Borist hefur bréf frá varaformanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að 8. þm. Suðvest., Ögmundur Jónasson, geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hann 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Rósa Björk Brynjólfsdóttir. Rósa Björk Brynjólfsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.
Herra forseti. Mig langaði að nota tækifærið til að minna forseta á, eins og ég gerði í síðustu viku þegar forseti var þó ekki í ræðustóli, sitjandi forseti, að við vorum að ræða fundarsköp Alþingis, ræða þingsköpin og stjórn þingfunda. Það er orðið svolítið langt síðan við höfum fundað í þingskapanefnd sem var talað um einhvern tímann í febrúar. Forseti tók vel í það þá, boðaði til fundar innan einnar og hálfrar viku og sagði þá að við mundum funda ört og mikið. Það hefur ekki gengið eftir. Í ljósi fundarstjórnar, í ljósi þess vandræðagangs sem er alltaf í þinginu varðandi skipulagningu og slíkt, spyr ég hvort þingforseti geti ekki boðað sem fyrst til fundar í þingskapanefnd.
Forseti mun íhuga það.
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Ekki er langt síðan fjaðrafok varð vegna meintra kaupa Landhelgisgæslunnar og ríkislögreglustjóra á um 250 MP5 hríðskotabyssum. Umræðan sem átti sér stað í kjölfar fréttaumfjöllunar verður ekki reifuð hér enda nokkuð efnismikil. Þó vil ég lýsa yfir ánægju minni með tvær afleiðingar þeirrar umræðu, annars vegar að hæstv. ráðherra hafi ákveðið að birta valdbeitingarheimildir lögreglu, sem ég tel stórt stökk fram á við í réttindavernd bæði lögreglumanna og almennings, hins vegar þá ákvörðun hv. allsherjar- og menntamálanefndar að funda reglulega með ríkislögreglustjóra um vopnaþörf og vopnabúnað lögreglunnar. Það sem virðist enn vanta er nokkurs konar lýðræðisleg aðkoma að ákvörðunarferlinu sjálfu. Við sem sitjum í hv. allsherjar- og menntamálanefnd munum væntanlega vera upplýstari um tilætlan lögreglunnar en við munum hins vegar engan þátt eiga í ákvörðunarferlinu sjálfu. En það sem er kannski alvarlegra er að við getum í raun ekki heldur tjáð okkur opinberlega um þær tilætlanir, eða skoðanir okkar á þeim, án þess að hætta á að brjóta þingskapalög. Í raun eru því hendur okkar jafn bundnar og áður þótt við séum meðvitaðri um gang mála. Mig langar að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvernig hann sjái fyrir sér ákvörðunarferlið um vopnakaup lögreglunnar til framtíðar, sérstaklega með tilliti til þess lýðræðislega umboðs sem við hljótum að gera kröfu um að stofnanir hafi sem fara með banvænt vald.
Hæstv. forseti. Ég hygg að hv. þingmanni sé kunnugt um að fyrir örfáum dögum síðan kom skýrsla frá yfirvöldum lögreglumála um væntanlega þörf til að endurnýja vopnaaeign lögreglunnar, nokkuð sem við höfum verið að bíða eftir. Sú skýrsla er nýkomin í ráðuneytið og ég hef mjög stuttlega getað glöggvað mig á henni fram til þessa. Ég hyggst hins vegar birta skýrsluna á vef innanríkisráðuneytisins þannig að menn geti kynnt sér efni hennar og þann rökstuðning sem þar er að finna fyrir því að fara þurfi yfir vopnaeign lögreglunnar og tryggja að öryggi hennar sé með þeim hætti sem á þarf að halda. Mín skoðun er sú að mjög mikilvægt sé þegar við lítum til þess hvaða tæki og tól lögreglan þarf að hafa yfir að ráða að hún komi sjálf með skýringar á því hversu mikill vopnaburðurinn þarf að vera og hvers eðlis hann sé. Grundvallaratriðið í því efni er auðvitað að íslenska lögreglan er almennt ekki vopnuð og í skýrslunni sem nú hefur borist í ráðuneytið er sú grundvallarafstaða mjög skýrt sett fram; það er ekki þannig að íslenska lögreglan sé vopnuð og það eru engin áform uppi um að breyting verði á þeirri almennu reglu. Hins vegar er komið að því að fara þarf yfir vopnaeign lögreglunnar og hvað það er sem hún þarf að fá til viðbótar. Þegar búið er að taka afstöðu til þess hvað þurfi að fá þarf að leita fjárheimildar til þess. En mín afstaða er eindregin sú að við Íslendingar munum borga fyrir þau vopn sem lögreglan þarf að hafa undir höndum.
Virðulegi forseti. Enn og aftur verð ég að fagna viðbrögðum hæstv. ráðherra þegar kemur að fyrirspurnum um upplýsingaflæði og fagna því mjög að þessi skýrsla verði birt, ég hlakka til að lesa hana. Ég vænti þess að í umræðunni sem mun væntanlega eiga sér stað í kjölfarið verði tekið tillit til þeirra sjónarmiða sem þar koma fram, því að við megum ekki gleyma því að umræðan sem átti sér stað á síðasta ári kom fólkinu í landinu svolítið í opna skjöldu. Mér finnst mjög mikilvægt að við höfum í huga hversu stór þáttur það er og hvers vegna það er stór þáttur að lögreglan gangi ekki dagsdaglega með vopn. Það er ekki einföld spurning um það hvað lögreglan þarf, það er líka spurningin um það hvað almenningur sættir sig við og hvernig almenningur vill haga löggæslu í grundvallaratriðum. Ég fanga því að umræðan er öll miklu opnari en áður var en ítreka að það þarf lýðræðislegt umboð og það er mikilvægt að hluti af ákvörðunarferlinu sjálfu, ekki bara upplýsingunum heldur ákvörðununum sjálfum, liggi hjá valdi sem er hvað [[Forseti hringir.]]næst þjóðinni.
Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan er það þannig að þegar þarf að fá auknar fjárheimildir til ákveðinna verkefna er það að sjálfsögðu á vettvangi Alþingis sem slíkar ákvarðanir eru teknar. Á mér hvílir hins vegar sú skylda að gæta að öryggi lögreglunnar þannig að á sama tíma og við viljum að hún sé almennt vopnlaus verðum við að vera undir það búin að í ákveðnum kringumstæðum þurfi lögreglan að hafa ákveðin vopn undir höndum til að halda uppi lögum og reglu í landinu og til að gæta að öryggi borgaranna. Það er það útgangsatriði sem ég hef ávallt talað fyrir í umræðum um þetta mál, að við séum annars vegar að gæta að almennum rétti manna til að ganga frjálsir um landið og hins vegar að við séum með yfirvöld sem geti gætt öryggis okkar þegar á þarf að halda.
Virðulegi forseti. Á vinnumarkaði standa yfir alvarlegar vinnudeilur. Við sem hér erum inni sem og þjóðfélagið allt hefur af því verulegar áhyggjur þegar opinberir starfsmenn, og þar með talið heilbrigðisstéttir, hafa verið í verkfalli í á þriðju viku. Það heyrist ekkert frá ríkisstjórninni um þau mál ekki annað en það að ekki hefur verið boðað til fundar í þessari vinnudeilu síðan á fimmtudaginn síðasta. Menn leyfa sér í svo alvarlegri deilu, þar sem verkföll hjá svona mikilvægum stéttum standa yfir, að boða ekki einu sinni til fundar í fleiri daga og taka langar helgar. Virðulegi forseti. Hvernig má það vera að við svona alvarlegar aðstæður fundi menn ekki svo dögum skipti? Eftir hverju er ríkið að bíða? Hér eru heilbrigðisstéttir í verkfalli í á þriðju viku og það eina sem heyrist frá ríkisstjórninni er að forsætisráðherra segir að aðilar þurfi að koma sér saman áður en ríkið komi að málum. Hvað er verið að segja, ríkið sjálft er viðsemjandi í þessari deilu? Menn eru að vísa frá sér ábyrgð. Menn koma sér undan því að svara fyrir þessa stöðu. Því hlýt ég að spyrja hér: Hví þetta sinnuleysi? Eftir hverju er ríkisstjórnin að bíða? Það þarf að senda skýr svör út um það hvernig eigi að leysa þá alvarlegu deilu sem upp er komin. Það gerir það enginn annar en ríkið sem ber alla ábyrgð á þessari stöðu, ekki bara sem viðsemjandi, heldur hefur ríkið líka með aðgerðum sínum og aðgerðaleysi á undanförnum missirum, þessi ríkisstjórn, hellt olíu á eldinn, ófriðarbálið sem nú er á vinnumarkaði, með breytingum á skattkerfinu, lækkuðum veiðigjöldum, sem hefur síðan verið fjármagnað með aukinni hagræðingarkröfu á mikilvæga opinbera þjónustu.
Herra forseti. Ég deili áhyggjum með hv. þingmanni vegna þessarar stöðu en ég hygg að málið sé kannski ekki alveg jafn einfalt og hún lætur í veðri vaka. Í fyrsta lagi er það þannig með heilbrigðisstarfsmenn, þá sem eru innan vébanda BHM, að sú deila er komin til ríkissáttasemjara og þar er verið að stýra samningalotunni og á hans forræði að boða til funda eftir því sem aðstæður kalla á. Það sem við ættum öll að vera mjög hugsi yfir í þessari stöðu er einkum tvennt. Í fyrsta lagi hefur sú breyting sem orðið hefur á beitingu verkfallsréttar í landinu leitt til þess að tiltölulega fámennir hópar geta nú, og þá vísa ég ekki síst í niðurstöðu félagsdóms fyrir stuttu, farið þá leið að fara í verkfall þar sem mest er fundið fyrir því. Nú er það orðið þannig, samkvæmt þessari nýjustu niðurstöðu, að menn geta jafnvel farið í verkfall á einstökum stofnunum. Það er mikið umhugsunarefni hvernig við höfum lent í því ítrekað á undanförnum mánuðum að grundvallarstoðir í heilbrigðiskerfi okkar eru nánast teknar í gíslingu til þess að ná fram kröfum í kjaraviðræðum. Með því hefur hinu hefðbundna verkfallsvopni verið beitt á nýjan hátt, þann hátt að það að fara í verkfall, sú ákvörðun, bitnar ekki jafnt á báðum aðilum eins og hefur verið fram til þessa. Þetta er annað atriðið. Hitt er síðan þetta: Um hvað er í raun og veru deilt á Íslandi í þeim kjaraviðræðum sem nú standa yfir? Er kjarni deilunnar sá að það skorti á að gera betur við þá sem eru lægstlaunaðir, eða er það til vitnis um einhver önnur sjónarmið þegar stór félög á borð við BHM vilja meina að menntun sé ekki metin nægilega til launa og ganga nánast svo langt að segja að jöfnuður hafi aukist um of, svo mjög að það borgi sig ekki lengur, það skili sér ekki í launaumslagið, að sækja góða menntun [[Forseti hringir.]]t.d. með háskólagöngu? Þarna erum við komin að öðru stóru kjarnaatriði sem mætti gjarnan taka með í umræðuna þegar við ræðum um stöðuna á vinnumarkaði.
Virðulegi forseti. Það stendur yfir verkfall hjá heildarsamtökum BHM. Það er búið að standa yfir í á þriðju viku og það bættist við í hópinn í dag. Og hæstv. fjármálaráðherra, sem er viðsemjandi í málinu, stendur hér og er með ýmiss konar vangaveltur um eitt og annað á vinnumarkaði. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin þarf að vita hvert hún ætlar að fara. Hún þarf að vita hvaða stefnu á að taka í þessum viðræðum. Það kemur ekkert. Ríkisstjórnin skilar fullkomlega auðu í málinu. Það er staðfest hér í svörum hæstv. fjármálaráðherra. Hann vísar bara málunum frá sér og veltir hlutunum svona almennt fyrir sér eins og hann sitji við eldhúsborðið heima hjá sér. Vita menn ekki að þeir stýra þessu landi? Þeir fara fyrir ríkisstjórn og ríkinu og ríkisvaldinu í þessu máli. Virðulegi forseti. Eftir því sem verkfallið stendur lengur þeim mun erfiðara verður að vinda ofan af því. Því [[Forseti hringir.]]þykir mér þetta sinnuleysi ríkisstjórnarinnar mjög alvarlegt. Ég hef miklar áhyggjur, og við í Samfylkingunni, af því sem koma skal ef fram heldur sem horfir.
Herra forseti. Ég verð nú að segja að sá sem er að skila auðu hér er sá sem síðast talaði. Hvert var innleggið í þessa umræðu? Að það eigi bara að fallast á kröfur eins og þær birtast á samningafundum og ella séu menn ekki að standa í stykkinu? Við erum að vinna eftir þeirri hugmyndafræði að það sé einhvers virði að viðhalda stöðugleikanum sem náðst hefur, að það skipti heimilin og atvinnulífið máli að halda lágri verðbólgu í landinu, það skipti bara verulega miklu máli. Og við þurfum að halda þannig líka á spilunum í þessari kjaradeilu að menn geri ekki eitthvað á einu sviði sem valdi röskun á öðru, að menn velti bara ósættinu á undan sér. Það er ábyrgðarhluti að semja um kaup og kjör þegar það leiðir fyrirsjáanlega til óstöðugleika. Það ætlar þessi ríkisstjórn ekki að gera. Þau tilboð sem hafa verið færð fram af hálfu ríkisins miða við það að okkur takist hvort tveggja í senn að auka kaupmátt, sem reyndar hefur aldrei verið hærri en hann mældist á síðasta ári, og viðhalda stöðugleikanum. En hv. þingmanni virðist vera slétt sama um þetta síðastnefnda.
