Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1576, um þriggja fasa rafmagn í dreifbýli, frá Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur.
Til svara eru: Heilbrigðisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, utanríkisráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra.
Virðulegur forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að útbreidd óánægja er með stöðu lífeyrisþega og kjaramál þeirra í landinu og var m.a. til umfjöllunar á geysifjölsóttum fundi í Háskólabíói í gærkvöldi. Velferðarnefnd hefur verið að fara yfir frumvarpið til breytinga á almannatryggingum. Ég vil spyrja hæstv. félagsmálaráðherra hvort hún telji koma til greina að gera breytingar á frumvarpinu sem liggur í þinginu þannig að það auki hlut ellilífeyrisþega frá því sem upphaflega var gert ráð fyrir og dragi úr þeim óhóflegu tekjutengingum sem við erum með í kerfinu og sannarlega eru harðlega gagnrýndar. Hér er ég ekki síst að vísa til tekjutengingar vegna atvinnutekna af því að svo bagalega vill til að vegna þeirra takmörkuðu fjármuna sem til ráðstöfunar eru í tengslum við þessar breytingar þá kemur það þannig út að fólk sem er kannski í hálfu starfi með 150–200 þús. kr. í atvinnutekjur er verr sett eftir en áður. Það hlýtur auðvitað að vera nokkuð á skjön við þær væntingar sem menn höfðu til þessara breytinga á almannatryggingum, en það stafar auðvitað af því að það hefur skort fjármuni inn í þetta. Ég spyr ráðherra þess vegna hvort það hafi verið rætt í ríkisstjórninni, hvort hún hafi rætt við hæstv. fjármálaráðherra, Bjarna Benediktsson, eða hvort það sé til umfjöllunar í þingflokkum stjórnarflokkanna að rýmka þennan ramma, setja meira fé inn í þessar breytingar á almannatryggingakerfinu sem klárlega þarf til að þetta megi vera eitthvað í áttina að því sem fólk hefur væntingar til. Og hvort það sé þá sérstaklega þessi þáttur, þ.e. að draga úr skerðingum vegna atvinnutekna fólks, [[Forseti hringir.]]sem kæmi til greina að breyta til batnaðar frá því sem upphaflega var lagt upp með.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Við höfum verið að fara yfir þær athugasemdir sem komið hafa fram við frumvarpið, ekki hvað síst það sem hv. þingmaður nefndi varðandi atvinnutekjurnar. Með því frumvarpi sem við höfum verið að vinna að og ég mælti fyrir hér í þinginu erum við að bæta mjög samspilið sem verið hefur ein af meginkröfum hagsmunasamtaka eldri borgara og öryrkja, og bæta samspilið við lífeyrissjóðina. Þeir sem eru með lífeyristekjur koma þá mun betur út með þessu frumvarpi. Hins vegar hafa frítekjumörk atvinnutekna verið mjög há, ekki hvað síst eftir þær breytingar sem við gerðum í upphafi þessa kjörtímabils. Niðurstaðan er því sú að þarna kunni hugsanlega einhverjir að koma verr út miðað við frumvarpið. Ef mig misminnir ekki held ég að fjármálaráðherra hafi sjálfur sagt það í leiðtogaumræðunum að hann sé tilbúinn að skoða breytingar sem snúa akkúrat að þeim sjónarmiðum sem hv. þingmaður nefndi hér. Ég get staðfest að við höfum verið að reikna út kostnaðinn við að setja inn frítekjumark atvinnutekna og þar af leiðandi að koma til móts við þessar athugasemdir. Ég hef upplýst bæði forsætisráðherra og fjármálaráðherra um þær tölur.
Virðulegur forseti. Það er ákaflega mikilvægt að almannatryggingakerfið okkar sé hvetjandi. Að það sé ekki letjandi. Að það skerði ekki fólk jafnharðan og það sýnir einhverja viðleitni til sjálfsbjargar, hvort sem um er að ræða aldraða eða öryrkja. Ég fagna því að hæstv. ráðherra sé að láta skoða frítekjumark á atvinnutekjur. Það er mikilvægt að fólk sem er að reyna að auka lífsgæði sín með því að vinna í hlutastarfi kannski eftir að það er komið á lífeyri, sé ekki látið gjalda þess. En ég bið hæstv. ráðherra um að upplýsa ekki bara samráðherra sína um hvaða tölur verið er að skoða í þessu sambandi heldur hvaða frítekjumark ráðherra hefur látið skoða og hver kostnaðurinn er við að gera þær breytingar. Ég skil það þannig að það sé vilji til þess í ríkisstjórninni að koma til móts við þær sjálfsögðu kröfur aldraðra að menn verði ekki verr settir eftir þessar lagabreytingar en fyrir heldur þvert á móti betur settir.
Virðulegi forseti. Eins og við þekkjum bæði, ég og hv. þingmaður, er mikilvægt að tryggja fjármagn til þess að fara í nauðsynlegar breytingar. Ég hef lagt áherslu á það og barist fyrir því að fá aukið fjármagn inn í almannatryggingarnar. Að baki því frumvarpi sem nú liggur hjá velferðarnefnd er gert ráð fyrir að rúmir 5 milljarðar komi til viðbótar inn í almannatryggingarnar strax um áramótin. Við höfum verið að reikna þetta út og taka saman upplýsingar og höfum að sjálfsögðu líka samráð við þingmennina sem vinna við málið. Ég get ekki tjáð mig frekar en það sem ég hef þegar gert, en ég hef barist fyrir því að fá aukna fjármuni í málaflokkinn og tel mjög mikilvægt að við bregðumst við þeim athugasemdum sem borist hafa varðandi atvinnutekjurnar, eins og nefnt er hér. Frumvarpið byggist á tillögum nefndar sem hv. þingmaður sat í og við fórum nákvæmlega eftir þeim tillögum sem þar komu fram. En að sjálfsögðu er það síðan í höndum þingsins að taka ákvörðun um hvað skuli bæta. Ég vil líka benda á að það eru ákvæði [[Forseti hringir.]]sem komu frá nefndinni um að fólk geti fengið hálfan lífeyri án nokkurrar tekjuskerðingar, sem er nýtt í almannatryggingum og hefur ekki þekkst áður.
Virðulegi forseti. Nú í morgun var afgreitt út úr atvinnuveganefnd mál sem lýtur að kærumálum vegna framkvæmdaleyfa sem veitt hafa verið fyrir Kröflulínu og Þeistareykjalínu, þ.e. frumvarp um heimild til handa Landsneti hf. til að reisa og reka þessar línur. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra vegna þess að það hefur töluvert verið um þetta mál fjallað í nefndinni og ég sem fulltrúi í umhverfisnefnd hef átt aðkomu að þeim fundum þar sem fram hafa komið gríðarlega þungar áhyggjur af þessu þingmáli. Þær áhyggjur lúta að innlendum og erlendum skuldbindingum, m.a. árekstri við Árósasamninginn og EES-reglur, við mannréttindasáttmála Evrópu um réttláta málsmeðferð, mögulega að frumvarpið samræmist ekki stjórnarskrá og þá er ég að tala um 2. gr., 70. gr., 60. gr. og 78. gr. Á fundi nefndarinnar í gær kom fram hjá fulltrúa forsætisráðuneytisins að hann teldi það ekki vera hlutverk forsætisráðuneytisins að rýna frumvarpið sérstaklega með hliðsjón af þessum skuldbindingum og samræmi við stjórnarskrá heldur væri það á ábyrgð fagráðuneytisins að skila frumvarpinu til þingsins með fullnægjandi hætti að því er varðar þau mál. Nú er það svo að menn hafa reist bæði efasemdir og vangaveltur um þessi atriði hjá nefndinni, bæði nafntogaðir innlendir lögfræðingar en ekki síður núna síðast hollenskur lagaprófessor í gær. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að iðnaðarráðuneytið hafi skilað fullnægjandi mati á því hvort þetta frumvarp standist bæði þessa alþjóðlegu sáttmála og alþjóðlegu skuldbindingar en ekki síður stjórnarskrá Íslands.
Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi geta þess að þetta frumvarp er ekki samið eingöngu í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu heldur var samið í samstarfi forsætisráðuneytisins, umhverfis- og auðlindaráðuneytisins og nýsköpunarráðuneytisins, þeirri hlið þess ráðuneytis sem undir mig heyrir. Við undirbúning málsins var að auki fengið utanaðkomandi lögfræðiálit frá einni stærstu lögfræðiskrifstofu hérlendis, LOGOS, þar sem lögfræðiskrifstofan var sérstaklega beðin um að fara yfir þá alþjóðasamninga sem hv. þingmaður og fyrirspyrjandi innti eftir, þar á meðal Árósasamninginn og EES-skuldbindingar. Þar kom skýrt fram að ef þeir samningar og skuldbindingar eru lesnar tekur Árósasamningurinn til stjórnvaldsákvarðana og réttinda borgaranna til að hafa á þeim skoðanir og kæra. Hér er um að ræða lagasetningu þar sem þjóðkjörnir fulltrúar eiga sæti á Alþingi og standa að þessari löggjöf. Árósasamningurinn nær samkvæmt því lögfræðiáliti sem við öfluðum okkur ekki til slíkra ákvarðana. Það er alveg rétt að þarna er verið að grípa inn í það ferli. Það hefur alltaf verið augljóst öllum og algjörlega tekið fram í allri þessari vinnu að verið er að grípa inn í það ferli, en samkvæmt þeim upplýsingum og álitum sem við öfluðum okkur er þarna ekki um möguleg brot á þessum samningsskuldbindingum að ræða. Lögfræðistofan tók enn fremur að sér að skoða þetta með tilliti til stjórnarskrárinnar og komst að sömu niðurstöðu að ekki væri verið að brjóta stjórnarskrá.
Virðulegi forseti. Á fundi nefndarinnar í gær komu fram mjög þungar athugasemdir við það með hvaða hætti umrædd lögmannsstofa hefði fjallað um Árósasamninginn, vegna þess að þar er í raun bara verið að fjalla um það sem ráðherrann nefnir hér en ekki þann hluta lagasetningarinnar að taka kæruferlið úr sambandi. Um þann þátt er því ekki fjallað, það er það sem er ámælisvert. Um mannréttindasáttmála Evrópu er ekki fjallað í álitinu og eru stórar líkur til þess að á þeim réttindum sé brotið enda kemur það fram hjá umræddum lagaprófessor. Það er greinilegt að hér bendir hver á annan, forsætisráðuneytið bendir á iðnaðarráðuneytið og iðnaðarráðuneytið bendir á forsætisráðuneytið og iðnaðarráðuneytið bendir á LOGOS og svo endaði það með því að forsætisráðuneytið sagði í gær að það væri þingsins að meta þetta. Gott og vel. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um bréf sem kom frá úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála inn í málið þar sem talað er um að úrskurður gæti verið kveðinn upp í vikunni 10.–14. október. Eigum við ekki að bíða með þessa löggjöf, sem er greinilega ekki hafin yfir vafa, og leyfa eðlilegum lögboðnum ferlum að klárast þegar svona stutt er í niðurstöðu í þeim málum?
Virðulegi forseti. Ég vil að það komi skýrt fram að við erum ekki að benda hvert á annað. Það er þannig og það stendur skýrt í greinargerð með frumvarpinu að frumvarpið sem um ræðir er unnið í samstarfi þessara þriggja ráðuneyta og við öfluðum okkar þessara gagna og allt liggur það fyrir. Skoðanir á Árósasamningnum hafa komið fram. Varðandi mannréttindasáttmála Evrópu er rétt að það var ekki skoðað enda þykir það langsótt að þarna gæti hugsanlega verið um brot á honum að ræða. Varðandi bréfið frá úrskurðarnefnd um umhverfis- og auðlindamál þá er rétt að því er til svarað að niðurstöður gætu legið fyrir vikuna 10.–14. október nk., en enn fremur er tekið fram að hugsanlega gætu orðið tafir þar á. Þegar við vorum að vinna þetta frumvarp höfðu þau svör borist frá þessari ágætu nefnd að þetta yrði sennilega miklu seinna. Í ljósi þeirrar vinnu sem hefur farið fram, í ljósi þeirra hagsmuna [[Forseti hringir.]]og þeirra brýnu aðkallandi verkefna sem þarna hvíla á er talið rétt að klára þetta með [[Forseti hringir.]]lagasetningu til að eyða frekari óvissu um þetta mikilvæga verkefni.
Forseti. Hæstv. utanríkisráðherra Lilja Alfreðsdóttir gerði menntun og baráttu fyrir bættu stjórnarfari og virðingu fyrir réttarríkinu að meginefni ræðu sinnar á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í New York 24. þessa mánaðar. Þetta var prýðileg ræða en mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um það hvernig hún hyggst beita sér fyrir því að slík virðing gagnvart réttarríkinu og stjórnarfari eigi sér stað hérlendis. Í þessu samhengi vék utanríkisráðherra m.a. að átökum í Sýrlandi og framlagi Íslands til flóttamannavandans en það er auðvitað alþekkt að þrátt fyrir að við tökum vel á móti kvótaflóttamönnum er ekki sama sagan gagnvart þeim sem sækja um hæli á Íslandi. Okkar saga í því samhengi er því miður ekki falleg. Það er bara þannig. Því fannst mér hæstv. ráðherra aðeins segja hálfa söguna þegar hún talaði um hvað Ísland væri frábært í þessu samhengi í ræðu sinni hjá Sameinuðu þjóðunum. Utanríkisráðherra vék að mannréttindum og réttarríkinu og sagði að ef lög byggðu ekki á mannréttindum mundu þau aldrei njóta stuðnings almennings til langframa heldur sá fræi misréttis og grafa undan samfélagsgildum. Þannig gætu slæmir stjórnarhættir ógnað öryggi þjóða og valdið óstöðugleika. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvað ráðherranum finnst um þann gjörning þegar fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra sniðgekk ekki bara sín eigin loforð gagnvart þjóðinni heldur líka þingið þegar var farið til Brussel og stöðvaðar aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið. Er það stöðugleiki og virðing fyrir réttarríkinu?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir prýðisgóða yfirferð á ræðu minni hjá allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna síðastliðinn laugardag. Hún fór mjög vel yfir þá áherslupunkta sem ég var með í þeirri ræðu. Hún spyr hvernig við eigum að auka virðingu og bæta stjórnarfar og annað slíkt og ég held að þetta séu mjög góðar spurningar og gott að þær komi fram á Alþingi. Ég held til að mynda að góðar umræður hér og svona fyrirspurnatími sé af hinu góða og geti hjálpað okkur í þeim efnum. Auk þess spyr hv. þingmaður hvað mér finnist um gjörðir fyrirrennara míns er hann fór til Brussel og dró aðildarumsóknina til baka. Ég held að öllum eigi að vera ljóst að hvorugur stjórnarflokkanna hafði í hyggju að halda þeim aðildarviðræðum áfram. Sjálfri finnst mér mjög mikilvægt að ef einhverju slíku verður haldið áfram þá fari hreinlega fram þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort við ætlum að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég held að það sé mjög brýnt. Það sem við eigum að gera líka, og ég hef sterka sannfæringu fyrir því - við eigum ekki að vera hrædd við að setja fleiri mál í þjóðaratkvæðagreiðslu.
Forseti. Það hefði verið ákaflega gagnlegt ef þeir sem voru í framboði fyrir síðustu kosningar fyrir Framsóknarflokkinn hefðu hreinlega látið kjósendur vita af því að það stæði ekki til að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu á þessu kjörtímabili og þeir sem mundu verða fulltrúar fyrir þennan flokk á þingi sæju ekkert athugavert við það að hunsa þingsályktun sem hefði verið samþykkt á Alþingi. Allir alþjóðasáttmálar okkar, allar alþjóðaskuldbindingar okkar eru í formi þingsályktana þannig að með þessum gjörningi var verið að grafa undan réttarríkinu. Ég spyr hæstv. ráðherrann í fullri einlægni hvort henni finnst ekki vegið að grundvallarstoðum réttarríkisins þegar tekinn er einn gjörningur sem á lagaformlega að fara í gegnum Alþingi en ekki vera duttlungum ráðherra háður, rétt eins og þegar ráðherrar ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar ákváðu að taka þátt í stríði [[Forseti hringir.]]án þess að eiga samráð við þingið.
Virðulegur forseti. Eins og ég segi var sú stefna sem báðir stjórnarflokkar framfylgdu í málinu í samræmi við grundvallarskoðun þeirra á þessu máli. Hvorugur flokkurinn hefur í hyggju að ganga í Evrópusambandið og stefnumótun þeirra á þeim tíma miðaðist við það. Ég held að það eigi ekki að koma hv. þingmanni neitt verulega á óvart.
… einnar spurningar.
- Já, ég er að svara henni og takk kærlega fyrir spurninguna. Ég held að mjög gagnlegt sé að við eigum þessar umræður hér, það hjálpar réttarríkinu svo sannarlega. En eins og ég segi þá var þessi stefna í samræmi við stefnu stjórnarflokkanna og ætti svo sem ekki að koma verulega á óvart.
Virðulegur forseti. Við höfum í þessari viku séð fréttir af því að fólk með fötlun hefur þurft að bíða eftir samningi um notendastýrða persónulega aðstoð. Síðast í gær var frétt um ungan mann sem hefur beðið í fimm ár eftir að fá nauðsynlegan samning um notendastýrða persónulega aðstoð sem mundi skipta sköpum fyrir hann. Mér finnst sorglegt að sjá þessar fréttir í ljósi þess að þingið er fyrir löngu búið að ákveða einróma að notendastýrð persónuleg aðstoð, sem er lykilatriði í að tryggja fólki með fötlun sjálfstætt líf, skuli vera lögbundið þjónustuform á Íslandi, bjóðast öllu fólki með fötlun. Þetta var samþykkt með þingsályktunartillögu og líka sett í lög árið 2014 að þetta yrði að vera varanlegt þjónustuform og bjóðast öllu fólki með fötlun. En hæstv. ráðherra fékk einhverra hluta vegna framlengingu um tvö ár fyrir ákveðið tilraunaverkefni um notendastýrða persónulega aðstoð, innleiðingarverkefni vil ég kalla það. Þetta átti þá að verða að lögum 2016. Notendastýrð persónuleg aðstoð átti að verða lögbundinn valkostur fyrir fólk með fötlun árið 2016. Nú er 2016. Farið er að síga á seinni hlutann á ráðherraferli hæstv. ráðherra, alla vega í bili. Það bólar ekkert á því frumvarpi. Af hverju hefur notendastýrð persónuleg aðstoð ekki verið lögfest sem þjónustuform eins og þingið er búið að ákveða? Og önnur spurning: Gera átti rannsókn á þessu innleiðingarverkefni, hvernig það hefði gengið, hver kostnaðurinn væri, hver ábatinn væri, hvort notendur og aðrir aðstandendur væru ánægðir með þetta. Nú er mér kunnugt um að þeirri rannsókn er löngu lokið. Af hverju hefur niðurstaðan, sem mér skilst að sé einkar jákvæð fyrir notendastýrða persónulega aðstoð, mjög jákvæð viðhorf notenda, aðstandenda, fólks í sveitarstjórnum, fólks í þessari þjónustu - það kemur þar fram, [[Forseti hringir.]]skilst mér, að ábatinn sé miklu meiri en samfélagslegi kostnaðurinn. Af hverju hefur skýrslan ekki verið kynnt?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir fyrirspurnina þar sem hann segir að tilraunaverkefnið hafi verið framlengt út af einhverju. Hv. þingmaður ætti að kannast við það, þar sem verkefnið var undir hans forustu, að það tafðist að koma verkefninu af stað. Þá var talin ástæða til að framlengja verkefnið þannig að við gætum fengið niðurstöður sem hv. þingmaður er líka að kalla eftir. Ég hef verið að bíða eftir að fá þær niðurstöður á mitt borð. Þær eru ekki enn þá komnar. Þá lægi fyrir hver er í raun og veru tillagan og ramminn sem verkefnisstjórnin mun leggja til varðandi lögfestinguna á notendastýrðri persónulegri aðstoð. Síðan kemur líka fram í fyrirspurn hv. þingmanns að hann virðist ekki vita af því að núna í sumar hefur legið fyrir frumvarp á netinu til umsagnar hjá nefnd sem ég skipaði um breytingar á félagsþjónustulögunum og lögum um málefni fatlaðs fólks þar sem lagt er til að notendastýrð persónuleg aðstoð verði lögfest. Hins vegar kom það fram í því frumvarpi að tilraunaverkefnið yrði framlengt, sem er eitthvað sem ég er ekki sammála og mundi ekki leggja til. Það skilst mér að hafi verið vegna áhyggna frá sveitarfélögunum. Þar sem hv. þingmaður situr í flokki sem er með fólk í lykilstöðu í alla vega þremur ef ekki fjórum af stærstu sveitarfélögum landsins vil ég eindregið hvetja þingmanninn til þess að eiga gott samtal við sína fulltrúa í sveitarstjórnum þannig að við getum farið að setjast yfir það hvernig við getum unnið með lögfestinguna í góðu samstarfi við sveitarfélögin eins og ég hef ætíð gert. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Við eigum í ágætu samstarfi við okkar sveitarstjórnarfulltrúa um þetta mál og önnur. Ég skil ekki af hverju þurfti að framlengja þetta um tvö ár. Það voru í minni tíð sem formaður verkefnisstjórnar gerðir um 50 samningar um NPA í landinu sem voru grundvöllur að þessu tilraunaverkefni, innleiðingarverkefni. Það hefði verið hægt að vinda sér í það mjög fljótt og fagmannlega að meta árangurinn af þeim verkefnum. Nú er komin skýrsla um það hver árangurinn af þessum verkefnum hefur verið. Það er alveg ótrúlegt að mér séu kunnug efnisatriði þessarar skýrslu en ekki ráðherranum. Það lýsir kannski áhuga hæstv. ráðherra á málinu. Ég get upplýst hæstv. ráðherra um það að samkvæmt minni vitneskju kemur þar fram að ánægjan er mjög mikil meðal notenda, ánægjan er mjög mikil meðal aðstandenda og meðal sveitarstjórnarfólks. Það er leit að þjónustuformi í þessum geira þar sem ánægja er svona mikil. Svo kemur fram í skýrslunni að samfélagslegur ábati er mun meiri en samfélagslegur kostnaður. Af hverju hefur hæstv. ráðherra ekki einfaldlega [[Forseti hringir.]]leigt Hörpuna, boðað blaðamannafund, ríkisstjórnin hefur nú gert það af alls konar tilefnum á kjörtímabilinu, og boðað að notendastýrð persónuleg aðstoð verði fest í lög [[Forseti hringir.]]eins og Alþingi hefur ákveðið og fötluðu fólki bjóðist þar með mannréttindi og sjálfstætt líf?
Virðulegi forseti. Ég mun svo sannarlega óska skýringa á því hvernig stendur á því að hv. þingmaður er kominn með upplýsingar sem ég er ekki búin að fá í hendur.
Lesa heima, ráðherra.
Ef hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur áhuga á að blanda sér inn í þessa umræðu er ég viss um að hann getur fengið að koma hér upp um fundarstjórn á eftir. Ég vil ítreka að ég hef lagt áherslu á það í mínum störfum sem ráðherra að nýta peningana í þágu fatlaðs fólks, í þágu skjólstæðinga minna þannig að ég afþakka tillögu um að fara að leigja Hörpuna undir þetta verkefni. Ég legg hins vegar áherslu á að það liggur fyrir frumvarp [[Gripið fram í.]]til umsagnar. Ég vonast svo sannarlega eftir því að við getum náð samstöðu um að afgreiða það mál því að ég held að það sé mál sem við getum öll verið sammála um. Ég vil líka hvetja hv. þingmann eindregið til að huga að því að hluti af vandanum sem snýr núna að þjónustu við fatlað fólk er mannekla. Ekki það að [[Forseti hringir.]]fjármuni skorti, því að þá hef ég tryggt, heldur að það fæst ekki fólk til að sinna verkefninu.
Hæstv. forseti. Það berast óþægilegar fréttir úr heilsugæslunni. Á forsíðu Fréttablaðsins mátti lesa um áhyggjur svæðisstjóra Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins í Grafarvogi sem sér fram á 60 millj. kr. niðurskurð í heilsugæslunni í Grafarvogi eingöngu miðað við þær áætlanir sem nú hafa verið lagðar fram. Í því samhengi ætla ég að spyrja ráðherra: Í vor tókum við í Samfylkingunni og öðrum minnihlutaflokkum mjög ábyrga afstöðu við afgreiðslu á frumvarpi um breytingar á lögum um sjúkratryggingar. Þar átti að setja á hámarksgreiðslur fyrir heilbrigðisþjónustu 95 þús. kr. en með þrýstingi fengum við það lækkað niður í 50 þús. kr. hámark á ári. Þá tókum við þátt í því að veita ráðherra auknar heimildir til að setja á þjónustustýringu sem mundi auka að sjálfsögðu álag á heilsugæsluna. Við treystum okkur ekki til að standa að því með ráðherra nema inn kæmu auknir fjármunir í heilsugæsluna. Í nefndaráliti sem bæði hæstv. heilbrigðisráðherra hafði vitneskju um og hæstv. fjármálaráðherra frá nefndinni kemur fram að 300–400 milljónir eigi að koma inn í heilsugæsluna þegar á þessu ári. Þetta voru fjármunir inn í þegar fjársvelta heilsugæslu, en ekki fjármunir til að fjármagna nýjar heilsugæslustöðvar. Ég óska því eftir skýringum [[Forseti hringir.]]á þessu frá ráðherra og spyr: Af hverju sér [[Forseti hringir.]]300–400 millj. kr. ekki stað í frumvarpi til fjáraukalaga?
Virðulegi forseti. Það er rétt að heilbrigðismálin eru nú sem endranær á forsíðum fjölmiðla, blaða, með ýmsum hætti. Ég deili alveg áhyggjum hv. þingmanns af því með hvaða hætti við fjármögnum þetta kerfi. Ég vil þó segja í ljósi þeirrar umfjöllunar sem hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni eftir svæðisstjóranum í Grafarvogi að sú framsetning sem kemur í það minnsta fram í Fréttablaðinu og vitnað er til er byggð á nokkrum misskilningi. Þarna er verið að gera breytingar á fjármögnun heilsugæslunnar, ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður þekki það kerfi, bæði því sem lýtur að kröfulýsingu og fjármögnum heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. fjármunum verði dreift út í rauntíma eftir sömu formúlu á allar stöðvar, eftir skráningu á stöðvum, sjúkdómabyrði, aðgengi og gæðaþáttum. Þetta mun leiða til þess að fjármunir sem áður dreifðust með ákveðnum hætti munu dreifast með öðrum hætti, sem þýðir að sumar stöðvar lækka í fjárveitingum meðan aðrar hækka. Ég sé að þeir sem illa skilja þetta glotta við tönn, en það þarf þá að gefa þeim sérstakt færi á að kynna sér út á hvað þetta gengur. Það liggur alveg fyrir að það eru engin áform önnur uppi en þau að standa við þau fyrirheit sem gefin voru í góðu samstarfi stjórnar og stjórnarandstöðu þegar breytingarnar voru gerðar á lögunum um sjúkratryggingar. Það eru engin áform önnur uppi en að standa við þau. Ég vil líka nefna það í tengslum við þetta, bara til að minna á það, að breytingarnar sem voru gerðar að umtalsefni í Fréttablaðinu taka ekki gildi fyrr en 1. febrúar á næsta ári. Fjárlög næsta árs eru ekki komin fram, frumvarp til fjárlaga.
Hæstv. forseti. Grafarvogur er stórt hverfi í Reykjavík. Ef ný reikniformúla þýðir skerðingu á heilsugæsluþjónustu við þetta hverfi þá er þetta formúlukerfi ónýtt, svo mikið veit ég. En ég vil ítreka hér við ráðherra að stuðningur okkar í velferðarnefnd byggði á trausti til þess að hann og hæstv. fjármálaráðherra stæðu við orð sín. Í nefndarálitinu segir: 300–400 millj. kr. á yfirstandandi ári. Mun hæstv. ráðherra koma með þessa peninga inn á milli umræðna? Eða er hann að bregðast trausti okkar sem héldum að við værum í raun og veru að taka þátt í því að bæta heilsugæsluna á Íslandi?
Svaraðu í rauntíma.
Virðulegi forseti. Menn virðast ekki vita hvað rauntími er, það þarf bara sérstakan kúrs í því, hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að það komi auknir fjármunir í heilsugæsluna á þessu ári eins og við ræddum. Áform mín standa öll til þess, svo það sé sagt. Það er algjörlega út úr öllu korti að dæma þetta fjármögnunarkerfi ónýtt á grundvelli þeirra frétta sem komu í Fréttablaðinu. Eðlilega hafa menn áhyggjur af fjármögnun hverrar stöðvar fyrir sig. En þetta kerfi er byggt upp á þeim grunni að þetta eru fjármunir sjúklinga en ekki starfsmanna heilsugæslunnar. Það er verið að jafna fjárveitingu sem við erum að setja, 6,2 milljarðar á ári, á sjúklinga en ekki starfsfólk. Við ætlumst til þess og það er sjálfsögð krafa að heilsugæslustöðvarnar séu jafnsettar í fjármögnun sinni [[Forseti hringir.]]með því að fá tryggingu fyrir því að þær geti þjónað því sjúklingasafni sem á þær er skráð, allt frá 8.000 upp í 15.000–16.000 manns.
Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði með þessum breytingartillögum og málinu í heild sinni en vil halda því til haga að það er mikilvægt að við endurskoðun á einhverjum tímapunkti upplýsingasöfnun Seðlabankans. Ég átta mig á því að hún er nauðsynleg en er hins vegar afleiðing þess, að mínu mati, að við erum með íslenska krónu og hagkerfi sem er þess eðlis að það þarf aðferðir sem við mundum að öðrum kosti ekki vilja hafa til staðar. Það er mjög mikilvægt eftir því sem tíminn líður að við endurskoðum hvort við ætlum að halda þeim heimildum sem Seðlabankinn hefur fengið í gegnum tíðina til að viðhalda fjármálastöðugleika. Að því sögðu greiði ég atkvæði með málinu. Það er vissulega mikilvægt og algjörlega nauðsynlegt að þetta sé gert af ábyrgð og varkárni en við megum ekki gleyma því að endurskoða þetta í framtíðinni.
Virðulegi forseti. Hér erum við að tala um opinber útboð sem við erum búin að vera að vinna mikið að á þessu kjörtímabili með góðum árangri. Það eru ákveðnir þættir sem við ætlum að skoða betur á milli umræðna og legg ég því til að málið fari til nefndarinnar á milli umræðna. Þetta er áhugavert mál að mörgu leyti. Eitt af því sem við erum kannski fyrst að taka á er gallinn við það að vera í samstarfi við Evrópusambandið. Þarna kemur fram mjög skýrt það sem er orðið eðli Evrópusambandsins sem felst í því að þar eru við stjórn aðilar sem bera ekki ábyrgð gagnvart neinum og er ekki hægt að eiga neitt við. Þeir sem hafa bestan aðgang að þeim eru stóru lobbígrúppurnar, bæði hvað varðar lyf og fjármálakerfið og ýmislegt annað. Við erum þess vegna í þessari haftaverslun ESB um lyf sem er sérstaklega til þess gerð [[Forseti hringir.]]að hækka verð á lyfjum til staða sem eru með góðan kaupmátt, eins og á Íslandi. Við reynum að vinna gegn þessu eins og við getum. [[Forseti hringir.]]Þetta er leið til þess.
Herra forseti. Ég óska eftir því að tekinn verði fyrir á milli umræðna m.a. sá hluti er varðar sveitarfélögin og innkaupareglurnar. Ég tel að við ættum að leyfa sveitarfélögunum að hafa innkaupareglur sínar eins og þær eru í dag. Það hefur ekki verið vesen með þær eða komið formlegar kvartanir þeirra vegna. Þetta er kostnaðarauki, enn einn kostnaðaraukinn fyrir sveitarfélögin sem kvarta sáran. Bæði er það til komið vegna kærunefndarinnar sem hér er undir og svo viðmiðunarfjárhæða sveitarfélaga vegna útboða. Það hefur komið fram í málinu og í rökstuðningi Sambands íslenskra sveitarfélaga að þetta varð til þess að kostnaðurinn vegna sérfræðikaupa margfaldaðist t.d. í Danmörku og Noregi. Þar hefur viðmiðunarfjárhæðunum verið breytt. Svo er vert að halda því til haga, af því hv. þingmaður talaði hér á undan um Evrópusambandið og allt það, að þetta er ekki í tilskipuninni. Það er ákvörðun ríkisstjórnarinnar að setja þetta inn á þennan hátt. Þess vegna finnst mér að við getum algjörlega tekið á þessu máli og í rauninni leyft sveitarfélögunum [[Forseti hringir.]]að halda innkaupareglum sínum eins og þær eru í dag.
Virðulegi forseti. Það er fagnaðarefni að samgönguáætlun skuli loksins vera komin á dagskrá. Það er búið að gera margar atlögur að því að koma henni í gegn. Það hefur valdið vonbrigðum að það hafi ekki tekist fyrr og við höfum því ekki haft í gildi samgönguáætlun undanfarin tvö ár. Það er fyrst frá því að segja að við í minni hlutanum styðjum allar breytingartillögur meiri hlutans sem lagðar eru til í nefndaráliti hans. Það má kannski segja að vegna þess hversu sveltur málaflokkurinn hefur verið á undanförnum árum, sem er farið að hafa verulega neikvæð áhrif á innviði í landinu, er ekki annað hægt en að samþykkja allar tillögur sem menn þó leggja fram í samgöngumálum. Það hefur verið staðið svo illa að málum á kjörtímabilinu að við horfum upp á sögulegt lágmark í framlögum til samgöngumála á sama tíma og ferðaþjónustan er að vaxa og álagið á vegunum að aukast. Eins og fyrr segir lýsir minni hluti nefndarinnar yfir stuðningi við breytingartillögur meiri hlutans en vill þó koma á framfæri eftirfarandi athugasemdum ásamt því að leggja til frekari breytingar á samgönguáætlun. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega lág framlög til samgöngumála á þessu kjörtímabili og þann drátt sem orðið hefur á afgreiðslu samgönguáætlunar. Minni hlutinn telur ört vaxandi álag á vegakerfi landsins, m.a. vegna hraðrar aukningar á fjölda ferðamanna sem koma til landsins, kalla á önnur og meiri viðbrögð stjórnvalda en lögð eru til í þeirri samgönguáætlun sem hér er til umfjöllunar. Framlög til samgöngumála sem hlutfall af vergri landsframleiðslu á árunum 2006–2015 má sjá á mynd í minnihlutaáliti nefndarinnar sem sýnir svo ekki verður um villst hversu sveltur þessi málaflokkur hefur verið á undanförnum árum. Í fyrirspurn sem ég átti við hæstv. innanríkisráðherra í fyrravetur svaraði hún því einfaldlega heiðarlega til að það hefði verið tekin pólitísk ákvörðun af ríkisstjórninni um að forgangsraða með öðrum hætti. Með öðrum orðum: Það var pólitísk ákvörðun tekin um að leggja jafn lítið fé í samgöngumálin og raun ber vitni. En það hefur áhrif. Það hefur gríðarleg áhrif sem ég mun fara yfir þegar lengra er komið í okkar áliti. Framlög til samgöngumála námu ríflega 2,5% af vergri landsframleiðslu þegar best lét, árið 2008. Þá var ráðist í mikilvægar fjárfestingar í innviðum landsins. En síðan þá hefur hlutfallið haldist í sögulegu lágmarki, eða í kringum 1,1–1,3%. Árið 2009 fór hlutfallið niður í 2,3%, árið 2010 í 1,8%. 2011 var það í 1,3% og sama með 2012 og 2013. Árið 2014 þegar heldur betur var farið að birta til í ríkisfjármálunum datt hlutfallið niður í 1,1% af vergri landsframleiðslu. Svo rétt fór það að stíga á árinu 2015. Þessi málaflokkur hefur sannarlega verið sveltur og hafa framlög til samgöngumála auðsjáanlega ekki fylgt almennum uppgangi í efnahagslífinu á undanförnum árum og enn síður stórauknum ferðamannastraumi. Í töflu í nefndarálitinu á bls. 2 má sjá tölur um fjölda ferðamanna sem hafa komið til landsins frá árinu 2006. Á sama tíma og framlög til samgöngumála hafa lækkað jafn mikið og raun ber vitni hefur fjölgun ferðamanna mælst í tveggja stafa prósentutölu um allnokkurt skeið. Talið er að fjöldi ferðamanna á þessu ári fari upp í 1,6–1,7 milljónir. Það þýðir á milli áranna 2015 og 2016 var tæp 33% aukning á komu ferðamanna. Árið þar á undan var hún 29%, árið þar á undan 23%. Fyrri árin 20%, 19%, 15,8%. Menn hafa samt ekki séð ástæðu til þess að hlúa að mikilvægum innviðum eins og samgöngukerfum sem er undirstaða þess að ná markmiðum um það hvernig við ætlum að dreifa ferðamönnum betur um landið. Ég ætla að nefna í þessu samhengi að það er mikið fagnaðarefni, eftir nudd ár eftir ár, að meiri hlutinn leggur til, studdur af okkur í minni hlutanum, að verkefni eins og Dettifossvegur verði loksins klárað. Það er búið að vera hálfvandræðalegt hvernig smáslumpar hafa farið í það verkefni og er algerlega á skjön við stefnumörkunina í ferðamálum, sem hefur snúist um að dreifa ferðamönnum betur um landið. Ef það á að takast þarf að bæta aðgengi að helstu ferðamannastöðum og búa til möguleika á að byggja upp t.d. nýjan gullinn hring eða demantshring eða hvað við viljum kalla það annars staðar en eingöngu á Suðurlandinu. Sama má segja um fleiri landsvæði svo ég taki bara þetta eina dæmi. Þetta er fagnaðarefni og við öll í nefndinni stöndum að þessu og höfum alla tíð verið sammála um að þetta sé dæmi um verkefni sem skiptir gríðarlega miklu máli ef við horfum til atvinnuþróunar. Það eru margar kríteríur sem við þurfum að líta til þegar við vinnum með samgöngumálin. Ég veit að það hefur verið vilji í nefndinni hjá meiri hluta og minni hluta til að gera meira í samgöngumálum. Okkur hefur verið þessi staða ljós. Hins vegar hefur fjárveitingavaldið verið heldur tregt til að verða við þeim óskum sem frá nefndinni hafa komið. Við í minni hlutanum gagnrýnum ríkisstjórnina harðlega fyrir að hafa vanrækt samgöngukerfi landsins á tíma þessa mikla uppgangs í ferðaþjónustunni með fordæmalausri fjölgun ferðamanna og auknu álagi á alla innviði landsins. Víðast hvar er ástand vega óviðunandi vegna skorts á viðhaldi. Á fundum nefndarinnar bentu fulltrúar Vegagerðarinnar á að veita þyrfti 8–9 milljarða kr. árlega í viðhald vega til þess eins að halda í horfinu en að 11 milljarða kr. þyrfti árlega til að bæta mætti ástand vega og öryggi samhliða bara þessu almenna viðhaldi. Samkvæmt tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun eins og hún liggur fyrir stendur þessi tala í 7 milljörðum. Þannig kom hún frá ráðherranum sjálfum. Með öðrum orðum: Tillaga ráðherrans var sú að halda ekki við fjárfestingum sem þegar hefur verið ráðist í. Með 7 milljörðum sjáum við áfram vegakerfið grotna niður. Það er ekki á færi Vegagerðarinnar að halda vegakerfinu við og þeim fjárfestingum sem ráðist hefur verið í á undanförnum árum fyrir 7 milljarða. Meiri hluti nefndarinnar leggur til með okkar stuðningi að þessi tala fari í 8 milljarða og er það vel. En eins og fram kom í mínu máli hér á undan er það samt ekki nóg. Það þarf 8–9 milljarða. Maður getur alltaf gert ráð fyrir að það sé nær hærri upphæðinni sem raunverulega þarf. Síðan er ekki verið að bæta neinu við til þess að menn geti uppfært vegakerfið í samræmi við aukið álag. Til þess þyrfti 11 milljarða. Við í minni hlutanum teljum efni standa til við þessar aðstæður að hækka fjárhæðina enn frekar og leggjum því til í okkar breytingartillögum að fjárhæðin verði hækkuð í 9,5 milljarða þannig að við náum a.m.k. að viðhalda vegakerfinu og menn geti lagt af stað í þann leiðangur að uppfæra það og færa nær þeim aðstæðum sem við vildum sjá. Við leggjum hér fram mjög ábyrgar breytingar, breytingar sem fela ekki í sér það mikinn kostnaðarauka að við ráðum ekki við þær árlega á árunum 2017–2018. Við vonumst til þess að þingmenn hvar í flokki sem þeir standa taki undir þessa tillögu með okkur svo að Vegagerðin geti farið að horfa til framtíðar hvað varðar öryggi og úrbætur í vegakerfinu. Þó að þetta sé eingöngu brot af því sem þeir þurfa þá mundum við alla vega leggja af stað í þann leiðangur. Þannig mætti hefja uppbyggingu vegakerfisins að nýju eftir tímabil sveltis og vanrækslu. Minni hlutinn í nefndinni telur einnig mikilvægt að við áætlanagerð í samgöngumálum séu þekking og álit sérfræðinga á sviðinu virt að verðleikum og reynt að forðast tilviljunarkenndar ákvarðanir. Settar verði upp skýrar vinnureglur þar sem tekið verði tillit til breytna eins og álags og öryggis og byggða- og atvinnuþróunarsjónarmiða þegar metið er hvaða framkvæmdir eigi að ráðast í og hvernig þær eigi að raðast. Þetta er gert að miklu leyti til hjá Vegagerðinni og hjá framkvæmdarvaldinu en það fer minna fyrir slíkum listum eða greiningum þegar við vinnum með samgönguáætlun í þinginu. Þá er ég ekkert endilega að álasa bara þessu þingi heldur getum við líka horft aftur í tímann með þetta. Þá hafa kjördæmaáherslur frekar verið ofan á en að menn leggi kalt mat á þörfina út frá þeim sjónarmiðum sem ég nefndi. Einnig teljum við í minni hlutanum að samgönguáætlun og áhrif einstakra framkvæmda skuli metin út frá loftslagsmarkmiðum enda mikil tækifæri í því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum. Þá telur minni hlutinn tilefni til að auka hlut landshlutasamtaka við forgangsröðun framkvæmda. Mig langar að nefna eitt dæmi sem nefndin var algerlega sammála um að þyrfti að ráðast í, það var breikkun á Reykjanesbrautinni frá Fitjum að Leifsstöð. Það er ekki nokkur vafi að um það eru menn sammála. Meiri hlutinn leggur til tillögu sem við styðjum heils hugar, skammtímalausn sem felst í að setja upp tvö hringtorg sem munu skipta máli til að tryggja og bæta öryggi. En þegar tæknikratinn í manni hugsar um þessi mál þá hefði verið betra ef við hefðum lista í nefndinni yfir þau svæði og þá vegarkafla þar sem öryggi er ábótavant þannig að við gætum lagt hlutlægt mat á hvar ætti að ráðast í framkvæmdir. Mál þurfa ekki að koma upp með svona ad hoc-hætti eins og t.d. þetta verkefni varðandi Reykjanesbrautina. Það finnst mér vera bagalegt. Það er auðvelt að koma slíkri greiningu í verk og ég kalla eftir að þetta verði gert í auknum mæli og við reynum að vinna frekar með þeim hætti. Minni hlutinn telur einnig að hraða beri vinnu við að minnka hlut jarðefnaeldsneytis í samgöngum og auka notkun endurnýjanlegra orkugjafa. Þá vill minni hlutinn leggja áherslu á fjölbreytilega samgöngumáta og telur mikilvægt að stuðlað verði að eflingu almenningssamgangna og hlúð betur að innviðum fyrir gangandi og hjólandi vegfarendur. Minni hlutinn kallar eftir því að framvegis verði settar fram sérstakar hjólreiðaáætlanir og áætlanir um eflingu almenningssamgangna sem hluta samgönguáætlana. Þarna má nefna að meiri hlutinn leggur til að settir verði fjármunir í hjólreiðastíga fyrir norðan sem við styðjum heils hugar. Við vitum að hjólreiðanotkun er að aukast mjög mikið. Við eigum þess vegna að horfa til þess um land allt með skipulögðum hætti hvernig við getum gert ráð fyrir hjólandi umferð. Minni hlutinn telur líka mikilvægt að gott samráð verði haft við gerð langtímaáætlunar í samgöngum og sjónarmið um öryggi, álag og atvinnu- og byggðaþróun látin ráð för við forgangsröðun verkefna. Sem dæmi um verkefni sem hafa þarf í huga við gerð langtímaáætlunar má nefna að lokið verði við tvöföldun Reykjanesbrautar. Með auknum ferðamannastraumi hefur álagið á brautina aukist hratt á undanförnum árum og ljóst er að ráðast þarf í framkvæmdir til að auka öryggi, samanber kaflann frá Fitjum og að flugstöðinni sem ég nefndi áðan. Þar styður minni hlutinn að ráðist verði hratt í úrbætur með hringtorgum en leggur þunga áherslu á að það sé eingöngu lausn til bráðabirgða og að ráðist verði sem fyrst í tvöföldun vegarins með tilheyrandi framkvæmdum á gatnamótum. Þá leggur minni hlutinn áherslu á að breikkun Suðurlandsvegar milli Hveragerðis og Selfoss verði í langtímaáætlun enda álag á þeim hluta mikið, jafnframt að brúin yfir Jökulsá verði sett á áætlun ásamt Laxárdalsheiði yfir í Hrútafjörð, Brekknaheiði og vegum um Langanesströnd svo dæmi séu tekin. Minni hlutinn leggur jafnframt til að ráðist verði í athuganir fyrir gerð Álftafjarðarganga, rannsókn verði gerð á algerum aðskilnaði akstursstefna milli Reykjavíkur og Akureyrar, farið verði fyrir alvöru í fjölgun ferðamannaleiða og langtímaáætlun verði gerð um hjólreiðastíga og almenningssamgöngur um land allt. Framangreind verkefni eru ekki tæmandi listi heldur dæmi um verkefni sem tímabært er að meta og setja inn á langtímaáætlun. Þörfin fyrir skýra sýn og mat á verkefnum er orðin brýn á öllum landsvæðum og leggur minni hlutinn þunga áherslu á fyrirsjáanleika í forgangsröðun út frá hlutlægum breytum. Sem fyrr segir telur minni hlutinn að verja hefði þurft enn meiri fjármunum til viðhalds vega en breytingartillögur meiri hlutans kveða á um. Telur minni hlutinn að brýnt sé að bæta nú þegar 2,5 milljörðum kr. við það fjármagn sem veitt er til þessa liðar í samgönguáætlun árlega árin 2017 og 2018. Í tillögunum okkar stendur að þetta sé 1,5 milljarðar en það er vegna þess að okkar tillögur eru í raun og veru viðbót við breytingartillögur meiri hlutans sem við styðjum. Við leggjum til breytingartillögur við þær og því er þetta ósamræmi á milli talna. Þetta er tæknileg útfærsla. Þegar menn lesa breytingartillöguskjal okkar eiga þeir að hugsa það sem viðbót ofan á þegar samþykktar tillögur meiri hlutans. Þá leggjum við líka til að 1 milljarður kr. verði settur inn til viðbótar til að bæta öryggi á vegum, m.a. með fækkun einbreiðra brúa, að auknu fjármagni verði varið til eflingar almenningssamgangna og að eftirfarandi verkefni færist inn á samgönguáætlun þá sem nú er til afgreiðslu auk þeirra sem fyrr hafa verið nefnd. Þetta eru vegaframkvæmdir við Látrabjarg og vegaframkvæmdir í Árneshreppi sem eru orðnar löngu tímabærar, malbikun malarvegar á Skógarströnd, endurbætur vega í Dölum, átak í héraðs- og tengivegum um allt land og að vegur yfir Öxi fylgi strax á eftir framkvæmdum við Berufjarðarbotn. Mig langar að nefna stuttlega átakið um fækkun einbreiðra brúa. Meiri hluti nefndarinnar hefur gert ágætistillögu um viðbætur en við teljum að gera þurfi mun meira og leggjum til að 500 milljónir á hvoru árinu fyrir sig verði settar til viðbótar við tillögur meiri hlutans og það sem fyrir er í samgönguáætlun af þeirri einföldu ástæðu að þegar Vegagerðin er spurð að því hvað ein framkvæmd kosti um það bil, þ.e. breikkun á einni brú, getur það verið á bilinu 200–300 milljónir. 500 milljónir á ári til að breikka brýr eru tvær brýr. Tvö stykki. Þó að þetta hljómi sem miklir fjármunir til breikkunar brúa er það ekki svo í raun. Það eru fáar brýr sem eru að baki hálfum milljarði. Þess vegna leggjum við til að við bætum við a.m.k. tveimur á ári til þess að auka öryggi á vegum vegna aukinnar umferðar. Árið 2013 voru settar á fjárlög 45 millj. kr. sem framlag ríkisins til gerðar göngubrúar yfir Markarfljót. Aðrir aðilar hafa að auki safnað framlögum til verksins. Samkvæmt upplýsingum nefndarinnar mun fyrirliggjandi fjármagn til þessa verks nú vera um 84 millj. kr. og er talið að um 130 millj. kr. vanti upp á svo að ráðast megi í framkvæmdir og ljúka þeim. Minni hlutinn hvetur til þess að fé verði veitt til þess að ljúka þessu verki í næstu fjárlögum. Með auknu samstarfi sveitarfélaga að því er varðar menntun, menningu, atvinnu og þjónustu eykst þörfin fyrir öfluga innanhéraðsvegi og að horft sé til jarðganga í meiri mæli þegar sífellt er algengara úti um land að fólk þurfi að aka langan veg á degi hverjum. Í ljósi þessa er mikilvægt að unnin verði forgangsröðun í gangagerð í samstarfi við sveitarfélögin sem taki mið af byggðastefnu, atvinnuþróun og öryggissjónarmiðum. Í þessu sambandi vill minni hlutinn leggja áherslu á að haldið verði áfram við undirbúning og framkvæmdir Dýrafjarðarganga og Seyðisfjarðarganga svo dæmi séu tekin. Minni hlutinn vill hvetja til þess að þegar stórframkvæmdir í samgöngum eru metnar og undirbúnar séu áhrif þeirra á stöðu kynjanna metin. Það vill nefnilega stundum verða þannig að þegar verið er að meta áhrif samgönguframkvæmda sé kynjabreytan ekki tekin inn. Það hafa komið fram núna áhugaverðar vísbendingar úr rannsóknum sem t.d. er verið að gera í Háskólanum á Akureyri um áhrif Héðinsfjarðarganga á stöðu kynjanna sem eru afar jákvæðar fyrir stöðu kvenna í samfélögunum þar í kring. Það er áhugavert sjónarmið sem ég tel að við eigum að horfa meira til. Við tölum um það í þinginu aftur og aftur að til þess að halda byggð í landinu þurfi að tryggja og styrkja betur aðbúnað og tækifæri kvenna til að starfa og njóta lífs á landsbyggðinni en þetta er tenging sem er kannski ekki oft rædd. Þess vegna sló hún mig og mér fannst hún áhugaverð. Ég held að við eigum að skoða hana aðeins betur. Mér finnst sjálfri, svo ég bæti því inn, að umræðan um gangagerð úti á landi fari allt of oft í einhverjar skotgrafir, að það sé verið að dekstra einhvern lítinn hóp af fólki sem býr úti á landi. Ég get ekki tekið undir þá umræðu. Ég trúi því ekki að við viljum í alvöru talað að hér verði byggt upp eitthvert borgríki og það verði síðan bara einhverjar örfáar hetjur sem haldi það út að búa úti um land. Þannig viljum við ekki hafa það. Ef við ætlum að breyta þessu, dreifa betur byggðinni og styrkja byggðarlög um landið þá verðum við að horfa til samgöngugerðar. Það má gera alls konar skemmtileg prógrömm í byggðamálum en þegar öllu er á botninn hvolft snýst þetta um hversu hratt og örugglega maður kemst til heilsugæslu, í menningu og afþreyingu og jafnvel til starfa. Að upptökusvæði manns til að njóta lífs og starfa verði stærra. Það gerist með betri samgöngum. Ég hef þá trú að þegar kemur að byggðaáætlunum og byggðaþróun eigi samgöngumálin að skipa miklu stærri sess en verið hefur. Við eigum að hætta að tala um gangagerð eins og það sé eitthvert dekstur við litla hópa úti á landi. Þetta snýst um hvernig samfélagið Ísland þróast, hvernig landið okkar allt þróast og hvernig við viljum sjá það byggjast upp. Í álitinu minnir minni hlutinn jafnframt á skarðan hlut flugvalla í samgönguáætlun og kallar eftir skýrri stefnumótun stjórnvalda á því sviði. Auk framangreinds vill minni hlutinn hvetja til þess að samstarf verði haft við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu um þróun og fjármögnun svokallaðrar borgarlínu, sem er nýtt léttlesta- eða hraðvagnakerfi, á grundvelli svæðisskipulags höfuðborgarsvæðisins. Slíkt kerfi mundi stórefla almenningssamgöngur og auðvelda þéttingu byggðar um allt höfuðborgarsvæðið og þar með yrði unnið í þágu loftslagsmarkmiða og dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum. Í þessu samhengi minnir minni hlutinn á þingsályktunartillögu um athugun á hagkvæmni lestarsamgangna sem lögð var fram hér af hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur og var samþykkt var af Alþingi á 144. löggjafarþingi, þar sem Alþingi ályktaði að fela innanríkisráðherra að láta kanna hagkvæmni lestarsamgangna milli Keflavíkurflugvallar og Reykjavíkur annars vegar og léttlestakerfis innan höfuðborgarsvæðisins hins vegar. Þeirri vinnu átti samkvæmt samþykkt Alþingis að ljúka um mitt ár 2016 og er mikilvægt að henni verði lokið sem fyrst. Aðeins um þetta til viðbótar. Það er mjög ánægjulegt að sjá hversu samstiga öll sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu eru orðin hvað almenningssamgöngur og þessi mál varðar og betri tengingu höfuðborgarsvæðisins innbyrðis. Það er möguleiki að bæta úr þessu fyrir okkur sem sitjum í bílnum á morgnana, oft dálítið lengur en við vildum og erum að reyna að koma okkur úr Hafnarfirði eða Garðabæ eða af Suðurnesjunum inn í borgina til starfa. Það þarf að gera eitthvað í þessu. Okkur fækkar ekkert, okkur bara fjölgar. Þess vegna þurfa menn að horfa á það skipulag sem stjórnvöld í sveitarfélögunum í kringum höfuðborgarsvæðið og á því eru að vinna og gaumgæfa það. Þau hafa stúderað þetta, hafa hugmyndir um hvernig megi létta á umferðinni í borginni með bættum almenningssamgöngum og ýmsu öðru. Mér finnst við þurfa að fara að vinna betur með þeim í þessu. Þar er engin flokkapólitík í gangi. Þar eru bæjarstjórnarmeirihlutar sem eru samansettir ólíkt eftir því hvaða sveitarfélögum menn eru í en þau ná samt saman um þessar áherslur. Það er vegna þess að þetta er ekki flokkpólitískt, það er bara praktískt úrlausnarefni hvernig á að koma fólki betur á milli staða og auka þar með lífsgæði fólks. Að þessu sögðu er minni hlutinn mjög svo fylgjandi samþykkt samgönguáætlunar með þeim breytingum sem meiri hluti og minni hluti leggja til í sérstökum þingskjölum. Við leggjum til tæplega 3 milljarða viðbætur árið 2017 og rétt rúmlega 3 milljarða viðbætur 2018. Við teljum það hóflegar viðbætur og vonumst til þess að meiri hluti þingsins sé tilbúinn að stíga það skref að koma með okkur í þær viðbætur, þótt ekki væri nema - og nú ætla ég að biðla til þingmanna hér, sem reyndar eru ekki margir á svæðinu en ég vona að séu á skrifstofum sínum að hlusta - að samþykkja a.m.k. liðinn þar sem við leggjum til aukið fé til viðhalds, 1,5 milljarða. Við getum það alveg og þannig tryggjum við að við verjum fyrri fjárfestingar og við leggjum af stað með uppfærslu á vegakerfinu.
