Á fundi allsherjar- og menntamálanefndar fyrr í dag var Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir kjörin formaður nefndarinnar, Nichole Leigh Mosty 1. varaformaður og Vilhjálmur Árnason 2. varaformaður. Á fundi atvinnuveganefndar var Páll Magnússon kjörinn formaður nefndarinnar, Ásmundur Friðriksson 1. varaformaður og Hanna Katrín Friðriksson 2. varaformaður. Á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar var Brynjar Níelsson kjörinn formaður nefndarinnar, Jón Steindór Valdimarsson 1. varaformaður og Njáll Trausti Friðbertsson 2. varaformaður.
Hlé verður gert á þingfundi milli kl. 13 og 14 í dag vegna nefndafunda.
Virðulegi forseti. Ég vil á þessum þingdegi ræða um verkfall sjómanna. Það hefur staðið í margar vikur, ég er ekki með það á hreinu hvað þær eru margar, en allt of lengi hafa sjómenn og bátar þeirra verið bundnir við bryggju. Fólkið á landsbyggðinni sem treystir á sjávarútveginn situr heima atvinnulaust og er á bótum. Fiskmarkaðir, innan lands og utan, eru í stórhættu. Ég trúi því að úr þessu húsi fylgi sterkar kveðjur til sjómanna og útgerðarmanna um að hraða því sem mest má að semja, klára samninga sem er auðvitað löngu tímabært. Þeir hafa verið lausir í fimm ár. Á sama tíma fáum við líka þær ömurlegu fréttir að útgefinn loðnuafli sé aðeins 57 þús. tonn. Það segir okkur hver staðan er í loðnunni. Loðnan er ekki aðeins mikilvægur nytjafiskur, hún hefur farið frá því að vera ekki veidd fyrir ekki svo mörgum áratugum, svo var hún eingöngu brædd, síðan var hún fryst og síðan voru hrognin fryst og loðnan varð að mestu verðmætum íslensks sjávarfangs. Nú er kvótinn svipur hjá sjón og ef ég man rétt held ég að veiðarnar á síðasta veiðiári hafi verið 110 þús. tonn af loðnu eða þar um bil. En við munum að það eru ekkert mjög mörg ár síðan veiðarnar fóru upp í u.þ.b. 1 millj. tonn á ári. Það er auðvitað ekki í hendi en ég hef miklar áhyggjur af því hvernig staðan í sjávarútveginum er. Ég vona að sjómenn og útgerðarmenn semji og að atvinnulífið fari á blússferð í upphafi vertíðar.
Forseti. Í umræðum á þingi í gær tjáði hv. þm. Brynjar Níelsson að hann teldi skýrsluna um umfang aflandsfélagaviðskipta Íslendinga, sem forsætisráðherra tafði að birta fram yfir kosningar og áramót, ekki vera fullbúna. Í ljósi þess að skýrslan átti að vera tilbúin í lok sumars er frekar augljóst að skýrslan átti einungis að vera umfjöllun í grófum dráttum, samansafn þeirra upplýsinga sem var hægt að fá með lítilli fyrirhöfn. Starfshópurinn sem vann skýrsluna taldi hana greinilega vera tilbúna, annars hefði hann væntanlega ekki skilað skýrslunni. Þá má minnast á að forsætisráðherra, Bjarni Benediktsson, sagði að efni skýrslunnar væri grunnur að málefnalegri umfjöllun um aflandsfélagaviðskipti þannig að hann taldi greinilega efnið eiga erindi við almenning. Vissulega benti hópurinn á að skoða þyrfti ýmislegt betur. Það eru bara eðlileg vinnubrögð að benda á hvað þarf að gera í framhaldi af því sem maður klárar. Spurningin sem skiptir hins vegar máli er hvort upplýsingarnar varða almannahag. Það telur umboðsmaður Alþingis í áliti sínu á málinu ekki vera umdeilanlegt. Mig langar því að inna hv. þm. Brynjar Níelsson eftir þeirri skoðun að skýrslan sé ekki fullbúin, sem er augljóslega rangt miðað við uppsetningu skýrslunnar og álit umboðsmanns Alþingis, og hvort ekki væri vert að hafa sérstaka umræðu um töf útgáfu á skýrslunni með tilliti til siðareglna ráðherra, fá bara allt upp á borðið í þeirri umræðu þannig að hægt sé að taka þessa umræðu á réttum grundvelli fyrir áframhaldandi störf hér á þingi.
Hæstv. forseti. Í umræðunni í gær var ég auðvitað bara að vitna til formanns starfshópsins sem kom fyrir efnahags- og viðskiptanefnd og sagði að það hefði þurft meiri vinnu til að klára verkefnið og afla frekari upplýsinga. Staðreyndin var einfaldlega sú að tíminn dugði ekki til að gera skýrslu sem hann taldi ná með viðunandi hætti utan um efnið. Það kom líka fram að skýrslan var send ráðuneytinu um miðjan september. Þá átti eftir að prófarkalesa hana og fara yfir hana og yfir þær athugasemdir sem hugsanlega kæmu fram. Efni skýrslunnar var kynnt ráðherranum 5. október. Það er ekkert öðruvísi með þessa skýrslu en margar aðrar skýrslur sem koma fyrir ráðuneytið. Það er farið yfir þær áður en þær eru kynntar, hvort sem það er þingnefndum eða almenningi, þannig að í mínum huga var ekkert óeðlilegt við þetta. Þessi skýrsla er hins vegar ágætisgrunnur til að ákveða framhaldið, hvaða frekari gagna þarf að afla, hvað hægt er að gera betur varðandi eftirlit o.s.frv. Þannig að skýrslan er ágæt svo langt sem hún nær. En í mínum huga er ekkert óeðlilegt við þetta. Það er heldur ekkert óeðlilegt við framgang ráðherrans að mínu mati. Það var heldur ekki að skilja á máli formanns starfshópsins þó að það hefði verið æskilegra að skýrslan hefði farið til umræðu fyrr en var gert.
Virðulegi forseti. Mig langar að vekja athygli á þeirri alvarlegu stöðu sem kom upp fyrir nokkrum vikum þegar tvær flugvélar Mýflugs gátu ekki lent á Reykjavíkurflugvelli vegna lokunar neyðarbrautar. Mig langar líka að benda á allan þann fjölda bókana sem hafa komið frá sveitarstjórnum vítt og breitt um landið á undanförnum vikum. Ég var að setja þetta niður á blað hérna rétt áðan, ég sé ekki betur en að þetta séu hátt í 10–15 bókanir nú þegar vítt og breitt um landið þannig að alvarleikinn er mikill og greinilega tekið mjög alvarlega á þeirri stöðu sem komin er upp. Í fyrra voru um 700 manns fluttir í sjúkraflugi á Íslandi með flugvélum Mýflugs og rúmlega 100 manns hjá Landhelgisgæslunni þannig að menn sjái hlutföllin í þessu máli. Flutningunum hefur fjölgað sjálfsagt um helming á undanförnum áratug. Að mínu viti er kominn sá tími núna á Alþingi að menn taki þessi mál svolítið lengra og með meiri upplýsingum og við förum að skoða raunverulega hvernig aðrar þjóðir taka á svipuðum málum eins og málefni Reykjavíkurflugvallar hafa verið, hvernig þær standa að öryggishagsmunum sínum og öryggisinnviðum í viðkomandi löndum. Við þurfum að skoða hvernig Svíar gera þetta, Danir, Norðmenn, Bretar, Hollendingar og nágrannaþjóðirnar. Við erum satt að segja komin mjög stutt í þessu miðað við nágrannaþjóðir hvað varðar öryggishagsmuni landsins og öryggisinnviði eins og flugvelli, raforkukerfi, vegi, brýr og slíka þætti. Einstök sveitarfélög verða að gera þetta í einhverri sátt við ríkisvaldið en ganga ekki gegn þeim hagsmunum sem ríkið hefur. Þetta er þekkt í öðrum löndum. Þetta vildi ég rétt koma inn með hérna og að við gætum að þessu í umræðunni. Ég vonast til að við tökum góða umræðu um þetta á næstu misserum og að við náum að þroska þessa umræðu, taka hana lengra og ná einhvers konar niðurstöðu þar sem allir landsmenn geta verið í sátt í þessu máli því að hagsmunirnir eru gríðarlegir. Ég bendi á það að á síðasta ári eru það u.þ.b. 350 manns sem eru í forgangssjúkraflugi þar sem um er að ræða lífshættu eða lífsógn. [[Forseti hringir.]]Þetta er einn á dag bara með Mýflugi til Reykjavíkur. Þá er ótalinn fjöldinn með Landhelgisgæslunni á þyrlum Gæslunnar.
Frú forseti. Sjósókn, útgerð og fiskvinnsla hefur frá aldaöðli verið meginstoð atvinnu á Vestfjörðum. Sjávarútvegur er lykilgrein og er sú stoð sem atvinna og hagkerfi svæðisins hefur enn á að byggja. Þróun atvinnulífsins undanfarin ár hefur hins vegar einkennst af samdrætti og fólksfækkun er viðvarandi. Vestfirðingar hafa í mörg ár leitað nýrra tækifæra og hefur að ýmsu leyti orðið ágengt. Þar, eins og annars staðar á landinu, er þjónusta við ferðamenn vaxandi en Vestfirðingar horfa til gullkistu sinnar, sjávarins. Fyrir nokkrum árum gaf Umhverfisstofnun út rekstrar- og starfsleyfi fyrir sjókvíaeldi í Arnarfirði. Nú er svo komið að allt að 40 tonn af laxi eru flutt á erlendan markað á degi hverjum, þrír trukkar. Framleiðslan í ár verður um 10.000 tonn og söluverðmæti 9 milljarðar. Mannlíf og atvinna hefur tekið mikinn fjörkipp og íbúum fjölgar á svæðinu og skortur er á íbúðarhúsnæði. Á norðanverðum Vestfjörðum horfa menn til sömu atvinnugreinar. Fyrirtæki í sjávarútvegi og fiskeldi á Ísafirði og í Bolungarvík hafa sótt um leyfi til sjókvíaeldis á skilgreindum svæðum í Ísafjarðardjúpi. Ekki ríkir full sátt um þau umsvif í sjó við Íslandsstrendur. Hagsmunaaðilar takast á og stangveiðimenn og talsmenn verndunar á villtum stofnum telja að yfirvofandi sé óafturkræf vá. Sýn íbúanna er á þann veg að þessi nýja grein geti aftur á móti skotið traustum stoðum undir afkomu og viðkomu Vestfirðinga til framtíðar ásamt með hefðbundnum sjávarútvegi, landbúnaði og iðnaði. Heimamenn sem vinna að uppbyggingu þessarar atvinnugreinar á Vestfjörðum kalla eftir skýrum ferlum, eftirliti og umgjörð í ljósi tortryggni og andstöðu. Væntanlegt er í þingið lagafrumvarp umhverfis- og auðlindaráðherra um skipulag haf- og strandsvæða sem sett er vegna þeirrar aukningar sem orðið hefur í starfsemi á haf- og strandsvæðum og vaxandi eftirspurnar eftir athafnasvæðum, m.a. vegna fiskeldis. Þetta er mikilvægt hagsmunamál sem ég hvet þingmenn og landsmenn alla til að kynna sér vel.
Frú forseti. Í mars á síðasta ári samþykkti Alþingi lög nr. 20/2016, um landsáætlun um uppbyggingu innviða til verndar náttúru og menningarsögulegum minjum. Í þessum lögum er gert ráð fyrir því, þ.e. þar er vísað í bráðabirgðaákvæði, að unnin skuli áætlun um uppbyggingu innviða á ferðamannastöðum um land allt til verndar náttúru og menningarminjum. Þar á þessi áætlun m.a. að taka sérstaklega til ársins 2017 sem við erum öll meðvituð um að er hafið. Enn sem komið er liggja bara fyrir drög um forgangsverkefni í ráðuneyti umhverfis- og auðlindamála varðandi þessi mál. Þegar við tölum um uppbyggingu innviða er okkur tamt að horfa mikið til sérstakra framkvæmda, svo sem göngustíga, palla eða einhvers sem stýrir sérstaklega ágangi ferðamanna sem til landsins koma, en minna fer fyrir þætti landvarða í þessu samhengi. Með leyfi forseta segir í drögum að áætluninni: „Aukning landvörslu og umsjónar er mikilvæg í ljósi þess hversu innviðauppbyggingu er víða ábótavant og þeirri staðreynd að langan tíma mun taka að byggja hana upp.“ Það sem mig langaði að vekja athygli á, og held að skipti máli að komi fram, er að víða eru þessar kostnaðarsömu framkvæmdir tímafrekar eins og við höfum margoft heyrt rætt í fjölmiðlum. Á ári hverju klára um 30 landverðir námskeið í landvörslu og eru vel í stakk búnir til þess að standa vaktina á þessum svæðum og tryggja a.m.k. viðganginn eða viðhaldið, að við getum staðið vaktina og gætt þess á þessum sama tíma - ég segi „við“ vegna þess að ég hef starfað sem slíkur - án þess að þurfa að kosta mikla uppbyggingu af því að hún tekur tíma. Ég held að það sé brýnt að leggja áherslu á að stórauka landvörslu eins og hefur verið talað um með tilliti til þessa á meðan við getum ekki byggt eins hratt upp og við hefðum viljað.
Forseti. Mig langar, í ljósi þess að það eru margir nýir þingmenn á þessu nýja þingi, að minna á og hvetja nýja þingmenn til þess að lesa þingsályktun um viðbrögð Alþingis við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis frá því á árinu 2010. Þá samþykktu allir þingmenn þessa ályktun. Ástæða þess að ég minni á hana er að það hefur verið mikið rætt um nefndaskipan á Alþingi núna. Það er ekki úr lausu lofti gripið að ákveðið var að breyta þingsköpum eða hefðum og venjum á þingi á þann veg að hér væri stofnuð stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það var gert í kjölfar bankahrunsins og í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þá var lagt til, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd var orðin til, að formennsku í henni yrði varpað til stjórnarandstöðu því að hlutverk nefndarinnar er að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Þetta var jafnframt gert til þess að skapa möguleika fyrir Alþingi að hafa meira sjálfstæði gagnvart framkvæmdarvaldinu. En þá ákvað Sjálfstæðisflokkurinn að þiggja ekki formennsku í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það er mjög mikilvægt að halda því til haga. Á síðasta kjörtímabili ákvað stjórnarandstaðan að taka við þessari ábyrgð. En nú er það svo, vegna einhverra stórfurðulegra vinnubragða hjá Sjálfstæðisflokknum, að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd heyrir ekki lengur undir þann anda sem lögin og ályktunin var smíðuð um, að hér væri alvörueftirlit með framkvæmdarvaldinu undir ábyrgð stjórnarandstöðunnar. Það er miður og mjög leitt. Ég vona að Sjálfstæðisflokkurinn sjái sóma sinn í því [[Forseti hringir.]]að læra af mistökum fortíðarinnar og koma sér út úr svona vinnubrögðum.
Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða annað af forgangsmálum okkar Framsóknarmanna á þessum þingvetri en það er heilbrigðisáætlun fyrir Ísland. Markmið tillögunnar er að fela hæstv. heilbrigðisráðherra að hefja vinnu við heilbrigðisáætlun og hún verði unnin í samráði við fagfólk í heilbrigðisstéttum. Þar verði m.a. tekið tillit til landfræðilegra þátta eins og samgangna og fjarlægða milli byggðarlaga. Jafnframt verði tekið tillit til íbúaþróunar á starfssvæðum heilbrigðisstofnana, aldurssamsetningar íbúa, staðsetningar sjúkrabifreiða, aðgangs að sjúkraflugi, fjölda ferðamannastaða og sumarhúsabyggða, svo eitthvað sé nefnt. Við gerð áætlunar verði jafnframt litið til þess hvort sóknarfæri sé í því að nýta auð sjúkrarými á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni og létta þar með álagi af Landspítala. Heilbrigðisáætlunin skuli vera lögð fyrir Alþingi í desember 2017. Í síðustu kosningabaráttu töluðu allir eða flestallir flokkar um að heilbrigðismálin ættu að vera efst á forgangslista stjórnmálanna eftir kosningar. Nú sjáum við þingmálaskrá nýrrar ríkisstjórnar og ef litið er á þingmálaskrá hæstv. heilbrigðisráðherra sést engin heilbrigðisáætlun á þeim lista. Það er einstaklega undarlegt þar sem hv. þingmenn Bjartrar framtíðar á síðasta kjörtímabili gagnrýndu þáverandi stjórnarflokka fyrir stefnuleysi í málaflokknum. Það er einnig einstaklega undarlegt því að undanfarin mörg ár hefur vantað stefnumótun í þennan málaflokk. Það hefur m.a. landlæknir fjallað um í fréttum og annars staðar. Einnig kom það fram í þingskjali sem ég lagði fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra á síðasta kjörtímabili að stefnumótun vantaði í málaflokkinn en unnið væri að drögum. Þau drög komu aldrei fyrir Alþingi. Ég vona að þingmenn í öllum stjórnmálaflokkum leggi okkur Framsóknarmönnum lið [[Forseti hringir.]]við að koma þessu mikilvæga máli í gegnum Alþingi.
Virðulegur forseti. Mig langar að byrja á því að taka undir orð hv. þm. Birgittu Jónsdóttur varðandi mikilvægi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Ég held að þingmenn hér inni, bæði nýir og gamlir, og þá meina ég eldri í starfi, ættu að glugga oftar í hana. Handbók nýrra þingmanna ætti kannski að vera rannsóknarskýrslan, kannski ekki síst það bindi sem fjallar um úrbætur í stjórnsýslunni. Þá langar mig að höggva í sama knérunn og hv. þm. Guðjón S. Brjánsson. Ég virðist vera hér til að taka undir með öðrum þingmönnum. Það sýnir samstöðuna á þingi, hvað við erum öll miklir og góðir vinir. En mig langar að koma inn á málefni fiskeldis sem ég held að við þurfum að skoða mjög vel. Hv. þm. Guðjón S. Brjánsson kom inn á mikilvægi atvinnugreinarinnar á ákveðnum landsvæðum, sem er allt satt og rétt. Þess þá heldur þarf að skoða það mál sérstaklega vel. Allt of oft höfum við horft fram á það á Íslandi, því miður, að fjárhagslegir hagsmunir hafa kannski ýtt um of á að gripið sé til ákveðinna aðgerða. Við höfum stigið óvarlegar til jarðar en við ættum að gera. Þetta er mál sem þarf að skoða mjög í grunninn. Margir erfðafræðingar, líffræðingar og fiskifræðingar hafa veifað rauðum flöggum þegar kemur að þessu. Við hljótum alltaf að stíga þannig til jarðar að náttúran njóti vafans í svona málum. Við ættum að horfa til annarra landa sem hafa reynslu í þessu, eins og Noregs. Hv. 6. þm. Reykv. s., ég, háttvirtur ég, lagði það til í gær á fundi umhverfis- og samgöngunefndar að nefndin tæki frumkvæði í því að skoða þessi mál. Ég skynjaði ekki annað en að það væri vilji til þess hjá öðrum nefndarmönnum og ég vona að það verði til þess [[Forseti hringir.]]að þetta verði að þingmáli því það er mikilvægt að þessi mál komi inn á borð umhverfis- og samgöngunefndar og að umhverfismálin verði þar metin eins og hægt er.
Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar varðandi áhyggjur af sjómannaverkfallinu og afleiðingum þess. Staðan er mjög erfið, virðist vera. Ég hef auðvitað ekki hug á því að leggja það til að Alþingi hafi nein afskipti af málinu sem slíku. En ég tel að við getum lagt fram mál, sem ég ásamt Ásmundi Friðrikssyni og vonandi þingmenn úr öllum flokkum getum verið flutningsmenn að, um að fæðispeningar sjómanna verði skattfrjálsir. Fyrirmyndin er til staðar varðandi opinbera starfsmenn og dagpeninga sem þeir fá sem vinna fjarri heimilum sínum og þurfa ekki að greiða skatta af þeim. Ég tel að þetta sé réttlætismál sem gæti með jákvæðum formerkjum liðkað til fyrir þessari deilu. Ég held að það sé eitthvað sem við gætum sameinast um. Málið snýst ekki eingöngu um afleiðingar verkfalls gagnvart sjómönnum og mörkuðum okkar og öðru því um líku og þjóðarbúinu í heild heldur gleymist oft í umræðunni að þetta bitnar harkalega á fiskverkafólki í landinu, hátt í 2 þús. manns, sem er núna á atvinnuleysisbótum út af verkfallinu og hefur sem sagt verið tekið út af launaskrá, lækkað í launum. Sumir hverjir eiga engan rétt á atvinnuleysisbótum og þurfa að fara á framfærslu sveitarfélaga. Uppsagnarákvæði fiskverkafólks er líka eitthvað sem við þurfum að endurskoða hérna. Sú stétt býr við gífurlegt óöryggi ein stétta varðandi þessi mál. Ég tel að skoða þurfi hvort ekki sé hægt að leggja fram mál á Alþingi, og mun beita mér í því, sem styrkir uppsagnarákvæði fiskverkafólks, samanber aðrar stéttir í landinu. Það er ekki ásættanlegt að sá hópur sitji eftir og sé látinn með þessum hætti gjalda fyrir vinnudeilur. [[Forseti hringir.]]Það þarf að beita sér í því að laga stöðuna gagnvart fiskverkafólki.
Frú forseti. Í gær mátti lesa í ýmsum erlendum fjölmiðlum, svo sem Independent, að hollenskur ráðherra að nafni Lilanne Ploumen hefði lagt til að Holland hefði frumkvæði að því að stofna sjóð til að styðja við starfsemi sem snýr að heilsu kvenna, fræðslu um getnaðarvarnir og fóstureyðingar. Þetta er vitanlega viðbragð við tilskipun forseta Bandaríkjanna, Donalds Trumps, um bann við því að Bandaríkin styrki hjálparsamtök sem veita konum upplýsingar um fóstureyðingar. Að banna fóstureyðingar eða veita ekki faglegar upplýsingar um þær mun ekki leiða til þess að fóstureyðingum fækki en mun hins vegar stofna lífi og heilsu kvenna um allan heim í mikla hættu. Þetta skiptir líka máli á Íslandi því að meðal áherslna Íslands þegar kemur að þróunarsamvinnu er aukið kynjajafnrétti og valdefling kvenna. Fátt er meira valdeflandi en að ráða yfir eigin líkama. Mér finnst þess vegna að við á Alþingi eigum að fylgjast náið með þróuninni á þessum sjóði Lilanne Ploumen og styðja eftir atvikum við hann og/eða veita aukið fjármagn í þá þætti þróunarsamvinnu sem við erum nú þegar þátttakendur í og lúta sérstaklega að heilsu kvenna. Hér held ég að Alþingi geti haft áhrif. Við eigum að beita þessum áhrifum og ég mun taka þetta mál upp við hæstv. [[Forseti hringir.]]utanríkisráðherra þegar hann kemur á fund utanríkismálanefndar um það hvernig við getum beitt okkur.
Virðulegur forseti. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, Benedikt Jóhannesson, kynnti þau áform ríkisstjórnarinnar að opna bókhald ríkisins enn meir en tíðkast hefur hingað til. Ég fagna því, enda er þarna á ferð eitt helsta baráttumál Pírata, þ.e. að veita almenningi skilyrðislausan aðgang að öllum mögulegum upplýsingum. Þekking er vald. Það vissi kaþólska kirkjan öldum saman þegar hún einokaði þekkinguna og stjórnaði því hverjir fengu að njóta hennar og skilgreindi hvað var rétt og rangt. Þetta var smásögulegur útúrdúr sögukennarans. Eftir því sem aðgengi almennings eykst að upplýsingum úr stjórnsýslunni eykst vald almennings. Aðhaldið grundvallast á upplýsingum. Það er ástæðan fyrir því að Píratar vilja t.d. hafa nefndafundi að jafnaði opna. Píratar hafa sýnt að hugur fylgir máli. Bókhald flokksins er aðgengilegt á heimasíðu hans og hefur verið um langa hríð auk þess sem við birtum kosningabókhald okkar nokkrum dögum fyrir síðustu alþingiskosningar. Þar mátti sjá hversu hárri upphæð við höfðum úr að spila og hvernig þeirri upphæð var varið. Við skoruðum á aðra flokka að gera slíkt hið sama en enginn annar flokkur sá ástæðu til að bregðast við þeirri áskorun okkar. Ég velti fyrir mér hver ástæðan geti verið. Leyndarhyggjan hlýtur að ala á grunsemdum um spillingu. Spilling getur ekki þrifist fyrir opnum tjöldum. Að halda upplýsingum leyndum [[Forseti hringir.]]er að mínu mati spilling.
Frú forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er fjallað um eignarhald ríkisins á viðskiptabönkum. Þar er m.a. sagt að það verði skipulega haldið þannig á málum að dregið verði úr eignarhaldinu, dregið úr þátttöku ríkisins á fjármálamarkaði. Þar segir að áhersla verði lögð á opið og gagnsætt ferli en líka stefnt að því að almenningur fái tiltekinn eignarhluta afhentan endurgjaldslaust. Ég vona að við eigum eftir að sjá þessa stefnu kristalíserast hér á næstu mánuðum. Það er sanngjarnt og eðlilegt að almenningur eignist með beinum hætti hlut í íslensku viðskiptabönkunum. Ég bendi á að frá árslokum 2009 og fram til loka þriðja ársfjórðungs á síðasta ári var virðisaukning í íslensku viðskiptabönkunum þremur um 320 milljarðar. Stór hluti af þessari virðisaukningu er vegna endurmats á eignum bankanna. Íslenskur almenningur, líkt og ríkissjóður og fyrirtæki, varð fyrir miklum búsifjum við fall viðskiptabankanna 2008. Það er sanngjarnt og eðlilegt að almenningur fái hlutdeild í þeirri gríðarlegu virðisaukningu sem átt hefur sér stað í bankakerfinu. Ég vonast til þess að við þingheimur berum gæfu til þess að taka höndum saman [[Forseti hringir.]]og tryggja að þetta nái fram að ganga. Ég segi: Ekkert mun eyða tortryggni í garð banka og fjármálakerfisins annað en bein eignaraðild almennings að fjármálakerfinu. Um þetta eigum við öll að taka höndum saman.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Logi Már Einarsson kom hér í pontu í gær og gerði að umtalsefni orð sem ég lét falla í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra í fyrrakvöld. Það skrýtna var að hann beindi fyrirspurn sinni að virðulegum heilbrigðisráðherra. Mér finnst ekki mikil prúðmennska falin í því að spyrja aðra út úr minni ræðu þegar ég var sjálf í húsi og tiltæk til að svara spurningum þingmannsins. Ég veit ekki hvað hv. þm. Loga Einarssyni gengur til með svona háttalagi og ég vona svo sannarlega að það sé ekki til marks um þau vinnubrögð sem hann eða aðrir þeir sem ekki eiga sæti í ríkisstjórn að þessu sinni ætla að ástunda. Hv. þm. Logi Einarsson þarf ekki að hafa áhyggjur af því að Björt framtíð taki ekki undir góð mál með honum. Bara alls ekki. Nokkur góð mál hafa þegar komið fram og vil ég nefna í þessu samhengi sérstaklega heilbrigðisáætlun frá Framsóknarflokknum sem er algerlega í samræmi við heilbrigðisstefnu sem kemur fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að mynda heildstæða heilbrigðisstefnu. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Einari Brynjólfssyni þar sem hann minntist á og fagnaði því að opna ætti bókhald ríkisins. Það er ágætt að minnast á það í þessu samhengi að það var einmitt meiri hluti Sjálfstæðisflokks og Bjartrar framtíðar sem var fyrsta opinbera stofnunin sem opnaði bókhald sitt þar sem gagnsæi og lýðræði hefur verið áhersla þess meiri hluta.
