Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum. Nefndin hefur fjallað ítarlega um málið um helgina og fengið til sín ýmsa gesti sem taldir eru upp í nefndarálitinu og ekki ástæða til að telja þá upp sérstaklega. Þetta frumvarp er liður í áætlun stjórnvalda um losun fjármagnshafta. Megintilgangur frumvarpsins er að aðgreina skýrt aflandskrónueignir svo mögulegt verði að stíga næstu skref í losun fjármagnshafta og koma á frjálsum milliríkjaviðskiptum með krónur á ný án þess að fjármálastöðugleika og stöðugleika í gengis- og peningamálum verði ógnað. Meginefni frumvarpsins er síðan rakið í nefndarálitinu og vísa ég til þess. Helstu atriðin og þau sem skipta kannski mestu máli eru skuldbindingar okkar og hvort þessar aðgerðir samræmist stjórnarskránni og þeim skuldbindingum sem við höfum. Fjármagnshöftunum var komið á í kjölfar hrunsins haustið 2008. Því hafa aflandskrónueigendur raunverulega allt frá þeim tíma sætt töluverðum takmörkunum á ráðstöfunarrétti fjármuna sinna. Hafa ýmis lög verið íþyngjandi og allan tímann byggt á því að það hafi verið nauðsynlegt út frá almannahagsmunum. Meiri hluti nefndarinnar telur ljóst að alveg frá haustinu 2008 hafi stjórnvöldum verið rétt og skylt að grípa til aðgerða eins og þessara til að gæta að almannahag. Efni þessa frumvarps felur áfram í sér takmarkanir á ráðstöfunarrétti eigenda þessara fjármuna. Eigendurnir njóta auðvitað verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar. Þess vegna er mikilvægt sem gert er í frumvarpinu, að takmörkunin sé gerð með skýrum hætti í lögum. Aflandskrónueigendur eru ítarlega skilgreindir í frumvarpinu. Það er fullljóst líka að hér eru miklir almannahagsmunir í húfi því að vitað er að ef hægt verður að ráðstafa þessum kviku eignum ef losun verður á höftunum mun það hafa veruleg áhrif á íslenskt samfélag. Það er hætta á gengishruni sem varðar hag fjölskyldna og heimila verulega miklu máli. En það er líka mikilvægt í þessu frumvarpi að ekki er gengið lengra en nauðsynlegt er. Meðalhófs er gætt og reiknað með því að menn geti farið í útboð eins og menn hafa gert í tugi skipta og fengið þannig gjaldeyri fyrir aflandskrónurnar. Það er engu verið að breyta í því. Ef menn kjósa hins vegar að taka ekki þátt í því núna hverfur eignin ekkert, það er ekki verið að taka eignina af mönnum, heldur er hún áfram háð takmörkunum. Hér er farin mjög mild leið og meðalhófs gætt þannig að meiri hluti nefndarinnar, sennilega hún öll, telur það rúmast vel innan þeirra ákvæða sem hér hafa verið nefnd. Þessi sjónarmið eru meira og minna öll rakin í nefndarálitinu og ég ætla ekkert að fara ítarlegar í það. Nefndin leggur til smávægilegar breytingar á 9. gr. frumvarpsins þar sem orðin „og h-lið“ sem áttu að koma strax á eftir orðunum „a–d-lið“ í 1. mgr. virðast hafa fallið á brott við lokavinnslu skjalsins og er það leiðrétt í nefndarálitinu. Einnig lítur meiri hluti nefndarinnar svo á að óvarlegt sé að hámarksúttekt einstaklings samkvæmt 3. mgr. 12. gr., sem fjallar um undanþágu einstaklinga, sé 6.000.000 kr. í upphafi þar sem ekki liggur fyrir hversu mikið útflæði kann að verða ef heimildin er svona rúm. Meiri hluti nefndarinnar telur því rétt að stíga varlega til jarðar og leggur til að fjárhæðarmörkin verði færð niður í 1.000.000 kr. sem hægt verði að endurskoða síðar þegar menn hafa meiri vitneskju um umfangið eða fjárhæðir sem kann að vera um að ræða. Að auki leggur meiri hluti nefndarinnar til þá breytingu á 27. gr. frumvarpsins, sem felur í sér breytingu á lögum um gjaldeyrismál, að þeir fjármunir sem eru undanþegnir takmörkun samkvæmt 9. gr. frumvarpsins verði að öllu leyti undanþegnir takmörkunum vegna fjármagnshafta. Nefndin leggur því til að vísað verði til 2. og 3. mgr. 13. gr. b í d-lið 27. gr. Í ljósi framangreinds leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Á eftir orðunum „a–d-lið“ í 1. mgr. 9. gr. komi: og h-lið. 2. Í stað „6.000.000 kr.“ í 3. mgr. 12. gr. komi: 1.000.000 kr. 3. Á eftir orðunum „undanþegnar banni“ í 1. og 5. mgr. d-liðar 1. töluliðar 27. gr. komi: 2. og. Undir þetta nefndarálit rita Frosti Sigurjónsson formaður, Brynjar Níelsson framsögumaður, Vilhjálmur Bjarnason, Willum Þór Þórsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Sigríður Á. Andersen, Guðmundur Steingrímsson og Valgerður Bjarnadóttir.
Herra forseti. Þetta er mjög flókið mál, ég tala nú ekki um fyrir okkur sem ekki sitjum í fagnefndinni sem um það fjallar. Það er líka mjög mikilvægt. Mér finnst í því ljósi nokkuð vasklega gert hjá hv. þingmanni og framsögumanni að hlaupa yfir öll helstu rökin sem eru fyrir því að þetta frumvarp samræmist stjórnarskrá og alþjóðlegum skuldbindingum og vísa einungis í nefndarálitið. Ég var mættur hingað töluvert fyrir fund til þess einmitt að lesa nefndarálitið en það var ekki komið þegar hálf mínúta var í að fundur hæfist. Ég sé þó í gegnum fingur við hv. þingmann varðandi það mál. Það sem mér finnst skipta máli að komi fram af minni hálfu er að ég styð frumvarpið. Ég tel að það fari langa leið til þess að ná þeim markmiðum sem það á að ná, en auðvitað er ég svolítið óttasleginn yfir því hvort umbúnaðurinn sé réttur. Það skiptir mig miklu máli að hafa fulla vissu fyrir því að það brjóti ekki í bága við ýmsar greinar stjórnarskrárinnar. Það þarf t.d. að uppfylla mannréttindasáttmála Evrópu og sömuleiðis ákvæði 65. gr. stjórnarskrárinnar um jafnræði. Þegar maður les frumvarpið og nefndarálitið kemur í ljós að jafnræðiskrafan er uppfyllt með því að gengið er út frá því að í hópi þeirra sem hafa erlendar aflandskrónueignir og eru erlendir lögaðilar séu Íslendingar. Ef til dóms kemur hlýtur það að styrkja stöðu okkar að geta sýnt fram á það og þess vegna finnst mér hálfaumingjalegt í þessu frumvarpi að ekki skuli vera lögð sérstök áhersla á að það verði upplýst hvaða Íslendingar það eru sem eiga þessar eignir. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að aukin áhersla á það mundi styrkja stöðu Íslands ef við lentum í einhvers konar vafstri [[Forseti hringir.]]fyrir dómstólum.
Hæstv. forseti. Nei, ég tel að það skipti ekki höfuðmáli ef við lendum fyrir dómstólum með þetta mál af því að hv. þingmaður talaði um mismunun og lagði þar áherslu á „erlenda aðila“. Við vitum ekki hverjir eru raunverulegir eigendur að öllum þessum aflandskrónum. Það er kannski ekki höfuðatriðið. Höfuðatriðið er eignirnar sem eru kvikar og munu leita út verði höftunum aflétt. Þess vegna tel ég ekki í því neina mismunun sem brjóti í bága við alþjóðlega sáttmála eða stjórnarskrána vegna þess að þetta gildir um allar þær krónur sem eru vel skilgreindar. Þess vegna er ég áhyggjulaus í þessu máli, þetta er almenn aðgerð fyrir alla sem eru með þessar skilgreindu eignir. Ég hefði miklu meiri áhyggjur ef þetta snerist bara um það hvernig menn væru á litinn eða af hvaða þjóðerni þeir væru. Það er ekki um það að ræða. Markmiðið er alveg skýrt, hagsmunirnir eru skýrir, frumvarpið er skýrt með skýrar skilgreiningar um hvað um er að ræða og ekki er gengið lengra en nauðsynlegt er. Þess vegna er ég áhyggjulaus og tel að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af dómsmálum út af þessu máli.
Herra forseti. Þá fyrst fer ég nú að hafa verulegar áhyggjur þegar sá sem flytur málið af hálfu stjórnarmeirihlutans lýsir því yfir að hann hafi engar áhyggjur af þessu. Við vitum eigi að síður að þetta mál hefur verið svona lengi í undirbúningi vegna þess að menn hafa viljað slá í gadda að það séu engar veilur á frumvarpinu. Eins og ég sagði áðan stend ég í þeim sérkennilegu sporum að vera að ræða um nefndarálit sem ég hef ekki séð. Ég átti engan kost á að sjá það vegna þess að það var ekki tilbúið þegar fundur hófst og ég beið eftir því að hv. þm. Brynjar Níelsson eða framsögumaður nefndarinnar færi rækilega í það sem ég tel helstu álitaefnin. Það má segja að hann hafi gert það í andsvari við mig og eins og ég skil hv. þingmann er hann að segja að ekki skipti máli hverjir séu eigendur, heldur sé eðli eignanna höfuðatriði í þessum efnum. Ég gat þó undirbúið mig fyrir þessa umræðu með því að lesa álitsgerð Davíðs Þórs Björgvinssonar sem hefur setið fyrir Ísland í Mannréttindadómstólnum. Hann hafði áhyggjur af þessu. Og þá hef ég áhyggjur þó að fyrrverandi formaður Lögmannafélagsins sé gjörsamlega áhyggjulaus yfir afdrifum þessa máls. Það kemur alveg skýrt fram, eða virðist gera það, í áliti Davíðs Þórs Björgvinssonar að sú staðreynd að í hópi erlendra lögaðila sem eiga eignir í Seðlabankanum hér heima kunni að vera Íslendingar sé röksemd sem geti hjálpað Íslendingum. Þannig hef ég skilið það. Fyrrverandi formaður Lögmannafélagsins er hins vegar annarrar skoðunar, en ég er sömu skoðunar og dómarinn sem sat fyrir Íslands hönd í Mannréttindadómstólnum. Þess vegna segi ég: Það hlýtur að styrkja málatilbúnað Íslands ef við höfum mynd af því og einhverjar tölulegar upplýsingar um það hversu margir Íslendingar eiga [[Forseti hringir.]]og hve mikið í gegnum aflandsfélög í eignum í bönkunum.
Hæstv. forseti. Ég veit ekki hversu vel hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur lesið álit Davíðs Þórs Björgvinssonar. Mér sýnist Davíð vera í öllum meginatriðum sammála mér í þessu [[Mér líka.]]- já, já, og m.a.s. þótt svo væri, eins og kom kannski fram fyrir nefndinni, að bara væri um að ræða erlenda aðila mundi það jafnframt ganga vegna þess að markmiðið er alveg skýrt, um hvaða eignir er að ræða. Þá væri ekki um óbeina mismunun að ræða, eins og stundum er nefnt í þessum fræðum, í þessu tilviki vegna þess hvers eðlis þessi aðgerð er. Hvorki ég né Davíð Þór Björgvinsson, get ég fullyrt, erum sérstaklega áhyggjufullir yfir þessu. Mesta vandamálið, og það sem tafði sennilega gerð þessa frumvarps mest, er að menn þurftu að vanda sig varðandi meðalhóf, að ganga ekki lengra en þurfti og passa vel upp á það. Það er ólíkt því sem margir hafa sagt sem hafa tekið þátt í umræðunni, sérstaklega í dag, og lýst yfir á Facebook og haft einhverja skoðun á því að við höfum ekki gengið nógu langt, að þetta væru allt saman hrægammar, keypt þetta á slikk o.s.frv. Við getum ekki leyft okkur að horfa á slík atriði. Við getum aldrei leyft okkur að ganga lengra en nauðsynlegt er þegar takmarkanir eru á eignarrétti. Það er það sem verið er að passa upp á í þessu frumvarpi og kann að vera ástæðan fyrir því að þetta tók lengri tíma, þ.e. hvaða leið átti að fara til að ganga ekki of langt.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem sú sem hér stendur skrifar undir og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, áheyrnarfulltrúi í efnahags- og viðskiptanefnd, tekur undir það. Kannski lýsir umræðan hér að framan þeirri stöðu sem við þingmenn erum í. Frumvarpið var lagt fram föstudaginn 20. maí af hæstv. efnahags- og fjármálaráðherra. Þetta er flókið og tæknilegt mál og snýst um það hvernig við meðhöndlum krónueignir sem á að fara með með sérstökum takmörkunum, svokallaðar aflandskrónueignir. Þetta er liður í aðgerðaáætlun stjórnvalda um losun fjármagnshafta. Frumvarpið var fyrst kynnt fulltrúum annarra flokka en stjórnarflokkanna daginn áður, fimmtudaginn 19. maí, og þá var það kynnt fyrir svokallaðri, og ég meina svokallaðri, samráðsnefnd um losun hafta. Af hverju segi ég svokallaðri? Jú, það er ekki hægt að halda því fram að nefndin hafi verið höfð með í ráðum um gerð þessa frumvarps. Það er ekki hægt að halda því fram að gefinn hafi verið kostur á að fara yfir hugsanlegar aðrar leiðir sem bent hefur verið á við það að losa aflandskrónueignir út úr hagkerfinu. Því má segja að það einkenni þessa aðgerð, eins og aðrar aðgerðir núverandi hæstv. ríkisstjórnar í haftalosunarmálum, að samráð hefur verið lítið sem ekkert, stjórnarandstöðunni er stillt upp frammi fyrir orðnum hlut - og við erum að ræða um risavaxið mál. Við erum að tala um eignir sem nema 319 milljörðum kr., 15% af vergri landsframleiðslu. Þótt ekki væri nema bara út af þessu fann ég mig knúna til að leggja fram sérálit því að mér finnst það kúnstugt þegar hér er stöðugt verið að kalla eftir einhverjum breyttum og bættum vinnubrögðum að þetta séu vinnubrögðin sem okkur er boðið upp á. Ég er ekki að biðja um að við eyðum endilega löngum tíma í þingsal í að ræða þetta mál. Ég er að biðja um eðlilegt samráð um mál sem við erum öll búin að segjast vilja leysa og erum öll af vilja gerð til að leysa saman. Ég get eiginlega ekki sagt að mér finnist þessi framkoma boðleg en það kemur svo sem ekki á óvart því að svona er þetta búið að vera allt þetta kjörtímabil. Hér er um að ræða eignir sem nema um 15% af vergri landsframleiðslu og mér finnst mikilvægt að minna á að þessi vandi var enn meiri strax eftir hrun og við innleiðingu fjármagnshafta var þetta umfang u.þ.b. 41% af vergri landsframleiðslu. Þeir sem eru með nefndarálit mitt undir höndum geta skoðað ágætismynd sem er tekin út úr síðasta ársriti Seðlabankans um fjármálastöðugleika sem sýnir hvernig þetta umfang hefur minnkað sem gerir eftirleikinn auðveldari. Hins vegar eru gild rök fyrir því, ef við erum sammála um að létta eigi höftum af almenningi, fyrirtækjum og lífeyrissjóðum, að taka þarf á þessum vanda með sértækum hætti og í raun og veru hefur það verið leiðarljós allt frá því að fyrst var birt áætlun um afnám gjaldeyrishafta árið 2011. Hins vegar minni ég aftur á samráð sem var lofað. Þau loforð hafa ekki verið efnd og ég harma það. Það er erfitt að leggja mat á aðra möguleika, hér hafa verið nefndir möguleikar á borð við skattlagningu á þessum eignum, þegar okkur eru gefnir 48 tímar til að leysa þetta mál, sérstaklega í ljósi þess að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar voru mjög stóryrtir í byrjun kjörtímabils, bæði að mikið samráð yrði haft og að þetta mál mundi taka skamma stund. Ég fer aðeins yfir það í álitinu að afnám hafta átti að taka sex til níu mánuði í upphafi kjörtímabils. Við megum ekki gleyma því að þó að þetta sé vissulega áfangi á þeirri leið er núna komið árið 2016 og þó að við samþykkjum þetta frumvarp á eftir verður íslenskur almenningur enn í höftum, líka íslensk fyrirtæki og íslenskir lífeyrissjóðir. Aftast á listanum. Þannig er það. Ég bendi líka á að ýmislegt í þessari lokalausn er með öðrum hætti en gert var ráð fyrir í þeirri áætlun sem var kynnt 2015. Þá var gert ráð fyrir þessu útboði á haustmánuðum 2015 áður en þrotabúin slyppu úr höftum en nú hefur því verið snúið við og ég hefði talið gott ef við hefðum fengið tíma til að meta hvort það drægi úr þrýstingi á eigendur aflandskrónueigna. Í raun var ekki tími til að meta þá spurningu. Ég tek undir sjónarmiðin sem hv. þm. Brynjar Níelsson fór yfir og birtast í nefndaráliti meiri hlutans um að eðlilegt sé að bæta við ákveðnum takmörkunum og réttindum í þágu almannahagsmuna enda standist slíkar takmarkanir stjórnarskrá. Það var farið vel yfir þá álitsgerð sem Davíð Þór Björgvinsson skilaði til nefndarinnar og hafði áður verið skilað til ráðuneytisins. Ég tel þau rök sem þar eru færð fram sannfærandi og byggjast á því, eins og hv. þingmaður fór yfir áðan, að skilgreiningin sé skýr á eignunum sjálfum en ekki endilega eigendum þeirra. Það tel ég að standist. Ég vil hins vegar segja að það er margt annað sem ég tel að hefði þurft að skoða samhliða þessu máli. Þar ber kannski fyrst að nefna aðgerðir gegn þeim vaxtamunarviðskiptum sem var imprað á við 1. umr. um þetta frumvarp. Við vitum af nýjum vanda sem er þar að hlaðast upp sem nemur nú nærri 100 milljörðum og getur haft veruleg áhrif á stöðugleikann. Til að taka á þeim vanda þarf væntanlega aðgerðir, annaðhvort í formi bindiskyldu eða skattlagningar. Það kallar væntanlega á frekari lagabreytingar og ég fæ ekki séð annað en að höftum á almenning, fyrirtæki og lífeyrissjóði verði ekki aflétt fyrr en búið er að leysa þessi mál. Ég hefði talið eðlilegt að við ræddum þau samhliða þessu máli, í þverpólitísku samráði. Síðan er stórt umhugsunarefni að ekkert er vitað um raunverulega eigendur aflandskrónueigna eins og ég hef spurt eftir nokkrum sinnum í þingsal. Hins vegar var það upplýst á fundum nefndarinnar að gert yrði ráð fyrir heimildum fyrir Seðlabankann í útboðsskilmálum þessa útboðs til að afla slíkra upplýsinga með það að markmiði að geta veitt skattyfirvöldum og öðrum aðilum þær upplýsingar án þess að það hafi áhrif á útboðið sjálft. Vissulega er yfirlýst markmið stjórnvalda með þessari aðgerð að tryggja greiðslujöfnuð og stöðugleika en það er samt umhugsunarefni að hér er verið að hleypa eigendum þessara eigna úr landi án þess að við vitum í raun og veru nokkuð um raunverulegt eignarhald á eigunum. Ég vil að lokum segja að ég tek undir ýmis sjónarmið í nefndaráliti meiri hlutans, þau sem ég nefndi áðan og raunar fleiri, og tel að eins vel hafi verið farið yfir málið og unnt var á þeim skamma tíma sem gefinn var í meðförum nefndarinnar hjá hv. formanni, Frosta Sigurjónssyni, en treysti mér eigi að síður ekki til að styðja málið eftir að hafa ekki fengið meiri tíma til að fara yfir það en raun ber vitni. Aðgerðin verður fyrst og fremst að mínu viti að vera á ábyrgð ríkisstjórnarinnar en í raun eru talsverð vonbrigði hversu hægt hefur miðað í að ná þessu aðalmarkmiði sem við höfum flest sagst vera sammála um sem er losun hafta á almenning, fyrirtæki og lífeyrissjóði á Íslandi sem nú hafa verið undir höftum í á áttunda ár og munu þurfa að bíða enn því að frekari aðgerða er þörf.
