Virðulegur forseti. Hv. þingmaður lýsir hér yfir að hún hafi ekki alveg fullan skilning á málinu sem hún er þó að hvetja okkur til að samþykkja. Hún færir hér rök fyrir því og hvetur okkur til að samþykkja mál sem hún segist ekki hafa fullan skilning á. Allt í fína með það. Ég fyrirgef henni það. Hún sagði hér áðan að við værum að fjalla um vanda upp á 1 þús. milljarða sem eigi að leysa með 379 milljörðum. Munurinn þarna er ríflega 600 milljarðar. Getur hv. þingmaður leyst úr skilningsleysi mínu á því hvernig leysa á 1 þús. milljarða vandamál með 379 milljörðum? Hv. þingmaður sagði sömuleiðis að stöðugleikaskattur gæti hugsanlega stangast á við stjórnarskrá og þyrfti dómsmál til að greiða úr því. Er hv. þingmaður þar með að segja að til að losna undan dómsmálum séu menn tilbúnir til að fórna 600 milljörðum kr.? Það kosti ríflega 600 milljarða kr. að sleppa undan dómsmálum, eins og hér kom fram í kvöld? Varðandi kröfuhafana. Víst kemur okkur það við hvað þeir labba með [[Forseti hringir.]]út úr landinu, því að það var þetta lið sem olli skaðanum. Það var þetta lið sem olli tjóninu á landinu og [[Forseti hringir.]]heimilunum í landinu og fyrirtækjunum. [[Forseti hringir.]]Víst kemur okkur það við hvað þeir fá út úr dílnum.
Virðulegur forseti. Þetta er nú útúrsnúningur hjá hv. þingmanni sem tók til máls í þrítugasta sinn hér í kvöld, að ég held. Ég sagði auðvitað ekki að ég hefði ekki fullan skilning á málinu sem hér er til umfjöllunar. Ég get alveg fullyrt, og hv. þingmaður getur huggað sig við það, að ég hef fullan skilning á því máli sem ég hafði framsögu um hér úr efnahags- og viðskiptanefnd, þ.e. þeim lagatæknilegu atriðum sem lúta að nauðasamningum og stöðugleikaskatti. Hv. þingmaður veit vel að skilningsleysi það sem bar á góma hjá öðrum hv. þingmönnum og ég tók undir lýtur að stöðugleikaskilyrðunum í heild, einhverjum þáttum þess. Hv. þingmaður nefndi dómsmálið. Það er auðvitað ekki þannig að menn hræðist dómsmálið sem slíkt. Menn hræðast það hins vegar að sitja hér með fjármagnshöft, gjaldeyrishöft, í einhver ár í viðbót. Það er það sem við viljum losna við [[Forseti hringir.]]að lenda í, enda viljum við losna við höftin strax á næsta ári. Það er það sem við [[Forseti hringir.]]leggjum áherslu á.
Árni Steinar Jóhannsson, fyrrverandi alþingismaður, lést síðla sunnudags á dvalarheimilinu Dalbæ á Dalvík. Hann var aðeins 62 ára að aldri en hafði í nokkur missiri barist við krabbamein. Árni Steinar Jóhannsson var fæddur á Dalvík 12. júní 1953. Foreldrar hans voru Jóhann Ásgrímsson Helgason sjómaður og kona hans, Valrós Árnadóttir verslunarmaður. Árni Steinar lauk gagnfræðaprófi á Dalvík árið 1969. Eftir árs nám í framhaldsskóla í Bandaríkjunum fór hann í Garðyrkjuskóla ríkisins og lauk prófi þaðan árið 1974, og framhaldsnám stundaði hann í Landbúnaðarháskólanum í Kaupmannahöfn í fimm ár, til ársins 1979. Þá fluttist hann til Akureyrar og varð garðyrkjustjóri þar og síðar umhverfisstjóri til 1999 er hann var kosinn á Alþingi. Að lokinni þingmennsku var Árni Steinar um tíma sjálfstætt starfandi ráðgjafi í umhverfismálum en síðar var hann ráðinn umhverfisstjóri Fjarðabyggðar og gegndi því starfi meðan kraftar entust. Árni Steinar sat í stjórnum félaga og stofnana á sérsviði sínu og tók þátt í alþjóðlegri samvinnu garðyrkju- og skógræktarmanna. Hann sat í stjórn Rariks 2008–2014 og sem stjórnarformaður frá því í maí 2009. Sem ungur maður var Árni Steinar Jóhannsson mjög áhugasamur um þjóðmál, hafði róttækar skoðanir og barðist ekki síst fyrir sjónarmiðum landsbyggðar og valddreifingar. Gætti þess mjög í málflutningi hans og verkum innan þings og utan. Hann leiddi lista Þjóðarflokksins í Norðurlandskjördæmi eystra 1991 og náði athyglisverðum árangri, skorti lítið á til að hljóta þingsæti. Hann var síðar í framboði fyrir Alþýðubandalagið og óháða, og árið 1999 var hann í 2. sæti á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og var kosinn þingmaður það kjörtímabil, til vors 2003. Hann hafði áður verið varaþingmaður tvívegis og tvisvar sinnum síðar tók hann sæti varamanns. Hann sat á níu þingum alls. Árni Steinar var einn af varaforsetum Alþingis meðan hann átti hér fast sæti og var þar dugmikill, vel látinn og mikill mannasættir. Fyrir vikið varð hann vinmargur og skipti þá engu hvort í hlut áttu pólitískir samherjar eða andstæðingar. Árni Steinar Jóhannsson verður þeim sem með honum störfuðu á Alþingi, svo og öðrum sem honum kynntust, minnisstæður fyrir það hve hreinskiptinn hann var, glaðlyndur og gamansamur en jafnframt skyldurækinn, vandvirkur fagmaður og metnaðarfullur við störf sín. Hann hafði græna fingur og vann brautryðjendastörf í umhverfismálum víða um land. Hann naut vinsælda hvar sem hann starfaði fyrir einlægni sína, þekkingu og áhuga á verkefnum sínum og skilur eftir í hugum samferðamanna hugljúfa mynd af drengskaparmanni. Ég bið hv. alþingismenn að minnast Árna Steinars Jóhannssonar, fyrrverandi alþingismanns, með því að rísa úr sætum. - [[Þingmenn risu úr sætum.]]
Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða nýafstaðna heimsókn sendinefndar alþingismanna til fastanefndar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum en venja er að alls sæki hv. fjórir alþingismenn allsherjarþingið árlega, tilnefndir af sínum þingflokkum. Ég er þakklátur fyrir að hafa átt þess kost ásamt þremur öðrum hv. þingmönnum að sækja Sameinuðu þjóðirnar heim og taka þátt í 70. allsherjarþinginu sem sett var í lok september, en þá eins og flestum er kunnugt komu leiðtogar aðildarríkjanna saman og samþykktu 17 ný þróunarmarkmið, heimsmarkmiðin. Við í sendinefnd þingsins sóttum m.a. fundi aðalstofnana þingsins, allsherjarþingsins og öryggisráðsins, og fengum kynningu á starfsemi efnahags- og félagsmálaráðsins auk þess að kynna okkur starfsemi fjölmargra undirstofnana. Markverðast fannst mér þó að kynnast þeim krafti og atorku sem einkennir framgöngu okkar fólks á vettvangi. Við erum ekki með fjölmennustu sveitina en vinnusemi, ákveðni og dugnaður okkar fólks er augljós og virðing fyrir framlagi Íslands og starfi erlendis sem hérlendis fór ekkert á milli mála og kom vel fram á fundum okkar og í samræðum við fulltrúa hinna ýmsu nefnda og undirstofnana. Þar sem við beitum okkur höfum við náð eftirtektarverðum árangri, til að mynda á sviði kynjajafnréttis, í málefnum hafsins, á sviði landgræðslu, orku og loftslagsmála, fæðuöryggis og ekki síst barnahjálpar á vegum UNICEF á Íslandi. Þá hefur hæstv. ríkisstjórn boðað aukið átak með Flóttamannahjálp SÞ og öðrum stofnunum sem takast á við þær flóknu aðstæður sem uppi eru. Mér finnst mikilvægt að koma því á framfæri hér sem fulltrúi okkar í þessari sendiför þetta árið hversu mikilvægt það er að viðhalda og efla enn frekar tengsl þingsins við starf okkar Íslendinga á vettvangi Sameinuðu þjóðanna.
Herra forseti. Stundum er sagt: Ólíkt höfumst við að, og ég er í því sambandi að hugsa til flokka eins og Sjálfstæðisflokksins og Vinstri grænna sem báðir héldu landsfund nýlega. Við sitjum oft undir því að talað er um fjórflokkinn, eins og þetta sé bara allt ein og sama stofnunin hér á þingi, svokallaður fjórflokkur. Í því sambandi er áhugavert að bera saman áherslur á samþykktum frá landsfundum þessara tveggja flokka. Hægri stefnan er hjá Sjálfstæðisflokknum þar sem markaðslögmálin eru látin leika lausum hala. Sjálfstæðisflokkurinn felldi út tillögu um að auðlindaákvæði væri sett inn í stjórnarskrá. Þeir vilja einkavæðingu í heilbrigðis- og menntakerfinu, á fínna máli fjölbreytt rekstrarform. Þeir vilja selja RÚV. LÍN á að færast yfir til fjármálafyrirtækja. Opinberir háskólar eiga að fá að innheimta skólagjöld, Íbúðalánasjóður dragi sig af markaði og einkabankarnir fái að ráða þar för. Þeir tala fyrir stórkostlegum niðurskurði ríkisútgjalda sem bitnar auðvitað á velferðarþjónustunni og að sveitarfélögin útvisti sem flestum verkefnum til einkaaðila þar sem þeir geti nýtt krafta einkaaðila sem best. Landsfundur Vinstri grænna samþykkti aftur á móti að standa vörð um RÚV. Hann samþykkti að gera róttækar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og að breyta stjórnarskránni og að fá auðlindaákvæði inn í hana á þessu kjörtímabili. Hann samþykkti að auka framlag í innviði samfélagsins og hvatti til þess að stofnaður yrði auðlindasjóður til að arður af sameiginlegum auðlindum rynni inn í hann. Svona mætti áfram telja. En eitt er gott frá landsfundi sjálfstæðismanna, þ.e. [[Forseti hringir.]]að samþykkt var að ferlinu við rammaáætlun [[Forseti hringir.]]skyldi halda, að ekki yrði brugðið [[Forseti hringir.]]út af því. Það er mjög ánægjulegt. Þeir telja sig vera í framvarðasveit í umhverfismálum. Ég segi bara: Guð láti gott á vita.
Hæstv. forseti. Nýting náttúruauðlinda hefur lagt grunninn að hagsæld Íslands. Alþjóðlegt samstarf um sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda er orðið eitt mikilvægasta viðfangsefni alþjóðasamfélagsins í dag. Þar sem við Íslendingar byggjum efnahag okkar að stórum hluta á hreinni náttúru og sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda er slíkt samstarf okkur afar mikilvægt. Aukin vitund almennings um umhverfismál hvetur til dæmis til þess að fiskveiðum sé stjórnað á ábyrgan hátt. Stjórn fiskveiða á Íslandi hefur verið í mótun um áratugaskeið og leiðarljósið verið að fiskveiðar séu í senn hagkvæmar og sjálfbærar með tilliti til nýtingar og viðhalds náttúruauðlindarinnar. Áherslur á sjálfbærni og virðingu fyrir náttúrunni eru innbyggðar í stjórnkerfi fiskveiða sem fela í sér hagræna hvata til góðrar umgengni og að langtímahagsmunir séu hafðir að leiðarljósi. Okkur hefur tekist að snúa frá ofveiði og of miklum ágangi á auðlindir sjávar til þess að reka sjávarútveg sem tryggir bæði sjálfbærni og arðsemi. Horft er til Íslendinga sem fyrirmyndar á þessu sviði þar sem veiðar eru byggðar á víðtækum rannsóknum og öflugu eftirliti með veiðum og heildarafla. Lykillinn að verðmætasköpun þessa kerfis er sjálf umhverfisverndin og hafa verður í huga að arðbærni og umhverfisvernd eru ekki andstæðir pólar heldur samverkandi þættir. Umhverfisvitund forsvarsmanna fyrirtækja og almennings eykst jafnt og þétt og kröfur um hreint umhverfi og rekjanleika matvæla aukast í samræmi við það. Í því samhengi langar mig til að vekja athygli á mjög svo góðu framtaki HB Granda sem opnaði sorpflokkunarstöð í Reykjavík í gær að fyrirmynd þeirrar sem fyrirtækið hefur starfrækt á Vopnafirði í nokkur ár. Með því framtaki er fyrirtækið að taka ábyrgð á því sorpi sem til fellur í fyrirtækinu, hvort sem er úti á sjó eða landi. Þetta er dæmi um það hvernig fyrirtæki fléttar umhverfisvernd inn í alla sína vinnuferla. Forsenda þess að íslenskt atvinnulíf verði farsælt um ókomin ár og lífskjör þjóðarinnar batni er virðing fyrir umhverfinu, nýtingu auðlinda og sjálfbærni.
Virðulegur forseti. Völd snúast ekki síst um að stjórna umræðunni í þjóðfélaginu. Þeir sem stjórna henni eru í lykilstöðu þegar kemur að mótun almenningsálitsins. Við búum í litlu þjóðfélagi þar sem fjölmiðlar eru fáir og oft og tíðum máttlausir. Í slíku samfélagi getur verið auðvelt að ná dagskrárvaldi, stjórna umræðunni, ná völdum, [[Eins og þið á …]]telja fólki trú um að hvítt sé svart og allt sé í kaldakoli. Með því að hamra nógu oft á ákveðinni möntru verður til nýr sannleikur. Skoðanir okkar mótast aðallega af fjölmiðlum, því sem við sjáum og heyrum. Við tökum á móti upplýsingum, metum þær og drögum ályktanir. Ef við heyrum nógu oft sömu fullyrðingarnar verða þær oft að nýjum sannleika. Íslenskir fjölmiðlamenn sinna flestir starfi sínu vel og eins vel og þeir geta. Þeir eru þó jafn misjafnir og þeir eru margir. Halda menn til dæmis að Morgunblaðið eða Fréttablaðið haldi ekki fram ákveðnum pólitískum skoðunum eða gildum? Halda menn virkilega að netmiðlar eins og Kjarninn og Stundin hafi ekki pólitískt „agenda“? Og það er í sjálfu sér ekkert að því. [[Gripið fram í.]]Fjölmiðlar í einkaeigu hafa fullt leyfi til að hafa pólitískar skoðanir. Það er hins vegar okkar alþingismanna að tryggja að sem flestar skoðanir fái að koma fram þannig að almenningur geti tekið upplýstar ákvarðanir. Samfélagsmiðlar þar sem allir geta tjáð sig leysa ekki vandann nema að litlu leyti. Þar verða gjarnan til hópar háværra einstaklinga sem reyna að stjórna og hafa sem mest áhrif á þjóðfélagsumræðuna. Raddir hinna verða undir. Síðasta árið fyrir hrun var búið að skipta flestum helstu fjölmiðlum landsins á milli tveggja valdablokka. Annarri var stjórnað af Jóni Ásgeiri Jóhannessyni og hinni af Björgólfi Guðmundssyni. Viljum við að fjársterkir aðilar stjórni nær allri þjóðfélagsumræðu á Íslandi? Tryggir það að sem flestar skoðanir fái að njóta sín? [[Gripið fram í: Nei.]] Hér er minnst á þetta vegna þess að nú er enn einu sinni hafin umræða um framtíð RÚV. Nú er fréttastofa RÚV svo sannarlega ekki hafin yfir gagnrýni, [[Forseti hringir.]]en kannski er rétt að staldra við og spyrja: Hvernig er upplýstri umræðu best borgið?
Hæstv. forseti. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks segir, með leyfi forseta: „Sérfræðinefnd um afnám verðtryggingar af neytendalánum og endurskipulagningu húsnæðislánamarkaðarins verður skipuð á fyrstu dögum nýrrar ríkisstjórnar og mun skila af sér fyrir næstu áramót.“ Sérfræðingahópur um afnám verðtryggingar af neytendalánum var síðan skipaður í ágúst 2013 og hann skilaði niðurstöðum í janúar 2014. Niðurstöðurnar birtust í meirihlutaáliti og séráliti. Í meirihlutaáliti segir m.a., með leyfi forseta: „Forsendur fyrir því að unnt sé að afnema verðtryggingu að fullu eru einkum að takist hafi að leggja grunn að nýju húsnæðiskerfi, skýra stöðu Íbúðalánasjóðs og endurbæta lífeyrissjóðakerfið.“ Að þessu er nú þegar unnið á vegum stjórnvalda og gengur sú vinna greiðlega. Á næstu dögum sjáum við t.d. frumvörp er varða húsnæðismarkaðinn koma fram. Eins og fram hefur komið í ræðum hv. þingmanna, bæði Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins, þá eru verðtryggingarmálin á borði hæstv. fjármálaráðherra. Í viðtali á dögunum sagði hæstv. fjármálaráðherra að verið væri að skoða tvær leiðir til að draga úr vægi verðtryggingar, þ.e. að banna svokölluð Íslandslán og lengja lágmarkstíma verðtryggðra lána. Þetta eru ágæt fyrstu skref, en þau þarf að stíga hratt og vel. Í framhaldi af því þarf að afnema verðtrygginguna. Þess vegna er afar ánægjulegt að sjá nýja samþykkt efnahags- og viðskiptanefndar frá landsfundi sjálfstæðismanna sem fram fór fyrir stuttu síðan, en þar segir, með leyfi forseta: „Landsfundur leggur til að ríkisstjórnin ráði færustu erlendu sérfræðinga til að leggja mat á hvernig hægt er að skipta út verðtryggðu lánaumhverfi og taka upp lánakjör sem þekkjast í nágrannalöndum okkar. Með þessu er ekki tekin afstaða til þess hvort það sé rétt heldur eingöngu hvernig það væri framkvæmt.“ Ég segi: Brettum nú upp ermar og látum verkin tala. Við verðum að taka úr sambandi það vaxtaform sem heimilin búa við þegar þau fjárfesta í húsnæði, þ.e. verðtrygginguna. Virðulegur forseti. Skuldaleið [[Forseti hringir.]]heimilanna á ekki að fjármagna uppsveifluna. Það má ekki gerast, ekki í þetta skiptið.
Hæstv. forseti. Á vef Fréttablaðsins í morgun birtist frétt þar sem talað var um sýni og sönnunargögn er varða kynferðisbrot, en sýni og sönnunargögn á neyðarmóttökunni eru geymd í tvo mánuði, eða níu vikur, og svo er þeim eytt. Aðstaða neyðarmóttökunnar er ekki boðleg fyrir svo viðkvæman málaflokk og erfið mál eins og raun ber vitni. Neyðarmóttakan hefur aðstöðu í litlu herbergi á Landspítalanum í Fossvogi. Sönnunargögn og sýni, svo sem nærföt, eru sömuleiðis geymd í skáp í því herbergi. Verkefnisstjóri neyðarmóttökunnar brýnir hversu mikilvægt það sé fyrir þolendur að kæra brot sem fyrst. Hann segir það hafa sýnt sig að þeim málum farnist betur í kerfinu þar sem ákvörðun er tekin snemma. Það eru til dæmi um að unglingsstúlkur hafi fallið frá kæru vegna nauðgunar þegar ljóst var að sönnunargögnum hafði verið eytt. Að sjálfsögðu á ekki að eyða sönnunargögnum á meðan fyrningarfrestur hefur ekki gengið í gildi. Það gerist sjaldan að manneskjur taki ákvörðun löngu seinna, en það er ekki annarra að ákveða þann tíma sem fórnarlömb þurfa. Lög eiga að ná yfir alla. Ég vil því hvetja bæði lögregluna og neyðarmóttökuna áfram í starfi og leggja mikla áherslu á að aðstaða móttökunnar verði bætt. Þar geta stjórnvöld komið að. Þá þarf greinilega að endurskoða regluverk hvað varðar geymslu sönnunargagna því að þetta verkferli á ekki að vera til þess að þrýsta á þolendur kynferðisafbrota til að kæra. Þeir eiga að fá að taka ákvörðunina sjálfir og það er okkar að hafa til það lagaumhverfi og þá aðstöðu sem fólk þarf á að halda.
Herra forseti. Mig langar til að þakka fulltrúum SALEK-hópsins svokallaða fyrir að hafa tekið upp þráðinn á ný í viðræðum um samstarf við að innleiða bætt vinnubrögð við gerð kjarasamninga á Íslandi að norrænni fyrirmynd og leggja þar með sitt af mörkum til að leysa mjög alvarlega kjaradeilu sem stóð þá yfir, en leystist nú fyrir skömmu. SALEK stendur fyrir Samstarfsnefnd um launaupplýsingar og efnahagsforsendur kjarasamninga. Að nefndinni standa fern heildarsamtök launafólks, Alþýðusambandið, Bandalag háskólamanna, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og Kennarasamband Íslands, og fyrir hönd vinnuveitenda Samtök atvinnulífsins, Samband íslenskra sveitarfélaga og fjármála- og efnahagsráðuneytið. Hópurinn hefur undanfarin þrjú ár haft það að meginmarkmiði að Íslendingar tileinki sér samningagerð sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndunum en þar taka menn mið af svigrúmi samkeppnisgreinanna og semja svo út frá því. Markmiðið er að kjarasamningar tryggi aukinn kaupmátt og ógni ekki stöðugleika. Ég segi því: Áfram SALEK og breytum vinnulagi við kjarasamningagerð hér á landi til frambúðar.
Herra forseti. Ég kem hér upp vegna fjölmargra tölvupósta sem okkur alþingismönnum hafa borist frá ljósmæðrum sem ekki fengu greidd laun fyrir vinnu sína meðan á verkfallstíma stóð í vor. Laun þeirra í verkfallinu voru reiknuð út í samræmi við dreifibréf frá fjármálaráðuneytinu með ákveðinni reiknireglu. Ljósmæðrafélagið fór með þetta fyrir félagsdóm og í séráliti félagsdóms komast tveir dómarar af fimm að því að þessi reikniregla eigi við um dagvinnu frekar en vaktavinnu. Eftir stendur að ljósmæður fóru í verkfall 7. apríl þar til 13. júní þegar Alþingi setti lög á stóru kvennastéttirnar í heilbrigðiskerfinu. Ljósmæður voru í verkfalli á þessu tímabili þriðjudaga, miðvikudaga og fimmtudaga. Samkvæmt áðurnefndri reiknireglu var litið svo á að vinna ljósmæðra væri eingöngu fimm daga í viku, mánudaga til föstudaga, en allir vita að eðli þessa starfs er þannig að það er ekki bara fimm daga vikunnar sem börn fæðast hér á landi. Ljósmæður unnu sem sagt sínar vaktir en eftir stendur að af þeim eru dregin 60% af launum þeirra. Herra forseti. Þetta er arðrán þótt félagsdómur hafi komist að annarri niðurstöðu og ríkið sem vinnuveitandi getur ekki látið slíkt viðgangast. Fjármálaráðherra verður að tryggja að ríkisstarfsmenn fái greidd laun fyrir vinnu sína. Annað er hrópandi óréttlæti, hlýtur að vera lögbrot og mun leiða til þess að þegar upp koma kjaradeilur á ný verður enn erfiðara að leysa þær og enn fleiri munu segja upp.
Herra forseti. Mig langar til að gera að umtalsefni stofnun sem hefur verið mikið á milli tannanna á fólki og í fjölmiðlum undanfarið og sem enn og aftur er verið að gera aðför að, en það er Ríkisútvarpið okkar. Ég leyfi mér að draga í efa túlkun hv. þingmanns og varaformanns fjárlaganefndar eins og hún birtist í Morgunblaðinu í morgun í ljósi þess tölvupósts sem hann byggir málflutning sinn á. Ég skil hann með allt öðrum hætti en hv. þingmaður gerir. Ég vona svo sannarlega að umræðan leiði hið rétta í ljós, því að þar er verið að óska eftir staðfestingu á því að fjárhagsupplýsingar og rekstraráætlun sem RÚV var gert að skila inn til fjármálaráðuneytisins vegna skilyrts framlags, sem var mjög umdeilt hér við fjárlagagerðina, að þau plögg séu nægjanleg. Ég skil tölvupóstinn þannig, virðulegi forseti, þar sem kemur fram að gögnin séu í samræmi við þau skilyrði sem fjárlaganefnd setti í nefndaráliti við 2. umr. fjárlaga. Ég leyfi mér að skilja það sem svo að RÚV hafi þá uppfyllt skyldu sína. Ég spyr mig líka, þetta er í mars, að ef þurft hefði að kalla eftir viðbótargögnum, hvort það hafi þá ekki verið gert. Það eru að minnsta kosti engir tölvupóstar því til staðfestingar. Reksturinn hefur verið hallalaus síðasta árið og mikill viðsnúningur hefur átt sér stað eins og komið hefur fram og að líta á þá skýrslu sem hér var skilað inn sem hinn eina stóra sannleik í málinu er vægast sagt vafasamt að mínu mati. Ég held líka að þeir sem vinna að lausn þessara mála, þ.e. þessi þrjú ráðuneyti, forsætis-, mennta- og fjármálaráðuneyti, hafi komist að þeirri niðurstöðu að þetta hafi gengið eftir. Þess vegna finnst mér að þeir sem bera eins mikla ábyrgð og formaður og varaformaður fjárlaganefndar þurfi að stíga varlega til jarðar og gæta orða sinna.
Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni og spyrja hv. þm. Frosta Sigurjónsson út í auglýsingu sem einhver samtök um betri spítala á einhverjum betri stað hafa birt í fjölmiðlum, áskorun á Alþingi og ríkisstjórn varðandi nýjan Landspítala. Það sem vakti athygli mína var að hv. þm. Frosti Sigurjónsson skrifar undir þá áskorun til sjálfs sín. Ég spyr sérstaklega vegna þess að hv. þingmaður samþykkti fjárlög 2015 með fjárframlagi upp á 945 millj. kr. til byggingar Landspítala við Hringbraut. Hann hefur einnig samþykkt ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019 með fjárframlögum öll árin til byggingar Landspítala við Hringbraut. Og hann hefur stuðlað að framlagningu fjárlagafrumvarps fyrir næsta ár þar sem gert er ráð fyrir 1.800 millj. kr. til að hefja byggingu á nýjum spítala við Hringbraut og skóflustunga verður tekin þar innan skamms sem betur fer. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann um atkvæðagreiðslur hans í þinginu og þann stuðning sem hann hefur sýnt málinu eins og ég hef hér getið um, en svo kemur þessi auglýsing sem hann skrifar upp á þar sem hann hvetur í raun sig og aðra til að segja nei við því sem hann hefur sagt já við á Alþingi. Ég hef gagnrýnt mjög þessi samtök fyrir að fara svona seint af stað með andstöðu sína við málið þar sem búið er að taka ákvörðun af fagfólki og ég styð það vegna þess að ég tel að það hafi best vit á því að ákveða þetta. En hv. þingmaður segir sem sagt já í vinnunni en skorar á sjálfan sig að segja nei. Og ég verð að segja alveg eins og er, mér finnst þetta hættulegur og ljótur leikur, allt að því lýðskrum. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann út í afstöðu hans, svo og nokkurra annarra framsóknarmanna og ekki síst hæstv. forsætisráðherra, þó að hv. þingmaður svari nú ekki fyrir hann, en hann hefur líka tjáð sig með mjög alvarlegum hætti hvað þetta varðar [[Forseti hringir.]]núna á síðustu stigum þegar framkvæmdir eru að hefjast. Svaraðu nú, hv. þingmaður.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa spurningu. Ég vil byrja á því að segja að ég hef oft skipt um skoðun og vil hafa það sem sannara reynist. Þegar fram koma góð og vönduð rök eins og hjá samtökunum Betri spítala á betri stað þá kynni ég mér þau rök, sem ég hvet hv. þingmann til að gera, og þá finnst mér ekki skipta öllu máli hvort þau koma fram seint, þau falla ekki úr gildi þótt þau komi seint fram ef þau lýsa þekkingu og veita betri og skýrari upplýsingar. Mér finnst rökin afskaplega sannfærandi. Eina krafan sem gerð er er að fram fari hlutlægt, óháð mat á því hvar best sé að staðsetja Landspítalann til langrar framtíðar. Við erum ekki að byggja til fimm ára eða tíu ára, við erum að byggja til 100 ára. Ég held að hv. þingmaður sé algjörlega sammála mér um það að við fjárfestum fyrir 60–100 milljarða héðan í frá í þessari byggingu og tugir milljarða á ári munu renna í þann rekstur sem þar mun fara fram. Það skiptir því mjög miklu máli hvernig haldið verður á þessu máli. Ég held að það sé líka mjög mikilvægt að mikið hefur breyst á þeim áratugum sem hafa liðið síðan þessi staður þótti sá besti. Ég ætla ekki að draga í efa að staðurinn við Hringbraut var afskaplega ákjósanlegur á þeim tíma sem spítalinn var reistur, en síðan hefur mjög mikið breyst í skipulagi borgarinnar og dreifingu byggðarinnar. Það er gríðarlega dýrt að byggja við gamalt og úrelt húsnæði, bæði dýrt og tímafrekt og veldur miklu raski á núverandi starfsemi. Það er mjög óhagkvæmt að vera með starfsemi spítala undir 20 þökum með löngum göngum á milli eins og þetta mun verða. Það verður mikið lýti á bæjarmyndinni að vera með svona ferlíki á þessum stað sem fletur sig út yfir borgina. Ég held að útreikningarnir sem samtökin hafa lagt fram séu tiltölulega sannfærandi og kalli á frekari skoðun. Það væri ábyrgðarhluti ef við þingmenn mundum ekki hlusta á slíkar [[Forseti hringir.]]áskoranir. Ég skora enn og aftur á þingið og þá sem fara með málið [[Forseti hringir.]]að láta fara fram slíkt mat á staðsetningu spítalans.
