Ragnhildur Helgadóttir, fyrrverandi alþingismaður og ráðherra, og fyrrverandi forseti neðri deildar Alþingis, lést síðastliðið föstudagskvöld, 29. janúar, á Landspítalanum eftir stutta sjúkdómslegu. Hún var á 86. aldursári. Ragnhildur Helgadóttir var fædd í Reykjavík 26. maí 1930. Foreldrar hennar voru Helgi Tómasson yfirlæknir og fyrri kona hans, Kristín Bjarnadóttir húsmóðir. Ragnhildur lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1949 og lögfræðiprófi við Háskóla Íslands 1958. Héraðsdómslögmannsréttindi fékk hún árið 1965. Ragnhildur Helgadóttir var valin árið 1956 til að skipa sæti ofarlega á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík við alþingiskosningarnar í júní það ár, aðeins 26 ára gömul, tveggja barna móðir og þá laganemi. Hún hlaut kosningu og var eina konan sem sat þá á Alþingi. Aðeins fimm konur höfðu tekið sæti á Alþingi fyrir þann tíma og var hún yngst þeirra allra. Ragnhildur var þá jafnhliða námi húsmóðir, en hafði áður rekið verslun í Reykjavík. Hún var yngst í þingflokki sínum og hafði þá aðeins náð helmingi meðalaldurs samflokksmanna sinna. Á þeim tíma sátu margir fullorðnir og þingreyndir héraðshöfðingjar, helmingur þeirra fæddur fyrir aldamótin 1900, en margir þeirra hurfu af þingi við lok kjörtímabilsins er kjördæmaskipaninni var gerbreytt á árinu 1959. Ragnhildur var endurkjörin við tvennar kosningar, 1959 en kaus að hverfa af þingi 1963 til að sinna fjölskyldu sinni og uppeldi barna. Hún var aftur kjörin á Alþingi 1971 og sat þá til 1979 en var síðan utan þings eitt kjörtímabil. Hún var kosin á ný þingmaður 1983 og sat fram til vors 1991 er þingsetu hennar lauk. Hún sat á Alþingi nær 24 ár, en á 28 löggjafarþingum alls. Eftir að Ragnhildur lauk lagaprófi varð hún lögfræðingur mæðrastyrksnefndar og gegndi því starfi um árabil og um skeið var hún ritstjóri Lagasafns. Eftir að þingmennsku hennar lauk bjó hún um árabil erlendis þar sem maður hennar var dómari. Ragnhildur Helgadóttir var á mörgum sviðum brautryðjandi í jafnrétti kynjanna í stjórnmálum. Hún var fyrst kvenna kosin til forsetastarfa á Alþingi en hún var forseti neðri deildar þingsins 1961–1962 og á ný 1974–1978. Hún varð önnur konan sem settist í ráðherrastól og fyrst til þess að sitja á ráðherrabekk heilt kjörtímabil. Hún varð menntamálaráðherra 1983 og síðan heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra 1985–1987. Hún varð fyrst kvenna - og raunar alþingismanna - til þess að fara í fæðingarorlof frá þingstörfum, árið 1960, sem raunar hét þá „veikindaforföll“. Samhliða stjórnmálastörfum í 35 ár sat Ragnhildur Helgadóttir í fjölmörgum nefndum um nýja löggjöf, m.a. um skólamál, tryggingamál, málefni aldraðra og fæðingarorlof. Þá sat hún allmörg ár í tryggingaráði. Meðan hún var utan þings gegndi hún trúnaðarstöðum innan síns flokks, var í miðstjórn Sjálfstæðisflokksins og um tíma formaður Landssambands sjálfstæðiskvenna. Á vettvangi Alþingis beitti Ragnhildur sér mest í mennta-, heilbrigðis- og tryggingamálum, en sat einnig í utanríkismálanefnd. Hún tók virkan þátt í alþjóðastarfi Alþingis, sat í Norðurlandaráði og var formaður Íslandsdeildarinnar 1974–1978 og forseti ráðsins, fyrst kvenna, árið 1975. Þá sat hún sem fulltrúi Alþingis á þingi Evrópuráðsins og var formaður Íslandsdeildar þess 1987–1991. Eins og heyra má var Ragnhildur Helgadóttir mjög öflugur liðsmaður síns flokks, baráttuglöð, ódeig í stjórnmálum og stefnuföst, hafði skýra sýn og var einörð í að fylgja fram hugsjónamálum sínum og síns flokks. Um störf hennar ríkti ekki ávallt friður, t.d. þegar hún gegndi ráðherrastörfum. Átökin um frjálsa útvarpsstarfsemi, sem Ragnhildur beitti sér fyrir, urðu til dæmis allhörð. Henni tókst á stjórnmálaferli sínum að knýja í gegn merkilega áfanga í réttindamálum kvenna þar sem var almennt og launað fæðingarorlof kvenna. Ragnhildur Helgadóttir var ljúf í allri framkomu og viðmóti, háttprúð og yfirveguð en gætti jafnframt vel allra formreglna í störfum sínum. Hún hafði ríka kímnigáfu og var jafnan brosmild. Þegar til átaka kom eða henni misbauð gat svipur hennar hins vegar orðið harður. Hún var málefnaleg í umræðum, samviskusöm, dugleg og nákvæm við störf sín hér á Alþingi og undirbjó sig vel til allra verka. Ragnhildur stóð djúpum rótum í íslenskri menningarhefð, unni landi sínu og náttúru þess, svo og bókmenntum og listum. Hún var vinföst og hafði ríka réttlætiskennd, mat alla jafnt og var skilningsrík og hjálpsöm þeim sem höllum fæti stóðu. Ragnhildar Helgadóttur verður jafnan minnst sem forustumanns í menningarmálum og jafnréttisbaráttu íslenskra kvenna. Ég bið þingheim að minnast Ragnhildar Helgadóttur með því að rísa á fætur. - [[Þingmenn risu úr sætum.]]
