Samkomulag er um tilhögun umræðunnar og mun hún standa í fjórar klukkustundir. Atkvæðagreiðsla fer fram að umræðunni lokinni. Tillögunni var útbýtt síðdegis í gær og forseti lítur svo á að samþykki sé fyrir því að taka tillöguna fyrir á þessum fundi.
Virðulegi forseti. Ég er kominn hér til að mæla fyrir vantrausti á ríkisstjórn Sigurðar Inga Jóhannssonar. Það er óvenjulegt að mælt sé fyrir vantrausti á ríkisstjórn á fyrsta starfsdegi hennar og kannski einsdæmi en við lifum einstaka tíma. Vantraustið byggir á þeim alvarlega vanda sem upp er kominn í stjórnmálunum og okkur er öllum kunnur. Aflandsfélög eru bara til í þeim tilgangi að leyna eignarhaldi eða forðast skattheimtu. Um það eru ríkisskattstjóri og allir sérfræðingar sammála. Og formaður Samtaka atvinnulífsins tók sérstaklega undir það, í tímabærri fordæmingu á skattaskjólum, á ársfundi samtakanna í gær. Ef menn halda fé í skattaskjóli eru þeir að taka fé úr vinnu hér á landi og koma sér undan nauðsynlegu gagnsæi. Það fé skapar þá ekki hér störf og verðmæti og stendur ekki undir brýnum velferðarverkefnum eins og uppbyggingu Landspítalans. Við höfum, í glímunni við eftirleik hrunsins, óskað sérstaklega eftir því að þeir sem eiga eignir í útlöndum komi með þær heim til að styðja við endurreisn Íslands. Vegna alls þessa eru eignarhald og viðskipti í skattaskjólsfélagi óafsakanleg og ósamrýmanleg stjórnmálaþátttöku. Þess vegna er skipan ríkisstjórnarinnar í dag óásættanleg. Þjóðin varð fyrir áfalli þegar hún sá Kastljóssþátt síðasta sunnudags. Það var ekkert venjulegt áfall. Ég held að við höfum öll upplifað sorg með þeim hætti sem ekki hefur gerst frá hruni. Skömm okkar var næstum því áþreifanleg. Þær tilfinningar urðu þeim mun sterkari vegna þess að Ísland og íslenskir ráðamenn voru til umfjöllunar á alþjóðlegum vettvangi á sama hátt og samkvæmt sömu viðmiðum og erlendir ráðamenn. Íslenskir fjölmiðlar fengu stuðning af samstarfi við erlenda miðla og það samstarf jók trúverðugleika fréttaflutningsins í okkar augum. Ríkisútvarpið, sem hefur glímt við linnulausar ofsóknir ríkisstjórnarinnar allt þetta kjörtímabil, fékk uppreist æru. Panama-skjölin eru ekki hefðbundið íslenskt klúður þar sem ráðamenn þrasa við gagnrýnendur um efnisatriði mála, ásaka fjölmiðla um ofsóknir, túlka staðreyndir í þessa átt eða aðra eða halda því fram að allt annað eigi að eiga við þá en alla aðra. Í þetta sinn erum við öll í beinni. Það er engin leið að fela sig undan kastljósi heimsins, engin leið að reyna að halda því fram að önnur viðmið gildi hér en í öðrum löndum. En þessi tilfinning sorgar og skammar gat af sér samstöðu og von. Strax á sunnudagskvöldið stóðu leikhúsgestir í Borgarleikhúsinu á fætur og sungu þjóðsönginn fullum hálsi. Ekki til að berja sér á brjóst í þjóðernisrembingi heldur til að minna sig á að Ísland tilheyrir þeim. Og þessi sami andi sveif yfir vötnum í mótmælunum hér á Austurvelli á mánudag sem eiga sér enga hliðstæðu í Íslandssögunni. Ekki bara voru þau fjölmennari en dæmi eru um frá hruni heldur voru þau líka friðsæl og kærleiksrík. Þar voru ekki bara kjósendur stjórnarandstöðunnar. Maður skynjaði að þarna var kominn saman þverskurður þjóðarinnar. Kjósendur allra flokka, fólk með ólíkar lífsskoðanir, sumir betur stæðir og aðrir verr. Það sem sameinaði alla var sú krafa að hlustað yrði á ákall þjóðarinnar um siðbót í stjórnmálum og sú von að þrátt fyrir allt væri mögulegt að ná þeirri siðbót fram. Þetta minnti mig á dagana eftir hrun þegar ókunnugt fólk úti á götu, með áhyggjuhrukkur á enni, lagði lykkju á leið sína til að óska óbreyttum stjórnarþingmanni alls góðs. Þegar fólk batt enn von við stjórnmálin. Sú von hefur síðan horfið. Á einhverjum tímapunkti, sem erfitt er að ákvarða, fékk fólk skömm á allri pólitík og í skugga þeirrar skammar stöndum við í þessum sal enn þann dag í dag. Okkur hefur ekki tekist að endurvekja trúnaðinn við fólkið sem einu sinni lagði lykkju á leið sína til að hvetja og styðja. Leiðin til þess að endurvekja þann trúnað hlýtur að felast í því að tala af alvöru, um raunveruleg áhyggjuefni fólks, og segja ávallt satt. Reynsla síðustu missira færir okkur heim sanninn um mikilvægi þess að breyta í grundvallaratriðum efnahagslegum leikreglum landsins. Um áratugaskeið hefur íslenskt efnahagslíf einkennst af því að vel tengdir viðskiptamenn hafa auðgast vegna þess að stjórnmálamenn hafa tryggt þeim aðgang að takmarkaðri aðstöðu eða ríkiseignum. Í skjóli þeirrar skekkju hefur vaxið hér og dafnað sérstök tegund kapítalista, þeirra sem nærast á annarra manna fé og leggja meiri áherslu á taumlausan arð í eigin vasa en raunverulega sköpun verðmæta sem nýtast samfélaginu öllu. Það er þessi tegund sem flykktist í skattaskjól til að forðast að leggja af mörkum eftir efnum. Á síðustu missirum hafa Borgunarhneykslið og óheftar arðgreiðslur tryggingafélaga á kostnað almennings sýnt að sumir hafa ekkert lært - og því miður engu gleymt. Þessu verður nú að linna. Hæstv. forseti. Ég ætlaði mér að flytja hér hefðbundna framsöguræðu með vantrausti, tala um ríkisstjórn sem hefur brugðist, nýja útgáfu hennar sem er andvana fædd og þorir ekki í kosningar, eins og allir stjórnarandstæðingar á öllum tímum hafa gert við slíkar aðstæður. En ég get ekki meir. Ég held að tímarnir krefjist af okkur nýrrar alvöru. Eftir harkaleg orðaskipti okkar hæstv. fjármálaráðherra hér í þingsal í gær fór ég heim og hugsaði. Ég skil þau harkalegu orð sem hann lét falla í minn garð í málsvörn sinni hér. Ég skil það vegna þess að ég hef sjálfur setið á þessum ráðherrabekk og að mér hefur líka verið sótt. Ég hef setið og heyrt þúsundir mótmæla stefnu minni og þeirrar ríkisstjórnar sem ég var hluti af. Ég hef varist af hörku og verið algerlega sannfærður um að ég vissi best og að leiðin sem við hefðum valið væri sú eina rétta. Allir hlytu á endanum að sjá að ég hefði rétt fyrir mér. En ég get ekki horft fram hjá því að afleiðingin af þeirri afstöðu var stærsta pólitíska tap Íslandssögunnar. Vantraust á nýja ríkisstjórn er hér til umræðu. Fyrir því eru efnisrök. En fyrir liggur samþykkt vantrausts þjóðarinnar á íslenska pólitík. Það getur enginn neitað því. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í fyrradag að stjórnarandstaðan væri líka í rusli. Og við höfum vissulega öll beðið gríðarlegt tjón af stjórnmálum sem gera lítið úr fólki, afneita staðreyndum, upphefja persónupólitík og breyta allri alvöru í þras og garg. Um allan heim er fólk að snúa baki við stjórnmálum sem það upplifir að einkennist af alvöruleysi og eigin hagsmunum. Við erum á sama báti. Við getum ekki haldið áfram bardaganum á vettvangi stjórnmálanna á þann veg að öllu góðu fólki ofbjóði það sem það heyrir og sér. Við verðum saman að bjarga stjórnmálunum til þess að verða að sem mestu gagni. Því hvað sameinar okkur hér í þessum sal? Jú, löngunin til að gera betur fyrir íslenska þjóð. Við skulum rækta hana saman. Það er hægt. Fjöldi fólks í samfélaginu hefur talað fyrir nýju samtali síðustu daga. Ég læt duga, af vettvangi stjórnmálanna, að nefna hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur og hæstv. fyrrverandi ráðherra, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, sem báðar lögðu gott til í viðtölum í gærkvöldi og buðu upp á nýjar leiðir. Það þarf nefnilega nýtt upphaf. Þingmenn meiri hlutans geta kosið að lesa í þessa vantrauststillögu aðför að sér. En í henni felst hins vegar útrétt hönd um betri samskipti á nýjum forsendum. Með ríkisstjórnarskiptunum hafið þið sjálf viðurkennt að umboð ykkar er brostið - en ekki gengið nógu langt til þess að ljúka málinu. Um það vitna viðbrögð samfélagsins. Við skulum ekki halda áfram átökum átakanna vegna. Þau eru óhjákvæmileg afleiðing ef haldið verður áfram á sömu braut. Í boði er hins vegar samtal um lausnir sem varðað geta veginn fram á við, tryggt framgang brýnna mála og kosningar svo fljótt sem verða má og ábyrgt getur talist. Virðulegi forseti. Á myrkum haustdögum fyrir nærri átta árum stóðum við mörg hér í þessum sal frammi fyrir því að efnahagslegt sjálfstæði Íslands var í húfi, hvorki meira né minna, og að almenningur gæti búist við því að viðbragð við þeirri stöðu væri fólkinu í þessum sal algerlega ofviða. En þrátt fyrir allt sem við segjum hvert um annað alla daga í þessum sal tókst okkur það. Þessi átta ár hafa einkennst af tvennu: Skynsamlegum viðbrögðum um allt það sem mestu hefur skipt en hatursfullri og niðurrífandi stjórnmálaumræðu um allt hitt. Ríkisstjórnir allt frá hruni hafa tekið grundvallarákvarðanir sem hafa bjargað Íslandi. Neyðarlögin, efnahagsáætlunin með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, löggjöf um að fella þrotabúin undir höft og samningarnir við kröfuhafana. Allir stjórnmálaflokkar hafa komið að einhverjum þessara ákvarðana og sumir að öllum. Allt hefur þetta skilað okkur árangri sem vekur eftirtekt um allan heim. Hugsið ykkur. Á meðan við vorum að rífast tókst okkur að bjarga efnahagslegu sjálfstæði Íslands. Eigum við að leyfa okkur að láta okkur dreyma um hvað við gætum gert ef við ynnum saman?
Hæstv. forseti. Til umræðu er tillaga stjórnarandstöðunnar að Alþingi álykti að lýsa vantrausti á ríkisstjórnina. Alþingi lýsi þeim vilja sínum að þing verði rofið og efnt til almennra þingkosninga svo fljótt sem við verði komið. Það er eðlilegt að stjórnarandstaðan skuli vilji víkja ríkjandi stjórn frá völdum. Það er hlutverk hennar. En að setja fram vantrauststillögu innan við sólarhring eftir að ný stjórn tekur við völdum er nokkuð rösklega gert. [[Gripið fram í.]]Ég hefði talið að vantraust ætti að byggjast á því að ríkisstjórn hefði ekki auðnast að standa við það sem hún ætlaði sér, enda eru ríkisstjórnir kosnar til að sinna ákveðnum verkum. Ég fór yfir það í nokkuð ítarlegu máli í umræðum í þinginu í morgun hvaða verk síðasta ríkisstjórn hefur unnið. Núverandi ríkisstjórn hyggst halda áfram á sömu braut og afgreiða mál sem mikilvægt er að klára. Afnám hafta er þar að sjálfsögðu langfyrirferðarmest. Áður en lengra er haldið vil ég gjarnan biðla til stjórnarandstöðunnar um að hún láti ekki sitt eftir liggja til að greiða því máli leið í gegnum þingið. Þetta einstaka mál er umfangsmikið og úrlausn þess mun hafa áhrif til langrar framtíðar. Mikill óróleiki á pólitíska sviðinu gæti grafið undan þeirri vinnu sem svo nauðsynlegt er að klára. Þótt ekki kæmi annað til tel ég óráðlegt að boða til kosninga og mér finnst í raun óábyrgt af stjórnarandstöðunni að leggja það til. Samþykkt tillögu um þingrof mundi leiða til þess að gengið yrði til kosninga innan 45 daga. Til undirbúnings þeim þyrfti alla vega nokkrar vikur. Það yrði því í fyrsta lagi hægt að kjósa um miðjan maí eða síðari hluta hans eða á svipuðum tíma og fyrirhugað er að halda útboð á gjaldeyri vegna losunar hafta. Ég tel að lítil skynsemi sé í því að standa í kosningabaráttu á sama tíma og stjórnvöld eru enn að fást við eitt vandasamasta úrlausnarefni sem þjóðin hefur staðið frammi fyrir. Þá er á það að líta að fyrirhugaðar eru kosningar til forseta Íslands í júní. Því mundi kosningabarátta alþingiskosninga og forsetakosninga skarast og vart er hægt að halda því fram að það sé heppilegt fyrirkomulag. Ég er svolítið undrandi á því að stjórnarandstaðan skuli vilja leggja í þá för þegar svona mikið er undir. Ég er alls ekki að halda því fram að í núverandi ríkisstjórn sé eina fólkið sem geti klárað verkið. En það verður þó að geta þess að ríkisstjórn sömu flokka hóf verkið og ég sé ákveðna skynsemi í því að hún fái svigrúm til að klára það á sömu nótum og verkið hefur gengið fram. Það hefur verið spurt undanfarið hvers vegna þessi ríkisstjórn sé sú sem best er treystandi til að ljúka verkefni eins og afnámi hafta. Ég spyr á móti: Hvers vegna ættum við að treysta stjórnarandstöðunni fyrir því verkefni? Hefur hún sýnt það með orðum sínum eða verkum að hún sé betur í stakk búin til að leiða þetta verkefni farsællega til lykta? Ég er ekki viss um að svo sé. Í þessu ferli hefur stjórnarandstaðan gagnrýnt flest það sem gert hefur verið en sjaldnast lagt til lausnir. Nálgun stjórnarandstöðunnar hefur alltaf verið sú að hún hefði ekki trú á aðferðunum. En þær aðferðir og áætlun ríkisstjórnarinnar um afnám fjármagnshafta sem byggist á þeim hafa, eins og flestum er nú orðið ljóst, skilað árangri sem er án fordæma í fjármálasögu heimsins, svo vitnað sé í Lee Buchheit. Það er eðlilegt að þeir sem skilað hafa þessum árangri ljúki verkinu með sömu stefnufestu og reynt hefur á hingað til. Virðulegi forseti. Á þessu kjörtímabili hefur stefna og vinna ríkisstjórnarinnar um að bæta hag þjóðarinnar gjörbreytt stöðu á vinnumarkaði, haldið niðri verðbólgu svo lengi að ekki eru áður slík dæmi þess, afnumið vörugjöld og tolla, lækkað tekjuskatta, svo dæmi séu nefnd. Afleiðingin er sú að kaupmáttur fólks hefur vaxið hraðar og meira en dæmi eru um áður. Þetta eru ekki innantóm orð héðan úr ræðustól Alþingis, þetta eru staðreyndir. En verkefnunum er ekki lokið. Fram undan eru mikilvæg mál sem þarf að ljúka, m.a. liggur fyrir samkomulag við vinnumarkaðinn um húsnæðismál og lækkun tryggingagjalds til að greiða enn betur fyrir því að hagsæld og velferð heimilanna í landinu aukist af þeim kjarasamningum sem fyrir liggja og aðgerðum sem þurfa að fylgja. Um öll þau mál og fleiri til þurfum við að sameinast á Alþingi. Ég tel að það ætti að vera hægur leikur í raun, því að ég hef reynt það í störfum með fólki úr öllum stjórnmálaflokkum á þinginu að það er sameiginlegt markmið okkar allra í salnum að vinna okkar verði til að bæta hag fólksins í landinu. Ég hvet því samstarfsfólk mitt á Alþingi, hvar í flokki sem það stendur, til að sameinast um það sameiginlega markmið okkar á komandi mánuðum og um þau verkefni sem leggja þarf áherslu á í þeim tilgangi. Ég heiti því að ríkisstjórn Íslands mun vinna heils hugar að því héðan í frá eins og hingað til. Því legg ég eindregið til að við fellum báðar tillögur stjórnarandstöðunnar í dag.
Herra forseti. Stjórnarandstaðan leggur í dag fram tillögu um að Alþingi lýsi vantrausti á ríkisstjórnina og Alþingi samþykki að rjúfa þing og boða til kosninga. Stjórnarandstaðan stendur sameinuð á bak við tillöguna og miðað við þau orð sem margir hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafa látið falla undanfarna daga er ljóst að margir þeirra styðja í hjarta sínu að strax verði boðað til kosninga. Þeir sjá eins og við sjáum öll að nýja ríkisstjórnin er gamalt vín, ekki einu sinni á nýjum belgjum heldur eru belgirnir þeir sömu og áður. Tilefni tillögunnar er augljóst. Sú vika sem brátt er á enda hefur verið dramatísk, fáránleg á köflum, en þar hafa viðbrögð stjórnarflokkanna við stærsta gagnaleka sögunnar verið miðpunkturinn. Sá leki sýnir að Íslendingar eiga einhvers konar heimsmet þegar kemur að eignum í aflandsfélögum í skattaskjólum. Sá leki sýnir líka, þegar skoðað er hve margir ráðherrar eru í ríkjum Vestur-Evrópu, þeir eru um það bil 332, að nöfn fjögurra þeirra koma við sögu í Panama-skjölunum og þrír af þessum fjórum voru ráðherrar í ríkisstjórn Íslands og tveir þeirra sitja enn sem ráðherrar. Eins og við öll vitum getur verið margháttaður tilgangur með því að stofna aflandsfélög í skattaskjólum. Þar má nefna ýmislegt, t.d. að komast hjá skattgreiðslum. Annar tilgangur er sá að það hvíli leynd yfir viðkomandi félagi, ekki eru gefnar upplýsingar um það og skráning er mjög ófullkomin. Þess vegna eru settir leppar í stjórnina. Þegar við fengum að kynnast stjórnarmönnum Íslands, leppunum sem sitja í íslensku aflandsfélögunum, sitja þeir þar til þess að fela raunverulega eigendur. Það eru engar kröfur gerðar um að félögin skili ársreikningum eða leggi fram aðrar upplýsingar um starfsemi sína, enda hefur verið sagt að þeir sem geymi eignir sínar í aflandsfélögum séu í raun í þeirri stöðu að velja sér eigin skattprósentu ólíkt almenningi, því yfirvöld heimalandsins, skattaskjólsins, hafa lítil sem engin tæki til að sannreyna skattgreiðslur af eignum í skattaskjólum. Yfirvöld hafa lítið eftirlit með þessum félögum. Ég held að ekki sé orðum aukið að segja að hér á landi hafi gripið um sig einhvers konar aflandsfélagaæði á árunum fyrir hrun. Þau virðast hafa orðið álíka algeng og fótanuddtæki á níunda áratugnum sem er kannski ekki skrýtið í ljósi þeirrar stjórnarstefnu sem ríkti fyrir hrun þar sem ætlunin var að koma Íslandi út á leikvöll alþjóðlegrar fjármálastarfsemi eða erum við búin að gleyma nefndinni sem var stofnuð 2005 undir formennsku Sigurðar Einarssonar, þáverandi stjórnarformanns Kaupþings, nefnd forsætisráðuneytisins um að gera Ísland að alþjóðlegri fjármálamiðstöð? Stefnan var líka að lækka skatta fyrir útvalda hópa, ýta þannig undir ójöfnuð, enda jókst hann mjög á árunum fyrir hrun. Þetta var stjórnarstefnan. Í því andrúmslofti var bara eðlilegt að stofna aflandsfélög undir sína starfsemi. Það var ekki fyrr en 2009 að svokallaðar CFC-reglur voru færðar í lög sem þrengja mjög að möguleikum eigenda aflandsfélaga til að fara fram hjá eðlilegri skattheimtu. Þá var farið að telja allar tekjur félagsins sem tekjur eigandans sem skuldbindur hann þar með til að telja tekjur sínar fram á eigin skattframtali. Á síðasta kjörtímabili var líka lyft grettistaki í gerð svokallaðra upplýsingaskiptasamninga til að tryggja aukið upplýsingaflæði milli ríkja um flæði fjármagnsins sem er í takt við alþjóðlega stefnumótun, m.a. á vegum OECD og Norrænu ráðherranefndarinnar. En þessi stærsti gagnaleki sögunnar, Panama-skjölin, hefur afhjúpað stöðuna hér á landi í raun og veru og íslenskur almenningur mátti horfa upp á það að fyrrverandi forsætisráðherra var eini vestræni þjóðarleiðtoginn í þeim hópi stjórnmálaleiðtoga sem er með tengsl við aflandsfélög. Og ráðherrann reyndi að leyna þeim upplýsingum fram á síðasta dag. Því miður er það svo, herra forseti, að í hópi hv. þingmanna og hæstv. ráðherra stjórnarflokkanna virðast flestir hafa sameinast um að þetta sé nú dálítið óheppilegt. Ég hef ekki heyrt marga fordæma það að ráðamenn telji eðlilegt að geyma eignir í skattaskjólum. Hins vegar hef ég heyrt hæstv. forsætisráðherra tala um að í raun og veru sé ekkert óeðlilegt við það. Fyrstu viðbrögð í herbúðum stjórnarflokkanna voru í raun þau að afhjúpunin væri fjölmiðlum að kenna. Það var ekkert reynt að takast á við þá staðreynd að ráðamenn þjóðarinnar væru í fámennum hópi ríkra Íslendinga sem vildi spila eftir öðrum reglum en væri boðið upp á fyrir venjulegan Íslending með því að geyma eignir sínar í aflandsfélögum. Ekki var reynt að svara þeirri spurningu hvort það væri siðferðilega verjandi eða eðlilegt að eiga slík félög. Hins vegar birtu þingmenn, til að mynda tveir hv. þingmenn Framsóknarflokksins, nánast orðrétt sömu grein þar sem Ríkisútvarpið var sakað um að vera í pólitískri herferð gegn forsætisráðherra. Ég hef ekki heyrt í þessum hv. þingmönnum síðan. Telja þeir kannski að BBC, DR, NRK, SVT, Le Monde, Süddeutsche Zeitung, The Guardian, Independent, og svo mætti lengi telja þá erlendu fjölmiðla sem hafa fjallað um málið, séu líka þátttakendur í þessari herferð eða bara leiksoppar Ríkisútvarpsins? [[Gripið fram í.]] Það er nefnilega þannig, herra forseti, að viðbrögð stjórnarflokkanna eru ekki síður alvarleg en málið sjálft. Þau eru önnur lykilforsendan fyrir vantrausti. Þau sýna að ríkisstjórn Íslands telur allt í lagi fyrir kjörna fulltrúa og æðstu embættismenn að eiga eignir í aflandsfélögum í skattaskjólum og greina ekki frá þeim. Þetta var staðfest í óundirbúnum fyrirspurnatíma í gær. Það er bara óheppilegt ef kemst upp um strákinn Tuma og það er fjölmiðlunum að kenna. Það er ekki mikil reisn yfir þeim viðbrögðum, herra forseti, þó að einstaka þingmenn gangi núna fram og telji að þetta dugi ekki til. En ég fagna þeim sem eru reiðubúnir að standa upp og segja hvað þeim býr í brjósti, því að ég trúi því ekki að hv. þingmenn í þessum sal finnist öllum þetta bara allt í lagi. Ég trúi því ekki. Ég held að það fari ekkert eftir flokkslínum, herra forseti. Í hruninu hrundi traust almennings á stjórnmálum. Það traust hefur ekki byggst upp aftur. Atburðir síðustu daga eru ekki til þess fallnir að auka það. Það er mjög alvarlegt fyrir lýðræði í landinu og það er alvarlegt fyrir stofnanir samfélagsins sem verða að standa traustum fótum til þess að samfélagið gangi sem skyldi. Ríkisstjórnin er stórlega löskuð. Hún sýnir með orðum sínum að hún gerir sér ekki grein fyrir alvarleika málsins. Hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar tönnlast á því að þeir þurfi að fá rými til að ljúka verkum. Ég hef enn ekki heyrt hvernig þeir ætla að takast á við þessi tíðindi, hvort það eigi að stórefla embætti skattrannsóknarstjóra, hvort það eigi að samþykkja rannsókn á þessum brotum, hvort Alþingi eigi ekki að taka þessi mál til sérstakar umfjöllunar. Ég hef ekki heyrt það. Hér er bara talað um að ljúka þurfi verkum ríkisstjórnarinnar. Núverandi ríkisstjórn hefur með viðbrögðum sínum sýnt að henni er ekki treystandi til að takast á við þessi alvarlegu mál. Tilraunir hennar til að sitja áfram munu draga enn meira úr trausti á stofnanir samfélagsins sem mega engan veginn við því, þær munu draga enn úr trausti á stjórnmálunum sem mega ekki við því og þær munu draga úr trausti á lýðræðinu. Við sem sitjum hér berum ábyrgð á stöðu lýðræðisins í landinu. Við verðum að gera eitthvað sem gefur fólkinu í landinu ástæðu til að treysta okkur fyrir því verkefni. Það er margfalt mikilvægara verkefni en líf ríkisstjórnar Sigurðar Inga Jóhannssonar, hæstv. forsætisráðherra. Þessi ríkisstjórn hefur ekki burði til að byggja upp traust á lýðræðinu í landinu. Það verkefni er mikilvægasta verkefni okkar allra sem hér sitjum. Það má tala um húsnæðismál og afnám hafta. Allt eru það mikilvæg verkefni en þau skipta litlu ef traustið er algjörlega horfið úr samfélaginu, bæði á þessari stofnun sem og öðrum stofnunum samfélagsins. Það er stóra málið. Þess vegna leggjum við fram tillögu um að lýsa vantrausti á ríkisstjórnina og leggjum til að við setjum völdin í hendur íslensks almennings sem þarf að fá tækifæri til að lýsa sinni skoðun og endurnýja umboðið til þeirra sem vilja taka þátt í stjórnmálum og sitja hér á Alþingi. Þingrof og kosningar núna. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Það er harla óvanalegt að ríkisstjórn með nýjan forsætisráðherra standi frammi fyrir vantrauststillögu skömmu eftir að stefnuræða forsætisráðherra hefur átt sér stað en allt er það rétt sem fram kom í máli hv. þm. Árna Páls Árnasonar að þetta eru óvanalegir tíma. Mig langar til að byrja á því að segja að hér er réttur tónn sleginn, finnst mér, hvað það snertir að við eigum að hugleiða hversu vel okkur hefur tekist að vinna úr vantraustinu frá árinu 2009. [[Gripið fram í: Svona líka.]]Við eigum líka að hugleiða hversu miklu það hefur skilað að ganga ítrekað til kosninga. Ég leyfi mér að benda á þá ótrúlega miklu endurnýjun sem hefur orðið hér í þingsalnum, á stóraukinn hlut kvenna - í ríkisstjórninni er jafnt hlutfall karla og kvenna, má ég koma því að - og hvers vegna það eitt og sér hefur ekki skilað okkur lengra en raun ber vitni. Getur verið að það sé það hvernig við tökumst á um mál? Getur verið að það sé það hvernig við reynum að leiða fram, eftir reglum þingskapa, niðurstöðu í málum? Getur verið að það eigi sér einhverjar rætur í því að hér er meiri hlutinn stundum ekki virtur, þ.e. vilji hans nær ekki fram að ganga vegna þess að það er ætlun minni hlutans að stöðva það? Ég get alveg sagt eins og er að við höfum beitt okkar ýtrasta í minni hluta, sjálfstæðismenn, til þess að koma í veg fyrir hluti sem við höfum talið vera skaðlega. [[Gripið fram í.]]Ég hef í þeirri umræðu komist að þeirri niðurstöðu fyrir mitt leyti, og ég hef talað um þetta áður, að reglurnar sem við búum við til þess að leiða fram niðurstöðu um ágreiningsmál hér á þinginu séu ófullkomnar. [[Gripið fram í.]]Mín skoðun er sú og ég hef ekki séð neina aðra leið betri en að færa forseta Alþingis meiri völd til þess að höggva á hnútinn. Vegna þess að þingmenn hafa ekki getað gert það sjálfir. Það þarf líka að horfast í augu við það að reglurnar einar og sér munu ekki leysa þann vanda, heldur verður hér að byggjast upp samstaða um að virða breytt verklag. Hvers vegna er ég að fara yfir þessa hluti? Vegna þess að ég tel að þeir eigi erindi inn í þessa umræðu og ég held að það sé rétt hjá þeim sem hafa talað hér á undan mér að koma aðeins inn á þennan þátt. Og þá að því máli sem hefur orðið tilefni til mikilla breytinga í þessari viku, orðið til þess að hér er komin til starfa ný ríkisstjórn sömu flokka og það ástand hefur skapast sem við þekkjum, mótmæli, neikvæð umræða um Ísland, um íslensk stjórnmál o.s.frv. Ég er að nefna þetta í aðdraganda þess að ég kem inn á það, vegna þess að við erum í einni slíkri umræðu einmitt núna. Ef við erum sammála um að okkur hafi ekki tekist vel að leysa úr stórum ágreiningsmálum fram til þessa þá erum við með eitt stórt ágreiningsmál í höndunum. Og þá skulu menn líta í spegilinn og spyrja: Hvað getum við gert til þess að leiða fram niðurstöðu? Ég sé að nú horfa menn til mín og segja: Þetta er einfalt, sá sem talar núna þarf einfaldlega að víkja. En við höfum hlustað. Það gerist ekki fyrir tilviljun að forsætisráðherra ákveður að stíga til hliðar. Það gerist ekki fyrir tilviljun að stjórnarflokkar hér, með vel ríflegan meiri hluta, ákveða að stytta kjörtímabilið. Það er verið að hlusta eftir því að virkja lýðræðið. En á sama tíma erum við þeirrar skoðunar að það sé í þjóðarhag að þetta þing skolist ekki bara niður í ræsið - málunum öllum hent í ruslafötuna. Allt það starf sem þeir sem eru hér inni hafa unnið, öll samskiptin við alla hagsmunaaðila, öll vinnan í stjórnkerfinu, öll þau stefnumál sem liggja fyrir verða að fá afgreiðslu. Þegar því er lokið, og nú kalla menn fram og segja: Verða það að vera öll málin? Nei, nei, við getum alveg rætt saman hér, stjórn og stjórnarandstaða, eins og ávallt á við um það hversu langt eigi að ganga niður þann lista. En mönnum ætti ekki að dyljast hver eru helstu áherslumál þessarar stjórnar. Það gerðist nú ekki svo mikið í vikunni milli stjórnarflokkanna að menn séu komnir fram með nýjan stjórnarsáttmála á allt öðrum grunni. Þetta er sami grunnurinn. Þetta eru sömu stóru stefnumálin. Við bendum á árangurinn sem stefnan hefur skilað fyrir landsmenn og mun gera áfram á grundvelli þeirra mála sem liggja fyrir. Ég leyfi mér að nefna hér líka að þetta eru ekki allt bara einhver hugðarefni stjórnarflokkanna í sjálfu sér. Við erum líka með mál fyrir þinginu sem eru unnin í samstarfi við vinnumarkaðinn svo að dæmi sé tekið. Eitt mál sem komið er að að leggja fram er ný ríkisfjármálaáætlun til fimm ára. Getum við farið að hugsa til lengri tíma? Getum við gert það hér í þinginu? Ég tel að það skipti miklu máli. Ég tel að það skipti miklu máli að þetta þing fái þá fimm ára ríkisfjármálaáætlun og taki hana til umfjöllunar og afgreiðslu. Ég geri mér á sama tíma grein fyrir því að það mun koma ný ríkisfjármálastefna þegar ný ríkisstjórn tekur við og að við munum endurskoða ríkisfjármálaáætlunina á hverju ári, ég geri mér grein fyrir því. En mér finnst þetta samt skipta máli. Menn geta svo sem haft hver sína skoðun á því . Það er sanngjörn og eðlileg krafa hjá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur að við tölum efnislega líka um málið. Ég skil vel þegar sagt er: Þið talið bara um málin sem þið eruð búin að leggja fram en hvað ætlið þið að gera í þessu nýja máli? Við skulum bara ræða það hér. Að sjálfsögðu kemur til álita að taka sérstaka skýrsluumræðu, setja skoðun á þeim málum í einhvern sérstakan farveg hér í þinginu. En ég vek í því sambandi athygli á því að þegar á sínum tíma lá fyrir að ríkisskattstjóra stæði til boða að kaupa gögn sem mér skilst að séu svipuð þeim gögnum sem eru í þessum stóra leka, hver fékk þá hugmyndina um að þingið ætti að skoða þau gögn? Hver fékk þá hugmyndina um að nú skyldum við halda fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og taka gögnin til skoðunar? Nei, við treystum stofnunum stjórnsýslunnar til að taka málið til skoðunar. Það hljótum við líka að gera í þessu máli. Við hljótum að treysta þeim stofnunum sem komið hefur verið á fót með lögum til að skoða mál af þessum toga, hvort sem heitir ríkisskattstjóri, skattrannsóknarstjóri eða aðrir annars staðar í stjórnsýslunni sem, svo það fari ekki á milli mála, eru að fylgjast með umræðunni og hafa gögn og munu eflaust fá frekari gögn. Síðast sá ég það í dag að ríkisskattstjóri hefði brugðist við og beinlínis krafist þess að fá öll gögnin afhent. Treystir þingið þessum stofnunum til að vinna þetta verk? Eða erum við kannski ekki einu sinni sammála um hvert verkefnið er? Ég hef verið mjög hreinskilinn með það að mér finnst verkefnið vera að ná í skottið á svikurunum, ná í skottið á þeim sem ætluðu ekki að skila sínum sanngjarna hlut. Mín mál hafa verið í umræðunni. Ég hef sagt fyrir mitt leyti: Ég naut aldrei nokkurs ávinnings af þessu máli. Ég gaf mína hluti upp. Ég sýndi gegnsæi og hef ekki neitt að fela. Ekki neitt að fela. En það eru hins vegar margir til sem nýttu sér félög í þeim tilgangi að fela sig eða komast undan skattlagningu yfir höfuð. Við þurfum að sammælast um það að gera allt sem við getum til að hafa upp á þeim. Svo er eðlilegt að íslenskur almenningur, allir þeir sem horfa hér til þingsins, spyrji sig: En eru þá enn þá svona mikil göt í löggjöfinni að við ráðum ekkert við þetta fyrirbæri? Ráðum við ekkert við þetta fyrirbæri? Því er til að svara að við höfum á undanförnum árum, saman, enginn ágreiningur verið um það hér, gert miklar breytingar. Við höfum tekið upp staðla OECD sem tryggja sjálfvirk upplýsingaskipti. Og það sem meira er, Ísland er meðal þjóða sem ætla að vera með skjóta innleiðingu þeirra reglna. Það eru tiltölulega fá OECD-ríki sem ætla að flýta innleiðingu reglnanna til þess að tryggja upplýsingaskipti um skattaupplýsingar. Við höfum líka nýlega undirritað 44 upplýsingaskiptasamninga við lágskattasvæði og lágskattalönd. Þannig að ef einhverjar vísbendingar eru uppi hjá íslenskum skattyfirvöldum um að ekki hafi verið greint frá öllu eigum við, á grundvelli þessara 44 nýju samninga, rétt til að fá frekari upplýsingar. CFC-löggjöfin hefur líka skipt miklu máli. Þeir sem stóðu að henni mega fá allt kredit sem þeir vilja fyrir það. Niðurstaðan af þeirri löggjöf er sú að ávinningnum af því að nýta sér þessi svæði hefur að langmestu leyti verið eytt. Það er því búið að takast á við þessi tvö meginvandamál, annars vegar leyndina, með upplýsingaskiptasamningum, og hins vegar við skattleysið, með CFC-reglunum. Við erum búin að takast á við meginvandann nú þegar með samningum og löggjöf. Þetta liggur fyrir. Þarf að halda áfram? Já, það þarf að halda áfram. Þarf að tryggja að skattrannsóknarstjóri og aðrir þeir sem sinna eftirliti á þessu sviði hafi fjármagn og burði, stuðning til alþjóðlegs samstarfs o.s.frv.? Já. Og við munum þurfa að nota þennan stóra leka til þess að spyrja okkur spurninga um hvort nóg hafi verið að gert. Til þess höfum við sérfræðinga í stjórnsýslunni sem geta brugðist við. Ég er jafnframt sannfærður um að þetta stóra mál mun hafa áhrif til enn frekari breytinga, til enn stærri skrefa í þá átt að koma í veg fyrir þann vanda sem þessi félög hafa skapað sérstaklega. Sjálfstæðisflokkurinn mun beita sér af fullu afli í þeim tilgangi. Ég hóf þennan kafla ræðu minnar á að spyrja: Erum við sammála um að þetta sé verkefnið? Það þarf ekkert að vera. En við getum byrjað að ræða þennan hluta málsins. Í dag segja menn hér: Ríkisstjórnin þarf að fara frá og það þarf að boða til kosninga strax. Ég hef fært fyrir því rök að stjórnarmeirihlutinn hafi komist að annarri niðurstöðu. Og vitið þið hvað, það er ekkert óeðlilegt að menn séu ósáttir við það eða ósammála. Vegna þess að í þeirri stöðu sem hefur skapast er engin lausn hafin yfir gagnrýni. Það er ekkert einfalt að framkvæma lýðræðið. Menn hafa talað um það hér á hverju ári frá 2008 að við þurfum að gera það sem endurheimtir traustið. En þurfa ekki flestir flokkar að horfast í augu við það að það hefur ekki gengið neitt sérstaklega vel? Það er engin ein lausn hafin yfir gagnrýni. Okkar svar við þeirri stöðu sem upp er komin hér er sú að veita skýringar, veita svör, veita upplýsingar, og við viljum beita lýðræðinu til að takast á við traustsvandann. Mig langar til að koma því að hér, undir lok ræðu minnar, að ekki er ágreiningur um að það þurfi að virkja lýðræðið. Það er einungis ágreiningur um hvort það gerist í maí eða september eða október. Það er ágreiningur um það. Hinn ágreiningurinn sem er hefðbundinn milli stjórnar og stjórnarandstöðu, um að menn séu ekki með réttu áherslurnar o.s.frv., er bara hefðbundin störf Alþingis og hefur ekkert með þetta lekamál frá Panama að gera. Ekki neitt. Það eru bara hefðbundin íslensk stjórnmál. Ég ætla þess vegna að ljúka máli mínu á því að taka fagnandi hugleiðingum um það hvað við getum gert, Alþingi, til að bregðast við þessari stöðu, hvort við getum fundið einhverja samnefnara sem geta fært meira traust til þingsins. Fæst okkar verða hér eftir tíu ár. En í millitíðinni getum við gert býsna margt. [[Gripið fram í.]]Það er bara reynslan. Sá maður sem er með mesta þingreynslu hér í þingsalnum getur jú vissulega sagt að það sé engin trygging fyrir því, enda sagði ég ekki að við yrðum öll farin. En ég ætla bara að ljúka máli mínu á því að benda á að við erum hér mislengi hvert og eitt. Eftir því sem maður er hér lengur, nú hef ég verið hér í rúman áratug, sér maður hversu miklu það skiptir að maður leggi þó sitt af mörkum til þess að styrkja þingið og bæta menninguna, reglurnar, það sem tengir þingið betur við fólkið í landinu.