Virðulegur forseti. Ný rannsókn Guðbjargar Lilju Rafnsdóttur og Þorgerðar Einarsdóttur, prófessora við félagsvísindadeild Háskóla Íslands, sýnir sláandi niðurstöður um viðhorf og stöðu kynjanna í íslensku atvinnulífi. Samkvæmt rannsókninni sem unnin er út frá gögnum um áhrifafólk í 245 veltumestu fyrirtækjum landsins kemur fram að í 82% tilvika eru karlar í meiri hluta framkvæmdastjórnar fyrirtækjanna. Í 8,6% fyrirtækjanna er kynjahlutfallið jafnt. Konur eru innan við einn af hverjum tíu æðstu stjórnendum í fyrirtækjum landsins. Í rannsókninni kemur einnig fram að karlar í áhrifastöðum innan þessara fyrirtækja telja stöðuna vera svona af því að konur hafi ekki tíma til að taka að sér áhrifastöður vegna heimilisstarfa eða vegna þess að þær ráði ekki við álagið. Konur telja ástandið hins vegar vera svona vegna þess að ráðningar fari fram með óformlegum hætti og karlmenn treysti konum ekki eða eigi erfitt með að vinna með kvenkyns stjórnendum. Virðulegur forseti. Þetta er gríðarlega alvarlegt og sláandi og ég skil ekki af hverju við erum ekki að tala um þetta öllum stundum. Ef þetta eru viðhorfin í atvinnulífinu, hvernig er þá staðan í opinbera kerfinu? Í eina röndina fallast mér gersamlega hendur og mig langar til að öskra á feðraveldið að hætta þessu djöfulsins rugli en þar sem ég er einstaklega góð í því að vinna undir álagi og sinni vanalega ekki heimilisstörfum án þess að gera eitthvað annað á meðan velti ég fyrir mér hvað við getum gert hérna til að breyta þessu og þá sérstaklega viðhorfunum. Getum við til dæmis gengið á undan með góðu fordæmi, getum við til dæmis tekið það alvarlega að skipa konur í áhrifastöður? Getum við til dæmis horft á staði eins og Hæstarétt, það ömurlega partí sem konur virðast ekki hafa neinn aðgang að af því að þar eru einhvers konar kynjalausir ofurkarlmenn sem láta kynjasjónarmið ekki trufla sig ólíkt okkur konunum, sem látum álag og heimilisstörf og kyn okkar þvælast fyrir í einu og öllu? Getum við til dæmis horft á hlutfall þingkvenna hér og ráðherra í ríkisstjórnum? Árið 2015 og það sem eftir er á hlutfallið að vera jafnt. [[Forseti hringir.]]Sjálf er ég ekki hlynnt boðum og bönnum en ég tel að kynjakvótar í stjórnum fyrirtækja hafi verið gríðarlega [[Forseti hringir.]]mikilvægt skref í að breyta þessum viðhorfum og ég hvet okkur öll til að líta á þessar niðurstöður mjög alvarlegum augum [[Forseti hringir.]]og spyrja okkur hvað við getum gert enn frekar.
Forseti vill biðja hv. þingmenn að láta af því að bölva og blóta úr ræðustól Alþingis.
Ágæti forseti. Nú veit ég ekki hvort þessi athugasemd var sett fram í tilefni af röð á mælendaskrá, en ég kýs að taka því ekki svo. Ég ætla að byrja á því að taka undir ræðu hv. þm. Karls Garðarssonar hér áðan um fjölmiðla, að mestu leyti, ég er ekki sammála honum um að fjölmiðlar í einkaeign og sérstaklega þeir fjölmiðlar sem voru tilgreindir, nefni þá Kjarnann sérstaklega í því efni, hafi eitthvert pólitískt „agenda“ eða pólitíska stefnu þótt þeir séu gagnrýnir. Eigendur þess fjölmiðils, ritstjórar og blaðamenn eru þekktir fyrir skrif sín t.d. um efnahagsmál og hafa gert það afar vel og njóta virðingar þvert á flokka held ég fyrir það. Í það minnsta hefur þeim sem hér stendur stundum sviðið undan þeim skrifum, þau hafa þá ekki verið sérstaklega vinveitt mínum sjónarmiðum hvað það varðar. Hv. þm. Karl Garðarsson ræddi um mikilvægi upplýsinga, að upplýstar ákvarðanir séu teknar og almenningur hafi greiðan aðgang að upplýsingum. Þar vísaði hann sérstaklega til RÚV og því fagna ég. Ég kýs að líta á niðurlag orða hans sem áréttingu á mikilvægi þess að varðveita RÚV. Í gær spurði ég hæstv. fjármálaráðherra ákveðinnar spurningar um uppgjör þrotabúanna, gömlu bankanna, og fékk engin svör. Mig langaði til að taka upplýsta ákvörðun og flytja mál mitt með gögnum og styðja með rökum sem ég fæ ekki í hendur vegna þess að ég fæ ekki svör, ég fæ bara glærur. Þess vegna hef ég ákveðið að leggja fram fyrirspurn sem lögð verður fram síðar í dag til hæstv. fjármálaráðherra með nákvæmlega þeim fyrirspurnum eða spurningum sem ég beindi til hans í gær en fékk engin svör við, auk fleiri spurninga sem við þurfum að fá svör [[Forseti hringir.]]við. Komi þau svör hins vegar ekki þá [[Forseti hringir.]]reiði ég mig á hv. þm. Karl Garðarsson [[Forseti hringir.]]við að hjálpa mér að afla þeirra upplýsinga þannig að við getum tekið upplýsta ákvörðun í því máli. Ég veit að ég verð ekki á berangri með hann mér við hlið í því.
Hæstv. forseti. Eitt mesta böl sem við Íslendingar búum við þessi missirin er vaxtaokur bankanna. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Það má segja að íslenska þjóðin sé eins og galeiðuþrælar sem rær sem mest hún má undir taktföstum slögum Seðlabanka Íslands sem setur reglur og leggur drög að vaxtaokrinu með því að hafa stýrivexti hærri en gerist nokkurs staðar annars staðar. Þetta kemur víða fram, m.a. í því að vextir til húsnæðiskaupa, þ.e. óverðtryggðir, eru um 7–8%. Í löndunum í kringum okkur er vaxtastig í kringum 1,5–2,5% algengt. Það er ekki nóg með að þessi ofurvaxtastefna Seðlabankans valdi húsnæðiskaupendum erfiðleikum heldur stuðlar hún að hærra vöruverði og lakari viðskiptakjörum smærri fyrirtækja, svo eitt sé nefnt. Það er vert að hugsa til þess að í Bretlandi, þar sem verðbólgumarkmið seðlabanka þess lands er 2%, hafa stýrivextir verið 0,5% í nokkuð langan tíma. Á Íslandi er verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands 2,5% og verðbólga hefur blessunarlega verið undir þeim markmiðum nokkuð lengi og við höfum fulla burði til þess að halda því áfram, m.a. vegna styrkrar krónu - ef menn mundu láta svo lítið að skila því út í verðlagið þá væri alveg hægt að gera það. Ég velti fyrir mér, því að stundum þarf maður að spyrja eins og barn: Hvað mundi gerast á Íslandi ef vaxtastig almennt mundi lækka um svona tvö til þrjú prósentustig þannig að stýrivextir á Íslandi væru í kringum 3% og vextir til húsnæðiskaupa kannski á bilinu [[Forseti hringir.]]4–5%? Ég velti því fyrir mér hvað mundi gerast.
Herra forseti. Í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna segir, með leyfi forseta: „Aðildarríki skulu gera allar viðeigandi ráðstafanir til að sjá um að barni sé ekki mismunað eða refsað vegna stöðu eða athafna foreldra þess …“ Þar segir líka: „Aðildarríki skulu virða rétt barns sem skilið hefur verið frá foreldri eða foreldrum sínum til að halda persónulegum tengslum og beinu sambandi við þau bæði með reglubundnum hætti …“ Það ætti ekki að þurfa að minna á að Ísland fullgilti barnasáttmálann árið 1992 og að samningurinn hefur auk þess verið gerður að lögum á Íslandi. Þó er því miður allt of oft tilefni til þess. Í lögum um fullnustu refsinga segir, með leyfi forseta: „Forstöðumanni fangelsis ber að skipuleggja aðstæður þannig að börn geti komið með í heimsóknir og að þeim sé sýnd nærgætni.“ Umboðsmaður Alþingis hefur í umfjöllun um fangelsi bent á að samkvæmt stjórnarskránni skuli börnum tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst og að í íslenskum rétti gildi sú óskráða meginregla að hafa skuli hagsmuni barnsins í fyrirrúmi eins og mælt er fyrir um í barnasáttmálanum. Umboðsmaður bendir þar einnig á að fjölskyldulíf sé verndað í stjórnarskránni og mannréttindasáttmála Evrópu. Öllum hlýtur að vera ljóst að þessir mannréttindasamningar, stjórnarskrárákvæði og lög vernda þennan rétt barna svo vel vegna þess að sálarheill, lífsgæði og tækifæri þeirra í nútíð og framtíð eru í húfi og raunar oft einnig foreldra þeirra og margra annarra aðstandenda. Hvernig má þá vera að stjórnvöld skuli láta það gerast að aðstöðu sem börnum er búin til að hitta um helgar feður sína sem dvelja á Litla-Hrauni hafi verið lokað? Er ekki augljóst að helgar eru oft langhentugasti tíminn til slíkra heimsókna og fyrir marga sá eini sem kemur til greina? Herra forseti. Hæstv. innanríkisráðherra verður að sýna í verki að stjórnvöld taki alvarlega skyldur sínar samkvæmt mannréttindasamningum, stjórnarskrá og lögum til að vernda börn og forgangsraða í þeirra þágu með því að láta tafarlaust opna góða aðstöðu fyrir börn til að hitta feður sína á Litla-Hrauni um helgar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar í þessu máli, máli nr. 172, sem er frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, lögum um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki og lögum um fjármálafyrirtæki. Nefndarálitið liggur frammi á þskj. 353. Með áliti nefndarinnar leggur nefndin til þó nokkrar breytingar á frumvarpinu og þær liggja frammi á þskj. 354 og vísa ég til þessara skjala í meginatriðum. Ég ætla þó að gera grein fyrir þeim breytingartillögum meiri hlutans sem tilgreindar eru í þskj. 354. Ég vil líka taka fram í upphafi að það var, a.m.k. að mínu áliti, nokkur samstaða í nefndinni um afgreiðslu málsins og ekki efnislegur ágreiningur með nefndarmönnum þótt fyrir liggi tvö minnihlutaálit á þessari stundu. Frumvarpið var lagt fram í þeim tilgangi að skapa forsendur fyrir því að þeir lögaðilar sem eru skattskyldir samkvæmt lögum um stöðugleikaskatt, nr. 60/2015, geti lokið þeim áfanga í slitameðferð að hafa fengið nauðasamning staðfestan fyrir dómstólum fyrir næstu áramót kjósi þeir það. Tilefni framlagningar þessa frumvarps er að á undanförnum vikum hefur komið í ljós að löggjöfin er ekki nægjanlega skilvirk, og að sumu leyti óskýr, til þess að forsendur séu fyrir slitabú föllnu fjármálafyrirtækjanna að ljúka nauðasamningum við kröfuhafa sína með þeim hætti sem ég var að lýsa. Í umfjöllun nefndarinnar kom hins vegar í ljós að frumvarpið eins og það var lagt fram tekur ekki af allan vafa við lagatúlkun í því ljósi og með hliðsjón af þeim tímafresti sem löggjafinn sjálfur setti hér í sumar með lögum um stöðugleikaskatt, nr. 60/2015, þá leggur nefndin til breytingar á frumvarpinu. Ég vil fyrst víkja að I. kafla frumvarpsins, en kaflinn varðar breytingu á lögum um tekjuskatt. Með 1. gr. leggur frumvarpið til breytingu á tekjuskattslögunum þannig að skuldabréf sem gefin eru út í eigin nafni af svokölluðum slitabúum verði undanþegin afdráttarskatti, líkt og þau skuldabréf sem tiltekin eru í núgildandi 8. tölulið 1. mgr. 3. gr. tekjuskattslaganna. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að skuldabréf útgefin af slitabúum bætist við þau skuldabréf sem þar eru talin. Nefndin taldi hins vegar rétt að árétta að sú undanþága eigi aðeins við um skuldabréfaútgáfu slitabúanna í tengslum við efndir á nauðasamningi slitabúanna. Meiri hluti nefndarinnar leggur til breytingu sem verður ný 2. gr. frumvarpsins og varðar bráðabirgðaákvæði LVI í tekjuskattslögum, en það bráðabirgðaákvæði gengur út frá því að við eftirgjöf skulda við gerð nauðasamnings verði hinni eftirgefnu kröfu breytt í hlutafé. Það er í sjálfu sér óeðlilegt að binda skattfrelsi við það form að kröfu sé breytt í hlutafé og í því ljósi leggur nefndin til nokkra breytingu á umræddu bráðabirgðaákvæði tekjuskattslaga þannig að ekki verði lengur kveðið á um að eftirgefinni kröfu þurfi að vera breytt í hlutafé til þess að njóta skattfrelsis. Hins vegar þarf að kveða skýrt á um hvernig fari með eftirgjöfina í skattalegu tilliti. Um þetta voru nokkrar umræður í nefndinni. Með breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar er gert ráð fyrir að eftirgjöf skulda skuli teljast skuldara til skattskyldra tekna þar til allt yfirfæranlegt skattalegt tap hans frá fyrri rekstrarárum og skattalegt tap yfirstandandi árs hefur að fullu verið jafnað, eins og þessu er nánar lýst í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar og ég vísa til þess. Þá þótti nefndinni nauðsynlegt að í bráðabirgðaákvæði LVI væri einnig kveðið á um meðhöndlun eftirgjafar og umbreytingar í skattskilum kröfuhafanna, þessir kröfuhafar geta verið bæði einstaklingar og fyrirtæki sem ýmist bera ótakmarkaða eða takmarkaða skattskyldu á Íslandi. Nefndin taldi rétt að árétta að núgildandi heimild rekstraraðila til að færa tapaðar kröfur til frádráttar tekjum sínum nær til eftirgjafar krafna við þá nauðasamninga sem hér um ræðir. Það er líka breyting á nefndu bráðabirgðaákvæði LVI í tekjuskattslögum í tengslum við framlengingu fresta sem ég ætla að koma sérstaklega að síðar, en það fellur undir I. kafla frumvarpsins. Ég kem þá að II. kafla frumvarpsins sem lýtur að breytingu á lögum um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki, nr. 155/2010, og hefur nefndin ekki lagt til neina breytingu á þeim kafla. III. kafli frumvarpsins lýtur að breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, einkum og sér í lagi 3. mgr. 103. gr. a þeirra laga. Þar leggur meiri hluti nefndarinnar til nokkrar breytingar. Það er í fyrsta lagi breyting á a-lið 3. gr. Nefndin tekur undir það sjónarmið að 3. gr. a sé ekki alls kostar í samræmi við þá venju sem hefur myndast á þeim árum sem slitabúin hafa verið starfrækt um skráningu aðilaskipta að kröfum í búin og að það geti verið mjög hamlandi að viðmiðunardagsetning varðandi lokun kröfuskrár, þ.e. lokun að því er lýtur að atkvæðisrétti og úthlutun úr búunum, sé sá dagur þegar nauðasamningur er lagður fram. Þessar ábendingar bárust nefndinni við meðferð málsins. Það var mat manna og nefndin tók undir að það yrði að vera ákveðið svigrúm til staðar varðandi þessi tímamörk. Þess vegna er hér lögð til breyting á 3. gr. a að því leyti. Hvað varðar b-lið 3. gr. frumvarpsins var fyrir nefndinni lýst áhyggjum af því að lagaleg óvissa væri möguleg um stöðu slitastjórna á tímabilinu frá því að nauðasamningur er staðfestur af dómi og þar til hann hefur verið efndur, vegna þess að umboð slitastjórnar samkvæmt 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002, sem eru lög um fjármálafyrirtæki, félli niður við lok slitameðferðar, eins og það er orðað þar, skýrt umboð slitastjórnar þurfi að liggja fyrir á þeim tíma frá því að nauðasamningur er staðfestur og þar til hann hefur verið efndur. Af því tilefni vill meiri hluti nefndarinnar árétta að með lögum nr. 59/2015, sem samþykkt voru á Alþingi í sumar, var engu breytt að þessu leyti. Það er ekki stefnt að því heldur að breyta gildandi rétti með þessu frumvarpi eða þeim breytingartillögum sem meiri hluti nefndarinnar leggur til á frumvarpinu. Að mati meiri hluta nefndarinnar er ekki þörf á sérstakri réttarvernd slitastjórna eftir að nauðasamningur hefur verið staðfestur í þeim tilfellum þegar slitameðferð er lokið með staðfestum nauðasamningi. En meiri hluti nefndarinnar tekur þó undir að ákvæði 4. mgr. 101. gr. laga um fjármálafyrirtæki, og í rauninni 103. gr. a líka að sínu leyti, kunni að vera óskýr og leggur því til breytingu á 8. málslið 3. mgr. 103. gr. a eins og greinir nánar í nefndarálitinu. Þá kem ég að c-lið 3. gr. Þar leggur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar til breytingu er lýtur að hlutfalli því sem er nauðsynlegt á bak við samþykki nauðasamningsfrumvarps. Nefndin fjallaði ítarlega um þetta atriði. Með vísan til þess að hér er ekki um að ræða nauðasamning sem miðar að því að endurreisa hið skulduga félag aftur leggur nefndin til að hlutfallið miðist við 60% að lágmarki og hámarki 85% þeirra atkvæða sem greidd eru á fundi um samþykki frumvarps. Ég vísa að öðru leyti til umfjöllunar í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur til frekari breytingar á 3. mgr. 103. gr. a og þá kem ég að nokkrum atriðum sem mundu teljast ný inn í frumvarpið. Nefndin leggur til að 6. málslið 3. mgr. 103. gr. a verði breytt þannig að orðin „eða stofnfé“ bætist við á eftir orðunum „nýir hlutir“ í málsliðnum og að 7. málsliður 3. mgr. 103. gr. a taki breytingum til þess að gera ráð fyrir sjálfseignarstofnunum í slitameðferð. Með lögum nr. 59/2015, sem afgreidd voru hér í sumar, bættist við heimild til að hækka hlutafé og lækka að fullu eldra hlutafé fjármálafyrirtækis í slitameðferð samkvæmt skilyrðum sem kveðið er á um í málsliðnum. Samkvæmt orðanna hljóðan á reglan einungis við um fjármálafyrirtæki í slitameðferð sem áður störfuðu í rekstrarformi hlutafélags. Sömu aðstæður geta hins vegar að sjálfsögðu átt við um sparisjóði sem eru sjálfseignarstofnanir og eru í slitameðferð. Því leggur nefndin til að á eftir 7. málslið komi nýr málsliður sem vísi til fjármálafyrirtækis sem áður starfaði sem sparisjóður. Þessar tvær síðasttöldu breytingar miða að því að grípa þau fyrirtæki sem áður störfuðu sem sparisjóðir eða að minnsta kosti ekki í því rekstrarformi sem hlutafélag. 6. mgr. 103. gr. a kom til umfjöllunar í nefndinni. Þessi málsgrein er sérregla í gjaldþrotarétti sem felst í því að ekki er nauðsynlegt að inna beint af hendi greiðslu til kröfuhafa til efnda á nauðasamningum, heldur er gefinn kostur á því að greiða inn á fjárvörslureikning. Meiri hluti nefndarinnar leggur hér til að málsgreinin taki einnig til atvika þegar ekki er hægt að leggja nauðasamningsgreiðslu inn á fjárvörslureikning. Það kemur til af því að nauðasamningsgreiðslur kunna að vera í formi hlutafjár eða hlutabréfa sem ekki er hægt að leggja inn á fjárvörslureikning. Ég vísa til nefndarálits meiri hluta nefndarinnar um nánari skýringu á þessu. Að endingu leggur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar til að það komi inn nýr kafli í frumvarpið sem kallast þá kafli IV, sem lýtur að breytingu á lögum um stöðugleikaskatt, nr. 60/2015, og þar komi inn ný grein sem yrði 5. gr. frumvarpsins. Nefndin telur rétt í ljósi þess að nú er óvíst hvort slitastjórnum takist að ljúka slitameðferð fyrir áramót, þ.e. með staðfestingu héraðsdóms fyrir áramót, að veita þeim aðilum sem falla undir skattskyldusvið laga um stöðugleikaskatt frest til 15. mars 2016 til þess að ganga þannig frá málum að ekki komi til skattskyldu kjósi þeir að ljúka slitum með nauðasamningi. Áfram er áskilið að nauðasamningur þarf að hafa verið samþykktur af kröfuhöfum og lagður fram í héraðsdóm fyrir áramót til þess að til greina komi að skattskylda samkvæmt lögum um stöðugleikaskatt falli niður. Um þetta atriði hafði nefndin samráð við fjármálaráðuneytið og í tengslum við þetta telur nefndin rétt að breyta bráðabirgðaákvæði LVI í tekjuskattslögum, eins og ég kom að í upphafi máls míns, til þess að gæta samræmis. Það liggur í hlutarins eðli að 4. gr. frumvarpsins, sem tekur auðvitað breytingu í samræmi við þær breytingar sem hafa verið gerðar, færist aftur, þetta er gildistökuákvæði og færist sem sagt aftast. Meiri hluti nefndarinnar leggur ekki til neina breytingu á a- og b-liðum, en hvað c-liðinn varðar leggur meiri hlutinn til að lögin nái til þeirra fjármálafyrirtækja í slitameðferð sem ekki hafa haldið atkvæðisfund um frumvarp að nauðasamningi. Ég hef þar með rakið breytingarnar sem meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur til að þingið samþykki við þetta frumvarp og vil að lokum þakka öllum nefndarmönnum fyrir málefnalega umræðu og gott samstarf. Undir þetta nefndarálit rita sú sem hér stendur og hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Willum Þór Þórsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Vilhjálmur Bjarnason og Guðlaugur Þór Þórðarson.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni ræðuna og greinargerðina fyrir breytingartillögunum. Spurning mín lýtur að hinni stóru umgjörð þessa máls. Eins og við vitum öll stendur nú til að heimila slitabúunum og erlendum kröfuhöfum að fara með fé úr landi, losna undan greiðslu stöðugleikaskatts með greiðslu ýmiss konar annarra framlaga. Stóra spurningin sem við þurfum að svara og vera viss um að sé svarað með réttum hætti af stjórnvöldum er hvort réttlætanlegt sé að veita þann mikla afslátt af stöðugleikaskattinum sem gert er ráð fyrir að verði gert með samþykkt þessara stöðugleikaframlaga svo nemur einhverjum hundruðum milljarða. Mér skilst að við meðferð málsins fyrir nefndinni hafi komið fulltrúar Indefence sem hafa viðrað efasemdir um að nægjanlega vel sé um þetta mál búið. Það er mjög mikilvægt að hlusta á allar efasemdaraddir að þessu leyti því að við höfum aðeins eitt skot í byssunni, eins og seðlabankastjóri hefur verið duglegur að minna á, og það skiptir óskaplega miklu máli að við búum þannig um málið að það verði ekki til þess að erlendir kröfuhafar sleppi úr landinu en eftir sitji þjóðin og innlend fyrirtæki og innlendir borgarar áfram í höftum. Er hv. þingmaður sannfærður um að réttlætanlegt sé að veita þann mikla afslátt frá stöðugleikaskattinum, sem felst í eftirgjöfinni og móttöku ýmiss konar annarra framlaga en peningalegra framlaga undir merkjum stöðugleikaframlaga, og telur hún að athugasemdunum hafi verið svarað sem Indefence hefur sett fram í því efni?
Virðulegi forseti. Til að svara þessari spurningu þyrfti auðvitað að liggja fyrir afdráttarlaust svar við þeirri spurningu hvort stöðugleikaskatturinn sem slíkur hefði verið nægjanlegur til að grípa þann vanda sem við blasti og blasir enn við þegar erlendir kröfuhafar fara hér út með eigur sínar. Hv. þm. Árni Páll Árnason spyr hvort sá afsláttur sem verið er að veita sé eðlilegur í þessu ljósi. Ég held ekki að rétt sé að leggja málið upp þannig að verið sé að gefa einhvern afslátt frá stöðugleikaskattinum. Það lá fyrir á síðasta þingi að boðið yrði upp á að fara tvær leiðir; að greiða þennan skatt eða fara út með gerð nauðasamninga og fara þá út með samþykki Seðlabankans og þeirra sem hafa gleggstu yfirsýnina yfir efnahagsmál þjóðarinnar. Þegar menn ætla að bera þá tvo kosti saman verða þeir að horfast í augu við það að með greiðslu stöðugleikaskatts hefði ekki endilega verið komið endanlega í veg fyrir að vandræði sköpuðust síðar. Eignir erlendu kröfuhafanna hefðu eftir sem áður verið hér á landi, mögulega vaxið og orðið að nýjum vanda, öðrum vanda seinna meir. Ég tel því ekki hægt að bera þetta svona saman. Þetta eru í rauninni eðlisólíkar leiðir og kröfuhöfum í sjálfsvald sett hvor leiðin er farin. En ég tel að sú leið [[Forseti hringir.]]sem mér sýnist stefna í að verði farin verði hagfelld fyrir þjóðina til framtíðar litið.
Virðulegi forseti. Mig rak í rogastans þegar hv. þingmaður gerði því skóna í upphafi andsvars síns að hún teldi það alls ekkert ljóst hvort stöðugleikaskatturinn eins og hann hefur verið útbúinn í löggjöf og lagður upp af hálfu ríkisstjórnarinnar hefði dugað til að leysa vandann. Ég hef ekki látið mér til hugar koma að ríkisstjórnargreiningin nyti ekki einu sinni trúar og trausts í röðum stjórnarliða. Ég hélt að þessi skattfjárhæð, með skattprósentu upp á 39%, byggði á því að menn teldu sig þá hafa róið fyrir hverja vík og væru fullkomlega öruggir um að sá skattur dygði til lausnar vandanum. En það vekur mér nokkurn ugg að heyra það úr munni hv. þingmanns að hún sé ekkert sannfærð um það að stöðugleikaskatturinn eins og hann var lagður upp í löggjöf hefði dugað til að leysa vandann. Það rekur mann þá enn frekar til þess að inna ítarlegar eftir skýringum: Hvar er röksemdafærsla fyrir þessum mikla mismun á framlögum, því að nú liggur fyrir að bein peningaleg framlög eru einhvers staðar á bilinu 300–400 milljarðar samkvæmt stöðugleikaframlegðarleiðinni en hefðu orðið rúmir 800 samkvæmt stöðugleikaskattsleiðinni? Og ef hv. þingmaður er ekki sannfærður um að seinni kosturinn hefði dugað, hvernig getur hún þá verið fullkomlega sannfærð um að fyrri kosturinn dugi, þ.e. stöðugleikaframlögin upp á miklu lægri fjárhæð, ásamt með framlögum sem felast bara í því að það er, samkvæmt yfirlýsingum stjórnvalda, verið að margtelja hluti sem hafa oft verið taldir áður og liggja fyrir, eins og fjármögnun í gegnum Landsbankabréfin, og svo líka frestun á því að menn fari með peningana sína úr landinu.