Með bréfi, dagsettu 27. janúar sl., hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um samninga ríkisins vegna sjúkrahótels í Ármúla og um fjárveitingar til fullorðinsfræðslu fatlaðs fólks.
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Í Fréttatímanum um liðna helgi gat að líta úttekt á samanburði á velferðarkerfinu á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndum. Sú greining var byggð á nýrri samanburðarskýrslu norrænu hagtölunefndarinnar um félagsleg málefni og byggir því á opinberum gögnum. Það sem er athyglisvert þegar horft er yfir þessa úttekt, og í ljósi þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað að undanförnu um samanburð heilbrigðiskerfisins á Íslandi við heilbrigðiskerfi í öðrum nágrannalöndum, er að sama hvar borið er niður á sviði félagslegrar velferðar, þjónustu við börn, aðbúnað eldri borgara, þá er himinn og haf á milli þess sem raunveruleikinn á Íslandi hljóðar upp á og þess sem fólk má vænta í grannlöndunum. Eina sviðið þar sem við gerum þokkalega vel og jafnvel betur en önnur lönd er á sviði vaxtabóta en það kemur ekki til af góðu heldur er það til að niðurgreiða íslenska krónu og dugar samt ekki til því að húseigendur væru betur settir með norræna vexti án vaxtabóta en með íslenska vexti og vaxtabætur. Það er sláandi að sjá samanburðinn þegar kemur að barnabótum og fæðingarorlofi. Það eru svo til aðeins börn einstæðra foreldra og hinna allra tekjulægstu sem njóta barnabóta hér á Íslandi eins og við þekkjum svo vel og munurinn er þannig að hann skiptir tugum milljarða. Það er sérstaklega athyglisvert að barnabætur með tveimur börnum fólks í sambúð eru 5.800 kr. á Íslandi en ættu að vera 35.000 kr. ef íslensk börn sætu við sama borð og á Norðurlöndunum. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Er ekki ástæða til að endurskoða þá sveltistefnu sem ríkisstjórnin hefur tekið upp í barnabótakerfinu [[Forseti hringir.]]og gagnvart fæðingarorlofinu sérstaklega og endurskoða þær áherslur sem stjórnarmeirihlutinn sýndi hér við fjárlagagerðina að þrengja svið þessara bóta og taka þær almennt af fólki á meðaltekjum?
Herra forseti. Það er þannig með samanburðarskýrslur að þær gefa hver sína myndina. Nú hef ég ekki kynnt mér þessa tilteknu skýrslu sem hv. þingmaður vísar til en ég þekki aðrar skýrslur, ég þekki skýrslur frá OECD til dæmis af ráðstefnu sem ég sótti á síðasta ári sem kemur út undir enska heitinu How is life? þar sem kemur fram að almennt hafi Íslendingar það mjög gott í alþjóðlegum samanburði, t.d. hvað varðar aðgengi að heilbrigðisþjónustu, það þykir vera til fyrirmyndar á Íslandi og á það við um marga aðra þætti sem skipta daglegt líf fólks máli. Hér er sérstaklega spurt um barnabætur. Það er kölluð sveltistefna, stefna sem ríkisstjórnin hefur fylgt um hækkun barnabóta. Við hækkuðum barnabætur verulega fyrir tveimur árum og færðum niður tekjuskalann með auknum tekjutengingum. Þannig tryggðum við að auknar bætur mundu betur nýtast þeim sem minna hafa milli handanna. Þeir sem eru í þeirri stöðu eru í betri málum, ef svo mætti að orði komast, í dag en gilti þegar hv. þingmaður var í ríkisstjórn. Hér er því haldið fram að barnabætur hafi verið skertar um of. Þó er það svo að einstætt foreldri með tvö börn, annað undir sjö ára aldri, missir ekki að fullu rétt sinn til barnabóta fyrr en viðkomandi hefur náð einni milljón í tekjur. Það má svo sem velta fyrir sér hvort kerfi sem er þannig uppbyggt að jafnvel þeir sem hafa eina milljón í tekjur fái barnabætur, hvort skerðingar séu í slíku kerfi of miklar. Ég get tekið undir með hv. þingmanni um að við getum gert betur [[Forseti hringir.]]og eigum að gera það, fyrst og fremst með verðmætasköpun, en ég tel hins vegar ekki að við höfum verið með skerðingarhlutföll rangt stillt þegar þeir sem hafa jafn miklar ráðstöfunartekjur og ég hef hér rakið njóta enn barnabóta.
