Borist hafa bréf frá mennta- og menningarmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 867, um stuðning og sérkennslu í grunnskólum, frá Önnu Kolbrúnu Árnadóttur; á þskj. 986, um skráningu samskipta í ráðuneytinu, frá Birni Leví Gunnarssyni; á þskj. 1020, um áhrif og forsendur áfrýjunar dóms um brot ráðherra gegn jafnréttislögum, frá Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur; á þskj. 1027, um íslenskunám innflytjenda, frá Önnu Kolbrúnu Árnadóttur; á þskj. 1127, um ráðgjafaþjónustu, verktöku og tímabundin verkefni, frá Gunnari Braga Sveinssyni, og á þskj. 1232, um garðyrkjunám á Reykjum, frá Ara Trausta Guðmundssyni.
Til svara eru: Forsætisráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.
Forseti. Undanfarna viku hafa staðið yfir linnulausar loftárásir á Gaza. Ísraelski herinn hefur drepið a.m.k. 214 manns, þar af 58 börn. Þetta er áframhald á ástandi sem hefur smám saman farið versnandi frá lokum seinni heimsstyrjaldar en alþjóðasamfélagið hefur setið aðgerðalaust hjá og horft á voðaverk og dauða tugþúsunda. Það kemur engum lengur á óvart að núverandi stjórnvöld í Ísrael nýti hvert tækifæri til ofsafenginna og ofbeldisfullra viðbragða gagnvart Palestínumönnum en allt er það hluti af áætlun ísraelskra stjórnvalda um að sölsa undir sig landsvæði Palestínumanna, hrekja þá á flótta og hertaka landsvæði þeirra. Forseti. Aðeins samhæfður og hávær þrýstingur frá alþjóðasamfélaginu getur mögulega hnikað áformum ríkisstjórnar sem virðir mannslíf að vettugi. Það þýðir að ríkisstjórnir allra landa, líka Íslands, þurfa að sýna frumkvæði og hafa þor til að tjá sig gegn stríðsglæpum, tjá sig gegn drápi á börnum og mótmæla harðlega þjóðarmorðum. Hvað ætlar ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra að gera í þessu máli? Hvaða aðgerða á að grípa til að hennar mati?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Við hv. þingmaður erum algerlega sammála um að þetta er skelfilegt ástand. Eins og hv. þingmaður kom inn á þá hafa ríflega 200 manns látið lífið Palestínu megin, töluvert færri Ísraels megin, eða u.þ.b. tíu, samkvæmt fréttum þaðan. Fórnarlömbin í þessum árásum eru almennir borgarar, konur og börn. Það liggur algjörlega klárt fyrir af hálfu íslenskra stjórnvalda að þessar aðgerðir eru ólögmætar, þær brjóta í bága við alþjóðalög, alþjóðlegan mannúðarrétt og við höfum lýst þeirri afstöðu okkar. Hæstv. utanríkisráðherra átti símafund með utanríkisráðherra Noregs nú um helgina, en Noregur á sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna þar sem þessi mál hafa verið til umræðu. Okkar afstaða er algjörlega skýr: Það á að virða alþjóðalög og árásir óbreyttra borgara eru algerlega óásættanlegar. Við höfum líka minnt á það að Ísland hefur viðurkennt sjálfstæði Palestínu og lausn á þessum átökum verður að byggjast á tveggja ríkja lausn. Fyrir liggur að það er afstaða íslenskra stjórnvalda. Hv. þingmaður segir: Það þarf samstöðu þjóða. Ég held að við getum verið sammála um það. Þetta er eitt af þeim málum þar sem við höfum séð ýmsa reyna að leita lausna en ekki tekist. En ég mun í öllu falli nýta tækifærið nú þegar ég funda með utanríkisráðherra Bandaríkjanna á morgun og utanríkisráðherra Rússlands á fimmtudaginn og taka upp þessi mál og hvetja þessi ríki til að beita sér á alþjóðavettvangi til þess að ná fram friðsamlegri lausn á þessum málum.
Forseti. Ég get ekki annað séð en að svar hæstv. utanríkisráðherra undanfarna daga, það sem við höfum séð í fjölmiðlum, virðist vera að gera ekki neitt nema einhver annar geri það fyrst. Það er það sem við erum að sjá. Það er hægt að hafa alls konar orð uppi en þetta snýst um aðgerðir og við getum alveg sýnt gott fordæmi þó að aðrar þjóðir séu ekki á undan okkur. Við getum alveg leitt leiðina. Ég spyr bara: Hvað er svoleiðis afstöðuleysi annað en bara fullkominn heigulsháttur? Að sama skapi hefur þingflokkur VG gefið út einhvers konar yfirlýsingu um helgina þar sem landtökustefna Ísraels er fordæmd, gott og vel, en málfundaæfingar þingflokks forsætisráðherra eru innantómt hjal miðað við þær raunverulegu aðgerðir sem forystuflokkur í ríkisstjórn Íslands gæti sett í gang ef hann raunverulega vildi. Þingflokkur Pírata mun leggja fram þingsályktunartillögu þar sem Alþingi fær tækifæri til að fordæma landtökustefnu og árásir stjórnvalda í Ísrael á óbreytta íbúum Palestínu. [[Forseti hringir.]]Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra hvort hún telji að hún geti stutt þá þingsályktunartillögu.
Herra forseti. Ég og mín hreyfing leggjum mjög mikið upp úr því að mál á borð við þessi séu leyst á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Þess vegna höfum við verið að beita okkur fyrir því að þeir aðilar sem við erum í mestum samskiptum við þar innan borðs, sem eru norsk stjórnvöld, hafi okkar afstöðu á hreinu og það liggur algerlega fyrir hver hún er. Ísland viðurkenndi sjálfstæði Palestínu og var meðal fyrstu ríkja til að gera það. Raunar var ég í ríkisstjórn þegar það var gert, bara til að rifja það upp fyrir hv. þingmanni sem kallar hér eftir aðgerðum. Afstaða Íslands til ólögmætrar landtöku Ísraels er algerlega klár og henni hefur ítrekað verið komið á framfæri á alþjóðavettvangi. Það er mitt mat og mat ríkisstjórnarinnar að öryggisráð Sameinuðu þjóðanna sé sá rétti vettvangur sem eigi að taka á þessum málum. Það er það sem ég mun hafa að segja við utanríkisráðherra bæði Bandaríkjanna og Rússlands um þessi mál því að það skiptir máli að þetta sé leyst á þeim vettvangi sem þjóðir heims hafa komið sér saman um að eigi að vera vettvangur til að leita lausna í jafn flóknum málum og þetta mál er.
Virðulegi forseti. Ég vil undirstrika að við eigum að taka skýra afstöðu með mannréttindum. Við eigum að taka skýra afstöðu gegn þjóðum sem hernema aðrar þjóðir og ekki síst árásum á óbreytta borgara eins og við upplifum núna í dag á milli Ísraels og Palestínu. Líf og öryggi milljóna manna veltur á því að vopnahléi verði komið á milli Ísraels og Palestínu. Við getum þrýst á að svo verði og við getum beitt okkur víða í alþjóðasamfélaginu. En við megum heldur ekki hafa það þannig að við skýlum okkur á bak við það til að vera svolítið stikkfrí frá eigin hugsjónum og hugmyndafræði. Þingflokkur Vinstri grænna fordæmdi um helgina aðgerðir Ísraels á Gaza, fordæmdi valdníðslu, margendurteknar landtökur og brottvísanir Palestínubúa frá heimilum sínum. Ég vona að þetta sé ekki eingöngu einhver syndaaflausn því að mér finnst afstaða íslensku ríkisstjórnarinnar ekki vera skýr þegar kemur að þessum málum. Það er alveg ljóst að Ísrael er í algjörri yfirburðastöðu gagnvart Palestínu, bæði hvað varðar hernaðarafl og efnahagslegan stuðning frá erlendum ríkjum. Að mínu mati getur Ísland einfaldlega ekki setið hjá þegar kemur að mannréttindabrotum, hvar sem þau eru í heiminum. Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hver er afstaða forsætisráðherra og ríkisstjórnar hennar? Ég er ekki að spyrja hana sem formann Vinstri grænna því að þar er afstaðan greinilega önnur. Hver er hin opinbera afstaða Íslands? Opinbera afstöðu Íslands geta í rauninni bara tveir tekið, það er ríkisstjórnin og síðan Alþingi Íslendinga, eftir atvikum utanríkismálanefnd. Ég vil í öðru lagi spyrja hæstv. forsætisráðherra: Mun hún taka upp þessi málefni á fundi sínum síðar í vikunni með Antony Blinken, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, sem eru jafnframt ein helsta stuðningsþjóð Ísraels? Mun hún segja Blinken að íslenska ríkisstjórnin fordæmi árásir Ísraelshers á Palestínu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ísland talar fyrir mannréttindum alls staðar á alþjóðavettvangi. Það er hluti af utanríkisstefnu okkar hvort sem við erum að ræða jafnrétti kynjanna, mannréttindi í stríðsátökum eða friðsamlegar lausnir. Við tölum fyrir mannréttindum og við tölum fyrir friðsamlegum lausnum. Af því að hv. þingmaður hvetur okkur til þess þá leyfi ég mér að segja að það gerum við og það mun ég líka gera á fundum mínum með Blinken og Lavrov. Þar verður að sjálfsögðu rætt um málefni norðurslóða en þar mun ég líka taka þessi málefni upp. Það skiptir gríðarlega miklu máli að þessi ríki beiti sér tafarlaust fyrir vopnahléi og friðsamlegum lausnum í kjölfarið. Ég ætla ekki að þykjast hafa lausn á þessum áratugalöngu átökum, en það verður engin lausn nema strax verði komið á vopnahléi. Þar hefur António Guterres tekið mjög skýra afstöðu og undir hana tek ég. Afstöðu íslenskra stjórnvalda, af því að hv. þingmaður spyr um hana, hefur verið komið skýrt á framfæri. Það á að virða alþjóðalög og árásir á óbreytta borgara eru brot á alþjóðalögum. Þær eru óásættanlegar og mannfallið sem við sjáum í þessum átökum er fyrst og fremst meðal óbreyttra borgara. Þess vegna verður að koma á vopnahléi og síðan þarf auðvitað að reyna að finna friðsamlegar lausnir til lengri tíma. En við vitum líka að þessi landtaka er ekki ný af nálinni, hún hefur staðið árum og áratugum saman, og hún er ólögmæt. Það er líka afstaða Íslands. Ég held að hv. þingmenn þurfi ekki að velkjast í vafa um afstöðu Íslands í þessum málum. Við munum hér eftir sem hingað til tala fyrir mannréttindum á alþjóðavettvangi.
Virðulegi forseti. Já, ég tek undir með hæstv. forsætisráðherra, það skiptir mjög miklu máli að rödd Íslands sé skýr. Við stöndum með mannréttindum og við tölum hátt og skýrt, hvort sem það eru vinaþjóðir okkar eða einhverjir aðrir sem fara gegn óbreyttum borgurum með þeim hætti sem t.d. Ísraelsher gerir nú í dag. Það skiptir máli og það skiptir líka máli að við tölum hárri röddu fyrir friðsamlegri lausn, fyrir vopnahléi, hvar sem við stígum niður. Þess vegna spyr ég: Með hvaða hætti mun hæstv. forsætisráðherra taka upp málið við utanríkisráðherra Bandaríkjanna, Antony Blinken, þegar hann kemur hér í vikunni? Mun forsætisráðherra tala fyrir ályktun þingflokks Vinstri grænna eða mun hún tala fyrir afstöðu ríkisstjórnar Íslands? Þetta þarf að vera skýrt því að það er áherslumunur þarna á. Það sem er vont varðandi utanríkisstefnu okkar nú síðastliðin 3 til 4 ár er að hún er tiltölulega óskýr á köflum, af því að við vitum að það er áherslumunur, og miklu meira en það, á ríkisstjórnarflokkunum og það er ágætt að menn hafi það í huga. Þess vegna skiptir máli og er þýðingarmikið að forsætisráðherra tali skýrri röddu við utanríkisráðherra Bandaríkjanna og fordæmi m.a. árásir Ísraelshers á Palestínumenn af því að það eru mannréttindabrot sem þar er um að ræða. Ég hvet hæstv. ráðherra til að tala skýrt.
Herra forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að ég mun tala skýrt hér eftir sem hingað til. Ég hef nýtt öll tækifæri mín á alþjóðavettvangi til að tala fyrir friðsamlegum lausnum. Það sem ég mun taka upp við þá ágætu menn sem hingað koma er að mælast til þess að þessi ríki, sem skipta svo miklu máli í alþjóðasamfélaginu, beiti sér í fyrsta lagi fyrir vopnahléi og í öðru lagi fyrir einhvers konar langtíma friðsamlegri lausn. En fyrst þarf auðvitað að koma á vopnahléi því að núna er fólk að deyja, óbreyttir borgarar, karlar, konur og börn, en þar til vopnahléi hefur verið náð getur enginn sest niður til að ræða á hvaða grunni eigi að byggja friðsamlegar lausnir. Þar er afstaða íslenskra stjórnvalda, ekki bara þingflokks Vinstri grænna, algerlega skýr. Íslensk stjórnvöld hafa viðurkennt sjálfstæði Palestínu. Það er afstaða íslenskra stjórnvalda og íslensk stjórnvöld vilja [[Forseti hringir.]]að lausnin til framtíðar byggist á tveggja ríkja lausn. [[Gripið fram í.]]Ég tel þessar árásir algjörlega [[Forseti hringir.]]óásættanlegar. Þær eru brot á alþjóðalögum og það er okkar skýra afstaða.
Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði í viðtali á RÚV þann 31. mars 2020, með leyfi forseta: „Það er alveg á hreinu að það verði forgangsatriði hjá okkur að verja stöðu fólks fyrir þessum skakkaföllum eftir þeim leiðum sem færar eru í því.“ Þann 5. maí síðastliðinn sendu Hagsmunasamtök heimilanna frá sér áskorun til ríkisstjórnarinnar um að hún efni loforð sín um að bregðast við til að verja heimilin fyrir áhrifum verðbólgu. Í yfirlýsingu samtakanna segir, með leyfi forseta: „Einnig er vert að benda á að þó að margir hafi flúið verðtrygginguna á undanförnum mánuðum er það alls ekki á allra færi. Það eru einmitt þau sem verst standa sem ekki geta flúið verðtryggða leigu eða húsnæðislán. Það er engan veginn réttlætanlegt að þau greiði hæsta gjaldið vegna ástands sem þau bera enga ábyrgð á. Það er algjörlega óásættanlegt að áhrifa þessa ástands á verðtryggð lán heimilanna gæti um ókomna tíð, því þegar verðtryggðu lánin hafa einu sinni hækkað þá lækka þau ekki aftur. Í þessu felst einmitt einn stærsti galli verðtryggingarinnar. Heimilin súpa seyðið um alla framtíð vegna tímabundinnar hækkunar verðbólgu, á meðan lánveitendur hagnast um langa framtíð á þessari sömu tímabundnu hækkun.“ Verðbólga hefur aukist statt og stöðugt undanfarið ár og mælist nú 4,6%. Þá er verðbólga nú farin af stað í Bandaríkjunum og mælist þar einnig 4,6% en hefur ekki mælst jafn mikil síðan í september 2008. Við verðum að grípa til aðgerða strax áður en verðbólgan eykst frekar. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvað ætlar þessi ríkisstjórn að gera nú þegar aðeins nokkrar vikur eru eftir af löggjafarþinginu til að vernda heimilin í landinu fyrir verðbólgunni? Og hvers vegna styður hæstv. forsætisráðherra ekki frumvarp Flokks fólksins um að setja tímabundið þak á verðtryggingu húsnæðislána og banna slík lán?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hún byrjaði á að vitna í mín orð um að við myndum leggja okkur fram um að hlífa fólki við þeim skakkaföllum sem af faraldrinum myndu hljótast og ég hlýt að svara því til hér að það hefur svo sannarlega verið gert. Ég ætla ekki að taka allan tímann í að telja upp allar þær aðgerðir sem hafa falist í því að koma til móts við þau sem hafa misst vinnuna með því að lengja tímabil tekjutengdra atvinnuleysisbóta, hækka atvinnuleysisbætur, hækka barnabætur og koma til móts við fólk með margháttuðum félagslegum úrræðum til að styðja það í gegnum þennan faraldur. Það hefur svo sannarlega verið okkar leiðarljós alveg frá upphafi að styðja við fólk í gegnum þennan erfiða tíma og það höfum við gert. Ég er ekki í nokkrum vafa um að allar þessar aðgerðir hafa orðið til þess að samdrátturinn hefur orðið minni en spáð var og ég er ekki í nokkrum vafa um að allar þessar aðgerðir verða til þess að við munum spyrna mjög hratt við nú þegar birtir til. Við sjáum að nú birtir til. Fyrirtæki eru farin að ráða fólk í vinnu, átak ríkisstjórnarinnar Hefjum störf gerir það að verkum að fólk sem hefur verið lengi atvinnulaust er farið að fá störf. Það er alveg rétt að þróun verðbólgunnar hefur verið áhyggjuefni. Það liggur hins vegar fyrir að spár gera frekar ráð fyrir því að verðbólgan hjaðni þegar líða tekur á árið og nýjustu spár gera ráð fyrir því að hún lækki milli mánaða. Við skulum sjá hvort það gengur eftir. Það sem hefur leitt verðbólguna er annars vegar húsnæðisverð og hins vegar matarverð. Ég vil segja hvað varðar fasteignamarkaðinn að þar höfum við verið að glíma við uppsafnaðan framboðsvanda. Það er hins vegar verið að byggja mikið núna og meira á þessum árum en hefur verið gert lengi til að mæta þessum framboðsvanda. Það er mjög mikilvægt að þær aðgerðir sem við höfum ráðist í á þessu tímabili verði til þess að við sköpum aukinn stöðugleika á húsnæðismarkaði því að þessi sveiflukenndi húsnæðismarkaður reynist mörgum erfiður og hefur ekki bara áhrif á verðbólgu og verðtryggð lán heldur líka á leigumarkað [[Forseti hringir.]]þar sem einmitt margir hinna tekjulægstu eru og eiga allt sitt undir stöðugum leigumarkaði.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið en það veit hamingjan að ég var alls ekki að spyrja um alla þá snilli sem ríkisstjórnin hefur verið að vinna í þessum Covid-faraldri. Ég var eingöngu að reyna að draga fram verðtryggð húsnæðislán heimilanna með tilliti til þess hversu gríðarleg hækkun verður á höfuðstól þeirra lána og með tilliti til þess að nú hefur verðbólgan tæplega tvöfaldast miðað við verðbólguviðmið Seðlabankans. Til gamans, þó það sé bara alls ekkert gaman, ætla ég samt sem áður í beinu framhaldi að benda á Bandaríkin, það er alveg ótrúlegt, það vita það allir, að ef bandaríska hagkerfið hnerrar þá fær það íslenska kvef og verðbólgan í Bandaríkjunum hefur hækkað hvorki meira né minna frá því í apríl 2020 úr 0,3% í 4,6% og þar af frá því núna í mars úr 2,6% í 4,6. Þetta er gríðarlegt áhyggjuefni og þess vegna lýsum við í Flokki fólksins þungum áhyggjum. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. ráðherra aftur, fyrst þau eru að gera svona mikið fyrir alla: Hvers vegna í ósköpunum tekur ríkisstjórnin [[Forseti hringir.]]ekki nú þegar utan um heimilin og gerir eitthvað til að koma í veg fyrir hækkun verðtryggðra skuldbindinga vegna verðbólgu af völdum þessa faraldurs [[Forseti hringir.]]og að hún bitni eins gífurlega á þeim og útlit er fyrir?
Herra forseti. Ég fór hér áðan yfir horfurnar hvað varðar verðbólguna og við þurfum líka að horfa til þess að þær spár sem núna eru að birtast byggi á því annars vegar að styrking krónunnar verði til þess að draga úr verðbólgu og að viðspyrna ferðaþjónustunnar, sem við getum verið nokkuð bjartsýn á miðað við stöðuna núna, muni sömuleiðis styðja við þá þróun, þannig að ég held að það skipti miklu máli að horfa til þróunar á næstu mánuðum í þessum efnum. Ég vil líka minna hv. þingmann á að hér inni í þingi er ríkisstjórnarfrumvarp um vexti og verðtryggingu sem miðar að ákveðnum takmörkunum á 40 ára verðtryggðum lánum. Það væri óskandi að hægt væri að ljúka vinnu við það frumvarp, sem var hluti af yfirlýsingu okkar í tengslum við lífskjarasamninga. Þegar við skoðum hvernig þessi mál hafa verið að þróast þá hefur þróunin verið sú að markvisst hefur dregið úr vægi verðtryggingar á innlendum lánamarkaði. Mun fleiri velja sér óverðtryggð lán. Það er jákvæð breyting gagnvart verðtryggingunni. Þetta frumvarp er hér inni og það er hægt að ljúka vinnu við það.
