Borist hafa þrjú bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 766, um hrefnuveiðar, frá Rósu Björk Brynjólfsdóttur, og við fyrirspurnum á þskj. 788 og 791, um nefndir, starfshópa og verkefnisstjórnir, frá Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur. Forseta hafa einnig borist tvö bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 808, um útgjöld vegna sérfræði-, ráðgjafar- og kynningarstarfa, frá Willum Þór Þórssyni og við fyrirspurn á þskj. 785, um nefndir, starfshópa og verkefnisstjórnir, frá Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur. Þá hafa borist tvö bréf frá velferðarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 789, um nefndir, starfshópa og verkefnisstjórnir, frá Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur og fyrirspurn á þskj. 809, um útgjöld vegna sérfræði-, ráðgjafar- og kynningarstarfa, frá Willum Þór Þórssyni.
Herra forseti. Réttur manna til að semja um kaup og kjör, samningsrétturinn, er bundinn í stjórnarskrá okkar og er lykilatriði í því að fólk geti sótt sér þá atvinnu sem það vill og barist fyrir bættum kjörum í þeirri atvinnu. Að undanförnu höfum við rætt talsvert um það hvernig við getum fellt samninga inn í einhvers konar ramma. Hér hefur mikið verið rætt um hið norræna vinnumarkaðsmódel sem sé líklegt til að skapa aukna sátt í samfélaginu og aukna sátt á vinnumarkaði, en á sama tíma höfum við séð þróun mála á innlendum vinnumarkaði sem vekur áhyggjur. Á síðustu dögum er það auðvitað þróun mála í Straumsvík sem hv. þingmenn hafa væntanlega fylgst með sem og almenningur í landinu, uppskipunarbannið núna í dag og hvernig yfirmenn reyndu að ganga þar í störf almennra starfsmanna sem síðan var talið verkfallsbrot. Þetta vekur auðvitað spurningar um þann aðila sem rekur álverið, Rio Tinto Alcan, sem á að baki langa og mjög skrautlega sögu þegar kemur að kjaradeilum. Þess er skemmst að minnast að sex mánaða vinnudeila stóð yfir í álveri félagsins í Kanada, svokölluðu Alma-álveri, þar sem 800 verkamönnum var ekki heimilað að mæta til vinnu í sex mánuði, gríðarlega hörð deila sem leystist sem betur fer á endanum. En það vekur auðvitað upp spurningar þegar skoðuð er ferilskrá þessa ágæta fyrirtækis að þar virðast vinnudeilur vera alveg gríðarlegar, mun harðari en gengur og gerist. Ég vil nota tækifærið og heita á bæði stjórnvöld og aðila vinnumarkaðarins að tryggja að þetta verði ekki reglan á íslenskum vinnumarkaði, að hér verði gengið fram með þeim hætti að allt sé logandi, jafnvel ósagðar hótanir í loftinu um örlög viðkomandi vinnustaðar. Það má ekki verða reglan á íslenskum vinnumarkaði. Og við sem tölum í öðru [[Forseti hringir.]]orðinu um að við viljum sjá aukna sátt á íslenskum vinnumarkaði þurfum að huga að því í gjörðum okkar hvernig [[Forseti hringir.]]við ætlum að tryggja þá sátt. Þetta er stórmál fyrir íslenskan vinnumarkað [[Forseti hringir.]]hvernig þessi deila mun leysast, en auðvitað vona ég [[Forseti hringir.]]eins og aðrir að þar náist sættir.
Hæstv. forseti. Fyrir réttum þremur mánuðum lagði ég fram fyrirspurn til skriflegs svar til hæstv. heilbrigðisráðherra. Þar spyr ég hvort til standi að breyta rekstrarformi innan heilsugæslunnar eða annarra heilbrigðisstofnana og ef svo er, hvert sé markmiðið með breytingunni og hvort ráðherra hyggist bera breytinguna undir Alþingi. Ég spyr jafnframt hvort til standi að bjóða út rekstur á heilsugæslustöðvum eða öðrum heilbrigðisstofnunum. Í þrjá mánuði hefur hæstv. ráðherra ekki látið svo lítið að sinna skyldu sinni að svara mér en hann svaraði mér í morgun með óbeinum hætti. Hann óskaði eftir því með mjög skömmum fyrirvara að fá að koma á fund velferðarnefndar, sem ég sem formaður gaf honum auðvitað tækifæri á að gera, og kynnir okkur að hann sé kominn með nýtt rekstrarlíkan, fjármögnunarlíkan, kröfugerð, varðandi útboð á heilsugæslu. Ég ætla ekki að dæma um þær aðgerðir, ég treysti mér ekki til þess á þessari stundu, en eitt veit ég, það á að bjóða út þrjár nýjar heilsugæslustöðvar. Því á ekki að fylgja neitt sérstakt fjármagn enda eiga sjúklingarnir að geta fært sig á milli heilsugæslustöðva, en 13 þús. manns vantar líka heimilislækni. Og það á að rúmast inni í þessum breytingum. Nú er búið að fara þannig með heilsugæsluna. Af hverju er ekki hægt að setja inn nýtt fjármögnunarlíkan, kanna hvernig það virki og taka þá frekari ákvarðanir um rekstrarform? Ég held að við í þessum sal þurfum að sammælast um að breyta lögum um Sjúkratryggingar Íslands þannig að Alþingi hafi um það að segja í hvaða átt heilbrigðiskerfið þróist og ekki sé hægt í skjóli laga að laumast á bak við þingið með breytingar sem þessar. Hæstv. forseti. Ég óska eftir því að gengið verði á ráðherra með svör. Það er eðlilegt að hann svari fyrirspurnum sem berast frá alþingismönnum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Geta skal þess sem vel er gert. Fram kemur í frétt frá ASÍ að vörukarfa ASÍ hefur lækkað í sjö verslunum frá tímabilinu september 2015 þar til nú í febrúar. Hún hefur reyndar lækkað misjafnlega mikið, mest hjá Hagkaupum, minna hjá öðrum samkeppnisaðilum. Það er góður áfangi, en betur má ef duga skal vegna þess að mesta lækkunin á tímabilinu er 3,8% en íslenska krónan hefur styrkst um 8% síðustu 12 mánuði gagnvart helstu viðskiptamyntum. Það er samt vel af sér vikið vegna þess að það gerist þrátt fyrir vaxtastigið í landinu, sem er í boði Seðlabankans eins og allir vita. En það breytir ekki því að afkoma þessara verslunarfyrirtækja er gríðarlega góð og hún hefur batnað með hverju ári og einnig í fyrra. En það leiðir hugann að því að það lækka ekki allar vörur og öll þjónusta á Íslandi þrátt fyrir ærin tilefni. Olíufatið er núna í 31–32 dollurum og hefur sjaldan verið lægra. Það er orðinn drjúgur tími síðan olíufélögin í landinu lækkuðu verð sitt. Þau hafa hins vegar beitt tilviljanakenndum afslætti þrátt fyrir að engin sé Eurovision og ekkert sé fótboltamótið. En það breytir ekki því að ég tel að það sé tilefni til þess nú strax að lækka olíu- og bensínverð á Íslandi. Ég vil geta um eitt í viðbót, herra forseti. Það er að í síðustu verðbólgumælingu kom fram að flugfarmiðar höfðu hækkað og komið þar með í veg fyrir meiri lækkun á vísitölu en annars hefði orðið. En olíukostnaður Icelandair á síðasta starfsári lækkaði um 5,6 milljarða kr. Þeir eru með methagnað upp á 14 milljarða, [[Forseti hringir.]]og farmiðarnir hækka. Þarna er eitthvað að sem þarf að laga.
Virðulegur forseti. Í byrjun kjörtímabilsins fór fram atkvæðagreiðsla um tillögu þess efnis að bjóða bandaríska uppljóstraranum Edward Snowden ríkisborgararétt á Íslandi. Hún var felld, því miður segi ég því að það er sífellt að koma betur og betur í ljós hvers lags þjóðþrifaverk, það má eiginlega segja alþjóðþrifaverk, það var sem Edward Snowden vann þegar hann ljóstraði upp um njósnir bandarísku þjóðaröryggisstofnunarinnar um borgara og stjórnvöld víða um heiminn. Wikileaks greindi frá því í gær að Bandaríkjamenn hleruðu fund aðalritara Sameinuðu þjóðanna og kanslara Þýskalands um loftslagsmál, einnig yfirmann Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna, að auki Benjamíns Netanyahus, Berlusconis, Sarkozys og fleiri. Þeim var og er örugglega enn ekkert heilagt í þeim efnum. Í ljósi þessa var fyndið að heyra formann utanríkismálanefndar Alþingis í umræðum um herinn í gær tala um það góða varnarsamstarf sem stjórnvöld á Íslandi á við yfirvöld í Bandaríkjunum. Það er í það minnsta ljóst að hernaðarsamstarfið er mun nánara Bandaríkjamegin en hjá hinum svokölluðu vinaþjóðum þeirra. Ég vil segja: Tökum aftur upp mál Edwards Snowdens á Alþingi. Hann hefur ljóstrað upp um mál sem eiga erindi við alla heimsbyggðina. Bjóðum honum hæli á Íslandi. Verum land gagnsæis og borgaralegra réttinda, lýðræðislegra vinnubragða. Það væri jafnframt ánægjulegt í því samhengi ef þingmeirihlutinn mundi hleypa í gegnum þingið máli okkar í Bjartri framtíð um lagalega vernd uppljóstrara, sem við höfum flutt ásamt Pírötum á hverju ári núna um árabil. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að vekja athygli á fréttum undanfarna daga um fjárfestingar íslenskra banka og lífeyrissjóða erlendis í norskum skipaiðnaði og norskum olíuiðnaði, í Fáfni og Havila. Ég verð að lýsa yfir áhyggjum vegna þessarar stefnu eða þessarar útrásar íslenskra banka sem hafa verið reknir og settir aftur á stofn með stuðningi ríkissjóðs og eru núna reknir með beinni eða óbeinni ábyrgð ríkissjóðs, að það sé stefna þessara banka að fara í aðra útrás, að fjárfesta erlendis meðal annars. Meðan við erum í höftum, öll þjóðin, hafa bankarnir verið að fjárfesta fyrir marga milljarða erlendis og ekki dreift áhættu sinni heldur þjappað henni saman inn í einhvern geira sem við höfum ekkert mikið vit á, norskan olíuiðnað. Hvers vegna þurfa framkvæmdamenn í norskum olíuiðnaði að leita til Íslands eftir fjármagni? Er ekki eitthvað að? Eru ekki vextirnir lægri í Noregi? Það er verið að taka áhættu, það er eitthvað í ólagi og það er eitthvað mikið í ólagi þegar íslenskir lífeyrissjóðir í stórum stíl, í staðinn fyrir að dreifa áhættunni, þjappa henni saman inn í þennan geira sem þeir hafa örugglega ekkert vit á. Ég vil eiginlega kalla eftir því að gerður verði sem fyrst nýr samningur við Íslandsbanka, sem er nú alfarið orðinn ríkisbanki, og honum verði sett eigendastefna sem takmarki mjög möguleika bankans til að fara í útrás til útlanda. Ég vil líka að íslenskir lífeyrissjóðir komi fram og lýsi því hver stefna þeirra er varðandi fjárfestingar í útlöndum.
Herra forseti. Mig langar til þess að koma inn á skýrslu sem Ríkisendurskoðun lét frá sér í gær og í kjölfarið fylgdi áskorun margra félagasamtaka sem láta sig málefni barna og ungmenna varða. Upphafið er svona í skýrslunni: „Stjórnvöld hafa ótvíræðar skyldur þegar kemur að geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga.“ Í lok síðasta árs biðu tæplega 400 börn eftir þjónustu Þroska- og hegðunarstöðvarinnar sem starfar á vegum Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins en þjónar í raun öllu landinu. Þar af voru 120 á biðlista göngudeildar BUGL og 208 á biðlista eftir þjónustu Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins. Það sem er alvarlegt í þessu máli er að biðtíminn getur orðið allt að eitt og hálft ár. Ef við reiknum þetta eins og Ríkisendurskoðun gerir má gera ráð fyrir því að um 16.000 börn og unglingar hér á landi séu í þeirri stöðu að þau muni einhvern tíma þarfnast ítarþjónustu eða sérþjónustu vegna geðheilsuvanda. Ríkisendurskoðun metur það sem svo að hinn langi biðtími geti orðið til þess að vandinn verði miklu meiri og geti jafnvel leitt til þess að stór hópur barna og ungmenna endi sem öryrkjar. Ríkisendurskoðun gagnrýnir að leiðsögn stjórnvalda skorti um skipulag. Ekki hefur verið lögð fram skýr leiðbeiningaráætlun eða stefna um hvernig eigi að koma til móts við þessa þjónustuþörf. Það er búið að gera fjölda úttekta, skýrslna, aðgerðaáætlana og alls konar skjöl sem samt sem áður hafa ekki náð fram að ganga. Það þarf að tryggja aðgang að þessari þjónustu óháð búsetu og koma í veg fyrir að á milli kerfa myndist einhver grá svæði. Þessi langi biðtími sem hefur einkennt geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga er óviðunandi. Virðulegi forseti. Við þurfum að taka höndum saman og afgreiða geðheilbrigðisstefnu sem hér liggur fyrir. Ekki bara það heldur þurfum við að sjá til þess að henni verði framfylgt og biðtími styttur svo að þeirri stöðu [[Forseti hringir.]]sem allt of margar fjölskyldur þessa lands standa frammi fyrir, að fá ekki þjónustu svo vikum, mánuðum og árum skiptir, fari að ljúka.