Herra forseti. Ég þakka þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar aðeins að spyrja hana út í ýmislegt sem er í þessari samgönguáætlun, eða sem er þar ekki. Það er ámælisvert að hún skuli loksins vera að líta dagsins ljós nú rétt fyrir kosningar eftir þriggja ára setu þessarar ríkisstjórnar. Óneitanlega lyktar það svolítið eins og kosningaplagg þrátt fyrir að við séum öll sammála um að þessa fjármuni vanti inn í kerfið, það dregur enginn dul á það. Þá virðist einhvern veginn ekki hafa náðst samkomulag á milli innanríkisráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins fyrr en núna. Þess vegna hefur mér fundist vera kosningabragð af þessu. Mig langar aðeins að spyrja um nokkra hluti. Í ræðu hv. framsögumanns meiri hlutans í gær kom fram að sett væri viðbótarframlag í innanlandsflugið upp á 300 millj. kr., minnir mig að hann hafi sagt. Ef ég hef skilið hv. þingmann rétt, langar mig að spyrja um það sem fram hefur farið á nefndafundum og hvort það sé rétt skilið hjá mér að fara eigi í það að lækka farmiðagjald eða kostnað þannig að það verði ódýrara fyrir fólk að fljúga. Í morgun var verið að ræða að það væri í skoðun í ráðuneytinu hvort einkavæða ætti innanlandsflugið eða hvort Isavia héldi áfram rekstri millilandaflugvalla, þ.e. þeirra valla sem hafa þá stöðu, og að Vegagerðin tæki hina. Mér finnst það reyndar alveg ótækt þar sem Vegagerðin er vanfjármögnuð. Ég ætla að byrja á þessu. Ég sé að tími minn er búinn. Ég bæti svo við spurningum á eftir.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Við erum búin að vera öskuill yfir því í nefndinni að menn hafi ekki getað samþykkt samgönguáætlun fyrr á þessu kjörtímabili. Eins og ég kom inn á í ræðu minni þá svaraði innanríkisráðherra fyrirspurn minni þannig í fyrra að menn væru bara að forgangsraða öðruvísi og hefðu tekið pólitíska ákvörðun um að láta vegakerfið bíða. Það er heiðarlegt svar, og allt í lagi með það. En það breytir samt ekki því að í ár koma eingöngu 6 milljarðar til viðhalds vega þegar menn telja sig þurfa 8–9 milljarða bara til að halda í horfinu þeim framkvæmdum sem þegar hefur verið ráðist í. Það gengur ekki upp. Ég vil nálgast málið jákvætt og segja: Ókei, ef það þurfti kosningar til þess að taka tappann úr og koma peningum inn í kerfið, þá það. Ég veit að nefndarmenn í öllum flokkum hafa verið að þrýsta á að fá meiri fjármuni. Við skulum bara gefa öllum það sem þeir eiga, en þetta hefur snúist um að framkvæmdarvaldið hefur ekki verið tilbúið í þá vegferð. Þá fögnum við því bara og gleðjumst. Ég hef sagt að hverjum tíkalli sem kemur til viðbótar inn í þennan málaflokk verði tekið fagnandi. Varðandi innanlandsflugið þá er þetta hugsað til þess að reyna að mæta kostnaði við það. Ætlast er til að fundin verði besta leiðin til að reyna að dreifa þessum fjármunum og það hefur verið pólitískur vilji þvert á flokka að reyna að mæta þeim sérstaklega sem búa úti á landi og þurfa að sækja þjónustu á höfuðborgarsvæðið, hvort sem er heilbrigðisþjónusta eða annað slíkt - og oftast er það það sem menn þurfa að sækja til Reykjavíkur - [[Forseti hringir.]]þá geti þeir fengið einhvern stuðning til þess, vegna þess að miðaverðið er orðið ansi hátt. [[Forseti hringir.]]Ég held að flestir flokkar séu sammála [[Forseti hringir.]]um að reyna að finna einhverjar leiðir til að mæta þessum kostnaði.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þetta er það sem veldur mér vonbrigðum. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er vissulega jákvætt að þessi tappi skuli tekinn úr en það þarf kosningar til. Ég tek alveg undir það og fagna þessari áætlun, en það er reyndar ansi seint í rassinn gripið, eins komið og hefur fram hjá mjög mörgum og þeim sem um málin sjá. Í ljósi þess að málið er búið að vera þrjú ár í umfjöllun, búið er að skila skýrslu um hvað gera á varðandi innanlandsflugið og lækkun fargjalda og allt það, þá finnst mér málið vera hálfpartinn á byrjunarstigi miðað við nefndarálitið. Ég hef það eftir ákveðnum leiðum að sú skýrsla sem unnin var hafi ekkert verið skoðuð. Það þykir mér mjög bagalegt. Gott að þessir fjármunir eiga að fara í þetta verk. Það er líka áhyggjuefni að skoska leiðin sem hér er nefnd ítrekað hafi ekki verið skoðuð allan þennan tíma. Mig langaði aðeins spyrja hv. þingmann út í fjármögnun almenningssamgangna. Hér er aðeins talað um almenningssamgöngur og vandræði þeirra. Ég hef, eins og margir, haft þungar áhyggjur af því að mikið tap hefur verið á þessum leiðum og hefur norðursvæðið, sérstaklega hjá okkur, verið í miklum vandræðum. Hefur þessi fjármögnun verið rædd eitthvað í nefndinni, þ.e. hvernig á að bera sig að? Hér er lagt til að 75 millj. kr. eigi að mæta uppsöfnuðum halla, en það er eins og ekki sé tekið formlega á því til lengri tíma varðandi endurgreiðslu olíugjaldsins eða neitt svoleiðis. Þetta er bara til þess að taka á núverandi stöðu en ekki til framtíðar og [[Forseti hringir.]]ekki skoðað hvernig menn eiga að bera sig að í þessu efni.
Virðulegi forseti. Aðeins aftur varðandi farmiðagjaldið og ferðakostnaðinn fyrir þá sem búa úti á landi. Það er alveg rétt, þessi skýrsla var ekki ítarlega rædd, en ýmsar leiðir voru ræddar. Tekin var ákvörðun um að setja í þetta fjármuni og láta síðan fagmennina sjá um að finna bestu leiðina til að koma þeim út. Það eru möguleikar, eins og við þekkjum, og það er ekki neitt í EES-regluverkinu sem hamlar gegn því. T.d. greiða íbúar á eyjum við Skotland lægra ferjugjald en aðrir. Það má horfa á eitthvað slíkt módel, sérstaklega ef menn þurfa að fara til Reykjavíkur til að fara til læknis. Ég efast ekki um að menn finna þessu fé einhvern góðan farveg. Þá langar mig að nefna almenningssamgöngurnar. Ég sammála hv. þingmanni. Þess vegna leggjum við til að settar verði 400 millj. kr. árið 2017 og aftur 2018 til þess að styrkja almenningssamgöngur. Nánast hvert einasta sveitarfélag og landshlutasamtök sem sendu okkur umsagnir óskuðu eftir því að ríkisvaldið kæmi með sterkari hætti að almenningssamgöngunum, og nefndu þar m.a. olíugjaldið. Ég held að við eigum að svara því kalli ef þetta á að verða sjálfbært og svo menn geti rekið vegakerfið almennilega og séu ekki alltaf að koma í betliferð ár eftir ár vegna þess að það ber sig ekki. Við vitum það alveg að á meðan menn eru að byggja eitthvað upp, eins og nýtt almenningssamgöngukerfi, eins og gert hefur verið [[Forseti hringir.]]á undanförnum árum, getur það byrjað þannig að menn þurfi að borga með því. Vonandi breytist það þegar fram líða stundir. Þangað til eigum við að gera það með glöðu geði.
Virðulegi forseti. Ég vil gera eins og aðrir og fagna því að við séum að ræða samgönguáætlun og fagna einnig áhuga þingmanna á þessu málefni. Mælendaskráin er löng, sem er vel, og sýnir mikilvægi þessa málaflokks. Ég vona að þingheimur sýni málaflokknum þessa athygli líka þegar kemur að forgangsröðun um málefni þingsins. Ég hef alltaf sagt og held því statt og stöðugt fram að samgöngumál séu mikilvægasta velferðarmálið. Eins og ég hef oft sagt úr þessum ræðustól eru um 200 manns á ári sem látast eða slasast alvarlega í umferðinni, svo eru líka slys tengd öðrum fararmátum. Þetta veldur gríðarlegu álagi á öryggisþjónustu þessa samfélags og á heilbrigðiskerfið, almannatryggingakerfið og annað slíkt, fyrir utan þann félagslega missi sem þar verður. Ég held að það sé mjög mikilvægt að bregðast við þessu. Svo vitum við líka að allar samgöngur eru grunnurinn að svo mörgu öðru, að því að stækka atvinnusvæði, það er hagræðing í bæði opinberum rekstri og hjá fyrirtækjum sem skila auknum hagvexti og auknum tekjum ríkissjóðs, það er hagkvæmur rekstur heimilanna og annað sem gerir okkur kleift að setja meiri fjármuni í velferðarkerfið sem slíkt, sem við viljum öll forgangsraða í. Þetta skiptir allt miklu máli. Ég ætla í upphafi ræðu minnar að mæla fyrir breytingartillögu sem ég hef lagt fram við samgönguáætlunina. Það má segja að það sé tæknileg breyting. Þegar við vorum að vinna meirihlutaálitið eða málið í nefndinni og lögðum álit okkar fram var ekki komið í ljós varðandi stöðuna og útboðið með Herjólf, en Herjólfur var boðinn út, hvort sem það yrði nýsmíði eða rekstrarsamningur. Núna er búið að opna tilboðin og fara yfir þau og þá bendir flestallt til þess að nýsmíðin sé mun hagkvæmari leið að fara en rekstrarsamningur og er unnið út frá því núna innan Vegagerðarinnar að ganga frá slíku máli. Því er rétt að gera ráð fyrir þeirri breytingu í samgönguáætlun, fjármunum til að smíða nýja ferju, nýjan Herjólf. Þess vegna hljóðar þessi breytingartillaga upp á það að 500 milljónir komi núna á árinu 2016 til þess að hefja smíði ferjunnar, 1.700 milljónir á árinu 2017 og 1.400 milljónir á árinu 2018, þegar ferjan á að komast í gagnið. Í raun og veru er þetta tæknileg breyting þar sem gert er ráð fyrir þessum fjármunum í ríkisfjármálaáætlun. Við höfum samþykkt sérlög um smíði Herjólfs á þinginu áður, fyrr í vor, og þess vegna er þetta rökrétt framhald af því og ætti að vera auðsótt mál að fá samþykkt að ég tel. Þá að samgönguáætluninni sjálfri og samgöngumálunum. Þetta er mjög fjölbreyttur málaflokkur sem skiptir samfélagið miklu máli. Umræðan um hann hefur oftast farið svolítið í einstaka vegi og einstakar vegaframkvæmdir og svolítið fest þar. Heildaráhrif samgöngumála koma því kannski ekki alltaf inn í umræðuna. Ég byrjaði ræðu mína á að benda á hver þau eru og mun tala meira um þau í ræðunni. Til þess að upplýsa snýst samgönguáætlun um allt vegakerfið og þær brýr, göng og vegi og hvað það er sem tengist því, um allt flug, innanlandsflug og flugvelli, ekki millilandaflugvöllinn í Keflavík reyndar en aðra flugvelli, um ferjur og þjónustusamninga um styrki á ferjuleiðum, um allar hafnir landsins, styrki til hafnanna, en eina höfnin sem ríkissjóður rekur sjálfur er Landeyjahöfn, annað er á hendi sveitarfélaganna og hér eru styrkir þar í gegn, og svo eru það sjóvarnirnar, sem eru gríðarlega mikilvægar til að verja strandir landsins og annað slíkt. Það er því af mörgu að taka þarna og þetta er mjög fjölbreytt. Í það er áætlað á árunum 2017 og 2018 28,7 milljarða á ári en upphæðin hækkar um rúma 5 milljarða hvort ár með breytingartillögum sem meiri hlutinn hefur lagt fram með stuðningi allrar nefndarinnar, svo það komi nú fram. Þegar við ræðum samgöngumál er mjög mikilvægt að gera það út frá því hvaða markmiðum við viljum ná. Í mínum huga eigum við að setja umferðaröryggi á oddinn. Það er það sem þetta snýst um fyrst og fremst, að hafa öruggar samgöngur. Það er hægt að ná því markmiði á margan hátt, bæði með litlum framkvæmdum og stórum. Margar framkvæmdir sem eru í samgönguáætluninni stuðla að öryggi og eru unnar út frá því og þeim sem við leggjum til og ég fer betur yfir á eftir. Það er líka hægt að taka svokallaða stjörnugjöf og setja sér það markmið að gera alla vegi sem eru með tíu þúsund bíla og meira á sólarhring að fimm stjörnu vegum, alla vegi sem eru með fimm til tíu þúsund bíla að fjögurra stjörnu vegum o.s.frv. Svona getum við markvisst unnið okkur niður og sett okkur markmið um að vera með örugga vegi, fimm stjörnu vegi og fimm stjörnu bíla og þá er bara eftir að fá fimm stjörnu ökumenn, sem ég held að verði erfitt. 90% af öllum umferðarslysum eru út af mannlegum mistökum og því mjög mikilvægt að hafa vegina og bílana til þess að fækka þessum mistökum og til þess að bregðast við mistökunum á sem öruggastan hátt. Þetta mun ekki kosta nærri því jafn mikið og umferðarslys kosta okkur á hverju einasta ári. Í svari við fyrirspurn sem ég lagði fyrir heilbrigðisráðherra á þinginu kom fram að umferðarslys kosta íslenskt samfélag um 50 milljarða á ári, sem er 100% meira en við setjum í samgöngumálin í heild sinni árlega. Með því að taka hluta af vegakerfinu og gera vegina að fimm stjörnu og fjögurra stjörnu vegum ættum við að geta dregið verulega úr slysum samhliða því að við aukum löggæslu og eftirlit á vegunum, sem er hægt að gera á fjölbreyttan hátt, sem mun líka hafa mjög mikil áhrif. Svo er mikilvægt að bregðast við þeim mikla fjölda ferðamanna sem kemur til landsins. Þeir auka álagið á vegakerfinu. Þeir eru ekki vanir okkar aðstæðum. Umferð ferðamanna reynir líka á þolmörk íbúa í sveitum landsins og þá atvinnustarfsemi sem þar er. Öllu því þurfum við að gefa gaum, bjóða þessa ferðamenn velkomna með öruggum vegum en láta þetta líka verða að innspýtingu fyrir sveitirnar með því að bæta vegina þannig að pláss sé fyrir bæði atvinnulífið heima fyrir og samfélagið. Það er oft talað úr þessum ræðustól um mikilvægi þess að sameina sveitarfélög, það sé skynsamlegt í hagræðingarskyni og annað. Það gerist ekki nema með góðum innviðum, með góðum vegum og góðum samgöngum á milli. Þegar er verið að sameina skóla og auka skólaakstur verður að vera hægt að flytja nemendur á milli heimilis og skóla á öruggan hátt. Við erum með svoleiðis tillögu í meiri hlutanum, t.d. að gera veg yfir Fróðárheiði sem átti að koma samhliða sameiningu sveitarfélaganna þar og sameiningu skóla. Það kemur hér enn og aftur inn í áætlunina og verður vonandi staðið það við núna. Þá skipta máli varðandi ferðamennina, þolmörk sveitarfélaga, sameiningu sveitarfélaga og dreifingu ferðamannanna sem víðast um landið, héraðs- og tengivegir sem eru ein mikilvægasta framkvæmdin. Því er fagnaðarefni að við bætum verulega í þá vegi hér. Það skiptir gríðarlega miklu máli, þannig stækka atvinnusvæðin. Ég held að eitt af stóru átaksverkefnum okkar sé að stórefla héraðs- og tengivegina um allt land til þess að dreifa ferðamönnunum, auka sameiginleg atvinnusvæði og auka umferðaröryggi. Það jafnast á við átakið Ísland ljóstengt, sem er líka mikilvægt og mætti vera hluti af samgönguáætluninni en er í fjarskiptaáætlun, séráætlun um það. Um 85% allra ferðamanna fara um Suðurlandið. Þar af leiðandi er viðhald vega mjög brýnt þar, endurbætur mjög brýnar. Þar eru flestar einbreiðar brýr og mikilvægt að taka á því. Þess vegna langar mig að nefna nokkur atriði um það hvernig er verið að taka á þessu. Varðandi einbreiðu brýrnar leggjum við til 500 milljónir aukalega við þær 300 sem áætlaðar voru hvort ár næstu tvö ár, þannig að það eru um 800 milljónir á ári í að útrýma einbreiðum brúm. Það ætti að vera hægt að fækka þeim um þrjár á hvoru ári miðað við þetta. Þá vil ég líka benda á nýjan veg yfir Hornafjarðarfljót sem er í samgönguáætlun og er hafist handa við núna á næsta ári. Í þeirri framkvæmd fækkar einbreiðum brúm um þrjár til viðbótar við það sem ég nefndi áðan. Það er verið að klára að gera nýja brú yfir Morsá og svo er verið að vinna að nýju aðalskipulagi um Öræfasveit. Sú vegalagning sem er þar gerir áætlun inni í þeirri vegalagningu, ekki á liðnum Einbreiðar brýr heldur inni í vegalagningunni, um að einbreiðum brúm gæti fækkað um allt að fimm. Fyrir utan þetta eru fleiri tillögur sem innihalda nýjar vegaframkvæmdir á Austfjörðum og annars staðar og þar inni eru einbreiðar brýr. Samkvæmt þessum áætlunum munum við sjá verulega fækkun á einbreiðum brúm á næstu árum, sem er mikið fagnaðarefni, og við erum að byggja upp vegi sem koma fram í mælingum Euro RAP sem áhættumiklir vegir þegar kemur að umferðaröryggi, mjög áhættusamir, og líka umferðarþungir vegir. Þar ber að nefna, sem er mikið fagnaðarefni og eitt mikilvægasta verkefni í samgöngumálum, að tvöfalda allar stofnbrautir frá höfuðborgarsvæðinu með aðskildum akstursstefnum, breikka þessa vegi og aðskilja akstursstefnur. Þetta eru fjölförnustu vegir landsins, Reykjanesbrautin, Suðurlandsvegur og Vesturlandsvegur. Allar framkvæmdirnar þrjár eru í samgönguáætlun og með þessum breytingartillögum. Það hefst núna með 500 millj. kr. fjárframlagi í breikkunina á Suðurlandsvegi á næsta ári. Á árinu 2018 verður hafist handa við að breikka veginn um Kjalarnes og strax á næsta ári verður farið í svokallaðar bráðabirgðaaðgerðir við Reykjanesbrautina, frá Fitjum að flugstöð, með því að bæta þar við hringtorgum á hættulegum gatnamótum. Á árinu 2018 er gert ráð fyrir fjármagni til þess að tengja Hafnarveg við hringtorgið við Fitjar. Það er mikilvægt að þetta gerist sem fyrst til þess að draga úr áhættunni á þessum mjög fjölfarna vegi. Hann er ekki aðeins fjölfarinn heldur er umferðin líka fjölbreytt. Það er mikil atvinnuuppbygging á flugvellinum, í Helguvík og svo er íbúðabyggð beggja vegna vegarins og miklir fiskflutningar og önnur frakt sem fer þarna um flugvöllinn. Þetta skiptir miklu. Síðan verður líka hafist handa við að gera gatnamót við Krýsuvíkurveg og Reykjanesbraut, þannig að í þessari samgönguáætlun er haldið myndarlega áfram með tvöföldun Reykjanesbrautar beggja vegna. Þá má ekki gleyma því að það er komin fram 12 ára áætlun sem ég vil benda á. Hún liggur frammi í þingskjölum, samgönguáætlun til 12 ára, og þar er gert ráð fyrir því á öðru tímabili, frá 2019–2022, að Reykjanesbrautin, frá Fitjum að flugstöð, verði tvöfölduð. Vegagerðin lýsti því á fundi nefndarinnar að hún hefði hafist handa við að undirbúa þá framkvæmd og hefði til þess fjármuni af liðnum Framtíðarmannvirki. Sú framkvæmd er komin af stað og þær er framkvæmdir sem við leggjum til hér, hringtorgin, munu ekki seinka þeirri framkvæmd, sem er mikilvægt. Ég nefni viðhald vega. Landshlutasamtökin komu öll saman til okkar á nefndarfundina og lögðu til sína forgangsröðun og ég held að við höfum náð að svara flestum af beiðnum þeirra um forgangsröðun. Þau komu öll með viðhald vega og við bætum vel í það. Þau fjölluðu mikið um héraðs- og tengivegi sem ég kom inn á áðan. Það er mikilvægt að þeim fjármunum verði ráðstafað samkvæmt greiningum þannig að Vegagerðin meti það hvar mesta álagið er á vegunum, hvar áhættan er mest út frá umferðaröryggi og öðru. Þarna má nefna veg eins og Grindavíkurveg sem gríðarlega mikið af ferðamönnum fer um. Þar er stærsti ferðamannastaður landsins, Bláa lónið, og mikið af fiskflutningum af öllu Suðurlandi og annað slíkt sem fer þarna um. Það þarf að horfa á svona. Það þarf að horfa á Suðurlandið þar sem 85% ferðamanna keyra og eru allt árið, hvort sem þeir eru að skoða norðurljósin, eru þar yfir sumartímann eða á öðrum árstíma. En að sjálfsögðu eru hættulegir vegir hringinn í kringum landið sem þarf að horfa til. Það er mikilvægt að fjármunum sem eru í svona pottum sé ráðstafað á ábyrgan og öruggan hátt. Þetta er það helsta varðandi vegina. Það er fjöldi af mjög mikilvægum framkvæmdum lagður til í þingsályktuninni og breytingartillögunni okkar sem eru til þess að tryggja umferðaröryggi og bregðast við ferðamannastraumnum og eru mikilvægar fyrir uppbyggingu atvinnulífs í sveitunum. Ég vil nefna nokkra vegi sem tengjast þessu öllu saman eins og um Hornafjarðarfljót, sem er einn hættulegasti vegur landsins, það er Vatnsnesvegur í Norðvesturkjördæmi sem er mikill ferðamannavegur, Fróðárheiði sem tengist sameiningu sveitarfélaga og skólans, eins og ég kom inn á, Skagastrandarvegur, sem er mjög hættulegur vegur úti á landi, Kjósarskarðsvegur sem er einn af öryggisvegum og flóttaleið við höfuðborgarsvæðið, Skeiða- og Hrunamannavegur sem eykur hringtenginguna á svæðinu í kringum Gullfoss og Geysi og þar, og breikkun á Tungufljóti. Svona er hægt að halda lengi áfram. Þetta skiptir allt máli. Mig langar áður en tíminn klárast að nefna aðeins hafnirnar og flugið sem er mjög mikilvægt. Það er töluvert af hafnarframkvæmdum í samgönguáætlun og í viðbótum okkar. Hafnirnar hringinn í kringum landið voru allar byggðar á svipuðum tíma, eða fyrir um 40 árum, og stálþilin þar eru að skemmast. Einn undirstöðuatvinnuvegur okkar þarf að nota þessar hafnir og þær eru mikilvægar fyrir byggðirnar svo að þær byggist upp og eru grunnur að öflugu atvinnulífi. Ég er sérstaklega tala um aðstæður þar sem þetta getur skipt máli, eins og í Þorlákshöfn. Þar er núna mikil umræða um að verið sé að selja aflaheimildir og annað úr sveitarfélaginu. En öflug höfn sem getur tryggt bæði ferjusiglingar, flutningaskip og annað, ef öflug höfn byggist þarna upp er hægt að skapa fullt af atvinnu í kringum það. Samgöngumannvirkin skipta svo miklu máli. Þetta á líka við í mínu sveitarfélagi þar sem sjávarútvegurinn hefur verið að byggjast mikið upp, eins og í Grindavík. Sú höfn er gríðarlega mikilvæg fyrir það sveitarfélag þótt almenningur sjái það ekki berum augum, en það er mikið af framkvæmdum undir sjávarborðinu. Innanlandsflugið ætlaði ég að koma inn á í lokin. Það er gífurlega mikilvægt að við finnum leiðir til að efla það. Þess vegna eru lagðar til 300 milljónir á árinu 2018 og þá á að skoða hvort lækka eigi fargjöldin með því að lækka álögur ríkisins og hvort við eigum að fara í einhvers konar útboðsleið á ferðunum. Ég hefði líka viljað skoða hvort við getum farið í það að gera þetta svipað og með hafnirnar, að einhver annar taki að sér rekstur flugvallanna sem finnur einhver verkefni fyrir flugvellina og ef þeir uppfylla viss skilyrði geta þeir fengið styrk frá ríkinu til þess að reka þá, eins og ríkið styrkir hafnirnar, reyna að koma svolitlu lífi í flugvellina og finna fyrir þá verkefni. 20 mínútur er ekki mikill tími til að tala um samgöngumál sem er manns helsta áhugamál og markmið í þingstörfunum. Ég hlakka til að eiga frekari samræður við ykkur öll um þau á komandi tímum.
Virðulegi forseti. Þessi samgönguáætlun til ársins 2018 er aumasta samgönguáætlun sem lögð hefur verið fram, að minnsta kosti síðan ég settist á þing árið 2009. Hún er ekki aðeins seint fram komin, kemur fram þegar tvö ár eru liðin af þeim fjórum sem hún á að taka til, heldur fer því svo víðs fjarri að verið sé að setja næga fjármuni inn í samgöngukerfið. Eins og kom fram í ræðu hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, framsögumanns nefndarálits minni hlutans í umhverfis- og samgöngunefnd, er um að ræða sögulegt lágmark í framlögum til samgöngumála. Vegagerðin hefur áætlað að fram til ársins 2018 þurfi að verja um 400 milljörðum kr. til samgöngumála ef samgöngur eiga að vera sambærilegar við það sem gerist í nágrannalöndum okkar. En miðað við áætlanir ríkisstjórnarinnar og ríkisfjármálaáætlun lætur nærri að fjármagnið sem á að fara til samgöngumála á næstu tólf árum sé um fjórðungur þess sem þyrfti að vera. Þessi samgönguáætlun nær aðeins til tveggja ára. En hér er ekki einu sinni sett inn nægilegt fjármagn til að viðhalda vegum. Vita þá allir sem vilja sjá hvernig ástandið er á vegum landsins og hversu ört vaxandi þungi umferðar er farinn að slíta þeim vegum, ekki síst eftir tilkomu hinnar öru ferðamannaaukningar sem við sjáum hér ár frá ári. Meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar hefur vegna þess hve naumt er skorið gert fjölmargar breytingartillögur við samgönguáætlunina. Það er athyglisvert, 22 breytingartillögur við vegáætlun þess sama stjórnarmeirihluta og meiri hluti nefndarinnar tilheyrir. Níu tillögur um hafnargerð og fimm tillögur varðandi flugsamgöngur, þ.e. tillögur fyrir samtals um 11 milljarða kr. á næstu tveimur árum. Það er síst of í lagt að samþykkja allar þær tillögur og hefur verið lagt til af minni hluta nefndarinnar að það verði gert hér í þinginu, enda er þörfin brýn. En minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar hefur, eins og kom fram í máli framsögumanns nefndarálits fyrr í umræðunni, þá væntanlega vegna þessa líka, lagt til allmargar viðbætur að auki, til viðbótar við það sem meiri hlutinn leggur til, sem sannarlega væri óskandi að yrðu samþykktar. Það væri mannsbragur að því á Alþingi að ómerkja þetta metnaðarlausa plagg og samþykkja allar þær viðbætur sem lagðar eru til bæði frá stjórnarmeirihluta og minni hluta. 400 milljarða afgangur er á ríkissjóði, svo dæmi sé tekið, og margir vannýttir tekjustofnar til framtíðar, m.a. ótekin auðlindagjöld. Fjármuni ætti því ekki að skorta í miðju góðærinu, þó ekki væri til annars en að viðhalda vegum. Samgöngukerfi okkar Íslendinga, ekki bara vegirnir heldur samgöngukerfið í heild sinni, hefur látið mikið á sjá síðustu ár. Margir sem málið varðar, Samtök ferðaþjónustunnar, löggæslan, sveitarfélög og fleiri, hafa lýst verulegum áhyggjum af bagalegu ástandi samgöngumannvirkja, ekki síst veganna. Ástandið er slæmt á landsvísu en þó eru landshlutarnir misvel settir í samgöngumálum. Samkvæmt Hagvísi Vesturlands sem kom út fyrr í sumar er ljóst að staðan er verst í Norðvesturkjördæmi, sérstaklega á Vestfjörðum og Vesturlandi. Hagvísirinn byggir á staðtölum frá Vegagerðinni og skoðanakönnunum meðal íbúa og fyrirtækja á svæðinu um umferð og ástand vega. Gögnin leiða í ljós að norðvesturhornið og Vesturland reka lestina þegar kemur að fjölda vega með bundnu slitlagi. Á norðvestanverðu landinu er um þriðjungur vega með bundið slitlag en Vesturland, sem er í næstneðsta sæti, er með bundið slitlag á 39% vega innan svæðis. Til samanburðar má nefna að á Suðurnesjum voru 84% vega með bundnu slitlagi árið 2014 og þó hefur umferð frá 1980 aukist hlutfallslega mest til Vesturlands í samanburði við t.d. Reykjanes og Suðurland. Ég nefni þetta ekki til að metast við Sunnlendinga eða Suðurnesjamenn um vegafé heldur til að árétta að við verðum að hafa heildarmyndina fyrir augum þegar verið er að skipta og ráðstafa almannafé. Jöfnuður milli landshluta veltur ekki síst á samgöngum því að samgöngurnar eru lífæðar samfélaga. Á þeim veltur atvinnulíf og öll búsetuþróun. Til að ná jöfnuði þarf að beita samanburði, oft og tíðum. En í þessu ljósi er fagnaðarefni að minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar skuli í nefndaráliti sínu benda á þörfina fyrir brýnar vegabætur á Vestfjörðum og Vesturlandi. Í nefndaráliti minni hlutans er vakin athygli á þörfinni fyrir átak í héraðs- og tengivegum um allt land en sérstaklega þó þörfinni fyrir vegaframkvæmdir við Látrabjarg þar sem vegurinn er óboðlegur og beinlínis skaðlegur ökutækjum; í Árneshreppi þar sem enn er ekki hægt að tala um heilsárssamgöngur; á Skógarströnd og í Dölum þar sem slysatíðni er mest á Vesturlandi. Í Dalabyggð er fimmta hættulegasta vegakerfið meðal íslenskra sveitarfélaga samkvæmt þeim hagvísi sem ég vitnaði til áðan. Við vitum að aukinni umferð undanfarin ár hefur fylgt aukin slysatíðni. Fyrir utan höfuðborgarsvæðið og Suðurnes þar sem umferðin er þyngst var slysatíðnin mest á Vesturlandi, Vestfjörðum og Norðurlandi. Ég tek þess vegna heils hugar undir þá tillögu minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar að nú þegar verði bætt 2,5 milljörðum við það fjármagn sem veitt er til viðhalds vega á næstu tveimur árum og 1 milljarði til viðbótar til að bæta öryggi á vegum. Verkefnin eru mörg og brýn. Eins og vegamálastjóri hefur bent á eru erlendir ferðamenn ekki vanir að aka við þau skilyrði sem íslenska vegakerfið býður upp á. Hér þarf því að skilja að akstursstefnur, útrýma einbreiðum brúm, laga gatnamót og fjölga útskotum svo fátt sé nefnt. En svo ég haldi mig við brýnar framkvæmdir í kjördæmi mínu þar sem ég þekki best til þá vekur óneitanlega athygli að ekki skuli enn bóla á Sundabraut eða framkvæmdum við Hvalfjarðargöng. Í þessari tillögu að samgönguáætlun er ekki gert ráð fyrir fjárveitingum til Sundabrautar en rætt um að skoða kosti þess að gera Sundabrautina í einkaframkvæmd. Hvalfjarðargöngin eru varla nefnd á nafn í áætluninni og má þó öllum ljóst vera að þau bera varla meiri umferð en orðin er í núverandi ástandi. Samningur Spalar og ríkisins fer að renna út en ekki eru greinanleg nein merki um frekari framkvæmdir, hvorki af hálfu Spalar né hins opinbera, ef marka má fréttir að undanförnu. Það er auðvitað áhyggjuefni í ljósi þess sívaxandi umferðarþunga sem nú þegar er farinn að ganga nærri helstu stofnbrautum að og frá höfuðborginni og um Hvalfjarðargöng. Þá vil ég nefna aðra framkvæmd sem allir sjá og vita að er brýn en er hvergi nefnd í áætlunum um samgöngumál. Það eru Álftafjarðargöng, jarðgöng milli Skutulsfjarðar og Álftafjarðar, milli Ísafjarðar og Súðavíkur, til að leysa af hólmi hina illræmdu Súðavíkurhlíð. Þar er um að ræða mikið umferðaröryggismál fyrir alla þá fjölmörgu sem daglega þurfa að ferðast milli Súðavíkur og Ísafjarðar á vetrum, m.a. börn í skólabílum. Vegurinn um Súðavíkurhlíð inn Djúp er helsta samgönguæð íbúa á Ísafirði í þjóðvegakerfinu yfir vetrarmánuðina. Á hlíðinni er 22 skilgreind snjóflóðagil og þess eru dæmi í einstökum veðrum að flóð hafa fallið úr þeim öllum á örfáum dögum. Það gerðist fyrir fáum árum. Þá féllu 20 snjóflóð á Súðavíkurhlíð og tepptu þar með allar bjargir og aðföng frá Ísafirði. Þær aðstæður sem þar mynduðust voru og eru á öllum tímum óásættanlegar fyrir íbúa á norðanverðum Vestfjörðum sem sækja heilbrigðisþjónustu og aðra grunnþjónustu til Ísafjarðar. Úttektir sýna að snjóflóðum á Súðavíkurhlíð hefur fjölgað mjög eftir 1991 vegna breytinga á veðurfari og ríkjandi vindátta sem valda snjósöfnun og flóðum í hlíðinni. Þannig mældust 56,2 snjóflóð á ári á Súðavíkurhlíð 1991–2000 samanborið við 42,7 á hinni stórhættulegu Óshlíð sem nú hefur verið leyst af hólmi með jarðgöngum milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur. Úttektaraðilar hafa bent á að jarðgöng séu eina aðgerðin sem tryggt getur fyllsta öryggi á þessari leið auk þess sem þau mundu stytta vegalengdina milli byggðarlaga töluvert með tilheyrandi hagræði og úrbótum fyrir samskipti, atvinnulíf og þjónustu á svæðunum. Þetta er því mál sem þarf að komast á dagskrá. Á síðasta kjörtímabili flutti ég þingsályktunartillögu um að Álftafjarðargöng yrðu þegar sett inn á samgönguáætlun sem næsta jarðgangaframkvæmd á Vestfjörðum á eftir Dýrafjarðargöngum. Málið náði ekki fram að ganga. Ég lagði sömu tillögu fram á ný síðastliðið vor með stuðningi allra þingmanna Norðvesturkjördæmis en tillagan hefur enn ekki fengist tekin á dagskrá. Það er hins vegar brýnt að taka þetta mál til faglegrar umfjöllunar og koma Álftafjarðargöngum inn í forgangsröðina á samgönguáætlun. Þess vegna er ánægjulegt að sjá að minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur til að ráðist verði í athuganir fyrir gerð Álftafjarðarganga. Ég minni á að árið 2006 skrifuðu 1.439 íbúar á norðanverðum Vestfjörðum undir áskorun til ríkisstjórnar um að hefja þá þegar rannsóknir og undirbúning að jarðgangagerð milli Súðavíkur og Ísafjarðar út frá samfélagslegum og öryggissjónarmiðum. Fjórðungssamband Vestfirðinga hefur oftsinnis ályktað um sama mál. Virðulegi forseti. Að lokum: Því fer fjarri að þessi samgönguáætlun fullnægi brýnustu framkvæmdaþörfinni í samgöngumálum okkar, hvorki vegaframkvæmdum, hafnarframkvæmdum né flugframkvæmdum. Sumt fá menn ekki við ráðið. Vandræðin við leiðarval í Gufudalssveit og Barðaströnd, þ.e. leiðin um Teigsskóg hefur strandað á öðru en stjórnvöldum. Við því er ekkert að gera. Dýrafjarðargöngin aftur á móti hafa dregist úr hömlu. Þeim var frestað enn einn ganginn af þessari ríkisstjórn við upphaf kjörtímabils. Göng sem hafa gríðarlega þýðingu fyrir þróun og möguleika byggðar og atvinnulífs á Vestfjörðum, tengja saman atvinnu- og búsetusvæði, stjórnsýslustofnanir og sveitarfélög, göng sem samkvæmt fyrstu jarðgangaáætluninni áttu að verða fyrsta jarðgangaframkvæmdin eru fyrst nú að komast í útboð. Guð láti gott á vita og vonandi verða ekki frekari tafir þar á. En það verður að viðurkennast að sporin hræða. Þó að áform ríkisstjórnarinnar í samgöngumálum séu rýr í roðinu, eins og þessi áætlun sýnir, er engu að síður mikilvægt að hún verði samþykkt svo eitthvað fáist þó gert í samgöngumálum. Sömuleiðis er mikilvægt að allar þær breytingartillögur sem fram eru komnar og viðaukar við áætlunina frá bæði meiri hluta og minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar fái samþykki hér í þinginu. Þegar framkvæmdarvaldið bregst verður þingið að taka til sinna ráða. Það ætti Alþingi að gera núna. Peningarnir eru til og öllum er ljóst að þörfin er brýn.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér loksins tillögu ríkisstjórnar til samgönguáætlunar fyrir árin 2015–2018. Formaður umhverfis- og samgöngunefndar, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, flutti nefndarálit meiri hlutans og fór yfir það að engin samgönguáætlun hefur verið í gildi undanfarin ár, þ.e. stutt áætlun. Ég held að enginn hafi farið jafn vel yfir það mál og hv. formaður nefndarinnar, fulltrúi annars stjórnarflokksins, og það er rakið í nefndarálitinu hvernig þessar stuttu samgönguáætlanir döguðu uppi, m.a. í fyrra þegar meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar viðurkenndi það með störfum sínum að framlögð tillaga að þingsályktun frá hæstv. ráðherra Ólöfu Nordal var tillaga um að gera ekki neitt; Íslandsmet í samgöngumálum um að gera ekki neitt. Þannig var það. Þegar meiri hlutinn á síðasta þingi lagði til auknar framkvæmdir og meiri fjárútlát þá stoppaði málið einfaldlega. Þess vegna er hann með það hér inni núna enn einu sinni að búa til samgönguáætlun fyrir þessi ár þannig að hún fái samþykki Alþingis og Vegagerðin og aðrir sem þurfa að vinna eftir henni hafi þá samþykkta samgönguáætlun til að vinna eftir. Það kom fyrst og fremst til út af átökum milli hæstv. innanríkisráðherra, sem fer með samgöngumál, og ríkisstjórnarforustuherranna sem stoppuðu þetta af í fyrra. Það er rétt að draga þetta fram hér vegna þess að það má þó segja það meiri hlutanum til hróss að hér eru margar tillögur settar inn og gefið í. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, fulltrúi jafnaðarmanna í umhverfis- og samgöngunefnd, fór vel yfir það í nefndaráliti minni hlutans þar sem hún lýsti því yfir að margar af þessum tillögum væru til bóta og er sjálfsagt að styðja tillögur um aukin verkefni. Á fyrstu síðu í áliti minni hluta samgöngunefndar er fjallað um það hvernig framlög til samgöngumála sem hlutfall af vergri landsframleiðslu hafa verið frá árinu 2006 til 2015. Þá sjáum við að það allra lægsta sem nokkurn tímann hefur sést er á fyrsta ári þessarar ríkisstjórnar, þ.e. árið 2014, þar sem þetta tosast rétt yfir 1%, örlítið meira árið 2015. En þar eru líka árin 2008, 2009 og 2010, sem eru mestu framkvæmdaár í samgöngumálum í Íslandssögunni, eins og við vitum. Árið 2008, á því erfiðleikaári, fer hlutfallið upp í 2,5% af vergri landsframleiðslu. Menn verða alltaf að hafa hugann við samspil annarra þátta hvað þetta varðar, en þarna var gefið í og þarna nutum við þess líka að tekin var ákvörðun af þáverandi hæstv. ríkisstjórn um að gefa í í samgöngumálum út af erfiðleikum sem sköpuðust í framhaldi af efnahagshruninu árið 2008, annars vegar til að skapa vinnu, hafa eitthvað að gera fyrir verktaka og aðra, en ekki síður til að fara í þörf og góð verk til innviðastyrkingar um land allt, ásamt því auðvitað, sem oft er líka meginatriðið, að auka öryggi samgangna. Þetta er vert að hafa í huga vegna þess að þetta er á þeim árum þegar þáverandi ríkisstjórn, sem tók við 2009, tók í arf halla upp á, ef ég man rétt, 220 eða 230 milljarða kr. sem var svo unninn niður með blóði, svita og tárum, og oft og tíðum með óbragð í munni vegna niðurskurðar og breytinga á kerfinu. En allt var það liður í því að endurreisa efnahagslegt sjálfstæði okkar og vinna að því að gera ríkissjóð hallalausan. Ég hika ekki við að segja: Þessi ríkisstjórn fékk það í arf hvað búið var að gera á síðasta ári og getur svo hreykt sér af því sem gert hefur verið síðan, en vert er að hafa í huga verk fyrri ríkisstjórnar hvað þetta varðar. Auðvitað blandast nokkrir lottóvinningar inn í það eins og mikil lækkun á heimsmarkaðsverði á olíu, fjöldi ferðamanna sem streymir til landsins sem aldrei fyrr, þannig að spár greiningardeildar bankanna hafa aldrei náð að rætast; koma ferðamanna hefur verið miklu meiri en nokkur hefur ætlað. Það er líka vert að hafa í huga að síðasta ríkisstjórn fór meðvitað í gang með átak til þess að freista þess að fá fleiri ferðamenn til landsins, meiri gjaldeyristekjur inn í landið. Það hefur heldur betur skilað sér og er einn þáttur í efnahagslegri endurreisn ásamt komu einnar fisktegundar til viðbótar á Íslandsmið, nefnilega makrílsins, og ásamt góðu árferði þar sem mikið hefur fiskast o.s.frv. Þetta ásamt ýmsu öðru er grunnurinn að því sem gert hefur verið í fjármálum landsins sem gerir að verkum að þau eru komin í þá góðu höfn sem raun ber vitni. Það gerir að verkum að væntanlega ætla stjórnarflokkarnir að samþykkja breytingartillögur við samgönguáætlun um að auka við framkvæmdir og fara í ýmis brýn verk. Ég veit ekki hvar ég ætti helst að byrja í þessari samgönguáætlun. Ég ætla þó að byrja á því að tala um innviðastyrkingu almennt og taka sem dæmi nokkur framkvæmdaverk sem hafa skilað miklum árangri, verk sem ríkisvaldið á að vinna, þ.e. samgöngubætur, og verk sem ýmsir aðilar koma að, einkaaðilar, opinber fyrirtæki og óopinber o.s.frv. Það er eðlilegt að ég taki kannski fyrst það sem ég þekki best, Héðinsfjarðargöng, sem opnuð voru á haustdögum 2010, þá miklu framkvæmd. Það er stórt og mikið verk sem tvísýnt var um á tíma hvað varðar framkvæmdahraða, þ.e. í efnahagshruninu 2008 og 2009, en sem betur fer tókst að leysa það. Hinn erlendi verktaki, sem var í verkinu með íslenskum verktaka, sagði: Við höfum aldrei farið frá hálfkláruðu verki og förum ekki að taka upp á því nú. Þeir vildu klára þrátt fyrir erfiðleika og gengishrun o.s.frv. Hvað hefur svo gerst í framhaldi af því, virðulegi forseti? Ég get sagt, fyrir minn heimabæ og Fjallabyggð almennt, að þetta skipti sköpum. Margt hefur verið gert í framhaldi af því, af sveitarfélaginu, almennum fyrirtækjum, almenningi á svæðinu og af einkaaðila sem hefur byggt upp glæsilegt hótel og veitingastaði og glæsilega ferðaþjónustu. Bæirnir hafa verið fullir af túristum síðan. Mikil gróska er í ferðaþjónustunni og margt annað kemur í framhaldi af því. Þetta er kannski skýrasta dæmið um sveitarfélög sem áttu í vanda þar sem vörn hefur verið snúið í sókn. Ég hika ekki við að halda því fram að það er fyrst og fremst vegna tilkomu Héðinsfjarðarganga. Allt þetta gerist í framhaldi af því. Með öðrum orðum: Ég er ekki viss um að það sem hefur verið gert í uppbyggingu á Siglufirði hefði verið gert ef Siglufjörður hefði enn verið endastöð í 90 kílómetra fjarlægð frá þjóðveginum í Skagafirði, eða í 60 kílómetra fjarlægð frá Akureyri að sumri til eða í 120 kílómetra fjarlægð að vetri til. Þetta er kannski eitt skýrasta dæmið. Ég ætla að nefna annað dæmi af landsbyggðinni sem er gerð Bolungarvíkurganga. Þau hafa algjörlega skipt sköpum, lagður var af stórhættulegur vegur um Óshlíð og Bolungarvíkurgöng tekin á notkun á svipuðum tíma og hefur heldur betur verið gefið í. Þau hafa reynst forsenda fyrir ýmsum framfaramálum á norðanverðum Vestfjörðum og í Bolungarvík og hafa heldur betur skilað sínu. Nákvæmlega það sama mun gerast þegar loforð verður loks efnt um opnun nýrra Norðfjarðarganga á næsta ári, því miður ekki í haust eins og hægt var að gera, þ.e. ef stjórnvöld hefðu tekið til sinna ráða en Vegagerðin lagði það til fyrir einu og hálfu ári að ef aukið fjármagn bærist yrði það verk klárað og göngin opnuð í desember á þessu ári. Þá hefðum við sloppið við hinn erfiða fjallveg sem þar er einum vetri fyrr. Norðfjarðargöng munu líka skipta sköpum. Ég ætla hiklaust að taka Vaðlaheiðargöng til umfjöllunar líka. Ég tek það skýrt fram, vegna þess að enn er sú mýta í gangi að framkvæmd Vaðlaheiðarganga hafi ýtt öðrum framkvæmdum aftur fyrir sig, jarðgöngum eða öðrum samgöngubótum, að það er rangt, fullkomlega rangt. Það kemur ekki ein króna úr ríkissjóði sem framlag til framkvæmdanna. Framkvæmdin við Vaðlaheiðargöng hefur ekki ýtt neinum öðrum verkefnum aftar. Þau voru vissulega tekin inn með láni frá ríkissjóði eftir að viðræður við lífeyrissjóðina báru ekki árangur, aðallega vegna þess að í viðræðunum kom fram að lífeyrissjóðirnir vildu fá allt of háa vexti miðað við spár um framtíðarvexti og miðað við stöðuna sem þar var. Það verður að segjast eins og er, virðulegi forseti, svo að það sé rifjað upp, að lífeyrissjóðirnir höguðu sér allt öðruvísi í viðræðum um gerð Vaðlaheiðarganga og fjármögnun þeirra en í viðræðum vegna samgöngubóta sem gera átti á höfuðborgarsvæðinu og snerist um vegi til og frá Reykjavík. Það var leyst með því að ríkissjóður þarf að lána viðbót vegna óvæntra atvika sem hafa komið upp í Vaðlaheiðargöngum; mikill vatnsleki, að stórum hluta til sjóðandi heitt vatn hinum megin í Fnjóskadalnum, ofboðslega mikið kalt vatn o.s.frv. Þetta eru þeir þættir sem eru alltaf óvissir þegar kemur að jarðgangagerð. Þetta kostar peninga og þetta kostar tafir. En á endanum, svo að það sé sagt, eru það vegfarendur sem fara um göngin sem verða að borga þann aukakostnað sem til fellur út af þeim óvæntu og óheppilegu atvikum sem hafa komið upp. Þeir munu borga veggjald, ekki í 25 ár heldur kannski í 30 ár. En vert er að hafa í huga það sem aldrei er rætt um, að stóraukin umferð um Víkurskarð veldur því að þess má vænta að miklu meira gerist í umferð um Vaðlaheiðargöng þegar þau verða tekin í notkun og líka rétt að hafa í huga að aldrei var gert ráð fyrir, í þeim reiknilíkönum sem voru fyrir það, framkvæmdum á Bakka og aukningu á umferð vegna þeirra, það var aldrei gert, en sem betur eru framkvæmdir á Bakka komnar í gagnið. Hér er talað um að fara í Dýrafjarðargöng á næsta ári, vonandi verður það gert, og rætt um frekari rannsóknir vegna Seyðisfjarðarganga. Ég held að ég hafi þá að mestu lokið umfjöllun minni um jarðgöng en get ekki látið hjá líða að minna á tillögu mína til þingsályktunar um að Vegagerðinni verði falið að gera rannsóknir á nýjum göngum milli Siglufjarðar og Fljóta sem legði þá af hinn slæma veg um Almenninga og Strákagöng sem voru barn síns tíma og hefði aldrei átt að gera á þeim stað sem þau eru; þarna er lögð fram tillaga um það, en ekki hefur náðst að ræða það. Sú framkvæmd verður eftir 10 ár eða 15 ár eða hver veit hvað. Almennt að annarri vegagerð, virðulegi forseti. Ég hef talað um nauðsyn þess að leggja meira fé til vegaframkvæmda og alltaf fellur það í hlut þingmanna hvers kjördæmis að fylgja því eftir. Menn eiga að vera sérfræðingar í sínu kjördæmi og á sínu svæði. Andstæðingar kalla það kjördæmapot, það er allt í lagi, þeir mega hafa þau orð sem þeir vilja um það. En við þekkjum svæðið, við eigum fundi með sveitarstjórnarmönnum og íbúum og kunnum að hlusta og færa fram það sem rætt er við okkur. Ég tek sem dæmi ýmsar vegabætur sem þarf að gera í mínu kjördæmi. Hér er peningunum skilað inn til að klára Dettifossveg sem betur fer, en eins og við munum var það í tíð hæstv. innanríkisráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur sem peningar eyrnamerktir Dettifossframkvæmdinni voru teknir í almennt viðhald á vegum landsins með loforði um að peningar kæmu í viðhald næsta ár þar á eftir og rynnu til Dettifossvegar. Það var svikið. Við það var ekki staðið. Það er þess vegna sem nauðsynlegt er að setja þá tillögu inn að klára Dettifossveg eins og hér er gert ráð fyrir. En það verður fjórum til fimm árum seinna en þurft hefði að vera. Ég get heldur ekki látið hjá líða, virðulegi forseti, að tala um aðra vegi á norðausturhorninu. Á þeim tíma sem ég var að ræða hér, 2009 og 2010, kláraðist vegurinn á norðausturhorninu, vegur til Raufarhafnar og Hófaskarðsleið, mikil samgöngubót, og vegurinn til Vopnafjarðar. Það er eftir kafli á þessu horni sem er aldeilis ófullnægjandi og þarf að gefa betur í, en ekki er nóg að gert að mínu mati. Þá er ég annars vegar að tala um veginn um Brekknaheiði og hins vegar um Norðausturveg um Brekknaheiði frá Langanesvegi til Sóleyjarvalla og síðan aðra kafla sem þar koma á eftir. Í fyrirspurn sem ég lagði fram hér á Alþingi um þetta mál svarar Vegagerðin mjög vel og dregur fram allar upplýsingar eins og hennar er von og vísa. Það er mjög fróðlegt að hafa það til hliðsjónar þegar menn eru að ræða þessi mál. Það sama á við um veginn um Langanesströnd nr. 85. Þarna kemur fram að það getur kostað tæplega 1 milljarð, annars vegar vegurinn um Brekknaheiði og síðan eru aðrar tölur nefndar varðandi kafla sem enn eru eftir. Það eru mjög vondir malarkaflar á þessari leið frá Þórshöfn og til Vopnafjarðar, ef ég má súmmera það svoleiðis upp. Ég vísa í þetta skjal, virðulegi forseti, sem er þskj. 387, sem svar við þessari fyrirspurn minni og þær myndir og upplýsingar sem þar eru settar fram. Það er nauðsynlegt að hafa þær í huga. En ef ég man rétt er hér í tillögu meiri hlutans eitthvað sett inn til þess að hefja þetta verk, en það er of lítið. Áfram má halda um þessi vegamál almennt og ég ítreka það sem ég hef áður sagt um nauðsyn þessara framkvæmda. Stundum kastast í kekki milli þingmanna landsbyggðarinnar og höfuðborgarinnar út af framkvæmdaröð og verkefnavali og þá verður að hafa í huga að á norðausturhorninu, sem ég var að tala um, er um að ræða vegi sem ég hygg að séu sambærilegir vegum á höfuðborgarsvæðinu fyrir 50 til 60 árum. Enn eru þar holóttir malarvegir með hæðum og hólum, blindbeygjum og öðru slíku, sem eru algjörlega ófullnægjandi. Það er þess vegna sem við, þingmenn landsbyggðarinnar, þingmenn kjördæmanna, höfum haldið svo fast fram skoðunum okkar og kröfum og bent á nauðsyn þess að leggja meira fé í samgöngumannvirki; höfum rætt um samgönguáætlun til að vinna upp þessa vegi sem líta út eins og vegir hér fyrir 40 til 50 árum. Hér er stigið smáskref í þá átt. Virðulegi forseti. Ég tel að við þurfum að leita nýrra leiða til gjaldtöku til að fjármagna vegakerfið. Þá hika ég ekki við að segja að það er framtíðin að vera með staðalbúnað í bílum, ákveðna kubba, sem fara svo upp í gervihnött þar sem það er skráð, staður og stund, hvar menn eru á ferð. Þannig má afla meira fjár og leggja af olíugjald og bensíngjald. Ég tek svo undir það sem hefur komið fram í ræðum manna að það er mjög athyglisvert að í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur olíu- og bensíngjald sem rennur til vegamála ekki verið hækkað. Það er hluti af því fjársvelti sem [[Forseti hringir.]]hefur einkennt samgönguáætlanir þessarar ríkisstjórnarinnar hingað til, þær hafa verið áætlanir um nánast ekki neitt. Örlítið er verið að gefa í núna, en betur má ef duga skal.
