilegra þegar uppgangurinn var að byrja að við tækjum þá afstöðu að láta gjaldmiðilinn ekki styrkjast eins mikið og raun bar vitni og nota frekar innflæði gjaldeyris sem jákvæðan hlut til að fara út í jákvæðar erlendar fjárfestingar, eins og mörg lönd hafa gert í svipuðum aðstæðum og við vorum í, og erum í því, þannig að ekki sé verið að búa til þrýsting á fyrirtæki sem borga í öðrum gjaldmiðlum en þau hafa tekjur í. Þannig gætum við styrkt hagkerfi okkar frekar en að styrkja krónuna. Það er lykilatriði sem við virðumst einhvern veginn alltaf missa sjónar á þegar við förum að tala um þessa hluti. En eins og ég sagði í fyrri ræðu minni á öll umræða um flugfélögin sem slík og samkeppnisstöðu þeirra [[Forseti hringir.]]að vera í samhengi við samkeppnismál almennt.
Mig langar að nýta tækifærið og fagna langþráðum fréttum af innanlandsfluginu. Vitna ég þar í nýbirta færslu á Facebook hjá hæstv. ráðherra sem lýsir því yfir að senn sjáum við tillögur starfshóps um eflingu innanlandsflugs. Það er æsispennandi því að eins og við vitum flest eru flugfargjöld allt of há og þetta er mikið byggðamál svo jafna megi aðgengi íbúa landsins að grunnþjónustu, svo sem heilbrigðisþjónustu. Svo eru þetta líka gríðarleg útgjöld fyrir venjulega fjölskyldu vilji hún t.d. sjá uppsetningu á einhverju leikriti í Þjóðleikhúsinu. Við þekkjum það öll þannig að þetta eru ótrúlega langþráðar fréttir. Mig langar líka að nýta tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra hvort starfshópurinn hafi skoðað með hvaða hætti hægt sé að efla millilandaflug á Egilsstaða- og Akureyrarflugvelli sem hafa helst verið í umræðunni þessu tengt, svo dreifa megi ferðamönnum betur um landið.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda, hv. þm. Birgi Þórarinssyni, fyrir að taka þetta mál upp á þinginu enda um afar þýðingarmikið mál að ræða og getur skipt sköpum, bæði hvað varðar ferðaþjónustuna og einnig almennt fyrir þjóðarhag, hvernig skipast með íslensku flugfélögin. Allt frá örófi alda eða frá því að mannskepnan reis upp á afturlappirnar hefur að því er virðist áreynslulaust flug fugla himinsins heillað þessa hægfara skepnu sem mannkynið sannarlega er ef horft er á líkamlega burði hennar. Þannig hefur maðurinn öfundað þau kvikindi sem flogið geta þöndum vængjum yfir þeim sem ekki hafa meðfædda hæfileika til að hefja sig til flugs. Síðar yfirvann maðurinn þá krafta sem héldu honum á jörðu niðri og í dag, rúmum 100 árum síðar, er flugið samtvinnað allri velferð og framförum í þjóðfélagi nútímans. Ekki síður er flugið nátengt velferð okkar Íslendinga sem þjóðar því að nú er svo komið að flugferðir standa undir okkar helstu tekjulind, sem er ferðaþjónustan, sem hefur á örskömmum tíma skákað út öllum okkar helstu hefðbundnu atvinnuvegum sem héldu lífinu í þjóðinni um aldir. Þá má benda á að flugrekstur í landinu færir okkur fleira en ferðamenn því að mikil tækniþekking fylgir allri þjónustu og atvinnu í kringum greinina án þess að ég ætli að telja það allt upp hérna. Að auki höfum við miklar tekjur af flugumferðarstjórn á einu stærsta flugumferðarsvæði á jörðinni sem nær langt út fyrir næsta nágrenni landsins. Flugsamgöngur til og frá landinu og sá iðnaður og sú þekking sem hér safnast saman sem tengd eru flugi er okkur því afskaplega mikilvæg og hafa íslensk flugfélög að langmestu leyti sinnt þessum flugferðalögum við landið. Herra forseti. Það er því mikilvægt að rekstrarumhverfi íslensku flugfélaganna sé sem allra heilbrigðast og að eftirlit af hálfu stjórnvalda sé með allra vandaðasta móti svo ekki komi til óvæntra kollsteypa. Yfir þessu þarf að vaka þar sem miklir þjóðfélagslegir hagsmunir eru undir. Þannig er mikilvægt að stjórnvöld hafi undirbúna og tilbúna viðbragðsáætlun ef út af bregður í þessum efnum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra umræðuna og þeim þingmönnum sem tóku þátt. Ég hef ákveðnar efasemdir um að eftirlit Samgöngustofu með rekstri flugfélaganna hafi verið nægilegt, sérstaklega hvað varðar flugfélagið Wow. Það er ekki eðlilegt að svo kerfislega mikilvægur rekstur eins og rekstur Wow geti komið eiginfjárhlutfallinu niður í 4,5% um hábjargræðistímanum. Ég vil því biðja hæstv. ráðherra að svara því hvort Samgöngustofa hafi gert álagspróf á Icelandair og Wow með tilliti til fjárhagsstöðu og eiginfjárhlutfalls. Spyrja má hvort þáverandi samgönguráðherra hafi haft upplýsingar um að Samgöngustofa væri ekki í stakk búin að takast á við fjárhagslegt eftirlit með flugfélögunum en samkvæmt niðurstöðu starfshóps sem ráðherra skipaði í mars 2017 til að vinna greiningu á verkefnum Samgöngustofu er þörf á að tryggja skýran aðskilnað á milli eftirlitsaðila og eftirlitsskyldra aðila í flugrekstri. Hópurinn gagnrýndi t.d. alvarlega samskipti Samgöngustofu og Isavia sem hafi hvorki verið nægilega fagleg né formleg. Herra forseti. Í þessari umræðu hefði einnig þurft að ræða aðkomu innlendra fjármálafyrirtækja og lífeyrissjóða, hver sé áhætta innlendra fjármálafyrirtækja í eigu ríkisins á fyrirtæki í ferðaþjónustu ef niðurstaðan verður sú að verulega dregur úr starfsemi Wow. Eins og áður segir er flugrekstur íslensku millilandaflugfélaganna kerfislega mikilvægur og af þeim sökum verður eftirlitshlutverk hins opinbera að vera öflugt og í góðu lagi. Bankarnir eru kerfislega mikilvægir, eins og við þekkjum, og til samanburðar höfum við í dag öflugt eftirlit með fjármálastarfsemi sem er í höndum Fjármálaeftirlitsins. Fylgst er náið með rekstri bankanna, sett eru skilyrði er varða útlánavöxt, söfnun innlána [[Forseti hringir.]]og þess háttar. Það sama verður að gilda um flugreksturinn.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Hv. þm. Birgir Þórarinsson spurði nokkurra spurninga, m.a. um hæfi starfsfólks Samgöngustofu. Það er engin spurning í mínum huga að það hefur bæði þekkingu og getu til að sinna þessum verkum. Eins er spurt hvort stofnunin hafi fylgt eftirliti sínu eftir núna undir lokin. Eins og ég fór yfir í fyrra svari mínu hefur Samgöngustofa allar þær heimildir og hefur nýtt þær til að fylgjast með eins vel og hægt er að mínu mati. Það er alveg ljóst að við, stjórnvöld, höfum verið að vinna markvisst síðustu mánuði að því að skipuleggja starf eða meta stöðu kerfislega mikilvægra fyrirtækja. Niðurstaðan er sú að íslenskt efnahagslíf er miklu sterkara og fjölbreyttara en áður hefur verið, það hvílir ekki á einni stoð eða tveimur þannig að það þolir truflanir í rekstri einstakra fyrirtækja. Enda kom ég inn á það í inngangi mínum að ekki stæði til að fara inn í slík fyrirtæki. Hluti vinnunnar hefur líka falið í sér að meta hvernig við gætum þurft að bregðast við og hvort við þyrftum að bregðast við. Til hliðsjónar þeirri vinnu hafa viðbrögð annarra ríkja við svipuðum aðstæðum verið skoðuð varðandi mistök sem þau hafa gert. Annars vil ég þakka málefnalega umræðu. Hún var mjög málefnaleg að öllu leyti nema einu. Hér var einn hv. þingmaður Samfylkingarinnar, Helga Vala Helgadóttir, með ábyrgðarlausar upphrópanir. Það var þó einn punktur sem var réttur hjá henni. Hún sagði að stjórnvöld hefðu ekki markað sér stefnu. Það er rétt. Aldrei hefur verið unnið að flugstefnu. Það var ein fyrsta ákvörðunin sem ég tók þegar ég kom inn í ráðuneytið. Hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson, sem hefur mikla þekkingu á þessu máli, fór ágætlega yfir að við hefðum síðustu mánuði af ýmsum ástæðum lagt mikla vinnu í stefnumótun í flugi. Vonandi skilar það sér m.a. í því að millilandaflug verði aukið, sem hv. þm. Berglind Häsler var að spyrja um. [[Forseti hringir.]]En klárlega er staðan sú að flug hefur vaxið og er orðið mjög stór þáttur í efnahagslegu tilliti á Íslandi, undirstaða ferðaþjónustunnar. Það er mikilvægt að stjórnvöld fylgi því eftir, sem og undirstofnanir ráðuneyta.
Herra forseti. Ég kem upp í fundarstjórn forseta vegna þess að forsætisnefnd ákvað á fundi sínum í dag að rannsókn á aksturskostnaði ásamt skýringum hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar leiði í ljós að hann hafi ekki brotið gegn siðareglum alþingismanna. Á sama fundi var ítrekuðum tillögum hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar um að vísa málinu til siðanefndar, um að siðanefnd yrði til ráðgjafar um þetta mál, um óhlutdræga málsmeðferð, hafnað. Sömuleiðis var ósk hans um að málið yrði sent, þ.e. skýrsla um málsmeðferðina, til GRECO einnig hafnað. Á sama fundi voru hafðar uppi hótanir um að hv. þm. Björn Leví Gunnarsson, sem lagði fram rökstudda tillögu um að akstursgreiðslur til hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar yrðu skoðaðar, hvort um brot á siðareglum væri að ræða, yrði látinn sæta afleiðingum vegna þess, þ.e. að hann yrði sjálfur skoðaður fyrir það hvort slík ábending væri brot á siðareglum. Ég vil að það komi fram í þessum ræðustól að það að láta flutningsmann rökstuddrar tillögur sæta afleiðingum fyrir hana [[Forseti hringir.]]er brot á siðareglunum sjálfum. Það er ólíðandi og það er ótrúlegt að þetta hafi komið fram í forsætisnefnd Alþingis.
Herra forseti. Þetta er það sem maður óttaðist þegar við vorum að semja siðareglurnar á síðasta eða þarsíðasta kjörtímabili, alla vega þegar ég var á þingi, áður en ég hætti á sínum tíma. Ég sagði: Ég myndi ekki vilja vera með á þeim siðareglum ef það yrði raunverulega þannig að forsætisnefnd sjálf væri að afgreiða mál um eigin félaga þegar tillögur eða kvartanir kæmu til þeirra um hvort þeir hefðu brotið siðareglurnar. Það myndi bjóða þeirri hættu heim að meiri hlutinn vildi ekki kjósa eða taka ákvarðanir um að félagar þeirra í stjórnarmeirihlutanum hefðu brotið af sér. Jafnframt setti það minni hlutann í þá rosalega hættu, minni hluta sem á að hafa eftirlit með meiri hlutanum, stjórnarmeirihlutanum, að siðareglur yrðu notaðar í krafti meiri hluta forsætisnefndar sem agavald gegn minni hlutanum. Það eru agalegar kringumstæður sem nú hafa komið upp. Ég nefndi þetta í forsætisnefnd á sínum tíma, þegar við vorum að semja siðareglurnar. Við fengum siðareglunefnd en forsætisnefnd vildi ekki vísa því þangað. [[Forseti hringir.]]Það segir í siðareglunum að málsmeðferð eigi að vera óhlutdræg. Því var hafnað að því yrði vísað til siðareglunefndar til þess að tryggja að enginn vafi væri um slíkt.
Herra forseti. Ég kem hingað upp til að taka undir með félögum mínum. Það er ekki ásættanlegt þegar koma fram ábendingar um að ekki sé farið rétt að, þegar nálgunin við afgreiðslu málsins hvítþvær þann sem ábendingin snýr að með því að reyna að láta þetta ganga sem einhvers konar ásættanlega niðurstöðu. Staðreyndin er að þegar svona mál koma upp, þegar vandamál koma upp, hvers eðlis sem þau eru, er eðlilegt að fari af stað ferli sem tryggir að þeir sem hafa bein tengsl við viðkomandi eigi ekki síðasta orðið, alla vega að það sé einhver utanaðkomandi ráðgjöf sem hjálpar því fólki sem þarf að taka ákvörðunina að taka rétta ákvörðun. Það að gera þetta með þeim hætti sem hefur verið gert hér er eiginlega [[Forseti hringir.]]vandræðalegt. Ég vonaði að siðferði Alþingis væri á hærra plani.
Hæstv. forseti. Hver sá sem les erindi hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar til forsætisnefndar, dagsett 14. nóvember sl., mun sjá að í bréfinu þjófkennir hann 62 þingmenn. [[Gripið fram í: Já.]]Það segir bókstaflega í bréfinu að ámælisvert sé hvernig ferðakostnaður allra þingmanna, nema náttúrlega hans sjálfs, hafi verið reiknaður út. Hvað varðar varakröfu hans að stilla sérstaklega upp einum þingmanni þá hefur verið farið yfir þetta mál, ekki bara einu sinni heldur þrisvar af hálfu bæði forsætisnefndar og skrifstofu þingsins. Það eru engin rök, hæstv. forseti, í þeim erindum sem borist hafa forsætisnefnd sem verðskulda að forsætisnefnd taki þetta mál þeim tökum sem beðið er um í bréfinu. Ég lagði upphaflega til sjálfur - það er best að uppljóstra [[Forseti hringir.]]um það þótt trúnaður ríki um það sem gerist á forsætisnefndarfundum - að upphaflega erindið yrði endursent þingmanninum með ósk um að hann [[Forseti hringir.]]bæðist afsökunar á því. Við því var ekki orðið, en það hefði kannski [[Forseti hringir.]]betur verið gert þannig.
Forseti biður hv. þingmenn að virða hin knöppu tímamörk.
Herra forseti. Mér er heldur tregt að ræða þetta mál undir liðnum fundarstjórn forseta því að þessi umræða á að fara fram í forsætisnefnd. Samkvæmt lögum og stjórnskipulagi Alþingis fer forsætisnefnd með þetta mál. Það hefur hún gert, lagt í það mikla vinnu og afgreitt það með rökstuddri niðurstöðu upp á sex blaðsíður. Sú niðurstaða kann að vera önnur en sumir hefðu viljað sjá. En um þetta var full samstaða í forsætisnefnd, allra sem þar voru mættir fyrir utan eins manns, þ.e. fulltrúa Pírata í nefndinni sem stóð ekki að afgreiðslu málsins. Ég hvet menn til þess að lesa hina efnislegu niðurstöðu málsins, [[Gripið fram í.]]ítarlegan, rækilegan rökstuðning, vel lögfræðilega útfærðan, og þá vinnu sem var lögð í að komast að þessari niðurstöðu þar sem báðum aðilum máls var gefið færi á að koma inn sínum sjónarmiðum, þar sem skrifstofan kom með sínar athugasemdir og lagði reyndar í heilmikla vinnu til að skoða hvort þarna væri eitthvað að finna. Niðurstaðan var alveg skýr: Það voru ekki efni til að hefja rannsókn á meintu siðareglurbroti. Það er skýr og afdráttarlaus niðurstaða og menn eiga að hlíta henni. Hún er í samræmi við það sem til er ætlast [[Forseti hringir.]]þegar siðareglumál eru reifuð. Ég mótmæli því að forsætisnefnd sé borin sökum fyrir óvönduð vinnubrögð í málinu. Ég mótmæli því fyrir hönd forsætisnefndar.
Forseti. Það sem veldur mestum áhyggjum í málinu er fordæmið sem verið er að setja. Í staðinn fyrir að senda málið til siðanefndar hefur forsætisnefnd tekið þá ákvörðun að siðareglur hafi ekki verið brotnar og ekki sé þess virði að rannsaka það neitt frekar. Þetta skapar það fordæmi í framtíðinni að forsætisnefnd getur tekið slíka ákvörðun um brot á siðareglum, um mögulegt brot vina sinna, í staðinn fyrir að fara með það til óháðra aðila. Það er brot á siðareglum og veldur áhyggjum, sérstaklega í ljósi þess að svo er verið að hóta því að sá aðili sem kom fram með beiðnina sé með því að brjóta siðareglur og það verði sent siðanefnd, að hann sjálfur verði kærður fyrir brot á siðareglum. Það er mjög alvarlegt þegar þannig hótanir koma fram. Ég væri til í að hæstv. forseti Alþingis [[Forseti hringir.]]kæmi hingað upp og útskýrði hvernig það er leyfilegt að koma með slíkar hótanir á fundi forsætisnefndar.
Virðulegi forseti. Það er auðvitað yfirgengilegt að hlusta á málflutning hv. þingmanna Pírata í þessu máli. Forsætisnefnd tók þetta mál upp að þeirra beiðni, samkvæmt þeirra óskum, rannsakaði málið, komst að niðurstöðu og hefur kynnt þá niðurstöðu. Að þurfa svo eftir að sú niðurstaða er fengin, að hlusta á þetta klif aftur - hv. þingmönnum væri sæmra að skammast sín, biðjast afsökunar á röngum sakargiftum og þjófkenningum heldur en að halda klifinu áfram eftir að niðurstaða er komin. [[Gripið fram í.]]
herra forseti. Ég vildi í tilefni af umræðunni hafna þeim ásökunum sem hér hafa verið hafðar uppi á hendur forsætisnefndar þingsins, sem ég held að hafi tekið erindi hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar alvarlega og fjallað um það á málefnalegum forsendum. Ég reyndar á ekki sæti í forsætisnefnd en hefði talið út frá mínum forsendum að þetta erindi hafi verið tilefnislaust og tilhæfulaust frá upphafi. Ég verð ekki var við annað en að forsætisnefnd hafi tekið þetta alvarlega, fjallað um það út frá þeim reglum sem gilda hér innan húss og komist að niðurstöðu. Ég held að menn verði að sætta sig við hana. Jafnvel þó að Píratar hafi hugsanlega viljað fá fram aðra niðurstöðu held ég að þeir verði að sætta sig við að undir þeirra sjónarmið tók enginn í forsætisnefnd og undir þeirra sjónarmið taka staðreyndir málsins ekki. [[Gripið fram í.]] Það eru ekki efni til þess að taka afstöðu með þeim hætti sem Píratar gera. Það er alls ekki efni [[Forseti hringir.]]til þess. Ásakanirnar eru tilhæfulausar og tilefnislausar og vonandi er þetta mál þar með úr sögunni.
Hæstv. forseti. Hér voru bornar alvarlegar ásakanir á einn þingmann og raunar allan þingheim. Þær ásakanir voru teknar alvarlega. Málið hefur verið unnið mjög vel og vandlega í forsætisnefnd, farið ofan í það og krufið vel. Ég hélt að við værum komin að punkti þar. Það er ekkert í málinu sem bendir til þess að hægt sé að fara með það eitthvað lengra. Ég lít svo á að það sé fullrannsakað, þetta liggur allt ljóst fyrir. Allir fulltrúar í forsætisnefnd, fyrir utan einn, voru sammála því. Það er ekkert þarna á bak við sem hægt er að gera tortryggilegt og ég bið menn um að láta af ásökunum og látum hérna inni.
Herra forseti. Það sem við erum að lýsa hér er að forsætisnefnd glataði mörgum tækifærum í dag. Hún glataði tækifæri til að virkja siðanefnd, sem hefur aldrei verið virkjuð, og kastaði þannig að rýrð á málsmeðferðina frekar en að styrkja hana með trúverðugum rökum um að rétt hafi verið að málum staðið. Á sama tíma er þeim hv. þingmanni sem bar fram kvörtunina sem tekin var fyrir í dag hótað afleiðingum gjörða sinna, sem er brot á siðareglum eitt og sér. Því skal haldið til haga. Tillögu hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar um að fá ráðgjöf, meira að segja bara ráðgjöf, frá siðanefnd, sem er utanaðkomandi aðili, um hvernig væri hægt að standa vel að málsmeðferð erindisins, til þess einmitt að traust geti ríkt um niðurstöðuna, var líka hafnað. Þetta var meðferð glataðra tækifæra hjá forsætisnefnd. Það er það sem við vekjum athygli á sem og því að ólíðandi er að hóta þingmönnum með afleiðingum gjörða sinna þegar þeir fylgja eigin sannfæringu og senda inn kvörtun [[Forseti hringir.]]eða ábendingu um mögulegt brot á siðareglum.
Herra forseti. Ég ætla ekki að koma hingað upp til að segja af eða á um innihald málsins heldur benda á að siðanefnd hefur aldrei komið saman frá því að siðareglur þingmanna voru settar nema til að veita álit sitt þegar kom að því að breyta átti siðareglum í kjölfar #metoo. Mér finnst það í sjálfu sér athyglisvert. Það vekur athygli mína að siðanefnd hafi aldrei verið notuð. Ég held að fullt tilefni sé til þess að leita ráðgjafar hjá þeirri nefnd, sem er að ég held ágætlega skipuð. Ef þetta er ekki tilefni til þess, þegar við erum að fást við eitthvað sem varðar okkur sjálf, okkur öll 63 sem erum hérna inni, þá veit ég ekki alveg hvenær það á að vera. Ég held að það hefði einmitt verið kjörið tækifæri núna, þó ekki væri nema fyrir þann einstakling sem sat hvað mest undir ásökunum, [[Forseti hringir.]]að fá algerlega hlutlaust mat á því hvort ásakanirnar voru [[Forseti hringir.]]tilhæfulausar eða ekki. Það er svo vont að standa eftir með já-bræðurna í kringum sig og hafa ekki fengið [[Forseti hringir.]]þetta hlutlæga mat. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Mér finnst það þreytandi en pínulítið áhugavert mynstur sem birtist stundum hjá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins þegar þeir verða agalega hneykslaðir yfir því einhver tali við einhvern eða bendi á hluti. Þeir verða þeir ægilega hneykslaðir yfir því að tiltekið orð hafi verið notað og finnst að það hljóti að grafa undan trúverðugleika þess málflutnings fyrr en síðar. En mig langar að vekja athygli á orðum virðulegs forseta áðan þegar hann sagði að ekki væri ástæða til að hefja rannsókn á meintu siðareglubroti. Það sagði virðulegur forseti. Sömuleiðis eru engir 62 þingmenn þjófkenndir í erindi Björns Levís Gunnarssonar. Ég er einn af þeim 62 þingmönnum, óhjákvæmilega, nema hann hafi ekki átt við mig heldur bara alla aðra, og ég sé ekki að ég sé þjófkenndur. [[Gripið fram í: Það stendur í bréfinu.]] Það sem stendur eftir er að forsætisnefnd hafnar því að leita til siðanefndar sem var hugsuð til þess að hægt væri að hafa trú á slíku ferli. Af hverju mátti ekki kalla hana saman? Af hverju mátti ekki fá hana í þetta? Af hverju þurfti að henda málinu út öfugu og áður, eins og virðulegur forseti sagði, en rannsókn var einu sinni hafin á því?
Herra forseti. Ég skal nefna nokkrar staðreyndir í þessu máli, sem er að finna í gögnum málsins. Það er einmitt gott að skoða gögn málsins sem eru á vefsíðu Alþingis. Í þeim kemur fram að á umræddum tíma hafi siðareglur fyrir alþingismenn gert þingmenn ábyrga, með leyfi forseta: „Þingmenn skulu sjá til þess að endurgreiðsla fyrir útgjöld þeirra sé í fullkomnu samræmi við reglur sem settar eru um slík mál.“ Í sömu reglum um segir, með leyfi forseta: „Þegar alþingismaður þarf að fara meira en 15.000 km í starfi sínu skal hann fá afnot af bílaleigubíl sem skrifstofa Alþingis leggur til.“ Hv. þm. Ásmundur Friðriksson viðurkennir í Kastljóssviðtali, og það fylgir endurskrift af þeim texta með þeim gögnum sem eru á vef Alþingis og eru opinber öllum, að skrifstofan hafi komið til hans og sagt honum að fara á bílaleigubíl en hann hafi ekki viljað það. Hann heldur því áfram að senda inn ósk um endurgreiðslur sem hann svo fær. Það er klárt brot. Þetta er bara brot [[Forseti hringir.]]samkvæmt reglunum. Það er öllum landsmönnum ljóst sem vilja skoða það. [[Forseti hringir.]]Þetta eru gögn málsins. Látum gögn málsins tala sínu máli.
Forseti. Það vekur furðu mína að hver stjórnarþingmaðurinn á fætur öðrum kemur í pontu og talar um að þingmenn í forsætisnefnd hafi komist að þeirri niðurstöðu að ekki væri þörf á því að skoða frekar hvort kollegar þeirrar eða vinir hafi brotið siðareglur. Er það ekki dálítið furðuleg niðurstaða? Hefði ekki verið heilbrigðara að láta utanaðkomandi aðila, eins og siðanefnd, skoða málið til þess að enginn vafi væri um það? Þetta er ekki til þess að skapa traust. Ég skil ekki að slíkt þyki í lagi. Til hvers er siðanefnd ef forsætisnefndin ætlar að taka það að sér að vera alltaf að skoða brot kollega sinna og vina og taka ákvarðanir um hvort siðareglur hafi verið brotnar eða ekki? Er það framtíðin? Á kannski bara að senda það til siðanefndar ef stjórnarandstöðuþingmaður hefur brotið af sér? Á þá að nota siðanefndina? [[Háreysti í þingsal.]]
Herra forseti. Í fyrsta lagi liggur ljóst fyrir að þetta mál hefur ekkert með meiri hluta eða minni hluta að gera, samanber það að öll forsætisnefnd, að frátöldum einum manni, stóð saman að afgreiðslu málsins, flokkar bæði úr meiri hluta og minni hluta. Í öðru lagi er rétt að hér komi fram að þetta er í annað sinn sem forsætisnefnd tekur í reynd sama mál fyrir og eyðir í það umtalsverðum tíma og niðurstaðan er sú sama í bæði skiptin, síðastliðinn vetur og aftur núna. Það reyndist ekkert meira í erindinu heldur en frá því í vor. Ég harma það að hv. þm. Jón Þór Ólafsson skuli koma upp með efnisatriði og reyna að gera áfram viðkomandi þingmann tortryggilegan. Hann er einn af svokölluðum heimanakstursþingmönnum og það er rétt að nokkrir þeirra voru enn að nota eigin bíla eftir að tilmæli um að taka bílaleigubíla við 15.000 km mörkin voru komin fram, en skrifstofan hefur útskýrt hvernig það mál er vaxið, að innleiðingin hafi verið í gangi, og það er ekkert síður við það að sakast að forsætisnefnd og skrifstofan höfðu ekki sett skýrar reglur um notkun slíkra bíla. Það er því algerlega augljóst mál að þeir þingmenn voru [[Forseti hringir.]]í góðri trú hvað þetta varðar. Varðandi siðanefndina [[Forseti hringir.]]er hún til ráðgjafar ef forsætisnefnd hefur eitthvað til að senda henni, ef það eru rök til þess að skoða þurfi betur meint alvarlegt mál. Það er alltaf í höndum forsætisnefndar hvort hún lýkur málum [[Forseti hringir.]]með einföldum hætti eða virkjar siðareglunefndina, ef talið er tilefni til slíks. Það var einróma niðurstaða forsætisnefndar, [[Forseti hringir.]]sem vann þetta með lögfræðingum og skrifstofunni, að það væru ekki slík tilefni og niðurstaðan ber það með sér.
Hæstv. forseti. Takk fyrir það. Bara ein yfirlýsing í byrjun: Sá þingmaður sem hér stendur er ekki stuðningsmaður stjórnarmeirihlutans á Alþingi [[Nú?]]og tilheyrir honum ekki.
Hvað segirðu?
Ég veit þetta er áfall fyrir marga og áfallahjálp verður veitt síðar, en þetta er samt svona. Það er hins vegar stórlega ámælisvert, eins og ég tók fram áðan, þegar 62 þingmenn eru þjófkenndir í einu bréfi. Sá sem hér stendur tekur því ekki mjög vel ef hann er þjófkenndur, hefur aldrei gert og mun ekki gera. Ef hv. þm. Björn Leví Gunnarsson hefur þá trú að sá sem hér stendur hafi misfarið með opinbert fé er nærtækast að kæra hann til lögreglu, þ.e. þann sem hér stendur. Ef það er trú manna að hann hafi brotið lög og seilst í sjóði landsmanna er um að gera að kæra viðkomandi til lögreglu. Það er rétta leiðin. En að vera með dylgjur, eins og búið er að vera með í málinu frá byrjun, og sætta sig síðan ekki við lýðræðislega niðurstöðu í forsætisnefnd, halda þessu áfram og lemja sína eigin trommu til að koma þeim sem hér vinna illa, [[Forseti hringir.]]hlýtur náttúrlega að vera framlenging á því eineltisfyrirbæri sem viðgengst í þessum [[Forseti hringir.]]flokki. Er ekki rétt að kalla til vinnusálfræðinginn aftur? [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég verð að gera athugasemd við hugtakið þjófkenningu þar sem það hefur aldrei verið neitt slíkt … [[Gripið fram í.]]- Í erindi hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar er ekki þjófkenning. Þar er hins vegar bent á að það eru dæmi, þekkt dæmi sem hefur verið fjallað um í fjölmiðlum meiri hluta ársins, um að ekki hafi verið farið alveg að reglum. [[Gripið fram í.]]Ef eitthvað fer úrskeiðis í slíku og ástæða er til að halda að kannski sé ekki búið að gera það upp þá er mjög eðlilegt að einhver sendi inn erindi og óski eftir því að það sé gert upp. Í því felst ekki þjófkenning. Í því felst beiðni um að hlutirnir séu skoðaðir og þetta var vissulega skoðað. Ég er ósammála niðurstöðunni, en gott og vel. Það eina sem ég harma varðandi málsmeðferðina er að siðanefnd hafi ekki verið notuð, sem var beinlínis sett á laggirnar til þess að takast á við svona [[Forseti hringir.]]mál þegar þau koma upp. Það mætti alveg gera það.
Virðulegi forseti. Mér finnst þetta segja sína sögu. Hv. 8. þm. Suðvest., Jón Þór Ólafsson, kom upp og benti á lýsandi dæmi sem hægt er að finna opinberlega um ástæður, um rök fyrir því að skoða þetta. En hérna koma hv. þingmenn upp og segja að það séu engin rök. Virðulegur forseti segir að sjálfsagt sé að nota siðanefndina ef eitthvað sé til staðar til að senda henni. Í þessari pontu og opinberlega meðal fjölmiðla er að finna hluti til að skoða. Ég veit þeir hafa verið kynntir hv. forsætisnefnd og virðulegum forseta. Athugasemdin snýr að þeirri fáránlegu hugmynd að engin rök séu til þess að málið verði skoðað betur af hálfu siðanefndar, að það sé ekkert að skoða, sem almenningur hlýtur að sjá í gegnum og hv. þingmenn mættu gjarnan hafa það í huga. Þetta var ekki eitthvert smámál sem fór inn um annað eyrað og út um hitt hjá almenningi. Þetta var stór málaflokkur, fólk var eðlilega mjög hneykslað vegna þess og gerir þá algeru kröfu til okkar að við förum vel með fé. Þegar við gerum það ekki [[Forseti hringir.]]þá öxlum við ábyrgð á því. Það sem gerðist í dag er birtingarmynd þess [[Forseti hringir.]]að Alþingi annaðhvort getur það ekki eða vill það ekki. Hvort heldur sem er er algjörlega, fullkomlega, óásættanleg niðurstaða. [[Forseti hringir.]]Það ætti að vera lexía dagsins og ekki síst til virðulegs forseta.
Virðulegur forseti. Það er sorglegt að við séum í þessari málstofu, eða hvað við eigum að kalla það, að hlusta á þvæluna frá Pírötum varðandi þetta mál allt saman. Það er vitanlega þannig að við erum með ákveðið kerfi á hlutunum á þinginu. Ef Píratar geta ekki sætt sig við það verða þeir að sjálfsögðu að eiga það við sig sjálfa. Menn eru hér með alls konar yfirlýsingar um að menn hafi jafnvel gerst þjófar og eitthvað slíkt, sem enginn fótur er fyrir. Þetta er hreint með ólíkindum. Forseti Alþingis kom í pontu og benti á að það væru engin rök, það eru engin rök í fullyrðingum hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar um það sem lesa má á netinu og í fjölmiðlum o.s.frv. [[Gripið fram í.]]Engin rök. Samt þráast menn við. Forseti minnti líka á að forsætisnefnd sá ekki ástæðu til að rannsaka málið. Svo spyr hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson: Af hverju að henda málinu út áður en rannsókn er hafin? Það var ekki ástæða til að rannsaka málið. Það var niðurstaða forsætisnefndar. Þess vegna er því ekki vísað til siðanefndar. Píratar, líkt og aðrir, verða einhvern tímann [[Forseti hringir.]]að læra að fara eftir reglum. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Við skulum hafa það hugfast, kæru vinir, að hér er um að ræða risastórt mál þar sem ekkert samráð hefur verið haft, ekki einu sinni gerð tilraun, ekki einu sinni að síminn hafi verið tekinn upp af hálfu hæstv. sjávarútvegsráðherra til stjórnarandstöðuflokkanna og rætt um það hvernig ætti að haga málinu, hvernig væri hægt að vinna að sátt um þennan grundvallaratvinnuveg þjóðarinnar sem þarf svo á þessari sátt að halda. Ég hef ekki enn misst trú á það, þrátt fyrir allt það havarí sem hefur verið hér. Það er enn þá hægt að ná langþráðri sátt um þetta ef menn bara vilja. Það var ekki gerð tilraun til samtals. Ríkisstjórnin er ekki ársgömul og stjórnarsáttmáli hennar virðist vera kominn eftir þetta tæpa ár bara strax upp á Þjóðminjasafn. Höfum hugfast það sem stendur í stjórnarsáttmálanum uppi á Þjóðminjasafni, þ.e. að allar áætlanir sem eigi að halda til lengri framtíðar þurfi að gera í auknu samráði og með bættum samskiptum. Það þarf að efla samstarf milli flokka á Alþingi, styrkja sjálfstæði þingsins - kannast einhverjir við þetta? - umbúnað þess, faglegan stuðning og stöðu. Þetta var sagt um samráð í stjórnarsáttmálanum og menn og konur eru fljót að gleyma. Þetta valdi ríkisstjórnin, við skulum hafa hugfast. Ríkisstjórnin valdi það að hafa ekkert samráð. Það var margoft boðið upp á það, m.a. á síðasta ári, að reyna að finna þennan þráð. Hæstv. forsætisráðherra hefur ákveðnar skoðanir á þessu máli og ég vil undirstrika að ég er búin að fara fram á það að hæstv. forsætisráðherra sitji þessa umræðu, annaðhvort í dag eða á morgun, og ef hæstv. forsætisráðherra gerir það ekki verður einfaldlega að fresta málinu af því að það er mikilvægt að fá fram viðhorf og sjónarmið Vinstri grænna í málunum, hvort þau séu algjörlega búin að kúvenda frá fyrri stefnu. Ég bind ekki endilega miklar vonir við að þau komi með einhverja sátt að borðinu, bara að þau útskýri fyrir okkur stefnu forystuflokksins í ríkisstjórn. Það er rétt sem kom fram, einn skemmtilegast tíminn sem ég upplifði alla vega á síðasta ári, var að vera í mjög erfiðu ráðuneyti, grundvallarráðuneyti fyrir okkur Íslendinga, sögulegu ráðuneyti, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Ég viðurkenni að það getur vel verið að ég sé einfeldningur en ég reyndi að fá alla að borðinu. Ég reyndi að finna leið til að klára þetta mál, vonandi að einhverju leyti í eitt skipti fyrir öll. Punkturinn var einmitt ekki að keyra í gegn með harðfylgi stefnu Viðreisnar, keyra í gegn markaðsleiðina sem við trúum á, af því að við trúum á markaðinn. Við trúum því að markaðurinn sé sá aðili sem er best til þess fallinn að meta auðlindagjaldið, meta raunverulegt markaðsvirði sem á að greiða fyrir aðganginn að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Ég hef meiri trú á markaðnum en ríkisstjórninni sem ákveður með sínum vélabrögðum hvert gjaldið eigi að vera, hver togar fastast og mest í spottana í ríkisstjórninni. Þannig eru vinnubrögðin hér í dag. Ég trúi því að markaðurinn væri betur til þess fallinn en ég var ekki að keyra þá tillögu í gegn, markaðsleið. Hins vegar er núna verið að keyra í gegnum þingið draumatillögu - og Vinstri græn verða líka að horfast í augu við það - Sjálfstæðisflokksins. Ég taldi mikilvægt að við myndum ná sátt um þessa mikilvægustu atvinnugrein og ég vann hart því. Ég stóð vissulega frammi fyrir alls konar ákvörðunum sem hefði verið mjög freistandi að taka, hvort sem það var í makrílnum eða öðrum sviðum, að stokka upp kerfið, setja á auðlindagjald með þeim hætti sem ég hefði kosið. Þeir hagsmunir Viðreisnar viku fyrir stóru hagsmununum, að vinna að sáttinni. Ríkisstjórnin núverandi velur að hafa ekkert samráð um þessi mál og ég skil vel að forsætisráðherra telji ekkert að gert þegar ráðherrar beita sér fyrir því að setja af stað sáttanefnd allra flokka, meira að segja á sínum tíma beitti ég mér fyrir því að allir flokkar hefðu fulltrúa við borðið. Hvað þýddi það? Meðal annars var forystumaður Sjálfstæðisflokksins í ríkisstjórn mjög ósáttur við það að stjórnarandstöðuflokkarnir hefðu í rauninni fjóra fulltrúa á móti þremur ríkisstjórnarflokkanna. En þetta var til þess að reyna að vinna að sátt. Ég skil vel að hæstv. forsætisráðherra telji að við hefðum frekar átt að líta fram hjá sáttinni og fara frekar í samráð, sérstaklega þegar við horfum upp á það hvernig ríkisstjórnin vinnur í þessu mikilvæga máli. Við finnum það, ágæti þingheimur, að auðvitað veit ríkisstjórnin og forsætisráðherra upp á sig skömmina og við finnum fyrir þeim óþægindum sem ríkisstjórnarflokkarnir standa frammi fyrir því að keyra þetta í gegn. Eitt af því sem þau hafa líka valið við að setja fram þessa forgangsröðun er að í sömu vikunni og þau samþykkja fjárlagafrumvarp, samþykkja að lækka eigin loforð, svo ég gæti allrar sanngirni, til öryrkja og eldri borgara er þetta mál keyrt í gegn, tekið út úr nefndinni. Engin tilraun var gerð til að spyrja hvort við værum með einhverjar aðrar tillögur. Það voru bara þessar tillögur eða ekki, svo keyrt í gegn. Það er athyglisvert að hugsa um það hvaða viðhorf eru núna hjá forystuflokkunum og forystufólkinu í ríkisstjórn til þessa máls, að reyna að ná sáttum. Það er sem sagt búið að kúvenda. Þess vegna m.a. vil ég að hæstv. forsætisráðherra verði viðstaddur umræðuna, til þess að taka þátt í þessari umræðu. Formaður atvinnuveganefndar kallaði það - það lýsir fjölbreytni og skemmtilegu lífi - blauta drauma okkar í stjórnarandstöðunni að setja fram þessa tillögu, að vilja stuðla að sátt. Það er blautur draumur að vilja stuðla að sátt, að vilja að sameign þjóðarinnar á fiskveiðiauðlindinni verði tryggð til lengri tíma. Vinstrihreyfingin – grænt framboð kallar það blauta drauma. Öðruvísi mér áður brá. Mér finnst Vinstrihreyfingin – grænt framboð vera komin ansi langt frá sínum tilgangi þegar hún er byrjuð að tala með þessum hætti. Gott og vel, við skulum fara yfir málið. Ég hef margoft spurt en engin svör fengið: Af hverju er verið að knýja þetta fram? Það er lækkandi olíuverð, lækkandi gengi, allt atriði sem hafa þýðingu upp á 20 milljarða fyrir útgerðina á síðustu vikum eins og Indriði H. Þorláksson hefur bent á. Af hverju má þá ekki aðeins kæla málið og segja: Finnum þá tóna sem við getum fundið saman? Þess vegna vil ég fara gegn því sem ýmsir hafa notað til að afvegaleiða umræðuna, eins og ég segi þá annaðhvort skilja þeir ekki tillögur okkar í hluta stjórnarandstöðunnar eða segja að það sé verið að afvegaleiða umræðuna. Það er ekki verið að leggja til markaðsleið, það er ekki verið að leggja til uppboðsleið. Því er ýtt til hliðar. Við erum að reyna að benda á það sem allir flokkar, meira að segja ákveðnar raddir innan Sjálfstæðisflokksins, hafa bent á, þ.e. að tryggja tímabundna samninga og koma upp m.a. innviðasjóði. Frumvarp sjávarútvegsráðherra felur í sér ákveðnar endurbætur á núgildandi löggjöf varðandi tímarammann. Stundum hef ég á tilfinningunni að stjórnarflokkarnir vilji bara halda að málið snúist um það eina atriði að færa fram í tímann. Það snýst ekki um það. Það er einmitt að afvegaleiða umræðuna, að það sé bara verið að færa í tíma. Það er verið að breyta allri gjaldahliðinni og það er opinbert leyndarmál að fyrst var fundið út markmið frumvarpsins um að lækka veiðigjöldin um 3–5 milljarða og síðan var aðferðafræðin fundin út í kringum það og fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Vinstri grænna fengnir til að smíða frumvarpið í kringum markmiðið. Það er ekki bara ég sem segi þetta, stuðningsmenn Vinstri grænna setja þetta líka fram m.a. í sínum greinum. Frá skýrslu auðlindanefndar frá árinu 2000 hefur ítrekað verið staðfest að meiri hluti þjóðarinnar vill að eignarhald þjóðarinnar á fiskveiðiauðlindum í íslenskri lögsögu sé staðfest og að framsal nýtingarréttar sé tímabundið. Þetta er jafnframt það fyrirkomulag sem við vitum að nágrannalönd hafa notað. Á sama tíma og tímabundinn nýtingarréttur staðfestir eignarhald þjóðarinnar getur tímabinding tryggt meiri stöðugleika og fyrirsjáanleika fyrir útgerðina. Þetta er gríðarlega mikilvægt. Frá sjónarmiði almannahagsmuna eyðir tímabinding þeirri lagalegu óvissu sem ríkt hefur um varanleika réttindanna. Eins og ég hef margítrekað hef ég raunverulegar áhyggjur af því að réttur þjóðarinnar til eignarhalds á auðlindum verði veikari eftir því sem þetta ótímabundna umhverfi heldur lengur áfram og við erum án auðlindaákvæðis í stjórnarskrá. Það er raunveruleg hætta á því. Þess vegna vil ég undirstrika að gjald fyrir tímabundinn afnotarétt - og ég vona að menn fari að skilja þetta - er forsendan fyrir því að það megi ná fram tveimur mikilvægum markmiðum í löggjöf um þetta efni; að lagareglurnar endurspegli sameign þjóðarinnar og að þær stuðli að sem mestri þjóðhagslegri hagkvæmni veiðanna. Þess vegna tel ég og fleiri flutningsmenn, m.a. af hálfu Samfylkingarinnar og Pírata, nauðsynlegt að kanna samstöðu um þetta grundvallaratriði, atriði sem allir hafa lýst yfir vilja til að ná og var reyndar forsenda af hálfu Vinstri grænna í sáttanefndinni í samráði við mig. Forsenda Vinstri grænna var tímabundnir samningar, enda er það í stefnu þeirra. Við skulum hafa það líka í huga að á undanförnum tíu árum hefur fyrirkomulagi útreiknings veiðigjalda verið breytt fjórum sinnum með þeirri óvissu og kostnaði sem því fylgir. Jafnframt hefur úthlutunarreglum aflamarkskerfisins verði breytt, t.d. þegar strandveiðum var bætt við veiðarnar og sambærilegt hlutfall tekið af uppsjávarveiðum til jöfnunar. Það hefur sýnt sig, ef fólk er hrætt við samþjöppun og fækkun minni aðila, er það ekki veiðigjaldið sem er helsti orsakavaldurinn heldur miklu frekar aðrir þættir, ég bendi enn og aftur m.a. á grein Indriða H. Þorlákssonar, af því að hún er alveg splunkuný. Veiðigjaldið er bara skjól fyrir því að koma þessu frumvarpi í gegn. Tímabundnir samningar geta skapað fyrirsjáanleika um réttindi og skyldur. Ég held að það væri einmitt til hagsbóta fyrir útgerðina að vera ekki alltaf á þessu rokkeríi sem er búið að vera á umliðnum árum, fjórum sinnum. Í rauninni eru breytingarnar fleiri á umliðnum tíu árum. Við eigum miklu frekar að fá fram stöðugleika til 20 ára, 25 ára, eins og sumir hafa sagt. Framsóknarmenn nefndu 23 ár og þetta er eitthvað sem ég er sannfærð um að menn geta náð sátt og samkomulagi um. Það eru líka sterk rök sem falla að því að afkomutengd auðlindagjöld, eins og veiðigjald, renni í sérstakan sjóð fremur en í ríkissjóð. Ef slík gjöld renna í ríkissjóð er hætta á því að þolinmæði stjórnvalda fyrir þeim sveiflum sem jafnan einkenna slík gjöld verði mjög takmörkuð og það verði sú tilhneiging, eins og oft skapast, til að breyta innheimtu gjaldsins þannig að þegar illa árar sé bara dúndrað inn aukaskattheimtu. Slík tilhneiging grefur undan forsendum gjaldsins. Sú staðreynd að aðferðafræði útreiknings og álagningar hefur breyst verulega, eins og ég benti á, sýnir að þetta er vandamál sem við þurfum að hafa í huga. Við verðum að skoða það. Við eigum að vinna gegn þessu og láta gjöldin renna í auðlindasjóð eða í sérstaka sjóði eins og t.d. norski olíusjóðurinn er. Það skiptir máli að byggja upp sérstakan sjóð sem er óháður pólitísku geðþóttavaldi. Við verðum líka að hafa í huga að hagræðing í sjávarútvegi hefur að jafnaði leitt til fækkunar starfa en heildarafli er náttúrlega takmarkaður. Þannig hefur störfum í sjávarútvegi fækkað með tilheyrandi veikingu á atvinnulífi víða á landsbyggðinni. Í öðru lagi skapar möguleikinn á framsali aflaheimilda óvissu um grundvallarforsendur byggða. Slík óvissa dregur úr hvata til uppbyggingar þjónustugreina á þessum svæðum, t.d. með því að ávöxtunarkröfur á fjárfestingum á veikari svæðum verða hærri. Það þarf að koma til móts við landsbyggðina hvað þetta varðar. Kostnaðurinn hefur í raun fallið óskiptur á þessar sjávarútvegsbyggðir í landinu. Þetta þarf að skoða sérstaklega. Þess vegna er mikilvægt, teljum við, að byggðarlög fái hluta af afrakstri þeirrar hagræðingar sem fiskveiðistjórnarkerfið hefur skapað sem bætur fyrir þann hluta kostnaðar hagræðingar fyrir samfélagið sem þau hafa þurft að bera. Við erum að segja: Sjóðurinn á að fara í samráði við sveitarfélögin inn á landshlutana sem hafa í rauninni tekið þátt og axla byrðarnar í hagræðingunni í sjávarútvegskerfinu. Við eigum að leyfa svigrúm. Við vitum að það verður ekki fjölgun í störfum í veiðum og vinnslu en störfum getur fjölgað í gegnum afleiddar greinar, í gegnum rannsóknir, í gegnum nýsköpun, í gegnum ferðaþjónustu og með því að færa valdið til sveitarfélaganna, allt eftir því hvað sveitarfélögin kjósa. Helsta breytingartillaga okkar er sú að við bíðum með þetta í ár. Það er alveg hægt að skoða leið eins og þá sem Indriði H. Þorláksson bendir á, klárum þetta með smærri útgerðirnar en breytum ekki gjaldhlutfallinu og notum síðan tímann til þess að ná samhljómi og gera þetta almennilega. Bíðum með þetta í ár og reynum að vinna að þessari sátt. Að öðru leyti fela þessar breytingartillögur varðandi veiðigjöldin í sér tímabundinn rétt sem skiptir gríðarlega miklu máli og er í samræmi við tillögur auðlindanefndarinnar frá árinu 2000. Þetta er eina leiðin, ég ítreka það, til að tryggja að fiskstofnarnir séu sameign þjóðarinnar. Ég verð líka að segja, virðulegi forseti, að á sama tíma og verið að knýja þetta mál allt saman í gegn, því er ýtt af stað með miklu afli og einhverri hysteríu, er nokkuð sérstakt að sjá að stór hluti stjórnarflokkanna er að búa til einhvern strámann úr þriðja orkupakkanum. Stór hluti stjórnarflokkanna er að tapa sér yfir meintum fullveldismissi vegna þriðja orkupakkans en á sama tíma er þessum sama hópi, þessum sömu stjórnarflokkum, eiginlega nokk sama um þá raunverulegu ógn sem sameign þjóðarinnar á fiskveiðiauðlindinni stafar af því að gera ekkert og að hunsa í enn eitt skiptið að gera tímabundna samninga í samræmi við tillögu auðlindanefndarinnar árið 2000. Nei, hvað er gert með orkupakkann sem allir sérfræðingar, fyrir utan kannski einn og síðan einhverja lobbíista hjá norska Miðflokknum, eru sammála um að engin ógn stafi af? Hvað gerir ríkisstjórnin? Hún frestar málinu. Það þarf að vinna málið betur. Allt í lagi, ég skal bera virðingu fyrir því. En ég hefði haldið að það hefði þurft að vinna þetta mál betur sem raunverulega ógnar sameignarhugtaki þjóðarinnar gagnvart fiskveiðiauðlindinni. Þeim er sama, þetta á að keyra áfram en bíða aðeins með orkupakkann. Ég vil líka geta þess að í frumvarpi ríkisstjórnarinnar gætir ákveðins tvískinnungs því að í athugasemdunum segir að markmiðið sé að fylgja fram áliti auðlindanefndarinnar frá árinu 2000 um endurgjald fyrir tímabundin afnot, en það kemur hvergi fram í frumvarpinu sjálfu, miklu heldur er verið að mæla fyrir um endurgjald fyrir ótakmarkaðan afnotarétt á auðlindinni eins og verið hefur. Þannig að breytingartillögur okkar, ef við skoðum athugasemdirnar, eru í samræmi við athugasemdirnar. Við erum að hjálpa ríkisstjórnarflokkunum að ná sínu eigin markmiði. Þetta er m.a. ákvæði sem ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra um: Hvað vill hæstv. forsætisráðherra? Vill hæstv. forsætisráðherra ekki hafa takmarkaðan nýtingarrétt á fiskveiðiauðlindinni? Þetta þurfa Vinstri græn að útskýra. Ef þau telja að það séu einhver tímabundinn afnotaréttur núna verður að segja nákvæmlega hver hann er. Ég tel mikilvægara að löggjafarvaldið sjálft segi til um það hver er tímabundinn afnotaréttur af fiskveiðiauðlindinni frekar en að dómstólar skeri úr um það. Það skiptir máli að segja hvað við viljum. Risahagsmunir eru hér undir og ég trúi ekki fyrr en á það reynir að Vinstri græn ætli bara að keyra í gegn veiðigjaldalækkunarfrumvarp Sjálfstæðisflokksins án þess að hafa neina fyrirvara aðra en að það sé verið að auka afsláttinn til smærri útgerða, sem er fínt en það hefði verið hægt að afgreiða það með öðrum hætti. Það er verið að nota svokallaðan vanda minni útgerða í þessu mál. Og vel að merkja, það er ekki samasemmerki á milli lélegs rekstrar útgerða og að þær séu litlar, alls ekki. Sumar litlar útgerðir eru mjög vel reknar, aðrar ekki. Það er bara eins og gengur. Það er verið að nota vanda tiltekinna útgerða, tiltekinna landsvæða, til að réttlæta lækkun á allt heila klabbið og allt heila klabbið er meira og minna stórútgerðin. Þess vegna leggjum við í minni hlutanum, í þessum þremur flokkum, fram aðrar tillögur. Við vorum mjög meðvituð um það að sumir í okkar baklandi voru ekkert endilega sérstaklega ánægðir með að við værum ekki að koma með agressífa tillögu um markaðsleið, um uppboðsleið. Við sögðum: Nei, við teljum brýnni hagsmuni að ná sátt til lengri tíma litið, anda aðeins rólegar og leggja til hliðar okkar eigin stefnu með það að markmiði að ná sátt um grundvallaratvinnuveg þjóðarinnar. Þar eru nokkur prinsipp sem reynir á, líka í þessu frumvarpi, og það eru tímabundnir samningar. Ef við ætlum að hunsa það að festa í lög núna tækifærið um að veiðigjaldið sé gjald fyrir tímabundin afnot erum við að ógna sameign þjóðarinnar á fiskveiðiauðlind okkar. Þar hefur ríkisstjórnin verið í forystu og ríkisstjórnin er undir forystu Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs. Þetta verðum við að hafa í huga, hér undir eru risahagsmunir, það er tækifæri til að gera betur. Við í stjórnarandstöðunni, þessir þrír flokkar, [[Forseti hringir.]]erum að bjóða upp á að málið verði tekið inn í nefnd á milli 2. og 3. umr., reynt að fara yfir það í sátt og finna þennan tón sem er til staðar. Ef við trúum á samráð, ef við trúum á sátt, getum við farið þá leið en ef ríkisstjórnin vill ekki sátt verður hún að bera ábyrgð á þeirri leið.
Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig er með samráðið sem hv. þingmaður og þeir sem flytja þessa breytingartillögu hafa haft við meiri hluta í atvinnuveganefnd um þær grundvallarbreytingar sem á að gera á fiskveiðistjórnarkerfinu í breytingartillögu um veiðigjöld? Hvar eru vönduðu vinnubrögðum þar og samráðið? Það kom ekki ein einasta tillaga eða hugmynd um hvað hv. þingmaður og Viðreisn og þeir flokkar sem standa að tillögunni ætluðu sér með þetta mál í þá tvo mánuði sem það var til umfjöllunar með yfir 100 gestum, 11 fundum og heimsóknum frá 26 aðilum og var búið að mæta öllum óskum um gesti. Það kom ekki ein einasta tillaga og ég spyr: Ætlar hv. þingmaður að setja þá fjármuni sem ekki fara í hafrannsóknir til óskilgreindra sjóða úti um allt land? Hvað með aldraða og öryrkja? [[Forseti hringir.]]Hvað á ríkissjóður að fá af veiðigjöldum fyrir aldraða og öryrkja sem hv. þingmaður og fleiri hafa skreytt sig með til að bera saman við umræðu um veiðigjöld?
Herra forseti. Mér finnst miður ef hv. þingmaður og formaður atvinnuveganefndar tók ekki þátt í 1. umr. um frumvarpið. Þá kom skýrt fram, mjög skýrt, sjónarmið okkar í Viðreisn og líka annarra stjórnarandstöðuflokka, eins og Samfylkingar og Pírata, að við værum að kalla eftir sátt en ekki síst tímabundnum samningum. Það voru athugasemdir okkar. Mér finnst leiðinlegt ef hv. þingmaður hefur ekki skilið það, ekki frekar en hv. þingmaður virðist skilja tillögur okkar. Við skulum líka hafa hugfast að það var vinstri stjórn hér 2009–2013 sem skildi veiðigjöldin frá fiskveiðistjórnarmálum. Það hefur alltaf verið hefð og það hefur verið eðlilegt að fjalla um þau mál saman, auðlindagjald og stjórn fiskveiða. Þetta var af því að vinstri flokkarnir á sínum tíma komu sér ekki saman, Vinstri græn vildu fara aðra leið en Samfylking á þeim tíma. Sú ríkisstjórn er búin. Það er hægt að fjalla um þau mál saman. Þó ekki væri nema þessi litla breyting í 1. gr. frumvarpsins um að samþykkja að veiðigjald sé gjald fyrir [[Forseti hringir.]]tímabundin afnot af auðlindinni, það er eitthvað sem ég held að Vinstri græn ættu að hafa hugrekki til að samþykkja því að það er ekki nema sú breyting sem er grundvallarbreyting til að tryggja rétt þjóðarinnar á auðlind hennar.
Herra forseti. Vinstri græn vilja samráð ef á að fara að vinna að breytingum á fiskveiðistjórnarlögunum. Það er vissulega rétt að við viljum gera breytingar og við viljum þá að allir flokkar komi þar að. Hv. þingmaður var ráðherra í 11 mánuði. Hvað kom út úr þeirri ráðherratíð af breytingum á lögum um stjórn fiskveiða? Hvar voru áherslurnar þá? En núna kemur hv. þingmaður, á lokametrunum í 2. umræðu, með breytingartillögu sem á sisvona að gjörbreyta fiskveiðistjórnarkerfinu. Þetta er með ólíkindum og það skilur enginn þessa tillögu. Það verður bara að segjast eins og er, sama hvað menn segja það oft hér sem fluttu tillöguna. Ég efast um að þeir skilji hana sjálfir og þeir geta ekki ætlast til þess af okkur hinum að skilja eitthvað sem enginn skilur - ef menn skilja hvað ég meina [[Hlátur í þingsal.]] [[Forseti hringir.]] Og hvar er byggðakvótinn og það sem snýr að landsbyggðinni varðandi brothættar byggðir? Það er ekki minnst einu orði [[Forseti hringir.]]á það í breytingartillögunni.
Herra forseti. Ég held að ég þurfi textun á þessu því að það er nákvæmlega þetta: Af hverju er ekki byggðakvóti? Ég skal reyna að tala eins hægt og ég get. Byggðakvótinn er ekki þarna inni af því að leggjum ekki til grundvallarbreytingar á kerfinu eins og það er núna. Við leggjum til að öll endurúthlutun fari til þeirra sem eru núna með aflaheimildirnar, ekki til nýrra aðila heldur til þeirra sem hafa þær núna. Það er ekki verið að bjóða upp eða gera neitt heldur er það til 20 ára, 5% í senn til þeirra sem hafa aflaheimildirnar núna. Er það flókið? Að sjálfsögðu er það ekki flókið. Allt annað heldur sér líka. Við eigum ekki einu sinni að leggja fram breytingu á greiðslureglunni eða gjaldareglunni, sem er alveg hörmung.
… óbreytt kerfi.
- Já, við erum vissulega að tala um óbreytt kerfi [[Hlátur í þingsal.]]með tímabundnum samningum. Ef menn skilja ekki tímabundna samninga og alvarleika þess að festa ekki tímabundna samninga í lög [[Forseti hringir.]]er Vinstri grænum ekki viðbjargandi. Við erum að tala um sameign þjóðarinnar á fiskveiðiauðlindinni. Ef menn ætla að halda áfram að hafa óbreytt kerfi [[Forseti hringir.]]er ógn að því að það muni rýra þann rétt okkar til auðlindarinnar og það er það [[Forseti hringir.]]sem Vinstri græn standa frammi fyrir.
Tímabundið óbreytt kerfi.
Forseti minnir hv. þingmenn á að fara ekki yfir hinn knappa tíma sem er ein mínúta.
Virðulegi forseti. Hérna liggur fyrir umbyltingartillaga um fiskveiðistjórnarkerfið í 93 orðum frá 2. minni hluta atvinnuveganefndar. Það fylgir hvorki greinargerð né útfærsla á því á nokkurn hátt. Þetta er algerlega óskiljanlegt. Við erum búin að vera að fjalla um málið í tvo mánuði og kalla til gesti. Það er engin breytingartillaga við frumvarpið sjálft, ekki nema sem snýr að skiptingu tekna og það er engin útfærsla á því heldur. Það mætti kannski spyrja: Hvar er útfærslan með þessari breytingartillögu? Hvað verður veiðigjaldið hátt? Hvernig ætlum við að skipta því? Svo mörgu er ósvarað. Ég held að minni hlutinn sé algerlega að segja hérna að hann sé [[Forseti hringir.]]ekki einu sinni sammála veiðigjaldinu, frumvarpinu. Ég get ekki séð annað, enga breytingartillögu.
Herra forseti. Það skiptir máli að draga fram að breytingartillagan varðandi endurúthlutunina er alveg skýr. Tímabundna endurúthlutunin er til þeirra sem hafa nú þegar aflahlutdeild. Ég vona að menn skilji það. Það er með öðrum orðum ekki verið að opna á að úthluta nýjum aðilum aflahlutdeild. Við erum að fá fram þetta prinsipp um tímabundna samninga. Það er lykilatriði. Menn verða að skilja að það er lykilatriði. Annars eru þeir sem vilja flagga niðurstöðum auðlindanefndarinnar frá árinu 2000 ekki að gera það með réttu, því að auðlindanefndin sagði: Tímabundnir samningar eru lykilatriði til að tryggja að þjóðin hafi yfirráðarétt yfir fiskveiðiauðlindinni. Það er aðeins verið að gera aflahlutdeild núverandi handhafa hennar tímabundna. Það er ekki verið að breyta einu eða neinu. Það má gagnrýna okkur fyrir það. Við erum að reyna að fókusera á það sem allir flokkar í gegnum tíðina hafa bent á, að það eigi að tímabinda samningana og síðan fara í uppbyggingar- og innviðasjóð. [[Forseti hringir.]]Við erum aðeins að draga fram það sem við héldum að hægt væri að ná sátt um, sáttinni sem ríkisstjórnin reyndi ekki að ná en við erum að reyna að ná. Málið var einfaldlega keyrt síðan út úr nefndinni. Málið var keyrt út úr nefndinni [[Gripið fram í.]]og það er ekki hægt [[Forseti hringir.]]að tala um neitt annað en að við séum að reyna að koma með tillögu sem leiði [[Forseti hringir.]]að sátt um efnisatriði.
Virðulegi forseti. Ef við myndum tala um þetta alla vikuna kæmu smátt og smátt einhverjar skýringar við þessa tillögur. Eins og við vorum að nefna varðandi endurúthlutun á kvóta sem á að fara til þeirra sem eiga kvóta fyrir, hverju breytir það? Ég skil þetta ekki. Það er verið að hrifsa kvótann af byggðarlögunum og hvernig á svo færa þeim hann aftur? Með einhverri ölmusu? Ég held að frjálshyggjan hafi hreinlega flogið á vír á leið sinni til Brussel. Mér finnst þetta alveg með ólíkindum. Ég er ekki enn þá farin að skilja tillögurnar en kannski tekst ykkur, eins og ég segi, alla þessa vikuna, að útskýra þær betur. Ég veit ekki hvernig á að fjalla um þetta mál vegna þess að það hefur enga þýðingu varðandi frumvarpið sem við erum að fjalla um núna.
Herra forseti. Þetta hefur nefnilega grundvallarþýðingu og það er miður ef stjórnarþingmenn skilja ekki þá grundvallarþýðingu. Ég veit ekki hvort það er málinu eða breytingartillögunni til framdráttar en hún er í rauninni ekki fjarri því sem Framsóknarflokkurinn lagði fram í ríkisstjórninni 2013–2016, [[Gripið fram í.]]byggir á nákvæmlega sömu hugmyndafræði og formaður Framsóknarflokksins lagði fram á sínum tíma og fulltrúi Framsóknarflokksins setti fram í sáttanefndinni um gjaldtökuna á síðasta ári. [[Gripið fram í.]]Það var þetta til 23 ára. Við skulum deila um hvort það er til 20 ára, 23 ára, 25 ára en þetta er nákvæmlega sama aðferðafræði og Framsóknarflokkurinn vildi, nákvæmlega sama aðferðafræði og Vinstri græn hafa verið að tala um og einnig aðrir flokkar. Það er því verið að reyna að fara á nákvæmlega þann stað sem aðrir flokkar hafa verið að tala um. Það sem er athyglisvert, m.a. hjá hv. þingmanni og líka Vinstrihreyfingunni - grænu framboði, er að þau eru að kokgleypa veiðigjaldalækkunarstefnu Sjálfstæðisflokksins og mér finnst það miður. Það er ekki einu sinni reynt að spyrna við fótum og segja: Komum öllum að borðinu. Reynum að ná sátt um þessa mikilvægu auðlind. [[Forseti hringir.]]Nei, öllu sem Sjálfstæðisflokkurinn segir í því er kyngt. Þessar tillögur fela m.a. í sér tillögur sem komu frá Framsóknarflokknum og fleiri flokkum.
Ekkert frá ykkur?
Virðulegi forseti. Það er dálítið merkilegt að upplifa það að nú er búið að upplýsa í eitt skipti fyrir öll að Indriði H. Þorláksson er helsti hugmyndafræðingur og uppspretta stefnu Viðreisnar þegar kemur að skatta- og gjaldamálum. Ég hlakka mjög til þess að eiga samræður við Viðreisn á þeim grunni á komandi vikum og mánuðum. En látum það liggja á milli hluta. Ég vil gera athugasemdir við ræðu og málflutning hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Það er auðvitað þannig að hv. þingmaður gerir lítið úr ágætum þingmönnum Vinstri grænna og Framsóknar, hefur í rauninni leyft sér á opinberum vettvangi að tala [[Forseti hringir.]]um gólftuskur í þeim efnum. Ég spyr hv. þingmann hvort það sé í samræmi við þau ummæli sem hún skrifaði í grein í Fréttablaðinu á liðnu ári, og þá var hún ráðherra, [[Forseti hringir.]]þar sem hún taldi að sanngjörn niðurstaða í sjávarútvegsmálum fengist ekki með klækjabrögðum [[Forseti hringir.]]eða pólitískri refskák.
Herra forseti. Ég hef svolítið gaman af því að það fer alveg eftir því á hvaða stjórnarflokk maður hlustar hverju sinni hvað sagt er. Í aðra röndina erum við alveg gargandi frjálshyggjuflokkur, okkur er ekki viðbjargandi, við erum orðin svo rosalega hægri sinnuð og við trúum á markaðinn. Já, við trúum reyndar á markaðinn. Við treystum því að markaðurinn sé betur til þess fallinn en einmitt refskák stjórnmálanna að ákveða hvert veiðigjaldið sé hverju sinni og ég held að við séum ágætisbirtingarmynd af henni hér í salnum og við ríkisstjórnarborðið. Þannig að ríkisstjórnarflokkarnir verða að ákveða sig hvort við erum frjálshyggjuflokkur eða sósíalistaflokkur. Ég veit ekki hvað hv. þingmaður var að vitna í varðandi Indriði H. Þorláksson en ég held að greinin hans [[Gripið fram í.]]og margt sem Indriði H. Þorláksson hefur skrifað sé ansi hreint gott. Ég vil hvetja hv. þingmann til að lesa [[Gripið fram í.]]veiðigjaldagreinina sem kemur með marga athyglisverða punkta, ekki síst þann að leggja frumvarpið til hliðar, gefa okkur tíma til að vinna það betur, [[Forseti hringir.]]til að tryggja fyrst og síðast hagsmuni þjóðarinnar. Það eru hvorki Sjálfstæðisflokkurinn, Vinstri græn né Framsókn að gera með þessu frumvarpi.
Frú forseti. Það er gott að vita að leiðarljós Viðreisnar í veiðigjaldamálum og skattamálum er Indriði H. Þorláksson. Það er gott að fá það staðfest enn einu sinni í dag. En látum það liggja á milli hluta og látum líka liggja á milli hluta að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir talar eins og það leiki einhver agalegur vafi á því að fiskimiðin, auðlindin í sjónum, sé sameign þjóðarinnar þegar það er fyrsta setningin í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Ég spyr hv. þingmann: Hvernig er með mann sem hefur tekjur upp á 1 milljón og greiðir 500.000 í skatta og hefur næsta ár 500.000 í tekjur en greiðir 250.000 í skatta, er búið að lækka skattana á þann mann? Er það skattalækkun, hv. þingmaður, að greiða 250.000 af 500.000 kr. tekjum og greiða 500.000 [[Forseti hringir.]]fyrra árið af 1 milljón í tekjur?
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni og fyrirspyrjanda, Óla Birni Kárasyni, fyrir að bregða upp 1. gr. fiskveiðistjórnarlaga. Það skiptir máli að þar stendur að fiskimiðin séu sameign þjóðarinnar. Samt hefur verið mjög mikið deilumál hvernig eigi að útdeila því. Í auðlindanefndinni frá árinu 2000 var alveg skýr niðurstaða um að það ætti að tímabinda samninginn, tímabinda afnotaréttinn. Það hefur ekki verið gert, m.a. af því að ýmsir þingmenn í öllum flokkum hafa móast við að tímabinda réttindin. En í því felst tillaga okkar. Þess vegna hlýt ég að spyrja Sjálfstæðisflokkinn. Ég mun fylgjast spennt með því þegar við leggjum til breytingartillögu varðandi 1. gr. um að veiðigjöldin séu gjald fyrir tímabundin afnot. Þá ætti ekki að vera neitt tiltökumál fyrir Sjálfstæðisflokkinn og Vinstri græn og Framsókn að samþykkja nákvæmlega það atriði, [[Forseti hringir.]]að þetta sé tímabundinn afnotaréttur. Það er það sem skiptir mestu máli.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur og formanni Viðreisnar ræðuna og útskýringar á þeirri breytingartillögu sem hv. þingmaður er flutningsmaður að. Hér á hluti tekna sem stendur undir eftirliti og stjórn fiskveiða að renna í ríkissjóð. Hitt fer í uppbyggingarsjóð landshluta. Þetta eru umtalsverðar fjárhæðir á hverju einasta ári. Kostnaður við eftirlit og stjórn fiskveiða er í kringum 5 milljarða kr. og þá er ekki mikið eftir í ríkissjóð. Út frá ræðu hv. þingmanns og umræðu um 2. umr. um fjárlög er freistandi að spyrja hv. þingmann, hv. formann Viðreisnar: Hvaða skatta mun formaðurinn leggja til að hækka til að mæta augljósum tekjumissi í ríkissjóð?
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir að koma með þessa spurningu. Það sem skiptir miklu máli er forgangsröðun ríkisútgjalda. Við sjáumst það t.d. í forgangsröðun ríkisstjórnarinnar að hún er að leggja af stað í það að breyta Stjórnarráðinu. Það er kostnaður upp á þriðja hundrað milljónir í breytingar á Stjórnarráðinu, uppskipti á velferðarráðuneytinu og við sjáum breytingar og aukinn kostnað hjá forsætisráðuneytinu. En þetta snýst á endanum alltaf um forgangsröðun og það er hægt að forgangsraða í þessa þágu eins og í allt annað. Við erum einfaldlega á því að fara eigi svipaðar leiðir og Norðmenn hafa gert, með réttu, með norska olíusjóðinn, ekki síst til þess að útgerðin verði ekki alltaf fyrir því eftir á að til verður hentistefna í ákveðinni álagningu á veiðigjöldum á útgerðina til þess að hægt sé að brúa bilið í ríkissjóð. Við teljum mikilvægt að auðlindasjóður verði til með skýrum markmiðum og það er hægt að brúa það bil.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég er ekki sannfærður. Ég átta mig ekki á því hvernig þeir flokkar sem eru í minni hluta myndu mögulega, ef þeir væru í þeirri stöðu, koma sér saman um þær skattahækkanir sem þyrfti til. Hér er lagt til að umtalsverðir fjármunir verði veittir úr ríkissjóði til þessara sjóða, eins konar millifærslukerfi, án þess að það sé útfært sérstaklega hvernig það eigi að fara fram. Ég veit að hv. þingmanni er mikið í mun að ríkisfjármál séu í föstum skorðum og farið sé eftir settum reglum. Í ljósi ræðu hv. þingmanns og umræðu um skort á gagnsæi og samráðsleysi hlýt ég að spyrja hana: Hvernig mun 5% endurúthlutun á hverju ári hafa áhrif á tekjur ríkissjóðs? Ég sé það ekki í breytingartillögunni. Hver verða hagrænu áhrifin af tillögunni?
Frú forseti. Aðeins til að ítreka það: Ef við frestum gjaldtökunni núna, bíðum alla vega með þá þætti sem lúta að gjaldheimildunum fram á næsta ár og reynum að ná samkomulagi um tímabundnu samningana og uppbyggingarsjóð, þá erum við að tala um 5 milljarða. Ég hélt að þetta væru 4 milljarðar en hv. formaður atvinnuveganefndar sagði í ræðu sinni að það væru 12 milljarðar á næsta ári sem veiðigjöldin eru, en þau verða núna samkvæmt frumvarpi ríkisstjórnarinnar 7 milljarðar. Þarna er 5 milljarða mismunur. Það sem við erum að undirstrika er að með því að setja þetta í 20 ára samninga eða 25 ára, það gætu líka verið 4% eins og við í Viðreisn höfum talað um, er ekki verið að hreyfa við á hverju ári nema þessum 5%. Það er ákveðinn fyrirsjáanleiki fyrir útgerðina í því. Miðað við núverandi ástand erum við að tala um að því yrði öllu endurúthlutað til þeirra veiðiréttarhafa sem eru núna, til þeirra sem eru með veiðiheimildir. Það má gagnrýna okkur fyrir að breyta ekki neinu öðru í frumvarpinu en það er svo mikið stórmál og mikið lykilmál að festa í gildi tímabundna samninga að við fórnum þarna í rauninni minni hagsmunum fyrir meiri. Þetta fer þannig til sömu útgerða. Það er engin breyting. Þessi ríkisstjórn getur sagt: Þetta verður bara [[Forseti hringir.]]eins og þetta er áfram, sjálfkrafa endurnýjun á samningunum til hvers árs um 5% en engin [[Forseti hringir.]]önnur breyting að öðru leyti. Ég vona að það útskýri betur hvernig þetta er hugsað.
Frú forseti. Frumvarpið sem við ræðum núna er rammpólitískt og hefur verið bitbein umræðu í mjög langan tíma. Það eru hins vegar allir sammála um að það er hvorki gott né hollt fyrir atvinnugreinina sjálfa, eða landsmenn, að þurfa að standa eilíft í því stappi. Umræðan um veiðigjöldin verður hins vegar aldrei slitin úr samhengi við þá umræðu sem hefur átt sér stað síðustu daga og snýst um grundvallarspurningar, um réttmætt tilkall þjóðarinnar til arðs af auðlindum hennar og hvernig takmörkuðum sjóðum ríkisins er síðan skipt milli málaflokka eða einstakra hópa í samfélaginu. Það er ekkert í frumvarpinu sem gerir tilraun til að svara þeirri grundvallarspurningu hvert réttmætt tilkall þjóðarinnar sé til arðs af auðlindinni, tekið er einfaldlega meðaltal af gjaldi frá 2009 og fundið út að það sé í rauninni það sama og er nú lagt til. Þá ber þess að geta að fyrstu þrjú ár þess tíma var bara málamyndagjald. Það skekkir auðvitað alla myndina. Það skilja allir sem kunna undirstöðu í reikningi. Ríkisstjórnina skortir einfaldlega vilja og jafnvel getu til að takast á við þessa spurningu. Það er enga umræðu að finna um skiptingu rentunnar og það er auðvitað ótækt að þeir sem leggja fram frumvarpið komi sér undan því að ræða meginatriði máls og haldi því jafnvel fram að fiskveiðistjórnarkerfið og veiðigjöld séu ótengd mál. Það er tiltölulega nýbúið að slíta það tvennt í sundur. Þetta er fjarstæðukennt, herra forseti. Það er ekki síður della að halda því fram að breytingartillögur stjórnarandstöðunnar komi þess vegna málinu ekkert við. Staðreyndin er sú að fyrsta tillaga hluta minni hlutans snýst um frávísun, sem gefur Alþingi og öllum stjórnmálaflokkunum tækifæri til þess að ná breiðari sátt um málið og skynsamlegri niðurstöðu. Fallist stjórnarmeirihlutinn hins vegar ekki á það er ekki um annað að ræða en að setja á dagskrá einstaka þætti sem eru afgerandi fyrir kerfið og a.m.k. tveir af þremur ríkisstjórnarflokkum hafa hingað til barist fyrir þeim hlutum. Þess vegna leggja Samfylkingin, Píratar, Flokkur fólksins og Viðreisn fram tillöguna um að frumvarpinu verði vísað frá og næsta ár notað til að ná víðtækri sátt, kannski pínu í takt við það sem fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, setti á dagskrá þegar allir flokkar á Alþingi settust niður og ræddu þau mál með það fyrir augum að reyna að ná sátt um þau. Sú ríkisstjórn sprakk reyndar áður en niðurstaða kom í málið. En verði þessi frávísun felld þá leggja þingflokkar Samfylkingar, Viðreisnar og Píratar fram frumvarp með breytingum á mikilvægum þáttum. Með þeim breytingum er verið að búa útgerðinni öruggt og fyrirsjáanlegt rekstrarumhverfi, en um leið að gera alveg skýrt hver það er sem á auðlindina. Loks er tillaga um að sveitarfélögum verði gert að bregðast við óvissu og röskun sem fylgt hefur þessari grein í mjög langan tíma og að lokum fæst fram hver á þá auðlind í raun og veru. Þess vegna leggjum við til að tímabundnum leyfum verði skipt upp í 20 tímabundna samninga frá 1 og upp í 20 ár og þannig gefst stjórnvöldum tækifæri á hverju ári til að velta fyrir sér fyrirkomulagi þessara 5% á hverjum tíma, því að um leið og tímabundnir samningar eru mikilvægir væri auðvitað galið að festa allan pakkann til 20 eða 25 ára áður en við höfum náð grundvallarniðurstöðu, samhljómi um það hvernig þetta kerfi á að vera til framtíðar. Ég tel líklegast að núverandi ríkisstjórn myndi endurúthluta því til langs tíma og það verður að vera svo, en við þurfum hins vegar að hafa tækifæri til að koma að málinu. Ég tek það fram að hér er ekkert verið að leggja til uppboð þó að flokkarnir sem standa að tillögunni aðhyllist mismunandi útgáfur af markaðsleiðum, enda er það eina leiðin sem getur mögulega gefið rétt verð á auðlindina. Við gerum okkur grein fyrir því að í augnablikinu er ekki meiri hluti fyrir því en við teljum okkur hins vegar eiga heimtingu á því að koma að umræðu um fyrirkomulag fiskveiðistjórnar til langs tíma, ekki síst með tilvísun í sjálfan stjórnarsáttmálann, en í honum segir m.a., með leyfi forseta: „Allar áætlanir sem eiga að halda til lengri framtíðar þarf að gera í auknu samráði og með bættum samskiptum. Efla þarf samstarf milli flokka á Alþingi, styrkja sjálfstæði þingsins, umbúnað þess, faglegan stuðning og stöðu.“ Og síðar: „Óvenjulegar aðstæður kalla á breytt vinnubrögð, opnari stjórnsýslu, gagnsæi og virðingu gagnvart verkefnum. Það er vilji flokkanna sem nú taka þátt í samstarfi um ríkisstjórn og eflingu Alþingis að nálgast verkefnin með nýjum hætti í þágu alls almennings í landinu, ekki síst með því að styrkja Alþingi með markvissum hætti og auka áhrif þess.“ Þegar ég las þetta fyrst grunaði mig reyndar að þarna væru Vinstri græn að skipuleggja flótta sinn frá boðuðum hugmyndum í skattamálum, til að auðvelda þeim að kyngja stefnu Sjálfstæðisflokksins næstu fjögur árin. Komið hefur á daginn að hæstv. forsætisráðherra hefur í viðtölum hörfað undan eigin tillögum, m.a. um hátekjuskatt. Ég bjóst hins vegar ekki við því að flokkurinn myndi gera slíkt hið sama um öll önnur risaágreiningsmál í samfélaginu, að þau ættu líka að vera á forsendum Sjálfstæðisflokksins. Hæstv. forsætisráðherra og þingmenn Vinstri grænna verða þó að gangast við því að fiskveiðistjórnarkerfið og gjaldtaka greinarinnar er einmitt mál sem skiptar skoðanir hafa verið um og ætti þess vegna að auka samráðið. Ef út í það er farið hafa Vinstri græn verið talsvert samstiga t.d. Samfylkingunni um ákveðna þætti sem þyrfti að laga, eða svo gripið sé niður í stefnu Vinstri grænna á heimasíðu flokksins, með leyfi forseta: „Endurúthlutun felst annars vegar í tímabundinni ráðstöfun leyfa og skal að hluta vera bundin útgerðarformum og veiðiaðferðum, og hins vegar í uppboði, að hluta bundin svæðum landsins og sveitarfélögum og þeim aðilum boðið að skilgreina leiðir til úthlutunar.“ Ég hef í rauninni fulla trú á að hæstv. forsætisráðherra meini það sem stendur í stjórnarsáttmálanum um eflingu Alþingis og mikilvægi þess að leiða stór mál til lykta í sem mestum samhljómi. Ég þykist raunar þekkja hennar eigin fingraför á þeim hluta stjórnarsáttmálans. Þess vegna hlýtur hún, og a.m.k. sá flokkur og líklega Framsóknarflokkurinn einnig, að fallast á að best sé að fresta samþykkt þessa frumvarps og samþykkja frávísun til þess að við getum náð betri samhljómi, [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]bæði meðal flokka á þingi en ekki síður til að bjóða upp á eitthvað sem er meira í takt við vilja almennings, vilja þjóðarinnar. Stórum hluta hennar misbýður í þeim málum. Með fallandi gengi krónunnar og lækkandi olíuverði er ég ekki viss um að þetta eina ár muni sliga útgerðina. En hefur slík sátt verið reynd á kjörtímabilinu, frú forseti? Nei, aldeilis ekki. Fáir eru væntanlega búnir að gleyma makalausri tilraun til að troða í gegn afturvirkri lækkun veiðigjalda síðasta vor, þar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra þorði reyndar ekki að leggja málið fyrir sjálfur heldur beitti meiri hluta atvinnuveganefndar fyrir sig. Hann ber þó málið fram núna og batnandi manni er best að lifa, en um hvernig málið hefur komið fram er aðeins fjallað í áliti 2. minni hluta, með leyfi forseta: „Annar minni hluti gagnrýnir að ekki hefur gefist tími til að vinna frumvarpið nægjanlega vel, eins og kemur reyndar fram í texta frumvarpsins um að ekki hafi gefist tími við undirbúning frumvarpsins að kanna aðra kosti nægjanlega vel. Sömuleiðis er stór galli að ekki hafi heldur gefist tími til að fara í gegnum samráðsferli það sem ríkisstjórnin hefur komið á í gegnum svokallaða samráðsgátt. Er það sérstaklega bagalegt með tilliti til þess hversu margar alvarlegar athugasemdir komu fram í umsögnum um málið til nefndarinnar. Eins hafði ríkisstjórnin ekkert samráð við gerð frumvarpsins við stjórnarandstöðu og sýndi enga viðleitni til að ná sátt um þessa grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar sem þarf á stöðugleika að halda eins og allt íslenskt samfélag.“ Svo mörg voru þau orð. Núverandi fyrirkomulag veiðigjalda hefur verið umdeilt. Annars vegar eru margir sem telja gjaldið of hátt og íþyngjandi, sérstaklega fyrir litlar og meðalstórar útgerðir. En ég leyfi mér að spyrja: Íþyngjandi fyrir hvern? Minni gjaldtaka á einu sviði leiðir einfaldlega til þess að minna svigrúm verður fyrir ríkið til að leggja í útgjöld á öðrum sviðum, kannski útgjöld þar sem skórinn kreppir meira heldur en hjá útgerðarmönnum landsins. Það er einfaldlega ekki hægt, svo að ég nefni það aftur, að ræða einstaka veigamikla tekju- og útgjaldaliði og slíta úr fullkomnu samhengi við heildarfjárlög. Það sker í augun á sama tíma og ríkisstjórnin, sá meiri hluti sem hún styðst við, grípur til niðurskurðar milli umræða fjárlaga til viðkvæmra hópa eins og öryrkja, hafi áform um að taka til sín minni tekjur af sameiginlegri auðlind okkar. Um slíkt getur aldrei orðið sátt í þinginu. Það er hins vegar alveg rétt að að hluta til hefur innheimtukerfið verið gallað og byggt á gömlum gögnum og ekki endurspeglað rekstrarumhverfi hvers tíma sem getur verið æðimisjafnt, ekki síst með gjaldmiðil sem sveiflast eins og okkar. Það er í sjálfu sér framfaraskref að breyta gjaldtökunni þannig að hún endurspegli betur aðstæður hverju sinni. Um það hafa reyndar allir flokkar verið sammála. Hvað varðar umræður um íþyngjandi gjaldtöku er rétt að vara við því að gjaldtaka á jafn stórri og mikilvægri atvinnugrein þar sem valdir aðilar fá að veiða úr takmarkaðri auðlind þjóðarinnar byggist á lægsta rekstrarsamnefnara. Greinin er mjög stór og afkoma fyrirtækja mjög misjöfn. Sum berjast í bökkum og eiga eflaust í erfiðleikum með að greiða það gjald sem er í dag á meðan flest reka sig afar vel og raka til sín talsverðum hagnaði, eins og dæmin sanna. Bara á síðasta ári greiddu útgerðarmenn sér 23 milljarða í arð. Til að setja það í samhengi er það tvöföld sú upphæð sem kostar að afnema krónu á móti krónu skerðingu öryrkja, sem flestir stjórnmálamenn virðast í dag sammála um að sé mikið réttlætismál en margir segja að sé of dýrt til að það geti gerst á næstu árum. Því hefur líka verið haldið fram í þessari umræðu að útgerðarfyrirtækin sem verið hafa í vandræðum séu litlu og meðalstóru fyrirtækin. Ég held að eitthvað geti verið til í því en ég held líka að það sé mikil einföldun. Það er ekki endilega fylgni milli smæðar fyrirtækis og hversu vel eða illa það er rekið. Þótt nauðsynlegt sé að almenn rekstrarskilyrði þessarar atvinnugreinar, eins og raunar allra atvinnugreina, sé góð er ekki hægt að byggja allt kerfið á því að öll fyrirtæki geti ævinlega rekið sig. Þannig fyrirkomulag er ekki í neinni annarri grein á Íslandi, frú forseti. Hins vegar skal viðurkennast að það eru ekki síst félagslegir, samfélagslegir þættir fiskveiða okkar sem hafa verið vandamálið og því þarf örugglega að ná saman um aðgerðir til að tryggja byggðalega mikilvæg fyrirtæki. Það er þó hæpið að tala um að veiðarnar séu sjálfbærar, eins og mælt er fyrir í fiskveiðistjórnarlögum, þrátt fyrir að hæstv. forsætisráðherra hafi í óundirbúnum fyrirspurnum í morgun talaði um það. Hugtakið sjálfbærni byggir nefnilega á jafnvægi þriggja jafn veigamikilla þátta, hinum umhverfislega, hinum efnahagslega og hinum samfélagslega. Með samþykkt kvótakerfisins var lagður grunnur að veiðistjórn sem var í sátt við umhverfið og í tímans rás hafa verið gerðar margar breytingar sem hafa styrkt efnahagslegu stoðina, en erfiðast hefur gengið að þróa veiðarnar í sátt við samfélag okkar. Við hljótum öll að muna eftir fjölmörgum dæmum um heilu byggðir sem lenda í uppnámi vegna ákvarðana sem eru teknar af einu útgerðarfyrirtæki eða fáum mönnum. Þess vegna er nauðsynlegt að leita leiða til að styðja útgerðir sem eru af menningarlegum eða byggðalegum ástæðum mikilvægar til að halda jafnvægi í byggð. Við getum samt ómögulega fallist á að miða gjaldtöku við verst stæðu fyrirtækin. Ég held að það sé raunar vandalítið að verja litlar og meðalstórar útgerðir án þess að það leiði til þess að allur hagnaður velti yfir á stórútgerðirnar sem eru, eins og dæmin sanna, ekki illa staddar. Ein leiðin til að tryggja að tryggja þetta er að arðurinn af auðlindinni renni til byggðanna sjálfra. Þá geta þær eftir atvikum tekið ákvörðun um hvernig er best að styrkja sitt byggðarlag, annaðhvort með útgerð eða finna atvinnulífi annan farveg með nýsköpun, með menningartengdri ferðaþjónustu og öðru slíku. Þessar litlu byggðir út um allt land, sem eru m.a. margar í mínu kjördæmi, munu miklu frekar hagnast á því að fá að byggja á fjölbreyttara atvinnulífi … [[Uppboðsleið.]]- já, og hugsanlega uppboðsleið sem leiðir til þess að meiri tekjur renni í ríkiskassann sem ýtir því áfram til landshlutasamtaka eða sveitarfélaga. Við höfum allt of mörg dæmi um það hvernig þessi byggðaröskun hefur verið. Við höfum líka skýrt umboð frá þjóðinni til að berjast fyrir tímabundnum heimildum. Meiri hluti þjóðarinnar hefur í þjóðaratkvæðagreiðslu og í mörgum skoðanakönnunum sagt afgerandi hvað hún vill í þeim efnum. Það segir vissulega í 1. gr. fiskveiðistjórnarlaga hver á auðlindina en hv. þingmenn hafa líka væntanlega heyrt efasemdaraddir og lögfræðilega loftfimleika þeirra sem í rauninni efast um það og segja jafnvel að slíkt sé ekki hægt. Það er mikilvægt að stoppa í það gat í eitt skipti fyrir öll. Þess vegna ítreka ég að með tímabundnum samningum er bæði verið að mæta sjónarmiðum almennings og líka verið að tryggja útgerðarfyrirtækjunum miklu meiri fyrirsjáanleika og betra umhverfi. Ég trúi heldur ekki á að réttasta verðið finnist með því að stjórnmálafólk ákveði á einhverjum lokuðum fundi gjald fyrir einstakar fisktegundir. Ég held í fyrsta lagi að það muni aldrei skapa neitt traust og það fæst ekki rétt verð fyrir verðmætin. Langeðlilegasta leiðin er að láta markaðinn ákveða verðið með einum eða öðrum hætti. Það tíðkast í rauninni í öllum öðrum atvinnugreinum, uppboð á heimildum til ákveðins tíma þar sem hægt er að reisa girðingar til að koma í veg fyrir of mikla samþjöppun, að allt leki út úr ákveðnum landshlutum og annað, það er vel hægt að gera. Við fengjum að vísu ekki hæsta mögulega verð en það er allt í lagi. Við ætlumst ekki til þess vegna þess að við viljum styrkja þriðju stoðina sem er samfélagslegi hlutinn, sjálfbærni. Frú forseti. Frá því að þetta þing kom saman hefur krónan veikst um 13% gagnvart evrunni. Lækkun á gengi ásamt lækkun á eldsneyti mun færa útgerðinni auknar tekju, líklega upp á 20 milljarða, og gera hana í stakk búna til að bíða af sér þetta ár á meðan við náum sátt. Það er hins vegar almenningur í landinu sem mun verða fyrir skakkaföllunum þegar nauðsynjavörur hækka, þegar íbúðalánin hækka. Það er almenningur. Ég er að verða búinn með ræðu mína. Ég hefði gjarnan viljað fara aðeins, eins og fleiri þingmenn hérna, í grein Indriða H. Þorlákssonar. Ég hvet þingmenn til að lesa hana og hvet jafnvel einhverja þingmenn til að lesa hana hér upp í heild sinni þannig að hún komist í þingtíðindin. Ég ætla að enda á klausu úr þeirri grein og gera það að lokaorðum mínum í umræðunni, með leyfi forseta: „Þessi fyrirhugaða jólagjöf til ríkustu þjóðfélagsþegnanna er fordæmingarverð. Sú fjárhæð sem þeim er gefin árlega á næstu árum ef frumvarpið verður óbreytt að lögum er líklega álíka há og það sem til þarf til að standa undir kröfum stéttarfélaganna um hækkun lágmarkslauna.“ Kæru þingmenn. Þið hafið valið. Hvaða leið viljið þið fara til að halda frið í samfélaginu á næstu mánuðum?
