Ég býð hv. alþingismenn og starfsfólk Alþingis velkomið til starfa á ný eftir stutt páskahlé. Ég vona að okkur eins og landsmönnum almennt hafi tekist að njóta páskahelgarinnar þótt sérstakar aðstæður sé og þrátt fyrir að hefðbundin ferðalög eða samvera með stórfjölskyldu og vinum hafi ekki verið í boði. Fyrir hönd Alþingis færi ég landsmönnum bestu kveðjur, hvet til áframhaldandi samstöðu um þær aðgerðir sem eru að skila mjög sýnilegum árangri í baráttunni við vágestinn og tel mig mæla fyrir hönd okkar alþingismanna allra þegar ég segi að við munum gera það sem í okkar valdi stendur til að koma landinu í gegn um þetta með sem minnstum skaða. Við horfum fram á veginn einbeitt og vongóð. Áfram verða forgangsverkefni Alþingis á næstunni að fjalla um og afgreiða þau mál sem tengjast samfélagslegum og efnahagslegum afleiðingum kórónuveirufaraldursins. Fundahöldum verður hagað í samræmi við þær aðstæður sem nú ríkja. Forsætisnefnd gerði á fundi sínum fyrr í dag svohljóðandi samþykkt um tilhögun þingstarfa á næstunni: „Forsætisnefnd vísar til ákvörðunar sinnar frá 19. mars sl. um að starfsáætlun Alþingis sé tekin úr sambandi. Yfirstandandi aðgerðir sóttvarnayfirvalda hafa nú verið framlengdar til 4. maí nk. og er því brottfall starfsáætlunar framlengt til þess tíma. Fyrirhugað er að endurskoðuð starfsáætlun fyrir 150. löggjafarþing taki við frá þeim tíma þegar nýjar reglur sóttvarnayfirvalda hafa litið dagsins ljós. Á tímanum fram til 4. maí munu mál sem tengjast viðbrögðum við Covid-19 faraldrinum verða áfram í forgangi. Gert er ráð fyrir að þingfundadagar verði að hámarki tveir í viku þennan tíma, viðvera þingmanna og starfsfólks lágmörkuð í samræmi við samkomubann og tveggja metra nálægðarregluna. Allir nefndarfundir á þessum tíma fara fram í gegnum fjarfundabúnað og ekki verði að jafnaði fleiri en tveir fundir í gangi á sama tíma. Nefndasvið mun sjá um skiptingu fundartíma milli nefnda í samræmi við óskir þeirra um fundartíma eftir því sem aðstæður leyfa. Mál tengd faraldrinum njóti forgangs. Þá munu Leiðbeiningar um fundahöld og notkun fjarfundabúnaðar á fundum fastanefnda til páskahlés þings, sem sendar voru formönnum fastanefnda o.fl. 20. mars sl., gilda til 4. maí nk.“ Ríkisstjórnin hefur sent Alþingi endurskoðaða þingmálaskrá, þar sem talsvert af fyrirhuguðum þingmálum er fellt niður í ljósi aðstæðna og hefur hún verið birt á vef þingsins. Hin endurskoðaða þingmálaskrá ásamt með öðru því sem hinar óvenjulegu og krefjandi aðstæður færa okkur upp í hendur leggur efniviðinn í nauðsynleg samtöl forustumanna flokkanna um framhaldið. Einsýnt virðist að þingfundir muni þurfa að standa lengur fram á vorið og inn í sumarið en áður var áformað. Vonandi berum við gæfu til að viðhalda góðri samstöðu um þann ríka hlut sem Alþingi hlýtur eðli málsins samkvæmt að leika í því að bregðast við ástandinu, byggja upp að nýju og koma þjóðlífinu aftur í eðlilegar skorður. Ekki þarf að efast um að til þess ætlast landsmenn af þjóðþingi sínu í þessu grafalvarlega ástandi.
Þá hefur forseta borist bréf frá 7. þm. Reykv. n., Þorsteini Víglundssyni, þar sem hann segir af sér þingmennsku frá og með deginum í dag, 14. apríl 2020. Bréfið er svohljóðandi: „Með bréfi þessu segi ég af mér þingmennsku frá og með 14. apríl nk. þar sem ég hef ráðið mig til starfa á öðrum vettvangi og hef störf þar síðar í þessum mánuði. Ég er þakklátur fyrir það traust sem mér hefur verið sýnt á vettvangi stjórnmálanna sl. tæp fjögur ár. Ég hef tvívegis verið kjörinn þingmaður Reykvíkinga og það er mér mikill heiður að hafa fengið að sitja á Alþingi Íslendinga þennan tíma. Þótt átök einkenni gjarnan störf þingsins í opinberri umfjöllun er mér efst í huga á þessum tímamótum sú dýrmæta reynsla sem ég hef öðlast og góð samskipti og vinskapur við samherja jafnt sem pólitíska andstæðinga. Ég kveð með söknuði allt það góða fólk sem ég hef starfað með á Alþingi á undanförnum árum, bæði þingmenn og ekki síður allt hið hæfileikaríka starfsfólk sem starfar fyrir Alþingi. Ég óska þeim öllum velfarnaðar í mikilvægum störfum sínum fyrir land og þjóð. Þorsteinn Víglundsson, 7. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður.“ Ég vil af þessu tilefni að sjálfsögðu færa Þorsteini Viglundssyni þakkir fyrir störf hans á Alþingi á undangengnum árum og ég óska honum fyrir hönd okkar allra farsældar í þeim störfum sem hann tekur sér fyrir hendur.
Við þingmennskuafsal Þorsteins Víglundssonar tekur sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Viðreisnar í Reykv. n., Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir. Kjörbréf hennar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.
Forseti vill tilkynna að honum hefur borist erindi frá þingflokki Viðreisnar um mannaskipti í nefndum, samanber 1. mgr. 16. gr. þingskapa, þannig að Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir taki sæti sem aðalmaður í allsherjar- og menntamálanefnd í stað Jóns Steindórs Valdimarssonar og Jón Steindór Valdimarsson taki sæti sem varamaður í sömu nefnd. Einnig taki Jón Steindór Valdimarsson sæti sem aðalmaður í efnahags- og viðskiptanefnd og Hanna Katrín Friðriksson taki sæti sem varamaður í sömu nefnd. Þá taki Jón Steindór Valdimarsson sæti áheyrnarfulltrúa í fjárlaganefnd og Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir taki sæti áheyrnarfulltrúa í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir tekur sæti varamanns í umhverfis- og samgöngunefnd og í þingmannanefndum EFTA og EES. Þessar mannabreytingar skoðast samþykktar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.
Borist hafa bréf frá eftirtöldum ráðherrum þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum. Frá dómsmálaráðherra: Á þskj. 1103, um aðgang fanga í námi að interneti, og á þskj. 1104, um reynslulausn fanga, báðar frá Helga Hrafni Gunnarssyni. Frá utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra: Á þskj. 710, um birtingu alþjóðasamninga, og á þskj. 584, um kafbátaleit, báðar frá Andrési Inga Jónssyni; á þskj. 788, um nefndir, starfs- og stýrihópa, frá Þorsteini Víglundssyni; á þskj. 1164, um samninga samkvæmt lögum um opinber fjármál, frá Birni Leví Gunnarssyni; á þskj. 1142, um aðgerðaáætlun byggðaáætlunar, frá Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur; á þskj. 1052, um áhrif erlendra ríkja á niðurstöður kosninga, frá Helga Hrafni Gunnarssyni; á þskj. 124, um athugasemdir ráðuneytis við lögfræðilegar álitsgerðir, og á þskj. 113, um skuldbindingu íslenska ríkisins um að réttilega innleiddar EES-gerðir hafi forgangsáhrif í íslenskum rétti, báðar frá Ólafi Ísleifssyni. Frá félags- og barnamálaráðherra: Á þskj. 1074, um þá sem ekki búa í húsnæði skráðu í fasteignaskrá, frá Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur; á þskj. 968, um sérákvæði um gróðurhús í byggingarreglugerð, frá Höllu Signýju Kristjánsdóttur; á þskj. 944, um kaupendur fullnustueigna Íbúðalánasjóðs, frá Þorsteini Sæmundssyni; á þskj. 1159, um samninga samkvæmt lögum um opinber fjármál, frá Birni Leví Gunnarssyni, og á þskj. 1136, um aðgerðaáætlun byggðaáætlunar, frá Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur.
Á þingfundi 12. mars sl. voru tímabundið veitt afbrigði frá þingsköpum til að víkja frá 1. mgr. 17. gr. um skyldu nefndarmanna til að mæta á þingfundi og einnig frá 22. gr. um ályktunarbærni nefndafunda. Með afbrigðunum var vikið frá því skilyrði þingskapa að nefndarmenn þurfi að vera staddir á fundinum til að mynda ályktunarbæran nefndarfund. Forseti lagði til að afbrigðin yrðu nýtt eftir því sem nauðsyn krefði fram að því að Alþingi gerði hlé á fundum sínum um páska. Forseti leggur nú til að þessi afbrigði frá þingsköpum verði framlengd til 4. maí nk. þegar von er til þess, og liggur reyndar þegar fyrir, að samkomubanni verði aflétt að einhverju leyti. Í ljósi þeirra afbrigðilegu aðstæðna sem nú eru uppi leggur forseti til að afbrigðin verði samþykkt án atkvæðagreiðslu samkvæmt heimild í 1. mgr. 80. gr. þingskapa. Afbrigðin skoðast samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Enginn hreyfir andmælum og eru afbrigðin samþykkt.
Herra forseti. Það að tala um áhrif Covid-19 er gríðarlega víðfeðmt verkefni. Mér finnst ágætt á þessum tímapunkti að rifja upp að það eru ríflega 100 dagar síðan Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin var upplýst um þennan væntanlega veirufaraldur sem við þekkjum öll núna sem Covid-19 og í dag eru 46 dagar síðan fyrsta smitið greindist á Íslandi. Á ekki lengri tíma hefur nánast allt gjörbreyst. Áhrifin á efnahagslífið eru gríðarleg, álagið á heilbrigðiskerfið sömuleiðis en ekki síst á daglegt líf okkar, samfélag og samskipti. Við sjáum aðgerðir sem við höfum ekki séð áður. Í gær samþykkti Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að fella niður skuldir 25 fátækra ríkja til að létta á þeim vegna faraldursins og er þetta gert til að gefa þessum ríkjum svigrúm til að nýta sjóði sína í þágu heilbrigðiskerfisins og annarra nauðsynja í baráttunni við veiruna. Aðalritari Sameinuðu þjóðanna, António Guterres, hefur sent þjóðum heimsins ákall um að stríðandi fylkingar leggi niður vopn þannig að þjóðir heims geti tekist á við veiruna. Hér á Íslandi er staðan sú að núna virðist smitum hafa fækkað nokkra daga í röð og áðan kynntum við skrefin fram undan í því að létta á skilyrðum samkomubannsins. Mér finnst mikilvægt að segja hér að þau skref verða þó ekki tekin fyrr en eftir 4. maí. Enn eru eftir þrjár vikur af þeim takmörkunum sem eru í gildi. Ég skynja það víða í kringum mig að margir eru orðnir þreyttir á takmörkununum en þetta er verkefni sem við verðum að klára sameiginlega. Árangurinn af því mun skipta okkur öll verulega miklu máli. Við megum ekki fórna þeim árangri sem við höfum þegar náð, fórna heilsu fólks, og þess vegna skiptir máli við stöndum saman næstu þrjár vikur við að klára þessar takmarkanir og þá verður hægt að létta þeim af í skrefum sem verða fá og stór. Það er líka mikilvægt að fara ekki of hratt í þau skref. Ég sagði áðan á blaðamannafundi, af því að mér finnst gaman að ganga á fjöll, að allir hafi upplifað það að standa fyrir framan tindinn og eiga bara síðustu skrefin eftir og þá getur freistingin verið mjög mikil að setjast niður, fá sér nesti og segja: Er þetta ekki bara gott? Allir þekkja líka þá freistingu ef þeir hafa haft það af að komast upp á tindinn að hlaupa niður, en þá getur manni skrikað fótur og maður endað á nefinu. Það er ekki gott fyrir neinn. Við verðum að gæta þess þegar við tökum þessi skref að gefa okkur tíma til að meta stöðu faraldursins. Eins og kom fram í máli sóttvarnalæknis áðan er markmiðið að ná smitunum niður í núll. Það þýðir ekki að eitt og eitt smit geti ekki komið upp, en það er markmiðið sem við stefnum að. Af hverju stefnum við að því markmiði? Jú, til þess að við getum farið saman út úr þessum takmörkunum. Ég veit að við mörg hér inni, eins og allir landsmenn, eigum ættingja sem eru orðnir aldraðir, jafnvel á hjúkrunarheimilum, og hafa hitt fáa undanfarnar vikur. Það skiptir máli að takmörkunum verði líka létt af okkar eldra fólki þannig að það geti komist út á meðal fólks og hitt ættingja sína og vini. Fram kom í máli dómsmálaráðherra áðan á þeim blaðamannafundi sem haldinn var að ósk hefði borist um að framlengja takmarkanir á ytri landamærum Schengen-svæðisins um 30 daga. Ég vænti þess að Ísland verði við þeirri ósk af því að jafnframt liggur fyrir að við sjáum ekki enn fyrir hvenær landamæri munu opnast milli landa. Í þessari óvissu höfum við verið að kynna og munum kynna aðgerðir til að styðja við atvinnulíf og samfélag á Íslandi. Ég ætla ekki að dvelja lengi við þær aðgerðir sem hafa þegar verið kynntar og er verið að framkvæma eins og hlutastarfa- eða hlutabótaleiðina sem hefur skipt verulega miklu máli. Þó vil ég segja að við gerum ráð fyrir að við munum framlengja hana en við gerum líka ráð fyrir því að hugsanlega þurfi að gera einhverjar breytingar á þeirri leið út frá þeirri reynslu sem er komin. Upphaflega markmiðið, og það hefur verið skýrt allan tímann, var að þessi leið væri fyrir launafólk í landinu fyrst og fremst og til að tryggja afkomu launafólks. Þess vegna var hún mjög opin og hún var samþykkt mjög opin á Alþingi. Þetta þarf að meta núna þegar við skoðum framkvæmd leiðarinnar. Við munum á næstunni sjá framkvæmd brúarlána fyrirtækja í gegnum samkomulag Seðlabankans og ríkisins þegar við verðum á lokametrunum við að ljúka samningi og kannski hefur það þegar gerst í morgun, ég ætla ekki að sverja fyrir það, milli ríkisins og Seðlabankans um framkvæmd þessara lána. Eins og kunnugt er þurfa fyrirtæki að uppfylla skýr skilyrði til að eiga rétt á slíkum brúarlánum með ríkisábyrgð. Það blasir við að við þurfum að kynna frekari aðgerðir til skemmri tíma. Ég vil sérstaklega nefna lítil fyrirtæki sem hafa beinlínis þurft að loka vegna sóttvarnaráðstafana. Ég nefni þá sem eru sjálfstætt starfandi og einyrkjar. Ég nefni stöðu námsmanna, en samkvæmt nýlegri skoðun telja u.þ.b. 40% námsmanna á Íslandi sig ekki eiga von á því að fá sumarstarf. Þetta eru bara nokkur dæmi af mörgum um þær áskoranir sem blasa við okkur öllum í því sem við þurfum að takast á við. Þar þurfum við að hugsa til skemmri tíma, þ.e. hvernig við ætlum að horfa til næstu vikna og mánaða, en við þurfum líka að fara að hugsa til lengri tíma, hvernig Ísland verður þegar þessi faraldur verður genginn niður - því að hann mun gera það - og þá þurfum við að vega og meta hvernig samfélag stendur eftir. Ég hef verið gríðarlega ánægð með þá samstöðu sem maður hefur skynjað í samfélaginu í því að takast á við veiruna. Bæði fyrirtæki og fólk hafa sýnt mikla ábyrgð. Flokkar á Alþingi hafa sýnt mikla ábyrgð og þetta er dýrmætt, en þá verður maður líka reiður þegar fyrirtæki í sjávarútvegi gera kröfu á ríkið upp á ríflega 10 milljarða vegna makrílúthlutunar. Það er ekki góð leið til að efla samstöðu í samfélaginu. Það er ekki góð leið til að vera á sama báti í gegnum það ferðalag sem við erum stödd í. Þó að ég telji að ríkið hafi góðan málstað í því máli finnst mér eðlilegt að þessi fyrirtæki íhugi að draga kröfurnar til baka. Nú reynir nefnilega á ábyrgð okkar allra, hvort sem við erum að reka fyrirtæki, erum launafólk, þingmenn eða hver sem við erum. Fram undan eru brattar brekkur, ekki bara hvað varðar takmarkanir á samkomum, það eru brattir tímar fram undan í efnahagslífinu. Þá kem ég að því sem ég nefndi áðan um hvernig Ísland verður eftir þennan faraldur. Það er erfitt að segja til um hvaða heimsmynd mun blasa við okkur. Ég leyfi mér að fullyrða að ekkert okkar í þessum sal hefði spáð því í september, í upphafi þings, að við yrðum nú með lokuð landamæri í Evrópu, meira að segja á milli Norðurlandanna. Við munum ekki ráða við sumt í því hvernig málin þróast en við getum ráðið við ansi margt. Eins og ég hef ítrekað sagt stendur íslenskt samfélag vel í því verkefni að takast á við þennan faraldur, m.a. efnahagslega. Við höfum rætt um öflugan gjaldeyrisvaraforða, um litla skuldsetningu ríkis, atvinnulífs og einstaklinga, lágt vaxtastig og margt fleira sem hefur lagst með okkur í hinni efnahagslegu baráttu. Ég vil líka nefna grunnstoðir samfélagsins, skólakerfið sem hefur haldið uppi störfum þrátt fyrir feikilega erfiðar aðstæður og auðvitað heilbrigðiskerfið sem hefur gengið í gegnum eitt mesta álagspróf síðari tíma og það stenst það við gríðarlega erfiðar aðstæður. Við þurfum líka að hugsa til framtíðar og í öllum kreppum felast nýir möguleikar. Við höfum tækifæri til að byggja hér upp á sviði nýsköpunar, rannsókna og þróunar. Þessi faraldur hefur meira að segja gert það að verkum að formenn stjórnmálaflokka náðu óbrengluðum fjarfundi í morgun í fyrsta sinn í sínum samskiptum sem ég lít svo á að hafi verið ákveðið stökk okkar inn í fjórðu iðnbyltinguna. Hugsanlega mun þessi faraldur virka eins og hraðall fyrir fjórðu iðnbyltinguna þar sem þær breytingar sem við vitum að eru fram undan munu ganga hraðar yfir. Þær kunna líka að fela í sér tækifæri fyrir íslenskt samfélag. Þessi faraldur hefur minnt okkur á það hversu ótrúlega hátt hlutfall matvæla er innflutt á Íslandi. Getum við ekki gert betur í því að framleiða meira af matvælum okkar hér heima og verið þannig öðrum minna háð í þeim efnum? Og það sem til að mynda Íslensk erfðagreining hefur lagt af mörkum í þessum faraldri minnir okkur á þau tækifæri sem við eigum í því að gera betur þegar kemur að heilbrigðisvísindum, rannsóknum og þróun á sviði heilbrigðismála. Það er nokkuð sem við eigum líka að horfa [[Forseti hringir.]]á til framtíðar. Ég kemst ekki lengra, herra forseti, og biðst afsökunar á því að hafa farið fram yfir tímann.