Virðulegi forseti. Ég hef sömu kvörtun og hv. þingmaður, þá að tíminn sem við höfum til að afgreiða þetta mál er afskaplega skammur. Vitaskuld skil ég að það eru málefnalegar ástæður fyrir því að fara með málið hratt í gegnum þingið en hins vegar gerir samráðsskorturinn það að verkum að erfitt er að láta málið fá þá meðferð sem svo mikilvæg mál eiga að fá. Þótt þrjár umsagnir hafi borist um þetta mál eru það aðilar sem ég vænti að hafi vitað að málið væri að koma og hafi að einhverju leyti getað undirbúið sig þótt þar sé reyndar einnig kvartað undan flýtinum. Einn aðili úti í samfélaginu sem ég hefði viljað fá umsögn frá er Persónuvernd. Í 14. gr. frumvarpsins er kveðið á um eftirlit Seðlabankans. Mér er minnisstætt að í hagstofumálinu svokallaða, fyrsta sumarþingið sem ég var hér að störfum, var hafður uppi sá málflutningur, m.a. af minni hálfu, að um leið og menn fengju heimildir til upplýsingasöfnunar vildu þeir ganga lengra. Þá vildi Seðlabankinn sjálfur einmitt fá sambærilegar heimildir og Hagstofan til að geta gert allar sínar gloríur. Allt í góðu með það, maður skilur svo sem að stofnun sem Seðlabankinn vilji hafa aðgang að upplýsingum vegna þess að upplýsingar eru gagnlegar. Það er heili vandinn, þess vegna vill fólk fá upplýsingar. Ég velti fyrir mér hvort eitthvað hafi verið fjallað um upplýsingasöfnun í 14. gr. í nefndinni, hvort sem það er þá fyrri eða seinni málsgreinin í þeirri grein, og sömuleiðis hvernig skilningur hv. þingmanns sé á þeirri grein, þ.e. sérstaklega hversu langt hún eigi að ná. Að mínu mati er ákvæðið mjög víðtækt. Ég skil greinina þannig að hún varði einungis það eftirlit sem er nauðsynlegt til að framfylgja þessum lögum. Mér finnst mjög mikilvægt að það sé algjörlega skýrt á hinu háa Alþingi að heimildin sé takmörkuð við það sem er nauðsynlegt til að framfylgja þeim lögmætu markmiðum sem er að finna í þessu frumvarpi. Ég óska eftir skilningi hv. þingmanns á því efni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni mjög góða athugasemd. Hún varpar ljósi enn og aftur á tímaskortinn sem þetta mál er undir. Þessi grein var ekkert sérstaklega rædd í meðförum nefndarinnar. Það komu engar umsagnir sem vörðuðu sérstaklega það atriði sem hv. þingmaður spyr um. Auðvitað hefði verið æskilegt að við hefðum gefið okkur tíma til að ræða það. Ég ætla hins vegar að segja að það er skilningur minn á greininni að þessi eftirlitsheimild, sem er mjög rík, varði eingöngu framkvæmd þessara laga. Þó að það hefði verið gott að fá umsögn frá Persónuvernd eins og hv. þingmaður bendir á lít ég svo á, aðrir hv. þingmenn í nefndinni geta komið hér upp ef þeir eru annarrar skoðunar, að það sé skilningur okkar í nefndinni að þessi eftirlitsheimild varði eingöngu framkvæmd þessara laga í ljósi þess hvernig fyrsta setning greinarinnar er orðuð. Heimildarákvæðið er svo rakið í kjölfar þeirrar setningar. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi en svo, herra forseti.
Virðulegi forseti. Ég hygg þá að það megi ræða þessa grein áfram, jafnvel þótt þetta verði að lögum. Við uppflettingu í stjórnarskrá hygg ég að miðað við tilgang laganna standist hún stjórnarskrá en hins vegar væri mjög gott að hafa umsögn þess aðila í samfélaginu sem á sérstaklega að veita slíkar umsagnir. Þar fyrir utan er það ekki einungis stjórnarskrá sem við þurfum að hafa einhverjar áhyggjur af, heldur einnig persónuverndarlög og mjög mikilvægt að löggjöf sé í samræmi við hvort tveggja. Ég hef sama skilning og hv. þingmaður og finnst mikilvægt að þetta komi fram. Þegar fram líða stundir finnst mér sömuleiðis mikilvægt að við tökum á þessum hlutum þegar kemur að upplýsingasöfnun í kringum mikilvæg mál, að við séum öll meðvituð um hvað við erum að gera. Upplýsingar skipta máli og þess vegna vilja stofnanir almennt fá eins mikla heimild og þær geta, vitaskuld að því gefnu að þær séu samkvæmt lögum og stjórnarskrá. Þess vegna er einmitt mikilvægt að við séum á varðbergi gagnvart upplýsingarsöfnunarheimildum í lögum almennt.
Herra forseti. Ég kem hingað fyrst og fremst til að segja að ég er sammála hv. þingmanni. Það er ávallt tilhneiging til að safna upplýsingum, oft umfram efni og ástæður. Það er full ástæða til að fara vel yfir það þegar við setjum mikilvæg lög. Ég ítreka þann skilning minn að ég tel að þessar heimildir eigi eingöngu við um framkvæmd þessara laga en þó hefði verið gott að fara betur yfir það á vettvangi nefndarinnar.
Forseti. Það hlýtur að vera sameiginlegt verkefni allra stjórnmálaflokka að koma okkur út úr gjaldeyrishöftunum eða fjármagnshöftunum. Fyrsta áætlun þar um birtist árið 2011. Það að lyfta gjaldeyrishöftunum er skilyrði þess að hér sé hægt að halda áfram því stóra verkefni sem hófst strax eftir hrun, að reisa við efnahagslífið og halda áfram að byggja það upp þannig að hér verði áfram byggilegt. Það er áríðandi að skapa þannig þjóðfélag að unga fólkið vilji búa hérna, líti ekki á landið sem dásamlegan sumarleyfisstað og kjósi fremur að lifa lífinu annars staðar vegna þess að þar er betra að byggja sér bú, mennta börnin sín og verða veikur. Þess vegna skiptir alveg verulega miklu máli að gjaldeyrishöftunum, fjármagnshöftunum, verði lyft, til að við getum haldið áfram að byggja hér upp efnahagslífið og búa til gott samfélag. Stórt skref var stigið í losun gjaldeyrishaftanna þegar kröfubú föllnu bankanna voru gerð upp en þeim var komið undir gjaldeyrishöft í mars 2012. Við í Samfylkingunni höfum eftir því sem við best höfum getað stutt þær aðgerðir sem þessi ríkisstjórn hefur staðið að til að afnema gjaldeyrishöftin. Okkur finnst það skylda okkar. Við samþykktum lögin um stöðugleikaskattinn á síðasta ári. Við sátum hins vegar hjá við breytingar á tekjuskattslögunum sem greiddu fyrir nauðasamningum við kröfuhafana. Það var vegna þess að öll upplýsingagjöf um stöðugleikaframlagið var mjög gruggug og ógagnsæ. Við treystum okkur þess vegna ekki til að standa að þeirri löggjöf enda hefur komið í ljós síðar að það var full ástæða til allrar tortryggni um hvers vegna stjórnvöld hurfu frá stöðugleikaskattinum og lögðu höfuðáherslu á að greiða fyrir nauðasamningum með breytingu á tekjuskattslögunum. Við sátum hjá við þá breytingu. Ég fæ ekki annað séð en að allt það sem meginmáli skiptir sé uppi á borðum hvað varðar þessa löggjöf hér. Mér finnst eins og öðrum erfitt að við höfum ekki upplýsingar um hverjir eru eigendur þeirra eigna sem við ætlum nú að meðhöndla eftir sérstökum reglum. Það kom fram í nefndarstarfinu að reynt hefði verið að afla allra upplýsinga þar um en það hefur ekki tekist og þó hafi verið leitað ýmissa leiða og notuð þau tæki sem m.a. Fjármálaeftirlitið hefur í þeim efnum. Ég vil segja að ég held að það væri alveg sama hvaða stjórnvöld væru við lýði, það breytti því ekki að þessara upplýsinga var ekki hægt að afla. Þá verður að meta það. Er það að vita þetta ekki nákvæmlega ástæða til að styðja ekki þessa veigamiklu aðgerð? Ég tel svo ekki vera þó að mér finnist það ljóður á málinu. Ég vil taka fram að eins og kom fram í máli hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur var gerð grein fyrir því fyrir nefndinni að í útboðsskilmálum fyrir gjaldeyrisútboð Seðlabankans eru sett skilyrði um að milligönguaðilar gefi upplýsingar um hina raunverulegu eigendur ef óskað er eftir því. Það skiptir máli. Frumvarpið er mjög flókið, það er hárrétt, en það eru stórir drættir í því. Í fyrsta lagi er skilgreining á hvað aflandskrónueignir eru. Þó að við höfum lengi talað um aflandskrónueignir hafa þær ekki verið skilgreindar og hér er nú skilgreint hvaða eignir það eru sem eru líklegar til að leita út úr landinu ef gjaldeyrishöftunum verður lyft og þar með stofna fjármálastöðugleika landsins í hættu. Það er skilgreiningin. Þess vegna erum við að setja þessi lög. Það er hætta á því að þessar eignir fari út úr landinu og setji hér allt á hvolf. Í öðru lagi, ef ég segi þetta í mjög grófum dráttum, eru svo fyrirmæli um hvernig farið verði með þær aflandskrónueignir sem eftir verða þegar gjaldeyrisútboð Seðlabankans er afstaðið. En gjaldeyrisútboðið hefur eins og við vitum verið fyrirhugað í nokkurn tíma. Þegar hér var rætt um tekjuskattsbreytingarnar í vetur var alltaf talað eins og gjaldeyrisútboðið færi fram á fyrstu mánuðum þessa árs en nú erum við komin í lok maí. Ég ætla að trúa því að seinkunin hafi verið vegna þess að menn voru að undirbúa sig, að þeir sérfræðingar sem eru fyrst og síðast ábyrgir fyrir vinnunni við þetta frumvarp hafi verið að vanda sig sem mest þeir máttu og það hafi tekið lengri tíma. Það kom líka fram í umræðum hér fyrir jól, og ég tek alveg fullkomlega undir það, að auðvitað er svolítið súrt í broti að við förum í gjaldeyrisútboð áður en við getum opnað fyrir almenning eða íslensk fyrirtæki. Auðvitað er það súrt í broti en ég held að þetta sé tíunda eða ellefta gjaldeyrisútboðið og það er vegna þess að það er sú leið sem við höfum haft til að rýma fyrir til að hitt sé hægt. Það var alveg fullkomlega skýrt í umræðum um breytinguna á tekjuskattslögunum að fyrst þyrfti gjaldeyrisútboðið að fara fram og síðan væri hægt að losa um hjá öðrum og þá var mest talað um lífeyrissjóðina. Aðrar greinar frumvarpsins eru um hvernig fara eigi með þegar búið er að læsa þessar aflandskrónueignir inni. Strax núna er lögð fram breytingartillaga við 12. gr. frumvarpsins sem er um heimild til að greiða þeim einstaklingum sem kæmu til með að eiga eitthvað inni á þessum sérstöku lokuðu reikningum sem stofnaðir verða samanlagt 6.000.000 kr. á almanaksári. Nú þegar er flutt sú breytingartillaga að þetta verði lækkað niður í 1.000.000 kr. Af hverju er sú breytingartillaga lögð fram? Jú, hún er lögð fram til þess að vera alveg örugg um að þarna verði ekki of mikið útflæði. Eins og kom fram í máli framsögumanns nefndarálitsins er hægt að endurskoða þetta síðar. Öryggissjónarmið, virðulegi forseti. Í andsvörum við hæstv. fjármálaráðherra á föstudaginn vakti hv. þm. Össur Skarphéðinsson athygli á þeirri mótsögn sem í rauninni er í tilverunni hjá okkur þessa dagana. Á meðan við erum að gera ráðstafanir til að losa um snjóhengju sem myndaðist vegna vaxtamunarviðskipta fyrir hrun hafa vaxtamunarviðskipti hafist að nýju og við höfum engin tæki til að bregðast við þeim. Í nefndaráliti meiri hlutans er vikið að þessu atriði og ég tel það mjög mikilvægt. Þar segir orðrétt að nefndin bendi á „í þessu samhengi“ og þar er um að ræða ráðstafanir sem gerðar hafa verið um afnám gjaldeyrishafta „að í fjármála- og efnahagsráðuneyti og Seðlabanka er unnið að ráðstöfunum til að stemma stigu við innflæði á kviku fé og leggur áherslu á að slík áform nái fram að ganga“. Þetta er mjög mikilvægt atriði og það er mjög mikilvægt að það sé í nefndarálitinu. En þetta leiðir líka hugann að því að íslenska krónan er einn helsti veikleiki íslensks efnahagslífs og að sérstakar ráðstafanir eru nauðsynlegar til að hún kollsigli ekki efnahagslífinu eina ferðina enn. Það er langtímahugsun og því er nauðsynlegt að atkvæðagreiðsla um framhald viðræðna um aðild að Evrópusambandinu fari fram hið fyrsta, eins og stjórnarflokkarnir lofuðu reyndar báðir. Við þurfum að fá úr því skorið hvort við náum viðunandi samningum við Evrópusambandið og að við fengjum í gegnum myntsamstarf þess þann stuðning við krónuna sem nauðsynlegur er til að halda hér uppi stöðugu efnahagslífi til langframa. Mér er alveg ljóst að þetta verður ekki á morgun eða hinn en það er bráðnauðsynlegt að leita allra leiða til að styðja við þann örgjaldmiðil sem krónan er. Því fyrr sem við leggjum af stað til að finna lausn til frambúðar, þeim mun fyrr munum við finna hana og þeim mun betra er það. Það er full ástæða til að minnast á þverpólitískt samráð varðandi þetta frumvarp, eða öllu heldur skort á því. Samráðið í þessu máli hefur verið lítið sem ekkert. Ég verð að segja eins og er að mér finnst það ámælisvert af þeim stjórnmálamönnum sem hafa verið í fyrirsvari fyrir verkefninu að hafa ekki leyft stjórnarandstöðunni að fylgjast betur með en raun ber vitni. Það mikla frumvarp sem liggur nú fyrir að greiða atkvæði um hér í kvöld var fyrst kynnt fyrir stjórnarandstöðunni á fimmtudaginn var og þá bara einum úr hverjum flokki. Efnahags- og viðskiptanefnd skilaði síðan nefndaráliti hálfri mínútu áður en þingfundur var settur hér í kvöld vegna þess að meiri tími gafst ekki til þess, ekki það að einhver hafi verið að slugsa, alls ekki. Það þurfti bara þann tíma en ég verð að segja hreint út að mér finnst það samt ámælisvert fyrir þá í ríkisstjórninni sem eru ábyrgir fyrir þessari vinnu. Það má velta fyrir sér hvort samráðsleysið sé vegna þess að málið er fyrst og síðast tæknilegt. Um það er ekki pólitískur ágreiningur og þess vegna hefur væntanlega ekki verið mikil pólitísk vinna á undanförnum mánuðum um þetta frumvarp. Það hefur allt verið í Seðlabankanum og svo hjá sérfræðingum ráðuneytisins. Þess vegna er alveg ósatt sem menn hafa sagt í annarri stjórnmálaumræðu hér sem kemur þessu máli ekki beint við, en ég get ekki látið hjá líða að minnast á, og þess vegna er bara tómt bull að ekki hafi verið hægt að kjósa af því að þessi vinna væri í gangi. Þessi vinna hefur verið unnin af sérfræðingum. Ég leyfi mér að virða þeim pólitíkusum sem ábyrgir eru fyrir málinu það til vorkunnar að þeir hafi bara ekki fattað að þeir þyrftu að bera þetta undir aðra pólitíkusa vegna þess að þetta var svo lítið á þeirra borði. Kannski er það ástæðan fyrir þessu. Virðulegi forseti. Ég skrifaði undir þetta nefndarálit og ég og við í Samfylkingunni munum greiða frumvarpinu atkvæði okkar. Við teljum það skyldu okkar að hjálpa ríkisstjórninni eins og við mögulega getum og þegar við mögulega getum við það stóra verkefni að lyfta gjaldeyrishöftum til að við getum skapað hér gott mannlíf, gott þjóðfélag. Þess vegna gerum við það og viljum ekki skjótast undan því. Við greiddum ekki atkvæði með tekjuskattslögunum enda var það gruggugt en þetta er alveg hreint.