Frú forseti. Það kom fram hjá hv. formanni Samfylkingarinnar, Loga Einarssyni, að stjórnvöld væru að ákveða í lokuðum herbergjum veiðigjaldið. Ég bara spyr: Hefur hv. þingmaður ekki kynnt sér þetta frumvarp? Hvaða bull er þarna á ferðinni? Það er einmitt verið að styrkja útreikninga á veiðigjaldi miðað við afkomu hverrar tegundar þar sem upplýsingar koma á sérstöku blaði frá ríkisskattstjóra úr reikningum viðkomandi útgerða og frá Fiskistofu um aflaverðmæti. Þannig er verið að vinna að því að fá afkomuverðmæti hverrar einnar og einustu tegundar og síðan er tekið meðaltal af því. Hefur hv. þingmaður ekki lagt sig eftir því að kynna sér þetta frumvarp fyrst hann er með eitthvert bull um að stjórnmálamenn ætli að fara að stýra veiðigjaldi? Og í öðru lagi vil ég spyrja hv. þingmann, en það hefur nú heyrst frá honum áður úr þessum ræðustól að það sé í góðu lagi að einhver fyrirtæki í sjávarútvegi fari á hausinn: Hvaða afleiðingar telur hann að það hafi ef veiðigjöldin eiga að vera rúmir 12 milljarðar á næsta ári miðað við það að veiðigjöld á þessi litlu og meðalstóru fyrirtæki hækkuðu á milli ára 2017 og 2018, um 200% og jafnvel 300%? Það hefur komið ákall frá þessum litlu og meðalstóru fyrirtækjum vítt og breitt um landið í veikum sjávarbyggðum að við þetta verði ekki búið. Hvað á að gera? Á að taka réttinn til þess að stunda útgerð í þessum sjávarplássum og senda einhverjar bætur til þess fólks sem hefur haft lífsviðurværi sitt af vinnu í kringum sjávarútveg og þjónustu við hann? Þetta er mjög furðuleg nálgun hjá hv. þingmanni sem ber ábyrgð á því að atvinnulíf í landinu þróist með eðlilegum hætti.
Frú forseti. Já, ásamt öðrum ber ég örugglega ábyrgð á því að atvinnulífið þróist með eðlilegum hætti og ef einhverjir telja að þetta fyrirkomulag sé ábyrgt þá erum við einfaldlega ekki sammála. Hverjir eru það sem ákveða? Auðvitað eru það stjórnmálamenn. Nú hef ég tekið eftir því að hv. þingmaður er mjög hrifinn af sínum leiðtoga, en varla er hún komin þangað að halda að hún hafi þegið vald sitt frá guði og þaðan sé líka komin ákvörðunin. Hver er það sem ákveður að það þurfi að búa útgerðinni þau skilyrði að hún geti borgað sér 23 milljarða á ári, en ekki 14 eða 12 eða 18 eða 40? Hver er það sem ákveður að þorskurinn eigi að kosta 6 kr., 10 kr., 14 kr.? Er það eitthvert líffræðilegt lögmál? Er það eitthvert eðlisfræðilögmál? Nei, allar forsendurnar eru settar hérna. Reiknireglan er eitt. Hitt er svo að setja breyturnar inn í reikniregluna og það er auðvitað ákveðið hér, hv. þingmaður. Þar hlýtur hún a.m.k. að vera sammála mér. Og hvað varðar síðasta atriðið. Ég stend við það að það er mjög óeðlilegt í risastórri mikilvægri atvinnugrein, þar sem er mjög mikill munur á þeim sem hagnast mest og þeir sem eru í erfiðleikum í rekstri, og rosalega furðulegt að miða forsendurnar við verst reknu fyrirtækin. Það er einfaldlega miklu heilbrigðara að miða við eitthvert meðaltal, en viðurkenna um leið að kerfið sem við bjuggum til og kom ekki frá guði eða neins staðar annars staðar frá, hefur leitt til byggðaröskunar. Við þurfum að bæta byggðunum það upp án þess að í því felist einhverjar bætur eða ölmusa, heldur réttmætur arður, líka þess fólks sem býr á Vestfjörðum og Austfjörðum, svo það geti lifað á sínum stað og fengið tekjur af þeirri auðlind sem það á ásamt okkur öllum hinum.
Já, hv. þingmaður talar um að stjórnmálamenn ákveði veiðigjöld og hann hefur talað mikið um það í sinni ræðu að það eigi að fara uppboðsleið eða markaðsleið, það sé besta leiðin til að ná sem mestum arði út úr auðlindinni. Markaðsleiðin. Eru menn þá að tala um að mammon eigi að ráða því hvernig byggð þróast í landinu og hvar sameign þjóðarinnar lendi? Það er mammon hjá Samfylkingunni, markaðsleiðin. Það er nú svokallaður vinstri flokkurinn þegar gæran dettur af honum. Það er mammon, markaðsleiðin sem er langbesta leiðin að skipta aðgangi og auðlindinni upp til þjóðarinnar. Þetta er sorglegt að heyra. Og vitandi það að útgerðum í krókaaflamarkskerfinu hefur fækkað um fjórðung á síðustu fjórum árum og á síðustu 12 árum hefur útgerðum með úthlutuðu aflamarki, sem eiga aflahlutdeild, fækkað um 60%. Með uppboði og þeim hugmyndum sem eru hjá Samfylkingu og Viðreisn og Pírötum í bland, þá er verið að tala um gífurlega samþjöppun og það hriktir í stoðum byggðanna í framhaldinu.
Frú forseti. Ég hélt að ég hefði einmitt sagt í ræðunni að við værum ekki að leggja til markaðsgjald. Hins vegar tryði ég á að markaðurinn [[Gripið fram í.]]myndi frekar finna rétta upphæð. Og ég sagði líka, hv. þingmaður, ef þú getur þagað í andartak, að það væri hægt að reisa girðingar, það væri hægt að koma í veg fyrir stærðarsamþjöppun, það væri hægt að koma í veg fyrir að þetta safnaðist saman á fárra hendur. Það er enginn vandi. [[Gripið fram í.]]Við þyrftum hins vegar að gefa eftir hámarksarðsemiskröfu sem væri auðvitað til staðar ef þetta væri eitt stórt uppboð. Við höfum heldur aldrei talað fyrir því, við höfum talað um að samfélagslega stoðin, sem í rauninni gerir það að verkum að við getum illa talað um að þetta séu sjálfbærar veiðar, er veik og við þurfum að tryggja byggðirnar í landinu. Það er nú hægt að gera án þess að vera sofandi og vakandi bara að hugsa um krókaaflamarksbáta. Það er nefnilega alveg hægt að styðja þá á annan hátt en að miða alla gjaldtöku við það útgerðarform. [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Ég ætla aðeins að fá að spyrja hv. þm. Loga Einarsson um þá breytingartillögu sem liggur hér fyrir. Nú ætla ég ekki að ræða um það hvort það sé við hæfi að kollvarpa stjórnkerfi fiskveiða í frumvarpi sem fjallar um veiðigjöld, en það er nú á mörkunum, a.m.k. að það sé þingtækt, en ég þykist skynja að flutningsmenn séu ekki alveg sammála í því hvað þeir eru að tala um. Hér upplýsti hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, það sem kom mér á óvart, að þeim 5% sem verða tekin á komandi ári og síðan 5% á hverju ári geri ég ráð fyrir, verði úthlutað aftur til þeirra sem hafa heimildirnar. Þetta gengur þvert á það sem hv. þm. Logi Einarsson og Samfylkingin sjálf hefur boðað. Og þess vegna spyr ég: Eru flutningsmenn þessarar breytingartillögu að tala fyrir því, líkt og formaður Viðreisnar gerði áðan, að taka 5% en úthluta þeim aftur til þeirra sem eru með þau, eða á að úthluta þeim til einhverra annarra með einhverjum öðrum hætti, uppboði eða hvað? Það er ágætt að það sé a.m.k. samhljómur hjá flutningsmönnum breytingartillagna, að þeir séu sammála um hvað breytingartillagan þýðir, hvað í henni felst og hvaða afleiðingar hún hefur.
Frú forseti. Það sem mér finnst reyndar merkilegt er að hv. þingmaður leggist í einhverja svona hártogun en fer ekki í grundvallarumræðuna. Hann er nú einu sinni erkiklerkur þingflokks Sjálfstæðisflokksins þegar kemur að því að tala og skrifa greinar um frjálshyggjuna og gæði markaðarins til að leiða hluti til lykta.
Eruð þið samstiga, þú og hv. þm. Þorgerður Katrín?
Algjörlega. Þetta er opið og eins og ég segi, ég býst við því að núverandi stjórnvöld muni bara úthluta þessu áfram eins. En hins vegar er tillagan þannig að ef við náum sátt á næstu vikum og mánuðum um að það ætti að fara með þetta einhvern veginn öðruvísi - í byggðamál, á uppboð - þá opnum við leiðina fyrir því um leið og við festum í sessi tímabundna samninga sem skipta alveg gríðarlega miklu máli. En þar er ég ekki viss um að ég og hv. þingmaður séum sammála vegna þess að ég held að við deilum ekki alveg skoðun á því hver raunverulega á auðlindina. Það hefur birst hjá honum margoft. Við leggjum hins vegar fyrst fram frávísunartillögu og við leggjum höfuðáherslu á að hún verði samþykkt, vegna þess að í því felst þá a.m.k. sú von að ríkisstjórnin geti í þessu máli farið eftir eigin stjórnarsáttmála þar sem talað er beinlínis um það að allar meiri háttar breytingar á kerfi sem þarf að vera sátt um til framtíðar eigi að nást í samstöðu. Það getur ekki átt bara við til þess að gera Vinstri grænum léttbærara að kyngja skattatillögum Sjálfstæðisflokksins. Það hlýtur að gilda um öll mál, hv. þingmaður.
Frú forseti. Það er ágætt. Það liggur þá fyrir að flutningsmenn þessarar breytingartillögu eru ekki sammála um hvað í henni felst.
Jú, ég sagði það áðan.
Nei, það liggur fyrir. [[Gripið fram í.]]Það væri þá einnar messu virði að formenn Viðreisnar og Samfylkingar myndu koma á sáttafund og koma sér saman um hvað felst í þessu. Ég ætla að fá að spyrja hv. þm. Loga Einarsson sömu spurningar og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir treysti sér ekki til að svara hér áðan: Lítur hv. þingmaður þannig á að maður sem er með 1 millj. kr. í tekjur og greiðir 500 þús. kr. á ári eitt hafi fengið lækkun á sköttum sínum þegar hann á ári tvö fær 500 þús. kr. í tekjur og borgar 250 þús. kr.? Er verið að lækka skatta á viðkomandi einstakling? Já, eða nei. Sér hv. þingmaður ekkert samhengi milli þessa og afkomu sjávarútvegsins þegar kemur að álagningu veiðigjalda? [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Við flutningsmenn breytingartillögunnar erum fullkomlega sammála, [[Gripið fram í.]]þó að við tjáum okkur kannski með misjafnlega skýrum hætti. Það getur vel verið og það getur vel verið að það sé mín sök. En það gerir þó hins vegar tiltölulega lítinn skaða í samfélaginu þó að stjórnarandstaðan sé ósamstæð. Það er hins vegar bullandi vandamál fyrir stöðugleika í landinu að hér skuli vera lagðar fram tvær samgönguáætlanir af stjórnarliðum, að það skuli vera ágreiningur í hverju málinu á fætur öðru og þeir komi engu áfram. [[Gripið fram í.]] Hv. þingmaður gerði tilraun til þess að verða ögn heimspekilegur og vissulega er það rétt að skatthlutfallið er það sama. Ég talaði hins vegar um það að grein sem ræður við að borga sér 23 milljarða kr. arð ætti að vera meira aflögufær. Ég hef ekki talað um neina prósentu. Það er einmitt umræða sem menn forðast í þessu frumvarpi og það er það sem við ættum að gera. Það er það sem Indriði Þorláksson hefur talað um að við ættum að gera. Ég óttast þá umræðu ekki, [[Forseti hringir.]]við vorum nú báðir á félagsfræðibraut, erum álíka sleipir í stærðfræði, en þetta kunnum við báðir.
Virðulegur forseti. Enn syrtir í álinn varðandi stærðfræðiþekkingu, því að sá sem hér stendur valdi braut í menntaskóla eftir því hvar var minnst stærðfræði og því er ekki von á góðu hjá okkur. En það er ágætt að fá að heyra hv. þingmann ræða aðeins þessa breytingartillögu sína. Það hefur komið skýrt fram að hún virðist vera frekar óskýr og margir misskilja hana, þannig að það er ágætt. Ég er í það minnsta þannig gerður að ég vil vita um hvað ég er að ræða og mér hefur ekki alveg enn tekist að komast til botns í því. Mér finnst pínulítið sérstakt að hlusta á hv. þingmann ræða alltaf um þau fjölmörgu sjávarútvegsfyrirtæki sem berjast í bökkum, af fjölmörgum ástæðum, sem verst reknu fyrirtækin. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Er hann á þeirri skoðun að þau fyrirtæki sem standa illa, sjávarútvegsfyrirtæki, og berjast í bökkum, og í ýmsum skoðunum, séu öll verst reknu fyrirtækin eins og hann ítrekaði margoft í ræðu sinni? Mig langar svo að nýta tækifærið, virðulegur forseti, til að spyrja út í þessa breytingartillögu til að skilja hana betur. Hvaða tekjur eru það sem eiga að innheimtast í veiðigjöldum og eiga að fjármagna umræddan sjóð sem hér er? Hvaða tekjur eru það? Hvaða veiðigjöld eru það sem eiga að standa undir þessu? Getur hv. þingmaður útskýrt það fyrir mér [[Gripið fram í.]]hvaða tekjur það eru sem eiga að standa undir sjóðnum, uppbyggingarsjóði landshlutanna?
Frú forseti. Það eru þær tekjur sem eru umfram það sem þið gerið ráð fyrir að þetta verði, þessir 7 milljarðar. Það getur vel verið, hv. þingmaður, að ég hafi komist klaufalega orði með að segja þau verst reknu. Kannski hefði ég átt að segja þau sem búa við verstu rekstrarskilyrðin. Það er alveg hárrétt og ég bið þá viðkomandi útgerðir afsökunar á því. Það sem ég er einfaldlega að meina er að það er algjörlega galið að miða við það. Það er hins vegar algjörlega sjálfstætt vandamál sem þarf að taka á. Það gerum við einfaldlega með því að stilla gjaldtökunni þannig að þeir sem eru að labba burt á hverju ári með marga milljarða leggi meira í samneysluna og þaðan renni peningar, bæði til aðgerða fyrir verr stæðu útgerðirnar en einnig til byggðarlaganna sem eiga líka að hafa möguleika á því að byggja til framtíðar hugsanlega á öðrum atvinnuvegi en bara útgerð. Íslenska sjávarþorpið er ekki svo gamalt fyrirbrigði að það sé í sjálfu sér bundið um alla eilífð í nákvæmlega sama farinu. Komandi austur og vestur sér maður að sjávarbyggðir sem hafa barist í bökkum og verið í vandræðum og verið frekar leiðinlegar á að líta fyrir einhæfni hafa blómstrað á síðustu árum, m.a. með tilkomu ferðaþjónustunnar, með tilkomu ungs fólks sem hefur haslað sér völl í menningu og listum og skapað litríkara og skemmtilegra samfélag. Ég held að það sé miklu betra að bæjarstjórnirnar, sveitarstjórnirnar, landshlutasamtökin sjálf, geti aðeins haft úr meiru að moða þannig að þær geti þróað þá byggð sem þær telja að sé vænlegra til framtíðar, sem byggir líka á fjölbreyttara umhverfi, þannig að við lendum ekki í stórkostlegri kreppu þegar einn útgerðarmaður vaknar svartsýnn eða jafnvel í vondu skapi.
Virðulegur forseti. Að eiga í andsvörum við hv. þingmann er stundum eins og að vera raunvísindamaður á ljóðakvöld. Maður er kannski að reyna að fá fram einhverjar staðreyndir en hv. þingmaður fer fögrum orðum um hlutina, hann er orðsins maður og honum er gjarnt að mála orð sín sterkum litum og myndum. En það eru ekkert miklar staðreyndir í þessum loftkenndu ræðum hv. þingmanns. Ég var að spyrja hv. þingmann út í tekjur sjóðsins, ekki hvað honum fyndist fallegt úti á landi, því að í frumvarpinu er vísað til 10. gr. þessara laga. Þar á að afla teknanna sem standa undir sjóðnum. Og hv. þingmaður, ef þú ljærð mér alla vega annað eyrað: 10. gr. er bráðabirgðaákvæði sem rennur út 31. desember 2019. Þess vegna vona ég að hv. þingmaður virði það við mig að ég skil ekki hvaða tekjur sjóðurinn á að fá eftir að bráðabirgðaákvæðið, sem hann sjálfur leggur til að farið verði eftir, rennur út. Hvernig á þá að fjármagna þetta - og minna um fallega liti á húsum úti á landi, takk?
Frú forseti. Ég ætla nú vinsamlegast að biðja hv. þingmann, þó að hann sé búinn að birtast hér síðustu viku sem býsna fróður um ýmsa hluti, að láta það alveg eiga sig hvaða myndlíkingar ég tek, eða hvaða dæmi ég tek, eða hvernig ég tjái mig. Ég svaraði spurningunni einfaldlega í fyrstu setningu: Þið eruð að lækka það sem við fáum. [[Gripið fram í.]]Þið eruð að lækka um 5 milljarða. Getum við þá verið sammála um að sá hluti renni að minnsta kosti í þessa sjóði?
En eftir 31. desember 2019?
Við erum að tala um það að við vísum þessu frá þannig að við getum náð meiri sátt um þetta. Víst getur það orðið býsna fróðleg upplifun að fara á ljóðakvöld hjá raunvísindafólki. Eins og fyrrverandi fjármálaráðherra, sem tekur þeim núverandi langtum fram, þá fer það nefnilega ágætlega saman að vera stærðfræðingur og ljóðskáld.
Hæstv. forseti. Eins og venjulega þegar við ræðum um sjávarútveg, veiðigjöld eða fiskveiðistjórnarkerfið þá er líf í tuskunum, enda er þetta atvinnugrein sem skiptir Ísland gríðarlega miklu máli, Íslendinga alla. Það er freistandi að fara yfir landið og skipta landinu niður í svæði og segja að hún skipti meira máli þarna en á hinum staðnum, en í raun skiptir hún öll landsvæði, allt landið, miklu máli. Ég kem upphaflega úr kjördæmi sem hefur lifibrauð sitt meira og minna af sjávarútvegi og landbúnaði þar sem sjávarútvegur skiptir gríðarlega miklu máli, þar sem eru fá stórfyrirtæki en mörg meðalstór og svo nokkuð mörg lítil, nokkrir litlir. Því miður held ég að þetta frumvarp geri ósköp lítið fyrir þennan hóp nema, jú, það er kostur að útreikningarnir sem eru notaðir og greiðslurnar eru nær í tíma. Það er algerlega ljóst að það er kostur. Ég held að hin svokallaða stórútgerð, það er nú ekkert sérstaklega vel skilgreint orð, spjari sig þokkalega frá þessu, sumir hverjir í það minnsta, ég fer nánar yfir það á eftir. Varðandi þá millistóru ætla ég að vitna í einn ágætan útgerðarmann eða aðila sem kemur að rekstri svoleiðis félags sem greiðir um 100 milljónir í veiðigjöld. Hann sagði: Þessi afsláttur, þetta frítekjumark, hámark 6 milljónir, gerir ósköp lítið fyrir mig eða mitt fyrirtæki, skiptir í raun ekki miklu máli fyrir það hvort við lifum eða deyjum, en það skiptir örugglega máli fyrir þann sem greiðir bara 10 milljónir í veiðigjöld og fær allt að 6 milljónir í afslátt. Ég óska að sjálfsögðu þeim til hamingju sem þetta skiptir máli fyrir, því að veiðigjöld eru í rauninni mjög sérstakur skattur, aukaskattur á eina atvinnugrein á landinu sem nýtir auðlind, á meðan það er fullt af atvinnugreinum sem nota auðlindir með einum eða öðrum hætti. Ég sakna þess svolítið að það hafi ekki orðið meiri umræða um þær hugmyndir sem hv. þm. Sigurður Páll Jónsson hefur lagt hér fram í þingsal á þingskjölum og flutt tillögur um, það er 55. mál um skilgreiningu auðlinda og 35. mál varðandi auðlindir og auðlindagjöld. Það er held ég hollt fyrir okkur að horfa á allar þessar auðlindir sem Ísland á og velta fyrir okkur hvort eitt eigi yfir alla ganga, hvort við gætum fundið samnefnara um auðlindirnar okkar og hvort ekki sé eðlilegt í rauninni að allir þeir sem nýta auðlindir greiði fyrir aðgang að þeim. Hvað réttlætir það að ein atvinnugrein greiði fyrir aðgang að auðlind? Við erum búnir að rífast um í mörg ár hvort ferðaþjónustan eigi að borga aukaskatt. Ég held það sé ekkert skynsamlegt að ferðaþjónustan borgi aukalega mikinn skatt, en það getur vel verið að hún eigi að greiða fyrir afnot af auðlindinni líkt og farsímafyrirtæki eða önnur fyrirtæki sem nota eitthvað sem er skilgreint sem auðlind. Þá þurfum við vissulega skilgreina og fá algjörlega á hreint hverjar þessar auðlindir eru. Það er eitthvað sem við eigum að gera því að fyrir mér er það mikið sanngirnismál að ekki bara ein atvinnugrein borgi fyrir afnot af auðlindum. Ég er sammála þeim sem hafa gagnrýnt samráðsleysið við þetta frumvarp. Þó svo að nefndin hafi fundað ótal sinnum um þetta þá er það nú ekkert samráð í sjálfu sér í aðdraganda þessa máls. Það var einn kynningarfundur haldinn í sjávarútvegsráðuneytinu sem ég man eftir að hafa verið boðið á og fór á hann. Þar var bara verið að upplýsa um meginhugmyndirnar í frumvarpinu. Ég held að það sé misskilningur að þetta frumvarp og þær breytingar sem gerðar eru á því dragi úr samþjöppun í greininni. Ég held að það sé mikill misskilningur, vonandi hef ég rangt fyrir mér. Ég held nefnilega samþjöppun muni einfaldlega halda áfram, vegna þess að breytingarnar eru ekki það miklar. Ég mun koma að ákveðinni skýrslu á eftir sem ég fékk í hendurnar í dag sem getur vel verið að fleiri þingmenn hafi, ég hef ekki hugmynd um það. Annað sem við þurfum að hafa í huga líka er að margt bendir til þess að það sé verið að flytja meira og meira út af óunnum fiski á Íslandi, sem sagt flytja hann eitthvert til útlanda til fullvinnslu. Ef það er þróun sem á sér stað þá verður að sjálfsögðu verðmætasköpunin minni á Íslandi. Þetta kann að skýrast af því að einhverjir sjái það bara að það sé ódýrara að gera þetta svona heldur en að framleiða vöruna á Íslandi, sem er vitanlega mjög slæmt. Þetta frumvarp gerir ekkert til að hjálpa þeim sem eru að berjast á fullu við að halda mörkuðum eða halda uppi íslenska vörumerkinu erlendis. Ísland hefur haft ákveðið forskot erlendis þegar kemur að sjávarafurðum fyrir gæði, fyrir það að geta framleitt gæðavörur með nýjustu tækni. Nú er það hins vegar svo að helstu samkeppnisþjóðir okkar eru Rússar og Norðmenn, sem styðja sinn sjávarútveg myndarlega, eru með ríkisstyrktan sjávarútveg, hvort sem það er með óbeinum eða beinum stuðningi, jafnvel með úthlutun á aflaheimildum án þess að þurfa að greiða neitt fyrir það o.s.frv. Við erum að keppa við þetta umhverfi þar sem m.a. launa- og olíukostnaður er líka mun minni en á Íslandi, þannig að samkeppnisumhverfi er svolítið skakkt. Þar af leiðandi veltir maður fyrir sér hvort það sé skynsamlegt að leggja á svo háan skatt sem gert er, há gjöld með veiðigjöldunum, á þessar atvinnugreinar á sama tíma og samkeppnin er aukast og bilið milli íslenskra afurða og erlendra er að minnka. Við megum ekki taka þróunina og nýsköpunina og tækniþróunina út úr íslenskum sjávarútvegi. Ef það gerist, sem margt bendir því miður til, m.a. samkvæmt þeirri skýrslu sem ég vitna í á eftir, að möguleikar fyrirtækjanna, og nú ætla ég að segja sérstaklega í bolfiskvinnslu, takmarkast eða verða minni til að fjárfesta eða fara í breytingar, þá mun það vissulega koma niður á tæknifyrirtækjum líka. Langflest tæknifyrirtækja okkar í sjávarútvegi hafa notið þess að eiga samstarf við íslensku fyrirtækin og notið þess að geta þróað tæki og tól í samstarfi við þau, af því að þau hafa haft þor og burði til að geta fjárfest. Á móti kemur að ef dregur úr getu fyrirtækjanna til að taka þátt í þessu þá hafa tæknifyrirtækin sem betur fer verið að flytja út þessa þekkingu sem hefur verið þróuð á Íslandi í samvinnu við íslensk sjávarútvegsfyrirtæki. Tæknifyrirtækin munu geta selt Rússum og Norðmönnum, eða öðrum, þessa þekkingu. Ástæðan fyrir að ég nefni þessu stóra atvinnugrein sem er nýsköpunin í sjávarútvegi er að hún er beintengd árangrinum og afköstunum og afkomunni hjá sjávarútvegsfyrirtækjunum. Ætli það séu ekki um 90% eða alla vega stærsti hluti þeirra fyrirtækja sem framleiða tæki og tól fyrir sjávarútveginn, sem eru í nýsköpun og þróun, sem eru hér á suðvesturhorninu eða í nágrenni þessa svæðis, næsta nágrenni. Langflest þeirra eru hér. Það er hægt að nefna fyrirtæki eins og Marel, Curio, Skagann 3X og allt þetta. Auðvitað er mjög öflug starfsstöð t.d. á Ísafirði sem skiptir gríðarmiklu máli þar, flott, frábært fyrirtæki. Það er líka einhver þróun held ég á Akureyri og fyrir austan, en stærsti hlutinn er hér í Reykjavík og í Suðvesturkjördæmi. Ég hef áhyggjur af þessum fyrirtækjum. Ég hef áhyggjur af því að ef þrótturinn fer úr íslenskum útgerðum þá verði erfiðari fyrir þau að fá samstarfsaðila nema þá erlendis. Þá erum við kannski að minnka enn þá meira forskotið sem við höfum haft. Virðulegur forseti. Ég er búinn að fara hér yfir samkeppnina. Ég ætla aðeins að vitna í skýrsluna sem ég nefndi áðan. Þetta er samantekt á rekstri sjávarútvegsfyrirtækja á Austurlandi, Grindavík, Vestmannaeyjum, Snæfellsnesi og Vestfjörðum. Þetta er unnið af Deloitte fyrir fyrirtæki í greininni, við skulum hafa það alveg á hreinu. Þar kemur fram m.a. að milli áranna 2016 og 2017 hefur hagnaður dregist saman á Snæfellsnesi og Vestfjörðum um heil 89%, 84% í Grindavík. Á sama tíma hafa veiðigjöld sem hlutfall af hagnaði verið 74% á Snæfellsnesi og Vestfjörðum, 83% tæp í Grindavík, rúm 35% í Vestmannaeyjum og á Austurlandi 19%. Þessi munur skýrist að sjálfsögðu af því hvernig samsetningin í atvinnugreininni er. Bolfiskvinnslan er miklu stærri og sterkari eða umfangsmeiri, skulum orða það frekar þannig, í Grindavík t.d. og á Snæfellsnesi heldur en fyrir austan og í Vestmannaeyjum, þar er meira blönduð útgerð. Við sjáum því að þó að við viljum að hlutirnir séu öðruvísi, þá eru ákveðin vandamál fram undan. Það er alveg ljóst að fyrirtæki í bolfiskveiðum og -vinnslu standa frammi fyrir miklum áskorunum. Ég hugsa að það sé betra í uppsjávarfyrirtækjunum þar sem veltan er einfaldlega meiri, það er annars konar vinnsla, en í bolfiskvinnslunni hafa menn þurft að berjast gríðarlega hart við þessa samkeppnisaðila sem ég nefndi áðan, sem eru ríkisstyrktir, þó svo að þeir séu að sjálfsögðu líka í uppsjávarveiðum að einhverju leyti. Ég ætla að nefna hér eina tölu enn upp úr þessari skýrslu sem skiptir miklu máli. Veiðigjöld sem hlutfall af EBITDA eru tæp 23% á Snæfellsnesi og Vestfjörðum og 47,5% í Grindavík, svo dæmi sé tekið. Þetta er í rauninni afkoma fyrirtækjanna áður en búið er að taka tillit til vaxtagreiðslna og vaxtatekna að sjálfsögðu, skattgreiðslna og afskrifta. Þannig að þetta er að þrengjast mjög. Það má eiginlega segja að niðurstaðan úr þessari skýrslu, ef eitthvað er að marka hana, sem við að sjálfsögðu lítum svo á því að Deloitte er öflugt og gott fyrirtæki, það veit alveg hvað það er að gera, sé sú að það er orðið mjög þröngt um þessi fyrirtæki og vandséð hvort segja megi að bolfisksvinnslan sé í rauninni sjálfbær og geti borið þau veiðigjöld sem henni eru ætluð með þessu frumvarpi og breytingum sem liggja fyrir. Virðulegur forseti. Ég er með vangaveltur sem ég ætla að kasta hér fram og kannski koma svör við þeim einhvern tímann frá atvinnuveganefnd eða ráðherra. Hvaða upplýsingar lágu fyrir og voru notaðar við í fyrsta lagi útreikninginn á þessum veiðigjöldum, þ.e. hvað var það sem menn lögðu til grundvallar þessu 33% viðmiði? Og þessu tengt að sjálfsögðu er þá hvaða upplýsingar lágu fyrir varðandi ákvörðun um persónuafsláttinn. Hvers vegna er þessi tala á persónuafslættinum valin og hvað lögðu menn til grundvallar? Var gerð greining á getunni eftir útgerðarflokkum? Ég hugsa að það sé mjög mismunandi hvað útgerðarflokkarnir geta greitt í raun í veiðigjöld áður en það fer að hafa áhrif á getu þeirra til fjárfestinga og allt það sem ég nefndi áðan. Var horft á þetta út frá annars konar flokkun? Það er nefnilega ekki hægt að segja að sjávarútvegur sé bara ein grein sem er svona á litinn. Þetta er svo fjölbreytt og það eru svo margir flokkar í henni að það verður að horfa á þetta með þeim gleraugum, með þeim augum. Ég velti líka fyrir mér, af því að hér hafa menn verið að tala um hækkanir eða lækkanir á þessum gjöldum og kannski ekki gott að festa hendur á það: Erum við í raun og veru að tala um að heildarinnheimta á veiðigjöldum lækki um 4–5 milljarða? Er það niðurstaðan? Þá veltir maður fyrir sér: Var búið að sýna fram á hvar hún lækkar? Lækkar hún mest af einhverjum ákveðnum tegundum af útgerðarflokkum? Væntanlega lækkar hún töluvert hjá þessum allra minnstu sem njóta persónuafsláttarins. Það lækkar pínulítið hjá þessum í miðjunni, en þetta er ekki að gera það fyrir þá sem hér hefur verið haldið fram, held ég. Svo er spurning með þá stærri. Síðan spyr ég hvort áhrifin af svona háum veiðigjöldum sem þau eru í raun hafi verið metin út frá fjárfestingarþörf. Eru menn búnir að fara yfir það hve mikið þarf að fjárfesta í atvinnugreininni, bæði í veiðum og vinnslu á næstu árum? Það er alveg ljóst að það er búið að fjárfesta töluvert í skipaflotanum, sem betur fer, hann var orðinn mjög gamall, en þróunin heldur áfram að sjálfsögðu. Ef við ætlum að halda samkeppnisforskotinu sem við höfum haft, sem ég kom inn á fyrr í ræðu minni, þá þurfum við að gefa þessum fyrirtækjum svigrúm til að fjárfesta. Ferðaþjónustan er stærsta atvinnugreinin í dag. Við erum búin að tala um það hér og sem betur fer gengur vel og vonandi gengur vel áfram. En það eru blikur þar á lofti eins og gengur í öllum atvinnugreinum. Við verðum að gera ráð fyrir því að það hægist í það minnsta á vextinum einhvern tímann. Kannski gengur það til baka. Hvaða atvinnugrein ætlum við þá að hafa til grundvallar með? Við verðum að horfa til framtíðar í þessu. Þá velti ég líka fyrir mér hvort það hafi verið skoðað sérstaklega hvort auðlindagjöldin eru of há. Nú veit ég að við getum talað um það vikum saman hvað er hátt og hvað er lágt þegar kemur auðlindagjöldum. Ég er bara að horfa á þessar tölur sem eru í þessari skýrslu frá Deloitte þar sem augljóst er að veiðigjöldin sem nú eru lögð til grundvallar eru of há fyrir bolfiskvinnslufyrirtækin. Ég held að það sé eðlilegast að hverfa aftur til þess sem ég nefndi í upphafi varðandi þær tillögur sem liggja fyrir þinginu frá hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni, fyrsta flutningsmanni, það eru fleiri á þeim tillögum að sjálfsögðu, þar sem er lagt til að við förum í það að skilgreina auðlindirnar og ákveðum síðan hvort við ætlum að taka auðlindagjöld eða rentu eða skatt eða hvað við köllum þetta nú, af notendum auðlindanna eða þeim sem nýta þær, eða hvort við ætlum ekki að gera það. Og ef við segjum já, ætlum við þá að láta alla borga fyrir afnot af auðlindum? Hvernig gerum við það? Hvernig gerum við það með einföldum, gagnsæjum og skilvirkum hætti? Okkar trú er að það sé einfaldast að gera það með einhvers konar álögum á tekjuskatt. Þá kunna einhverjir að segja að það sé auðvelt að svindla og svíkja í því. Ef það er svo þá verðum við að bregðast við því með einhverjum hætti. En þetta er allt of flókið kerfi sem við höfum í rauninni búið til varðandi veiðigjöldin. Ég held að við eigum að þora að taka þessa umræðu og spyrja: Hverjar eru auðlindirnar, hverjir vilja nýta þær? Eiga þeir að borga fyrir það? Hvernig og hve mikið? Þetta er eitthvað sem ég held að sé bara sanngjarnt. Mig langar að varpa því fram hvort þingmenn geti tekið undir það að það sé sérstakt að ein atvinnugrein sem nýtir auðlindir sé að greiða fyrir þær.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hann frekar út í það sem mér skildist hann vera að segja. Ég skildi hv. þingmann þannig að veiðigjöldin gætu orðið til þess að vinnslan færi úr landi. Ég heyrði því reyndar kastað fram á fundi sem ég sat á í sjávarútvegsráðuneytinu þar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra útskýrði frumvarpið sem við ræðum hér fyrir hagsmunaaðilum og þá sögðu einhverjir tveir: Jæja, það verður að passa að vinnslan fari ekki bara úr landi. En er það ekki svo, hv. þingmaður, að veiðigjaldið leggst eingöngu á útgerðina, á veiðarnar, og útgerðin starfar ekki í alþjóðlegri samkeppni heldur er hún vernduð frá henni með lögum? Gjaldið leggst ekki á fiskvinnslu og söluaðila fiskafurða og veldur engum kostnaðarauka hjá þeim. Er það ekki frekar þannig að þegar gámafiskur fer í auknum mæli úr landi eða þegar fiskur er fluttur úr landi óunninn er það vegna þess að krónan er sterk og vinnuaflið ódýrara í útlöndum, en þegar krónan veikist dregur úr útflutningi af því að vinnslan verður hagkvæmari hér? Er það ekki rétt skilið hjá mér að veiðigjaldið hafi ekkert með það að gera, en hins vegar hafi krónan allt með það að gera?
Virðulegur forseti. Krónan hefur allt með þetta að gera, segir hv. þingmaður. Það er freistandi að fara út í krónuumræðu og rifja upp orð fyrrverandi formanns Alþýðuflokksins í Silfrinu um helgina þar sem hann fór yfir evruna og það allt saman. En þannig er þetta á Íslandi að veiðar og vinnsla eru vitanlega nátengd og mörg fyrirtæki, sérstaklega í bolfisksvinnslu, eru að veiða og líka að vinna fiskinn, þó að þetta sé aðskilið. Þó að veiðigjaldið sé ekki lagt á vinnsluna sjálfa þá hefur þetta að sjálfsögðu heildaráhrif á rekstur fyrirtækjanna og getu þeirra til að fjárfesta. Ef fiskurinn er að fara úr landi geta ástæðurnar verið margþættar. Það hefur örugglega eitthvað með gengið að gera, að sjálfsögðu, við skulum ekki fara neitt í felur með það. Það getur líka verið hærri kostnaður, það er alls konar kostnaður á Íslandi sem skiptir líka máli. Launakostnaður er sjálfsagt hærri en í Póllandi eða Rússlandi eða einhvers annars staðar. Það er líka það að þegar veiðigjaldið leggst mjög þungt á, þótt það sé bara á veiðihlutann, þá þarf hann vitanlega að standa undir sér líka. Þegar við horfum á veiðihlutann er samkeppnin mjög ójöfn, t.d. þegar kemur að kostnaði við olíu. Þótt hún sé að lækka núna er útgerðarkostnaður á skipið margfalt dýrari á Íslandi en í Noregi og Rússlandi, svo að dæmi sé tekið. Það er ólíku saman að jafna, þetta er bæði launakostnaður og veiðigjöld þar sem um er að ræða olíukostnað og annað. Þetta er ekki samanburðarhæft í raun. Ef við ætluðum að stilla veiðunum upp saman þyrftum við að reikna til útgerðarinnar, sem ég held að væri ekki mjög vinsælt á Íslandi, einhvers konar stuðning, því að ríkisstyrkti sjávarútvegurinn í Noregi og Rússlandi er að keppa við okkur, hvort sem það er bara í veiðunum eða hvað. Jafnvægið er ekki til staðar, samkeppnin er ójöfn út af slíkum kostnaði sem er allt annar á Íslandi en í þeim löndum.
Frú forseti. Ég held að við séum samt sammála um það, ég og hv. þingmaður, að íslenskir útgerðarmenn sem stunda veiðar eru ekki í alþjóðlegri samkeppni. Það er vinnslan sem er í alþjóðlegri samkeppni og þar skiptir krónan máli. Ef ég skildi hv. þingmann rétt viðurkenndi hann að það gæti reiknast inn í kostnaðinn að einhverju leyti, enda er það augljóst. Það kemur líka við budduna okkar þegar við rekum heimilið og auðvitað útgerðina, nema hjá þeim á öfugan hátt. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann sjái fyrir sér, ef þetta frumvarp verður að lögum og við breytum ekki fiskveiðistjórnarkerfinu, nýliðun í kerfinu. Það er þannig að þeir sem vilja fara út í útgerð þurfa annaðhvort að kaupa skip með kvóta dýru verði, eða leigja af þeim sem fá úthlutað kvóta frá ríkinu, líka dýru verði. Núna er verið að leigja kílóið af þorski samkvæmt Fiskistofu á 175 kr. Þetta frumvarp gerir ráð fyrir rétt tæpum 14 kr. á kílóið. Það er himinn og haf þarna á milli. Það er auðvitað rétt að þetta er jaðarverð, af því að það er ekki mikið sem verið er að bjóða út í einu. Það væri hægt að ná lægra verði ef stærri hluti væri boðinn út í einu, eins og t.d. í Færeyjum. Færeyingar fengu 40 kr. á kílóið af þorski í sínu útboði. Þetta er alla vega ójafn leikur. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér nýliðun í greininni?
Virðulegi forseti. Þetta er vitanlega ein af stóru spurningunum. Byrjum á nýliðuninni, hvernig hún fer fram. Ég held að það sé algerlega rangt að ímynda sér að nýliðun geti farið fram í gegnum einhvers konar innköllun á aflaheimildum og svo með uppboði eða einhverju slíku, ekki nema menn ætli sér að útiloka einhverja hópa frá því að bjóða í. Það er að mínu viti alveg ljóst að fjársterkir aðilar í greininni geta væntanlega boðið hærra en aðrir. Á sínum tíma hafði ég miklar efasemdir um strandveiðikerfið. Ég held þó að strandveiðikerfið hafi reynst ágætt. Þar hafa menn getað byrjað þótt það sé vitanlega rosalega erfitt, það er mikil fjárfesting sem felst í því. En menn hafa getað byrjað þar og það eru dæmi um að menn hafi farið þar og keypt sér svo aflaheimildir. Vissulega eru þær dýrar, það er alveg ljóst, fyrir þá sem komast yfir þær á annað borð. En hugsanlega gæti verið þáttur í því að stuðla að nýliðun að undirstrika og taka frekar af allan vafa um hversu mikil samþjöppunin getur orðið, hversu mikið menn mega eiga af einstökum aflaheimildum og líka skýra hvernig skyldleikinn eða eignarhaldið geti verið og þess háttar. Samþjöppun er kannski einna helst það sem er vont fyrir nýliðunina. Varðandi það að sjávarútvegurinn eða veiðarnar séu ekki í alþjóðlegri samkeppni þá er það vitanlega þannig að ef við förum yfir nokkur fyrirtæki sem eru stór og meðalstór þá eru þetta fyrirtæki sem eru í veiðum og vinnslu. Þau eru vitanlega í alþjóðlegri samkeppni þótt segja megi að veiðihlutinn sé svolítið sérstakur, hann er hins vegar í alþjóðlegri samkeppni þegar kemur að kostnaðinum, að sjálfsögðu. Þegar laun og olíukostnaður er miklu hærri á Íslandi en í Noregi eða Rússlandi er auðvitað verið að keppa um það hver getur veitt fiskinn ódýrast eða með sem mestri hagkvæmni. Það er alveg ljóst. Ég ætla að nefna nokkur fyrirtæki: Vísir, Þorbjörn, Fish Seafood, Gunnvör, Oddi Patreksfirði, Valafell Ólafsvík o.fl. Þetta eru allt fyrirtæki sem eru bæði í veiðum og vinnslu. Þetta eru lítil fyrirtæki, meðalstór og stór. Þeir aðilar keppa að fullu við niðurgreiddan ríkisstyrktan sjávarútveg.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðu hans. Ég tek undir það að það skiptir máli að við búum þannig í haginn varðandi umhverfi sjávarútvegs að greinin geti haldið áfram að hagræða. Við höfum sem betur fer séð að það kerfi sem við höfum komið upp - og mjög margir hafa komið að því að byggja það upp - er mjög gott í stóru myndinni. Það hafa ekki bara verið útgerðarmenn sem hafa lagt sitt af mörkum heldur ekki síður sjómenn og fiskvinnslufólk, og ég vil líka nefna stjórnmálamenn. Stjórnmálamenn allra flokka hafa þurft að taka erfiðar ákvarðanir, hvort sem það var 1983, með innleiðingu kvótakerfisins, eða með frjálsa framsalinu sem vinstri flokkarnir gerðu á sínum tíma og eru nú oft og tíðum gagnrýndir innan sinna eigin raða fyrir. Það var þó farsælt skref sem var stigið til að stuðla að ákveðnum heilbrigðum rekstrarhvötum og hefur skilað þessari miklu hagræðingu, styrkt rekstur útgerða, ekki bara þeirra stóru heldur líka þeirra sem minni eru. Fyrir vikið höfum við líka séð það - ekki síður út af krónunni, vissulega, það er ekki hægt að sleppa henni - alveg frá hruni að sjávarútvegurinn hefur bætt eiginfjárstöðu sína um 341 milljarð. Hann hefur greitt sér yfir 80 milljónir í arð, minnkað skuldastöðu sína um 86 milljarða og fjárfest fyrir 95 milljarða, ekki síst á allra síðustu árum. Þetta tel ég mjög til bóta, sérstaklega þetta svigrúm til að fjárfesta áfram í greininni. Það skilar sér í afleidd störf, eykur nýsköpun og rannsóknir og þróun í öðrum afleiddum störfum. Við verðum að sjá að það er einna helst fjölgun starfa þar, ekki í veiðum og vinnslu. Mig og hv. þingmann greinir á um hvernig við eigum að fara í gjaldtökuna og ég kem að því á eftir. En mig langar að spyrja hann hvort hann telji að ríkisstjórnin hafi gert sitt til að ná sátt í þessu. Steig hún mikilvæg skref til að reyna að ná sátt þvert á flokka? Og hitt: Er hann hlynntur tímabundnum nýtingarsamningum eða samningum sem gerðir eru um aðganginn að auðlindinni á milli ríkis og útgerðar?