Virðulegi forseti. Það er greinilega ástæða fyrir hæstv. fjármálaráðherra að kynna sér þessa skýrslu vegna þess að niðurstaða hennar er akkúrat sú að það séu aðeins börn einstæðra foreldra og hinna allra tekjulægstu sem njóti barnabóta en ekki börn fólks í sambúð, og að barnabætur á hvert barn á Íslandi séu þess vegna einungis um tveir þriðju af því sem mætti búast við annars staðar á Norðurlöndunum. Hann getur tekið dæmi, eitt einstakt dæmi, af einstæðu foreldri en hann forðast að taka dæmi af foreldri í sambúð þar sem skerðingarmörkin hjá foreldri með eitt barn byrja rétt við 200 þús. kr. og skerðingin verður full við 409 þús. kr. Það er auðvitað sá veruleiki sem er vandamálið. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að hækka ekki skerðingarmörk og breyta þessum stuðningskerfum, sem alls staðar á Norðurlöndunum eru við allan þorra [[Forseti hringir.]]fólks, í lágtekjustuðning. Það er sú grundvallarbreyting sem veldur því að fólk þarf að flytja af landi brott til að fá velferðarstuðning sem ætti að vera í boði á Íslandi. Það er algjör óþarfi að flytja fólk út til að það upplifi að það geti fengið eðlilegan stuðning við framfærslu barna sinna.
Herra forseti. Samfylkingin hefur fylgt þeirri stefnu að allir eigi að fá barnabætur óháð tekjum, hefur boðað þá stefnu. Á sama tíma segir Samfylkingin að það megi ekki og ætti ekki að lækka skatta á millitekjufólk. Ég er þeirrar skoðunar að bótakerfi eins og barnabótakerfið, svo að dæmi sé tekið, eigi fyrst og fremst að beinast að þeim sem eru í þörf fyrir auknar ráðstöfunartekjur. Að öðru leyti eigum við að stilla sköttum í hóf. Sú leið sem Samfylkingin boðar - sem er að hafa háa skatta, líka á þá sem eru með millitekjur og svo þriðja skattþrepið á þá sem eru með 700 þús. kr. og meira og nota síðan þá skatta til að dreifa aftur út eftir reglum sem menn telja hér í þessum sal að þeir geti fullkomnað og haft svo sanngjarnar að allir eigi að vera sáttir - er stefna sem ég fylgi ekki. Ég tel að bótakerfin eigi fyrst og fremst að gagnast þeim sem hafa ekki nægar ráðstöfunartekjur og við getum lyft undir með. Að öðru leyti eigum við að láta fólk í friði með lágum sköttum.
Herra forseti. Mig langar að eiga hér orðastað við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um fyrirhugaða sölu á eignarhlut ríkisins í Landsbankanum, þ.e. ríflega 28% hlut í þeim banka. Nú er það nokkurn veginn kunnugt öllum hv. þingmönnum sem hér eru að ég og hæstv. ráðherra deilum ekki endilega skoðun á því hvort æskilegt sé að selja hlut í Landsbankanum. Ég hef talað fyrir því að eðlilegt sé að við skoðum aðra hugsun inn í fjármálakerfið. Ég hefði til dæmis viljað sjá miklu lengra gengið í endurskipulagningu fjármálakerfisins og að lokið yrði við aðskilnað viðskipta- og fjárfestingabankastarfsemi á meðan við getum sagt að ríkið sé í þessari stöðu að halda utan um þá eignarhluti sem ríkið heldur utan um núna. Ég hef líka tekið undir þær hugmyndir sem hv. þm. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Frosti Sigurjónsson, hefur varpað fram um Landsbankann sem samfélagsbanka. Hann hefur bent á það að arðgreiðslur úr bankanum séu meiri nú en kostnaður ríkisins af vaxtagjöldum og það sé að minnsta kosti ekki tímabært að selja hlutinn í bankanum. En óháð öllum þessum ólíku skoðunum á því hvernig við viljum sjá fjármálakerfið byggjast upp langar mig í fyrsta lagi að spyrja hæstv. ráðherra, í ljósi þess sem bent hefur verið á af þeim sem fást við þessi mál og eru að skrifa um þessi mál, hvort hæstv. ráðherra - í ljósi þess að Bankasýslan hefur verið að kynna nýja skýrslu um mögulega sölu, þar sem kemur fram að í sjálfu sér sé engin pressa á að selja þennan hlut - telji það vænlegt til að fá sem hæst verð fyrir hlutinn í bankanum að búið sé að leggja þetta niður, búið að marka tímarammann í fjárlögum þessa árs. Ég spyr hins vegar hvort það sé ekki ólíklegt að á sama tíma og verið er að selja hlut í Arion banka sé líka verið að selja hlut ríkisins í Landsbankanum. Mun sú sala, sala á hlut ríkisins í Arion banka, ekki verða til þess að rýra verðgildi hlutarins, herra forseti?