Forseti. Ég þakka þessa tímabæru umræðu. Ég geri ráð fyrir að hún muni fyrst og fremst snúast um þau mál þar sem ríkisstjórnin hefur helst látið til sín taka, þ.e. á sviði efnahagslegra viðbragða við þessu ástandi. Við í Miðflokknum og stjórnarandstöðunni allri höfum stutt allar þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur komið með til að takast á við þennan vanda og við munum áfram styðja hverja einustu tillögu sem til úrbóta horfir við að hjálpa fólki að komast í gegnum erfiðleikana. Ég verð þó að viðurkenna að það olli mér og okkur í stjórnarandstöðunni verulegum vonbrigðum að stjórnarmeirihlutinn skyldi fella hverja einustu tillögu stjórnarandstöðunnar til að bæta það sem ríkisstjórnin hafði þegar lagt fram. Í sumum tilvikum var eingöngu um það að ræða að gera ráðherrum kleift að standa við það sem þeir höfðu boðað. Maður skyldi ætla að ef mönnum væri alvara með tali um mikilvægi þess að standa öll saman og að þingið ynni saman hlyti sú samstaða og samvinna að virka í báðar áttir. Ég vona að breyting verði þar á og að samstöðu- og samvinnutalið birtist í þinginu í raun. Það er mikilvægt að stjórnvöld skuli fylgja leiðsögn þeirra sem best þekkja til á hverju sviði, en það er líka mjög mikilvægt að þegar stjórnvöld kynna stefnu sína sé sýn þeirra skýr. Þess vegna veldur dálitlum áhyggjum þegar ráðherrar tala hver í sína áttina, oft ósamræmanlegt og stundum virðist bera á því að ráðherrar sjái tækifæri í því að koma sínum sérstöku áhugamálum á dagskrá í skjóli þessa ástands. Þó að ríkisstjórn eigi að sjálfsögðu að fylgja leiðsögn þeirra sem best þekkja til þarf leiðsögnin að vera skýr frá stjórnvöldum og samræmd. Þær aðgerðir sem boðaðar hafa verið hafa margar verið til bóta en nú held ég að það blasi við öllum að meira þarf til, umfangsmeiri aðgerðir þarf og þær þurfa að vera einfaldari og almennari því að við aðstæður sem þessar er ekki svigrúm til að fara í flóknar útfærslur, jafnvel að því marki að tekið geti vikur eða mánuði að leysa úr til að mynda vanda fyrirtækja sem standa frammi fyrir uppsögnum, jafnvel gjaldþroti innan skamms tíma. Ég vona að þær aðgerðir sem birtast okkur í framhaldinu verði skýrari, almennari og umfangsmeiri og geri okkur kleift að koma til móts við þá hópa sem ég var ánægður með að heyra hæstv. forsætisráðherra nefna áðan, að einhverju leyti þá hópa sem hafa gleymst eða ekki verið tekið nægt tillit til til þessa. Sérstaklega ánægjulegt var að heyra hæstv. ráðherra nefna matvælaframleiðsluna, landbúnaðinn, en það er gríðarlega mikilvægt að við komum til móts við þá atvinnugrein núna þegar jafnvel Evrópusambandið sjálft víkur frá ýmsum af sínum reglum til að koma til móts við matvælaframleiðslu í hverju landi fyrir sig. Þegar ríkisstjórnin kynnti aðgerðir sínar á sínum tíma voru þær sagðar umfangsmestu aðgerðir Íslandssögunnar í efnahagsmálum. Umfang þeirra er 230 milljarðar. Þegar betur var að gáð var megnið af þessu hugsanlegar lánveitingar hjá bönkunum sem enn er mikil óvissa um, frestanir til skamms tíma á skattgreiðslum og fleira slíkt. Hæstv. fjármálaráðherra virtist hafa gleymt því þegar hann kynnti þetta að hann hafði sjálfur tekið þátt í að kynna efnahagsaðgerðir þar sem umfangið nam 1.200 milljörðum kr., en það jákvæða við að rifja það upp er að það er áminning um hversu mikið svigrúm stjórnvöld hafa núna til að bregðast almennilega við þessu ástandi og gera það mjög myndarlega, víðtækt og almennt. Mikilvægt er að gera það á þann hátt að það nái til sem flestra án þess að verið sé að nota tækifærið í flokkspólitískum tilgangi eða koma á framfæri einhverjum sérstökum flokkspólitískum áhugamálum. Þannig er ég viss um að við öll í þinginu getum náð saman um að bregðast við þessum vanda með mjög almennum og víðtækum hætti og gera það sem þarf til að komast í gegnum þetta.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og hæstv. forsætisráðherra fyrir hennar orð. Ég held að það sé gagnlegt núna að ræða aðeins hvað við vitum og hvað við vitum ekki. Við vitum að þetta er óvenjuleg kreppa sem leggst á alla heimsbyggðina og að venjuleg kreppufræði og meðul hagfræðinga duga ekki til. Lögmál framboðs og eftirspurnar virkar ekki. Heilu atvinnugreinarnar stöðvast, þjóðfélagið hægir á sér og það dugir lítið að örva einkaneyslu, a.m.k. til skamms tíma. Fólki er ýmist bannað að nota þjónustu, það þorir það ekki eða hefur ekki áhuga á því. Við vitum að afleiðingar þessa ástands geta jafnvel orðið enn þyngri fyrir Ísland en nágrannaþjóðirnar vegna þess að hér hefur ferðaþjónustan skilað óvenjuháum hluta verðmætasköpunarinnar. Við vitum að atvinnulíf okkar er of fábreytt. Við vitum hins vegar líka að við erum í betri færum en margir aðrir til að bregðast við þar sem við höfum þrátt fyrir allt borið gæfu til þess að standa fyrir mikilli samneyslu með öflugu opinberu heilbrigðiskerfi, góðum skólum og velferðarþjónustu þótt vissulega þurfum við að gera miklu betur. Við vitum líka að jafnvel hægri sinnaðasta fólk áttar sig nú á að ríkisvaldið þarf að koma atvinnulífinu til bjargar. Það er rétt, það þarf að gera, beita skjótari og skilvirkari aðstoð sem þarf þó í ríkari mæli að beinast að fólki og heimilum. Við vitum hins vegar ekki hversu lengi þessi vinstri slagsíða hægri manna endist þótt okkur gruni það vissulega. Við vitum að það þarf að gera miklu meira, við höfum vitað í nokkurn tíma að það þarf að styðja betur við lítil fyrirtæki sem er bannað að veita þjónustu vegna samkomubanns. Stórtækari aðgerðir hafa einfaldlega beðið of lengi. Hið sama má segja um frekari aðgerðir fyrir heimili, leigjendur, atvinnulausa og námsmenn svo dæmi séu tekin. Á þetta hefur ítrekað verið bent, bæði af Samfylkingunni og öðrum stjórnarandstöðuflokkum, en við vitum það svo sem líka að ríkisstjórnin vill halda spilunum þétt að sjálfri sér og að aðkoma stjórnarandstöðuflokka á að einskorðast við þinglega meðferð mála. Hún kemur ekki að undirbúningi aðgerða. Við höfum þó lagt margt gott til og munum áfram vinna af heilindum, sýna aðhald, laga það sem laga þarf og leggja til nýjar aðgerðir. Það er snúnara að hjálpa til þegar ekki er veittur aðgangur að nauðsynlegum upplýsingum. Það mun tefja verkið. Það mun jafnvel auka skaða og er eiginlega ótækt í þessu ástandi. Herra forseti. Ég trúði nefnilega að traust á stjórnmálum myndi aukast með víðtækari samvinnu stjórnmálahreyfinga á þessum fáránlegu tímum. Þess vegna þykir mér miður að ríkisstjórnin hafi ekki treyst sér til að eiga í nánara samstarfi við aðra flokka um aðgerðapakka handa heimilum og atvinnulífi. Flest okkar nágrannaríki hafa gert það. Nóg um það, markmið heilbrigðisteymisins hefur verið að verja þau sem veikust standa gagnvart veirunni. Það hefur tekist mjög vel en það þarf líka að verða leiðarstefið í öllum efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Það gildir nefnilega líka á veirulausum tímum að engin keðja er sterkari en veikasti hlekkurinn. Þótt veiran setji allt í nýtt samhengi núna voru áskoranirnar risastórar áður en veiruskrattinn lét á sér kræla og það var talsvert farið að kólna í hagkerfinu. Þrátt fyrir góðæri síðustu ára búa nefnilega enn þá tugþúsundir manna við skort og ef ekki er haldið vel á spilunum mun þessi efnahagskreppa auka enn frekar ójöfnuð og fátækt í samfélaginu. Skynsamleg efnahagsstjórn felst í því að efla hvern einstakling og verja viðkvæmustu hópana. Þess vegna þurfa allar aðgerðir að taka mið af því. Á meðan ójöfnuður og fátækt sogar kraft úr samfélögum mun mikill jöfnuður ekki einungis leiða til friðsamlegra og kraftmeira samfélags heldur kemur sér einnig vel þegar syrtir í álinn. Það sjáum við þegar við horfum á löndin í kringum okkur og það munum við sjá enn frekar þegar lengra fram í sækir. Í augnablikinu erum við sem sagt að slökkva elda en í framhaldinu þurfum við að hafa bæði kjark og framsýni til að ráðast í stórtækar breytingar á skattkerfinu, deila gæðum jafnar og tryggja að auðlindir okkar skili sér að fullu og af sanngirni til almennings. Það verður óhjákvæmilegt að þeir sem eiga meira leggi meira til og að þeir sem minna hafa á milli handanna leggi minna til. Þó að samstaða, samábyrgð og æðruleysi almennings vegi vissulega mjög þungt þegar við siglum hægt og rólega út úr þessari krísu hafa síðustu vikur sýnt okkur nauðsyn þess að leggja í sameiginlega sjóði þannig að við getum tryggt öfluga opinbera þjónustu. Þess vegna er einmitt ágætistími núna til að minna okkur á að skattgreiðslur eru vafalítið langbesta fjárfesting sem nánast hver einstaklingur ræðst í um ævina. Á sama tíma og við þurfum að bregðast fljótt og örugglega við þurfum við líka að þora að horfa fram fyrir tærnar á okkur, líta jafnvel örlítið meira upp og til lengri framtíðar. Hvaða lærdóm getum við dregið af þessari erfiðu reynslu sem hjálpar okkur til að byggja upp betra samfélag í framtíðinni? Jú, við lærum að við verðum að styrkja sameiginlega innviði og tryggja nægilegt fé þannig að þeir gagnist vel í góðu árferði en geti líka tekist á við erfiðari þolraunir og það þarf að skjóta rótum undir miklu fjölbreyttara atvinnulíf, hlúa að því fíngerða og smáa, skapa fleiri störf sem byggja á hugviti. Til þess þurfum við að ráðast í byltingarkennda sókn í menntamálum. Það kann auðvitað að virka nokkuð bratt að tala um hina lengri framtíð núna við þessar aðstæður en við höfum einfaldlega ekki efni á öðru. Tvö orð verða að verða leiðarljós í leiðangri okkar núna til framtíðar, jöfnuður og fjölbreytni.