Virðulegi forseti. Með þingsályktunartillögu þessari sem lögð er fram í samræmi við ákvæði laga um Stjórnarráð Íslands er leitað eftir stuðningi Alþingis við fyrirhugaða breytingu á heiti og fjölda ráðuneyta í Stjórnarráðinu. Breytingin felur í sér að í stað innanríkisráðuneytis komi annars vegar dómsmálaráðuneyti og hins vegar samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti. Með breytingunni fjölgar ráðuneytum úr átta í níu. Frú forseti. Sterk söguleg hefð er fyrir sérstökum ráðuneytum dómsmála annars vegar og samgöngumála hins vegar og eiga slíkar stjórnarskrifstofur rætur sínar að rekja allt til stofnunar Stjórnarráðsins árið 1904. Sú skipan mála byggir á efnislegri sérstöðu þeirra stjórnarmálefna sem um ræðir og á það sérstaklega við um eðli þeirra stjórnarmálefna sem tilheyrt hafa dómsmálaráðuneytinu, enda er það svo að flest lönd eiga sér sérstakt dómsmálaráðuneyti, til að mynda öll hin Norðurlandaríkin. Meginsjónarmiðin að baki breytingunni eru: 1. Að skýra skipulag og verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins í samræmi við það sjónarmið að eðlislík málefni skuli heyra undir eitt og sama ráðuneytið. 2. Að skerpa á pólitískri forystu í þeim mikilvægu málaflokkum sem um ræðir. 3. Að tryggja betri yfirsýn yfir þau umfangsmiklu lögbundnu verkefni sem nú heyra undir innanríkisráðuneytið. 4. Að auka þekkingu og getu stjórnsýslunnar til að sinna þeim verkefnum sem um ræðir. Það er sannfæring mín að breytt skipulag samkvæmt framangreindu muni styrkja stjórnsýsluna á umræddum sviðum og svigrúm ráðherra til að rækja stefnumótandi hlutverk sitt, þar með talið til að fylgja eftir stefnumálum ríkisstjórnar, ekki bara þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr, heldur komandi ríkisstjórna sömuleiðis. Stefnuyfirlýsing ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar felur í sér margvísleg stefnumarkandi áform sem varða þá málaflokka sem falla undir núverandi innanríkisráðuneyti, t.d. varðandi uppbyggingu löggæslu, landamæraeftirlit, ákæruvald, dómstóla, málefni útlendinga, samgöngumál og uppbygging innviða, öryggi vegfarenda, byggðamál og fjarskiptamál, svo dæmi séu tekin. Mikilvægt er að haga skipulagi Stjórnarráðsins þannig að sem mestur og bestur árangur megi nást í þessum mikilvægu málum um leið og gæði stjórnsýslunnar eru bætt. Ör þróun og breyting hefur einnig orðið í málaflokkum innanríkisráðuneytisins frá því að ráðuneytinu var komið á fót 1. janúar 2011. Ný og brýn verkefni hafa kallað á sérstaka forgangsröðun og athygli ráðherra, ekki síst á þeim sviðum sem tilheyra munu nýju dómsmálaráðuneyti. Málefni tengd landamærum hafa verið til mikillar umræðu og skoðunar á vettvangi Evrópusamvinnunnar. Þessu höfum við fylgst með í fréttum undanfarin ár, það hafa verið ítrekaðir fundir, ekki bara innan Schengen-samstarfsins, heldur í víðara samhengi og margvísleg önnur verkefni þar fram undan. Aldrei hafa eins margir flóttamenn leitað til Evrópu og á Íslandi hafa aldrei eins margir sótt um alþjóðlega vernd og á síðasta ári. Endurskipulagning dómskerfisins stendur yfir eins og menn þekkja. Það er afar mikilvægt að vel takist til í þeim breytingum sem þar eru að eiga sér stað. Hvað innviði varðar hafa aðhaldsaðgerðir síðustu ára leitt til þess að nauðsynlegt er að hefja markvissa uppbyggingu sem þó kallar áfram á stífa forgangsröðun og nýjar leiðir sömuleiðis til fjármögnunar innviða. Flutningur byggðamála til ráðuneytis samgöngu- og sveitarstjórnarmála gefur einnig mörg tækifæri til nýrrar stefnumótunar og þróunar á því sviði. Öll þessi verkefni krefjast athygli ráðherra og sérhæfðs ráðuneytis þeim við hlið. Loks er til þess að líta eins og ég minntist á áður að framangreindar breytingar munu færa skipan mála hér á landi nær því skipulagi sem er við lýði annars staðar á Norðurlöndum. Er það mat mitt að breytingarnar muni styðja við þátttöku íslenskra stjórnvalda í alþjóðlegu samstarfi á þessum sviðum. Frú forseti. Innanríkisráðuneytið hefur starfað í núverandi mynd frá 1. janúar 2011 eins og áður hefur komið fram. Rökin að baki sameiningu þessara tveggja ráðuneyta, ráðuneyta dómsmála og samgöngumála, voru m.a. viðleitni þáverandi stjórnvalda til hagræðingar í ríkisrekstri í kjölfar efnahagshrunsins og var þar öðru fremur horft til hagræðingar og mögulegrar samlegðar í stoðþjónustu ráðuneytanna. Við framkvæmd þeirra breytinga sem nú eru áformaðar verður leitast við að halda rekstrarlegu hagræði að því marki sem framast er unnt. Er gert ráð fyrir að ráðuneytin tvö munu áfram samnýta ýmsa þá stoðþjónustu sem nú er fyrir hendi. Uppskipting innanríkisráðuneytisins hefur þó óhjákvæmilega í för með sér rekstrarlegan aðskilnað sem kann í einhverjum tilvikum að hafa í för með sér aukinn rekstrarkostnað. Ljóst er til að mynda að ráðuneytisstjórum mun fjölga um einn við þessa breytingu, auk þess sem greina þarf að málaskrár ráðuneytanna og fjármálalegan rekstur. Á móti þessu kemur að unnið er að því í Stjórnarráðinu að efla sameiginlega stoðþjónustu fyrir öll ráðuneyti. Hefur undirbúningur þess staðið í nokkurn tíma og hafa fyrirhugaðar breytingar það að markmiði að efla þjónustu, auka framleiðni, skilvirkni og kostnaðarhagræði til langs tíma fyrir öll ráðuneyti Stjórnarráðsins sem og að efla kjarnastarfsemi þeirra og sérfræðiþekkingu. Áætlað er að verkefnisstjórn um sameiginlega stoðþjónustu leggi fram tillögur sínar í vor þar sem áhersla verður lögð á að veita fjölbreyttari og samræmdari þjónustu, nýta fjármuni betur og tengja betur saman þá sem vinna lík verkefni í ráðuneytunum. Þá stendur einnig yfir vinna í Stjórnarráðinu sem miðar að því að auka mjög sameiginleg útboð og innboð allra ráðuneyta og stofnana þeirra. Hvort tveggja mun vega á móti auknum rekstrarkostnaði sem leiða kann af uppskiptingu innanríkisráðuneytisins. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við hugsum málið einmitt í stærra samhengi en bara fyrir einstök ráðuneyti. Það er eðlilegt að upp komi spurningar um rekstrarhagræði þegar einu ráðuneyti er skipt upp í tvö og menn spyrja sig: Hvar gætum við sótt aukið hagræði með því að fella saman slíkar einingar eins og gert var á sínum tíma? Ég held að þar séu menn kannski að horfa aðeins of þröngt á málið. Við þurfum annars vegar að ná að skerpa á þeim áherslum sem við viljum ná fram í stjórnkerfinu, byggja upp sérfræðiþekkinguna, koma pólitískum áherslumálum í framkvæmd og að verkaskiptingin sé þannig að eðlislík mál séu felld saman og veitt skýr forysta. Hins vegar þegar kemur að rekstrinum þá eigum við ekki bara að líta til þess hverju væri hægt að ná fram í samlegð með því að fella ólíka málaflokka saman undir eitt ráðuneytisheiti. Við eigum að horfa á það mál í miklu stærra samhengi. Eins og ég hef komið inn á þá eigum við að horfa á það þvert yfir öll ráðuneytin og undirstofnanirnar. Við eigum t.d. að velta því fyrir okkur hvort við eigum að nýta oftar það úrræði sem lögin bjóða upp á í dag að koma á fót ráðuneytisstofnunum sem sannarlega mundi geta boðið upp á þetta rekstrarlega hagræði ef það er það sem við teljum að við sækjumst eftir í frekari mæli en nú á við. Þá værum við sem sagt að taka nær einstökum ráðuneytum þær stofnanir sem eru starfandi á verkefnasviði viðkomandi ráðuneyta og myndum geta náð fram töluvert mikilli hagræðingu í rekstrarlegum þáttum þrátt fyrir að ákveðin armslengd væri áfram til staðar. Ég hvet menn sem sagt til þess að horfa á þessi mál í stærra samhengi en því sem tengist einstaka ráðuneytum vegna þess að við getum unnið svo miklu víðar annars staðar í stjórnkerfinu hjá okkur að rekstrarhagræði. Frú forseti. Gert er ráð fyrir að stjórnarmálefni innanríkisráðuneytisins muni skiptast á milli dómsmálaráðuneytis og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytis og það verði með sama hætti og þau skiptast nú á milli dómsmálaráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra samkvæmt forsetaúrskurði nr. 2/2017, um skiptingu starfa ráðherra, samanber forsetaúrskurð nr. 1/2017, um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Þannig að það liggur í sjálfu sér fyrir nú þegar hvaða verkefni munu heyra undir hvort ráðuneyti. Það kemur þegar fram í forsetaúrskurði um skiptingu verkefna milli ráðherranna. Þetta er um öll þessi meginverkefni ráðuneytanna. Það er mikilvægt að halda því til haga að ekki er gert ráð fyrir að breytingar verði á högum starfsmanna sem nú vinna í innanríkisráðuneytinu við þessar breytingar. Munu starfsmenn flytjast til hinna nýju ráðuneyta í samræmi við verksvið þeirra og mat á umfangi verkefna hvors ráðuneytis. Þetta er að sjálfsögðu afskaplega mikilvægur þáttur. Þessi tillaga til þingsályktunar er orðuð með þessum hætti, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar, með vísan til 1. mgr. 2. gr. laga um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011, að styðja fyrirhugaða breytingu á fjölda og heitum ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands sem felur í sér að í stað innanríkisráðuneytis komi annars vegar dómsmálaráðuneyti og hins vegar samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti.“ Sem sagt, við ræðum hér um að með samþykki þessarar tillögu sé fenginn stuðningur Alþingis til þess að framkvæma þessa breytingu. Síðar er það rakið í þingsályktunartillögunni hvaða meginsjónarmið búi að baki, hvað verði um sameiginlega stoðþjónustu, hvernig skipting stjórnarmálefna verði milli ráðuneytanna og loks er sagt að það sé stefnt að því að nýr forsetaúrskurður um skiptingu Stjórnarráðs Íslands í ráðuneytinu með þeirri breytingu sem gerð er grein fyrir í tillögunni komi til framkvæmda eins fljótt og auðið er eftir að Alþingi hefur lokið umfjöllun sinni um málið. Það er einmitt uppleggið hér. Það er áformað að ný ráðuneyti taki til starfa eins fljótt og auðið er eftir að Alþingi hefur lokið umfjöllun sinni um málið. Formleg ákvörðun þar um verður tekin með útgáfu forsetaúrskurðar um skiptingu Stjórnarráðs Íslands í ráðuneyti og breytingu á forsetaúrskurði eins og ég hef hér verið að rekja. Þegar Alþingi fjallaði síðast um þessi málefni þá urðu nokkrar breytingar í meðförum þingsins á því frumvarpi sem rataði hingað inn, en af hálfu nefndar sem fjallaði um málið á þeim tíma var lögð áhersla á það að þingið myndi eftir því sem aðstæður leyfðu hraða meðferð mála af þessum toga í þinginu. Virðulegi forseti. Ég legg til að þessari tillögu verði vísað til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og síðari umræðu að aflokinni þessari.
Forseti. Ég er í sjálfu sér samþykk því og finnst skynsamlegt að fara þessa leið. Það var gerð tilraun með að sameina samgöngumál og dómsmál og það má segja að sá lærdómur sem var hægt að draga af því hafi verið að ráðuneytið er hreinlega of stórt til að anna báðum þessum stóru og mikilvægu málaflokkum. En mig langaði til að spyrja ráðherrann í ljósi þess að verið er að ráðast í þessar breytingar hvort rætt hafi verið að flytja Póst- og fjarskiptastofnun, fyrst verið er að breyta hlutum í ráðuneyti sem myndi henta betur, fyrst ráðherrann er að fjalla um að nauðsynlegt sé að draga rétta málaflokka saman þannig að það sé samfella, yfir í t.d. atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti.
Virðulegi forseti. Nei, við höfum ekki skoðað það sérstaklega hvort þessi stofnun ætti betur heima í öðru ráðuneyti. Hins vegar er hægt að segja að það eru ýmis álitaefni sem maður veltir svo sem fyrir sér í þessu samhengi. Ég hef t.d. heyrt hugmyndir um að ferðamálin gætu verið með samgöngumálum eins og áður var, það er sem sagt ekki ný hugmynd, menn hafa velt því fyrir sér. En að mínu áliti væri það röng breyting. Það væri ekki skynsamlegt að gera vegna þess að með því væri ekki verið að gera ferðamálunum jafn hátt undir höfði og við viljum gera í þessu stjórnarsamstarfi með sérstöku ráðuneyti þar sem ferðamálin eru í forgrunni. Fyrst ég er kominn út í þessa sálma vil ég taka fram að ég tel alveg nauðsynlegt að efla þá skrifstofu í því ráðuneyti.
Forseti. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til þess að skoða í það minnsta hvort Póst- og fjarskiptastofnun ætti betur heima undir dómsmálaráðuneytinu, einfaldlega af því að stofnunin hefur eðlisbreyst mikið og jafnvel heitið á henni er ekki viðeigandi miðað við þá miklu og öru þróun sem hefur átt sér stað í samskiptum, sem eru minna í gegnum póst og meira í gegnum internetið. Ég segi þetta af fenginni reynslu af miklum samskiptum við þessa stofnun í gegnum tíðina. Svo langar mig til að spyrja - þetta er allt of stuttur tími - hvort það hafi verið rætt, í ljósi þessara uppstokkana, að meiri samvinna og flæði verði á milli ráðherra en áður hefur verið af því að nú eru þrír flokkar í ríkisstjórn.
Frú forseti. Já, ég tek fagnandi öllum hugmyndum um að skerpa á einstökum áherslum í Stjórnarráðinu með því að málaflokkar séu vistaðir á réttum stöðum. Við höfum breytt lögum þannig að slíka málaflokka er hægt að færa til án aðkomu þingsins, eins og dæmin sýna, og við höfum aðeins gert það með nýlegum forsetaúrskurði. Þetta skal vera mér til umhugsunar, hvort þetta eigi betur heima dómsmálaráðuneytismegin, en við göngum ekki út frá því, alla vega ekki að sinni. Það kom [[Flæði á milli.]]síðan spurning um hvort við ætluðum að efla flæði milli ráðuneyta. Varðandi það vil ég segja alveg afdráttarlaust já, ekki aðeins vegna þess að hér starfa þrír flokkar saman í ríkisstjórn heldur ekki síður vegna þess að það er kjarnaatriðið í því stjórnskipulagi sem við erum með í dag þar sem í sjálfu sér eru ekki mörg skýr bein málefni sem heyra undir forsætisráðuneytið heldur er því ætlað að vera meira til verkstjórnar, [[Forseti hringir.]]að nýta ráðherranefndir til þess að draga saman mál sem heyra undir fleiri en eitt ráðuneyti og eiga samráð í ráðherranefndum áður en mál rata inn í ríkisstjórn og síðan endanlega fyrir þingið. Þannig mun ég a.m.k. reyna að halda utan um mál í forsætisráðuneytinu.
Forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um kostnað við þessar breytingar. Það er nokkuð loðið orðalag þar sem kemur fram að þessi breyting kunni í einhverjum tilvikum að hafa í för með sér aukinn rekstrarkostnað. Mér finnst ekki björgulegt að fara af stað með svona kerfisbreytingu í Stjórnarráðinu með því að fjölga ráðherrum upp í 11, og ég get ekki betur séð en að þeir séu flestallir með tvo aðstoðarmenn, að ekki liggi fyrir skýrari tölur en bara eitthvað um að það kunni að hafa í för með sér aukinn rekstrarkostnað. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann geti nefnt okkur einhverjar sirka-tölur í þeim efnum. Vonandi hefur hann einhverjar hugmyndir um það, ekki síst þegar hæstv. fjármálaráðherra er kominn hér á bekkinn, hann hlýtur að hafa metnað til að hafa einhverja hugmynd um hvað þetta kostar fyrir ríkissjóð.
Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst eins og ég kom inn á í máli mínu að það mun hafa einhvern viðbótarkostnað í för með sér að taka eitt ráðuneyti og breyta því í tvö. Ég nefndi ráðuneytisstjórann. Ég nefndi ákveðna grunnþjónustu sem þarf að vera til staðar í hverju ráðuneyti, eins og að halda sérstaklega utan um rekstur ráðuneytisins. Það verður að skoðast að hve miklu leyti sú þjónusta sem borin er uppi af rekstrarskrifstofu innanríkisráðuneytisins mun gagnast í tveimur aðskildum ráðuneytum, og hvort ráða þurfi viðbótarstarfsfólk. En ég hvet menn til að horfa á þetta í stærra samhengi hlutanna. Ég held að við höfum gert aðeins of mikið af því að einblína á það mögulega rekstrarhagræði sem fæst með sameiningu tveggja ráðuneytisstjóra í einn, en við höfum misst sjónar á hinu gríðarlega hagræði sem við getum náð fram svo víða annars staðar í ríkisrekstrinum eins og við höfum [[Forseti hringir.]]verið að ræða í þessu samhengi og öðru. Ég nefni sameiginlegu innkaupin og svo margt annað.
Forseti. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að skerpa aðeins á þessu svari. Var hann að tala um tölur á skalanum 10 milljónir á ársgrundvelli, 50, 100? Hvaða tölur erum við að tala um? Það er í rauninni ámælisvert að koma ekki með einhverjar hugmyndir undir þessari umræðu frá hæstv. forsætisráðherra í þessum efnum. Svo langar mig að staldra aðeins við það sem kom fram í orðaskiptum hæstv. ráðherra við hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um hið mikilvæga verkstjórnarhlutverk hæstv. forsætisráðherra og spyrja, hann hefur svo sem ekki langan tíma til að skerpa á því, hvernig hann sjái fyrir sér aukið hlutverk ráðherranefnda. Hann drap aðeins á því í andsvari áðan. Hvernig sér hann fyrir sér að styrkja hina faglegu yfirstjórn og samþættingarhlutverk forsætisráðherra í nýrri ríkisstjórn?
Frú forseti. Ég hef reynt eftir bestu getu að tiltaka rekstrarþætti sem augljóslega verða nýir. Það er augljóst að nýr ráðuneytisstjóri bætist við. Það verður að koma betur í ljós eftir að farið hefur verið yfir það nákvæmlega í innanríkisráðuneytinu hvort þörf verður á nýju starfsfólki vegna rekstrarlegs aðskilnaðar. Það leiðir af svari við þeirri spurningu að hve miklu leyti er hægt að viðhalda rekstrarlegu hagræði. Það er sjálfsagt að það komi fram í umræðunni að ríkisstjórnin hefur lagt upp með að ráðherrar geti nýtt sér heimild til að hver ráðherra verði með tvo aðstoðarmenn. Það tengist ekki beint þessu máli hér, það tengist því óbeint. En það mun hljótast af því viðbótarkostnaður. Það er ekkert verið að reyna að draga fjöður yfir það. En á móti ætlum við að ná fram hagræði víða annars staðar í ríkisrekstrinum sem verður [[Forseti hringir.]]ef vel tekst til margfalt það rekstraróhagræði sem af þessu kann að hljótast.
Virðulegi forseti. Vegna þess að við erum að ræða breytta skipan ráðuneyta og vísað var í forsetaúrskurð um skiptingu málaflokka vona ég að ég sé ekki sem nýliði hér á þingi að fara of gróflega út fyrir þingsköp með því að nota tækifærið til að spyrja hæstv. forsætisráðherra af einskærri forvitni og í vinsemd hvers vegna lagt sé til í forsetaúrskurðinum að Seðlabanki Íslands sé færður undir forsætisráðuneytið í stað fjármálaráðuneytisins.
Frú forseti. Það er sjálfsagt að bregðast við þessu. Í fyrsta lagi er rétt að benda á að Seðlabanki Íslands hefur oft í gegnum tíðina heyrt undir forsætisráðuneytið. Það má segja að sá hluti samhæfingar í hinni almennu hagstjórn sem leiðir af stöðu forsætisráðuneytisins geti réttlætt það einn og sér. Að öðru leyti eru ákveðin fjárhagsleg samskipti milli fjármálaráðuneytis og Seðlabanka sem geta rennt stoðum undir að það sé heppilegra að Seðlabankinn sé vistaður í forsætisráðuneytinu. Eftir sem áður er það mín skoðun að það sé afskaplega mikilvægt að við höldum áfram að byggja upp efnahagsskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins og getu þess ráðuneytis til að standa á eigin fótum við mat [[Forseti hringir.]]og spár og yfirlegu þróunar efnahagsmála almennt séð.
Virðulegi forseti. Aftur: Sem nýliði á þingi var ég nú bara með eina spurningu og þetta svar nægir mér að sinni.
Frú forseti. Ég held að þetta verði hin skemmtilegasta umræða og gaman að heyra hæstv. fjármálaráðherra mæla hér fyrir auknum ríkisútgjöldum. [[Gripið fram í: Forsætisráðherra.]]Forsætisráðherra. Og það er ekki bara báknið burt og ekki einu sinni báknið kjurt heldur báknið byggt upp núna hjá Sjálfstæðisflokknum. Og rökin þau að það megi þá hagræða einhvers staðar annars staðar á móti óhagræðinu. Það sé vissulega óhagræði en hægt að hagræða annars staðar. Væri það ekki hægt hvort sem er? Auðvitað hefur núverandi ríkisstjórn og sú næsta á undan henni þegar ákveðið heilmikil ríkisútgjöld með því að vera nú komin með 11 ráðherra í átta ráðuneyti. Það er kostnaður sem hleypur á fleiri tugum milljóna ef ekki hundruðum. Það er ráðherrann, ráðherrabílstjórinn, ritari, tveir aðstoðarmenn o.s.frv. En hér á auðvitað að ganga lengra og búa formlega til tvö ráðuneyti. Í greinargerð með þessari tillögu er látið að því liggja að viðbótarkostnaðurinn verði helst einn ráðuneytisstjóri. Annars er eiginlega ekkert um þetta sagt og allt vafðist hér fyrir hæstv. forsætisráðherra áðan í svörum. Ég spyr, og það er einföld spurning, frú forseti: [[Forseti hringir.]]Er þetta boðlegt kostnaðarmat með stjórnartillögu af þessu tagi? Hvað er orðið um að það eigi að fylgja ítarlegt og vandað kostnaðarmat frumvörpum og stjórnartillögum?
Frú forseti. Ég hef rakið það hér í hvaða samhengi þetta mál kemur til þingsins. Við erum í raun og veru að leita heimildar þingsins til þess að ráðast í breytingu sem við getum ella ekki gert án aðkomu þingsins. Það er ekki sjálfgefið að þessi ólíku ráðuneyti þurfi fleiri fermetra hvort í sínu lagi. Það er ekki sjálfgefið að flóknara verði að halda utan um rekstur þessara eininga hvorrar í sínu lagi. Það er ekki sjálfgefið að það þurfi fleiri sérfræðinga inn í dómsmálahluta innanríkisráðuneytisins í sérstöku dómsmálaráðuneyti en við höfum í dag. Ekkert af þessu er sjálfgefið. Það er heldur ekki sjálfgefið að á árinu 2017 sé sami starfsmannafjöldi í innanríkisráðuneytinu og var 2011. Það getur verið breytilegt frá einum tíma til annars. Ég nefni sem dæmi að við höfum þurft að stórfjölga í kærunefnd vegna útlendingamála. Svo mætti áfram telja. Það sem ég hef bent á er að þetta eru smávægileg atriði miðað við mikilvægi þess að við skerpum á hinni pólitísku stefnumörkun fyrir þá málaflokka sem hér falla undir.
Frú forseti. Við förum væntanlega betur yfir þetta allt í umræðunni hér á eftir. En ég bendi hæstv. ráðherra á að það má væntanlega færa þessi rök fram víða. Hvar endar það? Hefur hæstv. ríkisstjórn áttað sig á því að hún er í raun og veru að taka upp alveg nýja stefnu og gagnstæða þeirri sem hefur verið leiðarljós í opinberum rekstri frá hruni? Og lærdóma af því sem þar var fram dregið, að við værum með allt of margar og dreifðar einingar og veikburða í flókinni nútímastjórnsýslu og það bæri að stefna að sameiningu ráðuneyta og stofnana og styrkja þannig faglega getu viðkomandi aðila. Nú er ríkisstjórnin og reyndar fyrri ríkisstjórn að hluta farin á fulla ferð með þetta aftur á bak. Menn eru fljótir að gleyma. Eins og ég segi, búið að bæta þremur ráðherrum inn í ráðuneytin. Þetta eru menn sem þykjast vera alveg sérstaklega góðir í því að halda aftur af ríkisútgjöldum og passa að báknið blási ekki út. [[Forseti hringir.]]Það er ýmislegt mótsagnakennt í þessu en við skulum fara betur yfir hin faglegu rök með og á móti þegar við höfum meiri tíma í almennri umræðu.
Frú forseti. Ég er heils hugar sammála því að við höfum gert of mikið af því í gegnum tíðina að brjóta upp stjórnsýsluna í of veikburða einingar. Ég er enn sammála því. Þess vegna erum við t.d. að fara að ráðast í endurskoðun á fyrirkomulagi kærunefnda sem eru á sjötta tug í stjórnkerfinu, margar hverjar veikburða, margar hverjar sem standast ekki neinar málsmeðferðartímareglur o.s.frv., og hafa mögulega orðið til þess að of víða hefur brotnað út úr ráðuneytunum sérfræðiþekking og geta til að fást við flókna málaflokka. Ég nefndi líka áðan í ræðu minni að mér þætti koma vel til álita að taka stofnanir sem hafa staðið sjálfstætt og gera þær að ráðuneytisstofnunum. Það myndi efla ráðuneytin sem stjórnsýslueiningar og hjálpa til við að byggja upp sérfræðiþekkingu þar. Ekkert af þessu breytir hinu sem er að samgöngumálin fara ekkert sérstaklega vel með dómsmálunum og það er grunnurinn að þeirri breytingu sem við mælum hér fyrir.
