Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.
Herra forseti. Fyrir mánuði spurði ég hæstv. umhverfisráðherra um það mál sem er kannski hvað stærst þeirra mála sem fyrir þessu þingi liggja, sem er fullgilding Parísarsáttmálans. Hæstv. umhverfisráðherra fullvissaði mig um að unnið væri að málinu hörðum höndum. Væntanlega er málið á borði beggja ráðherra, hæstv. utanríkisráðherra og umhverfisráðherra. En málið snýst um að Ísland fullgildi Parísarsáttmálann um þau markmið í loftslagsmálum sem við höfum undirgengist. Komið hefur fram að þar munum við fylgja Noregi og hyggst Noregur ljúka fullgildingunni í þessum mánuði, þ.e. júnímánuði. Það þýðir að sáttmálinn mun öðlast gildi alþjóðalaga, þ.e. þegar viss fjöldi ríkja hefur lokið við fullgildingu hans mun sáttmálinn öðlast gildi alþjóðalaga, sem er gríðarlega mikilvægt til að við getum farið að vinna að þessum markmiðum, til að við getum farið að ná árangri, því að við erum í kappi við tímann þegar kemur að þessu stóra verkefni. Það er reyndar mitt mat að ekkert mál sé stærra í alþjóðapólitík um þessar mundir en loftslagsvandinn. Þetta mál ætti þar af leiðandi að vera efst á borði hæstv. utanríkisráðherra. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hvernig gengur vinnan við fullgildingu? Hér hefur verið bent á að það kalli á ákveðna þýðingarvinnu og ákveðna yfirferð á íslenskum lagaramma. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er þetta þá ekki efst á borði þessara tveggja ráðherra? Megum við ekki eiga von á því að áður en þingið fer heim í haust munum við ljúka fullgildingunni? Í ljósi þess að Norðmenn, sem við höfum fylgt í þessu máli, bæði hvað varðar markmiðin fyrir ráðstefnuna sjálfa í París og eins núna hvað varðar fullgildinguna, hyggjast gera þetta í júní væri ákjósanlegt að við værum ekki langt á eftir. Ég nefni það hér því að ég óttast að málið geti annars tafist og það má ekki, Ísland má ekki gera neitt annað en að vera í fararbroddi í þessum málum. Þetta er [[Forseti hringir.]]risavaxið mál þar sem við getum sett mikilvægt fordæmi. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra: Hvað getur hún sagt okkur um stöðu málsins?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Vinna er í fullum gangi í ráðuneytinu til að klára þessa vinnu og ég geri fastlega ráð fyrir því að hægt verði að klára málið í ágúst. Það er mjög góð samvinna milli beggja ráðuneyta. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, Ísland vill að sjálfsögðu vera í fararbroddi varðandi þetta mikilvæga samkomulag og við leggjum mikinn metnað í málið.
Herra forseti. Svar hæstv. ráðherra var stutt en mjög afgerandi og skýrt. Ég fagna því og ég fagna því að hæstv. ráðherra segir hér að hún eigi von á því að þetta mál komi til þingsins í ágúst. Ég held að það væri mikill sómi að því að við gætum lokið því. Ég vil við það tækifæri segja að það skiptir mjög miklu máli að Alþingi sé virkur þátttakandi í málinu eins og var á loftslagsráðstefnunni sjálfri. Næsta skref verður þá að ljúka við aðgerðaáætlun þannig að raunverulegar aðgerðir fari að fylgja málinu. En fullgildingin skiptir verulegu máli þannig að ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og hlakka til að sjá frumvarp um fullgildingu loftslagssáttmálans í ágúst.
Virðulegi forseti. Ég geri fastlega ráð fyrir því að það verði mjög góð samvinna við þingið. Þetta er mikilvægt mál eins og hv. þingmaður bendir á. Það er mikið kappsmál fyrir okkur að klára þetta sem fyrst og senda skýr skilaboð um hvar við stöndum í þessum málaflokki. Við horfum líka að sjálfsögðu til þess sem Norðmenn gera.
Virðulegi forseti. Enn á ný er talsverð umræða í samfélaginu um hvernig farið er með hælisleitendur og aðra sem koma hingað í neyð í leit að skjóli. Sú umræða er því miður ekki ný og ekkert bendir til þess að hún sé á leiðinni burt nema hugsanlega ef mjög kjánalegir vankantar, að mínu mati, eru lagaðir í gildandi lögum. Lögin verða vonandi löguð að einhverju leyti í frumvarpi því sem við greiðum atkvæði um á eftir við 2. umr. Í þessum málaflokki er það einhvern veginn þannig að hver bendir á annan. Ég hef oft haft á orði að ekki sé við Útlendingastofnun að sakast, það sé við lögin að sakast, að lögin séu gölluð. Ég er þeirrar skoðunar og vil meina að þau verði áfram gölluð eftir að frumvarpið sem við greiðum hér atkvæði um á eftir verður að lögum. En hins vegar verður mér sífellt ljósara að það er fleira sem er gallað en lögin, það er líka hvernig stofnanir eins og Útlendingastofnun vinna. Útlendingastofnun bendir á kærunefnd útlendingamála. Kærunefnd útlendingamála bendir á Útlendingastofnun og allt er það í einhverju pólitísku, ég ætla ekki að segja tómarúmi, en einhvers konar þoku. Mér hefur þótt vanta á að tekin sé skýr pólitísk afstaða gagnvart því að nýta þær heimildir sem eru í lögum sem eru til bóta fyrir mál skjólstæðinga Útlendingastofnunar. Hins vegar virðist vera að allar mögulegar heimildir sem til staðar eru séu nýttar til þess að ýta fólki frá ferlinu. Mig langar að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort gerð hafi verið athugun á því hvort sú tilhneiging að ýta fólki frá ferlinu kosti meira eða minna en einfaldlega að taka þessi mál til efnismeðferðar.
Hæstv. forseti. Eins og hv. þingmaður veit hefur málaflokkur útlendinga vaxið gríðarlega mikið og hratt á undanförnum mánuðum og missirum. Málefni hælisleitenda hafa tekið á sig allt aðra mynd á örfáum mánuðum miðað við það sem við þekktum áður. Í því umhverfi er rík skylda á ráðherra útlendingamála að líta til allra málsmeðferðarreglna og gæta að því að við framfylgjum þeim lögum sem hér eru sett með það alltaf í huga að vilji Alþingis hafi verið skýr um að ráðherra skuli vera utan sviga þegar kemur að einstökum málum og líta á málin almennt. Í því skyni hefur verið unnið að verulegum umbótum í útlendingamálum að undanförnu í því andrúmslofti sem við þekkjum og miklu álagi. Við höfum verið að yfirfæra þær reglur sem ráðuneytið hefur sett. Við höfum líka verið að huga að því hvers vegna reglur hafa ekki verið settar á grundvelli gildandi laga sem hægt væri að gera, þ.e. við höfum reynt að líta þannig á að við náum því markmiði okkar að ljúka málum hratt þannig að einstaklingar þurfi ekki að vera hér í langan tíma og bíða niðurstöðu, þess sem verða vill. Eins og þingheimur veit hafa líka verið gerðar breytingar á löggjöfinni sjálfri, enda eru þau lög opin og til meðferðar nú í þinginu. Ég held því fram að þær stofnanir sem um þessi mikilvægu mál fjalla fari að þeim lögum sem hér eru sett. Ég tek ekki undir það með hv. þingmanni að þar séu menn með sjónarmið í aðra áttina frekar en hina. Ég held að menn reyni að horfa hlutlægt á málin [[Forseti hringir.]]og leggi sig alla fram í því að fjalla um þennan málaflokk með vönduðum hætti.
Virðulegi forseti. Ég hef reynt að trúa því eftir bestu getu að starfsfólki Útlendingastofnunar gangi gott eitt til. Ég reyni eins og ég get að trúa því áfram. Hins vegar get ég ekki orða bundist lengur yfir því að lögin bjóða upp á túlkunaratriði. Það eru hlutir í gildandi lögum, eins og sanngirnisástæður og því um líkt. Það virðist gerast aftur og aftur að heimildir í lögum til þess að líta til sanngirnissjónarmiða, ríkra eða ekki, eru ekki notaðar til þess að leyfa fólki t.d. að vera í landinu á meðan umsókn þess er til meðferðar. Það gerist trekk í trekk. Sömuleiðis þarf maður á einhverjum tímapunkti að horfast í augu við að það er ekki alltaf einföld, bein túlkun á lögum sem eru til staðar. Það er líka viðhorf kerfisins. Alls staðar er kallað eftir pólitískri leiðsögn í þessum málum. [[Forseti hringir.]]Þess vegna finnst mér svo mikilvægt að hún komi fram og sé ekki spurning um hvort við ætlum að opna landið upp á gátt eða loka því algjörlega, heldur [[Forseti hringir.]]einfaldlega að sýna sanngirni.
Virðulegur forseti. Það er enginn vafi á því að í þessum málaflokki eins og öllum öðrum skiptir pólitísk leiðsögn máli, en hún verður að vera á grundvelli laga. Það er ekki þannig í þessum málaflokki frekar en öðrum, og við getum yfirfært það á hvaða málaflokk sem við viljum, að pólitísk sjónarmið eigi að ganga yfir lög. Ég held að það yrði töluvert mikil breyting á ef menn mundu telja það í þessum sal. Það tel ég ekki vera og þá afstöðu verður aldrei hægt að fá fram hjá mér. Ég held að það sé líka þannig, og ég held að ég hafi sagt það margoft í þessum sal, að ekki er búið að botna neina umræðu þegar kemur að þessum málaflokki. Við eigum eftir að sjá það á næstu mánuðum, missirum og árum að við munum oftar þurfa að opna lög um útlendinga, við þurfum oftar að breyta reglunum, við þurfum oftar að skerpa á því hvernig stefnan er lögð í lögum þannig að það sé auðveldara fyrir þær stofnanir sem um þessi mál fjalla að vinna vinnuna sína þannig [[Forseti hringir.]]að menn geti treyst því að þar séu menn að vinna af heilindum, af því að þannig er það.
Virðulegur forseti. Það eru tvær fréttir sem vakið hafa athygli mína nýlega. Í frétt í Kjarnanum 8. mars er sagt frá tilmælum sem nefnd Sameinuðu þjóðanna beindi til íslenskra stjórnvalda um að „grípa tafarlaust til aðgerða til að fjölga hratt konum innan lögreglunnar, í Hæstarétti og í stöðum sendiherra“. Ég man að fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra skipaði fjóra karla í stöður sendiherra þegar hann skipaði fyrst í embætti sendiherra. Það vakti athygli og ég vona að menn séu farnir að snúa við blaðinu hvað það varðar. Við vitum um stöðuna í Hæstarétti og hún liggur líka fyrir innan lögreglunnar. Önnur frétt af sama meiði er af mbl.is þar sem talað er um löggæslu á Evrópumótinu í fótbolta í sumar. Lögreglumennirnir, sem eru átta, eru allir karlkyns. Ekki er gerð krafa um sérsveit eða að lögreglumenn eigi að bera vopn og í rauninni er fullkomlega óskiljanlegt af hverju konum er ekki boðið að taka þátt í þessu. Ég trúi því ekki að engar lögreglukonur geti tekið þátt í þessu verkefni. Ég hef mínar upplýsingar af frétt á mbl.is og umræðu sem orðið hefur í framhaldinu. Mér finnst þetta ámælisvert vegna þess að það útskýrir líka launamuninn sem er á milli kynjanna ef karlarnir eru sendir í svona verkefni og fá þá dagpeningana á móti. Í fréttinni segir að allir lögreglumennirnir komi frá ríkislögreglustjóra og þar sem ekki hafi tekist að fá lögreglukonur frá ríkislögreglustjóra í hópinn hafi verið leitað eftir mönnum sem eru vanir alþjóðalögreglusamvinnu og vanir að vinna erlendis. Ég leyfi mér að fullyrða að það eru til lögreglukonur sem hefðu verið tilbúnar að taka þetta verkefni að sér og eru hæfar til þess. Ég vil vita hvað hæstv. ráðherra finnst um þetta, bæði varðandi lögreglumennina og þá kröfu að konum í Hæstarétti verði fjölgað hratt.
Hæstv. forseti. Það kom mér jafn mikið á óvart og hv. þingmanni að í þessum hópi skyldu einungis vera karlar. Það var skilningur minn að verið væri að leita jafnt að körlum sem konum og ég held að það hafi verið hugsunin. Ég hafði ekki hugmyndaflug í það sjálf að niðurstaðan gæti orðið þessi þannig að það kom mér fullkomlega á óvart. Þetta er ákvörðun sem ríkislögreglustjóri tekur. Ráðuneytið kom ekkert að henni, en ég ítreka það sem ég hef sagt hér að hugmyndaflug mitt brestur þegar kemur að þessu. Síðan vil ég segja það almennt að við höfum verið að reyna að fjölga konum innan lögreglunnar. Við sjáum það vel hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu að þar hefur konum fjölgað. Við eigum að sjálfsögðu langt í land á þessu sviði, þetta hefur verið karlastétt í gegnum tíðina. Varðandi Hæstarétt hygg ég að ég hafi svarað fyrirspurn frá hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur um svipað efni þegar við ræddum um reglur og möguleika á skipan dómara og skipanina nú í vetur. Við sjáum að konum er að fjölga í dómarastétt hægt og bítandi. Ef farið er yfir héraðsdómstólana er alveg greinilegt að konum er að fjölga þar. Nú hefur Alþingi samþykkt lög um breytingar á dómstólaskipan þar sem heilt millidómstig verður sett á í landinu. Ég hygg að hvaða ráðherra sem í þessum stól situr á komandi mánuðum og missirum hljóti að sjá að þar skiptir mjög miklu máli að til þessa sjónarmiðs sé litið.
Virðulegur forseti. Ég þakka svar hæstv. ráðherra. Mér þykir vænt um að heyra skoðun ráðherra á þessu máli. Auðvitað getur ráðherra hlutast til um þetta mál, sent skýr skilaboð um að þetta sé óásættanlegt, eða er þetta alfarið í höndum ríkislögreglustjóra? Mér finnst að það ætti að potast í þessu máli og reyna að breyta þessari ákvörðun. Það mundi senda þau skýru skilaboð að við sættum okkur ekki við svona lagað árið 2016. Ég endurtek að mér þykir vænt um að heyra svona afgerandi afstöðu ráðherra í þessu máli. Bara í þessari viku sáum við frétt frá Stöð 2 þar sem íþróttafréttamennirnir, heill hópur af þeim, voru allir karlkyns og engum sem var þarna í þessum hópi eða ljósmyndara eða þeim sem settu auglýsinguna fram virtist detta í hug að þetta væri algjörlega út úr kú. Manni fallast hendur og ég hef áhyggjur af því að við séum í raun á hverjum degi að senda þau skilaboð út til stúlkna og drengja að karlmönnum sé gert hærra undir höfði í þessu þjóðfélagi. Það gengur ekki.
Virðulegi forseti. Ég hef lýst þessari skoðun minni í þessum stól og mun koma þeirri skoðun á framfæri við ríkislögreglustjóra að þetta sé í samræmi við þá mynd sem hv. þingmaður nefndi og var á síðum blaðanna nýlega um íþróttafréttamenn. Mér finnst við stundum vera að tala um hluti sem mér finnst að eigi að vera svo gjörsamlega sjálfsagðir að við ættum ekki að þurfa að standa hér og tala um þá. Það er eiginlega það sem mér finnst vitlausast við þetta allt saman, að ég standi hér og veki athygli á því að hlutirnir ættu kannski að vera með öðrum hætti, svo inngreypt er það a.m.k. í mína eigin sál að það er algjörlega óskiljanlegt að við þurfum að ræða þetta.
Hæstv. forseti. Enn einu sinni neyðist ég til að koma hér í ræðustól Alþingis til að ræða við hæstv. fjármálaráðherra um tvær fyrirspurnir mínar, annars vegar til skriflegs svars um sölu á eignarhlut Landsbankans í Borgun frá því í febrúar - alls ófullkomið svar barst við þeirri skriflegu fyrirspurn. Seint og um síðir kom munnlegt svar við þeim spurningum. Í þeirri umræðu kom fram að hæstv. fjármálaráðherra lofaði Alþingi skýrslu og í framhaldi af því umræðu um þessa dularfullu sölu bankans á Borgun. Því kem ég hér til að spyrja annars vegar: Hvað líður skýrslunni? Og umræðan, hvenær kemur hún? Ég þarf ekki að taka fram, virðulegi forseti, stjórnarskrárvarinn rétt okkar þingmanna til að leggja fram fyrirspurnir og ráðherra að svara þeim. Málið er alltaf að verða alvarlegra og alvarlegra í mínum huga. Í munnlega svarinu sagði hæstv. fjármálaráðherra að hann kannaðist ekki við verðmætamat upp á 19–26 milljarða kr. og hefði ekki séð það. Í Morgunblaðinu kom fram á sínum tíma að í nýju virðismati, sem KPMG hefur unnið fyrir stjórn Borgunar, er fyrirtækið metið á 19–26 milljarða kr., sem segir okkur að ef þetta er rétt þá hafi þeir sem keyptu þessi 31,2% hagnast um 4–6,5 milljarða á þessum stutta tíma og Landsbankinn orðið af, ríkissjóður, 6–8,5 milljörðum kr. Þar að auki var í fyrsta skipti í fyrra greiddur út arður og líka í hittiðfyrra. Þannig að þeir sem keyptu þennan 31,2% hlut hafa fengið 1 milljarð í arð, eða helminginn af kaupverðinu. Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra, virðulegi forseti: [[Forseti hringir.]]Hvenær kemur skýrslan? Hvenær verður umræðan? Ég spyr enn einu sinni: [[Forseti hringir.]]Hvaða upplýsingar hefur hæstv. fjármálaráðherra um virðismatið á fyrirtækinu þegar salan fór fram?
Virðulegi forseti. Það er meira en sjálfsagt að veita svör við þeim spurningum sem beint er til mín vegna þessa máls. Ég hef ávallt reynt að bregðast við þeim eins fljótt og auðið er. Fyrir liggur skriflegt svar sem hv. þingmaður var ekki sáttur við í öllum atriðum. Af þeirri ástæðu hef ég óskað eftir því að tekin verði saman enn ítarlegri svör, en vinnan við það stendur yfir. Ég hef boðað að það sé sjálfsagt að flytja sérstaka skýrslu um það þegar ég hef fengið þær upplýsingar endanlega. En eins og menn væntanlega gera sér grein fyrir kemur það í hlut Bankasýslunnar að bregðast við því erindi ráðuneytisins. Við höfum sömuleiðis tekið hér sérstaka umræðu um þessi mál þar sem ég hef lýst sjónarmiðum mínum. Varðandi verðmatið sem hv. þingmaður vísar til væri mjög fróðlegt að fá að sjá það ef hann hefur það undir höndum. Ég hef aldrei séð þetta verðmat. Eina sem ég hef sagt um það er að mér er ekki kunnugt um að það sé opinbert þannig að ég get eiginlega ekki neitt tjáð mig um það. Það getur vel verið að það hafi einhvern tímann verið skrifað um að það væri til, skrifað um það í Morgunblaðinu, en mér er ekki kunnugt um það. Þeim mun síður er ég reiðubúinn til að hafa einhverja skoðun á því mati. En höfum í huga og við skulum hafa það með í umræðunni að ríkissjóður, í gegnum eignarhald sitt á Íslandsbanka, er með óbeina meirihlutaeign í Borgun og nýtur væntanlega góðs af því ef virði félagsins er meira en áður var talið. Það hefur svo margsinnis komið fram af minni hálfu að ég hefði kosið að allt þetta ferli hefði verið opnara, gegnsærra, og mér sýnist að bankinn sé kominn á þá skoðun sömuleiðis. Með því hefði hagsmunum ríkisins verið betur borgið og eigendastefnunni betur fylgt.
Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svarið. Það er alveg ljóst að allar reglur voru brotnar í þessu ferli, allar. Ég þakka fyrir það að skýrsla verði tekin saman og hún rædd hér, og ég vona að það verði sem fyrst. Gengið verður eftir því að það verði eigi síðar en þegar þing kemur næst saman, ef það verður ekki fyrr. En ég tók eftir því, í þessari umræðu um verðmætamatið, 19–26 milljarða - sem er stutt og laggott þannig að virði fyrirtækisins frá sölunni hefur fjórfaldast, á þessum stutta tíma - að hæstv. fjármálaráðherra sagði að honum væri ekki kunnugt um að þetta verðmætamat væri opinbert. Já, það kann að vera að Morgunblaðið hafi ekki haft það undir höndum, en Morgunblaðið fullyrðir að það hafi verið unnið af KPMG, því virta endurskoðunarfyrirtæki, og að það sé til. Ég hef áður sagt það, virðulegi forseti, að það væri nýjasta verðmætamatið. Ég hef dregið þá ályktun að verðmætamat hafi verið til þegar salan fór fram. [[Forseti hringir.]]Um það snýst málið, að fá það upplýst. Sem dæmi um alvarleikann, virðulegi forseti, er að [[Forseti hringir.]]Bankasýslan skrifaði Landsbankanum bréf eða setti fram þá skoðun [[Forseti hringir.]]sína að málið væri alvarlegt og krafðist þess jafnvel að bankastjórinn yrði settur af. Þetta sýnir alvarleika málsins.
Virðulegi forseti. Um það erum við sammála að málið er alvarlegt. Það er þess vegna sem málið hefur orðið tilefni bréfaskrifa frá mér til Bankasýslunnar, frá Bankasýslunni til Landsbankans, tilefni umræðu innan stjórnar bankans, verið tekið til umræðu á aðalfundi bankans, tengst breytingum í stjórn bankans o.s.frv. Ég mun áfram gera mitt ýtrasta til þess að fá allt fram, fá allt upp á borðið, taka það hingað inn í þingsal til umræðu þannig að tryggt sé að mistök af þessum toga endurtaki sig ekki og ég hef lagt á það mikla áherslu við Bankasýsluna að gerðar séu allar viðeigandi ráðstafanir til þess að það endurtaki sig ekki.
Virðulegi forseti. Ég vil ræða við hæstv. félagsmálaráðherra um mál sem liggur mér og fleirum töluvert á hjarta. Hver hefði trúað því að óreyndu að á 100 ára afmælisári íslenskrar verkalýðshreyfingar væri þrælahald og mansal ásamt undirboðum á vinnumarkaði raunverulegt og vaxandi vandamál í íslensku samfélagi? Sú er engu að síður raunin. Þetta mansal á Íslandi á sér ýmsar birtingarmyndir, allt frá kynlífsánauð á vegum glæpasamtaka, skuldaþrælkun í gegnum málamyndahjónabönd og starfsmannaleigur og nauðungarvinnu ungmenna sem koma hingað til lands sem au pair heimilishjálp. Þetta hefur komið fram í skýrslum sérfræðinga og þetta hefur komið fram í einstökum fréttum sem birst hafa. Vinnumansal hefur orðið meira áberandi á Íslandi síðustu missiri eins og nýlegar fréttir staðfesta, t.d. frá Vík í Mýrdal. Í nýlegri skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins, um mansal í ríkjum heims, er meðal annars fullyrt að nauðungarhjónabönd tíðkist á Íslandi og að fólk sé þvingað í kynlífsánauð og því sé þrælað út við vinnu á nuddstofum, veitingastöðum, í byggingariðnaði, fiskvinnslu og sem au pair. Ef þetta samfélagsmein nær að festa hér rætur til frambúðar getur það haft mjög óheillavænlegar breytingar í för með sér á samfélagi okkar og á hluti sem varða grundvallarmannréttindi. Þess vegna vil ég ræða við hæstv. félagsmálaráðherra. Hefur ráðuneyti hennar aðhafst eitthvað eða hyggst það aðhafast í þessu máli? Ef svo er, hvað er þá til ráða og til hvaða aðgerða hyggst ráðuneytið grípa? Nú hafa forustumenn í stjórnarflokkunum lagt fram tillögu um að leggja niður Félagsmálaskóla alþýðu [[Forseti hringir.]]sem er beinlínis með það á sinni námskrá að upplýsa fólk um einkenni vinnumansals á vinnumarkaði. Er þetta stefna ríkisstjórnarinnar og hver er afstaða ráðuneytisins í málinu?
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir fyrirspurnina. Ég tek undir það sem þingmaðurinn segir hér og samflokksmaður hennar hafði líka fyrr í vikunni spurst fyrir um þær fréttir sem hafa verið að koma fram að undanförnu, kannanir sem vísað er til, um að hér væri verulegt vandamál sem snýr að mansali. Hv. þingmaður spyr hvað ég hyggist gera eða hvað ég hafi gert. Ég hef óskað eftir því að fá nánari upplýsingar um þessa könnun, hef óskað eftir því að mínir starfsmenn, sem eiga sæti í teymum sem snúa að mansali, samstarfsteymum, fari yfir þessar upplýsingar ásamt samstarfsaðilum. Þar eru verkalýðsfélögin lykilsamstarfsaðilar ásamt Vinnumálastofnun, Vinnueftirlitinu og ríkisskattstjóra. Það er nokkuð síðan þessir aðilar eða fulltrúar þeirra tóku höndum saman um aukið vinnustaðaeftirlit og hafa komið á framfæri ábendingum til lögreglunnar ef ástæða hefur þótt til. Í umfjöllun fjölmiðla um þau mál sem hafa komið upp má sjá árangur af þessu samstarfi. Ég svaraði því líka, sem snýr að Félagsmálaskólanum, að það sé alveg skýrt að ég styð ekki þessa tillögu, ég hef sjálf ekki lagt til að Félagsmálaskólinn yrði lagður niður. Ég hef hins vegar komið því mjög skýrt á framfæri við forustumenn verkalýðshreyfingarinnar að ef það er eitthvað meira sem ég eða mínar stofnanir geta gert verði það gert. Ég tel líka í framhaldi af þessum upplýsingum, þegar við erum búin að fara yfir þær, að ástæða sé til að ég og innanríkisráðherra, sem ber ábyrgð á framkvæmdaáætlun hvað varðar mansal, förum yfir hvort ekki sé einmitt rétt að, af því að hún var til ákveðins tíma, lögð verði fram ný áætlun [[Forseti hringir.]]þar sem við byggjum á reynslu fyrri ára. Að sjálfsögðu er það þá viðkomandi ráðherra sem ber ábyrgð á því sem mundi þá leggja það til.
