Áður en gengið er til dagskrár vill forseti bjóða ríkisstjórn Sigurðar Inga Jóhannssonar velkomna til starfa og óskar henni velfarnaðar í störfum. Sérstaklega vill forseti bjóða velkomna til starfa nýjan utanríkisráðherra, Lilju Alfreðsdóttur.
Samkomulag er um tilhögun umræðunnar og mun hún standa í tvær klukkustundir.
Virðulegur forseti. Ég mun gera grein fyrir stefnu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem tók við á ríkisráðsfundi síðdegis í gær. Ríkisstjórnarskiptin áttu sér stuttan aðdraganda sem alþekkt er og óþarfi að tíunda hér. Við þær óvenjulegu aðstæður sem sköpuðust og leiddu að lokum til þess að forsætisráðherra baðst lausnar fyrir sig og ríkisstjórn sína er fátt annað sem kemst að í þjóðfélagsumræðunni og erfitt getur reynst að horfa fram á veg. Við þurfum hins vegar einmitt á því að halda að horfa fram á veginn, læra af því sem gerst hefur og ljúka þeim mikilvægu málum sem langt eru komin. Jörðin heldur áfram að snúast og ríkisstjórnin þarf að sinna mikilvægum verkum sem þola ekki bið. Ríkisstjórn Íslands mun byggja starf sitt á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks frá 22. maí 2013. Í henni segir að leiðarljós ríkisstjórnarinnar sé bættur hagur heimilanna í landinu og efling atvinnulífs með aukinni verðmætasköpun í þágu almannahags. Efnahagsmál í breiðum skilningi eru lykilmál nýrrar ríkisstjórnar. Eins og segir í stefnuyfirlýsingunni frá 2013 er ábyrg efnahagsstjórn forsenda velferðar, öflugs heilbrigðis- og menntakerfis, löggæslu og annarrar grunnþjónustu. Jafnframt segir að agi og jafnvægi í ríkisfjármálum gegni lykilhlutverki til að tryggja stöðugleika, lægri vexti og litla verðbólgu. Hvernig hefur svo tekist til? Svarið er einfalt. Það hefur tekist einstaklega vel til. Það árar vel til sjávar og sveita. Hagkerfið stendur í blóma, kaupmáttur vex hröðum skrefum og verðbólga hefur í meira en tvö ár verið undir verðbólgumarkmiði Seðlabankans. Mikill afgangur er á ríkissjóði, skuldir ríkisins lækka hratt og erlend staða þjóðarbúsins hefur aldrei verið betri. Aldrei. Stöðugleikaframlögin leiddu til þess að fjárlög þessa árs voru afgreidd með um 350 milljarða kr. afgangi. Ef nefna ætti eitthvað eitt sem lýsir best árangri ríkisstjórnarinnar er það kaupmáttur launa. Hann hefur aukist um 18% frá maí 2013, þar af um rúmlega 10% undanfarna 12 mánuði. Þetta er fáheyrður árangur í alþjóðlegu samhengi og til viðbótar er gert ráð fyrir að kaupmáttur aukist um tæp 10% á yfirstandandi ári. Ríkisstjórnin sem mynduð var árið 2013 setti tvö mál á oddinn í stefnuyfirlýsingu sinni, annars vegar leiðréttingu verðtryggðra húsnæðislána og hins vegar lausn á málum slitabúa föllnu bankanna til að greiða fyrir losun fjármagnshafta. Ríkisstjórnin sigldi báðum þessum málum farsællega í höfn. Leiðréttingin var svar við sterku ákalli almennings um höfuðstólslækkun lána vegna hinnar einstöku stöðu sem hafði skapast þegar lán hækkuðu á sama tíma og fasteignaverð lækkaði. Aðgerðin tókst vel og var fjármögnuð með skatti á kröfuhafa bankanna í gegnum ríkissjóð. Lausn á málum slitabúa mun leiða til um 500 milljarða kr. betri stöðu ríkissjóðs auk margvíslegra annarra jákvæðra þjóðhagslegra þátta. Engin dómsmál eru í gangi eða eru fyrirsjáanleg gegn ríkinu vegna lausnar á málum slitabúanna. Lánshæfi ríkisins og fyrirtækja hefur verið hækkað vegna aðgerðanna og árangurs þeirra sem Lee Buchheit segir einstakan í fjármálasögu heimsins. Ég vil staldra lengur við haftalosunina, þetta aðalverkefni ríkisstjórnarinnar. Meginstefið í þeirri vinnu hefur verið að leysa greiðslujafnaðarvanda landsins þannig að unnt verði að aflétta fjármagnshöftum án óásættanlegrar áhættu á þjóðhags- og fjármálastöðugleika. Lausnin varð að tryggja að gengi krónunnar félli ekki, að alþjóðlegar skuldbindingar væru virtar, að aðgengi íslenskra fyrirtækja að erlendum mörkuðum yrði ekki lakara og að áhætta í ríkisfjármálum yrði takmörkuð. Lausnin sem náðist í fyrra er einmitt sniðin að því markmiði að leysa greiðslujafnaðarvandann. Með henni er komið í veg fyrir að slitabúin orsaki gengisfall krónunnar og skerði lífskjör. Skuldir ríkisins lækka verulega og gjaldeyrisvaraforðinn stækkar. Erlend staða þjóðarbúsins er nú sú hagstæðasta í rúma hálfa öld, 50 ár. Hagur þjóðarbúsins vænkast hins vegar mun meira en sem nemur greiðslum í ríkissjóð. Bönkum er tryggð erlend fjármögnun til langs tíma sem veitir íslenskum fyrirtækjum greiðari aðgang að erlendu lánsfé og styður við uppbyggingu í atvinnulífinu. Þessi jákvæðu áhrif á hagkerfið hafa nú þegar komið fram með hækkun á lánshæfismati og almennt meira trausti á hagkerfinu. Þessi niðurstaða er farsæl fyrir okkur Íslendinga og skiptir sköpum fyrir efnahagslega framtíð landsins. Þessi leið er til muna hagstæðari fyrir Ísland en þær hugmyndir um nauðasamninga sem tókst að stöðva árið 2012. Þá má ekki gleyma þeim þjóðhagslega ávinningi sem fólst í því að Icesave-samningarnir náðu ekki fram að ganga - árið 2009, árið 2010 og árið 2011. Það liggur fyrir greinargott mat á kostnaði íslenskra skattgreiðenda við Icesave-samningana sem Alþingi samþykkti árið 2009. Vaxtakostnaðurinn á árunum 2017–2024 hefði numið 26 milljörðum kr. á ári, eða alls 208 milljörðum. Það er gott að ylja sér við það, við gerð fimm ára fjármálaáætlunar hins opinbera, að ríkið kemur ekki til með greiða 26 milljarða í erlendum gjaldeyri í vexti til Breta og Hollendinga á hverju ári næstu átta árin. Höftin voru ill nauðsyn á sínum tíma. Skaðsemi þeirra er hins vegar veruleg. Það er sama hvort fyrirtæki er á sprotastigi, í hröðum vexti eða fullskapað; fjármagnshöftin hefta vöxt þess og viðgang í erlendri samkeppni. Verð á mörkuðum bjagast vegna haftanna. Við verðum því að nota tækifærið sem nú hefur skapast til að fara í aflandskrónuútboð í vor og losa í framhaldinu höftin á einstaklinga og fyrirtæki. Það er stærsta hagsmunamál þjóðarinnar. Annað mikilvægt mál sem ræða þarf ítarlega á Alþingi er húsnæðismálin. Fjögur frumvörp um húsnæðismál sem unnin voru í sátt við aðila vinnumarkaðarins eru í þinglegri meðferð. Af umsögnum hagsmunaaðila og ummælum þingmanna að dæma er góður stuðningur við málin á Alþingi þótt flestir telji einhverra breytinga þörf. Frumvörpin eru ekki síst komin fram vegna bágrar stöðu margra leigjenda og erfiðleika tekjulágs fólks við að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Frumvörpin munu leysa úr brýnni þörf. Þau fjölga valkostum í húsnæðismálum, enda ber að styðja bæði við þá sem vilja eignast húsnæði og þá sem kjósa sér annað fyrirkomulag. Afar jákvætt er að sjá fréttir um að hlutur fyrstu íbúðarkaupenda sem hlutfall af öllum íbúðarkaupendum fer stækkandi. Önnur þingmál sem varða húsnæðismarkaðinn eru langt komin í vinnslu í samræmi við skýrslu verkefnisstjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála. Þá er einnig unnið að verðtryggingarmálum í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar. Allt stefnir því í að miklar og jákvæðar breytingar verði á húsnæðismarkaði. Endurbætur á fjármálakerfinu og fyrirkomulag á bankastarfsemi eru nátengd þessu. Stærð bankanna er orðin slík að hún setur sölu þeirra skorður. Sala á hlut ríkisins í bönkunum mun taka langan tíma enda liggur ekki lífið á. Þegar að sölunni kemur skiptir mestu máli að standa vel að henni, líkt og tókst svo vel til með samstilltum aðgerðum við lausn á málefnum slitabúanna. Jafnframt þessu þarf að svara lykilspurningum. Ætla stjórnvöld að stefna að dreifðri eignaraðild? Já, dreift eignarhald væri æskilegt. Munu stjórnvöld beita sér fyrir aukinni samkeppni á bankamarkaði? Já, stjórnvöld munu þurfa að huga að leiðum til aukinnar samkeppni. Munu stjórnvöld beita sér fyrir aðskilnaði viðskiptabanka- og fjárfestingarbankastarfsemi? Mögulega, ef slíkt reynist fýsilegt og tæknilega framkvæmanlegt. Ætla stjórnvöld að sameina banka? Ólíklegt, enda mundi slíkt tæpast samrýmast framkvæmd samkeppnislaga. Við verðum að svara þessum spurningum og fleirum og megum ekki vera hrædd við að taka umræðuna á þessum tímapunkti. Nú er einfaldlega rétti tíminn til að taka hana. Til viðbótar við þetta er engin þolinmæði í samfélaginu gagnvart mistökum við sölu og skráningu fyrirtækja. Borgunarmálið og Símamálið hafa vakið hneykslun. Mér skilst að bankar hafi komið að sölu margra fyrirtækja á undanförnum árum með ágætum árangri, fyrirtæki hafi verið seld í opnu ferli án ágreinings og eftirmála. Er það vel, en það er einfaldlega ekkert þol fyrir mistökum og á ekki að vera það. Hertar reglur um armslengdarsjónarmið koma í veg fyrir beina aðkomu ríkisstjórnar að málum sem þessum en þær skyldur hvíla á þar til bærum stjórnvöldum, þingnefndum og eftirlitsaðilum að rannsaka slík mál ofan í kjölinn. Virðulegi forseti. Engum blöðum er um það að fletta að góð heilbrigðisþjónusta er þjóðinni lífsnauðsynleg. Ég tel að í þjóðfélaginu ríki sátt um mikilvægi þess að hlúa að heilbrigðiskerfinu. Nýleg undirskriftasöfnun endurspeglar vilja borgaranna til endurbóta. Hins vegar skiptir máli hvernig að þeim er staðið. Ríkisstjórnin hefur aukið fjármagn á föstu verði til heilbrigðismála í öllum þrennum fjárlögunum sem hún hefur staðið að. Við munum að sjálfsögðu halda áfram að forgangsraða í þágu heilbrigðisþjónustunnar, nú þegar tekist hefur að minnka skuldir ríkissjóðs og lækka vaxtakostnað. En ríkisstjórnin gerir sér grein fyrir því að áskorunum í heilbrigðisþjónustu verður ekki mætt með auknum fjármunum eingöngu. Kappkosta verður að hámarka nýtingu fjármagnsins og auka skilvirkni og gæði. Uppbygging heilbrigðiskerfisins er augljóslega langtímaverkefni og verður ekki leyst í eitt skipti fyrir öll á einu kjörtímabili. Góðir Íslendingar. Ríkisstjórnin byggir stefnu sína á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks frá 2013. Megináhersla verður lögð á losun hafta, efnahagslegan stöðugleika, heilbrigðismál og húsnæðismál, sérstaklega húsnæðismál ungs fólks og verðtryggingu. Við Íslendingar erum í góðri stöðu. Sóknarfærin eru mýmörg. Við höfum séð byltingu í virðisaukandi vinnslu sjávarafurða, uppbygging ferðaþjónustu hefur verið án fordæma, tækifæri til aukinnar arðsemi í orkunýtingu eru fyrir hendi og fjölmörg íslensk fyrirtæki í alþjóðageiranum hafa staðið sig afar vel. Til framtíðar skiptir öllu máli að skapa verðmæti. Við sköpum verðmæti með ýmsum hætti, með því að auka eða bæta framleiðslu og með því að lækka kostnað eða með því að skipta illa reknum fyrirtækjum út fyrir vel rekin. Aukin verðmætasköpun er forsenda fyrir vexti samneyslunnar, stöðugri atvinnu og aukinni hagsæld fólksins í landinu. Það segir sig í raun sjálft en þó virðist alltaf þörf á að ítreka þá augljósu staðreynd. Við megum ekki við því að verðmætasköpun sé litin hornauga. Tækifærin eru mýmörg eins og ég hef rakið hér og við þurfum að nýta þau.