Virðulegi forseti. Segja má að þessi málaflokkur, skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, hafi verið mér mikið áhugamál í áratugi. Þegar ég las sögu Stjórnarráðsins 1904–1964 varð mér ljóst að ekki var allt sem skyldi í uppbyggingu í stjórnsýslu á Íslandi. Eitt sinn varð til bréfsefni þar sem á stóð iðnaðarráðuneytið. Þar með varð iðnaðarráðuneytið til. Það var ekki gert með þingsályktun ellegar með forsetaúrskurði. Í upphafi er skipanin þannig að það er dómsmálaskrifstofa þar sem landritari og ráðherra Íslands eru í forsvari. Atvinnu- og samgöngumál eru á annarri skrifstofu og á þriðju skrifstofu eru fjármál, sem eru nánast arfleifð af dönsku rentukammeri. Þetta er hin upphaflega skipan Stjórnarráðsins. Það er ekki fyrr en með stjórnarráðslögum 1970 að komin er skikkan á skipan Stjórnarráðsins. Þá verða til 13, 14 ráðuneyti ef ég man rétt, m.a. var eitt ráðuneyti sem hét Hagstofa Íslands. Í þeirri skipan sem þá var var flest vel gert. En ég minnist þess að einn málaflokkur var dálítið á skjön við verkefni ráðuneytisins, það voru vátryggingar, vegna þess að vátryggingum var skipað í heilbrigðis- og tryggingaráðuneyti. Heilbrigðis- og tryggingaráðuneyti var fyrst og fremst málefni almannatrygginga, en vátryggingar heyra bersýnilega undir fjármálamarkað. Ég tel að í því æði sem hér gekk yfir 2009 og 2010 hafi menn gengið dálítið á skjön og ætlað sér að ná fram nánast slíku hagræði að hér yrðu þrjú ráðuneyti, þ.e. innanríkisráðuneyti, utanríkisráðuneyti og fjármálaráðuneyti. En af því varð ekki. Ég tel að þeir málaflokkar sem hér á að kljúfa upp eigi bara ekkert erindi saman. Því sé rétt að kljúfa þetta upp með formlegum hætti. Ýmislegt bendir til þess að málefni dómsmálaráðuneytisins gamla hafi orðið út undan á undanförnum árum af ýmsum ástæðum sem hæstv. forsætisráðherra kann að rekja síðar. Ég tel líka að sá forsetaúrskurður sem gekk í upphafi ársins, að færa málefni Seðlabankans til forsætisráðuneytisins sem efnahagsráðuneytis, hafi verið réttur. Það að færa alla skapaða hluti undir fjármálaráðuneytið á þarsíðasta kjörtímabili var sennilega - ég ætla ekki að geta mér til um ástæður, en niðurstaðan var röng. Seðlabanki á ekki að vera undir fjármálaráðuneyti frekar en Seðlabanki átti ekki að vera undir viðskiptaráðuneyti á sínum tíma. Það sem ég tel að þurfi að gera núna í framhaldi af því sem hér er verið að gera, og væntanlega dugar það með forsetaúrskurði, er að færa málefni fjármálamarkaða frá fjármálaráðuneyti. Þetta eru málefni sem eiga heima í viðskiptaráðuneyti sem því miður hefur fengið minna vægi en ella. Það gengur ekki að eignarhald bankanna eins og það er í dag skuli vera í fjármálaráðuneyti og sömuleiðis reglusetning. Eignarhald allra ríkisfyrirtækja er búið að færa undir fjármálaráðuneytið, sem er rétt, þetta eru ríkiseignir. Fjármálaráðuneyti er tekju-, eigna-, gjalda- og skuldastýring, en það að fara með forræði fjármálamarkaða, þ.e. banka, vátryggingafélaga og annarra hluta fjármálamarkaðarins, er ekki málefni fjármálaráðuneytisins. Það þarf að færa þetta yfir í virkt viðskiptaráðuneyti. Ég tek sömuleiðis undir orð hæstv. forsætisráðherra um eflingu efnahagsskrifstofu forsætisráðuneytisins. Sú skrifstofa hét áður Þjóðhagsstofnun. Þar var spádeild. Reyndar var þjóðhagsreikningi komið fyrir í Hagstofu og var í þokkalegum höndum þar, en Hagstofa er ekki spástofnun heldur safnar hún saman upplýsingum og á í rauninni ekki að horfa til framtíðar. Efnahagsskrifstofu forsætisráðuneytisins ber því að efla. Svo ég haldi enn og aftur áfram með hugleiðingar um skipan ráðuneyta þá finnst mér alltaf alveg sprenghlægilegt að hafa málefni landbúnaðar og sjávarútvegs í einu ráðuneyti, vegna þess að sá sem þar fer með fer til útlanda til að óska eftir fríverslun með sjávarafurðir og hann fer til útlanda til að útskýra af hverju er ekki fríverslun með landbúnaðarafurðir á Íslandi. Það þarf mann með mjög klofinn heila til að rökstyðja það í útlöndum. Þegar þetta er rökstutt á Íslandi er það alltaf hlægilegt í mínum eyrum. Ég ætla með örfáum orðum að koma inn á einn málaflokk enn sem heitir ferðamál. Það vill svo til að í atvinnuvegaflokkun á heimsvísu eru ferðamál ekki til. Ferðamál er safn eða hluti úr nokkrum málaflokkum, svo sem eins og flugrekstri, rekstri ferja, veitingarekstri, hótelrekstri o.s.frv. Til samans heitir þetta ferðamál. Reglusetning a.m.k. í flugrekstri og siglingum á vissulega heima í samgönguráðuneyti eins og nú er, en ekki er þar með sagt að málaflokkurinn eins og hann er varðandi markaðssetningu og því um líkt eigi heima í samgönguráðuneyti. Ég tel að það sem hér er verið að gera auki ótvírætt skýrleika í stjórnsýslu. Menn verða stundum að horfa til þess að hagræðið getur endað með skelfingu. Ég held að sú tilraun sem var gerð til þess að rústa stjórnarráðslögin frá 1970 hafi ekki skilað hagræði eða bata í stjórnsýslu. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Herra forseti. Þetta batnar alltaf. Nú kemur hér þingmaður Sjálfstæðisflokksins og ég heyrði ekki betur en að hann væri að mæla fyrir nokkrum nýjum ráðuneytum í viðbót. Þetta verður mjög áhugavert. Svo gæti verið gaman að fletta upp á ræðum stjórnarandstæðinga þegar Stjórnarráðið var til umfjöllunar á útmánuðum líklega 2011. Þær umræður urðu nokkuð langar, ef ég man rétt. Þá var þetta ekkert smámál. Það er því varla við því að búast að þetta færi hér í gegn á örfáum mínútum núna, við hljótum að gefa okkur upp undir sambærilegan tíma til að ræða þetta stóra mál, breytingar á nafngiftum ráðuneyta, nú eins og var gert á þeim tíma. En við skulum ekki alveg gleyma rökunum fyrir þeim breytingum sem ráðist var í í áföngum á kjörtímabilinu 2009–2013. Þar kom auðvitað margt til. Það var þörfin fyrir að hagræða alls staðar í opinberum rekstri þar sem mögulegt var og sýnilega og sannanlega hlaust hundraða milljóna króna hagræði af þeim breytingum. Það liggur algerlega fyrir. En það voru ekki síður sterk fagleg rök fyrir því, sem m.a. skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis og sérnefndar Alþingis, sem vann úr þeirri skýrslu, lagði á borðið fyrir okkur, að veikleikar íslenskrar stjórnsýslu væru mjög mikið þeir að hún væri dreifð, hún væri í fámennum einingum, hún væri faglega óburðug og það vantaði samlegðaráhrif og styrk til þess að leysa úr viðfangsefnum flókinnar nútímastjórnsýslu. Og hvernig var þetta? Jú, við vorum með ráðuneyti sem voru með niður undir 12, 15 starfsmenn. Það var fullt af skrifstofustjórum í Stjórnarráðinu sem voru skrifstofustjórar yfir sjálfum sér eða svo gott sem. Það var löngu tímabært að stokka þetta upp. Ég tel að þær breytingar hafi í grunninn verið vel undirbúnar, vel hugsaðar og gefist vel. Velferðarráðuneytið varð m.a. til vegna þess að menn þekktu vandamálin, landamærin innan velferðarmálanna, milli hins félagslega hluta og heilbrigðishlutans. Ein hugsunin var sú með velferðarráðuneytinu að þessi landamæri hyrfu, nú væri allt komið undir eitt ráðuneyti. Eru ekki sterk fagleg rök fyrir því að sameina á einum stað málefni atvinnuveganna á jafnræðisgrundvelli og nýsköpunar? Jú, ég skyldi ætla það. Menn segja núna með innanríkisráðuneytið að þarna séu svo eðlisólíkir hlutir að þeir eigi ekkert saman. Ég er ekki viss um að þau rök séu sterkari í þessu tilviki en í fjölmörgum öðrum ráðuneytum. Þetta er ráðuneyti innviða landsins, samgangna, og er það endilega svo óskylt að sýslumenn, löggæsla, lögregluumdæmi og annað því um líkt, falli saman undir það ráðuneyti? Það á líka ýmislegt sameiginlegt þegar verið er að byggja upp innviðina og skipuleggja slíka opinbera þjónustu. Ég hefði helst talið að ef það vantaði viðbótarráðuneyti, a.m.k. tímabundið miðað við aðstæður á Íslandi, þá væri það ráðuneyti ferðamála vegna þess einfaldlega hvað sú grein er orðin stór og afgerandi mikilvæg og vegna þess að hún er í svo mikilli ummótun, umbreytingu og vexti. Meðan svo varir gætu verið góð rök fyrir því að hafa sjálfstæðan og ég tala nú ekki um ef það fengist öflugur ráðherra ferðamála, þannig að það færu ekki fleiri glötuð ár í vaskinn eins og allt síðasta kjörtímabil var þar sem bókstaflega ekkert gerðist í þeim efnum. Ég minni þar af leiðandi á þá lærdóma sem við vorum að reyna að draga af þessu, að styrkja frekar stjórnsýsluna, sameina stofnanir og sameina ráðuneyti, að búa til þá stærð að hægt sé að sérhæfa starfsfólk og það má færa fram mörg dæmi um það. Um leið og ráðuneyti er orðið það stórt og fjölmennt, þ.e. með 30, 40, 50 starfsmenn eða svo, er hægt að stofna lagaskrifstofu og þá er hægt að sérhæfa einhverja lögfræðinga í sjálfstæðri skrifstofu innan þess ráðuneytis, en það er tæpast hægt meðan unnið er með 10, 15, 20 menn. Fjármáladeildir slíkra ráðuneyta verða að sjálfsögðu öflugri eftir því sem þau eru stærri og hafa meira umleikis og er það ekki þar m.a. sem þarf að byggja upp og efla vegna nýrra laga um opinber fjármál? Þetta nýja ráðuneyti verður auðvitað að byggja upp einhverja fjármálaskrifstofu. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hafa menn farið vel yfir það hvar sömu rök gætu átt við og þeir tíunda nú hér af ákefð, til að skerpa á hinni pólitísku stefnumótun og hafa þetta skýrara? Á það ekki miklu víðar við? Og í hvað mörgum ráðuneytum endum við ef við förum alla leið með þann málflutning? Ég velti því fyrir mér hvaða hugmyndir hæstv. ríkisstjórn hefur um endanlegan fjölda ráðuneyta. Á að fara aftur upp í 12? Þeir eru komnir langleiðina í gegnum það að fjölga bara ráðherrunum. En það er þó munur á því að setja tvo ráðherra inn í eitt ráðuneyti en að búa það til sem alveg sjálfstætt ráðuneyti. Sú heimild er líka til staðar að skipa aðstoðarráðherra. Það held ég að væri miklu betri þróun og meira í takt við það sem er í nágrannalöndunum. Þar eru stór og öflug ráðuneyti, það er einn yfirráðherra en hann tekur með sér eftir atvikum einn, tvo, þrjá og jafnvel fleiri aðstoðarráðherra sem sinna tilteknum sviðum innan ráðuneytisins, undir ráðherranum og á hans ábyrgð. Þá er ábyrgðarkeðjan skýr og ekkert vandamál með það. Danski utanríkisráðherrann hefur þrjá eða fjóra aðstoðarráðherra ef ég man rétt. Svona „junior“ráðherraembætti er vel þekkt. Varðandi kostnaðinn endurtek ég gagnrýni mína, herra forseti, á þennan fátæklega málflutning eða rökstuðning í greinargerð með tillögunni. Mér finnst þetta ekki boðlegt, ég ætla bara að nota íslensku um það. Mér finnst ekki boðlegt af hæstv. forsætisráðherra og fyrrverandi fjármála- og efnahagsráðherra að koma hér með tillögu þar sem nánast er verið að breiða yfir það með óljósu orðalagi að þessu muni auðvitað fylgja mikill kostnaður. Já, að hluta til hefur ríkisstjórnin þegar ákveðið þessi auknu ríkisútgjöld - til hamingju með það, sérstaklega frjálshyggjumenn í stjórnarliðinu, það leggur bara vel af stað hjá ykkur - vegna þess að með því að bæta inn ráðherra kemur ráðherrann sjálfur með viðeigandi kostnaði og svo biðlaunum þegar hann hættir, það koma tveir aðstoðarmenn, það er nú mjög í tísku að ráða strax tvo aðstoðarmenn, sumir ráðherrarnir í þessari ríkisstjórn höfðu ekki náð sólarhring í embætti þegar þeir voru búnir að ráða tvo aðstoðarmenn, ég tók eftir því, það er vasklega gert. Kannski gengur svona undan þeim á öðrum sviðum. Það er ritari fyrir ráðherrann að sjálfsögðu, það er ráðherrabílstjóri o.s.frv. Þetta er talsvert meira mál en menn vilja vera láta. Mér finnst þetta í raun óboðleg kostnaðargreining á þessu. Það á eftir að koma í ljós, segir ráðherrann, þegar búið verður að fara betur yfir það í innanríkisráðuneytinu hvað þetta muni hafa í för með sér og hvort það þarf að ráða inn viðbótarmannskap o.s.frv. Með öðrum orðum er þetta ekki faglega undirbúin ákvörðun sem hér er borin undir þingið sem byggir á vandaðri greiningu og þar sem búið er að ákveða fyrirkomulagið. Þetta er pólitísk ákvörðun ofan frá af því að það þurfti að fjölga ráðherrum. Það er bara þannig. Það blasir við. Hvar er greiningin? Hvar er undirbúningurinn? Enda gerist þetta allt á örfáum dögum. Ég vara við því að menn ani af stað í svona hluti án þess að hafa lagt það vel niður fyrir sér hvort það sé yfir höfuð skynsamlegt. Ég endurtek að ég hefði þá miklu fremur viljað sjá að menn nýttu sér heimildir til að hafa aðstoðarráðherra sér við hlið ef menn treysta sér ekki í verkefnið, telja sig ekki ráða við ráðuneytið, það sé svo stórt og flókið, við hljótum að einhverju leyti að áætla að það sé ástæðan hér, en færu varlega í það að fara að kljúfa aftur upp ráðuneyti. Það þyrfti að mínu mati að byggja á mjög vandaðri greiningu og vera vel undirbúið og það þarf að vera hægt að selja manni það þannig að maður hafi trú á því, að þetta verði ekki til þess að við leggjum af stað í hina áttina með veikari stjórnsýslu, dýrari um leið, það verði minni faglegir burðir til þess að takast á við hin flóknu viðfangsefni nútímastjórnsýslu, málsmeðferðarreglna o.s.frv., og við förum þar af leiðandi að leggja af stað í öfuga átt og lenda í gamla farinu í þessum efnum. Mér finnst líka fyndið að Sjálfstæðisflokkurinn, sem sló sér á brjóst og vildi báknið burt og draga úr ríkisumsvifum, sé sérstakur málsvari þessa og hafi í raun og veru lagt af stað með Stjórnarráðið í þessa átt, bæði á þessu kjörtímabili og hinu síðasta. En það eru kannski komnir þeir tímar að nú telji menn að við séum orðin svo rík aftur að við getum látið hvað sem er eftir okkur. Kostnaðurinn er í mínum huga samt ekki stærsta atriðið í þessum efnum. Að sjálfsögðu þarf að kosta því til sem þarf til að hafa öflugt Stjórnarráð og vel uppbyggð og myndug ráðuneyti. Við eigum fyrst og fremst að horfa á hina faglegu þætti. Þar hef ég grundvallarefasemdir um að stefnan sé í rétta átt með þessu.
Virðulegi forseti. Það er ágætt sem fram kemur undir lok ræðu hv. þingmanns að gera aðskilnað á milli rekstrarlegu kostnaðarþáttanna annars vegar og faglegu stjórnarinnar hins vegar. Það er það sem við erum að reyna að gera í þessu máli. Það er rétt að muna að í sjálfu sér er hægt að setja annan ráðherra, eins og nú er búið að gera, í ráðuneytið. Það fylgir auðvitað ýmislegt slíkri ákvörðun, eins og var komið inn á: Já, já, bílstjóri, já, já, ritari og það sem fylgir slíkri ákvörðun. Það er í sjálfu sér ekki þess vegna nauðsynlegt að tilgreina slíka þætti þegar kemur að spurningunni um það hvort eigi að skapa úr einu innanríkisráðuneyti tvö ráðuneyti samgöngumála, annars vegar sveitarstjórnarmála og hins vegar dómsmála, heldur eru aðrir þættir sem hafa verið reknir saman sem menn myndu sérstaklega horfa til. Það sem ég vil einfaldlega leggja á áherslu er hin pólitíska stefnumörkun. Það er enginn ágreiningur við mig um að efla þurfi þær stjórnsýslueiningar sem við erum með. Ég nefni að það eru fleiri leiðir til í því en að setja samgöngumál saman við dómsmál. Það má alveg eins halda áfram með þá röksemdafærslu sem segir að þetta sé slæmt út af óhagræðinu og spyrja: Af hverju var þá bara ekki gengið lengra? Hvers vegna erum við ekki með þrjú eða fjögur ráðuneyti? Þurfum við 63 þingmenn? Ég held að við leggjum hér til vel rökstudda breytingu sem leiðir m.a. af nýjum áherslum, breyttum verkefnum sem hafa orðið meira íþyngjandi. Þetta er ekki slík grundvallarbreyting að hún leiði til þess að það komi nýir ráðherrar heldur er það út af fyrir sig atriði sem hægt er að [[Forseti hringir.]]hrinda í framkvæmd án tillögu um uppskiptingu ráðuneytanna. Þetta er fyrst og fremst hugsað til þess að styrkja stjórnsýsluna á hvorum stað um sig.
Herra forseti. Ég ætla ekki að halda því fram að það sé orðið að einhverju náttúrulögmáli að ráðuneytin eigi bara að vera átta. En þá ættum við líka að spyrja okkur: Ef á að fjölga ráðuneytum er það alveg hafið yfir vafa að þörfin sé mest þarna? Er það? Ég er ekki endilega viss um það. Ef við horfum til Stjórnarráðsins eins og það er núna þá eru auðvitað innan atvinnuvega- og viðskiptaráðuneytisins langstærstu þættirnir sem áður voru í mörgum ráðuneytum, þótt vissulega sé búið að flytja aðeins út úr því inn í fjármála- og efnahagsráðuneytið og hingað og þangað. En það er ekki langt síðan að að stofni til voru það þrjú, fjögur ráðuneyti. Er þá ekki erfitt fyrir einn, að vísu núna tvo starfandi ráðherra, að hafa yfirsýn yfir það allt saman? Er svo óskaplega erfitt að hafa yfirsýn yfir innviðamálin, dómsmál og samgöngumál, sem sumpart virðast alveg óskyld en að öðru leyti eiga ýmislegt sameiginlegt þegar upp er staðið? Ég tel t.d. að ágætt sé að hafa sveitarstjórnarmálin þarna. Sveitarstjórnarmál, samgöngur og dómsmál og svo þjónusta sem er í réttarkerfinu, löggæsla og sýslumenn og annað slíkt, þetta er ekki óskaplega óskylt, ekki finnst íbúum hinna dreifðu byggða það. Það tel ég ekki vera. Mér finnst vera bráðræðisleg og ekki vel undirbyggð breyting á þessu. Mig skortir enn söluvænleg eða kaupanleg rök, vil ég segja, og gruna hæstv. ríkisstjórn um að þetta sé aðallega af pólitískum ástæðum. Það varð einhvern veginn að finna út úr því að Sjálfstæðisflokkurinn gæti fengið sjötta ráðherrann, það var svo magurt að hann væri bara með jafn marga og hinir, það olli verulegri upplausn í baklandinu eins og kunnugt er. Þetta eru opinberir hlutir. Ég er ekki að segja neina kjaftasögu. Þetta hefur komið í blöðunum. Þetta varð lendingin, að hnoða inn viðbótarráðherra í [[Forseti hringir.]]innanríkisráðuneytið og setja svo undir hann ráðuneyti. Það er fulldýrt, finnst mér, þegar þarf að leysa pólitískar innantökur [[Forseti hringir.]]í ríkisstjórnarflokki.
Herra forseti. Samkvæmt þessari þingsályktunartillögu á að fjölga ráðuneytum úr átta í níu. Ég ætla ekki að ræða þá skipan eða endanlegan fjölda heldur nýtt ráðuneyti ferðamála sem hefði átt hér heima í plagginu. Ég hef talað fyrir því lengi og má fullyrða að aðilar í ferðaþjónusta óska eftir því. Ég hef fylgst með þróun ferðamála í 30, 40 ár og horft upp á þessar undirmönnuðu stofnanir, sérstaklega innan Stjórnarráðsins, sem hafa verið alla tíð. Það hefur verið mjög lítil áhersla í raun og veru lögð á ferðamál, enda má kannski segja að lengst af hafi þau ekki verið mjög stór þáttur af hagkerfi okkar en eru nú orðin það. Það er til Ferðamálastofa. Það er til Stjórnstöð ferðamála. Það er til Vegvísir í ferðaþjónustu. Það eru til lög um landsáætlun um uppbyggingu innviða til verndar náttúru og menningarsögulegum minjum. Þetta eru allt framfarir að vissu marki en það þarf að gera mun betur. Stjórnstöð ferðamála er samráðsvettvangur, en henni er ekki ætlað að taka yfir ábyrgð og skyldur stjórnkerfisins eða hagsmunasamtaka eins og segir í kynningu á henni. Henni er stjórnað af fjórum ráðherrum. Ég hef lítið séð til þessarar stjórnstöðvar og hún hefur væntanlega unnið sín störf ágætlega, þar eru í gangi ýmiss konar verkefni en mér finnst þessi skipan of veik. Stjórnstöðin mun starfa til 2020. Þá spyr maður sig: Hvað tekur þá við? Þegar hefði átt að hefja vandaðan undirbúning að stofnun ráðuneytis og reyna að klára þá vinnu fyrir árið 2020, jafnvel á einu til tveimur árum. Ástandið í ferðaþjónustunni heilt yfir er ámælisvert að mati mjög margra aðila, hvort sem er í ferðaþjónustunni eða utan. Um þetta hafa margir fjölyrt og fjölmiðlar flytja daglega fregnir af alls konar óboðlegu ástandi sem hægt er jafnvel að hneykslast á. Ef maður dregur þetta saman þá getur maður sagt að við höfum ekki haft tök á viðbrögðum við fjölgun ferðamanna. Sjálfbærnin sem við höfum sett sem markmið er meira í orði en á borði og vill oft gleymast að sjálfbærni snýst ekki bara um náttúruna, hún snýst líka um félagslega þætti og hún snýst um hagræna þætti. Innviðauppbyggingin er í ólagi, ekki alls staðar, en mjög víða og heldur alls ekki í við þróunina. Öryggi ferðamanna er ekki nægilega tryggt og fjármögnun er of lítil til greinarinnar, bæði í einkageiranum og opinbera geiranum. Það eru líka undantekningar á því. Það er vissulega svo að ferðaþjónusta er mjög fjölbreytt, en það er rangt hjá hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni að þetta snúist eiginlega helst um samgöngur og landkynningu. Þetta er svo miklu, miklu víðara og einmitt vegna þess hversu ferðaþjónustan er fjölbreytt og fjölþætt er nauðsynlegt að henni sé fundinn staður í Stjórnarráðinu. Herra forseti. Næstu árin mun ferðamönnum fjölga mjög fljótlega í 2 milljónir, síðan í 4, 6, við höfum jafnvel séð hærri tölur fyrir 2040. Það er alveg augljóst að þær nytjar sem að baki ferðaþjónustu liggja hafa þolmörk eins og allar aðrar náttúru- og menningarnytjar eða félagslegar nytjar. Við getum líka fullyrt að það er mjög mikið misræmi í álagi á land og fólk. Stærsti flókni atvinnuvegurinn þarf augljósa stýringu hvað varðar skipulag, náttúrunýtingu og auðlindir hvers konar, enda eru til sérlög um ferðaþjónustu á Íslandi. Það er verið að endurskoða þau. Annað verkefni til vandaðrar umræðu sem ég hef rætt um er endurskipulagning ríkisstofnana sem koma að náttúruauðlindum. Það hefur jafnvel verið kölluð auðlindastofnun. Ég ætla að leyfa mér hér, herra forseti, að vísa í álit fyrrverandi landgræðslustjóra, Sveins Runólfssonar, sem hann sendi umhverfis- og auðlindaráðuneytinu fyrir um tveimur árum. Þar segir, með leyfi forseta: „Hér er lagt til að sett verði á laggirnar auðlindastofnun er fari með verndun og endurheimt auðlinda landsins, gróðurs, jarðvegs, ferskvatns, náttúru, ásamt umsýslu mikilvægra svæða í eigu ríkisins. Hún verði þekkingar-, framkvæmda- og þjónustustofnun á þessu sviði. Undir hana færist öll landgræðslumálefni frá Landgræðslu ríkisins sem má þjappa saman sem vernd og endurreisn á virkni vistkerfa, skógrækt og þjóðskógar frá Skógrækt ríkisins, landshlutaverkefni í skógrækt, Hekluskógar, málefni Veiðimálastofnunar, náttúruverndarþátturinn sem nú er fóstraður í Umhverfisstofnun og sviði gróðurverndar, landslagsverndar, líffræðilegrar fjölbreytni og fleira. Undir hana myndi einnig heyra rekstur þjóðgarða, þar með talið Vatnajökulsþjóðgarðs. Síðast en ekki síst er brýnt að í hinni nýju stofnun yrðu sem allra flest málefni er varða verndun ferðamannastaða, ferðaleiða og svæða gegn ágangi og álagi af völdum ferðamanna og utanumhald vinnu við að lagfæra það sem úrskeiðis hefur farið. Brýnt er að á einum stað verði til þekking og reynsla varðandi allar framkvæmdir er lúta að verndun náttúru, gróðurs og jarðvegs vegna sívaxandi ferðamennsku.“ Hugmyndin um nýja auðlindastofnun er ekki nýtt fyrirbæri og er í sjálfu sér til vandaðrar umræðu eins og ég segi. Þetta er sett hér fram þess vegna og í von um að menn átti sig á þörfinni þótt breytingar sem þessar kunni að kosta mikla vinnu og töluvert fé, en það er alveg ljóst, jafnvel þegar menn horfa aðeins á málefni þjóðgarða, að það er auðvelt að nefna sjö, átta, níu stofnanir og nefndir sem véla um þessa mikilvægu þætti í ferðaþjónustu og allri menningu landsmanna. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég ætla að vona að við berum gæfu til þess að fleyta þessu máli lengra í þinginu og að hæstv. ríkisstjórn taki tillit til þess að það er löngu kominn tími til að það verði til ferðamálaráðuneyti á Íslandi.