Frú forseti. Nýfallinn sýknudómur vegna lendingar þyrlu innan friðlandsins á Hornströndum hefur vakið athygli. Nú er það þannig að það er óheimilt, eins og segir í reglum Umhverfisstofnunar, bæði að fljúga og lenda þyrlum innan friðlandsins nema að fengnu leyfi Umhverfisstofnunar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann og hans fólk hafi gaumgæft þennan dóm og hvort með þessari sýknu verði hugsanlega nauðsynlegt að skerpa á lagaákvæðum hvað þetta varðar. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvernig ráðuneyti hans og stofnanir hyggist fylgja eftir reglum um að hámark 50 farþega megi setja í land á Hornströndum hverju sinni. Nú er það þannig að búið er að tilkynna að skemmtiferðaskip verði á ferðinni, hringsóli kringum Ísland. Það hefur flogið fyrir að þessi skip hafi sett í land farþega og fleiri en þá 50 sem áskilið er í reglum sem Umhverfisstofnun hefur sett. Spurningarnar eru tvær: Hafa hæstv. ráðherra og hans fólk gaumgæft nýfallinn sýknudóm og eru þar ástæður til að herða löggjöf? Hvernig hyggst ráðherra og hans fólk tryggja að ekki fleiri en 50 farþegar verði settir í land á Hornströndum í einu?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa fyrirspurn. Vegna þess sýknudóms sem hv. þingmaður nefnir þá er það eitthvað sem við munum skoða í ráðuneytinu, en ég hef ekki svör við því hvað þetta þýðir nákvæmlega eins og staðan er núna. Síðan er hin spurningin sem hefur að gera með nýjar reglur um hámarksfjölda þeirra sem geta komið í land í friðlandinu frá skemmtiferðaskipum. Þær byggja á nýrri stjórnunar- og verndaráætlun sem unnin hefur verið fyrir friðlandið og fram fór mjög umfangsmikil vinna við. Hún var unnin í sátt þeirra aðila sem þar eru, þ.e. landeigenda og sveitarfélaganna. Ég á því von á því að reynt verði að fylgja því eftir með þeim hætti að þarna starfi náttúrlega landverðir og huga þarf að því hvort aðrir aðilar þurfi að koma að þessu sem geti tryggt að eftir þessu verði farið. Þarna er líka fræðsluskylda. Því er þá væntanlega beint til þeirra sem eru á þessum skemmtiferðaskipum að þetta sé hámarkið og mælst til að reynt verði að fylgja því eins og hægt er. Þetta er í rauninni ákall frá fólkinu á svæðinu sem þarna er, landeigendum, um að reyna að takmarka þann fjölda sem veldur þarna talsverðum ágangi, eins og ég hef skilið málið.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör þó að rýr séu. Ég hvet hann til dáða í því að gaumgæfa nú þegar þennan dóm og kanna hvort aðgerða er þörf. En vegna þess að hæstv. ráðherra vitnaði í aðgerðaáætlun vegna þessa svæðis þá stendur til á árinu 2021 að endurskoða ákvæði um stærðir gönguhópa, að endurskoða ákvæði um tilkynningarskyldu og vinna á úttekt á landvarðaþörf á svæðinu. Þar sem þessi þrjú atriði tengjast beint því sem ég spurði um áðan langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra hvort þessi áform, sem á að hrinda í framkvæmd nú á árinu 2021, eru komin til framkvæmda og ef ekki þá hvenær það verði.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta. Ég er ekki inni í því nákvæmlega hvar sú vinna stendur sem hv. þingmaður nefnir hér, enda erum við með yfir 120 friðlýst svæði á Íslandi þannig að það er erfitt að vera inni í málefnum hvers og eins þeirra. Ég held að það væri langskynsamlegast að hv. þingmaður fengi að hitta fólk á Umhverfisstofnun vegna þessa máls sérstaklega. Það er án efa auðsótt mál. Það er hins vegar mjög mikilvægt mál sem hv. þingmaður nefnir hér vegna þess að það snýst um að reyna að ná einhvers konar jafnvægi í því hvaða áhrif umferð fólks í friðlandinu hefur á náttúruna og líka jafnvægi í samneyti við það fólk sem á land á svæðinu. Ég held að það séu góð ákvæði sem sett voru inn í stjórnunar- og verndaráætlun og ég vonast til að sú vinna gangi vel.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra örlítið út í málefni Myndlistaskólans í Reykjavík sem er 75 ára um þessar mundir. Ég veit að ráðherrann gerir sér mætavel grein fyrir gildi listnáms, bæði fyrir þá einstaklinga sem það stunda og eins fyrir samfélagið í heild og bæði til að skapa verðmæti sem ekki verða mæld í krónum og aurum og líka til að skapa verðmæti sem verða mæld í krónum og aurum því að víða um heim er skapandi og listræn hugsun talin vera lykillinn að lausnum á margvíslegum verkefnum dagsins. Það er ekki nógu vel búið að listnámi ungs fólks hér á landi. Myndlistaskólinn í Reykjavík, sem er 75 ára, eins og fyrr sagði, hefur um langt árabil notið viðurkenningar í samfélaginu og á hann hafa hlaðist verkefni og skyldur í samræmi við það. En framlög til skólans hafa ekki hækkað að sama skapi í mörg ár. Þau hafa staðið í stað frá því í hruninu. Það má segja að Myndlistaskólinn í Reykjavík hafi verið skilinn eftir í hruninu af yfirvöldum. Einstrengingslegar túlkanir á reglum EES, um opinber útboð, hafa orðið til þess að skólinn virðist eiga á hættu að þau framlög sem hann þó nýtur verði boðin út ef ekki hreinlega á Evrópska efnahagssvæðinu þá a.m.k. hér á landi. Samt gekk í desember síðastliðnum dómur EFTA-dómstólsins í máli Hraðbrautar gegn mennta- og menningarmálaráðuneytinu um að menntun á framhaldsskólastigi, sem veitt er samkvæmt innlendu menntakerfi, teljist ekki þjónusta í skilningi EES-samningsins og samningar um menntun séu því ekki opinberir þjónustusamningar. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún hyggist beita sér fyrir því að skólanum verði tryggður viðunandi rekstrargrundvöllur.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er alveg ljóst að við höfum lagt mikla áherslu á menningu og menntun allt þetta kjörtímabil. Við höfum séð aukningu á framhaldsskólastiginu og háskólastiginu. Við höfum séð aukningu varðandi rannsóknir og þróun og höfum lagt mikið á okkur til að tryggja að hér sé hágæðamenntun alls staðar í landinu. Ég tek sérstaklega fram að Myndlistaskólinn í Reykjavík hefur staðið sig alveg gríðarlega vel. Við höfum verið að gera samninga við Myndlistaskólann, til að mynda varðandi það að fatlaðir einstaklingar geti komið inn í skólann, og höfum verið að efla hann eins og við mögulega getum. Við höfum auðvitað alltaf til skoðunar þegar við erum að skoða næstu fjárlög hvernig þeim fjárveitingum er háttað. En ég vil bara ítreka við hv. þingmann að við höfum lagt mikla áherslu á menntun og menningu í gegnum alla farsóttina, haldið þeirri áherslu gangandi eins og við mögulega getum og við munum halda áfram að sinna menntun á framhaldsskólastiginu og auka við hana.
Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur lagt mikla áherslu á menntun og menningu, ekki ætla ég að rengja það. En samt sem áður er það nú svo að ríkið rekur ekki skóla sem er sambærilegur við Myndlistaskólann í Reykjavík. Myndlistaskólinn í Reykjavík sinnir ákveðnum verkefnum og ákveðnum skyldum. Hann fyllir sem sé upp í ákveðið gat, má segja, sem ríkið sinnir ekki. Meðal annars sinnir þessi skóli undirbúningi fyrir listnám í Listaháskólanum. Það er því skylda ríkisins, og ekki síst ríkisstjórnar, sem leggur mikla áherslu á menningu og listir, að gera þessum skóla kleift að lifa og starfa. [[Forseti hringir.]]Mig langar því að ítreka spurningu mína og spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hyggist beita sér fyrir því að skólanum verði tryggður viðunandi rekstrargrundvöllur.
Virðulegi forseti. Eins og ég hef reifað hér þá höfum við verið að auka fjármuni til framhaldsskólastigsins. Við höfum séð mikla aðsókn í allt sem tengist verklegu námi og við vorum að samþykkja lög um aðgengi að háskólastiginu. Hvað er ég að segja með þessu svari? Jú, að sjálfsögðu erum við að leggja áherslu á listnám. Við höfum verið í góðum viðræðum við Myndlistaskólann í Reykjavík og við höfum fullan hug á því að styðja frekar við menntun í landinu. Við erum mjög stolt af framhaldsskólastiginu okkar, hvernig það hefur allt gengið. Við sjáum að bæði skólastjórnendur og kennarar hafa náð vel utan um stöðuna. Við munum halda áfram að leggja áherslu á allt listnám eins og við höfum verið að gera.
Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. samgönguráðherra út í svokallað nóvembersamkomulag sem Reykjavíkurborg og ríkið skrifuðu undir í nóvember 2019, þ.e. borgarstjóri og samgönguráðherra. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hefur verið unnið eftir þessu samkomulagi? Er það skilningurinn að vel hafi verið unnið eftir því sem samið var um? Síðan þetta samkomulag var gert hefur hafist skipulag við Skerjabyggð, og skipulagið er komið langt í ferli. Hollenska geimvísindastofnunin hefur kannað áhrif þessarar byggðar á vindafar og gert athugasemdir við það, alvarlegar athugasemdir varðandi öryggi. Síðan langar mig líka að spyrja út í áhrif jarðhræringa í Geldingadölum á hugmyndir um flugvöll í Hvassahrauni. Hefur það einhver áhrif á þessa vinnu varðandi þetta samkomulag? Nú segja okkar virtustu jarðvísindamenn að jarðhræringar á Reykjanesi geti staðið yfir næstu 200–300 árin miðað við reynsluna fyrir 800–1.100 árum. Er þá ekki rétt skilið að þessir atburðir geta haft töluverð áhrif á framvindu þessa máls og er þá ekki réttast að taka þetta skipulag fyrir af hálfu ríkisins til að vernda þá hagsmuni sem snúa að öryggismálum þjóðarinnar, að skaða ekki völlinn með þeim hætti meðan þetta er skoðað betur í heild sinni? Einnig langar mig rétt í lok fyrri hluta þessarar fyrirspurnar að spyrja um framkvæmdir við nýja flugstöð á Reykjavíkurflugvelli. Hver er staða málsins á þessum tímapunkti? Nú hefur þetta tafist í ferli eins og við höfum verið að sjá á undanförnum mánuðum, gengið hægt. Þessi flugstöð er náttúrlega þjóðarskömm, við sjáum það öll, hrein þjóðarskömm eins og hún er í dag.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þingmanni um að flugstöðin á Reykjavíkurflugvelli er auðvitað engan veginn boðleg og hefur svo sem ekki verið lengi. Varðandi þessa vinnu sem tengist Reykjavíkurflugvelli, skoðanir á hugsanlegum öðrum flugvelli og þá sérstaklega í Hvassahrauni, má segja að það gangi allt saman sinn eðlilega gang þar í ljósi þessa samkomulags frá nóvember 2019. Í því samkomulagi er einmitt kveðið á um að Reykjavíkurflugvöllur verði í óbreyttri mynd og að hann megi ekki skerða, það þarf að tryggja það, þangað til að annar betri eða jafn góður völlur finnst annars staðar. Hluti af því verkefni var að skoða Hvassahraun. Við eigum von á áhættumati, vonandi gengur það eftir í lok þessa árs. Það er vissulega talsvert að gera hjá Veðurstofu Íslands sem búið var að gera samning við um að endurmeta þá áhættu. En auðvitað sjá allir sem fylgjast með fréttum dagsdaglega að það eru jarðhræringar á Reykjanesi og við vitum ekki allt en vitum þó, út frá sögulegum heimildum og upplýsingum jarðvísindamanna okkar, að það er líklegt að þær geti staðið yfir í einhvern tiltekinn tíma þangað til langt hlé verður á þeim. Í mínum huga gæti verið óskynsamlegt að fara í miklar framkvæmdir rétt á meðan slík hrina gengur yfir. Í því skyni höfum við verið að leggja áherslu á að lagfæra og endurbyggja aðstöðuna á Reykjavíkurflugvelli, flugstöðina. Samkvæmt upplýsingum sem við höfum frá Air Iceland Connect, sem einu sinni hét svo í það minnsta, og eins úr samtölum við fólk hjá Reykjavíkurborg, er líklegt að fyrir því fáist framkvæmdaleyfi. Fjármálaráðuneytið, samgönguráðuneytið og Isavia hafa verið með starfshóp og átt samtal við m.a. Icelandair um kaup á þeim tækjum og restum sem þar eru í því skyni að geta farið í þetta verkefni. Það er í ákveðnu ferli og ég vona að það geti komið einhverjar fréttir af því fljótlega.
Herra forseti. Í þessum mánuði eru tíu ár, áratugur, síðan varaflugvallagjaldið var tekið af flugi á Íslandi. Þá hvarf úr kerfinu einn milljarður á ári til fjárfestinga í flugvallakerfi landsins og þá sérstaklega til alþjóðaflugvallakerfisins. Á þeim tíma fóru 1.500 milljónir á núvirði niður í 350–400 milljónir. 9–10 milljarðar hafa horfið út úr þessu kerfi á þessum stutta tíma. Það var varað við því á nefndarfundi, af forsvarsmönnum flugstöðvarinnar, að þetta yrði gert og bókað. Hvernig ætlum við að takast á við þetta mikla verkefni? Það hefur ekkert verið gert í tíu ár til að verja þetta. Við höfum aðeins verið að eiga við þetta í gegnum fjárlög en kerfið hefur ekki tekist á við vandann. Það sem gerðist var að varaflugvallagjaldið hvarf inn í flugstöðina í Keflavík í staðinn. Þetta hefur skaðað flugöryggi í landinu og uppbyggingu flugvallanna. [[Forseti hringir.]]En hvernig ætlum við að tækla þessa hryggðarmynd sem er? Flugið er að fara á fulla ferð á nýjan leik og þörf á fullri uppbyggingu flugvallanna.
Virðulegur forseti. Já, þetta er áhugavert afmæli. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þegar þetta gjald var lagt af þá vöruðu ýmsir við því að hinn hlutinn af millilandakerfinu okkar, sem eru varaflugvellir, yrði ekki fjármagnaður nægilega vel og það er rétt. Lítið hefur verið gert en ég ætla ekki að segja ekkert vegna þess að við höfum gert umtalsvert á síðustu árum. Við höfum farið í verulega uppbyggingu á Reykjavíkurflugvelli og við vorum að tala um það hér rétt áðan í sambandi við flugstöð og að tryggja brautina. Við höfum gert verulega hluti á Akureyri með stækkun á flugstöð og flughlaði og öðrum hlutum og einnig eru áform um að Egilsstaðaflugvöllur verði okkar helsti varaflugvöllur. Þingið hefur fjallað um að skynsamlegt sé að leggja á varaflugvallagjald og hefur ráðuneyti mitt sem ráðuneyti flugmála unnið að því. Það er langskynsamlegasta leiðin. Það var fallið frá því í Covid vegna þess að ekki væri á vandann bætandi. Við settum reyndar á 11.000 kr. gjald, sem var ekki neitt varaflugvallagjald, í fyrra og það virtist ekki trufla fólk þannig að 100 kr. varaflugvallagjald, sem við gætum lagt á hér og nú, myndi tryggja [[Forseti hringir.]]okkur nægilega fjármuni til að byggja upp millilandavaraflugvellina og ég mun vinna að því áfram sem hingað til.
Forseti. Það eru að verða u.þ.b. tveir mánuðir síðan ég sendi fyrirspurn til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um ríkisstyrki til sumarnáms. Ég spurði hvernig þær 500 milljónir kr. hefðu nýst sem stjórnvöld ákváðu að veita til háskóla á síðastliðnu ári svo unnt væri að bjóða námsmönnum upp á sumarnám. Þetta var Covid-tengd aðgerð. Ég spurði m.a. hvort þess hefði verið gætt af hálfu stjórnvalda að þessi ríkisstyrkur væri ekki nýttur til að niðurgreiða þjónustu sem er í beinni samkeppni við einkarekin fræðslufyrirtæki sem bjóða sambærileg námskeið. Fyrirspurninni hefur á tveimur mánuðum ekki verið svarað. Ég ætla að ganga út frá því að það sé ekki vegna flækjustigs fyrirspurnarinnar heldur vegna vandræðalegra svara, vegna þess að nú berast fréttir af því að annað árið í röð eigi að veita slíka ríkisstyrki og annað árið í röð eru ríkisháskólarnir farnir að auglýsa námskeið gjaldfrjálst, eða fyrir 3.000 kr. að hámarki, námskeið sem eru í beinni samkeppni við námskeið hjá einkareknum fræðslufyrirtækjum. Ég velti því fyrir mér hvort svaraleysið tengist rómuðu áhugaleysi ríkisstjórnar Vinstri grænna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks á gangverki atvinnulífsins. Herra forseti. Ég óska eftir aðstoð við að fá þessi svör frá hæstv. menntamálaráðherra.
Herra forseti. Ég óska líka eftir aðstoð forseta, en um sýnu alvarlegra mál en ósvaraða fyrirspurn, því að að mínu mati er verið að brjóta á vilja Alþingis þegar skýr þingsályktun er hunsuð árum saman. Við samþykktum hér fyrir tveimur árum að það bæri að lögfesta samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og það sem meira er, og það er afskaplega skýrt, hér áttu ráðherrarnir, ríkisstjórnin, að leggja fram frumvarp og það var ekkert val. Mig langar að fá liðsinni forseta, sérstaklega í ljósi þess sem kom frá lagakrifstofu Alþingis þar sem stendur: „Til heimilda stjórnskipunarréttarins teljast ályktanir Alþingis. Tilmæli sem í þeim felast og beint er til ríkisstjórnar eru bindandi fyrir ríkisstjórnina á grundvelli þingræðisvenjunnar.“ Hvernig dettur mönnum í hug að framkvæmdarvaldið, ráðherrarnir, geti bara hunsað þingsályktun eftir behag? Kerfið virkar ekki þannig. Ráðherrarnir eru framkvæmdarvald, þeir eiga að hlíta lögum og hlíta þingsályktunum. Þetta hafa fræðimenn bent á árum saman. [[Forseti hringir.]] Mig langar að fá svör frá forseta Alþingis. Hefur eitthvað breyst hvað þetta varðar eða ætlar forseti að beita sér fyrir því að vilji þingsins komi skýrt fram, að hann sé virtur og frumvarp um lögfestingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks birtist í þessum sal?
Forseti stendur á rétti þingmanna og innir eftir svörum o.s.frv. En forseti bendir á að hv. þingmenn hafa mörg færi á því að eiga slík samtöl við hæstv. ráðherra milliliðalaust, og þurfa ekki endilega að fara í gegnum forseta með það, t.d. ef dráttur er á svörum frá ráðherrum sem akkúrat á sama degi sitja fyrir svörum í óundirbúnum fyrirspurnum. Þá er upplagt að nota það færi á ráðherrana. [[Gripið fram í: Nema maður verði undir í baráttunni við að fá pláss.]]- Forseti getur gert það sem hann getur gert en ekki meira en það. Forseti getur ekki séð um að öll stjórnsýsla landsins og miðanna sé í fullkomnu formi.
Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni. Allir í þessum sal, allir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, hljóta að taka undir ákall um að framkvæmdarvaldið framkvæmi það sem þingið hefur falið því að gera. En var það ekki einmitt svo, forseti, að þessi ríkisstjórn talaði sérstaklega um að efla Alþingi í sínum samstarfssamningi? En hún getur ekki farið eftir vilja þingsins þegar tryggja á réttindi fatlaðs fólks. Þetta er mjög alvarlegt mál, forseti, og það er eðlilegt að þingmenn kalli eftir aðstoð forseta í slíku máli.
Herra forseti. Ég held að forseti Alþingis sé eitthvað meira en bara fundarstjóri á einhverjum málfundi. Þetta er alvarlegt mál. Ég vitnaði hér í lögfræðiálit frá Alþingi þar sem mjög skýrt er talað um að þingsályktanir séu bindandi fyrir ríkisstjórnina. Hér segir forseti Alþingis líka, með leyfi forseta: „Það er jafnframt niðurstaða þessarar samantektar að ríkisstjórninni, eða eftir atvikum hlutaðeigandi ráðherra, ber að eiga frumkvæði að því að upplýsa Alþingi ef hún hyggst ekki fylgja eftir ályktun þess.“ Það hefur ekki gerst. Það er alvörumál. Hér eru þúsundir fatlaðra einstaklinga og fjölskyldur þeirra sem hafa bundið vonir við að þetta skref verði stigið til fulls. Við erum búin að ákveða að stíga þetta skref og við myndum öll stækka við að ganga frá þessari lögfestingu. Við myndum bæta líf og mannréttindi þess hóps sem við eigum að hugsa hvað mest um. Þess vegna skil ég ekki af hverju það hefur ekki verið gert. Tíminn hefur verið nægur. Það eru tvö ár síðan við samþykktum þessa þingsályktun, þannig að ég skil ekki af hverju ríkisstjórnin kemur ekki fram með þetta frumvarp eða a.m.k. einhverjar skýringar. Forseti. Í guðanna bænum beittu þér nú fyrir því að þingsályktun, sem í eðli sínu er viljayfirlýsing þingsins, sé virt. Þó að það væri nú ekki meira en það.
Forseti. Mig langaði bara til að koma upp og benda á að af þeim 16 fyrirspurnum sem Píratar hafa lagt fram og bíða eftir svörum við eru 13 fallnar á tíma, 13 af 16 eru fallnar á tíma, sem við ættum að vera búin að fá svör við. Það bendir til þess að eitthvað virkar kannski ekki alveg eins og skyldi. Það getur varla verið, forseti, að við þingmenn þurfum að tuða í ráðherrum í hvert skipti sem við hittum þá til að fá svör við fyrirspurnum okkar. Það hlýtur að vera eitthvert ferli eða kerfi sem virkar til að skila svörum tímanlega. Forseti. Svarið er ekki að lengja tímann sem ráðherrar hafa til að svara spurningum. Það hlýtur að vera hægt að laga þetta þannig að þetta virki án þess að við þurfum endalaust að tuða í ráðherrum til að fá svör sem við eigum rétt á að fá.