Hv. þingmanni er mikið í mun að ræða þá kynningu sem stjórnvöld settu fram í síðustu viku um mat Seðlabankans á niðurstöðu nauðasamninga slitabúanna við kröfuhafa sína, ræða það í tengslum við það mál sem hér er til umræðu sem er lagatæknilegt atriði og miðar einungis að því að gera það raunhæfan kost fyrir slitabúin að ljúka nauðasamningum sínum kjósi þau að gera það. Þau geta auðvitað enn farið leið stöðugleikaskatts ef þau kjósa það. Ég held að hv. þingmaður grafi sér gröf, ef svo má að orði komast, ef hann ætlar að reyna að halda því fram að stjórnmálamenn geti á einhverjum tímapunkti staðhæft og svarað fyrir það hvað gerist í framtíðinni með óyggjandi hætti. Það er ekki rétt, sem fram kom í máli hv. þingmanns, að ég hefði lýst því að ég hefði ekki neina sannfæringu fyrir því að stöðugleikaskatturinn hefði getað leyst málin eins og til stóð. Ég sagði hins vegar að það þyrfti að vera hægt að svara því með óyggjandi hætti. Ég tel að aldrei sé hægt að svara því með óyggjandi hætti hvaða afleiðingar hvor þessara leiða hafi inn í framtíðina. Ég segi hins vegar og stend við það að eins og málið hefur verið kynnt, eftir mat Seðlabankans, eftir mat sérfræðinga í hagstjórn og öðru, þá líður mér ágætlega með það og ég tel að sú leið sem hefur verið kynnt taki á þeim grundvallarvanda sem blasir við þjóðinni þegar erlendir kröfuhafar fara hér út [[Forseti hringir.]]með sínar krónur, greiðslujafnaðarvandanum, að þessi leið taki á honum.
Herra forseti. Við ræðum frumvarp sem tengist einhverjum mikilvægustu efnahagslegu aðgerðum sem nokkru sinni hefur verið ráðist í á lýðveldistímanum. Ég verð að segja að mér finnst með ólíkindum að við skulum vera að ræða mál af þessum toga án þess að hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. fjármálaráðherra séu viðstaddir. [[Gripið fram í: Hann er að koma.]]Gott og vel. Það er mjög gott að hæstv. forsætisráðherra sé kominn vegna þess að þetta er í eina skiptið sem við eigum færi á að ræða þetta mál við hæstv. forsætisráðherra. Hv. þm. Sigríður Andersen flutti aldeilis prýðilega framsögu fyrir því áliti sem hún mælti fyrir áðan. Hún taldi að ekki hefðu verið neinir efnislegir annmarkar á því að ná samstöðu um málið og vænti þess að hægt væri að afgreiða það með samþykki allra þingmanna. Þá ætla ég að upplýsa það að ég mun aldrei samþykkja mál sem ég skil ekki til fulls, [[Gripið fram í.]]það eru þættir í frumvarpinu sem ég skil ekki enn þá. Þeir voru ekki skýrðir í álitinu og þeir eru ekki skýrðir heldur í framsögunni, og það varðar það að hér er verið að leggja til, að því er virðist til að sníða íslenskan rétt að einhverjum sérstökum þörfum kröfuhafanna, að felldur verði niður svokallaður afdráttarskattur. Til hvers er verið að gera það? Það liggur fyrir að við höfum verið á síðustu árum að gera hundruð tvísköttunarsamninga sem fela það í sér að engin sérstök þörf er á því. Af hverju er þá verið að gera það? Það er bara einn hópur manna sem græðir á því og það eru þeir sem eru með fé sitt fólgið á einhverjum skattsniðgöngueyjum, skattaparadísum eins og Cayman-eyjum eða Tortóla. Hvers vegna á að vera að nota þetta ferðalag til að koma í gegn einhverju smyglgóssi handa Tortólaliðinu? Ég spyr hv. framsögumann: Hvers vegna er nauðsynlegt að grípa til þeirra ráðstafana í frumvarpinu?
Virðulegur forseti. Varðandi afdráttarskattinn og þá undanþágu sem hér er lögð til er rétt að árétta að nú þegar er til staðar í lögum undanþága frá afdráttarskatti. Tiltekin íslensk fyrirtæki hafa þennan afslátt. Sú undanþága kom til á sínum tíma vegna þess að þau skuldabréf sem gefin eru út af t.d. íslenskum orkufyrirtækjum, íslenskum bönkum og fjármálastofnunum eru tekin til viðskipta á markaðstorgum erlendis. Þessi markaðstorg taka ekki til viðskipta skuldabréfa sem bera vexti sem á hvílir skattur inn í framtíðina. Með vöxtum í þessu tilliti er ekki bara verið að tala um beina vexti heldur er líka verið að tala um vexti sem myndast í formi affalla þegar þessi skuldabréf ganga kaupum og sölum löngu síðar, eftir mörg ár mögulega. Þetta er tæknilegt framkvæmdaratriði því að markaðstorgin treysta sér ekki til að höndla með slíka skattskyldu langt fram í tímann. Í tilfelli slitabúanna liggur það fyrir að þau ætla að gefa út skuldabréf til lúkningar kröfum gagnvart kröfuhöfum. Þessi skuldabréf munu ekki endilega bera vexti, ekki beina vexti, í fæstum tilvikum, heldur munu þessir vextir mögulega myndast í viðskiptum seinna meir. Til að þessi bréf geti verið tekin og verði raunveruleg verðmæti fyrir kröfuhafana þurfa þau að vera tæk til viðskipta á þessum markaðstorgum og það verða þau ekki nema það sé skýrt gefið til kynna að á þeim hvíli ekki skattur fram í tímann. Þetta er því tæknilegt atriði. Hins vegar er vert að hafa í huga [[Forseti hringir.]]að þeir sem bera skattskyldu á Íslandi munu eftir sem áður [[Forseti hringir.]]bera hana en flestir þessara kröfuhafa bera [[Forseti hringir.]]hvort eð er ótakmarkaða skattskyldu á Íslandi.
Herra forseti. Hv. þingmaður er með allra gleggstu þingmönnum sem hér sitja en henni tókst ekki að skýra þetta mál þannig að fullnægjandi sé. Tæknilegt úrlausnaratriði, herra trúr, svo að ég segi nú ekki neitt meira. Er það þá þannig að hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórn hans líti á það sem sérstakt hlutverk sitt að klæðskerasníða íslenskan rétt að þörfum kröfuhafa? Það er það sem hv. þingmaður var að segja hérna áðan. Hvern fjandann varðar mig um það hverjar þarfir kröfuhafa eru til að koma þessum bréfum frá sér? Um þetta var samið á milli íslensku ríkisstjórnarinnar og kröfuhafa í því sem hæstv. fjármálaráðherra kallaði lifandi samtal. Eigum við síðan, Alþingi Íslendinga, að koma hér saman og breyta því sem áður var samið um vegna þess að kröfuhafar vilja fá meira til sín? Ég þarf betri röksemdir fyrir því að rétta upp hönd með þessu en þær sem ég fékk. Ég mun aldrei samþykkja þetta nema hv. þm. Frosti Sigurjónsson, eftir atvikum framsögumaður málsins, skýri út fyrir mér af hverju ég, íslenskur þingmaður, á með þessum hætti að fara niður á hnén til að búa til enn meiri hagnað fyrir kröfuhafana. Aldrei skal það verða nema rökin liggi á borðinu. Á meðan ég er á þessu ferðalagi, [[Gripið fram í.]]hvers vegna á ég að samþykkja það að kröfuhafar fái enn frekara tækifæri til að notfæra sér hjáleiðina, skattafslátt hæstv. forsætisráðherra upp [[Gripið fram í: Icesave.]]á 450 milljarða, með því að veita þeim frest til 15. mars? Hvers vegna í ósköpunum á hið íslenska Alþingi að koma saman til að taka slíkar ákvarðanir til að veita enn meiri afslátt en búið var að gefa? [[Gripið fram í.]]Ég á mjög erfitt með að sjá [[Forseti hringir.]]hina rökrænu skynsemd í þessu máli.
Icesave.
Forseti vonar að hv. þingmaður hafi tekið eftir því að forseti bað hv. þingmenn að vera ekki með ragn í ræðustól Alþingis.
Virðulegur forseti. Það er rétt að halda því til haga að hér hefur ekki verið samið við kröfuhafa um nokkurn skapaðan hlut, stjórnvöld hafa ekki samið við kröfuhafa að mér vitandi. Það hefur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar ekki heldur gert, svo að því sé haldið til haga. Hins vegar er rétt að hafa í huga að vilji löggjafinn bjóða upp á raunhæfa leið fyrir þessi slitabú til að ljúka sínum málum með nauðasamningi þarf sú leið auðvitað að vera raunhæf. Það var samþykkt hér síðastliðið sumar að bjóða upp á þessa tvo kosti, stöðugleikaskattinn eða leið nauðasamninga. Ég hef ekki heyrt því fleygt í þessum þingsal að nokkur þingmaður vilji eða hefði viljað eða vilji enn þá og telji það betri kost að slitabúin borgi stöðugleikaskattinn, láti á hann reyna eftir atvikum fyrir dómstólum og verði í því næstu árin. Ég hef ekki heyrt því haldið fram í þessum þingsal. Það væri áhugavert að fá það fram ef einhver þingmaður telur að það sé betri leið en sú leið sem nú stefnir í að verði farin. Rétt er að halda því fram og ég ítreka það hvað afdráttarskattinn varðar að ekki er einu sinni gert ráð fyrir nokkrum tekjum af skatti sem þeim í fjárlagafrumvarpi eða fjárlagagerð ríkisins. Því er ekki um einhvers konar tekjutap að ræða ef menn vilja kalla það það, það er ekki um slíkt að ræða í þessu. Það er eingöngu verið að gera það að raunhæfum kosti að þessum málum verði lokið með nauðasamningum kröfuhafanna sín á milli, þannig að þeir sjái að það sé einhver kostur umfram það að borga stöðugleikaskattinn að fara leið nauðasamninga. Um það snýst málið, það er ekki flóknara en svo. Ekki er gert ráð fyrir tekjum af afdráttarskatti af skuldabréfum sem þessum í fjárlagagerð ríkisins og hefur aldrei verið gert.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, það er nú bara sú sem hér stendur sem skrifar undir það álit. Ég vil fyrst taka það fram að vinnan í nefndinni hefur verið með ágætum, eins og fram kom í máli framsögumanns nefndarálits meiri hlutans, og þar hefur verið reynt að kafa af vandvirkni ofan í þá flóknu stöðu sem við er að eiga og birtist í þessu frumvarpi. Ég tek undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni um að það er mjög mikilvægt að hv. þingmenn skilji það sem hér býr að baki. Ég ætla aðeins að taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Sigríður Andersen sleppti honum hér á undan mér þar sem hún velti því upp hvort einhverjir þingmenn teldu stöðugleikaskattinn betri leið en stöðugleikaframlögin. Það kom mjög skýrt fram í vor þegar við ræddum bæði þessi mál, stöðugleikaskattinn og stöðugleikaframlögin. Báðar þessar leiðir voru samþykktar hér og það kom til að mynda fram í nefndaráliti minni hlutans sem undir rituðu hv. þingmenn Steingrímur J. Sigfússon og Árni Páll Árnason að þeir sæju ákveðna galla við leið stöðugleikaframlags sem ekki ættu við í leið stöðugleikaskattsins. Það voru líka ákveðnir kostir og yfir það var farið ágætlega í nefndaráliti þeirra, en kostirnir við skattlagninguna eru auðvitað fyrst og fremst þeir að hún er mjög gagnsæ leið. Hún er mjög einföld, hún er mjög hrein og bein. Það sögðu einnig hv. þingmenn sem tóku þátt í umræðum í vor, eins og ég rifjaði upp fyrir þessa umræðu, þeir voru allir sammála um að það væri gagnsæ leið sem skildist vel. Vissulega hafa einhverjir haft áhyggjur af því hvort stöðugleikaskattur mundi standast lög, en ég vil líka segja að á minni stuttu og ánægjulegu veru í hv. efnahags- og viðskiptanefnd hef ég ekki heyrt nokkurn mann halda því fram að það sé ástæða til að efast um lögmæti stöðugleikaskattsins. Það hefur komið fram hjá ýmsum gestum fyrir nefndinni að þeir sjái engan sérstakan flöt á því að efast um lögmætið í ljósi þess hvernig að því máli er búið. Þess vegna vil ég taka fram, ég geri það líka í nefndaráliti mínu, og benda á að í tilviki stöðugleikaskattsleiðarinnar að fulltrúi þingflokks okkar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, stóð að nefndaráliti með meiri hlutanum. Málið var stutt af okkar hálfu án fyrirvara, enda er það mjög gagnsæ leið, hún er hreinleg og skilur ekki eftir neinar flækjur, ef við getum sagt sem svo. Í nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, sem ég vitnaði til áðan, voru reifaðir mismunandi kostir og gallar við þessar ólíku leiðir. Vissulega hefur leið nauðasamninga ýmsa kosti, þ.e. málin leysast á grundvelli samkomulags um samning og greiðslu stöðugleikaframlags sem tiltekinn meiri hluti óskar eftir. Fram kom í umræðum varðandi þessa leið að það fer vel á því að bjóða upp á ákveðinn valkost við stöðugleikaskattinn. Þannig ræddum við það hér, að það gæfi kröfuhöfum tvær leiðir til þess að komast út úr höftum. Hins vegar kom líka fram að megingallinn við leið nauðasamninganna væri óvissan, bæði hvað varðaði hina endanlegu fjárhagslegu útkomu ríkisins, stöðuna, hvort stöðugleikaframlögin væru nægjanleg til þess að hlutleysa eignirnar til að ná markmiðum aðgerðanna. Og hver eru markmiðin? Jú, það var líka rætt hér í vor og aftur núna. Ég efast ekkert um að markmið okkar er að höftunum verði lyft án þess að það verði til þess að skerða lífskjör almennings. Það er auðvitað markmið okkar og á að vera markmið okkar allra. Það hlýtur að vera aðalmarkmiðið og það er það sem okkur þingmönnum ber að leggja mat á núna þegar við förum yfir þessi mál. Vissulega erum við hér fyrst og fremst að ræða frumvarp sem lýtur að umgjörð stöðugleikaframlaganna, en eðlilega setjum við það í samhengi við það sem kynnt hefur verið núna af hálfu stjórnvalda. Það er mikilvægt að allir hv. þingmenn reyni að setja sig sem best inn í það sem þar er verið að kynna, því að ég verð að viðurkenna með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það er ekki endilega sett upp á eins gagnsæjan hátt og óska hefði mátt eftir. Kannski er ekki hægt að setja þetta fram á gagnsæjan hátt, ég veit það ekki, en það liggur vissulega fyrir að það er ekki beinlínis auðvelt að ráða í þær kynningar sem stjórnvöld báru hér á borð í síðustu viku. Það lá líka fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar í vor að stöðugleikaframlögin mundu byggja á stöðugleikaskilyrðum sem væru ófrávíkjanleg - ófrávíkjanleg - og þau yrðu að uppfylla hin sömu skilyrði og stöðugleikaskattur. Nú virðist birtast ákveðinn munur á þessum leiðum. Þetta eru ekki eins leiðir, það liggur alveg fyrir. Það er ekki hægt að setja nákvæmlega sömu mælistiku á það þegar við tölum um stöðugleikaskattinn annars vegar og stöðugleikaframlagaleiðina hins vegar, en það sem er til dæmis eðlilegt að spyrja um, og það er eitt af því sem fram kemur í nefndaráliti mínu, er að í þessum heila pakka er gert ráð fyrir að bankarnir skili sér á nafnvirði. Ekki hefur verið farin sú leið, virðist vera, að fá óháðan aðila til að meta virði bankanna. Menn tala um virði bankanna á ólíkan hátt í almennri opinberri umræðu. Bankarnir eru hins vegar settir inn á nafnvirði í kynningunni. Þar er ýmislegt tekið með í dæmið. Ég geri athugasemdir við það þegar þessi framlög eru kynnt, og aðallega undir tölunni 856, sem er haganlega fyrir komið rétt yfir umfangi þess vanda sem áður hafði verið kynntur upp á 815 milljarða, að þegar við köfum svo ofan í það hvað er þar á bak við eru það m.a. aðgerðir sem eru liðnar, t.d. viðskiptin milli nýja og gamla Landsbankans. Það eru líka beinlínis eignir ríkisins, þ.e. lánin sem ríkissjóður lánaði nýju bönkunum, sem ávallt lá fyrir að yrðu endurgreidd, þau eru tekin inn í þessa púllíu. Þarna eru settar inn endurheimtur af eignum sem mjög erfitt er að leggja mat á og við sem gegnum hér hlutverki hv. þingmanna höfum í raun ekki yfirsýn yfir allar þær kröfur sem liggja þar að baki. Við höfum fengið nefnd ýmis dæmi um þær kröfur sem ætlað er að setja inn í sérstakt eignarhaldsfélag undir Seðlabankanum. En það liggur líka fyrir að þar er ákveðin áhætta til staðar um það hvernig nákvæmlega þessar eignir munu skila sér. Þær geta skilað sér vel eða ekki. Það er auðvitað hluti af vandanum við þessa leið að við horfum hér ekki á einfalda krónutölu sem við getum sagt nákvæmlega til um að skili sér með tilteknum hætti á tilteknum tíma, heldur tökum við hér ákveðna áhættu og við horfum inn í framtíðina, við erum að skjóta hluta málsins inn í framtíðina, kannski til góðs, en kannski ekki, og það finnst mér óheppilegt. Ég gagnrýni það í nefndaráliti mínu að mjög lítið samráð hefur verið haft um framkvæmd þessa máls. Það þurfti að hafa verulega mikið fyrir því í hv. efnahags- og viðskiptanefnd að fá beinlínis fulltrúa fjármálaráðuneytisins og fulltrúa Seðlabankans á fund til að fara yfir framkvæmdina á málinu. Það er ekki vegna þess að hv. formaður nefndarinnar, Frosti Sigurjónsson, hafi ekki brugðist strax við beiðni um það, heldur hefur það tekið tíma að fá upplýsingar frá þeim aðilum sem fara með framkvæmd málsins, þ.e. frá fjármálaráðuneytinu og Seðlabankanum. Þar setti nefndin fram ákveðnar óskir um upplýsingar til dæmis til þess að átta sig betur á greiðslujöfnuði inn í framtíðina. Óskað var eftir ólíkum sviðsmyndum á því hvernig þessar aðgerðir mundu skila sér miðað við ólíkar sviðsmyndir inn í framtíðina. Ég verð að segja að ég hefði kosið að fá miklu meira samráð um þessi mál, annaðhvort við efnahags- og viðskiptanefnd, eða við samráðsnefnd um losun hafta sem hefur verið starfandi, hefur aldrei verið sett af. Hún var svo kölluð saman hér í síðustu viku í raun bara til að segja okkur að málið mundi bresta á daginn eftir. Ekki er því hægt að tala um samráð og heldur vart hægt að tala um upplýsingagjöf sem gæti nýst þannig að þingmenn væru vel komnir inn í málið. Síðan er brugðist við því og boðið upp á kynningar sama dag og málið er kynnt á blaðamannafundi. Það er gert með því að ýmsar tölur eru settar fram sem síðan hefur legið fyrir okkur þingmönnum að kafa ofan í og reyna að skilja. Það liggur líka fyrir, og hefur komið fram hjá fulltrúum Indefence-hópsins sem hefur legið yfir þessu máli, að þær tölur eru settar fram án þess að það sé sérstaklega auðvelt að ráða í hvernig þær eru samsettar og sjá hver hin raunverulegu stöðugleikaframlög eru. Tölurnar þar rokkuðu til og frá daginn sem framlögin voru kynnt, hvort þau voru 370 eða allt upp í 590 milljarðar, en það lítur nú út fyrir að þau séu í raun og veru 370 milljarðar og síðan koma aðrar aðgerðir ofan á það. Af hverju dreg ég þetta fram? Jú, herra forseti, af því að það skiptir miklu máli að við sem hér erum skiljum samsetninguna á þessu og séum þess fullviss að málið leysist með sem bestum hætti fyrir land og þjóð, að við séum fullviss um að við séum ekki að ógna lífskjörum almennings, að við séum fullviss um að þetta sé nægjanlegt. Það á ekki að nægja okkur að Seðlabankinn sé búinn að gefa frá sér greinargerð sína, sem var kynnt okkur í efnahags- og viðskiptanefnd á sama degi og málið var kynnt á blaðamannafundi, heldur skiptir máli að við skiljum hvað felst í þeirri greinargerð. Ég vil líka segja að hluti af vandanum er sá að eins og fram kemur í frumvarpinu er verið að gera talsverðar breytingar. Það er ekki langt síðan við gengum frá og samþykktum frumvörpin um stöðugleikaskattinn og stöðugleikaframlögin. Á þeim skamma tíma sem síðan er liðinn hefur það greinilega verið mat þeirra sem átt hafa í því lifandi samtali, sem hæstv. fjármálaráðherra kallaði svo, við kröfuhafa að breyta hafi þurft þessum lögum þannig að hér fáum við fyrst inn frumvarp með verulegum breytingum á lögunum og síðan hefur það líka komið á daginn í vinnu nefndarinnar. Í raun má segja að breytingarnar sem meiri hluti nefndarinnar leggur hér til séu mjög umfangsmiklar. Þær fá ekki eðlilegar þrjár umræður eins og rétt væri, heldur fá þær í raun mjög stutta umræðu, þær miklu breytingar sem gerðar eru á frumvarpinu á milli umræðna. Það er líka ýmislegt sem tengist málinu, ekki beint þessu frumvarpi, heldur málinu sem heild. Það eru ýmsar breytingar sem orðið hafa á málinu frá því að það var kynnt í júní. Ég nefni það til dæmis að tímaröð málsins er orðin önnur en áætlað var. Þá var talað um útboð á aflandskrónum í haust. Þá var talað um að afnámsáætlun eða áætlun um afnám hafta á almenning mundi líka liggja fyrir í haust. En það liggur fyrir núna að það útboð fer ekki fram fyrr en eftir áramót. Það liggur engin áætlun ný fyrir um afnám hafta á almenning, en búið er að segja að það muni gerast von bráðar að þessu loknu, þannig að tímaröðin er ekki sú sem við ræddum í vor. Ég vil líka nefna að það liggur heldur ekki fyrir áætlun varðandi almenning, ég nefni almenning sérstaklega, en ég vil líka nefna lífeyrissjóðina, því að við höfum heldur enga sýn á það hvernig nákvæmlega lífeyrissjóðirnir eiga að geta uppfyllt fjárfestingarþörf sína með þá fjármuni sem þeir liggja hér með inni í höftum og hvenær við munum sjá einhverja raunverulega áætlun um að það gangi eftir. Af því að afdráttarskatturinn var nefndur finnst mér heldur ekki góður bragur á því að gera þessar breytingar undir pressu þess að ná nauðasamningum við kröfuhafa - og þær breytingar voru vissulega ræddar talsvert í nefndinni - því að þarna er verið að falla frá skattareglum, væntanlega að kröfu þessara stóru greiðslumiðlunarfyrirtækja sem við þekkjum og heita Euroclear, Clearstream. Að þeirra kröfu er fallist á breytingar á íslenskri skattalöggjöf til að hægt sé að höndla með þau, til að hægt sé að láta þau ganga kaupum og sölum, væntanlega að kröfu kröfuhafa. Mér finnst það erfitt í ljósi þess að ríkisskattstjóri var með ákveðnar athugasemdir. Vissulega er það rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni og framsögumanni málsins að það er ýmislegt sem vegur þar á móti, eins og tvísköttunarsamningar og annað. En þetta eru breytingar sem við gerum í mikilli tímapressu eins og annað sem tengist þessu máli. Þarna eru ákveðnar prinsippbreytingar sem gera það að verkum, í ljósi þess litla samráðs sem haft hefur verið um málið, að það hefur verið á köflum eins og að kreista tár úr steini, að kreista út upplýsingar um það hvað býr á bak við tölurnar og glærurnar sem voru kynntar almenningi í síðustu viku. Það hefur verið erfitt að fá raunveruleg gögn, raunverulegar upplýsingar, þær eru smám saman að tínast inn í umræðuna. Þá hlýt ég að segja það hér að auðvitað hljóta þessir samningar fyrst og fremst að vera á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og ég hefði talið betra að við hefðum haft meira samráð þverpólitískt. Ég hef oft áður rætt það í þessum sal að ég líti svo á að það fari best á því að við reynum að vinna svona stórt hagsmunamál saman. Ég hefði kosið að það hefði verið gert með þeim hætti í þessu máli. Mér finnst leitt að sjá hvernig haldið hefur verið á málinu því að þetta er mjög mikið hagsmunamál fyrir allan almenning. Langbest hefði farið á því að við hefðum öll setið við sama borð, öll haft sömu upplýsingar og það var til vettvangur fyrir það, vettvangur sem bundinn var trúnaði, sem var samráðsnefnd um losun hafta. Það hefði verið hægur vandi að nýta þá nefnd og enginn átti að vera minni maður að því. Mér finnast þetta ekki góð vinnubrögð. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra. Ég vil fyrst og fremst segja að það sem um ræðir hér er auðvitað þetta frumvarp. Ég geri ákveðnar athugasemdir við það, sérstaklega varðandi afdráttarskattinn. Búið er að gera breytingar og meiri hluti nefndarinnar leggur til ákveðnar breytingar sem eru til bóta varðandi ýmis tæknileg atriði. En stóra málið er að þetta mál er sett fram til þess að búa í haginn fyrir nauðasamninga sem þegar er búið að kvitta upp á af hálfu hæstv. fjármálaráðherra. Það finnst mér hafa gerst án nægrar umræðu í hópi þingmanna og líka án umræðu við almenning í landinu. Það eru hans hagsmunir sem um ræðir hér. Um það snýst höfuðgagnrýni mín í þessu nefndaráliti. Ég tel að margt hafi ræst sem fram kom í áliti minni hlutans. Óvissan er vissulega til staðar. Ógagnsæið er vissulega til staðar. Það er áhyggjuefni, finnst mér.
Herra forseti. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann: Er það hlutverk þingsins að klæðskerasníða íslenskan rétt að sérstökum kröfum kröfuhafanna, sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason kallaði hér forðum daga hrægammasjóði, t.d. varðandi það að leggja af þennan afdráttarskatt? Og sömuleiðis varðandi það að gefa þeim aukinn tíma til þess að geta farið þá frábæru afsláttarleið sem hæstv. forsætisráðherra virðist hafa haft forgöngu um að búa til og sérhanna fyrir það sem þeir kölluðu einu sinni hrægammasjóðina, og býr til mesta skattafslátt sem nokkru sinni hefur heyrst af í sögu Evrópu, 450 milljarða fyrir hrægammasjóðina? Er það okkar hlutverk ofan á 450 milljarðana að koma síðan saman til þess að gefa þeim enn meiri möguleika á að notfæra sér það og til þess að gefa þeim enn meiri skattafslátt? Mig langar sérstaklega til þess að spyrja [[Forseti hringir.]]hv. þingmann út í afstöðu hennar til afdráttarskattsins. Er það okkar hlutverk að vera að vernda með einhverjum hætti þetta [[Forseti hringir.]]Tortólulið sem hefur falið fé sitt [[Forseti hringir.]]fjarri skattheimtu íslenska ríkisins í skattaparadísum eins og þeirri sem ég nefndi?