Virðulegur forseti. Ég ætla að fá að taka til máls um þessa þingsályktunartillögu sem ég fagna mjög að sé komin fram. Ég tek undir með hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, ég tel ráðlegt að ráðast í uppstokkun. Engu að síður hef ég ávallt talað fyrir hagkvæmni í ríkisrekstri og hagræðingu. Í greinargerðinni er fjallað um mikilvægi þess að efla stoðþjónustu fyrir öll ráðuneytin og vinna þannig að hagræðingu. Sá undirbúningur hefur staðið yfir í nokkurn tíma og er, held ég, algjörlega nauðsynlegur til að auka framleiðni, skilvirkni og kostnaðarhagræðinguna. Ég tók ekki þátt í umræðunum um sameiningu ráðuneyta á sínum tíma eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon en ég kynnti mér það mál í námi mínu, m.a. skýrsluna um samhenta stjórnsýslu. Ég fagna því þegar leitast er við að hafa hagkvæmni í ríkisrekstri, eins og komið hefur fram til að mynda í þeim umræðum sem verið hafa hér um atvinnuvegaráðuneyti og svo aftur í umræðum um sérstakt ráðuneyti varðandi ferðaþjónustu. Ég hef ekki verið sérstakur talsmaður þess og finnst að atvinnuvegirnir eigi best heima í einu ráðuneyti. Ég starfaði lengi við stoðþjónustu atvinnulífsins og þá sér maður hvað atvinnugreinarnar skarast víða. Ég hef talað fyrir því að þær séu í einu ráðuneyti. Reynsla mín sem sveitarstjórnarmaður segir mér, og við á sveitarstjórnarstiginu höfum oft rætt það, að innanríkisráðuneytið sé einfaldlega of stórt, með of dreifða og of viðamikla málaflokka til að það virki sem skyldi. Ég held að skynsamlegt sé að horfa til þess að samgöngumálin og fjarskiptamálin, og þá sveitarstjórnarmálin, séu í sérstöku ráðuneyti og svo dómsmálin í öðru, en mikið álag hefur verið á dómskerfinu okkar varðandi útlendingamál og fleira. Mér hugnast þessar breytingar. Ég vil líka leggja áherslu á að fylgt verði eftir þeim áherslum sem verið hafa í stjórnsýslufræðunum um samhenta stjórnsýslu. Ég vil að við skoðum sérstaklega rafræna stjórnsýslu og að við þurfum að komast áfram í þeim efnum. Það eykur hagkvæmni í ríkisrekstri mikið og til þess að ná góðum árangri í rafrænni stjórnsýslu er líka mikilvægt að hafa ákveðna miðstýringu í slíkum málaflokkum. Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að horfa til stóru myndarinnar þegar við tölum um Stjórnarráðið og hið opinbera, að þar byggist upp ákveðin sérfræðiþekking á málaflokkunum, en að sameiginlegir þættir, eins og tölvu- og upplýsingamálin, og einnig er hægt að nefna mannauðsmálin og mannauðsskrifstofu sem lengi hefur verið rætt um, launamál, fjármál og annað þess háttar - ég held að það sé mikilvægt að halda sérstaklega utan um þá þætti. Við verðum að halda áfram að brýna forsætisráðherra og fjármálaráðherra til góðra verka í þeirri vinnu. Ég held að ég segi ekki meira um málið að sinni en fagna framkominni ályktun.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni athugasemd hennar við málið og vil sérstaklega taka undir orð hennar um rafræna stjórnsýslu. Hins vegar er það svo að það skortir gríðarlega upp á þekkingu meðal starfsfólks og skilning innan kerfisins í heild sinni á því hvernig rafræn stjórnsýsla á að virka. Sá sem hér stendur hefur aðeins unnið að breytingum í þá átt innan stofnana í stjórnsýslunni. Hugmyndir um hvernig rafræn stjórnsýsla er eru mjög ómótaðar meðal þeirra sem þekkja til. Mig langar til að spyrja, með tilliti þeirra útgjaldaleiða sem núverandi ríkisstjórn ætlar að fara, með tilliti til heilbrigðismála, nýsköpunar og því um líks: Er pláss fyrir góða innspýtingu í rafræna stjórnsýslu á réttan hátt, ekki bara pdf- og word-skjöl o.s.frv., og í rauninni endurmenntun starfsfólks samhliða því?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég hef verið mikill talsmaður þess að við aukum rafræna stjórnsýslu, og já, ég tel að það sé svigrúm til þess í fjárlögum að bregðast við slíku. Hvort við erum nákvæmlega sammála og hvort allir eru sammála um hvað eru réttar leiðir í þeim efnum þori ég ekki að segja til um. En við sjáum svo mörg tækifæri í hagræðingu og ekki síst betri þjónustu, fyrir utan gegnsæið og mikilvægi þess að stjórnsýsla okkar sé öll gegnsæ og opin. Ég fagna sameiginlegum áhuga okkar á þessu málefni og efast ekki um að hann leynist víða á þingi og vonandi líka í ráðuneytunum. Það er nákvæmlega þess vegna sem ég var að tala um mikilvægi þess að það væru miðlægar einingar í Stjórnarráðinu sem héldu utan um þessi mál, við værum ekki að finna upp hjólið í hverju ráðuneyti fyrir sig, frekar en í hverri sveitarstjórn fyrir sig, eins og ég hef fjallað um á þeim vettvangi, heldur myndum við byggja upp miðlæga þekkingu og kunnáttu sem mun síðan nýtast í öllum ráðuneytum og víða í opinbera geiranum.
Virðulegi forseti. Ég tek hjartanlega undir öll orð hv. þingmanns en ítreka að kostnaðurinn mun verða mjög mikill með tilliti til menntunar og endurmenntunar starfsfólks og verkið tímafrekt. Það má ekki gera lítið úr þeim þáttum. Hins vegar er það hárrétt að til framtíðar litið skapar þetta tvímælalaust hagræði, ekki bara peningalegt heldur að sjálfsögðu einnig upplýsingalegt hagræði fyrir almenning og gagnsæi í stjórnsýslunni almennt. Það er því gríðarlega mikilvægt að við þorum að fara út í upphafskostnaðinn við þetta sem verður ekki lágur og ekki auðveldur. Ég þakka kærlega fyrir og vonast eftir góðu samstarfi í málaflokknum á þessu þingi.
Herra forseti. Það verður að sjálfsögðu áhugavert að sjá hvað kemur út úr tilraunum til þess að samþætta stjórnsýsluna og samnýta að einhverju fyrir Stjórnarráðið í heild tiltekna hluti. Mér finnst það áhugavert og sjálfsagt mál að það sé skoðað. Það er nú svo sem ekki nýtt af nálinni. Má segja að forsætisráðuneytið hafi á köflum verið að auka hlutverk sitt sem samþættingaraðili í frumvarpasmíð og öðru slíku. En ég vara við bjartsýni, ofurbjartsýni, á að það reynist að öllu leyti auðvelt, tala þar af ákveðinni reynslu. Ekki stærra mál en bílarekstur Stjórnarráðsins, við ákváðum nú að reyna að koma skikk á þau mál og sameina bílareksturinn undir eina einingu í Stjórnarráðinu, gekk ekki þrautalaust því að þá vildu ráðuneytin helst ráða sínum ráðherrabíl og bílstjóra og mætti margar fleiri sögur segja af slíku. Vandinn er sá að mér finnst við sumpart vera að fara í gagnstæðar áttir. Ef við tökum lögin um opinber fjármál þá gera þau í raun ráð fyrir því að efla ráðuneytin og sjálfstæði þeirra á því sviði a.m.k. Það verður ekki heldur horft fram hjá tiltekinni stærðarhagkvæmni og faglegri samlegð innan stærri og breiðari ráðuneyta. Þetta liggur alveg fyrir. Tökum t.d. bara rekstrarskrifstofu ráðuneytanna eða rekstrarsviðið. Ráðuneyti eru gjarnan þannig uppbyggð að það eru nokkrar lóðréttar skrifstofur með helstu viðfangsefni, síðan eru svið eða skrifstofur sem eru þverfaglegar eins og rekstrarsvið ráðuneytis, sem sér um rekstur ráðuneytisins. Ég nefndi lögfræðina sem dæmi um svið sem getur verið mjög praktískt að hafa þvert á skrifstofurnar í ráðuneytinu, enda sé ráðuneytið það stórt að það standi undir tveggja, þriggja, fjögurra manna lögfræðisviði eða -skrifstofu. Ég sé ekki annað en að öll ráðuneytin verði núna að koma upp fjárlagasviði eða fjárlagaskrifstofu til að ráða við sitt [[Forseti hringir.]]hlutverk á grundvelli laganna um opinber fjármál. Hv. þingmaður nefndi mannauðsmálin, starfsmannamálin. Þetta er allt [[Forseti hringir.]]miklu auðveldara og praktískara að gera í stórum, breiðum og öflugum ráðuneytum heldur en í mörgum litlum.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður nefndi hér tilraunir til að samræma ráðherrabílstjóra og bílaflota Stjórnarráðsins. Ég verð að viðurkenna að ég hafði enga sérstaka þekkingu á því og finnst það nú eiginlega hálfaumingjalegt ef það hefur ekki gengið upp. Bara svo ég grípi aðeins niður í þessa skýrslu sem ég vísaði í áðan um samræmda stjórnsýslu, sem var örugglega unnin í tíð ríkisstjórnar sem hv. þingmaður var þátttakandi í, þar var einmitt lögð áhersla á markvissa mannauðsstjórnun í Stjórnarráðinu. Það var líka verið að leggja áherslu á að hægt væri að bæta flæði starfsmanna milli ráðuneytanna þannig að sérfræðiþekking gæti farið á milli þegar það ætti vel við. Það er talað um mikilvægi þess að ráðuneytin geti verið með þverfagleg greiningar-, stefnumótunar- og verkstjórnarteymi innan Stjórnarráðsins. Nauðsynlegt sé að bæta endurmenntun starfsmanna, við komum kannski aðeins inn á það m.a. varðandi rafræna stjórnsýslu. Svo þarf að hvetja ráðuneytin til að eiga með sér gott samstarf og afstýra því að lög og reglur standi því í vegi. Skýra þarf betur miðlægt hlutverk forsætis- og fjármálaráðuneyta og samstarf þeirra á milli til að gott samhengi verði milli stefnu ríkisstjórnar og fjárlagatillagna til Alþingis. Ég tel að þær tillögur sem hér eru geti samræmst þessu mjög vel en eins og ég var að nefna áðan þá brýni ég forsætisráðherra og fjármálaráðherra í því að halda vel utan um miðlæga þjónustu og að halda því á lofti þar sem hægt er að ná fram einhverri hagræðingu og samlegð.
Herra forseti. Ég hefði talið gegna dálítið öðru máli ef þessi tillaga hefði komið fram eftir að ríkisstjórnin væri búin að starfa í ár og við værum m.a. farin að sjá einhvern afrakstur af þessari viðleitni til þverfaglegrar samþættingar innan Stjórnarráðsins, hvað hefði komið út úr því o.s.frv. En hér er rokið til á fyrstu dögum nýrrar ríkisstjórnar af pólitískum ástæðum. Það vantaði einn ráðherrastól. Þetta er mjög illa undirbyggt, kostnaðarmati er ekki fyrir að fara í greinargerð tillögunnar o.s.frv., þannig að ég gagnrýni líka óðagot í þessum efnum. Ég held að það væri fínt að við tækjum okkur góðan tíma í að fara yfir þessi mál. Ekkert er óumbreytanlegt og tímarnir breytast og nýir hlutir geta að sjálfsögðu kallað á nýtt skipulag í Stjórnarráðinu. Þá á að vanda það og skoða vel og byggja á greiningum og stefnumótun og einhverju sem er þá klárt, t.d. að það lægi alveg fyrir hvernig innanríkisráðuneytið verður þá dregið í sundur hvað varðar mannskap og skipulag. Er til skipurit af þessum tveimur nýju ráðuneytum? Nei, það er væntanlega ekki. Er eitthvað búið að fara ofan í saumana á því hvernig mismunandi hlutar verða þá mannaðir o.s.frv.? Nei, það er ekki. Svo ættum við auðvitað að byrja á því að spyrja okkur spurningarinnar: Ef þarf að fjölga ráðuneytum, hvar er þá brýnast að byrja? Ef hægri stjórnin vill blása báknið aðeins út, fjölga ráðuneytunum, hvar er þá nauðsynlegast að byrja? Ég er sammála að mörgu leyti því sem kom fram í máli hv. þingmanns um atvinnumálin. Ég taldi og tel enn mjög sterk rök fyrir því að sameina í einu burðugu ráðuneyti málefni allra atvinnugreina og vera jafnvel ekkert að nefna það sérstaklega í heitunum, það er seinni tíma bastarður sem kom til þegar þurfti tvo ráðherra inn í ráðuneytið, og nýsköpunina. Það fer mjög vel saman. En ég er líka sammála því að ef það er einhvers staðar aðkallandi þörf fyrir nýtt ráðuneyti tímabundið á Íslandi er það í ferðamálunum. Ég myndi styðja það að tímabundið yrði til sjálfstætt ráðuneyti ferðamála á meðan við erum að ná tökum á vextinum í þeirri grein og þeim ótal mörgu [[Forseti hringir.]]krefjandi viðfangsefnum sem þar eru, það væri réttlætanlegt og þar hefði ég byrjað en ekki á því að búa til nýjan ráðherrastól í innanríkisráðuneytinu.
Virðulegur forseti. Okkur hv. þm. Steingrím J. Sigfússon greinir á um það. Ég tel að best sé að byrja á þessum stað en ekki í atvinnuvegaráðuneytinu með þeim rökum sem ég nefndi hér áðan. Ég vil líka hrekja það sem fram kom í málflutningi hv. þingmanns, að þetta væru einhverjar aðgerðir til að bæta við ráðherra. Eins og ljóst er þá er hægt að gera það án þess að breyta þessu fyrirkomulagi. Ég hef heyrt það úr mínum ranni í þó nokkurn tíma að ástæða væri til þess að brjóta upp innanríkisráðuneytið. Ég hef líka heyrt það frá fyrrverandi ráðherrum sem gegnt hafa þessu embætti að þeim finnist það mjög viðamikið og full ástæða sé til þess að skoða það að skipta því upp. Þannig að ég held að hér sé alls ekki verið að ana að neinu. Hvort undirbúningurinn gæti verið einhvern veginn öðruvísi, það má vel vera og ég held að við þurfum bara að fara yfir það hér. En ég er enn þá sannfærð um að þetta sé staðurinn til að byrja og eðlilegt að brjóta sundur þessi stóru og mikilvægu málefni.
Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins fá að blanda mér í þessa fyrri umr. um þingsályktunartillögu um breytingu á Stjórnarráðinu. Ég hef hlustað á umræðuna. Það er margt rétt sem komið hefur fram, oft og tíðum förum við í tvær áttir. Annars vegar reyna menn að hafa hagræðingu í kerfinu og á sama tíma að búa til stór og öflug ráðuneyti þar sem nægileg fagþekking er, en hins vegar þarf í sumum tilvikum, eftir áherslum ríkisstjórna eða kannski bara vegna breyttra tíma, að fara í hina áttina og leggja meiri og skýrari áherslu á ákveðna málaflokka, taka þá út úr því stóra samhengi sem þeir eru í. Það stangast oft svolítið á þannig að ekki er auðvelt að eiga við það. Ég hef verið þeirrar skoðunar, og hélt hér nokkrar ræður um það árið 2011, að margt sem þá var gert hafi ekki endilega verið skynsamlegt. Og ekki hefur allt reynst vel. Þá var tilhneiging til þess að stækka málaflokkana, reyna að skapa hagræðingu, sem ég er ekki viss um að hafi alltaf skilað sér að lokum. Niðurstaðan er engu að síður sú að þrátt fyrir að við séum með nokkur mjög stór ráðuneyti er þar of fátt fólk. Nú á þessum síðustu og verstu tímum gerum við sífellt meiri kröfur á að stjórnsýslan sé fagleg og að mikil þekking sé þar, en í mörgum tilfellum, í mörgum ráðuneytum, er þekkingin hjá einum starfsmanni. Ef hann hættir sökum aldurs eða fer til annarra starfa eða eitthvað kemur upp á er þekkingin oft og tíðum horfin úr ráðuneytinu. Það er auðvitað meingallað. Tilhneigingin gæti þá verið sú að búa til enn stærri ráðuneyti. Sú ríkisstjórn sem þá situr ætlar að leggja áherslu á einhverja málaflokka, en það verður einfaldlega ekki svigrúm eða geta hjá einum ráðherra nema við myndum breyta fleiri þáttum þannig að það kæmi fleira fólk með ráðherranum sem hefði puttana og augun á þeim málum sem þar eru. Ég er sammála þeirri hugmynd að innanríkisráðuneytið sé of stórt og að þar séu í eðli sínu of ólík mál. Ég hef þess vegna fullan skilning á þeirri tillögu að búa til sér dómsmálaráðuneyti með öðrum þeim málaflokkum sem þar geta tengst. Gallinn við það verður auðvitað sá að það verður frekar lítið ráðuneyti og ekki í samræmi við hin stóru ráðuneyti. Það má líka nefna að umhverfisráðuneytið hefur heldur ekki stækkað mjög mikið þótt málaflokkarnir þar séu talsvert umfangsmiklir. Eftir að hafa fengið að sitja sem ráðherra í þremur ráðuneytum á síðasta kjörtímabili velti ég því mjög fyrir mér hvernig ég myndi vilja sjá uppskiptinguna á kerfinu eins og það lítur út og sýnist sitt hverjum um hvað er skynsamlegast í þeim efnum. En mér finnst líka eðlilegt að ríkisstjórn á hverjum tíma velti því fyrir sér hvernig áherslum hennar verði best fyrir komið, m.a. með uppskiptingu á málefnum á milli ráðuneyta, hugsanlega uppskiptingu einstakra ráðuneyta, án þess þó að það muni verða eitthvert hringl. Þá komum við að því sem er kannski mikilvægast, og við breyttum reyndar stjórnarráðslögunum í þeim tilgangi á síðasta kjörtímabili þannig að það væri auðveldara að færa starfsfólk á milli. Einn gallinn við íslenska stjórnkerfið og reyndar mörg önnur er að ráðuneytin eru dálítið föst í sínum sílóum, þau tala ekki nóg hvert við annað. Það er ekki nógu mikið flæði á milli þó svo að við höfum verið að reyna það í einstökum málaflokkum, ég nefni byggðamál þar sem verið hefur stýrinet milli allra ráðuneyta. Það virðist ganga en það tekur tíma að þróa það. Þess vegna hef ég skilning á því að skynsamlegt sé að skoða stoðdeild Stjórnarráðsins. Það er líka verkefni sem við vorum búin að skoða hér í nokkur ár. Ég hef fullan skilning á því. Þegar við komum að því að ræða hverju er skynsamlegast að skipta upp við núverandi aðstæður verð ég að segja alveg eins og er að ég teldi að það hefði mátt fara einhverjar aðrar leiðir í því, hafa öðruvísi uppskiptingu. En ef það er áhersla núverandi ríkisstjórnar að skapa umgjörð um dómsmálaráðuneytið er það hennar ákvörðun og hún gerir þá það með því að koma með þingsályktunartillögu í þingið. Ég tel nauðsynlegt og skynsamlegt, eins og margur annar hefur nefnt hér og við Framsóknarmenn höfum talað fyrir, m.a. í kosningabaráttunni, að setja á laggirnar ferðamálaráðuneyti, ekki kannski eitt og sér. Ég hefði vel getað séð fyrir mér að samgöngumálin væru þar. Það hefði líka mátt hugsa sér að ferðamálin og umhverfisráðuneytið færu þar saman í þeim tilgangi að búa til stærri og jafnari ráðuneyti. Ég hefði hins vegar kosið að það yrði til ferðamála- og samgönguráðuneyti. Ég ætla að segja ykkur örstutta sögu um hvar það er sprottið. Fyrir nokkrum árum var ég á Möltu á ráðstefnu sjávarútvegsráðherra Norður-Atlantshafsins. Þar var sjávarútvegsráðherra Evrópusambandsins, Maltverji nokkur, Karmenu Vella, sem ég átti ágæt samskipti við dagana eftir ráðstefnuna. Við Íslendingar höfum talað um að Ísland geti ekki tekið við þeim 2 milljónum ferðamanna ferðamönnum sem hingað koma, en Malta er á stærð við Holuhraun, 0,6% af Íslandi, og þangað koma sem sagt 3 milljónir ferðamanna á ári. Vella sýndi mér ferðaþjónustuna á eyjunni og sagði: „Við gerðum þau mistök þegar ferðaþjónustan byrjaði að blómstra á Möltu, þar sem býr 400 þúsund manna þjóð með 3 milljónir ferðamanna, að við settum ferðamálin inn í iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti.“ Ég renndi bara fyrir munninn og sagði ekki neitt. Hann hélt áfram: „Svo sáum við að okkur og til þess að geta tekist á við þessa atvinnugrein sem spilar inn í svo margt í samfélaginu í ráðuneytunum settum við á laggirnar sérstakt ráðuneyti í kringum þessa stærstu atvinnugrein okkar.“ Síðan þá hef ég verið nokkuð skotinn í þeirri hugmynd að nauðsynlegt sé að gera slíkt þótt ekki væri nema á meðan við byggjum upp innviði og þann strúktúr sem þarf að vera í kringum ferðamálin. Við Framsóknarmenn höfum talað fyrir því að það sé nauðsynlegt. Við hefðum kosið að það hefði verið gert við þessar aðstæður, þótt menn tækju dómsmálaráðuneytið líka út og það myndi þýða fleiri ráðuneyti. Það er eitt. Ef við ætlum síðan að reyna að halda í það að vera með eins stór ráðuneyti og hægt er í nafni hagræðingar og fagþekkingar og möguleika á að vera með fleiri en einn starfsmann í hverri sérþekkingu held ég að við þurfum að breyta stjórnarráðslögunum þannig að þar séu þá möguleikar á því að tveir ráðuneytisstjórar séu í hverju ráðuneyti. Það mat er byggt á reynslu minni af síðasta kjörtímabili. Ef við höfum ekki tvo ráðuneytisstjóra þá alla vega að búa til einhverjar leiðir þannig að staðgengill ráðuneytisstjórans væri með ígildi ráðuneytisstjórastöðu í þeim hluta ráðuneytisins sem ráðuneytisstjórinn væri ekki. Ég tel það vera skynsamlegt, nauðsynlegt, og ég held að það sé eini valkosturinn á móti því að skipta upp öllum stóru ráðuneytunum að nýju, að halda áfram að reyna að þróa stjórnsýsluna. Tilgangurinn og markmiðið hlýtur að vera að efla fagþekkinguna, að auka samstarfið á milli ráðuneytanna þannig að Stjórnarráðið virki sem ein heild. Að hluta til held ég að sú leið sem hér er farin gagnist í þeim efnum, en að öðru leyti leysir hún engan veginn þann vanda sem við stöndum frammi fyrir í íslensku samfélagi.