Hæstv. forseti. Alveg rétt og ég er sammála hv. þingmanni um að fjárfestingar í sjávarútveginum hafa verið miklar enda var gríðarleg fjárfestingaþörf komin þar inn. Það er líka ágætt að minnast þess að þrátt fyrir háar tölur og mikil skrif hér á hrunárunum tapaði þjóðin líklega einna minnst á sjávarútvegi og landbúnaði. Þar stóðu menn betur í skilum en á flestum öðrum stöðum, en menn töpuðu mikið í verslun, þjónustu og bankageiranum, fjármálaapparatinu öllu saman. En þegar kemur að því hvort við eigum að vera með nýtingarsamninga þá segi ég: Já, ég er hlynntur því að við tökum upp nýtingarsamninga sem hafa innbyggðan ákveðinn fyrirsjáanleika fyrir þá sem njóta þeirra. Við getum að sjálfsögðu deilt um, haft skoðun á því, hversu lengi þeir eigi að gilda, hvernig endurnýjun á þeim eigi að vera o.s.frv. Þetta er útfærsluatriði sem þarf vissulega að ræða. En þessi ríkisstjórn hefur ekki gert neitt til að reyna að leita sátta um það mál frekar en annað í þessu ferli. Það má alveg ímynda sér að erfitt sé að ná sátt um stjórnun á takmarkaðri auðlind líkt og sjávarútvegurinn er. Þetta er takmörkuð auðlind, við vitum það. Það er eðlilegt að fleiri sækist í hana en kannski rúmast í henni. Við getum líka rætt það hvernig afraksturinn eigi að skiptast og allt það. Við þurfum að byrja á því að taka skýrar fram að þetta sé auðlind þjóðarinnar. Við þurfum að skýra það ákvæði í stjórnarskránni, ég held að það sé það eina sem ástæða er til að breyta í stjórnarskránni. Síðan þurfum við að auka fyrirsjáanleikann í greininni varðandi það hverjir eða hvernig við sækjum afurðina og líka að sjálfsögðu hvernig menn greiða fyrir afnotin. Það þarf að vera fyrirsjáanleiki þar líka. Það er ekki hægt að vera að hræra í þessu endalaust fram og til baka.
Frú forseti. Miðflokkurinn og Viðreisn eru mjög ólíkir flokkar að mörgu leyti og ekki síst hvað varðar gjaldtökuna. Við viljum markaðsleiðina. Við treystum markaðnum eða því að fara uppboðsleiðina, eins og sumir kalla hana. Hv. þingmaður nefndi ákveðna þætti, eins og tímabundna nýtingarsamninga, að greiða eigi auðlindagjöld og með einhverjum hætti um auðlindaákvæði í stjórnarskrá, og er að tala um fyrirsjáanleika fyrir greinina. Í frekar rólegu og yfirveguðu samtali ólíkra flokka skynjar maður þráð sem ekki var leitað eftir af hálfu ríkisstjórnarinnar; þráð sem hægt hefði verið að taka upp og nýta. Það hefði verið hægt að nota hann til að fá fólk að borðinu og segja: Allt í lagi, sjónarmið eru ólík en getum við rætt saman í mesta bróðerni, systralagi, og farið yfir ákveðna þætti varðandi tímabundnu samningana, að við komum okkur saman um auðlindagjöld og hugsanlega með einhverjum hætti uppbyggingarsjóð, innviðasjóð, fyrir landsbyggðina? Ég er ekki að biðja hv. þingmann um að tala um Framsóknarflokkinn, alls ekki. En mér finnst miður að heyra hv. þingmenn Framsóknarflokksins afneita eigin tillögum þar sem reynt var að fara af stað með tímabundna samninga. Mig minnir að tillagan hafi verið til 23 ára, þannig að með einhverjum hætti hafa slíkar tillögur komið fram hjá Framsóknarflokknum, hjá Vinstri grænum, hjá eldri flokkum en Viðreisn og það er sá þráður sem mér finnst að ríkisstjórnin - það er synd að við skulum ekki hafa slíka ríkisstjórn - hefði átt að nýta til að hafa frumkvæði að því að leita sátta fyrir þessa grundvallaratvinnugrein, til þess að tryggja sameign þjóðarinnar en til þess líka að tryggja fyrirsjáanleika og stöðugleika til lengri tíma, ekki bara til skamms tíma eftir því hvernig pólitískir vindar blása heldur stöðugleika fyrir sjávarútveginn í heild sinni. Það skiptir okkur gríðarlega miklu máli að við reynum að nálgast málin þannig að við náum sátt um þá hluti. Ég fagna því að ólíkir flokkar geti fundið einhverja þræði í sameiginlega átt. Við eigum að nýta þann byr. Ég hvet ríkisstjórnina til þess að nýta sér það sem sagt hefur verið hér.
Virðulegur forseti. Ég veit svo sem ekki hvort við getum náð saman um það nema þá að beita sömu aðferð og ríkisstjórnarflokkarnir notuðu til að mynda þessa ríkisstjórn, þ.e. að henda öllu sem þeir eru ósammála um til hliðar og semja svo bara um hvernig þeir skipta sætunum sínum. Ég held að nýtingarsamningar séu af því góða. Í raun er það ekki þannig, þó svo að það hafi komið fram í ríkisstjórnarsamstarfi Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks að Framsóknarflokkurinn hafi fundið upp þessa nýtingarsamninga, þá var lagt til í sáttanefndinni 2010 að sú leið yrði skoðuð sérstaklega. Ég held að það sé vænlegt. Og langflestir í greininni á þeim tíma í það minnsta voru hlynntir því að fara þá leið, að fá fyrirsjáanleika í staðinn fyrir að vera alltaf í óvissu um hvernig starfsemin yrði á næsta ári eða þarnæsta, hvernig veiðigjöld yrðu og allt þetta. Hver sem atvinnugreinin er er erfitt að vera í óvissu og vita lítið um framhaldið. Þess vegna held ég að það sé til bóta ef við getum tekið þann þráð upp aftur. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er leið sem ég held að flestir hljóti að geta sest niður og talað um. Ég vil hins vegar segja eitt varðandi auðlindagjöldin. Ég ítreka það sem ég sagði í minni ræðu hér: Mér er full alvara með því. Mér finnst ekkert sjálfsagt að ein atvinnugrein greiði fyrir afnot af auðlindinni. Ég sakna þess að hv. þingmenn tjái sig ekki um það hvort þeim finnist það bara eðlilegt. Er eðlilegt að sá sem notar auðlind, alveg sama hvort hún heitir vatn, orka, loft, rafbylgjur eða landið okkar eða hvað sem þetta er, þurfi ekkert að greiða fyrir afnot af auðlindinni en akkúrat þeir sem eru að veiða fisk þurfi að gera það? Mér finnst þetta vanta inn í þessa umræðu. Ég held að ef við náum henni á það plan að segja: Við ætlum að skilgreina auðlindina okkar, við ætlum að segja hverjir eru að nýta hana og hvort greiða eigi fyrir hana verðum við mögulega farin að tala um allt aðrar tölur sem við getum notað til þess að fara í uppbyggingarsjóð eða eitthvað slíkt. Þá er kannski auðveldara að ná saman um málið ef við værum að tala um málið í heild, allar auðlindir, ekki bara eina.
Frú forseti. Mér finnst afar mikilvægt að frumvarpinu sem við ræðum hér verði vísað frá svo ræða megi það betur og freista þess að ná meiri sátt um málið. Það er ekkert hættulegt. Það eina sem gerist, ef við látum núgildandi lög gilda eitt ár í til viðbótar, er að útgerðin greiðir á milli 11 og 12 milljarða kr. í veiðigjald en ekki 7 eins og meiri hlutinn leggur til. Útgerðin ræður alveg við það, enda er olíuverð að lækka og krónan að veikjast. Frumvarpið ber nefnilega í sér miklu meiri breytingar en hæstv. sjávarútvegsráðherra og hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans vilja vera láta. Skýrt dæmi um kúvendingu kemur fram í markmiðssetningu frumvarpsins. Í stað orðalags í markmiðsgrein í núgildandi lögum, sem er svona, með leyfi forseta: „til að tryggja þjóðinni í heild hlutdeild í þeim arði sem nýting sjávarauðlinda skapar“, kemur í frumvarpinu sem við ræðum nú: „til að tryggja þjóðinni í heild beina og sýnilega hlutdeild í afkomu við veiðar á nytjastofnum sjávar.“ Þegar nánar er skoðað er hér um mikla breytingu á markmiðum með innheimtu veiðigjalda að ræða. Ekki á sem sagt lengur að tryggja þjóðinni hlutdeild í arðinum heldur bara hlutdeild sem er bein og sýnileg. Þetta er grundvallarbreyting og umbylting á þeirri meginhugsun sem var að baki laganna eins og þau voru samþykkt 2012, þar sem hugmyndin var sanngjörn skipting á auðlindarentunni á milli þjóðarinnar og þeirra sem fá sérleyfi gegn gjaldi til að nýta auðlindina. Í umræðunum um þetta frumvarp tala hæstv. sjávarútvegsráðherra og hv. stjórnarþingmenn um að hér sé um litla breytingu að ræða og hvorki hækkun né lækkun á veiðigjöldum heldur sé verið að reikna veiðigjöld með nýrri gögnum, þannig að veiðigjöld fyrir árið 2019 verði reiknuð eftir upplýsingum frá árinu 2017 en ekki 2016 eins og núgildandi lög gera ráð fyrir, og að hlutfallið, 33% af auðlindarentunni sem gangi til þjóðarinnar, sé bara eins og alltaf. Jafnvel er látið að því liggja að það sé hlutfall sem vinstri stjórnin hafi komið á og núverandi stjórn vilji viðhalda. Segja megi að þetta hlutfall hafi verið samþykkt á Alþingi af hinum ýmsu ríkisstjórnum á árunum 2009–2018. En þetta er blekking og leikur að tölum. Mér finnst Indriði H. Þorláksson orða þetta mjög vel í grein sem birtist í Kjarnanum í dag en hann segir, með leyfi forseta: „Með þessu er ranglega verið að segja að frumvarpið feli í sér óbreytt ástand og gefið í skyn að það sé eðlilegt. Það tímabil sem valið er er þó fjarri því að vera eðlilegt og enn síður verður sagt að álagning veiðigjalda endurspegli einhverja sátt um fjárhæð þeirra. Fyrsti hluti tímabilsins eru ár þegar veiðigjald var ekki lagt á sem auðlindagjald heldur ákveðið af gæslumönnum útgerðar í ráðuneytinu og náði því aldrei að vera nema lítill hluti þess kostnaðar sem ríkissjóður hefur af sjávarútvegi. Þá koma tvö ár þar sem veiðigjöld voru vissulega hugsuð sem auðlindagjöld en höfðu ekki náð því marki sem stefnt var að í þágildandi lögum. Síðasti hluti tímabilsins eru ár þar sem hagsmunir útgerðareigenda hafi aftur náð yfirhöndinni og mulið gjaldið niður í lítið eitt.“ Frú forseti. Í greinargerð með frumvarpinu er gripið til þess ráðs að reyna að villa um fyrir almenningi með slíkum talnaleikjum. Svo er það nú þannig að það er stofninn sem hlutfallið er reiknað af sem skiptir öllu máli. 33% af litlu gerir eitthvað ósköp smátt, svo dæmi sé tekið. Önnur villandi og beinlínis hallærisleg framsetning er þegar höfundar veiðigjaldafrumvarpsins víkja sérstaklega að jafnréttismálum og kynskiptum vinnumarkaði til að rökstyðja að ekki eigi að vega hagnað af fiskvinnslu við ákvörðun veiðigjalds. Þetta stendur í greinargerð frumvarpsins, með leyfi forseta: „Störf í landvinnslu hafa jafnan verið að meiri hluta á hendi kvenna. Þá má geta þess að konur hafa á síðustu árum verið mun sýnilegri í sjávarútvegi en áður. Nefna má að með frumvarpi þessu er ekki lagt til að vinnsla á sjávarafla verði hluti af reiknistofni veiðigjalds sem myndi fremur, samkvæmt þessu, koma við störf kvenna en karla.“ Svo mörg voru þau orð. En, frú forseti, fiskvinnslan borgar ekki veiðigjöld og hefur aldrei gert. Hækkun eða lækkun veiðigjalda hefur engin áhrif á rekstur fiskvinnslu. Eingöngu veitt magn af fiski hefur áhrif á framboð af fiski til fiskvinnslunnar og á fiskverð, því að verðmyndun á veiddum fiski er frjáls. Réttlát veiðigjöld hafa ekki áhrif á hve margir fiskar eru dregnir úr sjó og því ekki á fiskverð til fiskvinnslu heldur. Hæstv. sjávarútvegsráðherra lagði áherslu á það í kynningum á frumvarpinu að það væru veiðarnar sem ættu að greiða veiðigjöldin, ekki vinnslan. Með þessari villandi framsetningu er verið að blekkja fólk því vinnslan hefur aldrei greitt veiðigjöld. Hins vegar hefur hagnaður fiskvinnslunnar verið veginn inn í ákvörðun veiðigjalds. Það er gert m.a. til að mynda ekki hvata fyrir útgerðarfyrirtækin til að færa hagnaðinn frekar yfir á vinnsluna og hafa þannig áhrif á að veiðigjöldin lækki. Í veiðigjaldafrumvarpinu er horfið frá þessu. Þá verður þessi hvati raunverulegur og þrýstingur gæti myndast frá öllum útgerðum að þær sem hafa tækifæri til færi hagnaðinn í auknum mæli á vinnsluna og því fylgir um leið lægri veiðigjöld og lægri laun til sjómanna. Og það er ótrúlega hallærislegt að beita kynjarökum með þessum villandi hætti til að réttlæta útreikning á veiðigjöldum. Ég leyfi mér að fullyrða að svona gera bara þeir sem vilja með öllum ráðum verja ríka sérhagsmuni. Forseti. Um sama leyti og sjávarútvegsráðherra lagði fram frumvarp um lækkun veiðigjalda birtu Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi samanburð veiðigjalda á Íslandi og í Færeyjum undir yfirskriftinni: „Hvað er að frétta af uppboðum í Færeyjum?“ Færeyingar hafa sem kunnugt er hafið útboð á hluta kvótans. Niðurstaða Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi var sú að meðalgjaldið reyndist hærra á Íslandi í ár eða um 9,3 kr. á kíló hér samanborið við 6,9 kr. á kíló í Færeyjum. Nú grunar mig að Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi séu að fela sannleikann í meðaltölum. Stærsti hluti kvóta Færeyinga er nefnilega í uppsjávarfiski en á Íslandi er botnfiskur mun stærri hluti. Kíló af botnfiski er að jafnaði mun verðmætara og ber hann því mun hærra veiðigjald. Sem dæmi er veiðigjald á þorski 19 sinnum hærra en á kolmunna hér á landi. Til að skilja þetta og vera viss hef ég ítrekað beðið Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi um að senda mér eða birta útreikninga sína niður á tegundir en ekki birta bara eitt meðaltal. Ég hef ekkert svar fengið og mig grunar að samtökin ætli að bíða eftir því að frumvarpið um veiðigjöld verði samþykkt áður en þessir útreikningar birtast. Vonandi reynist sá grunur minn ekki á rökum reistur en ég bíð enn eftir svari. Samkvæmt opinberum tölum frá útboðum Færeyinga er þetta svona: Færeyingar buðu út kvóta í apríl, maí, júní og ágúst á þessu ári, alls 15% af kvótanum í Færeyjum. Niðurstaðan varð þessi: Kíló af þorski fór úr 38,7 ísl. kr. Það er 180% hærra verð en gert er ráð fyrir í frumvarpinu sem við ræðum hér. Reyndar er sá afli veiddur í Barentshafi þar sem við gerum ekki ráð fyrir neinu veiðigjaldi, ekki heldur í þessu frumvarpi. Veiðigjöldin hér miðast við Íslandsmið eða heimamiðin. Kílóið á kolmunna fór á útboði Færeyinga á 8,8 kr., en frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra gerir ráð fyrir að ríkið innheimti 57 aura. Þarna er munurinn heldur betur mikill eða 1.444%. Kílóið af makríl fór á útboði Færeyinga á 89,9 kr. en stjórnarmeirihlutinn leggur til að Íslendingar innheimti 3 kr. og 55 aura. Munurinn er 2.432%. Þetta er svo mikill munur, forseti, að það er algjörlega óásættanlegt að láta hann liggja óskýrðan. Svo virðist sem hæstv. ráðherrar og hv. stjórnarþingmenn þori ekki að tala um þennan mikla mun á því sem rennur í sjóð Færeyinga og svo í okkar ríkissjóð. Enginn talar um það að Grænlendingar séu líka að undirbúa útboð á aflaheimildum og að Norðmenn séu að taka ákveðin skref í þá átt þessa dagana. Við megum aldrei gleyma þessu: Þjóðin á kvótann. Það stendur í lögum og það hefur Hæstiréttur staðfesti margsinnis. Við getum breytt kerfinu þegar við viljum. Það þarf einungis ákvörðun Alþingis til að gera það. Ég held að það muni aldrei skapast sátt um fiskveiðiauðlindina okkar fyrr en við bjóðum hluta kvótans út, fyrst og fremst í því augnamiði að jafna aðgang að sjávarauðlindinni og auðvelda nýliðun og að tímabundnir samningar verði gerðir við þá sem fá sérleyfi til að nýta auðlindina. Á tíma ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur unnu Samfylkingin og VG góða vinnu í auðlindamálum og ein af niðurstöðunum sem birt var í skýrslu auðlindastefnunefndar frá þeim tíma var þessi, með leyfi forseta: „Samhliða útgáfu sérleyfa til tiltekins tíma og innheimtu umframarðs af auðlindinni þarf jafnframt markað með sérleyfi til nýtingar; bæði frummarkað þar sem ríkið úthlutar sérleyfum á grundvelli uppboða og einnig eftirmarkað, en frumvarp til laga um stjórn fiskveiða gerir ráð fyrir að öll viðskipti með sérleyfi fari fram í gegnum kvótaþing.“ Þarna er verið að vísa í frumvarp sem þá var til umræðu. Ég held áfram, með leyfi forseta: „Það er mikilvæg ráðstöfun, ekki síst ef dregið verður úr takmörkunum á viðskiptum með sérleyfi. Markaðurinn gegnir því mikilvæga tvíþætta hlutverki að tryggja annars vegar aðgengi að greininni í samræmi við forsenduna um hlutlæga og gagnsæja úthlutun á grundvelli jafnræðis og hins vegar að birta mat markaðarins sjálfs á umfangi auðlindarentunnar sem sérleyfin skapa.“ Þetta var nú sameiginlega niðurstaða okkar í Samfylkingunni og Vinstri grænum á sínum tíma. Herra forseti. Ég ætla að fara hér stuttlega yfir stefnu Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum og síðan yfir stefnu VG í málinu. Skráð stefna Samfylkingarinnar er svona, með leyfi forseta: „Íslenska þjóðin á að fá fullt auðlindagjald í sjávarútvegi. Góð leið til þess er að bjóða út kvóta til þess að tryggja almenningi fullt gjald af sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Úthluta á aflaheimildum á jafnræðisgrundvelli til hóflegs tíma með gagnsæjum hætti. Nýir fiskstofnar og aukning á kvóta eiga strax að fara í útboð. Samfylkingin leggur áherslu á: heilbrigðar leikreglur um framtíðarskipan fiskveiðistjórnunar á Íslandi með atvinnufrelsi, jafnræði, byggðasjónarmið og nýliðunarmöguleika að leiðarljósi, vinna með öllum ráðum gegn mengun hafsins og súrnun sjávar, að efla umræðu um þá möguleika sem opnast með aðild að ESB hvað varðar arðsama vinnslu sjávarafurða á Íslandi. Með aðild fæst fullt tollfrelsi fyrir allar sjávarafurðir á Evrópumarkað, taka strandveiðikerfið til endurskoðunar og festa það í sessi.“ Þetta var skráð stefna Samfylkingarinnar. En þetta kemur fram í stefnu VG um málið, með leyfi forseta: „… þrepaskipting milli ólíkra útgerðarflokka og afkomu eins og við viljum gera í skattkerfinu, þar sem ólíku saman að jafna hagkvæmni og hagnaði stórútgerðarinnar og minni útgerða. Verðmyndun á afla mun því óhjákvæmilega taka mið af veiðigjaldi, en þeir sem hyggjast byggja upp greinina og borga sjómönnum góð laun, munu öðlast samkeppnisforskot á aðra. VG vill að arður og atvinna af sjávarútvegi dreifist sem best um samfélagið en lendi ekki í höndum fárra útgerðarrisa sem hugsa bara um stundargróða og láta sér samfélagslega ábyrgð í léttu rúmi liggja [[Heyr, heyr.]]eins og mýmörg dæmi sanna …“ Og fyrst hv. formaður atvinnuveganefndar kallar: „Heyr, heyr“ væri nú ágætt að spyrja þeirrar spurningar: Hvers vegna er þá svona vel farið með stórútgerðina í þessum tillögum sem hv. þingmaður hefur borið hér upp? Það hefði verið hægur vandi að gefa afslátt til smærri útgerða án þess að láta hann ganga yfir þá stóru líka. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] Frú forseti. Tíminn líður svo hratt og ég á svo mikið eftir af þessari ræðu. En þá er nú gott að ég get komið aftur og aftur í 2. umr. til að ræða málið. Ég held áfram að vitna í skráða stefnu VG. Þar segir, með leyfi forseta: „Hver útgerð býr að kvóta sem mælt er fyrir um af ráðherra sjávarútvegsmála, byggt á ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. VG vill að kvótaúthlutun í núverandi mynd verði aflögð í skrefum og kvóta endurútdeilt á grundvelli hagsmuna samfélagsins, byggða í landinu og atvinnu. [[Gripið fram í.]]VG leggur sérstaka áherslu á eflingu strandveiða. Endurúthlutun felst annars vegar í tímabundinni ráðstöfun leyfa [[Hvað segirðu?]]og skal að hluta vera bundin útgerðarformum og veiðiaðferðum, og hins vegar í uppboði, að hluta bundin svæðum landsins og sveitarfélögum og þeim aðilum boðið að skilgreina leiðir til úthlutunar.“ Síðan er haldið áfram að ræða um þessi grundvallaratriði sem eru tímabundnir samningar, útboð á aflaheimildum og að sveitarfélögin og byggðirnar í landinu fái sérstaklega að njóta arðsins. Þetta rímar mjög vel við það sem við höfum verið að leggja til og ég segi fyrir mig, frú forseti: Ef ríkisstjórnin hefði sagt: Við ætlum að fara leið VG í sjávarútvegsmálum, hvað segir þið um það? þá hefði ég sagt: Já, ég er til í það um leið. Það er mikill samhljómur með stefnu flokkanna og það eru ákveðin skref sem VG vill taka sem ég er innilega sammála. Og í stefnu beggja flokkanna er talað um útboð, enda er útboð meginregla þegar hið opinbera úthlutar réttindum eða verkefnum til fyrirtækja. Þetta á við hvort sem er um að ræða stór framkvæmdaverkefni, sérleyfi í samgöngum, útblástursheimildir eða tíðnisvið. Forréttindaveiting sú sem tíðkast í sjávarútvegi er undantekning. Hún gengur gegn almennum sanngirnisviðhorfum og sjónarmiðum jafnaðarstefnunnar. En nú ber svo við að þegar Samfylkingin, Viðreisn og Píratar leggja fram breytingartillögu til vara við frumvarpið, ef frávísunartillagan skyldi verða felld, þá segir formaður atvinnuveganefndar að þær lýsi frjálshyggju og við séum að leggja til útboð á aflaheimildum. En jafnvel þó að allir þessir flokkar vilji, eins og VG, bjóða út kvótann með einum eða öðrum hætti, ákváðum við, þar sem ekki er meiri hluti fyrir þeirri hugmynd í þingsal, að leggja bara til að gerðir yrðu tímabundnir samningar því að einmitt það hefur meiri hluti hv. þingmanna lagt áherslu á að gera og hefur margoft verið rætt í þessum þingsal, fram og til baka. Og að veiðigjaldið renni til sveitarfélaganna til að styrkja landshlutana hefur einnig meiri hluti þingmanna lagt til á einhverjum tímapunkti. Lækkun á milli ára á veiðigjöldum verður tæpir 4 milljarðar, verði frumvarpið að lögum. Formaður atvinnuveganefndar kallar það frjálshyggju að vilja tímabundna samninga og endurúthluta eða bjóða út 1/20 af kvótanum á hverju ári til að freista þess að fá hærra verð og gefa möguleika á nýliðun, leyfa landshlutunum sem borið hafa kostnaðinn af framsali og hagræðingu í greininni að njóta arðsins með því að styrkja sóknaráætlanir landshluta. En hún kallar það vinstri pólitík að hafa veiðigjaldið sem allra lægst og færa þeim sem fyrir eru á fleti kvótann um ókomna tíð. Það er hins vegar í mínum huga últra hægri stefna að vilja láta forréttindahóp hafa kvótann ár eftir ár fyrir slikk og koma um leið í veg fyrir nýliðun. Við skulum huga að því, frú forseti, hvernig nýliðun fer fram og hvernig stjórnarmeirihlutinn leggur til að hún verði í þeirri ríkisstjórnartíð. Jú, nýliðarnir verða að leigja kvóta af þeim útgerðum sem ríkið hefur látið fá þá - á mjög dýru verði. Þannig er það, frú forseti. En ég mun setja mig aftur á mælendaskrá því að ég er ekki hálfnuð með ræðuna.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það sem ég er að velta fyrir mér og langaði til að spyrja hv. þingmann er hvort hún geti hjálpað mér að skilja hvað stjórnarmeirihlutanum gengur til með því að leggja þetta ofurkapp á að klára málið núna. Ég geri mér grein fyrir því að lögin renna út um komandi áramót en það er til þess að gera auðvelt að framlengja lög, eins og við þekkjum, óbreytt. Maður veltir því fyrir sér, af því að ríkisstjórnin leggur mikla áherslu á samráð og það að gera hlutina í sátt og hafði fyrir því að skrifa um þetta þó nokkrar setningar í stjórnarsáttmála sínum, af hverju hún kýs að hunsa það tækifæri sem hún hefur til að ræða við aðra stjórnmálaflokka, sem eru þá í stjórnarandstöðunni. Það vill þannig til að að sumu leyti árar betur en menn áttu von á fyrir hönd sjávarútvegsins akkúrat um þessar mundir þar sem gengi krónunnar hefur veikst um 10–15%, svona eftir því hvaða tímaviðmið maður tekur. Olíuverð er á niðurleið. Það eru því ýmsir þættir sem koma útgerðinni til aðstoðar í þeim erfiðleikum sem a.m.k. ríkisstjórnin telur að útgerðin sé í. Ég ætla ekki að draga úr því að það kunni að vera einhverjar útgerðir sem hafa það ekki of gott en að sama skapi eru þær mjög margar sem virðast hafa það allsæmilegt. Getur hv. þingmaður eitthvað hjálpað mér að reyna að skilja þetta?
Frú forseti. Um þetta verður auðvitað að ræða við hæstv. sjávarútvegsráðherra og stjórnarmeirihlutann, því að það liggur ekkert á og engin hætta er á ferðum. Þegar ákveðið var í sumar - eða ég geri ráð fyrir að þetta hafi verið unnið í sumar því að það voru allt aðrar hugmyndir hér í vor - var ekki haft samráð við stjórnarandstöðuna. Það kemur vel fram í greinargerð með frumvarpinu hverjir það voru sem höfðu veg og vanda af frumvarpsgerðinni. Það var ekki stjórnarandstaðan. Ég hef áhyggjur af því að hagsmunaaðilar hafi mikið að segja um hvernig hlutirnir æxlast nú um stundir. Það á ekki að vera þannig. Ég hef áhyggjur af því. Menn kjósa frekar að rífa mál út í ósætti, vera með hávaða og læti og rifrildi og hnútuköst og vesen og reyna að gera allt tortryggilegt sem gagnrýnt er frekar en að setjast niður og ræða málin og segja: Allt í lagi, við skulum framlengja og það gerist ekkert á þessu eina ári. Og reyna að finna einhvern samhljóm, því að það eru miklu meiri og dýpri grundvallarbreytingar í frumvarpinu en menn vilja vera láta, þótt það sé ekki nema bara, eins og ég fór yfir í ræðu minni, markmiðsgreinin, breytingin á henni, og svo þetta 33% hlutfall sem menn tala um að sé sjálfsagður hlutur. Hvernig fundu menn það út? [[Forseti hringir.]]Af hverju áttum við að miða við þessi níu ár, frá 2009–2018? Af hverju var ekki miðað við 2012–2018? Hefði það einhverju breytt? [[Forseti hringir.]]Af hverju erum við að taka inn ár þar sem var nánast ekkert veiðigjald til að skoða þá hluti?
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og hugleiðingar hans, sem voru svo sem fínar en maður er enn þá jafn nær í sjálfu sér um hugarheim stjórnarflokkanna. En það var kannski til of mikils mælst að fá hv. þingmann til að greina hann. Ég er afskaplega ánægður með að hv. formaður nefndarinnar sem leggur þetta frumvarp fram, Lilja Rafney Magnúsdóttir, er í salnum og fylgist af árvekni með og gerir sér sérstakt far um að grípa ekki fram í fyrir ræðumönnum. Ég kann að meta kurteisi hv. þingmanna.
Ég legg ekki frumvarpið fram.
Þegar ég átti orðastað við hæstv. forsætisráðherra leyfði ég mér að vitna í grein eftir Indriða H. Þorláksson sem birtist í Kjarnanum. Í umræðunni sem varð síðar í dag tók ég eftir því að hv. þm. Óli Björn Kárason var afskaplega óánægður með að vitnað væri í Indriða H. Þorláksson og hissa á því að búið væri að finna nýjan leiðtoga lífs okkar í Viðreisn. Svo er ekki. Það sem ég gerði í spurningu minni til hæstv. forsætisráðherra var aðeins að vitna í Indriða þar sem hann var mjög gagnrýninn á þá stefnu sem Vinstri grænir eru að taka. Hann er þeirrar skoðunar að það sé vert að bíða og vanda sig betur. Það sem mér þótti sýnu alvarlegra í því - og Vinstri grænir hafa ekki tekið sér fyrir hendur að reyna að svara því - er að hann segir beinlínis að staða smábátaútgerðanna sé notuð sem skálkaskjól og menn búi þetta í þann búning að verið sé að gera eitthvað sérstakt fyrir smábátaútgerðir þegar þeir eru raunverulega [[Forseti hringir.]]að færa stórútgerðinni langmest. Hvernig stendur á því að Vinstri grænir [[Forseti hringir.]]eru svona sérkennilega þenkjandi að þegar þeirra helsti [[Forseti hringir.]]sérfræðingur um árabil, m.a. um skattlagningu [[Forseti hringir.]]og gjaldlagningu á sjávarútveg, talar láta þeir [[Forseti hringir.]]eins og ekkert sé að marka þann mann lengur?
Forseti minnir hv. þingmann á að virða tímamörkin.
Frú forseti. Ég get alveg sagt það hér að ég hef margoft leitað til Indriða H. Þorlákssonar með ýmis málefni er varða skatta en líka er varða veiðigjöld. Hann er fróður maður. Hann þekkir hlutina vel, er fljótur að setja sig inn í þá og átta sig á þeim, sem við hin sem erum ekki eins vel inni í málum áttum okkur ekki á. Þess vegna var ég mjög þakklát fyrir greinina hans í dag. Ég vona að hv. stjórnarliðar staldri aðeins við og velti því fyrir sér, þótt ekki sé nema í andartak, hvort hér sé verið að gera mistök og kannski þjóna einhverjum öðrum en almenningi, að það séu einhverjir sérhagsmunir þarna sem þeir, jafnvel óvart og án þess að átta sig á, eru að keyra fram. Ég vona að þetta mál fari a.m.k. inn í nefndina milli umræðna og að farið verði yfir öll þau atriði sem Indriði bendir á o.fl. Bókfært eigið fé útgerðarinnar hefur aukist um 300 milljarða frá hruni. Útborgaðar arður á árunum 2010–2016 var 66 milljarðar kr. Það er sjálfsagt að gleðjast þegar vel gengur en svona miklir fjármunir og mikill hagnaður sem fæst fyrir auðlindir þjóðarinnar skekkir líka ýmislegt í samfélaginu. Það þarf að koma þeim aurum fyrir. Varla eru þeir allir sendir úr landi. Það var ekki hægt að gera það þegar við vorum með höftin og ýmislegt í umhverfinu bar þess merki að það væru nokkrir menn [[Forseti hringir.]]og konur sem ættu mikið af peningum og söfnuðu til sín eignum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gera svona vel grein fyrir stefnu Vinstri grænna í sjávarútvegsmálum, þeirri vönduðu stefnu sem byggist á byggðafestu aflaheimilda og þess að horft sé til byggðasjónarmiða, að aflaheimildum sé skipt upp með ákveðinni aðferðafræði, sem hv. þingmaður lýsti mætavel. Ég efast um að Viðreisn skrifi undir tillögur Vinstri grænna í sjávarútvegsmálum þótt ég viti að hugur hv. þingmanns liggi til okkar Vinstri grænna. Kannski eigum við einhvern tíma eftir að vinna saman, hver veit? Mig langar að spyrja hv. þingmann út í hugmyndir hennar um uppboð. Hún sagði að verið væri að tala um uppboðsleið. Aðrir þingmenn sem standa að þessari tillögu, eins og formaður Samfylkingar og formaður Viðreisnar, hafa talað um að þetta væri eingöngu endurúthlutun til sömu aðila, 5% á ári næstu 20 ár. Svo talar hv. þingmaður um uppboð. Maður er kominn í ansi marga hringi í við að reyna að skilja þessar tillögur. Varðandi uppboð vísaði hv. þingmaður í uppboð hjá Færeyingum. Þar hefur verið uppboð á ákveðnum hluta veiðiheimilda. Það er uppsjávarfiskur og ekki í þeirra landhelgi. Það hefur leitt til þess að engir nýir aðilar hafa komið þar að og þær aflaheimildir hafa þjappast á mjög fáar hendur. Færeyingar hafa eingöngu 10.000 tonn af bolfiski, þorski, inni í sinni lögsögu - sem þeir leggja ekki veiðigjöld á - en við höfum sem betur fer 264.000 tonn af þorski til ráðstöfunar. Hvernig í ósköpunum er hægt að bera það saman, nema hv. þingmaður sjái fyrir sér að aflaheimildir þjappist saman með uppboðum, eins og í Færeyjum, með tilheyrandi alvarlegum afleiðingum fyrir byggðirnar?
Frú forseti. Í fyrsta lagi varðandi tillögur okkar í minni hlutanum. Ég hef sagt, og ég lýsti í ræðu minni, að við teldum það vera bestu leiðina til að fá sátt, til að auka nýliðun, að gera tímabundna samninga og bjóða hluta út á hverju ári. Það er stefna okkar í Samfylkingunni. Við höldum því fram að það náist aldrei sátt fyrr en við látum reyna á þá leið. Hins vegar ákvað minni hlutinn að leggja ekki til útboð heldur aðeins tímabundna samninga, þannig að það væri þá sjálfstæð ákvörðun stjórnvalda hvað yrði gert við þau 5% sem losnuðu á hverju ári. Ríkisstjórnin, sem hv. þingmaður styður, myndi örugglega úthluta þeim aftur til þeirra sem fyrir eru á fleti. Hins vegar væru þá komnir tímabundnir samningar sem styddu við eignarhald þjóðarinnar á auðlindinni. Allir flokkar - ég leiðrétti mig, frú forseti. Það eru ekki allir flokkar, en það er meiri hluti fyrir því í þessum þingsal að setja tímabundna samninga. Þess vegna lögðum við það til. Meiri hluti þingmanna hefur talað fyrir því að styrkja með einhverjum hætti landshlutana og hefur horft til sveitarfélaganna þar sem kvóti hefur horfið vegna þess að útgerðarmenn eru að hagræða hjá sér og fá meiri gróða til sín. Eftir standa byggðirnar sem hafa borið kostnaðinn af hagræðingunni. Það er sanngjarnt að finna einhverja leið til að deila veiðigjaldinu út og efla byggðirnar með ýmsum hætti, t.d. með atvinnuuppbyggingu, menningarstarfsemi eða hvaðeina sem sveitarfélögin sjálf geta tekið ákvörðun um.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður kemur aftur upp og reynir að útskýra þær tillögur sem liggja fyrir hjá minni hlutanum. Það kom fram í máli hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur að það ætti að endurúthluta aflaheimildunum til sömu aðila. Það kom fram í ræðu hennar áðan, til sömu aðila. Ég spyr þess vegna: Hvernig á að framkvæma það? Með hvaða hætti á að endurúthluta aflaheimildunum í þeim breytingartillögum sem liggja fyrir? Þá er ég ekki að spyrja út í hvað Samfylkinguna langar til að gera ef hún réði eða Viðreisn eða Vinstri græn heldur bara hvernig eigi samkvæmt breytingartillögunum að endurúthluta. Verður framsal á þeim aflaheimildum? Ef sömu aðilar fá þetta, hvaða mögueikar eru þá á því að koma einhverri nýliðun að? Varðandi tekjur þá reikna ég með því að það verði einungis tekjur sem standa undir rannsóknum Hafrannsóknastofnunar sem renna í ríkissjóð. Hvernig á að mæta því tekjutapi hjá ríkissjóði sem af veiðigjaldi hlýst? Á ríkissjóður ekki hafa neinar tekjur aukalega af veiðigjaldi til að mæta uppbyggingu í landinu, til að mæta krónu á móti krónu skerðingu öryrkja og til góðra málefna, eins og við ætlum að gera með 4 milljörðum á hverju ári næstu árin? Hvernig í ósköpunum sér hv. þingmaður og fyrrverandi fjármálaráðherra, sem ég veit að er mjög vönduð í nálgun sinni á öll málefni, fyrir sér að eigi að meðhöndla tekjur af veiðigjaldi? Þetta er algjörlega óútfært. Ef óbreytt veiðigjald verður á næsta ári verða þetta rúmir 12 milljarðar og ef óbreytt veggjald yrði árið þar á eftir myndu þeir detta niður í 2 milljarða. Eru þetta ekki sveiflur sem segja að sjávarútvegurinn er að sveiflast [[Forseti hringir.]]til í afkomu? Er þess vegna ekki gott að leggja til afkomutengd veiðigjöld?
Núna segi ég þetta einu sinni enn: Við erum ekki að leggja til útboð á aflaheimildum, við erum að leggja til tímabundna samninga. Þó að okkur langi mikið [[Við hverja?]]í útboð [[LMR: Við hverja?]]leggjum við til við þingið að það samþykki að gerðir verði tímabundnir samningar. [[LMR: Við hvaða aðila?]]Frú forseti.
Gefa þögn í salinn og leyfa þingmanninum að klára.
Síðan verð ég að segja, frú forseti, að ég vil biðja hv. þingmann um að lesa rólega yfir tillöguna. Þá hlýtur hún að átta sig á því um hvað er rætt. Þannig er það. Hv. þingmaður talar um að á næsta ári, ef frávísunartillagan verður samþykkt, verði hér veiðigjald upp á 11–12 milljarða og það sé of mikið til þess að ganga til landshlutanna. Enn verð ég að segja: Hv. þingmaður verður að lesa tillögurnar okkar. Við erum að tala um að vísa frumvarpinu frá í eitt ár og vinna það betur. Ef sú tillaga verður samþykkt verða breytingartillögurnar sem við leggjum fram til vara aldrei bornar undir atkvæði, þannig að það skiptir engu máli. Við leggjum þetta fram til vara til að hægt sé að koma til móts við byggðirnar. Hv. þingmaður spyr þá: Hvernig er með þessar tekjur? 7 milljarða á þetta frumvarp að gefa í ríkissjóð, u.þ.b. 5 milljarða kostar að reka það sem er utan um útgerðirnar. 2 milljarðar standa eftir og þeir myndu þá ganga til landshlutanna. Við í Samfylkingunni lögðum til við fjárlagafrumvarpið alls konar hugmyndir um tekjuöflun og miklu meira en 2 milljarða, reyndar upp á 26, sem hv. þingmaður gæti gripið til og breytt skattkerfinu, lagt á stóreignaskatt, hækkað fjármagnstekjuskattinn enn meira o.s.frv. til að brúa þetta 2 milljarða kr. bil sem hv. þingmaður sér svo eftir að gangi til byggða landsins.
Frú forseti. Ég ætlaði að forvitnast um það hjá forseta hvort ekki verð gert hálftíma matarhlé. Við vitum að það er fundur til miðnættis og slíkt er viðtekin venja þótt gerðar hafi verið einhverjar undantekningar, aðallega þegar Alþingi er að kafna í málum. Við erum hins vegar ekki að kafna í málum frá ríkisstjórninni, ekki er hægt að segja það. Þótt þetta mál sé risastórt er svigrúm fyrir þingið og mikill tími fram undan fram að jólum. Ég ætlaði að því að fá að vita hvort það er ekki alveg ljóst að gert verði hálftíma matarhlé. Þetta er einföld ósk og fróm ósk af minni hálfu, hvort ekki sé alveg skýrt að þótt verið sé að keyra í gegn mál sem er umdeilt sé ekki líka verið að keyra hér yfir allt og alla. En það væri kannski dæmigert.
Frú forseti. Ég vil einfaldlega taka undir beiðni hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um að við fáum skýrt svar við því hvort við fáum matarhlé. Við þingsflokksformenn gerðum ekki athugasemdir við að það yrði kvöldfundur en ef það er ekki matarhlé í kvöld er augljóst að við þurfum alltaf að fá skýrt fram í hvert skipti sem við veitum samþykki okkar fyrir kvöldfundum hvort sú viðtekna venja verði höfð í heiðri að þingmenn fái matarhlé. Við höfum það þá bara á bak við eyrað.
Frú forseti. Ég vil koma upp til að taka undir með hv. þingmönnum varðandi fyrirspurn um matarhlé. Mér þykir eðlilegt að slíkt hlé verði gert, sérstaklega þar sem það eru ekki sérstaklega margir þingmenn í salnum. Það væri ágætt að þeir fáu þingmenn sem hér eru fengju að taka sér hlé og fá sér aðeins að borða.
Frú forseti. Ég gerði satt að segja ráð fyrir því að það yrði kvöldverðarhlé milli hálfátta og átta eins og oft er. Ég spyr forseta: Á það ekki að vera? Ég er t.d. mjög svöng núna en ég ætla ekki að fara úr salnum á meðan verið er að ræða þetta mikilvæga mál. Ég geri ráð fyrir því, frú forseti, að við fáum matarhlé í hálftíma og þá verða allir glaðir.
Virðulegi forseti. Ég ætla að styðja þá tillögu að þingheimur fái matarhlé í hálftíma. Það er ómögulegt að sitja hérna með tóman maga og hlusta á garnagaulið þegar við erum að ræða fisk og veiðigjöld. Ég held að við getum alveg verið sammála þar, hvar í flokki sem við stöndum og hvaða stefnu sem við höfum, að allir þurfa að borða þótt við ræðum veiðigjöldin. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Ekki hafði verið fyrirhugað að gera matarhlé en í ljósi þess að hér hafa allmargir þingmenn tjáð sig um að þeir séu hungraðir og æski þess að fá matarhlé hefur forseti ákveðið að verða við þeirri bón. Við munum þá taka matarhlé til kl. 20.