Virðulegi forseti. Mig langar að hefja mál mitt á því að segja að við getum öll verið gríðarlega stolt af því hvernig til hefur tekist undanfarið. Heilbrigðiskerfið hefur staðist álagið, heilbrigðiskerfi sem mikið hefur verið í umræðunni á þinginu undanfarin ár, m.a. fyrir að það væri of veikt, fjársvelt o.s.frv. Við höfum séð hvers megnugt þetta sama heilbrigðiskerfi er þegar virkilega reynir á. Þar hefur starfsfólkið unnið þrekvirki og ber að þakka fyrir það ótrúlega framlag sem mannauðurinn í heilbrigðiskerfinu hefur skilað. Í því sambandi er mikilvægt að við höfum nú náð samningum við stóru heilbrigðisstéttirnar. Þess vegna segi ég að við eigum öll að vera stolt af heilbrigðiskerfinu okkar. Þetta er tími til að sjá hversu stolt við getum verið af heilbrigðiskerfinu á Íslandi. Við eigum að þakka öllu því fólki sem hefur lagt nótt við nýtan dag við að tryggja öryggi og heilbrigði landsmanna. Saman höfum við öll sýnt að við erum öll almannavarnir. Með því að sýna það í verki höfum við bjargað mannslífum, á því leikur enginn vafi. Af og til gerast atburðir á Íslandi þar sem reynir á fyrir hvað við viljum standa sem samfélag. Þetta er einn slíkra atburða, þetta er atburður sem gerir mann stoltan af því að vera Íslendingur og segir manni heilmikið um það hvað það er og hvers virði það er að tilheyra góðu samfélagi. Nýjustu tölur segja okkur að við virðumst hafa náð tökum á útbreiðslu veirunnar en við verðum áfram að vera á varðbergi. Við verðum áfram að haga okkur með þeim ábyrga hætti sem við höfum gert undanfarnar vikur. Í dag voru tilslakanir á samkomubanninu kynntar sem taka gildi 4. maí. Þetta þýðir að við þurfum áfram að sýna þolinmæði en við vitum að það verður þess virði. Þær efnahagslegu aðgerðir sem við höfum kynnt hér og fengið staðfestar og komið okkur saman um í þinginu hafa skipt gríðarlega miklu máli. Þær hafa verið settar saman við mjög óvanalegar aðstæður þar sem mikil óvissa ríkir. Við getum sagt sem svo að fyrir sex vikum gerðu svörtustu sviðsmyndir ráð fyrir einhverjum áhrifum á efnahagslífið fram á haustið en á mjög skömmum tíma hafa þær sviðsmyndir breyst og þær sem áður þóttu verstar urðu skyndilega tiltölulega bjartsýnar í samanburðinum. Við þurfum að búa okkur undir að svona geti vindarnir snúist áfram. Þetta sýnir okkur líka að þeir sem strax þóttust vita hvað bæri að gera voru ekki beint marktækir. Enn ríkir töluverð óvissa. Við getum sagt að fyrstu aðgerðir okkar miðuðu að því að grípa þá sem voru í frjálsu falli. Af því hversu margir hafa nýtt sér þessi úrræði, hversu margir nýttu sér hlutabótaleiðina, hlutastarfaleiðina, við getum kallað hana hvort tveggja, og hversu margir hafa nýtt sér greiðslufresti hjá ríkinu og önnur úrræði, getum við séð í raun og veru spegilmynd þess hversu miklu þetta hefur skipt. Sumt er enn í lokafrágangi, brúarlánin svo dæmi sé tekið. Ég geri ráð fyrir að ég geti skrifað undir samkomulag um þau við Seðlabankann á fimmtudaginn og í framhaldinu mun bankinn semja við fjármálafyrirtæki og lánin munu þá standa til boða þeim sem uppfylla tiltekin skilyrði í gegnum fjármálafyrirtækin í landinu. Ég verð að segja sömuleiðis, af því að nú er unnið að undirbúningi næstu aðgerða, að um leið og við smíðum úrræði til að mæta stöðunni þurfum við að vera hreinskilin með að við getum ekki lofað öllum að komast skaðlausum út úr þessu ástandi í efnahagslegum skilningi. Það er útilokað. Þetta verða einfaldlega erfiðir tímar. Við getum gert það sem er skynsamlegt að gera, við tökum sameiginlega á. Ég nefni sem dæmi að þeir sem hafa tekið það á sig fyrir samfélagið allt að loka starfsemi sinni hljóta að eiga skilið að fá stuðning frá samfélaginu. Það er augljóst. Það er nokkuð sem ég tel að við eigum að taka með okkur í næstu aðgerðir. Það er margt sem vinnur áfram með okkur og við munum reyna að nýta þá stöðu, t.d. ágæta skuldastöðu ríkissjóðs. Þó eru takmörk fyrir því hversu langt við getum gengið. Allir þurfa að leggjast á árarnar. Í því sambandi langar mig að segja að fiskveiðistjórnarkerfið okkar er ekki náttúrulögmál. Það er mannanna verk. Aðgangur að auðlindinni, stjórn veiðanna, hvernig við viljum tryggja sjálfbærni veiðanna, hvaða veiðigjald við ætlum að taka, eru allt mál sem við ráðum til lykta á Alþingi með lögum og reglum. Möguleg innbyrðis togstreita um aflaheimildir á milli útgerða verður ekki leyst á kostnað skattgreiðenda. Það verður ekki þannig. Nú höfum við tekið til varna í hinu svokallaða makrílmáli. Við munum taka til fullra varna. Ég hef reyndar góðar væntingar um að við munum hafa sigur í því máli. Ef svo ólíklega vill til að það mál fari ríkinu í óhag er einfalt mál í mínum huga að reikningurinn vegna þess verður ekki sendur á skattgreiðendur. Greiðslan vegna þess verður þá að koma frá greininni. Það er svo einfalt. Virðulegi forseti. Það er margt sem mann langar til að koma að í umræðu um jafn stórt mál og hér hefur verið sett á dagskrá. Það er margt eftir ósagt. Þingfundir fram undan verða framhald á þessari umræðu. Mig langar að lokum að senda þakkir til allra landsmanna fyrir samstöðuna og rétt viðbrögð. Við alla segi ég: Við verðum áfram að vera almannavarnir. Framlínufólki á öllum sviðum sendi ég miklar þakkir. Þetta hefur verið og verður áfram prófraun fyrir íslenskt samfélag. Við höfum staðist hana hingað til og við skulum áfram standa saman í baráttunni.
Herra forseti. Yfirstandandi faraldur hefur kostað samfélög manna mikið. 120.000 dauðsföll á heimsvísu eru alvarlegur mannskaði. Það er þó jákvætt að í mörgum löndum, ekki síst hér á landi, virðist heilbrigðisyfirvöldum vera að takast að ráða bug á þessari vondu veiru. Þar ber að þakka ótrúlegri samstöðu meðal almennings, ósérhlífnu fagfólki í framlínunni, sem verður aldrei hægt að þakka með fullnægjandi hætti, en ekki síst þeirri menningu frjálsra og opinna vísinda sem gerir mannkyninu kleift að skilja og deila þekkingu hraðar en nokkru sinni fyrr. Það er eðlilegt við þessar kringumstæður að fólk velti fyrir sér hvenær verði hægt að koma samfélaginu aftur á ról. Slíkum vangaveltum verður að fylgja skilningur um að heimurinn er búinn að breytast. Það sem mun þykja eðlilegt á næstu árum verður ólíkt því sem þótti eðlilegt fyrir nokkrum mánuðum. Spurningin sem skiptir höfuðmáli á vettvangi stjórnmálanna er á hvaða hátt við viljum að heimurinn hafi breyst og hvað við getum gert til að móta niðurstöðuna. Athugum að afturhvarf í fyrra horf er afturhvarf í streitu og óhamingju, í atvinnuóöryggi, ósjálfbærni, eyðileggingu vistkerfa jarðar og vaxandi misskiptingu, bæði hér á landi og í heiminum öllum. Tækifærið núna er að nýta til góðs samstöðuna sem hefur myndast og þær sérkennilegu kringumstæður, jafn vondar og þær eru. Það snýst ekki bara um að bjarga því gamla heldur einnig um aðgerðir bæði innan lands og á alþjóðavettvangi til að hlúa að hinu nýja. Mikilvægast er að tryggja grunninnviði samfélagsins og áframhaldandi aðgengi að þeim auðlindum sem við þurfum til að allt gangi vel fyrir sig. Atvinnuleysi er orðið mikið. Mörg fyrirtæki eiga í erfiðleikum og margt fólk fellur á milli skips og bryggju þar sem hvorki atvinnuleysistryggingar né önnur úrræði eiga við. Nú er því góður tími til að íhuga að skipta út þeim kerfum fyrir neikvæð tekjuskattsþrep eða annað form borgaralauna þar sem fólk með tekjur undir tiltekinni viðmiðunarfjárhæð fær mismuninn úr sameiginlegum sjóðum. Þannig búum við til sveigjanlegt öryggisnet fyrir alla. Til að slíkt fyrirkomulag geti gengið snurðulaust fyrir sig þarf að huga að því að hagkerfi landsins verði byggt á viðnámsþrótti, sjálfbærni og velsæld. Ærin ástæða er til að nýta lýðræðislega ferla til að komast að nýrri samfélagssátt um hagkerfi framtíðarinnar. Leita þarf ráða, ekki bara hjá handvöldum hagsmunasamtökum heldur líka hjá almenningi. Fólkið sem situr heima býr að hugmyndum, hefur skoðanir og vill koma að gagni. Nýtum visku fjöldans. Samráðsleysi við Alþingi er óásættanlegt með öllu og þar þarf að bæta verulega úr. Samráðsleysi við þjóðina er einfaldlega léleg nýting á mikilvægum auðlindum. Bakvarðasveit heilbrigðiskerfisins skiptir máli, en hvers vegna er ekki verið að nýta bakvarðasveit lýðveldisins betur? Herra forseti. Margir hafa á undanförnum vikum upplifað sig stefnulausa og á reki í þessu ástandi. Kannski er einkum tvennt sem veldur. Annars vegar hefur verið vöntun á að fólk sé virkjað til þeirra góðu verka sem það getur tekið að sér og hins vegar erum við sem samfélag líka vön því að vera alltaf í fimmta gír. Það að margt fólk hafi haft tíma til að anda í kviðinn að undanförnu, slaka á og njóta samveru með fjölskyldunni og jafnvel eiga netspjall við gamla vini er allt jákvætt en það er ekki fráleit hugsun að einhverjir vilji hugsanlega halda í einhvern hluta af þessum rólegheitum til frambúðar. Þá skiptir máli að við metum hvort hagkerfið þurfi raunverulega þessa brjálæðislegu offramleiðslu á öllu, hugsanlega útslitnu vinnuafli og mengun sem því öllu fylgir. Með betra verðmætamati gæti verið hægt að horfa í meiri mæli til styttingar vinnuvikunnar þannig að endalaust gróðasjónarmið víki hugsanlega fyrir aðeins jarðbundnari hugmyndum um gott samfélag. Það að koma öllum slíkum hugmyndum fyrir í lögum, stefnu ríkisins o.s.frv. er verkefni okkar á næstunni. Það kallar á endurskoðun á lögum um opinber fjármál, almannatryggingar, atvinnuleysistryggingar o.s.frv. Það kallar líka á frekari fjármögnun í nýsköpun, rannsóknum og þróun í heilbrigðiskerfinu og víðar. Það kallar einnig á að við fáum okkar færasta fólk til að leggja höfuðið í bleyti, allt frá menntamálum upp í skipulagsmál. Á alþjóðavettvangi er mikilvægt að lönd sem eru að ná tökum á veirunni komi sér upp sameiginlegum viðmiðum um gæði sóttvarna svo hægt sé að blása lífi í alþjóðaviðskipti og frjálsa för fólks af öryggi. Árásir sumra þjóðarleiðtoga á alþjóðakerfið að undanförnu, og þá einkum á Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina, er taktleysi sem þarf að vísa til föðurhúsanna. Alþjóðasamvinnu þarf núna að auka og efla þegar mannkynið stendur frammi fyrir sameiginlegri vá. Þröngsýn þjóðernishyggja á ekkert erindi nú frekar en áður. Forseti. Rauði þráðurinn í því sem ég hef sagt er sá þráður sem Píratar hafa boðað alveg frá stofnun, þ.e. meira lýðræði, meira gagnsæi, meiri samvinna, sveigjanlegra og mannúðlegra hagkerfi, frjálslyndara og mannvænna samfélag. Þetta eru ekki róttækar hugmyndir nema hugsanlega fyrir þá sem vilja fara öfugan veg í átt að gerræðislegu og lokuðu samfélagi. Það er mikil blessun að íslenskt samfélag hefur ekki viljað fara í þá átt þrátt fyrir eðlilegan ótta og þörf á tímabundinni takmörkun á frelsi allra. Ég tel það til marks um öflugt samfélag að óttinn hafi ekki leitt okkur á braut fasismans. Að lokum vil ég hrósa öllum Íslendingum fyrir að hafa verið sterk í þessu öllu, fyrir að standa saman og sýna hvað í okkur býr. Það á líka við um ríkisstjórnina þótt ég geri þær sjálfsögðu og eðlilegu kröfur um samtal og samvinnu sem ég tíundaði áðan. Vel gert, Ísland! Við höfum sýnt að við getum barist við þessa veiru saman. Sýnum nú að við getum skapað framtíðina saman.