Herra forseti. Ég vil bara taka undir óskir hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar um að forseti beiti sér. Forseti benti réttilega á að við getum átt í milliliðalausu samtali við ráðherra og það hefur hv. þingmaður sannarlega gert; hann hefur kallað eftir þessu, gott ef ekki ítrekað. Þegar ekkert gerist þá hlýtur maður að velta fyrir sér hvaða úrræði við höfum. Hæstv. forseti er nú einu sinni fulltrúi okkar gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þó að þessi skrýtna uppsetning hér í þingsalnum blekki kannski fólk - hann ætti kannski að vera okkar megin eða ráðherrarnir annars staðar - þá held ég að við hljótum einhvern veginn að óska eftir því að hæstv. forseti hjálpi okkur í málinu.
Herra forseti. Ég kem hingað upp vegna orða hæstv. forseta um að við gætum notað fyrirspurnatíma þegar svo bæri undir og viðkomandi ráðherrar væru í salnum. Það er algerlega fráleitt að stinga upp á því - ég vona að þetta hafi verið meira í gamni gert - að við notum þær fáu dýrmætu mínútur sem við höfum til að eiga í pólitísku samtali við fulltrúa framkvæmdarvaldsins hér inni í að kalla eftir því að hæstv. ráðherrar vinni vinnuna sína. Það á einfaldlega að vera nóg, sé málum þannig fyrir komið. Það er réttur þingmanna, fyrir hönd sinna umbjóðenda, að kalla eftir þessum svörum. Það liggur fyrir í þingsköpum hver svartíminn á að vera. Ég ætla bara að upplýsa hæstv. forseta og ráðherra um að ég mun nota þetta fundarform, fundarstjórn forseta, þar til ég fæ þau svör sem ég óskaði eftir við þeim spurningum sem ég lagði fram fyrir tveimur mánuðum.
Virðulegur forseti. Ég þakka forseta ráðleggingar um að beina óundirbúnum fyrirspurnum til hæstv. ráðherra, en svör við slíkum fyrirspurnum eru oft á tíðum mjög rýr í roðinu. Alla vega á það við um nokkur síðustu tilvik þar sem sá sem hér stendur hefur tekið til máls undir þeim lið. Það er hins vegar áhyggjuefni mitt, herra forseti, hvernig reynt er, að því er virðist skipulega, að draga úr eftirlitshlutverki þingmanna sem er heilög skylda og stjórnarskrárbundinn réttur. Það virðist gilda einu máli hvort um er að ræða aðila utan eða innan þings. Reynt er að tefja fyrir og koma í veg fyrir að upplýsingar sem varða eftirlitsskyldu þingmanna og varða almannahag séu látnar af hendi þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir í þá átt. Það er alvarlegt, herra forseti.
Forseti vill upplýsa í tengslum við umræður um svör eða síðbúin svör að þingfundaskrifstofa fór í sérstakan viðbótareftirrekstur vegna löngu framlagðra fyrirspurna nú á dögunum eftir sérstaka umræðu um það hér í síðustu viku. Það hefur borið nokkurn árangur, reist hefur inn dálítið af svörum, þó ekki við öllum þeim fyrirspurnum sem elstar eru og hyggst forseti eftir atvikum beita sér í því sjálfur á næstunni. Forseti vill jafnframt upplýsa, sem ættu ekki að vera neinar fréttir fyrir hv. þingmenn, að á síðastliðnum tíu til tólf árum hefur margt verið gert til að styrkja stöðu Alþingis og efla það sem eftirlitsaðila. Eitt af því sem spratt upp úr skoðun þeirra mála eftir hrun, að ég hygg á grundvelli tillagna og ábendingar frá sérstakri nefnd í þinginu, var að hæstv. forsætisráðherra skuli flytja Alþingi árlega skýrslu um afdrif ályktana þingsins, þannig að það er aðhald með því og árlega farið yfir það hvernig framkvæmdarvaldið hefur staðið sig við að virða vilja þingsins í þessum efnum. En það er vissulega rétt að stundum verður dráttur á og þá er um að gera að koma gagnrýni og óánægju á framfæri um það. Til þess hafa þingmenn fjölmörg úrræði.
Forseti. Ég vil greina frá afstöðu minni í þessu máli. Ég var ekki á nefndarálitinu með umhverfis- og samgöngunefnd vegna þess að mér finnst ákvæði til bráðabirgða I og II vera flókin. Þarna er verið að fara flókna leið, svokallaða forkaupsréttarleið, í staðinn fyrir að fara einfalda eignarnámsleið sem er margreynd og einföld að mörgu leyti. En þarna er farin mjög flókin leið forkaupsréttar og matsleið í framhaldinu, ef ekki semst um, sem er mjög flókin, illfær og getur valdið miklum tímaflækjum og málaferlum. Ég get ekki samþykkt þá tilraun sem þarna er gerð til að fara þessa nýju leið, forkaupsréttarleiðina, og verð gulur á þeim ákvæðum. Ég fellst hins vegar á að í frumvarpinu eru mikilvægir hagsmunir í húfi, öryggis- og almannahagsmunir, og mun því greiða öðru atkvæði mitt.
Herra forseti. Ég ætla aðeins að rifja það upp um hvað við erum að ræða hér. Það var jú lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um loftferðir vegna skyldu flugrekenda út af Covid-19. Ég ætla að fá að lesa, með leyfi forseta, örlítinn hluta af frumvarpinu til að skýra hvað hér er á ferð. Það bætist sem sagt nýtt ákvæði við lögin til bráðabirgða og það er svohljóðandi: „Ef hætta er á að farsóttir berist til eða frá Íslandi, og almannaheilbrigði krefst, er ráðherra heimilt að kveða á um tímabundnar skyldur flugrekenda/umráðanda loftfars til að tryggja sóttvarnir með reglugerð, sem hér segir: a. Skyldu til að kanna hvort farþegi hafi fullnægt skyldu til forskráningar og hafi tilskilið viðurkennt vottorð um ónæmisaðgerð gegn Covid-19, vottorð um að Covid-19-sýking sé afstaðin eða vottorð eða staðfestingu á neikvæðri niðurstöðu prófs gegn Covid-19 áður en farið er um borð í loftfar, enda hafi slík skylda verið lögð á farþega á grundvelli sóttvarnalaga. b. Skyldu til að synja farþega um flutning geti hann ekki framvísað tilskildu vottorði eða staðfestingu skv. a-lið. c. Skyldu til að flytja farþega til baka til brottfararstaðar geti hann ekki framvísað tilskildu vottorði eða staðfestingu skv. a-lið við komu til landsins.“ Þetta voru þessir liðir sem við vorum í verulegum umræðum um í nokkurn tíma. Það fór svo í 2. umr. hér í þingsal að þessu máli og þeim þremur nefndarálitum sem þar voru komin fram, meirihlutanefndarálit og svo nefndarálit 1. og 2. minni hluta, var að minni vísan vísað aftur til hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Er skemmst frá því að segja að styrinn stóð um hvort íslenskir ríkisborgarar hefðu fortakslausan rétt eða ekki til að ganga um borð í loftfar. Um þetta ræddu menn hér fram og til baka og um þetta voru þeir lögfræðingar sem við ræddum við ekki á einu máli, þ.e. hvort um væri að ræða brot á 66. gr. stjórnarskrárinnar ef heimkomu væri hamlað, svo að maður orði það þannig, Nema hvað, nefndin tók við þessu máli á ný og var 2. umr. þá frestað á meðan. Og hér liggur fyrir framhaldsnefndarálit sem ég ætla að fá að lesa, með leyfi hæstv. forseta. Það er þá frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og hljóðar svo: „Nefndin tók málið til umfjöllunar að nýju og hefur meiri hluti nefndarinnar ákveðið að styðja þær breytingartillögur sem koma fram í nefndaráliti meiri hlutans, sbr. þskj. 1325, og nefndaráliti 1. minni hluta, sbr. þskj. 1341. Um rökstuðning fyrir breytingartillögunum vísast til umfjöllunar um þær í framangreindum skjölum.“ - Og það má líka minna á þær umræður sem fóru fram hér í salnum og eru auðvitað til. Leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um í framangreindum þingskjölum. Hv. þm. Vilhjálmur Árnason var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álitið með hefðbundinni heimild í starfsreglum fyrir fastanefndir Alþingis. Hv. þm. Andrés Ingi Jónsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur þessu áliti. Undir það skrifa, dagsett 14. maí, hv. þingmenn Ari Trausti Guðmundsson framsögumaður, Guðjón S. Brjánsson, Hanna Katrín Friðriksson, Jón Gunnarsson, Kolbeinn Óttarsson Proppé, Líneik Anna Sævarsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Herra forseti. Það sem við höfum gert með þessu er að leggja til tvær breytingartillögur sem eru þess efnis að íslenskum ríkisborgurum verður ekki meinuð, í því tilviki að þeir á einhvern máta hafi ekki þá pappíra sem hér um ræðir, innganga í loftfar. Þeir komast þar með hingað til lands og eru þá háðir því hvernig á því verður tekið á landamærum við komuna til Keflavíkurflugvallar, hvort sem það varðar skimanir, sóttkví eða annað sem að því lýtur. Ég held að ég hafi gert nægilega vel grein fyrir því í hverju þessar breytingar liggja og ég ítreka að þessar tvær breytingartillögur, þ.e. meiri hlutans og 1. minni hluta, stangast ekki á. Niðurstaðan er eingöngu sú að íslenskir ríkisborgarar ganga um borð í loftfar sem þeir eiga rétt á, samkvæmt farmiða, að ganga um borð í ef þeir hafa önnur skilyrði í lagi eins og gengur og gerist.
Virðulegur forseti. Ég fagna þessari afstöðubreytingu hv. meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar í málinu og því framhaldsáliti sem hér liggur fyrir sem tekur þá af allan vafa um að þessum aðgerðum er ekki beint að íslenskum ríkisborgurum sem hyggja á ferðir með flugvélum að utan. Ég vil hins vegar nefna að frumvarpið sjálft og öll þau nefndarálit sem liggja fyrir, upphaflegu nefndarálitin og framhaldsnefndarálitin, eru afskaplega rýr í roðinu þegar kemur að rökstuðningi og upplýsingum um forsendur og markmið með þessu þingmáli. Ég vek athygli á því að langt er síðan þingmálið var lagt fram og aðstæður hafa kannski töluvert breyst á Íslandi frá því að það var gert. Hér er gert ráð fyrir að þetta frumvarp gildi til loka ársins 2022 og sérstaklega er vísað til skyldna sem lagðar eru á farþega á grundvelli sóttvarnalaga og til reglugerðar sem nýlega var sett, afskaplega tímabundið, um bann við ferðum ríkisborgara þriðju ríkja yfir landamæri. Þetta eru reglur sem gilda bara út maí. Mig langar í því ljósi að spyrja hv. framsögumann hvort það hafi verið rætt í nefndinni, í upphafi eða þegar nefndin fékk þetta aftur til umfjöllunar, því að á þetta hefur verið bent, að gildistími frumvarpsins sé óheyrilega langur, ótæpilega langur, einkum og sér í lagi með hliðsjón af meðalhófsreglum sem er mjög brýnt að menn hafi í huga þegar menn ætla að vísa til einhvers konar bráðaástands eða sérstaks ástands sem hefur skapast vegna heimsfaraldursins.
Herra forseti. Ég þakka þetta andsvar. Ég ætla að mótmæla því að álit meiri hlutans í þessu máli sé rýrt. Þvert á móti, við gerum grein fyrir því meðalhófi sem þarf að vera og að það sé rökstudd þörf fyrir þetta - svo að það sé nú sagt varðandi það hversu rýrt þetta er. Um að frumvarpið sjálft gildi til loka ársins 2022 þá er það eðlilegt vegna þess að við höfum ekki hugmynd um hvernig Covid-faraldurinn þróast. Það sem er auðvitað lykilatriði í þessu er að reglugerðin, sem þarf að hvíla á lagastoð, lögin sem slík eru bitlaus án reglugerðarinnar, er endurskoðuð á fjögurra vikna fresti. Ef þessara aðgerða er skyndilega ekki þörf þá er ekkert mál að hætta þeim þó að lögin gildi áfram. Ég legg bara áherslu á það að hvorki hv. þingmaður né ég né aðrir hér í salnum hafa græna glóru um það hvernig Covid-faraldurinn mun þróast á næsta einu til tveimur árum þannig að það er ósköp eðlilegt að gildistíminn sé svona.
Virðulegur forseti. Það er einmitt vegna þess að menn eru að vísa til einhvers konar bráðaástands sem mögulega ríkti þegar þetta frumvarp var lagt fram en á alveg örugglega ekki við nú um stundir eins og aðstæður hafa þróast hér á landi. Það er einmitt við slíkar aðstæður sem er mjög mikilvægt að lagaheimildir séu ekki opin ávísun fyrir framkvæmdarvaldið til að setja reglur um ókomna tíð og framlengja þær, eins og við höfum einmitt dæmi um þegar sett var lagaheimild til handa hæstv. dómsmálaráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra til að setja skorður á ferðalög manna til og frá landinu. Þá voru þær skorður settar í lagaheimild með tímabundnum hætti. Það hlýtur að vera hægt að gera kröfu um það hér að löggjafinn taki afstöðu til tímalengdar og til slíkra valdbeitinga yfir höfuð, að það sé gert með lögum en ekki reglugerðum. Um það hefur þessi umræða um lögmæti aðgerða snúist. Í ljósi þess að aðrar lagaheimildir til aðgerða í þessum efnum eru tímabundnar til mun skemmri tíma, til loka júní á þessu ári, skýtur það skökku við að þessi lagaheimild eigi að vera til ársloka, ekki loka þessa árs heldur næsta árs, ársins 2022. Ég myndi hvetja nefndina til að endurskoða þetta af því að ég held að það liggi alveg ljóst fyrir að þetta mál fari aftur inn til nefndar milli 2.og 3. umr. Ég mun a.m.k. óska eftir því. En í ljósi þess að hv. frummælandi og framsögumaður þessa máls vísar í reglugerðina og nefnir að hún muni bara gilda í fjórar vikur í einu þá vil ég spyrja: Hefur nefndin fengið að sjá drög að slíkri reglugerð? Liggur hún fyrir nú þegar? Og ef svo er, væri ekki rétt að gera hana opinbera öllum þingheimi og almenningi til upplýsingar?
Herra forseti. Ég veit ekki til þess að reglugerðir liggi fyrir áður en þau lög eru samþykkt sem þær eiga að byggja á. Það er nú það fyrsta. Lagaheimildir hér í Covid hafa komið og farið mjög hratt vegna þess einfaldlega að þannig höfum við brugðist við þessum faraldri. Það eru enn þá 140 eða 150 rauð lönd í heiminum þannig að eitthvert bráðaástand - við getum farið í slíkan orðaleik, hvað er bráðaástand? Það er ekki bráðaástand á Íslandi en það er bráðaástand í heiminum. Það er mjög fallvalt ástand í þessum Covid-málum í heiminum. Það er því ekkert rangt við að haga sér með þeim hætti sem við gerum. Ég reikna með að hv. þingmaður ætli að standa með sóttvarnayfirvöldum hér þegar ýtrustu varúðar verður gætt við að opna landið og nú erum við að opna á það í fyrsta sinn í mjög langan tíma. Þó að þessi lög gildi til loka ársins 2022 er nákvæmlega ekkert óeðlilegt við það. Ég álít að engin þörf sé á því að kalla þetta mál aftur fyrir nefndina heldur þarf að ganga frá því til samþykktar áfram.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að taka fram að málið hefur tekið grundvallarbreytingum, liggur mér við að segja, frá því að ég setti mig á mælendaskrá, með því framhaldsnefndaráliti sem hér liggur fyrir þar sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar tekur undir með hv. þingmönnum Hönnu Katrínu Friðriksson og Guðjóni Brjánssyni þegar kemur að því að ekki sé hægt að synja íslenskum ríkisborgurum um flutning heim til Íslands. Ég taldi að ekki væri einu sinni lagaleg óvissa uppi um það að ef hægt væri að meina íslenskum ríkisborgurum að koma til síns heima með þeim hætti sem gert var ráð fyrir væri gengið algerlega í berhögg við 66. gr. stjórnarskrárinnar þar sem fortakslaust bann er í raun lagt við því að meina íslenskum ríkisborgara að koma til landsins. Það er fortakslaust. Það er því gleðilegt að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar skuli hafa fallið frá þessum áformum. Það er auðvitað þannig að í nauðsynlegri baráttu við skæða veiru höfum við flest verið fús til að færa fórnir. Við höfum sætt okkur við skert athafnafrelsi og skert lífsgæði í einhvern ákveðinn tíma. Í baráttunni við veiruna, og við verðum að hafa betur þar, eru það sóttvarnasjónarmið sem fyrst og fremst hafa ráðið. Hinir efnahagslegu þættir, og jafnvel mikilvæg borgaraleg réttindi, hafa verið settir í annað og jafnvel þriðja sæti. Það er hins vegar pólitísk ákvörðun að fylgja ströngum reglum sóttvarna og verja heilbrigði landsmanna. Ábyrgðin hvílir á stjórnmálamönnum en ekki sóttvarnalækni, landlækni, almannavörnum eða heilbrigðiskerfinu. Takmörkun á athafnafrelsi eða borgaralegum réttindum er nefnilega pólitísk. Hún kann að vera byggð á ráðleggingum sóttvarnayfirvalda en hún er fyrst og síðast pólitísk og hún hefur afleiðingar, sumar hverjar ófyrirséðar, ekki síst efnahagslega. Það er einmitt þess vegna sem það skiptir miklu máli, þegar gengið er fram með einhverjum þeim hætti að skerða t.d. ferðafrelsi, ekki bara okkar Íslendinga heldur þeirra sem vilja vera gestir okkar hér, að við gætum meðalhófs. Ég held því fram, herra forseti, að þrátt fyrir þær breytingar sem gerðar eru í framhaldsnefndaráliti sé ekki gætt að því meðalhófi sem ég tel að nauðsynlegt sé. Þar á ég við þann tíma sem þetta frumvarp, verði það að lögum, á að gilda eða til loka ársins 2022. Ég hygg að við í þessum sal séum stundum of gjörn á að veita framkvæmdarvaldinu heimild til setningar reglugerða án þess að hugsa mjög mikið um það. Á stundum höfum við hreinlega framselt löggjafarvaldið til framkvæmdarvaldsins í formi heimildar til reglugerðarsetninga. Þegar um er að ræða atriði eins og þetta sem viðkemur ferðafrelsi skiptir máli - telji menn nauðsynlegt að slíkar heimildir séu til staðar eins og hér er lagt til með rökstuðningi um sóttvarnasjónarmið, sem er síðan önnur umræða - að menn taki þá ákvörðun að reglugerðin eða heimildin sé til eins skamms tíma og hægt er. Ég minni á að með stuttum fyrirvara er hægt að kalla Alþingi saman ef á einhverjum tímapunkti er talið að lagaheimildir skorti til þess að grípa til viðeigandi ráðstafana. Það væri skiljanlegra og hugsanlega væri hægt að styðja málið, eða a.m.k. ekki leggjast gegn því, ef menn væru að horfa fram á að veita heimild til að setja viðkomandi reglugerð og setja kröfur á flugfélög með þeim hætti sem gert er ef horft væri fram á næstu tvo, þrjá mánuði. Jafnvel gæti einhver fellt sig við að það yrði heimilt allt til loka þessa árs. En það er til ársins 2022 og við það get ég ekki fellt mig. Ég tel nauðsynlegt að hv. umhverfis- og samgöngunefnd taki þetta mál aftur til sín og ég óska eftir því að málinu verði vísað aftur til nefndar þar sem farið verði sérstaklega yfir það hvaða rök eru fyrir því að veita lagaheimild til reglugerðarsetningar allt til loka árs 2022. Þau rök eru ekki fyrir hendi vegna þess að þingið verður að störfum stærstan hluta þess tíma og ef menn telja að í haust skorti slíka lagaheimild þá geta menn farið og óskað eftir henni hér í þessum sal. Herra forseti. Ég hef áður vitnað, ekki hér í ræðustóli heldur í grein, í ungt ljóðskáld frá Ástralíu. Hún heitir Erin Hanson. Þetta er ljóð sem sækir oft á mig, lítið og fallegt. Hún orti þetta þegar hún var 18 ára. Frelsið bíður þín í vindum skýjanna og þú spyrð: En ef ég hrapa? Ó, mín kæra, en ef þú flýgur? Og ég hygg að við ættum að fara að nálgast málin hér í þingsal og í baráttunni við Covid út frá þessu: Ó, mín kæra, en ef þú flýgur?
Herra forseti. Mér datt reyndar ekki í hug að við þyrftum að eyða meiri tíma í þetta mál en það virðist samt vera svo, a.m.k. hér og nú. Þetta snýst annars vegar um stjórnarskrána og svo þetta meðalhóf sem við gjarnan köllum svo. Þetta orð, fortakslaust, þýðir án undantekninga. Það er svo sagt eiga við þessa tilteknu grein í stjórnarskránni, en á auðvitað við um fleiri. En alltaf er það nú þannig að ef við lesum stjórnarskrána saman, öll réttindi í stjórnarskránni, myndar hún auðvitað ákveðinn réttindagrunn og hann er fortakslaus ef menn vilja kalla það svo. Auðvitað er það ekki þannig í reynd. Ef dómur fellur t.d. þannig að einhver hér er sekur um einhvern glæp í útlandinu og óskað er eftir að hann sé þar af leiðandi afhentur yfirvöldum o.s.frv. og samningar eru um það þá er auðvitað hægt að vísa manni frá Íslandi en það er ekki leyfilegt samkvæmt þessari stjórnarskrárgrein. Verið er að leggja fram, minnir mig, á þingi mál þar sem á í raun og veru að gera refsiverða og banna ákveðna neikvæða umfjöllun - þið skiljið hvað ég á við - um helförina. Það er skerðing á málfrelsi og réttindum manna. Auðvitað getur löggjafinn sett slík lög og rétt í þessu máli. Hvað er það annað en ákveðin skerðing á tilteknum fortakslausum réttindum? Og varðandi meðalhófið: Óvissa í faraldrinum gerir það að verkum að eins og hálfs árs lagagildi greinar eða laga sem reglugerð gildir um er auðvitað í lagi ef reglugerðin sem á þeim hvílir er endurskoðuð á fjögurra vikna fresti. Þá er auðvelt að kippa því öllu saman úr sambandi og hætta að beita þessu úrræði. Það er ekki flókið.
