Borist hafa bréf frá 3. þm. Norðaust., Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, og 6. þm. Reykv. s., Kolbeini Óttarssyni Proppé, um að þeir verði fjarverandi á næstunni í opinberum erindum. Einnig hefur borist bréf frá formanni þingflokks Pírata um að 4. þm. Reykv. s., Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, verði fjarverandi á næstunni í opinberum erindum. Í dag taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þau 1. varamaður á lista Miðflokksins í kjördæminu, Þorgrímur Sigmundsson, 1. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Orri Páll Jóhannsson, og 1. varamaður á lista Pírata í kjördæminu, Olga Margrét Cilia. Þau hafa öll áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa.
Borist hafa bréf frá eftirfarandi ráðherrum þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum: Frá ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 410, um raforkuflutning í Finnafirði, frá Hönnu Katrínu Friðriksson; frá félags- og barnamálaráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 470, um skerðingar á lífeyri almannatrygginga, frá Ólafi Ísleifssyni, og loks frá umhverfis- og auðlindaráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 463, um friðlýst svæði, frá Karli Gauta Hjaltasyni.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um ef þörf krefur. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? [[Gripið fram í: Já.]]Það er svo og þá tökum við þá atkvæðagreiðslu samhliða atkvæðagreiðslu um afbrigði lítillega síðar á fundinum, þ.e. að afloknum óundirbúnum fyrirspurnatíma.
Til svara eru: Mennta- og menningarmálaráðherra, félags- og barnamálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, utanríkisráðherra og dómsmálaráðherra.
Herra forseti. Þær sláandi fréttir að stórt íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki liggi undir grun fyrir stórfelld lögbrot og fáheyrt siðleysi hafa eðlilega blásið lífi í umræðu um íslenskan sjávarútveg. Það er ekki óeðlilegt að slíkar fréttir veki upp tortryggni og að almenningur velti fyrir sér hvort einhver brögð séu í tafli hér á landi líka. Ýmsir aðilar hafa bent á vankanta í okkar kerfi. Þar má nefna óútskýrða milliverðlagningu og ekki síður mun á verðmæti einstakra tegunda eftir því hvort þær eru seldar hér eða í nágrannalöndum okkar. Verð á makríl í Noregi árið 2018 var til að mynda 300% hærra en á Íslandi. Mikilvægt er að rannsaka málið því að ef fótur er fyrir þessu er verið að hafa fé af sjómönnum, af sveitarfélögum og af ríkinu. Þetta er því nauðsynlegt bæði fyrir almenning en ekki síður útgerðarfyrirtækin sjálf. Þá eru vitanlega lág veiðigjöld efni í sérstakar umræður. Færeyingar veiða t.d. makríl á sömu miðum og Íslendingar og bjóða hluta kvótans út. Færeyingar fá 113 kr. í veiðigjöld fyrir þann hluta en stjórnarliðar á Íslandi samþykktu veiðigjöld upp á 3,55 kr. á kílóið hér. Íslendingar rukka sem sagt veiðigjöld fyrir makríl sem eru um 3% af því sem Færeyingar fá eftir sín útboð. Ég spyr því tveggja sáraeinfaldra spurninga og vænti þess að hæstv. ráðherra svari þeim undanbragðalaust: Finnst ráðherra þessi gríðarlegi verðmunur á makríl hér og hjá nágrönnum okkar eðlilegur og hyggst hann grípa til einhverra aðgerða? Í öðru lagi og ekki síður: Er ráðherra tilbúinn að láta fara fram óháða, opinbera rannsókn á verðmun afla einstakra tegunda, t.d. makríl, á milliverðlagningu á fiski?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina sem er mjög góð og ágætlega fram sett. Það er alveg rétt að umræðan um sjávarútveg á Íslandi um þessar mundir er alls ekki nægilega góð. Hún er uppfull af tortryggni í garð greinarinnar og alls konar ásakanir eru í gangi. Hvernig svo sem á það er litið er hún ekki atvinnugreininni til gagns. Hér er spurt tveggja fullkomlega eðlilegra spurninga og sjálfsagt að svara þeim eftir bestu getu. Fyrst vil ég taka það fram að um verðmun á afla höfum við fyrir allnokkru rætt innan ráðuneytisins, sérstaklega í tengslum við athugasemdir sem komu frá Verkalýðsfélagi Akraness. Þá tókum við þetta upp innan ráðuneytisins. Við erum að efna þar til sérstakrar vinnu. Ég vænti að ég geti kynnt fljótlega á næsta ári með hvaða hætti við ætlum að standa að því verki en það er komið í ákveðið ferli og þar er miðað við að óháð rannsókn leiði í ljós einhverjar skýringar á þeim verðmun sem hefur verið í umræðunni á Íslandi. Að því leytinu til get ég alveg tekið undir þær athugasemdir sem komið hafa fram um nauðsyn þess að það verði gerð á þessu hlutlæg athugun sem leggi niðurstöður fyrir okkur til þess að takast á um. En ég ætla ekki að hætta mér á þessu stigi út í umræður um mismunandi veiðigjöld á Íslandi og í Færeyjum því að mér skilst, án þess að hafa fullkomna vitneskju um það, að þar séu töluverðar breytingar fram undan [[Forseti hringir.]]og gott ef hafa ekki þegar orðið í Færeyjum á gjaldtöku þeirra í fiskveiðistjórnarkerfinu.
Herra forseti. Hæstv. ráðherra talar um að hér sé tortryggni út í atvinnugreinina sem sé engum til gagns. Þá er nú svo sem ekki úr vegi að spyrja hvort honum finnist ekki eðlilegt, í ljósi þeirra upplýsinga sem hafa komið fram, að sú tortryggni sé til staðar og hvort hann hafi ekki miklu meiri áhyggjur af því að atvinnuvegurinn sé ekki almenningi til gagns, þ.e. ef það er kerfisbundið verið að leika sér, með löglegum eða ólöglegum hætti, að þessu kerfi okkar, og að það rýri tekjur sjómanna, sveitarfélaga og ríkis og við séum í basli með að standa undir bæði lögbundnu og ólögbundnu hlutverki okkar á meðan sú atvinnugrein sem ráðherra hefur áhyggjur af getur mokað til sín milljörðum og milljörðum í arð.
Virðulegi forseti. Ég vil meina að sú atvinnugrein sem hér er til umræðu sé almenningi til gagns, hafi verið það í áranna rás og sé enn, sem betur fer. Þegar rætt er um arðgreiðslur út úr einni tiltekinni atvinnugrein geta þær verið mismiklar, allt eftir því hvernig árar í starfseminni. Ég ítreka bara í þessum sal að gerður hefur verið samanburður á arðgreiðslum í sjávarútvegi á við aðrar atvinnugreinar og mér skilst á þeim sem þann samanburð hafa gert að sjávarútvegurinn komi ekki sem sigurvegari út úr þeim samanburði. Það er hins vegar engin umræða um arðgreiðslur út úr öðrum atvinnurekstri en sjávarútvegi, a.m.k. ekki sem ber mikið á. Ég held að öllum væri hollt að taka umræðu í einhverju heildarsamhengi um afkomu í sjávarútvegi og bera hana saman við afkomu í öðrum atvinnurekstri. Ég ítreka að sú tortryggni sem þetta einstaka mál hefur skapað er slæm, [[Forseti hringir.]]hvernig svo sem á það er litið.
Forseti. Þegar kemur að því að segja ekki neitt með rosalega mörgum orðum held ég að hæstv. sjávarútvegsráðherra vinni verðlaunin í þeim leik í dag.
Ertu með fyrirspurn til mín?
Nei. Í fréttum RÚV í gær sagði hæstv. dómsmálaráðherra, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, að hún teldi dóm Mannréttindadómstóls Evrópu í Landsréttarmálinu ekki hafa mikið fordæmisgildi í Evrópu. Þessi nýjustu ummæli ráðherrans eru í engu samræmi við málflutning ráðherrans sjálfs um málið hingað til. Reyndar eru þau í algjörri mótsögn við allan málflutning ríkisstjórnarinnar og íslenskra stjórnvalda í þessu máli hingað til. Hæstv. ráðherra hlýtur að muna þegar hún sagði þann 9. september sl., með leyfi forseta: „Við vildum láta endurskoða málið af því að við töldum niðurstöðuna ganga of langt. Hún getur einnig haft fordæmisgildi.“ Þetta sjónarmið hefur einnig komið skýrt fram í tilkynningum dómsmálaráðuneytisins. Greinargerð ríkislögmanns tilgreinir fordæmisgildi dómsins í rökstuðningi sínum til yfirdeildar Mannréttindadómstóls Evrópu. Meiri hluta fjárlaganefndar nefnir fordæmisgildið til að auka fjárveitingar til sama ríkislögmanns um 8 milljónir til að snúa dómi Mannréttindadómstólsins. Svo hefur hæstv. forsætisráðherra auðvitað marglýst því yfir að fordæmisgildi dómsins fyrir aðrar þjóðir Evrópu sé ein af helstu ástæðum þess að ákveðið var að áfrýja málinu. Ríkisstjórnin þurfti einhvern veginn að réttlæta áfrýjunina sem og áframhaldandi óvissu um réttarkerfið á Íslandi, réttlæta það að eyða miklum tíma og peningum í að snúa þeirri niðurstöðu að dómarar á Íslandi hafi verið skipaðir að geðþótta ráðherra. Réttlætingin var einna helst sú að niðurstaðan hefði fordæmisgildi um alla Evrópu og því rétt að fá álit yfirdeildarinnar á Landsréttarmálinu. Forseti. Það blasir við að hæstv. ráðherra er í hróplegri mótsögn við sjálfa sig og reyndar félaga sína í ríkisstjórn. Ég hlýt því að spyrja: Hvers vegna heldur ráðherra því fram núna að þetta mál hafi ekki fordæmisgildi? Þetta er bara ein spurning: Hvers vegna hefur málið allt í einu núna ekki fordæmisgildi? Og hvað segir það um alla þá vegferð sem við höfum ákveðið að fara í?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa fyrirspurn. Mér er ljúft og skylt að leiðrétta þetta af því að það hefur valdið einhverjum misskilningi eða ég var óskýr. Við höfum talið að niðurstaða Mannréttindadómstólsins geti haft miklar afleiðingar fyrir Ísland sem og önnur ríki Evrópu þar sem hvers konar annmarki á málsmeðferð, m.a. við skipun dómara á einhverju stigi, geti leitt til þess að dómsniðurstaða teljist með öllu ólögmæt, óháð því hversu tæknilegur annmarkinn er. Það er þetta sem er m.a. vísað til í greinargerð okkar að geti haft fordæmisgildi víðar. Í fréttum RÚV í gær var ég aftur á móti að vísa til Póllands og málsatvika þar, enda var viðtalið um þau mál sérstaklega og aðkomu Póllands að þessu máli. Ég get ekki séð að málið sem við erum með fyrir yfirdeildinni geti verið fordæmisgefandi fyrir stöðuna í Póllandi að neinu leyti. Um er að ræða gjörólík mál og í það var ég að vísa í svörum mínum í fréttunum í gær. Ef ég var eitthvað óskýr og það gætir einhvers misskilnings leiðréttist það hér með. Mér finnst leiðinlegt ef það er en til þess að taka af öll tvímæli er ég eindregið þeirrar skoðunar að tryggja beri sjálfstæði dómstóla í hvívetna og það eru einfaldlega engin tengsl milli Íslands og deilunnar um sjálfstæði dómstóla í Póllandi.