Herra forseti. Ég vil sömuleiðis eiga orðastað við hæstv. fjármálaráðherra um stöðu kjaramála þótt hann virðist nú taka því misvel að það sé borið upp við hann. Hæstv. forsætisráðherra hefur ítrekað á undanförnum dögum og þar á meðal úr þessum ræðustóli sagt að ekki komi til greina að ríkisstjórnin blandi sér í stöðuna eða komi með útspil af sinni hálfu fyrr en samningsaðilar eru farnir að sjá til lands eða kominn er einhver grundvöllur, eins og hann hefur orðað það. Með öðrum orðum, það hefur helst mátt ráða af orðum forsætisráðherra að ríkið eigi að bíða átekta og hafast ekkert að. En á þessu er sá hængur að ríkið er sjálft í fararbroddi í kjaradeilunni sem viðsemjandi sinna starfsmanna. Háskólamenn eru í verkfalli og hundrað bættust við í nótt þannig að ekki er aðeins starfsemi spítalanna meira og minna lömuð og ástandið jafnvel verra en í læknaverkfallinu heldur bætast nú við dýralæknar og fleiri hópar sem lama matvælaframleiðslu og jafnvel útflutning. Og starfsmenn Fjársýslunnar eru komnir í verkfall. Fjármálaráðuneytið hlýtur að taka eftir því að starfsmenn Fjársýslunnar eru komnir í verkfall. Það hlýtur að koma fjármálaráðuneytinu eitthvað við. Er hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sammála afskiptaleysisstefnu forsætisráðherra eða ekki? Hvernig á að sjá til lands í kjaradeilu opinberra starfsmanna án þess að ríkið aðhafist í því máli? Hvernig getur ríkisstjórnin setið og beðið eftir því að grundvöllur náist þar sem hún er annar viðsemjandinn öðruvísi en hún aðhafist eitthvað? Reyndar getur ríkisstjórnin ekki fríað sig ábyrgð af mörgum fleiri ástæðum. Hún gaf ákveðinn tón með samningum við lækna og kennara, hvað sem hver segir um það. Ríkisstjórnin ber alla ábyrgð á einhliða aðgerðum t.d. í fjárlögum síðasta árs sem hún var vöruð við að mundu verða olía á eldinn en gerði engu að síður. Þar má nefna einhliða styttingu atvinnuleysisbótatímans, niðurskurð á jöfnun örorkubyrði lífeyrissjóða o.s.frv. Ríkið verður að leggja sitt af mörkum ef endurskapa á traust sem er glatað í þessum efnum. Loks er það þannig að ríkisstjórnin er einu sinni ríkisstjórn, eða hvað? Hún ber ábyrgð á ástandinu almennt þótt manni finnist stundum að hún sé uppteknari af því að vera í stjórnarandstöðu [[Forseti hringir.]]við ríkisstjórn sem lét af völdum fyrir tveimur árum en að fara með völdin. Hvernig sér hæstv. ráðherra þessa stöðu fyrir sér?
Herra forseti. Að sjálfsögðu er það svo að við fylgjumst vel með því hvernig viðræðulotunni vindur fram og gerum okkur grein fyrir því að það getur skipt máli hvað ríkið hefur fram að færa, ekki bara beint í samskiptum við einstök félög, heldur í stóra samhengi hlutanna. Þó er það þannig að reglulega koma yfirlýsingar um að engri kröfugerð sé beint að ríkinu. Það hefur margoft komið fram. Það er ekki verið að bíða eftir neinu frá ríkinu. Eina sem verið er að gera er að rætt er um, mest á vettvangi sáttasemjara, þær kröfur sem menn vilja að nái fram að ganga. Hverjar eru þær? Hvernig birtast þær með ólíkum hætti frá einstökum félögum? Ég get þó sagt mönnum að verði að þeim kröfum gengið munu laun í sumum tilvikum hækka um 50% og dæmi nú hver fyrir sig hvort það sé eitthvað sem við eigum að taka til álita, boða strax til fundar til þess að reyna að þoka málum áfram á þeim forsendum. Í öðrum tilvikum mundu laun hækka um 100% - eitt hundrað prósent. Finnst mönnum það vera sanngjörn krafa, grundvöllur að því að stíga skref inn í málið og reyna að leiða fram einhverja lausn? Ég segi fyrir mitt leyti: Það er ekki grunnur að næsta fundarboði. Það er því miður ekki þannig. Jafnvel þótt menn leggist í verkfall þar sem landsmenn finna mest fyrir því eigum við svo mikið undir því sameiginlega og það þarf að fara að vaxa skilningur á því að okkur auðnist að halda verðbólgunni áfram lágri. Þá kemur mest út úr þessari lotu þar sem við höfum svo sannarlega tækifæri til þess að leysa ýmis áhyggjumál á vinnumarkaðnum, áherslumál einstakra félaga, en viðhalda á sama tíma jafnvægi.
Herra forseti. Varðandi það sem hæstv. ráðherra segir endurtekið að verkföllin séu þannig framkvæmd að fámennir hópar beiti sér þá stendur það kannski til bóta, ef hæstv. ráðherra vill líta svo á, ef 10 þús. starfsmenn Starfsgreinasambandsins samþykkja verkfall núna í kvöld. Ríkið hefur nefnilega ekki bara staðið á hliðarlínunni. Það hefur með einhliða aðgerðum greinilega gert ástandið erfiðara. Ríkisstjórnin getur ekki keypt sér fjarvistarsönnun frá því að hún á hlut að því að það sem var reynt að gera með hófsömum samningum í fyrra, sem aðfararsamning að lengri samningi, hefur algerlega farið í vaskinn. Hvað lagði ríkisstjórnin að mörkum frá og með samningum í janúar/febrúar í fyrra og þangað til núna, til að reyna að leggja áfram með aðilum grunn að slíku? Ekki neitt. Auðvitað gæti ríkisstjórnin reynt að losa upp stöðuna með því að bjóða eitthvað fram, t.d. ráðstafanir í millifærslukerfunum eða skattkerfinu, sem kæmu sérstaklega lágtekjufólki til bóta. Það verður einhver að sýna frumkvæði þegar staðan er [[Forseti hringir.]]frosin föst eins og hún er og það er ekkert með ríkisstjórn að gera sem situr á höndunum á sér við svona aðstæður.
Herra forseti. Samningarnir frá árinu 2014 fóru nú ekki meira í vaskinn en svo að þeir skiluðu verulegri kaupmáttaraukningu og á síðasta ári mældist kaupmáttur ráðstöfunartekna sá mesti í sögunni. Mesti í sögunni. Um hvað snýst þetta á endanum allt saman? Snýst það ekki um að bæta kjörin og auka kaupmáttinn, að krónurnar sem koma upp úr launaumslaginu í lok mánaðar dugi betur í ár en þær gerðu í fyrra? Nákvæmlega það sem gerðist á síðasta ári. Nákvæmlega það. Hvað hefur ríkisstjórnin lagt af mörkum? Við erum á þessu ári að skila 5 milljörðum aftur til heimilanna með því að fella út vörugjöldin. Við stilltum öllum krónutölugjöldum ríkisins á núll þegar verðgildið rýrnaði á þessu ári til að viðhalda stöðugleikanum. Við höfum lagt á okkur til þess að ríkisfjármálin ýti ekki undir verðbólgu. Það er eitt sem við höfum gert. Og svo höfum við náð samningum sem auka hagræði í opinbera kerfinu, m.a. með kennarasamningunum sem vísað var til. Að sjálfsögðu kemur allt það til greina sem hv. þingmaður nefnir, að skoða hvernig við getum náð sameiginlega fram þessum markmiðum, t.d. með [[Forseti hringir.]]tilfærslu í kerfunum. En við getum ekki gert það á sama tíma og við höfum yfir okkur [[Forseti hringir.]]kröfur um hækkanir upp á 50%, tala nú ekki um þegar þær eru farnar að nálgast 100%.
Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að ræða hérna þau sjálfsögðu mannréttindi að samkynhneigðir og tvíkynhneigðir karlmenn geti fengið að gefa blóð. Ég veit að ráðuneytið er að skoða þetta. Í síðustu viku fór ég að grennslast fyrir um málið. Með aðstoð nefndarritara sendum við fyrirspurn á ráðuneytið, en fyrst ráðherra er staddur hér í dag og ég hef aðgang að honum vil ég bara spyrja hann beint út í þetta mál. Þessu er misjafnt farið eftir löndum. Við göngum langt á Íslandi en í mörgum löndum er núna verið að endurskoða þetta og í rauninni hætta að setja einhverjar svona reglur vegna þess að það eru ekki vísindaleg rök fyrir þessu lengur. Þessar reglur voru settar á upp úr 1980 þegar eyðnifaraldurinn var í algleymingi. Ég mundi gjarnan vilja vita afstöðu ráðherra í þessu máli. Þetta snýr að ráðuneytinu og ráðherra en ekki Blóðbankanum eins og hefur kannski mátt skilja af umræðunni. Hver er staðan og hver er líka afstaða ráðherra?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Skemmst er frá því að segja að ég er mjög hlynntur því að þetta sé gert og heimilað. Þetta er hins vegar þannig vaxið mál að það er starfandi ráðgjafarnefnd um blóðbankaþjónustu sem hefur fengið fyrirspurn frá ráðuneytinu um breytingar á þeim reglum sem unnið er eftir. Þó að einstaklingur sem gegnir ráðherraembætti geti verið hlynntur því er eðlilegt og sjálfsagt og í öllum reglum gefið að leita faglegra sjónarmiða og ráðgjafar varðandi breytingar á því fyrirkomulagi sem þarna er tíðkað. Eftir því bíð ég.
Virðulegi forseti. Þegar ég var að lesa fréttir af þessu sem voru allnokkrar á síðasta ári var talað um að einhverra frétta væri að vænta í upphafi næsta árs, sem sagt í ár, þannig að ég hvet ráðherrann til að ýta á eftir. Ég sé ekki alveg af hverju við ættum að þurfa að vera með allt aðrar reglur en allir aðrir þó að ég skilji auðvitað að það þarf sérstakt verklag þarna. Mig langar líka til að nota tækifærið og spyrja út í annað. Hæstv. forsætisráðherra hefur viðrað hugmyndir um nýja staðsetningu á Landspítala sem ætti þá að vera í Efstaleiti. Þessar hugleiðingar hans hafa reyndar verið gagnrýndar og sagt að ekki sé gott að hringla með þessa ákvörðun. Ég sé ekki betur en að gert sé ráð fyrir því í ríkisfjármálastefnunni að það eigi að klára sjúkrahótel og hanna meðferðarkjarna fyrir árið 2019. Þá hlýtur væntanlega að vera miðað við að það sé á þeim stað sem búið var að ákveða þar sem Landspítalinn er núna. Mig langar að spyrja hvað hæstv. heilbrigðisráðherra finnist um þessar vangaveltur forsætisráðherra, hvort ekki skipti máli að stjórnvöld tali einni röddu og hvort ráðherra eigi yfir höfuð að vera að hugsa mikið upphátt.
Virðulegi forseti. Ég þakka brýninguna varðandi blóðgjafirnar. Ég vona sannarlega að okkur auðnist innan skamms að gera þær breytingar sem þar er kallað eftir og hefur verið gert í allnokkurn tíma, eins og hv. þingmaður nefnir. Ég vil þó geta þess að við erum ekki með allt aðrar reglur um þessi mál en önnur lönd. Þær eru mjög sambærilegar. Varðandi áhyggjur hv. þingmanns af því að ráðherrar hugsi upphátt er ég ekki á sömu skoðun. Ég held að það sé bara hollt og gott fyrir alla að hugsa öðru hvoru upphátt, hvaða embætti svo sem þeir gegna. Varðandi það mál sem hv. þingmaður spyr sérstaklega eftir liggur það einfaldlega fyrir í fjárlögum og samþykktri þingsályktun frá því í fyrravor eftir hvaða línu við erum að keyra. Það eru skiptar skoðanir og hafa alltaf verið um staðsetningu á [[Forseti hringir.]]byggingaráformum við Hringbraut, en línan í því efni er skýr og mörkuð og sett niður í fjárlögum.