Virðulegur forseti. Auðvitað er það aldrei þægilegt eða ákjósanlegt að þurfa að standa að lagasetningu í flýti og hafa skamman tíma til að setja sig inn í margar greinar í flóknu frumvarpi. Samt eru svo sem fordæmi fyrir því á undanförnum árum að þingið hafi þurft að vinna þannig. Neyðarlögin eru dæmi um slíkt frumvarp sem þurfti að afgreiða í flýti við mjög erfiðar kringumstæður. Eins þegar mjög mikilvæg löggjöf var sett á síðasta kjörtímabili sem lokaði kröfuhafa inni í gjaldeyrishöftum, það þurfti allt að gerast mjög skjótt. Þetta frumvarp er líka þannig að það þarf að samþykkjast, og fyrir því eru rík rök, á meðan markaðir eru lokaðir svo þessi aðgerð heppnist öllsömul. Ég hef skilning á því að hér hafi þurft að vinna hratt og verð að segja að ein ástæðan fyrir því að ég er á þessu nefndaráliti og Björt framtíð styður málið er að á þeim þremur kynningarfundum sem mér hafa boðist, sem meðlimi í samráðsnefnd um afnám hafta, sem meðlimi í þingflokki Bjartrar framtíðar og í efnahags- og viðskiptanefnd, hefur spurningum mínum um þetta og spurningum annarra að mínu mati verið svarað vel. Málið hefur verið vel undirbyggt, t.d. með áliti frá Davíð Þór Björgvinssyni um stjórnarskrárhluta málsins og svo frá fleiri lögfræðingum. Umsagnir voru gagnlegar og umfjöllun um þær allar og að sjálfsögðu gafst kostur á að spyrja spurninga við hefðbundna þinglega meðferð málsins þannig að ég tel mig vel færan eftir þessa yfirferð, vissulega í flýti, til að styðja þetta mál. Það markar líka mína afstöðu að ég lít ekki svo á að þetta sé mál sem kemur að handan eða út úr sauðarleggnum eða af himnum ofan, eftir því hvernig á það er litið, einhvern veginn á óvart. Ég lít á þetta sem hluta af boðaðri áætlun um afnám hafta sem er ekki eitthvað sem þessi ríkisstjórn sem núna situr fann upp á heldur á rætur sínar að rekja í fyrra kjörtímabil og sem meira eða minna þverpólitísk sátt hefur ríkt hér um. Sem meðlimi í samráðsnefnd um afnám hafta var mér kynnt það fyrir þó nokkru að eitthvað í þessum dúr stæði til, að löggjöf sem yrði með þessum einkennum kæmi fram og hún átti í rauninni að koma fram fyrr. Þetta kemur mér ekki á óvart. Þetta er vissulega flókið mál vegna þess að þetta er ákveðinn línudans. Það má ekki ganga of langt í að takmarka stjórnarskrárvarinn eignarrétt fólks. Það þarf að gæta meðalhófs eins og framsögumaður fór yfir í upphafsræðu umræðunnar. Það eru auðvitað alls konar takkar í þessu sem þurfa að vera rétt stilltir. Að mínu viti eru þeir það eins og ég lít á málið. Við erum vissulega í þessu frumvarp að afmarka ákveðnar eigur og skilgreina þær. Við erum að segja að þessar eigur skuli háðar vissum takmörkunum. Þá ber á það að líta að þessar eigur eru háðar takmörkunum nú þegar þannig að það er ekki eins og verið sé að taka eitthvað sem er fullkomlega frjálst og setja það í spennitreyju sem væri nýbreytni. Þetta eru eignir sem eru háðar takmörkunum, aflandskrónur sem verða áfram háðar takmörkunum. Lagafrumvarpið gengur út á að skilgreina þessar takmarkanir og eigur. Svo má líka horfa á það við hvaða kringumstæður þetta frumvarp er lagt fram. Það eru kringumstæður hafta. Höft eru takmarkanir á eigum okkar allra. Ég sem íslenskur borgari og við öll væntanlega búum við takmarkanir á okkar eignarrétti og við erum með svona frumvörpum, þessu og fleiri frumvörpum, m.a. frumvarpi um stöðugleikaskilyrði og stöðugleikaskatt, að setja ákveðnar takmarkanir á ákveðna eignaflokka með það að markmiði að reyna að létta höftum, takmörkunum, af okkur öllum. Ég má t.d. ekki, og stendur ekki til, hvort sem ég mætti það eða ekki, fjárfesta umtalsverðum upphæðum erlendis. Það eru höft. Ég má ekki fjárfesta í Apple eða einhverju slíku. Þetta eru kringumstæðurnar. Það er svolítið mikilvægt þegar einhverjir koma, eins og gerðist fyrir nefndinni, og benda á að hér séu einhverjar óeðlilegar takmarkanir á rétti þeirra sem eigenda aflandskróna til að gera einhverja ákveðna hluti. Það þarf líka að setja þetta í það samhengi að við erum öll í höftum og við erum öll bundin takmörkunum. Hér erum við að reyna að marka og varða leiðina að því að reyna að aflétta þessum höftum. Mér finnst hún hafa verið ágætlega skilgreind hingað til. Skilgreindir hafa verið vissir stabbar af erlendum eigum sem geta ekki farið út úr hagkerfinu, m.a. vegna þess að við búum við mjög lítinn gjaldmiðil, en það er önnur saga, þó tengd. Það er búið að skilgreina þessa stabba og það á að hleypa þeim út einum af öðrum með það að markmiði að reyna að aflétta höftum endanlega. Við erum búin að glíma við þann vanda sem fólst í því að erlendir kröfuhafar gömlu búanna sem sumir voru reyndar síðan íslenskir, og eru, við erum ekki endilega að tala um þjóðerni, við erum að tala um lögaðila, borga stöðugleikaframlag, skilja í rauninni eftir allar íslenskar eigur á Íslandi, fara ekki út með þær, og það hefur ekki áhrif á greiðslujöfnunarvanda. Næst á dagskrá eru eigendur aflandskróna og þeir þurfa að sæta ýmsum takmörkunum en býðst núna leið út með sinn stabba. Þetta er allt saman gert í því augnamiði að leysa greiðslujöfnunarvandann. Það verður alltaf að hafa það í huga. Það er ekkert annað sem stendur til hérna. Það stendur ekki til að græða mikið af peningum, þetta er ekki gert til að fara eitthvað sérstaklega illa með einhvern ákveðinn hóp af fólki eða út af því að við teljum einhverja vera hrægamma eða eitthvað slíkt. Þetta er gert til þess að leysa greiðslujöfnunarvandann. Það er alveg ljóst að ef höftum yrði aflétt á morgun, segjum bara sem svo að við værum að fara að aflétta höftum á morgun, yrðu þessir 320 milljarðar þess eðlis, þetta eru eigur sem eru komnar til með þeim hætti að þær væru mjög líklegar til að leita út. Með því að skipta þeim strax á núverandi gengi, opinberu gengi, yfir í evrur mundi það fólk sem heldur á þessum eigum mjög líklega græða mjög mikinn pening. Þetta er bara kalt mat. Þess vegna köllum við þetta kvikar eigur. Þetta eru eigur sem að öllum líkindum mundu leita út vegna þess að eigendur þeirra mundu sjá sér mikinn hag í því að skipta þeim strax yfir í evrur. Þannig lít ég á það. Ég held að þetta hljóti að vera ein ástæðan fyrir því að við þurfum að setja sérstaka löggjöf til að koma þessum eigum út með ásættanlegum hætti. Þetta er fjármagn sem leitar út, það er í eigu erlendra lögaðila og það er eðli þeirra, það er komið til með þeim hætti að menn munu leitast við að skipta þessu fljótt yfir í aðra gjaldmiðla. Í þessu þarf að gæta meðalhófs, segi ég. Fulltrúar aflandskrónueigenda sögðu fyrir nefndinni að umbjóðendur þeirra vildu raun og veru ekki fara neitt, þeir teldu að á Íslandi væri allt í lukkunnar velstandi, mikill hagvöxtur og blómlegir tímar. Þeir spyrja: Af hverju í ósköpunum þurfum við að sæta einhverjum takmörkunum? Við erum eigendur að krónum eins og aðrir og megum við ekki bara fjárfesta eins og aðrir? Í umfjöllun um málið fékk þetta hið óformlega heiti Hlíðarendaáhrifin. Aflandskrónueigendur mundu segja eins og Gunnar á Hlíðarenda: Fögur er hlíðin, bleikir akrar, slegin tún og mun ég snúa við aftur og fara hvergi. Þetta eru ákveðin rök. Rökin eru í meginatriðum þau að þetta séu bara fjárfestar sem gangi gott eitt til og vilji bara vera hér með peninginn sinn. Þá eru mjög mikilvæg rök á móti, því fólki sem á þennan pening býðst út af rökstuddu mati á því hvers lags eigur þetta eru að skipta krónunum sínum í evrur í gegnum ákveðið útboðsferli, sem Seðlabanki Íslands hefur hannað og er vonandi málefnalegt og gott, og þá getur þetta fólk skipt þessum eigum sínum yfir í gjaldeyri og einfaldlega komið með hann aftur inn í landið og fjárfest eins og það vill, komið hingað og tekið þátt í að byggja upp blómlegt og fjölbreytt atvinnulíf ef það vill. Þessum röksemdum er ágætlega mætt í hönnun alls þessa máls. Allri nauðung er verulega stillt í hóf í þessu. Það er eins og ég segi mjög veigamikill þáttur, en ekki hluti af þessu frumvarpi, að eigendur þessara aflandskrónueigna geta farið í útboðsferli og keypt erlendan gjaldeyri fyrir þessar eigur í gegnum það ferli. Það er eitt af mörgum slíkum ferlum sem hafa átt sér stað. Ef þeir gera það ekki fara eigur þeirra með tíð og tíma, ekki allar í einu, held ég, inn á sérstakan reikning í Seðlabanka Íslands sem ber vissulega lágmarksvexti en er öruggur reikningur. Þetta eru svo sem engir lágmarksvextir miðað við vaxtastigið í heiminum í dag. Þarna verða þá bara þessir peningar og fara algjörlega aftast í röðina við það að aflétta höftum. Auðvitað getum við á þessum tímapunkti ekki lofað því hvenær höftum verður aflétt. Þetta er bara eitt skref. Næst eru væntanlega lífeyrissjóðirnir og svo almenningur og þetta eru allt saman mjög stór vandamál sem enn blasa við. Þetta býðst þessum aflandskrónueigendum, þeim býðst að fara í útboðið eða ekki. Það er engin nauðung í þessu. Þeir geta valið þetta bara. Ef þeir vilja fara í útboðið eða vilja sem sagt komast með eigur sínar út er m.a.s. innbyggt í frumvarpið að þeir þurfa ekki að selja t.d. ríkisskuldabréf sín með hraði á einhverju hrakvirði. Þau eru keypt á fyrirliggjandi markaðsvirði. Fyrir þessu eru góðar og gildar röksemdir. Ríkisvaldið verður að standa við sitt, þetta eru ríkistryggð bréf. Það er ekki hægt að neyða fólk til að selja þau. Þarna er verið að gæta meðalhófs. Þeim er bara boðið að selja þessi bréf á markaðsvirði. Ef menn eiga illseljanlegar eignir, ef þessir aflandskrónueigendur eiga t.d. óskráð bréf, er kveðið á um það í frumvarpinu að þeir þurfi ekki að selja þau bréf heldur geta eigendur þeirra átt þessar eigur áfram en komið með annað fjármagn til að kaupa sér aðgangsmiða að því að eiga þessar eigur áfram eftir ákveðnum leiðum sem eru hannaðar í frumvarpinu. Mér finnst meðalhófs vera gætt. Eigendur þessara krónueigna standa alltaf frammi fyrir vali og það er engin ómálefnaleg nauðung í þessu, finnst mér. Svo er náttúrlega spurningin: Hverjir eru þetta? Hverjir eiga þessar aflandskrónueignir? Auðvitað er það mjög áhugaverð spurning. Mikið af því mun væntanlega koma í ljós við útboðið vegna þess að menn þurfa að gera grein fyrir sér þegar þeir koma með þær eigur og ætla að taka þátt í útboðinu. Það verður vissulega fróðlegt. Því hefur verið fleygt að við séum að setja hérna löggjöf sem mismuni á grunni þjóðernis og þá er mikilvægt að halda því til haga að við erum bara að tala um erlenda lögaðila. Erlendir lögaðilar geta bæði verið Íslendingar að þjóðerni eða útlendingar. Við erum erum ekki að mismuna á grunni þjóðernis í þessu. Það finnst mér mikilvægasti punkturinn á þessum tímapunkti. Svo er líka mikilvægt í þessu öllu saman að endurtaka ekki söguna. Hér er stabbi af peningum sem safnaðist fyrir í aðdraganda hrunsins, hann kom til með þeim hætti eins og ég impraði á áðan að hann er mjög líklegur til að vilja leita hratt út, þetta er svokallað kvikt fjármagn. Við þurfum auðvitað að koma í veg fyrir að í framtíðinni safnist aftur fyrir á Íslandi svona kvikt fjármagn. Þess gætir nú. Við sjáum að það er byrjað að bera mjög á vaxtamunarviðskiptum, byrjað að bera mjög á kviku innflæði á fjármagni. Það er önnur löggjöf en það er mjög rík ástæða til að leggja áherslu á það á þessum tímapunkti að þau tól og tæki verði hönnuð til að stemma stigu við þessu innflæði á kviku fjármagni svo við lendum ekki aftur í þessari stöðu.
Forseti. Hér erum við að taka fyrir mjög stórt mál sem getur haft og á að hafa mikil áhrif til þess að aflétta gjaldeyrishöftum. Það sem truflar mig við þetta mál er að það er alveg sama hversu vel það er hannað, hversu vel úthugsuð mengin í kringum þetta allt saman eru, alltaf þegar einhver segist ætla að leggja fram mjög flókið mál, gríðarlega flókið mál eins og maður hefur heyrt á undanförnum dögum, óttast ég að í öllum þessum flækjum séu glufur. Ég óttast að lögin verði ekki nægilega vel skrifuð og sá ótti er ekki að ástæðulausu. Ég hef heyrt marga þingmenn halda því ítrekað fram að það gangi ekki að láta framkvæmd Alþingis vera þannig að mál deyi á milli þinga af því að lög verði betri þeim mun oftar sem frumvörp eru lögð fram af því að frumvörpin séu yfirleitt svo illa skrifuð þegar þau eru lögð fyrst fram. Þetta eru rök þingmanna, helstu sérfræðinga í lagasetningu, um það af hverju við getum ekki látið mál lifa á milli þinga. Þegar við fengum í hendurnar frumvarp til laga um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum fengum við þingmenn sem eigum að afgreiða málið úr nefnd að sjá þetta, ekki bara þingmenn minni hlutans, ég held að alveg sé óhætt að segja að þingmenn meiri hlutans hafi ekki verið betur upplýstir um þessar mjög svo hátæknilegu útfærslur. Og við eigum að gefa því gæðastimpil, stimpil um hvort frumvarpið sé lagatæknilega í lagi. Við fengum að heyra af þessu síðdegis á fimmtudag. Á föstudag var frumvarpið lagt fram eftir að markaðir lokuðu og síðan fengum við gesti í gær sem verður að viðurkennast að höfðu ekki getað farið nógu ítarlega í málið til að koma með umsagnir enda má sjá að ekki eru margar umsagnir með þessu máli. Þær eru þrjár, það kemur ekki einu sinni umsögn frá Fjármálaeftirlitinu af því að þau höfðu hreinlega ekki tíma til að leggjast ítarlega yfir málið. Þau komu með nokkrar munnlegar ábendingar á örstuttum fundi því að við fengum alla aðilana í gær á fund og hver aðili hafði einvörðungu hálftíma. Það skipti ekki máli af því að það voru svo fáir sem höfðu haft tækifæri til að fara djúpt inn í þessa lagasetningu. Ég verð að segja að til eru alls konar aðrar leiðir sem hægt er að fara til að tryggja að þingmenn taki upplýstar ákvarðanir. Við nefndarmenn hefðum alveg getað fengið þessi frumvarpsdrög afhent viku áður gegn trúnaði. Annað eins hefur gerst hér. Þá hefðum við kannski getað kallað eftir umsögnum um ákveðnar greinar án þess að það kæmi í ljós um hvað málið snerist eða beðið þá sem kæmu með umsagnir um trúnað við nefndina. Við, þessi sérstaki samráðshópur, erum sem sagt kölluð upp í forsætisráðuneyti og fáum þar ágæta og skemmtilega yfirferð frá aðilum úr Seðlabankanum og Fjármálaeftirlitinu. Það er hins vegar ekki nóg til að ég geti upplifað mig með fullvissu tilbúna að styðja þetta frumvarp. Ég styð að sjálfsögðu að við afnemum gjaldeyrishöft en ég get ekki af sannfæringu stutt málið af því að nú þegar eru vafaatriði í því sem lúta að þáttum sem við píratar leggjum mikla áherslu á, sem snúa t.d. að friðhelgi einkalífs. Ég hefði mjög gjarnan viljað fá umsögn frá Persónuvernd um það ákvæði því að þegar einu sinni eru komnar einhvers staðar í lagabálkinn miklar inngripsheimildir verður það kannski notað síðar sem fordæmi til að fá frekari inngripsheimildir í lögum er lúta að öðrum sviðum samfélagsins. Indefence komu með örstutta umsögn en þeir báru að sjálfsögðu fyrir sig mjög stuttan tíma til að rýna ítarlega í málið. Mig langar að lesa hina örstuttu umsögn frá þeim, með leyfi forseta: „Fyrr á þessu ári hleyptu stjórnvöld kröfuhöfum gömlu bankanna út fyrir höftin og nú er verið að tryggja aflandskrónuhöfum greiða leið út úr þeim. Það er gert með aðferðafræði sem lýst er í 42 blaðsíðna skjali með frumvarpi sem Indefence-hópurinn og aðrir umsagnaraðilar fá aðeins nokkrar klukkustundir til að meta. Enn bólar þó ekkert á áætlun fyrir almenning, fyrirtæki og lífeyrissjóði á Íslandi, sem bíða eftir því að heyra hvort greiðslujöfnuður þjóðarbúsins verði nægilega jákvæður til að losna líka úr fjármagnshöftum. Fyrri umsagnir Indefence-hópsins um áætlun stjórnvalda um losun fjármagnshafta hafa bent á að forgangur kröfuhafa og aflandskrónuhafa út úr höftum sé bæði óþarfur og skaðlegur. Þótt gjaldeyrisinnflæði vegna ferðaþjónustunnar hafi gjörbreytt stöðu þjóðarbúsins á síðustu þremur árum er gjaldeyrisstaðan samt sem áður þröng og hætta á því að almenningur, fyrirtæki og lífeyrissjóðir á Íslandi verði eftir í höftum til langs tíma. Það er áhætta sem íslenska þjóðin ætti ekki að þurfa að taka. Stjórnvöld lofuðu að verja kaupmátt almennings gegn því tjóni sem útstreymi gjaldeyris til kröfuhafa slitabúanna og aflandskrónuhafa veldur. Þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir Indefence-hópsins hafa stjórnvöld enn ekki svarað því hvenær þjóðin muni losna undan höftum. Upplýsingabeiðnir Indefence-hópsins til Seðlabanka Íslands liggja eftir ósvaraðar og fjármálaráðherra svarar ekki einu sinni margítrekaðri beiðni um fund til að ræða áætlun stjórnvalda um losun fjármagnshafta. Það er óásættanlegt að kröfuhafar slitabúanna og aflandskrónuhafar komist út úr fjármagnshöftum með stórar upphæðir í erlendum gjaldeyri, sem skerða varanlega lífskjör almennings, fyrirtækja og lífeyrissjóða á Íslandi. Enn er ekki ljóst hvenær Íslendingar munu losna úr höftunum, þótt öllum öðrum hafi verið hleypt út.“ Og fyrir hönd Indefence-hópsins skrifa undir m.a. dr. Agnar Helgason, dr. Torfi Þórhallsson, Davíð Blöndal og dr. Sveinn Valfells. Ég verð eiginlega að taka undir það sem þarna kemur fram og er áhyggjuefni þeirra. Ég brýni fyrir stjórnvöldum að ganga samstundis í það að svara því hvenær til standi að hleypa almenningi og lífeyrissjóðunum út úr þessum höftum. Aðrir hafa tjáð sig um þessi mál þótt fólk hafi ekki haft mikinn tíma til þess og mig langar aðeins að vitna í það sem Gunnar Tómasson hagfræðingur sendi okkur þingmönnum rétt í þessu, með leyfi forseta: „Mat stjórnvalda er að staðan í dag leyfi ekki almennt afnám gjaldeyrishafta. Með öðrum orðum, stjórnvöld óttast að slíkt afnám mundi leiða til gengishruns. Fyrir nokkru taldi Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn almennt afnám ekki vera í sjónmáli næstu árin. Fyrirhugað aflandskrónuútboð jafngildir því sértækri hliðarráðstöfun. Eftir sem áður verður ekkert sagt með vissu um afnám gjaldeyrishaftanna.“ Það er mikilvægt að hafa í huga að með þessari aðgerð erum við að sjálfsögðu ekki að afnema gjaldeyrishöftin heldur að taka hér fyrstu skref. Það eru nokkur atriði sem ég vil fara örsnöggt yfir áður en ég lýk máli mínu, atriði sem koma fram í ágætu nefndaráliti minni hlutans sem ég sem áheyrnarfulltrúi í hv. efnahags- og viðskiptanefnd tek hjartanlega undir. Ég ætla að grípa niður í álitið og fjalla um einn af mörgum þáttum sem útskýra af hverju ég get ekki stutt málið eins og það liggur fyrir: „Staðreyndin er sú að frumvarpið mun ekki aflétta höftum af íslenskum almenningi, fyrirtækjum og lífeyrissjóðum og enn liggur ekki fyrir hvenær það verður gert. Hér er hins vegar boðuð sérstök aðgerð sem mun geta þjónað þeim tilgangi að auðvelda losun hafta í framtíðinni. Tekið er undir þau sjónarmið sem birtast í nefndaráliti meiri hlutans að eðlilegt sé að beita ákveðnum takmörkunum á réttindum í þágu almannahagsmuna enda standist slíkar takmarkanir stjórnarskrá. Að afloknu boðuðu útboði á aflandskrónum verður staðan eigi að síður sú að einu aðilarnir sem losnað hafa úr höftum verða kröfuhafar föllnu bankanna og þeir eigendur aflandskrónanna sem munu nýta sér útboðið. Ein aðalástæða ríkisstjórnarinnar fyrir því að hafna kröfu um kosningar nú í vor var sú að aflétta þyrfti fjármagnshöftum á Íslandi og því þyrfti að ljúka fyrir kosningar. Hins vegar bendir ekkert til að því verði lokið fyrir kosningar í haust enda liggur ekki fyrir tímasett áætlun um losun hafta á almenning, fyrirtæki og lífeyrissjóði og ljóst er að fleira þarf til svo það geti gengið eftir. Þar ber ekki síst að nefna aðgerðir gegn vaxtamunarviðskiptum þar sem í raun er að hlaðast upp nýr vandi sem nú er nærri hundrað milljörðum og getur haft veruleg áhrif á stöðugleikann. Til þess að taka á honum þarf aðgerðir, hugsanlega í formi bindiskyldu eða skattlagningar, en ljóst má vera að til þess þarf að breyta lögum og ekki verður hægt að aflétta höftum fyrr en tekið hefur verið á þessum vanda. Betur hefði farið á því að slíkar aðgerðir væru til umræðu samhliða þessu frumvarpi. Eins og staðan er bíður það væntanlega nýs meiri hluta á Alþingi að ljúka afléttingu hafta.“ Þetta er nákvæmlega málið, það hefði farið betur á að ræða þessi mál heildrænt og vinna heildræna útfærslu á raunverulegu afnámi gjaldeyrishafta. Eitt sem fer mjög fyrir brjóstið á mér er sú staðreynd að það eru fjórir lögaðilar sem eiga 50% af þessum kröfum. Sex lögaðilar eiga 65% af þessum kröfum og það er ekki nokkur leið að fá að vita hverjir þessir aðilar eru, ég er búin að spyrja ítrekað um það bæði á lokuðum og opnum fundum. Maður fær bara einhver svör um að þetta séu hugsanlega, mögulega og sennilega lífeyrissjóðir í Bandaríkjunum eða góðgerðarfélög. Enginn veit hins vegar hvaða góðgerðarfélög, hvaða lífeyrissjóðir eða hvaða einstaklingar eiga í þessum kröfum. Mér finnst það satt best að segja ákveðin birtingarmynd þess hversu gallað fjármálakerfi heimsins er og hversu ómögulegt er að taka þátt í því án þess að koma með kröfur um að eignarhald á svona gjörningum verði að liggja fyrir. Mér finnst alveg gjörsamlega ómögulegt að við séum að fara í þennan gjörning án þess að geta fengið neinar upplýsingar. Eina leiðin til að fá upplýsingar er að þessir aðilar fari leiðina. Hér á landi er mikið vantraust gagnvart stjórnvöldum, sér í lagi formönnum ríkisstjórnarflokkanna, og því verður maður að spyrja: Er þetta rétta fólkið til að fara í þessa aðgerð? Skapar það trúverðugleika? Þá á ég við trúverðugleika gagnvart þjóðinni. Ég skynja mikið vantraust úti í samfélaginu. Ég skynja óöryggi og hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki einu sinni tekið þátt í umræðunum hér. Þó leggur hann þetta mál fram. Ekki hefur hann verið sýnilegur í þingsal síðan við byrjuðum að ræða málið. Mér finnst það til vansa. Hér er hann að biðja okkur um að treysta sér. Hvað gerir hann á móti til að skapa traust? Hvað er hann að gera til þess að róa okkur? Ekki neitt. Ég er með áhyggjur. Ég vona að þetta fari vel, en það er ómögulegt að manni líði þannig að hugsanlega og mögulega gætu einhverjir sem tengjast hinum víðfræga kolkrabba landsins hagnast á þessu án þess að maður viti. Mér finnst óþægilegt og bara hættulegt að renna blint í sjóinn án þess að vita hvaða áhrif þetta muni hafa á landið á morgun. Við erum að taka áhættu, við skulum hafa það í huga. Við erum að taka áhættu en ég vona heitt og innilega að þeir aðilar - ég efast ekkert um hæfni þeirra - sem hafa skrifað þessi lög séu að gera það með okkur. Ég veit að fólk hefur vandað sig en ég veit líka að við erum fámenn á Íslandi. Við erum 330.000 manna þjóð. Það þýðir að við erum að kljást við sérfræðinga í að misnota glufur í lagagerð. Við skulum bara hafa í huga að það er nauðsynlegt þegar við setjum lög hér á landi sem eiga að vernda okkur fyrir ýmsum hrægömmum, innlendum og erlendum, að það sé almennilega gert. Ég verð bara eins og aðrir að treysta á að svo sé. Ég hef ekki nokkra einustu leið til að meta eða álagsprófa það með sérfræðingum. Það finnst mér til vansa og ég er mjög ósátt við verkferlið og undirbúninginn að þessu fyrir Alþingi.