Forseti. Það er gott að heyra að ráðherra telji dóm Mannréttindadómstóls Evrópu hafa fordæmisgildi og að þetta mál hafi fordæmisgildi í Evrópu. En það sem ég væri til í að biðja hæstv. dómsmálaráðherra að útskýra betur er hvers vegna hún telur að þetta sé svona algjörlega ólíkt því sem er að gerast í Póllandi. Nú styðja pólsk stjórnvöld málstað íslenska ríkisins í Landsréttarmálinu einmitt vegna þess að þau telja málið vera fordæmisgefandi. Pólsk stjórnvöld eru raunar skýr með það að fái Landsréttardómurinn að standa skipti það gríðarlega miklu máli vegna breytinga sem pólsk stjórnvöld hafa gert og vilja gera á dómskerfinu. Þessar umræddu breytingar pólskra stjórnvalda hafa raunar víða verið gagnrýndar sem aðför og jafnvel ofsóknir gagnvart dómurum og dómstólum landsins. Ég spyr því hæstv. ráðherra á hverju hún byggi það þegar hún segir að þetta sé ekki fordæmisgefandi fyrir [[Forseti hringir.]]Pólverja eða pólsku ríkisstjórnina í þeirri vegferð sem hún er að fara og hvort hún velti fyrir sér hvaða vegferð íslenska ríkið er á [[Forseti hringir.]]þegar málflutningur íslenska ríkisins hagnast þeim [[Forseti hringir.]]sem helst vilja tortíma sjálfstæði dómstóla í Póllandi. [[Forseti hringir.]]Sér hún engan samanburð, [[Forseti hringir.]]sér hún engin líkindi milli þessara tveggja mála?
Virðulegi forseti. Samkvæmt 36. gr. mannréttindasáttmálans getur hvaða ríki sem er borið annaðhvort fram skriflegar athugasemdir eða tekið þátt í málflutningi hvers máls sem er fyrir neðri eða efri deild dómstólsins og Pólland nýtir sér þann rétt í þetta skipti. Önnur ríki hafa gert það og gera það ítrekað varðandi hin ýmsu mál þannig að það er ekkert athugavert við það og ekki mitt að hafa einhverja skoðun á því hvað það gerir fyrir málið. Við höldum áfram að bera fram málið á okkar grundvallaratriðum og breytir í engu stöðu okkar þó að Pólland hyggist koma með sinn málflutning að málinu. Það sem er verið að ræða í Póllandi er að þar er verið að skipta út dómurum af pólitískum ástæðum, það hefur verið umræðan um málefnið þar, og það er auðvitað alls óskylt því sem Landsréttarmálið snýst um. [[Gripið fram í.]]Nei, það var ekki verið að skipta út neinum dómurum. [[Forseti hringir.]]Ég bið hv. þingmann að hafa það á hreinu um hvað það mál snerist þar sem hæfir dómarar voru skipaðir af ýmsum ástæðum, m.a. kynjasjónarmiðum og dómarareynslu.
Virðulegur forseti. Getur hæstv. félags- og barnamálaráðherra upplýst öryrkja um það hvenær uppbót upp á 10.000 kr. skatta- og skerðingarlaust verður borguð út? Verður það fyrir jól eða ekki? Það væri gott fyrir þennan hóp að vita það því að hann fékk minnsta jólabónusinn fyrir utan alla þá sem urðu fyrir skerðingu vegna lífeyrissjóðsgreiðslna og annarra skattskyldra greiðslna og fengu því ekkert, fengu ekki krónu í jólabónus í boði þessarar ríkisstjórnar sem er ömurleg framkoma við þá sem verst standa í þjóðfélaginu og þurfa mest á stuðningi að halda. Jólin eru fram undan og 200 manns reikna með að þurfa aðstoð Hjálpræðishersins í Reykjavík fyrir jólin. Þá þurfa 300–400 heimili vikulega matarúttekt hjá Mæðrastyrksnefnd og mun jólaaðstoð kosta Mæðrastyrksnefnd um 30 millj. kr. fyrir þessi jól. Þá er reiknað með að Hjálparstarf kirkjunnar þurfi að aðstoða 1.200–1.300 fjölskyldur um jólin, 3.500 manns. Fjölskylduhjálp Íslands reiknar með að 2.000 heimili þurfi aðstoð hennar um jólahátíðina á höfuðborgarsvæðinu og í Reykjanesbæ. Samtals þurfa þá um 10.000 manns nauðsynlega hjálp um jólin og stór hópur þeirra þarf matarhjálp allt árið. Þarna eru þúsundir barna til heimilis og það er gjörsamlega óásættanlegt að ár eftir ár sé fólki haldið í svona ömurlegri fátæktargildru af því að það á ekki fyrir mat handa sér, hvað þá fyrir börnin. Hvað er hæstv. félags- og barnamálaráðherra að gera í þessu máli? Finnst honum þetta í góðu lagi svona eða ekki? Finnst honum ekki kominn tími til að sjá til þess í eitt skipti fyrir öll að enginn þurfi að leita til hjálparsamtaka eftir mataraðstoð á Íslandi? 14.000 manns búa við efnislegan skort, fátækt, hér á landi og þá búa um 3.000 manns við verulegan skort, sárafátækt, á Íslandi í dag. Hvenær verða 10.000 kr. skatta- og skerðingarlaust borgaðar út? Af framansögðu sést að það er sannarlega þörf á því strax og auðvitað mun meira fyrir þennan verst stadda hóp sem er skilinn eftir á fjárlögum hvers árs.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Þingmaðurinn spyr að því hvort nóg sé að gert gagnvart þeim sem hafa lægstar tekjur í þessu samfélagi. Ég vil nú meina að það séu ekki einungis öryrkjar vegna þess að það eru fleiri sem búa við bágust kjörin en örorkulífeyrisþegar. Þá vil ég segja: Nei, við erum aldrei búin að gera nóg hvað það snertir. Það er þyngra en tárum taki að á hverju ári skulum við horfa upp á það í okkar ríka samfélagi að fólk þurfi að standa í röðum fyrir jólin til að þiggja mat. En við erum að vinna að margvíslegum aðgerðum til að draga úr slíku. Þingmaðurinn nefndi sérstaklega 10.000 kr. desemberuppbót sem eigi að vera skattfrjáls og eigi ekki að skerða. Hún er til komin m.a. vegna aðgerða þessarar ríkisstjórnar í gegnum fjárlaganefnd og meiri hluta hennar sem vinnur að slíkri tillögu. Þegar búið er að samþykkja hana getum við sett það í farveg að undirbúa að greiða hana út. Það mun auðvitað taka einhvern tíma en vonandi ekki of langan. Við getum ekki gert það fyrr en búið er að samþykkja málið svo það geti farið í farveg og Tryggingastofnun síðan greitt þetta út. Þar er hugsunin sú að aukauppbótin sem þar komi inn verði bæði skattfrjáls og valdi ekki skerðingum annars staðar í kerfinu. Ég tek undir með hv. þingmanni, við erum aldrei búin að gera nóg í þessum málum. Hv. þingmaður vitnar til barna og meðan það er eitt barn sem býr við fátækt, er það einu barni of mikið. Í alþjóðlegum samanburði stöndum við okkur sem betur fer vel en betur má ef duga skal. Ég get tekið undir með hv. þingmanni hvað það snertir.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hann svaraði sjálfur í fyrirspurnatíma þegar ég spurði hann að því hvernig stæði á því að einn ákveðinn hópur fengi skertan jólabónus, hvernig stæði á því að aðeins væri tekinn einn hópur út og skertur hjá honum jólabónusinn, sá hópur sem fær lægsta jólabónusinn. Við horfum upp á það að við þingmenn fáum fullan jólabónus, óskertan, nema bara skattaðan. Það fá hann allir nema þessi eini hópur. Þá er verið að nota allar tekjur til að skerða jólabónusinn. Fyndist honum þetta eðlilegt? Hann svaraði að þetta væri bara vegna þess að það hefði viðgengist undanfarin ár. Er það þá eðlilegt að svona hlutir viðgangist ár eftir ár? Þá hlýtur hann að líta sömu augum á þá sem þiggja mataraðstoð vegna fátæktar. Þeir eigi að bíða ár eftir ár. Ég spyr: Er hann ekki með neinar lausnir á þessu? Á þetta að vera svona í boði ríkisstjórnar eftir ríkisstjórn?
Virðulegur forseti. Ég vil vitna til þess aftur að núverandi ríkisstjórn hefur lagt fram tillögur, m.a. að 10.000 kr. sérstakri uppbót. Ég veit að það er kannski ekki nóg en það er alla vega viðleitni í rétta átt og líka gagnvart því að það verði ekki til skerðinga og verði ekki tekinn af þessu skattur. Þetta er tillaga sem komin er frá meiri hlutanum hér á þingi þannig að þar erum við þó að stíga skref í átt til breytinga. Síðan vil ég segja líka að við erum með í undirbúningi talsvert miklar kerfisbreytingar til að bregðast m.a. við skýrslu sem kom út á síðasta ári og unnin er af Kolbeini Stefánssyni er lýtur að fátækt barna. Þar erum við að undirbúa aðgerðir um kerfisbreytingar til að grípa þau börn sérstaklega. Það er óásættanlegt í samfélagi eins og okkar að fjölskyldur með börn þurfi að leita til frjálsra félagasamtaka fyrir jól og fyrir hátíðir. Ég tek algjörlega undir með hv. þingmanni hvað það snertir. Kerfið sem við byggjum upp, öryggisnetið sem við byggjum upp, á að grípa þessi börn og fjölskyldur þeirra.