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um fjármálastefnu fyrir árin 2017–2022 sem er að finna á þskj. 123. Með fjármálastefnu til næstu fimm ára er mótuð stefna sem stjórnvöld munu fylgja um afkomu og skuldaþróun A-hluta ríkis og A-hluta sveitarfélaga, þ.e. hins opinbera, og opinberra aðila í heild, þ.e. einnig stofnanir, sjóðir og fyrirtæki sem eru að hálfu leyti eða meira í eigu ríkis eða sveitarfélaga. Markmið stefnunnar er að stuðla að efnahagslegu jafnvægi í hagkerfinu og sjálfbærni og stöðugleika í opinberum fjármálum. Nauðsyn ber til þess að fjármálastefnan styðji við peningastefnuna og markmið um jafnvægi í þjóðarbúskapnum, m.a. með því að sporna gegn eftirspurnarþenslu. Fjármálastefna skal lögð fram svo fljótt sem auðið er eftir að ríkisstjórn hefur verið mynduð og var lögð fram á fyrsta degi eftir að þing kom saman eftir stjórnarmyndun. Stefnan skal skilgreina markmið sem varða umfang, afkomu og þróun eigna, skulda og langtímaskuldbindinga hins opinbera og opinberra aðila í heild og eigi til skemmri tíma en fimm ára. Fjármálastefna skal byggð á grunngildum um sjálfbærni opinberra skuldbindinga til skemmri og lengri tíma litið, almennri varfærni, svo sem varðandi jafnvægi milli tekna og gjalda, stöðugleika í efnahagsmálum, festu í stefnu og framfylgd áætlana um þróun opinberra fjármála og gagnsæi sem felst m.a. í skýrum og mælanlegum markmiðum til meðallangs tíma. Við undirbúning stefnu þessarar var haft samráð við Seðlabanka Íslands, fulltrúa sveitarfélaganna og fræðimenn á sviði hagfræði. Fjármálaáætlun skal lögð fram á Alþingi eigi síðar en 1. apríl ár hvert og skal hún reist á grunni gildandi fjármálastefnu. Í fjármálaáætluninni er sett fram frekari útfærsla á markmiðum fjármálastefnunnar og nánari stefnumörkun um þróun tekna, gjalda og efnahags opinberra aðila. Fjármálastefnan byggist á þjóðhagsspá Hagstofu Íslands frá nóvember 2016 um að hagvöxtur nái hámarki árin 2016 og 2017, nálægt 5%, og að hann verði um 3% á síðari hluta tímabilsins. Blikur eru á lofti vegna aukinnar spennu á vinnumarkaði og húsnæðismarkaði, einkum á höfuðborgarsvæðinu. Ört vaxandi ferðaþjónusta hefur leitt til mikillar styrkingar á gengi krónunnar. Bregðast þarf við hættu á áframhaldandi þenslu og að styrking á gengi krónunnar veiki stöðu útflutnings- og samkeppnisgreina um of. Seðlabankinn hefur brugðist við hættumerkjum með aðgerðum í peningamálum og uppkaupum á erlendum gjaldeyri. Staða á gjaldeyrismarkaði gefur ótvírætt tilefni til að ætla að staða útflutningsgreina og stöðugleiki í hagkerfinu gæti raskast ef ekki verður spornað við þenslunni með markvissri stjórn opinberra fjármála. Ljóst er að vandasamt er að beita stýrivöxtum Seðlabankans af meira afli en gert hefur verið, m.a. vegna hættu á að enn frekar drægi úr hvata fyrir innlenda fjárfesta til að ávaxta fjármuni erlendis samhliða því að laða að innstreymi erlends fjármagns. Það myndi stuðla að frekari styrkingu krónunnar. Mikill og viðvarandi vaxtamunur við önnur lönd hefur líka þann annmarka til lengri tíma litið að drepa í dróma fjárfestingar í nýsköpunar- og sprotastarfsemi sem hagvöxtur framtíðarinnar þarf í auknum mæli að byggjast á. Miðað við fyrirliggjandi horfur verður þannig mikilvægt að stjórnvöld standi fast að baki hagstjórninni til að tryggja stöðugleika og einnig að opinber fjármál vinni með peningastefnu Seðlabankans í því skyni að stýrivextir þurfi ekki að vera hærri en ella til að vega á móti mögulegri spennu og verðlagshækkunum. Þá er ekki síður mikilvægt að lægra vaxtastig hefur jákvæð áhrif fyrir hag heimila og fyrirtækja. Sá aukni afgangur í rekstri hins opinbera á næstu árum sem þessi fjármálastefna felur í sér mun stuðla að þessum markmiðum. Í því sambandi er rétt að hafa hugfast að lækkun vaxta um eitt prósentustig er talin geta bætt hag fyrirtækja um nálægt 30 milljarða kr. á ári og aukið ráðstöfunartekjur heimila um 1–1,3%. Það er því að miklu að keppa. Greiningaraðilar eru samdóma um að brýnt sé á komandi misserum að hagstjórnartækjum verði beitt með samhæfðum hætti til að sporna gegn þenslu og ofhitnun. Vöxtur ferðaþjónustunnar hefur óhjákvæmilega talsverð ruðningsáhrif á aðrar atvinnugreinar, m.a. í samkeppni um vinnuafl og fjármagn. Frekari styrking gengis krónunnar hefði að öllum líkindum neikvæð áhrif á komu ferðamanna til landsins á næstu árum sem og á aðrar útflutningsgreinar með tilheyrandi efnahagssamdrætti. Þrátt fyrir að verulegar launahækkanir á árunum 2015 og 2016 hafi enn sem komið er ekki leitt til hárrar verðbólgu er mikilvægt að ekki verði samið um launahækkanir á komandi misserum umfram verðbólgumarkmið og framleiðnivöxt þjóðarbúsins. Fjármálastefnan byggir á hagfelldri hagspá fyrir allt spátímabilið. Ef forsendur spárinnar raskast getur það haft áhrif á framgang stefnunnar. Þá skiptir framvindan við losun fjármagnshafta og jafnvægi í greiðslujöfnuði einnig miklu máli. Brýnt er að viðnámsgeta hagkerfisins sé sem mest og staða opinberra fjármála traust þannig að þeim megi beita til að vega gegn samdrætti og jafnvel mæta stærri áföllum sem sagan sýnir að geta skollið á með nokkurra áratuga millibili. Það er nauðsynlegt að halda áfram að tryggja sem besta afkomu hins opinbera og vinna markvisst að því að lækka opinberar skuldir og undirbúa uppbyggingu stöðugleikasjóðs. Í stefnunni eru sett þau markmið að heildarafkoma hins opinbera, þ.e. A-hluta ríkissjóðs og A-hluta sveitarfélaga, verði jákvæð um a.m.k. 1% af vergri landsframleiðslu á yfirstandandi ári og a.m.k. 1,6% árin 2018 og 2019. Á árunum þar á eftir er gert ráð fyrir að smám saman verði dregið úr aðhaldi, sem nemur 0,1% af vergri landsframleiðslu á ári, samhliða því að það dregur úr þenslu í hagkerfinu. Þetta markmið svarar til þess að afgangur á rekstri ríkissjóðs verði 25–38 milljarðar kr. fyrstu tvö árin en fari svo minnkandi miðað við fast verðlag. Gert er ráð fyrir að afkoma sveitarfélaga verði í jafnvægi árið 2017 en í ljósi efnahagshorfa og fyrirsjáanlegs vaxtar í tekjum sveitarfélaga er stefnt að því að A-hluta starfsemi þeirra skili um 3 milljarða kr. jákvæðri heildarafkomu á árinu 2018, þ.e. um 0,1% af vergri landsframleiðslu, og um 5–6 milljörðum kr. árlega eftir það, þ.e. sem svarar til um 0,2% af vergri landsframleiðslu. Þessi afgangur verður nýttur til að lækka skuldir hins opinbera niður fyrir lögbundið skuldahlutfall. Jafnframt er stefnt að því að vöxtur í fjárfestingum hins opinbera fylgi því sem næst hagvexti á tímabilinu. Hafa þarf í huga að þótt stefnan feli í sér afgang á heildarjöfnuði fyrir hið opinbera má rekja stóran hluta þess afgangs til hagstæðrar hagsveiflu. Væri leiðrétt fyrir henni má áætla að afkoma ríkissjóðs væri í járnum. Því væri óvarlegt að stofna til nýrra og varanlegra útgjalda á grundvelli þessa afgangs og má segja að gild rök standi til þess að nýta bata í fjármagnsjöfnuði til niðurgreiðslu skulda fremur en að lækkandi vaxtagjöld leiði til vaxtar frumgjalda. Einn mikilvægur þáttur fjármálastefnunnar er stefnumið um að öllum óreglulegum tekjum ríkissjóðs og öðru einskiptisinnstreymi fjár verði varið til lækkunar á skuldum eða lífeyrisskuldbindingum. Sýna þarf varfærni og festu. Fyrirsjáanlegt er að nokkur halli verði á heildarafkomu fyrirtækja í opinberri eigu á yfirstandandi ári og að afkoman verði í járnum á árinu 2018 sökum mikilla fjárfestinga. Á síðari hluta tímabilsins ættu þau hins vegar að vera farin að skila talsverðum afgangi. Nauðsynlegt er að tryggja að umsvif fyrirtækja í opinberri eigu vinni með en ekki gegn settum hagstjórnarmarkmiðum. Erfitt er að beita æskilegu aðhaldsstigi hjá þessum fyrirtækjum á allra næstu árum þar sem mikil þörf hefur myndast fyrir uppbyggingu í innviðum, til að mynda á sviði flugsamgangna og orkumiðlunar, auk þess sem ljúka þarf við verkefni í orkuöflun sem þegar eru hafin. Ákvarðanir um nýjar fjárfestingar þarf að byggja á skýrum arðsemisforsendum og þær þarf að tímasetja með hliðsjón af efnahagshorfum. Jafnframt er sett það markmið að árleg heildarútgjöld hins opinbera verði ekki umfram 41,5% af vergri landsframleiðslu á tímabilinu og útgjöld vaxi ekki umfram raunvöxt landsframleiðslunnar til að stuðla að festu og stöðugleika. Umsvifin eru metin á liðlega 41% á árinu 2017 en verða komin undir 40% árið 2022 miðað við undirliggjandi þjóðhagsforsendur. Markmiðið sem tilgreint er, að umsvifin vaxi ekki umfram 41,5% af vergri landsframleiðslu, felur ekki í sér ásetning um hækkun frá því sem nú er heldur er því ætlað að setja skýr ytri mörk um opinber umsvif. Sett er skuldamarkmið sem felur í sér að heildarskuldir A-hluta ríkissjóðs lækki á tímabilinu úr um 38% af vergri landsframleiðslu í árslok 2016 í um 21% af vergri landsframleiðslu í árslok 2022. Til að ná svo krefjandi markmiði þarf mun meira að koma til en afgangur á afkomu sem nemur 1–1,5% af vergri landsframleiðslu árlega, þ.e. sem svarar til um 250 milljarða kr. uppsafnað á tímabilinu. Lækkun skuldahlutfallsins leiðir að hluta af áætluðum vexti vergrar landsframleiðslu á tímabilinu en til viðbótar kemur afgangur af rekstri, ráðstöfun óreglulegra tekna á borð við arðgreiðslur og endurfjármögnun lána. Eignum sem voru hluti af stöðugleikaframlögum frá slitabúum bankanna verður umbreytt í laust fé sem nýtt verður til lækkunar skulda. Gæta ber að því að innlausn þeirra eigna leiði ekki til aukningar í peningamagni í umferð eða hafi þensluhvetjandi áhrif. Í samkomulagi ríkis og sveitarfélaga sem gert var í tengslum við framlagningu á fjármálaáætlun fyrir árin 2017–2021 er gengið út frá því að rekstur A- og B-hluta sveitarfélaga verði sjálfbær í þeim skilningi að skuldir þeirra sem hlutfall af vergri landsframleiðslu fari heldur lækkandi um sem nemur einu prósentustigi af vergri landsframleiðslu á tímabilinu. Skuldir hins opinbera fari úr um 44% af vergri landsframleiðslu í árslok 2016 í 26% af vergri landsframleiðslu árið 2022. Að meðtöldum opinberum fyrirtækjum lækki heildarskuldir opinberra aðila um 24 prósentustig af vergri landsframleiðslu á tímabilinu og fari úr 67% af téðri framleiðslu í árslok 2016 í 43% í árslok 2022. Um þessar mundir er unnið að því að búa til stofnefnahagsreikning fyrir ríkissjóð sem verði birtur eigi síðar en með ríkisreikningi fyrir árið 2017 sem lagður verður fram eigi síðar en í júní 2018. Verða þá sett fram markmið um umfang og þróun eigna ríkis og sveitarfélaga eins og lög gera ráð fyrir. Í lögum um opinber fjármál er kveðið á um að markmið fjármálastefnu um afkomu og efnahag hins opinbera skuli vera í samræmi við þrjár meginfjármálareglur. Afkomuregla kveður á um að heildarjöfnuður hins opinbera yfir fimm ára tímabili skuli vera jákvæður og að árlegur halli á heildarjöfnuði fari aldrei yfir 2,5% af vergri landsframleiðslu. Í stefnunni er gert ráð fyrir að jöfnuðurinn verði jákvæður á bilinu 1–1,6% á tímabilinu og þessi regla því virt. Skuldareglan kveður á um að heildarskuldir hins opinbera, að frátöldum lífeyrisskuldbindingum og viðskiptaskuldum og að frádregnum sjóðum og bankainnstæðum, verði lægri en 30% af vergri landsframleiðslu. Útlit er fyrir að á árinu 2017 verði skuldastaða hins opinbera á þennan mælikvarða 7% hærri en skilyrði fjármálareglunnar kveða á um en stefnt er að því að hún verði komin undir þetta hámark fyrir lok ársins 2019. Markmið um 30% skuldahlutfall að hámarki felur í sér að skuldir skuli ávallt vera undir því marki en nauðsynlegt er að þær verði vel undir því að jafnaði til lengri tíma litið. Þannig gæti verið skynsamlegt að miða við að skuldahlutfallið sé undir 20% til að svigrúm sé til að beita opinberum fjármálum til að forða eða vega gegn efnahagslegum samdrætti. Ekki er óraunhæft að ætla að hreinar skuldir ríkissjóðs verði engar á innan við áratug eins og segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Skuldalækkunarreglan segir að skuldir skuli lækka um a.m.k. 5% af því sem ber í milli skuldanna og skuldamarkmiðsins að meðaltali árlega á hverju þriggja ára tímabili. Með þeim afkomumarkmiðum sem fjármálastefnan gerir ráð fyrir er lögbundnum kvöðum um lækkun skulda að fullu mætt. Virðulegi forseti. Vaxtagreiðslur af lánum ríkisins eru þriðji stærsti kostnaðarliðurinn á eftir útgjöldum til heilbrigðis- og velferðarmála. Trygg fjármálastjórn, niðurgreiðsla skulda og aðgerðir til að lækka vexti gera okkur kleift að auka útgjöld til velferðarmála varanlega. Hagvöxtur verður þannig nógu mikill til þess að þrátt fyrir aukinn afgang af ríkisrekstri verður hægt að auka útgjöld. Ríkisstjórnin mun forgangsraða þar í þágu áherslumála sinna, einkum heilbrigðis-, velferðar- og menntamála. Virðulegi forseti. Hv. þingmenn. Fjármálastefnan er afar mikilvægt plagg því að hún setur rammann um fjármál ríkisins á næstu árum og öllu yfirstandandi kjörtímabili. Hún er mikilvægt hagstjórnartæki og því er nauðsynlegt að þingmenn rýni hana vel á komandi vikum. Í þessu samhengi er sérstaklega mikilvægt að benda á að nú hefur svonefnt fjármálaráð verið skipað í fyrsta skipti frá gildistöku laga um opinber fjármál. Fjármálaráð er skipað óháðum sérfræðingum. Ráðið hefur tvær vikur frá framlagningu tillögu að fjármálastefnu til að gefa út álit sitt á því hvort stefnan uppfylli kröfur laganna, einkum þau [[Forseti hringir.]]að stefnan sé í anda sjálfbærni, varfærni, stöðugleika, festu og gagnsæis. Að svo mæltu legg ég til að málið gangi til síðari umr. og fjárlaganefndar.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Mig langar að spyrja sérstaklega út í lið III í fjármálastefnunni sem hann hefur mælt fyrir þar sem segir: „Öllu óreglulegu og einskiptisfjárstreymi í ríkissjóð verði varið til að hraða enn frekar niðurgreiðslu skulda eða til lækkunar á ófjármögnuðum lífeyrisskuldbindingum í því skyni að treysta fjárhagsstöðu ríkissjóðs og draga úr vaxtakostnaði.“ Einskiptisfjárframlög er ekki hægt að nýta til rekstrar ríkissjóðs, almenn sátt hefur verið um það í þinginu, en hins vegar hefur verið talið fullkomlega eðlilegt að verja slíkum fjármunum í það sem við getum kallað stofnframkvæmdir. Við erum að horfa hér á ófjármagnaða samgönguáætlun svo dæmi sé tekið, við erum að horfa á talsverða stofnkostnaðarþörf í kerfinu og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvað ráði því að ekki er hluta af þessum fjármunum samkvæmt stefnunni varið til þess að leggja í slíkar innviðafjárfestingar í ljósi alls þess sem ný ríkisstjórn hefur sagt um mikilvægi innviðafjárfestinga. Hvernig stendur á því að ekki er gert ráð fyrir að svigrúm sé til að nýta þessa fjármuni einnig í slíkar framkvæmdir?
Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Þegar við erum að ákveða útgjöld getum við ákveðið að annaðhvort nýtum við peningana til niðurgreiðslu skulda - þannig drögum við úr framtíðarútgjöldum ríkisins, þannig eigum við möguleika á því að eyða meiru til hinna góðu málefna sem hér eru nefnd en ella. Það er sú stefna sem tekin var síðasta sumar þegar fjármálaáætlun og fjármálastefna var samþykkt og henni er fylgt hér áfram.
Herra forseti. Ég skil þá svar hæstv. fjármálaráðherra svo að hann ætli að taka stefnu síðustu ríkisstjórnar upp óbreytta, þannig að breytingarnar sem felist í nýrri ríkisstjórn séu í raun ekki meiri en þær að hann ætli að taka upp fjármálastefnu síðustu ríkisstjórnar. Það er bara fínt að fá það staðfest, þetta er í raun og veru í anda þess sem ég hef talið vera og þá liggur það fyrir. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um eitt, sem hefur verið talsmaður mjög bættra vinnubragða á Alþingi og talað mikið fyrir þeim. Á það var bent þegar lög um opinber fjármál voru samþykkt, sem þessi áætlunargerð byggir á, að til þess að lögin gætu náð tilgangi sínum og til að Alþingi gæti sinnt nauðsynlegu aðhaldshlutverki sínu þyrfti að styrkja stöðu Alþingis, hér þyrfti að fá inn fjármagn til að þingmenn hefðu aðgang að frekari sérfræðingum, alveg eins og gert var fyrir öll ráðuneytin sem fengu öll sérstaka aukafjárveitingu til að innleiða lög um opinber fjármál, af einhverjum ástæðum hikstaði það hjá framkvæmdarvaldinu að leggja til svipaðan stuðning fyrir Alþingi. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra: Mun hann beita sér fyrir því að Alþingi fái aukinn fjárstuðning til að Alþingi geti [[Forseti hringir.]]veitt framkvæmdarvaldinu eðlilegt aðhald sem hefur nú fengið mun meira hlutverk en áður í nýju lagaumhverfi þannig að þingmenn geti sinnt þeim skyldum sem þeir hafa svarið stjórnarskránni eið að að uppfylla?
Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að viðhafa þau vinnubrögð að eiga sem best samráð við þingið. Ég hóf það samráð í morgun með því að boða fulltrúa minnihlutaflokkanna á Alþingi á fund í fjármála- og efnahagsráðuneytinu til að kynna þeim þá stefnu sem hér er lögð fram í dag. Ég dreg ekki úr mikilvægi þess að þingmenn sinni þessu máli sem allra best og það sé sem mest og best samráð milli ráðuneytisins og þingmanna, hvar í flokki sem þeir standa, um þá stefnu. Hins vegar má ekki gleyma því að þegar stefnan hefur verið samþykkt þá er hún stefna Alþingis en ekki bara stefna ríkisstjórnarinnar.
Herra forseti. Í greinargerð með stefnunni kemur fram að ef við myndum leiðrétta útkomu ríkissjóðs fyrir hagsveiflunni þá væri reksturinn í járnum. Þess vegna væri óvarlegt að stofna til varanlegra útgjalda á grundvelli þess afgangs sem hagsveiflan er að skila okkur. Eitt af grunngildunum undir þessari stefnu samkvæmt lögum er varfærni. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það samræmist því grunngildi og þeirri stöðu sem lýst er í greinargerð með stefnunni að stofna til varanlegra útgjalda vegna heilbrigðismála, vegna menntamála og vegna öldrunarmála, svo ég nefni eitthvað af því sem talað er um í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Er þessi klausa, um stöðuna ef leiðrétt er fyrir hagsveiflunni, skilaboð um að ekki verið farið í varanlega útgjaldaaukningu í velferðarmálum?
Virðulegi forseti. Það er gott að þetta komi fram. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt fyrir framtíðina að byggja upp innviði eins og hv. þingmaður tekur fram í andsvari sínu. Ég hygg að við séum sammála um nauðsyn þess og það verður ekkert hvikað frá þeirri stefnu af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég hygg að það væri hins vegar mjög óvarlegt að fara - ég átta mig ekki alveg á því hvort þingmaðurinn vill að afgangurinn verði þá meiri en ella, miðað við andsvarið. En ég hygg að hér séum við að þræða einstigið á milli þess að vera með aðhaldssama ríkisfjármálastefnu en um leið framsækna stefnu í félagsmálum.
Herra forseti. Það væri auðvitað hægt að fara í skatt- og gjaldabreytingar til þess að afgangurinn væri meiri og svigrúmið meira einmitt þegar við erum á þessum stað í hagsveiflunni. Það er talað um hættumerki hérna vegna gjaldmiðilsins, vegna styrkingar krónunnar, vegna áhrifa ferðaþjónustunnar á þessa hluti. Við vitum að ósjálfbær vöxtur ferðaþjónustunnar hefur líka áhrif á húsnæðismarkað o.s.frv. Þetta er nefnt í stefnunni. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann muni beita sér fyrir því að tekið verði á þessum vanda, að þau tæki sem við búum yfir, eins og t.d. hækkun skatta eða lækkun skatta eða hvatar sem við getum beitt út í atvinnulífið og til að reyna að stýra þróun sem þar er, verði notuð til að slá á þau hættumerki sem lýst er í greinargerð með stefnunni.
Herra forseti. Það er hvorki á dagskrá að lækka skatta né að hækka þá verulega. Það er hins vegar getið um það í stefnu ríkisstjórnarinnar að það gæti verið að við myndum breyta skattlagningunni. Við tölum þar t.d. um græna skatta. Við tölum um öðruvísi afgjald í sjávarútvegi. Við tölum um að innheimta gjöld af ferðamönnum, t.d. með bílastæðagjöldum. En það er líka talað um að tryggingagjaldið verði lækkað í öruggum skrefum á kjörtímabilinu. Þannig að svarið er nei. Heildartekjurnar verða af svipaðri stærðargráðu eftir sem áður.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra framsöguna. Ég hjó eftir orðum hans um launaþróun. Ég vildi vera viss um að ég hefði heyrt rétt af því að það er náttúrlega dálítið mikilvægt. Mér heyrðist hæstv. ráðherra segja að launaþróun ætti ekki að vera umfram verðbólgu. Það myndi þá væntanlega þýða kjaraskerðingu eða lækkun á kaupmætti þegar á heildina er litið. Enn fremur hjó ég eftir í texta tillögunnar að þar er sagt, með leyfi forseta, að „öllu óreglulegu og einskiptisfjárstreymi“ verði varið til niðurgreiðslu skulda. Þar hegg ég eftir orðinu „öllu“ sem mér finnst áhugavert.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta andsvar. Þetta var nú ekki alveg rétt heyrt. Það var talað um verðbólgumarkmið og framleiðniaukningu eða hagvaxtaraukningu. Það er hin sjálfbæra kaupmáttaraukning sem er verið að tala um. En að sjálfsögðu er ekki verið að tala um að það fylgi bara verðlagi. Eins og hv. þingmaður veit eflaust þá er talað um að það sé svona um 1–1,5% að jafnaði sem kaupmáttur gæti aukist ef maður horfir til lengri tíma litið. Það hefur verið reynsla okkar Íslendinga.
Forseti. Ég þakka þessa útskýringu. Mjög mikilvægt er að hún kom fram. Annað sem ég hegg eftir í tillögunni er einmitt heildarafkoman 2018 og 2019 sem er áætluð að verði 1,6% af vergri landsframleiðslu. Nú á þetta að gerast samhliða uppbyggingu í heilbrigðismálum, menntamálum, nýsköpun, samgöngum og því um líku. Þetta er í raun aðhaldskrafa á útgjöld ríkissjóðs umfram það prósent sem hefur verið í gangi undanfarin ár. Mig langaði aðeins að fræðast um upphæðirnar sem fylgja þessu því að þetta eru stórar upphæðir, t.d. sem þarf í uppbyggingu í heilbrigðismálum, og svo er 1,6% ekkert lítil upphæð.
Virðulegi forseti. Það er rétt að þetta er alvörufjárhæð. Hún kemur að mestu leyti af vaxtalækkun. Það má búast við því að með því að skuldir ríkisins lækki sé vaxtalækkunin um 10% eða svo, það er þá af stærðargráðunni 8 milljarðar kr. Vonandi tekst okkur að ná enn frekari lækkun með batnandi lánshæfi ríkissjóðs og afnámi hafta. En það er ljóst að við erum að tala um u.þ.b. 13 milljarða sem þarf að ná, þannig að við þurfum að finna um 5 milljarða með annars konar aðhaldi. Þar höfum við talað um t.d. aukin útboð og hagræðingu á rekstri ríkisins.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka ráðherra fyrir ágæta yfirferð. Bara fyrst, það getur vel verið að mér hafi misheyrst, en getur verið að ráðherra hafi talað um afgang af rekstri ríkissjóðs um 25–38 milljarða kr. fyrstu tvö árin, en í greinargerðinni stendur 25–43? Er eitthvert misræmi á milli þess sem er í þingskjalinu og þess sem var sagt? Annað. Seðlabankinn hefur gagnrýnt það markmið að tekjuaukningu séu settar skorður af hagsveiflu, hefur sagt að stefnumiðið virðist fyrir fram setja skorður við sjálfvirka sveiflujöfnun á tekjuhlið opinberra fjármála og fela í sér að ef hagvöxtur reynist kröftugri skuli gefa eftir tekjur og jafnvel að skera þurfi útgjöld enn frekar niður ef hagsveiflan verður ekki jafn jákvæð og vonast er til. Hvað segir [[Forseti hringir.]]hæstv. ráðherra við gagnrýni Seðlabankans á þau stefnumið sem sett eru í fjármálastefnunni?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Þessi mismunur á tölum er væntanlega vegna þess að önnur er gerð á grunni ársins 2016, þ.e. þá voru þetta 25 milljarðar. Ef við hækkum 1% upp í 1,5% þá gerir það 37,5 milljarða. Ég reikna með að í hinni tölunni sé reiknað með verðbólgu og hagvexti upp á tæplega 5%. Ég reikna með að þetta skýri nú muninn. Bíddu nú við, það var krafan um … [[… gagnrýni Seðlabankans.]]Já, gagnrýni Seðlabankans. Það er rétt að það komi fram að við ræddum við Seðlabankann og fengum endurtekningu á gagnrýni fyrir yfirstandandi ár, en það var sagt að fyrir næsta ár [[Forseti hringir.]]þá yrði þetta aðhald viðunandi, sérstaklega ef það hefði verið nógu mikið í ár.
Virðulegi forseti. Ég skil þetta reyndar þannig að Seðlabankinn sé að einhverju leyti að gagnrýna það að tekjuaukningunni séu settar þessar skorður. Það er náttúrlega bara pólitísk ákvörðun ríkisstjórnar. Aðeins hvað varðar andsvör hæstv. ráðherra þá eru sum góð, önnur eru loðnari. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir kom t.d. inn á það hvort hæstv. ráðherra ætlaði að beita sér fyrir því að þingið fengi þann nauðsynlega stuðning sem það þyrfti til að rýna almennilega í svona skjöl. Þó að það sé fundur með hæstv. ráðherra kemur það ekki í staðinn fyrir slíkan stuðning. Aðeins um tekjurnar í blálokin. Kom aldrei til greina að skattleggja þá sem mestar eignir eiga til að afla samfélaginu tekna?
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessa áréttingu á fyrri spurningu. Það hefur ekki borist sérstakt erindi frá Alþingi eða ósk um aukinn stuðning.
Þú getur sýnt frumkvæði.
Formenn flokkanna hafa sýnt frumkvæði, t.d. með því að skrifa forsætisnefnd Alþingis um að greiðslur til þingmanna verði skornar niður. Í því myndi væntanlega felast sparnaður sem hægt yrði að nýta til annarra verka á vegum þingsins ef forsætisnefnd verður við þessum tilmælum formanna sem þegar hafa sýnt þetta frumkvæði. Ég vænti þess hins vegar að samvinnan verði góð. Þetta eru málefnalegar spurningar sem settar eru fram og ég vænti þess að um þetta verði áfram málefnaleg umræða.
Á fundi utanríkismálanefndar fyrr í dag var Jóna Sólveig Elínardóttir kjörin formaður nefndarinnar, Vilhjálmur Bjarnason 1. varaformaður og Bryndís Haraldsdóttir 2. varaformaður Á fundi Íslandsdeildar þingmannanefnda EFTA og EES var Hanna Katrín Friðriksson kjörin formaður nefndarinnar og Vilhjálmur Bjarnason varaformaður.