Virðulegur forseti. Nú háttar svo til eftir hádegishlé á þessum ágæta degi að samkvæmt starfsáætlun á þinghaldi að ljúka núna síðdegis. Þar sem okkur hafa ekki verið kynntar neinar áætlanir um neitt annað geng ég út frá því að það gangi eftir og þinghaldi verði þá frestað hér í lok dags og ekki frekari þingfundir boðaðir á þessu kjörtímabili. En ef forseti þingsins hefur einhverjar aðrar fyrirætlanir en þær sem getur um í endurskoðaðri starfsáætlun held ég að það sé mikilvægt að hann kynni þær fyrirætlanir fyrir þeim þingflokkum sem starfa í þinginu. Við hljótum þá að óska eftir því að efnt verði til fundar forseta með þingflokksformönnum og farið yfir hvaða áætlanir séu í gangi af hálfu stjórnarmeirihlutans, ef einhverjar áætlanir eru yfir höfuð uppi eða eitthvað sem hægt er að kynna. Þetta stjórnleysi er orðið með slíkum ólíkindum að það eitt og sér [[Forseti hringir.]]ætti í raun og veru að kalla á að menn hættu fundahöldum eins og starfsáætlun gerir ráð fyrir. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti telur að það hljóti að verða haft samband við forustumenn minni hlutans og þessi mál rædd fyrr en síðar, annað er óeðlilegt.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka forseta fyrir að taka af öll tvímæli um að þessi ósk er fullkomlega eðlileg í ljósi þess að í dag rennur út starfsáætlun sú sem í gildi er. Það er algerlega óeðlilegt annað en að við setjumst yfir það með einhverjum hætti, þingflokksformenn, hvað standi til af hendi forseta. Við getum ekki farið inn í næstu viku án þess að það séu einhver plön sem liggja fyrir um hvað standi til af hálfu meiri hlutans. Við höfum margoft bent á það að við erum í algeru tómarúmi. Það er algert stjórnleysi hér. Það er engin sýn sem kemur af ráðherrabekknum. Það er lag fyrir Alþingi sjálft að taka málin í sínar hendur, fyrir forseta að taka utan um þá stöðu sem upp er komin og setjast yfir það sem raunhæft er að klára í dag og á þeim tíma sem er fyrir hendi. Við þurfum, virðulegur forseti, að fá fund, við þingflokksformenn, með hæstv. forseta.
Forseti. Ég þakka forseta kærlega fyrir svarið. Það kom einmitt fram á hefðbundnum þingflokksformannafundi á mánudagsmorgun að til stæði að formenn stjórnarflokkanna mundu boða fund með formönnum stjórnarandstöðunnar. Af þeim fundi hefur ekki orðið. Tilefni fundarins átti einmitt að vera starfsáætlun og fyrirætlanir um að henni yrði breytt. Hún rennur út í dag og það hefur ekki komið fram nein ný starfsáætlun. Það finnst mér óboðlegt. Ég óska eftir því að forseti boði til fundar í dag með þingflokksformönnum allra flokka.
Virðulegi forseti. Mér hefur frá því að ég settist hér fyrst á þing oft blöskrað það ógegnsæi sem er viðhaft alla jafna við stjórn þingsins. Af því að ég er í hópi þeirra þingmanna sem eru að hverfa af þingi nú við lok þessa kjörtímabils vil ég fá að segja, af þessu tilefni, að það er auðvitað ekki boðlegt að ekki skuli alltaf liggja fyrir a.m.k. vikudagskrá sem birt er þingmönnum þannig að þeir geti undirbúið sig fyrir þau mál sem eru fram undan, undirbúið ræður sínar, lesið vel og komið vel undirbúnir til umræðna. Það er stjórnunaraðferð að dylja og gefa ekki upp fyrirætlanir. Það er stjórnunaraðferð sem hefur fengið slæmar nafngiftir í stjórnsýslufræðum og stjórnunarfræðum og er kölluð valdníðsla. Því miður er þessi valdníðsla hefð í þinginu og ekki endilega háð [[Forseti hringir.]]einum stjórnarmeirihluta frekar en öðrum. Ég tek undir bænir þingmanna að þessu sinni um að það verði upplýst núna hvernig næstu dagar til þingloka munu líta út.
Frú forseti. Klukkan er orðin rúmlega hálf tvö á síðasta starfsdegi þessa þings samkvæmt starfsáætlun. Þess vegna væri annað óeðlilegt en að kallað væri eftir því að hæstv. forseti fundaði með þingflokksformönnum um það hvað liggur fyrir. Við hljótum uns annað er sagt að gera ráð fyrir að við séum að ljúka störfum okkar á þessu löggjafarþingi eftir nokkra klukkutíma. Ég þakka fyrir þau svör sem hæstv. forseti kom með áðan um að eðlilegt væri að til slíks fundar væri boðað, en vil þá jafnframt ítreka að það er mjög skammur tími til stefnu. Þetta er í raun nokkurra klukkutíma spursmál. Nú þarf að hafa hraðar hendur [[Forseti hringir.]]og láta verkin tala í þessu.
Virðulegi forseti. Ég vil fá að taka undir með hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur sem sagði áðan að þetta væri valdníðsla sem hefði orðið að hefð hérna. Þetta er ósiður. Það sem mér finnst líka leiðinlegt núna og sérstaklega leitt er að við í stjórnarandstöðunni ákváðum að breyta því hvernig við nálguðumst hlutina og þinglokin með því að horfa bara á málin og vinna þau eins vel og við getum í gegnum þingið, fara ekki í að taka mál í gíslingu til að reyna að búa okkur til samningsstöðu og kalla eftir samtali, sem er hefðbundna aðferðin. Hvað fáum við fyrir það? Algera þögn. Núna er kominn 29. september, dagurinn sem auglýstur er á forsíðu í fréttayfirliti þingsins sem lokadagur þingsins í starfsáætlun. Við heyrum ekkert í forustumönnum [[Forseti hringir.]]ríkisstjórnarflokka. Þetta er ekki boðlegt. Er það í alvöru þannig að verið sé að kalla eftir því að við tökum upp vinnubrögðin þar sem við reynum að skapa okkur samningsstöðu með málþófi í þinginu? Við höfum engan áhuga á því. En það er það sem er verið að biðja okkur um að gera með þessari þögn.
Frú forseti. Ég vil taka undir þetta kall eftir fundi þingflokksformanna með forseta og um leið þakka forseta fyrir hennar orð áðan. Auðvitað er það alveg óþolandi að við séum hérna á síðasta degi þingsins samkvæmt áætlun og það liggur í loftinu að hún eigi ekki að standast. Þetta er ekki bara óþolandi gagnvart þinginu og okkur sem erum hér að störfum heldur líka gagnvart þeim þúsundum Íslendinga sem skipuleggja sig út frá því að fylgjast með þinginu á netinu og í sjónvarpinu. Það er lýðræðisleg spurning, hreinlega, að einhver hugmynd sé um það hvernig störfin hérna á þinginu eru. Ég vil taka fram að ég hitti formenn stjórnarflokkanna í morgun á framboðsfundi úti í bæ. Það er spurning um lýðræðislega þátttöku fyrir fólk að velja hvort það á að fara á framboðsfundi eða fylgjast með Alþingi. Það er mjög mikilvægt að við vitum hvernig restin af störfum Alþingis eigi að vera, ekki bara út frá okkur heldur líka út frá almenningi og lýðræðislegri þátttöku hans.
Forseti. Ég vil líkt og aðrir þingmenn hér á undan lýsa furðu minni yfir því að ekkert heyrist frá forseta þingsins um hvernig ljúka eigi þingi. Út af fyrir sig á hann samúð mína vegna þess að hann á það undir forustumönnum ríkisstjórnarinnar að segja okkur hve lengi eigi að þinga í næstu viku eða hvort þinga eigi margar vikur í viðbót. Það er vegna getuleysis forustumanna ríkisstjórnarinnar til að leggja niður málin og gera það upp við sig og segja okkur hvað þeir vilja leggja áherslu á áður en þingi lýkur. Við vitum það ekki. Forseti þingsins veit það ekki heldur vegna þess að þeir geta ekki álpast til að segja honum það.
Virðulegi forseti. Ég fagna orðum sitjandi virðulegs forseta þegar kveðið var upp úr um það hér áðan að það væri óeðlilegt að ekki væri farið að tala saman á þessum tímapunkti. Ég vil upplýsa virðulegan sitjandi forseta um að þetta hefur legið fyrir frá því í lok síðustu viku. Á mánudaginn var talað um að það þyrfti að tala saman á mánudaginn eða í allra síðasta lagi á þriðjudaginn. Svo núna þegar við förum að benda á það að við eigum einmitt að tala saman þá fer allt í lás hjá stjórnarmeirihlutanum. Ég vona að virðulegi sitjandi forseti, sem einnig er hv. 6. þm. Norðaust. fyrir Sjálfstæðisflokkinn, fari til flokkssystkina sinna og upplýsi þau um þetta óeðlilega ástand sem virðulegur sitjandi forseti hefur bent á að sé til staðar. Hér er ungt fólk, sýnist mér, á pöllunum að horfa á okkur á seinasta degi þingsins. Þetta er staðan sem er komin upp. Er þetta til sóma á Alþingi? Ættum við ekki að vera að sýna Alþingi upp á sitt besta þegar [[Forseti hringir.]]fólk er hér að horfa á okkur? Þetta er til skammar, virðulegi forseti, og það liggur hjá [[Forseti hringir.]]meiri hlutanum að laga þetta. Hann hefur haft til þess ærin tækifæri og tilefni. Það á bara að fara að standa í lappirnar og gera eitthvað af viti. Þetta er ekki flókið. [[Forseti hringir.]]Þetta er ekki ósanngjarnt. Þetta er mjög sjálfsagt. Þetta er einfalt og hefur verið einfalt dögum saman.
Frú forseti. Við erum hér á síðasta degi þingsins samkvæmt starfsáætlun. Þetta er sérstakur vinnustaður, Alþingi, löggjafinn. Það þætti skrýtið einhvers staðar að starfsfólk - fulltrúar þjóðarinnar, við sem erum hér, 63 þingmenn - vissi ekki hvernig næsta vika lítur út. Ef forstjórinn mundi ekki vilja gefa það upp nema kannski hluta fólks á vinnustaðnum. Þannig lítur þetta út gagnvart okkur, minni hlutanum, við vitum ekki neitt. Mér virðist ástandið vera þannig að okkur sé haldið í gíslingu Framsóknarflokksins þar sem það liggur ekki fyrir hver verður kosinn formaður Framsóknarflokksins, það liggur ekki fyrir við hvern á að semja. Þannig er nú bara málið. Þingið stendur og fellur með því hver verður formaður Framsóknarflokksins. [[Forseti hringir.]]Gallup var búið að kanna þetta fyrir okkur, getum við ekki bara farið að semja við þann sem Gallup hefur talið að vinni í þeim kosningum?
Virðulegur forseti. Það er sérkennileg staða að vera í, að vera vinnandi á þessum vinnustað, og maður er að biðja um samtal um það hvernig við getum klárað málin hér á þingi, hvernig við ætlum að haga þessu eins og menn gera á vinnustöðum út um allt. Ég hef margoft lent í þessu á öðrum vinnustöðum. Maður hefur samband við aðra og menn setjast niður og funda. En hér vill enginn taka samtalið og ef við stjórnmálamenn værum ekki búin að fá þykkan skráp mundi maður taka þessu verulega persónulega. Af hverju vilja menn ekki tala við okkur? Þó að Framsóknarflokkurinn eigi í sínum vandamálum þá erum við með forustumann Sjálfstæðisflokksins sem er fjármálaráðherra, leiðtogi hins stjórnarflokksins. Getur hann ekki talað við okkur? Hvað er þetta með að svara ekki fundarboði? Mér finnst það verulega dónalegt. Ég held það þekkist hvergi á vinnumarkaði að fólk tali ekki saman. Og að þurfa að standa hér og [[Forseti hringir.]]kvarta yfir þessu í ræðustól fyrir framan þjóðina, það er algerlega út í hött. Það er bara eins og við séum einhverjir apakettir, ekki við heldur meiri hlutinn.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég er mjög leið yfir þeirri stöðu sem er komin upp. Nú gerðist það í apríl að skyndilega beindust sjónir heimsins að Íslandi vegna þess að við reyndumst vera með forustumenn ríkisstjórnarinnar í Panama-skjölunum. Við vorum á útsíðum blaðanna og á vefjum fjölmiðla úti um allan heim vegna þess að við settum met, þrír ráðherrar íslensku ríkisstjórnarinnar voru í Panama-skjölunum. Þetta var til háborinnar skammar. Heimurinn horfði á: Hvernig ætlar Ísland að leysa úr þessu? Hvað ætlar Ísland að gera í þessu máli? Það sem gerist er að forsætisráðherrann segir af sér, fjármálaráðherrann situr sem fastast og núna er staðan sú, þegar við erum hér á síðasta degi þingsins fyrir kosningar sem var flýtt vegna þessa máls, að þingið er bara eins og afvelta. Hefur forseti ekki þann sóma að reyna að halda þó að minnsta kosti utan um Alþingi Íslendinga þótt framkvæmdarvaldið hafi sannarlega orðið sér til skammar?
Virðulegur forseti. Þetta er kunnugleg staða og kemur alltaf jafn mikið á óvart og er alltaf jafn ömurleg að undir þinglok, þegar blasir við að takmarkaður tími er og það er fullt af málum sem bíða afgreiðslu, þá geti forustumenn stjórnarmeirihlutans ekki sest niður, geti ekki sagt okkur hvað þeir vilja, geti ekki komið með lista yfir þau mál sem þeir telja æskilegt að við klárum, og minni hlutinn komi líka með lista, og svo reyni menn að vinna úr þessari stöðu. Þetta er eitthvað sem þarf bara að gerast. Af hverju í ósköpunum gerist það aldrei? Forsetar Alþingis í gegnum tíðina hafa alltaf haft ríkt svigrúm til að leggja sínar áherslur í starfinu. Við höfum haft forseta sem hafa stigið inn í svona atburðarás og ákveðið einfaldlega að ekkert yrði fundað fyrr en einhver áætlun kæmi frá meiri hlutanum um hvernig þeir sæju fyrir sér þinglok. Þetta getur [[Forseti hringir.]]forseti gert. Mér virðist það hafa verið einkennandi á þessu kjörtímabili að forseti Alþingis hefur ekkert beitt sér. [[Forseti hringir.]]Ég gagnrýni það. Hann á að beita sér miklu meira í þágu [[Forseti hringir.]]þess að hér verði almennileg þingstörf.
Frú forseti. Þetta eru þeir dagar sem manni þykir kannski síst skemmtilegir hér á þingi, en um margt hafa mörg mál hér í vetur og á því þingi sem senn fer að ljúka verið áhugaverð og stjórnarandstaðan hefur tekið fullan þátt í þeim. Forseti þingsins hefur í rauninni mært stjórnarandstöðuna fyrir gott samstarf og hrósað henni fyrir að vera ekki með neins konar málþóf. Nú er svo komið að starfsáætlun á að ljúka í dag. Það er einn þriðji af meiri hlutanum, þingmönnum, hér í húsi. Þeir eru greinilega að sinna erindum sínum einhvers staðar annars staðar heldur en að taka þátt í samtali við okkur stjórnarandstöðuþingmenn um hið mikilvæga mál sem samgönguáætlun er, nema einhverjir örfáir. Auðvitað er það óboðlegt að ekki sé hægt að vera með dagskrá eins og kom fram áðan til einhvers tíma, eins og viku í senn, þó að hún geti auðvitað riðlast með einhverjum hætti, þá er að minnsta kosti eitthvað fyrirliggjandi. Þetta er [[Forseti hringir.]]ekki góður bragur. En fyrst og síðast á Einar Kristinn Guðfinnsson, hæstv. ráðherra, að taka …
Forseti.
… forseti, að taka utan um þingið.
Virðulegur forseti. Ég vildi taka undir það sem hv. þm. Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir talaði um áðan, um skipulag. Sá sem hér stendur tekur mjög alvarlega hlutverk sitt að vera alþingismaður og þær umræður sem hér eru og finnst mjög mikilvægt að við þingmenn höfum tækifæri til þess að undirbúa okkur fyrir umræður og störfin hérna í þinginu. Ég vildi benda aðeins á dagskrá dagsins í dag, að eftir umræður um fjögurra ára samgönguáætlun 2015–2018 er á dagskrá: Stofnun millidómstigs, almennar íbúðir, staða stofnframlaga, vextir og verðtrygging, þ.e. verðtryggð neytendalán, og stuðningur til kaupa á fyrstu íbúð. Þetta eru allt saman mjög mikilvæg mál sem á ekki að ræða á einhverjum hlaupum. Ég velti fyrir mér, ef umræðan klárast ekki í dag, verður þá fundur á mánudaginn til að ræða þau mál? Það er mjög brýnt að við fáum fund með [[Forseti hringir.]]hæstv. forseta til að ræða þetta og fá einhverja sýn fram í tímann.
Virðulegi forseti. Ég þarf því miður að miðla smálexíu til þessa langhæstvirta fólks þarna uppi, útskýra á minna en einni mínútu hvað er í gangi. Það sem er í gangi er að Alþingi hefur nú í dágóðan tíma, í mörg ár, virkað þannig að eina leiðin fyrir svokallaðan minni hluta, sem er í stjórnarandstöðu, til þess að komast í einhver samtöl við meiri hlutann er með því að sóa tíma, eyða alveg óheyrilega miklum tíma og búa til þrýsting. Þetta er hefð sem var reyndar afnumin í vor í viðleitni minni hlutans til þess að reyna að bæta þingstörfin. Lexían sem við erum að læra á þessari viku núna, á síðasta degi starfsáætlunar Alþingis, er sú að það borgi sig ekki að vera málefnalegur, að það borgi sig ekki að ræða málin til þess eins að ræða þau. Það borgar sig að sóa tíma, það borgar sig að vera leiðinlegur, það borgar sig að vera ömurlegur þingmaður til þess að fá áheyrn meiri hlutans. Það er lexían sem við erum að læra í dag. Fyrirgefið, virðulegi forseti, að ég hafi þurft að miðla þessari lexíu.
Virðulegi forseti. Það er reyndar ágætt að gefa sér tíma af og til til þess að velta fyrir sér áferðinni á störfum Alþingis. Við vitum það að á síðasta kjörtímabili beið virðing Alþingis alvarlega hnekki. Það var ekki síst vegna þess að stjórnarandstaðan sem þá var við lýði gekk svo hart fram, m.a. í fundatæknilegum tæklingum, að þingið beið skaða af því sem stofnun. Nú hefur þetta breyst á þessu kjörtímabili ekki síst vegna þess að stjórnarandstaðan hefur einsett sér að ganga málefnalega fram og gæta að virðingu Alþingis og það hefur skilað sér. En það er ekki að skila sér, virðist vera, í samstarfsvilja þeirra sem fara með völdin innan þessarar stofnunar. Skortur á upplýsingum, samráðsleysi og það að fá ekki samtalið, eins og hér var nefnt áðan, er að skila sér í súrnandi andrúmslofti og er ekki afkastahvetjandi eða til bóta fyrir störf þessarar [[Forseti hringir.]]háu samkomu sem löggjafarsamkoman er. Þannig að ég tek undir með þeim sem hér hafa talað og árétta það að auðvitað þarf að setjast niður með þingflokksformönnum og gefa upplýsingar um framhaldið.
Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram að það er óþolandi að vera settur í þá aðstöðu að þurfa að fara í málþóf eða leiðindi til þess að pína ríkisstjórnina til að tala við okkur. Mér finnst málþóf af hinu illa alla jafna og fer ógjarnan í það, en þegar verið er að setja okkur í þá stöðu er mér eiginlega misboðið. Ég vil beina því til virðulegs forseta, sem virðist vera einhvers konar tengiliður þingsins við stjórnvöld, að koma því á framfæri að nú þarf eitthvað að fara að gerast í þessum málum og þótt fyrr hefði verið. Við förum ekkert inn í næstu viku hérna eins og ekkert hafi í skorist. Og heyra hæstv. fjármálaráðherra segja það hér í gær eða fyrradag að málunum vindi bara fram, við munum bara sjá til hvernig málum vindur fram. Það er ekki boðlegt að koma með svona yfirlýsingar. Það er hlutverk virðulegs forseta að stýra þinginu og tryggja það að við munum [[Forseti hringir.]]ljúka þingi á sómasamlegan hátt. Ef menn þurfa að fá aðstoð frá einhverjum forsetum Norðurlandanna sem hafa reynslu af þessu máli þá þarf bara að fljúga þeim inn.
Frú forseti. Þetta er auðvitað alveg ótrúleg staða. Núna þegar aðeins nokkrir klukkutímar eru eftir af þingstörfunum er ekki búið að boða þingflokksformenn á fund og við erum með dagskrá sem lítur þannig út að það eru tvö mál á henni sem eiga að koma til 1. umr. Hvað er það? Hvernig dettur einhverjum í hug að við eigum að geta tekið mál á dagskrá og klárað þau á örfáum klukkutímum? Sómi okkar sem þingmanna hlýtur að vera meiri en svo að við viljum standa að svoleiðis afgreiðslu. En þetta undirstrikar auðvitað það eitt að hér hefur ekki verið nein stefna. Það er búið að liggja fyrir í margar vikur að dagskrá Alþingis eigi að ljúka í dag. Þess vegna er í raun ekki hægt að gera neitt annað en að kalla enn og aftur eftir því að nú verði sest niður og fundað. Tíminn er einfaldlega [[Forseti hringir.]]að renna frá okkur hérna. Við getum ekki haldið svona áfram og svo veit enginn hvað eða hvort eitthvað gerist á mánudaginn.
Frú forseti. Mér dettur í hug af því hér eru nemendur á pöllum og nokkrir kennarar og fyrrum skólameistarar hérna inni að maður getur eiginlega sett þetta í samhengi við það. Segjum að kennari mæti í kennslustund en segi ekkert um hvað hann ætli að fjalla, hvað eigi að vera á dagskránni eða hvað nemendur eigi að læra, nemendur fái kannski að vita það rétt fyrir miðnætti en eigi að mæta átta í fyrramálið. [[Gripið fram í: Og svo er próf.]]- Og svo er próf, já, þetta er eiginlega svolítið svoleiðis. Það er nákvæmlega þetta sem við stöndum frammi fyrir. Það sem mér finnst líka óboðlegt er að nefndarformenn eru farnir að boða til funda í næstu viku þrátt fyrir að starfsáætlun sé útrunnin í dag. Það er líka eitthvað til að velta fyrir sér. Er í lagi að hér séu boðaðir fundir þegar ekki hefur legið fyrir samtal við stjórnarandstöðuna um hvernig og hvort það verður þing í næstu viku, sem við gerum væntanlega orðið ráð fyrir? Mér þykir það a.m.k. ekki. Ég trúi því ekki að meiri hlutanum í dag þætti [[Forseti hringir.]]það heldur ef þeir væru í okkar stöðu.
Frú forseti. Í vor boðaði núverandi ríkisstjórn til kosninga í haust og ekki út af engu, út af hneykslismálum og spillingarmálum. Nú erum við stödd á síðasta degi starfsáætlunar og það er eins og þessi ríkisstjórn geti ekki sleppt takinu. Hún ætlar að reyna að koma sem flestum málum í gegn með því að gefa ekkert upp og halda áfram að pressa málum í gegn á síðustu stundu. Þetta er algjör vanvirðing gagnvart þinginu og þjóðinni. Það er auðvitað krafa lýðræðisins að það fólk sem er að fara fram núna og bjóða sig fram til starfa fyrir þjóðina sem alþingismenn, fulltrúar þjóðarinnar, hafi einhvern tíma til að fara út í kjördæmin og kynna stefnu sín. Það er verið að traðka á lýðræðinu með svona vinnubrögðum, að halda áfram í blindni, [[Forseti hringir.]]þjösnast áfram og gefa ekkert upp. Erum við stödd á 21. öldinni eða á miðöldum hérna?
Virðulegi forseti. Mig langar að leggja mitt af mörkum til að fræða fólk á pöllunum um hvað er í gangi. Ég geri athugasemdir við það að við notum orðið málþóf um það sem er í gangi hérna, það er ekki málþóf. Ástæðan fyrir því að við komum upp hvað eftir annað er sú að við erum ósátt, við fáum engin svör. Við vitum ekkert hvað gerist í næstu viku. Ef það fengjust svör núna værum við ekki að koma hérna upp. Við komum upp undir liðnum um fundarstjórn forseta vegna þess að við erum ósátt við fundarstjórn forseta og það er okkar réttur. Það er ekki málþóf. Svo er það alltaf einkenni á því þegar þinglok blasa við að það er svo mikið af málum sem við erum að ræða, eins og samgönguáætlun sem er rosalega stórt mál. Það er ekkert óeðlilegt að 17 þingmenn vilji tala um samgöngumál. Það tekur mjög langan tíma. Það eru svona 20, 30 mál hérna núna sem eru þannig að það eru jafnvel 15, 20 þingmenn sem vilja tala um þau öll. Nú geta menn reiknað. Við höfum bara svo og svo mikinn tíma. Við náum aldrei að leyfa 15–20 þingmönnum að tala í öllum þessum málum, [[Forseti hringir.]]það er enginn að tala um neitt málþóf. Það þarf að semja. Þingmenn þurfa að gefa frá sér þann rétt [[Forseti hringir.]]að tala í þessum málum [[Forseti hringir.]]og um þetta [[Forseti hringir.]]þarf að fara fram samtal. [[Forseti hringir.]]Það er enginn að tala um málþóf eða neitt svoleiðis, en þetta samtal fer ekki fram.
Forseti telur að það sé eðlilegt að þingmenn tali til annarra þingmanna en lætur þetta óátalið þrátt fyrir það.
Virðulegi forseti. Samkvæmt starfsáætlun eru fjórir, fimm tímar eftir af þessu lengsta þingi Íslandssögunnar. Hvað er í gangi? Það eru þrír þingmenn stjórnarflokkanna hérna, líklega til þess að sýna einhvern lit, en það er engin tilraun gerð til þess að nálgast okkur stjórnarandstöðuflokkana í því að taka ákvarðanir um það hvernig við ætlum að ljúka þessu þingi. Vanvirðingin er algjör og fullkomin. Við sitjum hér og reynum að koma hverju málinu á fætur öðru áfram, við erum að ræða samgönguáætlun sem við ætlum að styðja, við ætlum að styðja hverja einustu breytingartillögu stjórnarmeirihlutans. Við erum að reyna að vinna eins vel og við getum þannig að menn geti komið sér áfram og inn í kosningar og okkur er mætt með þögn og vanvirðingu. Virðulegi forseti. Þetta kallar að mínu mati á það að hlé verði [[Forseti hringir.]]gert á þessum fundi og farið yfir hvernig síðustu fjórir klukkutímar starfsáætlunar eigi að nýtast.
Virðulegur forseti. Áður en lengra er haldið í umfjöllun minni um fjögurra ára samgönguáætlun held ég að rétt sé að árétta þær kröfur sem hér hafa komið fram og óska eftir því við virðulegan forseta að hann hafi eitthvað að segja okkur við lok ræðu minnar um hvenær forseti hyggst hitta þingflokksformenn, það væri sannarlega til þess að greiða fyrir þingstörfum. Við ræðum fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2015–2018. Þá kynni einhver að spyrja: Bíddu, er árið 2015? Hvað þýðir það þegar verið er að gera áætlun fyrir ár sem er búið? Það er vegna þess að það er skylda í lögum að gera samgönguáætlun til fjögurra ára og núverandi ríkisstjórn hefur ekki komið frá sér þessari áætlun fyrr en allt of seint. Þess vegna erum við í þeirri undarlegu stöðu að ræða nefndarálit um tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árið í fyrra, sem er liðið, og fyrir yfirstandandi ár og það er kominn september, svo fyrir árin 2017 og 2018. Þetta er því miður ekki einsdæmi í því hvernig ríkisstjórnin vinnur verkin sín en sannarlega ástæða til að ræða sérstaklega, ekki bara vegna þess að áætlunin er seint fram komin, heldur líka vegna þess að hún er svo ótrúlega metnaðarlaus. Við vitum það og því miður eru um það fréttir nánast vikulega að við horfumst í augu við það að samgöngukerfið á Íslandi er mjög illa vanrækt. Þar eru vanrækslusyndirnar að hrannast upp vegna þess að ekki er verið að sinna eðlilegu viðhaldi á samgöngukerfinu á landinu og nýframkvæmdir eru líka í sögulegu lágmarki. Framlög til samgöngumála sem hlutfall af vergri landsframleiðslu er skammarlega lágt. Við í minni hlutanum gagnrýnum harðlega þessi lágu framlög til samgöngumála á kjörtímabilinu öllu og þann alvarlega drátt sem hefur orðið á því að afgreiða samgönguáætlun. Við erum að tala um það að þetta niðurdrabbaða og vanrækta vegakerfi á Íslandi er að verða sökudólgur í hörmulegum slysum ferðamanna hverjum á fætur öðrum. Það er óásættanlegt að Ísland skuli ætla að berja sér á brjóst sem vaxandi ferðamannaland að bjóða hingað til sín fólki í stórum stíl og vanrækja svo innviði samfélagsins og vegakerfi að við sem samfélag berum ábyrgð á alvarlegum slysum og jafnvel banaslysum. Það er til skammar. Það er til skammar að ríkt samfélag sem kennir sig við velferð skuli láta þetta gerast. Við sjáum að þessi framlög til samgöngumála námu á árinu 2008 þegar best lét ríflega 2,5% af vergri landsframleiðslu, en síðan hefur þetta hlutfall haldist í sögulegu lágmarki undanfarin ár í kringum 1,1–1,3%, þannig að auðsjáanlega, ef við skoðum allt annað sem er að gerast í íslensku efnahagslífi og tilefnið til þess að gefa þarna í, er greinilegt að það hefur beinlínis verið setið á samgöngukerfinu, það hefur beinlínis verið svelt, það hefur verið svelt skipulega. Ef við stöldrum bara við fjölda ferðamanna undanfarin ár þá er það svo að árið 2010 komu 488 þúsund ferðamenn hingað. Á árinu 2014, fjórum árum síðar, voru þeir 997 þúsund. Þeir höfðu tvöfaldast á fjórum árum. Hver er fjöldinn á yfirstandandi ári? Líkur eru á því að við verðum hér með met vegna þess að á fyrstu átta mánuðum ársins erum við með 1,2 milljónir ferðamanna, á fyrstu átta mánuðum ársins, og þá erum við ekki byrjuð einu sinni á september í þeirri tölu. Þessi vanræksla á samgöngukerfinu er mjög alvarleg. Af þeim ástæðum viljum við í minni hlutanum leggja til aukið fé með breytingartillögu til viðhalds á vegakerfinu. Hvaða ráðgjöf höfum við í þeim efnum þegar við viljum meta það hversu mikið fjármagn þarf í það að halda lágmarksviðhaldi í vegakerfinu? Við töluðum við Vegagerðina. Vegagerðin segir að ráðstafa þurfi 8–9 milljörðum árlega í viðhald vega til þess eins að halda í horfinu, bara til þess að halda í horfinu, ekki til að bæta neitt, en það þarf 11 milljarða til þess að bæta ástandið og auka öryggið samhliða nauðsynlegu viðhaldi. Samkvæmt tillögunni sem kemur frá ráðherra er þessi tala í 7 milljörðum fyrir árin 2017 og 2018 og ef þessi tillaga verður samþykkt, eins og ljóst er, þá mun vegakerfið versna en breytingartillögur meiri hlutans gera ráð fyrir milljarði á hvort ár fyrir sig, þannig að við erum þá að tala um 8 milljarða á 2017 og 8 milljarða á 2018. Við leggjum til hálfan annan milljarð til viðbótar því að við getum ekki leyft okkur sem siðmenntuð þjóð að horfa á vegakerfið drabbast svona niður. Ég vænti þess, virðulegur forseti, að þingflokkar meiri hlutans styðji okkur í þessu. Horfumst í augu við stöðuna. Ef við ætlum að afgreiða samgönguáætlunina þá verðum við að gefa meira í viðhald. Það er auðvitað alveg stórfurðulegt að standa hér og vera að tala um einhverja peninga þegar þingið er nánast búið. Og hver á þá að borga þá peninga og hver á að taka ákvörðun um það í fjárlögum o.s.frv.? Það er að mínu mati mikilvægt að við sem samfélag, alveg sama hvort við erum sjálfstæðismenn, vinstri græn, píratar eða Björt framtíð, samfylkingarfólk eða framsóknarfólk, þá hljótum við að vera sammála um það að við viljum sýna þessum málaflokki meiri sóma. Eigum við ekki að sammælast um það að setja nægilegt fé í viðhald fyrir árin 2017 og 2018 og gera það saman? Eigum við ekki að gera það? Er ekki full ástæða til, góðar efnislegar röksemdir? Og sannarlega er borð fyrir báru í ríkisrekstrinum til að bæta verulega úr að því er varðar uppbyggingu innviða. Við eigum að gera þetta. Virðulegur forseti. Hér hefur verið rætt um málið og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fór ágætlega yfir álit minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar sem ég skrifa undir ásamt fleirum. Í því áliti og almennt í umræðunni langar mig sérstaklega að staldra við stöðuna á höfuðborgarsvæðinu, samgöngumálin á höfuðborgarsvæðinu. Þar þarf að gera gangskör að því að styrkja möguleikana til almenningssamgangna. Almenningssamgöngur þurfa meira á höfuðborgarsvæðinu. Sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu hafa lagt upp áætlun um að þróa borgarlínu, sem verður nýtt léttlestarkerfi eða hraðvagnakerfi sem þjónar öllu höfuðborgarsvæðinu. Það yrði kerfi sem mundi þjóna komandi kynslóðum, ungu fólki dagsins í dag fyrst og fremst, því að þetta tekur langan tíma í framkvæmd og mundi gera höfuðborgarsvæðið samkeppnisfært við höfuðborgirnar á Norðurlöndum. Ungt fólk horfir til þess hvernig maður kemst um. Ungt fólk vill almenningssamgöngur þar sem vagnarnir koma þétt og það er ódýrt. Það er gagnsætt, gott kerfi með tíðum ferðum. Slíkt kerfi verðum við að byggja upp og styrkja á Íslandi vegna þess að það er stór hluti af daglegu lífi ungs fólks, þ.e. sterkur strætó, léttlestir og hraðvagnakerfi. Þetta vilja sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu gera, ekki bara Reykjavíkurborg, heldur líka Kópavogur, Garðabær, Hafnarfjörður, Mosfellsbær, Seltjarnarnes o.s.frv. Þetta eigum við líka að styðja. Við eigum að styðja þetta, þ.e. ríkisvaldið, með því að koma með beinum hætti að þeirri uppbyggingu. Sterkar almenningssamgöngur mundu líka auðvelda það að þétta byggð á höfuðborgarsvæðinu. Þá værum við líka að vinna að því sem er kannski eitt af okkar stærstu málum, ekki bara á þessu ári, heldur næstu tíu ár, 50 ár, 100 ár, og unga fólkið kemur til með að þurfa að hafa meiri áhyggjur af en við, það eru loftslagsmálin. Það er sú staðreynd að við sem byggjum hin svokölluðu velmegunarríki eða iðnríki Vesturlanda berum mesta ábyrgð á því að losa gróðurhúsalofttegundir út í andrúmsloftið. Við berum mestu ábyrgðina. Þess vegna berum við líka mestu ábyrgðina á því að draga úr þeirri losun. Hvernig gerum við það? Hvernig gerir Ísland það? Hvaða tækifæri hefur Ísland í því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda? Sannarlega notum við vatnsorku og jarðvarma meira og minna til að framleiða rafmagn, en við notum líka jarðefnaeldsneyti, bensín og olíu, til að reka nánast allt samgöngukerfið. Því verðum við að hætta. Við verðum að leggja okkar af mörkum til samfélags þjóðanna í því, ekki bara að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, heldur líka að vera komin þangað að við bindum meira en við losum, þ.e. að við skilum í raun og veru kolefnishlutlausu Íslandi. Það er markmið sem við eigum að setja okkur. Partur af því að ná slíku markmiði er einmitt að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis í samgöngum. Það gerum við með þéttingu byggðar á höfuðborgarsvæðinu fyrst og fremst og með því að stórefla almenningssamgöngur. Við höfum talað mjög gjarnan um að máli skipti að styðja við jafnrétti samgöngumátanna. Við á höfuðborgarsvæðinu horfumst í augu við það að nánast allt skipulag samgangnanna er byggt utan um einkabíl. Fjöldi bílastæða, hringtorga, jafnvel mislæg gatnamót, eru sett upp með þeim hætti að nánast vonlaust er að vera gangandi, það er eiginlega ekki hægt að vera á hjóli. Ef maður álpast til að fara eitthvað með strætó þá leggur maður líf sitt í hættu við það að komast yfir stór umferðarmannvirki eða stór bílastæði til að komast leiðar sinnar. Þetta er barn síns tíma. Þetta er umferðarskipulag sem þjónar ekki ungu fólki og ekki komandi kynslóðum og ekki þeim sem vilja lifa þroskuðu borgarlífi. Við verðum að snúa frá þessu. Bílastæði eru nefnilega ekki bara svæði sem þjóna því að geyma bílinn einhvers staðar, bílastæði eru uppspretta umferðar. Í sumum metnaðarfullum borgum í Evrópu eru bílar bannaðir í miðborgarkjörnum og til þess að vera í miðborgarkjörnum þarf maður að leggja bílnum sínum í jaðra miðborgarinnar vegna þess að einkabíllinn á ekki heima á slíkum svæðum. Þetta er eitt af því sem við þurfum að horfa til ef við ætlum að eiga höfuðborg sem er samkeppnisfær við aðrar borgir í löndunum í kringum okkur, fyrst og fremst í augum ungs fólks. Það er fyrst og fremst ungt fólk sem eru dómararnir í því hvort okkur tekst vel upp. Það er áskorun fyrir okkur hér á Alþingi að tala ekki bara hvert við annað, að tala ekki bara við þá sem eru reyndir og þroskaðir og vita hvernig á að gera hlutina, heldur tala við og hlusta á þá sem koma á eftir okkur. Því að raddir ungs fólks eru raddir framtíðarinnar og skipta mjög miklu máli í þessum málaflokki, sérstaklega þegar við horfum til loftslagsmarkmiða og losunar gróðurhúsalofttegunda. Mig langar líka að víkja aðeins að mikilvægi þess að eiga gott samráð við gerð langtímaáætlunar í samgöngum við alla hugsanlega aðila, að tala við sveitarfélögin, atvinnulífið, tala við þá sem í raun og veru þurfa mest að reiða sig á samgöngukerfið, að samgöngukerfið sé ekki eitthvað sem verði til í þröngu samhengi heldur verði til í breiðu samráði. Forgangsröðun verkefna þyrfti auðvitað að vera þannig í samgöngumálum eins og í miklu fleiri málum að við hér á Alþingi Íslendinga í samstarfi við samgönguráð og sveitarfélögin úti um land höfum ákveðin viðmið um það hvað skiptir mestu máli og þá erum við að horfa á öryggismál, loftslagsmál, byggðasjónarmið, atvinnuuppbyggingu o.s.frv. Þegar komið er síðan að því að forgangsraða verkefnum eiga heimamenn að hafa miklu sterkari rödd. Við höfum þessa leið í gegnum sóknaráætlanir landshlutanna. Það er nákvæmlega þar sem þessir fundir voru haldnir þar sem fólk mætti í góðri trú, sveitarstjórnarmenn, fulltrúar atvinnulífsins, fulltrúar skólakerfisins o.fl., settist við borðið og sagði: Já, nú er það þannig að afloknu efnahagshruninu á Íslandi ætlum við að breyta um vinnuaðferðir. Við ætlum að breyta um vinnuaðferðir og í staðinn fyrir að horfa á einhvern ráðherra segja okkur hvað standi til, nei, þá ætlum við bara sjálf að segja hvað standi til. Þetta var verkefni sem var til algjörrar fyrirmyndar. Sóknaráætlanir landshlutanna voru reknar þverpólitískt. Það skipti engu máli úr hvaða flokki fólk kom. Það voru allir opineygir og fullir af trausti í vinnunni um sóknaráætlanir landshlutanna. Við trúðum því öll að þetta væri leiðin til þess að forgangsraða verkefnum út um land. Við byrjuðum á því. Ráðherrar fóru út um land, sveitarstjórnarmenn hittust, atvinnulífið hittist, stofnanir samfélagsins o.s.frv. og alls staðar voru búnir til listar um hvað væri mikilvægast að gera. Alls staðar voru búnir til listar. Þegar núverandi ríkisstjórn komst síðan til valda var þessi vinna sett til hliðar af því að hún var runnin undan rifjum hinnar hræðilegu ríkisstjórnar Jóhönnu og Steingríms. Þá skulum við alls ekki horfa á þá aðferð heldur nota einhverja aðra, sem reyndar hefur ekki birst enn þá því að þetta var góð aðferð. Hún hefur verið notuð síðan aftur, ekki með nægilega miklum krafti, ekki með nægilega miklu trausti. Núverandi stjórnarflokkar hafa ekki þá stærð innan í sér að lyfta þessu verkefni sem raunverulegu góðu og mikilvægu lýðræðisverkefni inn í lengri framtíð. En það er þannig sem við eigum að gera. Þetta er verkfærið til að horfa til í miklu ríkari mæli að því er varðar uppbyggingu og þróun samgöngukerfisins. Það á ekki að vera hlutverk okkar hér á Alþingi að togast á á milli kjördæma um fjármagn í pólitíska vegagerð á einstökum landsvæðum, þannig eigum við ekki að hugsa. Við sem erum þingmenn höfuðborgarsvæðisins erum þingmenn sem viljum Dýrafjarðargöng. Við sem erum á höfuðborgarsvæðinu erum fólk sem vill fækkun einbreiðra brúa á Suðurlandi og tvöföldun Reykjanesbrautar. Við erum þingmenn sem viljum uppbyggingu héraðs- og tengivega á Austurlandi. Við erum þingmenn sem viljum Skógarstrandarveg vegna þess að við erum þingmenn samfélagsins alls. Þannig á hver einasti þingmaður að líta á sitt hlutverk og verkefni þegar kemur að því að byggja upp innviði fyrir samfélagið í heild, fyrir byggðirnar, atvinnulífið, ferðaþjónustuna og fyrir framtíðina. Ég vil því segja það, virðulegi forseti, að mér finnst afar mikilvægt að við gætum öll að því þegar við ræðum um samgöngumál að ræða þau frá þessu víða sjónarhorni. Hér var fyrr gerð grein fyrir þeim breytingartillögum sem við í minni hluta samgöngunefndar leggjum fram við breytingartillögu meiri hlutans. Það má telja meiri hlutanum til tekna að lagðir eru til, minnir mig, 11,5 milljarðar þegar allt er talið fyrir árin 2017 og 2018 í breytingartillögur um viðbætur við það þingmál sem hæstv. ráðherra leggur fram. Við í minni hlutanum leggjum til viðbætur þarna fyrst og fremst að því er varðar viðhald sem ég nefndi áðan, 1.500 milljónir fyrir árið 2017 og 1.500 fyrir 2018. Ég held að við hljótum að geta sammælst um það mál. Einnig vil ég nefna styrki til almenningssamgangna sem eru vel rökstuddir í nefndarálitinu. Það þarf svo sem ekkert að fjölyrða um mikilvægi almenningssamgangna um allt land. Við bætum við í kaflanum um vestursvæðið; veg um Skógarströnd, breikkun og endurbætur í Dölum, Örlygshafnarveg um Hvallátur. Við bætum við um Veiðileysuháls. Í kaflanum austursvæði tölum við um að hefja Axarveg í beinu framhaldi af framkvæmdum við Berufjarðarbotn. Við bætum við tengivegi í kaflanum Sameiginlegt og óskipt 200 milljónum fyrir 2017 og 200 milljónum fyrir 2018. Við liðinn breikkun brúa í kaflanum Sameiginlegt og óskipt bætum við 500 milljónum á árinu 2017 og 500 milljónum árið 2018. Það er kannski það staka verkefni, ef hægt er að tala um fækkun einbreiðra brúa sem stakt verkefni, sem eykur með hvað skýrustum hætti umferðaröryggi á Íslandi, sérstaklega fyrir þá sem ekki eru vanir íslenskum vegum, þ.e. fækkun einbreiðra brúa. Ég er ekki með á takteinum fjölda þeirra brúa sem eru einbreiðar á Suðausturlandi, sem er gríðarlega vaxandi ferðamannasvæði. Með því að ferðamönnum fjölgar frá ári til árs eru sífellt fleiri sem sækja út fyrir þessa hefðbundnu kjarna, bæði í tíma og rúmi ef svo má að orði komast, eru lengur á staðnum, eru jafnvel að ferðast um vetur, vor og haust og fara aðrar leiðir en hinar hefðbundnu. Það er eitt af því sem þarf að gera gangskör að með hliðsjón af umferðaröryggissjónarmiðum. Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að vera sett á mælendaskrá aftur til að fara betur ofan í einstök mál sem varða einstaka landshluta.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Mig langar aðeins að forvitnast um eitt vegna þess að það er svo merkilegt að það sé fyrst núna verið að fara að samþykkja samgönguáætlun. Í nefndaráliti meiri hlutans er þetta eitthvað rakið, það er búið að leggja hana fram núna, var lögð fram á 141. löggjafarþingi en var ekki rædd, aftur á 143., hlaut ekki afgreiðslu og aftur á 144. þingi en hlaut ekki endanlega afgreiðslu. Ég hef aldrei almennilega skilið hvernig stendur á þessu. Ef hv. þingmaður getur aðeins útskýrt það fyrir mér af hverju samgönguáætlun hefur ekki verið afgreidd rétt eins og við fáum inn fjárlög og alls konar mikilvæg mál sem fara í sitt ferli hér í þinginu og eru kláruð. Það er eitt. Síðan það sem hv. þingmaður var að tala um, ábyrgð okkar gagnvart erlendum ferðamönnum sem ég er svo hjartanlega sammála. Mér finnst það ábyrgðarhluti að standa í markaðssetningu og opna landið fyrir ferðamönnum, þá verðum við líka að vera í stakk búin til að taka á móti þeim. Ég geri mér grein fyrir að þetta er stór og mikil áskorun því að vegakerfi okkar er mjög stórt. Ég er ekki einu sinni byrjuð að tala um einbreiðu brýrnar og hættulegu vegina og malarkantana alltaf í vegum sem ég held að séu mjög hættulegir vegna þess að þegar menn fara af malbiki yfir á malarkantinn þá eigum við jafnvel reyndir bílstjórar á Íslandi í erfiðleikum með það. En svo eru það hlutir eins og merkingar sem ég held að sé alls ekki svo dýrt að bæta úr. Ég var í Slóveníu í sumar. Þar voru rosalega góðar merkingar. Jafnvel á á einum stað þá var innkeyrsla bönnuð [[Gripið fram í: Evrópusambandið.]]- já, Evrópusambandið - en ef maður hefði óvart ekki séð þetta risastóra merki, rautt með hvítu striki, þá var annað aðeins innar. [[Forseti hringir.]]Ég held að stundum vanti upp á þetta hér af því að við þekkjum til hérna en þetta verður að vera bara alveg eins og fyrir börn þannig að þetta sé skýrt.