Herra forseti. RÚV er mér býsna hugleikið. RÚV tekur til sín stóran hluta af auglýsingatekjum innan lands, eins og öllum er ljóst, og RÚV er ráðandi á auglýsingamarkaði. Stjórn RÚV ber m.a. að hafa eftirlit með rekstri stofnunarinnar. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram eftirfarandi í kafla 3.1, Óvenjulegt stjórnarfyrirkomulag, með leyfi forseta: „Þegar litið er á stjórnarhætti Ríkisútvarpsins ohf. eru tveir þættir sem skera sig frá því sem kalla má almennt fyrirkomulag í opinberum hlutafélögum í eigu ríkisins. Annars vegar fer mennta- og menningarmálaráðherra með eignarhlut ríkisins í félaginu í stað fjármála- og efnahagsráðherra sem að jafnaði fer með slíkt hlutverk samkvæmt 43. gr. laga nr. 123/2015, um opinber fjármál. Hins vegar fellur það ekki í hlut fjármála- og efnahagsráðuneytis að skipa stjórn félagsins líkt og gert er ráð fyrir í neðangreindri 44. gr. laga um opinber fjármál. Þess í stað er kosið um fulltrúa á Alþingi.“ - Pólitíska fulltrúa. Spurningin er því, hæstv. menntamálaráðherra, hvort það komi til greina að breyta fyrirkomulaginu við skipun í stjórn RÚV og fela fjármála- og efnahagsráðherra það alfarið að skipa í stjórn RÚV. Telur ráðherra að fjármunir þeir sem lagðir eru til Ríkisútvarpsins séu nýttir af hagkvæmni og skilvirkni? Tekur ráðherra undir það sjónarmið Ríkisendurskoðunar að æskilegt sé að skilja á milli eigendaábyrgðar og faglegrar og rekstrarlegrar ábyrgðar?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina, fyrir að spyrja um fyrirkomulagið og út í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Ég vil fyrst taka fram að ég óskaði sem ráðherra eftir skýrslunni vegna þess að mér fannst mjög brýnt að við færum ofan í saumana á vissum málum sem ákveðnar deilur höfðu verið um, m.a. um að setja á laggirnar dótturfélag um samkeppnisrekstur. Ég fagna skýrslunni þar sem þar eru ýmsar mjög góðar ábendingar um hvernig megi gera hlutina betur. Stjórn RÚV hefur tilkynnt mér að hún muni setja á laggir dótturfélag eins fljótt og auðið er þar sem þar var ákveðin lagaleg óvissa að mati stjórnarinnar. Ríkisendurskoðun kom inn með sitt mat á því og færði mjög góð rök fyrir því hvernig hægt sé að aðskilja þennan rekstur enn frekar. Varðandi fyrirspurn þingmannsins um skipan í stjórn RÚV, hvort þar ættu að vera breytingar á, hvort fjármála- og efnahagsráðherra ætti fremur að skipa í stjórnina, er það svo að annars staðar á Norðurlöndunum fer mennta- og menningarmálaráðuneyti með skipan í stjórn ríkisútvarps og tel ég að það séu faglegar forsendur fyrir því þar sem starfsemi RÚV gengur út á að varðveita menningu, tungumálið og annað slíkt. Því tel ég að skipan í stjórn RÚV eigi að vera undir mennta- og menningarmálaráðuneytinu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir svarið. Ég var reyndar ekkert að fiska eftir því hvernig það væri annars staðar á Norðurlöndunum en skil svarið engu að síður. Það komu einnig fram í þessari skýrslu rekstrarlegar áhyggjur og áhyggjur af því í hvaða stöðu stjórnin sé gagnvart rekstrinum. Honum hefur ítrekað verið bjargað með svokölluðum einskiptisaðgerðum, með tilheyrandi eignarýrnun. Það er auðvitað þannig þegar verið er að losa eignir til að sækja fé að maður gerir það ekki aftur og aftur með sömu eignirnar. Þess vegna spyr ég bara: Telur ráðherra í ljósi þeirrar stöðu og í ljósi þessarar þróunar og þess sem komið hefur fram að RÚV sé hreinlega rekstrarhæft í núverandi mynd?
Virðulegur forseti. Staða RÚV er mjög mikilvæg og traust til RÚV er mjög mikið. Ég held að það sé þokkaleg sátt um mikilvægi fjölmiðla og mikilvægi RÚV á fjölmiðlamarkaði en líka að RÚV er mjög fyrirferðarmikið. Þingmaðurinn spyr hvort ég telji að RÚV sé rekstrarhæft og hver staðan sé á því. Mitt svar er að við förum núna mjög gaumgæfilega yfir allar athugasemdir sem fram koma í skýrslu Ríkisendurskoðunar, enda ítreka ég að það var ráðherra sem bað um skýrsluna, m.a. vegna þess að ég taldi að það þyrfti að fara betur ofan í saumana á vissum þáttum. Skýrslan er mjög gagnleg hvað það varðar, hún er til vinnslu og er notuð þegar verið er að undirbúa þjónustusamning við RÚV.
Herra forseti. Það er stundum erfitt að átta sig á afstöðu og stefnu þessarar ríkisstjórnar og kannski ekki að furða enda verður stjórnarliðum tíðrætt um þá skýringu að hér sé um sögulega málamiðlun milli ólíkra flokka að ræða um mjög ólíka stefnu í fjölmörgum málum. Stjórnin virðist oft vera ósammála sjálfri sér og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að skýra áðan afstöðu stjórnarinnar til Landsréttarmálsins og fordæmisgildis þess því að svo virtist sem stjórnin væri þar enn eina ferðina komin í mótsögn við sig sjálfa. Það er ekki eina málið og skemmst er að minnast yfirlýsingar um aðgerðir gegn peningaþvætti. Við fórum í gegnum neyðarafgreiðslu á lögum til að bæta úr annmörkum þar undir þeirri forskrift að það væri til að koma í veg fyrir að við lentum á gráum lista. Við vitum hvernig það fór. Þá var því lýst yfir um hæl að við ættum ekki heima á þessum lista og yrðum þar skamma stund en síðan kom út skýrsla stjórnvalda þar sem kom einmitt á daginn að við vorum á þessum lista sökum áralangs trassaskapar, áttum einmitt heima á þessum lista, og í kjölfarið varaði hæstv. ráðherra við því að við værum of bjartsýn á að losna þaðan hratt og örugglega. Það er samt ekki það sem mig langar helst til að ræða hér við hæstv. ráðherra þó að þetta stefnuleysi sé svolítið athyglisvert. Það er annað þessu líkt. Fjárlaganefnd afgreiddi núna tillögu um 8 millj. kr. framlag til ríkislögmanns á fjáraukalögum vegna kostnaðar við fyrrnefnt Landsréttarmál og það vekur strax upp þá spurningu hverju það sæti að hægt er - af því að beiðni þar að lútandi virðist hafa verið tekin fyrir á ríkisstjórnarfundi á föstudag samkvæmt fréttum - að snara því inn á fjáraukalög en á sama tíma sjáum við engin merki um að það sé verið að mæta fjárbeiðni héraðssaksóknara um verulega og fyrirsjáanlega útgjaldaaukningu á næsta ári vegna Samherjamálsins og fleiri mála. Hverju sætir þetta misræmi í málsmeðferð, hæstv. dómsmálaráðherra?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Þetta er ekkert misræmi, það liggur algjörlega kýrskýrt fyrir hvaða fjárveitingar þurfti vegna þeirrar þjónustu sem var búið að nýta varðandi Landsréttarmálið. Sú upphæð lá fyrir og það var mjög eðlilegt að hún kæmi inn í þingið. Varðandi héraðssaksóknara hef ég átt fund með honum og það er unnið að því hverjar þessar fjárheimildir eru og hversu mikið þurfi vegna aukins álags, hve lengi o.s.frv. Það þarf að liggja skýrt fyrir en það lá ekki skýrt fyrir við umræðu um fjárlagafrumvarpið. Varðandi annað misræmi sem hv. þingmaður vísar til er mér ljúft og skylt að leiðrétta það sem hann kallar misskilning af minni hálfu eða að ég hafi farið í andsvör við sjálfa mig um peningaþvættistilskipunina og niðurstöðu FATF. Ég tel Ísland enn ekki eiga heima á þessum gráa lista þó að þau telji örfá atriði standa út af. Öll þau þrjú atriði sem þar standa út af eru komin í farveg. Þó að ég vari við óhóflegri bjartsýni er það bara vegna þess að við höfum séð að það þarf að ljúka þeim með fullnægjandi hætti, þ.e. innleiðing þarf að klárast. Ekki er nóg að kaupa kerfið, til að mynda eins og þegar rætt er um lögreglukerfið töldum við að það væri nóg, enda var öll málsmeðferð FATF frekar óskýr. Ég vara við óhóflegri bjartsýni vegna þess að ég veit að það kerfi getur ekki verið tilbúið fyrr en í apríl og því óþarfi að halda öðru fram.
Herra forseti. Við fáum kannski að ræða betur síðar við hæstv. dómsmálaráðherra um veru okkur á þessum lista. Núna er mér eiginlega meira umhugað um hitt. Ég skil nefnilega ekki muninn á þessu tvennu. Fram kom rökstudd beiðni héraðssaksóknara um auknar fjárveitingar fyrir allnokkru en stjórnarmeirihlutinn fann því allt til foráttu að afgreiða beiðnina með hraði. Ég sé ekki að byrjað sé að afgreiða hana í fjáraukalögunum, þrátt fyrir fullyrðingar um hið gagnstæða, að þá yrði tryggð beiting varasjóða eða fjáraukalaga þessa árs svo að héraðssaksóknari fengi það fjármagn sem til þyrfti. Það mátti ekki með nokkru móti fara í gegnum atkvæðagreiðslu í þinginu að veita embættinu þá fjárheimild sem það kallaði eftir. Ég get enn ekki skilið það, það hefði verið hreinlegasta aðferðafræðin út frá lögum um opinber fjármál. Þess vegna segi ég enn og aftur: Hverju sætir það misræmi í málsmeðferð að það sé hægt að afgreiða á korteri beiðni ríkislögmanns en að ég fái ekki betur séð en að héraðssaksóknari liggi enn óbættur [[Forseti hringir.]]hjá garði með þá beiðni sem embættið hefur lagt fram?
Virðulegi forseti. Það hefur verið mjög skýrt að þessari fjárbeiðni yrði mætt ef þess væri þörf og það er unnið að því. Staðan á þeim fjárheimildum var bara óskýrari. Þetta var eins og beiðni sem kæmi venjulega fram við fjárlagagerð að vori. Hv. þingmaður ber þetta saman við kostnað vegna Landsréttarmálsins en sá kostnaður er búinn, ekki eitthvað sem koma skal. Það er það sem við höfum verið að nýta okkur núna og við vitum nákvæmlega hvaða upphæð þarf til að mæta þeirri kröfu. Auðvitað má benda á að við höfum ákveðnar reglur um fullnægjandi áætlanir og fjárlagatillögur í samræmi við stefnumótun stjórnvalda á þessu málefnasviði og sem eiga að hafa fengið viðhlítandi rýni og yfirferð ráðuneyta, samanber 21. og 22. gr. þeirra laga. Þar með er ekki tilefni til að gera breytingar [[Forseti hringir.]]á fjárlagafrumvarpinu sjálfu heldur að fylgja því og fullnægja þeim skilyrðum sem við viljum setja þegar við könnum hvaða fjárheimildir þarf. Ég hef átt gott samtal við héraðssaksóknara þess efnis og hann er sammála því.