Herra forseti. Í greinargerð með frumvarpi þegar stjórnskipunarlög voru hér sett, þ.e. mannréttindaákvæðið, segir, með leyfi forseta: „Í fyrri málslið 2. mgr. 4. gr. frumvarpsins er gerð tillaga um fortakslaust bann við því að meina íslenskum ríkisborgara að koma til landsins og bann við brottvísun hans úr landi. Sambærilegar reglur er að finna í 1. mgr. 3. gr. 4. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu og 4. mgr. 12. gr. alþjóðasamningsins um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, að því frátöldu þó að í síðarnefnda samningnum er ekki kveðið á um að óheimilt sé að vísa eigin þegn úr landi. “ Þetta ákvæði frumvarpsins felur í raun í sér einn helsta kjarna þeirra réttinda sem fylgja því að gerast ríkisborgari ákveðins ríkis. Þótt regla þessa efnis hafi ekki áður verið bundin í íslensku stjórnarskrána má telja vafalaust að hún hafi skipað flokk með óskráðum grundvallarreglum sem íslensk stjórnskipun byggðist á. Þessi 66. gr., fortakslaust bann við að meina íslenskum ríkisborgurum að snúa aftur heim, var samþykkt hér á þingi með öllum greiddum atkvæðum. Þetta er fortakslaust og við verðum að hafa burði til þess hér í þingsal að standa vörð um þessi grundvallarréttindi. Það er hins vegar alveg örugglega ágreiningur, og ég geri mér grein fyrir því, milli mín og hv. þm. Ara Trausta Guðmundssonar þegar kemur að því sem ég kalla framsal löggjafans til framkvæmdarvaldsins. Hv. þingmaður telur það í lagi þegar ég vil setja því skorður. [[Forseti hringir.]]Ég vil þá a.m.k. að það séu rök fyrir því af hverju framkvæmdarvaldið fær þær heimildir sem veittar eru.
Við hv. þm. Óli Björn Kárason erum auðvitað sammála um að þetta ákvæði stjórnarskrárinnar sé fortakslaust. Ég er bara að benda á að bæði þetta ákvæði og öll önnur fortakslaus réttindaákvæði stjórnarskrárinnar eru þó ekki undantekningarlaus, eins og ég benti á varðandi það að vísa manni úr landi og afhenda hann erlendum yfirvöldum hafi hann fengið slíkan dóm. Það er löggjafans að dæma þann mann og það er hægt að framselja hann til annars lands. Ég benti líka á skerðingu á málfrelsi sem gæti verið til umræðu út af ákveðnu máli. Það hefur ekki komið til kasta þingsins að neinu ráði en ég er bara að benda á að til eru dæmi þar sem vafi leikur á þessu fortaksleysi eða hvernig menn túlka það. Ég ætla að endurtaka það sem ég sagði þegar málið var fyrst til umræðu hér. Þeir stjórnspekingar sem við töluðum við og fengum til okkar voru ekki á einu máli, töldu þetta á gráu svæði og voru jafnvel það vissir í sinni sök að þeir gátu ekki fullyrt að það væri brot gegn stjórnarskránni, þetta tiltekna mál okkar. Ég vil bara halda því til haga. Ég er ekki lögfræðingur en ég skrifaði hins vegar undir drengskaparheit um að standa vörð um stjórnarskrána og ég stend auðvitað við það. En að láta eins og það sé ekkert álitamál í þessu, það er auðvitað bara ekki þannig, því miður. Aðeins varðandi meðalhófið. Ég endurtek það sem ég sagði að ef reglugerðin sem byggir á þessum lögum sem gilda í eitt og hálft ár er endurskoðuð á fjögurra vikna fresti þá sé ég ekki hættuna. [[Forseti hringir.]]Og ég er sjálfur mótfallinn því að þetta gangi aftur til nefndar.
Herra forseti. Við erum að einhverju leyti að rífast um orðinn hlut vegna þess að hv. þingmaður hefur tekið undir með öðrum um að ekki eigi að meina íslenskum ríkisborgurum, með þeim hætti sem gert var ráð fyrir í upphaflegu frumvarpi, að koma aftur til síns heima. Það stendur í rauninni líka skýrt í stjórnarskránni að íslenskum ríkisborgara verði ekki vísað úr landi. Hann verður ekki framseldur til annars ríkis nema þá að undangengnum dómi. Það er annað og það er ekki framkvæmdarvaldið sem tekur þá ákvörðun. Ágreiningur okkar er um hvað kallast meðalhóf. Ég tel það ekki vera meðalhóf þegar ráðherra eða framkvæmdarvaldinu er veitt víðtæk reglugerðarheimild, eins og hér er gert ráð fyrir, allt til loka ársins 2022, ekki síst þegar haft er í huga að Alþingi Íslendinga verður starfandi meginhluta þess tíma sem líður til loka árs 2022. Ef menn telja að rök séu fyrir því eða nauðsyn, sem ég vona að verði ekki, að veita ráðherra slíka heimild til reglugerðar þá geta menn veitt hana í lögum. En það er engin ástæða til að hafa þessa reglugerðarheimild út árið 2022 og ég vara eindregið við því að menn geri það bara fyrir þægindaauka eins og mér virðist vera, það sé bara svo gott og þægilegt fyrir framkvæmdarvaldið. Það er ávísun á að við lendum í öngstræti. Þess vegna tel ég mikilvægt að þessi reglugerðarheimild verði a.m.k. takmörkuð við nokkra mánuði.
Virðulegur forseti. Hér er um að ræða þingmál sem lagt var fram fyrir mörgum vikum, fyrir tveimur mánuðum minnir mig, við tilteknar aðstæður og tók alveg örugglega mið af þeim aðstæðum sem þá voru uppi eða jafnvel aðstæðum sem voru uppi nokkru áður en frumvarpið var lagt fram. Að því er virðist tekur það minna mið af þeim aðstæðum sem eiga við í dag á Íslandi. Og þó, kannski að einu leyti sem ég ætla að koma að síðar í ræðunni og varðar meginatriði málsins. Ég fagna því að málið hafi tekið þeim breytingum hjá meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar, þegar hlé var gert á 2. umr., að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar gerði að sínu nefndarálit minni hluta nefndarinnar sem lýtur að því að frumvarpið nái ekki til íslenskra ríkisborgara. Það þarf ekkert að þræta um það neitt frekar. Þar með erum við sem betur fer, allir þingmenn, sammála um að réttindi Íslendinga hvað varðar ferðir til og frá Íslandi eru önnur og meiri en réttur vegna umferðar annarra ríkisborgara. Það var ánægjuleg breyting og ég ætla ekki að gera það atriði að sérstöku umfjöllunarefni í ræðu minni. Hins vegar vil ég aðeins varpa ljósi á þær aðstæður sem ég nefndi í upphafi að væru hér uppi og aðstæður til frambúðar hér á Íslandi í tilefni af þessum svokallaða heimsfaraldri. Ég vil þó líka nefna það sem ég hef nefnt í andsvörum við hv. framsögumann málsins að mér þykir frumvarpið sjálft og öll þau nefndarálit sem liggja fyrir í málinu nokkuð rýr í roðinu að því er varðar rökstuðning fyrir málinu og markmið þess auk fleiri atriða. Ég vil sérstaklega nefna að í nefndaráliti er lítið vikið að sjónarmiðum allra þeirra gesta sem voru fengnir á fund nefndarinnar. Hins vegar vekur líka athygli hversu fáir gestir komu á fund nefndarinnar til að ræða þessi mál. Málið varðar auðvitað mjög mikið flugrekendur sem fljúga til og frá Íslandi. Ég sé að hér eru gestir frá Icelandair og í engu vikið að sjónarmiðum þeirra. Ég get svo sem vel ímyndað mér að sjónarmið Icelandair hafi verið þau að þeim væri ljúft og skylt, eða að það væri ekki erfitt fyrir Icelandair, að uppfylla þær skyldur sem kveðið er á um í frumvarpinu sem er að kalla eftir skilríkjum, þessum tilteknu vottorðum eða skjölum, frá farþegum sínum. Icelandair er auðvitað með takmarkaða áfangastaði en það geta verið önnur sjónarmið sem blasa við öðrum flugrekendum, sérstaklega erlendum flugfélögum sem hingað fljúga frá öðrum svæðum en þeim sem við erum í mestum tengslum við. Erfiðara getur verið að kalla eftir slíkum gögnum. Þetta frumvarp gerir reyndar ráð fyrir því að flugrekendur verði ekki gerðir ábyrgir fyrir því að sannreyna gildi vottorðanna. Auðvitað er mjög mikilvægt að það komi fram að flugrekendur bera ekki ábyrgð á því. En þess er krafist að þeir kalli eftir því að menn framvísi þessum skilríkjum sem þarna er kveðið á um. Þá hlýtur spurningin auðvitað að vera sú hvort það ákvæði þjóni í raun og veru tilgangi sínum, hvort ekki verði ýmiss konar brögð að því að menn framvísi alls konar skjölum sem íslensk stjórnvöld vilji síðan ekki taka gild. Reyndar er ekkert fjallað um hvernig menn ætla að meta þessi skjöl og hvaða skjöl það eru sem eru tekin gild. Mikið hefur verið kallað eftir því hérlendis að það atriði út af fyrir sig sé bara skýrt, alveg óháð þessu máli, en allt er óljóst um það. Þetta er eitt atriði sem ég nefni sem ekki er víst að þjóni tilgangi sínum. Hins vegar er lögð hlutlæg ábyrgð á flugrekendur sem þýðir að sekt getur verið lögð á þá, alveg óháð því hvort sök starfsmanna þeirra sé sönnuð í þessu máli. Ef menn líta bara þannig á og gefa sér að starfsfólkið hafi ekki óskað eftir þessum gögnum án þess að það sé rannsakað sérstaklega eða sannað þá er það hlutlæg ábyrgð flugfélagsins. Ég vil líka nefna það sem mestu máli skiptir hér. Frumvarpið kveður á um að heimilt sé að kveða á um tímabundna skyldu flugrekenda til að tryggja sóttvarnir í sérstöku hættuástandi. Mér finnst mikilvægt að menn átti sig á því að slík heimild er auðvitað til staðar í sóttvarnalögum með þeirri almennu og afskaplega víðtæku heimild sem sóttvarnalæknir hefur til að grípa til sóttvarnaaðgerða þegar hættuástand skapast. Sóttvarnalækni er þannig, og hefur verið um áratugaskeið, heimilt að grípa til víðtækra valdbeitinga í þeim tilgangi að gæta að sóttvörnum, að því gefnu að meðalhófs sé gætt og að fyrir hendi sé raunveruleg hætta sem steðji að landsmönnum vegna farsótta. Ætlunin var ekki að gera þessar heimildir víðtækari, ekki til handa fleiri embættismönnum eða víðtækari í þeim skilningi að hægt sé að beita slíkum valdheimildum þegar ekki er til staðar brýn hætta. Ég hefði óskað eftir því að í einhverri greinargerðinni eða nefndarálitinu væri reifað hvernig þessu væri farið í öðrum löndum nú þegar sér fyrir endann á þessum faraldri - þ.e. kannski ekki faraldrinum sjálfum en nú þegar sífellt fleiri þjóðir virðast vera orðnar bólusettar eins og við Íslendingar í ríkum mæli - og hvernig önnur ríki væru að takast á við för manna á milli landa. Mér er ekki kunnugt um að neitt annað ríki hafi gert þá kröfu á flugrekendur að þeir kalli eftir vottorðum um bólusetningu, vottorðum um skimanir eða vottorðum um fyrri veikindi. Ég held að þurft hefði að setja þetta í samhengi við heimsþróunina. Ég tel líka að það sé orðin afar varhugaverð þróun og óæskileg ef á að fara að flokka einstaklinga í heiminum með þessum hætti og fela einkafyrirtækjum að kalla eftir gögnum sem þessum þegar menn ferðast á milli landa, auðvitað að því gefnu að þau lönd sem taka á móti þessu fólki séu í fullum færum til að gera það - sem Ísland er nú þegar orðið sem og önnur ríki. Nefnt er að komið hafi fram ólík sjónarmið um álitaefni um íslenska ríkisborgara án þess að það hafi verið greint. Eins og ég sagði áðan ætla ég ekki gera það að umræðuefni af því að menn hafa allir fallist á þau sjónarmið að undanþiggja þurfi íslenska ríkisborgara frá gildissviði þessa lagafrumvarps. Hér vísar meiri hluti nefndarinnar til málefnalegra sjónarmiða og lögmæts tilgangs frumvarpsins. Eingöngu er vísað til þess að við höfum í rúmt ár verið að glíma við kórónuveirufaraldurinn og að margvíslegar skorður hafi verið settar á frelsi fólks til athafna. Þetta virðist mér vera einu rökin sem meiri hlutinn hefur fyrir þessu frumvarpi, þ.e. að vísa til annarra harðra sóttvarnaaðgerða. Hér segir: Að þessu virtu telur meiri hlutinn engum vafa undirorpið að málefnaleg sjónarmið og lögmætur tilgangur liggi að baki - þ.e. það virðist vísað til þess að svo margar aðrar skorður hafi verið settar á athafnafrelsi manna. Grundvallarspurningin sem menn þurfa að svara er hins vegar: Er þá enn brýnt að grípa til aðgerða sem þessara? Ég spyr - og hefði viljað fá svar við því í framsögu málsins, að minnsta kosti ekki seinna en í framsögu framsögumanns nefndarálits - hvort menn ætli samhliða þessum aðgerðum að halda uppi jafn íþyngjandi, tafsömum og kostnaðarsömum aðgerðum á landamærum og þeir hafa verið að gera undanfarið ár. Hversu lengi ætla menn að vera með aðgerðir á landamærum er lúta að skimunum þeirra sem hingað koma, er lúta að skyldu þeirra sem hingað koma til dvalar á sóttvarnahótelum og skyldu sem lýtur að sóttkví fyrstu dagana eftir komuna til landsins og þá jafnvel gagnvart íslenskum ríkisborgurum sem koma hingað til landsins? Hversu lengi ætla menn að vera með þær aðgerðir? Þetta er grundvallarspurning og ég verð að segja, virðulegur forseti, að það er í hæsta máta undarlegt að stjórnvöld hafi ekki svarað. Kannski má draga þá ályktun af frumvarpinu að markmiðið sé einhvern veginn að færa þessar aðgerðir úr landi. Fréttir hafa verið fluttar af því að flugstöðin í Keflavík sé að niðurlotum komin vegna sóttvarnaaðgerða sem þar eiga sér stað, sem eru þessar skimanir. Fréttir hafa líka verið fluttar af því að menn nái varla að finna ný sóttvarnahótel nógu hratt til að finna stað öllu því fólki frá öllum þeim 160 löndum sem nú eru á lista yfir svokölluð hááhættusvæði. Ég man ekki hvað ríki heimsins eru mörg, kannski rúmlega 200 en af þeim eru 160 ríki skilgreind sem hááhættusvæði á einhverjum listum í dómsmálaráðuneytinu og heilbrigðisráðuneytinu. Hversu lengi ætla menn að streða við þetta nú þegar þjóðin hefur öll verið bólusett að miklu leyti? Allir viðkvæmustu hóparnir hafa verið bólusettir og það skiptir mestu máli að viðkvæmir hópar hafa verið bólusettir og menn eru betur í stakk búnir til að takast á við þennan faraldur. Að mínu mati, virðulegur forseti, og eftir því sem ég skil helstu sérfræðinga í þessu í heiminum, er þessi faraldur, þessi veira, ekki að hverfa okkur á næstunni. Þá hlýtur að skipta mestu máli að menn séu í stakk búnir til að takast á við hana en gera það þó þannig að líf manna fari ekki úr skorðum, ekki frekar en í glímu okkar við aðra sjúkdóma sem heilbrigðiskerfið og þjóðfélög þurfa að glíma við alla daga ársins, allan sólarhringinn, úti um allan heim. Það er því grundvallarspurning hversu lengi menn ætla að vera með þessar aðgerðir. Ég hef hent þau ummæli á lofti að menn séu einhvern veginn að reyna að koma sér út úr þessum aðgerðum með því að færa þetta til útlanda, færa þetta á ytri landamæri og leggja það í hendur flugrekenda að kalla eftir þessum gögnum en ekkert mat hefur farið fram á því hvort það muni skila einhverjum árangri eða hvort það er allt saman einhvers konar sýndarmennska sem ég óttast að þetta frumvarp sé. Kannski er það leið út úr því ástandi sem ég hef verið að lýsa á Leifsstöð og sóttvarnahótelunum vegna þess að einhvern veginn þurfa menn að komast út úr því. Menn þurfa að komast út úr þessum skimunum, þessari skyldu til dvalar á sóttvarnahótelum. Það gengur auðvitað ekki til lengdar að halda uppi sóttvarnaaðgerðum með þessum hætti. Það er reyndar önnur umræða sem ég mun kalla eftir, þ.e. að menn leggi niður og upplýsi um kostnaðinn af öllu þessu. Væri öllu því fé sem veitt hefur verið í þetta ekki betur varið í að efla heilbrigðiskerfið, auka getu spítalans til að taka á móti einni og einni, jafnvel þótt það væru fimm eða tíu, lítilli bylgju af þessum faraldri? Væri þessu fé ekki betur varið í uppbyggingu innviða á því sviði frekar en að reyna, eins og manni hefur kannski virst vera núna í einhverri sýndarmennsku, að skima fólk sem kemur hingað einkennalaust, skima út um allar trissur einkennalaust fólk, láta einkennalaust fólk dvelja á kostnað ríkisins á sóttvarnahóteli og samkvæmt nýjustu fréttum jafnvel konur langt gengnar með börn. Þetta finnst mér kalla á umræðu. Gott og vel, ef menn ætla samhliða frumvarpi um skyldu flugrekenda til að kalla eftir tilteknum vottorðum að láta af kostnaðarsömum sóttvarnaaðgerðum innan lands þá segi ég: Guð láti gott á vita. Ég myndi fagna því. Þótt mér sé meinilla við málið sjálft að meginstefnu til og efni kalla ég líka eftir því að menn upplýsi um það hversu lengi þeir ætli að standa í þessu. Vandinn við málið er að um þetta hefur ekkert verið upplýst. Það hefur ekkert verið upplýst um það hversu lengi menn ætla að halda áfram skimunum á landamærum. Ég heyri að ferðaþjónustan er að benda á að menn ættu að taka upp - og ég hef reyndar bent á það fyrir löngu - skilvirkari próf en þessi svokölluðu PCR-próf, minna aggresíf, minna ífarandi, ef maður getur kallað það svo, hraðpróf og annað í þessum tilgangi. Það breytir því ekki að meginspurningin er - og henni verður að svara: Hvenær ætla menn að þora að draga úr þessum aðgerðum og draga úr kostnaði þannig að menn geti farið að einbeita sér að uppbyggingu innviða hér á landi og sérstaklega heilbrigðiskerfisins sem blæðir út á meðan á allri þessari sýndarmennsku stendur? Ég leyfi mér að kalla það sýndarmennsku vegna þess að verið er að fara í þessar hörðu aðgerðir núna loksins þegar allt okkar viðkvæma fólk er bólusett. Það var ekki farið í þær síðasta haust heldur núna þegar flestir eru bólusettir. Ég vil árétta það í lokin að ég tel íslenska ríkinu fullkomlega heimilt að setja þær reglur sem það vill á landamærum og stemma stigu við komu fólks yfir landamæri með þeim hætti sem íslensk stjórnvöld telja að henti best hagsmunum Íslendinga. Á það er ég ekki að deila með þessu frumvarpi og hef reyndar bent á að menn ættu kannski að herða landamæraeftirlitið af mörgum öðrum ástæðum en akkúrat þessum. En ég geld varhuga við því ef menn ætla að nota svona mál til þess mögulega að grípa einhvern annars konar vanda en af völdum kórónuveirufaraldursins, grípa annars konar ferðamenn eða ferðir manna yfir landamæri en kórónuveirufaraldurinn kallar á. Það er hættan með svona mál, sem er þess utan með þessum langa gildistíma, að menn fari jafnvel að misnota heimildirnar í allt öðrum tilgangi og kannski er ógagnsætt hinum almenna manni hver hin raunverulega ástæða er með málinu. Þetta er nú það sem ég hef verið að leggja áherslu á. Ég vil bara nefna að ég tek undir ósk hv. þm. Óla Björns Kárasonar um að málið fari aftur til nefndar milli 2.og 3. umr. Ég hvet hv. umhverfis- og samgöngunefnd þá til þess að endurskoða og leggja fram tillögu til breytingar á gildistíma frumvarpsins þannig að hér sé ekki verið að veita víðtæka heimild til reglugerða sem leggja skyldur á flugrekendur út árið 2022 þegar allar aðrar lagaheimildir sem við höfum verið að setja hér og veita vegna kórónuveirufaraldursins eru til mun skemmri tíma. Nýlegar lagabreytingar gilda bara til loka júní.
Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um lax- og silungsveiði, nr. 61/2006, minnihlutavernd o.fl. „Nefndin hefur fjallað um málið að nýju og fengið á sinn fund Arnór Snæbjörnsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og Víði Smára Petersen. Nefndin ræddi skipan matsnefndar en í a-lið 3. gr. frumvarpsins er lagt til að 1. mgr. 44. gr. laga um lax- og silungsveiði verði breytt og fallið frá skilyrði um að tveir nefndarmenn skuli hæfir til að gegna embætti héraðsdómara og að Hæstiréttur tilnefni annan þeirra í matsnefnd. Lagt er til að Hafrannsóknastofnun, í stað Hæstaréttar, tilnefni nefndarmann, en áfram er gert ráð fyrir að ráðherra skipi hinn án tilnefningar. Meiri hlutinn telur mikilvægt að nefndarmenn hafi þekkingu sem nýtist í störfum hennar. Með því að Hafrannsóknastofnun fái rétt til tilnefningar sé tryggt að innan nefndarinnar verði til staðar fiskifræðileg þekking, sérþekking á lífríki vatna og straumvatna sem geti reynt á m.a. í tengslum við álitaefni í arðskrám. Þá bendir meiri hlutinn á að þrátt fyrir að fallið sé frá skilyrði um að nefndarmaður hafi hæfi héraðsdómara geti ráðherra við skipun í nefndina litið til þess að nefndarmaður uppfylli slík skilyrði, eða hafi þekkingu á þeim lögum sem nefndin vinnur eftir.“ Þetta var það sem kom inn til atvinnuveganefndar milli 2. og 3. umr. vegna skipunar matsnefndar. Hitt atriðið sem við tók á milli 2. og 3. umr. eru bótaákvæði í 5. gr. þar sem við ræddum þá grein frumvarpsins. Þar er lagt til að koma á sérstakri bótaábyrgð þeirra sem greiða atkvæði um ráðstöfun veiði samkvæmt nýrri 3. mgr. 40. gr., sbr. a-lið 2. gr. frumvarpsins, að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Hin almenna bótaregla í 49. gr. laganna gerir ekki ráð fyrir bótaskyldu komi ákvörðun, sem ekki byggist á málefnalegum forsendum, í veg fyrir að veiðiréttarhafar njóti eðlilegs arðs af hlunnindum sínum. Ákvæðinu er ætlað að vera ákveðinn varnagli til viðbótar hinni almennu bótareglu í 49. gr. laganna. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið skrifar meiri hluti nefndarinnar, hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir, formaður, Njáll Trausti Friðbertsson, framsögumaður málsins, Halla Signý Kristjánsdóttir, Ásmundur Friðriksson og Haraldur Benediktsson.
Herra forseti. Ég þakka hv. framsögumanni fyrir greinargerð hans en verð að viðurkenna að mér þykir hún nokkuð rýr í einstökum atriðum og þá sérstaklega varðandi skipan matsnefndar. Þannig stendur á að ekki er gerð grein fyrir því hvert sé tilefni eða tilgangurinn með þeim breytingum sem lagðar eru til varðandi skipan matsnefndar. Eins og menn þekkja er matsnefnd afar mikilvæg stofnun í þeirri þýðingarmiklu atvinnugrein sem lýtur að lax- og silungsveiði og þar er fjallað um gífurlega mikla hagsmuni. Í gildandi lögum er gert ráð fyrir því að í matsnefnd sitji þrír fulltrúar, þar af hafi tveir hæfisskilyrði héraðsdómara. Er annar þeirra skipaður af ráðherra án tilnefningar en hinn er tilnefndur af Hæstarétti. Sú breyting sem hér er lögð til er mjög veruleg í tvíþættu tilliti. Annars vegar er fallið frá öllum hæfisskilyrðum í lögunum. Auðvitað getur hv. þingmaður og meiri hlutinn sagt að það sé ekkert sem banni það eða að alla vega sá sem er skipaður af ráðherra gæti fullnægt hæfisskilyrðum héraðsdómara en það er ekki tekið fram í lögunum. Síðan er á það að líta að margoft hefur verið á það bent af hálfu Landssambands veiðifélaga, og ég mun gera grein fyrir því hér í ræðu og fara yfir það, að mjög mikil hætta er á því [[Forseti hringir.]]að það standi þannig á að sá sem er bent á af hálfu Hafrannsóknastofnunar [[Forseti hringir.]]verði vanhæfur vegna aðkomu Hafrannsóknastofnunar að málinu á fyrri stigum. [[Forseti hringir.]]Ég spyr hv. þingmann: Af hverju er verið að leggja þetta til með þessum hætti?
Herra forseti. Það kemur fram í nefndaráliti sem ég minntist á hér áðan að meiri hlutinn telji mikilvægt að nefndarmenn hafi þekkingu sem nýtist í störfum hennar. Það hefur komið fram í umræðu um málið í töluvert langan tíma vegna þess að það hefur verið í umfjöllun nefndarinnar. Þetta er annar þingveturinn sem við erum með málið og málið á sér enn lengri sögu. Við leggjum í áliti okkar áherslu á að meiri hlutinn telji mikilvægt að nefndarmenn hafi þekkingu sem nýtist í störfum hennar. Þá kemur skýrt fram að með því að Hafrannsóknastofnun fái rétt til tilnefningar sé tryggt að innan nefndarinnar verði til staðar fiskifræðileg þekking og sérþekking á lífríki vatna og straumvatna sem gæti m.a. reynt á í tengslum við álitaefni í arðskrá. Þá bendum við enn fremur á, í áliti meiri hluta, að þrátt fyrir að fallið sé frá skilyrði um að nefndarmaður hafi hæfi héraðsdómara geti ráðherra við skipan í nefndina litið til þess að nefndarmaður uppfylli slík skilyrði eða hafi þekkingu á þeim lögum sem nefndin vinnur eftir. Það kemur fram í þessu stutta nefndaráliti að verið er að leita eftir að tryggð sé þekking, fiskifræðileg þekking, sérþekking á lífríki vatna og straumvatna, sem gæti m.a. reynt á í vinnu þessarar nefndar. Þarna eru flókin málefni og margt sem þarf að taka tillit til. Það var niðurstaðan að þetta væri til að styrkja þessa vinnu.
Herra forseti. Hv. þingmaður svaraði í engu spurningu minni um þá ábendingu Landssamtaka veiðifélaga að mikil hætta væri á því að fulltrúi Hafrannsóknastofnunar yrði vanhæfur vegna aðkomu stofnunarinnar að málinu á fyrri stigum. Hann svaraði því engu og hann svaraði því í raun og veru engu hvert er tilefni þess að gera slíka grundvallarbreytingu á skipan þessarar þýðingarmiklu nefndar. Þegar Alþingi ákvað síðast um skipan nefndarinnar, það var með setningu þessara laga 2006, þá skyldu tveir nefndarmenn uppfylla hæfisskilyrði héraðsdómara. Nú er engin krafa af einu eða neinu tagi gerð til þeirra sem eiga að skipa þessa nefnd. Það má spyrja hv. þingmann um heimild sem er í gildandi lögum, í 3. mgr. 44. gr., með leyfi forseta: „Heimilt er matsnefndinni að kveðja sérfræðinga sér til aðstoðar ef þörf þykir.“ - Og áfram, með leyfi forseta: - „Henni er einnig heimilt að leita eftir áliti eða rannsóknum sérfræðinga eða rannsóknastofnana á lífríki vatns þar sem það hefur þýðingu fyrir úrlausn máls.“ Herra forseti. Ég spyr hv. þingmann: Hafa verið einhver vandamál í störfum matsnefndar? Hafa þær heimildir sem ég hef hér rakið ekki dugað? Og hvaða skýring er á því að í einu vetfangi eigi að falla frá því að tveir nefndarmenn uppfylli strangar kröfur eins og þær að fullnægja skilyrðum til að vera héraðsdómarar yfir í það að ekki eru gerðar neinar kröfur af neinu tagi [[Forseti hringir.]]til þeirra sem eiga að skipa þessa mikilvægu nefnd?
Hæstv. forseti. Ég hlýt að vera ósammála því að ekki eigi að gera neina kröfu til nefndarmanna sem sitja í arðskrárnefnd. [[Gripið fram í.]]Það er líka bent á að nefndarmenn uppfylli skilyrði ráðherra sem þá skipar eða hafi þekkingu á þeim lögum sem nefndin vinnur eftir. Það er því ekki þannig að menn ætli ekkert að gera með þennan hlut. Hins vegar er talað sérstaklega um að áhersla sé lögð á fiskifræðilega þekkingu, sérþekkingu á lífríki vatna og straumvatna sem getur meðal annars reynst vel í tengslum við álitaefni í arðskrá. Þarna er ákveðin þekking líka, ekki má vanmeta það og það er mikilvægt atriði að þessi þekking sé til staðar. Við þekkjum það; lengd bakka og allt þetta sem er verið að vinna með í þessum málum. Ég held að þetta sé farsæl niðurstaða í málinu sem er verið að vinna hér eftir. Þetta er lítið brot af því stóra máli sem við höfum verið að fást við í tvö ár en síðustu tvo þingvetur höfum við verið að fjalla um þetta mál. Ég hlýt því að vera ósammála því að ekki sé verið að gera neina kröfu um þekkingu í störfum nefndarinnar í framhaldinu, eftir að við klárum þetta mál frá okkur hér á hinu háa Alþingi.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um lax- og silungsveiði. Þau lög eru nr. 61/2006. Það sem þetta mál snýst um er að frumvarpið er að meginstefnu viðleitni til þess að efla minnihlutavernd í veiðifélögum og ég minni á að aðild að veiðifélögum er lögskyld þeim sem í hlut eiga. Af einhverjum ástæðum sem ekki hafa verið skýrðar - þar á meðal ekki af hálfu framsögumanns meiri hluta nefndarinnar sem gat ekki útskýrt með fullnægjandi hætti af hverju er verið að gera hér tillögu um að falla frá þeim hæfisskilyrðum sem eru fyrir hendi í gildandi lögum og kveða á um að tveir af þremur nefndarmönnum í matsnefnd, sem gegnir mjög þýðingarmiklu hlutverki, uppfylli hæfisskilyrði héraðsdómara. Minni hlutinn, sem stendur saman af fulltrúum Miðflokksins í hv. atvinnuveganefnd, okkur hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni, telur að fella eigi þetta ákvæði brott og halda sig við óbreytta skipan sem er sú að ráðherra skipi einn án tilnefningar, annan samkvæmt tilnefningu Hæstaréttar og skuli þeir báðir hafa hæfisskilyrði héraðsdómara. Þriðja nefndarmanninn tilnefnir Landssamband veiðifélaga. Minni hlutinn telur að þessi breytingartillaga, sem ekki hefur verið útskýrt hvaða erindi á inn í frumvarp sem fjallar um minnihlutavernd í veiðifélögum, sé tilefnislaus og óviðunandi sé að ekki séu settar neinar hæfniskröfur til setu í matsnefnd þegar - eins og hér hefur verið rakið - tveir nefndarmanna þurfa að uppfylla skilyrði til héraðsdómara. Þá er á það að líta, herra forseti, að Landssamband veiðifélaga hefur mótmælt þessari breytingu harðlega í umsögn sinni og í bréfum til atvinnuveganefndar. Landssambandið telur að meiri þörf sé á þekkingu innan matsnefndar til að taka á lögfræðilegum úrlausnarefnum, m.a. með vísan til verkefna nefndarinnar og þeirra nýju verkefna sem henni verða falin verði frumvarpið að lögum. Minni hlutinn og reyndar Landssamband veiðifélaga benda á að hætta sé á hagsmunaárekstrum tilnefni Hafrannsóknastofnun nefndarmann í matsnefnd, m.a. með vísan til þess sem segir í umsögn Landssambands veiðifélaga, að stofnunin kemur að ýmsum verkefnum og tekur ákvarðanir sem koma til kasta matsnefndar. Herra forseti. Minni hlutinn vill gjarnan standa að breytingum um aukna vernd minni hluta í veiðifélögum en getur ekki sætt sig við þessa tilefnislausu breytingu á skipan matsnefndar. Í framhaldi af orðum hv. framsögumanns, hv. þm. Njáls Trausta Friðbertssonar, um að áfram séu gerðar kröfur vil ég ítreka að það er náttúrlega ekki rétt af hans hálfu vegna þess að með lögunum eru nú gerðar ríkar kröfur um að tveir menn uppfylli skilyrði til þess að vera héraðsdómarar. En lögin eins og á að breyta þeim gera engin slík skilyrði. Það eru engin skilyrði. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að vísa í umsögn Landssambands veiðifélaga. Hún er dagsett 17. febrúar og er um þetta mál. Þar segir, með leyfi forseta: „[Landssamband veiðifélaga] fær ekki séð hvers vegna er sérstök þörf á því að skipa í nefndina fulltrúa með sérþekkingu á líffræði vatnafiska. Þvert á móti telur LV æskilegt að í nefndinni eigi áfram sæti menn sem uppfylla almenn hæfisskilyrði héraðsdómara til þess að tryggja rétta og faglega málsmeðferð. Auk þess að gera arðskrá er hægt að skjóta mörgum lögfræðilegum álitaefnum til matsnefndar. Eftir því sem eignarhald jarða með veiðirétti verður fjölbreyttara má reikna með að slíkum málum geti fjölgað verulega á næstu árum. […] Verkefni nefndarinnar eru að miklu leyti lögfræðilegs eðlis og mikilvægt er að hún sé að meirihluta skipuð vönum lögfræðingum. Þessi nefnd þarf líka að rita úrskurði sem er helst á færi löglærðra. Jafnvel er mikilvægara nú en áður að nefndarmenn séu löglærðir í ljósi þess að hægt verður að bera ágreining um nýjar 3. og 4. mgr. 40. gr. laganna undir nefndina. Bent er á að nefndinni er skv. núgildandi reglum heimilt að kveðja sérfræðinga sér til aðstoðar ef þörf þykir.“ Þá er auðvitað rétt að rifja upp að samkvæmt gildandi lögum sem munu áfram standa er í 3. mgr. 44. gr. heimild fyrir matsnefnd til að kveðja sérfræðinga sér til aðstoðar ef þörf þykir. Þar er líka önnur heimild og hún er orðuð svo í lögunum, með leyfi forseta: „[Matsnefnd] er einnig heimilt að leita eftir áliti eða rannsóknum sérfræðinga eða rannsóknastofnana á lífríki vatns þar sem það hefur þýðingu fyrir úrlausn máls.“ Ég hlýt að geta þess í framhaldi af þessu að ekkert hefur komið fram um að skapast hafi vandkvæði í störfum matsnefndar vegna þess hvernig hún hefur verið skipuð. Ekki hefur verið sýnt fram á og ekki einu sinni verið haft orð á því að þessi tvöfalda heimild sem er í lögum, annars vegar um að kveðja sérfræðinga nefndinni til aðstoðar ef þörf þykir og hins vegar að leita eftir áliti eða rannsóknum sérfræðinga eða rannsóknarstofnana á lífríki vatns þar sem það hefur þýðingu fyrir úrlausn máls, hafi verið ófullnægjandi og ekki dugað til að tryggja að fiskifræðileg þekking kæmist nógsamlega að málum þegar ákvarðanir eru teknar á vettvangi matsnefndar. Þá vil ég geta þess, herra forseti, að tvö bréf hafa verið rituð af hálfu Landssambands til hv. atvinnuveganefndar þar sem eindregið er skorað á nefndina að hverfa frá þessum breytingum á skipan matsnefndar. Í bréfi sem er dagsett 29. apríl 2021 og er undirritað af framkvæmdastjóra Landssambands veiðifélaga, Elíasi Blöndal Guðjónssyni, segir, með leyfi forseta: „Það væri málinu í heild til framdráttar ef horfið yrði frá þessum breytingum á skipan matsnefndarinnar.“ Síðan er bent á ýmsar röksemdir og ég ætla að grípa niður í þetta bréf um það, með leyfi forseta, en þar segir: „[Landssamband veiðifélaga] fær ekki séð hvers vegna er sérstök þörf á því að skipa í nefndina fulltrúa með sérþekkingu á líffræði vatnafiska. Fyrirhugað er að fella á brott hæfisskilyrði. Þvert á móti telur LV æskilegt að í nefndinni eigi áfram sæti menn sem uppfylla almenn hæfisskilyrði héraðsdómara til þess að tryggja rétta og faglega málsmeðferð. Auk þess að gera arðskrá er hægt að skjóta mörgum lögfræðilegum álitaefnum til matsnefndar.“ Síðan er fjallað um að í athugasemdum með frumvarpinu sé fjallað um að efla þurfi fiskifræðilega aðkomu að matsgerðum og látið að því liggja, segir í bréfinu, að vægi búsvæða skuli aukið. Um það segir, með leyfi forseta: „Um þau rök eru mjög skiptar skoðanir milli veiðiréttareigenda eins og sjá má ef skoðaðar eru kröfur einstakra veiðiréttareigenda vegna úrskurða um arðskrár undanfarin ár. Nær undantekningalaust hefur einingum verið skipt milli veiðiréttareigenda í samræmi við það sem fram kemur í búsvæðamötum frá fiskifræðingum. […] Búsvæðamat tekur eingöngu til botngerðar en ekkert til annarra skilyrða í ánum. Eðlilegra væri að fiskifræðingar kæmu sér upp aðferðum til að taka hitastig og fæðumöguleika inn í sín búsvæðamöt og leggja slík fræði til úrlausnar matsmanna. Það hafa fiskifræðingar ekki gert og styðjast eingöngu við botngerð í búsvæðamötum.“ Þarna segir áfram: „Í flestum málum sem koma á borð arðskrárnefndar liggur fyrir búsvæðamat sem oft er unnið af Hafrannsóknarstofnun. Kemur þá til kasta fulltrúa að taka afstöðu til búsvæðamats sem unnið er af sömu stofnun og tilnefnir hann.“ Ef þetta ákvæði frumvarpsins yrði að lögum, að einn fulltrúi yrði skipaður samkvæmt ábendingu Hafrannsóknastofnunar, segir í bréfinu að færa mætti fyrir því rök að fulltrúi sem tilnefndur er af Hafrannsóknastofnun væri vanhæfur til þess að fjalla um búsvæðamat, unnið af sömu stofnun, og meta vægi þess. Loks er bent á í bréfinu, sem ég hef hér verið að vitna til, að matsnefndin fari einnig með önnur verkefni samkvæmt lögum um lax- og silungsveiði. Í flestum tilfellum eru slíkar ákvarðanir teknar eftir umsögn frá Hafrannsóknastofnun. Er bent á 24., 29., 34. og 35. gr. laganna í því sambandi. Þá segir í bréfinu, með leyfi forseta: „Færa má rök fyrir því að fulltrúi Hafrannsóknastofnunar væri vanhæfur til þess að fjalla um þessi mál. […] Með vísan til ofangreinds leggur Landssamband veiðifélag til að horfið verði frá fyrirhuguðum breytingum á skipan í matsnefnd skv. 44. gr. laga um lax- og silungsveiði.“ Herra forseti. Landssambandið fylgir þessu bréfi eftir með bréfi sem er dagsett 6. maí 2021, viðbótarröksemd af hálfu Landssambands veiðifélaga. Þar segir, með leyfi forseta: „Skv. 2. mgr. 18. gr. laga um fiskeldi á að meta tjón á hagsmunum veiðiréttarhafa vegna missis eldisfisks á grundvelli mats samkvæmt VII. kafla laga um lax- og silungsveiði. […] Hér er sem sagt verið að leggja til að fulltrúi Hafrannsóknastofnunar eigi sæti í nefnd sem á að meta tjón veiðiréttarhafa af völdum ákvarðana sem Hafrannsóknastofnun hefur tekið.“ Þetta gengur vitaskuld ekki upp. Það hljóta einfaldlega að vakna spurningar um hvaða hvatar búi að baki þessum fyrirhuguðu breytingum, ekki síst í ljósi þess að atvinnuvegaráðuneytið, sem fer bæði með málefni lax- og silungsveiði og málefni fiskeldis, hefur ýtt þessu máli áfram af miklum þunga. Herra forseti. Menn sjá að það er mikil málafylgja að baki málflutningi Landssambands veiðifélaga sem beinir þeim eindregnu óskum til nefndarinnar og Alþingis að fallið verði frá fyrirhuguðum breytingum. Af þessum ástæðum viljum við hv. þm. Sigurður Páll Jónsson, sem viljum halda í gildandi skipan þar sem gerðar eru ríkar hæfiskröfur um að tveir fulltrúar uppfylli hæfisskilyrði héraðsdómara, að það standi áfram óbreytt. Við flytjum samhliða þessu áliti minni hluta tillögu um að þessi grein frumvarpsins falli brott, þ.e. að a-liður 3. gr. falli brott. Ef það yrði samþykkt yrði niðurstaðan sú að ekki yrðu gerðar breytingar á skipan matsnefndar. Það tel ég vera farsælast enda hefur ekki með neinu móti verið sýnt fram á nauðsyn þess að gera þá breytingu sem hér er lögð til. Ég ítreka að gildandi lög geyma ríkulegar heimildir fyrir matsnefnd til að afla sér sérfræðilegra álitsgerða um líffræðileg málefni á borð við fiskifræði og annað af því tagi. Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að þetta mál verði rætt frekar á vettvangi hv. atvinnuveganefndar, ekki síst í ljósi þessara eindregnu tilmæla frá Landssambandi veiðifélaga. Ég óska þess vegna eftir því að málið verði tekið fyrir í nefndinni á milli 2. og 3. umr.
