Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1569, um álagningu bifreiðagjalds á landbúnaðarvélar, frá Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur.
Vegna þeirrar umræðu sem orðið hefur um samantekt sem tveir hv. þingmenn í fjárlaganefnd, Vigdís Hauksdóttir, formaður nefndarinnar, og Guðlaugur Þór Þórðarson, varaformaður nefndarinnar, hafa kynnt og nefnist Skýrsla um einkavæðingu bankanna hina síðari vill forseta taka fram: Fram kemur í fundargerð fjárlaganefndar frá 2. maí sl. að formaður nefndarinnar kynnti tillögu að bréfum til Ríkisendurskoðunar, Fjársýslu ríkisins og Bankasýslu ríkisins er vörðuðu endurreisn bankakerfisins og samninga við skilanefndir gömlu bankanna. Minni hluti nefndarinnar gerði athugasemdir við verklag meiri hlutans við framsetningu málsins og voru bréfin því send viðtakendum í nafni meiri hluta nefndarinnar. Ákvörðun meiri hluta nefndarinnar um að afla upplýsinga frá áðurgreindum aðilum byggði hann á heimild í 26. gr. þingskapa um að nefnd sé hvenær sem er heimilt að fjalla um mál sem heyrir undir málefnasvið hennar þó að þingið hafi ekki vísað því sérstaklega til hennar. Á fundi fjárlaganefndar 25. maí greindi formaður frá þeim gögnum sem nefndinni höfðu borist. Á fundi nefndarinnar 12. september sl. kynnti formaður hennar samantekt sem nefnd var Skýrsla um einkavæðingu bankanna hina síðari. Samantektin var ekki lögð fram á fundinum en greint frá að henni yrði dreift til nefndarmanna síðar um daginn áður en formaður og varaformaður nefndarinnar mundu kynna hana fyrir fréttamönnum. Þar er afstaða forseta að samantekt sú sem kynnt var í fjárlaganefnd og með fréttamönnum í nafni meiri hluta fjárlaganefndar um einkavæðingu bankanna hina síðari sé ekki skýrsla í skilningi þingskapa, enda hefur samantektin ekki hlotið formlega meðferð í fjárlaganefnd í samræmi við ákvæði þingskapa. Ég lít því svo á að málið sé enn til umfjöllunar í fjárlaganefnd og hafi ekki hlotið afgreiðslu nefndarinnar.
Herra forseti. Ég ætla að víkja að öðru máli. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hverju sæti að tillaga um þingrof og nýjar kosningar sé ekki komin á dagskrá eða hefði þegar fengið afgreiðslu eins og eðlilegt væri. Í 57. gr. laga um kosningar til Alþingis segir: „Kosningu utan kjörfundar skal hefja svo fljótt sem kostur er eftir að kjördagur hefur verið auglýstur, þó eigi fyrr en átta vikum fyrir kjördag.“ Sem sagt, við eðlilegar aðstæður er gert ráð fyrir að atkvæðagreiðsla utan kjörfundar standi í átta vikur. Nú eru 40 dagar, ekki 56, eftir fram að 29. október þannig að þegar er gengið þetta af þeim tíma sem venjulega er ætlaður til kosningar utan kjörfundar. Ég skil ekki, ef það er niðurstaða sem á að standa við að hér verði kosið í landinu 29. október næstkomandi, hvað dvelur tillögu um þingrof og festingu kjördags. Það er að mínu mati algerlega óásættanlegt að slíkt sé ekki gert og augljóst að það stefnir hraðbyri í að atkvæðisréttur verði hafður af mönnum. Skip kunna að vera að fara til veiða í mánaðalöng úthöld, námsmenn erlendis þurfa oft að keyra um langan veg til ræðismanna o.s.frv. Ég gagnrýni þetta sleifarlag og spyr hæstv. forseta: Hefur forsætisráðherra eða stjórnvöld ekki gefið sig fram við forseta um að hér sé að koma þingrofstillaga og ákvörðun um kjördag? Ég fer eiginlega fram á liðsinni hæstv. forseta við að ganga í það mál. Við erum búin að breyta lögum um kosningarrétt manna búsettra erlendis, það er tilbúið, en ljóst er að allt kerfið bíður eftir því að kjördagur verði formlega ákveðinn. Þetta er óháð því hve lengi þetta þing kýs svo að starfa fram að mánaðamótunum eða þess vegna lengur, ef svo illa færi nú, en við erum jú með starfsáætlun sem gerir ráð fyrir að við ljúkum störfum um mánaðamótin. Það skilur þá tæpan mánuð eftir í kosningabaráttuna. En í öllu falli verður að gæta að þessu og virða það, [[Forseti hringir.]]nóg er nú samt þó að sleifarlag við verkstjórn hér og [[Forseti hringir.]]þá að sjálfsögðu af hálfu framkvæmdarvaldsins svipti menn ekki kosningarrétti í stórum stíl.
Forseti tekur undir það að nauðsynlegt er að tillaga af þessu taginu komi fram hið allra fyrsta. Forseta er kunnugt um að slíkt er í undirbúningi en getur auðvitað ekki á þessari stundu greint frá því hvenær slík tillaga mun líta dagsins ljós. Þetta er á forræði hæstv. forsætisráðherra, eins og hv. þingmaður rakti, en forseta er þetta ljóst og mun auðvitað beita sér fyrir því að úr þessu rætist.
Virðulegi forseti. Í framhaldi af yfirlýsingu hæstv. forseta hér rétt áðan um skýrsluna illræmdu, þar sem forseti túlkar það sem svo að aldrei hafi í raun og veru verið lögð fram skýrsla í málinu heldur einungis gagn eða plagg, þá er það nú svo að þetta plagg var kynnt á blaðamannafundi sem skýrsla í nafni fjárlaganefndar Alþingis. Það er grafalvarlegur hlutur, virðulegi forseti, þegar nafn þingsins og stofnana þess er misnotað með þeim hætti sem þar gerðist. Það hefur aldrei verið fjallað um þessa skýrslu í fjárlaganefnd. Við vinnslu hennar var andmælaréttur brotinn á þeim sem um var fjallað, sem er líka grafalvarlegt mál, ég tala nú ekki um þegar nafn þingsins er lagt þar við. Maður hlýtur að kalla eftir viðbrögðum hæstv. forseta varðandi þann þátt málsins. [[Forseti hringir.]]Það er ódýr afgreiðsla að segja að hér hafi ekki verið lögð fram skýrsla heldur bara plagg. [[Forseti hringir.]]Forseti hlýtur að hafa skoðun á því hvort þingmenn geta notað nafn þingsins með þessum hætti.
Virðulegi forseti. Ég skildi forseta þannig áðan að hann teldi að þingmennirnir tveir hefðu gengið allt, allt of langt, farið langt út fyrir þær heimildir sem þeir hafa til þess að fara með valdheimildir sínar sem formaður og varaformaður fjárlaganefndar Alþingis. Þannig skildi ég forseta hér áðan. Hann heldur því fram að þetta sé eingöngu plagg sem enn þá sé til umfjöllunar í nefndinni. Það var nú aldeilis ekki kynnt þannig. Þegar maður les þessa skýrslu þá er það bara einfaldlega þannig að þetta var kynnt á blaðamannafundi sem skýrsla meiri hluta fjárlaganefndar. Það var gert inni á nefndasviði Alþingis, inni í fjárlaganefndarherberginu. Þangað voru fjölmiðlamenn kallaðir. Hér er alvörumál á ferðinni og forseti getur ekki afgreitt það þannig að þetta hafi nú bara verið svona kynning á einhverju skjali sem væri til umfjöllunar í nefndinni. Og þegar síðan hefur komið í ljós að formaður nefndarinnar skrifaði um það sérstaka tölvupósta þar sem hann gætti sín á því [[Forseti hringir.]]að aðalviðfang skýrslunnar, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, skyldi nú alls ekki fá að sjá þetta skjal á vinnslustigi. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Hér hefur þingið verið misnotað. [[Forseti hringir.]]Ég er ánægð að heyra að forseti [[Forseti hringir.]]er sama sinnis.
Herra forseti. Sú sem hér stendur er að reyna að átta sig á orðum forseta hér áðan, hvað felist í rauninni í þeim. Nú er það svo að forustumenn fjárlaganefndar héldu blaðamannafund og lögðu fram skýrslu í nafni meiri hluta nefndarinnar. Í þeirri skýrslu eru einstaklingar bornir þungum sökum. Vilji þeir einstaklingar leita réttar síns, hvert eiga þeir þá að leita? Mér heyrist hæstv. forseti vera að segja: Alþingi ber ekki ábyrgð á þessu. Það þýðir ekkert að leita til okkar. Við berum ekki ábyrgð á þessum gjörningi. Nefndin er greinilega misnotuð. Það er nokkuð ljóst og að einstaklingarnir bera þá uppi þessar ásakanir og þangað verða menn að leita vilja þeir ná fram bótum sinna mála eða bera hönd fyrir höfuð sér [[Forseti hringir.]]með einhverjum hætti. Er þetta rétt skilið hjá mér, herra forseti?
Herra forseti. Skýrslan, eða ég veit ekki hvort það er réttnefni að kalla það skýrslu, var lögð fram af hálfu hv. þingmanna Vigdísar Hauksdóttur og Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og þau fóru fyrir fjölmiðla og birtu tíðindi að eigin sögn. Ég hef velt því fyrir mér í framhaldinu hvað eigi að gera varðandi þingið. Ef siðareglurnar væru nú komnar í gildi þá segir c-liður 5. gr. að það eigi ekki að kasta rýrð á Alþingi eða skaða ímynd þess með framkomu sinni, e-liðurinn segir að það eigi ekki að nýta opinbera stöðu sína til persónulegs ávinnings fyrir sig eða aðra. [[Gripið fram í: Og d.]]Og d líka. Það liggur fyrir að vísvitandi er komið í veg fyrir að fólk geti borið hönd fyrir höfuð sér varðandi þær ásakanir, fólk hér úti í bæ sem er vant að virðingu sinni við störf og það getur [[Forseti hringir.]]farið svo að það verði höfðað mál. Ég bið forseta að beita sér fyrir því að [[Forseti hringir.]]þetta plagg verði dregið til baka og þessir tveir þingmenn biðji það fólk sem þarna er ásakað afsökunar opinberlega.
Forseti. Ég vil þakka forseta fyrir útskýringar hans á málinu. Það eru oft þannig þegar fólk tjáir sig hér að maður þarf að fara í einhverjar túlkanir og ég hefði viljað að þetta væri afdráttarlausara því að þeir sem eru hér bornir þungum sökum fengu ekki rétt til að andmæla og þeir hafa ekki fengið tækifæri til þess að bera hönd fyrir höfuð sér. Því væri eðlilegast og réttast ef þeir hv. þingmenn sem bera ábyrgð á þessu mundu einfaldlega lýsa því yfir að þetta plagg, þetta gagn, væri dautt og ómerkt. Mig langar líka að segja að það er mjög mikilvægt þegar sagt er að það sé einhver meiri hluti nefndar, þá getur í þeim meiri hluta jafnvel verið þingmenn minni hlutans. Það er oft talað um meiri hluta nefnda fyrir ýmsum málum og það hefur ekkert að gera með meiri hluta stjórnar eða stjórnarandstöðu. Það er mjög mikilvægt að þetta mál sé leitt til lykta á þann veg að [[Forseti hringir.]]það sé algerlega skýrt hver ábyrgð þessara hv. þingmanna [[Forseti hringir.]]er og hver ábyrgð [[Forseti hringir.]]þingsins er gagnvart þeim einstaklingum sem eru bornir mjög þungum sökum, forseti.
Virðulegi forseti. Eins og þeir vita sem hafa fylgst með umræðunni stóð aldrei til, og enginn einstaklingur var nefndur í embættis- eða sérfræðingageiranum, að gagnrýna embættismenn eða sérfræðinga. Ég vek athygli á því að það erum við stjórnmálamenn sem berum ábyrgð. Það er alveg skýrt. Ég vona að menn fari ekki að breyta þeirri orðræðu því að þá erum við komin á mjög hálan ís. Mér þykir miður ef það sem þarna kemur fram, og það vita allir í hvaða vinnslu þetta er enda hefur það komið margoft fram í fjölmiðlum, fer fram hjá almenningi og þinginu. Því að þær upplýsingar sem þarna koma fram eiga erindi til almennings. Nú hafa allir sem hafa rætt um þessi mál sagt að þeir vilji að óháður aðili fari yfir þetta mál. Og talandi um virðingu þingsins skulum við sjá hvort það hljóti þá ekki að vera full samstaða um það [[Forseti hringir.]]að við setjum málið í þann farveg eins og hefur verið vilji meiri hluta fjárlaganefndar.
Virðulegur forseti. Það sem þarna á sér stað er auðvitað mjög ódrengileg hegðun hjá hv. þingmönnum sem einu sinni voru meginuppistaðan í hinni svokölluðu hagræðingarnefnd ríkisstjórnarinnar en fást nú aðallega við að hagræða sannleikanum með ítrekuðum tilraunum til að afvegaleiða umræðu til að koma á framfæri upplýsingum og málatilbúnaði sem er búið, einmitt af óháðum aðilum, að hrekja ítrekað, af rannsóknarblaðamönnum sem farið hafa yfir þær ásakanir sem þarna koma fram. En það skal haldið áfram að „láta þá“ neita þessu. Það er taktíkin sem er á ferðinni. Þessi málatilbúnaður, að kalla hann síðan einkavæðingu bankanna hina síðari, er aum tilraun til að láta líta svo út að þær ráðstafanir sem gripið var til hér í kjölfar hruns séu á einhvern hátt sambærilegar þeim dómadagssubbuskap sem átti sér stað í ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks þegar bankarnir voru einkavæddir. Það gerir þetta enn þá lágkúrulegra.
Hæstv. forseti. Nú hefur forseti Alþingis endanlega huslað þessa „skýrslu“ sem svo er kölluð og í ljós hefur komið að er ekki skýrsla. Það má segja að grafstæðið hafi verið tekið fyrir ári síðan þegar hv. þm. Brynjar Níelsson, úr allt öðrum flokki en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem er borinn þungum sökum, fór yfir þetta sama mál og komst að allt annarri niðurstöðu en menn komast að í „skýrslunni“ sem kennd er við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Það sem er allra verst í þessu er að vammlausir embættismenn sem ekki geta borið hönd fyrir höfuð sér eru bornir þungum sökum sem stappa landráðum næst. Þeir segja sjálfir að þetta séu svívirðingar, ærumeiðingar, meiðyrði. En ég vil bera blak af hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni af því leyti að hann hefur beðist afsökunar á orðalaginu. En það eru fleiri þingmenn sem eru ábyrgir fyrir þessari „skýrslu“, þar á meðal einn af varaforsetum þingsins. Er ekki kominn tími til [[Forseti hringir.]]að þessir fjórir þingmenn biðjist líka afsökunar [[Forseti hringir.]]á orðalagi um vammlausa embættismenn [[Forseti hringir.]]úti í borg sem ekki geta borið hönd fyrir höfuð sér?
Virðulegi forseti. Ég get eiginlega ekki orða bundist. Það átti aldrei að ásaka vammlausa embættismenn úti í bæ um nokkurn skapaðan hlut. Bíddu, fyrirgefið þið, datt þetta óvart inn í skýrsluna? Með leyfi forseta: „Skýrslan sýnir að samningagerðin gekk alfarið út á að friðþægja kröfuhafana með því að afhenda þeim eignarhald á bönkunum …“ Datt þetta algjörlega óvart inn í skýrsluna? Með leyfi forseta: „Samningamenn fjármálaráðuneytisins og Seðlabankans afhentu kröfuhöfunum eignir á silfurfati …“ Hvurs lags orðalag er þetta eiginlega? Datt þetta af himnum ofan? Virðulegi forseti. Er það eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson segir, að honum hafi hreinlega ekki verið sjálfrátt þegar skýrslan var skrifuð? Hér eru ásakanir á ásakanir ofan á blaðsíðu eftir blaðsíðu á hendur fólki sem hann segir að hafi ekki átt að ásaka um nokkurn skapaðan hlut. Virðulegi forseti. [[Forseti hringir.]]Þessir þingmenn eiga að viðurkenna það að andúð þeirra á [[Forseti hringir.]]hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni hafi hér farið algjörlega yfir strikið [[Forseti hringir.]]og tekið allt of marga með sér. [[Forseti hringir.]]Viðurkennið það bara og að þessi reyfari sem var kynntur sé marklaust [[Forseti hringir.]]plagg. Ég óska eftir því [[Forseti hringir.]]að aðrir þeir sem sitja [[Forseti hringir.]]í nefndinni og eru skrifaðir fyrir þessu, hv. þm. [[Forseti hringir.]]Valgerður Gunnarsdóttir, [[Forseti hringir.]]Haraldur Benediktsson, [[Forseti hringir.]]og Páll Jóhann Pálsson, biðjist líka velvirðingar.
Virðulegi forseti. Þeir þingmenn aðrir sem tilheyra stjórnarmeirihlutanum í hv. fjárlaganefnd hljóta að koma hér upp og skýra afstöðu sína í málinu. Ef þeir sitja og þegja eru þeir samþykkir því sem þarna hefur farið fram. Það stóð aldrei til að gagnrýna embættismenn, segir hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Það er nefnilega málið. Það stóð sennilega til að gera hér upp pólitískar sakir og nota nafn þingsins þannig í pólitískum vígaferlum. Það er grafalvarlegt mál. Þingmennirnir skulda ekki bara viðkomandi einstaklingum afsökunarbeiðni, þeir skulda Alþingi Íslendinga afsökunarbeiðni [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]fyrir að hafa misnotað nafn þingsins með þessum hætti. Ég skil upphaflegu yfirlýsingu forseta þingsins svo að hann sé í raun og veru, á rósamáli, að [[Forseti hringir.]]dæma þetta plagg dautt og ómerkt, en það hefði hann mátt segja berum orðum [[Forseti hringir.]]og eiginlega þurft að krefjast þess að þetta plagg [[Forseti hringir.]]sé dregið til baka og aldrei [[Forseti hringir.]]látið sjást hér í þingsölum meir.
Forseti. Ég get ekki annað en tekið undir allt það sem hv. þm. Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir sagði hér rétt í þessu. Mér finnst ótrúlegt að það sé enn þá einhvern veginn orðræða um að þetta eigi mögulega að fara í einhverja umfjöllun í nefndinni, að það eigi að koma sérstök rannsóknarnefnd að þessari ritgerð sem greinilega, miðað við þau orð sem hér komu fram hjá hv. þm. Guðlaugi Þór … [[Þórðarsyni.]]Þórðarsyni, því að þar kemur fram að þetta hafi í raun og veru snúist um einn mann, hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. Mér finnst mjög alvarlegt þegar verið er að nota þingið, misnota þingið, á þennan hátt til þess að slá pólitískar keilur og búa til einhverja orðræðu fyrir kosningabaráttuna. Það er ekki í lagi, forseti. Þingið hefur sett niður við þetta. Ég óska eftir að þetta plagg verði dregið úr sögu þingsins.
Hæstv. forseti. Mér finnst svolítið merkilegt að hlusta á það að menn geti nafngreint einhverja tiltekna þingmenn sem meiri hluta fjárlaganefndar. Ég ætla bara að segja að ég hef ekki hingað til sagt af eða á. Ég hef sagt að ég væri að lesa þessa skýrslu. En að hlusta á það sem fram kemur hér í þessum sölum gerir í raun að verkum að maður veltir fyrir sér: Hvað er það sem ekki má draga fram í dagsljósið með því að fara dýpra ofan í þetta mál? Ég held að það sé fyllilega ástæða til þess að gera það. Ég held að menn hljóti líka að geta sameinast um það. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Ef ég skil hv. þingmann sem talaði á undan mér rétt þá er ekki víst að það verði meiri hluti fyrir plagginu í fjárlaganefnd. Það er því komið á hreint að því er virðist. Það er hluti af vandanum við þetta. Virðulegi forseti. Ef við sleppum öllum nöfnum og gleymum því hvað við erum hneyksluð yfir þessum annars forkastanlegu vinnubrögðum þá ættum við bara að líta á það hvers konar fordæmi það gefur til framtíðar ef Alþingi lætur þetta óáreitt. Þarna stendur „meiri hluti fjárlaganefndar“. Það hefur þýðingu fyrir almenning, fyrir fjölmiðla. Hvað eiga þeir að halda? Næst þegar meiri hluti hv. fjárlaganefndar eða annarrar nefndar skilar einhverju til fjölmiðla og heldur um það fund, eiga fjölmiðlar að velta fyrir sér: Hmm, kannski er þetta ekki opinbert skjal, kannski er þetta vinnuplagg tveggja þingmanna, eða hugsanlega fimm? Sjáum til með það seinna? Virðulegi forseti. Slíkt fordæmi getur ekki gengið. Við getum ekki leyft það. Það er ekki í lagi og það þýðir ekkert að láta eins og þetta snúist um eitthvað annað en það. Þetta snýst ekki um efni skýrslunnar vegna þess að efni skýrslunnar finnst ekki einu sinni á alþingisvefnum. Hvers vegna? [[Forseti hringir.]]Vegna þess að þetta er ekki skýrsla Alþingis, virðulegi forseti. [[Forseti hringir.]]Formið skiptir máli, virðulegi forseti. [[Forseti hringir.]]Virðulegi forseti, af öllum mönnum, ætti að vera sammála um það.
Forseti fagnar því að eiga bandamann í stuðningi við formið.
Virðulegur forseti. Ég verð að segja að ég var hissa á því þegar hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir spurði hér áðan af hverju mætti ekki fara ofan í þetta mál. Af hverju má ekki skoða þetta mál? spurði hún. Þetta mál hefur verið skoðað. [[Gripið fram í: Nei.]]Flokksbróðir hennar skoðaði það. Hann skilaði skýrslu til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fyrir meira en ári síðan, rúmu ári, þar sem hann komst að þeirri niðurstöðu að ekkert hafi verið óeðlilegt við það sem gert var þegar samið var um hvernig farið yrði með uppgjör á bönkunum. Það er bara svoleiðis. Þingmaðurinn þarf að fylgjast með. Hún þarf þá að segja okkur hver afstaða hennar er til þessa máls. Stendur hún að þessu máli? Ætlar hún að vera að lesa þetta fram yfir helgi? Við eigum rétt á að vita afstöðu hv. þingmanns til þessa máls og allrar þeirrar framgöngu sem félagi hennar, [[Forseti hringir.]]hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hafa staðið fyrir og dregið þingið niður í svaðið.