Hæstv. forseti. Ég beini orðum mínum til dómsmálaráðherra og spyr um stefnu stjórnvalda í fíkniefnamálum og eftirfylgni þeirrar stefnu. Nú hefur verið í fréttum undanfarið misseri stórkostleg aukning á innflutningi fíkniefna og á markaði götunnar vegna þessa mikla framboðs. Það hefur verið það mikið magn að verð hefur stórlækkað, sem gerir að verkum að fleiri geta keypt efnin. Ekki hefur verið gætt að því að endurnýja nauðsynlegan tæknibúnað fyrir tollgæslumenn svo að hægt sé með þokkalegri samvisku að segja að stjórnvöld séu að gera sitt besta í vörnum gegn innflutningi á ólöglegum fíkniefnum. Í því sambandi hefur Miðflokkurinn lagt ítrekað til aukna fjármuni í tollgæslu, sem hefur alltaf verið fellt. Aðgengi að fíkniefnum í gegnum internetið er orðið það auðvelt að börn og unglingar eru fljótari að fá fíkniefni eftir þeirri leið en að panta sér pitsu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Er stefna ríkisstjórnarinnar skýr í þessum málaflokki, um innflutning á ólöglegum fíkniefnum? Og ef svo er, finnst ráðherranum þeirri stefnu vera nægilega fylgt eftir? Í annan stað: Hefur verið gerð könnun á því hvernig hægt sé að sporna við aðgengi að fíkniefnum í gegnum internetið og/eða tölvubúnað? Og ef svo er, hvernig er þeirri vinnu háttað?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Þetta er mikilvægt umræðuefni. Fyrir stuttu var rætt í ráðherranefnd um þessi mál og hvernig því miðaði að styrkja aðgerðir gegn fíkniefnasölu, eins og kveðið er á um í stjórnarsáttmálanum, styrkja aðgerðir gegn innflutningi og framleiðslu fíkniefna og snúa af braut harðari refsingar fyrir neyslu fíkniefna. Þetta er í stjórnarsáttmálanum þannig að ég held að stefna ríkisstjórnarinnar sé ansi skýr. Varðandi þá stórkostlegu aukningu sem þingmaðurinn nefnir hef ég látið kanna það sérstaklega og það er kannski engin sérstök aukning á heildarmagni fíkniefna á Íslandi heldur breyting á því hvaða fíkniefni koma til landsins. Það er meira magn af sumum efnum og minna af öðrum. Það er ekki stórkostlegur munur á milli síðustu ára í því en það er auðvitað mikilvægt að fylgjast með þessu. Að mínu mati er það þó svo að við náum mestum árangri annars vegar með forvörnum og hins vegar skilningi á því hvers konar vandamál er við að etja. Við verðum að skilja að þetta er heilbrigðisvandamál að miklu leyti svo að við náum einhverjum árangri í þessum málaflokki. Það er alveg augljóst og mér finnst ég ekki vera að segja neinar fréttir þegar ég segi að bannstefnan hafi ekki virkað. Hún hefur einfaldlega ekki virkað sem skyldi síðustu ár. Við eigum erfitt með að útiloka fíkniefni til að mynda frá fangelsum, þó að við séum með sérstaka aðgerðaáætlun þess efnis. En ég held að við munum ná meiri árangri ef við horfum á þetta út frá stefnu ríkisstjórnarinnar í stjórnarsáttmálanum, þ.e. að minnka refsingu neytenda og líta á þá sem sjúklinga og ná þar með meiri árangri í að stöðva útbreiðslu fíkniefna.
Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir svarið og get alveg tekið undir það með ráðherranum að þetta er heilbrigðisvandamál. Ráðherrann kom aðeins inn á að bannstefnan væri kannski ekki að virka. Þá erum við farin að tala um aðra nálgun að þessum málum. Það er ansi löng umræða og tekur miklu meira en hálfa mínútu að ræða það. En ég hvet ráðherrann og ríkisstjórnina til að blása til sóknar í þessum málum þannig að það sé skýr stefna og árangurs að vænta. Börn og unglingar leiðast út í fikt við fíkniefni sem leiðir oft til frekari neyslu og hefur þeim fjölgað mikið og er aldur þeirra alltaf að færast neðar. Það er stórt samasemmerki á milli mikils aðgengis og neyslu. Biðlistar inn á meðferðarstöðvar eru alltaf að lengjast og ríkisstjórnin þarf að hysja upp um sig. Hér verður að vera skýr stefna [[Forseti hringir.]]stjórnvalda um að minnka aðgengi og auka aðgengi að meðferðarstöðvum.
Virðulegur forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum bara nokkuð sammála. Ég má til með að nefna að við höfum verið að auka fjármuni til lögreglunnar varðandi skipulagða glæpastarfsemi, til að mynda er 80 millj. kr. framlag á fjárlögum 2019 til að styrkja aðgerðir gegn skipulagðri glæpastarfsemi með áherslu á aðgerðir gegn fíkniefnasölu, innflutningi og framleiðslu. Einnig hefur félags- og jafnréttismálaráðherra skipað starfshóp um bættar félagslegar aðstæður einstaklinga sem lokið hafa afplánun refsinga í fangelsi. Þá mun ég kynna í vikunni aðgerðaáætlun varðandi málefni fanga þar sem við sjáum hve fíknin er mikil og endurkomutíðni í fangelsi stafar oft af þeirri fíkn sem þar er við að etja. Það er auðvitað hlutverk okkar að taka á þessum málum af alvöru, þora að horfa með öðruvísi augum á þau, hjálpa þeim sem þurfa á því að halda og auðvitað að taka á því sem þarf að taka á.
Virðulegur forseti. Í 19. gr. þingskapalaga segir, með leyfi forseta: „Óheimilt er að vitna til orða nefndarmanna eða gesta sem falla á lokuðum nefndarfundi nema með leyfi viðkomandi“. Eftir fund stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þann 6. desember sl. fjallaði hv. þm. Guðmundur Andri Thorsson opinberlega um efni fundarins á þann veg að ekki verður annað séð en að um skýrt brot á lögum um þingsköp sé að ræða. Ekki er nóg með að vitnað sé til orða þingmanna heldur eru dregnar ályktanir um skoðanir þeirra af orðum sem þeir létu falla um málsmeðferðina, án þess að þeir hafi lýst nokkurri skoðun á málinu. Um leið og ég harma að nefndarmaður skuli rjúfa trúnað og rýra þar með traust á störfum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar vek ég athygli forseta á þessu broti á þingsköpum.
Forseti hefur meðtekið þetta.
Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 128/2019. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Gaut Sturluson frá utanríkisráðuneytinu og Ólaf Kr. Hjörleifsson frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 128/2019, sem gerð var 8. maí 2019, um breytingu á XIII. viðauka um flutningastarfsemi við EES-samninginn frá 2. maí 1992 og fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2017/352, sem gerð var 15. febrúar 2017, um að setja ramma um veitingu hafnarþjónustu og sameiginlegar reglur um gagnsæi í fjármálum fyrir hafnir. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 7. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála og nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Ari Trausti Guðmundsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifaði undir álitið í samræmi við 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Gunnar Bragi Sveinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit skrifa Sigríður Á. Andersen, formaður nefndarinnar, Ari Trausti Guðmundsson, Bryndís Haraldsdóttir, Logi Einarsson, Rósa Björk Brynjólfsdóttir, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Smári McCarthy og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir.
Virðulegi forseti. Ef ég skil þetta rétt er þetta aflétting stjórnskipulegs fyrirvara. Það eru tvö önnur mál sem einmitt komast ekki að sem tengjast þessu. Ef ég skil umgjörðina í þessu rétt, er ekki eðlilegt að þetta mál fylgi hinum tveimur málunum í umfjöllun þingsins?
Virðulegur forseti. Ég verð nú bara að viðurkenna að mér er ekki alveg kunnugt um hvað hv. þingmaður á við með þessu. Þetta mál var alla vega afgreitt frá hv. utanríkismálanefnd án nokkurra athugasemda. Allir nefndarmenn tóku undir það og við sáum engan meinbug á því að afgreiða málið að þessu sinni. Ég verð að viðurkenna að hv. þingmaður verður þá að útskýra betur fyrir mér hvað það er sem hann er nákvæmlega að vísa til.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 172/2019, um breytingu á viðauka við EES-samninginn er varðar neytendavernd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá utanríkisráðuneyti og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Með þessari tillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 14. júní 2019 um breytingu á viðauka um neytendavernd við EES-samninginn frá 2. maí 1992 og að fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2017/2394 frá 12. desember 2017, um samvinnu milli landsyfirvalda sem bera ábyrgð á að framfylgja lögum um neytendavernd og um niðurfellingu reglugerðar nr. 2006/2004. Framsetning tillögunnar telst að mati hv. utanríkismálanefndar í samræmi við 7. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála og leggur nefndin til að þingsályktunartillagan verði samþykkt. Þess má geta að hv. þm. Smári McCarthy skrifar undir álitið með fyrirvara. Hv. þingmenn Ari Trausti Guðmundsson og Gunnar Bragi Sveinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins í hv. utanríkismálanefnd. Undir þetta nefndarálit rita sú er hér stendur, Bryndís Haraldsdóttir, Logi Einarsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Sigríður Á. Andersen og Smári McCarthy, með fyrirvara.
Virðulegi forseti. Ég kynntist þessu máli aðeins öðruvísi, þ.e. í hv. allsherjar- og menntamálanefnd þar sem var verið að fjalla um tvö frumvörp sem varða innleiðingu þessarar reglugerðar. Þar hef ég rekist á efnisleg atriði sem mér er mjög í nöp við, reyndar ekki mörgum öðrum utan Pírata, en þau varða blessað internetið eins og kannski gefur að skilja. Eftir að ég kynntist því máli tók ég eftir því að þetta mál hér væri hjá utanríkismálanefnd og áttaði mig á því að þar væri í raun verið afgreiða mál til þess að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara við þau mál sem eru til afgreiðslu í allsherjar- og menntamálanefnd. Við þetta fór ég að velta fyrir mér, eins og hefur reyndar oft komið upp áður held ég í umræðum, hvort utanríkismálanefnd hafi getað farið efnislega djúpt í reglugerðina sjálfa sem málið fjallar um. Og ég spyr vegna þess að ég kem sjálfur til með að sitja hjá við afgreiðslu þessa máls, jafnvel greiða atkvæði gegn því, vegna þessara hefðbundnu EES-vandræða sem við lendum í, að við fáum að vita af vanköntunum of seint. Við virðumst ekki hafa neinn feril til að koma áleiðis ábendingum eða óskum um endurskoðun til sameiginlegu EES-nefndarinnar þegar málin eru komin hingað inn á borð, eins og þetta mál núna. Við erum að fjalla um það við síðari umræðu þannig að það er kannski fullseint að fara að hræra mikið í því eða að hv. nefndarmenn sem eru á nefndarálitinu, jafnvel þótt með fyrirvara sé, skipti um skoðun á því Spurning mín er einfaldlega sú, virðulegi forseti, hvort nefndin hafi getað farið eitthvað efnislega út í efni reglugerðarinnar og þá velti ég fyrir mér af hvaða dýpt það hafi verið gert og hvort það hafi verið einungis í því augnamiði að fá séraðlaganir eða til þess að gera fyrirvara við einhver tiltekin útfærsluatriði sem snúa ekki beinlínis að sérstöðu Íslands heldur efni málsins sjálfs.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir fyrirspurn hans, sem er mjög gott að fá, einnig í því skyni að leggja áherslu á samráð við Alþingi við meðferð þessarar þingsályktunartillögu. Reglugerð nr. 2349 frá árinu 2017 var send utanríkismálanefnd til samræmis við reglur um þinglega meðferð EES-mála og þess má geta að óskað var eftir efnislegri umfjöllun í efnahags- og viðskiptanefnd og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þannig að samráð við þingnefndir, sem fjölluðu efnislega um málið, átti sér stað. Ég held að það sé af hinu góða, eins og mér heyrist eiga sér grundvöll og stoð í máli hv. þingmanns. Í áliti efnahags- og viðskiptanefndar komu fram ákveðin sjónarmið, til að mynda um að haft verði í huga að inngrip, varðandi íþyngjandi aðgerðir í tengslum við óréttmæta viðskiptahætti í viðskiptum á netinu, væru í eðli sínu afar íþyngjandi og gætu í mörgum tilfellum haft afleiðingar umfram tilætluð áhrif og hvatti efnahags- og viðskiptanefnd til þess að varlega yrði stigið til jarðar og meðalhófs gætt við innleiðingu íþyngjandi stjórnvaldsheimilda á borð við þessar. Í áliti hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar komu líka fram sjónarmið sem tekið var tillit til og gætt að við ritun fyrrnefnds frumvarps. Vegna þessarar efnislegu meðferðar málsins í tveimur þingnefndum tel ég að utanríkismálanefnd hafi í raun og veru treyst því að þær athugasemdir sem fram komu hjá fagnefndunum hafi verið réttmætar og góðar og sömuleiðis var þess gætt að því yrði komið á framfæri við ritun frumvarpsins.