Virðulegi forseti. Ég fullyrði að lögfræðingar úti um allt land sitja núna klökkir vegna þess mikla stuðnings sem hv. þingmaður hefur lýst yfir við þeirra störf og þá kröfu sem hann gerir til þess að nákvæmlega þeir sitji í þessari matsnefnd. Ég ætla kannski ekki að gera neinn ágreining um það hverjir eigi í sjálfu sér að sitja í þessari matsnefnd. Sjálfsagt er hægt að hafa uppi ýmis sjónarmið að því leyti. Hins vegar langar mig að rifja stuttlega upp að breytingar á matsnefndinni hafa áður verið gerðar. Hér áður fyrr var nefnd sem var skipuð tveimur einstaklingum sem voru tilnefndir af hálfu Hæstaréttar - ráðherra hafði ekkert um það að segja hverjir sátu í þessari matsnefnd - og svo væntanlega einn frá Landssambandi veiðifélaga. Nú er staðan sú að einn er skipaður án tilnefningar, einn frá Hæstarétti og einn frá Landssambandi veiðifélaga. Og hér er lagt til að Hæstiréttur tilnefni ekki lengur. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann geri virkilega athugasemdir við það að þetta verkefni verði tekið frá Hæstarétti sjálfum. Ég hef í mörg ár bent á að Hæstiréttur hefur nóg með sig. Það eru tugir lagabálka þar sem kveðið er á um að Hæstiréttur hafi einhverja aðkomu að tilnefningu í ýmsar nefndir og ráð og ég tel komið fullt tilefni til að breyta því. Þess vegna fagna ég þessari breytingartillögu sérstaklega. En mig langar að vita hvort hv. þingmaður geti verið sammála mér um að ekki sé nauðsynlegt að Hæstiréttur tilnefni í þessa matsnefnd þótt við getum haft uppi ýmis sjónarmið um hvort þar eigi að vera lögfræðingar eða einhverjir fræðingar á öðru sviði.
Forseti. Það er nú ekki ónýtt að ræða þessi mál við hæstaréttarlögmenn, bæði sem andsvaranda og á forsetastóli. Það er auðvitað alveg hárrétt, sem hv. þingmaður rifjar hér upp, að síðast voru gerðar breytingar á skipan matsnefndar árið 2006 og fram að þeim tíma voru tveir tilnefndir af Hæstarétti og ráðherra hafði enga aðkomu. En það breyttist 2006 og frá þeim tíma er einn tilnefndur af Hæstarétti. Þessi tilnefning af hálfu Hæstaréttar er náttúrlega, geri ég ráð fyrir, skýrð með að litið sé þannig á að þessi viðfangsefni séu lögfræðilegs eðlis. Það er undirstrikað og áréttað með því ákvæði laganna að þessir tveir fulltrúar skuli uppfylla hæfisskilyrði héraðsdómara. Síðan er það með rammgerðum hætti tryggt að matsnefnd geti aflað sér líffræðilegra, fiskifræðilega álita. Það eru þær tvær heimildir sem ég fór mjög rækilega yfir í minni ræðu. Ég veit ekki almennilega hvort það var einhver tónn hér í garð Hæstaréttar, orð eins og: Hann hefur nóg með sig. Ég veit ekki hvað er verið að fara með því. En þegar þannig stendur á að setja á til starfa menn sem telja má að hafi verulega burði sem lögfræðingar er náttúrlega nærtækt að leita til Hæstaréttar í því sambandi. Ég átta mig hins vegar ekki á því ef hv. þingmaður hefur efasemdir um að þetta sé verkefni sem á einhvern hátt sé truflandi fyrir Hæstarétt. Hvernig sér hv. þingmaður þá eiginlega fyrir sér að Hafrannsóknastofnun eigi að fara að tilnefna fulltrúa til starfa í nefndum sem hafa mikla þýðingu og í málum þar sem geysilegir hagsmunir eru undir?
Virðulegur forseti. Hlutverk Hæstaréttar er að binda enda á lögfræðilegan ágreining þeirra sem leita til dómstóla með sinn ágreining. Hæstiréttur er ekki alfa og omega alls lögfræðistarfs í landinu. Það var nú bara það sem ég var að vísa til. Það væri gott að heyra frá hv. þingmanni hvort hann geti ekki verið sammála mér um að það hljóti nú að vera ráðherrann í hverjum málaflokki sem hafi þetta tilnefningarvald og hvort ekki hefði bara verið eðlilegra að ganga enn lengra og láta þá tvo sem út af standa vera tilnefnda af ráðherranum sjálfum án þess að blanda öðrum stofnunum í það, hvorki Hafrannsóknastofnun né Hæstarétti. Ráðherra ber ábyrgð á tilnefningum í svona nefndir og hann gerir það auðvitað eftir bestu vitund á hverjum tíma og leitar til þeirra sem þörf er á. Ég bendi líka á að svona mál geta oft endað fyrir dómstólum og að mínu viti er ekki heppilegt að verið sé að gera þá kröfu á Hæstarétt sýknt og heilagt að hann sé að tilnefna menn í alls kyns nefndir og ráð, þar á meðal í úrskurðarnefndir í málum sem geta jafnvel síðan endað fyrir Hæstarétti. Það þarf að fara fram mikil lagahreinsun hvað þetta varðar sérstaklega. En við getum verið sammála um það, hv. þingmaður og ég, að auðvitað er þessari nefnd mjög nauðsynlegt að hafa lögfræðinga innanborðs. En það er hægt að gera kröfu um það, bæði í lagatexta og svo liggur það í hlutarins eðli. Ég hef ekki áhyggjur af því að ráðherrar heykist á því að skipa lögfræðinga eða þá sem hafa bestu þekkingu í þetta tiltekna verkefni. En að gera kröfu um að Hæstiréttur þurfi að koma að þessu máli eða Hafrannsóknastofnun - ég spyr: Gæti hv. þingmaður fallist á að hvorki Hafrannsóknastofnun né Hæstiréttur tilnefni menn í þessa nefnd?
Herra forseti. Hérna sést nú kannski í ljós við endann á göngunum vegna þess að hér eru tvö efnisatriði uppi. Annars vegar er það að falla frá því að Hæstiréttur tilnefni einn nefndarmann og að sá skuli skipaður samkvæmt, eins og það heitir, ábendingu Hafrannsóknastofnunar. En það sem ég tel skipta miklu meira máli er að fallið er frá þeirri kröfu sem er í lögunum um að þessir tveir, þ.e. sá sem er tilnefndur af Hæstarétti og sá sem er skipaður án tilnefningar af ráðherra, uppfylli skilyrði héraðsdómara. Það er í mínum huga aðalatriðið. Og þegar við hv. þm. Sigurður Páll Jónsson erum að reyna að afstýra því slysi sem er að gerast frammi fyrir augunum á okkur, að ekki eigi að gera neinar kröfur í lögum um hæfni þeirra sem eiga að taka sæti í þessari matsnefnd, engar miðað við að núna er gerð sú krafa að tveir skuli uppfylla skilyrði til að vera héraðsdómarar, þá er það aðalatriði málsins. Síðast þegar Alþingi tók ákvörðun í þessu máli var það um það að ráðherra skyldi skipa einn án tilnefningar þar sem áður voru skipaðir tveir samkvæmt tilnefningu Hæstaréttar. Ef lagt væri til að haldið yrði fast við hæfisskilyrði um [[Gripið fram í.]]að uppfylla skilyrði til að vera héraðsdómari þá er það í mínum huga ekkert aðalatriði að annar aðilinn sé endilega tilnefndur af Hæstarétti. Það mætti bara leggja það í hendur ráðherra að skipa tvo menn [[Forseti hringir.]]án tilnefningar en að þeir uppfylltu umrædd skilyrði. Það gæti náttúrlega verið skynsamleg lausn í þessu máli og kannski er hv. þingmaður að boða [[Forseti hringir.]]að meiri hlutinn gæti sætt sig við það. Ég myndi fyrir mitt leyti sætta mig við það.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á jarðalögum nr. 81/2004, um einföldun regluverks, vernd landbúnaðarlands, upplýsingaskyldu o.fl.., frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Við kölluðum þetta mál inn á milli 2. og 3. umr. Síðan þá hefur verið fjallað um málið og fengnir gestir frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, fjármála- og efnahagsráðuneyti, Skipulagsstofnun og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Auk þess hafa líka komið á fund nefndarinnar fulltrúar frá Landgræðslunni og nokkrir fasteignasalar til að fjalla um málið. „Nefndinni barst framhaldsumsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga þar sem gerð var athugasemd við álit meiri hluta nefndarinnar, sem afgreitt var til 2. umr., þar sem sagði að ákvæði jarðalaga fælu nú þegar í sér skyldu til að flokka landbúnaðarland. Telur sambandið að hér sé um nýja skyldu að ræða sem ekki komi skýrt fram í gildandi lögum, hvorki skipulagslögum né jarðalögum. Er nánari grein gerð fyrir þessu í minnisblaði sem fylgir framhaldsumsögninni. Við meðferð málsins fyrir nefndinni benti ráðuneytið á ákvæði 4. mgr. 6. gr. jarðalaga þar sem segir að við mat sveitarfélaga á því hvort afla skuli leyfis ráðherra til lausnar lands úr landbúnaðarnotum þegar land er minna en 5 hektarar að flatarmáli skuli annars vegar taka mið af flokkun landbúnaðarlands í aðalskipulagi og hins vegar stefnu stjórnvalda um flokkun landbúnaðarlands. Þá sé í 2. mgr. 55. gr. laganna mælt fyrir um að ráðherra sé heimilt að gefa út leiðbeiningar um hvernig skuli flokka landbúnaðarland í aðalskipulagi. Jafnframt hafi Skipulagsstofnun bent á að skyldu til að flokka landbúnaðarland leiði af landsskipulagsstefnu og sé sveitarfélögum leiðbeint um þetta við undirbúning skipulagsáætlana, eftir því sem við á. Einnig sé nú til að dreifa reynslu af flokkun sem þessari í allnokkrum sveitarfélögum. Nýútgefnar leiðbeiningar um hvernig skuli standa að flokkun landbúnaðarlands geti einnig styrkt þá framkvæmd. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að mikilvægt væri að samræma og undirbúa betur framkvæmd leiðbeininga um flokkun landbúnaðarlands í því skyni að vel tækist til við flokkunina og unnt yrði eftir mætti að draga úr kostnaði við þennan þátt skipulagsgerðar. Rætt var hvernig ríkisstofnanir, bæði Skipulagsstofnun, fagstofnanir landbúnaðarins og einkum Landgræðsla ríkisins, sem býr yfir mikilli þekkingu á jarðvegsmálum og kortagerð, gætu auðveldað sveitarfélögum þessa vinnu. Meiri hlutinn hvatti umhverfis- og auðlindaráðuneyti og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti til að ráðast þegar í vinnu við að bregðast við þessum sjónarmiðum í samstarfi við yfirvöld skipulagsmála. Er nefndinni kunnugt um að sú vinna sé þegar hafin og í trausti þess að úr henni muni greiðast og með vísan til umfjöllunar í áliti meiri hluta nefndarinnar við 2. umr. telur meiri hlutinn ekki ástæðu til breytinga á frumvarpinu að þessu leyti fyrir 3. umr. Breytingartillaga meiri hlutans. Sala á uppgræddu landi og söluverð. Samkvæmt ábúðarkerfinu hvílir sú skylda á ríkinu að kaupa eignir og endurbætur ábúanda á viðkomandi ábúðarjörð á sérstöku matsverði, ákveði ábúandi að bregða búi, sem getur numið mun hærri fjárhæð en raunverulegt markaðsverð. Endurkaup ríkisins á eignum jarða hafa því í mörgum tilvikum numið hærri fjárhæð en samanlögðu virði hinnar seldu jarðar og þeirra eigna sem á henni eru við sölu á almennum markaði. Þá hafa tekjur ríkisins af ábúðarkerfinu ekki staðið undir kostnaði við það. Að mati meiri hlutans er afar mikilvægt að byggð haldist á sem flestum jörðum í sveitum landsins og að hentugar bújarðir í eigu ríkisins verði áfram nýttar til landbúnaðar eða annarrar atvinnustarfsemi eins og kostur er. Sala til núverandi ábúenda á ríkisjörðum í samræmi við þær heimildir sem eru í jarðalögum er ein leið til þess að tryggja áframhaldandi nýtingu á bújörðum. Einnig er eðlilegt að stjórnvöld leiti leiða til að hvetja ábúendur til að kaupa ábúðarjarðir sínar séu ekki til staðar sérstök sjónarmið sem kalla á að viðkomandi land verði áfram í eigu ríkissjóðs. Með þessu er tryggt að áfram verði búið á jörðunum og áhætta ríkisins jafnframt takmörkuð. Samkvæmt 37. gr. jarðalaga er söluverð almennra ríkisjarða metið af matsaðilum þar sem virði þeirra tekur mið af söluvirði sambærilegra jarða á svipuðu landsvæði. Aðstæður við einstök ábúendakaup geta verið mjög mismunandi en stjórnvöld ættu þrátt fyrir það að leita sanngjarnra og hagkvæmra leiða fyrir alla hlutaðeigandi til að auðvelda ábúendum að kaupa ábúðarjarðir sínar. Undanfarin ár hefur borið á því að landeigendur óski eftir því að eignast aftur uppgræðsluland sem Sandgræðsla ríkisins, forveri Landgræðslunnar, eignaðist á árum áður. Komið hefur í ljós að núgildandi ákvæði jarðalaga um mat á söluverðmæti uppgræðslulands til núverandi eigenda upprunajarða hafa reynst óþarflega flókin og erfið í framkvæmd. Meiri hlutinn leggur því til breytingar á því hvernig söluverð þessara landsvæða er ákvarðað. Annars vegar leggur meiri hlutinn til breytingu á 1. málsl. 2. mgr. 37. gr. jarðalaga sem felur í sér að við sölu á uppgræddu landi til landeiganda, sem uppfyllir þau skilyrði sem sett eru fyrir beitingu kaupréttar í jarðalögum, skuli miða við markaðsverð sambærilegs lands. Viðmiðun um markaðsverð er þá til viðbótar við þá aðferðafræði sem er nú þegar í lögunum um að sérstakt samkomulag sé gert sem taki mið af því gjaldi sem kom fyrir landið við afsal til ríkisins og því sem Landgræðslan eða Sandgræðslan kostaði til uppgræðslu þess. Meiri hlutinn leggur til þessa breytingu þar sem kostnaður við uppgræðslu þessara landsvæða hefur verið talinn umtalsverður í mörgum tilvikum og í reynd mun hærri en talið er samsvara markaðsvirði nefndra svæða nú. Því megi álykta að gildandi ákvæði sé ekki til þess fallið að auðvelda sölu viðkomandi svæða til fyrri eigenda. Hins vegar leggur meiri hlutinn til að við 37. gr. jarðalaga verði aukið nýrri málsgrein er tekur til ákvörðunar um söluverð. Þar er lagt til að heimilt verði að miða söluverð við meðalhektaraverð á hálfgrónu landi, sem telst hagstæðara en markaðsverð. Heimildin verði bundin því skilyrði að landið verði tekið undir landbúnaðarnot og notkun landsins ekki breytt næstu tuttugu ár í stað tíu ára, líkt og kveðið er á um í 36. gr. a í jarðalögum að því er snertir kauprétt á uppgræddu landi. Meiri hlutinn telur rétt að taka fram að samkvæmt þessu er miðað við að seld uppgræðslulönd verði nýtt fyrir hefðbundinn landbúnað, þ.e. framleiðslu á búvöru, einkum búrekstur með áherslu á búfénað, matvæla- og fóðurframleiðslu og tekur hektaraverð í greininni mið af því. Ekki sé hér gert ráð fyrir því að hægt sé að taka landið undir önnur not eins og frístundabyggð eða iðnaðar- eða orkuframleiðslu. Þá verði kvöð um landbúnaðarnotkun þinglýst á hið selda uppgræðsluland og verði þar nánari grein gerð fyrir þeim takmörkunum sem munu gilda um nýtingu landsins og meðferð þess. Meiri hlutinn bendir í því samhengi á að í 22. gr. laga um landgræðslu kemur nú þegar fram að Landgræðslan skuli fyrir sölu á uppgræddu landi setja reglur um meðferð svæðis þannig að meðferð landsins sé ávallt sjálfbær og að þessum reglum um meðferð og nýtingu skuli þinglýst á viðkomandi landsvæði. Meiri hlutinn áréttar að tilgangurinn með þessari breytingu er fyrst og fremst sá að gefa aðilum kost á að eignast aftur uppgræðsluland sem afsalað var til ríkisins til að stuðla að því að byggð haldist á sem flestum jörðum í sveitum landsins og að landspildur sem henta til landbúnaðar standi til boða undir slíka nýtingu. Aðrar breytingartillögur meiri hlutans eru tæknilegs eðlis og er ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif.“ Meiri hlutinn leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu sem felur það í sér sem ég hef farið yfir. Undir þetta nefndarálit rita hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir, Halla Signý Kristjánsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Haraldur Benediktsson, Njáll Trausti Friðbertsson, Ólafur Ísleifsson og Sigurður Páll Jónsson.
Herra forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á lögum um einkaleyfi, nr. 17/1991, undanþága frá viðbótarvernd. Breytingartillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Við 1. gr. a. 1. efnismgr. a-liðar orðist svo: Þrátt fyrir að í gildi sé viðbótarvernd skv. 1. mgr. er í eftirfarandi tilvikum heimilt án samþykkis rétthafa að: a. framleiða og/eða framkvæma nauðsynlegar aðgerðir til framleiðslu efnis sem eingöngu er ætlað til útflutnings út fyrir Evrópska efnahagssvæðið þar sem efni eða lyf sem inniheldur efnið nýtur ekki lengur verndar eða hefur ekki notið verndar og merkja þá framleiðslu með kennimerki sem nánar er kveðið á um í reglugerð, eða b. framleiða og/eða framkvæma nauðsynlegar aðgerðir til framleiðslu efnis eða lyfs sem inniheldur það efni í fyrsta lagi sex mánuðum áður en viðbótarvernd skv. 1. mgr. fellur úr gildi, í þeim tilgangi eingöngu að geyma það hér á landi svo mögulegt verði að setja efnið eða lyf sem inniheldur það efni á markað eftir að viðbótarvernd fellur úr gildi. b. Á eftir tilvísuninni „a- og b-lið“ í 2. efnismgr. a-liðar komi: 4. mgr. c. Við 3. efnismgr. a-liðar bætist: skv. 5. mgr.“ Svo hljóðar þessi breytingartillaga sem ég hef mælt hér fyrir.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um ástandsskýrslur fasteigna. „Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Friðrik Ágúst Ólafsson frá Samtökum iðnaðarins, Herdísi Hallmarsdóttur frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun og Jóhann Þór Magnússon. Umsagnir bárust frá Félagi fasteignasala, Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, Jóhanni Þór Magnússyni og Samtökum iðnaðarins. Málið var áður flutt á 148., 149. og 150. löggjafarþingi. Þá bárust umsagnir frá Alþýðusambandi Íslands, Bjarnarási ehf., Félagi fasteignasala, Frumherja hf., Íbúðalánasjóði, Matsmannafélagi Íslands, Neytendasamtökunum, Örvari Ingólfssyni og Þjóðskrá Íslands. Með tillögunni er lagt til að Alþingi álykti að fela ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og dómsmálaráðherra að undirbúa og leggja fram lagafrumvarp sem feli í sér endurskoðun á lögum um sölu fasteigna og skipa, nr. 70/2015, lögum um fasteignakaup, nr. 40/2002, og þinglýsingalögum, nr. 39/1978. Markmið tillögunnar er að stuðla að bættri neytendavernd í fasteignaviðskiptum og að einfalda samskipti á milli seljanda og kaupanda húsnæðis, sem og leigusala og leigjanda hvað varðar gerð samninga og frágang annarra nauðsynlegra löggerninga. Hafa umsagnaraðilar og gestir nefndarinnar að mestu lýst yfir stuðningi við þessi markmið tillögunnar og við tillöguna í heild. Við umfjöllun nefndarinnar um málið kom fram að kvöð um ástandsskýrslur færi ábyrgðina að einhverju leyti frá seljanda íbúðarinnar, sem getur verið vörn fyrir viðkomandi í ákveðnum tilvikum, en sú þróun hafi átt sér stað á undanförnum árum, t.d. í Noregi, að auka kröfur um athugun og upplýsingagjöf en um leið að auka ábyrgð seljenda á þeim göllum sem síðar koma í ljós. Með því að gera kröfur um ástandsskýrslur þegar fasteignaviðskipti eigi sér stað og skráningu á breytingum og úrbótum eftir atvikum verði til með tímanum nokkurs konar „smurbók“ hvers húsnæðis – viðhaldsdagbók þar sem komi fram helstu atriði sem snúa að húsnæðinu. Þótt slíkar skráningar geti verið kostnaðarsamar geti þær sparað mikla peninga til lengri tíma. Við umfjöllun nefndarinnar komu fram sjónarmið um að ástandsskýrslur ættu einungis að vera krafa í tilfelli notaðs húsnæðis, en í tilfelli nýbygginga sé nóg að miða við gögn sem gerð eru í eðlilegu ferli byggingarframkvæmda. Einnig kom fram að eðlilegt væri að gera mismunandi kröfur um innihald ástandsskýrslna, sérstaklega hversu ítarlegar þær ættu að vera eftir aldri fasteigna. Meiri hlutinn tekur undir þessi sjónarmið en eftirlætur ráðherra nánari útfærslu þeirra. Í umsögnum komu einnig fram margvíslegar ábendingar um álitamál varðandi nánari útfærslu á þeim atriðum sem tillagan felur í sér. Meiri hlutinn beinir því til ráðherra að taka þær ábendingar og álitamál til greina við vinnslu frumvarpsins. Samkvæmt ábendingu dómsmálaráðuneytisins er ólíklegt að endurskoðun á þinglýsingalögum þurfi til þess að ná markmiðum tillögunnar. Er því lagt til að vísun til þeirra laga falli brott, en því beint til ferðamála-, iðnaðar og nýsköpunarráðherra að vinna slíkar breytingar í samráði við dómsmálaráðuneytið gerist þess þörf.“ Að teknu tilliti til þess sem að framan segir leggur meiri hlutinn til að tillagan verði samþykkt með þeirri breytingu sem kemur fram í nefndarálitinu. Við afgreiðslu málsins var hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir fjarverandi en undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Óli Björn Kárason, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, sá sem hér stendur, Smári McCarthy, Jón Steindór Valdimarsson, Brynjar Níelsson, Rósa Björk Brynjólfsdóttir, Ólafur Þór Gunnarsson og Hjálmar Bogi Hafliðason. Herra forseti. Til að gera nánari grein fyrir því hvað í þessu felst er hugmyndin sú að með því að halda betur utan um upplýsingar sem snúa að viðhaldi og ástandi fasteigna og að við sölu á fasteignum sé tekin saman ástandslýsing gætu sparast töluverðir peningar, ekki síst í kostnaði við að reka deilumál hvað varðar ástand húsnæðis. Einnig kæmu þá færri vandamál í ljós, færri faldir gallar og almennt séð væri viðhaldssaga íbúða og fasteigna til staðar þannig að hægt væri að meta ástandið með skýrari hætti. Þá er vonandi hægt að koma í veg fyrir ýmiss konar þrætur sem hafa komið upp í gegnum tíðina, svo að ekki sé talað um að auðveldara væri að takast á við vandamál eins og myglu í húsum. Þetta er allt saman, held ég, mjög mikið til bóta og ég hlakka til að sjá frumvarp sem útfærir þetta í lögum koma fram. Mig langar til að þakka efnahags- og viðskiptanefnd fyrir að taka vel til verka í þessu máli. Það hefur verið gaman að vinna þetta og ekki síst í ljósi þess að málið hefur farið nokkrum sinnum í gegnum þingið en ekki komist á leiðarenda. Málið sjálft tók auðvitað breytingum milli þinga og hefur slípast til og orðið, held ég, betra með hverju skiptinu. Nú er komið að leiðarlokum. Ég vona að þetta verði afgreitt héðan frá þinginu og fari svo í næsta skref sem er þá frumvarpsgerð hjá hæstv. ráðherra.