Frú forseti. Í upphafi máls vil ég segja eitt: Ég tel ekki að við séum að taka neina áhættu með þessu frumvarpi. Frumvarpið fjallar ekki um útboðið. Frumvarpið er einungis að þétta í reynd grunnlagið áður en menn fara í næstu skref. Þau er ekki hægt að taka án þess að þær krónueignir séu skilgreindar með þeim hætti sem hér er gert. Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni um að það getur vel verið umhendis að ætla þessari ríkisstjórn með það litla traust sem hún nýtur að fara í þetta verkefni. En þá ber að hugsa um annað: Seðlabankinn nýtur trausts. Ég tel að verk hans hafi sýnt fram á að menn þar vita hvað þeir eru að gera. Svo kem ég að aðalefni máls míns: Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um að mjög brýnt er að vita hverjir það eru sem eiga kröfur á íslenska ríkið, sem eiga krónur í gegnum nafnlaust eignarhald í einhverjum skattaparadísum. En sem ég hef lesið þetta frumvarp betur rennur það allt í einu upp fyrir mér að innan þess er að finna tæki til að komast að því. Ég gerði mér enga grein fyrir því í upphafi málsins. Það kom ekki fram í framsögu hv. þm. Brynjars Níelssonar. En bent hefur verið á 14. gr. sem er um eftirlit Seðlabankans. Þar segir bókstaflega að öllum sé skylt að veita allar upplýsingar og gögn sem bankinn telur nauðsynleg, jafnvel um aðra líka. Og það kemur skýrt fram að þar verður að aflétta bankaleynd líka. Lögbundin trúnaðarskylda einstakra aðila fellur ef Seðlabankinn hyggst nýta þetta. Hvernig ætlar Seðlabankinn að nýta þetta? Það kemur fram, mér mjög á óvart, í nefndaráliti meiri hlutans, þar segir bókstaflega að þetta verði nýtt til þess að kalla eftir upplýsingum um það hverjir eru raunverulegir eigendur aflandskróna. [[Forseti hringir.]]Á þessu vildi ég bara vekja eftirtekt. Ég hafði ekki hugmynd um þetta. Mér sýnist að hér sé komin tillaga VG, sem ég og hv. þingmaður höfum bæði stutt, nánast endurborin en í dulargervi.
Forseti. Mikið vildi ég að svo væri en það er ekki alveg þannig. Þetta lýtur að einstaklingum sem eru eigendur aflandskrónueigna og þá er aðallega verið að huga að þýskum tannlæknum og svo framvegis. Þetta er ekki um þá sem eru í felum í þessum spagettífélögum, því miður. En auðvitað má kannski breyta því bara á milli umferða. Ég legg til að við gerum breytingartillögu þar á og er alveg sannfærð um að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir og hv. formaður nefndarinnar séu tilbúin til þess. En ég vil að því sé haldið til haga að ég ber fullt traust, að sjálfsögðu, til færni Seðlabanka Íslands og þeirra starfsmanna sem þar eru og fólks sem vinnur í fjármálaráðuneytinu. En það er bara þannig, það er að minnsta kosti mín reynsla hér í þinginu, að engin lög eru fullkomin. Því oftar sem maður fer yfir lagafrumvörp og því fleiri sem maður fær til þess að líta á frumvörpin, því betri verða þau. Það er nú yfirleitt viðkvæðið. En ég geri mér líka grein fyrir að þessi lagafrumvörp eru, eins og hefur ítrekað komið fram, ákaflega flókin og þess vegna er mjög mikilvægt að geta kallað til þá sérfræðinga sem maður treystir. Það er það sem ég gagnrýni fyrst og fremst við frumvarpið, það er hversu lítinn tíma bæði þeir sem maður mundi eðlilega kalla eftir umsóknum frá og þingmenn hafa haft til að fara ítarlega yfir lagasetninguna. Til hvers er þá verið að taka það inn í þingið ef við eigum ekkert að hafa um það að segja? Hvert er þá hlutverk löggjafans annað en að vera stimpilpúði?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa kynnt fyrir mér hugtakið spagettífélög. Það er mjög tært og upplýsandi og maður skilur það um leið, en það var mér framandi fram að þessu. Þetta er ekki það fyrsta sem ég hef lært af hv. þingmanni. Mér skildist á andsvari hv. þingmanns að hún teldi, ég bið hana forláts ef ég hef misskilið hana, að upplýsingaákvæðinu sem ég vísaði til væri einungis beint gegn einstaklingum. En ég sé engin merki um það í viðeigandi grein. Þar segir, með leyfi frú forseta: „Skiptir ekki máli í því sambandi hvort upplýsingar eða gögn varða þann aðila sem beiðninni er beint til eða aðra aðila sem hann getur veitt upplýsingar um og varða athuganir og eftirlit Seðlabankans. Lagaákvæði um þagnarskyldu takmarka ekki skyldu til að veita upplýsingar og aðgang að gögnum.“ Hvernig túlkar hv. efnahags- og viðskiptanefnd þetta ákvæði? Með svohljóðandi hætti, með leyfi frú forseta: „Ekki liggur fyrir hverjir raunverulegir eigendur aflandskróna eru en í útboðum Seðlabanka Íslands er gert ráð fyrir að hægt sé að kalla eftir slíkum upplýsingum og skylt að veita þær sé þess óskað.“ Með öðrum orðum: Án þess að ég hafi að minnsta kosti gert mér grein fyrir því sýnist mér deginum ljósara að ákvæði sem er að finna í frumvarpinu, að 14. gr. um eftirlit sé það alltumlykjandi og það víðfeðm að hér sé í reynd náð því takmarki sem var fólgið í þingsályktunartillögu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég fæ ekki betur séð en að að þessu samþykktu sé framkvæmdarvaldið komið með heimildir til að krefjast upplýsinga. [[Forseti hringir.]]Hitt er svo annað mál hvort það sé jafn ljóst að þær upplýsingar sé skylt að veita til dæmis skattrannsóknarstjóra. Ég mundi telja það. Það er eitt af því sem ætti að skoða á milli umræðna.
Forseti. Eins og komið hefur fram varðar sú grein bara efni þessa frumvarps. Það er ekki hægt að taka það á einhvern víðari hátt. Og líka, það er svolítið mikilvægt að halda því til haga, að þetta á aðeins við eftir á. Það verður bara hægt að vita eftir á þegar fólk fer í þá framkvæmd að leysa út hverjir það eru. Segjum sem svo að maður mundi vilja reyna að koma í veg fyrir spillingu, þá er ekki hægt að gera það fyrir fram. Ef maður vill koma í veg fyrir og hindra að hér sé verið að blekkja almenning, þá er ekki hægt að gera það fyrir fram. Það er það sem ég á líka við þegar ég er að tala um að renna blint í sjóinn af því að enginn veit hverjir þetta eru og það er mjög erfitt. Og þó svo að Seðlabankinn hafi svona miklar heimildir er ekkert víst að það séu ekki einhverjir - eins og ég segi, þ.e. spagettíið sé á þann veg að ómögulegt sé að rekja það á endanlegan stað. Margir af þeim aðilum eru með alls konar félög sem heita Egla og Gammi og Falson og guð má vita hvað. Ég held að þetta sé svona svipað og með aðra sem vilja koma sér undan lögum, um leið og er búið að reyna að byrgja brunninn þá eru grafin ný göng í gegnum lögin. En ég vona að ákvæði séu í þessum lögum sem geta orðið góð viðmið til framtíðar í öðrum málum því að þetta er endalaust. Þetta er bara eins og að búa undir fjalli sem alltaf eru endalaus snjóflóð og [[Forseti hringir.]]alveg sama hversu marga garða maður byggir, það er ekki alltaf hægt að fyrirbyggja að yfir mann flæði.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér við 2. umr. frumvarp ríkisstjórnarinnar um meðferð aflandskróna. Frumvarpið er mjög mikilvægur áfangi í aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að stuðla að losun fjármagnshafta. Fyrir tæpu ári voru sett lög til að bregðast við þeim vanda sem stafaði af krónueignum fallinna fjármálafyrirtækja. Óhætt er að segja að þær aðgerðir hafi skilað árangri. Enn er þó óleystur sá vandi sem stafar af svokölluðum aflandskrónum, en frumvarpið sem við ræðum hér í kvöld miðar að lausn þess vanda. Vegna efnisatriða frumvarpsins var nauðsynlegt að efni þess kæmi ekki fram fyrr en eftir lokun markaða á föstudag og að þinglegri meðferð lyki fyrir opnun markaða. Síðan á föstudag hefur hv. efnahags- og viðskiptanefnd haldið fjóra fundi um málið, fengið ítarlega kynningu á efnisatriðum þess, farið yfir umsagnir og tekið á móti gestum. Á meðal gesta voru fulltrúar frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, Seðlabanka Íslands og Samtökum fjármálafyrirtækja og einnig komu fyrir nefndina fulltrúar tveggja sjóða sem eiga hér aflandskrónur, auk þess sem nefndin átti þess kost að ræða við sérfræðinga um lagaleg atriði málsins. Vinnu nefndarinnar miðaði vel um helgina og ég vil færa nefndarmönnum þakkir fyrir eljusemi og árangursríka samvinnu í málinu. Einnig vil ég færa höfundum frumvarpsins þakkir fyrir vinnu þeirra, en frumvarpið og greinargerðin með því sem er vönduð bera þess vott að undirbúningur hefur verið góður og vandaður. Hv. framsögumaður nefndarinnar hefur í ræðu sinni gert grein fyrir nefndarálitinu og helstu sjónarmiðum sem liggja því til grundvallar. Ég mun því aðeins koma inn á örfá lykilatriði. Í frumvarpinu eru aflandskrónur skilgreindar og sérstakar takmarkanir settar við því hvernig megi ráðstafa þeim. Í minnisblaði dr. Davíðs Þórs Björgvinssonar er komist að þeirri niðurstöðu að umræddar takmarkanir standist grundvallarreglur stjórnarskrár og fjölþjóðlegra samninga um vernd einkaréttar og bann við mismunun. Þær takmarkanir sem í frumvarpinu eru og lagðar eru á meðferð aflandskróna spretta af brýnni nauðsyn og skyldu til að vernda hag almennings. Aflandskrónur eru alls um 320 milljarðar og ljóst að ef þær fengju að leita inn í hagkerfið án takmarkana mundi það leiða til eignabólu og verðbólgu, auk þess sem aflandskrónurnar gætu leitað út í gegnum gjaldeyrisforðann sem mundi leiða til gengisfalls krónunnar. Þótt aflandskrónuvandinn sé vissulega orðinn minni í dag en hann var rétt eftir hrun er hann enn mjög verulegur. Seðlabankinn hefur boðað að á næstunni verði aflandskrónueigendum gefinn kostur á að flytja eignir sínar úr landi með uppboði og skilmálar þess uppboðs verða kynntir á næstu dögum. Hvort sem þátttaka í því útboði verður mikil eða lítil er ljóst að það frumvarp sem við fjöllum um hér í kvöld er afar mikilvægt skref. Verði frumvarpið að lögum verða aflandskrónur þar með tryggilega aðgreindar, bæði lagalega og tæknilega, frá öðrum fjármunum í landinu. Með þeirri aðgreiningu er búið í haginn fyrir að hægt verði að taka næstu skref í að aflétta takmörkunum á aðra, heimilin og fyrirtækin í landinu. Almannahagsmunir krefjast þess að nú verði tekin skref til að bregðast við uppsafnaðri þörf lífeyrissjóða, atvinnulífs og heimila til að fjárfesta erlendis. Þörfin er brýn og magnið gæti numið hátt í þúsund milljörðum. Það getur því tekið nokkur ár að koma eignavægi langtímafjárfestinga innlendra aðila í jafnvægi áður en hægt verður að taka frekari skref til að aflétta takmörkunum af aflandskrónum. Virðulegi forseti. Ég mun ekki lengja þessa umræðu frekar í bili. Ég fagna því hér að lokum að frumvarpið er komið fram, lýsi almennri ánægju með þá vönduðu útfærslu sem í því felst og ítreka þakkir mínar til nefndarmanna fyrir góða samvinnu og allra þeirra sem komu að vinnu nefndarinnar.
Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið, nú nokkrum sinnum, er þetta frumvarp skref í átt að losun fjármagnshafta og er því markmiðið vitaskuld gott, markmið sem ég hygg að við ættum öll að vera sammála um að sé jákvætt, þótt ég verði reyndar að segja að af og til hefur komið mér á óvart hversu ósammála hv. þingmenn geta verið um slík mál. Þó er verkefnið þannig eðli sínu samkvæmt að margt þarf að gerast án þess að aðilar úti í bæ og víðar viti hvert planið sé, ef svo mætti að orði komast. Þess vegna þarf stundum að taka mál á dagskrá með skömmum fyrirvara án þess að neinn vilji það raunverulega og svo þarf að afgreiða það yfir helgi meðan markaðir eru lokaðir til að aðilar á markaðnum geti ekki brugðist við og þannig einhvern veginn sniðgengið áhrifin sem frumvarpi eða tilteknu máli er ætlað að ná fram. Í fljótu bragði, eftir þann stutta tíma sem við höfum haft til að skoða þetta, verð ég að segja eins og er að mér líst efnislega ágætlega á frumvarpið í öllum meginatriðum. Ég er með einstakar athugasemdir sem eru allar þess eðlis að mér finnst málið einfaldlega þurfa meiri tíma. Ég efast um að einhver sé í sjálfu sér ósammála um það nema kannski þeir sem hafa sérþekkingu á efninu. Við erum stundum bara fórnarlömb aðstæðna og ég ber fulla virðingu fyrir því og hef mætamikinn skilning á því en það hjálpar mér hins vegar ekkert við að skoða málið jafn vel og ég gæti með meiri tíma. Sá tími færi ekkert endilega bara í að ég væri að lesa frumvarpið aftur og aftur eða velta því meira fyrir mér. Það er í sjálfu sér nægur tími til þess. Hins vegar þarf oft að spyrja utanaðkomandi aðila um efnisatriði mála, sérstaklega þeirra sem eru tæknilega flókin og þegar þau varða efni sem kannski ekki allir þeir sérfræðingar sem nú þegar hafa verið kallaðir að borðinu hafa haft tækifæri til að skoða nánar. Þá vil ég helst nefna 14. gr. sem fjallar um eftirlitsskyldu Seðlabankans en ég kem að því hér örlítið síðar í ræðu minni. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir hefur viljað vita um hvaða aðila er að ræða. Mér finnst mikilvægt að við höldum til haga hvers vegna þær spurningar vakna. Þær vakna ekki bara í þessum þingsal, virðulegi forseti, þær vakna líka úti í samfélaginu. Þær vakna vegna þess að við erum að afgreiða þetta frumvarp undir ákveðnum kringumstæðum, í ákveðnu andrúmslofti, í kjölfar ákveðinna atburða sem gera það að verkum að traust á stjórnmálamönnum er lítið. Stundum virðast undarleg takmörk, svo ekki sé meira sagt, fyrir því hvað stjórnmálamönnum þykja eðlileg tengsl og hvað þeim þykja eðlilegar aðstæður og eðlilegar kringumstæður og eðlileg atvik. Enn sem komið er átta ég mig ekki á því nákvæmlega hvernig stjórnmálamenn hyggjast öðlast traust aftur ef ekki með því að sýna aðeins meiri auðmýkt gagnvart almenningi en gert hefur verið í gegnum tíðina hér, ekki síst upp á síðkastið. Það er vegna vantrausts og vegna þess að það er skortur á trausti. Það er bara þannig. Hvort sem við erum sammála því vantrausti eða ekki, hvort sem við erum sátt við það vantraust eða ekki, er það til staðar og við eigum að taka það alvarlega vegna þess að það er til staðar, ekkert endilega vegna þess að við erum sjálf samþykk því. Það býr til vandamál þegar kemur að svona málum, þegar þau eru afgreidd mjög hratt, þegar þau eru lögð fram af sama fólki og hefur nýlega verið til umræðu vegna umfjöllunar um svokölluð skattaskjól og því um líkt. Það hjálpar þessu máli í það minnsta ekki. Ég þarf ekkert að fara út í neina áfellisdóma eða ásakanir í þessari pontu. Það er óþarfi. Það eina sem skiptir máli er að við gerum okkur grein fyrir að þessi umræða er til staðar. Hún er til staðar úti í samfélaginu, hún er ekki háð góðfúslegu samþykki hins háa Alþingis fyrir því hvort sú umræða sé lögmæt eða ekki. Hún er til staðar. Það er vandamál okkar, hvort sem við erum sátt við vandamálið eða ekki og hvort sem við erum efnislega sammála athugasemdum og því vantrausti sem ríkir eða ekki. Minn skilningur á þeim upplýsingum sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir hefur kallað eftir úr nefnd um hvaða aðilar þetta séu er sá, eftir samtöl við aðra hv. þingmenn, að þessar upplýsingar séu ekki enn til og geti ekki orðið til fyrr en við útboð Seðlabanka Íslands. Þá gæti Seðlabanki Íslands sagt þingmönnum þetta, væntanlega í trúnaði eða hvernig sem því yrði fyrir komið, en það er ekki mögulegt fyrr en þá. Það er vandamál sem ég skil mætavel en það hjálpar samt ekki. Ég skil asann en hann hjálpar ekki. Ég skil að menn viti ekki hvaða aðilar þetta eru en það hjálpar ekki. Mér finnst mikilvægt að það komi fram í þessari umræðu. 14. gr. frumvarpsins er eftirlitsklausa Seðlabanka Íslands. Kaflinn er sá VI. í frumvarpinu og heitir Eftirlit Seðlabankans og viðurlög. Ég dreg ekki úr því að vitaskuld þarf Seðlabanki Íslands að sinna þessu eftirliti og að sjálfsögðu þarf hann heimildir til að afla upplýsinga o.s.frv. Hins vegar hygg ég að þessi grein, eins og hún er orðuð og útfærð núna, sé þannig að hún mundi taka breytingum ef hún fengi meiri tíma, ef þetta mál yrði afgreitt á t.d. viku og á virkum dögum þegar hægt væri að fara í fullt umsagnarferli eins og við gerum venjulega, helst tvær auðvitað, og fá þá jafnvel til okkar gesti frá Persónuvernd til að fara yfir það hvernig best sé búið um þessa tilteknu grein. Hún er mjög víð. Ég vona að enginn dónaskapur sé fólginn í að segja að mig grunar að Seðlabankinn hafi sjálfur komið með þessa tillögu. Hún er það víð að ég gæti búist við því að einungis eftirlitsaðilinn sjálfur hefði getað skrifað hana svona opna. Aftur á móti ætla ég ekki að lýsa yfir einhverjum fordæmalausum bölmóði yfir því að svo stöddu vegna þess að í fyrsta lagi er hún afmörkuð að ákveðnu leyti, þ.e. að því leyti að heimildin gildir einungis til þess að framfylgja þessum tilteknu lögum og ná fram þeim markmiðum sem þessi tilteknu lög, lögin sem frumvarpið verður að, stefna að. Það er mikilvægt að hafa í huga. Þá þætti mér líka vænt um að koma þeim skilaboðum til Seðlabanka Íslands að það er mikilvægt að hann sjálfur átti sig á því, sem ég treysti honum reyndar til að gera ef hann tekur meðvitaða ákvörðun um það, að hann haldi sig innan upplýsingasöfnunar- og eftirlitsheimilda sem eru raunverulega og sannanlega nauðsynlegar til að framfylgja þessum lögum og ná þeim lögmætu markmiðum sem lögunum er ætlað að ná. Það er gríðarlega mikilvægt, hreinlega til að ekki komi upp einhvers konar ágreiningur um það hversu langt megi ganga. En vel á minnst, þetta mál er auðvitað þess eðlis að það varðar klárlega mjög ríka almannahagsmuni. Það er öðruvísi en var hér með hagstofumálið á sínum tíma. Það er ágætt að rifja upp við þetta tækifæri, virðulegi forseti, að á sumarþinginu 2013 kom fram hábölvað mál sem í daglegu máli var kallað hagstofumálið og við píratar og fleiri í stjórnarandstöðunni vorum eindregið á móti. Ástæðan var sú að þar var heimiluð ansi rík upplýsingasöfnun og vissulega var allt dulkóðað og með þagnarskyldu o.s.frv. en þó var rík upplýsingasöfnun til staðar sem við lögðumst gegn á forsendum 71. gr. stjórnarskrárinnar og auðvitað því grundvallarprinsippi í mannlegu samfélagi sem friðhelgi einkalífsins er. Í þeirri umræðu varaði sá sem hér stendur við því að um leið og Hagstofa Íslands fengi þessar heimildir mundi næsti koma og vilja sams konar heimildir og menn mundu vilja nota slíkar upplýsingar í einhverjum öðrum tilgangi en þeim sem Hagstofunni var ætlað á þeim tíma. Ekki höfðum við afgreitt frumvarpið frá þinginu þegar sá spádómur reyndist að sjálfsögðu réttur. Seðlabanki Íslands kom einmitt á nefndarfund til okkar, ritaði umsögn og vildi fá slíkar upplýsingar líka. Vegna hvers? Jú, þær eru svo gagnlegar. Auðvitað heyrðist meiri bölmóður af minni hálfu úr þessari pontu vegna þess máls en það var þó efnisólíkt að því leyti að hagstofumálið fjallaði ekki að okkar mati um ríka almannahagsmuni. Það snerist um að athuga hversu vel einhverjar aðgerðir stjórnvalda hefðu dugað. Það hefði ekki valdið neinu hruni hér, ekki gengishruni eða neinu því um líku og engin hætta á slíku ef Hagstofa Íslands hefði ekki fengið þessar heimildir. Það er ólíkt inntak í því frumvarpi frá þessu því að hér er óneitanlega um að ræða ríka almannahagsmuni. Það verður ekki tekið burt frá þessu máli en það er líka þess vegna sem okkur ber að vanda okkur. Þegar við lendum í aðstæðum þar sem okkur ber að samþykkja frumvarp svo hratt sem við eigum að gera núna lendum við í þessum vanda. Og þótt við séum fórnarlömb aðstæðna og þótt asinn sé lögmætur breytir það því ekki að það kemur niður á vinnubrögðunum. Það er engin leið fram hjá því. Það að maður hafi afsökun fyrir að gera eitthvað þýðir ekki að vandamálin við asann fari út um gluggann. Þvert á móti þýðir það að maður er fastur með þau. Og ég hygg að orðalag 14. gr. sé einnig fórnarlamb aðstæðna. Vandinn er sá að efni hennar varðar að einhverju leyti 71. gr. stjórnarskrárinnar og ef ekki, þá í það minnsta lög nr. 77/2000, persónuverndarlög. Hvort tveggja ber okkur að virða og við reynum að öllu jöfnu að passa að löggjöf sé í samræmi við þessi lög. Ég vil halda því til haga að ég held ekki að þessi grein brjóti í bága við stjórnarskrá. Ég held bara að það hefði mátt vanda hana betur, skýra hana betur, njörva niður hvaða upplýsingum menn mundu safna, hjá hvaða aðilum o.s.frv. Oft er það að gera vel í persónuverndarmálum einfaldlega spurning um að hafa hlutina skýra þannig að menn viti að hverju þeir ganga. Þessi grein er heldur opin og þess vegna verðum við að leggja ákveðið traust í hendur Seðlabankans en þá er líka mikilvægt að við minnum hann á að ef við samþykkjum þetta óbreytt þarf Seðlabankann að passa sig á því sem við mundum undir venjulegum kringumstæðum passa með því að fá á fundi okkar gesti eins og Persónuvernd og jafnvel aðra sem þekkja hvað best til um hvernig sé heppilegt að hafa löggjöf þannig að það sé algjörlega skýrt hversu langt eftirlits- og upplýsingabeiðniheimildirnar gangi. Enn og aftur get ég bara ítrekað að hér er stefnt að ákveðnu markmiði samkvæmt frumvarpinu og greinin sett fram til að ná því markmiði. Það kemur fram í greininni sjálfri og það er mikilvægt að halda því til haga. Fyrst ég hef ég aðeins meiri tíma ætla ég að nefna eitt sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór aðeins inn á í andsvörum við hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, en það varðaði þingsályktunartillögu Vinstri grænna um rannsókn á aflandsfélögum Íslendinga og skattundanskotum. Þá hafði 14. gr. einnig komið til tals og upplýsingasöfnunarheimildirnar sem í henni felast. Ég árétta að sú grein gæti ekki, í það minnsta ekki að mínu mati, varðað þá þingsályktunartillögu neitt, í fyrsta lagi vegna þess að 14. gr. er afmörkuð út frá verksviði frumvarpsins sjálfs, ekki því markmiði sem þingsályktunartillögu Vinstri grænna var ætlað að ná. Sömuleiðis stæði Seðlabankinn ekki að slíkri rannsókn, a.m.k. ekki samkvæmt tillögunni eins og ég les hana. Ég finn ekkert um Seðlabankann í tillögunni en hins vegar kemur fram í henni, með leyfi forseta: „Rannsóknarhópurinn starfi með embættum ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra á þeim forsendum sem skattrannsóknarstjóri ákveður. Fjármála- og efnahagsráðherra sjái til þess að veitt verði fé úr ríkissjóði til þess að kosta viðbótarstarfslið sérfræðinga og annars starfsfólks sem þarf að mati ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra til starfa fyrir rannsóknarhópinn og hlutaðeigandi skattyfirvöld.“ Ég finn ekkert þarna sem varðar Seðlabankann eða þau markmið sem þessu frumvarpi er ætlað að ná. Þetta eru algjörlega aðskilin atriði. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga í ljósi umræðunnar sem átti sér stað sem var, meðan ég man, mjög góð. Þetta er ekki heimild til að fara út í einhverjar skattrannsóknir. Það er alveg skýrt. Þetta er ekki heimild til að fara út í einhverja víðtæka upplýsingasöfnun. Það er annað markmið sem við eigum að ræða á öðrum forsendum. Upplýsingasöfnunin sem er heimil í 14. gr. er mjög víðtæk og hún sleppur einungis vegna þess að hún er afmörkuð við markmið þessa frumvarps, ekki allra annarra markmiða, sama hversu lögmæt þau markmið annars gætu verið. Það er nokkuð sem við þyrftum að útfæra sérstaklega og ættum auðvitað að gera. Þá væri kannski aðeins annar tónn gagnvart efni 14. gr. Aðallega hef ég áhyggjur af því hvernig farið verði með hana. Ég hef ekki áhyggjur af því að hún standist ekki stjórnarskrá. Ég tel hana standast stjórnarskrá, það er bara mikilvægt að handhafi þessa valds átti sig á því að meðferð hans skiptir verulega miklu meira máli fyrst við erum ekki búin að njörva þetta algjörlega niður. Auðvitað væri langbest að við gerðum það. Sömuleiðis væri fróðlegt að sjá hvað kæmi fram í umsögn Persónuverndar ef sú ágæta stofnun skilaði umsögn þrátt fyrir að þetta hafi ekki farið í jafn langt umsagnarferli og þingmál alla jafna gera. Hvað varðar mína eigin afstöðu til málsins tel ég frumvarpið í meginatriðum gott eins og ég sagði áður. Ég hygg að það sé lögmætur hluti af því mikilvæga og lögmæta markmiði að losa um fjármagnshöft. Aðstæðurnar sem við búum við hjálpa mér ekki við að ýta á græna takkann í þessu máli. Þvert á móti gera þær mér það miklu erfiðara. Að óbreyttu mun ég sitja hjá í þessu máli. Ég ætla að leyfa umræðunni að klárast og leyfa öðrum að reyna að sannfæra mig um annað ef þeir svo kjósa. Tímaskorturinn hefur áhrif og hann hefur neikvæð áhrif á vissu mína til þess að hvort sem er samþykkja þetta mál eða vera á móti því. Þetta gæti verið öðruvísi undir öðrum kringumstæðum. Ef málið hefði fengið fulla meðferð hugsa ég, nema ef eitthvað nýtt kæmi fram, að ég yrði samþykkur því, í það minnsta ef orðalagsbreyting yrði gerð á 14. gr. Ég er viss um að það mundi gerast með hefðbundinni þinglegri meðferð. Ég er sannfærður um það. Henni yrði breytt, hreinlega vegna þess að þingmenn vilja almennt ekki hafa þetta óskýrt. En hér er tímapressan og hún veldur þeim vandamálum sem ég hef rakið í þó nokkuð löngu máli. Nú ætla ég að láta staðar numið, virðulegi forseti, og vona að þetta mál komi til atkvæðagreiðslu sem allra fyrst því að tímaskortur er til staðar, eins bölvanlegt og það er. Og þótt ég sé ósáttur við það ber ég virðingu fyrir því.
Herra forseti. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson er mér miklu fremri um allt það sem lýtur að persónuvernd og lögum um persónuvernd. Ég stend alltaf með stjórnarskránni í öllum málum og það er mér ákveðin yfirlýsing, jákvæð, þegar það gengur fram af munni hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar að hann telur að 14. gr. stangist ekki á við stjórnarskrá. Það er mjög gott. Það var minn eini efi um þá grein vegna þess að ég tel að sú grein sé lykilgrein. Svo vil ég geta þess að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hefur misskilið töluvert það sem ég sagði áðan þegar ég dró samsvörun á milli þeirrar greinar og tilgangs tillögu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Sú tillaga gengur í höfuðatriðum út á að kortleggja hverjir það eru sem eiga fé í aflandseyjum, meðal annars í því augnamiði að geta kannað hvort um einhvers konar skattsniðgöngu eða skattalagabrot hafi verið að ræða. Sú tillaga sem ég styð mjög fast naut ekki mikillar hylli meðal stjórnarmeirihlutans og menn fundu henni ýmislegt til foráttu. Það sem ég sagði áðan var að ein höfuðröksemdin sem menn höfðu fyrir því að ekki væri hægt að fara í slíka rannsókn var að þar lágu ekki fyrir upplýsingar um hverjir þetta væru. Ég sagði að þegar þetta frumvarp hefur verið samþykkt, þegar búið er að ljúka útboðinu, þá liggja þær upplýsingar fyrir. Er þá hugsanlegt að sú staða komi upp að á einum stað í stjórnkerfinu liggi fyrir vitneskja um þá sem eiga fé í gegnum aflandseyjar og að annars staðar í stjórnkerfinu hungri menn og þyrsti eftir því að fá þær upplýsingar, [[Forseti hringir.]]þ.e. meðal þeirra sem eru að rannsaka skattundanskot og þeir fái ekki þessar upplýsingar? Það held ég að verði nú óskaplega erfitt þó að ég geti [[Forseti hringir.]]verið sammála hv. þingmanni um að þetta varðar ekki, því miður, skattrannsóknir.
Virðulegi forseti. Ég hef ekki hugsað það til enda hvað það mundi þýða að blanda þessum málum mikið saman. Við erum að ræða tvö ólík markmið og tvær ólíkar stofnanir, reyndar tvær og hugsanlega fleiri þar í sambandi við skattamálin annars vegar og hins vegar hvað varðar hlutverk Seðlabankans við gjaldeyrisútboð og því um líkt. Ef ég hef eitthvað misskilið hv. þingmann get ég beðist velvirðingar á því og sér í lagi ef ég hef einhvern veginn sagt rangt frá því sem hv. þingmaður sagði eða meinti. Það er auðvitað best að menn hlusti bara á þann sem segir til að vita hvað sá hinn sami meinar. Ég er alla vega aðeins skýrari um það núna í ljósi andsvars hv. þingmanns og tel að það geti vel verið rétt að eftir þessi útboð og eftir að þessi hluti losunar fjármagnshafta hafi átt sér stað sé til staðar meira af upplýsingum sem gætu rétt eins aðstoðað við útfærslu þingsályktunartillögu vinstri grænna og hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur. Svo má vel vera, ég þekki það hreinlega ekki, en ég mundi í fljótu bragði búast við því að alla vega væru þar einhverjar nýtanlegar upplýsingar. Það þarf auðvitað að huga vel að afmörkun hvers embættis fyrir sig. Mjög mikilvægt er að allar stofnanir séu með á hreinu hvaða verksviði þær þjóna og sér í lagi þegar farið er með mikið magn af viðkvæmum upplýsingum sem báðar þessar stofnanir gera, Seðlabankinn og ríkisskattstjóri. Það þarf því að vanda vel til verka þar. Eins og ég segi, ég hef ekki hugsað það alveg til enda hvað það þýðir að blanda saman þessum verkefnum en hygg þó að það sé rétt. Þó skulum við hafa eitt á hreinu. Það eru ekki endilega sömu aðilarnir sem eru í skattaskjólum og taka þátt í útboðum, það eru ekki endilega sömu aðilarnir. Það geta verið sömu aðilarnir, en ég mundi ekki halda í fljótu bragði að það væru endilega fleiri samasemmerki þar en annars staðar í samfélaginu. Það eru jú fleiri efnamiklir aðilar í samfélaginu til staðar en [[Forseti hringir.]]þeir sem fara í útboð. Þess vegna er kannski ekki [[Forseti hringir.]]fljótlegt að svara þeirri spurningu.