Forseti. Forstjóri Landsvirkjunar segir frá því í fréttum vikunnar að hann sjái fyrir sér að innan skamms geti fyrirtækið farið að borga um 10–20 milljarða í arð af rekstri fyrirtækisins í ríkissjóð. Á móti sér hann fyrir sér að hægja á niðurgreiðslu skulda, sem hefur verið lögð töluverð áhersla á fram að þessu. Ef fréttir reynast réttar skuldar Landsvirkjun um 240 milljarða kr. Forseti. Ég tel rétt að minna okkur á að Landsvirkjun er ríkisfyrirtæki með ríkisábyrgð og ef eitthvað stórkostlegt kemur upp á, t.d. ef virkjanir eyðileggjast vegna náttúruhamfara, eru það við, skattgreiðendur, sem borgum brúsann. Menn geta rifjað upp það sem gerðist við Kröflugosið og séð að það voru skattgreiðendur sem greiddu það tjón. En nú gengur Landsvirkjun vel og þá er lag að greiða niður skuldir. Skuldir fyrirtækisins eru nú eins og eitt stykki Icesave, til þess að setja hlutina í samhengi. Alltaf þegar Landsvirkjun hefur framkvæmdir og virkjar er það gert með lánsfé, en það eru kannski góð lán, ég þekki það ekki nógu vel. En ég tel brýnast að fyrirtækið haldi áfram að borga niður skuldir og geri það hratt. Það er miklu brýnna en að borga 10–20 milljarða sem er bara eitthvað sem við vonumst til að eiga. Við eigum frekar að borga niður skuldirnar, segi ég. Svo er það líka annað. Ef Landsvirkjun heldur áfram að virkja eykur fyrirtækið skuldir sínar enn frekar. Það eykur líka útstreymi gjaldeyris í formi afborgana af lánum. Ég efast ekkert um góðan tilgang forstjóra Landsvirkjunar. En það er mikilvægt fyrir okkur í þessum sal að iðka langtímahugsun. [[Forseti hringir.]]Við eigum ekki að vera sífellt að pæla í því hvernig við höfum það aðeins betra í núinu heldur hvernig við sköpum bjartari framtíð fyrir krakkana okkar.
Herra forseti. Ríkisendurskoðun var að skila skýrslu um geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga. Þar kemur meðal annars fram að sá langi biðtími sem hefur einkennt geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga sé óviðunandi. Ríkisendurskoðun segir að auk þess að ganga gegn lögbundnum skyldum ríkisins stefni þessi bið bæði langtímahagsmunum þess og velferð borgaranna í tvísýnu. Ef ekki er tekið á markvissan hátt á geðheilsuvanda barna og unglinga um leið og hans verður vart aukast til muna líkur þess að þungbærar og langvarandi afleiðingar, jafnvel örorka, komi síðar fram. Í skýrslunni segir enn fremur að stjórnvöld hafi ótvíræðar skyldur þegar kemur að geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga. Lög um heilbrigðisþjónustu, lög um réttindi sjúklinga, lög um málefni fatlaðs fólks og samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins tryggi börnum og unglingum rétt til eins fullkominnar heilbrigðisþjónustu og tök eru á að veita og feli stjórnvöldum þá skyldu að sjá þeim fyrir þeirri umönnun sem velferð þeirra krefst. Það kemur fram að þörf barna og unglinga hér á landi fyrir ítar- og sérþjónustu hefur ekki verið metin, en gengið hefur verið út frá sambærilegri þjónustuþörf hér á landi og í öðrum löndum. Samkvæmt því megi reikna með að um 16 þús. börn og unglingar hér á landi séu í þeirri stöðu að þau muni einhvern tíma þarfnast ítar- eða sérþjónustu vegna geðheilsuvanda. Ríkisendurskoðandi telur að fari hluti þessa hóps á mis við þá þjónustu megi draga í efa að stjórnvöld standi við skuldbindingar sínar og viðunandi árangri sé náð. Bendir úttekt hans til þess að svo geti verið. Ég hef margoft bent á það í ræðu og riti hversu alvarlegt ástandið er í þessum málaflokki. Það kemur fram í skýrslunni að frá árinu 2000 hafi verið gefnar út sjö skýrslur og aðgerðaáætlanir þar sem fram kemur að ófremdarástand ríki í þessum málaflokki. Sjö skýrslur og aðgerðaáætlanir, herra forseti, og hver er staðan? Hvað höfum við verið að gera í þessum málaflokki? Er ekki kominn tími til að láta verkin tala eða eigum við að bíða eftir enn einni skýrslunni? Ráðumst að rót vandans og uppfyllum hinar ótvíræðu skyldur stjórnvalda. Við höfum tækifæri til þess núna, stjórnvöld og þingmenn.
Hæstv. forseti. Þegar Norður-Kórea gerði tilraunasprengingu með kjarnorkuvopn í janúar síðastliðnum voru þjóðir heims fljótar að fordæma verknaðinn, eðlilega. Þegar sama þjóð skaut upp gervihnetti sem flestir líta á sem sönnun þess að þeir hafi getuna til að senda af stað langdrægar sprengjuflaugar var sá verknaður einnig fordæmdur, aftur eðlilega. Það er hins vegar umhugsunarefni að þegar Bandaríkjamenn gerðu tilraun í janúar með nýja gerð „lítilla kjarnorkusprengja“ í Nevada-eyðimörkinni heyrðust nálega engin andmæli frá alþjóðasamfélaginu. Aftur heyrðist lítið þegar Bandaríkjamenn gerðu fyrir nokkrum dögum tilraun með langdræga kjarnorkuflaug. Á sama tíma tilkynnir Rússlandsstjórn um víðtæka uppbyggingu á kjarnorkuvopnabúrum sínum. Breska ríkisstjórnin gerir á næstu mánuðum ráð fyrir að taka ákvörðun um endurnýjun sinna kjarnorkuvopna. Um kjarnorkuuppbyggingu kínverska hersins held ég að þurfi ekkert að fjölyrða. Það er þó ekki svo að öllum ríkjum heims standi á sama um þessar fregnir, því að í fyrra kom saman vinnuhópur 123 ríkja Sameinuðu þjóðanna sem vilja finna leiðir til þess að banna og útrýma kjarnorkuvopnum. Ísland er hins vegar ekki í þessum hópi. Hvernig stendur á því? Eru íslenskir þingmenn kannski almennt hlynntir kjarnorkuvopnum? Ég held ekki. En þegar á hólminn er komið hefur Ísland hins vegar ítrekað skipað sér í hóp með kjarnorkuveldunum og Ísland hefur hreinlega greitt atkvæði gegn því að kjarnorkuvopn verði bönnuð eða við höfum í besta falli setið hjá. Í nóvember síðastliðnum lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra um atkvæðagreiðslur Íslands á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna og um afstöðu til kjarnorkuvopna. Mér hefur því miður ekkert svar borist við þeirri fyrirspurn.
Herra forseti. Það virðist vera svo að svört atvinnustarfsemi blómstri sem aldrei fyrr á íslenskum vinnumarkaði og þá sérstaklega á þenslusvæðinu á stór-höfuðborgarsvæðinu gagnvart ungu fólki og útlendingum og oftar en ekki í byggingargeiranum og í ferðaþjónustunni. Stéttarfélögin hafa orðið vör við þetta og vaxandi brot á fólki og þessi brot eru að verða ósvífnari og alvarlegri en áður þekktist. Þetta er grafalvarleg þróun sem hætt er við að festist í sessi ef ekkert verður að gert. Það ýtir líka undir að samkeppnisaðstaða fyrirtækja veikist þegar svona lagað viðgengst á vinnumarkaði. Við vitum að verkalýðshreyfingin er núna í átaki gagnvart þessari svörtu atvinnustarfsemi og margt ljótt hefur komið upp á yfirborðið sem er ólíðanlegt, hvernig farið er með launafólk sem þekkir kannski ekki rétt sinn eða er ekki í þeirri félagslegu stöðu að geta sótt rétt sinn. Þar á meðal eru dæmi um, eins og við heyrum í fréttum, að hreinlega hafi mansal viðgengist. Þau tilfelli eru trúlega ekki einu dæmin um slíkt. Það er náttúrlega óhugnanlegt að slíkt viðgangist á íslenskum vinnumarkaði. Að mínu mati verður að gera meiri kröfur til verkkaupa en nú er. Ekki bara að verkkaupi beri ábyrgð á sínu launafólki heldur allri keðjunni niður úr. Það er orðið mjög algengt að það sé verkkaupi undir verkkaupa og koll af kolli og þetta er löng keðja og enginn telur sig bera ábyrgð á því þó að alls konar sóðaskapur [[Forseti hringir.]]viðgangist hjá einhverjum undirverktökum. Ég tel að löggjafinn verði að móta löggjöfina út frá þessu og herða hegningu gagnvart því að brotið sé á íslensku verkafólki.
Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á þeirri alvarlegu stöðu sem íslenskir þurrkfisksframleiðendur standa frammi fyrir núna. Hún stafar af því að heimsmarkaðsverð á olíu hefur lækkað og það hefur í för með sér að land eins og Nígería, sem við höfum selt þurrkfisk til, þ.e. skreið, þurrkaða beinadálka og hausa, getur ekki lengur keypt af okkur því að þeir hafa komið sér upp gjaldeyrishöftum sem við þekkjum. Þar að auki hafa nígerísk stjórnvöld stórhækkað innflutningstolla á þurrkaða hausa og þetta veldur því að verð til seljenda hefur lækkað um allt að 40% en neytendur þurfa að greiða hærra verð fyrir vöruna á markaði. Það eru um það bil 20 fyrirtæki hér á landi sem sérhæfa sig í því að þurrka fisk fyrir Nígeríumarkað og eru vítt og breitt um landið. Samkvæmt lauslegri samantekt er fjöldi ársverka við þessa starfsemi hér á landi um 450 og því til viðbótar koma síðan fyrirtæki sem hafa sérhæft sig í þjónustu við þennan iðnað með beinum eða óbeinum hætti. Þar má nefna tæknifræðinga, rafvirkja, málmiðnaðarmenn o.fl. Flutningsaðilar, hvort heldur er á landi eða sjó, hafa einnig haft umtalsverða hagsmuni af þessari framleiðslu og má gera ráð fyrir að flutningsgjöld á útflutningnum einum saman séu á annan milljarð króna árlega en þá á eftir að leggja mat á innflutning. Á síðasta ári voru flutt út um 24 þús. tonn af þurrkuðum afurðum til Nígeríu og á síðasta ári fluttu íslensk fyrirtæki sjávarafurðir þangað fyrir andvirði um 15 milljarða kr. Það er alveg ljóst að íslensk stjórnvöld þurfa að beita sér í því að opna þennan markað aftur því að ef hann lokast erum við í þeirri stöðu að hann getur verið glataður endanlega. Það er auðvitað mikill missir fyrir þjóðarbúið, hvernig sem á það er litið.
Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða skýrslu Ríkisendurskoðunar til Alþingis um geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga og áskorun átta félagasamtaka sem vinna að þessum málum þar um og taka þau undir hvert orð í skýrslunni. Það er augljóst að við tökum þessa áskorun alvarlega vegna þess að hér hafa fleiri hv. þingmenn rætt þetta mál, hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og hv. þm. Páll Valur Björnsson. Um er að ræða viðvarandi skipulags- og kerfisvanda þannig að þrátt fyrir viðleitni stjórnvalda undanfarna áratugi til þess að bæta úr hefur það leitt til þess að meðal annars hafa safnast upp reglulega biðlistar þar sem við höfum reynt að takast á við þann vanda með reglubundnum átaksverkefnum. Hér vantar samkvæmt skýrslunni mat á þjónustuþörfinni. Vísað er í erlendar rannsóknir og er áætlað að um 80% barna þurfi aldrei að leita út fyrir grunnþjónustuna, en þjónustustigin eru þrjú; grunn-, ítar- og sérþjónusta, og að um 16.000 börn og unglingar muni einhvern tíma þurfa á að halda ítar- eða sérþjónustu. Við árslok 2015 er biðlistinn eftir þeirri þjónustu samkvæmt skýrslunni 718 börn. Það blasir auðvitað við samhæfingar- og skörunarvandi þar sem verkefnið er á borði fjölmargra aðila á ólíkum stjórnsýslu- og þjónustustigum. Þess vegna er kallað eftir skýrri leiðsögn stjórnvalda í þessum efnum, til þess að ná fram samhæfingu og samvinnu og skýrari verk- og ábyrgðarskiptingu þjónustuaðila. Þingsályktunartillaga hæstv. heilbrigðisráðherra um stefnu- og aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum er nú í vinnslu hv. velferðarnefndar og þar er tækifæri til að ráðast að rótum vandans og styrkja grunnþjónustuna sem bætir kerfið í heild og til lengri tíma. Ríkisendurskoðun telur ástandið algjörlega óviðunandi og ég vil því, [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti, hvetja hv. velferðarnefnd til að skoða sérstaklega ítar- og sérþjónustu, bæði með kerfislausnina í huga en ekki síður hvort ekki þurfi samhliða átak til að útrýma óæskilegum biðtíma og biðlistum.
