Borist hafa bréf frá Gunnari Braga Sveinssyni og Silju Dögg Gunnarsdóttur um að þau geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Mánudaginn 1. október tók því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Miðflokksins í Suðvest., Una María Óskarsdóttir. Í gær, mánudaginn 8. október, tók sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Suðurk., Jóhann Friðrik Friðriksson, en 1. varamaður kjördæmisins hefur boðað forföll. Þá hafa borist bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins fyrir hönd Haralds Benediktssonar, formanni þingflokks Miðflokksins fyrir hönd Bergþórs Ólasonar og varaformanni þingflokks Pírata fyrir hönd Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur um að þau geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í gær, mánudaginn 8. október, tóku því sæti á Alþingi fyrir þau 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Norðvest., Teitur Björn Einarsson, 1. varamaður á lista Miðflokksins í Norðvest., Jón Þór Þorvaldsson, og 2. varamaður á lista Pírata í Reykv. s., Snæbjörn Brynjarsson, en 1. varamaður á lista í kjördæminu hefur boðað forföll. Þau hafa öll, að undanskildum varamanni Framsóknarflokksins, áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju.
Kjörbréf Jóhanns Friðriks Friðrikssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt, en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.
Jóhann Friðrik Friðriksson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.
Forseta hefur borist bréf um afturköllun þingmáls. Hanna Katrín Friðriksson kallar aftur frumvarp á þskj. 46, mál 46, um útlendinga.
Borist hafa bréf frá eftirfarandi ráðherrum þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum; frá fjármála- og efnahagsráðherra vegna fyrirspurna á þskj. 129, um viðgerðarkostnað frá Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, þskj. 66, um áritun á frumrit skuldabréfa, frá Ólafi Ísleifssyni, og á þskj. 166, um breytingar á sköttum og gjöldum, frá Óla Birni Kárasyni. Frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 73, um notkun veiðarfæra, frá Ara Trausta Guðmundssyni. Loks frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 123, um skólaakstur og malarvegi, frá Teiti Birni Einarssyni.
Til svara eru: Forsætisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, félags- og jafnréttismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra.
Herra forseti. Um fátt hefur meira verið rætt undanfarna daga en sjónvarpsþáttinn Kveik sem fjallaði um svik og svindl á íslenskum vinnumarkaði. Hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra sagði síðan í þættinum Silfrinu á RÚV á sunnudaginn að staða þessara mála kæmi honum nokkuð á óvart. Ég vil minna hæstv. ráðherra á sérstakar umræður um svik og svindl á vinnumarkaði sem haldnar voru í þessum sal að mínu frumkvæði, fyrir rúmum átta mánuðum. Lítið virðist hafa breyst síðan þá fyrir utan lögin um starfsmannaleigur og keðjuábyrgð í byggingariðnaði sem sannarlega var kominn tími til að litu dagsins ljós en nægja ekki til að taka á þessari alvarlegu stöðu. Í sérstökum umræðum fyrir rúmum átta mánuðum var öllum ljóst í þessum sal hver staðan var og hún hefur ekkert batnað. Hvers konar samfélag lætur það viðgangast mánuðum saman að fólk sé rænt launum sínum? Og leyfir fyrirtækjum þar að auki að hámarka gróða og svindla sér framar í samkeppni með blekkingum og þjófnaði og rukka fyrir svefnpláss dýru verði? Það er augljóst að hér vantar yfirsýn og ábyrgð. Hefur hæstv. ráðherra til að mynda hrundið af stað rannsóknum á aðstæðum erlends vinnuafls hér á landi? Er von á breytingartillögum við fjárlagafrumvarpið þannig að eftirlitsstofnanir og lögregla hafi fjármagn til að sinna hlutverki sínu hvað þetta varðar? Hvernig hyggst hæstv. ráðherra tryggja að fyrirtæki geti aldrei hagnast á brotastarfsemi, heldur beri af henni mikinn fjárhagslegan skaða?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrirspurnina. Mér er mjög í minni umræða sem hv. þingmaður var með um þau mál fyrr á þessu ári. Í þeirri umræðu var sérstaklega rætt frumvarp um starfsmannaleigur og keðjuábyrgð og hert viðurlög í því efni. Það frumvarp, frá því að sú umræða átti sér stað, hefur síðan komið inn í þingið og varð að lögum síðasta vor. Með þeim hertum við mjög á öllum málaflokknum og færðum Vinnumálastofnun auknar heimildir sem hún hefur þegar byrjað að nýta. Það sem af er þessu ári hefur Vinnumálastofnun t.d. farið í fleiri eftirlitsferðir en hún gerði allt árið í fyrra. Við sjáum því þegar sókn í þeim málum. Hins vegar er alveg rétt hjá hv. þingmanni að betur má ef duga skal. Þess vegna höfum við m.a. boðað frumvarp sem er á þingmálaskrá og á að koma í næsta mánuði, að ég held, sem varðar það sem hv. þingmaður kom inn á um húsaleigu og hvernig ráðningarsamningar og tengslin eru gagnvart húsaleigu. Það höfum við séð í umræðunum um þau mál. Við höfum líka boðað að í gang sé að fara vinna á milli allra aðila sem að því koma, ekki aðeins á vinnumarkaði, ekki bara Vinnueftirlitið og Vinnumálastofnun, heldur líka samtök á vinnumarkaði auk lögreglunnar og ríkisskattstjóra. Fara á í undirbúning og samþættar aðgerðir, bæði samþættar aðgerðir sem allir munu koma að, aðilarnir í sameiningu, og eins til að ræða frekari lagabreytingartillögur og möguleg viðurlög í þá veru. Ég á því ekki von á öðru en að við munum sjá aðgerðir í þá átt þegar þeirri vinnu vindur fram. En það er unnið í gríðarlega góðu samstarfi við verkalýðshreyfinguna og Samtök atvinnulífsins og sérstaklega verkalýðshreyfinguna. Við höfum lagt áherslu á það og munum gera það hér eftir sem hingað til.
