Það er tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp gera ráð fyrir og skoðast það samþykkt ef enginn hreyfir andmælum. [[Gripið fram í.]]Það er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp gera ráð fyrir og verður orðið við því.
Borist hefur bréf frá Birni Leví Gunnarssyni um að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Pírata í kjördæminu, Snæbjörn Brynjarsson, en 1. varamaður á lista í kjördæminu hefur boðað forföll. Kjörbréf hans hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki tekið áður sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.
Snæbjörn Brynjarsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.
Þannig háttar til að hv. þm. Birgir Ármannsson, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, er fimmtugur í dag [[Fagnaðaróp í þingsal.]]og vil ég fyrir hönd okkar alþingismanna og starfsmanna Alþingis óska honum til hamingju með daginn og fjölskyldu hans. [[Gripið fram í: Syngja fyrir hann afmælissönginn?]] En það er víðar kátt hjá þingflokksformönnum þessa dagana því að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, formaður þingflokks Miðflokksins, varð fimmtugur sl. laugardag [[Fagnaðaróp í þingsal.]]og vil ég sömuleiðis óska honum og fjölskyldu hans til hamingju á þessum tímamótum.
Virðulegi forseti. Um leið og ég byrja á að óska mér og Birgi Ármannssyni til hamingju með 100 ára afmælið vildi ég gjarnan að skapið í mér væri léttara vegna þess að nú hefur mér borist til eyrna að stjórnarliðar ætli sér ekki að standa við það samkomulag sem var gert um þinglok um að 8. málið á dagskrá, mál Miðflokksins, kæmi til atkvæðagreiðslu í þingsal, heldur er búið að leggja fram og er á dagskrá frávísunartillaga til að koma í veg fyrir að málið fái eðlilega afgreiðslu. Þetta er ekki það sem samið var um. Hér var samið um að þessi tillaga kæmi til afgreiðslu í þingsal. Ég óska eftir því að hlé verði gert á þessum þingfundi og að þingflokksformenn eða e.t.v. formenn setjist niður á fundi til að fá botn í þetta mál, til að tryggja að það fái þá afgreiðslu sem samið var um.
Hæstv. forseti. Það er á stundum sem þessum sem í ljós kemur úr hverju forseti Alþingis er búinn til, hvort hann er forseti alls þingsins eða hvort hann er forseti ríkisstjórnarinnar. Í ljósi þess að stjórnarmeirihlutinn þorir ekki að taka mál Miðflokksins um breytingar á vísitölu til afgreiðslu verður þinghaldið ekki með eðlilegum hætti og það verða engin þingslit í dag ef þetta mál gengur svo fram. Því biðla ég til hæstv. forseta að vera nú forseti okkar allra, fresta fundi, finna lausn á þessu máli hið fyrsta svo þinghaldið verði með eins eðlilegum hætti og hægt er. Annars verður það ekki svo.
Virðulegur forseti. Hér stendur til að keyra í gegn fjölda vanbúinna mála, mála sem í sumum tilvikum eru það vanbúin að meira að segja stjórnarliðar viðurkenna að þau séu ekki tilbúin. Engu að síður stendur til að keyra þetta allt hér í gegn, klára í dag. Með öllum þeim göllum sem leynast í þessum vanbúnu málum. Samt hefur stjórnarandstaðan á þessu þingi sýnt ríkisstjórninni og meiri hlutanum ótrúlegt umburðarlyndi. Í síðustu viku var enn eina ferðina ákveðið að treysta meiri hlutanum, gefa eftir, fallast á í rauninni, allar beiðnir meiri hlutans, meira og minna, í trausti þess að sagan myndi ekki endurtaka sig í samræmi við það sem gerðist hér eftir þinghlé vegna sveitarstjórnarkosninga þegar það samkomulag sem gert hafði verið fyrir hlé var svikið. Nú sjáum við á lokadeginum svik á ný. Það stendur ekki til af hálfu meiri hlutans að standa við það samkomulag sem gert var. [[Forseti hringir.]]Þá er af hálfu stjórnarandstöðunnar væntanlega ekkert samkomulag til staðar.
Herra forseti. Það er nú alveg ótrúlegt að heyra þennan málflutning hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að tala um svik. Það sem var rætt um milli formanna flokkanna var að hér myndi eitt mál frá hverjum þingflokki hljóta afgreiðslu í sal. Það var líka ljóst að það kynni að koma fram málsmeðferðartillögur eins og gerðist til að mynda í tilfelli tillögu Pírata um borgaralaun þar sem því máli var vísað til ríkisstjórnar. Hér liggur fyrir málsmeðferðartillaga. Hér er ekki verið að svæfa mál í nefnd eða ekki afgreiða mál, heldur er einmitt verið að afgreiða mál með málsmeðferðartillögu. Það er fullnaðarafgreiðsla. Það gengur ekki að hv. þingmenn leyfi sér að koma hér upp og tala um svik þegar þetta er það sem hefur verið rætt. Svo óska ég hv. fimmtugum karlkyns þingmönnum til hamingju með afmælið.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta hlý orð í minn garð og fjölskyldu minnar áðan. Varðandi athugasemdir hv. þingmanna Miðflokksins vil ég segja að ég tek eindregið undir þá lýsingu sem hæstv. forsætisráðherra var með áðan um að samkomulagið fól í sér að stjórnarandstöðuflokkarnir gætu hver um sig komið máli í umræðu í þinginu, en hins vegar lá ljóst fyrir að það gæti orðið með ýmsum hætti hvernig þeim málum lyktaði. Tryggt yrði að málin væru afgreidd út úr nefnd og þau fengju umræðu og afgreiðslu á einn eða annan hátt. Eins og hefur verið rakið hefur það í sumum tilvikum gerst með því að samþykktar hafa verið breytingartillögur og í öðrum tilvikum hafa verið samþykktar frávísanir til ríkisstjórnar með sérstökum tilmælum um að tilteknir þættir verði skoðaðir. Í þessu máli má segja að tillaga meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar gangi einmitt út á að mál Miðflokksins eigi sér það framhaldslíf [[Forseti hringir.]]að það fái umfjöllun í starfshópum eða nefndum á vegum ríkisstjórnarinnar þannig að málið deyi ekki eins og það myndi gera ef það væri fellt í atkvæðagreiðslu.
Virðulegur forseti. Ég vil óska hv. þm. Birgi Ármannssyni til hamingju með afmælið en um leið lýsa furðu minni yfir kostulegri ræðu hans rétt á undan. [[Gripið fram í: Þetta er nú ekki fallegt á afmælisdaginn.]]Nei, hann fær eitthvað annað í staðinn. Ég knúsa hann á eftir. Það er auðvitað alveg fráleitt að öll mál stjórnarandstöðunnar sem komust til meðferðar verði hanteruð í sátt við stjórnarandstöðuflokkinn sem fyrir því talaði nema mál Miðflokksins. Mál Miðflokksins á að afgreiða í fullkominni ósátt við flutningsmenn málsins. Mál Miðflokksins á að hantera hér inni samkvæmt fyrirskrift ríkisstjórnarflokkanna án nokkurs samráðs við Miðflokkinn, ef það er samráðið sem menn telja réttlæta það að gera þetta á allt annan hátt en um var samið. Ég er hræddur um að þetta setji allt er varðar samkomulag í laust loft [[Forseti hringir.]]og ég er hræddur um að dagurinn gæti orðið snúnari en í var stefnt.
Virðulegi forseti. Hér eru býsna stór orð látin falla af hálfu fulltrúa Miðflokksins, sem er kannski í takt við það sem þeir hafa stundað síðustu daga. Á fundum formanna flokkanna kom fram að þeir vildu fá eitt mál eins og allir aðrir, eðlilega, sem var reyndar allt annað mál en þetta. Þetta mál var einmitt vanbúið, hafði ekki verið reifað í nefnd þrátt fyrir að það hefði verið þar og aldrei tekið upp af fulltrúum Miðflokksins. Engu að síður komum við til móts við Miðflokkinn og sögðum að það væri eðlilegt að hann fengi sitt mál á dagskrá. Það fær síðan eðlilega málsmeðferð og við bregðumst við með þeim hætti sem við viljum gera og teljum hæfa þessu máli, enda var búið að samþykkja annað mál fyrr á þinginu um mjög svipað ef ekki nákvæmlega sama efni. Það er komið í eðlilegan farveg og þá er eðlilegt að vísa þessu máli á þann veg. Varðandi málsmeðferðina í þinginu var hins vegar aldrei rætt neitt samkomulag, ekki nokkurn skapaðan hlut. Það er með undarlegustum hætti, skulum við segja, að hér skuli [[Forseti hringir.]]vera hægt að koma upp aftur og aftur og tala um brot á samkomulagi sem aldrei hefur legið fyrir.
Herra forseti. Ég vil byrja á að biðja þingmenn að tala ekki niður til forseta Alþingis og segja að hann sé ekki forseti allra. Það er ekki hans að stjórna þingnefndum og afgreiðslu þeirra. Það gerum við þingmenn í nefndunum. Hér er beinlínis farið fram á að forseti skipti sér af því hvernig nefnd afgreiðir málið. Það eigum við ekki að gera. Málinu var ekki flaggað með neinum hætti, að fólk væri ósátt við málsmeðferðina, þegar það var tekið til afgreiðslu í efnahags- og viðskiptanefnd. Það var fyrst gert áðan á fundi með þingflokksformönnum og forseta. Ég ætla líka að minna á að Miðflokkurinn skipti um hest í miðri á. Hann var með mál sem var klárt til afgreiðslu, þ.e. staðarval þjóðarsjúkrahússins, sem hann ákvað svo, vitandi að það yrði fellt í þingsal, að skipta um og setja þetta mál á dagskrá. Þá var heldur ekki nefnt að það mál þyrfti að fá einhverja tiltekna afgreiðslu og Miðflokkurinn getur ekki ákveðið að nefnd eigi að afgreiða mál með einhverjum tilteknum hætti, sama hvort það er í þinglok eða hvenær á vertíðinni það er sem málin eru til umfjöllunar. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Þetta mál hefur fengið, eins og önnur mál á þinginu, alveg ágæta málsmeðferð.
Virðulegi forseti. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar afgreiddi nefndarálit með frávísunartillögu, rökstuddri, föstudaginn 8. júní. Í dag er 12. júní. Það tók Miðflokkinn sem sagt fjóra heila daga að gera hér upphlaup í þingsal á þeim degi sem við töldum öll að væri lokadagur þings. Ef það er niðurstaðan að þingflokkur Miðflokksins telji það málinu til framdráttar að halda þinginu í gíslingu verður svo að vera. Til er ég að fara í þá efnislegu umræðu en ég hefði nú haldið að þingmenn Miðflokksins og flutningsmaðurinn sjálfur, hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, væri nokkuð sáttur og ánægður með þá afgreiðslu að ekki er verið að hafna frumvarpinu heldur vísa því til frekari vinnslu [[Forseti hringir.]]í eðlilegum farvegi í starfshópi sem á að skipa í samræmi við ályktun Alþingis sem samþykkt var hér einróma í salnum. [[Forseti hringir.]]Einróma. Meðal annars með atkvæði [[Forseti hringir.]]Miðflokksmanna, að hluta til að minnsta kosti.
Virðulegi forseti. Ég sit, eins og hv. þm. Óli Björn Kárason, í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem umrætt mál var tekið til umræðu á endasprettinum. Öfugt við það sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hélt fram áðan, að einhver önnur mál væru lítið rædd og illa undirbúin, er þetta mál tiltölulega lítið rætt og illa undirbúið að kröfu Miðflokksins. Þá er ekkert óeðlilegt við að þingheimur ákveði, fremur en að henda málinu í ruslið eða hreinlega fella það, að það verði sett í eðlilegan farveg þar sem það mun fá einhverja umfjöllun og vonandi einhverjar lyktir.
Virðulegi forseti. Það er hreint með ólíkindum að hlusta á þvæluna, virðulegi forseti, sem kemur frá hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra í þessum sal og beinlínis ósannindin sem koma úr munni hans. [[Forseti hringir.]]En þau hef ég svo sem heyrt áður, þetta er ekki í fyrsta sinn sem sá ágæti maður vinnur með slíkum hætti.
Æ, Gunnar Bragi, haltu virðingu þingsins.
[[Gripið fram í.]] Svo ég tali nú ekki um það sem hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, sem gjammar hér úr hliðarsal, er að þvæla um að Miðflokkurinn hafi skipt um mál. Við sömdum um að ákveðið mál yrði klárað þegar þing kæmi saman eftir hlé. En það er alveg ljóst, og ágætt að hæstv. ráðherra og formaður Framsóknarflokksins viti það, að hann stýrir því ekki hvaða mál það er sem Miðflokkurinn kýs að klára við þinglok. Þá er alveg ljóst að það var eitt mál sem við vildum klára við þinglok og það var þetta mál. Það var ekkert annað mál sett á oddinn. Það ver ekki beðið um að neitt annað mál [[Gripið fram í: Þetta er rangt.]]yrði klárað.
Það er rangt
Ekki eitt einasta. [[Gripið fram í.]]Nei. [[Gripið fram í.]]
Forseti biður um þögn í salnum.
Hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir: [[Forseti hringir.]]Ekki gjamma fram í og vera með lygi og óheiðarleika. [[Forseti hringir.]]
Forseti biður um eðlilega ró á fundinum. Ræðutímanum er lokið og forseti biður hv. þingmenn að gæta orða sinna.
Herra forseti. Ég vil beina þeim eindregnu tilmælum til hæstv. forseta og líka hæstv. forsætisráðherra að gera hlé á þingfundi til að þingflokksformenn og formenn geti sest niður og farið yfir málið. Ég skildi það allan tímann þannig að sáttin fælist í því að við báðum fyrst um að tvö mál yrðu afgreidd en síðan var þeim fækkað í eitt af hálfu stjórnarandstöðunnar með því fororði að málin yrðu afgreidd í þingsal. Það kom alveg skýrt fram að það mál … [[Gripið fram í: Viltu …?]] Hæstv. forseti. Get ég fengið hlé frá órólegum þingmönnum Vinstri grænna í hliðarsal?
Það á að gefa ræðumönnum gott hljóð, já.
Já. Takk. Þess vegna vil ég beina því eindregið til hæstv. forsætisráðherra og forseta að gera fundarhlé því að ég skildi þetta allan tímann þannig að stjórnarandstaðan ætti að fá til afgreiðslu mál í þingsal, ekki út frá frávísunartillögu nema þeir flokkar yrðu sáttir við það, eins og Píratar samþykktu og sættu sig við. Í byrjun átti að fara með þjóðarsáttartillögu okkar Viðreisnar í þann farveg að vísa henni til ríkisstjórnar. Við sögðum: Nei, við viljum fá afstöðu. Við erum ekki að biðja um samþykki. Við tökum alveg höfnuninni, [[Forseti hringir.]]en við viljum fá afstöðu þingsins. Og það er það sem Miðflokkurinn er að fara fram á. Við skulum setjast yfir þetta í rólegheitum áður en þingheimur fer hér upp um allt og æsir sig. Ég mæli eindregið með því að hæstv. forseti geri hlé á þingfundi hið fyrsta. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti virðir rétt þingmanna til að óska eftir því að ræða fundarstjórn hans.
Virðulegi forseti. Ég vil eiginlega taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir sleppti honum. Það er alveg rétt, við formenn sátum og sömdum um svokölluð þinglok og öll þau hrossakaup sem þar fara fram, sem ég er nú að upplifa í fyrsta skipti. Ég veit ekki hvort er verið að gefa í skyn að maður sé svona treggáfaður eða hvernig þetta er eiginlega, en það fór ekkert á milli mála um hvað var rætt. Það var samkomulag. Það fólst í því að í stað þess að fá tvö mál sem allir minnihlutaflokkarnir í stjórnarandstöðu fóru fram á, sættum við okkur við eitt mál. Miðflokkurinn sætti sig aldrei við eitt eða neitt sem héti frávísun. Hann var heldur ekki að biðja um að málið sem hann lagði fram yrði samþykkt hér. Hann var einungis að biðja um að það færi í atkvæðagreiðslu og auðvitað tæki hann höfnun ef það yrði niðurstaðan. En ég segi það, þetta er einhver misskilningur. Mér finnst að minnsta kosti ástæða til að hlusta á þá sem sátu í þessum nefndum og á þessum samningafundum. Það voru ekki bara þingflokksformenn heldur líka formenn stjórnmálaflokkanna.
Virðulegur forseti. Hér er ekki verið að svíkja neitt. Ég sat á samningafundum. Það var rætt að hver þingflokkur fengi eitt mál. Mál Miðflokksins var ekki tilbúið. Það var tekið inn í nefnd og fékk eðlilega meðferð og vinnslu þar. Þar höfðu fulltrúar Miðflokksins fullt færi á því að koma með athugasemdir og breytingartillögur. Þetta var niðurstaða nefndarinnar. Hér er farið að fullu að þingsköpum. Ef menn ætla að hliðra til reglum til þess bið ég þá að falla frá því. Kannski ættum við að hafa námskeið í almennum fundarsköpum og hnykkja aðeins á þeim því að hér förum við eftir þeim. Ég get ekki tekið undir þau orð sem beint er til forseta í einhverjum ómerkilegum málflutningi. Ég bið ykkur um að falla frá því.
Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja varðandi orð hæstv. samgönguráðherra, Sigurðar Inga Jóhannssonar, að það að mál séu vanreifuð er nú stærra vandamál hjá ríkisstjórnarflokkunum en stjórnarandstöðuflokkunum þegar kemur að þessum þinglokum. En af því að ég veit að hv. þm. Óli Björn Kárason hefur ekki farið rangt með viljandi: Ástæða þess að þetta þingmál Miðflokksins var ekki á dagskrá þingfundar í gær var sú að ekki var búið að útbýta nefndarálitum. Nefndarálit komu ekki til þingsins í gær. Bara svo það sé sagt. Hann sagði að við hefðum haft þetta fyrir framan okkur í fjóra daga. Ég tek undir orð hv. þm. Þorgerðar K. Gunnarsdóttur. Ég held að nú væri lag að forseti gerði stutt fundarhlé til að sjá hvort ekki sé hægt að ná einhverri niðurstöðu og sátt um þetta mál því að það er ótækt að einn stjórnarandstöðuflokkur sitji undir því að hans mál fái afgreiðslu í fullkominni ósátt en aðrir stjórnarandstöðuflokkar [[Forseti hringir.]]fái sín mál afgreidd þannig að sátt sé um. [[Forseti hringir.]]Það er auðvitað það sem á að gera með mál okkar Miðflokksmanna.
Virðulegur forseti. Eins og hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, Birgir Ármannsson, nefndi áðan var samið um að það mál sem er hér til umræðu fengi afgreiðslu. En hvað er frávísunartillaga? Frávísunartillaga er tillaga um að mál fái ekki afgreiðslu, sé ekki afgreitt, svoleiðis að það að leggja fram slíka tillögu og koma í veg fyrir að málið fái eðlilega afgreiðslu í atkvæðagreiðslu felur í sér svik á því samkomulagi sem gert var. En hvers vegna í ósköpunum skyldi stjórnarmeirihlutinn ekki treysta sér í atkvæðagreiðslu um þetta mál? Mér finnst blasa við, virðulegur forseti, að sérstaklega þingmenn Framsóknarflokksins vilji ekki verða berir að því eina ferðina enn að svíkja eitt af meginkosningaloforðum sínum, eins og öll hin meginkosningaloforðin hafa verið svikið nú þegar. Þess vegna vilja menn koma sér hjá því með öllum ráðum að þurfa að taka afstöðu, að þurfa að greiða atkvæði um mál sem flokkurinn gerði mikið úr og taldi eitt af stærri málum sínum, hefur nú tækifæri til að samþykkja það [[Forseti hringir.]]en treystir sér ekki til að greiða atkvæði. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Það mál sem hér um ræðir fór til efnahags- og viðskiptanefndar snemma í mars. Í dag er 12. júní. Nú sit ég ekki sem aðalmaður í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, en ef þetta mál er svona vanreifað, hvað var þá efnahags- og viðskiptanefnd að gera við það allan tímann? Síðustu umsagnir um málið komu fram snemma í apríl. Hvað var mönnum að vanbúnaði? Síðan þegar okkur er boðið upp á - ég segi boðið upp á - að málið sé tekið út með litlum fyrirvara þáðum við það að sjálfsögðu. En það er eitt sem ég verð að fá svar við. Formaður Framsóknarflokksins sagði áðan að málið hefði fengið afgreiðslu sem hæfði því. Nú spyr ég: Hvaðan fær hæstv. samgönguráðherra vald til þess að ákveða hvaða málsmeðferð hæfir einstökum þingmálum? Ég spyr af því að ég hélt að við værum bara undir þingsköpum og ekki einhverjum [[Forseti hringir.]]geðþótta eða hræðslu einstakra ráðherra við mál sem koma hér fram og koma óþægilega við kaunin á þeim.
Herra forseti. Ég held að það sé orðið deginum ljósara að hér er fólk ekki almennt sammála um það sem talað var um. Það er auðvitað ekki í fyrsta skipti í mannkynssögunni sem það gerist að fólk túlkar hlutina með mismunandi hætti. Fulltrúar átta flokka sitja saman og telja sig vera komna að niðurstöðu, en síðan gerist það að menn túlka það á misjafnan hátt. Hér er að byggjast upp spenna sem er langt umfram það sem þarf að vera vegna þess að við ættum þá að geta, þetta sama fólk, farið inn í hliðarherbergi og rætt okkur að niðurstöðu. Ég legg til að forseti taki hlé á fundinum og gefi okkur færi á að setjast niður og freista þess a.m.k. að finna sameiginlegan skilning á þessu máli.
Forseti hyggst ljúka þeirri mælendaskrá sem liggur fyrir um fundarstjórn forseta.
Herra forseti. Ég get ekki annað en furðað mig svolítið á því að því sé haldið hér fram að mál sem verður tekið á dagskrá í þessum þingsal og afgreitt með því að við ýtum á einhvern takka teljist ekki fullnaðarafgreiðsla á máli. Það er það, einmitt það að við klárum þetta hérna er fullnaðarafgreiðsla á máli. Hvorki Miðflokkurinn né nokkur annar flokkur, ef því er að skipta, getur hins vegar ákveðið hvernig aðrir þingmenn, hvort sem er í þingnefndum eða í þessum sal, ákveða að haga málflutningi sínum, getur ekki ákveðið hvernig við teljum best að lenda málum eða greiða atkvæði. Ég skil ekki þetta upphlaup, verð ég að segja. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmönnum sem tala hafa á undan mér. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég skil ekki Miðflokkinn og örugglega ekki í það síðasta. Ég sat bljúgur undir ræðu hv. þingflokksformanns Miðflokksins, Gunnars Braga Sveinssonar, í síðustu viku þar sem hann snupraði mig fyrir að ég skyldi vera hissa á því að fulltrúi Miðflokksins í hv. atvinnuveganefnd skyldi leggja fram tillögu í veiðigjaldamálinu, því að ég taldi að öðruvísi hefði verið samið um þau mál. Þá fór hv. þingflokksformaður með himinskautum yfir þeirri ósvinnu í þeim sem hér stendur að ætla að fara að hefta tillögufrelsi fulltrúa Miðflokksins í atvinnuveganefnd. Ég hlustaði bljúgur á og lærði. Nú hlusta ég á sama hv. þingmann fara með sömu himinskautum þar sem hann vill hefta tillögufrelsi annarra þingmanna en síns eigin flokks.
Þetta var ekki satt.
Hversu fáránlegur málflutningur er það? Menn tala hér kinnroðalaust.
Alltaf sama …
Þetta er algerlega ótrúlegt.
Herra forseti. Þetta mál okkar Miðflokksmanna um vexti og verðtryggingu skiptir almenning verulegu máli. Það er með ólíkindum að ríkisstjórnin skuli reyna allt hvað hún getur til að koma þessu út úr þingsal, það fái ekki umræðu hér í þinginu. Hvers vegna? Hvers vegna skyldi það vera? [[Gripið fram í.]]Er það hagsmunagæsluvél Sjálfstæðisflokksins [[Forseti hringir.]]sem farin er í gang alveg á fullu? Til að koma í veg fyrir að málið verði rætt hér? [[Gripið fram í: Hvaða vél …?]]Svo beygir Framsóknarflokkurinn sig og Vinstri grænir undir þessa hagsmunagæsluvél og sjá til þess að það verði ekki rætt hér. [[Gripið fram í.]]Formaður Framsóknarflokksins sagði, ég sá Facebook-færslu eftir hann …
Forseti biður um þögn.
þar sem hann lýsti ánægju sinni með þetta mál. Hann er fylgjandi þessu, Framsóknarflokkurinn fylgist að í þessu, þau beygja sig undir Sjálfstæðisflokkinn sem vill ekki sjá þetta, sem vill ekki rétta kjör almennings á Íslandi. [[Gripið fram í: Eini flokkurinn sem réttir kjör …]]
Herra forseti. Seint verður sagt að góður bragur sé á að ætla að afgreiða málið á þann veg sem stjórnarmeirihlutinn ráðgerir og það í algerri ósátt við flutningsmenn málsins. Ég tek undir með hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur og öðrum sem hafa mælst til þess að gert verði hlé á þessum fundi þannig að formenn, og eftir atvikum formenn þingflokka, ráði ráðum sínum og finni þessu máli farsæla lausn.