Virðulegur forseti. Þetta er sumpart gagnleg umræða í fremur ógagnlegu máli. En ástæða er til að þakka hv. þm. Valgerði Gunnarsdóttur fyrir að taka það hér fram að hún standi ekki að þessu vinnuplaggi, eða hvað á að kalla það, og hlýtur þá að vekja spurningar um hvort þetta sé yfir höfuð á vegum meiri hluta fjárlaganefndar ef hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir stendur ekki að þessu. Ég hlýt að kalla eftir því að hv. þm. Haraldur Benediktsson sem situr hér í salnum geri okkur grein fyrir því hvort hann sé aðili að þessari skýrslu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og geri hana þar með að skýrslu eða einhvers konar vinnuplaggi meiri hluta fjárlaganefndar. Eða hvort það sé yfir höfuð enginn meiri hluti fyrir málinu í nefndinni. Ég kalla eftir því að hv. þm. Haraldur Benediktsson geri grein fyrir því hvort hann eigi aðild að þeim ávirðingum sem hér eru bornar á m.a. embættismenn og sérfræðinga sem starfað hafa í þágu ríkisins úti í bæ.
Virðulegur forseti. Mér finnst þetta skipta mjög miklu máli eins og hér hefur komið fram að við fáum alveg á hreint hver sé meiri hluti fjárlaganefndar í þessu máli. Ég skildi ekki hv. þm. Valgerði Gunnarsdóttur þegar hún kom í ræðustól. Er hv. þingmaður á þessu máli með meiri hlutanum eða ekki? Þetta er ein af þeim spurningum sem við í minni hlutanum höfum lagt fram. Ég er rétt eins og aðrir mjög hneyksluð á því að fjárlaganefnd sé notuð í þessum tilgangi. Við höfum ákveðna leiðir til að rannsaka mál. Ef við viljum rannsaka mál getum við sett það í ákveðið ferli. En það getur ekki verið leiðin að hinir og þessir þingmenn taki sig saman og rusli upp einni skýrslu. Við hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir gætum skrifað margar skýrslurnar og haldið marga blaðamannafundina. Er það þannig sem við ætlum að vinna hérna í þinginu? Ég held ekki.
Virðulegi forseti. Eins og hér hefur margoft komið fram var hv. þm. Brynjar Níelsson að fjalla um allt önnur efnistök og var ekki með sömu upplýsingar og koma fram í skýrslunni, með fylgiskjölum. Af hverju ekki? Þetta er nýtilkomið. Eins og hæstv. virðulegur forseti fór yfir áðan hefur verið unnið að þessu undanfarna mánuði og í lengri tíma. Þetta var bókað sérstaklega nú á vormánuðum. Það hefur ekki verið neitt leyndarmál um það. Þegar menn koma - og það eru Píratar sem koma hér og segja: Burt með þessar upplýsingar, þær mega alls ekki sjást. Mér finnst það vera nokkuð sérstakt. [[Gripið fram í.]]Ég vek athygli á því að hér er öll áhersla lögð á formið á meðan ýmsir í fjölmiðlum hafa sagt að þeim þyki sjálfsagt að óháður aðili skoði þetta. Ég legg nú til að við gerum það. [[Forseti hringir.]]Það ætti nú að vera þokkaleg samstaða um það miðað við umræðuna alla jafna.
Herra forseti. Það voru náttúrlega gerð mistök af hálfu forseta í upphafi þegar svokallað Víglundarmál var tekið inn í þingið, það er alveg ljóst. En ég verð að spyrja hv. þingmann úr meiri hlutanum sem kom hér upp í ræðustól, Valgerði Gunnarsdóttur, spurninga: Hvað með framsetninguna á málinu? Hvað með orðfærið? Hvað með ávirðingarnar og hvernig málið er sett fram? Stendur hún og Haraldur Benediktsson, Ásmundur Einar Daðason, Páll Jóhann Pálsson, standa þau öll að þessu orðfæri sem þarna er? Ásakanirnar eru þær sömu og Víglundur hélt fram, þær eru á víð og dreif um skýrsluna, það er alveg ljóst. Það var fundafall í morgun í fjárlaganefnd. Hvers vegna? Við erum búin að óska eftir því í minni hlutanum að fá svör við því hverjir komu að skýrslugerðinni, hvaða þjónusta var keypt og af hverjum. Svör við þeim spurningum þurfa að liggja fyrir. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði að það væri enga stund verið að lesa í gegnum þetta, svoleiðis að ég get ekki trúað því að þingmenn meiri hlutans þurfi miklu lengri tíma, en það upplýsir að þau voru ekki búin að lesa skýrsluna sem er kynnt sem skýrsla meiri hluta fjárlaganefndar [[Forseti hringir.]]þegar hún var kynnt á blaðamannafundi. [[Forseti hringir.]]Það eitt og sér, virðulegi forseti, er ávirðingavert. Og ég vona [[Forseti hringir.]]svo sannarlega að formaður fjárlaganefndar, sem er hér ekki til svara, [[Forseti hringir.]]hvort hún er með skráða fjarvist veit ég ekki, [[Forseti hringir.]]það er mikið til umfjöllunar þessa dagana, dragi þetta til baka. Forseti á að beita sér fyrir [[Forseti hringir.]]því að þetta verði dregið til baka og þau biðjist afsökunar.
Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Reykjav. s. sagði að Píratar væru að berjast gegn því að skýrslan kæmi fram. Ég vek athygli hv. þingmanns á því að píratar hafa ekki einu sinni atkvæðisrétt í fjárlaganefnd og hafa ekkert um það að segja hvort hún er birt eða ekki. Hv. þingmanni er fullkomlega frjálst að birta þau gögn sem honum sýnist án leyfis pírata, og hefur reyndar gert það og verði honum að því. En það skiptir máli á hinu háa Alþingi að hér sé farið eftir þingsköpum þegar látið er eins og gögn komi frá Alþingi. Ég skora á hv. þingmann að leggja skýrsluna fram í fjárlaganefnd og fá meiri hluta fyrir henni og birta hana í nafni Alþingis. Ég skora á hv. þingmann að gera það og sjá þá hver munurinn verður á þeirri skýrslu og því plaggi eða gögnum eða hvað sem það er sem hér liggur einhvers staðar fyrir, einhvers staðar úti í bæ, ekki hér á Alþingi. Hér snýst þetta um formið. Það skiptir máli, virðulegi forseti. En efnislega um þessa skýrslu - ja, það getum við karpað um þegar hún er orðið eitthvert plagg á Alþingi. Hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]getur lagt fram það sem honum sýnist eins og við hin. [[Forseti hringir.]]Það þarf ekki leyfi pírata til þess.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka forseta fyrir að kveða upp úr um það að þetta er ekki skýrsla. Ég vil líka þakka honum fyrir það að vera skýr að því er varðar þá stöðu í raun og veru sem hv. þingmenn taka sér með því að ræða málið í nafni Alþingis og meiri hluta fjárlaganefndar. Ég vil biðja hæstv. forseta að tala skýrar vegna þess að það sem í hans orðum liggur er að verið sé að misnota stöðu sína í fjárlaganefnd og stöðu Alþingis til þess að koma pólitískum og faglegum ávirðingum á framfæri. Vegna þess að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson talar um það að við eigum að tala um innihald máls, þá skulum við gera það. Þá legg ég til við hv. þingmann að hann safni nú saman þessum miklu réttlætispostulum í meiri hluta fjárlaganefndar, safni meiri hluta utan um þetta mál, sem hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir treystir sér ekki til að styðja núna, [[Forseti hringir.]]safni meiri hluta utan um málið og meiri hluti nefndarinnar afgreiði málið [[Forseti hringir.]]út úr þingnefndinni og það fái stöðu sem þingskjal, [[Forseti hringir.]]hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, Sjálfstæðisflokknum, [[Forseti hringir.]]Valgerði Gunnarsdóttur, Vigdísi Hauksdóttur [[Forseti hringir.]]og Framsóknarflokknum til ævarandi skammar.
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og iðnaðar- og viðskiptaráðherra.
Herra forseti. Nú er komin fram sameiginleg niðurstaða stéttarfélaga, ríkis og sveitarfélaga um framtíðarskipan lífeyrismála í landinu. Þetta er árangur af víðtæku samstarfi og nú verður Alþingi að taka málið til umfjöllunar og skoða frá öllum hliðum. Lengi hefur verið rætt um þær hindranir sem felast í óbreyttu ástandi, bæði fyrir einstaklinga og eins fyrir ríkissjóð og skuldbindingar opinberra aðila. Í því fælist mikill kostnaður fyrir komandi kynslóðir ef ekki yrði brugðist við. Þess vegna var í stöðugleikasáttmálanum sem gerður var árið 2009 samkomulag um að ríkisstjórn, sveitarfélög og aðilar vinnumarkaðarins tækju í sameiningu lífeyrismálin til umfjöllunar og mótuðu framtíðarsýnina. Í kjölfarið var skipaður vinnuhópur sem varð sammála um þá framtíðarsýn að samræma og jafna réttindi á almennum og opinberum vinnumarkaði, að kerfið yrði sjálfbært með aldurstengdri ávinnslu réttinda og samræmdum lífeyrisaldri. Þá tók við sáttagjörð um lausn á vanda opinberu sjóðanna og áhrif á þá sem hafa nú þegar áunnið sér réttindi í núverandi kerfi. Í þessu máli þarf að huga að hagsmunum bæði þeirra sem nú þegar greiða í kerfið og ungu kynslóðarinnar, framtíðarstarfsmannanna. Samkomulagið tekur á málum núverandi sjóðfélaga, en ég vil spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvernig réttindi og hagur næstu kynslóða hafi verið tryggð.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa ágætu yfirferð yfir þetta stóra mál. Ég vil meina að hérna sé um að ræða stærsta einstaka skref seinni ára í átt að auknum stöðugleika á Íslandi, að þróa vinnumarkaðslíkanið í átt til þess sem gerist hjá þjóðum sem að jafnaði búa við lægri verðbólgu og þar af leiðandi lægra vaxtastig en við höfum mátt venjast á Íslandi. Það eru margir sem hafa komið að því verki og hafa þannig dregið þennan vagn. Ég vil þakka öllum þeim sérstaklega fyrir. Hér er spurt um hvað gert hafi verið sérstaklega til að tryggja hagsmuni framtíðarkynslóða. Í því sambandi vil ég kannski fyrst og fremst segja að við hljótum ávallt að vilja búa við lífeyrissjóðakerfi sem er sjálfbært, þar sem menn hafa innstæðu fyrir þeim loforðum sem gefin eru um lífeyrisréttindi inn í framtíðina. Það er þar sem skilur á milli Íslands og svo margra annarra Evrópuríkja sem því miður hafa ekki borið gæfu til þess að leggja til hliðar fyrir sínum framtíðarlífeyrisskuldbindingum heldur byggja á gegnumstreymisfyrirkomulagi. Síðan þegar árin líða og fólk eignast færri og færri börn og færri og færri eiga þar með að standa undir byrðinni sem fylgir fjöldanum sem fer á lífeyrisaldur þá byrjar kerfið að gefa eftir. Á endanum er stór hætta á að mörg þeirra loforða sem gefin eru á hverjum degi um lífeyrisréttindi langt inn í framtíðina verði aldrei efnd. Það sem við erum að gera hér með fullfjármögnun kerfisins og með því að tryggja að lífeyrisréttindaávinnslan í A-deild LSR og hjá Brú sé sjálfbær er að gefa ekki út loforð sem engin innstæða er fyrir.
Herra forseti. Þegar svo stóru samkomulagi er landað þar sem miklir hagsmunir eru undir er mjög mikilvægt að málið detti ekki ofan í hefðbundnar skotgrafir stjórnmálanna. Að málinu komu fulltrúar launafólks ásamt kjörnum fulltrúum ríkis og sveitarfélaga úr öllum flokkum. Er hæstv. ráðherra ekki sammála mér um það að við þurfum að vanda okkur við afgreiðslu málsins og kynna okkur forsendur og meta afleiðingar en um leið sýna virðingu samkomulagi sem náðst hefur í flóknum máli sem varðar hag og kjör fólksins í landinu? Heildarkostnaðurinn er um 130 milljarðar króna og tæpir 100 milljarðar koma úr ríkissjóði til lífeyrissjóðanna. Ég spyr hæstv. ráðherra: Má búast við því að milljarðanna verði vart í efnahagnum, svo sem með aukinni verðbólgu, og er jafnvel nauðsynlegt að lífeyrissjóðirnir fái heimild til að fjárfesta utan gjaldeyrishafta vegna þeirra?
Virðulegi forseti. Mig langar jafnframt því sem ég hef áður sagt að halda til haga mörgum öðrum mikilvægum málum sem snúa að framtíðinni og tengjast þessu samkomulagi. Þar vil ég sérstaklega halda til haga því sem opinberu félögin hafa svo lengi barist fyrir sem er að nú getum við farið að vinna að launaskriðstryggingu fyrir opinbera starfsmenn í góðri sátt við almenna markaðinn. Hér er komið inn á kostnaðinn og að vel þurfi að fara yfir alla þætti þessa máls. Ég tek undir það. Vissulega er framlag ríkisins gríðarlega hátt, sérstaklega þegar það fellur til með einskiptisframlagi. En það verður að hafa í huga að hérna var um að ræða skuldbindingu sem hefði fallið á ríkið í framtíðinni. Í sjálfu sér er ekki verið að gefa út nein ný loforð eða greiða fyrir eitthvað sem ekki var þegar búið að lofa. Það hefur verið útgangspunktur ríkisins allan tímann að réttindin ættu að vera óskert hjá þeim sem væru inni í núverandi kerfi og framlögin yrðu m.a. til að fullfjármagna þau réttindi eins og þau hafa birst okkur ófjármögnuð í fjárlögum undanfarin ár. Varðandi þörfina til að binda þetta fé þá verður hugað að því þegar ákveðið verður [[Forseti hringir.]]með hvaða hætti ríkið greiðir sinn þátt málsins. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að það skiptir máli að féð verði bundið en fari ekki út til þess að valda þenslu.
Virðulegur forseti. Það vakti athygli þegar þingflokkur Bjartrar framtíðar greiddi atkvæði gegn búvörusamningnum vegna þess að það er ekkert svo oft sem þingmenn eru á rauða takkanum, greiða atkvæði gegn málum. Flest mál fara í gegn með samþykki minni hlutans og í mjög mörgum tilfellum situr minni hlutinn hjá. Þegar þingmenn eru mjög ósáttir við einhver mál og vilja alls ekki að þau fari í gegn eru þeir á rauða takkanum. Það gerði þingflokkur Bjartrar framtíðar líka í atkvæðagreiðslu um fjárlög fyrir árið 2014. Atkvæðagreiðslan fór fram rétt fyrir jól 2013 þegar fjárlagaliðurinn skuldaniðurfelling kom til afgreiðslu, 20 milljarðar. Þá var Björt framtíð eini þingflokkurinn á rauða takkanum. Við höfðum talað gegn þeirri ráðstöfun í kosningabaráttunni, kannski ekki fengið endilega atkvæði út á það, og við tókum skýra afstöðu gegn þeirri fjárveitingu í fjárlagaatkvæðagreiðslunni. Í okkar huga var þetta mikið bruðl. 80 milljörðum var ómarkvisst dreift til heimila og til fjölda fólks sem þurfti í sjálfu sér ekkert á þessari aðstoð að halda, niðurgreiðslu af hálfu ríkisins. Við höfum rætt bæði í umræðu um fjárlög undanfarinna ára og fjármálaáætlunina gríðarlega þörf á uppbyggingu innviða, vegakerfið, þ.e. samgöngurnar, við erum að horfa á menntakerfið, við setjum að meðaltali minni pening í menntakerfið en nágrannaþjóðirnar ef við skoðum þetta sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Vissulega hefur verið bætt aðeins í heilbrigðismálin en eftir hrun var gríðarlega mikil þörf á uppbyggingu innviða og hún er enn til staðar. Getur hæstv. fjármálaráðherra farið inn í kosningabaráttuna, [[Forseti hringir.]]staðið keikur og sagt að þessum 80 milljörðum hafi verið vel varið?
Herra forseti. Það er augljóst öllum þeim sem kynna sér skuldaþróun heimilanna á Íslandi og bera saman við önnur lönd að við skörum fram úr. Okkur hefur tekist að koma skuldum heimilanna niður á stað sem er svipaður og átti við fyrir aldamótin síðustu. Engin Norðurlandaþjóðanna nær viðlíka árangri, skuldastaða heimilanna er orðin sérstakt efnahagslegt vandamál í löndunum víða í kringum okkur. Þess vegna er ég sérstaklega ánægður með þann mikla árangur sem þessi ríkisstjórn hefur náð sem í sjálfu sér var ekki færður með leiðréttingaraðgerðinni einni og sér, heldur hjálpaði það til ásamt með öðru sem gert hefur verið, með því að halda verðlagi lágu, með því að skapa skilyrði fyrir launahækkanir sem skiluðu kaupmætti og þar með höfum við lyft undir með fasteignamarkaðnum. Með því að hér hefur verið hagvöxtur hafa allir þessir hlutir hjálpast að. Skuldastaðan er allt önnur og betri en hún var í upphafi árs 2013 og í aðdraganda kosninganna sem fóru fram þá um vorið. Við hv. þingmaður getum í sjálfu sér verið ósammála um það hvort þarna hafi verið um raunverulegt vandamál að ræða eða ekki. Í mínum huga var augljóst að skuldastaða heimilanna - það sást á allri hegðun heimilanna í landinu að það hafði þrengst svo mjög að þeim vegna hærri skulda og stöðnunar sem hafði orðið að ýmsu öðru leyti að það varð við að bregðast. Þetta voru einskiptisaðgerðir. Þetta voru fjármunir sem fóru frá ríkissjóði til heimilanna í landinu, réttu stöðu þeirra og hafa gjörbreytt stöðunni til hins betra.
Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra veit væntanlega að skuldir heimilanna voru byrjaðar að lækka áður en aðgerðin kom til framkvæmda. Húsnæðisverð hefur hækkað. Það hefur verið lítið atvinnuleysi þannig að það lá í rauninni fyrir að staða heimilanna mundi batna verulega. Það þurfti ekki þessa aðgerð til. Þá vil ég líka benda á að heimilin nota menntakerfið, vegakerfið, heilbrigðiskerfið og öll þessi kerfi sem við þurfum að fjármagna. Hvar ætlar hæstv. fjármálaráðherra að finna peninga í það? Að vísu er ekki víst að viðkomandi sitji hér áfram, en hvar á að fá peninga í uppbyggingu innviða? Ég fékk einhvern tímann upplýsingar um að peningurinn sem fór í umsýslukostnaðinn sjálfan við þessa flóknu aðgerð var um 600 milljónir. Hvað hefðum við getað gert fyrir þá peninga? Segjum að við hefðum tekið þá og sagt að við ætluðum að setja þá í málefni geðfatlaðra. Við hefðum getað leyst heilu málaflokkana með þessum 600 milljónum. Við hefðum getað sett þá í framhaldsskólakerfið. Þetta var bara umsýslukostnaðurinn við þessa flóknu og allt að því kommúnísku aðgerð. Það er ekki hlutverk [[Forseti hringir.]]ríkisins að greiða niður einkaskuldir heimilanna og getur aldrei orðið.
Það er engum vafa undirorpið að aðgerðin skilaði árangri. Því hefur verið haldið fram [[Gripið fram í.]]og var haldið fram á sínum tíma að þetta mundi allt éta sig upp sjálft með aukinni verðbólgu og menn höfðu áhyggjur af því að við mundum sjá þenslu. Það ánægjulega er að betri skuldastaða heimilanna hefur ekki orðið til þess að menn skuldsetji sig á ný og farið með svigrúmið til aukinnar einkaneyslu. Við höfum séð gjörbreytta hegðun heimilanna á undanförnum árum borið saman við það sem áður var þar sem heimilin hafa nýtt svigrúmið. Menn virðast hafa lært af því sem hér gerðist. Sparnaður er að aukast. Þegar saman er tekið í raun og veru hefur aðgerðin heppnast betur en við þorðum að vona. Á hinn bóginn er alveg hárrétt sem hv. þingmaður vekur máls á hér, við þurfum að eiga fjármuni á næstu árum til að auka við í innviðafjárfestingu. Þar erum við sammála. Þar er lykillinn sá að viðhalda þeim krafti og þeim vexti [[Forseti hringir.]]sem er í atvinnulífinu á Íslandi vegna þess að það skilar ríkissjóði þeim tekjum sem bera uppi langtímaáætlun okkar í ríkisfjármálum.
Forseti. Í dag var kynning á mjög viðamiklum breytingum á lífeyrissjóðakerfinu þar sem verið er að jafna þetta kerfi á milli opinberra starfsmanna og annarra. Ég hef reynt að kynna mér málið, hef setið á tveimur fundum með aðilum úr fjármálaráðuneytinu og verð að viðurkenna að ég hef svolitlar áhyggjur af því að það eigi að fara í gegn á þessu þingi. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki væri betra verklag, fyrst þetta er mál sem mér skilst að flestir flokkar sem hafa einhverja sögu í íslenskum stjórnmálum styðji, að málið fengi eðlilega þinglega meðferð þannig að hægt væri að fá umsagnir um það og athuga hvort einhverjir agnúar væru á því út frá því sem kemur þá væntanlega í umsögnum. Það er þannig með öll þingmál sem koma hingað inn að þau þurfa breytingar. Ég er ekki með þessa fyrirspurn til að reyna að bregða fæti fyrir málið, þvert á móti finnst mér mjög mikilvægt að geta verið algjörlega fullviss um að ekki sé verið að skerða réttindi og að þetta sé með sanni þannig að þetta komi vel út fyrir alla, líka þá sem eru að koma nýir inn í kerfið. Mig langar að heyra álit hæstv. fjármálaráðherra á því hvort hann hafi væntingar um að þetta verði klárað á einni viku.