Herra forseti. Ég heyri að hæstv. ráðherra er allur af vilja gerður til að taka á þessum málum. Hann var líka allur af vilja gerður fyrir rúmum átta mánuðum en ekkert lát hefur orðið á svindlinu. Getum við treyst því að eftir aðra átta mánuði hafi stjórnvöld tekið sig á í þessum málum og hinn sjúki hluti íslenska vinnumarkaðarins náð heilbrigði? Getum við treyst því að brugðist hafi verið við ákalli ASÍ um að lögbundin verði hörð viðurlög og sektargreiðslur við launaþjófnaði, að keðjuábyrgð verði fyrir allan vinnumarkaðinn, að kennitöluflakk verði stöðvað, að eftirlit verði skilvirkt og að tryggt verði að þeir einstaklingar sem brotið er á og vilja sækja rétt sinn njóti til þess stuðnings og hafi skjól, ekki aðeins verkalýðshreyfingarinnar heldur samfélagsins alls?
Virðulegi forseti. Ég vil segja að síðan þessi mál voru rædd hér síðast erum við búin að samþykkja ný lög sem voru einmitt unnin í góðu samstarfi við verkalýðshreyfinguna. Þau lög tóku að fullu gildi nú á haustdögum þannig að menn eru að byrja að vinna eftir þeim. Varðandi það að setja aukinn kraft í þessi mál minni ég aftur á að Vinnumálastofnun hefur þegar á þessu ári farið í fleiri eftirlitsferðir en hún gerði allt árið í fyrra og árið er ekki búið. Vinna er farin í gang, m.a. í samstarfi við verkalýðshreyfinguna, um að ræða frekari aðgerðir sem miða að því að setja viðurlög við alvarlegum brotum til starfsmannaleigna og ekki bara það heldur almennt á vinnumarkaði. Það er þegar til umræðu. Hefur m.a. verið komið af stað umræðum um það hvernig það skuli gert, með hvaða hætti, hvaða viðurlögum skuli beita, vegna þess að við eigum að stíga frekari skref í þá veruna. Ég vænti stuðnings frá hv. þingmanni við það og þakka fyrir það. Þetta er gríðarlega mikilvægt og við eigum að taka höndum saman um þetta.
Virðulegi forseti. Fyrir Alþingi verður í dag lögð fram þingsályktunartillaga um samgöngumál fyrir árin 2019–2023. Þar er komin stefna núverandi ríkisstjórnar í flugmálum. Ég stóð hér síðast í ræðustól 26. apríl sl. og spurði hæstv. ráðherra samgöngumála um stefnu ríkisstjórnarinnar í flugmálum. Ég fékk þau svör að allt of lítið hefði verið gert í allt of langan tíma til að bæta ástand innanlands- og varaflugvallakerfisins á Íslandi og nú væri ekki lengur hægt að sitja hjá. Staðreyndin er hins vegar sú að nú, tæpum sex mánuðum síðar, er setið hjá. Stefna ríkisstjórnarinnar er, samkvæmt samgönguáætlun, að halda flugvallakerfinu í algjöru fjársvelti. Engin áform eru uppi um að varaflugvellir fyrir Keflavíkurflugvöll geti sinnt hlutverki sínu, þ.e. þeir verða áfram frumstæðir og þær rúmlega 10 milljónir farþega sem fara um Keflavíkurflugvöll á ári hverju munu búa við þá staðreynd að öryggi þeirra er ekki tryggt. Þrisvar sinnum á síðustu 18 mánuðum hefur skapast hættuástand vegna mikillar flugumferðar, veðurs og bágs ástands flugvalla á Íslandi. Vissulega kosta framkvæmdir við flughlið og akbrautir flugleiðsögubúnað og fjarskiptatæki mikla fjármuni. En því skal haldið til haga að flugiðnaðurinn stendur nú undir 20% af vergri þjóðarframleiðslu og hefur aukist úr rúmum 6% frá árinu 2010 án þess að framlög ríkisins hafi aukist í samræmi við framlög iðnaðarins til þjóðarbúsins. Það stingur því í stúf að í téðri þingsályktunartillögu er fullyrt að enginn innanlandsflugvallanna, þar með taldir flugvellirnir í Reykjavík, á Akureyri og á Egilsstöðum, sé sjálfbær. Það virðist vera átylla til að réttlæta fjársveltið. Það er í hrópandi ósamræmi við niðurstöðu kostnaðar- og ábatagreiningar í skýrslu sem unnin var fyrir innanríkisráðuneytið 2014. Þar kemur fram að þjóðhagsleg arðsemi fjárfestinga í innanlandsflugvallakerfinu umfram útgjöld sé 48% og þó hefur flugiðnaðurinn vaxið gríðarlega síðan þá. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort stefna stjórnvalda sé að svelta flugvalla- og flugleiðsögukerfið á Íslandi og taka áhættuna og ábyrgðina á að hér verði stórslys í flugi sem afstýra mætti með ákvörðun [[Forseti hringir.]]um að sækja fram í flugmálum sem er meginstoð þjóðarbúsins nú. Enn fremur spyr ég um rekstrarsamning Isavia ohf. og ríkisins. Er Isavia með undirritaðan rekstrarsamning í gildi vegna flugvalla í eigu ríkisins?