Virðulegur forseti. Þegar við stöldrum hér við í miðri baráttunni við Covid-19 og veltum fyrir okkur hver staðan er er rétt að rifja upp hvaða markmið við höfðum við að ná tökum á þessari veiru og hvaða ákvarðanir um sóttvarnaaðgerðir voru teknar til þess. Jú, það var gert til þess að heilbrigðiskerfið réði við þetta, það yrði aldrei meiri faraldur en svo og að hafa mannslát eins fá og hægt væri. Ég held að megi segja að okkur hafi gengið býsna vel á þessari vegferð, líka í samanburði við aðrar þjóðir. Við höfum kannski verið með minna af pólitískum yfirlýsingum en við höfum undirbúið okkur betur í heilbrigðiskerfinu og heilbrigðiskerfið hefur svo sannarlega staðið undir kröfu okkar um að takast á við þetta. Þar er auðvitað ekki síst að þakka því frábæra fólki sem þar vinnur og vil ég nota tækifærið og þakka öllu því framlínufólki frábær störf. Síðan höfum við á pólitíska sviðinu horft á efnahagsmálin. Við kynntum í kringum 20. mars aðgerðir er lutu að vernd. Eitt af því sem skiptir máli og við höfum ekki rætt mikið er mikilvægi þess að skólahald gæti haldið áfram. Það var mikilvægt fyrir samfélagið, til að verja samfélagið, að skólahald héldi áfram eins og hægt var, auðvitað með ákveðnum takmörkunum. Við fórum í varnir þar sem hlutastarfaleiðin hefur kannski verið sú veigamesta og skipt mestu máli. Við höfum frestað gjalddögum, skattgreiðslum, bæði sveitarfélög og ríki, það hefur líka hjálpað til. Allt var þetta gert vegna þess við vorum að horfa á tíma sem væri takmarkaður í lengd. Viðspyrna: Við samþykktum um 18 milljarða fjárfestingu til að koma atvinnulífinu í gang, því atvinnulífi sem þó gæti starfað. Núna stöndum við frammi fyrir þeirri öfundsverðu stöðu, vegna þess að við tókum fullt af réttum ákvörðunum, með okkar frábæra fólk í framlínunni, að geta byrjað á því að létta af takmörkunum. Vissulega er það ekki fyrr en eftir þrjár vikur, en það er á sama degi og sumar þjóðir eru enn að boða lengingu á útgöngubanni, þjóðir sem við héldum að væru með ágætisheilbrigðiskerfi líka og væru að gera góða hluti. Allir eru að gera sitt besta. Við horfum hins vegar á það hvað þessi veira gerir því að hún er óvissuþátturinn. Hún er það sem veldur þessu. Og hvað gerir hún nú? Mun hún halda áfram að haga sér með óbreyttu sniði? Halda áfram að herja á? Mun hún leggjast í dvala eins og inflúensuveirur margar gera, koma árstíðabundið upp, koma upp aftur og aftur? Við vitum það ekki. Er það óskhyggja að hún hverfi eins og stundum hefur gerst í þessum veiruheimi? Við vitum ekki svörin við öllu þessu eins og staðan er í dag. Þess vegna þurfum við að vera viðbúin öllu. Þess vegna erum við að horfa á efnahagsaðgerðir númer tvö, sem við getum vonandi unnið í lok þessarar viku eða í byrjun næstu viku. Þar munum við án efa halda áfram að horfa á einhvers konar vernd samfélagsins og á félagslegar áherslur, til að mynda tengsl náms og námsmanna við störf og frekara nám, koma fleira fólki til starfa. Við munum horfa án efa á varnir, leita allra leiða til að tryggja lausafé og rekstur fyrirtækja. Hér hafa verið nefnd í dag litlu fyrirtækin sem var lokað af völdum sóttvarna. Auðvitað þurfum við að skoða stöðu þeirra. Það liggur í augum uppi. Þau voru að verja samfélagið og það er eðlilegt að samfélagið verji þau. Við munum líka skoða viðspyrnu og þar þurfum við að horfa til nýsköpunar. Við höfum talað um það. Við höfum talað um í dag að þetta gæti orðið hraðall fyrir stafrænt Ísland. Við getum farið hraðar inn í það umhverfi en við þurfum að horfa á nýsköpun í öllum atvinnugreinum. Við höfum líka talað um að við þurfum að styrkja og vera tilbúin að byggja upp ferðaþjónustuna að nýju. Við lögðum til í pakka eitt 1,5 milljarða í innanlandsátak. Við þurfum kannski að hvetja enn frekar til innanlandsneyslu með ferðaþjónustunni í landinu á næstu mánuðum. Við þurfum alveg örugglega að horfa á matvælaframleiðslu. Við erum auðlindadrifið hagkerfi að stóru leyti. Við þurfum auðvitað að horfa á hina þættina, auka það sem oft er kallað „eitthvað annað“. Staðreyndin er sú að ferðaþjónustan mun skila okkur minni tekjum. Afurðir orkufreks iðnaðar munu skila okkur minni tekjum af því að heimsneyslan er komin niður, en það sem er augljóst að verður áframhaldandi neysla á og eftirspurn eftir er matur. Þar erum við sterk. Við eigum augljóslega að horfa til þess. Ríkisstjórnin og landbúnaðarráðherra eru einfaldlega þessa dagana að vinna að samningum við garðyrkjubændur. Þar hlýtur að verða horft í lækkun á dreifikostnaði raforku, eins og við höfum oft talað um, og viðhalda þeim stuðningi eins háum og hægt er. Það hljóta að koma til álita einhvers konar landgreiðslur til að hvetja til útiræktunar á grænmeti sem við höfum séð að hefur hrapað í hlutfalli miðað við innflutning á síðustu árum. Ef við meinum eitthvað með því að auka innlenda matvælaframleiðslu á þessum tíma þá hljótum við að skoða, og það hefur verið til skoðunar í landbúnaðarráðuneytinu, tollana, tollverndina. Tollar eru jú notaðir til að vega upp kostnað, mismunandi stofnkostnað, rekstrarkostnað við framleiðslu. Það er hugsunin á bak við tolla. Við höfum látið það óáreitt í mjög langan tíma. Ef við meinum eitthvað með því að við ætlum að auka innlenda framleiðslu er það nokkuð augljós leið að skoða það líka, myndi ég telja. Við þurfum að horfa á sjávarútveginn. Við þurfum að horfa á það sem hefur verið okkar stærsta tækifæri, ekki síst í útflutningi, að auka virði sjávarútvegs. Það getur komið inn átak á heimsvísu í að selja ímynd okkar, vöru og gæði. Sjávarútvegurinn sjálfur hefur getað staðið undir því en vegna þess að aðrir auðlindageirar eru að gefa mjög mikið eftir á þessu ári gætum við þurft að velta því fyrir okkur hvort við ættum að nota þá frábæru stöðu sem við erum búin að skapa með því að byggja upp sterka stofna að veiða einfaldlega meira í eitt skipti í því skyni að búa til tekjur fyrir samfélagið. Það er eitt af því sem mér finnst að við ættum alla vega að velta vöngum yfir. Það er augljóst að við þurfum að viðurkenna það að aðgerðirnar sem við erum að velta fyrir okkur núna munu án efa ekki duga. Ef veiran hagar sér með versta hætti getur vel verið að við þurfum að grípa inn á næstu mánuðum og jafnvel lengra inn í framtíðina. Við vitum það einfaldlega ekki. Við þurfum bara á hverjum tíma að grípa til þeirra aðgerða sem við teljum skynsamlegastar. Það er það sem við þurfum að gera. Við erum hins vegar á góðum stað. Það er vegna þess að menn hafa farið í réttar aðgerðir, tekið réttar ákvarðanir, bæði litlar og stórar. Bara það að fresta páskamatarboðinu var góð ákvörðun hjá hverjum og einum, að ferðast innan húss eins og gert var með góðum hætti og frábær markaðssetning á, skemmtilegt lag, mikil samstaða. Það skiptir máli og ég er stoltur af samstöðu þjóðarinnar. Allir hafa lagt sitt af mörkum. En núna þegar það eru þrjár vikur í að við ætlum að létta takmörkunum, smitunum mun fækka, verður erfiðara að minna okkur á að halda samstöðunni. Munum þá að það þarf ekki nema einn smitaðan, eina kvöldstund, eina góða kvöldstund til að búa til nýja hópsýkingu. Munum líka eftir þeim sem hafa orðið alvarlega veikir, sumir höfðu verið bara heilbrigðir, munum virkilega eftir þessu á næstu vikum þegar við sjáum veiruna vonandi gefa eftir. Fögnum ekki sigri of fljótt og þá mun okkur farnast vel. Mín lokaorð er einfaldlega þessi: Við þurfum að halda samstöðunni. Við náum sigri, samfélagið allt, við munum ná því að lokum en fögnum ekki sigri of fljótt. Á næstu vikum og mánuðum gætum við þurft að velta vöngum yfir því hvernig við ætlum að ná sem sterkastri viðspyrnu og þar er augljóst að innlend framleiðsla mun skipta mjög miklu máli.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka öllum þeim fjölda einstaklinga í íslensku samfélagi sem hefur núna í næstum þrjá mánuði staðið í framlínunni af mikilli fórnfýsi og fagmennsku, tekið utan um okkur öll hin, slegið upp ákveðnum varnarmúr til að við gætum haldið áfram að lifa og starfa en um leið hefur framlínufólkið okkar sett sig sjálft í lífsógnandi aðstæður til að hlúa að og styðja við veika einstaklinga. Ég vil ekki síður þakka öðrum í samfélaginu sem hafa haldið því gangandi, eins og fólkinu í skólakerfinu og menntakerfinu. Þetta hefur ekki verið auðvelt verkefni en við höfum tekist á við það og náð að leysa það í stórum dráttum. Við höfum gert það með því að gera það saman. Þetta ákall um samstöðu er ekki eitthvert innihaldslaust blaður. Það er einfaldlega lífsnauðsynlegt að við förum að þeim fyrirmælum sem þríeykið okkar hefur sett okkur um tveggja metra regluna, um að sótthreinsa og spritta okkur, um fjarfundi, eða hver þau eru, öll þessi fallegu nýju íslensku orð sem við erum að mynda um þessar stundir, fjarsaumaklúbbarnir og fleira. Þetta er allt saman eitt stórt samstarf og það er á ábyrgð okkar allra. Vissulega hefur ríkisstjórnin ákveðið, og ég ber virðingu fyrir þeirri afstöðu, að fara ekki leið breiðrar pólitískrar samstöðu, alla vega ekki svipaðar leiðir og nágrannaþjóðir okkar margar hverjar hafa verið að fara. Gott og vel. Við í Viðreisn ætlum alla vega að halda áfram að sýna samstöðu og kalla eftir og ýta áfram mikilvægum málum ríkisstjórnarinnar og reyna að greiða götu þeirra, bæta þau ef þurfa þykir. Mér finnst skipta máli að við sýnum samstöðu við að afgreiða þau mál til viðreisnar Íslands. Leiðsögnin þarf að vera skýr og ég vil að gefnu tilefni segja að misvísandi upplýsingar frá ríkisstjórninni og kapphlaup ráðherra um einhverjar yfirlýsingar um hvenær eigi og hvenær ekki eigi að aflétta ferðabanni eru ekki hjálplegar. Þess vegna vil ég brýna hæstv. forsætisráðherra, sem ég veit að er sterkur talsmaður, til að halda ráðherrum við efnið og vera með svolítinn aga á stjórnarheimilinu. Við þurfum að hugsa núna út fyrir hið hefðbundna. Það getur verið jafn erfitt að fara út úr þessu ástandi og við fórum inn í það. Þess vegna þarf að sjálfsögðu að hlúa að okkar minnstu bræðrum og systrum. En stærstu viðfangsefni næstu missera og næstu ára verða efnahagsmál og ríkisfjármál. Við verðum að reyna að forðast það að almenningur og fyrirtæki verði með svokallaða hamfaraarfleifð á bakinu, eins og einn ágætur hagfræðingur orðaði það. Við þurfum að huga að því að fara óhefðbundnar leiðir af því að þetta er ekki hefðbundin fjármagnskrísa, gjaldmiðilskrísa eða skuldakreppa, heldur er þetta eitthvað allt annað, eitthvað sem við höfum aldrei upplifað áður. Við þurfum t.d. að huga að því hvort fastur kostnaður fyrirtækja verði greiddur tímabundið. Vonandi hefst viðreisnin í haust, eftir þetta tímabundna ástand og þá skiptir gríðarlega miklu máli að fyrirtækin séu í stakk búin til að taka þátt í fjárfestingum. Við megum ekki binda þau á skuldaklafa þannig að þau verði ekki í stakk búin til að fara með okkur í þetta mikilvæga ferðalag. Það er frábært að fara í mannaflsfrekar framkvæmdir og við eigum auðvitað að fara í Reykjanesbrautina núna þegar enginn túrismi er, reyna að nýta það svigrúm. En við verðum að leggja áherslu á litlu fyrirtækin. Við verðum að leggja áherslu á hugvitið, mannauðinn, tryggja menntunina og menninguna þannig að við komumst áfram, ekki bara fara í sjávarútveginn, orkufrekan iðnað og byggja upp ferðamannaiðnaðinn aftur heldur byggja á hugviti. Ég fagna því ef ég greindi það áðan að ríkisstjórnin ætli að taka undir tillögur okkar í stjórnarandstöðunni um að líta sérstaklega til lítilla fyrirtækja og ekki síst á sviði nýsköpunar og rannsókna, tryggja endurgreiðsluhlutfallið, tryggja það að við förum raunverulega út með líflínu til sprotafyrirtækjanna í landinu. Við verðum líka að þora að hugsa til lengri tíma hvernig samfélag við viljum sjá hér á landi eftir að veiran hefur látið sig hverfa, hvernig við ætlum að tryggja rækilega viðspyrnu fyrir efnahagslífið, fólkið okkar og heimilin. Gegnsæið er hér algert lykilatriði. Það verður að vera leiðarljós stjórnvalda, strax þegar ríkisvaldið gengur með fordæmalausum hætti inn í atvinnu- og viðskiptalíf, að gegnsæi ríki. Við þurfum að vera skýr á þessum tímum þegar einhverjir ætla hugsanlega að nýta þessa viðkvæmu stöðu efnahagslífsins á næstu vikum og mánuðum. Það þarf að vera alveg skýrt frá upphafi hvernig leikreglurnar verða við endurreisn. [[Forseti hringir.]]- Ég mun halda aðeins áfram og ganga á tíma næsta. Það þarf að vera alveg skýrt frá upphafi hvernig leikreglurnar verða við endurreisn atvinnulífsins, að sömu leikreglur gildi fyrir alla, ekki bara suma, því að lýðræðið og aðhaldið sem því fylgir fer ekki í sóttkví. Við í Viðreisn tökum hlutverk okkar í stjórnarandstöðu alvarlega þannig að við gerum ríkar kröfur til ríkisstjórnarinnar um að farið verði í afgerandi aðgerðir fyrir fyrirtæki og atvinnulífið en samhliða er krafan um gegnsæi og samfélagslega ábyrgð fyrirtækja afgerandi. Hverjir fá hvað, á hvaða forsendum, af hverju, eftir hvaða reglum, engu verði leynt, algjört gegnsæi. Ekki gefa afslátt af reglum um heilbrigða samkeppni. Ekki veikja Samkeppniseftirlitið, ekki búa svigrúm fyrir tilhæfulaust skjól eða leynd í einhverju sem heita viðkvæmar upplýsingar. Það eina sem er viðkvæmt og það eina sem má alls ekki í þessari fordæmalausu stöðu er að almannahagsmunir verði látnir víkja fyrir sérhagsmunum. Almannahagsmunir verða að ráða, alltaf, alls staðar, í þessum aðstæðum.
Herra forseti. Það er óhætt að segja að áhrif Covid-faraldursins séu með allt öðrum hætti en við hefðum getað gert okkur í hugarlund. Þetta er líklega blindflug sem við höfum ekki getað séð fyrir, þessar stærstu efnahagsþrengingar sem við stöndum núna frammi fyrir í heila öld. Það eru allir mælar á rauðu hvað varðar efnahaginn, en það horfir til betri vegar hvað faraldurinn sjálfan varðar, sem betur fer. Þar hafa almannavarnir og heilbrigðisyfirvöld unnið þrekvirki og í öllu atinu höfum við orðið áþreifanlega vör við hversu dýrmætt það er að eiga gott opinbert heilbrigðiskerfi og það hefur svo sannarlega staðist álagið. Almenningur hefur líka axlað ábyrgð sína í almannavörnum og það er ekki sjálfsagt eins og dæmin sýna. En það er mikið eftir og við þurfum að sýna þolinmæði og þrautseigju næstu mánuði og misseri og nú er það úthaldið sem skiptir máli, að við látum ekki leiðann vegna alls konar takmarkana verða til þess að við verðum kærulaus og höldum ekki áfram að gæta okkar. Það er ekki í boði. Stjórnvöld hafa gripið til margvíslegra aðgerða og fleiri eru væntanlegar síðar eins og komið hefur fram. Það er ekki rými hér til að fara nákvæmlega yfir þær allar, en mig langar samt að stikla aðeins á stóru og fara yfir nokkra hluti sérstaklega sem ég tel mikilvæga. Nú þegar fólk á að halda sig heima og er hvatt til þess að ferðast innan húss verður það skýrara að heimilið er ekki griðastaður fyrir alla eins og það ætti að vera. Því tel ég gríðarlega mikilvægt að byggingu nýs áfangaheimilis Kvennaathvarfsins verður flýtt enda þurfum við að bregðast við þessari auknu þjónustuþörf. Til þess hefur ríkisstjórnin ráðstafað 100 milljónum á þessu ári. Í fjáraukalögum voru 3 milljarðar settir aukalega í rannsóknir, nýsköpun og skapandi greinar. Í því samhengi vil ég minnast á 100 millj. kr. framlag í Nýsköpunarsjóð námsmanna. Nú þegar mikill samdráttur er í atvinnugrein hvar námsmenn hafa verið fyrirferðarmiklir er mikilvægt að vega á móti fyrirsjáanlegu atvinnuleysi þeirra með ýmsum aðgerðum. Félag stúdenta hefur lagt fram hugmyndir að lausnum vegna þeirrar stöðu sem þeir standa frammi fyrir, m.a. vegna sumarstarfa, sem ég tel vert að hlusta eftir. Viðbótarframlag í Nýsköpunarsjóð námsmanna er ein af aðgerðum ríkisstjórnarinnar sem er bæði atvinnuskapandi og gefur námsmönnum tækifæri á að nýta menntun sína og dýpka þekkingu. Herra forseti. Mikilvægi fæðuöryggis ætti öllum að vera ljóst á tímum sem þessum. Innlendir grænmetisbændur finna verulega fyrir því nú þegar veitingastaðir og mötuneyti eru lokuð að fólk vill velja íslenskt. Því er þetta kjörinn tími til að styðja sérstaklega við aukna framleiðslu á hollu innlendu grænmeti. Fjárlaganefnd lagði til viðbótarfjármagn við það sem ríkisstjórnin hafði áður lagt til og var samþykkt nú fyrir páskana sem ætlað er að styðja við grænmetisbændur. Þetta er aðgerð sem eykur fæðuöryggi til lengri tíma og gerir matvælaneyslu okkar loftslagsvænni, enda er það fráleitt að flytja inn tómata með tilheyrandi kolefnisspori frá Hollandi þegar hægt er að rækta þá hér á landi. 50 milljónir voru líka settar aukalega í loftslagssjóð til þess að efla nýsköpun í loftslagsmálum. Ég hef trú á því að græn nýsköpun muni skapa góð störf til framtíðar og stuðla að grænni umbreytingu hagkerfisins. Skattgreiðendur framtíðarinnar munu þurfa að greiða niður þær auknu skuldir sem ríkið tekur á sig núna til að mæta þessu höggi. Þess vegna skuldum við þeim að slá ekki slöku við í aðgerðum til að sporna við hamfarahlýnun. Virðulegi forseti. Hlutabótaleiðin sem ráðist var í um leið og ljóst var í hvað stefndi hefur verið mikið í umræðunni. Sú leið er fyrst og fremst hugsuð fyrir fólk en ekki fyrirtæki. Í stað þess að binda úrræðið við hag fyrirtækja og útiloka þannig stóran hóp vinnandi fólks frá því að nýta sér þessi réttindi var ákveðið að hafa úrræðið fyrir starfsfólkið í hvaða grein sem það vinnur og hjá hvaða fyrirtæki sem það vinnur. Að auki voru þau réttindi útvíkkuð til að ná til hópa eins og námsmanna og einstaklinga með tímabundin atvinnuleyfi sem annars hefðu ekki notið þeirra. Þannig er betur komið í veg fyrir atvinnuleysi og bölið sem því fylgir fyrir einstaklinga og samfélagið allt. Herra forseti. Við erum núna vonandi að sigla inn í síðari hálfleik í glímunni við þennan sjúkdóm en efnahagsafleiðingarnar eru rétt að byrja. Eins og við höfum tekist á við sjúkdóminn með samstöðu og þrautseigju þurfa sömu gildi að vera uppi í glímunni við efnahagsáhrifin af því að snögghemla hagkerfið. Það hefur hingað til verið okkur til sóma hér í þessum sal að vera ekki í pólitísku argaþrasi og yfirboðum í þessu alvarlega ástandi og bind ég vonir um að svo verði áfram því að þannig farnast okkur best.