Hæstv. forseti. Endurtekin verkföll innan heilbrigðiskerfisins eru hættumerki. Heilbrigðisstéttir fara ekki gjarnan í verkföll enda stríðir það gegn siðareglum þeirra og það er ekki fyrr en í lengstu lög að þessar stéttir nýta sér verkfallsvopnið. Við í velferðarnefnd funduðum í morgun með landlækni, Landspítalanum og Sjúkrahúsinu á Akureyri. Landlæknir lýsti yfir töluverðum áhyggjum af þessu verkfalli og benti á að það væri jafnvel alvarlegra en læknaverkfallið í ljósi þess að þarna eru fleiri stéttir í verkfalli sem flækir málið, það gerir sjúkrahúsinu erfiðara fyrir að bregðast við og forgangsraða. Jafnframt kom fram að verkfallið bitnar langþyngst á Landspítala þó að Sjúkrahúsið á Akureyri fari vissulega ekki varhluta af og hafi áhyggjur af mögulegum verkfallsaðgerðum annarra félaga. Heilbrigðiskerfið fékk ekki að njóta góðærisins en komst ekki undan niðurskurðartímabilinu. Heilbrigðiskerfið gat ekki fækkað verkefnum eðli málsins samkvæmt svo niðurskurðurinn bitnaði á kjörum starfsfólks og nú er komið að þolmörkum. Ég spyr ráðherra um mat hans á stöðunni. Hversu langt verkfall telur hann að heilbrigðiskerfið þoli? Er ráðherra sammála mér um að auka þurfi fé til heilbrigðiskerfisins og ef svo er, hversu mikið fé skortir inn í málaflokkinn?
Virðulegi forseti. Hér voru bornar fram allnokkrar stórar og innihaldsríkar spurningar. Fyrst varðandi það verkfall sem nú stendur er ég sammála hv. þingmanni sem lýsir því yfir að það verkfall sé til muna flóknara og á margan hátt erfiðara í starfsemi Landspítalans en læknaverkfallið á síðasta vetri. Við höfum eðlilega verulegar áhyggjur af þessu, ekki endilega kannski af stöðunni í dag heldur hef ég meiri áhyggjur af þeim áhrifum sem þetta ástand skapar, bæði fyrr í vetur í læknaverkfallinu og ekki síður nú til lengri tíma þegar við förum að mæla heilsufar þjóðar. Það er óhjákvæmilegt að þetta raski verulega starfseminni. Áhrifin af því eiga eftir að koma fram og það mun gerast á lengri tíma. Þegar spurt er um fjármögnunina á heilbrigðiskerfinu hef ég lýst því þannig að það sé hægur vandi að ráðstafa öllum þeim fjármunum sem til reiðu eru til heilbrigðismálanna, ég þigg með ánægju auknar fjárveitingar þar inn. Ég bendi þó á í því sambandi að við höfum bætt verulega við fjármögnun kerfisins, bæði í fjárlögum 2014 og núna fjárlögum ársins 2015, þó að víða mætti betur gera. Þar er af mörgu að taka en ég vil þó undir lok svarsins nefna það að brýnast af öllu finnst mér tveir málaflokkar þar inni sem þurfa að koma til, í heilsugæslunni og að styrkja sérstaklega hluta af þeirri öldrunarþjónustu sem veitt er, bæði í heimahjúkrun en ekki síður þá að horfa til þess að setja aukna fjármuni til uppbyggingar nýrra hjúkrunarrýma.
Herra forseti. Ég sakna þess að ráðherra sé ekki ákveðnari varðandi fjármuni, t.d. til Landspítalans, því að það sýnir sig í upplýsingum frá BHM að starfsfólk BHM innan Landspítalans er almennt í lægri launaflokkum en aðrir félagar í BHM. Þetta er af því að fjármunirnir eru ekki nægir og það bitnar á launakjörum starfsfólks. Ég hefði viljað fá skýrari svör um að hann sé tilbúinn til þess að beita sér fyrir því í ríkisstjórn að fé verði almennt forgangsraðað inn í heilbrigðiskerfið og sérstaklega inn í Landspítala. Það er 100% nýting á Landspítala og það er áhyggjuefni. Miðað við önnur lönd ætti hún að vera 80–85%. Það kemur fyrst og fremst fram vegna skorts á hjúkrunarrýmum á höfuðborgarsvæðinu og við ráðherra erum sammála um [[Forseti hringir.]]að þar verður að stórauka fjárframlög.
Virðulegi forseti. Vissulega eru full not fyrir meiri fjármuni inn í Landspítalann. Ég vil þó nefna það við þessa umræðu að það er heilbrigðisþjónusta líka um allt land annars staðar en á Landspítalanum en það ber oft svo rosalega mikið á þessari stóru, mikilvægu stofnun í allri umræðu um heilbrigðismál. Ég fullyrði til dæmis að ég geti fundið heilbrigðisumdæmi þar sem heilsugæsla stendur mjög höllum fæti og áhersluna á þann þátt hefur mér oft þótt skorta í umræðum um heilbrigðiskerfið sjálft. Ég lýsi því yfir fullum vilja til þess að vinna að því að styrkja fjármögnun í heilbrigðiskerfinu. Eins og ég sagði áðan munu áherslur mínar við komandi fjárlagagerð beinast að heilsugæslunni og öldrunarþættinum áður en við komum inn í [[Forseti hringir.]]spítalaþjónustuna.
Virðulegur forseti. Ég ætla mér að gera athugasemd við fundarstjórn forseta. Hér kemur hv. formaður velferðarnefndar og vitnar í landlækni á fundi velferðarnefndar í morgun. Það stendur skýrt í þingsköpum að óheimilt er að vitna til orða nefndarmanna eða gesta sem falla á lokuðum fundi nefndarinnar nema með leyfi viðkomandi. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir lét þess ekki getið í upphafi fundar eða í upphafi máls síns að hún hefði fengið leyfi landlæknis. Þetta er skýrt brot á þingskapalögum, virðulegur forseti, og er ástæða til að forseti geri athugasemdir við slíkt.
Herra forseti. Ég tel þetta algjörlega óeðlilega athugasemd og það sem ég vitna hér til er nú bara það sem heitir á ensku „common sense“. Það liggur ljóst fyrir, það er verið að lýsa ástandi sem við öll getum sagt okkur hvernig er. Það er með engu móti verið að brjóta trúnað við landlækni, enda væri furðulegt ef maður eða einstaklingur í þeirri stöðu liti á það sem brot á trúnaði við sig að aðstæðum almenns eðlis væri lýst. Ég hafna því að ég hafi með nokkru móti brotið trúnað hér við þann ágæta mann sem landlæknir er.
Virðulegur forseti. Ég verð nú að segja að mér þykir þetta nokkuð sérstök yfirlýsing af hálfu formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Það er auðvitað og hefur verið um árabil og áratugaskeið þannig að vitnað er til þess sem fram kemur á nefndarfundum Alþingis, skárra væri það nú, til þess eru þeir haldnir að það komi eitthvað fram sem maður getur síðan komið áfram í opinbera umræðu. Það er svo rétt að það er ákvæði um að menn vitni ekki orðrétt innan tilvitnanamerkja til þess sem fram kemur á fundinum, að rætt sé við ákveðna menn. En hér er eðli máls algerlega augljóst og þingmönnum í sjálfsvald sett að vitna til þess hvað landlæknir hefur að segja um verkfall í íslenska heilbrigðiskerfinu. Skárra væri það nú, virðulegur forseti, ef það væri leyndarmál. En ég skil vel að þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins sé viðkvæmur fyrir því að það ástand sé rætt opinberlega, því að það er til algerrar skammar aðgerðaleysið í þessu máli.
Herra forseti. Einmitt. Þetta stendur þarna í lagatextanum. Það er þess vegna sem ég skoðaði þetta á sínum tíma, hvað raunverulega mætti segja o.s.frv. Ég talaði við skrifstofu Alþingis sem hefur yfirsýn yfir hvernig þetta hefur verið. Ég fékk þær upplýsingar að almenn hefð væri fyrir því að það væri í lagi og fullt af dæmum voru nefnd um að þingmenn allra flokka hefðu gert þetta. Það er því komin ákveðin hefð á það að menn vitni til orða - ekki til orða þeirra sem koma frá ráðuneytunum, það er enn þá innan sviga, en almennt til þeirra sem koma sem gestir til Alþingis. Það er almennt orðið hefð að hægt sé að vitna til orða þeirra. Hefðin hefur þá verið að menn taki það sérstaklega fram. En hér komum við aftur að því, eins og við komum aftur og aftur að þessu sama vandamáli, að þetta er allt saman hálfpartinn óljóst. Hefðir liggja hér þó að annað standi í lagatextum o.s.frv. Það verður að fara að skýra þetta. Það er vinnsla í þingskapanefnd sem ég kalla aftur eftir að fari að sinna störfum sínum þar sem einmitt er talað um að gera þetta allt saman miklu skýrara þannig að [[Forseti hringir.]]við getum komið meiri og betri upplýsingum til almennings án þess að sé verið að kvarta undan því hvaða menn séu að brjóta trúnað.
Forseti. Í fyrsta lagi þá eru nefndarfundir þannig að það eru tvö ólík stig. Eitt er þegar óskað er sérstaklega eftir trúnaði á fundi, annars verður maður að líta svo á að þegar aðilar sem eru í opinberum störfum, embættum eins og landlæknir, tjá sig um mál eins og hér er um að ræða sé fullkomlega óeðlilegt ef ekki er vitnað í orð þeirra. Það er fullkomlega óeðlilegt að ekki sé vitnað í orð landlæknis um þá alvarlegu stöðu sem hér er. Ég verð bara að segja það að ég styð þá framkvæmd hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur algerlega. Síðan vil ég óska eftir því að nefndarfundir verði opnir, að við sendum beint frá þessum fundum. Það er fullkomlega óeðlilegt að á Alþingi Íslands séu nefndarfundir lokaðir og að hér sé stigið fram og þess krafist að enginn megi vita hvað eigi sér stað á þeim fundum. Það eru fráleit og fornfáleg vinnubrögð.
Hæstv. forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt, þegar við erum að boða gesti á nefndarfund og sinna eftirlitshlutverki okkar sem þingmenn, að upplýst sé um það að efnið sé á dagskrá enda hefur það ítrekað verið gert. Hér hafa einstakir þingmenn óskað eftir fundum um ákveðin mál, þeir hafa jafnvel sjálfir sent upplýsingar til fjölmiðla, látið vita að ræða eigi málið og hafa gjarnan verið í viðtölum í framhaldinu. Ég tek heils hugar undir það með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur að ekki á að vitna beint í persónulegar tilvitnanir einstakra þingmanna sem kasta fram hugmyndum sínum á nefndarfundum. En í þessu tilfelli var um að ræða almenna athugasemd frá landlækni og raunar athugasemd sem hefur löngu komið fram í fjölmiðlum, bæði frá landlækni og frá þeim sem voru þar frá Landspítalanum. Þannig að mér finnst þetta stormur í vatnsglasi í þessu tilfelli. Við þurfum auðvitað að skýra þessar reglur, ég tek undir með þeim sem hér hafa talað, og hafa þetta á hreinu, vegna þess að við viljum vita að við séum í ákveðnu umhverfi. En það er gríðarlega mikilvægt að við komum upplýsingum út í samfélagið um það [[Forseti hringir.]]sem við erum að gera þegar við erum að sinna eftirlitshlutverki okkar.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmönnum sem hér hafa talað um það hvernig við berum okkur að á nefndarfundum. Það er alveg laukrétt, eins og kom fram í upphafi þessarar umræðu um fundarstjórn forseta, að ekki er heimilt samkvæmt fundarsköpum að vitna beint í orð fólks inni á fundum nema fá til þess sérstakt leyfi. Ég hef gert það hér í ræðustól og ekki fengið ákúrur fyrir, þegar ég hef vitnað til þess sem sagt hefur verið af hálfu opinbers embættismanns á nefndarfundum, einmitt vegna þess að viðkomandi hafði tjáð sig um málið opinberlega áður. Ég tel að það skipti miklu máli með hvaða hætti slíkt er gert. Þetta eru upplýsingar, eins og í þessu tilfelli, sem hafa áhrif á okkur öll, allt samfélagið, og þegar ekki er tekið orðrétt eftir fólki heldur vitnað til þess sem fram kom, þá finnst mér það gegna allt öðru máli en ef ég hefði eftir öðrum þingmanni eða öðrum gesti nákvæmlega það sem sagt hafði verið. Á því er mikill munur, stigsmunur, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Ekki er hægt að ræða þetta mál án þess að átta sig á því hvað það er mikilvægt að upplýsingar úr nefndarstörfum okkar komi einhvers staðar fram. Nefndarstörf eru eitt af því mikilvægasta sem við vinnum hér á hinu háa Alþingi og að mínu mati eru samskipti þingsins við ytri aðila, þ.e. gesti á nefndarfundum, eitt af því mikilvægasta þegar kemur að því að mynda sér heildstæða skoðun á málum sem hér liggja fyrir. Það er af þeim ástæðum sem sá sem hér stendur og fleiri hafa lagt áherslu á að opna eigi þessa nefndarfundi þannig að við þurfum ekki sífellt að vera að rífast um hlutina eftir á, heldur frekar að það sé á hreinu fyrir fram, áður en fundir hefjast, hvað sé fyrir augum almennings og hvað ekki. Vitaskuld er alveg eðlilegt að hafa einhverjar undantekningar á þessu þegar lögmætar ástæður eru til, en ég legg þó til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Forseti vill áður en þessari umræðu lýkur segja að það er auðvitað ljóst, eins og fram hefur komið hér, að ákvæðið í 19. gr. þingskapa er býsna afdráttarlaust. Þar segir: „Óheimilt er að vitna til orða nefndarmanna eða gesta sem falla á lokuðum nefndarfundi nema með leyfi viðkomandi.“ Við vitum það hins vegar af reynslunni að oft er vitnað til ekki endilega ummæla heldur að minnsta kosti skoðana einstakra gesta nefndarinnar. Það hefur bæði komið hér fram í ræðum og það hefur líka komið fram í nefndarálitum. Þannig að þetta er dálítið vandmeðfarið. Forseta rekur minni til þess að svona umræða hafi farið fram þó alveg undir öfugum formerkjum horft frá hinum pólitíska sjónarhóli fyrr hér í vetur þar sem það var gagnrýnt að tiltekinn hv. þingmaður hefði vitnað til orða sem féllu á nefndarfundi. Við erum kannski ekki alveg með það nægilega vel á hreinu í okkar hugum hvernig túlka beri þessi orð þingskapanna. Það er sjálfsagt að við reynum að fara yfir það og skýra það því að öll viljum við auðvitað halda þingsköpin í heiðri.
