Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um veiðigjald. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda gesta sem tíundaður er í nefndarálitinu. Við höfum haldið 11 fundi um þetta mál sem kom inn í lok september og fengið til okkar gesti frá 25 aðilum. Frá hverjum aðila komu fleiri en færri svo að málið hefur fengið mikla og góða umfjöllun í atvinnuveganefnd og fjölda umsagna. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði ný heildarlög um veiðigjald. Gildandi lög eru frá árinu 2012, þeim hefur verið breytt nokkrum sinnum síðan og hafa fleiri aðferðir en ein verið nýttar til að ákvarða veiðigjaldið. Í frumvarpi þessu er lagt til að reiknistofn veiðigjalds hvers árs byggist á afkomu við veiðar á hverjum nytjastofni um sig. Lagt er til að gjaldhlutfall veiðigjalds af reiknistofni verði 33% sem er sama gjaldhlutfall og samkvæmt gildandi lögum. Lagt er til að veiðigjald verði ákveðið í lok hvers árs fyrir næsta almanaksár í stað þess að vera ákvarðað í ágúst fyrir komandi fiskveiðiár. Lagðar eru til breytingar til að einfalda stjórnsýslu veiðigjalds sem felast í því að verkefni veiðigjaldsnefndar verða að mestu færð til embættis ríkisskattstjóra og sömuleiðis verði sérstök þingmannanefnd um veiðigjald lögð niður. Einnig er í frumvarpinu lagt til að svokallað frítekjumark verði óbreytt, þ.e. kveðið verði á um að hver gjaldskyldur aðili greiði 20% af fyrstu 4,5 millj. kr. álagðs veiðigjalds og 15% af næstu 4,5 millj. kr. álagningar. Meiri hlutinn leggur fram breytingartillögu við 6. gr. um frítekjumark í því skyni að koma enn frekar til móts við ólík áhrif gjaldsins á smærri og meðalstór fyrirtæki í sjávarútvegi sem og á byggðarlög. Samkvæmt gildandi lögum er reiknistofn veiðigjaldsins ákvarðaður á grundvelli hagnaðar fyrir skatt (EBT) í sjávarútvegi samkvæmt skýrslu Hagstofu Íslands, Hagur veiða og vinnslu, reiknað annars vegar fyrir botnfisk og hins vegar fyrir uppsjávarfisk. Vegna tímatafar við útgáfu skýrslunnar er með þessu byggt á a.m.k. tveggja ára gömlum upplýsingum. Með aðferð frumvarpsins um ákvörðun á reiknistofni er leitast við að girða fyrir óeðlilegar sveiflur, en aðferð gildandi laga er m.a. verulega háð gengissveiflum. Samkvæmt 3. mgr. 5. gr. frumvarpsins skulu eigendur, útgerðaraðilar og rekstraraðilar skila greinargerð um tekjur og kostnað af veiðum fiskiskipa og úthaldi þeirra, svo sem nánar greinir í ákvæðinu. Ákvæði 90. og 92.–94. gr. laga um tekjuskatt gilda um öflun og skil upplýsinga eftir því sem við á. Ef upplýsingum er ekki skilað, þær eru ófullnægjandi eða óglöggar eða talin þörf á frekari upplýsingum skal ríkisskattstjóri skora á viðkomandi að bæta þar úr. Sé áskorun ekki sinnt áætlar hann tekjur og kostnað. Fiskistofu er heimilt að miðla upplýsingum til embættis ríkisskattstjóra úr aflaskýrslum og vigtar- og ráðstöfunarskýrslum og skal vera embættinu til ráðuneytis um þau gögn sem stofnunin lætur því í té. Í 5. mgr. sömu greinar er kveðið á um að hafi útreikningur reiknistofns reynst verulega rangur verði heimilt að endurákvarða gjaldið samkvæmt ákvæðum 4. gr. um fjárhæð veiðigjalds til allt að síðustu tveggja veiðigjaldsára þótt komið hafi í ljós að álagning hafi verið of lág. Meiri hlutinn leggur til orðalagsbreytingu við 3. mgr. 5. gr. og að við bætist ákvæði um sérstakt gjald sem ríkisskattstjóri leggur á ef tekjur eru vantaldar eða kostnaður oftalinn sem nánar verður gerð grein fyrir síðar í áliti þessu. Aflaverðmæti hvers nytjastofns fyrir hvert fiskiskip byggist á upplýsingum sem tíundaðar verða í greinargerð þeirri um aflaverðmæti og rekstrarkostnað sem fylgir skattframtölum rekstraraðila í sjávarútvegi. Til að gera framkvæmd þessa auðveldari fyrir eigendur fiskiskipa verður leitast við að árita upplýsingar í greinargerðina þegar hún er opnuð með skattframtali. Sérstakrar ákvörðunar er þörf um meðhöndlun vinnsluskipa vegna vinnslu afla um borð og á grundvelli lauslegs samanburðar við afkomu við veiðar á óunnum afla er lagt til að skráð aflaverðmæti frysts afla verði lækkað um 10%. Að auki er lagt til að verðmæti alls uppsjávarafla verði hækkað um 10% í þessum reikningum þar sem fyrirliggjandi gögn um aflaverðmæti botnfisksafla og uppsjávarafla eru ekki að öllu leyti sambærileg vegna ólíkra aðstæðna sem uppi eru bæði við veiðar og vinnslu þeirra tegunda sem um ræðir. Þessu svipar í raun til þess fyrirkomulags sem er samkvæmt gildandi lögum þar sem reiknistofn veiðigjalds í uppsjávartegundum er nokkru rýmri en á botnfiskstegundir þar sem stærri hluti af hagnaði við vinnslu uppsjávarafla er með í stofninum. Í mars 2018 gaf endurskoðunarskrifstofan Deloitte út skýrslu um rekstur sjávarútvegsfyrirtækja samkvæmt sameiginlegri beiðni sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og formanns atvinnuveganefndar. Í skýrslunni kom fram að tekjur í sjávarútvegi hafa dregist saman um 25 milljarða árið 2016 eða um 9%. Því tekjutapi hafi verið mætt að hluta með lækkun kostnaðar, einkum hjá stærri félögum, og hafi EBITDA lækkað um 15 milljarða kr., um 22%. Að hluta megi rekja þetta til verulegs samdráttar í afla árið 2016, um tæp 19% frá fyrra ári, einkum vegna loðnubrests. Í skýrslu Deloitte sagði enn fremur að útlit væri fyrir að EBITDA-afkoman myndi versna nokkuð á rekstrarárinu 2017, m.a. vegna óhagstæðrar þróunar ytri hagstærða. Þannig hafi verðlag sjávarafurða lækkað verulega í íslenskum krónum og launavísitala hækkað. Lækkun olíuverðs hafi haft nokkuð jákvæð áhrif á afkomu ársins 2016 en á árinu 2017 hafi olíuverð tekið að hækka að nýju. Því geti EBITDA-afkoma ársins 2017 hafa lækkað um 20–37% frá fyrra ári. Sjálfstæðum atvinnurekendum í sjávarútvegi hefur fækkað ört á undanförnum árum. Samkvæmt tölum Fiskistofu hefur útgerðum sem ráða yfir aflahlutdeildum fækkað úr 946 í 382 frá upphafi fiskveiðiársins 2005–2006 til upphafs yfirstandandi fiskveiðiárs, þ.e. þeim hefur fækkað um tæp 60% á 12 árum. Til þessa teljast bæði útgerðir með aflamark og krókaaflamark en langstærstur hluti þessarar breytingar liggur í smábátaútgerðinni. Á fiskveiðiárinu 2013–2014 voru krókaaflamarksbátar 354 en við upphaf yfirstandandi fiskveiðiárs voru þeir orðnir 258. Hefur þeim því fækkað um fjórðung á fjórum árum. Samtímis fór hlutdeild 50 stærstu handhafa krókaaflahlutdeildar vaxandi og er nú orðin 83%. Raunar virðast margir krókaaflamarksbátar ýmist hafa litlar aflaheimildir eða ekki í rekstri. Auk innri og ytri aðstæðna er líklegt að lagabreyting frá árinu 2013 hafi hér haft sitt að segja en þá var stærðarmörkum bátanna lyft úr 15 brúttótonnum í 15 metra hámarkslengd og 30 brúttótonn, sem jók eftirspurn eftir krókaaflamarki. Byggðastofnun hefur skoðað breytingu á afkomu nokkurra sjávarútvegsfyrirtækja sem taka þátt í nýtingu aflamarks Byggðastofnunar. Tekjur þeirra sjávarútvegsfyrirtækja minnkuðu verulega á milli áranna 2016 og 2017. Það er í samræmi við tölur frá Hagstofu Íslands sem telur að útflutningsverðmæti sjávarafurða á milli áranna 2016 og 2017 hafi minnkað um ríflega 15%. Líklega má yfirfæra þessar upplýsingar á önnur fyrirtæki af svipaðri stærð. Sjávarútvegsfyrirtæki standa missterk og rekstrarskilyrði þeirra eru mjög misjöfn. Í þeim tilvikum þar sem veiðigjald verður mjög íþyngjandi og það bætast jafnvel á erfið rekstrarskilyrði þurfa fyrirtæki að bregðast við og hagræða í rekstri. Í einhverjum tilvikum getur það þýtt sölu veiðiheimilda sem getur valdið miklum erfiðleikum, einkum í litlum sjávarplássum þar sem lítil og meðalstór fyrirtæki eru burðarásinn í viðkvæmum sjávarbyggðum sem reiða sig að mestu á sjávarútveg. Jafnframt er það líklegt til að leiða til aukinnar samþjöppunar veiðiheimilda. Þetta kemur fram í minnisblaði frá Byggðastofnun. Við umfjöllun um málið í nefndinni var nokkuð rætt um þá aðstöðu þegar sjávarútvegsfyrirtæki stundar bæði veiðar og vinnslu sjávarafurða. Í viðskiptum slíkra aðila er, samkvæmt því sem fram kom fyrir nefndinni, iðulega stuðst við viðmiðunarverð Verðlagsstofu skiptaverðs sem jafnan er lægra en markaðsverð á fiskmörkuðum. Vinnsla slíks sjávarútvegsfyrirtækis kann því að standa betur að vígi í samkeppni við fiskvinnslu án útgerðar og sömuleiðis geta sjávarútvegsfyrirtæki sem stunda ekki fiskvinnslu og selja afla á markað staðið verr að vígi gagnvart fyrirtækjum í samþættri starfsemi. Nefndin fjallaði um ákvörðun verðs sjávarafla í tilvikum sem þessum og spurningar um verðmyndun og álitaefni um svonefnda milliverðlagningu sem um er fjallað í 57. gr. laga um tekjuskatt. Ekki var efast um úrræði sem embætti ríkisskattstjóra hefur að lögum, auk þess sem embættið hefur aðgang að gögnum til að gera samanburð á verði. Hins vegar kom jafnframt fram fyrir nefndinni að milliverðlagning sé vandasamt verkefni, erfitt geti reynst að finna út rétt verð, einkum þegar ekki skeikar miklu, auk þess sem það tekur tíma að fara í gegnum slíkt mál fyrir stjórnvöldum. Eigi síðar en 1. desember ár hvert skal ríkisskattstjóri samkvæmt frumvarpinu gera tillögu til ráðherra um fjárhæð veiðigjalds fyrir nytjastofn. Með frumvarpinu er embætti ríkisskattstjóra heimilað að taka til sérstakrar athugunar ef vísbending er um að óeðlileg milliverðlagning sé fyrir hendi innan samþættra sjávarútvegsfyrirtækja eða í uppgjöri innan samþætts sjávarútvegsfyrirtækis. Meiri hlutinn telur að með þessu sé brugðist með tilhlýðilegum hætti við þeirri umræðu sem var um þessi málefni í nefndinni sem annars staðar. Meiri hlutinn bendir á að Verðlagsstofa skiptaverðs fylgist með fiskverði og uppgjöri á aflahlut sjómanna og stuðlar að réttu og eðlilegu uppgjöri á aflahlut sjómanna og fer um störf hennar samkvæmt lögum nr. 13/1998, um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna. Meiri hlutinn telur mikilvægt að störf Verðlagsstofu verði styrkt og bendir á nokkur atriði sem komu fram við meðferð málsins, t.d. að þörf sé á að endurskoða ákvæði 3. gr. laga um stærðar- og gæðaflokka sem og að skýra valdheimildir í 6. gr. laganna. Nefndinni bárust einnig athugasemdir um það í fyrsta lagi að sanngjarnara væri að úrskurðir Verðlagsstofu giltu aftur í tímann, í öðru lagi að Verðlagsstofa gæti ekki komið í veg fyrir sölu tiltekins afla þó svo að lægra verð hefði verið notað til viðmiðunar við uppgjör og í þriðja lagi að brúttórúmlestastærð allra báta og skipa ætti að vera opinberlega skráð. Við umfjöllun um málið komu fram athugasemdir við það að þeir sem afla þangs og þara skuli samkvæmt frumvarpinu greiða veiðigjald til ríkisins enda greiða þeir nú þegar eigendum sjávarjarða fyrir aðgang að fjörum. Meiri hlutinn bendir á að einungis hluti nýtingar er í fjöru eða innan netlaga sjávarjarða. Einnig bendir meiri hlutinn á að með setningu laga nr. 49/2017, um breytingu á ýmsum lögum vegna öflunar sjávargróðurs í atvinnuskyni, voru lagðar auknar skyldur á stofnanir ríkisins til að vakta og rannsaka þang og þara. Við meðferð