Virðulegi forseti. Það er gott að heyra að félagsmálaráðherra styður það ekki að Félagsmálaskóli alþýðu verði lagður niður eins og tveir forustumenn í stjórnarliðinu hafa engu að síður lagt til. Það bendir ekki til þess að einhugur sé í stjórnarliðinu um það hvaða afstöðu eigi að taka til þess fyrirbyggjandi þáttar sem lýtur að fræðslu og upplýsingu um þessi málefni, en allir sérfræðingar eru sammála um að fræðsla sé einmitt grundvallaratriði varðandi það að koma auga á einkenni vinnumansals og geta stemmt stigu við því úti á vettvangi, á vinnustöðunum. Þá mætti kannski spyrja í beinu framhaldi - úr því að þetta er hluti af námsefni Félagsmálaskóla alþýðu og ráðherrann er mér sammála um að sá skóli eigi hlutverki að gegna, m.a. á þessu sviði - [[Forseti hringir.]]hvort ráðherrann hyggist þá ekki styrkja þann skóla og beita sér fyrir því að efla hann frekar en að höggva stoðir undan honum eins og lagt er til.
Virðulegi forseti. Til viðbótar við mitt fyrra svar vil ég geta þess að við höfum verið að undirbúa, í samstarfi við verkalýðshreyfinguna, sérstaka samstarfsyfirlýsingu þar sem við leggjum mikla áherslu á mikilvægi kjarasamninga og baráttuna gegn félagslegum undirboðum. Þar er hugað sérstaklega að sjálfboðavinnu og ýmsu starfsnámi sem menn hafa verið að fara betur yfir. Eitt af því sem ég hef þar nefnt er hvort rétt sé að setja af stað vinnu við að búa til skýran lagaramma utan um það. Ég hef reynt að kynna mér hvernig staðið hefur verið að þessu annars staðar á Norðurlöndunum þar sem ekki virðast vera skýrir lagarammar utan um sjálfboðavinnu eða starfsnám sem tengist sjálfboðavinnu; það er eitt af því sem verður að huga að. Síðan höfum við verið að styðja við [[Forseti hringir.]]fræðslu og það hefur sannarlega skilað árangri eins og við sjáum. Mál eru að koma upp vegna þess að unnið hefur verið að þessum verkefnum.
Hæstv. forseti. Með samþykkt þessa frumvarps erum við að leggja grunn að nýju leiguíbúðakerfi á Íslandi, kerfi sem við höfum ekki átt sambærilegt síðan verkamannabústaðakerfið var því miður lagt niður í lok síðustu aldar. Það er mat okkar í Samfylkingunni að þetta sé gríðarlega mikilvægt mál þó að það þurfi meiri fjármuni inn í það til að byggja fleiri íbúðir en við fögnum því að það sé að verða að lögum og þeirri samstöðu sem náðist um það sem mun vonandi stuðla að því að kerfið fái að vaxa og dafna.
Virðulegi forseti. Ég vil bara fá að nota tækifærið og þakka velferðarnefnd, framsögumanni málsins, Elsu Láru Arnardóttur, og fyrir forustu sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hefur sýnt í nefndinni varðandi vinnsluna í húsnæðismálunum. Það eru ótrúlega margir sem hafa komið að málinu og ég held að það sé líka ástæða fyrir því að við sjáum að það eru 53 þingmenn sem segja já. Sú samstaða sem kemur hér skýrt fram sýnir að við ætlum svo sannarlega að huga betur að þeim heimilum sem þurfa á því að halda.
Virðulegur forseti. Ég vil eins og aðrir fagna því að þetta frumvarp er komið á leiðarenda. Við erum að greiða atkvæði um 1. gr. þar sem verið er að breyta aftur heiti frumvarpsins. Í upphafi hét það frumvarp til laga um almennar íbúðir, nefndin breytti því í frumvarp til laga um almennar félagsíbúðir. Menn vilja síðan breyta því aftur. Ég virði þá skoðun en er á móti henni og mun sitja hjá við atkvæðagreiðslu. Að öðru leyti styð ég frumvarpið.
Forseti. Ég ætla að gera grein fyrir afstöðu minni gagnvart frumvarpinu í heild. Mér finnst gríðarlega mikilvægt að við séum komin á þennan stað, það hefur verið mikið ákall í samfélaginu og mikil þörf er á að hér verði kerfi um húsnæði á félagslegum grunni. Mér finnst eiginlega ótrúlegt að verkamannabústaðakerfið hafi verið lagt niður og síðan líða öll þessi ár og nú erum við að taka á vanda sem hefur fengið að vinda lengi upp á sig. Því er mikilvægt að hafa í huga að þegar gerðar eru svona kerfisbreytingar getur það tekið svolítinn tíma að byggja upp nýtt kerfi. Þess vegna er mjög mikilvægt þegar þingmenn ákveða að gera veigamiklar grundvallarbreytingar að þeir hafi það í huga. Ég fagna því að þetta frumvarp sé að verða að veruleika og vil hrósa nefndinni og hæstv. ráðherra fyrir að ná að hafa leitt þetta mál til lykta á Alþingi.
Virðulegi forseti. Ég er á sömu slóðum og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Hér er verið að greiða atkvæði um nafngift frumvarpsins, hvort það eigi að heita almennar íbúðir eða almennar félagsíbúðir. Nefndin var búin að komast að því að heitið ætti að vera almennar félagsíbúðir en nú er hún að heykjast á því og dregur það til baka og leggur til að heitið verði almennar íbúðir þó að hér sé alls ekki um almennar íbúðir að ræða heldur félagsíbúðir vegna þess að leiguformið er félagsíbúðir. Ég er sem íslenskufræðingur algjörlega mótfallin því að Alþingi taki sér vald til að breyta tungutaki í íslensku máli til að eltast við pólitíska dynti. Þess vegna leggst ég gegn breyttri nafngift frumvarpsins og get ekki frekar en kollegi minn og íslenskufræðingurinn hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir stutt ákvæðið. Við tökum ekki þátt í svona vitleysu, en ég styð að sjálfsögðu frumvarpið að öðru leyti.
Virðulegi forseti. Það frumvarp sem nú er að verða að lögum bætir úr mjög brýnni þörf en við hefðum viljað sjá það koma fram miklu fyrr. Við fögnum þeirri samstöðu sem hefur náðst í nefndinni, ég vil sérstaklega hrósa hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir að hafa leitt málið farsællega áfram á vettvangi nefndarinnar og hæstv. ráðherra fyrir framlagningu þess hér. Það eru mikil tímamót að frumvarpið sé að verða að veruleika og það skiptir mjög miklu máli. Við höfum búið við hörmulegt ástand í húsnæðismálum þeirra sem eru í lægstu tekjuhópunum, allt frá því að verkamannabústaðakerfið var lagt niður og þetta er mikið tímamótaskref sem vonandi mun verða minnst lengi sem jákvæðs skrefs í húsnæðismálum.
Herra forseti. Það er ánægjuefni að frumvarp þetta er að verða að lögum. Það er að verða að lögum vegna þess að velferðarnefnd hefur lagt gríðarlega vinnu í það í vetur að lagfæra málið og nánast endursmíða með viðamiklum breytingartillögum bæði við 2. og 3. umr. í góðri sátt og góðri samstöðu. Þess var þörf vegna þess að frumvarpinu var í verulegum mæli áfátt eins og það kom fram. Snemma kom í ljós í vinnu nefndarinnar að ýmsir stórir framkvæmdaraðilar á þessu sviði hefðu ekki treyst sér til að starfa samkvæmt þeim lögum sem orðið hefðu ef frumvarpið hefði gengið óbreytt í gegn. Þetta tel ég að sé ástæða til að taka fram og hrósa Alþingi sem hefur staðist prófið í þessu vandasama máli og gert það með miklum sóma. Í mikilli einingu hefur velferðarnefnd unnið málið til farsællar niðurstöðu að mínum dómi. Mikið má hæstv. félagsmálaráðherra og hæstv. ríkisstjórn vera þakklát fyrir að nú er á [[Forseti hringir.]]Íslandi málefnaleg og sanngjörn stjórnarandstaða [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]sem hjálpar góðum málum í gegn.
Forseti. Mig langar að ítreka og taka undir og útskýra af hverju mér finnst skringilegt að við nefnum frumvarpið bara sem almennar íbúðir í staðinn fyrir almennar félagsíbúðir. Það er enginn skömm að því að nota það orð. Það er rétta orðið yfir hvað frumvarpið á að gera. Mig langar líka að taka undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Nú hef ég verið í stjórnarandstöðu alla mína tíð á Alþingi. Ég verð að segja að vinnan sem stjórnarandstaðan hefur lagt í þessi mál ríkisstjórnarinnar hefur verið mjög góð. Það hefur verið mjög gott samstarf á milli minni hluta og meiri hluta í mjög veigamiklum og stórum málum. Mér finnst allt í lagi að halda því til haga. Einnig er mikilvægt að hrósa hv. formanni nefndarinnar, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, því að hún hefur haldið utan um þetta og fleiri rosalega stór mál og mikilvæg. Við megum ekki gleyma því að þingið getur virkað vel og sér í lagi er mikilvægt að við stöndum saman að [[Forseti hringir.]]málum er lúta að þjóðhagslega mikilvægum málum í tengslum við þá sem þurfa mest á því að halda að við hugsum til þeirra.
Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp sem framsögumaður málsins til að þakka hv. velferðarnefnd fyrir alla þá gríðarlega miklu vinnu sem hún hefur unnið í þessu máli á 28 fundum hv. velferðarnefndar. Hér er stigið mjög mikilvægt skref í mikilvægri uppbyggingu á leiguíbúðum. Þetta er ein sú mesta uppbygging sem orðið hefur á húsnæðismarkaði frá því að Breiðholtið var byggt. Það er ánægjulegt að segja frá því að nú þegar hafa fjölmörg sveitarfélög víða um landið haft samband og sýnt þessu verkefni áhuga. Ég sem framsögumaður málsins vil þakka hv. velferðarnefnd enn og aftur fyrir alla þá góðu samstöðu og hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra óska ég innilega til hamingju með þennan stóra áfanga.
Virðulegi forseti. Hér að lokum, nú þegar frumvarp um almennar íbúðir er að verða að lögum um almennar íbúðir, vil ég þakka kærlega fyrir gott samstarf við þingið. Ég vil líka fá að nota tækifærið og þakka öllum þeim sem hafa komið að vinnu og undirbúningi málsins áður en það kom inn í þingið. Þar vil ég nefna fyrst verkalýðshreyfinguna. Það hefur skipt alveg gífurlega miklu máli, sú vinna og sá þrýstingur sem verkalýðshreyfingin beitti í málinu. [[Gripið fram í.]]Að sjálfsögðu á aðstoðarmaður minn sitt líka eins og fjölmargir aðrir. Ég vil einnig nefna Samband íslenskra sveitarfélaga, gott samstarf við sambandið hefur skipt mjög miklu máli. Þar má nefna framkvæmdastjóra sambandsins. Þegar stór mál verða að raunveruleika eins og er að gerast hér í dag er það náttúrlega aldrei þannig að það sé einhver einn sem á heiðurinn af því. Það þekkjum við öll sem sitjum hér á þingi. Þetta er mjög stórt mál, skiptir verulega miklu máli til framtíðar litið og ég óska okkur öllum sem sitjum hér og þjóðinni allri til [[Forseti hringir.]]hamingju með málið.
Virðulegi forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um heimild til útboðs vegna nýrrar Vestmannaeyjaferju. Um það hefur verið góð umræða, bæði í hv. fjárlaganefnd og sömuleiðis í þingsal og meðal ýmissa aðila í þjóðfélaginu. Umræðan hefur hins vegar að stærstum hluta fjallað um aðra þætti, það sem snýr að Landeyjahöfn, en þrátt fyrir að þetta mál sé gott mun það ekki leysa vanda Landeyjahafnar. Það er annað og sérstakt mál. Mér hefur fundist vanta svolítið í umræðu um þessi mál að við ræðum þátt sem er mjög mikilvægur í öllum samgöngumálum sem eru öryggismálin. Við skulum hafa í huga að skipið sem við notum núna er 26 ára gamalt og uppfyllir ekki þá öryggisstaðla sem við gerum og eru gerðir til farþegaferja í þeim heimshluta sem við viljum bera okkur saman við. Ég er ánægður með að náðst hefur góð samstaða í hv. fjárlaganefnd um að klára þetta mál og vonast til að góð samstaða náist um það í þingsal.
Herra forseti. Ég ætla að styðja þetta frumvarp um að heimilað verði að bjóða út smíði nýrrar Vestmannaeyjaferju, og einhverjir mundu segja: Þótt fyrr hefði verið. Það er mikilvægt að gera allt sem mögulegt er til að tryggja sem best samgöngur til Vestmannaeyja, en þetta er vonandi liður í að takast á við þau mál og margt fleira þarf til eins og kunnugt er. Óháð þessu er auðvitað löngu kominn tími á að endurnýja Herjólf, sem að vísu var ranglega í umræðum í gær sagður 26 ára gamall. Ef minni mitt svíkur ekki kom hann í gagnið á árinu 1992 og hefur staðið sig vel. Það er rétt að það sé sagt í þessum sölum því að öðruvísi var stundum fyrir honum spáð. En hann er barn síns tíma og kominn tími á endurnýjun og vonandi tekst með nýrri ferju og aðgerðum í Landeyjahöfn að láta þann draum rætast að samgöngurnar árið um kring, eða svo gott sem a.m.k., verði greiðari til Vestmannaeyja. Það er gríðarlega mikilvægt hagsmunamál fyrir eyjarnar og auðvitað fyrir landsmenn alla að þessar samgöngur séu í lagi.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að við séum að taka þetta mál til atkvæða og er ánægður að við séum að veita heimild til útboðs vegna nýrrar Vestmannaeyjaferju. Það hefur lengi legið fyrir að slík ferja yrði að verða að veruleika og nú leggjum við af stað í þá vegferð. Eins og hefur komið fram í umræðunni og kom mjög skýrt fram í þeirri umræðu sem fór fram í gær er vandi Landeyjahafnar ekki leystur og við í umhverfis- og samgöngunefnd höfum ákveðið í sameiningu að taka það mál til gagngerrar skoðunar og munum því um leið og þing kemur saman næsta haust fara rækilega yfir það mál. Þessi nýja ferja mun engu að síður létta á málunum og vonandi gera það að verkum að fleiri ferðir verði mögulegar á milli Eyja og lands.
Hæstv. forseti. Ég styð það frumvarp sem hér er um byggingu nýs Herjólfs og vona sannarlega að tekist hafi vel til hvað hönnun varðar. Ég styð þetta mál m.a. vegna þess að það kom fram við 1. umr. málsins, þegar hæstv. fjármálaráðherra flutti það í andsvörum við mig, að ef svo færi, sem ég tel alveg eins víst að gerist, að einkaframkvæmdarútboðið yrði allt of dýrt, og horfið yrði frá því og ferjan byggð á hefðbundinn hátt með fé úr ríkissjóði, yrði það ekki gert með því að skerða aðra fjármuni sem settir eru til samgöngumála á Íslandi. Sú lélega samgönguáætlun sem nú liggur fyrir, sem er samgönguáætlun um lítið sem ekki neitt og Íslandsmet í að gera nánast ekki neitt, þolir það ekki að fjármunir verði færðir þar á milli. En það kom skýrt fram í svari hæstv. fjármálaráðherra að ef einkaframkvæmdarútboðið verður of dýrt mun koma [[Forseti hringir.]]nýtt fé til að fjármagna hefðbundin kaup ríkisins á ferjunni. Og það styð ég, það er grundvöllur fyrir samþykki mínu.
Virðulegi forseti. Ég ætla að styðja þetta mál og segi eins og aðrir: Þótt fyrr hefði verið. Það hefur nefnilega tekið alveg fáránlega langan tíma að koma með þessa tillögu fram og taka þessa ákvörðun. Það er ótrúlegt að þeir flokkar sem gagnrýndu seinagang á síðasta kjörtímabili í þessum efnum skuli nú þremur árum seinna, eftir að hafa verið við völd í þrjú ár, vera með málið á nákvæmlega sama stað og það var þegar þeir tóku við. Ókei, gott, styðjum þetta eins og þetta er núna, en það er fáránlegt að svona stórt mál, af þessari stærðargráðu, skuli ekki koma til umfjöllunar í samgöngunefnd þingsins. Hvers lags vinnubrögð eru það eiginlega? Það er ekki einu sinni umsögn frá samgöngunefndinni. Fulltrúar meirihlutaflokkanna í nefndinni eru forsmáðir fullkomlega í þessu þannig að það er eðlilegt að nefndin muni, þegar hún kemur saman í sumarlok, fara rækilega yfir þetta mál og marka þessa stefnu til framtíðar eins og hún á að gera.
Hæstv. forseti. Ég styð að sjálfsögðu þetta mál. Það er mikill gleðidagur í dag, að við séum komin á þennan stað. Við sem höfum staðið að undirbúningi gerðar Landeyjahafnar með öllu því sem tilheyrir, þar á meðal smíði nýrrar ferju frá upphafi, erum að sjálfsögðu glöð að sjá þennan áfanga komast í hús. Þetta verður mikil samgöngubót fyrir Eyjamenn sem og alla Íslendinga og mun gefast vel fyrir alla þá fjölmörgu ferðamenn sem að sjálfsögðu munu leggja leið sína til Eyja. Til hamingju með daginn í dag.
Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að Landeyjahöfn hafi verið tekin í notkun fyrir sex árum er höfnin ekki byggð enn þá. Hún er lokuð í fimm mánuði á ári, 100 til 120 daga, og ný ferja mun ekki leysa þann vanda, því miður. Það er nauðsynlegt að byggja nýja ferju fyrir Vestmannaeyinga og fyrir samgöngur á milli lands og Eyja, en það er líka nauðsynlegt að sú ferja taki mið af þeirri getu sem höfnin hefur til að taka á móti skipinu sem flesta mánuði ársins. Eins og staðan er núna eru líkur á því að höfnin verði meira og minna lokuð í 100 daga á ári og þá þarf öðruvísi ferju en nú er búið að hanna til að sigla þær ferðir til Eyja. Þær verða erfiðar öllum sem munu ferðast með nýju skipi, þegar hann tekur upp úr í 3 metra öldu; segir okkur að skipið verður mjög erfitt til langrar ferðar, í Þorlákshöfn. Þess vegna mun ég sitja hjá við þessa afgreiðslu.
Herra forseti. Ég fagna þessu skrefi sem stigið er núna til að bæta samgöngur til Vestmannaeyja. Það er löngu tímabært og ég segi já.
Virðulegi forseti. Ég mun sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu. Ég vil ekki standa í vegi fyrir þessu máli en ég hef verið þeirrar skoðunar að við hefðum þurft að taka stærri ferju, stærra skip sem hentar betur til siglingar til Þorlákshafnar yfir hörðustu vetrarmánuðina þegar ekki er fært til Landeyjahafnar. Það er alveg ljós að Landeyjahöfn er ekki orðin heilsárshöfn og því hefði verið vænlegri kostur að velja stærra skip. Það segir allt sem segja þarf að fjárlaganefnd sem ákveður þessa heimild í nefndaráliti fjárlaganefndar, sem afgreiðir þessa heimild, telur að það sé vissara að hafa 24 ára gamalt skip til vara ef þetta skip mun ekki reynast vel. Við verðum með 24 ára gamalt skip til vara ef þessi 5 milljarða fjárfesting gengur ekki upp.
Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi er ýmsum ákvæðum laga breytt. Einna mikilvægast er það ákvæði sem lækkar tryggingagjald um hálft prósent frá 1. júlí, en á ársgrundvelli erum við þar að ræða um u.þ.b. 7 milljarða skattalækkun fyrir atvinnustarfsemina í landinu sem kemur í framhaldi af fyrri lækkunum. Það er mikið fagnaðarefni að við skulum hafa komist í aðstöðu til að stíga þau stóru skref. Að hluta til og með tilliti til næstu ára er sú lækkun þannig fjármögnuð og málið þannig lagt fram að fallið skuli frá þeirri breytingu sem kom frá efnahags- og viðskiptanefnd varðandi samsköttun hjóna. Það eru uppi ólík sjónarmið um hvernig eigi að líta á þau mál eftir því hvort fólk lítur á hjón sem skattaðila eða einstaklinga. Almennt höfum við horft á hjón sem sameiginlega skattaðila, t.d. með yfirfæranlegum persónuafslætti. [[Forseti hringir.]]En ég tek eftir því að nefndin vill [[Forseti hringir.]]halda í þá breytingu sem gerð var undir lok síðasta árs. Ég segi fyrir mitt leyti [[Forseti hringir.]]og með tilliti til ríkisfjármálanna að það er sjálfsagt að láta það koma betur í ljós í haust hvort þörf er [[Forseti hringir.]]fyrir þessa ráðstöfun til að fjármagna aðrar breytingar í frumvarpinu.
Virðulegi forseti. Við í Samfylkingunni höfum lengi lagt áherslu á lækkun tryggingagjalds sem mikilvægasta framlagið sem við ættum að leggja af mörkum í skattalækkunum og munum því greiða atkvæði með frumvarpinu. Við munum greiða atkvæði gegn þeirri tillögu meiri hluta nefndarinnar að hverfa frá fjármögnuninni með því að breyta samsköttunarheimildum milli hjóna. Það er mjög skrýtið að sjá stjórnarmeirihlutann vera tilbúinn að gera breytingar á frumvarpi frá fjármálaráðherra sem fela í sér að verið er að lækka skattbyrði best stæðu einstaklinganna um sem nemur 3,6 milljörðum. Þá peninga væri hægt að nota í mörg þjóðþrifaverkefni. Ég minni t.d. á að ríkisstjórnin er ekki búin að tryggja nema 1.500 milljónir af þeim 2.500 milljónum sem hún er þegar búin að lofa að eigi að fara í uppbyggingu á félagslegu húsnæði. Það væri svo víða hægt að nýta þessa fjármuni annars staðar og skynsamlegar en með skattalækkunum til þeirra sem mest hafa á milli handanna. Við munum þess vegna greiða atkvæði gegn þeirri tillögu.
Herra forseti. Það sem meiri hluti hv. efnahags- og viðskiptanefndar hefur lagt til er að falla frá þeirri breytingu sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lagði til á samsköttun sem gerir að verkum í fyrsta lagi að 3 milljarðar skila sér ekki í ríkissjóð sem er samsvarandi upphæð og á að lækka tryggingagjaldið um og að sú breyting gagnast fyrst og fremst samkvæmt minnisblaði fjármála- og efnahagsráðuneytis tekjuhæstu heimilunum í landinu. Ég verð að segja að mér finnst það ábyrgðarhluti hjá meiri hluta nefndarinnar að leggja þessa breytingu til. Þess vegna munum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggjast gegn þessari breytingu meiri hlutans og sitja hjá við málið í heild sinni, því að þótt við styðjum lækkun tryggingagjaldsins þá teljum við það mikinn ábyrgðarhluta að hleypa þeim áformum hreinlega í uppnám með þessari tillögu. Þess vegna munum við greiða atkvæði gegn henni þegar svona liggur í málinu. Við teljum þetta ekki eðlilega forgangsröðun á ríkisfé.
Virðulegur forseti. Við í Bjartri framtíð höfum lengi lýst undrun okkar á því að tryggingagjaldið hafi ekki verið lækkað. Atvinnuleysi er mun minna nú en þegar það stóð sem hæst og þegar þurfti að hækka tryggingagjaldið. Tryggingagjaldið hefði þurft að lækka samfara minnkandi atvinnuleysi vegna þess að það á að fjármagna svona afmarkaða þætti, afmörkuð verkefni á vinnumarkaði. Það hefur verið undanfarið lenska að misnota tryggingagjaldið sem venjulegan tekjustofn. Það er ekki gott. En hér er það lækkað og við styðjum það. Það er alltaf gaman í efnahags- og viðskiptanefnd. Þar ríkir oft skemmtileg þverpólitísk ósamstaða. Við í Bjartri framtíð styðjum og stöndum að breytingartillögunni sem lýtur að því að viðhalda samsköttun sem meginreglu og að heimili með sömu tekjur skuli vera skattlögð á sama hátt. Samsköttun er meginregla í okkar kerfi. Við teljum að svo eigi að vera líka í þessu tilviki og kaupum ekki röksemdirnar fyrir því að hér skuli hjón og sambýlisfólk ekki njóta samsköttunar.
Forseti. Ég styð þetta frumvarp eins og það kom frá hæstv. fjármálaráðherra. Ég fagna því að tryggingagjald sé lækkað. Ég tel að það hefði átt að lækka fyrr. Ég tel að það megi lækka meira. Það er enn þá hærra núna en það var þegar það byrjaði að hækka í efnahagshruninu. Þá fóru miklir peningar inn í Atvinnuleysistryggingasjóð. Nú rennur mikill hluti af því fé inn í ríkiskassann. Ég er á móti breytingartillögunni sem meiri hlutinn gerir við frumvarp ráðherrans um að hætta samsköttun hjóna, það var tillaga hans. Ég ætla að styðja við bakið á honum í því og greiða þess vegna atkvæði á móti breytingartillögu meiri hlutans.
Virðulegi forseti. Ég fagna þessari breytingu og lækkun tryggingagjalds, þó kannski fyrr hefði verið, ég get alveg tekið undir það. Einnig fagna ég breytingartillögu frá nefndinni varðandi samsköttunina. Ég leyfi mér kannski ekki að fullyrða það en mig grunar sterkt að ef við reynum að flokka þetta eftir stéttum komi þetta einna helst sjómönnum til góða. Ég fagna því eftir þau skilaboð sem við fengum úr þessum sal þegar sjómannaafslátturinn var afnuminn, þetta sé þó skref í rétta átt og þeirra hagur sé réttur að hluta til.