Herra forseti. Það væri áhugavert að skoða það samkomulag sem nú liggur fyrir, ekki aðeins út frá því hvað íslenska ríkið fær í sinn hlut, heldur einnig hvernig kröfuhafarnir koma út úr því samkomulagi. Það væri áhugavert að skoða ranghverfuna á glærunum sem við fengum að sjá og gott ef við hefðum fengið tíma til þess, af því að hv. þingmaður nefnir hér stöðu þeirra. Hvað varðar afdráttarskattinn þá gerði ég mér grein fyrir þeirri afstöðu minni að ég áttaði mig alveg á því sem verið væri að gera hér; það liggja fyrir beiðnir frá alþjóðlegum greiðslumiðlunarfyrirtækjum, þau segja að þau vilji ekki höndla með bréfin nema að þau séu undanþegin þessum skatti. Og hér er verið að leggja til að koma til móts við þær kröfur greiðslumiðlunarfyrirtækjanna. Ég er mjög efins um það. Mér finnst enginn bragur á því að gera það í fyrsta lagi undir tímapressu og í öðru lagi að við séum að sérsníða skattumhverfið að þessum fyrirtækjum án þess að hafa fullkannað hvaða aðrar leiðir [[Forseti hringir.]]standa til boða í þeim málum.
Herra forseti. Þá höndla þau bara ekkert með bréfin. Það er ekki mál okkar Íslendinga. Við gerðum ákveðið samkomulag og það frumvarp sem við ræðum hér er staðfesting á því að ríkisstjórnin fór samningaleiðina. Það kom ákveðin niðurstaða. Henni var tekið. Menn voru misjafnlega sáttir við það. En þá þýðir ekkert að koma til baka og segja: Nei, við viljum meira. Íslenska þingið þarf einhvern tímann að segja: Hingað og ekki lengra. Ég tek því þannig að hv. þingmaður muni þá vera sammála mér um þetta mál í atkvæðagreiðslunni því að a.m.k. eftir þá umræðu sem hér hefur farið fram í dag ætla ég ekki að greiða þeim parti atkvæði mitt. Ég verð líka að segja að mér finnst ekki að það sé okkar hlutverk að gefa kröfuhöfum lengri frest til þess að geta notfært sér þennan 450 milljarða skattafslátt, sér í lagi ekki eftir þær mikilvægu upplýsingar sem hv. þingmaður færir úr umfjöllun efnahags- og viðskiptanefndar, því að það merkilegasta sem hún sagði í ræðu sinni var það að þar hefðu margir komið og sagt að það væri engin ástæða til þess að efast um lögmæti [[Forseti hringir.]]stöðugleikaskattsins. Þá spyr ég: Ef hann er í lagi og lögmæti hans ekki dregið í efa, hví í ósköpunum notfærum við okkur ekki frekar [[Forseti hringir.]]þá leið sem hefur enga áhættu í för með sér fyrir íslenska ríkið?
Herra forseti. Ég tek það fram að ég er ekki löglærð, en ég hef heyrt ýmsa löglærða aðila halda því fram að það sé engin ástæða til að efast sérstaklega um lögmæti stöðugleikaskattsins og nú er það svo að ríki hafa auðvitað mjög ríkar heimildir til skattlagningar. Við erum bæði með söguna með okkur í því. Við erum með ýmis dómsmál sem fallið hafa með þeim hætti, þannig að það er engin sérstök ástæða til að efast um lögmæti skattsins. Ég hjó eftir því og fylgdi því eftir í umfjöllun nefndarinnar að þar voru ýmsir sem bentu á að það væri engin ástæða til þess að efast um það. En eins og ég fór yfir áðan eru þetta ólíkar leiðir og þær hafa ólíka kosti og galla. Mér hefur þó ekki þótt nein ástæða koma upp til þess að draga lögmæti stöðugleikaskattsins í efa. Það kann hins vegar að vera að einhverjir hefðu látið á það reyna fyrir dómstólum, það er ekki ólíklegt. En líkurnar sýnast mér vera yfirgnæfandi í þá átt að það hefði farið vel fyrir íslenska ríkið.
Virðulegi forseti. Ég ætla að spinna aðeins áfram þennan sama þráð. Hér er verið að sleppa erlendum kröfuhöfum úr höftum með um það bil 400 milljarða af gjaldeyri úr landi á einhverju árabili, einkanlega með vísun til þess að það eyði lagalegri óvissu sem hv. þingmaður upplýsir þó að hafi ekki verið talin vera mikil í nefndinni. Þá vil ég spyrja hvort það sé ekki líka þannig að í lögunum um stöðugleikaskattinn hafi verið búið svo um að þeirri lagalegu óvissu verði eytt mjög fljótt, það sé flýtimeðferð fyrir dómstólum, það sé einvörðungu hægt að reka slík mál fyrir íslenskum dómstólum og þetta sé íslensk lögsaga og íslensk efnahagslögsaga og íslenskir dómstólar muni hafa síðasta orðið í málinu, og hvort sá stutti tími sem það tekur að fá niðurstöðu í málið gefi ekki tilefni til að hafa a.m.k. efasemdir um að ástæða sé til að veita erlendum kröfuhöfum [[Forseti hringir.]]svona mikinn afslátt og hleypa þeim svona fljótt á undan öðrum úr höftum.
Herra forseti. Mikið rétt, þannig er í pottinn búið. Hins vegar kom það líka fram í umræðum hér í vor að hugsunin á bak við að hafa tvær valkvæðar leiðir væri sú að það styrkti í raun stöðugleikaskattinn. Síðan lægi það auðvitað hjá stjórnvöldum og Seðlabankanum að meta hvort framlögin uppfylltu stöðugleikaskilyrðin sem ég nefndi hér áðan að ættu að vera ófrávíkjanleg, þ.e. þessi framlög mundu uppfylla skilyrðin og vera þannig jafn gild leið. Það þótti líka styrkja málatilbúnaðinn í kringum skattinn að hafa valkvæða leið. Það sem við horfum hins vegar fram á núna er að boltinn liggur hjá stjórnvöldum að ákveða og meta hvort þessi framlög uppfylli í raun og veru nægilega þær kröfur sem hafa verið settar af hálfu stjórnvalda. Ég varpa því fram hér að ég dreg ekki í efa lögmæti skattlagningarleiðarinnar en tel erfitt að leggja mat á það [[Forseti hringir.]]út frá þeim gögnum sem hafa verið lögð fyrir þingið hvort leiðin [[Forseti hringir.]]standist þessi skilyrði.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður er að segja okkur að það sé lítil lagaleg óvissa um að við getum klárað málið með umtalsvert betri niðurstöðu fyrir Ísland ef við tökum stöðugleikaskattinn og að flýtileið sé tryggð, sem ætti ekki að taka mikið lengri tíma en 18 mánuði af þolinmæði okkar. Þá spyr ég um það sem þingmaðurinn nefnir um jafn gilda leið. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að hér væri verið að fresta hluta vandans. Ég er sammála þingmanninum. Felur það ekki einmitt í sér að stöðugleikaframlag sé ekki jafn gild leið stöðugleikaskattinum vegna þess að hluti vandans verði ekki leystur með stöðugleikaskatti heldur verði honum einmitt frestað? Var ekki önnur forsenda fyrir því að leggja á stöðugleikaskattinn sú að það gilti jafnræði í losun hafta? Er það nokkurt jafnræði að erlendir kröfuhafar komist fyrstir út en hér þurfi almenningur, fyrirtæki og lífeyrissjóðir landsins að bíða í óvissu?
Herra forseti. Ég gerði það einmitt að umtalsefni hér, þ.e. annars vegar þetta með tímalínuna. Við erum ekki komin með neina áætlun um afnám hafta á almenning. Við erum ekki komin með áætlun um það hvernig lífeyrissjóðir eiga að fara með sínar eignir og þar er mikil uppsöfnuð fjárfestingarþörf. Við erum í raun ekki búin að sjá neitt á spilin hvað þetta varðar. Síðan hvað varðar hitt sem hv. þingmaður nefndi, að fresta vandanum til framtíðar, þá eru auðvitað mjög stórar spurningar á leiðinni. Hvernig á til dæmis að fara með banka sem fyrirhugað er að verði hluti af þessu framlagi? Við heyrum strax ólíkar raddir um hvað sé rétt að gera í því. Ýmsir hvetja til dæmis til þess að Íslandsbanki verði seldur hið fyrsta en þá veltum við því auðvitað fyrir okkur hverjir bíði eftir að kaupa hann og hvernig eigi að standa að þeirri bankasölu. Enn hefur ekki farið fram rannsókn, sem var þó samþykkt í þingsályktun, um hvernig staðið var að einkavæðingu bankanna [[Forseti hringir.]]upp úr aldamótum. Það bíða líka stórar spurningar um framtíðina.
Virðulegi forseti. Það er kostulegt að hlusta á málflutning formanns Vinstri grænna. Hér er mikið talað um skilningsleysi og talað um að það hafi verið lítil samráð við stjórnarandstöðuna o.s.frv. Hér er meira að segja talað um að það hafi ekki verið fengnir óháðir aðilar til að meta bankana. Ég vísa þessu öllu til föðurhúsanna. Við vitum alveg hvernig þetta var hér þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, þáverandi fjármálaráðherra, gaf kröfuhöfunum bankana á einni nóttu. Hér er verið að vinda ofan af því máli. Hér er verið að skila ríkisframlaginu sem hv. þingmaður fór með inn í bankana, svo að það sé sagt. Þessi aðgerð gengur fyrst og fremst út á að verja lífskjör almennings í landinu, sem ég tel að hafi ekki verið gert á síðasta kjörtímabili. Ég spyr þingmanninn hvort hún vilji fara yfir það hér með þingheimi hvernig farið er með Landsbankabréfið svokallaða í þessum samningum, [[Forseti hringir.]]upp á 230 milljarða, og skilyrta skuldabréfið upp á 92 milljarða, sem var skítabix fyrri ríkisstjórnar. [[Forseti hringir.]]Þetta var hluti af Icesave-samkomulaginu. Hvernig var farið með það í þessum samningum?
Herra forseti. Ég veit eiginlega ekki hvernig maður á að svara slíku. Er þetta ekki fullkomlega eðlileg krafa? Hér var á síðasta kjörtímabili starfandi samráðsnefnd um losun hafta. Þar átti flokkur hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur fulltrúa. Sú nefnd fundaði og reynt var að halda henni upplýstri. Formenn flokkanna voru kallaðir á fund þeirrar nefndar. Ég kallaði eftir því að þessi nefnd væri virkjuð og látin starfa áfram. Ég skil ekki af hverju hv. þingmaður bregst við með því að byrja að tala um það sem henni er ávallt efst í huga, sem er Icesave. Ég verð að biðja hv. þingmann um að færa sig aðeins fram í tímann, ég er ekki einu sinni að biðja hana um að færa sig til framtíðar heldur er ég að biðja hana um að færa sig yfir í daginn í dag og útskýra fyrir mér hvort hún hefði talið það óæskilegt að kalla saman samráðsnefnd um losun hafta. Hefði henni fundist það slæmt að við fengjum meiri upplýsingar? Er hún á móti því? Ég kalla eftir því að hv. þingmaður svari fyrir það.
Virðulegi forseti. Það er ágætt að rifja þetta upp vegna þess að það er verið að tala um að hafa samráð við stjórnarandstöðuna. Það vita allir hvernig fór með ákveðna nefnd sem var ekki treystandi því að það láku upplýsingar til kröfuhafa um leið og fundi var lokið hjá þeirri nefnd á þessu tímabili. Þess vegna þurfti að fjarlægja stjórnarandstöðuna aðeins frá þessu máli, þannig að það sé sagt. Ég man nú ekki eftir því að margir fundir hafi verið haldnir á síðasta kjörtímabili í nefndum um afnám hafta. Það gerðist raunverulega ekkert í þeim málum á síðasta kjörtímabili. Ég ætla að upplýsa um það hvernig búið er að fara með gjafagjörninginn til Landsbankans sem stóð á sínum tíma í 300 milljörðum, Icesave-skuld sem fyrri ríkisstjórn tók raunverulega yfir á herðar landsmanna þrátt fyrir að við hefðum fullan sigur fyrir EFTA-dómstólnum. Nú standa eftir af því einungis 150 milljarðar vegna þess að það hefur gengið svo vel að borga niður skuldir. Nú er verið að breyta því með þessu frumvarpi [[Forseti hringir.]]í bréf sem er með eðlilega markaðsfjármögnun. Það var ekki þannig á síðasta kjörtímabili. Það voru svo undarlegir [[Forseti hringir.]]skilmálar á því bréfi að það var ekki nokkur leið fyrir bankann að vinna úr því.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vera mjög heiðarleg. Hún vildi sem sagt ekki að stjórnarandstaðan fengi aðgang að samráðsnefnd um losun hafta. Hún vildi ekki frekari upplýsingagjöf. Hún vitnaði til einhvers leka sem engin leið er að rekja í raun og veru, en hv. þingmaður hefur haldið hér ýmsu fram í þessari pontu sem er algerlega órökstutt. Mér finnst gott að það liggi á borðinu. Ég veit að samflokksmenn hennar eru ekki endilega sammála henni um þetta. Hér liggur afstaða hv. þingmanns fyrir. Hún mælir gegn þverpólitísku samstarfi um mikilvæg mál sem varða hag almennings og heldur sig svo bara í fortíðinni, eins og hv. þingmaður hefur kosið að gera allt þetta kjörtímabil, enda er það gömul saga og ný að það er oft auðveldara að dvelja í liðnum tíma en að horfast í augu við kröfur nútímans.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Ég vil rétt aðeins koma inn á það sem hún nefndi hér áðan varðandi hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur af því að talað var um að dvelja í fortíðinni. Ef við horfum til 1. janúar 2016 þá hefði það einmitt verið fyrsti dagurinn sem afborgunin átti að fara fram í erlendum gjaldeyri af Icesave-skuldinni hefði hún verið samþykkt hér af fyrri ríkisstjórn. Við skulum halda því til haga. Það sem mig langar að koma hér inn á eru þau orð sem hv. þingmaður gerði að sínum, að skerða ekki lífskjör almennings, að það væri lykilatriðið. Það er einmitt lykilatriðið í þeim aðgerðum sem þessi ríkisstjórn hefur kynnt með stöðugleikaskattinum og þessum tveimur leiðum, að skerða ekki lífskjör almennings. Það var númer eitt, tvö og þrjú. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann af því að það var talað um bankana hér áðan að Íslandsbanki væri að lenda í höndum ríkissjóðs: Var gerð einhver greiðslujafnaðargreining á sínum tíma þegar ráðist var í að afhenda [[Forseti hringir.]]kröfuhöfum þessa banka? Var gerð einhver áætlun þá líkt og gert er núna og rannsakað hvaða áhrif það hefði á lífskjör [[Forseti hringir.]]almennings, hvaða áhrif það hefði á greiðslujöfnun þjóðarbúsins o.s.frv.? Það er akkúrat lykilatriði í þessari umræðu [[Forseti hringir.]]að þetta hefur ekki áhrif á lífskjör almennings og það er það sem þessi ríkisstjórn leggur höfuðáherslu á.
Herra forseti. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason er líka fastur á kunnuglegum stað, Icesave-staðnum, sem er greinilega erfitt að losna út úr ef maður er einu sinni kominn inn í það búr. Eins og hefur komið fram er búið að greiða megnið af þessari Icesave-skuld með inneignum bankans þannig að væntanlega værum við stödd á þeim stað eins og við erum í dag. Hvað varðar greiðslujafnaðargreiningu þá var óskað eftir því, m.a. í efnahags- og viðskiptanefnd, að hún yrði gerð. Það er erfitt að gera greiðslujafnaðargreiningu fram í tímann - það kom líka fram hjá þeim aðilum sem þar var rætt við, fjármálaráðuneyti og Seðlabanka - af því að ýmsir utanaðkomandi þættir geta haft mjög mikil áhrif á greiðslujöfnuð. Það sem ég hefði viljað sjá eru í rauninni fleiri sviðsmyndir dregnar upp þegar við skoðum utanaðkomandi aðstæður. Viðskiptakjör geta haft mjög mikið að segja um það hvernig greiðslujöfnuður teiknar sig upp fram í tímann. Það hefur verið gerð tilraun til þess. Það er líka vegna þess að kallað var eftir því [[Forseti hringir.]]innan nefndarinnar. Ég held að það hefði farið betur ef samráðsnefndin eða efnahags- og viðskiptanefnd [[Forseti hringir.]]hefði verið betur upplýst framan af um málið því að þá væri hún með miklu skýrari gögn í höndunum núna.
Virðulegi forseti. Ég og hv. þingmaður erum svo sannarlega sammála um að það er mikilvægt að greiðslujafnaðar sé gætt og við skerðum ekki lífskjör almennings. Við erum núna að ljúka lokaáfanganum í vegferðinni sem var farið af stað í eftir hrunið. Í fyrsta lagi voru það neyðarlögin sem tryggðu að við gátum endurreist bankakerfið og héldum því fyrir utan. Í öðru lagi börðumst við gegn því allt síðasta kjörtímabil að skuldir yrðu þjóðnýttar með þeim hætti sem Icesave-samningarnir gerðu ráð fyrir. Í þriðja lagi er að gera upp slitabú föllnu bankanna eins og er verið að gera núna. Þá er mikilvægt að gæta að greiðslujöfnuði ríkissjóðs svo að lífskjör almennings verði ekki skert með nokkrum hætti. Um leið og ég fagna því að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir er mér sammála um að skerða ekki lífskjör almennings þá verð ég að segja að ég skil auðvitað þennan mikla pirring hjá stjórnarandstöðunni, kannski ekki hjá hv. þingmanni heldur meira hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og fleirum, [[Forseti hringir.]]yfir því að ríkisstjórninni sé að takast að aflétta hér gjaldeyrishöftum, verja stöðugleika og tryggja lífskjör almennings [[Forseti hringir.]]til framtíðar. Við getum fagnað því og verið glöð yfir að við náum því hér í dag ef við samþykkjum [[Forseti hringir.]]þetta frumvarp.
Herra forseti. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason eyddi nógu löngum tíma með mér í flokki til að vita að ég er ekki vitund pirruð. Ég vil bara að við ræðum þessi mál málefnalega. Ég leitaðist við að gera það í ræðu minni og hefði gjarnan óskað eftir því að fá andsvör [[Gripið fram í.]]í takt við það. Úr því að hv. þingmaður kýs að dvelja í fortíðinni leyfi ég mér að minna á að ástæða þess að við sjáum fram á einhvern árangur í þessu máli er að þrotabúin voru sett undir höft. Eigum við að rifja það upp, hv. þingmaður? Eigum við að rifja það upp að þingmenn Sjálfstæðisflokksins börðust beinlínis gegn því og töldu að það væri verið að herða á höftunum með því að færa þrotabúin undir höft sem gerir okkur það kleift núna að ræða þessi mál yfir höfuð? Hv. þingmenn Framsóknarflokksins á þeim tíma treystu sér ekki til að styðja málið enda voru þeir ekki reiðubúnir til að taka þátt í neinni sameiginlegri lausn á málunum. [[Gripið fram í: Ég er sammála.]]
Þessari góðu lausn sem er hér …
Það væri ágætt að heyra hvort hv. þingmenn treysta sér til að styðja þetta núna [[Forseti hringir.]]þegar þeir líta um öxl og viðurkenna að það voru ákveðin mistök að styðja það ekki. Mér þætti gaman að heyra það ef menn vilja endilega dvelja í fortíðinni, sem ég hef engan sérstakan áhuga á. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]
Forseti. Ég mæli fyrir séráliti mínu eða áliti 2. minni hluta í efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt sem við ræðum nú. Eins og fram kom í máli framsögumanns meiri hluta nefndarinnar er hér um að ræða mjög tæknilegar breytingar á tekjuskattslögunum. Þær eru gerðar sérstaklega til þess að slitabúin geti gert þá nauðasamninga sem þau þurfa að fara í ef þau ætla ekki að lenda í, ef ég má orða það svo, stöðugleikaskatti sem er 39% á allar eignir búanna og mun falla á fyrirtækin ef þau hafa ekki lagt fram nauðasamninga fyrir 31. desember. Það er, virðulegi forseti, verið að sérsníða lögin í landinu til þess að fyrirtækin fari í þessa nauðasamninga og það er afrakstur af því sem hæstv. fjármálaráðherra hefur kallað lifandi samtal á milli ríkisstjórnar, Seðlabankans og kröfuhafanna, sem við hin köllum yfirleitt að eiga í samningum við. Virðulegi forseti. Ég mun ekki ræða sérstaklega hin tæknilegu atriði við þær breytingartillögur sem meiri hlutinn leggur fram. Ég ætla að ræða umgjörðina um þetta mál allt saman vegna þess að það snýst um, eins og komið hefur fram áður, eina stærstu aðgerð í efnahagsmálum sem hér hefur verið ráðist í. Til þess að hún sé gerleg er nauðsynlegt að gera þessar tæknilegu breytingar. En ég ætla að ræða um aðgerðina sjálfa. Virðulegi forseti. Auðvitað fagna ég því ef árangur næst í því að losa um gjaldeyrishöftin, það er ekki nokkur vafi á því. Auðvitað hljóta allir að fagna því en ég vil minna á að stór áfangi á þeirri leið og forsenda þess að þetta uppgjör er mögulegt var tillaga ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur um breytingar á gjaldeyrislögum þegar slitabúin voru tekin undir gjaldeyrishöftin. Eins og fram hefur komið áður og kom mjög oft fram í umræðu um þessi mál í vor þá barðist Sjálfstæðisflokkurinn beinlínis gegn þeirri tillögu og framsóknarmenn sátu hjá. Í atkvæðaskýringu um frumvarpið sagði formaður Sjálfstæðisflokksins sem er núverandi hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi forseta: „Það er fullkomlega ótrúverðugt þegar sama ríkisstjórnin sendir á fárra daga tímabili út þau skilaboð að gjaldmiðillinn sé ónýtur og hins vegar að það sé verið að herða höftin til að við getum bráðum farið að afnema þau.“ Það var nauðsynlegt, virðulegi forseti, að herða höftin, að loka bankana inni í gjaldeyrishöftum hér og það var forsenda þess að hægt er að fara í þessa aðgerð nú. Ég vil líka ítreka það sem núverandi hæstv. fjármálaráðherra sagði einmitt á þessum tíma, að gjaldmiðillinn væri ónýtur. Gjaldmiðillinn er enn þá ónýtur, virðulegi forseti, og þess vegna er svo mikill vafi á því hvenær við, almenningur í þessu landi, losnum úr gjaldeyrishöftum. Gjaldmiðillinn er of lítill, þetta er örkróna og því miður eru mestar líkur á því að hún verði í höftum enn um sinn. Það er að minnsta kosti ekkert í þeim aðgerðum sem hér eru kynntar sem gefur leiðarvísi um það hvenær lífeyrissjóðirnir, íslensk fyrirtæki og íslenskur almenningur komast úr þessum höftum. Eins og ég sagði áðan þá er nauðasamningaleiðin hin leiðin sem kröfubúin hafa á móti því að borga 39% skatt á allar eignir. Það er mjög gagnsæ leið en þessi leið hérna er því miður ekki gagnsæ. Svo virðist - ég ætla að segja að svo virðist - sem verið sé að gefa um 400, 450 milljarða afslátt frá stöðugleikaskattinum sem menn sögðu að ætti að vera jafn gild leið. Þess vegna hljótum við að kvarta yfir því hvernig staðið hefur verið að kynningu á þessum málum öllum. Í þeim kynningum sem við höfum fengið virðist vera gerð tilraun til þess að hækka eins mikið og mögulegt er hvað kemur út úr stöðugleikaframlaginu. Þetta er svo ógagnsætt og gert á þann hátt að maður fyllist sannast að segja tortryggni, virðulegi forseti. Það er það sem er svo vont í þessu máli. Tökum til dæmis Íslandsbanka, hann er færður yfir á bókfærðu verði sem er 180 milljarðar. Þeir sem þekkja til segja að það sé mjög óvarlegt að halda að hægt sé að selja banka á bókfærðu verði þessa dagana. Einnig eru taldir til 60 milljarðar sem þegar hafa verið greiddir í bankaskatt. Ég get ekki skilið það öðruvísi en svo að það sé vegna þess að ef slitabúin fara í nauðasamninga sé engin hætta á að þau fari einhvern tímann í mál út af því að hafa fengið það greitt. Það er alltaf verið að pumpa upp þá upphæð sem kemur inn í nauðasamningunum. Til hvers, virðulegi forseti? Til þess að reyna að gera afsláttinn frá stöðugleikaskattinum sem lægstan. Virðulegi forseti. Ég vil segja það að ég er alls ekki á móti því að fara samningaleið og ég skil það vel að menn fari samningaleið. Við gerðum það á síðasta kjörtímabili og það er rétt að rifja upp að í Icesave 2 sem var samningaleið hömuðust hér menn alveg hreint á móti okkur eins og við værum nánast landráðafólk. Reiknað hefur verið út að sú leið hefði kostað okkur á bilinu 30–55 milljarða. En hvað segir Viðskiptaráð? Viðskiptaráð segir að gjaldeyrishöftin kosti okkur 80 milljarða á ári. Ef Icesave 2 hefði orðið að veruleika hefðum við losnað tveimur eða þremur árum fyrr úr höftum eða það hefði losast um fyrr en raun verður á. Ég tek þetta fram vegna þess að ég er ekki á móti því að menn fari samningaleið og ég skil það mjög vel vegna þess að það er öruggara að standa föstum fótum en að vera í lausu lofti. En þá, virðulegi forseti, verða menn að segja það, segja að þeir fari samningaleiðina vegna þess að hún sé öruggari fyrir okkur öll. Það er bara gott mál. En ekki bjóða okkur upp á það að þetta séu jafn gildar leiðir. Það er það sem er svo óþolandi, virðulegi forseti, því miður. Ég vil ítreka það að menn hafa sagt að jafnræði eigi að vera í því hvernig við losnum öll úr gjaldeyrishöftum. Út af fyrir sig þá skil ég það vel og finnst það ekkert óeðlilegt að höftin séu núna losuð af slitabúunum. Þau borga vissulega fyrir það eins og seðlabankastjóri hefur minnst á. Það er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt en þá þarf að fylgja því áætlun um hvernig íslenskt þjóðfélag, íslenskt atvinnulíf, íslenskur almenningur kemst út úr höftunum. Það er algjörlega fráleitt, virðulegi forseti, að í þessum áætlunum hér er reiknað með því, skilst mér, að lífeyrissjóðirnir geti farið út með 10 milljarða á ári á næstu árum. Það vita það allir, það veit það hver maður sem eitthvað hefur fylgst með málum af þessu tagi, að 10 milljarðar eru smápeningar miðað við þá fjárþörf eða ávöxtunarþörf sem lífeyrissjóðirnir eru í og þurfa að koma úr landi á næstu árum til þess að geta ávaxtað sitt fé. Virðulegi forseti. Eins og rætt hefur verið og kom fram í andsvari hv. þm. Árna Páls Árnasonar er hér hópur, Indefence svo ég nefni hann, sem hefur varað við þessari leið. Þeir segja að helmingurinn sé eftir og vandinn sé alls ekki leystur. Mér finnst slæmt að enginn hafi getað hrakið það sem þeir segja, það hefði gert mig miklu rólegri með þetta allt saman ef mennirnir sem eru ábyrgir fyrir þessu öllu hefðu hreinlega getað sannfært mig um að röksemdir þeirra í Indefence héldu ekki, ef þeir hefðu sannfært mig um að þeir færu ekki með rétt mál. Það hefur ekki verið gert og það finnst mér slæmt, virðulegi forseti. Ástæða þess að ég skila þessu séráliti sem liggur hér frammi er fyrst og fremst almenn gagnrýni á málatilbúnaðinn frekar en athugasemdir við einstakar lagagreinar. Ég vil taka undir vangaveltur, og er þar á báti með flokksbróður mínum, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, um breytinguna á afdráttarskattinum. Mönnum hefur ekki tekist að skýra út fyrir mér af hverju hún er nauðsynleg og af hverju er nauðsynlegt að gera hana í þessum flýti. Menn taka dæmi af því þegar Landsvirkjun fékk lán fyrir einhverjum árum, þetta sé nauðsynlegt vegna skuldabréfa sem Landsvirkjun gaf út, ég skil ekki hvernig það er sambærilegt við þessa kröfuhafa sem við vitum ekkert hverjir eru og hvar þeir eru. Það er ljóst að þegar kröfuhafar eru í þeim löndum þar sem öll viðskipti eru uppi á borðum í Evrópu eða Bandaríkjunum þá eru þar tvísköttunarsamningar í gildi og þar verða skattarnir greiddir. Yfir þessu er líka einhver hula og dula sem mér finnst vont. Það er fyrst og síðast það, af hverju er þetta ekki allt lagt fram? Kynningin á stöðugleikaframlaginu og hvernig það er, af hverju er þetta ekki bara útskýrt vel og vandlega? Af hverju fengum við ekki að fylgjast með hinu lifandi samtali sem var við kröfuhafana? Það hefði verið hægt að gera það í þingnefndinni, það hefði verið hægt að gera það í samráðshópnum sem hér var talað um. Allt vekur þetta tortryggni og það er leitt, virðulegi forseti, vegna þess að þetta er vissulega mjög áríðandi mál. Ég vona að það verði þjóðinni til heilla að leysa þetta svona, það vona ég sannarlega. En þá hefði átt að gera það á þann hátt að við þyrftum ekki að vera tortryggin. Það eru mín lokaorð.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ræðu hennar. Mér finnst sami tónninn í ræðunni og hjá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur. Hér er mikil tortryggni á ferðinni. Það birtist mjög vel í ræðu þingmannsins og ýmsum spurningum er velt upp. Hér er kallað eftir sjónarmiðum aðila sem sátu í Indefence-hópnum og þingmaðurinn telur að þau rök séu ekki komin fram. Þau eru löngu komin fram og það er löngu búið að útskýra það og ég hef ekki tíma til þess að gera það hér í einnar mínútu andsvari. Þess ber líka að geta að hér er talað mjög mikið um að við séum að afsala okkur dómsvaldi. Svo er alls ekki því að báðir aðilar falla frá málssóknarrétti, bæði íslenska ríkið og kröfuhafar. Þess vegna eru það hreinar blekkingar, sem þingmenn stjórnarandstöðunnar fara fram með. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvað hún á við hér í nefndarálitinu á bls. 2: „Breyting á skilmálum láns LBI er talin til tekna þó að í raun sé frekar um skriffinnsku að ræða en raunverulega úrlausn.“
Virðulegi forseti. Ég ætla bara að svara þessari spurningu. Ég skildi ekki almennilega formálann að henni af því að ég var ekki að biðja um neitt frá Indefence, ég var að segja að ekki hefðu verið færð fram rök sem hrekja það sem Indefence-menn hafa sagt, það er nú bara það sem ég er að segja. Það finnst mér vont. Það sem ég á við með þessu er það að það gerist ekkert með þetta Landsbankabréf annað en að hægt er að falla frá veði á því. Það er ekkert víst um það að Landsbankinn notfæri sér þetta. Það er ekki króna sem kemur neins staðar inn út af þessu. Það er það sem ég er að segja. Það eru teknar alls konar upphæðir og þær eru settar í pott og maður þarf að liggja í tvo til þrjá tíma yfir þeirri kynningu sem veitt er til þess að [[Forseti hringir.]]reyna að botna í henni af því að allt er svo ógagnsætt. Ég er að kvarta yfir því.