þess máls í þinginu var áréttað í nefndaráliti meiri hluta þáverandi atvinnuveganefndar að tilgangur veiðigjalds væri m.a. að mæta kostnaði við rannsóknir, eftirlit o.fl. Einnig var þá ítrekað að rannsóknir væru mikilvægar, m.a. þar sem þang og þari væru mikilvæg fyrir lífríkið. Hafrannsóknastofnun var með umræddri lagabreytingu falið að rannsaka vistkerfi tengd sjávargróðri. Meiri hlutinn leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: Lagt er til að nytjastofnar sem hafa minna aflaverðmæti en 100 millj. kr. á ári samkvæmt vegnu meðaltali næstliðinna þriggja ára myndi ekki stofn veiðigjalds. Telur meiri hlutinn að veiðigjald geti haft áhrif á hvatann til að sækja slíkar tegundir. Tegundir sem geta fallið hér undir eru t.d. blálanga, sandkoli og skrápflúra og mögulega hörpudiskurinn. Lögð er til orðalagsbreyting á 3. mgr. 5. gr. og að við þá grein bætist ný málsgrein þar sem kveðið verði á um sérstakt gjald sem lagt skal á gjaldskyldan aðila ef hann hefur vantalið tekjur eða oftalið kostnað. Slíkt gjald skal leggja á óháð því hvort vantaldar tekjur og/eða oftalinn kostnaður leiðir sem slíkur til leiðréttingar á reiknistofni veiðigjalds. Lögð er til breyting á ákvæði 3. mgr. 6. gr. í þá veru að frítekjumark nemi 40% af fyrstu 6 millj. kr. álagningar hvers árs. Að mati meiri hlutans þarf að styrkja frítekjumarkið enn frekar og er með þessari breytingartillögu sérstaklega brugðist við erfiðri rekstrarstöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja sem njóta ekki stærðarhagkvæmni stórútgerðarinnar en skapa mikla byggðafestu í sínu byggðarlagi. Minni útgerðir eru mun háðari afkomusveiflum og hefur það leitt til samþjöppunar og fækkunar starfa og byggðaröskunar. Einnig er lögð til sú breyting að í 1. mgr. 7. gr. verði vísað til embættis ríkisskattstjóra en frá áramótum annast það embætti innheimtu opinberra gjalda. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali sem ég mun gera grein fyrir en undir þetta nefndarálit rita sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir, formaður atvinnuveganefndar og framsögumaður, Halla Signý Kristjánsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Kolbeinn Óttarsson Proppé og Njáll Trausti Friðbertsson. Breytingartillagan hljóðar svo við frumvarp til laga um veiðigjald frá meiri hluta atvinnuveganefndar: 1. Við 3. gr. bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Nytjastofnar sem hafa minna aflaverðmæti en 100 millj. kr. á ári samkvæmt vegnu meðaltali næstliðinna þriggja ára mynda ekki stofn veiðigjalds. 2. Við 5. gr. a. Í stað orðsins „óglöggar“ í 3. mgr. komi: ótrúverðugar. b. Við bætist ný málsgrein er verði 4. mgr., svohljóðandi: Komi í ljós við yfirferð greinargerðar sem getur í 3. mgr. að hún er ranglega útfyllt þannig að tekjur eru verulega vantaldar eða kostnaður oftalinn skal ríkisskattstjóri leggja á rekstraraðila sérstakt gjald sem nemur 5% af vantalinni tekjufjárhæð og/eða oftöldum kostnaði. Gjald þetta skal leggja á óháð því hvort vantaldar tekjur og/eða oftalinn kostnaður leiðir sem slíkur til leiðréttingar á reiknistofni veiðigjalds. Þá varðar engu þótt leiðrétting sé gerð síðar en tillaga er gerð til ráðherra samkvæmt 4. gr. Ákvörðun ríkisskattstjóra um álagningu þessa gjalds er kæranleg til yfirskattanefndar, samanber lög nr. 30/1992. c. Í stað orðsins „standa“ í 4. mgr. komi: kveðið er á um. 3. 1. málsliður 3. mgr. 6. gr. orðist svo: Við álagningu veiðigjalds skal frítekjumark nema 40% af fyrstu 6 millj. kr. álagningar hvers árs hjá hverjum gjaldskyldum aðila. 4. Í stað orðsins „tollstjóri“ í 1. mgr. 7. gr. komi: ríkisskattstjóri. 5. Í stað tilvísunarinnar „7.–8. gr.“ í 3. mgr. 8. gr. komi: 6. og 7. gr. 6. Skammstöfunin „o.fl.“ í fyrirsögn 10. gr. falli brott. Svona hljóðar það orð [[Kliður í þingsal.]] [[Gripið fram í: Hið heilaga orð?]]- ekki heilaga orð en [[Hlátur í þingsal.]]- ég veit það. [[Gripið fram í.]]Ég veit að þingsalurinn telur þetta vera mjög mikilvægt og nánast heilagt [[Gripið fram í: Þessu verður bara ekki breytt.]]en sumu verður ekki breytt þegar það er gott. En það er búin að vera mikil vinna og mikið samráð við hlutaðeigandi innan nefndarinnar á þessum tíma frá því að við fengum þetta mál til umfjöllunar. Ég tel að mætt hafi verið þeim sjónarmiðum sem komu skýrt fram varðandi áhyggjur manna af háu veiðigjaldi gagnvart þessum litlu og meðalstóru fyrirtækjum sem fengu á sig 200%, jafnvel 300% hækkun á fiskveiðiárinu 2017–2018. Það hefur leitt til enn meiri samþjöppunar og menn, margir hverjir, eru að reyna að þreyja þorrann í von um að þessi hluti af þeirra rekstrarútgjöldum endurspegli afkomu þeirra frekar en nú er. Í þessu frumvarpi erum við líka að afkomutengja veiðigjöldin með mjög næmum hætti. Við erum að ná fram því sem unnið hefur verið að í raun alveg frá árinu 2012 þegar veiðigjöldin voru sett á sem voru þá umfangsmeiri en þau veiðigjöld sem voru sett á árið 2004 sem fyrst og fremst miðuðu að því að standa undir rannsóknum hjá Hafrannsóknastofnun á hafinu og lífríkinu í sjónum. Árið 2012 voru veiðigjöldin endurskoðuð, heildarlög um veiðigjöld, og þar var reynt að nálgast umframhagnað í greininni. En það sem á vantaði var að ná upplýsingum sem næst í tíma og að geta þá lagt á afkomutengd veiðigjöld, að veiðigjöld gætu sveiflast til, hækkað eða lækkað, miðað við afkomu greinarinnar hverju sinni. Upplýsingar um aflaverðmæti kom frá Fiskistofu og ríkisskattstjóri fær á sérstöku blaði upplýsingar um hag sjávarútvegsfyrirtækjanna og afkomu. Með því er hægt að leggja á og finna út reiknistofn fyrir afkomu hverrar tegundar sem síðan er meðaltal heilt yfir; 33% álagning á þann reiknistofn verður síðan álagning almanaksárið þar á eftir. Ríkisskattstjóri mun þá leggja það til síðari hluta árs við ráðherra miðað við þær upplýsingar sem búið er að vinna úr þeim upplýsingum sem kallað er eftir. Ég held að allir flokkar hafi talað um að afkomutengja veiðigjöld sem mest í rauntíma og við erum komin þangað. Síðan er það pólitísk ákvörðun hverju sinni hvort við höfum það 33% af reiknistofni eða meira eða minna. Það verður alltaf pólitísk ákvörðun. En aðferðafræðina sem slíka tel ég vera komna á þann stað að við ættum, hvar í flokki sem við stöndum, að geta skrifað upp á það. Ef við viljum hafa afkomutengd veiðigjöld erum við búin að nálgast það eins og hægt er í rauntíma miðað við afkomu greinarinnar. Það er síðan annar handleggur að þessi litlu og meðalstóru fyrirtæki eru stödd annars staðar en þessi stærstu fyrirtæki sem hafa miklar aflaheimildir á sínum snærum. Þess vegna höfum við í meiri hluta atvinnuveganefndar lagt til að mæta þeim með þessum auknu frítekjumörkum og þrýsta þeim afslætti neðst sem nýtist þá best þessum litlu og meðalstóru fyrirtækjum, kemur þeim til góða og mun skipta þá verulega miklu máli. Fékk nefndin að heyra það á fimmtudaginn var hjá Landssambandi smábátaeigenda, sem var mjög sátt við þessa aðferðafræði, að verið væri að þrýsta stuðningi til þeirra sem virkilega þyrftu á honum að halda og myndi létta af mörgum þeirra áhyggjum sem sáu ekki fram á rekstrargrundvöll miðað við óbreytt veiðigjald. Þar sem þetta hefur verið unnið mjög vel að mínu mati er ég mjög undrandi yfir því að hér liggur fyrir tillaga um að vísa málinu frá, vísa málinu af dagskrá, og leggja til að óbreytt veiðigjald verði á næsta ári, að við búum við sömu lög sem við erum búin að sjá að eru meingölluð, byggja á tveggja til þriggja ára upplýsingum. Eins og þetta liti út ef þessu máli yrði vísað frá erum við að tala um að á næsta almanaksári geti veiðigjöldin verið 12,5 milljarðar. Þá held ég að það hrikti í stoðum margra byggðarlaga sem eiga það undir að standa undir þeim veiðigjöldum, þessi litlu og meðalstóru fyrirtæki, svo árið á eftir gætu veiðigjöldin dottið niður í 2,5 milljarða eða minna miðað við afkomutengingu tvö, þrjú ár aftur í tímann. Er það þetta sem menn vilja? Eða að flagga því í breytingartillögu að ætla að fara að gjörbreyta fiskveiðistjórnarkerfinu, í breytingartillögu við veiðigjöldin? Það er óskiljanlegt hjá hv. þingmönnum sem talað hafa fyrir því að mikilvægt sé að hafa samráð og byggja á góðum undirbúningi við alla aðila sem hlut eiga að máli og samráði innan þingsins. Ef dagskrártillagan verður ekki samþykkt, að vísa málinu frá, geri ég ráð fyrir að þeir sem lögðu breytingartillöguna fram ætli að samþykkja þetta frumvarp með þessum breytingum. Hvar er þá samráðið? Hvar er allt samráðið þar? Hvar eru vönduðu vinnubrögðin þar? Hvað eru menn að tala um þar? Er þetta popúlismi út í eitt eða hvaða ábyrgð er þarna á bak við að henda svona fram að í veiðigjöldum ætli menn að fara að breyta lögum um stjórn fiskveiða? Ætla menn að gera það bara sisvona milli 2. og 3. umr.? Ég skil ekki svona vinnubrögð og málflutning hjá fólki sem ég hefði talið að ætti að sýna ábyrgð, fólki sem talar um og kallar eftir ábyrgð í þessum málaflokki gagnvart öðrum sem hafa reynt að vinna þetta mál mjög vel og kallað inn alla þá sem hefur verið beðið um til að fjalla um þetta mál, unnið það með fjölda aðila og fengið fjölda umsagna, en nú á, án þess að kallað hafi verið eftir samráði, umsögnum eða einu eða neinu, að fara eftir blautum draumum Viðreisnar og Samfylkingarinnar um að bjóða allar aflaheimildir upp á næstu 20 árum. [[Gripið fram í: Og Pírata.]]Og Pírata. Þetta eru nú frjálshyggjuflokkarnir samankomnir í einn kór. Þetta er með ólíkindum. Ef þarna er ekki verið að hygla stórútgerðinni hjá svokölluðum vinstri flokki, Samfylkingunni, og hjá Pírötum með að fara í þetta uppboð sem mun bara leiða til enn meiri samþjöppunar á örfáum árum, flokkum sem vilja hvorki vera til hægri né vinstri [[Forseti hringir.]]- en Viðreisn gengur alltaf grímulaust fram og fær aðra til liðs við sig. [[Háreysti í þingsal.]] [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina á nefndarálitinu. Það eru nokkrar spurningar sem vakna við þá yfirferð. Ég ætla í fyrsta lagi að segja að mér finnst ekki vera mikil innstæða fyrir öllum fagurgalanum sem kemur fram í ræðu hjá hv. þingmanni. Það er að sjálfsögðu ljóst að þær breytingartillögur sem hér eru lagðar fram af hálfu meiri hlutans staðfesta að áfram er það stórútgerðin sem kemur hvað best út, sem er náttúrlega augljóslega vilji meiri hlutans. Það er ekki verið að hjálpa hinum stóra hópi sem kallast litlir og meðalstórir aðilar í útgerð. Það er verið að hjálpað þeim allra minnstu, sem er í sjálfu sér alveg ágætt. En mig langar að spyrja hv. þingmann: Hver eru áhrifin á einstaka útgerðarflokka? Var reiknað út hver áhrifin á einstaka útgerðarflokka eru? Hækkar eða lækkar heildarinnheimta veiðigjalda við breytingarnar? Hefur meiri hlutinn látið meta hvaða áhrif þetta kann að hafa á fjárfestingar [[Forseti hringir.]]í greininni þar sem þær aðferðir eru nýttar? Og eins varðandi samþjöppun, mun það draga eða auka samþjöppun í greininni?