Frú forseti. Hér er lögð fyrir þingið tillaga til þingsályktunar um fjármálastefnu í samræmi við lög um opinber fjármál. Það sem verður að hafa í huga áður en við ræðum þessa tillögu sérstaklega er bakgrunnur hennar sem er lagaramminn um opinber fjármál. Það var auðvitað ekki einhugur í þingsal um þær fjármálareglur sem urðu að lögum í lagarammanum þar sem miðað er við tiltekinn heildarjöfnuð, tiltekna skuldastöðu og sett ákveðin skilyrði. Um þetta var talsvert tekist á í þessum sal þegar við ræddum lögin um opinber fjármál og þau voru gagnrýnd af ýmsum hagfræðingum fyrir nákvæmlega þetta atriði, þ.e. fjármálaregluna sem slíka. Fjármálareglur sem slíkar sem eru settar í lögum um opinber fjármál eru gríðarlega pólitískar reglur. Þetta eru ákveðin hagstjórnarmarkmið sem ég hefði talið eðlilegt að væru ekki lögbundin með þeim hætti sem er gert í lögum um opinber fjármál, heldur væru þau hluti af fjármálastefnu hverrar ríkisstjórnar. Mér finnst í sjálfu sér óeðlilegt að lögbinda slík markmið á þann hátt sem gert var í lögum um opinber fjármál. Ég tel að þau hindri svigrúm ríkisstjórnar á hverjum tíma til þess að nýta hagstjórnina til sveiflujöfnunar. Við sjáum það strax á þessari tillögu að stefnu sem hér er lögð fyrir að nákvæmlega þannig birtast þessi lögbundnu markmið. Ég ætla ekki að kalla hæstv. fjármálaráðherra einan til ábyrgðar fyrir því, þetta er auðvitað samkvæmt lögum sem voru samþykkt á Alþingi af meiri hluta á sínum tíma, en ég tel að alls ekki hafi farið fram nægjanleg umræða um markmiðin, til að mynda úti í samfélaginu. Það má segja að hún hafi verið mjög af skornum skammti þó að einstaka fjölmiðlar hafi tekið þessi mál upp. Þarna er í raun og veru verið að lögbinda tiltekna hagstjórnarstefnu. Alveg sama hvaða skoðun maður hefur pólitískt þá getur maður velt því upp hversu eðlilegt það er að lögbinda slíka stefnu. Á sínum tíma var því svarað til að það gæti þá verið nýs meiri hluta að endurskoða markmiðin, en ég les þessa tillögu sem svo að ekki sé vilji til að breyta markmiðunum. Það er kannski ekki skrýtið í ljósi þess að Sjálfstæðisflokkurinn fer fyrir ríkisstjórninni og lagði mikla áherslu á þessi markmið á sínum tíma. Af hverju hef ég áhyggjur af þessum fjármálareglum? Jú, ég tel að þær bindi mjög hendur framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins til þess að taka ákvarðanir um innspýtingu í þau kerfi sem við teljum að þarfnist innspýtingar. Við sjáum það strax á þessari tillögu sem ég benti á áðan í stuttu andsvari að hún er mjög aðhaldssöm. Hér er lögð til mjög aðhaldssöm stefna. Áherslan er fyrst og fremst á að niðurgreiða skuldir og fjármagna lífeyrisskuldbindingar eins og kemur fram í 3. lið. Það er ekki lagt til að nýta einskiptisgreiðslur inn til þess að fara í einhvers konar innspýtingu í samgöngumál þrátt fyrir gríðarlega uppsafnaða þörf á því sviði. Hér er sett ákveðið markmið um að heildarútgjöld verði ekki umfram 41,5% af vergri landsframleiðslu á tímabilinu. Við erum oft ekki að tala um sömu hlutina þegar við ræðum hvað við eigum við þegar við tölum um útgjöld ríkisins. Heildarútgjöld ríkisins eru í raun og veru allt sem fer úr ríkissjóði, þar með talið vaxtagjöldin, millifærslukerfið, fjárfestingar. Allt slíkt. Tökum sem dæmi búvörusamninga sem gætu heyrt undir millifærsluna. En þegar við tölum um samneysluna þá eigum við við það sem við getum kallað rekstur stofnana ríkisins; heilbrigðisstofnanir, menntastofnanir eða hvað það er. Þegar við reynum að átta okkur á samneyslunni, þ.e. rekstri og þjónustu eins og hún er skilgreind af Hagstofunni, þá var samneyslan á árinu 2015 23,61%. Það er samneysla hins opinbera, þetta sem við erum alltaf að tala um í þessum sal, sem er í senn okkar stóra bitbein en líka áherslumál, það eru velferðin, menntakerfið, þessi mikilvægu mál fyrir allan almenning í landinu. Samneyslan hefur farið niður á við hér á landi. Við sjáum það klárt og kvitt þegar við skoðum hvernig samneyslan hefur verið að þróast hér og þegar við berum þróunina á Íslandi saman við önnur Norðurlönd. Þegar Íslendingar tala um að velferðarkerfið sé ekki jafn öflugt hér og annars staðar á Norðurlöndum og að menntakerfið sé ekki jafn öflugt hér og annars staðar á Norðurlöndum, þetta er sígild umræða, sjáum við það svart á hvítu þegar við berum saman samneysluna í þessum ríkjum. En við verðum líka að átta okkur á því að tekjuöflunin er með öðrum hætti. Það er auðvitað ástæðan fyrir því að greiðsluþátttaka sjúklinga er hærri hér er annars staðar á Norðurlöndum. Skattarnir, hinir almennu skattar, eru líka hærri annars staðar á Norðurlöndum en hér, en á móti kemur meiri þjónusta og lægri gjöld á sjúklinga. Þetta er auðvitað grundvallar pólitískt spursmál. Því hefur nú stundum verið haldið fram að vinstri og hægri séu úrelt hugtök í pólitískri umræðu, en þetta eru lykilhugtök þegar við ræðum stefnumótandi plagg á borð við þá ríkisfjármálastefnu sem hér hefur verið lögð fram. Hún endurspeglar í grundvallaratriðum muninn á vinstri og hægri, því hún er íhaldssöm. Hér er ekki lögð til aukin tekjuöflun til lengri tíma. Það kom skýrt fram hjá hæstv. ráðherra í framsögu hans áðan að ekki væri fyrirhugað að auka tekjuöflun, hugsanlega að breyta tekjuöfluninni en ekki auka hana. Á sama tíma eru sett skýr viðmið um heildarútgjöld sem segja þó ekki alla sögu því þau endurspegla ekki þennan þátt samneyslunnar. Ef við miðum við það sem stendur í greinargerð, sem snýst um að heildarútgjöld muni ekki aukast, þá getum við dregið þá ályktun að samneyslan muni þar af leiðandi ekki aukast frá því sem hún er á árinu 2015, 23,61%. Á sama tíma erum við með opinbera fjárfestingu sem hefur verið í sögulegu lágmarki. Um það er ekki deilt. Það eru bara staðreyndir. Sú opinbera fjárfesting sem við höfum séð hefur kannski fyrst og fremst farið fram í gegnum opinber félög í eigu ríkisins. Það er ástæðan fyrir því að það er algjörlega ófullnægjandi ástand í samgöngumálum. Það skiptir engu máli hvort við erum að tala um ástand vega, fjölda einbreiðra brúa, snjómokstur eða nýframkvæmdir. Hér sameinuðust þingmenn úr öllum flokkum fyrir örfáum mánuðum um metnaðarfulla samgönguáætlun sem ekki var svo fullfjármögnuð í fjárlögum þessa árs. Við sjáum ekki neinar stórar breytingar á því í þessari ríkisfjármálastefnu. Nú er það rétt sem hæstv. ráðherra kom að í framsögu sinni áðan að við getum ekki rætt einstaka málaflokka fyrr en við fáum ríkisfjármálaáætlun. Það hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra að hún mun verða til umræðu í mars/apríl eða þar um bil. Þá fáum við auðvitað miklu betra tækifæri til þess að ræða hina einstöku málaflokka. Hér erum við með hinar stóru línur. En ég hef verulegar áhyggjur af því ef ætlunin er að halda í raun óbreyttri ríkisfjármálastefnu fyrri ríkisstjórnar því að það hefur komið fram að þannig liggur í því. Þetta er nánast óbreytt stefna. Þá sjáum við ekki fram á þá uppbyggingu sem ég held að almenningur kalli eftir. Nú er alltaf vandmeðfarið að tala fyrir munn einhvers óskilgreinds almennings, en þó höfum við ýmislegt til að byggja á. Ég nefni 86.000 undirskriftir Íslendinga sem skrifuðu með opin augu undir þá kröfu að framlög til heilbrigðismála ættu að fara upp í 11% af vergri landsframleiðslu. Hér hafa hv. þingmenn í gegnum þá umræðu sagt: Ja, vissi fólk eitthvað hvað það var að skrifa undir? Jú, vitið þið, ég hef alveg trú á því að fólk viti vel hvað það er að gera þegar það kýs í kosningum eða skrifar undir slíkar kröfur. Ég held að fólk viti bara ósköp vel hvað það er að gera. Ég hef trú á fólki. Þetta er krafa frá almenningi í landinu ef við getum orðað það þannig. Við verðum ekki við þeirri kröfu ef Alþingi ætlar að fylgja þessari stefnu, eða ég segi nú meiri hluti Alþingis. Mér er til efs um að minni hlutinn, a.m.k. ekki Vinstri hreyfingin – grænt framboð, muni kvitta upp á þessa stefnu. Þá komum við ekki til móts við kröfur almennings í landinu um verulega aukin útgjöld til heilbrigðismála. Ég hef líka áhyggjur af því að menntamálin fái ekki þau auknu framlög sem þau sannarlega þurfa ef meiri hlutinn ætlar að standa við þær væntingar sem hann er búinn að gefa um að efla öll skólastig, hvernig sem hann ætlar að fara að því, því að ekki eru þau nú öll á hendi ríkisins, ef við tökum bara einfalda hluti eins og OECD-viðmiðin og Norðurlandaviðmiðin þegar kemur að fjármunum á hvern nemanda. Nema þessi nýja ríkisstjórn ætli líka að taka upp stefnu fyrri ríkisstjórnar um að fækka hreinlega nemendum. Það verð ég að segja að er ekki nógu metnaðarfull stefna að mínu viti ef við ætlum að efna til sóknar í þeim málaflokki. Tími minn er útrunninn, frú forseti. Ég hef því ekki fleiri orð að sinni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir hennar greinargóðu ræðu. Mig langar að spyrja, fyrst og fremst mér til upplýsingar sem nýjum þingmanni, hvað það er nákvæmlega í lögum um opinber fjármál sem hún telur að sníði þinginu og þá framkvæmdarvaldinu of þröngan stakk til að geta brugðist við á þann hátt sem hún myndi vilja. Hverju myndi hún vilja breyta í þeim lögum til þess að þau lög veittu henni nægjanlegt svigrúm til þess að bregðast við?
Frú forseti. Hv. þingmaður þekkir lög um opinber fjármál þar sem þessar fjármálareglur eru settar, þ.e. að heildarjöfnuðurinn yfir fimm ára tímabil skuli ávallt vera jákvæður, árlegur halli ávallt undir 2,5% af landsframleiðslu og fleiri slík skilyrði. Gagnrýni okkar í Vinstri grænum er sú að með því að setja slík hagstjórnarleg skilyrði í lög sé verið að setja pólitíska stefnu inn í lagaramma. Við teljum, þó að því hafi verið haldið fram, og það kemur auðvitað fram í greinargerð, að ef einhvers konar áföll ríða yfir, og við getum velt fyrir okkur hver ætli að skilgreina þau áföll - að það sé óþarfi að við mörkum framkvæmdarvaldinu á hverjum tíma jafn þröngan ramma um þá hagstjórn sem framkvæmdarvaldið á hverjum tíma vill beita, því að lög hafa að sjálfsögðu gildi. Okkar skoðun er sú að það væri mun eðlilegra að slíkar reglur, þó að þær séu ekki þau sömu og Maastricht-skilyrðin, væru á einhvern hátt sambærilegar reglur. Maastricht-skilyrðin má rökstyðja þannig að þau skipta máli fyrir alþjóðlegt samstarf nokkurra þjóða þar sem þarf að hafa einhvers konar slík skilyrði. En þar sem við erum ekki í slíku alþjóðlegu samstarfi spyr ég: Af hverju er það ekki ríkisstjórnarmeirihluta á hverjum tíma að setja sér sín hagstjórnarmarkmið fremur en að binda í lög frekar aðhaldssöm hagstjórnarmarkmið um tiltekinn halla, tiltekna skuldastöðu, tiltekinn afgang, sem felur að okkar mati í sér takmarkanir á getu ríkisins til þess að jafna sveiflur? Það er stóra gagnrýnin á fjármálareglurnar. Raunar voru önnur atriði í þessum lögum sem ég hefði gert athugasemdir við og ég nefndi áðan í andsvari. Þær varða fyrst og fremst við framkvæmd laganna sem varða aðhaldshlutverk Alþingis. Ég get kannski komið að því í seinna andsvari við hv. þingmann.
Ég þakka þingmanninum kærlega fyrir svarið. Mig langar að fá örlítið nánari útlistanir á því. Þarna er verið að setja ákveðin hagstjórnarviðmið inn í lög, væntanlega til þess að auka fyrirsjáanleika ríkisfjármála fram í tímann og um leið að auka trúverðugleika í ríkisrekstri. Er það þá hennar skoðun að engar slíkar viðmiðanir ættu að vera í lögum, að ríkisstjórn hvers tíma ætti einfaldlega að leggja þær fyrir sig í sinni áætlun, eða er það hennar skoðun að einhverjar slíkar viðmiðanir mættu vera til staðar? Hverjar þá?
Frú forseti. Ég er almennt fylgjandi þeirri hugsun sem birtist í lögum um opinber fjármál um að eðlilegt sé að ríkið geri sér fimm ára áætlanir. Það eitt og sér finnst mér skipta mjög miklu máli. Það skiptir máli fyrir stofnanir sem starfa innan ríkisins, hvaða væntingar þær geta gert sér um framlög og annað slíkt. En þegar búið er að lögbinda það til að mynda að ef skuldir ríkisins fara yfir tiltekið hlutfall skuli þær lækka um tiltekið hlutfall árlega, þá spyr ég: Hvert er þá svigrúm framkvæmdarvaldsins til þess að forgangsraða fjármunum til velferðar- og menntamála, segjum á krepputímum, í stað þess að lækka skuldir? Ekki samkvæmt lögunum. Þá var því svarað hér til að þá mætti nú bara taka lögin úr sambandi. Ókei, ef taka má lögin úr sambandi, af hverju erum við þá með það yfir höfuð í lögum? Er þá ekki bara eðlilegra að hver og ein ríkisstjórn marki sér stefnu sem miðast við stöðu efnahagsmála á hverjum tíma og pólitíska sýn hverrar ríkisstjórnar? Þessi markmið einkennast mjög af þeirri niðurskurðarstefnu sem rekin hefur verið til að mynda innan Evrópusambandsins á undanförnum árum sem viðbrögð við kreppu sem hefur fyrst og fremst orðið til þess, að mínu viti og margra hagfræðinga, að framlengja þá kreppu, dýpka hana, og það bitnar verulega á útgjöldum ýmissa ríkja ESB til velferðar- og menntamála. Síðan vil ég segja hvað varðar lög um opinber fjármál að þeim fylgdu fjárveitingar til allra ráðuneyta til að innleiða hina breyttu aðferðafræði við að skipuleggja fjármál ríkisins. Ég styð það. Það er mjög gott. En Alþingi fékk ekki aukafjárveitingu til þess að þingmenn geti sinnt hér sínu mikilvæga aðhaldshlutverki við það að fylgja því eftir hvernig fjármunum ríkisins er dreift. Það er stærsta og mikilvægasta verkefni þingsins á hverjum tíma. Þetta er pólitísk stefnumótun meiri hlutans og það er mjög mikilvægt að minni hlutinn taki líka þátt í þeirri stefnumótun. En Alþingi hefur því miður ekki fengið nægjanlegt svigrúm til að fylgja eftir sínu lögboðna hlutverki. Ég leyfi mér að segja að ég hef áhyggjur af hlutverki Alþingis þegar kemur að fjárstjórnarvaldinu, sem samkvæmt [[Forseti hringir.]]stjórnarskrá liggur hér og hvergi annars staðar. Ég tel að Alþingi hafi ekki verið gefið nægjanlegt svigrúm til að sinna því hlutverki.
Virðulegi forseti. Við stígum stórt og ánægjulegt skref í dag þar sem þetta er í fyrsta sinn sem ríkisstjórn á Íslandi leggur fram fjármálastefnu í upphafi kjörtímabils, fjármálastefnu til næstu fimm ára sem byggist á ákveðinni varfærni, stöðugleika, festu, gagnsæi og síðast en ekki síst öryggi og framsýni. Við erum loksins að treysta umgjörð opinberra fjármála og innleiða nauðsynlegan aga í ríkisfjármálin. Hér er horft til framtíðar og hér setjum við langtímamarkmið um bætta efnahagslega stöðu ríkissjóðs þar sem dregið er verulega úr skuldum hans og jafnframt forgangsraðað í þágu grunnstoða samfélagsins. Ólíkt því sem við höfum áður fengið að kynnast er ekki ráðgert að seilast dýpra ofan í vasa skattgreiðenda. Við ætlum að lækka skuldir og forgangsraða í þágu grunnþjónustunnar án þess að leggja auknar byrðar á fólkið í landinu. Það á að vera sameiginlegt markmið okkar að nýta uppsveifluna í efnahagslífinu til að byggja upp til framtíðar. Þannig hefur það þó ekki alltaf verið. Við þekkjum fjölmörg dæmi á liðnum árum um skammsýna stjórnmálamenn sem hafa unnið að því að auka umsvif ríkisins á öllum sviðum, blása ríkisbáknið út burt séð frá því hvort á því var nokkur nauðsyn. Reikningurinn var síðan bara sendur næstu kynslóð, skattgreiðendum framtíðarinnar. Stjórnmálamenn hafa verið, og eru sumir hverjir enn, ósparir á annarra manna fé og telja ekkert athugavert við stóraukin og ósjálfbær útgjöld ríkissjóðs ár eftir ár. Það er fagnaðarefni að nú, með fjármálastefnu hins opinbera til næstu fimm ára, sé sköpuð umgjörð til að horfa fram á veginn, til að gera vel í dag og að það sem gert er gagnist jafnframt framtíðarkynslóðum. Það þurfum við að einhenda okkur í að gera á fleiri sviðum stjórnmálanna. Þau eiga ekki einungis að snúast um þetta kjörtímabil, heldur um framtíðina. Frú forseti. Staða ríkissjóðs er góð en hún er líka vandmeðfarin. Það er bjart fram undan svo lengi sem við fylgjum ábyrgri fjármálastefnu, ekki bara með okkar hag heldur hag framtíðarkynslóða að leiðarljósi. Skuldir dagsins í dag eru nefnilega skattar framtíðarkynslóða og það er ekki bara frasi heldur staðreynd. Þrátt fyrir hraðan viðsnúning á allra síðustu árum býr ríkissjóður enn við einhverja þyngstu vaxtabyrði í Evrópu. Þess vegna verðum við að leggja okkur öll fram til þess að draga úr skuldum ríkisins. Mikið verk er fyrir höndum. Við verðum t.d. að þora að horfa til sölu ríkiseigna sem mikilvægrar og ekki síður nauðsynlegrar leiðar til að grynnka á skuldum og lækka vaxtagreiðslur ríkissjóðs. Þannig yrði ríkissjóður betur í stakk búinn til að ráðast í nauðsynlegar fjárfestingar á næstu árum þar sem allir eru sammála um að víða sé úrbóta þörf. Við hljótum öll að geta verið sammála um að útgjöldum ríkisins er ekki best varið í vaxtakostnað. Með lægri ríkisskuldum skapast einnig aukið svigrúm til að lækka skatta, bæði á heimilin og fyrirtækin í landinu. Allt of lengi hafa stjórnmálamenn litið á skattgreiðendur sem óþrjótandi uppsprettu fjármagns. Því viðhorfi og þeirri vanvirðingu í garð vinnandi fólks þarf að eyða. Helmingur þeirra þingmanna sem nú hafa tekið sæti á Alþingi er nýr. Nú á sér stað kynslóðabreyting þar sem ungu fólki er treyst fyrir krefjandi verkefnum. Ég vona að í krafti þessara umskipta munum við í frekara mæli sjá tækifæri í nýrri hugsun, að við leysum ekki verkefnin á sama hátt og gert hefur verið í áraraðir heldur stöldrum við og veltum fyrir okkur af alvöru hvert hið raunverulega hlutverk ríkisins er. Í því sambandi ætti ekki að vera neinn vafi um það að tryggja lögreglu og Landhelgisgæslu nægilegt fjármagn til að tryggja öryggi. Nýlegir og því miður jafnframt sorglegir atburðir í okkar þjóðfélagi hafa undirstrikað mikilvægi þess að vel sé búið að þessum aðilum enda ættu allir að vera sammála um að verkefni þeirra séu meðal þess að vera raunverulegt hlutverk ríkisins. Virðulegi forseti. Íslendingar hafa, því miður, fengið að kynnast of mörgum og of miklum sveiflum í hagkerfinu. Okkur hefur tekist illa að tryggja stöðugleika og við virðumst of oft missa tökin, ekki síst þegar vel gengur. Áskorun okkar nú er að viðhalda þeirri góðu stöðu sem við búum við í dag og styrkja um leið þær stoðir sem velferð okkar og öryggi hvílir á. Útgjöld ríkisins sem hlutfall af landsframleiðslu eru eiginlega hvergi hærri meðal þróaðra ríkja en á Íslandi. Ef enn skortir fé í viss verkefni, sem við erum sammála um að geri, hlýtur vandamálið að liggja í augum uppi. Það felst í rangri forgangsröðun og nýtingu þeirra fjármuna sem fyrir eru. Það þarf kjark til að búa í haginn fyrir framtíðina, ekki síst þegar vel árar í hagkerfinu eins og nú. Það að sýna ábyrgð og festu er ekki alltaf fallið til vinsælda, til skemmri tíma litið, en til lengri tíma er það þó nauðsynlegt. Það er von mín að þessi ríkisstjórn standi undir þeirri ábyrgð sem henni er falin, vandi til verka og sinni því sem raunverulega skiptir máli, að halda hagkerfinu gangandi og skapa svigrúm fyrir atvinnulífið til að unnt sé að bæta hag og tryggja öryggi almennings. Sú fjármálastefna sem nú er lögð fram er meðal fyrstu skrefa af mörgum til þess.
Virðulegi forseti. Ég óska hv. þm. Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur innilega til hamingju með jómfrúrræðuna. Hún var flott eins og allt sem kemur frá hv. þingmanni, flutti hana vel þó að ég sé sannarlega ósammála nánast held ég hverju einasta orði sem hún sagði. [[Hlátur í þingsal.]] Ég vil líka fá að nota tækifærið og óska henni til hamingju með formennskuna í allsherjar- og menntamálanefnd, því að ég er sannfærð um að hún mun sinna því verkefni eins vel og hún hefur sinnt öðrum verkefnum sem hún hefur tekið að sér. Ég vil hins vegar gjarnan, vegna þess að ég veit hversu vel þingmaðurinn hefur staðið sig sem stjórnmálamaður þrátt fyrir að vera með skoðanir mjög ólíkar mínum, fá að spyrja hv. þingmann hvort hún telji, því að það er eitthvað sem ég veit að við erum sammála um að mikilvægt sé að huga að, að það sé svigrúm innan þessarar fjármálastefnu að framfylgja stjórnarsáttmálanum sem snýr að fötluðu fólki, sérstaklega varðandi þá innleiðingu á notendastýrðri persónulegri aðstoð og raunar þeim auknu kröfum sem ég veit að hagsmunasamtök fatlaðs fólks hafa verið að leggja áherslu á varðandi innleiðingu á sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks.
Forseti vill taka undir hamingjuóskir til 4. þm. Reykv. n. sem nú kemur og svarar andsvari.
Takk fyrir þetta. Ég hlakka sömuleiðis til að starfa með hv. þingmanni í allsherjar- og menntamálanefnd. Ég held að það sé alveg ljóst þegar við ræðum um forgangsröðun í ríkisrekstri að við einblínum á nokkur atriði og það fá. Það var einmitt það sem ég var að koma að í ræðunni, að við þurfum að hugsa hvert hlutverk ríkisins er. Hlutverk ríkisins, það væri kannski hægt að setja það saman í fimm atriði, eru heilbrigðismál, menntamál, samgöngur, öryggismál ríkisins og svo eru það auðvitað velferðarmál og almannatryggingar. Þar fellur undir að sjá þeim fyrir góðu lífi sem ekki geta gert það sjálfir og að tryggja frelsi fatlaðra einstaklinga til eigin lífs. Við höfum það í ríkisstjórnarsáttmálanum að lögfesta notendastýrða persónulega aðstoð sem eitt af meginformum þjónustu við fatlað fólk og það rýmist innan þessarar forgangsröðunar. En þar sem þarf að gæta sín í eyðslu er á öðrum sviðum en þessum og þar þurfum við að endurhugsa hlutina.
Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir svarið. Það var gott eins og ég vissi að það yrði. Til viðbótar vil ég benda á að áætlaður hefur verið umtalsverður kostnaður sem felst í innleiðingu notendastýrðrar persónulegrar aðstoðar. En jafnframt hefur verið kynnt að ætlunin sé líka að fara að taka upp starfsgetumat og breytt lífeyriskerfi fyrir öryrkja. Þar eru að sjálfsögðu fatlaðir einstaklingar líka sem treysta á alla sína framfærslu úr almannatryggingum. Gróft kostnaðarmat hefur verið á bilinu 2–5 milljarðar við það að fara í þær breytingar sem nú liggja fyrir varðandi starfsgetumatið og breytt lífeyriskerfi. Má þá líka túlka það þannig að þeir fjármunir muni finnast fyrir árið 2017 til að tryggja framfærslu fatlaðs fólks?
Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég ætla ekki að lofa því fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að þeir fjármunir finnist, en ég ætla að lofa því fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að hún muni einhenda sér í að bæta í almannatryggingakerfið eins og gert var á síðasta kjörtímabili í greiðslum fyrir eldri borgara þar sem það kerfi var allt lagað, farið var í stórar kerfisbreytingar fyrir málefni eldri borgara. Það sama erum við að fara að gera fyrir öryrkja. Það er ein af grundvallarstoðum þess sem ríkið á að sjá um.
Virðulegi forseti. Fjármálastefnan fyrir árin 2017–2022 er nú lögð fram í samræmi við lög um opinber fjármál. Í 10. gr. þeirra laga stendur, með leyfi forseta: „Ef grundvallarforsendur fjármálastefnu bresta eða fyrirsjáanlegt er að þær muni bresta vegna efnahagsáfalla, þjóðarvár eða annarra aðstæðna, sem ógerlegt er að bregðast við með tiltækum úrræðum, skal ráðherra leggja fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um breytingar á stefnunni eins fljótt og kostur er.“ Við erum hér ekki að ræða eitthvert lítið og léttvægt plagg þó að textinn sé ekki upp á margar síður. Þetta er stefna sem sett er fyrir næstu fimm ár, eða fyrir kjörtímabilið. Henni má ekki breyta nema eitthvað stórkostlegt komi upp á. Þess vegna er svo mikilvægt að fara mjög vandlega yfir allar forsendurnar, yfir rammann sem settur er. Fjármálaráðið, sem á líka samkvæmt lögum um opinber fjármál að meta stefnuna og athuga hvort hún sé í samræmi við fjármálareglurnar og þau gildi sem eru undir lögunum um opinber fjármál, mun skila umsögn sinni eftir tvær vikur. Fjárlaganefndin mun síðan auðvitað fara mjög vandlega yfir þetta allt saman. Ég hlakka til að fá umsögn fjármálaráðsins sem væntanlega er þá með aðgang að gögnum sem við höfum ekki enn fengið að sjá sem eru undir þessari stefnu. Eins og fram hefur komið í umræðunum voru deilur um 7. gr. laganna um opinber fjármál þegar við vorum að fara yfir lögin um opinber fjármál og eins um greinarnar þar á eftir, um fjármálareglurnar. Að öðru leyti voru þau lög samþykkt í góðri sátt enda komu að samningu þess frumvarps fjórir fjármálaráðherrar. Fjármálareglurnar komu nýjar inn og þáverandi hæstv. fjármálaráðherra lagði áherslu á að þær yrðu þar inni þrátt fyrir óeiningu sem um þær eru. Talað er um það í texta með stefnunni að mikilvægt sé að nota ríkisfjármálin til sveiflujöfnunar, en greinarnar í opinberu fjárlögunum takmarka einmitt þann sveigjanleika að nota megi öryggisfjármálin til sveiflujöfnunar. Talað er um efnahagshorfur í greinargerð með stefnunni. Meðal annars kemur fram að gert er ráð fyrir kröftugum hagvexti á árinu 2017, eða um 5%, og að hann verði í kringum 3% á síðari hluta tímabils. Innlend eftirspurn, einkum einkaneysla, atvinnuvegafjárfestingar og vöxtur ferðaþjónustu eru þar aðaldrifkraftarnir. Dregið er fram í greinargerð um efnahagshorfurnar, eins og fram hefur komið í mörgum öðrum greiningum frá opinberum stofnunum og öðrum, að það eru veikleikamerki og hættumerki í hagkerfinu núna. Þar er alltaf dregið fram að ósjálfbær vöxtur ferðaþjónustunnar feli í sér hættumerki ef þetta heldur áfram svona. Vöxturinn hefur áhrif á gengið, hann hefur á styrkingu krónunnar og á spennu á húsnæðismarkaði, einkum á ákveðnum landsvæðum o.s.frv. Allt hefur þetta stórkostleg efnahagsleg áhrif. Það hlýtur að vera, virðulegur forseti, að stjórnvöld þurfi að beita tækjum sínum til þess að reyna að draga úr hættunni. Komið hefur fram í umræðum fyrr í dag að hæstv. ríkisstjórn hyggst ekki taka á vexti ferðaþjónustunnar eða beita þar þeim möguleikum sem ríkið hefur eða þeim hvötum sem ríkið hefur, annaðhvort með sköttum eða gjöldum. Þetta er stærsta atvinnugrein landsins. Hún er á hæsta skattstyrk. Það er ekkert sambærilegt við þann skattafslátt sem þeir fá sem nýta sér ferðaþjónustuna, sem eru að mestu leyti erlendir ferðamenn. Afslátturinn í neyslusköttum er þar umtalsverður og í fjárlagafrumvarpinu er skattafsláttur til ferðaþjónustunnar metinn á um 20 milljarða. Það er eitthvað bogið við það þegar stærsta atvinnugreinin er með slíkan afslátt. Í greinargerð með stefnunni er talað um að það sem drífa þurfi hagvöxt framtíðarinnar sé nýsköpunar- og sprotastarfsemi. Þar ættum við auðvitað að beita hvötunum til þess að ýta undir að nýsköpun og sprotastarfsemi nái þeirri stöðu að geta orðið undirstaða fyrir hagvöxtinn í framtíðinni. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra talaði um að gjöldin sem þau ætluðu að setja á og tengdust ferðaþjónustunni væru bílastæðagjöld. Virðulegur forseti verður að fyrirgefa mér þó að mér finnist það svolítið spaugilegt í þessu samhengi að tala um að það sem gera þurfi í ferðaþjónustunni sé að setja á bílastæðagjöld. Það er bara fínt fyrir bílastæðin og rekstur þeirra, en varla dugar það fyrir álagi á heilsugæsluna, á lögregluna, á vegina, á sjúkraflutninga, sem fylgja ósjálfbærum vexti ferðaþjónustunnar. Það hlýtur að þurfa að bregðast við þessum hættumerkjum með einhverju móti, eða er hugmyndin sú að almenningur í landinu beri þann kostnað annaðhvort með skertri þjónustu eða hærri álögum? Við erum nú ofarlega í hagsveiflunni. Við þekkjum það, Íslendingar, að við förum upp og niður. Þegar maður er á toppnum hefur það verið talin góð latína að lækka ekki skatta. Við ættum auðvitað að tala hér um hærri veiðigjöld, hærri neysluskatta á ferðamenn, hugsanlega þrepaskiptan fjármagnstekjuskatt og alvöruhátekjuskatt í þessu árferði og búa þannig til svigrúm til þess að efna þau loforð sem eru í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að setja aukið fjármagn í heilbrigðiskerfið, menntakerfið og í öldrunarþjónustuna. En í textanum er talað um að ekki sé óhætt að fara í varanlega útgjaldaaukningu á kjörtímabilinu við þær aðstæður sem lýst er í textanum með fjármálastefnunni, á grundvelli þess afgangs sem búinn er til vegna hagsveiflunnar. Ef dæmið yrði leiðrétt fyrir hagsveiflunni væri reksturinn í járnum. Ég hef áhyggjur af því að hér sé verið að senda okkur þau skilaboð að staðan sé bara svona og að það eigi ekki að gera neitt í henni, það eigi ekki að skapa svigrúm fyrir velferðarkerfið og stoppa í þau göt sem þar eru. Ég hef áhyggjur af því að verið sé að senda okkur slík skilaboð þar sem gildi fjármálastefnunnar sé varfærni og því sé óvarlegt og ekki í samræmi við lög um opinber fjármál að fara í varanlega útgjaldaaukningu í velferðarkerfinu. Tíminn er allt of stuttur. Ég á alveg eftir að tala um slagorðið „Breytum vöxtum í velferð“, sem er greinilega búið að setja á hilluna því að það á að breyta vöxtum í afgang.