Virðulegur forseti. Covid-19 veiran hefur sýnt fram á að þar er á ferðinni dauðans alvara. Það sem hefur kannski slegið mann mest er hversu ótrúlega mörg dauðsföll hafa orðið, á heimsvísu um 6% og hjá Spánverjum, sem virðast hafa farið mjög illa út úr henni, um og yfir 10%. Það segir okkur að við verðum að taka ástandið alvarlega og gera allt sem við getum til að vernda fólk. Eitt sem hefur verið talað um og hæstv. forsætisráðherra hafði orð á er brekka. Við erum á leiðinni upp brekku vegna Covid en þarna úti er stór hópur sem er alltaf að klífa brekkur. Fólk sem gengur um á hækjum, fer um í hjólastólum eða er með sjúkdóma er alltaf að klífa einhverjar brekkur. Því miður er spurningin: Hvenær verða boð og bönn farin að bíta þetta fólk? Hvenær mun það valda fólki skaða að komast ekki í sjúkraþjálfun, sund eða líkamsrækt? Ég missti sjúkraþjálfunina mína og hef oft velt fyrir mér hvar mörkin séu. Spurningin sem þetta fólk stendur frammi fyrir núna er hvort það eigi að bryðja sterk verkjalyf. Það eitt og sér vekur upp aðra spurningu því að enginn veit hvenær og hvort hann verður háður verkjalyfjum og getur orðið fíkninni að bráð. Þess vegna verðum við líka að huga að þeim sem eru berjast við fíknisjúkdóma og hjálpa þeim. Annað sem er búið að ræða hér mikið og er stór hluti er hlutabótaleiðin. Því miður verðum við vitni að því að hópur dettur á milli og fær enga hjálp. Maður hefur séð dæmi um námsmenn í tveimur eða jafnvel þremur störfum, engu yfir 25%, missa þau öll og fá ekki neitt. Þannig eigum við ekki að vinna. Við verðum einhvern veginn að finna út hvernig við getum hjálpað þessu fólki vegna þess að kannski var það í 50–60% hlutastörfum en fær enga hjálp í dag. Síðan er það sem við virðumst ekki ætla að læra af, hrunið. Við virðumst ætla að gleyma því að fólk missti á annan tug þúsunda íbúða. Hvers vegna missti það íbúðirnar? Út af gengisbreytingu. Fólk var með lán sem stökkbreyttust vegna gengis en líka og aðallega vegna verðbólgu. Af hverju erum við með verðtryggingu í gangi? Núna hefur hún eiginlega stoppað af sjálfu sér og við ættum að stoppa hana því að það er eiginlega ekki hægt að reikna hana rétt út og útilokað í þeirri stöðu sem við erum í í dag. Nokkrir hlutar hennar eru dottnir út. Við eigum bara að sjá til þess að stoppa hana. Í því samhengi sagði hæstv. fjármálaráðherra nokkuð í þessum stól í umræðu við mig um daginn sem ég þorði ekki einu sinni að fara í rökræðu við hann um vegna þess að ég hélt að ég hefði heyrt vitlaust. Ég gáði í textann og sá að hann sagði að það væri 0% verðbólga á verðtryggðum lánum og yrði fram til 2026 eftir inngrip Seðlabanka Íslands. Ég fór að gá að þessu en finn þetta hvergi. Hvaða útvaldir eru með 0% vexti á verðtryggðum lánum frá deginum þegar Seðlabankinn lækkaði stýrivexti sína nýlega til 2026? Ég veit að það eru ekki heimilin. Annað sem ég furða mig á er að í hlutabótapakkanum er lágmark. Sem betur fer fær enginn minna en 400.000 kr. því að það er vandlifað á minna. Einhverra hluta vegna reiknuðum við það öll út, og sem betur fer, að listamannalaun yrðu 407.000. Einhver stakk upp á því að borga þúsundum listamanna laun. Það væri bara hið besta mál ef við gætum það en þá vil ég fá skýringu á því hvers vegna í ósköpunum stór hópur eldri borgara og öryrkja á að lifa á 257.000 kr. fyrir skatt. Það er 40% minna en þetta. Hver reiknaði þetta út? Hvernig var það reiknað út? Hvers vegna í ósköpunum er þetta svona? Hvernig á að segja við þá einstaklinga sem eiga að lifa á 40% minna, 150.000 kr. minna á mánuði, að á sama tíma sé umræða um hækkun þingmannalauna um 70.000 kr. og allt upp í 127.000 kr.? Hvar eru lífskjarasamningarnir? Af hverju er krónutalan allt í einu horfin? Af hverju er allt í einu komin prósentutala? Hæstv. forsætisráðherra benti á það í umræðu að launaþróun á almennum markaði og launaþróun hjá ríkinu gæfi þessa 6,3% hækkun. Þó stendur í 69. gr. almannatryggingalaga að bætur almannatrygginga skuli hækka samkvæmt launaþróun. Sú launaþróun var um síðustu áramót 3 komma eitthvað prósent, helmingi minna. Er það einhver önnur launaþróun? Svona á ekki að reikna hlutina. Það hlýtur að vera kominn tími á að fá skýringu á því hvers vegna í ósköpunum við höfum þetta svona ár eftir ár. Eins og komið hefur fram í umræðunni liggur margt fyrir og það er margt sem þarf að gera. Það sem við þurfum að tryggja númer eitt, tvö og þrjú er að allir fái þá hjálp sem þeir þurfa á að halda. Við verðum líka að tryggja að við hættum að mismuna fólki bara af því að það er hægt. Ef við reiknum það út í lífskjarasamningum að fólk þurfi 20.000–24.000 kr. hækkun á mánuði næstu þrjú, fjögur árin, hvernig í ósköpunum ætlum við að láta þá sem hafa það best fá mest? Það er verið að tala um að afþakka þessa hækkun. Það er ekki hægt. Við erum búin að læra að við getum ekki sett afturvirk lög. Við lærðum það af skerðingum á lífeyrissjóði eldri borgara. Ef við ætlum að gera eitthvað í þessu er eina leiðin hreinlega að setja lög og gera það á einum degi að skerða launin okkar aftur. Það er eina leiðin. Annars fáum við þessa hækkun. Það verður ekki hægt að stoppa það nema á þennan eina hátt, að sjá til þess að skerða [[Forseti hringir.]]eftir á.
Frú forseti. Líkt og í kjölfar efnahagshrunsins 2008 erum við að upplifa viðmiðaskipti. Þetta sjáum við t.d. í því að samfélagið er að læra að meta störf þeirra stóru stétta sem eru ómissandi til að halda daglegu lífi gangandi. Þar á ég ekki bara við það góða starf sem heilbrigðisstarfsfólk og kennarar eru að vinna, heldur ótal marga hópa oft láglaunafólks, fólksins sem heldur frístundaheimilum gangandi, fólksins sem hirðir sorpið, sem keyrir strætó, sem mannar búðarkassana, en sjaldnast fá þessir hópar að finna fyrir mikilvægi starfa sinna í launaumslaginu. Því þarf að breyta. Þær aðgerðir sem stjórnvöld ráðast í þessa dagana munu líka breyta því hvað við teljum almennt gerlegt. Í september sl. þótti t.d. fjórum ráðherrum ríkisstjórnarinnar ekki hægt að skrifa undir kröfu loftslagsverkfallsins um að verja 2,5% af þjóðarframleiðslu til loftslagsmála, sem þó er í takt við áætlun milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmál. Aðgerðaáætlun íslenskra stjórnvalda er upp á 0,05% af þjóðarframleiðslu, svo að stökk upp í 2,5% hefur væntanlega verið af slíkri stærðargráðu að ráðherrarnir gátu varla ímyndað sér það. Það jafngildir 70 milljörðum kr. sem vill reyndar svo til að er nánast nákvæmlega sama upphæð og opinber framlög í þeim efnahagsaðgerðum sem ríkisstjórnin hefur þegar kynnt vegna Covid-19 nú fyrir tæpum mánuði. Kannski voru kröfur loftslagsverkfallsins ekki svo út úr korti þegar við skoðum viðbrögð við neyðarástandi þegar upp er staðið. Þá skulum við líka muna það næst þegar stefnir í gráan dag vegna loftmengunar á höfuðborgarsvæðinu að við eigum önnur ráð en að halda leikskólabörnum innan dyra. Undanfarið hefur það sýnt sig að stór hluti vinnandi fólks getur sinnt störfum sínum tímabundið í gegnum fjarvinnu. Þetta hefði verið erfitt að ímynda sér fyrir stuttu síðan en verður vonandi hægt að virkja næst þegar spáir gráum degi. Við uppbyggingu samfélagsins á næstu misserum er hægt að búa okkur undir framtíð sem við vitum að einkennist af miklum breytingum á vinnumarkaði og glímunni við loftslagsbreytingar. Það þarf að gæta þess að hugsa græna uppbyggingu ekki of mikið á gráum forsendum sem gamaldags verklegar framkvæmdir heldur sem fjárfestingu í félagslegum innviðum, í þekkingu og rannsóknum, í heilbrigðiskerfi, menntakerfi og menningu. Það stuðningsnet sem við búum öll að og reynt hefur á undanfarnar vikur er grundvöllur þess að verðmætasköpun geti yfir höfuð átt sér stað í samfélaginu. Markviss og metnaðarfull viðbrögð við Covid-19 sýna okkur að mörk hins mögulega þegar kemur að jöfnuði, velferð og velmegun eru ekki einhverjir harðir veggir heldur einungis viðmið sem við setjum okkur sjálf. Það eru viðmið sem við sjálf getum breytt.
Herra forseti. Í þeim fordæmalausu aðstæðum sem við stöndum frammi fyrir hefur þingflokkur Miðflokksins stutt allar aðgerðir stjórnvalda sem miða að því að verja fyrirtæki og atvinnulífið almennt. En við höfum einnig hvatt til þess að gengið verði lengra og það eins fljótt og verða má, sem við teljum mikilvægt því að aðgerðir sem koma of seint geta orðið miklum mun dýrkeyptari en það fjármagn sem fer í að koma í veg fyrir kollsteypur í atvinnulífinu. Frestur er á illu bestur segir í gömlum málshætti og margar þær aðgerðir sem gripið hefur verið til taka mið af því. Það má vera að í mörgum tilfellum geti frestur komið sér vel en þá má einnig vera ljóst að mörg fyrirtæki verða ekki betur í stakk búin eftir þrjá eða sex mánuði til að gera skil á sköttum eða gjöldum. Miðflokkurinn hefur þannig talað fyrir skjótum, einföldum og almennum aðgerðum og talið nauðsynlegt að skattar á fyrirtæki væru lækkaðir tímabundið, einstaka gjalddagar væru felldir niður á meðan ástandið er hvað erfiðast og hef ég þar nefnt tryggingagjaldið sérstaklega. Hér verða sveitarfélögin heldur ekki undanskilin. Þau verða að huga að því að lækka fasteignagjöld á fyrirtæki eða fella þar niður einstaka gjalddaga. Herra forseti. Ég eins og fleiri fagna nýgerðum kjarasamningum við hjúkrunarfræðinga sem hafa að undanförnu staðið fremst í víglínunni. Það minnir okkur á að lögreglumenn hafa um langt skeið verið samningslausir og hvorki gengið né rekið í samningaviðræðum þeirra við ríkisvaldið, kannski vegna þess að þar er um stétt að ræða sem engan verkfallsrétt hefur. Minnug framgöngu þeirra í síðustu kreppu væri kannski ekki of stórmannlegt af ríkisvaldinu að taka hendur úr vösum og semja við stétt lögreglumanna. Ég velti einnig fyrir mér hagsmunum fjölmennra hópa einyrkja, til að mynda leigubifreiðastjóra, leiðsögumanna og hárgreiðslufólks, hvort hagsmunir þessara hópa hafi verið nógsamlega tryggðir. Það væri gagnlegt að heyra hæstv. forsætisráðherra útskýra hvernig koma eigi betur til móts við þá mikilvægu hópa. Herra forseti. Nú þegar öflug efnahagskerfi heimsins mega síns lítið vegna veirufaraldursins og riða nánast til falls leiða margir hugann að því hvernig veröldin mun líta út að faraldri loknum. Að mínu mati er núna tími til að huga að því að við verðum sjálfum okkur sem mest næg um helstu nauðsynjar. Við getum ekki treyst á að hingað sé alltaf og ávallt unnt að flytja allar okkar helstu nauðsynjar og neysluvörur. Sú skoðun á öflugri innlendri framleiðslu, sem vex mjög ásmegin um þessar mundir, hefur einnig þann kost að vera miklum mun umhverfisvænni en flutningar landa og heimsálfa á milli. Ég tel að hluti af þeim fjármunum sem ríkisvaldið notar til að verja atvinnulífið nú um stundir eigi að ganga til þess að efla innlendan landbúnað, garðyrkju og ýmsan smáiðnað.