Virðulegur forseti. Við ræðum tillögu um vantraust á ríkisstjórnina og svo að það sé á hreinu styðjum við í Bjartri framtíð tillöguna heils hugar. Þessi ríkisstjórn fær á sig vantrauststillögu á fyrsta degi, sem er harla óvenjulegt. En það er ekki vegna verka hennar í morgun og ekki einu sinni vegna þeirra verka sem fyrri útgáfa af þessari ríkisstjórn vann sem við leggjum fram vantrauststillögu heldur er það í raun og veru vegna þess hvernig ríkisstjórnin varð til, hvernig hún kom undir. Ég held að við verðum að spyrja okkur um það, ekki hvaða atriði ríkisstjórnin ætlar að fara í, ekki að velta fyrir okkur eða rífast um afrek síðustu ríkisstjórnar, ég held að við verðum að spyrja okkur hvar við séum stödd. Af hverju erum við stödd hérna með nýja ríkisstjórn? Það er engin tilviljun, það er ekki til þess að lífga upp á vorið sem ákveðið var að setja nýtt ráðuneyti. Siðferðislegar spurningar eru komnar upp á borðið aftur í íslenskri pólitík og íslensku samfélagi og það er ekki nein tilviljun. Það er vegna þess sem gengur yfir okkur, vegna þess sem gekk yfir okkur síðustu daga, vegna þeirra upplýsinga sem komu í ljós um helgina. Tengsl íslenskra ráðamanna við þær upplýsingar eru með ólíkindum. Okkur þingmönnum er ofboðið og ekki aðeins þingmönnum stjórnarandstöðunnar heldur finnum við það líka á stjórnarþingmönnum. Þjóðinni er ofboðið. Við finnum að Ísland og okkar góða þjóð er aðhlátursefni um allan heim. Við stjórnarandstöðuþingmenn sem höfum staðið í þinghúsinu að bíða eftir upplýsingum eða beðið eftir að sjá glitta í ráðherra eða stjórnarþingmenn höfum átt í fullu fangi með að tala við erlenda fjölmiðlamenn sem spyrja okkur hvað sé eiginlega í gangi, hvað þetta eigi að þýða, hvað geti mögulega gerst næst. Við þær aðstæður komast formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, og formaður Framsóknarflokksins, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, að þeirri niðurstöðu að besta svarið við ástandinu sé að koma með nýja útgáfu af sömu ríkisstjórn, koma síðan upp og endurtaka loforð um að lækka tryggingagjaldið. Engum dettur í hug að biðjast afsökunar eða reyna að axla ábyrgð á því sem á undan er gengið. Það er eiginlega alveg óskiljanlegt, virðulegi forseti. Í ræðu sinni í morgun sagði hæstv. forsætisráðherra að efnahagsmál í breiðum skilningi væru áherslumál nýrrar ríkisstjórnar. En hvað um siðferðismál? Ég heyri ekki þúsundir manna á Austurvelli heimta meiri pening. Ég heyri ekki betur en að ákallið sé um siðbót. Vissulega skulum við öll taka það til okkar, en vorum það við öll sem birtumst á listum yfir fólk sem átti fé í alþjóðlegum skattaskjólum síðustu helgi? Nei, því miður. Mér finnst mjög merkilegt að upplifa að ný ríkisstjórn, sem segist koma fram fyrir þjóðarhag, til að leita sátta, til að laga ástandið í íslensku þjóðarsálinni, skuli ekki einu sinni láta sér detta í hug að sýna þá auðmýkt að biðjast afsökunar á því sem á undan er gengið. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Að hún skuli hamra á því að þessir tveir flokkar séu þeir einu sem geti komið að verkum er eiginlega hálfdónalegt með tilliti til sögunnar. Þess utan má spyrja sig: Hver hafa verk þessarar ríkisstjórnar verið síðustu mánuði? Það hafa varla nokkur mál ratað inn í þingið. Við höfum verið verklaus að ræða um EES-mál frá áramótum vegna þess að það kemur ekkert frá ríkisstjórninni, enda virðast þessir flokkar ekki vera sammála um eitt eða neitt nema nauðsyn þess að þeir haldi völdum, vegna þess að þeir hafa 38 þingmenn á bak við sig. Ég vil minna á að það eru 63 þingmenn á Alþingi Íslendinga. Það þarf einfaldan meiri hluta þeirra til að samþykkja mál. Það eru svo ótalmörg mál þar á meðal, nokkurn veginn hvert einasta skref í afnámi hafta, sem hafa verið samþykkt af meiri hluta Alþingis í breiðri sátt þvert yfir stjórn og stjórnarandstöðu. Ég gef því miður lítið fyrir þá afsökun fyrir því að nauðsyn sé að þessir flokkar sitji áfram við stjórnvölinn. Ég fagna því að ný ríkisstjórn gefi í skyn að kosningum verði flýtt en því miður upplifði ég það fyrir kosningarnar 2013 að sömu flokkar lofuðu kosningum um áframhald eða stopp á aðildarviðræðum við ESB. Það var svikið af flokkunum strax eftir kosningar. Ég spyr mig: Af hverju eigum við að treysta flokkunum núna? Það þarf alla vega að gera tilraun til að segja mér það. Ástæðan fyrir því að við leggjum fram vantraust á ríkisstjórnina er vegna þess hvernig hún er til komin, vegna þess hroka sem býr að baki því að koma fram með hana á þennan hátt. Það að ætlast til þess að hægt sé að semja um sátt í íslensku samfélagi í einhverju „fiffi“ á milli stjórnar og stjórnarandstöðu í bakherbergjum og stigum í þessu húsi er þvílíkur hroki gagnvart íslenskri þjóð að ég veit ekki hvað ég get sagt. Krafan um kosningar strax er ekki til komin einungis vegna þess að einhvern langar svo mikið að styðja við stjórnarandstöðuna. Hæstv. fjármálaráðherra spurði áðan hvort við yrðum hérna áfram sem einstaklingar eftir tíu ár, ekki að það skipti nokkru máli. En ég spyr mig: Verðum við hérna eftir tíu daga? Virðulegur forseti. Ég styð vantraust á þessa ríkisstjórn. Guð blessi Ísland og allt það, en tröll taki þessa ríkisstjórn.
Forseti. Mjög skýr krafa var í samfélaginu vikuna áður en Kastljóssþátturinn var sýndur um að hefja undirbúning á vantrausti á þáverandi ríkisstjórn, sem ég minni reyndar á að var nákvæmlega sú sama og nú er, þessi ríkisstjórn er nákvæmlega sú sama og var hér í gær. Það eina sem hefur breyst er að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er orðinn hv. þingmaður í staðinn fyrir að vera hæstv. ráðherra. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er enn þá formaður Framsóknarflokksins og sagðist meira að segja, í staðinn fyrir að koma hingað og halda kveðjuræðu til að marka í raun og veru skýr skil á milli þessara tveggja ríkisstjórna, hlakka bara til að fara í frí, á launum hjá þinginu. Mér finnst viðbrögð fráfarandi forsætisráðherra við þessum miklu tíðindum og þeim stormi sem kom yfir Ísland í tengslum við Panama-skjölin hafa verið okkur til skammar. Og að ekki einn einasti maður hafi komið upp í pontu í gær eða í dag til að biðjast afsökunar, ekki okkur þingmenn heldur þjóðina, að enginn hafi sagt: Fyrirgefðu. Við gerðum mistök; mér finnst slík framkoma svo einkennandi fyrir þá ríkisstjórn sem við erum með núna, mjög einkennandi. Við skulum aðeins rifja upp nokkur mál hjá verklausustu ríkisstjórn allra tíma sem hafa verið mjög til umfjöllunar í íslensku samfélagi. Ég vil jafnframt nota tækifærið og þakka hæstv. utanríkisráðherra, Gunnari Braga Sveinssyni, fyrir að hjálpa Pírötum að verða í raun og veru til. Það var þegar hæstv. ráðherra fór með bréf til Brussel þar sem hann sniðgekk þing og þjóð að Píratar fóru að mælast í skoðanakönnunum. Vil ég nota tækifærið og þakka ráðherranum fyrir það. En ég vil ekki þakka ráðherranum fyrir þann óskunda sem ráðherrann gerði með því að sniðganga þingið og það eðlilega ferli sem ályktanir eiga að fara í. Ég vil ekki þakka ráðherranum fyrir að hafa svikið kjósendur sína með því að boða ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður. Ég vil líka minna á að við erum enn ekki komin með neina lausn sem átti að felast í svokölluðum náttúrupassa. Við erum ekki komin með neina lausn sem lýtur að umhverfi og hinum aukna straum ferðamanna hingað til lands og sér fram á neyðarástand ef fram heldur sem horfir. Síðan hef ég lesið í fjölmiðlum að möguleiki sé á að enn meiri straumur ferðamanna verði út af öllum fréttunum um hvað Ísland er skringilegt. Kannski heldur fólk að það þurfi að skoða Íslendinga sérstaklega miðað við höfðatöluna og skattaskjólin. En það er náttúrlega ljóst, forseti, að skattaskjólsmálin eru mjög í anda þeirrar geðveiki sem einkenndi fjármálakerfið hið íslenska í aðdraganda hrunsins. Miðað við það sem maður sér er ljóst að það var víst enginn maður með mönnum nema að hafa peninga í skattaskjóli. Þetta var eitthvað sem bankarnir ýttu að fólki sem einmitt leið til að vera maður með mönnum, ja, eða eitthvað annað manni til hagsbóta ef maður er með fjármuni sína í skattaskjóli. Sú umræða er svolítið sérkennileg að það sé bara allt í lagi, eins og maður hefur heyrt hæstv. forsætisráðherra segja. Það sé allt í lagi að vera með peninga í skattaskjóli svo framarlega sem það er löglegt eða að menn borgi skatta. En ekki er hægt að sannreyna það hvort menn borgi skatta af því að það er ákveðin ástæða fyrir því að fólk fer með peningana sína í skattaskjól og hún væri ekki notuð hjá þeim sem eru fjársterkastir í landinu nema í einum tilgangi. Það er staðreynd að við sitjum hér með skattamálaráðherra sem var formaður allsherjarnefndar með eignir í skattaskjóli, hann vissi ekki hvað varð um þær 40 milljónir, hvar þær væru eiginlega geymdar. Það er einhvern veginn ekki hægt að vera með trúverðugleika gagnvart fjármálaráðuneytinu og afnámi hafta með slíkan ráðherra, alveg sama þó að hann hafi gert allt löglegt, þá er það bara þannig að umheimurinn lítur á þetta sem siðlaust athæfi. Það er löngu kominn tími til að halda þeirri kröfu í heiðri sem kom upp í kjölfar hrunsins að við mundum hætta með þessa þröngu lagatúlkanir og færum að skoða anda laga og lifa eftir anda laga en ekki hvernig mætti nota sér lagatækni til að komast hjá því að vera heiðvirð manneskja í heiðvirðu samfélagi. Það kom svo skýrt fram á þjóðfundinum. Það var svo skýrt hvernig almenningur vildi sjá sig í kjölfar hrunsins. Það sem mest var um talað að ætti að endurspegla þjóðina sem ákveðna upprisu úr hörmulegu tímabili voru kjörorðin: heiðarleiki, gagnsæi, ábyrgð. Erum við að sjá þessa ríkisstjórn bregðast við því á einhvern hátt? Nei. Það var ekki að finna í ræðunum sem ég heyrði áðan í dag þegar ríkisstjórnin var að kynna sig. Auðvitað er það einkennilegt í ljósi sögunnar að leggja fram vantraust á splunkunýja ríkisstjórn. En þetta er ekki ný ríkisstjórn. Þetta er nákvæmlega sama ríkisstjórnin og sú fyrri nema bara með annað höfuð undir nákvæmlega sama formanninum. Ég vil samt segja til að gæta allrar sanngirni að ég hef unnið töluvert mikið með Sigurði Inga Jóhannssyni í nefndum á þinginu á meðan við vorum bæði óbreyttir þingmenn og þetta er góður maður. Það er mikið af góðu fólki á Alþingi. En þetta snýst ekki um það. Þetta snýst um verkin okkar. Þetta snýst um nýja Ísland - og hvar er það? Nýja Ísland er ekki að sjá hjá þessari ríkisstjórn. Við skulum rifja upp mál fleiri ráðherra. Við skulum rifja upp mál fyrrverandi ráðherra, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur. Við skulum rifja upp mál hæstv. menntamálaráðherra, fyrrverandi eða fráfarandi hæstv. forsætisráðherra, og hæstv. fjármálaráðherra. En við skulum rifja upp það sem mestu skiptir að ríkisstjórnin er búin að vera í miklu ósætti. Ríkisstjórninni hefur ekki tekist að koma sér saman um afnám verðtryggingar eins og var lofað. Henni hefur ekki tekist að koma sér saman um að klára þau frumvörp sem liggja inni á þingi um húsnæðismál. Ég mundi vilja sjá ríkisstjórnina, ef hún ætlar sér að fá að starfa í skjóli minni hlutans, koma málum í gegn. Ég vil þá fá að heyra og fá það staðfest að þau eigi að fara í gegn án þess að annar ríkisstjórnarflokkurinn bregði fæti fyrir hinn eins og allir vita að hefur verið hér í gangi inni á þingi. Ég kalla eftir auðmýkt. Það væri mjög auðvelt fyrir okkur í minni hlutanum að koma og styðja við þau miklu verk sem þurfa að klárast á þinginu, hvort sem það er undir ykkar forsæti eða einhvers annars forsætis. En sýnið þá smá auðmýkt. Biðjið þjóðina afsökunar. Ég hef ekki fundið fyrir auðmýkt undanfarna daga. Ég hef þvert á móti fundið fyrir og fengið hótanir og vanvirðu frá þeim ráðamönnum sem hér eru. Það er ekki mjög hvetjandi. Ég verð að segja að á meðan fólki er svo misboðið og er svo sjokkerað yfir því sem því hefur verið boðið upp á, þá getum við ekki haldið áfram að vinna hér inni eins og ekkert sé. Það er nauðsynlegt að þeir þingmenn sem ég hef heyrt kvarta undan núverandi stjórnskipan og þeim hefur sjálfum verið misboðið - ég var hér á þingi daginn sem þessir hlutir voru að koma upp á yfirborðið og sá hvernig stjórnarþingmönnum leið. Það er mjög mikilvægt að þeim þingmönnum sem hefur liðið illa yfir því sem í gangi hefur verið samþykki annaðhvort vantraustið eða finni leiðir til að við getum unnið saman. Ég vil líka fá dagsetningu. Það er bara þannig að ég get ekki treyst einhverjum loðnum loforðum sem eru vafin inn í hótun um að hætta við að hætta ef við í minni hlutanum gerum ekki allt sem ríkisstjórnin vill. Það er bara ekki í boði. Hlustið á almenning. Biðjist afsökunar.
Íslendingar. Við stöndum frammi fyrir grundvallarspurningu um stöðu Íslands í heiminum. Viljum við vera vestrænt lýðræðisríki eða viljum við vera í hópi með spilltustu ríkjum veraldarinnar, Rússlandi, Úkraínu og Sameinuðu arabísku furstadæmunum? Þegar uppræta á spillingu dugar engin hálfvelgja. Þá þarf að gefa skýr svör. Þar dugar ekki að láta einn hætta að hluta um tíma en hina sitja áfram. Það dugar ekki að ætla að kjósa bráðum. Það þarf að kjósa strax og menn verða að segja af sér svo að skilaboðin séu skýr. Vissulega eru þau viðbrögð sem komin eru skárri en Rússland en það er ekki nóg að vera skárra en Rússland. Þetta snýst um það í hvers konar samfélagi við viljum búa. Viljum við búa í samfélagi þar sem menn verða efnaðir í pólitík og spillingu eða í samfélagi þar sem menn efnast í frjálsum viðskiptum á opnum markaði? Því miður er það þannig að forréttindastéttin á Íslandi hefur að verulegu leyti efnast fyrir sakir pólitískrar fyrirgreiðslu, ókeypis aðgangs að sameiginlegum auðlindum og með því að eignast fyrir lítið ríkisfyrirtæki í gegnum pólitíska fyrirgreiðslu í lokuðum ferlum. Þessi forréttindastétt hefur ofan á þetta falsað fiskverð og faktúrur og komið fé sínu sem hún hefur eignast hér á aflandseyjar. Hún tók auðæfi sín rétt fyrir hrun og flutti í burtu af því að hún hafði betri upplýsingar en almenningur sem sat steiktur eftir. Hún sá ekki sóma sinn í því að koma með peningana heim þegar landið þurfti mest á því að halda. Við þetta þurfa kjósendur í landinu að fá að gera upp og við þá leynd sem yfir þessu hefur verið. Það stendur upp á okkur alþingismenn að standa vörð um það sem við settum okkur eftir hrunið, að segja stríð á hendur þeim eitraða kokteil sem er leynd, peningar og pólitík og fylgja því eftir að menn virði hagsmunaskráningu en axli ella fulla pólitíska ábyrgð. Kjósendur þurfa að fá að segja það skýrt og afdráttarlaust í kosningum að á Íslandi er það mannauðurinn sem skapar verðmætin en ekki forréttindastéttirnar, að hér eiga verðleikar að ráða framgangi manna og hér á fólk að efnast í frjálsum viðskiptum á opnum markaði en ekki í bakherbergjum Stjórnarráðsins. Virðulegur forseti. Ég hvet stjórnarþingmenn til að íhuga það vel þegar þeir taka afstöðu til þeirrar tillögu sem liggur fyrir í hvaða liði þeir ætla að vera. Ég hygg að hér séu vatnaskil hins gamla tíma og hins nýja tíma, þeirra sem vilja gera sterkar kröfur í stjórnmálum og um siðferði, um að við séum nútíma vestrænt lýðræðisríki, og hinna sem finnst nóg að gera lágmarksreddingar og segja að hlutirnir séu í lagi af því að þeir eru löglegir, þó að þeir kunni að vera siðlausir. Um vantraust á þessa ríkisstjórn er algjör óþarfi að fjölyrða, ekki bara heimurinn, ekki bara landsmenn allir, ekki bara við í stjórnarandstöðunni heldur meira að hún sjálf treystir sér ekki. Formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, kynnti ríkisstjórnina með þeim hætti á tröppunum í Alþingi í vikunni að ríkisstjórnin væri í rusli. Það þarf ekki orð okkar í stjórnarandstöðunni til, það er leiðtogi Sjálfstæðisflokksins sem sjálfur lýsir því hvert ástandið er. Þegar nýr forsætisráðherra segir að það sé ábyrgðarlaust að ganga til kosninga núna, hvað er það þá að skipa ríkisstjórn sem menn eru sjálfir sannfærðir um að sé í rusli? Eru einhverjir þeir Íslendingar til sem hefðu staðið verr að verki en þessi ríkisstjórn hefur gert á undanförnum dögum? Hefði ekki jafnvel verið betra að draga nöfn úr hatti og setja á ríkisstjórnarbekkinn en að hafa þessa frammistöðu? Er ekki algjört ábyrgðarleysi að láta jafn vanhæfa ríkisstjórn sitja áfram, sem er á Flórída meðan eldarnir brenna? Þegar fjármálaráðherra segir að við höfum treyst stofnunum ríkisins fyrir því að fylgja eftir upplýsingum um skattamálin er það rétt, ég hef kallað í sjö og hálft ár eftir því að fá upplýsingar úr skattaskjólum en mér datt heldur aldrei í hug að það væru stjórnmálamenn sem væru þar, hvað þá æðsti yfirmaður skattamála í landinu og enn síður að eftir að fjármálaráðherrann er orðinn uppvís að því að vera á aflandseyjum teldi hann eðlilegt að hann héldi áfram að sitja sem yfirmaður skattamála í landinu. Þetta er svo fjarstæðukennt að það tekur engu tali. Það er óhjákvæmilegt að þingið hrindi af stað rannsókn og upplýsi um allt sem hægt er að upplýsa um hlut stjórnmálamanna og opinberra embættismanna í þessu hneyksli, en mikilvægast að almenningur fái að gera upp við stjórnmálin í landinu, við forréttindastéttirnar og við spillinguna á aflandseyjum með því að kjósa strax. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Það er nokkuð ljóst að það hefur ekki farið fram hjá nokkrum manni að vikan hefur pólitískt verið mjög viðburðarík. Orðið hafa pólitískar breytingar. Það þarf ekki að rekja þá viku sem er að líða, alla þá fjölmiðlaumfjöllun og annað, í seinni tíð er mjög langt síðan slíkt hefur verið. Við höfum séð forsætisráðherra stíga til hliðar út úr ríkisstjórn og myndað aðra ríkisstjórn með nýjum forsætisráðherra en með sama stjórnarmeirihluta. Það er ekki oft sem það gerist á miðju kjörtímabili. Því máli sem hefur verið í umræðunni alla þessa viku, eftir frægan Kastljóssþátt sem var í sjónvarpi, held ég að sé ekki lokið. Ég held að fleiri mál eigi eftir að koma upp. Við erum rétt að byrja að sjá þetta, hér eru í raun alveg ótrúlega mörg íslensk fyrirtæki sem voru í aðdraganda efnahagshrunsins með einum eða öðrum hætti tengd við skattaskjól. Einungis lítið er komið upp af þessu enn sem komið er. Við munum ugglaust sjá það áfram á næstu vikum og mánuðum. Umræðan er um skattaskjól. Skattaskjól eru ekki í lagi. Það er ekki í lagi að vera með peninga í skjóli frá sköttum og í skattaskjólum. Þau þarf að uppræta. Hér er mikið talað um rannsóknir, að upplýsa þurfi málin og fá allt upp á borðið o.s.frv. Spurningin er samt: Hvernig getum við til framtíðar upprætt það að peningar séu geymdir í skattaskjólum? Eins og ég sagði áðan á mikið af því sem komið hefur upp í umræðunni rætur sínar að rekja til áranna fyrir efnahagshrunið. Ég held að það sé ekki algengt í dag að menn stofni fyrirtæki til þess að skýla fjármagni frá skatti í svokölluðum skattaskjólum. Við þurfum að fara yfir það á Alþingi með þverpólitískri aðkomu með hvaða hætti hægt sé að uppræta skattaskjól. Þarf löggjafarvaldið að breyta lögum? Þarf að breyta lögum þannig að þetta gerist ekki á nýjan leik? Við erum að fara að aflétta gjaldeyrishöftum sem um ríkir þverpólitísk samstaða. Þurfum við að bregðast við í tengslum við það með einhverjum hætti? Þarf löggjafarvaldið að bregðast við einhvern veginn í tengslum við það þannig að þetta gerist ekki á nýjan leik? Virðulegur forseti. Þetta eru verkefni sem við eigum að geta á Alþingi Íslendinga, núverandi löggjafarþingi, tekið þverpólitískar umræður um, farið ofan í þessi mál og leitað að því hvort gera þurfi einhverjar breytingar. Þegar forsætisráðherra hefur stigið til hliðar og mynduð hefur verið ný ríkisstjórn undir forustu Sigurðar Inga Jóhannssonar er fullkomlega eðlilegt að samhliða því sem við förum í þá þverpólitísku vinnu klári sú ríkisstjórn þau stóru verkefni sem liggja undir og með núverandi stjórnarmeirihluta, með stjórnarmeirihluta Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Forsætisráðherra hefur stigið til hliðar. Það var ákall um það í samfélaginu að hann stigi til hliðar. Það er líka kallað eftir því í samfélaginu að losun gjaldeyrishafta verði flýtt. Það er mikilvægt fyrir einstaklinga og atvinnulíf í landinu. Það er kallað eftir því að við klárum þau mál sem snúa að húsnæðismálum og eru hluti af kjarasamningum og liggja fyrir þinginu. Það er kallað eftir því hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum að lækka tryggingagjald í landinu. Til grundvallar því liggur frumvarp. Það er kallað eftir því að minnka kostnaðarþátttöku sjúklinga. Þessa löggjafarþings bíður frumvarp sem snýr að því. Svona mætti áfram telja. Virðulegur forseti. Á þessum grunni er mikilvægt að hafna þeirri tillögu sem stjórnarandstaðan leggur fram hér í dag. Þó er ekki þar með sagt að Alþingi Íslendinga eigi ekki að taka umræður um það sem hefur verið til umfjöllunar síðustu vikur og verður til umfjöllunar næstu vikur og mánuði. Við eigum að geta gert það af yfirvegun og á þverpólitískan hátt. Forsætisráðherra gengur út úr ríkisstjórn til að hægt sé að halda áfram þeim verkum sem ríkisstjórn lagði af stað með, hann hefur stigið til hliðar. Við getum sem löggjafarþing tekið umræðu um þessi mál áfram og við skulum gera það. Ég kalla eftir því. Við skulum þá gera það á lausnamiðaðan hátt. Hvaða breytingar þurfum við að sjá? Þarf að breyta löggjöf á Íslandi varðandi þessi mál? Með hvaða hætti þarf þá að breyta löggjöf á Íslandi varðandi þau? Ég held að það sé full ástæða til að það sé þverpólitísk aðkoma að þessu verkefni. Það er engin ástæða til að nýsettri ríkisstjórn Sigurðar Inga Jóhannssonar sem hefur ríflegan meiri hluta á Alþingi sé vikið frá á fyrsta degi. Hennar bíða mörg önnur verkefni sem vonandi verður hægt að fá þverpólitíska aðkomu að, en það er ekki víst að það verði hægt með þau öll. Þau verkefni ætlar þessi ríkisstjórn að klára og þá verður gengið til kosninga. Þegar þau stóru mál verða búin óttast enginn að ganga til kosninga. Þetta er ástæða þess að mikilvægt er að hafna vantrauststillögu sem lögð er fram af stjórnarandstöðunni hér í dag, virðulegur forseti.