Forseti. Ég er hjartanlega sammála þingmanninum um þetta. Það er raunar ekki langt síðan ég prófaði sjálfa mig svolítið í því að keyra um höfuðborgarsvæðið með það í huga að ég væri ekki staðkunnug, að ég þekkti ekki einstök svæði, segjum bara innan Hafnarfjarðar eða innan Kópavogs o.s.frv. Það stendur kannski aldrei Hafnarfjörður á skilti eða Kópavogur heldur er bara vísað á einhver hverfi og því um líkt. Ég held að það sé veikleiki í merkingum okkar, ekki bara á höfuðborgarsvæðinu heldur um allt land, að við merkjum miðað við ákveðna staðþekkingu. Það er getum við sagt barn síns tíma. Það er í raun og veru mjög eðlilegt að við séum í þessum vanda. Ég vil líka nefna það að við þekkjum það auðvitað mörg hver sem ferðamenn erlendis þegar maður er að nota konuna eða kallinn í mælaborðinu sem segir manni hvar maður á að beygja og hvar maður á að fara út úr hringtorgum til að komast leiðar okkar, þá getur fólk lent í óheppilegum og ófyrirséðum ævintýrum eins og maðurinn sem endaði við Laugarveg á Siglufirði þegar hann ætlaði að fara niður á Laugaveg í Reykjavík. Allt þetta skiptir miklu máli og upplýsingar og fræðsla til ferðamanna held ég að sé eitthvað sem við þurfum að standa okkur betur í með hliðsjón af því að þetta vegakerfi er ekkert heiglum hent. Eitt er nú að keyra í hálku sem við þurfum öll að glíma við að gera einhvern tímann, en að keyra á mjóum malarvegi eða á vegi sem er svo mjór að hann er eiginlega malarvegur þegar þú ert komin út fyrir eina breidd, það er eitthvað sem maður gerir ekkert á fyrsta degi. Hv. þingmaður velti fyrir sér af hverju málið hefði ekki verið klárað áður. Það er a.m.k. alveg skýrt að ekki hefur staðið á stjórnarandstöðunni í því að ljúka við samgönguáætlun fyrr. Það hefur einfaldlega ekki verið nægilegur pólitískur vilji eða þrýstingur frá stjórnarmeirihlutanum til þess að gera það fyrr en nú.
Virðulegur forseti. Já, þetta með merkingarnar, þótt ég þekki Reykjavík ágætlega þá hef ég ótrúlega oft lent í að keyra einhverjar krúsidúllur af því að ég veit að ég er að fara upp í Árbæ en svo eru þessar austur- og vesturmerkingar og það getur verið flókið. Ég held að þetta sé eitthvað sem kostar ekki endilega mikið og sé hægt að gera mjög mikið í. Við höfum auðvitað talað um merkingar við einbreiðar brýr sem ferðamenn þekkja kannski ekki einu sinni og þarna held ég að við getum gert mikið fyrir ekki endilega svo mikinn pening. Ég veit svo sem að Vegagerðin er meðvituð um það. Það eru gerðar breytingartillögur við samgönguáætlun sem ég skil sem svo að allir nefndarmenn séu sammála. Það er gott. Það er líka verið að velta fyrir sér í meirihlutaálitinu sem mér finnast áhugaverðar pælingar varðandi flugsamgöngur og hlutverk Isavia, þó að það sé ekki beinlínis verið að leggja neitt til í þeim efnum, að Isavia sjái um rekstur millilandaflugvallanna. Ég las þetta líka í blöðunum í dag. Það hefur verið gagnrýnt að menn séu að setja mjög mikla peninga í uppbyggingu á Keflavíkurflugvelli sem er eflaust samt nauðsynleg. Var þetta eitthvað sem minni hlutinn hafði skoðanir á? Þá á ég við bæði innanlandsvellina og þá sem eru skilgreindir sem millilandaflugvellir og eru væntanlega bara Akureyri og Egilsstaðir held ég fyrir utan Keflavík.
Forseti. Eins og ég skil það þá eru þessir flugvellir nú þegar á forræði Isavia og raunar allir flugvellir í landinu. Það sem hefur verið í umræðunni er að skera þarna á milli og Isavia sjái í raun og veru bara um þá sem þjóna millilandaflugi með einhverju móti, en hinir flytjist í raun og veru undir Vegagerðina í viðhaldi og rekstri. Það er eins og ég hef skilið málið a.m.k. með öllum fyrirvörum um það að ég hef ekkert um þetta tiltekna mál á borðinu hjá mér. Í þeirri umræðu hafa líka verið einhverjar vangaveltur um einkavæðingu o.s.frv., en það kemur ekki inn í nefndarálitið, enda held ég að meiri hlutinn sé ekki þar. En við ræddum töluvert um stöðu mála hjá Isavia, gerðum það á fundum nefndarinnar, ekki bara í tengslum við samgönguáætlun heldur almennt. Þetta er eitt dæmi um ákvarðanir sem voru teknar í rekstri samfélagsins á árum áður og búin voru til einhvers konar fyrirbæri sem lúta svolítið sínum eigin lögmálum. Ég vil nefna þar líka Landsnet, ég held að það sé gott dæmi um slíkt þar sem allt er í raun og veru á forsendum almannavaldsins en án þess að almannavaldið hafi almennilega á því tök. Við höfum rætt í nefndinni að það þurfi kannski að skoða hreinlega lagaumhverfið, samþykktirnar o.s.frv. þannig að starfsemi Isavia rétt eins og Landsnets og annarra slíkra fyrirbæra endurspegli betur lýðræðislegan vilja heldur en gerist endilega alltaf nú um stundir. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að það þarf kannski ekki svo mikla peninga í þessi mál sem hún nefnir varðandi merkingar o.s.frv. En það hefur verið vandamál í fjármögnun hjá Samgöngustofu til að mynda að það eru ekki nógu miklir peningar í fræðslu og umferðaröryggismál. Þar þurfum við að gera betur. Við þurfum að gera betur líka í samstarfi við ferðaþjónustuna af því við þurfum að ná [[Forseti hringir.]]samtali um umferðaröryggi við ferðaþjónustuna og okkar góðu gesti.
Frú forseti. Þetta stóra og mikilvæga mál sem samgönguáætlun er á hverjum tíma er góðra gjalda vert í sjálfu sér, eins og hún lítur út eftir breytingartillögur meiri hlutans og ekki síður ef það næst í gegn sem minni hlutinn hefur verið að leggja til til viðbótar. En það er háð og skömm að því að þetta skuli ekki hafa náðst í gegn fyrr en núna. Ég segi það enn og aftur, minnug þess að hæstv. innanríkisráðherra sagði að þessi dapurlega áætlun sem hún lagði fram væri þó það sem hún treysti sér til þess að standa við, að þetta lyktar af því að það eru að koma kosningar. Þó að við séum öll sammála um það, og höfum við verið þessi þrjú ár, að það þurfi að setja í þetta peninga þá virðist allt vera hægt þessa síðustu daga. Hæstv. fjármálaráðherra er næstum því orðinn vinstri maður í talsmáta miðað við það hvernig hann kemur fram opinberlega í öllum miðlum, mjög merkilegt að nú á að gera allt fyrir alla. Varðandi þessa áætlun ætla ég að byrja á því að fara svolítið yfir það sem snertir kjördæmið okkar, fara í gegnum einhverja þætti a.m.k. Hv. þingmaður og framsögumaður meiri hlutans samþykkti með gleði ríkisfjármálaáætlun, sem er stefnuplagg hverrar ríkisstjórnar sem mér þótti mjög merkilegt í ljósi þess að hann hefur barist fyrir auknum fjármunum í samgönguáætlun, en samgönguáætlun og ríkisfjármálaáætlun voru með mismun upp á ríflega 3 milljarða. Þá fannst mér mjög kúnstugt að hann sæti ekki hjá og gerði athugasemd við það með þeim hætti. Það er ekki hægt að samþykkja eitthvað og vera sérdeilis glaður með það á sama tíma og maður er með annað plan í gangi sem harmonerar ekki við það. Það að verið sé að bæta hér við 11,5 milljörðum u.þ.b. í þessa áætlun og til næstu tveggja ára þýðir líka að ríkisfjármálaáætlunin er þá engan veginn gilt plagg. Það er í raun verið að henda því út í hafsauga ef ríkisstjórnin er hér að byrja á því að brjóta allt það sem þar stendur. Ef við gæfum okkur að hún sæti áfram þá held ég við stæðum ekki frammi fyrir því að vera með töluvert aukna fjármuni inn í þessa áætlun. Ég ætla aðeins að byrja á því að ræða flugið. Flugið hefur verið töluvert til umræðu og flugsamgöngur. Það var í blöðunum í gær og það er aftur í blöðunum í dag. Ég hef sett út á það að hér var fólk, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, sem vann fyrir hönd ráðuneytisins skýrslu um aðferðir og aðgerðir sem hægt væri að grípa til til þess að mæta dýru innanlandsflugi. Það er bagalegt ef sú vinna hefur verið látin liggja í rúmt ár og ekkert með hana gert fyrr en allt í einu núna. Samkvæmt upplýsingum Fréttablaðsins og frá innanríkisráðuneytinu er nú búið að setja á fót starfshóp sem á að leggja fram tillögur um úrbætur að bættum flugsamgöngum innan lands. Í áliti meiri hlutans kemur hér fram að lagðar séu til einar 300 milljónir í að bæta þetta. En það er gert fyrst núna, hitt plaggið látið liggja í u.þ.b. ár og aftur á að fara að setja starfshóp af stað. Þetta ber ekki vott um að vel sé farið með tíma fólks og peninga. Við þurfum líka að gæta þess að fólkið sem nýtir þjónustuna getur ekki beðið endalaust. Byggðirnar hafa mikið kallað eftir því að þetta verði endurskoðað. Á hverjum einasta fundi landshlutasamtakanna, geri ég ráð fyrir, er talað um samgöngumál, þ.e. vegi, flug og ljósleiðaratengingar. Þetta eru aðaláhersluatriði allra fulltrúa sveitarfélaga sem koma að máli við þingmenn. Ég sit í fjárlaganefnd og í þrjú ár hefur þetta einmitt verið ítrekað. Mér finnst hálfdapurlegt og eiginlega ömurlegt að nú fyrst eigi aftur að setja af stað hóp og skoða þetta til framtíðar. Við eigum auðvitað að vera búin að því. Varðandi þær hugmyndir sem þarna birtast, þ.e. hvort einkavæða eigi reksturinn, innanlandsflugið, og setja litlu flugvellina undir Vegagerðina en millilandaflugvellirnir, þ.e. Reykjavík, Akureyri, Egilsstaðir, verði áfram undir Isavia - ég verð að segja það, virðulegi forseti, að mér líst ekki á það. Ég sé það ekki fyrir mér. Hér er verið að leggja til að Vegagerðin verði áfram vanfjármögnuð. Ef innanlandsflugvellirnir eiga í ofanálag að fara að keppa um fé held ég að illa sé komið fyrir þeim. Ég hef miklar efasemdir um að þetta sé skynsamlegt. Í gær var lögð fram samgönguáætlun til lengri tíma og mig langar að fara aðeins ofan í það sem þar birtist. Ég get um margt verið sammála því, um leið og ég er mjög ósátt við að ráðherrann hafi ekki barist nægilega hart fyrir þessum málaflokki fram til þessa, þó að ég fagni því sem hér liggur fyrir, en það er auðvitað ekki nóg. Um byggðaþróun kemur fram að búsetugæðin felist í sex virðisþáttum, sem eru heilsa og öryggi, menntun, atvinna, aðgengi að þjónustu, menningu og afþreyingu, þar sem góðar samgöngur eru í raun forsenda þessa alls. Það er verið að tala um að samgönguáætlun eigi að styðja við þetta og undir þetta markmið eigi líka að falla framkvæmdir og aðgerðir sem geta ekki talist arðsamar á mælikvarða hagkvæmni, en telja verður nauðsynlegar til að skapa sem jafnasta stöðu landsmanna óháð búsetu. Ég get fyllilega tekið undir þetta. Vaðlaheiðargöng voru nefnd hér áðan sem forsenda búsetuþróunar á því stóra svæði. Í sambandi við aðra þjónustu þá skiptir það auðvitað afar miklu máli. Eins og hér var rakið ákaflega vel, af hv. þm. Kristjáni L. Möller, kemur það ekki við ríkissjóð að örðu leyti en sem lán en ekki beint úr vasanum. Við erum nefnilega að tala um risavaxin þjónustusvæði. Ef við veltum fyrir okkur Akureyri þá nær það frá Skagafirði að Skjálfanda. Það skarast við þjónustusvæði á Sauðárkrók og Húsavík og á Miðnorðurlandi eru það Skagafjörður, Eyjafjörður og Þingeyjarsýsla. Þarna gegnir innanlandsflugið mjög veigamiklu hlutverki. Það er til dæmis Akureyri, Húsavík og til Reykjavíkur og svo er það hið ríkisstyrkta flug sem tengir Grímsey, Þórshöfn og Vopnafjörð við Akureyri. Það eru í kringum 30.000 manns sem búa á þessu svæði. Þess vegna skiptir þetta gríðarlegu máli. Á Austurlandi eru það í kringum 10.000 manns frá Vopnafirði í norðri að Djúpavogi í suðri, við erum að tala um 200 kílómetra svæði. Bara á Fljótsdalshéraði, Seyðisfirði, Fjarðabyggð og Breiðdalsvík eru þetta í kringum 9.000 manns, þ.e. þetta er stærsti kjarninn. Þess vegna sjáum við alveg í hendi okkar, og eins og hefur verið talað um líka varðandi Neskaupstað og fleiri staði, hve miklu máli skiptir að hafa þetta á viðráðanlegu verði. 90% íbúa á Miðausturlandi búa innan við 60 kílómetra frá flugvellinum á Egilsstöðum. Við værum hér að jafna stöðu fólks með gríðarlega mikilvægum þætti, ekki bara vegna ferðaþjónustunnar heldur fyrst og síðast vegna íbúanna sem þar búa. Í þessu sambandi er líka vert að geta þess, af því að því hefur gjarnan verið stillt upp að Isavia sé vondi aðilinn í þessu máli, að innanlandsflugvallarkerfið allt saman er rekið samkvæmt þjónustusamningi Isavia við innanríkisráðuneytið og það er innanríkisráðuneytið sem ákveður þjónustustig og framkvæmdir á flugvöllunum. Það er innanríkisráðuneytið sem gerir þennan þjónustusamning og það eru tveir þriðju sem koma úr ríkiskassanum og svo eru það notendagjöld og það sem við erum að greiða sem er í kringum einn þriðja. En það er mikilvægt að halda því til haga að Isavia er ekki eini sökudólgurinn þó að við getum haft skoðanir á því hvernig það fyrirtæki er rekið. Það er líka hægt að skoða þann þjónustusamning sem þar býr undir og breyta honum. Það er ekkert óbreytanlegt í þessari veröld. Innanlandsflugið getur tæplega talist hluti af almenningssamgöngukerfi landsmanna á meðan það er ekki á færi nema þeirra sem eiga peninga eða fyrirtækja og opinberra stofnana að nýta það. Það hefur ekki verið boðlegt til mjög langs tíma. Af því að hér er nú stundum verið að tala um að fólk neiti sér um heilbrigðisþjónustu sökum fátæktar þá erum við líka að tala hér um fólk sem býr mjög langt í burtu, hefur ekki aðgang að allri heilbrigðisþjónustu sem í boði er eins og hér á höfuðborgarsvæðinu, þess vegna er þetta líka stór partur til þess að bregðast við því. Mér finnst þetta hafa setið svolítið eftir þegar kemur að samgöngumálum. Eðlilega, þegar það hefur verið vanfjármagnað til langs tíma, þá skiptir þetta allt saman máli. En nú eru kröfurnar orðnar aðrar um leið og við viljum fara með millilandaflugið og farþegana sem eru að koma hér til lands í aðrar áttir, þá er þetta eitt af því sem skiptir gríðarlega miklu máli að hafa undir líka. Þegar við förum svo í gegnum það nefndarálit sem liggur fyrir, svo að ég taki nú eitthvað aðeins af því, þá slær það mann þegar eitt af því fyrsta sem maður les er að meiri hluti nefndarinnar viðurkennir að þetta er vanfjármögnuð áætlun. Það er ömurleg staða hversu lágt hlutfall af vergri landsframleiðslu hefur verið sett í samgöngukerfið og innviði landsins þessi ár sem liðin eru, sérstaklega af hálfu ríkisstjórnar sem tók við góðu búi og hefur getað ráðstafað fjármagni með allt öðrum hætti en hún hefur gert. Og það kostar að láta þetta bíða. Það hefur kostað gríðarlega mikið að láta þetta bíða. Þegar hér hefur verið talað um að það sé forgangsmál að greiða niður skuldir þá þarf stundum að gera tvennt, það þarf stundum að gera þrennt. Það er ekki bara hægt að lækka skuldir ríkissjóðs og láta allt annað drabbast á meðan. Það þýðir bara að við sitjum uppi með fleiri, stærri og flóknari verkefni en annars hefði verið. Þegar sagt er að ekki sé hægt að halda samgöngukerfi í viðunandi horfi miðað við þau framlög, þá spyr maður sig: Er þetta metnaðurinn eða er þetta algjört metnaðarleysi? Við höfum reyndar sagt það hér að þetta sé engan veginn nægjanlegt, þetta dugar ekki einu sinni til að halda í horfinu. Svo eru það mörkuðu tekjurnar. Það er ástæða til að ræða mörkuðu tekjurnar aðeins. Þær á að afleggja með tilkomu hinna nýju fjárreiðulaga. Við höfum verið að gagnrýna þetta neikvæða eigið fé, sem svo hefur verið kallað, þ.e. fjármuni sem hafa verið færðir í mínus á Vegagerðina í mörg undanfarin ár og var aldrei ætlunin að það yrði niðurstaðan. Það er algjörlega ótækt að nú þegar nýju lögin eru gengin í gildi skuli ekki vera búið að ganga frá því með hvaða hætti á að ráða úr þessu. Ef mörkuðu tekjurnar verða afnumdar þá liggur það bara fyrir og það liggur í raun fyrir að ríkissjóður þarf bara að klippa á þetta. Það er í raun ekkert annað í boði. Það var ekki stofnað til þessara útgjalda með því hugarfari að þetta yrði fært með þessum hætti. Auðvitað er þá enginn tekjustofn eftir, eins og fram kom í andsvari í morgun, til að greiða niður þessa skuld. Það er í sjálfu sér ágætt að meiri hlutinn telur að vinda eigi ofan af henni og afskrifa hana, en það gerist ekkert. Það er það sem er áhyggjuefni. Það hefur ekkert gerst í þessu. Það er búið að tala um þetta núna í a.m.k. þessi þrjú ár, þannig að það er auðvitað svolítið merkilegt að ekkert gerist. Tíminn hleypur frá manni eins og gjarnan þegar svona stórt og mikið mál er undir. Ég kem til með að fara hér í aðra ræðu til þess að fara nánar ofan í mál, sérstaklega þegar kemur að mínu kjördæmi. En ég ætla þó aðeins að nefna það að hér eru auðvitað lagðar til ákveðnar framkvæmdir sem maður gleðst yfir, m.a. að klára eigi Dettifossleiðina og fara í Berufjarðarbotninn og það eru leiðir sem áfram er haldið fram; það er framkvæmdir mjög víða í kjördæminu sem gert hefur verið ráð fyrir að þurfi að klára þó að ekki sé nema öryggisins vegna. Af því að ég nefndi hér Berufjarðarbotn þá sjáum við myndir reglulega þar sem er hola við holu og algjörlega óásættanlegt og fólk eyðileggur bókstaflega bílana sína með því að keyra þar. Það er frekar sérstakt að það skuli vera þannig. Ég verð líka að koma því að, af því að við höfum talað töluvert fyrir veginum yfir Öxi, að ég hefði viljað að það væri tekið fram í nefndaráliti meiri hlutans hvað þeir hygðust með Öxi. Það er sífellt verið að ýta því aftur. Ég sé reyndar að það kemur fram í áætlun til lengri tíma að gert er ráð fyrir henni. Það hefur verið gríðarleg umferð yfir Öxi í sumar. Í lok september, nú í vikunni, fara fleiri bílar þar yfir en yfir Hófaskarð, Sandvíkurheiði og Vopnafjarðarheiði til samans. Þetta er einfaldlega skynsamleg framkvæmd fyrir utan það að ekki verður meiri stytting á hringleiðinni en yfir þann veg og þetta tryggir líka öryggi. Eins og reifað var í andsvari áðan þá eru ómalbikaðir vegir á allt of mörgum stöðum á hringvegi 1, fyrir utan allar þessar einbreiðu brýr sem eru út af fyrir sig farartálmi. Hér er líka nefndur, og ég hef áhyggjur af því, Norðausturvegurinn sunnan Brekknaheiðar. Það er meðal annars vegna þess að alltaf er verið að hugsa um peninga. Talað er um að reyna að gera það sem ódýrast. Gott og vel. Þó á að gæta að helstu öryggisatriðum eins og blindhæðum og öryggissvæðum við hlið vegar eins og fram kemur í upphaflegu áætluninni. Mér finnst að við eigum að vera mjög varkár í því að gera hlutina ódýrt. Einbreiðu brýrnar eru minnisvarði um þá tíma þegar við ætluðum að gera mikið en ekki með framtíðarsýn í huga. Ég held að þetta sé eitt af því sem við þurfum að velta verulega mikið fyrir okkur þegar við förum út í framkvæmdir. Það vill enginn bíða, en það getur verið skynsamlegt að bíða í ár til eða frá til þess að fullgera vegi. Þá er ég ekkert sérstaklega að tala um þessa tilteknu framkvæmd, bara allar framkvæmdir yfirleitt sem hér eru undir. Herra forseti. Ég ætla að fara betur ofan í einstakar framkvæmdir sem fyrirhugaðar eru hér á eftir, þ.e. innan kjördæmisins okkar, Norðausturkjördæmis sérstaklega, og ræða það. Ekki er tími til þess á þeim örfáu mínútum sem hér eru undir, en sem betur fer er margt gott að finna í þessari viðbót. Eins og ég sagði í upphafi máls míns þá var þetta plagg minna en handónýtt, það var nánast óboðlegt að leggja það fram.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Í nefndaráliti minni hlutans er áhugaverð mynd af framlögum til samgöngumála sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Þar sést að hlutfallið er gríðarlega hátt árið 2008, kemur væntanlega til af því að menn hafa verið búnir að fara í framkvæmdir þegar hrunið verður og þjóðarframleiðslan minnkar mikið á því ári. Það er samt sem áður athyglisvert að sjá hvað framlagið er hátt 2009, í rauninni líka 2010. Auðvitað er ég ekki alveg viss, en ég ímynda mér að árið 2008 sé þetta að einhverju leyti vegna þess, þó að landsframleiðslan minnki mjög mikið í lok árs, að menn eru búnir að fara í framkvæmdirnar, það er náttúrlega byrjað í janúar og haldið áfram út allt árið þótt menn hafi örugglega dregið úr þeim undir lokin. Mér finnst athyglisvert að sjá hvað hlutfallið hefur þrátt fyrir allt verið hátt árin 2008, 2009 og 2010. Nú erum við rétt á pari við kannski 2011 þrátt fyrir að ríkissjóður sé í nokkuð góðum málum. Í nefndarálitinu má líka sjá töflu yfir fjölda ferðamanna. Það sem hefur gerst er að á tíu árum fjölgar ferðamönnum úr rúmlega 440.000 í tæplega 1,2 milljónir. Þessir ferðamenn nýta eflaust í mjög miklum mæli þjóðvegi landsins. Allir þurfa þeir að komast frá Keflavík til Reykjavíkur og svo eru það ferðir úti um allt og kannski mundum við vilja fá meira af þeim út á land. Mér finnst algjörlega óásættanlegt hvað hlutfallið er lágt miðað við hvað umferðin hefur aukist og hvað við erum komin líka í mikla viðhaldsþörf líka og einbreiðu brýrnar og allt það. Hvað finnst hv. þingmanni um það?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tek undir þetta með henni og það er í rauninni skömm að því þegar maður horfir á framlagið sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Eftir hrun með ríkissjóð nánast gjaldþrota var samt brugðist rétt og skynsamlega við, þ.e. það var farið í framkvæmdir. Ef við hugleiðum það þá er það svo að á þeim þremur árum sem þessi ríkisstjórn hefur setið eru í rauninni engar nýframkvæmdir. Það sem er verið að gera, stóru framkvæmdirnar eins og Norðfjarðargöng og fleira, kemur í raun allt saman til á síðasta kjörtímabili. Svo gumar ríkisstjórnin af góðri afkomu, en á meðan eins og ég sagði í minni ræðu eru innviðirnir látnir blæða. Auðvitað finnst manni það mjög sérstakt að ekki sé meiri metnaður fyrir því að berjast fyrir auknu fjármagni af hálfu ráðherrans gagnvart fjármálaráðherra fyrir þennan málaflokk sinn. Eins og hv. þingmaður kom inn þá er ferðamannafjöldinn gríðarlegur. Við höfum heyrt frá Vegagerðinni að öryggi sé orðið ábótavant þó að reynt sé að halda því í viðunandi horfi, en við sjáum þau slys sem hafa orðið og annað slíkt, það er m.a. vegna þess að vegakerfið okkar er bara ekki í lagi. Svo tek ég undir það og vil undirstrika að við viljum dreifa ferðamönnum, hvort sem það er á vegunum eða í fluginu af því ég gerði það töluvert að umtalsefni í ræðu minni. Það er partur af því að það hefur engu verið fylgt eftir, þ.e. þessari aukningu hefur ekki verið fylgt eftir með neinum hætti í innviðauppbyggingu eða dreifingu ferðamanna.
Virðulegur forseti. Ef við beinum í seinna andsvari sjónum að kjördæminu góða sem við tilheyrum og ég veit að hv. þingmaður ætlar að ræða hér betur síðar, þá er veitt framlag í flughlaðið góða, það er kannski ekki seinna vænna því að það er varla lengur hægt að keyra um Vaðlaheiði, þetta er orðinn svo mikill hraukur. En það er nú kannski ekki stóru peningarnir. Það sem mikið hefur verið talað um og við þekkjum eru framkvæmdirnar við Berufjarðarbotn og svo vegurinn yfir Öxi. Ég held að hv. þingmaður þekki þetta betur en ég. Ég hélt að menn væru að fara í framkvæmdirnar í Berufjarðarbotni, það lægi fyrir. En hvað varðar Öxi þá finnst mér það töluvert mikilvæg framkvæmd vegna þess að það er vegur, þótt það sé kannski ekki hægt að nota hann alveg yfir háveturinn, sem styttir gríðarlega leiðina frá suðurfjörðunum upp á Hérað og er vegur sem ég veit að menn eru að berjast fyrir þarna á suðurfjörðunum. En Berufjarðarbotn er ekki síður mikilvægur. Ég er að vitna í nefndarálit minni hlutans. Þar finnst mér líka áhugavert að talað er um að það ætti að ráðast í athuganir fyrir gerð Álftafjarðarganga og rannsókn verði gerð á algjörum aðskilnaði á akstursstefnum milli Reykjavíkur og Akureyrar. Þetta hljómar eins og tónlist í mínum eyrum vegna þess að það er bara þannig fyrir alla sem búa úti á landi sem þurfa að sækja sér þjónustu suður að það þarf að keyra þessa leið. Ef ég er einhvern tímann hrædd um börnin mín er það þegar þau eru á bíl á milli Akureyrar og Reykjavíkur vegna þess að því miður verða oft alvarlegustu slysin úti á þjóðvegunum og víða eru þeir bara alls ekki nógu góðir. Tvöföld akstursstefna er væntanlega [[Forseti hringir.]]það úrræði sem er öruggast. Auðvitað yrði þetta gríðarlega dýrt, en maður mundi vilja sjá tvöfalda akstursstefnu gerast í einhverjum köflum, [[Forseti hringir.]]alveg eins og einu sinni var vegurinn á milli ekki malbikaður. Það er ekkert svo óralangt síðan það var þannig. Hvað segir hv. þingmaður um þetta?
Herra forseti. Það er þetta með flughlaðið okkar góða af því að við vorum nú að keyra fram hjá þessum hrauki fyrir stuttu, þetta er orðið risavaxið þarna fyrir framan Vaðlaheiðargöngin. Það er eiginlega merkilegt og ég segi það enn og aftur, mér finnst þetta bera pínulítinn vott um að kosningar eru fram undan, það er kosningalykt af þessu plaggi vegna þess að nú er hægt að setja einhverja fjármuni í þetta. Veit ég þó að formaður nefndarinnar hefur barist mjög fyrir þessu flughlaði. Það skiptir jú allt máli, þetta eru ekki stórar fjárhæðir, en þetta skiptir auðvitað máli fyrir innanlandsflugið. Hvað varðar Berufjarðarbotn þá á sú framkvæmd, samkvæmt þeirri langtímaáætlun sem hefur verið lögð fram, ekki að klárast fyrr en á næsta tímabili áætlunarinnar, í kringum 2019. Það voru deilur á milli landeigenda sem urðu til þess að verkið tafðist. Nú hefur það verið leyst af hálfu sveitarfélagsins þannig að það er allt klárt. Það hefur bara bókstaflega verið beðið eftir fjármunum í þetta verkefni. Þess vegna hefur auðvitað verið lögð áhersla á það að samgönguáætlun klárist. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta er eitt af því sem er mjög mikilvægt, ekki bara að vegirnir séu ekki svona stórkostlega ónýtir eins og sá vegur er orðinn heldur til að tryggja öryggi og fyrir búsetukjör fólks þarna, það skiptir líka máli, ekki bara ferðamennirnir. Undirbúningur fyrir gangagerðina, bæði Seyðisfjarðargöngin eins og hjá okkur og Dýrafjarðargöngin er auðvitað afar mikilvægt atriði. Þetta eru næstu stórframkvæmdir, þessar tvær framkvæmdir í gangagerð að mínu mati. Varðandi öryggi á milli höfuðborgarsvæðis og annarra kjördæma, þ.e. á þjóðveginum og að tvöfalda akstursstefnu, þá er það mjög brýnt mál og sérstaklega á milli Akureyrar og Reykjavíkur og líka upp á að almenningssamgöngurnar séu sómasamlegar, mér finnst það líka skipta máli og ekki síst til að öryggismálum sé fylgt eftir í hvívetna. [[Forseti hringir.]]Ég held þetta væri mjög skynsamleg ákvörðun ef hún mundi ná hér í gegn.
Herra forseti. Frammistaða ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í þessum samgöngumálum á kjörtímabilinu er með þeim endemum að sennilega á það sér engar hliðstæður, að teknu tilliti til aðstæðna og að breyttu breytanda, nema þá helst kannski viðreisnarstjórnina. Mig rekur minni til að það var talað heldur illa um hana á landsbyggðinni, hún hefði skammtað naumt til uppbyggingar í vegamálum og gerðist víst lítið á þeim árum þangað til vinstri stjórnin tók við 1971 og setti mikinn kraft í uppbyggingu vega. Þetta er einfaldlega alveg hörmuleg frammistaða hjá stjórnarflokkunum þessi rúmu þrjú ár. Þetta eru þrjú glötuð ár. Það er mjög sorglegt að framan af þessum tíma a.m.k. voru kjöraðstæður til að spýta í lófana með uppbyggingu innviða og fjárfestingar, styðja við batann í efnahagslífinu og draga þá frekar úr framkvæmdum ef menn færu að hafa áhyggjur af ofhitnun hagkerfisins. Á árunum 2013, 2014, 2015 fengust mjög góð tilboð í verk, gjarnan undir kostnaðaráætlun, en núna er þetta farið að breytast, skiljanlega, það er orðin meiri þensla í hagkerfinu. Á þessum glötuðu árum bera núverandi stjórnarflokkar alla ábyrgð. Það er alveg sama hvernig á er litið, að við skulum vera hér seint í september á áætluðum síðasta starfsdegi þingsins eftir að starfsáætlun var framlengd að reyna að koma í gegn fyrstu samgönguáætlun þessarar ríkisstjórnar. Hún er í andarslitrunum, á síðustu metrunum, og þá kannski fer þetta í gegn. Það má nefna sem fyrstu stóru vanrækslusyndina. Hún hefur einfaldlega ekki unnið samkvæmt lögum. Hún hefur ekki mannað sig upp í að koma hér með samgönguáætlanir og tryggja þá með meiri hluta sínum á þingi að þær fengjust afgreiddar. Af hverju er það? Það er vegna þess að samgönguáætlanirnar sem voru sýndar í fyrra og hittiðfyrra voru svo hörmulegar að stjórnarliðar sjálfir höfðu engan áhuga á að afgreiða þær. Þeir treystu sér einfaldlega ekki til þess þegar út í það var komið. Það er auðvitað alveg dæmigert að hér sést ekki einn einasti stjórnarþingmaður í salnum. Enginn. Hvar eru forsvarsmenn málsins úr meiri hlutanum? Hvar er hæstv. ráðherra þegar þessi stóra stund er upp runnin eftir á fjórða ár að við erum hér í seinni umræðu um fyrstu samgönguáætlun þessarar ríkisstjórnar? Nei, það sést undir iljarnar á þeim í allar áttir. Ég þykist hafa séð á vefnum að hæstv. ráðherra sé að opna bryggjustúf, klippa á borða og opna bryggjustúf úti á landi frekar en að vera í þinginu til að svara fyrir málaflokkinn. Það hefur engin aukning orðið á fjárveitingum þessi þrjú ár og í raun frekar samdráttur árið 2014, þrátt fyrir verulega batnandi þjóðarhag, þrátt fyrir mjög mikla aukningu umferðar og æpandi þörf sem allir eru sammála um. Það er alveg sama hvar borið er niður, Vegagerðin sjálf segir að þetta sé neyðarástand, Samtök ferðaþjónustunnar, sveitarfélögin, íbúarnir sem búa við þetta vegakerfi. Það er alveg sama hvar borið er niður, allir eru sammála um eitt, vegakerfið á Íslandi er að grotna niður. Þess vegna eru þrjú glötuð ár dýr í þeim efnum. Yfirgengilegasta vanrækslan að mínu mati hjá þessari ríkisstjórn, það sem mér er með öllu óskiljanlegt, er að þeir skuli ekki einu sinni hafa látið markaðar tekjur til vegamála fylgja verðlagi. Ég reyndi að gagnrýna þetta bæði í fyrra og hittiðfyrra við afgreiðslu fjárlaga. Eitt árið voru þær ekki hækkaðar neitt, annað árið um sirka helming af áætlaðri verðbólgu eða uppfærslu fjárlaga. Það hefur leitt til þess að myndast hefur slaki í þessar mörkuðu tekjur upp á 7–8 milljarða. Þetta er þeim mun tilfinnanlegra sem verulega aukin umferð hefði að sjálfsögðu skilað sínum tekjuauka ef mörkuðu tekjurnar, sérstaka bensíngjaldið, olíugjaldið, þungaskatturinn og þetta, hefði verið látið fylgja verðlagi. Það er sjálfsagt kominn þarna mínus upp á vel á annan tug milljarða í tíð þessarar ríkisstjórnar. Af því hefði mátt nota hverja einustu krónu í viðhald og nýbyggingar. Það er líka glataður tími, glataðar tekjur. Það er ekki eins og þetta hafi verið erfitt vegna þess að verðbólgan væri erfið viðureignar eða eldsneytisverðið mjög hátt svo menn kveinkuðu sér við að hækka þessar mörkuðu tekjur. Nei, verðbólgan hefur verið vel undir viðmiðunarmörkum í meira en tvö ár og bensín- og olíuverð á heimsmarkaði lækkaði um ein 30–40%, ef ekki meira. Útsöluverðið hér heima hefur lækkað um 50–70 krónur á lítrann. Það hefði enginn tekið eftir því þótt nokkrar krónur hefðu komið í áföngum inn í bensíngjaldið og olíugjaldið til þess að halda þessum tekjum uppi. Þetta er satt best að segja ótrúleg frammistaða. Menn eru síðan að glíma við að gríðarleg aukning ferðamanna til landsins, sem í vaxandi mæli ferðast sjálfir á bílaleigubílum, hefur heldur betur verið að minna á sig. Það nægir að nefna hin sorglegu slys, alvarleg slys og jafnvel dauðsföll á erlendum ferðamönnum sem eru orðin umtalsverður hluti allra umferðarslysa í landinu. Það er m.a. vegna þess í hvernig ástandi vegakerfið er, það er vegna þess að merkingar eru ekki fullnægjandi og margt fleira, sem ég hef reyndar lagt fyrirspurn fyrir hæstv. ráðherra um, hvort menn ætli eitthvað að reyna að gera í þeim efnum, en engin svör fengið. Svo er umferðin að aukast hjá okkur sjálfum eins og alltaf gerist þegar góður hagvöxtur hefur verið um eitthvert árabil og hagur fólks batnar. Þá ferðast það meira. Umferðin vex. Það eru aukin umsvif í atvinnulífinu, auknir flutningar vegna meiri umsvifa í atvinnulífinu o.s.frv. Auðvitað ættum við að skattleggja þessa umferð þannig að hún legði sitt af mörkum til að byggja upp vegakerfið, eða hverjir aðrir eiga að borga það? Í nefndaráliti minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar er ágætlega gerð grein fyrir hlutföllum af vergri landsframleiðslu sem í þetta fara þessi árin. Það er alveg sláandi að þetta hlutfall fer lækkandi hjá þessari ríkisstjórn á fyrri hluta kjörtímabilsins. Það fer niður í botn, niður undir 1% af vergri landsframleiðslu á árinu 2014, þegar kraftaverkamennirnir miklu voru komnir til valda. Það er alveg yfirgengilegt. Á árinu 2015, í fyrra, nær þetta varla hlutfallinu á árunum 2012, 2013. Það er lægra en 2011. Þannig er nú frammistaðan. Það er lítið skárra ástand í ár, eins og við vitum. Jú, þá ætla þeir að vísu með breytingartillögum núna að segja að þetta sé aðeins á uppleið á næsta ári. Það er kosningavíxillinn, heldur síðbúinn. Og reyndar frekar rýr. Ég verð að segja alveg eins og er að ég hefði ekki gagnrýnt það, nema síður sé, og við í minni hlutanum, þótt þeir hefðu slegið um sig með miklu myndarlegri breytingartillögum með meiri hækkunum núna. Það eru allir sammála um að þess þarf. Samgönguáætlunin sem kom fram í vor var með þvílíkum endemum að það var ekkert við það plagg að gera nema henda því. Nú viðurkenna þingmenn meiri hlutans það. Þeir eru auðvitað að viðurkenna upp á sig skömmina með breytingartillögum, klóra í bakkann. Hafa sennilega ekki verið spenntir fyrir því að fara í kosningabaráttu út í sín kjördæmi, ef þeir þá láta sjá sig þar, með samgönguáætlun á bakinu. En nú er aðeins klórað í bakkann og settur milljarður í viðhald á hvoru ári, eitthvað aðeins í tengivegi og svo smurt svona 100–200 milljónum hingað og þangað inn í framkvæmdir sem kosta 1 og 2 og 3 milljarða, til að segja við menn í Bárðardal eða Borgarfirði eystri eða einhvers staðar annars staðar: Það er aðeins sett eitthvað til ykkar. En það er 1/10, 1/20, 1/30 af því sem mundi kosta að klára viðkomandi framkvæmd. Framhaldið er síðan ósköp magurt. Ég sá í fréttum um daginn að Vegagerðin hefur kortlagt að það kosti um 400 milljarða að koma vegakerfinu á Íslandi í það horf sem við vildum hafa það, í fullnægjandi horf miðað við þá staðla sem við byggjum á í dag og reynum að byggja nýja vegi samkvæmt. Ef við ætluðum að endurnýja vegakerfið og koma því öllu upp í staðal kostar það um 400 milljarða. Heildarfjárveitingarnar til stofnkostnaðar og í jarðgöng á öllu tímabili langtímaáætlunarinnar sem þessi ríkisstjórn leggur fram er eitthvað um 150 milljarðar. Það er rétt um 1/3 af því. Auðvitað er enginn að gera endilega kröfur til þess að þetta náist allt saman á einu tímabili langtímaáætlunar, en þetta sýnir okkur hvað við erum langt frá því að ná þeim markmiðum sem við hljótum að setja okkur í þessum efnum, að Ísland eignist að lokum fullnægjandi nútímalegt vegakerfi sem fullnægi öllum stöðlum, öryggisreglum, kröfum um burðarþol og annað því um líkt. Þá þarf meira til, mikið meira, og að sjálfsögðu verður og á umferðin að uppistöðu til að borga þær framkvæmdir. Það er sú skipan mála sem við höfum haft á, að umferðin sé skattlögð. Ég tala nú ekki um meðan hún notar enn að mestu leyti jarðefnaeldsneyti með tilheyrandi losun gróðurhúsalofttegunda, þá á að sjálfsögðu að skattleggja það. Það eru líka þrjú glötuð ár að baki hjá þessari ríkisstjórn í því að hún hefur ekkert gert í að halda áfram að endurskoða skattalegt umhverfi umferðarinnar, ekki neitt, og vantar þó ekki upp á að eftir því hafi verið spurt. Við gerðum miklar breytingar í þessum efnum á síðasta kjörtímabili, sem betur fer. Við gerðum skattkerfið í aðalatriðum grænt, við viðhéldum skattfrelsi fyrir umhverfisvæna orkugjafa, rafbíla, metanbíla o.s.frv. og við breyttum öllu andlagi skattlagningar á umferð þannig að það er koldíoxíðlosun sem myndar grunninn að skattlagningunni, hvort sem þú kaupir nýjan bíl og greiðir af honum tolla eða borgar bifreiðagjöld, því minna sem bíllinn losar af gróðurhúsalofttegundum, þeim mun vægari er skattlagningin. Þannig gerðum við okkar til að gera skattumhverfið á sviði umferðar grænt og hlúa að því að orkuskipti ættu sér stað í samgöngum. Hvað hefur þessi ríkisstjórn gert í framhaldinu? Ekki neitt. Jú, ég gleymi einu, hún lækkaði kolefnisgjaldið aðeins. Það var framlag þessarar ríkisstjórnar til loftslagsmála. Svo fór hún til Parísar og skrifaði undir samning. Þetta er mjög bagalegt vegna þess að það liggur alveg fyrir að móta þarf stefnu inn í framtíðina um það hvernig við ívilnum umhverfisvænum orkugjöfum í samgöngum, hvetjum til orkuskipta, en um leið vitum við að í fyllingu tímans verður þessi umferð líka að borga eitthvað og leggja af mörkum til vegamála. Til þess að menn geti þar af leiðandi treyst því að það verði hagkvæmt að vera á rafmagnsbíl eða metanbíl eða þess vegna vetni eða hvað það yrði, þá þarf að liggja fyrir til framtíðar stefnumörkun um þessa skattlagningu. Að því vorum við byrjuð að vinna í fjármálaráðuneytinu á sínum tíma meðan ég var þar en síðan hefur ekkert gerst. Það hefur slokknað á þessu eins og svo mörgu öðru hjá þessari blessuðu ríkisstjórn og alveg sérstaklega þegar kemur að öllu sem snýr að samgöngumálum. Nú er það þannig að þegar menn skoða loftslagsmálin og hvað sé hægt að gera í þeim efnum, t.d. í nágrannalöndunum, ég var á góðri ráðstefnu í Stokkhólmi á þriðjudaginn um það mál og hefðu fleiri mátt sitja hana til enda, þá horfa menn sérstaklega á samgöngurnar. Af hverju er það? Vegna þess að þær eru nokkuð stór losandi og þær eru að uppistöðu til enn þá byggðar á jarðefnaeldsneyti. Landbúnaðurinn er vissulega nokkuð stór losandi í þessum löndum en þar eru möguleikarnir miklu takmarkaðri til að ná losuninni niður. Það eru samgöngur á landi alveg sérstaklega og auðvitað í lofti og sjó sem menn beina núna mjög sjónum að til þess að ná að verulegum skammti þaðan upp í markmiðin um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þess vegna er þetta alvörumál. Það á að heita svo að það sé hluti af áætlun okkar Íslendinga að ná árangri í þeim efnum. Enda er það þannig að við, svona heppin með okkar orkuframleiðslu, erum með stóran samgöngugeira. Vissulega eru millilandaflug og millilandasiglingar ekki inni í Parísarsamningunum en við erum með stóran innlendan fiskiskipaflota og við erum því miður með mikla flutninga á landi. Hér eru ekki járnbrautir og við vorum nú svo gæfusöm, eða hitt þó heldur, að leggja niður strandsiglingar 1992/1993, til stórkostlegs tjóns fyrir vegakerfið og í loftslagslegu tilliti líka. Það hefði betur aldrei verið gert. Ætli það væri ekki gaman að skoða sem lið í þessu hvað við mundum spara og hvaða árangri við mundum ná í losunarmálum og minna viðhaldi á vegakerfinu ef við styrktum strandsiglingar um nokkur hundruð milljónir á ári og værum með almennilega þjónustu hringinn í kringum landið, tvær viðkomur í hverri viku í hverri höfn? Þannig var það einu sinni. Þungaflutningarnir fóru að uppistöðu til um sjó, enda var vegakerfið svo bráðónýtt þá að það bar þá illa stærstan hluta ársins. En við vorum svona ótrúlega lánlaus í höndunum á misvitrum stjórnmálamönnum að leggja niður strandsiglingar á þessari eyju sem er með byggðina eins og keðju hringinn í kringum landið við ströndina, gersamlega rakið að nýta sjóinn eins mikið og hægt er og hlífa vegakerfinu fyrir þungaflutningum, sem eru ábyrgir fyrir langmesta slitinu á vegunum og líka að hluta til fyrir öryggismálunum. Þannig fór nú það, herra forseti. Ég verð að segja eins og er að ég hef aðeins blaðað í langtímaáætluninni líka þótt mér sé alveg ljóst að hún er ekki á dagskrá í dag og verður ekki rædd á þessu þingi, kannski sem betur fer því að það þarf að endurskoða hana frá grunni þegar aftur komast einhverjir menn með metnað til valda í þessu landi. Þá verður þessu plaggi vonandi hent því að þetta gengur allt of hægt ef þetta ætti að verða framtíð okkar næstu 12 árin. Þar sjáum við hversu lítið miðar í stóru verkefnunum sem við ýtum algerlega á undan okkur og tökumst ekkert á við. Það gengur meira að segja ekki neitt að klára það sem á að vera í forgangi, að koma öllum byggðarlögum landsins og helstu tengivegum í þokkalegt ástand. Auðvitað getum við ekki boðið fólki á Borgarfirði eystra upp á það endalaust að þurfa að aka stórhættulegan malarveg til að komast í þjónustu og inn á vegakerfi landsins. Það er einn af síðustu þéttbýlisstöðunum í landinu, sem betur fer, sem býr við það ástand en þetta er ekki hægt. Það á að taka svoleiðis verk og setja þau í mikinn forgang. Það sama má segja um Langanesströndina og Brekknaheiði. Auðvitað er fáránlegt að eftir tugmilljarða fjárfestingu við að byggja upp alla norðausturleiðina, veg 85, úr Ljósavatnsskarði um Suður-Þingeyjarsýslu, gegnum Húsavík, Tjörnes, Kelduhverfi, Öxarfjörð, yfir Hófaskarð, Þistilfjörð, Langanesströnd, Vopnafjörð og upp á þjóðveg 1 í mynni Langadals, þá skulum við skilja eftir tvo malarbúta þannig að leiðin í heild sinni nýtist ekki sem skyldi. [[Gripið fram í: Þetta er minjavernd.]]Það eru jafnvel settar á hana þungatakmarkanir út af þessum tveimur malarbútum. Þetta er gáfuleg röðun á hlutunum. Auðvitað klára menn svona verk, alveg eins og núverandi ríkisstjórn var gert ljóst með kröftugum mótmælum að menn láta ekki bjóða sér annað en að klára Dettifossveg þegar búið er að setja fleiri milljarða í hann. En þar átti að koma stopp samkvæmt áætluninni. Breytingartillögurnar? Já, fínt, þetta kemur inn aftur. Skárra væri það nú, segi ég bara. Ég get komið víðar við. Ég tel mig þekkja vegakerfi landsins nokkuð vel eftir talsverðar heimsóknir um allt land í starfi mínu undanfarna áratugi. Árneshreppur á Ströndum, það á svona eitthvað aðeins að sýna lit rétt í lokin á þessum áætlunum. Nýr vegur yfir Öxi, sem er alveg geysilega hagkvæm og mikil stytting fyrir þá umferð sem á leið austur með ströndinni og upp á Hérað eða inn á hringveginn. Að sjálfsögðu á að setja í gang í beinu framhaldi af því að menn klári Skriðdalinn. Svo gætum við farið að velta fyrir okkur stóru framtíðarmyndinni. Hvernig viljum við að þjóðleiðin vestur og norður um land frá Reykjavík til Akureyrar líti út eftir 10–15 ár? Er það ekki með nútímalegum vegi með aðskildum akstursstefnum? Eigum við að setja okkur eitthvað minni metnað en þann? Byrjum á því að fara a.m.k. upp í Borgarfjörð og austur fyrir Selfoss eða austur fyrir Hvolsvöll. En að sjálfsögðu þurfum við svo að leggja drög að því að við getum lokið því verki með veginn a.m.k. norður til Akureyrar. Við gætum byrjað út frá Akureyri og farið á móti, t.d. með aðskildar akstursstefnur norður að Moldhaugnahálsi og fram í Hrafnagil og austur fyrir Vaðlaheiðargöng o.s.frv., af því að þar er mikil umferð. Það er annað mesta umferðarsvæðið í þessum skilningi á landinu á eftir suðvesturhorninu eða svæðunum hér í kringum höfuðborgina. Þar er verk að vinna. Tengingu Seyðisfjarðar, frammistöðuna í flugvallarmálum, flutninga á landi og mjög margt fleira, herra forseti, mætti ræða í miklu ítarlegra máli ef tíminn leyfði. Ég tek viljann fyrir verkið að því leyti að breytingartillögurnar eru að sjálfsögðu til bóta. Maður fagnar öllu, hversu lítið sem það væri í sjálfu sér, borið saman við þá hörmung sem búið er að bjóða upp á í þrjú ár og átti að bjóða upp á með þessari áætlun. Má ég þá minna á, þó að stjórnarliðar komi hér núna: Þetta var ríkisstjórnartillaga. Það stóð öll ríkisstjórnin og báðir stjórnarflokkarnir á bak við þá samgönguáætlun sem var lögð hér fram í fyrravor eða vor sem leið. Var það ekki? Ég ætla nú ekkert að fara að hrósa þeim upp úr rjáfrinu þótt þeir reyni núna aðeins að klóra í bakkann. [[Forseti hringir.]]Menn létu bjóða sér þetta. Menn samþykktu í þingflokkum stjórnarflokkanna svo seint sem síðastliðið vor að þessi hörmung yrði á borð borin.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Það er gaman að hlusta á reynt fólk sem þekkir málin út og inn. Ég ætla að spyrja hv. þingmann út í fjármögnun vegaframkvæmda. Í raun má segja að hv. þingmaður hafi að hluta til svarað því í ræðu sinni þar sem hann bendir á að mörkuðu tekjurnar hafi í raun ekki fylgt verðlagi og að við göngum mjög skammt í að skattleggja jarðefnaeldsneyti. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni, það er með ólíkindum að við skulum ekki hafa nýtt tækifærið sem hefur myndast með lágu heimsmarkaðsverði á olíu, að leggja ekki hærri álögur á jarðefnaeldsneyti til þess síðan að nýta í vegakerfið. Rétt eins og hv. þingmaður orðaði það hafa þrjú ár eiginlega farið til spillis. En nú erum við í þessari stöðu og þessi ríkisstjórn verður vonandi ekki áfram við völd. Við erum með samgönguáætlun sem er mjög metnaðarlaus. Ég vil benda fólki á að skoða töflur í nefndaráliti minni hlutans sem sýna framlög til samgöngumála sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, í hvaða stöðu við erum. Þetta er alveg með ólíkindum. En hvað getur ný ríkisstjórn gert? Við erum örugglega sammála um að það þarf að spýta í lófana í þessum málaflokki og bæta í. Hvernig förum við að því? Hvar liggja fjármunir til þess? Eins og hv. þingmaður rakti eru gríðarlega mörg verkefni fram undan. Með tilkomu allra þessara ferðamanna og aukinna samgangna á landsbyggðinni - við erum að reyna að vera með byggðastefnu þar sem fólk á að geta búið úti á landi - verðum við að byggja upp vegi, útrýma einbreiðum brúm og sinna vetrarþjónustu og hvað þetta nú allt er. Við veittum 80 milljarða í skuldaniðurfellingu [[Forseti hringir.]]sem við hefðum getað veitt að einhverjum hluta í vegaframkvæmdir. Við höfum ekki skattlagt jarðefnaeldsneyti eins og við hefðum átt að gera. Hvert yrði fyrsta verkefnið ef hv. þingmaður yrði ráðherra á morgun og ætti að sjá til þess að fjármagna vegakerfið og bæta um betur?