Herra forseti. Það er akkúrat spurningin sem við þekkjum ekki en marga þyrstir í að fá svar við. Er það þannig að í skjóli nafnleyndar í gegnum félög á aflandseyjum skattaparadísanna hafi Íslendingar stundað viðskipti, t.d. með kröfur á íslenska ríkið á eftirmarkaði bak hruninu? Á því leikur grunur. Það er það sem menn vilja gjarnan sjá og vita af. Við höfum engar leiðir til að gera það í dag. En hér liggur fyrir frumvarp. Í því er tiltekin grein, 14. gr., sem er lítt túlkuð í greinargerð með frumvarpinu, ekkert í framsöguræðu hæstv. fjármálaráðherra, ekkert í framsögu hv. þm. Brynjars Níelssonar með nefndarálitinu, en hún er túlkuð í einni setningu í greinargerðinni. Þar segir bókstaflega að í útboðinu muni Seðlabankinn hafa heimildir til þess að kalla eftir upplýsingum um eignarhald á þeim aflandseignum sem verið er að leysa út. Þá tel ég að samkvæmt því þegar útboðinu sleppir munu liggja fyrir alla vegana upplýsingar um alla þá sem hafa átt eignir og viljað koma þeim í gegnum útboðið og leysa þær út úr íslensku samfélagi. Við þær aðstæður tel ég að þar sé kominn að minnsta kosti ansi þéttur gagnagrunnur sem væri hægt að skoða með það fyrir augum hvort um væri að ræða einhvers konar skattalagabrot hjá þessum ágætu meintu eigendum. Ég veit ekkert um það í dag en þessi staða getur komið upp. Heldur hv. þingmaður að það verði [[Forseti hringir.]]auðvelt fyrir stjórnvald að standa gegn kröfum utan úr samfélaginu [[Forseti hringir.]]eða á Alþingi um að sá gagnagrunnur verði notaður af hálfu skattrannsóknarstjóra embættisins?
Virðulegi forseti. Ég verð því miður að segja að mér hefur ekki fundist auðvelt að spá fyrir um það hvað stjórnvöldum þykir eðlilegt að nota upplýsingar í hverju sinni. Ég reyni þó að fá mína handleiðslu úr stjórnarskrá lýðveldisins, 71. gr. nánar tiltekið, en ekki síður persónuverndarlögum sem mér finnst líka mikilvægt að við höldum til haga í umræðunni. Það er ekki bara stjórnarskráin. Það eru líka persónuverndarlög. Það ætti líka að vera okkar einlæga viðleitni að við viljum ekki ganga lengra í persónuupplýsingasöfnun eða samkeyrslu eða vistun en nauðsynlegt er til að ná fram einhverjum lögmætum markmiðum. Hvað varðar tillögu vinstri grænna, hina ágætu þingsályktunartillögu hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur, þá er þetta umræða sem ég mundi satt best að segja frekar vilja taka í samhengi við hana eins og hún er lögð fram vegna þess að hún fjallar aðallega um ríkisskattstjóra og skattamál og allt sem þeim viðkemur. Þar er ýmislegt sem varðar persónuupplýsingar, söfnun á þeim, vinnslu, úrvinnslu, samkeyrslu, vistun og hýsingu sem þyrfti að ræða út frá markmiðum um skatteftirlit en ekki út frá markmiðum um gjaldeyrisútboð og allt sem því viðkemur, stöðugleika hagkerfisins o.s.frv. Í báðum tilfellum hugsa ég, fullyrði reyndar, að um sé að ræða ríka almannahagsmuni en þeir koma misjafnlega að málinu og varða þessi tvö markmið með ólíkum hætti, sennilega, mér þykir það líklegt. En eins og ég segi, það er eitthvað sem ég mundi vilja ræða frekar í samhengi við þingsályktunartillögu vinstri grænna en endilega í samhengi við þetta mál og vissulega ekki í sambandi við túlkun á 14. gr. vegna þess að 14. gr., enn og aftur, varðar þetta frumvarp. Mig langar að lesa úr frumvarpinu, úr 14. gr., með leyfi forseta: „Seðlabanki Íslands hefur eftirlit með framkvæmd laga þessara. Skylt er, að viðlögðum dagsektum skv. 17. gr., að veita Seðlabanka Íslands allar þær upplýsingar og gögn sem hann telur nauðsynleg í því skyni.“ Mjög mikilvægt er að við höldum þessu til haga og áttum okkur á því hvað við erum að tala um, alltaf, þegar við fjöllum um upplýsingar, persónulegar eða ekki.
Virðulegi forseti. Ég á ekki sæti í efnahags- og viðskiptanefnd en ég vil hrósa þeim sem þar sitja fyrir góða vinnu og líka þeim sem hafa komið að samningu frumvarpsins. Ég tel að það sé gott skref í þá átt að við getum farið að aflétta höftum. Einnig erum við með þessum hætti að ramma inni eða múra inni þá sem eiga hér aflandskrónur. Það hefur komið fram að þegar þessir fjármunir, yfir 300 milljarðar, tikka hér á 5% vöxtum þá er samfélagið að tapa á ári, frá því að höftin voru sett, 16 milljörðum, alls um 86 milljarðar sem eru gríðarlega miklir fjármunir. Þetta er vandi sem við verðum að losna við. Ég held að þetta sé ágætisskref í þá átt. Það var metið þannig á sínum tíma að innleiðing hafta væri órjúfanlegur hluti af viðbrögðum íslenskra stjórnvalda við bankahruninu í þeirri efnahagsáætlun sem var undirbúin og framkvæmd í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það þurfti að grípa til aðgerða til að koma í veg fyrir frekara stórfellt útflæði erlends gjaldeyris, en gengi krónunnar hafði fallið um 50% gagnvart evru frá miðju ári 2007 sem leiddi til þess að verðbólga náði hámarki í ársbyrjun 2009 og var rúmlega 18%, 18,6%. Það út af fyrir sig hefur gríðarlega neikvæð áhrif á efnahagsreikninga heimila og fyrirtækja. Það er það sem við erum að reyna að vernda hér í dag, efnahag heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Með frumvarpinu er verið að múra inni aflandskrónurnar á vöxtum sem eru 0,5%, sem eru tiltölulega lágir vextir, en eigendum þeirra er annars vegar gefinn kostur á því að ganga út á genginu 220 eða fara í útboð á vegum Seðlabankans. Mig langar að fjalla aðeins um hvernig þetta er. Það segir í frumvarpinu að það feli í sér skyldu vörsluaðila aflandskrónueigna til þess að aðgreina sérstaklega þær aflandskrónur sem ekki verða nýttar í fyrirhuguðu gjaldeyrisútboði Seðlabanka Íslands. Merking hugtaksins, aflandskrónueignir, er skilgreint og lagt til að þær eignir verði áfram háðar sérstökum takmörkunum. Aflandskrónueignir í formi innstæðna munu flytjast á innlánsreikninga háða sérstökum takmörkunum hjá innlendum innlánsstofnunum eða Seðlabanka Íslands í tilviki erlendra verðbréfamiðstöðva. Hið sama á við um greiðslur vegna annarra eigna sem teljast til aflandskrónueigna. Þá munu aflandskrónueignir í formi rafrænt skráðra verðbréfa í vörslu innlendra og erlenda fjármálastofnana flytjast á umsýslureikninga hjá Seðlabanka Íslands á nafni viðkomandi vörsluaðila. Lagt er til að fjármálafyrirtækjum og verðbréfamiðstöðvum verði gert skylt að flytja aflandskrónueignir eigi síðar en 1. september 2016 að viðlögðum dagsektum. Innstæður á reikningum með sérstökum takmörkunum verða háðar sérstakri bindiskyldu samkvæmt 8. gr. frumvarpsins. Úttektir á reikningum sem háðir eru sérstökum takmörkunum eru óheimilar nema í ákveðnum tilfellum sem rakin eru í IV. kafla frumvarpsins. Seðlabankanum er svo falið að hafa eftirlit með framkvæmd laganna og til þess eru bankanum veittar víðtækar heimildir til upplýsingaöflunar og úrræði í formi t.d. dagsekta og stjórnvaldssekta. Ef frumvarpið verður að lögum mun Seðlabanki Íslands birta upplýsingar um fyrirhugað gjaldeyrisútboð sem miðar að því að greiða fyrir útgöngu aflandskrónueigna án neikvæðra áhrifa á gengisstöðugleika á innlendum gjaldeyrismarkaði og gjaldeyrisforða bankans, þar sem öllum aflandskrónueigendum verður gefinn kostur á að skipta aflandskrónum sínum í evrur og komast þannig hjá þeim takmörkunum sem lagðar eru til í frumvarpinu. Eins og ég sagði áðan tel ég að þetta sé góð leið. Ég held að það sé rétt að stíga þessi skref. Og ég finn að það er mikill og breiður stuðningur fyrir frumvarpinu á Alþingi. Ég heyri reyndar að sumum finnst að tíminn hafi verið lítill til þess að fá upplýsingar og setja sig gaumgæfilega inn í málið, en ég hef ekki heyrt annað en að því sé sýndur skilningur að það sé einmitt gert á meðan markaðir eru lokaðir. Það eru tvö atriði sem mig langaði að koma inn á, vegna þess að ég hef heyrt umræðu um þau í ræðustól Alþingis. Það er annars vegar það að efni frumvarpsins feli í sér takmörkun á ráðstöfunarrétti eigenda fjármuna sem njóta verndar eignarréttarákvæðis 72. gr. stjórnarskrárinnar, samanber einnig 2. mgr. 1. gr. 1. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu. Í 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar kemur fram að eignarrétturinn sé friðhelgur og að engan megi skylda til að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji og þarf til þess lagafyrirmæli og að fullt verð komi fyrir. Almennar takmarkanir á eignarrétti teljast almennt ekki brot gegn ákvæðinu og stofna því ekki til bótaskyldu að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Í nefndaráliti meiri hlutans er vísað þessu til stuðnings til dóms Hæstaréttar frá 28. október 2011, í máli nr. 340 frá sama ári, þar sem Hæstiréttur taldi að löggjafinn hefði bæði rétt og skyldu við aðstæður sem þessar til þess að grípa til lagasetningar sem löggjafinn metur nauðsynlega til verndar almannahagsmunum. Auðvitað koma upp vangaveltur hvort löggjafinn geti gengið lengra og hvort það sé hægt í þessum tilvikum, hvort það hefði t.d. verið möguleiki á að hafa gengið hærra, 240, ég hef heyrt þeirri tölu fleygt í umræðunni. Þá hafa menn rökstutt það að eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar geri að verkum að það verði að mæta meðalhófstakmörkunum, gæta verði meðalhófs þegar farið sé fram með þetta. Ég vil þó segja eitt sem mér hefur kannski fundist vanta aðeins í umræðuna. Ég tel að löggjafinn hafi almennt mjög sterkar heimildir til að meta það hvenær almannahagsmunir liggja fyrir til að ganga megi í þær aðgerðir eins og verið er að gera núna. Ég held að staðan sé þannig að löggjafanum sé nánast veitt fullt vald til þess að meta það hvenær almannahagsmunir eru til staðar. Ég mundi segja að þeir væru heldur betur til staðar. Við erum að tala um aðila sem voru fyrst og fremst að hagnast á óförum Íslendinga, aðila sem taka sér stöðu, ekki bara á Íslandi heldur í löndum sem hafa farið illa út úr efnahagshruni, ekki ósvipað og við Íslendingar. Það þarf að taka hart á þeim. Þannig að ég vil að það komi fram að það er mín skoðun að löggjafinn hafi mjög sterkar heimildir til að meta hvenær þessir almannahagsmunir eru til staðar og menn þurfi ekkert að óttast það, mér er til efs að látið verði á þetta reyna fyrir dómstólum. Ég ætla að leyfa mér að spá fyrir um það. En við skulum sjá til. Síðan hefur líka aðeins verið rætt úr þessum ræðustól hvort hægt sé að fá upplýsingar um það hverjir raunverulegir eigendur aflandskróna eru. Hér hefur verið vísað í 14. gr. frumvarpsins þar sem segir að Seðlabanki Íslandi hafi eftirlit með framkvæmdum og það sé skylt, að viðlögðum dagsektum samkvæmt 17. gr., að veita honum allar þær upplýsingar og gögn sem hann telur nauðsynleg í því skyni. Í nefndaráliti meiri hlutans segir, með leyfi forseta: „Ekki liggur fyrir hverjir raunverulegir eigendur aflandskróna eru, en í útboði Seðlabankans er gert ráð fyrir að hægt sé að kalla eftir slíkum upplýsingum og skylt að veita þær sé þess óskað.“ Ég hefði persónulega viljað hafa sterkara orðalag. Ég hefði sagt að við ættum ekki að hafa þetta opið á einhvern hátt, það sé „gert ráð fyrir“. Það stendur í 2. mgr. 14. gr. frumvarpsins að Seðlabankinn geti framkvæmt vettvangskannanir. Ég held að það verði að vera þannig að Seðlabankanum sé skylt að kalla eftir þessum upplýsingum. Ef það er eitthvað sem við höfum lært af efnahagshruninu þá er það að það að leyna fjármunum og eignarhaldi gerir ekkert annað en að grafa undir fjármálakerfinu, almenningi og fyrirtækjum í landinu. Við þurfum að skoða þetta. Ég hef reyndar fengið þær upplýsingar að það sé afar erfitt að fá þessar upplýsingar og menn hafi gert sitt ýtrasta til þess að nálgast þær, það sé því miður viss bankaleynd á þeim. Maður gerir ekki ráð fyrir því að verið sé að fara gegn lögum. En ég held að við sem sitjum á Alþingi ættum að velta því fyrir okkur hvort við þurfum að styrkja heimildir Fjármálaeftirlitsins enn frekar frá því sem nú er til að nálgast svona upplýsingar. Ég er ekki viss um að það dugi þó að ákvæði sé í 14. gr. um að Seðlabankinn geti gert þetta, það á bara við um útboðið. Ég held að það sé einfaldlega þannig að þeir sem vilji halda áfram að leyna sínum upplýsingum muni ákveða að fara út á genginu 220 þannig að þær upplýsingar munu ekki liggja fyrir og við munum ekki fá þær jafnvel þótt Seðlabankinn geti kallað eftir þeim. Ég veit að nefndin fór gríðarlega vel ofan í þessa hluti. Ég hef heyrt það bæði hjá meiri og minni hluta nefndarinnar að hún telur ekki hægt að ganga lengra í þessu máli og ég styð það. Ég hef heyrt færð fyrir því mjög málefnaleg og góð rök, en ég held að við eigum að taka það til umhugsunar á Alþingi hvort við þurfum ekki að styrkja heimildir Fjármálaeftirlitsins enn frekar. Ég hafði ekki ætlað mér að hafa þetta mikið lengra, ég vildi bara koma á framfæri þessum sjónarmiðum. Ég vil þakka efnahags- og viðskiptanefnd fyrir vinnu hennar og þeim sem stóðu að gerð þessa lagafrumvarps. Ég tel þetta vera jákvætt skref við losun hafta, höft sem voru sett af illri nauðsyn, því miður. Það er verið að koma í veg fyrir að íslenska krónan falli eða gengi hennar hrynji við mögulegan útþrýsting á aflandskrónunum sem eru fastar inni í þessum höftum. Vandamálið er og verður að höftin munu bitna á almenningi í landinu og fyrirtækjum. En þetta er vel unnið frumvarp, gott og jákvætt skref. Ég vil ganga eins langt og hægt er til þess að taka á þessum hrægömmum eða þeim sem eiga þessar aflandskrónur, hvaða nöfnum sem menn vilja kalla þá. Ég tel að þetta sé ágætt skref í þá átt.
Herra forseti. Ég vil sérstaklega taka undir lokaorð hv. þingmanns. Í því efni erum við, merkisberar Jónasar frá Hriflu, algjörlega sammála. Út af orðum hv. þingmanns um hugsanlegt fall íslensku krónunnar tel ég nú engin efni standa til þess og allra síst á meðan allar hlöður Seðlabankans eru fylltar upp í rjáfur af gjaldeyri. Ég tel að við séum ákaflega vel bólstruð til að takast á við hvað eina í þessum efnum. En ég kem aðallega hér upp til þess að taka undir með hv. þingmanni varðandi það að Seðlabankanum ber að nota 14. gr. til þess að upplýsa um eignarhald í gegnum nafnlaus aflandsfélög í skattaparadísum. Hv. þingmaður sagði þó að það væru ákveðnar skorður sem nefndin hefði komist að raun um að væri ekki hægt að fjarlægja. En það er samt sem áður þannig, og ég vek eftirtekt hv. þingmanns á því, að það segir bókstaflega í þessu ákvæði sem hv. þingmaður nefndi, með leyfi hæstv. forseta: „Lagaákvæði um þagnarskyldu takmarka ekki skyldu til að veita upplýsingar og aðgang að gögnum.“ Jafnframt kom upp í máli hv. þingmanns að það gæti verið erfitt að rekja sig í gegnum langa leggi fyrirtækjaruna, það sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir kallaði spagettífélög fyrr í umræðunni. Og ég tek alveg undir með honum um það, það er erfitt. Þá vek ég eftirtekt hv. þingmanns á því að þessi grein segir bókstaflega að Seðlabankinn geti óskað eftir upplýsingum tiltekins aðila eða krafið hann um upplýsingar um aðra aðila sem varðar eftirlit Seðlabankans. Mér finnst sem þarna sé [[Forseti hringir.]]verið að búa til ansi ríkar og góðar heimildir. Einhvern tíma hefði maður kannski reist brúnir yfir því. En þegar aðrir eins menn [[Forseti hringir.]]og hv. þingmenn Helgi Hrafn Gunnarsson og Brynjar Níelsson, helstu sérfræðingar þingsins um stjórnarskrárbundna persónuvernd, [[Forseti hringir.]]segja að það sé í lagi þá segi ég að þetta sé í lagi.
Virðulegi forseti. Aðeins varðandi gengið. Ég sagði ekki og vona að ég hafi nú ekki verið misskilinn varðandi það. Ég tel ekki miklar líkur á því að gengið falli. En það stendur í frumvarpinu, með leyfi forseta: „[Lagt er] til að lögfest verði ákvæði um meðferð krónueigna sem háðar hafa verið takmörkunum frá setningu fjármagnshafta. Um er að ræða eignir í eigu eða vörslu erlendra aðila sem eru líklegar til að leita útgöngu við losun fjármagnshafta með neikvæðum áhrifum á gengi íslensku krónunnar.“ Það var þetta sem ég átti við. Við erum að fara í þessar aðgerðir núna einmitt vegna þess að við óttumst neikvæðar afleiðingar á gengi íslensku krónunnar sem mundu hafa gríðarlega slæm áhrif á hagsmuni heimila og fyrirtækja í landinu. Aðeins varðandi 14. gr. Ég held að hún sé góð og ég held að hún sé vel orðuð og geri það að verkum að Seðlabankinn geti kallað eftir upplýsingum. Meira að segja, eins og þingmaðurinn nefndi, að lagaákvæði um þagnarskyldu takmarki ekki skyldu við að veita upplýsingar og aðgang að gögnum. Ég skil greinina þannig að þarna sé verið að veita Seðlabankanum heimild, þ.e. að hann geti kallað eftir og svo framvegis. En ég hefði viljað kveða aðeins fastar að orði. Það er bara mín persónulega skoðun. En ég geri ekki athugasemdir. Ég vil líka benda á það að þeir sem vilja raunverulega leyna einhverju munu væntanlega ekki fara í útboðið. Þeir munu væntanlega, því miður, nýta sér að fara út á genginu 220. Þá munum við aldrei komast að því hverjir það voru. Ég tel það vera miður.