Virðulegi forseti. Hér er til umfjöllunar þingsályktunartillaga um að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara við EES-mál sem ég tók eftir, eins og ég fór yfir í andsvari mínu við hv. 3. þm. Suðvest., í allsherjar- og menntamálanefnd. Reyndar var það annar aðili sem benti mér á það, svo ég segi alveg skýrt frá. Þar eru efnisákvæði sem ég geri miklar athugasemdir við. Nú eru þau frumvörp ekki til efnislegrar umræðu akkúrat hér og nú heldur þetta tiltekna mál sem þó skuldbindur okkur til að innleiða þau mál endanlega. Það er sama sagan núna og er svo oft áður með EES-málin að maður tekur ekki eftir því sem skiptir máli efnislega í þeim fyrr en það er orðið of seint. Við erum komin í síðari umræðu um þessa tillögu. Skilað hefur verið nefndaráliti en frumvörpin, sem þessi þingsályktunartillaga gerir okkur skyldug til að taka upp í lög, eru enn þá í allsherjar- og menntamálanefnd. Mér skilst, án þess að maður viti nú alltaf hlutina með mikilli vissu á Alþingi, að þau muni liggja þar fram yfir áramót vegna þess að Noregur og Liechtenstein hafi ekki innleitt þetta sín megin hvort sem er. Það er svo sem engin ástæða fyrir okkur til að vera fyrst til að innleiða þessa reglugerð. Mér finnst rétt að minna aðeins á umræðu sem átti sér stað hér í sumar um hinn svokallaða þriðja orkupakka. Þar rökræddum við heilmikið um EES-mál og meðferð þeirra. Þar var um að ræða mál sem var búið að fá gríðarlega mikla efnisumræðu árum saman, enda er verið að innleiða þar hluti sem voru samþykktir í Evrópusambandinu 2009, fyrir tíu árum síðan. Það er vel hægt að skilja að sumum finnst aldrei nægur tími tekinn í neitt mál, ég kannast við það víða, þannig líður mér mjög oft hérna, jafnvel þegar það eru tækifæri til þess að kynna sér þau yfir lengri tíma. En eftir stendur að ferlið er þannig að við sitjum í raun og veru uppi með þann eina kost að samþykkja mál sem koma frá EES, ellegar hætta á það að gerast brotleg við EES-samninginn. Sumir vilja meina að það þýði að það gangi gegn stjórnarskrá eða skerði einhvern veginn fullveldisrétt okkar og þar fram eftir götunum, en að mínu mati er þetta flóknara en svo. Þetta verður alltaf spurning um það í raun og veru, ekki hvað við eigum að gera, við megum ganga úr EES-samstarfinu og við getum einfaldlega brotið samninginn og tekið afleiðingunum af því. Við viljum hins vegar ekki gera það að öllu jöfnu vegna þess að það er of mikið í húfi. EES-samningurinn er einfaldlega svo ofboðslega gagnlegur. Nú lendi ég í sama vanda og kollegar mínir í Miðflokknum í sumar að ég er efnislega á móti atriði sem ég fæ þó ekki betur séð á þessari stundu en að við neyðumst til að taka upp. Það er að í útfærslu á þeim reglugerðum, sem hér er lagt til að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara af, verður í ansi mörgum tilfellum í ansi mörgum stofnunum heimild til að kalla eftir lögbanni á milliaðila á netinu. Í reglugerðinni er í g-lið 4. mgr. 9. gr. að finna upptalningu í þremur liðum á hlutum sem þar til bærir aðilar verða að geta gripið til, t.d. að geta afskráð lén hjá aðila sem brýtur í bága við reglugerðina og ekki er hægt að ná í og ekkert hægt að gera í. Allt í lagi. Mér finnst það vera neyðarúrræði og það gleður mig að heyra að það er líka skilningur þeirra sem ég tala við í nefnd og fleiri að það sé neyðarúrræði. Mér er í nöp við það en ég skil það og mér finnst það ekki hættulegt, mér finnst það ekki ganga beinlínis í berhögg við það hvernig internetið virkar sem tæknilegt fyrirbæri. Sömuleiðis er heimild í ii-lið g-liðar 4. mgr. 9. gr. til að skikka hýsingaraðila til að taka niður efni sem brýtur gegn lögum um neytendavernd eða reglugerðinni. Aftur er þar sami fyrirvara um að aðstæður séu þannig að ekki sé hægt að ná í aðilann eða bregðast við með öðrum hætti. Þetta er neyðarúrræði sem er gott. En síðan er í reglugerðinni, á eftir þessum þremur liðum í g-lið 4. mgr. 9. gr., setning sem kveður á um þessir aðilar, lögbæru aðilar - ég ætla að fletta því upp snöggvast hvað þetta heitir, svo ég fari örugglega rétt með - lögbær yfirvöld sem myndu framfylgja slíku geti gefið það vald til þriðja aðila. Túlkunin er sú að þeir þriðju aðilar séu þessir milliliðir, þ.e. netfyrirtæki, netfyrirtækin sem veita tengingarnar. Milliliður: Ef við myndum taka líkingu við gatnakerfið og bíla, segjum bankaræningja sem nota bíla til að ræna peningum í bankanum og fara með þá heim til sín, þá er milliðurinn vegagerðin, jafnvel vegurinn sjálfur væri hægt að segja. Þegar málið er farið þangað er mér ekki lengur bara í nöp við það eða þessa aðferð alla vega, mér finnst hún ótæk. Ég er á móti henni, mér finnst hún vond vegna þess að ég fullyrði að hún er ósamhæfð við grundvallarhugsunina á bak við það hvernig internetið virkar. Nú verð ég að hafa þann fyrirvara samt á máli mínu að hér er ekki um að ræða jafn víðtækar og hreint út sagt vanhugsaðar aðferðir og hefur verið stungið upp á og innleiddar í sambandi við höfundarétt í gegnum tíðina. Þær útfærslur hafa einkennst af miklu meiri taugaveiklun og miklu fyrr verið gripið til lögbanns og á miklu veikari grunni og jafnvel til að verja veikari hagsmuni og þó með meiri afleiðingum en í þessu máli. Maður sér alveg í frumvarpinu sem varðar þetta mál að það er litið á þetta sem algerlega til þrautavara og reyndar kom fram í hv. allsherjar- og menntamálanefnd að í það minnsta Neytendastofa kannaðist ekki við að rekin hefðu verið mál sem myndu gera það að verkum að hún myndi beita þessu úrræði, ekki miðað við fortíðina alla vega. Það má gera ráð fyrir því að þetta gerist mjög sjaldan og í mjög afmörkuðum tilfellum. Aftur á móti í þeirri útfærslu eða leið sem við höfum ákveðið að fara hér, sem ég óttast að við séum skyldug til að fara, er þessa lögbannsheimild að finna í tilheyrandi frumvörpum hjá ansi mörgum stofnunum og það þykir mér miður. Í einni umsögn var stungið upp á því að í stað þess myndi bara einhver ein stofnun sjá um að kalla eftir þessum lögbönnum en það þykir víst flókið af ástæðum sem ég ætla ekki að útskýra hér. Til að útlista hvar þessi lögbönn á fjarskiptafyrirtækin, þ.e. milliliði, er að finna er það í frumvarpi á þskj. 374 í máli nr. 330 á þessu þingi. Lögbannsheimildina er að finna í því sem ég kalla b-liðinn. Það er b-liður sem kemur fyrir svolítið oft. Það er b-liður 8. gr., b-liður d-liðar 10. gr., b-liður d-liðar 13. gr., b-liður c-liðar 15. gr., b-liður d-liðar 17. gr., b-liður d-liðar 18. gr., b-liður 23. gr. og síðast en ekki síst b-liður b-liðar 25. gr. Virðulegi forseti. Mér finnst þetta aðeins of mikið, aðeins of oft, aðeins of mikið af stofnunum sem verið er að veita þessa heimild að mínu mati. Það er Neytendastofa sem dæmi, líka Lyfjastofnun sem fær slíka heimild, Fjármálaeftirlitið, fjölmiðlanefnd fær þessa heimild, ég skil reyndar ekki alveg af hverju fjölmiðlanefnd ætti að hafa þá heimild. Ég átta mig ekki á því undir hvaða kringumstæðum fjölmiðlanefnd myndi fara að kalla eftir lögbanni til að vernda heildarhagsmuni neytenda á internetinu, auglýsi eftir því. Það segir sig sjálft, finnst mér, í það minnsta að ef við þurfum ekki að veita svona lögbannsheimildir eigum við ekki að veita þær. Ef við þurfum ekki að veita svona lögbannsheimildir þykir mér það fara fram úr því sem er kallað meðalhóf. Það eru veittar einhverjar heimildir sem enginn getur útskýrt hvers vegna ætti að nýta og enginn veit um dæmi þess að hafi þurft að nýta en eru að sama skapi afskaplega afdrifaríkar og er hægt að misnota ef þær eru í röngum höndum og kerfið virkar ekki alveg nógu vel. Eins og við höfum farið yfir af og til, ég og hv. 5. þm. Reykv. s., þá virkar kerfið stundum ekki alveg nógu vel. Í greinargerð með frumvarpinu sem innleiðir eða útfærir reglugerðirnar sem hér er lagt til að stjórnskipunarlegum fyrirvara verði aflétt af er beinlínis farið út í þá tæknilegu kosti sem væri hægt að nýta. Það er í raun og veru það sem ætti að hræða fólk. Ég verð að lesa aðeins úr þeirri greinargerð, með leyfi forseta: „Úrræðið er sérstaklega raunhæft þegar seljandi fer huldu höfði eða virðir að vettugi ákvarðanir Neytendastofu, úrskurði áfrýjunarnefndar neytendamála eða dóma.