Herra forseti. Ég skal reyna að svara því. Nú vona ég að ég muni þetta nokkurn veginn enn þá og verði mér ekki til skammar. Í grófum dráttum er þetta þannig að svokallaðar markaðar tekjur til vegagerðar eru hluti af álögðu bensíngjaldi, hluti af álögðu olíugjaldi og þungaskattur. Það er bæði sérstakt og almennt bensíngjald, sérstakt og almennt olíugjald og þungaskattur. Ríkið fær heilmiklar skatttekjur beint af eldsneytinu á móti vegasjóðnum. En þá er það eftir að ríkið fær allan virðisaukaskatt af eldsneytissölu til umferðar. Ríkið fær alla tolla vegna nýrra bíla sem fluttir eru inn í landið. Ríkið fær bifreiðagjöldin. Ríkið tekur til sín gríðarlega stóran hluta af skatttekjum sem spretta af umferðinni. Það er í mínum huga augljóst mál að það á að færa mörkuðu tekjurnar eða ígildi þeirra í krónum per lítra, krónum per kílómetra, upp í viðmiðanirnar sem við höfum notast við undanfarin ár, færa þær upp til verðlags. Með vaxandi umferð giska ég á að það mundi þýða 8 milljarða í viðbót á næsta ári. Þar erum við komin talsvert á veg. En meðan þörfin er svona mikil og vegna þess að almennar skatttekjur ríkisins af umferð vaxa auðvitað hratt þessi árin verðum við bara að færa eitthvað af þeim í gegnum ríkissjóð inn í vegamálin í viðbót. Því við þurfum meira en 8 milljarða. Við þurfum helst að setja 12 til 15 milljarða nýja inn í þetta á hverju ári næstu árin. Til að fara að byrja að vinna upp slakann. Annars verðum við bara rétt að halda í horfinu. Ég tel að það sé mjög viðráðanlegt. Og hefur verið alveg sérstaklega auðvelt að gera það vegna þess hve eldsneytisverð hefur verið lágt. Nú var OPEC að ná einhverju samkomulagi sem þýðir kannski að það fer eitthvað upp á við, en þá er ekki seinna vænna að drífa í því, að taka að minnsta kosti veruleg skref í því að vinna upp þennan slaka og færa þær tekjur beint yfir í framkvæmdir. Þannig að þetta er nú bara spurning um pólitískan vilja og svona hálftímaverk. Ég hugsa að ég væri hálftíma að ganga frá minnisblaði handa embættismönnum um hvernig við mundum gera þetta.
Virðulegi forseti. Mig langar þá í seinna andsvari aðeins að spyrja út í flugvellina. Í nefndaráliti meiri hlutans er fjallað um flugvellina og hvaða fyrirkomulag geti verið til framtíðar, hvort Isavia eigi að sjá bæði um rekstur og viðhald innanlandsflugvalla eða hvernig menn ætli að hafa þetta. Isavia hefur verið gagnrýnt fyrir að einblína mjög á uppbyggingu á Keflavíkurflugvelli sem vissulega er nauðsynleg. Svo eru menn að tala jafnvel um niðurgreiðslur á innanlandsflugi, að líta á innanlandsflug sem hluta af samgöngukerfinu og horfa þá til Vestfjarða, Austfjarða og jafnvel Norðurlands og þess kostnaðar sem fylgir því að koma sér til höfuðborgarinnar. Þetta er risastór málaflokkur. Við virðumst alltaf enda á að tala um flugvöllinn í Vatnsmýri. Málið er auðvitað stærra en svo þó að hann skipti vissulega máli. [[Forseti hringir.]]Svo spyr ég bara almennt um þessi flugmál, hvaða afstöðu hv. þingmaður hafi.
Herra forseti. Ég sat nú í nefndum sem áttu að skila tillögum til stjórnvalda um aðgerðir til að reyna að lækka farmiðaverð í innanlandsflugi. Við lögðum dálitla vinnu í að kortleggja möguleikana í þeim efnum og skiluðum tillögum sem við vorum búin að reikna út að mundu eiga að þýða svona 15-18% lækkun meðalfarmiðaverðs í innanlandsflugi. Það voru beinar tillögur sem stjórnvöld hefðu getað valið á milli. Ein og mjög einföld var að fella niður eða endurgreiða virðisaukaskatt af eldsneytinu í innanlandsfluginu. Það er þannig í dag að flugfélögin borga virðisaukaskatt af eldsneyti í innanlandsflugi en ekki millilandaflugi. Af því að þetta er ekki virðisaukaskattsskyld starfsemi hafa þau engan frádrátt á móti. Þau éta vaskinn, eins og kallað er. Sitja uppi með hann og engan frádrátt á móti honum. Þar færu 200 milljónir út úr dæminu. Síðan er hér verið að tala um 300 milljónir inn í þetta sem auðvitað má hugsa sér að ráðstafa með ýmsum hætti. Mér líst illa á hugmyndir um að fara að skipta flugvöllunum upp og henda í Vegagerðina litlu flugvöllunum. Ég hefði talið nær að Isavia skoðaði möguleikann á því þar sem aðstæður eru hagstæðar til þess að semja við heimaaðila [[Forseti hringir.]]um þjónustuna og reksturinn. Það eru fordæmi fyrir því og þau hafa gengið ágætlega þar sem sveitarfélögin með sínu áhaldahúsi annast um og þjónusta flugvöllinn á grundvelli samnings við Isavia. Það gæti verið praktískt fyrirkomulag á mörgum stöðum.
Virðulegi forseti. Ég hlustaði á innblásna ræðu hv. þingmanns og kom margt ágætt þar fram. Ég verð þó að viðurkenna að mér fannst hann heldur reiður yfir því að strandsiglingarnar hafi verið lagðar niður fyrir um 23 árum. Ég vona nú að fólk sem situr hér á pöllunum hafi ekki þurft að þola það að vera reitt alla sína ævi. Mér sýnist ekki allir hafa náð 23 ára aldri. En svona til upprifjunar er ágætt að minnast á að það eru strandsiglingar í dag sem eru ágætar. Menn verða líka að hafa í huga að framleiðslufyrirtæki og fleiri, og bara íbúar landsbyggðarinnar, sætta sig ekki við annað en að vörur skili sér mjög hratt og örugglega á milli landshluta. Allar þær vörur sem fluttar eru af framleiðslufyrirtækjum verða stundum að komast samdægurs í hús. En er þá ekki hv. þingmaður sammála því að við skoðum og leitum allra leiða til að styrkja innanlandsflugið enn frekar? Nefndar eru nokkrar tillögur. Það er hægt að gera þetta með ýmsum hætti. Það mundi létta á þjóðvegakerfinu, eins og hv. þingmaður benti réttilega á og er mjög mikilvægt með auknum straumi ferðamanna og til að auka umferðaröryggi og létta á vegunum. Mér finnst að það eigi að vera forgangsatriði. Ég er algerlega á þeirri skoðun. Svo eyddi hv. þingmaður töluverðum tíma í langtímaáætlun. Hann er óánægður með ýmislegt sem þar kemur fram. Ég vil nú halda mig við þá áætlun sem við ræðum í dag. Ég var mjög ánægður að heyra að hv. þingmaður tæki viljann fyrir verkið. Hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir lýsti þessu sem kosningaplaggi, að verið væri að bæta drjúgt og mikið í og augljóst að það væru að koma kosningar, en mér fannst eins og samflokksmaður hennar væri á þveröfugri skoðun, að þetta væri hálfaumingjalegt plagg og þyrfti að gera enn þá betur. En hvað um það.
Herra forseti. Ef maður hefði haft ótakmarkaðan ræðutíma og getað farið almennt yfir frammistöðu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum hefði lesturinn orðið enn þá svakalegri. Nei, ég mundi nú ekki segja að ég væri reiður út af því að strandsiglingar voru lagðar niður. En mér hitnar hins vegar í hamsi. Ég hef ástríðu fyrir þessum málum og mér hitnar í hamsi þegar mér finnst eitthvað jafn óendanlega vitlaust og það er þjóðhagslega að glutra því niður og missa það út úr höndunum. Það er hægar sagt en gert að vinda ofan af því aftur þegar tilteknar landflutningakeðjur eru komnar með einokun á þessu, markaðsráðandi risar sem hafa þetta bara eins og þeir vilja, og menn eiga engan kost annan en að borga þær gjaldskrár sem upp eru settar. Ég er ekki að tala um grænmeti eða dagvöru sem þarf að komast hratt á milli staða. Að sjálfsögðu mundi léttari varningur sem hefur takmarkað geymsluþol ekki fara með skipum. Og þó, ef það væri nú tvisvar í viku gæti býsna mikið af slíkri „bulk-vöru“ farið þannig. En hvað með áburð? Þarf að flytja hann allan á bílum af því að geymsluþolið sé svo lítið? Hvað með steypustyrktarjárn? Hvað með jarðýtur? Hvað með olíu? Þetta er allt komið upp á vegina. Hefur hv. þingmaður t.d. verið úti á norðausturhorninu þegar mest er um að vera í uppsjávarfrystingu á Þórshöfn og Vopnafirði og stóru skipin eru að koma inn, bæði vinnsluskip og skip með ferska vöru? Og taka fleiri tugi þúsund lítra af olíu. Það koma lestir af bílum, hver á fætur annarri, til að koma með olíuna um borð. Væri nú ekki gaman að hafa dreifikerfi á ströndinni eins og einu sinni var vísir að? Þarf þetta endilega að vera svona? Nei. Ekki ef við höfum skoðanir á því og stuðlum að því að þróunin verði eins og við viljum hafa hana, af umhverfislegum ástæðum. Þá eru til tæki og tól til að stýra því og beina í ákveðinn farveg, með hvötum og/eða beinum stjórnvaldsaðgerðum. Við eigum að skoða samgöngumálin [[Forseti hringir.]]heildstætt og hafa umhverfisvinkilinn þar inni í og byggðavinkilinn og fleiri þætti því að allt er þetta náttúrlega samofið.
Virðulegi forseti. Ég held að við þingmennirnir báðir höfum einmitt upplifað hvernig ástandið er víða á vegum landsins. Það er ágætt dæmi að vísa til þess hvernig ástandið getur verið á norðausturhluta landsins. Ég var bara að benda á að jafnvel þó að strandsiglingar væru allra góðra gjalda verðar, og ég leggst ekki gegn því að þær verði auknar, þurfa þær að vera hagkvæmar að einhverju leyti. Og þær eru til staðar að einhverju leyti, þó að ég skilji alveg skoðanir hv. þingmanns, að hann vilji auka þær. Það sem ég vil hins vegar benda á er að við eigum að standa saman um innanlandsflugið. Það eru ekki tillögur meiri hluta samgöngunefndar að Isavia sjái bara um rekstur þriggja flugvalla. Ég hef hins vegar sjálfur lagt fram breytingartillögu um að allir þessir flugvellir, Reykjavíkurflugvöllur, Egilsstaðaflugvöllur og Akureyrarflugvöllur, verði settir undir einn hatt og að þar verði skipuð nefnd eins og um Keflavíkurflugvöll. Sú nefnd, með Alþingi sem [[Forseti hringir.]]yfirstjórn, mundi ráða þar ríkjum. Ég held að það sé langbest. Við bendum hins vegar á að Isavia eyðir um 20 milljörðum í framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli og það á að nýta þann arð í uppbyggingu vegakerfisins hringinn í kringum landið.
Herra forseti. Það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þingmanni að strandsiglingar eru í gangi, lítill vísir að þeim, á nokkra stærstu staðina. Hvernig kom það nú til? Það var þannig að síðasta ríkisstjórn var að undirbúa útboð á strandsiglingum. Útboðsskilmálarnir voru í þann veginn að verða opinberir og fara út en þá hrukku þeir allt í einu í gang hjá skipafélögunum og boðuðu strandsiglingar. Fyrst annað og svo hitt. En þær eru afar takmarkaðar og allt annað en menn höfðu í huga, þ.e. strandsiglingar sem þjónusta alla ströndina með viðkomu á velflestum höfum þar sem einhver þéttbýli eru á bak við. Varðandi innanlandsflugið eru að sjálfsögðu ýmsar leiðir færar til þess að reyna að leggja því til meira fé og greiða betur með þeim flugvöllum sem aldrei munu standa undir sér og er engin ástæða til að gera neinar kröfur um slíkt til. Við þekkjum hins vegar reglurnar, Evrópu- og samkeppnisreglurnar, sem við að einhverju leyti verðum að kyngja að við erum bundin af. En auðvitað er sú leið fær, sem ég held að hv. þingmaður þekki vel til, að láta þá Isavia greiða eiganda sínum, ríkinu, arð [[Forseti hringir.]]og millifæra þann arð í aðra og óhagkvæmari hluta af flugvallarrekstrinum.
Virðulegi forseti. Mig langar að þakka þingmanninum fyrir þessa miklu og kröftugu ræðu. Í framhaldi af því þar sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson spurði um varðandi flugið og íslensku flugvellina og hv. þingmaður sat í þeirri nefnd sem átti að reyna að taka fargjöldin niður í innanlandsflugi: Var eitthvað skoðað í þeirri nefnd að fara sömu leið og Nordavia, eða sem sé norsku leiðina? Þar eru flugvellir, t.d. Gardermoen, að greiða niður flugvelli annars staðar. Það hefur reynst vel. Flug er náttúrlega bara hluti af samgöngukerfinu í Noregi. Þar er erfitt að ferðast á milli, þetta eru langar vegalengdir, landið er stórt og víðfeðmt og ég held að það sé margt sem við gætum lært af þeim. Ef það er meiri samkeppni á þessum litlu völlum, meiri traffík, má ímynda sér að verðið gæti farið niður. Að sama skapi talaði hv. þingmaður líka um strandsiglingar. Nú hef ég heyrt að ástæðan fyrir stórum hluta af þungaflutningunum hér á landi sé að farið er með fisk frá Austurlandi til Keflavíkur til að selja síðan til útlanda. Væri ekki betra að samnýta þessi tækifæri og reyna að styrkja flugvellina á Austurlandi, Vestfjörðum eða hvar sem það nú er, svo mætti fljúga beint með fiskinn út þaðan í stað þess að keyra hann alla leið til Keflavíkurflugvallar? Var það skoðað í þeirri nefnd sem hv. þingmaður sat í þegar kom að farþegafluginu og fleiru í þeim dúr?
Herra forseti. Já. Við skoðuðum auðvitað aðeins fyrirkomulagið í Noregi og þekktum sum til þess. Við skoðuðum jafnvel ferjusiglingar frá eyjunum norðan við strönd Þýskalands og í land þar sem ríkið í sumum tilvikum tryggir íbúunum ókeypis fargjöld í ferjuna svo þeir geti verið að fullu þátttakendur í menningarlífi og öðru slíku uppi á fastalandinu. Í Noregi er það ekki beinlínis þannig að tekjurnar af Gardermoen séu bara fluttar beint innan einhvers kerfis í aðra flugvelli. Það er þannig að þeir byggja þetta upp á dótturfélögum. Þeir eru með móðurfélag og dótturfélag og það eru arðgreiðslur sem ganga á milli og verður víst að vera þannig út af evrópskum samkeppnisreglum. En til viðbótar styrkir norska ríkið stóran hluta minni flugleiðanna innan Noregs mjög myndarlega. Ég man að fyrir nokkrum árum var aðalinnanlandsflugfélag þeirra, til viðbótar við SAS og núna Norwegian, Widerøe. 70% af öllum flugleiðum sem Widerøe flaug á innan Noregs voru ríkisstyrkt. Þannig halda þeir upp flugi til minni staða úti um allan Noreg, út frá stærstu stöðunum. Það er flug út frá Bergen, út frá Tromsø og út frá Ósló o.s.frv. Þetta mikla net byggja þeir upp og reka með umtalsverðum ríkisstuðningi. Það er ekkert rifist um það í Noregi það er ég best veit. Þeir gera það annars vegar með skatti beint úr ríkissjóði og hins vegar með því að færa á milli arð í gegnum dótturfélög. Að sjálfsögðu væri gríðarleg framför í að hafa beint flug frá Akureyri eða Egilsstöðum, helst báðum stöðum, til dæmis í sambandi við frakt og fiskútflutning. Það er eiginlega dálítið merkilegt að þær gríðarlega öflugu fiskvinnslur, t.d. á Eyjafjarðarsvæðinu, sem vinna einmitt mjög mikið af ferskum fiski beint í flug, að verið er að keyra það allt hingað suður eða senda það í Norrænu, sem er reyndar talsvert notuð af fiskvinnslunni fyrir norðan og austan. Norræna er gott dæmi um hversu gríðarlega mikilvægt og gott það er að hafa slíkar samgöngur út úr fjórðungunum. Við þyrftum helst [[Forseti hringir.]]að hafa vikulega ferju líka frá Akureyri. En beint flug væri að sjálfsögðu ákaflega kærkomið. Það hefur verið margskoðað hvort ekki sé grundvöllur undir því.
Virðulegi forseti. Þetta var mjög upplýsandi svar hjá hv. þingmanni. Mér skilst einnig að niðurgreiðslurnar sem gerðar eru í norska flugkerfinu séu að miklu leyti líka til barna, „barn og ungdom“ eins og það heitir, ungdómurinn upp að 25 ára aldri. Þetta ætti að eiga við um Ísland sömuleiðis. Foreldrar vilja að börnin komi heim af og til úr skólanum. Í Noregi þarf fólk að sækja um langan veg til að fara í menntaskóla og háskóla. Þá skiptir þessi góða tenging máli, að geta skroppið heim til mömmu í mat yfir helgina og það kosti ekki 40–50 þúsund kall. Það skiptir öllu að þetta fari í 7 þúsund kallinn. Þá væri kannski hægt að gera það. Það er líka þessi þáttur málsins, þetta byggðasjónarmið um að halda uppi meira sambandi við [[Forseti hringir.]]heimilið sem gerir að verkum að Noregur er ekki í jafn miklum byggðavanda og Ísland. Er hv. þingmaður sammála um það?
Herra forseti. Þegar maður fer að skoða þetta og bera saman við önnur lönd get ég sagt alveg eins og er að þá verð ég stundum reiður. Þá gæti hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sagt að ég væri reiður. Á köflum er þetta svo aumingjalegt hjá okkur. Ég nefndi dæmi um íbúa þýsku eyjanna sem búa á eyjunum norður af strönd Þýskalands. Þar sér ríkið um að ókeypis er fyrir þá í ferjurnar til lands. Ferðamenn borga að sjálfsögðu ferjutoll. En íbúar með fasta búsetu á eyjunum fá einfaldlega frímiða. Tökum bara Grímsey, ef við viljum standa eitthvað við bakið á þeim. Það var eitt af því sem Grímseyjarnefndin lagði til og hefur ekki enn verið framkvæmt, að bæta samgöngur til eyjarinnar. [[Gripið fram í: Því vorum við sammála.]]Já. Af hverju er það ekki þannig að hver og einn íbúi Grímseyjar sem sannarlega er þar með fasta búsetu eigi rétt á t.d. sex til átta ókeypis ferðum í land á ári, eða að minnsta kosti mjög niðurgreiddum farseðlum í flug? Þannig að hann geti leitað sér lækninga og sótt þjónustu inn til Akureyrar eða þess vegna þegar hann er á leiðinni hingað suður eða til útlanda eða eitthvað svoleiðis. Þarna er aðstöðumunurinn svo himinhrópandi, og reyndar er það nú enn þá fyndnara innan sama sveitarfélags því að þetta er allt hluti af Akureyrarkaupstað, þá er svo aftur Hrísey með ókeypis í ferju fyrir sína íbúa. En Grímseyingar borga verulega hátt gjald bæði í ferju og flug og fá engar niðurgreiðslur nema þann ríkisstyrk sem vissulega er til flugleiðarinnar. En hann kemur ekki í veg fyrir að fargjöldin eru býsna há, svo sem eins og skiljanlegt er. Það kostar sitt að halda úti flugi á fámennan stað eins og Grímsey. Þarna gætu menn gert miklu betur. Til dæmis með því að niðurgreiða sérstaklega eða hafa ókeypis tiltekinn ferðafjölda á ári fyrir íbúana. Ferðamenn sem í stórauknum mæli streyma svo til Grímseyjar [[Forseti hringir.]]líka með fluginu núna þessi árin, þeir eiga að sjálfsögðu að borga kostnaðargjald. Þannig værum við að mæta þessum sérstöku aðstæðum fólks og jafna aðstöðuna. Jafna stöðu þessara landsmanna gagnvart öðrum.
Herra forseti. Við ræðum samgönguáætlun til næstu fjögurra ára. Það má ýmislegt segja um samgöngumál yfir höfuð. Ég tek undir að það er mjög dapurt að meiri hlutinn komi með á lokametrunum þessa innspýtingu í samgöngumálin en hafi ekki haft burði til þess að leggja fjármuni af neinu viti í samgöngumál þau þrjú ár sem hann hefur ráðið ríkjum. Það er athyglisvert að meira að segja á forsíðu Morgunblaðsins kemur fram að vegakerfi landsins sé að hruni komið. Er það mikill áfellisdómur að málgagn þessarar ríkisstjórnar telji það vera rétt, að slík fyrirsögn sé á forsíðu Morgunblaðsins, og segir það ansi mikið um þennan málaflokk og hve hann hefur verið vanræktur þetta kjörtímabil. Framganga meiri hlutans er þeim til skammar, en menn vilja auðvitað reyna að leiðrétta kúrsinn á síðustu metrunum. Ég get alveg tekið undir allar þær breytingartillögur sem koma fram en hefði gjarnan viljað sjá þær enn þá ríflegri. Bætt er enn frekar í í breytingartillögum minni hluta samgöngunefndar þar sem þessi málaflokkur hefur verið sveltur svo lengi. Auðvitað er þetta áratugavanræksla. Þeirri ríkisstjórn sem var við völd eftir hrunið var vorkunn að taka við þjóðarbúinu í því ásigkomulagi sem það var, en hún lagði samt fram háar fjárhæðir í vegi, til að mynda á sunnanverðum Vestfjörðum, eitthvað á fjórða milljarð, til þess að bæta þar ástand sem var orðið okkur sem þjóð til háborinnar skammar. Þau stóru verkefni sem hafa verið í vinnslu þetta kjörtímabil eru verkefni sem hófust á síðasta kjörtímabili og því skulu menn muna eftir í þessari umræðu. Þessi blessaða ríkisstjórn getur ekki hreykt sér af miklu en nú vakna menn því að þeir þurfa að sýna fram á eitthvað í kosningunum þegar þeir koma heim í hérað, þurfa að geta flaggað því að setja eigi tugi milljóna hér og þar og geta vísað í það. Það er bara ávísun á næstu ríkisstjórn því að það á eftir að tryggja fjármagn í þær tillögur sem hér koma fram. Það verður viðfangsefni næstu ríkisstjórnar að tryggja það fjármagn. Vonandi fáum við ríkisstjórn sem hefur metnað í samgöngumálum því að það er löngu kominn tími til. Ég er landsbyggðarmanneskja og hef verið búsett vestur á fjörðum og samgöngumálin eru upphaf og endir alls varðandi búsetu á því svæði. Ég hef því yfirsýn yfir þennan málaflokk og þann skilning að samgöngur eru sá þáttur sem gerir okkur Íslendinga að þjóð, tengir okkur og er kjarni þess að það sé ein þjóð í þessu landi sem geti notið heilbrigðisþjónustu, menntunar, menningar og annars sem lífið hefur upp á að bjóða. Við þurfum að sækja þjónustu hvar sem við erum og þá eigum við allt undir því að samgöngur séu góðar. Atvinna og öll samskipti, hvort sem er á milli fólks eða fyrirtækja, er undir því komið að samgöngurnar séu í lagi. Þær hafa langt í frá verið í lagi síðustu þrjá áratugi, frá því að við fórum að gera þær kröfur að rjúfa þyrfti einangrun byggða og við ætluðum að nýta samlegðaráhrif í svo mörgu, höfnunum okkar, fyrirtækjum, heilbrigðisstofnunum, menntastofnunum, félagslífi, menningu og mætti áfram telja. Það kom fram hjá síðasta ræðumanni að að mati Vegagerðarinnar þyrfti svo vel ætti að vera 400 milljarða á næstu árum til að uppfæra samgöngukerfi okkar miðað við hvernig það gerist best í nágrannalöndum okkar, sem við miðum okkur oft við í öðrum málaflokkum. Það er því ærið verkefni fram undan þar sem þessi málaflokkur hefur verið vanræktur eins og raun ber vitni. Við horfum upp á áframhaldandi brottflutning fólks frá jaðarbyggðum og veikari svæðum á höfuðborgarsvæðið. Eitt af því sem er áhrifavaldur þar eru vondar samgöngur. Að sá þáttur hafi verið vanræktur eins og raun ber vitni hefur orðið til þess að það hefur verið áframhaldandi brottflutningur fólks víða af landsbyggðinni á stórhöfuðborgarsvæðið þar sem þjónustan í mörgum málaflokkum er innan ákveðins radíusar á því svæði. Það skiptir eðlilega máli þegar ungt fólk tekur ákvörðun um hvar það ætlar að byggja upp heimili sitt og ala upp börn sín hvernig samgöngurnar eru og hvernig aðgengi er að margs konar þjónustu í nærumhverfi þess. Þetta á líka við um fyrirtækin, þau eflast og styrkjast við það að samgöngur batni. Við getum horft t.d. til Vestfjarða undanfarin ár en sjóeldið hefur verið að vaxa og dafna á sunnanverðum Vestfjörðum. Yfir sumarið hafa aðilar verið að vinna saman á sunnanverðum Vestfjörðum og norðanverðum Vestfjörðum. Norðanverðir Vestfirðir hafa þjónustað ýmislegt og menn verið á báða bóga að vinna saman að eflingu þessara atvinnugreina. Stóran hluta ársins er ófært þarna á milli. Það tekur jafn langan tíma að komast frá Ísafirði til Patreksfjarðar og það tekur að komast frá Ísafirði til Reykjavíkur, ef ekki lengur. Það er til háborinnar skammar hvernig þessi mál eru enn þann dag í dag árið 2016. Það er verið að sýna lit og vonandi verður sá þingmeirihluti sem kemur inn eftir komandi kosningar tilbúinn til þess að fjármagna þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir, bæði frá meiri hlutanum og minni hlutanum í samgöngunefnd, og þyrfti auðvitað að gera enn betur og gera átak þar sem mesta þörfin er. Af því að ég nefndi Dýrafjarðargöng eða það svæði, Dýrafjarðargöng og Dynjandisheiði, þá lagði síðasta ríkisstjórn til að flýta þeim framkvæmdum með fjárfestingaráætlun. Það var rifið niður þegar þessi ríkisstjórn komst til valda en sem betur fer var ekki hætt við þessar framkvæmdir og þær eru á framkvæmdaáætlun. Þess vegna tel ég brýnt að samgönguáætlun til næstu tveggja ára eða fjögurra ára áætlun verði samþykkt, að samþykkt hennar liggi fyrir fyrir Vegagerðina að vinna eftir varðandi útboð og samninga við verktaka. Dýrafjarðargöngin sem dæmi kosta rúma 9 milljarða. Á næstu tveimur árum er áætlað fjármagn í þau göng, í framkvæmdir, 4,5 milljarðar, svo það er ansi langt í land með að þeirri framkvæmd ljúki. Ef það á að vera uppbygging samhliða á Dynjandisheiði, sem verður að vera því að það er lítið gagn af Dýrafjarðargöngum ef sú hindrun verði áfram til staðar þar sem er verið að tala um, 50–60 ára vegarkafli og rúmir 30 kílómetrar, þá kostar uppbygging Dynjandisheiði 4,5 milljarða en næstu tvö árin er eingöngu áætlaðar í þær framkvæmdir 850 milljónir, svo eftir stendur að fjármagna vegaframkvæmdir þar fyrir rúma 3,6 milljarða. Maður spyr sig: Hvenær verður lokið við framkvæmdir á Dýrafjarðargöngum og Dynjandisheiði samhliða svo að Vestfirðir verði ein heild atvinnulega og byggðalega og geti unnið saman og fólk geti haft eðlileg samskipti þar á milli varðandi menningu og menntun og heilbrigðisþjónustu? Nú er búið að sameina heilbrigðisstofnun undir einn hatt t.d. á Vestfjörðum og lögregluembættin og sýslumannsembættin og annað því um líkt. Þarna er ekki hægt að bíða í fjölda ára. Ég sé ekki alveg hvenær báðum þessum framkvæmdum á að ljúka ef það verða ekki settar hærri fjárhæðir í það til að ljúka þeim á skemmri tíma. Það er ekki hægt að bíða endalaust með svona verk því að byggðunum á þessum svæðum blæðir. Þær þurfa á því að halda að stjórnvöld standi með heimafólki í uppbyggingu atvinnu sem þar er á svæðinu til þess að styrkja búsetu og það mannlíf sem þar er fyrir hendi. Ég hef líka sagt að búið er að trassa héraðs- og tengivegi t.d. í mínu kjördæmi, Norðvesturkjördæmi, alveg ótrúlega mikið undanfarin ár og áratugi. Við getum horft til bæði Húnavatnssýslu, veg fyrir Vatnsnesið, sem okkur þingmönnum hafa verið sýndar myndir frá þar sem er hola við holu við holu. Skólabílar þurfa að keyra þarna um með börn upp á hvern einasta dag og íbúar og þetta er ekki boðlegt, fyrir utan það að ferðamenn sem fara um þetta svæði hafa aldrei séð annað eins. Þetta er með ólíkindum. Þetta má færa yfir á vegi í uppsveitum Borgarfjarðar þar sem ástandið er slæmt, malarvegir, Skógarstrandarvegur og sunnanverðir Vestfirðir svo eitthvað sé nefnt, fyrir utan Strandirnar og leiðina í Árneshrepp, en framkvæmdir þar ætla engan endi að taka svo að sú byggð komist í samband við mannheima árið um kring en sé ekki lokuð af í þrjá, fjóra mánuði eins og getur verið yfir veturinn þegar allt er lokað. Þetta er spurning um forgangsröðun og fjármögnun. Þessi ríkisstjórn hefur afsalað sér tekjum á þessu kjörtímabili, hátt í 50 milljörðum. Núna státa menn sig af því að ríkissjóður sé bólginn af fjármunum. Það eru fyrst og fremst tekjur af ferðamönnum, 70 milljarðar hafa verið nefndir undanfarin þrjú ár. Það eru skattar og stöðugleikaframlag af bönkunum varðandi losun gjaldeyrishafta. Síðan hefur ríkissjóður hagnast mikið undanfarin ár af sköttum af almenningi, þó að hann hafi afsalað sér miklum fjármunum sem eru auðlegðarskattur, veiðigjöld og ýmislegt annað varðandi raforkuskatt eða stóriðjuskatt, orkuskattinn og annað sem hefur verið afnumið. Við fáum hingað til lands ferðamenn, áætlað er að hátt í 1,7 milljónir ferðamanna komi hingað í ár og stefnir í 2,4 milljónir á næsta ári. Þótt allar þessar tekjur séu af ferðamönnum sem hefur verið talað um af hálfu Samtaka ferðaþjónustunnar þá hafa þær ekki skilað sér með neinum hætti í samgöngur og innviðauppbyggingu þau þrjú ár sem ríkisstjórnin hefur setið með hendur í kjöltu í þessum málaflokki. Svo ætlar hún að veifa framan í kjósendur sína og kjósendur í næstu þingkosningum að nú eigi aldeilis að gera bragarbót á og hysja upp um sig buxurnar. Hún lofar öllu fögru á kostnað þeirrar ríkisstjórnar sem kemst til valda að þessum kosningum loknum. Það er ekki mjög stórmannlegt, verð ég að segja. Ég gleðst samt yfir því, þótt seint sé, að menn vakni til lífsins í þessum málaflokki og treysti því að það verði þannig ríkisstjórn sem komist til valda að hún líti á landið sem eina heild, að hún hafi skyldur við alla landsmenn hvar sem þeir búa til að skapa þeim sómasamlegar samgöngur og halda uppi þjónustu í vegakerfi landsins, bæði á láði og á legi, því að það gerir okkur að einni þjóð og verður að vera ef við ætlum að halda uppi eðlilegum búsetuskilyrðum um land allt. Varðandi flugvellina er það líka algjörlega til skammar hve flugvellirnir hafa verið vanræktir. Ég nefni sem dæmi flugvöllinn á Þingeyri sem hefur verið algjörlega vanræktur og ekki settir neinir fjármunir í viðhald. Það hefur verið talað um flugvöllinn á Sauðárkróki þar sem ferðaþjónustan er að eflast. Út af hverju eru þessi minni flugvellir sem eru til staðar ekki nýttir þegar við fáum þennan gífurlega fjölda ferðamanna inn til landsins, til þess að ýta undir það að ferðamenn fari úti um allt land og heimsæki þá staði sem þar eru og skoði náttúrufegurðina? Það er ekkert gert til að ýta undir það. Auðvitað ætti að reyna að opna allar gáttir, hvort sem það eru minni flugvellir sem hafa verið teknir út fyrir sviga á síðustu árum en eru í þokkalegu lagi og þarf ekki mikið til til að opna aftur, eða hvað? Þessar gáttir á að opna vítt og breitt um landið til þess að dreifa álaginu sem er á suðvesturhornið, dreifa álaginu þannig að það sé ekki þessi mikla umferð á þjóðvegum landsins, sem er orðin gífurleg og skapar óöryggi og hættu vegna þess að allt viðhald á vegum hefur verið trassað undanfarin ár, en talað er um að það þurfi líklega 11 milljarða svo vel ætti að vera í viðhald vega. Þessar breytingartillögur meiri hlutans ná ekki þeirri tölu. Það getur vel verið að það megi segja að batnandi mönnum sé best að lifa. Það má eflaust taka þannig til orða um þær breytingartillögur sem hér koma fram. Ég vil segja að lokum að ég mun leggja mikla áherslu á það sem þingmaður á næsta kjörtímabili að almenningssamgöngur verði efldar og að innanlandsflug verði í alvöru flokkað sem almenningssamgöngur og þar sitji landsmenn við sama borð og geti komist á milli staða til höfuðborgarinnar og í flugi innan lands á verði sem venjulegt fólk ræður við. Það er ekki eðlilegt að hægt sé að fara til meginlandsins og vera þar í fjóra daga og borga fyrir fullt fæði, flug og gistingu fyrir það sama og kostar að fara tvisvar sinnum frá Reykjavík til Ísafjarðar. Þetta er eitthvað að. Við verðum að fara að taka okkur á þarna og nota bæði hagnað Isavia á Keflavíkurflugvelli [[Forseti hringir.]]í þennan málaflokk og skatttekjur almennings.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða og yfirgripsmikla ræðu. Mig langar til þess að spyrja hana um almenningssamgöngur, hvort það sé ekki bara komið að því að horfast í augu við hugmyndafræðilega kreppu sem byggist á því að samkeppni lagar ekki allt. Við sjáum fram á það ef við viljum hafa almenningssamgöngur, ef við viljum sterkt samgöngunet þar sem eru góðar flugsamgöngur eða góðar strætisvagnasamgöngur, þá kostar það skattborgara eitthvað. Við sjáum það hvert sem við förum þar sem eru góðar almenningssamgöngur að það er út af því að lagður er metnaður í það af hálfu ríkisins að efla þær. Þetta gerist ekki á samkeppnisgrundvelli einum saman. Við sjáum að flugverð hefur lækkað til og frá landinu einungis á ákveðnum leiðum. Það er mjög mikilvægt að við horfum til þess að verð hefur einungis lækkað til örfárra borga í Evrópu, t.d. ef við fljúgum frá Keflavík til London, það verð hefur lækkað, en á sama tíma er gott sem sama verð ef við skoðum önnur bein flug hjá Icelandair. Erum við ekki komin í hugmyndafræðilega kreppu sem ákveðnir ríkisstjórnarflokkar neita hreinlega að horfast í augu við þegar kemur að almenningssamgöngum og þetta lífsnauðsynlega net menningar, heilsu og þjónustu sem flugvellirnir eigi að vera hluti af, þannig á flugvallanet í raun og veru að vera? Er ekki kominn tími til þess að við búum til nýjan samfélagssáttmála þegar kemur að samgöngum á Íslandi?
Herra forseti. Jú, ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni varðandi þá hugsun að við sem þjóð og samfélag verðum að fara að taka almenningssamgöngur fastari tökum en við gerum í dag og taka fleiri samgönguleiðir inn í þann málaflokk og ekki bara með almenningsvögnum eða strætó eins og við köllum það heldur að það sé líka í boði varðandi flugsamgöngur. Við búum í svo dreifbýlu landi að það er auðvitað allt annar handleggur að fara frá Akureyri, Egilsstöðum eða Ísafirði hingað á höfuðborgarsvæðið þangað sem flestir landsmenn þurfa að sækja reglulega ákveðna þjónustu og geta farið á milli á innan við klukkutíma eða þurfa að keyra hátt í sex tíma eða meira til þess að komast til höfuðborgarinnar með tilheyrandi vinnutapi og öðru því um líku. Ég tel að það eigi að hugsa þetta algjörlega upp á nýtt. Það er ekki hægt að stilla öllu upp í samkeppnisumhverfi. Við þekkjum það sem lítil þjóð og við þurfum auðvitað að nýta okkur ýmis samlegðaráhrif sem lítil þjóð til þess að láta hlutina ganga upp. Það eru ekki allir á hinu fullkomna markaðssvæði þar sem hægt er að setja allt í samkeppnisgír. Ef við ætlum að búa í þessu landi yfir höfuð verðum við að lyfta þessu á hærra plan þannig að við séum sammála um að það borgi sig að nýta gæði landsins allt í kringum landið, mannvirkin og þá þjónustu sem er þar og búa [[Forseti hringir.]]fólki á landsbyggðinni þau skilyrði að það geti líka komið hingað á höfuðborgarsvæðið og sótt þá þjónustu sem það þarf á að halda.
Virðulegi forseti. Þar erum við hv. þingmaður algjörlega sammála. Mig langar til þess að snúa mér í seinna andsvari að svolitlu öðru sem tengist frekar Vestfjörðum, sér í lagi sunnanverðum Vestfjörðum. Sunnanverðir Vestfirðir eru í raun og veru bara umferðaróhapp í sjálfu sér, það hvernig vegirnir eru þar. Þessir slóðar, ég veit ekki hvort maður geti kallað þetta vegi sem bílar eru að keyra upp og niður til þess að komast milli staða, eru náttúrlega ekkert annað en bara dauðagildrur. Vestfirðir eru undursamlegur staður. Það er margt þarna sem skiptir menninguna miklu máli, sérstaklega ferðamannaiðnaðinn. Látrabjarg t.d. ætti að vera eitt af náttúruundrum veraldar, það er það sem Látrabjargið í raun og veru er. Við erum að tala um eitt stærsta fuglabjarg í heimi. Það eru fuglaáhugamenn út um allan heim og jafnvel fólk sem hefur aldrei séð fugla áður sem vill koma til þess að skoða Látrabjarg, þetta eru oft á tíðum þúsundir manns á dag, en vegurinn þangað stendur náttúrlega engan veginn undir þessu. Við erum bara að bjóða hættunni heim. Er það ekki í raun og veru skylda okkar, siðferðileg skylda okkar gagnvart ferðamönnum að annaðhvort loka þessum vegi og hreinlega banna fólki að fara þangað eða laga hann? Það er í nefndaráliti minni hlutans tillaga þess efnis að vegurinn að Látrabjargi verði bættur stórlega. Eins og staðan er í dag þá er þetta algjört stórslys sem á bara eftir að gerast.