Herra forseti. Jafnvel þó að það segði í ákvæðinu Seðlabankanum væri skylt að leita eftir slíkum upplýsingum þá mundi það ekki gagnast í tilviki þeirra sem hv. þingmaður ræddi um undir lok ræðu sinnar. Þá mundi ákvæðið aldrei ná yfir þá sem ekki hreyfa sig sem ætla bara að vera inni og bíða síns tíma. Það mundi því ekki bjarga því. Ég er sammála honum í því að það mundi vera betra að kveða fastar að orði. Samt sem áður er ég undrandi yfir því hvað nefndin hefur verið umburðarlynd í skoðun sinni og túlkunum á þessu ákvæði. Ég hefði einhvern tímann a.m.k. lyft brúnum yfir þessu ákvæði og skoðað það dálítið vel. En það liggur algjörlega fyrir að sá maður í þessum sölum sem skoðað hefur tengsl Persónuverndar og stjórnarskrár hvað gerst, hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, hefur marglýst því yfir í umræðunni að hann sé ekki hræddur við að ákvæðið stríði gegn stjórnarskránni. Hv. þm. Brynjar Níelsson, sem sökum sinnar fortíðar er með lærðari mönnum í þessum sölum varðandi þessa tilteknu þætti, hefur lýst hinu sama. Þá er ég rólegur. En hins vegar vil ég trúa hv. þingmanni fyrir því hér yfir þetta púlt að þarna er þingið að seilast ansi djúpt. Ég tel hins vegar að markmiðið sé göfugt. Ég tel líka, eins og ég reifa í ræðu minni á eftir, að það sé ekki tilviljun að ákvæðið búi yfir þessari dýpt. Ég held að með því séu höfundar frumvarpsins, sem ég hygg að séu sérfræðingar Seðlabankans, að búa sér til forsendur til þess að afla varna ef til mögulegs málareksturs kemur. Þá held ég nefnilega, andstætt hv. þm. Brynjari Níelssyni, að það skipti máli að geta sýnt fram á að það séu Íslendingar og hugsanlega margir sem eru í þessum hópi.
Virðulegi forseti. Ég hef nú ekki myndað mér skoðun á því hvort það geti skipt máli í væntanlegu dómsmáli. Ég reifaði það reyndar áðan. Þó að ég hlusti á menn mér fróðari um hluti er ég vanur að kanna þá sjálfur. Það er þess vegna sem ég vakti athygli á því að löggjöfin hefur mjög víðtækt vald og heimildir til þess að meta hvenær almannaþörf er það rík að hægt sé að ganga á mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Ég er því ekki bjartsýnn á að það verði mikið um málaferli í þessu. Ég held hins vegar að menn muni fara annaðhvort í útboðið eða þá að nýta sér gengið 220. En það er rétt, einhverjir munu væntanlega sitja og bíða á 0,5% vöxtum. Það er þó ekki eins mikill skaði fyrir íslenskt samfélag og það hefur verið vegna þess að það sér það hver í hendi sér að 16 milljarðar á ári er nánast jafn mikið og sú upphæð sem stefnt er að að setja í samgöngur. Vonandi hækkar sú tala á næsta ári. Það er lægri tala eða næstum því sama tala og verið er að fjárfesta fyrir hjá Isavia á Keflavíkurflugvelli. Þetta eru gríðarlegar upphæðir. En varðandi eftirlitið, viðurlögin, þá verða menn líka að horfa á 14. gr. og lesa hana með 15. gr. Ég held að menn séu kannski of fljótir að ætla að þó að Seðlabankinn geti kallað eftir upplýsingum er ekki þar með sagt að þessar upplýsingar muni liggja fyrir almenning vegna þess að í 15. gr. segir, með leyfi forseta: „Þeir sem annast framkvæmd laga þessara eru bundnir þagnarskyldu um hagi einstakra viðskiptamanna og önnur atriði sem þeir fá vitneskju um í starfi sínu og leynt skulu fara samkvæmt lögum eða eðli málsins …“ Síðan þarf dómaraúrskurð til þess að skylda til að veita þær upplýsingar. Ég vil bara vekja [[Forseti hringir.]]athygli á þessum atriðum en þakka góðar umræður við hv. þm. Össur Skarphéðinsson.
Herra forseti. Í upphafi máls míns vil ég sömuleiðis þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir að veita mér þau forréttindi að fá að skyggnast inn í afstöðu hans til ýmissa þátt í frumvarpinu. Þá verð ég að segja, herra forseti, að þeir eru orðnir þrír sérfræðingarnir, þar af tveir lögfræðingar, sem telja að heimildirnar sem er að finna í 14. gr. standist gagnvart stjórnarskránni. Ég er alveg meðvitaður um það og það sem er að finna í 15. gr. sem á eftir kemur og þeirri 16., þar sem segir hins vegar að ef dómari úrskurðar að veita eigi lögreglu þessi gögn ef þarf við rannsókn máls þá beri svo að gera. Það hlýtur að fela í sér að ef kemur til rannsóknar á meintum skattalagabrotum og grunur leikur á að þar séu Íslendingar sem ekki hafa gefið upp eignarhald eða upplýsingar með réttum hætti, þá skulum við sjá hvernig framtíðin leikur þær upplýsingar sem þarna er að finna. Ég hefði talið, eins og ég sagði áður, að með þessu ákvæði væri ansi langt seilst. Hugsanlega skautað utan í stjórnarskrána. En ef hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, hv. þm. Brynjar Níelsson og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson telja allir þrír, og eru mér allir miklu fremri í lögfræði og persónuvernd, að þetta sé í lagi, þá tek ég það bara gott og gilt. Vissulega tek ég líka ljúfmannlega þeirri aðfinnslu sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson beindi greinilega til mín um að ekki væri nóg að hlýða á vísra manna orð, menn þyrftu sjálfir að fara og skyggnast um gáttir. Það er algjörlega hárrétt hjá hv. þingmanni. Þá ber honum að virða mér til vorkunnar að ég nýt ekki þeirra forréttinda að fá að sitja við fótskör meistaranna í efnahags- og viðskiptanefnd og hlusta á þá. Ég er hér eins og hver annar ræfill og fótgönguliði að afla mér upplýsinga með því að sitja slímusetur í þingsölum og hlusta á þá í þau fáu skipti sem þeir stíga náðarsamlegast niður af sínum stalli og veita okkur þau forréttindi að fá að hlýða á vísdómsorð hrjóta af vörum þeirra um þessi mál. Ég reyndi líka að lesa nefndarálitið en gat það auðvitað ekki fyrr en umræðan var hafin og ég var búinn að hlusta á hina ágætu framsögu hv. þm. Brynjars Níelssonar þegar ég loksins komst til að lesa það vegna þess að það var ekki tilbúið. Ég ætla samt sem áður ekki að kvarta undan því við hæstv. forseta eða framkvæmdarvaldið að það hafi verið ónógur tími til samráðs. Hér er hins vegar um að ræða þrep sem var löngu ákveðið. Menn vissu svona í stórum dráttum umbúnað þessara mála. Hér er fyrst og fremst um að ræða tæknilega útfærslu á því, að vísu með einu fráviki sem mér þætti ákaflega vænt um ef hv. þm. Brynjar Níelsson eða eftir atvikum formaður nefndarinnar, sem er líka sérfræðingur í efnahagsmálum, mundu skýra út fyrir mér af hverju var vikið frá. Planið sem við erum að fylgja og kom fyrst fram í skýrslum og greinargerðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins síðla vetrar 2011 gerði ráð fyrir því að í fyrsta lagi yrði með útboðum reynt að smala út þeim krónueignum sem var að finna í jöklabréfum. Búið er að fara í 21 útboð og ég held að búið sé að nudda þeim stabba niður um helming. Afgangnum átti síðan í öðru lagi að koma í lóg með því að hleypa þeim út gegnum fyrirhugað útboð í júní en ella gefa eigendum þeirra kost á að setja þau yfir á langa pappíra í gjaldeyri og eftir 10, 12 ár yrðu þeir greiddir upp, þá mundu þeir þroskast og koma á gjalddaga. Ég tel að það hafi verið góð leið vegna þess að hún setur minna ok og minni þrýsting á gjaldeyrisstöðu Seðlabankans heldur en leiðin sem við erum að velja núna, en hún felst í því að þeim er einfaldlega borgaður út gjaldeyririnn. Það var af þeirri ástæðu, held ég, sem hv. þm. Brynjar Níelsson kvaðst hafa orðið var við þrýsting á Facebook og annars staðar þar sem menn voru að tala um yfirvofandi fall krónunnar. Það er tóm vitleysa. Krónan mun ekki falla við þetta. Eins og ég hef sagt eru hlöður Seðlabankans fylltar upp í rjáfur af gjaldeyri, þannig að ég óttast það ekki. Hins vegar þætti mér vænt um ef kæmi fram skýring á því af hverju vikið var frá þeirri upphaflegu áætlun. Það er hugsanlega vegna þess að Seðlabankinn hefur einfaldlega svo sterka gjaldeyrisstöðu. Það getur vel verið. Hitt hefði alveg óumdeilanlega sett minni þrýsting á gjaldeyrisstöðuna og hefði í reynd leitt til þess að við mundum hafa þurft að standa skil á þessum peningum, þ.e. hleypa þeim út, mæta því með gjaldeyrisgreiðslum þegar að því kæmi lengra inni í framtíðinni. Hugsanlega er það mat hv. þm. Brynjars Níelssonar eða annarra sem um véla að staða þjóðarbúsins sé einfaldlega svo góð í dag. Að öðru leyti er þetta bara skref í löngu fyrir fram gerðri áætlun. Þess vegna tel ég að það sé fullkomlega rökrétt af Samfylkingunni að styðja þetta mál. Ég geri það. Mér hafa fundist þær umræður sem hafa verið í kvöld og dag ákaflega gagnlegar. Ef eitthvað er þá er það álit mitt að frumvarpið sé ívið sterkara til að mæta kröfunum sem við gerum til þessara síðustu undirbúningsaðgerða áður en við ráðumst í útboðið en mætti telja. Ég tel líka mikilvægt að fram komi að útboðið mun í sjálfu sér ekki geta leitt til neinna óheillavænlegra afleiðinga fyrir lífsgæði íslensks almennings eins og virðist koma fram í að minnsta kosti einni umsögn. Eins og ég skil málið er það einfaldlega þannig að það skiptir ekki máli hversu stór hluti þessa aflandsstabba fer út í gegnum útboðið. Sá sem kýs að dvelja áfram hér innan lands er einfaldlega, til að orða það með myndrænum hætti, læstur niður í lokaðri dýflissu og kemst ekki þaðan út fyrr en Íslendingum sýnist svo og það er engin dagsetning eða ártal á því. Það er kannski ekki mjög eftirsóknarvert. Á meðan fá þeir enga vexti nema 0,5%. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson gerði því skóna að þó kynnu að vera einhverjir sem mundu vilja vera áfram í þeirri stöðu, m.a. þegar um væri að ræða einhverja samlanda okkar sem ekki vilja láta það koma fram í gegnum heimildirnar sem Seðlabankinn fær til að krefja upplýsinga um eignarhald, og er að finna í 14. gr., og vildu þess vegna frekar vera með peninga sína til margra ára til viðbótar en að koma fram í dagsljósið. Þá er það samt sem áður skoðun mín að eins og staðan er í heiminum í dag og ávöxtunarmöguleikar á fjármagni eru í heiminum í dag fyrir svona sjóði og þá sem hafa peninga eins og þessa með höndum, þá sé það fullt eins líklegt að mun stærri stabbi en menn gera almennt ráð fyrir, að minnsta kosti í þessari umræðu, kjósi að vera hér áfram á 0,5% vöxtum og bíða síns tíma, bíða eftir því að búið verði að afnema gjaldeyrishöft. Þá er vel hugsanlegt að ávinningur þeirra, vegna þess að gengið er þeim miklu hagstæðara, kunni að leiða til þess að það hafi þegar upp er staðið bara verið betra fyrir þá að vera hér en að ávaxta peningana einhvers staðar annars staðar. Mér hefur í ræðum mínum í dag sollið nokkur móður yfir þeirri brýnu nauðsyn sem ég tel vera á því að upplýsa hverjir það eru og hversu hátt hlutfall Íslendinga er meðal þeirra sem eiga þessar aflandseignir sem eru svona kvikar og vaxa hugsanlega á faraldsfætur þegar útboðið fer fram. Ástæðan er sú að ég er algjörlega ósammála hv. þm. Brynjari Níelssyni um að vitneskja um það skipti ekki máli ef til málarekstrar kemur. Hv. þm. Brynjar Níelsson er áhyggjulaus maður, sefur vel á nóttunni yfir þessu bixi öllu saman. Ég hef illu heilli fortíð í málinu. Ég hef verið í ríkisstjórn og reyndar tveimur sem hafa stýrt þjóðarskútunni í gegnum þetta og ég veit að allt getur gerst. Menn verða að hugsa fyrir hinu óhugsanlega. Hluti af því sem menn velta fyrir sér er með hvaða hætti þeir fjötrar sem eru lagðir á eignir, erlendar eignir sem svo eru skilgreindar, samrýmist alþjóðlegum skuldbindingum og eftir atvikum stjórnarskránni. Frumvarpið fjallar um að leggja ákveðna fjötra á erlenda aðila sem sumir telja að fari í bága við 65. gr. stjórnarskrárinnar. Þessar reglur sem er að finna í frumvarpinu mæla fyrir um að töluvert mismunandi leiðir eru fyrir annars vegar erlenda aðila og hins vegar innlenda aðila, hvort sem þeir eru raunverulegir eigendur eða hvort þeir hafa einfaldlega ráðstöfunarrétt yfir því fjármagni. Miðað við þær forsendur munu þær ráðstafanir sem frumvarpið gerir ráð fyrir ekki bara koma niður á erlendum aðilum sem teljast eigendur aflandskrónueigna vegna þess að hinir raunverulegu eigendur geta bæði verið innlendir eða erlendir. Virðulegi forseti. Þetta er áréttað í athugasemdum, mig minnir við 2. gr. frumvarpsins, og maður velti fyrir sér af hverju verið er að árétta það af hálfu höfunda frumvarpsins. Ég tel að það sé vegna þess að þeir sjá fram á að ef kemur til málarekstrar fyrir dómstólum út af því hvort hugsanlega sé þarna sneitt að stjórnarskrárvörðum rétti þeirra sem fara með vörslu fjárins eða eiga það, þá skipti það máli að geta sýnt fram á það að í þeim hópi eru bæði erlendir menn og innlendir. Með þeim hætti er hægt að sýna fram á að ekki er um mismunun að ræða. Það er þetta sem ég held að sé á bak við hugsun frumvarpshöfunda. Það er þess vegna, hv. þm. Brynjar Níelsson, sem ég tel að það sé ekki þannig að 14. gr. með öllum þeim heimildum sem þar er að finna falli af himnum ofan. Ég held að hún sé bókstaflega sett þarna inn með þeim skorðum sem við henni eru síðan reistar í 15. gr. og 16. gr. til að gera Seðlabankanum kleift að upplýsa a) um hversu hátt hlutfall innlendra aðila er í þessum hópi og b) hugsanlega hversu háar upphæðirnar það eru sem þeir hafa yfir að ráða. Þetta eru staðreyndir sem ég tel miðað við rekstur íslenskra dómsmála, jafnvel fyrir erlendum dómstólum, geta skipt verulega miklu máli. Það var einfaldlega það sem ég vildi koma hér að því að við hv. þm. Brynjar Níelsson höfum verið það skuggalega sammála um margt sem lýtur að frumvarpinu að mér þykir rétt að draga fram eitt tiltekið atriði, sem ég tel eigi að síður lykilatriði, sem við erum ósammála um. Nú kann vel að vera að hægt sé að sýna fram á að þetta sé öðruvísi vaxið, en þetta er eina skýringin sem ég finn á því að hin róttæka heimild um upplýsingagjöf sé komin í frumvarpið í 14. gr. Það er mjög erfitt að skilja til hvers á annars að nota þær heimildir. Þetta er áréttað örlítið betur í nefndarálitinu þar sem segir bókstaflega að Seðlabankinn hafi heimildir til þess að krefja þá sem leysa eignir sínar út með þessum hætti um upplýsingar um hverjir eru eigendurnir, raunverulegir eigendur. Ég tek líka eftir að í einni málsgrein þessa ákvæðis er talað um að Seðlabankinn geti einnig í krafti þess ákvæðis krafið viðkomandi upplýsinga um aðra aðila. Og ég tel að þar sé verið akkúrat að hugsa fyrir því sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir kallaði spagettífélög og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sagði að mjög erfitt væri að lesa sig eftir til að ná upplýsingum um eignarhald. Hér er það kristaltært sett niður að Seðlabankinn getur farið ansi langt. Við allar aðrar aðstæður hefði ég talið að þarna væru menn ef til vill komnir handan þeirrar markalínu sem stjórnarskráin og eftir atvikum lög um persónuvernd heimila, en ég hef nokkurt traust úr því að þeir ágætismenn sem ég hef nefnt í kvöld hafa lýst því yfir mjög skýrt að það sé þeirra skoðun, þótt sumir þeirra hefðu viljað hafa orðalagið öðruvísi, að þetta sé í lagi gagnvart stjórnarskránni. Herra forseti. Ég tel að með þessum gerningi sé verið að lesa sig enn lengra eftir þeirri keðju sem menn skilgreindu fyrir nokkrum árum og kom fyrst fram í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins 2011 um hvernig ætti að ráðast í það að aflétta gjaldeyrishöftum. Menn hafa verið tiltölulega sammála um hvernig á að taka þessi skref. Segja má að engin snurða hafi hlaupið á þann þráð ef frá er talið sá harði ágreiningur sem kom upp innan stjórnarliðsins um hvort fara ætti hina svokölluðu gjaldþrotaleið eða fara samningaleiðina. Eins og menn muna tafði það lausn málsins um sennilega tvö ár. Vitaskuld hafði það ákveðinn kostnað í för með sér, rétt að rifja það upp af því að hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason stendur hér nálægt mér og er tengdur íslensku viðskiptalífi, þó ekki væri nema í gegnum yfirgripsmikla þekkingu sína á því, að það var einmitt Viðskiptaráð sem gerði úttekt á því og mat það svo í febrúar 2014 að hvert ár sem tefðist að ganga frá lyktum þessa máls kostaði íslenskt athafnalíf 80 milljarða ári. Þau slagsmál sem urðu milli formanns Framsóknarflokksins og núverandi fjármálaráðherra, Bjarna Benediktssonar, um þessa leið hafa kostað íslenskt samfélag 160 milljarða miðað við þann kvarða sem Viðskiptaráð bregður á þann kostnað. Ég tel hins vegar að í þessari stöðu beri okkur að gera það sem hægt er til að vinda málinu áfram. Þess vegna hef ég sagt að það er fullkomlega eðlilegt að Samfylkingin styðji þetta mál vegna þess að hér er um tæknilega útfærslu að ræða á ákveðnum atburðum sem þarf að fara í gegnum áður en við getum farið að afnema gjaldeyrishöftin sem búið var að taka ákvörðun um áður. Þetta er partur af útboðunum sem við höfum verið að standa fyrir á síðustu þremur árum. Ég vona að það gangi vel. En hins vegar vil ég líka segja að útfærslan sem er að finna hér, og skilgreiningin á því hvað eru aflandseignir, er góður aðdragandi að útboðinu. Við munum líka að ríkisstjórnin hafði lýst því yfir síðla síðasta árs að þetta útboð ætti að fara fram í janúar/febrúar, síðan töluðu menn um mars/apríl. Núna liggur alveg ljóst fyrir að innan mánaðar verður því lokið. Sem betur fer er umbúnaðurinn þannig að eins og ég skil málið mun það ekki hafa áhrif á lífskjör á Íslandi hvort mikil eða lítil þátttaka verður í útboðinu. Sá partur aflandskrónustabbans sem verður kyrr og leitar ekki útgöngu í gegnum útboðið verður læstur niðri um ófyrirsjáanlegan tíma og mun ekki geta fallið undir skilgreiningu á kvikum krónum og ekki geta leitt af sér nokkurn skaða í íslensku efnahagslífi. Það er kannski það sem er hinn magíski galdur við frumvarpið.