Virðulegi forseti. Ég tel að málið sé fullþroskað og að þinginu ætti ekkert að vera að vanbúnaði að taka það til efnislegrar meðferðar með tiltölulega skömmum, ef nokkrum, umsagnarfresti vegna þess að allir helstu hagsmunaaðilar hafa og eiga að hafa kynnt sér það í þaula. Stéttarfélög opinberra starfsmanna sem hér eiga í hlut, BSRB, BHM og KÍ, eiga beina aðkomu að málinu, eru aðilar að samkomulaginu og hafa ásamt með stjórnvöldum unnið að málinu í mjög langan tíma, nokkur ár í raun og veru. Af þessum ástæðum tel ég mjög mikilvægt að við ljúkum meðferð málsins. Takist Alþingi ekki að ljúka því blasir við að samkvæmt lögum ber ríkinu að hækka iðgjald sitt í LSR. Það er aðgerð sem við höfum vikið okkur undan á undanförnum árum með sérstakri bráðabirgðaákvörðun eða frestun á þeirri lagaskyldu. Ég held að það væri til tjóns fyrir það viðkvæma mál sem, eins og hér er sagt, varðar gríðarlega mikla hagsmuni ef það væri eitthvert hik á þinginu, nú loksins þegar áralangir samningar eru í höfn. Ég vil að öðru leyti þakka hv. þingmanni fyrir að taka málinu með þessum jákvæða hætti. Þetta er í mínum huga alveg feikilega mikilvægt mál sem varðar hagsmuni margra um langa framtíð og er í raun og veru einn hornsteinninn að gerð nýs vinnumarkaðslíkans fyrir Ísland. Betri starfshættir og þróaðri vinnubrögð við gerð kjarasamninga inn í framtíðina eru [[Forseti hringir.]]að mínu áliti forsendur fyrir meiri stöðugleika og lægri verðbólgu og vöxtum á Íslandi.
Forseti. Ég þakka fyrir svarið. Mig langar þá að spyrja út frá því sem kom fram í máli hæstv. ráðherra: Hve lengi gildir bráðabirgðaákvæðið? Gildir það nægilega lengi til að við gætum hugsanlega fundið einhverja málamiðlun, ef það er þörf á að taka málið í aðeins eðlilegri þinglega meðferð? Ég verð að viðurkenna að mér finnst óþægilegt að hraða svona stóru máli í gegnum þingið án þess að það fari í umsagnarferli. Það mætti alveg ná samstöðu um að málið lifði á milli þinga - það er ekki rosalega langt á milli þess að þingið klárist og kosningar verði boðaðar. Ef ekki tekst að koma málinu í þannig ferli að maður geti klárað það faglega - eitt er að vilja klára málið með hraði og annað að tryggja að það sé faglega [[Forseti hringir.]]gert og upplýst. Við verðum að taka svona ákvörðun á upplýstan hátt.
Virðulegi forseti. Ég hef í sjálfu sér engu við fyrri ræðu mína að bæta. Ef sú staða kemur upp sem hv. þingmaður nefnir hér ættum við að framlengja þetta þing. Ég held að þetta mál sé þeirrar gerðar að við ættum ekki að láta það gerast að þingið ljúki störfum án þess að hafa klárað það. Ég minni á að allir helstu hagsmunaaðilar í málinu eru samningsaðilar um leið og hafa tekið málið upp á eigin vettvangi, kynnt það og fengið aðild að samkomulaginu samþykkta.
Herra forseti. Ég ákvað að beina þessari fyrirspurn til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Hún virðist stoppa í hans ráðuneyti. Ef hæstv. ráðherra hefur litið á fjölmiðla í dag sér hann að þar kemur fram að Verkmenntaskólinn á Akureyri er í miklum vanda staddur. Ef ég skil rétt eru líklega 12–15 skólar í miklum vanda staddir og áhugavert er að vita hvort þeir eru allir beittir sömu meðferð, þ.e. að greiðslur til þeirra hafi verið stöðvaðar. Ég átti orðastað við hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um stöðu Verkmenntaskólans á Akureyri í apríl og þá átti að kippa málinu í liðinn. Nú skuldar skólinn í kringum 24 milljónir og hann stóð í þeirri meiningu að búið væri að dreifa skuldinni á næstu tvö til þrjú ár og að hæstv. menntamálaráðherra hefði verið búinn að gera um það samkomulag við skólann. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort samkomulagið sé ekki raunverulegt og hvort menntamálaráðherra hafi gert eitthvert samkomulag sem ekki stóðst gagnvart fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Verkmenntaskólarnir eru dýrir skólar, þeir eru með matvæladeild og iðnaðardeildir eins og við þekkjum. Nú er ekki hægt að kaupa aðföng. Hreinlega er fyrirliggjandi að það gæti þurft að senda nemendur heim í næstu viku þar sem ekki eru til fjármunir til að borga reikninga, standa við gerða þjónustusamninga og annað slíkt. Það er til fyrir launum, þau koma alltaf úr ríkiskassanum, en það gengur ekki að skólarnir sem telja sig heldur ekki hafa fengið kjarasamningana uppfyllta að öllu leyti - hin margfræga reikniregla hefur margoft verið rædd hér og það virðast gerðir kjarasamningar en ekki greiddir að fullu. Svo bætist þetta ofan á [[Forseti hringir.]]þannig að ég spyr hæstv. ráðherra: Á hverju strandar?
Virðulegi forseti. Það er rétt að fyrr á þessu ári var gert samkomulag við umrædda menntastofnun vegna fjárhagsvanda sem hún var í. Það má segja að það hafi verið tvíhliða samkomulag þar sem gengið var út frá ákveðnum forsendum um rekstrarhorfur á árinu 2016. Af hálfu skólans hefur ekki verið staðið við það sem um var rætt samkvæmt samkomulaginu. Rekstrarstaða skólans er verri en hún átti að vera samkvæmt viðkomandi samkomulagi. Aðalástæðan og eina ástæðan fyrir því að sú staða er komin upp að nýju sem menn reyndu að forða fyrir örfáum mánuðum er sú að skólinn hefur ekki getað staðið við sinn hluta samkomulagsins. Mig langar til að rifja upp í þessu sambandi að þegar ný ríkisstjórn tók við á árinu 2013 var staðan sú á framhaldsskólastiginu að framlag á nemanda lá í kringum 900.000 kr. Við höfum í millitíðinni gert ráðstafanir til að tryggja að framlögin færu hækkandi. Þau hafa hækkað á nemanda úr í kringum 900.000 kr. upp í um 1.100.000 kr. Ef fram heldur sem horfir og samkvæmt þeirri áætlun í ríkisfjármálum sem nú liggur fyrir, samþykkt af Alþingi, munum við á komandi árum gera svo miklum mun betur að framlögin stefna í að vera um 1,6 milljónir á nemanda þegar komið er inn á síðari hluta og undir lok áætlunartímabilsins. Þetta sýnir í hnotskurn þær áherslur sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir til að bæta menntun í landinu, til að auka framlög á nemanda og auka svigrúm skólanna til að sinna hlutverkum sínum. Síðan fáum við einstaka dæmi eins og það sem við erum með hér [[Forseti hringir.]]sem á sér þær skýringar sem ég hef rakið.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra. Líklega eru 12 skólar, jafnvel 15, í svipaðri stöðu, þ.e. með halla á árinu, og ég spyr: Hvernig er staða þeirra? Sitja allir skólar við sama borð hvað þetta varðar? Ég vil líka benda á það, eins og ég sagði, að launahækkanirnar eru ekki bættar að fullu. Kennsluafslátturinn kostar t.d. Verkmenntaskólann á Akureyri í kringum átta stöður og það er ekki ásættanlegt. Skólanum er ekki gert kleift að fjármagna þetta. Það var mikið sparað á síðasta ári. Það þarf að greiða úr vanda skólanna núna. Það er ekki hægt að segja að framlagið verði hærra og eigi að greiðast niður með auknu framlagi í komandi tíð þegar styttingin verður farin að skila sér o.s.frv. Þessi staða er uppi núna. Ef það er eins og hæstv. ráðherra segir, að skólinn hafi ekki staðið við sitt í þessu samkomulagi, þarf auðvitað [[Forseti hringir.]]að taka á því. En það má spyrja sig: Var samkomulagið einhvern tímann raunhæft? Eða er skólinn á fyrsta mánuði sínum á þessari önn gjörsamlega búinn að spila rassinn úr buxunum?
Virðulegi forseti. Hér eru engar aðstæður til að ræða nákvæmlega um fjárhagsmálefni einstakra skóla. Það var spurt hvernig á því stæði að þessi staða væri komin upp aftur og ég hef veitt svör við því. Að öðru leyti tek ég bara fram að það er ekki ný saga að einstaka skólar séu með halla. Á sama tíma eru aðrir skólar með afgang. Heildarstaða framhaldsskólastigsins hefur batnað ár frá ári. Það er hárrétt sem kom fram, mikið hafði verið skorið niður og það þurfti að gera átak til að fjármagna skólana betur. Í því átaki höfum við verið og þess vegna eru framlögin komin upp í um 1.100.000 kr. á [[Gripið fram í.]]nemanda [[Gripið fram í.]]en voru þegar við tókum við um [[Gripið fram í.]]900.000 kr.
Á að senda nemendur heim …?
Ég veit ekki hvort hv. þingmaður er að hlusta á mig vegna þess að hún kallar svo mikið fram í en þetta er það sem við höfum verið að gera og framlögin stefna í að fara úr 900.000 kr., þegar við tókum við, í 1.600.000 kr. á nemanda.
Virðulegur forseti. Gjaldtaka af ferðamönnum hefur verið óttalegt vandræðabarn og stjórnmálunum raunar til vansa að hafa ekki getað tekið á því máli um árabil. Það vekur þess vegna óskipta athygli að sérfræðinefnd um skattamál kemst að sameiginlegri tillögu um að í þessum efnum eigi að hækka gistináttagjaldið, láta hluta af því renna til sveitarfélaganna og gera nokkrar breytingar til að einfalda gistináttagjaldið. Þetta er á vegum samstarfsvettvangs um aukna hagsæld sem flestir helstu aðilar í íslensku samfélagi eiga aðild að. Ég hef hvatt til þess að úr því að flest helstu samtök í þessu samfélagi geta skipað nefnd sem kemst að sameiginlegri niðurstöðu um það hvernig sé best að haga gjaldtöku af ferðamönnum eigum við í þinginu að setja niður flokkspólitískar deilur um einstakar útfærslur eða einstök sjónarmið og taka einfaldlega þær tillögur sem m.a. aðilar vinnumarkaðarins koma allir að og gera að okkar, afgreiða í þinginu og gera að lokum að lögum fyrir þinglok þannig að við fáum gjaldtöku á ferðamenn og fjármuni til nauðsynlegrar uppbyggingar. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, hefur lýst því yfir að hann sé fyrir sitt leyti tilbúinn að beita sér fyrir því að hér myndist þverpólitísk sátt um að hækka gistináttagjaldið og láta það með þessum hætti renna til þessara verkefna. Ég spyr ráðherra málaflokksins hvort hún sé tilbúin til þess að standa að slíkri þverpólitískri sátt um þá gjaldtöku sem nauðsynleg er og allir vita að þarf að fara í af ferðamönnum hér á landi og þessi sameiginlega sérfræðinefnd á vegum vettvangsins um aukna hagsæld á Íslandi [[Forseti hringir.]]hefur gert að tillögu sinni.
Virðulegur forseti. Ég verð í upphafi að leyfa mér að vera ósammála þeirri fullyrðingu að gjaldtökumál í ferðaþjónustu séu endilega flokkspólitískt deilumál. Þetta er mál sem okkur hefur tekist að vera ósammála um, ekki bara í stjórnmálunum heldur úti í samfélaginu, um áratugaskeið. Ég er líka ósammála hv. þingmanni með að þetta sé eitthvað sem muni, eins og hann orðaði það, tryggja fjármuni til uppbyggingar. Ég bendi á að það gistináttagjald sem við höfum núna, sem er sannarlega lágt, 100 kr. á hverja gistináttaeiningu, gefur í kringum 300 milljónir kr. Til samanburðar má nefna að aðeins virðisaukaskatturinn af kortaveltu erlendu ferðamannanna hér á landi jókst um 10 milljarða á milli áranna 2014 og 2015 og var 25 milljarðar árið 2015. Má ætla að þessi tala sé farin þó nokkuð upp á þessu ári. Við eigum að skoða það sem við erum sammála um. Þar bendi ég á til að mynda á Vegvísi í ferðaþjónustu sem er sameiginleg stefnumörkun okkar, stjórnvalda og greinarinnar, með mikilli aðkomu sveitarfélaganna í landinu. Þar er eitt af áhersluverkefnum það sem ég held að við getum öll verið sammála um, að auka tekjur sveitarfélaga af ferðaþjónustu. Ég hef hins vegar verið ósammála þeim sem telja það best gert með gistináttagjaldinu. Ef við ætlum að fara að hækka það um þær upphæðir sem mundu skipta einhverju máli værum við komin út í of flókið og ómarkvisst skattkerfi sem ég er ekki talsmaður fyrir. Hins vegar erum við, og það verkefni er farið af stað á vettvangi Stjórnstöðvar ferðamála, að leita leiða til að auka [[Forseti hringir.]]tekjur og hlutdeild sveitarfélaganna í tekjum af ferðaþjónustunni. Það er verkefni sem allir eru sammála um að þurfi að sinna.
Virðulegur forseti. Allir vita að við þurfum að auka gjaldtöku af ferðamönnunum. Allir vita að okkur vantar fjármuni til nauðsynlegrar uppbyggingar. Nú kemst nefnd að sameiginlegri niðurstöðu fyrir hönd fjölmargra hagsmunasamtaka í íslensku samfélagi um að rétt sé að hækka gistináttagjaldið. Á ég að trúa því að það standi á ráðherranum þegar vettvangur um aukna hagsæld sem flestir helstu aðilar í íslensku samfélagi, m.a. aðilar vinnumarkaðarins, atvinnurekendur og verkalýðshreyfing, standa að ásamt með stjórnmálaflokkunum, kemst að sameiginlegri niðurstöðu um hvaða leið sé best og skynsamlegast að fara? Ætlar þá ráðherra málaflokksins að standa gegn slíkum tillögum? Er enginn vilji til þess að skapa samstöðu eða taka því fagnandi þegar samstaða tekst í þessum málum eins og þarna hefur gerst, fagna því einfaldlega að góð samstaða hafi tekist, fagna tillögum sérfræðinga um bestu mögulegu útfærsluna [[Forseti hringir.]]og gera hana einfaldlega að sinni? Þarf alltaf að láta sérskoðanir þvælast fyrir framförum í þessu efni?
Virðulegur forseti. Ég er í grunninn algjörlega ósammála þeim fullyrðingum sem hér koma fram. Allir vita að það þarf sérstaka gjaldtöku af ferðamönnum, segir hv. þingmaður. Það eru ekkert allir sem vita það. Ef það er eitthvað eitt sem ég hef lært á þessari embættistíð minni er það að ekki er skortur á fjármagni sem stendur uppbyggingu alltaf fyrir þrifum. Það er skortur á réttum vinnubrögðum og samhæfðu verklagi. Þess vegna erum við núna fyrst að ná utan um það verkefni með því að taka höndum saman að hver hluti keðjunnar sem ber ábyrgð á einstaka verkefnum í þessari gríðarlega mikilvægu atvinnugrein sinni því sem hann ber ábyrgð á. 300, 600, 900 milljónir til eða frá í sérstaka gjaldtöku af ferðamönnum eru bara ekki stóra málið í þessu. Ég held að það sé algjörlega fráleitt að ætla sér að taka svona mál í gegnum þingið þegar tvær vikur eru eftir af því. Þetta er verkefni [[Forseti hringir.]]sem bíður nýrrar ríkisstjórnar. Þetta er nokkuð sem stjórnmálaflokkarnir til að mynda ættu að koma með fram skýra stefnu um í aðdraganda kosninga. Þetta er ekki mál sem er keyrt í gegnum þingið á tveimur vikum.
Herra forseti. Mig langar að ræða um dagskrá dagsins í dag. Hér á eftir á að ræða meðferð sakamála við 3. umr., svo er dagskrárliður nr. 3, fullgilding Parísarsamningsins, síðari umræða. Mér hefur skilist að að loknum þeim umræðum eigi að fara fram atkvæðagreiðsla. Það skiptir máli vegna þess að eftir örfáa daga verður skilafundur hjá Sameinuðu þjóðunum þar sem þjóðir geta skilað inn fullgildingarskjölum. Þess vegna ríður á að klára Parísarsamninginn. Hins vegar er mál nr. 7 á dagskrá hér í dag síðari umræða um fullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Mig langar að spyrja hæstv. forseta: Stendur einnig til að greiða atkvæði um það dagskrárefni? Það er einnig mjög áríðandi að þeim fullgildingarskjölum verði skilað inn alveg eins og skjölunum fullgildingar Parísarsamningsins.
Vegna þess sem hv. þingmaður nefndi um dagskrárliðina verður það að koma í ljós hvað við komumst langt í atkvæðagreiðslu eftir því hvernig umræðan gengur fram eftir degi.
Herra forseti. Ég hef á fyrri stigum þessa máls tjáð mig með sterkum hætti um einstök atriði sem varða þetta frumvarp. Á sínum tíma fann ég mjög sterklega að því að ekki var gert ráð fyrir að með einhverju móti yrði skotið loku fyrir það að sagan gæti endurtekið sig varðandi hleranir framkvæmdarvaldsins á pólitískum andstæðingum sínum. Ég rifjaði hér upp söguna í þessum efnum. Viti menn, í umræðum fékk þetta góðan hljómgrunn hjá t.d. hæstv. innanríkisráðherra og ýmsum þeim sem véla um þetta frumvarp í tveimur nefndum. Þegar málið kom síðan til 2. umr. hafði allsherjar- og menntamálanefnd sent málið til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Sú nefnd er heldur betur að sanna tilvistarrétt sinn í ýmsum málum, ekki bara því sem hér um ræðir heldur líka öðru máli sem við ræðum væntanlega á morgun og varðar allt annað, framsal ríkisvalds. Í umsögn stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar var tekið undir ýmsar breytingar á frumvarpinu sem mér þóttu minni háttar. Það sem gladdi mig sérstaklega var að í áliti nefndarinnar var tekið undir þann málflutning sem ég hafði hér uppi og nefndin taldi nauðsynlegt að kannað yrði með hvaða hætti mætti gera aðhald og eftirlit með lögreglunni markvissara í framtíðinni og sömuleiðis með hvaða hætti mætti taka á því máli sem ég hafði gert að umræðuefni. Hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd benti sérstaklega á mikilvægi þess að þingið kæmi að því með einhverjum hætti. Svo er í mörgum grannlöndum okkar og reyndar mörgum, ef ekki flestum, löndum Vestur-Evrópu. Ég tel mjög brýnt að taka upp einhvers konar aðhald af því tagi sem kemur í veg fyrir það að í framtíðinni geti sagan endurtekið sig og að handhafar framkvæmdarvalds láti fylgjast með eða hlera pólitíska andstæðinga sína. Ég rifja upp ýmis dæmi eins og þegar sími fyrrverandi formanns Alþýðuflokksins, Hannibals Valdimarssonar, var hleraður. Hann var þá forseti ASÍ. Og hvert var tilefnið? Jú, tilefnið var að fyrir dyrum stóðu fjölmenn mótmæli vegna samninga sem þáverandi ríkisstjórn var að gera um landhelgismálið. Svona má aldrei endurtaka sig. Þess vegna gladdi það mitt aldna hjarta að sjá að í áliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar var tekið mjög undir þetta. Þar var sömuleiðis lagt til sérstakt bráðabirgðaákvæði þar sem gert er ráð fyrir því að fram fari úttekt þar sem menn hafi þessi sjónarmið að leiðarljósi og þar er í gadda slegin sú skoðun nefndarinnar að þingið eigi að koma að bæði úttektinni og eftirlitinu. Nefndin nefndi sérstaklega að það væri óvitlaust að til slíks verks yrðu kvaddir einstaklingar hvor af sínum væng stjórnmálanna. Það má líta svo á að það sé partur af temprun valds innan okkar stjórnkerfis. Ég verð hins vegar að segja að mér finnst sjálft ákvæðið sem er til bráðabirgða og allsherjar- og menntamálanefnd tekur upp í sinni tillögu heldur mélkisulegt. Mér finnst það ekki í fullu samræmi við þann góða og einbeitta vilja sem birtist í áliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þegar sú umræða fór fram átti ég þess ekki kost að eiga orðastað við formann stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og mig langar þess vegna að beina til hans spurningu: Hvernig sér hann fyrir sér að þessi úttekt verði gerð? Hverjir eiga að koma að henni og með hvaða hætti á aðkoma þingsins að vera?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir ræðuna, tek undir þær áherslur sem þar komu fram og þakka fyrir það hvernig hann hefur að undanförnu og á opinberum vettvangi minnt okkur á hleranir sem hér voru framkvæmdar af hálfu lögreglu í pólitískum tilgangi. Hann hefur nefnt einstaklinga sem stóðu framarlega í stjórnmálum og í verkalýðsbaráttu og sættu hlerunum á sínum tíma. Hann minnir okkur á mikilvægi þess að veita löggæslunni mjög strangt aðhald í þessu efni. Þessu máli var skotið til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis til umfjöllunar og athugunar á því hvort öll þau ákvæði sem hér var að finna stæðust stjórnarskrá og lög og reglur sem við höfum sett til verndar einstaklingum. Við lögðum það til að sett yrði ákvæði til bráðabirgða inn í lögin til að tryggja að rannsóknarvinna færi fram um þetta efni. Eins og við leggjum áherslu á tilgreinum við í smáatriðum hvaða atriði það eru sem þarf að hafa til hliðsjónar í slíkri rannsóknarvinnu, en við leggjum jafnframt áherslu á að Alþingi komi að málinu stig af stigi enda sé ég fyrir mér að í framtíðinni verði eftirlitið undir forræði Alþingis sem síðan gæti kallað til starfa sérfræðinga og kunnáttufólk á þessu sviði. Ég hef beðið um orðið hér á eftir til að fara nánar [[Forseti hringir.]]í þessi mál, en hv. þingmaður vekur athygli á mjög mikilvægum þætti þessa máls og ég legg áherslu á að þessi vinna fari fram.