Virðulegur forseti. Ég kem hér til þess að frábiðja mér málflutning af því tagi sem hv. þm. Helgi Hjörvar beinir til mín. Ég hef sinnt mínum þingstörfum og hef verið órög við að ræða mál sem eru erfið, bæði í mínum flokki og öðrum. Ég frábið mér að þessi athugasemd mín sé komin hér til vegna þess að ég óttist það umræðuefni sem eru verkföll opinberra starfsmanna. Það er svo fráleitt, virðulegur forseti, að það vart sæmir hv. þm. Helga Hjörvar að taka svo til orða.
Virðulegi forseti. Mér finnst nú svolítið sérkennilegt að ætla að fara að taka þetta mál upp á þann hátt sem hér er gert gagnvart hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur. Hún gerði ekki annað en koma með almenna athugasemd um eitthvað sem kom fram á fundi nefndarinnar þá um morguninn, sem var auglýst á dagskrá, gestir boðaðir o.s.frv. Þessi ríkisstjórn hefur nokkrum sinnum sett lög á vinnudeilur. Undir þeim kringumstæðum höfum við vitnað beint í það sem fram hefur komið í samtölum við gesti í nefndarálitum. Þannig að auðvitað er unnið með það sem gestirnir koma með til okkar á auglýstri dagskrá, auglýstir gestir o.s.frv. Hins vegar er það, eins og fram hefur komið, afar óeðlilegt ef við stöndum hér og vitnum beint til orða okkar í millum eða orða einstakra gesta og ekki síst ef beðið er um trúnað sem var svo sannarlega ekki í þessu tilfelli. [[Forseti hringir.]]Þarna kom ekkert fram sem ég held að ekki hafi komið fram áður með einum eða öðrum hætti [[Forseti hringir.]]eða hefði ekki komið fram í kjölfar þessa fundar.
Virðulegur forseti. Ég held að þetta sé nú orðið býsna fullrætt. Auðvitað vísum við hér í umræðum á Alþingi til þess sem fram kemur á nefndarfundum, höfum gert um árabil og áratugaskeið, jafnvel skriflega í nefndarálitum okkar eða í greinum í blöðum, um almennar upplýsingar sem þar koma fram og aflað er til þess að varpa ljósi á þjóðmál. Formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins verður bara að lifa við það að athugasemdum um annað sé mótmælt og slíkri leyndarhyggju sé mótmælt, vegna þess að ef eitthvað er þá þurfum við að opna þessi störf meira, opna þingstörfin meira en ekki að auka á leyndina. Það eru auðvitað bara upplýsingar sem varða ríka almannahagsmuni og varða opinbera umræðu sem landlæknir miðlar á nefndarfundi um stöðuna í heilbrigðiskerfinu. Við höfum ítrekað vísað til þess, væntanlega öll í þessum sal, sem komið hefur fram á nefndarfundum, en auðvitað er það þannig að við vitnum ekki orðrétt til orða fólks [[Forseti hringir.]]sem getur komið sér illa eða ástæða er til að ætla [[Forseti hringir.]]að það vilji ekki að vitnað sé til. Það verður að vera að mati þingmanns hverju sinni.
Forseti reyndi að rifja upp fyrir sér hvenær svipuð umræða átti sér hér stað og mundi að ekki var mjög langt síðan. Sambærileg umræða átti sér stað þegar hv. formaður þingflokks VG gagnrýndi að hv. formaður atvinnuveganefndar hefði vitnað í ummæli tiltekins gests sem sat þá á fundi nefndarinnar. Það er því ljóst að þingmenn hafa nokkrar áhyggjur af þessu ákvæði sem er í þingskapalögunum, þannig að kannski er ástæða fyrir okkur til að skoða þetta að nýju. Forseti getur nú ekki séð að á bak við þessa gagnrýni sé einhver pólitísk lína. Það er einfaldlega þannig að þingmenn vilja fá úr því skorið hvert inntak þessarar 19. gr. þingskapalaganna er.
Forseti. Mig langaði að ítreka fyrirspurn sem ég var með í sérstökum umræðum um stöðu á upplýsingastefnu og upplýsingalögum. Árið 2012 tóku ný upplýsingalög gildi. Lögin eiga að stuðla að styrkingu á mikilvægum undirstöðum heilbrigðis í nútímasamfélagi og ná fram háleitum markmiðum í anda þess lærdóms sem margir staðfastlega vildu draga af hruninu, en lögin eiga meðal annars að tryggja gegnsæi í stjórnsýslu í þeim tilgangi að styrkja upplýsingarétt og tjáningarfrelsi og auka möguleika almennings til þátttöku í lýðræðissamfélagi til að taka upplýstar ákvarðanir. Lögin eiga að tryggja aðhald fjölmiðla og almennings að stjórnvöldum. Þau eiga jafnframt að tryggja möguleika fjölmiðla til að miðla upplýsingum um opinber málefni og auka traust almennings á stjórnsýslunni. Þrátt fyrir ýmsar umbætur til hins betra í nýju upplýsingalögunum eru einnig gallar á þeim. Í 13. gr. þeirra segir að stjórnvöld skuli veita almenningi með reglubundnum hætti upplýsingar um starfsemi sína, svo sem með rafrænni útgáfu skýrslna og samantektum um mikilvæg verkefni. Þá skulu stjórnvöld vinna markvisst að því að gera gögn, gagnaskrár og málalista aðgengileg almenningi með rafrænum hætti. Því miður er orðalagið loðið og veikt í þessum lögum, en þess ber að geta að þegar frumvarp til nýrra upplýsingalaga var fyrst lagt fyrir Alþingi á síðasta kjörtímabili var það verra en lögin sem fyrir voru. Þingmönnum tókst að laga það að einhverju marki en þó ekki nægilega vel. Því langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra sem um þetta málefni heldur: Hvers konar upplýsingarétt skapar þetta? Af hverju eru stjórnvöld ekki skyldug til að opna gögn sín og málalista? Finnst forsætisráðherra réttlætanlegt að slíkar undanþágur séu til staðar varðandi opinbera stjórnsýslu? Mig langar jafnframt að vekja athygli hæstv. forsætisráðherra á því að í ákvæðinu kemur fram að umræddur ráðherra skuli veita Alþingi reglulega skýrslu um framkvæmd laga þessara, þar á meðal um hvað áunnist hafi varðandi aukið aðgengi almennings að upplýsingum. Samkvæmt þingmálaskrá fyrir 144. þing stóð til að hæstv. forsætisráðherra flytti Alþingi téða skýrslu nú á vorþingi. Hins vegar segir í endurskoðaðri þingmálaskrá að ekki verði af því á þessu þingi. Það er að mínu mati ekki nægilega gott nema því fylgi einhver skýring. Vil ég því spyrja hæstv. forsætisráðherra hvers vegna hann hafi ekki gefið Alþingi skýrslu um framkvæmd upplýsingalaga í samræmi við 3. mgr. 13. gr. laganna og hins vegar hvort hann hyggist gefa umrædda skýrslu. Samkvæmt fyrrgreindri 13. gr. upplýsingalaga skal ráðherra einnig hafa forgöngu um mörkun upplýsingastefnu til fimm ára í senn sem unnin skal í samráði við almenning, Blaðamannafélag Íslands, háskólasamfélagið og fleiri. Í stefnunni skal meðal annars haft að leiðarljósi að mæta þörfum lýðræðislegs samfélags fyrir vandaðar og áreiðanlegar upplýsingar. Í ljósi þessarar lagaskyldu vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort umrædd upplýsingastefna hafi verið mörkuð.
Virðulegur forseti. Ég færi hv. þingmanni þakkir fyrir að fylgja þessu máli eftir og endurtek spurningar hv. þingmanns og svara þeim svo í framhaldinu hverri fyrir sig. Í fyrsta lagi er spurt: Hvers vegna hefur ráðherra ekki enn gefið Alþingi skýrslu um framkvæmd upplýsingalaga í samræmi við 3. mgr. 13. gr. laganna? Hvenær hyggst ráðherra gefa umrædda skýrslu? Í sjálfu sér eru ekki önnur tímamörk á slíkri skýrslugjöf lögum samkvæmt en þau að ráðherra skuli reglulega, eins og það er orðað, gefa Alþingi skýrslu um þetta efni. Nú er verið að vinna að skýrslunni í forsætisráðuneytinu og gert er ráð fyrir að hún verði annaðhvort lögð fram á Alþingi nú fyrir sumarhlé eða í byrjun hausts. Önnur spurning: Hefur verið mörkuð upplýsingastefna til fimm ára eins og ráðherra er skylt að hafa forgöngu um skv. 3. mgr. 13. gr. upplýsingalaga? Áformað er að hefja vinnu við umrædda stefnumörkun þegar fyrrnefnd skýrsla liggur fyrir. Skýrslan mun veita innsýn í það hvernig framkvæmd upplýsingalaganna nýju frá 2012 hefur gengið og hver sé hugsanleg þörf á úrbótum. Þeir aðilar sem nefndir eru í 13. gr. upplýsingalaganna, m.a. Blaðamannafélag Íslands, Samband íslenskra sveitarfélaga og skjalaverðir opinberra skjalasafna, verða að sjálfsögðu hafðir með í ráðum við þá stefnumörkun. Þá að þriðju spurningunni: Hvernig metur ráðherra árangurinn af nýju upplýsingalögunum og telur hann að eitthvað mætti betur fara í lögunum eða framkvæmd þeirra? Í stórum dráttum tel ég að framkvæmdin hafi gengið vel. Úrskurðarnefnd um upplýsingamál hefur haft í nógu að snúast, en úrskurðir hennar bera vott um að stjórnsýslan er enn að þróast jafnt og þétt í átt til aukins gagnsæis. Ein stærsta breytingin 2012 var sú að þeir sem fara fram á aðgang að gögnum þurfa ekki lengur að einskorða sig við tiltekin afmörkuð mál heldur geta beðið um upplýsingar um málefni. Jafnframt er hægt að biðja um aðgang að tilteknum gögnum, t.d. að bókhaldi opinberra stofnana, án þess að þau tengist einu tilteknu máli. Formlegum hindrunum fyrir aðgengi að upplýsingum hefur því fækkað. Eitt af því sem mætti skoða, af því að sérstaklega er spurt um það, er gildissvið laganna. Nýju lögin víkkuðu gildissviðið út þannig að þau næðu til fyrirtækja í opinberri eigu, þ.e. meira en 50% í eigu ríkis eða sveitarfélaga. Raunin hefur hins vegar verið sú að fjölmörg slík fyrirtæki hafa fengið undanþágu að fenginni umsögn Samkeppniseftirlitsins. Hefur sú undanþága verið studd sjónarmiðum um að rýra ekki samkeppnisstöðu fyrirtækjanna á markaði. Það má að sjálfsögðu sýna því viðhorfi skilning, enda gengi það gegn hagsmunum almennings að rýra samkeppnisstöðu fyrirtækja sem eru í almannaeigu. En þá væri ástæða til að fara yfir þessi mál og hvort markmiðin hafi náðst að þessu leyti og það hvort raunhæft hafi verið að víkka gildissviðið út með þessum hætti því að við hljótum að vilja standa vörð um fyrirtæki í almannaeigu. Að minnsta kosti hefur mikill tími farið í það í ráðuneytinu og Samkeppniseftirlitinu og hjá fleiri aðilum að vega og meta undanþágubeiðnirnar. Öll sú vinna hefur í raun skilað heldur litlu þó að hún hafi að sjálfsögðu verið nauðsynleg samkvæmt lögunum, enda nauðsynlegt að fylgja lögunum eins og þau eru.