Virðulegi forseti. Staðan á Íslandi er grafalvarleg. Okkar litla samfélag hefur orðið fyrir gríðarlegum álitshnekki, álitshnekki sem heimsbyggðin öll fylgist með. Þjóðin er slegin. Tilfinningin er að hér sé við völd fólk sem upplifði ekki hrunið á eigin skinni heldur örlítil óþægindi sem leiddu til þess að það þurfti að skjóta nokkrum milljörðum í skjól í útlöndum, fólk sem er algerlega úr tengslum við veruleika almennings, ungs fólks í húsnæðisleit, námsmanna, sjúklinga og öryrkja. Veruleiki ríka fólksins. Forusta ríkisstjórnarflokkanna hefur staðið fyrir lágmarksbreytingum á ríkisstjórninni án þess að nokkur nefni það sem á undan er gengið. Hæstv. nýr forsætisráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson nefndi í morgun ekki aflandsfélög eða skattaskjól á nafn. Bjarni Benediktsson gerði það ekki fyrr en í raun tilneyddur hér áðan. Afneitun ríkisstjórnarflokkanna er alger. Þessi forusta heldur að það geti verið boðlegt að lítilsvirða Ísland, þjóðina og samfélagið allt. Ríkisstjórn Sigurðar Inga Jóhannssonar byrjar vegferð sína með vantraust þjóðarinnar í veganesti eins og birtist í nýrri skoðanakönnun Maskínu í morgun þar sem fram kemur að 65% bera lítið eða mjög lítið traust til ríkisstjórnarinnar á hennar fyrsta degi. Ræða nýs forsætisráðherra í morgun var furðuleg og endurspeglaði veruleikafirringu þar sem hann vísaði til gamals texta samstarfsyfirlýsingar fyrri ríkisstjórnar, ríkisstjórnar sem þáði sitt umboð í kosningum á fölskum forsendum, eins og ekkert hefði gerst, eins og ekkert hefði í skorist. En hvað hefur gerst? Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson heldur áfram að vera formaður Framsóknarflokksins og hefur nú hafið átök við sjálfstæðismenn. Í sjónvarpi í gær segir hann að mál Bjarna sé sambærilegt við hans eigið á meðan Bjarni segir að hann sjálfur hafi þó ekki verið með kröfu á þrotabú gömlu bankanna. Þetta gerðist í gær eftir að niðurstaðan lá fyrir og enn einn góði fundurinn hafði verið haldinn. Í Fréttatímanum í morgun kemur fram að 332 ráðherrar í ríkjum Vestur-Evrópu séu fyrir hendi yfir höfuð. Þar af eigi fjórir félög í skattaskjólum og þar eru þrír í fráfarandi ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. [[Gripið fram í.]]Þessir þrír eru báðir formenn ríkisstjórnarflokkanna og annar varaformaðurinn. Skattaskjólsríkisstjórnin verður að fara frá, þó ekki væri nema bara út af þessu. Hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson sagði við fjölmiðla áðan að engin niðurstaða væri hafin yfir gagnrýni og vísaði þá til þess að einstakir þingmenn ríkisstjórnarflokkanna vildu kosningar strax. Það er nefnilega lóðið. Enginn niðurstaða er hafin yfir gagnrýni og þess vegna er vantrauststillagan komin fram, auk tillögu um þingrof og kosningar. Niðurstaða stjórnarflokkanna er nefnilega ekki rétt. Það er fyrirsláttur að um sé að ræða einhver tiltekin verkefni sem enginn geti leitt til lykta nema flokkar sem eru í upplausn og ríkisstjórn sem er algerlega rúin trausti. Öll þau rök eru fyrirsláttur eins og margoft hefur komið fram og ekkert verkefni er svo brýnt að ekki sé hægt að leiða það til lykta með nýju umboði þjóðarinnar. Á ögurstundu sem þessari þarf að kalla þjóðina saman og efna til almennra kosninga. Ákallið er skýrt og nauðsynin er brýn, skattaskjólsríkisstjórninni er ekki treystandi fyrir einu einasta verkefni. Það er ólýðræðislegt að hún haldi áfram, það er óboðlegt og óásættanlegt fyrir samfélag sem þarf að endurreisa tiltrú og trúverðugleika. Skattaskjól eru ein af flóknustu viðfangsefnum samtímans og gríðarlega mikilvægt að stemma stigu við þeirri starfsemi sem þar þrífst. Innan skattaskjóla er að finna peninga sem hafa komið til meðal annars vegna vopnasölu, eiturlyfjasölu, mansals og vændis. Þar er að finna peninga sem er verið að skjóta undan skatti og freista þess að komast hjá því að greiða til samfélagsins, til innviða og velferðarkerfa. Þeir sem hafa peninga sína í skattaskjólum og fullyrða að þeir hafi greitt skatta og skyldur af því fjármagni eru með vissum hætti að hjálpa til við ólögmæta starfsemi af ýmsu tagi auk þess sem engin leið er að sannreyna að upplýsingar um skattgreiðslu séu byggðar á fullnægjandi upplýsingum. Það er óásættanlegt með öllu að forustumenn samfélags sem vill telja sig til upplýstra lýðræðisríkja taki þátt í því að réttlæta starfsemi af því tagi með því að ráðstafa sínu persónulega fé með slíkum hætti. Stóri Panama-lekinn snýst um skattaskjól. Hann snýst um ráðstöfun af þessu tagi sem er óásættanleg með öllu. Nú berast böndin að David Cameron, forsætisráðherra Bretlands, en þar er upphæðin sem um ræðir 5,5 milljónir íslenskra króna. Aðkoma að skattaskjólum og aflandsfélögum snýst nefnilega um prinsipp, snýst um meginreglu en ekki um upphæðir. Það dugir ekki fyrir íslenskt samfélag að einn ráðherra stígi til hliðar. Það er óásættanlegt annað en að þeir ráðherrar sem koma fram í Panama-skjölunum stígi allir til hliðar og ríkisstjórnin fari frá. Lög hafa hingað til ekki dugað til að koma í veg fyrir notkun umdæma af þessu tagi. Þessi notkun grefur undan samfélögum og holar að innan velferðarkerfi heimsins. Í þessu taka formenn stjórnarflokkanna þátt og skammast sín ekkert fyrir það. Það er ekki dyggð að fara að lögum. Það er lágmarkskrafa sem gerð er til allra. Það er ekki dyggð að borga skatta, það er lágmarkskrafa sem gerð er til allra. Þjóðin gerir hins vegar auknar kröfur til þeirra sem marka stefnuna, kröfur um aukið siðferði, um að þeir séu trúverðugir í það verk að bæta það sem brotið er en séu ekki beinlínis á kafi í sukkveislunni. Þessu virðast allir átta sig á nema stjórnarherrarnir sem skammast sín ekkert, sjá ekkert rangt og eru algerlega aftengdir veruleikanum. Svoleiðis menn eiga ekki að koma nálægt stjórnmálum. Svoleiðis flokkar eiga ekki að vera við stjórnvölinn. Hér þarf að koma lögum yfir þá sem hafa haft rangt við og haft fé af samborgurum sínum og samfélaginu öllu. Sterkasta krafa samfélagsins er heiðarleiki. Virðulegi forseti. Hér eru á fleti fyrir helmingaskiptaflokkarnir, hrunflokkarnir, flokkarnir sem ráku þá pólitík í aðdraganda efnahagshrunsins að draga úr regluverki, svelta eftirlitsstofnanir og selja samfélagseigur. Ábyrgð þeirra var alger og kemur fram með skilmerkilegum hætti í rannsóknarskýrslu Alþingis. Sú staða sem nú er uppi er algerlega á ábyrgð sömu flokka, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Þessum flokkum verður að gefa langt frí. Um það eiga næstu kosningar að snúast og þær verða að vera strax.
Virðulegi forseti. Ég held að sú umræða sem hér hefur farið fram leiði mjög skýrt fram að góður samhljómur er í þingsalnum um að mikilvægt er að berjast gegn því fyrirkomulagi sem felst í aflandsfélögum og þeim möguleikum sem þar er að finna til að skjóta mönnum undan skattgreiðslum. Hæstv. fjármálaráðherra ræddi ágætlega til hvaða aðgerða hefði verið gripið á undanförnum árum til að stemma stigu við slíkri hegðan og eins að draga úr leynd þeirri sem þar er að finna. Ég held að við séum öll sammála um þetta og að áfram verði unnið að þessum málum í alþjóðlegri samvinnu. Ég held að þeir atburðir sem hér hafa orðið ýti mjög undir þá samstöðu. Virðulegi forseti. Ég vil aðeins gera að umtalsefni þá ræðu sem hv. þm. Árni Páll Árnason hélt fyrir skömmu. Mér fannst þar kveða við nokkuð nýjan tón. Ég tel að það eigi að gefa gaum að þessari ræðu hvað það varðar að hér eru stór mál, mikilvæg í samfélaginu, sem við þurfum að ræða og ná samstöðu um og höfum gert þrátt fyrir átök. Ég tel að einn sá málaflokkur sem við hljótum að horfa til og þurfum að ræða meira um sé sá málaflokkur sem fellur undir mitt ráðuneyti, sá sem í dagsdaglegu tali er kallaður menntamál. Ég vil fá að setja það í ákveðið samhengi sem snýr að þessari ríkisstjórn og næstu ríkisstjórnum. Lífskjör í landinu eins og í öðrum þróuðum ríkjum munu fyrst og síðast snúast um menntun. Þó að við séum núna að karpa og takast á um hvort kjósi eigi í vor eða næsta haust, hvort það hafi verið nóg að forsætisráðherrann steig til hliðar eða ekki, fara slík mál ekki frá okkur. Við munum takast á um þau í kosningum, næstu kosningum og þar næstu kosningum o.s.frv., en ég tel að við þurfum að fara að setja slíkan málaflokk í svolítið annað samhengi en gert hefur verið. Það er það sem ég vil fá að ræða hér varðandi þessa ríkisstjórn og jafnvel næstu og þar næstu. Nýverið hafa komi fram sláandi tölur um framleiðni á Íslandi og verga landsframleiðslu á hverja vinnustund. Þær tölur sýna svart á hvítu að við Íslendingar höfum verið að færast í ranga átt hvað varðar framleiðni á hverja vinnustund, hversu mikið við þurfum að vinna fyrir verðmætunum og það sem meira er, þetta land sem býr yfir svo gríðarlegum auðlindum stendur langt að baki þjóðum sem hafa takmarkaðar auðlindir en hafa náð í krafti menntunar og hugvits að komast langt fram úr okkur hvað varðar framleiðni á hverja vinnustund. Þegar maður horfir til lengri tíma, virðulegi forseti, og lyftir sér aðeins yfir þá umræðu sem hér fer fram og veltir fyrir sér þeim möguleikum sem við Íslendingar eigum í framtíðinni þá tel ég að það skipti gríðarlega miklu máli að við fjárfestum í komandi kynslóðum, unga fólkinu, og gefum þeim tækifæri til þess að takast á við framtíðina. Þó að hér séu átök og hart sé tekist á og þó að hér falli jafnvel þung og sver orð þá stöndum við frammi fyrir þessum verkefnum. Við stöndum frammi fyrir gríðarlega miklum áskorunum. Virðulegi forseti. Ég hef í störfum mínum sem menntamálaráðherra lagt alla áherslu á að gera þær breytingar á menntakerfinu til að ungmenni á Íslandi fái tækifæri til að standa í sömu sporum og ungmenni þeirra þjóða sem við berum okkur saman við um lífskjör, að breyta þeirri staðreynd að við Íslendingar erum þjóða elst þegar kemur að því að útskrifast með fyrstu háskólagráðu, að breyta þeirri staðreynd að skólakerfið skili nemendum okkar miklu seinna út á lífsleiðinni með undirbúningsmenntun sína. Menn spyrja: Hvað hefur þetta með vantraustsumræðu að gera? Virðulegi forseti. Þetta hefur allt með þá umræðu að gera. Ég heyri að hv. þingmenn gera lítinn greinarmun, eðlilega, á þeirri ríkisstjórn sem hefur tekið við og þeirri sem sat áður á þessu kjörtímabili en verk hennar hljóta að vera hér til umræðu því að varla ætla menn að skoða einungis verkin undanfarnar klukkustundir. Af því að það er vantraust á ríkisstjórnina, þá hljótum við að ræða verkin og áhersluatriðin. Ég segi, virðulegi forseti, að þegar horft er til þess sem hefur tekist á kjörtímabilinu við að fleyta fram málum á sviði heilbrigðismála, menntamála, lífskjara í landinu, kaupmáttaraukningar, stöðu ríkisfjármála, aukinnar fjárfestingar í atvinnulífinu, sem er grundvöllurinn fyrir áframhaldandi hagvöxt í þessu landi, og beri menn saman þá þróun á Íslandi við það sem hefur gerst í þeim löndum sem við erum þó að bera okkur saman við þessa dagana, þ.e. ef við skoðum akkúrat það sem hefur verið að gerast í flestum ríkjum Evrópu undanfarin tvö, þrjú ár, er augljóst að ríkisstjórnin sem tók við völdum árið 2013 og hefur endurnýjað stjórnarsamstarf sitt nú frá og með gærdeginum á ríkisráðsfundi hefur skilað miklum árangri. En ég vek athygli á því að ekki er nóg að horfa á þann árangur sem hefur orðið á undanförnum árum, heldur þurfum við líka að horfa til þeirra þátta þar sem litið er til lengri tíma eins og menntamálanna. Ég er þeirrar skoðunar, virðulegi forseti, og hef sagt það áður: Við þurfum að auka fjárfestingu í menntun því að það er fjárfesting í framtíð þjóðarinnar. Já, virðulegi forseti, þessi fullyrðing og þessi skoðun hefur allt með vantraustsumræðu að gera. Við höfum á undanförnum árum gert kerfisbreytingar, gert áherslubreytingar, m.a. til að tryggja að allt sé gert sem hægt er til að börnin okkar læri að lesa, það grundvallaratriði sem svo mikill brestur hefur orðið á. Ríkisstjórn sem stendur frammi fyrir vantraustsumræðu hlýtur að benda á slík verk og um leið hvert stefna skuli í mikilvægum málaflokkum. Virðulegi forseti. Ég tel að það land sem við byggjum hafi alla möguleika og sennilega meiri möguleika en flest önnur lönd veraldarinnar að búa þegnum sínum góð lífskjör, ekki bara efnisleg heldur líka þegar litið er til allra þátta mannlegs samfélags. Reyndar er það svo, og okkur er tamt að gleyma því, að þegar horft er til Íslands með augum alþjóðastofnana sem líta á lífskjör og meta það hversu vel þjóðir standa þá merkilegt nokk, virðulegi forseti, þrátt fyrir öll átökin hér, þrátt fyrir það hvernig við tölum stundum, er margt mjög gott í okkar samfélagi. Vissulega er þetta mikill skafl. Vissulega er atburðarás undanfarinna daga álitshnekkir fyrir okkur. En það má ekki gleyma því sem vel er gert. Það má ekki gleyma því sem er gott á Íslandi. Það má ekki gleyma þeim árangri sem við höfum náð. Það eiga allir stjórnmálaflokkar á Íslandi þátt í þeim árangri. Ég er auðvitað þeirrar skoðunar að sú ríkisstjórn sem nú situr og sú sem sat á kjörtímabilinu hafi náð alveg einstaklega góðum árangri, en allir flokkar hafa verið þátttakendur í þessu verkefni og ekki bara fyrir hrun heldur líka eftir hrun. Virðulegi forseti. Um þetta getum við verið sammála. Við getum verið sammála um að það eru tækifæri fyrir okkur öll í þessum sal til að gera landið okkar betra.
Virðulegur forseti. Ein af þeim setningum sem fokið hafa síðustu daga í þessari umræðu er að flókið sé að eiga peninga á Íslandi. Það er hæstv. núverandi forsætisráðherra sem á þá setningu. Hún er ekki mjög lýsandi fyrir pólitíska rétthugsun en ég vil reyna að endurorða hana með því að segja: Það er flókið að eiga eina tegund af peningum á Íslandi. Það sem ég og félagar mínir í Bjartri framtíð höfum haldið fram á síðustu árum er að við þurfum nýjan gjaldmiðil í landinu. En því hefur verið haldið fram, m.a. af fráfarandi forsætisráðherra, að krónan sé besti gjaldmiðillinn. Við höfum reynt að fá umræðu um þetta og reynt að fá samþykkta tillögu um að Ísland móti sér sjálfstæða stefnu og sérstaka stefnu í gjaldmiðilsmálum en talsmenn stjórnarflokkanna hafa ekki séð ástæðu til að ræða það sérstaklega við okkur. Síðan kemur í ljós að sjálfur höfuðpaurinn, forsætisráðherra, hefur geymt peningana sína í annarri mynt. Þetta er meðal þeirra spurninga sem ríkisstjórnin á eftir að ræða við okkur í stjórnarandstöðunni á komandi vikum og mánuðum ef hún ætlar að halda svona áfram. Það er nefnilega þannig að það væri pólitískt mjög klókt af okkur sem erum í stjórnarandstöðu að leyfa ríkisstjórninni að skipuleggja undanhaldið þannig að ráðherrarnir neyðist til að skylmast aftur fyrir sig, verjast á flótta, eins og þeir ætla að gera næstu vikur og mánuði. Þeir þurfa líka að svara þeirri spurningu sem upp er komin á milli formanna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, vegna þess að nú eru deilur sprottnar upp á milli þeirra, hvort eign hæstv. fjármálaráðherra í aflandsfélagi sé sambærileg eign fyrrverandi forsætisráðherra í aflandsfélagi. Fyrrverandi forsætisráðherra vill meina að svo sé. Hann er formaður Framsóknarflokksins. Formaður Sjálfstæðisflokksins vill meina að svo sé ekki, það sé mikill munur þar á. Hver ætli sé skoðun hæstv. forsætisráðherra í þeim efnum? Ætli hann sé sammála formanni Framsóknarflokksins eða er hann sammála hæstv. fjármálaráðherra? Þetta er meðal þeirra spurninga sem við munum vilja fá svör við. Eru þetta sambærileg mál? Er hæstv. forsætisráðherra sömu skoðunar og formaður hans eða fjármálaráðherra? Það hefur nokkuð borið á því í málflutningi þeirra sem styðja þessa ríkisstjórn að það sé óvenjulegt og ef til vill ósanngjarnt að hún þurfi að standa af sér tillögu um vantraust á fyrsta starfsdegi sínum. En það er mikið vantraust á þessari ríkisstjórn. Það fer ekki á milli mála. Ég man aldrei til þess, og það er líklega einsdæmi í sögunni, að ríkisstjórn taki til starfa með fjórðungstraust. 25–26% landsmanna bera traust til ríkisstjórnarinnar. Er óeðlilegt að slík ríkisstjórn, sem fer af stað með jafn áleitnum spurningum, með jafn lítið traust, sanni það í kosningum í þingsal að hún hafi tilskilinn meiri hluta? Er óeðlilegt að þeir sem eru í stjórnarandstöðu biðji þá sem eru fótgönguliðar ríkisstjórnarinnar að lýsa yfir sérstökum og sjálfstæðum stuðningi við ríkisstjórnina? Að þeir gangist við því að þeir séu sammála þeirri atburðarás sem er farin af stað? Að hver og einn, pólitískt og persónulega, gangist í ábyrgð fyrir þessa skipan mála? Það er fullkomlega eðlilegt. Og það er fullkomlega eðlilegt að kjósendur í landinu fái að taka afstöðu til þessara stjórnmálamanna, hvers og eins, út frá gjörðum þeirra í þingsal í dag. Það er engin spurning. Það sem núna blasir við og stjórnarliðar endurtaka í sífellu er að þeir verði að fá að klára losun hafta, eins og enginn annar geti gert það en þeir. Hafa ekki þrjár undanfarnar ríkisstjórnir komið að því verkefni ásamt Seðlabankanum og embættismönnum? Hefur ekki gengið ljómandi vel að láta þann bolta ganga á milli mismunandi ríkisstjórna? Það held ég. Það er ekkert því til fyrirstöðu. Verkefnið sem blasir við er að fá dagsetningu á þessum kosningum upp úr þeim stjórnarherrum sem teknir eru við, vegna þess að við treystum því ekki að þeir ætli að boða til kosninga í haust. [[Gripið fram í: Nákvæmlega.]]Þeir sögðust ætla að boða til kosninga á fyrri hluta kjörtímabilsins um Evrópusambandið. Hvar eru þær kosningar? Hvenær voru þær kosningar? Missti ég af þeim? Voru þær innan Sjálfstæðisflokksins? Hvernig var það framkvæmt? [[Gripið fram í.]]Við verðum að fá dagsetningu upp úr stjórnarherrunum, hvenær ætla þeir að boða til kosninga? Þeir þurfa að dagsetja þær og þá getum við farið að tala saman.
Virðulegi forseti. Þetta er sorgardagur fyrir Ísland og Alþingi allt. Hér er lagt fram vantraust á nýja ríkisstjórn sama dag og hún tekur við. Það er sorglegt fyrir alla. Þegar ég las rannsóknarskýrslu Alþingis um upphaf og aðdraganda bankahrunsins var ein lína sem olli kvíðahnút í maganum. Það var þegar Hreiðar Már Sigurðsson, þáverandi forstjóri Kaupþings, sagði að í draumi sérhvers manns væri fall hans falið, en hann vitnaði þar í stórskáldið Stein Steinar. Svo mikið er víst að draumurinn um þetta Ísland féll og við erum enn þá að vinna úr því falli. Undanfarnir dagar hafa mest minnt mig á skandinavíska bíómynd þar sem hvert atriðið á fætur öðru er það vandræðalegt að maður þarf helst að ýta á pásu og fara út og fá sér ferskt loft svo að maður æli ekki. Þetta hefur verið með eindæmum vandræðalegt fyrir alla, ekki aðeins fyrir Alþingi heldur fyrir þá erlendu fjölmiðlamenn sem eru komnir hingað til að fylgjast með þeim skrípaleik sem á sér stað, þeirri tragikómedíu sem við höfum sett á svið. Ég held að Sófókles, skáld Forn-Grikkja, hefði ekki getað gert betur. Í upphafi Panama-málsins þegar það kom í ljós að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, fyrrverandi forsætisráðherra, ætti Panama-félag eða Tortólufélag var litið á það sem eitthvað vandræðalegt, í mesta lagi óþægilegt, eins og það væri eitthvert mýflugnabit - nei, nei, þetta er allt í lagi. Vitið þið hvað er vandræðalegt? Það er vandræðalegt að renna á bananahýði. Það er vandræðalegt að mismæla sig í pontu. Það er margt vandræðalegt. En þetta er ekki vandræðalegt. Þetta er skammarlegt. Og hingað hefur verið komið trekk í trekk með lygar, mótsagnir og ég veit ekki hvað og hvað. Það er ekki vandræðalegt. Það er skammarlegt. Þær ástæður sem hæstv. fjármálaráðherra telur upp fyrir nauðsyn þess að halda áfram stjórnarsamstarfinu eru nokkrar fyrir utan þá að hæstv. ríkisstjórn er náttúrlega frábær, æðisleg og allt það, eins og við vitum öll. Þetta er auðvitað kaldhæðni hjá mér. En forsetakosningarnar eru fyrsta atriðið sem hann nefnir. Ég vissi ekki betur en það væri aðskilið og þrískipt vald á Íslandi þannig að það á ekki að koma neinum á óvart að það séu forsetakosningar fram undan. Þær eiga að geta átt sér stað þrátt fyrir tilvist okkar og deilur. Í öðru lagi nefnir hann uppboð aflandskróna. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra skilji ekki tilgang þessara vantrauststillögu. Hún snýst um það að við treystum honum ekki fyrir því mikilvæga verkefni sem uppboð aflandskróna er. Fyrir utan það má nefna allt það havarí sem hefur verið í gangi undanfarna daga og vikur. Er það ekki búið að skemma þetta uppboð? Erum við ekki búin að skemma orðspor Íslands það mikið að þetta uppboð ætti ekkert að fara fram? Hefur einhver hugsað um það? Þar að auki nefnir hann að 45 dagar sé stuttur tími til að undirbúa kosningar. Ég er ekki hrædd við að undirbúa kosningabaráttu á 45 dögum en svo er víst að bæði Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn standa á brauðfótum þegar þar að kemur. Þetta eru allt saman ástæður vantrauststillögunnar. Við treystum ykkur ekki. Við treystum því ekki að þið getið komið í gegn þeim breytingum sem þarf að koma í gegn. Við treystum ykkur ekki til að koma í gegn þeim stjórnarskrárbreytingum sem þarf til þess að til dæmis forsetakosningarnar og 45 dagarnir verði ekki vandamál. En menn virðast vilja halda áfram sama hvað. Annað sem hefur líka verið mikið í umræðunni undanfarið er hvað sé löglegt. Vissuð þið að útrýmingarbúðir nasista voru löglegar? Þrælahaldið í Evrópu og í Ameríku var líka löglegt. Samkynhneigð var einu sinni ólögleg. Það þurfti að gera samkynhneigð löglega. Það þurfti að lögleiða kosningarrétt kvenna. Það að eitthvað sé löglegt þýðir ekki að það megi gera allt. Við erum með ákveðin siðferðileg mörk í samfélaginu og við sem samfélag ákveðum þau mörk. Okkur finnst hafa verið farið yfir þau mörk þegar kemur að aflandsfélögum fyrrverandi forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. innanríkisráðherra. Umræðan þarf að snúast miklu meira um siðferði en hún hefur gert hingað til. Það er mín heitasta ósk að þingmenn stjórnarliða standi við það drengskaparheit sem þeir skrifuðu undir þegar þeir fóru fyrst á þing. Það er mín heitasta ósk að vantrauststillagan sem hefur verið lögð fram verði samþykkt og að þetta verði síðasta auðvaldsstjórn Íslandssögunnar, að þetta verði síðasta stjórnin þar sem stjórnað verður með gerræði, þar sem óbreyttir þingmenn eiga á hættu að verða beittir kúgun. Það er ósk mín að leiðtogaræði í íslenskri pólitík muni heyra sögunni til. Meirihlutaræði með hótun um 38 þingmenn að baki á ekki að vera hægt. Það á ekki að vera til. Sérhver þingmaður á að geta staðið á eigin fótum og staðið við eigin sannfæringu. Ég held að draumur ríkisstjórnarinnar um að halda völdum verði henni að falli. Það er bara spurning hversu miklu lengur við þurfum að þola þessa stjórn.
Hæstv. forseti. Ástæða þeirrar vantrauststillögu sem hér er flutt er augljós. Núverandi ríkisstjórn hefur ekki traust þjóðarinnar vegna stærsta hneykslismáls íslenskrar stjórnmálasögu. Krafan um kosningar er krafa þjóðarinnar um að þvo skömm þessa hneykslis af sér og skila skömminni þangað sem hún á heima. Þegar ljóst var að fyrrverandi forsætisráðherra, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hefði leynt Tortólufélagi skráðu á eiginkonu hans var flutningur vantrauststillögu óumflýjanlegur. Viðbrögð fyrrverandi forsætisráðherra og flokksfélaga hans við uppljóstrununum voru í fyrstu spuni, síðan árásir á þá sem fluttu fréttirnar og voguðu sér að hafa á þeim skoðun. Undir eðlilegum kringumstæðum hefði fyrrverandi forsætisráðherra átt að segja af sér af sjálfsdáðum eða flokksfélagar hans að þvinga hann til þess hið snarasta. Fjöldamótmæli og alþjóðleg umfjöllun breyttu miklu en það þurfti að lokum Sjálfstæðisflokkinn og forseta lýðveldisins til að setja fyrrverandi forsætisráðherra stólinn fyrir dyrnar. Vansæmd Framsóknarflokksins í þessu máli er mikil. Enginn forustumanna flokksins tók af skarið og krafðist afsagnar forsætisráðherra. Núverandi hæstv. forsætisráðherra gat ekki einu sinni gagnrýnt fyrrverandi forsætisráðherra eftir Kastljóssþáttinn um Panama-skjölin síðastliðinn sunnudag. Ekkert í framgöngu hæstv. forsætisráðherra Sigurðar Inga Jóhannssonar síðustu daga bendir til þess að hann skilji alvarleika málsins. Hann hefur ekki beðist afsökunar eða fordæmt leynimakk fyrirrennara síns. Enginn forustumaður flokksins hefur krafist þess að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hætti sem formaður flokksins og hverfi af þingi utan einn, hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson, sem tjáði þessa afstöðu sína fyrst nú í morgun. Á meðan hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er formaður Framsóknarflokksins er óhætt að kalla núverandi ríkisstjórn leppstjórn Sigmundar Davíðs. Engar mikilvægar ákvarðanir verða teknar án þess að formaður flokksins komi þar að með einum eða öðrum hætti. Formaður Framsóknarflokksins mun ekki sitja við ríkisstjórnarborðið en áhrifa hans þar mun gæta eftir sem áður. Ríkisstjórnin hefur fengið andlitslyftingu en hún er enn sama ríkisstjórnin, leppstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Hæstv. forsætisráðherra á án efa fleygustu ummælin um hneykslið sem hér er til umræðu. „Það er auðvitað augljóslega talsvert flókið að eiga peninga á Íslandi,“ sagði hæstv. ráðherra. „Það er auðvitað augljóslega talsvert flókið að eiga peninga á Íslandi,“ sagði forsætisráðherra ríkisstjórnar sem slær sér á brjóst fyrir að vera þjóðlegri en aðrar. Íslenskur almenningur situr uppi með krónuna sem formaður Framsóknarflokksins þreytist aldrei á að lofa en notar hana síðan ekki sjálfur þegar fela þarf peninga erlendis. Einn daginn er talað um trú á landinu en þann næsta að leynifélög í skattaparadísum séu eðlileg og sjálfsögð. Hæstv. forsætisráðherra er fullur samúðar þegar vandamál auðmanna eru annars vegar og skilur síðan ekkert í því að honum sé ekki treyst til að takast á við þá staðreynd að Íslendingar eru óvenjufjölmennir í þeim leynigögnum sem nú hafa verið afhjúpuð. 600 Íslendingar hið minnsta hafa átt leynifélög á aflandseyjum. Hér er þó aðeins um einn banka af þremur að ræða, gögnin um hina tvo eru enn hulin. Á næstu dögum og vikum verða frekari upplýsingar um aflandsfélög gerðar opinberar. Reiði og ólga í samfélaginu mun ekki minnka við þær upplýsingar. Hæstv. forseti. Ég minntist áðan á vansæmd Framsóknarflokksins. Á 100 ára afmæli flokksins hefur framganga hans ekki aðeins skaðað traust og tiltrú í íslenskum stjórnmálum heldur einnig orðspor landsins á alþjóðlegum vettvangi. Vansæmd Sjálfstæðisflokksins er síst minni. Skuggi aflandsfélaga liggur yfir flokknum. Heil 70% landsmanna vilja að hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson víki. Hæstv. fjármálaráðherra vill klára ákveðin verk en þjóðin treystir honum augljóslega ekki til þess. Þjóðin treystir ekki ríkisstjórninni til að klára verkin sín enda verða þau ekki kláruð því að ríkisstjórn Sigurðar Inga Jóhannssonar er andvana fædd. Við sem stöndum að þessari vantrauststillögu ætlumst til þess að hver einasti þingmaður stjórnarinnar stígi hér fram, geri grein fyrir atkvæði sínu og skýri afstöðu sína fyrir kjósendum. Við viljum þingrof og kosningar strax.
Heyr, heyr.