Herra forseti. Yfirlýsing hv. formanns stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fullnægir óskum mínum um það hvernig um þetta mál á að búa. Mér fannst vanta í tillöguna sem samþykkt var að undirlagi hans og félaga hans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd betri útfærslu á aðkomu þingsins. Mér fannst í 1. umr. um þetta frumvarp eins og menn gerðu því skóna að fortíðin gæti aldrei endurtekið sig. Vissulega er það svo að á vorum tímum tel ég engar líkur á því að nokkur stjórnmálaflokkur eða nokkur hreyfing hafi áhuga á að beita óeðlilegum ráðum til að fylgjast með og njósna jafnvel um pólitíska andstæðinga sína. Við sjáum þetta gerast í öðrum löndum þar sem ríkisstjórnir eru að njósna um ríkisstjórnir, þar sem jafnvel ríkisstjórnir okkur vinveittar eru að njósna um aðra vini sína. Hlutir af þessu tagi geta alltaf brotist fram á Íslandi einhvern tímann. Þó að við teljum engar líkur á því núna geta aðstæður breyst tiltölulega hratt. Við verðum núna, á meðan hægt er að ná sammæli um aðgerðir af þessu tagi, að tryggja það og búa svo um hnúta að það geti ekki gerst. Því verð ég að segja að ég er ánægður með þessa yfirlýsingu hjá hv. þingmanni. Hún fellur mjög að þeim málflutningi sem ég hef haft uppi og þess vegna get ég sagt að ég mun styðja þetta frumvarp, eins og ég gerði reyndar á fyrri stigum að fenginni umsögn stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, en ég tel að þetta sé mál sem við þurfum að láta okkur varða.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa yfirlýsingu og afstöðu. Ég mun að sama skapi styðja þetta mál á þeirri forsendu sem hér greinir og við höfum rætt. Ég óttast, ekki síður en hv. þingmaður, að fortíðin endurtaki sig. Hún er sífellt að endurtaka sig. Ég óttast að aðhald með lögreglu sé ekki sem skyldi, óttast að það þurfi að stórefla. Umræða og rannsóknir um hvernig best sé að standa að málum hefur verið mjög uppi í þjóðþingum í Evrópu og hjá Evrópuráðinu að undanförnu og menn hafa skoðað ýmsar leiðir í þeim efnum. Í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis hefur þetta mál ítrekað komið upp. Píratar hafa flutt um þetta frumvarp. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur sett fram sín sjónarmið. Þetta þurfum við allt að taka til skoðunar því að það er mjög mikilvægt að okkur takist að búa til trúverðug ferli. Það nægir ekki að þingið eitt komi að þessu. Við þurfum á sérfræðingum að halda. Við þurfum að draga lærdóm af því sem er að gerast í kringum okkur, en til þess þarf að sjálfsögðu að rannsaka málin vel.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér þetta mikilvæga mál sem ég fagna að við komum til með að greiða atkvæði um í dag að öllu óbreyttu. Mér finnst þó nauðsynlegt að vekja athygli á því að í frumvarpinu eins og það kom inn til Alþingis var nokkuð sem ég vil meina að gæti hafa orðið hræðileg mistök. Mig langar til að vekja athygli á því til umhugsunar hversu nálægt við getum verið því að klúðra mannréttindum óvart. Frumvarpinu er ætlað að þrengja heimildir til símahlustunar og hlerana og gerir það að öllu jöfnu, en þar er upptalning á ýmsum greinum sem ekki falla undir þrenginguna sjálfa. Það er upptalning sem ég ætla að láta eiga sig að nefna hér en vísa í skjölin til þess, en þegar frumvarpið kom inn til Alþingis var 210. gr. almennra hegningarlaga þar á meðal og það er lagagrein sem er heldur sérstök í frjálslyndum, vestrænum lýðræðisríkjum vegna þess að það er sú grein sem á Íslandi bannar klám. Ég veit að það er umræðuefni sem fólk forðast en ég vek einnig athygli á því að það er umræða sem fólk forðast ekki síst vegna þess að margir, flestir reyndar, virðast eiga erfitt með að skilgreina hugtakið klám. Um það hafa verið skrifaðar margar og lærðar greinar á ýmsum vettvangi við ýmis tilefni, fræðileg sem réttarfarsleg. Það er sérstakt í vestrænum lýðræðisríkjum að klám sé bannað. Þetta er ekki venjan. Við erum svolítið sérstök að þessu leyti á Íslandi, svolítið eftir á hvað það varðar. Það ætti fyrir löngu að vera búið að losa okkur við þessa grein eða breyta henni þannig að hún takist á við eitthvað sem er þess virði að hafa í hegningarlögum, svo sem dreifingu á hrelliklámi. Ef við hefðum hér meiri tíma mundi ég mæla fyrir slíku frumvarpi eða breyta frumvarpi hv. þingflokks Bjartrar framtíðar sem lagði fram frumvarp fyrr á þessu þingi um að banna hrelliklám. Ég vísa til þeirrar umræðu um það. Hvað sem fólki finnst um hugtakið klám og hvernig svo sem fólk ætlar að skilgreina þetta stendur eftir að í nútímaheimi skoðar alveg ofboðslega margt fólk klám á netinu í dag. Það er raunveruleiki sem við búum við. Okkur þarf ekkert að líka vel við það. Það er allt í lagi að við roðnum pínulítið og að okkur finnist óþægilegt að tala um það, en tilfellið er að það er óheyrilega stór hópur af fólki. Ef við hefðum heimilað að það færi hér inn sem undantekning þar sem lögreglu væri heimilt að hlera mundi mér ekki líða vel að búa í þessu landi, virðulegi forseti, undir slíku gerræði sem lögreglunni væri falið til hlerana. Það er auðvitað vegna þess að við erum eftir á þegar kemur að málaflokknum yfir höfuð. En ég verð líka að segja að það gleður mig hvað það var auðvelt að taka þetta út, það þurfti ekki meira til en umræðu. Á móti er sett inn önnur grein sem varðar spillingu og þarna eru aðrar greinar sem fjalla um t.d. barnaklám, nokkuð sem er enn inni og á að vera þar að mínu mati. Það hvernig við látum þetta málefni alltaf rúlla undir umræðuna vegna þess að við erum ýmist of feimin til að taka hana eða við erum bara með skoðanir sem satt best að segja eru ekki alveg verjandi út frá borgararéttindalegum sjónarmiðum stendur eftir að þessi grein er þarna og getur valdið stórkostlegum usla og gerði það næstum því í þessu tilfelli. Hún gerði það næstum því. Við rétt sluppum. Í bráðabirgðaákvæði með frumvarpinu, að tillögu hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, er kveðið á um að við þurfum að vera á varðbergi gagnvart því hvernig þessum heimildum er síðan beitt. Það er lykilatriði að mínu mati í því að fara fram á við vegna þess að ekki síst með hliðsjón af því hvað við vorum nálægt því að klúðra þessu er mikilvægt að við fylgjumst vel með því hvernig þessar heimildir eru raunverulega notaðar og að þær réttlætingar sem eru notaðar fyrir beitingu svona heimilda séu lögmætar og réttmætar og gangi ekki lengra en þörf er á. Ég fagna því reyndar að í þeim umræðum sem hér eiga sér stað um þetta mál virðist samhugur meðal þingmanna, a.m.k. þeirra sem hafa hér talað, um að það þurfi að vera mjög gott eftirlit með þessum heimildum. Þetta eru hættulegar heimildir, ekki bara þegar um stjórnmálamenn er að ræða, heldur þegar um borgarana er að ræða. Það er ekki bara mikilvægt að stjórnmálamenn séu ekki hleraðir í pólitískum tilgangi, það er líka mikilvægt að borgarinn sé ekki hleraður í röngum tilgangi eða af röngum ástæðum. Það er gríðarlega mikilvægt. Það er annað sem mér finnst líka mikilvægt að hafa í huga og það varðar umsögn uppáhaldsstofnunarinnar minnar, eða einnar af þeim, Persónuverndar. Persónuvernd lýsti yfir eindregnum stuðningi við þetta mál og fagnaði því, eðlilega, enda er hér verið að þrengja heimildir til símhlerunar sem er mjög í takt við þau gildi sem Persónuvernd sem stofnun er ætlað að vernda. Hins vegar verðum við líka að hafa í huga að við getum ekki skilið það eftir handa stofnunum á borð við Persónuvernd sem þegar allt kemur til alls er lögfræðistofnun, stofnun sem er hönnuð til að fjalla um lögin eins og löggjafinn hefur ákveðið að þau skuli vera, vegna þess að Persónuvernd nefndi ekki að það væri algjörlega bráðnauðsynlegt að taka 210. gr. úr þessu frumvarpi og var í sjálfu sér ekki endilega í stakk búin til þess vegna þess að hlutverk stofnunarinnar er ekki það að hafa vit fyrir okkur á hinu háa Alþingi þegar kemur að því hvaða viðmið við setjum fyrir friðhelgi einkalífsins og beitingu úrræða eins og hlerana. Það er okkar verk. Þess vegna verðum við að standa vaktina og sem betur fer gerðum við það núna. Hins vegar munaði ekki mjög miklu. Það hefði getað munað þingflokki eða tveimur að þetta hefði getað endað mjög illa. Svo veit maður aldrei endanlega hvað hefði orðið. Með ágæta þingmenn eins og hv. 5. þm. Reykv. n. má vel vera að þetta hefði verið gripið og afgreitt með þessum farsæla hætti. Þegar við setjum inn greinar eins og 210. gr. almennra hegningarlaga þurfum við að geta talað um það. Við þurfum að geta áttað okkur á því að þótt klám sé rosalega óþægilegt orð og óþægilegt umræðuefni er það samt fyrirbæri sem ofboðslega stór hluti almennings neytir hvað sem fólki finnst um það. Það að ætla að tækla það með hlerunum eða því að loka fyrir internettengingar er hræðileg hugmynd, virðulegi forseti. Mér þykir það vera lexían í þessu máli. Eins og ég kom lauslega inn á áðan er í bráðabirgðaákvæði fjallað um það að reyna að veita lögreglu smáaðhald við rannsókn þessara mála og það er afskaplega mikilvægt. Sömuleiðis er annað mikilvægt sem ég býst við að hv. 12. þm. Suðvest. fari lauslega yfir á eftir, það að lýsigögn séu með, skoðað hvernig farið er með þau og hvort það sé nauðsynlegt að nota þau í þeim mæli sem þau eru notuð. Ég skil það eftir handa þeim hv. þingmanni sem situr í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir hönd okkar pírata. Það er líka alveg þess virði að nefna mikilvægi þess að efla eftirlit með lögreglu almennt. Píratar hafa lagt fram þingsályktunartillögu um sjálfstætt eftirlit með störfum og starfsháttum lögreglu. Það væri óskandi að hægt yrði að koma á fót slíku eftirliti og ég held að fullt tilefni sé til. Ég held að sagan sýni að fullt tilefni sé til, ekki síst eftir að við lögðum upp með þá fyrirspurn á dögunum og komumst að því að símhleranir eru samþykktar í 99,31% tilfella. Svo eru menn auðvitað með einhverjar afsakanir á þessu sem ég get ekki leyft mér að trúa vegna þess að ég verð að fara eftir þeim gögnum sem eru aðgengileg. Ég verð að treysta því að gögnin séu rétt. Þau sýna í það minnsta svo ekki verður um villst að brotalöm er til staðar í því hvernig lögregla beitir valdi sínu, heimild til hlerunar eins og ýmsu öðru valdi. Það er ekki við öðru að búast þegar um er að ræða mannlegar stofnanir. Við skulum ekki láta eins og það sé eitthvert tilefni til að hneykslast yfir slíkum orðum. Við skulum ekki heldur láta eins og þá sé verið að dreifa einhverri tortryggni. Þetta er valdastofnun og hún hefur heimildir til að hlera fólk. Hún hefur heimildir til að beita líkamlegu valdi á fólk. Það er algjör nauðsyn gagnvart borgararéttindum og lýðræðinu sjálfu að eftirlit og aðhald með slíkum stofnunum sé viðunandi. Það er lykilatriði, virðulegi forseti, og enginn ætti að vera hneykslaður yfir því. Þrátt fyrir frábær rök í þingsályktunartillögu um að koma á fót slíkri stofnun fékk hún ekki brautargengi eins og reyndar var við að búast miðað við raunveruleika stjórnmálanna. Hins vegar var samþykkt mál um að efla eftirlit með lögreglu á mun minni hátt en við píratar vildum, við vildum koma á fót nefnd sem tekur við kvörtunum og kærum á hendur lögreglu og býr til feril til að meðhöndla slíkt og getur sömuleiðis búið til tölfræði sem seinna meir er hægt að nota til að komast að því hvort ganga þurfi lengra eða, eins og ég mundi segja, þegar þarf að ganga lengra í aðhaldi með lögreglu og sambærilegum stofnunum. Nú vona ég auðvitað að sú nefnd skili sem mestum árangri. Ég vona innilega að hún breyti miklu fleiri hlutum til hins betra en mig grunar að hún muni gera. Ég hygg hins vegar ekki að hún hefði getað tekið við hlutverki eins og því sem er tilgreint í þessu bráðabirgðaákvæði. Ég held að þrátt fyrir að sú nefnd sé til komin og muni gera ýmislegt gott þegar kemur að hegðun lögreglumanna gagnvart borgaranum geti borgarinn eðli málsins samkvæmt ekki kvartað undan því sem hann veit ekki að á sér stað. Þá vil ég nefna aðra brotalöm sem við þurfum líka að hafa í huga. Ég hef heyrt oftar en tvisvar og oftar en þrisvar og frá fleiri en tveimur eða þremur stöðum að það sé brotalöm til staðar gagnvart því að upplýsa fólk um að það hafi verið hlerað. Það er líka alvarlegt. Þegar fólk verður fyrir hlerunum og ekkert meira gert er mikilvægt að fólk fái að vita af því. Borgarinn þarf að bera skynbragð á það hversu mikið eftirlit yfirvalda er gagnvart honum. Það er ofboðslega mikilvægt. Við Íslendingar höfum að mínu mati lengi vel verið barnaleg gagnvart því hvernig valdastrúktúrar virka óhjákvæmilega og þess vegna ekki alveg með puttann á púlsinum gagnvart því hvaða aðhald sé nauðsynlegt. En það er nauðsynlegt og þarf að vera meira af því og þótt fagna beri þessu frumvarpi verðum við samt að læra af því sem gerðist á hinu háa Alþingi. Við settum næstum því inn hlerunarheimild fyrir dreifingu á klámi. Ég veit að það er ekki það sama að neyta kláms og dreifa því, en þegar einn neytir einhvers á netinu er eðli málsins samkvæmt einhver annar að dreifa því fyrir utan að maður getur ekki vitað nákvæmlega hvernig framkvæmdarvaldið fer með þær heimildir sem eru gefnar á Alþingi. Við vitum öll að á því eru brotalamir og við megum ekki við því að láta slíkt velkjast um árum eða jafnvel áratugum saman án þess að dómskerfið eða Alþingi geti endilega meðhöndlað það vegna þess að enginn veit af því eða enginn vill tala um það. Síðast en ekki síst er ég með fyrirvara á þessum tíma sem ég hef eftir. Ég held ekki að svona lög verði nokkurn tímann fullkomin. Ég held ekki að svona lög séu þess eðlis að ekki sé hægt að misnota þau. Ég held að það sé alltaf hægt. Ég held hins vegar að hægt sé að draga úr líkum á því og ég held að hægt sé að búa þannig um hnútana að þegar svona heimildir eru misnotaðar sé á einhvern hátt brugðist við, þótt ekki væri með öðru en því að Alþingi sé meðvitað um það. Ég fagna sérstaklega þessu bráðabirgðaákvæði. Það hjálpar mér mikið við að greiða atkvæði með þessu máli vegna þess að þótt 210. gr. hafi fallið burt úr upptalningunni eru þarna aðrar greinar sem er alveg eins virði að ræða hvort eigi endilega heima í sérstakri upptalningu. Ef menn telja þetta svona alvarleg brot verður að spyrja hvers vegna þeir hækki ekki refsirammann. Það er spurning sem við höfum ekki farið í að neinu ráði hér og er nokkuð sem kannski þyrfti að ræða meira í samhengi við þau tilteknu brot. Hér er eina samhengið símahlustanir, hleranir og slíkt. Það er alveg þess virði að velta fyrir sér hvers vegna við réttlætum þær heimildir sem við þó gefum. Sem fyrr greinir er þetta bráðabirgðaákvæði til staðar og það hjálpar mér við að greiða atkvæði með þessu máli. Ég legg á það ríka áherslu að við sofnum ekki á verðinum og að næstu þing á næstu kjörtímabilum, þarnæstu o.s.frv. fylgist með þessu, að það sé virkt eftirlit með þeim stofnunum sem hafa þessar heimildir. Þær eru alvarlegar og við eigum aldrei að taka þeim sem léttvægum hlut.
Hæstv. forseti. Eins og margir aðrir fagna ég þessu frumvarpi, það er auðvitað til bóta að mörgu leyti. Þegar ég lít á 1. gr. þess er þó eitt sem vefst svolítið fyrir mér í þessu, hvort í raun sé verið að takmarka gerðir lögreglu til að hlera og hlusta og þau úrræði sem hér um ræðir. Eftir sem áður er það alltaf mat dómstóla hvað eru ríkir almannahagsmunir eða einkahagsmunir. Við erum að færa refsimörkin úr átta árum í sex ár og af einhverri óskiljanlegri ástæðu tökum við fram ákveðnar greinar þar sem undir gætu verið einhverjir almanna- eða einkahagsmunir. Ég er að velta fyrir mér hvaða almannahagsmuni eða einkahagsmuni hv. þingmaður gæti séð í 206. og 210. gr. til hlustunar og hlerunar. Löggjafinn gefur vísbendingu um að þar einhvers staðar gætu verið almannahagsmunir eða einkahagsmunir, tekur út önnur ákvæði sem ég sé sjálfur alveg fyrir mér að gætu frekar verið almanna- eða einkahagsmunir í því að hlusta eða hlera en til að mynda í þessum greinum. Það sem ég held að við getum óttast, og ég vil vita hvort þingmaðurinn er sammála mér í því, er hvort við séum í raun að gefa lögreglu frekari möguleika á að hlusta og hlera en áður var.
Virðulegi forseti. Ég er eins viss og ég get orðið um að hér sé verið að þrengja heimildina. Hvað varðar 206. gr. og 210. gr. almennra hegningarlaga, sem eru nefndar, get ég enga ríka almanna- eða einkahagsmuni ímyndað mér af 210. gr. Með 206. gr. er aðeins öðruvísi farið. Henni er a.m.k. ætlað að takast á við mansal sem ég mundi segja að varðaði mjög ríka einkahagsmuni og mjög ríka almannahagsmuni. Við höfum ekki tíma í þessu stutta spjalli til að ræða hvort 206. gr. sé rétta leiðin til að uppræta mansal. Mér finnst það vera önnur umræða í raun og veru, [[Gripið fram í.]]allt annað umræðuefni. Spurningin er réttmæt og það er mikilvægt að velta þessu fyrir sér vegna þess að ef það er ekki augljóst er það vandamál. Hitt verð ég að segja, að ég er sannfærður um að þetta er þrenging. Það er lykilatriði í þessu frumvarpi, í raun og veru það sem gerir þetta að þrengingu og það helsta sem gerir það, að þarna er orðinu „eða“ breytt í „og“. Í fyrri rannsóknum á brotum var talað um það sem varðar átta ára fangelsi eða ríka almanna- eða einkahagsmuni og þetta hefur verið túlkað alveg afskaplega vítt vegna þess að fyrirbærið ríka almanna- eða einkahagsmuni er hægt að túlka mjög auðveldlega mjög vítt. Það sést þegar maður spyr hversu oft hlerunarbeiðnir eru samþykktar því að þá kemur í ljós að það er í 99,31% tilfella. Ég sé ekki alveg hvernig við gætum víkkað þetta öllu meira út. Jafnvel þótt það sé eitthvert smáslys hérna inni sé ég ekki hvernig það gæti orðið öllu verra en það er. Sjálfsagt er það mögulegt. Hv. þingmaður veit það sjálfsagt betur en ég þar sem hann hefur reynslu úr dómskerfinu. Eftir að hafa ígrundað málið þó nokkuð mikið tel ég þó útilokað að þetta sé til að víkka heimildir sem eru til staðar.
Hæstv. forseti. Við erum að ræða frumvarp sem er afar mikilvægt og snýr m.a. að hlerunum á vegum lögreglu. Þingmenn hafa rætt einstakar greinar og orðið sammála um að þegar á heildina er litið gengur þetta frumvarp út á að þrengja og skýra heimildir lögreglu til hlerana. Ég ítreka það sem kom fram hjá mér í andsvari áðan, að grundvallaratriði af hálfu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar gagnvart þessu frumvarpi er ákvæði til bráðabirgða sem frá þeirri nefnd er runnið og er komið inn í þetta frumvarp um að fram þurfi að fara ítarleg vinna um það hvernig staðið skuli að eftirliti til frambúðar. Það er mjög mikilvægt að þingmál fái vandaða umfjöllun, ekki síst flókin mál eins og þetta frumvarp. Ég held að við séum öll sammála sem höfum komið að því í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að þessu máli er í raun ekki lokið. Við þurfum að fara inn í vinnuferli sem verði síðan betur botnað. Ég tel ágætlega staðið að þessu af hálfu stjórnvalda og finnst mér ástæða til þess, án þess að ég ætli að fara út í langa ræðu þar að lútandi, að minna á að fyrir þinginu er fjöldi flókinna frumvarpa sem þarf ítarlega umfjöllun í þinginu. Við hlustuðum á hæstv. fjármálaráðherra áðan segja að ekki kæmi annað til greina af hans hálfu en að frumvarp um breytingu á lífeyriskerfi opinberra starfsmanna yrði samþykkt. Það er ekkert byrjað að ræða málið, frumvarpið er ekki komið fram. Hafa menn gert sér grein fyrir því hvað breyting á viðmiðunaraldri til lífeyrisréttinda úr 65 í 67 ár þýðir fyrir einstakling með 300.000 kr.? Nú er það þannig að réttindin skerðast við 0,5% á mánuði hverjum ef lífeyrisrétturinn er nýttur fyrir þennan tíma en ávinningurinn er 0,75% ef lífeyristöku er frestað. Nú ætla menn að færa þetta viðmiðunarár upp um tvö ár. Hvað þýðir það? Hafa menn hugsað út í það? Hvað þýðir það ef einstaklingur með 300.000 kr. frestaði því í tvö ár, sem á núna að taka af honum, að taka lífeyri? Það þýðir 54.000 kr. á hverjum einasta mánuði í ávinningi sem hann ella hefði fengið. Það er ekki nóg með það, núna fer líka að telja skerðing upp á 0,5%. Hvað er það mikið? Það eru 36.000 kr. á þessum tveimur árum. Hvað erum við þá að tala um? Við erum að tala um að í einu vetfangi á að lækka einstakling með 300.000 kr. í lífeyri um 90.000 kr., ekki á ári, heldur hverjum einasta mánuði. Þetta ætla menn okkur að samþykkja eins og að drekka vatn. Ég hlustaði á hæstv. fjármálaráðherra halda þessu fram áðan. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að umbera það að ég nefni þetta, en ég geri það í því samhengi að frumvörp á Alþingi á að skoða gaumgæfilega áður en þau eru samþykkt. Ítarlegar rannsóknarskýrslur voru skrifaðar fyrir Alþingi um að okkur bæri að vanda vinnubrögðin og þess vegna vara ég við því að keyra í gegnum þingið frumvarp um almannatryggingar og frumvarp um lífeyrissjóðina án þess að þingmenn fái andrými til að skoða allar víddir þeirra. Þetta finnst mér grundvallaratriði og ég tefli fram þessari hugsun gegn þeirri hugsun sem ég tel að þetta frumvarp byggi á. Það eru miklu vandaðri vinnubrögð, auk þess sem verið er að setja vinnuna í ferli sem er ekki lokið með samþykkt þessa máls.