“ Þetta þótti mér áhugavert orðalag, „sérstaklega raunhæft“. Það vill svo til að hér er um að ræða það sem í greinargerð er kallað lénsheitakerfissía eða á ensku og á máli sem kollegar mínir úr tölvunördabransanum kannast við, „DNS blocking“, og IP-tölu sía, á ensku „IP address blocking“. Þetta eru aðferðir sem hafa verið notaðar og stungið upp á í baráttunni gegn höfundaréttarbrotum í gegnum tíðina og ég hef nú haldið fleiri en eina og fleiri en tvær ræður um af hinu og þessu tilefni hér. Í þeirri umræðu kemur aftur og aftur upp spurningin um hversu raunhæft sé að beita þessum aðferðum. Þess vegna finnst mér áhugavert að þarna sé í raun og veru strax hoppað inn í þá umræðu að kalla úrræðið sérstaklega raunhæft, ekki endilega sérstaklega heppilegt eða sérstaklega við hæfi eða sérstaklega lögmætt eða sérstaklega réttmætt. Nei. Sérstaklega raunhæft eins og það sé einhver spurning um það hvort það sé raunhæft eða ekki. Mér finnst það hitta naglann svolítið á höfuðið, virðulegur forseti, því að það eru áhöld um það hvort það sé raunhæft eða ekki. Málið er að það er ekkert sérstaklega raunhæft yfir höfuð að beita þeirri aðferð. Það eru kannski ekki alveg allir eins og ég með VPN-áskrift þar sem hægt er með einum takka eða einni skipun í mínu tilfelli að tengja sig við meira eða minna hvaða land sem er. En það er ekkert mál að gera það. Um daginn langaði mig aðeins að sjá heiminn út frá Suður-Kóreu og tengdi mig bara í gegnum Suður-Kóreu, get gert það reyndar hér og nú. - Svona má aldrei gera, þetta virkar ekki. - Jú, ég er kominn til Suður Kóreu. Ég er núna á internetinu í Suður-Kóreu. Flóknara var þetta ekki. Nei, þetta er ekki raunhæft, virðulegur forseti. Þessar aðferðir að ætla að láta milliliði stöðva fólk í að komast í það sem það vill komast í munu aldrei virka, aldrei. Og vonandi ekki vegna þess að um leið og slíkar aðferðir fara að virka erum við komin með yfirvöld með þvílíka stjórn yfir upplýsingasamskiptum að við ættum öll að óttast þau yfirvöld, sama hver þau eru. Jafnvel í lýðræðisríkjum, eins og við þekkjum dæmi um, geta komist til valda óþokkar sem eru alveg reiðubúnir til þess að misnota völd sín. Ég er ekki að tala um vestan hafs, ég er að tala um Þýskaland 1932 og 1933. Það getur gerst, virðulegi forseti. Þá er eins gott að við séum ekki búin að framselja og venja okkur á að framselja til yfirvalda heimildir til að stjórna lífi okkar um of. Þess vegna þurfum við friðhelgi einkalífs. Þess vegna þurfum við tjáningarfrelsi. Þess vegna þurfum við lýðræðislega öryggisventla, aðhald og mótvægi og þau grunngildi sem Píratar eru stanslaust að kalla eftir og rífast yfir. Ég gat ekki á mér setið, virðulegur forseti, að nefna þetta með raunhæfa úrræðið vegna þess að það er ekkert raunhæft og sem betur fer ekki. Þetta mál hefur þá vankanta að verið er að veita ansi mörgum stofnunum þessa lögbannsheimild. Hún er í eðli sínu vond, sama hversu nauðsynleg hún gæti verið. Þó verð ég að setja þann fyrirvara við þetta allt saman að mér þykir samt sem áður ólíklegt að þetta úrræði verði notað fyrst um sinn, í það minnsta ekki til gegndarlausra, æðisgenginna og hömlulausra lokana hér og þar og út í bláinn og úti um allt. Maður hefur meiri áhyggjur af því að slíkt raungerist þegar kemur að höfundaréttarbrotum vegna þess að þau eru svo miklu algengari og það er miklu meiri eftirspurn eftir höfundaréttarvörðu efni án greiðslu en eftir tilteknum fjármálagerningum eins og smálánum eða einhverju því um líku. En í grundvallaratriðum er aðferðin sem er lögð til sú sama og hún er af sömu ástæðum í grundvallaratriðum röng. Ég sakna þess líka, ég finn það alla vega ekki í reglugerðinni enn þá, ég á eftir að lúslesa hana, og ég finn það ekki í frumvarpinu hvernig síðan er haldið utan um lögbann sem er lagt á. Þetta er svolítið mikilvægur punktur. Segjum sem svo að upp komi sú staða að það þurfi að setja lögbann á eitthvert smálánafyrirtæki sem er að rukka 800 milljón prósent vexti eða eitthvað, en það hýsir vefinn sinn einhvers staðar í landi þar sem er erfitt að reyna að loka hlutum, ég ætla ekki að nefna nein lönd en það er fullt af löndum þar sem er erfitt að fá vefsíðum lokað. Það næst ekkert í eigandann, hann finnst hvergi, en hann býður upp á smálán á íslensku og tekur við íslenskum kreditkortum og er að koma íslenskum neytendum í vandræði. Hvað gerum við þá? Kannski myndum við beita lögbanni, þ.e. heimta að Síminn og Vodafone og Hringdu og Símafélagið og þannig fyrirtæki myndu loka á þessa vefsíðu. Segjum sem svo að það sé bara fullkomlega lögmætt og gefum okkur það sem á ensku heitir „best case scenario“, þ.e. í besta falli. Lítum á þetta þannig. Mér finnst samt sem áður vanta að það liggi fyrir einhvers staðar miðlægt hvaða vefi er búið að loka á og hvað þurfi að gerast til að það sé opnað á þá aftur. Hvort sem notuð er lénsheitakerfissía, þ.e. DNS blocking eða IP-tölu sía, þá stendur eftir að bæði DNS-nafn og IP-tala geta verið notuð aftur, sér í lagi IP-talan vegna þess að það er orðinn mikill skortur á þeim, það er tæknileg umræða sem ég fer kannski ekki út í hér og nú. En það er algengt að IP-tölur séu endurnýttar fyrir nýja aðila. Þá er mikilvægt að ekki sé eitthvert gamalt lögbann út af allt öðrum aðila sem er löngu orðið óþarft og er jafnvel búið að aflétta en tæknilega hindrunin er enn þá til staðar. Það þarf að vera yfirsýn yfir þetta og ég finn það ekki í frumvörpunum sem eru til umræðu í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Ég hef ekki lúslesið þessa reglugerð enn þá, ég mun gera það, en býst ekki við að þetta sé þar. Þetta er einn af þeim hlutum sem oft eru bara svolítið hunsaðir í umræðunni því að þeir virðast í fljótu bragði ekki skipta neinu sérstöku máli. En þetta er líka einn af þeim hlutum sem skipta engu sérstöku máli fyrr en þeir eru orðnir óviðráðanlegir, þeim svipar til mengunar á þann hátt. Ef við myndum bara rusla smá væri það ekkert rosalega mikið atriði. Ef við myndum bara losa smávegis af CO 2 út í andrúmsloftið væri það allt í lagi. En það er ekki allt í lagi að henda fullt af rusli og losa fullt af CO 2 og það er engan veginn í lagi að bregðast við því einungis þegar vandinn er orðinn það stór að ekki er hægt að vinda ofan af honum. Maður hefur aðallega áhyggjur af svona heimildum þegar það á að hindra fólk í að gera eitthvað á netinu sem er rosalega mikil eftirspurn eftir, sér í lagi að sækja sér höfundaréttarvarið efni án endurgjalds, það er kannski það sem er háværast í umræðunni, en það eru líka aðrir hlutir sem fólk hefur sýnt áhuga á og stjórnmálamenn hafa sýnt áhuga á því að sía út með sama hætti, nú síðast klám. Árið 2013 kom sú fráleita pæling fram og munaði litlu að það yrði ákveðið réttindalegt slys nokkrum árum síðar í öðru samhengi, það snerist ekki um síun heldur hleranir vegna þess að klám er enn þá bannað á Íslandi af einhverjum ástæðum sem mér finnast reyndar fáránlegar. Þá verður að spyrja sig síðustu spurningarinnar sem ég ætla að skilja eftir í þessari ræðu, virðulegur forseti: Ef þetta er í lagi, hvers vegna er þá ekki í lagi að beita sömu aðferð til að hindra fólk í að hafa aðgang að einhverju öðru sem við viljum ekki að það hafi aðgang að? Ef við segjum að það eigi líka að hindra fólk í því erum við komin á fjári hálan ís, mjög hálan ís. Þá er hann reyndar farinn að brotna undan okkur ef eitthvað er. Mér finnst þetta vera háll ís, ekki vegna þess að þessi reglugerð ein og sér eða þessi frumvörp ein og sér muni hafa þetta neikvæðar afleiðingar á nettæknina og í kjölfarið fyrir réttindi fólks, heldur vegna þess að ef okkur finnst þetta í lagi verðum við að geta aðskilið það og skýrt hvers vegna okkur finnst það ekki í lagi í öðrum tilfellum, svo sem þegar um er að ræða klám, fjárhættuspil, höfundaréttarvarið efni sem er dreift án leyfis eða eitthvað annað sem fólk vill losna við af netinu, hatursáróður, hvaðeina. Þetta eru vandamálin sem steðja alltaf að okkur. Þetta er ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að þessi aðferð er alltaf röng að mínu mati. [[Forseti hringir.]]Við eigum ekki að fara þá leið. Við eigum að beita öðrum leiðum sem virka. [[Forseti hringir.]]Það gleður mig þó, verð ég að segja að lokum, að það lítur ekki út fyrir að það verði þörf á því að beita þeim úrræðum samkvæmt því sem ég hef heyrt í nefnd hingað til.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit um hinn æsispennandi samning milli Íslands og Færeyja um veiðar í lögsögu landanna. Það er orðinn árviss viðburður að við séum með hann til umfjöllunar í kringum jólin, en í þetta sinn erum við reyndar með samning til tveggja ára, fyrir árið sem er senn að líða og svo árið 2020. Virðulegur forseti. Ég ætla bara að leyfa mér að lesa nefndarálitið. Það er ansi stutt og hljóðar svo: Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þóri Ibsen frá utanríkisráðuneyti og Jóhann Guðmundsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á samningi milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árunum 2019 og 2020 sem gengið var frá með bréfaskiptum í Reykjavík og Þórshöfn 17. maí og 3. júní 2019. Samningurinn kveður á um heimildir aðila til veiða á uppsjávarfiski í lögsögu hvors annars á árunum 2019 og 2020. Hann gerir ráð fyrir gagnkvæmri heimild skipa hvors aðila til veiða á kolmunna og norsk-íslenskri síld innan lögsögu hins á árunum 2019 og 2020. Samkvæmt samningnum eru íslenskum skipum heimilar veiðar á allt að 1.300 lestum af makríl innan færeyskrar lögsögu á árunum 2019 og 2020. Samningurinn tók gildi til bráðabirgða 3. júní 2019 og mun öðlast endanlegt gildi þegar tilkynnt hefur verið um að stjórnskipulegum skilyrðum hvors lands um sig hafi verið fullnægt. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Ari Trausti Guðmundsson og Gunnar Bragi Sveinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Sigríður Á. Andersen, Bryndís Haraldsdóttir, Logi Einarsson, Rósa Björk Brynjólfsdóttir, Silja Dögg Gunnarsson, Smári McCarthy og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir.