Hæstv. forseti. Ég skora á forseta að gera hlé á fundinum og kalla til fundar með formönnum. Að segja að við í Miðflokknum höfum skipt um hest í miðri á er algjör fásinna. Það voru tvö mál sem við tókum inn til umræðu og síðan var talað um að eitt mál myndi koma til afgreiðslu. Við kusum að taka þetta mál. Það er ekki hægt að segja að við höfum skipt um hest úti í miðri á. Mér þykir mjög undarlegt að ekki megi fara í atkvæðagreiðslu um þetta mál. Ég tek undir með öðrum þingmönnum, það er kannski einhver hræðsla við að þjóðin sjái hug þingmanna í málinu. Það varðar 100 þúsund heimili á landinu, kjör fólks, almennings. Þessi verðtryggingarmál eru draugur sem hvílt hefur yfir þjóðinni í mörg ár. Við í Miðflokknum höfum sýnt þann kjark að leggja af stað til að kveða niður þann draug.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að þetta er dálítið skrautleg staða sem er komin upp vegna þess að þegar maður skoðar hið undirliggjandi efni málsins er ekki, að því er virðist, mikið tilefni til ágreinings. Þingið hefur þegar tekið einróma afstöðu út úr nefnd, afgreitt í þinginu þingsályktunartillögu um að þetta mál, nákvæmlega það mál sem er verið að deila um, eigi að fara upp í Stjórnarráð til frekari skoðunar, að ráðherrann eigi að skipa nefnd og láta meta kosti og galla þess að fjarlægja húsnæðisliðinn úr vísitölunni. Svo kemur hér frumvarp sem segir að þetta skuli gera strax með lögum. Nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að þetta sé efnislega sama málið og hafi þegar verið afgreitt af þinginu fyrir nokkrum dögum síðan [[Gripið fram í: Þetta er ekki sama málið.]]og vísar því þess vegna inn í þann farveg sem þingið sjálft bjó til fyrir það mál fyrir nokkrum dögum. [[Gripið fram í: Þetta er ekki sama málið.]]Að þetta skuli vera efni í ágreining um það hvers vegna málið kemst ekki til atkvæðagreiðslu er alveg furðulegt. Málið fær nefndarmeðferð. [[Forseti hringir.]]Það fær fullar þrjár umferðir í þinginu [[Gripið fram í.]]og kemur svo til atkvæðagreiðslu um frávísunartillöguna. [[Forseti hringir.]]Verði hún felld verða greidd atkvæði um málið.
Herra forseti. Ég held að það sé nú nauðsynlegt að leiðrétta hv. þm. Bergþór Ólason. Það er þannig að allir í efnahags- og viðskiptanefnd fengu drög að nefndaráliti meiri hlutans sendan í tölvupósti kl. 16.57 8. júní síðastliðinn, það eru 93 klukkutímar síðan að þingflokkur Miðflokksins fékk vitneskju um að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar hygðist afgreiða málið eða leggja til að málið yrði afgreitt með þessum hætti, fengi þessa efnislegu meðferð, enda um gríðarlega hagsmuni að ræða. Það er dálítið sérkennilegt, hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, að koma upp og tala um að hér sé um gríðarlega hagsmuni [[Forseti hringir.]]fyrir almenning að ræða en vilja síðan fá málið í atkvæðagreiðslu og að það verði fellt eins og hann er að kalla eftir [[Forseti hringir.]]- hann er að mana okkur upp í að fella málið í stað þess að vísa því í starfshóp sem vinnur málið efnislega og tryggir þar með hagsmuni almennings. [[Forseti hringir.]]Um það snýst afgreiðsla meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Það skiptir engu máli hversu oft [[Forseti hringir.]]hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson eða aðrir berja hausnum við steininn. Þetta eru staðreyndir máls.
Forseti biður þingmenn að gæta að tímamörkum.
Herra forseti. Þetta mál var stuttlega rætt á fundi þingflokksformanna áðan. Okkur gafst ekki nægur tími til að ræða það til lykta þá og ég vil bara koma hingað upp til að ítreka að ég óska eftir því að það verði betur rætt utan þessa þingfundar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Hv. þm. Óli Björn Kárason fór ágætlega yfir það hvernig afgreiðslu málsins úr nefnd var háttað. Hv. þingmenn Miðflokksins leyfa sér að tala um að það sé eins og fólk hér þori ekki í umræðu um málið. Ég var í umræðu um þetta mál í gær, hv. þm. Birgir Þórarinsson. Þar tóku margir Miðflokksmenn þátt, fleiri menn úr einum flokki en í nokkurri annarri umræðu í gær. Og það var bara fínt, það var athyglisvert að sjá hver er ástæða Miðflokksins fyrir þessu máli sem er hnútukast í marga fyrrverandi félaga sína í Framsóknarflokknum. Svaf Miðflokkurinn í gegnum þá umræðu eða áttaði hann sig ekki á því að við vorum líka að ræða tillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar í gærkvöldi? Tók Miðflokkurinn ekki eftir því? Fattaði hann það áðan? Ég held að við þurfum öll, hvar sem við í flokki stöndum, hvort sem er í stjórn eða stjórnarandstöðu, að spyrja okkur: Ætlum við að taka þátt í þessu leikriti Miðflokksins sem byggist fyrst og fremst og nánast eingöngu á kergju út í fyrrverandi samflokksfólk sitt í Framsóknarflokknum?
Herra forseti. Þessi umræða hér hefur tekið á sig ýmsar myndir, misáhugaverðar. Mig langar til þess að gera eina þeirra að umtalsefni hér vegna þess að hingað hafa komið í pontu nokkrir stjórnarþingmenn sem mér heyrist fyrst og fremst vera að býsnast út í það að stjórnarandstaðan tali um að hér hafi forseti Alþingis og aðrir til þess kallaðir verið að hlutast um málsmeðferðir, ræðutíma og annað slíkt. Mér þykir það nokkuð áhugavert vegna þess að í mínum huga eru þetta samningaviðræður. Og það er alveg rétt, við höfum staðið í þeim undanfarnar vikur og nú er hér einn flokkur stjórnarandstöðunnar sem er á því að á sér hafi verið brotið. Og hvernig ætlar hann að bregðast við? Jú, með því að telja að þá gildi ekki lengur umrætt samkomulag og það er kannski það sem þessir stjórnarþingmenn hafa verið að kalla eftir, að engir eru bundnir, enginn að hlutast til um neitt. Þetta er komið í algjöra vitleysu, algjöra hringavitleysu. Ég hvet forseta Alþingis til þess að stoppa þennan fund, gera hlé og ræða þessi mál upp á nýtt. Ef þetta er farið að snúast um að menn vilji ekki brjóta odd af oflæti sínu, eða hvað þetta er, eru menn á villigötum vegna þess að við erum komin í öngstræti með þetta.
Herra forseti. Ég hygg að sumir sem hafa tjáð sig hérna geti kannski rifjað það upp frá því fyrir hálftíma síðan að þeirri hugmynd var velt upp á vettvangi formanna þingflokka hvort geyma ætti atkvæðagreiðslu um þetta tiltekna mál, en ég skildi talsmenn Miðflokksins með þeim hætti að það væri annaðhvort um það að ræða að afdráttarlaust væri fallist á þeirra kröfur eða þetta ætti bara að hafa sinn gang og fara í atkvæðagreiðslu. Ég skildi umræður sem áttu sér stað á vettvangi þingflokksformanna með þeim hætti. Það kann að vera misskilningur en ég minnist þess að ég sjálfur nefndi hvort þetta gæti verið leið í málinu. Ég veit ekki alveg af hverju við ættum að fara á fund til að ræða mál ef um er að ræða afdráttarlausa kröfu sem öðrum megin er engin tilslökun með. Ég veit það ekki, ég upplifi það ekki þannig að þá séu miklar forsendur til að ræða hlutina öðruvísi. Hæstv. forseti. [[Forseti hringir.]]Að lokum vildi ég almennt biðja þá sem taka þátt í þessari umræðu að gæta orða sinna. Mörg þung orð hafa fallið í garð einstakra þingmanna, forseta og ráðherra og mér finnst að menn ættu aðeins að stilla sig [[Forseti hringir.]]jafnvel þótt þeir kunni að upplifa það þannig að þeir séu að gera upp einhverjar gamlar sakir.
Hæstv. forseti. Ég vil bara ítreka ósk mína um að forseti geri hlé á fundinum og kalli til funda með formönnum. Ég hlustaði á ræður í gær, þar talaði hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé um að hann botnaði hvorki upp né niður í þessu máli og því sem við í Miðflokknum værum að halda fram. Hann var við sama heygarðshornið hér áðan, hann botnaði hvorki upp né niður í okkur. Ég ætla ekkert að reyna að útskýra það frekar fyrir honum, hann verður bara að eiga það við sjálfan sig. En þetta var ekki samkomulagið sem nú er í gangi. Samkomulagið var um að afgreiða málið en ekki að vísa því frá, svo að það sé ítrekað.
Nú stendur svo á að ekki eru fleiri, a.m.k. ekki í bili, á mælendaskrá til að ræða fundarstjórn forseta, enda hefur allstór hópur þingmanna fullnýtt rétt sinn í þessari umferð til þess. Forseti hyggst nú fresta þessum fundi í 20 mínútur og boða formenn þingflokka til fundar við sig. Náist ekki niðurstaða sem breytir gangi mála hefst hér fundur að nýju eftir 20 mínútur samkvæmt dagskrá og þingsköpum.
Virðulegur forseti. Þetta mál er búið að þvælast alllengi í kerfinu þó að það hafi ekki þvælst þar eins lengi og áform um að gera breytingar á fyrirkomulagi verðtryggingar. Ég tel ástæðu til að nefna það sérstaklega að mér þykir breytingartillaga efnahags- og viðskiptanefndar mjög til bóta í þessu máli. Með leyfi forseta ætla ég að grípa niður í nefndarálit efnahags- og viðskiptanefndar, en þar segir: „Samkvæmt 7. gr. frumvarpsins bætast þjónustuveitendur sýndarfjárviðskipta og stafrænna veskja við upptalninguna í 2. mgr. 5. gr. laga um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 99/1999, en aðilar sem þar eru taldir upp skulu greiða 700.000 kr. fast árgjald fyrir opinbert eftirlit.“ Nefndin áttaði sig á því að þetta væri líklega of mikið í mörgum tilvikum þar sem þarna er um að ræða sprotafyrirtæki að miklu leyti sem ekki stæðu undir slíku gjaldi. En það stendur til bóta með þeirri breytingartillögu sem liggur fyrir frá nefndinni.
Herra forseti. Það er kannski rétt að árétta að umræddar breytingartillögur voru samþykktar við lok 2. umr. Þær breytingartillögur voru mjög góðar og ég þakkaði fyrir þær á þeim tíma. Ég þakka jafnframt efnahags- og viðskiptanefnd fyrir framhaldsnefndarálitið sem tók á nokkrum af þeim gagnrýnispunktum sem ég og Píratar vorum með gagnvart þessu máli, en það tók ekki á þeim öllum. Enn eru útistandandi vandamál varðandi t.d. hugtakið „rafrænt veski“ eða „stafrænt veski“ sem ekki er enn þá skilgreint í frumvarpinu. Við óttumst að það muni leiða til þess að það verði til vandkvæða í framtíðinni. Það eru óljós atriði. Þetta er ný tækni sem er að þróast mjög hratt. Fyrir vikið treystum við okkur ekki til þess að styðja þetta mál að sinni, en það er mikilvægt að við tökum engu að síður á þessum atriðum varðandi peningaþvætti þannig að við erum augljóslega mjög beggja blands í þessu máli. Við viljum koma í veg fyrir peningaþvætti, en við viljum ekki að það sé gert með þeim hætti að það skapi slæmt fordæmi fyrir [[Forseti hringir.]]þessa nýju tækni.
Virðulegi forseti. Eins og mörg mál sem verið hafa á dagskránni undanfarið og verið hluti af því að reyna að klára þingið, er þetta eitt af þeim málum þar sem menn hafa svolítið einbeitt sér að því að laga eða bæta. Þarna eru þó vissulega atriði sem hefði mátt skýra betur, eins og hv. þm. Smári McCarthy kom inn á. Það er eins og annað þingmál sem við erum með á dagskrá, varðandi Íslandsstofu þar sem er ekki er búið að skilgreina eða búa til lagaumgjörðina um það fyrirbæri sem við ætlum að breyta stofnuninni í. En við ætlum engu að síður að gera það. Við erum væntanlega að fara að samþykkja þingmál þar sem ekki er búið að skilgreina ákveðna hluti, gefa því heiti, eins og hv. þm. Smári McCarthy benti á, að skilgreina hvað stafrænt veski er, eins og hér var nefnt svo ágætlega. Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir að málið verði klárað, en það kann að vera að það þurfi að taka það upp aftur í haust til að eyða vafamálum, eins og fram kom áðan.
Virðulegi forseti. Hér er tekið fyrir mál um rafrettur og áfyllingar fyrir rafrettur. Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með málinu í þinginu þar sem skammtastærðir hefur borið mjög mikið á góma. Skilst mér að menn hafi náð utan um það allt saman, rafrettunotendum til mikillar gleði. Þó að ég geri ráð fyrir að styðja þetta mál velti ég fyrir mér hvort eðlilegt sé að skilja út undan notkun á þessum tækjum á veitingastöðum, hvort það eigi ekki að falla undir sama hatt og tóbak, þ.e. að það sé bannað. En engu að síður hefur málið skánað og batnað mjög mikið. Ég held að það sé ástæða til að þakka þeim sem lögðu sitt af mörkum til að málið færi í þann búning að hægt væri að styðja það, sem við reiknum með að gera hér.
Virðulegur forseti. Þetta var mjög umdeilt mál enda eitt og annað í því sem ríkir óvissa um. Til að mynda greinir menn á um hvort aukið aðgengi að svokölluðum rafrettum sé fyrst og fremst til þess fallið að fá þá sem reykja hefðbundnar sígarettur til að hætta reykingum, eða hvort það geti líka orðið til þess að fólk sem ekki reykir yfir höfuð prófi frekar rafrettur. Unnið hefur verið mikið í þessu máli, sem var, eins og ég nefndi, umdeilt. Gerðar voru á því ýmsar breytingar með það að markmiði að koma til móts við þær athugasemdir sem komið hafa fram. Það er mjög til fyrirmyndar, virðulegur forseti, að menn skuli vinna hlutina með þeim hætti og mætti sjást víðar, í fleiri málum sem við ræðum í þinginu í dag þar sem er, má segja, allur gangur á því hvort menn hafa leitast við að ná lendingu eða jafnvel [[Forseti hringir.]]leitað að tækifærum til að sprengja mál í loft upp.
Herra forseti. Þetta er nokkuð umdeilt mál og hefur farið nokkra hringi, veit ég, í nefnd þar sem það var til afgreiðslu. Í sjálfu sér má segja að okkur skorti enn þá rannsóknir um hvort rafrettur hvetji hugsanlega til annarra reykinga. Því hefur verið haldið fram að þær dragi mjög úr þeim, en okkur skortir reynslu til að meta hvort þær geti í einhverjum tilfellum hvatt til tóbaksreykinga. Ég hef verið nokkuð nervus við þetta mál og var það lengi framan af. Það hefur vissulega skánað ögn í meðförum nefndar þannig að ég geri ekki ráð fyrir því að standa í vegi fyrir því að það verði afgreitt hér í dag. Samt sem áður er ég þokkalega nervus yfir málinu.
Virðulegur forseti. Ég verð að vera aðeins ósammála þeim sem á undan hafa komið. Ég hef ekki fengið fleiri tölvupósta um nokkurt mál en þetta og voru þeir voru allir sömu skoðunar, sem sendu mér tölvupóst í málinu, en reyndar ekki þeirrar skoðunar sem endanleg tillaga gengur út á. Það segi ég nú kannski í smákerskni. Það er ýmislegt sem fært var til betri vegar, bæði í nefndinni og milli umræðna. Meðal annars átti hæstv. forseti Alþingis oddaatkvæði hvað það varðar að leyfa svokallað veip á veitingastöðum. Skynsamleg skýring hv. þm. Brynjars Níelssonar þótti mér nokkuð góð hvað það varðar, að fólki væri treyst fyrir því að koma með stórhættuleg óargadýr inn á veitingastaði en mætti ekki koma með blöndu af vatni og lyktarefnum. Að því sögðu reikna ég með að styðja málið í heild sinni og vona að það verði til farsældar.
Herra forseti. Þetta er býsna gott mál. Þetta er eiginlega mjög gott mál inn í þennan sal í dag því að með þeirri niðurstöðu sem við greiðum hér atkvæði um rétt á eftir er hægt að sýna og sanna að gjörsamlega ólík sjónarmið ná lendingu. Í nefndinni ræddum við töluvert um að við þyrftum að hjálpa fólki að hætta að reykja. Þetta er hluti af því. En á hinn bóginn var vandinn sá hvernig við komum í veg fyrir að börn byrji hugsanlega að reykja með því að veipa. Ég mæli með því að fólk taki þetta mál og hafi það hugfast hvernig við náðum að lenda því.
Virðulegur forseti. Ég vil við lokaafgreiðslu þessa máls nota tækifærið og þakka hv. velferðarnefnd fyrir að leiða saman ólík sjónarmið, eins og hér hefur komið fram. Ég held að í þessu máli hafi þingið sýnt hvað í því býr í flóknum úrlausnarefnum. Ég þakka sérstaklega hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni fyrir að halda utan um framsögu málsins og framvindu í flóknum úrlausnarefnum. Mat mitt er að þessi löggjöf sé verulega til góðs og að með henni náum við þeim markmiðum sem við fyrstu sýn virtust ósamrýmanleg. Hér eru þau öll saman til lykta leidd í samstöðu, vona ég.
Virðulegur forseti. Eitt vildi ég nefna til viðbótar varðandi hættuna eða það sem maður þarf að hugsa sérstaklega að samhliða því að við samþykkjum væntanlega þetta frumvarp á eftir. Eitt er heilbrigðisspurningin sem ég nefndi áðan, um hvort þetta væri líklegt til þess að hjálpa fólki að hætta að reykja eða hugsanlega að venja einhverja á notkun nikótíns. Ég ætla ekki að fjalla meira um það heldur benda á að það er önnur hætta sem er sú að sum þessara tækja hafa sprungið og reynst þannig skaðleg, sprungið í vasa fólks eða jafnvel við notkun. Það þarf því að gæta þess, virðulegur forseti, að þau tæki sem eru á markaði hér uppfylli öryggiskröfur hvað það varðar. Við viljum ekki að fólk lendi í því að stórskaðast af notkun þessara tækja. Langflest eru örugglega örugg og ekkert út á þau að setja. En það þarf að passa upp á að tæki sem hafa reynst hættuleg annars staðar, hafa sprungið, séu ekki í sölu á Íslandi, og [[Forseti hringir.]]gæta þar með að neytendavörnum í þessu máli.
Virðulegur forseti. Í lokaorðum álits þeirra sem voru í minni hluta í velferðarnefnd, hv. þingmanna Halldóru Mogensen, Önnu Kolbrúnar Árnadóttur og Guðmundar Inga Kristinssonar, segir, með leyfi forseta: „Á Íslandi látast á hverju ári mörg hundruð manns af völdum reykinga. Sýnt hefur verið fram á með óyggjandi hætti að rafrettur geti komið að miklum notum fyrir þá sem þurfa að hætta reykingum.“ Ég held að við getum flest verið sammála um þetta. Þetta er einn af mikilvægum þáttum í því að skilgreina betur það umhverfi sem þessi tæki eru seld í og notuð í. Auðvitað höfum við einhver áhyggjur af því að aukin notkun eða aðgengi að þessum tækjum geti mögulega haft einhver neikvæð áhrif á börn eða unglinga en ég held að með þessu máli sé reynt að taka utan um það líka. Þess vegna held ég að þær breytingartillögur sem hér hafa verið lagðar fram séu allar til mikilla bóta.
Virðulegur forseti. Þar sem ekki var orðið við því að ræða fundarstjórn á milli síðustu tveggja mála sem gengu til atkvæða vildi ég fá að koma hér upp og lýsa yfir vonbrigðum með þá stöðu sem uppi er hvað það varðar að ekki virðist í neinu vera vilji til þess hjá stjórnarflokkunum sem sá flokkur sem ég er á þingi fyrir taldi sig hafa náð samkomulagi um, þ.e. hvernig umræðum og afgreiðslu mála yrði háttað til að nálgast það að frumvarp um vexti og verðtryggingu yrði afgreitt í bærilegri sátt við Miðflokkinn. Er Miðflokkurinn þar með eini stjórnarandstöðuflokkurinn sem fær þær trakteringar að mál skal afgreiðast í fullri ósátt við þann flokk sem flutningsmaður tilheyrir. Ég ítreka að ég lýsi yfir miklum vonbrigðum með þá stöðu sem uppi er. Það á eflaust eftir að marka daginn sem fram undan er.
Virðulegi forseti. Það er ljóst að ekki varð árangur af fundi þingflokksformanna áðan, er það að sjálfsögðu miður. Eftir stendur þá sá ágreiningur sem er uppi varðandi það hvernig ljúka á máli Miðflokksins. Sá er hér stendur sat nokkra fundi um hvernig ætti að afgreiða þau mál. Það er alveg ljóst að af hálfu stjórnarandstöðunnar átti að afgreiða þau í þingsal eða í samráði við flokkana, en ekki vísa þeim út og suður eingöngu eftir geðþótta stjórnarmeirihlutans. Hvað verður svo í atkvæðagreiðslu verður vitanlega hver og einn að gera upp við sig. Hér er engin skuldbinding og engin kallar eftir því að menn skuldbindi sig til að samþykkja mál Miðflokksins, alls ekki, heldur einfaldlega að staðið verði við það að málið fái afgreiðslu eins og um var rætt og um var samið. Ég get ekki að því gert þótt einstaka formenn stjórnmálaflokka kannist ekki við það sem samið er um. [[Forseti hringir.]]Það er einfaldlega þeirra vandamál.
Hæstv. forseti. Það lítur út fyrir að fyrsta þingi ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur muni ljúka hér á næstu dögum. Það er dálítið sérkennilegt að sitja í þessari aðstöðu undir stjórn ríkisstjórnar sem stofnuð var um að efla Alþingi. Á þeim átta mánuðum sem liðnir eru hefur ríkisstjórnin ítrekað sýnt með háttalagi sínu hversu lítið er á bak við þá fullyrðingu hennar að efla Alþingi. Sú klásúla ætti í raun og veru að þurrkast út af forsíðu stjórnarsáttmálans. En auðvitað skil ég að menn vilji ekki gera hann rýrari en hann er, nóg er samt. En ég lýsi vonbrigðum mínum yfir því hvernig þessi dagur hefur þróast og ég lýsi vonbrigðum mínum yfir því hvernig þessi ríkisstjórn gengur sífellt á bak orða sinna um að efla Alþingi.
Herra forseti. Ég vil undirstrika að ég hef mikla trú á hæstv. forseta til að leiða þetta mál til lykta. Við vorum reyndar búin að gera ráð fyrir því að eftir farsælar málalyktir síðustu daga væri hægt að klára þingið bæði í sátt og með ákveðinni reisn, hugsanlega seint í kvöld, en mér sýnist að á meðan málið er óútkljáð muni okkur lítið miða áfram. Ég held að þingið verði hér áfram næstu daga. Ég beini því, eins og ég hef áður gert, eindregið til hæstv. forseta að reyna að miðla málum í þessu efni. Fyrir mína parta og félaga minna í Viðreisn er ekkert mál fyrir okkur að taka afstöðu í þessu máli. Það felst engin skuldbinding í því að samþykkja það, en það er eðlilegt að koma til móts við þá eðlilegu kröfu Miðflokksins að fá afgreiðslu á málinu, þ.e. afstöðu þingsins og þingmanna til málsins sem slíks. Ég óttast það ekki, ég get sagt hver skoðun mín er, en mér finnst að Miðflokkurinn eigi að komast [[Forseti hringir.]]með reisn frá þessu. Það er alveg óþarfi að koma svona fram við Miðflokkinn eins og hæstv. ríkisstjórn gerir með þessari aðferðafræði.
Virðulegur forseti. Bara svo það sé sagt úr pontu tók ég þátt í drjúgum hluta þeirra funda þar sem þessi mál voru til umræðu. Það er alveg ljóst að við, ég sem fulltrúi Miðflokksins og aðrir fulltrúar í þeim samningaviðræðum sem komu að þeim fyrir hönd Miðflokksins, vorum ekki að semja um það að málinu yrði vísað frá, eins og nú eru áform uppi um af ríkisstjórnarflokkunum. Það er auðvitað hártogun að horfa til þess að það sé talin afgreiðsla þingsins að ríkisstjórnarflokkarnir taki sig til og horfi til þess að gæta aflsmunar hvað það varðar að vísa málinu frá. Það er ekki það sem um var samið. Það er ekki það sem um var talað. Í ljósi þess hve ólík sýn manna var á það samkomulag sem gert var fyrir fundarhlé má segja að við stjórnarandstöðuflokkarnir hefðum átt að gera kröfu um að allt sem að málinu sneri væri skriflegt. En maður vonaði að við værum ekki komin þangað. Staðan er snúin.