Forseti. Því ber að fagna að reynt sé að tryggja á einhvern hátt friðhelgi einkalífs. Það er samt svo að við lifum á tímum þar sem ekki virðist vera skilningur á því hjá þeim sem koma inn á Alþingi með þingmál að friðhelgi einkalífs er stjórnarskrárvarinn réttur, að friðhelgi einkalífs er mikilvæg lýðræðinu, því að endalaust streymir inn á Alþingi texti sem á að verða að lögum þar sem reynt er að fara fram hjá ákvörðun Alþingis um að hér eigi ekki að vera forvirkar rannsóknarheimildir, að hér eigi ekki að draga fram upplýsingar um einstaklinga af því bara að það er svo auðvelt. Ef ekki væri fyrir Pírata hefði ansi margt verið gert að lögum þar sem mjög langt væri farið inn í friðhelgina. Mér finnst það mjög alvarlegt mál. Það má ekki vera þannig að ekki aðrir þingmenn en píratar skilji mikilvægi þess að friðhelgi sé í hávegum höfð í lagasetningu, hvort sem hún stafræn eða í raunheimum því að þessir heimar eru ekki aðskildir. Ég fagna því þó að við séum að reyna að finna einhverjar leiðir til að hafa taumhald á þessum gríðarlega mikla freistnivanda. Margir virðast ekki átta sig á því hversu mikil inngrip þetta eru í friðhelgina og hvernig farið er á svig við grundvallarmannréttindin. Ég fagna því að beðið hafi verið um og fengið álit hjá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Eftir að nefndin tók málið til umfjöllunar var komið með mjög miklar tillögur að breytingum á frumvarpinu þannig að það er með sanni mun betra en það leit út þegar það kom til kasta þingsins. Það tókst með herkjum að ná því í gegn að það yrði viðurkennt að stafræn gögn, svokölluð „metadata“ eða algögn, væru jafn mikið inngrip í friðhelgina og að hlusta á símtöl. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga. Mér finnst mjög mikilvægt að það hafi fengist í gegn og ég þakka hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og síðan hv. allsherjarnefnd fyrir að taka þetta inn sem skilgreiningu á hlerunum. Þar að lútandi er verið að stíga nokkuð stórt skref. Mig langar til að ítreka að eftirliti og aðhaldi með störfum lögreglu, þegar kemur að öflun og meðferð fjarskiptaupplýsinga við símahlustun og upptöku á hljóðum og merkjum og ljósmyndum, þarf að koma á með fulltingi fulltrúa Alþingis. Það sem er enn betra við þetta er að hér er talað um að nauðsynlegt sé að þeir sem hafa þekkingu á tæknimálum séu fengnir til ráðgjafar. Í greinargerð með þessu frumvarpi er fjallað um eftirlitshlutverk Alþingis og margir þingmenn virðast því miður ekki fá tækifæri til að kynna sér þær ályktanir sem Alþingi tekur þátt í að samþykkja, hvort heldur er hjá Evrópuráðinu eða Alþjóðaþingmannasambandinu, en sá ágæti vettvangur alþjóðastarfs þingmanna Íslendinga hefur samþykkt mjög mikilvægar ályktanir í þessum málaflokki. Ykkur til glöggvunar, þannig að það sé í samhengi við þetta tiltekna frumvarp, ætla ég að lesa upp úr 25 punkta aðgerðaáætlun til að tryggja lýðræði á stafrænum tímum með sérstakan fókus á þær ógnir sem stafa að friðhelgi einkalífs og persónufrelsis. Í 9. lið ályktunar sem samþykkt var einróma hjá Alþjóðaþingmannasambandinu kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Skorar á þjóðþing að lögleiða ítarlega löggjöf um gagnavernd, bæði fyrir opinbera geirann og einkageirann, sem kveður að lágmarki á um ströng skilyrði varðandi heimild til að hlera, safna, greina og varðveita gögn, um skýr og afgerandi mörk um notkun hleraðra og safnaðra gagna og um öryggisráðstafanir sem tryggja öruggustu varðveisluna, nafnleynd og rétta og varanlega eyðingu gagna; og mælir með að komið verði á óháðum og skilvirkum gagnaverndarstofnunum á landsvísu sem hafa nauðsynlegt vald til að endurskoða starfshætti og meðhöndla kvartanir, en hvetur um leið þjóðþing til að tryggja að lagarammi landsins um gagnavernd sé í fullu samræmi við alþjóðalög og viðmið um mannréttindi og gæti þess að sömu réttindi gildi bæði utan nets og á neti.“ 10. liður: „Skorar einnig á þjóðþing að tryggja með lögum að allt samstarf varðandi eftirlitsáætlanir á milli stjórnvalda og fyrirtækja, lögaðila og allra annarra samtaka sé háð eftirliti þingsins, svo fremi að það tálmi ekki rannsóknum á saknæmu athæfi.“ 12. liður: „Hvetur þjóðþing til að hafna hlerun fjarskipta og njósnastarfsemi af hálfu ríkis eða annars aðila sem á þátt í aðgerðum sem hafa neikvæð áhrif á heimsfrið og öryggi, sem og borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, einkum þau sem felast í 12. grein alþjóðamannréttindayfirlýsingarinnar og 17. grein alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi þar sem kemur fram að „enginn skal þurfa að þola geðþótta- eða ólögmæta röskun á friðhelgi einkalífs, fjölskyldu, heimili eða bréfaskiptum“ og að „allir eiga rétt á lagalegri vernd gegn slíkri röskun eða árásum“.“ 13. liður: „Viðurkennir þörf fyrir að þjóðþing tilgreini ítarlega aðstæður þar sem heimila má röskun á réttinum til friðhelgi einkalífs, setji strangar réttarfarsreglur um heimild til eftirlits með samskiptum og fylgist með framkvæmd þessara réttarfarsreglna, afmarki lengd eftirlits, öryggi og varðveislu gagna og öryggisráðstafanir varðandi misnotkun.“ 14. liður: „Leggur áherslu á að þó röksemdir um þjóðaröryggi feli undantekningalaust í sér að ýmis stafræn tækni kunni að ógna öryggi og velferð ríkis, þurfi þjóðþing að endurskoða bærni þeirra til að hafa eftirlit með öllum aðgerðum framkvæmdarvaldsins og tryggja að jafnvægis verði gætt á milli þjóðaröryggis og einstaklingsfrelsis til að tryggja að ráðstafanir í nafni þjóðaröryggis og gegn hryðjuverkum séu í samræmi við mannréttindi og forðist allar ógnanir við lýðræði og mannréttindi.“ 15. liður: „Hvetur þjóðþing eindregið til þess að endurskoða og koma á skilvirku, óháðu og hlutlausu eftirliti þar sem þörf krefur og hafa það innan löggjafarinnar; leggur áherslu á að þjóðþing verði að rannsaka alla galla á eftirliti sínu og ástæður þeirra, ganga úr skugga um að eftirlitsaðilar eins og þingnefndir og umboðsmenn þings hafi nægileg úrræði, réttar heimildir og nauðsynlegt vald til að endurskoða og birta opinberlega skýrslur um starfsemi ríkisstofnana og/eða eftirlitsstofnana sem starfa í umboði þeirra, þar á meðal aðgerðir í samstarfi við erlenda aðila með upplýsingamiðlun eða sameiginlegar aðgerðir.“ Ástæðan fyrir að ég rifja þetta upp er sú að ég er enn að bíða eftir skýrslu frá hæstv. innanríkisráðherra um það hvar við stöndum varðandi þessa ferla. Ég tel mjög brýnt að eftirlit sé með þessum heimildum lögreglu og að það sé óháð því að lögregla hefur getað fengið heimildir til að fá aðgengi að mjög persónulegum upplýsingum og gögnum varðandi samskipti í meira en 99% tilfella. Það finnst mér mjög alvarlegt. Þess vegna fagna ég því að við séum að stíga þetta skref en við þurfum að hafa miklu hraðari hendur því að friðhelgi einkalífs er verulega ógnað og ef við höfum ekki friðhelgi einkalífs getum við ekki búið í heilbrigðu lýðræðisríki. Það er bara þannig. Það geta komið upp tilfelli eins og núna eftir hrun, þá var farið mjög skarpt og djúpt inn í friðhelgi ákveðinna þjóðfélagshópa. Við þurfum alltaf að fara mjög varlega með svona heimildir, hvernig þeim er beitt, alveg óháð því hvaða þjóðfélagshópar það eru. Ég hvet þingið til að vera áfram vakandi yfir þeim þingmálum sem koma hingað inn og fela ítrekað í sér tillögur um bæði forvirkar rannsóknarheimildir og heimildir til að safna gögnum sem eru ekki í samræmi við stjórnarskrá lýðveldisins Íslands.
Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti hv. utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu Parísarsamningsins. Ég held að ég þurfi ekki að fara mörgum orðum um það hversu mikilvægt mál er hér á ferðinni og hversu mikla áherslu allir þingmenn allra flokka hafa lagt á að þetta verkefni, risastóra mál og risastóri samningur, gangi eftir og hversu mikilvægt það er í huga þeirra sem sitja fundi hv. utanríkismálanefndar að málið klárist. Það er ánægjulegt ef stefnir í það og við náum að afgreiða það fyrir lok þessa þings. Nefndin fékk auðvitað tækifæri áður en til undirritunar kom að fara yfir málið. Eins og menn þekkja og hv. þingheimur þekkir skrifaði hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra undir samninginn fyrir Íslands hönd við formlega undirskriftarathöfn Sameinuðu þjóðanna í New York 22. apríl 2016. Fyrir þann tíma höfðu fulltrúar í hv. utanríkismálanefnd fengið tækifæri til að ræða málin og fara yfir þau og markmiðin í samtölum við okkar helstu samningamenn og augljóst að við vorum ágætlega upplýst um það þó að fram megi koma að við höfðum kannski ekki þær væntingar að það mundi ganga alveg eins vel og síðan varð. Það er mikið fagnaðarefni hvernig til tókst. Nefndin, eftir að málið var flutt hér formlega, hefur rætt málið á sínum fundum, fengið á sinn fund Helgu Hauksdóttur, Hrund Hafsteinsdóttur og Þorvald Hrafn Ingvason frá utanríkisráðuneytinu og Huga Ólafsson frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. Eins og ég sagði höfðum við einnig fengið kynningar áður. Eins og hv. þingmenn þekkja er með þessari þingsályktunartillögu leitað eftir heimild Alþingis til að fullgilda fyrir Íslands hönd Parísarsamning Sameinuðu þjóðanna sem samþykktur var í París 12. desember 2015. Við þekkjum öll þau markmið sem þar eru fram sett sem er að halda hækkun hitastigs jarðar vel undir 2°C miðað við meðalhitastig jarðar fyrir iðnvæðingu en að leita skuli jafnframt leiða til að halda hækkun hitastigs undir 1,5°C miðað við hitastig jarðar fyrir iðnvæðingu. Þetta eru þeir tæknilegu þættir og þau úrlausnarefni sem aðilar sem komu að þessum málum hafa staðið frammi fyrir. Í athugasemdum með tillögunni kemur fram að Parísarsamningurinn myndi ramma utan um skuldbindingar ríkjanna sem nefnast landsákvörðuð framlög. Ríkin tilkynna formlega og reglulega landsákvörðuð framlög sín til sérstakrar skrifstofu loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna sem fela í sér markmið um minni losun gróðurhúsalofttegunda og upplýsingar um fleiri aðgerðir í loftslagsmálum, ýmist til fimm eða tíu ára. Það kom fram í máli okkar samningamanna og annarra sem gleggst til þekkja að auðvitað er talsverður munur á því hvað þróunarríkin þurfa að uppfylla og síðan önnur ríki en þróuðu ríkin skulu halda áfram að leiða það verkefni að draga úr losun í öllu hagkerfinu og þróunarríki eiga á sama tíma að halda áfram að reyna að draga úr losun og eru hvött til þess með tímanum að taka upp markmið sem ná yfir allt hagkerfið. Einnig var sérstaklega nefnt sem nýnæmi af þeim sem til okkar komu í hv. utanríkismálanefnd að nú skulu þróunarríki fá stuðning frá þróuðu ríkjunum við framkvæmd samningsins og má ætla að það hafi haft talsverð áhrif á að slík samstaða náðist. Eins og ég sagði áðan skal hvert ríki gefa þessar upplýsingar reglulega. Á fundi nefndarinnar kom fram að landsákvarðað framlag Íslands er að ná fram í samstarfi við ESB og Noreg 40% samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda árið 2030 miðað við útblástur árið 1990. Auðvitað eru það talsvert háleit og góð markmið en eru markmið sem okkar færustu sérfræðingar telja að sé hægt að ná. Fyrir liggja nánari viðræður Íslands, Noregs og ESB um útfærslu á regluverki og hlut hvers í fyrrnefndri minnkun losunar. Meginþættir regluverksins verða í fyrsta lagi áframhaldandi þátttaka í viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda en yfir 10.000 fyrirtæki í Evrópu og á annan tug hérlendis fá úthlutað heimildum sem eru framseljanlegar á markaði. Í öðru lagi verða losunarmarkmið utan viðskiptakerfisins ákvörðuð með því að beita sömu aðferðafræði og ríki ESB. Í þriðja lagi er áhersla á skógrækt og kolefnabindingu. Áætluð lok þessara viðræðna Noregs og ESB eru á árinu 2017 og 2018. Þá var sérstaklega farið yfir á fundi nefndarinnar sóknarfæri Íslands og tækifæri til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þá var m.a. vísað til aðgerðaáætlunar 2010–2020 til að ná markmiðum Kýótó-bókunarinnar um 20% minni losun og hins vegar til sóknaráætlunar 2016–2018 sem tekur til umræddra þátta og lýtur að orkuskiptum, rafbílum, skógrækt, endurheimt votlendis og matarsóun, svo eitthvað sé nefnt. Fyrir liggur að helstu möguleikar Íslands, þ.e. helstu möguleikar okkar hérlendis á minni losun liggja í samgöngum, fiskveiðum og landbúnaði. Það var ýmislegt rætt og kynnt sem við þekkjum hér og höfum áður rætt sem má ætla að vinni með okkur í að ná þessum markmiðum. Nefndin áréttar mikilvægi þess að ríki heims taki með ábyrgum og afgerandi hætti á loftslagsvandanum. Ísland hefur að mati nefndarinnar alla burði til að byggja upp loftslagsvænt samfélag enda skipar Ísland sér í hóp þeirra ríkja sem vildu ná metnaðarfullum samningi um loftslagsmál í París. Fullgilding Parísarsamningsins nú undirstrikar þessa afstöðu Íslands og þá eindrægni sem ríkir í því þvert á flokka á Alþingi. Nefndin leggur þess vegna til að tillagan eins og hún liggur fyrir verði samþykkt óbreytt. Frosti Sigurjónsson, Óttarr Proppé og Silja Dögg Gunnarsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en rita undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Ásta Guðrún Helgadóttir áheyrnarfulltrúi í nefndinni er einnig samþykk áliti þessu. Undir þetta rita sú sem hér stendur, Hanna Birna Kristjánsdóttir, formaður utanríkismálanefndar, og hv. þingmenn Elín Hirst, Frosti Sigurjónsson, Óttarr Proppé, Karl Garðarsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir, Vilhjálmur Bjarnason og Össur Skarphéðinsson.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. utanríkismálanefnd fyrir þá vinnu sem lögð hefur verið í þetta. Sömuleiðis öllum þeim sem að málinu hafa komið. Það sem mig langar aðallega til að gera hér er að leggja áherslu á það við okkur í þinginu að við tökum þetta alvarlega, þ.e. þessa sóknaráætlun sem við þurfum núna að ráðast í. Menn þurfa að ráðast í aðgerðir á breiðum grunni. Við þurfum að taka þetta alvarlega. Ég hef áhyggjur af að við gerum það ekki nægjanlega. Það sem ég á við er að við skrifum stundum falleg orð á blað, setjum okkur falleg markmið en minna er um aðgerðir. Það eru vonbrigði hversu illa okkur hefur gengið að fylgja eftir orkuskiptum í samgöngum. Við erum langt á eftir t.d. Norðmönnum hvað það varðar. Ég hef áður nefnt og lagt fram þingmál þar um að ég teldi að við ættum í eitt skipti fyrir öll að ná saman um það þverpólitískt að við gerðum græn ökutæki gjalda- og skattlaus þangað til við höfum náð ákveðnu markmiði í hlutfalli slíkra ökutækja af bílaflotanum, t.d. 10%, 15%, þannig að við séum komin yfir krítískt mark og menn ýttu dálítið vel undir að þetta gerðist. Í staðinn höfum við verið að velta undanþágum frá virðisaukaskatti á rafmagnsbílum frá ári til árs og það gefur ekki nægjanlegan fyrirsjáanleika fyrir þennan markað. Það eru fleiri svona atriði sem ég gæti nefnt. Ég held að við þurfum ekki endilega að vera einhvers staðar í pólitískum skotgröfum heldur eigum við að geta náð saman þvert á flokka um það að setja okkur svona markmið og ráðast í að grípa til þeirra aðgerða sem þörf er á. Þarna er eitt verkefni sem hægt er að nefna. Þá skiptir líka máli að mínu mati að við göngum á undan með góðu fordæmi. Ég hefði t.d. viljað sjá að nú þegar menn hafa verið að endurnýja t.d. bílaflota ráðherranna hefði verið endurnýjað í grænum ökutækjum, svo dæmi sé tekið. Fleira mætti nefna í því. Ég kem hingað upp til að ítreka afstöðu mína og okkar í Samfylkingunni og lýsa því yfir að við erum tilbúin í þessa vinnu þverpólitískt að reyna að grípa til einhverra róttækra aðgerða svo við náum að uppfylla markmið okkar og gera jafnvel enn betur. Við höfum tæki og tól til þess. Þá langar mig líka að nefna að við sjáum dæmi um hversu mikil áhrif ákvörðun um svona markmið getur haft t.d. í sjávarútvegi. Í sjávarútvegi höfum við séð gríðarlega góðan árangur við minnkun á losun gróðurhúsalofttegunda. Ef horft er á heildartölur losunar fyrir Ísland sést að tekist hefur býsna vel hjá sjávarútveginum að draga úr losun hjá sér. Við þurfum að fara að horfa á fleiri atvinnuvegi með sambærilegum hætti. Mér finnst til fyrirmyndar hvernig Reykjavíkurborg hefur gert þetta. Reykjavíkurborg hefur gert samkomulag við á annað hundrað fyrirtækja í borginni um að fara sameiginlega í slíkt átak. Þetta markmið og átak Reykjavíkurborgar í minnkun á losun gróðurhúsalofttegunda hefur vakið heimsathygli. Þar eru opinberi og einkageirinn að taka höndum saman. Ég mundi vilja sjá að ríkið gerði slíkt hið sama og gerði þetta dálítið grand og sýndi að við meinum það sem við segjum í þessari samþykkt allri saman. Síðan er mér annað líka hugleikið því að ég sit í umhverfis- og samgöngunefnd. Við erum núna að fjalla um samgönguáætlun. Það er aldrei sérstaklega horft á nýja samgönguáætlun eða lagt mat á hana t.d. út frá markmiðum um losun gróðurhúsalofttegunda og samdrátt í þeim. Við þyrftum að búa okkur til mælikvarða og gleraugu sem við horfum í gegnum á þau verkfæri sem við höfum, eins og t.d. samgönguáætlun, til að reyna að meta hvort þar séu einhver tækifæri sem við gætum nýtt okkur til þess að draga úr losun. Þetta ætla ég að skilja eftir í lok þessarar umræðu. Ég styð þetta mál að sjálfsögðu og tel það hið allra besta, en tel engu að síður að því sé ábótavant að við fylgjum betur eftir aðgerðum í þessum efnum.