Forseti. Á síðasta þingi lögðum við píratar fram þingmál er lýtur að jöfnu aðgengi að internetinu um land allt. Þá sögðu okkur þingmenn sem áttu sæti í nefnd stjórnarinnar að verið væri að móta tillögur með starfshópi. Síðan hefur margt gerst. Mig langar að spyrja hv. þm. Pál Jóhann Pálsson hvort hann hafi ekki áhyggjur af því sem kemur fram í ályktun fulltrúa sveitarfélaganna á Austurlandi. Fulltrúar sveitarfélaga á Austurlandi mótmæla af miklum þunga því uppleggi sem Sambandi sveitarfélaga á Austurlandi hefur verið kynnt af hálfu starfshóps um Ísland ljóstengt og varðar útdeilingu þeirra 500 millj. kr. sem ætlað er til þess verkefnis á fjárlögum. Með því er verið að etja sveitarfélögum saman í einhvers konar uppboð um mjög takmarkaða fjármuni og í raun og veru velta ábyrgð á kostnaði við ljósleiðaravæðingu á Íslandi yfir á sveitarfélögin. Minni sveitarfélög, sem enga burði hafa til þátttöku í slíku kapphlaupi, munu sitja eftir og bilið á þjónustustigi í fjarskiptum meðal íbúa þessa lands mun vaxa enn frekar. Þessi farvegur gengur þvert á þær væntingar sem gefnar voru þegar starfshópurinn skilaði skýrslu sinni á vordögum 2015 og forsætisráðherra kynnti. Þess er krafist að þessar tillögur verði þegar í stað teknar til endurskoðunar og jafnframt ítrekaður stuðningur við þær hugmyndir sem fram koma í áðurnefndri skýrslu, enda var verkefnið jafn mikið byggðamál og uppbygging háhraðafjarskiptaþjónustu á landsbyggðinni. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hann geti ekki tekið undir það að þetta falli ekki undir jafnt aðgengi að internetinu, ef fara á í samkeppni um einhvern kvóta. Stendur til að laga þetta eða er þetta stefna ríkisstjórnarinnar?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu máli. Þetta er það mikið byggðamál að það er aldrei of mikið rætt í þessum sölum. Ég tek alveg undir áhyggjur sveitarstjórnarmanna á Austurlandi, en þetta er nú einu sinni þannig að þegar kemur að framkvæmdum og það loksins - og ég hefði haldið að hv. þingmaður fagnaði því að ríkisstjórnin væri loksins að setja fjármuni og hefja framkvæmdir á þessu mikilvæga máli frekar en að velta sér upp úr því hvernig hlutirnir eru gerðir. Ég er nærri viss um að það er alveg sama hver tillagan verður, og þess skal getið að starfshópurinn er ekki búinn að skila tillögum til ráðherra, en í dag er þetta unnið þannig að fjarskiptafélögin sækja til Fjarskiptasjóðs um styrki til þess að fjarskiptatengja staði á markaðsbrestssvæðum. Þetta árið munum við líklegast leggja til að sveitarfélög sæki um styrki til þess að leggja á sínum svæðum sem þýðir með öðrum orðum að við munum væntanlega leggja til að þessir takmörkuðu fjármunir verði veittir þannig að þeim verði dreift á þrjú, fjögur svæði, á norðvestur-, norðaustur- og suðursvæði, í hlutfalli við það hversu margir [[Forseti hringir.]]ótengdir staðir eru á hverjum stað. Við reynum að tryggja að þetta dreifist um allt landið, mest á þá staði sem eru verst staddir, en við getum svo lengi deilt um það hvar við eigum að byrja verkið. [[Forseti hringir.]]Mér finnst mest um vert að við erum að byrja þetta mikilvæga verk.
Virðulegur forseti. Mig langar að gera að umtalsefni mál sem fellt var niður í dag eða í gær eftir sex ára málarekstur, mál sem byggt var á reglum Seðlabankans um gjaldeyrismál sem höfðu ekki þegar málið hófst lögskilið samþykki ráðherra. Þetta er Aserta-málið svokallaða þar sem saksóknari í málinu og þáverandi forstöðumaður Fjármálaeftirlitsins, Gunnar Andersen, hefja málið á blaðamannafundi þar sem þeir tilkynna að til standi að í samvinnu við Seðlabankann, efnahagsbrotadeild og Fjármálaeftirlitið að hefja rannsókn í þessu máli. Í ljós kom í máli Samherja, sem byggt var á sömu reglum um gjaldeyrismál, að ekki væri hægt að fylgja því eftir á nokkurn hátt af því reglurnar voru ekki í gildi. Virðulegur forseti. Nú hafa fjórir ungir menn setið undir því í sex ár að ákveðið var að höfða mál á hendur þeim á grundvelli reglna um gjaldeyrismál sem höfðu ekki lögsamþykki ráðherra. Þeir voru nafngreindir fyrir sex árum, virðulegur forseti. Nú er málinu vísað frá eftir að þeir hafa verið sýknaðir, m.a. í héraðsdómi. Það er algjörlega ljóst að í þessu máli var farið rangt af stað. Í þessu máli er réttur brotinn á einstaklingum. Réttarríkið í tveimur málum, byggðum á þessum reglum Seðlabanka Íslands sem ekki höfðu lögskilið samþykki ráðherra, hafa kostað einstaklinga ekki aðeins mannorðið heldur fjármuni í sex ár, virðulegur forseti. [[Forseti hringir.]]Hver ætlar að axla ábyrgð á málatilbúnaði af þessu tagi? Er það Seðlabankinn, [[Forseti hringir.]]Fjármálaeftirlitið og ríkissaksóknari, eða hver ætlar að axla ábyrgð [[Forseti hringir.]]og sýna fólki og borgunum í landinu að svona er ekki farið með fólk? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. 140 milljarða búvörusamningur er stórkostlegt tækifæri til framfara í landbúnaði. Það er illa farið með það tækifæri í nýjum samningi þar sem að mestu leyti er framlengd úrelt niðurgreiðslupólitík. Sú pólitík skilar hvorki bændum né neytendum í landinu árangri heldur fer kostnaðurinn fyrst og fremst í milliliði og í óhagræði. Það verður að gagnrýna að hér séu ráðin tekin af Alþingi í lengri tíma en fyrr, að það verði ekki fyrr en eftir þrennar alþingiskosningar sem hægt verður að gera breytingar í þessum efnum vegna þess að samningurinn bindur fjárútlát þingsins í tíu ár á meðan að það virðast aftur vera endurskoðunarákvæði í samningnum sem geta komið í veg fyrir að þó þær litlu kerfisbreytingar sem er að finna í samningnum nái fram að ganga. Við þurfum miklu framfarasinnaðri landbúnaðarpólitík en hér birtist. Við hljótum auðvitað að binda vonir við að úr því verði að undið verði ofan af kvótakerfinu þó að það verði ekki fyrr en á næsta áratug. En það þyrfti að gera miklu fyrr því að það gerir ungum bændum erfitt fyrir að hasla sér völl í greininni og leggur þungar byrðar á búin í kvótakaupum og í vaxtakostnaði. Gallinn við þennan samning er meðal annars sá að þrátt fyrir þetta mikla fé er ekki að sjá að rekstrarskilyrði landbúnaðarins verði miklu betri í lok samningstímans en í byrjun hans vegna þess að ekki er tekist á við vandann, menn einbeita sér ekki að því að bæta samkeppnisstöðu landbúnaðarins, það er nefnilega ekki verið að innleiða samkeppni og þau jákvæðu áhrif sem hún getur haft á greinina. Við hvað er að fást í landbúnaði? Þar er við margvíslegan kostnað að fást sem leiðir af einokun og fákeppni. 100 millj. kr. á tíu ára tímabili á meðalmjólkurbú eru miklir fjármunir. Ég er sannfærður um að við gætum notað þá fjármuni miklu betur fyrir bændur og fyrir neytendur vegna þess að þessar 100 millj. kr. fara ekki til bænda. Þær fara í kvótakaup, þær fara í óhóflegan vaxtakostnað, þær fara í dýra úrvinnslu og þær fara í fákeppni á matvörumarkaði. Í staðinn fyrir að takast á við þessi verkefni og gera landbúnaðinn samkeppnishæfari og bæta rekstrarskilyrði bænda eru áhrifin af því deyfð með því að halda áfram að niðurgreiða þessi vondu rekstrarskilyrði úr ríkissjóði og auðvitað líka að hluta til til þess að láta skattgreiðendur niðurgreiða verð til sjálfra sín, sem má auðvitað deila um hvort er skynsamlegt fyrirkomulag. Það hlýtur að verða að gera þá kröfu að þegar ráðist er í samninga um svona gríðarleg fjárútlát til lengri tíma en fyrr, meiri fjármuni en fyrr, og þannig að tvö næstu kjörtímabil verður þessum fjárveitingum ekki breytt eftir að samningurinn er gerður, hafi ráðherrann sem með málaflokkinn fer víðtækt samráð þvert á flokka og við hagsmunasamtök, við neytendur, við verkalýðshreyfingu og standi fyrir lýðræðislegri umræðu. En því hefur ekki verið að heilsa. Við þjóðina og þingið hefur forsætisráðherra nýverið sagt: Þetta er búið, afgreitt mál. Við hljótum að mótmæla því, við hljótum að kalla eftir því að hér fari fram umræða. Ég treysti því að hér eigi eftir að koma inn lagafrumvörp og að þau verði hér til umræðu og geti eftir atvikum tekið breytingum. Ég vil árétta að ég mun endurflytja við það tækifæri breytingartillögu sem við höfum flutt áður í Samfylkingunni sem lýtur að því að afnema undanþágur frá samkeppnislögum vegna þess að það er bjargföst sannfæring mín að það væri mikið framfaraskref í greininni [[Forseti hringir.]]að hætta að láta menn bera þennan óhemjueinokunar- og fákeppniskostnað, hvort sem er í matvöruversluninni eða milliliðastarfseminni, [[Forseti hringir.]]en nýta samkeppnina til framfara í landbúnaði á Íslandi.