Forseti. Ég fagna því að málið sé loksins komið á þennan stað í síðari umræðu. Eins hv. þm. Smári McCarthy komst að orði áðan hefur það farið í gegnum nokkra snúninga í þinginu. Einn af snúningunum er vegna nýbygginga og ástandsskýrslna sem eiga að fylgja. Upprunalega var þingsályktunartillagan í því formi sem hún er núna. Meiri hlutinn leggur til að ástandsskýrslur þurfi ekki að fylgja nýjum íbúðum. Hins vegar komu umsagnir um að nýjar íbúðir og nýjar fasteignir væru oft í slæmu ástandi. Eins og komist er að niðurstöðu um hér væri eðlilegt að gera ráð fyrir að öll gögn myndu fylgja með nýbyggingum sem ættu í raun að gegna hlutverki ástandsskýrslu þar sem það á við. Ég fagna því að málið hafi endað á þessum stað og ég hlakka til að sjá afgreiðslu ráðherra á því. Það kemur fram í máli dómsmálaráðuneytisins að ólíklegt sé að endurskoðun þurfi á þinglýsingalögum til að ná markmiðum tillögunnar og það getur vel verið, breytingar á þinglýsingalögum eru nýbúnar að fara í gegnum þingið, þ.e. um rafrænt ferli þeirra. Hér eru fleiri atriði undir en þau lög ná mögulega yfir eins og kaupsamningar og þess háttar. En ef lögin ná yfir þau skjöl líka og farið er í að gera þau ferli rafræn er það bara hið besta mál. Ég fagna því að málið sé komið á þennan stað því að þetta hefur verið mjög mikið vandamál. Eins og farið var yfir í þingsályktunartillögunni á hún, frá því hún var fyrst lögð fram og þangað til núna, t.d. að geta hjálpað gríðarlega mikið til við mál sem hafa verið samþykkt á þingi um endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna endurbóta á húsnæði og þess háttar. Slíkt væri hægt að skrá í viðhaldsdagbók með kvittunum og því um líku og þá væri sjálfkrafa hægt að endurgreiða virðisaukaskatt í staðinn fyrir að fólk þyrfti að fara í gegnum ansi snúið ferli hjá Skattinum til að fá slíkar endurgreiðslur. Það er ekki endilega gagnsæjasta eða aðgengilegasta tækið til að fá rétt sinn hvað það varðar. Ef einfaldlega væri farið í gegnum þinglýsingarferlið eða ferli gagnvart viðhaldsdagbók sem þarna væri þá myndi það gerast sjálfkrafa að fólk fengi þann rétt ef allt væri aðgengilegt og í viðeigandi ferli. Ef maður segði að húsnæði hefði verið uppfært, það hefði verið gert við eða eitthvað svoleiðis og kvittanir hefðu verið lagðar fram, þá rynni það í gegn og virðisaukaskatturinn væri endurgreiddur. Það myndi auðvelda svo rosalega margt ef ferlin utan um það að kaupa og selja fasteignir og að halda utan um viðhald á fasteignum, og þær aðgerðir sem þingið er oft að leggja til hjálpa þeim ferlum, að það væri er allt rafrænt og aðgengilegt. Ég held að það myndi bæta til langs tíma húsnæðismarkaðinn á Íslandi alveg gríðarlega mikið og veita okkur hér inni miklu meiri upplýsingar um það hvernig staða fasteignamarkaðarins í heild er. Það sem hér er komið er síðari umræða og svo atkvæðagreiðsla um þingsályktunartillögu um ástandsskýrslur fasteigna. Næsta skref verður síðan að klára lög í kringum þetta og framkvæmdina á þeim lögum þannig að við getum farið að gera betri hluti hér.
Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um aðgerðir gegn markaðssvikum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu og barst að auki minnisblað um tiltekna þætti málsins frá ráðuneytinu. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 596/2014 um markaðssvik. Í 7. kafla greinargerðar með frumvarpinu eru raktar athugasemdir sem ráðuneytinu bárust við frumvarpið eins og það var birt í samráðsgátt stjórnvalda sem og afstaða ráðuneytisins til þeirra. Nefndinni bárust hins vegar engar umsagnir um málið. Breytingartillögur af hálfu meiri hlutans snúa m.a. að 3. gr. frumvarpsins. Samkvæmt 22. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins um markaðssvik ber aðildarríkjum að skilgreina lögbært yfirvald sem tryggi framkvæmd ákvæða hennar í viðkomandi lögsögu. Í 3. gr. frumvarpsins kemur fram að Fjármálaeftirlitið sé lögbært yfirvald samkvæmt lögunum og hafi eftirlit með að farið sé að þeim. Sambærileg ákvæði er að finna í öðrum frumvörpum sem nefndin hefur til umfjöllunar. Benda má á frumvarp til laga um lykilupplýsingaskjöl vegna tiltekinna fjárfestingarafurða fyrir almenna fjárfesta. Í umsögn Seðlabanka Íslands og minnisblaði fjármála- og efnahagsráðuneytisins til nefndarinnar um það mál er fjallað um hvort rétt sé að tilgreina Seðlabanka Íslands eða Fjármálaeftirlitið sem hið lögbæra yfirvald eftir sameiningu stofnananna en eins og flestum er kunnugt um er Fjármálaeftirlitið í dag orðið hluti af Seðlabankanum. Nefndin telur því rétt að Seðlabankinn sé þetta lögbæra yfirvald, sem og í öðrum frumvörpum sem þar reynir á. Það eru nokkrar aðrar breytingar. Í minnisblaði fjármála- og efnahagsráðuneytisins til nefndarinnar frá 25. apríl 2021 eru lagðar til nokkrar breytingar á frumvarpinu sem meiri hlutinn hefur yfirfarið og gerir að sínum. Breytingarnar eru einkum tæknilegs eðlis, til leiðréttingar og til að auka skýrleika. Til þess m.a. að auka skýrleika er bætt við 2. gr. frumvarpsins tilvísunum til ákvæða Landsréttar þar sem tiltekin ákvæði tilskipana sem málið varða hafa verið innleidd. Að öðru leyti vísar meiri hlutinn til minnisblaðs ráðuneytisins um útskýringar á breytingum. Meiri hlutinn leggur einnig til að gildistaka frumvarpsins verði 1. september 2021. Allar aðrar breytingar sem meiri hlutinn leggur til eru tæknilegs eðlis og ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif. Með hliðsjón af framansögðu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Undir þetta álit rita auk mín sem framsögumanns hv. þingmenn Óli Björn Kárason, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Bryndís Haraldsdóttir, Hjálmar Bogi Hafliðason, Jón Steindór Valdimarsson, Ólafur Þór Gunnarsson og Smári McCarthy.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu frá meiri hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um ferðagjöf. „Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sigrúnu Brynju Einarsdóttur og Heimi Skarphéðinsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Elías Bj. Gíslason frá Ferðamálastofu, Gunnar Val Sveinsson frá Samtökum ferðaþjónustunnar og Vilhjálm Bjarnason, formann safnaráðs. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Ferðamálastofu, Markaðsstofum landshlutanna, Persónuvernd, Samtökum ferðaþjónustunnar og Vilhjálmi Bjarnasyni, formanni safnaráðs. Með frumvarpinu er lögð til breyting á lögum um ferðagjöf, nr. 54/2020. Lögð er til endurnýjun ferðagjafar þar sem gildistími nýrrar ferðagjafar, að fjárhæð 5.000 kr., verði frá og með 1. júní 2021 til með 31. ágúst 2021. Lög um ferðagjöf tóku gildi 23. júní 2020 en á grundvelli þeirra fengu einstaklingar sem falla undir skilyrði 1. mgr. 1. gr. laganna stafræna 5.000 kr. inneign sem nýta má til að greiða fyrir þjónustu frá útgáfudegi til og með 31. desember 2020 hjá þeim fyrirtækjum sem eru skilgreind í 2. mgr. 1. gr. laganna. Gildistími þessarar ferðagjafar var framlengdur til maí 2021, sbr. breytingalög þess efnis sem tóku gildi 31. desember 2020. Áfram er gert ráð fyrir að hafi fyrri útgáfa ferðagjafar ekki verið nýtt fyrir 1. júní 2021 falli hún niður. Nefndin telur í ljósi framangreinds mikilvægt að skýrar sé kveðið á um annars vegar gildistíma nýrrar ferðagjafar og hins vegar hvenær sú eldri fellur niður og leggur til breytingar þess efnis. Fyrir nefndinni kom fram það sjónarmið að lengja mætti gildistíma eldri ferðagjafar og þeirrar nýju. Ferðagjöfin hafi haft jákvæð áhrif á ferðaþjónustu og með framlengingu væri þeim sem starfa innan ferðaþjónustu á hánnatíma veitt svigrúm til að nýta nýju ferðagjöfina. Nefndin tekur undir sjónarmið um mikilvægi ferðagjafar fyrir ferðaþjónustuna nú rúmlega ári eftir að glíman við kórónuveiruna hófst. Endurnýjun ferðagjafar yfir sumartímann er liður í að auka innlenda eftirspurn og því mikilvægur þáttur í viðspyrnu ferðaþjónustunnar. Nefndin tekur einnig fram, líkt og segir í greinargerð með frumvarpinu, að framlenging gildistíma er tilkynningarskyld til Eftirlitsstofnunar EFTA og háð samþykki hennar. Nefndin leggur til að gildistími nýrrar ferðagjafar verði framlengdur út septembermánuð 2021. Aðrar breytingartillögur nefndarinnar eru tæknilegs eðlis og ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif.“ Breytingarnar sem við erum með eru að 1. gr. orðist svo: „Við 5. mgr. 1. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Gildistími ferðagjafar 2021 er frá og með 1. júní til og með 30. september. […] Á eftir orðinu „endurskipulagningaraðstoð“ í 2. efnismgr. 2. gr. komi: eða verið tekið til slita eða bú þess til gjaldþrotaskipta. […] Efnismálsgrein 3. gr. orðist svo: Hafi ferðagjöf með gildistíma til og með 31. maí 2021 skv. 1. málsl. 5. mgr. 1. gr. ekki verið nýtt fyrir 1. júní 2021 fellur hún niður. Helgi Hrafn Gunnarsson og Ólafur Ísleifsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifa undir álit þetta í samræmi við 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Ólafur Ísleifsson og Sigurður Páll Jónsson skrifa undir álit þetta með fyrirvara.“ Undir þetta álit skrifa hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður, Njáll Trausti Friðbertsson framsögumaður, Ásmundur Friðriksson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Haraldur Benediktsson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Ólafur Ísleifsson, með fyrirvara, og Sigurður Páll Jónsson, með fyrirvara. Þetta er nefndarálitið eins og það liggur fyrir núna. Ég ætla að óska eftir því sem framsögumaður málsins að það fari til atvinnuveganefndar á nýjan leik á milli 2. og 3. umr. Það eru að koma fram upplýsingar núna sem þarf að fá á hreint í nefndinni sem snúa að ríkisstyrkjareglum ESA, hvaða tímabil megi nota. Við höfum fengið upplýsingar, sem voru að detta inn núna, um að það mætti mögulega vera til áramóta þótt við hefðum fengið upplýsingar á vefsíðu ESA um að það væri til 30. september sem ríkisstyrkjareglurnar giltu um þá ríkisaðstoð sem þarna er. Ég tel því rétt sem framsögumaður málsins að við köllum það inn á milli 2. og 3. umr. til að fá þessa efnislegu hluti á hreint. Hugmyndin er að við ræðum síðan efnislega um af hverju eigi að klippa á núna 1. júní og færa fjármagnið inn í nýja ferðagjöf, ferðagjöf 2 eins og við köllum hana, og nýta það fjármagn sem er vannýtt í þessu. Ég var að skoða mælaborð ferðaþjónustunnar áðan og þá virtist, ef ég man það rétt, vera búið að taka út úr kerfinu rúman milljarð en nýta tæpar 800 milljónir. Síðan er hugsunin að nýta þetta í gegnum fjáraukalögin, sem við samþykktum í fyrra, og fjárheimildir í fjárlögum - færa það yfir í nýju ferðagjöfina. Það sem kemur líka í ljós ef við skoðum málið er að á allra síðustu mánuðum hefur þeim ekki fjölgað mikið sem hafa nýtt sér þessa 5.000 kr. ferðagjöf. Um 206.000 manns af 280.000 hafa tekið við ferðagjöfinni en einhver 20.000–30.000 hafa ekki nýtt sér hana. Ef ég man rétt eru kannski um 176.000 búin að nýta sér hana að fullu, einhverjir eru búnir að nýta hluta hennar og aðrir hafa ekki tekið neitt til sín í gegnum Stafrænt Ísland. Þetta er bara eftir minni það sem ég var að lesa á mælaborði ferðaþjónustunnar. Það þarf að fá þetta á hreint, sérstaklega það sem snýr að ríkisstyrkjareglum ESA og hvaða tímamörk við getum nýtt okkur í málinu. Þannig að ég tel eðlilegt, eins og ég sagði áðan, sem framsögumaður málsins að við fáum málið aftur inn í atvinnuveganefnd á milli 2. og 3. umr. til að fá algerlega á hreint hvað við erum að eiga við.
Forseti. Ég þakka hv. framsögumanni fyrir yfirlit hans og fagna því að hann skuli hafa notað tækifærið og kallað málið aftur inn í nefndina. Hann greindi réttilega frá því að við hv. þm. Sigurður Páll Jónsson erum samþykkir þessu nefndaráliti. Við erum samþykkir þessu máli, styðjum þetta mál og það gerir flokkur okkar, Miðflokkurinn. En við hefðum a.m.k. viljað kanna það mjög rækilega hvort það væru möguleikar vegna, eins og hv. þingmaður nefndi, reglna um ríkisstyrki að framlengja hina eldri ferðagjöf þannig að hún myndi gilda jafn lengi og sú nýja sem nú er verið að fjalla um. Ég skýt því inn, herra forseti, að ég á svolítið erfitt með að taka mér í munn þetta orð, ferðagjöf. Þetta mál hófst upp með orðinu ferðaávísun og ég kann því miklu betur. Þetta er auðvitað fjármagnað af skattfé og þarna er verið að skila skattfé aftur í vasa greiðenda með það fyrir augum að þeir nýti það til þess að kaupa þjónustu af ferðaþjónustufyrirtækjum. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé reiðubúinn til að styðja þá tillögu eða þá hugmynd að eldri ferðagjöfin verði framlengd þannig að hún gildi jafn lengi og sú nýja, að því tilskildu að hægt sé að tryggja að við myndum ekki lenda í ógöngum gagnvart ákvæðum um ríkisstyrki og að það fengist með þeim hætti samþykkt [[Forseti hringir.]]á vettvangi ESA, Eftirlitsstofnunar Evrópu.
Herra forseti. Ég vil líka taka málið aftur inn til nefndar til að fá þetta á hreint með ríkisstyrkjareglurnar. Eins og kom fram í máli mínu áðan virðist staðan vera þannig að þessi 80.000 sem eiga eftir að taka við ferðagjöf - það hefur gengið mjög hægt á milljónirnar síðustu mánuði þannig að kannski er orðið ólíklegt að þessir aðilar dragi til sín 5.000 kr. í gegnum Stafrænt Ísland. Þegar við förum með fjárauka og fjárheimildir ríkisins er eðlilegt að miðað sé við að allir geti nýtt sér viðkomandi úrræði. Það er náttúrlega verið að stýra þessu með þeim hætti að reyna að koma því í not til að styrkja ferðaþjónustuna. Eins og komið hefur fram eru mögulega, eins og málið stendur núna, 650 milljónir vannýttar af 1.500 milljónum sem voru samþykktar í þetta verkefni í fjárauka eitt í fyrra og í fjárlögum. Með því að koma þessu inn í ferðagjöf tvö er líklegra að sá hópur sem hefur nú þegar nýtt sér ferðagjöf sína muni nýta ferðagjöf tvö. Það er ólíklegt að þessi 80.000 manns, eða 75.000 eða hvað það er núna, sem hafa ekki sótt sína gjöf muni nýta sér hana. Ég held að það sé eðlilegri hugsun. Við skulum fara aðeins í gegnum þetta í nefndinni. Það sem ég er fyrst og fremst að kalla eftir núna, með því að fá þetta inn í nefndina á nýjan leik, er þetta með ríkisstyrkjareglur ESA, hvaða heimildir eru gagnvart 30. september eða út árið og allt í þessu máli sem snýr að heildarpakkanum varðandi þær reglur.
Herra forseti. Að sjálfsögðu er nauðsynlegt að við gætum að því að starfa innan marka þeirra skuldbindinga sem við höfum undirgengist á alþjóðlegum vettvangi en hugsunin á bak við það að framlengja eldri ferðagjöfina er sú að talsverður hluti hennar er ónýttur. Gagnvart því fólki sem stæði frammi fyrir því að það hefði umleikis 10.000 kr. gæti það kannski verið aukinn hvati til að færa sér þetta í nyt, fleiri möguleikar myndu þá bjóðast. Áttum okkur á því að ferðaþjónustan er að verulegu leyti og kannski að mestu leyti sjálfsprottin atvinnugrein. Hún er dæmi um hverju einkaframtakið fær áorkað. Þessi grein óx upp í það á undraskömmum tíma að verða í hópi leiðandi atvinnugreina í landinu, var orðin meginuppspretta gjaldeyrisöflunar, atvinnu og tekjumyndunar. Þegar þessi grein verður fyrir því áfalli, eins og við þekkjum, vegna kórónuveirufaraldursins að lamast nánast gjörsamlega er ekki nema maklegt af hálfu opinberra aðila að stutt sé myndarlega við hana þegar hún sér fram á að geta risið upp á ný. Við eigum auðvitað mjög mikið undir því Íslendingar að ferðaþjónustan rísi upp. Ef það væri mögulegt vegna þeirra reglna um ríkisstyrki sem við höfum verið að ræða hér yrði þessi tvöfalda ferðagjöf alveg ótvírætt mjög mikil lyftistöng fyrir greinina. Það var af þeim ástæðum sem við hv. þm. Sigurður Páll Jónsson lögðum fram þá breytingartillögu þegar fyrri ferðagjöfin var samþykkt að hún yrði ekki 5.000 kr. heldur 15.000 kr. - til að vega upp á móti þessu áfalli [[Forseti hringir.]]og lyfta greininni upp þannig að hún gæti orðið aftur grundvöllur fyrir atvinnu, gjaldeyrissköpun og tekjumyndun í landinu.