Hæstv. forseti. Eftir að hafa hlýtt á umræður hér í kvöld sýnist mér að þingheimur sé almennt nokkuð sáttur við þetta frumvarp. Sjálfum þykir mér miður að fulltrúar Pírata og Vinstri grænna í efnahags- og viðskiptanefnd skyldu ekki geta verið á nefndarálitinu og finnst mér skýringarnar sem er að finna í nefndaráliti minni hlutans frekar léttvægar. Þar er meðal annars minnst á að ekki hafi verið nægilegt samráð. Markmiðið hefur legið fyrir í langan tíma. Mönnum var almennt kunnugt um hvað væri verið að gera. Eðli máls samkvæmt er sumt svolítið tæknilegt í þessu. Það er líka mjög viðkvæmt að margir komi að slíkri vinnu því að þá er hætt við því að margt geti farið úrskeiðis vegna þess að þetta er mjög vandasamt og það er líka þess vegna sem sá tími er svona stuttur sem við höfum. Þannig að þetta á sér eðlilegar skýringar og mér finnst skýringar minni hlutans frekar léttvægar í þessu máli. Annað sem hefur komið fram í þessari umræðu í kvöld, og líka aðeins í umræðunni í samfélaginu, er að hér sé ekki nógu langt gengið, þ.e. að taka hefði átt harðar á þessum aflandskrónueigendum. Jafnvel eru höfð stór orð um það - þó að það sé ekki gert í þingsal í kvöld, en víða úti í samfélaginu - að hér séu hrægammar sem eigi ekkert gott skilið og taka þyrfti harðar á þeim. Í því sambandi er svo mikilvægt að við áttum okkur á - það er svolítið mikill hávaði, forseti, hérna víða …
Í hliðarsalnum.
- að við förum ekki lengra en við þurfum. Ef við gerum það er hætta á að þessi aðgerð standist ekki. Við verðum að átta okkur á því. Það kann líka að vera skýringin á því af hverju vinnan tók heldur lengri tíma en upphaflega var ráðgert, að menn þurftu að vanda sig. Það er samt rétt, eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sagði, dómstólar hafa veitt löggjafanum ansi mikið svigrúm til að meta almannahagsmuni. En það þýðir samt ekki að við getum gert hvað sem er, [[Gripið fram í.]]af því að við segjum þetta. Við verðum alltaf að gæta að meðalhófinu, að ganga ekki lengra en ástæða er til. Það getur vel verið að hagstæðara væri fyrir þjóðarbúið að taka enn harðar á þessu; hafa gengið 240 til 260. En aðstæður eru ekki þannig að við getum leyft okkur það. Að mínu mati eigum við ekki að ganga lengra en við þurfum. Ég skil hins vegar alveg þessi sjónarmið, en ég vil samt ítreka þetta: Við skulum aldrei ganga lengra en þörf krefur. Aðeins var farið inn á umræðu um 14. gr. og eftirlitið. Kannski þótti mér nú merkilegast í því að hlusta á þá tvo þingmenn Pírata sem um það fjölluðu og töluðu algerlega í kross, annar vildi fá miklar upplýsingar á meðan hinn fulltrúinn hafði miklar áhyggjur af persónuvernd í því sambandi. Það er ekki sjálfgefið að allir séu sammála sem eru í sama flokki, en þetta þótti mér að vísu svolítið merkileg umræða. Varðandi 14. gr., af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson minntist líka á hana, má nefna að þar er fyrst og fremst verið að hugsa um refsiverða háttsemi á við peningaþvætti og skipulagða hryðjuverkastarfsemi. Það þarf að hafa ákveðinn möguleika á eftirliti. Auðvitað er það þannig að við útboð sem verður getur Seðlabankinn, sem er auðvitað eðlilegt að hafi eftirlitið, krafist þessara upplýsinga. Það er mjög eðlilegt við aðstæður sem þessar. En ég vil að lokum þakka nefndarmönnum í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og ekki síst fjármálaráðherra. Það hefur stundum heyrst í umræðunni að það skipti engu máli hver sé ráðherra við þessar aðstæður, þetta sé tæknilegt atriði sem sé bara unnið í Seðlabanka og fjármálaráðuneyti, en í aðgerð sem þessari þarf pólitíska forustu. Embættismenn finna ekki upp eitthvað svona. Það þarf pólitíska forustu, það þarf trausta forustu, svona gerist ekki af sjálfu sér. Það er mjög mikilvægt að ráðherra hafi forustu um verkefni af þessu tagi eins og sá ágæti ráðherra, hæstv. fjármálaráðherra, hefur haft í mörgum öðrum málum, mjög erfiðum, flóknum málum; hann hefur kunnað að velja sér öflugt fólk til aðstoðar, verið vakinn og sofinn yfir verkefninu. Og ég vil ekki bara þakka ráðherra heldur líka þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessu starfi, lagt sig fram, lagt ýmislegt til málanna. Ég nefni hv. þm. Guðmund Steingrímsson sem fær sérstakt hrós í þetta sinn; ekki á vísan að róa að menn fái það aftur.
Ég lifi lengi á þessu.
- Þú lifir lengi á þessu, já, en þetta er hins vegar mikilvægt og ég vil minna á að ég lít svo á að frumvarpið sé mjög gott og ég er feginn því að svona mikill stuðningur sé við það.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en hv. þingmaður fór aðeins inn á skoðanir tveggja pírata sem hafa talað í kvöld. Þeir eru einungis tveir. Það er sá sem hér stendur og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir. Mig langaði að halda því til haga að það sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir var að fjalla um var að vita ekki hverjir það væru sem um ræddi í frumvarpinu, hvaða aðilar það væru. Það er ekki sama spurning og varðar 14. gr. 14. gr. frumvarpsins varðar upplýsingasöfnunarheimildir eða öllu heldur eftirlitsheimildir Seðlabankans og þar er munur á. Ég sé ekki að 14. gr. frumvarpsins mundi einhvern veginn gera það auðveldara fyrir Seðlabankann að svara spurningum hv. þm. Birgittu Jónsdóttur áður en frumvarpið er samþykkt. Ég sé það ekki. Hins vegar hefur einnig komið fram að við útboðsferlið geti Seðlabanki Íslands hugsanlega með tímanum svarað þingmönnum þessari spurningu. Enda er það ekki það sama að svara þingmönnum á lokuðum nefndarfundi annars vegar og hins vegar að fela Seðlabankanum eftirlitshlutverk. Þetta er tvennt ólíkt. Mig langaði að halda því til haga. En mig langaði að spyrja vegna þess að hv. þingmaður fór réttilega yfir að það liggur á þessu máli og þetta þarf að gerast fljótt: Telur hv. þingmaður að 14. gr. hefði fengið nánari og ítarlegri umræðu og jafnvel breytingartillögu ef málið hefði fengið hefðbundnari tíma til þinglegrar meðferðar? Eða telur hv. þingmaður kannski að greinin sé fullkomin eins og hún er?
Hæstv. forseti. Ég er ekkert viss um að hún hefði fengið lengri umræðu. Ákvæði af þessu tagi, við þær aðstæður sem um er að ræða, er nauðsynlegt til að hægt sé að sinna eftirliti. Auðvitað er það þannig að þegar kemur að persónuvernd í frumvörpum togast reglulega á matið á því hvað er nauðsynlegt eftirlit og hvaða upplýsingar þarf til að geta sinnt nauðsynlegu eftirliti, og síðan persónuverndarsjónarmið. Hér er um að ræða mjög sérstakt mál, mjög sérhæft mál, þar sem verulegir hagsmunir eru undir, verulegir hagsmunir af því að vel til takist, hagsmunir af því að ekki sé hægt að vera í einhvers konar sniðgöngu eða undanskotum eða einhvers konar peningaþvætti eða einhverju öðru. Eftirlitið er mjög nauðsynlegt við þessar aðgerðir sem munu auðvitað síðan fjara út. En af því að þetta er svona sérstakt þá hef ég ekki áhyggjur af ákvæðinu. Ég er ekki viss um að það hefði gefið mikið tilefni til langrar umræðu eða skoðunar, svo því sé svarað.
Herra forseti. Út af þeim andvörpum sem ég heyri hér í salnum þá verður þetta stysta ræða mín í mjög langan tíma. Ég er með eina spurningu til hv. þm. Brynjars Níelssonar. Það segir í nefndarálitinu, undirstrikað, að ekki sé vitað hverjir eru í dag raunverulegir eigendur aflandskróna. En það segir alveg skýrt að gert sé ráð fyrir því í útboðum Seðlabanka Íslands að hægt sé að kalla eftir slíkum upplýsingum og það sé skylt að veita þær sé þess óskað. Í krafti hvaða heimilda verður það hægt?
Hæstv. forseti. Ég datt nú eiginlega bara alveg út þarna. Ég man ekki einu sinni hvaða … [[Það var þessi hér, í krafti hvaða heimilda var þetta?]]Já. [[Gripið fram í.]]Það er orðið svo áliðið. Það er orðið framorðið, Ingibjörg. [[Hlátur í þingsal.]] Nei. Hvað þetta varðar þá er gert ráð fyrir heimild í útboðum til þess að kalla eftir þessum upplýsingum. Það kann undir vissum kringumstæðum ekki að vera nauðsynlegt. Sumt getur verið grunsamlegt og því er mjög eðlilegt að heimildin sé notuð ef menn telja þörf á því, en ekki að gera þetta í raun að skyldu alltaf. Það má kannski segja að það séu persónuverndarsjónarmið að vera ekki alltaf að hnýsast í eitthvað sem skiptir kannski ekki máli. En ég tel mikilvægt að hafa þennan möguleika, sem hluta af eftirlitinu, og ég reikna með að Seðlabankinn geri almennt kröfu um þetta eða oftast. Að minnsta kosti þegar ástæða er til að ætla að eitthvað grunsamlegt geti verið til staðar.
Herra forseti. Spurning mín hefur þann tilgang einan að fá það upplýst af hálfu framsögumanns nefndarinnar hvert Seðlabanki Íslands sækir heimildina til þess að kalla eftir upplýsingum um eignarhald. Er það ekki rétt skilið hjá mér að það séu þær heimildir sem verið er að veita samkvæmt 14. gr.? Er þá ekki rétt hjá mér að 14. gr. eins og hún er núna veitir Seðlabankanum heimild til þess að kalla eftir upplýsingum um eignarhald hjá hverjum einasta, ef honum sýnist svo?
Hæstv. forseti. Jú, auðvitað er heimildin í 14. gr. til þess að gera þetta. Seðlabankinn hefur eftirlit með framkvæmd þessara laga. Það eru ansi víðtækar heimildir sem hann hefur í tengslum við eftirlit. Það kemur alveg skýrt fram í greininni. Ég hef ekki áhyggjur af því að lagastoðin fyrir þessu sé ekki nógu skýr. Ég tel mjög mikilvægt að þessu sé beitt við útboðin eða jafnvel í kringum framkvæmd laganna ef einhver ástæða er til að ætla að eitthvað sé óhreint eða óljóst varðandi einstaka eigendur.
Heldur hv. þingmaður að ef það eitt hefði vakað fyrir Seðlabanka Íslands að fá upplýsingar með þessum hætti um þá sem hugsanlega tengjast hryðjuverkum eða hugsanlega tengjast peningaþvætti, að það hefði ekki komið fram í greinargerðinni? Það kemur ekkert fram um það í greinargerðinni.
Jú, það gerir það.
Nei. Það kemur ekkert fram um það í greinargerðinni um 14. gr. sem fylgir frumvarpinu. Alls ekki neitt. Og það var það sem ég rak augun í. Það var ekki skilgreint með neinum hætti. Þá er mjög erfitt annað en að draga þá ályktun að þetta sé mjög almenn heimild. Hæstv. forseti. Er það ekki einmitt vegna þess, ef framsögumaður mundi nú hlýða á mitt mál, að Seðlabankinn telur að það sé nokkurs virði að hafa upplýsingar sem hægt er að vinna í gegnum slíkt ef til málarekstrar kæmi? Ég er þeirrar skoðunar og þess vegna held ég að þetta sé þarna. Þess vegna tel ég að hægt sé að vinna slíkar upplýsingar og nýta þær án þess að fara endilega hættulega nálægt æskilegri persónuvernd.
Herra forseti. Eins og ég fór yfir í nefndaráliti mínu áðan gerum við þingmenn Vinstri grænna ýmsar athugasemdir við þetta mál, hefðum viljað sjá tekið á ýmsum þáttum á borð við vaxtamunarviðskipti og raunverulegt eignarhald á aflandskrónueignum í tengslum við umræðu um þetta mál, fyrir utan að við fengum auðvitað afar stuttan tíma til að fara yfir mjög stórt mál sem varðar hagsmuni þjóðarinnar. Af þessum sökum sem ég fór yfir hér áðan og nefni stuttlega nú munum við sitja hjá við afgreiðslu þessa frumvarps.
Virðulegi forseti. Allt frá því að hafist var handa við afnámsáætlun um losun gjaldeyrishafta í marsmánuði 2011 hefur verið unnið að því að minnka aflandskrónustabbann. Hann er núna helmingur af því sem hann var í upphafi. Það skref sem nú er stigið er í fullu samræmi við það sem lagt var upp með í upphafi og við í Samfylkingunni stóðum að. Í samræmi við þá afstöðu styðjum við þetta mál og teljum rétt að stíga það skref að þrengja ráðstöfunarheimildir aflandskrónueigenda, nú þegar mýmörg tækifæri hafa gefist fyrir þá til að fara með eignir úr landinu. Fulltrúi okkar í nefndinni, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, rakti athugasemdir okkar að öðru leyti áðan en við í Samfylkingunni munum styðja þetta mál.
Virðulegi forseti. Ef málsmeðferðartíminn hefði verið lengri og ef málið hefði fengið fullan tíma til umsagnar og þá þinglegu meðferð sem þingmál fá jafnan getur vel verið að ég hefði stutt það en sökum aðstæðna sit ég hjá. Það er í sjálfu sér ekki áfellisdómur yfir málinu, ég bara held að ég þyrfti meiri umræðu, nánari skoðun og fleiri skoðanir utan úr samfélaginu á málinu til að vilja greiða atkvæði með því. Að því sögðu skil ég og ber virðingu fyrir því að það er stuttur tími til stefnu. Þetta mál hefur þurft eðli þess samkvæmt að taka stuttan tíma og málsmeðferðin hefur þurft að vera á einhvern hátt óvenjuleg. Þær aðstæður hjálpa mér hins vegar ekki í mínum störfum og þess vegna sit ég hjá.
Hæstv. forseti. Takmarkanir á gjaldeyrisviðskiptum voru settar við efnahagshrunið 2008 til varnar íslensku efnahags- og fjármálalífi gegn aðilum sem vildu, og vilja enn, hagnast á vöxtum og spákaupmennsku með gjaldeyri. Ástæðan fyrir höftunum var sú að við áttum ekki peninga í gjaldeyri til að losa þetta fólk út úr hagkerfinu. Þess vegna voru sett gjaldeyrishöft. Þessir fjármálaspekúlantar og fjárfestar hafa allar götur síðan 2008 mótmælt þessum höftum og ýmis samtök hér innan lands hafa tekið undir það og virðast ekki skilja hvers vegna höftin eru til staðar. Þau eru til staðar okkur til varnar, almenningi til varnar. Þau eru hér af illri nauðsyn. Nú vilja menn losa um höftin og enn eigum við ekki gjaldeyri fyrir öllu því fjármagni sem vill út. Þá þarf að forgangsraða. Ég er á því að forgangsraða í þágu innlendra aðila, ekki erlendra eða skráðra erlendis, [[Forseti hringir.]]eins og nú er gert, þótt þeir þurfi að borga sig út á niðursettum prís, þó ekki eins hagstæðum fyrir íslenskan almenning eða skattgreiðendur og tillögur voru um haustið 2008, settar fram af Lilju Mósesdóttur. Það hefði betur verið hlustað á hennar rök. En aðeins eitt, nú er verið að tala um að losa 200 milljarða út úr hagkerfinu [[Forseti hringir.]]í gjaldeyri. Íslenska lífeyriskerfið í heild sinni hefur á undanförnum tveimur missirum fengið að losa 40–50 milljarða og enn eru þar höft. Ég mótmæli [[Forseti hringir.]]forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og þeim forsendum sem þetta er unnið á af hennar hálfu.
Virðulegur forseti. Eitt mikilvægasta verkefni samtímans í stjórnmálum er að afnema höft á fjármagnsflutningum á Íslandi. Hér er stigið mjög mikilvægt skref í þá átt. Við erum ekki að afnema höftin núna en við erum að stíga mjög mikilvægt skref. Þetta skref hefur verið ákveðið í áætlunum sem ég held að þverpólitísk sátt hafi að mestu ríkt um um árabil. Að því leyti til kemur þetta ekki á óvart. Við erum búin að skilgreina vandann þannig að hann liggi í nokkrum stöbbum af alls konar peningum sem með einum eða öðrum hætti leita út úr hagkerfinu. Hér er tekið á aflandskrónustabbanum. Þeir sem eiga aflandskrónurnar fá að fara út með ákveðnum skilyrðum. Þegar almenningur fær að fara út verða þau skilyrði ekki sett. Ég vil nota tækifærið og lýsa yfir aðdáun minni [[Forseti hringir.]]á þeim hópi embættismanna í Seðlabankanum og fjármálaráðuneytinu sem hefur um árabil unnið að þessum málum og kemur núna [[Forseti hringir.]]með einstaklega vel unnið, að mínu mati, frumvarp um mjög vandasamt mál. Á þessi hópur miklar þakkir skildar fyrir þetta.
Virðulegi forseti. Ég vil koma hingað upp um þessa atkvæðagreiðslu og þakka fyrir gott samstarf við efnahags- og viðskiptanefnd og það starf sem hefur verið unnið í nefndinni á undanförnum dögum. Hér í umræðunni hafa verið reifuð ýmis sjónarmið. Ég skil allt sem sagt hefur verið um tímaþröngina. Það er ekki óvænt. Varðandi forgangsröðunina vil ég að það komi fram að við erum í reynd að forgangsraða í þágu almennings, lífeyrissjóða og annarra. Þetta frumvarp er sniðið að því að geta lyft höftum af lífeyrissjóðum, af íslenskum almenningi, af fyrirtækjunum. Forsenda þess að það sé hægt er að við höfum lokið umbúnaði um þennan hluta greiðslujafnaðarvandans. Óháð því hvort menn taka á endanum þátt í útboðinu eða rata inn á reikningana höfum við með þessu máli búið þannig um hnútana að við getum aflétt höftum af íslenskum almenningi, fyrirtækjum, lífeyrissjóðum og öðrum. Það er [[Forseti hringir.]]kjarnaatriði í þessu máli.