Virðulegi forseti. Það er kannski misjafnt hvernig kynning fer í fólk og annað, en þingflokkur Framsóknarflokksins fékk kynningu á þessu og það var mjög skýrt og skilmerkilegt hvernig að þessari leið er staðið. Þingmenn verða að eiga það við sjálfa sig ef þeir skilja ekki innihald þessa máls. Það er mér alveg óskiljanlegt að þingmenn skuli ekki skilja þetta mál. Tökum sem dæmi það sem er að gerast með Landsbankabréfið sem var tekið af fyrri ríkisstjórn og var hluti af Icesave-bixinu. Í fyrsta lagi er búið að borga niður af því 150 milljarða og í þessari lagasetningu er verið að færa það bréf að eðlilegri markaðsfjármögnun; það er því ekki lengur skilyrðum háð, virðulegi forseti. Við skulum átta okkur á því að fyrri ríkisstjórn setti þjóðarbúið í hættu með því að færa þetta risastóra skuldabréf inn í Landsbankann. Það var fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar að endursemja um það skuldabréf. Nú er verið að færa það skuldabréf [[Forseti hringir.]]að lögmálum markaðarins. Ég vona að þessi punktur, virðulegi forseti, hafi eitthvað skýrt málið fyrir virðulegum þingmönnum. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Þetta var mjög skýrt. Ég vissi þetta alveg. Það sem ég er að kvarta yfir er það að þessir 150 milljarðar eru lagðir inn í einhverja púllíu um það sem er að koma inn í stöðugleikaframlagi. Það er það sem ég skil ekki, virðulegi forseti.
Virðulegur forseti. Af því að Icesave bar hér á góma finnst mér rétt að árétta það að ólíku er saman að jafna, Icesave eða samskiptum við kröfuhafa núna. Í Icesave var um það að ræða að þar var haldið fram löglausum kröfum á hendur íslenska ríkinu, löglausum kröfum, sem ekki var nein ástæða til að semja nokkurn skapaðan hlut um. Hér er hins vegar, illu heilli, um að ræða lögvarðar kröfur kröfuhafanna, lögvarðar kröfur, sem okkur er vonandi að takast að fá þá til að gefa eftir, kröfur sem þeir eiga í þessi slitabú, kröfur um íslenskar krónur, kröfur um erlendar eignir á Íslandi. Þetta eru allt lögvarðar kröfur. Það er gott að menn hafi þetta í huga og nauðsynlegt, bæði þegar menn tala um skilyrði fyrir stöðugleikaskatti eða skilyrði fyrir nauðasamningum. Þá vil ég benda á það þegar talað er um nauðasamninga að ekki er verið að tala um samninga ríkisins við þessa kröfuhafa. Ríkið hefur ekkert með þessa nauðasamninga að gera heldur eru þetta nauðasamningar á milli kröfuhafanna. Þeir hafa ekki enn náð samningi. Ég vil spyrja framsögumann 2. minni hluta álitsins: [[Forseti hringir.]]Leggst framsögumaðurinn í fyrsta lagi gegn þessu máli sem liggur fyrir um breytingar á ýmsum lögum, og í öðru lagi gegn þeirri leið sem fyrirhugað er að fara með nauðasamningana? Með öðrum orðum, vill framsögumaður sjá [[Forseti hringir.]]að hér verði farin skattlagningarleið og slitabúin skattlögð með þeim hætti sem lög kveða á um?
Virðulegi forseti. Ég bið forseta og þingheim afsökunar ef ég hef verið svo óskýr í máli mínu að það hafi ekki komið fram að ég er einmitt að fagna því að einhver úrlausn er að nást í málinu. Ég er hins vegar að kvarta yfir því að málið hafi ekki verið sett fram með nógu skýrum hætti, þannig að ég er tortryggin. Það finnst mér leitt. Vegna þess að það hefði verið hægt að setja málið allt þannig fram og skýra það þannig að konan þyrfti ekki að vera tortryggin. Það er það sem ég kvarta yfir. Ég fagna því ef hægt er að leysa málið. Virðulegi forseti. Ég segi í þriðja sinn: Hvernig um það er búið gerir mig tortryggna.
Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvernig ég á að skilja svarið, en ég skil að hv. þingmaður sé tortryggin og henni er auðvitað frjálst að vera það. Ég veit ekki hvort ég á að skilja það þannig að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir styðji málið sem er til umfjöllunar annars vegar en hins vegar styðji það að kröfuhafar leysi sín mál með nauðasamningum sín á milli. Það er bara það sem ég vildi aðeins fá fram. Eða hvort hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir væri mögulega sama sinnis og mér fannst koma fram í máli hv. framsögumanns 1. minni hluta álitsins þess efnis að skatturinn væri eðlilegri leið og vísaði þá til þess að það væri eitthvað gagnsærra. Ef svo er væri ágætt að heyra hvort hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir væri sama sinnis og að hvaða leyti hún teldi það gagnsærra.
Virðulegi forseti. Ég hef, eins og hv. þingmaður tók vonandi eftir, fyrst og síðast verið að fjalla um umgjörðina á málinu. Ég skil vel að breyta þarf lögum um tekjuskatt til þess, sem hún mælir hér fyrir, að nauðasamningaleiðin sé fær. Ég er nú ekki vitlausari en það, virðulegi forseti, að ég veit að nauðasamningar eru á milli kröfuhafanna. En það er hins vegar verið að breyta lögum, það er verið að klæðskerasníða lög að því til að þeir velji að fara þá leið. Ég sagði það líka í framsögu minni að ég hef mikinn skilning á því að menn vilji frekar semja en að fara dómstólaleiðina. Ég hef mikinn skilning á því. En ég má væntanlega samt segja skoðun mína á því að mér finnst umgjörðin og málatilbúnaðurinn í kringum þetta allt ekki nógu gott.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir álit hennar og vangaveltur um málið. Í stóru myndinni og í framsögu hv. þingmanns, að ég held, kom fram að ekki væri ljóst hvenær almenningur slyppi út úr höftum, hérna væri vissulega verið að greiða götu þess að slitabúin kæmust út úr höftunum - og þau skilja eftir miklar eignir til þess að gera það mögulegt - en þegar almenningur mundi komast úr höftum þyrfti hann ekki að sæta neinum afslætti. Ég held að hafi komið fram og vil vita hvort hv. þingmaður muni ekki eftir því að á fundi nefndarinnar með Seðlabankanum hafi seðlabankastjóri líka verið spurður þessarar spurningar: Hvenær kemur að almenningi? Það er spurning hvort hún muni svarið. Mig minnir að það hafi verið á árinu 2016, þá væri hægt að hefja afnám hafta gagnvart fyrirtækjum og almenningi, gangi þetta eftir. Ég vildi spyrja hvort hana ræki minni til þess að það hafi verið með þessum hætti.
Virðulegi forseti. Ég man þetta svar seðlabankastjórans. Hann var fljótur til svara, ég man það líka. Það sem ég er að kvarta yfir er af hverju það fylgi ekki þessum málatilbúnaði. Af hverju fylgir það ekki þessum málatilbúnaði að almenningur sleppi úr höftum haustið 2016? Það er það sem ég er að kvarta yfir. Sú áætlun liggur ekki hérna fyrir. Það er alveg hárrétt hjá formanni hv. efnahags- og viðskiptanefndar að seðlabankastjóri svaraði þessu, en ég er að kvarta yfir því að það þurfum við að vita sem sátum á þessum nefndarfundi. Af hverju fylgir það ekki gögnum málsins?
Virðulegi forseti. Bara til að hafa það alveg skýrt þá er ekki í 172. máli, um þessar breytingar, verið að fjalla um afléttingu hafta eða undanþágu frá höftum heldur fer það mál samkvæmt gjaldeyrislögum. Við fengum vissulega kynningu frá fjármála- og efnahagsráðherra og Seðlabanka á ákvörðun Seðlabankans. Það var mikil kynning með mörgum línuritum, 25 blaðsíður, m.a. með svokölluðum sviðsmyndagreiningum, þar sem við gátum spurt út í þessa þætti og sáum í hendi okkar að staðan yrði allgóð þó að þessi leið yrði farin. Ég vildi aðeins spyrja út í þær tölur sem komu fram í nefndaráliti hv. þingmanns. Um miðbik nefndarálitsins kemur fram að ríkisstjórnin hafi haldið því stíft fram að af báðum leiðunum, stöðugleikasáttinni og afsláttarleiðinni, verði gefinn 450 milljarða afsláttur af stöðugleikaskattinum og leiðirnar séu því jafn gildar. Hvernig reiknar hv. þingmaður sig út í 450 milljarða? Ég get ómögulega náð þessu upp í meira en 250 milljarða þó að ég reyni mitt allra besta.
Það sem ég hef verið að segja er að menn eru hér að fela afsláttinn sem er gefinn. Menn eru að fela hann með 60 milljörðum í bankaskatt, með 150 milljörðum eða hvað það er út af Landsbankabréfi. Það er það sem ég er að segja. [[Gripið fram í.]]Ef við tökum bara hráar tölur - er hv. þingmaður að segja mér að vera róleg?
Nei, nei, ég var að segja … 250 …
Er þingmaðurinn að biðja mig um að vera rólega? [[Gripið fram í.]]Þetta er nú, sko, þetta er frægur kvenfyrirlitningartaktur. Mér fyndist að forseti ætti nú að slá aðeins í bjölluna þegar menn segja: Vertu róleg! úti í sal.
Ég sagði það aldrei.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ræðuna hér áðan. Ég vil segja eitt í upphafi, áður en ég kem að spurningunni: Ég fagna því að mér heyrist ég heyra samhljóm hjá hv. þingmanni, að hún fagni því að okkur sé að takast hér með því að fara þessa leið. Þær tvær leiðir sem voru valdar áttu báðar að tryggja eitt, það að verja lífskjör almennings. Með því að fara þessa leið er okkur að takast að verja lífskjör almennings. Mér finnst ég skynja að það er meiri pirringur gagnvart umgjörðinni á málinu, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, en innihaldi málsins sjálfs. Það er mjög ánægjulegt að innihald málsins sé í lagi. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann: Nú kom það fram hér í andsvörum áðan að haustið 2016 mundi almenningur sleppa út úr gjaldeyrishöftum, það hefur komið fram í vinnslu nefndarinnar. Er það ekki ákveðið reiðarslag fyrir Samfylkinguna, sem stjórnmálaflokk sem alltaf talaði um að ekki væri hægt að aflétta gjaldeyrishöftum nema ganga í Evrópusambandið og taka upp evru, að okkur sé nú að takast að aflétta gjaldeyrishöftunum? [[Forseti hringir.]]Ég man ekki [[Frammíköll í þingsal.]]hvað ég hef heyrt margar ræður og marga fundi og margar auglýsingar [[Forseti hringir.]]þar sem þessu er haldið fram. Þannig að mig langar að spyrja að því hér í fyrra andsvari. Svo er ég með aðra spurningu í seinna andsvari.
Virðulegi forseti. Ég ætla kannski að biðja forseta að gefa mér aukamínútu til að biðja hv. þm. Frosta Sigurjónsson afsökunar. Mér misheyrðist það sem hann sagði, ég vil bara að það sé á hreinu. En hvað hv. þm. Ásmund Einar Daðason varðar þá er það alveg rétt hjá honum að ég er pirruð út af umgjörðinni. [[Gripið fram í.]]En ég fagna því, eins og ég sagði í ræðu minni, ef okkur tekst að losa okkur úr þessum gjaldeyrishöftum. Auðvitað hlýt ég að fagna því eins og Ásmundur Einar Daðason. Ég læt ekki pólitíska flokkadrætti taka það af mér. Ég fagna því. En ég er mjög gagnrýnin á alla umgjörð þessa máls. Þegar seðlabankastjóri svarar munnlegri spurningu fyrir nefnd, þá tel [[Forseti hringir.]]ég það ekki vera áætlun um það hvernig eigi að aflétta höftum af lífeyrissjóðum, íslenskum fyrirtækjum og íslenskum almenningi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir skuli fagna því að okkur sé með þessu að takast að verja lífskjör, með því hvernig verið er að gera þessi mál upp. Ég held að hann sé gríðarlega mikilvægur, þessi lokaáfangi sem okkur er að takast hér að ganga frá. Fyrst voru það neyðarlögin og þeir sem komu að því að setja þau á, þar sem okkur tókst að taka bankana út fyrir. Síðan var það baráttan á síðasta kjörtímabili gegn því að þjóðnýta skuldir sem okkur bar ekki að taka á okkur. Nú er það uppgjör við þrotabú þessara [[Gripið fram í.]]föllnu [[Gripið fram í.]]slitabúa. [[Gripið fram í.]]- Virðulegi forseti. Svo er það uppgjör á slitabúum þessara föllnu fjármálastofnana. [[Gripið fram í.]]- Virðulegi forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason er hér að taka tíma frá þeim ræðumanni sem er að flytja ræðu. Þá er það sem ég ætla að koma inn á. Þessi pirringur sem ég skynja hér hjá stjórnarandstöðunni gagnvart umgjörðinni og öðrum þáttum er skiljanlegur vegna þess að okkur er að takast [[Forseti hringir.]]að aflétta gjaldeyrishöftum og vinna upp slitabú föllnu bankanna og verja lífskjör almennings. Það er það sem er fagnaðarefni. [[Forseti hringir.]]Ég er mjög ánægður með að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir sé mér sammála um það.
Virðulegi forseti. Það er alltaf ánægjulegt þegar fólk er sammála um einhverja hluti. Við erum vissulega sammála um að það er ánægjulegt ef það tekst að aflétta höftum. Þetta er skref á þeirri leið. En eins og ég segi aftur - og hv. þingmaður má kalla það pirring eða hvað sem er - hefði verið svo miklu betra fyrir okkur öll í þessum sal ef þetta hefði allt verið uppi á borðinu. Af því að hv. þingmaður fór í upptalningarleikinn sinn þá má hann ekki gleyma í þeirri upptalningu þegar bankarnir, slitabúin, voru settir undir gjaldeyrishöftin, ekki gleyma því í þessari upptalningu, kæri hv. þm. Ásmundur Einar Daðason.
Virðulegur forseti. Í grunninn er það mál sem við ræðum hér líklega án fordæma. Það var ekki bara einn banki sem fór á hausinn haustið 2008 heldur fjármálakerfi heillar þjóðar. Núna erum við að glíma við það að gera upp bú, ekki bara eins banka heldur sjö fjármálastofnana, þar af þriggja sem samanlagt fóru á hausinn í einu stærsta gjaldþroti mannkynssögunnar. Það kemur mér því ekkert á óvart að grípa þurfi til ýmissa lagasetninga til að reyna að leysa þetta vandamál. Það kemur mér ekkert sérstaklega á óvart og ég bjóst alveg við því að það kæmi núna á haustþingi frumvarp þar sem þyrfti að sníða af ýmsa ágalla í lögum sem komið hefur í ljós að eru hindranir í vegi gömlu búanna til þess að geta gert nauðasamninga. Frumvarpið sem við ræðum snýst í stuttu máli um að reyna að haga málum algerlega þannig í þessu fordæmalausa viðfangsefni og stóra úrlausnarefni að þessi sjö slitabú geti gert nauðasamninga. Það sem er sérstakt við þessa nauðasamninga er ekki bara umfang vandans heldur líka að þetta eru í raun og veru skuldaskil. Þetta eru uppgjör búanna. Þetta eru ekki nauðasamningar í þeim skilningi að þessi fyrirtæki muni halda áfram rekstri, eins og nauðasamningar snúast almennt um, þ.e. fyrirtæki gera nauðasamninga og svo heldur fyrirtæki áfram í breyttri mynd. Það stendur ekki til að reka þessar fjármálastofnanir áfram. Það á að reyna að ljúka slitum á þeim með þessu formi nauðasamninga, alla vega er markmiðið með þessu frumvarpi að gera það kleift. Bara af þeim sökum þarf að grípa til ýmissa sérúrræða í lagasetningu. Það er reynt að gera það með þeim hætti að það ógni ekki jafnræðisreglu og allir séu settir undir sama hatt. Þetta er flókið. Ég er á nefndaráliti meiri hlutans. Ég veit að þetta er flókið frumvarp og tæknilegt en tel mig hafa nógu mikinn skilning á innihaldi þess til að geta samþykkt það. Þetta birtist mér sem nauðsynlegar ráðstafanir til að geta gert búunum kleift að gera nauðasamninga og leggja þá fyrir kröfuhafafund til samþykktar eða synjunar fyrir áramót. Svo fá dómstólar samkvæmt tillögu okkar í meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar aukinn frest til að staðfesta þessa nauðasamninga verði þeir lagðir fram. Ég stend að þessu. Umræðan hér í dag hefur snúist dálítið um hvernig standi til að gera upp gömlu búin og sitt sýnist hverjum, heyrist mér. Þá ætla ég í restinni af þessari ræðu að segja hvernig málið blasir við mér. Mér hafa verið kynnt stöðugleikaframlögin, drög að nauðasamningum gömlu búanna, eins og þjóðinni og meðlimum efnahags- og viðskiptanefndar og þingmönnum, og mér hefur verið sagt að Seðlabankinn telji að þessir samningar uppfylli stöðugleikaskilyrðin. Ég fagna þeirri niðurstöðu. Ég hef alltaf talað fyrir því og við í Bjartri framtíð að það verði reynt að haga málum þannig að gerðir séu samningar um hvernig búunum verði slitið. Ég auglýsti eftir því í fyrirspurnum á þinginu og hef stundum fengið undarleg svör. Mér hefur heyrst margir tala á þeim nótum að þetta sé skynsamlegt. Ég upplifi núna að við séum að horfa á niðurstöðu sem er ekki bara afrakstur vinnu núverandi ríkisstjórnar undanfarna mánuði eða eitthvað slíkt, eitthvað sem núverandi ríkisstjórn dregur upp úr hattinum. Ég lít svo á að þetta sé niðurstaða vinnu, allt frá hruni, mjög margra stjórnmálamanna, flokka og embættismanna. Það eru nokkrar mjög mikilvægar leiðarvörður á þessum leiðangri sem stundum hefur verið þverpólitísk samstaða um og stundum ekki. Byrjum á neyðarlögunum. Þau eru mjög mikilvæg í þessu og gera þetta kleift. Það var mjög mikilvæg ákvörðun að setja búin undir gjaldeyrishöft, um það ríkti ekki eining, en sú ákvörðun er forsenda þess að þetta er mögulegt. Tíminn hefur unnið með Íslendingum í þessu máli. Það hefur smám saman orðið ljóst hve umfangsmikill vandinn er. Smám saman hefur öllum orðið ljóst, þar á meðal kröfuhöfum gömlu búanna, að þessar fjárhæðir í íslenskum krónum og íslenskar eigur gætu ekki farið út úr íslenska hagkerfinu án þess að valda stórbrotinni kjaraskerðingu á Íslandi. Það hefur tekist að sannfæra kröfuhafana um að það gengur ekki og verður aldrei hægt. Ég horfi núna á nauðasamningsdrög sem fela í sér að allar íslenskar eigur verða eftir á Íslandi - allar - og meira að segja kemur inn gjaldeyrir upp á 40 milljarða. Áhrifin á greiðslujöfnuð verða engin. Það er mat Seðlabankans. Nú vil ég minna á að þegar átti að gera upp gömlu búin, og á að gera, lá fyrir að koma í veg fyrir að uppgjör gömlu búanna mundi auka á greiðslujafnaðarvanda Íslendinga. Það er markmiðið. Mér sýnist í drögum að þessum nauðasamningum að það hafi tekist. Annars verð ég að auglýsa eftir þeim sjónarmiðum og rökum sem benda til þess að ég sé eitthvað að misskilja þetta. Eru einhverjar frekari íslenskar eigur sem þrotabúin geta gefið eftir? Um það hefur málið alltaf snúist, íslensku eigurnar. Svo ber náttúrlega að hafa í huga að gömlu búin, þessi sjö, eru einkafyrirtæki. Þau verða gerð upp sem einkafyrirtæki. Mér finnst ekki vera hlutverk íslenskra stjórnvalda að vasast í því mikið frekar. Þau skipta upp sínum erlendu eignum samkvæmt nauðasamningum sem kröfuhafar búanna samþykkja sín á milli. Þau skipti á erlendum eignum hafa ekki áhrif á greiðslujafnaðarvanda Íslendinga. Mér finnst gæta ákveðins misskilnings í þessari umræðu allri þegar rætt er um virði íslensku eignanna og það gert að ákveðnu lykilatriði. Hvers virði er Íslandsbanki? Hefur farið fram verðmat á Íslandsbanka? Það skiptir ekki máli á þessari stundu. Það sem skiptir máli er að íslensku eignirnar eru, svo að ég sletti, „njútralíseraðar“. Þær eru ekki að fara úr íslensku hagkerfi. Þær fara undir væng ríkisvaldsins með öllum þeim krefjandi verkefnum sem það felur vissulega í sér. Þær munu ekki streyma út úr hagkerfinu. Það er lykilatriði. Þetta er markmiðið sem átti að ná. Hvers virði eigurnar eru á einfaldlega eftir að koma í ljós. Vonandi verða þær mikils virði. Ef Íslandsbanki er einskis virði hefði hann heldur engin áhrif haft á greiðslujafnaðarvandann. Út af fyrir sig er þessi spurning ekki mikilvæg á þessum tímapunkti. Mér finnst í rauninni bæði þingmenn í stjórnarandstöðunni og í ríkisstjórninni hafa gert of mikið úr einhverju krónutölumati á virði eignanna. Aðalatriðið er að þær munu ekki streyma út úr hagkerfinu með tilheyrandi áhrifum á lífskjör almennings. Ég upplifi það þannig að það hafi algerlega verið þverpólitísk samstaða um það á þingi að reyna að haga uppgjörum gömlu búanna þannig að þau mundu ekki hafa áhrif á greiðslujöfnuð. Mér fannst líka alger samhljómur um það í umræðunni í sumar þegar við samþykktum tvö frumvörp, annars vegar um stöðugleikaskatt og hins vegar um nauðasamningana, að þetta væri ekki tekjuöflunaraðgerð. Það kemur mér því smá á óvart núna að heyra hve margir þingmenn tala um virði eignanna og muninn sem verði mögulega á stöðugleikaframlögunum og stöðugleikaskattinum og að kröfuhafar séu að komast undan með einhverjum afslætti og ríkið sé að gefa eftir einhverjar tekjur í þessu spili. Þetta rímar ekki við þann þverpólitíska samhljóm sem ég heyrði hér í sumar þegar allir virtust átta sig á því að þetta væru ekki tekjuöflunaraðgerðir heldur í eðli sínu aðgerðir til að leysa greiðslujafnaðarvanda þjóðarinnar. Mér finnst við þurfa að ræða það. Það liggur fyrir að líklegt er að sú niðurstaða sem felst í drögum að nauðasamningum leysi greiðslujafnaðarvandann. Það er aðalatriðið. Svo bera menn þetta saman, stöðugleikaskattinn og stöðugleikaframlögin. Mér finnst ég vera alveg samkvæmur sjálfum mér þegar ég segi það og hef alltaf talað fyrir því að samningaleiðin sé betri. Mér finnst leið nauðasamninga fela í sér betri niðurstöðu fyrir Íslendinga og betri niðurstöðu fyrir kröfuhafa að því leyti til að málið verður klárað. Það verður ekki óvissa um þessi mál í framhaldinu innan dómskerfisins. Mér finnst það vera gott. Ég upplifði alltaf að stöðugleikaskatturinn væri settur fram sem eins konar svipa til að hagstæðir nauðasamningar næðust þannig að ef menn næðu ekki nauðasamningum fyrir áramót þá biði stöðugleikaskatturinn sem var miðaður við stærsta vanda eins bús og sú viðmiðun síðan smurð yfir á öll önnur bú. Ég upplifði stöðugleikaskattinn sem hvata til að ná samningum. Mér finnst það hafa tekist og ég fagnaði því í sumar að þessi dúett var settur fram, þ.e. skattur og möguleiki á nauðasamningum. Fram að því hafði bara verið talað um skatt og mér fannst það ekki standast, mér fannst að það þyrfti líka að opna þessa leið að nauðasamningum og mér finnst það hafa tekist. Mér finnst niðurstaðan ekki vera bara eitthvað sem ríkisstjórnin er að kokka upp núna heldur niðurstaða margra ára vinnu. Mér finnst margir geta eignað sér heiðurinn af þessari niðurstöðu, satt að segja. Er skatturinn betri? Menn segja að hann sé gagnsærri, ein upphæð komi inn, en mér finnst hann ekki betri vegna þess að hann skilur eigurnar eftir í búunum. Allar eigurnar verða eftir í búunum. Þær geta aukist að virði, það er ekkert ólíklegt. Þá gæti skapast vandi aftur. Við sæjum það ekkert fyrir hvenær búunum yrði slitið. Eftir sem áður þyrfti að selja tvo banka og jafnvel er líklegra að það yrði brunaútsala vegna þess að kröfuhafarnir mundu vilja losa sig við þessa banka. Ég held að það sé betra að ríkisvaldið annist bankasöluna en búin sjálf, a.m.k. sé ég bæði kosti og galla við hvort sem er. Í öllu falli fela stöðugleikaframlögin í sér að allar eigurnar sem gætu haft áhrif á greiðslujöfnuð verða í umsjón ríkisvaldsins, þær fara inn í Seðlabanka Íslands og við getum haft stjórn á atburðarásinni. Það finnst mér mjög mikilvægt, það finnst mér betri niðurstaða en skatturinn. Þannig blasir þetta við mér. Þó að ég fagni þessari niðurstöðu og eigi erfitt með að sjá hvernig nauðasamningar séu betri fyrir alla aðila og hafi minni áhrif á greiðslujafnaðarvanda Íslendinga þá verður auðvitað að hafa í huga að veröldin verður ekki vandamálalaus í kjölfarið. Þótt þessi samningar verði samþykktir og staðfestir fyrir dómstólum blasa auðvitað við Íslendingum mjög stór úrlausnarefni. Eitt felst til dæmis í því að höndla með allar þær eignir sem koma til ríkisins, þar af verða tveir bankar komnir í ríkiseigu. Mér finnst þurfa mjög djúpa og viðamikla umræðu um það. Hún á eftir að fara fram. Hvernig á að selja þá? Á að selja þá? Hvernig á bankakerfi og fjármálakerfi Íslendinga að líta út? Hvernig viljum við koma í veg fyrir að sagan endurtaki sig? Hvernig viljum við standa betur að sölu, ef svo verður, þessara fjármálastofnana en þeirra sem við seldum upp úr aldamótum? Þetta eru stórar spurningar. Það er okkar að glíma við þetta og mjög mikilvægt að í meðhöndlun allra þessara eigna, stórra og smárra, ríki gagnsæi og fagmennska. Þetta getur orðið gróðrarstía spillingar, allar þessar eigur sem koma undir ríkisvænginn, allar þessar kröfur, hlutabréf, lausafé, allt þetta. Þetta þarf að gera allt saman þannig að það sé uppi á borðum. Þetta getur auðvitað haft gríðarleg þensluáhrif á þjóðarbúskapinn. Það koma eignir til ríkissjóðs sem eru mikils virði. Það kemur beinlínis peningur inn í ríkissjóð. Það þarf að vera alveg skýrt að þessum fjármunum verði varið af ábyrgð og aga og að ekki sé verið að kynda upp einhverjar væntingar. Mér finnst glærusýningarnar ekki hafa verið til þess fallnar hingað til að dempa væntingar, með öllum þessum ævintýralegu fjármunum sem fara að streyma til okkar. Mér finnst það vera svolítið staðfesting á því í mínum huga að flokkarnir tveir sem eru í ríkisstjórn eru ekki góðir í því að halda aftur af væntingum. Það þarf að gera á þessum tímapunkti. Ef 500 milljarðar eru að koma inn í ríkissjóð þá þarf að vera alveg skýrt að þeim þarf að verja á þann hátt að það skapi ekki þenslu. Við þurfum að hugsa til langs tíma. Við þurfum að hugsa um langtímauppbyggingu innviða fyrst og fremst. Við þurfum að borga niður skuldir hins opinbera. Það er af aga og ábyrgð sem við þurfum að fara með þessa peninga. Það er uggur í mér að svona miklir fjármunir séu mögulega að koma inn í fjárlögin haustið fyrir kosningar. Ég á eftir að sjá hvernig við stöndumst þær freistingar allar. Það þarf að aflétta höftum, það er eitt verkefnið. Það hefur alltaf verið vitað að uppgjör gömlu búanna afléttir ekki höftum í sjálfu sér en ef þau verða gerð upp þannig að það hafi ekki áhrif á greiðslujafnaðarvanda Íslendinga þá eykur það líkurnar á því að hægt verði að afnema höft. Eitt stórt verkefni er fyrir hendi áður en hægt er að segja að hægt sé að afnema höftin, og í raun fleiri verkefni, það er útboð á aflandskrónum. Mér finnst slæmt að það hafi ekki farið fram nú þegar, að því hafi seinkað svona. Það þarf augljóslega að fara fram áður en hægt verður að aflétta höftum. Svo er auðvitað hið almenna sem við í Bjartri framtíð höfum oft talað um: Hvernig lítur haftalaus framtíð út þegar við erum með íslensku krónuna? Höndlar hún að vera haftalaus? Ég held að nú sé ákjósanlegur tímapunktur til þess að samþykkja þingsályktunartillögu okkar þingmanna Bjartrar framtíðar um að mörkuð verði stefna í gjaldmiðilsmálum þegar til stendur að aflétta höftum. Margt bendir til þess að hagstjórnarmistökin frá uppgangsárunum og síðan krepputímanum upp úr aldamótunum verði endurtekin með óhóflegu innstreymi og vaxtamunarviðskiptum sem krónan höndlar ekki. Þetta þarf auðvitað að ræða. Hæstv. forseti. Úr þessari átt kem ég að þessu máli. Mér finnst það ákjósanleg niðurstaða, ef af verður, að búin séu gerð upp þannig að allar íslenskar eigur verði eftir á Íslandi. Það er mjög ákjósanlegt. Það kemur mér eilítið á óvart að því skuli ekki vera almennt fagnað sem niðurstöðu vegna þess að mér fannst margir, bæði í fyrrverandi og núverandi ríkisstjórn, tala á þeim nótum að það væri markmiðið. Mér hefur fundist fleiri tala fyrir því að skynsamlegra væri að reyna að semja sig að því markmiði fremur en að reyna að ná því með öðrum aðferðum. Nú hefur það náðst. Ég upplifi þetta sem góð tíðindi en ég upplifi auðvitað ekki veröldina sem blasir síðan við, ef af þessu verður, vandamálalausa. Við taka mörg stór og krefjandi verkefni.