Virðulegi forseti. Ég hef hér í höndunum athyglisvert frumvarp frá hæstv. ríkisstjórn sem ég dundaði mér að sjálfsögðu við að lesa um helgina. Það var ágætislesning á margan hátt. Þarna er t.d. hellingsstærðfræði sem ég hef gaman af, summumerki og allt. Það er ekki endilega mjög margt annað frábært í frumvarpinu en það er alltaf gaman að góðu summumerki. Eðlisfræðingurinn Stephen Hawking á að hafa sagt að hver einasta formúla sem sett er í bók helmingi lesandafjöldann. Hér eru þær þó nokkrar, fimm að mér telst, þannig að þetta verður kannski ekki metsölubókin í ár en auðvitað verðum við sem erum kjörin á þetta þing að lesa þetta og hafa á því skoðun. Í summunum leynast ýmis forvitnileg atriði, t.d. segir á bls. 9 í greinargerð, með leyfi forseta: „H ij - reiknaður hagnaður fisktegundar i fyrir fiskiskip j H ij = A ij − B ij − F ij“ Hér er A ij aflaverðmæti, B ij breytilegur kostnaður og F ij fastur kostnaður. Ég ætla ekki að fara í ítarlegu máli yfir hinar fjórar formúlurnar sem er að finna í greinargerðinni en í grundvallaratriðum er það svo að reiknaður hagnaður er fenginn með því að draga fastan kostnað og breytilegan kostnað frá aflaverðmæti, eins og kemur fram í skattframtölum viðkomandi útgerða. Síðan er heildaraflaverðmæti á Íslandsmiðum fyrir hverja tegund metið með því að summa þetta yfir hverja tegund. Menn meta sem sagt heildarverðmæti hverrar tegundar með því að spyrja útgerðaraðila: Hvers virði er aflinn þinn? Síðan með summumerkið að vopnið og stærðfræðina reyna menn að meta rentuna og skattleggja hana. Þetta virkar ekki þannig með húsnæði. Verðmæti húsnæðis er ekki fengið aðallega með því að spyrja fólk hvað húsið þess kostar. Það verkefni er sett í hendur Þjóðskrár, enda er þarna um að ræða tölur sem eru til grundvallar útreikningi á skatti. Þess vegna gætu menn ímyndað sér að fólk hefði einhvern hag af því að þær væru ekki fullkomlega réttar. Hér er þetta aðeins öðruvísi vegna þess að þessar tölur eru einungis notaðar til að reikna út heildarverðmætið. Engu að síður gæti maður vel ímyndað sér, og það er gagnrýni sem kemur víða fram í umsögnum, að fólk hafi að jafnaði ekki hag af því að gefa upp hærra verð en lægra verð þegar kemur að þessu. Húsnæði er t.d. metið í gegnum Þjóðskrá og það kerfi er ekki fullkomið. Fullkomnasta kerfið að mínu mati, fullkomnasta mat á verði á einhverju, fæst með því að skoða viðskipti milli ótengdra aðila. Ef aðili A selur íbúðina sína til aðila B, og þeir eru að öllu leyti ótengdir, og kaupverðið er 40 milljónir er það mjög líklega verðið. Við getum auðvitað ekki selt öll hús í hverjum mánuði til að finna rétt verðmæti þeirra og við gætum heldur ekki selt allan kvótann í hverjum mánuði, en kvóti, veiðiheimildir, er ólíkt húsnæði einsleit vara þannig að það ætti að vera nokkuð auðvelt að finna verðmæti hans. Og það er það sem við, markaðssinnarnir, höfum einfaldlega verið að kalla eftir, að notuð séu markaðstæki, t.d. uppboð, til að finna markaðsverð þeirra gæða sem kvóti er á. Síðan þegar það er komið getum við tekið eðlilegt leigugjald eða afnotagjald á þessu rétta markaðsverði. Á svona leiðum er ekki áhugi hérna inni. Hér leggja menn til nýja leið sem svo skemmtilega vill til að felur í sér lækkun veiðigjalda. Svo má kannski segja, eins og kom fram í andsvörum hérna í gær, m.a. hjá hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé, að þessi lækkun sé lækkun núna en gæti verið hækkun eftir tvö ár og hefði getað verið hækkun fyrir tveim árum. Ég hlýt að segja: Mikið ótrúlega eru sumir heppnir að þeir skuli akkúrat hafa dottið inn í það augnablik í Íslandssögunni þar sem þessi aðgerð hefur í för með sér lækkun. Er þetta ekki ótrúlegt? Eftir tvö ár hækkun, fyrir tveimur árum hækkun, en núna lækkun. Gaman að þessum tilviljunum. Þetta er ótrúleg heppni. Og trúa menn, sem spýta þessum rökum út úr sér, því að ef gjöldin hækka mjög mikið eftir tvö ár með þessari reikniaðferð verði bara ekkert gert? Þá er bara komin heildaraðferð til að reikna út veiðigjaldið og henni verður ekki hnikað. Auðvitað munu öll sömu rökin og hafa verið notuð í þessari umræðu gilda áfram. Auðvitað munu öll sömu rökin um veika afkomu þeirra útgerða sem standa höllum fæti áfram gilda. Auðvitað verður aftur farin sú leið að lækka gjaldið ef það hækkar óhóflega miðað við þessa reiknireglu. Ég hef reyndar ekki trú á því að hin leiðin verði farin ef reiknireglan gerir það að verkum að gjaldið lækkar. Það er mín trú að þetta muni þróast með þessum hætti. Mig langar að víkja að tveimur hlutum sem komu fram í umræðunni, annars vegar þessu með samráðið. Mér virðist sem stjórnarandstaðan eða hluti hennar hafi bara sett fólk algjörlega í uppnám við það að leggja fram breytingartillögu við tillögu meiri hlutans, stjórnarinnar. Það talar um að það eigi að kollvarpa öllu kerfi, breyting á lögum, hvernig gengur það nú? Það er eins og að í fyrsta lagi hafi þetta aldrei gerst áður, að stjórnarandstaðan setji fram sínar hugmyndir í formi breytingartillögu, og í öðru lagi er dálítið skemmtilegt að saka stjórnarandstöðu í rauninni um skort á samráði [[Hlátur í þingsal.]]þegar frumvarpið sem um ræðir fór ekki einu sinni í þá samráðsgátt sem stjórnvöld hafa sjálf búið sér til fyrir svona tilfelli. Það fór ekki í samráðsgáttina og svo er stjórnarandstaðan sökuð um að vera ekki með samráð við allt og alla. Mér finnst þetta dálítið spaugilegt. Hins vegar er það þessi ásökun eða fullyrðing hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur sem hefur tjáð sig í umræðunni um að með tillögum um einhvers konar útboð sé verið að stefna byggðarlögum landsins í hættu. Um það hef ég þetta að segja: Skilvirkur markaður leitar auðvitað alltaf í áttina að ákveðinni hagkvæmni. Hann gerir það. Það er enginn munur á því hvort það er einhvers konar frjálst framsal veiðiheimilda innan núverandi kerfis eða hvort þessi skilvirki markaður eigi sér stað með því að í upphafi hvers árs sé hluti veiðiheimildanna boðinn út og síðan gangi þær kaupum og sölum. Það er enginn munur á þessu tvennu. Skilvirkur markaður hefur alltaf þau áhrif að eignin leitar til þess sem með einhverjum hætti kann að nýta hana á sem hagkvæmastan hátt. Ég sé ekki af hverju sú leið að bjóða upp hluta kvótans ætti að kalla fram einhver önnur áhrif en frjálst framsal kvóta gerir, enda getur maður ekki sagt að maður standi agndofa gagnvart hæfileikum kvótakerfisins til að halda byggð í landinu, svo það sé sagt. Virðulegur forseti. Það hefur svolítið verið sagt í þessari umræðu að hluta stjórnarliðsins líði ofsalega illa með það sem hann er að gera hér. Ég á erfitt með að mynda mér skoðun á því hvort það sé virkileg þannig, ég er með blendnar tilfinningar gagnvart því, vegna þess að ég sé þess ekki endilega merki, játa ég. Hér segja menn: Heyr, heyr, æ ofan í æ og grípa fram í og eru bara á fullu í andsvörum að reyna að setja þingmenn stjórnarandstöðunnar að einhverju leyti í uppnám með handabendingum í hliðarsölum og fórna höndum yfir ummælum þeirra. Ég var hér í fjárlagaumræðunni. Þá ýttu menn bara á takkann eins og þeir væru í lyftu. Það var enginn hiti í mönnum, þetta var bara afgreiðsla. En hér er ástríðan. Hér er hiti í mönnum, blóðhiti, sannfæringin. Hér er gleði í augum stjórnarliða, það er bara þannig. Hér er gleði í augum stjórnarliða þegar til stendur að lækka veiðigjöld. Þau ætla að ná sínu fram og ætla að gera það ein vegna þess að að þeirra mati spannar stjórnin svo vítt pólitískt svið að það sem kemur annars staðar frá er bara hægt að hunsa.
Frú forseti. Ég hjó eftir því að í ræðu hv. þingmanns, sem var bæði upplýsandi og skemmtileg, að hann minntist á það magn sem þessar breytingar á veiðigjöldum koma til með að lækka gjöldin um á ákveðin fyrirtæki. Það er nefnilega svolítið merkilegt að það virðist ekki geta komið fram nein tillaga frá hæstv. ríkisstjórn að þessu sinni þar sem reynt er að breyta fyrirkomulagi veiðigjalds sem gengur ekki út á talsverða lækkun veiðigjalda til frekar stórra fyrirtækja. Það hafa svo sem allir samúð með lækkun til minni fyrirtækja. En í vor þegar frumvarpið kom fram var horft fram á að 80% af lækkuninni myndu skila sér til stærstu 10–15 fyrirtækjanna. Það vill þannig til að ég hef ekki náð að kanna nákvæmlega hvernig þessi skipting myndi verða. En mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi eitthvað kynnt sér það hvernig dreifingin yrði á lækkuninni og hvernig staðan er með þessa fyrirhuguðu lækkun ríkisstjórnarinnar. Það er augljóst að þegar talað er í aðra röndina um að lækkunin eigi að koma litlum og meðalstórum fyrirtækjum til góðs en reyndin verði síðan að kannski 80%, eins og það var í vor, kannski 70% núna, kannski minna, ég veit ekki, eða meginþorrinn af lækkuninni fari til stærstu fyrirtækjanna, er ekkert samræmi þarna á milli. Það væri gaman að heyra frá hv. þingmanni hvernig hann sér þetta.
Virðulegi forseti. Hér var spurt hvort ég hafi kynnt mér það með hvaða hætti þessi skipting komi niður. Ég verð að svara því að þeir útreikningar hafa ekki endanlega farið fram, ef ég orða það svo, eða að neinu leyti hvað mig varðar. Það togast náttúrlega á þessi tvö sjónarmið sem ég verð að virða öllum til vorkunnar sem reyna að ná einhverri lendingu í fiskveiðistjórnarkerfinu, það er erfitt að samræma tvennt. Það er erfitt að samræma það að annar kostur kerfisins er að það leiði til aukinnar hagkvæmni, og hinn er sá að það eigi alls ekki að neyða þá sem stunda starfsemi sem gæti verið hagkvæmari til að gera hana hagkvæmari. Það er erfitt að samræma þetta tvennt, eðli málsins samkvæmt. Það er auðvitað hægt að segja, og sú gagnrýni hefur líka komið fram í nokkrum umsögnum þeirra sem tala því máli, að miklir afslættir til þeirra sem eru smærri draga auðvitað úr þessum hvötum. Ég ætla ekkert að hafa mjög sterka skoðun á því hér, en almennt myndi ég frekar líta til þess, gagnvart þessum tveim sjónarmiðum, að það sé jákvætt að auka frekar hagkvæmni en að viðhalda óhagkvæmni í þágu einhverra æðri sjónarmiða. Þetta er á einhvern hátt svipað og er með Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, sem ég er farinn að þekkja betur en ég gerði. Annars vegar er með einum þætti sjóðsins reynt að hvetja menn til sameiningar en hins vegar að greiða sérstaklega götu þeirra sem eru smáir þegar kemur að öðrum liðum.
Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta ágæta svar. Það er áhugaverður punktur að hv. þingmaður nefndi að það væri splæst í nokkrar ágætisjöfnur í frumvarpinu. Ég tók líka eftir því að það er splæst í samtals þrjú gröf sem er líka alltaf gaman að sjá í frumvörpum, ég hef gaman af bæði jöfnum og gröfum eins og hv. þingmaður. En það vantaði samt grafið sem ég er svolítið að höggva eftir og sem skiptir kannski mestu máli í samhengi dreifingarinnar. Það er graf sem sýnir dreifinguna, þ.e. hvernig lækkunin dreifist á fyrirtæki eftir stærð, hvernig áætlað er að hvert fyrirtæki muni njóta góðs af. Ef grafið væri algjörlega flatt, þá gott og vel, þá getum við rætt það. Ef meginþorri lækkunarinnar færi til minnstu fyrirtækjanna, gott og vel, þá væri það í samræmi við þá yfirlýstu pólitísku stefnu sem hefur komið margsinnis fram. En ef það er eins og hefur verið, að obbinn af þessari dreifingu fer allur til örfárra fyrirtækja, að þetta sé hin fræga Pareto-dreifing, þá náum við ekki þeim pólitísku markmiðum sem er margsinnis búið að segja að séu sett af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þá erum við í einhverju móðukenndu limbói þar sem er ekkert samhengi milli þess sem er sagt og þess sem raunveruleikinn er. Mér finnst þetta mjög sérkennilegt og ég veit að hv. þingmaður, verandi mikill nákvæmnismaður, hefur sennilega jafn mikla óbeit og ég á því að þetta sé svona óljóst.
Virðulegi forseti. Já, ég er sammála hv. þm. Smára McCarthy með það að ef þeir sem halda því fram að hér sé reynt að gera eitthvað til að koma til móts við smærri aðila - sem ég kom reyndar að, að af öllum markmiðum sem kvótakerfið kann að hafa sé það ekki endilega það sem ég myndi setja efst - og ef menn eru á þeirri skoðun að það sé mjög mikilvægt að gera breytingu í þá veru að auðveldara sé að reka slík fyrirtæki þá hafa þeir sem lögðu þetta fram ekki fært nægilega sterk rök fyrir því, að mínu mati, og það er rétt hjá hv. þingmanni, að hér sé sannarlega verið að bæta hag smærri útgerða. Graf eins og það sem hann nefndi hefði hugsanlega verið leið í þá veru að réttlæta það. En engu slíku er til að dreifa. Það sem okkur er boðið upp á eru aðallega einhvers konar sögusagnir þess efnis og frekar reynt að höfða til tilfinninga og vísað til samtala við fólk um að þessir hlutir valdi smærri útgerðunum vandræðum en að fyrir því sé að finna töluleg rök. Það er líka annað sem tengist dreifingu og skiptir dálitlu máli. Það verður að hafa það í huga að þegar komin er sú staða að heildaraflaverðmæti er metið út frá yfirlýsingum viðkomandi aðila í þeirra eigin skattskýrslum og þegar staðan er sú að sumir þeirra eiga kannski töluvert stóran hluta, þá geta þeir auðvitað sjálfir haft ákveðin áhrif á upphæð veiðigjaldsins með því að hafa þessa upphæð ekki hærri en þörf er á.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða og skemmtilega ræðu. Hún var alveg sérstaklega skemmtileg áheyrnar. Nú vill svo til að ég veit að hv. þingmaður er sérlega sleipur í stærðfræði. Ég ætla nú bara að ganga svo langt að segja að stærðfræði sé ein af hans sterku hliðum og er ég minnug þess úr háskólanum í gamla daga. Hv. þingmaður kom svolítið skemmtilega inn á jöfnunar sem er að finna í frumvarpinu, hversu flóknar þær væru - kannski ekki flóknar fyrir hv. þingmann en kannski flóknar fyrir leikmann í stærðfræði eins og mig. Það er verið að blanda þarna saman alls konar atriðum og mér liggur við að segja að verið sé að flækja þessa útreikninga. Þess vegna langaði mig að spyrja hv. þingmann hvort hann hefði einhverja hugmynd um hvernig væri mögulega hægt að gera þetta á einfaldari og skiljanlegri hátt og gegnsærri en verið er að gera þarna. Í umsögnum eru einmitt gerðar athugasemdir við hversu flóknir útreikningarnir eru. Hv. þingmaður ræddi um markaðsleiðina, og nokkrir hv. þingmenn hafa komið inn á hana. Langar mig til að nefna það sem hv. þm. Oddný Harðardóttir kom inn á áðan, sem eru útboðin í Færeyjum. Hún kom inn á að verið væri að bera saman meðaltalstölur annars vegar og verð á einstökum tegundum hins vegar. Það væri svolítið gaman að heyra frá hv. þingmanni einmitt um þennan grundvallarmun og þá skekkju sem getur verið í að bera saman meðaltöl og verð fyrir einstakar tegundir.
Virðulegur forseti. Já, ég verð að segja, svo að ekki halli röngu máli, að í sjálfu sér er ekkert að þeim formúlum sem þarna eru settar fram. Hugmyndafræðin er einmitt sú að reyna að meta með einhverju líkani verðmæti þessara hluta á sama hátt og reynt er að meta verðmæti húss sem ekki hefur gengið kaupum og sölum í mörg ár. Þá tekur maður herbergjafjölda, fermetrafjölda, aldur hússins og fleira og reynir að komast að því hvað hægt hefði verið að fá fyrir húsið ef það hefði gengið kaupum og sölum. Hér er gerð einhver tilraun til að búa til ramma í kringum eðlilegt leigugjald, í kringum einhvers konar formúlur. Þær ganga að mínu mati þannig séð alveg upp, eins langt og þær ná. Svo er spurning hvað maður setur inn í þær og hvort rétt sé að treysta þeim aðilum sem skattleggja á fullkomlega fyrir því að búa til breyturnar sem fara inn í formúlu eins og hér er gert og hefur verið gagnrýnt. Ef við ætlum að byggja skattstofninn á þessum tölum væri kannski betra að það væru ekki hagaðilarnir sjálfir sem mundu framleiða þær. Ég verð að segja, þegar ég les t.d. þær greinar sem snúa að þessu máli, að mér finnst ekki nógu afdráttarlaust kveðið á um heimildir ríkisskattstjóra til að meta þetta með öðrum hætti, sérstaklega í ljósi þess að spurningin er hvernig hann ætti að meta. Hann þarf að mínu mati að hafa sterkari lagagrundvöll til að geta fullyrt að þetta verð á aflaverðmæti sé ekki rétt. Það er að einhverju leyti erfiðara þegar við höfum ekki leið til að meta verðmæti. Hver er rétta leiðin til að meta verðmæti? Það er markaðurinn.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ágætt svar þótt ég hafi saknað meðaltalsumræðunnar örlítið. Hv. þingmaður kemur vonandi inn á hana í síðara svari. Eins og ég nefndi áðan kom hv. þingmaður inn á mjög margt áhugavert í ræðu sinni og m.a. ágætlega inn á tilfinningarnar hér í salnum og utan hans í þessari yfirstandandi umræðu. Ég ætla kannski ekki að óska eftir því að hv. þingmaður fari að reyna að túlka tilfinningar annarra, enda væri þá ansi langt seilst. En eins og hv. þingmaður kom inn á, og hefur verið komið inn á í fyrri ræðum í dag, eru breytingartillögur þær sem lagðar eru fram á fyrirliggjandi frumvarpi í samræmi við stefnu a.m.k. tveggja af þremur stjórnarflokkanna. Telur hv. þingmaður að mögulega, ef ár væri gefið til viðbótar til að vinna í frumvarpinu og eiga samráð, gætu stjórn og stjórnarandstaða náð saman um álagningu veiðigjalda?
Virðulegi forseti. Ég skal byrja á að játa að ég hef ekki kynnt mér uppboð í Færeyjum af þeirri dýpt að ég treysti mér til að bæta við einhverjum verðmætum í þessari umræðu, að tjá mig um það. Svo að ég sé bara algerlega hreinskilinn.
Svona almennt um muninn á meðaltali …
- Já, ég á eilítið erfitt með að svara þeirri spurningu vegna þess að ég þekki það ekki nægilega vel. En varðandi líkur á því að hér náist sátt verð ég að segja, hafandi fylgst með umræðunum í langan tíma, að því miður er maður ekki endalaust vongóður. Maður hefur trú á því og hefur orðið þess áskynja að alltaf er eitthvert vandamál fundið þegar nálgast á lausnina. Nú er það t.d. þessi sjóður sem kom fram í tillögum stjórnarandstöðunnar, hann er skyndilega orðinn gríðarlegt vandamál. Ég er alveg til umræðu um hvert peningarnir fara, ef ég á segja eins og er. Mér finnst þessi sjóður ekkert upphaf og endir alls í tillögunum. Mér finnst pælingin um að leigja eigi út kvótann til ákveðins tíma vera rétt. Ég held að hún sé líka rétt fyrir þá aðila sem vinna í greininni vegna þess að þar ertu búinn að fá einhvern stöðugleika. Þá ertu kominn með einhvers konar verðbréf til 20 ára sem verður ekki tekið af þér með einfaldri ákvörðun Alþingis. Ég held að það sé mikið unnið fyrir alla aðila að reyna að ná sátt um þetta atriði, ekki bara þá sem vilja taka meiri peninga af útgerðinni. Það er mjög margt annað sem myndi búa til stöðugleika í þessu. Ég held að það sé á það reynandi og ég væri vel til í að eiga það samtal. En auðvitað verður viljinn að vera beggja vegna.
Frú forseti. Okkur Íslendingum hefur tekist það sem fáum þjóðum hefur auðnast. Við höfum gert sjávarútveg að arðbærri atvinnugrein. Auk þess nýtum við auðlindir með arðbærum hætti. Þeir tímar eru nefnilega að baki, og það vill oft gleymast í umræðunni, þegar útgerð og fiskvinnsla voru líkt og þurfalingar og háðar duttlungum yfirvaldsins, haldið við hungurmörk með millifærslum, gengisfellingum, gengissigi, gengisaðlögun eða hvað menn notuðu til að réttlæta hið rotna kerfi millifærslu. Auðlindunum var sóað og almenningur greiddi brúsann. Þetta var staðan til áratuga. Launahækkanir voru étnar upp af óðaverðbólgu og gengisfellingu. Skussarnir fengu áfram að gera út og dugnaðarforkunum og skynsemismönnum var haldið niðri. Það er nefnilega nauðsynlegt að rifja þessa tíma upp hér vegna þess að menn halda og tala hér eins og það sé sjálfgefið að mikill arður sé af útgerð og fiskvinnslu. Það var sérstakur úreldingarsjóður fyrir fiskiskip til að hvetja útgerðarmenn til að leggja skipum. Afurðalán voru veitt til útflutningsfyrirtækja, olíusjóður greiddi niður útgerðarkostnaðinn. Framkvæmdastofnun ríkisins hafði það sérstaka verkefni að hlaupa undir bagga með bágstöddum útgerðum, ekki síst bæjarútgerðum. Mikið vatn hefur runnið til sjávar frá því að þetta var staðan. Við erum hætt að rífast um gengisfellingar, a.m.k. opinberar gengisfellingar, hv. þingmaður. Við erum hætt að rífast um það hversu mikinn fjárhagslegan stuðning útgerð og fiskvinnsla þurfi og hversu marga opinbera sjóði við þurfum til að halda þessu öllu gangandi. Við erum farin að rífast um það hversu þunga bagga útgerð og fiskvinnsla eigi að bera og í heild greiddi sjávarútvegurinn í skatta á síðustu fimm árum, 2013–2017, 105 milljarða. Engin önnur atvinnugrein á landinu greiðir jafn mikið í sameiginlega sjóði okkar og þegar ákvörðun er tekin um álagningu veiðigjalda, sé það á annað borð ætlun okkar að viðhalda arðsömum sjávarútvegi, verður ekki hjá því komist að taka mið af þeim veruleika sem blasir við. Jafnvel þeir sem ala á öfund og nota sjávarútveg og umræðuna um veiðigjöld til að ala á tortryggni, sá fræjum öfundar, verða að horfast í augu við staðreyndir. Það er staðreynd að framlegð í útgerð lækkaði úr 33 milljörðum árið 2016 í 19 milljarða árið 2017, um 14 milljarða. Það hlýtur að vera þannig að við tökum mið af afkomu í greininni þegar við tökum ákvörðun um það með hvaða hætti við innheimtum veiðigjöld og hversu þungur bagginn á að vera nema það sé ætlun viðkomandi að reyna að koma í veg fyrir áframhaldandi arðbæran sjávarútveg. Svo tala menn hér um það og gefa í skyn að arðgreiðslur í sjávarútvegi séu úr takti við allt annað sem gerist og að þess vegna geti fyrirtækin auðveldlega greitt miklu hærri veiðigjöld, en samkvæmt tölum Hagstofunnar voru arðgreiðslur sem hlutfall af hagnaði í sjávarútvegi á árunum 2010–2016 21% en í öðrum atvinnugreinum 31%. Það er allt í lagi að rekast af og til á staðreyndir þegar menn ræða um arðgreiðslur í sjávarútvegi og gefa annað til kynna eða halda öðru fram en staðreyndirnar sýna. Ég ætla að fá að vitna, frú forseti, í Pétur Hafstein Pálsson, framkvæmdastjóra Vísis í Grindavík, þegar hann talaði um hvers konar rugl væri í gangi í umræðunni um arðgreiðslur og veiðigjöld. Hann sagði í viðtali við Viðskiptablaðið í janúar sl., með leyfi hæstv. forseta: „Veiðigjöldin sem við [Vísir hf.] borgum á einu ári núna, 300 milljónir, eru það sama og við höfum borgað okkur í arð á 20 árum.“ Vísir er ágætlega rekið fyrirtæki og ágætlega stórt. Það eru nú öll ósköpin. Það er nú meiri arðsemin og það er meiri sjálftakan sem þessir eigendur hafa gert sig seka um, jafn hár arður á 20 árum eins og eitt ár í veiðigjöld. Það væri óskandi, frú forseti, að við eyddum jafn miklum tíma í að hafa áhyggjur af samkeppnishæfni sjávarútvegsins og við eyðum í deilur um það hversu há veiðigjöldin eigi að vera eða hversu mikla aðra skatta og gjöld við eigum að leggja á sjávarútveginn. Í rauninni á þetta líka við um önnur fyrirtæki og aðrar atvinnugreinar. Eins og ég hef sagt ítrekað voru álögur á fyrirtæki umfram það sem gengur og gerist í helstu samkeppnislöndum til þess fallnar að veikja stöðuna jafnt á erlendum mörkuðum sem og hér heima. Þegar tekist er á um það hvort veiðigjöld eigi að vera hærri eða lægri og jafnvel hætta að horfa til afkomu í útgerðinni og sveiflukennds árangurs þar verður ekki undan því komist að hafa í huga að helstu keppinautar Íslands og íslenskra sjávarafurða njóta verndar og ríkisstyrkja á sama tíma og hagkvæmur rekstur, sem kvótakerfið er grundvöllurinn undir, hefur gert okkur kleift að gera tilkall til þess að sjávarútvegurinn greiði okkur í sameiginlegan sjóð auðlindagjald, veiðigjald, eða hvað við viljum kalla það. Það gengur hins vegar gegn jafnræðissjónarmiðunum að ræða hér sérstök veiðigjöld eða auðlindagjöld eingöngu á útgerð, en það er ekki mikið rætt um það hér, ekki í þessari umræðu, að það að láta aðrar atvinnugreinar sem nýta sameiginlegar auðlindir okkar ekki greiða sérstök auðlindagjöld með sama hætti og við gerum kröfu um að sjávarútvegurinn geri er brot á jafnræðisreglunni. Þegar við skoðum og tökum ákvörðun um auðlindagjald á sjávarútveg verðum við að huga að því hvort og með hvaða hætti rétt er að leggja svipuð gjöld á aðrar atvinnugreinar sem nýta sameiginlegar auðlindir okkar. Það gæti hins vegar jafnvel skapað tækifæri fyrir okkur, ef vel tekst til, að lækka skatta á almenning. Misjöfn álagning og misjöfn skattlagning á atvinnugreinar brenglar alla ákvarðanatöku og brenglar ákvarðanir, sérstaklega þegar kemur að fjárfestingum. Fjárfestingar fara í óarðbærari hluti í þær atvinnugreinar sem njóta sérstakra ívilnana. Sterkur sjávarútvegur er nefnilega allra hagur. Sjávarútvegurinn er uppspretta annarra auðlinda. Fjölmörg fyrirtæki þjónusta sjávarútveginn. Fyrirtæki sem hafa vaxið af rótum sjávarútvegsins eru sum hver orðin alþjóðleg fyrirtæki sem sinna fjölbreyttum atvinnugeirum. Framsækin hátæknifyrirtæki hafa beinlínis orðið til fyrir tilstuðlan fjárfestinga sjávarútvegsfyrirtækja. Íslensk sjávarútvegsfyrirtæki keyptu þjónustu af tæknifyrirtækjum fyrir tæpa 50 milljarða á árinu 2016 samkvæmt úttekt Deloitte. Því hefur verið spáð að þess verði ekki langt að bíða að sala á tæknibúnaði og þekkingu í sjávarútvegi verði meiri en útflutningur á þorskflökum. Þetta er afrakstur samvinnu íslensks sjávarútvegs sem hefur staðið sterkum fótum og tæknifyrirtækjanna og mun skjóta enn fleiri stoðum undir íslenskt efnahagslíf. Það eru þessar stoðir sem menn ætla núna að reyna að hrista aðeins og veikja. Það er nefnilega þannig að sjávarútvegurinn hefur verið brimbrjótur tækniframfara á ýmsum sviðum á Íslandi og nýsköpunar. Sjávarútvegurinn er eina atvinnugreinin sem við getum sagt með sanni að við séum með forystu í í heiminum. Að lokum, frú forseti, verður ekki hjá því komist að ræða örstutt um þá breytingartillögu sem Viðreisn, Samfylkingin og Píratar hafa tekið höndum saman um að leggja fram. Þar er boðuð einhvers konar fyrning, eða ég veit ekki hvað á að kalla, aflaheimilda. Eins og kom hér fram fyrr í dag er ekki ljóst hvort flutningsmenn séu alveg samstiga um hvað þeir vilja í þeirri tillögu. Svo er auðvitað farið áratugi aftur í tímann með gömlu sjóðasukki. Ég ætlaði að fá að vitna hér í greinargerð sem Daði Már Kristófersson, prófessor í hagfræði, vann að beiðni nefndar um endurskoðun á stjórn fiskveiða undir forystu Guðbjarts heitins Hannessonar. Daði Már, sem mjög margir hér inni ættu að þekkja - hann mun vera eða a.m.k. hafa verið virkur félagi og einn af hugmyndafræðingum Viðreisnar - segir orðrétt í þessari greinargerð, með leyfi forseta: „Aflamarkskerfið hefur skapað mikil verðmæti gegnum hagræðingu og verðmætari afurðir. Stærstur hluti hlutdeildarinnar í heildaraflamarki, varanlegu veiðiheimildanna, hefur skipt um eigendur síðan kerfinu var komið á. Sá umframhagnaður sem aflamarkskerfið skapaði hefur því þegar verið fjarlægður að mestu úr fyrirtækjunum með sölu aflaheimildanna. Nýir eigendur aflaheimilda hagnast ekki meira en eðlilegt er miðað við áhættuna í rekstri útgerðarfyrirtækja. Þetta takmarkar mjög tækifæri ríkisins til að auka gjaldtöku á útgerðinni án þess að það feli í sér eignaupptöku og hafi veruleg neikvæð áhrif á rekstrarskilyrði hennar. Fyrning aflaheimilda felur í sér mjög mikil neikvæð áhrif á efnahag og rekstur útgerðarfyrirtækja. Það sem að óathuguðu máli gæti litið út fyrir að vera óveruleg fyrning hefur í raun afar mikil neikvæð áhrif, enda er verið að svipta útgerðarfyrirtækin lykileignum með varanlegum hætti. Niðurstöður þessarar greinargerðar benda til þess að línuleg fyrning umfram 0,5% á ári“ - ég vek athygli á þessu - „myndi þurrka út hagnað útgerðarinnar. Fyrning umfram það er líkleg til þess að valda viðvarandi taprekstri. Slík lág fyrning mun einnig draga verulega úr eigin fé útgerðarfyrirtækjanna. Samkvæmt þessari greiningu myndi um 1% línuleg fyrning á ári eyða að fullu eigin fé útgerðarinnar.“ Daði Már benti einnig á að fyrning aflaheimilda hafi ýmis neikvæð áhrif umfram bein áhrif á rekstrarafkomu sem koma fram óháð því hvort útgerðir fengu aflaheimildum úthlutað eða keyptu þær, í fyrsta lagi að álögur á útgerðina dreifast ekki jafnt á byggðir landsins heldur leggjast mun þyngra á svæði þar sem útgerðin er umfangsmikill hluti atvinnulífsins. Þetta á fyrst og fremst við um sjávarþorpin. Í öðru lagi dragi fyrning úr hvata útgerðarinnar til góðrar umgengni um auðlindina því að hagsmunir hennar snúast ekki lengur um hámörkun langtímavirðis heldur hámörkun skammtímagróðans. Í þriðja lagi fjarlægir fyrningin fjármagn úr virkri nýtingu hjá útgerðarfyrirtækjum til ríkisins þar sem arðsemi er oft, og ég ætla að fullyrða nær alltaf, mun minni. Ég hygg að þingmenn gerðu margt vitlausara en að lesa þessa greinargerð. Hún er frá árinu 2010, vel unnin, vel rökstudd og það myndi hugsanlega leiða til þess að einhverjir hugsuðu sinn gang þótt ekki væri nema örstutta stund. Eitt sem ég verð að bæta við í lokin af því að ég sé að tíminn flýgur: Aflamarkskerfið, fyrirsjáanleiki til langs tíma, hefur gert íslenskum útgerðarfyrirtækjum kleift að mæta sífellt harðari samkeppni á erlendum mörkuðum. Fiskeldi stendur undir stöðugt hærra hlutfalli af fiskneyslu í heiminum. Í samkeppni við fiskeldi sem tryggir stöðugt framboð, ólíkt því þegar við þurfum að fara á sjóinn, er því lífsnauðsynlegt að tryggja eins og kostur er stöðugt framboð á fiski með staðlaða eiginleika. Veiðar standa höllum fæti, eins og ég vona að menn geri sér grein fyrir, gagnvart eldinu að þessu leyti. Aflamarkskerfi þar sem útgerðir eiga varanlega hlutdeild er besta leiðin til að auðvelda veiðum að standa í þeirri samkeppni sem stöðugt verður harðari, sem er fiskeldið. Menn skulu fara varlega þegar þeir koma hér og boða umbyltingu á einum eftirmiðdegi, liggur við, eins og gert er nú af þingmönnum eða forystumönnum Pírata, Samfylkingar og Viðreisnar með þeim breytingartillögum sem liggja hér fyrir. Við skulum aðeins stíga varlegar til jarðar en svo. Það er þó a.m.k. til fyrirmyndar hvernig hv. formaður atvinnuveganefndar hefur haldið á málum. Í tvo mánuði hefur málið verið til umfjöllunar, milli 50 og 100 gestir hafa mætt, tugir umsagna borist og næg tækifæri gefist á þessum tíma til að taka þátt í að móta þær breytingar sem hv. þingmenn töldu að væru nauðsynlegar. Á sama tíma hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra farið um allt land og haldið fundi, ég hygg 11 eða 12 fundi, til að kynna veiðigjaldafrumvarpið, til að taka þátt í þeim rökræðum sem þar var efnt til, eiga skoðanaskipti, hlusta á þau sjónarmið sem þar voru uppi. Mér er til efs að nokkur sjávarútvegsráðherra [[Forseti hringir.]]hafi ferðast jafn mikið og átt jafn marga fundi og hitt jafn marga til að ræða eitt einstakt frumvarp.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Ég tók tímann og ég var í stórum atriðum, alveg fram til síðustu tveggja mínútna, svolítið sammála því sem ræðumaður var að segja um mikilvægi öflugs sjávarútvegs fyrir íslenskt samfélag. Við megum ekki bara þakka útgerðarmönnum og sjómönnum og fiskvinnslufólki fyrir það. Við verðum líka svolítið að segja: Pólitíkin á sinn þátt í að hafa byggt upp umhverfi sem stuðlar að þessari arðbæru atvinnugrein. Ég er líka sammála honum í því að við eigum að fjarlægjast duttlunga yfirvaldsins. Lykilatriði. En mér finnst við vera að færast nær því með þessu frumvarpi. Það eru tvær einfaldar spurningar. Sé að tíminn fer. Er hv. þingmaður sammála því sem kom fram á fundi sjávarútvegsráðherra fyrir norðan, að það væri persónulega hans skoðun að það ætti ekki að greiða veiðigjöld? Er hann sammála því? Og önnur spurning: Það er ljóst að Vinstri græn eru horfin frá tímabundnum samningum. Það er líka ljóst að varanleiki veiðiheimilda hefur verið grundvallaratriði fyrir hagkvæmni veiðanna. Ég held að við getum verið sammála um það. [[Forseti hringir.]]Til hversu langs tíma telur hv. þingmaður að þessi réttindi sem útgerðarmenn hafa í dag séu? [[Forseti hringir.]]Eru þau til eins árs, fimm ára eða eru þau út í hið óendanlega? Tvær spurningar.
Frú forseti. Nú hef ég verið svo heppinn að sitja töluvert marga fundi með hæstv. sjávarútvegsráðherra í gegnum árin. Hann var að vísu ekki alltaf ráðherra þá en látum það liggja á milli hluta. Það kemur mér verulega á óvart ef hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hefur rétt eftir hæstv. ráðherra á þeim fundi á Akureyri sem hún nefnir. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar að það sé eðlilegt og sanngjarnt að sjávarútvegurinn greiði sérstakt gjald, auðlindagjald, veiðigjald, mér er sama hvað menn kalla það, sem endurspeglar afkomu í greininni. En mér finnst líka eðlilegt og sanngjarnt að við ræðum það a.m.k. hvort og með hvaða hætti aðrar atvinnugreinar sem nýta sameiginlegar auðlindir okkar greiði [[Forseti hringir.]]eitthvað sem við getum sagt að heiti auðlindagjald.
Frú forseti. Þegar samtalið fer af stað kemur alltaf í ljós að það er alltaf miklu meira, ef menn vilja sjá það, sem hægt er að sameinast um heldur en hitt. Já, við erum sammála því að allar atvinnugreinar sem nýta auðlindir eigi að greiða auðlindagjald. En er ekki ágætt, þannig að við frestum þessu ekki von úr viti, að byrja alla vega á þeirri grein þar sem er fest í lög að fiskimiðin eru sameign þjóðarinnar? Það er í rauninni eina atvinnugreinin þar sem þetta er beinlínis fest í lög og það væri ágætt að byrja þar. En síðan er spurningin sem ég vil ítreka: Til hversu langs tíma telur hann að veiðiréttindum sé úthlutað til útgerðarinnar? Þetta skiptir mjög miklu máli. Eru veiðiréttindin varanlegur réttur útgerðarinnar án tímatakmarkana? Eða telur hann vera einhverjar tímatakmarkanir? Hverjar eru þær? Þetta er ósköp einföld spurning. Er varanleikinn út í hið óendanlega eða sér hv. þingmaður ákveðna tímabindingu, eitt ár, fimm ár eða lengur?
Frú forseti. Það er alveg ljóst að það er í höndum Alþingis að setja reglur, leikreglur, lög. Meðal annars dreg ég ekki í efa að ef meiri hluti þingsins vill kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu geti hann gert það. En ég er þeirrar skoðunar að veiðirétturinn sem nú er sé ótímabundin og fyrir hann er greitt gjald. Ef menn vilja innkalla veiðiheimildir, eins og mér sýnist að sé verið að leggja til, [[Það er ekki verið að gera það.]]er nauðsynlegt að þeir sem hvetja til slíks svari þeirri spurningu hvort þeir telji að þeir sem nú eru skráðir fyrir veiðiheimildunum, réttindunum, [[Forseti hringir.]]atvinnuréttindunum, að sækja fiskinn í sjóinn, [[Forseti hringir.]]eigi þá ekki kröfu um skaðabætur þegar þar að kemur.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni fyrir góða yfirferð. Þingmaðurinn fór vel yfir sögu fiskveiðistjórnarkerfisins eins og það er í dag og tímana sem voru þar á undan þegar þetta var í fanginu á hinu opinbera, eins og ég hef oft talað um í ræðum. Þess vegna geta útgerðir greitt auðlindagjald, þar erum við sammála. En mig langar að spyrja þingmanninn. Ég hef haft áhyggjur af því síðan lögin voru sett 2012, og gagnrýndi það mikið þá og geri líka núna með þetta frumvarp, að það er ekki mjög gegnsætt, að það vantar einhvern veginn að fara meira í útgjaldaflokkana. Væri ekki hægt að fara nánar í það? Þarna eru plástrar, frystitogarar fá t.d. 10% niður, uppsjávarskip 10% upp, [[Forseti hringir.]]litlar og meðalstórar útgerðir fá afslátt. [[Forseti hringir.]]Það gerir þetta frekar loðið og ógagnsætt [[Forseti hringir.]]og er að mínu mati ekki nógu burðugt þess vegna.
Frú forseti. Ég held að það sé alveg rétt athugasemd hjá hv. þingmanni að örugglega sé hægt að einfalda kerfið enn frekar. Við getum tekið saman höndum um að gera það á komandi árum. Ég held hins vegar að við séum að stíga mjög stór og jákvæð skref, annars vegar að færa innheimtuna og útreikninginn til ríkisskattstjóra og alla þá umgjörð og svo er verið að færa gjaldið nær í tíma. En við einu vara ég. Ég held að mjög varhugavert sé að vera með flókið kerfi, eitt gjaldakerfi fyrir þennan flokk og annað fyrir smábáta og það þriðja fyrir frystiskip og síðan það fjórða fyrir línuveiðibáta o.s.frv. [[Forseti hringir.]]Ég held að frekar ætti að fara þá leið sem meiri hluti atvinnuveganefndar gerði enn betri með breytingartillögum sínum, sem var afsláttur til minni útgerða.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Ég hef samt sem áður áhyggjur af því áfram að samdráttur verði í greininni. Þar spilar þetta frumvarp inn í. Það eru ekki allir sammála um það en ég hef þá skoðun. Ég velti því fyrir mér að koma með breytingartillögu í þá veru, eins og ég nefndi áðan. En eins og þingmaðurinn kom inn á er þetta er skref í rétta átt og vonandi getum við unnið að því að gera þetta gegnsærra í framtíðinni. Ég vil þakka þingmanninum sérstaklega fyrir að nefna í ræðu að við ættum að tala meira um auðlindagjöld í víðara samhengi. Hann nefndi þar skilgreiningu auðlinda, sem sá sem hér stendur hefur flutt þingsályktun um, og að taka auðlindagjöld af þeim greinum eftir þá vinnu sem hægt er að taka gjöld af, sem geta borið það gjald. Og fara í þá umræðu í framtíðinni til þess [[Forseti hringir.]]að þunginn og hið endalausa þras um veiðigjöld af útgerðinni fái smá hlé, ég get ekki sagt annað.
Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni og best að ítreka að hv. þingmaður er 1. flutningsmaður að þingsályktunartillögu um skilgreiningu á auðlindum. Það getur verið góður grunnur að því sem ég er að tala um. Eitt af gagnrýniatriðunum, sem ég hef hins vegar ekki heyrt enn þá á þetta frumvarp - og þá á ég við frumvarp sjávarútvegsráðherra - er að árið 2017 var mjög erfitt ár fyrir sjávarútveg, afkoman skelfileg í rauninni. Að óbreyttum lögum hefði álagning veiðigjalda átt að endurspegla þá miklu erfiðleika sem urðu 2017 af ýmsum ástæðum, krónan hækkaði, það var sjómannaverkfall o.s.frv. En með þessari lagasetningu erum við búin að kippa því ári út. Við getum [[Forseti hringir.]]sagt, innan gæsalappa: „Sjávarútvegurinn fær þá aldrei að njóta þessa hræðilega árs í formi lægri gjalda.“ Auðvitað bendir enginn á þetta.
Frú forseti. Hv. þingmaður spurði í upphafi ræðu sinnar, í ljósi þess að sjóðum sem styðja sjávarútveg hefur fækkað töluvert, hversu marga sjóði þyrfti til að viðhalda sjávarútvegi í dag og styðja við hann. Ég held að því sé auðsvarað. Það er einn og það er ríkissjóður. Við getum sagt í því samhengi að skattafslættir hafa verið veittir til útgerða. Vísir, sem hv. þingmaður nefnir sjálfur, var t.d. eitt þeirra fyrirtækja sem mest nutu góðs af skattaívilnun vegna fjárfestinga hér um árið, í fimm ár. Það hljóp á einhverjum hundruðum milljóna. Það mætti líka nefna að ítrekað hefur verið bent á mikilvægi þess að hafa einhvers konar samhengi. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvernig getum við, ef það er hugmyndin að hafa einhvers konar varanlega útdeilingu á sviði auðlinda, ekki horft svolítið á þær tölur og þann afslátt og sagt að við viljum einhvers konar sanngirni og að við viljum alla vega hafa það þannig að [[Forseti hringir.]]þeir sem hafa fengið þessar útdeildu auðlindir hætti að ganga svona á ríkissjóð?
Frú forseti. Það er náttúrlega ekki boðlegt að tala með þeim hætti sem hv. þingmaður gerir þegar það liggur fyrir, og ég benti mér að segja á þá staðreynd, að á fimm ára tímabili, árin 2013–2017, greiddi sjávarútvegurinn 105 milljarða í gjöld, í veiðigjöld, tekjuskatt og tryggingagjald. 105 milljarða, meira en nokkur önnur atvinnugrein. Svo tala menn eins og sjávarútvegurinn sé einhver þurfalingur eða á spena hjá ríkissjóði. Það er hins vegar rétt að þegar sjávarútvegurinn varð fyrir áfalli, eins og flestallir landsmenn og flestöll fyrirtæki, og var mjög skuldsettur fengu menn reiknaðan afslátt þ.e. skuldsettustu útgerðirnar, til þess að koma í veg fyrir að þær sigldu hreinlega í strand. Það er alveg rétt. En sá tími er liðinn. Sá tími er liðinn, hv. þingmaður. Hann ætti að fagna því og við fögnum því að búið er að afnema þá ívilnun, ef menn vilja kalla svo. En er það ívilnun þegar lögð eru hærri gjöld á sjávarútveg [[Forseti hringir.]]á Íslandi, sem er í harðri, alþjóðlegri samkeppni, en samkeppnisaðilar hans þurfa að greiða? Er það ívilnun?
Herra forseti. Horfast verður í augu við að hin umræddu gjöld eru afnotagjöld fyrir aðgang að auðlind. Skattana og allt það greiða öll önnur fyrirtæki. Hvar var ívilnunin þegar Wow air átti í vandræðum fyrir einhverjum vikum? Ég spyr mikilvægrar spurningar. Ef slíkar úthlutanir eru varanlegar, eins og hv. þingmaður heldur fram, og einhverjir hafa fengið þær, hvar er sanngirnin? Hv. þingmaður nefndi öfund áðan, að það væri einhver öfund út í þá sem hefðu aðgang að þessari auðlind. En hvar er sanngirnin í því að þarna er fastákveðinn hópur sem kemur til með að njóta góðs af auðlindinni okkar allra þangað til að þeir ákveða sjálfir að hætta því? Hvar er sanngirnin í því? Hvernig er hægt að réttlæta að hafa þetta varanlega auðlind? Það hlýtur að vera mikilvægasta spurningin í kvöld.
Herra forseti. Ég sagði aldrei að veiðiheimildirnar væru varanlegar.
Jú, víst.
- Nei. Nei, það sagði ég ekki. Ég tók meira að segja fram að auðvitað gæti Alþingi - hv. þm. Þorgerður Katrín skal bara aðeins vera hæg núna. [[Gripið fram í.]]Í alvöru.
Já.
Takk. [[Gripið fram í.]]Það sem ég sagði hins vegar var að þær væru ótímabundnar, sem er allt annað en að þær séu varanlegar. Það eru engin tímamörk á þeim aflaheimildum og það er tvennt ólíkt, hv. þingmaður. Ég tók líka fram [[Gripið fram í.]]að auðvitað gæti Alþingi hvenær sem er tekið ákvörðun um að gjörbreyta og umbylta fiskveiðistjórnarkerfinu, ef menn teldu það skynsamlegt. Ég vara við því. Ég vara við því með eins sterkum orðum og hægt er að það sé gert á þann hátt sem t.d. þingmenn Pírata, þingmenn Viðreisnar og þingmenn Samfylkingarinnar [[Forseti hringir.]]vilja gera.