Herra forseti. Það sem hefur verið að gerast í löndunum í kringum okkur, í Bretlandi og víðs vegar annars staðar, er að aukið aðgengi að upplýsingum er einmitt orðið trend. Það er ekki skrýtið. Við erum í miðri upplýsingabyltingu þar sem fólk hefur aðgang að upplýsingum og því finnst bara eðlilegt að hafa aðgang að þeim. Það að hafa ekki aðgang að upplýsingum frá hinu opinbera sem fer með skattfé almennings er nokkuð sem fólk skilur hreinlega ekki nema þá bara þannig að verið sé að fela spillingu. Hvers vegna fáum við ekki þennan aðgang? Nú er Reykjavíkurborg að vinna að þessu og Halldór Auðar Svansson hefur forgöngu í því máli, fulltrúi Pírata í borgarstjórn. Hann er bjartsýnn á að við náum því fram á þessu ári að bókhald borgarinnar verði opnað. Hvað finnst hæstv. forsætisráðherra um að farið verði í slíka [[Forseti hringir.]]vinnu? Eða er byrjað á slíkri vinnu eða ætti að fara í slíka vinnu þegar kemur að bókhaldi hins opinbera, þ.e. ríkisins?
Virðulegi forseti. Mér finnst mikilvægt að hafa eina tengingu á hreinu hérna, tengingu milli upplýsingaréttar almennings og lýðræðisins. 21. öldin veitir okkur ýmis tækifæri til lýðræðisumbóta af ýmsu tagi og þá dettur fólki kannski í hug fyrst og fremst einhvers konar þátttaka í gegnum internetið eða eitthvað því um líkt, en forsenda þess að taka upplýstar ákvarðanir er að sjálfsögðu að maður hafi upplýsingar. Þegar við lítum til framtíðar á 21. öldinni með hliðsjón af upplýsingatækninni er gríðarlega mikilvægt að við lítum á gegnsæi og upplýsingaveitu ríkisins sem hluta af lýðræðisumbótum, bæði sem hluta af því að vernda það lýðræði sem við þegar höfum og sömuleiðis að auka það með tímanum. Mér finnst mikilvægt að við höfum þessa tengingu alveg kýrskýra fyrir framan okkur þegar við ræðum þetta málefni. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Forseti. Ég þakka fyrir skýr svör og ég hlakka mjög til að sjá þessa skýrslu. Að sjálfsögðu hefur margt gott gerst með nýjum upplýsingalögum en það er aftur á móti þannig, og ég vil þakka forsætisráðherra fyrir að minna mig á þetta með opinberu hlutafélögin, að ég er ekki alveg sammála forsætisráðherra um að þrengja beri réttinn til upplýsinga. Það voru margir hnökrar á framkvæmd frá forsætisráðuneytinu varðandi þessar undanþágur. Það er ágætt að halda því til haga. Ég vil ekki að við förum frá þessu máli þannig að eina hugmyndin um úrbætur á nýjum upplýsingalögum sé að þrengja að réttinum að upplýsingum. Ég vona að það sé ekki réttur skilningur hjá mér að hæstv. forsætisráðherra vilji eingöngu bæta því við ný upplýsingalög eða úttekt á því hvernig laga megi upplýsingalögin. Frændur vorir Finnar hafa verið mjög duglegir í því að opna opinber gögn, þar á meðal fjárlögin og bókhald ríkisins, og mig langar að vita hvort hæstv. forsætisráðherra hafi kynnt sér það sem Finnar hafa verið að gera. Þeir eru mjög framarlega í aðgengi almennings að upplýsingum og hafa til þess töluvert mikinn fjölda af starfsfólki, m.a. í fjármálaráðuneytinu og forsætisráðuneytinu. Ef forsætisráðherra hefur ekki kynnt sér þetta spyr ég hvort hann hafi hug á því að kynna sér hvernig þjóðþinginu í Finnlandi og stjórnsýslunni hefur tekist að opna bókhald ríkisins og þar með sparað peninga og fengið alls konar ný fyrirtæki til að nota þessar upplýsingar til að [[Forseti hringir.]]bæta aðhald að stjórnsýslunni.
Virðulegur forseti. Svo ég byrji á síðustu spurningunni um vini okkar Finna höfum við í ráðuneytinu kynnt okkur vinnubrögð þeirra í þessum málum og ekki síður vinnubrögð frænda þeirra Eista sem hafa verið í fararbroddi um margt við þróun stjórnsýslu og upplýsingagjafar. Það er mjög áhugavert að kynnast reynslu þeirra sem ég tel að muni nýtast okkur hér. Það er svo bara ástæða til að taka undir athugasemdir um bein tengsl virks lýðræðis og upplýsingagjafar frá stjórnvöldum. Loks má líka taka undir mikilvægi þess að fjárreiður ríkisins séu aðgengilegar að mestu leyti. Stóra myndin kemur nú öll fram að sjálfsögðu í fjárlagavinnu og svo í fjárlögunum, en þar fyrir utan eru mjög rúmar heimildir á Íslandi til að afla sér frekari gagna um meðferð opinbers fjármagns. Þessi mál eru í samanburði við önnur lönd í mjög góðu standi á Íslandi, en engu að síður er ástæða til þess að halda áfram að gera betur.
Hæstv. forseti. Hér er ég með fyrirspurn um mál sem snýst um hvort endurbyggja eigi kútter Sigurfara eða henda honum. Það þarf enginn að efast um mikilvægi þess að við varðveitum sem best sögu sjávarútvegs okkar sem hefur verið undirstöðuatvinnuvegur okkar Íslendinga um aldir. Árið 1974 var kútter Sigurfari fluttur frá Færeyjum til Akraness á vegum Kiwanisklúbbs Akraness að frumkvæði séra Jóns M. Guðjónssonar. Hér er um að ræða kútter sem var byggður á Englandi 1885, var í eigu Íslendinga frá 1897 og sigldi við Íslandsstrendur um 20 ára skeið en endaði síðan í Færeyjum þaðan sem hann var keyptur. Nokkur ár tók að koma skipinu fyrir og endurbyggja það, en síðan hefur komið í ljós að skipið varðveitist illa á þurru landi, hefur legið undir skemmdum um langt skeið og er nú lokað sýningargestum og hættulegt umhverfi sínu. Kútterinn verður ónýtur ef ekkert verður að gert. Fram hefur komið í umsögn þjóðminjavarðar og fleiri að enginn efast um varðveislugildi kútters Sigurfara og mikilvægi þess að við varðveitum þessar minjar úr sögu skipaútgerðar og sjávarútvegs á Íslandi. Sú hugmynd hefur hvað helst verið á lofti nú nýlega að byggja yfir kútterinn og endurbyggja hann innan húss, en hafa hann um leið sem sýningargrip, þ.e. að menn fái að fylgjast með því hvernig hann verður endurbyggður og þá um leið hægt að fjalla bæði um útgerðina á þessum skipum og einnig sjá handverkið við að endurbyggja slíkt skip. Þessi leið kostar að minnsta kosti 200–300 millj. kr. Nú um áramótin greiddi hæstv. forsætisráðherra út 5 millj. kr. til endurbyggingar kútters Sigurfara. Menningar- og safnanefnd Akranesbæjar sá sér ekki fært að þiggja styrkinn, enda sá hún ekki að fjárveitingin mundi duga til mikils í sambandi við endurbygginguna. Bæjarráð Akraness vildi þó að málið yrði skoðað betur og fól bæjarstjóra, með leyfi forseta, „að leita eftir formlegu samstarfi við þjóðminjavörsluna, forsætisráðuneytið og mennta- og menningarmálaráðuneytið um framhald málsins“. Því vil ég beina þeim spurningum til hæstv. forsætisráðherra hvort kútterinn verði endurbyggður eða hvort eigi að henda honum og orða spurningarnar þannig: Telur ráðherra mikilvægt að varðveita kútter Sigurfara? Ef svo er, hyggst hæstv. forsætisráðherra beita sér fyrir framtíðarlausn á varðveislu kúttersins í samræmi við ósk bæjarráðs Akraneskaupstaðar? Kemur til greina að ráðstafa til endurgerðar og varðveislu kútters Sigurfara þeim 60 millj. kr. sem átti að veita til verkefnisins samkvæmt samkomulagi Akraneskaupstaðar, Hvalfjarðarsveitar og menntamálaráðuneytis þar um frá 2007? Sá styrkur kom aldrei til greiðslu vegna þess að bæjaryfirvöld höfðu þá ekki efni á mótframlagi, og þeir peningar hafa því heldur ekki verið greiddir út úr ríkissjóði.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir þessa fyrirspurn um áhugavert og mikilvægt mál. Stutta svarið við henni er einfalt. Það er já. Já, ég tel mikilvægt að varðveita kútter Sigurfara og já, ég hyggst beita mér fyrir því eins og kostur er miðað við þær aðstæður sem hv. þingmaður lýsti. En eins og hann rakti áðan er það ekki nýtilkomið að sveitarstjórnarmenn á Akranesi hafi leitað eftir því að ríkið kæmi þarna að málum og gerðu töluvert af því á síðasta kjörtímabili og raunar að minnsta kosti því þarsíðasta líka. Ég geri þá ráð fyrir að sú vinna haldi áfram, sú vinna sem lögð voru drög að þegar á árinu 2007, vinna við framtíðarlausn á varðveislu kúttersins í samræmi við ósk Akraneskaupstaðar um formlegt samstarf kaupstaðarins, þjóðminjavörslunnar, mennta- og menningarmálaráðuneytisins og forsætisráðuneytisins, sem bæjarráð Akraness samþykkti 29. janúar sl. eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson gat um hér áðan. 16. janúar 2007 gerðu menntamálaráðuneytið, Akraneskaupstaður, Hvalfjarðarsveit og Byggðasafnið í Görðum með sér samning, sem einnig var nefndur, í þeim tilgangi að veita aðstoð við varðveislu kútters Sigurfara, m.a. með það að markmiði að kútterinn yrði sjófær á ný. Menntamálaráðuneytið skuldbatt sig á þeim tíma til að beita sér fyrir 12 millj. kr. árlegu framlagi til safnsins á árabilinu 2007–2011 í þessum tilgangi, samtals 60 millj. kr. framlagi. Samningurinn var eðlilega gerður með fyrirvara um samþykkt Alþingis í fjárlögum. Í fjárlögum 2007–2010 voru samþykktar fjárveitingar að upphæð 46,2 millj. kr. en aldrei kom til þess að þetta fé væri greitt út því að endurgerð kúttersins lét á sér standa. Áður en lengra er haldið má rifja upp að kútter Sigurfari er 86 smálesta eikarskip sem, eins og hv. þingmaður gat um, var smíðaður 1885 á Englandi. Hann var notaður á Íslandsmiðum fram til ársins 1919, en fór þá til Færeyja og var gerður þaðan út til ársins 1970. Þá var hann gefinn Byggðasafninu í Görðum á Akranesi og hefur verið þar síðan. Ástæðan fyrir því að aldrei var ráðist í viðeigandi aðgerðir til að tryggja varðveislu skipsins og nýta þannig fjárveitingu Alþingis var eftirfarandi: Í kjölfarið á gerð samningsins 2007 fór fram úttekt á ástandi skipsins og henni lauk árið 2010. Í ljós kom að skipið var í mun verra ásigkomulagi en áður var talið og ljóst að endurgerð þess yrði verulega miklu dýrari en gert var ráð fyrir í áðurnefndum samningi, að lágmarki sem nam 250 millj. kr. á þeim tíma. Við þessar aðstæður komu svo upp ýmsar flækjur og snurður hlupu á þráðinn. Hvorki Byggðasafnið í Görðum, Akraneskaupstaður né aðrir aðilar sem að samningnum stóðu töldu sig geta staðið undir þessum mikla viðbótarkostnaði. Þá þótti nauðsynlegt að endurmeta hvernig að varðveislu Sigurfara yrði staðið, bæði til langs tíma og ekki síst til skamms tíma, þ.e. forða frá frekari skemmdum, og hvernig skútualdarinnar yrði minnst með almennari hætti. Ekki þótti lengur einboðið að gera skipið upp eins og hugur manna hafði áður staðið til og bæjaryfirvöld á Akranesi settu fram ýmsar aðrar hugmyndir, þar á meðal að byggt yrði bráðabirgðaskýli yfir skipið til að verja það fyrir veðri. Kostnaðaráætlun vegna bráðabirgðaskýlisins einvörðungu hljóðaði upp á um 113 millj. kr. Ekki er víst að þessar hugmyndir njóti enn stuðnings. Miklu fremur sjá aðilar málsins núna tækifæri í að haga endurgerðinni þannig að hún verði jafnframt menntunar- og þjálfunarvettvangur fyrir handverkið sjálft, fyrir gamla verkhætti og bátasmíðar. Þannig gæfist færi á að mennta hóp ungra handverksmanna með þekkingu á bátasmíð sem síðan yrði mannauðslind fyrir þjóðina alla við endurgerð gamalla báta sem bíða þess um land allt að verða gert gagn. Eigi þessi hugmynd að ganga eftir þarf að gera ýmsar ráðstafanir, svo sem að aflétta þeirri stöðu af skipinu að það teljist til fornminja því að í lögum um menningarminjar er ekki gert ráð fyrir slíkri endurbyggingu fornminja [[Forseti hringir.]]að óbreyttu. Virðulegi forseti. Ég náði ekki alveg að ljúka máli mínu. Ég geri það á eftir.