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir fyrirspurnina. Við deilum áhyggjum af því að staðan sé ekki betri en raun ber vitni. Við áttum ágætissamtal í vor þar sem við fórum yfir þá stöðu. Í samgönguáætluninni er einmitt fjallað um ýmsa kosti sem við stöndum frammi fyrir og sumir af þeim kostum hafa ekki verið kannaðir til hlítar. Það er fjallað mjög ítarlega um þetta í samgönguáætlun og ég veit að hv. þingmaður mun geta lesið sér til um það og hlustað kannski á framsögu mína seinna í dag eða kvöld, hvenær sem hún verður, og tekið þátt í umræðum um málið. Þá gefst betra tækifæri en á þessum skamma tíma hér. Staðreyndin með fjársveltið er að á síðasta ári jukum við framlög til flugsins um einar 340 milljónir, ef ég man rétt. Á næsta ári er verið að auka um 350 milljónir. Stuðningurinn við flugið fer úr 1,8 milljörðum í 2,5 milljarða á árinu 2019 þannig að við erum sannarlega að bregðast við. Það sem er síðan fjallað í samgönguáætlun er að niðurstaða nefndar sem er að komast í hús, um framtíð innanlandsflugsins, og eigandastefnu Isavia sem unnið hefur verið að í þó nokkra mánuði gæti til að mynda skilað því sem hv. þingmaður var að kalla eftir, að Isavia tæki hugsanlega yfir rekstur millilandaflugvallanna eða í eigandastefnunni kæmu fram áform um að ákveðinn arður yrði greiddur til ríkisins sem rynni til millilandaflugvallanna. Það er líka rétt að taka þarf upp umræðu við flugfélögin um varaflugvallargjald. Það er augljós ávinningur fyrir flugfélögin og öryggi að það séu öruggir varaflugvellir á Íslandi. Það er ávinningur vegna þess að það er mun ódýrara [[Forseti hringir.]]að lenda hér innan lands en að hafa varaflugvelli í öðrum löndum og þurfa að bera þar af leiðandi meira bensín. Ég gat ekki svarað öllum spurningum hv. þingmanns og reyni að gera það í seinna svarinu.
Virðulegi forseti. Hér er ekki verið að biðja um tómstundaaðstöðu fyrir atvinnuflugmenn. Málið er grafalvarlegt. Það er svo alvarlegt að IFALPA, alþjóðasamtök flugmanna, sáu ástæðu til þess 19. september sl. að gefa út „service bulletin“, öryggistilmæli til þeirra sem nota Keflavíkurflugvöll, í kjölfar aðstæðna sem sköpuðust þremur dögum fyrr, þann 16. Í niðurlagi tilmælanna er þess getið að takmörkuð flughlöð á varaflugvöllum okkar séu orðin raunveruleg hætta og þeim tilmælum beint til flugstjóra millilandaflugvéla að íhuga vel hvort þeir eigi að nota þá flugvelli yfirleitt og í það minnsta að bera verulegt aukaeldsneyti til að geta brugðist við. Það er rétt sem kemur fram hjá hæstv. samgönguráðherra að framlögin hafa verið aukin, en þau eru ekki í neinu samræmi við það sem þarf. Hér er talað um að að lágmarki þurfi 700 milljónir á ári til að viðhalda núverandi ástandi og verðmæti mannvirkja sem á þeim flugvöllum eru. [[Forseti hringir.]]Til að bæta um betur þurfum við a.m.k. 1.250 milljónir sem eru þó ekki nóg til að bæta aðstöðuna.
Virðulegi forseti. Við getum auðvitað deilt um það hvað er nóg. Ég er sammála hv. þingmanni um að við þyrftum vissulega meiri fjármuni til að geta gert hlutina hraðar og komið þeim fyrr í það horf sem við viljum hafa þá. En það er staðreynd að verið er að bæta verulega í. Mér finnst það líka umhugsunarefni hvort við í þessum ræðustól, í pólitískri umræðu, tökum jafn alvarlega hluti og flugöryggi til umfjöllunar. Það er einfaldlega þannig að flugöryggi er býsna gott hér á Íslandi og meira að segja að mati allra þeirra alþjóðlegu aðila sem koma þar að, þó að vissulega geti komið upp einstök tilvik sem bent er á að bregðast þurfi við og bæta í. Almennt séð er flugöryggi mjög mikið hér á Íslandi, flugvellirnir koma vel út, Isavia stendur sig vel, flugfélögin standa sig vel, flugmennirnir sem stjórna flugvélunum eru öruggir. [[Forseti hringir.]]Það er mjög mikilvægt að úr þessum ræðustól sé ekki verið að skapa óþarfan ótta um að ástandið sé ekki öruggt hér. Það er það svo sannarlega, það er mjög öruggt ástand í flugi á Íslandi.