Virðulegur forseti. Það er áhugavert að sjá Samfylkinguna og Vinstri græna á harðahlaupum undan því sjónarmiði sem þau sjálf settu fram þegar þau flæktu tekjuskattskerfið árið 2009 og heimiluðu þar með og liðkuðu til fyrir millitekjuheimilum að fullnýta lægra tekjuskattsþrep, ónýttan hluta, í efra skattþrepið. Þau halda því núna fram að það sé réttlætanlegt að níðast á heimilum með heimilistekjur upp á rúmar 8 millj. kr. og mismuna þeim gagnvart öðrum heimilum sem hafa jafn háar heimilistekjur í þágu tryggingagjaldsins. Ég tel að hér sé komið nýtt slagorð fyrir þessa flokka í næstu kosningabaráttu. Hér eigi að forgangsraða og nota skattkerfið til þess að láta þessi heimili bera uppi lækkun tryggingagjalds. Ég tel það undarlega forgangsröðun af hálfu þessara vinstri flokka [[Gripið fram í: Hjá ráðherranum.]]og ítreka að þessi aðgerð varðar millitekjufjölskyldur [[Forseti hringir.]]og heimili í landinu og jafnræði á milli þeirra.
Hæstv. forseti. Ég styð þá tillögu sem hér kemur fram um lækkun tryggingagjalds, en ég sagði við 1. umr. málsins að mér fyndist skrýtið að hæstv. fjármálaráðherra ætlaði að fjármagna lækkun tryggingagjalds með að taka út samsköttun hjóna í staðinn. Það var ekkert annað. Það var verið að lækka tryggingagjaldið á fyrirtæki og auka skattbyrði á millitekjufólk í staðinn. Ég styð tillögu meiri hluta nefndarinnar um að þessi grein falli brott. Ég styð hana og tel að hún komi millitekjufólki vel og tel að hún komi sjómönnum alveg sérstaklega vel út af ýmsum ástæðum. Það sem er grundvallaratriði í þessu og mér finnst virðingarvert er sjálfstæði nefnda sem hefur verið að aukast sem kemur fram í þessari breytingu á stjórnarfrumvarpi. En ég tók eftir því í gær að hæstv. forsætisráðherra hafði mikið um þetta að segja og sagði að þetta færi ekki óbreytt svona í gegn. Svo heyri ég líka í fjármálaráðherra sem talar um gatið sem myndast. Það er alveg rétt. Það mætti nota þessa peninga í ýmislegt annað í velferðarþjónustunni, það er alveg hárrétt, en hvað vill stjórnarmeirihlutinn [[Forseti hringir.]]í þessu máli? Hvað ætlar hann að gera? Ég veit hvað ég geri.
Herra forseti. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni að ríkisstjórnin hefst nú loksins handa um að lækka tryggingagjaldið svo einhverju nemi því að það gerði hún ekki fyrstu þrjú ár kjörtímabilsins heldur flutti mikla tekjustofna yfir til ríkisins úr tryggingagjaldinu í stað þess að láta það lækka að einhverju leyti í takt við lækkandi atvinnuleysi eins og allir höfðu gert ráð fyrir. Annað er hins vegar mikið áhyggjuefni þegar nú á að fara að lækka tryggingagjaldið, það er sú hraklega útreið sem Fæðingarorlofssjóður hefur fengið í tíð þessarar ríkisstjórnar. Hún tók sig til og helmingaði tekjustofn hans eða hlutdeild hans í tryggingagjaldi fyrir tveimur árum. Það er alveg ljóst að ekki verður unnt að fjármagna neinar umbætur að ráði í fæðingarorlofinu nema styrkja tekjustofn Fæðingarorlofssjóðs aftur. Það er mikill hausverkur að um leið og eftir atvikum skuli ekki tekist á við það þegar almenn lækkun tryggingagjaldsins í heild er stillt af. Ég er sammála því sem fjármálaráðherra lagði til að afnema samsköttunina [[Forseti hringir.]]í tengslum við breytta framsetningu þrepanna [[Forseti hringir.]]og finnst satt best að segja undarlegt að heyra jafnvel konur koma hér upp og tala eins og þær hafi ekki einustu hugmynd um þá kynjaskírskotun sem þetta hefur auðvitað.
Virðulegur forseti. Þetta er ákvæði þar sem tryggingagjaldið er lækkað. Mér finnst mjög mikilvægt að halda því til haga að svigrúmið til lækkunar tryggingagjalds kemur auðvitað fyrst og fremst út af því að atvinnuleysi hefur minnkað, það þurfti að hækka tryggingagjaldið mjög mikið þegar atvinnuleysi fór upp og atvinnuleysi hefur fyrir nokkuð löngu minnkað niður í allt aðrar stærðir. Það er svigrúmið til að lækka tryggingagjald, það kemur ekkert annars staðar frá. Svo finnst mér mjög mikilvægt að árétta líka, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á hér áðan, að lækkun tryggingagjaldsins á ekki að hafa áhrif á þau áform að bæta í Fæðingarorlofssjóð, hækka þakið þar og lengja bótatímabilið, og í raun undarlegt að frumvarp um það hafi ekki komið fram, vegna þess að ég taldi að hæstv. félagsmálaráðherra hefði boðað slíkt frumvarp hér fyrr. Það er búið að fara smánarlega með Fæðingarorlofssjóð. Ég vil árétta að farið er yfir það í meirihlutaáliti nefndarinnar [[Forseti hringir.]]að þessi lækkun á tryggingagjaldi hafi ekki áhrif á boðuð áform um breytingar á Fæðingarorlofssjóði til hagsbóta fyrir bótaþega.
Herra forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessu, meðal annars út frá kynjasjónarmiðum, en einnig vegna tekna ríkissjóðs og þeirrar ríkisfjármálaáætlunar sem er nú til umfjöllunar í fjárlaganefndinni. Þetta er ein af forsendum hennar og setur það allt og þá áætlun úr skorðum. Mér finnst rétt að tekið sé fram hér að um leið og þetta er gert þurfi að taka upp áætlunina. Það gerir meiri hluta nefndarinnar og okkur í fjárlaganefnd erfitt fyrir að ljúka afgreiðslu fjármálaáætlunar sem stóð til að gera hér fyrstu vikuna í júní.
Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að sjá hæstv. fjármálaráðherra ekki standa með eigin frumvarpi. Í fyrradag sagði hæstv. forsætisráðherra, í svari við fyrirspurn minni um þetta í þessum sal, að þessi tillaga færi ekki óbreytt í gegn. Tveim dögum síðar virðist hún vera að fara í gegn. Það er áfellisdómur yfir ríkisstjórnarmeirihlutanum. Það er mikið áhyggjuefni að menn komi fram með tillögur sem eru ekki fjármagnaðar og standast ekki forsendur ríkisfjármálaáætlunar. Menn hljóta að velta vöngum yfir því, en ekki síst sýnir þetta að stjórnarmeirihlutinn heldur áfram að vinna sér inn fyrir sæmdarheitinu ríkisstjórn ríka fólksins. Það er augljóst af þessari atkvæðagreiðslu.
Virðulegi forseti. Ég, talsmaður frelsisins, fagna því að sjá þingheim samþykkja hér að tollfrjálsum verslunum sé gert það skýrara að þær megi selja áfengi, þar á meðal einkaaðilum, svo framarlega sem verslunin er tollfrjáls. En þannig er nefndarálitið úr garði gert og verið að tryggja það hér og því fagna ég. Hins vegar finnst mér samkvæmt lögskýringu - ég set þann skilning í þetta mál - að við séum aðeins að leyfa Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins að selja áfengi í Fríhöfninni þar sem það er skýrt í áfengislögunum. En mig langar líka að bæta því við í lokin að mér finnst svolítið fyndið að það sé ekkert mál að breyta þessu fyrst þetta snertir ríkið bara sisvona án umræðna.
Hæstv. forseti. Hér er verið að fjalla um sölu á tollkvóta í Fríhöfninni í Keflavík og verið að taka upp einingakerfi. Isavia, sem þekkir þetta best, hefur gert alvarlegar athugasemdir við þá útfærslu sem þarna er og telur að með þessu sé verið að skerða þann tollkvóta sem ferðamenn mega kaupa í Fríhöfninni af áfengum drykkjum. Mér finnst miður að nefndin skuli ekki hafa kallað til sín fulltrúa Isavia og þeir fengið að útskýra þetta. Ég trúi því ekki að við ætlum hér að skerða þennan kvóta hvað það varðar. Virðulegi forseti. Með tilliti til þess að Isavia hefur mestu þekkingu á þessu - gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að tekjur ríkisins frá Isavia aukist hvað þetta varðar og það má draga í efa við þessa breytingu. Þess vegna vil ég hvetja nefndina til þess að kalla saman fund, kalla fulltrúa Isavia á fundinn [[Forseti hringir.]]og athuga hvort þau sjónarmið sem þeir setja fram séu ekki góð og full ástæða til að taka tillit til þeirra.
Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um frumvarp sem felur í sér nokkrar breytingar á grunnskólalögum. Meginefni frumvarpsins er að skerpa á lagaumgjörð sjálfstætt starfandi grunnskóla og skýra ramma um starfsemi þeirra hvað varðar fjármál og réttindi þeirra sem þjónustunnar njóta. Þá felur frumvarpið í sér tillögur um breytingar á reglum grunnskólalaga um stjórnsýslukærur og um samvinnu sveitarfélaga um grunnskólahald og þá er hugtakanotkun breytt þar sem orðinu sérfræðiþjónusta er skipt út fyrir skólaþjónusta. Loks felur frumvarpið í sér verulegar breytingar á lagaumgjörð starfsemi svonefndra frístundaheimila og það er það ákvæði sem ég tel mesta framfaraskrefið í frumvarpinu og vil fagna sérstaklega. Að lokum vil ég þakka nefndinni fyrir mjög gott samstarf um vinnuna að frumvarpinu, þótt leiðirnar hafi skilið um ákveðin atriði þá lagði öll nefndin sig fram um að vinna vel.
Virðulegi forseti. Í hjarta mínu er ég ekkert sérlega samþykk því að stefnt sé að einkavæðingu í grunnskólakerfinu. Hins vegar geri ég mér grein fyrir því sem þingmaður í kjördæmi þar sem hafa komið upp vandkvæði við að reka almennan grunnskóla og hefur orðið að semja við sjálfstætt rekna grunnskóla af tilteknum ástæðum að lífið er ekki alltaf svart/hvítt. Í nefndaráliti við þetta mál ásamt hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur áréttum við ákveðin sjónarmið um að mikilvægt sé að nemendur eigi alltaf val milli einkarekins og almennt rekins grunnskóla og að þeim sé ekki gert að greiða skólagjöld eða standa undir kostnaði ef þeir eiga ekki val. Síðan þarf auðvitað að huga að fjölmörgum atriðum sem lúta að starfskjörum og réttindum kennara. Ég er hins vegar fylgjandi ákvæðum í frumvarpinu sem lúta [[Forseti hringir.]]að starfsemi frístundaheimila og samþættingu [[Forseti hringir.]]þeirra við skólastarfið, þannig að ég mun greiða þeim ákvæðum atkvæði en sitja hjá að öðru leyti.
Virðulegi forseti. Fyrst það að mjög mikilvægt er frá sjónarhóli okkar í Bjartri framtíð að verið er að styrkja lagaumgjörðina í kringum rekstur frístundaheimila, það er mjög gott mál. Svo varðandi hitt, lagaumgjörðina um sjálfstætt rekna grunnskóla. Það er visst lykilatriði frá okkar sjónarhóli að fjölbreytni ríki í skólastarfi og margir valmöguleikar séu í boði fyrir nemendur. Þar gegna auðvitað sjálfstætt reknir skólar lykilhlutverki og mörg dæmi eru um slíka skóla í íslensku samfélagi. Við stöndum í þeirri meiningu, erum fullviss um það eftir yfirferð nefndarinnar, að hér sé einungis verið að styrkja lagaumgjörðina um sjálfstætt rekna skóla og engar verulegar breytingar gerðar. Það er í raun verið að staðfesta núgildandi rétt og setja hann inn í lögin. Mér finnst mikilvægt að taka þetta fram vegna þess að sumt í frumvarpinu kann að hafa þannig yfirbragð að verið sé að skapa forsendur fyrir einhverja elítuskóla með mjög háum skólagjöldum þar sem einungis börn efnamikilla [[Forseti hringir.]]foreldra gætu stundað nám. Ég set því fyrirvara við nefndarálitið um að ég standi í þeirri meiningu að í frumvarpinu [[Forseti hringir.]]sé ekki verið að gera það heldur bara að styrkja núgildandi rétt. Ef menn ætluðu [[Forseti hringir.]]að fara í einhverja allsherjareinkavæðingu og elítuskóla og svoleiðis þá þyrfti það aðra umræðu og mun dýpri og ég mundi leggjast gegn því.
Herra forseti. Við vinstri græn munum greiða atkvæði með frístundaheimilisþættinum sem hér er undir og er verið að búa til góðan og mjög nauðsynlegan ramma um. Við komum til með að sitja hjá við afgreiðsluna á sjálfstætt reknum grunnskólum og teljum ýmsum spurningum ósvarað þar, t.d. hvernig sú niðurstaða er fengin og hvort einfaldur meiri hluti sveitarstjórnarmanna ræður því hvort farið er út í einkavæðingu þar sem ekki annað býðst eða hvort það þurfi að koma frá sveitarfélaginu sjálfu eða íbúum þess. Við höfum áhyggjur af starfskjörum kennara og réttindum. Því hefur ekki verið svarað. Svo erum við algjörlega mótfallin því að það geti verið sveitarfélaginu í sjálfsvald sett að ráða til sín einhvern einkaaðila, hvort reksturinn verður í formi hlutafélags eða sjálfseignarstofnunar eða einhvers annars, því að við teljum auðvitað að rekstur grunnskóla eigi ekki að vera hagnaðardrifinn [[Forseti hringir.]]á neinum tímapunkti. Því getum við ekki fallist á þessa tillögu.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að endurtaka heldur árétta og taka undir það sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson fór yfir í fyrri ræðu. Ég styð málið og tel mjög mikilvægt að hafa fjölbreytni í skólamálum, sérstaklega á þessum tímum þar sem breytingarnar eru miklar hvað varðar upplýsingagjöf og möguleika til lærdóms. Það er mikil þróun í gangi í þessum málaflokki almennt sem er mjög mikilvægt að löggjöfin viðurkenni og geri sér grein fyrir. Þó skrifa ég undir álit meiri hlutans með fyrirvara um að ég tel að hlutfallstala fjárframlaga úr sveitarsjóði til sjálfstætt starfandi grunnskóla eigi að miðast við 90% í stað 75%. Ég vil halda því til haga og mér finnst grundvallaratriði að skólar séu fjármagnaðir af samneyslunni þannig að sjálfstætt reknir skólar séu raunverulegur valkostur fyrir alla sem þá þjónustu vilja nýta.
Virðulegi forseti. Ég vil nefna það hvað varðar sjálfstætt reknu grunnskólana að hér er að raungerast niðurstaða úr mjög vandaðri vinnu, lögfræðivinnu, sem fór af stað einmitt vegna þess að slík staða kom upp í einu tilteknu sveitarfélagi þar sem reyndi á þessa þætti. Ég tel að lögfræðilega niðurstaðan hafi verið mjög vel undirbúin. Hvað varðar það sem hv. þingmaður sagði áðan um 75% markið vil ég nefna að það er vegið meðaltal af heildarrekstrarkostnaði allra grunnskóla á landinu. Þeir skólar sem eru minni úti á landi eru gjarnan dýrari en stærri skólarnir t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Ef við færum með lágmarkið í 90% mundi það þýða að á stórum svæðum landsins þar sem fjölmennu skólarnir eru væru slíkir skólar með umtalsvert meira rekstrarfé en skólarnir á svæðinu í kring. Þess vegna lagði ég ekki til 90%. Menn verða að hafa í huga að meðaltalið getur virkað svolítið blekkjandi. En ég [[Forseti hringir.]]er aftur á móti sammála hv. þingmanni um að það skiptir máli að sem flestir eigi þessa möguleika og við fáum fleiri mismunandi úrræði og fleiri valkosti fyrir foreldra til að velja, þó þannig að ekki sé verið að kaupa menntun eða setja [[Forseti hringir.]]einhverja stöðu upp sem er umfram það sem aðrir fá. Þess vegna hafði ég ekki t.d. lagt til 90%.
Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði við 2. umr. um ný útlendingalög. Heildarendurskoðun laga um útlendinga hefur átt sér stað. Markmið þeirra breytinga sem við sjáum hér stað er að bæta þjónustu við þá sem þurfa að nýta löggjöfina, auka skilvirkni og gæði stjórnsýslunnar, hafa í huga hagræðingu við nýtingu fjármagns, styðja við íslenskan vinnumarkað og auka samkeppnishæfni landsins á alþjóðavísu. Það er mjög mikil vinna sem liggur að baki þessu viðamikla máli og þetta er viðamesta frumvarp sem allsherjar- og menntamálanefnd hefur tekist á við á kjörtímabilinu. Vinnan gekk vel og ég þakka mjög gott samstarf í allsherjarnefnd sem og í þverpólitísku þingmannanefndinni sem þáverandi innanríkisráðherra, Hanna Birna Kristjánsdóttir, setti á fót og núverandi innanríkisráðherra, Ólöf Nordal, hélt áfram með og lagði svo fram þetta frumvarp. Það er stór áfangi sem hér næst og ég trúi því að frumvarpið, [[Forseti hringir.]]verði það að lögum, sé mikil réttarbót fyrir alla þá sem á þurfa að halda.
Virðulegi forseti. Hér er um að ræða stórt mál eins og fram hefur komið. Hér er líka um að ræða mjög óvenjulegt þverpólitískt verklag í stóru máli, verklag sem er til fyrirmyndar og við eigum að viðhafa í öllum stórum átakamálum fyrir íslenskt samfélag. Hér er um að ræða mál sem er mikil réttarbót og til mikilla framfara fyrir mikilvægan málaflokk, allt í átt til aukinnar mannúðar og í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar. Í málaflokki sem þessum erum við aldrei á endastöð. Við þurfum að vanda okkur í hverju einasta skrefi og í anda þessarar samstöðu ef við þurfum að gera breytingar á lögunum í framtíðinni. Vegna mikilvægis málaflokksins er afar mikilvægt að Alþingi fylgist vel með framkvæmd laganna og tryggi fjármagn í framkvæmd þeirra. Ég legg til að þingmannanefndin hafi sérstakt hlutverk í þeim efnum að fylgjast með því hvernig þessu máli reiðir af í framkvæmd framkvæmdarvaldsins og við höfum áfram þverpólitíska [[Forseti hringir.]]vinnu eins og við höfum haft undir frumkvæði hæstv. fyrrverandi innanríkisráðherra, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur.
Virðulegi forseti. Þegar ég segi erlendum kollegum mínum frá því að á Íslandi hafi myndast þverpólitísk samstaða um löggjöf um útlendinga á þessum tímum þá eru viðbrögðin algjör forundran en líka mikil hrifning. Ég vil þess vegna undirstrika mikilvægi þess fyrir íslenska þjóð að við stöndum saman í jafn viðkvæmum og flóknum málaflokki og útlendingamál eru. Margir eiga hrós skilið við þessar aðstæður, núverandi innanríkisráðherra, fyrrverandi innanríkisráðherra, hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir, sem felldi þetta mál í upphafi í þennan farsæla farveg; þingmannanefndin sem vann vel að þessu og svo þingnefndin sjálf. Ég vil að síðustu hrósa okkur öllum fyrir að hafa náð að viðhalda þessari samstöðu og þróa hana áfram undanfarin missiri.
Virðulegur forseti. Við erum hér að greiða atkvæði um gjörbyltingu í málaflokknum, endurskoðaða löggjöf frá upphafi. Þetta frumvarp er sennilega ekki óskafrumvarp eða draumafrumvarp neins; þetta er hins vegar frumvarp sem flestallir, ef ekki allir, geta sætt sig við. Það er unnið í breiðri þverpólitískri samstöðu. Það er unnið í mjög miklu samráði úti á vettvangi við hagsmunaaðila, við stofnanir og full ástæða er til að þakka kærlega þeim sem hafa komið að þessari vinnu innan þings og utan úr ráðuneytum, stofnunum, frjálsum félagasamtökum o.s.frv. Fyrir hönd þingmannanefndarinnar vil ég þakka hve vel hefur gengið að fá frumvarpið í vinnu þingsins, ég þakka allsherjar- og menntamálanefnd kærlega fyrir mjög góða vinnu [[Forseti hringir.]]og góðar breytingartillögur sem bæta mál sem gott er fyrir. Við í Bjartri framtíð styðjum málið vitaskuld heils hugar.
Virðulegi forseti. Það er eins og hv. þingmaður sagði hér á undan, þetta er mál sem enginn er sennilega fullkomlega sáttur við. Þetta er lending eftir mjög mikið og verðmætt, og að mörgu leyti sögulegt, starf. Það er ótrúleg heppni, þori ég að fullyrða, að okkur takist að ljúka þessu máli með þessari sátt. Það er ýmislegt í frumvarpinu sem ég mundi hafa öðruvísi sjálfur. Ég veit að fleiri í þessum sal eru þeirrar skoðunar. Ég ætla að greiða atkvæði með breytingartillögu hv. allsherjar- og menntamálanefndar, sem ég vil þakka fyrir mjög gott starf; og sérstaklega formanni nefndarinnar, hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur. Ég vil líka taka það fram að hluti af því að styðja þetta mál er á þeim forsendum að gildistakan er við næstu áramót. Því er hægt að bregðast við þegar upp kemur gagnrýni sem ég býst fastlega við að gerist, á þeim tíma sem [[Forseti hringir.]]eftir er af þessu ári. Ég fagna vinnubrögðunum og þakka hv. þingmönnum sem komu að þessu máli.
Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp til laga um heildarendurskoðun á lögum um útlendinga ásamt breytingum á lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Þetta frumvarp styð ég heils hugar. Mér finnst það mikill heiður að hafa fengið að vera þátttakandi í þeirri vinnu sem farið hefur fram við undirbúning frumvarpsins og eins við vinnslu þess í allsherjar- og menntamálanefnd. Ég tel að þar hafi orðið til vinnulag sem við getum nýtt á margan hátt annars staðar. Þegar frumvarpið hefur verið samþykkt tel ég að það verði til mikilla bóta fyrir málaflokkinn í heild sem auðvitað þarf svo líka að ná til vinnu í kringum innflytjendur.
Virðulegur forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka þeim þingmönnum sem að þessu verki hafa komið og þakka hlý orð í minn garð. Ég vil hins vegar árétta og minna þingheim á að það er ekki ákvörðun einstaks ráðherra að tryggja svona vinnulag. Það er ekki sjálfgefið og ég vil þakka fyrir það. Það er ekki sjálfgefið að stjórnarandstaða í svona viðkvæmum og erfiðum eldfimum pólitískum málum kjósi að taka þátt í þeim. Ég var mjög þakklát fyrir það þegar ég sem innanríkisráðherra upplifði á sínum tíma hversu erfitt viðfangsefni þetta væri og hversu flókið það gæti verið þegar stjórnarandstaðan tók því fagnandi að hefja þessa vinnu og veita henni forustu. Ég þakka hv. þm. Óttari Proppé sérstaklega fyrir það. Ég nýtti mér það mjög mikið í mínum störfum sem ráðherra að fá þingmenn til þess að leiða starfið og reyna að gera það með þverpólitískum hætti. Ég verð að segja það sem mína reynslu af því að það var ekki erfitt að taka þá umræðu eða byggja slíkan þverpólitískan vettvang á þinginu. Það var hins vegar erfitt að finna því stað og fá því framgengt og fá kerfið til að vinna með mér sem ráðherra í því. Það var miklu flóknara að fá í gegn jákvæðan skilning á því innan ráðuneytis, innan kerfis og innan stofnana að þannig skyldu hlutirnir unnir en að fá það samþykkt og unnið með það á þingi. Það er umhugsunarefni, ekki bara fyrir stjórnmálamenn heldur líka fyrir almenning, að það eru ekki endilega stjórnmálin sem standa gegn því. Stundum eru það bara gamlar hefðir [[Forseti hringir.]]og hugmyndir um hvernig kerfið skal vinna og því verður að breyta. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Það er talsvert á sig leggjandi til þess að ná þverpólitískri niðurstöðu þegar þverpólitískur vilji er til staðar til þess að leiða mál farsællega til lykta. Það er þakkar- og aðdáunarvert að menn skuli hvar í flokki sem þeir standa hafa verið tilbúnir að teygja sig yfir pólitískar skotgrafir í nafni fagmennsku, mannvirðingar og mannúðar til þess að bæta umgjörðina um þennan veigamikla málaflokk. Ég mun ljá frumvarpinu eins og aðrir stuðning minn. Ég hef hins vegar athugasemdir við það að ekki skuli hafa verið stigið það skref að skilja á milli hagsmuna og réttargæslu innflytjenda og flóttamanna annars vegar og hins vegar rannsóknar- og úrskurðarhlutverks Útlendingastofnunar. Ég vara við því og tel að það sé ekki farsælt að hafa öll ráð útlendingsins á hendi einnar stofnunar. Ég hefði talið stjórnsýslulega réttara og meira í anda góðra stjórnsýsluhátta að skilja þar að. Ég mun þess vegna greiða atkvæði sérstaklega [[Forseti hringir.]]og sitja hjá við 2. mgr. 4. gr. frumvarpsins, en styð það að sjálfsögðu að öðru leyti og óska þinginu til hamingju með þennan áfanga.
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa talað um mikilvægi þess að verið sé að ganga frá þessu máli í þverpólitískri samstöðu. Ég hef ekkert farið í grafgötur með það að margt í frumvarpinu gengur að mínu mati ekki nógu langt. Ég tel hins vegar breytingartillögurnar sem lagðar eru til gera málið allmiklu betra og sér í lagi þau ákvæði sem varða börn. Þetta er því skref, kannski lítið skref, en skref í rétta átt. Þess vegna ætla ég að styðja það. En ég tel hins vegar alveg ljóst að frekari úrbóta er þörf í framtíðinni, jafnvel áður en lögin taka gildi, sem og að setja verður vinnu í það að tryggja að framkvæmd laganna verði alltaf með mannúð að leiðarljósi.