Herra forseti. Minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar lagði einmitt til að gert yrði átak í nokkrum vegarköflum til viðbótar við það sem meiri hluti samgöngunefndar lagði til, þar á meðal var vegurinn út á Látrabjarg, Skógarstrandarvegur og breikkun vega í Dölum. Við lögðum einnig til að lagt yrði meira fjármagn í héraðs- og tengivegi sem á auðvitað við vítt og breitt um landið en sum landsvæði eru aftar á merinni en önnur í þeim efnum. Ég hef alist upp við lélega vegi stóran hluta lífsins og farið marga fjallvegi og alls konar heiðar og holótta vegi og leiðinlega með grjótnybbum hér og þar, en ég verð að segja að þegar ég fór síðast út á Látrabjarg þótt ég kalli ekki allt ömmu mína í þessum vegamálum, þá blöskraði mér hvernig vegurinn var. Ég get bara ímyndað mér hve fólki er brugðið sem kemur þangað á rútu, en þangað eru reglulegar ferðir með erlent ferðafólk og ferðafólk almennt, innlenda ferðamenn, þeim hlýtur að vera mjög brugðið. Þessi vegur er stórslysagildra. Maður þakkar bara fyrir að þar hafi ekki orðið alvarleg slys. Við getum auðvitað ekki beint stórum ökutækjum eins og rútum með ferðamenn og litlum bílum sem margir ferðamenn eru á til þess að fara að skoða þetta náttúruundur, þetta stærsta fuglabjarg í Evrópu, á þennan troðning, við getum ekki tekið þá áhættu. Við verðum að bæta þar úr áður en illa fer. Ég tek alveg hjartanlega undir það með hv. þingmanni.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu um fjögurra ára samgönguáætlun sem er reyndar bara til þriggja ára, frá 2015–2018. Við höfum beðið mjög lengi eftir að þessi áætlun komi fram í hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Mjög lengi. Og jafnvel enn lengur eftir að nefndin sæi sér fært að afgreiða hana. Hún var svo gott sem tilbúin til afgreiðslu úr nefnd fyrr í sumar en var ekki afgreidd fyrr en seint og um síðir, því miður. Það eru ákveðnir vankantar á því hvernig vinnulagi við gerð þessarar samgönguáætlunar var háttað. Ég verð samt að viðurkenna að ég er mjög hrifin af því að samgönguáætlanir af þessu tagi séu gerðar, einfaldlega út af því að þessu hefur verið ábótavant í íslenskri stjórnsýslu, þ.e. að gera plön fram í tímann, gera áætlanir. Mér finnst viðleitnin í þessari fjögurra ára samgönguáætlun mjög góð. Það eru nokkur atriði sem mig langar til að fara yfir. Mörg þeirra snúast ekki síst um umferðaröryggi en einnig um ákveðna hugmyndafræði eða hugsun sem við þurfum að fara að temja okkur þegar við horfum á skattfé sem er nýtt til samgangna á Íslandi. Til þess að taka aðeins upp þráðinn, sem við hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir höfðum uppi áðan, varðandi Látrabjarg, þá er staðan sú að sumir vegir eru einfaldlega það slæmir að ég held að það væri hreinlega betra að loka þeim ef ekki á að gera við þá í nánustu framtíð. Þegar við tölum um Látrabjargsveginn erum við að tala um að umferð þangað hefur aukist gífurlega á síðustu tveimur til þremur árum. Við sjáum að það eru stórir bílar, vanbúnir bílar, bílar sem hreinlega passa ekki á veginn, sem fara um þennan veg sem er holóttur og þarna er þverhnípi beint niður. Ég keyrði þennan veg fyrr í sumar og ég var alveg tilbúin til að stoppa bílinn og leggjast niður á jörðina og fara að gráta, einfaldlega vegna þess að ég var svo hrædd að keyra þarna. Jafnvel fyrir reynda ökumenn, sem kalla ekki allt ömmu sína í þessum málum, þá er þetta mjög slæmur vegur. Það sem gerir hann enn verri er mikill fjöldi ferðamanna sem er farinn að sækja þennan stað. Þetta er eitt af undrum veraldar, svona stórt fuglabjarg eins og Látrabjarg er, sér í lagi með þá sérstöðu að þetta er stærsta lundafuglabjarg sem til er. Lundinn er ekki alls staðar í heiminum. Við erum það heppin að hann vill vera hér hjá okkur, enda er Ísland frábært. En það er mjög áhugavert að skoða þetta náttúruundur og það er mjög fallegt að koma þarna á hjara veraldar. Ef tillögur minni hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar, varðandi það að laga þennan veg, ganga ekki eftir, þannig að við sjáum fram á að þessi vegur verði lagaður, á einfaldlega að loka honum. Það er ekki hægt að halda þessu áfram eins og þetta er núna. Þarna eru hundruð manna að fara um á hverjum degi. Það eru stórar rútur að fara þarna. Við sjáum fram á að stórslys er í vændum. Það er bara þannig að stundum þurfum við að taka ábyrgar ákvarðanir sem eru mjög erfiðar. Valið stendur á milli þess að laga þennan veg eða loka honum. Ég er alveg komin á þá línu. Það er margt sem mætti gera mun betur í þessari samgönguáætlun. Eins og fram kemur í nefndaráliti hv. minni hluta eru fjárframlög til samgöngumála sem hlutfall af vergri landsframleiðslu ekki í þeim hæðum sem þau ættu að vera, borið saman við það sem var fyrir hrun. Þetta snýst um að gera langtímaáætlanir. Þessi ríkisstjórn virðist ekki ætla að ná því að sitja nógu lengi eða stíft til að gera svo, enda er flestallt sem hún hefur tekið sér fyrir hendur meira og minna misheppnað, svo að ég taki undir orð hv. þm. Róberts Marshalls hér úr salnum. Það þarf að klára vegi. Sú vinna sem hófst á öndverðri 20. öld, við að koma upp vegakerfi á Vestfjörðum, er til dæmis umferðaróhapp út af fyrir sig, að þetta skuli vera kallaðir vegir. Það er algerlega nauðsynlegt að malbika helstu leiðir á Vestfjörðum og Austfjörðum. Þetta á að sjálfsögðu ekki að vera spurning um kjördæmapot, vegirnir okkar eiga einfaldlega að vera öruggir, alveg sama hvar þeir eru. Staðan er sú að vegirnir okkar eru ekki öruggir. Það skiptir máli hvar þú ert. Það er það sem er svo ótrúlega ósanngjarnt við íslenska vegakerfið. Við erum ekki að tala um einhverja slóða sem einn eða tveir fara um. Nei, við erum að tala um fleiri hundruð manns. Það er jafnvel eina lífæðin til höfuðborgarinnar að fara þennan veg, ellegar borga tugþúsundir króna til að komast í ferju og stundum er það jafnvel ekki möguleiki. Það er bráðnauðsynlegt að gera mikið átak í uppbyggingu vega á Íslandi. Þetta er spurning um hugarfarsbreytingu, spurning um að gera það. Þetta er að sjálfsögðu mikið verk. Ísland er ungt land þegar kemur að vegauppbyggingu. Það voru þannig séð engir vegir á Íslandi nema rétt á milli staða hér í denn. Jú, ókei, það voru slóðar sem hægt var að fara annaðhvort ríðandi eða gangandi, en helsti samgöngumáti Íslendinga fram undir 20. öld voru strandsiglingar og þær höfum við lagt af. Þar sem ég er komin inn á strandsiglingar langar mig að taka undir það sem fleiri hv. þingmenn hafa minnst á, þ.e. mikilvægi þess að koma strandsiglingum aftur á. Við sjáum fram á að íslenskir vegir anna ekki þeim þungaflutningum sem nú þegar eru til staðar. Fyrst við erum í jafn slæmum málum og við erum í í dag þarf að finna aðrar leiðir. Til þess að létta á vegakerfinu eins og það er í dag þurfum við hreinlega að taka upp strandsiglingar. Á sama tíma erum við í kjörnu efnahagslegu landslagi til þess að gera Isavia að stærra fyrirtæki sem ber ábyrgð á fleiri flugvöllum. Ég tel heillavænlegast að taka upp það fyrirkomulag sem er í Noregi sem Nordavia sér um, sem er samspil dótturfyrirtækja og arðurinn er notaður til að byggja upp flugvelli annars staðar, allt innanlandsflug á minni staðina fer í gegnum ákveðna kjarnaflugvelli sem hafa verið skilgreindir og vinsælir, þar á meðal Gardermoen, sem er mjög stór og mikill flugvöllur sem mikil vinna hefur verið lögð í. En hugsunin er líka sú að innanlandsflugið mundi aldrei dafna, hvorki fyrir ferðamenn né heimamenn, nema út af því að það eru flugvellir annars staðar til að taka á móti þeim. Það er svolítið sem við höfum ekki hugað nógu vel að. Við höfum ekki sinnt flugkerfinu okkar nógu vel. Það er algerlega kominn tími til þess að við horfum á þetta í meira samhengi. Noregur og Ísland eru mjög sambærileg lönd þannig lagað séð þegar kemur að samgöngum. Noregur er að vísu miklu stærra land en Ísland en þessi lönd eiga það sameiginlegt að þar eru samgöngur, ýmist vegna veðurs eða landslags, mjög erfiðar. Þar af leiðandi er búið að byggja upp flugnet sem er niðurgreitt af ríkinu. Það er búið að skilgreina flugsamgöngur sem almenningssamgöngur. Ég tel þetta vera einstaklega mikilvægt frá byggðasjónarhorni. Nú höfum við til að mynda mikið rætt um námsmenn, sér í lagi námsmenn sem koma utan af landi. Það er satt, sem kom fram í þeirri umræðu: Af hverju ætti fólk að snúa heim til Vopnafjarðar eða Bíldudals þegar það hefur þurft að fara að heiman 16 ára og er síðan 26 ára þegar það lýkur námi? Hvar á það þá heima? Hvar ólst það upp? Ef við viljum halda uppi byggð annars staðar á landinu en á höfuðborgarsvæðinu, Ísafirði, Akureyri og Egilsstöðum þurfum við einfaldlega að taka ákvörðun um að vera með flug á þessa litlu staði. Til þess að fólkið, sér í lagi unga fólkið, hafi betri samskipti við heimabæinn og eigi heima einhvers staðar líka, sé ekki alltaf aðflutt; komi utan af landi en hafi samt átt heima í Reykjavík mestalla sína ævi. Þessi spurning um samgönguáætlun og samgöngumál er fyrst og fremst spurning um byggðamál, spurning um það hvers lags land við viljum byggja. Ég tel einstaklega mikilvægt að við tökum upp svipað fyrirkomulag og er í Noregi þar sem er flogið á litlu staðina, þar sem litlar flugvélar eru notaðar. Þetta er hlutfallslega dýrt en mikið til niðurgreitt. Þarna eru mismunandi niðurgreiðslur sem eru til staðar. Ákveðinn fjöldi miða er niðurgreiddur. Að sama skapi er niðurgreitt eftir aldri. Miðar fyrir börn og unglinga eru töluvert meira niðurgreiddir en fullorðinsmiðar sem eru oft á fullum prís. Hugmyndin er sú að þar sem nemendur þurfa að sækja sér nám annars staðar en í heimabyggð, því þannig er það bara og mun því miður verða áfram, eigi að horfast í augu við þann raunveruleika sem við búum við. Það er ekki hægt að gera allt á sama stað. Með því að hafa þessa flugmiða á góðu verði með rausnarlegum afslætti, kannski allt upp undir 70%, verður meira samneyti milli byggða. Þó að það þurfi kannski að millilenda á leiðinni er verðið kannski ekki meira en 350 norskar kr., upp undir 700 kr. norskar, sem er 7.000–14.000 kr. Þetta veit ég því að ég hef sjálf þurft að nota þessa flugmiða þar sem ég hef búið í Noregi og á fjölskyldu í Noregi. Eina leiðin til að komast þangað er með flugi. Maður keyrir ekkert frá Ósló til Bergen eða til Förde eða hvert sem maður ætlar að fara. Það er einfaldlega ekki nógu gott eða öruggt vegakerfi. Í þeirri samgönguáætlun sem um ræðir er ákveðinn vísir að framtíðarsýn þegar kemur að flugvöllum. Á bls. 11 í nefndaráliti meiri hlutans segir, með leyfi forseta: „Staða innanlandsflugsins og flugvalla á landsbyggðinni er því ekki góð og horfur mjög neikvæðar.“ Eina leiðin til að takast á við þetta er að líta svo á að innanlandsflug sé ekki endilega þar sem við getum haft samkeppnismarkað. Á meðan samkeppnismarkaður er um innanlandsflug mun það skila sér í hærra verði. Það er bara þannig. Við getum borið þetta saman við, og ég minntist á þetta í andsvari mínu áðan, flugsamgöngur frá Íslandi. Ef við skoðum hvar er ódýrt flug þá er ódýrt flug þar sem er samkeppni. Það er ekki ódýrt flug til Brussel því að það er bara eitt flugfélag sem flýgur beint til Brussel. Þar eru miðarnir á mjög háu verði. Það er hins vegar ódýrt flug frá flestum flugfélögum til London, Kaupmannahafnar, til Berlínar. Það er ódýrt flug til ákveðinna borga á Spáni, Alicante. En það er ekki endilega ódýrt beint flug frá Keflavík á staði sem engin samkeppni er um að fljúga til. Við getum ekki rekið innanlandsflugið okkar ef það á að vera ákveðið net því að Reykjavíkurborg sinnir ákveðinni þjónustu, bæði lækningaþjónustu og ýmiss konar stjórnsýslu sem fólk þarf að sækja til. Þá er flugið eitthvað sem við ættum að niðurgreiða. Við þurfum að byggja upp flugvelli, sjá til þess að það sé raunverulegur möguleiki fyrir fólk að komast til Reykjavíkur þegar það þarf á því að halda. Eins og staðan er núna er það bara oft ekkert þannig. Það er annaðhvort ófært, það þarf bara smáþoku og þá er ekki flogið frá Ísafirði. Við erum að tala um að það er rosalega dýrt, fólk tímir því ekki. Það er mjög slæmt. Varðandi fleiri samgöngukosti sem við erum með. Mig langar að minnast á ferjuna Baldur, sem að mínu viti er allt of dýr. Þar kostar farið 5.000 kr. fyrir bílinn og síðan 5.000 kr. á mann. Það eru til sambærilegar ferjur í Noregi á fleiri stöðum þar sem annað hvort er frítt eða bara hóflegt gjald. Þarna sjáum við fram á að ef við ætlum ekki að laga vegina á sunnanverðum Vestfjörðum skulum við gjöra svo vel að bjóða hærri niðurgreiðslu þegar kemur að þessum kosti. Það gengur ekki hvernig er verið að koma fram við fólk og þessa byggð, að það sé allt í lagi að búa við lífshættulega vegi. Stærsta umferðaróhapp í sögu íslenskrar umferðar eru vegirnir á Vestfjörðum að mínum dómi. Við þurfum að gera miklu betur. Við þurfum að hafa miklu betri yfirsýn og hafa ákveðinn skilning á því að ástæða þess að fólki finnst allt í lagi að greiða skatta, til að mynda í Noregi, þar sem samfélagslegur sáttmáli er um að það sé í lagi að greiða skatta, er meðal annars sú að vegakerfið og samgöngukerfið er gott. Grundvallarástæða þess að mér finnst frábært að greiða skatta er sú að við séum með vegakerfi. Það er endalaust verið að státa sig af því að hafa lækkað skatta hér og þar. Þegar maður horfir á heildarmyndina: Jú, við þykjumst vera háskattaland en hversu mikið fáum við fyrir skattana okkar? Þetta er eitthvað sem mikill samhugur er um meðal þjóðarinnar. Ein af helstu ástæðum þess að okkur finnst í lagi að borga skatta er sú að vegirnir eigi að vera í lagi, heilbrigðisþjónustan eigi að vera í lagi, menntun eigi að vera í lagi. Á meðan svo er ekki og meðan við höfum ríkisstjórn sem telur skattalækkanir vera það besta sem hægt er að ímynda sér munum við ekki geta gert þessa hluti, byggt undir ákveðna hugmyndafræði um að við eigum öll að hafa jafnan aðgang að ríkinu okkar, að heilbrigðiskerfinu okkar. Staðan núna er sú að svo er ekki. Ég fagna að sjálfsögðu þeirri viðleitni sem kemur frá meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar en þetta snýst um miklu stærri hluti. Þetta snýst um ákveðna hugarfarsbreytingu sem mér finnst ég ekki skynja í umræðunni, alla vega [[Gripið fram í.]]ekki hjá einstaka þingmönnum. Þar fyrir utan held ég að það megi gera miklu betur. Það þarf að vera miklu meiri eining um að þetta sé samfélagslega mikilvægur þáttur til þess að halda byggð úti á landi og í landinu og til að byggja upp þennan þriðja stóra iðnað sem Ísland hefur fengið að gjöf, sem er ferðamannaiðnaðurinn. Við þurfum að hafa almennilegar samgöngur, vera öruggt land. Ef við getum ekki tryggt öruggar samgöngur eigum við einfaldlega að loka ákveðnum vegum. Það er bara komið á þann stað.
Forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir góða og áhugaverða ræðu. Mig langar að spyrja hana fyrst og fremst um tvennt. Í fyrsta lagi: Núna erum við að nálgast kosningar og mig langar að spyrja um megináherslur Pírata í samgöngumálum almennt. Nú erum við vissulega að ræða þessa tilteknu samgönguáætlun sem er komin fram vonum seinna og í dálítið undarlegu samhengi að því leytinu til að hér er verið að vinna með breytingartillögur og ákvarðanir sem verður í raun og veru næstu ríkisstjórnar að uppfylla. Það verður einhverra annarra að framkvæma í samræmi við áætlunina þó að þetta þing ljúki við þessa vinnu. Mig langar að spyrja hv. þingmann um þetta og kannski biðja hana um að segja mér frá því hvernig hún líti á það fyrirkomulag sem við erum með núna, að vinna þetta með þessum hætti, að við séum með samgöngustefnu, stefnumarkandi samgönguáætlun, frá þinginu sem hefur greinilega mismikið vægi vegna þess hversu seint hún kemur fram og það eru jafnvel heilu árin þar sem engin samgönguáætlun er gild og verið að taka ákvarðanir um einstakar vegaframkvæmdir jafnvel bara fram hjá samgönguáætlun og með fjáraukalögum o.s.frv. Ég vil spyrja hana hvort um þetta hafi verið sérstaklega fjallað í hennar ranni. Mér finnst það áhugavert vegna þess að þetta er gríðarlega stór málaflokkur og væntanlega kemur til kasta nýs þings að ræða hann ekki síður en fyrri þinga. Í öðru lagi vil ég spyrja hana um það hvort hún sjái betri leið en þá sem hér er yfirleitt notuð varðandi forgangsröðun verkefna. Það liggur við að stundum finnist manni eins og forgangsröðunin sé tilviljanakennd, það fari eftir þunga þrýstings [[Forseti hringir.]]frá viðkomandi svæðum o.s.frv. Hefur þingmaðurinn eitthvað um þetta að segja?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa góðu spurningu. Ég er alveg á því að þau vinnubrögð sem hafa verið í hávegum höfð við gerð samgönguáætlana, eða bara í samgöngumálum á Íslandi, hafa alltaf verið mjög tilviljanakennd. Þetta virðist vera hið týpíska kjördæmaplott eða -pot eða hvað það nú heitir, að friða sína heimabyggð. Fyrir mig sem nýjan og ungan og óreyndan þingmann var það að koma út á land og eiga allt í einu að fara að tala um jarðgöng eitthvað sem ég kannaðist ekki við úr starfi mínu sem fulltrúi Reykjavíkurborgar, en er eitthvað sem mér þykir mjög áhugavert. Varðandi fyrri spurningu hv. þingmanns um stefnu Pírata í samgöngumálum þá erum við ekki með heildstæða stefnu í samgöngumálum heldur stefnu þegar kemur að einstaka málum eins og innviðauppbyggingu og t.d. rafbílavæðingu sem á náttúrlega að vera hluti af samgönguáætlun að mínu viti. Allt snýst þetta um það hvernig við ætlum að haga samgöngum til framtíðar. Það hefur hins vegar mikið verið talað í grasrótinni um samgöngur og ég held að flestir séu á þeirri skoðun að rétt eins og sömu gæði eiga að vera á internetinu úti um allt þá viljum við líta til vegakerfisins á sama hátt. Vegakerfið er bara net. Samgöngur eru bara net til að komast á milli staða. Við þurfum að sjá til þess að fólk eigi jöfn tækifæri til að komast á milli staða, sama hvar það er. Ég held að grundvallarhugsun okkar Pírata sem kerfisflokks sé að taka hugmyndina um jafnt aðgengi að internetinu, „net neutrality“, inn í hugmyndafræðina um samgönguáætlun. Mér finnst það eiga rosalega vel við. Ég held að við séum almennt mjög hlynnt uppbyggingu og betra vegakerfi.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Mig langar að staldra aðeins betur við þessar meginforsendur fyrir forgangsröðuninni. Ég er sammála þingmanninum og ég held að við upplifum það öll hér að þetta er a.m.k. ekki alveg eins og best verður á kosið núna. Eins og ég sagði áðan er of mikið af tilviljanakenndum ákvörðunum eða ákvörðunum sem eru kannski ekki rökstuddar sérstaklega nema með afli tiltekinna þingmanna eða tiltekinna sveitarfélaga o.s.frv. Hv. þingmaður nefnir hér eitt leiðarljós sem er jöfnuður, þ.e. jöfnuður með hliðsjón af búsetu. Þá er hv. þingmaður kannski með það fyrst og fremst að leiðarljósi að horfa til byggðaþróunar, að fólk geti valið sér búsetu í þeirri fullvissu að það sé a.m.k. ekki erfitt að komast á milli staða. Þetta er einn af þeim punktum sem er horft til. Þingmaðurinn nefndi sérstaklega Breiðafjarðarferjuna Baldur sem sannarlega margir nota hreinlega eins og þjóðveg og vegna þess hvað er bæði löng og ströng leið á sunnanverðum Vestfjörðum þá er það mjög gjarnan þannig að þeir sem búa til að mynda á Patreksfirði nota frekar ferjuna til þess að fara í Hólminn og keyra svo þaðan suður. Þá veltir maður fyrir sér hvort ekki ætti að vera litið á slíkar ferjur sem almenningssamgöngur í miklu ríkara mæli og ég vil spyrja þingmanninn um það. Þá langar mig að spyrja þingmanninn kannski um þau atriði sem lúta að atvinnuuppbyggingu, sjónarmiðum ferðaþjónustunnar, öryggissjónarmiðunum og síðast en ekki síst hvort sóknaráætlun landshlutanna sé verkfæri til þess að gera þetta betur, að landshlutarnir sjálfir forgangsraði meira innan sinna svæða og heimamennirnir séu sjálfir meira við stjórnvölinn í því að forgangsraða verkefnum.
Virðulegi forseti. Það sem hv. þingmaður kom inn á hérna alveg í blálokin er held ég útfærsla á svokölluðu beinu lýðræði sem við viljum stunda, sjálfsákvörðunarréttinum, og það er að sjálfsögðu fólkið í nærumhverfinu sem á að taka ákvörðunina þegar upp er staðið. Ég held að sóknaráætlun sé einmitt eitthvað sem við ættum að vinna betur að. Þess fyrir utan var svo áhugavert í umræðum í nefndinni við samtök sveitarfélaga að um leið og sveitarfélög á Austurlandi og Vesturlandi byrjuðu að tala saman þá komumst við að því að þau voru að fást við nákvæmlega sömu vandamálin. Þetta snýst ekki um að lofa einum vegi hér eða þar, þetta snýst um að hafa heildstæða hugsun, heildstæða hugsjón. Þess vegna held ég að svona pólitískt pot í samgönguáætlun sé mögulega það hættulegasta sem hægt er að gera fyrir vegakerfið. Það væri betra að færa ákvörðunina nær fólki, nær þeim sem búa á svæðinu, nær þeim sem þurfa á þjónustunni að halda, að það taki í raun og veru lokaákvörðunina. Hins vegar er það svo ekki. Mér finnst ég ekki vera dómbær á það hvaða vegi eigi að laga sem fulltrúi í hv. umhverfis- og samgöngunefnd nema ef ég hafi komið þangað. Þess vegna tek ég t.d. Látrabjarg sérstaklega fyrir af því ég hef komið þangað, hef upplifað þetta. Þess vegna er svo mikilvægt að við nýtum þetta form, lýðræðiseflingu, leyfum fólkinu sem býr á svæðinu að reyna að forgangsraða þeim verkefnum sem þykja brýnust. Síðan þurfum við að fara að líta á vegi meira út frá verkfræðilegum forsendum, út frá því hvað er öruggt af því að vegirnir okkar eru ekki öruggir. Þeir eru langt frá því að vera öruggir. Við eigum kannski tvo örugga vegi, restin er bara stórhættuleg. Þess vegna segi ég að sumum þessara vega eigum við bara að loka ef við ætlum ekki að laga þá. Það er bara komið að því vegna þess að öryggi þarf að vera ofar einhverjum sérhagsmunum. Það er bara þannig.
Hæstv. forseti. Hér ræðum við um nefndarálit og breytingartillögu við tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2015–2018. Ég tek undir orð formanns umhverfis- og samgöngunefndar, hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, að það sé fagnaðarefni að við skulum loks vera að ræða samgönguáætlun og við sjáum nú fyrir endann á þeirri mikilvægu vinnu. Því miður hefur okkur ekki tekist að klára samgönguáætlunina á þessu kjörtímabili og ætla ég ekki að rekja þá sögu, hún er okkur öllum kunn. En ég legg mikla áherslu á að við göngum frá henni í þessari atrennu. Sveitarfélög um allt land og landshlutasamtök þeirra hafa kallað eftir þessu vinnuplaggi svo halda megi nauðsynlegum framkvæmdum gangandi og hefja aðrar. Við vitum öll að viðhald vega hefur verið langt frá því að vera viðunandi og ástand vegakerfisins er vægast sagt víða orðið ansi bágborið eftir langvarandi niðurskurð og litlar framkvæmdir. En með bættri stöðu ríkissjóðs er nú lag og gott tækifæri að bæta verulega í. Það hlýtur að vera eitt af okkar meginverkefnum að bæta samgöngukerfið því að það er ein grunnstoð í því að viðhalda lífsgæðum landsmanna. Það tengir saman byggðir og stækkar atvinnusvæði, eykur öryggi og auðveldar allt samstarf milli sveitarfélaga sem hefur aukist mikið undanfarin ár. Það má líka benda á gríðarlega aukningu ferðamanna og þátt þeirra í auknu álagi á vegakerfið. Ef við ætlum í raun að dreifa þeim um landið og styrkja ferðamennsku um allt land þá er grunnforsendan sú að illfærir vegir hamli ekki för, nema við bjóðum bara upp á gönguferðir. Það er allt sem kallar á úrbætur. Ég get vel tekið undir með þeim sem gagnrýnt hafa aðgerðaleysi í þessum málaflokki. Raunar heyrist mér að fullkomin samstaða sé meðal allra flokka um að gera betur og bæta verulega í. Það er því ánægjulegt að sjá þá viðbót sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur til. Ein breytingartillagan leggur til aukningu um samtals 2 milljarða árin 2017 og 2018 til viðhalds vega, þannig verði 8 milljörðum í stað 7 varið í þennan flokk. Þá leggur meiri hlutinn einnig til að árin 2017 og 2018 verði árlega veittar 500 millj. kr. aukalega í malbikun tengivega og sömu fjárhæðir í breikkun brúa, auk 100 millj. kr. í framkvæmdir á héraðsvegum. Verkefnin eru næg og vil ég benda sérstaklega á uppsafnaða viðhaldsþörf á tengi- og héraðsvegum um allt land. Viðhald þeirra er afar mikilvægt umferðaröryggismál. Víða er allur ofaníburður löngu farinn og raun til lítils að hefla vegi þegar tækin skripla á grjóti. Um allt land má finna leiðir þar sem ekið er með skólabörn við óviðunandi aðstæður og íbúar ýmissa sveita búa við afar vonda vegi. Horfa verður til þess að samgöngumál eru mikilvæg fyrir byggðaþróun í landinu og eru í raun forsenda þess að styrkja búsetu og eru forsenda fyrir fjölbreyttara atvinnulífi. Vegaframkvæmdir veita verktökum á hverju svæði vinnu sem skilar sér svo aftur til sveitarfélaganna. Ég tek undir mat meiri hlutans sem telur brýnt að forgangsraða verkefnum þannig að umferðaröryggi sé í forgrunni. Þá vil ég benda á að auknar kröfur um merkingar hafa í för með sér aukinn kostnað. Eitt óveður getur orðið til þess að merkja þarf upp á nýtt, stika vegi og lagfæra. Með þessu þarf alltaf að reikna. Nútímakröfur leyfa ekki að beðið sé með það fram á vor eins og einhvern tímann tíðkaðist. Það er liðin tíð. Hæstv. forseti. Mig langar líka að vekja athygli á tillögum meiri hlutans sem mér finnst ansi hreint góð, en hún lýtur að því að leggja til 300 millj. kr. árið 2018 sem byrjunarframlag til að finna leiðir til að tryggja rekstrargrundvöll innanlandsflugs og hóflegt farmiðaverð. Þetta er hugsað sem liður í að styrkja stöðu innanlandsflugs sem hluta af almenningssamgöngukerfinu. Það held ég að sé atriði sem vert er að skoða og einnig það hvort minni flugvellir séu ekki raunhæfur kostur fyrir ferðamenn, því að raunin er sú að notkun á minni vélum hefur aukist í innanlandsflugi, t.d. í Bandaríkjunum. Nýjar og minni flugvélar þykja hagkvæmari ferðamáti en ferðalög á landi. Augljóslega taka þau skemmri tíma. Við eigum marga vannýtta flugvelli um landið sem vel mætti skoða sem kost í stöðunni. Flug er góð leið til að dreifa ferðamönnum um landið því að það styrkir ekki einungis ferðaþjónustuna, heldur léttir líka álagi af vegum landsins sem er komið ansi nærri þolmörkum ef ekki yfir þau. Innanlandsflugið er afar mikilvægt íbúum, Austur-, Norður- og Vesturlands þar sem stærsti hluti stjórnsýslunnar er á höfuðborgarsvæðinu auk þess sem stór hluti opinberrar þjónustu er þar. Það er því eini raunhæfi ferðamátinn fyrir fjölda landsmanna, þ.e. eigi þeir að geta sinnt erindum sínum á skikkanlegum tíma og þurfi ekki að verja allt upp í einum vinnudegi eða meira í ferðalög fyrir stutta fundi. Ég tek því undir þær hugmyndir að ríkið styrki innanlandsflug íbúum til hagsbóta. Hér liggja gríðarlega miklir samfélagslegir hagsmunir undir. Hæstv. forseti. Mig langar til að víkja tali mínu að fyrirhuguðum framkvæmdum í Norðausturkjördæmi. Þar vil ég byrja á að nefna fyrirhugaða endurbyggingu á brúnni yfir Jökulsá. Það er mjög aðkallandi verkefni sem hefur verið frestað en er nú komið á áætlun í 2. hluta. Þetta verkefni er mjög mikilvægt þar sem um tengingu milli Norður- og Austurlands er að ræða. Öll getum við ímyndað okkur ástand sem upp getur komið þegar og ef til náttúruhamfara kemur á Suðurlandi. Í tillögu meiri hlutans eru tillögur að auknu fjárframlagi í Bárðardalsveg, Borgarfjarðarveg um Njarðvíkurskriður, Hörgárdalsveg, Dettifossveg og enn verði bætt í Berufjarðarbotn. Mikilvægt er að þegar lokið verður við veginn um Skriðdal verði áfram haldið með Axarveg eins og áætlað er. Þetta eru allt aðkallandi verkefni en eru engan veginn nóg. Langar mig líka til að nefna Brekknaheiði sem er eitt af þeim verkefnum sem setið hefur á hakanum og kemur ekki inn fyrr en á 3. tímabili, eins og endurgerð vegarins um Skjálfandafljót þar sem á að afleggja einbreiða brú. Þá er efni í flughlað loks komið í farveg, mikilvægt að nú skuli vera komið að því að efni úr Vaðlaheiðargöngum skuli verða notað til að byggja flughlað á Akureyrarflugvelli. Þetta verkefni hefur átt langan aðdraganda. Vona ég innilega að við sjáum það komast af stað og leitt til lykta. Einnig vil ég geta tillögu um aukin fjárframlög til endurnýjunar aðflugsbúnaðar á Húsavíkurflugvelli. Þar hefur umferð aukist mikið vegna aukinna umsvifa og ánægjulegt að sjá hve heimamenn nota flugið mikið, en það helgast að hluta til af því að verkalýðsfélagið niðurgreiðir flugfargjöld. Nú sér fyrir endann á framkvæmd við gerð Norðfjarðarganga, eða árið 2017. Þá er gert ráð fyrir að unnið verði að jarðfræðirannsóknum á væntanlegu gangastæði Seyðisfjarðarganga. Fram kemur í nefndaráliti að meiri hlutinn telur að svigrúm sé nú til staðar að hefja gerð Seyðisfjarðarganga samhliða gerð Dýrafjarðarganga. Verður athyglisvert að skoða það. Gangagerð er mikilvægur þáttur í styrkingu og tengingu byggðarlaga og vil ég benda mönnum á forvitnilega rannsókn sem unnin var af Háskólanum á Akureyri og Háskóla Íslands. Þar var rannsökuð staða kynjanna fyrir og eftir opnun Héðinsfjarðarganga og áhrif þeirra á vinnumarkaðinn á svæðinu, atvinnutækifæri kvenna og verkaskiptingu á heimilin. Vísbending er um að göngin hafi jákvæð áhrif á atvinnusókn kvenna. Vísbendingar sem fram komu í þeirri rannsókn eru afar jákvæðar og gefa til kynna að gerð jarðganga á landsbyggðinni þar sem þéttbýliskjarnar eru tengdir betur saman til að skapa stærri atvinnusvæði hafa jákvæð áhrif á jafnrétti kynjanna. Þetta finnst mér afar merkilegur punktur og mikilvægt innlegg í umræðuna um jafnrétti til búsetu. Þá vil ég fagna tillögum um aukin fjárframlög til hjólreiðastíga. Það er umhugsunarefni hve margir ferðast orðið um landið á hjólum því að það skapar í raun oft hættu og spurning hvort ekki sé tímabært að skoða hvort æskilegt sé að leyfa hjólreiðar á öllum vegum. Það þarf að skoða út frá öryggissjónarmiðum. Hæstv. forseti. Ég hef tæpt á nokkrum atriðum en þó engan veginn farið yfir tæmandi lista. Ég legg áherslu á að við afgreiðum áætlunina með breytingartillögu nefndarinnar og vil þakka nefndarmönnum góða vinnu.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Ég hef fyrst og fremst tvær spurningar til hennar sem lúta báðar í vissum skilningi að breytingartillögum minni hlutans, sem eru okkar tillögur, til viðbótar við þær breytingartillögur meiri hluta sem við styðjum. Annars vegar er það staða viðhalds á vegum, sem hér hefur verið farið vel yfir í dag. Við vitum að í tillögunni sem kom frá ráðherra á sínum tíma var gert ráð fyrir 7 milljörðum kr. á árunum 2017 og 2018. Í breytingartillögu meiri hlutans er lagður til milljarður að auki, þannig að það verði þá 8 milljarðar á hvoru ári fyrir sig. Á fundum nefndarinnar bentu fulltrúar Vegagerðarinnar á að veita þyrfti 8–9 milljarða kr. árlega í viðhald vega til þess eins að halda í horfinu. Þá værum við í rauninni ekki að bæta kerfið á neinn hátt. En til þess að við bættum ástand vega og öryggi samhliða nauðsynlegu viðhaldi þyrfti 11 milljarða. Þetta eru náttúrlega okkar helstu sérfræðingar í þessum málum. Með tilvísun til þessara röksemda leggjum við í minni hlutanum því til 1,5 milljarða að auki á árunum 2017 og 2018 til þess að þetta verði þá 9,5 milljarðar á hvoru ári um sig. Þá erum við komin nær því að byrja á að vinna á vanrækslusyndunum, ef svo má að orði komast. Ég vil spyrja hv. þingmann um afstöðu hennar til þessarar tillögu, því að sannarlega horfum hér við á tillögu sem verður einhverra annarra að uppfylla, kannski okkar, kannski annarra, en það væri þá a.m.k. eitthvað sem við á þinginu núna værum að segja að við ætluðum að gera.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég held að við séum öll sammála um, eins og ég sagði áðan, að það þarf að gefa verulega í. Við þurfum að bæta í, ástandið er þannig og við þekkjum það sem ökumenn um vegi landsins að það er ekki gott og fjarri því. Þetta er ekki nýtilkomið á þessu kjörtímabili, verið hefur þörf á endurbótum í langan tíma. En engu að síður stöndum við frammi fyrir því að við þurfum að bæta í. Ég þori ekki að bera ábyrgð á því hversu hátt er óhætt að fara í fjármunum, en mikið vildi ég að við gætum það. Ég tek alveg hjartanlega undir það. Ég mundi vilja setja miklu meira í þetta eins og í svo margt annað. En við þurfum að sýna ábyrgð og stíga varlega til jarðar hvað þetta varðar og gera hlutina rétt. Ég tel að hér séum við komin vel af stað. Meiri hlutinn leggur til 8 milljarða í stað 7 og að auki verði 500 millj. kr. aukalega varið í malbikun tengivega og sömu fjárhæð í breikkun brúa. Það eru 100 millj. kr. í framkvæmdir á héraðsvegum. Við þekkjum það að þeir eru víða mjög slæmir. Ég get alveg talið upp nokkra staði þar sem ég þekki persónulega. Ég þekki ekki allt landið en ég veit að ástandið er víða mjög slæmt.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og ég held að sé mikilvægt að hún, rétt eins og við öll hin, notum tímann fram að atkvæðagreiðslu í þessu máli til að íhuga hvort ekki sé rétt að við styðjum, þ.e. allt þingið, breytingartillögu okkar til þess að gera betur í viðhaldsmálum, því að þetta er orðið dauðans alvara. Við erum farin að horfa hér á slys sem leiða til varanlegra örkumla eða jafnvel dauða allt of oft vegna þess að viðhaldi er ábótavant og öryggissjónarmið eru fyrir borð borin. Ég held að það sé afar mikilvægt að við skoðum það sameiginlega. Hin spurningin til hv. þingmanns er sértækari, ef svo má að orði komast, og tengist vegagerð yfir Öxi, þ.e. að við setjum það niður og þá nánast meira í texta en tölum. Í breytingartillögu minni hlutans segjum við að vegagerð yfir Öxi fylgi strax á eftir framkvæmdum við Berufjarðarbotn þannig að það sé í eðlilegu framhaldi af þeirri vinnu. Við vitum að heimamenn hafa beðið mjög lengi eftir vegaframkvæmdum við Berufjarðarbotn og að þeim verði lokið og miklar væntingar eru til þess að veg yfir Öxi vindi eitthvað fram. Það er gríðarlega mikilvægt upp á tengingar á þessu svæði, sem ég þarf ekkert að segja hv. þingmanni neitt um af því að þetta er hennar heimavöllur. Þetta er auðvitað alveg risastór framkvæmd, við vitum það, og Vegagerðin segir að þetta séu upphæðir upp á 2,4 milljarða. Það dettur engum í hug að setja slíkar tölur inn á áætlunina af því að þá værum við í raun komin í allt annað umhverfi. Það sem við leggjum til í breytingartillögu okkar er undirbúningur og útboð á árinu 2018 með 50 millj. kr., þ.e. eingöngu þannig að við sýnum að við ætlum að láta þá framkvæmd fylgja fast á eftir með nánast táknrænni upphæð. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún sé tilbúin [[Forseti hringir.]]til þess að hugsa um hvort ekki sé vit í að við sammælumst um það mál.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og get fullvissað hana um að ég er tilbúin að hugsa margt og íhuga vel margt og allt sem hugsanlega verður til framgangs góðum málum og uppbyggingar. Í framtíðaráætluninni, lengri áætluninni, kemur fram að Axarvegur sé þar inni. Eins og hv. þingmaður heyrði tók ég fram í ræðu minni að þegar veginum um Skriðdal væri lokið og eins framkvæmd við Berufjarðarbotn væri Axarvegur eðlilegt framhald af því. Þannig held ég hugsunin sé. En vel má vera að hnykkja þurfi betur á því eða festa það þar inni. Alveg er ég tilbúin að íhuga það.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er auðvitað þannig að í breytingartillögum meiri og minni hluta er margt sem til betri vegar horfir varðandi samgönguáætlunina. Það er samt ekki hægt að komast hjá því að segja það hér í þessum ræðustól og í þessari umræðu að frammistaða stjórnarflokkanna og ríkisstjórnarinnar í samgöngumálum á þessu kjörtímabili er hraksmánarleg. Hún er nú á síðustu dögum að ljúka við það að koma einu samgönguáætluninni í gegn sem hún hefur að líkindum náð að klára á þessu kjörtímabili. Það er auðvelt fyrir stjórnmálamenn að halda því fram að þeir vilji gera margt og séu tilbúnir að skoða ýmislegt en fjármagnið sé af skornum skammti o.s.frv., við þekkjum þau svör. Þegar ég horfi til framkvæmda eins og nefndar hafa verið í þessari umræðu, í andsvörum við hv. þingmann, eins og t.d. Öxi, og ég get líka nefnt Dettifossveg sem er í kjördæmi þingmannsins, þá verður maður að biðja hv. þingmann um að svara þeirri pólitísku gagnrýni sem felst í þeirri fullyrðingu að frammistaða stjórnarflokkanna sé hraksmánarleg, ekki síst í ljósi þess að á þessu kjörtímabili hefur með ítrekuðum hætti og rökstuddum hætti verið sýnt fram á að með pólitískum ákvörðunum væri hægt að ná í meira fjármagn til þess að gera meira. En stjórnarflokkarnir hafa ekki sinnt því, hafa ekki sinnt um það. Hvernig svarar hv. þingmaður slíkri gagnrýni?
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrirspurnina. Ég held raunar að ég hafi svarað þessu í ræðu minni. Það er ekki nóg að gert. Ég ætla ekki að taka eins sterkt til orða og hv. þingmaður gerir, en frammistaðan hefur ekki verið nógu góð. Við hefðum þurft að gera miklu meira í þessum málum. Og ætlunin var að það gerðist núna því að auðvitað reiknuðu allir með fullu kjörtímabili. Með auknu svigrúmi og betri stöðu ríkissjóðs var lag að fara í þessa vinnu. Við höfum það tækifæri núna. Við eigum öll að leggjast á eitt. Ég finn ekki annað en að við séum öll sammála um það hér í þessum þingsal, allir sem hafa tekið til máls, við öll sem höfum komið hér upp, að við þurfum að gera betur og við ætlum að gera betur. Ég held að það hljóti að liggja fyrir. Við getum ekki unað við þetta ástand eins og það er, bæði Íslendingar og erlendir ferðamenn eru miklu meira á ferðinni um landið en áður var. Kröfurnar eru orðnar meiri um öryggi á vegum og annað slíkt. Við verðum að standa undir þeim kröfum og við verðum að bæta okkur þarna. Ég get svo sannarlega tekið undir það með þingmanninum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta svar. Það sem vantaði í það að mínu mati er af hverju þetta var gert með þessum hætti. Það sem vantar er að á bak við það sem mér finnst vera hraksmánarleg frammistaða er pólitísk forgangsröðun sem ég og minn flokkur höfum verið mjög ósammála á þessu kjörtímabili. Við höfum gagnrýnt það að 80 milljarðar hafi verið settir í hina svokölluðu leiðréttingu. Við höfum gagnrýnt lækkun veiðigjalda. Við höfum gagnrýnt margvíslegar ráðstafanir sem núverandi stjórnarflokkar hafa staðið fyrir og sagt að það væri verið að valda gríðarlegum kostnaði til lengri tíma litið með því að ráðast ekki í umfangsmeiri aðgerðir. Það er það sem við blasir núna. Þegar hlutirnir eru látnir drabbast niður þá leiðir oft miklu meiri kostnaður af því. Dettifossvegur er svo rakin framkvæmd að klára með tilliti til hagsmuna kjördæmis hv. þingmanns, með tilliti til þess að góður pólitískur stuðningur er við slíkt verkefni. Það er mjög jákvætt þegar kemur að ferðamannastraumi og nýtingu þessa hluta Vatnajökulsþjóðgarðar sem er í kringum Jökulsárgljúfrin. Mér finnst því alveg stórfurðulegt að það skuli ekki hafa verið forgangsmál hjá núverandi meiri hluta að klára þann veg og vera í raun búin með hann í dag. En eins og staðan er er búið að malbika 10 kílómetra af veginum sem er ekki nándar nærri nógu gott. Restin af honum er - það er eins og að fara í ferðalag aftur í tímann um 30 til 40 ár - niðurgrafinn malarvegur sem þúsundir manna fara um á hverjum degi yfir sumartímann.
Hæstv. forseti. Það er spurning með forgangsröðina, það er rétt. Ríkisstjórnin hefur forgangsraðað þannig að ákveðið var að setja fyrst peninga og aukafjármagn í heilbrigðiskerfið. Það liggur alveg ljóst fyrir. Það var það fyrsta sem var gert. Skuldastaða heimilanna er gjörbreytt. Við lögðum áherslu á að koma heimilunum til hjálpar og staða þeirra er gjörbreytt með aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Nú er svigrúm til að fara í þessar framkvæmdir. Þannig er röðunin á því. Þingmaðurinn talar um Dettifossveg sérstaklega. Auðvitað er það þarft og mikilvægt verkefni, en ég, sem þingmaður í kjördæminu, hlusta líka á íbúana. Þar eru íbúar sem þurfa að komast heim til sín á afleitum vegum. Þeir spyrja: Af hverju á að leggja áherslu á þetta fyrst áður en ég kemst heim til mín með góðu móti? Þetta eru allt spurningar sem við þurfum líka að svara. Ég skil vel vangaveltur þingmannsins varðandi Dettifossveg. Þetta er gríðarlega vinsæll staður. Við þurfum að koma fleiri ferðamönnum inn á þetta horn. Þar eru margar perlur sem fólk ætti að eiga auðvelt með að komast að og skoða. Þetta er eitt af þeim verkefnum sem við þurfum að klára. Nú er búið að auka fjármagn í það. Ég styð það fullkomlega að við klárum það ásamt öllum hinum verkefnunum.
Virðulegi forseti. Það er afar mikilvægt að við skulum vera komin það langt að við ræðum fjögurra ára samgönguáætlun við síðari umr. og að jafnframt skuli hafa verið lögð fram 12 ára samgönguáætlun fyrir árin 2015–2026. Það er alveg ótrúlega mikilvægt að á hverjum tíma sé í gildi fjögurra ára samgönguáætlun til að byggja vinnu við viðhald og uppbyggingu samgöngukerfisins á. Ég vænti þess að við náum að samþykkja samgönguáætlunina og komumst út úr því ófremdarástandi sem uppi hefur verið þar sem engin samgönguáætlun hefur verið í gildi. Eins og ég hef sagt áður úr þessum ræðustól skipta samgöngur miklu máli og hafa áhrif á alla. Þær eru stærsta byggðamálið en jafnframt stórt heilbrigðismál, menntamál, velferðarmál, atvinnumál, umhverfismál og menningarmál. Bættar samgöngur eru þess vegna áhugamál flestra Íslendinga og við hefðum mörg og kannski flest viljað sjá meira fjármagni varið í samgöngur nú eins og ávallt áður. Ég fagna því sérstaklega þeirri viðbót sem lögð er til í breytingartillögu meiri hluta samgöngunefndar upp á 2 milljarða kr. og kemur til viðbótar þeirri aukningu sem var bætt inn í áætlunina milli ára þegar hún var lögð fram á þessu þingi. Þrátt fyrir að við séum, og ég þar á meðal, oft og tíðum ósátt við stöðu samgöngumála hér á landi hefur það verið mér mjög hollt að kynnast samgöngum annars staðar á norðlægum slóðum í gegnum samstarf mitt í þingmannanefnd um málefni norðurslóða. Við áttum okkur ekki á því dags daglega hvað við erum í rauninni að fást við snúið umhverfi miðað við þá sem búa t.d. örlítið sunnar í Evrópu, í þéttbýlla landi og löndum sem eru auðveldari yfirferðar. Þetta er stöðugt verkefni sem við þurfum að sinna vel og leggja stærri hluta sameiginlegra sjóða í en við höfum verið að gera síðustu ár. Ég ætla ekki að halda hér langa tölu, enda hagar mælendaskráin því þannig til að næst á undan mér talaði þingmaður sem kemur úr sama landshluta og ég og fór hún yfir ýmis áherslumál sem snúa sérstaklega að þeim landshluta og því kjördæmi. Það er staðreynd að fyrir mörg byggðarlög ráða samgöngur miklu um alla möguleika til uppbyggingar og þróunar. Þegar ekki liggur fyrir áætlun, eins og staðreyndin hefur verið síðustu ár, veldur það óhjákvæmilega áhyggjum, óöryggi og óvissu íbúa þeirra byggðarlaga og óvissu í samstarfi milli byggðarlaga. Það getur því leitt til óþarfa óeiningar í samfélaginu meðan skýr stefna í samgöngumálum til lengri tíma er mikilvægur liður í sátt og sameiginlegri framtíðarsýn, þótt við verðum auðvitað aldrei sammála um allt. Mig langar að koma sérstaklega inn á það að nú sér fyrir endann á malbikun hringvegarins þegar lokið verður við uppbyggingu og malbikun síðasta kafla þjóðvegar 1 í Berufjarðarbotni og breytingartillaga meiri hlutans tryggir í rauninni að því verkefni ljúki fyrr en ætlað var, þ.e. á árinu 2018. Þá er gert ráð fyrir framkvæmdum í Skriðdalsbotni að Öxi á árinu 2018, en þær framkvæmdir eru forsendur þess að hægt verði að hefjast handa við veg um Öxi. Þetta er ein af þeim leiðum sem tengja saman byggðarlög og er ákaflega mikilvæg eins og þær jarðgangaframkvæmdir sem nú standa yfir við Vaðlaheiðargöng og Norðfjarðargöng og fyrirhugaðar eru við Dýrafjarðargöng. Svo eru ekki síður mikilvægar framkvæmdir sem fara fram innan nærsamfélaga og þörf er fyrir innan þeirra. Langar mig að vitna í nefndarálit meiri hlutans: „Einnig ber að horfa til vega sem eru mikilvægir fyrir nærsamfélagið á hverjum stað sem eru að jafnaði tengi- og héraðsvegir og mun uppbygging þeirra auka umferðaröryggi. Meiri hlutinn bendir í þessu sambandi á vegi í Eyjafirði, Suðurfjarðaveg í Fjarðabyggð, Skagastrandarveg, vegi í uppsveitum Suðurlands og Grindavíkurveg sem er afar fjölfarinn vegur vegna Bláa lónsins og aukinna umsvifa í sjávarútvegi í Grindavík.“ Þarna erum við að tala um vegi þar sem fjöldi fólks fer um til vinnu sinnar dagsdaglega. Á þeim vegi sem ég þekki vel, Suðurfjarðavegi í Fjarðabyggð, fer kannski ekki mesti fjöldi bíla um daglega, en það er vegur þar sem slysatíðni á einstökum vegarkafla er hvað hæst miðað við umferðarþunga. Vegurinn er lagður bundnu slitlagi en án þess að hafa verið uppbyggður miðað við þann umferðarhraða eða þann umferðarþunga sem nú er á honum. Þetta er ekki snjóþung leið, en hins vegar er þarna oft krapi og vegurinn blautur sem getur ekki síður valdið slysahættu. Jafnframt eru á þeirri leið einbreiðar brýr sem væri hægt að fækka og í rauninni losna við með rörum með því að byggja upp og breyta vegum í samræmi við skipulag, bæði í Reyðarfjarðarbotni og Fáskrúðsfjarðarbotni. Þá langar mig aðeins að koma inn á þá umræðu sem ég held að mjög mikilvægt sé að taka, þ.e. um dreifbýlustu svæðin eins og á Vestfjörðum, norðausturhorninu og Austurlandi, hvernig við eigum að forgangsraða annars vegar ferðamannaleiðum og hins vegar leiðum í dreifðustu byggðunum þar sem hluti íbúa a.m.k. þarf að ferðast eftir þröngum malarvegum, sem jafnvel eru ekki einu sinni heflaðir árlega, til vinnu sinnar á hverjum degi. Hver á forgangsröðunina að vera, á móti því að leggja góða vegi að einstökum ferðamannastöðum vissulega, eins og Dettifossi og Látrabjargi, svo einhver dæmi séu nefnd, þar sem í rauninni enginn á leið um vinnu sinnar vegna, enginn íbúi? Þetta hvort tveggja er mikilvægt. Við þurfum að finna okkur leiðir til að rökstyðja hvernig við forgangsröðum. Sums staðar getum við sameinað, og þá langar mig sérstaklega að nefna leið eins og Borgarfjarðarveg sem er bæði mikill ferðamannavegur en líka mikilvægur vegur og eina leið íbúanna til nærliggjandi staða. Þetta er fámennur staður þar sem þjónusta hefur verið dregin saman og sennilega eini þéttbýlisstaðurinn sem hefur enga leið aðra til næsta þéttbýlisstaðar en um ómalbikaðan fjallveg. Það væri hægt að halda lengi áfram og fara yfir ýmislegt í áætluninni sem er mikilvægt og annað sem vantar upp á, en ég læt hér staðar numið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni, sem fór aðeins yfir einstakar framkvæmdir og framkvæmdaþörf, sérstaklega á Austurlandi. Mig langar kannski að spyrja hv. þingmann meira út í hinar stóru línur. Við ræðum hér samgönguáætlun. Loksins, vil ég segja. Eftir henni hefur verið kallað, og ekki bara í vetur, árum saman. Hér hefur ekki verið samþykkt samgönguáætlun í fjögur ár. Nú hefur þessi málaflokkur verið á hendi samstarfsflokks hv. þingmanns í ríkisstjórn, Sjálfstæðisflokksins. Það virðast allir sammála um það núna að þessi málaflokkur hafi verið fjársveltur. Við höfum bent á það allt þetta kjörtímabil. Vissulega er það rétt að eftir hrun var ekki mikið um framkvæmdir í vegakerfinu, eðlilega ekki. En mitt mat er það að hægt hefði verið að hefja þessa uppbyggingu hraðar. Í raun hefði það verið nauðsynlegt, ekki síst út af auknu álagi ferðamanna á vegina. Það er ekki laust við að maður fari að velta fyrir sér hvort þetta fjársvelti sé í og með meðvituð stefna þegar hæstv. innanríkisráðherra og hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins fara í auknum mæli að boða einkaframkvæmdir í samgöngukerfinu, tala fyrir einkaframkvæmdum á flugvöllum, einkaframkvæmdum í vegakerfinu og ræða það sem nauðsyn sökum þess að svo mikil fjárþörf sé í kerfinu. Þar værum við auðvitað farin að tala um einkarekstur á því sem við getum kallað grunnstoðir, sameign okkar. Við höfum dæmi um slíkar afmarkaðar framkvæmdir þar sem aðrar leiðir hafa verið í vali, en ég held að það sem hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins tala um sé mun meiri áhersla á einkaframkvæmdir en við höfum áður séð í samgöngumálum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað henni finnst um þessa sýn, hvernig Framsóknarflokkurinn sér fyrir sér [[Forseti hringir.]]framtíðaruppbyggingu í samgöngum og hvort Framsóknarflokkurinn vilji leggja þessa auknu áherslu á einkaframkvæmd.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur andsvarið. Ég álít að einkaframkvæmd eigi að vera algjör undantekning, það er grundvallarstefna mín. Hún á einungis við um, eins og þingmaðurinn kom inn á, vel afmörkuð verkefni til að byggja upp grunnstoðirnar, grunn vegakerfisins. Mér finnst það ekki vera valkostur. Varðandi almenna fjármögnun get ég tekið heils hugar undir það sem kemur fram í áliti meiri hlutans, að það þarf að verja mun hærra hlutfalli af vergri landsframleiðslu til samgangna. Hæst varð hlutfallið 2008 eins og fram kemur þar, 2%. Ég tel það enga spurningu að við þurfum að fara upp í það hlutfall alla vega tímabundið sem allra fyrst þannig að við náum að vinna upp uppsafnaða viðhaldsþörf. Það þarf að bæta viðhald og ýmiss konar þjónustu vegna aukinnar notkunar á vegakerfinu, merkingar, hálkueyðingar, snjómoksturs og hluta eins og að hefla malarvegi sem hafa algjörlega setið á hakanum. Það er algjörlega ljóst að minn vilji er sá að við hækkum þann hlut sem samgöngurnar fá. Ég kom til að mynda ekkert inn á almenningssamgöngurnar í ræðu minni, m.a. af því ég ræddi það ítarlega hér við fyrri umr.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég fagna þessu svari því að mér hefur nánast fundið eins og verið sé að lauma þessari umræðu um einkaframkvæmdir í samgöngukerfinu inn sem einhvers konar nauðsyn. Það er auðvitað vel þekkt í þessum geira að þegar málaflokkar hafa verið fjársveltir, og þetta þekkjum við líka úr heilbrigðiskerfinu, þá er farið að tala fyrir einkaframkvæmdum. En ekki endilega til hagsbóta fyrir almenning. Það er nú oftast svo að til þess að einkaframkvæmd sé arðbær þarf einhver að hafa af henni hagnað. Ég held að þarna séum við komin út á varhugaverða braut, ef ætlunin er að fara að stórauka slíkar áherslur. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er sláandi að sjá hlutfall til samgöngumála af vergri landsframleiðslu í nefndaráliti minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar, eins og hv. þingmaður nefndi hér, og í raun alveg ótrúlegt að við séum á sama stað 2015 og 2011. Það segir alla sögu að við séum á sama stað þegar kemur að útgjöldum til samgöngumála sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, að við séum á sama stað og það mikla niðurskurðarár 2011, um leið og álagið hefur aukist jafn mikið og raun ber vitni. Hv. þingmaður vitnaði hér til almenningssamgangna sem ég vildi einmitt spyrja út í. Ég er mikil áhugakona um það að við samþættum það sem við getum þegar kemur að loftslags- og umhverfismálum og samgöngumálum. Ég gerði það að umtalsefni, í ræðu minni við fyrri umr. þessa máls fyrr í vetur, að mér þætti ekki nægjanleg áhersla á hvernig þessi samgönguáætlun ætti að uppfylla markmið okkar í loftslagsmálum. Nú er það svo að í loftslagsmálum eru yfirmarkmiðin skýr, en við höfum ekki fengið að vita neitt sérstaklega mikið um aðgerðaáætlunina, hvernig eigi að ná þeim markmiðum. Hún hefur ekki verið birt og um hana hefur svo sem ekki verið rætt hér í þinginu. En telur hv. þingmaður að þetta vinnulag við samgönguáætlanir sé hið rétta til þess að við séum [[Forseti hringir.]]að samþykkja samgönguáætlun sem uppfyllir þau markmið sem við viljum ná í loftslagsmálum? Þá er ég að vitna til samdráttar í losun gróðurhúsalofttegunda.
Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir það að það er mjög mikilvægt að huga að því, við gerð samgönguáætlunar, hvernig við samþættum hana markmiðum okkar í loftslagsmálum. Eins og við þekkjum er þetta töluvert ferli, vinnan við samgönguáætlun. Þessi samgönguáætlun hefur, ef hún verður samþykkt á þessu þingi, verið í vinnslu frá 2012. Þá var umræðan um loftslagsmálin kannski ekki komin í þann farveg sem hún er komin í núna. Það er einmitt mjög mikilvægt að samþætta stefnumótun varðandi almenningssamgöngur. Ég tel líka mikilvægt, þegar við skipuleggjum almenningssamgöngur, sérstaklega í dreifðustu byggðunum, að við leyfum okkur að samþætta fleira en flutning á fólki. Við höfum verið að breyta hér lögum og innleiða tilskipanir á síðustu árum sem hafa orðið ákveðnar hindranir í samþættingu þjónustu, sérstaklega í dreifðustu byggðunum. Allt þetta þurfum við að taka til athugunar í ljósi markmiða í loftslagsmálum. Það mætti samþætta póstþjónustu, almenningssamgöngur og jafnvel þjónustu sem er verið að veita af öðrum aðilum en þessum. Þá er ég að tala um flutning og útburð á til dæmis blöðum og tímaritum, við erum komin með ótrúlega flókið og dýrt kerfi, bæði þegar við tölum um kostnað í krónum og kostnað fyrir umhverfið.
Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða samgönguáætlun fyrir árin 2015–2018. Ég hef starfað í umhverfis- og samgöngunefnd á nær öllu þessu kjörtímabili og fagna því mjög að þessi áætlun skuli núna vera fyrir þinginu og á ekki von á öðru en að hún verði samþykkt á næstu dögum. Í nefndinni hefur verið ágætissamvinna og gott vinnulag þar sem við fengum til okkar fjöldann allan af fólki víða að af landinu, frá sveitarfélögum, frá ýmiss konar samtökum um allt land, og gerði það að verkum að nefndarmenn fengu mjög gott yfirlit yfir þá stöðu sem uppi er í samgöngumálum landsins. Hún er ekkert sérstaklega góð eins og fólk veit vel og við sjáum í fréttum hvað eftir annað að hér verða mjög alvarleg umferðarslys. Það er aukið álag á vegakerfið vegna þess að ferðamönnum hefur fjölgað með slíkum hætti að enginn hefur getað gert ráð fyrir því hvernig því yrði mætt. Þessir innviðir, vegakerfið og samgöngur hjá okkur, eru nokkuð sem við verðum að hafa í algjörri gjörgæslu á næstu árum því að eftir hrun hafa tekjur ríkisins verið með þeim hætti að ekki hefur verið hægt að bæta í á þeim sviðum sem menn hefðu þó viljað gera til að byggja upp innviði hér. Einnig skiptir miklu máli í hvaða forgangsröð við notum þá peninga sem við höfum milli handanna í formi skattfjár sem almenningur greiðir til þessara mála o.s.frv. Með þessari áætlun er lagt af stað með mjög sterk áform um að gera betur á næstu árum og gefa í, enda eru samgöngumál ekki einungis öryggismál heldur eru þau líka stórkostlega mikilvæg byggðamál, tengjast atvinnumálum o.s.frv. Það sem mig langar að gera að umtalsefni í dag og styðjast við nefndarálit meiri hluta samgöngunefndar sem ég á sæti í eða er hluti af eru mál sem mér eru einkar kær í samgöngumálum. Það eru öryggismálin og staða innanlandsflugs á Íslandi. Meiri hlutinn telur ástæðu til að árétta mikilvægi þess að unnið verði að umferðaröryggismálum, sérstaklega í ljósi fjölgunar erlendra ferðamanna á vegum landsins. Sú fjölgun hefur skapað ýmiss konar áskoranir og vandamál sem bregðast þarf við, líkt og slys á ferðamönnum sýna ítrekað. Umferðaröryggisáætlun Samgöngustofu hefur undanfarin ár ekki verið fjármögnuð líkt og stofnunin hefði kosið en samþykkt samgönguáætlunar skiptir þar töluverðu máli. Efla þarf fræðslu og forvarnir fyrir erlenda ferðamenn sem leigja bíla hér á landi. Því miður hefur orðið bakslag á síðustu árum varðandi fjölda alvarlegra umferðarslysa. Á árinu 2015 létust 16 manns í umferðarslysum og 178 manns slösuðust alvarlega. Á undanförnum árum hafa hátt í 200 manns látist eða slasast alvarlega í umferðarslysum á hverju ári og það er gríðarlegt áhyggjuefni. Kostnaður samfélagsins af umferðarslysum er gríðarlegur og í nýju rannsóknarverkefni við Háskólann í Reykjavík er komist að þeirri niðurstöðu að hann hafi verið ríflega 48 milljarðar kr. árið 2015. Samkvæmt skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands frá 2012 var reiknað út að beinn kostnaður heilbrigðiskerfisins vegna umferðarslysa árið 2009 hafi verið um 930 millj. kr. á núverandi verðlagi. Til gríðarlega mikils er því að vinna að fækka umferðarslysum sem auk fjárhagslegra afleiðinga hafa að sjálfsögðu mikla félagslega og sálræna erfiðleika í för með sér svo ekki sé meira sagt. Meiri hlutinn telur mjög jákvætt að á áætluninni núna eru framkvæmdir við nokkra af umferðarþyngstu vegum landsins því að brýnt er að þeim verði lokið sem fyrst, enda er þar um mikið öryggisatriði að ræða og þar er aðalmálið að aðskilja akstursstefnur. Í þessu sambandi má nefna að framkvæmdir við breikkun Vesturlandsvegar um Kjalarnes hefjast 2018 og það verður haldið áfram við tvöföldun Reykjanesbrautar, en í fyrsta áfanga þess verks verða framkvæmdir við mislæg gatnamót við Krýsuvíkurveg sem meiri hluti nefndarinnar lagði til á síðasta þingi að yrði hraðað og tekið hefur verið mið af, hringvegurinn milli Hveragerðis og Selfoss verður breikkaður, en brýn þörf hefur verið á að breikka þann vegarkafla, og þá verður lokið við breikkun á veginum frá Hellisheiðarvirkjun að Hveragerði þannig að akstursstefnur verði aðskildar. Með mikilli fyrirhugaðri uppbyggingu á Miðnesheiði og í tengslum við Keflavíkurflugvöll þarf að huga alveg sérstaklega að nauðsynlegri uppbyggingu á innviðum í nágrenni vallarins og ljúka tvöföldun Reykjanesbrautar sem allra fyrst en það er leið allra sem þurfa á flugvöllinn að fara. Þetta er orðið eitthvert mikilvægasta svæðið á landinu hvað varðar samgöngur og að þar sé vel gætt að öryggismálum. Það er rétt að vekja sérstaka athygli á átaki sem varð til á Reykjanesi í kjölfar banaslyss sem þar varð í júlí í sumar og kallast Stopp – hingað og ekki lengra. Fulltrúar þeirra samtaka komu einmitt á fund umhverfis- og samgöngunefndar þar sem þeir báru upp erindi sitt, sem var það að samtök íbúa á svæðinu berjast fyrir umbótum á Reykjanesbrautinni. Langtímamarkmið samtakanna er að lokið verði við tvöföldun Reykjanesbrautar alla leið að Leifsstöð en áður en að því kemur sé hins vegar nauðsynlegt að ráðast í bráðaaðgerðir og bráðabirgðaaðgerðir sem fela í sér gerð tveggja hringtorga við gatnamótin við Aðalgötu og Flugvallarveg auk endurbóta á Hafnavegi. Með framkvæmdunum yrði öryggi vegfarenda um Reykjanesbraut aukið til muna og hættulegum gatnamótum eytt. Meiri hlutinn tekur undir þessar tillögur samtaka íbúa á svæðinu, Stopp – hingað og ekki lengra, og leggur til að á árinu 2017 verði veittar 200 millj. kr. í gerð hringtorganna og á árinu 2018 verði veittar 100 millj. kr. til endurbóta á Hafnavegi en áður en að þeim framkvæmdum getur orðið þarf að ráðast í nauðsynlega skipulagsvinnu. Framkvæmdir við hringtorgin geta hins vegar hafist mjög fljótt og mikil áhersla lögð á það af hálfu meiri hlutans og samgöngunefndar allrar að það verði gert sem allra fyrst enda er þarna um afskaplega þungan vegarkafla að ræða hvað varðar umferð. Ég vil þá snúa máli mínu og beina ræðu minni að málefnum innanlandsflugs. Þar er okkur vandi á höndum og innanlandsflug gagnast því miður ekki vegna kostnaðar íbúum og gestum sem sækja þetta land nægilega. Miðað við hvað landið er dreifbýlt og hvað það er stórt er afar mikilvægt að flug innan lands geti verið með myndarlegum hætti og hægt að treysta á það sem samgöngumáta í mun meira mæli en nú er. Á fundum nefndarinnar kom einmitt skýrt fram hversu mikilvægt innanlandsflugið er fyrir Austur-, Norður- og Vesturland. Stærsti hluti stjórnsýslunnar er á höfuðborgarsvæðinu og hingað þarf fólk að leita til að njóta opinberrar þjónustu. Innanlandsflugið er því eini raunhæfi ferðamátinn fyrir mjög stóran fjölda landsmanna til að komast til Reykjavíkur á skikkanlegum tíma og jafnvel að geta þá flogið til baka heim samdægurs, sem að sjálfsögðu er mjög hagkvæmt og gerir það að verkum að mikill tími og peningar sparast í vinnu í heimahögum o.s.frv. Innanlandsflugið er því samgöngumáti sem nauðsynlegt er að styrkja og einnig er mikilvægt að gera það með það í huga að dreifa ferðamönnum betur um landið, dreifa þannig álaginu sem hlýst af heimsóknum ferðamanna til Íslands og ekki síður er mikilvægt að dreifa þeim tekjum sem skapast af ferðamannaiðnaði á Íslandi, að þær tekjur séu ekki bundnar ítrekað við sömu svæðin sem hefur það svo í för með sér að aðrir staðir sem er ekki síður áhugaverðir eru ekki inni í myndinni vegna þess að þangað er hreinlega ómögulegt að komast með góðu móti. Það þarf að huga miklu betur að því að tengja saman innanlandsflug og millilandaflug þannig að frá Keflavíkurflugvelli sé hægt að fara með innanlandsflugið beint á þá áfangastaði sem menn vilja, menn þurfi ekki að fara til Reykjavíkur fyrst og síðan þaðan út til mismunandi hluta landsins. Þetta á auðvitað að vera möguleiki strax við komuna í Keflavík og hlýtur að vera verkefni stjórnvalda að tryggja að þetta verði hægt. Meiri hlutinn telur að meta þurfi mismunandi leiðir til að styrkja innanlandsflugið, t.d. að allt innanlandsflug verði boðið út en flugvallargjöld færð að raunkostnaði, hvort gera eigi lengri samninga við Isavia en nú hefur verið gert eða hvort breyta eigi samningnum þannig að í honum verði kveðið á um rekstur og viðhald innanlandsflugvalla en ekki bara rekstur líkt og nú er. Það er akkúrat þarna sem ég held að mjög mikilvægt sé að verði breyting á, að Isavia komi í mun meira mæli að því að ekki aðeins reka flugvelli heldur að sjá um viðhald og uppbyggingu innanlandsflugvalla. Ég sá að hæstv. innanríkisráðherra, samgönguráðherra, tók undir þær hugmyndir í fjölmiðlum í dag að þetta væri nokkuð sem þyrfti að skoða mjög vel, að fela Isavia mun meiri ábyrgð þegar kemur að innanlandsflugvöllunum. Þá kemur náttúrlega líka upp á borðið hvernig fjármunirnir sem Isavia hefur úr að spila eru nýttir en ég mundi eindregið mæla með því að innanlandsfluginu yrði gefinn mun meiri gaumur en nú er og mundi halda að þar mundi fara saman hagfelld breyting á svo margan hátt að það væri ekki skynsamlegt annað en að skoða þessi mál ofan í kjölinn. Líkt og ég hef rakið er innanlandsfluginu og flugvöllunum sniðinn of þröngur stakkur í samgönguáætlun. Ekki eru lagðar til neinar fjárfestingar á seinni hluta tímabilsins. Á Keflavíkurflugvelli eru hins vegar áætlanir um að ráðast í miklar fjárfestingar á næstu árum og fjárfestingaráætlun Keflavíkurflugvallar byggist á spám um stöðuga fjölgun flugfarþega. Til þess að gæta allrar sanngirni vil ég segja að mér finnst staðan á Keflavíkurflugvelli vera afskaplega góð. Mér finnst menn standa þar vel að verki við móttöku á erlendum ferðamönnum sem og auðvitað landsmönnum þeim sem þurfa að nýta flugstöðina. Hlutirnir ganga þar hratt og vel fyrir sig og þrátt fyrir þann gríðarlega farþegafjölda sem fer í gegnum flugstöðina virðist sem mönnum hafi tekist að finna leiðir til að anna þeim mikla straumi sem er inn og út úr landinu og ber að þakka það. Hins vegar þarf að hlúa mun betur að innanlandsfluginu. Sjálf hef ég verið mikill talsmaður þess að sjálfsögðu, eins og fram hefur komið, að Reykjavíkurflugvöllur verði í Reykjavík áfram til framtíðar, a.m.k. þangað til annar góður staður finnst fyrir innanlandsflugvöll eða annar staður sem sambærilegur er. Það þýðir að ef við ætlum að standa myndarlega að innanlandsflugi verður að ráðast í ýmsar framkvæmdir í tengslum við flugvallarstarfsemina eins og nú er verið að gera þar sem er verið að skerða möguleikana á því að flugvöllurinn geti sinnt hlutverki sínu á sama tíma og honum er ætlað að hafa svo mikilvægu hlutverki að gegna til fjölda ára inn í framtíðina fyrir alla þjóðina, ekki hvað síst þegar kemur að sjúkraflugi. Þess vegna þarf að standa myndarlega að uppbyggingu á Reykjavíkurflugvelli, það þarf að sjálfsögðu að koma þar ný flugstöð. Það segir sig sjálft að sú flugstöð sem þar er núna er algjörlega barn síns tíma og stenst engan veginn þær kröfur sem við gerum til innviðamála á Íslandi og hvernig við viljum taka á móti fólki sem hér fer um, hvort sem það eru innlendir eða erlendir farþegar. Ég legg áherslu á það tvennt í þessari ræðu minni, eins og fram hefur komið, að umferðaröryggismálum verði hátt undir höfði gert og að innanlandsflugið fái þann sess sem það á skilið í samgöngumálum okkar Íslendinga á næstu árum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar að fara aðeins út fyrir efni hv. þm. Elínar Hirst en spyrja hana nokkurs í ljósi þess að hún ritar undir nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og hefur verið nefndarmaður í þeirri nefnd. Það kom fram við upphaf ræðu hv. þingmanns að hún lítur svo á að mikil þörf sé innan samgöngugeirans fyrir aukin framlög. Það virðist vera það sem stendur upp úr öllum hv. þingmönnum í dag. Ég velti fyrir mér vinnulaginu, ég veit að hv. þingmanni er annt um að við vöndum vinnu okkar í þinginu. Við höfum verið í þeirri stöðu á þessu kjörtímabili að engin samgönguáætlun hefur verið samþykkt. Nú erum við komin í síðari umr. og það er búið að leggja til verulegar breytingar. Það eru miklar breytingar sem meiri hluti nefndarinnar leggur til og minni hlutinn lýsir sig fylgjandi þeim og leggur til viðbótartillögur sem segir okkur að Alþingi lítur svo á að þarna þurfi að móta stefnuna upp á nýtt. Við erum að leggja til breytingar til þriggja ára. Síðan er á svipuðum tíma dreift langtímaáætlun fyrir árin 2015–2026 frá ráðherra sem ber í raun og veru ekki því mót að hugsunin frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar sé komin inn í þá áætlun. Við erum með nýtt langtímaáætlunarplagg sem er í takt við umræðuna sem fer fram á löggjafarsamkomunni. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvernig eigum við eiginlega að fara að því að móta langtímaáætlun í málaflokknum þegar umræðan sem hér fer fram virðist ekki berast inn til ráðuneytisins? Hvernig eigum við að tryggja að langtímaáætlunin haldi þannig að þetta verði ekki í því formi að ýmist séu ekki samþykktar áætlanir og fjárveitingar berist [[Forseti hringir.]]í gegnum fjárlög eða fjáraukalög eða að gríðarlega mikil breytingavinna fari fram í hvert sinn á samgönguáætlun?
Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég vil segja það fyrst að það sem er verið að gera núna með þeirri samgönguáætlun sem hér liggur fyrir er að mínum dómi mjög myndarlegt miðað við þá peninga sem við höfum séð fara til samgöngumála á undanförnum árum sem því miður hafa verið allt of lágar fjárhæðir. Ég er að sjálfsögðu talsmaður þess að við gerum áætlanir fram í tímann en á samt erfitt með að sjá að það að ætla að sjá svo árum skiptir fram í tímann sé nokkrum einasta manni mögulegt. Það kemur af sjálfu sér að eftir því sem maður horfir lengra, þeim mun minna getur maður sagt nákvæmlega um það hvað í raun og veru stendur til samkvæmt áætluninni. Ég tel að það sem sé verið að gera hér í samgöngumálum sé til mikilla bóta og hef engar áhyggjur af því að þeirri góðu stefnu sem hér er fylgt verði ekki fylgt áfram í gegnum stóru áætlunina líka.
Herra forseti. Þá vaknar spurningin af hverju við erum yfir höfuð að leggja fram langtímaáætlun fyrir árin 2015–2026 ef við metum það svo að við getum hvort eð er ekki séð fram í tímann. Í mörg ár hefur ekki verið nein samþykkt samgönguáætlun og nú erum við loksins að komast á þann stað að við ætlum að samþykkja samgönguáætlun. Mér finnst það til bóta, mér finnst ekki gott að við séum að ákvarða samgönguframkvæmdir í gegnum fjárlagaliði, mér finnst það algerlega óásættanleg vinnubrögð. Síðan má segja að löggjafinn sem fer með fjárveitingavaldið lýsi sínum sjónarmiðum í tillögum meiri hlutans og þá veltir maður fyrir sér hvort það þurfi ekki einhvern veginn líka meira samræmi þegar við erum að reyna að setja niður langtímaáætlanir. Ég held að það væri gríðarlega mikill akkur í því fyrir okkur öll í kringum landið að þessi forgangsröðun lægi miklu skýrar fyrir og að við sæjum á einhvern hátt meira samræmi í gerðum framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins þegar kemur að þessum liðum. Það er auðvitað framkvæmdarvaldið sem í raun og veru mótar þá stefnu sem hér er lögð fyrir þingið og tekur síðan breytingum. Hv. þingmaður ræðir hér um að þetta sé myndarleg afgreiðsla og þá spyr ég: Telur hv. þingmaður það framlag til samgöngumála sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, sem nú stendur á árinu 2015 í sama hlutfalli og árið 2011 sem var mikið niðurskurðarár í samfélaginu, ásættanlegt? Telur hv. þingmaður e.t.v. að við þurfum að stórauka þessi framlög á næstu árum? Við erum í sögulegu lágmarki þegar kemur að framlögum til samgöngumála sem hlutfalli af vergri landsframleiðslu.
Aðalatriðið í mínum málflutningi hefur verið að við ætlum að halda þeim stöðugleika í ríkisrekstri sem hefur verið náð. Þegar haldið er á málum eins og gert hefur verið í tíð þessarar ríkisstjórnar verður til afgangur af opinberu fé sem hægt er að ráðstafa í ýmis verkefni á vegum samfélagsins. Þar skora samgöngur að sjálfsögðu mjög hátt. Eins og ég fór inn á í ræðunni eru samgöngur grundvallaratriði fyrir byggð og atvinnuþróun í landinu. Þær skipta mjög miklu máli fyrir fólk sem þarf að ferðast á milli staða, að það sé öruggt í sínum farartækjum, hvort sem það er gangandi, hjólandi eða á bílum, að umferðaröryggi sé tryggt. Það segir sig sjálft að samgöngumál eru eitthvert stærsta samfélagsmálið sem við þurfum að hafa hér í góðu lagi. Ég hef sagt að ef ég á að forgangsraða vil ég sjá að heilbrigðismálunum verði gert hæst undir höfði núna þegar staða ríkissjóðs er orðin með þeim hætti að við eigum fjármagn til að gera hlutina. Ég neita því samt ekki að samgöngur verða að fylgja þar fast á eftir. Það sem mér finnst skipta mestu máli varðandi samgöngumál er að við höldum við þeim samgöngumannvirkjum sem við erum þó búin að fjárfesta í á undanförnum árum, eyða gríðarlegum fjármunum í að búa til til þess að efla samgöngur, áður en við förum í nýframkvæmdir og látum á meðan grotna niður það sem við erum þegar búin að reisa.
Hæstv. forseti. Annað kvöld held ég af landi brott til fyrirlestrahalds sem löngu var ákveðið og í beinu framhaldi sit ég þing Evrópuráðsins sem einn af þremur fulltrúum Alþingis. Þetta er því lokadagur minn hér og komið að því að kveðja. Það geri ég nú eftir rúma tvo áratugi á Alþingi, en í þennan sal steig ég fyrst í byrjun maí árið 1995. Síðan hef ég staðið í nokkur hundruð klukkutíma í þessum ræðustól sem þingmaður, ráðherra og þingflokksformaður. Síðasttalda hlutverkið er ekki veigaminnst því að á herðum þingflokksformanna hvílir hiti og þungi skipulagningar þingstarfanna fyrir hönd sinna þingflokka og þeir eru nánast bundnir þessum sal dag og nótt á meðan þeir gegna því mikilvæga hlutverki. Á kveðjustundu tek ég ofan fyrir þingflokksformönnum allra flokka og að sjálfsögðu forseta Alþingis sem gegnir lykilstöðu í augum okkar sem viljum veg Alþingis mikinn. Núverandi forseta þakka ég sérstaklega. Margt hefur breyst til góðs á Alþingi frá því ég steig hér fyrst inn fyrir dyr. Þingið sækir þannig smám saman í sig veðrið sem aðhalds- og eftirlitsstofnun með framkvæmdarvaldinu, auk þess að vera löggjafi og fjárveitingavald sem sækist eftir því að vanda vel til verka. Það var ánægjulegt að eiga þátt í því ásamt öðrum nefndarmönnum að þróa störf stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar inn í framtíðina. Mikið ríður á að þingið leggi áfram rækt við þessa mikilvægu nefnd og sýni hlutverki hennar verðskuldaðan skilning. Nú þegar ég hverf frá borði þakka ég samþingmönnum og starfsfólki samstarfið og þessari merku og mikilvægu stofnun óska ég alls góðs. Sjálfur stefni ég að því að fá loft undir vængi og horfa á lífið út frá sjónarhornum sem ekki endilega gefast hér inni í þessum sal, að honum þó ólöstuðum. Eflaust mun ég sakna þessa vinnustaðar og ef söknuðurinn verður óbærilegur, hver veit nema ég líti þá við aftur. Ég er ekki í þann veginn að gefa upp hina pólitísku önd mína. Að lokum, hæstv. forseti, þakka ég fyrir mig og óska ykkur öllum, bæði sem hér verða áfram að störfum eða hverfa til annarra verka, alls góðs. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Það er okkur öllum ljóst sem starfað höfum með hv. þingmanni, hvort sem er um lengri eða skemmri tíma, að hér eru mikil tímamót. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur sett sitt mikla mark á störf þingsins frá þeim fyrsta degi sem hann steig hér inn fyrir veggi þinghússins sem kjörinn þingmaður á Alþingi Íslendinga. Forseti verður að leyfa sér að vera dálítið persónulegur í þetta skipti og hverfa dálítið frá formlegum aðferðum við að mæla af forsetastóli og vill persónulega færa hv. þingmanni miklar þakkir fyrir samstarfið og átökin sem við höfum átt hér í sölum Alþingis og á vettvangi Alþingis að öðru leyti. Það verður að segjast eins og er að hv. þm. Ögmundur Jónasson var erfiður andstæðingur en góður vinur. Það er þannig að þegar við lítum yfir feril Ögmundar Jónassonar - og ég tel nú enga ástæðu til þess að skrifa um hann einhver lokaorð á hinu pólitísku sviði, því við sem hann þekkjum vitum að hann á örugglega margt ósagt í þeim efnum þó þau orð og hans athafnir verði utan þinghússins. Það breytir því ekki að hv. þingmaður hefur auðvitað meðal annars ekki síst markað sérstöðu sína í því að hann hefur alltaf verið mjög einarður talsmaður sinna sjónarmiða og sinnar hugmyndafræði og hefur sjaldan sveigt af leið undan hinni pólitísku dægursveiflu. Nú langar forseta að leiðrétta sín orð og segja: Hefur aldrei sveigt af leið undan hinni pólitísku sveiflu. Stjórnmálin eru sérkennileg fyrir margra hluta sakir. Við vitum það, sem setið höfum á Alþingi, að pólitísk samleið manna og samleið manna ræðst ekki endilega af hinum pólitísku línum. Svo undarlegt sem það er hef ég á síðustu dögum verið að gera mér betur grein fyrir því að þrátt fyrir að við höfum aðhyllst ólíka pólitíska hugmyndafræði og viljað tala fyrir ólíkri pólitískri hugmyndafræði þá hafa leiðir okkar hv. þm. Ögmundar Jónassonar ekki eingöngu legið saman í góðum persónulegum kynnum okkar, heldur líka á hugmyndasviðinu, líka í hinni pólitísku baráttu þar sem það undarlega hefur gerst að fulltrúi Sjálfstæðisflokksins og fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa átt góða samleið í mörgum málum. Ég vil á þessari stundu sérstaklega sem þingforseti þakka hv. þingmanni fyrir það mikla starf sem hann hefur unnið sem formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og get borið um það vitni að hv. þingmaður hefur verið mjög metnaðarfullur fyrir hönd þeirrar nefndar að skapa henni ærlegan sess í þinginu og þinghaldinu og að mínu mati unnið þar gríðarlega gott verk. Ég vil sem forseti Alþingis og gamall og góður vinur óska hv. þingmanni, og fjölskyldu hans, allra heilla á þessum miklu tímamótum og óska honum velfarnaðar og hans fjölskyldu í framtíðinni. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Það er varla hægt að fara að ræða samgöngumál eftir þessa fallegu kveðjustund, en ég skal reyna samt. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2015–2018. Fyrst vil ég segja eins og komið hefur fram hjá hv. þingmönnum minni hlutans í dag að þó við styðjum þær viðbætur sem lagðar eru til í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar hefði maður að sjálfsögðu viljað sjá þessi mál þróast með allt öðrum hætti á kjörtímabilinu. Hér hefur ítrekað verið kallað eftir tillögum um samgönguáætlun og að við lykjum við gerð samgönguáætlunar. Það er auðvitað fagnaðarefni að þetta sé loksins að gerast korter í kosningar. En það er umhugsunarefni hvernig við höfum staðið að vinnulaginu í kringum þetta. Ég hlýt að vísa ábyrgð á því alfarið til hæstv. samgöngu- eða innanríkisráðherra þar sem mjög dróst lengi vel að leggja þessa tillögu fyrir þingið þannig að það gæti farið að vinna að málinu. Ég vil líka segja að það er sláandi sem kemur fram í nefndaráliti minni hlutans þegar framlög til samgöngumála sem hlutfall af vergri landsframleiðslu eru skoðuð. Við sjáum hversu hægt gengur að koma þessum framlögum upp þrátt fyrir vaxandi álag á samgöngukerfið. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um að hlutfallið hefur haldist í sögulegu lágmarki allt frá hruni. Við erum á árinu 2015 á sama stað og á niðurskurðarárinu 2011 þegar kemur að hlutfalli af vergri landsframleiðslu til samgöngumála þannig að uppgangur í efnahagsmálum sem hæstv. ráðherrum og hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans verður oft tíðrætt um hefur ekki skilað sér í framlögum til þessara mikilvægu innviða og þar ofan á bætist stóraukið álag, ekki síst vegna sívaxandi ferðamannastraums. Því miður hafa orðið alvarleg umferðarslys hjá erlendum ferðamönnum sem m.a. má rekja til ástands vega. Það er líka áhugaverð tafla í nefndaráliti minni hlutans sem sýnir veldisvöxtinn í þeim fjölda ferðamanna sem hingað kemur. Það er ekki annað hægt en að benda á að þessi málaflokkur hafi verið vanræktur, fjársveltur. Þess vegna vekur það enn meiri áhyggjur þegar hæstv. ráðherra og hv. þingmenn, ekki síst Sjálfstæðisflokksins, tala fyrir aukinni áherslu á einkaframkvæmd í samgöngumálum. Það má spyrja sig hvort þetta fjársvelti sé meðvituð ákvörðun til þess að knýja á um slíkt breytt rekstrarform í samgöngumálum. Það vekur a.m.k. eðlilegar grunsemdir þegar fjársveltið er notað sem sérstök átylla til að setja þessi mál á dagskrá, ekki síst þegar um Sjálfstæðisflokkinn er að ræða. Þetta er áhyggjuefni. Ég vil líka nefna hvað varðar sýn til framtíðar að samhliða því að við erum að ræða fjögurra ára samgönguáætlun þá erum við með langtímaáætlun, tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2015–2026. Nú hef ég ekki náð að lesa hana alla yfir, 200 blaðsíður, en er búin að fara aðeins yfir stóru línurnar og ég fæ ekki séð að áherslurnar, hvorki meiri hluta né minni hluta, skili sér inn í langtímaáætlunina. Ég velti fyrir mér vinnulaginu, í fyrsta lagi að sjálfsögðu að afgreiða ekki eða leggja ekki fram samgönguáætlun. Hún hefur ekki verið lögð fram hér á lögbundnum tíma. Það hefur tekið langan tíma að fjalla um samgönguáætlun. Í öðru lagi er það svo að áður en við afgreiðum skammtímaáætlunina erum við með langtímaáætlun sem er í raun og veru ekki í takti við þær breytingar sem löggjafarvaldið og fjárveitingavaldið vill gera í skammtímasamgönguáætlun. Í þriðja lagi er það skortur á langtímasýn, hvert við erum að stefna. Það er líka skortur á því. Eins og kemur fram í nefndaráliti minni hlutans er hættan sú að við séum að lenda í tilviljanakenndum ákvörðunum. Við höfum lent í tilviljanakenndum ákvörðunum á undanförnum árum þar sem gripið hefur verið inn í og lagst í framkvæmdir í gegnum einfaldar fjárlaga- eða fjáraukalagaákvarðanir í staðinn fyrir að hafa einhverja heildarsýn í samgöngumálum undir. Við erum líka í þeirri stöðu að við erum að vinna með aðrar áætlanir sem hafa bein áhrif á samgönguáætlun, en þær eru ekki unnar saman. Ég nefni sem dæmi orkuskiptaáætlun hæstv. iðnaðarráðherra. Ég nefni líka sem dæmi að við höfum skuldbundið okkur til þess að uppfylla ákveðin markmið í loftslagsmálum, en það liggur engin aðgerðaáætlun fyrir um það hvernig við ætlum að ná því þótt ítrekað hafi eftir henni verið kallað frá hæstv. umhverfisráðherra sem hefur farið með það eins mannsmorð hvernig nákvæmlega eigi að ná þeim markmiðum sem við ætlum okkur að ná í samdrætti gróðurhúsalofttegunda. En til þess að svona áætlanagerð virki þá þarf samgönguáætlun að endurspegla aðgerðaáætlun í loftslagsmálum, orkuskiptaáætlun þarf að endurspegla samgönguáætlun o.s.frv. Ég geri athugasemd við þennan skort á langtímasýn sem mér finnst alvarlegur. Mér finnst hann alvarlegur. Við þurfum að horfa til þess t.d. hvernig við ætlum að draga úr hlut jarðefnaeldsneytis. Það þarf að stórefla hlut almenningssamgangna ef við ætlum okkur að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á höfuðborgarsvæðinu. Það þarf að setja fram sérstaka hjólreiðaáætlun. Samgöngur eru ekki bara vegaframkvæmdir. Samgöngur eru ekki bara samgöngur eins og þær hafa alltaf verið hugsaðar og afgreiddar á Alþingi. Hér þurfum við að fá langtímasýn. Ég velti því fyrir mér hvort þetta vinnulag allt saman sýni okkur ekki núna þegar við stöndum t.d. frammi fyrir þessu stóra verkefni sem eru loftslagsmálin, að þessi málaflokkur eigi að fara inn í forsætisráðuneytið og forsætisráðuneytið eigi að sjá til þess að allar áætlanir fagráðherra séu samþættar markmiðum okkar í loftslagsmálum. Fyrr en það gerist, á meðan aðgerðaáætlun í loftslagsmálum er eitthvert leyniplagg í skúffu hjá hæstv. umhverfisráðherra sem kemur ekkert að málefnum samgönguáætlunar eða orkuskiptaáætlunar eða hvað það er sem við erum að ræða, þá verður náttúrlega ekkert úr neinu í þessum málum. Þetta vinnulag allt saman sýnir okkur að endurskoða þarf stjórnsýsluna í kringum þennan málaflokk. Það þarf að samræma stjórnsýsluna og það þarf að sýna pólitíska forgangsröðun með því að færa mikilvæga málaflokka t.d. tímabundið yfir í forsætisráðuneytið þannig að við náum samræmingu og heildarsýn. Minni hlutinn bendir á þetta allt í sínu áliti, kannski ekki þetta með forsætisráðuneytið, þar er ég nú bara að tala, en minni hlutinn bendir á að mikilvægt sé að meta samgönguáætlun út frá loftslagsmarkmiðum. Minni hlutinn bendir líka á að það sé tækifæri til þess að auka hluta samtaka sveitarfélaga við forgangsröðun framkvæmda. Þá komum við að því hvernig við ætlum að vinna undirbúningsvinnuna. Það er auðvitað hluti af þessu að hér eru lagðar fram áætlanir þar sem stendur ekki steinn yfir steini. Það er lögð mikil vinna á hendur og herðar hv. umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis þar sem hlusta þarf eftir slíkum sjónarmiðum sem við þurfum auðvitað að fá inn fyrr. Þetta verkefni þarf að vinna í takt við sóknaráætlun landshluta sem var sett í gang á síðasta kjörtímabili þar sem við þurfum að fá fram forgangsröðun landshlutanna á fyrri stigum. Það er auðvitað að hluta til gert af ráðuneytinu að leita eftir þessum sjónarmiðum, en þessi vinna þarf að vera formlegri og hún þarf að vera gagnsærri þannig að þetta liggi fyrir opinberlega og með gagnsæjum hætti í aðdraganda áætlunarinnar en ekki eingöngu í samráði sem er meira innan veggja ráðuneytisins. Ég ætla ekki að gera lítið úr því, auðvitað er leitað eftir sjónarmiðum, en það er ekki gert í formlegu, opnu og gagnsæju ferli. Ég vil nefna að minni hlutinn setur nokkrar framkvæmdir sérstaklega á dagskrá. Meiri hlutinn er í nefndaráliti sínu með talsvert margar framkvæmdir sem taldar eru upp í samantekt á breytingartillögum. Þar eru að sjálfsögðu lögð til mörg verðug verkefni. Ég tek undir það sem minni hlutinn leggur til að veita þurfi nú þegar 2,5 milljarða til viðbótar við það fjármagn sem veitt er til viðhalds í samgönguáætlun árlega 2017–2018. Að auki leggur minni hlutinn til milljarð til viðbótar í að bæta öryggi á vegum. Þar er vitnað til fækkunar einbreiðra brúa en líka til eflingar almenningssamgangna og síðan eru lögð til tiltekin verkefni sem færist inn á samgönguáætlun sem nú er til afgreiðslu. Ég ætla fyrst að nefna verkefnin sem eru úti um land, en hér eru líka önnur verkefni sem koma fram í áliti minni hlutans. Þar er talað um tvöföldun Reykjanesbrautar. Þar er enn fremur talað um breikkun Suðurlandsvegar milli Hveragerðis og Selfoss, þar er auðvitað gríðarlegt álag og mikið öryggismál að vinna að því. Það er rætt um brúna yfir Jökulsá, Laxárdalsheiði yfir í Hrútafjörð, Brekknaheiði og veginn um Langanesströnd, nokkur dæmi. Það er líka rætt um vegaframkvæmdir við Látrabjarg og Árneshrepp. Ég vildi sérstaklega nefna þessa tvo vegi sem eru í algjörlega óásættanlegu ástandi. Vegurinn norður í Árneshrepp hefur verið þeim annmörkum háður að hann er jafnvel ekki fær í ágústmánuði ef einhverjir vatnavextir verða eða eitthvað slíkt, þá er vegurinn lokaður og ófær. Þegar vegurinn er góður þá þykir venjulegu fólki hann hræðilegur. Það er bara þannig. Síðast þegar ég keyrði þennan veg, ég keyri hann nú talsvert oft, kom ég nánast í taugaáfalli í Norðurfjörð og sagði: Það er aldeilis ástandið á veginum. Þá var sagt: Hann er bara með besta móti núna. Þarna búa auðvitað ekki margir, þetta er fámennasta sveitarfélag á Íslandi, en þetta er eigi að síður spurning um það að við tryggjum að fólk geti búið þarna. Þarna hefur iðulega líka verið beðið lengi eftir snjómokstri. Nemendur í Finnbogastaðaskóla sem hafa t.d. átt að fara suður til Hólmavíkur og taka þátt í tilteknum sameiginlegum verkefnum hafa ekki komist af því að ekki var hægt að opna veginn út af snjó. Þarna er brýnt að fara að ráðast í framkvæmdir. Ég nefni líka Veiðileysuhálsinn og að ljúka þeim úrbótum sem þar hafa lengi verið fyrirhugaðar. Ég vil einnig nefna veginn við Látrabjarg sem er gríðarlega vinsæll ferðamannastaður. Þar hafa menn verið að sjá fyrir sér ýmislegt til þess að draga að enn fleiri ferðamenn, en þar er algjörlega óásættanlegt ástand. Síðan gerir minni hlutinn að umtalsefni veginn á Skógarströnd. Þar á í raun og veru alveg það sama við og í Árneshreppi. Þessir vegir eru ekki í boðlegu standi. Síðan er rætt um átak í héraðs- og tengivegum um land allt. Frú forseti. Við horfum til þess að sveitarfélögin vinni meira saman, þau nýti sér þá yfirbyggingu sem ég nefndi áðan, landshlutasamtökin, til þess að standa saman að verkefnum. Við erum að gera það í auknum mæli með því að færa yfir verkefni til sveitarfélaganna hvort sem það eru málefni fatlaðra eða annað, það er rætt um málefni aldraðra og hér hefur reglulega verið rætt um að framhaldsskólar eigi að fara yfir til sveitarfélaganna. Það verður ekki gert nema með stórátaki í samgöngumálum og raunar líka fjarskiptamálum. Það er ekki hægt að leggja það á sveitarfélögin að standa saman að svona mikilvægum verkefnum þegar menn komast ekki milli staða. Það sem stendur upp úr þegar maður fer um landið eru þessir tveir málaflokkar. Það sem skiptir mestu máli fyrir t.d. ungt fólk til að velja sér búsetu úti um land eru fjarskiptin, samgöngur og þriggja fasa rafmagn. Nú er það svo að við stýrum því ekkert hvar fólk vill búa. Fólk velur sér búsetu, þannig er bara heimurinn í dag. En vilji menn búa úti um land þá þurfa innviðirnir að vera fyrir hendi. Þeir eru ekki fyrir hendi eins og staðan er núna. Það má segja að með því að vanrækja þessa innviði þá stýri stjórnvöld búsetunni mjög markvisst. Það er auðvitað kúnstugt að horfa upp á ríkisstjórn þessa flokka, hvar af annar þeirra a.m.k. hefur talað mjög mikið fyrir því að efla hinar dreifðu byggðir og það átti að vera eitt af hans höfuðverkefnum í ríkisstjórn, vanrækja með þessum hætti samgöngukerfi landsins sem er í raun og veru undirstaða þess að tryggja hinar dreifðu byggðir. Það er auðvitað tómt mál að tala um það og leggja svo fram áætlun þar sem framlög til samgöngumála eru áfram í sögulegu lágmarki. Svo tala menn um að þetta sé mjög myndarleg aukning sem er verið að leggja til og líta algjörlega fram hjá fjársvelti undanfarinna ára í þeim málum. Ég ætla ekki að teygja þetta mikið lengur en geri athugasemd við þennan skort á langtímasýn og skort á samþættingu ólíkrar stefnumótunar þar sem samgöngumálin skipta verulegu máli t.d. fyrir loftslagsmarkmiðin. Ég geri síðan að sjálfsögðu athugasemd við það hversu lágt framlögin liggja þrátt fyrir þær viðbætur sem hér eru lagðar til og geri athugasemd við það að áherslurnar eru síðan ekki í neinu samræmi við langtímaáætlunina sem hér liggur inni. Ég lýsi áhyggjum af stöðu þessa málaflokks. Ég held að hann hafi veruleg áhrif og held ekkert um það, ég veit að hann hefur veruleg áhrif á búsetuskilyrði úti um land. Þar hafa ríkisstjórnarflokkarnir tapað mikilvægum tækifærum á sínum árum í Stjórnarráðinu. Það mun taka tíma að vinna upp þessi glötuðu tækifæri. Ég vil segja það að lokum að þeir flokkar sem eins og ég segi tala mest fyrir byggðum landsins ættu kannski að standa sig betur í þessum mikilvægu innviðum áður en þeir segja mikið meira, frú forseti.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ekki síst fyrir varnarræðu þá sem hér var flutt fyrir byggð í Árneshreppi á Ströndum. Það er sannarlega verðugur málstaður að halda á lofti í þinginu. Ég vildi kannski fyrst og fremst inna þingmanninn eftir sjónarmiðum hennar og flokks hennar varðandi tvö álitamál um fjármögnun vegaframkvæmda og annars vegar um einkaframkvæmdina. Ég tek undir að það er ástæða til að hafa áhyggjur af því að verið sé að svelta málaflokkinn til einhvers konar einkavæðingar ef svo heldur fram sem horfir um framkvæmda- og framtaksleysi í samgöngumálum sem hefur verið viðvarandi allt þetta kjörtímabil og jafnvel líka í viðhaldsmálunum eins og menn þekkja af holunum í þjóðvegakerfinu. En hvenær telur hv. þingmaður að einkaframkvæmd komi til álita? Telur hún til að mynda koma til álita að tvöfalda Hvalfjarðargöngin með aðferðum einkaframkvæmdar, eða ráðast í Sundabrautina með sambærilegum aðferðum? Eða eru önnur verkefni í samgöngukerfinu sem hún telur að væri skynsamlegt að fjármagna með þeirri leið? Hitt snýr að framkvæmdum við ferðamannastaði eða vegaframkvæmdir sem beinlínis tengjast auknum ferðamannastraumi. Telur hún að við eigum að leita leiða til þess að taka gjöld af þeirri umferð, eins og á Látrabjargi, setja á sæmilega hátt bílastæðagjald til þess að kosta þar framkvæmdir þannig að menn komist þangað á einkabílum sínum en borgi það þá bara sjálfir en ekki skattgreiðendur?
Frú forseti. Ég lít á samgöngukerfið sem grunnkerfi sem eigi að vera í eigu almennings í landinu. Ég sé hins vegar alveg rökin fyrir því að taka einstaka framkvæmdir út fyrir sviga, t.d. þegar um aðra leið er að ræða, og leggja þá veggjald á þá leið sem sett er í einkaframkvæmd eins og gert var með Hvalfjarðargöngin á sínum tíma, þannig að ég er svo sem ekki með absalútt andstöðu við einkaframkvæmd. Ég held að það þurfi hins vegar að vera þung rök fyrir því að fara þá leið. Mér finnst einkaframkvæmd ekki mega vera afsökun - það var það sem ég var að benda á minni ræðu - fyrir fjársvelti stjórnvalda. Það hefur mér því miður fundist vera andi málflutnings ýmissa hv. þingmanna meiri hlutans, þ.e. að rökstyðja einkaframkvæmd með því að ekki séu til peningar í samgöngumál. Eigi að síður er það svo að við borgum þetta á endanum, almenningur í landinu, hvort sem við gerum það í gegnum veggjöld eða skatta. Mér finnst það fyrst og fremst rök ef ætlunin er að setja einhverja sérstaka framkvæmd í flýti; það er önnur leið í boði og það er gert með þessum tiltekna hætti að hún er tekin út fyrir sviga í heildarkerfinu. En ég, eins og hv. þingmaður, tel að við þurfum að ræða það sérstaklega í hvert sinn. Hvað varðar gjaldtöku um veginn út á Látrabjarg, þar sem engri annarri leið er til að dreifa, þá þætti mér það einkennilegt. Ég hef hins vegar sagt það, í tengslum við ferðaþjónustuna, gjaldtökuna af ferðaþjónustunni, sem við erum alltaf að ræða, að eðlilegast væri að horfa bara til virðisaukaskatts á ferðaþjónustu. Það var snúið til baka með það af núverandi ríkisstjórn. Fyrst og fremst eru það hinir sameiginlegu sjóðir sem við eigum að nýta til að tryggja aðgengi. Mér finnst alveg eðlilegt að rukka á bílastæðum því að þar erum við að taka mikilvægt rými undir og byggja ákveðin gæði fyrir þá sem koma með tilteknum hætti, en allt slíkt [[Forseti hringir.]]eigum við að ræða. Bílastæðin við Látrabjarg eru auðvitað jafn dýrmæt og bílastæðin í 101 Reykjavík.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin og fagna því að hún útilokar hvorki einkaframkvæmd né bílastæðagjöld á ferðamannastöðum til þess að kosta úrbætur. Ég vil áfram spyrja um það sem snýr að fjármögnuninni, og ég er sammála hv. þingmanni, auðvitað er þetta grunnkerfi sem í aðalatriðum á að vera í eigu almennings. Spurningin er kannski þessi: Eigum við að leggja áherslu á að fjármagna það með sköttum sem allir borga? Eða eigum við að leita leiða og fylgja þeim þjóðum sem eru núna að flytja gjaldtökuna yfir á þá sem nota kerfið? Þá er ég meðal annars að hugsa um loftslagsmálin sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni, hvort það sé ekki hluti af því að auka slík sjónarmið í samgöngupólitíkinni í landinu að menn sem fara um greiði fyrir umferð, þ.e. borgi fyrir það að aka eftir tilteknum vegum. Rafræn kerfi alls konar gera það miklu auðveldara að taka gjöld einfaldlega eftir því hverjir fara um vegi, hvenær og hvernig. Það er hægt að breyta gjaldtöku eftir tímum sólarhrings, eftir tímum árs. Í raun og veru er í fyrirsjáanlegri framtíð hægt að fjármagna allt vegakerfið beinlínis með þjónustugjöldum. Spurningin er: Telur hv. þingmaður að það sé ákjósanlegri leið en að nota hið almenna skattfé til þess að fjármagna vegakerfið?