Virðulegi forseti. Korteri fyrir alþingiskosningarnar 2016 setti sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu lögbann á fréttaumfjöllun Stundarinnar sem þá fjallaði um fjármál þáverandi forsætisráðherra og núverandi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarna Benediktssonar, í samhengi við efnahagshrunið 2008. Lögbannið var vitaskuld harðlega gagnrýnt á þeim tíma enda hneykslanlegt svo ekki sé meira sagt. Ákvörðunin um lögbann fór fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur sem dæmdi Stundinni í vil, en þá var áfrýjað til Landsréttar. Þann 5. október sl. staðfesti Landsréttur niðurstöðu Héraðsdóms Reykjavíkur. Ljóst var þá, eins og reyndar fyrr, að umfjöllunin átti fullt erindi til almennings. Þessi niðurstaða hlýtur að segja sína sögu. En talandi um sögu. Árið 2010 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu Birgittu Jónsdóttur, þáverandi hv. þingmanns, og fleiri um að Ísland skapaði sér afgerandi lagalega sérstöðu varðandi vernd tjáningar- og upplýsingafrelsis í máli nr. 383 á 138. löggjafarþingi. Síðan þá hafa liðið átta ár. Enn eru frumvörpin sem ályktunin kvað á um ekki fram komin og er biðin löngu orðin mjög þreytandi. Frá því að ályktun Alþingis var samþykkt hefur Ísland hins vegar dregist aftur úr samkvæmt alþjóðlegum mælikvörðum um tjáningarfrelsi. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem varað er við því í þessari pontu. Aftur að dómi Landsréttar. Í kjölfar lögbannsins lagði þingflokkur Pírata fram frumvarp þar sem lagt er til að ekki sé hægt að setja lögbann á fjölmiðil nema með aðkomu dómstóla. Því vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra með hliðsjón af undangengnum dómum í áðurnefndu lögbannsmáli Glitnis HoldCo gegn Stundinni: Telur ráðherrann að breyta þurfi lögum um kyrrsetningu, lögbann o.fl. til að koma í veg fyrir það að tjáningarfrelsið á Íslandi bíði aftur þvílíkan skaða og hnekki eins og fyrir téðar alþingiskosningar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna um mikilvægt mál. Snemma á þessa árs skipaði ég starfshóp til að fjalla sérstaklega um þau mál sem tengjast m.a. þeirri ályktun, IMMI-ályktuninni í daglegu tali nefnd, sem hv. þingmaður vísaði til, þ.e. ályktun um vernd tjáningarfrelsis og ég man ekki nákvæmlega síðari hlutann á fullu heiti hennar á íslenskri tungu, en IMMI-ályktunina skulum við kalla hana. Sá hópur hefur verið að störfum og gaman er að segja hv. þingmanni frá því að hann mun skila af sér fimm frumvörpum í lok þessarar viku og kynna þau. Þau verða þá sett inn á samráðsgátt Stjórnarráðsins. Þar eru frumvörp sem m.a. tengjast ábyrgð hýsingaraðila, gagnageymd, ærumeiðingum, stjórnsýslulögum hvað varðar þagnarskyldu og tjáningarfrelsi opinberra starfsmanna. Í síðari hluta verkefnisins, sem var skilgreint strax þegar hópurinn var skipaður, er annars vegar endurskoðun upplýsingalaganna og hins vegar að skoða sérstaklega lögin um lögbann. Einhvern tímann höfum við hv. þingmaður áður rætt þetta mál í þingsal og það er mín skoðun að lögunum þurfi að breyta, að eðlilegt sé að lögbann fari beint til dómstóla, það sé hin eðlilega leið fremur en til sýslumanns og þaðan til dómstóla eins og við höfum séð gerast. Það hefur verið mín skoðun og mitt mat á þeim málum. Hins vegar hef ég óskað eftir því að hópurinn, undir forystu Eiríks Jónssonar, prófessors við Háskóla Íslands, skili frumvarpi. Þetta er samráðsnefnd nokkurra ráðuneyta; dómsmálaráðuneytis sem fer með þessi lög, menntamálaráðuneytis sem fer með málefni fjölmiðla og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytis sem fer m.a. með málefni netöryggis. Ég á von á frumvarpsdrögum frá þeim hópi hvað varðar þau mál núna á vormisseri. Hin frumvörpin eru á þingmálaskrá miðuð við desember og þess vegna fagna ég því mjög ef þau fara núna í opið samráð um miðjan mánuðinn þannig að [[Forseti hringir.]]færi muni gefast á að hafa áhrif á efni þeirra.