Forseti. Það er akkúrat í anda vinnunnar í kringum þessa löggjöf sem maður getur tekið undir með hverjum einasta hv. þingmanni sem hér hefur tjáð sig um frumvarpið. Mig langar líka að minna á það, það hefur ekki komið fram, að haft var mjög víðtækt samráð í vinnunni, þessari mjög sérstöku vinnu sem ég vona að fái að halda áfram, bæði að þingmannanefndin haldi áfram störfum og ég vona að fleiri ráðherrar taki upp þessa leið til þess að vinna þverpólitískt áður en stórir málaflokkar eru endanlega unnir í ráðuneytum. Mér finnst mjög mikilvægt að þakka starfsfólkinu í innanríkisráðuneytinu sem hefur unnið ótrúlegt verk. Síðan vil ég líka nefna, af því að það hefur ekki komið fram enn þá, að mikið af þessari löggjöf er byggt á grunni laga sem hv. þm. Ögmundur Jónasson vann að. Síðan vil ég líka segja að ég hefði viljað ganga lengra, en þetta er upphafið. Ég vil þakka [[Forseti hringir.]]þingheimi og ráðuneytinu og fyrrverandi og núverandi ráðherrum fyrir mjög góða vinnu.
Hæstv. forseti. Nú greiðum við atkvæði um frumvarp um útlendinga, heildarlög. Það er alveg augljóst að í frumvarpinu er margt mjög gott, sérstaklega það sem snýr að réttindum útlendinga, stjórnsýslunni og öðrum mikilvægum atriðum. Það hefur komið fram hér að þetta sé gjörbylting, þetta sé risamál, en afskaplega takmörkuð umræða hefur farið fram um þetta mál, bæði hér á þingi og úti meðal almennings. [[Gripið fram í.]]Þar var ég. Við ætlum að afgreiða þetta á síðasta degi. Það er ekki mikill bragur á því, það verður bara að segjast eins og er. Það hefur engin alvöruúttekt, af því að þetta er gjörbylting, verið gerð á því hvaða samfélagslegu áhrif þetta hefur. Við höfum kannski tíma til að gera það seinna. Við erum að fara aðra leið að mörgu leyti [[Forseti hringir.]]en aðrar þjóðir. Hvaða áhrif hefur það? Að mörgu leyti allt aðra leið. [[Forseti hringir.]]Ég ætla að rjúfa samstöðuna, eins og frumvarpið er núna mun ég ekki greiða því atkvæði.
Virðulegi forseti. Það er afskaplega ánægjulegt að standa hér í dag og að þingmannanefndin, ráðherra sem komið hefur að málinu og aðrir hafi borið gæfu til að fylgja eftir þeirri vinnu sem hófst á síðasta kjörtímabili undir stjórn þáverandi ráðherra, Ögmundar Jónassonar. Niðurstaðan er sú að í dag höfum við í höndunum frumvarp sem er miklum mun betra en þau lög sem í gildi eru. Það er það sem skiptir máli. Þetta er áfangi á réttri leið þar sem við erum meðal annars að bregðast við fólki sem er á flótta vegna stríðsátaka og annarra slíkra aðstæðna sem er mikilvægt að við sem velmegandi velferðarsamfélag tökum fagnandi á móti og styðjum við með öllum þeim hætti sem við mögulega getum. Við eigum að hafa mannúð að leiðarljósi í þessum málum og við eigum að vera í fararbroddi, hv. þm. Brynjar Níelsson, gagnvart þeim þjóðum [[Forseti hringir.]]í þeim málum sem hér um ræðir og ganga lengra en nágrannaþjóðirnar af því að við getum það og höfum færi til þess. Það er það sem skiptir máli. Ég vil að lokum þakka [[Forseti hringir.]]nefndarformanni og öðrum þeim sem komið hafa að málinu, [[Forseti hringir.]]nefndarritara og ráðuneytinu fyrir gott starf. - Virðulegi forseti. Ég komst mjög seint að. Ég leyfi mér að fara fram úr.
Þetta var undarleg athugasemd. Hv. þingmaður [[Nei.]]komst að í samræmi við það sem hún hafði beðið um.
Nei.
Forseti ræður því í fyrsta lagi og í öðru lagi er það þannig að forseti var með í höndunum fjölda nafna þingmanna sem vildu taka til máls og gerði það af fyllstu sanngirni að gefa hv. þingmanni orðið í samræmi við það sem skrifað hafði verið niður á mælendaskrá.
Virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram greiðum við hér atkvæði um lög um útlendinga. Hér hefur komið fram að um er að ræða gríðarlega stórt og mikið mál eins og ég sagði í gærkvöldi, málsskjöl upp á 190 blaðsíður, en það fær litla sem enga umræðu hér í þinginu. Margir hv. þingmenn tala mikið um að fólkið í landinu þurfi að fá tíma til að átta sig á hlutunum og ræða málin. Við gefum ekki það svigrúm með þeim hraða sem hér er. Það er verið að opna margar dyr í þessu frumvarpi þó að það sé líka margt mjög gott, eins og hér hefur komið fram, í því. Svíar hafa sagt okkur að þeir hafi verið barnslegir í málefnum útlendinga. Danir hafa myndað þjóðarsamstöðu um að hamla för fólks til landsins sem leitar að ókeypis framfærslu. Við þurfum að vara okkur á því og þess vegna mun ég sitja hjá.
Hæstv. forseti. Hér er um heildarendurskoðun laga að ræða. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem fram fer heildarendurskoðun á stórum lagabálkum. Fram hefur farið óvenjumikil umræða um þessi mál. Bæði var málið sent til umsagnar á vef ráðuneytisins á sínum tíma og síðan var þingmannanefndin í umfangsmiklu samráði um málið á vinnslustigi. Fyrir utan það hefur allsherjarnefnd farið mjög gaumgæfilega yfir það, hitt fjölda gesta og fjallað um málið á fjölmörgum fundum. Það er því ekkert óeðlilegt við að við stígum það stóra og góða og mikla skref að gera þetta frumvarp að lögum hér í dag. Það er mikið fagnaðarefni fyrir okkur öll að ná þessum áfanga og í þessari samstöðu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Það er ástæða til að rekja það sérstaklega að þetta frumvarp og undirbúningur þess hefur átt margra ára aðdraganda, upphaflega byggt á vinnu sem fram fór á síðasta kjörtímabili. Í vinnu þverpólitískrar þingmannanefndar var haft mjög mikið samráð. Haldnir voru faglegir samráðsfundir við aðila sem snerta málaflokkinn. Drög að frumvarpinu hjá þingmannanefndinni voru birt opinberlega síðasta sumar og haldnir voru opnir upplýsingafundir og samráðsfundir áður en málið kom síðan inn í þingið þar sem það hefur fengið mjög faglega og góða vinnu hjá allsherjar- og menntamálanefnd með góðum gestakomum og mikilvægri aðkomu þingsins. Ég fagna þessum vinnubrögðum og ég fagna því að við séum loksins eftir alla þá vinnu komin hingað. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Það er þessi málsliður 4. gr. sem kveður á um eða felur í sér að öll málefni útlendingsins séu á höndum einnar stofnunar, Útlendingastofnunar. Ég tel það ekki í anda góðra stjórnsýsluhátta að hafa bæði úrskurðar- og rannsóknarhlutverk á hendi sama aðila sem á síðan að annast hagsmunagæslu og réttargæslu. Það heimilar stofnuninni og setur henni skyldu á herðar að afla upplýsinga t.d. um málefni einstaklings sem síðan er hægt að nota gegn þeim sama einstaklingi af sömu stofnun. Þetta er ekki rétt stjórnsýsla, virðulegi forseti, þess vegna sit ég hjá við þessa málsgrein en greiði svo atkvæði með frumvarpinu að öðru leyti.
Forseti vill árétta að þær reglur eru að þingsköpum að eftir að hv. þingmenn hafa hafið atkvæðaskýringu, þá erum við ekki að tala um umræður um atkvæðagreiðsluna, er lokað á mælendaskrá. Ekki höfðu aðrir beðið um orðið eftir að hv. þingmaður tók til máls. Við greiðum nú atkvæði um 2. mgr. 4. gr. og sú atkvæðagreiðsla stendur yfir.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 2. júní 2016 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 15. ágúst 2016.“ Tillagan skýrir sig sjálf.
Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um ný húsaleigulög. Ég sem framsögumaður málsins taldi ástæðu til að koma upp í örstutta umfjöllun um atkvæðagreiðsluna. Frumvarpið sem við greiðum atkvæði um í dag snýst fyrst og fremst um að bæta og skýra réttindi bæði leigusala og leigjenda. Þetta frumvarp eru mikið framfaraskref og hluti af því að bæta leigumarkaðinn á Íslandi. Öll fjögur húsnæðisfrumvörp hæstv. húsnæðismálaráðherra hafa verið afgreidd í fullri sátt út úr velferðarnefnd. Ég vil þakka nefndinni enn og aftur fyrir gott samstarf og óska húsnæðismálaráðherra til hamingju og styð að sjálfsögðu frumvarpið heils hugar.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka framsögumanni málsins, hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur, fyrir vinnu hennar við málið og hv. velferðarnefnd fyrir alla vinnuna. Eins og fram kom hjá framsögumanni er markmið þessa frumvarps að auka réttaröryggi leigjenda og koma á meiri samskiptum á milli leigjenda og leigusala til að minnka ágreiningsefni. Eitt atriði sem mig langar til að vekja athygli á er að ein stærsta réttarbót frumvarpsins er að breytingar verða á lögum um nauðungarsölu. Breytingin snýr að því að við nauðungarsölu á íbúðarhúsnæði sem leigjandi hefur til eigin nota samkvæmt leigusamningi skuli hann þrátt fyrir nauðungarsöluna njóta réttar til að vera í leiguhúsnæðinu áfram út leigutíma, en þó aldrei lengur en 12 mánuði frá samþykki boðs gegn greiðslu leigu sem að mati sýslumanns er hæfileg húsaleiga. Þetta er afar mikilvæg réttarbót í að auka búsetuöryggi og vonandi sjáum við færri fréttir um það að fólk og einstaklingar og fjölskyldur séu borin út einungis örfáum dögum eftir að nauðungarsala fer fram.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka framsögumanni málsins, Silju Dögg Gunnarsdóttur, kærlega fyrir alla hennar vinnu. Ég vil sömuleiðis þakka velferðarnefnd fyrir gott samstarf hvað þetta mál varðar. Þar sem ég horfi til hæstv. innanríkisráðherra vil ég líka fá að þakka ráðuneyti hennar samstarfið. Eins og kom fram í máli hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur felst veruleg réttarbót í frumvarpinu sem snýr að stöðu leigjenda við nauðungarsölu. Við höfum öll séð umfjallanir um þá erfiðu stöðu sem leigjendur hafa verið í hingað til við nauðungarsölu eigna sem þeir hafa leigt. Ég vil nefna annað atriði sem ég tel að muni skipta verulega miklu máli í því að bæta réttarstöðu bæði leigjenda og leigusala en það er að hér er lagt til að álit kærunefndar húsamála verði bindandi, sem þau hafa ekki verið hingað til. Verið er að skerpa á því að að sjálfsögðu eigi að fara eftir þeirri niðurstöðu sem kærunefndin kemst að í ágreiningsmálum.
Virðulegur forseti. Ég kem hér upp til að lýsa yfir ánægju minni með frumvarpið og þá samstöðu sem myndaðist í nefndinni um frumvarpið. Ég þakka ríkisstjórninni fyrir þetta frumvarp sem stórbætir umhverfi fyrir nýsköpun af ýmsu tagi, stóreykur stuðning til rannsókna og þróunar. Það eru ýmsar nýjungar þarna sem ég held að muni nýtast til að bæta allt umhverfi og samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja, smárra sem meðalstórra, í nýsköpun og þróun. Ég fagna þessu.
Virðulegur forseti. Það er með mikilli ánægju sem ég greiði atkvæði með þessu mikilvæga frumvarpi. Ég tek heils hugar undir orð síðasta hv. ræðumanns. Þetta er gríðarlega mikilvægt skref fyrir nýsköpun í landinu sem sjaldan eða aldrei hefur verið jafn gróskumikil og einmitt nú þannig að ég fagna þessu og óska okkur öllum til hamingju með þær breytingar sem við erum að gera hér.
Virðulegi forseti. Mig langar að fagna þessu máli. Hér er verið að stíga skref til þess að sameina í eina stofnun Skógrækt ríkisins og landshlutaverkefni í skógrækt. Þetta gerir stjórnsýslu í málaflokknum einfaldari og sterkari og er einnig í samræmi við þá umhverfisáherslu sem við Íslendingar þurfum að leggja á alla hluti nú til dags. Ég vil gjarnan sjá að endurskoðun skógræktar- og landgræðslulaga verði hraðað, og þá verði kannski hægt að sjá frekari sameiningu á þessum vettvangi í nánustu framtíð.
Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna nýrrar skógræktarstofnunar við 3. umr. Ég er sammála þeim breytingum sem hér eru lagðar til og tel þær mikilvægan grunn að áframhaldandi þróun nýrrar atvinnugreinar, auk þess sem þær skipta miklu máli fyrir þróun og umhverfisverndarstarf og hvernig við vinnum að umhverfismálum hér á landi. Ég er að sama skapi mjög ánægð með þá samstöðu sem hefur orðið um þessa breytingu. Mér er þó kunnugt um að bændur sem vinna að skógrækt hafa ákveðnar áhyggjur og vil því ítreka mikilvægi þess að ný stofnun, og þeir sem vinna að skógrækt á eigin landi, hafi áfram góða samvinnu, bæði um stefnumótun og áherslur í starfinu og eins um samningagerð og fjármál.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp sé að verða að lögum og er þakklátur fyrir að hafa fengið að taka þátt í þessari vinnu; hún hefur verið skemmtileg og fróðleg og tel ég um mikið framfaraskref í skógrækt að ræða. Þingið hafði áður lagt fram þingsályktunartillögu sem lagði til enn frekari aðgerðir til að efla skógrækt sem ég held að við eigum að halda áfram að vinna að. En ég tel þetta vera gott fyrsta skref sem við getum svo haldið áfram að vinna að, en þar var talað um frekari sameiningar eins og hér hefur komið fram. Ég vil leggja áherslu á það að með nýrri skógræktarstofnun er hugsunin að aðstoða skógarbændur og aðra við að auka úrvinnslu og markaðssetningu. Með tíð og tíma á starfsemi skógræktarstofnunar að dragast saman og minnka smátt og smátt eftir því sem skógarbændur sækja í sig veðrið. Tel ég það mjög mikilvægt í þessu máli og tek undir það með hv. þm. Líneik Önnu Sævarsdóttur að samstaðan skiptir miklu máli og samvinnan, að það verði virkt.
Virðulegi forseti. Það er fagnaðarefni að fá að standa hér og sjá að þetta er að verða að lögum. Það er hægt að standa vel að sameiningu stofnana. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Líneik Önnu Sævarsdóttur fyrir hennar starf að þessari vinnu. Ég vil þakka nýjum skógræktarstjóra, hvernig hann hefur tekið á málum eftir að hann var ráðinn og talað við sína starfsmenn. Það er ekki oft sem maður er gripinn á förnum vegi af starfsmönnum, þegar verið er að sameina stofnanir, sem lýsa yfir ánægju sinni. Ég vil líka þakka hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir hennar vinnu, svo og þingheimi. Ég held að við séum að gera mjög gott með þessari sameiningu og það geti orðið öðrum að fyrirmynd, en skógræktin er mjög mikilvæg í margvíslegum tilgangi, ekki síst til þess að sporna gegn loftslagsbreytingum.
Virðulegi forseti. Ég fagna þessu máli. Þetta er skref í rétta átt, skref sem ég vona að verði sem stærst. Þó vil ég halda því til haga, eins og ég hef gert áður, að ég mundi vilja ganga lengra, samanber þingsályktunartillögu, sem er 12. mál hér á þinginu, sem við píratar lögðum fram seinasta haust. Ég fagna þessu máli og fagna sérstaklega þróuninni í viðhorfum á Íslandi, líka hjá stjórnvöldum, gagnvart þeirri staðreynd að það þarf að hafa eftirlit með stofnunum sem hafa valdheimildir. Lögreglan er eina stofnunin á landinu sem hefur heimildir til að beita líkamlegu valdi. Það er nauðsynlegur þáttur í okkar samfélagi, því miður, en því mikilvægara er að hafa skýrt eftirlit með slíku valdi alveg eins og lýðræði er mikilvægt til að halda aftur af valdinu sem hér er. Ég fagna þessu máli enn og aftur og vona að þetta skref sé sem stærst en segi líka: Það er allt í lagi að stíga stærri skref og ég vænti þess fastlega að þau verði stigin í framtíðinni.
Hæstv. forseti. Ég fagna því að þetta mál er komið á lokastig í meðferð í þinginu. Það er rétt, sem komið hefur fram, að það er nauðsynlegt að ræða um aðhald og eftirlit með stofnunum samfélagsins sem fara með opinbert vald og mikilvægt að það sé gert án þess að með nokkrum hætti sé verið að ala á tortryggni í garð þessara stofnana. Það eru gömul sannindi og ný að allar stofnanir, hverju nafni sem þær nefnast, þurfa aðhald. Ég held að það skref sem stigið er með þessu frumvarpi sé mikilvægt. Ég ætlaði líka að geta þess að á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þingsins hefur verið rætt um að eiga frekara samráð um þróun þessara mála, auðvitað með aðkomu allsherjarnefndar sem er sá vettvangur þar sem málefni lögreglunnar eru sérstaklega til umræðu, en við höfum einnig óskað eftir samtali við innanríkisráðherra og innanríkisráðuneytið um þau mál.
Nú verður gert vonandi stutt hlé á atkvæðagreiðslu. Við tökum fyrir umræðu hér um allnokkur mál, en í lok þessa fundar verður síðan aftur hringt til atkvæðagreiðslu.
Hæstv. forseti þarf ekkert að óttast að ég ætli að tala hér [[Forseti hringir.]]og lengja þennan fund mjög, en ég ætla hins vegar að segja hér nokkur orð um þetta efni sem er flutt af meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar til að redda eina ferðina enn …
Forseti vill fá hljóð í þingsal svo hv. þingmaður fái næði til að tala.
… starfsemi tónlistarskóla í landinu og þá kannski sérstaklega þeirra sem stunda framhaldsnám. Við höfum verið í því á hverju vori að gera þetta á síðustu stundu, að tryggja peninga þannig að tónlistarskólastarfið geti gengið hnökralaust fyrir sig. Nú gerum við það enn og aftur. Ráðherrann hafði lofað fyrir ári að þetta yrði síðasta skipti sem þetta yrði gert vegna þess að hann hygðist endurskoða tónlistarnámið í landinu, en samt sem áður hefur ekkert gerst í því. Þetta frumvarp kemur frá nefndinni og byggist á samkomulagi sem gert var í apríl sl. Samt sem áður kemur það hér inn á síðustu stundu. Hæstv. ráðherra vildi drepa því á dreif að hann hefði eitthvað verið að tala um að endurskoða lög um tónlistarskóla, og sagði að nú væri það óþarfi vegna þess að hægt yrði að setja á stofn framhaldsskóla í tónlist til dæmis, sem líkur eru á að hann hyggist gera, með reglugerð. Ég vil hins vegar vekja sérstaka athygli á því að í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar fyrir þetta ár, 2015–2016, er 7. mál á lista menntamálaráðherra heildarendurskoðun á tónlistarnámi hér. Það var beinlínis rangt með farið og það er ekki gott. Því miður er ráðherrann kunnur að því að reyna að breyta skólakerfinu, hann hefur gert gríðarlegar breytingar á framhaldsskólakerfinu án þess að ræða það nokkurn tímann til hlítar í Alþingi og gerir það í gegnum reglugerðir eða fjárlög. Nú síðast hefur hann sagt að hann ætli að gjörbreyta kerfi Lánasjóðs íslenskra námsmanna og vildi koma með það inn í þingið án þess að þingmenn hefðu nokkurn kost á að kynna sér það frumvarp. Ég vil nota þetta tækifæri og fordæma vinnuaðferðir hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um áætlun um meðferð og ráðstöfun aflamagns sem dregið er frá heildarafla samkvæmt 5. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða, nr. 116/?2006. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Baldur P. Erlingsson, Jóhann Guðmundsson og Hinrik Greipsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Í tillögunni er kveðið á um hvernig ráðstafa skuli því aflamagni sem dregið er frá heildarafla í hverri tegund samkvæmt 5. mgr. 8. gr. laga um stjórn fiskveiða. Í tillögunni felst ekki mikil breyting frá því sem kveðið er á um í gildandi þingsályktun nr. 15/144 en nefna má að aukið er við aflamagn til stuðnings byggðarlögum og til aflamarks Byggðastofnunar auk þess sem lagt er til minna magn til áframeldis á þorski. Nefndin leggur til að tillagan verði ekki bundin við fiskveiðiárið 2016/2017 og leggur því til breytingu á tillögugrein í þá veru. Hins vegar mælist nefndin til þess að ályktunin sæti endurskoðun fyrir fiskveiðiárið 2017/2018 verði tillagan samþykkt. Jafnframt leggur nefndin til að 8. töluliður tillögugreinarinnar falli brott en þar er kveðið á um að allt að 1.000 tonn verði lögð til hliðar til sérstakra tímabundinna ráðstafana. Við mælum með því að málið verði samþykkt með þeirri breytingartillögu sem hér var farið yfir. Undir þetta skrifa Jón Gunnarsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, með fyrirvara, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, með fyrirvara, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.
Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um húsnæðisbætur frá velferðarnefnd. Öll hv. velferðarnefnd stendur að þessu nefndaráliti, en einn hv. þingmaður með fyrirvara og mun hann, að ég held í þessari umræðu, gera grein fyrir þeim fyrirvara. Nefndin fékk til sín fjölda gesta og fjölda umsagna. Ég ætla að fara hér aðeins í efni frumvarpsins, það er varðar samkomulag um stuðning við leigjendur. Með frumvarpinu er lagt til að ný lög um húsnæðisbætur verði sett í stað laga um húsaleigubætur. Markmið þess er að lækka húsnæðiskostnað efnaminni leigjenda. Grunnfjárhæðir bóta hækka og bótafjárhæðir og frítekjumörk ráðast af fjölda heimilismanna óháð aldri. Gert er ráð fyrir að ríkið annist húsnæðisbætur en sveitarfélög sérstakan húsnæðisstuðning við leigjendur. Ríkisstjórnin og Samband íslenskra sveitarfélaga hafa komist að samkomulagi um endurskoðaða verka- og kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga vegna húsnæðisstuðnings við leigjendur. Þar kemur fram að sveitarfélög skuli veita íbúum sem á þurfa að halda sérstakan húsnæðisstuðning til að lækka greiðslubyrði vegna húsnæðiskostnaðar. Meðal annars skulu þau standa undir kostnaði vegna sérstaks húsnæðisstuðnings til foreldra eða forsjáraðila barna yngri en 18 ára sem hafa tímabundið aðsetur á heimavist eða námsgörðum að teknu tilliti til heildaraðstæðna fjölskyldnanna, eftir nánara samkomulagi aðilanna. Ráðherra er falið að gefa út leiðbeinandi reglur um stuðninginn og viðmiðunarfjárhæðir. Í stefnumótun í aðdraganda frumvarpsins var lagt til grundvallar að stefnt skyldi að sameiningu vaxtabóta og húsaleigubóta í eitt kerfi húsnæðisbóta. Það er ekki gert að sinni, en reglur um húsnæðisbætur færðar nær því sem gildir um vaxtabætur. Nefndin telur það jákvætt skref og rétt að stefna áfram í þá átt að sameina almennan húsnæðisstuðning í eitt kerfi. Næsti kafli frumvarpsins varðar orðskýringar, en ég vísa þar til nefndarálits í þessu umrædda þingskjali sem er nr. 1427 og tel að sá kafli skýri sig sjálfur í því nefndaráliti. Ég ætla að fara hér örlítið í kaflann er varðar stjórnsýslu: Til stendur að fela Vinnumálastofnun framkvæmd laganna, m.a. vegna reynslu stofnunarinnar af mánaðarlegum greiðslum á grundvelli laga um fæðingar- og foreldraorlof, nr. 95/2000, auk þess sem stofnunin hafi aðgang að samtímaupplýsingum hjá ríkisskattstjóra. Nefndin leggur til að stofnunin verði tilgreind í 1. málslið 1. mgr. 5. gr. Í 3. málslið 1. mgr. 5. gr. segir að gæta skuli samræmis við ákvörðunartöku í sambærilegum málum. Þótt ákvæðinu sé aðeins ætlað að árétta jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar er orðalag þess annað en 11. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, sem nefndin telur óheppilegt. Nefndin leggur því til að málsliðurinn falli brott. Í síðari málslið 2. mgr. sömu greinar segir að framkvæmdaraðili skuli ár hvert haga áætlanagerð sinni varðandi útgjöld til húsnæðisbóta fyrir næsta almanaksár í samræmi við reglur fjárlagagerðar og senda ráðherra til frekari meðferðar. Nefndin telur heppilegra að eftirláta lögum um opinber fjármál þetta efni og leggur því til að málsliðurinn falli brott. Ég ætla að fara örlítið í skilyrði húsnæðisbóta: Í a-lið 2. mgr. 9. gr. segir að það sé skilyrði réttar til húsnæðisbóta að heimilismenn séu búsettir í hinu leigða íbúðarhúsnæði. Heimilismenn eru búsettir þar samkvæmt skilgreiningu, samanber 3. tölulið 3. gr. frumvarpsins. Nefndin leggur til að ákvæðið vísi fremur til þeirra sem umsækjandi tilgreinir sem heimilismenn í umsókn. Því má synja umsókn tilgreini umsækjandi aðra ranglega sem heimilismenn. Nefndin leggur einnig til samsvarandi breytingu á a-lið 3. mgr. 9. gr. Skilyrði c-liðar 2. mgr. og c-liðar 3. mgr. 9. gr., um fullnægjandi heimilisaðstöðu og um að ekki mætti vera um leigu á hluta húsnæðis að ræða, sættu gagnrýni. Skilyrðunum er ætlað að stuðla að því að leigjendur búi við fullnægjandi heimilisaðstöðu, m.a. með tilliti til hollustuhátta og öryggis, svo sem brunavarna. Að mati nefndarinnar er ekki rétt að stjórnvöld ýti undir leigu á ófullnægjandi íbúðarhúsnæði með húsnæðisbótum. Nefndin telur eðlilegra að brugðist verði við húsnæðisvanda einstaklinga sem ekki hafa fjárhagslegt bolmagn til að afla sér fullnægjandi íbúðarhúsnæðis á grundvelli laga um félagsþjónustu sveitarfélaga, sem fjallar um skyldur sveitarfélaga í húsnæðismálum; ákveðinn kafli þeirra laga. Nefndin bendir á að með frumvarpi til laga um almennar íbúðir - sem við höfum hér með samþykkt sem mál nr. 435 - er stefnt að auknu framboði á leiguhúsnæði, þar á meðal félagslegu leiguhúsnæði á vegum sveitarfélaga. Samkvæmt e-lið 2. mgr. 9. gr. er það skilyrði bótaréttar að fyrir liggi samþykki umsækjanda og annarra heimilismanna, 18 ára og eldri, til upplýsingaöflunar. Samkvæmt 7. tölulið 2. gr. laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga verður yfirlýsing að hafa verið veitt af fúsum og frjálsum vilja til að teljast samþykki í skilningi þeirra laga. Persónuvernd benti á að ekki væri heppilegt að ræða um samþykki fyrir upplýsingaöflun í lögum um húsnæðisbætur því að upplýsingaöflunin væri skilyrði bótaréttar og því vart valkvæð. Til samræmis við tillögu Persónuverndar leggur nefndin til að vísað verði til „umboðs“ fremur en „samþykkis“ í nokkrum greinum frumvarpsins. Nefndin leggur til að orðin „á grundvelli samþykktrar umsóknar um húsnæðisbætur“ í f- lið 3. mgr. 9. gr. falli brott þar eð húsnæðisbætur verða ekki veittar nema á grundvelli samþykktrar umsóknar um húsnæðisbætur. Ég ætla að fara örlítið í útreikning húsnæðisbóta: Grunnfjárhæðir 16. gr. og tekjuskerðingarhlutfall og frítekjumörk í 17. gr. sættu þeirri gagnrýni að of lítill hluti stuðningsins færi til þeirra tekjulægstu. Nefndin leggur til að stuðlarnir í 1. mgr. 16. gr. og grunnfjárhæðirnar hækki sem og frítekjumörkin. Á móti leggur nefndin til að grunnfjárhæðirnar og frítekjumörkin nái hámarki við fjóra heimilismenn fremur en fimm og að tekjuskerðingarhlutfallið hækki úr 8,04% í 9%. Breytingarnar leiða til þess að stuðningurinn rennur í ríkari mæli til tekjulægri leigjenda, án þess þó að fórnað sé því markmiði frumvarpsins að ná til breiðari tekjuhóps en gildandi húsaleigubótakerfi gerir. Með breytingunum er einnig komið til móts við einstæða foreldra og fólk sem býr eitt og hefur aðeins framfærslu af lífeyri almannatrygginga. Í þessu nefndaráliti, sem er þskj. 1427, er tafla sem sýnir dæmi um fjárhæðir húsaleigubóta, húsnæðisbóta og vaxtabóta. Hef ég hér gert grein fyrir henni. Í 3. málslið 4. mgr. 17. gr. segir að ráðherra geti breytt skerðingarhlutfalli samkvæmt 1. mgr. greinarinnar með reglugerð. Hækkun á hlutfallinu mundi skerða bætur til þeirra sem hefðu tekjur yfir frítekjumörkum. Nefndin telur óæskilegt að veita ráðherra slíka heimild án nánari afmörkunar og leggur því til að málsliðurinn falli brott. Í 1. mgr. 18. gr. segir að grunnfjárhæðir húsnæðisbóta lækki sem nemur hlutfalli af samanlögðum eignum allra heimilismanna, 18 ára og eldri, sem fara umfram 6.500.000 kr. uns þær falla alveg niður við 60% hærri fjárhæð. Bent var á að ekki væri ljóst af ákvæðinu hvert skerðingarhlutfallið væri. Og í þessu nefndaráliti er sett fram ákveðin formúla er varðar þá útreikninga og vísa ég þar með aftur í nefndarálit nr. 1427, það nefndarálit sem hér um ræðir. Í 2. mgr. 18. gr. segir að miða skuli við eignir á sama tímabili innan hvers almanaksárs og greiðslur húsnæðisbóta standa yfir, samanber þó 3. mgr. 20. gr. Skuldir og eignir eru taldar fram miðað við stöðu í árslok, samanber fyrri málslið 78. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003. Því gæti reynst erfitt að staðreyna eignir á tilteknu tímabili innan árs. Nefndin leggur því til að miðað skuli við eignir í árslok. Nefndin leggur þó til undantekningu sem miðar að því að auðvelda leigjendum að kaupa íbúðarhúsnæði eða búseturétt. Af svipuðum ástæðum leggur nefndin til að vísanir til eigna innan árs í 1. og 3. mgr. 20. gr. falli brott. Greiðsla húsnæðisbóta: Í 2. mgr. 21. gr. er vísað til „umsóknarmánaðar“ sem er skilgreindur í 8. tölulið 3. gr. frumvarpsins. Nefndin telur aðgengilegra að efnisatriði skilgreiningarinnar komi fram í 21. gr. og leggur til breytingu þess efnis. Í 3. málslið 3. mgr. 21. gr. segir að lágmarksfjárhæð húsnæðisbóta komi til endurskoðunar ár hvert og sé ráðherra heimilt að hækka hana með reglugerð. Nefndin leggur til að fram komi að endurskoðunin skuli taka mið af verðlagsbreytingum. Aðeins er þó um heimild að ræða og eðli málsins slíkt að ekki þarf að uppfæra fjárhæðina á hverju ári vegna minni háttar verðlagsbreytinga. Eftirlit og endurreikningur húsnæðisbóta: Í 2. mgr. 23. gr. segir að leiki rökstuddur grunur á að húsnæðisbætur séu greiddar á grundvelli rangra eða villandi upplýsinga frá umsækjanda sé heimilt að afla upplýsinga frá þriðja aðila sem ætla má að geti veitt upplýsingar er máli skipta í því skyni að endurmeta rétt til húsnæðisbóta. Í athugasemdum við ákvæðið segir að það geti t.d. átt við um leikskóla, leigusala, stjórnir húsfélaga og vinnuveitendur. Að mati nefndarinnar er æskilegra að tilgreina hvaðan framkvæmdaraðili megi afla upplýsinga, líkt og gert er í 1. mgr. 15. gr. þar sem tilgreind er heimild til að afla upplýsinga frá skattyfirvöldum, Þjóðskrá Íslands, Lánasjóði íslenskra námsmanna, sveitarfélögum, sýslumönnum, leigusölum og viðurkenndum menntastofnunum innan hins almenna menntakerfis, auk þess sem nefndin telur að hafi framkvæmdaraðili rökstuddan grun um lögbrot umsækjanda sé eðlilegt að hann kæri það til lögreglu fremur en að rannsaka það sjálfur. Nefndin leggur því til að 2. mgr. 23. gr. falli brott. Í 1. málslið 3. mgr. 26. gr. segir að hafi umsækjandi fengið lægri húsnæðisbætur en honum bar skuli greiða honum fjárhæðina með vöxtum. Í 3. málslið sömu málsgreinar er fjallað um rétt umsækjanda til greiðslu komist úrskurðarnefnd velferðarmála að þeirri niðurstöðu að hann hafi ekki fengið bætur sem hann átti rétt á. Nefndin leggur til að 3. málsliður falli brott en þess í stað verði skýrt að 1. málsliður eigi við hafi umsækjandi ekki fengið húsnæðisbætur sem honum bar. Í þessu nefndaráliti, sem er þskj. 1427, er fjallað um ýmis ákvæði. Þar segir: Nefndin leggur til breytingar á prósentutölum í 1. tölulið 32. gr. til að taka mið af breytingum á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, samkvæmt III. kafla laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2016, nr. 125/2015. Í 2. tölulið 32. gr. segir að sveitarfélögum sé heimilt að veita stuðning vegna húsnæðiskostnaðar. Nefndin leggur til að fremur segi þar að þau skuli veita sérstakan húsnæðisstuðning, þar á meðal vegna 15–17 ára barna á heimavist eða námsgörðum, og að ráðherra gefi út leiðbeinandi reglur um stuðninginn, til samræmis við fyrrgreint samkomulag ríkisstjórnarinnar og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Húsaleigubætur eru nú undanþegnar tekjuskatti samkvæmt 9. tölulið 28. gr. laga um tekjuskatt. Nefndin telur æskilegt að húsnæðisbætur og sérstakur húsnæðisstuðningur samkvæmt lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga verði einnig undanþeginn tekjuskatti og leggur til breytingu þess efnis á lögum um tekjuskatt. Í lokin má finna ákvæði til bráðabirgða: Nefndin telur brýnt að húsnæðisstuðningur við búseturéttarhafa verði tekinn til sérstakrar skoðunar og metið hvort um hann skuli fara að hluta eða öllu leyti samkvæmt lögum um húsnæðisbætur í stað B-liðar 68. gr. laga um tekjuskatt, m.a. í ljósi nýlegra breytinga á lögum um húsnæðissamvinnufélög, nr. 66/2003, með lögum nr. 29/2016. Nefndin leggur því til ákvæði til bráðabirgða þess efnis. Aðrar breytingartillögur skýra sig sjálfar í þskj. 1428 frá hv. velferðarnefnd. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali sem ég vísaði í hér áðan, þskj. 1428. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ritar undir álit þetta með fyrirvara. Hv. þingmenn Ásmundur Friðriksson, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Unnur Brá Konráðsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en rita undir álit þetta, samkvæmt 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Undir þetta nefndarálit skrifa, 1. júní 2016, sá þingmaður sem hér stendur, Elsa Lára Arnardóttir, framsögumaður málsins, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður velferðarnefndar, Ásmundur Friðriksson, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, Páll Valur Björnsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, með fyrirvara, og Unnur Brá Konráðsdóttir. Ég læt máli mínu lokið hér, en vísa að öðru leyti í þetta umrædda nefndarálit, sem er þskj. 1427, vegna máls 407, og í breytingartillögur í þskj. 1428, vegna sama máls. Auk þess er í þessu nefndaráliti fylgiskjal þar sem fram kemur samkomulag ríkisstjórnar Íslands og Sambands íslenskra sveitarfélaga um endurskoðaða verka- og kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga vegna breytinga á fyrirkomulagi húsnæðisstuðnings við leigjendur og leiðbeinandi reglur velferðarráðuneytisins um sérstakan húsnæðisstuðning og úthlutun félagslegs íbúðarhúsnæðis sveitarfélaga. Skrifað var undir þetta samkomulag þann 31. maí 2016. Það gerðu hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra Eygló Harðardóttir og Karl Björnsson fyrir hönd Sambands íslenskra sveitarfélaga. Ég vil að lokum, í 2. umr. um þetta mál, þakka hv. velferðarnefnd fyrir mikla samstöðu í öllum þeim húsnæðismálum og öðrum málum sem hún hefur tekið sér fyrir hendur í vetur. Það hefur verið afar lærdómsríkt og ánægjulegt að vera hluti af þessum hópi þingmanna í hv. velferðarnefnd þennan vetur. Ég færi þeim öllum bestu þakkir fyrir mikla vinnu og mikinn samhug við að stuðla að því markmiði að bæta húsnæðismarkaðinn hér á landi.
Frú forseti. Eins og þegar hefur fram komið skrifa ég undir nefndarálit þetta með fyrirvara. Ég mun nú gera aðeins grein fyrir honum, hann er sumpart almenns eðlis, en snýr að öðru leyti að einstökum efnisatriðum. Í fyrsta lagi má segja að vinnu velferðarnefndar voru settar nokkuð þröngar skorður við þetta mál sökum mikils annríkis við önnur gríðarlega stór mál sem nefndin hefur haft til umfjöllunar og hafa tekið mikið af tíma hennar í mestallan vetur. Framan af var það löggjöf um húsnæðissamvinnufélög og síðan undir lokin og í rauninni alveg frá því fljótlega upp úr áramótunum vinna við frumvarp um almennar íbúðir, nýtt fyrirkomulag félagslegs leiguíbúðakerfis í landinu sem við vorum að lögtaka hér rétt fyrir hádegið. Þetta leiddi til þess að á alllöngum köflum hafði nefndin ekki tíma eða aðstöðu til að sinna þessu máli mikið og afgreiðsla þess í lokin fór því fram á fremur skömmum tíma. Engu að síður voru gerðar breytingar sem ég mun styðja. Eðli málsins samkvæmt og í samræmi við það sem fram hefur komið var lítill tími til að skoða nákvæmlega hvernig það kemur út að gera þær breytingar á stuðlum, grunnfjárhæðum og frítekjumörkum sem engu að síður er niðurstaðan að leggja til og framsögumaður fór aðeins yfir hvaða meginsjónarmið voru þar að baki sem ég deili með öðrum félögum mínum í velferðarnefnd. Ég hef þó þann fyrirvara á að ég hef haft minni tíma en ég gjarnan hefði viljað hafa til að leggjast yfir það hvort þarna séum við að ná bestu mögulegri nálgun í samræmi við þau markmið sem við settum okkur. Ágallar frumvarpsins eins og þar komu fram voru nokkrir og sá stærstur og alvarlegastur að ekki lá ljóst fyrir hver ætti að annast um framkvæmd greiðslu húsnæðisbóta. Það vakti nokkra athygli að frumvarpið kom þannig fram að félagsmálaráðherra átti með reglugerð að velja bara einhvern framkvæmdaraðila. Þetta lagðist ekki vel í marga og þar á meðal benti til dæmis Persónuvernd á að ekki væri heppilegt að svo ríkum heimildum til upplýsingaöflunar og eftirlits sem frumvarpið gerir ráð fyrir að framkvæmdaraðilinn hafi væri bara vísað áfram í raun og veru með reglugerðarákvörðun til einhvers og einhvers. Strax væri þó til bóta ef menn byggju út slíkar ítarlegar heimildir til upplýsingaöflunar að það lægi ljóst fyrir hvaða lögformlegi aðili fengi þær. Með þetta var því nokkur vandræðagangur og um tíma upplýsti ráðuneytið að það hefði í huga að Tryggingastofnun annaðist framkvæmdina. Tryggingastofnun hófst handa við að undirbúa sig undir að taka við verkefninu, en síðan snerist ráðherra eða ráðuneytinu hugur og böndin bárust að Vinnumálastofnun. Það er núna það sem í bígerð er og í raun og veru meira en það, því að það kemur þá loksins inn í lögin hver framkvæmdaraðilinn er samanber breytingartillögur velferðarnefndar. Fyrir þeirri niðurstöðu eru ugglaust rök. Ég hef heyrt þau, svo sem eins og að Vinnumálastofnun hafi reynslu af framkvæmd við mánaðarlegar greiðslur. Margir fleiri aðilar í landinu hafa reynslu af því að greiða eitthvað út mánaðarlega, en í þessu tilviki væri það þá fæðingar- og foreldraorlof til dæmis, og svo auðvitað atvinnuleysisbætur. Stofnunin hefur vissulega samtímaaðgang að upplýsingum úr staðgreiðslugrunni ríkisskattstjóra sem er mikill kostur. Þann aðgang hefur reyndar Reykjavíkurborg eitt sveitarfélaga í dag og nýtir sér við greiðslu húsaleigubóta í núverandi fyrirkomulagi. Eftir standa efasemdir mínar um að þetta sé endilega besta niðurstaðan til framtíðar litið, frú forseti, með fullri virðingu fyrir Vinnumálastofnun, að vista verkefnið þarna. Það er ein af ástæðum þess að ég kýs að vera með fyrirvara um málið. Ég hef talið og er ekki einn um það, fjölmargir umsagnaraðilar og gestir sem komu fyrir nefndina deildu því sjónarmiði, að álitlegast væri að verkefnið væri hjá ríkisskattstjóra saman með greiðslu vaxtabóta. Ríkisskattstjóraembættið er öflugt og vel tölvum og tækjum búið og hefur sýnt að það ræður við stór og viðamikil verkefni, jafnvel sérstök verkefni. Ég hefði engar einustu áhyggjur af því þótt þessar greiðslur væru mánaðarlegar, ýmislegt af greiðslum hjá ríkisskattstjóra er ekki mánaðarlegt heldur ársfjórðungslegt og álagning og annað og uppgjör einu sinni á ári, að verkefnið mundi ekki leysast vel þar á þeim bæ. Kosturinn sem ég sæi líka væri sá að þar með væru komnar á eina hönd, á einn stað, greiðslur bæði vaxtabóta og húsnæðisbóta. Til framtíðar litið væri það æskilegt af því að, og það er í öðru lagi ástæða fyrir fyrirvara af minni hálfu, því miður erum við ekki að ná alla leið þangað sem ætlunin var með þessari vinnu sem á sér margra ára forsögu og í tíð tveggja ríkisstjórna að minnsta kosti, hefur verið unnið að því og stefnt að því að taka upp einhvers konar eitt samræmt kerfi húsnæðisstuðnings við tekjulágar fjölskyldur. Mikilvægt er að menn missi ekki sjónar á því markmiði. Menn geta með góðum vilja sagt að hér sé að einhverju leyti skref í þá átt með kerfisbreytingunni yfir í húsnæðisbætur úr húsaleigubótum. Það má kannski segja að sú einföldun sé að nást fram að hinn almenni stuðningur, húsnæðisbæturnar, verður þá á einni hendi hjá ríkinu, en í dag er þetta samstarfsverkefni, húsaleigubætur sem sveitarfélögin annast um greiðslur á að eru hluta til kostaðar af ríkinu og meira að segja sérstakar húsaleigubætur líka en nú verður dregið í sundur þar. En niðurstaðan er engu að síður sú að þrír aðilar hafa með höndum framkvæmd á húsnæðisstuðningi við tekjulægra fólk. Það eru sveitarfélögin með sérstakan húsnæðisstuðning, það verður Vinnumálastofnun með greiðslu húsnæðisbóta og ríkisskattstjóri með greiðslu vaxtabóta. Þetta er ekki það framtíðarlandslag í þessum efnum sem ég hefði viljað sjá. Í öðru lagi hef ég þegar gert lítillega grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef á um útfærslu útreiknings húsnæðisbóta eins og hún er lögð til og nú með breytingartillögu velferðarnefndar sem ég þó stend að hvað varðar breytta framsetningu á stuðlum, grunnfjárhæðum húsnæðisbóta og frítekjumörkum. Það vakti auðvitað strax athygli þegar frumvarpið kom fram og töflur sem því fylgdu að tilteknir hópar sem notið hafa hvað ríkulegast stuðnings í húsaleigubótakerfinu fengu í raun og veru ekki neitt að ráði út úr kerfisbreytingunni og þeim auknu fjármunum sem til stendur að setja í stuðning við leigjendur í gegnum húsnæðisbætur. Þetta helgaðist einfaldlega af því að hinar útreikningslegu forsendur voru þannig lagðar upp að bæturnar mundu fara ofar í tekjustigann og minni séráhersla yrði á tekjulægstu fjölskyldurnar, t.d. einstæða foreldra með börn o.s.frv. Niðurstaða velferðarnefndar sem var unnin af ráðuneytinu að ósk nefndarinnar og í samstarfi er sú að fara þarna aðeins meira bil beggja. Útkoman verður því hagstæðari en frumvarpið sjálft gerði ráð fyrir fyrir einmitt þá hópa sem sérstaklega ríkulegs stuðnings eða meiri stuðnings hafa notið, það er nú víst ekki rétt orðalag, frú forseti, ég biðst afsökunar á því að tala um einhvern sérstaklega ríkulegan eða rausnarlegan stuðning við leigjendur á Íslandi, það hefur ekki verið, en þó er það þannig að reynt hefur verið að standa sérstaklega við bakið á einstæðum foreldrum með börn í núverandi kerfi og tekjulægri barnafjölskyldunum. Þær koma heldur betur út úr þessum útreikningslegu forsendum en þeim sem frumvarpið lagði upp með. En ég endurtek að ég hef haft afar lítinn tíma til að leggjast yfir þetta, hefði gjarnan viljað það. Mér er alltaf fremur illa við að bera fyrirvaralaust ábyrgð á niðurstöðu af málum af þessu tagi því að reynslan hefur auðvitað kennt manni að þetta getur verið ákaflega viðkvæmt og stundum sjá menn ekki alveg fyrir það sem getur orðið útkoman þegar menn á skömmum tíma breyta grundvelli útreikninga af þessu tagi. Þetta eru alveg gríðarlega mikilvæg mál, því að þessi stuðningur er tekjulágum fjölskyldum þrátt fyrir allt mjög dýrmætur. Það má ekkert misfarast í þeim efnum, þannig að ég áskil mér rétt til þess að fylgjast með því hvernig þetta kemur út og bregðast þá við eftir atvikum eftir því sem ég verð í færum til. Í þriðja lagi var það mikill ágalli á málinu eins og það kom frá ríkisstjórn og það gagnrýndi ég við 1. umr. og í nefndinni að áfram var gert ráð fyrir að sérstakur húsnæðisstuðningur sveitarfélaganna við þá sem erfiðast eiga í þeim efnum innan þeirra vébanda væri valkvæður, þ.e. sveitarfélögunum átti áfram að vera það í sjálfsvald sett hvort sá viðbótarhúsnæðisstuðningur, sem oft hefur verið álag á greiddar húsaleigubætur þar sem sérstaklega erfiðar félagslegar eða afkomulegar aðstæður gera það nauðsynlegt, yrði áfram valkvæður. Þetta gat ég ákaflega illa sætt mig við af því að vonir manna höfðu staðið til þess að við værum að ná utan um þetta kerfi, gera það heildstætt og gera alla landsmenn jafnsetta gagnvart því óháð því í hvaða sveitarfélögum þeir byggju. Sömuleiðis var það auðvitað alltaf von manna þegar lagt var af stað í leiðangurinn um að taka upp eitt samræmt stuðningskerfi, húsnæðisstuðningskerfi eða húsnæðisöflunarstuðningskerfi fyrir landsmenn óháð því hvort þeir kysu eða þyrftu að leigja sitt húsnæði eða væru að reyna að eignast það, að um einhvers konar samræmdan stuðning yrði að ræða þannig að mönnum væri ekki mismunað í þeim efnum að breyttu breytanda, því að ekki er alveg hægt að leggja að jöfnu annars vegar húsaleigubætur eða húsnæðisbætur sem ganga til þess að mæta hluta af húsnæðiskostnaði tekjulágra fjölskyldna og hins vegar vaxtabætur sem þrátt fyrir allt eru aðstoð við fjölskyldurnar við að mynda smátt og smátt einhverja eign. Það má alveg réttlæta að horft sé til þess, en markmiðið á samt sem áður að vera, tel ég, að yfir líftíma venjulegrar fjölskyldu sé hinn opinberi stuðningur sem jafnastur að þessu leyti þannig að ekki sé mismunun í því fólgin sérstaklega. Þetta kallar auðvitað á eitt samræmt fyrirkomulag húsnæðisstuðnings. En það er sem sagt ekki að nást og hefði verið enn fjær að tryggja mönnum meira jafnrétti í þessum efnum ef sveitarfélögin hefðu áfram getað haft það valkvætt hjá sér hvort þau væru með sérstakan húsnæðisstuðning. Þess vegna fagna ég því sérstaklega að loksins náðist samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga og nánari útfærsla á verka- og kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga hvað varðar fyrirkomulag húsnæðisstuðnings, að sveitarfélögin takast það nú á herðar sem skyldu að vera með sérstakan húsnæðisstuðning. Það er í samkomulaginu sem fylgir sem fylgiskjal með nefndaráliti þessu í 2. gr. Með leyfi forseta, segir þar einfaldlega: „Ríkið skal annast framkvæmd almenns húsnæðisstuðnings við leigjendur samkvæmt lögum um húsnæðisbætur. Sveitarfélög skulu annast framkvæmd sérstaks húsnæðisstuðnings samkvæmt lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum.“ Aftur er fjallað um sérstakan húsnæðisstuðning og þar segir í 4. gr.: „Sveitarfélög skulu veita íbúum, sem á þurfa að halda, sérstakan húsnæðisstuðning til að lækka greiðslubyrði vegna húsnæðiskostnaðar í samræmi við nánari reglur sem sveitarstjórn setur.“ Þessa sér líka stað 7 í breytingartillögum velferðarnefndar, því að þar er í kafla sem breytir lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga bætt við þremur nýjum málsgreinum svohljóðandi, með leyfi forseta: „Sveitarfélög skulu veita sérstakan húsnæðisstuðning í samræmi við nánari reglur sem sveitarstjórn setur.