Hæstv. forseti. Undanfarin mörg ár hafa viðræður staðið um varðveislu kúttersins eða uppbyggingu hans. Þekkir sá hv. þingmaður er hér stendur töluvert til þess eftir sveitarstjórnarstörf í menningarmálanefnd á Akranesi undanfarin ár. Því sjónarmiði hefur verið haldi á lofti hjá Skagamönnum og öðrum að það geti ekki verið eingöngu hlutverk bæjaryfirvalda þar að standa að endurbyggingu kúttersins þar sem um er að ræða þjóðargersemi, síðasta þilskip okkar Íslendinga. Ég fagna því sem hæstv. forsætisráðherra segir og að hann sýnir málinu mikinn áhuga. Ég vona að samningar takist svo hægt verði að byggja kútterinn upp að nýju annaðhvort í heild sinni eða að hluta eftir einhverjar ákveðnar viðræður.
Hæstv. forseti. Ég fagna svörum hæstv. forsætisráðherra um mikilvægi þess að varðveita kútter Sigurfara og þeirri yfirlýsingu að hann telji eðlilegt að vinna haldi áfram miðað við þær umræður sem voru 2007 í samræmi við ósk viðkomandi aðila. Það er rétt sem hæstv. forsætisráðherra segir, þær hugmyndir sem þar voru uppi um að endursmíða skipið, fara raunar með það til Skotlands, endursmíða það og koma því á flot, eru sjálfsagt úreltar og meira horft til þess að byggja yfir það og nýta það sem safngrip um leið og það er endurbyggt. Ég ætla að vona að þetta gangi eftir. Það er alveg rétt sem hæstv. forsætisráðherra segir, skipið var mun verr farið en menn höfðu gert ráð fyrir og þrátt fyrir töluvert mikla endurbyggingu sem átti sér stað á skipinu var metið hættulegt að hafa það til sýnis. Þetta er engu að síður mikilvægur gripur í sögu sjávarútvegs. Það kemur mjög vel fram í svari hæstv. forsætisráðherra við fyrirspurn frá hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur um menningarminjar og græna hagkerfið hver rökstuðningurinn er á bak við 5 millj. kr. framlagið. Það er þó ljóst að 5 milljónirnar duga engan veginn til að fara í þessa endurbyggingu. Ég skora á hæstv. ráðherra að taka núna áskorun frá bæjarráði Akranesbæjar, raunar frá Hvalfjarðarsveit þá líka, og fara í viðræður um það með hvaða hætti megi varðveita þessar minjar. Bæði í gríni og alvöru væri kannski hægt að velta upp þeirri hugmynd hvort hæstv. forsætisráðherra eigi ekki að fá heimild til að setja kvóta á þetta skip. Það þarf ekkert mikinn kvóta miðað við það hvernig markaðurinn gengur. Það er ein fjármögnunarleiðin að ef kútter Sigurfari fengi um það bil 1 þús. tonna þorskkvóta sem yrði settur í leigu væri búið að fjármagna þessa framkvæmd. Nú þegar við fáum aukningu upp á sennilega 20–30 þús. tonn í þorski á komandi kvótaári væri vert að hugsa hvort menn ættu að varðveita sjávarminjar með einhverju slíku álagi bara til að tryggja að hér sé hægt að varðveita sögu sjávarútvegs til langs tíma.
Virðulegur forseti. Ég ítreka að ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um mikilvægi þess að varðveita sjávarminjar hér á landi og rétt að leita ýmissa leiða til þess. Aðeins áður en lengra er haldið að 5 milljónunum voru þær eingöngu hugsaðar til að verja skipið og reyna að koma í veg fyrir áframhaldandi tjón á því, en jafnvel bara það að verja skipið virðist vera töluvert dýrt eins og ég nefndi áðan. Það verður þá vonandi ekki til þess að skipið skemmist öllu meira en orðið er. Á vegum forsætisráðuneytisins er núna í undirbúningi að setja á laggirnar vinnuhóp með aðkomu bæjaryfirvalda, Þjóðminjasafns, Minjastofnunar Íslands og mennta- og menningarmálaráðuneytisins eða jafnvel safnaráðs til að greiða úr þessu verkefni og huga að næstu skrefum í því sem ég tel löngu tímabært. Ég vona að það verði farsællega til lykta leitt. Það hefur aldrei verið tekin ákvörðun um annað en að fjárveitingar Alþingis skili sér til verkefnisins, en verði framkvæmdin önnur en sú sem samningurinn frá 2007 gerði ráð fyrir hefur bæði fjárlaganefnd Alþingis og mennta- og menningarmálaráðuneytinu þótt nauðsynlegt í þessu ferli að samningur frá 2007 verði felldur úr gildi og nýr gerður til að taka af öll tvímæli um að breytt ráðstöfun fjárveitinga Alþingis standist kröfur fjárreiðulaga. Ég tel það raunar skynsamlegt og ekki fela í sér að menn séu á nokkurn hátt að breyta afstöðu sinni til verkefnisins eða mikilvægis þess, eingöngu að laga aðkomu Alþingis að breyttri nálgun. Það mun einnig vera mat Ríkisendurskoðunar að nauðsynlegt sé að gera þetta svona. Á meðan óvissa ríkir um hvernig að málum verði staðið er málið því ófrágengið, en mér finnst einboðið að það verði meðal verkefna þessa vinnuhóps sem ég nefndi áðan sem forsætisráðuneytið hyggst setja [[Forseti hringir.]]á laggirnar að gera tillögur að nýjum samningi.
Forseti. Í júní sl. var samþykkt stefna og aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs fyrir árin 2014–2016. Sannast að segja undrast ég að henni hafi ekki verið haldið meira á lofti en raun ber vitni. Þetta er nefnilega afar merkileg og metnaðarfull stefna og aðgerðaáætlun. Þar má meðal annars finna fyrirheit um 2 milljarða aukningu til samkeppnissjóða í fjárlögum fyrir næsta ár, þ.e. árið 2016, og jafnframt eru fyrirheit um að styrkja fjármögnun háskólakerfisins þannig að hún verði að minnsta kosti sambærileg við meðaltal aðildarríkja OECD árið 2016 og meðaltal Norðurlanda árið 2020. Þetta eru vissulega mikil og mjög ánægjuleg fyrirheit. Forseti. Þetta eru einungis tvær af 21 aðgerð sem boðuð er og hver einasta í raun jafn ánægjuleg og mikilvæg. Síðasta haust var birt svokölluð jafningjaúttekt á vísindarannsókna- og nýsköpunargeiranum hér á landi en hún var framkvæmd á vegum framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins að beiðni íslenskra stjórnvalda. Óvísindaleg niðurstaða mín af lestri hennar er að þeir sem starfa í þessum geira viti vel hvar skórinn kreppir, en ekki sé tekist á við vandamálin, aðgerðir skorti, ráðuneytin hafi tekið lítið tillit til sameiginlegrar stefnumótunar, pólitískur áhugi sé ekki nægur og jafnvel hafi sumir stjórnmálamenn ekki skilning á því hversu mikilvægur þessi geiri er. Aðgerðaáætlun er vissulega svar við hluta þessarar gagnrýni en ekki að öllu leyti. Ég velti fyrir mér hvernig hægt væri að auka pólitískan áhuga og skilning stjórnmálamanna á mikilvægi þessa geira. Í umræðum við fyrirspurn hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur um þessi mál í byrjun nóvember sagði hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Hvað varðar hugmynd hv. þingmanns um að það hefði verið æskilegt, og væri jafnvel enn, að gera grein fyrir aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar hér í þinginu til að efna til umræðu um hana hér, og þar með lyfta þessum málaflokki og umræðu um hann, þá finnst mér það bara prýðishugmynd. Ég hefði gaman af því að taka þátt í slíkri umræðu.“ Í framhaldi af því langar mig til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann hafi í huga að gefa þinginu skýrslu um framgang aðgerðaáætlunar sem er fyrir árin 2014–2016 því að ég hefði líkt og hæstv. forsætisráðherra gaman af því að taka þátt í slíkri umræðu og held jafnframt að af henni mætti hafa talsverðan fróðleik.
Virðulegur forseti. Ég byrja á því sem fyrr að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að fá tækifæri til að fjalla um mál sem mér er mjög hugleikið og þakka jafnframt fyrir að hv. þingmaður skyldi nefna það sérstaklega að um væri að ræða merkilega og metnaðarfulla stefnu sem hefði alveg mátt vekja meiri athygli. Ég tek undir þau orð. Eins og ég nefndi í fyrirspurnatíma í þessum sal í nóvember á síðasta ári verður mér það mikil ánægja að fara yfir framvindu aðgerðaáætlunar Vísinda- og tækniráðs við fyrsta tækifæri svo ég svari fyrstu spurningu hv. þingmanns. Ég vona að það geti gerst sem fyrst svo við getum rætt stöðu skýrslunnar á meðan hún er enn ný. Það er haldið utan um aðgerðaáætlunina í forsætisráðuneytinu og í starfshópi um málefni Vísinda- og tækniráðs, en í þeim hópi sitja fulltrúar ráðuneyta, Ranníss og formenn starfsnefndaráðsins. Á síðasta fundi ráðsins þann 13. mars sl. kynntu ráðherrar stöðuskýrslu um aðgerðaáætlunina fyrir öðrum meðlimum ráðsins og voru ágætar umræður um skýrsluna á fundinum, en ætlunin er að birta slíka skýrslu tvisvar á ári. Stöðuskýrslan er nú þegar aðgengileg á vef ráðuneytisins og ég hvet hv. þingmenn til að kynna sér efni hennar þar. Eins og hv. þingmenn sjá eða heyra vonandi af þessu er vinna við þessi mál í samræmi við áætlun og þessu er fylgt eftir með stöðugu mati, eftirfylgni og skýrslugjöf. En ég hef áður nefnt að það er nýbreytni í vinnu ráðuneytisins og þessu fyrirkomulagi var komið á í tíð þessarar ríkisstjórnar. Svo geri ég ráð fyrir að fá að koma hér aftur í lokin og svara nánar spurningum hv. þingmanns því að það eru nokkur atriði sem ég mundi gjarnan vilja bæta við.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka jákvætt undir það að gefa þinginu skýrslu um þetta mál. Það tekur það þá aðeins upp og þingmenn munu kynna sér nánar það sem er í gangi en þeir gera jafnvel þó að birtist skýrsla á vefnum sem sannarlega er samt sem áður líka mikilsvert. Ég hafði sannast að segja velt fyrir mér, virðulegi forseti, hvort það væri rétt að setja það beinlínis í lög að árlega yrði gefin skýrsla um aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs og stefnu í þeim málum. Þegar ég fór að skoða það nánar sá ég til dæmis að skýrsla utanríkisráðherra sem er árlegur viðburður í þinginu er í reynd bara hefð, það er hvergi mælt fyrir um að hún skuli gefin. Þess vegna ber ég þessa spurningu upp við hæstv. forsætisráðherra. Ég fagna því sannarlega að hann tekur jákvætt undir og vona að það gefist tími á þessu þingi til að fara yfir aðgerðaáætlunina. Þá verður hún ársgömul. Það er ýmislegt sem átti að gera á seinni helmingi ársins 2014 og fyrri helmingi þessa árs, það kemur fram í aðgerðaáætluninni. Ef ekki, þá treysti ég því að það verði ekki seinna en strax við byrjun þings næsta vetur sem við fáum slíka skýrslu frá hæstv. forsætisráðherra.
Virðulegur forseti. Nú er ég kominn með blöðin sem urðu eftir í sætinu mínu áðan svoleiðis að ég get haldið áfram með þessa ræðu. Það er raunar miklu fleira sem ég hefði haft áhuga á að ræða í þessu máli en tími mun gefast til svoleiðis að það er enn ein ástæðan til að drífa í því að við förum að ræða skýrsluna í þinginu. Við samþykkt áætlunarinnar í fyrravor, nánar tiltekið 22. maí 2014, lá fyrir að þá þegar hefði verið brugðist við ýmsum markmiðum í stefnu ráðsins. Í stöðuskýrslunni er gerð grein fyrir stöðu 19 aðgerða sem sumar hverjar eru í nokkrum liðum. Aðgerðirnar eru misumfangsmiklar, allt frá því að koma tilmælum á framfæri bréfleiðis upp í það að Alþingi, sem hefur fjárveitingavaldið, samþykki auknar fjárveitingar til samkeppnissjóða. Við utanumhald forsætisráðuneytisins á áætluninni hefur komið í ljós að tímamörk þau sem aðgerðunum voru sett voru í ýmsum tilfellum helst til þröng og þar af leiðir að framkvæmd þeirra mun taka mið af því. Frá því að aðgerðaáætlunin var samþykkt hefur sex aðgerðum þegar verið lokið. Þetta eru aðgerðir 1.5, 3.2 og 4.3 sem allar snúa að ábendingum til stjórna opinberra samkeppnissjóða. Bréf var sent á sjóðina í febrúar sl. Aðgerð 2.4. er einnig lokið, en hún snýr að því að auðvelda fyrirtækjum að nýta sér starfskraft rannsakenda úr hópi nemenda háskóla sem hafa leyfi til að bjóða upp á rannsóknartengt framhaldsnám. Aðgerð 2.6, um að afgreiðsla umsókna sérfræðimenntaðra einstaklinga utan EES um dvöl og atvinnuleyfi hjá Útlendingastofnun taki ekki meira en sex vikur að hámarki, er einnig lokið því að árið 2014 innleiddi Útlendingastofnun nýtt verklag og er meðalafgreiðslutíminn nú rétt undir sex vikum. Ætlunin er að stytta hann enn á þessu ári. Loks er einnig lokið aðgerð 4.4, um að bæta hagtölugerð um íslenskt atvinnulíf með tilliti til rannsókna, verðmætasköpunar, útflutnings og nýsköpunar og nýta hagtölur til stöðugra umbóta í menntun, vísindum og nýsköpun. Fjölmargt annað mundi ég gjarnan vilja ræða, [[Forseti hringir.]]virðulegur forseti, ef tími gæfist til en ítreka það sem ég sagði áðan, ég lít á það sem enn eina hvatninguna til þess að verða við ósk hv. þingmanns um að taka þessa skýrslu hér til umræðu sem fyrst en hvet þingmenn til að kynna sér hana á vefsíðu ráðuneytisins í millitíðinni.