Herra forseti. Við fengum á fund okkar í gærmorgun Landssamband smábátaeigenda sem lýsti því yfir og hefur tekið saman að þetta hefur mjög jákvæð áhrif á þá sem eru í krókaaflamarkskerfinu og þrýstir afslættinum niður. Það skiptir miklu máli að allir fá þarna hærri hámarksafslátt, annað en áður var. Það nýtist öllum litlum og meðalstórum útgerðum. Við vitum að það er bráðabirgðaákvæði fyrir veiðigjöld næsta árs í frumvarpinu sem byggist á meðaltali síðustu þriggja ára miðað við afkomuna þá. Þar er veiðigjaldið af þorski t.d. að lækka úr tæpum 24 kr. í 13,8, svo að vissulega mun þetta styðja mjög vel við þær litlu og meðalstóru útgerðir sem eru í millistærð. [[Forseti hringir.]]Síðan árið 2020 verður þessi næma afkomutenging, sem ég held að komi þeim til góða.
Virðulegur forseti. Fyrir þann sem greiðir 10 milljónir í veiðigjald skiptir það töluvert miklu máli. Fyrir þá sem greiða 100 milljónir í veiðigjald skiptir það miklu minna máli. Ég spyr því aftur: Var þetta metið og lagt niður á einstaka útgerðarflokka, þ.e. áhrifin?
Nei, nei.
Hækkar eða lækkar heildarinnheimtra veiðigjalda eftir breytingar meiri hlutans? Í þriðja lagi: Voru skoðuð sérstaklega áhrifin á fjárfestingar í greininni? Mun þetta draga úr eða hvetja til þess að einstaklingar sem eru í útgerð fjárfesti áfram í greininni? Ég bendi á að það er líklega hvergi jafn mikil nýsköpun í nokkurri atvinnugrein á Íslandi eins og í sjávarútvegi. Fór meiri hlutinn í að meta hvort þetta myndi draga úr eða hvetja til aukinnar samþjöppunar? Reiknuðu menn dæmið til enda? Mun þessi breyting skipta svo miklu máli að það dragi úr þeirri samþjöppun sem hv. þingmaður virðist hafa áhyggjur af? Það er fullt af öðrum spurningum sem vakna þegar maður hlustar á hv. þingmann fara yfir nefndarálitið. Ég kem þeim ekki að núna en mun gera það í ræðu minni síðar. En hér eru þrjár, fjórar spurningar sem ég hef spurt hv. þingmann tvisvar að.
Herra forseti. Þetta mun draga úr samþjöppun. Allar þær upplýsingar sem við höfum fengið frá Landssambandi smábátaeigenda og útreikningar frá ráðuneytinu sýna að aukni afslátturinn kemur þeim best sem greiða undir 10 milljónum í veiðigjöld. Þar þarf virkilega að mæta. Þeir sem greiða 100 milljónir í veiðigjöld fá auðvitað alltaf þennan fasta afslátt, sem er að hækka úr rúmum 1.500 þús. kr. að hámarki í dag í 2,4. Þegar við erum búin að tengja veiðigjöldin, þegar þau koma til framkvæmda 2020, þá mun þetta vera það næmt á aflaverðmæti og afkomu hverrar tegundar að það nýtist öllum, hvort sem það er millistærð, lítil eða stærri þá borga menn miðað við aflaverðmæti hverrar tegundar hverju sinni. Það hlýtur að vera það sem við viljum sem þjóð, [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]]að fá sanngjarnt [[Forseti hringir.]]veiðigjald frá öllum, burt séð frá því hvort menn eru stórir, meðalstórir eða litlir. En við tökum tillit til þeirra sem eru minnstir er í greininni sökum stöðu þeirra.
Herra forseti. Ég hef upplifað eitt og annað í þessum þingsal í næstum 20 ár og ég held að rödd sérhagsmunaafla hafi aldrei hljómað jafn skýrt og áðan úr ranni formanns nefndarinnar og 1. flutningsmanns meirihlutaálits. Það verður að segjast alveg eins og er. En mig langar að spyrja: Hvað liggur á? Það er lækkandi gengi. Það er lækkandi olíuverð. Útgerðin stendur alveg þokkalega og vel það. Hvað liggur á? Af hverju var ekki hægt að nýta tímann betur og fara í samráð þvert á flokka? Það var ekki gert. Af hverju var það ekki gert? Hvað liggur á? Mig langar að spyrja: Hvað liggur meira á t.d. en að uppfylla loforð gagnvart eldri borgurum og öryrkjum? Af hverju þarf útgerðin ganga fyrir eldri borgurum og öryrkjum? Það eru tveir dagar síðan ríkisstjórnarflokkarnir samþykktu á þingi breytingartillögu í þá veru að framlög til eldri borgara og öryrkja voru lækkuð. Spurning mín er mjög einföld: Hvað liggur á? [[Forseti hringir.]]Af hverju á að taka útgerðina fram yfir eldri borgara og öryrkja? [[Gripið fram í: Segðu satt.]]
Herra forseti. Það er mjög sérstakt að hv. þingmaður leggi þessa tvo hluti að jöfnu. Mér finnst það mjög ómerkilegur málflutningur. Þetta er ekki neitt sem á að leggja að jöfnu. Með þeirri tillögu sem er hér er frá hv. þingmanni og fleirum er verið að hygla þeim ríku með því að bjóða upp á markaðsleiðina, setja allt á uppboð. Þeir ríkustu hafa mestu möguleikana, mestan aðgang að fjármagni. Það þjappar aflaheimildum áfram saman. [[Gripið fram í.]]Það er verið að hygla þeim ríku. Hver er hagsmunagæsluaðili fyrir þá ríku í þessum þingsal? Það hljóta að vera þeir þrír flokkar sem sameinast um að setja fram arfavitlausa breytingartillögu um breytingu á fiskveiðistjórnarlögum í veiðigjaldaumræðu. Það er með ólíkindum að menn geri slíkt. Það er bara verið að tala um uppboð á aflaheimildum. Og hvar standa [[Forseti hringir.]]þeir? Það er ekki einu sinni verið að tala um að ríkissjóður eigi að fá þetta, [[Forseti hringir.]]talað er um einhvern óljósan sjóð úti á landi sem ekki er [[Forseti hringir.]]stjórnsýsluleg staða fyrir. Ríkissjóður á ekki einu sinni að fá veiðigjöldin hjá þessu fólki. [[Gripið fram í: Tökum afsláttinn á stórútgerðina.]]
Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk, þau eru knöpp.
Herra forseti. Ég bið þingheim að taka eftir því að þeirri einföldu spurningu var ekki svarað hvað liggi á Hér var andsvar notað í einhverja þvælu. Það er greinilegt að hv. þingmaður skilur ekki tillöguna og þess þá heldur hljótum við að hafa varann á þegar allar tillögur meiri hlutans eru lagðar fram, ef hv. þingmaður skilur ekki einfalda tillögu frá minni hluta í þinginu. Við förum yfir það á eftir. En spurningunni er ekki svarað. Hvað liggur á? Auðvitað spyrjum við okkur sjálf með sósíalistann við borðsendann, eins og Vinstri græn hafa ítrekað sagt og verið stolt af, sósíalisti við borðsendann, ég skil þau vel. Hvert er erindi Vinstri grænna í ríkisstjórn annað en að ýta í gegn frumvarpi sem er í þágu útgerðarinnar, frumvarpi sem fyrst og fremst beinist að því að lækka útgjöld á útgerðina um tæpa 4 milljarða á meðan eldri borgarar og öryrkjar eru látnir bíða? Það er sama hvað menn segja. Það eru tveir dagar síðan meiri hlutinn samþykkti lækkun á útgjöldum til eldri borgara. Menn geta ekki [[Forseti hringir.]]sagt að það sé ekki rétt. [[Háreysti í þingsal.]]Þannig er það, kæru vinir. [[Forseti hringir.]]Þannig er það. [[Forseti hringir.]]Horfist í augu við það. Ég spyr enn og aftur og ítreka spurninguna sem hv. þingmaður hlýtur að skilja: Hvað liggur á? Ég get stafað þetta á eftir. [[Gripið fram í: Gamaldags …pólitík.]]
Forseti biður hv. þingmenn að halda sæmilega ró sinni og virða tímamörk, þau eru knöpp.
Herra forseti. Það er spurt hvað liggi á. Hv. þingmaður og fyrrverandi sjávarútvegsráðherra ætti að vita það að lög um veiðigjöld renna út um áramót. Það liggur það á að við ætlum að innheimta veiðigjöld á næsta ári til þess að mæta stórauknum útgjöldum í heilbrigðismál, til öryrkja og aldraðra. Ætlar hv. þingmaður að láta lögin renna út og ekki rukka stórútgerðina neitt? [[Gripið fram í: Það er mánuður.]]Hvað er hv. þingmaður að sýna í þessari umræðu? Bara beint ofan í það að bjóða eigi út aflaheimildir með tillögu sem enginn skilur. Ég efast um að hv. þingmaður skilji tillöguna sjálf. Á allt í einu og án alls undirbúnings að henda óábyrgt fram einhverri tillögu sem gjörbyltir öllu fiskveiðistjórnarkerfinu og valdaframsali ríkisins í fjárlögum? Það er sett rétt sisvona í eina litla breytingartillögu. [[Forseti hringir.]]Ég held að menn ættu að sofa aðeins betur á tillögunni áður en þeir fara að hrópa hvað hún er frábær. [[Hlátur í þingsal.]]
Herra forseti. Það væri kannski einnar messu virði að eiga orðastað við hv. formann atvinnuveganefndar um þá furðutillögu sem liggur fyrir frá m.a. hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, sem ætlar að fara svona 30, 40 ár aftur í tímann og búa til millifærslusjóði, líklegast millifærslusjóði þar sem stjórnmálamenn, við eða einhverjir aðrir, eiga að deila út lífsins gæðum. En látum það liggja á milli hluta. Ég hef meiri áhyggjur af litlum og meðalstórum útgerðum sem ég veit að hv. formaður atvinnuveganefndar ber mjög fyrir brjósti. Mín spurning er: Eru þær tillögur, breytingartillögur sem meiri hluti atvinnuveganefndar er að gera varðandi frítekjumark og að það nemi 40% [[Forseti hringir.]]af 6 milljónum, til þess fallnar að styrkja hinar dreifðu byggðar úti á landi? Getur formaður fullyrt það hér [[Forseti hringir.]]í ræðustól?
Herra forseti. Ég viðurkenni það vel að ég sem þingmaður til tæpra tíu ára hef haft byggðamál í forgangi hjá mér. Mér finnst að þau sjónarmið þurfi að heyrast. Þessar veiku byggðir vítt og breitt um landið hafa ekkert allt of marga málsvara og þess vegna hef ég ansi mikið einbeitt mér að því að vera með landsbyggðargleraugun, sama hvort það eru bændur, sjómenn, verkafólk eða hverjir sem það eru. Þess vegna hef ég talað fyrir því að hækkun frítekjumarks á veiðigjöld skipti miklu máli. Það kom fram hjá Byggðastofnun og fleiri landshlutasamtökum sem komu fyrir nefndina og þeim sveitarfélögum þar sem litlar sjávarbyggðir eru, að hækkun og styrking frítekjumarks kæmi þessum litlu og meðalstóru fjölskylduútgerðum langbest. Þess vegna sameinuðumst við um það [[Forseti hringir.]]að gera þessar breytingar sem ég fullyrði að hefur jákvæð áhrif fyrir byggðirnar.
Herra forseti. Ég þakka hv. formanni atvinnuveganefndar fyrir svarið. Ég velti líka fyrir mér annarri breytingartillögu sem meiri hluti atvinnuveganefndar er með, það er að leggja ekki gjald á ýmsa nytjastofna, blálöngu, sandkola, skrápflúru, sem ég veit nú ekki einu sinni hvernig lítur út, en látum það liggja milli hluta. Af hverju er þetta gert? Og hverjir eru það sem nýta þessar fisktegundir? Eru það kannski akkúrat þessar litlu útgerðir? Er þetta þá einhvers konar viðbótarbúbót fyrir þessar litlu útgerðir, trillukarlana, smábátasjómennina, þannig að verið sé að byggja enn frekar undir það fyrir utan frítekjumarkið ef það nær fram að ganga í þá átt sem meiri hluti atvinnuveganefndar leggur til?
Herra forseti. Þetta var þó nokkuð til umræðu, þessar tegundir sem vigta ekki mjög þungt í heildarsamhenginu, eru svona hliðartegundir og ná ekki að meðaltali aflaverðmæti 100 millj. kr., en skipta máli í stóra samhenginu, líka fyrir þessar litlu og meðalstóru útgerðir. Það skiptir máli að það sé hvati til að veiða þessar tegundir, líka til að koma í veg fyrir brottkast. Það hefur verið fæling frá því að veiða þær þegar veiðigjaldið hefur verið það hátt að það borgar sig hreinlega ekki að koma með þessar tegundir að landi. Þessar tegundir skipta máli í því samhengi að nú er verið að ýta undir það að menn geti nýtt sér að veiða þær á þessum litlu og meðalstóru bátum og fyrir þá sem fá þetta í meðafla og koma með að landi. Þetta er líka mikilvægt upp á að við séum ekki með óbeinum hætti að ýta undir brottkast.
Virðulegi forseti. Ég tel að hér séum við að ræða frumvarp þar sem verða mikil tímamót við stjórnsýslu og aðferðafræði við útreikning veiðigjalda þar sem útreikningar færast nær í tíma en verið hefur og álagning og innheimta verða þá í betra samræmi við afkomu á hverjum tíma. Þetta hefur verið markmið stjórnvalda um nokkuð langt skeið, m.a. til að mæta litlum og meðalstórum útgerðum sem eiga erfiðara með að mæta sveiflum í afkomunni en stærri fyrirtækin. En þá aðeins að aðstæðum varðandi uppsjávarfisk. Útreikningar hafa verið með öðrum hætti í botnfiski en uppsjávarfiski því þar er verðmyndunin með öðrum hætti. Þetta hefur verið viðurkennt frá 2012. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir breytingum á aðferðafræði við [[Forseti hringir.]]útreikninga og mig langar að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort komið hafi fram gagnrýni á þessa breytingu [[Forseti hringir.]]og hvort óvissa ríki um áhrifin.