Virðulegi forseti. Ég held að mikilvægt sé læra af þessari uppákomu hér. Ég tek undir það með hv. þm. Bergþóri Ólasyni að maður vonaðist til þess að staðið yrði við stóru orðin sem féllu af hálfu forsætisráðherra og fleiri í ríkisstjórninni um að nú ætti allt að verða betra og myndi ganga eftir, en svo er aldeilis ekki. Því er vitanlega mikilvægt að við höfum það í huga að útbúa okkur einhvers konar form í þinginu til að gera samkomulag á eða um. Það gengur ekki að menn geti gengið glottandi um salinn og svikið það sem samið er um. Það er vitanlega ekki mönnum bjóðandi. Auðvitað er biturleikinn hjá mörgum mjög mikill þessa dagana, ekki síst eftir afhroð í sveitarstjórnarkosningum. Það er ósköp eðlilegt að illa gangi að hemja sig hér. En ég held að hins vegar að ljóst sé að við munum illa geta liðið að fram við okkur sé komið á einhvern annan hátt en aðra í þessum þingsal, þótt það sé einhver biturleiki hjá formanni Framsóknarflokksins.
Virðulegur forseti. Það eru dæmi um að menn hafi samið um niðurstöðu atkvæðagreiðslu við þinglok hvernig menn muni greiða atkvæði um mál. Ég skal nefna slíkt dæmi. Hv. fyrrverandi þingmaður, Kristján L. Möller, átti þingsályktunartillögu um að byggður skyldi nýr Landspítali við Hringbraut. Menn féllust ekki allir á það, svoleiðis að gerð var málamiðlun. Í stað þess að lögð yrði fram tillaga um nýjan Landspítala við Hringbraut féllust allir á að sameinast um tillögu um að dyttað yrði að spítalanum og hann lagaður í samræmi við þær miklu þarfir sem þá voru á viðhaldi á spítalanum. Hér er hins vegar ekki verið að fara fram á að menn samþykki tillöguna. Hér er ekki verið að fara fram á að menn sameinist um þessa tillögu. Það er eingöngu verið að fara fram á að menn fái að lýsa afstöðu sinni til hennar í atkvæðagreiðslu, segja já eða nei, eða sitja hjá eftir atvikum. Virðulegi forseti. Hvers vegna í ósköpunum [[Forseti hringir.]]er ekki hægt að leyfa þingmönnum í samræmi við samkomulag að lýsa afstöðu sinni til þessarar tillögu?
Herra forseti. Þessi tillaga er mikilvæg fyrir almenning, eins og ég nefndi hér áðan. Það er líka mikilvægt fyrir almenning að bera ákveðna virðingu fyrir þessari stofnun. Það sem við höfum orðið vitni að er því miður ekki á þann veginn. Ég vil hvetja hæstv. forsætisráðherra til þess að beita sér fyrir því í samvinnu við hæstv. forseta að ná samkomulagi við okkur í Miðflokknum um þetta mál. Það er öllum til gagns. Ég skil bara ekki þennan ótta ríkisstjórnarflokkanna við það að málið komi hér inn. Rétt eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nefndi er ekki verið að fara fram á að menn samþykki þessa tillögu, heldur einfaldlega að hún fái hér afgreiðslu. Það hljóta að vera einhverjar ástæður fyrir því að menn vilja ekki fá málið hingað inn. Ég hvet ykkur í ríkisstjórninni, ríkisstjórnarflokkana, til þess að endurskoða hug ykkar í þessum efnum til þess einfaldlega að bæta virðingu þessarar ágætu stofnunar.
Hæstv. forseti. Það er yfirlýstur ásetningur núverandi hæstv. forsætisráðherra að auka traust í stjórnmálum. Því hefur verið og er enn haldið til mestu dyggða sem til eru ef menn eru menn orða sinna. Því miður er það þannig að í ríkisstjórnarmeirihlutanum nú eru menn ekki menn orða sinna. Þeir standa ekki við gerða samninga. Þeir standa ekki við samninga sem eru handsalaðir. Það er vont. Það gefur vond fyrirheit inn í restina af kjörtímabilinu vegna þess að nú er ljóst að öll samskipti við ríkisstjórnarmeirihlutann verða héðan í frá að vera skrifleg og vottuð. Það er mjög illt og eykur ekki traust manna á milli. Ég þekki hæstv. forseta af því að vera drengskaparmann. Þess vegna bið ég hann enn einu sinni að beita áhrifum sínum til þess að hafa góð áhrif á stjórnarmeirihlutann og fá hann til að standa við samninga sína þótt þeir séu ekki skriflegir. Ég vil biðja hann um það svo að við getum haldið áfram þingstörfum og klárað þau í sameiginlegum friði.
Herra forseti. Á fundi áðan í fundarherbergi forseta var þessu lýst sem smávægilegu. Þetta er eiginlega smærra en smátt og undir virðingu Alþingis að við sitjum föst í þessu. Ég leyfi mér að lýsa yfir fullu trausti á hæstv. forseta um að hann miðli hér málum og felli þetta mál í eðlilegan og skynsamlegan farveg þannig að þar finnist niðurstaða sem allir geta fellt sig við.
Hæstv. forseti. Húsnæðisliðurinn hefur fært 50 milljarða frá heimilunum á einu ári og um 118 milljarða á fimm árum. Það hlýtur að vera þess virði að hefja þá vegferð að gera eitthvað í því að lækka þann kostnað. Mér datt í hug þegar hv. þm. Bergþór Ólason talaði um skriflegt samkomulag að ég hef átt mörg viðskipti í gegnum tíðina. Og mér finnst fátt eins gott fyrir viðskiptatilfinningu mína og þegar hægt er að treysta samkomulagi sem er án undirskrifta. Þess vegna finnst mér það síðri kostur að þurfa að gera skriflegt samkomulag svo hægt sé að standa við hlutina.
Virðulegur forseti. Ég botna hvorki upp né niður í því sem gengur á í þingsalnum núna. Eru hv. þingmenn Miðflokksins í alvörunni að leggja það til að hæstv. forseti Alþingis geri breytingu á afgreiðslu hv. efnahags- og viðskiptanefndar? [[Gripið fram í: Já.]]Er það í alvöru það sem verið er að leggja til? Málið var afgreitt út úr nefndinni með fullri vitneskju þeirra sem sátu þann fund um hver afgreiðsla yrði í nefndinni. Og það er á herðum þeirra þingmanna sem sátu þann nefndarfund hvernig afgreiðslunni var háttað. Málið var afgreitt út úr nefnd og það var afgreitt með þessum nefndarálitum. Málið hefur fengið umræðu, fékk ágætisumræðu í gær, en nú virðist sem hv. þingmenn vilji með einhverjum hætti beina forseta í þann farveg að breyta afgreiðslu sem átti sér stað í nefnd. Það er algjör þvæla, hv. þingmaður.
Virðulegur forseti. Ég held að hæstv. forseti hljóti að vera sammála mér um að þessi ræða hér áðan var allsérkennileg. Eins og þingmenn, og kannski hæstv. forseti hvað helst, þekkja er iðulega gert samkomulag milli þingflokka, milli stjórnar og stjórnarandstöðu um það með hvaða hætti staðið verði að þinglokunum. Það felur að sjálfsögðu í sér að menn afgreiða mál með tilteknum hætti á ólíkum stöðum, í ólíkum nefndum, hér í salnum o.s.frv., allt í samræmi við niðurstöður þess samkomulags sem gert er. Að vísa í einhverja afstöðu manna í nefnd breytir engu um samkomulagið sem gert var og fól í sér að mál yrðu afgreidd, þetta mál yrði afgreitt, þ.e. málið sem við ræðum hvað mest hér. Frávísunartillaga er tillaga um að mál skuli ekki afgreitt og þar af leiðandi svik á því samkomulagi sem gert var.
Herra forseti. Hér er til atkvæðagreiðslu mál sem bæta mun hag fjölda fólks þegar frumvarpið sem ráðherra er falið að leggja fram eigi síðar en 1. nóvember næstkomandi verður orðið að lögum. Allir flokkar sem sæti eiga á Alþingi standa sameinaðir að baki málinu sem Flokkur fólksins tók upp þegar eftir að þing kom saman í desember. Mjög eindregnar yfirlýsingar flutningsmanna úr öllum flokkum við umræðu um þingsályktunartillöguna senda skýr skilaboð um þingviljann í þessu réttlætismáli.
Herra forseti. Ég fagna þessu frumvarpi og samstöðunni um það. Uppbót á lífeyri er greidd til að mæta útlögðum kostnaði og á því ekki að vera skattskyld. Mikilvægt er að hafa í huga að uppbætur á lífeyri eru ekki skattskyldar. Koma þær ekki frádráttar eða skerðingar við útreikning fjárhagsaðstoðar sveitarfélaga, húsnæðisbóta, sérstaks húsnæðisstuðnings, barnabóta, vaxtabóta og niðurfellingar á fasteignagjöldum. Miðflokkurinn styður þetta frumvarp og markmið þess heils hugar. Það bætir kjör verst stöddu lífeyrisþeganna og er Alþingi til sóma.
Herra forseti. Það mál sem við greiðum atkvæði um er gott mál. Það er að stofninum til komið frá þingmönnum Flokks fólksins og þau eiga þakkir fyrir það. Þetta er réttlætismál sem hefur lengi verið í umræðunni en er nú borið upp af þingmönnum allra flokka að frumkvæði Flokks fólksins og fagnaðarefni að þingheimur skuli geta sameinast um greiða götu þessa góða máls.
Virðulegur forseti. Eins og hv. þm. Ólafur Ísleifsson nefndi áðan er þetta fyrst og fremst réttlætismál, þetta er sanngirnismál og í raun löngu tímabært að ráðast í slíkar úrbætur. Ástæða er til þess að óska hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni og öðrum flutningsmönnum tillögunnar, og auðvitað þingmönnum öllum, til hamingju með að málið skuli vera að klárast á þennan hátt. Málið lýtur að hópi sem hefur verið, held ég að mér sé óhætt að segja, vanræktur allt of lengi, hópi sem hafði fengið skýr fyrirheit frá stjórnvöldum um að hlutur hans yrði réttur þegar efnahagsaðstæður leyfðu en hefur hins vegar setið eftir að allt of miklu leyti. Hér er ákveðið skref í að koma til móts við þann hóp. Vonandi er það til marks um það sem koma skal.
Virðulegi forseti. Hér er býsna merkilegt mál á ferðinni sem við erum að klára í nokkuð góðri sátt. Sú leið var farin að semja við flutningsmenn um að breyta tillögunni þannig að hún hlyti ákveðna afgreiðslu og þar af leiðandi eru að ég held fulltrúar allra flokka á tillögunni. Um mikið réttlætismál er að ræða sem þingmenn Flokks fólksins hafa verið í fararbroddi fyrir. Ég hygg að í flestum flokkum megi finna fólk sem er algjörlega sammála því og hefði gjarnan viljað flytja málið. Við munum vonandi sjá málið fá fljúgandi ferð í atkvæðagreiðslunni á eftir og vonandi verða allir á málinu þegar upp er staðið. Ég vil eins og margir aðrir óska Flokki fólksins til hamingju með að fá málið klárað. Það er alveg til fyrirmyndar að hafa lagt fram mál sem er svo mikilvægt, skiptir svo miklu máli og skiptir svo marga miklu máli að fá afgreitt.
Virðulegi forseti. Ég er afskaplega stolt af þessu máli. Ég er afskaplega þakklát fyrir þingheim, fyrir ykkur öll sem hafið stigið með okkur þetta farsældarskref í áttina að því að hjálpa 5.600 Íslendingum sem standa mjög svo höllum fæti. Þetta er réttlætismál og við höfum sýnt og sannað að við getum tekið saman höndum hvar í flokki sem við stöndum. Ég vil trúa því að þetta sé aðeins fyrsta skrefið á góðri og fallegri vegferð þar sem við komum til með að sýna og sanna fyrir fólkinu okkar að við erum hér fyrir það. Ég segi bara: Til hamingju öll. Mér finnst þið frábær.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska Flokki fólksins og þingmönnum hans innilega til hamingju með þetta mál, að hafa komið því alla þessa leið. Ég lýsi sérstakri ánægju yfir því að þingheimur skuli hafa tekið höndum saman til að greiða málinu leið í gegnum þingið. Eins og hefur komið fram í ræðum margra snertir málið mjög marga sem höllum fæti standa og sem við þurfum að rétta hönd. Því vona ég að meðferð málsins haldi áfram á jafn góðum vegi og það er á núna og að ekkert tefji það, þannig að þegar við komum hér saman að hausti liggi fyrir frumvarp mjög fljótlega sem við getum samþykkt svo að málið hljóti farsælan endi. Mest um verð er þó samstaðan sem hægt er að sýna ef vilji er fyrir hendi.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska Flokki fólksins innilega til hamingju. Ég vil líka óska Flokki fólksins til hamingju með að stjórnarliðar virði afgreiðslu málsins í þingsal. Ég vil nefnilega benda á að Flokkur fólksins átti annað mál í velferðarnefnd sem fékk því miður ekki að fara þaðan út og í þingsal aftur.
Herra forseti. Ég vil eins og aðrir óska Flokki fólksins til hamingju með þetta mál. Ég vil einnig lýsa ánægju minni með vinnu hv. þingmanna í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem unnið var með upphaflega frumvarpið og farið yfir málið. Í ljós kom að þarna voru einhverjar aukaverkanir sem hefðu komið fram ef við hefðum samþykkt frumvarpið eins og það var. Allir nefndarmenn lögðu sig fram við að reyna að finna lausn á málinu og koma því áfram. Til þess að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyndi þungann í málinu og stuðning við málið var ákveðið að allir flokkar myndu bera upp tillögu til þingsályktunar. Við vitum hvað verður um ráðherra sem hefur ekki stuðning þingsins, þannig að hann verður að fara eftir þessari samþykktu tillögu sem ég er afskaplega ánægð með.
Herra forseti. Ég vil óska Flokki fólksins innilega til hamingju með áfangann. Það er ánægjulegt að fá þetta mál til afgreiðslu, enda mikið réttlætismál og dæmi um það hvernig við forgangsröðum mjög aftarlega réttindum þeirra sem mögulega búa við einhvers konar fötlun eða eiga um sárt að binda að einhverju leyti. Það mætir oft afgangi að finna leiðir til að koma til móts við þá hópa. Það hefur skipt okkur máli og við höfum tekið eftir því að það skiptir Flokk fólksins mjög miklu máli að setja það í forgang að mæta þeim sem hafa mætt afgangi í kerfinu hingað til. Fyrir það erum við þakklát, enda styðjum við þetta mál og þar á meðal hv. þingmaður og formaður velferðarnefndar, Halldóra Mogensen, sem er á málinu. Enn og aftur: Til hamingju Flokkur fólksins.
Virðulegi forseti. Takk, takk. Þakka ykkur kærlega fyrir þingheimur. Þetta er auðvitað réttlætismál fyrir þá sem verða fyrir slíkum skerðingum og skattlagningu þessara styrkja sem eru í raun útlagður kostnaður fyrir þetta fólk. En það eru nokkur skref eftir. Við eigum í fyrsta lagi eftir að samþykkja ályktunina sem liggur hér fyrir, sem ég vonast eftir miðað við flutningsmenn hennar að hljóti víðtækan stuðning. Síðan á ráðherra eftir að leggja fram umtalað frumvarp sem rætt er í ályktuninni og það á eftir að fá sína meðferð og samþykki. Þangað til bíðum við spennt. Ég vonast til að þetta verði jólagjöf Flokks fólksins til þessara aðila.
Virðulegi forseti. Ég held við getum verið sammála síðasta ræðumanni um að sú atkvæðagreiðsla sem við förum í á eftir verði vonandi byrjunin á gleðilegum jólum fyrir marga, eins og hv. þingmaður vísaði til áðan. Það er gott og ánægjulegt að geta staðið hér og talað um mál sem var afgreitt í þokkalegri sátt, lendingu var náð um hvernig ætti að afgreiða það. Það mætti vera meira af því og ljóst er að í öðrum málum gildir ekki það sama í þessum þingsal, væntanlega er það vegna þess að einhvern skortir einfaldlega getu, vilja og kjark til að afgreiða þau mál sem eftir eru. En við sjáum hvað setur, virðulegi forseti. Þetta mál er gott. Við komum að sjálfsögðu til með að styðja það.
Herra forseti. Það er nokkur dagamunur á því hversu skemmtilegt er að vera þingmaður á Alþingi, það er jafnvel munur á milli dagskrárliða hversu gaman það er. En mér sýnist að þetta mál sem við erum að fara að greiða atkvæði um sé eitt af þeim málum sem vekur manni ánægju og vekur manni trú á því að raunverulega sé hægt að ná samstöðu um góð mál á þinginu ef menn leggja sig fram. Það gefur manni líka vonir um að hægt sé að ná samstöðu um dagskrá og meðferð mála í þinginu og að menn geti lagt til hliðar ágreining sem stundum snýst um annað en efni máls eða málsmeðferðina sjálfa. Ég er til þess að gera glaður við afgreiðslu þessa máls.
Virðulegur forseti. Ég vil nýta tækifærið til að koma upp og óska þingmönnum Flokks fólksins innilega til hamingju með niðurstöðuna þótt málið sé auðvitað ekki klárt til enda og sérstaklega hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni, sem er ekki í salnum rétt í augnablikinu. Þetta er auðvitað mál sem á er sá bragur sem maður vonaði að mál stjórnarandstöðuflokkanna hefðu yfir sér, þau mál sem samið var um að kæmu til afgreiðslu í þingsal. En ég ætla ekki að fara út í þann samanburð í þessari tölu. Ég vil bara óska þingmönnum Flokks fólksins og flutningsmönnunum sem komu inn á málið í seinni hluta vinnslu þess innilega til hamingju með það. Ég held að hér séum við að ganga veg til góðs.
Virðulegur forseti. Ég vek athygli á því að þótt margir hafi rætt þetta mál undir þessum lið er mikill samhljómur um það engu að síður. Segja má að meira og minna allir sem hafa tjáð sig um atkvæðagreiðsluna hafi talað á mjög svipuðum nótum. Það er vegna þess að í fyrsta lagi er þetta gott mál, þetta er réttlætismál, en líka vegna þess að menn unnu málið þannig að þeir vildu ná samstöðu um það. Gerðar voru ákveðnar breytingar en niðurstaðan varð sú að allir töldu sig geta samþykkt málið. Það er ein leið, eins og ég nefndi dæmi um hér áðan, virðulegur forseti, það er ágætt þegar hægt er að fara þá leið. En svo er hitt til í dæminu varðandi mál frá stjórnarandstöðuflokkum, að menn sammælist um að málin skulu kláruð, þ.e. að geta greitt um þau atkvæði án þess að endilega ætla að ná öllum á sömu skoðun í málunum. Það á við um eitt mál sem samið var um sem hluta af þinglokum, [[Forseti hringir.]]en nú virðist ekki einu sinni eiga að standa við að leyfa því máli að fara í atkvæðagreiðslu.
Virðulegur forseti. Það var ágætt að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kom inn á það í lokin sem ég náði ekki að koma inn á í lok ræðu minnar. Þegar mál sem er hluti af þinglokasamkomulagi er tekið úr þeim farvegi sem því er upphaflega ætlaður hlýtur það auðvitað að gerast í samráði og í sátt við þá sem fyrir málinu tala. Það getur ekki verið skilningur manna sem komið hafa að samningagerð að það eigi að vera með einhverjum öðrum hætti. Það er eftir á útúrsnúningur. Ég held að það sé best að við tölum um það sem slíkt, því að það gengur ekki að eitt mál sé tekið úr sínum farvegi og hanterað þannig að það sé í fullkominni ósátt við þann þingflokk sem fyrir því mælir.
Hæstv. forseti. Ég vil, eins og fleiri þingmenn, óska Flokki fólksins til hamingju með þetta mál og Guðmundi Inga Kristinssyni, sem er flytjandi málsins. Hann er mjög einarður í málflutningi sínum og því sem hann færist í fang á Alþingi. Það er margt sem maður gæti tekið sér til fyrirmyndar frá honum. Þetta er mál fyrir okkar minnstu bræður og systur. Ég lít þannig á að það mál sem ekki er í sátt í þinginu og varðar það að taka húsnæðisliðinn út úr vísitölu, sé líka mál fyrir lítilmagnann, vegna þess að þeir sem minnst hafa á milli handanna bera þyngstu byrðarnar í þeim kostnaði að koma sér þaki yfir höfuðið, svo það sé sagt.
Hæstv. forseti. Það sem er gott við þessa afgreiðslu er að þingið leitaði samkomulags við flutningsmenn um að málið fengi farsælan framgang eins og þeir höfðu helst viljað og í fullu samráði við þá. Því miður þraut menn örendið. Kannski hafa þeir talið að eitt góðverk á dag væri nóg, því að annað mál sem hér er á dagskrá seinna í dag hlaut ekki þessi sömu örlög. Að vísu var gengið til samninga um það, að menn töldu, en gengið var á bak þeim samningi. Það er verulegt áhyggjuefni og það er verulega vont. Það er verulega illur fyrirboði um það hvernig hér verður haldið á málum það sem eftir lifir af þessu kjörtímabili, hversu langt sem það verður. Þess vegna skora ég enn á menn að ná nú samkomulagi um dagskrármál nr. 8 þannig að það fái þá afgreiðslu sem það á skilið og þau 100 þúsund heimili sem þar eru undir fái að vita afstöðu einstakra þingmanna og flokka til þeirra sjálfra.
Virðulegur forseti. Hæstv. núverandi forseti Alþingis hefur mikla reynslu af þingstörfum, meiri reynslu en nokkur annar í þessum sal. Hæstv. forseti veit fyrir vikið hversu mikilvægu hlutverki forseti Alþingis gegnir þegar kemur að samningum um þinglok. Hann þekkir örugglega ótal sögur þess þegar forsetar hafa stigið inn í mál til þess að leiða þau til lykta, til þess að leysa úr þeim, eða til þess að tryggja að menn standi við þau samkomulög sem gerð hafa verið. Því vil ég hvetja hæstv. forseta Alþingis til þess að nýta nú þá reynslu sína og sýna að hún gagnist þinginu við þær aðstæður sem hér eru uppi, funda með þingmönnum með formönnum þingflokka og tryggja að þeir samningar haldi sem gerðir eru um þinglok og menn klári [[Forseti hringir.]]þingið með sóma.
Herra forseti. Við erum nú öll löngu búin að átta okkur á því út í hvað þetta er komið, það er vaxandi kergja hérna. Við þekkjum það líka öll, bæði úr einkalífi og fyrri vinnu hvernig það er ef við stöndum frammi fyrir verkefnum þar sem eru ótal hnútar og við freistumst til þess að leysa þá sem auðveldastir eru en bíðum alltaf með að leysa þann erfiðasta. Það er býsna sérkennilegt að hálfgerður nýliði sé að ráðleggja þingreyndasta hv. þingmanninum, en ég verð þó, herra forseti, að hvetja þig til þess að gera hlé á þessum fundi og reyna að leysa harðasta hnútinn í deilunni. Þá raknar allt hitt upp. Alveg sama hvað mönnum finnst um málið og hver hefur rétt fyrir sér, þá mun þetta ekki ganga svona. Spennan og leiðindin í þessum sal munu bara vaxa og verða okkur öllum til vansæmdar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti bauð upp á lengri tíma til að ræða þetta mál og reyna að finna lausn á því sem aðallega vefst fyrir mönnum, þ.e. 8. dagskrármálið. Honum var tjáð af aðstandendum málsins í upphafi þess fundar sem nú stendur eftir hlé að það hefði ekkert upp á sig. Þar af leiðandi stendur ekki annað til en að starfa samkvæmt dagskrá og þingsköpum í dag. Forseti tekur fram að hann telur að hér sé starfað í anda þess samkomulags sem gert var um þinglok.
Virðulegur forseti. Ég ætlaði að tala um annað í þessari ræðu en úr því að hæstv. forseti kom inn á þetta samtal er best að segja að þau skilaboð bar ég til forseta í því ljósi að ekki væri um neitt að semja sem mætti sjónarmiðum okkar í Miðflokknum að nokkru leyti. Þó að ég hafi komið þeim skilaboðum til hans þær mínútur sem voru teknar í samtal eftir fund þingflokksformanna áðan með forseta þá gef ég mér að það gæti verið svigrúm til að ná einhverri lendingu þegar líður á daginn. Þess vegna hef ég hvatt hæstv. forseta til að gera hlé á fundi aftur. Ég er ekki að leggja til að hæstv. forseti hlutist til um það með beinum hætti að frávísunartillagan verði dregin til baka með handafli, en hæstv. forseti er í þeirri stöðu að geta miðlað málum hér inni og boðað menn til fundar sé til þess vilji. En ég ítreka að í því stutta samtali sem ég átti eftir þingflokksfundinn var ekkert á borðunum sem gaf til kynna að líkur væru til að málið leystist þar.
Hæstv. forseti. Ég vil eins og fleiri hér inni hvetja forseta til þess að grípa í reynslubankann og hugsa um þau þrjátíu og eitthvað þing sem hann hefur setið hér og öll þau þinglok sem hann hefur verðið þátttakandi í og gerandi í o.s.frv., draga alla þá reynslu fram og freista þess að bera klæði á þau vopn sem hér eru uppi, leiðrétta óréttlætið og finna með því að gera stutt fundarhlé og fara yfir 8. dagskrármálið með hlutaðeigandi leið til þess að hægt sé að ljúka þingstörfum innan fárra daga í góðum friði. Ég treysti hæstv. forseta fullkomlega til að gera það og ég veit að hann á traust manna nóg til þess að geta gert það með miklum sóma.