Herra forseti. Mér finnst stundum, þegar við ræðum hér í þessum sal um prinsipp-spurninguna, um hvort ríkið eigi að vera yfirgnæfandi á fjármálamarkaði á Íslandi eða ekki, að sumir forðist kjarna málsins og fari út um víðan völl. Mér finnst sumir - ég ætla ekki að segja að það sé einkennandi fyrir hv. þingmann - í þessari umræðu almennt vera að fiska í gruggugu vatni. Það er slegið úr og í. Ég er með tiltölulega einfalda, skýra línu í þessu máli. Hún er þessi: Ég sé ríkið ekki fyrir mér sem aðaleiganda fjármálakerfisins á Íslandi til lengri tíma. Það er mín sýn. Svo eru aðrir hér í þingsalnum sem tala greinilega fyrir því að ríkið eigi að vera í yfirburðastöðu á fjármálamarkaði. En eins og sakir standa er ríkisstjórnin ekki með neitt annað á prjónunum en það sem hún tók í arf frá vinstri stjórninni, sem er að hefja sölu á eignarhlut í Landsbankanum. Það er skrýtið að hlusta á hv. þingmann sem kemur hér upp og segist mótfallin því að hluturinn sé seldur þegar hún sat í fjögur ár í ríkisstjórn þar sem lögð var á hverju ári fram tillaga um að hluturinn yrði seldur. Því ákvæði hefur í engu verið breytt af núverandi ríkisstjórn. Við tókum ákvæðið um að selt skyldi í Landsbankanum í arf frá fyrri ríkisstjórn. Við erum að fylgja þeirri stefnu. Nú er það svo að það hefur ekki komið fram tillaga enn þá frá mér til þingsins um söluna. En það ætti að svara sér sjálft þegar spurt er: Er ekki slæmt að selja þegar við fáum lágt verð? Er ekki vont að selja þegar það er offramboð af hlutabréfum í bönkum? Eigum við nokkuð að vera að selja ef við þurfum að gefa hlutinn? Að sjálfsögðu ekki. Að sjálfsögðu mun ríkisstjórnin ekki beita sér fyrir sölu á eignarhlutnum nema að markaðsaðstæður séu réttar. En hún er í prinsippinu þeirrar skoðunar að það eigi að losa um hlutinn [[Forseti hringir.]]og borga upp skuldir. Og talandi um arð er það að sjálfsögðu þannig, og það liggur fyrir, að það mun þurfa að tappa af Landsbankanum og þess vegna líka Íslandsbanka tugum milljarða áður en til sölunnar kemur.
Herra forseti. Ég veit í sjálfu sér ekkert hverjir þessir sumir eru sem hæstv. ráðherra talar um. Ég hef lýst þeirri skoðun hér, þrátt fyrir heimildarákvæði í tíð síðustu ríkisstjórnar, að ég telji mjög skynsamlegt að horfa til lengri tíma með breytta stefnu hvað varðar fjármálakerfið. Ég held að þar þurfum við að taka dálítið nýja hugsun. Þegar við ræðum um samfélagsbanka þá þýðir það ekki bara ríkisbanki, eins og við hæstv. ráðherra höfum rætt aðeins, það þýðir líka banki sem horfir til annarra sjónarmiða. Við getum nefnt byggðasjónarmið, við getum nefnt loftslagsmarkmið sem við ætlum að ná fram sem verður ekki náð fram nema með aðkomu fjármálakerfisins. Það er þörf fyrir breytta hugsun í fjármálakerfinu og við höfum stöðu til þess núna að innleiða þá breyttu hugsun. Ég fagna því að hæstv. ráðherra segir hér að ekki sé ætlunin að selja á undirverði. Ég held að við þurfum að horfast í augu við það að meðan offramboð er, getum við sagt, á íslenskum bönkum þá er hætta á að verðið verði ekki jafn hátt og raunin gæti orðið. Mig langar að lokum að spyrja hæstv. [[Forseti hringir.]]ráðherra. Hann segir að málin muni koma fyrir þingið. En það er fyrst og fremst, ekki satt herra forseti, í formi kynningar? Hyggst hæstv. ráðherra beinlínis leggja þessa tillögu fyrir þingið í ljósi þess að heimildarákvæðið er inni?