“ Með öðrum orðum, það verður frá og með lögfestingu þessa ekki valkvætt heldur skylda. Þá var það einnig niðurstaða í þessum samskiptum að sveitarfélögin skulu sjá um að veita foreldrum eða forsjáraðilum 15–17 ára barna eða ungmenna sem leigja herbergi á heimavist eða námsgörðum, þ.e. sem verða að sækja nám fjarri heimili sínu og þurfa þar af leiðandi að búa á námsgörðum eða heimavist, stuðning vegna húsnæðiskostnaðar. Þannig að þeir aðilar einnig fái þá í reynd tilteknar húsnæðisbætur, áður húsaleigubætur, vegna þess kostnaðar. Þetta er að sjálfsögðu mikilvægt mál. Ég er ekki að gagnrýna það fyrirkomulag í sjálfu sér að þessi hluti málsins sé á hendi sveitarfélaganna. Það er auðvitað að mörgu leyti nærtækt því að oftast er um ungmenni að ræða sem eiga lögheimili í sveitarfélaginu en hafa vegna aðstæðna þurft að sækja nám utan heimabyggðar og mjög mikilvægt að þessu sé vel fyrir komið. Nefndin vildi reyndar gjarnan skoða möguleika á að ganga lengra í þessum efnum og geta líka mætt húsnæðiskostnaði þeirra sem eru í þeim aðstæðum að þurfa að sækja nám utan heimabyggðar og eiga þess ekki kost að fara inn á heimavist eða námsgarða og þurfa þá að leigja sér húsnæði á markaði. Um það eru fjölmörg dæmi, það vitum við. En varað er við því að fara út í þá breytingu því að þá opnist mikið pandórubox og menn höfðu ekki kjark í sér til að skella sér alla leið í þeim efnum. Ég hafði ekki miklar áhyggjur af því þótt það hefði verið gert, einfaldlega vegna þess að hér er um tiltölulega fámennan hóp að ræða. Þetta eru aðallega nemendur úr afskekktari og dreifðari byggðum landsins sem í einhverjum mæli kjósa sér nám sem er þá þannig staðsett eða aðstæður eru þannig að þeir eiga ekki kost á vist á námsgörðum eða heimavist en þurfa til þess að geta stundað viðkomandi nám sem staðarnemar að leysa sín húsnæðismál, gætu frekar verið jafnvel tugir en hundruð á ári hverju. Mér finnst kerfið frekar aumt ef það ræður ekki við það að ná utan um það mál og loka því þannig að ekki sé nein hætta á að til dæmis undanþæg heimild til slíks væri misnotuð. Þetta er engu að síður niðurstaðan. En ég vil halda þessu til haga því að á þetta var bent af gestum sem fyrir nefndina komu. Sveitarstjórar af Norðurlandi vestra lögðu til dæmis á borð nefndarinnar bein dæmi um það að nemendur úr sveitarfélögum þeirra væru í slíkri stöðu. Þetta hefði ég gjarnan viljað að tekist hefði að leysa en það næst ekki í þessari umferð. Það er fagnaðarefni að þessu leyti að málið í heild sinni þroskaðist nokkuð á hinni löngu meðgöngu í þinginu. Það gerði það í og með vegna þess að ráðuneytið gat sjálft komist að niðurstöðu, svo sem um það hver ætti að framkvæma þetta. Það þroskaðist líka að því leyti til að þetta dugði greinilega til þess að gefa ríki og sveitarfélögunum þann tíma sem þurfti til að landa mikilvægu samkomulagi tengt þessu máli. Þar endurtek ég og fagna aftur alveg sérstaklega að nú verður það skylda sveitarfélaganna að veita sérstakan húsnæðisstuðning. Ég tel því að velferðarnefnd hafi á knöppum tíma og við frekar þröngar aðstæður gert sitt besta til að lagfæra málið eins og nefndin gerir jafnan og hefur orðið hlutskipti hennar æ ofan í æ í vetur að taka við misvel undirbúnum frumvörpum og gera á þeim meiri eða minni grundvallarbreytingar til að þau yrðu betur afgreiðslutæk. Það hefur átt við um þetta mál að hluta til líka þó að breytingarnar séu kannski ekki eins viðamiklar hér og í sumum öðrum tilvikum, en þetta eru þó 22 tölusettar breytingartillögur á breytingartillöguskjali sem er á fjórðu síðu. Þannig að talsvert er það nú. En það sem er ánægjulegt og ég hef farið yfir er að tíminn hefur að mörgu leyti síðan nýst til góðra hluta í tengslum við málið, hjá bæði ráðuneytinu og sveitarfélögunum, og það er vel þegar málin eru þó heldur að þróast í rétta átt. Þess vegna er í ég í sjálfu sér ágætlega sáttur við niðurstöðuna og stend fyllilega á bak við hana. Af ástæðum sem ég hef nokkuð rækilega útskýrt setti ég þó fyrirvara á um málið.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi allsherjar- og menntamálanefndar um veitingu ríkisborgararéttar. Að þessu sinni bárust til nefndarinnar 56 umsóknir, en við leggjum til að 30 einstaklingum verði veittur ríkisborgararéttur og liggur sá nafnalisti fyrir.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um ársreikninga, nr. 3/?2006, með síðari breytingum. Um er að ræða einföldun og innleiðingu ársreikningatilskipunar 2013/?34/?ESB. Nefndarálitið er á þskj. 1422, skráð mál nr. 456. Hér er um að ræða viðamikið mál, einföldun fyrir atvinnulífið og innleiðingu ársreikningatilskipunar til samræmingar á Evrópska efnahagssvæðinu. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd fjallaði ítarlega um málið og naut góðrar samvinnu við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið sem hafði á sínum vegum vinnuhóp fagaðila sem undirbjuggu málið og því fékk hv. efnahags- og viðskiptanefnd fjölmargar umsagnir um málið og jafnframt á sinn fund aðila til að fylgja eftir þeim athugasemdum og komu þar fram mjög gagnlegar ábendingar við úrvinnslu málsins. Ég mun nú gera grein fyrir breytingum eins og þær koma fyrir í nefndaráliti og vísa þess utan til breytingartillagna í sérstöku þskj. nr. 1423, mál nr. 456. Almennt um efnistök frumvarpsins: Það er mikilvægt að ársreikningar félaga séu skýrir og gefi glögga mynd af stöðu þeirra félaga sem við á. Nefndin leggur áherslu á þann skilning sinn að löggjöf um reikningsskil þurfi að tryggja jafnvægi milli hagsmuna viðtakenda reikningsskila og hagsmuna fyrirtækja með tilliti til þess að skýrslugjafarskyldan sé ekki óþarflega íþyngjandi. Jafnvægi þarf að vera á milli þarfa viðskiptalífsins og vinnu félaganna við að birta þessar upplýsingar og er mikilvægt að það sé haft að leiðarljósi. Frumvarpið leggur áherslu á einföldun fyrir félög í landinu og að dregið verði úr umsýslukostnaði minnstu félaganna og viðskiptaumhverfi þeirra bætt. Einnig er með frumvarpinu lögð til innleiðing á tilskipun Evrópusambandsins 2013/34/ESB um ársreikninga félaga, sem fellir úr gildi hinar fyrri ársreikningatilskipanir Evrópusambandsins. Markmiðið með nýrri tilskipun er að sameina eldri tilskipanir auk þess að draga úr umsýslukostnaði lítilla og meðalstórra félaga og bæta viðskiptaumhverfi þeirra, eins og ég sagði hér framar. Þar er lögð áhersla á mikilvægi þess að samræma löggjöf innan Evrópska efnahagssvæðisins varðandi framsetningu og efni árlegra reikningsskila og aðferðir sem þar eru notaðar og birtingu reikningsskila til að vernda hagsmuni hluthafa, félagsmanna og þriðju aðila. Helstu athugasemdir við frumvarpið og sjónarmið nefndarinnar: Nefndin telur rétt að taka til nánari skoðunar þau atriði sem við sjáum í þessu áliti. Þar sem vinnuhópur var á vegum atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis átti hv. nefnd mjög góða samvinnu við ráðuneytið sem útbjó mjög ítarlegt og vandað minnisblað sem nýttist mjög vel við þessa vinnu. 2. gr. frumvarpsins snýr að skilgreiningum. Þar er verið að færa allar skilgreiningar gildandi laga undir þessa 2. gr. og bæta við þeim skilgreiningum sem koma fram í tilskipuninni en eru ekki í gildandi lögum. Bent var á að rétt væri að fella brott orðið „fjárfestingarfélaga“ í 5. tölulið 2. gr. Skýring liðarins virðist ekki tengjast orðinu á neinn hátt auk þess sem óskýrt er hvers vegna notast er við fleirtöluendingu. Hér er vísað í 15. mgr. 2. gr. ársreikningatilskipunar Evrópusambandsins en þar er fjallað um, með leyfi forseta, á ensku „financial holding undertakings“ sem þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytisins hefur þýtt sem „eignarhaldsfyrirtæki á fjármálasviði“. Nefndin leggur til breytingar á töluliðnum. Bent var á að skilgreining á stærðarmörkum örfélaga í 10. tölulið væri þrengri en í tilskipuninni. Þetta fékk mikla umræðu í nefndinni og bárust fjölmargar athugasemdir en nefndin bendir á að ef miðað væri við stærðarmörk tilskipunarinnar eins og lagt var til í nokkrum umsögnum um málið mundu um 90% allra félaga falla undir skilgreininguna. Ef hins vegar er miðað við þá tillögu sem liggur fyrir í frumvarpinu er talið að um 82% allra fyrirtækja falli undir skilgreininguna. Í þessu samhengi vill nefndin benda á að ársreikningatilskipunin gerir kröfu um að ef reikningar eru ekki í evrum skuli leiðrétta stærðarmörkin á a.m.k. fimm ára fresti. Telur nefndin ákveðið varúðarsjónarmið felast í því að fara þá leið sem hér er lögð til og óvarlegt að ganga lengra þar til reynsla er komin á það hversu mörg félög nýta sér þessa heimild. Vert er að hafa í huga að í breytingunni felst mikil einföldun á ársreikningum örfélaga þar sem í slíkum ársreikningi koma fram takmarkaðar upplýsingar auk þess sem skýrsla stjórnar fylgir ekki. Það er því niðurstaða nefndarinnar að heillavænlegast sé á þessu stigi málsins að miða við skilgreiningu sem lögð er til í frumvarpinu þar til í ljós kemur hvernig þessi upplýsingagjöf nýtist viðskiptalífinu og öðru eftirliti í framkvæmd. Lagt var til í umsögnum að notast yrði við hugtakið „heildareignir“ í stað „niðurstöðutölu efnahagsreiknings“ í 10. tölulið þar sem hægt væri að túlka niðurstöðutölu efnahagsreiknings sem mismun eigna og skulda. Nefndin leggur til að þessu verði breytt. Í 11. tölulið er félagsaðili skilgreindur sem sá sem er hluthafi í félagi og eigandi eignarhluta í öðru félagi. Þetta á hvort tveggja við um marga aðila en telja verður að fullnægjandi sé að uppfylla annað hvort skilyrðið til að teljast félagsaðili og slík sé ætlan greinarinnar. Nefndin leggur því til smávægilega breytingu til að það nái fram að ganga. Lögð er til breyting á 13. tölulið til að koma til móts við ábendingar í umsögnum um að gæta samræmis við hvernig þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytisins hefur þýtt viðkomandi hugtak. Þá eru lagðar til smávægilegar breytingar á 15. tölulið, m.a. að felld verði brott vísun í tilskipun Evrópusambandsins, en ekki er venja að vísa til tilskipana í lagatexta heldur frekar í athugasemdum með frumvarpi. Fram kom að nauðsynlegt væri að við 21. tölulið yrði bætt tilvísun til þess að skilgreiningin eigi ekki við um dótturfélag. Þannig yrði skilgreining á hlutdeildarfélagi í rökréttu samhengi við skilgreiningu í 4. tölulið um dótturfélag og 28. tölulið um móðurfélag. Nefndin leggur til að brugðist verði við þessu með breytingartillögu. Nefndin leggur til að í 24. tölulið verði komið til móts við það sjónarmið að hlutabréf hafi hingað til ekki verið flokkuð meðal langtímakrafna heldur áhættufjármuna og er brugðist við því. Gerðar voru nokkrar athugasemdir við skilgreiningu á móðurfélagi í 28. tölulið. Nefndin leggur til að komið verði til móts við þau sjónarmið og b–f-liðir 1. mgr. fellir brott enda eru yfirráð skilgreind í 44. tölulið. Þá er lögð til leiðrétting á orðalagi í 32. tölulið þar sem orðið félag er ranglega notað í stað orðsins samstæða. Lagt til að bætt verði við 43. tölulið að virðisbreyting geti einnig átt sér stað á skuldalið, t.d. afleiðusamningum með neikvæða stöðu. Þá var bent á það í athugasemdum að nauðsynlegt væri að skilgreina nokkur grunnhugtök til viðbótar þeim sem þegar eru rakin í 2. gr. Sérstaklega var bent á að skilgreina þyrfti hugtökin eign, skuld, tekjur og útgjöld. Nefndin gerir tillögu um að skilgreiningu þessara hugtaka verði bætt við. Eins og heyrist af þessari upptalningu sem snýr að 2. gr. og þeim hugtökum sem ég fór yfir og nefndin gerði tillögu að breytingu um eru þetta fjölmörg hugtök sem fela í sér tæknilega skilgreiningu og útfærslu og auðvitað fór þónokkur tími í að fara yfir þessa þætti. Þá er komið að 3. gr. í frumvarpinu sem snýr að rafrænum skilum hjá ríkisskattstjóra. Það má segja að sé eitt af meginefnum frumvarpsins sem snýr að einfölduninni. Fram kom í umsögnum að óljóst þótti hvort d-liður 3. gr. miðaði að því að heimila örfélögum, að uppfylltum skilyrðum, að sleppa því að gera ársreikning ef þau nýttu sér þann möguleika að nota innsendar upplýsingar til ríkisskattstjóra til að útbúa efnahagsyfirlit og rekstraryfirlit sem framkvæmd yrðu með rafrænni lausn sem kölluð hefur verið „hnappurinn“ og yrði aðgengilegur á vefsvæði ríkisskattstjóra. Til að taka af öll tvímæli vill nefndin árétta að heimild örfélaga til að semja rekstrar- og efnahagsyfirlit byggist á skattframtali félagsins og takmarkast við að félag nýti sér „hnappinn“ hjá ríkisskattstjóra við gerð yfirlitanna. Ekki er því gert ráð fyrir að félag geti skilað inn til ársreikningaskrár reikningsyfirliti sem félagið segir að sé byggt á framtali þess. Upplýsingarnar verða að koma beint úr kerfi ríkisskattstjóra. Þetta er lykilatriði í þeim skilningi sem lagður er í þessar breytingar. Það er skilningur nefndarinnar, að höfðu samráði við ráðuneytið, að fyrir þau örfélög sem nýta sér þessa einföldun sé þetta fullnægjandi ársreikningur. Gert er ráð fyrir því að ráðherra setji skilyrði um útfærslu á beitingu ákvæðisins í reglugerð. Nefndin leggur til að d-lið 3. gr. verði breytt lítillega til að uppsetningin verði aðgengilegri. 6. gr. fékk þó nokkra umræðu í nefndinni og snýr að tungumáli ársreiknings. Fram komu athugasemdir frá Íslenskri málnefnd þar sem gagnrýnd var heimild til að skila ársreikningi á ensku og lagt til að gerð væri breyting á þann veg að ársreikningi skyldi ávallt skila á íslensku en að auki á ensku ef þörf krefur. Var mikil samstaða um þennan lið í nefndinni. Nefndin vekur jafnframt athygli á að heimild greinarinnar er beint til félaga sem hafa annan starfrækslugjaldmiðil en íslenska krónu og eru þar af leiðandi í miklum erlendum samskiptum og því væri íþyngjandi fyrir þau félög ef ekki væri heimilt að skila ársreikningi á ensku. Nefndin áréttar að ársreikningar eru birtir opinberlega og á slík birting að vera aðgengileg fyrir almenning til að stuðla að gagnsæju og heilbrigðu viðskiptalífi. Þeir þurfa því að vera á tungumáli sem meginþorri þjóðarinnar skilur. Nefndin tekur heils hugar undir sjónarmið Íslenskar málnefndar og áréttar að íslenska er þjóðtungan og löggjafanum ber að tryggja stöðu hennar í stjórnkerfinu. Í 8. gr. er fjallað um grunnforsendur ársreikninga. Í 7. tölulið þeirrar greinar kemur fram að óheimilt er að jafna út eignir á móti skuldum eða tekjur á móti gjöldum innan einstakra liða nema slíkt sé sérstaklega heimilað í öðrum greinum laganna. Í samræmi við ábendingar sem fram komu í umsögnum og eftir samráð við ráðuneytið leggur nefndin til að bætt verði við orðunum „eða slík jöfnun sé í samræmi við settar reikningsskilareglur“. Sem dæmi má nefna að samkvæmt alþjóðlegum reikningsskilastöðlum skal í ákveðnum tilvikum jafna saman fjáreignum og fjárskuldum í efnahagsreikningi. Þá er lagt til að orðin „innan einstakra liða“ í 7. tölulið [[Kliður í þingsal.]]verði felld brott þar sem fram hefur komið hjá hagsmunaaðilum að óljóst sé hvað í orðunum felst. - Virðulegi forseti. Það er kliður þarna frammi. Ætli það sé hægt að … [[Gripið fram í.]] Í 17. gr. frumvarpsins er fjallað um afskriftir viðskiptavildar. Nokkuð var rætt um afskriftir viðskiptavildar og hvort réttur skilningur á frumvarpinu væri að alltaf skuli afskrifa viðskiptavild á tíu árum. Í því samhengi vill nefndin árétta að meginregla tilskipunarinnar er að afskrifa skuli óefnislegar eignir á nýtingartíma, og þá erum við að ræða um viðkomandi eign, en sé ekki hægt að ákvarða nýtingartíma þróunarkostnaðar og viðskiptavildar skuli afskrifa þessa eignarflokka á því tímabili sem aðildarríkin ákveða. Það tímabil má ekki vera styttra en fimm ár og ekki lengra en tíu. Til glöggvunar má nefna sem dæmi að ef nýtingartíminn er 15 ár er hann afskrifaður á 15 árum en ef ekki er hægt að áætla nýtingartímann er hann afskrifaður á tíu árum. Nefndin leggur til smávægilega breytingu til að gera orðalag greinarinnar skýrara og forðast misskilning. Það orðist svo, og nú ætla ég að lesa upp það sem kemur fram í því breytingarskjali sem ég vísaði til: „Ávallt skal afskrifa viðskiptavild á 10 árum og einnig skal afskrifa þróunarkostnað á 10 árum ef ekki er hægt að skilgreina nýtingartíma hans.“ Þetta ætti að vera skýrara orðalag, virðulegi forseti. Þá er komið að 23. gr. sem fjallar um niðurfærslu skammtímakrafna. Bent var á að niðurfærslur skammtímakrafna hafa verið í ársreikningi fyrra árs. Ef þær eru enn til staðar á ársreikningi næsta árs eða síðari uppgjörum innan sama árs er ekki þörf á að mæla fyrir um það í lögum að færa beri þær upp. Gömul skammtímakrafa bendir til þess að greiðslugeta sé lítil hjá greiðanda. Þessi breyting er því andstæð þeim varfærnissjónarmiðum sem ber að beita við reikningsskil og leggur nefndin til að b-liður verði felldur brott. Þá kem ég að 24. og 25. gr. sem fjalla um fjáreign á gangvirði í gegnum rekstrarreikning. Hér er um hugtaka- og orðalagsviðfangsefni og breytingar að ræða þar að lútandi. Nefndin vekur athygli á að í a-lið 24. gr. hefur orðið misritun og leggur til að í stað orðanna „fjáreign á gangvirði í rekstrarreikningi“ komi „fjáreign á gangvirði í gegnum rekstrarreikning“. Einnig er lögð til breyting á orðalagi 2. málsliðar a-liðar 25. gr. til samræmis við ábendingar í umsögnum og á minnisblaði sem nefndinni barst frá ráðuneyti. Ég vísa í breytingartillöguskjal sem ég kom að í upphafi en þar er nákvæmt orðalag að finna um þessa breytingu. Í 30. gr. sem fjallar um upplýsingagjöf og reikningsskilaaðferðir, aðallega endurmat, bendir nefndin á að orðin „óefnislegar eignir“ í 1. málslið 30. gr. verða ekki hluti af 31. gr. ársreikningalaga samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi og því lagt til að orðin falli brott úr tillögu að nýrri 44. gr. Af því leiðir að einnig þarf að skipta út hugtakinu „fastafjármunir“ í 1. og 2. tölulið 30. gr. frumvarpsins fyrir hugtakið „varanlega rekstrarfjármuni“. Nefndin leggur til breytingartillögu þessa efnis. Í 33. gr. er fjallað um þóknun endurskoðenda. Nefndin leggur til að við 33. gr. verði bætt nýrri málsgrein þar sem gerð er krafa um að greint sé frá þóknun til endurskoðenda eða endurskoðendafyrirtækja í samræmi við ákvæði b-liðar 1. mgr. 18. gr. ársreikningatilskipunar Evrópusambandsins. Í 48. gr. er fjallað um hlutdeild minni hluta í eigin fé dótturfélaga. Þar vekur nefndin athygli á að við frágang frumvarpsins virðast hafa verið gerð þau mistök að fyrsti hluti 1. málsliðar 1. mgr. 74. gr. laganna hefur verið settur sem fyrsti hluti breyttrar 3. mgr. 74. gr. Því er ekki samræmi milli efnisinnihalds greinarinnar og skýringa í athugasemdum. Gerir nefndin tillögu að breytingu til að leiðrétta þetta misræmi. Í 69. gr. er fjallað um reikningsskilaráð. Nefndin leggur áherslu á mikilvægi þess að reikningsskilaráð verði skipað sem fyrst þannig að það geti tekið á álitamálum tengdum beitingu nýrra lagaákvæða. Fram komu athugasemdir um hvort rétt væri að Ríkisendurskoðun tilnefndi fulltrúa í ráðið í ljósi þess að ráðinu er fyrst og fremst ætlað að gefa út leiðbeiningar fyrir félög og fyrirtæki sem ekki beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum. Auk þess er ríkisendurskoðandi áheyrnarfulltrúi í reikningsskilaráði samkvæmt lögum um opinber fjármál. Að höfðu samráði við ráðuneytið leggur nefndin til breytingu á greininni með tilliti til fram kominna athugasemda. Þá kem ég að 70. gr. sem fjallar um stjórnvaldssektir. Gerði nefndin að endingu þónokkrar breytingar á þeim kafla en við upphaflega frumvarpið komu athugasemdir frá skattyfirvöldum, m.a. skattrannsóknarstjóra, sem nefndinni þótti þurfa að taka tillit til. Ráðuneytið brást jafnframt mjög vel við. Í sambandi við vinnuferlið og úrvinnsluna á þessu máli, af því að hér er verið að innleiða tilskipun Evrópusambandsins og framkalla einföldun fyrir atvinnulífið, þá héldum við í raun sama vinnulagi og ráðuneyti og skattyfirvöld höfðu samráð og fóru ítrekað yfir þennan kafla og í góðri samvinnu við nefndina gerði nefndin að endingu breytingar á þessum kafla. Eins og ég sagði bárust fjölmargar athugasemdir við 70. gr. þar sem bent var á að sú breyting að ekki sé unnt að skjóta sektarákvörðun til æðra stjórnvalds feli í sér undantekningu frá þeirri meginreglu stjórnsýsluréttar að ákvörðun sæti endurskoðun æðra stjórnvalds með kæru. Með breytingunni verða ákvarðanir ársreikningaskrár endanlegar og verða hvorki kærðar til yfirskattanefndar né til ráðherra. Í því samhengi var bent á ákveðið misræmi við önnur ákvæði laganna þar sem samkvæmt 94. gr. a og 94. gr. b, sem ekki er lagt til að verði breytt, er annars vegar kveðið á um að dagsektir sem lagðar eru á af ársreikningaskrá séu kæranlegar til yfirskattanefndar og hins vegar að úrskurðir ársreikningaskrár samkvæmt 94. gr. b séu kæranlegir til ráðherra. Í þessu samhengi bendir nefndin á að stjórnsýslulög eða meginreglur stjórnsýsluréttar mæla ekki fyrir um að tryggja skuli möguleika á að skjóta stjórnvaldsákvörðun til æðra stjórnvalds ef aðili á þess kost að bera málið undir dómstól sem hefur fullar endurskoðunarheimildir. Nefndin bendir á að þess eru fordæmi í stjórnsýslunni að ákvörðunum um álagningu stjórnvaldssekta verði ekki skotið til æðra stjórnvalds. Sem dæmi má nefna ákvarðanir Fjármálaeftirlitsins. Hefur svo verið frá árinu 2006 en þá var samþykkt á Alþingi sú breyting á lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi að ákvæði um kærunefnd voru felld brott. Nefndin telur ekki ástæðu til að gera breytingu þess efnis að hægt verði að skjóta álagningu stjórnvaldssekta til æðra stjórnvalds vegna þess að ársreikningi er ekki skilað í tíma. Í 1. mgr. a-liðar 70. gr. kemur skýrt fram að ársreikningaskrá ber skylda til að leggja stjórnvaldssektir á þau félög sem vanrækja skyldu sína til að standa skil á ársreikningi eða samstæðureikningi. Í greininni segir jafnframt: „Þegar frestur samkvæmt 109. gr. til skila á ársreikningi eða samstæðureikningi er liðinn skal ársreikningaskrá leggja á viðkomandi félag stjórnvaldssekt að fjárhæð 600.000 kr. og jafnframt krefjast úrbóta.“ Það er því skýrt í ákvæðinu að stjórnvaldssektin er lögð á þegar frestur samkvæmt 109. gr. er liðinn. Ákvæði þetta er að norrænni fyrirmynd og hefur slíkt fyrirkomulag aukið skilvirkni og fyrirsjáanleika við úrlausn mála um stjórnvaldssektir. Nefndin getur því ekki tekið undir sjónarmið þess efnis að túlkun þessa ákvæðis geti verið vandkvæðum bundin. Þannig að ef ekki er um skil að ræða getur ársreikningaskrá sektað þegar. Nefndin telur aftur á móti til bóta að hægt verði að skjóta ákvörðun um álagningu stjórnvaldssekta vegna ófullnægjandi skila á ársreikningi samkvæmt 3. mgr. a-liðar 70. gr. til æðra stjórnvalds vegna þess að þar geta verið álitamál - á þessu er greinarmunur - sem hægt er að taka til endurskoðunar. Leggur nefndin til breytingu þess efnis. Bent var á að ef ekki á að breyta ábyrgð samkvæmt 6. mgr. a-liðar 70. gr. þar sem segir „stjórnvaldssektum verður beitt óháð því hvort lögbrot eru framin af ásetningi eða gáleysi“ er nýja orðalagið illskiljanlegt. Nefndin fellst á það sjónarmið að merkingarmunur sé á tillögu frumvarpsins og núgildandi lögum en ekki var ætlunin að breyta ábyrgð hvað þetta varðar og því leggur nefndin til að þetta færist undir d-lið 70. gr. Athygli nefndarinnar var jafnframt vakin á því að í 1. mgr. d-liðar 70 gr. frumvarpsins er lögð til sú breyting að nægilegt er að brot hafi verið framið af einföldu gáleysi til að refsiábyrgð stofnist í stað stórfellds gáleysis. Nefndin telur nauðsynlegt að hér sé gætt samræmis við skattalög og 262. gr. almennra hegningarlaga en þar er í öllum tilfellum gerð krafa um stórfellt gáleysi sem skilyrði refsiáfellis. Loks var vakið máls á því að lagt er til að 123. gr. gildandi laga, þar sem kveðið er á um refsiábyrgð endurskoðenda og skoðunarmanna vegna brota gegn lögunum með tilgreindri háttsemi, verði felld brott. Ekki er gerð grein fyrir því hvernig eða eftir atvikum að hvaða marki ákvæðum einstakra töluliða c-liðar 70. gr. er ætlað að koma í stað ákvæða 123. gr. gildandi laga. Í því sambandi kunna að rísa spurningar um hvaða áhrif umrædd breyting hafi í för með sér er varðar ábyrgð endurskoðenda og skoðunarmanna sem aðalmanna í brotum gegn ársreikningalögum. Nefndin leggur til breytingartillögu til að koma til móts við þessi sjónarmið. Nefndin áréttar þó að nauðsynlegt er að hafa í huga að hæfi og þær kröfur sem gera má á þeim grunni til skoðunarmanna og endurskoðenda eru eðlisólíkar. Gerðar voru nokkrar athugasemdir við e-lið 70. gr. frumvarpsins um að mál fari beint til héraðssaksóknara. Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið tók þennan þátt sérstaklega til skoðunar að beiðni nefndarinnar. Nefndin leggur til breytingartillögu þess efnis að héraðssaksóknari fari með rannsókn alvarlegri brota á lögunum en skattrannsóknarstjóri fari með rannsókn brota á lögunum sem teljast ekki svo alvarleg að varði við 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Lagt er til að yfirskattanefnd úrskurði sektir vegna brota á lögunum nema brot sæti rannsókn og dómsmeðferð héraðssaksóknara samkvæmt 1. mgr. Að lokum er 73. gr., gildistökuákvæðið, en í því er röng vísun í lagagreinar sem eiga að koma til framkvæmda strax eins og ráða má af umfjöllun í athugasemdum með greininni. Leggur nefndin til breytingu til að leiðrétta þetta. Þá var nokkuð rætt um gildistöku frumvarpsins og komu fram tilmæli um að gildistaka yrði frekar miðuð við 1. janúar 2017 en 1. janúar 2016 enda sé reikningsárið 2016 hafið. Nefndin vekur athygli á í því samhengi að tilskipunin sem byggt er á og verið er að innleiða með frumvarpinu skal gilda fyrir ársreikninga 2016. Ársreikningar eru samdir eftir að reikningsári lýkur auk þess sem ákvæði þessa frumvarps eru ívilnandi fyrir félög í landinu og miða að einföldun og skýrleika. Nefndin telur því ekki ástæðu til að breyta gildistökuákvæðinu að þessu leyti. Ég vil segja í lokin að frumvarpið er umfangsmikið að efni og formi en ekkert síður er verið að innleiða tilskipun og gæta samræmingar á Evrópska efnahagssvæðinu. Það eru jafnframt athyglisverðar umbætur til einföldunar fyrir atvinnulífið og stærstan hluta félaga í landinu. Það er til þess fallið að draga úr umsýslukostnaði og bæta almennt viðskiptaumhverfið. Vinnuhópur á vegum ráðuneytisins vann mjög góða vinnu og undirbjó þetta mál mjög vel og þess vegna var kannski meiri samvinna en maður á að venjast á milli hv. efnahags- og viðskiptanefndar og ráðuneytis sem byggði á þessari vinnu. Fyrir þá góðu samvinnu vil ég þakka og jafnframt þá samstöðu og miklu vinnu sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd vann í þessu máli. Að svo mæltu og í ljósi þess sem ég hef farið yfir leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til á sérstöku þingskjali. Undir álitið rita eftirfarandi hv. þingmenn: Frosti Sigurjónsson, Willum Þór Þórsson, Sigríður Á. Andersen, Brynjar Níelsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Vilhjálmur Bjarnason, Valgerður Bjarnadóttir og Katrín Jakobsdóttir.
Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu viðbótarsamnings við Norður-Atlantshafssamninginn um aðild Svartfjallalands. Þetta mál hefur verið rætt hér og lagt fram af hæstv. utanríkisráðherra í síðustu viku. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund frá utanríkisráðuneytinu Jörund Valtýsson og Axel Nikulásson. Ekki var talin ástæða til að senda málið í hefðbundið umsagnarferli enda nokkuð ljóst hvernig þetta mál liggur fyrir. Með þingsályktunartillögunni er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á viðbótarsamningi við Norður-Atlantshafssamninginn frá 4. apríl 1949 um aðild lýðveldisins Svartfjallalands sem gerður var í Brussel og undirritaður 19. maí síðastliðinn. Samkvæmt ákvæðum samningsins öðlast hann gildi þegar allir aðilar Norður-Atlantshafssamningsins hafa tilkynnt ríkisstjórn Bandaríkjanna, sem er vörsluaðili samningsins, um staðfestingu sína á honum. Það ferli er nú í gangi á þjóðþingum aðildarríkja NATO. Í kjölfarið mun svo framkvæmdastjórn NATO bjóða ríkisstjórn hins nýja aðildarríkis að gerast aðili að Norður-Atlantshafssamningnum. Svartfjallaland lýsti, eins og við á þessu þjóðþingi þekkjum ágætlega, yfir sjálfstæði 3. júní 2006 og varð Ísland fyrst til að viðurkenna hið nýja sjálfstæða ríki. Það er því viðeigandi að mati hv. utanríkismálanefndar að málið komi fram þegar liðin eru tíu ár frá því að þetta gerðist allt saman. Samstarf Svartfjallalands við NATO hófst sama ár og frá árinu 2009 hefur Svartfjallaland tekið þátt í svokallaðri aðgerðaáætlun Atlantshafsbandalagsins sem miðar að því að aðstoða umsóknarríki við undirbúning aðildar, en umsóknarríki þurfa að uppfylla ýmis pólitísk, efnahagsleg og hernaðarleg skilyrði áður en af henni getur orðið. Í desember 2015 samþykktu svo utanríkisráðherrar Atlantshafsbandalagsins að bjóða Svartfjallalandi inngöngu í bandalagið, enda hefði ríkið þá uppfyllt skilyrði aðgerðaáætlunarinnar. Samningur um aðild var svo undirritaður eins og áður sagði í maí síðastliðnum. Ríkið mun sjálft líkt og hefðbundið er greiða kostnað við aðlögun eigin varna að samræmdu varnarkerfi bandalagsins og er ekki gert ráð fyrir að núverandi aðildarríki þurfi að bera nokkurn viðbótarkostnað af inngöngu Svartfjallalands. Við þetta fjölgar aðildarríkjum bandalagsins úr 28 í 29 og hefur Atlantshafsbandalagið ávallt lagt áherslu á að stækkun þess leiði til aukins stöðugleika og öryggis í Evrópu og ýti enn frekar undir þá lýðræðisþróun sem þau ríki sem þar eiga aðild að telja mikilvæga. Meiri hlutinn í hv. utanríkismálanefnd hefur eins og ég áður sagði fjallað um málið á tveimur fundum og samþykkt að leggja það fram óbreytt. Hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Aðrir sem undir þetta rita eru sú sem hér stendur, Hanna Birna Kristjánsdóttir, og aðrir hv. þingmenn Karl Garðarsson, Vilhjálmur Bjarnason, Frosti Sigurjónsson, Elín Hirst, Óttarr Proppé, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Össur Skarphéðinsson. Fulltrúi Vinstri grænna í nefndinni skrifaði ekki undir álitið og skilar sérstöku minnihlutaáliti þar um.
Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá minni hluta í utanríkismálanefnd vegna tillögu til þingsályktunar um staðfestingu viðbótarsamnings við Norður-Atlantshafssamninginn um aðild Svartfjallalands. Einhver stærstu mistök undanfarinna áratuga á sviði utanríkismála áttu sér stað við lok kalda stríðsins árið 1989 þegar ákveðið var að framlengja líf Atlantshafsbandalagsins í stað þess að láta það fara sömu leið og hitt hernaðarbandalag eftirstríðsáranna, Varsjárbandalagið. Þar glataðist gott tækifæri til að byggja upp nýtt öryggiskerfi sem stuðlaði að lýðræði, friði og stöðugleika í Evrópu. Sterk hagsmunaöfl unnu hins vegar gegn því að Atlantshafsbandalagið væri lagt niður þegar hinn yfirlýsti andstæðingur var úr sögunni. Réðu þar miklu hagsmunir vopnaframleiðenda, enda hefur bandalagið innan sinna raða mörg af mestu vopnaframleiðslulöndum heims og leggur ríkar skyldur á herðar meðlima sinna varðandi framlög til vígbúnaðar og hermála. Útþenslustefna Atlantshafsbandalagsins til austurs hefur raskað stöðugleika í Evrópu. Óumdeilt er til að mynda að Rússland telur öryggi sínu ógnað með vígvæðingu upp við landamæri sín og uppsetningu eldflaugavarnarkerfis Atlantshafsbandalagsins. Það hefur aftur verið vatn á myllu þjóðernissinnaðra popúlískra stjórnmálaafla í Rússlandi. Óstöðugleiki í Austur-Evrópu skrifast því á rússnesk stjórnvöld, Atlantshafsbandalagið og forusturíki þess. Skömmu fyrir aldamótin 2000 breytti Atlantshafsbandalagið stefnu sinni á þann hátt að nú beitir það sér í auknum mæli utan landamæra sinna. Má þar nefna beina og óbeina þátttöku í styrjöldum og skærum í Afríku og Asíu. Afleiðingar þessara íhlutana hafa reynst skelfilegar fyrir íbúa viðkomandi landa og eiga stóran þátt í þeirri flóttamannabylgju sem heimurinn er nú vitni að. Fulltrúi minni hlutans í utanríkismálanefnd áréttar þá stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að Atlantshafsbandalagið sé veruleg ógn við öryggi og frið í heiminum. Hagsmunum Íslands væri best borgið með tafarlausri úrsögn úr bandalaginu. Á sama hátt verður ekki séð að enn frekari stækkun bandalagsins geti verið jákvætt skref í öryggismálum Evrópu. Má þar í raun algjörlega láta liggja milli hluta að það sé Svartfjallaland í þessu tilviki sem hér um ræðir. Það er ekki innganga Svartfjallalands per se sem við leggjumst á móti heldur einfaldlega stækkunin á NATO. Vænlegra er að gæta friðar, stöðugleika og öryggis í heiminum með því að efla stofnanir eins og Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, ÖSE, og með endurskipulögðu öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Með vísan í þessa afstöðu munu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sitja hjá við afgreiðslu málsins líkt og þeir hafa áður gert þegar um sambærileg mál um stækkun NATO hafa verið að ræða á Alþingi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir ræðu hennar. Hún ítrekar auðvitað þá afstöðu sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur haft frá upphafi, að leggjast gegn aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu. Ég ber virðingu fyrir þeirri afstöðu þótt ég sé henni ekki sammála. Ég lít svo á að þátttaka okkar í starfsemi Atlantshafsbandalagsins sé mikilvæg, bæði vegna okkar eigin öryggis og eins sem framlag til öryggis og stöðugleika í Evrópu. Með sama hætti átta ég mig ekki alveg á því af hverju Vinstri hreyfingin – grænt framboð er að fetta fingur út í það að lönd sem árum saman hafa sóst eftir aðild fái aðild að bandalaginu. NATO hefur ekki verið lokaður klúbbur heldur opinn fyrir nýjum aðildarríkjum. Staðreyndin hefur verið sú að nýfrjálsríki í Austur-Evrópu hafa talið það gríðarlega mikilvægt fyrir öryggishagsmuni sína að eiga aðild að bandalaginu og hafa þess vegna sótt það hart að komast þar inn. Ég er þeirrar skoðunar að jafnvel þótt Vinstri hreyfingin – grænt framboð geti haft sína afstöðu á fullkomlega heiðarlegum og góðum forsendum fyrir því að Ísland eigi að standa utan Atlantshafsbandalagsins, þá finnst mér alveg ástæðulaust að gera athugasemdir við það að önnur ríki, sem hafa eins og ég segi sótt það mjög hart um langt árabil að fá aðild að bandalaginu, komist þar inn.
Frú forseti. Líkt og ég gat um í ræðu minni, auk þess að vera á móti aðild okkar Íslendinga að Atlantshafsbandalaginu, þá teljum við það ekki vera skref í átt að friðvænni heimi að stækka bandalagið. Líkt og ég sagði í ræðu minni þá snýst það að við ætlum að sitja hjá við afgreiðslu málsins ekki um að við séum eitthvað á móti Svartfjallalandi per se, heldur snýst þetta um þá afstöðu okkar að við erum á móti stækkun bandalagsins. Við teljum það ekki gott skref í átt að friði. Með nákvæmlega sömu rökum sátu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs einnig hjá árið 2009, held ég það hafi verið frekar en 2008, þegar Króatía og Albanía gengu í Atlantshafsbandalagið og það var stækkað. Það var ekki vegna einhverrar andúðar í garð Króatíu og Albaníu, heldur snýst þetta um prinsippafstöðu okkar í málinu. Þess vegna sitjum við hjá við afgreiðslu málsins.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að mótmæla þeim skýringum sem hv. þingmaður gefur á eigin afstöðu og afstöðu síns flokks í þessum efnum. Ég vil bara undirstrika að þrátt fyrir að Atlantshafsbandalagið hafi verið opið bandalag en ekki lokaður klúbbur þá hefur aðkoma eða aðild nýrra aðildarríkja jafnan átt sér langan aðdraganda og hefur átt sér rót í því að viðkomandi ríki hafa sóst eftir því að komast þar inn, hafa álitið að það væri mikilvægt eins og ég sagði áðan út frá öryggishagsmunum sínum, út frá því að þau vilja vera virkir þátttakendur í samstarfi vestrænna ríkja. Frumkvæðið að því leyti hefur alls ekki komið frá Atlantshafsbandalaginu og þar hefur frekar verið tregða. Menn hafa sett skilyrði og gert ákveðnar kröfur áður en nýjum aðildarríkjum er veitt aðild. Þegar við tölum um útþenslu Atlantshafsbandalagsins verðum við að hafa í huga hvaðan það frumkvæði kemur. Það stafar af því að ríki sem telja að staða þeirra í heiminum sé ekki trygg með einhverjum hætti telja að öryggis síns sé best gætt með því að eiga aðild að bandalaginu.
Frú forseti. Það hefur oftar en einu sinni og oftar en tvisvar í umræðum í þessum þingsal komið berlega í ljós að sýn og skoðanir okkar hv. þm. Birgis Ármannssonar á það hvernig varnar- og öryggismál okkar þjóðar sem og þjóða heimsins verða best tryggð eru ólíkar. Þar erum við einfaldlega ósammála og vinnum að því sem við teljum best og réttast í þeim efnum með gerólíkum hætti. Ég er auðvitað áfram á þeirri skoðun að það sé heiminum til heilla þegar kemur að öryggi og friði að við vinnum að því með öllum leiðum að draga úr her- og vígvæðingu. Hluti af því er að vinda ofan af og svo hreinlega leggja niður bandalög á borð við Atlantshafsbandalagið.
Frú forseti. Samfylkingin styður þetta mál af miklum krafti og sannfæringu. Ég tel sjálfur að það sé framfaraskref að samþykkja þessa tillögu. Það er tvennt sem veldur því sérstaklega. Í fyrsta lagi er ég þeirrar skoðunar að sjálfsákvörðunarréttur þjóða sé hafinn yfir allan vafa og sé grundvallarréttur. Svartfellingar hafa sjálfir kosið sér þetta hlutskipti. Þeir telja að öryggi sínu og fullveldi sé betur borgið innan Atlantshafsbandalagsins en utan þess. Þeir sjá í því ákveðið traust og ákveðinn bakhjarl sem gæti reynst þeim betur en enginn ef skærist í odda í álfunni. Það hafa oft verið minni viðsjár uppi en núna. Ég skil fullkomlega viðhorf þeirra. Ófriður í Evrópu hefur oftar en ekki stafað af átökum sem hafa orðið á Balkanskaga og því miður sýnir framvindan á okkar æviferli sem hér sitjum og stöndum í dag að það virðist lítið lát á því að þaðan geti stafað töluverðri óöld. Svartfellingar telja að framtíð sinni sé betur borgið innan vébanda Atlantshafsbandalags en utan. Það er þeirra réttur. Þeir hafa sótt um. Þeir hafa uppfyllt skilyrðin. Þá tel ég að ekki sé hægt annað en að verða við þeirra óskum. Íslendingar hafa sömuleiðis alltaf stutt hina svokölluðu, með leyfi forseta, „Open Door Policy“ bandalagsins, þ.e. að gáttir þess skulu standa opnar ríkjum sem uppfylla skilyrðin. Í öðru lagi er ég þeirrar skoðunar að jafn mikið sem ég vildi sjá veröld þar sem ekki væri þörf á varnarbandalögum þá hefur heimurinn þróast þannig á allra síðustu árum að við erum heldur að hverfa í átt frá friði en til friðar. Við sjáum að það hefur orðið gjörbreyting í álfunni. Það eru styrjaldir og átök á báðum jöðrum hennar. Við sjáum líka að þeir sem við höfum gjarnan litið á sem hugsanlega uppsprettu ógna hafa skakað skellum sínum í miklu ríkara mæli en áður. Það þarf ekki annað en að horfa til Úkraínu og skoða atburðarásina sem þar er uppi til þess að fyllast nokkurri tortryggni um einlægan vilja allra Evrópuþjóða til að halda friðinn. Menn gætu skilgreint Úkraínuskærurnar hugsanlega í tvennt, annars vegar þær sem tengjast Krím, hins vegar þær sem tengjast austurhluta Úkraínu. Látum vera með Krím. Ég tel að vísu að Rússar fari með lögleysu, en það eru margir jafnvel í þessum sal sem telja að hægt sé að tína til rök til þess að styðja framferði þeirra þar. Þau rök hafa verið færð í þessum ræðustól. Ég ætla ekki að tefja tímann með því að fara yfir þau. Hitt er alveg ljóst að framferði þeirra í austurhluta Úkraínu gefur fyllsta tilefni til þess að sum ríkja í nágrenninu óttist. Ég rifja það líka upp að ég hef a.m.k. í gegnum minn þingferil alltaf stutt þær tillögur sem hér hafa verið um stækkun Atlantshafsbandalagsins. Sérstaklega var það umdeilt á 9. áratugnum þegar þrjú ríki, þ.e. Eystrasaltsríkin, sóttu um aðild að bandalaginu. Það var talið líklegt til þess að styggja Rússa og talið líklegt til þess þá heldur að auka ófrið í álfunni, draga úr friðarlíkum. Á þeim tíma voru ýmsar Norðurlandaþjóðir annarrar skoðunar en við Íslendingar. Á Alþingi stóðu allir utan einn flokkur að því að samþykkja þá tillögu. Íslenskir jafnaðarmenn skáru sig úr að því leyti til að þeir fylgdu ekki norrænum jafnaðarmönnum. Við stigum skrefi lengra en þeir eða vorum á undan í því að fallast á að Eystrasaltsþjóðirnar ættu sér sinn seturétt innan bandalagsins. Hvernig hefur sagan leikið ákvörðun okkar sem studdum þetta þá? Í dag er sú staða uppi í Evrópu að enginn þarf að ganga gruflandi að því að ef Eystrasaltsþjóðirnar væru ekki aðilar að NATO, ef þær nytu ekki verndar 5. gr. sáttmálans, væri staða þeirra miklu, miklu ótryggari í dag en hún er. Ef við skoðum það hvernig Rússar hafa farið fram í Austur-Úkraínu þar sem þeir hafa tekið upp nýja tegund stríðs, eins konar skuggastríðs þar sem þeir hafa bersýnilega verið að reyna á þolrifin í 5. gr. og kanna með hvaða hætti Atlantshafsbandalagið skilgreinir þá grein og hvenær hún á við og hvenær ekki, þá tel ég að það sé alveg ljóst að ef Eystrasaltsþjóðirnar þrjár nytu ekki þess öryggis sem felst í vernd 5. gr., þá væri framtíð þeirra miklu ótryggari og enginn gæti slegið því föstu að þau yrðu fullkomlega óhult við þá þróun sem uppi er. Þetta finnst mér vera veröldin eins og hún blasir við. Í því ljósi skil ég það mjög vel að smáríki sem hafa margoft lent í hörðum átökum á ferli sínum sem sjálfstæðar þjóðar, og líka sem ósjálfstæðar þjóðir, leiti eftir hinu sama og Eystrasaltsþjóðirnar gerðu á sínum tíma og við gerðum líka miklu fyrr, þ.e. reyni að verða sér úti um þá vernd sem felst í 5. gr. sáttmálans. Þess vegna segi ég það, ég tel að það sé réttur Svartfellinga að sækja um, þeir hafa notfært sér þann rétt. Bandalagið hefur látið þá ganga í gegnum hvers konar áreynslur og áraunir til þess að kanna hvort þeir séu hæfir til þess að vera hluti af bandalaginu. Niðurstaðan er þessi: Þeir standast mælikvarðana. Þeir hafa lýst ótvíræðum vilja til þess að vera hluti af bandalaginu. Þá er það eiginlega út í hött ef Íslendingar ætluðu að standa gegn því. Þess vegna styð ég mjög eindregið að tillagan verði samþykkt. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þá ræðu sem hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir flutti áðan. Hún hefur fullkominn rétt til þess að hafa sínar skoðanir. Það er vel hægt að fallast á þau viðhorf hennar að æskilegt væri að heimurinn þyrfti ekki á varnarbandalögum að halda. En í stuttu máli: Flestum þeim rökum sem mér fannst hún flytja fyrir máli sínu áðan er ég fullkomlega ósammála. Þessi tillaga sýnir að Íslendingar standa enn og aftur með smáþjóðum og virða rétt smáþjóða til þess að taka hvaða þá ákvörðun sem þær sjálfar kjósa til þess að búa sér framtíð sem þær telja sér ákjósanlega og heillavænlega.
Virðulegi forseti. Ég var að bíða með að biðja um orðið því að ég taldi að einhverjir af flutningsmönnum þessarar tillögu mundu taka til máls í síðari umr. Málið virðist vera afar brýnt vegna þess að verið er að taka það hér í gegnum þingið á minna en viku. Það var tekið úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á fimmtudaginn og svo var það rætt á þriðjudaginn eins og um alvarlegt mál væri að ræða, sem álykta þyrfti um sem fyrst. En svo er ekki og svo er það komið hér til síðari umr. án þess að fara til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, án þess að gestir séu kallaðir til, án þess að þeir sem voru á vettvangi þegar atburðirnir gerðust séu kallaðir til. Eins og fram hefur komið í þessu máli er lagt til að farið verði í rannsókn á 13 ára gömlu máli sem er að öllu leyti fyrnt. Það á upptök sín í því - sýnir hvað Alþingi er komið í skrýtna stöðu - að það er huldumaður sem á fund með umboðsmanni Alþingis með ávítur, dylgjur og hugleiðingar um að eitthvað hafi gerst fyrir 13 árum sem þurfi rannsóknar við. Það leiðir af sér að umboðsmaður Alþingis skrifar skýrslu, mætir á fund stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og þá ákveður nefndin í heild sinni að leggja það til að hefja rannsókn. Þetta mál snýst um að rannsaka erlenda þátttöku í kaupum á 45,8% eignarhlut í Búnaðarbanka Íslands fyrir 13 árum. Það vill nú þannig til, virðulegi forseti, að mikið er til af þingskjölum um þetta mál þegar þetta var gert, m.a. fyrirspurn frá formanni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þm. Ögmundi Jónassyni; hann sendi skriflega fyrirspurn til þáverandi viðskiptaráðherra um þetta atriði. Ég var síðast að lesa þetta í gær. Fyrirspurnin er mjög ítarleg og ekki síður svarið sem hv. þm. Ögmundur Jónasson fékk á þessum tíma, árið 2006, og þar var vísað í mikil gögn sem ríkisendurskoðandi hafði gefið út og finna má á heimasíðu Ríkisendurskoðunar frá árinu 2006 undir flipanum „annað“. Það er því svolítið skrýtið að nú 13 árum eftir að þessir atburðir gerðust, að vísu einungis tíu árum eftir að hv. þm. Ögmundur Jónasson fékk svar við fyrirspurnum sínum, skuli þetta mál vera komið inn í þingið undir hans forustu sem formanns stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Það er afar einkennilegt, sérstaklega í ljósi þess að hv. þm. Ögmundur Jónasson var ráðherra á síðasta kjörtímabili. Ég hef reynt í nokkuð mörg ár að koma á dagskrá þingsins rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni síðari, sem ég fékk að mæla fyrir í gær. En því miður er ég ekki í rétta vinahópnum hér í þinghúsinu vegna þess að þeirri tillögu var beint til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar en þessi tillaga er komin á dagskrá þingsins til afgreiðslu; það er afar einkennilegt. Það er rökstutt í þessari þingsályktunartillögu að þetta mál skuli vera komið á dagskrá, þ.e. að þessi sérafmarkaða rannsókn byggi á tillögu sem var samþykkt hér í þinginu árið 2012, um að hefja einu sinni enn rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni fyrri. Það hefur ekki verið framkvæmt vegna þess að við höfum reynslu af rannsóknarnefndum, hvað varðar umfang og fjármagn til þeirra. En þegar atkvæðagreiðslan frá því máli er skoðuð er mjög undarlegt að svo virðist vera hér á Alþingi Íslendinga, sem ekki þekkist í nágrannaríkjunum, að rannsóknir af þessu tagi séu notaðar í pólitískum tilgangi. Ég sagði í þingræðu í gær að sú rannsóknartillaga hefði verið samþykkt með einungis 28 greiddum atkvæðum. En það er ekki rétt. Þegar ég fór að skoða málið betur sá ég að sú rannsókn var einungis samþykkt með 24 atkvæðum. Þeir þingmenn sem sitja enn á þingi, sem samþykktu þá rannsókn, eru hv. þingmenn Árni Páll Árnason, Helgi Hjörvar, Katrín Jakobsdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Valgerður Bjarnadóttir. Aðrir þingmenn eru farnir af þingi, voru kosnir út eða hafa hætt af eðlilegum ástæðum, en það eru einungis sjö þingmenn sem sitja á þingi nú sem samþykktu þessa tillögu 2012.
Sumir þeirra samþykktu hana ekki.