Það skyldi nú ekki vera að forseti sé að draga hér úr reynslubanka sínum og hefur þá gjarnan í huga tvö máltæki: Þolinmæði þrautir vinnur allar og sá kann allt sem bíða kann.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forseta einnar spurningar í ljósi orða hans áðan, því að ég tel að svör forseta skipti töluvert miklu máli upp á framhald þingstarfa það sem eftir lifir af kjörtímabilinu. Heyrði ég rétt, sagði hæstv. forseti úr forsetastól að hann teldi að sá háttur sem hafa ætti við afgreiðslu á máli Miðflokksins væri innan þess samkomulags sem gert var? Sagði hann það úr forsetastól? Var hann að skera úr og kveða upp úr með það að sú meðferð sem hafa á um mál Miðflokksins sé hluti af því samkomulagi sem gert var? Þetta er mjög mikilvægt, því að mér heyrðist forseti segja það. Því spyr ég og óska eftir svörum frá forseta.
Virðulegur forseti. Nú er búið að greiða atkvæði um mál 1, 2 og 3 af dagskrá og er ætlunin að greiða atkvæði um átta mál samanlagt. Í þessum þremur málum, mér sýndist vera fullmætt í öllum atkvæðagreiðslunum, er búið að greiða 189 atkvæði. Það var ekkert vandamál. Þingmenn mættu í salinn og ýttu á grænan í flestum tilfellum, samþykktu málin sem lágu fyrir og svo héldu menn áfram, eða hefðu átt að gera það, en auðvitað var nokkurt hökt og svo er enn. Sú staða sem er uppi er vegna þess að einhver hluti þingmanna getur ekki hugsað sér að greiða atkvæði um mál sem er mjög einfalt hvað það varðar að taka afstöðu til þess hvort menn segja já, nei eða sitja hjá. Þá geta menn gert það með atkvæðaskýringu telji þeir sig þurfa það. En hér er búið að greiða 189 atkvæði frá því að þessi þingfundur hófst og mér sýnist á öllu að ekki hafi verið nein vandkvæði við það.
Herra forseti. Mér sýnist við vera á ákveðnum stöðnunarpunkti hér. Ég lagði til fyrr í morgun og aftur núna og geri það hér enn og aftur að formennirnir taki sig saman og ræði þetta samkomulag því að nú höfum við talað um það fram og til baka hvort það standist eða ekki og áhöld voru um það. Mér finnst þá eðlilegt að fólk fái tíma til að setjast niður og ræða það. Ég vil af þeim sökum fara fram á við hæstv. forseta að hann geri hlé á þessum þingfundi til þess að gefa hv. þingmönnum rými til að ræða saman og komast að einhverri niðurstöðu um bæði það samkomulag sem hér um ræðir sem og lyktir þess máls sem rætt er. Ég tel að það verði farsælasti endirinn á þessum ætlaða síðasta degi þingsins að reyna að komast að ásættanlegri niðurstöðu fyrir alla hlutaðeigandi. Ég óska eftir því enn og aftur að gert verði hlé á þingfundi svo formenn, og mögulega þingflokksformenn eftir það, geti rætt saman.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir það að hæstv. forseti skyldi draga úr hatti sínum tvo málshætti og spakmæli fyrir okkur þingmenn og langar að svara honum með tveimur. Sá fyrri er þannig: Þolinmæðin þrautir vinnur allar. Ég trúi því að við getum unnið okkur í gegnum þetta mál og þennan dag með þolinmæði og þrautseigju. Hinn málshátturinn er hins vegar: Oft er gott það sem gamlir kveða. Sem gamall maður ætla ég að beina því enn einu sinni til forseta að hann hlutist nú til um að gert verði hlé á fundi, að fundað verði með öllum hlutaðeigandi, að forseti gefist ekki upp fyrr en í fulla hnefana við að ná hér samkomulagi sem allir geta sætt sig við þannig að við getum lokið þingstörfum með sómasamlegum hætti.
Virðulegur forseti. Það hlýtur að valda hæstv. forseta áhyggjum að stjórnarmeirihlutinn sem hann tilheyrir skuli ekki vera reiðubúinn til þess að greiða atkvæði um tiltekið mál. Hæstv. forseta hlýtur að þykja þetta dularfullt, að menn skuli ekki einu sinni treysta sér til þess að greiða atkvæði um mál á Alþingi. Þeir eru að sjálfsögðu frjálsir til að hafa sína afstöðu til málsins, greiða atkvæði eins og þeir vilja, en vilja bara ekki greiða atkvæði. Fyrir forseta Alþingis hlýtur það að vera áhyggjuefni að menn séu tilbúnir til að setja þingstörfin og meira að segja lok þeirra í uppnám vegna þess að þeir þora ekki að greiða atkvæði. Það hlýtur að hringja einhverjum viðvörunarbjöllum og vera hæstv. forseta hvatning til þess að skerast í leikinn og hvetja þá þingmenn sem óttast að greiða atkvæði til að manna sig upp í að ýta á takkann, hvaða lit sem menn vilja ýta á.
Herra forseti. Eitthvað gengur þessi þingfundur verr en ég átti von á. Ég stóð líkt og flestir aðrir þingmenn í þeirri trú að búið væri að ganga frá öllum samningum um þinglok. Þar sem þetta mál var ekki borið fram áður kemur það svolítið á óvart. En í ljósi þess að þessi staða er komin upp held ég að ráðlegt sé að gert verði hlé á fundinum og reynt að komast að einhverri niðurstöðu því að þetta fundarform, að allt gangi í mjög sársaukafullum skrefum, er ekki til þess fallið að skila okkur miklum árangri. Ég mæli með því við forseta að hér verði gert hlé á fundi.
Virðulegi forseti. Ég hef tekið eftir því að forseti hefur annað slagið tjáð sig þegar ræðumenn hafa lokið máli sínu. Forseti hefur hins vegar ekki kosið að svara þeirri spurningu sem ég beindi til hans áðan, hvort ég hafi tekið rétt eftir að forseti hafi kveðið upp úrskurð um að sú málsmeðferð sem sett er á mál Miðflokksins rúmaðist innan þess samkomulags sem gert var. Ég kalla eftir því að forseti svari þeirri spurningu. Það skiptir töluvert miklu máli, ekki bara í dag heldur líka upp á framhaldið, hvernig forseti skar úr um það. Ég er til dæmis búinn að benda á að forseti sat ekki fundi formanna stjórnmálaflokkanna þegar verið var að semja um þessi mál. Ég krefst þess að forseti segi sína skoðun á þessu. Ef það er svo að forseti hefur kveðið upp úr erum við bara á allt öðrum stað með þingstörfin, ekki bara þessa daga sem nú eftir eru heldur fram undan.
Forseti talar fyrir sjálfan sig og sinn hlut. Það sem forseti sagði hér áðan er að það hvernig hann hefur staðið að málum, að fundarstjórn og að því að setja mál á dagskrá, er að hans dómi allt í samræmi við það samkomulag sem hér var gert. Forseti hafði engar upplýsingar um að eitt eða neitt stæði út af í þeim efnum fyrr en sirka fimm mínútum fyrir kl. eitt í dag þegar fulltrúi Miðflokksins kom á fundi með formönnum þingflokka fram með það mál að tiltekin tillaga um afgreiðslu máls væri í óþökk Miðflokksins. Forseti blandar sér ekki í það en forseti talar fyrir sjálfan sig og sína fundarstjórn, það hvernig dagskrá er hér sett upp og hvernig staðið er að málum að öðru leyti. Varðandi ítrekaðar óskir um að forseti leysi þennan vanda með því að gera hlé á fundi hefur forseti tvisvar í dag boðið upp á tíma fyrir samtöl ef það mætti verða til þess að finna leiðir í þessum málum en í bæði skiptin hefur niðurstaðan verið sú að það væri tilgangslaust. Þá verður fram haldið fundi, farið að þingsköpum og farið að dagskrá. Um leið og forseti fær upplýsingar um að efniviður hafi fæðst í einhver samtöl eða einhvern samkomulagsgrundvöll er hann tilbúinn að skapa svigrúm fyrir það en hér verður ekki felldur niður fundur bara með kröfum af þessu tagi.
Herra forseti. Allt er þegar þrennt er. Þá er spurning hvort eigi ekki að reyna í þriðja sinn að setjast niður og finna farsæla lausn sem allir geta unað við. Ég hvet hæstv. forseta til þess. Það er náttúrlega umhugsunarefni hvers vegna þetta mál má ekki koma hér til atkvæðagreiðslu. Eru stjórnarflokkarnir hræddir við að draga úr vægi verðtryggingarinnar? Hafa ekki allir flokkar boðað fyrir kosningar að draga úr vægi verðtryggingarinnar? Svo þegar kemur að því að standa við stóru orðin neita menn að greiða atkvæði. Almenningur þarf á því að halda að við tökum á þessu máli sem hefur plagað þjóðina í áratugi. Við vitum það öll hér að það eru svo sannarlega aðstæður í samfélaginu, í þessu þjóðfélagi, til að draga úr vægi verðtryggingar á Íslandi og út á það gengur þetta mál.
Herra forseti. Ég verð að segja að mér þykir stjórnarmeirihlutinn ansi lítið lausnamiðaður í þessu máli. Með fullri virðingu fyrir þeim málum sem bíða afgreiðslu og voru sett á dagskrá í dag þá bíða tvö risamál, þ.e. persónuverndarmálið og síðan Schengen og útlendingamálin. Þau mál eru þess eðlis að ekki er annað hægt en krefjast þess að þau fái sína umræðu, faglega umræðu þótt knöpp sé, og við vitum öll ástæðuna fyrir því. Það eitt og sér er nálægt því að vera óboðlegt en engu að síður var um það samið og við munum standa við það svo lengi sem staðið er við aðra þætti samkomulagsins. En þau mál verða ekkert útkljáð undir þeim skugga sem hér er, að menn upplifa það að ekki hafi verið staðið við samkomulagið. Það verður að gera kröfu til þess að stjórnarmeirihlutinn gangi á undan með góðu fordæmi og þingflokksformenn boðaðir til fundar, hvort sem það er með hæstv. forseta Alþingis eða án. Það verður að leysa þennan hnút. Fjölmörg mál bíða, sum þeirra risastór. Við verðum að líta upp úr þessu og finna lausnir á stöðunni.
Herra forseti. Ég vil taka heils hugar undir ræðu síðasta þingmanns sem kom hingað upp, það er nákvæmlega þetta. Forseti hefur gert grein fyrir því að honum hafi ekki borist þau skilaboð frá þingflokkunum að það hafi verið uppi ágreiningur fyrr en fimm mínútum fyrir þennan þingfund sem var settur með dagskrá og átti að fara í atkvæðagreiðslu á. Það er því skiljanlegt að forseti, sem hefur tvisvar sinnum gefið tækifæri og svigrúm fyrir þingflokkana til að koma sér saman um hvernig eigi að lenda þessu og því verið hafnað, geti ekki annað gert en stýra þeim fundi sem var boðaður. Það skil ég mjög vel. Boltinn er núna hjá þingflokksformönnum og formönnum flokkanna, þeir þurfa að setjast niður og finna lendingu í málinu. Þetta verður mjög skiljanlega álitaefni þegar menn semja um að mál skuli afgreitt, sama hvort menn fela sig síðan á bak við þau orð eða ekki, sem gæti alveg verið því að mjög algengt er að menn séu með orðhengilshátt til þess að geta svindlað, þannig að talað er um að afgreiða eigið málið á einhvern ákveðinn hátt. Það er alla vega alveg ljóst hvað Miðflokkurinn vill í þessu máli. Það ætti ekki að koma neinum á óvart að hann vilji fá atkvæðagreiðslu með eða á móti því. Það er það sem þeir [[Forseti hringir.]]telja sig réttilega hafa verið að kaupa í þinglokasamningnum, sem er mjög skiljanlegt. Hinum megin við borðið vilja menn það ekki og telja að afgreiðsla málsins hafi þýtt að afgreiða ætti það einhvern veginn. Það er alveg rétt, ef við erum með orðhengilshátt, að afgreiðsla málsins getur líka þýtt að afgreiða [[Forseti hringir.]]það með frávísunartillögu, en mönnum ber greinilega ekki saman um það. Það eru bara [[Forseti hringir.]]formenn flokkanna og þingflokksformenn sem geta sest [[Forseti hringir.]]niður og leyst þetta mál. [[Forseti hringir.]]Þangað til það gerist munum [[Forseti hringir.]]við vera hérna áfram. [[Forseti hringir.]]Skiljanlega.
Hæstv. forseti. Eins og kom fram í ræðu áðan er greinilegt að stjórnarflokkarnir eru ekki mjög lausnamiðaðir í þessu máli. Það er ótrúlegt að ekki skuli vera hægt að fara í atkvæðagreiðslu um þetta mál eins og önnur mál sem hafa verið hér á undan. Ég held að alveg sé komið á hreint í mínu höfði að þingmenn Framsóknarflokksins vilja greinilega ekki greiða atkvæði í málinu af því að þeir eru í grunninn sammála því en geta ekki hugsað sér að greiða atkvæði með því og geta ekki heldur hugsað sér að vera á rauðu. Ég er eiginlega búinn að finna það út, þótt ég hafi heyrt það oft í dag. Mér þykir það skrýtin niðurstaða ef satt er en ég er næsta viss um að þetta er rétt.
Herra forseti. Það er eitt að sýna staðfestu og það er virðingarvert, en annað er að sýna kergju. Það er komin upp kergja hér í þingsalnum sem gerir ekkert annað en að herða hnútinn. Ég vil meina að hnúturinn sé enn auðleysanlegur. Fyrir skömmu sagði hæstv. forseti réttilega í viðtali að þinglok sem nú væru yfirvofandi væru með friðsamlegustu endalokum á þingi sem hann hefði upplifað, og er hann nú þingreyndur. Ég held að margt hafi komið til, m.a. það að hann hefur verið lausnamiðaður, hann hefur verið samræðu- og samvinnulipur. En ég tel líka að stjórnarandstaðan hafi unnið á annan hátt en við eigum að venjast. Það má kannski gagnrýna okkur fyrir það að hafa ekki verið nógu hörð, hafa ekki verið nógu mikið hér fram eftir kvöldi að öskra og garga. En við fórum í það að reyna að leysa málin. Og við fórum í þessar samræður við forsætisráðherra af einlægni. Við trúðum því, þegar við gáfum það eftir að ekki færu tvö mál áfram af hálfu hvers stjórnarandstöðuflokks heldur eitt mál, að því yrði fylgt eftir af heilindum. Ég beini því til hæstv. forseta að forsætisráðherra [[Forseti hringir.]]kalli til okkur formenn flokkanna, því ég er sannfærð um að það er hægt að leysa þetta. En þetta mál verður ekki leyst [[Forseti hringir.]]fyrr en formenn flokkanna setjast niður og fara yfir málið.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að hrósa hæstv. forseta fyrir ágætisfundarstjórn. Mér hefur orðið tíðrætt um ábyrgð hér í þessum fundarstól og mér er hún hugleikin. Ég mun aldrei taka undir þann málflutning, sem ég heyri hjá hv. þingmönnum, sumum, að það sé öðrum að kenna að þeir standi í ræðustól í það og það skiptið. Það er engum öðrum en mér um það að kenna að ég stend hér. Á sama hátt er það val allra þeirra þingmanna sem hafa komið hingað upp í dag að tjá sig. Ég verð að lýsa yfir vonbrigðum með það að við getum ekki einfaldlega horfst í augu við það að það eru fleiri en einn aðili að þessu máli. Hér talaði á undan mér formaður flokks og hér hafa fleiri formenn flokka talað. Af hverju talar fólk ekki bara saman frekar en að vísa ábyrgðinni annað? Hér talaði hv. þm. Jón Þór Ólafsson um að afstaða Miðflokksins ætti ekki að koma fólki á óvart. Jú, hún kom mér á óvart. Hv. formaður Miðflokksins [[Forseti hringir.]]situr í efnahags- og viðskiptanefnd og hefur vitað það síðan 8. júní, föstudaginn síðasta, hver var ætlun [[Forseti hringir.]]meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Af hverju svarar hann engu til um það af hverju hann gerði ekki athugasemdir við það fyrr?
Herra forseti. Kannski miðar okkur eitthvað áfram. Gefum okkur að þingflokksformenn eða formenn flokka hittist og setjist niður og finni lausn á þessu máli, því að það þarf að taka samkomulagið upp og virða það. Þá þarf samt sem áður að gera hlé á þingfundi. Við erum í atkvæðagreiðslum í dag og ekki hægt að ætlast til þess að alla vega átta manns hverfi úr salnum til að ræða sig að niðurstöðu. Það má segja að forseti þingsins hafi dagskrárvaldið og ég mæli með því að hann beiti því núna.
Herra forseti. Ég vil koma upp til að árétta og taka undir með hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur um að besti bragurinn væri að formenn kæmu saman og ræddu sig niður á sameiginlega niðurstöðu í málinu. Ég tel reyndar að fundarstjórn forseta hafi verið með ágætum á þessu þingi. En við erum komin á þann punkt að við ætluðum að klára málið í dag og mér þætti mjög miður ef það endaði í einhvers konar upplausn í stað þess að við reynum að finna farsæla lausn á málinu. Mér þætti það miklu leiðinlegri endir á annars ágætu þingi. Þess vegna vil ég ítreka ósk mína um að formenn flokka fái rými til að funda og ræða misjafnan skilning manna á því í hverju það samkomulag fólst sem hv. þingmönnum hefur verið tíðrætt um. Ég tel að okkur sé ekkert að vanbúnaði með það.
Herra forseti. Mér leiðist alveg ótrúlega þegar upp koma þingmenn sem skiljanlega eru þingmenn stjórnarmeirihlutans og detta í varðgírinn, verða varðhundar sjálfkrafa, án þess að hlusta á þá sem hafa verið að tala. Hér hefur fólk talað í mestu vinsemd um að reyna að ná sátt í málinu. Ég er sannfærð um að hægt er að leysa þetta, bara ef við formenn flokkanna fáum tækifæri til að setjast niður og fara yfir málið. En okkur er ekki gefið það svigrúm. Það hafa því miður fallið einhver gífuryrði en ég er engu að síður sannfærð um að ef við gerum hlé á fundi og forseti veitir formönnum flokkanna svigrúm til að fara yfir málið verði hægt að halda áfram þingfundi með eðlilegum hætti og fara í atkvæðagreiðslu eins og boðað var. Enn og aftur ítreka ég þau tilmæli mín til hæstv. forseta, sem er þingreyndur maður. Hann veit og skynjar að komið er upp ákveðið andrúmsloft í þinginu, sem mér finnst óheppilegt því að það stefndi í farsæl þinglok, eitthvað sem myndi lyfta upp þinginu en ekki draga það niður eins og nú stefnir í. Það er því miður á ábyrgð stjórnarmeirihlutans.
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð síðustu ræðumanna, hv. þingmanna, Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur og Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, að þessi uppákoma er í boði stjórnarflokkanna. Nú ættu formenn flokkanna að fá forseta þingsins til að gera hlé á fundinum, funda saman og finna einhverja lausn í þessu máli. Ég hef alltaf verið mjög seinþreyttur til vandræða en get bæði verið þrár og langrækinn. Mig langar ekkert til að fara í það far og óska ég bara eftir að við leysum þetta mál.
Virðulegi forseti. Þá er komið að því að greiða atkvæði um býsna stórt mál, breytingar á lögum um Íslandsstofu. Má velta fyrir sér hvort ekki hefði verið betra að skrifa algerlega nýtt frumvarp um stofnunina, eða stofuna, eða nýju sjálfseignarstofnunina, eins og lagt er upp með í frumvarpinu. Ýmislegt gott hefur áunnist í meðferð nefndarinnar á þessu máli. Búið er að laga frumvarpið töluvert mikið, bregðast við ákveðnum athugasemdum. Ég sakna þess þó að ekki er gengið nógu vel frá ákveðnum hlutum. Þá á ég t.d. við varðandi fjármögnun verkefna og slíkt. Það er enn þá úti um víðan völl. Ég held hins vegar að málið sé til bóta. Það er til að skýra ákveðna þætti. En á sama tíma vantar upp á lagaumgjörðina sem stofnunin á að vinna eftir, eða stofan, sjálfseignarstofnunin. Þar af leiðandi erum við undir það búin að þurfa að laga málið enn og aftur í haust.
Virðulegur forseti. Örstutt um þetta mál. Fram komu umtalsverðar athugasemdir við málið við vinnslu þess, eins og þeir vita sem í nefndinni sitja og höfðu fjallað um málið heilt yfir. Þetta var eitt af þeim málum sem var flaggað, ef svo má segja, í samningaviðræðum sem fóru fram um þinglok. Ég held að stjórnarandstöðuflokkarnir hafi gert sex alvarlegar eða efnislegar athugasemdir sem við málið, sem betur fer, þannig að við þeim var brugðist í meginatriðum. Í lokin stóð út af atriði sem sneri að skipun stjórnar. Ég tel til bóta þá leið sem farin var. En ég er jafnframt þeirrar skoðunar að atvinnulífið eigi að hafa sterka rödd á þessum samstarfsvettvangi og í raun sterkari en [[Forseti hringir.]]ráðuneytin.
Herra forseti. Ég tel að þetta mál sé eitt af þeim þingmálum sem hefði orðið betra ef það hefði fengið að þroskast aðeins lengur og fengið meiri og betri umfjöllun. Þetta frumvarp verður væntanlega að lögum á eftir, en ég er býsna smeykur um að við þurfum að lappa upp á þau jafnvel strax í haust vegna þess að menn gáfu sér ekki nógan tíma til þess að fara af alvöru yfir málið. Við erum að fjalla um stofnun, eða hvað við eigum að kalla þetta fyrirbæri, félag, sem hefur til umráða talsvert á annan milljarð króna á ári, bæði af ríkisfé og sjálfsaflafé frá ýmsum aðilum í landinu. Þess vegna tel ég að betra hefði verið að taka sér tíma í að [[Forseti hringir.]]gaumgæfa málið betur. En fyrst það er komið fram og komið svona langt greiðum við væntanlega atkvæði með því en við verðum örugglega að súpa seyðið af því í haust.
Virðulegur forseti. Þetta er um margt mjög áhugavert mál. Það var afskaplega umdeilt af ýmsum ástæðum en á því hafa líka verið gerðar gríðarlega miklar breytingar. Mér sýnist að breytingartillögurnar séu allar til bóta og geri málið betra þó að það sé alls ekki fullkomið og eitt og annað hefði mátt bæta til viðbótar. En það er ekki annað hægt en að vekja athygli á því hversu mikill munur er á því hvernig menn hafa nálgast vinnu við þetta mál og afgreiðslu þess nú og hvernig menn nálgast annað mál sem varðar verðtrygginguna, með því beinlínis að koma í veg fyrir að menn fái að greiða atkvæði um það. Ekki aðeins er engin tilraun gerð til að ná saman um málið, það má ekki einu sinni greiða [[Forseti hringir.]]atkvæði um það.
Herra forseti. Þetta er dæmi um mál sem batnaði m.a. í meðförum þingsins og ekki síst eftir samtöl þvert á flokka og þvert yfir stjórn og stjórnarandstöðu. Þetta er gott dæmi um að mikilvægt mál getur verið tekið sterkum tökum hér innan húss og vil ég sérstaklega þakka formanni og framsögumanni fyrir að hafa beitt sér í málinu. Ég styð málið, er á meirihlutaáliti frá nefndinni, m.a. út frá því að tekið var tillit til margra athugasemda sem við settum fram. Það er verið að taka veigamikið skref til að styðja við atvinnulífið og ekki síður efla tækifæri okkar Íslendinga til að auka verðmæti okkar, útflutningsvörur okkar og þjónustu. Þetta er mikilvægt skref sem ég styð og við í Viðreisn. Ég efa ekki að málið hefði hugsanlega batnað við frekari meðferð þingsins og við skulum skoða það innan tiltekins tíma, þá förum við aftur yfir málið, en eins og málið lítur út núna [[Forseti hringir.]]er það mun betra af hálfu þingsins en þegar það kom inn.
Herra forseti. Þetta mál kom inn í þingið í mjög annarlegu ástandi, [[Hlátur í þingsal.]]enda verið að reyna að búa til einhvers konar sjálfseignarstofnun utan um það sem hefur verið í samvinnu einkaaðila og ríkis í flestum löndum og það vantar félagaform fyrir það. Sem betur fer náðist að vinna málið mjög vel í nefndinni og laga mikið af þeim göllum sem eru á því, jafnvel flesta, ásamt því að koma því þannig fyrir að málið verði tekið til algerrar endurskoðunar eftir þrjú ár, sem er jákvætt. Stuðningur okkar við málið er vegna þess að hægt er að endurskoða það á þennan hátt. Það eru vandamál sem ég vona að muni ekki bitna mikið á starfsemi Íslandsstofu í framhaldinu. Þau snúast kannski fyrst og fremst um að ekki er nema örlítið brot af atvinnulífinu sem fær raunverulegan aðgang að stofnuninni. En hvað sem því líður er þetta ágætisskref fram á við og [[Forseti hringir.]]eftir þrjú ár munum við vonandi leggja til mjög róttækar breytingar til að laga allt það sem upp á vantar.
Virðulegi forseti. Ég flutti nefndarálit meiri hluta í gær og hafði til þess mjög stuttan tíma, meira að segja það stuttan að mér láðist að þakka nefndarmönnum í hv. utanríkismálanefnd kærlega fyrir samstarfið í þessu máli. Mér láðist líka að taka fram að undir nefndarálitið skrifa auk mín hv. þingmenn Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, Ásgerður K. Gylfadóttir, Ari Trausti Guðmundsson, Rósa Björk Brynjólfsdóttir, Logi Einarsson, Smári McCarthy og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Ég held að við séum með mjög gott mál í höndunum. Það var vissulega ansi snúið í ljósi þess að við höfum ekki sérstakt félagaform utan um samstarf ríkis og einkaaðila eða þriðja geirans. Ég fagna mjög þeirri umræðu sem hefur vaxið í kjölfarið um nauðsyn þess að það verði skoðað, enda er það eitt af bráðabirgðaákvæðunum í þessum lögum núna. Ég held að við getum öll fagnað því að þetta frumvarp hljóti hér samþykki og verði að veruleika.