Herra forseti. Ég var eingöngu að vísa til þess að lögum samkvæmt ber mér að kynna tillögu um sölu á hlut í bankanum fyrir ríkinu. Þetta á allt eftir að skýrast. Það er einfaldlega þannig að það á eftir að skýrast. Þegar sagt er að við þurfum að hafa öðruvísi banka í framtíðinni held ég að margir sem hafa tekið þátt í umræðunni hafi ekki kynnt sér nægilega vel hversu mikið búið er að breyta umhverfi bankanna nú þegar. Sjáum bara til dæmis eiginfjárkröfurnar, sjáum bara til dæmis þær. Þegar Landsbankinn var seldur síðast var hann með 6–7% eigið fé. Hann er með yfir 20% eigið fé í dag, líklega einna best fjármagnaði banki í Evrópu. Þó hef ég sagt að ég telji rétt að taka út úr bankanum talsvert af lausu fé áður en hann yrði seldur, en engu að síður verður eigið fé bankans í kringum 20%. Þetta eitt og sér, [[Forseti hringir.]]þótt ekki væri horft til allra hinna atriðanna sem nú þegar er búið að breyta lögum samkvæmt, mun gjörbreyta allri áhættuhegðun þessa banka og annarra banka á Íslandi. Ég bara nefni þetta sem eitt dæmi. Það er rangt sem sagt er, að allt sé eins og áður var.
Virðulegi forseti. Afstaða, félag fanga og annarra áhugamanna um bætt fangelsismál og betrun, ritaði bréf til Lögmannafélags Íslands 17. nóvember 2015. Félagið sendi þar afrit til ýmissa aðila, þar á meðal dómstólaráðs, innanríkisráðuneytis og annarra aðila, þar sem kvartað er undan eða bent á kvartanir sem margir félagsmenn Afstöðu hafa lagt fram síðastliðinn rúman áratug vegna slælegra vinnubragða lögmanna til handa föngum. Þeir segja frá því að erfitt sé að ná í verjendur, þeir komi illa undirbúnir í réttarsal og ýmislegt annað þess efnis sem nánar greinir um í bréfinu sjálfu og í frétt sem birtist um málið í kjölfarið. Þar er óskað eftir því að úthlutun lögmanna handa verjendum sé skoðuð sérstaklega þar sem upplifun fanga sé sú, og reyndar fullyrt, að útvaldir lögmenn fái meiri hluta allra sakamála vegna þess að lögreglan hafi sjálf samband við þessa lögmenn sem hún velji til verksins. Ekki er notaður svokallaður bakvaktalisti Lögmannafélags Íslands og þá er útlendingum ekki sagt að þeir geti valið lögmenn eða fengið annan lögmann, heldur sé þeim einnig úthlutað þessum lögmönnum. Í bréfinu má greina mikla gremju yfir þessu öllu saman og er kallað eftir því að málaflokkurinn verði skoðaður. Því spyr ég hæstv. innanríkisráðherra: Hefur átt sér stað athugun á fyrirkomulaginu um val verjenda til handa sakborningum og föngum? Samræmist sú skoðun hagsmunum sakborninga og uppfyllir hún væntingar ráðherra um réttaröryggi fanga?
Hæstv. forseti. Ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður sé líka að leita eftir afstöðu til þess hvernig opinberir verjendur veljast til þegar menn eru teknir til yfirheyrslu hjá lögreglu og slíka hluti ef ég skildi fyrirspurnina rétt. Við höfum ekki hlutast til um slíka hluti í innanríkisráðuneytinu. Ég veit af bréfinu sem hv. þingmaður vísar til og er til meðhöndlunar í ráðuneytinu. Ég er ekki með neinar tölur um þetta á takteinum, hvernig þessu er háttað eða hvernig val á lögmönnum fer fram, en tel skynsamlegt, eins og alltaf er, að fá betur fram hvernig þessum reglum er háttað. Ef það er eitthvað þarna sem gæti farið betur þá er sjálfsagt að skoða það. En ég hef ekki að öðru leyti orðið vör við gremju eða athugasemdir annars staðar frá um þessa skipan mála. Ég ætla ekkert að úttala mig um það að um það geti ekki verið að ræða. Á þessu stigi get ég nú kannski ekki gengið mikið lengra til að svara hv. þingmanni en þetta: Við erum með þetta bréf til meðhöndlunar í ráðuneytinu og munum svara því.