Virðulegi forseti. Fyrst verð ég að leiðrétta eitthvað sem ég skrifaði rangt í glósur mínar. Það voru auðvitað kosningarnar 2017 en ekki 2016. Ég fagna svari hæstv. forsætisráðherra og þakka fyrir viðleitnina. Ég vil þó árétta að við höfum dregist aftur úr og hætt er við því að þegar vinnan tekur svona langan tíma og þegar mál af þessu tagi tefjast svona lengi - og nú er ég ekki að álasa neinum, ég veit að einhverjar ríkisstjórnir hafa setið síðan þetta var samþykkt - er hætt við að þegar við loksins tökum upp boltann sem við höfum misst drögumst við enn aftur úr vegna þess að það er orðið þó nokkuð síðan þessi tillaga var samþykkt. Málefni er varða tjáningarfrelsi breytast, ekkert voðalega hratt en þau breytast með tímanum vegna upplýsingatækni og vegna þess að ný atriði koma stöðugt fram sem búa til nýjar áskoranir. Téð lögbann er t.d. nokkuð sem ég hefði haldið [[Forseti hringir.]]að væri óhugsandi áður en það átti sér stað. En það er nú þannig með margt að það er óhugsandi þar til það verður hugsanlegt og raungerist í kjölfarið. Ég fagna svari hæstv. forsætisráðherra og hvet hann til dáða í málaflokknum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur. Ég vil þó segja að ég lít á þetta sem töluvert meira en viðleitni, ég lít á það sem aðgerðir. Ég vil rifja upp, af því að hv. þingmaður rifjar upp ágæta tillögu fyrrverandi hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, að áhrifa hennar gætti um leið í því frumvarpi sem seinna varð að lögum um fjölmiðla árið 2011. Þar voru sett inn nokkur atriði sem áttu rætur að rekja beint í þá tillögu og vörðuðu m.a. sjálfstæða ritstjórnarstefnu og vernd blaðamanna þannig að þá þegar skilaði sú tillaga sér að einhverju leyti inn í lögin. Það er hins vegar mikilvægt að fara á nýjan leik yfir fjölmiðlalögin á næstu misserum, m.a. út frá þeim sjónarmiðum sem hv. þingmaður lýsir. Ég ítreka að þessi fimm mál verða kynnt og sett í opið samráð í október. Þau eru á þingmálaskrá í desember. Nefndin hefur staðist alla tímafresti og ég vonast því til þess að m.a. frumvarp um lögbann og endurskoðun upplýsingalaga og vernd uppljóstrara komi fram á vorþingi. Þá ættum við að sjá verulegar framfarir í öllum þeim málum er lúta að tjáningar- og upplýsingafrelsi sem er ekki síður áhugamál mitt en hv. þingmanns. [[Forseti hringir.]]Ég held að mjög mikilvægt sé að við náum góðri samstöðu á þinginu um að gera betur í þeim málum. Ég tek undir með hv. þingmanni að við höfum öll efni til að standa framarlega á því sviði.
Virðulegi forseti. Ég ætla að beina erindi mínu til hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra en það varðar málefni fatlaðra barna. Um helgina lauk aðalfundi Öryrkjabandalags Íslands og þar komu málefni fatlaðra barna sérstaklega til umræðu. Ég ætla að vísa í greinargerð og ályktun þaðan: Mikill misbrestur hefur verið á því að heilbrigði og velferð og menntakerfi vinni saman. Ítrekað falla börn milli kerfa. Lítil sem engin úrræði standa þeim til boða. Þessu verður að breyta. Öryrkjabandalag Íslands skorar á stjórnvöld að tryggja samfellda þjónustu við börn og samvinnu milli þeirra kerfa sem snúa að velferð barna. Mörg börn flosna upp úr íþróttum og tómstundaúrræðum, sérstaklega þegar þau eldast. Geðheilbrigðisþjónusta fyrir börn og unglinga hefur verið af skornum skammti og erfitt er að nálgast þá þjónustu. Sálfræðiþjónusta á heilsugæslunum hefur verið aukin en betur má ef duga skal. Ljóst er að ekki er unnt að mæta þörfum allra barna en til þess eru biðlistar í sérstök úrræði of langir. Öryrkjabandalag Íslands skorar á stjórnvöld að hlutast til um að sálfræðiþjónusta verði hluti af hinu almenna heilbrigðiskerfi til að þörfum efnaminni fjölskyldna sé mætt. Ítrekað verður mikilvægi þess að snemmtæk íhlutun verði höfð að leiðarljósi í öllum þeim úrræðum sem snúa að börnum. Ég vil sérstaklega benda á að það eru engin úrræði, og hefur ekkert verið í umræðunni, sem snerta börn fatlaðra foreldra. Það þarf líka að taka inn í dæmið. Ég tók eftir því að þarna voru áhyggjufullir foreldrar sem eru fatlaðir, eru með heilbrigð börn sem þurfa þá að bera þyngri byrðar en eðlilegt er að þessi börn eigi að þurfa að gera. Ég vil spyrja ráðherra: Hvað er hann að gera og hvað vill hann gera? Þarna þarf að bregðast við vegna þess að um er að ræða börn sem standa mjög illa.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrirspurnina og vil segja að þarna þurfum við svo sannarlega að gera breytingar. Hv. þingmaður kemur inn á að samfella í þjónustu við börn sé ekki nægilega vel tryggð og kemur bæði inn á mál sem snúa að félagsmálaráðuneytinu og menntamálaráðuneytinu og raunar fleiri ráðuneytum. Það er gríðarlega mikilvægt að við náum að gera breytingar á velferðarkerfinu til að tryggja að þeim glufum sem eru í kerfinu, sem þingmaðurinn lýsti svo vel, sé lokað og þær brúaðar. Þess vegna er mjög ánægjulegt að í dag var fyrsti fundur hjá þverpólitískum hópi þingmanna sem ég hef falið að endurskoða alla félagslega umgjörð í málefnum barna. Sá fundur fór fram í hádeginu og hv. þingmaður á sæti í þeim hópi. Ég vænti mikils af þeirri vinnu vegna þess að við þurfum svo sannarlega að gera breytingar á velferðarkerfinu svo börn falli ekki á milli kerfa eins og hefur verið raunin. Þar á sérstaklega að horfa til snemmtækrar íhlutunar í málefnum barna sem glíma við fötlun, sem eiga foreldra sem þurfa félagslegan stuðning til ýmissa þátta. Ég vænti mikils af þeirri vinnu. Ég tek undir með hv. þingmanni, fara þarf í aðgerðir varðandi tómstundastarf barna sem glíma við fötlun. Ég nefni m.a. verkefni sem við settum af stað með Íþróttasambandi fatlaðra fyrr á þessu ári sem miðar að því að kortleggja og koma þéttar inn þegar kemur að stuðningi við börn [[Forseti hringir.]]sem stunda íþróttir. Ég næ ekki að svara um börn fatlaðra foreldra og geri það í seinna svari.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. En það þarf meira til. Við þurfum að sjá til þess að börn með fötlun og raskanir hafi eitthvað um sín mál að segja. Við getum ekki alltaf sagt að við höfum rétt fyrir okkur og að það sem við gerum sé rétt vegna þess að samræður vantar við þau börn sem lifa við fötlun. Ég tala af eigin reynslu. Ég hef verið með fatlað barn og veit hvernig það er. Það sem slær mig mest er að það skuli allt vera óbreytt enn þann dag í dag. Við verðum að átta okkur á því að börn fæðast fötluð, síðar geta börn orðið fötluð vegna þess að kerfið bregst þeim. Og hvað erum við þá að tala um? Öryrkja framtíðarinnar. Við erum alltaf að tala um geðfatlaða einstaklinga, að það sé orðin aðalástæðan fyrir örorku. En við verðum að byrja á réttum stað. Við verðum að auka sálfræðiþáttinn. Við verðum að byrja strax ef við ætlum að stoppa þetta, ekki gera það eftir á.
Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni. Á næsta ári munum við auka mjög fjármagn til ýmissa þátta sem snúa að börnum, bæði varðandi börn með sérþarfir og eins stuðning við börn almennt. Það kemur fram í fjárlagafrumvarpi sem nú er í vinnslu í þinginu. Síðan tek ég undir það með hv. þingmanni að við þurfum raunverulegar kerfisbreytingar í þeim málum. Það verður maður var við alls staðar í samfélaginu en vandinn er sá að þetta fellur inn í mörg kerfi. Þetta fellur inn í nokkur ráðuneyti, nokkrar stofnanir, milli stjórnsýslustiga, sveitarfélaga og ríkis, og þarna þurfum við algjörlega nýja nálgun og nýja hugsun. Ég vonast til þess að þingmannanefndin sem tók til starfa í dag hafi kjark og þor til að vera dálítið róttæk í hugmyndum sínum um breytingar á kerfinu vegna þess að við þurfum að setja börnin í fyrsta sæti og við þurfum að breyta öllu velferðarkerfinu á sama hátt. Um leið og ég þakka fyrirspurnina skora ég á hv. þingmann að vera nógu róttækur í hugsun í þeirri nefnd sem hann hóf störf í í dag.
Forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra en hún snýr að aðgerðum gegn félagslegum undirboðum á vinnumarkaði. Sú umfjöllun sem verið hefur í fjölmiðlum undanfarna daga sýnir hið grafalvarlega vandamál sem við er að etja. Þetta er ekki nýtt vandamál, þetta hefur verið þekkt um árabil hér á vinnumarkaði. Auðvitað er sú brotastarfsemi sem þarna var lýst ekkert annað en skipulögð brotastarfsemi. Því miður virðist sá vandi oft vera uppi að það er alveg sama til hvaða lagasetninga er gripið eða sektarheimilda því að um einbeittan brotavilja viðkomandi einstaklinga er að ræða. Þess vegna reiðum við okkur mjög á eftirlit með starfsemi þeirra sömu aðila. Ráðherra hefur nú kynnt áform sín um stofnun starfshóps til að sporna gegn félagslegum undirboðum á vinnumarkaði. Það er reyndar áhugavert að fylgjast með ríkisstjórninni því að hún virðist vera sérstakur áhugamaður um stofnun starfshópa um ótrúlegan fjölda málefna, stofnar jafnvel starfshópa til að skoða fyrri starfshópa. Hér er aðgerða þörf. Ég held að við þurfum í sjálfu sér ekki að verja miklum tíma í að átta okkur á því að brýnna aðgerða er þörf og sér í lagi er snýr að því að samræma og styrkja eftirlit hins opinbera. Þar þarf kannski ekki langa skýrslugerð, ég held að þau álitaefni sem þar hafa verið uppi séu vel þekkt. Það var t.d. ákveðið í tíð síðustu ríkisstjórnar að auka fjármagn til Vinnueftirlitsins og Vinnumálastofnunar til að styrkja eftirlitsþáttinn og er ánægjulegt að heyra hæstv. ráðherra lýsa því að það hafi skilað sér í aukinni tíðni eftirlitsheimsókna sem er kjarni máls til að koma upp um þá brotastarfsemi sem hér er lýst. Það er líka áhugavert að fylgjast með muninum. Við sáum fréttaflutning í dag þess efnis að níu starfsmenn hefðu verið grunaðir um svik með því að framvísa fölsuðum skilríkjum. Þeir voru handteknir „med det samme“, en á sama tíma líðum við skipulega brotastarfsemi atvinnurekenda gegn starfsfólki sínu [[Forseti hringir.]]án sýnilegra aðgerða. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað hyggst ráðherra gera nú þegar til að styrkja það eftirlit sem haft er með þessari starfsemi?