Herra forseti. Já, við fjölluðum nokkuð um þetta, bæði hvað það þýddi að vera með 10% álag á reiknistofninn í uppsjávargeiranum og að vera með 10% í frádrag frá frystiskipunum, eins og kemur hér fram. Þegar vinnsluhlutinn var tekinn út úr þessu frumvarpi urðu breytingar á aðferðafræðinni og það kom gagnrýni á þetta, hvað þetta þýddi. En við teljum að við höfum fengið mjög greinargóð svör og útskýringar á því. Það væri ekki verið að breyta neinu frá því sem verið hefur, einungis að stilla af þar sem samþætt vinnsla og veiðar væru undir sama aðila eins og hjá uppsjávargeiranum. Þetta þýddi í raun ekki neina hækkun heldur kæmi þetta 10% álag til af því að vinnsluhlutinn í heild sinni er tekinn út úr útreikningum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og vil þá beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort sérstaklega verði fylgst með áhrifum af breyttri aðferð í framhaldinu. Á þessum tímapunkti er auðvitað ástæða til að hafa áhyggjur af vísbendingum um verulegan samdrátt í uppsjávarveiðum, sérstaklega úr makríl- og loðnustofninum. Þar eru vísbendingar um að þeir veiðistofnar verði verulega minni á næsta ári og næstu árum. Ég held að það sé sérstök ástæða til að fylgjast jafnhliða með hvaða áhrif breytingin á útreikningi á veiðigjaldi hefur á sama tíma.
Herra forseti. Það kom í raun og veru gagnrýni á báða bóga. Þeir sem eru í stórútgerðinni, bolfiskgeiranum, telja að uppsjávargeirinn borgi ekki nægilega hátt veiðigjald miðað við sína afkomu og áhyggjur komu frá uppsjávargeiranum um að með þessu 10% álagi á reiknistofn væri verið að leggja á uppsjávargeirann of há veiðigjöld. Við fengum sérfræðinga úr ráðuneytinu til að fara yfir þetta og ég er alveg sannfærð um að þetta er ekki nein breyting frá því sem verið hefur með afkomu eða nálgun á veiðigjaldi gagnvart þessum tveimur hlutum, frystitogurum og uppsjávargeiranum. En ég tel mikilvægt og mun fylgja því eftir að þetta verði skoðað miðað við reynsluna og það verði reynt að fá algjörlega á hreint að báðir aðilar borgi miðað við raunverulega afkomu í rauntíma.
Herra forseti. Í þessu máli sem var tekið með handafli út úr nefndinni í andstöðu við minni hlutann sem óskaði eftir að fá að ræða breytingartillögur meiri hlutans í málinu við þá hagsmunaaðila sem málið varðar. Nei, meiri hluti atvinnuveganefndar raðaði sér inn og tók málið út, þrátt fyrir þá ósk. [[Gripið fram í.]]Það er víst rétt og það er skjalfest. Fimm menn tóku það út. Það var búið að biðja um og bóka að fá að tala við hagsmunaaðila um breytingartillögur sem meiri hlutinn gerði. Samt var málið tekið út. Þar á undan var málið ekki í samráðsgátt ríkisstjórnarinnar. Það er reynt að fljúga þessu undir radarinn. Og nú raða meirihlutaþingmenn sér í andsvör við formann nefndarinnar [[Gripið fram í.]]og taka rétt af okkur hinum til að geta átt málefnalega umræðu í þingsal við formann nefndarinnar eftir allt þetta. Þetta eru ekki góð vinnubrögð.
Herra forseti. Ég vil taka undir þetta. Hvers lags vinnubrögð eru þetta? Hvers lags skilaboð eru þetta frá stjórnarmeirihlutanum um samvinnu og samstarf, hvort sem er í nefndinni eða í umræðum í þingsal? Málið er rifið út í ósætti í atvinnuveganefnd og svo þegar formaðurinn flytur hér breytingartillögurnar og nefndarálit sitt, þá raða stjórnarliðar sér í andsvör. [[Gripið fram í: Hneyksli.]]Þetta eru alveg skýr og klár skilaboð frá stjórnarmeirihlutanum - um hvað? Um samstarfsvilja? Er þetta sáttatónn? Ég á bara ekki orð yfir þessari framkomu.
Herra forseti. Ég vil taka undir þetta. Þetta er ótrúlega skringilegt. Í þessu mikilvæga máli er mikilvægt líka að þingheimur og sérstaklega stjórnarandstaðan, eins og viðtekin venja er í stórum og miklum málum, fái að spyrja framsögumann meiri hlutans. Ekki nema menn séu að fela eitthvað, ekki nema menn vilji komast hjá óþægilegum spurningum sem er síðan ekki svarað eins og var áðan í mínu tilviki. Það var ekki neinni spurningu svarað. Við hvað eru menn hræddir? Af hverju mega ekki t.d. fulltrúar í nefndinni í stjórnarandstöðu eiga möguleika á að fara í andsvör út af gölnu nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar og spyrja einfaldra spurninga? Ég spyr enn og aftur: Við hvað eru menn hræddir? Þetta eru óboðleg vinnubrögð. Ég undirstrika að það var markvisst sneitt fram hjá samráði, markvisst sneitt fram hjá samtali um sjávarútveginn í þessu. Það hefur ekkert verið gert til að reyna að koma til móts við eðlilegar raddir. Við munum fara yfir okkar tillögur á eftir. En mér finnst þetta ekki boðleg vinnubrögð og þetta veit ekki á gott í umræðu um þetta mál.
Herra forseti. Ég kem hér upp til að lýsa furðu minni yfir þessum vinnubrögðum, þ.e. að andsvör séu ekki raunverulega nýtt til að ræða málin heldur raði stjórnarliðar sér hér upp. En ég hef fullan skilning á því, það er ekki það, ég er sjálf tiltölulega nýr þingmaður, sem hv. þm. Lilja Rafney er reyndar ekki, og það er fátt sem ég óttast meira, svo ég sé bara heiðarleg hér í ræðustól, en andsvörin, þau geta verið snúin. Ég skil vel að Lilja hafi fagnað því að bara stjórnarliðar [[Gripið fram í: Ég er sammála.]]spyrðu hér.
Herra forseti. Þessi vinnubrögð meiri hlutans koma kannski ekki sérstaklega á óvart. Það er búið að keyra þetta mál í gegn á ofurhraða án nokkurs samráðs. Formaður nefndarinnar gat ekki svarað einni einustu spurningu sem til hennar var beint af hálfu minni hlutans. Það er kannski ekki skrýtið að meiri hlutinn hafi ákveðið að fylkja sér í andsvör við formanninn til að lenda ekki í fleiri vandræðalegum uppákomum þar. En þetta er til marks um eitt: Meiri hlutinn einfaldlega skammast sín fyrir þá skýru forgangsröðun sem kemur fram í þessu máli. Hér erum við að ræða um neyðarreddingar fyrir útgerðina til að lækka veiðigjöldin um 4 milljarða. Það eru eldri borgarar og öryrkjar sem borga reikninginn.
Forseti. Hér kemur formaður atvinnuveganefndar upp og fabúlerar einhverja vitleysu um breytingartillögur minni hlutans. Í stað þess að við í stjórnarandstöðunni fáum að koma upp í andsvör og mögulega taka á þessari vitleysu raða stjórnarliðar sér upp í andsvör. Til hvers erum við hérna ef stjórnarandstaðan á ekki að fá tækifæri til að eiga í málefnalegum umræðum um svo mikilvægt mál við formann nefndarinnar?
Virðulegi forseti. Nú er málþóf fyrirbæri sem þekkist í mörgum þingum og margir telja það vera lýðræðislegt, þannig séð. Eitt mjög skýrt einkenni málþófs er þegar pólitískir samherjar koma upp og taka undir þann málflutning á meðan það er. Það sést alltaf þegar málþóf er stundað. Ég verð að lýsa ákveðinni furðu minni á að stjórnarflokkarnir hafi ákveðið að byrja að stunda málþóf í eigin máli strax eftir fyrstu ræðu í 2. umr. Hvaða annar tilgangur er með þessu en að taka tíma þingsins í hluti sem ekki er ástæða til að taka tíma þingsins í? Ef málþóf er það sem menn vilja þá geta þeir alveg fengið það. Ég er nokkuð viss um að það er góður meðbyr hér í salnum í þá afgreiðslu málsins, ef áhugi er á slíku.
Virðulegur forseti. Það er athyglisvert að fulltrúi hinna nýju stjórnmála, hv. þm. Pawel Bartoszek, standi hér keikur og lýsi yfir að menn geti bara farið í málþóf. Málþóf er illa skilgreinanlegt. Mér finnst eðlilegt að mál af þessari stærðargráðu fái töluverða umræðu hér í þingsal, enda hélt ég að við værum að hefja þá umræðu. Ein ræða er búin, væntanlega ein af töluvert mörgum. Ég hygg að hv. stjórnarandstæðingar fái mýmörg tækifæri í þessari umræðu til að spyrja okkur stjórnarliða út í frumvarpið, til að lýsa yfir sinni skoðun, til að fara yfir sínar breytingartillögur. Virðulegur forseti. Ég vil mótmæla þeim orðum sem hér voru viðhöfð um að þetta mál hefði verið rifið út með einhverju ofbeldi og ætti að koma mönnum á óvart úr hv. atvinnuveganefnd. Það var rætt um það á fundi forseta með þingflokksformönnum á mánudegi að málið yrði á dagskrá þingsins á þriðjudegi. Þar með átti öllum þingheimi að vera ljóst að ætlunin var [[Forseti hringir.]]að það yrði á dagskrá í vikunni. Þannig var öllum hv. þingheimi ljóst að málið yrði tekið út. [[Gripið fram í: Nei.]]Þá hafa þingflokksformenn einfaldlega ekki komið þeim skilaboðum á framfæri.
Virðulegur forseti. Þetta er svolítið sérkennileg uppákoma. Auðvitað er það þannig að þegar stjórnarmeirihlutinn hefur svona slæma samvisku reynir hann að fá sitt fólk til að komast í andsvör til að styrkja hvert annað. Það er svolítið sérkennilegt að sjá hér sjávarútvegsráðherra hvísla í eyrun á formanni atvinnuveganefndar hvernig hlutirnir eiga að vera, en þannig er þetta nýja líf víst hérna í þinginu. Ég vek hins vegar athygli á því að það er svolítið sérstakt að þessi andsvör séu teppuð með svona meðsvörum í máli eins og þessu. Það er eiginlega eins og verið sé að klappa fólkinu fyrir að hafa unnið vinnuna sína þokkalega, af samfélögum sínum í ríkisstjórn. Við förum bara í þessa umræðu á eftir og tökum hana snarpa og góða. En ég held að við ættum að skoða hvort við þurfum að breyta eitthvað fyrirkomulaginu varðandi andsvörin.
Virðulegi forseti. Það er merkilegt að verða vitni að því að þingflokksformaður Miðflokksins hafi á móti því að menn tali saman og ráðgist um hluti. Það er að vísu miklu þægilegra að ráðgast við formann hv. atvinnuveganefndar en þingflokksformanninn, þó ekki væri fyrir nema það að þingflokksformaðurinn er burstaklipptur og erfiðara lúta að eyra hans. Svo hlutirnir séu á hreinu. Ég vil nefna það að þegar menn tala um skamman fyrirvara að umræðunni og að málið sé rifið út úr nefndinni að það var boðað í vor að fram kæmi frumvarp til nýrra veiðigjalda í haust. Ég skilaði af mér málinu til atvinnuveganefndar fyrir tveimur mánuðum. Þingið er búið að sitja með þetta mál í tvo mánuði. Það kann mönnum að þykja skammur tími. Ég bendi á það að stærri mál en þetta hafa verið afgreidd á undraskömmum tíma og miklu skemmri tíma en hér liggur undir.
Virðulegi forseti. Ég vil bara minna hv. stjórnarliða á það, sér í lagi hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, að þegar fundnar eru upp nýjar leiðir til þess að ýmist stjórna dagskrá eða umræðu þá man fólk það alveg. Ég ætla að minnast sérstaklega á fjárlagaumræðuna 2012 þegar Sjálfstæðisflokkurinn var í stjórnarandstöðu. Þá var fundin upp leið til að hafa áhrif á dagskrá sem síðan hafði lengri áhrif inn í framtíðina. Núna höfum við lokið 2. umr. um fjárlög, sem betur fer. Ég vil bara minna á það að þegar það eru fundin upp einhver ný tæki til að stjórna í umræðunni er það munað, því miður. Ég frábið mér því allt tal frá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins um virðingu Alþingis þegar kemur að því, þaðan koma uppfinningar eins og þær sem við erum líklega að sjá hérna og sér í lagi það sem við sáum 2012 í fjárlagaumræðunni. Það liggur fyrir að gestir eiga eftir að koma fyrir nefndina. Það liggur fyrir að málið var tekið út úr nefnd. [[Forseti hringir.]]Það liggur fyrir að það var ósætti um það. Þetta sýnast mér vera staðreyndir sem enginn er ósammála um. Þetta á að duga til að fólk kvarti yfir því að fá [[Forseti hringir.]]ekki tækifæri til að ræða við hv. formann nefndarinnar í andsvörum. Þetta er ekkert flókið.