Hæstv. forseti. Leiðarljós ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks er bættur hagur heimilanna í landinu og efling atvinnulífs. Þessi áhersla kom fram í stefnuyfirlýsingu 22. maí 2013 og er enn í fullu gildi og er stefið í krefjandi vinnu fram undan. Núna, örfáum árum eftir hrun, erum við Íslendingar ein stöndugasta þjóð heims fjárhagslega. Það er afrek út af fyrir sig hve vel hefur gengið að endurreisa samfélagið og við eigum að vera stolt af því. Hér hefur verið spurt í dag: Veit þetta fólk ekki hvað það er að gera? Ég get svarað því með því að telja upp hvað gengið hefur eftir og verið framkvæmt á þessu kjörtímabili, eins og það t.d. að skuldir heimilanna hafa lækkað hraðar undir stjórn þessarar ríkisstjórnar en nokkurn tíma áður. Kaupmáttur allra hefur aukist, hér hefur ríkt eitt lengsta hagvaxtarskeið í sögu lýðveldisins, algjör viðsnúningur hefur orðið á stöðu ríkissjóðs og fjárlög eru lögð fram með 350 milljarða afgangi. Uppbygging heilbrigðiskerfisins er hafin. Þá hafa þau tvö mál sem sett voru á oddinn 2013, annars vegar leiðrétting verðtryggðra húsnæðislána og hins vegar lausn á málum slitabúa föllnu bankanna til að greiða fyrir losun fjármagnshafta, verið leyst á farsælan hátt. Skuldaleiðréttingin var svar við ákalli stórs hluta þjóðarinnar sem varð fyrir þungu áfalli og upplifði mikið óréttlæti. Lausn á málum slitabúanna mun leiða til 500 milljarða kr. betri stöðu ríkissjóðs, auk margra annarra jákvæðra þjóðhagslegra þátta. Vegna aðgerðanna hefur lánshæfi ríkisins og fyrirtækja hækkað. Það segir Lee Buchheit einstakan árangur í fjármálasögu heimsins. Hæstv. forseti. Svona gæti ég haldið áfram því að svo sannarlega hafa menn ekki verið verklausir, en meðal stjórnarandstöðunnar virðist ekki vera eftirspurn eftir þessum staðreyndum. Við höfum ekki unnið okkur út úr áföllum liðinna ára og verðum að viðurkenna að gerð hafa verið mistök og ekki nægilegur árangur náðst í samtali við þjóðina. Það er sannarlega verk að vinna því að við verðum einhvern veginn að finna friðsæld innra með okkur svo við getum nálgast hvert annað af virðingu og sanngirni. Öllum ber okkur að skila okkar skerfi til samfélagsins og öll undanskot viljum við stoppa. Svik og undanskot samþykkir enginn. Til að stíga næstu skref tel ég mikilvægt að viðhalda pólitískum og efnahagslegum stöðugleika í landinu. Hæstv. forseti. Máli mínu til stuðnings vil ég til dæmis benda á það sem fram kom í fréttum RÚV þann 6. apríl síðastliðinn og varðar tímarammann við afnám gjaldeyrishafta, eitt mikilvægasta verkefnið sem fyrir liggur. Þar segir Ásgeir Jónsson, dósent við Háskóla Íslands, með leyfi forseta: „Ég mundi halda að þetta mál væri þess eðlis að allir flokkar ættu að geta verið nokkurn veginn sammála um að markmiðin séu þverpólitísk. Það er búið að vinna mikla vinnu, bæði af hálfu Seðlabankans og fjármálaráðuneytisins, og ég mundi halda að þetta mál væri mjög langt komið. Það sem þarf er að fylgja því í höfn og ég mundi álykta að flestir flokkar ættu að vera sammála um afgreiðsluna þó að menn geti greint á um einstök atriði. Aðalatriðið er það að halda þessum tímaramma, að það sé hægt að leggja fram þessi lagafrumvörp sem heimila Seðlabankanum að fylgja þessari áætlun eftir.“ Kosningar gætu tafið afnám gjaldeyrishafta verulega og komið sér afar illa fyrir íslenskt viðskiptalíf. Hæstv. forseti. Hér er eitt af stóru málunum sem ég tel að okkur beri skylda til að klára svo halda megi áfram að byggja upp öflugt samfélag. Þá vil ég líka nefna húsnæðisfrumvörpin sem nú liggja fyrir og margir bíða eftir svo leysa megi úr málum einstaklinga með lágar tekjur og finna leiðir fyrir ungt fólk sem vill koma sér upp þaki yfir höfuðið. Þau mál hafa verið unnin í sátt við aðila vinnumarkaðarins og eru í þinglegri meðferð. Gangi þau eftir stefnir í miklar og jákvæðar breytingar á húsnæðismarkaði. Ég vil ekki setja þjóðina í þá stöðu að hér skapist pólitísk óvissa og að efnahagsástandi sé ógnað. Hæstv. forseti. Hér hefur verið sagt að ríkisstjórnin sé umboðslaus. Því er gott að rifja það upp hvert þingmenn og ríkisstjórn sækja umboð sitt. Þingmenn sækja umboð sitt til þjóðarinnar í almennum kosningum og umboð ríkisstjórnarinnar byggir á meiri hluta þingmanna á Alþingi. Umboð þessarar ríkisstjórnar verður staðfest hér á eftir. Ríkisstjórn Sigurðar Inga Jóhannssonar hefur lagt línurnar strax í upphafi með samtali við minni hlutann. Nú reynir á menn og ég treysti forsætisráðherra til að leiða mikilvæg mál fram af festu og sameina okkur í því markmiði að vinna landi og þjóð gagn. Ég hafna því þessari vantrauststillögu.
Hæstv. forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um vantraust á ríkisstjórnina, þingrof og nýjar kosningar. Ég vil segja, virðulegi forseti, að ég treysti þessari nýsettu hæstv. ríkisstjórn, því að ég trúi á það stjórnarsamstarf Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í þeim meiri hluta sem þessi nýsetta hæstv. ríkisstjórn hefur á bak við sig. Traustur meiri hluti, virðulegi forseti, kjörinna fulltrúa. Hér eru þjóðhagslegir hagsmunir í algjörum forgangi og þau verkefni sem eru í farvegi þarf að klára. Ég ætla ekki að gera lítið úr þeim atburðum sem hafa teiknast hér upp. Staðan er grafalvarleg. Það er í raun afar heilbrigt að ræða út frá þeirri stöðu þá tillögu sem er á dagskrá vegna þess að hún færir okkur nær sanni um það hvernig þessi nýsetta ríkisstjórn á að klára þau verkefni sem ég kom inn á. Það snýst kannski ekki síst um að tryggja stjórnmálalegan stöðugleika við þessar aðstæður. En um leið á það jafnframt að snúast um að skerpa á að áfram sé það skýrt að það er ekki liðið að peningum sé komið undan í aflandsfélög, í skattaskjól og ekki greitt sé til samfélagsins. Segja má að það jákvæða við þessa umræðu og þann mikla gagnaleka sem við höfum orðið vitni að og á reyndar enn eftir að koma í ljós frekari upplýsingar þaðan, mun skerpa á þessari sýn og móta enn frekar viðhorf og þá pólitísku skoðun allra flokka, þá skoðun þjóðfélagsins, allra, að ekki á að líðast að aflandsfélög séu notuð í þeim tilgangi að fela eignarhald og koma sér undan að greiða skatta. Það hefur aldrei verið og á ekki að vera. Þingflokkarnir hafa nú samþykkt að gera breytingar, nauðsynlegar breytingar. Áherslan er augljóslega á að tryggja stöðugt ástand og samfellu í þeirri vinnu sem er fram undan. Það er mikilvægt að hafa í huga þegar litið er til þeirra verkefna sem þegar eru í farvegi og þarf að leggja áherslu á, ekki síst að leggja áherslu á stöðugleika, pólitískan stöðugleika og viðhalda efnahagslegum stöðugleika. Því er brýnt að horfa til þess að halda kúrs í þeim meginverkefnum. Það er rétt sem fram hefur komið að pólitík snýst að hluta til um völd og í þágu lýðræðis höfum við skapað því ákveðið form. Við verðum að virða þetta form, halda ró, sýna festu, stillingu og yfirvegun og koma þannig í veg fyrir stjórnleysi. Ég er ánægður með þingflokkana sem mynda hér meiri hluta, að bregðast við þessum aðstæðum, gera breytingar og taka þær ákvarðanir sem nauðsynlegt var að taka, ákvarðanir sem munu halda stjórnun landsins gangandi og ljúka þeim mikilvægu verkefnum sem eru í farvegi. Það er eðlilegt að fólk mótmæli við slíkar aðstæður sem við höfum verið að ræða, að fólk láti vita hvað sé í lagi og hvað sé ekki í lagi. Því ákalli eigum við stjórnmálamenn að mæta og fylgja eftir með aðgerðum, viðeigandi lagabreytingum ef til þarf. Það er líka eðlilegt að fólk hafi skoðanir á því hvort kjörnir fulltrúar séu aðilar að aflandsfélögum. Eins og málum er háttað verðum við að meta það í ljósi laga, reglna og hagsmuna. Þegar við ræðum þá tillögu sem liggur fyrir, um vantraust á ríkisstjórnina, verðum við að meta verkin og stöðuna. Þegar betur er skoðað og reynt að rýna hlutlægt þá stöðu og nálgast út frá þeim markmiðum sem lagt var upp með, þá verður ekki annað sagt en að þetta ríkisstjórnarsamstarf hafi verið árangursríkt. Skuldaleiðrétting stökkbreyttra lána heimilanna, umdeild aðgerð, já, látum það vera, flókin í framkvæmd en metnaðarfull efnahagsleg aðgerð. Hún tókst vel og án þess að verðbólguskot yrði eins og margir hrakspámenn töldu að yrði. Staðreyndin er sú að skuldir heimilanna hafa lækkað á því tímabili. Flóknar aðstæður voru á vinnumarkaði og kjarasamningar, þar kom ríkisstjórnin að lausn mála. Og niðurstaðan, hver er hún? Aukinn kaupmáttur og hann hefur reyndar aldrei verið meiri vegna þess að samhliða voru skattar lækkaðir, almenn vörugjöld afnumin og tollar lækkaðir sem hafa verðhjöðnunaráhrif. Fjárlögum hefur verið skilað með afgangi í þrígang og áætlun um losun hafta hefur leitt af sér að þjóðarbúið hefur ekki staðið eins vel í áratugi. Á sama tíma hefur náðst sögulegur verðstöðugleiki. Að öðru jöfnu hefði verið tæpt ár í kosningar. En þrátt fyrir það, efnahagslegan árangur og stöðugleika, er vilji til þess að setja þennan árangur [[Forseti hringir.]]í uppnám. Ég vil halda þessu samstarfi meiri hlutans áfram til að klára verkin á grundvelli árangurs og klára mikilvæg verkefni. Þar er mikilvægast losun hafta eins og komið hefur fram í máli margra hv. þingmanna [[Klárum það …]]og jafnframt stjórnarandstöðunnar. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur lýst yfir samvinnufúsum vilja til þess.
Klárum það á tveimur mánuðum …
Þess vegna segi ég, virðulegi forseti: Ég get ekki samþykkt þá tillögu sem er hér um vantraust á þessa ríkisstjórn. Látum árangurinn tala og klárum þau verkefni sem skipta máli. [[Gripið fram í: Viðurkenndu þá …]]
Frú forseti. Ég hélt nú um tíma að ríkisstjórnin hefði tekið þessa tillögu svo alvarlega að hún væri bara farin. Það var enginn hér á ráðherrabekkjunum áðan, en hæstv. forsætisráðherra er kominn og ég fagna því um leið og ég óska honum til hamingju með hans frama, þótt það sé kannski óhefðbundið að byrja umræður um vantrauststillögu á ríkisstjórn með hamingjuóskum. Ég ætla engu að síður að gera það [[Hlátur í þingsal.]]hefðarinnar vegna og ég vil sérstaklega óska nýjum utanríkisráðherra til hamingju, hæstv. utanríkisráðherra Lilju Alfreðsdóttur, sem ég þekki af góðu einu og mér finnst vera það langbesta við þessa ríkisstjórn, eiginlega það eina. Hvers vegna vantraust nú og þingrof og nýjar kosningar? Það er einfaldlega vegna þess að við sitjum uppi með ónýta ríkisstjórn. Hún hefur í raun sjálf viðurkennt það og hæstv. fjármálaráðherra í stiganum um kvöldið þegar hann vildi að vísu orða það þannig að stjórnarandstaðan væri líka í rusli, væri líka í tætlum. Ríkisstjórnin var þá það sannarlega. Hún er trausti rúin. Hún nýtur einskis stuðnings meðal almennings. Aldrei nokkurn tímann í sögu lýðveldisins hefur ríkisstjórn farið af stað með jafn lítinn stuðning. Fjórðungur landsmanna hefur eitthvert svolítið álit á henni. Það má segja um ríkisstjórnina eins og sagt var um ónefndan mann forðum: Hún stritast við að sitja. Það fer ekki mjög vel á því. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra staðfestu með málflutningi sínum í umræðum, t.d. í óundirbúnum fyrirspurnatíma í gær, þá að vísu annar þeirra í öðru embætti, og í umræðum í morgun, að þetta er nákvæmlega sama ríkisstjórnin með nákvæmlega sama hugarfarinu. Hver var málflutningurinn og hver er hann hjá stjórnarliðum? Við, ríkisstjórnin hefur náð svo stórkostlegum árangri. Við höfum gert þetta og hitt. Við höfum lækkað skuldir heimilanna. Við höfum tryggt hagvöxt. Við höfum fjölgað ferðamönnum. Við höfum smalað makrílnum inn í landhelgina. Við höfum gert þetta allt og okkur er þar af leiðandi einum treystandi til að stjórna. Þeir eru komnir að þeirri niðurstöðu að þeir séu ómissandi. Hvers vegna þá að biðja bara um þrjá mánuði í viðbót eða sex? [[Gripið fram í.]]Verður þessi ríkisstjórn ekki að sitja út öldina [[Gripið fram í.]]þannig að það verði maðurinn með ljáinn einn sem endurnýjar í henni, hún er svo ómissandi? Má ég þá frekar biðja um viðhorf Kristjáns heitins Eldjárns, fyrrverandi forseta, sem sagði þegar hann tilkynnti um að hann mundi ekki bjóða sig fram á viðsjárverðum tímum í íslenskum stjórnmálum 1980: Það er enginn ómissandi. Það er hættulegt ef menn fá þá tilfinningu og skoðun að þeir séu ómissandi og treysta engum öðrum. Þá er einmitt tímabært að hætta. Það eru alveg sérstök rök fyrir því að ríkisstjórnin eigi strax að fara frá að hún heldur að hún sé ómissandi. Það hefur alltaf reynst hættulegt í mannkynssögunni að vera undir stjórn slíkra manna. Hrokinn, valdhrokinn, sem birtist í þessu, iðrunarleysið er það sama og birtist okkur í Panama-málinu. Sömu viðhorf til eigin verka og þeir sýna í viðbrögðum við því máli. Þetta gengur ósköp einfaldlega ekki, frú forseti. Það er ekki við þetta búandi. Það á að kjósa í vor. Það á að eyða óvissunni með því og stytta upplausnartímann í íslenskum stjórnmálum vegna þess að það tekur einn mánuð að kjósa hvenær sem það er gert. Munurinn verður sá að þá höfum við strax snemmsumars og í næstu fjögur ár vonandi trausta stjórn með skýrt umboð og getum haldið áfram veginn. Þessi hallærismillibilsstarfsstjórn gerir ekkert annað en framlengja óvissuna í íslenskum stjórnmálum í þrjá, fjóra mánuði, ekkert annað, ef hún stendur þá við loforðið um kosningar. En það kemur að vísu ekki að því að reyna á það. Hún verður farin áður. Hún verður farin áður, spái ég. Hún getur til dæmis ekki tekist á við það risavaxna verkefni að vinna úr upplýsingum Panama-skjalanna og þess sem í vændum er þaðan. Það er pólitískur ómöguleiki, sem Bjarni Benediktsson, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra skilur kannski af því að hann hefur notað það hugtak mikið, að hann sem fjármálaráðherra sjálfur á listunum stjórni því hvernig ríkisfjármála- og skattyfirvöld í landinu takast á við þann veruleika. Það er pólitískur ómöguleiki. Það gengur ekki. Ríkisstjórnin segist þurfa að vera við völd til að afnema gjaldeyrishöft. Ha, til að afnema gjaldeyrishöft? Stendur það til í maí? Vita þeir ekki sjálfir hvað er á dagskrá? Það sem stendur til í maí er uppboð á aflandskrónum, ekki afnám gjaldeyrishafta. Það á ekki að hreyfa við þeim fyrr en niðurstöður uppboðsins liggja fyrir og menn geta í ljósi þess hvernig það gekk metið í hvaða mæli er hægt að slaka á höftunum. En það stendur ekki til að fella þau niður, afnema þau, nema ríkisstjórnin ætli að gera það í andstöðu við Seðlabankann. Seðlabankinn hefur útlistað það mjög skýrt að í kjölfar þess að búið verði að hreinsa aflandskrónurnar út úr hagkerfinu taki við á einhverjum tímapunkti nýjar reglur, hraðatakmarkanir, þjóðhagsvarúðartæki, með öðrum orðum, höft verða ekki afnumin. Þannig að hér er verið að reyna að villa um fyrir mönnum og telja þeim trú um að meira sé í vændum en til stendur og nokkurt vit er í. Ég segi alveg eins og er, frú forseti, mér líður alltaf verr og verr með örlög landsins í höndum þessara manna. Þetta gengur ekki. Varðandi húsnæðismálin sem eiga að vera svona óskaplega heilög og mikilvæg; þar er eitt mál sem þarf að laga verulega til og þá er kannski einhver von að það verði að gagni, en þær íbúðir verða ekki byggðar fyrr en 2017, 2018. Það mun enginn maður flytja inn í íbúð sem var byggð sérstaklega í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það verður ekki þannig. Svo gjörsamlega hefur hún forklúðrað því. Þannig að niðurstaðan er ósköp einföld. Það á að kjósa og kjósa strax. Það hefur mikla kosti í för með sér. Við skulum sameinast um að gera þær lágmarksráðstafanir sem þarf vegna hluta sem eru á dagskrá í apríl og maí. Ef gera þarf einfaldar breytingar á gjaldeyrislögum þannig að uppboðið geti farið fram í maí þá það, þá gerum við það, við erum vön því að kippa einhverjum ákvæðum inn í gjaldeyrislögin og þekkjum þau vel. En má ég að lokum minna á, þegar ríkisstjórnin stærir sig nú af þessu, að þetta er uppboðið sem hún sjálf kynnti í fyrra að ætti að fara fram í október síðastliðnum. Það er ekki búið enn þá. Nú eigum við öll að bera ábyrgð á því og þurfa að sitja uppi með þessa hallærisríkisstjórn til að hún geti farið í uppboðið sitt hálfu ári seinna en hún boðaði. Svona er þetta allt saman. Frú forseti. Það þarf ekkert að ræða þetta mikið frekar. Við í stjórnarandstöðunni erum að minnsta kosti algjörlega sammála um matið á stöðunni. Svo vill til að þjóðin er sammála okkur.
Virðulegur forseti. Það eru rétt um það bil þrjár vikur síðan stjórnarandstaðan fór fram á afsögn fyrrverandi forsætisráðherra vegna hans persónulegu mála. Það var hins vegar ekki fyrr en í þessari viku, þegar öllum mátti vera ljóst að forsætisráðherrann fyrrverandi viki, sem stjórnarandstaðan fór að hafa uppi kröfu um að allt að einu yrði boðað til kosninga nú þegar. Strax - í þrengstu merkingu þess orðs. Fram að þeim tíma höfðu forsvarsmenn stjórnarandstöðunnar og fleiri lýst því ágætlega að mál fyrrverandi forsætisráðherra væri alveg einstakt og ef út í það væri farið af allt öðru kalíberi en til dæmis þau mál sem reynt hefur verið að tengja tvo aðra ráðherra við. Það er ekkert óeðlilegt, virðulegur forseti, við að stjórnarandstaða á hverjum tíma kalli eftir kosningu. Það er ekkert nýtt í því. Það er líka ágætt að hafa í huga að það er sjálfsagt og alveg eðlilegt að stjórnarmeirihlutinn á hverjum tíma hlusti og taki tillit til málefnalegra sjónarmiða sem sett eru fram hér innan þings og einnig utan þings en lýðræðinu fylgja réttindi og skyldur kjörinna fulltrúa til að takast á við það verkefni sem þeir hafa verið kjörnir til og þau vandamál sem kunna að koma upp á hverjum tíma. Ég dreg ekki dul á það að engri ríkisstjórn er auðvelt að forsætisráðherra þurfi að víkja en í þessu tilfelli var það leyst bæði fljótt og að mínu mati afar vel. Hér ríkir engin stjórnarkreppa. Það ríkir ekkert slíkt upplausnarástand í þjóðfélaginu að það réttlæti kosningar strax í þeirri þrengstu merkingu þess orðs sem hægt er að hugsa sér. Það eru engar forsendur fyrir öðru en að ríkisstjórn nú undir nýju forsæti starfi áfram og uppfylli þannig skyldur sínar gagnvart þeim sem með lýðræðislegum hætti fól þeim umboð til þess arna. Ég tel alveg einsýnt að menn í þessum sal og víðar í þjóðfélaginu fjalli almennt um hagsmunaskráningar. Ég tel alveg eðlilegt að menn ræði það nánar. Kjörnir fulltrúar þurfa bara að bíta kannski í það súra epli, ef einhverjum finnst það, að það er ekki eðlilegt að tengjast viðskiptalífinu á meðan þeir hafa umboð sem kjörnir fulltrúar. Þetta gerði hæstv. fjármálaráðherra á sínum tíma árið 2009, löngu áður en hann varð ráðherra. Ég er ekki að segja að það geti ekki verið hagkvæmt stundum eða eðlilegt að kjörnir fulltrúar tengist atvinnulífinu með einhverjum hætti, háskólasamfélaginu eða sinni störfum meðfram umboðsmennsku sinni fyrir kjósendur en það þarf að vera alveg ljóst í hverju slíkt felst og menn mega ekki heykjast á því að upplýsa allt í þeim efnum. Í því sambandi er rétt að hafa í huga að hagsmunir maka eru ávallt hagsmunir hjóna. Þetta þurfum við að ræða og ég hvet þingheim allan til að skoða þær reglur sem um þingmenn gilda hér strax á næstu vikum svo það fari ekkert á milli mála að menn líti þessi mál almennt alvarlegum augum. Virðulegur forseti. Ég mun með vísan til lýðræðisins og stjórnskipunarinnar greiða atkvæði gegn þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir og hvet aðra hv. þingmenn til að gera það einnig.
Hæstv. forseti. Það þarf ekki að koma hv. þingmönnum mjög á óvart en ég er nokkuð á sama stað og sá hv. þingmaður sem hér talaði síðastur. Það liggur auðvitað fyrir að þingrof með þeim hætti sem stjórnarandstaðan leggur til verður ekki nema ríkisstjórn sé komin í þá stöðu að meiri hluti hennar á þingi sé fallinn og ekki sé möguleiki á að mynda ríkisstjórn sem styðst við þingmeirihluta. Auðvitað hefur stjórnarandstaðan rétt til að bera fram tillögur af þessu tagi og þá er tekist á um þær í atkvæðagreiðslum, en segja má að í ljósi atburða vikunnar hefur þessi tillaga orðið nokkuð sérkennileg í ljósi þess að ný ríkisstjórn er tekin við sem augljóslega styðst við sterkan meiri hluta í þinginu. Við höfum dæmi um að ríkisstjórnir hafa setið á grundvelli veiks meiri hluta og við slíkar aðstæður, þegar óvissa er uppi um þann stuðning sem ríkisstjórnir njóta raunverulega innan þingsins, er eðlilegt að látið sé á það reyna. En ég segi þetta vegna þess að mér finnst sú forsenda sem lagt er upp með, að hér eigi að bera fram vantraust á ríkisstjórn og boða til kosninga ári fyrr en gert er ráð fyrir í stjórnarskrá, ekki eiga heima í þessari umræðu. Auðvitað getur stjórnarandstaðan haft fjölmargar athugasemdir við stöðu ríkisstjórnarinnar og verk hennar. Þingið er vettvangur til að láta slíka umræðu fara fram. Það hefur auðvitað komið fram að þær aðstæður sem við höfum upplifað núna á síðustu dögum eru um margt mjög sérstakar. Það skapast mjög óvenjuleg staða og að ég hygg nokkuð fordæmalaus þegar forsætisráðherra ákveður að biðjast lausnar fyrir sína hönd og ráðuneytis síns með þeim hætti sem gerðist í fyrri hluta vikunnar. Það eru fordæmalausar aðstæður. Hins vegar, á grundvelli þingræðisreglunnar, hefur verið mynduð ný ríkisstjórn. Það ástand sem uppi var, við getum sagt í byrjun þessarar viku, hefur verið leyst. Gagnrýnisatriði hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar á hendur ríkisstjórninni eru að mér heyrist á umræðunni að stórum hluta þau sömu og voru uppi af þeirra hálfu fyrir mánuði, tveim mánuðum, þrem mánuðum, enda hafa þeir ekki stutt ríkisstjórnina eða stefnu hennar. Sú stjórnskipulega staða sem kom upp hefur hins vegar verið leyst og það endurspeglar viðbrögð ríkisstjórnarflokkanna við þeim tíðindum og atburðum sem áttu sér stað. Þess er líka rétt að geta í þessu samhengi að ríkisstjórnarflokkarnir hafa við myndun nýrrar ríkisstjórnar rætt um að boða til alþingiskosninga fyrr en skylda kveður á um. Ég vona að þrátt fyrir þá tillögu sem hér liggur fyrir í dag og þau afdrif sem hún mun væntanlega fá í atkvæðagreiðslu á eftir verði hægt að koma á einhvers konar samtali milli ríkisstjórnarflokkanna og stjórnarandstöðuflokkanna um hvernig best verði að slíku staðið. Ég hygg að ef efnt verður til kosninga fyrr en kjörtímabilið rennur út sé æskilegt að slíkar tímasetningar verði unnar og komist að niðurstöðu í einhvers konar samkomulagi. Sama á auðvitað við um þau mikilvægu verkefni sem hér hefur verið gerð grein fyrir að eru á borði ríkisstjórnarinnar og eru í miðju ferli. Ég held að það sé mikilvægt að samtal eigi sér stað milli ríkisstjórnar og stjórnarandstöðu um það hvernig þeim málum verði þokað áfram. Og ég vona að sá tónn sem hefur heyrst í einstaka þingmönnum stjórnarandstöðunnar um að engin mál af hálfu þessarar ríkisstjórnar verði kláruð og aðrar slíkar hótanir verði ekki að veruleika þegar um er að ræða mál sem sannarlega varða þjóðarhag og sannarlega hefur verið tiltölulega góður friður um fram að þessu. Látum vera mál sem hafa verið í bullandi ágreiningi en þegar um er að ræða mál sem sæmileg sátt hefur verið um að vinna að og allir gera sér grein fyrir að eru brýn frá þjóðhagslegum hagsmunum, vona ég að stjórnarandstaðan verði ekki í þeim sporum að reyna að bregða fæti fyrir framgang þeirra bara á grundvelli hreinnar óvildar í garð ríkisstjórnarinnar.