Sumir þeirra - þakka þér fyrir, hv. þm. Össur Skarphéðinsson - samþykktu hana ekki. Ég átti eftir að geta þess hér í framhaldinu að það voru sem betur fer nokkrir þingmenn sem samþykktu hana ekki, greiddu ekki atkvæði, voru með fjarvist eða voru fjarverandi. En það var enginn sem treysti sér til að greiða atkvæði á móti þessu á sínum tíma. Þetta er veruleikinn, virðulegi forseti, sem við stöndum frammi fyrir. Lítill minni hluti þingmanna getur óskað eftir því að Alþingi fari í viðamikla rannsókn á atburðum sem gerast í þessu samfélagi, lítill minni hluti þingmanna. Ég hef talað fyrir því að það væri a.m.k. meiri hluti þingmanna sem þyrfti að ljá slíkri tillögu atkvæði sitt, svo að ég tali nú ekki um að það sé aukinn meiri hluti, því að þá er engin hætta á því að verið sé að nota pólitískt vald til að ná sér niðri á pólitískum andstæðingum sínum. Merkilegt, þegar ég viðraði þetta viðhorf hér í ræðu fyrr í vikunni brást einn hv. þingmaður mjög illa við því. Hver skyldi sá þingmaður hafa verið? Jú, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði um að slíkt væri algjör firra og slíkt ætti ekki að þurfa. Ég er bara að varpa ljósi á þetta vegna þess að sú þingsályktunartillaga sem nú er til umræðu byggist á þessari samþykkt þingsins frá 2012. Það er mjög einkennilegt að þingið skuli láta blanda sér í svona mál, að ekki sé talað um umboðsmann Alþingis sem hefur allar rannsóknarheimildir og getur farið af stað með sjálfstæða rannsókn ef honum þykir þurfa og ef hann fær ábendingar um slíkt. Hann hefur frumkvæðisrannsóknarskyldu eins og við vitum. En hér var farin sú leið að huldumaður kom á fund umboðsmanns Alþingis og það leiddi af sér að umboðsmaður Alþingis var boðaður á fund stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar undir forustu hv. þm. Ögmundar Jónassonar með mikla skýrslu þar sem lagt var til að farið yrði í þessa rannsókn; afar einkennilegt, virðulegur forseti. Þessi þingsályktunartillaga fjallar um mest rannsakaða málið á Íslandi, líklega frá lýðveldisstofnun. Árið 2006 fór einstaklingur í þessu samfélagi sem situr nú á þingi, hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason, mikinn í fjölmiðlum og var með ákveðnar fullyrðingar og dylgjur varðandi það að eitthvað hefði verið óeðlilegt í þessu máli. Það leiddi til þess að ríkisendurskoðandi, Sigurður Þórðarson, fór í veigamikla rannsókn á málinu til að kanna þetta, kallaði til sín aðila, gaf þeim sem að málinu stóðu kost á því að skila inn gögnum; eðlilega, fagleg vinnubrögð. Þau má, eins og ég sagði áðan, finna á vef ríkisendurskoðanda undir flipanum „annað“. Það er á þremur slóðum: Í fyrsta lagi er það svar við fullyrðingum Vilhjálms Bjarnasonar eða réttara sagt afsvar, að ekkert óeðlilegt hefði fundist. Svo er á tveimur öðrum slóðum að finna fylgiskjöl sem eru 46, virðulegi forseti. 46 fylgiskjöl voru birt með þessari rannsókn og það kom í ljós að ekkert óeðlilegt væri þar að finna. Í framhaldi af því sendir hv. þm. Ögmundur Jónasson fyrirspurn til viðskiptaráðherra, sem var byggð upp í svipuðum erindagjörðum og fyrirspurn Vilhjálms Bjarnasonar. Þar kom fram að ekkert óeðlilegt hefði heldur verið að finna. En það dugar greinilega ekki til. Í rannsóknarnefnd Alþingis sem Tryggvi Gunnarsson, umboðsmaður Alþingis, sat í - var einn af þremur nefndarmönnum - var rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni fyrri rannsökuð mjög mikið, eðlilega, enda hafði rannsóknarnefndin víðtækar heimildir, þær víðtækustu sem hafa verið veittar hér á landi, meira að segja þegar sakamál eru meðtalin. Í VI. kafla birtist niðurstaða þeirrar rannsóknar, á 71 blaðsíðu. Þar kom ekkert óeðlilegt í ljós heldur. Þess vegna er svolítið skrýtið að umboðsmaður Alþingis, sem á að vera vammlaus maður - vammlaus gagnvart pólitík, vammlaus gagnvart dægurþrasi - skuli leggja til þessa rannsókn, raunverulega leggja til rannsókn á að rannsaka sína rannsókn sem fór fram varðandi fall bankanna. Það er afar einkennileg staða í lýðræðisþjóðfélagi. Það hefði kannski farið betur á því að huldumaðurinn sem kom þessum upplýsingum fram við umboðsmann Alþingis hefði bara gefið sig upp við formann stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Kannski er það bara sami maðurinn. Hvað veit ég? Við fáum ekkert að vita. Ég hef kallað eftir því að fá að vita hver þessi huldumaður er, sem hefur lagt til þessa rannsókn. Það er hulin leynd. Þegar ég spurði að því í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hvers vegna stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fengi ekki að vita hver huldumaðurinn væri talaði umboðsmaður Alþingis um að það þyrfti að herða mjög lögin varðandi þá sem gefa upplýsingar, herða mjög lögin varðandi uppljóstrara. Á hvaða leið erum við, virðulegi forseti? Á hvaða leið erum við sem ríki, þegar málum er svona komið? Á hvaða leið erum við sem Alþingi að það sé hægt að vinka einhvers staðar úti í bæ, leggja til rannsókn og það er komið hér á fimm dögum inn í Alþingi og til afgreiðslu að það eigi að hefja rannsókn? Hvaða fyrirmynd er verið að skapa hér, virðulegi forseti? Út af hverju fær þetta svona greiða leið hér inn í þingið, einhverjar dylgjur frá huldumanni úti í bæ? Hvað er hér í gangi, virðulegi forseti? Þetta lítur þannig út fyrir mér að það sé verið að misnota allar stofnanir Alþingis, allt frá umboðsmanni, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, þingsköp, Alþingi sjálft, þingmenn, með því að ljá þessu atkvæði. Er það svona samfélag sem við viljum búa í? Ég segi þetta í ljósi þess að ég hef barist fyrir því í ein fimm ár að fá í gegnum Alþingi Íslendinga rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni seinni. Hvaða smjörklípa er þetta sem er verið að rétta þingmönnum? [[Gripið fram í.]]Hvers vegna er verið að gera þetta með þessum hætti? Sem betur fer, virðulegi forseti, mistókst spunameisturum þessarar tillögu hrapallega í för sinni í þetta sinn, því að þessi þingsályktunartillaga hefur gefið mér færi á því að benda á hráskinnaleikinn sem fer fram hér í þinginu, að það sé ekki nokkur leið að fá því hreyft að hefja rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni seinni í tíð síðustu ríkisstjórnar þar sem valdi var misbeitt, ríkissjóður settur í hættu og fleira sem kemur vonandi fram í dagsljósið núna á sumardögum - þá er tekið upp hér antikmál sem gerðist fyrir 13 árum sem er löngu fyrnt. Það hljóta allir að sjá að hér er verið að misbeita valdi. Mér finnst það miður á hvaða stað Alþingi er sett í þetta sinn. Svo er það besta í öllu saman að það er ekki einu sinni hægt að benda á sakarefnið. Ég hef kallað eftir því að fá að vita hvað það er nákvæmlega sem á að rannsaka. Þá er það bara leyndarmál og enginn virðist vita það, enda erfitt að finna nál í heystakki í svo rannsökuðu máli og hvað það er sem á eftir að rannsaka. Nei, nei, Alþingi er hér að samþykkja þingsályktunartillögu sem kemur frá huldumanni og enginn veit hvað á að rannsaka því að svo mikið af gögnum liggur fyrir í málinu. Það veit enginn hvað á að rannsaka. Samt á að skipa nefnd, sem einn maður á sæti í, um að fara enn einu sinni ofan í þetta mál. Hvaða fíflagangur er þetta, virðulegi forseti? Af hverju er ekki hægt að upplýsa þingmenn um það hvað það er sem er órannsakað í þessu máli sem snýr að eignarhlut þessara aðila í Búnaðarbanka Íslands? Af hverju er ekki hægt að segja það? Hvers vegna þessi feluleikur? Hvað á þessi eini maður sem skipar þessa rannsóknarnefnd að rannsaka? Viðkomandi aðili hefur ekki hugmynd um það nema það séu einhverjar bakgrunnsupplýsingar, jafnvel upplognar sakir. Hvað veit ég, fyrst ekki er hægt að birta það hér í þingskjalinu eða segja þingmönnum frá því hvað á að rannsaka? Þessi þingsályktunartillaga byggist á dylgjum, svo að ekki sé meira sagt, jafnvel lygum, huldumanns úti í bæ. Og Alþingi Íslendinga er að fara að samþykkja hana. Hvaða fordæmi gefur það til framtíðar, virðulegi forseti? Ef þingmanni eða þingmönnum dettur í hug að ásaka einhvern í samfélaginu og fær til þess stuðning þingmanna, sem sitja jafnvel með þingmanninum í pólitísku liði eða ríkisstjórn, þá er hægt að misnota Alþingi á þann hátt að fara fram með rannsókn. Lærðum við ekki neitt af Hafskipsmálinu, virðulegi forseti, þar sem saklausir menn voru hnepptir í varðhald að ósekju út af pólitískum ofsóknum [[Gripið fram í.]]vinstri manna? [[Gripið fram í.]]Átti ekki að læra eitthvað af Hafskipsmálinu, virðulegi forseti? Ég hélt að þjóðin hefði verið í nógu miklum brotum eftir það mál sem dæmi. En hér er búið að draga það upp. Sömu persónur og leikendur líklega, alla vega í ákærandasætinu. Það er nú bara þannig, virðulegi forseti. Ég harma þetta mál mjög mikið, biðst afsökunar á því fyrir hönd þingsins, sem þingmaður, að það skuli vera hægt að elta fólk í samfélaginu út yfir gröf og dauða. Út yfir gröf og dauða, með fullri virðingu fyrir þeim sem látnir eru og hafa setið hér í þinginu og skilað góðu starfi fyrir landið allt. Hér erum við komin af stað, þingmenn, með sambærilega tillögu á meðan bleiki fíllinn í stofunni, stóra málið sem þarf að ræða, stendur keikur og má ekki ræða, þ.e. einkavæðing bankanna hin síðari. Þetta er sorglegt mál, sýnir kannski á hvaða stað Alþingi Íslendinga er, sýnir á hvaða stað við erum varðandi traust í samfélaginu, að Alþingi Íslendinga sjálft skuli leggja til rannsókn á 13 ára gömlu máli, það sýnir hvar við erum stödd. Ég harma þetta, virðulegi forseti. En hér streyma þingmenn í salinn og bráðlega verður atkvæðagreiðsla. Við skulum sjá hvernig atkvæði falla, en það er undarlegt að mál af þessu tagi skuli vera komið hér til lokaafgreiðslu án umræðu, án gestakomu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, án þess að taka til greina þá aðila sem hafa staðið að rannsóknum, án þess að heyra þeirra sjónarmið. Vammlausir menn úti í samfélaginu, sem hafa gert sitt besta til þess að upplýsa málið, hafa ekki einu sinni tækifæri til að koma og útskýra sitt mál eða bera af sér sakir, því að málinu er hraðað svo mjög í gegnum þingið að halda mætti að allt fari á verri veg ef það verður ekki samþykkt. Það er hluti af þinglokasamkomulagi sem ég skil ekki. Hvað með þá aðila sem störfuðu hjá embætti ríkisendurskoðanda 2006, af hverju er þeim ekki gefinn kostur á að koma fyrir nefndina og útskýra sitt mál og útskýra með matskeið fyrir þeim aðilum sem standa að þessu máli hvernig sú rannsókn fór fram og hvernig sú niðurstaða var fengin, ef ekkert athugavert fannst í málinu? En það er kannski illskiljanlegra að sá sem ber þetta upp í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er umboðsmaður Alþingis, Tryggvi Gunnarsson sem sat í rannsóknarnefnd Alþingis sem kannaði orsakir falls íslensku bankanna; hann ber þetta fram. Það er óskiljanlegt að hann skyldi ekki hafa komið þessum sjónarmiðum sem hann hefur vitneskju um á framfæri þá. Það hefði kannski ekki verið neinn akkur fyrir nefndina að fá hann á fund sinn vegna þess að hann ber þetta mál uppi frá þessum huldumanni og ekki er upplýst hvað á að rannsaka. Hræðileg staða fyrir Alþingi Íslendinga.
Frú forseti. Ég veit ekki hvort sá þingmaður sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir beindi tali sínu til ætlar að vera sú dula að sitja undir ásökunum hennar hér í fyrri parti ræðunnar án þess að svara því. Ræða hv. þingmanns var mjög merkileg. Ég tel að ekki sé annað hægt en að fara vel yfir hana hér svona fram eftir degi í ræðum þeirra sem áhuga hafa á þessum málum. Ég hef að þessu sinni nokkrar örfáar og einfaldar spurningar til hv. þingmanns. Fyrsta spurningin er þessi: Er hún á móti því að sú rannsókn sem umboðsmaður hefur lagt til fari fram? Í öðru lagi: Er hún að segja okkur að umboðsmaður sé að misnota stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd? Í þriðja lagi: Telur hún að tilefni þessarar rannsóknar sé pólitískt og runnið undan rifjum annarra stjórnmálaflokka til að sverta Framsóknarflokkinn?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að koma hér í andsvar við mig. Það skal upplýst að þegar atkvæðagreiðslan um rannsókn á fyrri einkavæðingunni fór fram árið 2012 var virðulegur þingmaður fjarverandi. Ég var stödd hér í þingsal og greiddi ekki atkvæði með þessu og minni á að það voru einungis 24 þingmenn sem greiddu atkvæði með því að þessi rannsókn skyldi fara fram. Sjö þeirra sitja á þingi og ætla ég í annað sinn að lesa þá upp: Það eru hv. þingmenn Árni Páll Árnason, Helgi Hjörvar, Katrín Jakobsdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Valgerður Bjarnadóttir. Aðrir hafa fallið frá, hlutu ekki kjör í síðustu alþingiskosningum eða hafa hætt af öðrum ástæðum. Hér voru bornar upp þrjár spurningar. Í fyrsta lagi var spurt hvort ég væri á móti því að þessi rannsókn fari fram. Auðvitað ekki. En ég vil að rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni síðari fari fram á sama tíma. Að mínu mati, eftir það sem ég hef lesið, er málið að fullu upplýst og allir rannsóknarþættir ljósir og búið að ljúka rannsókninni. En ef þingmenn vilja eyða skattfé landsmanna á þann hátt að fara einu sinni enn í rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni fyrri þá verður svo að vera, ég fylgi meiri hlutanum í því. Í öðru lagi var spurt hvort ég liti svo á að umboðsmaður Alþingis væri að misnota vald sitt. Að einhverju leyti má segja að það sé alla vega á gráu svæði hvað það varðar að bera hér inn í þingið óútskýrðar kröfur frá huldumanni úti í bæ um að eitthvað hafi misfarist í rannsókninni, sérstaklega í ljósi þess að umboðsmaður sat sjálfur í rannsóknarnefnd [[Forseti hringir.]]Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna; það er mjög skrýtið að þetta skuli koma frá honum. Þriðju spurningunni, virðulegi forseti, verð ég að svara í seinna svari.
Frú forseti. Bara til að rifja það upp fyrir þingheimi og hv. þingmanni þá var þriðja spurningin svohljóðandi: Telur hv. þingmaður að rannsóknin sé sprottin af því hugarfari að menn séu að reyna að koma pólitísku höggi á Framsóknarflokkinn? Ég spyr af því að mér fannst hv. þingmaður tala með þeim hætti. En herra trúr, hvað eiga þingmenn að gera þegar umboðsmaður Alþingis, sem er ein af undirstofnunum þingsins, kemur til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sendir henni skriflegt erindi, rökstutt, ekki mjög ljóst en telur eigi að síður að nauðsynlegt sé að skoða tiltekin atriði; að hann hafi gögn undir höndum sem hann telur að geti upplýst um atburði sem áttu sér stað fyrir 13 árum; á þá nefndin að hafna því? Hvernig í ósköpunum á stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að geta hafnað ósk um slíkt? Ég vil líka draga það algjörlega skýrt fram að eftir að við samþykktum frumvarp í síðustu viku um rannsóknarnefndir þá hefur forseti Alþingis, að höfðu samráði við undirstofnanir þess, mjög mikið vald til þess að afmarka viðfang slíkra rannsókna. Hv. þingmaður spyr: Á nú enn einu sinni að fara að eyða miklum peningum í að rannsaka mál sem búið er að fullrannsaka? Svarið er: Nei, vegna þess að við höfum forseta Alþingis sem mun teikna upp hvað er rétt að rannsaka. Ég vil bara segja það út af þessari tillögu sem hv. þingmanni er svo umhugað um: Hefur það komið fram að þingið leggist gegn því að það verði rannsakað ef rök standa til þess? Er það ekki það sem á eftir að skoða í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd? Ég held að þingið hafi ekki með nokkrum hætti lagst gegn því. Svo að ég segi það bara fyrir mína parta þá leggst ég ekki gegn því ef það verður niðurstaða forseta þingsins og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.
Virðulegi forseti. Það er gaman að fóstbróðir hv. þm. Ögmundar Jónassonar skuli koma hér í andsvar við mig, enda hafa þeir setið ansi lengi á þingi og kunna hina pólitísku refskák mjög vel. Ég ætla ekkert að leggja mat á það hvort þessi þingsályktunartillaga sem hér liggur fyrir sé pólitísk árás gegn Framsóknarflokknum. En ég hef farið yfir það í máli mínu og rökstutt það mjög vel að rannsóknir sem Alþingi fer í eiga að vera það vel útbúnar að ekki sé hægt að ná sér niðri á pólitískum andstæðingum. Svo getur fólk lesið það í það sem ég er að segja varðandi það. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson greip í orðið „herra trúr“ eða „herra Guð“ eða eitthvað slíkt; umboðsmaður Alþingis hefur öll völd og fjármagn til að fara í frumkvæðisrannsóknir.
Nei, nei.
Hér hrópar hv. þm. Össur Skarphéðinsson fram í, greinilega búinn að kynna sér málið mjög vel.
Ég tók þátt í umræðunni.
Var hv. þingmaður kannski með í „skúespilinu“ þegar ákveðið var að leggja fram þessa þingsályktunartillögu? Ég bara spyr. Ég bara spyr, því að ef umboðsmaður Alþingis kemst að einhverju þá hefur hann allar heimildir til að fara í frumkvæðisathuganir varðandi hin og þessi mál. En hér er ákveðið að koma með þetta inn í þingið og rannsaka það hér. Um seinnihlutaandsvar þingmannsins, hvort ég hafi nokkuð fyrir mér í því hvort þingmenn séu ekki til í að fara í rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni síðari, þá er því til að svara að ég lagði fram tillögu um slíkt þegar einkavæðingin fyrri var samþykkt, breytingartillögu, að farið yrði í slíka rannsókn. Hvað gerði þingheimur á síðasta kjörtímabili? Felldi að sjálfsögðu þá breytingartillögu, því að hann kærði sig ekkert um það þá frekar en nú að farið yrði í að rannsaka hvað gerðist á árinu 2009 þegar bankarnir voru afhentir kröfuhöfum á einni nóttu án útboðs eða án nokkurs hlutar, [[Forseti hringir.]]án einkavæðinganefndar og ekki neitt. Það liggur hér undir, virðulegi forseti. Þar eru peningarnir. Þar erum við að tala um hundruð milljarða, ekki bara nokkra milljarða.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir bar í ræðu áðan dylgjur á borgara einn sem taldi að í þessu máli lægi nokkuð ljóst fyrir að hinn meinti kaupandi væri ekki sá er upp var gefinn. Hún bar á þennan borgara sem hún nafngreindi, Vilhjálm Bjarnason, að hann hefði farið með dylgjur. Nú vill svo til að þessi borgari, Vilhjálmur Bjarnason, er sennilega sá sem hér stendur. Fyrir tíu árum lagði ég fram gögn sem rötuðu til ríkisendurskoðanda í þessu máli og það voru ekki dylgjur. Ég hef aldrei farið með dylgjur í þessu máli og ég óska eftir því að það liggi a.m.k. fyrir í þingtíðindum að ég hafi borð hönd fyrir höfuð mér. Ég hef aldrei farið með dylgjur í þessu máli, ég sagði ósköp einfaldlega að sá sem upp er gefinn kaupandi geti ekki verið kaupandinn. Nú fer fram rannsókn á því máli og ég vil hafa það sem sannara reynist fyrir þennan borgara, Vilhjálm Bjarnason. [[Gripið fram í: Afsökunarbeiðni.]]
Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um úthlutun á þessu sáralitla hlutfalli sem til aflögu er, 5% af öllum aflaheimildum sem eru í kvótakerfinu. Þetta er auðvitað allt of lítið hlutfall. Þetta er enn ein sársaukafull staðfesting á því hvað þetta kvótakerfi sem við búum við er fáránlegt og óásættanlegt. Ég bara get ekki samvisku minnar vegna greitt þessari tillögu atkvæði.
Virðulegi forseti. Ég vil koma hér upp og gera grein fyrir atkvæði mínu. Ég skrifa undir nefndarálitið með einum fyrirvara. Við í Bjartri framtíð erum samþykk því hvernig farið er með þetta í þetta skipti en ég vil halda því til haga að endurskoða má potta ýmiss konar, það hvernig byggðastefna er og byggðastyrkir hugsaðir í þeim efnum. Við viljum halda því til haga að það þarf kannski eitthvað annað og meira en að henda þorskígildum í ýmis byggðarlög til að styðja við þau. Þetta er ágætt svo langt sem það nær, en við þurfum að koma með heildarendurskoðun. Raunar var nefnd þingmanna byrjuð á því en við náðum ekki að klára málið sem er miður.
Virðulegi forseti. Ég tel rétt að ég geri grein fyrir atkvæði mínu í þessu máli. Ég hef lengi haft dálitlar áhyggjur af þessu frumvarpi. Áhyggjur mínar beinast ekki að því að velferð einhverra sem á þurfa að halda sé bætt, heldur velferð þeirra sem síst þurfa á því að halda. Ég óska eftir því að velferðarráðuneytið fylgist vel með því hvort þessi lagabálkur kunni að leiða til hækkunar húsaleigu þannig að leigusalar verði þeir sem njóti helst þessara húsnæðisbóta. Í trausti þess að með því verði fylgst að þetta hækki ekki húsaleigu greiði ég þessu atkvæði mitt. Ég vil að afstaðan liggi fyrir í þingtíðindum.
Virðulegi forseti. Ég vil enn á ný koma hingað og þakka velferðarnefnd kærlega fyrir hennar vinnu að þessu máli. Þetta er hinn helmingurinn af þeim stóru breytingum sem við erum að gera á stöðu þeirra sem hafa minnst á milli handanna á leigumarkaðnum. Húsnæðisbæturnar ná hins vegar yfir ívið stærri hóp. Við erum líka að huga að leigjendum sem eru á almennum leigumarkaði þannig að hér er ekki aðeins verið að tala um stuðning sem snýr að þeim sem munu búa í almennum íbúðum heldur er þetta víðtækari skilgreiningin í þessu frumvarpi. Eins og kom fram í umræðunni erum við líka að huga að því að ekki er lengur bara horft til fjölda barna heldur fjölda heimilismanna þannig að það að barnið verður 18 ára á ekki að breyta aðstöðu fjölskyldna. Við erum að jafna stöðu foreldra óháð hvort þeir séu með forsjá barns eða ekki og horfumst þannig í augu við það hvernig samfélag okkar er að breytast sem og líf fjölskyldna. Í þessu frumvarpi má finna mjög margar góðar breytingar og enn á ný þakka ég framsögumanni málsins, Elsu Láru Arnardóttur, og þeim öðrum sem komu að málinu áður en það kom inn í þingið kærlega fyrir [[Forseti hringir.]]þessa vinnu.
Virðulegi forseti. Ég styð eindregið að þessi tillaga verði samþykkt á Alþingi í dag. Íslendingar eiga að standa með smáríkjum eins og Svartfjallalandi enda hafa Svartfellingar staðist þau próf og skilyrði sem Atlantshafsbandalagið hefur sett og þá verða Svartfellingar 29. ríkið í NATO sem ég tel að muni leiða til aukins stöðugleika og öryggis í Evrópu og ýta enn frekar undir lýðræðisþróun.
Frú forseti. Ég vil við þetta tækifæri árétta þá stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að Atlantshafsbandalagið sé veruleg ógn við frið og öryggi í heiminum. Það verður ekki séð að enn frekari stækkun bandalagsins geti verið jákvætt skref í öryggismálum Evrópu eða heimsins alls ef því er að skipta. Það er með vísan í þessa afstöðu sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munum sitja hjá við afgreiðslu málsins.
Virðulegi forseti. Það er mikið fagnaðarefni að við séum að ganga til atkvæða um þessa tillögu. Frá því í nóvember 2012 hefur legið fyrir ályktun Alþingis um rannsókn á einkavæðingu bankanna. Okkur hafa borist í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd trúverðugar ábendingar um að frekari upplýsinga kunni að vera hægt að afla um þessa sölu. Það er mikilvægt í framhaldinu að velta við hverjum steini í því máli. Við verðum að læra af þeirri hörmungaratburðarás sem þar átti sér stað. Á næstu árum blasir við mikil sala ríkiseigna. Ef menn átta sig ekki til fulls á þessari atburðarás og hættunum sem þar kunna að leynast getum við gert margvísleg mistök við sölu opinberra eigna í framtíðinni þannig að það er mjög mikilvægt að við höldum áfram þessari rannsókn og veltum við hverjum steini.
Virðulegi forseti. Ég tek undir að það þarf að velta við hverjum steini varðandi einkavæðingu bankanna. Hér er verið að fara fram með rannsókn á sölu og einkavæðingu bankanna hinni fyrri. Ég og Framsóknarflokkurinn styðjum það, sérstaklega í ljósi þess að hér eru uppi væntingar um að fljótlega verði hægt að fara í skoðun á einkavæðingu bankanna hinni seinni. Þar á eftir að velta við mörgum steinum og skoða hvað bjó að baki þegar bankarnir voru afhentir kröfuhöfum á síðasta kjörtímabili á einni nóttu án nokkurrar einkavæðingarnefndar eða annarra faglegra sjónarmiða. Ég ítreka aftur, virðulegi forseti, að ég styð þessa tillögu með þá von í brjósti að þingheimur taki því vel að fara fljótlega í rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni síðari vegna þess að ég talaði sjálf fyrir því að hægt yrði að skoða þær tvær saman. Nú er búið að segja A í þessu máli, að rannsaka fyrri einkavæðinguna einu sinni enn, og þá vonast ég til þess að hin rannsóknin [[Forseti hringir.]]fari fljótlega af stað líka.