Herra forseti. Tíðindin eru góð, veröldin er vond. En hvernig sem allt veltist þá er hv. þm. Guðmundur Steingrímsson samkvæmur sjálfum sér. Það er alveg rétt hjá honum að sá afrakstur sem við stöndum nú frammi fyrir er til kominn fyrir atbeina margra ríkisstjórna. Það er til dæmis fróðlegt að sjá að sú niðurstaða, sem er fyrir framan okkur, er mjög í þeim anda sem síðasta ríkisstjórn vann að, þ.e. að lokum var samningaleiðin farin sem hv. þingmaður studdi frá upphafi. Krónueignirnar eru meira og minna rúðar af kröfuhöfum, 350–400 milljarðar. Og eins og fyrri ríkisstjórn vildi lenda báðir bankarnir í íslenskri eigu. Síðan er spurningin hvernig ríkisstjórnin hefur spilað úr þeim sterka samningagrunni sem hún stóð á og var búin til með samþykkt Alþingis 12. mars 2012, þegar gjaldeyriseignir slitabúanna voru læstar inni í íslenskri efnahagslögsögu. Ég ætla nú ekki að rifja það upp að þótt hv. þingmaður hafi verið því sammála er núverandi ríkisstjórn það ekki og Sjálfstæðisflokkurinn greiddi atkvæði gegn því. Forsenda alls þessa er ekki bara það að við siglum klakklaust út úr þessu þannig að við getum losnað við kröfuhafana og klárað slitabúin, forsendan var sú að jafnræði væri með kröfuhöfum, almenningi, íslenskum fyrirtækjum, lífeyrissjóðunum, gagnvart afnámi gjaldeyrishafta. Ég spyr hv. þingmann, því að ég tók eftir að hann orðaði það svo að líkur væru á því að síðan væri hægt að aflétta gjaldeyrishöftum gagnvart okkur hinum: Telur hann og er hann þess fullviss að þessi niðurstaða leiði til þess? Síðan get ég ekki annað en beðið hann, því að hann styður þessa niðurstöðu eins og hún er í frumvarpinu: Ég lít á þessa skattundanþágu gagnvart Tortóluliðinu sem smyglgóss og ég bið hv. þingmann að gera tilraun til að skýra fyrir mér af hverju þetta er nauðsynleg forsenda þess [[Forseti hringir.]]að það takist farsællega að ná þeim markmiðum sem hv. þingmaður hefur lýst hér.
Virðulegur forseti. Aðeins um skattbreytinguna sem við leggjum til. Hún er einfaldlega forsenda þess að búin geti gefið út skuldabréf til þess að gera sjálf sig upp vegna þess að þau þurfa að vera skráð á erlendum mörkuðum, sem ég kann ekki að nefna í svipinn en það er Euroclear - það er ákveðin tilhneiging þingmanna að horfa á hv. þm. Frosta Sigurjónsson þegar þeir reyna að muna nöfnin á mörkuðunum [[Gripið fram í.]]- en þau taka ekki við skráningu ef þau þurfa að standa skil á einhverjum skatti til ríkja. Þessu þurfti því að breyta og hefur þurft að breyta í tilviki margra annarra fyrirtækja líka. En eins og lögð hefur verið áhersla á snýst þetta ekki um tekjur. Þetta snýst einfaldlega um að búin geti skráð þessi skuldabréf á þessum tilteknu markaðstorgum og ég sé ekki, miðað við hagsmunina sem hér eru í húfi, að maður eigi að leggja lykkju á leið sína til að vera sérstaklega á móti því, einkum þegar engar tekjur eru í húfi heldur. Varðandi hina spurninguna, um jafnræðið, vil ég benda á að það er einmitt eðli þessara nauðasamninga að kröfuhafarnir fá ekki að skipta eigum sínum yfir í gjaldeyri. Þeir munu ekki fá að fara með íslenskar eigur út úr hagkerfinu. Það er vegna þess að það eru höft. Þeir fá að gera upp erlendar eigur sínar vegna þess að þær hafa engin áhrif á greiðslujöfnuð. Þegar við afléttum höftum verður þetta náttúrlega ekki svona. Þá fara menn með eigur sínar og kaupa sér eitthvað í útlöndum og þar fram eftir götunum. Menn munu ekki þurfa að gefa þær eftir. Ef þetta er einhver spurning um jafnræði þá hallar frekar á kröfuhafana í því. Þeir gefa mjög mikið eftir til þess að fá að gera upp búin, en þegar [[Forseti hringir.]]höftum verður aflétt verður það ekki veruleikinn gagnvart íslenskum almenningi.
Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að þetta frumvarp staðfesti það sem legið hefur fyrir dálítið lengi, að menn voru að semja, íslenska ríkisstjórnin var í reynd að semja við kröfuhafa og hún fór samningaleiðina. Það voru átök innan ríkisstjórnarinnar sem stóðu í tvö ár um hvort fara ætti gjaldþrotaleiðina eða samningaleiðina. Það er alveg hægt að segja að það hafi sennilega verið skynsamlegra að feta leið samninganna. Ætlar þá hv. þingmaður að telja mér trú um að þegar búið er að standa í samningaviðræðum svo mánuðum skiptir, þ.e. frá því fyrir síðustu jól, uppgötvist allt í einu að það sé alls ekki hægt að gera upp slitabúin og ekki hægt að gefa út þessi skuldabréf, að mönnum hafi yfirsést að leggja þá lykkju á leið sína sem enginn sá fyrir fram? Ég er ekki trúaður á það. Ég get ómögulega fallist á að það sé einhver forsenda þess að hægt sé að gera upp slitabúin að fara þessa leið. Ég held miklu frekar, og er sammála hv. þingmanni um það, að þetta séu engar upphæðir sem skipta máli í hinni stóru mynd, en þær geta skipt miklu máli fyrir örfáa einstaklinga. Ég lít á þetta sem smyglgóss og ég er á móti þessari grein frumvarpsins, en það er þarft að vita að hv. þingmaður styður þetta og þá liggur það fyrir. Síðan langar mig aðeins að ítreka hina stærri spurningu sem er þessi: Er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að þetta leiði til þess að hægt verði að aflétta gjaldeyrishöftum? Þegar ég skoða þær áætlanir sem eru fyrir hendi sýnast mér þær benda til þess að allt til ársins 2022 hið minnsta verði hægt að hleypa öðrum umfram kröfuhafa út sem svarar til virði 30 milljarða á ári. Þar inni eru lífeyrissjóðirnir sem hafa þörf fyrir 150 milljarða á ári. Með öðrum orðum, ég leyfi mér að efast um að sú leið sem við erum að fara leiði til þess [[Forseti hringir.]]að hægt verði að aflétta gjaldeyrishöftum þannig að það [[Forseti hringir.]]nái til mín, til hv. þingmanns og lífeyrissjóðanna.
Virðulegi forseti. Ég lít ekkert á það sem sérstakt hlutverk mitt að eyða efasemdum hv. þingmanns um þetta varðandi skattinn eða að sannfæra hann um það að hér sé ekkert óhreint á ferðinni. Ég get bara sagt hvernig ég upplifi þetta mál. Búin þurfa að geta skráð bréf sín á þessum markaðstorgum og þau geta það ekki nema við gerum þessa breytingu. Inni í þessu eru engar tekjuspurningar. Svona skil ég þetta og hv. þingmanni er alveg frjálst að skilja það einhvern veginn öðruvísi. Varðandi það hvort aflétta eigi höftum fór ég yfir það í ræðu minni að ég hef alltaf haft þann skilning á þessu máli að eitt stærsta verkefnið við að aflétta höftum sé að koma í veg fyrir að uppgjör gömlu búanna hafi þau áhrif á greiðslujöfnuð að það yrði ekki hægt. Nú liggja fyrir drög að nauðasamningum sem núlla algjörlega út þessi áhrif uppgjöranna á greiðslujöfnuð þannig að það er þá frá. Verður hægt að aflétta höftum? Það er eftir sem áður stór spurning. Það á eftir að fara fram útboð á aflandskrónum. Mér finnst slæmt að það hafi ekki farið fram. Það er stórt og þar eru stórar upphæðir. Það þarf að leiða það til lykta. En svo held ég, og ég er sammála seðlabankastjóra í hans mati á því, að hafi einhvern tíma, eftir að útboðið hefur farið fram, verið aðstæður til að aflétta höftum þá sé það þá. Það er að hefjast innstreymi á fjármagni sem er vandi sem er ekki síður uggvænlegur fyrir okkur, það styrkir krónuna óhóflega, þannig að við þurfum að fara að aflétta höftum. En það verður auðvitað gert með ákveðnum hraðahindrunum og þar fram eftir götunum. Eftir sem áður er ein stærsta spurningin gagnvart svona haftalausum heimi: [[Forseti hringir.]]Þolir krónan það? Og ég er nú, eins og hv. þingmaður veit, eindreginn talsmaður þess að við skiptum um gjaldmiðil.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér álit og breytingartillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar við frumvarp fjármála- og efnahagsráðherra sem hefur það meginmarkmið að auðvelda nauðasamningagerð slitabúa fallinna fjármálafyrirtækja. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á þremur lagabálkum, lögum um tekjuskatt, lögum um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki og lögum um fjármálafyrirtæki, auk þess leggur nefndin til breytingu á lögum um stöðugleikaskatt. Þessar breytingar fela í sér endurbætur á þeirri löggjöf sem Alþingi setti á vorþingi þegar annars vegar voru sett lög um stöðugleikaskatt og hins vegar gerðar ýmsar breytingar á lögum til að liðka fyrir nauðasamningum fallinna fjármálafyrirtækja. Hv. framsögumaður meiri hluta nefndarinnar hefur í ræðu sinni rakið tilefni frumvarpsins og þeirra breytinga sem meiri hluti nefndarinnar hefur lagt til. Í frumvarpinu er meðal annars lagt til að þau skuldabréf sem kröfuhafar fá í hendur við fullnustu nauðasamninga njóti undanþágu frá afdráttarskatti. Samkvæmt minnisblaði sem nefndinni barst frá fjármála- og efnahagsráðuneyti er með þessu verið að greiða fyrir því að skuldabréfin geti gengið kaupum og sölum á markaði, en skattskylda hér á landi mundi hamla því. Nefndin var upplýst um að stór aðili á sviði utanumhalds og uppgjörs vegna útgáfu skuldabréfa í Evrópu mundi ekki taka við skuldabréfunum til skráningar ef þau bæru afdráttarskatt. Jafnframt kom fram í frumvarpinu sjálfu að ráðuneytið hefur ekki gert ráð fyrir neinum tekjum af afdráttarskattinum. Kröfuhafar sem eru búsettir í ríkjum sem hafa gert tvísköttunarsamninga við Ísland greiða hvort sem er ekki afdráttarskatt hér á landi. Eins og kunnugt er hefur Ísland gert tvísköttunarsamninga við fjölda ríkja. Eftir sem áður eru innlendir kröfuhafar skattskyldir hér á landi og erlendir kröfuhafar eru skattskyldir hver í sínu heimalandi af hugsanlegum tekjum af þessum skuldabréfum. Í umsögn ríkisskattstjóra var hins vegar bent á að þrengja mætti undanþáguákvæðið og einskorða það við þau skuldabréf sem væru liður í að efna greiðslur samkvæmt nauðasamningi. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar gerir tillögu þess efnis til að bregðast við þessari ábendingu ríkisskattstjóra. Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar tæknilegar breytingar til að greiða fyrir gerð nauðasamninga. Ég mun ekki fara yfir þær allar í þessari ræðu enda hefur framsögumaður málsins gert það ágætlega. Ég vil koma stuttlega inn á tillögu frumvarpsins um að lækka hlutfall kröfuhafa eftir fjárhæðum á bak við samþykki nauðasamningsfrumvarps úr 90% í 85%. Nefndin fékk umsagnir um að nauðsynlegt væri að lækka hlutfallið enn frekar, eða í 60%, og í minnisblaði sem nefndinni barst frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu var tekið undir þau sjónarmið. Í ljósi þess hve margir og smáir kröfuhafarnir eru er hætt við að margir þeirra muni ekki sækja kröfuhafafund, en samkvæmt gildandi lögum falla atkvæði þeirra sem ekki mæta til fundar sjálfkrafa á móti nauðasamningsfrumvarpinu. Meiri hluti nefndarinnar leggur til breytingartillögu þess efnis að aðeins séu tekin til greina atkvæði þeirra kröfuhafa sem mæta til fundarins og að samþykktarhlutfallið verði ekki lægra en 60% en að hámarki 85% til að koma til móts við þessi sjónarmið. Þriðja breytingin sem ég vildi koma aðeins inn á í þessari stuttu ræðu kemur til í framhaldi af umsögnum slitabúa og viðbragða frá ráðuneyti um að nauðsynlegt sé að veita slitabúum aukinn frest til að ljúka því að afla samþykkis kröfuhafafunda um frumvarp þeirra að nauðasamningum. Fyrir áramót skulu slitabú hafa lagt samþykkta nauðasamninga fyrir héraðsdóm. Ljóst er að dómstólar þurfa svigrúm til að fjalla um nauðasamningana sem eru afar umfangsmiklir. Nefndin leggur því til að til þess verði veittur aukinn frestur. Dómstólar og slitabú skulu þó hafa lokið málum sínum fyrir 15. mars til að komast hjá álagningu stöðugleikaskattsins. Án slíks frests væri í raun verið að leggja stein í götu slitabúa sem hafa frá því að lög um stöðugleikaskatt voru sett í vor unnið í góðri trú að því að leysa þann vanda sem að þjóðarbúinu steðjar af nauðasamningum slitabúa sem hafa náð því tilsetta marki að uppfylla stöðugleikaskilyrði Seðlabankans. Að lokum vil ég nota þetta tækifæri til að þakka hv. framsögumanni málsins, Sigríði Andersen, fyrir hennar góða starf við vinnslu nefndarálitsins. Einnig vil ég þakka nefndinni fyrir gott starf sem og gestum sem komu fyrir nefndina og lögðu henni lið við vinnslu málsins.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hér í umræðunni í dag hafa komið fram margar spurningar. Það er talað um ógagnsæi, óvissu, hvað verður um eignirnar, er öruggt að þessi leið, en nú er verið að breyta lögum svo mögulegt sé að fara hana, verði til hagsbóta fyrir þjóðina? Það fór ekkert vel þegar bankarnir voru einkavæddir hér áður, þar fór sannarlega í gang atburðarás sem var ekki til hagsbóta fyrir þjóðina. Þannig að það ríkir mikil óvissa og margar spurningar eru uppi. Ég vil spyrja hv. þingmann um það hvort breytingartillagan sem meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar setur fram við afdráttarskattinn sé nægileg til þess að ekki sé verið að gefa Tortóluliði, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson orðaði svo ágætlega fyrr í dag, einhver grið. Í fyrsta lagi: Telur hv. þingmaður að ákvæðið um afdráttarskattinn muni nýtast Tortóluliði? Í öðru lagi: Er breytingin nægileg til þess að svo verði ekki? Hér hefur komið fram í umræðunni fyrr í dag að það virðist eins og verið sé að nota ferðina ekki aðeins til þess að sníða lögin að þörfum kröfuhafanna heldur einnig til þess að þóknast þeim sem eru með sjóði, t.d. á Tortóla.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Breytingin sem nefndin gerði á ákvæði frumvarpsins sneri ekki að neinu Tortóluliði heldur að sjálfum þeim lögaðilum sem mundu taka að sér að fullnusta þessa nauðasamninga, að þeir gætu ekki gefið út frekari skuldabréf með þessari undanþágu. Þetta gilti bara um þau skuldabréf sem væru gefin út til að afhenda kröfuhöfum til að efna nauðasamninginn. Það var hugsanlegt að túlka mætti það þannig, þó að það væri langsótt, að þessi lögaðili hefði getað haldið áfram og gefið út fleiri útgáfur til að nýta undanþáguna í öðrum tilgangi, hafið starfsemi sem slíkur. Það er ákaflega langsótt en engu að síður ákvað nefndin að girða fyrir þann möguleika. Varðandi seinni hluta spurningarinnar er mér ekki kunnugt um hvort eitthvert Tortólulið er meðal eigenda að kröfum í slitabúin. Við spurðum ráðuneytið hvort ríkissjóður færi á mis við einhverjar tekjur með þessari undanþágu. Svörin voru á þá leið að ekki væri gert ráð fyrir því, það væri kannski ekki hægt að útiloka það gjörsamlega. Ef maður skoðar þetta fræðilega þá virðist vera hægt að sniðganga löglega þessa skatta, þennan afdráttarskatt, með því að fara t.d. í gegnum Belgíu þar sem slíkir skattar eru ekki lagðir á útgáfu slíkra skuldabréfa og það eru svo margar leiðir til að ganga fram hjá þessum skatti að hann er í rauninni haldlaus. Mörg ríki hafa fallið frá því að nota hann vegna þess að hann virkar ekki. Ef hann væri hins vegar til staðar mundi það valda mjög miklum kostnaði fyrir hið opinbera bæði að veita upplýsingar og krefjast upplýsinga frá þeim stóru fyrirtækjum sem sjá um skráningu þessara bréfa og utanumhald þessara mála. Þegar upp er staðið þá var ekki tilefni til þess að leggja stein í götu þessara slitabúa við að gefa út skuldabréfin vegna þess að það væri einhver möguleiki á því að 0,1% þessara kröfuhafa [[Forseti hringir.]]væri á Tortólaeyju, heldur er reynt að liðka fyrir því að þeir geti fengið þessi bréf og þau geti gengið kaupum og sölum. Þannig geta þeir hugsanlega líka sýnt [[Forseti hringir.]]okkur meiri sveigjanleika í samningum við okkur, eða það sem kallað er lifandi samtal.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég skil það svo að ákvæði um afdráttarskattinn sé gert sérstaklega að kröfu kröfuhafanna og sniðið að þörfum þeirra. Ég skildi hann þannig. Hann staðfesti það. Hv. þingmaður talaði um svokallað lifandi samtal sem mér skilst að hafi átt sér stað á milli Seðlabanka, fjármálaráðuneytisins og kröfuhafa. Ég leyfi mér að fullyrða að á síðasta kjörtímabili hefðu framsóknarmenn kallað þetta samninga við hrægammasjóði. Nú er búið að uppnefna það sem lifandi samtal, sem er mjög sérstakt að verða vitni að. Eins og ég sagði áðan þá er mikið um tortryggni. Þingmenn hafa til dæmis ekki fengið að fylgjast með þessu lifandi samtali þannig að við vitum ekki hvað er þarna [[Forseti hringir.]]að baki. Hvernig telur hv. þingmaður að hægt sé að eyða þeirri tortryggni [[Forseti hringir.]]sem margoft hefur komið fram í umræðunni í dag?
Virðulegi forseti. Ég árétta að stjórnvöld áttu ekki í samningaviðræðum við kröfuhafa, heldur var það þannig að sett voru fram stöðugleikaskilyrði og svo þurftu slitastjórnir eða hópar kröfuhafa að koma með tillögur að því hvernig þeir mundu uppfylla þessi stöðugleikaskilyrði. Það hefur síðan verið kallað lifandi samtal. Varðandi það hvernig gagnsæið hefur verið … [[Gripið fram í.]] [[Gripið fram í: Lifandi samtal um samninga.]]Við skulum reyna að víkja að síðari hluta spurningarinnar, hvernig hefur tekist að hafa ferlið gagnsætt. Ég hef orðið var við mikla gagnrýni á þetta ferli og að mörgu leyti ómaklega, held ég, vegna þess að ég sat í þessari sömu samráðsnefnd og þingmaður og þar voru kynntar fyrir okkur ýmsar hugmyndir að lausn málsins. Það verður að segjast að á þeim tíma sem við sátum í samráðsnefndinni á þessu þingi, með þessari ríkisstjórn, voru margar breytingar á þeim hugmyndum. Ég vil taka undir það að sú lausn sem hér er [[Forseti hringir.]]fjallað um er náttúrlega afraksturinn af vinnu margra ríkisstjórna og meðal annars þeirra breytinga sem gerðar voru á vormánuðum 2012.
Hæstv. forseti. Ég hef hlustað hér í dag af athygli á þær ræður sem hafa verið fluttar af framsögumönnum meiri hluta, 1. og 2. minni hluta og hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, formanni efnahags- og viðskiptanefndar, og reynt að mynda mér skoðun á þessu flókna máli svo að ég geti tekið upplýsta og góða ákvörðun. Mér finnst, virðulegi forseti, að hér standi upp úr gagnrýni á upplýsingar og gögn í þessu máli. Ég segi fyrir mitt leyti sem þingmaður að ég kemst ekki í öll þau gögn sem greinilega hafa verið lögð fram, sum í trúnaði, um þetta mál. Í stuttu andsvari við hv. þm. Frosta Sigurjónsson, sem er jafnframt eins og ég sagði áðan formaður efnahags- og viðskiptanefndar, langar mig að spyrja út í nefndarálitið og vinnu nefndarinnar. Eitt er að ræða um frumvarpið sem fjármálaráðherra lagði fram lögum samkvæmt með kostnaðargreiningu og öllu því en í 2. mgr. 30. gr. þingskapa stendur, með leyfi forseta: „Mæli nefnd með samþykkt lagafrumvarps eða þingsályktunartillögu skal hún láta prenta með áliti sínu áætlun um þann kostnað sem hún telur ný lög eða ályktun hafa í för með sér fyrir ríkissjóð.“ Svo kemur: „Enn fremur skal nefnd láta endurskoða kostnaðarmat stjórnarfrumvarps, samanber 37. gr., ef hún gerir verulegar breytingartillögur við frumvarpið.“ Ég tel, virðulegi forseti, að nefndin hafi gert verulegar breytingar á þessu frumvarpi og gagnrýni að svona stórar og miklar ákvarðanir skuli vera gerðar með breytingartillögu frá nefndinni en ekki með sérstöku frumvarpi sem fjármálaráðherra hefði flutt og við hefðum getað talað um. Telur hv. þingmaður að nefndin hefði ekki átt að uppfylla þetta lagaskilyrði og prenta með í sitt álit [[Forseti hringir.]]hvað varðar 30. gr. þingskapa?
Virðulegur forseti. Ég verð að játa að ég skil ekki hvernig nefndin átti að hafa breytt málinu með þeim hætti að af því hlytist kostnaður fyrir ríkissjóð. Ég óska eftir því að hv. þingmaður útskýri mál sitt ögn betur. Ef hann er að tala um að verið sé að gefa dómstólum aukið svigrúm til 15. mars til þess að fjalla um nauðasamningana og ljúka því ferli sem hér fór af stað með fullum vilja alls þingsins á vormánuðum á þessu ári þá er í rauninni … Mundi hv. þingmaður vilja kinka kolli ef ég er á réttri leið? Er það það sem hann á við? Ég sé ekki að það sé breyting heldur er bara verið að gera þessum aðilum kleift að ljúka málum sínu með þeim hætti sem lagt var upp með. Ég held að það sé ekki tilefni til þess að líta á það sem stórkostlega breytingu að dómstólum sé gefið svigrúm til að fjalla um þau flóknu mál sem nauðasamningar þessara slitabúa eru.