Herra forseti. Þegar einu skeiði lýkur í lífi okkar eru fyrstu skrefin inn í það næsta afar mikilvæg. Við stöndum frammi fyrir slíkum kaflaskiptum í samfélaginu. Það skiptir miklu máli hvað stjórnvöld ákveða að gera núna, hvernig skammtímaviðbrögð hafa verið og hvernig þau verða og að hvernig samfélagi þau stuðla eftir Covid-19, hvernig þau leggja drög að nýjum kafla í sögu íslensks samfélags, því að það mun margt breytast og við getum fengið góða niðurstöðu, bara ef við viljum. Þessa dagana kemur svo skýrt í ljós úr hverju samfélög eru byggð, samfélög eins og þau norrænu með sterkt heilbrigðis- og velferðarkerfi fyrir alla, samfélög sem hafa staðist ágjöf frjálshyggjunnar að mestu, munu komast best frá þessu neyðarástandi. Lönd eins og Bandaríkin með gott heilbrigðiskerfi fyrir suma en ekkert fyrir aðra, þar sem markaðurinn ræður för og líka í velferðarmálum, fara illa. Það sjáum við m.a. á dánartölum fátækra blökkumanna í Bandaríkjunum. Svo eru það ríkin þar sem stutt er í alræðistilhneigingar og einræðisherrar nýta faraldurinn til að herða tökin og troða á mannréttindum. Við sjáum veikleika samfélags okkar í ójöfnuðinum. Byrjum á því að laga það brýnasta. Nú þegar svo margir hafa misst vinnuna verðum við að vinna gegn vaxandi fátækt og sjá til þess að fólk neyðist ekki til að framfleyta sér á greiðslum undir fátæktarmörkum. Þess vegna leggjum við í Samfylkingunni til að atvinnuleysisbætur verði hækkaðar. Bæturnar eru allt of lágar og eru langt undir lágmarkslaunum. Til að bæta hag barna leggjum við til að barnabætur verði hækkaðar og viðmiðum breytt þannig að barnafjölskyldur sem í ár hafa orðið fyrir miklu tekjutapi fái barnabætur. Við höfum nú þegar lagt til með frumvarpi, sem er til vinnslu í velferðarnefnd, að greiðslur almannatrygginga hækki til jafns við lífskjarasamningana til að bæta stöðu öryrkja og eldri borgara sem þurfa að treysta á greiðslur Tryggingastofnunar. Sveitarfélögin gegna stóru hlutverki og samvinna ríkis og sveitarfélaga þarf að vera góð og þar þurfa samskiptaleiðir að vera greiðar. Sveitarfélögin missa tekjur líkt og ríkið og á sama tíma eru gerðar kröfur til þeirra um aukin útgjöld en þau geta ekki prentað peninga. Það verður að gera þeim kleift að sinna börnum, fötluðum og öldruðum og tryggja sterka félagsþjónustu við þessar erfiðu aðstæður. Setja þarf inn hærri fjárhæðir til sóknaráætlana landshluta, einkum í menningarhlutann og í nýsköpun. Listamenn hafa misst tækifærin til tekjuöflunar um stund og stjórnvöld ættu að efla menningarlíf í ástandinu úti um allt land. Stjórnvöld verða að koma með frekari aðgerðir fyrir minni fyrirtæki, námsmenn, viðkvæma hópa og heimili. Mörg heimili munu verða fyrir miklum búsifjum, ekki síður en fyrirtækin. Það verður að mæta rekstrarvanda þeirra líkt og fyrirtækja og ekki er hægt að bíða lengi með úrræði í þeim efnum. Margar sögur er hægt að segja um vanda fyrirtækja í ferðaþjónustu. Sum þeirra þurfa að greiða fyrirframgreiddar pantanir til baka, stundum með yfirdrætti á háum vöxtum og bera einnig kostnað vegna falls krónunnar gagnvart öðrum gjaldmiðlum. Vandinn vefur upp á sig með ýmsum hætti og óvissa um framtíðina er alger og bankar verða að standa sig í þessu ástandi. [[Forseti hringir.]]Stjórnvöld og Seðlabankinn hafa gert þeim kleift að mæta fyrirtækjum og heimilum og það eiga þau að gera. Það þurfa allir að sýna samfélagsábyrgð við þessar aðstæður, líka bankar og útgerðarmenn. [[Forseti hringir.]]Ég vil taka undir með hæstv. forsætisráðherra þegar hún hvetur útgerðarmenn til að draga til baka [[Forseti hringir.]]kröfur á hendur ríkinu vegna makrílkvótans.
Forseti vill biðja hv. þingmenn að virða tímamörk.
Forseti. Það gengur vel að kveða niður mestu ógnina sem er heilbrigðisógnin, að sumu leyti vonum framar, a.m.k. í bili. Það er gríðarlega mikilvægt. Mögulega erum við að sjá einn besta árangur heims í baráttunni gegn veirunni en við getum að sjálfsögðu ekki barið okkur á brjóst því að enn getur brugðið til beggja vona og faraldurinn getur blossað upp aftur. Mig langar að segja hér að ég er stolt af því hvernig íslenskt samfélag hefur tekið þessu risastóra verkefni fram til þessa. Landsmenn eiga hrós skilið fyrir að sýna þrautseigju og leggja sitt af mörkum til að fækka smitum. Þetta hefur tekið á, ekki síst varðandi skert samskipti við aldraða og veika aðstandendur, jafnvel við hinstu kveðju. Það er mikil óvissa um framhaldið, bæði hvað varðar þróun faraldursins hér á landi en líka næstu skref stjórnvalda í öðrum löndum. Ákvarðanir þeirra, t.d. um samgönguhindranir, munu hafa mjög mikla þýðingu fyrir okkur. Sú óvissa er hvað mest í ferðaþjónustu, einum af allra mikilvægustu atvinnuvegum okkar, en hún hefur einnig áhrif á flesta, ef ekki alla, aðra starfsemi. Þrátt fyrir mikla óvissu um framhaldið er hægt að slá því föstu að efnahagslegu áhrifin verða miklu meiri en vonir stóðu til í fyrstu. Umtalsverður hluti atvinnulífsins hefur orðið fyrir gífurlegu tekjufalli, jafnvel nær algjöru í einhverjum tilvikum. Kannanir benda til þess að yfir 40% allra fyrirtækja í landinu sjái fram á að tekjur á öðrum ársfjórðungi minnki um meira en 50% samanborið við sama ársfjórðung í fyrra. Þessi svör fyrirtækjanna endurspegla þær horfur að nú er útlit fyrir að hin efnahagslegu áhrif muni vara töluvert lengur en áætlað var í upphafi. Það er ekki hægt að kalla þetta neitt annað en efnahagslegar hamfarir og sama eða svipuð staða er uppi víðs vegar um heiminn. Tímaritið The Economist spáði því fyrir næstum þremur vikum að hagvöxtur á þessu ári yrði neikvæður um 7% á Ítalíu, tæp 7% í Þýskalandi, 5% í Bretlandi og 5% í Frakklandi. Það má eiginlega slá því föstu að horfurnar hafi versnað síðan sú spá var gerð. Fyrstu efnahagslegu aðgerðir íslenskra stjórnvalda voru skynsamlegar og skiptu miklu máli. Reynslan hefur sýnt það. Könnun meðal aðildarfyrirtækja Samtaka atvinnulífsins sýnir að stærstu aðgerðir stjórnvalda hafa nýst næstum 80% fyrirtækja, en það var strax boðað að mögulega þyrfti að gera meira og að það yrði hiklaust gert. Þau skref eru núna í mótun en það má alveg segja að við séum komin á aðra brautarteina en í fyrstu. Það mun þurfa að koma enn sterkar til móts við fyrirtækin til að fleyta þeim yfir þetta tímabil og það mun þurfa að gera enn meira til að tryggja kröftuga viðspyrnu og nýja sókn þegar þessari hríð slotar. Við höfum nú þegar bætt 700 milljónum í Tækniþróunarsjóð og mér finnst það sýna að þingið og stjórnvöld hafa fullan skilning á því að viðspyrnan er ekki síst undir því komin að gefa hugvitinu enn meira súrefni til að búa til nýjar lausnir, ný verðmæti og ný störf. Það sem skiptir máli er að við ætlum og munum byggja upp ferðaþjónustu að nýju. Ég segi að framtíðin er björt fyrir íslenska ferðaþjónustu, en við munum þurfa að ganga í gegnum erfiða tíma þangað til sú framtíð birtist okkur. Við horfum framan í breyttan heim. Við vitum ekki nákvæmlega hvernig hann mun líta út. Margt gott mun gerast í kjölfarið en annað er verra. Einangrunarhyggja er eitt af því sem ég hef áhyggjur af og er vont. Efnahagsáföll hafa skaðleg áhrif, sérstaklega á þá sem lakast standa. Það góða sem kemur út úr þessu, og ég vona að við förum ekki til baka þegar yfir lýkur, er til að mynda nýting á tækni, hraðinn sem er núna á því að finna nýjar lausnir, nýta nýja tækni og búa til ný verðmæti. Við höfum hreyft okkur hraðar síðustu vikur á ýmsum sviðum en við höfum gert mörg misseri þar á undan. Nýsköpun er ekki varaafl sem við grípum til núna þegar illa árar heldur er hún einfaldlega forsenda framfara. Hún á heima alls staðar, hún á heima í ferðaþjónustu, iðnaði, matvælaframleiðslu, annarri þjónustu, heilbrigðistækni, velferðarþjónustu, menntamálum, landbúnaði, alls staðar. Hugvitið þarf hvorki að vernda né spara, því eru einfaldlega engin takmörk sett. Íslenskt samfélag er sterkt samfélag. Ég held að eitt af því sem muni koma út úr þessu er að við munum endurskilgreina hvað sterkt samfélag er. Samfélag sem er með sterka innviði, sterkt velferðarkerfi og öflugt atvinnulíf er sterkt samfélag. Samfélag sem getur haldið sér sjálfu gangandi á sama tíma og hægt er að takast á við svona ógn er sterkt samfélag. Samfélag sem treystir á bestu upplýsingar og hræðist þær ekki heldur stendur ofan á þeim er sterkt samfélag. Við munum þurfa að ganga í gegnum erfiða tíma, taka sársaukafullar ákvarðanir og verða fyrir vonbrigðum. Við munum ekki gera allt rétt en við munum komast í gegnum þetta tímabil. Við ætlum að nýta tímann vel. Við þurfum að vera með augun á tækifærunum og á framtíðinni á sama tíma og við gerum það sem er skynsamlegt í erfiðu björgunarstarfi. Það skiptir máli að gleyma því ekki að tækifærin eru víða. Við erum lánsamt samfélag þrátt fyrir allt og við höfum alla burði til að gera vel og nýta tímann vel. Við komumst í gegnum það saman og úr þessu getur ýmislegt gott komið líka.
Forseti. Nú er tæpur mánuður síðan starfsemi Alþingis var skert eins mikið og mögulegt er vegna heimsfaraldurs Covid-19. Nefndastarf Alþingis hefur verið takmarkað við brýnustu viðbrögð við afleiðingum faraldursins og tæpar tvær vikur eru liðnar frá síðasta þingfundi. Hæstv. forseti hefur lýst því við fjölmiðla að hann viti ekki til þess að viðlíka takmarkanir hafi verið settar á starfsemi þingsins í sögu Alþingis. Samstaða hefur verið um þessar aðgerðir hingað til en hún fékkst með góðri trú á að ríkisstjórn sem myndaði stjórnarsáttmála um valdeflingu Alþingis myndi hafa samráð við minni hlutann, leita eftir góðum hugmyndum og leyfa okkur að fylgjast vel með aðgerðum sínum og áætlunum. Það eru því djúp vonbrigði að hæstv. forsætisráðherra hafi ítrekað hafnað útréttri hendi stjórnarandstöðunnar. Þegar forsætisráðherra er spurð hvort hún ætti ekki að hafa meira samráð við stjórnarandstöðuna vísar hún í að samstarfið gangi vel í nefndum þingsins. Nefndastarf er hins vegar ekki samráð við stjórnarandstöðuna. Það er sem betur fer lýðræðisleg stjórnskipan landsins að þingmál verði að fara í gegnum fagnefndir þingsins þar sem fulltrúar allra flokka hafa aðkomu. Hæstv. forsætisráðherra veit betur en að jafna lögfestum og mikilvægum lýðræðislegum ferlum við samráð og samstarf við stjórnarandstöðuna. Vettvangur fyrir aðhald stjórnarandstöðunnar er nefnilega svo gott sem horfinn í því alþjóðlega neyðarástandi sem við búum nú við og því er mikilvægt að hafa leiðtoga sem getur sameinað alla flokka í viðbrögðum sínum og sem hleypir öllum að borðinu. Hæstv. forsætisráðherra þarf ekki að leita langt til að finna fyrirmyndir í lýðræðislegu samstarfi á neyðartímum. Flokkssystir hennar og flokkssystir mín mynda ásamt fleirum meiri hluta í Ráðhúsinu. Þar hafa öll viðbrögð og allar áætlanir verið unnar í góðu samstarfi allra flokka sem standa sameiginlega að tillögunum. Þau sjá að það er sama hvaðan góðar hugmyndir koma þegar á reynir. Hvernig stendur á því að forsætisráðherra vill ekki fara sömu leið og nýta sér hugvit og þekkingu alls þingsins? Ég er ekki að spyrja fyrir mig, ég er að spyrja fyrir þær þúsundir kjósenda sem treystu mér og öðrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar til að starfa á Alþingi, til að fylgjast með ríkisstjórn sem vinnur nú að mestu í lokuðum herbergjum og vísar í lágmarkslýðræðislega ferla um nefndastarf til að skreyta sig stolnum fjöðrum samráðs. Það er ekki ásættanlegt, forseti. Hæstv. forsætisráðherra hvatti rétt í þessu vanþakkláta útgerðarmenn til að hætta við að heimta meira úr ríkissjóði en gjafakvóti ríkisstjórnarinnar færði þeim í formi makríls um árið. Ég vil aftur á móti hvetja hæstv. ráðherra til að hætta að gefa veiðiheimildir útgerðum sem augljóslega kunna ekki að meta gjafmildina, afturkalla þær jafnvel í skrefum eins og við Píratar þreytumst ekki á að kalla eftir. Forseti. Nú er vissulega tími fyrir samstöðu eins og forsætisráðherra hefur endurtekið kallað eftir. Það er því grátlegt að ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hafi gert það að forgangsatriði að gera stjórnvöldum enn þá auðveldara fyrir að reka óléttar konur og varnarlaus börn á flótta til Grikklands, Ítalíu, Ungverjalands og annarra vanbúinna landa, algjörlega burt séð frá aðstæðum hvers og eins. Þetta slær nýtt met í mannvonsku, sjálfhverfu og ábyrgðarleysi og mér finnst mjög dapurlegt að það eigi að herða enn frekar mannfjandsamlega stefnu Íslands gagnvart flóttamönnum akkúrat núna þegar þeir þurfa hvað mest á okkur að halda. Um þessar mundir stendur ríkisstjórnin í aðgerðum sem fela í sér gríðarleg útlát á almannafé og eftirlitshlutverk Alþingis er í lágmarki. Bönkunum hefur verið gefinn laus taumur gagnvart líflínum til fyrirtækja í þröngri stöðu og sporin hræða. Það er ekki langt síðan síðasta uppgjör átti sér stað og það sagði ekki fagra sögu um jafnrétti og réttlæti þegar kom að því hvaða fyrirtæki fengju að lifa og hvaða fyrirtæki fengju það ekki. En þá var a.m.k. starfandi þing. Þá höfðu fulltrúar allra flokka reglulega aðkomu að málum ríkisstjórnarinnar, þau höfðu aðgang að upplýsingum og þau höfðu aðgang að þinginu. Forsætisráðherra sem var í ríkisstjórn þá hlýtur að sjá þann grundvallaraðstöðumun sem stjórnarandstaðan býr nú við, en því miður heldur hún stjórnarandstöðunni fjarri allri áætlunargerð í skjóli neyðarástands, stikkfrí frá lýðræðislegu aðhaldi og eftirliti. Það er ekki ásættanlegt, herra forseti. Þessi ríkisstjórn hlýtur að geta gert betur.
Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og vil byrja á því að færa þakkir til almannavarna og heilbrigðiskerfisins sem hafa svo sannarlega staðið sig vel í að tryggja heilbrigði þjóðarinnar. Smit í rénun er mikilvægur áfangi og útlit er fyrir að við séum að ná tökum á verkefninu, að teygja á álagsferli heilbrigðiskerfisins og viðhalda viðráðanlegri stöðu. En það er kannski þá sem mikilvægast er að halda árvekni og að við höldum áfram að verja heilbrigðiskerfið álagi svo að það sé ávallt sem hingað til í stakk búið að hlúa að öllum þeim sem á þurfa að halda, hvort heldur það er Covid-19 eða annað sem steðjar að. Á hinn bóginn verðum við að vera óhrædd, þó kannski fyrst og fremst samstiga og skynsöm, að feta okkur veginn til rútínubundnara lífs, ef við getum kallað það svo, virðulegi forseti, og með þá hvort tveggja í huga, starfhæft heilbrigðiskerfi og heilbrigt starfhæft samfélag. Þegar ráðið er í aðgerðir annarra þjóða er það fyrst og fremst eitt sem flestir og allir eru sammála um, þ.e. óvissa, og þá um leið hvernig eigi að feta veginn til baka í átt til þess sem við getum kallað venjubundnara gangverk í samfélagi, atvinnu- og efnahagslífi. Þetta speglast m.a. í því að enginn treystir sér til að spá heldur eru teiknaðar upp sviðsmyndir um framvinduna út frá mismunandi forsendum. Það sem liggur þó fyrir er að ríkissjóðir landa verða að taka við miklu höggi. Við erum undir það búin, hallinn mun verða verulegur og markast af hinni efnahagslegu niðursveiflu, þeirri verðmætasköpun sem við förum á mis við og sem af ástandinu hlýst og beinum útgjöldum af þeim aðgerðapökkum sem ráðist er í til varnar fyrirtækjum og heimilum. Það á ekkert hik, virðulegi forseti, að vera á okkur í framhaldinu við að búa sem best í haginn og koma okkur út úr þessu ástandi.
Herra forseti. Af mörgu er að taka þegar verið er að ræða viðbrögð við Covid-19, hvort sem um er að ræða viðbrögð við heilsufarsvánni sem slíkri eða afleidd efnahagsleg og samfélagsleg áhrif. Til skemmri tíma snýst vinnan um skaðaminnkun og það er sannarlega ærið verkefni, eins og ítrekað hefur verið nefnt hér, en til lengri tíma felast líka tækifæri í stöðunni, tækifæri til að hrista upp í kerfum sem hafa setið eftir þegar samfélagið hefur þróast áfram, tækifæri til að laga þau að þörfum nútímans og framtíðarinnar frekar en að verja fortíðina, tækifæri til að laga kerfin að hagsmunum almennings. Fjölmargir hafa, og með réttu, minnt á mikilvægi landbúnaðarins við þær aðstæður sem nú eru uppi. Landbúnaður er og verður vonandi um ókomna tíð ein af undirstöðum atvinnulífs okkar og samfélagsins í dreifðum byggðum landsins og mikilvægur þáttur í matvælaöryggi landsmanna. Þeim fjölgar þó sífellt sem efast, og það með réttu, um að núverandi styrkjakerfi sé best til þess fallið að treysta þessa stoð til framtíðar. Þróun í framleiðsluháttum og breytingar á neysluvenjum almennings kalla á breytingar. Þær breytingar þurfa ekki og munu ekki fela í sér niðurfellingu á fjárhagslegum stuðningi ríkisins, öðru nær, en fjárstuðningurinn þarf að ná til fjölþættari starfsemi í landbúnaði en nú er, m.a. til að örva nýliðun í greininni. Sjávarútvegurinn fer ekki varhluta af neikvæðum áhrifum Covid-19. Á sama tíma berast fréttir af kröfum sjö útgerðarfélaga sem vilja ríflega 10 milljarða í bætur úr ríkissjóði í kjölfar dóms Hæstaréttar um ólögmæti úthlutunarinnar á makrílkvóta fyrir tveimur árum. Þessar kröfur hafa mætt andúð í samfélaginu, m.a. í liði stjórnarþingmanna, sem fyrir ári greiddu þó allir sem einn atkvæði gegn því að tímabinda heimildir til makrílveiða. Við alþingismenn setjum lögin. Það er holur hljómur í því að gagnrýna afleiðingar kerfis sem leggur grunn að þessum kröfum útgerðarinnar sem vissulega má taka undir að eru óheyrilegar, ekki síst á þessum tímum, en vilja á sama tíma ekki taka þátt í að færa þetta sama kerfi til betri vegar með nauðsynlegum breytingum á stjórnarskránni. Herra forseti. Það er svo ekki nóg með að Covid-19 ógni heilsu landsmanna almennt [[Forseti hringir.]]heldur er hætta á að heimilisofbeldi aukist enn frekar í samkomubanni og einangrun. Þegar eru uppi vísbendingar um að svo sé. Staðreyndin er sú að heimilin eru ekki griðastaður allra. Við þurfum öll að vera á varðbergi, hafa augu og eyru opin, hugsa til ættingja, vina, samstarfsfélaga, kunningja, nágranna og annarra sem við eigum samskipti við. Grípum inn í þegar okkur þykir ástæða til. Heimilisofbeldi á aldrei erindi í samfélagi okkar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Samráð, samtal, samvinna, samstaða. Ég er sammála hæstv. forsætisráðherra að í þinginu hefur ríkt mikil samstaða um þau mál sem þegar hafa verið tekin til afgreiðslu vegna áhrifa Covid-19 en það er ekki vegna þess að ríkisstjórnin hafi sýnt áhuga á samráði, samtali eða samvinnu. Með mikilli virðingu fyrir því að einstakir þingmenn eða þingflokkar geti sent tillögur á netfang ráðuneytisstjóra forsætisráðuneytisins langar mig til að benda hæstv. forsætisráðherra á mjög gott viðtal í morgun í Vísi við einn besta stjórnsýslufræðing á Íslandi, dr. Bjarna Snæbjörn Jónsson, þar sem hann fer yfir helstu atriði sem góður krísustjórnandi þarf að búa yfir. Það er í fyrsta lagi að vera yfirvegaður og horfa á heildarmyndina og ég ætla ekkert að kvarta yfir því að ríkisstjórnin hafi ekki gert það svo sem, en númer þrjú, hæstv. forsætisráðherra: Hann byggir upp liðsheild. Og nú þar sem við eigum mjög langt eftir í þessari baráttu hvet ég hæstv. forsætisráðherra í fyrsta lagi til að lesa þetta viðtal og í öðru lagi til að efla liðsheild. Ég held að það væri margt vitlausara fyrir ríkisstjórnina en að boða til hugarflugsfundar með fulltrúum stjórnarandstöðunnar. Í þessum sal er allnokkuð vit, töluverð reynsla, mikil menntun, frjó hugsun sums staðar, þannig að það er ekkert nema vinningur að því fyrir ríkisstjórnina að kalla stjórnarandstöðuna til liðs við sig núna. Stjórnarandstaðan hefur nefnilega gert allt það sem ég nefndi áðan. Hún hefur sýnt samstöðu með ríkisstjórninni vegna þess að hún gengst við lýðræðislegri ábyrgð sinni. Það mun stjórnarandstaðan að sjálfsögðu gera áfram, en ég segi við hæstv. forsætisráðherra: Það er ríkisstjórninni fyrir bestu að kalla til fleiri að þessu verkefni sem er hvergi nærri búið. Ég ætlaði að segja miklu meira en ég hef ekki tíma til þess. Ég ætla bara að segja við hvern og einn sem stendur núna í stórræðum fyrir okkar hönd, leggur líf sitt í hættu, hvort sem um er að ræða heilbrigðisstarfsfólk, sjúkraflutningamenn, strætóbílstjóra, fólkið í búðunum, kjarasamningslausa lögreglumenn, mig langar til að segja við ykkur með orðum Rúna Júl.., sem hefði orðið 75 ára í gær ef hann hefði lifað, blessuð sé minning hans: Það þarf fólk eins og þig fyrir fólk eins og mig.
Herra forseti. Við höfum lifað óvenjulega tíma síðustu vikur og mánuði. Heimsfaraldur geisar sem fáir ef nokkrir gátu séð fyrir að hefði eins óskapleg áhrif um allan heim og raun ber vitni. Fulltrúar okkar í almannavörnum og sérfræðingar í sóttvörnum hafa unnið mikið starf við að greina þann vanda sem við höfum staðið frammi fyrir og lagt fram skynsamlegar áætlanir um hvernig ætti að bregðast við á hverjum tíma í ljósi bestu fáanlegu upplýsinga. Í heildina verður að segja að almannavarnakerfið, sem snýst öðru fremur um samstarf allra aðila, hafi virkað vel og skilað miklum árangri. Á sama tíma hefur safnast upp mikilvæg reynsla sem við munum læra af, en mikið hefur reynt á almannavarnakerfið undanfarna mánuði á mismunandi vegu. Við erum nú í fyrsta sinn á neyðarstigi almannavarna og höfum verið frá 6. mars sl. þegar ríkislögreglustjóri lýsti því yfir í samráði við sóttvarnalækni. Fyrstu smit innan lands voru staðfest þann dag. Neyðarstigið stendur enn yfir og verður áfram meðan einhverjar takmarkanir eru í gildi, en staðan er síðan metin frá degi til dags. Landsáætlun um heimsfaraldur var uppfærð en hún á að tryggja skipulögð og samhæfð viðbrögð allra aðila sem hlut eiga að máli þegar til heimsfaraldurs kemur. Fram að þeim tíma hafði mikill undirbúningur átt sér stað. Það var bara um miðjan janúar sem fyrstu fregnir bárust af nýrri kórónuveiru og á þeim tíma var ekki talin ástæða til neinna sérstakra aðgerða hér á landi. Þótt fljótlega mætti greina vaxandi áhyggjur af útbreiðslu sjúkdómsins var margt enn á huldu. Af ýmsum alþjóðastofnunum mátti greina að talið væri að útbreiðsla innan Evrópu væri ólíkleg og að veiran yrði ekki jafn skæð og SARS-veiran 2002. Í lok janúar lýstum við hér yfir óvissustigi þótt ekkert smit hefði borist til landsins en í því fólst fastmótað samstarf allra viðbragðsaðila til að virkja fyrirliggjandi viðbragðsáætlanir, upplýsingamiðlun til almennings var aukin og viðbragðsaðilar uppfærðu allar áætlanir sínar. Það var mikilvægt því að mánuði síðar var hættustigi lýst yfir þar sem fyrsta smitið hafði verið greint hér á landi og þá unnið eftir fyrrnefndri landsáætlun. Auk framangreinds verður að geta þess að um miðjan mars lagði framkvæmdastjórn ESB til takmarkanir á ónauðsynlegum ferðum til aðildarríkja Schengen-svæðisins. Ísland hefur tekið þátt í þeim aðgerðum en staðan var orðin slík að allt farþegaflug var orðið mjög takmarkað og mörg lönd þá þegar búin að loka landamærum sínum. Framkvæmdastjórn ESB hefur óskað eftir því að íslensk stjórnvöld taki áfram þátt í samræmdum aðgerðum á ytri landamærum til 15. maí nk. og ákveðið hefur verið að Ísland geri það. Virðulegur forseti. Ég hef stiklað á stóru frá því að faraldurinn hófst í Kína og hvernig brugðist var við hér á landi. Það er kannski tvennt sem vekur athygli mína, annars vegar hversu seint alþjóðlegar stofnanir virðast hafa áttað sig á alvarleika faraldursins og hvernig best væri að bregðast við honum og hins vegar hversu skjót íslensk sóttvarnayfirvöld voru að grípa til aðgerða og átta sig á hraðri útbreiðslu faraldursins þegar upplýsingar fóru að berast um alvöru málsins. Öll skref sem stigin hafa verið hafa byggst á ráðgjöf sérfræðinga á sviði sóttvarna. Almannavarnadeild ríkislögreglustjóra hefur stýrt aðgerðum og heilbrigðiskerfið hefur staðið sig afar vel í þessum aðstæðum. Þjóðin hefur einhvern veginn verið sameinuð í viðbrögðum gegn hinum hræðilega vágesti og ég hef fulla trú á að svo verði áfram. Allir eiga þakkir skildar sem hafa lagt mikið á sig undanfarnar vikur til að staðan sé eins og hún er í dag. Virðulegur forseti. Allar takmarkanir hafa áhrif á fólk. Við tökum þeim ekki af léttúð en þurfum að meta þær hverju sinni. Ég vil víkja að örfáum áhersluatriðum sem ég mun beita mér fyrir vegna þeirra aðstæðna sem uppi eru. Frumhlutverkið er að vernda líf og heilsu fólks en unnið er að framhaldsaðgerðum er varða efnahagslegu áhrifin. Einnig verður að huga að öðrum neikvæðum áhrifum, eins og komið hefur verið inn á í dag, líkt og heimilisofbeldi, aukinni hættu á sjálfsvígstilraunum, fjárhagsáhyggjum, kvíða og depurð. Við því öllu þarf að bregðast. Á fundi lögregluráðs í síðustu viku voru ræddar tillögur til úrbóta ef þörf yrði á vegna aukins heimilisofbeldis. Lögð er áhersla á upplýsingagjöf svo að þolendur treysti sér til að leita sér hjálpar en forðist það ekki vegna veirunnar og smithættu. Einnig þarf að miðla upplýsingum um hvert gerendur geta leitað og hvert börn geta leitað eftir aðstoð. Börn eru sérstaklega viðkvæmur hópur. Lögreglan gegnir mikilvægu hlutverki við að bera kennsl á aðstæður þeirra og veita þeim stuðning og mikilvægt er að gripið sé eins fljótt og mögulegt er inn í aðstæður þar sem hætta er á ofbeldi. Heimilið er ekki öruggur staður fyrir alla. Í gangi er vinna er varðar ferðatakmarkanir eða öllu heldur afléttingu þeirra á næstu mánuðum og hver staðan er. Þar erum við ekki eyland, enda erum við háð bæði framboði og eftirspurn annarra ríkja og ákvörðunum sem teknar verða þar. Við verðum í miklu samstarfi við lönd í kringum okkur. Fleiri áherslumál mætti nefna en ég læt hér staðar numið. Fram undan er mikið verk. Samstaða þjóðarinnar skiptir öllu máli í þessum krefjandi [[Forseti hringir.]]viðfangsefnum og að samstaðan verði jafn kröftug og hún hefur verið fram að þessu. Það hefur verið aðdáunarvert að fylgjast með fólki sem hefur tekist á við þetta af yfirvegun og skynsemi og við þurfum á því að halda áfram.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu. Í umræðunni má greina ýmsa sameiginlega þræði, í fyrsta lagi hvað varðar aðgerðir vegna þeirra fyrirtækja sem hefur verið lokað af sóttvarnaástæðum. Svo er það framtíðarsýnin, þ.e. að það sem við gerum núna til að bregðast við ástandinu hafi líka merkingu fyrir framtíðina. Hér hefur hv. þingmönnum orðið tíðrætt um nýsköpun, þróun og rannsóknir. Margir hafa nefnt matvælaframleiðslu og skapandi greinar. Hv. þingmenn í ólíkum flokkum sjá augljóslega fyrir sér að við verðum ekki samt samfélag og það skiptir máli að hugsa til framtíðar í þeim aðgerðum sem við munum ráðast í. Þá hafa ýmsir félagslegir þættir verið nefndir, einangrun og einmanaleiki tiltekinna hópa, ekki síst aldraðra, heimilisofbeldi og barnavernd þar sem full þörf er á að bregðast við, ekki bara með uppbyggingu áfangaheimilis Kvennaathvarfsins heldur með aukinni vöktun á þeim málaflokkum, bæði barnavernd og heimilisofbeldi, sem og andlegt heilbrigði þjóðarinnar. Svona áfall reynir á andlegt heilbrigði fólks. Ýmislegt fleira hefur verið nefnt, m.a. nauðsynlegar breytingar á stjórnarskrá. Ég ítreka að ég vonast til þess að næsti þingvetur verði ekki undirlagður veirufaraldri heldur getum við rætt nauðsynlegar breytingar á stjórnarskrá og mörg önnur þau mál sem ekki mun gefast tími til að ræða á þessum vetri. Það var áhugavert sem hv. þm. Oddný Harðardóttir sagði hérna áðan, að svona tímar sýni úr hverju samfélög eru gerð. Ég er sammála henni um það. Það sem þessi reynsla sýnir okkur hvað varðar íslenskt samfélag er, eins og ég nefndi í ræðu minni, hversu sterkar grunnstoðir við eigum, almannavarnakerfið, heilbrigðiskerfið, skólakerfið, allt fólkið sem þar stendur í framlínu, sömuleiðis allt það fólk sem er í framlínunni og er útsett fyrir smiti en er ekki endilega starfandi innan þessara kerfa, til að mynda starfsfólk verslana sem hefur haldið hlutum gangandi. Leik- og grunnskólastarfi hefur verið haldið gangandi sem og framhaldsskóla- og háskólastarfi. Við eigum alveg ótrúlegan auð í fólkinu okkar fyrir utan allan þann auð sem við eigum í umgjörð og stjórn efnahagsmála. Síðan eigum við það sem Berglind Rós Magnúsdóttir, dósent á menntavísindasviði við Háskóla Íslands, hefur kallað hið ósýnilega umhyggjuhagkerfi. Hún skrifaði góða grein um þetta á dögunum sem birtist í Kjarnanum. Kannski verður það lærdómurinn sem við drögum af þessari reynslu að hið ósýnilega umhyggjuhagkerfi haldi samfélögum uppi þegar á reynir, eins og við höfum séð á undanförnum vikum.