Virðulegi forseti. Fræðimenn sem rannsaka orsakir og afleiðingar spillingar og alþjóðlegar stofnanir og frjáls samtök sem berjast gegn henni, eins og Transparency International, eru á einu máli um hvað það er sem einkennir samfélög sem eru að mestu laus við spillingu og þar sem ástunduð eru góð stjórnmál og stjórnsýsla sem vinnur af heilindum í þágu almennings. Það sem einkennir stjórnmálin í þannig samfélögum er kallað „good governance“ á ensku og einkennist af vilja til að leita almennrar sáttar og málamiðlana, virkri þátttöku almennings, gagnsæi, frjálsum og óháðum fjölmiðlum, virðingu stjórnvalda fyrir skoðunum og þörfum almennings og vilja til að taka ábyrgð á gerðum sínum og meðferð valds. Þar sem vel er að þessu staðið leggja stjórnvöld áherslu á að ná sem víðtækastri sátt um grundvallarmálin í samfélaginu. Meiri hlutinn beitir ekki minni hlutann ofríki heldur er tekið tillit til sjónarmiða allra. Leitast er við að tryggja að almenningur hafi greiðan aðgang að upplýsingum og gögnum sem hafa þýðingu til að hann geti myndað sér skoðanir á traustum grundvelli og nýtt lýðræðislegt vald sitt með upplýstum hætti. Stjórnvöld eru með öðrum orðum alveg klár á því að hlutverk þeirra er að þjóna almenningi en ekki beita almenning valdi eða stýra honum, hvað þá að beita hann blekkingum, leyna hann upplýsingum og villa um fyrir honum. Hvers vegna er ég að rekja þetta hér? Vegna þess að þetta eru þeir mælikvarðar sem mér finnst augljóst að eigi að leggja á þá stjórnmálaflokka sem stjórnað hafa landinu undanfarin ár og vilja nú alls ekki leggja verk sín í dóm almennings. Þeir elska valdið en óttast almenning. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks er að finna allmörg göfug markmið og sum þeirra mjög í þeim anda sem ég lýsti hér að framan. Þar kemur meðal annars fram að virkja eigi samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið. Samfélagið eigi að vera samvinnuverkefni. Landið eigi að vera fjölskylduvænt land þar sem börn búi við jöfn tækifæri. Stuðla eigi að því að yngstu kynslóðirnar öðlist trú á framtíð lands og þjóðar. En hvernig hefur framkvæmdin verið? Hefur þessi ríkisstjórn virkjað samtakamátt þjóðarinnar og unnið gegn sundurlyndi og tortryggni? Hefur þessi ríkisstjórn sýnt í verki að hún líti svo á að samfélagið sé samvinnuverkefni? Hefur þetta verið ríkisstjórn sem ber hag barna fyrir brjósti og forgangsraðar í þágu barna og tryggir þeim jöfn tækifæri? Nei, svo sannarlega ekki. Þessi ríkisstjórn hefur ekki gert neitt til að virkja samtakamátt þjóðarinnar. En hún hefur gert mjög mikið til að ala á sundrungu meðal hennar og gefið henni ærin tilefni til að fyllast vantrausti og tortryggni. Hefur einhver gleymt því hvernig þessi ríkisstjórn sveik öryrkja og aldraða og eldri borgara um afturvirkar hækkanir bóta og þeim einbeitta brotavilja sem hún sýndi í því máli öllu fyrir síðustu jól, bara svo eitthvað sé nefnt? Herra forseti. Þessi ríkisstjórn hefur deilt og drottnað. Þessi ríkisstjórn hefur ekki sýnt snefil af auðmýkt eða sáttfýsi en hefur aldrei skort valdhrokann og geðþóttann. Meiri hlutinn ræður! Ég hef þann meiri hluta sem ég þarf, sagði fjármálaráðherrann og flokksformaðurinn. Þar talaði stjórnmálamaður sem setur sjálfan sig, flokkinn sinn og sérhagsmuni skör ofar en hagsmuni heildarinnar, ofar hagsmunum almennings sem hann var þó kosinn til að þjóna. Fögru orðin í stefnuskránni sem áður eru nefnd hafa reynst innihaldslaus fagurgali sem er eiginlega vandræðalegt að lesa núna þegar fyrir liggur hvernig til hefur tekist. Nú veit ég ekki hvort hugur hafi fylgt máli þegar ráðherrarnir settu stafina sína undir þessa fögru yfirlýsingu eða orðin í stefnuyfirlýsingunni og það skiptir eiginlega engu máli úr því sem komið er. Bláköld staðreyndin blasir við. Þetta hefur verið og er ríkisstjórn sérhagsmuna. Ef hún fær tækifæri til mun hún halda áfram að deila og drottna í þágu sérhagsmuna. Þetta hefur verið ríkisstjórn sem lætur sér það í léttu rúmi liggja að hennar eigin ráðherrar blekki almenning og fjölmiðla. Þetta hefur verið ríkisstjórn sem lætur sér í léttu rúmi liggja að ráðherrar fylgi ekki reglum samfélagsins. Þetta hefur verið ríkisstjórn sem samþykkir að ráðherrar láti eiginhagsmuni ganga framar hagsmunum þjóðarinnar. Og önnur bláköld staðreynd blasir við og hún er sú að rannsóknir sýna að þau börn sem vaxa upp í samfélögum þar sem reglur samfélagsins eru ekki virtar, spilling ríkir og blekkingar eru viðhafðar, eru líklegri til að verða sjálf óheiðarleg og temja sér sjálf blekkingar og fylgja ekki reglum samfélagsins. Er það virkilega sú framtíðarsýn sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa fyrir hönd æsku þessa lands? Virðulegi forseti. Góð kona sagði eitt sinn að þegar ráðamenn hætta að hlusta á hjartslátt þjóðar sinnar og sinntu ekki óskum hennar bæri að skipta þeim út. Það er því miður sú staða sem er uppi í okkar góða landi. Almenningur í landinu hefur þurft að þola miklu meira en nóg í boði þessarar ríkisstjórnar. Þessi ríkisstjórn er gersamlega rúin trausti. Það er óbærileg staða fyrir íslenskt samfélag að svo sé komið. Því styð ég þá vantrauststillögu sem hér er lögð fram og ég styð einnig kröfu almennings um kosningar strax. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Það er ákveðinn rauður þráður í þessari umræðu að stjórnarliðar freista þess að halda því fram að hér eigi sér stað hefðbundin stjórnmálaumræða, þetta séu ríkisstjórnarflokkarnir að verja ríkisstjórnina og stjórnarandstaðan á móti, og svo deili menn um það hvort verkin hafi verið góð, ríkisstjórnin farsæl og þar fram eftir götunum. Þetta er ekki þannig. Ég get bara sagt að við í Bjartri framtíð höfum stutt ýmislegt sem ríkisstjórnin hefur komið með og öðru höfum við verið algjörlega á móti. Ég get vel flutt hér nokkuð þokkalega ræðu, held ég, um að það sem blasir við er að þessi ríkisstjórn hefur verið mjög verklítil. Hún hefur verið frekar löt til verka gagnvart mjög aðkallandi uppbyggingarmálum í samfélaginu og þar fram eftir götunum. Margt af þessu er ekkert að fljúga, eins og að það þurfi þessa flokka til að losa höftin. Það er algjör þverpólitísk samstaða um það mál og þannig fram eftir götunum. Það sem við erum að ræða hér í dag er siðferðismál. Við erum að ræða hvort þessi ríkisstjórn hefur siðferðisþrek, hvort hún hefur dómgreind til að taka réttar ákvarðanir í erfiðri stöðu. Hún hefur haldið þannig á málum undanfarið í mjög ótrúlegri atburðarás að það afhjúpar svo mikla spillingu í íslensku samfélagi að ekki er hægt að treysta henni lengur. Ég hef þá trú í stjórnmálum og öðru að í erfiðum kringumstæðum sé alltaf hægt að taka rétta ákvörðun. Það geta verið nokkrar réttar ákvarðanir en í samtali við aðra og með því að skoða hug sinn vel og meta allar kringumstæður er alltaf hægt að finna eitthvað sem heitir rétt ákvörðun. Rétt ákvörðun einkennist af því að hún gerir ástandið betra. Þegar maður er að reyna að taka rétta ákvörðun verður maður að varast að láta þvermóðsku eða dramb stjórna eða vera afvegaleiddur af öllu því sem er að gerast í kringum mann í kannski mjög erfiðum kringumstæðum. Breyskleikinn er oft erfiður í þessu. Stundum tekst manni þetta og stundum ekki. Ég er að velta fyrir mér hvað hefði einkennt góða ákvörðun ríkisstjórnarinnar í þessum kringumstæðum. Hvað hefði hún getað sagt sem hefði verið gott og til vitnis um að hún horfðist í augu við þetta og væri virkilega að láta stjórnast af þeirri viðleitni sinni að gera þetta allt saman aðeins betra, horfa fram á við eins og það kallast í stjórnmálum? Í gær hélt ég að við stjórnvölinn væru komnir hugsanlega aðeins meira normal menn sem gætu svolítið tekið stjórn á þessum kringumstæðum. Ég bjóst alveg eins við því að þeir mundu gera það á einhverjum tímapunkti. Hvað hefði ég viljað sjá? Það hefði til dæmis verið alveg rosalega flott og fallegt að sjá leiðtoga þessarar ríkisstjórnar fordæma það algjörlega að fólk í stjórnmálum geymdi pening í aflandsfélögum. Það væri líka fordæmanlegt og fordæmt algjörlega að þeir sömu aðilar töluðu við almenning um að krónan væri besti gjaldmiðillinn; þeir yrðu að hafa munninn sinn þar sem peningurinn er og öfugt. Það þyrfti líka að koma alveg skýrt fram og yrði tekið mjög alvarlega í yfirlýsingu frá ríkisstjórninni að það gengi ekki undir neinum kringumstæðum að maður sem var viðriðinn það, fráfarandi forsætisráðherra, að semja við kröfuhafa hefði verið kröfuhafi sjálfur. Það hefði þurft að segja alveg skýrt að þetta gengi ekki. Nú erum við komin á þriðja, fjórða, fimmta dag í þessari atburðarás og engin svona yfirlýsing hefur komið, ekki nein. Við stöndum núna með það frammi fyrir augunum að þessi nýja ríkisstjórn sem hefur ekki einu sinni verið samþykkt af flokksmönnum sem standa að þessum stjórnarflokkum ætlar að skilja það eftir sem opna spurningu hvort allt þetta sem fráfarandi forsætisráðherra hefur gert sé í lagi. Síðan hefðu leiðtogar þessarar nýju ríkisstjórnar þurft að koma fram og segja: Við teljum þetta svo alvarlegt að það þurfi að kjósa, það verður ekkert annað gert í kringumstæðunum en að kjósa. Það hefði þurft að nefna hvenær á að kjósa. Þetta hefur ríkisstjórnin heldur ekki gert. Hér er innilegur dómgreindarbrestur á ferðinni. Þess vegna nýtur þessi ríkisstjórn á upphafsmetrum sínum ekki trausts. Hún tók ekki og er ekki að taka réttar ákvarðanir. Hún er ekki að segja réttu hlutina. Hún fer á undan með afleitu fordæmi. Einu sinni sögðu sjálfstæðismenn í sínum slagorðum: Gjör rétt, þol ei órétt. Einu sinni voru þeir sammála mér um að það væri lykilatriði í pólitík að reyna alltaf að finna bestu ákvörðunina í hverjum kringumstæðum. Ég heyri á göngunum að þeir eru margir í báðum flokkum, Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki, sammála mínu mati um hvað hefði verið best að gera í kringumstæðunum og hver hefði verið besta leiðin fram á við. Það eru ótrúleg vonbrigði að sjá að þeir fylgja ekki hjarta sínu. Þeir trúa ekki lengur því að það sé lykilatriði í pólitík að gjöra rétt og þola ei órétt.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér vantrauststillögu á hendur ríkisstjórninni. Þessi tillaga snýst ekki um það hvort verk ríkisstjórnarinnar hafi verið góð eða vond eða hvort stefna ríkisstjórnarinnar sé góð eða vond, þótt auðvitað hafi minni hlutinn ýmsar skoðanir á því. Þessi tillaga snýst um traust, jafnvel ef maður væri sammála yfirvöldum og ríkisstjórninni um stefnu og jafnvel ef maður væri sáttur við verk ríkisstjórnarinnar. Þetta snýst í grundvallaratriðum um traust. Hægt er að fara mörgum orðum um það hvað hefur verið gert rangt og hvað hefur verið gert rétt. Hv. þm. Páll Valur Björnsson fór áðan réttilega yfir réttindi öryrkja og aldraðra. Það er hægt að halda langan pistil um það við þetta tilefni og fleiri málefni. En þetta snýst í grundvallaratriðum um traust til ríkisstjórnarinnar, hvort hún hafi traust til að sinna þeim verkefnum sem hún sjálf telur jú svo mikilvægt að hún sjálf sinni. Lexía síðustu vikna er nefnilega ekki eingöngu sú að forsætisráðherra þáverandi hafi sjálfur haft hagsmuna að gæta í máli sem hann var í forsvari fyrir heldur líka viðbrögð yfirvalda við þessum fréttum og við gagnrýni og sér í lagi við spurningum. Lexía síðustu vikna er sú að skýringar og svör við slíkum spurningum skuli tortryggð og þau skuli vefengd. Það er þess vegna að mínu mati að hér voru stærstu mótmæli Íslandssögunnar á mánudaginn. Og hefur nú ýmislegt gengið á síðastliðin ár og ærin tilefni verið til mótmæla, þau hafa verið mjög mörg, stór og hávær eins og við þekkjum, til að mynda í ESB-umræðunni. Eins og ég segi eru fjölmörg tilefni til að rekja störf stjórnarinnar en það er bara ekki málið, málið snýst um traust. Núna er Sigmundur Davíð Gunnlaugsson ekki lengur forsætisráðherra en málið er orðið stærra en hann sjálfur og hans eigin hagsmunir. Hann er reyndar enn þá þingmaður sem mér finnst skrýtið en ókei, ekki mitt að segja um það. En maður verður að spyrja sig: Með hliðsjón af því hvernig menn læra af reynslunni í íslenskum stjórnmálum, verður hann þá formaður í nefnd? Það hefur nú gerst, að ráðherra sem hrökklast burt úr ráðherrastól eftir að allt er í kaldakolum verði allt í einu formaður í nefnd. Það gerist. Það kemur mér við. Það kemur okkur hinum þingmönnunum við. Það er mjög óþægilegt. Það eru þannig vinnubrögð sem við erum orðin vön á Alþingi, að menn geri alltaf það allra minnsta sem þeir mögulega geta til þess að öðlast það traust sem þeir sækjast eftir. Mér þykir alveg tilefni, þó að ég hafi reyndar ekki mikinn tíma, til að fara aðeins yfir lexíuna af lekamáli hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur vegna þess að þar er lexía sem mér finnst við vera að læra aftur hérna sem er sú að við eigum að læra að tortryggja, við eigum að læra að vantreysta, við eigum að læra að trúa ekki ráðherrum þegar þeir útskýra mál sín aðspurðir. Það var lexían. Það var eins gott að við trúðum ekki því sem var sagt hér í pontu af þeim þáverandi hæstv. ráðherra. Það var eins gott að menn tóku ekki skýringarnar gildar. Það var forsenda þess að upp komst um málið á endanum. Mér líður eins í þessu máli. Það er eins gott að menn trúðu ekki því sem var sagt. Það er eins gott að menn tortryggðu. Það reyndist nauðsynlegt. Það er gagnrýni á viðbrögð yfirvalda við þessum tiltekna leka og viðbrögðin við gagnrýni sem kom upp í kjölfarið. Það er ömurleg lexía, virðulegi forseti, að það standi eftir. Þess vegna er svo mikilvægt þegar svona mál koma upp að menn axli ábyrgð strax, í það minnsta sem allra fyrst, og geri það afdráttarlaust. Í staðinn var ekki einu sinni reynt eitthvert hálfkák til að byrja með, núna erum við í hálfkáksástandi, þetta er einhvers konar hálfkák. En upphaflega brugðust menn ókvæða við, kölluðu menn öllum illum nöfnum hérna og létu eins og þetta væru einhverjar svakalegar pólitískar árásir þegar þetta var bara fullkomlega lögmæt og nauðsynleg gagnrýni, fullkomlega lögmætar og eðlilegar spurningar, eins og reyndar kom fram í umræðum um siðareglur seinna meir. Þetta gerir að verkum að núna eigum við að hafa lært þá lexíu að í þeim málefnum sem ríkisstjórnin mun taka til við núna og stærir sig af að ætla að gera svo vel, svo sem málum sem varða afnám hafta, er eins gott að við tortryggjum. Og þegar við spyrjum spurninga og fáum svör er eins gott að við trúum þeim ekki. Það er lexían sem við eigum að læra af þessu máli. Það er ömurleg lexía. Við eigum ekki að þurfa að sitja undir henni. Trúverðugleikinn hefur beðið algert skipbrot vegna viðbragðanna við þessu máli. Ekki bara vegna málsins sjálfs heldur líka viðbragðanna við því. Til þess að öðlast traust þurfa yfirvöld að sýna fram á að þau sækist eftir því trausti. Þau hafa ekki gert það. Þau hafa dregið fætur við hvert einasta tilefni, alltaf gert það allra minnsta sem þau rétt svo komast upp með hverju sinni. Það er slæmt. Það er ekki nægileg lausn á því vandamáli að mixa saman einhverja rétt svo starfhæfa ríkisstjórn. Það þarf afdráttarlausari aðgerðir, þó ekki væri nema til þess að reyna að endurheimta eitthvað af trúverðugleika landsins gagnvart erlendum aðilum, trúverðugleika sem aftur er orðinn tvísýnn, svo meira sé ekki sagt. Kannski hjálpar þetta yfirvöldum að klára einhver verkefni þótt það verði erfiðara en ella en það eykur ekki traustið og getur ekki aukið traustið. Kosningar í haust, segir ríkisstjórnin. Við sjáum til með það. Ég ætla að spá því að meiri hlutinn muni væntanlega varpa ábyrgð á kosningum í haust á minni hlutann. Það er orðin lenska þegar menn í ríkisstjórninni tala um kosningar að það er jafnan svikið, hvort sem það er um ESB eða stjórnarskrá eða hvað. Það verður væntanlega sennilega minni hlutanum að kenna ef ekki verða kosningar í haust. Væntanlega verður þetta sett upp einhvern veginn þannig að menn ætlist til þess að þeir fái að klára öll sín mál því það er jú svo mikilvægt að þeir klári þau. En það er erfiðara að klára mál núna. Og það er ekki minni hlutanum að kenna. Það er því að kenna að við eigum að hafa lært þá lexíu að vantreysta alltaf, að trúa ekki þegar það er svarað, sýna alltaf tortryggni, treysta aldrei. Það er lexían sem við höfum þurft að læra, bæði í lekamáli hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur og í þessu máli. Það er sú ömurlega lexía sem mun tefja málin og því miður á algerlega málefnalegum forsendum. Það er ekki lengur hægt að treysta þessari ríkisstjórn. Ég velti fyrir mér hvernig þingmenn meiri hlutans sjá fyrir sér að minni hlutinn, ætli hann að vera málefnalegur og heiðarlegur við kjósendur sína, eigi að svara þeim þegar þeir spyrja: Treystir þú þessari ríkisstjórn? Hvað með þessa klausu hérna, einhverja grein í frumvarpi sem varðar afnám hafta? Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, ætlarðu að treysta því að þetta sé í lagi? Á ég að segja: Já? Á ég að segja: Já, það er búið að skoða þetta og eitthvað svona og þetta virðist allt vera í góðu lagi? Ég get það ekki lengur. Tilefnið til þess að vantreysta er orðið yfirþyrmandi og verður héðan af. Þetta mun tefja mál ríkisstjórnarinnar þegar kemur að þeim mikilvægu verkefnum sem ríkisstjórnin ætlar að standa að út kjörtímabilið, hversu langt sem það verður. Það er ekki hægt að treysta þessari ríkisstjórn lengur. Það verður ekki hægt fyrr en það er búið að endurnýja umboðið, í fyrsta lagi. Það þýðir að það er ekki hægt annað en að vantreysta. Það þýðir að greiða atkvæði með þessari tillögu.
Virðulegi forseti. Traust er grundvöllur alls í stjórnmálum, grundvöllur þess að friður geti haldist og jafnvægi innan samfélaga, grundvöllur þess að þjóðarlíkaminn virki eins og til er ætlast, grundvöllur fyrir samfélagssátt. Sé henni raskað má líkja því við sýkingu sem hamlar eðlilegri virkni, veldur vanlíðan, þreytu, óþoli og verkjum. Þannig er ástandið í íslensku samfélagi núna. Þjóðin finnur til. Hana verkjar undan ástandinu. Hún þarf og vill fá að vinna bug á meinsemdinni svo hún geti haldið áfram á braut daglegra verkefna. Hvert er meinið? Meinið er annars vegar spilling, ekki síst á vettvangi ríkisstjórnarinnar þar sem menn lifa í öðrum heimi en þjóðin, þar sem sérgæska, auðmannadekur og einkavinavæðing eru leidd til öndvegis í staðinn fyrir samstöðu með íbúum landsins og velferð þeirra. En það er fleira en spilling sem grefur undan trausti og sátt í íslensku samfélagi. Misskipting gæða, ójafnar byrðar, óréttlæti og skeytingarleysi gagnvart lífi og örlögum fólks, gagnvart örlögum vinnandi fólks, sjúklinga, aldraðra, ungs fjölskyldufólks, fátækra barna. Það skeytingarleysi, sem hefur verið vaxandi frá því að þessi ríkisstjórn tók við, er líka fleinn í holdi þjóðarinnar, fleinninn sem grefur undan samfélagssáttinni. Við Íslendingar höfum alist upp við það frá blautu barnsbeini að við séum ein þjóð, öll á sama báti og þegar gefur á bátinn leggjumst við öll á árar. En sú mynd hefur breyst. Ráðamenn landsins eru ekki á báti með okkur hinum. Þeir hafa komið sér fyrir á skemmtisnekkjunni í námunda við Tortólu á meðan almenningur velkist um í árabátum upp við íslenska landsteina. Ráðherrarnir sem hafa talað fyrir því að landsmenn skuli áfram engjast í gjaldeyrishöftum og vaxtaviðjum íslensku krónunnar hafa haldið eigum sínum í erlendum skattaskjólum, þeir eru í skjóli en hinir í höftum. Upp á þetta þarf íslenskur almenningur að horfa á sama tíma og 90 siðmenntuð lönd undir forustu OECD reyna nú að uppræta með samstilltu átaki aflandsfélög og skattaskjól vegna þess að skattaskjólin grafa undan tekjulindum ríkja, velmegun samfélaga, þau skekkja leikreglurnar og koma þar með niður á lífsskilyrðum almennings. Þetta sjá önnur ríki. En ríkisstjórn Íslands sér það ekki. Höggdofa hefur þjóðin fylgst með afhjúpunum á tvískinnungi og siðferðisbrestum íslenskra ráðamanna, ósannindum þeirra, hártogunum og hálfsannleika. Fyrrverandi forsætisráðherra sat við samningaborðið þar sem samið var við kröfuhafana og var á sama tíma sjálfur dulinn kröfuhafi ásamt konu sinni. Nú þegar hann hefur hrökklast frá er hann leystur af hólmi af samflokksmanni sem opinberlega hefur lagt blessun sína yfir gjörðir forvera síns og sér ekkert athugavert við þær, segir þvert á móti að „einhvers staðar þurfi peningar að vera“ og það sé „flókið að eiga peninga á Íslandi“. Það er með öðrum orðum verið að skipta hér um merkimiða á ríkisstjórninni en innihaldið er óbreytt. Og svo mikið er óðagotið að flokksstofnanir Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hafa ekki einu sinni fengið ráðrúm til að fjalla um þessi ráðherraskipti, hvað þá að samþykkja þau. Tveir ráðherrar sem átt hafa eigur í skattaskjólum sitja enn í ríkisstjórninni. Fjármálaráðherrann hefur gefið skýringar sem ekki standast fyrirliggjandi gögn, hefur með eigin hendi undirritað samninga og löggjörninga sem sýna að skýringar hans standast ekki. [[Gripið fram í.]]Nei, virðulegi forseti. Brýnustu verkefni stjórnmálanna í dag væru öll betur komin í höndum annarra en þessarar ríkisstjórnar, sérstaklega það brýna verkefni að endurvekja traust og sátt í samfélagi okkar. Aumlegar tilraunir til þess að setja nýjan merkimiða á ríkisstjórnina, nýjan merkimiða á gallaða vöru, breyta engu. Svo alvarlegur er trúnaðarbresturinn sem orðinn er gagnvart þjóðinni og þinginu að því verður ekki líkt við neitt sem við þekkjum í íslenskum stjórnmálum. Sannkallað siðrof. Á meðan þetta fólk er við stjórnvölinn mun aldrei gróa um heilt í íslensku samfélagi. Íslensk þjóð á kröfu á því að fá nýtt upphaf. Hún á kröfu á því að fá sjálf að afhenda umboð sitt þeim stjórnmálaflokkum sem hún treystir. Þess vegna ber okkur skylda til þess að verða við kalli þjóðarinnar og ganga strax til kosninga.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja ræðu mína á að vitna í unga konu, Ástu Hlín Magnúsdóttur, en hún skrifaði í dag: „Það er mikilvægt að fólk sé meðvitað um lýðræðislegan rétt sinn og nýti hann þegar það telur þörf á, til dæmis með mótmælum, undirskriftasöfnunum, greinaskrifum eða öðru. En þeir háværustu hafa ekki endilega rétt fyrir sér. Enginn er þjóðin og almannavilji er sjaldan eða aldrei til. Það að kallað sé eftir kosningum á Austurvelli þýðir ekki endilega að það eigi að vera kosningar. Það er til dæmis líka hávær hluti þjóðarinnar sem vill takmarka mannúðarstarf og móttöku flóttamanna. Kannski mætir það fólk á Austurvöll einhverntíma, þó ég voni ekki. En sama hvað það hendir mörgum eggjum í Alþingishúsið þá hefur það ekki rétt fyrir sér. Kosningum verður flýtt vegna þrýstings úr samfélaginu. Það er gott.“ Virðulegi forseti. Það eru að verða komin þrjú ár frá því að sú sem hér stendur kom inn á Alþingi. Það eru mörg mál á þessum þremur árum sem við höfum, allir hv. þingmenn sem sitja í þessum sal, leyst saman. Við höfum náð góðum árangri sem er sýnilegur í samfélaginu. Það er ótal margt sem hvetur okkur áfram í starfi okkar daglega. Að sjá árangur fólkinu í landinu til heilla eftir mikla vinnu er góð umbun. Stór mál og lítil mál. En svo rann sunnudagurinn síðasti upp. Það hafa verið erfiðir dagar eftir það. Á slíkum dögum getur korter í pólitík bæði liðið allt of hægt en einnig allt of hratt. Eftir stendur að það eru jú þrjú ár síðan ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks tók við stjórn. Þann dag hófust mörg og misjöfn verkefni. Þegar við svo horfum á stöðuna, eins og vikuna sem er nú að enda, er margt sem kemur í hugann. Allt það sem unnið er að, hvað verður um það? Sumir hafa haldið því fram í ræðum dagsins að ráðherrar geri ekkert gagn. Embættismenn og sérfræðingar geri alla vinnuna og því skipti það engu máli hver stjórni landinu. Eða jú, það skiptir máli. Bara svo lengi sem það eru ekki þeir flokkar sem hafa þingmeirihluta í dag og eru í samstarfi. En til hvers er þá umræðan í dag ef það skiptir engu máli hverjir sitja í ríkisstjórn? Við höfum bæði í meiri hluta og í minni hluta unnið að þeim málum sem liggja fyrir þingi og hafa verið að fara hér í gegn. Það höfum við öll gert saman og höfum gert okkar besta. Það hafa verið margar og sumar jafnvel skondnar samlíkingar að samstarfi flokkanna tveggja sem í gær gengu aftur í samstarf til að halda áfram með þau verk sem hófust í apríl fyrir þremur árum. Jú, það getur verið þægilegt að lesa bara þá kafla í bókinni sem henta. En þegar ég horfi yfir vikuna veit ég að Framsóknarflokkurinn hefur tekið stórt skref í þá átt sem fólkið í samfélaginu kallaði eftir. Í dag höfum við vald til þess að láta daginn í dag verða að vendipunkti í okkar starfi. Við getum látið daginn í dag verða upphaf þess þegar ráðherrar þessarar ríkisstjórnar keyra áfram þau mál sem unnið er að til að hægt verði að ganga til kosninga í haust. Við getum unnið að þeim saman. Þær upplýsingar sem hófu þessa undarlegu tíma, þau skjöl sem fram hafa komið, við eigum að þakka fyrir þau. En fram undan eru tímar sem eiga eftir að leiða margt í ljós. Við eigum eftir að þurfa að leggja okkar lóð á vogarskálarnar til að allt komi upp á borðið. Þegar við tölum um að reisa við traust í samfélaginu eigum við öll að leggjast á eitt, m.a. með þeim kröfum að ríkisskattstjóri fái gögnin í hendur og geti lagst í rannsóknir á því hvort lögbrot hafi verið framin. Fyrir haustið eigum við að vinna að því að hreinsa andrúmsloftið. Við höfum verkfærin til þess. Við höfum stofnanir til þess og við höfum stofnanir sem hafa það markmið að vinna gegn slíkum hlutum, rannsaka þá og vinna úr. Í gær tók ég á móti ungu fólki hérna í þinghúsinu. Einn úr hópnum spurði mig: Þegar þú ert orðin gömul og verður spurð hvernig líf þitt hafi verið, hverju muntu svara? Það vefst ekki fyrir mér í dag. Á hverjum degi tökum við réttar og rangar ákvarðanir en í enda dags þarf maður að vera viss um að hafa tekið fleiri réttar. Það vil ég geta sagt, að ég hafi tekið fleiri réttar ákvarðanir. Ákvörðun í dag getur orðið til þess að við getum haldið áfram að vinna að því sameiginlega markmiði að vinna þjóð okkar vel, að við getum hreinsað andrúmsloftið til að opna fyrir betri vinnubrögðum, bæði í samfélaginu sem og á Alþingi, og að við getum klárað þau verkefni sem fyrir þinginu liggja til að geta svo gengið til kosninga. Við getum gert þetta allt saman. Því er frekar undarlegt að hlusta á það í dag að aðilar sem hafa lagt fram þá tillögu sem liggur fyrir vilji fá það staðfest að góð verk eigi eftir að komast í gegn. Það er frekar undarlegt að heyra þetta á fyrsta degi nýrrar stjórnar þegar þeir hafa ekki einu sinni fengið tækifæri til að staðfesta það fyrir þeim. Þess vegna segi ég að við eigum að hafna þeirri tillögu sem lögð er fyrir Alþingi.
Hæstv. forseti. Það eru um þrjú ár liðin frá því að núverandi stjórnarmeirihluti tók við stjórnartaumum á Íslandi, tók við umboði frá tæplega 100 þús. kjósendum sem treystu okkur fyrir stjórn þessa lands. Á þeim tíma sem liðinn er hefur margt gott gerst, fyrst undir stjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og frá og með deginum í dag verðum við undir stjórn Sigurðar Inga Jóhannssonar. Ég hef þá trú að á næstunni verði eins og síðustu 36 mánuði unnið af kappi við að uppfylla þau loforð og þær væntingar sem við gáfum þjóðinni allri, þá sérstaklega þeim sem treystu okkur fyrir stjórnartaumunum hér, til góðra verka í þágu lands og þjóðar. Það hefur mjög margt áunnist á þeim tíma. Hér fór fram gríðarlega vel heppnuð skuldaleiðrétting heimilanna sem hefur bætt skuldastöðu heimila, sérstaklega barnafólks og þeirra sem búa einir. Leiðréttingin kom helst þeim að gagni sem hafa miðlungstekjur og minni og hefur gjörbreytt stöðu margra heimila í landinu. Stöðugleiki, eins og verðstöðugleiki, hefur aldrei, eða hugsanlega einu sinni áður í sögu lýðveldisins, verið jafn langvarandi og jafn hagsæll og hann hefur verið þennan tíma. Verðbólga hefur verið lág. Þrátt fyrir að ýmsir hafi reynt að spilla þeim árangri hefur samt sem áður tekist að hafa hemil á verðbólgu á Íslandi þennan tíma. Á sama tíma hefur jöfnuður í þjóðfélaginu aukist og við heyrum það og sjáum í alþjóðlegum samanburði að jöfnuður er óvíða meiri en á Íslandi. Jöfnuður er það mikill að sumar stéttir á Íslandi hafa sagt að hann sé í raun og veru allt of mikill. Fram undan eru mörg mál sem við þurfum að ljúka, þar á meðal húsnæðismál. Þau frumvörp og þau mál sem liggja fyrir þar að lútandi munu koma ungu fólki að gagni sem er annaðhvort að kaupa sér í fyrsta sinn eða vill komast í leiguhúsnæði, húsnæðisfrumvörp sem munu koma þeim að gagni sem lakar standa og hafa minnst milli handanna. Það er frumvarpsvinna í gangi sem byggir á störfum Pétursnefndarinnar svokölluðu um endurskoðun almannatryggingakerfisins, sem mun koma öllum þeim sem lakar standa til góða, einfalda kerfið og veita fólki ný tækifæri gegnum starfsgetumat. Við erum líka í miðju kafi við að leysa gjaldeyrishöftin. Sú vinna hefur gengið þannig að við höfum fengið þvílíkar einkunnir frá sérfræðingum í því efni að það hálfa væri nóg. Undir þeim kringumstæðum er ekki hægt að hætta við svo búið. Við erum ekki fólk sem hleypur frá ókláruðu verki bara af því við nennum ekki að hafa þau hangandi yfir hausunum á okkur. Við viljum klára þau verkefni sem okkur var trúað fyrir. Undanfarið hef ég hitt fullt af fólki, eins og við gerum öll, á förnum vegi, í gegnum samfélagsmiðla og allir hafa sömu óskina sem þeir hafa borið upp: Í öllum bænum ekki hætta að starfa saman, í öllum bænum klárið málin sem þið eruð að vinna að, í öllum bænum klárið þetta kjörtímabil saman. Kosningar við þessar kringumstæður mundu gjörsamlega rústa öllu sem þetta fólk er að eiga við og það hefur beðið mig lengstra orða að við hættum ekki stjórnarsamstarfinu heldur höldum því áfram og klárum þetta kjörtímabil með - [[Gripið fram í.]]Mikið af þeim hafa verið framsóknarmenn, hv. þm. Kristján L. Möller, það er svo mikið til af þeim, en það hefur líka verið fólk sem ég veit [[Gripið fram í.]]til að er í öðrum flokkum. En fyrst Samfylkingin lætur heyra í sér þá verð ég að dást að þeim flokki. Ég dáist svo að þeim flokki, fyrir að þau skuli vera hér í forsvari fyrir því að heimta kosningar, að heimta að kasta sér út í djúpu laugina þó að fyrir neðan það sem þau standa sé næstum ekkert vatn. Þau vilja kasta sér út í djúpu laugina þótt ekkert vatn sé þar. Ég dáist að þeirri staðfestu. [[Gripið fram í.]]Það er næsta víst að áður en langt um líður þá mun Samfylkingunni bjóðast að stökkva fyrir björg. Sá tími mun koma. En við skulum vera þolinmóð. [[Gripið fram í.]] Góðir Íslendingar og hv. þingmenn. Eitt dæmi langar mig að nefna. Ef stefnu fyrrverandi stjórnarflokka hefði verið fylgt á Íslandi síðustu 36 mánuði þá værum við nú á hverju ári að borga 26 milljarða í vexti af erlendum skuldbindingum, sem menn voru fúsir að leggjast undir, og við værum með 208 milljarða í skuld, sem við erum ekki með í dag. Þvert á móti hefur sú leið sem farin var af hálfu þessarar stjórnar haft það í för með sér að ytri staða þessa þjóðfélags og þessa ríkisbúskapar er betri en hún hefur verið í 50 ár. Ætlum við að fórna því með því að fara út í kosningabaráttu og kosningar, sem er ótímabært? Nei. Ætlum við að bregðast því umboði sem okkur var veitt fyrir þremur árum til fjögurra ára af tæplega 100 þús. manns? Nei, við ætlum ekki að gera það. Við ætlum að standa við okkar stefnumál. Við ætlum að klára þau stóru mál sem eru á okkar könnu vegna þess að við álítum, og ég er alveg sannfærður um að þjóðin mun komast að því, að það er engum betur treystandi til þess en núverandi stjórnarmeirihluta að gera það.
Frú forseti. Kæru landsmenn. Botninum er náð. Á örfáum dögum hefur þjóðin glatað ímynd sinni um gjörvalla heimsbyggðina. Fyrrverandi forsætisráðherra blekkti þjóð sína þegar hann steig úr stóli ráðherra og hafði ekki einu sinni burði í sér eða geð til að ávarpa þjóðina og telur sig í rauninni ekki skulda henni afsökunarbeiðni. Nýi forsætisráðherrann sagði í ræðustól þingsins að skattaskjólsviðskipti fyrirrennara síns væru í lagi því að það væri svo erfitt að eiga peninga á Íslandi og að einhvers staðar þyrftu þeir að vera. Og hann lagði blessun sína, ekki bara yfir leyndina heldur líka hagsmunaáreksturinn og hafði miklar athugasemdir við að fólk skyldi voga sér yfir höfuð að ræða um málið. Sami hroki birtist okkur þegar ný kennitöluflakkandi leppríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, stigastjórnin, var mynduð í hraði og kynnt í stiganum á Alþingi þar sem fjármálaráðherra talaði niður til stjórnarandstöðunnar og til fólksins í landinu með miklu yfirlæti. Engu var breytt, ekkert nýtt, sama fólk en skipt um bás. Hæstv. umhverfisráðherra talaði um almenning og stjórnarandstöðuna og líkti henni við óþekk börn og sagði að öllum kröfum hefði verið mætt. Ég frábið mér að fólkinu sem hér er inni og er verið að tala um sé líkt við börn. Það á miklu betra skilið. Og nýi utanríkisráðherrann segir í sinni fyrstu ræðu: Stjórnarfarslegur stöðugleiki er kominn á eftir umrót síðustu daga. Ja, sér er nú hver stöðugleikinn. Ætlum við að una því að ráðherrar og aflandsfólkið séu á launum hjá þjóðinni meðan þeir búa sig undir næstu kosningar? Enginn í stjórnarliðinu hefur fordæmt hegðun eða gjörðir þessa fólks. Gott fólk, horfðum við ekki örugglega öll á sama Kastljóssþáttinn? Samkvæmt könnun sem gerð var í gær bera 65% lítið traust til forsætisráðherra og svipað til hæstv. ráðherra Bjarna Benediktssonar. Svo telja þessir menn sig bæra til að fara með málefni þjóðarinnar. Við skulum heldur ekki horfa fram hjá því að ef það hefði ekki verið andlitið á fyrrverandi forsætisráðherra sem var í helstu fjölmiðlum heimsins hefði það verið andlit fjármálaráðherra, því að þetta er einsdæmi. Önnur lönd bregðast við með rannsóknum og við höfum haft fregnir af því að Cameron, sem var með smáaura, sé að leggja öll sín gögn á borðið og allar upplýsingar. Líklega neyðist hann til að segja af sér. En hvað er gert hér? Á litla Íslandi sem er í miklum vanda telja ráðamenn enga ástæðu til að segja af sér og gefa lýðræðinu tækifæri. Þeir þora ekki að endurnýja umboð sitt. Við megum heldur ekki gleyma þeim málum sem hafa komið upp hjá núverandi ríkisstjórn. Tveir aðrir ráðherrar, hæstv. ráðherra Illugi Gunnarsson og fyrrverandi ráðherra Hanna Birna Kristjánsdóttir, sem fór að vísu nauðbeygð úr stólnum, hafa orðið uppvísir að óheiðarleika. Þessi ríkisstjórn er gjörspillt og þjóðin hefur sýnt að hún treystir henni ekki en þau sem fyrir henni fara virðast ekki skilja alvöru málsins, sem er vægast sagt hrikalegt. Fyrr í morgun komu margir ráðherrar ríkisstjórnarinnar hver á fætur öðrum og sögðu okkur að þau yrðu að fá að klára málin sín og báðu um aðstoð undir vantrauststillögu. Að þeirra mati virðist enginn geta leyst verkefnin sem fram undan eru nema helmingaskiptaflokkarnir. Það er náttúrulega þvæla, enginn er ómissandi, hvorki í þeim verkum sem þarf að vinna hér innan dyra né annars staðar. Þau tala um efnahagslegan stöðugleika, húsnæðismál og verðtrygginguna. Kæra ríkisstjórn og kæru stjórnarþingmenn, þið hafið haft þrjú ár til að vinna að stefnumálum ykkar en nú þegar ljóst má vera að ríkisstjórnin er búin að vera er allt í einu svo mikilvægt að klára málin, þó að fá hafi verið lögð fram. Sum hver eru engin smámál, eins og að afnema verðtrygginguna. Frú forseti. Þetta er til heimabrúks og verður ekki að veruleika hjá ríkisstjórninni. Þetta er tómt kjaftæði sem verið er að bera á borð fyrir þjóðina. Fjármálaráðherra segir að aldrei hafi verið jafn bjart yfir og nú. Í hvaða heimi lifir hæstv. fjármálaráðherra? Hvar er iðrunin? Hvar er auðmýktin? Siðferði valdamesta fólksins er til umfjöllunar, ekki lagatæknileg atriði málsins. Kæra þjóð. Er þetta fólkið sem er best til þess fallið að sjá til þess að ráðamenn verði rannsakaðir og vaðið verði á fullu í það að taka á skattaskjólsmálum af einhverri alvöru? Ég segi nei. Hæstv. ráðherra félagsmála hefur ekki stuðning sjálfstæðismanna til að ljúka húsnæðisfrumvörpunum en það er samt það sem hvetur hana áfram að klára þau mál. Hún getur væntanlega stutt næstu ríkisstjórn til góðra verka ef hún nær að endurnýja umboð sitt hjá kjósendum. Menntamálin eru í algjöru neyðarástandi og ráðherrann setur á stofn nýjar stofnanir en tekur ekki á vanda málaflokksins. Heilbrigðismálin eru þjóðinni að sjálfsögðu mjög hjartfólgin og því svarar ríkisstjórnin og heilbrigðisráðherra með því að auka einkavæðingu í grunnþjónustunni, í heilsugæslunni, þrátt fyrir ítrekaðan vilja stórs hluta fólksins í landinu um að heilbrigðisþjónustan eigi að vera hluti af samneyslu okkar. Framkoman við eldri borgara og öryrkja, það er ekki hægt að halda ræðu án þess að minnast á þau afrek ríkisstjórnarinnar. Frú forseti. Rannsóknarblaðamennska og fjölmiðlar eru mikilvægir og við þurfum að styrkja Ríkisútvarpið enn frekar í stað þess að reyna að brjóta stofnunina niður, eins og núverandi ríkisstjórnarflokkar hafa gert og þeir hafa ekki lokið störfum hvað það varðar. Við þurfum að spyrja okkur sem þjóð að því hvernig land og hvers konar innviði við viljum. Viljum við að hér sé við völd ríkisstjórn ríka fólksins sem hafði það í forgangi sínum að lækka veiðigjöldin og framlengja ekki auðlegðarskattinn, sem telur einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu lausnina í stað aukinnar samneyslu? Ekki ég. Vill þjóðin ríkisstjórn sem kvittar upp á hegðun eins og kom fram hjá fyrrverandi forsætisráðherra? Vill þjóðin ríkisstjórn sem kvittar upp á að sá fyrrverandi ráðherra sitji áfram sem þingmaður? Vill þjóðin ríkisstjórn sem kvittar upp á aflandsviðskipti hjá þeim ríku? Lýðræðið þarf að endurreisa og traust á stjórnmálunum og við þurfum öll að endurnýja umboð okkar hjá kjósendum. Það á að vera í þeirra höndum við þessar aðstæður að taka ákvörðun, ekki 38 þingmanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Við þurfum kosningar strax. Kæru landsmenn, sýnið ríkisstjórninni að þið sættið ykkur ekki við það siðleysi sem [[Forseti hringir.]]forustufólk ríkisstjórnarinnar býður ykkur og okkur upp á. Látið í ykkur heyra, látið ekki berja ykkur til hlýðni. Orðspor og trúverðugleiki þjóðarinnar er í húfi.