Forseta varð á messunni. Hv. þingmaður fjallaði hér um 6. dagskrármálið en ekki 5. dagskrármálið eins og forseeti hafði kynnt, en það var auðvitað samningur milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árunum 2019 til og 2020, stjórnartillaga, 438. mál á þskj. 602, nefndarálit á þskj. 649. Þetta var síðari umræða og hv. þingmaður gerði þessu mætavel skil.
Hæstv. forseti. Hér er breytingartillaga frá formanni fjárlaganefndar og formanni efnahags- og viðskiptanefndar sem er lögð til við málið sem ákvæði til bráðabirgða til að tryggja skatt- og skerðingarleysi viðbótargreiðslu desemberuppbótar til örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega, 10.000 kr. í viðbót til þeirra sem rétt eiga á desemberuppbót á árinu 2019. Kallast þessi tillaga á við tillögu meiri hluta fjárlaganefndar í frumvarpi til fjáraukalaga. Tillagan hljóðar svo, hæstv. forseti: „1. Á eftir 15. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegar sem eiga rétt á desemberuppbót á árinu 2019, samanber 2. mgr. 2. gr. reglugerðar um eingreiðslur til lífeyrisþega árið 2019, nr. 1199/2018, skulu til viðbótar við hana eiga rétt á eingreiðslu að fjárhæð 10.000 kr. Eingreiðsla þessi skal ekki teljast til tekna greiðsluþega og ekki leiða til skerðingar annarra greiðslna. Tryggingastofnun ríkisins annast framkvæmd þessa ákvæðis. 2. Á eftir 1. mgr. 41. gr. komi ný málsgrein, svohljóðandi: Þrátt fyrir 1. mgr. öðlast 16. gr. þegar gildi.“ Þessi tillaga þarf samþykki til að 10.000 kr. tillaga um viðbót í frumvarpi til fjáraukalaga komi til greiðslu skatt- og skerðingarlaust.
Virðulegur forseti. Mig langar að byrja á jákvæðu nótunum og hrósa hv. formanni fjárlaganefndar og hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar fyrir að leggja þessa breytingartillögu fram. Þó að sjaldan sé nóg að gert fyrir þennan tiltekna hóp er verið að stíga jákvætt skref með þessari uppbót. Í ljósi þess að hér er um einhvers konar reddingu að ræða er líka ágætt að tekin séu af öll tvímæli um að þetta valdi einhverri hringekju skerðinga sem er því miður hin sorglega staða þess lífeyriskerfis sem við búum við í dag. Þetta er gott skref þó að vafalítið megi halda því fram að það hefði mátt vera stærra. Því skal þó hrósað sem vel er gert. Ég vildi fjalla um tvennt í þessu máli að öðru leyti. Fyrir það fyrsta þykja mér verðlagsuppfærslur á krónugjöldum í ýmsum tekjustofnum ríkissjóðs orðnar heldur leiðinlegur löstur á fjárlagavinnu og skattauppfærslu hér á landi. Ég hef svo sem nefnt það áður. Við getum sagt að þetta sé eftirlegukind af sjúkdómseinkennum verðbólguþjóðfélagsins sem við höfum blessunarlega notið þess að horfa svolítið á bak undangengin ár. Við höfum upplifað óvenjulegan verðlagsstöðugleika á undanförnum árum. Allar götur frá 2014 að telja hefur verðbólga verið í eða við verðbólgumarkmið að heita má. Mér finnst orðið tímabært að kveðja þann leiðindaávana að hér þurfi alltaf að vera að uppfæra á grundvelli verðlags öll krónutöluákvæðin sem eru í hinum ýmsu sköttum og gjöldum. Það er kannski ekki síst fyrir þær sakir sem við erum alltaf að glíma við það grundvallaratriði að gjaldtaka af ýmsu tagi er einfaldlega gjaldtaka fyrir veitta þjónustu. Sums staðar er um hreinan skatt að ræða, eins og á við um áfengi og tóbak, í krónutölum sem þar eru tilgreindar. Við förum aldrei í grundvallarumræðu við ákvörðun á þessum gjöldum um hvort gjaldtakan endurspegli kostnað eða ekki. Þó er grundvallaratriði að gjöld fyrir veitta þjónustu eigum við ekki að leggja á nema eingöngu til að mæta þeim kostnaði sem til verður og þegar þau hafa einu sinni verið ákvörðuð uppfærum við þau því miður blint á grundvelli verðlags. Mér fannst út af fyrir sig dálítið kómískt að standa í þeirri umræðu hér að menn væru að hreykja sér af því að nú væri eingöngu verið að hækka gjaldið um 2,5%, ekki 2,8% eða hvað það er sem verðbólgan mun mælast milli ársmeðaltala þegar upp verður staðið, að ríkisstjórnin teldi sér það raunverulega til tekna. Það hefði verið miklu metnaðarfyllra að afleggja einfaldlega verðlagsuppfærslur á þessum gjöldum. Þetta er orðinn hvimleiður ávani og ef við ætlum að vera samfélag sem trúir á verðlagsstöðugleika og festir einhvern verðlagsstöðugleika í sessi ætti ríkisvaldið að ganga á undan með góðu fordæmi og hætta einfaldlega þessum verðlagsuppfærslum, leggja þá frekar til grundvallar eitthvert mat á þeim kostnaði sem af hlýst í ýmsum tilvikum. Það þarf ekkert alltaf að færa þetta upp til verðlags og það myndi í raun setja aðhaldskröfu, getum við sagt, á ríkið líka að við hættum þessu einfaldlega og áskildum frekar ríkinu eða framkvæmdarvaldinu að koma með hagræðingartillögur á móti ef tekjur af óbreyttum gjaldstofni duga ekki til. Vissulega væri ánægjulegt að sjá ríkisstjórn þora að stíga það skref til að undirstrika mikilvægi þess að við sýnum raunverulega tiltrú á verðlagsstöðugleika fram á veginn. Það er svo sem ekki mörgu öðru við að bæta um þetta tiltekna mál. Þó er eitt sem mér finnst til áréttingar mikilvægt að við drögum lærdóm af. Enn og aftur ber að fagna því að áformum varðandi útfærslu á urðunargjaldi á almennan úrgang, óvirkan úrgang til urðunar, hafi verið frestað eða þau slegin af í bili. Það er dæmi um hvernig allt of oft er staðið hér að málum. Þau koma lítt eða illa undirbúin inn til þingsins og allt of seint. Ég nefni ágætt mál sem er staðfesting á fiskveiðisamningi okkar við Færeyjar. Ég náði því miður ekki að fylgjast með umræðunni um það hér áðan. Samningurinn var gerður í sumar en aldrei virðist vera hægt að koma með slík mál fyrir þingið fyrr en rétt fyrir áramót. Mér hefur alltaf fundist óskiljanlegt hvers vegna þau eru alltaf svo seint á ferðinni. Í haust voru kynnt áform um urðunargjaldið en blessunarlega kom hratt og örugglega í ljós í umfjöllun efnahags- og viðskiptanefndar að málið væri í raun algjörlega ótækt frá grunni af því að það hafði ekkert verið undirbúið. Það hafði ekkert verið rætt við hlutaðeigandi sveitarfélög sem bera ábyrgð á útfærslu á því hvernig þetta gjald yrði innheimt og hvernig hægt væri að gera ráðstafanir til að draga úr urðun sem er tilgangur gjaldsins. Hefðu þau áform gengið eftir eins og lagt var upp með hefði þetta eingöngu verið til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð án nokkurra útgjalda á móti á árinu 2020. Það er ekki hægt að standa svona að undirbúningi á jafn mikilvægu máli og hér er um að ræða. Það er alveg ljóst að við höfum engan veginn staðið okkur þegar kemur að urðun. Við urðum langtum meira af sorpi, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, en við höfum skuldbundið okkur til að gera. Við erum langt á eftir í innleiðingu á skuldbindingum okkar um að draga úr vægi urðunar og lítið hefur verið gert á undanförnum árum til að bæta þar úr. Fyrsta lífsmarkið sem við sjáum um það eru þau áform sem kynnt voru um urðunargjaldið en þá kom á daginn að það hafði ekkert verið undirbúið. Ekki hafði verið rætt við Sorpu og ekki við sveitarfélögin hér á höfuðborgarsvæðinu sem helst hefðu átt að útfæra þetta. Engar ráðstafanir höfðu verið gerðar til að gjaldið gæti raunverulega virkað. Sem betur fer var ákveðið að slá þessu á frest. En þetta eru auðvitað ekki boðleg vinnubrögð af því að eftir stendur, sem er auðvitað hið mikilvægasta í málinu, að við erum þar af leiðandi ekkert að gera að ráði á næsta ári til að draga úr urðun. Ég vona svo sannarlega að stjórnvöld og þau ráðuneyti sem þetta heyrir undir og bera ábyrgð á þessum málaflokki, annars vegar umhverfisráðuneytið og hins vegar fjármálaráðuneytið varðandi gjaldtökuna, noti tímann vel á fyrri hluta næsta árs til að undirbúa og innleiða heilsteypt kerfi í gjaldtöku fyrir urðun og eigi um leið nauðsynlegt samráð og samstarf með sveitarfélögunum og Sorpu til að tryggja að hægt sé að innleiða þar starfshætti og ráðstafanir til að fyrirtæki og heimili eigi kost á því að draga úr því magni úrgangs sem fer til urðunar hér á hverju ári. Þetta er ótækt. Við erum skelfilegir umhverfissóðar þegar kemur að þessum málaflokki og mér þykir mjög leitt að horfa á bak enn einu árinu án aðgerða í þeim efnum. Í sjálfu sér þarf ekki að hafa frekari orð um þetta en vonandi sjáum við á næsta ári tillögur um að vera ekki í þessum krónutöluuppfærslum á gjöldum eins og ég nefndi. Síðast en ekki síst, til þess að ítreka það enn og aftur, er ég mjög ánægður með að sjá þessa ráðstöfun varðandi eingreiðslur til lífeyrisþega á árinu 2019 upp á 10.000 kr. Það er ánægjulegt að sjá að þarna sé vel brugðist við þó að vissulega hefði fjárhæð greiðslunnar alveg getað verið hærri.