Virðulegi forseti. Það er rétt að hafa þau orð hér í upphafi að tilurð samninga sem þessara er auðvitað löngu þekkt og hefur verið mjög lengi. Upphafið var til að koma í veg fyrir víxlverkun launa og verðlags, sem sagt að koma í veg fyrir að verðbólgan hækkaði, og greiða niður vöruverð til almennings í landinu. Það hefur gengið býsna vel, sem ég get farið betur yfir. En hins vegar beindi hv. fyrirspyrjandi nokkrum spurningum til mín sem hann fór reyndar ekkert yfir í máli sínu. Þar á meðal var beðið um rökstuðning fyrir löngum búvörusamningi og auknum árlegum ríkisútgjöldum. Í samningnum um starfsskilyrði nautgripa- og sauðfjárframleiðenda er mikilsverð stefnubreyting sem felst í því að hverfa frá kvótakerfi á samningstímanum. Hvað sauðféð varðar er framleiðslan í dag óháð kvóta en meiri hluti stuðningsgreiðslna tengdur svokölluðu greiðslumarki sem gengur kaupum og sölum milli bænda. En verið er að fara út úr hvoru tveggja. Í mjólkinni er aðgangur að innanlandsmarkaði og nær allur stuðningur bundinn greiðslumarki. Stefnan er mjög skýr; að feta sig út úr þessu kerfi á samningstímanum, en endanleg ákvörðun bíður endurskoðunar samnings á árinu 2019. Megintilgangurinn með þessum breytingum er að hverfa frá stuðnings- og markaðsfyrirkomulagi sem eigngerist og veldur stórauknum kostnaði við að stofna til búrekstrar og reka búin. Margir starfandi bændur hafa umtalsverðar skuldbindingar vegna kvótakaupa á síðari árum og því er óhjákvæmilegt að gefa nokkuð rúman tíma og tryggja fyrirsjáanleika í rekstrinum. Sem sagt engar kollsteypur. Einnig höfum við samþykkt á þinginu ný lög um dýravelferð og sett reglugerðir sem kosta miklar fjárfestingar í landbúnaði og er eðlilegt að það sé ákveðinn fyrirsjáanleiki í því. Jafnframt má nefna tollasamninginn við Evrópusambandið þar sem eru talsverðar áskoranir fyrir landbúnaðinn í landinu. Aukningin á fjármagni kemur einkum á fyrstu þremur árunum, fjarar út og síðan verður stuðningurinn með sambærilegum hætti og hann er nú í dag. Hann er aðallega af þrennum toga: Í fyrsta lagi til að efla framleiðslu á nautakjöti, en nú stendur fyrir dyrum innflutningur á nýju erfðaefni af holdastofnum. Í öðru lagi tímabundinn stuðningur við svínabændur sem þurfa að gera kostnaðarsamar breytingar á byggingum vegna nýrra reglna um velferð dýra. Það er sambærilegt við það sem gert er annars staðar á Norðurlöndunum. Síðan í þriðja lagi; greiðslur út á ræktað land sem hafa þann tilgang að breikka stuðningsgrundvöllinn þannig að stuðningur sé ekki eins bundinn við kýr og kindur og verið hefur. Hér er smátt farið af stað en reynist þetta vel er ekki ólíklegt að stuðningur færist í meira mæli í þennan farveg. Fyrir utan þessi þrjú meginatriði er aukinn stuðningur við lífrænan búskap sem mikið er kallað eftir frá neytendahliðinni, auknar greiðslur til varnar geitastofni og svo tímabundið átak til að láta reyna á möguleika sauðfjárbænda til útflutnings og aukinnar hlutdeildar í veitingamarkaði innan lands. Þetta eru stóru línurnar í breytingunum. Dálítið hefur verið fjallað um hvort haft hafi verið samráð við aðra. Nú ber nefnilega nýrra við við gerð þessara búvörusamninga. Það hefur sem sagt verið haft samráð við Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins, Félag atvinnurekenda, Neytendasamtökin, ASÍ, Viðskiptaráð, Landvernd, Náttúruverndarsamtök Íslands og fleiri og fleiri aðila sem við höfum fundað með, í sumum tilvikum tvisvar og í öðrum tilvikum núna á lokametrunum. Við höfum líka átt samtöl við forustumenn allra flokka hér á þingi til þess að kynna þær breytingar sem fyrirhugaðar voru áður en gengið var frá samningnum. Af því að talað hefur verið um að fara hefði þurft fram eitthvert lýðræðislegt samtal hér í salnum, er vert að minnast þess að hér fór fram sérstök umræða í haust um gerð nýrra búvörusamninga. Sá sem hóf það mál var varaþingmaður Samfylkingarinnar. Það var prýðisgóð umræða þar sem ræddir voru þeir þættir sem ná síðan að lokum að komast í samninginn, allir þættirnir sem þar var talað um, þak á stuðningsgreiðslur og sitthvað fleira, miklar breytingar. Það er því ekki svo að ekki hafi verið haft samráð við einn eða neinn. Það er líka rétt að nefna það hér, og þetta eru tölur frá OECD, að árið 1986 nam stuðningur við landbúnaðinn um 5% af landsframleiðslunni. Árið 2014 var hann kominn niður í 1,1%, og það er þá bæði beinn stuðningur og tollvernd. Aðrir aðilar innan OECD fóru á sama tíma úr 2,8% niður í 0,8%, þannig að við erum að nálgast OECD mjög hratt. Evrópusambandið er nær 0,9%. Svo er spurt: Hefur þessi stuðningur verið góður? Já, hann hefur verið góður. Hann hefur komið neytendum verulega til góða. Í Eurostat í desember 2015 kom fram að [[Forseti hringir.]]matarverð á Íslandi var það lægsta á Norðurlöndunum, þannig að þetta hefur gengið eftir. [[Forseti hringir.]] Ég hlakka til að heyra málefnalega umræðu frá fleiri þingmönnum í dag.
Herra forseti. Nýir búvörusamningar hafa verið undirritaðir af hálfu stjórnvalda og forustu Bændasamtakanna og nú er það í höndum bænda sjálfra hvort þeir samþykki samninginn og Alþingis að afgreiða fjárheimildir fyrir honum. Landbúnaður er mikilvægur í íslensku samfélagi, bæði til að tryggja matvælaöryggi og viðhalda þeirri þekkingu sem byggst hefur upp í greininni sem framleiðir nú þegar með bestu fáanlegum afurðum sem völ er á í heilnæmu umhverfi. Mikilvægt er að ná sem víðtækastri sátt um gerð búvörusamnings. Það má gagnrýna að vinna við gerð búvörusamnings til svo langs tíma, tíu ára, sé ekki unnin með aðkomu fleiri, svo sem þverpólitískt, með neytendum og þeim sem í greininni starfa. Þetta segi ég hvað sem hæstv. ráðherra segir. Ýmis aðvörunarljós hafa kviknað í umfjöllun um samninginn, að verið sé að aftengja alla framleiðslustjórnun og ýta undir offramleiðslu sem leiðir til samþjöppunar og fækkunar hinna hefðbundnu fjölskyldubúa. Það er mín skoðun að það eigi að vera beint samhengi á milli lægra vöruverðs á búvörum til neytenda og stuðnings ríkisins við greinina í gerð búvörusamninga. Ég tel ekki að nýta eigi skattfé til þess að greiða niður íslenskar landbúnaðarafurðir í erlenda neytendur. Því er mikilvægt að framboð og eftirspurn á landbúnaðarvörum innan lands haldist í hendur. Útrás í íslenskum landbúnaði verður að byggjast sjálfstætt á raunhæfum forsendum. Áhyggjur hafa líka komið upp um áhrif samningsins á jaðarsvæði landsins. Það eru áhyggjur sem ég tel að eigi að horfa til og skoða. Markmiðið með nýjum búvörusamningi á að mínu mati að vera að efla framþróun í greininni með sem sjálfbærustum og vistvænustum hætti, stuðla að heilnæmri gæðavöru, treysta byggð og störf í landinu og gera ungu fólki auðveldara að hefja búskap og að neytendur njóti hagstæðs vöruverðs íslenskra landbúnaðarafurða. [[Forseti hringir.]]Ég er ekki viss um að þessi samningur uppfylli þetta og efast mikið um það. Hann er langt frá því að vera gallalaus.
Virðulegur forseti. Mér fannst athyglisvert að hlusta á hæstv. ráðherra lýsa því samráði sem hefur átt sér stað. Það er greinilegt að við sjáum það samráð mismunandi fyrir okkur vegna þess að mér finnst það ekki endilega vera samráð ef einhverjum er kynnt eitthvað af því að það vildi þannig til að þingmaður hafði kallað eftir sérstökum umræðum um búvörusamninga. Það var ekki hæstv. ráðherra sem setti það mál á dagskrá. Ég tek undir það sem hefur komið fram að það hefði þurft miklu víðtækara samráð allra aðila sem eiga hagsmuna að gæta, neytenda, verslunarinnar, skattgreiðenda, um þetta stóra og mikilvæga mál. Ég er alveg viss um að við getum skapað sátt um þá mikilvægu atvinnugrein sem landbúnaðurinn er, en mér finnst ríkisstjórnin ekki einu sinni vera að reyna það. Mér finnst þetta íhaldssamur samningur. Hæstv. ráðherra minntist meðal annars á lífræna framleiðslu, aukið vægi hennar. Ég sé samkvæmt þessum rammasamningi að miðað er við 35 milljónir á árinu 2017. Það er ekki há upphæð í lífræna framleiðslu. Þetta finnst mér ekki mjög framsækið. Það er gott að sjá að geitfjárrækt er komin á blað. Það er eitt og annað gott í þessum samningi, ég er ekki að gera lítið úr því, það er gott að við erum að komast út úr kvótakerfinu. En þetta er að mínu mati allt of íhaldssamt, bundið til of langs tíma og ekki í neinu samráði, vil ég segja, við þá sem máli skipta. Ég held ég geti fullyrt að samráð við neytendur hefur ekki verið mikið við gerð þessa búvörusamnings. Það er endalaust hægt að tala um þetta. Mér finnst líka áhugaverður kynjavinkill þegar við skoðum landbúnaðarkerfið. Hvernig fáum við fleiri konur í þessa búgrein? Fleira ungt fólk? Við erum með mikla tollvernd. Við þurfum að ræða það. Ætlum við bæði að vera með háar beingreiðslur eða háa styrki og gríðarlega mikla tollvernd? Það er eiginlega bara [[Forseti hringir.]]Noregur sem stendur okkur framar í þeim efnum. Ég þyrfti meiri tíma, virðulegi forseti, en þetta verður víst að duga.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að hefja þessa umræðu hér þó að ég geti sagt að það hafi komið mér á óvart í inngangi hans að mér fannst hann ekki hafa áttað sig á helstu efnisatriðum samningsins og ekki náð að fóta sig alveg þegar kemur að honum. Ríkisstjórnin hefur ítrekað á þessu kjörtímabili, eins og margar ríkisstjórnir þar á undan, komið að lausnum kjarasamninga á vinnumarkaði. Ríkisstjórnin hefur með aðgerðum sínum stuðlað að því að kjarasamningar hafa náðst. Stjórnarmeirihlutinn núna hefur með ýmsum öðrum aðgerðum styrkt og eflt rekstrarumhverfi atvinnugreina. Ég nefni að með lækkun vörugjalda og tolla höfum við styrkt verslun. Það stóð sérstaklega á forsíðu þeirra þingmála sem voru flutt til þess að fylgja þeirri breytingu úr hlaði að við værum að flytja verslunina heim, efla hana og styrkja. Við höfum endurskoðað veiðigjöld í sjávarútvegi og við höfum stuðlað að atvinnuuppbyggingu með endurskoðun laga um ívilnanir. Allt eru þetta atriði sem við höfum gert til að tryggja atvinnulífið til lengri tíma. Það er á þeim meiði sem við eigum að skoða og ræða búvörusamninga, búvörusamninga sem nú voru gerðir í fyrsta sinn til tíu ára, áður voru þeir yfirleitt gerðir til sjö ára, og í fyrsta sinn með mjög sterkum opnunarákvæðum. Ég ítreka að í mínum huga er mikill misskilningur að búið sé að klappa í stein til tíu ára eitthvert svokallað kerfi sem ekki má breyta. Það er síður en svo, það eru tvær sterkar og miklar opnanir á þessum samningum. Við erum líka að gera þessa samninga við atvinnugrein sem búið er að leggja þunga krossa á, eins og hefur verið vikið hér að, var gert í ræðu hæstv. ráðherra, mjög íþyngjandi aðgerð í aðbúnaðarreglugerðum sem mun kosta landbúnaðinn tæplega 30 milljarða, aðeins til þess að halda í horfinu. Það er líka tengt þessum samningi innleiðing á nýgerðum tollasamningi við Evrópusambandið, að ég trúi, sem mun enn frekar herða starfsskilyrði landbúnaðarins.
Forseti. Mig langar aðeins að spyrja hæstv. ráðherra um verklagið í kringum þetta. Er ekki rétt skilið hjá mér að þessir samningar eigi eftir að koma í þingið til umfjöllunar? Eða er þetta eingöngu samið í ráðuneytinu? Ég vona svo sannarlega að þeir komi í þingið af því að mér heyrist á öllu að þetta sé svona bland í poka, það er margt gott í þeim og annað sem er kannski ekki nægilega vel unnið í samráði við alla sem koma að jafn viðamiklu máli og þessu. Það sem mér finnst athyglisverðast sem ég hef heyrt hér í dag er það sem fram kom í ræðu hjá hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það geti verið að matvæli sem eru seld til útflutnings séu niðurgreidd. Að við, skattborgarar Íslands, séum sem sagt að niðurgreiða mat til fólks í öðrum löndum. Ég hélt að þetta ætti að vera fyrir neytendur á Íslandi. Þá finnst mér margt athyglisvert sem fram kom í ræðu hjá hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur. Það er hægt að sjá þetta út frá svo mörgum ólíkum flötum, hægt að setja á sig alls konar gleraugu. Ég hlakka mjög mikið til að fara yfir þessa samninga. Eru þeir ekki fjórir? Við þurfum nefnilega, eins og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir kom inn á, að losna aðeins úr viðjum íhaldsseminnar og þora að fara inn í nútímann með svo viðamikla langtímasamninga. En ég fagna að það séu leiðir til þess að endurskoða þetta mál, ef ég skildi hv. þingmann rétt áðan, og [[Forseti hringir.]]vonast til þess að við fáum ítarlega umfjöllun um málið á Alþingi á eins opinn hátt og hægt er.