Góðir Íslendingar. Trúnaðarrof hefur orðið í samfélagi okkar. Hér hefur orðið ákall eftir því að kosið verði strax. Hvernig bregst ríkisstjórnin við því? Hún bregst við með því að skipta um stóla en það er engin breyting, engin breyting á stefnu og engin breyting á nálgun. Við heyrum það hjá nýjum hæstv. forsætisráðherra að keyra á sama prógramm og fráfarandi ríkisstjórn keyrði, ekki á að gera neinar breytingar og að ástæðan fyrir því að menn treysta sér ekki í kosningar strax sé vegna þess að þeir einir geti siglt mikilvægum málum í höfn. Förum aðeins yfir þau mál sem hæstv. forsætisráðherra nefndi. Í fyrsta lagi eru það haftamálin. Verið er að fylgja sömu stefnu og fylgt var í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það er sátt um þessa stefnu. Það geta allir flokkar á Alþingi haldið áfram með losun hafta. Um húsnæðismálin. Hverjir deila helst á húsnæðismálin og húsnæðisstefnu þessarar ríkisstjórnar? Eru það ekki sjálfstæðismenn hér í salnum? Engir aðrir flokkar deila á þá stefnu. Allir aðrir flokkar en Sjálfstæðisflokkurinn gætu mjög auðveldlega farið hér í gegn með öflugan húsnæðispakka. Tökum svo fyrir heilbrigðismálin. Það er alger samstaða um þau. Að halda því fram að þessir tveir stjórnmálaflokkar þurfi að vera uppi á dekki til að vinna þessum málum framgöngu er í besta falli blekking og yfirklór. Það sem menn eru að gera hér er að gera allt sem þeir geta til að halda völdum. Við þurfum öll og þráum öll ró og festu í líf okkar og samfélag. Við fáum ekki ró og festu með því að reka ítrekað fleyg á milli þeirra efnameiri og efnaminni eins og ríkisstjórnin hefur gert. Það er öllu heldur sú stefna að reyna að skapa aukinn jöfnuð í eignum og tekjum sem mun skapa ró og festu í samfélaginu. OECD hefur tekið saman rannsókn og skýrslu um það með hvaða hætti menn hefðu getað stækkað kökuna í Bretlandi með því að tryggja þar aukinn jöfnuð og minnka stéttaskiptingu. Kakan í Bretlandi gæti verið 20% stærri ef menn hefðu tryggt þar aukinn jöfnuð í stað þess að ala á stéttaskiptingunni sem þar þekkist. Virðulegi forseti. Kæru Íslendingar. Menn skapa heldur ekki ró og festu með því að ýta undir þá þjóðaríþrótt sem þekkst hefur á Íslandi, að hleypa ákveðnum hópum alltaf í einhverja sérstaka aðstöðu til að efnast stórkostlega. Þetta sjáum við aftur og aftur. Draga má þá ályktun að fordæmið finnist í því hvernig útdeiling auðlinda hefur átt sér stað hér á landi. Svo sjáum við þetta í viðskiptalífinu og í samfélaginu öllu. Þetta skapar ekki ró og festu. Þetta heldur áfram að reka hér fleyga. Við þurfum miklu frekar á því að halda að leikreglur séu skýrar, almennar leikreglur sem allir fylgja, líka stjórnmálamenn, allir. Það sé fyrirsjáanleiki og allt saman uppi á borðum og gagnsæi sé lykillinn í öllum ákvarðanatökum og öllum okkar athöfnum. Góðir Íslendingar. Við höfum líka séð í því máli sem hér hefur verið helst til umræðu á undanförnum dögum og hefur valdið því trúnaðarrofi sem hefur orðið millum stjórnmálamanna og fólksins í landinu að hæstv. forsætisráðherra, nýtekinn við, telur ekkert að því að fólk geymi peninga erlendis. Slíkt viðhorf skapar ekki ró og festu. Það viðhorf heldur áfram að kynda undir reiðinni í samfélaginu og heldur áfram að kynda undir ófriðarbálinu sem er orðið heimsþekkt. Það er nefnilega þannig að við Íslendingar búum við þá stöðu að hér eru stjórnvöld í landinu sem telja það allt í lagi að lítill hópur einstaklinga eigi megnið af fjármununum og fari bara með það erlendis og sauðsvartur almúginn og litlu og meðalstóru fyrirtækin sjái um að reka efnahagslífið. Þessi ríkisstjórn telur líka eðlilegt að sauðsvartur almúginn, litlu fyrirtækin og meðalstóru fyrirtækin sjái um að reka krónuhagkerfið á meðan þeir sem eiga mikið fé geti geymt fé sitt erlendis. Stóru fyrirtækin starfa auðvitað í alþjóðlegu umhverfi og nota aðra gjaldmiðla sem eru þar gjaldgengir. En það er allt í lagi að telja okkur hinum trú um að við eigum að nota krónuna áfram. Sú peningastefna sem hér hefur verið rekin, ekki hefur verið komið með neina sýn á það með hvaða hætti menn ætla að gera breytingar á henni inn í langa framtíð. Það er vegna þess að undir þessu öllu eru þau viðhorf að það sé allt í lagi að tvær þjóðir séu í landinu, ein sem fjármagnar sig á alþjóðlegum mörkuðum og önnur, þ.e. almenningur, sem þarf að fjármagna sig með rándýrri, íslenskri verðtryggðri krónu. Svo segir hæstv. forsætisráðherra í ræðu sinni að þeir ætli að taka á verðtryggingunni. Hefur einhver heyrt annan eins brandara í langan tíma? Hverjir eru það sem hafa stigið fram og sagt: Verðtrygging verður ekki afnumin? Er það ekki samstarfsflokkur hæstv. forsætisráðherra, Sjálfstæðisflokkurinn? Hvað er forsætisráðherra að fara þegar hann heldur því fram að hér eigi að taka á verðtryggingunni? Að það eigi að halda áfram að ræða þetta? Þetta eigi að standa á blaði? Menn eru ekki að fara að gera neitt. Þetta viðhorf skapar ekki ró og festu í samfélaginu, að halda að menn geti bara staðið hér og sagt eitthvað og gert svo eitthvað allt annað. Við erum komin með nóg af því. Þá verð ég líka að nefna heilbrigðismálin. Það skapar ekki ró og festu í samfélagi okkar að taka þannig á málum að við séum með forsætisráðherra, eins og þann fráfarandi, sem ákveður að það besta í stöðunni, þegar hefur verið að molna undan heilbrigðiskerfinu á þessu kjörtímabili, sé að fara að munnhöggvast við fólk sem hefur á því skoðun, eins og gerðist milli hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og Kára Stefánssonar. Það var til skammar. Það var ekki til þess að skapa ró og festu. Það sem skapar ró og festu er að taka utan um málaflokkinn þverfaglega, þverpólitískt, búa til stefnu til lengri tíma um það hvernig við byggjum heilbrigðiskerfið upp í sátt og samlyndi. Búum til áætlun sem byggir heilbrigðiskerfið upp þar sem við höfum ákveðið með hvaða hætti við ætlum að fjármagna og byggja nýjan Landspítala, með hvaða hætti við ætlum að tryggja það að hér sé öflugt þjóðarsjúkrahús, með hvaða hætti við ætlum að tryggja að gjaldfrelsi verði í heilbrigðismálum. Það er verkefnið. Ekki að munnhöggvast við þá sem hafa skoðun á stjórnvaldsaðgerðum. Góðir Íslendingar. Það skapar heldur ekki ró og festu að stíga fram eins og nýr forsætisráðherra gerði í gær og segja okkur að eingöngu eigi að skipta um nokkra stóla en það eigi ekki að breyta neinu. Það sé allt í lagi að menn geymi peninga í skattaskjólum, bara ef þeir gefa þá upp. Það er ekki nóg fyrir mig. Það er ekki nóg fyrir okkur í Samfylkingunni og ég veit að það er ekki nóg fyrir nokkurn mann hér inni heldur. Við þurfum meira. Við sem erum hér inni eigum þess vegna að taka undir það ákall um kosningar strax, ganga héðan út og sækja okkur öll nýtt umboð, vegna þess að hér þarf að skapa aftur traust og trúnað í samfélagi okkar.
Herra forseti. Þegar ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks tók við völdum vorið 2013 kynnti hún stefnuyfirlýsingu þar sem sagði í inngangi: „Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið.“ Eftir stærstu mótmæli Íslandssögunnar og eftir að hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra hefur ákveðið að stíga til hliðar með 10% traust held ég að óhætt sé að segja að það markmið hafi ekki tekist. Þá má velta því fyrir sér hvaða trausts sú ríkisstjórn sem nú hefur tekið við, sömu flokka, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, njóti, ekki aðeins hér á Íslandi heldur ekki síður erlendis þar sem augu alheimsins beinast að okkur og hvernig við ætlum að takast á við það alvarlega mál, þau alvarlegu tíðindi sem hafa skekið íslenskt samfélag. Þó að ég óski hæstv. nýjum forsætisráðherra til hamingju með nýtt embætti finnst mér að ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sé orðin eins og partí sem hefur staðið of lengi, partí sem átti að ljúka á miðnætti en stendur enn í blokkinni; klukkan er orðin þrjú, nágrannar eru búnir að hringja á lögguna. Almenningur er mættur á Austurvöll og biður ríkisstjórnina vinsamlegast um að fara og að boðað verði til kosninga. Það eru meira að segja einstaka gestir í þessu partíi sem eru búnir að hringja á bíl, þeir eru farnir að hugsa sér til hreyfings. Þeir benda á, til dæmis hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, að allir ráðherrar með tengsl við aflandsfélög eigi að segja af sér. Fyrrverandi forsætisráðherra á að segja af sér þingmennsku, segir hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson bendir á að mál hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sé algjörlega sambærilegt við hans eigin mál. Við getum dregið þá ályktun að hann eigi þá að stíga til hliðar eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur sjálfur gert. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir segist vilja kosningar strax. Það vita allir að partíið er búið. En partíhaldarinn heldur áfram. Hann ætlar að spila Wild Boys einu sinni enn eða kannski nokkrum sinnum enn, selja nokkra banka, eftir því sem mér heyrist á hæstv. forsætisráðherra, afnema verðtrygginguna og gera það sem þessir partígestir telja að þeir geti einir gert, afnema höft sem á að vera þverpólitískt viðfangsefni og ljúka umbótum í húsnæðismálum sem hefur raunar ekki gengið því að stjórnarflokkarnir tveir hafa ekki náð saman um það. Þeir hafa ekki náð saman um umbætur í húsnæðiskerfinu. Þó að ég óski hæstv. forsætisráðherra til hamingju er ég ansi hrædd um að hans bíði erfitt verkefni. Þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks tók við vorið 2013 fékk hún upp í hendurnar samfélag þar sem almenningur hafði sýnt gríðarlegan dugnað og mikla fórnfýsi við að koma fótunum undir samfélagið eftir efnahagshrunið til að leggja grunn að bjartari tímum. Allt var til staðar til að hefja mætti uppbyggingu heilbrigðiskerfis, menntakerfis, velferðarkerfis, allt var til staðar til þess að endurnýja mætti traust almennings á stjórnmálum. Farið hafði verið í mikilvægar breytingar á skattkerfinu. Miklum árangri hafði verið náð í að ná tökum á ríkisfjármálum. Mikil vinna hafði verið unnin við að endurlífga atvinnulífið. Það var hægt að halda áfram; stíga næstu skref í endurreisninni. Við höfum líka farið í gegnum uppgjör við hrunið sem alla vega mörg okkar trúðu að mundi leiða til aukins trausts á stofnunum samfélagsins, á stjórnmálunum, á lýðræðinu. Við höfum haldið þjóðfund, unnið rannsóknarskýrslu og tekið mikilvæga umræðu hér á Alþingi um hvernig við ættum að halda áfram til að byggja upp traust, til að byggja á því gildi sem almenningur á Íslandi taldi mikilvægast á þjóðfundinum fræga 2009; og það var heiðarleiki. Ríkisstjórnin lofaði öllu fögru. Hún ætlaði ekki bara að vinna í þágu almannahags, virkja samtakamátt þjóðarinnar, vinna gegn sundurlyndi og tortryggni eða pólitískri óvissu; hún ætlaði líka að standa að víðtækri sátt á vinnumarkaði, treysta undirstöður velferðar, hlúa að þeim sem höllum fæti standa, svo að fátt eitt sé nefnt. Hvað stendur eftir af þessum markmiðum, herra forseti? Eða voru þau kannski bara misskilningur eins og margt annað? Að minnsta kosti talaði hinn nýi forsætisráðherra nokkrum sinnum um það í gær, í óundirbúnum fyrirspurnatíma, að hann hefði verið misskilinn og fetar þar í fótspor fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra sem oft var misskilinn mörgum sinnum á dag. Hér voru nefnilega allar forsendur til að hefja stórsókn í átt að betra samfélagi. En hver er staðan í uppbyggingu heilbrigðismála? 85.000 Íslendingar hafa undirritað áskorun um að það beri að verja meiru til heilbrigðismála. Skoðanakannanir sýna að almenningur vill byggja upp félagslegt heilbrigðiskerfi rekið af hinu opinbera. Ríkisstjórnin leggur fram tillögur um að auka einkarekstur í grunnstoðum heilbrigðisþjónustunnar í heilsugæslunni sjálfri. Það er svar ríkisstjórnar við því sem almenningur hefur margoft lýst skoðun sinni á í skoðanakönnunum. Skattkerfinu hefur verið breytt til baka frá breytingum fyrra kjörtímabils þar sem markvisst var unnið að því að þeir sem mest hefðu á milli handanna tækju á sig meiri byrðar en hinir sem hefðu úr minna að spila. En þessu skattkerfi hafnaði ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og gerði það að sínu forgangsmáli að draga úr getu ríkissjóðs til að ráðast í þau mikilvægu verkefni að fara að byggja upp velferðarkerfið. Hvert var forgangsmál ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks? Við munum það öll, það var að lækka veiðigjöldin. Síðan var ákveðið að framlengja ekki auðlegðarskattinn. Það var ákveðið að framlengja ekki orkuskattinn. Það var farið í það að fækka þrepum í þrepaskipta skattkerfinu sem miðast einmitt við það að dreifa byrðunum með réttlátum hætti og á móti var matarskatturinn hækkaður þvert þó á vilja annars flokksins í þessu ágæta partíi. Hverjum gögnuðust þessar skattbreytingar? Voru þær fyrir almenning í landinu? Nei, þetta var í þágu stórútgerðarinnar. Þetta var í þágu álfyrirtækjanna. Þetta var í þágu hinna ríku. Þó að einhverjir vilji kalla hina nýju ríkisstjórn stigamannastjórnina í gamni, eftir athyglisverðan blaðamannafund sem forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar héldu hér í fyrrakvöld í stiga Alþingis, þá er ég ansi hrædd um að það nafn sem eigi eftir að festast á þessa ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sé ríkisstjórn ríka fólksins. Ekki veit ég hvernig hv. þingmönnum Framsóknarflokksins, sem oft hefur unnið til vinstri, líður með þá nafngift og þá arfleifð. Tíðindin sem núna eru mál málanna, herra forseti, eru þau að fámennur hópur ríkra Íslendinga eigi eignir í skattaskjólum, að fámennur hópur Íslendinga hafi skapað þær aðstæður að Ísland sé þekkt fyrir það í heiminum að hafa sett heimsmet í að setja á laggirnar aflandsfélög í skattaskjólum staðfestir að í þessu landi búa tvær þjóðir, það er íslenskur almenningur sem tókst á við afleiðingar hrunsins, tók á sig byrðarnar, fórnaði ýmsu og svo þessi fámenni hópur sem hafði sitt í öruggu skjóli. Þar má finna ýmsa auðkýfinga og þar má finna ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Ríkisstjórnin getur ekki horft fram hjá því að trúnaðarbrestur hefur orðið milli ráðamanna og almennings. Ég tel að ríkisstjórnin hafi glatað einstöku tækifæri í að halda áfram uppbyggingu íslensks samfélags og ekki aðeins tækifærinu til að byggja upp traust á milli stjórnmálanna og almennings í landinu, hún hefur gjörsamlega eytt því litla trausti sem var til staðar og líka því trausti sem við höfum náð að afla okkur erlendis eftir hrun. Það voru bundnar væntingar við þessa ríkisstjórn sem reyndust vera falskar. Þess vegna tel ég að almenningur þurfi að fá nýtt tækifæri og veita alþingismönnum nýtt umboð. Því að mikilvægasta verkefnið er að byggja upp traust á lýðræðinu í þessu landi, lýðræðinu sem er undirstaða samfélags okkar. Öll þau mikilvægu verkefni sem þessi ríkisstjórn telur sig eiga eftir að klára geta ekki verið mikilvægari en það að byggja upp traust á lýðræðinu í þessu landi. Ég tel að það muni reynast þessari ríkisstjórn ofviða.