Hæstv. forseti. Ég fagna því að tillaga til þingsályktunar um fullgildingu Parísarsamningsins sé komin til 2. umr. og það hilli undir að við munum greiða atkvæði um hana og fullgilda þannig Parísarsamninginn. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé eitt af því mikilvægasta sem við munum gera á þessu þingi. Engu að síður er nauðsynlegt að hafa í huga að fullgilding Parísarsamningsins er fyrst og fremst bara pólitísk yfirlýsing. Sem pólitísk yfirlýsing er hún mjög mikilvæg en næsta skref er hins vegar það sem má kannski segja að sé það erfiða í þessu verkefni, þ.e. að fara í aðgerðirnar sem verða til þess að við drögum í raun úr losun. Það held ég að sé miklu erfiðara en að skrifa undir yfirlýsingu, eins mikilvæg og hún er. Sérfræðingar hafa bent á að nú geti ríki ekki lengur leyft sér að setja athyglina á einhver einstök eða tiltekin atriði, við getum nefnt t.d. skógrækt, heldur verði að vinna á breiðum grunni og það þurfi að gera áætlanir, setja markmið og vinna á mörgum sviðum. Það verður allt að vera undir. Líkt og segir hér í nefndaráliti frá hv. utanríkismálanefnd þá liggja helstu möguleikar hérlendis á minni losun í landbúnaði, fiskveiðum og samgöngum. Þar þurfum við að hafa athyglina. Þar þurfum við að gera áætlanir. Við erum reyndar búin að setja okkur ýmsar áætlanir og nú þarf að fara að fylgja þeim eftir þannig að það dragi úr losuninni. Svo er algert lykilatriði að öll þingmál, öll þau mál sem fara í gegn á Alþingi, verði rýnd með tilliti til áhrifanna sem þau hafa á losun gróðurhúsalofttegunda. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir setti þetta áðan í ræðu sinni í ágætt samhengi með því að nefna samgönguáætlun sem dæmi. En það er bara eitt dæmi. Allt verður að vera undir. Þetta eru gleraugun sem við sem ætlum að vera á hinu pólitíska sviði á 21. öld verðum alltaf að vera með á nefinu, sama hvaða mál við ræðum því að framtíðin er í húfi. Málið er svo miklu stærra og mikilvægara en svo að þetta megi bara vera einhver falleg orð á blaði. Þetta verður að aðgerðabinda. Við verðum að byrja strax að vinna út frá því hvernig við náum árangri. Það kemur einnig fram að partur af Parísarsamningnum sé að þróunarríkin eigi að fá stuðning frá þróuðum ríkjum við að framkvæma þennan samning. Mér finnst það eðlilegt að þau lönd sem ríkari eru veiti öðrum ríkjum hverra íbúar búa ekki við sömu lífsgæði og við aðstoð til þess að þróunarríkin geti einnig náð markmiðum þegar kemur að því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. En þau þurfa auðvitað líka að hugsa um það um leið hvernig þau geti tryggt hagsæld íbúa sinna. Ég held að það sé ágætt að við munum líka eftir þessum þætti samningsins og ábyrgð okkar sem eins ríkasta lands í heimi og að við höfum þetta í huga þegar við ræðum framlög Íslands til þróunarsamvinnu. Við þurfum að hugsa um þetta þegar við ákveðum fjármagn í þróunarsamvinnu og einnig hvers konar verkefni það eru sem við styrkjum. Þar þurfum við, í samvinnu við þessi ríki, einnig að vera með loftslagsgleraugun á nefinu. Herra forseti. Líkt og ég sagði í upphafi fagna ég því að það líti út fyrir að Ísland sé að fara að fullgilda Parísarsamninginn. Það er rosalega jákvætt, merkilegt og gott skref en vinnan er rétt að byrja. Nú fer það erfiða að taka við.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér stutta tölu fyrir hönd utanríkisráðherra sem er fjarverandi. Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að sjá að hv. utanríkismálanefnd hefur með einróma afstöðu samþykkt að leggja til að þingsályktunartillaga um fullgildingu Parísarsamnings Sameinuðu þjóðanna verði samþykkt óbreytt. Því leyfi ég mér að taka undir með virðulegri utanríkismálanefnd um að mikilvægt sé að ríki heims taki með ábyrgum og afgerandi hætti á þeim vanda sem steðjar að vegna loftslagsbreytinga. Parísarsamningurinn myndar ramma utan um landsákvörðuð framlög. Það er hins vegar okkar hlutverk, einstakra ríkja, að ákveða þessi markmið, lýsa því hvernig við hyggjumst minnka losun gróðurhúsalofttegunda og tilkynna markmiðin til loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna. Íslensk stjórnvöld settu fram áætlað markmið sitt í júní í fyrra um að stefnt væri að 40% minnkun losunar gróðurhúsalofttegunda árið 2030 miðað við árið 1990 í samstarfi við aðildarríki ESB og Noreg. Skuldbindingar Íslands ákvarðast í samningum milli þessara þriggja aðila sem við áætlum að ljúki á næstu tveimur árum. Aðstæður hér á landi eru að mörgu leyti einstakar þar sem rafmagn og húshitun eru þegar með nær 100% endurnýjanlegri orku. Tækifæri til að minnka losun gróðurhúsalofttegunda eru þó mörg og er helst að finna í tengslum við samgöngur, fiskveiðar, landbúnað, skógrækt, landgræðslu og endurheimt votlendis. Mig langar að skjóta hér inn í að þær hugmyndir sem hér hafa verið reifaðar eru mjög athyglisverðar og langar mig sérstaklega að nefna þær hugmyndir sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir nefndi varðandi það að græn ökutæki og slíkt yrðu hreinlega gjaldfrjáls að öllu leyti þar til ákveðnum markmiðum væri náð. Mér finnst þetta mjög athyglisverð hugmynd. Nú er í gildi aðgerðaáætlun til ársins 2020 vegna 2. skuldbindingartímabils Kýótó-bókunarinnar og nýleg sóknaráætlun fyrir árin 2016–2018. Þar er m.a. fjallað um orkuskipti, rafbíla, skógrækt, endurheimt votlendis, matarsóun, aðlögun að loftslagsbreytingum og alþjóðleg verkefni á sviði jarðhita og landgræðslu. Fram undan er að gera aðgerðaáætlun vegna aðgerða eftir árið 2020 á grundvelli Parísarsamningsins. Virðulegi forseti. Ég vonast til að Ísland geti verið í hópi þeirra ríkja sem ná að fullgilda Parísarsamninginn á þessu ári og þannig lagt sitt af mörkum til að þessi mikilvægi samningur hljóti gildi sem fyrst á heimsvísu. Það er að sjálfsögðu okkar að láta þetta svo allt ganga upp í framhaldinu. Ég held að miðað við þann tón sem er í þingsalnum í dag ættum við að geta sammælst um það.
Herra forseti. Hæstv. ráðherra hefur gert víðreist á þessu kjörtímabili um lendur stjórnarráðsins. Hann byrjaði sem utanríkisráðherra, hann er landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra í dag. Jafnvel þó að stutt sé til kosninga verð ég að segja, þó að ég hafi aldrei átt von á því, að ég vildi óska þess að hann yrði, áður en kemur að kosningum, líka fjármálaráðherra. Hæstv. ráðherra gaf hér mjög merka yfirlýsingu sem við sum höfum beðið eftir lengi að ríkisstjórnin gæfi. Hæstv. ráðherra sagði að það væri mjög góð hugmynd, sem hér kom fram í umræðunni, af hálfu hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, að græn ökutæki yrðu gjaldfrjáls. Þarna rennur blóð Framsóknarflokksins í nákvæmlega sama æðakerfi og ég held ég megi segja gjörvallrar stjórnarandstöðunnar. Mér þykir þetta tímamótayfirlýsing og segi það eitt að lengi er von á einum. Mér finnst hæstv. ráðherra alltaf vera að batna og því meira þeim mun oftar sem hann skiptir um ráðuneyti. Ég vildi mjög gjarnan að hæstv. ráðherra kæmist í þá aðstöðu að geta hjálpað okkur sem höfum flutt um þetta tillögur árum saman. Ég lýsi fullum stuðningi við að hann reyni að seilast til valda í fjármálaráðuneytinu. Staðreyndin er nefnilega sú að það er fyrst og fremst núverandi fjármálaráðherra, sem að vísu hefur sýnt örlítinn skilning á þessu máli, sem hefur ekki viljað stíga það stóra skref sem ég sé að hæstv. atvinnumálaráðherra er nú algerlega með okkur hinum í að stíga. Hafi hann heila þökk fyrir. Að lokum spyr ég hæstv. ráðherra ekki hvort það komi til greina að hann reyni að sölsa undir sig fjármálaráðuneytið heldur hvort hann hyggist með einhverjum hætti beita sér fyrir þessu fyrir kosningar og reyna að fá ríkisstjórnina í lið með sér og okkur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir býsna hlý orð, svo ég orði það nú ekki sterkar [[Gripið fram í.]]til að svara þessari ástarjátningu og fleiru sem þar bjó að baki. Ég hef svo sem ekki á prjónunum að reyna að taka yfir fleiri ráðuneyti. Ég verð þó að fá að segja að ég var á fundi um daginn úti á landi og auglýst var: Kaupfélagið lokað í dag vegna Gunnars Braga. [[Hlátur í þingsal.]]Ég velti fyrir mér hvort þetta væri svona eins og stormsveipur eða eitthvað sem færi um. En það var nú víst ekki. Það var bara til þess að menn kæmust á fundinn. En ég meina það sem ég segi hér. Ég held að þetta sé mjög góð leið til að hvetja til þess að við aukum þátt grænna ökutækja í umhverfinu. Við getum líka tekið þetta lengra og velt fyrir okkur hvernig við getum til dæmis hvatt bændur. Nú hafa bændur skrifað undir samkomulag eða yfirlýsingu við atvinnuvegaráðherra og umhverfisráðherra um að stuðla að því að græn orka sé meira notuð í landbúnaði. Við gætum hugsað okkur að hægt væri að styðja þá með einhverjum hætti til þess að taka skrefið, vera á tækjum sem eyða minna eða geta notað grænt eldsneyti, framleitt það sjálfir mögulega. Og svo mætti áfram telja. Við sjáum að kominn er rafmótor í a.m.k. eitt skip hér, hvalaskoðunarskip, sem er algerlega til fyrirmyndar. Síðan vitum við líka að á Íslandi er verið að framleiða grænt eldsneyti, t.d. af fyrirtækinu Íslenskt eldsneyti, suður með sjó, lífdísil, og hægt er að gera miklu meira af slíku. Þar eru frumkvöðlar á ferð og þótt þeir framleiði úr repjuolíu í dag stefna þeir á að framleiða þetta úr þörungum sem er gríðarlega áhugavert fyrir Ísland. Það er fullt af tækifærum. Við eigum að nota þau. Eitt af þeim er hreinlega að bjóða fólki upp á að fá mun ódýrari ökutæki til landsins en er í dag. Það gerum við með því að fella niður gjöld upp að einhverju marki að sjálfsögðu eða í einhvern tíma þar til við náum ákveðnum markmiðum. Þá finnst mér það engin spurning.
Virðulegi forseti. Ég vil bara gera stuttlega grein fyrir því að ég og við hefðum aldrei getað stutt þetta mál eins og það kom inn í þingið. Eftir umfjöllun hv. allsherjar- og menntamálanefndar og hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur málið batnað til muna og við greiðum atkvæði með því, enda er hér verið að bæta friðhelgi einkalífsins. Þó er þess virði að hafa í huga að til staðar er mikilvægt bráðabirgðaákvæði um það að ráðherra skuli kanna og greina leiðir í því skyni að veita lögreglu aðhald við rannsókn mála. Þetta er málaflokkur sem endar aldrei, málaflokkur sem við þurfum að halda áfram að vera á varðbergi gagnvart og þótt þetta mál sé vissulega til bóta er það ekki fullkomið og það er full ástæða til að halda áfram með þessi mál á komandi þingum og kjörtímabilum.
Herra forseti. Ég lýsti afstöðu minni til þessa máls í umræðum áðan og vil taka skýrt fram að ég styð þetta mál að öllu leyti. Ég geri það á grundvelli þeirrar yfirlýsingar sem hér var gefin fyrr í dag af hv. þm. Ögmundi Jónassyni, formanni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þar er það algjörlega í gadda slegið af hálfu þeirra sem véluðu um málið að ætlan þeirra er að þingið komi að úttekt sem á að þróa leiðir til að koma upp eftirliti og aðhaldi með lögreglunni.
Forseti. Ógn gegn friðhelgi einkalífs hefur aldrei verið eins mikil og í dag. Þess vegna fagna ég því að við séum hér að taka á þótt það sé bara agnarsmárri hlið þess og þeirrar ógnar. Það er gríðarlega mikilvægt að við séum meðvituð um, öll sem eitt, sér í lagi þau okkar sem hér erum á löggjafarþinginu, af hverju friðhelgi einkalífs er svona mikilvæg, af hverju friðhelgi einkalífs er yfirleitt sett inn í stjórnarskrárvarin mannréttindi og mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Ég fagna því að við séum að taka þátt í að búa til sjálfstætt alvörueftirlit til að fylgjast með heimildum lögreglu til að hlera almenning sem og því að við séum að taka eitt lítið skref og vona að við tökum mun fleiri til að standa vörð um grundvallarmannréttindi.
Hæstv. forseti. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði fögnum því að nú eigi að fara að fullgilda Parísarsamninginn á Íslandi. Þetta er alveg gríðarlega mikilvægt mál þegar kemur að því að ná tökum á loftslagsbreytingum en jafnframt mjög mikilvægt að við höfum í huga og munum eftir því að þetta er hin pólitíska viljayfirlýsing. Það sem á eftir þarf að koma er hvernig við förum í að draga raunverulega úr gróðurhúsalofttegundum. Það verður ekki alltaf auðvelt verk. Þess vegna er rosalega mikilvægt að við sem ætlum að hasla okkur völl á hinum pólitíska vettvangi í framtíðinni verðum alltaf með loftslagsgleraugun á nefinu þegar við fjöllum um öll mál [[Forseti hringir.]]á Alþingi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Í örfáum orðum langar mig að fagna því að við séum að ganga til atkvæða um fullgildingu á Parísarsamkomulaginu. Það var mikill heiður að fá að vera viðstödd þessa daga, bæði úti í París og síðan að skrifa undir samninginn í New York. Ég er alveg sannfærð um að þetta mun leiða til betri hugsunar varðandi umhverfismál í heild sinni. Daglegt líf okkar verður að taka mið af því sem við erum að samþykkja hér. Við þurfum öll að endurskoða áform okkar og hvernig við lifum. Maður hefur fundið þann árangur sem þegar hefur orðið. Fyrirtæki, bæði á Íslandi og um allan heim, eru farin að hugsa öðruvísi og sjá í þessu ákveðna nýsköpun. Við þurfum að breyta til. Ný tækni þarf líka að koma til sögunnar til að við getum ráðið við þann vanda sem við stöndum öll frammi fyrir. Þetta er heimsógnun og við verðum öll að taka á málunum.
Virðulegur forseti. Mig langar bara hér og nú að óska okkur til hamingju með þennan áfanga. Ég varð þeirrar ánægju aðnjótandi að vera í París þegar þetta samkomulag var gert. Við vorum þar einir sjö íslenskir þingmenn og ég held að fram undan sé okkar að fylgjast með og ganga eftir því að það sem þarna stendur verði okkar bautasteinn í náinni framtíð.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 97/?2016 um breytingu á XVI. viðauka við EES-samninginn, þ.e. um opinber innkaup. Þetta nefndarálit kemur frá utanríkismálanefnd sem hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá utanríkisráðuneyti og fulltrúa frá fjármála- og efnahagsráðuneyti. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 97/2016, frá 29. apríl 2016, um breytingu á XVI. viðauka um opinber innkaup frá 2. maí 1992, og að fella inn í samninginn þrjár tilskipanir á sviði opinberra innkaupa, tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/23/ESB frá 26. febrúar 2014 um gerð sérleyfissamninga, tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/24/ESB frá 26. febrúar 2014 um opinber innkaup og niðurfellingu tilskipunar 2004/18/EB, og tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/25/ESB frá 26. febrúar 2014 um innkaup stofnana sem annast vatnsveitu, orkuveitu, flutninga og póstþjónustu og um niðurfellingu tilskipunar 2004/17/EB. Helsta markmiðið með tilskipunum 2014/24/ESB og 2014/25/ESB er að tryggja gagnsæi og jafnt aðgengi og auka samkeppni um opinbera samninga á Evrópska efnahagssvæðinu. Markmiðið með tilskipun 2014/23/ESB er að koma á heildstæðum reglum um sérleyfissamninga þar sem slíkir samningar eru skilgreindir með skýrum og nákvæmum hætti vegna erfiðleika sem upp hafa komið við að greina á milli sérleyfissamninga og annarra opinberra innkaupa. Í athugasemdum með tillögunni kemur fram að innleiðing gerðanna þriggja kalli á heildarendurskoðun núgildandi löggjafar um opinber innkaup. Fjármála- og efnahagsráðherra hafi nú þegar lagt fram frumvarp til nýrra laga um opinber innkaup sem fela í sér innleiðingu á tilskipununum þremur, þ.e. mál nr. 665 á yfirstandandi löggjafarþingi, og hefur það verið til umfjöllunar í fjárlaganefnd frá því í maí síðastliðnum. Fjármála- og efnahagsráðuneytið fór þess á leit við nefndina í júlí að stjórnskipulegum fyrirvara yrði aflétt með lagaákvæði líkt og heimilt er samkvæmt reglum Alþingis um þinglega meðferð EES-mála. Meginreglan er sú að stjórnskipulegum fyrirvara af ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar verði aflétt með ályktun Alþingis og að utanríkisráðherra leggi tillögu um slíka þingsályktun fram. Nefndin áréttar að stjórnskipulegum fyrirvara hefur ekki verið aflétt með lagaákvæði í fjölda ára enda hafi breytingar verið gerðar á framangreindum reglum árið 2010 sem ætlað var að tryggja samræmda framkvæmd við mál sem þessi og meiri yfirsýn utanríkismálanefndar. Mikilvægt er að þingið taki skýra afstöðu til þess hverju sinni hvort aflétta eigi stjórnskipulegum fyrirvara Evrópugerða og því brýnt að sérstök tillaga þess efnis fái ávallt þinglega meðferð.
Heyr, heyr.
- Svo mælti hv. þm. Össur Skarphéðinsson.
Að gefnu tilefni.
Nefndin leggur til að málið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, Óttarr Proppé og Silja Dögg Gunnarsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Óttarr Proppé skrifar undir álit þetta með heimild samkvæmt 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Hanna Birna Kristjánsdóttir, formaður utanríkismálanefndar, Vilhjálmur Bjarnason, framsögumaður þessa máls, Karl Garðarsson, Elín Hirst, Óttarr Proppé, með fyrirvara, Steinunn Þóra Árnadóttir og Össur Skarphéðinsson. Virðulegi forseti. Ég tel að þetta mál sé býsna einfalt og minni á það sem fram kom fyrir nefndinni að þetta mun ekki hafa kostnaðarauka í för með sér heldur þvert á móti sparnað.
Virðulegur forseti. Ég fer yfir nefndarálit meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð einkamála, nr. 91/1991, með síðari breytingum, sem sagt um gjafsókn. Frumvarpið felur í sér breytingar á fyrirkomulagi gjafsóknarmála og skilyrðum fyrir gjafsókn. Lagt er til að umsýsla gjafsóknarmála verði færð til sýslumanns. Þá verði hlutverki gjafsóknarnefndar breytt á þann hátt að í stað þess að gefa ráðherra bindandi umsögn um hvort gjafsókn skuli veitt eða hafnað taki hún til meðferðar kærur á ákvörðun sýslumanns um gjafsókn. Einnig er lagt til að skilyrðum fyrir gjafsókn verði breytt og kveðið á um hvernig skuli fara með ákvörðun um málskostnað í máli sem nýtur gjafsóknar. Með lögum um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði, nr. 50/2014, var í ákvæði til bráðabirgða gert ráð fyrir að skoðað yrði hvort ákjósanlegt væri að færa verkefni úr ráðuneytum til sýslumannsembætta. Við þá skoðun kom í ljós að það að færa umsýslu gjafsóknarmála til sýslumanns félli vel að starfsemi þeirra sem og að heppilegt væri að möguleiki yrði á kæruleið vegna synjana eða takmarkana á gjafsókn, en slíkt er ekki í gildandi löggjöf. Ég vil sérstaklega fagna þessu erindi, að þarna bregðist innanríkisráðuneytið við þessum lögum og hvet hér með önnur ráðuneyti að gera slíkt hið sama. Hér hefur líka komið í ljós að þessi breyting muni verða réttarbót. Þarna voru slegnar tvær flugur í einu höggi, ef svo má segja. Varðandi umsagnir sem komu um þetta frumvarp kom fram í umsögn Lögmannafélags Íslands athugasemd við 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins um að ekki mætti skilja skilyrðið um að nægilegt tilefni væri til málssóknar á þann hátt að líkur yrðu að vera til þess að mál ynnist. Meiri hlutinn bendir á að orðalagið er sambærilegt við orðalag í gildandi lögum og í reglugerð um skilyrði gjafsóknar og starfshætti gjafsóknarnefndar, nr. 616/2012, er að finna nánari skýringu á því hvaða atriði eru lögð til grundvallar mati á því hvort nægilegt tilefni sé til málssóknar. Nefndin fékk þær upplýsingar að í framkvæmd hefur þetta atriði ekki verið talið takmarka um of möguleika fólks til að sækja rétt sinn fyrir dómstólum. Þá leggst félagið einnig gegn þeirri heimild sem fram kemur í lokamálslið 1. mgr. 3. gr. frumvarpsins að ráðherra verði heimilað að kveða í reglugerð nánar á um þóknun lögmanns í ákveðnum tilvikum. Leggur félagið til að þessi heimild verði bundin í lög. Meiri hlutinn bendir á að meginreglan er sú að dómari ákveður þóknun lögmanns og kostnað lögmannsins af rekstri málsins í máli sem gjafsókn hefur verið veitt í. Þá metur dómari einnig hvort um réttmætan kostnað sé að ræða og ef til þess kemur að sýslumaður þurfi að taka afstöðu til þóknunar lögmanns og annars kostnaðar hans af máli í undantekningartilfellum er nauðsynlegt að ljóst sé á hverju ákvörðun sýslumanns um kostnað byggist. Í umsögn Landverndar koma fram þau sjónarmið að sett verði ákvæði um hámark málskostnaðar sem þeim aðila er tapar máli í öllum verulegum atriðum verði gert að greiða gagnaðila sínum í dómsmálum á sviði umhverfismála. Leggur Landvernd til að gerðar verði breytingar á 130. gr. laganna í því skyni. Að mati Landverndar getur það ekki samrýmst þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslands samkvæmt ákvæðum Árósasamningsins að ekki verði í íslenskri löggjöf lagaheimild til að veita samtökum almennings á sviði umhverfisverndar gjafsókn. Meiri hlutinn áréttar að þegar Árósasamningurinn var fullgiltur voru sömu lagareglur í gildi og nú eru lagðar til í frumvarpi þessu. Við fullgildingu samningsins var ítarlega farið yfir hvaða lagabreytingar væru nauðsynlegar til fullgildingar hans, þar á meðal hvernig ætti að innleiða ákvæði 9. gr. samningsins sem kveður á um aðgang að réttlátri málsmeðferð. Sú leið var farin að setja á fót sjálfstæða úrskurðarnefnd, samanber lög nr. 130/2011, um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Það er mat meiri hlutans að með þessu hafi verið komið til fulls á móts við þær kröfur sem gerðar eru í 9. gr. Árósasamningsins. Jafnframt bendir nefndin á að betur færi að setja slíka heimild í sérlög á sviði umhverfisverndar heldur en í almenn réttarfarslög. Að lokum vill meiri hlutinn árétta að í 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins er kveðið á um að ráðherra geti í reglugerð kveðið nánar á um skilyrði gjafsóknar. Það er mat meiri hlutans að þegar litið er á heimildir til takmörkunar á gjafsókn sé nauðsynlegt að hafa til hliðsjónar eðlileg tekjuviðmið og beinir því til ráðuneytisins að líta til þeirra sjónarmiða við breytingu á reglugerðinni. Meiri hlutinn leggur til breytingu á gildistöku frumvarpsins svo að ráðrúm gefist til að undirbúa þær breytingar sem frumvarpið felur í sér. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað „1. júlí 2016“ í 6. gr. komi: 1. febrúar 2017. Unnur Brá Konráðsdóttir og Haraldur Einarsson rita undir álit þetta samkvæmt 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fastanefnda Alþingis. Aðrir sem eru á málinu eru undirritaður, Vilhjálmur Árnason framsögumaður, Unnur Brá Konráðsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Haraldur Einarsson.
Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð einkamála, gjafsókn. Mig langar að staldra aðeins við það sem kom fram í máli hv. framsögumanns meiri hluta um aðkomu eða mögulega aðkomu almennings í ákvarðanatöku og aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum og byggi þá á umsögn Landverndar, sem ég veit að hv. þingmenn í allsherjar- og menntamálanefnd þekkja mjög vel. Mig langar að óska eftir því við forseta og geri það að tillögu minni að málið fari til nefndar milli 2. og 3. umr. og um þetta verði fjallað með ítarlegri hætti, því að ég tel að hér sé verið að fara mjög óvarlega, þ.e. með því að hlusta ekki eftir þeim ábendingum sem snúast um þá staðreynd að við höfum nú þegar innleitt Árósasamninginn í íslenskan rétt. Sannarlega var það þannig að þegar sú sem hér stendur mælti fyrir þeim hluta fullgildingarinnar á síðasta kjörtímabili fór svo fyrir frumvarpinu þá í hv. umhverfisnefnd að það voru getum við sagt dregnar tennurnar svolítið úr frumvarpinu eins og það kom frá þáverandi umhverfisráðherra, þeirri sem hér stendur. Dregið var úr kæruaðildinni, möguleikanum á kæruaðildinni. Þjóðir Evrópu hafa auðvitað innleitt þetta með mismunandi hætti. Nálgunin sem ég lagði til í ákvæðum þess frumvarps var það sem heitir upp á latínu actio popularis, sem þýðir að almenningur, óháður félagasamtökum, eigi einfaldlega aðild að umhverfismálum. Það þurfi ekki að vera aðili að einhverjum umhverfisverndarsamtökum, samtökum sem skila svo og svo miklu í ársreikningum o.s.frv., þessi formlegu skilyrði væru ekki lykillinn að aðild heldur mundum við líta svo á í íslenskum rétti að almenningur ætti aðild, einfaldlega vegna þess að það varðaði alla almannahagsmuni og þá þurfi almenningur ekki að hafa bundist félagsskap til að eiga mögulega aðild að kærumálum sem þessum. Það er ekki nákvæmlega það sem er undir hér heldur það að Landvernd telur þurfa á því að halda að frumvarpsdrögunum verði breytt þar sem Landvernd rökstyður það að ella yrði brotið á alþjóðasamningi sem Ísland fullgilti árið 2011. Þá erum við að tala um grundvöll fullgildingarinnar. Því að sannarlega, þó að frumvarpið hafi verið sett fram með svo róttækum hætti á sínum tíma og hafi ekki gengið svo langt, er um Árósasamninginn að ræða í íslenskri löggjöf. Landvernd rökstuddi þar með að í frumvarpsdrögunum væri ekki nægilega gætt að því að almenningur hefði fullan og óskoraðan aðgang að upplýsingum um þátttöku almennings og réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum. Í þessu tilfelli erum við þar með að tala um að það séu bara einstaklingar sem geti notið möguleika til gjafsóknar í hefðbundnum skilningi. Auðvitað erum við ekki að tala um umhverfisrétt í þessu tiltekna máli heldur frumvarp til laga um breytingu á einkamálalögum. Ég hef ákveðinn skilning á að um þennan formlega rökstuðning sé að ræða, að Árósasamningurinn eigi ekki við í þessu tilfelli. En ég mundi vilja beina því til nefndarinnar að hún fari yfir þetta milli 2. og 3. umr. og fjalli um það hvernig hægt sé að koma til móts við þessi sjónarmið með ítarlegri hætti en gert er í nefndaráliti meiri hluta sem hv. þm. Vilhjálmur Árnason mælti fyrir. Ef við erum að tala um þau ákvæði sem hér eru rædd er verið í raun og veru að girða algerlega fyrir möguleika umhverfisverndarsamtaka til gjafsóknar. Það telur Landvernd með góðum rökum að samrýmist ekki Árósasamningnum sem varðar ekki bara umhverfismál heldur ekki síður almenna aðild að álitamálum og aðgang almennings að þeim. Landvernd rökstyður sitt mál með því að umboðsmaður Alþingis hafi um skeið haft til meðferðar kvörtun samtakanna vegna afgreiðslu innanríkisráðherra á gjafsóknarumsókn þeirra og krafið ráðuneytið í tvígang skýringa, en Landvernd rekur núna dómsmál sem varðar umhverfisvernd sérstaklega fyrir Hæstarétti, og fellst heldur ekki á þá afgreiðslu innanríkisráðuneytisins í almennum athugasemdum með frumvarpinu að eðlilegt væri að ákvæði, líkt og samtökin gera að sinni tillögu, komi inn í þennan gjafsóknarkafla einkamálalaga heldur kæmi frekar inn í sérlög á sviði umhverfisverndar. Það eru engin slík sérlög til á Íslandi sem fjalla sérstaklega um réttarfar umhverfismála fyrir dómstólum. Þess konar lagabókstafur er ekki til í íslenskum rétti sem fjallar sérstaklega um þau mál heldur fjallar umhverfislöggjöfin um bæði efnisleg atriði umhverfismála og svo líka ferli og framvindu mála í stjórnsýslunni. Þar með, eins og kemur fram í rökstuðningi Landverndar, er mjög erfitt að átta sig á til hvaða sérlaga innanríkisráðuneytið er að vísa í þessum ummælum í athugasemdum sínum og sannarlega þannig að rökstuðningur innanríkisráðuneytisins stenst ekki að því er varðar þessa tilvísun. Það er töluvert stórt skref ef með þessari breytingu værum við, með því að gagnálykta, að samþykkja það að umhverfisverndarsamtökum yrði ókleift að öðlast gjafsókn fyrir dómi. Jafnvel þótt samtökin ættu aðild að málinu. Jafnvel þó að við séum ekki að deila um aðildina í samræmi við Árósasamninginn. Þetta er raunin í því dómsmáli sem Landvernd rekur núna fyrir Hæstarétti. Jafnvel þó að við værum að tala um umhverfismál þar sem væru mjög ríkir hagsmunir sem vörðuðu mjög marga. Vegna þess að ég þekki starf allsherjar- og menntamálanefndar og sat þar á fyrsta þingi þessa kjörtímabils og veit að þar er hver einasti þingmaður þeirrar gerðar að viðkomandi vill nálgast málin af ábyrgð og á grundvelli efnislegra raka, vil ég gera þessa tillögu og óska eftir því að málið verði tekið til nefndarinnar til að fara yfir þessi sjónarmið sérstaklega. Það getur ekki verið vilji Alþingis, sérstaklega, að ýta umhverfisverndarsamtökum frá þeim möguleika að geta notið þeirrar leiðar sem gjafsókn er fyrir dómstólum. Þess vegna leggst Landvernd gegn samþykkt frumvarpsins óbreytts og leggur fram mjög skýra tillögu að orðalagi í breytingartillögu sem hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir mun leggja fram sem breytingartillögu milli 2. og 3. umr. Væntanlega mun þá hv. allsherjar- og menntamálanefnd taka þá tillögu til umfjöllunar á þeim fundi nefndarinnar sem fer nú í hönd eftir að þessari umræðu lýkur.
Hæstv. forseti. Ég ætlaði bara að fara í stutta ræðu um þetta mál. Við ræðum hér nefndarálit með breytingartillögu um breytingu á lögum um meðferð einkamála eða skilyrði gjafsókna. Áður en ég fer í þau atriði sem ég ætlaði að ræða langar mig að taka undir orð hv. þm. Vilhjálms Árnasonar sem hrósaði innanríkisráðuneytinu fyrir það að færa verkefni frá ráðuneyti til sýslumanna þar sem hann hvatti önnur ráðuneyti til sömu verka. Ég tel mjög mikilvægt að styrkja þau sýslumannsembætti sem við höfum víðs vegar um landið og efla þessar starfsstöðvar og tek ég heils hugar undir orð hv. þingmanns. Ég ætla í þessari stuttu ræðu minni að ræða einn afmarkaðan þátt frumvarpsins sem fjallað er um í nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Í 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins er kveðið á um að ráðherra geti í reglugerð kveðið nánar á um skilyrði gjafsókna. „Það er mat meiri hlutans að þegar litið er á heimildir til takmörkunar á gjafsókn sé nauðsynlegt að hafa til hliðsjónar eðlileg tekjuviðmið og beinir því til ráðuneytisins að líta til þeirra sjónarmiða við breytingu á reglugerðinni.“ Ég verð að fagna þessum orðum meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar og beini einnig þessum sjónarmiðum til hæstv. innanríkisráðherra og ráðuneytisins. Það má nefna í þessu samhengi að í dag mega tekjur þeirra sem sækja um gjafsókn ekki fara yfir 2 milljónir á ári sé um einstakling að ræða. Það þýðir um 166 þús. kr. á mánuði. Ef um er að ræða hjón eða sambúðarfólk eru tekjumörkin 3 milljónir. Ef þessum árstekjum væri skipt jafnt milli þessara aðila væru það 125 þús. kr. í tekjur á mánuði á mann eða samtals 250 þús. kr. í tekjur fyrir hjón. Setjum þessar tölur í samhengi við lægstu laun eða bætur í landinu í dag, fullar atvinnuleysisbætur eru 202 þús. kr. á mánuði og lægstu bætur almannatrygginga, samkvæmt nýju frumvarpi, eru 212 þús. kr. Þarna vitum við að um lágar tekjur er að ræða. Því er verulega sérstakt að það tekjuviðmið sem sett er fram um gjafsókn mála sé eins lágt og raun ber vitni. Því er afar mikilvægt að þetta verði endurskoðað í reglugerð sem ég veit að verið er að endurskoða innan innanríkisráðuneytisins. Ég vildi eingöngu árétta það í þessari stuttu ræðu. Einnig langaði mig að minna á að ég ásamt öðrum hv. þingmönnum lagði fram tillögu hér á þinginu í haust, það er þingmál nr. 29. Það voru ásamt þeirri sem hér stendur hv. þingmenn Páll Jóhann Pálsson, Willum Þór Þórsson, Þorsteinn Sæmundsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Páll Valur Björnsson og Brynhildur Pétursdóttir, sem lögðum fram þingmál um að Alþingi mundi álykta að fela hæstv. innanríkisráðherra að endurskoða tekjuviðmið sem eru skilyrði gjafsóknar. Ráðherra endurskoðaði þau tekjuviðmið samhliða vinnu við undirbúning á frumvarpi til laga um breytingar á þeim lögum sem við ræðum um hér en bæði í framsögu hæstv. innanríkisráðherra og í því nefndaráliti sem við ræðum hér mun breytingin fara fram í gegnum reglugerð. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa örlítið upp úr þeirri greinargerð sem fylgir þessari tillögu. Í greinargerð með tillögunni segir jafnframt: „Tekjumörkin sem miðað er við eru því afar lág. Þau eru raunar svo lág að umsækjandi sem býr einn þarf að hafa tekjur undir lágmarkslaunum og sé hann í hjúskap og samanlagðar tekjur umsækjanda og maka undir 3 millj. kr. á ári.“ Það þýðir að tekjur hvors um sig þurfa að vera töluvert langt undir lágmarkslaunum. Jafnframt „eru þessi tekjuviðmið langt undir neysluviðmiðum velferðarráðuneytisins en samkvæmt þeim er framfærslukostnaður einstaklings sem býr einn ríflega 234 þús. kr. á mánuði án húsnæðiskostnaðar. Þessum tekjuviðmiðum reglugerðarinnar var síðast breytt í desember 2010, með reglugerð nr. 1059/2010, en þá voru þau hækkuð eins og áður segir í 2 millj. kr. og hins vegar 3 millj. kr. í heildarlaun og má telja að það hafi einnig á þeim tíma verið mjög lág viðmið. Frá þeim tíma hefur vísitala neysluverðs hækkað um rúm 15% en tekjuviðmið reglugerðarinnar staðið í stað. Að mati þeirra flutningsmanna sem ég taldi upp hér að framan er ljóst að taka þarf þessi viðmið til endurskoðunar ef gjafsókn á að vera raunhæft úrræði fyrir tekjulága einstaklinga. Flutningsmenn þessarar tillögu telja mikilvægt að einstaklingar geti allir sótt rétt sinn til dómstóla ef svo ber undir óháð efnahag og stöðu. Ljóst er að það er til dæmis aðstöðumunur á milli einstaklinga og fjármálafyrirtækja. Ég vildi bara hér í þessari stuttu ræðu árétta og minna á þessa tillögu og mikilvægi þess að þessi tekjuviðmið séu endurskoðuð. Hér með hef ég komið þessum sjónarmiðum á framfæri og lýk máli mínu. Ég árétta jafnframt það sem meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar nefnir í sínu nefndaráliti, um mikilvægi þess að endurskoða þessi tekjuviðmið.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá allsherjar- og menntamálanefnd um tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda fyrir árin 2016–2019. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda gesta og fékk nefndin sendar umsagnir frá 16 aðilum. Þess ber að geta að fjallað var samhliða um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda og framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum þannig að gestir sem komu vegna annars hvors þessa máls sátu umfjöllun um þau bæði. Framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda fyrir árin 2016–2019 er sú fyrsta eftir að lög um málefni innflytjenda voru samþykkt árið 2012. Í þeim segir að ráðherra skuli leggja fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda til fjögurra ára í senn að fenginni umsögn annarra ráðuneyta, stofnana, Fjölmenningarseturs og innflytjendaráðs. Markmið áætlunarinnar er að stuðla að samfélagi þar sem allir geta verið virkir þátttakendur óháð þjóðerni og uppruna. Áhersla er lögð á fimm stoðir: samfélag, fjölskyldu, menntun, vinnumarkað og flóttafólk. Með áætluninni er unnið að því að tryggja jöfn tækifæri allra landsmanna, óháð einstaklingsbundnum þáttum og aðstæðum í samfélagi án aðgreiningar þannig að hver einstaklingur fái tækifæri til að njóta sín óháð uppruna og auðga samfélagið. Samhliða tillögunni er lögð fram skýrsla félags- og húsnæðismálaráðherra um stöðu og þróun í málefnum innflytjenda árið 2016. Í skýrslunni er frekari tölfræði rakin og stoðum rennt undir þær aðgerðir sem valdar voru í framkvæmdaáætlunina að þessu sinni. Fyrst er fjallað um samfélagsstoðina. Íslenskt samfélag hefur tekið breytingum á síðustu árum og hefur innflytjendum fjölgað umtalsvert. Þessar breytingar fela í sér nýtt samfélagsmynstur, nýjar áskoranir og tækifæri. Í samfélagsstoð framkvæmdaáætlunarinnar er lögð áhersla á að draga fram þau tækifæri sem felast í ólíkum menningarlegum bakgrunni landsmanna og þekking innflytjenda nýtt til að efla íslenskt samfélag. Sérstaklega er lögð áhersla á samfélagsviðhorf, samfélagsþátttöku innflytjenda og aðgang þeirra að þjónustu ríkis og sveitarfélaga. Í lið A.1 er fjallað um mælingar á viðhorfum. Niðurstöður þeirra mælinga verða vistaðar í félagsvísum en um er að ræða samstarfsverkefni Hagstofunnar og velferðarráðuneytisins. Nefndin tekur undir sjónarmið sem kom fram í umsögn Hagstofunnar að skýrara sé að tilgreina hana sem samstarfsaðila í verkefninu og leggur því til breytingar þar að lútandi, en leggur jafnframt til nokkrar orðalagsbreytingar í þessum lið. Í umsögn Kennarasambandsins kom fram tillaga um að öll skólastig tækju þátt í kynningarverkefninu. Nefndin áréttar að sú tillaga felur í sér eðlisbreytingu á aðgerðinni þar sem lagt er upp með að samfélagið í heild sé markhópurinn. Þá kom einnig fram í tillögum Kennarasambandsins að ástæða væri til þess að meta einnig viðhorf innflytjenda sjálfra. Nefndin tekur undir það. Til að meta megi árangur ýmissa aðgerða í áætluninni er mikilvægt að mati nefndarinnar að öðlast þekkingu á viðhorfum og reynslu innflytjenda er varðar mikilvæg samfélagsmál. Leggur nefndin til breytingu á markmiði áætlunarinnar þess efnis og við bætist nýr málsliður sem hljóði þannig: „Að öðlast þekkingu á viðhorfum og reynslu innflytjenda er varðar mikilvæg samfélagsmál.“ Nefndin bendir á að unnið er að rannsóknum á þessu sviði í háskólasamfélaginu og fyrir liggur niðurstaða úr rannsókn um margþætta mismunun sem unnin var af Fjölmenningarsetri í samstarfi við Mannréttindaskrifstofu Íslands og Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands. Að mati nefndarinnar er mikilvægt að þetta verkefni byggist á þeim grunni sem þar er til staðar. Í lið A.5 er fjallað um málþing innflytjenda. Nefndin bendir á að hér er um að ræða málþing þar sem markmiðið er að innflytjendur séu helstu þátttakendurnir og skipuleggjendur. Heildarsamtök innflytjenda eru ekki til hér á landi og bent var á að veita þyrfti fjármagn og tíma til að vinna að stofnun þeirra. Nefndin vísar til þess að hægt er að sækja um styrki í gegnum þróunarsjóð innflytjendamála í því skyni, en tilgangur sjóðsins er að efla rannsóknir og þróunarverkefni á sviði málefna innflytjenda með það að markmiði að auðvelda innflytjendum aðlögun að íslensku samfélagi og gera samfélaginu betur kleift að koma til móts við þá. Í fjölskyldustoð framkvæmdaáætlunarinnar er lögð áhersla á að skýra upplýsingagjöf til innflytjenda fyrst eftir komu þeirra til landsins, varpa frekari ljósi á aðstæður þeirra á húsnæðismarkaði og vinna að bættum hag innflytjanda í húsnæðismálum. Einkum verður lögð áhersla á stuðning við þá hópa innflytjenda sem standa höllum fæti og skortir stuðningsnet hér á landi. Einnig verður unnið að því að auka þátttöku barna og ungmenna innflytjenda í skipulögðu íþrótta- og æskulýðsstarfi. Í lið B.1, fyrsta lið í fjölskyldustoðinni, er fjallað um samstarfsteymi helstu stofnana sem koma að skráningu erlendra ríkisborgara. Nefndin telur rétt að bæta Hagstofunni við sem samstarfsaðila þar sem þá er hægt að hámarka líkur á að stjórnsýslugögn nýtist í opinberri tölfræði um innflytjendur og hagi þeirra. Í lið B.2 er fjallað um fyrirmynd að móttökuáætlun. Hér eru settar fram aðgerðir sem eiga að auðvelda sveitarfélögunum að setja sér móttökuáætlun og vinna markvisst að móttöku og upplýsingamiðlun til innflytjenda. Nefndin leggur til að heiti aðgerðarinnar breytist og verði móttökuáætlun sveitarfélaga og að mælikvarðinn verði skýrari í tillögunni, þannig að minnst 15 sveitarfélög hafi formlega tekið upp móttökuáætlun í árslok 2019. Nefndin leggur til þá breytingu að niðurstaða aðgerðarinnar verði ekki eingöngu sú að fyrirmynd að móttökuáætlun liggi fyrir heldur einnig að unnið verði samkvæmt móttökuáætlun í þorra sveitarfélaga. Í lið B.6 er fjallað um þátttöku barna og ungmenna í íþrótta- og æskulýðsstarfi. Bent var á í umsögn Landssambands æskulýðsfélaga að niðurstaða aðgerðarinnar tæki aðeins mið af börnum en markmiðið fæli í sér að auka þátttöku barna og ungmenna í skipulögðu æskulýðsstarfi. Nefndin telur þessa ábendingu réttmæta og leggur til breytingu þannig að aðgerðin nái einnig yfir ungmenni og íþrótta- og tómstundastarf. Einnig kom svo fram sú tillaga að niðurstaða aðgerðarinnar fæli í sér aukna færni í íslensku og aukna félagslega færni. Nefndin tekur undir þá tillögu og leggur til breytingu þar að lútandi. Í lið B.7 er fjallað um stuðning við konur sem hafa búið við heimilisofbeldi. Nefndin bendir á að Jafnréttisstofu ber lagaleg skylda til að vinna að forvörnum gegn kynbundnu ofbeldi í samstarfi við önnur stjórnvöld og samtök sem sinna slíkum forvörnum sérstaklega. Telur nefndin rétt að Jafnréttisstofa verði samstarfsaðili í aðgerðinni. Það er einnig mat nefndarinnar að mikilvægt sé að leggja áherslu á forvarnir þegar kemur að heimilisofbeldi og afleiðingum þess og leggur til breytingar á aðgerðinni þar að lútandi. Menntastoðin er þriðja stoð framkvæmdaáætlunarinnar. Þar er lögð áhersla á jafna stöðu og jöfn tækifæri til menntunar og að þekking og reynsla innflytjenda sé metin. Vinna á markvisst gegn brottfalli innflytjenda úr skólum með stuðningi á öllum skólastigum og efla gæði og framboð íslenskukennslu. Í lið C.1 er fjallað um jöfn tækifæri til náms. Nefndin leggur til orðalagsbreytingar á markmiði aðgerðarinnar og leggur til þá breytingu að ungmenni verði einnig felld undir aðgerðahópinn. Mælikvarði áætlunarinnar kveður á um að jöfnuður milli nemenda mælist meiri í PISA-könnuninni árið 2018 og verði þá fyrir ofan meðaltal OECD-ríkja. Nefndin telur að þessi mælikvarði sé ekki nægjanlega skýr, þ.e. hann sé of víðtækur, og skýrari mælikvarði á aðgerðina sé að það dragi úr mun á lesskilningi innflytjenda og innfæddra í PISA-könnuninni. Í lið C.2 er fjallað um virkt tvítyngi/fjöltyngi. Þar segir að allir nemendur í grunn- og framhaldsskólum skuli fá á vitnisburðarblaði kunnáttu í móðurmáli metna árið 2017. Í ljósi þess að vitnisburður fylgir í kjölfar námsmats og vitnisburði er komið til skila með mismunandi hætti, telur nefndin að heppilegra sé að orða þetta svo að við reglulegt námsmat skuli gerð grein fyrir hvort og með hvaða hætti nemandi fær kennslu í móðurmáli frekar en að áhersla sé á vitnisburðinn sem slíkan. Leggur nefndin til breytingu þar að lútandi. Í lið C.3 er kveðið á um aðgerðir gegn brotthvarfi úr námi. Það er mat nefndarinnar að markmið og niðurstaða aðgerðarinnar haldist ekki í hendur og því er lögð til breyting á markmiði aðgerðarinnar. Markmiðið verði að fjölga nemendum sem hafa annað móðurmál en íslensku sem standast námsmarkmið við lok grunnskóla, innritast í framhaldsskóla og ljúka námi formlega með útskrift úr framhaldsskóla. Fjórða stoðin er vinnumarkaðsstoð. Í vinnumarkaðsstoð framkvæmdaáætlunarinnar kemur fram að leggja skuli áherslu á að innflytjendur njóti jafnra tækifæra og réttinda á við aðra á vinnumarkaði og að innflytjendum á vinnumarkaði bjóðist aukin tækifæri til endurmenntunar og starfstengds náms sem styrkja muni tengslanet þeirra. Í lið D.2 er fjallað um launajafnrétti á vinnumarkaði. Þar sem fram kemur í niðurstöðum aðgerðarinnar að Hagstofan eigi að framkvæma launagreiningu þykir nefndinni rétt að stofnunin verði einnig samstarfsaðili um það verkefni. Fimmta stoð áætlunarinnar er um flóttafólk. Þar er lögð áhersla á málefni flóttamanna og sérstöðu þeirra þegar þeir koma fyrst til landsins. Sérstaklega er lögð áhersla á samræmda og bætta móttöku þeirra, sama með hvaða hætti þeir koma til landsins og virka þátttöku flóttamanna í samfélaginu, rannsóknir og bættar upplýsingar. Í lið E.2 er fjallað um fræðslu og ráðgjöf fyrir flóttafólk. Þau sjónarmið voru reifuð fyrir nefndinni að rétt væri að mennta- og menningarmálaráðuneytið yrði einnig samstarfsaðili í aðgerðinni. Nefndin tekur undir það og leggur til breytingu þar að lútandi. Við prentun á áætluninni höfðu fallið niður síðustu línur í liðum E.3, E.4 og E.5, þ.e. niðurstöðulínurnar. Nefndin leggur til breytingar á þessum liðum sem fela í sér að ætlaðar niðurstöður endurspegli markmið aðgerðarinnar. Að lokum áréttar nefndin mikilvægi þess að víðtækt samráð verði haft við félagasamtök innflytjenda þegar kemur að framkvæmd þessara aðgerða og er það mat hennar að slíkt samstarf sé lykilatriði til að tryggja að markmið áætlunarinnar nái að fullu fram að ganga. Nefndin leggur til að þingsályktunartillagan verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir þetta álit rita Geir Jón Þórisson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, Vilhjálmur Árnason og Líneik Anna Sævarsdóttir, framsögumaður og 2. varaformaður. Guðmundur Steingrímsson og Haraldur Einarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ég vil að lokum þakka nefndarmönnum og gestum fyrir gott samstarf við vinnu málsins og framlag til breytingartillagna.