Herra forseti. Nefnd eru ýmis sjónarmið og rök fyrir sérstökum stuðningi við landbúnað. Matvælaöryggi, verð á landbúnaðarvörum og byggðasjónarmið eru þau algengustu. Samfylkingin hefur lagt á það áherslu að landbúnaðarkerfinu verði breytt og að tekið verði upp árangursríkara fyrirkomulag sem styrkir byggðir, eykur frelsi bænda, gerir nýliðun auðveldari, stuðlar að nýsköpun, hagkvæmari framleiðslu og bættum hag neytenda. Krafa um skynsamlega landnýtingu, dýravelferð, sjálfbærni og umhverfisvernd ætti að vera skilyrði fyrir opinberum stuðningi. Færa má rök fyrir því að byggðastyrkir eða landræktarsamningar eins og gerðir eru af hálfu Evrópusambandsins séu mun betur til þess fallnir að mæta byggðasjónarmiðum en búvörusamningar. Fullyrt er að hagur neytenda sé fyrir borð borinn með samningunum og að sýna megi fram á að samningurinn sé líka slæmur fyrir bændur til lengri tíma. Hvort tveggja er óásættanlegt. Í samningnum er gert ráð fyrir að horfið verði frá framseljanlegu greiðslumarki og það er gott. En það á samt ekki að gera fyrr en eftir fimm ár og endurskoðunarákvæði gætu gert þau áform að engu. Framseljanleikinn hefur leitt til þess að opinber stuðningur sem ætlaður er til þess að skapa framboð á góðri vöru á góðu verði lendir hjá fjármagnseigendum, lánastofnunum og þeim sem hættir eru búskap. Ungur bóndi sem kaupir sig inn í kerfið er í sömu stöðu og ef enginn opinber styrkur væri í boði. Hvað fá neytendur fyrir þá miklu fjármuni sem settir eru í búvörusamningana? Hvers vegna eru engin skref tekin sem leyfa samkeppni og það aðhald sem samkeppni getur veitt? Koma samningarnir í raun til móts við byggðasjónarmið? Eða eru það aðeins örfá svæði sem njóta góðs en samningarnir fari illa með önnur landsvæði? Alþingi hlýtur að krefjast svara við slíkum spurningum áður en það staðfestir samninginn.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að vekja máls á þessu máli og hefja umræður. Ég vil líka óska ráðherra til hamingju með að klára þennan samning. Við skulum hafa í huga að þetta er samningur milli í rauninni margra aðila. Það er ekki eins og þetta sé frumvarp sem ráðherra semur í sínu ráðuneyti, þetta er niðurstaða eftir langt og mikið þref við marga aðila. Við getum talað um að þetta sé há upphæð en við getum líka sagt í sama orði að þetta sé langur tími. Það gefur augaleið að eftir því sem samningstíminn er lengri verður upphæðin hærri, ef við viljum reyna að blása þetta upp. Gefur það ekki augaleið að við erum að niðurgreiða matvæli? Við erum að niðurgreiða landbúnaðarvörur, við erum að niðurgreiða mjólk og íslenskt kjöt, íslenskt lífrænt ræktað kjöt, og hvað er mikilvægara en stuðningur við barnafjölskyldur? Eru það ekki akkúrat barnafjölskyldur sem njóta helst góðs af því að við niðurgreiðum mjólk og kjötvörur? Við getum farið í einstaka liði og fundið margt. Fulltrúa Bjartrar framtíðar, Brynhildi Pétursdóttur, fannst vanta upphæðir í einstaka liði. Við getum alveg brotið það niður. En markmiðin eru skýr í þessum samningi. Mig langar að vekja sérstaka athygli á bókun um byggðamál og lesa upp úr henni, með leyfi forseta: „Samningsaðilar eru sammála um að ráðast í starf sem miðar að því að treysta innviði og búsetu í sveitum. Í því felist meðal annars að finna skilgreindar leiðir sem stuðla að aukinni sjálfbærni sveitanna …“ [[Forseti hringir.]] Ég næ ekki að klára það núna, en þetta er í rammasamningnum og hvet ég fólk til að lesa þetta því að þetta er í senn [[Forseti hringir.]]niðurgreiðsla til barnafjölskyldna og til að efla og styrkja byggðir í sveitum.
Herra forseti. Á tímum þegar fluttir eru inn norskir ísmolar hljótum við að velta fyrir okkur hvort það sé endilega gott mál, t.d. þegar við erum að tala um loftslagsmarkmið. Af þeim sökum tel ég mjög mikilvægt að við hugum að því hvernig við getum eflt innlenda landbúnaðarframleiðslu, matvælaöryggi og fæðuöryggi, og að við látum af hlutum eins og að flytja ísmola á milli landa sem væntanlega stangast verulega á við þau loftslagsmarkmið sem Ísland hefur undirgengist. Ég vil segja hér í upphafi að í fyrsta lagi finnst mér gott að ákveðin umhverfissjónarmið koma inn í samninginn. Ég hefði viljað sjá þau sterkar orðuð og ég hefði viljað sjá loftslagsmarkmið nefnd sérstaklega. Þarna er talað um að gæta sjónarmiða um velferð dýra, heilnæmi afurða, umhverfisvernd og sjálfbæra landnýtingu, en ef við skoðum þessi mál út frá þessu stóra máli ættu þau sjónarmið að vera talsvert meira áberandi í þessu samhengi. Innlendur landbúnaður er nefnilega mikilvægur út frá mörgum sjónarmiðum, ekki bara út frá loftslagsmálum heldur líka út frá neytendavernd, út frá hagsmunum okkar sem búum hér og til að tryggja matvæla- og fæðuöryggi. Þar með er ekki sagt að ég telji ekki ýmislegt sem þurfi að ræða varðandi þennan nýja búvörusamning. Hæstv. ráðherra lýsti yfir vilja til samráðs og vissulega talaði hæstv. ráðherra við mig og greindi mér frá meginlínum í samningunum en samt er verið að stilla Alþingi upp við vegg ef búið er að afgreiða málið í raun af hálfu framkvæmdarvaldsins og Bændasamtakanna þegar það kemur til afgreiðslu á Alþingi, mál sem snýst um að við séum að skuldbinda mikla fjármuni, verðtryggt til tíu ára. Þannig liggur fyrir að verðtryggingin verður ekki afnumin fyrr en að þeim árum liðnum. Það er auðvitað veikleiki á málinu að ekki sé haft meira þverpólitískt samráð til að tryggja sátt um það mikilvæga yfirmarkmið að innlendur landbúnaður fái að blómstra. Það eru ýmis mál sem næst ekki að ræða í þessari umræðu. Ég hefði viljað ræða velferð dýra, m.a. aðbúnað svínabænda sem er hugað að í samningunum. Kjúklingabændur virðast [[Forseti hringir.]]hins vegar ekki koma eins vel út úr þessum samningum og svínabændur. Ég vil líka segja að lokum að gamalkunnugar áhyggjur vakna af offramleiðslu með því að afnema framleiðslutenginguna og tenginguna við innanlandsmarkað. Ég sé að ég mun þurfa að koma hingað og ræða þetta mál síðar þegar það kemur inn í þing.
Virðulegur forseti. Blekið var ekki þornað á þessum búvörusamningum og ég hafði ekki kynnt mér efni þeirra þegar ég heyrði hæstv. forsætisráðherra segja að gagnrýni á samningana væri ómakleg og í rauninni gagnrýni á og andstyggð gagnvart bændum í landinu, bændastéttinni. Mér finnst mjög vond aðferðafræði að nálgast þessa umræðu með svona tilraunum til að setja tóninn fyrir fram þegar kemur að því að ræða þetta brýna og mikla hagsmunamál þjóðarinnar allrar. Hér er um að ræða samning til tíu ára. Það er leiðinlegt að vera sá sem segir hæstv. landbúnaðarráðherra að umboð hans sé ekki nema fram á vor á næsta ári, [[Í mesta lagi.]]í mesta lagi eins og hér er bent á í sal, og að samningarnir nái [[Gripið fram í.]]því til mjög langs tíma umfram það sem umboð hæstv. ráðherra nær. Þegar menn ætla að undirbyggja mál sín í svona langan tíma þurfa þeir að gera það með breiðari sátt en hér um ræðir. Það eru ágætishlutir í þessum samningi sem mér líst ágætlega á, t.d. áhersla á lífræna ræktun og matvælaframleiðslu. Ég hefði viljað sjá meira af svoleiðis hlutum. Ég hefði viljað sjá meira af tilraunum til að komast út úr þessu kerfi. Við erum með miklu stærri markað þegar kemur að öllum þeim mikla fjölda ferðamanna sem sækir okkur heim. Í því hljóta að felast einhver tækifæri. Það getur ekki verið að við þurfum á því að halda að vera með innflutningshöft og tollkvóta og getum ekki aukið samkeppni þegar markaðurinn er orðinn þetta stór. En fyrst og síðast verðum við að geta tekið þessa umræðu öðruvísi en að manni finnist eins og maður sé gestur, að hótelið sé Hótel Adam og að það sé alltaf verið að segja manni eitthvert bull.
Virðulegur forseti. Flestar ef ekki allar þjóðir verja matvælaframleiðslu sína með einum eða öðrum hætti og styrkja hana vegna mikilvægis hennar að svo mörgu leyti. Stefnan sem rekin hefur verið hér undanfarin ár sýnir að við höfum verið á réttri leið í þessum efnum. Eins og hæstv. landbúnaðarráðherra kom inn á áðan fer það hlutfall af þjóðarframleiðslu okkar stiglækkandi sem við verjum í þennan málaflokk. Það sýnir okkur að við erum að leiða landbúnaðinn á einhverjum tíma inn í þróun þar sem hann er að verða sterkari og öflugri og burðugri til að standa á eigin fótum. Það hlýtur að vera mjög jákvætt. Nýr samningur gefur fjölmörg tækifæri í íslenskum landbúnaði. Hann styður við aukna fjölbreytni sem hlýtur að vera mjög jákvætt. Hér var áðan nefnt kynjahlutfall í landbúnaði og við getum haft áhyggjur af því. Er þetta ekki einmitt leiðin til þess að taka á þeim þætti? Við getum nefnt lífræna ræktun sem núna er komið sérstaklega inn á. Ráðherra lagði sig á síðustu vikum í líma við að reyna að leysa þann ágreining sem var uppi innan bændastéttarinnar og það virðist hafa tekist vel til. Nýr tollasamningur sem landbúnaðarráðuneytið hefur nýlega gert er auðvitað hluti af þessu þar sem við erum að auka möguleika íslensks landbúnaðar til aukins útflutnings. Það er mikilvægt að við séum með málefnalega umræðu. Það kemur svo sem ekki á óvart að hjá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar skuli það ekki vera viðhaft í þessu frekar en öðru þegar hér er án útskýringa talað um að þetta fari allt í óþarfa milliliði og að hagur neytenda sé fyrir borð borinn og þetta sé slæmur samningur fyrir bændur. Hvað er stefna þessa flokks sem tvívegis á síðasta kjörtímabili framlengdi sjö ára samninginn - tvívegis á síðasta kjörtímabili? Hvar eru tillögur þeirra í þá átt sem talað er svo hátt um? Ég er [[Forseti hringir.]]ánægður að heyra að af hálfu fulltrúar annarra flokka hér virðist umræðan vera málefnaleg og [[Forseti hringir.]]við erum sameinuð í því að reyna að ná ásættanlegri niðurstöðu í þessu. Samfylkingin er þarna svolítið sér á báti og það kemur svo sem ekki á óvart.
Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu. Í áratugi höfum við jafnaðarmenn bent á að kvótakerfið er dýrt bæði fyrir bændur og neytendur. Það er fagnaðarefni að ráðherra Framsóknarflokksins skuli nú fallast á þau sjónarmið og átta sig á því hversu dýrt kvótakerfið í landbúnaði hefur verið bæði fyrir bændur og neytendur og nú loksins á að afnema það. En það er sama hætta við þennan langa búvörusamning og við hið vonda kvótakerfi í landbúnaði, að hann leiði til aukinnar skuldsetningar landbúnaðarins og hærri vaxtakostnaðar. Hér er bara verið að framlengja í meginatriðum gamaldags niðurgreiðslupólitík sem menn fara svo með í bankann og taka út lán á á framtíðina. Eftir situr búrekstur sem áfram býr við rekstrarskilyrði sem eru miklu verri en í löndunum í kringum okkur. Í hverju felast þessi vondu rekstrarskilyrði? Þau felast í því að íslenskt bú þarf að borga kostnað við kvótakaup sem menn þurfa til að mynda ekki að gera í Svíþjóð. Og íslenskt bú þarf að borga miklu hærri vexti en búin í löndunum í kringum okkur. Það er það sem við jafnaðarmenn eigum við þegar við segjum að þessi gamaldags miðstýringarniðurgreiðslupólitík gagnist hvorki bændum né neytendum. Hún gagnast milliliðum og hún leggur óhóflegan vaxtakostnað á greinina. Hún kann að gagnast einum og einum aðila sem ákveður að fara út úr greininni og skilja landbúnaðinn eftir skuldsettan, en hún er byrði að bera fyrir unga bændur um langa framtíð. 140 milljarða eigum við að nýta miklu betur en hér er gert, til nýsköpunar og til framfara [[Forseti hringir.]]í íslenskum landbúnaði, en ekki þessara gamaldags vinnubragða.
Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu. Vegna orða síðasta ræðumanns, þess sem hóf umræðuna, vil ég segja að hann var að lýsa kerfinu sem menn eru að fara út úr. Hann var ekki að lýsa samningnum eins og hann lítur út, hvað þá hvernig staðan verður í lok þessa tíma. Hann var að lýsa því að kvótakerfið væri dýrt og það er rétt en það tekur tíma að komast út úr því. Í Evrópusambandinu, fyrirheitna landi Samfylkingarinnar, tóku menn þá ákvörðun að fara út úr kvótakerfinu á 15 árum. Það er lengri tími en við gefum okkur. Menn héldu áfram í 15 ár með það sem þeir voru með og hættu með kvótakerfið í fyrra. Við erum að leggja hér upp með samning sem er sóknarsamningur, það þýðir fjölbreyttari landbúnaður. Það er nýsköpun í honum og fjárfestingarstuðningur. Það er sannarlega verið að auka við lífræna ræktun. Hún var mjög lítið studd. Það eru áform um að heimilt verði að færa á milli liða vegna áherslna í samningnum. Þetta er lifandi plagg. Hann er til langs tíma. Það eru tvær mikilsverðar endurskoðanir á honum. Það er hægt að auka fjármuni í þær greinar og þau atriði samningsins sem þurfa á stuðningi að halda eftir fjögur, fimm eða sex ár, eftir því hvernig tímarnir líða fram. Það er einn áhugaverður þáttur í þessum samningi sem ég kom ekki að áðan, og hann er kannski í fyrsta skipti í samningi ríkisins. Í honum er tekið á kynjamálum, það er sem sagt jafnréttisákvæði um að bæði karl og kona geti fengið tekjurnar úr þessum samningi. Það er vegna þess að við þekkjum að það hefur ekki verið þannig. Hér er verið að taka á mörgum þáttum. Loftslagsmálin eru þarna inni líka þó að þau séu ekki orðuð sérstaklega. Landgreiðslurnar eru hugsaðar til þess að minnka kolefnisspor landbúnaðarins í heild sinni, auka heimaaflað fóður. Hér er verið að gera miklar breytingar og í lok samningstíma þessa tíu ára samnings verður umhverfið miklu betra fyrir framtíðina, en það hefst strax á fyrsta degi þessa samnings. Ég verð aðeins undir lokin að stela tíu sekúndum, herra forseti, til að tala um verklagið. Samningarnir fara nú í kynningu hjá bændum, svo koma frumvarpsbreytingar, drög að breytingum, [[Forseti hringir.]]bandormur, sem snúa að búvörubreytingum, búnaðarlagasamningi og tollasamningi, sem svara því sem þarf að svara í samningunum. Og auðvitað koma samningarnir sem fylgigögn inn til þingsins.
Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um matvæli, lögum um slátrun og sláturafurðir og lögum um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru, sem er þingskjal 871, mál nr. 545. Með frumvarpinu eru lagðar til tvennar breytingar á reglum varðandi matvælaframleiðslu. Annars vegar varðandi eftirlit með frumframleiðslu matjurta og hins vegar varðandi starfsleyfisskyldu þeirra er framleiða matvæli úr kapla-, geita- og sauðamjólk. Jafnframt er í frumvarpinu lagðar til tvennar breytingar sem gera íslenska ríkinu kleift að uppfylla skyldur sínar samkvæmt EES-samningnum. Í frumvarpinu er í fyrsta lagi lagt til að opinbert eftirlit með frumframleiðslu matjurta verði fært frá Matvælastofnun til heilbrigðisnefnda sveitarfélaganna. Samkvæmt 6. gr. laga nr. 93/1995, um matvæli, fer Matvælastofnun með eftirlit með frumframleiðslu. Í 14. gr. sömu laga segir að heilbrigðisnefnd hafi opinbert eftirlit með framleiðslu og dreifingu efna og hluta sem ætlað er að verði í snertingu við matvæli. Í dag er eftirlit með matjurtum því á hendi tveggja aðila; frumframleiðslan hjá Matvælastofnun en eftirlit með pökkun og dreifingu hjá heilbrigðisnefndum. Lögð er til breyting á a-lið 6. gr. laga um matvæli þannig að eftirlit með frumframleiðslu matjurta verði undanskilið frá verksviði Matvælastofnunar. Samkvæmt 22. gr. sömu laga mun eftirlit með þessari framleiðslu þá vera hjá heilbrigðisnefndum sveitarfélaga. Breytingar samkvæmt frumvarpi þessu mun einfalda aðstæður fyrir framleiðendur matjurta sem munu eingöngu vera undir eftirliti eins aðila. Það er í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um einfaldara og skilvirkara regluverk fyrir atvinnulífið. Ekki er því gert ráð fyrir að færsla á þessu eftirliti til sveitarfélaganna muni hafa teljandi fjárhagsáhrif, hvorki fyrir ríkissjóð né sveitarfélög. Með frumvarpi þessu er í öðru lagi lagt til að í 9. gr. laga nr. 93/1995, um matvæli, verði kveðið á að matvælafyrirtæki sem framleiða matvæli úr kapla-, geita og sauðamjólk skuli hafa starfsleyfi. Í gildandi ákvæði eru þrenns konar matvælafyrirtæki undanþegin starfsleyfi opinbers eftirlitsaðila, þ.e. þau sem annast frumframleiðslu matjurta auk þeirra sem stunda sauðfjárrækt eða hrossarækt. Staðan í dag er því þannig að frumframleiðsla kúamjólkur er starfsleyfisskyld en ekki framleiðsla matvæla úr kapla-, geita- eða sauðamjólk. Talið er rétt að sömu skilyrði eigi við allar tegundir mjólkur enda eru allar vörurnar viðkvæmar frá örverufræðilegu sjónarmiði og falla jafnframt allar undir reglugerð um mjólkurvörur sem er sett með heimild í lögum nr. 93/1995, um matvæli. Framleiðendur munu greiða kostnað við veitingu starfsleyfa. Er áætlað að veiting starfsleyfis í Matvælastofnun verði innan við 20 þús. kr. Í þriðja lagi er lagt til að matvælafyrirtæki sem framleiða baunaspírur skuli hafa starfsleyfi. Tillaga þessi er til komin vegna skuldbindinga samkvæmt EES-samningnum, nánar tiltekið reglugerð framkvæmdastjórnarinnar nr. 210/2013, um samþykki fyrir starfsstöðvum sem framleiða spírur, samkvæmt reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 852/2004. Reglugerð þessi kveður á um að stjórnendur matvælafyrirtækja skuli tryggja að starfsstöðvar sem framleiða spírur séu samþykktar af lögbæru yfirvaldi. Þá setur reglugerðin kröfur er varða samþykki fyrir þeim. Ástæðan fyrir því að spírur eru teknar út fyrir sviga er að upp kom stórt vandamál þar sem fjöldi fólks dó af matvælasýkingu vegna neyslu á baunaspírum í Þýskalandi fyrir nokkrum árum. Í 9. gr. laga um matvæli segir að matvælafyrirtæki sem annast frumframleiðslu matjurta þurfi ekki starfsleyfi en þurfa að tilkynna Matvælastofnun um starfsemi sína áður en hún hefst. Ljóst er að innleiðing á ákvæðum reglugerðar Evrópusambandsins, sem ég nefndi áðan, mun stangast á við þetta ákvæði laga nr. 93/1995, um matvæli. Er því talin þörf á breytingu af því tagi sem lögð er til hér. Matvælafyrirtæki sem framleiða spírur munu verða fyrir kostnaðarauka en hann er talinn óverulegur. Í dag eru frumframleiðendur á spírum tveir á Íslandi og undir eftirliti heilbrigðiseftirlits Hafnarfjarðar og Kópavogssvæðis. Það er kannski rétt að geta þess að það er mjög hollt að borða baunaspírur, sérstaklega þær sem eru framleiddar á Íslandi því að þær eru vökvaðar með almenningsvatni en ekki skolpvatni, eins og oft er gert við grænmetisræktun í öðrum löndum. Loks eru í fjórða lagi lagðar til breytingar á ákvæðum um heimild ráðherra til að innleiða með reglugerð reglur Evrópusambandsins varðandi aukaafurðir úr dýrum og afurðir unnar úr þeim. Í gildandi lögum, nánar tiltekið 17. gr. laga nr. 96/1997, um slátrun og sláturafurðir, og 5. mgr. 7. gr. laga nr. 22/1994, um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru, er ráðherra veitt heimilt til að innleiða eldri reglur EB varðandi aukaafurðir úr dýrum, þ.e. reglugerð EB nr. 1774/2002. Nú hafa nýjar reglugerðir tekið gildi sem leysa eldri reglur af hólmi, nánar tiltekið reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1069/2009 og reglugerð framkvæmdarstjórnar nr. 142/2011. Þessar reglugerðir hafa verið teknar upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 197/2015. Ljóst er að lagaákvæðin sem ég nefndi veita ráðherra ekki heimild til að setja reglugerð sem innleiðir nýjar reglur um aukaafurðir dýra og þarf því að breyta þessum ákvæðum til að það sé hægt. Frumvarp þetta hefur verið samið í samráði við Matvælastofnun. Frumvarpið var sent Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Bændasamtökum Íslands til umsagnar. Samband íslenskra sveitarfélaga sendi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti athugasemdir og eftir nánara samráð við Matvælastofnun ákvað ráðuneytið að fara að tillögum sambandsins. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og ástæðum fyrir framlagningu þess og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá allsherjar- og menntamálanefnd með breytingartillögu um frumvarp til laga um styrki vegna sýninga á kvikmyndum á íslensku í kvikmyndahúsum hér á landi (miðastyrkir) við 2. umr. Nefndarálitið er að finna á þskj. 870 og frumvarpið sjálft á þskj. 502. Nefndin hefur fjallað um málið og bárust umsagnir frá Kvikmyndamiðstöð Íslands, Samtökum iðnaðarins, Sambandi íslenskra kvikmyndaframleiðenda og Samtökum kvikmyndaleikstjóra. Nefndin fékk til sín gesti frá þessum sömu aðilum auk gesta frá mennta- og menningarmálaráðuneyti og frá fjármála- og efnahagsráðuneyti. Er gestunum þakkað þeirra framlag. Með frumvarpinu er lagt til að heimilt verði að greiða sérstaka miðastyrki úr ríkissjóði vegna sýninga á kvikmyndum á íslensku í kvikmyndahúsum hér á landi ef myndirnar eru unnar og kostaðar af framleiðendum með staðfestu á Íslandi eða í EES-ríki. Frumvarpið tekur til mynda þar sem frumútgáfan er á íslensku og þannig ekki til talsetts efnis, samanber 2. gr. Styrkirnir verða greiddir eftir á, þ.e. eftir að sýningum mynda lýkur, samanber 3. gr., og styrkur til hverrar kvikmyndar skal vera í hlutfalli við heildarandvirði seldra aðgöngumiða að sýningum á viðkomandi kvikmynd í kvikmyndahúsi hér landi, samanber 4. gr. Með frumvarpinu er efnt samkomulag stjórnvalda annars vegar og Sambands íslenskra kvikmyndaframleiðenda, Félags kvikmyndagerðarmanna og Samtaka kvikmyndaleikstjóra hins vegar frá árinu 2011 um stefnumörkun fyrir íslenska kvikmyndagerð og kvikmyndamenningu árin 2012–2015. Samkomulagið fól í sér að greiddir yrðu miðastyrkir til að vega upp á móti því að undanþága frá virðisaukaskatti af sölu aðgöngumiða að sýningum á íslenskum kvikmyndum var felld brott með lögum nr. 146/2012, um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Samkvæmt samkomulaginu skyldu styrkir aldrei verða hærri en fjárveitingar Alþingis í fjárlögum hverju sinni, samanber einnig lokamálslið 1. gr. frumvarpsins, og í fjárlögum fyrir árin 2013–2016 voru ákveðnar 30 millj. kr. árlega til þessa og 15 millj. kr. í fjárlögum fyrir árið 2012, eða samtals 105 millj. kr. Vegna athugasemda sem nefndinni bárust og athugasemda í umsögn skrifstofu opinberra fjármála í fjármála- og efnahagsráðuneytinu telur nefndin rétt að skýra nánar hvernig efni frumvarpsins kemur við reglur EES-samningsins um ríkisaðstoð vegna kvikmyndagerðar. Líkt og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið fela styrkir til kvikmyndagerðar í sér ríkisaðstoð í skilningi 2. kafla EES-samningsins og falla miðastyrkir þar undir. Fjárhæð þeirra er hins vegar hlutfallslega lág og rúmast þeir því innan reglna sem gilda um minniháttaraðstoð, samanber reglugerð framkvæmdastjórnar ESB nr. 1407/2013, um breytingu 107. og 108. gr. sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins gagnvart minniháttaraðstoð sem innleidd var í íslenskan rétt með reglugerð nr. 1165/2015. Aðrir styrkir sem framleiðendur kvikmynda geta fengið hér á landi geta komið til skoðunar, en þeir eru styrkir samkvæmt lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, nr. 43/1999, og styrkir úr Kvikmyndasjóði, samanber reglugerð um Kvikmyndasjóð, nr. 229/2003. Samkvæmt ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) frá árinu 2012 gilda tvenns konar efri mörk á Íslandi hvað varðar ríkisaðstoð til hljóð- og myndverkefna á grundvelli þessara tveggja styrkjakerfa. Þau miðast annars vegar við 50% af kostnaði sem er hið almenna hámark og hins vegar við 85% af kostnaði sem gildir þegar um kvikmynd á íslensku er að ræða. Þegar kvikmynd hefur hlotið styrk úr öðru hvoru styrkjakerfinu þarf að gæta að 85% hámarkinu þegar minniháttaraðstoð er veitt, t.d. í formi miðastyrkja. Sé stuðningur úr fyrrnefndum tveimur styrkjakerfum sérstaklega bundinn við aðra kostnaðarliði en þá sem minniháttaraðstoðin tekur til getur minniháttaraðstoðin komið til viðbótar og hlutfallið farið yfir 85%. Þarf því að hafa í huga hvaða styrkir hafa áður verið veittir og vegna hvaða kostnaðarliða þegar gætt er að hámarkshlutfalli styrkja, samanber 2. mgr. 4. gr. frumvarpsins. Nefndin áréttar einnig að miðastyrkjum er ætlað að mæta auknum kostnaði þar sem undanþága frá virðisaukaskatti af aðgöngumiðum var felld niður. Þannig er styrkjunum ætlað að mæta þeim kostnaði sem kvikmyndaframleiðendur verða fyrir á því ári þegar aðgöngumiði er seldur. Á grundvelli þessa sjónarmiðs verður ekki talið að rétt sé að færa fjárheimildir milli ára. Þá var það mat mennta- og menningarmálaráðuneytisins, sem nefndin tekur undir, að rétt væri að úthluta þeim fjárheimildum sem þegar hefðu verið ákveðnar hlutfallslega eftir sölu á aðgangsmiðum, samanber 1. mgr. 4. gr. frumvarpsins, enda með því mögulegt að úthluta öllu því fé sem veitt hafði verið heimild fyrir í fjárlögum síðustu ára. Af þessu leiðir að hlutfall styrks af hverjum miða verður misjafnt milli ára. Hér er hins vegar um tímabundna ráðstöfun að ræða og eðlilegt að í framtíðarfyrirkomulagi sem unnið er að við gerð frumvarps til nýrra kvikmyndalaga verði styrkir hlutfallslega jafnir. Þar sem tilgangur frumvarpsins sem hér er til umfjöllunar er að mæta auknum kostnaði sem kvikmyndaframleiðendur urðu fyrir í samræmi við samkomulag þeirra og stjórnvalda leggur nefndin til að til viðbótar árunum 2013–2016 verði miðastyrkir einnig greiddir fyrir árið 2012 í samræmi við samkomulagið og fjárheimildir í fjárlögum fyrir árið 2012, enda kom fram á fundum nefndarinnar að kvikmyndaframleiðendur urðu á því ári fyrir auknum kostnaði vegna samkomulagsins sem ekki hefði komið til ef undanþága frá virðisaukaskatti hefði verið felld niður ári fyrr en raunin varð. Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað ártalsins „2013“ í 3. málslið 1. gr. komi: 2012. Undir álitið rita Unnur Brá Konráðsdóttir formaður, Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Guðmundur Steingrímsson, Haraldur Einarsson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir og Vilhjálmur Árnason en Jóhanna María Sigmundsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þá hefur verið gerð grein fyrir nefndarálitinu. Framsögumaður óskar svo eftir því að málið verði kallað til nefndar á milli umræðna svo tækifæri gefist til að fara enn frekar yfir sjónarmið varðandi tilfærslu fjárheimilda milli ára.