Virðulegi forseti. Það er margt á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar lagt, þykir mér. Hér mátti skilja hv. þingmann þannig að sú ákvörðun ríkisins að innheimta auðlindagjöld af tiltekinni auðlind en ekki öðrum hyggi nálægt jafnræðisreglunni. Ég bjóst satt að segja við því að hv. þingmaður myndi í enda ræðu sinnar lýsa yfir andstöðu við frumvarpið, því að það er eina rökrétta afleiðingin af því að halda slíku fram. Ef hann myndi gera það og það myndi falla úr gildi myndi slíkt ekki gilda lengur, þá væri ekki einn iðnaður umfram annan sem þyrfti að greiða auðlindagjöld. Því langar mig að spyrja hvernig hv. þingmaður réttlæti það fyrir sjálfum sér. Ef hann gerir það með einhverjum hætti og ef hann telur að jafnræðisreglan kveði á um að innheimta þurfi gjöld af öllum auðlindum, hvaða skatta ætlar hv. þm. Óli Björn Kárason að leggja til næst til að uppfylla þá jafnræðiskvöð sem hann hefur nefnt í ræðustól?
Aftur er allt í lagi að reyna að hlusta á það sem ég hef sagt fyrr í kvöld. Ég er talsmaður þess að sjávarútvegurinn greiði auðlindagjald eða veiðigjald, mér er sama hvaða orð er notað yfir það. Ég er stuðningsmaður þess en ég vil að það endurspegli og taki mið af afkomu greinarinnar. En ég vakti um leið athygli á því að það er auðvitað ekki jafnræði á milli atvinnugreina þegar ein atvinnugrein sem nýtir sameiginlegar auðlindir okkar þarf að standa undir auðlindagjaldi en aðrar ekki. Ég var að hvetja til þess að við myndum hefja þá umræðu í þingsal. Hv. þm. Sigurður Páll Jónsson er einn af þeim sem hafa leitt þá umræðu og ég fagna því. Ég vona að hv. þingmaður taki þátt í henni eða eigi möguleika á að taka þátt í henni. Ekki getur hann verið mótfallinn slíkum hugmyndum, að rætt sé [[Forseti hringir.]]hvort skynsamlegt sé að aðrar greinar sem nýta auðlindir okkar sameiginlega greiði líka gjald. [[Forseti hringir.]]Þetta er ekki stórkostlegri hugmynd en það.
Virðulegur forseti. Ég spurði fyrst og fremst hvort bæri að túlka orð hv. þingmanns þannig að hann teldi að jafnræðisregla stjórnarskrárinnar væri brotin með því að lagt sé auðlindagjald á eina auðlind en ekki aðra. Hann hefur lýst því yfir, ég skildi hann þannig, að svo sé ekki að hans mati. Það er gott og vel. Það mun ekki standa á þeim sem hér stendur að ræða um sanngjörn gjöld fyrir aðgang að sameiginlegum auðlindum þegar kemur að öðrum auðlindum. Mig langar örlítið að spyrja um skoðanir hans á orðum hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur sem lýsti því yfir að tillögur Pírata, Viðreisnar og Samfylkingarinnar fælu í sér frjálshyggju. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður sé sammála þeirri túlkun að tillögur okkar séu frjálshyggja og hvort hann líti þá á sig sem frjálshyggjumann. Getur hann tekið undir tillögurnar á þeim forsendum eða telur hann að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir hafi þarna notað hugmyndafræðina sem ákveðið níð.
Herra forseti. Það ætti ekki að koma neinum á óvart í þessum sal að ég og hv. þm. Lilja Rafney erum ekki sammála í einu og öllu, enda væri ekkert skemmtilegt í stjórnarsamstarfinu ef við værum algerlega samstiga. Það sem hv. þingmaður af Vestfjörðum telur að sé frjálshyggja er í mínum huga stundum pínulítill sósíalismi, sem Viðreisn virðist núna vera komin í, enda búin að gera Indriða H. Þorláksson að andlegum leiðtogum sínum.
Hæstv. forseti. Ég kom áðan upp í andsvar við hv. þm. Óla Björn Kárason og sagði að hæstv. ráðherra hefði sagt tiltekna hluti á ákveðnum fundi fyrir norðan. Ég er þeirrar skoðunar að rétt skuli vera rétt. Ég á fullt í fangi með að sitja á mér varðandi allar afbakanirnar sem hér eru en rétt skal vera rétt. Heimildir mínir segja að ráðherra hafi sagt sig hafa efasemdir út af veiðigjaldinu en þetta frumvarp væri málamiðlun. Ég vil draga það fram í ljósi þess og í anda þess að rétt skal vera rétt. Ég vona að menn haldi ekki áfram með alls konar afbakanir út og suður í því.
Þá er því komið til skila.
Herra forseti. Ég verð að byrja á því að segja að mér finnst frekar erfitt að samþykkja það þegar hv. þingmenn meiri hlutans koma hér hver á fætur öðrum og segjast ekki skilja einfaldar tillögur. Þeir geta varla við aðra sakast en sjálfa sig um það og mér finnst satt að segja ótrúlegt að það skuli vera álitinn ásættanlegur málflutningur í stjórnmálaumræðu að segja: Ég skil ekki tillögurnar og þar af leiðandi eru þær slæmar. Engu að síður er þetta svona, tillögur eru komnar fram af hálfu Pírata, Viðreisnar og Samfylkingarinnar og þær snúast um afar fáa hluti. Ég ætla aðeins að útskýra þetta og hlustið því vel vegna þess að ég get eiginlega eingöngu gert einu sinni. Tillögurnar byggja á örfáum einföldum forsendum. Ég hef heyrt fólk fara rangt með þessar forsendur í dag. Í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða segir orðrétt, með leyfi forseta: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar.“ Svo segir: „Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Ég veit ekki hversu oft er búið að vitna í þessa grein í þessari pontu, en það er því rangt sem ýmsir hafa fullyrt, m.a. til að mynda hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir upp úr kl. fimm í dag, að þeir sem hafa úthlutaðan kvóta í augnablikinu eigi hann. Þeir eiga hann barasta ekki neitt, þjóðin á þennan fisk eða þessa auðlind. Þetta eru forsendurnar sem ég gef mér, að 1. gr. laganna feli í sér nokkurn sannleika. Það er vegna þess að þetta eru góðar forsendur. Að þeim gefnum er nokkuð augljóst að úthlutunaraðferðin skiptir máli. Það er hægt að úthluta á sanngjarnan eða ósanngjarnan hátt og sanngjarnar leiðir til úthlutunar hljóta að byggjast á nokkrum einföldum kröfum. Númer eitt er að allir sitji við sama borð þegar kemur að úthlutun, númer tvö er að úthlutun sé hvorki varanleg né ótímabundin né sjálfvirkt úthlutað til sömu aðila og númer þrjú að úthlutun sé í samræmi við áhuga og getu manna til að nýta sér þá úthlutun. Núverandi kerfi fellur á fyrstu tveimur af þessum þremur forsendum. Það vantar líka alveg inn í þetta að sanngirni á ekki bara við gagnvart þeim sem vilja fá úthlutað heldur einnig gagnvart þjóðinni hverrar auðlind er verið að úthluta. Vegna þessara sanngirnissjónarmiða getum við gert tvær kröfur í viðbót: Númer fjögur er að þjóðin njóti góðs af arðseminni af nýtingu auðlindarinnar og númer fimm að nýtingin hjálpi til við að jafna stöðu byggða, af því að það kemur fram í 1. gr. að byggðasjónarmiðin skipti máli. Þetta er frekar einfalt og ég held að allir geti verið sammála þessu. Nú er það tilfellið að langflestir flokkar á þingi hafa á einhverjum tímapunkti talað fyrir því að þeir vilji ýmist innkalla veiðiheimildir til endurúthlutunar með reglulegum hætti eða á einhvern hátt eða að þeir vilji fara í einhvers konar uppboðskerfi, jafnvel bara á hluta aflans, eins og í tilfelli Vinstri grænna. Þetta er til þess að hluta til eða kannski í einhverjum tilfellum að fá verðmerki frá markaði um hvernig veiðigjöld skuli vera sett eða til að tryggja sanngirni í úthlutuninni sjálfri, t.d. taka tillit til byggðasjónarmiða. Ég ætla ekki að dvelja við þessi tilteknu atriði vegna þess að þetta eru ekki í eðli sínu tillögur okkar Pírata, Viðreisnar og Samfylkingarinnar að þessu sinni heldur eru tillögur okkar miklu einfaldari. Það var mikið talað um það í vor þegar ríkisstjórninni tókst ekki að koma í gegn frekar miklum breytingum á veiðigjöldum, sumum góðum en flestum slæmum, að það skipti máli að ná einhvers konar sátt með haustinu. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hafði uppi stór orð um að það þyrfti að samræma öll sjónarmiðin og ég vitna í hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Frumvarpið sem ég hyggst leggja fram í haust, og vinna í sumar, mun byggja á því og þeim þremur meginsjónarmiðum að við getum komið okkur saman á hausti komanda um skynsamlega gjaldtöku af sameiginlegri auðlind, við náum samkomulagi, vonandi, með einhverjum hætti um hvernig við viljum haga gjaldtökunni og hún taki þá gildi um nýtt fyrirkomulag 1. janúar 2019 og þeim reglum sem þingið kemur sér saman um við innheimtu veiðigjalds verði sömuleiðis beint á árið 2018 og metið með hvaða hætti það gjald hafi runnið til ríkissjóðs og hvort unnt sé að beita þeim reglum sem við komum okkur saman um á gjaldtöku þessa árs sem nú stendur.“ Í sjálfu sér þýða þessi orð ráðherra að það hafi alla vega verið einhver hluti markmiðsins að taka á þeim sjónarmiðum sem hafa komið fram og komu fram núna í vor, ef ég er ekki að misskilja hæstv. ráðherra. Svo sagði líka hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, formaður atvinnuveganefndar, í vor, með leyfi forseta: „Ég vona að við náum samstöðu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við, þingið, tökumst á við það stóra og mikla verkefni sem bíður okkar í haust þó að við höfum ekki gert það núna og þó að þessi málsmeðferð hafi verið hluti af samningum um þinglok.“ Ég gerði ráð fyrir mjög stórum hlutum. Ég átti von á því að hér kæmi fram frumvarp sem myndi nálgast þau sjónarmið sem þessir þrír flokkar sem leggja fram þessar tillögur hafa haldið á lofti árum saman. En svo kom þetta frumvarp og þið getið rétt ímyndað ykkur hversu hress við vorum með það og hversu hissa. Þrátt fyrir að frumvarpið leggi til nokkrar ágætisbreytingar, og það eru vissulega nokkrar ágætisbreytingar í því frumvarpi sem við hæstv. ráðherra ræddum saman um fyrir einhverjum mánuðum, er ekki komið til móts við þann mikilvæga punkt sem margir hafa rakið hér í dag og í kvöld, þingmenn á borð við Oddnýju G. Harðardóttur og Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur sem hafa verið óþreytandi í því að benda á mikilvægi þess að koma á stöðugleika í sjávarútvegi með því að búa til kerfi í samræmi við áðurnefndar forsendur og sanngirniskröfur. En í anda þess sem lagt var til af meiri hlutanum, sem kannski stóðst ekki alveg, vildum við koma fram með mjög hóflegar tillögur að þessu sinni. Þær tillögur eru afskaplega einfaldar. Þær eru fjórar og þær eru tölusettar. 1. liður breytingartillögunnar er í rauninni ekkert annað en skýring á markmiðunum, að allir skilji að þetta séu markmiðin sem við ætlum að ná. Ef þið rýnið vel í þetta er þetta ekkert annað en endursögn á þeim markmiðum sem koma fram í 1. gr. laga um fiskveiðistjórn, með kannski aðeins betri áherslu á jöfnun stöðu byggða vegna breytinga á atvinnuháttum sem valda byggðum miklum usla. 2. liður nær í rauninni fram með fyrri setningunni forsendu tvö sem ég nefndi áðan, þ.e. um að úthlutun sé hvorki varanleg né sé sjálfvirkt úthlutað til sömu aðila. Seinni efnisgreinin mætir í raun forsendu eitt, að allir sitji við sama borð við úthlutun. Þetta er nokkuð einfalt og skiljanlegt, er það ekki? Ég er kannski búinn að týna öllum. Svo kemur 3. liður og markmið hans er ná fram forsendum fjögur og fimm, þ.e. að þjóðin njóti góðs af arðseminni af nýtingu auðlindarinnar og að nýtingin hjálpi við að jafna stöðu byggða. Svo er 4. breytingartillagan sú síðasta. Hún mætir fimmta markmiðinu, að nýtingin hjálpi við að jafna stöðu byggða. Þetta er rosalega einfalt. Þetta ætti hver sem er að skilja. Í rauninni ætti þetta að duga, en í morgun birtist grein frá hæstv. sjávarútvegsráðherra í Fréttablaðinu þar sem hann hélt því fram að það væri einhvers konar óvissa um það hvernig mætti standa að þessari endurúthlutun. Ef endurúthlutun ætti sér stað væri það einhvern veginn í lausu lofti. Því er ég alveg ósammála. Breytingartillagan er alveg skýr um þetta. Með því að færa þetta yfir í tímabundnara form er verið að búa til samningsréttarlegu stöðu sem er fyrirsjáanlegri fyrir fyrirtækin sem fá þá úthlutun til frambúðar, þ.e. á meðan á samningstímanum stendur. Þetta er náttúrlega algjört nýmæli í íslenskum sjávarútvegi, fyrirsjáanleiki og stöðugleiki sem verður ekki hróflað við með einhverjum pólitískum ákvörðunum. Þetta hljóta menn, alla vega menn sem eru hlynntir því að treysta á samningsréttinn, að líta á sem betra fyrirkomulag en það að Alþingi endurákveði allt upp á nýtt á hverju einasta ári. Með því að hafa þetta þannig eins og er í þessari breytingartillögu, að tímabundna endurúthlutunin sé til þeirra sem hafa aflahlutdeild, er verið að segja: Ókei, við ætlum ekki að fara einhvers konar markaðsleið núna. Við ætlum ekki að bjóða þetta upp, við ætlum bara að færa fyrirkomulagið aðeins frá því sem það hefur verið yfir í fyrirsjáanlega samninga sem gilda til ákveðins tíma, eru ekki ótímabundnir og ekki varanlegir. Þannig mótist þetta smám saman yfir lengri tíma. Þetta myndi einmitt gera það að verkum að ef gerð yrði breyting á kerfinu á einhverjum tímapunkti byggju fyrirtækin að þessari samningsréttarlegu stöðu sem hlýtur að vera til bóta. Það er ekki verið að opna á einhvers konar nýja úthlutun. Auðvitað væri betra ef það væri gert, það væri í anda okkar helstu hugmynda, en við erum ekki að reyna að ná fram helstu hugmyndum þessara flokka núna. Við erum að reyna að koma til móts við mjög skrýtna stöðu sem hefur myndast vegna þess að núna eru fyrirtæki í landinu sem hafa fengið úthlutað aflaheimildum og líta á þær sem varanlegar þó að þær séu eingöngu ótímabundnar, svo maður hamist aðeins á þessum orðhengilshætti. Með því að laga þetta, með því að uppræta þessa rekstrarlegu óvissu fyrir fyrirtækin, gerum við þeim ákveðið gagn þar að auki með því að beina fjármagni sem kemur úr þessu til sveitarfélaga. Það mun náttúrlega hafa einhver áhrif á það hvernig við vinnum með ríkisfjármál til framtíðar. Með því að tryggja að sveitarfélög og byggðir landsins hafi meiri og tryggari aðgang að peningum, aðgangi sem er ekki hægt að víkja frá með einföldum hætti, verða á móti einhverjar breytingar á fjárframlögum til sveitarfélaga. En það er allt í lagi vegna þess að þessar breytingar verða þá fyrirsjáanlegri fyrir byggðirnar til framtíðar og munu að auki valda því að byggðirnar geti að sjálfsögðu farið að spá aðeins og skipuleggja sig fram í tímann. Það mætti svo sem reifa málið meira, en frekar en að fara út í einstök efnisatriði frumvarpsins sjálfs, sem ég veit að aðrir hafa gert og aðrir munu gera, ætla ég að láta staðar numið. Hér er ég búinn að útskýra í rauninni alla mikilvægustu þætti tillögu okkar. Svo ég fari aftur yfir þetta eru það fimm kröfur sem við gerum, fimm einfaldar kröfur sem allir ættu að geta verið sammála um, þ.e. að allir sitji við sama borð við úthlutun, sem er ekki tilfellið í dag, að úthlutun sé hvorki varanleg né sé sjálfvirkt endurúthlutað til sömu aðila, og á því atriði fellur núverandi kerfi. Að vísu koma tillögur okkar til með að breyta því bara örlítið. Þriðja krafan er að úthlutun sé í einhverju samræmi við áhuga og getu sem núverandi kerfi gerir reyndar nokkuð vel. Svo er það krafa fjögur um að þjóðin njóti góðs af arðseminni af nýtingu auðlindarinnar, sem þjóðin gerir vissulega að einhverju marki en eins og hefur verið margbent á er ekkert samhengi í dag milli raunverulegs verðmats á markaði og þess sem ríkisstjórnin og Alþingi gerir kröfu um að sé greitt hverju sinni. Það er ákveðið vandamál. Svo er fimmti punkturinn að nýtingin hjálpi við að jafna stöðu byggða og þar liggur svolítið meginþunginn í tillögum okkar. Ef einhverjir eiga enn þá erfitt með að skilja þessa tillögur veit ég ekki alveg hvað ég á að geta gert fyrir þau en endilega komið og talað við mig vegna þess að ég er alveg til í að útskýra þetta hægar.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er þrennt sem mig langar að spyrja þingmanninn um eða leita skýringa á hjá. Í fyrsta lagi velti ég fyrir mér öðrum lið í breytingartillögunni, þ.e. varðandi hvernig skiptingin á að fara fram. Ég vil bara formsins vegna velta upp við þingmanninn hvort þetta eigi ekki heima í breytingum á fiskveiðistjórnarlögunum sjálfum, ekki í breytingu er snýr að lögum um veiðigjald. Ég spyr vegna þess að Píratar hafa oft verið mjög ákveðnir í forminu og að það eigi að gilda og þess vegna velti ég fyrir mér hvort þetta sé á réttum stað. Ég ætla ekki hafa neina skoðun þessa stundina á tillögunni sjálfri, mun hafa hana örugglega síðar. En ég velti fyrir mér hvort þetta sé á réttum stað. Í öðru lagi langar mig að spyrja þingmanninn almennt út í auðlindagjöld vegna þess að loksins, segi ég bara loksins hefur orðið ákveðin umræða hér núna er líður á kvöldið varðandi það hvort sanngjarnt sé og réttlátt að taka eina auðlind út fyrir sviga og leggja eitthvert sérstakt álag eða gjald á hana, hvort það sama eigi ekki að gilda um aðrar auðlindir. Það er mál sem við í Miðflokknum, undir forystu Sigurðar Páls Jónssonar, höfum lagt áherslu á í þinginu. Hvort þingmaðurinn sé sammála því að auðlindir og auðlindagjöld eigi að fara saman, sama hver auðlindin er. Í þriðja lagi hvort þingmaðurinn geti fallist á að best sé að reyna að finna sem einfaldasta leið til að leggja á gjald eða hvað við köllum það, skatt eða gjald, fyrir afnot af auðlind, og hugsanlega með þeirri einföldu aðferð að vera með einhvers konar álag á tekjuskatt. Í staðinn fyrir að vera með allt of flókið kerfi til að finna út „sanngjarnt“ gjald.
Herra forseti. Ég ætla að byrja aftast. Það er vissulega rétt að auðvitað væri æskilegt að fara auðveldustu leiðina. Hins vegar er ég ekki sannfærður um að auðveldasta leiðin sé endilega að leggja álag á tekjuskatt og það er hreinlega vegna þess að tekjuskattsstofn er eitthvað sem er hægt að hagræða með ýmsum hætti, kemur t.d. fram í fjárfestingum og öðru. Við vitum hreinlega að það er ekki endilega góð leið, fyrir utan það að ekki er eðlilegt að tala um afnotarétt af auðlind sem skatt. Þetta er ekki skattur, þetta er gjald sem tekið er fyrir notkun á auðlind. Hitt er annað mál að auðveldasta leiðin til að gera þetta væri uppboð, það er vel þekkt. Það hefur margsýnt sig. Ég veit ekki hversu mörgum klukkutímum við höfum eytt í þessum þingsal í að tala um hina leiðina, að gjaldið sé ákveðið einhvern veginn með pólitískum hætti. Það er ekki auðvelt hvorki fyrir mig né nokkurn annan að standa í því. Hvað varðar auðlindir almennt, vissulega ættu fleiri auðlindir að vera háðar einhverjum gjöldum. Sett voru á lög um orkuauðlindagjald á sínum tíma sem hefðu kannski mátt vera með öðrum hætti, en engu að síður var það gott skref fram á við vegna þess að orkan er ein mikilvægasta auðlindin okkar. Það eru fleiri auðlindir sem ættu að sjálfsögðu að falla þar undir, t.d. jarðefni og fleira. En auðvitað eigum að taka þessa umræðu. Eitt sem þarf að gæta að í umræðunni er - ég náði því miður ekki að koma inn í samtalið þegar þingsályktunartillaga hv. þm. Sigurðar Páls Jónssonar var tekin fyrir - að það eru auðvitað hlutir til í heiminum sem eru ekki álitnir auðlindir í dag en verða það kannski í framtíðinni. Við verðum svolítið að forðast að taka inn tiltekna ákveðna leið. [[Forseti hringir.]] Ég verð að svara fyrstu spurningunni í öðru andsvari.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svörin og vangaveltur. Já, eftir er að svara fyrstu spurningunni. Ég held að það sé auðvitað rétt að hafa áhyggjur af því ef við óttumst það að menn fari að reyna að svíkja og svindla á skattinum. Það er svo sem búið að fjalla um það töluvert í þessum sal að menn eru kannski að finna leiðir til að snúa á það allt saman. Ég vil ekki ætla mönnum það fyrir fram að þeir muni fara í þann leiðangur. En í það minnsta eigum við þá að hafa tæki og tól til að bregðast við því. Ég hef í raun ekki áhyggjur af því út frá þeirri ástæðu. En ég verð líka að segja að mér finnst það pínu orðhengilsháttur hvort við tölum um skatt, gjald eða álag eða hvaðeina. Við erum að tala um einhvers konar fjármuni fyrir afnot af auðlind. Það getur vel verið að réttara sé að tala um gjald. Ég ætla ekki að fara að tuða við hv. þingmann um það. Það skiptir kannski mestu máli að menn séu sammála um að betra sé að finna leið sem er einfaldari, augljósari og geti átt við allar auðlindir ef menn fara í þann leiðangur. Ég tek hins vegar undir með þingmanninum, og það er mjög áhugaverð nálgun, að við eigum að sjálfsögðu ekki að loka skilgreiningunni á því hvað séu auðlindir. Við vitum allt of lítið um framtíðina í rauninni, hvað hún ber í skauti sér og þó að við séum báðir í svokallaðri framtíðarnefnd er erfitt að spá um hvað verður næsta auðlind eða auðlindir eftir 50 ár eða 80 ár eða guð má vita hvað. En engu að síður erum við með ákveðnar auðlindir sem við hljótum að geta skilgreint í dag og velt því fyrir okkur hvernig við ætlum að höndla með og umsýslu og afnot af henni, það er það sem við erum að velta fyrir okkur. Og ég held að mikilvægt sé að fá almennan stuðning sem mér finnst vera að verða í þinginu við að skoða þessi mál mun betur.
Herra forseti. Til að svara fyrstu spurningu hv. þingmanns frá því áðan um formið á þessu. Það er auðvitað þannig að þarna er búið að búa til aðgreiningu í lögum á milli veiðigjalda annars vegar og svo stjórn fiskveiðikerfisins almennt. Ég er ekki alveg sannfærður um að sú aðgreining sé góð. Það eru vissulega ákveðnir kerfisþættir þar inni sem réttlæta þessa aðgreiningu. En vegna þess að þetta er í rauninni svo nátengt er það svolítið eins og ef við tækjum umferðarlög og aðgreindum þann part laganna sem fjallar um umferðarsektir frá öðrum pörtum þeirra laga, sem mér þætti heldur skrýtið. En varðandi orðhengilshátt: Það er vissulega eitthvað til í því að þetta er auðvitað mjög smávægileg athugasemd. En það breytir því ekki að búið er að skrifa svo margar lærðar greinar um muninn á þessum þremur þáttum, sköttum og þjónustugjöldum og auðlindagjöldum, að það verður svolítið að virða það. Gerð hefur verið mjög góð tilraun til að halda þeim aðgreindum, ekki síst vegna þess að skattar eru byggðir á ákveðnum heimildum í stjórnarskrá. Hitt er svo á aðeins grárra á svæði og hefur yfirleitt verið réttlætt með jafnræði og þess háttar, en ekki síst að háð hefur verið mjög hart stríð gagnvart þeirri hugmynd að þjónustugjöld og auðlindagjöld og slíkt séu eitthvað annað. Það eru aðilar, sem sumir hverjir eru á Alþingi, sem vilja að allir umgangist þetta sem það sama, þannig að alltaf sé hægt að segja að auðlindagjöld séu skattur, aukaskattur á fyrirtæki. [[Forseti hringir.]]Það er bara ekki tilfellið. Þetta er greiðsla fyrir afnotarétt. Við verðum að halda þessu aðgreindu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Smára McCarthy ágæta tilraun til að reyna að skýra meginefni tillögunnar frá flokkunum þremur úr minni hlutanum. Ég held að við flest, ef ekki öll, séum sammála um að búa þurfi þannig um hnúta að sjávarútvegurinn - sem er vissulega stór og mikil grein og skiptir mjög miklu máli og það er fjarri mér að tala sjávarútveginn niður - búi við stöðugleika og fyrirsjáanleika. Umræðan í dag, og það er partur af breytingartillögu minni hlutans, snýr að því að reyna að auka fyrirsjáanleikann. Það kom fram í máli hv. þm. Óla Björns Kárasonar að hann teldi að réttindin sem útgerðin hefur í dag væru ótímabundin. Að vísu fóru menn að tala um hvort það væri varanlegt eða hvað það þýddi, en við skulum halda okkur við það orðalag hv. þingmanns að þau séu ótímabundin. Jafnframt sagði hann að það væri alveg klárt að Alþingi gæti breytt því hvenær sem væri. Ef Alþingi tæki sig saman í andlitinu og yrði einu sinni sammála um eitthvað gætum við á morgun tekið þau réttindi af útgerðinni í einu lagi. [[Forseti hringir.]] Þess vegna vil ég spyrja hvort hv. þingmaður hafi velt því fyrir sér hvort sé þægilegra og fyrirsjáanlegra [[Forseti hringir.]]og boði meiri stöðugleika að hafa réttindin til ákveðins tíma [[Forseti hringir.]]eða búa við þann óstöðugleika að Alþingi geti breytt reglunum hvenær sem er.
Herra forseti. Ég verð eiginlega að byrja á því að vera ósammála hv. þingmanni. Þannig vill til að við erum öll furðu oft sammála á þingi. Það er frábært, þótt ég vildi vissulega að við gætum verið sammála um þetta. Vandinn við hugmyndina um ótímabundna úthlutun er sá að það þýðir að einhverjir koma til með að ráða yfir þeim auðlindum þangað til annað verður ákveðið af þeirra hálfu eða pólitískt í þessum sal. Það skapar ákveðna hvata hjá þeim sem vilja halda tilteknum aðilum innan kerfisins til að stöðva allar breytingar hér, eins og við höfum stundum séð. Ég er ekki að segja að það séu einu hvatarnir. Það er náttúrlega fullt af öðrum hvötum. Sumum finnst það kerfi raunverulega gott sem við búum við, þó svo að ég sé ósammála þeim. Svo er hitt að þetta er ekki stöðugt til langs tíma vegna þess að fyrirtæki koma til með að sameinast, sum munu hverfa, önnur fyrirtæki munu reyna að koma í staðinn en geta það ekki. Aðrir einstaklingar munu reyna að koma inn á markað í staðinn og geta það ekki vegna þess að þeir búa ekki yfir fjármunum til þess. Þetta er skortur á langtímastöðugleika. Síðan er það hinn pólitíski skammtímastöðugleiki. Það er vandamál fyrir slík fyrirtæki að hér geti orðið stefnubreyting sisvona, hvenær sem er, sem yrði til þess að fótunum yrði kippt undan þeim fyrirtækjum. Að sjálfsögðu eigum við að reyna að fara leið sem skapar þeim meiri stöðugleika, meiri fyrirsjáanleika, sem er ekki háð pólitískum vindum og um leið reyna að byggja þetta upp á þann hátt að langtímastöðugleikinn sé til staðar í formi nýliðunar og aðgengis að þessu í gegnum eðlilega markaði og eðlileg viðskipti. [[Forseti hringir.]]Það er leiðin fram á við.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Smára McCarthy fyrir svarið. Af því að við erum að tala um fyrirsjáanleika og stöðugleika þá kemur fram í hugmyndum okkar að endurúthluta þannig að 5% komi árlega til endurúthlutunar, eins og er auðvitað gert ráð fyrir núna, og þá eru menn með 95% undir til 20 ára. Ég myndi halda að það væri frekar lítil óvissa fyrir útgerð, ef hún veit á hverjum tíma að hún hefur 95% af þeim réttindum sem hún hefur, alltaf til 20 ára í senn. Miðað við rekstur almennt felst frekar lítil óvissa í því. Síðan varðandi gjaldið eða skattinn eða hvað menn vilja kalla það, ég held að það sé gjald. Ég velti fyrir mér þegar menn tala um af hverju þetta sé ekki bara tekið út sem einhvers konar hlutfall af arði eða tekjuskatti: Er það ekki eðli málsins samkvæmt þegar þú ert að borga fyrir aðgang að auðlind að þú borgir fyrir aðgang að auðlindinni og það þurfi ekki endilega að vera, a.m.k. ekki að fullu, háð afkomu fyrirtækisins á hverjum tíma? Það hlýtur að vera þannig að menn sækja í auðlindina vitandi hvað þeir þurfa að borga í gjald og taka tillit til þess. Ég held að við eigum að hugsa þetta þannig að verið sé að borga fyrir aðganginn og það gera menn í upphafi þegar þeir leggja af stað, þeir borga fyrir aðganginn og vita hvað það kostar.
Herra forseti. Já, það er alveg rétt. Þegar við tölum um aðgang að auðlind verðum við að bera hana saman við aðrar auðlindir. Það er tilhneiging til að líta alltaf á fisk sem rosalegt sértilfelli, sem hann er ekki nema að því leytinu til að þetta er mikilvægur atvinnuvegur fyrir okkur. Ef fyrirtæki óskaði eftir að fá að taka grýti úr einhverri námu yrði að borga fyrir þá efnistöku samkvæmt gjaldskrá. Ekki yrði hægt að semja um það og það yrði ekki pólitískur slagur um það hverju sinni. Við hljótum að geta nálgast það að fólk borgi fyrir auðlindina með eðlilegum hætti. En svo er það spurningin: Hvað er eðlilegt gjald? Þrætan snýst alltaf um það. Auðvitað getum við ákveðið það pólitískt og hægt er að reikna það fram og til baka með alls konar formúlum inn í ráðuneyti. En það mun aldrei vera jafn nákvæmt og rétt samkvæmt raunverulegu getunni og ef markaður hefði ákveðið það. Ég er því alltaf hrifnari af því þegar við erum að tala um gjöld sem hægt er að búa til einhvers konar samkeppni um að við sækjum þangað, en þarna erum við komin út í svolítið víðari pælingar. Þegar við tölum um úthlutanir líkt og þær sem hafa verið gerðar má ekki ganga út frá því að öllu verði hleypt í háaloft. Það var vísað í fræðigrein áðan þar sem talað er um að fyrning af einhverju tagi myndi uppræta eigið fé fyrirtækjanna. Það er eingöngu rétt ef fyrirtækin geta [[Forseti hringir.]]ekki fengið meira af þeim potti sem þau eru búnir að skila af sér með því að hafa aðgang að honum, annaðhvort á markaði eða með einhvers konar endurúthlutun.
Herra forseti. Ég óskaði eftir því fyrr í dag að hæstv. forsætisráðherra yrði hér við umræðuna. Ég hafði fyllsta skilning á því að hún þyrfti að sinna embættiserindum sínum og halda boð eða vera viðstödd boð vegna mikilvægrar kvennaráðstefnu sem er verið að halda og sjálfsagt að verða við því. Það er hins vegar þannig að boðið er búið og síðan hitt að ég undirstrikaði það að ég hefði líka skilning á því að hún þyrfti ekki að koma hingað í salinn til að sitja og svara fyrirspurnum heldur myndi ég una því að hún myndi sitja við umræðu á morgun. Ég tel mikilvægt að fá það fram hvort ekki sé ljóst að forsætisráðherra verði viðstödd umræðuna á morgun, m.a. í ljósi þess sem umræðan hefur leitt í ljós. Það væri gott og mikilvægt [[Forseti hringir.]]að forystufólk Vinstri grænna kæmi og skýrði mál sitt, stefnu og sjónarmið í þessu mikilvæga máli og svaraði ákveðnum spurningum, því að mér finnst það kannski líka tala svolítið út og suður. Ég óska því eftir skýrum svörum frá forseta
Forseta er kunnugt um að forsætisráðherra vissi af því að áhugi væri á að eiga orðastað við hana, að hún kæmi hingað til umræðunnar. En forsætisráðherra hefur bæði í dag og næstu daga ákaflega þétta dagskrá út af nefndri kvennaráðstefnu. Hér eru allmargir erlendir þjóðhöfðingjar og tignir gestir sem hún er að sinna. Það yrði þá held ég að koma því þannig við að hún fengi tiltekinn tíma til að geta komið og svarað spurningum. Ég held að við getum ekki ætlast til þess við þessar aðstæður að forsætisráðherra sé hér, sem er ekki ráðherra málaflokksins og er ekki með þetta mál heldur er hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til staðar í umræðunni og formaður atvinnuveganefndar sem var með málið á sínu forræði í nefnd, þannig að það er langtsótt krafa að ætlast til þess að forsætisráðherra sé hér við alla umræðuna. En hana skortir ekki vilja til þess, eins og ég hygg að hún hafi almennt sýnt í störfum sínum að gera hvað hún getur til þess að vera við þingstörf hér ef óskað er eftir nærveru hennar. En ég veit þetta eftir samtal við forsætisráðherra undir kvöld, að hún er með mjög þétta dagskrá í dag og á morgun. En hún veit af því að áhugi er á að ræða við hana. Ég tel sem forseti að þar sem ekki er um fagráðherra og ráðherra málaflokksins að ræða þurfi það að vera vel rökstudd ef ætlast á til þess að forsætisráðherra sitji þessa umræðu.
Herra forseti. Ég virði þetta og tek undir að mikilvægt er að hæstv. forsætisráðherra sinni embættiserindum sínum og það er vel. Hitt er það að hér kom innlegg frá hæstv. forsætisráðherra fyrr í dag sem ég tel rétt og mikilvægt að verði skýrt, af því að það eru eiginlega að berast nýjar upplýsingar, að mínu mati, inn í þetta, að Vinstri græn vilja ekki að farin sé sáttaleið í þessu mikilvæga máli. Ég held að við þurfum að fara yfir það. Það er alveg ljóst að hæstv. forsætisráðherra gefur ekki mikið fyrir leiðir til samvinnu og sátta. Það þarf að fá betri útskýringu á því. Líka ekki síður …
Eru þetta viðeigandi ummæli að forsætisráðherra fjarstöddum undir liðnum fundarstjórn forseta?
Hæstv. forseti. Nei, ég er að reyna …
Hv. þingmaður er hér í bullandi pólitík og er að ræða um fjarstaddan stjórnmálamann og notar til þess fundarstjórn forseta.
Það er ágætt að fá þá þetta fordæmi. Ég er að reyna að útskýra af hverju ég tel mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra - ég er búin að undirstrika það að ég sýni allan skilning á að hæstv. forsætisráðherra sinni embættisskyldum sínum. Ég er ekki að fetta fingur út í það. Það sem ég er að biðja um er að hæstv. forsætisráðherra verði einmitt gefinn tiltekinn tími, og ég fagna því ef það verður, á morgun. Ef það verður hins vegar ekki óska ég eftir því að tekin verði afstaða til þess á morgun að fresta umræðu þar til að forsætisráðherra getur verið hér og svarað spurningum.
Forseti mun hafa samband við forsætisráðherra og kanna hvaða möguleika hún hefur á því að vera hér við umræðuna á morgun.
Virðulegur forseti. Ég verð bara að lýsa furðu minni á þessari kröfu frá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, formanni Viðreisnar og sem var líka fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, og hefur núna, bæði í umræðunni um veiðigjöldin og í þingsályktunartillögu um hvalveiðar, bæði mál sem heyra undir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, óskað eftir öðrum ráðherra, og í báðum tilfellum forsætisráðherra. Mér finnst þetta mjög sérstakt, virðulegur forseti. Ég held að allir þingmenn ættu að vera ánægðir með hversu góð mæting er hér í þingsal og góð þátttaka í þessum málefnalegu umræðum. Formaður atvinnuveganefndar, hv. þingmaður, hefur verið góður þátttakandi, svo og hæstv. ráðherra sem hefur verið viðstaddur og tekið þátt í umræðunni. Ég held að best færi á því, virðulegur forseti, að við héldum áfram þessari góðu umræðu sem átt hefur sér stað hérna í kvöld og reyndum að ná að grynnka svolítið vel á mælendaskránni.
Hér verður fundað fram undir miðnætti, svo fremi sem einhverjir fáist til þess að tala í kvöld en á því er skortur á köflum, að því er virðist.
Virðulegur forseti. Ég ætlaði svo sem ekki að blanda mér í þetta en hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir kveikti í mér, því að það er ekkert nýtt að kallað sé eftir því að forystumenn stjórnmálaflokka séu í þingsal við hin ólíklegustu mál. Hægt er að finna dæmi um það, held ég, í öllum flokkum. Hér hafa menn staðið og heimtað hinn og þennan í salinn. Ég hugsa að meira segja sé hægt að finna dæmi um slíkt í flokki hæstv. forsætisráðherra að þess hafi verið krafist að ráðherra sem var úti í bæ eða jafnvel erlendis drifi sig heim til að vera í þessum sal. [[Gripið fram í.]]Ég skil ekki þær athugasemdir sem hafa komið fram, ég verð að segja það. Það er ekkert óeðlilegt, líka miðað við umræðuefni dagsins, að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir fari fram á þetta. Ég skil ekki svona taugaveiklun.
Herra forseti. Ég vil höggva í sama knérunn og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson. Mér finnst nákvæmlega ekkert óeðlilegt við það að óska eftir því að hæstv. forsætisráðherra sé viðstaddur umræðu um veiðigjöld, forsætisráðherra ríkisstjórnar sem talar um aukið samráð og samvinnu við Alþingi og eflingu þess, svo að hægt sé að spyrja hana hvaða skoðun hún hafi á því að málinu hafi verið þröngvað í gegnum Alþingi án samráðs í samráðsgáttinni og tekið út í ósætti, hvaða skoðun hún hafi á veiðigjaldafrumvarpinu, auðlindarentunni, eða svo á að heita, af nýtingu á sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Að láta setja ofan í sig af forseta í miðri ræðu vegna þess að hann hefur ímugust á því hvernig þingmenn tala - ég fer að hætta að trúa því að við höfum hér forseta allra þingmanna.
Forseti þakkar hlýleg orð.
Virðulegur forseti. Hér var rætt um að styrkja Alþingi. Hvað erum við að ræða í dag? Við erum ekki að ræða frumvarp sjávarútvegsráðherra um veiðigjöld, við erum að ræða breytingartillögu meiri hluta Alþingis, þ.e. atvinnuveganefndar fyrst og fremst. Frumvarpið hefur ekkert breyst frá því að það kom fram fyrir tveimur mánuðum. Frumvarpið sjálft hefur ekkert breyst, hv. þingmaður. Hins vegar kom breytingartillaga frá þinginu sem við erum að ræða. Það er það eina sem hefur breyst í málinu. Hæstv. forsætisráðherra hefur setið fyrir svörum í ansi mörgum fyrirspurnatímum síðan málið kom fram. Ég veit ekki til þess að hún hafi vikið sér undan því að svara spurningum um frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra um veiðigjöld, hafi stjórnarandstaðan haft spurningar til hæstv. forsætisráðherra. Mér finnst það einmitt ekki efla Alþingi að skulum ekki geta haldið áfram 2. umr. [[Forseti hringir.]]þar sem stærsta breytingin er breytingartillögur okkar sjálfra heldur þurfum að kalla til forsætisráðherra, [[Forseti hringir.]]svo að hún geti tjáð sig um það sem við erum að gera. [[Forseti hringir.]]Mér finnst það akkúrat þveröfugt við styrkingu Alþingis.