Virðulegi forseti. Forsætisráðherra hefur nú gert grein fyrir stefnu nýrrar ríkisstjórnar Íslands sem tók við á ríkisráðsfundi seinni partinn í gær. Atburðarás síðustu daga hefur verið hröð og skapað óvissuástand sem þurfti að bregðast við. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur munu halda áfram stjórnarsamstarfi enda í augsýn lausn brýnna mála sem varða íslenskt þjóðarbú og allan almenning. Fyrir dyrum stendur að hnýta lausa enda við afléttingu fjármagnshafta, styrkja heilbrigðiskerfið, fjölga úrræðum á húsnæðismarkaði og halda áfram að treysta aðra mikilvæga innviði. Farsæl niðurstaða þessara verkefna skapar frekari grunn að bættum lífskjörum og öflugra velferðarkerfi. Hér fyrir þinginu liggur fjöldi mála frá öllum ráðuneytum sem eru langt komin í nefndum og það er skoðun okkar í stjórnarmeirihlutanum að það sé brýnt hagsmunamál fyrir Íslendinga að þau fái endanlega afgreiðslu á þinginu. Menn segja sem svo að fjármagnshaftamálið skipti þinginu ekki niður í ólíka hópa. En þegar við kynntum áætlun okkar seint á síðasta ári, sem hlaut einróma lof og stuðning utan Íslands, frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, frá matsfyrirtækjunum og öðrum, [[Gripið fram í.]]var stjórnarandstaðan ekki ánægð. Hún sagði: Þetta var það sem við ætluðum alltaf að gera. En á sama tíma sagði hún: Þið eruð að gera rangt. Þið eruð að gefa afslátt. Þið eruð að gera þetta. Þið eruð að gera hitt. Það var engin samstaða um það mál í umræðum á þinginu. Það eru þess vegna ódýr orð að koma nú og segja: Auðvitað eigum við bara að láta nýja ríkisstjórn taka við og ljúka þessu máli, vegna þess að reynslan sýnir að menn fara alltaf í sömu skotgrafirnar og reyna að gera það besta fyrir sjálfa sig í þeirri stöðu sem upp kemur hverju sinni en horfa ekki [[Gripið fram í.]]á hagsmuni heildarinnar. [[Gripið fram í.]]Nú er það … [[Forseti hringir.]]
… búa til samstöðuna núna.
Ég er að vísa til þess að hér er komið upp og sagt að það sé sjálfsagt og eðlilegt að ganga til kosninga vegna þeirrar miklu samstöðu sem sé um lausn haftamálsins. Þá er nærtækast að vísa til þess hversu mikil samstaðan var síðast þegar ríkisstjórnin lagði sínar lausnir á borðið í þinginu. Hún var ekki sú sem menn láta skína í hér. En ríkisstjórnin er með opinn arminn gagnvart stjórnarandstöðunni vilji hún styðja við þær lausnir [[Gripið fram í.]]sem eru í fæðingu og munu birtast í frumvörpum innan nokkurra vikna. Það er auk þess ábyrgðarlaust að segja að það skipti engu máli þegar stjórnvöld hafa unnið að því að halda útboð vegna aflandskrónuvandans núna í maí. Að það skipti bara engu máli að hrökklast nú frá, boða til kosninga með allri þeirri fyrirhöfn sem því fylgir og setja heildaráætlun um afnám haftanna í algjört uppnám. [[Gripið fram í.]]Það er það sem menn verða jafnframt að hafa í huga. Leiðarstef ríkisstjórnarinnar er að viðhalda efnahagslegum stöðugleika og lækka skuldir ríkisins. Þannig skapast bæði forsendur fyrir skattalækkunum og bættri velferðarþjónustu. Grundvallaráhersla er að tryggja áfram að lífskjör fólksins í landinu batni samhliða bættri afkomu ríkissjóðs. Hér er talað eins og einhverjir hafi verið skildir eftir. Kaupmáttur allra Íslendinga hefur vaxið á tímum þessarar ríkisstjórnar. Allra. Kaupmáttur bóta hefur tekið sögulegum hækkunum á þessu ári. Laun hafa hækkað verulega og aðstæður sem við höfum skapað og aðrar aðstæður sem hafa spilað með okkur hafa tryggt að launahækkanir, sem eru umfram það sem almennt er hægt að gera ráð fyrir, hafa skilað sér í vaxandi kaupmætti heimilanna. Við erum sem sagt komin út úr kreppunni með þeim hætti að landsframleiðslan að nafnvirði mælt gagnvart hverjum og einum landsmanni er komin upp fyrir það sem hún var hæst fyrir bankahrunið. Sama gildir að sjálfsögðu um kaupmáttinn eins og ég hef verið að vísa til. Á ársfundi Seðlabankans fór ég yfir það að ég tel að okkur hafi tekist svo vel að endurreisa efnahagskerfi okkar Íslendinga að fram undan hafi tímarnir aldrei verið jafn bjartir eins og þeir eru einmitt nú þar sem við erum stödd í lengsta samfellda hagvaxtarskeiði okkar Íslendinga. Skuldir heimilanna hafa á undanförnum missirum farið ört lækkandi. Þær lækka hraðar en annars staðar á Norðurlöndunum. Þær lækka hraðar á Íslandi en gagnvart öllum okkar samanburðarlöndum. Skuldir heimilanna lækka hraðar á Íslandi undir þessari ríkisstjórn en annars staðar. Það er staðan. Atvinnuástand er með betra móti og verðbólga hefur verið lág. Við höfum náð þessum árangri bæði með aðgerðum sem í upphafi sættu gríðarlega mikilli gagnrýni en gengu 100% upp, skuldalækkunaraðgerðum ríkisstjórnarinnar fyrir heimilin. Síðasta greiðslan var afgreidd í upphafi þessa árs og við höfum náð þessum árangri með því að leggja áherslu á að lækka skatta og gjöld, létta byrðum af heimilunum og atvinnustarfseminni. Þetta hefur skilað sér til fólks og út í atvinnulífið. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa gegnt lykilhlutverki í þessu og eru í fullu samræmi við það sem sagt var um þessi atriði, nákvæmlega þessi atriði, í stjórnarsáttmálanum. Við sögðum í upphafi að efnahagsmálin væru stærsta verkefni ríkisstjórnarinnar. Það er á sviði efnahagsmálanna sem við Íslendingar stöndum upp úr í samanburði við þau lönd sem hafa þurft að glíma við erfiðleika á undanförnum árum. Virðulegur forseti. Veruleg umskipti hafa orðið í hagkerfinu á undanförnum missirum og þetta hefur gengið hraðar en jafnvel bjartsýnustu menn þorðu að vona. Þar skiptir líka máli að beina sjónum að stöðu ríkissjóðs, að stöðu hins opinbera. Ég hef hér verið að beina orðum mínum að stöðu heimilanna og atvinnustarfseminnar. En skoðum líka hvernig staðan er hjá ríkissjóði. Við stöðvuðum skuldasöfnun ríkissjóðs á fyrstu dögum stjórnarinnar. Ég man eftir því að hafa verið hér á fyrstu dögum nýrrar stjórnar eftir kosningar 2013 og menn glottu út í annað munnvikið þegar ég sagði að við mundum bæði lækka skatta og loka fjárlagagatinu. Menn sögðu við mig fyrir kosningarnar síðustu: Formaður Sjálfstæðisflokksins er óábyrgur að lofa skattalækkunum við þær aðstæður sem nú er uppi. Þetta sögðu menn. En þetta gerðum við og það hefur komið í ljós að það skilar þeim árangri sem að var stefnt. [[Gripið fram í: Við eigum eftir að sjá það.]] Umtalsverð verðmæti féllu til ríkissjóðs þegar slitabúin greiddu stöðugleikaframlögin. Við höfum í höndunum fjárlög sem gera ráð fyrir um 350 milljarða afgangi á þessu ári. Það eru fjárlögin sem við samþykktum núna fyrir nokkrum mánuðum. Það eru fjárlögin sem ég kynnti í haust og það er niðurstaðan af áherslumálum ríkisstjórnarinnar á síðasta ári. 350 milljarða afgangur á ríkisfjármálum. Svo segja menn hér að ríkisstjórnin sé ekki að ná árangri í samræmi við stefnu sína. Þau orð dæma sig sjálf. Sá árangur sem náðist við uppgjör fallinna fjármálafyrirtækja og þegar gengið var frá slitum þeirra er sögulegur. Hann á sér ekkert fordæmi í heiminum. Alþjóðlegir sérfræðingar sem komu að þessu máli sögðu: Þessi niðurstaða er einstök. Fordæmalaus niðurstaða. Það þýðir ekki að við höfum leyst öll okkar verkefni á efnahagssviðinu. Það verður aldrei þannig að við á þingi getum látið þau skilaboð berast að verkefninu sé lokið. Alls ekki. Við stöndum frammi fyrir miklum áskorunum. Frá árinu 2009 hefur fjárfestingarstigi ríkisins verið haldið allt of lágu. Afleiðingarnar koma fram víða eins og í ástandi vegakerfisins, húsnæðisskorti, í heilbrigðismálum. Krafan um aukinn stuðning mikilvægra innviða hefur verið viðvarandi undanfarin ár. Það má engu að síður vera ljóst að mikil uppsöfnuð fjárfestingarþörf hins opinbera og atvinnulífsins getur leitt til þess að of mikil spenna myndast í hagkerfinu ef bregðast á hratt við því. Við vitum að afleiðingin af því getur orðið of mikil verðbólga. Við getum einfaldlega ekki tekið of mikið út úr hagkerfinu í einu. Langtímaverkefnið og svarið við þessari stöðu er því að auka framleiðni og framleiðslugetu í hagkerfinu. Án aukinnar framleiðni verður ekki til staðar traustur grundvöllur fyrir áframhaldandi kaupmáttaraukningu almennings og þar með aukinnar velmegunar í landinu og sömuleiðis ekki raunhæfar forsendur til þess að halda innviðauppbyggingunni áfram. Afnám vörugjalda árið 2015, niðurfelling tolla á þessu ári og því næsta eru mikilvæg skref í átt að bættum skilyrðum fyrir framleiðniaukningu. Lækkun tryggingagjalds sem liggur fyrir þinginu í frumvarpsdrögum er enn eitt dæmið um mál sem við verðum að klára. Við verðum að klára lækkun tryggingagjaldsins á þessu þingi, [[Gripið fram í.]]frá miðju ári 2016, í góðri sátt við Samtök atvinnulífsins og vinnumarkaðinn í heild sinni. Þetta kemur til viðbótar 0,34% lækkun frá árinu 2014 en á undanförnum árum höfum við náð upp þeirri lækkun og þetta mun enn frekar bæta rekstrarskilyrði fyrirtækja í landinu, auka samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs gagnvart umheiminum. Allir þessir þættir að viðbættu SALEK-samkomulaginu renna styrkari stoðum undir stöðugleika í landinu og batnandi lífskjör á komandi árum. Aukin nýsköpun er mikilvæg forsenda. Ég held að þar séum við með eitt mál sem við höfum verið sammála um á Alþingi alveg frá 2009. Nýsköpun, þróun, vísindi, tækniframfarir. Þetta eru svið sem munu ráða úrslitum um kjör komandi kynslóða. Fyrir þinginu liggur einmitt eitt frumvarpið enn um það mál sem getur ekki beðið. Við ætlum að þétta stuðning við þessi fyrirtæki. Fyrir þinginu liggur frumvarp um stuðning við fjármögnun og rekstur nýsköpunarfyrirtækja þar sem lagðar eru til ýmsar breytingar sem snúa að skattlagningu einstaklinga og fyrirtækja eins og skattafslátt vegna hlutabréfakaupa í þessari tegund fyrirtækja, ekki öðrum. Skattaleg ívilnun til erlendra sérfræðinga til þess að fá hingað til landsins, laða hingað með hvötum, hæft fólk alls staðar að úr heiminum. Frádráttur vegna rannsóknar- og þróunarkostnaðar. Það er aðferð sem við höfum verið sammála um, en við leggjum til að við bætum í, gerum betur og tryggjum með því að fyrirtæki sem starfa á Íslandi noti Ísland sem vettvang fyrir rannsóknir og þróun [[Gripið fram í.]]en byggi þau störf ekki upp í öðrum löndum. Fleira er að finna í þessu frumvarpi sem kallað hefur verið eftir frá þeim vettvangi. Hæstv. forseti. Ef vel er á spilum haldið blasa við veruleg tækifæri fyrir íslenska þjóð að búa í haginn fyrir komandi kynslóðir með niðurgreiðslu á skuldum ríkissjóðs. Við getum byggt upp á næstu árum samfélagslega innviði landsins og treyst til muna grunnþjónustu ríkisins á afar sterkum grunni opinberra fjármála. Sé búið þannig um hnútana er lagður traustur grunnur að enn öflugra og fjölbreyttara velferðarsamfélagi því áfram verður rík þörf á að bæta velferðarkerfið og fleiri tækifæri skapast og möguleikar opnast fyrir einstaklinga til að finna kröftum sínum og hugviti farveg öllum til heilla. Varðandi kröfuna um að virkja lýðræðið. Það þarf enginn að deila við mig um að við verðum að virkja lýðræðið til að bregðast við ákallinu um traust í samfélaginu. Ég hef sagt þetta margoft. Ég kallaði eftir kosningum á síðasta kjörtímabili einmitt í þeim tilgangi. Ég lagði líka fram vantraust þegar ríkisstjórnin fékk 98% þjóðarinnar [[Gripið fram í.]]á móti sér í atkvæðagreiðslu um að taka á Íslendinga nokkur hundruð milljarða skuldbindingar. Þá kallaði ég eftir atkvæðagreiðslu. Margir þeirra sem hafa talað hér í dag og munu tala segja að nú sé einhvern veginn allt önnur staða upp á teningnum. [[Gripið fram í.]]En það sem við erum búin að gera og ekki var gert þá [[Gripið fram í.]]er að stytta kjörtímabilið og boða til kosninga. Það gerðum við. Hér geta menn tekist á um hvort það eigi að kjósa strax eða síðar. En það er ekki verið að takast á við þessa ríkisstjórn um hvort það eigi að virkja lýðræðið til að bregðast við aðstæðunum vegna þess að það er okkar skoðun. Það er okkar skoðun að það verði að virkja lýðræðið til að bregðast við aðstæðum. [[Gripið fram í.]]Við skulum ekki búa til einhvern ágreining um það þótt við getum verið ósammála um hvort það þurfi að gerast núna í maí, eins og margir þingmenn telja, eða hvort það geti gerst í haust. Um það getur verið ágreiningur og við útkljáum hann hér í atkvæðagreiðslu.