Hæstv. forseti. Eins og forseti hefur kynnt er ég hér með fyrirspurn um Holtavörðuheiði. Ég sé að ég hef gleymt sjálfri fyrirspurninni hjá mér en það má eiginlega syngja eins og Stuðmenn, þó að þeir hafi sungið á vesturleiðinni, ég er á háheiðinni og á norðurleiðinni þótt ég segi nú ekki að ég sé á 110 og megi ekki verða of seinn. Fyrirspurn mín snýr án gamans að Holtavörðuheiðinni og því ástandi sem þar hefur verið, ekki bara á þessum vetri heldur oft undanfarna vetur, vegna breyttra veðuraðstæðna. Holtavörðuheiðin hefur lokast nokkrum sinnum í vetur í átta klukkustundir og jafnvel lengur, en ég minni á að hún er mjög erfið yfirferðar og mjög blind þegar veður eru válynd þannig að oft er hún ekki lokuð en stórhættulegt að fara um hana vegna blindu. Núverandi vegur var lagður fyrir um 30 árum og þá var tekið dálítið mikið tillit til þess að hafa veginn yfir háheiðina til að mikill vindur feykti snjó af vegi og skafrenningur og éljagangur mundi ekki tefja för. Heiðin er í 407 metra hæð þar sem hún er hæst og hefur eins og ég segi verið erfiður farartálmi undanfarna vetur og líka sérstaklega erfið vegna þess að veður hafa mikið breyst. Þess vegna lagði ég fram þessa fyrirspurn eftir einn slæman kafla í vetur þar sem allt var lokað og rifjaði upp gömul gögn sem mikill eldhugi, verkstjóri Vegagerðarinnar á Hvammstanga, sendi mér um þetta mál þegar ég var samgönguráðherra. Þar gat að líta hugmyndir hans og annarra hjá Vegagerðinni, eins og umdæmisstjórans á norðvestursvæðinu, að nýju vegstæði á 10 kílómetra leið sem mundi lækka veginn um 50–80 metra, þ.e. að þegar komið er upp svonefnda Biskupsbrekku við upphaf Holtavörðuheiðarinnar Borgarfjarðarmegin mundi vegurinn liggja til vesturs um Dalahvilft til norðurs við Holtavörðuheiðina í kringum 300 metra hæð. Þess vegna set ég fram þessar spurningar sem eru fjórar talsins og hljóða svo, með leyfi forseta: 1. Hvaða athuganir hefur Vegagerðin látið gera á nýju vegstæði yfir há-Holtavörðuheiði? 2. Hversu miklu neðar, í metrum talið, gæti nýtt vegstæði legið? 3. Hver er hugsanlegur kostnaður við slíka framkvæmd? 4. Kemur til greina af hálfu ráðherra að veita fé til slíkrar framkvæmdar í næstu fjögurra ára samgönguáætlun?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir þessa fyrirspurn. Ég ætla að vinda mér í að svara þeim spurningum sem hann hefur lagt hér fyrir mig. Í fyrsta lagi: Hvaða athuganir hefur Vegagerðin látið gera á nýju vegstæði yfir há-Holtavörðuheiði? Veturinn 2006–2007 ákvað Vegagerðin að kanna mögulega nýja veglínu sem lægi nokkru neðar um Holtavörðuheiði. Unnin voru svokölluð frumdrög að veglínu austan Holtavörðuvatns en neðan Bláhæðar þar sem vegurinn liggur nú hæst. Nú væri gaman að hafa kort til að geta bent nánar á það nákvæmlega hvaða svæði hér er um að tefla, en þessi breyting á veglínunni mundi byrja norðan Norðurár og taka við af Biskupsbeygju, sem við þekkjum vel og Hæðasteinsbrekku. Síðan færi hún austan Holtavörðuvatns neðan Bláhæðar þar sem núverandi hæsti punktur Holtavörðuheiðarinnar er og kæmi þá inn á gamla veginn 10 kílómetrum norðan Norðurár, með öðrum orðum um 4 kílómetrum norðan Bláhæðar. Í frumdrögum að hönnun vegar felst grófhönnuð veglína en ofan á landlíkan sem unnið er út frá loftmyndum. Jafnframt var gerð gróf kostnaðaráætlun. Með hléum hefur verið unnið nánar að ýmsum athugunum við þessa leið, m.a. könnuð önnur veglína vestan Holtavörðuvatns. Það hefur verið farið í vettvangsferðir að vori til að kanna snjóalög og færanleg sjálfvirk veðurstöð hefur verið sett upp á þremur stöðum. Lítið hefur verið unnið úr gögnum frá veðurmælingum þessum. Þá er ljóst að bæði meðal- og mesti vindur er mun minni á þessari nýju leið en á háheiðinni þar sem núverandi vegur liggur. Hversu miklu neðar, í metrum talið, gæti nýtt vegstæði legið? er spurt. Vegur samkvæmt þessum nýju veglínum mun færast um 350 metra og vera nokkru norðar Holtavörðuvatns. Núverandi vegur liggur hæst í 407 metrum, mesti hæðarmunur yrði því 50–60 metrar. Hver er hugsanlegur kostnaður við slíka framkvæmd? Það má gera ráð fyrir því að nýr vegur á þessari leið, sem er 7,5 kílómetrar að lengd, muni kosta á bilinu 850–950 millj. kr. Kemur til greina af hálfu ráðherra að veita fé til slíkrar framkvæmdar í næstu fjögurra ára samgönguáætlun? Þessi framkvæmd er ekki á fjögurra ára áætlun og raunar ekki á 12 ára samgönguáætlun. Ég ætla ekki að leggja mat á þessa framkvæmd í þessari stuttu fyrirspurn en mér þykir hins vegar áhugavert að ræða þær leiðir og bætur á þjóðvegakerfinu sem bæði stytta leiðir og draga úr hæð vega og gera þannig samgöngur greiðari. Það er mín almenna skoðun. Það á eflaust við um þetta svæði, án þess að ég vilji ganga lengra í þeim efnum, en líka víðar á landinu þar sem hægt er að fara í verulegar styttingar. Við þekkjum þessa umræðu um Húnavatnssýsluna þar sem hugsanlega væri hægt að stytta mjög verulega. Við vitum líka að þar eru heimamenn ekki allir á einu máli um þá hugmynd, en það er enginn vafi að slík framkvæmd mundi hafa veruleg áhrif á tímalengd, ferðahraða, öryggi o.s.frv. á vegum. Mér finnst að við þurfum að líta til þess um leið og við lítum til nýframkvæmda, styttingar o.s.frv. hvar við getum farið í framkvæmdir sem eru hreint til þess fallnar að lækka veghæð, draga úr lokunartímum vegna veðurs, stytta vegalengdir og auka öryggi. Engir fjármunir eru ráðgerðir í þetta á þessu stigi málsins og engar frekari ákvarðanir hafa verið teknar hvað þessa framkvæmd varðar.
Virðulegur forseti. Mig langar aðeins í þessu samhengi að minna á umræðuna sem er um Teigsskóg vegna þess að þar hefur krafan um láglendisveg verið mjög hávær á síðustu árum. Það er mjög þarft fyrir okkur sem fjöllum um samgöngumál í þinginu að hafa í huga að þegar einmitt um er að ræða veglínur eins og yfir Holtavörðuheiði, Hellisheiði, Bröttubrekku og fjölmarga aðra vegi sem mjög stór hluti almennings fer um og eru mjög þungar umferðaræðar er um að ræða vegi sem eru tugum og jafnvel hundruðum metrum hærri en Hjallaháls sem vegurinn um Teigsskóg á að leysa af. Ég vil bara geta þessa í þessu samhengi vegna þess að það á að vera keppikefli okkar að reyna eftir fremsta megni að lækka vegina, en vilji menn gera það eru mjög margir aðrir umferðarþyngri vegir en Teigsskógur sem þurfa að koma þar fremst í röðina.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hún veitti mér og þinginu við þessari spurningu um há-Holtavörðuheiðina og hugsanlega nýtt vegstæði þar, sömuleiðis hv. þm. Róberti Marshall fyrir innlegg hans um aðra vegi sem við þurfum að ræða um. Ég hef alltaf vitað að Vegagerðin sem stofnun vinnur mjög faglega og oft og tíðum langt fram í tímann. Það heyrist mér vera gert hér því að árin 2006–2007 var farið að skoða nýja veglínu og unnin frumdrög og gróf kostnaðaráætlun, eins og hæstv. ráðherra getur hér um, á 7,5 kílómetra kafla sem kostar 850–950 millj. kr. og lækkun um 50–60 metra eins og hér hefur komið fram og er svipuð tala og ég var með áðan. Jafnframt kom fram að Vegagerðin væri að skoða aðra línu en þessa sem ég er ekki alveg viss um hvernig er og get ekki tjáð mig um hér. Eins og ég segi þakka ég fyrir þetta svar en vil jafnframt geta þess að Holtavörðuheiðin er tengingin milli Norðurlands og höfuðborgarsvæðisins og ákaflega fjölfarin leið, margir einstaklingar og miklir flutningar fara um hana og þess vegna er mér til efs að nokkurt verkefni gæti skilað jafn mikilli arðsemi og þarna, ekki bara hvað varðar það að vegurinn verður opinn oftar heldur er þetta kannski að stærstum hluta til umferðaröryggismál, þ.e. ef Vegagerðin kemst að þeirri niðurstöðu að akstur í blindbyl og skafrenningi á þessari leið þar sem lítið sést fram fyrir rúðuþurrkurnar á bílum gæti orðið öruggari held ég að það sé alveg einnar messu virði að skoða málið frekar. Ég hvet hæstv. innanríkisráðherra til að beita sér fyrir því, ekki núna í fjögurra ára áætlun heldur í 12 ára [[Forseti hringir.]]áætlun sem mér skilst að eigi að koma í haust, að leggja til fé inn á rannsóknarverkefni Vegagerðarinnar þannig að Vegagerðin geti farið í meiri og betri athugun og kortlagningu á þessum möguleika [[Forseti hringir.]]þar þannig að það megi áætla fyrir því fljótlega eftir að þeirri vinnu lýkur. Ég ítreka þakkir til hæstv. ráðherra fyrir svörin.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé einmitt afar brýnt þegar við lítum til 12 ára samgönguáætlunar og ráðstöfunar fjár í samgöngumálum á næstu árum og áratugum að við veitum fé til rannsókna. Þá er ég að tala um bæði vegna þjóðvegarins, styttingar á þjóðvegi nr. 1, annarra framkvæmda sem eru þá tengivegir og slíkir þættir, að við setjum fé í rannsóknir þannig að við getum skipulagt fjármagn til þessara vegamála af eins mikilli skynsemi og völ er á. Þá þarf líka að líta til annarra samgönguframkvæmda eins og hafnarframkvæmda. Við sjáum núna vandann sem blasir við okkur í Landeyjahöfn þar sem við þurfum stöðugt að vera að dýpka höfnina af því að menn sáu aðstæður ekki fyrir þegar menn fóru í þá framkvæmd. Það er mjög mikilvægt að við veitum almennilegt fé til að geta rannsakað þessi mál eins vel og hægt er þannig að þær ákvarðanir sem við tökum, hvort sem varðar nýstórframkvæmdir, jarðgöng, vegi um óbyggð svæði eða hvað sem er, séu að minnsta kosti teknar eftir nákvæma skoðun, bæði út frá öryggissjónarmiðum sem eru gríðarlega mikilvæg, fjárhagslegum sjónarmiðum og síðan með tilliti til styttingar ferðatíma.