Virðulegi forseti. Ég náði ekki að koma því að áðan að málið í heild er gott eins og það liggur fyrir. Ég mun fyrir mitt leyti styðja það og held að þetta sé jákvætt skref í þá átt að ná saman því afli sem er til þessara verka, hvort sem við horfum til landkynningar eða markaðssetningar vöru eða hvaða svið tengingar við útlönd það er sem við horfum til. Ég held að ég taki undir það sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom inn á áðan, að við eigum að treysta á að atvinnulífið hafi öflugan, djúpan og mikinn skilning á því sem við er að eiga í þeim efnum, styðja við þá sérþekkingu sem þar er og vinna málið áfram á þann hátt.
Virðulegi forseti. Ég náði nú ekki alveg að klára það sem ég vildi segja um atkvæðagreiðsluna og annað. Það er tvennt sem mér fannst aðallega vanta til að geta verið á meirihlutaálitinu í þessu annars ágæta máli. Í fyrsta lagi hefði ég viljað sjá tekið á fjárveitingunum, þ.e. hvernig peningunum er ráðstafað til stofnunarinnar. Þeir eru á víð og dreif í þessu systemi öllu saman, í kerfinu, þ.e. peningar sem verið er að nota í verkefni líkt og Íslandsstofa er að vinna að. Í öðru lagi tel ég að það hefði í raun átt að skoða betur að fela atvinnulífinu stærri hluta í öllum þessum verkefnum, þ.e. að markaðsráð hefði átt að vera með meiri hluta frá atvinnulífinu, því að það er nú einu sinni þannig að það er atvinnulífið sem sér tækifærin og sækir fram. En það þarf stuðning og aðstoð og umgjörð frá ríkinu sem ríkið skapar. En ég segi enn og aftur: Þetta mál er orðið býsna gott og það er nauðsynlegt að það nái fram að ganga þótt alltaf megi eitthvað bæta.
Herra forseti. Örstutt í viðbót. Ég vil hvetja ríkisstjórnina, því að þetta er mjög mikilvægt skref sem verið er að stíga hér, samvinna hins opinbera og atvinnulífsins, að halda áfram að vinna að því sem er búið að vera að ýja að, setja lagaramma eða umgjörð um samstarf eða félagaform, sameiginlegt á milli hins opinbera og einkaaðila. Oft er notað um það slagorðið eða skammstöfunin PPP á útlensku. Ég hvet ríkisstjórnina til að vinna að því að koma með almennilegt frumvarp þó að ég sé ekki of vongóð um að það verði miðað við viðhorfið þegar kemur að samstarfi við einkaaðila í heilbrigðisgeiranum. En lengi má manninn reyna í þessu efni og hvet ég ríkisstjórnina til að koma með ramma utan um þessi samskipti. Síðan vil ég líka hvetja ríkisstjórnina til að halda áfram að reyna að gera myndina sem heildstæðasta. Því enn eru verkefni sem við erum að styðja á víð og dreif um kerfið. Það er ekki nægilega mikið gegnsæi. Ég hvet ríkisstjórnina til að halda áfram að safna þeim verkefnum saman þannig að við fáum heildarmyndina. [[Forseti hringir.]]Þannig getum við haldið áfram að ýta undir verkefni Íslandsstofu sem við viljum gjarnan styðja.
Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi í fyrri atkvæðaskýringu eru allar þær breytingartillögur sem fyrir liggja til bóta í þessu máli. Það hefur þróast mjög mikið frá því að það kom fyrst inn í þingið sem mjög vanbúið mál. En eins og fleiri hafa nefnt er synd að menn skuli ekki nýta meira krafta atvinnurekenda. Ekki bara vegna þess að þeir eiga hérna mikla hagsmuni og þar af leiðandi er eðlilegt að þeir komi að málum með meira afgerandi eða áþreifanlegri hætti en hér er gert ráð fyrir, heldur líka vegna þess að þeir hafa þekkingu á því sviði sem þeir starfa á. Hún ætti að reynast verðmæt, að fá sem mesta þekkingu sem víðast að og gera þannig sem mest úr þessu fyrir alla. Það er ákveðinn galli á þessu máli að menn skuli ekki hafa nýtt það tækifæri betur, en málið hefur hins vegar tekið miklum framförum í meðförum þingsins.
Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka að með aðild að nefndaráliti meiri hluta hæstv. utanríkismálanefndar og með jáyrði við frumvarpinu í þingsal bind ég vonir við að með tveimur fulltrúum Sambands íslenskra sveitarfélaga í markaðs- og svæðisráði Íslandsstofu, eins og það heitir, nái sjónarmið markaðsstofa landshlutanna að lita starfsemi hennar því að baki markaðsstofanna eru nefnilega 700–800 fyrirtæki á landsbyggðinni. Því segi ég já.
Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan taka undir mál hv. þm. Smára McCarthys þegar hann sagði að frumvarpið hafi verið í afskaplega annarlegu ástandi þegar við fengum það í hendur. Í raun var það í svo furðulegu ástandi að það var undanþegið öllum lögum í landinu nema umferðarlögum. Allar þær tillögur sem gerðar hafa verið um málið hafa verið til bóta, þó svo að mér þyki ýmislegt á skorta. Við erum öll sammála um markmið laganna, en aftur á móti sýnist sitt hverjum með það sem á eftir kemur. Þingmaðurinn segir já. Ég vildi að ég gæti sagt hér „með fyrirvara“. Ég segi samt já.
Virðulegi forseti. Hér er breytingartillaga sem eins og þær allar eða flestar er til verulegra bóta. Það sem þarna er m.a. verið að gera er að stofnunin falli undir upplýsingalög, með ákveðnum undanþágum þó. Ég hef ákveðinn skilning á því að þær undanþágur séu inni. Ég held hins vegar að mikilvægt hefði verið að sjálfseignarstofnunin, í ljósi þess hve ríkið er stór aðili að henni, félli undir upplýsingalög að öllu öðru leyti. Þar af leiðandi er ég hlynntur þessari breytingu og geri ráð fyrir að þingmenn Miðflokksins séu það einnig. Það er að sjálfsögðu verið að gera fleiri breytingar á skjalinu, á lögunum, og ég geri ráð fyrir að koma aftur upp varðandi þær þegar að þeim kemur.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni um kostina sem felast í nánari tengingu sveitarfélaganna eða samtaka þeirra og þar með markaðsstofa landshlutanna. Þetta er ein af þeim breytingartillögum sem eru mjög til bóta en jafnframt er hún áminning um að það hefði mátt ná því sama fram gagnvart atvinnurekendum, að nýta þá þekkingu og reynslu sem þar er til staðar og ná henni saman í einhvers konar miðpunkt svo úr yrði eitthvað stærra en summa partanna. Það sama á við hvað það varðar eins og með markaðsstofur landshlutanna, eins og með sveitarfélögin eða samtök þeirra. Vonandi mun þetta þróast áfram í rétta átt en þessi tiltekna breytingartillaga er sannarlega til bóta og því segi ég já.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að biðja forseta og starfsmenn afsökunar á hversu leynilega ég bað um orðið. Ég hef orðið mér úti um nýjan penna. Það mun heyrast meira í honum hér eftir. En ég vil um þetta mál segja að það hefur allt færst til mikilla bóta frá því að það var lagt fram. Ég held að þetta sé farsælt hvað varðar að ná saman því afli og þekkingu sem í atvinnulífinu býr hvað þá hluti varðar og mun fyrir mitt leyti samþykkja þetta mál eins og það liggur fyrir.
Herra forseti. Þegar ég talaði áðan um stuðning átti ég við breytingartillögurnar, afsakið það. Eins og ég rakti er þetta ekki svo vel útbúið mál, þrátt fyrir töluvert margar góðar breytingar, að við getum stutt það. Við fögnum því að verið sé að breyta þannig að málið verði tekið til endurskoðunar eftir þrjú ár en vandinn er eftir sem áður að ekki nema örlítið brot af atvinnulífinu fær aðgang að stofnuninni og það er fullt af litlum vandamálum sem þarf að laga. Við sitjum hjá í þessu.
Virðulegi forseti. Hér er verið að stækka og fjölga í svokölluðu útflutnings- og markaðsráði. Verið er að bæta við fulltrúum frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, samstarfshópi markaðsstofa landshlutanna og fulltrúum a.m.k. eins ráðherra, ef ég man þetta rétt og sé. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég held að betra hefði verið að fara þá leið að ýta þeim verkefnum meira til atvinnulífsins sem er leiðandi í því að sækja fram og markaðssetja vörur, þjónustu og annað. Það er lítið gert af því undir forustu eða fyrir tilstuðlan ríkisvalds, að ég held, en að sjálfsögðu þarf að vera samkomulag þar á milli og samvinna og mjög náið samstarf, enda býr stjórnsýslan yfir mjög hæfu og raunar frábæru fólki sem vinnur fyrir okkur úti um allan heim að markaðsmálum. En það er verið að fjölga í ráðinu og stækka það og nú sitja þar a.m.k. 31, ef ekki fleiri.
Virðulegur forseti. Þótt þessi breyting sé til góðs, eins og aðrar breytingartillögur sem varða þetta mál, er þetta önnur áminning um að hægt hefði verið að gera betur og ná meiri árangri, meira af þeim árangri sem verið er að reyna að ná með breytingartillögunni, ef aðkoma atvinnurekenda hefði verið meiri eða þeim réttara sagt verið treyst fyrir stærra hlutverki. Það er svolítið skrýtið að menn skuli ekki vilja nýta í meira mæli þann kraft sem er til staðar og þá þekkingu sem er fyrir hendi á þeim sviðum. Það er nánast eins og einhver feimni sé við það sem ætti alls ekki að vera nokkur einasta feimni við, þ.e. að nýta þekkingu og krafta fólks sem starfar í þeim greinum sem þarna eru undir. En á heildina litið er þetta betra en að gera ekki þessa breytingu og því styð ég breytingartillöguna.
Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á að spyrja hæstv. forseta hvort eitthvað sé að frétta af þeim fundi sem fór fram fyrir skömmu síðan. Ég hef því miður ekki náð að ræða við formann Miðflokksins um hvað fór fram á honum og hvernig gekk. Ég sé hins vegar að forsætisráðherra er kominn í salinn og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra líka. Við hljótum að velta fyrir okkur hvort eitthvað hafi gerst, hvort kominn sé botn í það ágreiningsefni sem verið hefur í þessum sal eða hvernig staðan er að öðru leyti. Þannig er mál með vexti að við eigum eftir nokkrar atkvæðagreiðslur og því er mikilvægt að fá þetta á hreint sem fyrst þannig að hægt sé að hraða málum ef vilji er til þess í þinginu. Þess vegna ber ég upp þessa spurningu, hvort forseti getir upplýst okkur um hvað gerðist á umræddum fundi.
Forseti hefur ekki aðrar upplýsingar en þær að hartnær klukkustundarlangur fundur formanna stjórnmálaflokkanna skilaði ekki niðurstöðu. Staðan er óbreytt og verður því haldið áfram með dagskrá samkvæmt þingsköpum.
Hæstv. forseti. Það eru vissulega vonbrigði ef rétt er að ekki hafi náðst árangur í viðræðum formanna um áframhald þingstarfa. Ef svo er ekki halda þingstörf áfram næstu daga. Við bregðumst við því með þeim ráðum og verkfærum sem við höfum. Við munum því halda áfram að ræða mál mjög ítarlega og fara mjög gaumgæfilega yfir þær atkvæðagreiðslur sem fram undan eru og ræða þær og þau mál sem þar eru undir. En að öllu samanlögðu hefði maður frekar kosið að menn hefðu getað ráðið ráðum sínum á þann hátt að hér hefði náðst einhver niðurstaða.
Virðulegi forseti. Það er rétt sem fram er komið um fund formanna flokkanna að hann skilaði í sjálfu sér engri niðurstöðu. Þá liggur í loftinu sú meining sumra hér í þinginu að samkomulag um þinglok haldi ekki. Það kemur bara í ljós hvernig úr því spilast. Við getum auðvitað haldið lengi áfram í dag. Það eru bjartir dagar fram undan. Kannski við þurfum að gera íshlé af og til til að koma dagskránni í gegn. En af hálfu stjórnarinnar: Ef litið verður þannig á að ekkert samkomulag sé um hvernig ljúka eigi þinginu er það bara þannig. Það gildir á báða bóga. Eflaust verður bara að fara yfir það [[Forseti hringir.]]frá einum degi til þess næsta hvernig menn vilja haga þingstörfunum þann daginn.
Hæstv. forseti. Ég kom hér upp til þess að fagna þeim sáttarhug sem ég heyrði í orðum hæstv. fjármálaráðherra - eða ekki. En það er alveg rétt sem hann segir; ef ekki næst samkomulag um að ráða hér málum með einhverjum skikkanlegum hætti verða þau ráðin einhvern veginn öðruvísi. Það verður sjálfsagt engum til framdráttar og þinginu ekki til aukinnar virðingar. Það er ekki hægt að láta allt yfir sig ganga. Ef menn standa ekki við samkomulag sem gert hefur verið verða menn bara að taka afleiðingunum af því og munu halda áfram að gera það eins lengi og hægt er. Ég gleðst hins vegar yfir orðum hæstv. fjármálaráðherra um að við getum haldið lengi áfram inn í nóttina. Ég hef saknað þess allan þennan vetur að fá ekki almennilegan næturfund og er albúinn í að vera hér næstu nætur við góða skemmtan. Það er ekkert meira uppbyggilegt og skemmtilegt [[Forseti hringir.]]en að vera hér næturlangt. [[Gripið fram í: Segðu.]]
Hæstv. forseti. Ég lýsi yfir ánægju minni með að þetta mál sé komið á dagskrá og til atkvæðagreiðslu. Mér þykir vænt um að geta sagt frá því að mér er kunnugt um að málið hefur lengi verið í vinnslu í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu þar sem ég átti nokkur skref áður og veit að starfsfólk þar hefur lagt á sig mikla vinnu til að koma málinu í það horf sem það er í. Mér er einnig kunnugt um að málið hefur fengið vandaða meðferð í hv. umhverfis- og samgöngunefnd og mun því að sjálfsögðu greiða fyrir því að þetta góða mál fái farsælan endi á þinginu.
Virðulegi forseti. Ég er á nefndarálitinu sem nefndarmaður í samgöngunefnd en vil þó benda á eitt atriði sem mér finnst vanta í breytingartillöguna og er varðandi netlög, sem mér eru sérstaklega hugleikin. Ég hélt að samkomulag hefði verið um að rætt yrði um ytri mörk netlaga, þ.e. að viðmiðunarlínan landmegin sé frá ytri mörkum netlaga. Í breytingartillögunni er einungis sagt: „svæði frá netlögum að ytri mörkum efnahagslögsögunnar.“ Þetta markar raunverulega skipulagssvæðið, frá netlögum og út í efnahagslögsöguna. Allt í lagi, landmegin er þetta auðvitað ekki skýrt. Netlög eru svæði sem er mislangt en yfirleitt um 115 metrar og það verður að vera skýrt að það sé frá ytri mörkum en ekki innri mörkum. Ég tel að við 3. umr. þurfi að laga það orðalag.
Virðulegur forseti. Ég vildi við þetta tækifæri hrósa hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir það hvernig vinna að málinu hefur farið fram. Þetta er á margan hátt flókið mál og ýmis álitamál sem hafa komið upp sem þurft hefur að skoða sérstaklega með þar til bærum sérfræðingum, með þeim sem þekkja best til á sínu svæði, og samræma það svo allt saman, þær upplýsingar, og vinna úr því heilsteypt frumvarp, sem mér sýnist hafa tekist ágætlega. Þá er rétt að nota árangurinn af þeirri vinnu sem hvatningu til að menn nálgist hlutina lausnamiðað í öðrum málum líka, ég tala nú ekki um að menn fylgi eftir því sem þegar hefur verið samið um. Vinnan að þessu máli er á margan hátt til fyrirmyndar og ætti að vera okkur hvatning í öðrum málum líka.
Virðulegi forseti. Það hefur verið býsna lengi í umræðunni, í það minnsta á Íslandi, hvernig skipulagsmálum þegar kemur að haf- og strandsvæðum er háttað. Við höfum mörg hver átt fundi með sveitarfélögum víða um land þar sem áhyggjur þeirra hafa komið fram og eins vilji þeirra til að hafa meira um þetta að segja. Eftir því sem mér skilst hefur þeim áhyggjum að miklu eða flestu leyti verið mætt sem hafa komið fram af þeirra hálfu varðandi þær breytingar sem eru gerðar á þessu frumvarpi, eða í frumvarpinu í það minnsta. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni. Það er líka gaman að segja frá því að fyrir vestan hafa menn verið að reyna að sérhæfa sig í því að kenna þennan þátt, sem er mjög uppbyggilegt. Virðulegi forseti. Ég fagna því að við séum komin á þann stað að samþykkja þetta mál hér en sjálfsagt, eins og með margt annað sem er samþykkt á lokametrunum, þarf að endurskoða eitt og annað þegar þing kemur aftur saman.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir samstarfið við vinnuna í þessu máli sem ég er framsögumaður á, en eins og í fleiri málum í gær gafst lítill tími til að fara yfir nefndarálitið. Síðan langar mig í tilefni af orðum hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar að koma inn á að það á ekki að fara á milli mála að um er að ræða svæði frá netlögum, frá ytri mörkum netlaga, og yfir það hef ég farið sérstaklega. Hins vegar var prentvilla í fyrstu útgáfunni sem var dreift hérna og gott að geta áréttað það úr ræðustól. En breytingartillagan hefur verið prentuð upp og á að liggja rétt fyrir á netinu og í hliðarsal.
Hæstv. forseti. Ég fagna þessu máli. Ég hrökk svolítið við þegar það kom til þingsins og ég fór yfir það, en unnið hefur verið að því í samvinnu við sveitarfélög að þau hafi meiri aðkomu að málinu og er það vel. Það er nefnilega þannig að þegar verið er að fjalla um mál úti á landi eða hringinn í kringum landið hafa þeir sem eru kunnugir staðháttum og eru nær því sem er verið að fjalla um oft, kannski ekki meira vit en það þarf að hlusta á sjónarmið þeirra. [[Gripið fram í: Sérstaklega þar.]]Já, sérstaklega þar. Í sambandi við netlögin var gott að heyra það sem hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir kom inn á, að það væri líka að skýrast. Mér sýnist þetta vera hið besta mál.
Herra forseti. Ég þakka fyrir ágætan dag á Alþingi í dag. [[Hlátur í þingsal.]]Ég þarf að óska eftir því sem framsögumaður þessa máls um Ferðamálastofu að það gangi til hv. atvinnuveganefndar á milli 2. og 3. umr. Það voru að berast athugasemdir frá Ferðamálastofu sem eru tæknilegar, smávægilegar, en það þarf að samræma greinar. Það er ósk mín að málið gangi til atvinnuveganefndar.
Hæstv. forseti. Ef ég segðist vera sáttur við þessa tillögu eins og hún lítur út núna myndi ég ekki segja satt. En að sjálfsögðu teygir maður sig í ýmsar áttir til þess að samkomulag náist og til þess að hægt sé að ljúka þingi með sómasamlegum hætti. Ég hef skilning á viðkvæmni þess fyrir ýmsa hér inni að þurfa að greiða atkvæði um frumvarp sem við Miðflokksmenn lögðum fram. Þess vegna sætti ég mig við þessi málalok. Ég fer hins vegar fram á nafnakall við þessa atkvæðagreiðslu um frávísun og ég mun að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn henni. Ég hygg að ég geti líka lofað því að þetta er ekki síðasta málið sem hér verður fram lagt af hálfu Miðflokksins um að verðtrygging verði aflögð, annaðhvort að hluta eða að öllu leyti, og hlakka til að bera það næsta fram hér.
Virðulegi forseti. Það eru margir hérna inni sem hafa kannski aldrei þurft að hafa áhyggjur af lánshæfismati, hafa aldrei haft áhyggjur af því að þurfa að finna húsnæði á leigumarkaðnum, hafa kannski ekkert sérstaklega miklar áhyggjur af afborgunum af lánum. Það er miður. Við þurfum að fjölga slíku fólki inni á þingi þannig að það endurspegli betur þjóðina. Þetta er auðvitað viðkvæmt mál og á sér langa sögu. Staðreyndin er samt sú að Ísland er ekki eins og Ísland var árið nítján hundruð áttatíu og eitthvað þegar þessi lög voru sett. Við þurfum að horfast í augu við að verðtryggingin getur ekki varað að eilífu. Það er ekki sanngjarnt að lánþegar axli alla byrðina. Við þurfum að horfa fram á við, þurfum að leita lausna. Það eru til ýmsar lausnir. Ég styð að þetta mál fari í atkvæðagreiðslu. Það eru margar skoðanir um það innan Pírata en ég er alla vega á þeirri skoðun að þetta mál verðskuldi að við athugum það vel. [[Forseti hringir.]]Ég myndi styðja að það væri tekið til atkvæðagreiðslu og greiða með því atkvæði.
Herra forseti. Húsnæðisliður vísitölunnar hefur bakað heimilum landsmanna stórtjón og átt þátt í því að hrekja fjölskyldur, feður, mæður og börn, af heimilum sínum. Horfur eru á að sú þróun haldi áfram. Í þessum húsnæðislið mælast áhrif af stefnu í skipulagsmálum hér í Reykjavík, í þessum húsnæðislið mælast áhrif af því að verið er að leigja hérna til skamms tíma. Þetta hefur ekkert með verðbólgu að gera, þetta er alger afskræming á veruleikanum. Ég mæli eindregið með því að menn taki málstað íslenskra heimila, íslenskra fjölskyldna, og samþykki þessa tillögu.
Virðulegur forseti. Það er afskaplega sérkennilegt að menn skuli ekki treysta sér til að taka afstöðu til þessa máls, sumir hverjir, því að þetta mál er ekki nýtilkomið. Menn hafa verið að ræða mál er varða verðtrygginguna og samsetningu hennar árum saman. Skipaðar hafa verið nefndir og meira að segja hafa verið skipaðir átakshópar til þess að framkvæma tillögur nefnda. Ég minni á að snemma á árinu 2014 samþykkti þáverandi ríkisstjórn aðgerðaáætlun um hvernig standa ætti að afnámi verðtryggingar. Það var ekki klárað á öllum stöðum. En síðar hafa menn tekið upp aðra nálgun, m.a. þessa nálgun hér, að byrja á því að taka húsnæðisliðinn út úr vísitölunni og hafa flokkar eins og Framsóknarflokkurinn gert það að sérstöku stefnumáli. Ekki það að skipaður yrði starfshópur til að skoða kosti þess að taka húsnæðisliðinn út úr vísitölunni, nei, stefnan var sú að það ætti [[Forseti hringir.]]að taka húsnæðisliðinn út úr vísitölunni. Þá hljóta menn að vilja nota tækifærið nú til að greiða atkvæði um það.
Hæstv. forseti. Þetta mál snýst um hvort meta eigi þetta mál faglega áður en farið verður í þá lagabreytingu sem frumvarpið leggur til. Nú hefur hv. efnahags- og viðskiptanefnd ályktað um málið. Það eru tvö nefndarálit og ég styð álit meiri hluta. Það væri býsna ankannalegt þar sem Alþingi samþykkti hér 8. maí einróma að fara í faglegt mat á þessu, það var algerlega í samræmi við niðurstöðu starfshóps um endurmat peningastefnu, að ætla svo korteri síðar að samþykkja málið bara sisvona án þess að meta faglega áhrif á lánakjör, vexti, peningastefnuákvarðanir. Það væru býsna skrýtin skilaboð frá Alþingi.
Herra forseti. 8. maí síðastliðinn samþykktum við einróma að starfshópur skyldi skoða kosti þess eða galla hvernig vísitala er sett saman og hvort húsnæðisverð eigi að vera inni í vísitölu eða ekki. Þann 8. júní síðastliðinn afgreiddi meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar, að viðstöddum hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni, málið úr nefnd með frávísunartillögu sem við greiðum nú atkvæði um. Ástæða þess að við erum með þessa frávísun er einmitt að við afgreiddum og samþykktum öll einróma að viðhafa þann hátt á að undirbyggja og kanna með hvaða hætti skynsamlegast væri að [[Forseti hringir.]]standa að málum hér þegar kemur að verðtryggingu og yfir höfuð hvort við eigum að hafa verðtryggingu á einhverjum lánaskuldbindingum eða ekki.
Virðulegur forseti. Ég er ánægður með það að fá að greiða atkvæði um þessa tillögu meiri hlutans hér. Ég tel að hugsunin á bak við málið sé góð, en að málið sé vanbúið og ekki nógu faglega unnið. Þar er ekkert um mat á áhrifum þessarar risastóru ákvörðunar. Þess vegna hef ég viljað getað greitt atkvæði með tillögu meiri hlutans um að vinna málið áfram. Ég er ánægður með að fá að gera það. Ég er enn sama sinnis og ég var 8. maí í þessum þingsal þegar ég taldi að fagleg vinna við málið þyrfti að vera í gangi til að taka svona stóra ákvörðun. Ég tel enn að þá faglegu vinnu þurfi að vinna og mun því vera sömu skoðunar og ég var þá, eins og allir aðrir þingmenn sem greiddu atkvæði 8. maí.