Virðulegi forseti. Ég veit eiginlega ekki hvar ég á að byrja. Mér finnst staðan vera mikið áhyggjuefni. Aðalleikendur og gerendur telja sig ekki hafa gert neitt rangt. Þeir eru eiginlega uppfullir af sjálfum sér. Ég hef ekki séð votta fyrir iðrun. Ég hef ekki séð neina afsökunarbeiðni. Ég velti fyrir mér hvort þetta fólk sjái ekki hvað það hefur gert. Líður því virkilega þannig að hér hafi ekkert gerst sem valdi þessu uppnámi, athygli heimspressunnar og kröfu þjóðarinnar um kosningar strax? Er það virkilega þannig að fyrrverandi forsætisráðherra sjái ekki hversu yfirgengilega rangt það er að upplýsa ekki um að kona hans sé kröfuhafi í þrotabú bankanna á sama tíma og hann vinnur að uppgjöri þessara þrotabúa? Ef það er þannig þá er honum auðvitað ekki viðbjargandi. Er það virkilega þannig að þessu fólki finnst í lagi að geyma fé í skattaskjólum af því það hefur verið greiddur af því skattur? Þetta er brenglað. Við eigum ekki að samþykkja skattaskjól, punktur. Ég bjóst við því í stefnuræðu nýs forsætisráðherra að hann mundi lýsa því yfir að tekið yrði í taumana, að hann mundi kveða fast að orði og lýsa því yfir að ný ríkisstjórn ætlaði að ganga í málið, berjast gegn skattsvikum, aflandsfélögum og tryggja það að ríkissjóður fengi hverja þá krónu sem honum bæri. Ekki veitir af. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að mér hefur aldrei fundist þessi ríkisstjórn hafa mikinn áhuga á því að berjast gegn skattsvikum. Ég vil minna á umræður um kennitöluflakk þar sem svarað var út og suður um að þetta væri svo erfitt. Það veldur vonbrigðum. Þetta er linkind og áhugaleysi. Síðan monta menn sig af skuldaleiðréttingunni. Við í Bjartri framtíð höfum ítrekað bent á og gagnrýnt þá forgangsröðun sem við teljum alranga. Við þurfum peninga í heilbrigðiskerfið. Mig langar sérstaklega að taka fram stöðu framhaldsskóla. Hvað er í gangi varðandi framhaldsskóla landsins og það fjársvelti sem framhaldsskólarnir búa við? Hvað er hæstv. menntamálaráðherra að gera í þeim málum? Ég hef raunverulegar áhyggjur af þeirri stöðu. Um heilbrigðiskerfið þarf varla að ræða. Við vitum öll hvernig staðan er þar. Nei, setjum endilega 80 þús. milljónir í skuldaniðurfellingu sem við dreifum síðan tilviljanakennt út í þjóðfélagið til fólks sem þarf ekkert á því að halda. Það er ekki rétt forgangsröðun. Annað er áhugavert í öllu því sem hefur komið upp og það er að við sjáum að það býr ekki ein þjóð í landinu. Það eru sumir, fólk, fyrirtæki, sem geta verið með umsvif erlendis, nýtt sér annan gjaldmiðil. En sömu aðilar tala áfram fyrir íslensku krónunni, því að hún er svo frábær, en þeir nota hana ekki sjálfir. Hvaða hræsni og tvískinnungur er það? Við höfum kallað eftir því í Bjartri framtíð að stjórnvöld móti sér gjaldmiðilsstefnu, við höfum gert það ítrekað. Gjaldmiðilsstefna er þá væntanlega sú að almúginn notar krónuna og þeir sem eru betur settir í þjóðfélaginu fara til útlanda og „díla“ með dollara, evrur og annað. Og jafnvel í skattaskjólum. Þetta er stórfurðulegt, virðulegi forseti. Ný ríkisstjórn lofar kosningum í haust. Ég heyri að fólkið í þjóðfélaginu segir: Bíddu, loforð um kosningar, er eitthvað að marka það? Eru þetta ekki sömu flokkarnir og lofuðu að ef þeir kæmust til valda fengi þjóðin að greiða atkvæði um það hvort halda ætti áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið? Þeir sviku það um leið og þeir settust í ráðherrastólana. Fólk trúir því ekki einu sinni að þeir ætli að halda kosningar í haust. Mér finnst það segja allt um traustið sem þessi ríkisstjórn nýtur. Það er ekki neitt. Menn skipta ekki um nokkrar manneskjur og halda svo áfram og biðjast ekki einu sinni afsökunar. Ég segi: Hvar eru ráðgjafarnir og aðstoðarmennirnir? Látum vera að þið fattið þetta ekki, en er ekki eitthvað fólk þarna sem getur aðstoðað ykkur? Nei, þeir senda óskiljanlegar fréttatilkynningar á erlendu pressuna og án þess að bera þær undir kóng eða prest. Þetta er eins og skrípaleikur. Ef þið fattið það ekki þá búið þið í öðrum heimi. Þetta er sorglegt. Ég fæ ekkert út úr því að standa hérna og gagnrýna ríkisstjórnina en mér er misboðið fyrir hönd íslensku þjóðarinnar. Ég bjóst við meira af ykkur. Ég raunverulega hélt að þið hefðuð að minnsta kosti eitthvað fólk til að ráðfæra ykkur við. Þið hefðuð efni á því, þessir flokkar sem eru búnir að vera til í 100 ár og eiga örugglega einhverja digra sjóði einhvers staðar, kannski einhvers staðar í skattaskjólum. Þetta er alveg fyrir neðan allar hellur. Við viljum fá kosningar hið fyrsta. Við teljum að sú ríkisstjórn sem nú situr skaði þjóðina. Hún þakkar sér allt sem vel hefur verið gert og það oflæti hef ég tekið fyrir í ræðu. Ég bendi á ræðu mína í síðustu eldhúsdagsumræðum þar sem ég segi, svo að ég vitni í sjálfa mig, að það sé hallærislegt þegar stjórnmálamenn eigni sér allt sem vel er gert en síðan þegar það verður efnahagshrun eða verðbólga fer af stað þá er það eitthvað annað, utanaðkomandi áhrif, eitthvað sem er ekki á þeirra færi. Við vitum alveg að efnahagurinn var að taka við sér. Þetta var allt í rétta átt. Það var ekkert úrslitaatriði hvort Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur tækju við eða einhverjir aðrir flokkar, haftamálin voru í ferli í stjórnsýslunni. Við skulum því hætta að tala alltaf eins og engir flokkar nema þessir tveir geti stýrt landinu. Það er ekki þannig. Það hefur komið í ljós. Miðað við hvernig þeir hafa tekið á þessari krísu þá segi ég: Guði sé lof fyrir að það var þó ekki eitthvað enn stærra og alvarlegra sem gerðist. Ég treysti þessu fólki ekki til að halda utan um stórslys, ef það mundi gerast. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu en verð að segja að ég er virkilega döpur. Ég vildi að ég gæti sagt ég óskaði þessari ríkisstjórn velfarnaðar, en ég verð að segja að ég óska þess að hún segi af sér hið fyrsta. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Menn hafa hrópað Icesave úr þessum þingsal nógu oft. Almenningur veit mætavel af leiðréttingunni svokölluðu og málefnum slitabúa. Almenningur veit af og finnur fyrir lágri verðbólgu og litlu atvinnuleysi. Hvers vegna voru þá stærstu mótmæli Íslandssögunnar á mánudaginn? Er það vegna þess að Ríkisútvarpið er svo illa innrætt? Er það vegna þess að þjóðin misskilur allt málið? Nei, fólk sá glitta í fyrirhrunsárin í pólitíkinni og fólkið sagði nei. Það vildi ekki sama ástand. Fólk vill ekki viðhorfið og svörin frá ríkisstjórninni, ekki bara hv. þingmanni og fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, heldur einnig öðrum, þar á meðal hæstv. fjármálaráðherra og núverandi hæstv. forsætisráðherra. Það er einfaldlega ekki lengur nóg í íslensku samfélagi að höfða til efnahagstölfræði til að sefa almenning. Fólk vill ekki bara peninga og velmegun lengur, það vill siðbót í stjórnmálum, það vill betrumbætur, lýðræðisumbætur, kerfisbreytingar til hins betra. Það hefur kallað eftir því mjög lengi. Fólkið í landinu vill sjálft meiri völd yfir okkur á þingi og í ríkisstjórn. Það er okkar hlutverk að veita því það vald. Það er okkar ábyrgð og það er þannig sem við öxlum okkar ábyrgð, með því að viðurkenna það ákall og fylgja því eftir. Það sem hefur sýnt sig best í þessu máli er að ríkisstjórnin og helstu verjendur hennar virðast ekkert hafa lært af þessu nema kannski að þeir hefðu átt að fela það betur. Hæstv. fráfarandi forsætisráðherra virðist hafa lært það eitt að missa ekki kúlið í viðtölum, hann hefur beðist afsökunar á því einu að hafa gert sjálfan sig að athlægi. Aðrir taka upp varnir fyrir hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra. Aðrir bölsótast út í fyrirspyrjendur, gagnrýnendur og Ríkisútvarpið. Ekki eru þeir beðnir afsökunar, ekki sjá menn að sér fyrir það hvernig þeir höguðu sér þegar sú gagnrýni og þær spurningar komu fram. Það er algjörlega einsýnt, óháð því hvað fólki finnst um starfsumhverfið hér að öllu jöfnu á vorin og þegar þinglok nálgast, að þetta starfsumhverfi verður enn erfiðara en venjulega. Í því felst engin hótun, heldur bara augljósar staðreyndir, virðulegi forseti. Ef ekki væri til staðar nein svokölluð málþófshefð, jafnvel þótt ekki væri venjan að tefja mál og búa til þrýsting og semja um mál við þinglok, eins og lengi hefur verið tilfellið hér, væri hætta á að sú hefð myndaðist nú. Eins undarlega og það kann að hljóma í eyrum sumra er ástæðan heldur málefnaleg. Ríkisstjórnin hefur einfaldlega opinberað viðhorf sem krefst tortryggni af hálfu annarra, sem krefst þess að þingmenn og almenningur og allir hagsmunaaðilar kryfji málin enn dýpra en ella, spyrji erfiðari spurninga en venjulega, sætti sig síður við svörin og tortryggi frekar þau svör sem berast þegar spurt er eða lögmæt gagnrýni borin fram. Þetta verður áfram eitt af vandamálum ríkisstjórnarinnar við að koma í gegn þeim málum sem hún vill koma í gegn á þeim tíma sem er eftir af þessu kjörtímabili, hversu langt sem það verður. Allir þættir sem varða aðgerðir til losunar hafta verða nú tortryggilegri en þeir þyrftu annars að vera. Og það eru mjög lögmætar og réttmætar ástæður fyrir þeirri tortryggni, hún stafar af þeirri hegðun, þeim svörum og þeim viðhorfum sem hafa opinberast frá hæstv. ríkisstjórn í þessu máli öllu. Það er réttmæt og nauðsynleg tortryggni. Auðvitað mun hún þvælast fyrir. Þessi ríkisstjórn er hluti af vandanum við að koma þessum málum í gegn, andstætt því sem hún sjálf fullyrðir. Ég legg áherslu á að þetta er óháð leikendum, þetta er óháð persónunum í þessu máli. Þetta eru bara aðstæðurnar sem við búum við núna. Vantraustið er til staðar, tortryggnin er lögmæt og nauðsynleg - og vissulega til staðar. Og því miður verður maður að segja: Sem betur fer. Vanhæfi ríkisstjórnarinnar og viðhorf hennar til þessa máls þvælist fyrir, öfugt við það sem hún sjálf heldur fram. Ef ríkisstjórnin sjálf metur verkefnin meira en eigin völd fórnar hún eigin völdum fyrir verkefnin. Manni sýnist að enn og aftur verði það einmitt öfugt.