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir og segja, eins og þingmaðurinn kom inn á, að við höfum við gripið til ýmissa aðgerða. Í júní voru samþykkt ný lög til að skerpa á öllu því sem snýr að starfsmannaleigum, keðjuábyrgð og öðru slíku. Þau lög hafa þegar tekið gildi og hluti af þeim tók raunar gildi á haustdögum þannig að menn eru að fóta sig inn í þá hugsun. Þar er hert mjög sektarákvæði sem Vinnumálastofnun getur m.a. lagt á fyrirtæki sem ekki eru samstarfsfús gagnvart stofnuninni í eftirlitsþáttum sínum. Síðan er það svo að við höfum verið og erum að ræða að kalla alla aðila að borðinu í þeim efnum, sem er tillaga sem samþykkt var í ríkisstjórn fyrir þremur vikum, ekki aðeins eftirlitsstofnanir sem heyra undir félagsmálaráðuneytið heldur erum við líka með atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið og fjármálaráðuneytið, við erum með lögregluna og skattinn ásamt aðilum vinnumarkaðar, til þess að forma hvernig við ætlum að fara í samhentar aðgerðir í því, hvernig við ætlum í sameiningu að styrkja stoðina á milli stofnananna. Sú aðgerð er í gangi. Það var bara á föstudaginn sem síðustu tilnefningar áttu að berast í hópinn sem á að forma það. Það vantaði að vísu einhverjar tilnefningar og er verið að ýta á eftir þeim, en ég vona að hópurinn geti fundað sem fyrst þannig að hægt sé í fyrsta lagi að hleypa af stað samhentu átaki. Það er númer eitt. Í öðru lagi er að undirbúa og ræða hvort ekki sé ástæða til að setja harðari viðurlög gagnvart þeim sem gerast ítrekað brotlegir um alvarlega þætti, eins og við sáum í umræddum sjónvarpsþætti. Ég segi eins og er: Við höfum gripið til aðgerða. Við erum að grípa til aðgerða. Við hv. þingmaður erum algjörlega sammála um að það verður að gerast. En lykilatriðið í því er að aðilar sem að því koma vinni saman vegna þess að annars er slagkrafturinn ekki nógu mikill.
Virðulegur forseti. Ég held að ekki þurfi að bíða eftir niðurstöðu starfshóps til þess að fela viðkomandi eftirlitsaðilum að fara sameiginlega í eftirlitsferðir. Það er það sem kallað hefur verið eftir árum saman en tregða hefur verið til þess innan opinbera kerfisins og þar held ég að sé þá bara samstarf hæstv. ráðherra við hæstv. fjármálaráðherra, sem dæmi, og hæstv. atvinnuvegaráðherra sömuleiðis, um að samræma þetta eftirlit. Það leiðir hugann kannski að annarri spurningu: Er gert ráð fyrir einhverju fjármagni í fjárlögum næsta árs til að herða eða efla slíkt eftirlit? Ég finn þess ekki alveg stað. En það er líka annað sem ég myndi vilja heyra hæstv. ráðherra fara aðeins út í. Hér er lýst þessu mikla valdamisvægi sem er milli atvinnurekenda og starfsfólks af erlendum uppruna sem þekkir illa rétt sinn. Brothættasti hópurinn þar er einmitt fólk utan EES-svæðisins og reisir í raun og veru atvinnuréttindi sín á vinnuveitanda sínum, ekki sjálfstæðum rétti, og þar sakna ég mjög stefnu þessarar ríkisstjórnar. Fyrri ríkisstjórn lagði t.d. mikla áherslu á einfalda veitingu atvinnuleyfa fyrir fólk [[Forseti hringir.]]utan Evrópska efnahagssvæðisins og líka að viðurkenna réttindi og þekkingu þessa fólks en ég finn ekki nein merki í stjórnarsáttmála um að núverandi ríkisstjórn hafi einhvern metnað í þessum efnum. Það væri ágætt ef hæstv. ráðherra gæti aðeins frætt okkur um það.
Virðulegur forseti. Rétt eins og hv. þingmaður sagði hefur verið kallað eftir því árum saman að menn fari í samþættar aðgerðir. Kallað hefur verið eftir því alveg síðan hv. þingmaður var formaður SA og m.a. ráðherra þessa málaflokks [[Gripið fram í.]]- framkvæmdastjóri. Þess vegna er ánægjulegt að við skulum vera að fara í þá vegferð að kalla alla að borðinu til að undirbúa það sem hv. þingmaður kallar eftir. Ég held að við ættum báðir að geta fagnað því að nákvæmlega það sé að gerast. Þetta er einmitt það sem fólst í tillögunni sem lögð var fyrir ríkisstjórnina fyrir þremur til fjórum vikum og var samþykkt þar samhljóða, en í henni sem sitja m.a. fjármálaráðherra, fulltrúar atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins, ráðherrar, og félagsmálaráðherra og allir samþykktu tillöguna. Tillagan felur í sér að fara í samþættar aðgerðir. Ef það að menn tali saman leiðir til þess að sett sé fjármagn í þetta á það að sjálfsögðu að geta fylgt. Þetta er gríðarlega mikilvægt. Við eigum að taka á og það er alveg sama hvort einstaklingarnir eru innan eða utan EES, bregðast þarf eins við slíku.