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér mál fyrir hönd hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem ætlað er að gera mögulegum frambjóðendum til embættis forseta Íslands kleift að safna meðmælum með rafrænum hætti. Nefndin fékk ósk um að taka að sér að gera þetta mál að lögum eins fljótt og kostur er vegna forsetakosninga sem stefnt er að að verði mögulega haldnar komi fram frambjóðendur í sumar. Var okkur að sjálfsögðu ljúft og skylt að verða við þeirri beiðni sem barst frá dómsmálaráðuneytinu svo að hægt yrði að bregðast hratt og örugglega við. Í nefndinni voru rædd einna helst tvö atriði. Í fyrsta lagi hvers konar lagaákvæði yrði um að ræða og hvort við ættum að setja bráðabirgðaákvæði eða hvort setja ætti almenna heimild í lög til að safna undirskriftum rafrænt. Í öðru lagi í hvaða formi slíkar undirskriftasafnanir gætu átt sér stað og ræddum við um ýmsar tæknilegar úrlausnir á því hvernig hægt væri að gera slíka söfnun rafrænt með öruggum hætti. Sú sem hér stendur er ekki endilega á þeim buxunum að setja eigi eina sérstaka tæknilega lausn inn í lagatexta. Nefndin kom sér strax saman um að æskilegast væri að ákvæði sem þetta yrði gert að bráðabirgðaákvæði í ljósi þess skamma tíma sem við höfum til að standa að þessari vinnu. Ég held að það sé orðin mjög góð vinnuregla á tímum sem þessum að við setjum sem flest af þeim lögum sem við setjum sem bráðabirgðaákvæði til að gefa okkur færi á að rýna það betur þegar ástandið léttist hér á þingi sem og annars staðar, vegna þess að auðvitað er mikilvægt er að viðhafa mjög vandaða vinnu við lagasetningu og þá sér í lagi þegar kemur að lögum um kosningar. En auðvitað var mjög mikilvægt að bregðast við þeirri stöðu sem nú er uppi. Gerð er krafa um söfnun meðmæla til að bjóða sig fram til forseta Íslands á sama tíma og samkomubann er í gildi og yfirvöld hvetja almenning til að halda góðri fjarlægð meðal manna og þess vegna ekki skynsamlegt að fara út á meðal almennings til að safna meðmælum. Því var þessi leið gerð möguleg. Við komumst að þeirri niðurstöðu og því samkomulagi í nefndinni að setja bráðabirgðaheimildir í lög sem myndu færa ráðherra reglugerðarheimild til að ákveða með hvaða hætti væri hægt að safna undirskriftum rafrænt. Það er því á hendi hæstv. dómsmálaráðherra að ákveða nákvæmlega form og efni rafrænna undirskrifta hjá meðmælendum fyrir frambjóðendur til embættis forseta Íslands. Þetta er í sjálfu sér hvorki flókið né fyrirferðarmikið mál en mjög mikilvægt viðbragð við því ástandi sem nú er uppi í þjóðfélaginu til að verja lýðræðið en líka til að verja heilsu fólks. Ég vil árétta að lokum að það að skrifa undir meðmæli fyrir forsetaframboð eða fyrir flokkaframboð eða hvað sem það nú er, er hluti af lýðræðislegu ferli. Það er lýðræðisleg þátttaka almennings sem hér er undir. Framan af hefur það tíðkast að undirskriftum er safnað á pappír og þar er ekki beðið um nein skilríki, alla jafna hefur það ekki verið venjan, og eru því öryggissjónarmiðin við eiginhandarundirritun eða hvað varðar auðkenningu ekki gríðarlega há. Hafa ber í huga við framsetningu og uppsetningu á þessum úrræðum, sem eiga ekki að koma í stað pappírsundirskrifta eða eiginhandarundirskrifta en eiga að vera til staðar samhliða, að takmarka ekki um of getu fólks til að taka þátt eftir því hvaða tæknilegar lausnir fólk kýs að nýta sér hverju sinni. En að því sögðu, herra forseti, vil ég þakka hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir mjög gott samstarf um þetta mál. Við brugðumst hratt og örugglega við. Ég tel okkur hafa fundið ásættanlega lendingu fyrir alla nefndarmenn, sem var einkar ánægjulegt á tímum sem þessum. Ég þakka hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd kærlega fyrir samstarfið og þar sem þetta er frumvarp nefndar reikna ég ekki með að málið rati aftur inn til nefndarinnar nema óskað sé sérstaklega eftir því, en í ljósi þess hversu mikill samhugur og samstaða er um málið þykir mér það ólíklegt.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur að þetta er í rauninni jákvætt mál og þannig séð nauðsynlegt eins og ástandið í samfélaginu er í dag. Að geta safnað meðmælum með rafrænum hætti er eðlilegt viðbragð við samkomubanninu sem nú ríkir. En það er spurning, fyrst ráðherra er búinn að setja sig á mælendaskrá á eftir mér, hvort við myndum kannski fá að heyra hvernig er með kosningarnar í víðara samhengi, hvort búið sé að áhættumeta framkvæmd kosninganna, sem verða í endann á þeim aðgerðum sem væntanlega verður aflétt í skrefum eftir maí, vegna þess að þó að við leysum meðmælendalistana með þessu frumvarpi þá er kosningaathöfnin sjálf öll eftir. Það eru tvö, þrjú atriði sem mig langar að nefna örstutt. Í fyrsta lagi, eins og hv. þingmaður kom inn á, eru gerðar breytingar til bráðabirgða. Ég held að það sé mjög góð vinnuregla, sem hefur myndast í nefndum þingsins, að á þessum tímum þar sem mál eru samin með miklu hraði þá séum við ekki að gera miklar grundvallarbreytingar á lögum vitandi að þær munu ekki fá þá þinglegu meðferð sem okkur finnst eðlilegt að grundvallarbreytingar fái. Í öðru lagi langar mig að nefna þá stöðu sem við höfum varðandi auðkenningarþjónustu hins opinbera. Island.is býður upp á þrjár auðkenningarleiðir, mistryggar, sem þó eru allar í rauninni tryggari en sú framkvæmd sem verið hefur á söfnun meðmæla með forsetaframboði. Það er miklu auðveldara að skrifa einhvern haug af nöfnum á pappírslista en að skrá fólk í gegnum Íslykil, styrktan Íslykil, eða rafræn skilríki á island.is undir fölsku flaggi. Það er sama hvaða innskráningarleið island.is verður fyrir valinu, þær eru allar tryggari en núverandi kerfi. Rétt er að geta þess að lægsta stig auðkenningar sem island.is býður upp á, bara hreinn og klár Íslykill, sem er kennitala og lykilorð, er talið nægjanlega tryggt fyrir safnanir undirskrifta vegna almennra atkvæðagreiðslna samkvæmt sveitarstjórnarlögum. Ég myndi halda að þetta væri svona ákveðið viðmið sem mætti hafa í huga varðandi framkvæmdina á söfnun meðmæla fyrir forsetaframboð. Annað sem ég vil nefna er að við skulum horfast í augu við það að með því að krefjast auðkenningar sem ekki er krafist á pappír erum við að hækka þröskuld í lýðræðislegri þátttöku. Þetta munum við væntanlega takast á við á næsta vetri þegar við fáum til okkar frumvarp um heildarendurskoðun allra kosningalaga. En þetta er umhugsunaratriði. Það er mikilvægt að lýðræðisleg þátttaka sé eins einföld og eins aðgengileg og mögulegt er, annars er hún ekki lýðræðisleg. Með því að opna fyrir rafræna söfnun meðmæla erum við að auka aðgengið, en við erum á sama tíma, með því að krefjast auðkenningar, að hækka þröskuldinn. Hérna þarf að gæta meðalhófs svo við gerum kerfið ekki óaðgengilegra fyrir almenning. Að því sögðu vil ég taka undir góð orð hv. þm. Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur. Við í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd breyttum frumvarpinu frá því sem upphaflega var lagt upp með, þannig að ég held að sú útfærsla sem hér er til afgreiðslu sé það besta sem við getum náð og engin ástæða til að halda annað en að fullur einhugur sé á þinginu um það.
Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, eins og gjarnan er sagt þegar fólk tekur til máls. En þar sem fulltrúi okkar Vinstri grænna í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er ekki í húsi langar mig rétt að rifja upp og minna á það að Vinstri græn hafa einmitt rætt töluvert í gegnum tíðina mikilvægi þess að eiga örugg, opinber skilríki, það sé ekki bara í höndum einkaframtaksins að bjóða upp á slíkt. Hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé hefur lagt fram frá því 2017 þingsályktunartillögur þess efnis að ráðherra verði falið að skipa starfshóp þar sem gerðar verða tillögur að útgáfu slíkra opinberra skilríkja og hvað það myndi kosta. Ríkið gefur út ökuskírteini, vegabréf og annað slíkt. Það hefur sannarlega komið í ljós undanfarið að þörf er á því að eiga örugg, opinber rafræn skilríki að okkar mati. Við erum líka með heimild í fjárlögum til að kaupa Auðkenni sem gefur út rafræn skilríki. Það væri áhugavert að heyra, því að ráðherra stígur hér í pontu á eftir, hvort hún telur að það sé eitthvað sem við eigum að gera, að nýta okkur þennan rétt. Ég tek undir það sem kemur fram í þingsályktunartillögunni sem hv. þingmaður flytur ásamt öðrum í Íslandsdeild Norðurlandaráðs, hún er svolítið í samræmi við það sem hefur verið rætt í ráðinu, og bið ráðherra að velta því kannski upp með okkur hvort hún telji að þetta sé eitthvað sem komi til greina. Í tillögunni er vísað til starfa sérfræðingahóps sem vinnur að samhæfðum norrænum skilríkjum á vegum norrænu ráðherranefndarinnar og hér er lagt til að starfshópurinn taki mið af þeirri vinnu. Mér finnst einboðið í ljósi stöðunnar sem við erum í núna að við gerum þetta, ekki bara vegna forsetakosninganna sem fram undan eru heldur til þess að við eigum og getum farið með örugg skilríki af hálfu hins opinbera, eins og ég tel að tilefni hafi gefið til kynna að við þurfum að eiga. Virðulegur forseti. Ég ætlaði bara að koma þessu að. Mér finnst þetta mikilvægt því að þrátt fyrir að Íslykillinn sé ágætur í sjálfu sér og teljist brúklegur, eins og kom fram hjá hv. þingmanni hér á undan mér, t.d. í sveitarstjórnarkosningum, þá er það auðvitað bara þar. Við notum Auðkennislykil í símanum okkar og notum hann miklu víðar og á miklu almennari hátt en Íslykilinn. Ég vildi bara árétta þetta af því að ég veit að það fór svolítið fyrir þessari umræðu í nefndinni.
Forseti vill þakka hv. þingmanni fyrir að lengja ekki umræðuna, held að hún hafi styst við þetta.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir vinnuna við gerð þessa frumvarps. Það er mjög mikilvægt að við getum brugðist hratt og örugglega við vegna þess ástands sem hefur skapast í samfélaginu vegna samkomubanna og samfélagstakmarkana sem okkur hafa verið sett. Þetta er ein af þeim breytingum sem við þurfum að klára og ég er því afar ánægð með vinnu nefndarinnar og það frumvarp sem hér liggur fyrir. Ég vil þakka nefndarmönnum sérstaklega fyrir. Við horfum auðvitað fram á fjölda slíkra nýrra áskorana vegna Covid-19. Við sumum, líkt og þessum, þurfum við að bregðast strax af því að meðmælasöfnun ætti að vera hafin. Ég held varðandi aðgengi almennings að kosningum líkt og þessum, þ.e. forsetakosningunum, verði meðmælin alveg jafn mikilvæg því að söfnunin getur enn farið fram á blaði ef fólk kýs eða finnur leiðir til þess með þeim skilyrðum sem uppi eru varðandi samskipti við fólk en verður þó líka rafræn. Ég held svo sem að það verði framtíðin. Við munum vonandi hafa slíkt ákvæði til framtíðar í lögunum. Þó að þetta sé bráðabirgðaákvæði þá þurfum við auðvitað að skoða þessi lög og fleiri rafrænar breytingar og eðlilegt að þetta sé hægt bæði í sveitarstjórnar- og alþingiskosningum. En það þarf auðvitað síðan að gera breytingar sem munu vera tímabundnar en aðrar koma kannski fyrr fram en þær hefðu annars gert, þarfar breytingar í þágu rafrænnar stjórnsýslu sem er jákvætt. Það er betri þjónusta við almenning og við bindum miklar vonir við það. Ég var spurð um kosningarnar sjálfar. Ég hef biðlað til almannavarnadeildar ríkislögreglustjóra og þríeykisins, eins og við erum farin að kalla það og þekkja í almennu tali, að skoða það, ef þær fara fram, hvernig því yrði háttað, hvort við þurfum að gera einhverjar breytingar á opnun kjörstaða og setja skýrar reglur um það ef forsetakosningar verða í lok júní. Þær gætu þá orðið þegar við erum að stíga inn í annaðhvort annan eða þriðja fasa breytinga eftir því hvernig gengur að aflétta samkomubönnum eins og boðað var í dag. Það er eitthvað sem ég hef beðið þau um að skoða og við erum meðvituð um þetta. Við munum auðvitað passa allar þessar áherslur ef af forsetakosningum verður, miðað við þær takmarkanir sem enn þá verða í gildi á þeim degi. Síðan er alls konar umræða um skilríkin og ég þekki að sú umræða fór fram í nefndinni. Ég mun útfæra þetta í reglugerð og ég tek bara undir að það verður að vera skýrt, að allir hafi aðgengi að meðmælaskránni og geti nýtt sér þann rétt. Ég þekki ekki nægjanlega vel umræðuna um norræn skilríki en hef verið að skoða að leggja fram frumvarp um nafnskírteini sem er eitt af því sem vantar aðeins skýrar í þá löggjöf sem við erum með. Þau giltu þá í raun eins og ferðaskilríki milli Schengen, til að mynda, og myndu vera aðeins alþjóðlegri. En þetta er allt eitthvað sem verið er að skoða og ég þakka nefndinni fyrir þessa hröðu vinnu og býst við að það verði áfram gott samstarf vegna annarra breytinga sem kunna að koma vegna rafrænnar áherslu og áskorana vegna Covid-19 ekki síst.