Bensíngjöldin sem hafa verið ætluð í samgöngur hafa ekki skilað sér inn í þennan málaflokk. Þau eru auðvitað hluti af þessum mörkuðu tekjum. Ég vil nú segja við spurningu hv. þingmanns að ég tel umhverfisgjöld eðlilega gjaldtöku. Það er sjálfsagt að nýta þau til afmarkaðra verkefna. Þá á ég við að þeir borgi sem menga. Ef við horfum til kolefnisgjalds sem er það sem allar þjóðir eru að hækka, er það allt of lágt samkvæmt fréttum sem ég las nú síðast í dag. Þegar skoðað er hvaða gjald þjóðir heims eru að leggja á kolefni þá er það of lágt gjald miðað við skaðann sem kolefnið veldur. Það er umhugsunarefni þegar við horfum síðan til þeirra sem hafa ekki sömu færi á að nýta sér almenningssamgöngur og við getum í þéttbýlinu. Þess vegna ræddi ég almenningssamgöngur í ræðu minni. Þar eigum við svo mikil sóknarfæri í að byggja upp almenningssamgangnakerfi fyrir þá sem eru í þéttbýlinu og vilja nýta sér annan samgöngumáta en einkabíla. Það er flóknara í hinum dreifðari byggðum. Þess vegna þurfum við líka að skoða að það verði ekki ósanngjörn skattheimta á landsbyggðina. Við þurfum að sjálfsögðu að horfa til þess með einhvers konar mótvægisaðgerðum eða aðlögunum sem gera að verkum að þetta verði ekki eingöngu slíkur skattur. Þá er ég sérstaklega að tala um einstaklingana. En við getum ekki komist hjá því að ræða hér kolefnisgjald. Ef Ísland ætlar að fara í gegnum raunveruleg orkuskipti og verða kolefnishlutlaust þá er kolefnisgjald hluti af þeirri aðgerðaáætlun.
Frú forseti. Það segir auðvitað allt sem segja þarf um forgangsröðun núverandi ríkisstjórnar í þessum málaflokki að hér ræðum við um tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun sem þó er bara til tveggja ára vegna þess að þetta er áætlun tvö ár aftur í tímann. Í rauninni er þetta tillaga frá stjórnarflokkunum um það hvernig þeir hefðu viljað haga samgönguframkvæmdum síðustu tvö ár. Mig langar til þess að spyrja hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, af því að hún hefur reynslu af því að vera í ríkisstjórn: Eru einhverjir aðrir málaflokkar þar sem menn leyfa sér að haga sér með þeim hætti að þeir geri áætlanir aftur í tímann? Hvernig væru hlutirnir ef við mundum haga okkur svona gagnvart öðrum málaflokkum, að hér væru áætlanir um uppbyggingu í menntakerfinu eða í heilbrigðismálum sem væru einhverjir óskalistar yfir það sem stjórnarflokkarnir hefðu óskað sér að þeir hefðu gert síðustu tvö ár? Það er eiginlega átakanlega áberandi að þessum stjórnarflokkum hefur ekki þótt þessi málaflokkur nægilega mikilvægur til þess að veita honum athygli fyrr en núna rétt fyrir kosningar, að við skulum hér vera að afgreiða samgönguáætlun fyrir árið 2015 og fyrir árið 2016 sem er næstum því búið. Það er alveg fráleitt að bera þetta með þessum hætti á borð fyrir almenning. Þetta segir auðvitað allt sem segja þarf um forgangsröðun. Stjórnarflokkarnir geta ekki borið fyrir sig að þeir hafi ekki haft fjármagn í þetta. Búið er að benda þeim á það ítrekað hvernig þeir hefðu getað skapað sér fjármagn, hvaða útgjöld þeir eigi að geta forðast að ráðast í og með hvaða hætti hægt hefði verið að standa betur að uppbyggingunni. Er það ekki málið?
Frú forseti. Það er auðvitað málið. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda á þetta með svona afgerandi hætti sem mér auðnaðist nú ekki að gera í minni ræðu. Það er auðvitað súrrealískt, og bætist ofan á allt hitt sem ég fór yfir, sem varðaði það að við værum að gera hér áætlanir í tómarúmi þar sem skortur væri á samráði, þar sem við biðum endalaust eftir áætlun, að við séum ofanálag að gera áætlun aftur í tímann. Það er eiginlega algjörlega fráleitt að við séum hér á árinu 2016 í september að samþykkja áætlun fyrir árin 2015–2018. En það segir okkur náttúrlega eitthvað um ferlið. Ég tek það fram ég hef ekki átt sæti í umhverfis- og samgöngunefnd á kjörtímabilinu. Ferlið er ekki nægjanleg gott eins og það er. Það skortir meira gegnsæi í samráðinu sem fram fer fyrr í ferlinu þannig að umræðan komi fyrr upp. Tilfinningin verður sú að hér sé verið að bæta inn aukningu í tilefni kosninga að þessu sinni þar sem verið er að úthluta til tiltekinna verkefna, sem eru þó allt verðug verkefni. En maður fær þá óþægilegu tilfinningu að það byggi ekki á neitt voðalega sterkri langtímahugsun. Þess vegna bendi ég á misræmi milli langtímaáætlunar og þess sem við erum að afgreiða hér. Mér finnst vera skortur á samtali milli þess sem gerist hér og þess sem gerist síðan í ráðuneytinu. Ég er ekki með lausnina á því nema þá helst, og hv. þingmaður þekkir ferlið betur en ég, að við endurskoðum dálítið vinnulagið, hvernig við styrkjum samráðið, hvernig við samræmum þetta betur við aðrar áætlanir. Tilfinningin núna er að við séum að tala í ákveðnu tómarúmi aftur í tímann, frú forseti. Það segir nú allt um hlutverk Alþingis að við séum hér að ræða það sem átti að gerast í fyrra.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég vil líka taka undir það sem hv. þingmaður sagði varðandi hjólreiðaáætlun og þá fullyrðingu að við þurfum að setja okkur áætlanir um hjólreiðar hér á landinu og hvernig við ætlum að standa að uppbyggingu á því sviði. Ég hef sjálfur flutt tillögu þess efnis að við værum búin að marka okkur stefnu í því að byggja upp hjólreiðastíga og með hvaða hætti við ætluðum … Virðulegur forseti. Það lifir eftir af samtali sem ég átti hér í hliðarsal þegar ég kem upp í ræðustól, þannig ég kem kannski betur að því sem ég vildi fá að segja um hjólreiðaáætlanir í ræðu minni hér á eftir.
Frú forseti. Ég mun bíða spennt eftir því sem hv. þingmaður ætlar að segja um hjólreiðaáætlanir en vil þó nefna að hjólreiðar hafa nú breyst verulega mikið hér í þéttbýlinu frá því að vera samgöngumáti hinna örfáu yfir í að vera samgöngumáti miklu fleiri og miklu lengri tíma ársins. Því er ekki úr vegi að fylgja því sem hv. þingmaður nefnir hér og kemur fram í nefndaráliti minni hlutans, að það er líka mjög mikilvægt að hafa langtímasýn hvað varðar hjólreiðar. Hér í þéttbýlinu er það orðinn raunhæfur kostur hjá miklu fleirum sem raunverulegur samgöngumáti til og frá vinnu. Við sjáum að atvinnulífið bregst við mjög vel við þessari þróun, því að þetta er líka lýðheilsumál. Sú gamla mýta sem var til að mynda þegar ég kom að þessum málum fyrir hartnær 12 árum, og gegndi þá formennsku í samgöngunefnd Reykjavíkur um þriggja mánaða skeið, þegar hjólreiðar voru taldar nánast ómögulegur samgöngumáti innan Reykjavíkur. Það er ekki langur tími sem er liðinn, 12 ár, en gerbreyting hefur orðið. Þar hafa margir komið að málum, t.d. samgönguyfirvöld á höfuðborgarsvæðinu. En ég nefni líka lýðheilsuþáttinn og íþróttahreyfinguna sem hefur hvatt mjög til aukinna hjólreiða með sínu frábæra átaki Hjólað í vinnuna. Það hefur opnað augu mjög margra fyrir því hversu létt það er í raun og veru að hjóla í vinnu svo fremi sem aðstæður eru fyrir hendi. Ég tek undir með hv. þm. Róberti Marshall. Ég bíð eftir að fá að heyra aðeins meira um sýn hans á langtímaáætlanagerð um hjólreiðaáætlanir því að ég held að þar sé ekki bara um samgöngumál að ræða, heldur líka lýðheilsumál.
Virðulegi forseti. Ég ætla örstutt að minna á það að nú hillir undir lok þessa kjörtímabils og þessa lengsta þings í sögu lýðveldisins. Klukkan er að nálgast sjö og við erum sem sé án starfsáætlunar á síðasta degi núverandi starfsáætlunar og gildandi starfsáætlunar. Hér eru engar áætlanir, engin áform, engin framtíðarsýn, ekkert utanumhald um stöðuna. Alþingi er jafn stjórnlaust og ríkisstjórnin. Þetta er vandræðaleg staða þegar hillir undir enda kjörtímabilsins en er í anda þeirrar ríkisstjórnar sem nú er sem betur fer fráfarandi.
Virðulegur forseti. Mér finnst ríkt tilefni að koma hér upp líka á þessum tímapunkti þegar þingfundi er um það bil að ljúka og starfsáætlun er að ljúka, bara til að minna hæstv. forseta á þá stöðu sem er í þinginu, að við erum sem sagt að halda eitthvað út í óvissuna með þingið, við erum ekki með neina starfsáætlun. Menn tala oft í pólitík um nauðsyn þess að sýna forustu og stöðugleika, reyna að styrkja stöðugleikann og þar fram eftir götunum. Hér erum við að horfa upp á átakanlegt dæmi um það hvernig mönnum getur alveg fullkomlega mistekist þetta verkefni. Við vitum ekkert hvernig næsta vika verður. Það er alveg ótrúlega athyglisvert hvað núverandi meiri hluta er það um megn að gera einhverja áætlun fyrir þingið og sú umræða sem á sér stað núna sýnir bara að þessum þingmeirihluta er um megn að gera áætlanir yfir höfuð. Sú áætlun sem við ræðum hérna núna er aftur í tímann. Kannski er ríkisstjórnarmeirihlutinn reiðubúinn að gera einhverja starfsáætlun fyrir þetta þing [[Forseti hringir.]]aftur í tímann.
Virðulegur forseti. Það er ekki annað hægt en að taka undir með hv. þingmönnum. Ekki hafa verið kynnt áform um neina aðra áætlun en þá sem er í gildi. Þetta er þess vegna síðasti þingfundadagur á þessu vorþingi. Ég á ekki von á því að þing verði kallað saman á nýjan leik eftir að þessum þingfundi lýkur. Það var skýr afstaða Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, formanns Framsóknarflokksins, á liðnu kjörtímabili að þinghaldi lyki þegar starfsáætlun lyki og Framsóknarflokkurinn neitaði að sækja þingfundi utan starfsáætlunar. Ég geri ráð fyrir að sömu viðhorf séu enn uppi, enda sami formaður og forusta fyrir þeim flokki og þá var, þannig að við hljótum þá bara að halda heim frá þingi þegar fundi lýkur eftir svo sem eins og klukkustund eða svo, og koma ekki meira [[Forseti hringir.]]saman fyrr en nýtt þing kemur að loknum alþingiskosningum, enda engar áætlanir uppi um annað.
Frú forseti. Ég fann mig knúna til að koma upp af því að mér fannst hér falla svo gríðarlega góð hugmynd hjá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni. Við erum búin að leysa málefni starfsáætlunar Alþingis með því að fara bara í sama vinnulag og viðhaft er við samgönguáætlun og gerum starfsáætlunina aftur á bak. Við gætum þá alltaf tekið stöðuna þegar þingi lýkur í raun og veru og samþykkt starfsáætlunina bara aftur á bak og sleppt því að hafa hér einhverja starfsáætlun fram í tímann. Hún er álíka gild og samgönguáætlunin. Ég mælti reyndar gegn þessu vinnulagi hér áðan. Ég sé að hv. þm. Guðmundur Steingrímsson hefur vakið athygli á því að þetta vinnulag virðist tíðkast í raun á ýmsum fleiri vígstöðvum í þinginu. Hv. þm. Róbert Marshall spurði einmitt eftir því: Tíðkast þetta nokkurs staðar annars staðar en í samgöngumálum? Þeirri spurningu hefur verið svarað. Þetta tíðkast í starfsáætlun Alþingis. Það segir kannski allt um stöðuna í samgöngumálum, að hún sé orðin sambærileg og starfsáætlun Alþingis. Það boðar ekki gott.
Frú forseti. Að öllu gamni slepptu er þetta ekki gott ástand sem hér ríkir. Núna þegar deginum er að ljúka, ég hef nú trú á að ekki sé nema rétt um klukkutími eftir af þessum þingfundi, þá er starfsáætlun úti. Enn hefur ekkert heyrst frá hæstv. forseta og enn hefur ekkert heyrst frá forustufólki ríkisstjórnarinnar af samtölum við minni hlutann. Það er mjög bagalegt. Búið er að boða fundi hér eftir helgi sem ég hef gert athugasemdir við, ég tel það ekki heimilt þar sem ekki er starfsáætlun í gangi og í rauninni er ekkert þinghald í gangi. Mér þykir það mjög sérstakt að það skuli vera gert af hálfu nefndarformanna og óska eftir því að forseti taki til athugunar að slíkt sé ekki heimilt að gera, a.m.k. ekki fyrr en eitthvert samtal hefur átt sér stað.
Frú forseti. Ég hef flutt margar ræður úr þessum ræðustól um samgöngumál, um samgönguáætlanir, og efnislega hafa þær allar verið frekar samhljóða, þess efnis að samgönguframkvæmdir væru af hinu góða og við ættum að reyna að gera eins mikið af því að bæta samgöngur og mögulegt er. Samgöngumálin eru svolítið merkilegur málaflokkur sem ég flæktist inn í fyrir slysni fyrir um áratug þegar ég varð aðstoðarmaður samgönguráðherra í ríkisstjórninni 2007–2009, einmitt á því ári sem framlög til samgöngumála voru hæst í sögu landsins, Íslandssögunni, að ég held 2,5% sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Það voru, ef ég man, rétt rúmlega 32 milljarðar sem voru veittir til samgöngumála á því metári, auðvitað allt mér að þakka eða alla vega að stórum hluta, ég er nú að grínast, virðulegi forseti, en samt ekki. Síðan hefur þetta legið heldur niður á við, eins og tafla sýnir sem við í minni hluta samgöngunefndar birtum með áliti okkar. Þetta hefur aldrei náð þessum hæðum. Á síðasta kjörtímabili þar sem við blasti hundruð milljarða niðurskurður er kannski skiljanlegt að það hafi ekki verið með mesta móti en frammistaða meiri hlutans á þessu kjörtímabili hefur verið, eins og ég kom að í andsvari við einn hv. þingmann stjórnarliðsins áðan, hraksmánarleg. Það hefur í raun og veru ekki verið forgangsraðað á þessu sviði. Það hefur ekki verið litið svo á að þessi málaflokkur skipti það miklu máli að ástæða væri til þess að veita umtalsverða fjármuni, orku og athygli í það að byggja upp samgöngur. Það er það sem gerir þetta að svolítið sérstökum málaflokki. Þetta er frábrugðið því sem ég á að venjast í samskiptum mínum sem stjórnmálamaður við almenning, þ.e. að það sé áhugaleysi á þessum málaflokki, vegna þess að þetta er málaflokkur sem allir hafa áhuga á. Þetta er málaflokkur sem skiptir fólk gríðarlega miklu máli. Það er eiginlega hvergi í samfélaginu sem fólk hefur jafn ákveðnar skoðanir, hvort sem það er á uppbyggingu vega, staðsetningu flugvalla, á ólíkum samgöngumátum, á hjólreiðum, almenningssamgöngum, einkabílismanum, flugsamgöngum til og frá landinu, fólk hefur gríðarlegan áhuga á því. Það finna allir þegar vel er tekið til hendinni í þessum málaflokki hvað það skiptir miklu máli. Samgöngubætur og það að tala fyrir þeim er í fljótu bragði eitthvað sem er ekkert sérstaklega spennandi en það er í raun og veru ekkert sem er jafn virðisaukandi fyrir samfélagið eins og það að bæta samgöngur. Þannig birtist það okkur í heimssögunni, þar sem ráðist hefur verið í framkvæmdir á sviðum samgangna, þar sem menn hafa sett niður hafnir, þar sem ár hafa verið brúaðar, þar hefur framþróun orðið. Þar hafa orðið til borgir, þar hafa orðið til samfélög sem enn þann dag í dag og gegnum árhundruð hafa verið miðpunktur verslunar og þjónustu og eru fjölmennustu svæði heimsbyggðarinnar í dag. Allt er þetta af því að á einhverjum ákveðnum punktum, vendipunktum í samgönguæðum, voru sett niður mannvirki sem skiptu sköpum, í árdaga hafnirnar og ferjustaðir og síðar brýr. Við þurfum ekkert að leita lengra en í t.d. Landeyjahöfn, sem er auðvitað umdeild framkvæmd, til þess að átta okkur á því hvað slík framkvæmd getur haft mikla þýðingu fyrir samfélag, vegna þess að á þeim örfáu árum sem liðið hafa frá því að sú höfn var tekin í notkun, þótt hún sé ekki heilsárshöfn, hafa orðið algjör stakkaskipti og umbreyting á Vestmannaeyjabæ yfir sumartímann, vegna þeirra möguleika sem þar hafa skapast. Í andsvari áðan við hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur gerði ég tilraun til þess að ræða um sérstakt áhugamál mitt sem er uppbygging á sviði hjólreiða. Því miður hefur okkur ekki tekist á landsvísu að búa okkur til svokallaða hjólreiðaáætlun, sem að mínu mati á að vera hluti af samgönguáætlun landsins. Það á að gera áætlun um það hvernig við ætlum að gera fólki kleift að ferðast á hjólum um landið, hvernig við getum samstillt sveitarfélögin til þess að þau allan hringinn í kringum landið geri íbúum sínum kleift að nota hjólið sem samgöngutæki og ekki aðeins yfir sumarið heldur allan ársins hring. Það er mín reynsla og það hefur verið sýnt fram á það með heimspekilegum rannsóknaraðferðum, Róbert H. Haraldsson gerði tveggja ára tilraun þar sem hann hjólaði hvern einasta dag á höfuðborgarsvæðinu til og frá vinnu og komst að því að hann gat hjólað alla daga nema tvo. Sveitarfélög í löndunum í kringum okkur hafa fyrir a.m.k. tveimur til þremur áratugum tekið ákvarðanir um það að haga uppbyggingu á samgönguæðum sveitarfélaga sinna þannig að fólk geti notað hjólið allan ársins hring sem samgöngutæki. Við sjáum það þess vegna í höfuðborgum annars staðar á Norðurlöndum og í stærri bæjum að þar er allt önnur hjólreiðamenning en er hér. Þetta eru oft snjóþung svæði. Þar er oft mikill kuldi á veturna, ekki jafn vindasamt og á Íslandi, en það er ekki hægt að segja að það sé óhagstæðara veðurfar til þess að nýta þetta. Menn hafa einfaldlega komist að því að ef fólki eru búnar þær aðstæður að þetta sé hægt þá nýtir fólk sér það. Það þýðir að menn ryðja hjólastígana fyrst, eða alla vega á sama tíma og göturnar eru ruddar, og fólki er gert kleift með samspili almenningssamgangna og hjólreiða að nota þennan samgöngumáta, sem er bæði efnahagslega hagkvæmur fyrir fólk, er heilsueflandi, skilar fólki betur undirbúnu til vinnu og heim til sín að lokinni vinnu og er umhverfisvænn, er ekki mengandi og er þess vegna ótvírætt til mikilla samfélagsbóta ef þetta er gert á þennan hátt. Við höfum líka orðið vör við það sem ferðumst mikið um landið að það er aukinn áhugi á því að nota reiðhjólið sem samgöngutæki til þess að ferðast um landið. Fyrir um tveimur árum flutti ég hér þingsályktunartillögu um uppbyggingu ferðaleiða á Íslandi sem var samþykkt í þinginu. Hún fól í sér þá tillögu að ráðist yrði í samþættingu í kortagerð og ferðaleiðum þannig að menn væru með samspil ólíkra ferðamáta, fólki væri gert kleift að nota sérstakt kort og ferðast um landið með ólíkum ferðamáta, kannski fótgangandi eða á hjóli eða á hestbaki, en nýta sama kortagrunninn. Ég veit ekki hversu langt sú vinna er komin innan framkvæmdarvaldsins eða innan ráðuneytanna en þingið sendi þarna mjög mikilvæg skilaboð um að það vill að ríkisstjórn landsins, ráðuneytin, leggist í undirbúning sem er sambærilegur þeirri vinnu sem við höfum séð í löndum eins og Sviss, Austurríki og víðar í Evrópu, þar sem menn hafa einmitt búið til mjög flott kerfi hjólreiðastíga, göngustíga, sem kallast á við almenningssamgöngukerfi. Fólki er gert mjög auðvelt að ferðast um löndin og nýta til þess ólíkan ferðamáta. Hluti af þeirri tillögu var að Ísland mundi skilgreina ákveðnar leiðir innan lands sem svokallaðar Velo-hjólaleiðir, sem er net hjólreiðastíga um alla Evrópu. Það er auðvitað það sem við eigum að vera að gera frekar en að vera að ræða það hvernig við getum tekið hjólin af þjóðvegakerfi landsins, eins og manni heyrist sumir tala um að sé þörf á að gera. Það er miklu nær að við högum uppbyggingu þjóðvegakerfis okkar þannig að fólki sé gert kleift að nota hjólið á þeim. Þetta var það sem ég vildi segja um hjólreiðaáætlanir. Ég sakna þess auðvitað að það sé engin slík framsýni á ferðinni í samgönguáætlun ríkisstjórnarinnar, það er í rauninni engin framsýni sjáanleg þar þegar kemur að öðrum samgöngum heldur, það er eiginlega meira verið að horfa í baksýnisspegilinn og búa til áætlanir um það hvernig menn hefðu viljað gera hlutina fyrir tveimur árum. Auðvitað hefði samgönguáætlun fyrir árið 2015 átt að vera búin til og afgreidd árið 2014, ekki satt? Eða er ekki svolítið undarlegt, frú forseti, að málum sé þannig háttað að við séum í lok árs 2016 að búa til áætlun um samgöngur á síðasta ári? Það er súrrealískt og segir allt sem segja þarf um áhuga stjórnarflokkanna á þessu máli og þessum málaflokki. Svo er hitt sem mig langar að gera að umtalsefni í síðari hluta ræðu minnar. Það er mér gersamlega hulin ráðgáta hvers vegna stjórnarflokkarnir hafa haldið á þessum málaflokki sem raun ber vitni, að ekki sé búið að klára samgönguáætlun. Það var ekki gert þingveturinn 2013–2014. Það glitti þó í samgönguáætlun. Hún var lögð fram í lok þingvetrarins, ef ég man rétt, var ekki kláruð eða kom ekki til atkvæða í þingsal, en lá engu að síður fyrir. Hvað gerðist þá haustið 2014? Þá hefði maður búist við því að stjórnvöld sem væru með tilbúna samgönguáætlun að vori 2014 mundu í byrjun þings 2014 koma með sömu samgönguáætlun, leggja hana fram og mæla fyrir henni í þinginu og láta umsagnarferli hefjast og umhverfis- og samgöngunefnd hefja vinnu sína við áætlunina. Gerðist það? Nei, það gerðist ekki neitt. Það kom engin áætlun. Það leið og beið alveg þangað til hillti undir lok þess þingvetrar, þá kom tillagan aftur og ekkert gerðist. Svona hefur sú hrakfarasaga verið endurtekin þangað til núna að við erum á síðustu sekúndum þessarar ríkisstjórnar í umræðum í algerri óvissu um samgönguáætlun og það hillir undir möguleikann á því að samgönguáætlun, eina samgönguáætlun þessarar ríkisstjórnar, þessara stjórnarflokka, verði samþykkt í þinginu. Er það vegna þess að stjórnarflokkarnir glímdu við óvenju stór verkefni á kjörtímabilinu? Nei, það voru nú dálítið meiri og stærri verkefni sem blöstu við stjórnarflokkum síðasta kjörtímabils en á þessu. Var meiri hlutinn eitthvað tæpari? Var mannekla í stjórnarflokkunum? Nei, þetta var stór meiri hluti, 38 manna meiri hluti. Hvernig stendur á því að ekki náðist að klára að gera samgönguáætlun? Hvernig má það vera, frú forseti? Voru ekki til nægir fjármunir til þess að setja í málaflokkinn? Voru ekki einhverjar leiðir, einhverjar breytingar sem hægt var að gera á forgangsröðun þegar kom að ráðstöfun fjármuna sem hefðu leitt til þess að menn hefðu getað staðið sig betur en raun ber vitni? Jú, það var ítrekað reynt allt kjörtímabilið, alveg frá fyrstu dögum núverandi ríkisstjórnar, alveg frá fyrstu vikum núverandi stjórnarflokka í þingsalnum, með margvíslegum rökum, með fjöldanum öllum af ræðum sem fluttar voru í þingsal, að sýna núverandi ríkisstjórnarflokkum með hvaða hætti þeir gætu sinnt vinnu sinni þannig að betur horfði í þessum málaflokki. Í mínum þingflokki lögðust menn t.d. eindregið á móti ráðstöfun á 80 milljörðum til hinnar svokölluðu leiðréttingar, einstaklega ómarkviss aðgerð sem dreifðist með mjög ómarkvissum hætti og allra síst til þeirra sem mest þurftu á slíkri aðkomu ríkisvaldsins að halda, með því að mótmæla lækkun á veiðigjaldi í upphafi þessa kjörtímabils og benda á að það mætti með því að viðhalda því nýta þá fjármuni til þess að arður af sameiginlegri auðlind landsmanna leiddi til uppbyggingar innviða samfélagsins, en það var ekki hlustað á neitt af þessum ræðum. Það var ekki áhugi á því að ráðast almennilega á þennan garð, á þetta verkefni, á að sinna því með sómasamlegum hætti. Það er auðvitað margt jákvætt í breytingartillögum frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar sem hægt er að segja að sé hið besta mál. En það er háðulegt að horfa upp á slíkar tillögur afgreiddar rétt áður en þingi lýkur og rétt áður en menn eru að fara í kosningar. Þetta er eiginlega kosningasamgönguáætlun. Þetta eru kosningabreytingartillögur. Við eigum eftir að sjá hvernig þeim reiðir af í þinginu og óskandi væri að þær yrðu samþykktar, en það er algjör neyðarlending hjá stjórnarflokkunum í þessum málaflokki. Það er síðasti séns til þess að bjarga andlitinu þegar menn eru í raun og veru með allt niður um sig í þessum málaflokki. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því. Það er líka neyðarlegt að verða vitni að því þegar stjórnarflokkarnir segjast hafa mikinn metnað í þessum efnum að þeir skuli leggja fram, og það meira að segja ráðherrar úr sama flokki, úr Sjálfstæðisflokki, samgönguáætlun og síðan fjármálaáætlun til lengri tíma þar sem upphæðirnar stangast á, þar sem munar milljörðum á milli þess sem menn ætla að ráðast í. Það bendir til þess að það verklag sem leiðir til þess að við erum hér að samþykkja eða fjalla um samgönguáætlun tvö ár fram í tímann hafi líka verið notað þegar menn voru í útreikningum, það voru ekki eðlileg samskipti, það var ekki almennileg verkstjórn. Það er það sem er [[Forseti hringir.]]lokapunkturinn í ræðu minni, frú forseti, það sem skortir í þessu máli og svo átakanlega er [[Forseti hringir.]]almennileg og vönduð pólitísk verkstjórn.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er tvennt sem mig langar aðallega að spyrja hv. þingmann um. Í fyrsta lagi vil ég leggja út af lokahluta ræðu hans, þar sem hann talar um veika áætlun sem er samþykkt á lokametrunum þegar umboð fráfarandi þingmeirihluta er þrotið og meiri hlutinn þarf einhvern veginn að kvitta fyrir sig, að hafa þó klárað þetta. Við sem erum í hv. samgöngunefnd, bæði ég og hv. þm. Róbert Marshall, höfum með breytingartillögum okkar og minnihlutaáliti nálgast það verkefni málefnalega, eins og öll önnur verkefni sem við höfum tekist á hendur í nefndinni, og hefur einkennt vinnu minni hlutans. Við höfum sagst ætla að styðja breytingartillögu meiri hlutans en höfum lagt fram nokkrar breytingartillögur að auki. Þær hafa snúist um nokkur atriði, en þau eru stærst að leggja meira fé í viðhald. Við viljum sjá 1,5 milljarða að auki árin 2017 og 2018 fyrir hvort ár og 400 milljónir á hvort ár í almenningssamgöngur auk annarra breytinga. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um það mat að það styrki stöðu áætlunarinnar inn í nýtt kjörtímabil, inn í árin 2017 og 2018, ef meiri hlutinn mundi samþykkja breytingartillögu minni hlutans. Þá værum við sannarlega að sammælast um sameiginlega framtíðarsýn þrátt fyrir allt og þrátt fyrir það hve lengi við höfum þurft að bíða. Hin spurningin sem mig langar að spyrja hv. þingmann varðar líka pólitíska stöðu málsins. Ég spyr hvort hann hafi einhverjar kenningar um það hvernig standi á því að við stöndum hér svona seint á þessu kjörtímabili að ræða samgönguáætlun í síðari umr.
Frú forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Það er athyglisvert að velta því fyrir sér í ljósi þeirra upplýsinga sem við fengum frá fulltrúum Vegagerðarinnar á fundum umhverfis- og samgöngunefndar, þ.e. að veita þyrfti 8 til 9 milljörðum kr. árlega í viðhald vega til þess eins að halda í horfinu, en 11 milljarða þyrfti til að bæta mætti ástand vega og öryggi samhliða nauðsynlegu viðhaldi. Í raun eru fulltrúar Vegagerðarinnar, sem þekkja best til á þessu sviði, að segja: Það þarf miklu meira en 8 til 9 milljarða á ári til að sinna viðhaldinu. Við þurfum 11 milljarða til þess að við getum lagað það sem þarf að laga, haldið við og bætt öryggi. Hvað gerir meiri hlutinn í nefndinni í ljósi þessara upplýsinga? Jú, hann leggur til að settir verði í þetta 8 milljarðar í stað 7. Maður veltir því fyrir sér, þegar maður horfir fram á það að mikið samspil er á milli Vegagerðarinnar og innanríkisráðuneytisins þegar kemur að smíði samgönguáætlunar áður en hún kemur hér í þingið: Hvers lags samtal átti sér stað á milli undirstofnunar ráðuneytisins, sem er með sérþekkingu og fagþekkingu á þessu sviði, sem leiddi til þess að ráðuneytið ákveður að setja 7 milljarða í viðhaldið sem síðan er reynt að lagfæra af meiri hluta nefndarinnar með því að færa það upp í 8 milljarða? Við í minni hlutanum leggjum til að það fari upp í 9,5 milljarða, sem ég held að sé hárrétt tillaga, og í raun þyrfti að ganga enn lengra.
Forseti. Ég er sammála hv. þingmanni en spyr enn hvort það yrði ekki til þess að styrkja áætlunina ef þingmenn meiri hlutans væru með okkur í því að styðja þessar breytingartillögur til enda. Mig langar síðan að spyrja hv. þingmann um hans yfirferð varðandi hjólreiðaáætlanir. Mig langar að nálgast það með þessum hætti: Sjálf hef ég svolítið velt því fyrir mér þegar við erum að leggja áherslu á það, og kannski fyrst og fremst í þéttbýli, að byggja upp í þágu hjólreiða í frístundaskyni, þ.e. að fólk geti hjólað um helgar og sér til skemmtunar o.s.frv., það er eins og önnur nálgun sé á mikilvægi þess að reiðhjólið geti verið raunverulegur valkostur og samgöngumáti. Þetta er mikilvægt út frá hugsuninni um jafnræði samgöngumátanna. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvað hann telji mikilvægast að gera til að nálgast það þannig að það að ferðast á hjóli sé raunverulegur valkostur hér á höfuðborgarsvæðinu. Við höfum verið að gera heilmikið, og þegar ég segi við þá er ég að tala um okkur Reykvíkinga og nágrannasveitarfélögin í þessum efnum. En það er enn svo að þegar um er að ræða framkvæmdir, uppbyggingu eða eitthvað slíkt, þá er sjaldan gert ráð fyrir því að hjólandi fólk þurfi að komast um. Það þekkjum við öll sem reynum að fara um hjólandi. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um hugmynd sem ég hef fengið og það kemur út frá Velo-hjólaleiðapælingunni og það er sú vangavelta að gera Hvalfjörð að slíkri hjólaleið. Hvalfjörður er nánast án bíla eftir Hvalfjarðargöngin og er nánast sléttur að mestu leyti og mjög þægileg hjólaleið og mátulegur rúntur. Ég spyr hvort þar sé ekki sóknarfæri rétt við bæjardyrnar sem við erum ekki að nota fyrir hjólandi ferðamenn.
Virðulegur forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni varðandi Hvalfjörðinn. Þar er að auki mjög falleg leið til þess að fara. Þegar kemur að frammistöðu eða tillögum meiri hluta nefndarinnar, um hækkun upp í 8 milljarða, þá yrði það að sjálfsögðu til mikilla bóta ef farið yrði að þeim tillögum sem við leggjum hér til. Það er í algjörum samhljómi við þær upplýsingar sem við fengum frá Vegagerðinni á fundum umhverfis- og samgöngunefndar að halda þannig á þessum málaflokki. Það er röng pólitísk forgangsröðun sem liggur til grundvallar því að innanríkisráðuneytið lítur algjörlega fram hjá því sem Vegagerðin segir. Sú hugsun er greinilega í gangi að það þurfi ekki að gera þetta, eða það sé neikvætt að innheimta skatta til að gera þetta og það eigi að reyna að forðast allar opinberar framkvæmdir þegar því verður komið við. Ég er þannig stemmdur gagnvart framkvæmdum, ég ætla ekki að segja einkaframkvæmdum en framkvæmdum sem væru samstarf einkaaðila og hins opinbera, að ég hef verið mjög hlynntur því. Maður heyrir oft þær raddir innan úr Sjálfstæðisflokknum, sem fer með innanríkisráðuneytið, að menn vilji gera meira slíkt. Það er bara tal. Það gerist ekki neitt. Hvorki á vegum hins opinbera né á vegum einkaframtaksins er verið að bæta samgöngur. Ég hef verið hlynntur því vegna þess að mér finnst það vera lykilatriði að bæta umferðaröryggi og reyna eftir fremsta megni að fjármagna það. Þá má [[Forseti hringir.]]gera það með veggjöldum eða einhverju slíku sem leiðir til þess á endanum að samgöngumannvirkin séu í eigu hins opinbera. Aðalatriðið er að hlutirnir séu gerðir.
Virðulegur forseti. Ég hitti vin minn í hádegismat á dögunum og ég spurði hvað hann væri að gera þessa dagana, en hann hefur gert ýmislegt í gegnum tíðina. Þá sagði hann mér að hann væri ásamt kunningjum sínum að gera heimildarmynd um vegakerfið á Íslandi. Þessi ungir maður sem ég hef þekkt lengi, og ég hef ekkert vitað af þessum áhuga hans á vegakerfinu, var sem sagt að gera heimildarmynd um vegakerfið. Hann sagði mér að þessi heimildarmynd ynni sig eiginlega sjálf. Það hefðu allir sem hann talaði við svo miklar skoðanir á vegum, á samgöngum, að hann þyrfti ekkert annað en bara ræsa myndavélina og láta fólk tala. Þetta væri sérstaklega athyglisvert núna vegna þess að ástandið væri svo slæmt um allt land á vegunum og álagið svo mikið að það væri innibyrgð reiði hvar sem hann kæmi og fólk væri að springa úr skoðunum á þessu máli. Þetta vitum við auðvitað sem erum í pólitík. Við vitum að þetta eru einhver heitustu umræðuefni sem fyrirfinnast á fundum víða um land, ekki bara úti á landi heldur líka á höfuðborgarsvæðinu. Við vitum að þetta er stórt viðfangsefni borgaryfirvalda og bæjaryfirvalda á höfuðborgarsvæðinu og alls staðar, að sjá til þess að fólk komist þægilega á milli staða og á öruggan hátt, sjá til þess að samgöngur séu umhverfisvænar og þær mæti nýjum kröfum um hjólreiðar, skapa tækifæri fyrir nýja orkugjafa og að mæta auknu álagi út af stórkostlegri fjölgun ferðamanna. Það er mjög áberandi á Suðurlandi. Það stendur upp úr öðrum hverjum manni á Suðurlandi að það sé bara tímaspursmál hvenær eitthvert stórslys verður þar af því að vegakerfið er að springa. Þetta blasir við. Þess vegna er eitthvað svo sorglegt að standa hérna núna og vera að ræða samgönguáætlun. Jú, vissulega eins og hefur komið fram hafa verið gerðar ágætisbreytingartillögur en öll tilurð málsins og allur umbúnaður þessara mála á kjörtímabilinu er rannsóknarefni. Þessir flokkar, tveir elstu flokkar stjórnmálanna núverandi, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, af hverju hafa þeir á kjörtímabilinu svona gjörsamlega vanrækt það að fjárfesta í innviðum samfélagsins? Þeir hafa brugðist. Ég hefði haldið að þessir flokkar væru í miklum tengslum við fólk víða um land. Þetta er bara ráðgáta, hvert sem litið er. Að skila samgönguáætlun núna í síðari umr. í þinginu og hún er ekki fyllilega fram í tímann. Hún er tvö ár aftur í tímann. Þetta er bara djók, þetta er eitthvert vinnustaðagrín. Það er verið að spila með okkur hérna. Við erum að ræða áætlun aftur í tímann. Maður er alveg orðlaus. Ég hef ekki séð svona áður. Það eru þessir flokkar sem tala mikið um nauðsyn þess að viðhalda dreifðri byggð [[Gripið fram í.]]og allt það og stöðugleika út um allt land sem brokka inn í þingið með samgönguáætlun tvö ár aftur í tímann. Þetta er samgönguáætlun sem maður verður einhvern veginn að lesa í, ég veit ekki hvað tíðin heitir, þetta er líklega einhvers konar þáskildagatíð, hefði, mundi, hefði viljað vera svona ef þeir hefðu gert samgönguáætlun fyrr. Þetta er náttúrlega bara fyndið. Hvað er þetta? Hér er undirliggjandi þema sem hefur verið mjög áberandi á kjörtímabilinu. Ég sé þetta einhvern veginn svona: Hér varð hrun, svo ég segi þá lykilsetningu í þessari ræðu sem mér finnst að eigi að koma reglulega fram: Hér varð hrun. Viðbrögðin við hruninu voru að mínu mati tvenns konar, annars vegar var skiljanleg reiði, mjög mikil reiði og fólk varð fyrir miklum áföllum. Hins vegar fór fólk út um allt í þjóðfélaginu að gera áætlanir í háskólasamfélaginu, verkalýðsfélögunum og þáverandi ríkisstjórn stóð fyrir alls konar áætlanagerð. Það var farið um allar byggðir landsins og gerð sóknaráætlun. Við í Bjartri framtíð sem var þá nýstofnaður flokkur áttum ríka aðkomu að gerð fjárfestingaráætlunar sem byggði á skýrslum sem höfðu verið gerðar um helstu sóknarfæri Íslendinga. Það var hafið samráð sem vonandi lýkur einhvern tímann um nýja stjórnarskrá. Unnar voru metnaðarfullar áætlanir um endurskipulagningu heilbrigðiskerfisins og hvernig ætti að byggja nýjan spítala, um framtíðarstaðsetningu flugvallarins. Hvert sem litið var var verið að vinna svona áætlanagerð, sem var skynsamlegt. Þetta gerðist í samfélaginu og augljóst að það besta sem við gátum gert var að horfa fram á við, sjá hvernig við gætum skref fyrir skref unnið okkur upp úr þessu, byggt á eigin styrkleikum, byggt á styrkleikum landshlutanna, spurt t.d. hvar væru nauðsynlegustu vegasamgöngurnar. Í fjárfestingaráætlun var mjög stór kafli um nauðsynlegar fjárfestingar í vegaframkvæmdum fyrir utan eiginlega samgönguáætlun, til að gefa í. Ég nefni líka uppbyggingu græna hagkerfisins, tillögur í 50 liðum um hvernig væri hægt að byggja það upp. Það er svo merkilegt að það fyrsta sem ríkisstjórnin gerir, það er algjörlega rauður þráður hjá henni og algjörlega viljaverk og hlýtur að byggja á einhverri hugmyndafræði, hlýtur að byggja á einhverri pólitík, að það var hætt við þetta allt saman. Hætt við þetta allt. Það virðist einhvern veginn litið svo á að þetta sé ekki nauðsynlegt, eitthvað sem eigi ekki að gera. Síðan þá höfum við horft upp á að það er allt í upplausn með það hvort eigi að byggja þennan nýja spítala, menn vita það ekki alveg, menn tala þvers og kruss. Sóknaráætlun er í mýflugumynd. Fjárfestingaráætlun er ekki neitt neitt, en þó er hæstv. fjármálaráðherra byrjaður að tala um það núna að kannski sé skynsamlegt að setja fé í græna hagkerfið og skapandi greinar og fleira, algjörlega nýr tónn. Menn eru aftur að rífast um Reykjavíkurflugvöll. Menn eru aftur að rífast um Evrópusambandið, en það var eitt ferlið sem menn voru með í lýðræðislegri áætlanagerð og ætluðu að reyna að leysa. Það er upp í loft. Svo er það ákveðinn lágpunktur, eða hápunktur ef við lítum á þetta sem einhvers konar vinnustaðagrín, að koma með samgönguáætlun sem er tveimur árum aftur í tímann. Þetta er stórmerkilegt. Þetta er vilji til að gera ekki áætlanir, til að horfa ekki fram í tímann. Eitt stærsta viðfangsefni þessarar ríkisstjórnar hefur verið að horfa aftur í tímann. Hennar stærsta verkefni heitir leiðrétting, sem snerist um að leiðrétta verðbólguskot sem gerðist nokkrum árum fyrr og gera það með mjög óréttlátum hætti, henda þeim peningum sem hefðu getað farið í að byggja upp framtíðina, vegna þess að það er það sem pólitík á að snúast um. Það hljómar kannski eins og klisja fyrir marga en pólitík á að snúast um að byggja fyrir framtíðina. Ríkisstjórnin hefur markvisst tekið peningana og sett í einhverjar fortíðarleiðréttingar. Þetta er svona. Þetta er munurinn á pólitíkinni. [[Gripið fram í.]]Já, ein áætlun sem kom þó um verklegar framkvæmdir kom frá þáverandi hæstv. forsætisráðherra um að byggja viðbyggingu við Alþingishúsið í anda teikninga Guðjóns Samúelssonar frá 1916. Svo að vernda gamla hafnargarða með ærnum tilkostnaði. Maður veit ekki alveg hvað maður á að segja um þetta. Fólk hlýtur að þurfa að hugsa fyrir næstu kosningar hvort það vilji langtímahugsun, hvort það vilji raunverulega reyna að setja eitthvað niður á blað um það hvert við stefnum og hvernig við ætlum að byggja upp, hvernig við ætlum að byggja upp vegakerfið og þar fram eftir götunum. Eða hvort það vilji bara hafa þetta svona, ákveðið einhvern veginn úr rassvasanum frá degi til dags liggur við. Við erum núna stödd í þingi sem er án áætlunar. Það er líklega vegna þess að það er með vilja gert. Menn vilja hafa það þannig. Það getur verið mjög þægilegt fyrir svona gamla tegund af valdapólitík sem þessir flokkar standa fyrir og kunna líklega ekkert annað, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, þessa dagana, þessi árin. Þá getur það verið býsna þægilegt að hafa allt einhvern veginn í óvissu. Í vegamálunum var hefðin sú í gamla daga að menn voru að víla og díla með þetta í bakherbergjum. Menn þóttu góðir ef þeir sköffuðu brú einhvers staðar eða sköffuðu einhverja vegaframkvæmd heima í héraði. Í svoleiðis tegund af pólitík var auðvitað ekkert gott að hafa einhverja áætlun, vera bundinn einhverju plaggi, a.m.k. betra að gera hana aftur tímann, vera búinn að víla og díla. Samgönguáætlunarfyrirkomulaginu var gagngert komið á til þess að komast út úr þessari tegund af pólitík. Ef ég man þetta rétt þá held ég að það hafi verið í samgönguráðherratíð ágæts manns sem ég þekkti ágætlega, Steingríms Hermannssonar, 1980–1983. Þá var ákveðið að gera samgönguáætlanir og þótti mikil nýjung. Í því samhengi sem hlutirnir voru þá sér maður hvernig þetta var ný tegund af pólitík, að reyna að losna við þetta óvissuástand, þessar vílingar og dílingar, að menn gætu skákað í skjóli einhvers ógagnsæis, setja þetta niður á blað. Þetta var sem sagt stjórnsýsluumbót. Eins og ég hef rakið, þó svo að Steingrímur hafi verið framsóknarmaður, þá virðist vera að Framsóknarflokkurinn í dag skilji þetta ekki, að Sjálfstæðisflokkurinn í dag skilji þetta ekki, ef nokkurn tímann, þeir virðast ekki fatta hversu mikilvægt það er að segja þjóðfélagi hvert við erum að fara. Hér var hrun, segi ég. Það blasti við í eftirleik hrunsins að skera þurfti niður til allra lykilþátta samfélagsins; til innviða, til vegagerðar, til heilbrigðiskerfisins. Það var reynt að forgangsraða eftir bestu getu en upp undir 200 milljarða halli á ríkissjóði kallaði á mjög sársaukafullar aðgerðir. Hér kom Göran Persson, hélt mjög athyglisverðan fyrirlestur uppi í háskóla strax eftir hrunið og sagði: Já, það á að fara í þessar aðgerðir hratt og vel, en lykilatriði er að segja á sama tíma hvert við stefnum, hvenær birtir til, hvert förum við. Vegakerfið er náttúrlega algjör lykilþáttur í þessu. Það eru einhver stærstu vonbrigði held ég undanfarinna ára í pólitíkinni þar sem flokkar byggðir á þessum gamla grunni sem tóku við föttuðu ekki þetta hlutverk sitt, að reyna að taka þau plön sem voru gerð á þessum róstursömu árum og reyna að klára þau vegna þess að þau voru mikilvægur þáttur í batanum eftir hrunið. Það var mikilvægt að segja á þeim tímapunkti: Já, það hefur verið skorið niður til vegamála en nú gefum við í vegna þess að nú er peningurinn að koma inn, núna er uppgangurinn að hefjast. Það var fyrirsjáanlegt að uppgangur mundi hefjast. Núna getum við farið í að byggja upp heilbrigðiskerfið, við getum gert þetta núna vegna þess að peningarnir eru að koma og við skuldum þjóðinni það. En ríkisstjórnin sem tók við fattaði ekki þetta hlutverk sitt. Hún fattaði ekki að ríkisstjórnin sem var eftir hrun var náttúrlega bara tiltektarstjórn, þurfti að laga til, reyna að koma öllu á réttan kjöl, snúa við gríðarlegum halla og reyna að gera það þannig að það yrði ekki allt of mikill skaði, og hún gerði það þessi ríkisstjórn vissulega með miklum gassagangi en það tókst og við njótum góðs af því, en ríkisstjórnin sem síðan tók við hélt að hún ætti að gera þetta líka. Hún hélt að hennar hlutverk væri það að eiga við eftirleik hrunsins og eyða öllum peningunum í að leiðrétta skuldir heimilanna sem höfðu þá þegar verið leiðréttar, voru þá þegar komnar undir ásættanlegt mark. Þetta var misskilningur þessarar ríkisstjórnar. Það hefði einhver þurft að segja henni að hlutverk ríkisstjórnarinnar sem tók við, þeirra sem hefur setið, var fyrst og fremst að byggja upp innviði. Það er átakanlegur vitnisburður um það hversu lítinn skilning ríkisstjórnin hefur á hlutverki sínu að hún kemur núna með samgönguáætlun sem er tvö ár aftur í tímann og hefur eiginlega enga þýðingu, hefur enga sérstaka þýðingu. Það er ekkert verið að segja mönnum að það eigi að gefa í í samgöngumálum. Áhyggjum alls þessa fólks út um allt land af umferðaröryggi og slæmum vegum er ekkert mætt. Sumir vegir á Íslandi eru ótrúlegir, ég sé ekki að nokkur önnur þjóð mundi sætta sig við þetta. Svo sjá allir þessa aukningu á fjölda ferðamanna en samt er fólki ekki sagt í samgönguáætlun að þetta muni batna. Það er meira að segja ekki farið að tillögu Vegagerðarinnar um nauðsynleg framlög til viðhalds. Hvað er það? Það þýðir að við söfnum upp þörf á viðhaldi sem er ekkert annað en skuldasöfnun. Ef áætlun til langs tíma ætti að vera byggð á því að við leggjum ekki nægilega mikið til viðhalds þá þurfum við að afskrifa einhverja vegi. Ef ætlunin er að setja ekki pening, nægilegt fé í viðhald vega þá þurfum við að segja í áætluninni, sem ég mundi segja að ætti að vera alvöru tólf ára áætlun, hvaða vegir það eru sem við ætlum að hætta að nota. Það er sem er svo merkilegt í þessu og undirstrikar algjörlega að það er rétt hjá mér að ríkisstjórnin fattar ekki nauðsyn langtímaáætlunar, hún hefur augljóslega engar áhyggjur af því, er að í ríkisfjármálaáætlun er ekki gert ráð fyrir því að auka framlög til vegamála. Það er meira að segja sagt í ríkisfjármálaáætluninni að opinberar fjárfestingar í innviðum muni ekki mæta afskriftum. Það er merkilegt að vera í pólitík og sjá svona setningu. Þetta þýðir á mannamáli: Þjóðfélagið mun versna. Ef menn ætla að hafa þessa áætlun svona, ef menn ætla ekki að leggja í viðhald og ætla ekki að fjárfesta sem nemur afskriftum, þá verða menn auðvitað að segja í langtímaáætlun hvað það er sem á að hætta með, hvaða vegi við ætlum að hætta að nota, hvaða skólar það eru sem við ætlum að hætta að nota og þar fram eftir götunum. Það getur vel verið að menn vilji ekki koma með þannig áætlanir inn í þingið. Í öllu falli, hæstv. forseti, þetta metnaðarleysi í samgönguáætlun er angi af stærra máli, það er birtingarmynd þess að við erum með ríkisstjórn sem hefur algerlega misskilið hlutverk sitt. Ég spái því að hennar verði minnst fyrir það hvað hún var duglaus á mjög miklum örlagatímum í sögu þessarar þjóðar að byggja upp innviði nákvæmlega þegar það þurfti þess.