Virðulegi forseti. Ágætu landsmenn. Síðustu dagar og vikur hafa verið erfiðar. Krafan um breytingar, breytt vinnubrögð, breytt íslenskt samfélag, er hávær: Kosningar strax. Því þurfum við sem stöndum hér að svara. Í gær sagði góð kona við mig að hún hefði orðið fyrir miklum vonbrigðum með að ég skyldi velja að halda völdum í staðinn fyrir að vilja rjúfa þing og boða til kosninga. Að ég hefði jafnvel getað styrkt stöðu mína með því að lýsa yfir að kjósa ætti strax. Og af hverju ætti ég ekki að gera það? Af hverju ekki að hætta þessu bara og boða strax til kosninga? Svar mitt er það sama og hefur hvatt mig áfram allt þetta kjörtímabil. Það er fólkið sem biður um hjálp við að tryggja sér öruggt húsaskjól. Ungi maðurinn sem er á götunni og gistir til skiptis hjá foreldrum vina sinna, einstæði faðirinn sem býr í tíu fermetra herbergi með stöðugum músagangi og getur ekki boðið börnunum sínum í heimsókn til sín, ungi námsmaðurinn sem sér ekki fram á að hann muni nokkurn tíma hafa efni á útborgun í litla íbúð, hvað þá að komast inn á nemendagarða úr bílskúrnum sem hann leigir, eldri konan á örorkubótunum sem neyddist til að flytja inn til dóttur sinnar þar sem hún hafði ekki efni á íbúðinni sinni. Þetta er það sem hvetur mig áfram. Nánast á hverjum degi berast mér símtöl, skilaboð, tölvupóstar frá fólki, venjulegu íslensku fólki, sem býr við húsnæðisvanda. Úrlausn vanda þeirra verður að vera eitt af lykilmálunum á þessu þingi. Því fyrr sem við getum lokið þeim verkefnum, því fyrr getum við kosið. Við erum komin mjög langt áleiðis. Í þinginu eru þegar fjögur frumvörp frá mér um breytt húsnæðiskerfi. Öll munu þau skipta miklu máli enda unnin í miklu og nánu samstarfi við aðila vinnumarkaðarins og ekki hvað síst verkalýðshreyfinguna og Samband íslenskra sveitarfélaga. Þeim er ætlað að efla leigumarkaðinn með nýju félagslegu húsnæðiskerfi eða svokölluðum almennum íbúðum, nýju húsnæðisbótakerfi til handa leigjendum og verulegum breytingum á húsaleigulögum og lögum um húsnæðissamvinnufélög. Séreignarstefnan er og mun þó áfram vera lykilstef á íslenskum húsnæðismarkaði. Því hefur mikil vinna verið unnin í Stjórnarráðinu að næstu skrefum, vinna sem getur ekki og má ekki fara til spillis, til stuðnings fyrstu kaupendum, þeim sem búa á landsbyggðinni og hvernig við losnum úr viðjum hinnar alræmdu verðtryggðu fasteignalána. Önnur mál sem ég vil nefna eru breytingar á almannatryggingum og fæðingarorlofinu. Eftir mikla vinnu liggja loksins fyrir tillögur um þessi stóru og mikilvægu kerfi. Ekki er hins vegar samstaða um tillögurnar. Það sem er þó mest samstaða um eru breytingar er varða aldraða, einföldun á bótaflokkum, hækkun lífeyristökualdurs og sveigjanleg starfslok. Meiri ágreiningur er hins vegar um örorkubótakerfið. Allir eru líka sammála um mikilvægi þess að endurreisa fæðingarorlofskerfið. Vonandi getum við náð saman um það, stjórn og stjórnarandstaða, vonandi getum við lokið þessum mikilvægu málum en það verður einfaldlega að koma í ljós. Í umræðunni hefur ítrekað komið fram að hugsanlega kunni að vera meiri samstaða um þessa forgangsröðun innan stjórnarandstöðunnar en stjórnarflokkanna. Staðreyndin er þó sú að þegar ég kom í ráðuneytið voru engin frumvörp til staðar um húsnæðismál. Vinna þurfti málin frá grunni í miklu og nánu samstarfi með verkalýðshreyfingunni, sveitarfélögum og hagsmunaaðilum og það náðist samkomulag. Nú eigum við aðeins endasprettinn eftir. Frumvörpin eru komin fram. Mikilvægi þeirra verður ekki dregið í efa fyrir fólkið í landinu og við eigum að láta stóru orðin á tyllidögum um hagsmuni lands og þjóðar verða að veruleika og afgreiða þessi mál hratt og vel. Í því treysti ég á góðan vilja allra þingmanna. Við erum í sárum. Þjóðin er í sárum. Það litla traust sem hafði þó byggst upp frá hruni hrundi og verkefnið á næstunni verður að byggja það upp. Við getum til dæmis gert það með því að sýna samstöðu um að aðstoða heimilin við að koma sér þaki yfir höfuðið.
Herra forseti. Góðir landsmenn. Það er undarlegt að vera hér að ræða yfirlýsingu ríkisstjórnar Sigurðar Inga Jóhannssonar þar sem ekkert nýtt er borið fram. Hér ræðum við enn og aftur sama graut í sömu skál. Hæstv. forsætisráðherra taldi upp málin sem stjórnarmeirihlutinn hyggst vinna að. Ekkert þeirra mála kallar sérstaklega á ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Reyndar tel ég að þeim sé einmitt öllum betur borgið í höndum Samfylkingarinnar og stjórnarandstöðunnar. Hér er talað eins og afnám gjaldeyrishafta og gjaldeyrisútboðin sem standa fyrir dyrum séu undirbúin við skrifborð hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Auðvitað er það ekki svo. Sem betur fer er þeim ferli stýrt af sérfræðingum í Seðlabankanum og í ráðuneytunum. Hún er reyndar mjög tortryggileg sú áhersla sem lögð er á aðkomu stjórnmálamanna úr herbúðum Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins að losun gjaldeyrishafta. Í ljósi liðinnar viku er raunar öll aðkoma þeirra tortryggileg sem viðkemur krónu og erlendum gjaldmiðlum. Vandinn sem blasir við í húsnæðismálum verður ekki leystur nema með aðkomu stjórnvalda. Þar skiptir mestu húsnæðisstuðningur sem munar um fyrir þá sem minnst hafa handa á milli og að sá stuðningur sé jafnt við þá sem vilja eiga, leigja eða velja að vera í félagslegu húsnæðiskerfi. Framboð á góðu húsnæði verður að auka verulega. Helsta hindrun þess að mál félags- og húsnæðismálaráðherra nái fram að ganga er að Sjálfstæðisflokkurinn styður þau ekki. Því fyrr sem húsnæðismál komast úr höndum ríkisstjórnarinnar því betra. Heilbrigðismál eru nefnd til sögunnar sem mál sem þurfi sem lengsta aðkomu ríkisstjórnar ríka fólksins þó að almenningur sé sammála um að þar eigi þau alls ekki að vera. 85.000 manns hafa kallað eftir öðrum áherslum og krafist þess að auknu fé sé varið til heilbrigðisþjónustu. Því hefur verið svarað með því að bjóða út rekstur þriggja heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu og boða breytingar á gjaldtöku fyrir heilbrigðisþjónustu sem gerir ekki ráð fyrir auknum fjármunum heldur bara annars konar verðlagningu. Hvoru tveggja er óásættanlegt og mætir með engum hætti kröfum almennings. Það stendur ekki til að draga úr kostnaðarþátttöku sjúklinga í heilbrigðisþjónustunni heldur bara að búa til nýja verðskrá. Í dag þurfa alvarlega veikir einstaklingar að greiða hundruð þúsunda úr eigin vasa og langveikir greiða verulegan hluta af mánaðarlegum ráðstöfunartekjum til heilbrigðisþjónustu. Óhófleg gjaldtaka leiðir til þess að þeir tekjulægri neyðast til þess að sleppa nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu vegna kostnaðar. Þessu verður að breyta ef íslenskt heilbrigðiskerfi á að vera fyrir alla. Kostnaðarþátttaka sjúklinga í heilbrigðiskerfinu hefur á síðustu þremur árum nær tvöfaldast. Í dag standa heimilin undir 20% af öllum heilbrigðisútgjöldum, eða um 35 milljörðum kr. á ári. Gjöldum á sjúklinga fylgir sú hætta að fólk dragi það of lengi að fara til læknis. Gjaldtaka eykur á misskiptingu og hefur alvarleg, félagsleg og heilsufarsleg áhrif. Heilbrigðisþjónusta á að vera ókeypis fyrir alla. Aðeins þannig verður þjónustan aðgengileg fyrir alla Íslendinga. Það mun hafa sparnað í för með sér fyrir ríkissjóð til lengri tíma og bæta öryggi og fjárhag heimilanna í landinu. Ásamt því að taka á greiðsluþátttöku sjúklinga er áríðandi að skapa Landspítalanum viðunandi aðstæður og heilsugæslum úti um allt land. Einnig þarf að gera raunhæfa áætlun um uppbyggingu hjúkrunarheimila. Ég er sammála meiri hluta landsmanna um að heilbrigðiskerfið eigi að vera sem mest í opinberum rekstri. Fleiri brýn mál þarfnast aðkomu jafnaðarmanna. Til dæmis þarf að taka á kjörum aldraðra og öryrkja, barnafjölskyldur eiga að fá sambærilegan stuðning og annars staðar á Norðurlöndunum og fæðingarorlofið þarf að lengja í tólf mánuði. Gott aðgengi að menntun fyrir alla er grundvallaratriði. Það þarf að klára ferlið sem lagt var upp með á síðasta kjörtímabili um samningu nýrrar stjórnarskrár og leggja nýja fullbúna stjórnarskrá fyrir þjóðina. Það eru engar líkur á að það gerist hjá ríkisstjórn þeirra flokka sem nú hanga eins og hundar á roði á völdunum. Okkur vantar einnig sárlega raunhæfa byggðastefnu og fjármálakerfi sem hentar þörfum fólksins og fyrirtækja. Síðast en ekki síst á að gera skýra kröfu um beinar tekjur af öllum auðlindum þjóðarinnar og hlutdeild sveitarfélaga í tekjum ríkisins af auðlindum er sjálfsögð krafa. Ekkert af þessum málum er þessari nýju gömlu ríkisstjórn treystandi fyrir. Ríkisstjórn ríka fólksins er ekki treystandi fyrir stóru málunum enda nýtir hún jákvæðar hagtölur til að auka misskiptingu í landinu og ójöfnuð. Hún er rúin trausti og þarf að fara frá strax.