Virðulegur forseti. Fyrir nokkrum dögum kom út bók. Þá sá formaður Framsóknarflokksins ástæðu til að setja á Facebook, held ég það hafi verið, með leyfi forseta: „Tillögur peningastefnunefndar felast m.a. í að taka húsnæðisliðinn út úr vísitölunni. Þessari tillögu erum við í Framsókn algjörlega sammála enda lagt fram slík mál á þingi síðustu misseri. Það er gott að finna faglegan stuðning og vel fram sett rök sérfræðinga með þeirri tillögu.“ Nú er bara spurning hvort formaður Framsóknarflokksins sé enn þá sama sinnis.
Virðulegri forseti. Við hlustum á þingmenn sem eru afskaplega ánægðir með að geta sett þetta mál til skoðunar, sett þetta í nefnd, skoðað þetta betur. Ég veit ekki betur en við séum búin að vera að tala um þetta mál lengi. Þessi þjóð er búin að tala um verðtrygginguna í áratugi. Deilt hefur verið á verðtrygginguna í áratugi. Er ekki kominn tími til að losa sig við hana? Hér er tillaga um að losa húsnæðisliðinn úr vísitölunni. Ég legg til að við samþykkjum það. Haldið þið að himinn og jörð muni farast? Þetta er mannanna verk. Afnemum þetta. Fellum frávísunartillöguna og samþykkjum tillögu Miðflokksins. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Eins og fram kom hér hjá hv. þingmönnum um atkvæðagreiðsluna áðan þá samþykkti Alþingi einróma þingsályktunartillögu um að skoða þetta mál frá ýmsum hliðum í starfshópi sérfræðinga. Okkur í Samfylkingunni finnst því eðlilegt að vísa þessu máli í sama farveg. Ég segi já.
Samþykkt á þessari frávísunartillögu horfir til stórtjóns fyrir heimilin og fjölskyldurnar í landinu. Ég segi nei.
Virðulegur forseti. Það er allt á sömu bókina lært hjá þessari ríkisstjórn og þessum stjórnarmeirihluta. Það er ekki tekið á nokkrum sköpuðum hlut, jafnvel þegar um er að ræða mál sem stjórnarflokkar hafa gert að sínum helstu áherslumálum og þeir hafa tækifæri til að greiða atkvæði í samræmi við það, ná fram þessu stóra áherslumáli. Nei, þá greiða menn atkvæði gegn því eða vilja vísa málinu frá, setja það í nefnd. Þetta er allt spurning um að stofna bara nýjar og nýjar nefndir til þess að fást við hlutina, vegna þess að þessi ríkisstjórn tekur ekki á neinu, hún hefur enga framtíðarsýn, hún hefur engar lausnir. Svarið er alltaf bara: Ný nefnd. Jafnvel þótt það séu mál sem aðrar nefndir hafa fjallað um, sem nefndir hafa skilað niðurstöðu um, sem átakshópum hefur verið falið að framkvæma. Nei, svarið er alltaf: Ný nefnd. Jafnvel þegar um er að ræða eitt stærsta kosningamál eins af stjórnarflokkunum greiða þeir atkvæði gegn því að ná því í gegn.
Virðulegi forseti. Þessu máli og sambærilegum höfum við Framsóknarmenn barist fyrir í mörg ár án árangurs þangað til 8. maí þegar það var samþykkt hérna í þingsalnum. Í stjórnarsáttmálanum tölum við um að skoða það að taka húsnæðisliðinn út úr vísitölunni. Í peningastefnunefndinni sem kom hér um daginn var lagt til að það yrði gert að vel og vandlega athuguðu máli. Við styðjum fagleg vinnubrögð sem styðja við mál smátt og smátt. Það tekur tíma að vinna undirstöðu undir það sem þarf að gera. Fyrir nokkrum árum barðist ASÍ gegn þessu máli, verkalýðshreyfingin. Fleiri eru komnir á þá skoðun að þetta sé skynsamlegt. Við viljum vinna faglega og munum gera það. Í haust mun væntanlega koma fram frumvarp, eða næsta vetur, um breytingar á Seðlabanka og m.a. þessu máli, eftir að það er búið að fara í gegnum faglega umfjöllun í nefnd. Alveg eins og við [[Forseti hringir.]]samþykktum öll hér í þessum sal. Við Framsóknarmenn og ríkisstjórnin viljum fagmennsku og minni trumpisma.
Hæstv. forseti. Húsnæðisliðurinn hefur fært 50 milljarða frá heimilunum á einu ári yfir til fjármálakerfisins og 118 milljarða á fimm árum. Með því að greiða atkvæði með þessari frávísunartillögu er hætt við að ástandið verði óbreytt. Því greiði ég á móti því að vísa þessu máli frá og vil að þetta mál fái framgöngu en verði ekki vísað frá. Ég segi nei.
Herra forseti. Þegar við gerum hluti á allt annan hátt en öll löndin í kringum okkur þarf stórkostlega góða röksemdarfærslu fyrir að viðhalda því ástandi. Þessi húsnæðisliður er á skjön við það hvernig löndin í kringum okkur gera þetta og það eitt og sér ætti að vera næg ástæða til að taka hann út. Það er búið að greina þetta og greina í marga áratugi. Aftur á móti hefur þrátt fyrir allt náðst að myndast sátt um að setja málið í nefnd. Ég vona að nefndin skili okkur þeirri niðurstöðu sem á auðvitað að koma í þessu efni því að búið er að greina það svo rosalega oft. Vandinn í dag er sá að röð atburða er ekki eins og best verður á kosið og greiningarvinnan hefur ekki verið alveg nægilega góð í þessu tiltekna máli. Ég neyðist því miður til þess að greiða ekki atkvæði í þessu máli. Ég býst við að aðrir Píratar séu úti um hvippinn og hvappinn með sín atkvæði. En kjarni málsins er að þetta er þannig mál að við hefðum átt að vera löngu búin að þessu. Klárum þetta núna í haust.
Þingmaðurinn segir?
Greiði ekki atkvæði.
Virðulegi forseti. Ég segi já, en mér láðist í atkvæðaskýringu um málið áðan að bjóða vinum mínum í Miðflokknum að vera með á þessu máli. Markmiðið er það sama. Við erum í vegferð, Alþingi samþykkti að leggjast á sveif með ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur sem er með þetta á dagskrá í stjórnarsáttmála. Það væri nú bragur á því þegar markmiðið er það sama að við færum í faglega vinnu og næðum árangri öll sem eitt í þessu máli. Boðið stendur enn. Ég vona að ég sjái hv. þingmenn Miðflokksins leggjast á sveif með þinginu í þessu mikilvæga máli með þjóðarhagsmuni í huga. Ég ítreka að ég segi já og vonast til að sjá hv. þingmenn Miðflokksins með okkur í þessu máli.
Herra forseti. Ég þakka gott boð hv. þm. Willums Þórs Þórssonar. Á blaðsíðu 109 í þessari bók er að sjá ástæðuna fyrir því af hverju við eigum að gera þetta. Hún sýnir okkur mismuninn á vísitölu með og án húsnæðisliðar. Meðan við bíðum eftir niðurstöðu nefndarinnar munu verðtryggð lán í landinu, þar á meðal 100 þúsund heimila, hækka um nokkra tugi milljarða. Nei, takk, herra þingmaður, ég ætla ekki að bíða eftir því og stuðla að því að lánin hækki hjá heimilum landsins um tugi milljarða meðan einhverjir skriffinnar uppi í fjármálaráðuneyti skoða þetta mál sem þegar fyrir liggur að við þurfum að taka á því núna. Takk fyrir boðið en nei, takk.
Þingmaðurinn segir?
Þingmaðurinn segir nei. [[Ég heyrði bara nei, takk.]] [[Hlátur í þingsal.]]
Herra forseti. Ég kem nú aðeins upp því að ég hélt eitt augnablik að hæstv. samgöngumálaráðherra ætlaði að segja: Við styðjum faglega óháða staðarvalsgreiningu fyrir nýtt þjóðarsjúkrahús. En það var víst ekki. Þingmaðurinn segir nei.
Herra forseti. Í tengslum við þetta mál hefur verið talað um fagleg vinnubrögð, nauðsynlegt að setja málið í nefnd og fara faglega yfir það, skoða hvaða áhrif það hefur á efnahagsmálin, vexti og svo framvegis. Gott og vel. En það er hins vegar í lagi að drösla hér inn persónuverndarlöggjöf Evrópusambandsins upp á 150 blaðsíður, lagabálki, án nokkurrar umræðu svo heitið geti. Hvaða áhrif það hefur á efnahagsmálin, á fjárhag ríkissjóðs, sem kostar hundruð milljóna, er það í lagi? En það er hins vegar ekki í lagi að fara með þetta mál hér inn. Ég segi bara: Nú er það kristaltært að ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur engan áhuga á því að draga úr vægi verðtryggingarinnar, engan áhuga á að bæta kjör almennings á Íslandi.
Heyr, heyr.
Þingmaðurinn segir?
Nei.
Virðulegi forseti. Háð hefur verið stríð gegn minni kynslóð á fasteignamarkaðnum og stríð gegn alþýðufólki almennt. Hundruð manna búa í ólöglegu leiguhúsnæði, hundruð finna ekki heimili, og hundruð, nei, þúsundir eru að sligast undan ósanngjörnum lánum. Ósanngjörnum. Ég segi nú bara eins og félagi minn úr Pírötum: Hvar er rökstuðningurinn? Hvar er rökstuðningurinn fyrir því að þetta er svona? Því að þetta er undantekningin á heimsvísu. Við þurfum bara að gera betur. Síðan árið 2009 hafa allar ríkisstjórnir og öll þing brugðist minni kynslóð og öllum kynslóðum í þessu landi á húsnæðismarkaðnum. Við skulum bara taka okkur á. Þetta getur verið ágætt fyrsta skref í áttina að því að veita fólki sanngjörn lán. En að sjálfsögðu eigum við líka að byggja upp ódýrari leiguíbúðir handa almenningi.
Þingmaðurinn segir?
Segir nei.
Heyr, heyr.
Virðulegi forseti. Hér er verið að bregðast við ófremdarástandi í lánamálum alls almennings og það er mjög brýnt að gera það. Ég hef setið hér í dag og fylgst með málflutningi um ýmis mál og mér hefur dálítið liðið eins og ég hafi verið að fylgjast með einhvers konar forræðisdeilu. Forræðisdeilu yfir þessu máli. Mér hefur jafnvel liðið eins og ég sé staddur á nokkurs konar framhaldslandsfundi Framsóknarflokksins árið 2016. [[Hlátur í þingsal.]]Gott og vel um það. Ég tel að hér sé um að ræða gott mál. Við eigum að vinna í þessu máli og tókum ákvörðun einmitt í maí um gera það. Og við tókum ákvörðun um að gera það öll vel. Ég tel að við eigum að gera það vel. Ég tel að einhverjir spekingar eigi að koma nálægt þessu máli og fara yfir það. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Ég átta mig nú á því að þingmenn Samfylkingarinnar eru sumir hverjir mjög kunnugir forræðisdeilum innan flokks þannig að það kemur ekkert á óvart að þingmaðurinn skuli tala með þessum hætti. Mig langar svolítið, virðulegi forseti, að fara aðeins yfir ræðu hæstv. samgönguráðherra og formanns Framsóknarflokksins, sem svelgdist á Trump einhverra hluta vegna. En ég ætla nú að sleppa því, því að það gæti endað þannig að sá maður fengi friðarverðlaun, hugsið ykkur. Ég ætla hins vegar að segja að á meðan hv. þm. Willum Þór Þórsson og aðrir þingmenn í þessum sal segja já við þessari tillögu, meðan verið er að hugsa málið og reikna sem allt er búið að reikna margoft og sýna fram á, meðan það á að hugsa, kalla til sömu sérfræðingana sem eru búnir að segja að það þurfi að gera þetta, þá hafa heimilin tapað milljörðum á milljarða ofan, í boði þeirra sem ætla að hugsa málið.
Þingmaðurinn segir?
Nei.
Virðulegi forseti. Eins og atburðarás dagsins hefur sýnt okkur er þetta mál ekki svart/hvítt, né heldur er það grænt, rautt eða gult. Peningastefnunefnd hefur, eins og talað var um áðan, bent á að þetta sé sennilega leiðin fram á við í stóra samhenginu. Hins vegar er ég ekki nógu vel inni í málunum til þess að geta sagt af eða á. Því mun ég sitja hjá í þessari atkvæðagreiðslu. Hins vegar finnst mér gott að hafa það í huga að þetta er mál sem er almenningi í landinu raunverulega mjög hugleikið og nokkuð sem er notað mjög mikið í kosningabaráttu til þess að komast hérna inn. Ég vona að það verði eftirfylgni gagnvart málinu og það verði tekið alvarlega og haldið áfram með það.
Virðulegi forseti. Þann 8. maí síðastliðinn kom upp sú staða sem við samþykktum öll, að skoða eitthvað og vísa því áfram vegna þess að það var það skásta sem var í boði á þeim tíma og ekki komin upp sú staða sem við höfum möguleika á að greiða atkvæði um í þinginu í dag. Staðreyndin er sú að við höfum verið að gera tilraunir á þjóðinni núna í 40 ár, þessar verðtryggingartilraunir sem bitnað hafa hvað harkalegast á fjölskyldum í landinu, sem hafa verið tilraunadýrin. Við erum að slá heimsmet. Mér er alveg sama þótt hæstv. samgönguráðherra segi það, ég veit ekki hvernig í veröldinni húsnæðisliðurinn kemur Trump við. Ég segi nei.
Hæstv. forseti. Ég hef tekið þá ákvörðun að segja nei. Það geri ég vegna þess að ég tel að skynsamlegra hefði verið fyrir þingheim að taka afstöðu til málsins sjálfs. Ég vil taka það skýrt fram að ég hefði sagt hátt og skýrt nei við þeirri tillögu.
Virðulegi forseti. Einn, einn, átta, núll, núll, núll, núll, núll, núll, núll, núll, núll krónur hafa bankar og lánastofnanir skuldfært á heimili þessa lands síðustu fimm árin vegna húsnæðisliðarins. Við höfum beðið. Heimilin hafa beðið í 40 ár. Þau geta ekki beðið lengur eftir nefndum, starfshópum, ráðgjöfum. Þingmaðurinn segir nei.
Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um tillögu sem er í beinu röklegu samhengi við það sem Alþingi hefur áður samþykkt og samþykkti hér 8. maí. Það var einróma samþykki um að starfshópur tæki þetta til sérstakrar skoðunar, bæði hvað varðar verðtryggðar fjárskuldbindingar, en líka í samhengi við þá niðurstöðu sem nefnd um endurskoðun peningastefnu skilaði af sér á dögunum þar sem bent er á að sú staðreynd að hafa húsnæðisverð inni í neysluvísitölu geti skapað skörun milli markmiða um verðstöðugleika og fjármálastöðugleika. Málið er því í ferli þar sem er verið að fara yfir það af okkar færustu sérfræðingum um hvernig við getum náð góðri lendingu þannig að við tryggjum í senn stöðugleika og fáum líka úr því skorið hvert við viljum stefna. Við vitum líka að ágreiningur er um hvernig húsnæðisverð er reiknað inn í vísitölu. Það er til að mynda gert með öðrum hætti hér á Íslandi en í Svíþjóð. Það er líka inni í greiðsluvísitölu í Kanada, því að hér er sagt að við séum í einhverri einstæðri stöðu varðandi það að húsnæðisliðurinn sé inni í vísitölu. Ég held einmitt að þessi umræða sýni það gjörla sem hér [[Forseti hringir.]]hefur átt sér stað að það er mjög rökrétt að segja já við þessari tillögu og vinna þetta mál betur. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við 2. gr. frumvarpsins, á 1. mgr. 21. gr. laganna. Hún orðist svo: „Dómsmál til vefengingar á faðerni barns geta höfðað barnið sjálft og móðir þess, einnig sá sem skráður er faðir barns samkvæmt 2. gr. eða maður sem telur sig föður barns.“ Hér kemur breytingin, tæknilegt atriði sem við erum að laga í þessari breytingartillögu: „Sé faðir eða sá sem taldi sig föður barns látinn geta þeir erfingjar hans sem ganga jafnhliða eða næst barninu að erfðum höfðað slíkt mál..“ Þetta er tæknileg breyting til að greinin gangi upp frá þeim markmiðum laganna.
Herra forseti. Það er mikið framfaraskref ef okkur, þingheimi, tekst að samþykkja þessa breytingu á barnalögum sem varðar grundvallarrétt barns til þess að þekkja uppruna sinn. Ég er komin hingað til að þakka velferðarnefnd fyrir það góða starf sem þar var unnið. Ég vil einnig þakka kærlega flutningsmanni úr nefndinni, hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni, fyrir einkar gott samstarf, en hann hefur áður flutt þetta sama mál á þinginu. Það má segja að hjörtu okkar hafi slegið í takt í þessu máli. Það er nú ekki á hverjum degi sem Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn leggjast á eitt í málum en það gerðist í þessu máli. Ég verð að segja að ef okkur tekst að samþykkja málið gleðst ég innilega. Ég veit að þetta skiptir mjög miklu máli fyrir börn og líka fyrir þá feður sem áður hafa ekki komist að í faðernismálum.
Herra forseti. Ég vil eins og fyrri ræðumaður þakka vel fyrir vinnuna í velferðarnefnd. Ég vil sérstaklega þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir að halda vel utan um þetta mál. Það skiptir mjög marga máli.
Herra forseti. Þetta mál felur í sér ótvíræða og merka réttarbót. Ég þakka þeim sem hér hafa lagt hönd á plóg. Ég veit að það er ekki á nokkurn mann hallað þó að hv. þm. Vilhjálmur Árnason sé nefndur í því sambandi.
Virðulegi forseti. Ég hef stutt að þetta mál gengi sinn veg í þinginu og studdi það eftir 2. umr. Hérna er um að ræða alveg gríðarlega viðkvæmt fjölskyldumálefni sem kalla á að það sé skoðað frá öllum hliðum. Ég sakna þess í þinglegri meðferð þessa máls að ekki hafi tekist að fá umsagnir frá fleiri aðilum en nefndir eru í nefndaráliti meiri hlutans. Það sem ég hef mestar áhyggjur af í tengslum við þetta mál eru tilefnislaus mál, þ.e. þegar menn telja sig ranglega eiga skyldleika við börn og setja af stað, ranglega, mál sem setja fjölskyldulíf í algert uppnám. [[Forseti hringir.]] Ég hef ekki séð með nægilega tryggum hætti að á slíkum vanköntum þessa máls sé tekið. Ég hef sömuleiðis saknað þess, bæði í nefndaráliti og umræðum um þetta mál, að þessi hlið málsins, hin hliðin, sé tekin til nægilega mikillar umræðu. Að svo stöddu get ég þess vegna ekki fengið mig til að styðja málið.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar um nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á tollalögum, nr. 88/2005, með síðari breytingum. Nefndin hefur fengið til sín gesti og umsagnir og rætt málið á nokkrum fundum. Í frumvarpinu er kveðið á um að við tollalög bætist ákvæði til bráðabirgða. Í því felst að heildaraukning tollkvóta fyrir svonefnda upprunatengda osta verði heimiluð strax á gildistökuári samnings Íslands og Evrópusambandsins um viðskipti með landbúnaðarvörur í stað þess að þeirri aukningu verði náð á fjórum árum. Þá er kveðið á um að móðurmjólk sem flutt er inn handa hvítvoðungum verði tollfrjáls. Tilefni 1. gr. frumvarpsins er yfirlýsing þáverandi meiri hluta atvinnuveganefndar þegar ákvæði búvörusamninga voru lögfest haustið 2016, þ.e. 680. mál á 145. löggjafarþingi. Í áliti meiri hlutans kom fram að ákveðið hefði verið í samráði við ráðherra að hraða innleiðingu á auknum kvótum fyrir innflutning á sérostum þannig að hún kæmi til framkvæmda á fyrsta ári gildistíma samnings Íslands við Evrópusambandið. Með frumvarpi þessu er veitt lagastoð fyrir þeirri breytingu. Meiri hlutinn leggur til breytingu á frumvarpinu í þá veru að viðbót árið 2018 verði 105 tonn og að viðbót árið 2019 verði 105 tonn. Magnið yrði samkvæmt því innleitt á tveimur árum en ekki einu. Því yrði tollkvótinn 230 tonn frá og með árinu 2019. Jafnframt leggur nefndin til viðbætur við frumvarpið; annars vegar að með hliðsjón af lögum geti ráðherra sett nánari ákvæði um útfærslu ákvæðisins í reglugerð og hins vegar að fyrir 1. nóvember 2018 skuli ráðherra hafa látið vinna úttekt þar sem metin verði þau áhrif á íslenskan markað sem orsakast af innflutningskvótum á ostum sem eru verndaðir með upprunatáknum eða með vernduðum landfræðilegum merkingum. Úttektin skuli kynnt atvinnuveganefnd. Við matið skuli leitað eftir sjónarmiðum þeirra sem hagsmuna eiga að gæta. Atvinnuveganefnd muni á grunni úttektarinnar taka til umræðu hvort tilefni sé fyrir löggjafann að bregðast við með einhverjum hætti. Meiri hlutinn beinir því til ríkisstjórnarinnar að hraða eins og mögulegt er aðgangsheimildum að innri markaði Evrópusambandsins fyrir mjólkurafurðir. Ítrekar meiri hlutinn þannig álit þáverandi meiri hluta atvinnuveganefndar frá 7. september 2016 þegar ákvæði búvörusamninga voru lögfest. Meiri hlutinn bendir á að verðlagsnefnd búvara ákveður heildsöluverð á brauðosti hérlendis og því gæti íslenskum afurðastöðvum reynst erfitt að bregðast við snaraukinni samkeppni á brauðostamarkaði að öllu óbreyttu. Meiri hlutinn beinir því til verðlagsnefndar að huga að því hvort bregðast þurfi sérstaklega við þessum aukna innflutningi. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem hér segir: Við 1. gr.: Í stað orðanna ,,verði 210 tonn, hlutfallslega í samræmi við dagsetningu gildistöku samnings, og tollkvóti á ári eftir gildistöku samnings verði 230 tonn“ komi: verði 105 tonn og viðbót árið 2019 verði 105 tonn. Tollkvóti á ári frá og með árinu 2019 verður því 230 tonn. Við bætist tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Ráðherra sem fer með málefni landbúnaðar setur nánari ákvæði í reglugerð. Ráðherra sem fer með málefni landbúnaðar skal fyrir 1. nóvember 2018 láta vinna úttekt um áhrif innflutningskvóta á ostum, sem eru verndaðir með upprunatáknum eða með vernduðum landfræðilegum merkingum, á íslenskan markað og kynna atvinnuveganefnd. Við gerð úttektarinnar skal leita eftir sjónarmiðum þeirra sem eiga hagsmuna að gæta. Albertína Friðbjörg Elíasdóttir og Smári McCarthy skrifa undir álitið með fyrirvara. Undir álitið taka: Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður, sá sem hér stendur, framsögumaður málsins, Inga Sæland, Halla Signý Kristjánsdóttir, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, með fyrirvara eins og áður var sagt, Ásmundur Friðriksson, Kolbeinn Óttarsson Proppé og Smári McCarthy, með fyrirvara sem getið var áðan. Þetta er álit nefndarinnar frá því fyrir helgi, á föstudaginn. Í framhaldi af því mun ég aðeins fara yfir málið og ræða það meira. Öllum má vera ljóst að málið hefur verið unnið á miklum hraða á undanförnum dögum varðandi þetta tiltekna frumvarp atvinnuveganefndar og hafa mikilvægar upplýsingar komið fram í málinu á síðustu dögum. Í þáverandi áliti meiri hluta atvinnuveganefndar frá árinu 2016 kemur fram hvernig meiri hluti nefndarinnar sá fyrir sér framgöngu og framkvæmd málsins. Eftir seinni fund atvinnuveganefndar síðastliðinn föstudag fór sá sem hér stendur í frekari vinnu til að kynna sér málið betur eftir að miklar efasemdir höfðu vaknað við lestur og greiningu meirihlutaálits atvinnuveganefndar frá 2016 varðandi það sem snýr að tollasamningnum sem hér er til umræðu. Nú þegar er komin til framkvæmda innflutningur á ostum eftir nýjum tollasamningi við ESB. Í byrjun maí var í fyrsta sinn úthlutað heimildum til innflutnings. Á þessu ári mun það magn sem heimilt er að flytja inn tæplega fjórfaldast. Á samningstímanum ellefufaldast það. Engin áform eru um að stöðva þá þróun. Með nýjum samningi er kollvarpað þeim hluta ostamarkaðarins sem nefndur hefur verið sérostamarkaður, sem er í dag skilgreindur um 240 tonn á Íslandi. Gert var ráð fyrir, eins og frumvarpið lá fyrir, samningurinn á sínum tíma, að á fjórum árum myndu þetta vera 230 tonn, svokallaðir sérostar, eða um 95% af innanlandsmarkaði. Þegar meiri hluti atvinnuveganefndar sammæltist við ráðherra haustið 2016 um að hraða innleiðingu á auknum kvótum vegna innflutnings á sérostum var því samhliða beint til ráðherra að aðgangsheimildum á innri markað Evrópusambandsins fyrir mjólkurafurðir yrði einnig hraðað eins og mögulegt væri enda byggja slík ákvæði á gagnkvæmum aðgangsheimildum. Ekki hafa neinar formlegar viðræður við ESB vegna málsins átt sér stað frá því að samkomulag þetta var gert haustið 2016, m.a. sökum tíðra ráðherraskipta. Það gæti verið ein skýringin. Í áliti meiri hlutans segir einnig: Umræddar tegundir osta sem njóta verndar innan ESB með vísan til uppruna, landsvæðis eða hefðbundinnar sérstöðu, eru ekki framleiddar hér á landi og eru því ekki í beinni samkeppni við innlenda framleiðslu. Það er lykilatriði í málinu. Var ráðuneytið sérstaklega spurt um það atriði síðastliðinn föstudag, þ.e. hvort nokkuð væri að finna á listanum um osta sem væri í beinni samkeppni við íslenska framleiðslu. Þetta er reyndar ekki núna á föstudaginn, það eru tvær, þrjár vikur frá því að í ljós kom að þetta áttu að vera ostar sem ekki væru í samkeppni við íslenska framleiðslu. Svarið sem kom frá ráðuneytinu var ávallt að svo væri ekki. Í nefndarálitinu er skýrt að meiri hlutinn taldi að umræddur tollkvóti næði aðeins til osta sem ekki væru framleiddir hér á landi. Á þeim grunni var lagt til að hraða innleiðingunni. Þetta er sem sagt álit frá meiri hluta atvinnuveganefndar 2016 í ágúst. Fékkst svo staðfest á fundi atvinnuveganefndar með starfsmönnum utanríkis- og atvinnuvegaráðuneytisins síðastliðinn föstudag að á listanum væri sannarlega að finna osta sem væru í beinni samkeppni við íslenska framleiðslu. Á grunni þessara nýju upplýsinga, að hér sé ekki einungis um að ræða osta sem ekki eru í beinni samkeppni við íslenska framleiðslu, sem og að ekki hefur verið unnið að því að hraða aðgangsheimildum fyrir íslenskar mjólkurafurðir á innri markaði ESB, er eðlilegast að vísa málinu aftur til atvinnuveganefndar. Af þessari staðfestingu ráðuneytisins er ljóst að hér skarast verulega stækkun á heimildum fyrir almennan ost og sérosta svo mikið að óhjákvæmilegt er að fara með það aftur til nefndarinnar og ræða áhrif þess á innlenda framleiðslu og framboð. Eins og ég gat um áðan verður magnið orðið 230 tonn þegar tollkvótinn er allur kominn til afgreiðslu. Heildarframleiðsla sérosta hér á landi er 240 tonn. Í samningi Íslands og ESB um viðskipti með landbúnaðarvörur er gert ráð fyrir að tollkvótinn þrepist upp á fjórum árum svo íslenskir bændur og íslensk matvælafyrirtæki fái tíma til að aðlagast stórbreyttu samkeppnisumhverfi. Ekki eru liðnar margar vikur frá því að kom í ljós að innan um hina svokölluðu sérosta eru ostar sem verða í beinni samkeppni við íslenska brauðosta, tvær, þrjár vikur. Þeir ostar sem eru í beinni samkeppni við íslenska framleiðslu eru Gouda og Edam-ostar. Algengasti brauðostur sem framleiddur er hér á landi ber nafnið Gouda og íslenski brauðosturinn er byggður á Edam-ostum. Það er stórt og mikilvægt atriði í öllu þessu máli. Einnig gátum við þess í áliti atvinnuveganefndar nú fyrir helgi og í breytingartillögu atvinnuveganefndar að verðlagsnefnd búvara ákveður heildsöluverð á þessum ostum hérlendis og beindum því til hennar að skoða þessi mál varðandi samkeppnisstöðuna enda getur verið mjög erfitt með núverandi kerfi í þessum málum að bregðast við snaraukinni samkeppni á brauðostamarkaði hér á landi. Í þessu máli tel ég rétt að atvinnuveganefnd óski eftir við upplýsingaþjónustu Alþingis að hún vinni tímalínu sem snýr að stjórnsýslu málsins, aðkomu löggjafarvaldsins, framkvæmdarvaldsins og annarra í þessu máli, tímalínu sem myndi ná allt aftur til þess tíma að óskir komu fram um að gerður yrði tollasamningur við Evrópusambandið um innflutning sérosta. Mér sýnist að slík tímalína þurfi að ná aftur til ársins 2011 eða 2012. Það má ljóst vera að margt hefur klúðrast í ferli þessa máls á undanförnum sex til sjö árum, sérstaklega á síðustu þremur árum varðandi stjórnsýsluna. Það er því ósk mín sem framsögumanns málsins fyrir atvinnuveganefnd að ekki verði greidd atkvæði um breytingartillögu meiri hluta hv. atvinnuveganefndar að svo stöddu heldur legg ég til að málið fari til atvinnuveganefndar á milli 2. og 3. umr.