Virðulegi forseti. Ég spyr þá hæstv. innanríkisráðherra: Kemur ekki sterklega til greina að skoða þetta fyrirkomulag eða beina fyrirspurnum til tilheyrandi aðila um það hvaða reglur menn telja að eigi að gilda þarna og þá sömuleiðis hvort þetta stenst væntingar hæstv. ráðherra og Alþingis og fanga varðandi réttaröryggi fanga? Mér finnst vert að nefna það sérstaklega þar sem um er að ræða fanga. Ég nefnilega ekki viss um að menn búist við sömu kvörtunum frá öðru fólki þar sem hættan er sú í þessum málaflokki almennt að litið sé sjálfkrafa á fanga sem annars, þriðja eða fjórða flokks borgara sem eru varnarlausir gagnvart slælegum vinnubrögðum stjórnsýslunnar. Mér þætti vænt um að það fá á hreint frá ráðherra hvort hún muni standa að því að skoða þetta mál og afla þeirra [[Forseti hringir.]]upplýsinga sem þarf til að varpa ljósi á það.
Virðulegi forseti. Það er grundvallaratriði fyrir okkur öll að gætt sé að réttaröryggi í landinu. Það á við um alla, það er enginn undanskilinn í því. Þannig að að sjálfsögðu munum við líka líta á það. Almennt um réttindi fanga og stöðu fanga, þá er það umræða sem við höfum tekið nokkuð hér á Alþingi. Núna, þegar við erum að tala almennt um aðbúnað fanga, liggur fullnustufrumvarpið til meðferðar í allsherjar- og menntamálanefnd. Ég hef líka lýst ákveðnum sjónarmiðum sjálf hvað varðar framhaldið á slíkum hlutum, en ég vil ítreka það sem ég hef alltaf sagt að ég held að það sé mikilvægt að allar leikreglur séu mönnum skýrar og opinberar og sem opnastar. Það hefur kannski verið okkar sýn í ráðuneytinu að ganga lengra og lengra í því. Ég held að þessi málaflokkur sé ekki undanskilinn þegar að því kemur.
Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni útboð á tollkvótum, og dóm sem féll nýlega sem gengur út á að ríkið endurgreiði hálfan milljarð til verslunarinnar eða innflutningsaðila. Þetta er kannski svolítið flókið mál, en það snýr að því að ráðherra hafi val um hvort hann beiti útboði eða hlutkesti. Dómstólar dæmdu að ráðherra hefði í raun of víðtækt skattlagningarvald. Lögunum var breytt síðastliðið vor allt að því í skjóli nætur, vil ég leyfa mér að segja. Útboðsleiðin var fest í sessi, gerð var breytingartillaga um það og málið fór í raun aldrei til umsagnar, þ.e. sá þáttur málsins fór aldrei í neitt umsagnarferli. Hér greiddu hæstv. ráðherra og Sjálfstæðisflokkurinn, talsmenn viðskiptafrelsis, atkvæði með breytingunni. Hún gengur út á að það á að bjóða út tollkvóta, sem þýðir að það eru í rauninni neytendur sem borga á endanum brúsann, því að að sjálfsögðu fer þetta út í verðlagið. Björt framtíð hefur flutt breytingartillögu þess efnis að hin leiðin verði farin, þ.e. að hlutkesti sé varpað. Það er engin einföld leið í þessu máli en það er betri leið vegna þess að markmiðið með tollkvótunum er auðvitað að flytja inn landbúnaðarafurðir þar sem enginn kostnaður er, sem kemur sér vel fyrir neytendur. Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra: Hvers vegna studdi hann breytingartillöguna þar sem útboðsleiðin var fest í sessi? Styður hann þá ekki tillögu Bjartrar framtíðar sem snýr að því að varpa hlutkesti þannig að neytendur njóti?
Herra forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, þetta eru ekki alveg einföld mál. Hér er um að ræða málaflokk sem reyndar heyrir undir landbúnaðarráðherrann. Í þessu tilvitnaða dómsmáli var það úrslitaatriði að lagaheimild skorti til að fela ráðherranum vald til að velja milli þessara tveggja valkosta. Ég hygg að frumvarpið sem vísað var til og seinna varð að lögum hafi komið fram einmitt eftir að bent hafði verið á að framsal valds til ráðherrans til að ákveða þessi mál stæði á tæpum lagagrunni. Það er þá meginskýringin á því að sú leið var valin. Það á eftir að koma betur í ljós hversu víðtæk áhrif þessi niðurstaða hefur varðandi mögulegar endurgreiðslur á því tímabili sem lögin stóðu með þessum hætti, hversu miklar endurgreiðslur munu þurfa að eiga sér stað til þeirra sem greiddu fyrir eftir uppboðsaðferðinni, en það er á endanum álitamál hvora leiðina menn vilja fara. Maður skyldi þó ætla að að minnsta kosti þar sem skilvirkur markaður er til staðar mundi myndast verð á þessum tollkvótum sem endurspeglaði það verð sem neytendur væru tilbúnir að greiða fyrir viðkomandi vöru. Það er síðan aftur samningamál hverju sinni fyrir stjórnvöld í samningum við önnur ríki að ákveða magnið og að hve miklu leyti við brjótum okkur leið inn á aðra markaði með því að [[Forseti hringir.]]opna dyrnar fyrir landbúnaðarafurðir inn til Íslands.