Virðulegur forseti. Ég verð að segja að ég tel þessar athugasemdir minni hlutans vera þær ólýðræðislegustu athugasemdir sem ég hef heyrt úr þessum ræðustól lengi. [[Gripið fram í.]]Það að fulltrúar hér á Alþingi vilji fá að spyrja formann atvinnuveganefndar hér í ræðustól Alþingis út í nokkur atriði í máli sem þeir eru að fara að greiða atkvæði um, sem fer svo í gögn Alþingis sem þingskjöl og hluti af málsgögnum - það sé út af því að formaður hv. atvinnuveganefnd sé hræddur. Hvers lags málflutningur er þetta? Ha? Ég skil ekki þessar ólýðræðislegu athugasemdir. Ég vil benda á að hvorugur þeirra þingmanna sem tilheyra stjórnarmeirihlutanum og spurðu hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur hér út úr er í atvinnuveganefnd. Þau hafa bæði áhuga á þessu máli og hafa ýmsar spurningar áður en þau greiða atkvæði um það. Það er talin vera hræðsla formanns atvinnuveganefndar. Hvers lags dónaskapur er þetta? [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég skal lofa þingheimi því að það er engin hætta á öðru en að ég komi aftur í ræðu og þá treysti ég því að allir sem vilja við mig tala komi í andsvör og ég skal bara halda jafn margar ræður og þarf til að mæta því að hv. þingmenn geti spurt mig spjörunum úr. Það er meira en velkomið. Ég hræðist það ekki, enda hef ég svo góða samvisku yfir þessu máli. Ég veit að þeir hv. þingmenn sem sitja í atvinnuveganefnd vita vel að það er búið að vinna mjög vel að þessu máli í tvo mánuði í nefndinni með ellefu fundum með 25 aðilum og fjöldi manns kom frá sumum aðilum. Það hafa komið meira en 100 gestir. Það var látið vita af því með viku fyrirvara hvenær stæði til að taka málið út. Það voru engar óskir þá um viðbótargesti, búið að uppfylla allan gestalistann og fara yfir allar umsagnir [[Forseti hringir.]]og það var orðið við því að fá aftur gesti eins og SFS og LS á fimmtudaginn, [[Forseti hringir.]]í gær. Svo að ég er með góða samvisku og mér finnst leitt hve stjórnarandstaðan er fúl svona í morgunsárið.
Herra forseti. Ríkisstjórnin sem nú situr hefur með sér sáttmála um það hvernig hún vill haga störfum sínum. Þar eru margir mjög áhugaverðir hlutir og margt þar til mikillar fyrirmyndar. Ég myndi vilja hvetja stjórnarliða til að lesa nokkrar setningar úr stjórnarsáttmálanum, t.d. þessa: „Allar áætlanir sem eiga að halda til lengri framtíðar þarf að gera í auknu samráði og með bættum samskiptum.“ Fyrirkomulag og gjaldheimta af sjávarútvegi er nú eitt af því sem ég hefði haldið að myndi falla undir þennan flokk. Þá segir líka, með leyfi forseta: „Það er vilji flokkanna sem nú taka þátt í samstarfi um ríkisstjórn og eflingu Alþingis að nálgast verkefnin með nýjum hætti í þágu alls almennings í landinu …“ Ég held að það væri líka alveg ágætt að lesa [[Forseti hringir.]]þessa setningu aftur og haga sér kannski í betra samræmi við t.d. þessar tvær setningar sem ég las upp.
Virðulegur forseti. Með nýjum hætti - það er greinilega dálítið nýr háttur á hérna þar sem þingmenn ríkisstjórnarinnar fara í óundirbúnar fyrirspurnir og til viðbótar í andsvör við meirihlutaþingmenn. Ég man ekki eftir að það hafi gerst neitt oft og alla vega ekki í framsögu. Það er ákveðin hlutverkaskipting hérna þar sem minni hlutinn er í eftirlitshlutverkinu frekar en þingmenn meiri hlutans. Við vitum það alveg. Þingmenn eru að sjálfsögðu bara bundnir sinni eigin sannfæringu upp á það að gera og allt í góðu með það. En það er ákveðin hefð sem er verið að brjóta í þessu sem hefur ekki gerst áður eins og bent var á hér áðan. Aðeins meira úr ríkisstjórnarsáttmálanum: „Auk þess vilja ríkisstjórnarflokkarnir ýta allnokkrum verkefnum úr vör með þverpólitískri nálgun og tryggja þar betur en venja er að sú fjölþætta þekking og reynsla sem þingið býr yfir nýtist í þágu lands og þjóðar óháð því hvaða flokkar skipa stjórn og stjórnarandstöðu á hverjum tíma.“ Þetta hljómar ekki eins og þetta sé í þessum anda og ég bara verð að koma því að.
Virðulegur forseti. Ég viðurkenni að ég hef eflaust einhvern tímann þegar ég hef verið á þingi tekið þátt í að spyrja samherja mína um eitthvað sem ég teldi að mætti fá nánari skýringar á. Prinsippið með andsvörum er ekki að það sé algjörlega útilokað að hægt sé að beita því. Í þessu tilfelli var hins vegar augljóst að nægur áhugi var hjá fulltrúum minni hlutans hér á þingi til að spyrja fyrsta framsögumann nefndarálits og það hefði einfaldlega nýst betur í lýðræðislegri umræðu ef við hefðum getað nýtt þær mínútur sem þar voru til umráða til þess að fá fram þann díalóg milli andstæðra sjónarmiða. Frekar en að menn gæfu upp ákveðna bolta sem framsögumenn nefndarálita smössuðu svo niður í gólfið með þeim árangri sem við sáum hér. Þannig að prinsippið er alveg til staðar. En ég held að það sé betri nýting á andsvörum að ef áhugi er fyrir hendi takist andstæð sjónarmið á en ekki samherjar.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um veiðigjald frá 1. minni hluta atvinnuveganefndar. Fyrsti minni hluti leggur ríka áherslu á að við endurskoðun laga um veiðigjald verði fyrst og fremst horft til afkomu lítilla og meðalstórra fyrirtækja í sjávarútvegi sem hafa mörg átt í erfiðleikum með að takast á við versnandi skilyrði í rekstri. Telur 1. minni hluti að leitast eigi við að tengja gjaldtökuna betur við afkomu þannig að til staðar verði þrepaskiptur afsláttur sem helst skili sér til lítilla og meðalstórra sjávarútvegsfyrirtækja. Fyrsti minni hluti telur fyrirliggjandi frumvarp ráðherra ekki taka nægt tillit til framangreinds og lýsir yfir vonbrigðum með það. Á það við um fleiri, enda má sjá í umsögnum að gagnrýnt er hversu hart veiðigjaldið bitnar á þeim fyrirtækjum sem að framan greinir. Fram hefur komið við umfjöllun um málið í nefndinni að veiðigjaldið bitni hart á smábátaútgerð auk þess sem rekstrarskilyrði hennar hafi versnað mjög undanfarin misseri. 1. minni hluti telur að krókaaflamarksbátar og bátar sem eru minni en 30 brúttótonn eigi að lúta öðrum lögmálum en stærri útgerðir, enda eru minni útgerðir mun háðari afkomusveiflum en hinar stærri. Bent var á það við meðferð málsins að krókaaflamarksútgerðir geti ekki nýtt þau veiðarfæri sem séu hagkvæmust og hentugust hverju sinni. Það er því dýrara fyrir krókaaflamarksútgerðir að veiða hvert kílógramm af afla en fyrir útgerðir í aflamarkskerfi sem geta brugðist við nýjum aðstæðum með því að skipta um veiðarfæri og þannig minnkað kostnað við veiðar. Fyrsti minni hluti telur til bóta að reiknistofn veiðigjalds verði byggður á upplýsingum sem eru nær í tíma og að útreikningurinn verði nokkuð einfaldaður. Gjaldið taki þannig betur mið af stöðu greinarinnar þegar það verði lagt á. Sömuleiðis telur 1. minni hluti að breytingartillaga meiri hluta nefndarinnar um frítekjumark sé skref í rétta átt en samt sem áður bætir hún fyrst og fremst hag þeirra allra minnstu. Meðalstórar útgerðir, sem eru samkvæmt upplýsingum sem bárust nefndinni margar í Norðvesturkjördæmi, sitja enn eftir með gríðarhá veiðigjöld og erfiðan rekstur. Í breytingartillögu meiri hlutans er einnig mælt fyrir um að nytjastofnar með minna aflaverðmæti en 100 millj. kr. á ári samkvæmt vegnu meðaltali næstliðinna þriggja ára myndi ekki stofn veiðigjalds. 1. minni hluti telur að sú fjárhæð hefði mátt vera hærri en telur hins vegar að það sé skref í rétta átt að ákvæði af því tagi verði í lögunum. Markmið laga um stjórn fiskveiða er samkvæmt 1. gr. þeirra m.a. að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. 1. minni hluti telur að frumvarp sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sé á skjön við þau markmið. 1. minni hluti bendir á að minni fyrirtæki eru einkum staðsett á landsbyggðinni. Sjávarútvegur er lykilatvinnugrein þjóðarinnar og í fjölmörgum byggðarlögum er hann burðarstólpi og undirstöðuatvinnuvegur. Fjöldi fólks leggur traust sitt á að rekstur fyrirtækja í sjávarútvegi sé stöðugur og eru margir uggandi yfir því að undanfarið hafi útgerðir þurft að draga saman seglin vegna hárra veiðigjalda. Þeir fjármunir sem notaðir eru til að greiða veiðigjald verða ekki nýttir í annað, svo sem uppbyggingu, nauðsynlegar fjárfestingar og endurnýjun til hagsbóta fyrirtækjum og samfélagi á hverjum stað. 1. minni hluti bendir á að við umfjöllun um málið kom fram hjá mörgum aðilum að eðlilegt væri að tekjur ríkisins af veiðigjaldi rynnu að hluta til byggðarlaga og tekur 1. minni hluti undir að skoða þurfi hvernig best verði staðið að því. Við meðferð málsins í nefndinni komu fram upplýsingar um að tekjur þeirra sjávarútvegsfyrirtækja sem taka þátt í nýtingu aflamarks Byggðastofnunar lækkuðu verulega milli áranna 2016 og 2017. Samræmist það tölum Hagstofu Íslands um að útflutningsverðmæti sjávarafurða á sama tímabili hafi lækkað um ríflega 15%. Undirritaður bendir á að hann er 1. flutningsmaður þingmála sem tengjast efni frumvarpsins. Annars vegar er um að ræða ályktun um skilgreiningu auðlinda, 55. mál, og hins vegar ályktun um auðlindir og auðlindagjöld, 35. mál. Sjávarútvegur er síður en svo eina atvinnugreinin sem nýtir auðlindir landsins en er hins vegar eina atvinnugreinin sem greiðir fyrir það sérstakan skatt. Það er því réttlætis- og sanngirnismál að mótuð verði almenn stefna um auðlindir og um hvernig gjaldtöku fyrir nýtingu þeirra skuli háttað. Það að ein atvinnugrein sæti sérstakri skattheimtu fyrir auðlindanýtingu er dæmi um mismunun milli atvinnugreina sem auðvelt ætti að vera að leiðrétta. Sú aðferðafræði sem notuð er við útreikning veiðigjalds, auðlindagjalds, er flókin og ósanngjörn gagnvart þeim sem hún beinist gegn. Ef það er ákvörðun ríkisvaldsins að greiða eigi fyrir afnot af auðlindum er betra að nota einfaldari og gegnsærri aðferðir við útreikningana, t.d. að leggja álag á skattgreiðslur sem fyrirtæki inna af hendi nú þegar. Fyrsti minni hluti telur þau veiðigjöld sem mælt er fyrir um í frumvarpinu ekki hófleg og telur mun frekar að frumvarpið tryggi ofurskattlagningu í sessi. Svo mörg voru þau orð. Mig langar að því sögðu að nefna það sem kom fram í andsvari hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni áðan við hv. formann atvinnuveganefndar um þá spurningu að skipta gjaldinu eftir útgerðarflokkum og reikna það þannig út. Þetta hef ég talað um í nefndinni og við marga þá gesti sem mættu fyrir nefndina. Formaðurinn svaraði þessu ekki beint en þetta er það sem er í raun og veru mesta óánægjan með í þessu kerfi. Það er svo misjafnt hvernig hver útgerðarflokkur stendur að útgerð og hver afkoman er. Þetta er allt reiknað út frá einu excel-skjali eða eitthvað slíkt, sópað saman í eina tölu og svo greiða allir jafnt. Ég hef stundum sagt að það sé svipað og ef við myndum taka tekjuskattsstofn allra Íslendinga saman í eina tölu og deila því jafnt niður. Þetta er ekki sanngjörn aðferð. Þær breytingar sem hafa verið gerðar eru skref í rétta átt og ég hef í raun og veru ekkert meira um það að segja. Þetta er alls ekki gallalaust, það er alveg á hreinu, en það er eins og öll mannanna verk, þau eru ekki gallalaus.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna. Ég veit að hann ber hag lítilla og meðalstórra útgerða fyrir brjósti og hefur áhyggjur af þeim erfiðu rekstrarskilyrðum sem hafa verið undanfarin ár sem og af samþjöppun. Mig langar að spyrja hvort hann telji samt ekki að þetta frumvarp sem slíkt, þar sem menn nálgast mjög í afkomu þegar það fer að fullu að gilda árið 2020, verði næmt á breytilega afkomu miðað við nytjastofna, miðað við þá útreikninga sem þarna liggja undir. Eins og hv. þingmaður veit óskaði ég eftir upplýsingum í nefndinni, við vinnu hennar, frá Hagstofunni, um að greina niður afkomu útgerðarflokka. Það var komin greining á afkomu útgerðarflokka milli 10 og 30 tonna sem reyndist mjög álíka og heildarafkoma. Ég skoðaði þetta með fleirum. Niðurstaðan var sú að styrking á frítekjumarki myndi þegar upp væri staðið nýtast best þeim minni. Það myndi samt nýtast öllum því að verið er að hækka frítekjumarkið frá því sem er nú um 60%. Það munar um það. Allir fá það. Á næsta ári er tekið meðaltal af hverri tegund og er í bráðabirgðaákvæði fast gjald, sem þýðir að eins og þorskurinn, sem var komin upp í veiðigjald upp á 23 kr., [[Forseti hringir.]]fer niður í um 13 kr., sem er 40% lækkun. Telur hv. þingmaður ekki að þarna sé komið ansi vel til móts við fyrirtæki sem eiga í erfiðleikum?
Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan þá er ég sammála því að þetta er skref í rétta átt og það er komið til móts við útgerðarflokkana. Samt sem áður, eins og ég benti á og kom fram í ræðunni, þegar það þarf í svona kerfi að vera með, eins og ég hef sagt, plástra eins og frítekjumark og slíka afslætti, segir mér það bara strax og skýrir fyrir mér að þetta sé gallað kerfi. Það kemur ein niðurstaða en af því að hún kemur svo illa út fyrir einhverja útgerðarflokka þurfum við að veita þeim sérstakan afslátt. Þess vegna hefði ég viljað að þessu yrði skipt alveg eftir útgerðarflokkum. En eftir það sem hv. þingmaður nefndi [[Forseti hringir.]]með tölur frá Hagstofunni þá segja útreikningar að þetta muni ekki svo miklu, en ég er ekki svo sannfærður um það ef það væri skoðað með fleiri gleraugum.
Herra forseti. Við höfum við fátt að miða annað en upplýsingar frá Hagstofunni í þeim efnum. Hv. þingmaður er ekki með neina breytingartillögu þess efnis að gera eitthvað annað en það sem liggur fyrir. Mig langar að heyra hvernig hv. þingmanni líst á það sem komið hefur fram um þann vilja hv. þingmanna með breytingartillögu að hafa óbreytt frumvarp áfram á næsta ári sem myndi trúlega þýða 12,5 milljarða miðað við afkomu fyrir tveimur og hálfu ári síðan. Hvernig hugnast honum hugmyndin, sem er í breytingartillögu sem liggur hér frammi, um að fara út í uppboð og að lokum, eftir 20 ár, verði allar aflaheimildir á Íslandi boðnar út? Hvernig heldur hann að það muni gagnast litlum og meðalstórum fyrirtækjum að fara þá uppboðsleið sem liggur fyrir sem breytingartillaga á veiðigjöldum?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Nei, ég kom ekki með breytingartillögu, eða við í mínum flokki. Ég mat það þannig að þetta væri skref í rétta átt og þar af leiðandi kom ég ekki með breytingartillögu. Varðandi það að framlengja þetta fram yfir áramótin og fara áfram með óbreytt veiðigjaldalög inn í næsta ár líst mér alls ekki á. Það myndi þá vera mikil hækkun á næsta ári og svo vitum við ekkert með framhaldið, kannski lækkun á hinu árinu út af viðmiðun við 2017. Ég tel að það sé skref í rétta átt að færa þetta nær í tíma og taka fiskvinnsluna út og koma því inn til ríkisskattstjóra. Dropinn holar steininn í [[Forseti hringir.]]þessu eins og öðru.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skynsamlega og þokkalega ræðu og málflutning í þessu máli. Mig langar að spyrja aðeins út í þessa skiptingu í útgerðarflokka. Nú hefur hv. þingmaður og fleiri úr hans flokki verið að tala svolítið um þetta, litlar og meðalstórar útgerðir og skiptingu milli útgerðarflokka. Hvað er meðalstór útgerð? Hvað er lítil útgerð og hvað er meðalstór útgerð og hverjar eru þá stórútgerðirnar? Hvernig ætlum við að skipta þessu upp? Hv. þingmaður talaði einnig um að hér værum við ekki að tala um hófleg gjöld heldur óhófleg - of há enn þá, ef ég skildi hann rétt. Ég get tekið undir það með honum. Á hann þá við alla þessa útgerðarflokka sem þeir eru að tala um eða eru þau hófleg á einhvern útgerðarflokkinn eins og þau eru í dag?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þegar talað er um útgerðarflokka geta þeir verið fjórir eða sex, eða ég veit ekki hvað. Frystitogarar, ísfisktogarar, uppsjávarveiðiskip, snurvoðarbátar, vertíðarbátar og svo trillur. Það er sú nálgun sem við eigum við. Reiknistofninn er 33% af afkomunni og það er mat manna, þeirra sem ég ræði við, að það sé of hátt. Ég get ekki sagt hvort það sé sanngjarnt gagnvart vissum útgerðarflokki. En við vitum alveg hverjir hagnast best í greininni. Það er ekkert launungarmál.
Virðulegi forseti. Já, ég hef þetta þá kannski aðeins skýrara. Telur hv. þingmaður að það sé þá einhver, eins og hann ýjaði að undir lokin, í stórútgerðinni að borga eðlileg veiðigjöld miðað við það sem verið er að leggja til hér? Er þetta ekki óhóflegt á alla? Hvar flokkar hann stórútgerðirnar? Hverjir eru þeir sem eru taldir stórútgerðaraðilar, ekki þessir litlu og meðalstóru sem allir eru að tala um? Hvar eru mörkin á milli litlu og meðalstóru útgerðarinnar og svo stórútgerðarinnar? Eru veiðigjöldin mögulega ekki of há á einhverja útgerðaraðila í dag?
Hæstv. forseti. Svo að ég svari þessu með meðalstórar og litlar og stórar útgerðir þá er það nú kannski svolítið á reiki. Menn tala um kannski 3.000–5.000 tonn af kvóta. Þar liggi mörkin, einhvers staðar á því bili. Mikið af útgerðum sem eru með vinnslu á smærri stöðum eru á því bili og þær hafa verið í miklu basli. Ég tek ekki undi það að einhver útgerðarflokkur greiði of lítil veiðigjöld. Reiknistofninn er að allra mati of hár og það er mín skoðun. Ég ber mikla virðingu fyrir stórútgerðinni, svo að það sé sagt. Henni gengur mjög vel en hún er líka þannig í sveit sett að þeir geta keypt [[Forseti hringir.]]upp þá minni þegar þeir eiga í basli. Og það er það sem ég hef áhyggjur af.
Herra forseti. Ég þakka HV. þingmanni fyrir ræðuna. Við sitjum báðir í atvinnuveganefnd og það er augljóst þar að þingmaðurinn hefur mikinn áhuga og vit á sjávarútvegi og hefur starfað lengi við hann, við veiðar. Nú hef ég fylgst með einum hlut sem er hversu mikið er flutt af óunnum fiski úr landi, fyrst og fremst í gámum. Nú virðist vera mikil aukning á þessu ári í flutningi á óunnum fiski með gámum úr landi. Það stefnir í að þetta fari úr 35.000–36.000 tonnum í 46.000–48.000 tonn núna á milli ára. Þrátt fyrir að við séum með væntanlega hátæknivæddasta sjávarútveg og vinnslu á fiski í heiminum í dag, a.m.k. á toppnum með okkar góðu tækni og fyrirtæki sem framleiða hátæknibúnað í sjávarútveginum, virðist þessi þróun farin að verða býsna hröð. Það er verið að flytja út meira og meira af óunnum fiski, [[Forseti hringir.]]ef HV. þingmaður gæti komið aðeins inn á það. [[Forseti hringir.]]Ég kem betur inn á þetta í næstu spurningu.
Hæstv. forseti. Gámaútflutningur og útflutningur á óunnum fiski hefur af mörgum og eiginlega bara öllum verið litinn hornauga. En þetta er eitthvað sem er samt ekki hægt að banna í raun og veru heldur þyrfti að skoða þetta betur, að menn sæju sér hag í því að vinna fiskinn frekar hér á landi en að flytja hann óunninn út í gámum. Að sjálfsögðu liggur virðisaukinn í fiskafurðum í vinnslunni. Stjórnvöld ættu að vinna að því að menn sæju sér hag í því að vinna fiskinn frekar hér í landi en að flytja hann út eða geta selt hann á því verði sem þeir sætta sig við hér heima frekar en í gámaútflutningnum, sem er yfirleitt á betra verði. Yfirleitt, ekki alltaf, svo það sé sagt.
Herra forseti. Það sem virðist vera að gerast er að íslensk fiskvinnsla er að lenda í vandræðum, hún er í samkeppnisstöðu gagnvart t.d. löndum eins og Póllandi, Litháen, Lettlandi. Það er verið að flytja mikið af fiski með gámum til Eystrasaltsins til frekari vinnslu. Okkar öflugustu hátæknivinnslur virðast vera að missa samkeppnishæfnina gagnvart vinnslunni þar þessa mánuðina. Ég tek undir með hv. þingmanni um að verðmætasköpunin í sjávarútvegi verður mikið til í gegnum fiskvinnsluna. Menn eru að færa sig t.d. meira í land úr frystitogurum yfir í ísfisktogara og vinna meira inni í húsunum síðustu ár og treysta svolítið á samkeppnishæfnina í gegnum þessa hátækni, en nú virðist vera að verða rof. Ég spyr hvort þingmaðurinn taki undir þau [[Forseti hringir.]]sjónarmið varðandi samkeppnishæfnina.
Hæstv. forseti. Já, ég tek undir þau sjónarmið. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki fylgst með þessari þróun á gámaútflutningum síðustu misseri, en ég veit að hv. þingmaður er mjög athugull og talnaglöggur maður þannig að ég veit að hann fer með rétt mál. Það spilar kannski margt inn í og eins og komið hefur fram sitjum við ekki við sama borð og útgerðir annars staðar varðandi veiðigjöld og kolefnisgjöld og annað slíkt. Kostnaður útgerðarinnar er miklu meiri hérna heima út af því. En þetta er áhyggjuefni og þarf að skoða það gaumgæfilega til að fá sem mest virði út úr fiskveiðum með fiskvinnslu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans framsögu. Ég deili kannski ekki öllum sjónarmiðum sem þar koma fram en við fengum inn á fund til okkar fulltrúa sveitarfélaga og þeir voru nokkrir. Það var alveg ljóst að rauði þráðurinn var sá að það væru eindregin tilmæli um að veiðigjaldið ætti með einhverjum hætti að renna aftur til byggðanna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann deili þeirri sýn minni, Viðreisnar og annarra flokka, í því að veiðigjaldið eigi að renna aftur inn á þau svæði þaðan sem sjávarútvegurinn hefur verið að byggjast upp. Við höfum séð ákveðnar afleiðingar þess, nauðsynlegar að vissu leyti, hagkvæmni í veiðum og vinnslu; störfum hefur fækkað en á móti kemur að hugsunin var sú að til framkvæmda komi ákveðinn innviðasjóður. Deilir hv. þingmaður þeirri sýn að gjöldin eigi að fara til uppbyggingar á þeim svæðum sem þau hafa í raun komið frá?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Já, ég geri það og það kom fram í máli mínu í nefndarálitinu að hluti af veiðigjaldinu ætti að renna til sveitarfélaga. Mikið var rætt um það, þegar þessi lög voru sett á, en einhvern veginn náði það ekki nógu vel fram. Í lögum um opinber fjármál er þetta aftekið. Þetta er flækjustig. Lög eru mannanna verk og mér finnst að það ætti að breyta því. Enginn þeirra sem ég hef talað við, og ég get tekið undir það sjálfur, er á móti því að borga veiðigjöld og ef hluti af því rynni til sveitarfélagsins myndu þeir gera það með glöðu geði.
Herra forseti. Ég tel það vera gríðarlega mikilvægt mál að við reynum að hugsa veiðigjaldið svipað. Ég fagna því að menn eru ekki að tala gegn því að útgerðin borgi veiðigjald. Í mínum huga er þetta prinsippmál, þetta er aðgangur að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar og það þarf að fara að festa auðlindaákvæði í stjórnarskrá því til viðbótar. En það skiptir máli að reyna að hugsa þetta, eins og ég segi, á svipaðan hátt og olíusjóðinn, nú eða sjóð í Noregi sem tengist fiskeldinu. Þar fer sjóðurinn 80% til baka inn á þau svæði þar sem fiskeldið hefur verið byggt upp. Við eigum að gera þetta. Við eigum að fara í samvinnu við sveitarfélögin. Þau meta það á annan hátt en við sem erum hér á þingi hvað sé nauðsynlegt til uppbyggingar á svæðinu. Sum vilja fara í að efla ferðaþjónustu. Sum vilja fara í að ýta undir nýsköpun og þróun. Við verðum að horfast í augu við að tæknin eykur hagkvæmni og arðbærni sjávarútvegs og framleiðni um leið og við sjáum fram á að störfum fækkar. Sveitarfélögin þurfa því að hafa eitthvert svigrúm til þess að geta farið í aðra uppbyggingu sem þau telja mikilvæga fyrir sitt svæði.
Hæstv. forseti. Ég tek heils hugar undir þetta og ég vil minna þingmanninn á það - og greinilegt að hún hefur ekki hlustað mikið á ræðu mína - að ég tók það sérstaklega fram [[Með athygli.]]í ræðunni að ég hef mælt hér fyrir málum um skilgreiningu auðlinda og auðlindir og auðlindagjöld. Það er svolítið merkilegt að við skulum ekki vera búin að fara í þá vinnu. Það hefur margoft verið mælt fyrir þessum málum. Ég er sammála þingmanninum um að sveitarfélög ættu að fá að koma betur að þessari vinnu. Þetta er prinsippmál í uppbyggingu byggða á landsbyggðinni, að þetta gæti runnið til þeirra aftur, og að við snúum bökum saman og vinnum að þessu máli öll sem eitt.
Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti 2. minni hluta atvinnuveganefndar. Eins og fram hefur komið felur frumvarp sjávarútvegsráðherra til laga um veiðigjald í sér að lögfest verði ný heildarlög um veiðigjald og komi þau þá í stað gildandi laga frá árinu 2012. Lagt er til í frumvarpinu að reiknistofn veiðigjalds hvers árs byggist á afkomu við veiðar á hverjum nytjastofni fyrir sig, gjaldhlutfall veiðigjalds af reiknistofni verði 33% og að auki að veiðigjald verði ákveðið í lok hvers árs fyrir næsta almanaksár í stað þess að vera ákvarðað í ágúst fyrir komandi fiskveiðiár. Þá eru verkefni veiðigjaldsnefndar að mestu færð til embættis ríkisskattstjóra. Lengi hefur verið deilt um veiðigjöld og álagningu þeirra í íslensku samfélagi og hefur núverandi löggjöf verið nokkuð gagnrýnd … - Herra forseti. Gæti ég fengið frið í salnum?
Forseti biður um frið í salnum.
… sérstaklega fyrir að styðjast við gömul gögn og innheimta því ekki á rauntíma. Segja má að einstaka atriði þessa frumvarps, eins og að færa innheimtuferlið allt nær í tíma, sé betrumbót á núverandi fyrirkomulagi. Heilt á litið telur 2. minni hluti frumvarpið þó illa unnið og ógagnsætt þar sem tölulegar forsendur eru óljósar, áhrif þess á innheimtu veiðigjalds liggja ekki fyllilega fyrir ásamt því að samráðsferli við gerð frumvarpsins var í mýflugumynd. Annar minni hluti minnir á að þjóðin er einhuga um að auðlindir hennar skulu vera í varanlegri eign almennings. Skiptir það öllu máli. Þjóðaratkvæðagreiðsla um nýja stjórnarskrá íslenska lýðveldisins staðfesti þann vilja þjóðarinnar og áréttum við í 2. minni hluta nefndarinnar að við samþykkt þessa frumvarps mun hlutur útgerðarinnar í arði af auðlindinni aukast á kostnað hlutar þjóðarinnar af arði eignar sinnar. Fyrirliggjandi frumvarp er ekki til þess fallið að auka fyrirsjáanleika um réttindi og skyldur útgerðarinnar né dregur það úr óvissu um framtíðarhorfur þessarar undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar. Annar minni hluti gagnrýnir að ekki hafi gefist tími við undirbúning frumvarpsins til að kanna aðra kosti nægjanlega vel. Sömuleiðis er stór galli að ekki hafi gefist tími til að fara í gegnum samráðsferli það sem ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur komið á í gegnum svokallaða samráðsgátt. Er það sérstaklega bagalegt með tilliti til þess hversu margar alvarlegar athugasemdir komu fram í umsögnum um málið til nefndarinnar. Eins hafði ríkisstjórnin ekkert samráð við gerð frumvarpsins við stjórnarandstöðu og sýndi enga viðleitni til að ná sátt um þessa grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar sem þarf á stöðugleika að halda eins og allt íslenskt samfélag. Fyrirliggjandi frumvarpsdrög stefna einnig í þveröfuga átt við yfirlýst markmið laga um veiðigjöld frá árinu 2012 þar sem stefnt var að því að auka hlutdeild þjóðarinnar af arði auðlindarinnar, en ekki öfugt eins og hér er gert. Flestar þær umsagnir sem bárust nefndinni snúa sérstaklega að áhyggjum af þeim áhrifum sem frumvarpið mun mögulega hafa á laun sjómanna vegna þeirrar skekkju sem felst í verðlagningu sjávarafla hjá samþættum útgerðum annars vegar og ósamþættum útgerðum og fiskvinnslum án útgerðar hins vegar. Komu fram alvarlegar athugasemdir um þetta t.d. frá Samkeppniseftirlitinu sem sagði í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Verði fyrirliggjandi frumvarp að lögum að óbreyttu mun sú skekkja í aflaverðmæti sem fram kemur í bókhaldi samþættra útgerða annars vegar og annarra útgerða sem selja afla á fiskmörkuðum hins vegar óhjákvæmilega valda mismunun í útreikningi á veiðigjaldi viðkomandi útgerða. Með hliðsjón af framangreindu vill Samkeppniseftirlitið beina þeim tilmælum til atvinnuveganefndar að brugðist verði við þeirri skekkju sem fram kemur í bókhaldi viðkomandi útgerða við vinnslu frumvarpsins áður en það verður að lögum.“ Meiri hluti atvinnuveganefndar telur að úrræði ríkisskattstjóra til að bera kennsl á skekkjur séu nægjanlegar og því þurfi ekki að bregðast við þessu. 2. minni hluti hafnar þessum rökum meiri hlutans og tekur undir áhyggjur Samkeppniseftirlitsins og telur að auka þurfa gagnsæi milli verðlagningarinnar umtalsvert til að raunverulega sé hægt að koma í veg fyrir slíka skekkju. Augljósasta leiðin til að bregðast við þeim vanda væri að fara einhvers konar markaðsleið, svo sem með útboðum á aflaheimildum, sem er leið sem 2. minni hluti mælir með. Ljóst er þó að nú er ekki fyrir því meiri hluti á Alþingi og þess vegna þarf að leita annarra leiða. Til dæmis mætti skoða betur til málamiðlunar að reikna 20% veiðigjaldsins út frá markaðsverði og líta til leiguverðs á kvóta í því sambandi en reikna 80% eftir þeirri leið sem lögð er til í fyrirliggjandi frumvarpi. Annar minni hluti furðar sig á yfirlýstu markmiði frumvarpsins gagnvart jafnréttismálum og kynskiptum vinnumarkaði sem rök fyrir því að ekki eigi að vega hagnað af fiskvinnslu við ákvörðun veiðigjalds. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram, með leyfi forseta: „Störf í landvinnslu hafa jafnan verið að meiri hluta á hendi kvenna. Þá má geta þess að konur hafa á síðustu árum verið mun sýnilegri í sjávarútvegi en áður. Nefna má að með frumvarpi þessu er ekki lagt til að vinnsla á sjávarafla verði hluti af reiknistofni veiðigjalds sem myndi fremur, samkvæmt þessu, koma við störf kvenna en karla.“ Við teljum, svo vægt sé til orða tekið, að hér sé um verulega villandi framsetningu að ræða, enda hefur fiskvinnsla aldrei greitt veiðigjöld. Í raun langar mig að bæta því við að mér finnst eiginlega til skammar að því hafi verið leyft að standa í frumvarpinu, að nýta málflutning jafnréttisbaráttunnar á þennan hátt. Hins vegar hefur hagnaður fiskvinnslunnar verið veginn inn í ákvörðun veiðigjaldsins. Það var m.a. gert til að mynda ekki hvata fyrir útgerðarfyrirtækin til að færa hagnaðinn frekar yfir á vinnsluna og hafa þannig áhrif á að veiðigjöldin lækki, eins og umsagnir sem bárust vara einmitt við. Í fyrirliggjandi frumvarpi er horfið frá þessu og því settur inn raunverulegur hvati fyrir þær útgerðir sem tækifæri hafa til að færa hagnaðinn í auknum mæli á vinnsluna. Sú breyting mun því fela í sér bæði lægri veiðigjöld og lægri laun til sjómanna, líkt og raunar flestir umsagnaraðilar málsins vara sérstaklega við eins og komið var inn á áðan. Ljóst er að í frumvarpinu eru enn ýmsir þættir sem æskilegt hefði verið að gefa betri tíma til að ígrunda. Sérstaklega er óheppilegt að ekki sé hægt að hinkra eftir skýrslu Ríkisendurskoðunar um eftirlit Fiskistofu, en sú úttekt hófst í febrúar á þessu ári og mun skýrslan liggja fyrir um miðjan desember næstkomandi. Skýrslan mun fjalla um starfsemi Fiskistofu og eftirlit hennar með vigtun á afla og brottkasti undanfarin fimm ár. Þá mun hún jafnframt taka út eftirlit Fiskistofu með samþjöppun veiðiheimilda. Ljóst er að niðurstöður skýrslunnar geta skipt umtalsverðu máli gagnvart efni frumvarpsins. Athugasemdir umsagnaraðila renna einnig stoðum undir mikilvægi þess að niðurstöður skýrslunnar liggi fyrir áður en ráðist er í frekari breytingar á álagningu veiðigjalda. Í ljósi þessarar stöðu væri eðlilegast að gefa ráðuneytinu og atvinnuveganefndinni betri tíma til að vinna málið og framlengja þess í stað núverandi löggjöf um eitt ár. Allt frá útgáfu skýrslu auðlindanefndar árið 2000 hefur ítrekað verið staðfest að meiri hluti þjóðarinnar vill að eignarhald þjóðarinnar á fiskveiðiauðlindum í íslenski lögsögu sé staðfest í stjórnarskrá og að framsal nýtingarréttar sé tímabundið. Þetta er jafnframt það fyrirkomulag sem flest nágrannalönd hafa notað þegar þau hafa tekið upp kvótakerfi, svo sem Danmörk og Svíþjóð. Á sama tíma og tímabundinn nýtingarréttur staðfestir eignarhald þjóðarinnar getur tímabinding tryggt meiri stöðugleika og fyrirsjáanleika fyrir útgerðina. Ekki þarf þá lengur að deila um hvort lagaleg óvissa sé um varanleika nýtingarréttarins eða eignarhald þjóðarinnar á auðlindum sínum. Í því ljósi eru það augljósir hagsmunir samfélags og útgerðar að tímabinda allan veiðirétt. Að mati 2. minni hluta falla sterk rök að því að auðlindagjöld, eins og veiðigjald, renni í sérstakan sjóð fremur en í ríkissjóð eins og lagt er til í fyrirliggjandi frumvarpi. Þegar gjöld af því tagi renna í ríkissjóð er hætta á því að þolinmæði stjórnvalda fyrir þeim sveiflum sem jafnan einkenna slík gjöld verði mjög takmörkuð og tilhneiging skapist til að breyta innheimtu gjaldsins þegar illa árar til að mæta tekjuöflunarmarkmiðum. Slík tilhneiging grefur undan forsendum gjaldsins. Sú staðreynd að aðferðafræði útreiknings og álagningar veiðigjalda hér á landi hefur verið breytt fjórum sinnum á undanförnum tíu árum bendir til þess að þetta sé vandamál sem huga þurfi að. Til að vinna gegn slíkum freistnivanda renna auðlindagjöld í öðrum löndum því að jafnaði í sérstaka sjóði. Eitt þekktasta dæmið um slíkan sjóð er norski olíusjóðurinn. 2. minni hluti telur mikilvægt að sveitarfélögin fái hluta af afrakstri þeirrar hagræðingar sem fiskveiðistjórnarkerfið hefur skapað sem bætur fyrir þann hluta kostnaðar hagræðingarinnar sem samfélagið þarf að bera. Önnur sveitarfélög fái einnig hlutdeild í arði af auðlindinni sem er eign þjóðarinnar allrar. Ennig mætti líta til þess möguleika að sóknaráætlanir landshluta gætu verið mögulegur farvegur fyrir þau verkefni sem fjármögnuð yrðu með hlutdeild í veiðigjaldi. Herra forseti. Það er til margs að líta og mikilvægt að vanda vel til verka þegar framkvæma á heildarendurskoðun á gjaldheimtu fyrir afnotarétt af auðlind þjóðarinnar eins og ríkisstjórnin boðaði að til stæði þegar hún reyndi að þvinga í gegn lækkun á veiðigjöldum í lok þings síðastliðið vor. Þá ræddu stjórnarliðar um mikilvægi samráðs og sátta við slíka endurskoðun en því er því miður ekki fyrir að fara í fyrirliggjandi frumvarpi og voru engar tilraunir gerðar til samráðs við stjórnarandstöðuna, hvorki í undirbúningi ráðuneytisins né samtali í atvinnuveganefnd. Að öllu framangreindu er það því mat 2. minni hluta að frumvarpið eins og það stendur nú sé ekki tækt til afgreiðslu, enda algerlega óljóst hverjar afleiðingar samþykktar þess verða fyrir ríkissjóð annars vegar og atvinnugreinina í heild sinni hins vegar. Fyrir utan þá augljósu staðreynd að ríkissjóður mun verða af hátt í 4 milljörðum kr. í tekjur á næsta ári verði frumvarpið að lögum. Slík forgangsröðun er að mati 2. minni hluta algerlega óásættanleg á meðan aldraðir og öryrkjar eru látnir bíða eftir réttlátum kjarabótum. Undir þetta nefndarálit rita hv. þingmenn Albertína Friðbjörg Elíasdóttir og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir. Hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir, sem situr fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi, er einnig samþykk þessu áliti.