Herra forseti. Góðir landsmenn. Sú ríkisstjórn sem nú hefur verið sett á koppinn getur aldrei orðið annað en málamyndagjörningur. Það er skýlaus krafa almennings í landinu að þing verði rofið strax og að fram fari lýðræðislegar kosningar. Núverandi stjórnarmeirihluti er rúinn öllu trausti og atburðarás liðinna daga sýnir betur en nokkuð annað að vanhæfni ráðamanna núverandi stjórnarflokka við að takast á við framgöngu og gjörðir stjórnmálamanna úr eigin röðum, sem haft hafa fjármuni í skattaskjólum og haldið því leyndu gagnvart þingi og þjóð, er algjör. Siðferðislega er þetta kolrangt en gengur einnig þvert á hagsmuni almennings í landinu og opinberar mikla tvöfeldni gagnvart kjörum almennings í landinu og samfélagslegri ábyrgð og hefur valdið algjörum trúnaðarbresti gagnvart þingi og þjóð. Engin auðmýkt eða afsökunarbeiðni hefur komið fram hjá ráðherrum eða stjórnarliðum, þvert á móti hafa þeir sem hafa tjáð sig um eignir ráðamanna í aflandsfélögum varið það með öllum ráðum fram á síðustu stundu. Eftir afsögn fráfarandi forsætisráðherra hefur engum þótt ástæða til að sýna iðrun og viðurkenna að eitthvað væri athugavert við að fara með fjármuni í skattaskjól og taka ekki þátt í samfélagslegri uppbyggingu. Allar þjóðir berjast gegn skattaskjólum en íslenskir ráðamenn stinga hausnum í sandinn og finnst ekkert athugavert við lágskattasvæði og skattaskjól því að einhvers staðar verða peningarnir að vera, eins og núverandi hæstv. forsætisráðherra komst svo smekklega að orði á dögunum. Vegna rannsóknarblaðamennsku og uppljóstrana um félög í skattaskjólum og í kjölfar mikilla mótmæla og þrýstings frá almenningi, stjórnarandstöðunni og alheimspressunni voru ráðamenn þvingaðir til að fórna forsætisráðherra og þeir halda nú að með ráðherraskiptum sé allt orðið hvítþvegið og að áfram sé hægt að halda um valdataumana eins og ekkert hafi skeð og keyra sín mál í gegn með traustum meiri hluta eins og endurtekið hefur verið hér oft. Ja, hvílíkur hroki kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra hér áðan. Það var ekki eins og hann væri að kalla eftir einhverri samstöðu með stjórnarandstöðunni í málunum sem eru fram undan ef marka má orð hans um hvort yfir höfuð eigi að verða kosningar í haust. Nei, hlutirnir ganga ekki svona fyrir sig á eyrinni. Það ríkir mikið vantraust til allrar ríkisstjórnarinnar sem of seint er að lappa upp á og fleiri ráðherrar hafa verið með félög í skattaskjólum eins og alþjóð veit. Í hinni ótrúlegu atburðarás undanfarna daga og vikur sést hve miklu máli góðir rannsóknarblaðamenn, eins og Jóhannes Kristjánsson, skipta fyrir lýðræðisumræðu í þjóðfélaginu. RÚV, rannsóknarblaðamenn innlendir sem erlendir og aðrir fjölmiðlar sem komið hafa að því að fletta ofan af eignarhaldsfélögum í skattaskjólum eiga heiður skilinn. Sýnir þetta mál vel hve mikilvægt er að styrkja og efla sjálfstæði fréttastofu Ríkisútvarpsins og rannsóknarblaðamennsku almennt vegna lýðræðis og almannahagsmuna í landinu. Ríkisstjórnin telur sig vera ómissandi og að hún þurfi að ljúka svo brýnum verkefnum að hún geti alls ekki farið frá strax, í fyrsta lagi einhvern tímann í haust ef stjórnarandstaðan verður samstarfsfús við að klára málefnaskrá hennar - ja, hérna, málefnaskrá hennar sem er ansi skrautleg. Það er líka furðulegt að hún hafi á þessum þrem árum ekki komið meiru í verk en raun ber vitni. Nú ætlar hún undir þessum aðstæðum að skrúfa allt í gegn og hafa stjórnarandstöðuna í þumalskrúfu og allir eiga að vera kátir og glaðir af því að þetta sé svo frábær ríkisstjórn - eða hitt þó heldur. Ég held að menn ættu að skammast sín fyrir slíkan hroka gagnvart þjóð sinni á þessum örlagatímum. Eins og ég segi er langhreinlegast að ganga til kosninga núna og að ný stjórn með endurnýjað umboð kjósenda takist á við þau verkefni sem fram undan eru sem vissulega eru mörg og brýn. Vinnan við afnám hafta, sem hófst á síðasta kjörtímabili, er í góðum farvegi og enginn sem situr á þingi ætlar að vinna gegn þeirri vinnu sem þar er farin í gang. Það mun ekki skaðast þó að það verði ríkisstjórnarskipti. Þessi nýja ríkisstjórn dugar ekki til neinna verka. Orðspor Íslands og trúverðugleiki innan lands sem erlendis hefur stórskaðast og eingöngu lýðræðislegar kosningar geta unnið gegn þeim skaða. Erlenda pressan segir að fólk vilji losna við ríkisstjórnarflokkana og að þeir hafi misst traust almennings. Það er hárrétt mat og engin ráðherrahrókering bjargar því. Öflug mótmæli og réttlætiskennd almennings sýnir að hann vill eitthvað annað og allt annað. Þessi ríkisstjórn er ekki á sumar setjandi yfir höfuð, hennar tími er liðinn og engin eftirspurn er eftir henni nema hjá valdaþyrstum stjórnmálamönnum sem þekkja ekki sinn vitjunartíma. Ríkisstjórnin á að fara frá strax.
Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Ég held að ef allrar sanngirni sé gætt og allir líti á málin með þeim gleraugum geti enginn, jafnvel ekki í þessum sal, deilt um að mikill árangur hefur náðst í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ég held að við finnum það á eigin skinni. Við velflest höfum það betra nú en árið 2013 þegar við tókum við. Það er ekki bara ríkisstjórninni að þakka en við höfum unnið að og komið farsællega í höfn mörgum gríðarlega mikilvægum málum. Ég held að enginn geti heldur deilt um og enginn sé ósammála því að atburðir síðustu daga hafa verið erfiðir. Atburðir síðustu daga hafa valdið okkur vonbrigðum, atburðir síðustu daga eru ekki til þess fallnir að skapa sátt og samlyndi í samfélaginu. En það er á slíkum stundum sem það skiptir gríðarlega miklu máli hvernig brugðist er við. Ég ber virðingu fyrir því að fólk sé ósátt með þessa atburði. Ég ber virðingu fyrir því að þetta sé ekki sú staða sem við vildum vera í. Ég skal verða fyrst til að viðurkenna það. Mér þykir það mjög leiðinlegt og mjög erfitt að horfa til þess að hér erum við stödd aftur í þeim sporum að það ríkir sundurlyndi í landinu. Ég hélt satt að segja og vonaði að við værum komin á annan og miklu betri stað. En þá er líka spurningin: Hvernig bregðumst við við slíkum aðstæðum? Það eru ýmsar leiðir í þeirri stöðu og ég held að allar séu þær tiltölulega slæmar. Niðurstaða ríkisstjórnarinnar, stjórnarflokkanna, var að bregðast við lýðræðinu, bregðast við ákalli fólksins, með þeim hætti að flýta kosningum. Forsætisráðherra brást við með því að yfirgefa forsætisráðuneytið og við tókum þá ákvörðun að halda áfram því ríkisstjórnarsamstarfi sem við höfum unnið farsællega saman í síðustu þrjú árin og flýta kosningum til haustsins. Þá spyrja menn: Af hverju ekki að boða til kosninga strax? Þá kalla ég eftir því að við skoðum þetta öll sameiginlega af ábyrgð og sanngirni. Það er ekki rétt sem haldið er fram, að með öll þau mál sem eru á teikniborðinu, þá nefnum við haftamálin að sjálfsögðu í sérstökum flokki, skipti ekki máli hvernig þau verði til lykta leidd. Ég held að innst inni vitum við það öll. Önnur mál eru líka í farvatninu sem ég held að verði ekki óskaplega mikil pólitísk átök um en skiptir máli að ljúka áður en lengra er haldið vegna þess að það er einfaldlega betra fyrir íslenska þjóð. Ég held að ekkert okkar eigi að taka þessa stöðu og hugsa hana út frá okkar eigin hagsmunum. Það er þar sem menn verða fyrst óábyrgir. Ég get sagt að við getum alls ekki öll orðið sammála um þetta en ég held að við eigum öll - og það er það sem ég hef gert og við höfum leitast við - að hafa heildarhagsmuni að leiðarljósi. Þess vegna viljum við starfa áfram, þess vegna leggjum við hér fram þá niðurstöðu að við kjósum í haust þegar ákveðnum málum er lokið. Ég vil kalla stjórnarandstöðuna til samtals um það hvernig við ætlum að gera þetta á sem skynsamlegastan hátt, m.a. vegna þess að það er ábyrgðarhluti hvernig við sýnum fordæmi og vinnum hér saman. Við höfum ekkert verið sérstaklega góð í því á undanförnum árum. Eins og ég segi hélt ég að við værum að bæta ráð okkar en það er komið bakslag. Ég var á nýsköpunarþingi í gær. Nýsköpun hefur á undanförnum árum vaxið, dafnað og þrifist hér sem aldrei fyrr. Við í þessari ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]og þeir sem voru í ríkisstjórn áður höfum lagt okkur fram um að bæta það umhverfi. Það er til að mynda á verkefnalistanum að klára það, en það sem við skulum læra af nýsköpunarfyrirtækjunum er teymisvinna, komum saman í þetta verkefni, og það að þegar mistök eru gerð skulum við læra af þeim. Það óska ég að við getum gert á þessari stundu.
Virðulegi forseti. Það er komin ný ríkisstjórn. Hún er reyndar alveg sú sama og sú sem var hér í gær ef frá er talin ein breyting, einn er farinn og annar er kominn. Ég vil byrja á að bjóða Lilju Dögg Alfreðsdóttur, nýjan hæstv. utanríkisráðherra, velkomna til starfa. Megi henni farnast vel í öllum hennar störfum fyrir Íslands hönd. Einn er farinn, hinir sitja allir eftir. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur sagt af sér ráðherraembætti. Það hefur hann reyndar gert án allra útskýringa. Hann hefur látið hjá líða að rekja málið, leggja öll spilin á borðið af heiðarleika og auðmýkt. Hann hefur bara sleppt því. Það er samt ekkert launungarmál að afsagnar hans var krafist með svo sterkum hætti af þjóðinni að hann fór að lokum frá. Atburðarás undanfarinna daga hefur verið með svo miklum ólíkindum að þegar maður sest niður og hugsar til baka truflar það mann auðvitað hve mörgum spurningum er enn ósvarað. Það truflar mann hve mörgum spurningum í kringum öll þessi spillingarmál, bæði hæstv. fráfarandi forsætisráðherra og annarra ráðherra, er enn ósvarað. Við munum krefjast svara. Við munum krefjast heiðarleika. Annars er ekki hægt að tryggja þann stöðugleika í þessu landi sem okkur er svo mikilvægur. Traust á stjórnmálum og stjórnmálamönnum er forsenda efnahagslegs stöðugleika, algjör forsenda velferðar þjóðarinnar. Aðalforsendan er að þjóðin geti fengið að bera traust til þeirra fulltrúa sem hún hefur kosið á þetta þing. Hvað var fjölskylda forsætisráðherra að gera með félag í skattaskjóli? Hvað gera svona félög? Það liggur alveg ljóst fyrir, skattaskjól bjóða upp á leynd og lægri skatta en þá sem finnast á þessu landi, lægri skatta en þá sem fráfarandi forsætisráðherra og ríkisstjórn hans öll boðar öllum hinum að borga hér á þessu landi. Lekinn á Panama-skjölunum hefur sýnt svo skýrt og kristaltært að það eru mismunandi leikreglur eftir því hver maður er í okkar samfélagi. Fæstir meðaljónar hafa upplifað að þjónustufulltrúinn þeirra í bankanum spyrji þá hvort ekki sé sniðugt að geyma orlofsreikninginn sinn á Tortólu. Skýringar ráðamanna hafa verið á þá leið að það hafi verið einhver svona ráðgjafi í bankanum sem hafi sett upp eitthvert svona félag, eiginlega bara án þeirra vitundar. Margir hafa eiginlega verið gapandi hissa á því. Svona skilst manni að hæstv. fjármálaráðherra hafi lent í þessu. En hvernig er það, var ekki hægt að kaupa fasteign í Dúbaí fyrir gjaldeyrishöftin án þess að fara í gegnum aflandsfélag? Ég man að ég gat millifært sumarlaunin mín yfir í Nordea-bankann í Svíþjóð þegar ég nam þar. Var þetta eitthvað öðruvísi með Dúbaí? Gátu íslenskir bankar ekki millifært þangað? Ég bara spyr. Ég þyrfti að fá að skilja þetta aðeins betur, en svörin og afsökunarbeiðnirnar hafa algerlega látið á sér standa. Herra forseti. Einn er farinn en hinir sitja allir eftir. Og hvað hafa þeir gert? Tveir þeirra hafa líka átt félag í skattaskjóli. Allir hafa ráðherrarnir, a.m.k. á síðustu dögum, vitað hvernig í málunum lægi. Allir segjast þeir aðspurðir samt sem áður treysta fráfarandi forsætisráðherra. Ég treysti ekki svona ríkisstjórn. Ég treysti ekki fólki sem hefur þetta mat. Það er í besta falli annaðhvort bullandi meðvirkt eða dálitlir kjánar. Hvorugt gengur við stjórn heils lands. Hæstv. nýr forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra halda því statt og stöðugt fram að það sé mikilvægast eftir allt þetta umrót að þeir sjálfir stýri skútunni áfram því að annars fari bara allt í rugl. Staðreyndin er sú að þessi skúta hefur nú þegar beðið skipbrot. Þessi veruleikafirring hræðir mig, að þeir sjái það ekki. Mikilmennskan er svo mikil að hún jaðrar við brjálæði, valdafíknin svo mikil að ásýnd og orðspor landsins á alþjóðavísu skiptir engu. Þjóðin mun ekki láta bjóða sér þetta. Þetta dramb þessara stjórnarmanna mun verða þeim að falli. Ég lýk þessari ræðu minni með þeim orðum að við vitum að dramb er falli næst og það er það sem gerist næst.
Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á að leiðrétta orð hæstv. forsætisráðherra sem sagði hér fyrir skömmu að við værum núna á lengsta hagvaxtartímabili Íslandssögunnar. Það er einfaldlega ekki rétt. Lengsta hagvaxtartímabil Íslandssögunnar byrjaði 1994 og endaði 2008. Það eru 14 ár. Þetta er bara svolítið vandræðalegt eins og vandræðagangurinn hefur verið undanfarna daga. Það er ekki víst að þau viti þetta þannig að mig langaði bara að koma því á framfæri. Lengsta hagvaxtartímabilið var frá 1994 til 2008, það eru 14 ár, það er aðeins lengra en 2012 til 2016, bara þannig að það sé á hreinu. Á þessum sorglega degi fyrir íslenska þjóð og heiður Alþingis langar mig að segja nokkur orð hérna, með leyfi forseta, en ekki hafa þau of mörg. Mig langar að vitna í Hávamál: Ósnotur maður hyggur sér alla vera viðhlæjendur vini. Þá það finnur er að þingi kemur að hann á formælendur fáa. Ég hef ekkert fleira við þessa ríkisstjórn að segja nema um það sem verður rætt hér á eftir, vantraust á núverandi ríkisstjórn.
Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Stjórnarfarslegur stöðugleiki er kominn á í landinu eftir pólitískt umrót síðustu daga. Stjórnarflokkarnir hafa sameinast um að halda áfram að vinna að sínum góðu verkum með styrk og staðfestu til grundvallar. Markmið okkar allra er að skapa forsendur fyrir áframhaldandi hagsæld á Íslandi. Ég er að stíga mín fyrstu skref í embætti utanríkisráðherra og tek við góðu búi forvera míns. Starf mitt miðast að því að halda áfram að vinna á þeim trausta grunni sem hann hefur skapað. Í því samhengi langar mig í upphafi að nefna nokkra þætti sérstaklega. Greiður aðgangur að erlendum mörkuðum er afar mikilvægur fyrir íslenskt þjóðarbú sem byggir hagsæld sína á útflutningi varnings, hugvits og menningar. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar mun ég beita mér fyrir öflugri hagsmunagæslu fyrir Ísland og áframhaldandi sókn á nýja markaði, ekki síst í nýmarkaðsríkjum. Þannig munum við saman skapa aukin tækifæri fyrir kraftmikið íslenskt atvinnulíf. Orðspor þjóðar er fjöregg og mikilvægt að undirstrika að Ísland hefur mikilvæga rödd á alþjóðavísu. Við tölum fyrir lýðræðisumbótum, mannréttindum, jafnrétti og frelsi í viðskiptum. Mjög mikilvægt er að við stöndum vörð um orðspor Íslands og þau gildi sem við stöndum fyrir sem þjóðfélag. Sá stormur sem geisað hefur hér síðustu daga hefur vissulega beint sjónum að orðspori Íslands. Í ráðuneyti mínu er verið að greina áhrif þeirrar erlendu umfjöllunar sem hefur verið og sú vinna er ætíð í gangi. Brýnt er að meta skaðsemi umræðunnar og bregðast við á viðeigandi hátt. Í raun má segja að með sama hætti og Ísland var fyrsta fórnarlamb hinnar alþjóðlegu fjármálakreppu sem reið yfir á árunum 2008 og 2009 höfum við verið fyrst í skotlínunni núna. Mikilvægt er að koma öllum upplýsingum á framfæri af yfirvegun og festu. Ráðuneyti mitt mun leggja allt sitt af mörkum til þeirra mála og við munum ekki slá slöku við í þeim efnum. Virðulegi forseti. Evrópskt öryggisumhverfi stendur á ákveðnum tímamótum. Alvarlegar áskoranir eru í okkar nánasta umhverfi. Hryðjuverkaógnin hefur undanfarin missiri verið viðvarandi hjá grannþjóðum okkar og afar mikilvægt er að Ísland haldi áfram að leggja sitt af mörkum til að efla öryggi og varnir landsins. Fyrir Alþingi liggur afgreiðsla þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland. Hér er um að ræða tímamótastefnu og ég tel afar mikilvægt að um hana náist sátt og unnt verði að afgreiða hana eins fljótt og auðið er. Virðulegi forseti. Kæru Íslendingar. Á undanförnum árum hefur mikilsverður efnahagslegur árangur náðst. Þeirri vegferð er ekki lokið og mikilvægt er að við höldum áfram að vinna að góðum verkum. Saman munum við halda áfram að skapa forsendur til að þjóðin megi eflast og blómstra.
Virðulegi forseti. Ágætu landsmenn. Ríkisstjórn Sigurðar Inga Jóhannssonar tók við í gær, 7. apríl. Það er mjög mikils virði að henni takist vel upp í störfum sínum, störfum í þágu okkar allra. Vorblær var í lofti en að vísu nokkuð hvasst. Það er ýmislegt í umhverfinu sem bendir til jákvæðra teikna fyrir þessa nýju ríkisstjórn. Með setu hæstv. utanríkisráðherra í ríkisstjórninni eru konur í meiri hluta fyrir Framsóknarflokkinn. Það er í fyrsta sinn. Fyrir mig sem í hartnær hálfa öld hef verið viðriðin stjórnmál og þurft að berjast innan flokks sem utan fyrir framgangi kvenna í stjórnmálum er þessi staða einkar gleðileg. Ný ríkisstjórn þarf að takast á við fjölmargar áskoranir. Hér hafa verið nefnd h-in þrjú fyrst og fremst, að við viljum stuðla að afnámi hafta, húsnæðismálaumbótum og heilbrigðiskerfinu. Framsóknarmenn hafa þegar orðið við nokkrum áskorunum. Í upphafi vikunnar voru gerðar hér kröfur, vikan er ekki liðin, um að forsætisráðherra viki, að kosningum yrði flýtt og að utanaðkomandi aðili kæmi inn í ríkisstjórn. Við þessu öllu er orðið. Því er sárt að heyra á Alþingi að um leið er talinu breytt og beint í aðrar áttir. Það minnir mig á óþekk og heimtufrek börn. En við skulum ekki dvelja við liðna viku eða fortíðina. Við horfum til framtíðar. Mig langar að víkja að umhverfismálunum sem ég tel mál málanna, ekki hvað síst í framtíðinni. Þessi málaflokkur snertir alla, málaflokkur sem snertir einnig efnahagsmál heimsins. Þannig eru þau einnig mjög mikilvæg á sviði utanríkismála. Hvorki einstaklingar, heimili né fyrirtæki komast hjá að huga að þeim í margvíslegum skilningi, hvar sem þau búa. Þegar ég tók við þessu embætti valdi ég mér tvö einkar lummó orð, mundi unglingurinn segja, nýtni og umgengni. Í þessum tveimur gömlu orðum felst þó mikið. Þau hafa verið lykilorð hjá mér í ráðuneytinu eins og ég ætlaði mér. Þau eiga einkar vel við þegar hugað er að loftslagsmálum sem og náttúrunni í heild, en þau eiga við í öllu lífinu og þau hafa öðlast gildi á nýjan leik. Við fórum frá þessum gildum. Við gleymdum þeim. Það hefur verið leiðarljós í gegnum aldirnar á Íslandi að nýta hlutina, nýta það sem við höfum í höndunum, og ganga vel um, ganga vel um allt, ganga vel um náttúruna, fjármálin, ganga bara vel um það sem hefur gildi í lífinu. Við í umhverfisráðuneytinu höfum markvisst unnið að því að skapa langtímaáætlanir til að búa til stefnufestu. Við höfum lagt fram sóknaráætlun í loftslagsmálum til framtíðar. Hér hefur Alþingi samþykkt innviðauppbygginguna og jafnframt landsskipulagsstefnuna. Bæði þessi frumvörp horfa til framtíðar. Ég er þakklát fyrir það vegna þess að það auðveldar okkur að geta haft skýra stefnu og sýn og akkúrat þessa dagana erum við að velja verkefnisstjóra varðandi bæði þessi verkefni. Varðandi landsskipulagsstefnuna langar mig að segja að þar er einnig mikil vinna við skipulagningu miðhálendisins sem tekur til víðerna, vega og bygginga sem og uppbyggingar ferðaþjónustumannvirkja. Einnig vil ég geta þess sem hefur löngum verið deilt um hér, vinnu verkefnisstjórnar um vernd og orkunýtingu sem er með kynningu þessa dagana vítt og breitt um landið. Það er mál sem mikilvægt er að unnið sé til hlítar. Það er ekki hægt að segja annað en að á kynningarfundinum í Hörpu um það umdeilda mál hafi verið tekið á því af málefnalegri yfirvegun. Verkefnin í ráðuneytinu eru af margvíslegum toga, fjölbreytt og skemmtileg, og allir þar innan dyra skynja vaxandi áhuga á málaflokknum. Við vinnum að því með stofnunum ráðuneytisins að styrkja og efla starfið, samþætta verkefni og stuðla að sameiningum. Ég vona innilega að Alþingi nái fyrir sumarleyfi að koma þeim málum í gegn og geri það í þágu náttúrunnar sem við öll viljum vernda, frá fjöru til fjalla.
Herra forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar óska hæstv. utanríkisráðherra til hamingju með alveg prýðilega eldskírn í jómfrúrræðu sinni áðan sem mér fannst bera merki um faglegri sýn á það starf sem bíður nýrrar ríkisstjórnar við að græða þau sár sem hin gamla skilur eftir sig en ég merkti hjá ýmsum þeim sem hafa talað af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Ég veit að hún siglir inn í umhverfi þar sem er vant fólk sem bregður hvorki við sár né bana, þannig að hún nýtur mikils stuðnings þaðan. Víst er það að mér fannst ræða hennar efnisrík og betri en margra annarra. Hæstv. utanríkisráðherra sagði að hér hefði geisað stormur. Það eru orð að sönnu. Í síðustu viku ríkti pólitísk og stjórnskipuleg kreppa sem ég man ekki eftir að hafi gerst dýpri síðustu 40 árin. Um tveggja daga skeið vissu menn ekki hvort hér var forsætisráðherra eða hver það var, sem betur fer hefur tekist að ráða bót á þeirri kreppu og landinu er nú loksins stjórnað aftur. Það breytir því ekki að það var hæstv. ríkisstjórn sem leiddi þá kreppu yfir landið. Sömuleiðis leiddi hún annað sem ekki var síður slæmt yfir landið og það var löskun á orðspori okkar og trúverðugleika sem þjóðar. Íslendingar eru hafðir að háði og spotti og athlægi á forsíðum fjölmiðla fyrir það með hvaða hætti þeir virðast í ásýnd umheimsins hafa tekið sér á brjósti leiðir til þess að notfæra sér lagaglufur til að koma peningum elítuparts þjóðarinnar í aflandseyjur. Þetta er partur af því sem við þurfum að takast á við. Herra forseti. Mér hefur sýnst að enginn þeirra, ef frá er talinn hæstv. utanríkisráðherra, hafi í reynd drepið fingri á þetta vandamál. Vandinn er auðvitað sá að við þurfum að búa til nýjan samfélagssáttmála sem þarf að byggjast á heiðarleika, á einlægni, á jafnræði og jöfnuði. Ég verð að segja hæstv. forsætisráðherra til hróss að mér þótti örla á því á síðustu metrum hans í fyrra embætti í gær að hann skildi þetta. Þar fannst mér örla á þeirri auðmýkt sem þarf til þess að við getum tekið á þessu verkefni sameiginlega. Ég er þeirrar skoðunar, eins og allir vita, að ég tel að best hefði verið við þessar aðstæður að fara að því sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir lýsti yfir að væri vilji hennar, sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir lýsti yfir í Kastljósi í gær að væri vilji hennar, sem fráfarandi forsætisráðherra, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, lýsti líka yfir að hann vildi, þ.e. að gengið yrði til tafarlausra kosninga. Það er það sem hefði dugað til að leggja grunn að nýjum samfélagssáttmála. Svo hefði ég verið reiðubúinn með öllum þingmönnum stjórnarandstöðunnar til þess að taka á þeim tveimur verkum, og aðeins tveimur, sem eru mjög brýn eins og sakir standa í samfélaginu, ég tek undir það með hæstv. forsætisráðherra. Annað þessara verka er að koma í kring lagasetningu sem gerir okkur fært að fara í uppboð á aflandskrónum. Hitt verkefnið snýr hins vegar að innstreymi nýrra aflandskróna. Eitt af því sem ég tel að sé mjög brýnt að gera og hvorki hæstv. fjármálaráðherra né forsætisráðherra drápu á er vitaskuld að færa í lög heimildir til Seðlabankans um það að hann geti með einhverjum hætti hamlað innstreymi vegna vaxtamunarviðskipta. Þetta er það tvennt sem við hefðum þurft að ráðast á. Það breytir ekki hinu, herra forseti, að ég hef notið samstarfs við hæstv. forsætisráðherra beggja megin ríkisstjórnarlínanna og hann hefur í hvívetna reynst mér traustur og heiðarlegur maður á þeim velli sem við mætumst endranær og ég dreg enga dul á það. Af þeim sem standa hans megin þá tel ég að hann sé bestur til þess að gegna embætti forsætisráðherra. En ég hefði óskað eftir því að hann gerði stuttan stans í því embætti og hefði tekið undir með okkur hinum um að reyna að láta rödd fólksins hljóma og láta fólkið reyna með sínum hætti, með því að virkja lýðræðið, að koma á þeirri sátt sem hæstv. forsætisráðherra talaði um í gær. Eitt var það sem vantaði algjörlega í ræðu hans og hæstv. fjármálaráðherra og það er tilefni þeirra miklu atburða sem hér urðu, táknmynd trúnaðarbrestsins sem hæstv. fjármálaráðherra lýsti við eldgos í gær, sem er að við búum við stöðu þar sem partur af þjóðinni, elítuparturinn, notfærir sér lagaglufur til að fara með fé sitt á aflandseyjar þar sem það er geymt. Við vitum að megintilgangurinn er tvenns konar, þótt kannski ekki allir notfæri sér það. Það er í fyrsta lagi til að draga úr því að greiða skatta til samfélagsins og hins vegar að fela eignarhaldið. Við þurfum að taka á því. Hvergi kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra eða forsætisráðherra í fyrsta lagi að það væri tilefni til þess eða í öðru lagi til hvaða ráða eigi að grípa. Ég tel að við eigum í fyrsta lagi, og er reiðubúinn til samstarfs við hæstv. forsætisráðherra, að fara í að kortleggja þessar eigur. Það kom fram í þætti í sjónvarpinu í gær að að meðaltali væri 10% eigna þeirra sem búa í Evrópu í slíkum skjólum. Ef við gefum okkur að það sé kannski eitthvað minna á Íslandi, kannski 8%, þá þýðir það samt að 600 milljarðar af íslenskum eigum eru [[Forseti hringir.]]faldar í skattaskjólum. Við þurfum að fara í þetta. Í öðru lagi þarf hæstv. forsætisráðherra að koma í lið með okkur til að upplýsa hvaða Íslendingar [[Forseti hringir.]]það eru sem eiga slíkar aflandseignir og eru í hópi kröfuhafa. Í þriðja lagi þarf hæstv. forsætisráðherra að koma í lið með okkur [[Forseti hringir.]]til að banna Íslendingum að eiga reikninga á aflandseyjum, í skattaparadísum, sem ekki [[Forseti hringir.]]uppfylla upplýsingaskyldur OECD. Í ljós kemur að það eru fjögur slík ríki. Í tveimur þeirra eiga [[Forseti hringir.]]Íslendingar 800 slíka reikninga. Þetta er það sem ég er reiðubúinn til að taka höndum saman við hæstv. forsætisráðherra og [[Forseti hringir.]]styðja hann í.
Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Hæstv. forsætisráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson hefur nú flutt okkur stefnuræðu sína og farið yfir helstu stefnumál ríkisstjórnar sinnar. Það kemur svo sem ekki á óvart en stefnan er að halda áfram á sömu braut og ríkisstjórnin var á fyrir viku eins og ekkert hafi í skorist. Aðdragandi þessarar ríkisstjórnarmyndunar er hins vegar með þeim ólíkindum að allir sjá hve veikt hún stendur. Svo veikt að frá myndun hennar hefur hún verið á sífelldu undanhaldi. Enda var það eitt af því fyrsta sem fram kom á blaðamannafundi þegar loksins var komin niðurstaða um það hver tæki við forsætisráðuneytinu að hún mundi einungis starfa til haustsins. Upp frá því hefur svo gengið á með samfelldum skeytasendingum ósáttra stjórnarliða svo sundurlyndið blasir við hverjum sem það vill sjá. Ríkisstjórnin reynir að þrauka. Ekki vegna þess að hún hafi erindi heldur vegna þess að hún treystir sér ekki til að mæta dómi kjósenda strax og vonast til þess að það dragi úr reiðinni í samfélaginu. Vilji menn horfa bjartsýnisaugum á þessa nýju ríkisstjórn þá er það vissulega nokkur framför frá þeirri fyrri að ráðherrum sem tengjast aflandsfélögum hefur fækkað um 33%. Það er þó engan veginn boðleg niðurstaða. Það hefur ítrekað komið fram þegar gengið er á hæstv. forsætisráðherra sem og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að þeir telja ekkert að því að fólk setji eigur sínar í félög í lágskattaríkjum, öðru nafni skattaskjól, séu skattar greiddir af þeim. Vandinn er hins vegar sá líkt og til að mynda skattrannsóknarstjóri hefur margoft bent á að það er ekki hægt að sannreyna að skattskil séu rétt. Skattar eru hins vegar lykillinn að velferð og jöfnuði. Skattar eru forsenda þess að hér geti ríkt velferðarsamfélag. Skattaskjól grafa hins vegar undan velferð og draga úr jöfnuði. Ef allir styngju peningunum sínum undan og settu þá í skattaskjól væri hér ekkert velferðarsamfélag. Þetta er kjarni málsins. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum ætíð talað máli samneyslu, velferðar og jöfnuðar, og því aldrei verið feimin við að tala fyrir skattheimtu. Markmið okkar er og hefur alltaf verið að skapa samfélag þar sem allir leggja til eftir getu og uppskera eftir þörfum. Það er þess vegna óþolandi þegar þeir allra ríkustu í samfélaginu koma sér undan því að borga sína skatta til samfélagsins. Slíkt á ekki að líðast og við, kjörnir fulltrúar þjóðarinnar, eigum alltaf að vera leiðandi í þeirri umræðu. Ef það eru lagalegar gloppur sem þarf að stoppa upp í svo ríkið verði ekki af skatttekjum þá eigum við að bæta þær. Ríkisstjórn sem tekur til starfa við þessar kringumstæður á að sjálfsögðu að hafa slíkt á stefnuskrá sinni. Því miður minntist hæstv. forsætisráðherra ekki einu orði á þetta í stefnuræðu sinni. Meðal annars það að ekki virðist vera nokkur vilji til að fara yfir skattamálin, fara í rannsókn á því hverjir það eru sem eru að koma undan sköttum og hvernig þeir fara að því, er ástæðan fyrir því að við verðum að kjósa strax og fá til valda fólk sem hefur áhuga og metnað til þess að við getum treyst velferðarsamfélag okkar þar sem að allir geta haft það gott óháð tekjum eða hag að öðru leyti.
Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Manni líður svolítið eins og maður sé að reyna að segja manneskju að hún sé með rosalega stóra saumsprettu á buxunum, í klofinu, verði að fara heim til sín að skipta um buxur en manneskjan svarar bara og segir: Nei, þetta eru mjög góðar buxur og ég er alveg frábær og það getur ekki verið að það sé saumspretta þarna. Þetta er þannig. Þetta er bara einhver umræða þar sem er eins og við séum ekki alveg að skilja hvert annað. Það er ekkert deilt um að það eru mikilvæg verkefni fram undan. Það er fullt af góðu fólki í þessum þingsal og í þjóðfélaginu sem getur tekist á við þessi verkefni. Sum erum við sammála, önnur ekki. Það sem hér er deilt um er það hvort það sé alvarlegt að fráfarandi hæstv. forsætisráðherra hafi orðið uppvís að því að sitja beggja megin borðs í einu stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar, sem er uppgjör gömlu búanna. Hann leyndi því að fjölskylda hans og hann sjálfur á tímabili var kröfuhafi með umtalsverðar fjárhæðir í gömlu bankana. Spurningin blasir við: Er þetta í lagi? Ætlar enginn að segja af hálfu stjórnarflokkanna: Þetta er auðvitað ekki í lagi og varðar að öllum líkindum við 2. gr. stjórnsýslulaga og varðar alveg augljóslega við siðareglur Framsóknarflokksins sem ég var að lesa þar sem segir að menn eigi að greina frá öllum persónulegum hagsmunum sem kunna að hafa áhrif á þeirra störf. Ég var að leita að siðareglum Sjálfstæðisflokksins en ég fann þær ekki. Er það í lagi að vera hér í þingsal í rökræðum um gjaldmiðilinn og mæta bara með hroka og yfirgangi þeim rökum okkar sem viljum taka upp annan gjaldmiðil en vera síðan sjálfur með sinn fjölskylduauð í annarri mynt? Það er kannski ókei að gera það en segðu þá alla vega frá því vegna þess að það hefur nú svolítið mikla þýðingu í þessari umræðu. Er þetta ekki hræsni? Ætlar enginn í stjórnarflokkunum að taka undir það? Er þetta í lagi? Er í lagi að eiga pening í skattaskjólum bara ef maður gefur upp til skatts? Það er engin leið til að sannreyna hvort fólk sem er með pening í skattaskjólum gefur upp til skatts. Viljum við - og þetta er aðkallandi spurning sem stjórnarflokkarnir verða á þessum tímapunkti að svara - að allir Íslendingar sem eiga pening mundu geyma hann á Tortólu? Væri það gott samfélag? Verða ekki stjórnmálamenn að fara á undan með fordæmi? Er þetta fordæmið? Það er ótrúlegt veganesti fyrir nýja ríkisstjórn að svara ekki þessari spurningu heldur segja eiginlega og gefa í skyn að þetta sé í lagi. Getum við unað því að hafa fjármálaráðherra í landinu sem fer með yfirumsjón skattheimtu sem finnst þetta í lagi? Kæru landsmenn. Þetta er svo augljóst. Það er svo átakanlegt að ríkisstjórn sem ætlar að starfa hér og stjórna málum skuli ekki fatta þetta og ekki bara það heldur er málflutningurinn sem er borinn á borð: Nei, nei, það gerðist þarna eitthvað smá en við erum bara svo frábær að það yrði mjög hættulegt ef við mundum fara frá. En bara það að þau fatti ekki hver eru augljósu svörin við þessum spurningum er röksemd í sjálfu sér fyrir því að þau eru ekki frábær. Þau eru augljóslega ekki frábær. Ágætt fólk margt hvert en bara ekki frábært. Þau eru ekki nauðsynleg til að klára þau verkefni sem fram undan eru. Bara atburðarás, allt klúðrið í þjóðfélaginu á undanförnum dögum í boði fráfarandi ríkisstjórnar, og núverandi ríkisstjórn hefur ekki beðist afsökunar á, allt það klúður er líka röksemd fyrir því að auðvitað er þetta fólk ekki frábært og ekki ómissandi til að klára þau verkefni sem fram undan eru. Menn nefna hér alls konar dæmi eins og til dæmis það að endurreisa þurfi fæðingarorlofskerfið; það var ein röksemd sem kom frá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra. En hvað gerðu menn í byrjun kjörtímabilsins? Menn breyttu fæðingarorlofskerfinu og námu úr gildi lög sem lengdu fæðingarorlofið. Ríkisstjórnin er því ekki búin að segja okkur hvað hún vill gera við fæðingarorlofið. Menn vilja blása í eitthvert nýsköpunarátak. Var það ekki fyrsta verkefni ríkisstjórnarinnar að hætta við slíkt átak? Hefur ríkisstjórnin þá ekki sagt okkur hug sinn í þeim efnum? Menn tala um að afnema höft. Þá skulum við hafa eitt á hreinu. Það hefur verið fullkomin samstaða um það, meðal flestra stjórnmálaflokka á Íslandi, hvernig afnema eigi höft. Það byggir meðal annars á viðamiklum og mikilvægum lagasetningum á síðasta kjörtímabili. Ég hef upplifað það verkefni allt saman þannig að það hafi seinkað því ferli að það var ágreiningur á milli ríkisstjórnarflokkanna um hvaða leið ætti að fara. Það lá alveg fyrir í upphafi kjörtímabilsins að það væri hægt að fara þá farsælu leið sem var valin. Nú velti ég fyrir mér, vegna þess að það voru hérna ákveðnir aðilar á meðal stjórnarflokkanna sem vildu fara svokallaða gjaldþrotaleið, hún hefði gagnast þeim Íslendingum sem eiga erlendar kröfur á bankana. Hefði ekki verið mikilvægt að vita á þeim tímapunkti að hæstv. forsætisráðherra var kröfuhafi í bankana með erlendar kröfur? Þetta er forkastanlegt og ótrúlegt að menn skuli ekki upplifa þetta sem algert brot á öllum eðlilegum lögum og reglum um það hvernig eigi að umgangast svona mál. En hver er iðrunin? Á hverju er ríkisstjórnin reist? Hvað er að gerast hérna? Er þetta ný ríkisstjórn? Er það? Er einhver stefnuyfirlýsing? Ég hef ekki séð neina stefnuyfirlýsingu. Ég er búinn að leita á netinu. Er hún á Tortólu, stefnuyfirlýsingin? Eða hvar er stefnuyfirlýsing? Það eru búnir að gerast hérna hlutir sem kalla á að menn segi skýrt hvað menn ætli að gera hérna í ákveðnum málum, hvernig menn ætli að svara ákveðnum spurningum og menn vísa bara í gamla stefnuyfirlýsingu frá Laugarvatni 2013. Engin ný stefnuyfirlýsing. Eru flokkarnir búnir að spyrja sína flokksmenn hvort það eigi að stofna þessa ríkisstjórn á þessum dramatíska punkti í Íslandssögunni? Það stendur í lögum beggja flokka, Sjálfstæðisflokkurinn á að spyrja flokksstjórn sína hvort það eigi að stofna ríkisstjórn, Framsóknarflokkurinn á að spyrja miðstjórnina. Er búið að því? Er búið að fá samþykki flokkanna fyrir þessari ríkisstjórn? Það er alveg lýsandi. [[Forseti hringir.]]Ég hef ekki heyrt af þessum fundum. Það er lýsandi fyrir drambið sem hér er, sem er falli næst, að þessir flokkar spyrji ekki einu sinni sína eigin flokksmenn um það hvað er skynsamlegt að gera á þessum tímapunkti og koma síðan hérna upp og halda bara að þeir séu Móðir Teresa og þurfi bara mjög nauðsynlega að vera hér við stjórnvölinn. Ég hef bara aldrei heyrt annað eins.
Forseti. Nú kveðjum við verklausustu ríkisstjórn allra tíma og við tekur ný ríkisstjórn í nokkra mánuði. Ég geri ráð fyrir því að þessi ríkisstjórn hafi komið sér saman um að klára öll þau mál sem fyrri ríkisstjórn gat ekki gert eins og t.d. frumvörp um húsnæðismál. Mig langaði að segja við ykkur, kæra nýja hæstv. ríkisstjórn, að því miður er það svo að veganesti ykkar er ekkert traust eða jú, það mælist um það bil 14% mikið traust til ykkar, en mjög lítið traust er um 55%. Hvernig ætlið þið að ávinna traust? Ég hef ekki heyrt neitt um það í dag frá þeim sem eru í forustu þessarar ríkisstjórnar, þá er ég að tala um hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra. En við erum í þeirri einkennilegu stöðu að formaður Framsóknarflokksins er enn þá sá forsætisráðherra sem sagði af sér. Ég vil bara segja þetta: Ég hef ekkert við þessa nýju ríkisstjórn að segja, ekki neitt, fyrr en við förum að ræða um vantraustið sem hæstv. ríkisstjórn hlakkar svo ákaflega mikið til að ræða þannig að öll förum við væntanlega full af tilhlökkun í þær umræður. Ég vona að með þeim umræðum átti þingmenn stjórnarflokkanna sig á því að það er ekki bara í höfðinu á okkur þingmönnum minni hlutans sem vantraustið liggur, nei, það liggur í hjarta almennings. Hlustið á það.