Virðulegur forseti. Þetta er hárrétt eins og hæstv. ráðherra rakti málið en afstaða okkar er að verri valkostur hafi verið valinn þegar menn breyttu lögunum. Það er miklu betra að nota leiðina þar sem varpað er hlutkesti vegna þess að við erum að tala um tollkvóta, þetta eru ekki stórir kvótar en markmiðið er að flytja vöru til landsins á lægra verði til hagsbóta fyrir neytendur. Einhver rosalega skilvirkur markaður - jú, það væri náttúrlega æðislegt ef markaðslögmálin giltu í einu og öllu en þau gera það auðvitað ekki hér frekar en annars staðar, hvað þá á matvörumarkaði. Mér fannst þetta alveg glötuð niðurstaða sem komist var að hérna og mér fannst þetta gert í skjóli nætur. Ég velti fyrir mér 500 milljónunum í þessu tilfelli. Verður þeim skilað til baka til neytenda? Hvernig verður það gert? Getur hæstv. fjármálaráðherra að minnsta kosti [[Forseti hringir.]]tekið undir með mér um kröfu til seljanda, að þeir muni með einhverjum hætti skila þessu aftur til neytenda, hvernig sem þeir fara að því?
Herra forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður segir fyrst og fremst eins og ég skil ræður hennar, það skiptir verulega miklu máli þegar við smíðum kerfi fyrir landbúnaðarmálin, hvort sem er innan lands eða varðandi innflutninginn, að við hugum að stöðu neytenda. Undir það get ég tekið heils hugar. Með hvaða hætti verslunin mun mögulega geta skilað þessu til neytenda á ég eftir að átta mig á en það væri svo sannarlega eftirsóknarvert að sjá það gerast á einhvern hátt. Þegar ég segi að líklegt sé að tollkvótinn fari á því verði sem neytendur eru tilbúnir að greiða fyrir vöruna felst líka í því að ef ekkert er greitt fyrir vöruna, eins og til dæmis fyrir tollkvótann, eins og ætti við í hlutkesti, kann að vera rými fyrir aukna álagningu vegna eftirspurnar [[Forseti hringir.]]eftir vörunni. Það er eitt af því sem þyrfti að horfa til. En ég ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni, við erum að ræða mál sem er ekki beint á málefnasviði mínu. En ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka upp þetta neytendamál sem ég tel að sé mikilvægt.
Forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í það sem mér finnast vægast sagt undarlegar fjárveitingar til styrktar heimildarkvikmyndagerð í landinu, sem fréttir hafa verið um um helgina. Það eru annars vegar 3 milljónir sem ríkisstjórnin veitti öll saman, skilst mér, og síðan 3 milljónir sem utanríkisráðherra veitti sérstaklega til gerðar á heimildarmynd um flóttamenn. Það náttúrlega verðugt verkefni að gera heimildarmynd um flóttamenn en það er ekki það sem þetta mál snýst um í mínum huga heldur jafnræði fólks til að sækja sér fé úr ríkissjóði. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í fyrsta lagi af hvaða fjárlagaliðum þessir peningar koma. Veit hann af hvaða fjárlagalið styrkurinn frá ríkisstjórninni kemur? Hann hlýtur að vita af nákvæmlega hvaða fjárlagalið styrkur utanríkisráðuneytisins er. Það stendur í fréttum um málið að hann hafi haft samráð við þróunarsamvinnuskrifstofu í ráðuneytinu um þetta. Ber að skilja það sem svo að styrkurinn komi af fjárlagalið þróunarsamvinnuskrifstofunnar en ekki af ráðstöfunarfé ráðherra? Mér er þetta alveg hulin ráðgáta og vildi gjarnan að hæstv. ráðherra útskýrði þetta aðeins betur fyrir mér.