Virðulegur forseti. Kæru landsmenn. Hér á landi hafa orðið alvarlegir atburðir á síðustu dögum sem hafa komið illa niður á trausti almennings til okkar stjórnmálamannanna og því er nauðsynlegt að við leggjum verk okkar í dóm kjósenda sem fyrst þannig að við virkjum lýðræðið og viðurkennum að stjórnmálaflokkarnir þurfa að endurnýja umboð sitt. Ég óttast ekki að eiga þann fund við kjósendur. Einnig er nú þegar brýn nauðsyn á að við tökum höndum saman og sameinumst í aðgerðum til að koma í veg fyrir að hluti þjóðarinnar komist upp með það að greiða ekki sinn hlut í því sameiginlega framlagi sem við höfum komist að samkomulagi um til að halda þessu þjóðfélagi gangandi, heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu, velferðarkerfinu, samgöngukerfinu o.s.frv. Atburðir síðustu daga hafa leitt í ljós hve mikilvægir fjölmiðlar eru í lýðræðisþjóðfélagi. Prófsteinn á það hvort lýðræðið virki er að þeir fái að starfa óáreittir en auðvitað innan siðaramma blaðamannasamtaka og um leið að þeir geri sér ljóst að þeir verða að vanda sig og koma fram af hlutlægni. Undanfarna daga hefur fólk safnast saman á Austurvelli til að mótmæla eftir að þátturinn um svokölluð Panama-skjöl var sýndur í Kastljósi. Þetta er fólk úr öllum stjórnmálaflokkum. Ríkisstjórnin brást skjótt við og forsætisráðherra sagði af sér. Enn fremur hefur ríkisstjórnin brugðist við með því að tilkynna að kosningar fari fram innan fárra mánaða. Þetta tel ég skynsamlegt. Ég tel einnig skynsamlegt að vandað sé til verka þegar gengið er til kosninga. Ef vantrauststillaga verður samþykkt í dag verður að kjósa innan 45 daga. Í fyrsta lagi mundu slíkar kosningar trufla nauðsynlega lýðræðislega umgjörð, svigrúm og umræður sem þjóðin þarf til að velja sér forseta 25. júní. Auk þess er mjög mikilvægt fyrir stjórnmálaflokkana, miðað við það rauða spjald sem þeir hafa fengið frá kjósendum með kröfum um siðvæðingu, gagnsæi og lýðræðislega opin ferli o.s.frv., að þeir fái svigrúm og tíma til að velja fólk á framboðslista sína. Það tekur ekki langan tíma en það tekur samt tíma. Til dæmis í mínum flokki, Sjálfstæðisflokknum, sem og í öðrum flokkum tel ég mjög mikilvægt að við stöndum að vali á frambjóðendum á framboðslistum með opnum hætti, með opnum prófkjörum sem víðast en neyðumst ekki til að fara í svokallaða uppstillingu á framboðslistum vegna þess að ekki gefist tími til að halda prófkjör. Það er ekki lýðræðisleg aðferð, síst af öllu eins og staðan er núna í stjórnmálunum. Verkefnið er fyrst og fremst að endurreisa traust á íslensk stjórnmál og einnig, eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði hér í morgun, að lágmarka þann skaða sem orðspor Íslands hefur orðið fyrir með markvissum aðgerðum sem nú er unnið að í hennar ráðuneyti. Við þurfum til dæmis eins og Svíar og Danir að skoða bankakerfin okkar. Í ljós hefur komið að banki þar í landi stundar þar enn að koma peningum í skattaskjól fyrir viðskiptavini sína. Hafa þær upplýsingar valdið miklu fjaðrafoki sem eðlilegt er. Við þurfum þess vegna að styrkja skatteftirlit á landinu, ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra. Við þurfum að fá öll þessi mál upp á yfirborðið, við þurfum að skera upp herör gegn því að hér búi tvær þjóðir, annars vegar fólk sem stendur skil á sínu samkvæmt okkar lýðræðislega samfélagssáttmála og hins vegar þeir sem gera það ekki og vilja fá frítt far. Það að vilja fá frítt far er í raun og veru óskiljanlegt. Hvernig stendur á því að fólk sem á nóg fé vill fá ókeypis far? Ég á erfitt með að skilja hvað fer í gegnum hugann á slíku fólki þegar það vill setja meiri byrðar á aðra og sleppa sjálft við að axla sínar byrðar. Þau fjármálaóheilindi sem ég vil kalla það þegar menn fela peninga sína til að komast undan að greiða til samfélagsins það sem þeim ber eru mál númer eitt sem við íslenskir stjórnmálamenn og Íslendingar allir verðum að takast á við og klára. Við þurfum að sýna úthald, einbeitni o.s.frv. því að þetta mun taka tíma. Við þurfum að vanda okkur. Mál númer tvö er að standa vörð um þann stöðugleika sem við höfum náð í efnahagslífi okkar. Ríkissjóður er rekinn með afgangi og hefur verið það allt þetta kjörtímabil. Íslendingar eru að greiða niður skuldir sínar hratt og örugglega og mun þetta bæta hag okkar allra svo um munar á komandi árum. Þennan stöðugleika og uppgang sem hér er verðum við að nota til að svara ákalli tugþúsunda manna um að endurreisa heilbrigðiskerfið hér á landi. Það er einnig forgangsmál sem þolir enga bið. Það er stutt í kosningar. Ég vil að allir flokkar hafi svigrúm til að undirbúa sig vel þannig að við getum öll boðið fram lista sem valdir hafa verið samkvæmt lýðræðinu og á gagnsæjan og opinn hátt.
Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Undanfarnir dagar hafa verið erfiðir fyrir okkur öll. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að þjóðin hefur verið vonsvikin og reið. Við skiljum það og virðum. Nú þegar við stöndum frammi fyrir því að vantraust er borið á hina nýju ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Sigurðar Inga Jóhannssonar tel ég rétt að skoða aðeins það sem við höfum verið að takast á við. Þjóðin varð vitni að því að hæstv. forsætisráðherra þáverandi, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, var spurður um fjárhagsleg tengsl sín við skattaskjól í Kastljóssþætti RÚV. Það þarf ekki að rekja það frekar. Í framhaldinu fór af stað atburðarás sem við þekkjum öll og leiddi til afsagnar hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra. Nú hefur verið mynduð ný ríkisstjórn með Sigurði Inga Jóhannssyni í forsæti með stuðningi þingflokka Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem er ætlað að starfa til komandi hausts. Undanfarna daga hefur stjórnarandstaðan talið að öll ríkisstjórnin ætti að víkja og beint spjótum sínum í auknum mæli að formanni Sjálfstæðisflokksins. Stjórnarandstaðan hefur lagt fram vantraust á nýja ríkisstjórn og krefst þess að gengið sé til kosninga strax. Við þeirri kröfu stjórnarandstöðunnar hafa stjórnarflokkarnir sagt að í sjálfu sér sé ekkert mál að ganga til kosninga nú þegar. Yrði það hins vegar gert er ljóst að mjög skammur tími væri til að undirbúa kosningar og flokkarnir, hver og einn, fengju mjög lítinn tíma til að manna framboðslista og til stefnumótunar. Það má leiða líkur að því að niðurstaðan yrði ekki jafn lýðræðisleg ef kjósa ætti eftir 45 daga og þegar liði á haustið. Miklu skiptir að ferlið sé opið og lýðræðislegt og að kjósendur hafi tíma til að kynna sér það sem flokkarnir hafa fram að færa. Með því að boða til kosninga í haust er komið til móts við kröfuna um að flýta kosningum með eins ábyrgum og skynsamlegum hætti og unnt er. Þá eru fram undan forsetakosningar sem mikilvægt er að fái sitt svigrúm enda skiptir miklu að vel takist til með val á forseta eins og hefur sýnt sig. Góðir Íslendingar. Það er mikilvægt að endurheimta traust þjóðarinnar. Það er líka mikilvægt að fara yfir það sem aflaga fór, læra af því og betrumbæta til framtíðar. Það verður samt að gefa því tíma. Það er aldrei farsælt að taka afdrifaríkar ákvarðanir í uppnámi eða í reiði. Þau mikilvægu verk sem unnin hafa verið af hálfu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks frá vordögum ársins 2013 eru okkur ljós. Langt komin eru enn önnur mjög mikilvæg mál sem við teljum að nauðsynlegt sé fyrir land og þjóð að náist í höfn. Þar má nefna heilbrigðismál, haftalosunina og húsnæðismál. Það er verið að vinna að breytingum á lífeyrismálum landsmanna og ég tel afskaplega mikilvægt að fá niðurstöðu í það hvernig við gerum unga fólkinu okkar kleift að eignast eigið húsnæði. Það er óásættanlegt að heil kynslóð sem er unga fólkið okkar sjái ekki fram á annað en að verða leiguliðar alla tíð. Skapa þarf skilyrði til þess að lánskjör og lánshæfi sé með þeim hætti að sá sem hefur getu til að borga háar upphæðir í leigu sé jafn fær um að greiða það sama af sínu eigin láni til húsnæðiskaupa. Þess eru mýmörg dæmi að fólk sé ekki metið fært um að greiða af láni sem er jafnvel lægri fjárhæð mánaðarlega en það hefur verið að greiða í leigu. Þetta er algjörlega óásættanlegt og það er okkar verkefni að koma því í lag. Því fylgir mikil ábyrgð að meta aðstæður með hagsmuni heildarinnar rétt. Sú ríkisstjórn sem nú hefur verið mynduð hefur það að leiðarljósi. Þess vegna hefur verið tekin ákvörðun um að klára mikilvæg verkefni fyrir þjóðarhag og boða síðan til kosninga í haust. Ég ætla ekki að fara ofan í allt það ljóta sem sagt hefur verið undanfarna daga að mínu mati. En ég tel það engum til framdráttar að berja í borð og hóta því að engin þingmál nái fram að ganga. Hvar er lýðræðið þá? Ríkisstjórnin hefur lýðræðislegan meiri hluta og samkvæmt því eiga mál að ná fram að ganga. Ég trúi því ekki að stjórnarandstaðan ætli að fara í það far að þingið verði tekið í gíslingu og öll mál verði stöðvuð. Ég trúi því hins vegar að við munum öll sameinast í því að láta þau mikilvægu mál sem fram eru komin ná fram og við göngum síðan til kosninga í jafnvægi í haust.
Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka núverandi hæstv. forsætisráðherra fyrir að sitja alla þessa umræðu. Það fer vel á því. En ég vantreysti þessari ríkisstjórn. Aðeins einn úr henni hefur sagt af sér eftir umrót og uppljóstranir síðustu daga. Hún þarf að víkja öll. Við eigum, íslenska þjóðin, að fá að kjósa aftur. Fráfarandi forsætisráðherra hefur sagt ósatt. Hann hefur ekki beðist afsökunar á öðru en því að hafa komið illa út úr viðtali. Hann segist ekki hafa gert neitt rangt, það sé bara afstætt hugtak hvað sé skattaskjól og hvað ekki. Fleyg voru orð hans um að Svíþjóð væri skattaskjól. Hæstv. fjármálaráðherra hefur gengist við því að hafa tengst aflandsfélagi. Það hefur hæstv. innanríkisráðherra líka gert í gegnum eiginmann sinn. Þau hafa heldur ekki séð ástæðu til að biðjast afsökunar á því. Skattaskjól eru til komin til að leyna og komast hjá eðlilegum sköttum, eðlilegum sköttum sem allir hinir í þjóðfélaginu þurfa að borga. Aðrir núverandi ráðherrar hafa lýst trausti hver á annan og auðvitað sig sjálfa til þess að halda áfram. Virðulegi forseti. Það er margt vont sem kemur fram í þessu máli öllu. En eitt er það sem er gott og mjög upplýsandi þó að það sé erfitt, það er að núverandi og fráfarandi ráðherrar hafa upplýst almenning um sín siðferðisviðmið, um meðvirkni sína hver með öðrum, um ást sína á valdi, um valdasamtryggingu Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks og þau hafa klykkt út með því að það sé tæknilega löglegt að eiga peninga í skattaskjólum en setja svo eiginlega punktinn eftir það. Þetta sama fólk, ráðherrar þessarar ríkisstjórnar, leggur samt öllum öðrum borgurum það til að það borgi hér á landi skatta sína og gjöld. Ég vantreysti því fólki sem á svona súrrealískan hátt ver þennan aðstöðumun í einu orðinu en segir svo í hinu: Við förum ekki frá því að íslenska þjóðin þarf svo mikið á okkur að halda. Lekinn á Panama-skjölunum hefur sýnt það svo skýrt og svo kristaltært að mismunandi leikreglur eru eftir því hver þú ert í okkar samfélagi. Þeir sem eiga ekki peninga í aflandsfélögum þurfa svo sannarlega ekki á þessari ríkisstjórn að halda. Það væri fáránlegt að hæstv. fjármálaráðherra færi áfram fremstur í flokki í að afnema höft og allir hinir ráðherrarnir haldi bara áfram í einhverju klappliði á eftir honum því að það er þetta fólk sem hefur varið þennan aðstöðumun. Það hefur varið það að fráfarandi forsætisráðherra gat í leyni valið aðra mynt en þá sem við hin sitjum uppi með. Það er mikilvægt upp á orðspor Íslands og upp á það að afnám hafta geti haldið áfram á trúverðugri braut að ríkisstjórnin víki strax. Virðulegi forseti. Eigum við að hunsa það að hér hafi ráðamenn sagt ósatt? Eigum við að hunsa það að ráðamenn hafi orðið uppvísir að tvöföldu siðferði? Eitt skattþrep handa sér á aflandseyjum en annað handa venjulegu fólki sem býðst bara skattþrepið sem þetta sama fólk hefur ákveðið fyrir það. Eigum við að hunsa þetta vegna þess að verkefnin sem bíða eru svo stór að við höfum ekki efni á því að vera með sómakennd, að við höfum ekki efni á siðferði? Hefur þjóðin ekki efni á að krefjast heiðarleika í störfum þessa fólks? Jú, svo sannarlega. Það er það eina sem við höfum efni á. Það er það eina sem við eigum eftir. Svo er þessi ömurlegi hræðsluáróður stjórnarliða að við höfum ekki efni á þessu, að nú verðum við bara einhvern veginn að hnipra okkur saman í horni og bíða þess sem verða vill. Hvar annars staðar í þjóðfélaginu mundi einhver gúddera það ef sagt væri: Já, heyrðu, er ég að misbjóða þér? Ég heyri hvað þú segir, en ég ætla ekki að hætta því alveg strax því að ég þarf fyrst að klára svolítið. Ég ætla að halda áfram að misbjóða þér í smátíma af því að ég þarf að klára hérna svolítið fyrst. [[Gripið fram í: Það er best fyrir þig.]]Það er langbest fyrir þig að þú leyfir mér að halda aðeins áfram að misbjóða þér. Þetta er náttúrlega svo mikið rugl að það nær engri átt. Þetta er ekki fólki bjóðandi. Þetta á Alþingi Íslendinga ekki að bjóða þjóð sinni upp á.
Hæstv. forseti. Í upphafi máls míns vil ég nota tækifærið og óska hæstv. nýjum forsætisráðherra Sigurði Inga Jóhannssyni árnaðaróska og hamingjuóska svo og óska hæstv. utanríkisráðherra Lilju Dögg Alfreðsdóttur til hamingju með embætti hennar og árnaðaróskir vil ég endurtaka vegna þess að ég held að það veiti ekki af. Síðan held ég að ég geti ekki sagt mikið meira jákvætt um þá ríkisstjórn sem var mynduð í gær á rústum þeirrar fyrri sem hrökklaðist frá. Já, það er sagt að vika sé langur tími í pólitík. Þessi vika hefur verið sérstök í íslenskum stjórnmálum. Hennar verður oft getið og fjallað um hana. Ríkisstjórnin tók við góðu búi og hún hefur verið stálheppin. Efnahagsmál hafa meðal annars verið í góðu jafnvægi út af 75% lækkun heimsmarkaðsverðs á olíu, metfjölda ferðamanna og innstreymis gjaldeyris, hingaðkomu makríls og margs fleira. Síðan er ekki hægt að telja mikið meira upp. Í þessari viku þar sem meðal annars þingfundir féllu niður vil ég fullyrða að á þriðjudag var mikill meiri hluti í sal Alþingis fyrir þingrofi og nýjum kosningum. Ég get ekki séð annað en að allir nema þingmenn Sjálfstæðisflokksins og ef til vill ekki einu sinni allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hefðu greitt atkvæði með slíkri tillögu. Ríkisstjórnin er löskuð, ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Hæstv. forsætisráðherra fyrrverandi neyddist til að segja af sér og þar með ráðuneyti hans. Þessi ríkisstjórn er í dauðateygjum en reynir nú á lævísan hátt að halda völdum til að missa ekki völdin og skreytir sig svo með verkefnum sem er enginn vandi að semja um hér á Alþingi að klára, eins og afnámi gjaldeyrishafta eða uppboði á aflandskrónum sem er fram undan. En má ég þá minna á að inn streymir sennilega meira magn af aflandskrónum. Þessari ríkisstjórn treysti ég því miður ekki til verka. Ég treysti henni ekki til að fylgja eftir stjórnarskrárbreytingum vegna þess að þegar er búið að klúðra því máli. Það klúður er sérstaklega á ábyrgð Framsóknarflokksins með dyggum stuðningi sjálfstæðismanna sem aldrei hafa viljað gera neitt í þeim málum. Ég spái því að ríkisstjórnin sitji ekki lengi og að óljós áform og loforð um kosningar í haust verði jafnvel svikin. En ég hygg hins vegar, eins og þingflokksformaður Framsóknarflokksins sagði, að það eigi svo margt eftir að koma fram að ríkisstjórnin eigi eftir að lenda í vandræðum. Hún á líka eftir að lenda í enn þá meiri vandræðum við fólkið í landinu og mun hrökklast frá. Ég hef verið þeirrar skoðunar að við þingmenn, og það á alveg sérstaklega við um þingmenn ríkisstjórnarflokkanna, hefðum átt að leggja málið í dóm kjósenda og við hefðum átt að kjósa sem fyrst. Þetta sjónarmið er stutt af ansi mörgum þingmönnum stjórnarflokkanna, ég nefni hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur og hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Ég tek fram að ég ber mikla virðingu fyrir hreinskilni þessara þingmanna og þegar menn segja það sem þeir hugsa en láta ekki stjórnarsamstarfið og stjórnarhendurnar binda sig um það sem þeir mega segja. Þessir þingmenn hafa sagt að það hefði átt að kjósa strax. Hv. þm. Framsóknarflokksins Höskuldur Þórhallsson hefur gengið lengra og segir að formaður hans sem mun halda ræða næst á eftir mér, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, eigi að segja af sér formennsku Framsóknarflokksins og segja sig frá þingstörfum. Í fjölmiðlum streyma inn ályktanir úr Norðausturkjördæmi þar sem hv. 1. þm. Norðaust., Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, er kjörinn, frá bæjarfulltrúum og forustumönnum Framsóknarflokksins á Akureyri, í Norðurþingi, á Fljótsdalshéraði og fleiri, sem hafa sent áskoranir um að hv. þingmaður eigi að segja af sér og þá um leið að ríkisstjórnin eigi að fara frá og það eigi að efna til kosninga. Oddviti framsóknarmanna í Norðurþingi gengur lengra og segir að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. innanríkisráðherra eigi að fara líka. Toppurinn af þessu birtist okkur svo í gær í fjölmiðlum. Um tíma voru tvær fréttir hlið við hlið á einum vefmiðli, annars vegar viðtal við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson og hins vegar við hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson. Hvað sagði þar? Með leyfi forseta: „Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, fyrrverandi forsætisráðherra, segir að miðað við umræðuna í þjóðfélaginu um tengsl stjórnmálamanna við aflandsfélög í skattaskjólum sé ekki munur á Wintris-máli sínu og Falson & Co. máli Bjarna. „Ef menn eru fyrst og fremst að líta á þetta sem prinsippmál, að þeir sem hafi verið á einhvern hátt viðriðnir svona félög, átt ættingja sem hefur það, að þeir eigi þá að gefa pólitíkinni frið á meðan málið er að lægja, nei, þá er ekki munur,“ sagði Sigmundur Davíð í Íslandi í dag.““ Og hvað sagði hæstv. fjármálaráðherra um þetta? Með leyfi forseta: „Ég held að það sé óhætt að segja að það sé mikill grundvallarmunur á því að vera sem ráðherra ekki með neitt slíkt félag nálægt sér og það er ekki uppi nein spurning um hagsmunaárekstra af nokkrum toga. Ég held að það sé hægt að segja, og nú er ég bara að lýsa minni skoðun, þegar ég horfi yfir sviðið og horfi á fréttir, reyni að rýna í það hvað menn eru að reyna að draga út úr þessu …“ - og svo kemur rúsínan í pylsuendanum frá hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi forseta: [[Forseti hringir.]]„… þá staldra menn við [[Forseti hringir.]]það að þarna voru kröfur á slitabúin [[Forseti hringir.]]á sama tíma og ríkisstjórnin var að vinna að lausn þeirra mála. Þetta er auðvitað mikill grundvallarmunur,“ svaraði Bjarni. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður og hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kemur næstur á eftir mér í ræðustól [[Forseti hringir.]]þá vona ég að hann útskýri betur fyrir okkur það sem hér er verið að vitna í og þann ágreining sem er milli þessara ráðherra og kemur þarna fram, að það sé mikill munur [[Gripið fram í: Tíminn er búinn.]]á starfsemi þeirra í aflandsfélögum. Hvað sagði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra? [[Gripið fram í: Tíminn er búinn.]]Það er forseti sem stjórnar því en ekki hv. þingmaður. [[Forseti hringir.]]
Ró í þingsalinn. Forseti biður um ró í þingsalinn.
Virðulegur forseti. Hér er borin fram vantrauststillaga á farsæla ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks og varla er það vegna frammistöðu ríkisstjórnarinnar. Árangur ríkisstjórnarinnar á innan við þremur árum er slíkur að enginn getur með nokkru sem kallast geta rök haldið öðru fram en að hann sé framúrskarandi á ótal sviðum. [[Gripið fram í: Biddu afsökunar …]]Aðrir hafa rakið hér á undan ýmis þeirra miklu framfaraskrefa sem stigin hafa verið á undanförnum árum. Stjórnarandstaðan getur vart bent á það svið þar sem ekki hafa orðið stórstígar framfarir á síðastliðnum þremur árum. [[Gripið fram í.]]Sá árangur varð ekki til af sjálfu sér. Hann varð til vegna þess að menn gripu til afgerandi og einstakra aðgerða. Þingmenn ríkisstjórnar síðasta kjörtímabils hafa að vísu haldi því fram, m.a. í dag, að þau hafi alltaf ætlað sér að gera svipaða hluti. Vandamálið er bara að þau töluðu í allt aðra átt og gerðu svo sannarlega allt aðra hluti. Í stuttri ræðu hef ég hvorki tíma til að útlista hinn mikla árangur ríkisstjórnarinnar síðastliðin þrjú ár né það sem ríkisstjórnin sem sat hér frá 2009 til 2013 hefði átt að gera öðruvísi. Hvort tveggja tæki langan tíma. Ég ætla þess vegna að draga það einfaldlega fram hver hafi verið rök stjórnarandstöðunnar fyrir tillögu sinni um vantraust á ríkisstjórnina í dag. Í ræðum stjórnarandstæðinga hafa staðreyndir ekki komið mikið við sögu, hvorki staðreyndir um verk ríkisstjórnarinnar á undanförnum árum né staðreyndir um atburði líðandi stundar. Hvers vegna skyldi það vera? Jú, það er vegna þess að stjórnarandstaðan veit eins og er að fyrir þau eru staðreyndir ekki góð söluvara. Pólitískar söluvörur þeirra, ekki aðeins nú heldur í mörg ár og jafnvel áratugi í sumum tilvikum, eru reiði, gremja, tortryggni, heift og jafnvel hatur. Og jú, reyndar líka töluvert af vonleysi og ótta. Óttann þekkja þau vel sjálf. Óttinn skilgreindi stjórn landsins milli áranna 2009 og 2013. Ótti við að gera það sem þurfti, ótti við aðgangshörð erlend stjórnvöld, ótti við vogunarsjóðina, ótti við aðgerðir í skuldamálum, en umfram allt ótti við markmiðið sem Baldvin Einarsson boðaði þegar hann gaf út ritið Ármann á Alþingi. Hér ríkti nefnilega ótti við að vekja andann í þjóðinni og fá hana til að meta sig réttilega. Þetta voru nefnilega stjórnvöld sem voru meðvituð um það sjálf að þau byggðu vald sitt á reiði, tortryggni og gremju. Í augum þeirra var efnahagshrunið pólitískt tækifæri. Því meiri sem reiðin og tortryggnin væri, þeim mun sterkari stæði ríkisstjórn áranna 2009 til 2013. Í þessu eins og svo mörgu öðru var sú ríkisstjórn andstæða þeirrar ríkisstjórnar sem starfað hefur hér síðastliðin þrjú ár, ríkisstjórnar sem bauð upp á von, lofaði stórum hlutum og stóð við þá. [[Gripið fram í: ESB?]]Ríkisstjórn með trú á landið og þjóðina og þor til að taka stórar ákvarðanir. Ríkisstjórn festu, framtakssemi, aðgerða, lífskjarabata, aukins jöfnuðar og fyrirheits um enn betri framtíð byggða á traustum grunni. [[Gripið fram í: Og heiðarleika.]]Nú vill stjórnarandstaðan aftur treysta á reiði sem söluvöru. Það verður að segjast að það hefur stundum fleytt stjórnmálahreyfingum nokkuð langt í ólíkum löndum og á ólíkum tímum að treysta á reiði. En það hefur alltaf, alltaf, endað illa þegar vald er byggt á reiði. Hér mætir stjórnarandstaðan og heimtar að ráðuneyti Sigurðar Inga Jóhannssonar fari frá á fyrsta degi vegna reiði. Þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa í dag heimtað þetta og heimtað hitt en umfram allt eru þeir að heimta völdin sín aftur, heimta völdin sem þau hafa aldrei sætt sig við að hafa misst. [[Gripið fram í.]]Hina raunverulegu rót reiði þeirra sjálfra. Hér stendur valið milli ríkisstjórnar sem byggir á þori, árangri og framförum [[Gripið fram í: Og heiðarleika?]]eða stjórnarandstöðu sem gerir út á ótta, reiði og vonleysi. Virðulegur forseti. Frammi fyrir þessum valkostum verður Alþingi að verja ríkisstjórn Sigurðar Inga Jóhannssonar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, fyrrverandi forsætisráðherra landsins, segir að vantrauststillaga stjórnarandstöðunnar geti varla verið til komin vegna árangurs ríkisstjórnarinnar. Jú, nákvæmlega þess vegna, vegna árangurs ríkisstjórnar fyrir hönd stórefnafólks á Íslandi, fyrir hönd stórútgerðarinnar. Frá fyrsta degi sem ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks tók við stjórnartaumum vordagana 2013 sló hún skjaldborg um þá aðila með því að nema brott auðlindaskattinn og létta á auðlindagjaldinu sem fyrrverandi ríkisstjórn hafði sett á arðsömustu stórútgerðarfyrirtæki landsins. Þá þessa daga fann hún sinn takt og sitt göngulag. Nú er svo komið þremur árum síðar að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar vill sjá á eftir henni ganga inn í sólarlagið. Hún á að fara frá og það á að boða til kosninga þegar í stað. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] Ríkisstjórnin hefur sýnt og einstakir ráðherrar hennar að þeir eru ekki traustsins verðir. En mig langar til að staðnæmast við ákveðna praktíska þætti þegar því er haldið fram að ekki sé ráð að efna til kosninga nú heldur eigi að skjóta þeim fram á haustið. Ég er þeirrar skoðunar að þingkosningar á Íslandi eigi að fara fram á vorin, ekki haustin. Sumarið notum við til fjárlagagerðar og síðsumars liggja helstu útlínur fyrir. Þá á þjóðin rétt á því að fá slíkar tillögur stjórnvalda til umsagnar; heilbrigðisstofnanir, skólarnir og þeir aðilar sem málið snertir. Það á ekki að gera á neinum handahlaupum. Þess vegna eru kosningar í haust mikið óráð. Það er miklu, miklu skynsamlegra að efna til kosninga nú. Síðan segir hæstv. forsætisráðherra þjóðarinnar okkur í fyrstu stefnuræðu sinni að forgangsmál númer eitt sé afnám hafta. Til hvers þarf að afnema höft? Til hvers? Til að geta flutt peninga til og frá, inn og út úr Íslandi? Er það forgangsmál Framsóknarflokksins? Er þetta gamla forgangsmál Viðskiptaráðsins allar götur frá því hrunið varð 2008 að hér mætti ekki vera höft á fjámagnsflutningum forgangsmál? Að sjálfsögðu ekki. Hér er komin önnur ástæða gegn því að verða við þeim rökum ríkisstjórnarinnar núverandi um að hún þurfi nokkra mánuði enn á valdastólum. Við afnemum ekki höftin sem eru tilkomin af illri nauðsyn og eru vopn Íslands nema skilyrðin séu rétt. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] Síðan vil ég segja þetta, hæstv. forseti: Forgangsmál á Íslandi er ekki afnám gjaldeyrishafta. Þau eru hvorki góð né slæm sem slík heldur eru þau vopn okkar. Þau eru vopn okkar. Forgangsmál á Íslandi í dag er heilbrigðisþjónustan, [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]gjaldfrjáls heilbrigðisþjónusta. Ríkisstjórnin hefur lýst því yfir í dag, einstakir ráðherrar, að það sé vissulega forgangsmál. Hvað er það sem er á vinnsluborði hennar? Það er að bjóða út rekstur heilsugæslunnar í Reykjavík. Það eru áform um það, frekari áform um markaðsvæðingu þar. Ég tek undir með félagsmálaráðherra að forgangsmál líka eru húsnæðismálin, en ég frábið mér þær tillögur sem er að finna í reglugerðum og í málflutningi núverandi ráðherra og ríkisstjórnar um að setja fátækt fólk á Íslandi inn í þriðja flokks húsnæði, inn í ódýrt þriðja flokks húsnæði með takmarkað sólarljós og aðgengi fyrir fatlaða. Ég frábið mér þetta. Ég verð að segja að ég hef áhyggjur af því að verkalýðshreyfingin skuli ekki betur standa þá vakt. Þau frumvörp sem liggja fyrir Alþingi þurfa mikillar skoðunar við áður en við klárum þau mál. Við eigum ekki að úthýsa pólitíkinni úr þessum sal. Þeir flokkar sem á annað borð hafa stefnu eru tilbúnir með hana í kosningar núna. Þeir sem hafa litla stefnu eða enga verða að sætta sig við slíkt. Þess vegna segi ég, hæstv. forseti: Það eru öll skynsemisrök, ekki bara sú krafa sem ómar og endurómar í þjóðfélaginu öllu um kosningar strax, sem segja okkur að við eigum ekki að skjóta kosningum til þings fram á haustið. Það er ekki ráðlegur kostur. Við eigum að kjósa núna í vor. Við eigum ekki að kjósa í haust.
Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og óska hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra til hamingju með embættin og óska þeim farsældar. Það er svolítið sérstakt að gera það um leið og verið er að ræða vantrauststillögu en þannig er málum fyrir komið og þetta er ekki fyrsta vantrauststillagan sem hefur verið flutt á Alþingi Íslendinga og verður heldur ekki sú síðasta. Það vekur hins vegar athygli mína, þó að ég hafi ekki skoðað umræður um allar vantrauststillögur, og ég held að ég geti fullyrt að sá tónn sem hv. þm. Árni Páll Árnason sló hér í upphafi umræðunnar sé einsdæmi. Nú er ég fullkomlega ósammála hv. þingmanni um tillöguna og mun kjósa gegn henni eins og allir vita, en ég held að nálgun hv. þingmanns og tónninn sem hann sló hafi verið virðingarverður. Nú er ég ekki einn af þeim sem telja sig vera í þeirri stöðu að geta talað fyrir hönd þjóðarinnar og hef aldrei almennilega skilið það af hverju svo margir geta talað fyrir hönd þjóðarinnar. Ég þekki mína þjóð held ég alveg ágætlega, hún samanstendur af ólíkum einstaklingum með mismunandi skoðanir og þannig verður það alltaf. En ég held, virðulegi forseti, að þeir sem eru búnir að fylgjast með okkur og gagnrýna okkur séu meðal annars að gagnrýna það að hér sé of mikið af harðvítugum deilum og persónulegu hnútukasti. Ég skil hv. þm. Árna Pál Árnason þannig að hann sé að tala um að við eigum að ræða hlutina með öðrum hætti. Þar er ég sammála hv. þingmanni. Virðulegi forseti. Ég held að það sé ekki vilji fólks almennt að þessi stofnun sé þannig að hún logi ávallt stafnanna milli í illdeilum. Ég held að það sé gerð krafa til okkar, eðlileg krafa, að við komum okkur saman um verklag þannig að við getum náð saman í mikilvægum hagsmunamálum þjóðarinnar. Hér erum við ekki að tala um stórt deilumál. Við erum að tala um nokkra mánuði til eða frá hvenær við göngum til kosninga. Ég held að það kalli ekki á mjög harðvítugar deilur þó að eðli málsins samkvæmt þurfum við að ná niðurstöðu í því máli. Ég vona að sátt verði hjá okkur um að klára mál sem augljóslega þarf að klára. Mér finnst ekki gott ef við erum hér að tala um það sem lítið mál að afnema höftin. Hér hafa menn sagt að í raun sé ekki verið að gera það vegna þess að gert sé ráð fyrir þjóðhagsvarúðartækjum. Það er eitt af því sem við þurfum að ræða. Það er mín skoðun og það er lykilatriði hjá okkur að við verðum að hafa þjóðhagsvarúðartæki af ástæðum sem er engin ástæða til þess að fara yfir, það ætti að vera svo augljóst. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] Virðulegi forseti. Við erum í þeirri stöðu að íslensk þjóð er komin á þann stað að ef rétt er á málum haldið þá getum við greitt niður skuldir ríkisins og orðið skuldlítil eða skuldlaus þjóð á tiltölulega fáum árum. Við náðum saman um frumvarp um opinber fjármál. Hver er takturinn í því? Hvert er grunnstefið í því? Það er að hugsa til langs tíma, vera á þeim stað sem þær þjóðir sem við berum okkur saman við eru. Þær gera áætlanir til langs tíma, þar með talið, eins og í okkar tilfelli, að greiða niður skuldir. Eru aðrar þjóðir sammála í stjórnmálum? Nei. Takast menn á í stjórnmálum? Já. En þetta er ákveðinn grunnur í ríkisfjármálum. Það væri mjög sorglegt, virðulegi forseti, ef við gengjum til kosninga án þess að vera búin að ganga frá langtímaríkisfjármálaáætlun eins og við vorum öll sammála í þessum sal að við ætluðum að gera. Heilbrigðismál og málefni ungs fólks, eru önnur mál sem við verðum að mínu áliti að gera eitthvað í áður en við göngum til kosninga. Útlendingalög eru annað. Ég held að þessi mál séu þess eðlis að ef við setjumst niður og förum yfir þau þá eigum við að geta náð saman um að klára þau. Síðan munum við eðlilega kjósa. Ein af ástæðunum fyrir því að við erum að ræða þetta er mál sem við höfum ekki rætt á dýptina. Hvað er það? Það eru aflandsfélögin. Það er leki eftir því sem ég best veit úr fjölmiðlum úr einni skrifstofu. Það er verið að tala um að þar séu jafnvel nöfn 600 einstaklinga. Við erum búin að fá að sjá nokkra tugi. Það er búið að vinna ötullega að því, eins og hæstv. fjármálaráðherra fór í gegnum í ræðu sinni, tók að vísu bara brot af því sem hefur verið unnið að, að uppræta skattasniðgöngu og skattsvik í tengslum við aflandsfélög, en mér fyndist það vera ábyrgðarlítið, eftir að þessar upplýsingar hafa komið fram, ef við skiluðum auðu í þinginu. Mér finnst að það sé einnar messu virði að við setjumst yfir það mál. Það hefur verið sest niður í hv. nefndum af minna tilefni. Virðulegi forseti. Þetta er mál sem við þurfum að vinna með öðrum þjóðum. Það vill nú svo til ef marka má fréttir að þetta var fyrst og fremst í gegnum banka í Lúxemborg sem er kjarnaríki Evrópusambandsins. Sá sem er núna forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins var forsætisráðherra Lúxemborgar í mörg ár. Við tökum nær allt reglugerðarverk okkar um fjármálamarkaðinn frá Evrópusambandinu. Þannig að þar þurfum við að líta til hvað við viljum gera í þessum málum. Aðeins, virðulegi forseti, í lokin út af trúverðugleika, kosningum og stöðugt stjórnarfar. Ég vil aðeins ræða það. Ekkert land sem við viljum bera okkur saman við er án stöðugs stjórnarfars. Öll lönd sem við viljum bera okkur saman við eru með stöðugt stjórnarfar. Ef við viljum í alvöru fara þá leið - og ég er ekki með neinum hætti að gera lítið úr mjög eðlilegum viðbrögðum almennings við þeim fréttum sem hér komu fram - en ef við ætlum að ganga þá leið að við teljum að ganga eigi til kosninga í hvert skipti sem ríkisstjórn eða einstaka stjórnmálamenn mælast með lítið fylgi í skoðanakönnunum þá erum við að tala um grundvallarbreytingu á því stjórnarfari sem við þekkjum. Eftir því sem ég best veit, virðulegi forseti, er það hvergi þannig í heiminum, alla vega ekki á þeim stöðum sem við berum okkur saman við, að það sé almenn regla. Við vitum hvernig ástandið var á síðasta kjörtímabili. Við vissum hvernig mælingarnar voru þá. Við þekkjum það úr öðrum löndum. Ég held að samkvæmt mælingum sé Obama forseti óvinsælasti forseti í sögu Bandaríkjanna. Sama með Frakklandsforseta og ýmislegt annað mætti nefna. Ég hvet menn þegar þeir ræða þessi mál að við hugsum þetta í þessu samhengi því allt sem við gerum skapar fordæmi. Við erum ósammála um margt, við verðum ósammála um margt, en þessi grundvallaratriði verðum við að ræða af yfirvegun. Við getum ekki nálgast málið öðruvísi, virðulegi forseti. Hér erum við að tala um nokkra mánuði til eða frá hvenær við höldum kosningar. Við erum að ræða um hvort við eigum að klára mál sem ég fullyrði að í grunninn erum við öll sammála um. Það eina sem skiptir máli, virðulegi forseti, eru þjóðarhagsmunir. Þeir eru miklu stærri en við öll sem erum hér inni. Ekkert okkar er stærra en það. Þessi vinnustaður er eðli málsins samkvæmt tímabundinn. Við verðum hér í mismunandi langan tíma. Við verðum að hafa í huga í þessu máli sem og öllum öðrum að við erum að vinna fyrir þjóðina. Það sem við gerum skapar fordæmi.
Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu sinni eitthvað á þá leið að ekki væri að undra að stjórnarandstaðan vildi koma ríkisstjórninni frá. Það væri hlutverk hennar. Mér finnst menn tala í þessum sal, m.a. hv. þingmaður sem var á undan mér, eins og vantrauststillagan hafi bara dottið af himnum ofan. Eins og við hefðum bara ekkert betra að gera og eins og ekkert hafi gerst hér á undanförnum vikum og dögum. Ég vil taka fram að við í Bjartri framtíð erum ekki gagngert í stjórnmálum til að fella sitjandi ríkisstjórn. Við höfum alltaf verið tilbúin til að leggja góðum málum lið en oft hefur manni blöskrað hvernig ríkisstjórnin hefur hagað sér, en það hefur ekki gefið tilefni til vantrausts. Það er því ekki þannig að þessi vantrauststillaga hafi orðið til í einhverju bríaríi stjórnarandstöðunnar. Hún er lögð fram vegna þess að ný ríkisstjórn, sem er reist á rústum fyrri ríkisstjórnar, nýtur ekki trausts. Hún talar ekki afdráttarlaust. Við vitum ekki hvort hún er almennt á móti því til dæmis að ráðherrar eigi aflandsfélög. Hvort það sé eðlilegt að sumir þjóðfélagsþegnar geti geymt eignir sínar í skattaskjóli. Við vitum ekki hvað ríkisstjórnin ætlar að gera í því, ef þá eitthvað. Við heyrum ekki ráðamenn biðja okkur afsökunar á að hafa raðklúðrað málum þannig að það hlýtur að jaðra við heimsmet. Ég hef ekki heyrt hvernig ríkisstjórnin, þessi nýja, ætlar að endurreisa orðspor Íslands eða hvort það sé yfir höfuð á verkefnalistanum. Eina sem ég heyri er að svo mikilvæg verkefni séu í gangi að enginn geti klárað þau nema sitjandi ríkisstjórn. Þá spyr ég: Verður ekki að treysta kjósendum til að meta það hverjum er treystandi? Eða er kjósendum kannski heldur ekki treystandi? Er engum treystandi nema því fólki sem situr hérna á bekknum fyrir aftan mig? Auðvitað ekki. Það þarf að boða til kosninga, virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn er vanhæf.
Virðulegi forseti. Hér í dag hefur farið fram mjög merkileg umræða. Þrátt fyrir að við höfum lagt okkur fram um það í umræðu að undirstrika alvöru málsins og mikilvægi þess að stjórnarmeirihlutinn skilji þá alvarlegu stöðu sem upp er komin og leiti þess vegna leiða með okkur til að takast á við hana, er engin merki um það að finna. Við heyrum enga einustu afsökunarbeiðni yfir þeirri stöðu að meiri hlutinn skuli hafa kallað yfir þjóðina fordæmalausan álitshnekki á alþjóðlegum vettvangi og fordæmalausa stjórnmálakrísu hér innan lands. Við heyrum ekkert loforð um kosningar í haust heldur þvert á móti upptalningu á löngum loforðalista um eilífðarmál sem augljóslega eru ekki að fara að leysast í samstarfi þessara tveggja flokka, eins og afnám verðtryggingar. Við höfum ekkert í höndunum eftir þessa umræðu um góðan vilja stjórnarmeirihlutans til að skilja [[Forseti hringir.]]ákall um kosningar án tafar og að spilin verði stokkuð á nýjan leik. [[Forseti hringir.]]Það er áhyggjuefni og ég hvet þess vegna stjórnarliða til að styðja þessa tillögu um vantraust.
Herra forseti. Eftir þessa umræðu stendur að það búa tvær þjóðir í þessu landi: Fámennur hópur ríkra Íslendinga, þar á meðal ráðamanna, sem geymir eigur í skattaskjólum og svo venjulega fólkið sem lifir og starfar í íslensku samfélagi og spilar eftir leikreglum þess. Það hefur orðið alger trúnaðarbrestur milli þessara tveggja þjóða og ekkert sem við höfum heyrt í umræðum í dag bendir til þess að ríkisstjórnin sé fær um að breyta því og byggja aftur upp traust almennings á stjórnvöldum. Það er alvarlegt fyrir lýðræðið í landinu. Lýðræðið er undirstaða samfélags okkar og þess vegna stendur það eftir í mínum huga eftir umræðuna að rétta leiðin er að ríkisstjórnin fari frá og almenningur fái tækifæri til að segja sína skoðun í almennum kosningum. Þannig getum við farið að byggja aftur upp traust í samfélaginu, traust á lýðræði.
Virðulegi forseti. Þetta eru um margt merkilegar umræður í upphafi ríkisstjórnar. Það má segja að hér hafi verið talað með tvennum hætti. Annars vegar hafa þingmenn stjórnarandstöðunnar og margir stjórnarþingmenn talað um að við getum sannarlega unnið saman og getum sannarlega lokið mikilvægum verkefnum og menn hafa skilning á því að það sé mjög mikilvægt að ljúka verkefnum sem skipta þjóðina miklu máli og mun meira máli en að fara út í óvissa stöðu, fara að kjósa innan 45 daga. Síðan eru aðrir sem hafa gengið býsna langt og haldið því fram að ekki sé neitt annað hægt að gera en að kjósa. Þeirra rök eru léttvæg miðað við hin rökin sem hafa verið lögð fram. Því vil ég hvetja alla þingmenn í salnum til að hlusta á þær raddir sem bæði hafa komið úr röðum minni hluta og meiri hluta um að við getum sannarlega unnið saman að góðum málum [[Forseti hringir.]]sem varða þjóðarhag, og þá fellum við báðar þær tillögur sem hér hafa verið bornar fram.
Virðulegur forseti. Í umræðunum í dag höfum við heyrt þingmenn stjórnarflokkanna ítreka þörfina á því að það séu þeir sem geti leitt mál til lykta og þeir sem geti unnið fyrir þjóðarhag. Það hefur ekki einn einasti þingmaður stjórnarliðsins beðist afsökunar á því að kjörnir fulltrúar skuli hafa verið á lista yfir fólk sem á eignir í aflandsfélögum. Við höfum ekki upplifað neina auðmýkt eða heyrt neina afsökunarbeiðni á þessu ástandi, þeirri kreppu sem við erum í. Það er í sjálfu sér sorglegt og erfitt og við vitum það öll, við erum öll meðvituð um það, bæði stjórnarandstæðingar og stjórnarliðar. En það sem hefur ekki gerst í dag, því miður, er að menn hafi fundið leiðir til þess að ná saman, byggja upp. Þess vegna er ekkert annað í boði en að styðja báðar tillögur, að stjórnin fari frá [[Forseti hringir.]]og að gengið verði til kosninga strax.
Forseti. Mér er fyrirmunað að skilja af hverju núverandi fjármálaráðherra var ekki tilbúinn til að skipta um sæti þegar verið var að skipta um ráðherrastóla með þessari nýju ríkisstjórn sem við lýsum yfir vantrausti á. Ég vil lýsa yfir vantrausti á ríkisstjórnina þótt ekki væri nema bara út af þeirri staðreynd að hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson er enn þá ráðherra skattamála. Mér er fyrirmunað að skilja af hverju aðrir í ríkisstjórninni sjá ekki hversu óráðlegt það er. Það er ekki hægt að fara í afnám hafta með hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson sem ráðherra skattamála og fjármála. Svo einfalt er það, forseti. Síðan verð ég að segja að mér finnst mjög leiðinlegt, kæru samþingmenn, að enginn frá stjórnarliðum hafi gert svo mikið sem biðja þjóðina afsökunar á því fáránleikaleikhúsi sem við höfum fengið að upplifa undanfarna daga. [[Forseti hringir.]]Mikil má skömm ykkar vera að taka þátt í þessu af eins mikilli meðvirkni og maður hefur orðið vitni að.
Virðulegi forseti. Það sem við höfum upplifað undanfarna daga og vikur er alger niðurlæging þingsins og þjóðarinnar. Það er mikill og alvarlegur álitshnekkir út á við og það sem stjórnarherrarnir hafa við okkur að segja er að það standi til, miðað við ræður einstakra ráðamanna, að fara í stórátak í nánast öllum málaflokkum ríkisstjórnar Íslands. Það á held ég að byggja þak yfir hvern einasta mann og gerbreyta heilbrigðiskerfinu og þannig er það með hvern málaflokkinn á fætur öðrum. Þetta er slík þvæla, þessi málflutningur ríkisstjórnarflokkanna. Það er óljós tímasetning með kosningar. Ríkisstjórnin talar um alls kyns verkefni en nefnir ekki stærsta verkefnið, sem er að ráðfæra sig við þjóðina og það strax, vegna þess að hér hefur orðið alveg gríðarlegur og alvarlegur trúnaðarbrestur. Enginn kemur fram með afsökunarbeiðni. Engin iðrun kemur fram frá einum einasta manni. Enginn vilji [[Forseti hringir.]]er til að bregðast við þeim fordæmalausu aðstæðum sem hér eru uppi. [[Forseti hringir.]]Vantraustið í samfélaginu er raunverulegt og vantraustið verðum við að greiða atkvæði um innan húss. [[Forseti hringir.]]Mikilvægi þess að rjúfa þing og boða til kosninga er raunverulegt.
Herra forseti. Við greiðum atkvæði um það hvort samþykkja eigi vantraust á ríkisstjórn sem hefur breiðan meiri hluta í þinginu. Það er á stund sem þessari sem reynir á þær reglur sem við höfum komið okkur saman um, hvernig eigi á að taka þegar aðstæður eins og þær sem hafa skapast koma til okkar. Það er gott til þess að vita að þingið er rétti vettvangurinn til að greiða úr því. Hér verða á endanum greidd atkvæði um áframhaldandi samstarf stjórnarflokkanna eða kosningar strax. Ég hef bent á það í umræðunni að stjórnarflokkarnir eru sammála um eitt sem stjórnarandstaðan hefur lagt áherslu á og það er að virkja áfram lýðræðið til að skapa betri sátt í samfélaginu.
Forseti. Þetta eru ekki skemmtilegir dagar. Ég treysti ekki ríkisstjórninni. Það kemur ábyggilega engum á óvart en það sem verra er; meiri hluti þjóðarinnar gerir það ekki heldur. Það er enn verra að fólkið treystir okkur ekki, stjórnmálastéttinni. Það treystir okkur sem erum hérna inni ekki lengur. Þess vegna þarf að kjósa strax, til að raðað verði upp á nýtt, til að fólk geti treyst þeim sem starfa í þessu húsi.
Virðulegi forseti. Mér finnst það segja svolítið mikið um stöðuna að fráfarandi forsætisráðherra lét hafa það eftir sér að hann hlakkaði til að koma í þingsal og greiða atkvæði gegn þessari vantrauststillögu. Þó að hann hafi ekki sést mikið geri ég ráð fyrir að hann sé einhvers staðar hér á vappi. En ég velti fyrir mér: Hvernig geta þessi ósköp sem hafa leitt til vantrauststillögu verið tilhlökkunarefni? Mér finnst þetta segja svo mikið um stöðuna og ruglið sem er í gangi. Það er eins og við séum hérna að tala saman frá tveimur ólíkum plánetum. Það er eins og stjórnarmeirihlutinn og ríkisstjórnin hafi engan skilning á alvarleika málsins og þeirri kröfu sem er uppi og er raunhæf og réttmæt krafa. Ég segi fyrir mig að það er mér ekkert tilhlökkunarefni að vera í þessum aðstæðum. Ég get ekki skilið að nokkur ætti að hlakka til þess að vera í þinginu [[Forseti hringir.]]undir þessum kringumstæðum. Ég á bara ekki orð, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um vantraust. Hvað er traust yfirleitt? Er það traustvekjandi þegar hv. þingmaður kemur upp, fyrrverandi hæstv. ráðherra, og óskar nýjum ráðherra til hamingju með annarri og reynir svo að kippa undan honum stólnum með hinni? Er það? Og brosir framan í heiminn eins og það sé bara fullkomlega eðlilegt? Til hamingju elsku vinur - og reyna svo að kippa undan honum stólnum? [[Gripið fram í.]]Er þetta traustið? Er þetta traustið sem menn vilja? Ég segi bara fyrir mig: Ég treysti ekki manni sem óskar mér til hamingju með annarri og [[Það eruð þið sem þurfið að tala um traust.]]kippir undan mér stólnum með hinni. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Það er svo að við þurfum að láta rannsaka þessi mál til þess að skapa frið og traust í samfélaginu. Ráðamenn, ráðherrar hér og þingmenn sem tengjast aflandsfélögum með einum eða öðrum hætti, eiga að sjá sóma sinn í að víkja af þingi á meðan. Þeir eiga að sýna auðmýkt. Þeir eiga að sýna þjóð sinni virðingu. Þetta er og verður bara starfsstjórn. Þessi stjórn fer ekki að koma einhverjum stórkostlegum málum í gegn á örfáum vikum. Það er öllum ljóst sem hér inni starfa. Firring fyrrverandi ráðherra þegar hann talar um tilhlökkunarefni eins og hér var nefnt áðan er stórkostlegt áhyggjuefni. Lýðræðið þarf að endurreisa, virðulegi forseti, og traustið á stjórnmálunum. Við þurfum öll að endurnýja umboð okkar til kjósenda og það á að vera í þeirra höndum en ekki í höndum 38 þingmanna sjálfstæðismanna og framsóknarmanna. Það er ekki það sem fólk er að segja hér úti og berja bumbur: Þið getið ráðið þessu alein. [[Forseti hringir.]]Nei, fólkið er að segja: Við viljum kjósa. Núna.
Virðulegur forseti. Sú atkvæðagreiðsla sem nú fer í hönd snýst um það hvort ekki sé sá tímapunktur í sögu þjóðarinnar að Alþingi spyrji þjóð sína: Hvað nú? Hvað skal gera núna? Hvert eigum við að fara? Hverjir eiga að fara með stjórn landsins? Þetta er ekkert flóknara en það. Menn hafa nú þegar viðurkennt að hér hafi orðið slíkir atburðir að þeir hafi kallað á mannaskipti í þýðingarmesta embætti ríkisstjórnarinnar en þeir reyna samt sem áður að hanga á því að það dugi. Að vísu sama stefnuyfirlýsingin. Að vísu sama fólkið sem hefur síðustu tvær, þrjár vikurnar varið allt það sem gagnrýnt hefur verið og leiddi til afsagnar ráðherrans, og ætlast til þess að það haldi áfram. Auðvitað er það rétt niðurstaða og rökrétt að [[Forseti hringir.]]ganga strax til kosninga. Það er betra fyrir þjóðina, betra fyrir þingið, betra fyrir alla.
Virðulegi forseti. Þetta hefur verið tíðindamikil vika eins og við öll vitum. Fyrir nokkrum dögum fóru hv. stjórnarandstöðuþingmenn fram á að hæstv. forsætisráðherra mundi segja af sér. Hann hefur gert það og ég virði ákvörðun hans. En það lyktar svolítið, virðulegi forseti, ég vona að hv. þingmenn taki því ekki illa, en það lyktar svolítið af hentistefnu þegar hv. þingmenn koma síðan og heimta að sá aðili sem tók við hæstv. forsætisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson sem tók við í gær, segi af sér í kjölfarið. Ég sé ekki málefnaleg rök fyrir því. Ég segi nei við þessari tillögu.
Virðulegur forseti. Ég vil ekki búa í landi þar sem stjórnmálamenn, fjölskyldur þeirra og vinir verða ríkir á því að eignast ríkisfyrirtæki á lágmarksverði í bakherbergjum og fara með gróðann af því á aflandseyjar. Ég vil ekki búa í landi þar sem að forsætisráðherrann segir að viðskipti eins og þau sem afhjúpuð voru um Sigmund Davíð Gunnlaugsson í þessari viku séu í lagi. Ég vil ekki búa í landi þar sem að fjármálaráðherrann réttlætir aflandseyjaviðskipti. [[Gripið fram í.]]Ég vil ekki verja ríkisstjórn vantrausti sem gerir Sigmund Davíð Gunnlaugsson að talsmanni sínum á Alþingi í dag í umræðunni, daginn eftir að hann hefur sagt af sér embætti af kunnum orsökum. Þess vegna, virðulegur forseti, segi ég já.
Virðulegur forseti. Til grundvallar þessari umræðu um vantraust lágu nokkrar augljósar, skýrar spurningar: Er í lagi að stjórnmálamaður geymi fé sitt í aflandsfélagi? Er það gott fordæmi? Væri það í lagi að fleiri gerðu það? Væri í lagi að allir Íslendingar gerðu það? Við höfum heyrt fjármálaráðherra, eins og ég túlka það, eiginlega segja það já, ég gat ekki betur heyrt en að það væri sem sagt í lagi. Er í lagi að stjórnmálamenn sem tala fyrir því að Íslendingar fjárfesti í krónum og geymi fé sitt í krónum séu sjálfir með sitt fé í erlendum gjaldmiðli og segi ekki frá því? Er það heiðarlegt? Getum við skrifað undir það? Er í lagi þegar við erum að semja við kröfuhafa um uppgjör á þremur bönkum að einn stjórnmálamaður sé kröfuhafi sjálfur og fjölskylda hans og segi ekki frá því? Er það í lagi? [[Gripið fram í: Nei.]] Þetta eru þær spurningar sem hafa blasað við. [[Forseti hringir.]]Enginn stjórnarliða hefur svarað þeim spurningum afgerandi. Þeir hafa hins vegar gefið í skyn að þetta sé í lagi. [[Forseti hringir.]]Þetta er ein röksemdin í viðbót fyrir því að við eigum að samþykkja vantraust og augljóslega fara í kosningar. Ég segi: Þetta er ekki í lagi. Nú þurfum við að spyrja þjóðina: Er þetta í lagi? [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]
Virðulegi forseti. Mér finnst leiðinlegt hvernig stjórnarþingmenn koma hingað upp og lýsa því yfir að það sé eintóm heimtufrekja í minni hlutanum að leggja fram vantraust. Um 20 þús. manns komu á Austurvöll á mánudaginn til að lýsa yfir vantrausti og óánægju með ríkisstjórnina. Núna er búinn að vera svona smá stólaleikur í gangi hjá ríkisstjórninni. Ég veit ekki alveg hvernig hann mun enda, vonandi ekki nógu vel því að það er bara ekki hægt hvernig hún hefur látið í dag öll sem ein, að saka okkur um að ljúga þegar hún sjálf lýgur. Nú er bara komið nóg. Ég mun styðja þessa vantrauststillögu enda er þessi ríkisstjórn rúin trausti sem aldrei fyrr.
Virðulegi forseti. Það er engin heimtufrekja að leggja fram vantrauststillögu. Það er sjálfsagður réttur hvers þingmanns að gera það. Í upphafi vikunnar lagði stjórnarandstaðan fram vantrauststillögu á sitjandi forsætisráðherra. Hann vék til hliðar og varð í rauninni við því sem gerð var tillaga um fyrr í vikunni. Virðulegi forseti. Vegna umræðna í þessari viku um skattaskjól vil ég segja að skattaskjól eru ekki í lagi og þau þarf að uppræta. Það þarf að breyta lögum á Alþingi ef við þurfum að gera það. Við eigum að gera það á þverpólitískan hátt. Við eigum að koma að því, allir flokkar, að fara yfir þau mál og skoða hvernig þarf að breyta. Hins vegar vék forsætisráðherra til hliðar til að hægt væri að halda áfram að vinna að þeim góðu verkefnum sem þessi ríkisstjórn vinnur að og hægt væri að klára þau. Kjarasamningsmál eins og húsnæðismál, tryggingagjald, afnám gjaldeyrishafta og fleira. Við greiðum atkvæði um það í dag, virðulegur forseti, hvort við viljum halda áfram með þau mál. Þess vegna segi ég alveg [[Forseti hringir.]]skilyrðislaust nei við því að ríkisstjórn Sigurðar Inga Jóhannssonar, [[Forseti hringir.]]sem er á sínum fyrsta degi og ætlar að vinna að þeim málum, fari frá völdum. Það er algjörlega skýrt nei við því.
Herra forseti. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er að sönnu ekki lengur forsætisráðherra, en hann er óumdeilanlega hugmyndafræðingur ríkisstjórnarinnar engu að síður. Í ræðu hans rétt áðan kom fram í sinni tærustu mynd hrokinn, firringin og hin fullkomlega svart/hvíta uppstilling sem hann byggir á og stjórnin fylgir honum að málum. Þau segja: Við höfum gert allt rétt. Þau segja: Við höfum unnið ótrúleg afrek. Þau segja: Allir aðrir hafi gert allt vitlaust. Allir aðrir eru úti að aka. Þetta er lína hv. þm. og fyrrverandi forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og stjórnarliðið fylgir. Þetta er vantraust á sömu ríkisstjórnina með sömu stefnuna, með sama málflutninginn, sama hrokann, eins og við höfum fengið að kynnast í gær og í dag. Ríkisstjórn sem telur sjálfa sig vera óskeikula og ómissandi á sama tíma og eiginlega allir aðrir telja að hún eigi að fara á að fara. Hún er hættuleg því að hún er [[Forseti hringir.]]blind á umhverfi sitt og skynjar það ekki. Þess vegna á að samþykkja vantraust á þessa ríkisstjórn og kjósa strax. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði áðan að vegna mikillar óvissu yrði þessi ríkisstjórn að starfa áfram. Út af hverju er óvissa? Það er út af þessari blessaðri ríkisstjórn sem skilur ekki vitjunartíma sinn. Það er óvissa vegna þess að hún er rúin öllu trausti. Þess vegna er óvissa. Þess vegna þarf að koma ríkisstjórninni frá. En þeir flokkar sem stýra landinu og hafa stýrt því allt of lengi halda að þeir séu hinir guðs útvöldu til að stjórna landinu, það sé svo eðlilegt, helmingaskiptastjórnin á milli Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks þar sem spillingin þrífst best. Það er það sem fólkið mótmælir hér úti. Upp hefur komið spilling og enn á eflaust eftir að koma upp meira. Menn eiga að pakka saman. Þessi ríkisstjórn hefur ekki heilbrigðisvottorð frá þjóðinni. Það þýðir ekki að veifa því að 38 þingmenn hér inni [[Forseti hringir.]]styðji ríkisstjórnina. Þeir 38 þingmenn verða að gera sér grein fyrir því [[Forseti hringir.]]að þeir eru líka rúnir trausti af því að þeir styðja ríkisstjórnina [[Forseti hringir.]]sem er svo spillt. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Það er útilokað að endurheimta traust í íslensku samfélagi með þessa ríkisstjórn við völd eftir þann alvarlega álitshnekki sem þjóðin má nú líða vegna spillingar og siðferðisbrests ráðherra ríkisstjórnarinnar. Þessi ríkisstjórn er frá fyrsta degi rúin öllu trausti vegna þess að það sjá allir að hér er ekki að verða nein breyting, þetta er sama ríkisstjórnin og sat í gær. Það er líka deginum ljósara að öll brýnustu verkefnin í stjórnmálum dagsins í dag eru betur komin í höndum annarra en hennar. Þjóðin á heimtingu á því að gengið verði til kosninga strax, að hún fái að afhenda umboð sitt þeim stjórnmálaflokkum sem hún treystir. Við eigum að svara því kalli og ganga til kosninga strax. Þess vegna styð ég vantrauststillögu á ríkisstjórnina.