Hæstv. forseti. Í fjarveru framsögumanns málsins af hálfu hv. utanríkismálanefndar, hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar, mun ég gera grein fyrir áliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um fríverslunarsamning við Japan. Nefndin hefur fjallað um málið, en þingsályktunartillagan er nú til umfjöllunar í nefndinni í annað sinn. Samhljóða tillaga var afgreidd úr hv. utanríkismálanefnd á 144. löggjafarþingi en var ekki tekin til síðari umræðu, þá var þetta 127. mál. Nefndin styðst við þá umfjöllun sem málið fékk þá og byggir þetta nefndarálit á þessari fyrri afgreiðslu. Við umfjöllun á 144. löggjafarþingi fékk nefndin á sinn fund Bergþór Magnússon frá utanríkisráðuneytinu. Umsagnir um málið bárust frá Alþýðusambandi Íslands, utanríkisráðuneyti og Verslunarráði Íslands í Japan. Þá barst einnig sameiginleg umsögn frá Samtökum atvinnulífsins, Samtökum ferðaþjónustunnar, Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi og SVÞ – Samtökum verslunar og þjónustu. Þessi þingsályktunartillaga felur í sér að ríkisstjórninni verði falið að hefja undirbúning fríverslunarsamnings við Japan á grundvelli yfirlýsinga japönsku ríkisstjórnarinnar um að auka hlut fríverslunar í milliríkjaviðskiptum. Japan er mikilvægur markaður fyrir íslenskar afurðir og þá ekki síst á sviði sjávarútvegs. Einnig flytja Íslendingar inn margvíslegar vörur frá Japan. Fríverslunarsamningur milli landanna mundi því bæta lífskjör þjóðanna beggja með lægra vöruverði og aukinni framleiðslu og veltu í viðskiptum. Japönsk stjórnvöld hafa á síðasta áratug opnað viðskipti sín við útlönd smám saman með því að ráðast í gerð fríverslunarsamninga. Þá hefur núverandi ríkisstjórn Japans lagt fram skýr og víðtæk áform um opnun á viðskiptum við umheiminn. Er þar sérstaklega vísað til þjóða sem hafa yfir miklum auðlindum að ráða. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að íslensk stjórnvöld hafi lengi falast eftir fríverslunarviðræðum við Japan en án árangurs. Þá hefur einnig verið unnið að slíkum samningum á vettvangi EFTA, en niðurstaða þeirra umleitana var gerð tvíhliða samnings milli Japans og Sviss. Nefndin tekur undir þau rök að breyttar aðstæður feli í sér tækifæri fyrir Ísland sem beri að láta reyna á af fullum þunga. 60 ára afmæli stjórnmálasambands ríkjanna tveggja á þessu ári er gott tilefni og hvatning til að hefja viðræður við fyrsta tækifæri. Nefndin leggur því til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit rita framsögumaður nefndarinnar sem átti að vera hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason, en hann er af lögmætum ástæðum forfallaður hér í dag; sú sem hér stendur; Hanna Birna Kristjánsdóttir, formaður nefndarinnar, og hv. þingmenn Karl Garðarsson, Óttarr Proppé og Össur Skarphéðinsson. Hv. þingmenn Elín Hirst, Frosti Sigurjónsson og Silja Dögg Gunnarsdóttir voru hins vegar fjarverandi við afgreiðslu málsins.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir fína framsögu fyrir áliti utanríkismálanefndar um þingsályktunartillögu sem ég flutti ásamt nokkrum öðrum hv. þingmönnum og varðar fríverslun við Japan. Ég tel að meðferð og vinna nefndarinnar að þessu máli hafi verið mjög til fyrirmyndar. Það liggur alveg ljóst fyrir að það er í þágu okkar Íslendinga, íslenskra neytenda, íslenskra útflutningsfyrirtækja, ef tekst að ná fríverslun við Japan. Þessi tillaga skiptir miklu þegar að því kemur að hæstv. ríkisstjórn greiði sinn atbeina til þess að ná því markmiði tillögunnar. Þetta mál naut mikils stuðnings við umræður á þessum vetri og sömuleiðis í fyrra. Ég vil sérstaklega þakka félögum mínum í hv. utanríkismálanefnd fyrir að hafa lagt liðsinni sitt til þess að tillagan var samþykkt að undangenginni ítarlegri umfjöllun á síðasta þingvetri. Ég tel, herra forseti, að þetta sé til marks um það með hvaða hætti er hægt að ástunda vönduð vinnubrögð á hinu háa Alþingi. Hér er um að ræða tillögu sem flutt er af þingmönnum úr mörgum flokkum sem augljóslega varðar ekki nein flokkspólitísk ágreiningsmál heldur hnígur fyrst og fremst að því að efla heill hins íslenska samfélags. Við slíkar aðstæður skiptir miklu máli að þingið taki slík mál í sinn faðm og greiði þeim sinn atbeina. Það gerðist í þessu máli. Þess vegna vil ég þakka sérstaklega framsögumanni, sömuleiðis þeim sem upphaflega var settur til að hafa framsögu fyrir málinu, hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni, og sömuleiðis formanni utanríkismálanefndar, hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur. Það vill svo til að sérstök rök hníga að því að einmitt sé lagt í þessa vegferð núna. Japan hefur verið eins og kom fram í máli hv. þm. Steinunnar Þóru Árnadóttur tiltölulega lokað land, það er enn þá lokað að mörgu leyti. Hins vegar hefur núverandi ríkisstjórn undir forustu Shinzos Abes gert það að sérstöku metnaðarmáli sínu að rjúfa einangrun Japans. Við sjáum að hann hefur lagt fram margvísleg mál sem hann er að reyna að nota til þess að koma á umbótum í Japan, m.a. til þess að brjótast út úr þeirri herkví stöðnunar sem hefur verið þar nánast á þriðja áratug í efnahagslegu tilliti. Eitt af því sem forsætisráðherra Japans hefur lagt áherslu á er einmitt að auka hlut fríverslunar í milliríkjaversluninni. Í fyrra þegar þessi tillaga var lögð fram þá skoðaði ég sem fyrsti flutningsmaður tillögunnar hvernig hlutur fríverslunar var í milliríkjaverslun Japana. Í ljós kom að hann nam ekki nema fimmtungi. Shinzo Abe forsætisráðherra hefur lagt það fram sem sitt takmark að auka hlut fríverslunar upp í 80% af milliríkjaverslun. Það skiptir því máli þegar þessi yfirlýsing liggur fyrir, sem kom ekki fram fyrr en 2012, að þau ríki sem hafa áhuga á því að notfæra sér þessa opnun doki ekki við. Sömuleiðis sem athygli vekur út frá stöðu Íslands sérstaklega kom fram sú stefna sem birt er á heimasíðu japanska utanríkisráðuneytisins að japönsk stjórnvöld mundu leggja áherslu á að gera fríverslunarsamninga fyrst við þau ríki sem hefðu yfir sterkum auðlindum að ráða og sömuleiðis þau sem framleiddu heilnæm matvæli. Hvort tveggja á við Ísland. Þetta er enn eitt sem veldur því að tímabært er að við ráðumst í þessa vegferð. Við Íslendingar höfum líka átt mjög góða samvinnu við Japana áratugum saman. Ég hef jafnan getið þess þegar ég hef rætt um samskipti Íslands og Japans að segja má að Japanar og Íslendingar hafi nánast í samvinnu byggt upp orkuiðnaðinn á Íslandi. Til skamms tíma voru allar túrbínur í hinum stóru orkuvirkjum sem Íslendingar nota til þess að framleiða endurnýjanlegt rafmagn frá Japan. Það voru Japanar sem sömuleiðis fjármögnuðu þær allar götur frá því við byrjuðum með fyrstu stórvirkjanirnar, þannig að um 30 ára skeið hafa þeir lagt gjörva hönd að því að byggja upp þennan merka atvinnuveg á Íslandi. Það er því hefð fyrir samvinnu ríkjanna. Vinátta okkar birtist með mörgum annars konar hætti líka. Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og ýmissa alþjóðlegra stofnana erum við og Japanar jafnan í hópi hinna svokallaðra svipað þenkjandi ríkja, þ.e. það eru ríki sem berjast t.d. fyrir framgangi aukinna mannréttinda víðs vegar um heiminn og reyna að sameina stefnu sína til þess að ná þeim fram á vettvangi Sameinuðu þjóðanna með því að samþætta tillögugerð sína og standa saman að ýmiss konar tillögum. Ástæðan er vitaskuld sú að Japanar hafa byggt sitt samfélag á sömu gildum og við, þ.e. á reglum réttarríkisins, á lýðræði og mannréttindum. Þetta skiptir máli. Það er ekki síst í því ljósi að við höfum átt sameiginlega vegferð í gegnum tímann sem við getum kallað til þess að þeir taki þátt í og hlusti á umleitan okkar um fríverslun. Það má náttúrlega geta þess líka í þessari ræðu, herra forseti, að þegar bankahrunið var hér á Íslandi 2008 þá voru Japanar hinir fyrstu sem stigu fram og lögð til að AGS, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, mundi rétta Íslendingum hjálpandi hönd. Og vert er að minnast þess að þáverandi fjármálaráðherra Japana var þá staddur á fundi í Bandaríkjunum og lýsti því yfir við blaðamenn að hann teldi að Japanar mundu vera reiðubúnir til þess að auka framlög sín til AGS í því skyni að rétta Íslendingum það liðsinni sem við þurftum í formi gjaldeyrisláns. Forsætisráðherra Japans tók síðan mjög rækilega undir það. Þetta endurspeglar í sjálfu sér ákveðið vináttuþel af hálfu Japana. Hinu er ekki fyrir að synja að Japanar hafa ekkert verið sérstaklega ginnkeyptir fyrir því að taka upp fríverslunarviðræður við okkur. Hugsanlega hafa Íslendingar ekki knúið nægilega fast á um það. Þeir hafa stundum bent á að Ísland sé lítið land á meðan Japan sé mjög stórt. Íslendingar hafa aldrei fallist á slík rök. Við höfum aldrei fallist á það að smæð okkar eigi að leiða til þess að við njótum ekki sömu möguleika og aðrar þjóðir. Hins vegar er það líka þannig eins og mér finnst rétt að komi fram í þessum tengslum að Japan hefur haft loftferðasamninga við öll Norðurlöndin nema Ísland og hefur ekki viljað taka upp slíkan samning við okkur jafnvel þó að íslensk flugfélög og ferðaþjónustufyrirtæki hafi leitað eftir því. Þá verð ég að segja, herra forseti, að andspænis hinni góðu samferð Japana og Íslendinga í gegnum síðustu sex áratugi, allar götur frá því við tókum upp formlegt stjórnmálasamband á millum þjóðanna í kjölfar seinni heimsstyrjaldarinnar, er bókstaflega ekki hægt finnst mér að taka við nei-i sem gildu svari. Þess vegna skiptir það máli gagnvart Japan að það komi skýrt fram að það er ekki bara hugdetta einhvers ráðherra, það er ekki bara ríkisstjórn sem telur að þetta sé rétt, heldur hefur sjálf löggjafarsamkundan lagt lóð sitt á þessa vogarskál. Þá er rétt að vekja eftirtekt á því, herra forseti, að þegar aðstoðarutanríkisráðherra Japans kom til heimsóknar til Alþingis í fyrra þá hitti hann fulltrúa allra stjórnmálaflokka sem eiga sæti á Alþingi. Makino aðstoðarutanríkisráðherra sagði eftir þann fund að það hefði komið honum á óvart að það sem allir fulltrúar íslensku þingflokkanna hefðu lagt mesta áherslu á var að teknar yrðu upp viðræður um fríverslun. Hann sagðist fara heim með það í farteskinu og þann vilja. Núna er tíminn vegna þess, eins og