Hæstv. forseti. Ég flyt hér nefndarálit minni hlutans í atvinnuveganefnd um frumvarp til laga um breytingar á tollalögum, nr. 88/2005, með síðari breytingum. Er það um upprunatengda osta og móðurmjólk. Við undirritun búvörusamninga milli ríkis og bænda 19. febrúar 2016 lá fyrir undirritaður samningur Íslands og ESB um viðskipti með landbúnaðarvörur frá 17. september 2015. Í 1. gr. frumvarps þessa er einhliða lagt til að breytingar verði gerðar á forsendum fyrrnefnds samnings án þess að nokkuð komi í staðinn. Hvorki verður um að ræða aðgerðir af hálfu íslenskra stjórnvalda né heldur að ESB veiti ívilnanir á móti. Búvörusamningarnir og samningurinn við ESB voru afgreiddir samtímis frá Alþingi 13. september 2016 og því ljóst að þessi mál þóttu nátengd að áliti þingsins. Markaði fyrir sérosta hér á landi er sérstaklega þjónað af mjólkurvinnslustöðvunum á Egilsstöðum og í Búðardal. Minni hlutinn vekur athygli á áhrifum þeirra breytinga sem felast í frumvarpinu á atvinnulíf og byggð á þessum stöðum. Einnig telur minni hlutinn rétt að halda því til haga að til svonefndra sérosta heyra ostar sem keppa á sama markaði og hefðbundnir brauðostar, t.d. Gouda Holland, Noord-Hollandse Gouda og Edam-ostar. Verðlagsnefnd búvara ákveður heildsöluverð á brauðosti hérlendis og því gæti reynst snúið fyrir íslenskar afurðastöðvar að bregðast við þessum breyttu aðstæðum. Rekstrarumhverfi íslensks landbúnaðar hefur breyst til hins verra frá því tollasamningurinn var undirritaður. Minni hlutinn telur að samningnum eigi að segja upp og því er málið óþarft og leggur til að það nái ekki fram að ganga.
Virðulegi forseti. Ég rifja það upp hér að haustið 2016 vorum við um margt óvenjulegar aðstæður að afgreiða búvörusamninga og samhliða því tollasamninga. Boðað hafði verið til kosninga og ekki hafði tekist að skapa tilhlýðilega einingu um gerð búvörusamninga. Varð þingið því að leita málamiðlana og leiða til þess að skapa um þá meiri samstöðu og frið. Þess vegna lagði meiri hluti atvinnuveganefndar fram ítarlegt nefndarálit. Í því nefndaráliti eru tíundaðir allmargir liðir sem landbúnaðarráðherra átti að vinna að í kjölfarið. Við gengum meira að segja svo langt að við breyttum ákvæði búvörulaga þar sem skipun samráðshóps um búvörusamninga skyldi tryggð fyrir fyrstu endurskoðun. Síðan komu kosningar og ný ríkisstjórn tók í raun ekki við fyrr en í byrjun árs 2017. Það var því á borði þess landbúnaðarráðherra að framfylgja þeim atriðum sem meiri hluti atvinnnuveganefndar lagði til. Ég spyr því framsögumann nefndarinnar hér, hv. þm. Njál Trausta Friðbertsson, um afdrif þessara punkta, vegna þess að fram kemur mjög skýrt í meirihlutaálitinu til hvers við vorum að leggja til hraðari innleiðingu á tollasamningnum og hvers við væntum á móti. Í framhaldsnefndarálitinu segir með beinum hætti að samhliða þeirri tilhliðrun að flýta gildistökuákvæðinu sé því beint til ráðherra að aðgangsheimildum að innri markaði Evrópusambandsins fyrir mjólkurafurðir verði hraðað eins og mögulegt sé. Því spyr ég hv. framsögumann: Hvað liggur fyrir af formlegum gjörðum þáverandi landbúnaðarráðherra? Leitaði hann til utanríkisráðuneytisins varðandi það að leita eftir tilslökunum á móti hraðari innleiðingu? Það er grundvallarmál vegna þess að öll atriðin sem eru í ályktun Alþingis um afgreiðslu þessa búvörusamninga eru jafn rétthá. Það er ekki hægt að velja af hlaðborði hér. Það er ekki hægt að taka eitt atriði út og skilja öll hin eftir. Allt hangir það saman. Landbúnaðarráðherra sem þá sat, frá janúar og fram í september 2017, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, bar því að framfylgja þessum atriðum. Það er hins vegar mjög þröng staða er líður fram á haustið og nánast ómögulegt fyrir landbúnaðarráðherra sem tekur við í desember 2017 vegna þess að þá hafði staðfesting Evrópuríkjanna um þennan tollasamning verið gjörð. Ferlinu með þeim glugga var þá raunverulega lokað. Það er þess vegna sem hv. núverandi landbúnaðarráðherra ákveður það eftir tvo mánuði í starfi að leysa upp þann samráðshóp er skipaður hafði verið, og skrifa nýtt erindisbréf fyrir þann hóp. Ég get alveg upplýst það leyndarmál að ég er formaður þess hóps, annar af tveimur. Í því erindisbréfi eru tíunduð þau atriði sem Alþingi ályktaði um að skyldi vinna að fyrir fyrstu endurskoðun. Þann 7. febrúar 2018 setti hann í fyrsta sinn í farveg þau atriði sem Alþingi ályktaði um 2016. Ég vil því beina því til nefndarinnar, af því að hv. framsögumaður kallaði í raun og veru málið aftur til nefndarinnar, að fá skorið úr eftirfarandi: Var unnið að vilja Alþingis í þessu máli? Hefur það starf sem Alþingi óskaði eftir farið fram? Mörgum finnst framkvæmdarvaldið taka lítið mark á nefndarálitum hér í þinginu. Ég ætla að rifja það upp að hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Benedikt Jóhannesson, stóð mjög myndarlega að því þegar Alþingi ályktaði hér um fjármálaáætlun síðastliðið vor um ýmis atriði vegna fjármálaáætlunar og brást við því mjög skilmerkilega. Þannig tel ég að ráðherrar eigi að vinna. Ég tel þeir eigi að svara Alþingi þeim atriðum sem beint er til þeirra. Ég vil bara fá að vita það fyrir síðustu umræðu þessa máls: Var unnið að vilja Alþingis?
Frú forseti. Íslensk stjórnvöld undirrituðu tollasamning við Evrópusambandið um landbúnaðarafurðir haustið 2015, eins og kunnugt er, og hefur samningurinn tekið gildi. Hann tók gildi 1. maí síðastliðinn. Miðflokkurinn hefur verið ötull í baráttunni fyrir því að þessum samningi verði sagt upp vegna brostinna forsendna, ekki síst vegna þess að engin úttekt fór fram á áhrifum samningsins á íslenska búvöruframleiðslu og Miðflokkurinn flutti þingsályktunartillögu um að segja samningnum upp. Hún hefur ekki fengið afgreiðslu. Þetta tiltekna mál sem hér er til umræðu gengur út á flýtimeðferð á ákvæðum í samningnum. Svo ótrúlegt sem það er er alveg bráðnauðsynlegt hjá ríkisstjórninni að ostakvótinn frá Evrópusambandinu fái að flæða hér inn strax á fyrsta degi á sama tíma og það virðist vera alveg ómögulegt að opna fyrir kvóta frá Íslandi inn til ESB í sérstakri flýtimeðferð. Í máli þessu hefur verið talað um mistök í lagasetningu. Það er bara ekki rétt. Þegar búvörusamningarnir voru til umræðu í þinginu árið 2016 kom fram að hraða ætti innleiðingu á tollkvótum fyrir sérosta. Hins vegar, og það er mikilvægt að hafa það í huga, átti samhliða því að hraða innleiðingu á mjólkurvörum frá Íslandi inn á Evrópumarkað. Kjarni málsins er þessi: Semja átti um gagnkvæmni í þessu en ekki að gera þetta einhliða. Þess vegna var ekki lögð fram nein lagabreyting um málið á þeim tíma. Þetta eru því ekki nein mistök. Lagt var fyrir ráðherra að fá fram gagnkvæmni í þessu máli. Ef Evrópusambandið hefði samþykkt að opna t.d. fyrir skyrkvótann okkar hraðar hefði það verið eðlilegt. Ég get ekki séð að þetta hafi einu sinni verið rætt við Evrópusambandið. Eins og allt annað í þessu máli í heild sinni er þetta einhliða eftirgjöf stjórnvalda gagnvart Evrópusambandinu á kostnað bænda á Íslandi. Þetta er ekki leiðrétting á mistökum. Málið sýnir einfaldlega svo ekki verður um villst að þetta snýst ekki um hagsmuni íslensks landbúnaðar. Frú forseti. Þó að tíminn sé naumur er óhjákvæmilegt að ræða aðeins nánar um tollasamninginn í þessu samhengi. Nú þegar hann hefur tekið gildi er nauðsynlegt að ræða hvaða áhrif það mun hafa á íslenska búvöruframleiðslu. Hvernig var staðið að samningsgerðinni? Hvaða áhrif hefur það á samninginn að Bretland, okkar stærsta og besta markaðssvæði mun hverfa úr samningnum á næsta ári við útgöngu Breta úr Evrópusambandinu? Ég ætla að fá að tiltaka nokkur atriði örstutt sem ég tel að sýni glögglega að ekki var nægilega vel staðið að samningsgerðinni fyrir Íslands hönd og hversu óhagstæður þessi samningur er fyrir Ísland. Hann endurspeglar ekki stærðarmun markaðanna. Það hefur komið fram og ég hef sagt það áður í þessum ræðustól. Markaðssvæði í Evrópu er um 500 milljónir manna. Á Íslandi erum við 350.000 manna markaður. Öll sanngirnissjónarmið mæla með því að í samningi sem þessum sé tekið tillit til stærðarmunar markaða. Það var t.d. gert í samningum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar um landbúnaðarvörur árið 1995. Það er grundvallaratriði í samningsgerð að báðir aðilar megi vel við una. Því er ekki fyrir að fara í þessum samningi. Það er bara staðreynd. Í öðru lagi fór engin sérstök úttekt fram á áhrifum samningsins á innlenda búvöruframleiðslu. Það er mikill annmarki á þessum samningi. Það sjá allir. Í alþjóðlegri samningatækni er það grundvallarregla að hafa víðtækt og gott samráð við hagsmunaaðila. Frú forseti. Að lokum tek ég undir með hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni framsögumanni um að það er nauðsynlegt að málið fari aftur til hv. atvinnuveganefndar milli 2. og 3. umr.
Virðulegi forseti. Um þetta mál eru, eins og gengur, eðlilega skiptar skoðanir í þingsal. Ég held því miður að þetta sé dæmi um mál þar sem byrjað hafi verið á röngum fæti, þar var farið að stað aðeins haltrandi og ekki var nógu vel staðið að undirbúningi þegar farið var í þessa samninga. Ég vil þó taka fram að að sjálfsögðu er það þannig að hinir ágætu samningamenn og embættismenn þeirra ráðuneyta sem að þessu komu gerðu vitanlega ekkert annað en að fylgja eftir skipunum eða vilja þess ráðherra sem fór með samningaviðræðurnar, þ.e. landbúnaðarráðherra á þeim tíma, núverandi formanns Framsóknarflokksins. Þegar samningar náðust stigu fulltrúar bænda fram og kvörtuðu undan samráðsleysi. Í ljós kom að undir það síðasta var lítið eða ekkert samráð við forystu bænda áður en skrifað var undir samninginn. Er það mjög gagnrýnisvert, ekki síst gagnvart okkur hinum sem berum ákveðna ábyrgð þar sem við erum hinum megin við ráðherra, að við skyldum ekki hafa fengið réttar upplýsingar allan tímann. Nú erum við komin með þennan tollasamning og hann er óheppilegur að mörgu leyti, hann er ekki sanngjarn fyrir íslenska bændur. Ég held líka að við verðum að horfast í augu við það, og þeir sem bera ábyrgð, í meiri hluta atvinnuveganefndar á þeim tíma, 2016, að það voru gríðarleg mistök að krefjast þess við ráðherra, þann er hér stendur, að farið yrði í það að hleypa hluta af þessum ostum fyrr inn á markaðinn. Allt var það hluti af samkomulagi um að klára búvörusamninga og tollasamninga samhliða. Það var mjög óheppilegt bix. Illa var að þessu staðið og við eigum bara að viðurkenna það. Við eigum að sjá til þess að þetta frumvarp nái ekki fram að ganga hér á þinginu. Við eigum að viðurkenna það að samningarnir eru óhagstæðir íslenskum bændum og íslenskum neytendum til lengri tíma litið. Við eigum því að skoða málið upp á nýtt. Þegar árið 2016 var farið í að hrinda ýmsu í framkvæmd af því sem krafist eða bókað var og sett í nefndarálit meiri hluta atvinnuveganefndar. Ýmislegt var sett af stað en ekki nógu mikið. Það er hárrétt sem hér hefur komið fram að ekki var gengið nógu stíft í að ná samkomulagi við Evrópusambandið, enda voru þeir náttúrlega á eftir okkur í þessu öllu saman og kannski ekki hægt að breyta samningnum mikið á þeim tíma. En við erum þannig stödd í dag að við þurfum að taka ákvörðun um hvað ætlum við að gera við þetta vonda mál, hvað við ætlum að gera við þennan vonda samning. Margt hefur breyst síðan þetta var undirritað, mjög margt. Staða landbúnaðarins er allt önnur, einkum má segja að staða sauðfjárbænda sé sérstaklega snúin, en auðvitað á mjólkuriðnaðurinn líka í vök að verjast. Það er alveg ljóst að við getum ekki horft fram hjá því. Þar fyrir utan þá kemur í ljós að sá skilningur sem við leggjum í orðið sérostar er greinilega nokkuð misjafn. Það er alveg kristaltært að þegar talað er um sérosta er í mínum huga verið að tala um osta eins og parmesan og eitthvað slíkt. Við erum ekki að tala um venjulega Gouda-osta og þess háttar, sem eru líka á þessum lista, ásamt ýmsum öðrum á tollalistanum. Við verðum að stíga nokkur skref til baka og velta því fyrir okkur hvort við getum undið ofan af þessu með einhverjum hætti og lært af því, að sjálfsögðu. Virðulegi forseti. Þetta er afar lítill tími sem gefinn er til að ræða svona gríðarlega stórt mál. Ég tek undir með þeim sem talað hafa varðandi það að frumvarpið fari til nefndar milli umræðna, kannski á öðrum forsendum. Ég held að það sé mikilvægt að nefndin setjist yfir málið aftur og velti því fyrir sér hvort ástæða sé hreinlega til að rannsaka og skoða málið enn betur og e.t.v. koma með annars konar breytingartillögur eða hreinlega að vísa málinu aftur til ráðherra, eða hvernig sem það er. Málið er ekki tilbúið til þess að það sé afgreitt hér. Hvað eigum við að læra af þessu? Við eigum að sjálfsögðu að læra af því að hlusta á okkar ágætu vini, íslenska bændur, þegar þeir hafa upp varnaðarorð, og vera líka menn viðurkenna að of geyst hafi verið farið.
Frú forseti. Þegar Ísland semur við önnur ríki eða sambönd um mikilvæga samninga, alþjóðasamninga, eru heildarhagsmunir þjóðarinnar hafðir uppi. Vegið var og metið hvaða hagsmunir skiptu gríðarlega miklu máli og hverjir síður í ákveðnu samhengi. Það er gert víða, í raforkumálum, landbúnaðarmálum, sjávarútvegsmálum o.s.frv. Þegar gerðir voru samningar á sínum tíma sögðu menn að það væri gríðarlega mikilvægt fyrir íslenskt samfélag að hafa greiðan aðgang m.a. að Evrópusambandinu fyrir íslenskar sjávarafurðir og öðru var slakað til, þar á meðal hluta af landbúnaðarmálum. Síðan skulum við fara um tvö ár aftur í tímann. Ég hlusta á þingmenn tala um bix sem voru hér þá, en þá var gert samkomulag. Minnst var á kosningar. Ég sé alveg í hvaða farveg Sjálfstæðisflokkurinn er að fara hér. Getur verið að hann hafi fengið bakþanka yfir þeim búvörusamningi sem þá var gerður þegar ekkert tillit var tekið til neytenda, þegar þeir sáu fram á að auka þyrfti hlutverk neytenda og sjónarmið þeirra samhliða því að styrkja bændur, sem enginn er á móti og allir vilja halda áfram að gera? Það var auðvitað þess vegna sem þáverandi meiri hluti atvinnuveganefndar samþykkti málið með þeim hætti að hleypa inn þessu viðbótartonni varðandi sérosta, það var skýrt allan tímann, ásamt mótvægisaðgerðum. Hverjar eru mótvægisaðgerðirnar? Auðvitað var ýmsum málum ýtt úr vör, en hverjar voru mótvægisaðgerðirnar? Það var heill búvörusamningur upp á 16 milljarða. Skipuð var endurskoðunarnefnd skipuð með þeim búvörusamningi sem ég fór af stað með sem ráðherra og endurskipaði í mikilli óþökk sumra Sjálfstæðismanna, Framsóknarmanna, en kom að sjónarmiðum neytenda í því samhengi. Það var alveg skýrt. Farið var að hluta til í þær mótvægisaðgerðir. En við vitum líka að utanríkisráðuneytið er með utanríkisviðskiptin, eins og margoft hefur komið fram hér. Ég get ekki að því gert þó að utanríkisráðherra hafi verið meira upptekinn af Brexit en að sinna hagsmunum bænda. Þetta verða bara Sjálfstæðismenn að eiga við sitt heimafólk en ekki benda á eitthvað annað. Það er alveg skýrt, mín stefna er alveg skýr. Ég trúi á frjálsan opinn markað til þess að styðja m.a. innlenda framleiðslu. Við sáum það þegar grænmetisbændur stóðu frammi fyrir því þegar opnað var fyrir frjálsan markað á sínum tíma, með auknum stuðningi við grænmetisbændur, að hlutdeild íslenskra grænmetisbænda jókst úr 80% í 90% af því að íslenskar landbúnaðarafurðir, íslenskt grænmeti þar á meðal, er í mjög sterkri samkeppnisstöðu þegar það er borið saman við útlenda vöru. Við eigum ekki að vera hrædd við það - fyrir utan alla þá nýsköpun sem við höfum séð á síðustu misserum í landbúnaðargeiranum, af því að það koma áhrif að utan, af því að við erum með í samstarfi við umheiminn. Þess vegna þróast rannsóknir áfram, nýsköpun, frábær starfsemi, sem leiðir til þess að við erum með fjölbreyttara íslenskt ostaúrval en nokkru sinni, af því að það vill svo til að Íslendingar fara utan og kynna sér erlendar afurðir. Svo koma þeir heim og eru þakklátir fyrir að geta gengið að svipuðum eða sambærilegum vörum hér heima af því að þær eru íslenskar. Við eigum að treysta okkur í það. En að fara í slíka útúrsnúninga sem þetta mál er, að reyna að draga út nokkur tonn af því að þetta eru ekki sérostar, af því að þetta er að hluta til Edam-ostur sem er kannski alveg eins og Gotti eða hvað það er - við eigum bara að taka allan pakkann. Þess vegna er ég mótfallin breytingum á þessu frumvarpi sem meiri hluti atvinnuveganefndar vill gera. Ég hefði viljað að við myndum innleiða það strax, að utanríkisráðuneytið færi strax í formlegar viðræður við Bretland um þetta mál, að sjálfsögðu með stuðningi frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. landbúnaðarráðherra í hliðarsal myndi styðja það. Svo segir mér hugur um að Sjálfstæðismenn séu nú enn og aftur komnir með bakþanka þegar stuðla á að opnun markaða, frelsi, treysta markaðnum og auka neytendavernd, af því að nú á að kalla málið inn til atvinnuveganefndar á milli 2. og 3. umr. Það skyldi þó ekki vera að það eigi að seinka málinu í fjögur ár, að dempa það. Við skulum ekki gleyma því að skrifað var undir þessa samninga 2016. Við erum búin að hafa tvö ár í aðlögun. Við erum búin að hafa þessi tvö ár, markaðurinn hér heima er í aðlögun og fólk var meðvitað um að hann myndi opnast. Sú aðlögun er löngu farin af stað. En ég óttast, og það á betur við nú en nokkru sinni áður, að Framsóknarmenn allra landa hafi nú sameinast enn og aftur í þessu máli. Þess vegna óttast ég að breytingar verði gerðar á milli 2. og 3. umr. í þessu máli í þá veru. Og hverjir eru látnir sitja eftir með efasemdir um málið? Jú, neytendur enn og aftur. Treystum íslenskum neytendum, [[Forseti hringir.]]treystum íslenskum bændum til þess að standa fyrir og standa í þeirri samkeppni, þessari örlitlu, oggulitlu [[Forseti hringir.]]samkeppni sem er verið að bjóða upp á. Hún er ekki mikil. Ekki er verið að fara fram á mikið. Bara oggulítið. [[Forseti hringir.]]En Framsóknarmenn hér í salnum segja nei. Málið skal stöðvað. Það er miður, herra forseti.
Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir hvert einasta orð sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir var að segja, þetta er algjörlega hárrétt og kannski rétt að athuga að framleiðsla á ostum á Íslandi skiptir þúsundum tonna. Hér verið að ræða um að gera í tveimur skrefum nokkuð sem átti að gera í einu skrefi samkvæmt upprunalegu frumvarpi, þ.e. að opna á um 230 tonn, eða 115 tonn, eitthvað þar um bil, sem er rosalega skrýtið. Af hverju er þessi takmarkalausa hræðsla við viðskipti í þessu landi? Ég skil ekki hvers vegna. Það er alltaf sama tregðan, eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom inn á, við að treysta bændum og öðrum í þessu landi til þess að eiga í eðlilegum viðskiptasamböndum við löndin í kringum okkur. Verndartollar eru og hafa alltaf verið afleit hugmynd. Þeir eru ekki bara afleit hugmynd í þeim skilningi að þeir minnka vöruúrval og hleypa tregðu í viðskipti, heldur eru þeir líka oft notaðir notað sem vopn í alþjóðasamskiptum, eins og við horfum nú upp á í Bandaríkjunum, til þess að reyna að knýja fram niðurstöður á grundvelli popúlisma eða þjóðernishyggju. Það er kannski skrýtið að minnast á það í samhengi við tolla á osti, en þetta er allt saman sama málið þegar vel er að gáð. Ósjaldan hefur verið talað um ákveðinn popúlisma hjá sjálfstæðisflokkum og framsóknarflokkum í garð bænda, þannig að það sé sagt. Ég skil það samt vel að bændur séu ekki sáttir. Það er kannski að hluta til vegna þess að þeim var lofað eðlilegum valkostum fyrir skyrútflutning með samningi hér um árið, að gerður yrði samningur við Evrópusambandið um skyrútflutning. Ég er búinn að spyrjast svolítið fyrir um hvað varð um þann samning. Mér skilst að hann muni koma í smáum skrefum sem er kannski dreift yfir fjögur ár. En gott og vel. Ef við gerum það á fjórum árum, hvers vegna kom þá ríkisstjórnin fram með tillögu um að gera þessa breytingu á tveimur árum? Af hverju var ekki hægt að halda sig við upprunalega planið? Ekki það að ég er mjög hlynntur því að gera þetta hraðar. Ég hefði stutt það að fara með það niður í eitt ár og myndi í rauninni styðja það áfram, en ég skil að bændur séu ekki sáttir, sérstaklega mjólkurbændur. Kannski ætti líka að vera gagnkvæmni í ostaviðskiptum, við ættum að flytja út meira af ostum. Í Frakklandi er hérað sem heitir Cognac sem hefur einkaleyfi á notkun hugtaksins cognac. Mörg önnur svæði hafa fengið einkaleyfi á notkun einhverra hugtaka sem eru almennt notuð yfir matvæli. Af hverju í ósköpunum getum við ekki fengið einkaleyfi á notkun orðsins „skyr“ eins og eðlilegt væri? Vegna þess að skyr er frekar einstök íslensk afurð upprunalega þó svo að Finnar séu komnir í massaframleiðslu og Bandaríkjamenn séu byrjaðir að herma eftir þessu, enda er skyr mjög vinsæl vara þar. Þetta er enn eitt svona mál. Við þurfum auðvitað að gera betur í landbúnaðarmálum almennt. Hluti af því er einmitt að fara þá leið sem farin var í grænmetisframleiðslu hér um árið. Mikill ótti var við að það myndi t.d. þurrka út paprikurækt þegar tollarnir voru afnumdir. Það kom vissulega lægð, en svo jókst paprikuræktun aftur mikið og hefur verið betur sett síðan. Það gæti líka gerst með ostana. Auðvitað þurfum við að aðlaga kerfið lítillega til þess að uppfylla helstu óskir allra hvað það varðar. En svo maður tali almennt um landbúnaðarkerfið sem við búum við, sem er stórkostlega skrýtið kerfi í samanburði við kerfin í löndunum í kringum okkur - ég minntist á það áðan að við gerðum hluti á allt annan hátt en löndin í kringum okkur. Við þurfum að rökstyðja það rækilega. Það hefur ekki verið rökstutt. Bændur koma ekki vel út úr þessu kerfi. Neytendur koma ekki vel út úr þessu kerfi. Ég hef ekki séð að afurðastöðvar komi sérstaklega vel út þessu kerfi, þannig að ég veit ekki hver græðir á núverandi fyrirkomulagi. Í alvöru talað skil ég það ekki. Það virðist vera eitthvert massíft niðurfall fyrir allan ágóðann úr þessu kerfi. Ég mun [[Forseti hringir.]]styðja þetta mál, en ég [[Forseti hringir.]]myndi helst vilja að þetta væri gert á allt annan hátt.
Frú forseti. Þetta mál kom til okkar í atvinnuveganefnd þar sem við fengum það til úrlausnar. Búið er að reifa málið ágætlega, hvernig það er tilkomið. Mér þykir ástæða til að rifja upp og segja hér að við Vinstri græn greiddum atkvæði á móti þeim tollasamningi sem hér er undirliggjandi og vöruðum mjög við afleiðingum þess að innleiða hann með þeim hætti sem samþykkt var á sínum tíma. Við höfðum áhyggjum af innlendri framleiðslu þó að hún gæti ekki verið í samkeppni við margfalt stærri markaði erlendis. Síðan kom nefndarálit frá þáverandi meiri hluta atvinnuveganefndar með viljayfirlýsingu um að flýting yrði á hluta samningsins fram á fyrsta ár. Þá var talað um upprunamerkta sérosta sem ekki væru framleiddir hér á landi. Einnig var talað um að opna markaði í Evrópu, að vinna að því samhliða fyrir mjólkurafurðir. Þannig leit sú viljayfirlýsing út. Síðan eru liðin nokkur ár og lítið hefur verið hreyft við þessu af hálfu þeirra sem áttu að fylgja þessum málum eftir þar til málið kemur til kasta okkar og núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fer að vinna með þetta og leggur fram tillögu um að framfylgja viljayfirlýsingunni. Þar er einungis annar hluti viljayfirlýsingarinnar sem verið er að tala um að hrinda í framkvæmd, því að í ljós kemur þegar við í atvinnuveganefnd köllum til gesti úr báðum ráðuneytum að ekkert hefur verið gert í því að vinna að opnun markaða fyrir mjólkurafurðir, sem var hluti af þessari tvíhliða viljayfirlýsingu, og vinna að mótvægisaðgerðum til þess að mæta aukinni samkeppni. Ég tel að full ástæða sé til þess að taka þetta mál aftur inn í atvinnuveganefnd í ljósi nýrra upplýsinga um hvernig um málið er búið. Ég hef miklar áhyggjur, eins og ég hafði þegar tollasamningurinn var afgreiddur á sínum tíma, af samkeppnisstöðu íslensks mjólkuriðnaðar í þessum málum. Ég held að ekki sé mikil ástæða til þess að demba hér inn á markaðinn slíku magni af ostum, því að það kom líka í ljós í nefndinni að ekki er hægt að greina sérosta frá öðrum ostum eins og brauðostum og öðrum þeim sem eru hér í samkeppni. Það var því ekki nokkur möguleiki á því að aðgreina það undir tollanúmerum að eingöngu væri um að ræða upprunamerkta sérosta sem ekki væru framleiddir hér á landi og flýta innleiðingu á tímabilinu, að taka þetta inn á fyrsta ári. Við reyndum að vinna með málið, eins og fram kemur í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar, og að fara með þetta yfir á tvö ár og skilyrða það með ýmsum hætti, svo sem að kannað yrði hvaða áhrif þetta hefði á framleiðslu innan lands. En ég tel að málið sé vanbúið og að við eigum að flýta okkur hægt í þessum efnum. Það er mjög mikilvægt að atvinnuveganefnd fjalli aftur um þetta mál í ljósi þeirra upplýsinga sem liggja fyrir milli 2. og 3. umr. Ég styð framsögumann málsins heils hugar og legg áherslu á að það verði gert.
Virðulegi forseti. Ég tek svo sannarlega undir tillögur um að taka málið aftur inn í nefnd og ræða það betur. Ég hef alltaf verið mjög efins um þetta frumvarp eins og það er núna. Nú er samningur í gildi. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir talar um heildarhagsmuni þjóðarinnar. Tekur ekki sá samningur sem er í gildi og á að taka inn á fjórum árum, tillit til heildarhagsmuna þjóðarinnar? Hv. þingmaður hefur trú á íslenskum markaði. Ég hef það líka, en við skulum gefa honum tíma til að aðlagast. Það er lágmarkskurteisi. Innflutningur á ostum er að fjórfaldast á þessu ári. Ef frumvarpið gengur í gegn fer magnið, eins og lagt var upp með í upphafi, upp í 230 tonn. Það ellefufaldast. Það eru 93% af framleiðslu hér á landi. Þegar við förum að fjalla um málið kemur í ljós öllum að óvörum að þetta eru ekki bara sérostar. Það eru Gouda-ostar sem verið er að opna fyrir, sem eru 80% af framleiðslu okkar í dag. Mér finnst mjög mikilvægt að markaðurinn fái að aðlaga sig. Verðlagsnefnd búvara ákveður heildsöluverð búvara á brauðosti hérlendis. Það getur verið nokkuð snúið fyrir íslenskan markað og afurðastöðvar að bregðast við slíkri hröðun á svo aukinni samkeppni að öllu óbreyttu. Það er bara einhliða ákvörðun að hraða þessu. Ég er mjög hlynnt því að málið fari aftur til nefndar og að við veltum þessum hlutum aðeins betur fyrir okkur. Við erum að tala um virðingu við neytendur. Ég vil minna á að bændur eru náttúrlega líka íslenskir neytendur og hluti af markaðnum, þannig að mér finnst það svolítið sérstakt þegar alltaf er verið að taka þá út fyrir sviga eins og þeir séu einhverjar geimverur. Ég styð sannarlega að málið komi inn til okkar aftur og við veltum þessu aðeins betur fyrir okkur og leyfum samningnum að malla. Fjögur ár eru örskotsstund, ekki langur tími, en það getur verið það svigrúm sem íslenskur markaður, íslenskir bændur og framleiðendur þurfa til þess að bregðast við. Ég efast ekkert um að þeir hafi vilja til þess því að það er ekki verið að banna neitt hérna. Mér finnst það svolítið vera kynnt þannig að við séum að stöðva einhvern innflutning, en það er bara alls ekki svo. Ég held að við getum alveg tekið öðruvísi á þessum málum án þess að allt fari í bál og brand eða það stoppi eitthvað. En ég styð það sannarlega að málið fari aftur til nefndar og vona að okkur takist að finna betri lausn á þessu máli. Ég vona bara að það verði niðurstaðan í þessu máli.
Frú forseti. Eitt af því besta sem ég veit er Gouda-ostur með sinnepi og belgískur bjór á kantinum. Það er alveg unaðslegt. Ég skora á þingheim að nefna eitthvað sem getur verið betra á sumarsíðdegi en akkúrat það. Ég velti fyrir mér: Hvers vegna er verið að ræna af mér þeirri nautn? [[Gripið fram í.]]- Já. Ég spyr bara: Af hverju erum við að takmarka innflutning? Af hverju erum við svona hrædd? Af hverju erum við að reyna að loka samfélagi okkar í stað þess að opna það meira? Ég ætla að velta upp einu. Ég er rithöfundur og ætla að velta fyrir mér ákveðnu „scenario“. Ég hef svolítið gaman af alls kyns vísindaskáldskap og furðuskáldskap. Ég ætla að velta upp ákveðinni sviðsmynd. Hvað nú ef hópur íslenskra rithöfunda tæki upp á því að setja á sérstaka þýðingarkvóta á íslenska bókaútgáfu? Myndu segja: Við ætlum að takmarka fjölda verka sem við leyfum í þýðingu til þess að tryggja að íslenskir rithöfundar hafi nógu stóran markað til að selja verk sín á? Ég ætla bara velta upp spurningunni hér og nú: Myndi markaðurinn stækka? Myndi hann verða stærri? Myndu Íslendingar lesa meira? Yrði bókaútgáfan blómlegri? Nei, hún yrði það ekki því að Íslendingar myndu fljótlega leita í aðrar vörur. Lausnin er aldrei að loka á hlutina. Eini vandinn við þetta mál er það að það gengur ekki nógu langt, við eigum að ganga miklu lengra og eigum ekki að vera hrædd. Við erum ekki aumingjar. Við erum Íslendingar.
Virðulegur forseti. Ég ætlaði svo sem ekkert að taka til máls í þessu máli en fann mig þó knúinn til að koma hér í pontu til að minna á ákveðna hluti. Ég verð að segja að ég er dálítið hugsi eftir ræðu hv. þm. Snæbjörns Brynjarssonar. Ég hef aldrei verið hlynntur svona þjóðernisbarningi um að við séum ekki aumingjar heldur séum við Íslendingar, hvort sem það á við um þá sem vilja flytja inn vörur eða lækka eða fella niður tolla af vörum, eða aðra. Ég kom inn á sömu rök í umræðum í gær um vexti og verðtryggingu. Sjálfum finnast mér ostar mjög fínir þótt ég sé ekki með bjór á kantinum og vona að hv. þingmaður krefjist þess ekki, sem er draumsýn hans til að njóta ostanna. Ég ætla samt að minna hv. þingmann á að það getur hann gert því að ekki er verið að tala um að banna innflutning. Það er ekki verið að tala um að hamla honum, verið er að tala um hversu fljótt eigi að innleiða tollkvóta. Á að taka tollkvóta sem samið er um að koma inn á fjórum árum, taka hann inn á tveimur árum, eins og hv. atvinnuveganefnd hefur lagt til, eða hvernig á að gera þetta? Ég kom hér upp ekki síst vegna orða hv. þm. Smára McCarthys þar sem hann talaði um osta og innlenda ostaframleiðslu. Mér fannst ég skynja það hjá hv. þingmanni, mér þykir leitt að hann sé ekki hér í salnum, að þetta væri ekki stórt mál. Auðvitað er það alltaf þannig að sjónarhornið skiptir máli. Mig langar þó að halda því til haga svo það hafi verið sagt í þessari umræðu að samkvæmt þeim samningi sem hér liggur undir, og aðeins er verið að ræða um hversu fljótt eigi að uppfylla og innleiða, mun tollfrjáls innflutningur osta aukast um 510 tonn þegar samningurinn er að fullu kominn til framkvæmda. Sá innflutningur samsvarar um 8,3% af stærð íslensks ostamarkaðar í magni og um 10,9% í verðmætum. Það eru alveg alvörutölur. Ég vil að fólk hafi það í huga. Tekjutap, það er alltaf erfitt að meta það. Hagsmunaaðilar hafa metið það á bilinu 1.200–1.600 millj. kr. á hverju ári. Ég ætla hvorki að staðfesta né bera brigður á þær tölur. Ljóst er að þetta er ekki eitthvert smámál, það er það sem ég vil draga hér fram. Svo ætla ég að höggva í sama knérunn og ég hef gert áður þegar talið berst að garðyrkjunni og almennt að tollamálum. Garðyrkjan er oft tekin sem dæmi um hversu Íslendingar eru ekki miklir aumingjar heldur standi nú vel þegar kemur að samkeppni þegar opnað er á innflutning. Þá ætla ég líka að minna á það, án þess að ég sé, eins og ég sagði hér í upphafi, ósammála því að Íslendingar séu einhverjir aumingjar. Ég held að Íslendingar séu jafn misjafnir og þeir eru margir. En mig langar aðeins að rifja upp hvað gert var á sínum tíma þegar tollar á grænmeti voru lækkaðir, eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom aðeins inn á í ræðu sinni. Í kjölfarið kom uppbygging sem við búum enn að. En ég held að sé erfitt að neita því að það sé að þakka þeim mótvægisaðgerðum að miklu leyti sem gripið var til. Þá horfi ég sérstaklega til þess að ef ekkert yrði að gert væri hætta á að draga myndi úr þessum hluta landbúnaðarins. Gerður var samningur við garðyrkjubændur sem innihélt beingreiðslur, stuðning til nýfjárfestinga, úreldingar á eldri rekstrareiningum, auk niðurgreiðslu á raforku. Enn erum við með framlög til garðyrkjunnar upp á hundruð milljónir kr. Ég dreg fram þessar staðreyndir svo við séum að ræða um sömu hlutina þegar við tökum afstöðu til þessa máls.
Forseti. Mig langar aðeins til þess að leggja orð í belg um þann ágæta tollasamning sem hér er til umræðu. Ég held að það hafi verið árið 1958 sem Osta- og smjörsalan var stofnuð. Þá var reyndar búið að vinna osta í Mjólkurbúi Flóamanna síðan 1924, ef ég man rétt. En árið 1958 voru tvær eða fjórar tegundir í boði, þar á meðal Gouda-ostur, sem ég heyrði að hv. þingmaður er svo hrifinn af og lýsti því hér áðan. Hann þarf ekki einu sinni til Belgíu til að borða hann. Sinnepið flytjum við inn og það er til eitthvað af öli, þannig að það er hægt að upplifa þá tilfinningu sem hv. þingmaður lýsti svo ljómandi vel hér áðan. Núna aftur á móti, 60 árum seinna, er verið að framleiða á Íslandi líklega á annað hundrað ef ekki á þriðja hundrað tegundir af ostum. Ég hugsa að það sé leitun á annarri eins grósku í nokkurri framleiðslu á Íslandi og í mjólkurafurðageiranum. Við erum að tala um tollasamninginn sem gerður var árið 2015 og átti sem sagt að vera um sérostainnflutning. Eins og blasir við mörgum sem mæta mér þá þykir mér ekkert leiðinlegt að borða osta frekar en annað og ég er mjög einlægur aðdáandi osta. Árið 2015 var okkur sagt að samningurinn sem gerður hefði verið við tollabandalagið stóra, Evrópusambandið, snerist um sérosta. Maður sá fyrir sér osta eins og Gruyère, Rochefort og Feta og eitthvað slíkt, en síðan byrjar maður að lesa viðaukann við samninginn sem hér er að finna fyrir fram mig. Þá skjóta upp kollinum gamlir og góðir kunningjar, sem sagt bæði Gouda og Edam og slíkir ostar, sem eru hreint og klárt ekki sérostar. Þeir eru þvert á móti framleiddir hér í þó nokkuð miklu magni. Það skýtur aðeins skökku við það sem okkur var sagt á sínum tíma. Aftur á móti er það gríðarlega mikið magn sem hér er sett til grundvallar. Það er gríðarlega stórt hlutfall af því sem við erum sjálf að framleiða. Nú tek ég undir með því sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði áðan, að samningar sem við gerum eiga ekki að markast af sérhagsmunum heldur heildarhagsmunum þjóðarinnar. Ég tek alveg heils hugar undir það. Mér finnst hins vegar að samningurinn, eins og hann liggur fyrir, sé eins og skraddarasaumaður fyrir íslenska innflytjendur. Ég hugsa að þeir hefðu ekki getað gert betur þó að þeir hefðu skrifað þann lista sjálfir. Þannig að ég sé ekki alveg að vörulistinn eigi að stuðla að heildarhagsmunum heldur bara að sérhagsmunum. Við þekkjum að sá stóraukni innflutningur á landbúnaðarafurðum sem við höfum orðið vitni að undanfarin ár hefur ekki leitt til lægra verðs á þessum vörum þrátt fyrir að í sumum tilfellum hafi bæði magn- og verðtollar verið lækkaðir, þ.e. að ríkið hafi gefið eftir allt upp í tvo þriðju hluta. En það hefur samt ekki dugað til að lækka vöruverðið á þessum vörum. Það er því ekki alveg einboðið að það myndi gerast þrátt fyrir að við myndum hella þessu öllu inn í einu vetfangi á fjórum árum. Þar sem ég er einlægur talsmaður lágs vöruverðs, búinn að halda um það miklar drápur hér og skrifa margar greinar og fer ekkert frá því að það sé rétta leiðin, held ég að í þessu máli núna væri rétt að nefndin tæki þetta mál til sín aftur og gaumgæfði það ögn betur. Eins og það er búið núna finnst mér það ekki vera í anda þess samnings sem kynntur var fyrir okkur á sínum tíma árið 2015. Því legg ég til að nefndin taki málið til sín og fari gaumgæfilega yfir það þannig að við fáum betri úrslit úr því.
Virðulegur forseti. Þetta mál, þetta frumvarp, er afspyrnuslæmt og það veldur mér miklum áhyggjum að menn skuli láta sér detta í hug að leggja það fram við lok þingstarfa. Tollasamningurinn sem vísað er í var nógu slæmur sjálfur. Hann er raunar hræðilegur. Sú saga sem er á bak við það hvernig hann varð til hefur verið rakin hér áður og kannski er óþarfi að fara nánar ofan í það. Hann er ekki til þess fallinn að verja hagsmuni Íslands, ég tala nú ekki um íslenskra bænda og matvælaframleiðenda og þar með hagsmuni Íslands og íslensku þjóðarinnar. Að menn skuli láta sér detta í hug að gera samninginn verri eða réttara sagt flýta hinum neikvæðu og hættulegu áhrifum samningsins sérstaklega og einhliða er stórundarlegt. Og að hér skuli það lagt til af fulltrúum allra flokka nema þingmanni Miðflokksins, hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni, í atvinnuveganefnd kemur mér afskaplega á óvart. Sem betur fer hef ég heyrt aðeins annan tón hérna fyrr í umræðunni og vonandi er að málið fari aftur til nefndarinnar og menn skoði það betur. Það er með ólíkindum að rétt við lok þingstarfa komi inn mál sem er til þess fallið að nánast kippa fótunum undan einni af undirstöðuatvinnugreinum landsins, atvinnugrein sem hefur átt á brattann að sækja síðustu misseri, atvinnugrein sem eins og kemur fram í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar er eina atvinnugreinin þar sem stjórnvöld beinlínis gera ráð fyrir kjararýrnun þeirra sem við hana starfa ár frá ári. Svo fá menn í höfuðið algjörlega einhliða tillögu um að Ísland gefi frá sér þó þann rétt sem búið var að semja um í slæmum samningi. Hvernig verður svona lagað til, virðulegur forseti? Maður hlýtur að velta því fyrir sér. Hvernig dettur mönnum í hug í samskiptum við erlend ríki að ákveða einhliða að gefa frá sér þau verðmæti sem liggja í þessari tollvernd ef það var svona mikill áhugi á að gefa eftir þessa vernd? Hvers vegna í ósköpunum var þá ekki samið um eitthvað á móti? Ég veit ekki hvort nokkru öðru þróuðu ríki dytti í hug að ganga fram með þeim hætti að kasta frá sér einhliða verðmætum, veikja stöðu eigin atvinnulífs einhliða en fá ekkert á móti. Sérstaklega í tollamálum þar sem í meira en 100 ár hefur verið rætt milli þjóða um hvernig menn geti liðkað fyrir viðskiptum og gert fríverslunarsamninga, oft tvíhliða í gegnum samtök fleiri ríkja, en þá hefur það iðulega gengið út á að menn fái eitthvað fyrir það sem þeir gefa frá sér. Hér er sem sagt komin fram tillaga frá fulltrúum allra flokka nema Miðflokksins þar sem menn leggja einfaldlega til að þessum verðmætum verði kastað, að við gefum þau frá okkur einhliða, nýtum stöðuna ekki einu sinni til að tryggja að íslenskir bændur fái eitthvað á móti. Þetta er algjörlega óskiljanlegt, virðulegur forseti. Ég er feginn að heyra að þeir sem hafa talað hér á undan mér leggja flestir til að nefndin taki málið aftur til skoðunar. Það er mjög margt sem þarf að skoða betur í þessari tillögu og ég geri ráð fyrir að það muni taka umtalsverðan tíma að koma skikki á þetta, en eins og komið hefur fram eru þingmenn Miðflokksins þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að segja upp þeim tollasamningi sem vísað er til en ekki hraða innleiðingu hans enda eru forsendur gjörbreyttar frá því að samningurinn var gerður og var hann þó ekki góður þegar hann var gerður á sínum tíma.
Herra forseti. Ég óska eftir sem framsögumaður málsins að draga breytingartillöguna til baka sem lögð hefur verið fram. Ég óska eftir fundi í atvinnuveganefnd milli 2. og 3. umr. til að ræða framhaldið í málinu þar sem reikna má með annarri tillögu.
Herra forseti. Mér finnst sjálfsagt að verða við ósk framsögumanns málsins frá nefndinni um að atvinnuveganefnd þingsins fundi um þetta mál. Ég bind miklar vonir við að meiri hlutinn á þingi standi við upphaflega frumvarpið þannig að meiri hluti fari ekki að seinka gildistöku málsins. Ég trúi því að enn séu nokkrar frjálslyndar eftirlegukindur í meiri hlutanum sem muni styðja að breytingartillagan verði dregin til baka og upphaflega frumvarpið látið gilda. Þess vegna styð ég eindregið ósk framsögumanns málsins og er tilbúin til að funda um málið á eftir.
Virðulegur forseti. Eins og þeim sem hér eru ætti að vera kunnugt er Miðflokkurinn með miklar efasemdir um málið eins og það liggur fyrir og er á móti því, en hugnast vel að það gangi til nefndar á milli 2. og 3. umr. Við munum sitja hjá við afgreiðsluna í þessu máli, ekki beita okkur gegn því.
Hæstv. forseti. Ég fagna framkominni tillögu og styð hana eindregið, að þetta mál verði sent til nefndar og skoðað ítarlega þar.