Virðulegi forseti. Í síðustu viku kynnti Samfylkingin breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið, 17 breytingartillögur sem áttu að kosta 24 milljarða kr. Meðal vannýttra tekjuúrræða reiknaði flokkurinn með því að hækka veiðigjöldin. Nú liggur fyrir tillaga um að veiðigjaldið eigi fyrst og fremst að renna til stuðnings stjórnun og eftirliti með fiskveiðistjórnarkerfinu, það eru 5 milljarðar kr., en restin eigi að fara í uppbyggingarsjóð. Þá hlýt ég að spyrja, vegna þess að áætlað er að restin af veiðigjaldinu renni í uppbyggingarsjóð en ekki til þeirra tillagna sem Samfylkingin mælti fyrir í síðustu viku: Hvernig hefur Samfylkingin hugsað sér að mæta áhrifunum í fjárlögum eða í rekstri ríkisins á grundvelli þeirra tillagna sem hér eru lagðar fram um að skerða framlag til félagslega kerfisins, heilbrigðiskerfisins eða annars með þeim hætti að láta þetta renna í uppbyggingarsjóð?
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir mjög góða spurningu. Ég er mjög glöð að hann hafi áhyggjur af því að við í Samfylkingunni höfum ekki fjármagnað tillögur okkar. Í fyrsta lagi boðuðum við í breytingartillögum okkar breytingar á skattkerfinu og fjármögnun í gegnum það en jafnframt töluðum við ekki eingöngu um auðlindagjöld af sjávarútvegi heldur horfðum við einnig til annarra auðlinda. Ég er mjög glöð yfir því að hæstv. ráðherra hafi áhyggjur af þessu en ég hef engar áhyggjur. Bæði voru tillögur okkar fullfjármagnaðar og sömuleiðis gerðum við ráð fyrir afgangi. Það er af ýmsu að taka.
Virðulegi forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki neinar áhyggjur af gleði manna yfir þessu. Þetta er bara spurning um það hvernig hægt er að framkvæma þá tillögu sem hér liggur fyrir. Það er í raun ein tillaga af þessum fjórum í breytingartillögunum sem snertir veiðigjaldið beint og maður hlýtur að kalla eftir hugsuninni og útfærslunni í því efni. Það er bara eðlilegt að kallað sé eftir því með hvaða hætti áhrifunum af þessu sé mætt. Þá er það bara spurningin sem eftir liggur: Hafa hinum fjárhagslegu þáttum verið gerð skil við undirbúning þessa máls af hálfu stjórnarminnihlutans í nefndinni? Og ef svo er, ef eitthvert mat hefur verið lagt á fjárhagsleg áhrif af þessari tillögu á einstök fyrirtæki eða byggðirnar í landinu, væri mjög fróðlegt að heyra það.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra aftur fyrir fyrirspurnina. Það sem við erum að tala um í frávísunartillögunni er að sjálfsögðu ekki að veiðigjöld verði ekki innheimt í framhaldinu heldur boðum við framlengingu á núverandi lögum. Þetta er frestun. Við erum að reyna að sýna viðleitni til þess að ná samtali, ná samráði. Ég skil vel að hæstv. ráðherra skilji það ekki því að ekki var mikið fyrir samráði að fara við undirbúning þessa frumvarps þrátt fyrir að það hafi verið boðað. Í því samhengi langar mig líka til að velta því upp: Er hæstv. ráðherra virkilega á móti því [[Gripið fram í.]]- já, það er rétt, afsakaðu. En ég trúi því samt sem áður ekki. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa reyndar allir talað um það áður að veiðigjöldin og afgangurinn af þeim mætti renna til byggðanna. En já, ég þakka fyrir andsvarið. Afsakið.
Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í þær hugmyndir sem eru reifaðar og liggja fyrir í breytingartillögum um að bjóða út hluta aflaheimilda næstu 20 árin. Það kemur ekkert slíkt fram í sjálfu nefndarálitinu en hv. þingmaður hlýtur [[Gripið fram í.]]að styðja sinn formann í þeim hugmyndum. Þar er ekkert minnst á 5,3% sem fara í dag til félagslegra og byggðalegra aðgerða. Það er ekki minnst á það. Á að henda þeim aðgerðum algjörlega út? Eru byggðasjónarmið þarna undir? Hvar er Samfylkingin stödd í þeim málum? Nú kynnti ég í atvinnuveganefnd í upphafi þegar við fjölluðum um þetta mál að það væri verið að skoða möguleika á að afkomutengja veiðigjöld með einhverjum hætti eða styrkja frítekjumarkið fyrir litlar og meðalstórar útgerðir. En ég varð aldrei vör við að hv. þingmaður eða þeir sem lögðu fram þessa breytingartillögu kæmu með neinar hugmyndir. Svo talandi um samráð þá hef ég ekki orðið vör við það af þeirra hálfu í atvinnuveganefnd.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. formanni atvinnuveganefndar fyrir að gefa mér tækifæri til að leiðrétta þennan misskilning sem virðist vera í þingsalnum, þ.e. að við séum að leggja hér til uppboðsleið. Við erum ekki að gera það og töldum að með þessari tillögu værum við einmitt að rétta fram sáttarhönd, sérstaklega til Vinstri grænna og fleiri þingflokka. Hvað varðar byggðasjónarmiðin er það sömuleiðis þannig að byggðakvótinn er að sjálfsögðu undanskilinn þarna. Ég held að ég hafi sýnt það, bæði í fyrri ræðum og í störfum mínum á þinginu, að ég ber hag byggðanna mjög fyrir brjósti og frábið mér málflutning um annað hér í þessum ræðustól.
Herra forseti. Ég efast ekki um að hv. þingmaður beri hag byggðanna fyrir brjósti. Þess vegna er maður mjög undrandi á því að svona óvönduð vinnubrögð séu viðhöfð. Það er talað um gagnvart meiri hlutanum að ekkert samráð hafi verið, það sé ógagnsæi og fleiri þurfi að koma til, en síðan er hægt að mæla fyrir algerri gjörbreytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu og henda inn í umræðuna á síðustu stundu án nokkurs samráðs við einn eða neinn, ekki minnst orði á það í atvinnuveganefnd að það væri verið að skoða eitt eða neitt varðandi breytingar á þessu máli, koma með á síðustu stundu, óundirbúið, tillögu sem stenst enga skoðun. Í þessari breytingartillögu við málið sem hv. þingmaður leggur fram, Logi Einarsson og fleiri, formenn flokka, Pírata, Samfylkingar og Viðreisnar, [[Forseti hringir.]]kemur ekkert fram hvað menn hugsa sér í byggðamálum, ekki neitt. Þetta er skrýtin eftiráskýring hjá hv. þingmanni.
Herra forseti. Ég þakka - eða nei, eiginlega ekki. Ég held að það sé ljóst að hv. þingmaður misskilur tillögur okkar. Við erum einmitt með þessum tillögum að bjóða þingmönnum að vera með, og sérstaklega þingmönnum Vinstri grænna, í rauninni í eigin tillögum um tímabundna samninga. Við erum alls ekki að tala um uppboð eða markaðsleið. Við erum að tala um tímabundna samninga og um landshlutasjóð, að veiðigjöldin renni til landshlutanna. Ég held að það sé alveg ljóst að því miður sé einhver misskilningur í gangi hér um tillögur okkar og ég legg til að menn lesi þær. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni framsögu fyrir hönd 2. minni hluta. Ég ætla fyrst að segja að ég tel að meiri hlutinn hafi unnið mjög góða vinnu, fjölmargar vandaðar umsagnir liggja fyrir og gestir hafa komið á fundi nefndarinnar. Hæstv. ráðherra fór vítt og breitt um landið og kynnti fyrirhugaðar tillögur og frumvarp. Ég gat ekki heyrt betur á máli hv. þingmanns en að hann taki undir það að innheimta veiðigjalda með þeim hætti sem lagt er til af meiri hlutanum sé til bóta og að færa innheimtuna til ríkisskattstjóra. Hann segir svo á sama tíma að það sé ógagnsætt og háð óvissu. Afkoma mun sveiflast og er háð aflabrögðum og verðsveiflum, það er rétt. En er þá ekki einmitt mikilvægt að afkomutengja innheimtu veiðigjalda, eins og hér er lagt til, með skynsamlegum breytingum, ekki síst fyrir atvinnugreinina?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir þessa ágætu fyrirspurn. Ég tek undir það að breytingarnar í frumvarpinu eru sannarlega betri að því leyti til að þetta er fært nær í tíma. Ég hef reyndar mjög mikla trú á embætti ríkisskattstjóra, á því að þau geti unnið gott starf. Þau höfðu samt sem áður spurningar og þau viðurkenndu að ekkert væri öruggt í þessu með milliverðlagninguna. Það var það sem var gagnrýnt aftur og aftur í umsögnum, þessi skortur á gegnsæi. Eins og ég kom inn á í ræðu minni áðan tel ég að ekki sé nóg að gert til að koma til móts við þær athugasemdir. Ég vek þar m.a. aftur athygli á umsögn Samkeppniseftirlitsins sem var raunar samhljóða mjög mörgum umsögnum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég er ánægður með að hv. þingmaður er sammála um að verið sé að auka skilvirkni innheimtunnar. Við treystum auðvitað ríkisskattstjóra fullkomlega til að taka að sér innheimtu. Afkomutengingin eins og meiri hlutinn leggur til - hv. þingmaður er sammála henni en dregur hér fram milliverðlagningu. Ríkisskattstjóri hefur fulla lagastoð til að taka á þeim þætti og ég treysti ríkisskattstjóra fullkomlega til þess. Ég er ánægður með að hv. þingmaður gerir það líka. Ég á erfitt með að skilja það sem kemur fram í ræðu hv. þingmanns og snýr að því að veiðigjöldin eigi að renna í auðlindasjóð. Ég er á sömu slóðum og hæstv. ráðherra fór hér yfir vegna þess að endað er á því að skilja eigi eldri borgara og öryrkja eftir. Hvar ætlar fólk að fá peninga, eins og lagt var til í umræðu [[Forseti hringir.]]um fjárlög, í gríðarlegan útgjaldaauka ef þetta á allt saman að renna í einhvern sérstakan sjóð og geymast þar?
Herra forseti. Ég vil aftur þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir ágæta og áhugaverða spurningu. Þó að við treystum ríkisskattstjóra og það vel - enda embætti sem hefur oftar en einu sinni verið valið til fyrirmyndar - er það samt sem áður staðreynd að ríkisskattstjóri tekur ekki á því að það er alltaf fyrst og síðast pólitíkin sem tekur ákvörðun um afkomutenginguna. Það er alltaf pólitíkin sem væri með puttana í þessu og það náttúrlega veldur alltaf vandamálinu. Það hvort ríkisskattstjóri eða einhver annar reikni þetta út breytir því ekki. Þess vegna held ég að aðrar leiðir væru gegnsærri hvað þetta varðar.
Virðulegur forseti. Ég er greinilega einfaldari maður en ég hélt því mér gengur mjög illa að fá skýrt út hvað minni hlutinn á við, bæði í nefndaráliti sínu, orðum hér og eins í breytingartillögu. Þess vegna langar mig bara að fá skýrt svar, helst já eða nei. Er hv. þingmaður á móti afkomutengingu veiðigjalda?
Herra forseti. [[Gripið fram í.]]Ég vil þakka hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé fyrir spurninguna. Hann sló mig svo út af laginu áðan með þessu frammíkalli, að það datt eiginlega úr mér hver spurningin var. En í stuttu máli … [[Á móti afkomutengingu.]]Nei, en við viljum fara aðrar leiðir en verið er að leggja til hér. Stóri vandinn í þessu er náttúrlega að pólitíkin er alltaf með puttana í þessu. Ef það væru aukin t.d. uppboð eða tillit tekið til markaðsverðs, það væri aukið gagnsæi í milliverðlagningunni, þá þyrfti pólitíkin e.t.v. ekki að fjalla jafn mikið um þetta og við gerum. Við erum breysk eins og aðrir og ég held að það væri eðlilegra að markaðurinn tæki á þessu.
Virðulegur forseti. Ég er breyskari en margur. Það er gott að fá á hreint að hv. þingmaður er hlynntur afkomutengingu veiðigjalda. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann, af því ég veit að hún er sanngjörn manneskja og hef mikið álit á hv. þingmanni: Finnst henni sanngjarnt að vera alltaf að tala um að í frumvarpi meiri hluta og frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra sé verið að minnka tekjur af því að hún er alltaf að horfa á næsta ár? Hér erum við að setja á kerfi sem á að virka til framtíðar. Það hefur komið fram á fundum nefndarinnar að ef þetta kerfi væri við lýði árið 2020 væru veiðigjöld 2,5 milljarðar. Á sama hátt gæti ég sagt: Við erum að stórauka veiðigjald og mínusa það, en ég er ekki ósanngjarn maður. Þess vegna horfi ég á að hér erum við með afkomutengingu. Þess vegna sveiflast veiðigjaldið í takt við afkomu útgerðarinnar. Þess vegna er býsna ósvífið að vera alltaf að tala um að það sé verið að lækka veiðigjöld. Ég minni hv. þingmann á að ef sú aðferð sem hér er lögð til hefði verið notuð síðustu tíu ár hefðu komið í ríkissjóð 500 milljörðum kr. meiri veiðigjöld en gerðu. Þetta hefði [[Forseti hringir.]]sem sagt hækkað veiðigjöldin síðasta áratuginn um hálfan milljarð króna og munar nú um minna.
Herra forseti. Þetta er einfaldlega rangt sem kom fram í máli Kolbeins Óttarssonar Proppé. Það er hreinlega verið að lækka veiðigjöldin og hv. þingmenn verða bara að horfast í augu við sitt eigið frumvarp. Það er þeirra ákvörðun að lækka veiðigjöldin með frumvarpinu. Við teljum okkur fyrst og fremst standa vörð um sameign þjóðarinnar sem er fiskurinn í sjónum. Það er ekkert flóknara en það.