Herra forseti. Við erum komin í 3. umr. um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2020. Í ræðu minni við 2. umr. rakti ég hér nokkra liði sem mér finnst skipta máli í þessu. Ég ætla aðeins að halda áfram þar sem frá var horfið, ég náði ekki að ljúka því. Ég vil byrja á því að fagna, eins og sá sem stóð hér á undan mér í ræðustól, hv. þm. Þorsteinn Víglundsson, breytingartillögu í þá veru að greiða öryrkjum desemberuppbót. Hún skiptir marga verulegu máli og ánægjulegt að ríkisstjórnin skyldi hafa hlustað á þær raddir. Ég vil einnig koma inn á það sem var nefnt hér áðan, þ.e. það frumkvæði sem ríkissjóður eða ríkisstjórnin sýnir í hverjum fjárlögum og í breytingum á ýmsum lögum vegna fjárlaga og gengur fram fyrir skjöldu með það að hækka ýmis gjöld á vegum hins opinbera. Það verður til þess að hækka vísitölu neysluverðs, hækka lán landsmanna og auka verðbólgu. En nú hefur ríkisstjórnin tekið það sérstaklega fram að hún sé ekki að hækka þau til jafns við verðbólgu og hefur verið að hrósa sér fyrir það eins og var nefnt hér, en ég tel að það sé brýnt að menn íhugi alvarlega hvort það þurfi alltaf að vera fastur liður um hver einustu áramót að hér séu ýmis gjöld ríkissjóðs hækkuð. Nær væri að fara hagræðingarleið í ríkisfjármálum eins og við í Miðflokknum nefndum og fluttum breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið um sérstaka hagræðingarkröfu upp á 1,1 milljarð á öll ráðuneyti. Ríkisbáknið hefur blásið út í tíð þessarar ríkisstjórnar og er hvergi dregið úr í þeim efnum og full þörf fyrir að fara að hagræða hjá hinu opinbera. Væri það gert væri ekki þörf fyrir það að ríkisvaldið væri að ganga fram fyrir skjöldu með að hækka ýmis gjöld sem síðan stuðla að hækkun vísitölu, eins og ég nefndi, og hærri verðbólgu. Í þessu frumvarpi eru að sjálfsögðu mikilvægar forsendur fjárlaga og það er tilgangur þess. Það skýtur hins vegar svolítið skökku við að mínum dómi að samþykkja fyrst fjárlög og fara síðan tveimur vikum síðar eða svo að samþykkja forsendur fjárlaga. Maður hefði haldið að fyrst ætti að samþykkja forsendurnar og niðurstaðan úr þeirri vinnu kæmi síðan fram í fjárlögum. Það má segja að þetta sé óheppilegt fyrirkomulag, að samþykkja fyrst fjárlög og síðan forsendurnar á eftir. Tökum sem dæmi ef gerðar yrðu breytingar í bandormi sem stönguðust á við fjárlög sem búið er að samþykkja, þá er komin upp staða sem enginn vill vera í og er umhugsunarefni. Ég nefndi það að ég fagnaði því að það á að greiða öryrkjum desemberuppbót samkvæmt breytingartillögu sem fylgir þessu frumvarpi en spurning hvort það hafi verið tæknilega rétt að gera þetta með þeim hætti í þessu frumvarpi, hvort þetta hefði ekki átt að liggja fyrir í fjárlögum. Á bls. 8 er atriði sem ég tók eftir sem er kannski rétt að minnast á í þessu sambandi, það varðar álagningu og innheimtu. Hér segir: „Tollyfirvöld annast álagningu samkvæmt þessum kafla. Skattur, sem lagður er á samkvæmt þessum kafla, myndar stofn til virðisaukaskatts. Ríkisskattstjóri annast innheimtu samkvæmt þessum kafla.“ Nú á að fara að sameina þessi embætti þannig að þarna er kannski kominn sami aðilinn sem á að leggja á og innheimta, sem er kannski umhugsunarvert. [[Gripið fram í: Það er í öðru frumvarpi.]]- Í öðru frumvarpi, hv. þingmaður, það er rétt. Það sem ég vildi einnig koma inn á í þessu sambandi var að við 2. umr. ræddi framsögumaður svolítið um urðunarskattinn sem ríkisstjórnin áformaði að leggja á en varð síðan að draga í land með vegna þess að málið var mjög illa undirbúið. Það er staðreynd sem blasir við öllum. Þessi skattur verður lagður á ef þessi ríkisstjórn hefur umboð til þess og urðunarskatturinn, þegar hann er kominn að fullu til framkvæmda, mun kosta hvert heimili u.þ.b. 12.000 kr. á ári. Þá komum við að því sem hefur verið bent á og við í Miðflokknum höfum bent réttilega á, að ríkisstjórnin hrósar sér fyrir það að vera að lækka skatta. Nú tek ég það fram að við í Miðflokknum erum að sjálfsögðu hlynnt skattalækkunum en ekki þeirri aðferðafræði sem viðhöfð var í þessu tilviki. Það er verið að lækka skatta en á móti hækka ýmis gjöld. Þar með dregur úr nettólækkun skatta, nettólækkun tekjuskatts. Ég hef óskað eftir því innan nefndarinnar að gert yrði minnisblað um hver sé hin raunverulega nettóskattalækkun sem almenningur fær við þessa skattkerfisbreytingu. Ég hef ekki fengið þær upplýsingar enn en ég er ansi hræddur um að hún sé mun minni en stjórnvöld vilja láta í veðri vaka, einmitt vegna þess að verið er að hækka margvísleg gjöld á móti. Það er verið að hækka kolefnisgjaldið, svo að dæmi sé tekið, sem hækkar verð á bensíni og dísilolíu á bifreiðar og það er verið að hækka bifreiðagjaldið og ýmis önnur gjöld sem snúa beint að heimilunum. Það dregur úr þessari skattalækkun. Þetta er aðferðafræði sem mér hugnast ekki, herra forseti. Almenningur á að fá að vita nákvæmlega hver nettóskattalækkunin er þegar tekið er tillit til gjaldahækkana eins og koma fram í þessu frumvarpi og verða um áramótin. Það er líka umhugsunarefni, eins og komið hefur fram, að það skuli vera hægt að ganga fram fyrir skjöldu með það að boða nýjan skatt eins og urðunarskatt með svo skömmum fyrirvara og svo illa undirbúinn að ríkisstjórnin er gerð afturreka með þau áform. Varðandi urðunarskattinn gagnrýndu fyrirtæki á borð við Sorpu og einnig sveitarfélögin samráðsleysið sem var í því máli og Sorpa telur augljóst að tilgangur hugmynda um þennan skatt sé ekki verndun umhverfisins eða aukning í endurvinnslu og endurnotkun og tilgangurinn virðist heldur ekki vera að minnka úrgang því að urðunarskattur sé ófullnægjandi stjórntæki til þess. Þeir leggja það út hjá Sorpu að bein útgjaldaaukning á íbúa á þeirra starfssvæði sé talin nema um allt að 800 millj. kr. á ári og þeir leggja það mat á að ekki sé hægt að tengja þann kostnað við það sem hver íbúi láti til urðunar heldur verði að innheimta gjaldið sem aukagjald á hvern íbúa. Eins eru þetta álögur á atvinnulífið og það mun þurfa að greiða um 1,6 milljarða kr. og að einhverju leyti mun sá skattur greiðast úr vasa íbúa. Það er til skynsamleg leið til að ná þessum markmiðum. Bent hefur verið á að hægt sé að minnka það sem fer til urðunar, t.d. með því að setja skilagjald á vöruflokka sem við viljum ekki að fari til urðunar. Ég nefni plast sem dæmi. Höfum hugfast að 1 kíló af sorpi sem fer til urðunar er ekkert betra í jörðu komið þó að það sé með urðunarskatti. Það er mikilvægt að hafa það í huga. Ég kom einnig inn á Framkvæmdasjóð aldraðra fyrr í umræðunni. Hér kemur fram að bráðabirgðaheimildin til að greiða rekstrarkostnað hjúkrunarheimila úr Framkvæmdasjóði aldraðra er framlengd. Það var aldrei hlutverk sjóðsins að annast rekstur og við vitum vel að sjóðnum hefur ekki gengið vel að fjármagna nauðsynlega uppbyggingu hjúkrunar- og dvalarheimila eins og honum er ætlað og eru framlög til hans mun lægri en sem nemur sívaxandi þörf fyrir slíkt húsnæði. Hér er sem sagt verið að framlengja þessa heimild enn eina ferðina og þarf að finna leiðir til þess að sjóðurinn standi undir því hlutverki sem honum var ætlað og nafn sjóðsins gefur til kynna, hann er framkvæmdasjóður. Það er afar mikilvægt og þörfin er brýn í þessum málaflokki. Því miður hefur það fjármagn ekki verið nýtt sem skyldi sem var ætlað til að mæta ákveðnum vanda í þessum efnum. Fjárlaganefnd samþykkti á síðasta ári u.þ.b. 300 millj. kr. fjárframlag til að mæta rekstrarvanda hjúkrunarheimila en þessir peningar hafa ekki verið nýttir enn vegna þess að ekki hefur verið samið við félög í velferðarþjónustu sem annast rekstur hjúkrunarheimilanna. Það er mál sem verður að taka á og að Sjúkratryggingar Íslands semji um hina svokölluðu hjúkrunarþyngd eða hækkun á henni í krónum talið til að hægt sé að reka þennan mikilvæga málaflokk eins og á að gera. Það má segja, herra forseti, að það sé afleitt að haldið sé áfram að draga úr fjárfestingaráformum sjóðsins með því að veita fjármagn úr honum til rekstrar í stað þess að hann einbeiti sér að þeim fjárfestingarverkefnum sem hann á að sinna samkvæmt lögum. Þetta tel ég vera dæmi um að ekki er horft á heildarmyndina og verið að setja á laggirnar sjóði sem síðan eru nýttir í annað en þeim var ætlað í upphafi. Það er slæmt vegna þess að það bitnar þá á málaflokknum í heild sinni eins og t.d. rekstrinum. Það er lítið gagn í nýjum hjúkrunarheimilum, nýju og góðu húsnæði, ef ekki eru til peningar til að reka slíka þjónustu. Það er það sem skiptir höfuðmáli. Þetta teygir anga sína víðar í heilbrigðiskerfinu, lýtur t.d. að mönnunarvandanum og einnig fráflæðisvanda á Landspítalanum. Það er afar brýnt að leysa fráflæðisvandann. Ég hef lagt áherslu á það hér. Það er eldra fólk sem notar sjúkrarými á Landspítalanum sem þarf þess í raun og veru ekki en er að bíða eftir því að komast á nýtt heimili þar sem hjúkrunarþjónusta er í boði en það rými liggur ekki á lausu. Þessi málaflokkur tengist inn á þennan mikilvæga þátt, að leysa fráflæðisvanda Landspítalans svo að hægt sé að nýta þau sjúkrarými sem þar eru og sinna þeim sem þurfa á því að halda. Að þessu sögðu lýk ég máli mínu, herra forseti. Tímanum er lokið. Það er margt [[Forseti hringir.]]sem þarf að huga að í sambandi við þetta frumvarp. Þá nefni ég sérstaklega það að draga úr því að ríkið þurfi alltaf að ganga fram fyrir skjöldu með að hækka gjöld.
Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en ég tel að mér sé skylt að gera grein fyrir breytingartillögu sem ég hef lagt fram á þskj. 660 varðandi töflu í 2. mgr. a-liðar 36. gr. frumvarpsins. Hér er í raun aðeins um tæknilega leiðréttingu að ræða vegna breytinga á tollskrá sem tekur gildi um komandi áramót en auk þess er vert að benda á að það bætist líka við eitt nýtt tollnúmer. En að öðru leyti er hér um fullkomlega tæknilega breytingartillögu að ræða.