Virðulegi forseti. Hvað er traust, hv. þm. Páll Jóhann Pálsson? Það er alla vega ekki teygjanlegt hugtak. Það er alveg klárt hvað traust er. Ég vantreysti þessari ríkisstjórn, ekki bara vegna þess sem á undan er gengið heldur líka vegna þess hvernig ráðherrabekkurinn er skipaður, utan eins, þeim nýja ráðherra sem nú er kominn. Allir hinir ráðherrar, alla vega þeir sem ég hef heyrt í, hafa lýst því yfir að tæknilega sé ekkert ólöglegt við skattaskjól. Ég treysti ekki þessu fólki til að halda áfram í stórum verkefnum á borð við afnám hafta þar sem það þarf að vera alveg á hreinu hvar fólk stendur varðandi þessa hluti, almannahagsmuni á móti sérhagsmunum. Þess vegna þurfum við að segja já við vantrausti hér í dag. Það er eitthvað [[Forseti hringir.]]sem þjóðin biður um.
Hæstv. forseti. Ég treysti ekki ríkisstjórn sem finnst allt í lagi að fólk geymi eignir í skattaskjólum og talar um að það sé í lagi vegna þess að greiddir séu af þeim skattar. Við vitum það öll að ekki er hægt að vita hvort réttir skattar séu greiddir af því sem er í aflandsfélögum og skattaskjólum. Ráðherrar sem halda slíku fram eru að mínu mati ekki traustsins verðir þegar kemur að því að gera upp þau mál sem við höfum verið að ræða í allan dag. Þess vegna tel ég einboðið að lýsa verði vantrausti á ríkisstjórnina og það verði að rjúfa þing strax og kjósa á ný svo í ríkisstjórn setjist fólk sem í alvöru getur og vill taka á þessum málum en lætur ekki bara eins og það að [[Forseti hringir.]]sumir borgi hér skatta og aðrir ekki sé í lagi.
Virðulegur forseti. Það er ekkert eftir hjá þessari ríkisstjórn. Hún nýtur stuðnings fjórðungs kjósenda eða trausts. Fjórðungs kjósenda. Það held ég að hljóti að vera minnsta traust sem nokkur ríkisstjórn hefur lagt upp í nokkurn leiðangur með. Það er algerlega útilokað, það er algerlega ótækt að bjóða þjóðinni upp á þetta. Þess vegna eigum við að kjósa strax. Þess vegna segi ég já.
Forseti. Leppstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar er andvana fædd. Í henni sitja enn tveir af þeim þremur ráðherrum sem áttu félög í leynifélögum í skattaskjólum. Þeir stjórnarliðar sem styðja ekki þessa tillögu eru að lýsa velþóknun sinni á slíku athæfi. Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur hafa skaðað traust og tiltrú í íslenskum stjórnmálum og kallað yfir okkur vansæmd. Herra forseti. Ég styð vantrauststillögu á ríkisstjórnina.
Herra forseti. Í Njálu segir af því að farandkonur fóru milli Bergþórshvols og Hlíðarenda. Þar kom að Hallgerður spyr þær: Hvað hafðist Njáll að? Stritaðist hann við að sitja, svöruðu þær. Þessi ríkisstjórn stritast við að sitja. Hún lifir sjálfri sér og engu öðru og lifir þó varla. Það væri öllum fyrir bestu, og ekki síst ríkisstjórninni sjálfri og stuðningsmönnum hennar inni á þingi, að horfast í augu við þann veruleika. Að horfast í augu við hann heiðarlega og viðurkenna að þetta er búið spil og mæta þjóðinni, hafa kjark til þess að mæta þjóðinni og leggja verk sín í hennar dóm. Þangað á að skjóta þessu máli. Þess vegna á að samþykkja vantraust á ríkisstjórnina og rjúfa þing og boða til kosninga.
Og þingmaðurinn segir?
Já.
Virðulegi forseti. Tortóluríkisstjórnin situr hér enn. Skattaskjólaráðherrar sitja hér enn. Það er óásættanlegt fyrir Ísland. Þessi ríkisstjórn er búin að vera. Þessi ríkisstjórn er rúin trausti. Það er tímabært að stjórnarflokkarnir horfist í augu við þann veruleika. Ég segi já.
Hæstv. forseti. Ég lagði til að farin yrði önnur leið. Ég tel mikilvægt að Alþingi endurnýi umboð sitt. Ég hef líka sagt að ég tel mikilvægt að ég og við öll hérna inni tökum kjósendur alvarlega. Ég tel líka mikilvægt í ljósi undanfarinna daga og vikna að forusta Sjálfstæðisflokksins endurnýi umboð sitt. En ég er sjálfstæðismaður og trúi því á grunngildi sjálfstæðisstefnunnar. Ég get ekki annað en barist fyrir því að þau gildi séu við lýði í þeirri ríkisstjórn sem situr hverju sinni. Það er mikilvægt. Það er mikilvægt fyrir alla sjálfstæðismenn í landinu. Ég tel að það sé farsælast fyrir íslenska þjóð. Ég mun því ekki styðja stjórnarandstöðuna í því að lýsa vantrausti á ríkisstjórnina. Ég segi nei.
Virðulegi forseti. Mér finnst sorglegt að alþingismenn geti ekki tekið sjálfstæða ákvörðun og samkvæmt eigin sannfæringu. Ég minni á það drengskaparheit gagnvart stjórnarskránni sem við þurfum öll að skrifa undir sem segir að við séum einungis bundin eigin sannfæringu. Ég segi já.
Forseti. Ég lagði nafn mitt við þessa tillögu. Ástæða þess er að það er ekki aðeins þjóðin sem að stórum hluta til hefur ekki trú á þessari ríkisstjórn, samanber nýja könnun þar sem einvörðungu um 14% báru mikið traust til ríkisstjórnarinnar og 55% báru mjög lítið traust til hennar. Ég verð að viðurkenna að vonbrigði mín eru mikil gagnvart þeirri meðvirkni sem ég hef séð í dag hjá stjórnarþingmönnum. Ég sá hversu slegnir þeir voru margir í þessari viku. Nú á að gera allt til að tryggja að ráðuneyti skattamálastjóra, sem á fé í skattaskjóli eða átti fé í skattaskjóli, sjái um stærsta fjármálagjörning Íslandssögunnar. [[Forseti hringir.]]Mikil er ábyrgð ykkar. Það er alveg ljóst [[Forseti hringir.]]að þessi [[Forseti hringir.]]mikla ábyrgð mun skila sér í [[Forseti hringir.]]því hverjir munu eiga sæti á Alþingi þegar boðað hefur verið til kosninga, sem verður vonandi sem fyrst.
Og þingmaðurinn segir?
Ég segi já.
Herra forseti. Það er hafin vinna í utanríkisráðuneytinu til að meta tjónið sem orðið hefur af Panama-skjölunum, sagði hæstv. ráðherra áðan. Skyldi það ekki vera vegna einhverra ástæðna? Haldið þið að fólkið á Austurvelli sé að klappa ykkur upp? Er það skilningurinn? Nei, það er ekki alveg svoleiðis. Þið ætlið að skýla ykkur á bak við verkefnið en þorið ekki að leggja verk ykkar fram til þessa í dóm kjósenda. Þið eruð ekki ómissandi, það er það enginn. Ég hvet ykkur til að taka sönsum og hlusta á fólkið sem krefst þess að við boðum til kosninga strax. Ég hvet landsmenn til að sætta sig ekki við það siðleysi sem birtist í viðhorfum forustunnar á þingi og láta áfram í sér heyra, því að svo sannarlega er bæði orðspor og trúverðugleiki þjóðarinnar í húfi.
Og þingmaðurinn segir?
Já.
Virðulegi forseti. Ég segi já við vantrausti því að ég vantreysti svo sannarlega þessari ríkisstjórn, þessum ráðherrum, þótt einn þeirra sé nýr. Ég treysti þeim ekki til að vinna að mikilvægum verkefnum, þar með talið haftaverkefnið, því að þeir hafa sýnt að sérhagsmunir eru metnir ofar almannahagsmunum. Það gengur ekki, sérstaklega í því þjóðþrifamáli sem við ræðum. Þingmenn hafa komið upp, eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, og sagst vilja vinna á móti skattaskjólum og að við eigum að gera það öll saman. Hvað er verið að ræða hérna? Á þá að gera það á morgun en ekki í dag? Er ekki tími til þess í dag? Mér finnst þetta ekki trúverðugt. Ég hvet fólk til [[Forseti hringir.]]þess að greiða atkvæði með vantrausti.
Virðulegi forseti. Atburðir síðustu daga segja mér eitt, að við þurfum að fá öll þessi mál upp á yfirborðið, skera upp herör gegn því að hér búi tvær þjóðir í einu landi, skera upp herör gegn skattundanskotum. Fólk á að standa skil á sínu. Þeim sem vilja fá ókeypis far á ekki að standa það til boða. Ég skil ekki hvers vegna í ósköpunum fólk vill fá ókeypis far, setja meiri byrði á aðra og sleppa sjálft við að axla sínar byrðar. Það er algjörlega óskiljanlegt. Ríkisstjórnin hefur brugðist við. Það hafa orðið alvarlegir atburðir hér sem hafa komið illa niður á trausti almennings til stjórnmálamanna. Forsætisráðherra hefur sagt af sér. Það verða kosningar í haust. Ég segi nei.
Hvenær verða kosningar?
Virðulegi forseti. Það er ljóst að orðspor Íslands hefur beðið mikinn hnekki á alþjóðavettvangi. Fonseca-gögnin benda til þess að Íslendingar hafi nýtt sér þjónustu skattaskjóla í miklum ríkari mæli en aðrar þjóðir og hundruð Íslendinga hafa tengst slíkum fyrirtækjum. Nú hefur fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra stigið til hliðar. Það er mikilvægt skref. Við höfum og við þurfum að ganga lengra. Við þurfum að ganga lengra til að endurheimta orðspor landsins okkar. Við eigum hiklaust að setja lög til að Íslendingar og íslensk fyrirtæki nýti sér ekki starfsemi þessara skattaskjóla. Ég er reiðubúinn til að vinna að því og veit að margir þingmenn hér inni eru tilbúnir til þess. Ég styð þessa ríkisstjórn til góðra verka og bið sérstaklega velkominn nýjan utanríkisráðherra. Ég segi nei við þessari tillögu.
Virðulegur forseti. Það er lýsandi fyrir ríkisstjórnina að flokkarnir hafa ekki spurt stofnanir sínar, miðstjórn og flokksstjórn, hvort efna eigi til þessa ríkisstjórnarsamstarfs. Sjálfstæðismenn hafa ekki rætt það í sínum röðum, framsóknarmenn ekki heldur. Þeir hafa ekki kvittað upp á þetta. Ég er alveg viss um að margir sjálfstæðismenn mundu kannski hafa gamalt slagorð Sjálfstæðisflokksins í huga þegar þeir ræddu upplegg þessarar ríkisstjórnar undir hvaða kringumstæðum hún er stofnuð, sem er: Gjör rétt, þol ei órétt. Augljóst er hvað er rétt og rangt í þessu. Þú geymir ekki fé þitt í skattaskjóli erlendis. Þú situr ekki beggja vegna borðs í umræðum við kröfuhafa. Það er svo augljóst. Og ríkisstjórnarflokkarnir ætla ekki einu sinni að leyfa sínum eigin flokksmönnum að segja álit sitt á þessu. Þeir eru bara búnir að stofna ríkisstjórn og neita að svara öllum spurningum. Þó svo að hún standist vantraust, þá er hún rúin trausti. Hvað gerist þegar flokkar rúnir trausti standa að ríkisstjórn? Við höfum séð það í dag. [[Forseti hringir.]]Þeir eru byrjaðir að lofa upp í ermina á sér og tala með óráði [[Forseti hringir.]]vegna þess að örvæntingin er algjör. Hún á að fara frá. Ég segi já.
Virðulegur forseti. Formaður Sjálfstæðisflokksins sagði við stofnun þessarar ríkisstjórnar að hún væri í rusli. Formaður Framsóknarflokksins sagði okkur í gær að formaður Sjálfstæðisflokksins hefði gert alveg það sama og hann, og leiddi til afsagnar hans. Ekki einu sinni formenn stjórnarflokkanna treysta sinni eigin ríkisstjórn, hvað þá stjórnarliðarnir sem nauðugir greiða þó atkvæði með henni, hvað þá stjórnarandstaðan, landsmenn eða heimurinn allur. Hér koma stjórnarliðarnir upp og mótmæla forsætisráðherra og fjármálaráðherra og vörn þeirra fyrir skattaskjólum. Þeir verða að vita það að með því að segja nei við tillögu okkar eru þeir að verja forustumenn ríkisstjórnar sem verja skattaskjólin. Þess vegna segi ég já.
Virðulegi forseti. Heiðarleiki hefur oft verið valið eitt helsta þjóðargildi okkar Íslendinga. Heiðarleiki dregur til sín mörg önnur gildi eins og traust og réttlæti. Umræða um heiðarleika, eins og við höfum orðið vitni að í þingsalnum í dag, er með ansi þunnt innihald þegar umræðan er svo gildishlaðin óheiðarleika sem raun ber vitni. Hér koma kröfur um afsakanir á leikhúsi fáránleikans. Hverjir ættu að biðjast afsökunar á þessu leikhúsi fáránleikans sem hér er viðhaft þegar verið er að hlaða umræðuna slíkum óheiðarleika eins og raun ber vitni, þar sem mönnum er gert upp traust gagnvart skattaskjólum, þeir vilji halda skattaskjólum, þeir vilji treysta og byggja undir skattundanskot og menn séu spilltir? Er þetta heiðarleg umræða?
Já.
Hvað gerist þegar flokkar eru rúnir trausti? Það er eitt. En hvað gerist, virðulegur forseti, [[Forseti hringir.]]þegar Alþingi er rúið trausti? Skyldi ekki [[Forseti hringir.]]vera tímabært fyrir okkur öll að líta í eigin barm [[Forseti hringir.]]þegar kemur að því hvers vegna Alþingi er rúið trausti? Ég segi nei.
Herra forseti. Starfsemi í skattaskjólum grefur undan vestrænum velferðarsamfélögum, vestrænum lýðræðisríkjum. Það er þess vegna sem vestræn lýðræðisríki hafa tekið höndum saman um það verkefni að útrýma slíkum skattaskjólum. Eigi að síður hlustaði ég á forustumenn ríkisstjórnarinnar, nýjan forsætisráðherra, segja í gær að það væri ekkert óeðlilegt við það að kjörnir fulltrúar sem og aðrir nýttu sér slík aflandsfélög í skattaskjólum. Ég verð að segja það, herra forseti, að ég á mjög erfitt með að treysta slíkri ríkisstjórn með túkall milli húsa. Þess vegna segi ég já við þessari tillögu.
Virðulegi forseti. Þegar forustumenn beggja ríkisstjórnarflokkanna hafa orðið uppvísir að því að tengjast félögum í skattaskjólum þá dugar ekki að annar þeirra stígi til hliðar og í staðinn fyrir að sitja á ráðherrabekknum setjist hann út í sal og svo haldi menn áfram eins og ekkert hafi í skorist. Trúnaðarbresturinn er svo ríkur. Hvers vegna er það? Það er vegna þess að þó svo að menn gefi allt sitt upp í félögum sem þeir geyma í svokölluðum skattaskjólum þá er það engu að síður þannig að sönnunarbyrðin liggur hjá þeim sjálfum. Það er engin leið fyrir skattyfirvöld hér að komast að því hvort rétt sé talið fram og þau eru algjörlega upp á náð og miskunn þeirra sem þar geyma félög sín komin varðandi það. Þess vegna er þetta rangt. Þetta er líka rangt, virðulegi forseti, vegna þess að þarna hafa forustumenn í ríkisstjórninni orðið uppvísir að því að kljúfa sig frá þjóðinni. Þetta djúpa vantraust [[Forseti hringir.]]verður ekki lagað með þessum hætti. Þess vegna [[Forseti hringir.]]segi ég: Göngum til kosninga nú þegar. [[Forseti hringir.]]Við skulum öll endurnýja umboð okkar og leggja [[Forseti hringir.]]öll spilin á borðið. Ég segi já.
Hæstv. forseti. Þjóðin og stór hluti þingmanna, þar með talið nokkrir stjórnarþingmenn, kalla á uppgjör við ríkisstjórn og kosningar sem fyrst. Því er ég sammála. Við þurfum nýtt upphaf. Við þurfum að endurreisa Ísland. Það má kannski lýsa síðustu viðburðum í dauðateygjum ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks eins og ungur maður nefndi við mig hér úti á Austurvelli: Það er ekki nóg að skipta um nafn og kennitölu ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin er í raun og veru nýjasti kennitöluflakkari landsins. Ég treysti ekki núverandi stjórnarflokkum til að stjórna landinu. Eins og ég sagði áðan: Við þurfum nýtt upphaf, við þurfum endurræsingu. Alþingismenn allir ættu að óska eftir nýju umboði þjóðarinnar með kosningum. Þess vegna segi ég já við vantrauststillögu á ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks.
Herra forseti. Það lýsir sér vel í atkvæðagreiðslunni hvernig viðhorf stjórnarmeirihlutans almennt er gagnvart pólitíkinni og því alvarlega máli sem hér kom upp. Menn þora ekki einu sinni að tala um hlutina eins og þeir eru. Þingmenn stjórnarmeirihlutans tala ekki um að menn í stjórnarliðinu séu með fé í skattaskjóli og það sé eitthvað athugavert við það heldur tala menn þannig að eitthvað hafi gerst sem sé ekki nógu gott upp á ásýnd ríkisstjórnarinnar. Við erum búin að fórna forsætisráðherranum, nú ættuð þið bara að vera þakklát en ekki vera með neina frekju, eins og hæstv. umhverfisráðherra sagði. Málið er bara alvarlegra en það. Ég hlustaði á hv. þingmann Vigdísi Hauksdóttur í Ríkisútvarpinu í vikunni þegar hún var spurð: Er ekki eðlilegt að menn biðjist afsökunar? Hv. þingmaður svaraði: Afsökunar á hverju? [[Gripið fram í.]]Þetta er því miður viðhorfið hjá stjórnarmeirihlutanum. Hann skilur [[Forseti hringir.]]ekki alvarleika málsins en hann verður að gera það því að [[Forseti hringir.]]það er ekki traust milli þings og þjóðar. Þessi ríkisstjórn á að fara frá. Ég segi já.
Herra forseti. Sá sem stofnar leynireikning í skattaskjóli gerir það í ákveðnum tilgangi, hann gerir það til að fela og blekkja og til þess að komast hjá því að leggja sitt til samfélagsins. Íslenski hæstv. forsætisráðherrann segist ekki alfarið á móti notkun skattaskjóla. Íslenski hæstv. fjármálaráðherrann hefur nýtt sér skattaskjól. Hann er yfirmaður skattamála. Íslensk stjórnvöld skortir traust og tiltrú. Við ávinnum okkur ekki traust með þessari ríkisstjórn. Hún er auk þess hlægileg í augum annarra þjóða. Hún þarf að fara frá. Ég segi já.
Hæstv. forseti. Ég hef talað fyrir því í bæði mínum þingflokki og á opinberum vettvangi að kjósa. Ég tel að Sjálfstæðisflokkurinn sem og þjóðin öll hafi hag af því að fara í kosningar. Sjálfstæðisflokkurinn hefur hag af því vegna þess að þar getum við lagt verk okkar, þeirrar ríkisstjórnar sem hefur setið undanfarin ár, í dóm kjósenda, sem og allir aðrir flokkar sem hér sitja. Það er hollt fyrir okkur öll. Það er hollt fyrir lýðræðið og það er gott fyrir þjóðfélagið í heild. Ég verð að segja að þegar það verða mikil átök í pólitíkinni, eins og núna vegna þeirra atburða áttu sér stað í vikunni, líka vegna þess sem gerðist þegar þjóðin felldi Icesave-lögin á sínum tíma, þá á þingið að skoða hug sinn og hugsa sig um: Er ekki rétt að kjósa? Við erum ekki hrædd við kosningar. Þess vegna styð ég það að við förum í kosningar og segi já. [Lófatak í þingsal.]
Virðulegi forseti. Það hefur verið vísað í orð mín í dag varðandi þau ummæli að ég hefði stutt þá tillögu formanns Framsóknarflokksins að ganga til kosninga. Öll sagan hefur aldrei verið sögð, það sem ég sagði í framhaldinu. Ég sagði jafnframt í þessu viðtali að náðst hefði samkomulag og niðurstaða í þingflokki framsóknarmanna um að standa að því að þessi ríkisstjórn héldi velli og kosið yrði í haust. Lýðræðið ræður í þinginu, virðulegi forseti, líka í þingflokksherbergi framsóknarmanna. Það er fulltrúalýðræði í þinginu og í Framsóknarflokknum. Ég sagði í kjölfarið að ég mundi ekki standa að tillögu stjórnarandstöðunnar um þingrof, enda er hún að mínu mati, svona í framhjáhlaupi, ekki tæk stjórnskipulega séð. Það er með mikilli ánægju og á þeim grunni sem ég segi nei.
Virðulegi forseti. Hér hefur mikið gengið á og margt verið rætt og komið fram. Ég tel að þegar ástandið er svona verði stjórnmálamenn sem hafa verið kosnir af þjóðinni til að fara með málefni þeirra og hagsmuni að taka yfirvegaða ákvörðun, sýna ábyrgð og fara yfir alla hluti málsins. Ég tel að það hafi verið gert í þessu máli og fundin viss málamiðlun sem er mikilvæg í stjórnmálum af því ekki er alltaf hægt að komast að niðurstöðu sem allir sætta sig við, þótt best sé þegar það tekst. Ég tel að skynsemin ráði með því að boðað verði til kosninga í haust. Þess vegna segi ég nei.
Virðulegi forseti. Ég styð eindregið að þingkosningum verði flýtt. Forsætisráðherra hefur sagt af sér. Það verða kosningar í haust. Það eru forsetakosningar í júní og við þurfum tíma til þess að fara í vandað og opið ferli við að velja fólk á framboðslista sem á að taka sæti á nýju Alþingi. Ég styð því ekki þessa tillögu stjórnarandstöðunnar og segi nei.
Virðulegi forseti. Af efnislegum ástæðum sem ég rakti í ræðum mínum í dag þá styð ég það að við förum í kosningar. En það er líka ein önnur ástæða. Hún byggir á því að ég á erfitt með að treysta mjög loðnum yfirlýsingum fulltrúa stjórnarflokkanna um kosningar í haust. Mér finnst það lýsandi fyrir ástandið og vantraustið sem ríkir að maður veit ekki hverju maður á að trúa í þessu. Engin dagsetning hefur verið nefnd. Það er bara sagt í haust. Stundum er þessi yfirlýsing skilyrt. „Við ætlum að kjósa í haust ef þið hin öll hagið ykkur vel.“ Ótrúlega hrokafull efnisleg yfirlýsing í raun og veru miðað við það sem á undan hefur gengið. Þannig að þetta er ekki á tæru. Það er viðbótarástæða fyrir utan það hversu siðferðilega sterkt það væri að blása til kosninga strax. Það væri einfaldlega best að ákveða þetta hér og nú vegna þess að yfirlýsingum stjórnarherranna, líka þegar kemur að yfirlýsingum um aðrar tegundir af kosningum eins og t.d. um ESB, er erfitt að treysta. Ég segi já.
Virðulegur forseti. Ein af helstu orsökum íslenska efnahagshrunsins var banvæn blanda stjórnmála- og viðskiptalífs. Eftir þær hörmungar sórum við þess dýran eið í þessum sal að við mundum upplýsa kjósendur um tengsl stjórnmála- og viðskiptalífs. [[Gripið fram í.]]Nú hefur það loforð verið brotið. Þá eiga menn að rjúfa þing og ganga til kosninga því að kjósendur eiga rétt á því að velja forustu á grundvelli þessara upplýsinga. Mönnum kann að verða á. Ég tel ekki að það eigi að fordæma þá um aldur og ævi þess vegna. En stjórnmálamenn sem verða uppvísir að slíku eiga ekki að vera hræddir við að boða til kosninga. Þeir eiga að hafa forgöngu um að boða til kosninga til þess að sækja sér traust og umboð. Þeir sem forðast það [[Forseti hringir.]]munu engu fá áorkað þótt þeir geti hangið hræddir í stólunum nokkrum mánuðum lengur.
Hv. þingmaður segir?
Já.
Virðulegur forseti. Þessi umræða hefur allt of mikið verið til þess hugsuð að skapa óróa og ólgu í okkar samfélagi, ýta undir óvissu hjá fólki. [[Gripið fram í.]]Það er auðvitað ábyrgðarleysi af hálfu þingmanna að sýna af sér slíka framkomu. Það væri að sama skapi, virðulegur forseti, mikið ábyrgðarleysi ef stjórnarþingmenn, þingmenn sem styðja þessa ríkisstjórn, mundu taka þátt í því að hlaupast undan ábyrgð núna á örlagatímum í íslensku samfélagi, að hlaupast undan ábyrgð á þessum mikilvægu tímum. Við höfum hlustað. Það liggur alveg fyrir að menn hafa fallist á að það verði kosið fyrr. Það er spurt að því hvenær verði kosið. Það byggir að mínu mati ekki síst á því, virðulegur forseti, hvernig stjórnarandstaðan [[Gripið fram í: Nei …]]og stjórnarflokkarnir [[Gripið fram í.]]ná saman í þingsal [[Frammíköll í þingsal.]] [[Forseti hringir.]]um afgreiðslu mjög mikilvægra [[Forseti hringir.]]mála fyrir samfélag okkar. Ef við förum ekki í þá vegferð saman [[Forseti hringir.]]og náum ekki saman niðurstöðu um þessi mál [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]getur það tafið afgreiðslu á mikilvægum [[Forseti hringir.]]málum, þá tefst það til kosninga.
Hv. þingmaður segir?
Hv. þingmaður segir nei.
Herra forseti. Þótt ekki væri nema til að hafa það á hreinu hvenær kosningar eiga að verða á Íslandi væri viturlegt að samþykkja þessa tillögu. Eins og hefur heyrst í ræðum og atkvæðaskýringum virðist eiga að gera eitthvert einkennilegt valdatafl úr þeirri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að hún hyggist stytta þetta kjörtímabil um eitt þing. Það er sett í einkennilegt samhengi þar sem rætt er um að það verði svo allt vegið og metið eftir því hvaða samkomulag náist. Herra forseti. Þetta er auðvitað ekki boðlegur rökstuðningur. Þótt ekki væri nema bara út af þeirri orðræðu þá segi ég já við kosningum í vor.
Virðulegi forseti. Stjórnarmeirihlutinn virðist ætla að fella tillögu um kosningar, þótt maður hafi heyrt úr herbúðum þeirra að þar séu menn fylgjandi þeim og óhræddir við þær. Þá spyr ég: Hvers vegna eru menn ekki búnir að gefa út tímasetningu á kosningum í haust? Hæstv. fjármálaráðherra hefur komist næst því með því að segja í tröppunum á miðvikudagskvöldið að klippt verði eitt löggjafarþing af kjörtímabilinu. Ef ég skildi hann rétt þá þýðir það væntanlega í september, en síðan hafa aðrir dregið í land með það. Þetta þarf að skýra ef menn meina það sem þeir segja, vegna þess að önnur af breytingunum sem menn lofuðu í tröppunum voru kosningar fyrr. Við hvað eruð þið hrædd? [[Gripið fram í: Kjósendur.]]Kjósendur? Virðulegi forseti. Ég segi já við þessari tillögu. Ég tel að við eigum að verða við kröfunni um kosningar þar sem við sækjum öll endurnýjað umboð, allir flokkar sem hér eru, og tökum samtal við þjóðina um leiðina áfram eftir það gríðarlega trúnaðarbrot sem hefur átt sér stað.
Herra forseti. Það er eins og kosningar séu eitthvað stórhættulegt, svarti dauði. Af hverju hræðast menn að ganga til kosninga núna og endurnýja umboð sitt? Við hvað eru menn hræddir? [[Gripið fram í: Dóminn.]]Hræddir við dóm kjósenda? Já, ætli það sé ekki það sem er undirliggjandi. Ég held að dómur kjósenda verði ekki betri ef menn draga lappirnar og gera þetta einhvern tímann í haust eða guð má vita hvenær, [[Gripið fram í.]]að lágmarki næsta vor, eftir ár. En við treystum ekki stjórnarmeirihlutanum miðað við hvernig hann talar. Hv. þm. Jón Gunnarsson er strax byrjaður með hótun á pólitík: Ef þið verðið svona og ef þið verðið hinsegin. Það fer eftir því hvort stjórnarandstaðan er auðmjúk og fetar í fótspor stjórnarliðsins hvort landsmenn fá kosningu. Hvers konar tal er þetta? Það er ekki hægt að treysta stjórnarmeirihluta sem talar svona og getur ekki gefið [[Forseti hringir.]]út hvenær á að kjósa. Við viljum kjósa [[Forseti hringir.]]strax. Landsmenn vilja kjósa strax. [[Forseti hringir.]]Við Vinstri græn [[Forseti hringir.]]hræðumst ekki kosningar [[Forseti hringir.]]eins og Framsóknarflokkurinn og [[Forseti hringir.]]Sjálfstæðisflokkurinn gera.
Og hv. þingmaður segir?
Já.
Virðulegi forseti. Það eru hræddir stjórnarherrar sem hér í dag hafa læst saman klónum til þess að forðast dóm kjósenda. Menn geta kannski staðist vantraust inni í þessum sal en þingmenn stjórnarflokkanna eru ekki þjóðin. Þjóðin er utan þessara veggja. Hún á rétt á því að fá að kveða upp sinn dóm um verk og frammistöðu þeirra sem fara með stjórnartaumana á þessari stundu. Fólkið krefst kosninga með réttu. Ég styð þá kröfu. Þess vegna segi ég já.
Virðulegur forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson orðaði það rétt hérna áðan þegar hann sagði að við lifðum örlagatíma. Við lifum vissulega örlagatíma og það er í boði þeirrar ríkisstjórnar sem nú er að finna upp nýja útgáfu af sjálfri sér. Forseti bað um hljóð í salnum áðan en hann getur ekki beðið um hljóð hérna úti. Það er þjóðin sem er að kalla eftir siðbót og endurnýjuðu umboði í íslenskri pólitík. Ef við, þingið, verðum ekki við því, ef við ætlum að halda valdinu hérna inni í bakherbergjum og göngum þingsins erum við að ofbjóða almenningi í landinu eftir það sem á undan er gengið. Mér finnst það óboðlegt, óásættanlegt.
Þingmaðurinn segir?
Ég segi já.
Herra forseti. Það var spurt um það áðan í ræðustól hvað traust væri. Ég get alveg sagt hvað mér þykir traust vera. Það er lykilþáttur mannlegra samskipta. Þegar traust hverfur fer að molna úr samfélaginu. Það er nákvæmlega það sem hefur gerst hér. Tveir æðstu menn ríkisstjórnarinnar eru uppvísir að trúnaðarbresti gagnvart þjóðinni. Þeir eru að svindla á þjóðinni. Það er sorglegt að horfa á stjórnarþingmenn samþykkja ekki þingrof. Með því eru þeir að samþykkja það að foringjar þeirra eru að svíkja þjóðina. Það er ekki í fyrsta skipti á kjörtímabilinu. Það er ekkert mál fyrir þá að svíkja fólk. Þetta er grátlegur dagur í íslenskum stjórnmálum. Þetta er grátlegt að horfa upp á þetta. Og það er sorglegt að þurfa að taka þátt í þessu og sérstaklega að horfa upp á stjórnarþingmenn sem maður hefur unnið með í þrjú ár, frábært fólk sem hefur unnið gott starf, þurfa að leggjast svo lágt að styðja ríkisstjórn og forustumenn hennar sem hafa svikið þjóðina, hreint út sagt. Það er bara þannig. Ég segi já við þessu.
Virðulegur forseti. Sagan mun auðvitað dæma þetta mál á endanum. Hér eru 37 stjórnarþingmenn. Á mánudaginn síðastliðinn voru 22 þús. manns að því er talið var úti á Austurvelli. Þeir voru ekki að gera eingöngu kröfu um stólaskipti í ríkisstjórninni heldur að menn mundu svara ákalli þjóðarinnar um endurnýjað umboð. 37 stjórnarþingmenn á móti 22 þús. sem fer fjölgandi. Þegar upp er staðið á eftir að koma í ljós hvort það hafi reynst gæfuspor fyrir stjórnarflokkana að taka þá ákvörðun núna hér og nú að reyna að hanga á völdunum. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé upphafið á endalokum ansi margra stjórnmálamanna sem við horfum hér framan í og í sumum tilfellum er það miður vegna þess að um er að ræða [[Forseti hringir.]]um margt hæfa stjórnmálamenn á köflum sem eru að taka hér afar vonda ákvörðun, [[Forseti hringir.]]bæði fyrir sjálfa sig persónulega, pólitískt, en ekki síst [[Forseti hringir.]]fyrir þjóðina alla.
Þingmaðurinn segir?
Ég segi já.
Herra forseti. Við heyrum óminn utan af Austurvelli þar sem mótmælendur hafa safnast saman fimmta daginn í röð. Enn á morgun eru boðuð mótmæli. Ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefur ekki traust þjóðarinnar vegna stærsta hneykslismáls íslenskrar stjórnmálasögu. Krafa almennings um kosningar strax er krafa fólks um að þvo skömm þessa hneykslis af sér og skila skömminni þangað sem hún á heima. Forseti. Ég styð tillögu um þingrof og kosningar strax.