Virðulegi forseti. Það er ýmsu að fagna á þingi þessa dagana. Stundum koma hér fram góð mál sem er þess virði að styðja og maður verður að vera þakklátur fyrir að séu lögð fram að því er virðist í mikilli sátt. Mér þykir hafa farið ótrúlega lítið fyrir þessu máli í hinni almennu umræðu. Upp á síðkastið höfum við heyrt afskaplega mikið um nýju útlendingalögin og vissulega þau gömlu. Sú umræða hefur einkennst af fáfræði gagnvart lögunum sjálfum og málaflokknum í heild sinni. Það er svo sem ekki við öðru að búast. Fólk heldur að það sé frjálsara en það er að flytja hingað og heldur að útlendingamál almennt virki allt öðruvísi en þau raunverulega gera. Það þekkir held ég hver einasta manneskja sem hefur flutt til lands utan EES að það er erfitt, flókið, dýrt og það er alveg eins fyrir fólk utan EES sem flytur hingað. Sú framkvæmdaáætlun sem við ræðum hér er að mörgu leyti svarið sem við ættum að gefa þegar við erum spurð: Hvað viljið þið gera þá? Það er margt fólk í samfélaginu sem gerir þá kröfu að við séum strangari og leiðinlegri við útlendinga sem vilja flytja hingað. Þegar maður hafnar því að loka landamærunum og láta eins og Ísland geti verið einangruð eyja úti í hafsauga þá er spurt: Hvað eigum við að gera þegar allt fer hér fjárans til, hvað eigum við þá að gera og hvernig eigum við að meðhöndla þetta? Svarið er: Við eigum að taka vel á móti fólki. Það er númer eitt, tvö og þrjú, að taka vel á móti fólki og vera raunsæ í málaflokknum. Það er sorglegt að þeir gorta sig helst af raunsæi sem virðast lítinn skilning hafa á málaflokknum í heild sinni og hafa afskaplega óraunsæjar hugmyndir um hvernig beri að fyrirbyggja vandamálin og hvað þá leysa þau; láta eins og við getum haldið fólki utan landsteinana, eins og við getum hætt að bjóða upp á hælisumsóknir, eins og við getum dregið úr því að fólk vanti hæli, eða alþjóðlega vernd eins og hún heitir. Það er óraunsætt og á ákveðinn hátt, ég ætla ekki að segja barnalegt en eitthvað í líkingu við það. Það er ekki í neinum tengslum við hvaða raunhæfu leiðir eru til að takast á við þau ýmsu vandamál sem steðja að heiminum í dag, þar á meðal flóttamannavandanum og öðrum vandamálum sem leiða til fólksflutninga af hvaða ástæðu sem er, það er ýmist stríð eða hvaðeina. Þegar við tölum um lausnir eins og þessar kemur enginn og mótmælir fyrir utan, mótmælir því að við séum að eyða peningum í þetta. Hver vegna ekki? Vegna þess að þetta er einfaldlega góð hugmynd og meira að segja þeir sem eru á móti útlendingum ættu að geta séð það. Ég ætla alla vega að túlka það þannig og ég vona að það sé þannig. Það ágæta fólk getur bara leiðrétt mig hér fyrir utan ef það vill. Það er þó eitt í þessu máli sem ég verð að gagnrýna eins og reyndar margir sem sendu inn umsögn. Við höfum tilhneigingu til að undirfjármagna þennan málaflokk. Ég óttast að það sé líka tilfellið hér. Það er frekar dæmigert og varla fyrirfinnst sá málaflokkur að ekki sé kvartað undan fjárskorti til hans. En manni hefur sýnst að afskaplega margir finni að því að peningum sé eytt í þennan málaflokk. En þetta er fjárfesting í fólki og það er grundvallarmisskilningur að fólk sé byrði á hagkerfum - grundvallarmisskilningur. Hagkerfi er ekkert nema samansafn af fólki og þeirra efnahagslegu samskipti. Það er ekki þar með sagt að það geti ekki orðið vandamál við skyndilega fjölgun fólks, hvort sem það eru innflytjendur eða ekki. Innviðirnir þurfa til dæmis að styrkjast meðfram því. Yfirvöld þurfa að vera reiðubúin til að taka skynsamlega á málum með aðgerðum eins og þessum til dæmis. Almenningur, menningin sjálf, þarf að vera reiðubúin undir það. Ég veit að Íslendingar hafa löngum verið heldur einangraðir, svo er manni sagt þótt sumir sagnfræðingar hafi reyndar nýlega sagt mér að það sé ekki allskostar rétt. Hvað sem því líður er það [[Fjölmenningarþjóð frá landnámsöld.]]- hv. þingmaður slær mig aðeins út af laginu. En það er þannig að við erum ekki í einangrun núna og við getum ekki látið eins og við verðum einangruð í framtíðinni. Við getum ekki látið eins og við getum afsalað okkur ábyrgð á því að taka við fólki. Við getum ekkert afsalað okkur þeirri ábyrgð. Spurningin er: Hvernig ætlum við að gera það skynsamlega, á raunsæjan hátt? Skynsamlega leiðin er ekki sú að loka landamærunum eða að láta eins og fólk sem þarf alþjóðlega vernd þurfi ekki alþjóðlega vernd. Við getum ekki látið eins og leiðin sé að skera niður í þessum málaflokki. Það kostar peninga að gera þetta vel. Við getum reynt að gera þetta vel. Ég veit að það er markmið þessarar tillögu að gera þetta vel; maður er með fyrirvara um fjármögnun og slíkt en sá fyrirvari á við flest mál sem kosta peninga. Því betur sem við tökum á móti fólki sem hingað vill flytja þeim mun betra er það fyrir það fólk og líka fyrir samfélagið sjálft. Þá vantar oft einn þátt sem við stjórnmálamenn stjórnum hvað minnst, það er hvernig menningin okkar tekur við útlendingum sem hingað flytja. Ég hygg að það sé eitt af því allra mikilvægasta til að fyrirbyggja þau vandamál sem gagnrýnendur útlendinga, eins og ég ætla kurteislega að kalla þá í þessari ræðu, óttast mest, við vandamál þar sem til dæmis menningarlegur árekstur eða trúarlegur ágreiningur eða eitthvað því um líkt býr til alls konar samfélagsleg vandamál, sem getur vissulega gerst. Ég veit ekki um neinn sem er ósammála því. Ég veit bara um fólk sem vill meðhöndla það vandamál af yfirvegun og skynsemi annars vegar og hins vegar fólk sem vill meðhöndla það með því að afneita því að við þurfum að díla við það, eins og við getum ýtt því vandamáli frá okkur þannig að við þurfum ekki að taka við því og eiga við það. Það tel ég óraunsætt, það tel ég vera mistök. Þessi þingsályktunartillaga er til þess fallin að reyna að taka vel á málunum. Ég velti því fyrir mér hvernig umræðan yrði ef fólk kæmi hingað út á Austurvöll og færi að mótmæla því að við settum peninga í það að aðstoða fólk við atvinnuleit eða mótmæla því að kenna íslensku. Varla. Það kostar peninga. Það ættu allir að vera sammála um. Það ættu allir að vera sammála um að við þurfum að eyða peningum í þetta, en spurningin hlýtur að vera á hvaða hátt. Ég hygg að við eigum að gera það með sem uppbyggilegustum hætti. Auðvitað þarf landamæragæslu. Við erum með landamæragæslu andstætt því sem margir telja. Það eru engin áform um að leggja hana niður. Við erum í ýmiss konar alþjóðlegu samstarfi til að efla landamæragæslu andstætt því sem margir halda en ef það væri ein nálgun í þessum málaflokki sem þyrfti fjármagn til að fyrirbyggja þau vandamál sem andstæðingar útlendinga óttast, þá eru það nálganir eins og þessi; uppbyggilegar nálganir sem eru hugsaðar til að hjálpa, ekki vegna þess að við séum ofsalega góð og aðrir rosalega vondir heldur vegna þess að það er skynsamlegt. Það er raunsætt, yfirvegað og nauðsynlegt. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni, virðulegi forseti. Ég fagna þessu máli. Að lokum vil ég segja að ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna ekki er jafnmikið talað um þetta mál og útlendingalögin sem eru sennilega misskildustu lögin í gjörvöllu landinu og er þar af nógu að taka.
Herra forseti. Það er gleðidagur að fá tækifæri til að hafa hér framsögu um tillögu til þingsályktunar um að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Gleðidagur segi ég vegna þess að þetta er það sem mörg okkar hafa barist fyrir lengi. Þetta er ekki fyrsta skiptið sem slík tillaga er flutt. Það hefur verið gert mörgum sinnum á umliðnum árum. Ég vil af þessu tilefni sérstaklega þakka hv. formanni utanríkismálanefndar fyrir lipurð við afgreiðslu málsins í nefndinni því að það er mála sannast að sennilega hefur ekkert mál farið á jafn skömmum tíma í gegnum hv. utanríkismálanefnd og þetta. Það er þó ekki vegna þess að nefndin hafi kastað höndum til verka, síður en svo. Það vill svo til að hér lá áður fyrir þinginu tillaga með sama orðalagi sem flutt var af nokkrum almennum þingmönnum. Hún hafði verið unnin í þaula í allsherjar- og menntamálanefnd og velferðarnefnd og sérstök skýrsla skrifuð um það. Þetta var tillaga sem hv. þm. Kristján L. Möller var 1. flutningsmaður að. Það er á grundvelli þeirrar vinnu, sem utanríkismálanefnd tók fullgilda, að málið fékk svo hraða en þó góða afgreiðslu í utanríkismálanefnd. Nefndin leggur sérstaka áherslu á að ekki er vansalaust af hálfu stjórnvaldsins að það skuli hafa tekið svona langan tíma að afgreiða fullgildingu á þessum merkilega samningi sem ber fram réttindi fatlaðs fólks. Ástæðan er sú að núna er tíu ár liðin frá því að málið var samþykkt á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna og núna er hálft tíunda ár síðan opnað var fyrir undirritun á samningnum á hinum sögufræga degi 30. mars 2007. Þann dag gekk Ísland frá undirritun sinni á samningnum ásamt 80 öðrum ríkjum. Síðan hefur liðið mjög langur tími þangað til okkur hefur tekist að ná þeim áfanga sem allir vængir þingsins virðast vera hjartanlega sammála um að ná fram til fullgildingar. Nú er rétt að greina frá því að vegferð málsins er töluvert löng. Byrjað var að undirbúa þetta mál með sérstakri tillögu um framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðra sem samþykkt var árið 2012. Partur af þeirri áætlun var að gengið yrði frá fullgildingunni fyrir lok árs 2014. Vinnan sem þá fór af stað leiddi til þess að undir forustu innanríkisráðuneytisins var teymi ráðuneyta sem saumfór lög til að reyna að skilgreina hverju breyta þyrfti í íslenskum rétti til að hægt væri að fullgilda samninginn með þeim hætti að sómi væri að og íslensk lög tækju nauðsynlegum breytingum af hans völdum. Það tók síðan lengri tíma en menn ætluðu í upphafi, en þessu var lokið og nú liggur hér fyrir tillaga af hálfu framkvæmdarvaldsins sem nýtur, miðað við fyrri umræður, fulls stuðnings allra stjórnmálaflokka á Íslandi. Það er vel. Ég sagði að þetta væri gleðidagur vegna þess að þetta er mál sem við sem höfum barist fyrir réttindum fatlaðra mjög lengi höfum beðið lengi eftir. Það eru ekki síst fatlaðir einstaklingar og samtök þeirra sem eiga heiður skilinn fyrir að hafa stöðugt ýtt á löggjafann og framkvæmdarvaldið um fullgildingu þessa merkilega samnings. Þó að samningurinn bæti ekki endilega við nýjum réttarbótum er hann eigi að síður trygging fyrir því að mannréttindi fatlaðs fólks séu viðurkennd til jafns við mannréttindi annarra. Með þessum samningi er staðfestur réttur fatlaðs fólks til að njóta sömu réttinda og allir aðrir. Markmiðið er að fatlað fólk njóti allra mannréttinda og alls þess mannfrelsis og til fulls við aðra, jafnframt því að hann á að vernda og tryggja slík réttindi og um leið auka virðingu fyrir eðlislægri mannlegri reisn. Í athugasemdum við þingsályktunartillöguna kom fram að ástæðan fyrir tilurð þessa sérstaka alþjóðlega mannréttindasáttmála um réttindi fatlaðs fólks er sú staðreynd að þrátt fyrir að fatlað fólk eigi í orði kveðnu og í réttarkerfi flestra þjóða, þar á meðal Íslands, sömu réttindi og aðrir er því ekki af ýmsum lagatæknilegum ástæðum gert kleift að fullnýta sér þessi réttindi sín. Samningurinn leggur skýrar skyldur á aðildarríkin til að virða og tryggja jafnan rétt fatlaðs fólks til að njóta mannréttinda í sama mæli og aðrir. Þannig má segja að kjarni þessa merkilega samnings snúi að jafnrétti, en eins og við vitum er jafnrétti tryggt í 65. gr. stjórnarskrár okkar góða lýðveldis. Réttindin sem samningurinn fjallar um eru af margvíslegum toga. Þau eru m.a. jafnrétti og bann við hvers konar mismunun. Samningurinn á að tryggja réttinn til lífs, frelsis og mannhelgi. Hann á að tryggja réttarstöðu til jafns við aðra og frelsi til að þurfa ekki að sæta misnotkun í gróðaskyni, ofbeldi og misþyrmingum. Hann á að fela í sér og tryggja réttinn til líkamlegrar og andlegrar friðhelgi, réttinn til að lifa sjálfstæðu lífi og án aðgreiningar í samfélaginu. Þetta eru grundvallaratriðin sem segja má að samningurinn taki til. Samningurinn nefnir sömuleiðis sérstaklega þau svið þar sem aðildarríki þurfa að beita sér með einstökum aðgerðum og ákveðnum hætti til að fatlað fólk fái notið sinna réttinda, enda er það ekki sama að eiga réttindi og geta nýtt sér þau. Tilgangurinn með samningnum er að eyða bilinu þarna á milli. Af þessum sökum má segja að samningurinn leggi aðildarríkjum þá skyldu á herðar að skapa þær aðstæður innan sinna vébanda að fatlað fólk geti nýtt sér sín mannréttindi til jafns við aðra. Það er þó til lítils að leggja fram samning sem er uppfullur af góðum orðum án þess að það sé líka gert skýrt að negld séu niður ákveðin viðmið sem byggjast á eftirliti til að hægt sé að tryggja framkvæmd samningsins. Þess vegna er mælt fyrir um það í ákvæðum samningsins að aðildarríkin eigi að hafa eina eða fleiri miðstöðvar innan stjórnsýslunnar sem hefur það verk með höndum að greiða fyrir málum sem varða framkvæmd samningsins. Sömuleiðis er lögð sú skylda á herðar aðildarríkjunum að koma á fót kerfi sem fylgist með framkvæmd samningsins innan lands og fullnægir þannig meginreglum um stöðu og starfsemi innlendra stofnana á sviði verndar og eflingar mannréttinda. Alþjóðlega eftirlitið hins byggir vegar á því að skipuð verði nefnd óháðra sérfræðinga sem starfa á vegum Sameinuðu þjóðanna og eiga að kanna stöðu réttinda fatlaðs fólks hér á landi, með hvaða hætti þau eru tryggð og með hvaða hætti aðgerðaáætlun sem hangir á þessu er síðan framkvæmd. Úttektarnefndin á vegum Sameinuðu þjóðanna á að gefa reglulega skýrslu til Íslands og vinna athugasemdir og tillögur til Íslands um það sem betur má fara samkvæmt samningnum. Fram kom, og er rétt að nefna það, að í hv. utanríkismálanefnd urðu töluverðar umræður um hina valkvæðu bókun sem samningnum fylgdi. Vissulega hefði það verið miklu betra ef við hefðum líka getað gengið frá fullgildingu hennar núna, en að þessu sinni var sammæli um að það þyrfti aðra ákvörðun þar um þar sem fullgildingin sem hér er lagt til að verði samþykkt nær einungis til samningsins sjálfs. Nefndin leggur sömuleiðis áherslu á að með því að samþykkja þessa tillögu felst í því jafnframt af hálfu Alþingis yfirlýsing um að þingið veiti þeim lagafrumvörpum brautargengi sem á enn eftir að samþykkja svo þau mikilvægu réttindi fatlaðs fólks sem samningurinn verndar nái fram að ganga. Hér er um að ræða töluvert merkilega löggjöf sem við eigum eftir að sjá. Þegar hæstv. utanríkisráðherra mælti í prýðilegri framsögu fyrir þessu máli taldi hún einmitt upp tiltekin frumvörp sem á eftir að leggja fram. Þau eru kannski ekki fullgerð en verða það vonandi hið fyrsta. Þar má t.d. nefna að út af stendur að leggja fram frumvarp um þjónustu við fatlað fólk, sömuleiðis að leggja fram frumvarp til breytingar á lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga og svo er eitt sem er mjög sérkennilegt að Íslendingar skuli ekki enn hafa leitt í lög en það er bann við mismunun. Það er mjög merkilegt að innan EFTA-ríkjanna eru engin slík lög til en þau er hins vegar að finna í öllum ríkjum Evrópusambandsins, enda er það partur af félagslegum réttindum sem það samband hefur samþykkt. Sömuleiðis á eftir að ganga frá lagaramma um sjálfstæða mannréttindastofnun sem á hér innan lands að sinna eftirliti með framkvæmd samningsins og ég gat um fyrr í framsögu minni. Sömuleiðis á eftir að endurskoða og hugsanlega breyta lögum um ráðgjöf og fræðslu varðandi barneignir, kynlíf, fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir. Það er því ljóst að með því að taka ákvörðun um að fullgilda þennan samning er Alþingi Íslendinga að stíga stórt skref til að tryggja mannréttindi hóps sem borið hefur skarðan hlut frá borði. Við höfum á síðustu árum tekið fjölmörg skref til að efla mannréttindi á Íslandi. Segja má að ákveðin bylgja slíkra lagabreytinga hafi hafist með stjórnlagabreytingunni sem gerð var hér á síðasta áratug síðustu aldar undir forustu þáverandi hv. þm. Geirs H. Haardes. Síðan hefur hver bálkurinn rekið annan en það hefur alltaf vantað á að réttindi fatlaðra fylgdu eftir réttindum annarra. Ég veit ekki hversu stór sá hópur er á Íslandi sem telja má til fatlaðra Íslendinga. Hitt veit ég, [[Gripið fram í.]]og það kemur fram í greinargerðinni, að á heimsvísu falla 10% allra í þann hóp. Og líkast til má telja að Íslendingar nái þeirri tölu líka, þannig að hér er sennilega um að ræða stærsta minnihlutahópinn á Íslandi. Okkur ber þá, og hefðum átt að gera það fyrir lifandis löngu, að ganga frá þessu máli en stundum þarf að stemma allar ár að einum og sama ósi til að ná fram miklum breytingum. Sú breyting sem við erum hér að ná fram lætur lítið yfir sér en þetta er risaskref sem hér er tekið í þágu baráttu fyrir auknum réttindum fatlaðra. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar er ég þakklátur formanni nefndarinnar fyrir þann skilning sem hún sýndi þessu máli. Sömuleiðis er ég sem framsögumaður málsins þakklátur þeim þingmönnum sem í fyrri umræðum tóku mjög jákvætt í þetta mál. Ég segi líka að ég er ekkert viss um að málið hefði náð fram að ganga ef ekki hefði tvennt komið til, í fyrsta lagi sú tillaga sem hv. þm. Kristján L. Möller flutti, ásamt tólf öðrum þingmönnum, og leiddi til þess að búið var að vinna undirbúningsvinnuna þegar hæstv. utanríkisráðherra lagði fram sína góðu tillögu. Án þessara tveggja tillagna sem saman falla þarna í einn farveg er óvíst að okkur hefði á þessum stutta tíma tekist að ná þessum áfanga. Við erum u.þ.b. að ljúka honum og ég óska þingmönnum og Alþingi og þó sér í lagi fötluðum Íslendingum og öllum þeim sem berjast fyrir réttindum þeirra innilega til hamingju með þennan gleðidag.