Frú forseti. Mig langar til að ræða við hæstv. menntamálaráðherra um hluta af því sem hefur verið kallað stytting til stúdentsprófs því að mikil vinna hefur farið af stað innan framhaldsskólans til að stytta námið og unnið hefur verið hörðum höndum að því að skipuleggja það. Ein af þeim tillögum sem hefur verið til umfjöllunar er tillaga sem kölluð hefur verið 10.4 þar sem kemur fram, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að umfang íþrótta, líkams- og heilsuræktar í kjarna séu 3–6 framhaldsskólaeiningar.“ Þessar 3–6 framhaldsskólaeiningar jafngilda 1,8–3,6 úr gamla einingakerfinu. Þetta er töluvert mikil skerðing á íþróttakennslu og hlýtur að kalla á spurninguna um fagleg rök sem styðja við slíka ákvörðun. Eins og við þekkjum eru langvinnir lífsstílstengdir sjúkdómar ein helsta dánarorsök í heiminum. Á sama tíma og alþjóðaheilbrigðisstofnanir ítreka mikilvægi daglegrar hreyfingar ungmenna leggur menntamálaráðuneytið fram tillögu sem felur í sér verulega skerðingu á heilsuræktarkennslu í framhaldsskólum sem mun að mínu viti ýta undir lífsstílstengda sjúkdóma meðal framhaldsskólanema í landinu. Síðan verkefnið Heilsueflandi framhaldsskóli var sett á laggirnar hefur umhverfið í framhaldsskólum breyst mikið, m.a. hafa mötuneytin í framhaldsskólum tekið jákvæðum breytingum og skólarnir hafa margir hverjir boðið upp á mun fjölbreyttari líkams- og heilsuræktaráfanga sem hefur aukið áhuga mjög margra nemenda á líkams- og heilsurækt enda hlýtur markmið okkar að vera að auka almennt heilsulæsi ungs fólks. Inga Dóra Sigfúsdóttir prófessor fer fyrir ráðherraskipaðri nefnd um lýðheilsu. Hún hefur farið yfir stefnumörkun næstu ára þar sem daglegar hreyfistundir í grunnskólum landsins ættu að verða að veruleika á árunum 2016–2017. Í þeirri ráðherranefnd sem að þessum málum kemur á nú sæti meðal annars mennta- og menningarmálaráðherra og ég ætla, með leyfi forseta, að lesa upp meginhlutverk hennar sem er „að vinna drög að heildstæðri stefnumótun og aðgerðaáætlun, sem hefur það að markmiði að efla og bæta lýðheilsu á öllum aldursskeiðum með sérstakri áherslu á börn og ungmenni“. Ég tel að slík stefnumótun sem hér er lögð fram geti orðið til lítils ef heilsuræktarkennsla verður nánast lögð af í framhaldsskólum því að það að ætla að bjóða upp á einn, kannski tvo, áfanga í íþróttakennslu er ekki boðlegt. Við eigum auðvitað frekar sem heilsueflandi þjóð að leggja áherslu á aukna kennslu en ekki láta skólunum vera það algerlega í sjálfsvald sett. Þetta á að vera partur af grunninum að mínu mati. Ég hvet ráðherra til að beita sér fyrir því að svo verði því að ég spyr auðvitað: Hver er ábyrgur fyrir þessari tillögu og á hvaða forsendum er hún samin? Eru fagleg rök fyrir því að draga úr íþróttakennslu í framhaldsskólum og hver eru þau þá? Telur ráðherra samdrátt í íþróttakennslu í framhaldsskólum samræmast annars vegar verkefninu Heilsueflandi framhaldsskóli og hins vegar lýðheilsumarkmiðum ríkisstjórnarinnar?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Í tíð forvera míns í embætti mennta- og menningarmálaráðherra, hv. alþingismanns Katrínar Jakobsdóttur, var gefin út aðalnámskrá framhaldsskóla þar sem kveðið var á um breytingar á námsbrautalýsingum hvað varðar íþróttir, líkams- og heilsurækt. Í þeirri námskrá sem gefin var út árið 2012 er kveðið á um að framhaldsskólar skuli skipuleggja námsbrautir þannig að allir nemendur 18 ára og yngri stundi íþróttir, líkams- og heilsurækt. Jafnframt skulu framhaldsskólar skipuleggja námsbrautir þannig að nemendum gefist kostur á að taka íþróttaáfanga á hverri önn. Fyrrnefnd breyting er fyrst núna sýnileg þar sem aðlögunartími að gildistöku 23. gr. laga um framhaldsskóla er nú á enda, en í vetur hóf ráðuneytið að staðfesta nýjar námsbrautalýsingar samkvæmt aðalnámskrá framhaldsskóla. Þegar til stóð að staðfesta námsbrautalýsingar kom í ljós að inntak ákvæðis aðalnámskrár um íþróttir, líkams- og heilsurækt var ekki nægjanlega skýrt. Upphaflegi tilgangur ákvæðisins var að skylda nemendur til að sækja íþróttatíma fram að lögræðisaldri sem er 18 ár. Hins vegar má lesa ákvæðið þannig að það eigi í raun við fram að 19 ára afmælisdegi. Þessu ákvæði fylgdu engin hæfnisviðmið líkt og með öðrum greinum sem fjallað er um í námskrá. Það virðist því langeðlilegast að skýra ákvæðið betur þannig að framhaldsskólanemendur þurfi að uppfylla skilgreinda hæfni tengda einingafjölda í þessu fagi eins og öðrum án tillits til aldurs en eins og við þekkjum eru nemendur í framhaldsskólum á öllum aldri. Í fyrirspurn hv. alþingismanns er talað um íþróttakennslu. Ef hv. alþingismaður er mér sammála um að íþróttir, líkams- og heilsurækt sé námsgrein, eins og fyrr segir, er eðlilegra að setja þannig námskrárlýsingu um þá hæfni sem nemendur eiga að öðlast en að kveða á um að nemendur skuli stunda íþróttir. Í námskránni er kveðið á um nýjar námseiningar sem taka til vinnu nemenda. Gert er ráð fyrir að nemendur öðlist að jafnaði fyrrgreinda hæfni á tíma sem samsvarar fjórum til sex nýjum einingum. Fyrir því eru fagleg rök að gera textann í kafla 10.4 í aðalnámskrá framhaldsskóla um íþróttir, líkams- og heilsurækt skýrari, bæði lagalega og faglega, þannig að hann vísi til íþrótta sem námsgreinar. Námskráin mun eftir sem áður annars vegar tilgreina skyldunám í íþróttum fyrir alla og hins vegar þann möguleika nemenda að taka íþróttir sem frjálst val. Auk þess er gert ráð fyrir að skólar geti skipulagt sérstakar íþróttabrautir sem innihalda auðvitað umfangsmeiri íþróttakennslu. Nær allir framhaldsskólar stefna á að hefja nám á þriggja ára námsbrautum til stúdentsprófs frá og með haustinu 2015 og stefna aðrir skólar á að hefja kennslu á breyttum námsbrautum að hausti 2016. Með því að stytta stúdentsbraut um tvær annir fækkar einingum sjálfkrafa í íþróttakennslu. Ráðgert er að breytingartillaga verði brátt sett í umsagnarferli. Hv. þingmaður beindi til mín þeirri spurningu hvort það væri mat mitt að samdráttur í íþróttakennslu í framhaldsskólum samræmdist annars vegar verkefninu Heilsueflandi framhaldsskóli og hins vegar lýðheilsumarkmiðum ríkisstjórnarinnar. Þá er til að taka hvað varðar spurningu hv. alþingismanns þegar kemur að verkefninu Heilsueflandi framhaldsskóli að það verkefni einkennist af fjórum viðfangsefnum: næringu, hreyfingu, geðrækt og lífsstíl. Eitt viðfangsefni af þessum fjórum er tekið fyrir á hverju skólaári. Verkefninu er ætlað að ýta undir að skólarnir setji heildræna stefnu í forvarna- og heilsueflingarmálum þar sem þeir marki sér skýr viðmið, skerpi á aðgerðaáætlunum og forvörnum og myndi jafnframt á hagnýtan hátt skýran ramma utan um þennan almenna málaflokk. Að mínu mati hefur verkefnið ekki slík tengsl við verkefnið 10.4 í aðalnámskrá framhaldsskóla að það standi og falli með hugsanlegum breytingum á því. Hið sama má segja um lýðheilsumarkmið ríkisstjórnarinnar.
Hæstv. forseti. Við erum að ræða íþróttakennslu í framhaldsskólum og hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir spurði hæstv. menntamálaráðherra út í faglegar forsendur. Mér fannst hæstv. ráðherra fara ágætlega yfir faglega þáttinn en vil blanda mér aðeins í umræðuna, fyrst og fremst til að leggja áherslu á þann þátt sem er hreyfing og lýðheilsa í framhaldsskólum. Á þessum tíma í æviskeiði unglingsins er ýmislegt að gerjast og gerast og það segir í stefnumótun ráðuneytis í íþróttamálum að stefnt verði að því að fjölga tímum sem tengjast heilsueflingu og íþróttum. Auðvitað mun kennslumagn eitthvað minnka við styttingu framhaldsskólans en við þurfum að hugsa út fyrir boxið og leggja aukna áherslu á hreyfingu og heilsueflingu í framhaldsskólum. Ég vildi fyrst og fremst koma í umræðuna til að leggja áherslu á þann þátt.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og þingmanninum fyrir þátttökuna. Ég tel að það séu sett hæfnisviðmið í þessum áföngum eins og öðrum. Að minnsta kosti var það í þeim skóla þar sem ég starfaði. Íþróttakennsla er bæði bókleg og verkleg. Við getum alveg sett hæfnisviðmið í hvort tveggja, teljum við þess þörf, eins og í öðrum fögum. Ég tel að bóklegi hlutinn, eins og ég segi, falli kannski fyrst og fremst þar undir. Ég tel að við eigum að skylda nemendur til að taka þátt af því að ég tel miklar breytingar verða hjá nemendum. Þetta mikla brottfall úr almennri íþróttaiðkun utan skóla er líka mikið, hreyfing hefur sjaldan verið eins mikilvæg og við erum farin að gefa út hreyfiseðla á síðari árum. Með því að gera þetta svona erum við ekki að styðja við heilsuvitund ungmenna og komandi kynslóða. Á fyrstu tíu árum skólaskyldunnar leggjum við hornstein eins og kom fram í því sem ég sagði áðan þar sem verið er að búa til og fastmóta ákveðna stefnu. Ef við ætlumst til þess að einstaklingur verði fær og ábyrgur fyrir eigin heilsu og velferð þurfum við að festa þetta í sessi áfram og lengra. Þetta er viðkvæmasti aldurinn, á þessum aldri tileinka nemendur sér gjarnan annars konar lífsstíl. Ég held að við eigum að beita okkur þarna. Rannsóknir hafa líka sýnt að samþætting líkamlegrar virkni og náms í skólum ýtir undir einbeitingu og áhuga nemenda á námi. Í mínum huga er það þannig að skólakerfi landsins á að hlúa að nemendum og lýðheilsu Íslendinga með umgjörð sem eflir heilsu einstaklingsins í samfélaginu. Ég hvet því hæstv. ráðherra til að sjá til þess að einingarnar verði ekki of fáar, [[Forseti hringir.]]það verður að kenna að minnsta kosti áfanga á fyrstu tveimur árum hvers nemanda í framhaldsskóla.
Virðulegi forseti. Ég ítreka þakkir mínar til hv. þingmanns fyrir fyrirspurnina og eins hv. þingmanns fyrir þátttöku í umræðunni. Ég ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni, námskráin mun eftir sem áður annars vegar skilgreina skyldunám í íþróttum fyrir alla og hins vegar þann möguleika nemenda að taka íþróttir sem frjálst val. Áfram er auk þess gert ráð fyrir að skólar geti skipulagt sérstakar íþróttabrautir sem innihalda umfangsmeiri íþróttakennslu. Við erum öll sammála um að hreyfing og íþróttir skipta miklu máli fyrir börn okkar og ungmenni. Ég var nýverið á þingi Íþróttasambandsins, ÍSÍ, og þar birtust tölur sem voru mjög hvetjandi að mínu mati fyrir okkur hvað varðar almenna íþróttaþátttöku innan vébanda íþróttafélaganna af hálfu barna og ungmenna. Þar kemur í ljós að mikill hluti krakkanna okkar tekur þátt í margs konar íþróttaiðkan. Mjög hefur fjölgað greinunum sem hægt er að stunda þannig að það er líklegra að þau finni viðfangsefni sem hentar þeim og meira að segja sá hluti þeirra sem æfir íþróttir oftar en fjórum sinnum í viku hefur vaxið mjög. Þetta er jákvætt þannig að við megum heldur ekki bara horfa á akkúrat það sem gerist í skólunum, þótt það skipti líka miklu máli, það má ekki gleyma því gríðarlega starfi sem er unnið af íþróttafélögunum um land allt þar sem boðið er upp á íþróttaiðkun fyrir börn og ungmenni. Hvað varðar síðan skólasamfélagið okkar ítreka ég það sem hér er sagt, í námskránni verður áfram gert ráð fyrir skyldunámi í íþróttum, áfram gefinn sá möguleiki að búa til íþróttabrautir og líka valáfanga. Þetta skiptir máli. Hvað varðar síðan heilsueflandi skóla fór ég einmitt yfir það að nálgunin á heilsueflandi skóla er ekki bara íþróttirnar heldur líka geðheilbrigði, mataræði og aðrir slíkir þættir sem skipta miklu máli. Allt [[Forseti hringir.]]kemur þetta saman til þess að efla börnin okkar og ungmennin til að fara síðan út í lífið.