Virðulegur forseti. Við fjöllum hér um frumvarp til laga um veiðigjald og breytingartillögur. Við fjöllum um auðlindina okkar, eina dýrmætustu auðlind sem þjóðin á sameiginlega og hvernig við viljum helst nýta hana með sem skynsamlegustum hætti til hagsbóta fyrir okkur öll. Ég ætla í rauninni sem minnst að fjalla um þetta frumvarp því að við styðjum það ekki og teljum ekki hundrað í hættunni að við hægjum nú á okkur og hugsum þetta vel áður en við gripum til þess að halda áfram að hræra í þessum potti, með kannski örlítið öðrum hætti, hitastiginu breytt en litlu öðru. Ég kýs að ræða frekar um þá sýn sem við ættum að hafa að áliti Samfylkingar og hvernig við viljum vinna að því að bæta þetta kerfi, gera það sanngjarnara og réttlátara og hagkvæmt, búa útgerðum öruggt rekstrarumhverfi og fyrirsjáanleika og tryggja eins og hægt er í jafn sveiflukenndri atvinnugrein að hún skili góðri niðurstöðu á hverju einasta ári, eins og þessi grein hefur almennt gert mörg undanfarin ár. Herra forseti. Með lögum frá 1983 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands var kvóta úthlutað á fiskiskip á grundvelli veiðireynslu áranna á undan, áranna 1980–1983. Með lögum um stjórn fiskveiða frá árinu 1990 var síðan tilfærsla, leiga og sala aflaheimilda gefin frjáls. Þessi lagasetning breytti rekstrarforsendum sjávarútvegs í grundvallaratriðum. Með henni hófst nýtt skeið sem einkennst hefur af mikilli hagræðingu og samþjöppun veiða og vinnslu. Þannig hefur fyrirtækjum fækkað, öflugustu fyrirtækin hafa stækkað og arðsemi þeirra aukist til mikilla muna. Aukið svigrúm til fjárfestinga og tækniþróunar hefur bætt afköst fiskiskipa og fiskvinnslu og leitt til enn frekari samþjöppunar innan einstakra fyrirtækja og byggðarlaga. Þannig jókst hlutdeild tíu stærstu fyrirtækja í sjávarútvegi í heildaraflamarki úr 21% árið 1984 í t.d. 53% árið 2015. Á sama tímabili dróst löndun botnfisksafla að meðaltali saman um ríflega helming í 45 höfnum landsins en jókst um 75% í miklu færri höfnum eða 19 höfnum. Með þessum breytingum hefur beinum störfum við veiðar og vinnslu fækkað til muna. Árið 1984 voru tæp 6.000 ársverk í fiskveiðum og um 10.000 í vinnslu eða um 14% allra ársverka á landinu. Árið 2015 höfðu um 4.000 manns fiskveiðar og tæp 4.000 fiskiðnað að aðalstarfi eða samtals um 4% starfandi á Íslandi. Jafnframt hefur botnfisksvinnsla í vaxandi mæli færst á suðvesturhorn landsins í nánd við Keflavíkurflugvöll og Faxaflóahafnir. Aðalágreiningurinn um stjórn fiskveiða snýst ekki um aflamarkskerfið sjálft heldur eignarhaldið á auðlindum og gjald fyrir nýtingarréttinn. Þrátt fyrir stöðugan áróður öflugra aðila, þeirra sem vilja viðhalda því ígildi eignarhalds sem ríkir, hefur þeim ekki tekist að hagga þjóðinni frá andstöðu sinni gegn því. Í reynd hefur Alþingi í ríkum mæli látið framkvæmdarvaldinu eftir að móta þá stefnu sem gilt hefur fram að þessu. Höfum hugfast að það ákvæði um auðlindir sem þjóðin samþykkti að setja skuli í stjórnarskrána kveður á um jafnræði til nýtingar gegn fullu verði. Öllum má vera ljóst að það ígildi eignarhalds við úthlutun aflahlutdeildar sem nú gildir getur ekki farið saman við það ákvæði. Nú er kominn feikinóg reynsla af þeirri aðferð sem notuð er við álagningu veiðigjalda. Það er hrært áfram, eins og ég sagði áðan, í þessum sama potti og staðan sýnir eignarhaldsvandann í hnotskurn. Nýliðar borga fullt verð fyrir veiðiheimildir til kvótahafa. Í þorski er þetta kannski 170–190 kr. fyrir kíló fyrir þá sem eru kvótalitlir og þurfa að leigja sér kvóta. Ríkið bætir svo sínum auðlindagjöldum ofan á. Það eru kannski 20–30 kr. á kíló. Þetta fyrirkomulag lokar hreinlega aðganginum fyrir nýliðun. Vilji stjórnvöld fái hærri hluta arðsins til ríkisins loka þau enn frekar fyrir aðgang nýliða með þessari aðferð. Þetta er vítahringur sem kemur líka í veg fyrir að þróun geti orðið til eðlilegs endurgjalds af auðlindum. Með öðrum orðum, ríkið afhendir útgerðarmönnum séraðstöðu til að selja aðgang að atvinnugreininni. Þeir mæta á hafnarbakkann og innheimta fullt verð af nýliðum og kvótalitlum útgerðum. En þegar þessir sömu nýliðar og kvótalitlu útgerðarmenn koma að landi með afla sinn mætir ríkið og heimtar auðlindagjald. Þetta er brot á jafnræði milli þeirra sem vilja stunda útgerð og þeirra sem fyrir eru í greininni. Ástandið er óboðlegt gagnvart nýliðun og kvótalitlum útgerðum. Enn verra er þó að eigandinn sjálfur, þjóðin, fær heldur lítið fyrir sinn snúð og er nánast svikinn um það endurgjald sem innheimt er fyrir nýtinguna. Sátt í þessu mikla deilumáli um aðgang að verðmætustu auðlind þjóðarinnar getur aldrei orðið nema með því að aflétta þessum einkarétti og forgangi að aflaheimildum. Í stað þess þurfa að koma réttindi fyrir útgerðirnar sem tryggja útgerðum sem standa sig öruggan framtíðarrekstur. Breytingar á kerfinu verða að tryggja að fullu jafnræði verði komið á til aðgangs að veiðirétti, að eigandinn fái fullt verð fyrir hann og þar með ljúki öllum forgangi til nýtingar auðlindarinnar. Til þess að þau markmið náist með núgildandi aflahlutdeildar- og aflamarkskerfi og frjálsu framsali þeirra heimilda þarf ríkið fyrir hönd þjóðarinnar að taka þátt í þessum viðskiptum. Sú aðferð sem kynnt er í breytingartillögu okkar við frumvarp til laga um veiðigjald sem hér liggur fyrir, en er ekki útfærð í smáatriðum, rímar vel við megináherslur okkar í Samfylkingunni sem við höfum talað fyrir mörg undanfarin ár. Í þeirri sýn felst breyting á eðli aflahlutdeilda þannig að þær rýrni alltaf um 5% á ári - þetta hefur komið fram í máli hv. þingmanna í kvöld - líka þær sem ríkið hefur selt eða látið af hendi. Þannig yrði í raun engu öðru breytt en eðli aflahlutdeilda, sem yrðu allar jafn gildar, og innheimta auðlindagjaldsins yrði þá eingöngu í þessu formi. Útgerðarmenn verðleggja þá sjálfir aðganginn á hverjum tíma en geta haldið áfram viðskiptum og óbreyttu fyrirkomulagi að öðru leyti. Þeir þurfa að sækja sér 5% árlega á markaðinn, annaðhvort frá ríkinu eða öðrum aðilum í útgerð, til að viðhalda óbreyttum réttindum. Þessi leið leysir eignarhaldsvandann á einfaldan hátt en raskar í engu aflamarkskerfinu eða öðrum reglum sem gilda í sjávarútvegi. Aflamarkskerfið er einnig vel hægt að halda áfram að þróa þó að eignarhaldsvandinn yrði leystur til frambúðar með fyrningu aflahlutdeilda. Með þessari leið væri því komið fyrirkomulag sem gæti staðið til framtíðar. Skynsamlegt væri að bjóða aflahlutdeildirnar til sölu með stöðugu framboði á opnum markaði en láta útgerðarmenn um önnur viðskipti. Með þessu fyrirkomulagi yrðu það útgerðarmenn sjálfir sem ákvæðu verð langtímaveiðiréttar en að sjálfsögðu féllu önnur gjöld á útgerðina niður um leið og tekjur ríkissjóðs yrðu tryggðar með nýjum hætti. Með þessari aðferð breytist veiðigjaldið í endurgjald fyrir langtímaveiðirétt. Skoða þarf sérstaklega þá leið við innheimtu þess að útgerðarmenn greiði fyrir afnotin í formi aflagjalds sem innheimt yrði eftir löndun aflans. Helsti kostur þess að fara þessa leið er að með henni yrði eignarhaldsvandinn leystur á einfaldan hátt og ekki þyrfti aðlögun að kerfinu sjálfu en þjóðin fengið eðlilegt og sanngjarnt endurgjald fyrir nýtingarréttinn sem réðist af afkomu útgerðarinnar. Engin vandkvæði yrðu á að setja hið skýra og afdráttarlausa ákvæði um þjóðareign á auðlindum, sem þjóðin hefur staðfest, í stjórnarskrána. Stjórnarskráin er til. Fólkið í landinu hefur búið til stjórnarskrá, við eigum bara eftir að samþykkja hana. Í umræðum genginna ára hafa þeir sem vilja viðhalda forgangi að aflaheimildum rekið mjög harðan áróður gegn öllum leiðum af því tagi sem hér er fjallað um og nánast talað um landráð. Varðmenn kerfisins ganga eins langt og mögulegt er til þess að gera þær raddir sem vilja breytingar í þessa veru tortryggilegar. Fullyrðingar um að sjávarútvegsfyrirtækin færu á hausinn hafa enga innstæðu vegna þess að útgerðarmenn sjálfir munu verðmeta veiðiréttinn. Staðhæfingar um að stórútgerðin muni enn frekar soga til sín veiðirétt eru afar ólíklegar. Í fyrsta lagi vegna þess að í núgildandi kerfi hafa stórútgerðirnar einmitt verið að gera það. Í öðru lagi vegna þess að með þessari aðferð kemur veiðiréttur stöðugt inn á markaðinn frá stórútgerðinni. Í þriðja lagi opnast möguleiki á svæðisbundnum útboðum til að styrkja útgerðir og byggðarlög. Í fjórða lagi ætti að nýta auðlindagjöldin að hluta til að styrkja sjávarbyggðir. Það er eðlilegt að ráðstöfun auðlindagjaldanna hafi farveg í gegnum auðlindasjóð sem má hafa margþætt hlutverk, ekki bara gagnvart sjávarútvegi heldur gagnvart öllum okkar auðlindum, bæði til sjós og lands, í hafinu og því sem er hugsanlega á hafsbotni, eða jafnvel undir yfirborði hafsbotns. Með reglum sem setja þarf um slíkan sjóð verður að tryggja möguleika til að treysta sjávarútvegsbyggðir sérstaklega. Herra forseti. Aðlögun útgerða að þessu fyrirkomulagi ætti ekki að vera erfið miðað við þau áföll og sveiflur sem útgerðir hafa þurft að glíma við í gegnum tíðina, að teknu tilliti til þess að útgerðarmenn sjálfir verðleggja veiðiréttinn. Þeim sem hér stendur er umhugað um að byggðir um landið séu lífvænlegar og sjálfbærar. Það vantar talsvert upp á að sjávarútvegurinn geti talist uppfylla þau markmið. Hann er almennt fjárhagslega vel settur. Umhverfisþátturinn er í brennidepli og sjávarútvegur hefur staðið sig afar vel bæði hvað varðar loftslagsmál og nýtingu á eldsneyti og hann hefur bætt sinn skipaflota og staðið vel að samstarfi um að ganga varlega um auðlindina. Þær alvarlegu afleiðingar sem greinin hefur leitt af sér varðandi hina félagslegu þætti úti á landi, búsetuskilyrði og afkomu fólks sem horfir jafnvel á spriklandi og lifandi fiskinn skammt undan landi án þess að eiga möguleika til að sækja í auðlindina, eru óásættanlegar. Þessu verðum við að hnika til og breyta. Sá sem hér stendur óttast það að komandi kynslóðir muni horfa kindarlega til þessa tíma sem við lifum núna með þetta í huga. Það er dapurlegt að verða vitni að því hvernig öllum tillögum og útfærðum hugmyndum hefur verið tekið, tillögum til breytinga og aukins réttlætis og sanngirni í kerfinu. A.m.k. þrisvar hefur Samfylkingin lagt fram þingsályktunartillögu um að viðbótarþorskkvóti, sem er hrein viðbót í kerfið og útgerðarmenn hafa sannarlega ekki nokkurt tilkall til, verði boðinn út til þess að markaðurinn fái að þreifa á því hvers virði fiskurinn er. Markaðurinn, sem einhver hefði nú álitið að helstu varðmenn kerfisins hefðu trú á og treystu til að marka sporin. Beinast liggur við að nota tilboð og tilboðsmarkaði þegar kvóta tiltekinnar fisktegundar er útdeilt eða viðbótartonnum samkvæmt tillögum Hafrannsóknastofnunar. Ólíklegt er að sátt náist um upphæð veiðigjalds fyrr en það verður ákvarðað á þessum forsendum, markaðslegum forsendum. Útgerðin ákvarðar sjálf það gjald sem hún telur sér fært að greiða fyrir aðgang að auðlindinni, svo einfalt er það, með tilboðum á markaði. Það kemur líka í veg fyrir brask með kvótann. Einnig styrkir tilboðsleiðin rekstrarumhverfi sjávarútvegsins til lengri tíma vegna þess að duttlungar stjórnmálamanna ráða ekki með ófyrirséðum breytingum frá einu kjörtímabili til annars. Nú getur aflögufær útgerð sem fær úthlutað kvóta stungið fullu veiðigjaldi í eigin vasa með því að selja og leigja kvóta til þriðja aðila án þess að hið opinbera, eigandinn, hafi nokkuð um það að segja. Herra forseti. Við í Samfylkingunni hefðum auðvitað kosið að sú ríkisstjórn sem átti stuttan stans við stjórnvölinn fyrir nokkrum mánuðum hefði lagst á árarnar með okkur af fullum þunga. Að hún hefði lýst yfir hreinum stuðningi við okkar markmið. En það tókst ekki. Koma tímar, koma ráð. Þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sýslaði þó við ýmislegt afbragðsgott þann stutta tíma sem henni var gefinn í ráðuneytinu. Hún skipaði m.a. starfshóp undir verkstjórn Þórodds Bjarnasonar prófessors um endurskoðun á framtíðarskipan byggðakvóta þar sem viðraðar voru ýmsar mjög áhugaverðar tillögur, m.a. að skapaður yrði sveigjanleiki í ráðstöfun byggðakvóta til að mæta aðstæðum á hverjum stað sem stuðlað gæti, hugsanlega, að fjölbreyttari lausnum á vanda minni sjávarbyggða, þar með talið uppbyggingu annarrar atvinnustarfsemi ef ekki væru lengur taldar forsendur fyrir sjávarútvegi eða til að ýta undir frekari fjölbreytni í störfum á svæðinu. Að þessu eru menn raunar þegar farnir að huga í mínu kjördæmi. Þeir sakna möguleika til þess að geta söðlað um og róið á önnur mið - í óeiginlegri merkingu. Því miður hefur efni þessarar skýrslu ekki fengið þá umfjöllun sem það á skilið en skýrslan stendur fyrir sínu. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra. Þær tillögur sem hér liggja fyrir um frumvarp um veiðigjald teljum við ganga of skammt. Okkur finnst ástæða til að við opnum þetta meira og gefum okkur betri tíma, förum að vinna betur í þá átt sem ég nefndi, með markaðinn sem þjón en ekki sem húsbónda.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hann fór vel yfir stefnu síns flokks og ég tel mikilvægt að halda því til haga að þótt um sé að ræða þrjá flokka sem standa sameiginlega að breytingartillögu hefur hver flokkur ákveðnar áherslur sem eru ólíkar. Þess vegna er svo áhugavert að fylgjast með því hvernig stjórnarflokkarnir taka þessari sameiginlegu viðleitni okkar til að sameinast um þau atriði sem við höfum talið ákveðinn samhljóm um, þ.e. að ná samstöðu um að gjaldið fyrir afnot af okkar sameiginlegu auðlind sé tímabundið - sem er lykilatriði til að undirstrika sameign þjóðarinnar - og síðan hitt að fara í uppbyggingarsjóð. Við getum alveg farið í alls konar útfærslu en þetta er alla vega viðleitni til að reyna að ná meiri samstöðu um þessa mikilvægu atvinnugrein. Hér í dag hafa komið fram eðlilegar athugasemdir, m.a. frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins - það getur verið að það sé bara einn frá Sjálfstæðisflokknum búinn að tala, hv. þm. Óli Björn Kárason - ákveðnar efasemdir um að einungis eigi að leggja auðlindagjald á eina atvinnugrein. Ég vil taka undir það grunnprinsipp sem kom fram í niðurstöðu auðlindagjaldsnefndarinnar frá árinu 2000, að leggja ætti auðlindagjald á allar atvinnugreinar en að það þyrfti líka að byrja og þá á sjávarútveginum. Ég spyr hvort hv. þingmaður sé sammála mér í því að þessi nálgun eigi að vera almenn, að fyrir notkun á sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar eigi að greiða auðlindagjald. Og hvort hann geti verið sammála mér um að ekki sé óeðlilegt að við byrjum á sjávarútveginum en í 1. gr. fiskveiðistjórnarlaga segir að fiskimiðin séu sameign þjóðarinnar. Er ekki ósköp eðlilegt að byrja þar sem sérstakt lagaákvæði er um auðlindarétt þjóðarinnar að fiskimiðunum?
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir andsvarið. Við erum lítil þjóð, við þurfum á öllu okkar að halda. Flestir kvarta undan háum sköttum, fjölskyldur og fyrirtæki. Síðan er það nú þannig að þeir hinir sömu vilja mikla þjónustu. Við þurfum að afla tekna til þess að verða við ákalli og væntingum um góða opinbera þjónustu. Við eigum auðlindir, sameiginlega. Þeirra eigum við að njóta sameiginlega líka. Fiskveiðiauðlindin er auðvitað sú dýrmætasta og hún er einstök. Við eigum líka fleiri auðlindir. Við eigum heitt vatn, kalt vatn og við eigum vatnsréttindasvæði, sjóréttindasvæði, sem við höfum ekki komið okkur saman um hvernig við eigum að starfrækja, þ.e. laxeldi. Það er farið að vinna kalkþörunga af hafsbotni fyrir vestan. Það er auðlind sem við þurfum að nýta. Við þurfum að skapa okkur almennilega auðlindastefnu þannig að þjóðin hafi af þessu sameiginlegan ábata. Hvort við ættum að byrja á sjávarútvegi? Það er auðvitað grein sem er mjög stöðug. Við erum að fjalla um það og erum meira og minna sammála um að eðlilegt sé að greiða eitthvað fyrir það að hafa aðgang að auðlindinni. Menn eru nú komnir á það stig. Það heyrist minna núna frá útgerðarmönnum um að þeir eigi þessa auðlind. Það eru ekkert mörg misseri síðan við heyrðum að okkur kæmi þetta ekkert við. [[Forseti hringir.]] Ég tel að það sé hægur vandi að byrja þarna.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar sem mér fannst vera skýrt. Við erum sammála um að greiða eigi afgjald fyrir sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála því að sjávarútvegurinn sé gríðarlega mikilvæg atvinnugrein, allra mikilvægasta atvinnugreinin hér á Íslandi. Við erum með meiri framleiðni í sjávarútvegi en í öllum öðrum atvinnugreinum. Það kemur ekki síst til vegna þess að kerfið í heild sinni er mjög sterkt og öflugt. Við höfum komið upp kvótakerfi, við erum með sjálfbærar fiskveiðar, ábyrgar fiskveiðar. Við erum með framsal aflaheimilda sem hefur haft mikla þýðingu, að vissu leyti sársaukafulla þýðingu fyrir ákveðin landsvæði landsins. Á móti kemur að þjóðhagsleg hagkvæmni veiðanna hefur verið gríðarlega mikil og leitt af sér skynsamlega fjárfestingu - eða getu til að fjárfesta í greininni. Ég held að það skipti gríðarlega miklu máli fyrir okkur og alla landsmenn að hafa þannig grein. Það skiptir máli að atvinnugreinin sem slík búi við ákveðinn fyrirsjáanleika. Fram hefur komið af hálfu Sjálfstæðisflokksins að ótímabundinn réttur sé eðlilegur. Að mínu mat er þá verið að sneiða fram hjá því grundvallarprinsippi að um sé að ræða sameign þjóðarinnar. Með því að segja að rétturinn sé ótímabundinn er óvissan - og það eru vond skilaboð út í greinina - fyrir greinina gríðarlega mikil. Eins og þingmenn Sjálfstæðisflokksins sögðu hér í dag getur þingið á einu augabragði kúvent öllu kerfinu. Er hv. þingmaður sammála mér um að sú nálgun sem við höfum, um tímabundna samninga í 20 ár, veiti meiri fyrirsjáanleika og stöðugleika fyrir útgerðina en felst í ótímabundnum samningum? Ég er þá ekki að tala um samfélagslega óréttlætið [[Forseti hringir.]]sem snýr að ótímabundnum samningum heldur einfaldlega því sem snýr að útgerðinni sjálfri og þeirri óvissu sem fylgir slíku.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir andsvarið og þakka henni sérstaklega fyrir að vekja athygli á hversu frábæra atvinnugrein við erum með, hversu framsækin og öflug hún er. Það er gulls ígildi og við megum ekki gera lítið úr því. Þetta er frábær atvinnugrein, svo frábær að það nær ekki nokkurri átt. Ég er undrandi á því, eins frábærar og þessar hugmyndir eru sem við erum með, að þessir frábæru útgerðarmenn skuli ekki hoppa á þær. [[Gripið fram í.]] Það er verið að tryggja þeim fyrirsjáanleika og öryggi í rekstri, ég segi ekki um aldur og ævi en um mjög langa framtíð. Því þetta bara endurtekur sig. En gjaldið er þetta, 5%, og hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson tiltók það áðan. Er þetta nokkuð óyfirstíganlegt? Ef menn fá í staðinn þennan fyrirsjáanleika og rekstraröryggi? Ég held að menn ættu nú að skoða þetta dálítið vel. En auðlindagjöld? Þessi krafa verður háværari og ekki bara á Íslandi, hún þykir orðið sjálfsögð í öllum löndum. Auðvitað er þetta misjafnt hvað varðar sjávarútveginn. En varðandi aðrar auðlindir sem þjóðir eiga - sumar eiga töluvert mikið af auðlindum, við eigum ekkert mjög margar auðlindir - þarf að nýta auðlindirnar sem best í allra þágu.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir alveg ágæta ræðu. Mér leikur forvitni á að vita hvort hv. þingmaður viti hvort þær miklu tillögur sem hann fór yfir í ræðu sinni, sem mig minnir endilega að hann hafi sagt vera hugmyndir Samfylkingarinnar um fiskveiðistjórnarkerfið, hafi verið metnar af sérfræðingum, þá á ég t.d. við af sérfræðingum sem starfa á sviði fjármála, bankamála, með tilliti til þess hvort þær myndu hafa áhrif á lánskjör, rekstur, fjármögnun sjávarútvegsfyrirtækja ef þær næðu fram að ganga. Hefur þingmaðurinn vitneskju um að tillögurnar hafi verið rannsakaðar, metnar, af til að mynda endurskoðunarskrifstofum sem sýsla með rekstur og fjármál slíkra fyrirtækja daginn út og daginn inn? Ég minnist þess 2010 þegar sáttanefndin okkar var að störfum að þá var svipuð hugmynd skoðuð þótt það væri kannski ekki akkúrat þessi hugmynd. Ef ég man rétt var niðurstaðan sú að menn yrðu að fara mjög varlega í þetta, þótt ekki væri nema bara út af því fyrirkomulagi sem við erum með í dag varðandi það hvernig þessi fyrirtæki fjármagna sig, hvernig þau reka sig, hvernig þau sækja lán og annað. Stutta spurningin er: Hafa tillögurnar verið metnar af sérfræðingum hvað varðar rekstur og framtíðarhorfur þessara fyrirtækja? Síðan langar mig spyrja þingmanninn, af því að Ísland býr yfir alveg fullt af auðlindum, margs konar auðlindum: Er þingmaðurinn sammála því sem hefur komið betur og betur fram í kvöld, að það sé sérstakt að taka sjávarútveginn eingöngu út þegar við tölum um afnotagjald, eða hvað við köllum það, gjald fyrir afnot af auðlindum? Mætti hugsanlega og væri það kannski réttlátt og rétt að skoða einnig aðrar auðlindir?
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir spurningarnar. Ég er svo mikið barn á þessum vettvangi að ég þekki það ekki gjörla. Ég gef mér þó og þykist muna að þetta hafi verið metið og tekið til skoðunar á einhverju stigi í fjármögnunarkerfinu. Ég vil þó ekki fullyrða neitt um það. Ég held að mat manna á þessu kerfi hafi ekki verið mjög jákvætt á þeim tíma. Það var á þeim tíma þar sem menn sögðu bara: Ég á þetta, ég má þetta, og að mest af verðmætunum væri fólgið í fiskveiðiheimildunum. En við segjum: Ef útgerðir hafa tryggingu fyrir því að hafa aðgang að heimildum um 20 ára skeið - sem er eðlilegur fyrningartími skipa, eða hvað? - ætti það að vera ansi ágætt. En ég þori ekki að fullyrða um þetta. Varðandi það hvort þetta ætti ekki að gilda um allar auðlindir er ég algjörlega á þeirri skoðun. Við þurfum að mynda okkur umgjörð um allar auðlindir okkar. Það er eðlilegt að þjóðin hafi af þeim sameiginlegan ábata með skýrum hætti. Þetta eru bara venjuleg viðskipti með verðmæti, sjávarútvegurinn, fiskurinn. Við eigum heitt vatn, eins og ég nefndi áðan, við eigum kalt vatn. Við eigum auðlindir nokkuð víða sem við eigum að nýta okkur til hagsældar sameiginlega.
Virðulegur forseti. Við þurfum að spyrja okkur nokkurra spurninga þegar kemur að auðlindanýtingunni. Í fyrsta lagi: Hvað eru auðlindir? Ef við erum sammála um það þurfum við að spyrja okkur: Ætlum við að innheimta notkunargjald fyrir auðlindirnar? Ef við erum sammála um það þurfum við að koma okkur niður á hvernig við gerum það. Ef við förum þá leið þurfum við að velta fyrir okkur hversu hátt gjaldið eigi að vera. Við verðum að passa okkur á því, hvort sem það er sjávarútvegur eða rekstur á bókabúð eða hvað sem það er, að ef við innheimtum of mikla skatta eða gjöld, sama hvað þetta heitir, getum við lent á þeim stað að við tökum hvatann úr greininni, úr rekstrinum, til að endurnýja sig, fjárfesta, ráða starfsfólk, til nýsköpunar o.s.frv. Ég tel t.d. að það tryggingagjald sem við erum með í dag sé of hátt. Ég held að nær væri að lækka það og breyta því. Þannig yrði hvati í fyrirtækjunum til að ráða fleira starfsfólk og mögulega fjárfesta eitthvað meira. Það sama má segja um auðlindagjaldið, það má ekki vera of hátt. Margt bendir til þess að það gjald sem á að leggja á sé of hátt t.d. fyrir þá sem stunda botnfisksveiðar og -vinnslu. Við hljótum að velta fyrir okkur hvernig stillum gjaldið af. Hv. þingmaður sagði í ræðunni, ef ég tók rétt eftir, að það ætti að borga eðlilegt og sanngjarnt gjald. Þá er mjög freistandi að spyrja, og ég er kannski að koma þingmanninum í klípu, ég veit það ekki: Hvað er eðlilegt og sanngjarnt gjald? Hvað er sanngjarnt að greiða fyrir aðgang að auðlind? Er það tíkall á einhverja stærð? Eru það 200 kr.? Hvað er sanngjarnt gjald? Þegar á hólminn er komið hljótum við alltaf að þurfa að sjá til þess að þeir sem nota auðlindina geti notað hana áfram, eins og hv. þingmaður var að tala um, að þeir geti fjárfest og búið til ný tækifæri. Ég hef áhyggjur af hliðargreinum sjávarútvegsins. Ég hef áhyggjur af öllum litlu og stóru fyrirtækjunum sem eru t.d. í Hafnarfirði, Garðabæ, Kópavogi og fleiri stöðum á höfuðborgarsvæðinu, sem eru að framleiða, búa til verðmæti vegna þess að þau njóta góðs af sterkum sjávarútvegi.
Ég þakka þetta andsvar. Hvað er eðlilegt gjald? Það er það sem menn spyrja sig gjarnan að. Er eðlilegt gjald ekki það sem þú og ég eða markaðurinn er reiðubúinn að greiða? Þess vegna leggjum við til að markaðurinn verði látinn prófa hvað menn eru tilbúnir að greiða fyrir fisk, sem dæmi. Ég er alveg sammála hv. þingmanni þegar hann segir að það sé svolítill línudans hvað gjaldtakan má vera mikil. Þegar við ræðum um 5% er það afar hóflegt að áliti þess sem hér stendur. Ég held að við getum hins vegar ekki komið því í kring nema með samningum. Við þurfum að reyna að sannfæra útgerðarmenn um að það sé hin besta kjarabót sem þeir kæmust í að gera nýtt samkomulag við þjóðina um að fá aðgang að auðlindinni á þennan hátt. Það voru fleiri atriði sem hv. þingmaður nefndi, til að mynda stoðgreinar við útgerð sem skipta höfuðmáli. Ég hef áhyggjur af þeim stoðgreinum sem voru einu sinni öflugar í kjördæmi mínu, t.d. vestur á Ísafirði, en eru nú skugginn af sjálfum sér eftir að útgerðin hvarf. Það er hinn félagslegi veikleiki í þessu annars sjálfbæra kerfi sem er mjög gott, þeir voru að breyta.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um veiðigjald, auðlindagjald, og breytingartillögur sem komið hafa fram. Sá sem hér stendur mælti fyrir áliti 1. minni hluta atvinnuveganefndar á dögunum. Í álitinu kom fram sú skoðun 1. minni hlutans um nauðsyn þess að gjaldtakan í sjávarútvegi tengist betur afkomu. Ég er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að við ákvörðun veiðigjalda sé horft til stærðar útgerða og litlar og meðalstórar útgerðir njóti þrepaskipts afsláttar. Rökin fyrir því að ívilna smærri útgerðum eru mörg. Minni útgerðir lúta öðrum lögmálum en stærri. Má þar nefna að þær útgerðir eru yfirleitt bundnar við að nota eina tegund veiðarfæris og oft er kostnaður við að sækja afla vegna ytri aðstæðna eins og veðurs og fleira og eru tekjur sveiflukenndar vegna fyrrgreindra ástæðna. Þarna er átt við báta í krókaaflamarkskerfi. Það er staðreynd að innan þess flokks, krókaútgerðar, eru líka stórútgerðir. Margir í þeim útgerðarflokki eru komnir með um og yfir 2.000 tonna kvóta og eru með um 85% af krókaaflahlutdeild. Þetta hefur þróast í þá átt eftir að því var breytt að bátar allt að 30 tonnum gætu verið í því kerfi. Þá sáu margir sér leik á borði sem áttu það mikið undir sér að þeir gátu farið að fjárfesta í veiðiheimildunum og fóru að gera út meira í krókaaflamarki. Þeim finnst núna ósanngjarnt, mörgum hverjum, að þeir séu að borga sama gjald og þeir sem eru í aflamarkinu þar sem menn geta valið á milli veiðarfæra eftir því hvernig árar, hvernig fiskast hverju sinni. Bátar í krókaaflamarkskerfinu verða eingöngu að veiða á króka og mest er veitt á línu. Bara svo ég komi því að. Þar eru menn farnir að banka á dyr að fá að veiða á fleiri veiðarfæri. Mig langar að koma nokkrum tölulegum staðreyndum á framfæri. Samkvæmt úttekt Deloitte á rekstri sjávarútvegsfélaga á Austurlandi, Grindavík, Vestmannaeyjum, Snæfellsnesi og Vestfjörðum kemur fram að tekjur hafa dregist saman á bilinu 2–8% og EBITDA um 16–43%. Mestur var samdrátturinn hjá þeim félögum sem stunda bolfiskveiðar. Þetta segir okkur m.a. að sjávarútvegsfyrirtæki sem stunda veiðar eða veiðar og vinnslu á bolfiski hafa lent í miklum samdrætti. Veiðigjöld árið 2017 voru 74% af hagnaði sjávarútvegsfyrirtækja á Snæfellsnesi og Vestfjörðum. Í Grindavík voru þau tæp 83% af hagnaði. Sú þróun sem hefur verið undanfarin ár, að útgerðum fækki og til verði útgerðarrisar, er þróun sem ég get ómögulega sætt mig við. Það er nú einu sinni þannig að útgerðin er undirstaða margra byggðarlaga og hefur það viðgengist að mikil samþjöppun hefur verið í greininni og mun það hafa margvísleg slæm áhrif á byggðir landsins. Það er öllum ljóst að stórútgerðir munu alltaf eiga auðveldara með að takast á við veiðigjöld en hinar smærri. Það gæti auðveldlega gerst að innan fárra ára ráði hér örfáar stórar útgerðir yfir stærstum hluta veiðiheimilda. Ég hef á stundum talað um það í ræðum og riti að stórútgerðin hafi það mikið rými að þær eigi ekki bara mikinn kvóta í bolfiski heldur eru þær nánast með allan kvótann í uppsjávartegundum og eins í karfa, bæði djúpkarfa og öðrum karfa, sem er náttúrlega bara veiddur í troll. Þær útgerðir eru oft með, ef maður getur sagt á slæmri íslensku, meiri „buffer“ til að mæta misjöfnum aðstæðum í greininni og það gerir stórútgerðina þar af leiðandi hæfari hvað það varðar. Árið 2000 skilaði svokölluð auðlindanefnd, sem kosin var af Alþingi, af sér álitsgerð. Hlutverk nefndarinnar var að fjalla um auðlindir sem eru eða kynnu að vera þjóðareign. Það eru m.a. öll verðmæti í sjó og á hafsbotni innan efnahagslögsögu, svo og í almenningum, afréttum og öðrum óbyggðum löndum utan heimalanda, námur í jörð, orka í rennandi vatni og jarðhita. Taldi nefndin brýnt að mótuð yrði samræmd stefna til að stjórna nýtingu náttúruauðlinda Íslands sem skapaði heilsteyptan lagaramma um hlutverk og ábyrgð ríkisins á ráðstöfun og nýtingu náttúruauðlinda. Og ég spyr: Er sanngjarnt að ein auðlind sé skattlögð umfram aðrar? Vil ég þá vitna til þess sem hefur komið fram hérna áður, að sá sem hér stendur mælti fyrir þingsályktunartillögum um að farið yrði yfir greiningu auðlinda og um auðlindir og auðlindagjöld. Það myndi koma meiri ró á þessa umræðu um auðlindagjöld ef við víkkuðum svolítið út umræðuna um þá hlið, skattlagningu eða auðlindagjald. Mönnum verður tíðrætt um tilurð þessa auðlindagjalds. Það eru allir sammála um að síðan kvótinn var settur á 1983 breyttist hagur útgerðarinnar úr því að vera í fanginu á hinu opinbera yfir í að útgerðin varð sjálfbær. Nánast allir eru sammála um það. Það hefur komið fram í gestakomum til hv. atvinnuveganefndar og man ég sérstaklega eftir þegar gestir komu frá sveitarfélögum á Vesturlandi og höfðu með sér m.a. línurit sem sýndi að það er vegna fiskveiðistjórnarkerfisins sem hægt er að taka auðlindagjald. Ef við færum í gagngerar breytingar á kerfinu gef ég mér það, og margir fleiri, að þá væri ekki uppi sú staða að hægt væri að taka gjöld, auðlindagjöld. Ég er bara svo sannfærður í því. Eins og ég kom að í andsvari áðan þá hef ég ekki komið með breytingartillögu við þetta frumvarp vegna þess að mér finnst frumvarpið vera skref í rétta átt. Ég hefði viljað sjá, eins og ég sagði áðan í ræðunni, að það hefði verið þrepaskiptur afsláttur og/eða að útgerðarflokkar yrðu teknir hver fyrir sig eftir einhverjum aðferðum og gjald sett á hvern og einn miðað við þann útreikning sem hver og einn myndi fá. Það myndi sýna rétta mynd af afkomu hvers útgerðarflokks fyrir sig. Ég hef þá trú að þetta skref sem er tekið núna sé skref í rétta átt og síðan getum við tekið upp þessa umræðu í framtíðinni. Þess vegna lagði ég ekki fram breytingartillögu. Ég hef fengið það núna á mig í fjölmiðlum að ég sé talsmaður stórútgerðarinnar, talsmaður LÍÚ eða SFS eða ég veit ekki hvað og hvað. Ég er bara talsmaður allra útgerða á Íslandsmiðum, það er nú bara þannig. Ég hef sagt það að mér finnst að öll veiðarfæri eigi rétt á sér og það á að vera grundvöllur til þess að öll veiðarfæri og allir útgerðarflokkar geti starfað við strendur Íslands. Mér finnst kvótakerfið alveg geta boðið upp á það. En það hefur einhvern veginn þróast þannig í gegnum árin, með neikvæðri umræðu um þetta blessaða kerfi, að litlir aðilar og margir meðalstórir, mest minni útgerðir og þeir sem nenna ekki að standa í þessari óvissu, hafa séð sér þann kost vænstan að selja sig út úr kerfinu. Þeir hafa hugsað sem svo: Það er þá betra að losna frá þessu og geta komist með „money in the pocket“, afsakið, frú forseti, fremur en að standa í þessu stappi og sjá ekki neitt inn í framtíðina hvernig þessu muni reiða af og hvort ríkið ætli að leysa þetta bara til sín aftur eins og var hér fyrir 1983 og þar fram eftir götunum. Veiðigjöldin komust á 2012, eða sem sagt það gjald sem við erum núna að vinna með að betrumbæta eða hvernig sem menn líta á það. Það kemur upp sú staða, sérstaklega núna þetta árið þegar við erum að borga veiðigjöld fyrir afkomu ársins 2015/2016, það var mjög gott ár, en það er mjög magurt ár núna og krónan búin að vera sterk og veiðigjaldið er hátt og þess vegna eru menn óhressir með þetta veiðigjald. Það er svona dropinn sem fyllir mælinn í því að hægt sé að gera út í hinum ýmsu útgerðarflokkum. Það er þess vegna sem mönnum finnst þetta of hátt veiðigjald. Ég veit um útgerð sem t.d. er með 200 millj. kr. í EBITDA á síðasta ári. Hún borgar 85 milljónir í veiðigjöld. Í þessu landslagi sem útgerð stendur í dag, þeim veruleika, segir það sig sjálft að það gengur ekki upp. Ef við gerum ekkert í málinu kemur þessi staða alltaf upp aftur. Talandi um að veiðigjöldin hafi verið lækkuð þá eru þau lækkuð út af þeim forsendum sem útreikningarnir gefa til kynna. Það er bara staðreynd í mínum huga. Það er engin ákvörðun um að lækka veiðigjöld. Það er ekki minn skilningur. Ég sé að tími minn er að líða og ég hef komið flestu að sem ég ætlaði að ræða um. Ég átti ekki von á því að komast að fyrr en á morgun þannig að ég var ekki búinn að smíða ræðuna út í öll horn en ég held ég sé búinn að koma flestu að sem ég ætlaði að fjalla um og þessi umræða á eftir að halda áfram. Það er alveg á hreinu. Ég kemst einhvern tíma síðar að.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst athyglisvert þegar hann ræddi þrepaskiptan afslátt. Fyrir tveimur, þremur þingum spurði ég fjármálaráðherra, minnir mig, frekar en sjávarútvegsráðherra, hvernig staðan yrði á veiðigjöldunum ef þau yrðu þrepaskipt þannig að ekkert álag væri greitt fyrir fyrstu 3.000 tonna þorskígildin en svo færi það stighækkandi eftir því hve mörg þorskígildin væru og hvaða afslátt væri þá hægt að gefa, ef við myndum nota gróðann af svona þrepaskiptu kerfi hvað það væru þá margar útgerðir sem myndu borga veiðigjald. Svarið? Ég vil hvetja hv. þingmann til að kíkja á það. Ég hef ekki tíma til að fara yfir svarið af því að það eru svo margir sem ætla í andsvör að ég fæ bara eina mínútu. En ég vil spyrja hv. þingmann hvort honum lítist ekki vel á þrepaskipt álag, eða vilji skoða það, alveg eins og þrepaskiptan afslátt.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Ég er í sjálfu sér alveg opinn fyrir því að skoða hvort tveggja sem þingmaðurinn nefndi. Það sem ég er að fjalla um og var að reyna að koma að í ræðunni er að útgerðarflokkarnir eru svo ólíkir að við verðum að bregðast einhvern veginn við. En þessir afslættir og t.d. 10% álag í uppsjávargeiranum, 10% afsláttur á frystitogurum og annað slíkt segir mér að sú aðferð er gölluð og bregðast þarf við með plástrum, eins og ég hef orðað það. En ég er alveg til í að skoða hvort tveggja. Ég ætla ekki að láta mig hanka mig á því að ég sé algerlega sammála því en ég er opinn fyrir því að skoða það. Það er alveg á kristaltæru.
Frú forseti. Svarið sem ég fékk þegar ég spurði um stærðarálag og langaði að vita ef við legðum álagið á þá sem væru með mesta kvótann og græddu mest, ef svo má segja, og gætum þá fengið aukamilljarða hvort við gætum hreinlega notað þá til að gefa smærri útgerðum afslátt. Ég spurði hverjir myndu greiða veiðigjaldið ef við hefðum það svona og svarið var að af 1.140 greiðendum árið 2014–2015 yrðu 1.120 gjaldfrjálsir. Mér finnst svolítið spennandi ef menn vilja ekki útboð á aflaheimildum að við horfum frekar til þrepaskipts gjalds. Ég spurði árin á eftir hvernig þetta myndi standa ef við legðum 50% álag á yfir 4.000 tonn og svarið var að það álag myndu 22 fyrirtæki greiða sem væru með 72% af öllum kvótanum. Mér finnst það líka spennandi. Við eigum útfærslu og skoðun á svo mörgum leiðum til að ná inn auknum tekjum af þeim sem sannarlega skila mjög miklum arði. En þær tillögur sem við erum að ræða fjalla um afslátt fyrir þá allra minnstu og stórútgerðin, sem malar gull, fær að njóta þess. Ef menn vilja ekki útboð á aflaheimildum eigum við að horfa á þetta út frá stærðinni og stærðarhagkvæmninni og að þeir eigi að borga hærra veiðigjald. Það gæti unnið gegn samþjöppun í leiðinni. Hvað segir hv. þingmaður um það?
Hæstv. forseti. Það er allrar athygli vert sem þingmaðurinn kemur með, bæði spurningar og svör. Það er kannski spurning þegar þingmaðurinn fékk þessar tölur hvort þær forsendur hafi verið verið á bak við þær - þetta eru ansi fá fyrirtækin sem myndu borga - að fyrirtækin væru aflögufær til að halda áfram rekstri. Það hefur kannski ekki fylgt sögunni. Það er ekki endilega samhengi á milli upphæðar arðgreiðslna og þess sem hægt er að borga í auðlindagjald. Stærstu útgerðirnar, sumar hverjar, eru með rekstur erlendis og þá koma arðgreiðslur í samhengi við það og annað slíkt. En mér finnst þetta mjög athyglisvert og er spenntur að skoða það nánar.
Frú forseti. Ég ætlaði reyndar að fara í mjög svipaða átt og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir. Fyrirtæki eru auðvitað í aðeins misjafnri stöðu eftir starfsemi, hvað varðar annars vegar hagræðingu í rekstri sínum og hins vegar ýmsa aðra þætti. Það er vel þekkt að stór fyrirtæki eiga það til að stækka hraðar en minni fyrirtæki í eðlilegu árferði. Þetta ýtir undir það að misskiptingin milli stærstu og minnstu fyrirtækjanna verður meiri, nema eitthvað sé gert til að sporna við henni. Það hafa komið tillögur, t.d. núna rétt áðan, um að vera með einhvers konar þrepaskiptingu á veiðigjöldunum. En það er ástæða til að spyrja hvort væri hægt með einhverjum hætti að laga þá galla í kerfinu sem valda því að stærri fyrirtækin séu með eitthvað meira en rekstrarhagræðingu sem geri þeim kleift að stækka umfram minni fyrirtækin. Ég velti því fyrir mér, þar sem hv. þingmaður er með mjög langa reynslu af sjómennsku, hvort hann geti bent á einhver dæmi þess, ekki endilega í fiskveiðistjórnarkerfinu sem slíku - en jafnvel þar - heldur annars staðar líka í rekstri útgerða þar sem eru einhverjir þættir sem valda því að þessi misskipting er til staðar. Ég held að með réttu væri kannski eðlilegra að fara ekki út í einhvers konar þrepaskiptingu og að fyrirtæki borguðu [[Forseti hringir.]]bara jafn mikið fyrir hvert kíló af veiddum fiski. En auðvitað eru slíkar hugmyndir jákvæðar ef maður gengur út frá því að ekki sé hægt að laga þetta með öðrum hætti.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Það er þannig að stærðarhagkvæmni skiptir miklu máli. Það er auðveldara fyrir stór fyrirtæki að stækka meira. En svo eru líka margar útgerðir og örugglega mörg fyrirtæki þannig að þau kæra sig ekkert um að verða stór, þau vilja bara geta komist af. Ég er t.d. með mitt fyrirtæki sem er bara svona lítið fjölskyldufyrirtæki. Þó að ég sé stór útgerðarmaður er það vegna þess að ég er nærri tvær metrar. En að allir borgi jafnt fyrir aðgang að auðlindinni? Það hefur náttúrlega verið rætt mikið í þessari umræðu. Ég er ekki sammála því, hreinlega á þeim forsendum sem ég hef rakið, að það er misjafnt hvernig fyrirtæki eru samansett. Það kemur rekstri hvers og eins fyrirtækis ekkert við, hvort hann er slæmur að góður, heldur er aðstaðan þannig að þau hafa ekki það bolmagn að geta borgað meira en þeir stóru, þó að einhverjir útreikningar sýni annað, sem ég er ekki endilega viss um að ég trúi alveg út í ystu æsar. En eins og ég skil spurningu þingmannsins er ég ekki sammála því að allir eigi að greiða jafnt. Og fyrst minnst var á þrepaskiptingu er það svona nauðvörn í þessu annars gallaða frumvarpi. Það er þess vegna sem ég kom með þessa tillögu.
Frú forseti. Ég er svo sem ekki á móti þrepaskiptingu. Mér finnst hún vera ágæt hugmynd. En mér finnst samt alltaf áhugavert að líta til þess hvort það séu ekki einhverjir aðrir þættir sem ýta og kynda undir misskiptingu sem væri hægt að laga á einfaldan hátt. Og nú vil ég fullyrða að það finnist ekki sá stjórnmálamaður sem talar ekki jákvætt um lítil og meðalstór fyrirtæki og nauðsyn þess að hlúa vel að þeim, alla vega fyrir kosningar. En þar er einmitt sá staður - eða eins og hv. þingmaður benti réttilega á að sum fyrirtæki vilja ekki verða stór. Það vilja ekki allir sigra heiminn. Það vilja sumir bara eiga í sig og á. Þegar er búið að stilla upp gjöldum, og ég hef rakið það nýlega í greinum, að búið er að færa til rosalega mikið álag yfir á smærri aðila með því að hækka alltaf gjöld á móti svokölluðum lægri sköttum, þannig að þarna einhvers staðar mætti hugsanlega hjálpa fyrirtækjum af smærri gerðinni að komast [[Forseti hringir.]]lífs af.
Hæstv. forseti. Ég er ekki alveg viss um að ég hafi náð öllu sem hv. þingmaður sagði. En við erum þó sammála um að við viljum að allar stærðir, allir útgerðarflokkar, nái að lifa af. En það sem ég hef áhyggjur af, eins og ég hef margoft sagt áður, er að með þessu áframhaldi, óbreyttu, að því gefnu að þær breytingartillögur fari í gegn sem meiri hlutinn er með, þá er þar samt sú breyting að þetta er skref í rétta átt. En ég er eftir sem áður áhyggjufullur yfir því að samþjöppunin haldi áfram. Þar liggja áhyggjur mínar.
Frú forseti. Þetta er áhugaverð umræða og mig langar aðeins að ræða starfsskilyrði. Hv. þingmaður talaði um að allir útgerðarflokkar ættu að lifa af. Það mætti þá ganga lengra og spyrja hvort honum finnist eðlilegt að miða skilyrðin við það að öll fyrirtæki, ævinlega, geti alltaf lifað af og hvort aðrar atvinnugreinar búi við slík skilyrði. Ættu lítil byggingarfyrirtæki t.d. að borga hálfvirði fyrir lóð á meðan stór borga fullt verð? Við sem unnum t.d. við hönnun þurftum að bjóða í verk því að það er takmörkuð auðlind. Finnst þingmanninum að gilda eigi einhver allt önnur lögmál um þessa atvinnugrein en aðrar? Getur verið að það myndaðist jákvæður hvati ef útgerðarmenn þyrftu að keppa dálítið um takmörkuð gæði? Gæti verið að það yki nýliðun í greininni? Þá gef ég mér auðvitað að við finnum leiðir til að styðja við þau byggðarlög sem eru kannski háð þessu að einhverju leyti, en ekki útgerðarmennina sjálfa. Það eru byggðarlögin sem skipta máli. Það getur ekki verið markmiðið að tryggja einni atvinnugrein þannig aðstæður að útilokað sé að nokkuð geti gerst. Þannig er það ekki í neinum öðrum rekstri. Telur hann ekki að tímabundnir samningar, eins og breytingartillagan kveður á um, séu jákvætt skref til að tryggja útgerðinni þann fyrirsjáanleika sem hefur skort á?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er ekki að tala um að það eigi að halda lífinu í einhverjum fyrirtækjum sem stunda vonlausan rekstur eða neitt svoleiðis, heldur meina ég að útgerðarflokkar eru mjög misjafnir og misjafnt hvernig hægt er að reikna það út hjá hverjum útgerðarflokki. Það eru mjög fáir t.d. sem greiða sér arðgreiðslur. Menn lifa bara af laununum sem þeir hafa í minni og meðalstórum fyrirtækjum, mörgum hverjum. Það fylgir þeim fyrirtækjum viss byggðafesta og það er það sem ég hef talað fyrir. Ég er ekki að tala um að það eigi að hjálpa fyrirtækjum sem eru ekki í góðum rekstri, ef ég hef skilið spurningu þingmannsins rétt. Ef á að fara að hjálpa byggðarlögum þá eru það útgerðarmennirnir á hverjum stað sem sækja fiskinn út í sjó. Hvort kemur á undan þar, hænan eða eggið? Á því er svolítið erfitt að átta sig. En þeir fiska sem róa, það er bara þannig. Byggðarlagið sjálft nær ekki að fiska, það eru menn á bátum sem gera það.
Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi einmitt verið að lýsa hinu hefðbundna íslenska fyrirtæki, líka þeim sem eru á landi, þegar hann talaði um að þetta væri bara heiðarlegur rekstur þar sem menn rétt næðu að borga sér laun og greiddu sér engan arð. Það er gömul saga og ný. En varðandi byggðafestu er fullt af aðgerðum sem við nýtum til að halda byggðum á lífi í gegnum útgerð. Við erum með byggðakvóta, við erum með alls konar tilfærslur. Þær geta alveg átt rétt á sér. En finnst þingmanninum ekki alveg jafn áhugavert að skoða, í stað þess að alltaf sé verið að dæla í útgerðarmenn til að halda uppi byggð á viðkomandi stöðum, hvort ekki væri betra fyrir sveitarfélögin að fá þessa peninga og geta þá kannski þróað annars konar atvinnulíf? Það að er ekki víst að það henti öllum litlum stöðum á landi að lifa [[Forseti hringir.]]sams konar lífi og var gert árið 1900.
Hæstv. forseti. Það er alveg laukrétt. Það eru breyttir tímar og breyttar forsendur. Fyrst þingmaðurinn kom inn á þann vinkil þá hef ég hef aldrei verið hrifinn af byggðakvótanum, ég segi það hér og nú. Hann hefur yfirleitt bara verið til að rífast út af. Hann hefur ekkert endilega hjálpað byggðarlögunum sem slíkum heldur verið uppbót fyrir eitthvað, minni kvóta eða eitthvað svoleiðis. En ég er alveg sammála því að við eigum að horfa til þess að hjálpa „brothættum byggðum“ við að horfa til nýrra tækifæra. Ég er farinn að sjá það sem nýr þingmaður að sú umræða er að breytast vítt og breytt úti um landið, menn eru farnir að tala um stöðuna og hvað sé hægt að gera í framtíðinni í stað þess að horfa í baksýnisspegilinn og á horfinn kvóta t.d. [[Forseti hringir.]]Ég er alveg sammála þingmanninum þarna.
Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að benda á þessar sérkennilegu aðstæður sem hér eru að skapast. Hér er farið fram á að við þingum fram á nótt til að geta átt málefnalega umræðu um þessi mikilvægu mál og þetta mikilvæga frumvarp. En ef maður horfir á mælendaskrána er eins og það hafi brostið á flótti hjá stjórnarliðum. Þau hrynja allt í einu af listanum, fyrst niður hann og svo út af honum, og skilja okkur ein hér eftir, fyrir utan hv. þingmann og formann atvinnuveganefndar. Mér finnst þetta bara dónaskapur og asnaskapur, ef ég má vera svo grófur. Ég held að við ættum þá kannski bara að miða umræðuna við eðlilegan vinnudag, ef stjórnarþingmenn ætla að leika þann leik að raða sér á mælendaskrá og hoppa svo af henni, svona til að geta setið frammi, étið kökur og hlegið.
Það hafa allmargir þingmenn ýmist tekið sig af mælendaskrá eða óskað eftir að vera færðir neðar og fram undir þetta hefur verið orðið við því en því eru líka takmörk sett hversu lengi má meðhöndla mælendaskránna þannig. Almennt gildir sú regla að menn eiga að vera viðstaddir ef þeir hafa skráð sig á mælendaskrá og tala þegar röðin er komin að þeim. Ef ekki, er þeim réttast að falla frá orðinu.
Herra forseti. Ég vildi impra á nákvæmlega þessu atriði sem hv. þm. Logi Már Einarsson kom inn á. Þetta er svolítið sérstakt. Það er krafa um að vera til miðnættis, ekki það að maður víli það fyrir sér, maður þekkir það og hæstv. forseti þekkir það líka að vera hér fram eftir. Ég er ekki að mæla því bót. Það er ekki til fyrirmyndar og sérstaklega ekki þegar fólkið sem krefst þess að fundir séu fram eftir færir sig síðan alltaf neðar og neðar á mælendaskrá. Ég vil vekja athygli á því að það er bara einn hv. þingmaður frá Vinstri grænum búinn að tala, einn frá Sjálfstæðisflokknum, enginn frá Framsókn. Hvar er stjórnin í þessari umræðu? Hvar er stjórnin til þess að svara fyrir m.a. algera kúvendingu, m.a. Framsóknarmanna, í því að gera tímabundna samninga? Ég velti því fyrir mér fyrst hv. þingmenn í stjórnarliðinu treysta sér ekki til að vera hér fram á miðnætti til að taka þátt í umræðu og færa sig alltaf neðar og neðar, hvort hæstv. forseti væri ekki bara að gera meiri hlutanum [[Forseti hringir.]]svolítið gagn með því að fresta fundi þar til fólkið treystir sér til að koma hér í ræðu.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað. Tilvera okkar varaþingmanna er undarlegt ferðalag og ég hafði nú búist við því að hápunktur þeirrar tilveru væri einmitt að horfa á hv. þm. Kolbein Óttarsson Proppé flytja þrusuræðu þar sem hann myndi færa rök fyrir eindregnum stuðningi sínum við þetta frumvarp sem hefur svo berlega komið fram í fjölmiðlum. Ég hef satt að segja dáðst að þeirri ástríðu sem þar hefur verið. En nú hef ég verið rændur þeirri gleði og verð því að bíða betri tíma, annaðhvort fylgjast með í sjónvarpi eða bara alls ekki, því að þingmaðurinn virðist horfinn alfarið af mælendaskrá. Ég velti fyrir mér: Hvaða náttúruafl er það sem hefur valdið feimni hjá hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé? Hvaða náttúruafl gerir að verkum að hann fyllist einhverri feimni og kýs að koma ekki upp og tala? Ég spyr að því. Ég býst nú ekki við að forseta hafi svörin en ég sakna þess [[Forseti hringir.]]að geta ekki átt hér samræður og orðastað við hv. þingmann. [[Gripið fram í: Það skil ég vel …]]
Herra forseti. Það hefur verið undarlegt að fylgjast með mælendaskránni í kvöld þar sem stjórnarþingmenn flýja unnvörpum annaðhvort niður listann eða út af honum. Ég tek undir með þeim sem segja að það séu ákveðin vonbrigði að geta ekki tekið þátt í samtölum og spurt hv. stjórnarþingmenn út í stuðning þeirra við frumvarpið. Það er líka mjög bagalegt fyrir fólk sem horfir á mælendaskrána og reiknar út sirka hvenær það á að detta inn í ræður þegar menn fara í stórum stíl út af listanum. Auðvitað getur eitthvað komið upp á, fólk þarf að hlaupa heim af því að einhver er með gubbupest heima eða það þarf eitthvað að græja og gera. En magnflótti eins og hefur átt sér stað í kvöld er undarlegur og kallar fram spurningar.
Herra forseti. Mér reiknast til að tveir hv. stjórnarþingmenn hafi tekið til máls í þessum umræðum. Þó var mælendaskráin talsvert lengri í dag þegar óskað var eftir lengri þingfundi til að gera rúm fyrir þessa umræðu. Við því var orðið án athugasemda vegna þess að við í stjórnarandstöðunni hlökkuðum einmitt til að eiga í samskiptum við hv. þingmenn stjórnarinnar um breytingartillögur þeirra. Nógu hafa þeir verið duglegir við að skora okkur á hólm hvað varðar okkar breytingartillögur og kannski kominn tími á að ræða þeirra eigin. En þess í stað eigum við ein að manna þennan kvöldfund sem stjórnin fór fram á. Þetta þykja mér mjög sorgleg vinnubrögð, herra forseti, og ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna hv. þingmenn hafa ekki áhuga á að ræða við okkur um veiðigjöld. Þeir hafa mjög mikinn áhuga á breytingartillögunum okkar en mér þykir leitt að sjá að þeir hafa ekki áhuga á að [[Forseti hringir.]]ræða við okkur um sínar breytingartillögur og sitt frumvarp í þessum sal. Mér þykir það mjög leitt.
Herra forseti. Mig langar til að upplýsa forseta um það að eftir að hafa horft á mælendaskrárflakkið í allt kvöld er ég eiginlega kominn með hugmynd að nýju forriti sem ég get kannski smíðað sem fylgist með öllu þessu mælendaskrárflakki og telur saman hverjir eru mestu mælendaskrárflakkararnir. Ég held að það gæti orðið nokkuð fróðlegt.
Það hljóta að vera gagnlegar upplýsingar.
Já, klárlega. Mig grunar að það sé nokkuð sterk fylgni milli þess að menn flakki um mælendaskrá og að fólk vilji síður taka þátt í umræðunni af einhverjum ástæðum, kannski eins og við höfum séð í kvöld að fulltrúar stjórnarmeirihlutans veigra sér við því að vera á mælendaskrá í kvöld. Ég veit ekki alveg af hverju en þetta eru þó fróðlegar upplýsingar. Við ættum auðvitað að sækja í þær. Þangað til held ég að það ætti að senda út leitarhópa til að finna alla þessa horfnu þingmenn.
Herra forseti. Nú er það að koma í ljós sem maður óttaðist, að mikil þreyta myndi sækja að hv. þingmönnum þegar þeim er ætlað að vera hér að störfum langan vinnudag. Ég held að flestir hv. þingmenn hafi mætt á milli kl. 8 og 9 til starfa, til að sinna nefndastörfum og öðrum mikilvægum störfum. Nú er að koma í ljós að það er komin talsverð þreyta í mannskapinn sem sýnir að svona kvöldfundir eru óráð. Ég er reyndar aðallega hissa á því að þreytan virðist vera svolítið lagskipt, þ.e. stjórnarþingmenn virðast hafa heldur minna úthald en stjórnarandstaðan. Ég veit ekki alveg hverju það sætir en ég skil vel að fólk sé þreytt og vilji hætta við að halda ræður hér [[Forseti hringir.]]seint og sumar hverjar ekki nógu vel undirbúnar vegna þess að það er svo mikill hraði á mælendaskránni að sá sem hélt að hann ætti að tala eftir þrjá, fjóra klukkutíma þarf allt í einu að standa uppi í pontu og flytja sína ræðu. En ég skil vel að stjórnarliðið sé þreytt.
Hæstv. forseti. Það er svo sem ekkert nýtt að mælendaskrá sé löng, ekki síst í stóru máli eins og hér um ræðir, máli sem flestir hafa skoðun á. Það er heldur ekkert nýtt að einhverjar breytingar séu á mælendaskránni. Það sem hefur hins vegar vakið athygli mína í kvöld er að óvenjumikið er um hreyfingu eða tilfærslur hjá þingmönnum sem eru í húsi. Auðvitað er það þannig að menn setja sig á mælendaskrá og sjá að þeir komast ekki að fyrr en daginn eftir, eða eitthvað svoleiðis, og þá fara þeir eðlilega að sinna öðru. Nú hefur hins vegar borið þannig við að búið er að vera mikið fjör við kökuborðið frammi hjá þingmönnum stjórnarliða en minna fjör í þingsal og jafnvel hafa þingmenn sem hafa verið á mælendaskrá einbeitt sér að kökunum frekar en að vera hér í ræðum, virðulegur forseti. Við hljótum að reikna með því að morgundagurinn verði útúrfullur af stjórnarliðum að tala um þetta merkilega mál. [[Forseti hringir.]]Ég skil hv. þm. Pawel vel að vera ósáttur við að missa af ræðu félaga Kolbeins Óttarssonar Proppés, sem ég hlakka hins vegar mikið til að heyra.
Forseti vill segja áður en næsta umferð hefst að hann er að því leyti til sammála því sem hér kemur fram, að það verður að setja við því skorður hversu mikið er hringlað með mælendaskrá. Forsetar hafa almennt verið liprir gagnvart því að færa menn aðeins til ef þannig stendur á hjá þeim en það er augljóst mál að það getur farið í hreint óefni ef of mikil brögð verða að slíku. Þannig að frá og með þessum hvatningarræðum mun forseti verða stífari á því að gera ekki breytingar á mælendaskrá. Það bar á þessu við 2. umr. um fjárlög og þetta ágerist í þessari umræðu um veiðigjöld og nokkurn veginn nóg komið. Héðan í frá verður mjög stíft aðhald að því að mælendaskráin sé eins og hún er uppsett frá byrjun. En það hefur þó það í för með sér sem þingmenn vita, að þeir verða að vera á staðnum ella hverfa þeir af mælendaskrá.
Herra forseti. Ég vil stinga því að forseta að hann segi þetta gott í kvöld. Það sé nóg komið af bulli um mælendaskrá eða þá að hleypa hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé að, hann situr í salnum. Hann er tilbúinn. Ég er tilbúin til að gefa honum eftir mitt pláss sem ég á núna í annarri ræðu minni. En ég held að það væri bara sanngjarnt og góð hugmynd, herra forseti, að við létum þetta gott heita. Klukkan er að verða 20 mínútur, eða 17 mínútur, gengin í 12 og við eigum öll að mæta snemma í fyrramálið. Ég á t.d. eftir að keyra Reykjanesbrautina og mér þætti bara ágætt að hætta núna. Og ég fengi að byrja umræðuna á morgun með annarri ræðu minni.
Forseti hyggst halda sig við áform dagsins, að funda fram til miðnættis en þó þannig að ekki verði hafin ný ræða eftir miðnætti.
Virðulegur forseti. Ég verð nú að segja að ég er pínulítið hugsi. Ég kann einfaldlega ekki við að hv. stjórnarandstæðingar hópist að því að taka mig sem eitthvert mál - þeim finnst þetta kannski sniðugt og fyndið, ég upplifi þetta sem hópárás á mig. Mér finnst þetta einstaklega ómerkilegt af hv. stjórnarandstæðingum. Það er látið eins og ég sé hér einhver tilfinningalaus skrípalingur sem sé bara hægt að taka í einhverju pólitísku karpi. Það kemur hv. stjórnarandstæðingum, afsakið, ekkert við hvort ég tek til máls í þessari umræðu eða ekki. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, ég er ekki á mælendaskrá. Það er bara einfaldlega þannig. Það er minn réttur; alveg eins og það er minn réttur að tala er það líka minn réttur að ákveða að tala ekki. Ég ætla að biðja hv. þingmenn í sínu pólitíska karpi hér að vera ekki að taka einn samþingmann [[Forseti hringir.]]sinn fyrir eins og þeir hafa gert hér, hver á fætur öðrum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að gefa mér loks orðið en töluvert er síðan ég óskaði eftir því að taka til máls, töluvert langt á undan hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé. Mér þykir mjög leitt að heyra hversu persónulega hann tekur þessu en ég heyrði ekki betur en að flestir væru að vísa til mun fleiri hv. þingmanna en hans. Það voru fleiri en einn og fleiri en tveir sem voru hér í salnum og voru á mælendaskrá þegar þeir tóku sig af henni, sem ég tel mjög athugunarvert. Ég fagna því að forseti ætli að bregðast við á þann hátt að ekki verði hægt að fikta meira í mælendaskránni. En ég tek þó undir með hv. þm. Oddnýju Harðardóttur og segi: Það er bara allt of seint í rassinn gripið. Það er alveg kostulegt að fylgjast með mælendaskránni í kvöld og hvernig stjórnarþingmenn hafa hrokkið af henni. Því væri eðlilegast að ljúka fundi núna og gefa stjórnarþingmönnum tækifæri til að undirbúa ræður sínar á morgun svo að við gætum farið heim.
Forseti biður hv. 10. þm. Norðaust. velvirðingar en hvorki forseti né aðstoðarmaður tók eftir að hv. þingmaður hafði beðið um orðið.
Þið kinkuðuð bæði kolli.
Því miður, það var ekki skráð niður í öllu falli. Það hafa verið einhverjar misskildar höfuðhreyfingar. Það stendur að sjálfsögðu ekki annað til en að gefa þingmönnum orðið um fundarstjórn forseta í þeirri röð sem þeir biðja um það, eftir því sem okkur er framast unnt að taka það niður.
Herra forseti. Ég kom hingað upp til að ræða fjarvist ýmissa þingmanna af þessari mælendaskrá stjórnarmeirihlutans. Mér taldist til að átta hv. þingmenn stjórnarinnar hefðu færst neðar eða tekið sig út af mælendaskrá eins og hún lá fyrir fyrir ekkert svo löngu. Eins og ég sagði áðan hafa einungis tveir hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans tekið til máls í þessu máli eins og það leggur sig og það hefur verið til umræðu tvo þingfundadaga. Þetta er það sem við gerum athugasemdir við. Það lá það mikið á að klára þetta mál að við þurftum að taka til þess kvöldfund. En það var enginn áhugi á því að tala um þetta mál við okkur nema einmitt til að koma í andsvör við okkur en ekki veita okkur tækifæri á hinu sama. Það er nú allt samráðið sem er í gangi hér og það er það sem við erum að benda á hér. Þegar við horfum á þessar aðfarir, herra forseti, veltir maður fyrir sér hvort tilgangurinn með þessu sé að reyna að stöðva málið núna í skjóli nætur, hvort það sé tilgangurinn með þessum æfingum öllum saman, [[Forseti hringir.]]eða hvort hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans þori bara ekki í umræðu við stjórnarandstöðuna.
Herra forseti. Mig rámar í að hafa heyrt sögu af því að einhvern tímann í kringum 1980 hafi einhver forsetinn sem þá var verið eitthvað pirraður út í það að þingmenn mættu seint og illa aftur til þings eftir matarhlé. Hann kvartaði yfir því og nýtti sér svo forsetavald sitt til að taka mál á dagskrá sem var töluvert neðar á dagskránni, frumvarp um horfna menn. Mér fannst þetta nokkuð fyndið en mig langaði til að biðja hæstv. forseta um að nýta sér núna forsetavald sitt til að binda endi á þennan fund og leyfa okkur að taka upp þráðinn aftur á morgun þegar allir eru vel útsofnir, þegar þingmenn stjórnarinnar eru kannski mættir í meira mæli, orðnir hressir fyrir umræðurnar og jafnvel til í tuskið. Eins og staðan hefur verið í kvöld hefur þetta ekki [[Forseti hringir.]]endilega verið það besta sem Alþingi hefur upp á að bjóða.
Virðulegi forseti. Ég fagna yfirlýsingum forseta en eins og þessi vinnustaður er mér kær velti ég fyrir mér af hverju þetta þurfi að vera svona. Af hverju þarf þetta að vera svona? Hér er fullt af fólki sem hefur greinilega mjög miklar og sterkar skoðanir á málum, í báðar áttir, og það hefði verið hægt að bjóða fólkinu í landinu upp á talsvert betri og málefnalegri umræðu en þetta. Stjórnarliðar komu óðara í andsvör við framsögumann nefndarálits en t.d. þegar ég talaði var ekki sami áhuginn. Stjórnarandstaðan þarf svolítið að halda uppi umræðu í þeim málum. Ég held að það væri miklu betra ef við nýttum bara þann tíma sem við erum með hérna í húsinu til að rökræða hvert við annað. Ég held að það færi einfaldlega miklu betur á því. Svo tek ég undir ósk um að fresta fundi. Það er bagalegt ef menn undirbúa eina ræðu og eru tilbúnir með hana en þurfa síðan einhvern veginn að hripa niður eitthvað fleira vegna þess að mælendaskráin er ekki fyrirsjáanleg. [[Forseti hringir.]]Ég held að þessi ósk sé réttmæt og ég vil að forseti verði við henni.
Hæstv. forseti. Ég held að það sé ágætt að forseti fari yfir það hvernig þessari mælendaskrá er stýrt og hvaða reglur eru hafðar um hana. Ég held að það sé líka ágætt að ræða það við þingflokksformenn þegar þeir hittast næst. Ég er samt svolítið hissa, hæstv. forseti, á þeim orðum sem hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé viðhafði í þessum ræðustól, ekki síst vegna þess að sá ágæti þingmaður kemur úr flokki sem hefur líklega einna helst notað þetta púlt hér til að níða skóinn af öðrum þingmönnum og ráðherrum. Ég ætla að biðja hann að fara með þessa ræðu fyrst inn í sinn þingflokk. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt, ég mæli eindregið með því við forseta að hann geri hlé á fundi. Ekki að við í stjórnarandstöðu viljum ekki halda áfram að ræða þetta. Við viljum gjarnan fá að heyra frá fleirum í stjórninni. Ég verð að viðurkenna að um leið og það var ákveðin tilhlökkun eftir því að heyra ræður fleiri stjórnarþingmanna finnst mér heldur ekki gott ef fólki - þó að ég sé ekki sammála því, við erum hér að atyrða hvert annað - líður ekki vel hér. Þess vegna held ég að það væri vel til fundið að hæstv. forseti gerði einfaldlega hlé á þingfundi þar til á morgun þannig að við yrðum öll svolítið glaðari og blíðari hvert við annað. Sjálfri hefur mér ekkert alltaf liðið vel í þessum þingsal. Ef það er þannig með tiltekna þingmenn í stjórninni og úr stjórnarmeirihlutanum vil ég ekki að þeim [[Forseti hringir.]]líði þannig. Ég mæli með því að forseti geri hlé á fundi.
Herra forseti. Fyrst vil ég þakka fyrir hvað forseti tekur vel í þessar athugasemdir. En ég vil líka minna herra forseta á að í stjórnarsáttmálanum er talað um að auka vald þingsins og að í málum sem skipta þjóðina miklu máli til langrar framtíðar þurfi að viðhafa ný vinnubrögð, aukið samráð og umræður þvert á flokka. Nú var málið sem hér er til umræðu ekki borið fram þannig að það væri neitt samráð haft við okkur í stjórnarandstöðunni. Það fór ekki inn á samráðsgáttina. Stjórnarliðar ætla ekki að tala í málinu þó að þeir séu búnir að fara í andsvör við okkur. Ég held að forseta beri, til að halda uppi virðingu þingsins og virða stjórnarsáttmálann, að fresta þessari umræðu í dag og gefa mönnum tíma til að jafna sig fram á morgun.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir það umburðarlyndi sem mér hefur verið sýnt varðandi það að færa mig til á mælendaskrá. Ég reiknaði ekki með þessari lipurð. Ég var satt að segja ekki alveg undir það búinn í kvöld að koma svona tímanlega í ræðu, en það hrukku af skaftinu tveir eða þrír þingmenn. Ég hafði auðvitað væntingar um að þegar við færum að ræða hina nútímalegu og framsýnu stefnu okkar Samfylkingarinnar í þessum málaflokki fengjum við skoðanaskipti við stjórnarliðana, að þeir fengju kannski að sjá ljósið eða skimuðu eftir því og við fengjum fjörugar umræður, þó að ég vilji ekki lasta þær umræður sem við fengum. Þær voru gagnlegar og ég held að augu margra hafi opnast og þeir muni fylkja sér um stefnu okkar Samfylkingarmanna.
Herra forseti. Ég vil bara halda því til haga að ég er einn þeirra stjórnarþingmanna sem hafa tekið til máls og verið í andsvörum. Ég hef ekki forðast það, nema síður sé, og hugsanlega tek ég aftur til máls. Ég vek athygli á því, ef við gætum haldið áfram umræðunni, að hér bíða fimm stjórnarþingmenn af þeim níu sem efst eru á mælendaskrá. Fimm stjórnarþingmenn sem bíða eftir að fá að flytja sína ræðu. Allt tal um að stjórnarliðar, stjórnarþingmenn séu að forðast umræðuna á náttúrlega ekki, eins og stundum er, við rök að styðjast. Við skulum bara halda umræðunni áfram, herra forseti. Þá kannski kemur að því að við þingmenn ríkisstjórnarinnar fáum loksins að taka til máls og við klárum síðan umræðuna.
Herra forseti. Umræðan ber þess nokkur merki að það er komin svolítil þreyta í mannskapinn og menn hugsa kannski ekki alveg af þeim skýrleika sem þeim er eiginlegur. Hins vegar hafna ég því sem hv. þm. Óli Björn Kárason vekur athygli á, að það bíði spenntir stjórnarþingmenn eftir því að komast að. Ég geri að tillögu minni að stjórnarandstaðan hliðri til, með leyfi hæstv. forseta, og forseti færi stjórnarandstöðuþingmennina niður sem því nemur að þessir ágætu þingmenn komist strax í ræðustól og við höldum þá áfram þennan hálftíma sem eftir er. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Ég held að það væri góður bragur á því.
Herra forseti. Mig langar að nýta tækifærið og taka undir með hv. þm. Jóni Steindóri Valdimarssyni og leggja til að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, sem eru næstu þrír á mælendaskrá, óski eftir því að hæstv. forseti beygi aðeins reglu sína um að fikta ekki meira í mælendaskránni og færi þau neðar þannig að hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson geti flutt ræðu sína núna. Ég er alveg viss um að hv. stjórnarandstöðuþingmenn eru einnig tilbúnir til að hætta að ræða fundarstjórn forseta til að hleypa hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni í ræðustólinn. Annars ítreka ég þá skoðun mína og beiðni til forseta að hann hreinlega fresti þingfundi þannig að við getum haldið fersk áfram á morgun.
Virðulegi forseti. Ég var á mælendaskrá og eiginlega búin að bíða í tvo daga eftir að komast að. Það hefur gengið hálfilla. Það er kannski líka vegna þess að ég er mikil A-týpa, eiginlega bara AAA, mig vantar orku til að halda áfram þegar komið það er orðið svona framorðið. Mig vantar eiginlega þriðja orkupakkann til að geta tekið þátt í þessu. [[Hlátur í þingsal.]]En ræða mín þolir vel dagsljósið og ég ætla að bíða með hana þangað til á morgun.
Herra forseti. Það gleður mig að það lifnar yfir stjórnarandstöðuþingmönnum. Þeir eru greinilega tilbúnir að fara dálítið hressilega inn í nóttina. Við getum haldið umræðunni áfram fyrst þeir eru svona spenntir að heyra það sem við í ríkisstjórnarflokkunum höfum fram að færa í málinu. Það lifnar við og þeir sofna þá ekki yfir þeim ræðum, þannig að við hljótum að geta haldið töluvert inn í nóttina, herra forseti. Er það ekki? Ég legg það a.m.k. til.
Virðulegur forseti. Ég fagna þeirri tillögu hv. þm. Jóns Steindórs Valdimarssonar um að við gefum stjórnarliðum þeim sem eru reiðubúnir og vel undirbúnir fyrir ræðuhöld kost á að láta ljós sitt skína. En um leið og ég styð hæstv. forseta eindregið þegar hann segir að sennilega þurfi að taka þéttar á því þegar hv. þingmenn hafa skráð sig á mælendaskrá og eru svo ekki tiltækir þegar á reynir þá var eftir því sem ég best veit búið að gera samkomulag um að við ræddum hér til miðnættis og menn skráðu sig á mælendalista samkvæmt því.
Virðulegur forseti. Ég var að átta mig á því að ég skil ekki alveg hvort stjórnarandstaðan vill að menn færi sig niður á mælendaskrá eða ekki. Mér sýnist hv. stjórnarandstaðan í raun bara vilja ráða því hvað er að gerast hérna. Ekki bara vill [[Gripið fram í.]]- ef ég má ræða hér, hv. gjammari Logi Einarsson. Hún vill ekki bara að ráða því hverjir séu á mælendaskrá, neyða mig á mælendaskrá með einhverjum barnalegum frýjuorðum hér í pontu heldur líka ráða því hvenær fólk talar og taka dagskrárvaldið af forseta. Eigum við ekki að reyna að haga okkur hér eins og þjóðkjörnir þingmenn og fara eftir dagskrá sem liggur fyrir? Það kemur að þeim þingmönnum sem eru á mælendaskrá. Eigum við ekki bara að láta þetta halda hér áfram? Ég hef verið á mælendaskrá, ég hef verið verður færður niður af því að aðrir þyrftu við að komast upp fyrir mig. Síðast held ég að það hafi verið hv. þm. Logi Einarsson, væntanlega sem formaður flokks, sem fór upp fyrir mig. Mér fannst það bara eðlilegt. Það hefur líka verið komið til mín og sagt: Heyrðu, hér er enginn í húsi, þú þarft að fara á mælendaskrá og þá hef ég gert það. Ég [[Forseti hringir.]]styð það að forseti setji strangar reglur um að héðan í frá verði ekki hróflað við mælendaskrá, að menn skrái sig á hana og svo verði farið eftir henni. Þá falla menn einfaldlega af henni ef þeir eru ekki í húsi. Ég styð það heils hugar.
Forseti biður hv. þingmenn að gæta hófs í orðavali. Ekki verður tekið við frekari óskum um tilfærslur á mælendaskrá að svo stöddu. Forseti hyggst halda sig við áform sín um að hér verði fundað til miðnættis.
Herra forseti. Áður en ég hef ræðu mína vil ég segja að ég gerði þau mistök að halda að hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé hefði fært sig neðar á mælendaskrá, enda er hann búinn að vera inni á mælendaskrá nánast í allan dag og fram á kvöld. Ef ég hefði vitað að hv. þingmaður hefði tekið sig af mælendaskrá hefði ég auðvitað ekki, í góðmennsku minni, boðið honum mitt pláss. Þannig er nú það. Ég hlakka til að eiga orðastað við hv. þingmann. Ég vona að hann komi í andsvör við mig núna í þessari ræðu, sem er að vísu bara 10 mínútur þannig að ég þarf að fara að haska mér og byrja á henni. Herra forseti. Þjóðaratkvæðagreiðsla um efnisatriði nýrrar stjórnarskrár frá því í október árið 2012 leiddi í ljós afgerandi stuðning þjóðarinnar við ákvæði um ævarandi þjóðareign á náttúruauðlindum, að nýtingarrétti yrði úthlutað til ákveðins tíma gegn fullu gjaldi og með gagnsæjum og hlutlægum hætti. Fylgja þarf þeirri niðurstöðu eftir og innleiða heildstæða auðlindastefnu á forsendum sjálfbærrar þróunar þannig að þjóðin njóti arðsins af auðlindum sínum. Þess vegna vil ég taka heils hugar undir með þeim þingmönnum sem hafa talað um það hér í kvöld að ekki skuli horfa bara á veiðigjöld heldur á auðlindagjöld í heild sinni. Fyrr á þessu ári sendi ég fyrirspurn til fjármálaráðherra og spurði hann hvernig það yrði ef við myndum rukka orkufyrirtækin um gjöld með sama hætti og þeir gera í Noregi, hvað við fengjum þá í ríkissjóð. Svarið var að við fengjum 7 milljarða kr. Auðvitað er það þannig að við fáum arð af Landsvirkjun en ekki auðlindagjald af einkareknum virkjunum. Við ættum við að horfa til Noregs hvað þetta varðar. Það sem þeir gera í Noregi líka, þegar kemur að orkufyrirtækjunum, er að láta gjöldin renna til sveitarfélaganna en taka einnig sérstaklega tillit til þeirra sveitarfélaga þar sem eru verndaðir nýtingarkostir. Mér finnst þetta góð hugmynd og mér finnst að við ættum að líta til Noregs þegar við viljum bæta okkar stefnu í auðlindamálum. Herra forseti. Þegar við hönnum mikilvæg kerfi sem ætlað er að lifa til mjög langs tíma, svo sem við stjórn fiskveiða, er mjög mikilvægt að gætt sé að öllum þremur stoðum sjálfbærrar þróunar, þeirrar hagrænu, þeirrar umhverfislegu og þeirrar samfélagslegu. Það verður aldrei sátt um fiskveiðistjórn, hvorki gjaldtöku né stjórn á þessu kerfi, verðmætakerfi okkar sem skiptir svo miklu máli, nema við tökum tillit til allra þessara þátta. Það hefur komið svo vel í ljós í umræðunni í kvöld að það er hreint ekki sátt um samfélagslegu hliðina. Við verðum að finna leið út úr því. Við upptöku kvótakerfisins á 9. áratugnum var áherslan á umhverfisstoðina, enda voru fiskstofnarnir við Íslandsstrendur ofveiddir. Áratug síðan var kerfið bætt með heimild til framsals aflaheimilda svo hagræna stoð kerfisins yrði styrkt. Það er óhætt að fullyrða að hvort tveggja hafi haft erfiðleika í för með sér fyrir sjávarbyggðir og veikt þriðju stoðina, þ.e. samfélagslegu sáttina. Tillögur um útboð veiðiheimilda og fjármögnun uppbyggingar á landsbyggðinni er ætlað að skjóta þriðju stoðinni undir það annars ágæta kerfi sem við höfum þróað og erum enn að þróa utan um þá mikilvægu atvinnugrein sem sjávarútvegurinn er. Það má útfæra útboð á aflaheimildum á alls konar vegu. Mér fyndist að í þessari umræðu ættum við að skoða sérstaklega umsagnir sem fræðimenn sendu þegar við vorum að fjalla um makrílfrumvarpið á sínum tíma. Það var bandarískur fræðimaður og síðan norskur, sérfræðingar í útboðum, sem bentu okkur á leiðir sem hægt væri að fara til að gera útboðið þannig að tekið væri tillit til byggða, tekið væri tillit til sérstöðu smærri útgerða, svo dæmi séu tekin. Ef við færum út í útboð á aflaheimildum myndi ég kjósa að færustu sérfræðingar, innlendir og erlendir, yrðu fengnir til að hanna útboðið með hliðsjón af reynslu af öðrum útboðum, svo sem í Færeyjum. Ein sviðsmyndin gæti verið svona: Heimildir væru boðnar út í þremur tímaflokkum, til eins árs, til þriggja ára og til átta ára. Það er færeyska leiðin. Eða þá að við getum boðið út 5% á hverju ári fyrir sig og að kvótinn endurnýist þannig á 20 árum. Við getum verið með hluta af útboðinu í opinni sölu fyrir allra augum á netinu og annan hluta með lokuðu útboði. Við gætum líka farið út í það að sjálfstætt starfandi fiskvinnslum yrði gert heimilt að taka þátt í útboði og framselja það til útgerða innan ákveðins tímaramma til að tryggja sér hráefni. Það eru alls konar útfærslur sem hægt er að fara með útboð og það er auðvitað gert. Þegar við notum útboð í alls konar viðskiptum er það útfært með ýmsum hætti. Ef rétt er á málum haldið leiðréttir tilboðsleiðin óréttlætið sem felst í því að ávinningur af hagræðingu innan útgerðarinnar renni í vasa fárra en íbúar sjávarbyggða beri kostnaðinn. Um leið auðveldar útboð nýliðun í greininni. Fiskmarkaðir á Íslandi eru góðar fyrirmyndir þar sem markaðslausnir ráða. Þar kaupa fiskvinnslur án kvóta fisk daglega á tilboðsverði. Þessi fyrirtæki hafa enga aðra rekstrartryggingu en þá að tilboðsmarkaðurinn verði starfandi á morgun. Það er aldrei deilt um fiskverð á fiskmarkaði eftir á, eftir að viðskiptin hafa átt sér stað, enda hafa kaupandi og seljandi komið sér saman um það. Allar fiskvinnslur landsins hafa jafnan aðgang að fiskmörkuðum og nýliðun í fiskvinnslu er því miklu auðveldari en í útgerð. Nú geta þeir sem fá úthlutað kvóta stungið fullu veiðigjaldi í eigin vasa með því að selja og leigja kvóta til þriðja aðila. Sem dæmi má nefna að kvótalitlar útgerðir hafa þurft að greiða stærri útgerðum undanfarið um 175 kr. fyrir kílóið af þorski í veiðigjald, á meðan ríkið innheimtir aðeins 22 kr. í ár og stjórnarmeirihlutinn vill að sú tala fari niður í 13,8 kr. á árinu 2019. Það fer nefnilega fram útboð á aflaheimildum á Íslandi. Því er bara ekki stýrt af opinberum aðilum og ávinningurinn rennur ekki í ríkissjóð heldur í vasa útgerðarmanna sem leigja frá sér kvóta sem ríkið hefur úthlutað þeim. Niðurstöður Hafrannsóknastofnunar úr stofnmælingu botnfiska á Íslandsmiðum sýna að árgangar 2014 og 2015 sem koma í veiðina 2018, eða í ár og á næsta ári, eru við langtímameðaltal og því má búast við að viðmiðunarstofninn stækki. Og hvað ætlum við þá að gera? Ætlum við eitt árið enn að rétta viðbótarkvótann til þeirra sem fyrir eru með kvóta? Á undanförnum 10 árum hefur þorskkvótinn tvöfaldast, farið úr 130.000 tonnum í tæp 260.000 tonn. Við höfum tekið alla viðbótina og dreift henni á þá sem fyrir eru á fleti, fyrir utan rúmlega 5% sem fer í byggðakvóta. Hvaða réttlæti er í þessu? Væri ekki ráð í það minnsta að taka það skref að bjóða út viðbótaraflann og -kvótann og gera þannig að minnsta kosti nýliðun mögulega, ef við horfum til þessara þúsunda tonna? 130.000 tonn af þorski hafa einmitt komið inn með þessum [[Forseti hringir.]]hætti og við höfum rétt þessa viðbót kvótahöfum, ég leyfi mér að segja fyrir slikk.
Virðulegur forseti. Rétt í upphafi vil ég þakka hv. þingmanni fyrir þá skýringu sem hún kom með í upphafi máls síns. Ég met hana mikils. Ég verð að viðurkenna að ég er pínulítið ringlaður að hlusta á annars ágæta ræðu hv. þingmanns sem mér finnst hafa mjög athyglisverðar hugmyndir í sjávarútvegsmálum. Það var gaman að hlusta á hana ræða um þær þó að ég sé ekki endilega alltaf sammála. En af því að ég hef ekki skilið það öðruvísi en svo að hér hafi margir hv. þingmenn í það minnsta rætt um þessa frægu breytingartillögu minni hlutans við þetta frumvarp sem svo að að sjálfsögðu sé ekki verið að ræða um útboð. Mér fannst hv. þingmaður vera að tala um að í það minnsta ætti að bjóða út umframaflann, um tíma fannst mér ég vera að hlusta á hann tala um mál sem hann er með, ef ég man rétt, með í gangi. Hv. stjórnarandstæðingar hafa kvartað yfir því, og sumir gengið svo langt að láta eins og við stjórnarliðar skiljum ekki alveg þann málflutning sem fram hefur farið hjá stjórnarandstæðingum og séum vísvitandi að reyna að villa um fyrir eða snúa út úr. Þá eru nú reyndar margir helstu fjölmiðlar landsins með okkur í liði í því. Ég held að þessi ræða skýri af hverju við eigum sum hver erfitt með að skilja hvað felst nákvæmlega í umræddri tillögu. Ég get ekki skilið það öðruvísi en svo að hér hafi menn einfaldlega verið að ræða útboð, uppboðsleið á fiskveiðiheimildum, aflaheimildum, sem ég hef svo aftur heyrt marga aðra stjórnarandstæðinga ræða um að sé ekki það sem felst í tillögunni. Mig langar einfaldlega að spyrja hv. þingmann: Snýst tillagan um útboð eins og hv. þingmaður var að lýsa í máli sínu hér rétt áðan?
Herra forseti. Breytingartillagan er til vara. Við viljum auðvitað vísa málinu frá. En til vara erum við með breytingartillögu sem við vonumst til að þingheimur sameinist um, í fyrsta lagi um tímabundna samninga og hins vegar um að veiðigjaldið gangi til landshlutanna, þ.e. þegar við erum búin að greiða kostnaðinn við að reka sjávarútveg í landinu. 2. umr. um frumvarp er um frumvarpið í heild. 2. umr. er ekki bara um breytingartillögur. Nú var ég að ræða um alls konar útfærsluleiðir sem mætti fara og hugmyndir um hvað við mættum frekar gera en að fara þá leið sem hv. þingmaður styður og vill að við förum og meiri hlutinn óskar eftir. Ég hlakkaði svolítið til að fara í andsvör við stjórnarþingmann um breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar um afsláttinn og breytingar á honum. Ég er spennt að finna - og ég veit að ég á ekkert að vera að spyrja hv. þingmann, og ég fæ ekki að gera það því að hann hefur ákveðið að fara ekki á mælendaskrá að þessu sinni - einhvern stjórnarþingmann til að spyrja út í kostnaðinn við þessa tillögu. Ég get hvergi séð mat á því hvað þessi tillaga kostar. Við vitum að afslátturinn eins og hann er núna er 200–300 millj. kr. en breytingartillagan gerir ráð fyrir hækkun á afslætti upp á 113% upp að fyrstu 6 milljónunum og 52% fyrir fyrstu 9 milljónirnar. Þetta hlýtur að kosta aðeins meira en [[Forseti hringir.]]200–300 milljónir. Kannski getur hv. þingmaður sagt mér það.
Virðulegur forseti. Já, það er alveg sjálfsagt að svara svona beinskeyttri spurningu sem hægt er að svara á stuttan hátt, þó að það sé ekki hefðin. Eins og ég hef skilið þetta, og nú fer ég með þetta eftir minni, er viðbótarafslátturinn við tillögu okkar, þ.e. það sem fyrir er í afslátt, í kringum 200 milljónir. Samanlagt eru þetta 470–480 milljónir. Þetta skríður í hálfan milljarð. Virðulegi forseti, hef ég eina mínútu eða tvær?
Eina.
Þá langar mig að nýta það að vera hér og spyrja hv. þingmann. Það væri ágætt að fá skýringu á því því að ég var ekki að hlusta á lýsingu á breytingartillögunni. Það er þetta með - sem mér finnst mjög göfugt og gott - að við ætlum að nýta arðinn af auðlind okkar í landshlutana. Mér finnst það býsna brött tillaga að leggja fram núna og minnist þess ekki að það hafi verið ákveðið að arðurinn af auðlind í sameign þjóðarinnar skuli fara til landshlutanna. Á það að fara mikið til Reykjavíkur? [[Forseti hringir.]]Á höfuðborgarsvæðið að fá töluvert af þessu eða á það að fá ekkert? Er þá verið að leggja til að höfuðborgarbúar fái ekkert af þessu? Hvenær ákváðum við að þetta skyldi ekki fara til öryrkja eða skyldi ekki fara til uppbyggingar þjóðarsjúkrahúss?
Herra forseti. Það var nú þannig að mig minnir að það hafi verið á árinu 2012, þá vorum við í ríkisstjórn saman, Samfylkingin og Vinstri græn, og smíðuðum fjárfestingaráætlun. Við vorum að koma okkur upp úr kreppunni og höfðum náð að spyrna okkur í botninn og gátum planað til framtíðar. Þá horfðum við einmitt á veiðigjöldin, sem voru almennileg frá árinu 2012, og settum upp fjárfestingaráætlun. Hún tók til allra landshluta. Stór hluti veiðigjaldsins átti að fara í að styrkja sóknaráætlun landshluta og fara þá annaðhvort í menningartengd verkefni, atvinnuuppbyggingu eða fjárfestingar í landshlutanum. En það átti líka að fara í uppbyggingu í Reykjavík; allir landshlutar áttu auðvitað að njóta. Það er hugmyndin með [[Forseti hringir.]]tillögu okkar því að um er að ræða sameign þjóðarinnar þannig að öll sveitarfélög á landinu eiga að fá að njóta.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Mig langar til að rifja aðeins upp að það er u.þ.b. ár síðan að samráðsnefnd um sjávarútvegsmál og sáttanefnd um gjaldtöku í sjávarútvegi var að störfum. Þá kom greinargerð frá formanni þess hóps. Þar kom m.a. fram að fulltrúar allra flokka sem áttu sæti í þeirri ágætu nefnd hefðu verið sammála um að gjaldtaka skyldi miðast við tímabundin afnot af fiskveiðiauðlindinni. Þar þarf reyndar að taka fram að einn flokkur var ekki sammála því og ég held að menn geti getið upp á því að það var Sjálfstæðisflokkurinn. En Framsóknarflokkur og Vinstri grænir voru sammála þessari útfærslu. Mig langar að heyra aðeins í hv. þingmanni með þetta. Hvernig stendur á því að það er eins og Sjálfstæðisflokkurinn hafi einhvern veginn náð yfirhöndinni hjá þessum flokkum öllum með stefnuna í þessu? Svo langar mig að spyrja. Ég hef reynt aðeins að rýna í stefnur flokkanna og m.a. hef ég verið að kíkja í stefnu Vinstri grænna. Ég leyfi mér að lesa nokkrar setningar, með leyfi forseta: „VG vill að kvótaúthlutun í núverandi mynd verði aflögð í skrefum og kvóta endurútdeilt á grundvelli hagsmuna samfélagsins, byggða í landinu og atvinnu.“ Telur hv. þingmaður að t.d. þessi yfirlýsing í stefnu Vinstri grænna sé einhvern veginn ósamrýmanleg þeim hugmyndum sem Píratar, Viðreisn og Samfylking eru að leggja til?
Herra forseti. Fyrst kannski seinni spurningin. Ég held reyndar að þessir fjórir flokkar, Viðreisn, Píratar, Samfylking og VG gætu alveg fundið sáttaleið í málinu. Enginn flokkur fengi kannski allt en allir fengju eitthvað. Hugsanlega væri hægt að fá Framsókn inn á tímabundna samninga. Að minnsta kosti hafa þeir talað þannig og eru, að eigin sögn, mikið fyrir landsbyggðina. Ég hugsa að alveg væri hægt að finna flöt á því. En af hverju ræður Sjálfstæðisflokkurinn öllu? Ég veit það bara ekki. Hv. þingmaður hefur kannski reynslu af því. Ég var ekki gengin í Samfylkinguna þegar Samfylkingin fór í samstarf með Sjálfstæðisflokknum, ég hef því ekki reynsluna. En það er einhvern veginn eins og Sjálfstæðisflokkurinn hafi þessi áhrif á samstarfsflokkana, að þeir kikna bara í hnjáliðunum. Alla vega kemur það mér þannig fyrir sjónir. En það má vera að ég líti þetta ekki raunsæjum augum. Það er bara af því að mig langar svo til að starfa með VG í ríkisstjórn sem ég læt svona. [[Gripið fram í.]]Það er væntanlega þess vegna. Þess vegna er svo sárt að þurfa að horfa upp á mína góðu félaga og eðlislíkan samstarfsflokk beygja svona illilega af vegi og taka upp þessa hörðu hægri stefnu.