Frú forseti. Þetta er hið stefnumarkandi plagg hverrar ríkisstjórnar á hverjum tíma. Þar er ekki margt sem kemur á óvart, það er hægt að segja það. Eins og fram kom í andsvörum í upphafi þessa máls við hæstv. ráðherra er þetta framhald á þeirri stefnu sem lögð var fram af síðustu ríkisstjórn. Því miður ber plaggið þess merki að lítið verður hægt að gera eða koma til móts við það sem við vinstra fólk a.m.k. höfum talið að þyrfti að gera. Það fyrsta sem manni dettur í hug er að dregið hefur úr hlut tekjuskatts í fjáröflun ríkissjóð í tíð síðustu ríkisstjórnar. Einnig hefur verið horfið frá þeirri beitingu tekjuskattsálagningar í tekjujöfnunarskyni sem innleidd var á starfstíma vinstri stjórnarinnar og þriggja þrepa skattkerfi þar sem álagningarprósenta réðst af fjárhæð tekna og svo álagningu auðlegðarskatts. Síðasta ríkisstjórn lét það vera meðal sinna fyrstu verka að falla frá álagningu auðlegðarskatts, þ.e. álagningarprósenta tekjuskatts á einstaklinga var lækkuð og milliþrepið í skattstiganum var afnumið. Eins og gefur að skilja koma þessar ráðstafanir ekki öðrum skattgreiðendum að gagni, eins og við höfum ítrekað séð í öllu því sem rannsakað hefur verið, og koma þeim til góða sem eru með góðar tekjur og eignamiklir. Með þessu var dregið úr tekjujöfnunaráhrifum tekjuskattsálagningarinnar sem við Vinstri græn erum afskaplega mótfallin. Svo er það hið háa hlutfall skatta á vöru og þjónustu þar sem hlutdeild virðisaukaskattsins er yfirgnæfandi. Skattstefnan og mótun hennar heldur áfram núna, að mér sýnist, en algjörlega er litið fram hjá kjarajöfnunarhlutverki skattkerfisins af því að neytendur vöru- og þjónustu greiða allir sama virðisaukaskattshlutfallið án tillits til tekna eða efnahags. Eins og við þekkjum leggst það á ýmsar nauðsynjar sem almenningur þarfnast og er augljóst að skattbyrði þeirra sem hafa úr minna að moða er heldur þyngri en hjá hinum. Því miður virðist þetta vera áframhaldandi og ekki eru boðaðar neinar breytingar í þessum efnum. Svo hafa verið felld niður vörugjöld og tollar á annan varning og matvæli og annað slíkt sem engin vissa er um að skili sér að fullu til neytenda, af því að þessi ríkisstjórn hefur í stefnuyfirlýsingum sínum og í kosningabaráttunni talað um hag neytenda og sett þá framarlega, einkum flokkur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Þær lækkanir sem nú þegar hafa orðið og boðaðar eru í stefnu í landbúnaðarmálum eru ekki til þess fallnar að laga þetta ástand, eða ég held ekki. Það er eitt að boða framboð, annað að boða velferð og hitt að boða það þannig að það skili sér til neytenda. Ef horft er til þess að talin er hætta á að eftirspurnarþensla verði til þess að hrinda af stað verðbólgu og skapa viðskiptahalla við útlönd er óhætt að segja að lækkun skatta og annarra opinberra gjalda, sem ég rakti hér áðan, hafi vakið athygli, enda er það þekkt og staðfest að slíkar ráðstafanir eru síst til þess fallnar að draga úr eftirspurnarþenslu. Eins og fram kom í morgun, andstætt þeim sjónarmiðum sem ítrekað hafa birst í skýrslum peningastefnunefndar er beinlínis varað við skattalækkunum og þær taldar stríða gegn markmiðum um að lækka stýrivexti. Ráðherrann sagði þó að reksturinn væri í járnum ef tekið væri tillit til hagsveiflunnar. Það höfum við Vinstri græn ítrekað bent á allt síðasta kjörtímabil. Því er ekki breytt hér. Reglulegir tekjustofnar hafa verið veiktir og reksturinn byggist mjög á óreglulegum tekjum, staðan í ríkisfjármálum í dag byggist fyrst og síðast á þessum óreglulegu tekjum. Það vakti athygli mína að ráðherrann sagði að það vantaði u.þ.b. 5 milljarða til að ná markmiði um niðurgreiðslu skulda. Ég gat ekki betur heyrt en hann boðaði annaðhvort samdrátt eða aukna einkaneyslu eða að einhvers staðar annars staðar þyrfti að draga saman í kerfinu til þess að ná þessu markmiði, því að ekki væri gert ráð fyrir auknum tekjum nema að verulega litlu leyti. Þá nefndi hann grænan skatt eitthvað aðeins í sjávarútveginum og svo bílastæðagjöld. Það er vert að vekja athygli á því að bílastæðagjöld eiga ekki að standa undir neinu öðru en byggingu og rekstri bílastæðanna, en ekki koma sem beinar tekjur í ríkissjóð. Það segir hér á bls. 3 í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni, með leyfi forseta: „Mikill og viðvarandi vaxtamunur við önnur lönd hefur líka þann annmarka til lengri tíma litið að drepa í dróma fjárfestingar í nýsköpunar- og sprotastarfsemi sem hagvöxtur framtíðarinnar þarf í auknum mæli að byggjast á.“ Síðar er verið að talað að tryggja stöðugleika og einnig að opinber fjármál vinni með peningastefnu Seðlabankans. Það sem ég rakti áðan finnst mér ekki harmónera við það sem hér kemur fram þrátt fyrir að hæstv. ráðherra hafi líka sagt að Seðlabankinn hafi gefið grænt ljós á þetta þar sem þetta snýr að þessu ári, ef ég hef skilið rétt. Ef ég tók rétt eftir þá minntist ráðherrann á lækkun tryggingagjalds. Gjaldið var lækkað um 0,5% í tengslum við kjarasamninga. Í fjármálaáætlun síðustu ríkisstjórnar var talað um að auka hlutdeild Fæðingarorlofssjóðs í tryggingagjaldinu þannig að ráðstöfunarfé mundi aukast í samræmi við útgjaldaaukann sem fylgir hækkun á þakinu af því að greiðslurnar verða væntanlega með svipuðum hætti og kannski meiri eins og þær voru 2009. Ég tala nú ekki um ef einhverjar hugmyndir eru uppi um að lengja það, því að ítrekað hefur verið bent á að brúa þarf bilið milli fæðingarorlofs og leikskóla þannig að það er bara partur af hlutverki velferðarþjónustunnar að gera það, fyrir utan það að sjóðurinn er ekki mjög illa staddur akkúrat í augnablikinu. En ég tel að staðan sé vanmetin. Hæstv. félagsmálaráðherra segir að staðið verði við áform fyrri ríkisstjórnar um uppbyggingu í húsnæðismálum. Það hleypur á milljörðum á næstu misserum. Svo verð ég að koma inn á launaþróun öryrkja og eldri borgara af því að hér er talað um að lítið megi gerast þar. Það má ekki semja um launahækkanir umfram verðbólgumarkmið og framleiðnivöxt þjóðarbúsins, kemur fram hér. Við þekkjum öll ákallið hjá öryrkjum um betri kjör og líka jöfnun kjara eldri borgara, því að það komu bara fáir vel út úr því. Hér var áðan verið að ræða notendastýrða persónulega aðstoð sem er ekki fjármögnuð. Ég hef því miklar efasemdir um að þau áform eins og hér var sagt áðan séu fjármögnuð í þessari áætlun, ég tala nú ekki um samgönguáætlun, en ég fæ símtöl og tölvupósta á hverjum einasta degi og oft á dag vegna þess. Löggæslan. Sýslumennirnir eru undirfjármagnaðir. Það kom fram og var viðurkennt þegar við afgreiddum fjáraukalögin og lokafjárlögin voru til umræðu. Gæslan er ekki fullfjármögnuð, af því að hér minntist hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir á að setja þyrfti að peninga í hana og ætti að fjármagna þá starfsemi vel. Þeir eru ekki hér til staðar, það er alveg klárt mál. Ég er þess vegna mjög spennt að sjá þegar áætlunin kemur. Hún kemur vonandi - ja, ég veit ekki hvort ég á að segja fljótlega vegna þess að ég hef óskað eftir sérstakri umræðu við ráðherrann, ég vona að hún verði í næstu viku, um aðkomu einstaklinga og hvernig þeir eiga að bera sig að við að koma málum sínum á framfæri. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við finnum út úr því, því að kerfið var augljóslega ekki tilbúið, ekki einu sinni ráðuneytin eða aðrir þegar við vorum að reyna að keyra þetta mál í gegn í desember. Það var ekki bara vegna þess að það væri svo mikill hraði heldur var það hreinlega svo að kerfin voru ekki tilbúin. Þess vegna getum við tæplega ætlað þeim sem fjær standa að þeir standi klárir á því hvernig þeir eiga að bera sig að og hvernig þeir skuli nálgast þetta. Ég vona að við náum utan um það. Virðulegi forseti. Maður talar á innsoginu hérna eins og aðrir því að þetta er svo stuttur tími. En ég mun eiga aðild að því að fjalla um þetta mál í fjárlaganefndinni. Það verður áhugavert. Fjármálaráð hefur hálfan mánuð til þess að fara yfir málið. Það verður bara áhugavert að sjá hvernig það kemur út og hvernig gestir sem við fáum í heimsókn bregðist við því.
Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að sýna smákurteisi sem ég var sekur um að sýna ekki hér áðan. Tíminn var svo skammur í andsvörunum, við vorum svo mörg, að mér láðist að óska hæstv. fjármálaráðherra til hamingju með að vera kominn í þá stöðu að flytja hér fjármálastefnu og til hamingju með að vera kominn í embættið. Það læðist þó sá grunur að manni að maður þurfi hálfpartinn líka að samhryggjast því að það hlýtur að vera dálítið erfitt að standa hér og flytja fjármálastefnu hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Bjarna Benediktssonar, ekki síst eftir að hafa farið í gegnum kosningabaráttu fyrir skemmstu, gagnrýninn á þann ráðherra sem þá sat við völd, boðandi kerfisbreytingar og nýja tíma. Þá hlýtur það að vera dálítið ankannaleg staða að standa hér og tala fyrir óbreyttri stefnu fyrri ríkisstjórnar. Það er ekki bara eitthvað úr kollinum á mér, heldur beinlínis viðurkenndi hæstv. fjármálaráðherra það í andsvörum áðan aðspurður um hvernig brúka ætti fé úr einskiptisaðgerðum, því að þá vísaði hann beint í fyrrum fjármálaráðherra og þá stefnu sem samþykkt hefði verið á þingi síðastliðið vor. Það er dálítið sérkennilegt að ræða fjármálastefnu nýrrar ríkisstjórnar, nýs hæstv. fjármálaráðherra úr nýjum flokki sem boðaði miklar kerfisbreytingar, sem byggir algjörlega á fyrri fjármálastefnu. Varðstaða hefur verið um fjármálastefnu Bjarna Benediktssonar. Það er ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn ræður enn för í þessari fjármálastefnu. Þó má segja að hæstv. fjármálaráðherra hafi sent forverum sínum kannski ekki kaldar kveðjur, en svona hálfvolgar, því að í greinargerð með þingsályktunartillögunni segir, með leyfi forseta: „Ytri aðstæður hafa fyrst og fremst stuðlað að því að verðbólga hefur haldist lág undanfarin tvö ár.“ Þetta er kannski ekki alveg í samræmi við það sem fyrrverandi fjármálaráðherra hefur sagt, sem hefur gumað töluvert af hagstjórnarkænsku sinni og fyrri ríkisstjórnar, því að hér er beinlínis fullyrt að staða verðbólgumála hér á landi undanfarin tvö ár sé ytri aðstæðum að þakka. Í umræddri þingsályktunartillögu er töluvert farið yfir verkefnið sem fram undan er, hagstjórnarverkefnið, að það sé sveiflujöfnun fyrst og fremst. Með leyfi forseta segir: „Greiningaraðilar sem fjalla um efnahagsmál, bæði innlendir og erlendir, eru samdóma um að brýnt sé á komandi misserum að hagstjórnartækjum, bæði á sviði peningamála og opinberra fjármála, verði beitt með samhæfðum hætti til að sporna gegn þenslu og ofhitnun …“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Hagstjórnarverkefnið fram undan beinist því einkum að sveiflujöfnun með hagstæð efnahagsskilyrði fremur en að takast þurfi á við bresti eða áföll í efnahagslífinu.“ Þetta eru ágætisfyrirheit, en þrátt fyrir þau fyrirheit og þetta verkefni sem hér er ágætlega útlistað á ekki að treysta tekjugrunn ríkisins. Það er eins og hæstv. fjármálaráðherra sé það eitur í beinum að treysta tekjugrunn ríkisins sem nota það sem tæki til sveiflujöfnunar, sem er þó engin nýlunda að slíkt gæti gengið. Sömu markmið eru í þessari fjármálastefnu og þeirri fyrri sem lögð var fram síðasta sumar og samþykkt. Hér er sagt að tekjuaukningunni séu settar skorður af hagsveiflunni. Ég reyndi að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í þetta í andsvörum í morgun. Ég verð að játa að ég fékk ekki alveg botn í svarið, en ég er náttúrlega nýr þingmaður og skil kannski ekki allar flækjurnar í þessu. En ég skil þó það sem segir í umsögn Seðlabanka Íslands við fjármálastefnuna frá síðasta vori. Þar segir um þessi markmið, með leyfi forseta: „Stefnumiðið virðist því fyrir fram setja skorður við sjálfvirka sveiflujöfnun á tekjuhlið opinberra fjármála og fela í sér að ef hagvöxtur reynist kröftugri skuli gefa eftir tekjur. Þetta er sérlega bagalegt í ljósi þess að reynsla undanfarinna áratuga gefur vísbendingu um að hin hagsveiflutengdu áhrif séu í raun sterkari en hefðbundnar aðferðir við mat á sveifluleiðréttum jöfnuði hafa leitt í ljós og til þess fallið að ýta undir hagsveifluna fremur en milda. Frumgjöld hafa á hinn bóginn tilhneigingu til að lækka í takt við aukinn hagvöxt, en til þess að mæta sjálfvirkri slökun sem felst í ofangreindri tekjureglu yrði að skera útgjöld enn frekar niður.“ Þjált og fallegt og nokkuð skýrt. Seðlabankinn segir þetta í umsögn um fjármálastefnuna í vor. Ég reyndi að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í þessa gagnrýni Seðlabankans og hvernig hann svaraði henni. Það er, líkt og ég kom aðeins inn á áðan, eins og það sé einhver trúarsetning þvert ofan á það sem getur talist hagfræðilega skynsamlegt að hækka ekki skatta, svo ég segi það hreint út; orðið sem margir virðast óttast að taka sér í munn í stjórnmálum nútímans, treysta ekki tekjugrunn ríkisins er það kallað þegar við stjórnmálamenn viljum ekki standa einhvers staðar fyrir framan almenning og tala um skattahækkanir. Tekjugrunnur ríkisins hefur verið veiktur mjög á undanförnum árum. Það er alveg ljóst. Ef öll þessi hagsveifla, þ.e. ef öll útgjöldin eiga að rúmast innan hagsveiflunnar þá erum við ekkert að fara í þau útgjöld sem flokkarnir lofuðu á færibandi rétt fyrir kosningar, stóðu keikir fyrir framan kjósendur sína og lofuðu hinu og þessu, en koma núna og segja: Þetta verður reyndar allt að rúmast innan hagsveiflunnar, það er smáa letrið sem við gleymdum að segja ykkur frá á fundinum sem við héldum með ykkur fyrir nokkrum mánuðum. Skattar eru nefnilega áhrifamikið tæki til að slá á þenslu eins og Seðlabankinn bendir á, að treysta tekjugrunninn. Í tillögunni er nefnilega eins og oft og tíðum sé sagt A, hver eigi að vera markmiðin, en kjark skorti til að segja B, að til að ná þessum markmiðum þurfi að beita þeim aðferðum að treysta tekjugrunninn, að hækka skatta, valda skatta. Hér er enginn að tala um einhverja almenna skattahækkun á almenning. Ég velti fyrir mér og spurði hæstv. fjármálaráðherra að því í morgun, en hann svaraði engu: Kom aldrei til greina að skattleggja þá sem mestar eignir eiga til að afla samfélaginu tekna? Kom aldrei til greina að skoða fjármagnstekjuskatt, hann yrði kannski þrepaskiptur eða jafnvel hækkaður? Kom ekkert af þessu til greina? Ég þykist muna eftir því að hafa hlustað á hæstv. fjármálaráðherra eftir að viðræðum fimm flokka lauk í, nú er maður svo tímavilltur, var það ekki í nóvember, desember? talandi um alls kyns tillögur Viðreisnar til tekjuöflunar. Voru það einhverjir milljarðar sem hann var kominn upp í sem Viðreisn eða þau voru tilbúin til að leggja til? Hvar eru þær tillögur í þessari fjármálastefnu? Kannski hvergi af því að þetta er fjármálastefna fyrrverandi fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarna Benediktssonar, sem hér er lögð fram. Hvað þýðir fjármálastefnan verði hún samþykkt? Hvað um gagnrýni Seðlabankans ef á ekki að auka tekjurnar? Hvað þýðir ef niðursveifla verður? Verður þá niðurskurður, erum við að horfa fram á það? Hér er talað um hagvaxtarskeið upp á a.m.k. áratug. Engu að síður er sérstaklega sleginn varnagli. Hér er sagt, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að verulegar launahækkanir á árunum 2015 og 2016 hafi enn sem komið er ekki leitt til hárrar verðbólgu er mikilvægt að ekki verði samið um launahækkanir á komandi misserum umfram verðbólgumarkmið og framleiðnivöxt þjóðarbúsins.“ Er aldrei sú staða uppi að það sé í lagi að fara bara í almennilegar launahækkanir? Tíu ára hagvaxtarskeið er ekki til þess. Vissulega þarf að hafa varann á og allt það. Við þingmenn erum nýbúnir að þiggja töluvert mikla launahækkun, getum við aldrei horft framan í það að kannski sé lag að fara í almennilegar launahækkanir? [[Forseti hringir.]] Ég mun kannski koma hingað upp aftur. Ég frétti áðan að ég ætti rétt á annarri ræðu. Ég kem því kannski bara aftur og klára mál mitt á eftir.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu til nýrrar fjármálastefnu til næstu fimm ára sem sett er samkvæmt lögum af nýrri ríkisstjórn í upphafi kjörtímabils. Það er gott að geta rætt það á fyrstu þingdögunum. Aðstæður sem uppi eru í samfélaginu þekkjum við vel og koma fram í greinargerðinni. Nú hefur verið eitt það lengsta hagvaxtarskeið sem við höfum upplifað og miklar og jákvæðar breytingar hafa orðið á kjörum fólks bæði með hækkun launa, auknum kaupmætti launa, ráðstöfunartekna, ásamt verulega bættri stöðu ríkissjóðs og þeirri staðreynd að nú eru tekjur og eignir staða þjóðarbúsins í fyrsta skipti jákvæðar frá upphafs lýðveldistíma. Það kemur því ekki á óvart að hér sé haldið áfram með þá fjármálastefnu sem verið hefur í gildi og þessi nýja ríkisstjórn reynir að setja mark sitt á stefnu næstu ára. Það sem miðað er við eru grunngildi fjármálastefnunnar þar sem liggja til grundvallar orð eins og sjálfbærni, þannig að skuldbindingar verða viðráðanlegar og ekki eru lagðar ósanngjarnar byrðar á komandi kynslóðir, varfærni í fjármálum og að leitað verði eftir efnahagslegum stöðugleika. Eins og við þekkjum er verið að leita eftir festu í áætlanagerð og einnig gagnsæi í því sem ríkið setur fram með því að leggja fram áætlunargerð til nokkurra ára. Það er held ég af því góða. Við höfum rætt það í þinginu um allnokkurt skeið. Fyrir þó nokkuð mörgum árum voru sett hér lög um sveitarstjórnir. Þar voru settar inn fjármálareglur. Ég gagnrýndi það á þeim tíma, líklega 2010, að það væri merkilegt ef við í þinghúsinu gætum sett öðrum skýrar reglur um hvernig skynsamlegt væri að menn færu með opinbert fé, þ.e. sveitarfélögin, en treystum okkur ekki til að gera það sjálf. Það höfum við síðan gert núna og smátt og smátt er að koma mynd á þetta, þó þannig að stofnefnahagsreikningur fyrir ríkissjóð, sem birta á samhliða þessu, verður ekki til fyrr en næsta haust. Þær fjármálareglur sem við miðum við, afkomuregla og skuldareglan sem og skuldalækkunarregla, eru allar uppfylltar, eða skuldareglan verður uppfyllt á árinu 2019, ef ekki fyrr. Það er ein spurning sem spyrja þarf, þ.e. hvort við gerum það of hratt miðað við aðrar áætlanir ríkisins og áherslur ríkisstjórnarinnar um uppbyggingu innviða. Auðvitað er hugsunin sú, og hún er skynsamleg, að lækka skuldir, og þar með vexti og afborganir ríkissjóðs til þess að skapa varanlegt svigrúm til þess að geta farið í útgjaldaaukningu í einstökum málaflokkum. Það sem mig langar að ræða hérna er hvernig sú stefna, sem við munum síðar sjá fjármálaáætlun byggða á, verður útfærð, hvernig hún rímar við önnur áform ríkisstjórnarinnar um innviðauppbyggingu. Þar spilar auðvitað margt inn í. Þar er fjármálastefnan eitt sem af henni leiðir, fjármálaáætlun, peningastefna Seðlabankans er svo annar þáttur sem þarf auðvitað að ríma við þessa þætti. Gengisþróunin á landinu sem hefur verið með þeim hætti að gengið hefur styrkst um 15% á síðasta ári, 13% frá því í mars, og gríðarlega umfangsmikil hefur orðið hækkun frá því 2009 eftir að gengisfallið varð. Nú er svo komið að gengisþróunin er farin að hafa veruleg áhrif á allar atvinnugreinar sem og vaxtastigið í landinu. Það þarf líka að spila saman við losun hafta. Það þarf líka að spila saman við vinnumarkaðinn og vinnumarkaðsmódelið sem menn hafa verið að reyna að koma hér á, því að allt miðar þetta að því að vera einhvers konar jöfnunartæki, hagstjórnartæki, til þess að koma á stöðugleika og vinna þar af leiðandi gegn þenslunni. Hér er lagt mikið upp úr því og ítrekað nokkrum sinnum að sýna þurfi varfærni og festu. Ég hef einnig heyrt það á ræðum stjórnarþingmanna. Þess vegna er það nokkuð merkilegt ef maður kíkir síðan aðeins á greinina á afkomumarkmiðin, með leyfi forseta. Ég vitna hér í það sem stendur á bls. 5: „Með þessari stefnu um viðvarandi afgang er unnt að vinna gegn þenslu í þjóðarbúskapnum og viðhalda efnahagslegum stöðugleika sem, samhliða ráðstöfunum eigna, verði nýttur til að lækka skuldir hins opinbera niður fyrir lögbundið skuldahlutfall.“ Aftur skynsamlegt, hversu hratt á það að gerast miðað við þau útgjaldaáform sem menn eru með uppi, en skynsamlegt að framfylgja þeim reglum sem við setjum okkur sjálf. Aðeins síðar á þessar blaðsíðu: „Við mat á framvindu opinberra fjármála þarf að hafa í huga að undanfarin ár hafa efnahagsaðstæður hér á landi verið hagfelldar og verða áfram miðað við fyrirliggjandi hagspár. Þótt stefnan feli í sér afgang á heildarjöfnuði fyrir hið opinbera á tímabilinu má rekja stóran hluta þess afgangs til hagsveiflunnar. Ætla má að ef leiðrétt væri fyrir henni væri afkoma ríkissjóðs í járnum.“ Með öðrum orðum, þau útgjöld sem við höfum þegar samþykkt hérna á þinginu taka í raun og veru allan þann bata sem þó hefur orðið, að því undanskildu að hér er gríðarleg hagvaxtarsveifla. Ef hún breytist vegna einhverra utanaðkomandi þátta, hvort sem væri nú náttúruhamfarir eða annarra þátta sem menn hafa nefnt hér, t.d. áframhaldandi gengisstyrking, þá getur þetta gjörbreyst. Því kemur þessi setning síðar í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Af þeim sökum væri óvarlegt að stofna til nýrra og varanlegra útgjalda á grundvelli þessa afgangs og má segja að gild rök standi til þess að nýta bata í fjármagnsjöfnuði til niðurgreiðslu skulda fremur en að lækkandi vaxtagjöld leiði til vaxtar frumgjalda.“ Það er akkúrat vandinn. Þetta plagg eitt og sér er skynsamlegt til þess að búa til festu og stöðugleika, en á sama tíma er ríkisstjórnin uppi með áform um veruleg útgjöld, aukningu í heilbrigðismálum, í menntamálum, í samgöngumálum og öðrum þáttum. Hvernig verður það samrýmanlegt öðruvísi en að velta fyrir sér auknum tekjum? Einhverjum breytingum á sköttum? Við erum háskattaland í dag. Eru byrðarnar sanngjarnar? Er skynsamlegt að fara í endurskoðun á skattkerfinu? Það er vitað mál að millitekjufólk er að borga hærri skatta hlutfallslega á Íslandi en á Norðurlöndunum. Er ekki skynsamlegt að fara í endurskoðun á því og hugsanlega jafna byrðarnar eitthvað aðeins öðruvísi þó svo að það myndi hafa það í för með sér að skattar á þá sem hæstar tekjur hafa myndu hækka að einhverju leyti, til að mynda þá sem hafa fulla atvinnu af því að versla með fé? Þeir sem eiga 100 kindur þurfa að reikna sér reiknað endurgjald, en sá sem vinnur við að versla með annars konar fé þarf ekki að reikna sér endurgjald; hann borgar bara fjármagnstekjuskatt. Hann borgar ekkert útsvar til sveitarfélagsins og hann borgar þar af leiðandi bara það hlutfall af því sem hann borgar í fjármagnstekjuskatt. Er það nokkuð sem hæstv. fjármálaráðherra gæti velt fyrir sér til að auka tekjurnar og eiga þar af leiðandi möguleika á því að fara í vaxandi útgjöld án þess að það rýri þessa stefnu? Fjallað er um ferðaþjónustuna í þessu plaggi og einnig í þeim gögnum sem fjármálaráðuneytið birti í dag í greiningarvinnu sem sett var af stað í tíð síðustu ríkisstjórnar varðandi hvað hægt væri að gera til þess að koma í mótvægisaðgerðir vegna styrkingar krónunnar. Væri hugsanlegt að setja á komugjöld í ferðaþjónustu eða fara yfir ferðaþjónustuna og styrkja þá grein með einhverjum hætti? Það þarf auðvitað að gera í ferðaþjónustunni, því sífellt hækkandi gengi veldur því að líka ferðaþjónustan verður fyrir áhrifum af styrkingu krónunnar en ekki bara hinar útflutningsgreinarnar. Það er líka ljóst að það þarf að hafa samhæfða og heildstæða stefnu í fjármálum hins opinbera, ekki bara ríkissjóðs heldur í fjárfestingum opinberra fyrirtækja. Talað er um það í þessu plaggi að mikil þensla sé á höfuðborgarsvæðinu. Við höfum séð það áður, bæði launaskrið og þensla á húsnæðismarkaði. En er staðan sú sama annars staðar [[Forseti hringir.]]á landinu? Á að fara að draga úr fjárfestingum Landsnets varðandi raforkuöryggi, samgöngur úti á landi, vegna þess að það er þensla á höfuðborgarsvæðinu? Á að fara að draga úr útgjöldum [[Forseti hringir.]]Isavia og uppbyggingu þeirra á Leifsstöð til þess að draga úr ferðaþjónustunni? Eða á að draga úr útgjöldum Isavia á öllum öðrum flugvöllum á landinu? Það eru spurningar [[Forseti hringir.]]sem við munum spyrja þegar fjármálaáætlunin kemur fram. Við munum halda áfram að spyrja þessara spurninga og vonumst til að fá svör. En stóra spurningin er þessi: Hvernig samrýmist það að fara í innviðauppbyggingu og leggja fram þetta plagg?
Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta ágæta mál sem lagt er fram í síðara sinn, það var lagt fram í fyrra sinn í upphafi kjörtímabils. Ég þakka sömuleiðis hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir góðan fund í morgun um málið. Búið er að reifa ýmislegt í ræðum í dag um efni þessarar ályktunar og hefur margt gott komið fram þar, bæði um það hversu skynsamleg og hversu óskynsamleg tillagan er eins og hún er sett fram. En mig langar frekar að einbeita mér að nokkrum öðrum atriðum og þá fyrst og fremst gagnrýni á það hvernig fjármálastefnan sjálf er skipulögð. Með fjármálastefnunni eru öll fjármál ríkisins bundin við hlutföll af vergri landsframleiðslu, sem samkvæmt ýmsum greiningum er fyrst og fremst mælikvarði á peningamagn í umferð frekar en raunverulegri framleiðslu eða þess háttar, sér í lagi vegna aukins ferðamannastraums sem hefur að jafnaði lítil áhrif á peningamagn í umferð í krónum talið. Það hefur reynst hagfræðingum ansi erfitt að finna góða leið til þess að meta framlag ferðaþjónustu til vergrar landsframleiðslu. Þar af leiðandi hefur það ákveðin áhrif á heildarkerfið eins og það er sett fram. Það er mjög gott markmið út af fyrir sig að greiða niður ríkisskuldir og þess háttar, en það er mjög skrýtið að reikna það sem afgang sem þurfi að skila frekar en að taka sambærilega upphæð inn í fjárlög og láta þá vanefndir við þau skuldalækkunaráform teljast til halla í einhverjum skilningi en ofefndir, þ.e. það sem er umfram áætlun. Það eru þessi tvö atriði sem mér finnast skrýtin í framsetningunni, annars vegar atriðið að negla allt niður við verga landsframleiðslu frekar en ákveðnar krónutölur, og svo hins vegar að gengið sé út frá því að skila tiltekinni aukaafkomu umfram núllið og nota það sem skuldalækkun frekar en að gera ráð fyrir ákveðinni skuldalækkun. Mikið hefur verið rætt um að nota eigi allar óreglulegar greiðslur og einskiptisgreiðslur eða fjárstreymi í hraðari skuldaniðurfærslu, sem er svo sem ágætt. Það sem angrar mig helst varðandi það er að ekki hefur komið fram nein heildstæð áætlun um hvernig lækka eigi vaxtakostnað sem þrátt fyrir hlutfallslega lága skuldastöðu Íslands samanborið við Evrópusambandslönd hefur verið sá almesti á svæðinu. Við erum með töluvert hærri vaxtabyrði en t.d. Þýskaland ef við berum það saman. Þó er hún nú frekar há hjá þeim. Að því sögðu er frekar sorglegt að ríkisstjórnin skuli státa sig af því að lánshæfismat skuli vera upp á A- hjá Standard & Poor's, en við borgum 70 milljarða kr. á ári í vaxtakostnað. Það tvennt finnst mér ekki ganga alveg nógu vel saman í ljósi þess hvernig vaxtakostnaðurinn hefur verið að þróast undanfarin ár. Til að mynda voru skuldir í janúar 2014 1.447 milljarðar, eða 81,7% af vergri landsframleiðslu, og hrein skuld þá 885 milljarðar, eða um 50% af vergri landsframleiðslu. Vaxtagjöldin þá voru 75 milljarðar, en ef við berum það saman við stöðuna núna erum við með skuldir upp á 1.122 milljarða, sem eru 46,7% af vergri landsframleiðslu. Hrein skuld hefur lækkað niður í 755 milljarða, eða 31,4% af vergri landsframleiðslu, en við erum með vaxtagjöld upp á 70 milljarða. Maður hefði haldið að hægt væri að ná fram töluvert meiri lækkun á vaxtagjöldunum miðað við þessa lækkun á skuldunum þó að það sé í ákveðnu hlutfallslegu samhengi, ekki síst vegna hækkandi eða batnandi lánshæfismats ríkissjóðs. Þarna er kjarni málsins vegna þess að vandamálið í ríkisfjármálum í augnablikinu er ekki bara skuldastaðan sem slík, þó svo að það sé vissulega mjög gott markmið að reyna að ná skuldum niður fyrir 30%, heldur sá að vextir eru almennt allt of háir á Íslandi. Það bitnar illa á ríkissjóði. Það bitnar illa á neytendum. Það bitnar illa á öllum þeim sem þurfa á fjármagni að halda. Fjármagnskostnaðurinn er hreinlega of hár. Að vísu skal segja að í töluna fyrir janúar 2017, hreina skuld upp á 755 milljarða kr., vantar sennilega einhvern hluta niðurgreiðslu vegna stöðugleikaframlaga, sem ég veit ekki hvort búið er að fullreikna inn í. En það myndi í rauninni undirstrika enn frekar það sem ég er að segja, að það þarf samt að gera ráð fyrir 70 milljörðum kr. í vaxtagjöld á árinu. Ég vona því að það komi heldur betur spennandi tillögur um vaxtalækkun frá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem fyrst vegna þess að á þessu þarf að taka sem fyrst. Annað sem hægt er að segja um fjármálastefnuna á þessu augnabliki er kannski fyrst og fremst að settar eru fram rosalega margar mjög skrýtnar forsendur. Ein forsendan sem ég hjó eftir í umræðu um málið og í því sem komið hefur fram er að gengið er út frá því að þróun einkaneyslu eigi eftir að fara minnkandi. En við sjáum að í febrúar á síðasta ári 2016 lagði Hagstofan fram spá um þróun einkaneyslu sem gerir ráð fyrir því að einkaneysla fari vaxandi árið 2017 og svo muni hún minnka niður í frekar lága tölu, mig minnir um 2,1%, í kringum árin 2020–2021. En í nóvember á síðasta ári kom ný spá frá Hagstofunni sem gerir ráð fyrir töluvert meiri einkaneyslu á árunum 2017–2018, en einhverra hluta vegna kemur út sama lokaspáin fyrir árin 2020–2021. Þetta þarf að útskýra töluvert betur ef gengið er út frá því að einkaneysla muni minnka með þessum hætti. Ef forsendur í svona löguðu eru rangar eða byggðar á lélegum líkum er augljóst að niðurstaðan verður ekki góð. Það er kjarni málsins að það vantar að gera ráð fyrir meiri sveigjanleika en gert er ráð fyrir í fjármálastefnunni. Taka þarf betur tillit til óvissuþátta sem upp koma og þarf samhliða þessu að koma fram með miklu betri áætlun um hvernig laga skuli vaxtakostnað almennt og draga úr þeim rosalega kostnaði sem fylgir því að reyna að fjármagna einhver verkefni á Íslandi.
Frú forseti. Þetta eru nú svo stór mál þegar þingsályktunartillögurnar koma inn um ríkisfjármálaáætlun eða fjármálastefnu að í raun þyrftum við að huga að því í þingsköpunum að fyrir slíkar umræður væri gefinn rýmri tími en fyrir venjulegar þingsályktunartillögur, þegar ríkisfjármálin í heild sinni, ég tala nú ekki um stefnan til næstu fimma ára er undir, þá er ansi þröngt skorinn stakkur að hafa tíu mínútur. Ritari Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, tók hér til máls og var ákaflega glöð og stappaði stálinu í menn í leiðinni í því að fara að standa sig í einkavæðingunni og sölu ríkiseigna. Það er víðar gleðin í þeim herbúðum um þessar mundir, þeirra sem vilja minnka umsvif ríkisins og færa einkagróðaöflunum sem mest til að maula á. Verslunarráð er að vakna til lífsins. Núna er gaman. Nú er svolítið komið 2007 aftur. Íhaldsstjórn, hægri stjórn og þá stendur ekki á tillögunum þaðan um hvað eigi að gera. Selja allar fasteignir ríkisins. Gera ríkið að allsherjarleiguliða. Hverjir ætli kaupi? Ætli það verði almenningur? Nei, ætli það verði ekki fínu, nýju fasteignafélögin, nýju gróðamaskínurnar, hvað þær heita allar saman, Reitir og Heimavellir, þar sem fjármagnið er að leita sér að nýrri aðferð til að skammta sér ríflegan gróða, og að mínu mati eitt það hættulegasta sem hefur gerst á fasteignamarkaði á Íslandi í áratugi. Er þá mikið sagt eins og ástandið er þar. Ætli það verði þá ekki ráð, segir Verslunarráð, að bæta öllu opinberu húsnæði í viðbót inn á markaðinn og ríkið yrði leigjandi. Hver er reynsla Alþingis af því, frú forseti, að vera leigjandi í miðborginni? Hvernig hefur það gengið að borga svimandi háa leigu fyrir skrifstofuhúsnæðið í kringum þingið, á uppspenntum markaði hér í Kvosinni og húsnæðið í alls konar ástandi eins og kunnugt er? Nei, ég ætla að vona að menn staldri aðeins við í þeim efnum þrátt fyrir gleði sína. Formaður okkar Vinstri grænna, Katrín Jakobsdóttir, fór vel yfir þetta í byrjun fyrir okkar hönd og þá fyrirvara sem við höfum haft á um þessa nálgun og ég tel að séu mikilvægir og mikilvægt sé að ræða þetta sem grundvallarmál í stjórnmálum, því að þetta tengist beint inn í sjálfan kjarna pólitískrar umræðu um samfélagsgerðina sem við viljum búa í. Það eru auðvitað mínimalistarnir sem vilja sem allra minnst í opinberum höndum og sem allra mest í höndum einkagróðaaflanna og svo aðrir sem vilja annars konar samfélagsmódel, sem vilja trausta tekjuöflun í þágu vel rekins samábyrgs velferðarsamfélags sem tryggi mönnum velferð og velsæld í gegnum það. Nú er að sjálfsögðu gott að menn séu ábyrgir í sinni fjármálastefnu og það er alveg sérstaklega mikilvægt þegar Sjálfstæðisflokkurinn er við völd, því að hann hefur eins og kunnugt er borið ábyrgð á því að klúðra efnahagsmálum Íslendinga umfram nokkurn annan stjórnmálaflokk í lýðveldissögunni. Það liggur bara fyrir. Ættingjar hans í Viðreisn og annars staðar þurfa líka að passa sig að þeir séu ekki með eitthvað af veiðinni í sér. Ég fagna því í sjálfu sér og mér líður betur sem vinstri manni sem vill ábyrg ríkisfjármál - ég vil ekki að menn eyðileggi þau reglubundið með hruni eða einhverju öðru og aðrir þurfi svo að hafa fyrir því að vinna þau upp aftur - að ábyrgð sé lögð til grundvallar. Það er gott. Það er líka mikilvægt að greiða niður skuldir, að sjálfsögðu. En við þurfum auðvitað alltaf að ræða hvað eigi að vera í forgangi á hverjum tíma, þar á meðal það: Á það að vera svo fortakslaust áhersluatriði að greiða niður hinar bókfærðu skuldir ríkisins, hinar peningalegu skuldir ríkisins, að við söfnum skuldum annars staðar? Ég er ekki viss um að það sé skynsamlegt. Ég held að við séum að gera stórfelld mistök í því núna og stefnum í að gera, sérstaklega næstu árin miðað við þessar áherslur, að safna skuldunum annars staðar, greiða niður hinar sýnilegu bókfærðu skuldir, peningalegu skuldir í bókum ríkisins, en safna þeim annars staðar í grotnandi innviðum og í ómættum þörfum sem blasa við okkur á næstu árum. Tvennt blasir þar alveg sérstaklega við. Vegakerfið í landinu er að eyðileggjast. Við erum ekki að undirbúa okkur undir þá sprengju sem er í vændum varðandi þörf fyrir umönnun aldraðra. Við þurfum þúsundir hjúkrunarrýma á næstu 10–15 árum og sprengjan kemur þar inn upp úr 2020, segir greining velferðarráðuneytisins. Er þá ekki skynsamlegt að fara að huga að því? Er það ekki skuld líka hjá ríkinu ef við vanrækjum algjörlega, ekki bara að byggja upp innviðina í þágu framtíðar- og nútíðarþarfa, heldur jafnvel að halda þeim við? Við erum svo neðarlega með þá hluti að það er að valda þjóðhagslegu tjóni. Það er einfaldast að sýna þetta og sanna í vegakerfinu. Það sem gerist ef viðhald og umhirða vegakerfisins fer niður fyrir ákveðið stig þá byrja vegirnir bókstaflega að skemmast, eins og hús sem er látið leka árum saman án þess að laga lekann. Það er það sem er að gerast í stórum stíl, t.d. á þjóðvegi 1. Það verður mun dýrara og ráðast þarf fyrr meira og minna í endurbyggingu hans alls vegna þess hvað viðhaldið er lítið og hann þolir ekki þungaflutningana sem eru á veginum í dag. Ég tel að greina þurfi það þjóðhagslega og gott ef sú nefnd sem fær málið til sín fari aðeins yfir það. Þarna þarf að finna eitthvert jafnvægi. Já, við viljum að sjálfsögðu öll sjá skuldir ríkisins lækka sem hraðast þannig að vaxtakostnaðurinn minnki, en það er líka skuld að vanrækja augljóslega það sem ríkið, vonandi er samstaða um það, þarf að sjá um og á að sjá um, eins og að innviðir landsins séu í lagi. Ég hef líka miklar efasemdir um þann stífa ramma sem hér er lagður vegna þess að ég held að við séum ekki að skapa þar svigrúm til þess að takast á við hluti sem bíða okkar eins og allra annarra, og þeir eru að banka upp á hjá okkur núna af vaxandi þunga, þ.e. breytt aldurssamsetning þjóðarinnar og þörfin fyrir að leggja meira inn í heilbrigðismál og málefni aldraðra. Nýlega er búið að skrifa undir það að við eigum að stefna að því að koma útgjöldum til heilbrigðismála í 11% af vergri landsframleiðslu, með öðrum orðum að hækka um sirka 2–2,5% framlögin til heilbrigðismála miðað við verga landsframleiðslu. Það eru talsverðar tölur. Við ætlum væntanlega að láta ríkið taka á sig þá hækkun, því að menn vilja á sama tíma, ef eitthvað er, draga úr kostnaði sjúklinga í kerfinu enda er hann mikill. Er svigrúm fyrir það á næstu árum? Nei, það sé ég ekki. Á sama tíma þurfum við að takast á við ýmiss konar framfarir í heilbrigðisþjónustunni, læknavísindunum, nýjum lyfjum, nýjum tækjum og tólum sem er krefjandi verkefni og hefur verið að leiða til þess á undanförnum árum hjá flestum samanburðarþjóðum okkar að hlutfall heilbrigðisútgjalda af vergri landsframleiðslu er að hækka. Hvar getur eitthvað annað gefið eftir á móti ef við erum ekki tilbúin að setja neitt nýtt fé inn í kerfið og bara hagsveiflan svokallaða á að fjármagna þetta? Vill einhver benda mér á þau svið? Er það í menntamálum, menntun, rannsóknum og þróun? Nei, varla. Við þurfum helst að auka það til að ná upp í meðaltal OECD og svo Norðurlandanna. Er það ekki það sem við viljum gera? Er það í löggæslunni? Er það í rekstri sýslumannsembættanna? Nei, veruleikinn er sá að við eigum enn eftir að vinna upp slaka á mörgum sviðum frá aðhaldsárunum eftir hrun. Aðilar koma til okkar og segja: Við erum 8% lægri í raunverulegum fjárveitingum til að veita okkar þjónustu þrátt fyrir aukinn fjölda ferðamanna, þrátt fyrir fjölgun landsmanna, en við vorum 2006, 2008. Færri lögreglumenn eru á vakt á Akureyri í dag en voru um aldamótin o.s.frv. Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins er með 9% minni fjárveitingar til að veita þjónustu sína á höfuðborgarsvæðinu en hún var með 2008. Þegar búið er að taka tillit til launabreytinga þá hefur reksturinn sjálfur verið með 9% minni fjárveitingar. Þarna er slaki sem við eigum eftir að vinna upp. Heldur einhver því fram að lagt hafi verið of mikið í þetta á sínum tíma? Ég held ekki. Við þekkjum þær þrengingar sem menn eru þar búnir að ganga í gegnum. Ég held því fram að mikil mistök hafi verið gerð í hagstjórn og ríkisfjármálum á síðasta kjörtímabili, sorgleg mistök, með því að afsala jafn miklum tekjum úr ríkissjóði og gert var. Tvennt hefði átt að gera fyrr. Annars vegar að færa eitthvað af þeim tekjustofnum yfir til sveitarfélaga því að afkoma sveitarfélaga er ekki nógu góð og stefnir ekki í að verða nógu góð næstu fimm árin samkvæmt þessari fjármálastefnu. Þau eiga í raun og veru að halda sjó. Hins vegar hefðum við átt að halda inni einhverju af þessum tekjum. Við gátum gert sirka þrennt við það; bætt aðeins betur í innviðina, greitt niður skuldir fyrir þær skatttekjur og við hefðum getað gert fleiri góða hluti við þær. Ég er því ekki sannfærður um að við séum að hitta á rétta jafnvægið í þessu þótt ýmislegt sé ágætlega gert. Hér er skotið inn [[Forseti hringir.]]í raun glænýjum hlutum, pólitískum markmiðum sem hafa ekkert með lögin um opinber fjármál að gera, eins og það að setja bara absalútt þak á umfang samneyslunnar í landinu. Sagt er að það eigi að vera 41,5% [[Forseti hringir.]]af vergri landsframleiðslu, hin opinbera, en í reynd er í textunum talað um að það eigi að vera lægra. Þetta er algjört nýmæli og hefur ekkert með lögin að gera. Þetta er pólitísk yfirlýsing þessarar ríkisstjórnar. Hún vill svona hafa bönd á sjálfri sér [[Forseti hringir.]]að samneyslan vaxi örugglega ekki úr því sem nú er og helst lækki.
Virðulegi forseti. Líkt og ég kom inn á áðan langar mig að tala aðeins meira um þetta mál. Ég er þeim galla gæddur að halda um of að að því komi að ég segi akkúrat rétta hlutinn þannig að upp renni ljós fyrir þeim sem á hlýða. Kannski er ég einhleypur þess vegna. Mig langar að halda aðeins áfram þar sem frá var horfið áðan. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór ágætlega yfir það rétt í þessu hver staðan er varðandi þörfina. Er það ekki það sem við eigum að hugsa fyrst og fremst um, af hverju við erum að þessu. Af hverju erum við að þessu? Það er enginn að innheimta gjöld og skatta, einhverja fjármuni í ríkissjóð, bara af því það er skemmtilegt. Við gerum það af því að þörf er fyrir það. Ég skil hæstv. fjármálaráðherra samt vel að vilja vera varfærinn. Á hans herðum hvílir hvorki meira né minna en rekstur ríkissjóðs alls, það er engin smábyrði að bera, og kannski ekki síst þegar staðan er eins og hún er. Í tillögunni segir, með leyfi forseta: „Við mat á framvindu opinberra fjármála þarf að hafa í huga að undanfarin ár hafa efnahagsaðstæður hér á landi verið hagfelldar og verða áfram miðað við fyrirliggjandi hagspár. Þótt stefnan feli í sér afgang á heildarjöfnuði fyrir hið opinbera á tímabilinu má rekja stóran hluta þess afgangs til hagsveiflunnar. Ætla má að ef leiðrétt væri fyrir henni væri afkoma ríkissjóðs í járnum.“ Það er nú ekki sérstaklega góð staða, eða hvað? Hver er þá ályktunin sem við drögum af því? Ef við leiðréttum fyrir hagsveiflunni væri afkoma ríkissjóðs í járnum. Við þurfum að styrkja tekjugrunninn. Einhver skyldi ætla það. Nei, ekki hæstv. núverandi ríkisstjórn eða hæstv. fjármálaráðherra. Því að í tillögunni segir: „Af þeim sökum væri óvarlegt að stofna til nýrra og varanlegra útgjalda á grundvelli þessa afgangs og má segja að gild rök standi til þess að nýta bata í fjármagnsjöfnuði til niðurgreiðslu skulda fremur en að lækkandi vaxtagjöld leiði til vaxtar frumgjalda.“ Allt hið besta mál að lækka vaxtagjöld og greiða niður skuldir. En er ekki einboðið að ef staðan er sú að ríkissjóður, rekstur hans, er í járnum ef leiðrétt er fyrir hagsveiflunni, sem hljóta nú að vera nokkur tíðindi fyrir fráfarandi fjármálaráðherra, Bjarna Benediktsson, er þá ekki eðlilegt að álykta sem svo að endurskoða þurfi rekstur ríkisins, bæta þurfi rekstur ríkissjóðs, auka þurfi tekjurnar til að standa undir samneyslunni sem við öll höfum boðað hér? Eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á í lok máls síns þá er það nefnilega þannig að í tillögunni er sett þak á það hver umsvif hins opinbera eiga að vera. Þessu er einhvern veginn laumað hér inn eins og við eigum í afgreiðslu fjármálastefnu í „forbifarten“ að samþykkja það að heildarumsvif opinberra aðila í efnahagsstarfseminni vaxi ekki umfram 41,5%. Ég veit það ekki, hv. Alþingi. Mér finnst þetta slík pólitísk stefna að það liggur við að ég vilji að þingsályktunartillagan verði lögð fyrir allar nefndir Alþingis, ég held þó að það samræmist ekki þingsköpum, því að þetta er ekkert smáræði sem við erum að ræða hér um. Það sem ég óttast að búi hér á bak við er massífur einkarekstur eins og það heitir á fínu máli, einkavæðing. Ég trúi því ekki að þessi ríkisstjórn, hún þarf nú að sætta sig við að vera ekki sérstaklega vinsæl miðað við kannanir, treysti sér út á þann ólgusjó að ætla sér ekki að setja neina fjármuni í nein verkefni, hún ætli sér ekki að koma upp neinum stofnunum eða setja neins staðar inn fjármuni, en hún ætli að gera það þannig að umsvif hins opinbera aukist ekki. Þá er nú orðið þröngt um hvernig það verður gert. Ég held að raunin sé sú að á bak við liggi mikil áform um einkarekstur næstu ára. Það er mikil pólitísk stefna sem þarf að ræðast, ekki sem einhver neðanmálsgrein [[Forseti hringir.]]í tillögu til þingsályktunar um fjármálastefnu.
Á fundi Íslandsdeildar þings Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu fyrr í dag var Gunnar Bragi Sveinsson kjörinn formaður nefndarinnar og Birgitta Jónsdóttir varaformaður. Á fundi Íslandsdeildar þingmannaráðstefnunnar um norðurskautsmál var Ari Trausti Guðmundsson kjörinn formaður nefndarinnar og Njáll Trausti Friðbertsson varaformaður.
Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um brottfall laga um Lífeyrissjóð bænda, nr. 12/1999, með síðari breytingum. Frumvarpið er efnislega samhljóða frumvarpi sem mælt var fyrir á Alþingi á síðasta löggjafarþingi. Frá gildistöku laga nr. 12/1999 hefur Lífeyrissjóður bænda starfað með því markmiði og skipulagi sem greinir í lögum nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, með síðari breytingum, sérlögum um sjóðinn og samþykktum fyrir hann. Í núgildandi lögum um sjóðinn er kveðið á um heimild til handa ríkissjóði til að greiða mótframlag sjóðfélaga í Lífeyrissjóði bænda. Allt frá stofnun sjóðsins árið 1970 greiddi ríkissjóður að hluta eða í heild framlag á móti iðgjaldi sjóðfélaga en framlagið var ákveðið í fjárlögum hvers árs og reiknað á grundvelli afurðaverðs samkvæmt búvörusamningi. Í kjölfar efnahagshrunsins voru framlög úr ríkissjóði til lífeyrissjóðsins felld brott í áföngum og frá upphafi árs 2013 hefur iðgjaldið til lífeyrissjóðsins verið greitt af sjóðfélögum að fullu líkt og almennt gildir um þá sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi. Í ljósi þessara breyttu forsendna þykir ekki ástæða til að sérlög gildi um sjóðinn. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að lög um Lífeyrissjóð bænda falli brott 1. janúar 2018. Í 2. gr. er lagt til að núverandi stjórn sjóðsins hafi frumkvæði að því að aðlaga samþykktir sjóðsins ákvæðum laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, með síðari breytingum, og leggi þær þannig breyttar fyrir fjármála- og efnahagsráðherra til samþykktar eigi síðar en 1. október næstkomandi. Þannig er gert ráð fyrir því að staðfestar samþykktir fyrir sjóðinn liggi fyrir um leið og lögin falla úr gildi þann 1. janúar 2018 og að ný stjórn taki við á grundvelli staðfestra samþykkta fyrir sjóðinn. Í 3. gr. er lagt til að kveðið verði á um að ríkissjóður ábyrgist útgjöld vegna lífeyrisgreiðslna sjóðfélaga sem fæddir eru 1914 eða fyrr eða útgjöld vegna lífeyrisgreiðslna til maka þeirra. Um er að ræða áunnin réttindi sjóðfélaga eða maka hans sem ríkissjóður ábyrgist en útgjöld ríkissjóðs vegna umræddrar ábyrgðar námu um 12,7 milljónum á árinu 2016 miðað við 14,7 milljónir á árinu 2015. Að lokum er í 4. gr. frumvarpsins lagt til að lögin öðlist þegar gildi. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.
Herra forseti. Fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir því í frumvarpinu að Lífeyrissjóður bænda geti útfært lögin sem fella á úr gildi með eigin samþykktum, en Lífeyrissjóður bænda telur að til þess að 6. gr. laganna geti gilt áfram dugi ekki til þeirra eigin samþykktir heldur þurfi þær einhverja stoð í lögum. Á þetta var bent á síðasta kjörtímabili en málið er nú lagt fram án tillits til skoðunar lífeyrissjóðsins og án nokkurra útskýringa. Mig langar að spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvers vegna ekki hafi verið brugðist við þessari athugasemd, a.m.k. í greinargerð eða þess háttar.
Virðulegi forseti. Ég verð nú að játa að efni 6. gr. þekki ég ekki og vildi biðja hv. þingmann um að lesa hana fyrir mig til þess að ég geti brugðist við spurningu hans.
Herra forseti. Greinin er nokkuð löng. Um er að ræða sérákvæði sem orðast þannig, með leyfi forseta: „Nú andast sjóðfélagi sem orðinn var sjóðfélagi fyrir árslok 1983 og skipti ekki réttindum sínum í árslok 1983 með maka sínum og á þá eftirlifandi maki rétt á lífeyri úr sjóðnum að loknum þeim greiðslutíma sem kveðið er á um í samþykktum til æviloka. Slíkur réttur miðast þó einungis við áunnin réttindi í sjóðnum í árslok 1983 án framreiknings. Við slit hjúskapar eða óvígðrar sambúðar sem tilkynnt var til sjóðsins samkvæmt eldri lögum skal áunnum réttindum sjóðfélaga, þau ár sem hjónabandið eða sambúðin stóð fram til ársloka 1983, skipt að jöfnu hafi þeim ekki áður verið skipt.“ Það má kannski nefna um leið að þar sem ekki er gert ráð fyrir framreikningi þá er þessi peningur frekar lítill í dag miðað við þá miklu verðbólgu sem verið hefur frá 1983, en engu að síður þarf að skoða þetta ákvæði.
Virðulegi forseti. Ég hygg að hv. þingmaður hafi svarað spurningu sinni sjálfur með niðurlagi ræðu sinnar. Ég hef sama skilning og hann.