kom fram í hinu ágæta nefndaráliti sem flutt var hér áðan, að sérstök tímamót verða í samskiptum Íslands og Japans á þessu ári. Núna verða senn liðin 60 ár frá því að Ísland og Japan tóku upp stjórnmálasamband. Ríki minnast slíkra tímamóta með margvíslegum hætti. Oft er efnt til rismikilla menningarviðburða. Skemmst er að minnast til dæmis nýlegs afmælis á stjórnmálasambandi Íslands og Rússlands sem var minnst með heimsókn Bolshoi-ballettsins, með listasýningu á Kjarvalsverkum í Pétursborg og margvíslegu öðru móti. Ríki reyna líka mjög oft að hnýta þau bönd sem þeirra liggja á millum enn fastar á slíkum tímamótum með því að gera samninga sem gilda og sem gefa báðum þegnum beggja einhvers konar aukin gæði. Þess vegna held ég miðað við það hvernig Japanar hafa lýst vilja til þess að auka hlut fríverslunar, miðað við það hvernig þeir hafa skilgreint þau ríki sem ættu að hafa forgang, og sér í lagi standandi á stöpli þeirrar staðreyndar að við höldum núna á þessu ári upp á 60 ára afmæli stjórnmálasambands okkar, að þetta sé hinn rétti tími fyrir íslensku ríkisstjórnina að leggja í þessa vegferð og hafa nú að baki sér fullgilda samþykkt löggjafarsamkundunnar líka. Það gefur ákveðið aukið vægi gagnvart þeirri málaleitan. Herra forseti. Ég tek svo fram að lokum að auðvitað má velta því fyrir sér af hverju þessi tillaga felur í sér að gerður verði tvíhliða samningur við Japan en ekki eins og við gerum endranær, förum í gegnum Fríverslunarsamtök Evrópu, EFTA, þar sem við höfum gert fast að 30 samninga í gegnum. Ástæðan er sú að Svisslendingar sem þar eru á fleti fyrir ásamt okkur kusu sjálfir að bíða ekki heldur gera strax slíkan samning við Japan og þeim tókst það á undraskjótum tíma. Þess vegna er enginn sérstakur áhugi til þess að beita EFTA í því þar sem Svisslendingar, sem eru ásamt okkur með þeim öflugustu þar innan dyra, eru búnir að ná fram slíkum samningi. Ég held hins vegar miðað við styrkleika japanska ríkisins, miðað við hlut þeirra í útflutningsversluninni og stöðu hátækni þar í landi, að mjög mörg ríki muni reyna að freista þess núna í kjölfar opnunar núverandi ríkisstjórnar Japana gagnvart aukinni fríverslun að sækja um og reyna að ná samningi við japönsku ríkisstjórnina. Þess vegna tel ég að ekki sé eftir neinu að bíða. Ég held að það skipti máli að við notum þá vinda sem blása í bakið á okkur og hvata að þessari för og gerum þetta einmitt núna. Það er ekki eftir neinu að bíða. Það hefur hið háa Alþingi skilið. Það er þess vegna sem þetta mál er komið svo langt. Við eigum að nota þann byr til þess að samþykkja þetta og efla þannig styrk ríkisstjórnarinnar þegar hún framkvæmir vilja löggjafans og setur fram ósk sína um fríverslun við Japan.
Virðulegur forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við það að bæta, alla vega ekki efnislega, sem fram kom í ræðu hv. flutningsmanns tillögunnar og síðan hv. framsögumanns nefndar. Ég vil hins vegar árétta þá afstöðu mína og nefndarinnar allrar að málið er mikilvægt. Við teljum mikilvægt að það verði afgreitt fljótt og örugglega úr þingsal. Ég held að það segi mikið um hversu mikilvægt málið er talið hversu góð samstaða hefur náðst um það á vettvangi þingsins og nefndarinnar. Eins og fram kom í máli hv. framsögumanns taldi nefndin ekki ástæðu til að fara aftur yfir tillöguna, heldur leggur hún álitið fram óbreytt frá því að málið var síðast tekið fyrir. Ég vil þakka og hrósa hv. flutningsmanni tillögunnar fyrir málafylgjuna og tek undir allt sem hann sagði um mikilvægi og nauðsyn þess að afgreiða þetta mál og nýta það tækifæri sem við höfum allt um kring er varðar þetta hagsmunamál fyrir Ísland. Það er synd að Íslandi hafi ekki þegar fríverslunarsamning við Japan, en eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom inn á hér áðan eru ákveðin tækifæri og lag núna til að nýta sér stöðuna, bæði stjórnmálastöðuna í Japan, viðskiptastöðuna sem þar er, alla þá markaði sem geta opnast í auknum mæli fyrir Ísland. Í ár eru 60 ár liðin frá því að við tókum upp stjórnmálasamband við Japan. Ég held því að allt í þessu máli gefi okkur góðan vind í bakið til þess að nýta það, eins og nefnt var í ræðunni hér á undan. Ég hvet Alþingi fyrir hönd hv. utanríkismálanefndar til þess að afgreiða málið fljótt og örugglega. Ég hvet ríkisstjórnina til að taka það alvarlega og vinna vel og örugglega að því og þakka þingheimi fyrir skilninginn og þann mikla metnað sem menn hafa sýnt í þágu þess að klára málið.
Hæstv. forseti. Ég kem, eins og aðrir sem hér hafa komið upp, til að fagna því hvað málið hefur verið unnið fljótt og vel í hv. utanríkismálanefnd. Komið hefur fram að þessi tillaga er nú flutt í þriðja á hinu háa Alþingi og er ekki svo langt síðan 1. flutningsmaður málsins, hv. þm. Össur Skarphéðinsson flutti þessa tillögu og málið gekk til nefndar. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er mjög ánægður með svona vinnubrögð. Ég er ánægður með að mál frá þingmönnum séu ekki látin daga uppi. Það er dæmi um breytta tíma á Alþingi. Ef ég hugsa til upphafsára minna á Alþingi þá gerðist það ekki mjög oft. Þetta er góð tillaga og nefndin hefur unnið málið fljótt og vel. Nú er síðari umræða um það og verður málið þá tekið til atkvæðagreiðslu í næstu viku og samþykkt, hvort sem það verður nú á mánudag eða þriðjudag, væntanlega. Ég vil jafnframt þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir málafylgju við þetta mál og fyrir að láta ekki deigan síga þrátt fyrir að það hafi farið á tvö þing, en á síðasta þingi var málið klárað og tekið úr nefnd. Mér sýnist nefndarálit hv. nefndar sé mjög í takt við það sem þá var, enda var málið þá fullunnið og fullrætt þó svo að það hafi ekki komist til atkvæða í lok síðasta þings. Mér finnast þetta góð vinnubrögð. Það vekur upp hugsanir hjá mér um breytingar á stjórnarskrá varðandi það að mál sem flutt eru á Alþingi geti lifað eitt eða tvö þing, að það þurfi ekki alltaf að endurflytja þau. Þetta er gott dæmi um það. Þetta mál um að fela ríkisstjórninni að taka upp og hefja undirbúning að fríverslunarsamningi við Japan á grundvelli yfirlýsingar japönsku ríkisstjórnarinnar um að auka hlut fríverslunar í milliríkjaviðskiptum eins og tillagan fjallar um, er mjög mikilvægt fyrir okkur Íslendinga, alveg sérstaklega hvað varðar sjávarútveginn. Í greinargerð með frumvarpinu er fjallað um sjávarútveginn og sagt að árið 2013 hafi andvirði útfluttra sjávarafurða verið næstum 8 milljarðar, eða 2/3 af útflutningi Íslendinga til Japans. Íslendingar hafa selt þar karfa, grálúðu, lax og loðnu, auk þess sem markaðir hafa þróast fyrir nýja framleiðslu svo sem loðnuhrogn. Nefni ég loðnuhrogn vegna þess að ég held að nú sé rétt að hefjast vinna við loðnuhrogn á loðnuvertíð. Þá kem ég að því sem er svo mikilvægt, þ.e. að allt það sjávarfang sem kemur frá Íslandi ber toll við útflutning. Með fríverslunarsamningi fellur hann niður. Þá sést strax hvað þetta er mikilvægt fyrir íslenskan sjávarútveg og fyrir okkur til þess að getað þróað og flutt meira út til Japana sem vilja óðir kaupa sjávarafurðir okkar. Það kemur okkur Íslendingum til góða. Við flytjum töluvert mikið inn frá Japan, eins og bifreiðar og fleira, þó svo að þær séu sagðar vera tollfrjálsar hér. En tollfrelsi hefði í för með sér bætt skilyrði fyrir innflutning íslenskra afurða til Japans og yrði íslenskum neytendum til hagsbóta til kaupa á japönskum vörum hér á landi, líkt og gerðist við fríverslunarsamning við Kína sem gerður var að frumkvæði og eftir tillögu frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að eyða meiri tíma í að ræða þetta mál en bara fagna tillögunni og málafylgjunni og þakka utanríkismálanefnd, undir stjórn hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur fyrir skjót og góð vinnubrögð við að koma þessari tillögu til síðari umr. og til samþykktar á hinu háa Alþingi vonandi í næstu viku. Ég held að það sé gott veganesti fyrir þá sem eru að fara í sendiferð til Japans á vegum utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessa umræðu neitt að ráði. Ég kem hér fyrst og fremst til að lýsa yfir stuðningi mínum við þetta góða mál og minnast á það að ég tel fríverslun við ríki sem hafa okkar sameiginlegu grunngildi, lýðræðislegu gildi um frelsi og lýðræði og mannréttindi, sé afskaplega mikilvægur þáttur í því að tryggja frið til lengri tíma á jörðinni. Mér finnst það mjög jákvætt að slík ríki geri með sér samninga sem geri þeim auðveldara að eiga samskipti með verslun og hafa samskipti almennt. Þá verð ég að nefna persónulega skoðun sem ég hef öðlast heldur nýlega og hún er sú að mér þykja tollar alveg sérlega andstyggilegt form af gjaldtöku af hálfu ríkis, mér finnst þeir afskaplega vond leið. Þó að þeir skili tekjum finnst mér samt sem áður alltaf mikilvægt að við höfum í huga hvaða siðferðislega réttlæting liggi að baki hvers konar gjaldtöku. Hið sama gildir um tekjuskatt og virðisaukaskatt og aðra gjaldtöku, nema þar þykja mér réttlætingarnar talsvert sterkari. Þegar kemur að tollum þá hefur mér löngum ekki fundist það rétt að heimta gjald fyrir það eitt að leyfa ákveðnum gæðum hér að vera þarna, mér finnst það mjög vafasamt, svo að meira verði ekki sagt og ég er sjálfur á móti því. Þess vegna fagna ég svona löguðu. Aftur á móti finnst mér mjög mikilvægt að við einbeitum okkur fyrst og fremst að fríverslunarsamningum og slíku með öðrum þjóðum sem deila okkar gildum um frelsi, lýðræði og mannréttindi. Mér þykir það mikilvægast, í það minnsta forgangsröðunin. Nú ber ég fulla virðingu fyrir þeim rökstuðningi að til þess að auka áhrif okkar í sambandi við mannréttindi, frelsi og lýðræði við ríki þar sem þessi gildi eru í það minnsta ekki jafn rótgróin, þá sé mikilvægt að við séum í nánum tengslum og samskiptum við þau ríki. Ég ber virðingu fyrir því sjónarmiði, en mér þykja aðrir þættir einnig spila inn í, svo sem stærðarmunur og því um líkt. Ég fór nú heldur ítarlega yfir þessi sjónarmið held ég hérna við fyrri umræðu, þannig að ég get bara aftur lýst yfir stuðningi mínum við þetta góða mál og ég þakka hinum sérlega hv. 4. þm. Reykv. n. Össuri Skarphéðinssyni og þingflokki Samfylkingarinnar fyrir að leggja það fram.