Herra forseti. Ég hefði ákaflega gaman af því að fara að tala um hagræna þætti í ferðaþjónustu, þetta er nú það sem maður menntaði sig m.a. til. Auðvitað er það þannig að 42% gjaldeyristekna árið 2018 komu frá ferðaþjónustunni, 8,5% af landsframleiðslu. Greinin er gríðarlega mikilvæg. Þessar 5.000 kr. eru nefnilega hvati en við höfum gert svo ótal margt annað varðandi ferðaþjónustuna sem er miklu stærra í samhenginu. En fyrst og fremst er það hvati að minna á þá möguleika sem þarna eru. Það sem ég var að segja áðan um það af hverju við framlengdum ekki bara núverandi gjöf, og þá gætu einhverjir einstaklingar haft 10.000 kr. sem þeir hafa ekki nýtt fram til 30. september, var að það á eftir að greina hvaða hópi þessi 80.000 tilheyra. Eru þetta Íslendingar sem búa erlendis og hafa ekkert verið að huga að þessu, eldri borgarar eða hvað sem það er? En það sem snýr fyrst og fremst að því að styrkja ferðaþjónustuna, þá ótrúlega mikilvægu grein sem ég hef fulla trú á að rísi hátt og hratt upp á nýjan leik, er að koma þessu fjármagni út með skipulagðari hætti, færa fjárveitingarnar inn í nýja 5.000 kr. inneign til fólks sem nýtir sér hana þá mögulega betur þannig að þetta renni betur út. Við vitum ekki nákvæmlega hver talan verður um mánaðamótin. Ég reikna með að svolítil umræða verði um þetta og að þeir sem eiga 5.000 kr. inni fari þá að huga að því að koma þeim út og nýta sér þær, fari á veitingahús eða í gistingu eða hvað sem er. Ég held að þessu sé betur varið með því að gera þetta með þeim hætti sem við boðum hér, það séu raunverulega meiri líkur á að þeir sem hugsanlega eru að nýta sér þetta muni nýta sér þær fjárveitingar sem eru til staðar í gegnum þetta mál.
Herra forseti. Ég ákvað að taka aðeins þátt í þessari umræðu um endurnýjun á því sem kallað hefur verið ferðagjöf. Það var áhugavert að hlusta á samtal hv. framsögumanns og þingmanna um hvort lengja eigi tímann eða hvort framlengja eigi þá gjöf sem enn er í gildi. Auðvitað getum við haft ýmsar skoðanir á því. Ég hvet fólk til að nýta sér þá ferðagjöf sem enn er ónotuð þá daga sem eftir lifa af maí þangað til að hún rennur út. Ég tek undir það og ég held að það gæti verið dálítið áhugavert að heyra hverjir það eru sem hafa ekki nýtt sér þessa gjöf. Sjálf hef ég heyrt í kringum mig að fólk hefur sagt: Ég þarf ekki á þessum fjármunum úr ríkissjóði að halda, ég get séð um mig. Allt í góðu með það og þá er betra að þeir verði nýttir í eitthvað annað. Það eru alls konar skoðanir á þessu og ekki má heldur gleyma því að auðvitað getur hluti af skýringunni verið að við þrengdum takmarkanir, aðgerðir voru hertar og annað slíkt. Eftir sumarið var fólk kannski að hreyfa sig minna og það getur verið hluti af skýringunni á því að ferðagjöfin var ekki nýtt. Ég tek undir það og ég held að það gæti verið áhugavert að reyna að greina hverjir það voru sem ekki nýttu sér hana. Ég tek undir að auðvitað er þetta hvati. Þetta er hvati til að viðspyrnan verði hraðari. Það eru líka ákveðin skilaboð í því að hafa ferðagjöfina ekki til mjög langs tíma. Það er líka ágætt að reyna að koma peningunum í vinnu í hagkerfinu sem allra fyrst. Ég tek þó undir að það var ágætt að bæta þessum mánuði við, að ferðagjöfin gildi fram í lok september. Það eru kannski okkar sumarlok, sumarleyfi fólks eru fram undir lok september. En ég held að við verðum að reyna að hugsa um að því hraðar sem þetta fer út því hraðari verður viðspyrna ferðaþjónustunnar. Ég tel að núna þegar bólusetningin gengur svona gríðarlega vel eins og hún gerir hjá okkur sé það líka partur af því að við endurupplifum væntanlega ekki það sem gerðist þegar leið á sumarið í fyrra og við þurftum að draga saman seglin og þjónustufyrirtæki og fyrirtæki í ferðaþjónustu þurftu að loka enn og aftur. Ég vona svo sannarlega að við þurfum ekki að standa frammi fyrir því að það gerist aftur þegar líða fer á sumarið. Það sem mig langaði til að leggja inn í umræðuna - fyrir utan að hvetja fólk til að nýta sér þessa ávísun og búa til góðar minningar með fjölskyldunni, því að þetta skiptir máli, 5.000 kr. skipta máli, ekki má gera lítið úr því, eins og stundum hefur heyrst, að þetta sé ekki neitt og lítið hægt að gera fyrir þetta - en ég hvet fyrirtæki til að gera eins og svo margir gerðu við síðustu ávísun, að bæta við hana þannig að það verði enn þá meiri hvatning fyrir fólk að nýta sér þjónustu þeirra. Það voru ansi mörg fyrirtæki sem það gerðu. Það væri líka áhugavert að skoða þetta t.d. út frá því, talandi um að fá greiningar á gögnum um nýtingu ávísunarinnar sem er að renna út, hvort það skipti máli hvar fólk velur að nýta hana. Ég held að auðvitað neiti fólk sér um margt eða geri það síður og þetta er hvatning til þess að nýta sér ávísunina í einhverja góða afþreyingu, listviðburði eða annað slíkt sem fólk leyfir sér kannski síður dag frá degi. En ég vildi alla vega setja það inn í þessa umræðu að hvetja fyrirtæki í ferðaþjónustu og þau sem hyggjast taka við ferðagjöfinni að bæta við hana, að bjóða fólki upp á að örlitlu verði bætt við hana. Enn þá eru fyrirtæki sem gera það með þá gömlu, það veit ég. Ég held að það hljóti að skila sér í aukinni veltu og fleiri heimsóknum til þeirra fyrirtækja sem það gera. Virðulegi forseti. Það verður áhugavert að sjá hvað kemur út úr þessu með gildistímann ef það er eitthvað sem liggur ekki enn þá fyrir þó að það komi hér fram og hafi komið fram í máli hv. framsögumanns. Væntanlega verður ekki komin ný ríkisstjórn þegar ávísunin á að falla úr gildi þannig að það getur verið skynsamlegt að lengja tímann aðeins. Ég held þó að betra sé að reyna að koma þessum peningum sem fyrst í vinnu, inn í hagkerfið.
Herra forseti. Ég ákvað að taka þetta í andsvari. Þetta er að gerast með svolítið sérstökum hætti. Ég óskaði eftir að málið væri tekið upp aftur inn í atvinnuveganefnd milli 2. og 3. umr. en þær upplýsingar sem eru að koma eru að ef við myndum bæta í og lengja í ferðagjöf eitt þyrftum við væntanlega fá heimild frá ESA og þá væri búið að seinka öllu ferlinu. Það er rétt að hafa það í huga í þessu máli og þess vegna vil ég kalla þetta aftur. En við þurfum að afgreiða málið fljótt svo að þetta virki um mánaðamótin. Hefði maður fengið þær upplýsingar aðeins fyrr sem maður var að lesa í símanum núna hefði maður kannski bara klárað málið í atkvæðagreiðslu strax. En allt í góðu, það er bara fínt að fá málið hingað inn. Við fáum þá endanlega á hreint að ekki viljum við trufla með því að fá einhverja heimild frá ESA sem gæti tekið langan tíma. Sumarið er tíminn þegar þessi starfsemi og íslenska ferðamennskan fer í gang. Því er nauðsynlegt að þetta gangi vel fyrir sig og við komum þessu öllu saman af stað. Umræða um 5.000 kr., 10.000 kr. eða 15.000 kr. er bara eins og hún er. Ég hefði örugglega getað rætt þetta sjálfur í nefndinni á sínum tíma, hvort þetta mætti vera hærra og allt það. En það er bara ákvörðun. Eins og ég kom að í fyrri ræðu er búið að vinna gott verk og almennt er mikil og góð samstaða innan ferðaþjónustunnar um það sem gert hefur verið síðustu ár. Við samþykktum ferðagjöf eitt fyrst í fjárauka eitt 23. mars í fyrra. Ferlið átti að gilda til áramóta en við lengdum það síðan til loka maí. Það er þá orðin töluverð saga. En allan þennan tíma hafa ekki allir nýtt sér hana að fullu. Ég vildi bara grípa tækifærið til að koma þessum upplýsingum að hér í umræðunni en bæði ég og hv. þingmaður erum tengd ferðaþjónustunni og skiljum þetta, held ég, allt ágætlega í stóru myndinni.
Herra forseti. Ég vildi bara aðeins koma hingað upp og þakka hv. þingmanni fyrir. Í ljósi þess að taka á málið inn aftur af því að upplýsingar eru komnar held ég að það ætti að vera hægt að afgreiða það snöfurmannlega úr nefndinni aftur og inn í þing. Ég er sammála því að það er alltaf ákveðinn undirbúningur þrátt fyrir að núna sé til undirstaða sem var ekki til í fyrra. Ég lít svo á að við höfum ekki upplýsingar um hvers vegna ekki hafi verið meira nýtt, eins og ég rakti áðan, og það geta verið margar ástæður fyrir því. Að þessu loknu held ég að -kannski á þetta eftir að verða árlegur viðburður næstu árin, ég veit það ekki, ég er ekki endilega sannfærð um það - þetta verði einn partur af mörgum af viðspyrnunni, eins og hv. þingmaður rakti í framsögu sinni, til að styðja við ferðaþjónustuna. Ég held að þetta mál, þ.e. að koma ferðagjöfinni út á sem skemmstum tíma, eigi að vera útgangspunkturinn. Mér finnst ekki ástæða til að lengja neitt sérstaklega í því. Eins og hér var líka sagt er kominn allur þessi tími og þrátt fyrir það er nýtingin ekki meiri sem segir okkur kannski einhverja sögu, þó ekki alla. Þess vegna vona ég að strax verði hafist handa við að reyna að ná utan um það hverjir það eru sem ekki hafa nýtt sér þetta. Ég veit ekki hvort það er hægt, hvort það þarf að gera einhverja könnun eða hvort hægt er að fylgja því eitthvað eftir. Persónuvernd er jú rík og erfitt að eiga við það. Það væri áhugavert ef það væru einhverjir hópar sem væri hægt að sjá að hefðu beinlínis ekki nýtt sér þetta umfram aðra. Alla vega er þetta bara gott mál. Ég vona að við komum því sem allra fyrst út.
Herra forseti. Ég tek undir að rannsókn á því hverjir hafa nýtt sér þetta og hverjir ekki væri mjög áhugaverð. Það er raunverulega hluti af þessu verkefni. Í þessu ferli ræddum við í atvinnuveganefnd að mjög áhugavert væri að sjá hverjir nýttu sér þetta, breyturnar eru til. Það sem kemur mögulega þar inn í eru persónuverndarlögin og aðrir hlutir. Reyndar er það svo með allt sem ríkið er að styrkja og ýta undir og hjálpa til með að það kemur úr ríkissjóði. Auðvitað er gott að hafa gott yfirlit og gagnsæi um það allt saman. Sem áhugamaður um rannsóknir í ferðaþjónustu fyndist mér svo sannarlega mjög áhugavert að sjá hvernig þessir fjármunir hafa runnið út. Það á við í þessu eins og svo mörgu öðru.
Herra forseti. Þetta verður stutt hjá mér. Ég tek undir það og af því að Háskólinn á Akureyri hefur verið þekktur fyrir rannsóknir í ferðaþjónustunni í gegnum tíðina held ég að þetta sé einmitt kjörið tækifæri til þess að reyna að ná utan um þessa þætti. Við vitum jú hvaða fyrirtæki það eru sem hafa fengið þessa ferðaávísun inn til sín en ekki hverjir það eru sem nota hana. Þetta er verðugt verkefni og líka áhugavert, held ég, fyrir ríkissjóð að sjá hvert þeir fjármunir sem við erum að nota í þessu tilfelli eru að fara og hverjir það eru sem hafa kosið að nota þá ekki.
Herra forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um þetta frumvarp og nefndarálit. Ferðagjöfin er að mörgu leyti vel heppnuð hugmynd, því verður ekki neitað. Hún hitti sannarlega í mark ef ég má orða það svo. Þrátt fyrir að vera afskaplega lág upphæð fyrir hvern og einn sem ætlar að nýta sér hana, heilar 5.000 kr., þá hitti hún sannarlega í mark. Nú hyggjast stjórnvöld endurtaka leikinn með vel heppnaðar gjafir sínar til skattgreiðenda. Það er eiginlega það sem ég ætlaði helst að tala um. Ástæða þess að ég er kominn hingað upp í ræðustól eru þessar gjafaumbúðir sem eru settar utan um greiðslurnar sem hafa farið afskaplega mikið í taugarnar á mér. Herra forseti. Í raun og veru er verið að taka skattpeninga fólks og gefa þeim aftur, hverjum og einum, bundið við ríkisborgararétt eða eitthvað slíkt. Verið er að taka skattana og færa þá aftur til baka og kalla það gjöf. Þetta er náttúrlega algjört rangheiti. Ég tek undir með hv. þm. Ólafi Ísleifssyni þegar hann nefndi að fyrst hefði þetta verið kallað ferðaávísun sem mér finnst vera miklu skaplegra nafn en ferðagjöf, nú eða ferðastyrkur eða eitthvað slíkt en þessar gjafaumbúðir sem frumvarpið er sett í. Það fer í taugarnar á mér, ég verð að játa það. Þetta hefur tekist ágætlega og setti svolítið líf í ferðamennskuna út um landið síðasta sumar, í hótel og veitingastaði og þá aðila sem menn gátu nýtt sér til að nota sína ferðagjöf og var sannarlega gott til að styðja ferðaþjónustuna. Eins og raunin er núna, herra forseti, er faraldurinn sem betur fer að líða undir lok en stjórnvöld vilja auðvitað gernýta þessa góðu hugmynd og færa fólki aftur að gjöf peningana sína, peningana sem var nýbúið að rukka það um. Ég geri svo sem ekki athugasemdir við það. Enn þá er lítið að gera í ferðaþjónustunni og þetta kemur sér eflaust ágætlega, a.m.k. næstu vikurnar, kannski eitthvað fram á sumarið. Ég á von á því að ferðamannastraumurinn muni vaxa mjög hratt á næstu vikum miðað við ástandið á faraldrinum. Hvað hefur þetta kostað? Miðað við ánægjuna með þetta hefur það ekki kostað ríkissjóð nema smáaura. Það eru einhverjar 700–800 milljónir sem ríkissjóður hefur lagt út vegna ferðagjafar eitt, þ.e. ferðagjafarinnar sem veitt var í fyrra, hefur gilt hingað til og mun gilda til loka þessa mánaðar. 700–800 milljónir sem eru náttúrlega bara smáaurar miðað við hvaða athygli málið hefur fengið. 5.000 kr. eru ekki há upphæð. Þegar fólk fer í ferðalag, kaupir sér mat á veitingahúsi eða gistingu á hóteli er þetta bara brot af þeim kostnaði. Það nægir ekki fyrir hálfri nótt, það nægir ekki fyrir máltíð. Þess vegna styð ég tillögu sem kom fram hér áðan frá hv. þm. Ólafi Ísleifssyni um að málið verði aftur tekið inn í nefndina. Það væri vel til fundið að taka það aftur inn í nefndina og leitast við að ná samkomulagi um að þeir sem ekki nýttu ferðagjöfina í fyrra fái framlengingu fram á þetta sumar þannig að þeir geti haft 10.000 kr. til ráðstöfunar í sumar. Það færi langt með að duga fyrir gistingu eina nótt á hóteli fyrir viðkomandi og myndi auka nýtinguna og auðvitað veltuna líka í ferðaþjónustu. Ég styð það því eindregið. Það sem kemur í veg fyrir það er, eins og stendur í greinargerðinni, Eftirlitsstofnun EFTA (ESA). Þetta er háð samþykki þeirra. Það er svo einkennilegt að við stöndum hér á Alþingi Íslendinga og erum að setja lög fyrir landið en þá er það háð eftirlitsstofnun úti í Evrópu hvort þessi gjöf, 5.000 kr., verði framlengd um þrjá mánuði eða fjóra. Það er háð samþykki úti í Evrópu að stjórnvöld á Íslandi geti framlengt um fjóra mánuði gjöf, sem búið var að ákveða að gefa, til þeirra sem ekki hafa nýtt sér hana. Hvert er löggjafarvaldið farið? Er það algerlega runnið okkur úr greipum, herra forseti? Það er dapurlegt. Mér líst vel á þá hugmynd að framlengja þessa fyrri gjöf, ónýttu gjöf. Það eru einhver 100.000 manns sem eiga eftir að nýta sér ferðagjöfina frá því í fyrra. Um helmingur af þeim sem fengu hana í fyrra hafa ekki nýtt sér hana þannig að þetta myndi auka veltu í ferðamannaþjónustunni, veita fyrirtækjum innspýtingu og byr í seglin til að halda haus í gegnum þessa erfiðu tíma þar sem erlendum ferðamönnum hefur fækkað stórkostlega. Það væri bara til góðs þannig að ég styð það. Hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir sagðist persónulega ekki vilja lengja í þessu, hver sem ástæðan fyrir því er. Er það vegna þess að menn nenna ekki að leita til Evrópu fyrir samþykki eða skammast þeir sín fyrir það? Auðvitað er það einboðið, herra forseti, að lengja í þessu, það er bara augljóst. Þeir sem ekki áttu heimangengt í fyrra og gátu ekki nýtt sér gjöfina, kannski vegna sóttvarna, kannski vegna þess að þeir voru í sjálfskipaðri sóttkví, af hverju ekki að leyfa því fólki að nýta sér alla upphæðina, tvöfalda ferðagjöf, í sumar? Er það af því að menn eru svo hræddir við valdið úti í Evrópu eða nenna þeir þessu ekki eða halda að þetta tefji málið? Það komu spurningar um það hverjir muni nýta sér þetta og hverjir hefðu nýtt sér það. Ég hef mestar áhyggjur af því hvar þetta er nýtt. Í tölum í greinargerðinni kemur fram að þetta er nýtt með mjög misjöfnum hætti um landið. Svæði sem hafa átt undir högg að sækja, eins og Norðurland vestra og Vestfirðir og Austfirðir, eru ekki að fá mikið í gegnum þessa ferðagjöf. Ég hef áhyggjur af því. Ég hef miklu meiri áhyggjur af því, herra forseti.
Herra forseti. Það var víða komið við og svolítið sundurslitið hér áðan. Svo að það komi fram óskaði sá sem hér stendur eftir því að málið væri tekið aftur inn í nefndina á milli umræðna. Ég held að það hafi komið fram áðan. Varðandi skatttekjurnar okkar hefur það sem hefur komið inn í gegnum ferðaþjónustuna og atvinnustarfsemi sem tengist henni á síðustu árum verið 60, 70, 80 milljarðar. Þar af eru 30 milljarðar í gegnum virðisaukann. Þannig að það er í raun atvinnugreinin sjálf sem hefur skapað gríðarlegar skatttekjur fyrir ríkið. Ferðaþjónustan hefur verið að skapa 8–9% af skatttekjum ríkisins með einhverjum hætti hvernig sem við lítum á það. Ég kom líka inn á að við viljum passa upp á að við tefjum það ekki með því að koma með frekari fyrirspurn út frá ríkisstyrkjareglum um að lengja enn frekar í ferðagjöf eitt sem við framlengdum um áramót. Tíminn er þá orðinn heilt ár sem almenningur hefur getað nýtt sér ferðagjöfina. Við viljum reyna að stuðla að því að fjármagnið renni út og nýtist vel og hvetja þá líka til þess síðustu dagana sem ferðagjöf eitt er virk að þessi 74.000 manns sem hafa ekki nýtt sér hana komi henni þá mögulega á einhvern annan eða nýti sér hana með einhverjum hætti. Það var farið vítt og breitt en ég vildi rétt árétta nokkra hluti. Fyrir mér er ekki stóra málið hvort talað sé um ferðagjöf eða ferðaávísun, mér finnst það það minnsta til að ræða í þessu. [[Forseti hringir.]]En mikil áhersla var á það hjá hv. þingmanni.
Herra forseti. Ég veit ekki hvort það kom einhver spurning frá hv. þingmanni. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni samt fyrir þessar hugmyndir og athugasemdir. Hann óskaði eftir því að málið yrði tekið aftur inn í nefndina. Ég fagna því og hef lýst yfir ánægju minni með að það verði gert til að skoðað verði ofan í kjölinn hvort möguleiki sé á því hvort ferðagjöfin frá því í fyrra verði framlengd og afhent samhliða ferðagjöf sem verið er að samþykkja samkvæmt þessu frumvarpi. Eins og hv. þingmaður nefndi mun það auðvitað nýtast fólki enn betur en fyrr, eins og ég kom að í minni ræðu, að hafa til ráðstöfunar 10.000 kr. á mann, þeir sem ættu gjöfina ónýtta og þeir sem nýttu hana hefðu þá einnig sinn 5.000 kall. Þannig nýtist það öllum betur. Það nýtist fólkinu betur, það nýtist ferðaþjónustunni betur, það eflir atvinnulíf og heldur uppi þjónustu meðan við erum að ganga í gegnum síðustu skrefin í þessum faraldri. Við erum alveg sammála varðandi nýtinguna og nauðsynina á þessu. Þetta hefur gefist vel. Varðandi nafnið ferðagjöf eða ferðaávísun var ég bara að benda á að þetta væri svolítið afkáralegt. Ég tengdi þetta ekki við ferðaþjónustuna sjálfa og hversu mikið hún hefur lagt til þjóðarbúsins sem hún hefur að sjálfsögðu gert undanfarin ár. Það eru gífurlegar tekjur sem þar hafa streymt inn í þjóðarbúið síðustu nokkur ár og í raun og veru algerlega snúið hag þjóðarbúsins til hins betra eftir bankahrunið [[Forseti hringir.]]upp úr 2014–2015, þannig að við erum í allt annarri stöðu núna heldur en áður og í þeirri stöðu að geta tekist á við áföll eins og þetta.