Virðulegi forseti Við verðum að fara varlega í uppbyggingu á fiskeldi, atvinnugrein sem er rétt á barnsfótum núna. Þessi rödd heyrist víða í umræðunni um fiskeldi. Enn fremur heyrast raddir um að við eigum að vanda okkur, læra af reynslu annarra og fara að með gát, að náttúran eigi að njóta vafans. Allt eru þetta heilræði sem ég get tekið undir. Ég þarf ekki að fjölyrða um þann darraðardans sem hófst þegar úrskurður barst frá úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála á dögunum og hvaða áhrif hann hefur haft á samfélögin fyrir vestan. Þar hafa væntingar staðið til upprisu samfélaganna og uppbyggingar á atvinnulífi. 200 manns á sunnanverðum Vestfjörðum starfa beint við fiskeldi og líklega 100 við afleidd störf. Þá erum við að tala um rúmlega 400 manns þegar við teljum hverja þetta snertir. Ég ætla að láta þingheimi eftir að sjá hvað þær langþráðu væntingar sem dofnað hafa við hvern hiksta í kerfinu undanfarna daga þýða fyrir samfélögin. Það rekur tíðum þótt róið sé öllum árum. Þegar kerfi sem við stjórnmálamenn höfum skapað hættir að virka þarf að bregðast við. Því vil ég beina máli mínu til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra. Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála felldi úr gildi starfsleyfi tveggja fiskeldisfyrirtækja sem eru með laxeldi í sjókví á Vestfjörðum. Nú er það á valdi hæstv. umhverfisráðherra að gefa út starfsleyfi til bráðabirgða til að tryggja starfsemi á meðan þessi mál eru að komast í fastan farveg. Hyggst hæstv. umhverfisráðherra vinna að því að starfsleyfi verði gefin út til bráðabirgða? Hvenær má vænta þeirra? Og í annan stað: Hver er afstaða hæstv. umhverfisráðherra til uppbyggingar laxeldis hér á landi og hvaða umgjörð sér ráðherrann fyrir sér um þá starfsemi?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir fyrirspurnina. Í umræddum málum sem þingmaðurinn kom inn á og fallið hafa úrskurðir um á síðustu vikum er í rauninni um að ræða tvenns konar löggjöf. Önnur snýr að því ráðuneyti sem ég stýri og hefur með starfsleyfin að gera líkt og fram kom. Hvað varðar þá löggjöf sem heyrir undir mitt ráðuneyti, lög um hollustuhætti og mengunarvarnir, er þar kveðið á um að hægt sé að sækja um undanþágu frá starfsleyfi. Þetta er í rauninni úrræði sem m.a. úrskurðarnefndin benti á í úrskurði sínum sl. föstudag sem gæti mögulega komið til greina fyrir fyrirtækin að sækja um í þeirri stöðu sem upp er komin. Ég vil gjarnan greina frá því að fundur var í gær hjá Umhverfisstofnun, Skipulagsstofnun og Matvælastofnun með framkvæmdaraðilunum þar sem farið var yfir stöðu mála og það er í rauninni hlutverk Umhverfisstofnunar að leiðbeina fyrirtækjunum um það hver geti verið næstu skref, ræða við þau um hvaða valkostir eru uppi. Ég hef ekki fengið inn á borð til mín, það var a.m.k. ekki komið áðan, umsókn um undanþágu. Það er því erfitt að svara því til og auðvitað get ég ekki svarað því hvernig slíkt færi en bent hefur verið á að tíminn sem svona tæki gæti verið tvær til þrjár vikur eða eitthvað slíkt. Ég held að ég verði að svara um afstöðu mína og umgjörðina í svari mínu á eftir til hv. þingmanns.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið og hlakka til að heyra svarið við síðari spurningunni. Það er orðið svolítið þröngt um þegar fyrirtæki í atvinnustarfsemi þurfa að hafa lífrænt leyfi í gangi sem vaknar þegar dómstólar stíga niður fæti. Þetta getur verið mjög erfitt eins og hefur verið komið inn á og ég hvet umhverfisráðherra til að vinna hratt að þessu. Ég hlakka til að heyra seinna svarið.
Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi vinnur sá ráðherra sem hér stendur eftir stjórnarsáttmálanum þar sem kveðið er á um, ef ég man þetta nokkurn veginn rétt, að það beri að vinna að uppbyggingu fiskeldis þannig að það samræmist sem mest umhverfis- og náttúruverndarsjónarmiðum. Ég tel að við þurfum að þróa fiskeldið okkar meira með aðferðum sem hafa minni áhrif á umhverfið. Þar hef ég sérstaklega í huga villta laxastofna úti um allt land og tel að til framtíðar þurfum við að stefna að því að geta verið með fleiri aðferðir, þróa geldfiskeldi, þróa eldi á landi, þróa eldi sem mögulega er í lokuðum sjókvíum, en það tekur allt saman tíma. Þetta er langtímaþróun sem ég tel að við eigum að horfa meira til þannig að við getum raunverulega sagt með stolti að okkar fiskeldi sé að þróast í átt að því sjálfbærasta sem hægt er í okkar ágæta landi.
Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á því að ræðustóllinn er opinn. Míkrófónar hérna eru opnir. Það er ekki til siðs að þagga niður í mönnum þótt þeir beri tíðindi sem fara í taugarnar á einhverjum hérna inni. Þess vegna þykir mér leitt að hæstv. samgönguráðherra skyldi áðan þegar hann fékk upplýsingar sem eru mikilvægar frá fagmanni sem þekkir til, sem veit, sem kann, í staðinn fyrir að vera traustvekjandi og segja frá því hvar til sé starfsemi í ráðuneytinu til að laga það sem bent er á, kjósa að skjóta sendiboðann og segja að hann auki á ótta landsmanna út af flugöryggi á Íslandi. Það er fjarri öllu lagi að ráðherrar séu með þöggunartilburði þegar menn koma fram með upplýsingar sem alla varða. Ég skil ekki, hæstv. forseti, að menn skuli leggjast í þann leik.