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og fyrir að gefa færi á að ræða þetta mál í þingsal. Það er rétt að ákveðið hefur verið að styrkja gerð heimildarmyndar, og ekki bara heimildarmyndar, heldur um leið gerð námsefnis sem nýst gæti ungum börnum eða börnum á skólaaldri varðandi flóttamenn og móttöku þeirra og allt það ferli sem þar er undir. Það var mjög sérkennilegur fréttaflutningur af þessu máli á fréttastofu Ríkisútvarpsins, og vakti mig til umhugsunar þegar sérstaklega var tekið fram að sá sem sótti um þennan styrk sé fyrrverandi varaþingmaður Framsóknarflokksins og fyrrverandi formaður Flóttamannaráðs. Hann var varaþingmaður síðast árið 2000 og það eru líklega 15–16 ár síðan hann var formaður Flóttamannaráðs. Það var líka talað við konu í þessum fréttatíma sem er formaður Bandalags íslenskra listamanna, ef ég man rétt, og stutt síðan sú ágæta kona var ráðherra Vinstri grænna, meðlimur í ríkisstjórn og líka þingmaður. Ekki sá Ríkisútvarpið ástæðu til að nefna það í þessari frétt. Ég tel það mjög undarlegt. Peningarnir sem komu í þetta verkefni eru annars vegar hluti af ráðstöfunarfé ríkisstjórnarinnar, 3 millj. kr. koma þaðan, og síðan er sama upphæð fé sem er á þróunarsamvinnuliðnum hjá utanríkisráðuneytinu, sem við teljum að sé þarna mjög vel varið. Það er mjög mikilvægt að við nýtum tækifærið til að lýsa þeirri vegferð sem flóttamenn þurfa að fara í þegar við tökum á móti þeim og þegar þeir leggja í sína hættuför, að við sýnum aðstæðum þeirra og hvernig lífið gengur fyrir sig þegar þeir koma til Íslands. Það held ég að sé mjög gott og mikilvægt mál. Frumkvæði að þessu góða verkefni hafði Skotta kvikmyndafélag, þ.e. Árni Gunnarsson hafði frumkvæði að þessu og leitaði til utanríkisráðuneytisins með hugmynd sína. Við ræddum hana í ráðuneytinu, m.a. við þróunarsamvinnuskrifstofuna, hvort þetta væri verðugt verkefni. [[Forseti hringir.]]Það voru allir sammála um að þetta væri mjög gott og verðugt verkefni til að lýsa þessum aðstæðum og sýna hvað bíður þessa góða fólks sem hingað er að koma til okkar.
Virðulegi forseti. Ég var ekki að spyrja um stjórnmálaskoðanir mannsins sem stendur fyrir þessu verkefni. Ég var heldur ekki að spyrja um stjórnmálaskoðanir eða fortíð formanns Bandalags íslenskra listamanna. Ég var alls ekki að spyrja um það. Ég var að spyrja um það hvernig þessum fjármunum er úthlutað úr opinberum sjóðum. Ég skil það að ríkisstjórnin hefur ráðstöfunarfé og sérstakan lið til þess og hún getur veitt fé í sérstök verkefni. Mér finnst hins vegar allnokkuð undarlegra að utanríkisráðherra fari með fjármuni af þessari tegund úr fjárlagalið á þróunarsamvinnuskrifstofu. Ég spyr: Hvernig geta menn sótt um styrki af þessu tagi? Er nú utanríkisráðherrann farinn að ákveða hvernig námsefni á að vera í skólum? Aftur segi ég. Verkefnið getur verið [[Forseti hringir.]]verðugt, en farið er fram hjá öllum almennum leikreglum og jafnræði, sem kallað er, í þessu þjóðfélagi.
Virðulegi forseti. Það er vitanlega rangt hjá hv. þingmanni að farið sé fram hjá öllum almennum reglum og leikreglum og jafnræði og slíku í þessu máli. Það er búið að þekkjast í mörg ár að ráðstöfunarfé frá ríkisstjórn sé nýtt í að styrkja góð verkefni. Við styrktum til dæmis barnaóperuna Baldursbrá, óperuna Ragnheiði, það fór af þessum fjárlagaliðum. [[Gripið fram í.]]Það er nú þannig, til upplýsingar fyrir hv. þingmann … [[Þróunarsamvinnuverkefni …]]- Ef hv. þingmaður leyfir nú ráðherranum að tala hér gæti hún fengið upplýsingar um það. Það er nefnilega þannig að hið svokallaða DAC-batterí, sem við þekkjum ágætlega úr umræðum fyrr á þessu ári og því síðasta, gerir … [[Gripið fram í: Allt of vel.]]- allt og vel, já, kannski, hv. þingmaður - gerir ráð fyrir því að ákveðnir fjármunir séu nýttir til upplýsingagjafar og til þess að deila upplýsingum um hvað menn séu að gera í þróunarsamvinnu. Þetta er akkúrat dæmi um það. Þarna er verið að dreifa upplýsingum. Þarna er verið að búa til efni, myndefni, sem nýtist okkur, nýtist Íslendingum og nýtist vonandi alþjóðasamfélaginu líka, [[Forseti hringir.]]til að sjá hvernig tekið er á móti flóttamönnum, hvernig líf þeirra mun stökkbreytast til hins betra á Íslandi.