Hæstv. forseti. Það getur vel verið að þetta hafi ekki áhrif á fjárlög næsta árs eða eitthvað svoleiðis, en það sem hefur komið fram í umræðunni í dag er gagnrýni á að verið sé að fresta vandanum. Það kom fram í áliti Indefence-hópsins en fulltrúar þess hóps hafa meðal annars heimsótt okkur þingmenn Samfylkingarinnar og lýst miklum efasemdum um að verið sé að fresta vandanum fram á jafnvel næsta kjörtímabil, um fjögur til sex ár, með því að velja þessa leið, eins og hér hefur verið töluvert gagnrýnt, í staðinn fyrir að fara skattaleiðina sem talað var um og hér sé verið að gefa mikinn afslátt. Hér hefur líka komið fram, virðulegi forseti, að það sé ekki verið að aflétta höftum á lífeyrissjóði, íslensk fyrirtæki eða íslenskan almenning svo eitthvert bragð sé að. Það er þess vegna sem ég spurði hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar hvort það hefði ekki verið þess virði fyrir nefndina að hafa kafla um þau efnahagslegu atriði sem ég gerði að umtalsefni.
Virðulegur forseti. Ég held að ég skilji núna hver spurningin er. Við erum nefnilega að ræða tvö mál hérna samtímis og ég átta mig á því núna að hv. þingmaður er að ræða um gjaldeyrislögin, lög um gjaldeyrismál, en eftir þeim lögum fer Seðlabankinn þegar hann ákveður hvort hann veitir slitabúum fallinna fjármálafyrirtækja undanþágu frá höftunum og ráðfærir sig síðan við fjármálaráðherra og því næst er niðurstaðan kynnt fyrir efnahags- og viðskiptanefnd. Þetta er mál nr. 172 … [[… efnahags- og viðskiptanefnd fyrir þinginu.]]Þetta mál sem við ræðum hér í dag, nr. 172, er ekki um gjaldeyrismálin, en samkvæmt lögum um gjaldeyrismál er verið að veita þessar undanþágur. Hér er einfaldlega verið að gera tæknilegar breytingar á þeirri aðferðafræði sem lagt var upp með í vor, þ.e. á lögum um stöðugleikaskatt, og verið að liðka fyrir þannig að slitabúin geti raunverulega farið þá leið sem þeim var boðin, að leysa sinn vanda án þess að komi til fjármálalegs óstöðugleika, án þess að það hafi neikvæð áhrif á lífskjör og [[Forseti hringir.]]án þess að hér verði greiðslujöfnuði þjóðarbúsins raskað.
Virðulegi forseti. Fyrst vil ég gera athugasemd. Einu sinni var ég ávíttur hér af forseta, reyndar ekki þeim sem situr núna, fyrir að koma hingað með tölvu. Núna hefði ég viljað koma með tölvu upp í pontu í stað þessa pappírsfargans. Burt séð frá því langar mig að fá hv. þingmann til að varpa aðeins betra ljósi á nokkra þætti sem vefjast fyrir mér - þeir eru reyndar allmargir. Ég verð að viðurkenna að ég er eiginlega ekki alveg dómbær á gegnsæið vegna þess að það er svo stór hluti af þessu sem ég á erfitt með að skilja. Ég hefði viljað miklu meiri tíma til að skoða þetta mál alveg í kjölinn. Það er stundum hægt að lesa og læra hratt en þetta mál er svo mikilvægt að ég hefði viljað betri tíma til að fara yfir það allt saman, sér í lagi þar sem breytingartillögur hv. efnahags- og viðskiptanefndar eru eftir því sem ég fæ best séð efnismeiri en frumvarpið sjálft, sem mér þykir benda til þess að það sé nauðsynlegt að fara mjög vel yfir málið eins og ég tel að hv. nefnd hafi væntanlega gert. Ég velti fyrir mér tölunum sem menn nefna í þessu samhengi. Í samræðum mínum við hina ýmsu aðila um þetta mál hefur mér heyrst vera einhver ágreiningur um hvaða tölur séu réttar og sömuleiðis hvort það sé yfir höfuð hægt að vita tölurnar með fullkominni vissu fyrr en ferlinu er lokið. Mig langar gjarnan að heyra meira um þetta. Hversu vissir eru menn um tölurnar, virði Íslandsbanka sem dæmi eða aðrar tölur sem hefur verið fleygt fram? Það er oft sem tölurnar verða að miðju samtalsins, að mínu mati að miklu leyti að óþörfu, en mér þykir mikilvægt að við vitum hversu vel við vitum eitthvað um tölurnar. Allt ljós sem hv. þingmaður getur varpað á þetta þætti mér vænt um.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður velti fyrir sér hve mikil vissa væri á bak við þær tölur sem koma meðal annars fram í gögnum varðandi undanþáguna frá gjaldeyrishöftunum. Þá erum við ekki að ræða það mál sem er til umræðu hér í dag heldur stærra samhengi sem þetta mál er hluti af. [[Gripið fram í.]]Ég held að ég verði bara að vísa hv. þingmanni á greinargerðina sem Seðlabankinn afhenti efnahags- og viðskiptanefnd þar sem farið er yfir helstu tölurnar. Ég ætla að hlífa salnum við því að fara að lesa upp úr greinargerðinni en þar er bæði fjallað um tölurnar sjálfar og óvissuna sem um þær er; hún er töluverð. Tölurnar eru yfirleitt á nafnvirði, eða bókfærðu verði. Þar er meðal annars komið inn á það hversu mikið þær eignir sem færast yfir geti blásið upp í verðmæti eftir að þær hafa flust til ríkissjóðs. Þá er það þannig að ef þær hækka verður sú óvissa algerlega höndluð og viðráðanleg, þ.e. ef eignirnar verða komnar yfir til ríkisins. En ef skattaleiðin væri farin mundi hins vegar skipta mjög miklu máli hverjar eignirnar væru í raun og veru. Með þessari aðferð, þegar eignunum er öllum sópað til ríkisins, er minna áhyggjuefni hvort þær eru litlar eða miklar. Í báðum tilfellum þarf að taka þessa peninga að mestu leyti úr umferð. Það er aukaatriði ef við förum þessa leið en það er hins vegar stórt atriði ef við förum skattaleiðina.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir greinargott og skýrt svar. Annað sem ég er að velta fyrir mér í sambandi við þessa skattundanþágu: Nú hafa einhverjir þingmenn komið í pontu og argast mikið yfir því að hér sé verið að veita mönnum of mikinn afslátt og eitthvað slíkt, nokkuð sem ég tek undir með hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni að sé ekki aðalatriðið. Þetta er ekki tekjuöflunarleið. Við erum að reyna að losna við það vandamál sem gjaldeyrishöftin eru. Mér þykir mikilvægt að hafa fókusinn þar. Ég velti því fyrir mér hvort það hafi verið rætt í nefnd eða annars staðar, að því er hv. þingmaður veit, að innheimta þennan skatt eftir öðrum leiðum sem mundu ekki þvælast fyrir þeim erlendu mörkuðum sem höndla með þessi skuldabréf. Var það yfir höfuð rætt eða er almennt ástæða til þess til að byrja með?
Virðulegi forseti. Ef ég skil hv. þingmann rétt var hann að velta fyrir sér afdráttarskattinum sem hefur verið talað um í þessu máli [[Gripið fram í.]]og hvort það hefði verið rætt að fara aðrar leiðir til að innheimta skatt á útgefin skuldabréf sem slitabúin gefa út í sambandi við slitin. Ég verð að segja að það var ekki farið út á þá braut. Það er staðreynd að þeir kröfuhafar sem kunna að hafa heimilisfesti á Íslandi eru skattskyldir samkvæmt íslenskum lögum og munu greiða skatta af þeim fjármagnstekjum sem þeir kunna að hafa af þessu. Þeir kröfuhafar sem hafa heimilisfesti erlendis greiða skatt í heimalandi sínu. Ég held að þetta eigi örugglega við um langstærstan hluta kröfuhafanna og þær fjárhæðir sem um teflir eru í þessu fari þannig að það hefði ekki komið til skattheimtu hvort eð er. Það var ekki markmið nefndarinnar að skattleggja þetta sérstaklega þar sem það er ekki hluti af því vandamáli sem var verið að leysa.
Virðulegi forseti. Í þessari umræðu blandast auðvitað saman umræða um þær afmörkuðu, tæknilegu breytingar sem nefndin leggur til að gerðar verði á lagaumgjörðinni um nauðasamninga vegna stöðugleikaskatts og stöðugleikaframlaga, og svo hins vegar hin stærri mynd sem við okkur blasir í ljósi þess að Alþingi fær ekki aðra aðkomu að umræðu um hina stærri mynd en þá umræðu sem hér fer fram í dag. Það er vegna þess að stjórnvöld hafa haldið spilum mjög þétt að sér og við einungis fengið að sjá kynningar sem bera vitni nokkurri sölumennsku, að ekki sé nú meira sagt, og málið kemur ekki í endanlegri afgreiðslu til meðferðar í þinginu. Ég ætla fyrst að segja varðandi þær praktísku breytingar sem hér eru lagðar til að það er erfitt að fullyrða um afstöðu til þeirra. Ég velti því þó fyrir mér hversu mikil skynsemi er í því fólgin að hlaupa til með þeim hætti sem stjórnvöld leggja til og meiri hluti nefndarinnar leggur til núna, að afgreiða í snatri lengri fresti fyrir slitabúin til að ljúka nauðasamningum í ljósi þess að það er ekkert sem bendir til annars en að það kunni að vera hægt að kreista meira út úr hinum erlendu kröfuhöfum og við gætum jafnvel verið að styrkja samningsstöðu okkar eftir því sem lengra gengur fram í þessu ferli. Það hefur þess vegna vakið nokkra undrun mína hversu mikil áhersla hefur verið lögð á að afgreiða þetta mál allt saman með miklu hraði en það er erfitt að fullyrða nokkuð í því efni eins og málið er lagt upp. Vegna þess að nokkuð hefur verið rætt í dag um afstöðu til stöðugleikaframlaganna og þeirrar niðurstöðu sem nú virðist komin af samningaviðræðum við hina erlendu kröfuhafa þá vil ég segja alveg skýrt að ég tel æskilegt að ná efnislegri niðurstöðu og ég tel flest benda til, miðað við þau gögn sem við höfum séð, að verið sé að ná niðurstöðu sem gangi a.m.k. langt í að mæta þeim markmiðum sem hljóta að skipta okkur mestu máli, þ.e. að erlendir kröfuhafar komist ekki út með eignir sínar héðan úr hagkerfinu heldur verði það þannig í reynd, eftir að þeir eru farnir, að það opnast líka leið fyrir innlenda aðila að komast úr höftum. En það er erfitt að staðhæfa nokkuð um það vegna þess að forsendurnar hafa ekki verið gerðar opinberar og vegna alls þess leynimakks sem hefur verið í kringum samningaviðræðurnar. Þetta er búið að vera langvinnt samningaþref, stappar líklega nærri að vera ár eða a.m.k. níu mánuðir. Leyndin í kringum þetta hefur auðvitað verið mjög mikil og það er ekki auðvelt að byggja samstöðu um tiltrú á niðurstöðu af þessum toga þegar af hálfu stjórnvalda er gengið fram með slíkri leynd. Það er hins vegar ánægjuefni og er mikilvægt að fagna því að ríkisstjórnin hefur í þessu reitt sig á faglega ráðgjöf Seðlabankans og mér finnst greinilegt af þeim upplýsingum sem þaðan er að fá og þeim greiningum sem Seðlabankinn hefur lagt fram að þar hafi verið unnið af vandvirkni við greiningu á ólíkum kostum og að samningaleiðin sem hér hefur verið farin eigi rætur að rekja til þess uppleggs sem þaðan er komið og vert að hrósa fagmennsku Seðlabankans að því leyti. Það er auðvitað fagnaðarefni að með þeim hætti hafi tekist að koma ríkisstjórninni niður úr þeim ógöngum sem hún var búin að koma sér í í upphafi ferils síns með digurbarkalegum upplýsingum um meðferð þessara mála og þeirrar ráðleysislegu hringekju eilífra nefndarskipana sem við urðum vitni að framan af kjörtímabilinu þegar hver vinahópur forustumanna ríkisstjórnarinnar á fætur öðrum var fenginn til að finna lausnir í þessum málum og fór fyrst og fremst í hringi. En það var ekki fyrr en menn reiddu sig á þá fagmennsku sem var að finna innan Seðlabankans sem eitthvað fór að gerast af viti í þeim málum. Það er síðan gráglettið að hin efnislega niðurstaða sem verið er að kynna okkur núna er mjög í samræmi við það upplegg sem við lögðum fram í Samfylkingunni fyrir síðustu kosningar, að við þyrftum að nýta samningsstöðuna sem búið væri að skapa gagnvart kröfuhöfum og þá mætti gera ráð fyrir að skapaðist svigrúm upp á um 300 milljarða sem þyrfti að nýta til að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Framsóknarflokkurinn talaði þá mjög digurbarkalega um að hann hygðist berja erlenda kröfuhafa með kylfum og fá gríðarlega peninga út úr því en nú er það þannig að Framsóknarflokkurinn semur í mestu vinsemd við erlenda kröfuhafa í staðinn fyrir að lemja þá með kylfum. Og Framsóknarflokkurinn sem talaði þá eins og ekki þyrfti að gæta að stjórnarskrárvörðum eignarréttindum kröfuhafa flýtir sér nú að semja við kröfuhafana til að forðast málssóknir. Það er athyglisvert að sjá að menn hafa eitthvað lært af þessari vegferð og fagnaðarefni að sjá þennan viðsnúning af hálfu stjórnarflokkanna og þá sérstaklega Framsóknarflokksins. Það skiptir hins vegar mjög miklu máli að vel takist til við þessa aðgerð. Það er alveg rétt sem seðlabankastjóri hefur sagt að það er einungis eitt skot í byssunni og vert að minna á að þetta skot er í byssunni vegna þess að hún var hlaðin í tíð síðustu ríkisstjórnar með ákvörðuninni um að fella slitabúin undir gjaldeyrishöft. Og ég á enn þá eftir að heyra skýringar á því frá forustumönnum þessarar ríkisstjórnar hvernig í ósköpunum þeim datt í hug að styðja ekki þá aðgerð á síðasta kjörtímabili og hvað þá forustumönnum Sjálfstæðisflokksins að greiða hreinlega atkvæði gegn henni, því að þar var lagður sá grunnur sem við erum að nýta í dag til að verja þjóðarhagsmuni og koma fram íslenskum þörfum og hagsmunum gagnvart hinum erlendu kröfuhöfum. Það hefði engin leið verið að semja við hina erlendu kröfuhafa eða setja þeim afarkosti ef þessi lagabreyting hefði ekki verið gerð. Það er þess vegna mjög mikilvægt að allar staðreyndir verði upp á borðum og mögulegt sé fyrir jafnt óháða sérfræðinga og þjóðina alla að rýna þessar staðreyndir og mynda sér skoðun á því hvort hér sé nægjanlega vel að verki staðið. Ég get alveg tekið undir það sem hefur verið sagt að fjárhæð skatts skiptir ekki höfuðmáli. Það skiptir máli að vandinn sé tryggilega leystur og þess vegna er gagnsæið svo mikilvægt. Það hefur ekki verið til að skapa tiltrú á þetta mál að fylgjast með hinum vandræðalegu tilraunum ríkisstjórnarinnar til að þenja upp tölurnar á bak við það sem raunverulega hefur verið gert, þegar fulltrúar Framsóknarflokksins hafa skammast sín svo mikið yfir því að vera búnir að gefast upp á að berja kröfuhafa með kylfum og vera að ganga til samninga við þá að þeir þurfa að reyna að búa til tölur sem stemma við stöðugleikaskattinn og gera það með því að telja allt frá buxnanúmerinu á buxunum sem þeir eru í og upp í allt það sem búið var að leggja til í þessum málum áður og jafnvel hluti sem þeir voru tregir til að fallast á eins og Seðlabankabréfið í fyrra, það er nú tvítalið. Þessi vandræðagangur er ekki til að auka tiltrúna nákvæmlega á að verið sé að horfa á vandann eins og hann er, greina hann rétt og leysa hann. Hættan sem við stöndum frammi fyrir er sú að erlendir kröfuhafar fari út með eignir sínar, eins og felst í þessari samningsgerð ríkisstjórnarinnar við hina erlendu kröfuhafa, og samt verði ekki svigrúm fyrir innlenda aðila til að komast burt með eignir sínar úr landinu, að lífeyrissjóðirnir verði áfram innan hafta, innlend fyrirtæki innan hafta, þjóðin búi áfram við hömlur á frjálsum fjármagnsflutningnum. Þetta er raunveruleg hætta og staðan er viðkvæm að þessu leyti. Indefence hefur sett fram alvarlegar athugasemdir sem mér finnst ríkisstjórnin ekki hafa tekið nógu alvarlega og mikilvægt er að ganga úr skugga um að brugðist sé við þeim athugasemdum með fullnægjandi hætti. Þetta er svo viðkvæm staða að ríkisstjórnin virðist til dæmis núna vera búin að klúðra því að leysa aflandskrónustöðuna. Vegna þess að menn hafa ekki komið sér að verki í réttri röð er flest sem bendir til þess að þegar loksins verður ráðist í útboð aflandskróna muni eigendur þeirra ekki sjá sér sérstakan hag í því að bjóða afslátt af þeim, sérstaklega ekki í ljósi yfirlýsinga sem við heyrum frá forustumönnum ríkisstjórnarinnar, forustumönnum úr ríkisstjórnarflokkunum eins og formanni þingflokks Framsóknarflokksins sem var að lofa hér afnámi hafta núna í upphafi næsta árs. Þá er það þannig að eigendur aflandskróna sem menn voru að gera sér raunhæfar væntingar um að mundu vera tilbúnir að taka þátt í útboði og horfast í augu við tap þar upp á kannski 100 milljarða, þeir sitja kannski og bíða. Ríkisstjórnin hefur bara í þessu eina tilviki klúðrað tækifæri sem var í hendi og það er alls óvíst núna að nokkur viðlíka árangur fáist af útboði vegna aflandskrónanna eins og gert hafði verið ráð fyrir. Það er líka vandi sem við munum áfram vinna með á næstu árum að koma eignum í verð og það skapar auðvitað gríðarlegan vanda þegar hér er um að ræða yfirtöku á allra handanna kröfum, allt frá hlutabréfum í tuskubúðum upp í skuldabréf á sveitarfélög, sem núna verða ríkiseign, skapar margháttaðan freistnivanda og margháttað rennerí á ráðherraskrifstofurnar til að passa að þessi fái nú að kaupa en ekki hinn og þá erum við ekki byrjuð að ræða sölu á bönkunum. Það var athyglisvert að heyra formann efnahags- og viðskiptanefndar segja í útvarpsviðtali í morgun að það væri fráleitt að selja bankana erlendum aðilum. Þar með er verið að lýsa því að búið sé að taka þessa banka frá fyrir innlenda vildarvini. Það er búið að tryggja það núna að ekki verði efnt til neinnar samkeppni við erlenda fjárfesta um þessa banka. Nei, þeir eiga að vera fjáröflunarvélar fyrir vildarvini um ókomna tíð. [[Gripið fram í.]]Það á að setja þá í hendurnar á vel tengdum vinum og passa að þeir geti nýtt þá til að kroppa sér inn um ókomna tíð arð á kostnað þjóðarinnar. Og sannið þið til, þegar kemur að því verður réttlætingin fundin í því að aðeins þeir sem ætla sér að eignast banka til að skapa sér aðstöðu í innlendu valdamakki eru tilbúnir til að borga aukapremíu fyrir hlutabréf í bönkunum, alveg eins og gerðist fyrir hrun. Það er þess vegna sem yfirlýsing formanns efnahags- og viðskiptanefndar í útvarpinu í morgun er svo mikið áhyggjuefni. Ef það er eitthvað sem við þurfum þá er það að selja einn þessara banka til erlendra eigenda. Og kjaftæðið sem heyrist um að það sé skaðlegt fyrir gjaldeyrisjöfnuð þjóðarinnar er eins og hvert annað þrugl því að söluverð banka, ef bankinn er rétt verðmetinn, getur aldrei verið annað en væntar framtíðararðgreiðslur núvirtar, þannig að það verður aldrei annað en það fáist raunvirði fyrir bankann inn í landið í erlendum gjaldeyri sem réttlætir þá að greiddur sé arður úr honum til framtíðar. Það sem við þurfum síðar að ræða, sem er alveg órætt líka, er með höftin að öðru leyti. Hér er ýjað að því að þau verði afnumin hratt á næsta ári. Það kann vel að vera að það verði hægt um stund að aflétta hömlum að einhverju leyti af viðskiptum með krónur á meðan vaxtastig er mun hærra hér en í öðrum löndum og á meðan innflæðisgusurnar eru eins og líkur eru á að þær verði nú í fyrirsjáanlegri framtíð. En við vitum af mjög biturri reynslu að frjálsir fjármagnsflutningar og íslensk króna er eitruð blanda og við höfum ekki enn þá séð útfærðar tillögur um afnám hafta fyrir íslenskan almenning, íslensk fyrirtæki og íslenska lífeyrissjóði. Það er mjög athyglisvert að ríkisstjórnin skuli ekki hafa treyst sér að leggja fram endurskoðaða áætlun um afnám hafta. Eina áætlunin sem enn þá er í gildi er sú sem var kynnt og birt í tíð minni sem efnahags- og viðskiptaráðherra í mars 2011. Það er sú áætlun um afnám gjaldeyrishafta sem enn þá er í gildi. Og það er alveg einstakt að ríkisstjórnin skuli ekki hafa haft manndóm í sér til að koma með einhverja nýja sýn um það í ljósi allra þessara breytinga um það hvernig höftum geti verið aflétt á fyrirtæki, almenning og lífeyrissjóði. Þvert á móti er það þannig að það eina sem hefur verið gefið út handfast er að lífeyrissjóðir megi vænta þess að fá 10 milljarða kvóta, sem allir vita að er allt of lítið fyrir lífeyrissjóðina. Þetta er auðvitað það sem mestu skiptir að fá eitthvert fyrirheit um en þá líka þannig að menn hafi útfærðar hugmyndir um það hvernig hægt sé að viðhalda opnu viðskiptaumhverfi í framhaldinu. Núna er einstakt tækifæri að verða til. Við erum búin að nýta þá stöðu sem skapaðist með neyðarlögunum og með löggjöfinni í mars 2012 þegar við felldum slitabúin undir höft til að létta á stærstu vandamálunum sem við var að glíma varðandi gjaldeyrisútflæðismisvægi þjóðarbúsins. Núna eru þá kjöraðstæður til að koma okkur út úr hinni eilífu hringrás efnahagslegs óstöðugleika sem flest bendir til að bíði handan við hornið að óbreyttu, þ.e. það blasir við að óbreyttri hringrás uppgangs verðbólgu, vaxtahækkana, gengisfellingar, hækkunar verðtryggðra lána. Við þekkjum þá hringrás því miður allt of vel. Það þyrfti núna ríkisstjórn sem væri tilbúin til að fara aðra leið, nýta þetta sögulega tækifæri til að taka upp annan gjaldmiðil, losa okkur úr þessari ójafnvægishringrás og leggja grunn að betri aðstæðum fyrir almenning og fyrirtæki á Íslandi.
Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að mótmæla þeim ósvífnu dylgjum sem hv. þingmaður lét sér um munn fara í ræðustóli um afstöðu mína sem fram kom í útvarpsviðtali í morgun um að ég teldi ekki æskilegt eða vænlegt fyrir þjóðina að selja bankana erlendis. Ég rökstuddi það mjög vel í þessu viðtali hvers vegna ég teldi að svo væri ekki og það var ekki af þeim ástæðum sem hv. þingmaður vildi meina, að ég teldi gott og þarft að selja þessa banka einkavinum einhverra. Ég er þvert á móti algerlega andvígur slíku og hef aldrei tekið þátt í neinu slíku, eins og hv. þm. Árna Páli Árnasyni er fullkunnugt um. Hann kemur hingað upp í ræðustól til að dylgja um að þetta sé það sem liggi að baki þegar ég er að færa rök fyrir því að ekki skuli selja bankana úr landi. Íslenskur viðskiptabanki af þeirri stærðargráðu sem hér er verið að tala um, Íslandsbanki eða Arion banki, segjum sem svo, er hvorki meira né minna en eitt af þeim fyrirtækjum sem skilar mestum arði á hverju ári hér. Bankarnir skila til samans meiri arði en allur sjávarútvegurinn. Ætlum við þá að selja þessa banka úr landi fyrir gjaldeyri? Það er eins og að pissa í skóinn sinn eða skjóta sig í fótinn með þessu eina skoti sem hv. þm. Árna Páli Árnasyni er svo hugleikið vegna þess að enginn kaupir slíka banka nema ætla sér að fá miklu meiri arð áratugum saman út úr landinu. Þessir bankar skapa ekki gjaldeyri, þeir skila arði í krónum og hann verður þá að breytast í gjaldeyri af gjaldeyrisforða þjóðarbúsins, þannig að eitt hið alóskynsamlegasta sem við gætum gert sem þjóð væri að taka þessi risafyrirtæki sem skila öllum þessum hagnaði og dæla þeim hagnaði úr landi í formi gjaldeyris.
Virðulegi forseti. Með þessari röksemd er bara hægt að leggja af erlenda fjárfestingu. Hún er þá beinlínis vond. Kaupverð banka hlýtur að fela í sér núvirtar væntar endurheimtur úr bankanum og þar af leiðandi er ekki um það að ræða að menn borgi eitthvert lægra verð fyrir bankann en þeir búast við að hann skili í arð um ókomna tíð. Ef bankinn er rétt verðlagður kaupa menn hann á þeirri forsendu sem þeir gefa sér um arðgreiðslur úr honum til lengri tíma litið og núvirða þær. Það eru margir kostir við erlent eignarhald á bönkum, sérstaklega í fákeppnisumhverfi eins og við búum við núna þar sem þrír stórir bankar eru ráðandi á markaði, allir með líkan áhættuprófíl og hafa saman gríðarlega fjármálastöðugleikaáhættu fyrir þjóðarbúið. Það mundi skipta miklu máli ef einn þeirra væri í erlendri eigu og hefði þar af leiðandi aðgang að lánafyrirgreiðslu frá erlendum eiganda. Í ræðunni sem var flutt hér áðan fólst einangrunarhyggja. Útskýringarnar gengu allar að því að erlent eignarhald væri vont út af fyrir sig. Það er ekkert annað en skýr vitnisburður um einlægan vilja forustumanns Framsóknarflokksins um að passa að erlendir aðilar fái ekki að kaupa þessa banka og halda þeim þar af leiðandi fráteknum fyrir innlenda kaupendur. Hverjir eru þeir? Við vitum það alveg. Það eru viðskiptablokkir sem standa órofa hlið við hlið með forustu ríkisstjórnarflokkanna, skipta sér niður á flokkana, eiga málsgögnin sem þeir reiða sig á og ganga með þeim hönd í hönd frá morgni til miðnættis.
Virðulegi forseti. Eitt er að vera ósammála því að það sé gott fyrir þjóðina að eiga bankana sjálf með einum eða öðrum hætti. Annað er að dylgja um það að nú standi til að selja þá einhverjum einkavinum með spilltum aðferðum. Það er algerlega rangt hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni að söluverð banka sé núvirtur væntanlegur arður framtíðarinnar. Hefur hann ekki heyrt um framboð og eftirspurn? Hvað ef enginn vill kaupa bankann eða fáir kaupendur eru á markaði? Þessi regla á bara við ef það er fullkominn markaður. Það er ekki fullkominn markaður fyrir íslenska banka. Það er ekki mörgum kaupendum til að dreifa. Hérna hafa margir talað fjálglega um að hægt sé að selja svona banka fyrir hátt verð. Ég held að það sé ekki rétt. Það væri þá kannski búið að því. Þessir bankar eru hins vegar í fákeppnisumhverfi og þeir dæla út arði, sama hversu lítil sem eftirspurnin er eftir þeim erlendis. Ég held að það sé mikilvægt að nefna, því að ég held að hv. þingmaður hafi ekki hlustað á allt viðtalið við mig í útvarpinu í morgun, að ég taldi upp hugsanlega kaupendur að slíkum banka. Þeir eru ekki á hverju strái á Íslandi. Það eru í raun og veru bara ríkissjóður og lífeyrissjóðirnir sem geta keypt bankana. Ég held að lífeyrissjóðirnir sem nú eru að fara að fá inn miklu meiri iðgjöld - er ekki verið að hækka þau úr 12% upp í 15,5%? - muni þurfa að fjárfesta fyrir meira en 100–150 milljarða á ári. Fjárfestingarþörfin verður slík þegar þessi miklu iðgjöld koma inn, langt umfram þann lífeyri sem þeir greiða út þannig að það er kannski mjög heppilegt eignarform fyrir okkur sem þjóð. Við eigum lífeyrissjóðina saman. Af hverju getur ekki einhver af stóru lífeyrissjóðunum tekið að sér að eiga einn banka? Ég er algerlega andvígur öllum spilltum og ógagnsæjum aðferðum við að selja banka eða einkavæða þá. Ég tel ekkert liggja á að hlaupa í það. Ég held til dæmis varðandi Landsbankann að hann eigi að vera áfram í eigu þjóðarinnar. Ég hef talað fyrir því, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason þekkir, að hann verði rekinn á samfélagslegum forsendum, ekki eingöngu með það að leiðarljósi að græða sem allra mest á þjóðinni heldur vera leiðandi í því að lækka hér vaxtastig, lækka [[Forseti hringir.]]þjónustugjöld sem leiðir til aukinnar samkeppni á markaðnum.
Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt fyrir Ísland að samkeppni sé á bankamarkaði. Við höfum búið við vaxandi fákeppni í kjölfar hruns, samþjöppun. Þar af leiðandi væri mjög mikilvægt að fá erlent eignarhald, þótt ekki væri nema bara til að brjóta upp eignarhaldsstrúktúr bankanna. Það er fullkomlega óraunsætt að halda að hægt sé að selja þrjá banka íslenskum lífeyrissjóðum. Ef við gerum það þá erum við í reynd bara að breyta lífeyriskerfinu í gegnumstreymiskerfi. Við erum þá bara að segja að íslenska þjóðin ætli að reka bankana. Bankakerfið verður þá hluti af ríkisvaldinu með einum eða öðrum hætti. Það er mjög mikilvægt að það sé ólíkt eignarhald á bönkum. Hv. þingmaður spyr hér í forundran hvers vegna ég láti að því liggja að yfirlýsingar frá forustumanni Framsóknarflokksins um að það komi ekki til greina að selja útlendingum banka geti falið í sér að þeir séu fráteknir fyrir vildarvini. Sporin hræða, hv. þingmaður. Þessir flokkar seldu banka og þeir handvöldu kaupendurna. Þeir lugu að þjóðinni um efnislegar forsendur sölunnar á sínum tíma. Þeir gáfu mönnum hæstu einkunn fyrir skýrleika tilboðs, sem breyttu tilboðinu í grundvallaratriðum frá upphafi til enda. Þeir hafa staðið gegn því að hér fari fram rannsókn sem búið er að samþykkja af Alþingi Íslendinga á þeirri einkavæðingu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]Það er hann sjálfur sem kemur í veg fyrir að sukk fortíðarinnar sé rannsakað. Ætlar hann svo að koma hingað saklausari en steiktur engill á svipinn og halda því fram að hann skilji ekki upp eða niður í því að fólk hafi efasemdir um heiðarleika og einlægni Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í að velja vel og af sanngirni kaupendur að bönkum? Heyr á endemi. Sporin hræða og þegar menn [[Forseti hringir.]]eru ákveðnir í því og einbeittir að koma í veg fyrir að [[Forseti hringir.]]rannsökuð séu mistök fortíðarinnar þá eru þeir að segja að þá langi til að endurtaka þau.
Virðulegi forseti. Síðan ég kom inn í pólitík var það fyrri ríkisstjórn, eina ríkisstjórnin sem ég hef upplifað að hafi afhent einhverjum banka og það var þegar kröfuhöfum voru afhentir bankar á síðasta kjörtímabili. En að hlusta á ræðu - [[Gripið fram í.]]virðulegi forseti, þá verða stjórnarandstæðingar hér í salnum pirraðir og grípa fram í. [[Gripið fram í.]]Það er akkúrat þetta sem ég ætla að koma inn á næst í ræðu minni, það er þessi pirringur sem er í stjórnarandstöðunni yfir því að við séum að ná að klára þessi mál með þeim hætti að verja lífsgæði til frambúðar. [[Gripið fram í.]] Virðulegi forseti. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann um og nefna er að hann kemur inn á áætlun um losun gjaldeyrishafta í máli sínu og segir þar að við séum að vinna á grunni áætlunar sem unnin var á sínum tíma af fyrri ríkisstjórn árið 2011. Ég er með þessa áætlun um losun gjaldeyrishafta fyrir framan mig og þar er á engan hátt og hvergi fjallað um slitabú föllnu bankanna. Þar er fyrst og fremst fjallað um aflandskrónur og að síðan eigi að hleypa öðrum kröfum út og þeim sem vilja komast út með gjaldeyri. Núverandi ríkisstjórn er að bæta ofan á þá áætlun og er að taka á slitabúum fallinna fjármálafyrirtækja. Það sem skiptir máli í því er að við erum að verja lífsgæði, verja lífskjör, verja greiðslujöfnuð í samfélaginu. Það er auðvitað ekkert skrýtið að hv. þingmaður sem fór í marga hringi í ræðu sinni; hann er fylgjandi því að gera þetta, hann er á móti því, hann fer út og suður í málflutningi sínum; sé aðeins pirraður yfir því að okkur skuli vera að takast þetta verkefni, okkur skuli vera að takast það að taka á þrotabúum föllnu bankanna með þeim lögum sem sett voru og allir studdu í þinginu þar sem settar voru upp tvær leiðir. [[Forseti hringir.]]Það er ekkert skrýtið að hv. þm. Árni Páll Árnason sé pirraður yfir því og beiti þar af leiðandi ómálefnalegum árásum á [[Hver er spurningin?]]hv. þm. Frosta Sigurjónsson.
Virðulegi forseti. Þetta var bráðskemmtilegt andsvar og skapar mikið svigrúm til svars. Í fyrsta lagi er ástæðan fyrir því að ekki er rætt í áætluninni um afnám gjaldeyrishafta frá 2011 um slitabúin sú einfalda staðreynd að þau voru ekki undir höftum á þeim tíma og þess vegna í kjölfar þeirrar áætlunar greindum við stöðuna þannig að mjög mikilvægt væri að ganga lengra. Við ættum að fella slitabúin líka undir höft og þess vegna lögðum við fram frumvarp um það. Hv. þingmaður treysti sér ekki til að greiða atkvæði með því frumvarpi. Hann treysti sér ekki til að segja já við að hemja erlendu kröfuhafana. Nei, hann treysti sér ekki til að segja já við því að setja erlendu kröfuhöfunum stólinn fyrir dyrnar, ónei. Hann gekk reyndar ekki eins langt og forustumenn Sjálfstæðisflokksins sem leiddu fulltrúa erlendra kröfuhafa inn í þinghúsið til að hjálpa þeim að grenja undan lögunum. Ég ætla að gefa honum það. Það sem skiptir höfuðmáli í málinu … og nú er ég búinn að gleyma hinum þættinum sem hv. þingmaður spurði mig um [[Gripið fram í: Þetta er alveg nóg.]]en ég skal láta þetta duga í þetta skiptið. Það sem var gert með lagasetningunni í mars 2012 var að leggja grunn að þeim aðstæðum sem styðja það að þær hafi verið nýttar og ég er bara mjög ánægður með það með hvaða hætti tekist hefur á grundvelli faglegra ráðgjafa Seðlabankans að vinna úr þessum málum. Ég ætla ekki að halda því fram að Framsóknarflokkurinn hafi klúðrað því máli. Hann reyndi hvað hann gat en honum tókst það ekki og ég ætla að hrósa Framsóknarflokknum fyrir það.
Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni að 12. mars-lögin settu þrotabúin undir gjaldeyrishöft [[Og hvernig greiddi hv. þingmaður atkvæði?]]og Framsóknarflokkurinn hleypti því máli í gegn [[Aha, hvernig greiddi þingmaðurinn í atkvæðagreiðslunni?]]þegar það kom fram og var kynnt í Seðlabankanum og var lagt fram á þingi og síðan afgreitt. En engu að síður lá ljóst fyrir að sá gjaldeyrisvandi sem um ræddi var til staðar þá og hann var líka til staðar þegar gert var upp með þeim hætti að erlendum kröfuhöfum voru afhentir tveir bankar á sínum tíma áður en kom að þessu og þá var ekki gerð nein greiðslujafnaðargreining. Þá var ekki gerð nein greining á því hvort það væri skynsamlegt og frá þeim tíma hefur Íslandsbanki skilað 136 milljarða hagnaði. Þegar hv. þm. Árni Páll Árnason kemur hingað og ræðst að hv. þm. Frosta Sigurjónssyni fyrir það að vilja tryggja innlent eignarhald á bönkum, er hann þá að tala um að láta erlenda hrægamma stjórna því hverjir eiga hér banka? Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þm. Árni Páll Árnason skuli styðja okkur og koma hér fram og segja að þetta sé jákvætt skref sem við séum að stíga, en ég er óneitanlega aðeins hryggur yfir því að hv. þm. Árni Páll Árnason skuli koma fram með þeim hætti að telja að það sé jákvætt að erlendir hrægammar eigi hér banka, eins og hann afhenti þeim þá á síðasta kjörtímabili án þess að fyrir lægju nokkrar greiningar þar að lútandi varðandi greiðslujöfnuð og hvaða áhrif það hefði á samfélagið og ekki hefði verið búið að ráðast í nauðsynlega uppstokkun í bankakerfinu áður en ráðist var í þá aðgerð. Ég þakka hv. þingmanni fyrir það að hann skuli hrósa Framsóknarflokknum og þeirri aðgerð sem liggur fyrir en hvet hv. þingmann til að hætta að veitast að þeim mönnum, Frosta Sigurjónssyni og fleirum, sem koma fram með skynsamlegan málflutning um að reyna að vinda ofan af ruglinu sem gerðist á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í: Halló.]]
Virðulegi forseti. Það er kærkomið að fá að fara yfir hvað gerðist þegar kröfuhafar tóku yfir bankana.
136 milljarða hagnaður …
Mjög fróðlegt að fara yfir það. Það var nefnilega þannig að ríkið komst hjá því að fjármagna þá.
136 milljarða hagnaður …
Hv. þingmaður ætti að sjá hvað það hefur kostað ríkið að þurfa að fjármagna Landsbankann í erlendum gjaldeyri. Það er það sem hefði beðið ríkisins ef ríkið hefði haldið sig við að fjármagna hina tvo bankana nýju. [[Gripið fram í.]]Það er einfaldlega þannig að niðurstaðan núna úr þessum samningum ríkisstjórnarinnar við hina erlendu kröfuhafa, þessum settlegu samningum ríkisstjórnarinnar við hina erlendu kröfuhafa, er að sýna það svart á hvítu að það var skynsamleg ákvörðun að ríkið tæki ekki yfir hina tvo bankana [[Gripið fram í.]]vegna þess að það hefur sýnt sig að þetta var mjög heppilegt og dró úr áhættu ríkissjóðs og ríkið hefði aldrei getað tekið þessa banka nema borga fyrir þá í erlendum gjaldeyri, þannig að það hefði aukið á vandann sem hefði verið við að glíma, ekki dregið úr honum. Það er ágætt að fá tækifæri til að svara þessum misskilningi og líka er það mjög athyglisvert að sjá viðbrögð hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar þegar maður vekur athygli á því að búið er að byggja varnargarð um eignarhald á þessum bönkum. Það er búið að segja við útlendinga - hér kemur formaður efnahags- og viðskiptanefndar, hvorki meira né minna - þingflokksformaður Framsóknarflokksins, fyrrverandi aðstoðarmaður forsætisráðherra, varaforsætisráðherra landsins kemur hér og segir: Það kemur ekki til greina að útlendingar fái að kaupa bankann, [[Gripið fram í.]]kemur ekki til greina. Halda hv. þingmenn að þetta verði ekki þýtt í erlendum blöðum? Jú. Verið er að segja við erlenda kaupendur: Það er ekki séns fyrir ykkur að kaupa þessa banka. Það er búið að taka þá frá fyrir vildarvini okkar. Það er búið að taka þá frá fyrir þá sem hafa stutt okkur og borgað í flokkssjóðina árum saman.
Þess vegna gafstu … fyrir hrægammana.
Frú forseti. Það er kannski rétt að vara ákveðna aðila í salnum við að ég mun líklega ræða dálítið um samninga milli gömlu og nýju bankanna á sínum tíma, erlenda kröfuhafa og jafnvel nefna Icesave þannig að ég bið þá sem þurfa á róandi að halda að drífa sig fram og taka það núna þannig að í staðinn fyrir það megi þeir frekar við bindast. Í fyrsta lagi vil ég segja að það er hvimleitt hvernig þessi ríkisstjórn hefur nokkrum sinnum í stórmálum eins og skuldaniðurfærslumálinu mikla og núna í samskiptum við kröfuhafa og undirbúning á slita- og þrotabúum gengið fram úr öllu hófi í skrautáróðurssýningum pólitískum málstað sínum til framdráttar, á kostnað almennings í landinu því skattfé er væntanlega notað til að borga reikningana, í staðinn fyrir að finna til skyldunnar og reyna að reiða fram eins hlutlæg og trúverðug gögn og mögulegt er, Alþingi og almenningi til upplýsingar. Það hefur því miður ekki verið gert. Skrautsýningin í Hörpunni í vor var náttúrlega með endemum þegar sýndar voru yfir 70 myndir á vegg um ágæti stöðugleikaskattsins, minnt á mögulega nauðasamninga og stöðugleikaframlög á einni glæru, hún var látin hverfa hratt niður aftur, þegar í ljós hefur komið og gerðist strax þá þann dag að ríkisstjórnin var að undirbúa allt aðra leið með kröfuhöfunum. Sama dag og skrautsýningin var haldin í Hörpu komu á vef fjármálaráðuneytisins tillögur búanna þriggja um stöðugleikaframlög og fylgdi með að framkvæmdanefnd um afnám hafta hefði metið tilboðin og teldi þau fullnægjandi. Ekki gerðist það á nokkrum sekúndum eftir að blaðamannafundinum lauk að þetta varð allt saman til, flóknir lagatextar á ensku, var það? Og hvenær hafði framkvæmdanefndin þá tíma til að meta tilboðin o.s.frv.? Hér hafa hlutirnir ekki verið lagðir upp í samræmi við veruleikann sem á bak við er, um samskipti stjórnvalda við kröfuhafana, samningaviðræður, samningaumleitanir þar sem hæstv. fjármálaráðherra hefur fundið upp nýtt hugtak til að þurfa ekki að gangast við samningum eða slíkum samskiptum, það heitir lifandi samtal. Lifandi samtal hefur fært ríkisstjórnina í þessa átt. Nú er það þannig að uppleggið er að mörgu leyti skynsamlega hugsað og sá sem hér talar hefur ekki breytt um skoðun á því. Það er að hafa stóra kylfu á lofti sem er stöðugleikaskatturinn og er þannig úthugsaður og reiknaður að hann sjái fyrir krónuvanda búanna eins og hann geti ýtrastur orðið og taki hann í einu lagi og hreinsi hann upp. Hins vegar að menn gætu ef þeir svo kysu farið jafn gilda leið stöðugleikaframlaga sem væri jafn gild gagnvart því að hreinsa út krónuvandann og tryggja þar með að það hefði ekki neikvæð áhrif á greiðslujöfnuð, stöðu þjóðarbúsins og lífskjörin í landinu eins og mjög tíðrætt var um. Þessu var lofað í vor. Því var haldið fram að um algerlega jafn gildar leiðir væri að ræða. En er það svo? Þar liggur vafinn. Þegar við rýnum betur í efnið sem framreitt er, og tala ég þá ekki um skrautsýningu ríkisstjórnarinnar heldur fyrst og fremst greinargerð Seðlabankans sem er besta gagnið sem við höfum í höndunum í dag til að byggja á, kemur annað í ljós. Seðlabankinn viðurkennir það sjálfur þegar megintextinn er lesinn, ekki samantektin, að í staðinn fyrir að hreinsa upp allan vandann upp á um 870 milljarða kr. brúttó, væntanlega rúmlega 700 milljarða kr. nettó þótt menn byndu eitthvað af fjármunum, þá er bönkunum nú samkvæmt stöðugleikaframlögunum ætlað að greiða 379 milljarða kr. í stöðugleikaframlög. Það er mikill munur þar á. Stöðugleikaframlagaleiðinni er hins vegar núna talið ýmislegt til tekna sem má deila um eins og það að ríki og/eða Seðlabanki fái greidd upp víkjandi lán sín sem tveimur af þremur bönkunum voru veitt við stofnun þeirra á árinu 2009. En ríkið á þessi lán. Það er ekki að fá neitt sem það á ekki hvort sem er. Bankarnir munu skulda þetta áfram, en í staðinn fyrir að skulda ríkinu munu þeir skulda erlendum kröfuhöfum eða þeim sem halda á bréfunum sem kröfuhafarnir gefa út. Á þá að telja 74 milljarða uppgreiðslu þessara gjaldeyrislána þessari aðgerð til tekna? Hvers vegna? Eða þegar talað er um endurheimtur í eignasafni Seðlabanka Íslands sem hefðu auðvitað orðið miklar hvort sem er. Það er með slíkum aðferðum sem umfang þessa stöðugleikamáls eru blásin upp. Þau voru blásin gróflega upp með groddalegum ýkjum í kynningu ríkisstjórnarinnar og ég verð að segja, berandi þó mikla virðingu fyrir vinnu Seðlabankans, að mér finnst á köflum umdeilanlegt hvað Seðlabankinn telur þessari leið núna til tekna. Ég hef nefnt tvö dæmi, ég gæti nefnt það þriðja. Uppgjörið á bréfi nýja Landsbankans til gamla Landsbankans kemur þessu máli sem slíku sáralítið við nema að viðbótarsamkomulag sem gerir það mál aðeins handhægara fyrir nýja Landsbankann tengist þessu að vísu, því að gamli Landsbankinn fari í nauðasamning. En það er búið að semja um lengingu þess bréfs. Það er búið að borga upp B-bréfið og það er búið að borga stóra bréfið að verulegu leyti niður eða leggja frá fyrir því. Eftir standa af því ekki nema um 150 milljarðar nettó hvort sem er þannig að það er líka umdeilanlegt að telja það leiðinni til tekna. Ég á erfitt með að finna haldbærar skýringar á þeim mikla mun sem væri á stöðugleikaskattsleiðinni annars vegar og því sem hér er á borðinu. Ef við tökum stöðugleikaskattsleiðina og meðhöndlum hana með sama hætti og stjórnvöld og að hluta til Seðlabankinn meðhöndla nauðasamningaleiðina þá ættum við væntanlega að bæta við stöðugleikaskattinn hlutum sem hér eru taldir aðgerðinni til tekna. Eigum við þá að bæta við stöðugleikaskattinn 74 milljarða uppgreiðslu á víkjandi lánum frá ríki og Seðlabanka til nýju bankanna? Er það ekki? Það er jafn réttmætt í því tilviki eins og hinu. Eigum við að bæta við stöðugleikaskattinn betri endurheimtum í eignasafni ESÍ? Það er væntanlega jafn réttmætt í því tilviki eins og hinu og þá er stöðugleikaskattsleiðin ekki lengur 863 milljarðar eða hvað það nú var brúttó, hún er komin yfir 1 þús. milljarða. Þá þurfum við aftur að skýra mismuninn út ef við meðhöndlum báðar leiðir með sambærilegum hætti. Það hefði auðvitað átt að gera og ég gagnrýni mjög harkalega að ekki skuli liggja fyrir vandaður talnalegur samanburður á þessum tveimur leiðum. Það er engin heimavinna og öðruvísi mér áður brá þegar fólkið emjaði hér á gagnsæi og skort á upplýsingum, sumt hvert. Í þriðja lagi vil ég nefna það sem ég hef vaxandi áhyggjur af, það er hin breytta tímalína í þessu máli. Það sem var á margan hátt trúverðugt í vor ef við það hefði verið staðið var að okkur var lofað, okkur var sagt að áður en stöðugleikaframlögin yrðu greidd, áður en búin færu út sem í fyrsta lagi gat orðið upp úr áramótum, væri búið að bjóða upp aflandskrónurnar. Þar liggur 300 milljarða vandi, staða á íslensku þjóðarbúið í höndum erlendra aðila. Það var líka sagt að þá lægi fyrir áætlunin um hvenær og hvernig aðrir innlendir aðilar, almenningur, fyrirtæki, lífeyrissjóði losnuðu út úr höftunum. Nú er þetta ekki lengur svona. Nú eiga kröfuhafarnir samkvæmt þessari leið að fara út fyrstir og einir og seinna kemur að því og reynir á hitt hvernig gengur að bjóða upp aflandskrónurnar og losa um höftin fyrir aðra aðila. Í því dæmi er að minnsta kosti þannig þjarmað að einum aðila að það er ekki mjög notaleg framtíðarsýn. Ég hef séð greiðslujafnaðaryfirlit frá Seðlabanka Íslands til og með árinu 2023 þar sem lífeyrissjóðunum eru ætlaðir 10 milljarðar á ári út tímabilið. Og fari iðgjöld vaxandi á grundvelli SALEK-samkomulagsins á komandi árum og fjárfestingarþörf lífeyrissjóðanna verði enn þá meiri, þá eru þetta þröngir kostir, ekki bara fyrir lífeyrissjóðina og ávöxtun þeirra og áhættudreifingu heldur fyrir íslenska hagkerfið og hagstjórn hér í landinu. Það er ekki ávísun á neitt annað en bólu ef þessar hraðatakmarkanir á fjárfestingarmöguleikum lífeyrissjóðanna erlendis - sem eru auðvitað ekkert annað en fjármagnshöft sem hafa þá ekki verið afnumin - verða áfram við lýði næstu sjö, átta árin og það er mikið áhyggjuefni. Segjum sem svo að eigendur aflandskróna meti stöðu þjóðarbúsins vera að vænkast mikið og eftir að slitabúin eru farin út úr hagkerfinu sem er auðvitað heilmikil hreingerning, ekki geri ég lítið úr því, að þeir telji ekkert sérstaklega spennandi að taka þátt í uppboðum og fara út á niðursettu gengi heldur segi: Nei, ég ætla bara að bíða með mína peninga inni í hagkerfinu, ég ætla að festa þá í langtímabréfum, ég ætla að fá á því ágæta ávöxtun og háa vexti. Ég ætla að gera út á vaxtamuninn milli Íslands og umheimsins og mjólka síðan út tekjurnar mánaðarlega í formi vaxta. Þá skýst sá vandi inn í framtíðina og verður ekki hreinsaður út um leið. Þess vegna hefði að mörgu leyti verið langbest að byrja á uppboðum á aflandskrónunum. Það hefur þessi ríkisstjórn ekki gert. Þau dóu út og ekkert gerðist í heil tvö ár á hennar vakt þrátt fyrir að ríkisstjórnin gat haft skoðun á málinu. Það er alveg ljóst að afnámsáætlun um gjaldeyrishöft er verkefni stjórnvalda og það eru stjórnvöld sem staðfesta hana þó að Seðlabankinn undirbúi vinnuna. Þannig var það 2011 og yrði aftur ef þessi ríkisstjórn kæmi einhvern tíma slíkri áætlun saman. Það hefur hún ekki gert. [[Gripið fram í.]]Það hefur hún ekki gert þó hún hafi lofað því eftir kosningar að hún mundi birtast strax í septemberbyrjun 2013, byggð á snilldarhugmyndum hæstv. forsætisráðherra sjálfs. Okkur var talin trú um það þá að þetta væri ekkert mál og yrði gert í einum hvelli. Það hefur ekki verið gert. Segjum nú að þetta færi svona, að uppboðin á aflandskrónum yrðu ekki sérstaklega vel heppnuð og eigendurnir kysu að geyma fjármuni sína að mestu leyti hér inni í hagkerfinu á beit - það væru auðvitað bara ný vaxtamunarviðskipti. Þá færi kannski að þyngjast fyrir fæti að losa fjármagnshöftin að öllu leyti í framhaldinu því þá væri stærri hluti vandans geymdur. Seðlabankinn viðurkennir sjálfur að í stöðugleikaframlagaleiðinni sé hluti vandans geymdur en ekki gerður upp með þeim hætti sem ella væri. Það segir hann á nokkrum stöðum í sínum texta, t.d. segir hann á bls. 8 í greinargerð sinni að tvær leiðir séu ævinlega færar til að ráða við flæðisvanda: Að lækka kröfurnar eða lengja í þeim. Nauðasamningar og undanþágur á grundvelli stöðugleikaskila gera hvort tveggja, segir Seðlabankinn, og það er hárrétt. Ég hef ekki nákvæma greiningu á því í eðli sínu hve stórum hluta hins eiginlega krónutöluvanda er skotið inn í framtíðina en augljóslega hluta af honum. Það er lengt í honum og það skýrir að hluta hinn mikla mun sem er á stöðugleikaskatti og nauðasamningum. Í staðinn fyrir að taka fyrir þessu öllu strax og hreinsa upp krónutöluvandann - það er misskilningur að mínu mati hjá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni að það skapi vanda gagnvart eignum búanna sem verði til staðar áfram. Þeir þyrftu allar sínar innlendu eignir og meira til til að borga stöðugleikaskattinn þannig að sá vandi væri horfinn. Kannski var eini ágallinn á lögunum þar um, og ég nefndi það reyndar sem möguleika að heimila ríkinu eða skattinum að taka við eignunum á ýmsu formi, þar með talið hlutafé í bönkunum til greiðslu stöðugleikaskattsins. Það hefði verið hreinlegast, þeir hefðu mátt m.a. borga í bönkum og þá yrði ekkert vandamál með það, Skúli hefði tekið við því. Með þeirri aðferð hefði krónutöluvandinn að sönnu hreinsast algerlega upp. En báðar aðferðir hafa sína kosti og sína galla. Ég hef reynt að glöggva mig á því hvort maður hafi nægilega góða þægindatilfinningu fyrir því að stöðugleikaframkvæmdin og fjárbindingin samkvæmt þessu sé nægjanleg til að okkur líði vel með það að greiðslujöfnuðinum sé borgið inn í framtíðina og við getum áhyggjulítið tekið næstu skref. Áhyggjur mínar hafa ekki sefast, því miður, og sumpart hafa þær aukist. Mér finnst of miklu af þessum vanda skutlað inn í framtíðina og mér finnst vera settar upp allt of naumar forsendur fyrir greiðslujöfnuðinn á komandi árum, til næstu sjö til tíu ára, þar með talið að lífeyrissjóðunum eru aðeins ætlaðir 10 milljarðar á ári í fjárfestingar erlendis. Það verður mjög erfitt fyrir okkur að vera í svo þröngu boxi. Herra forseti. Ég hef notað mestan tíma minn í þetta mál sem eðlilegt væri en get svo sem ekki neitað því að það væri gaman að eiga hérna orðaskipti, kannski við síðara tækifæri, við t.d. talsmenn Framsóknarflokksins, þ.e. fótgönguliðadeild hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem kemur hér og er tiltölulega ein með sinn gamla málflutning um aumingjaskap fyrri ríkisstjórnar og linkind í garð kröfuhafa og afhendingu á bönkum og Icesave og allt það dót. Mér sýnist fækka í þeirri sveit. Aðallega eru eftir í henni hæstv. forsætisráðherra sjálfur, sem að vísu er eiginlega aldrei hér þannig að það reynir lítið á það, og síðan hv. þm. Ásmundur Einar Daðason og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. [[Gripið fram í.]]Gjarnan er sagt að við höfum afhent bankana til erlendra kröfuhafa og reyndar kvartaði hv. þm. Vigdís Hauksdóttir undan hvoru tveggja, í því tilviki sem ríkið fjármagnaði Landsbankann hefði það gefið út eitthvert bréf til gamla bankans sem hefði verið alveg ástæðulaust. Honum hefði eiginlega verið gefið það líka. Bíddu, þú getur ekki haft þetta á báða vegu. Veruleikinn er sá að það var auðvitað engum afhent neitt, engum var gefið neitt en það var heldur ekki stolið frá neinum. Það var reynt að gera þetta upp í samræmi við lög og reglur og stjórnarskrá [[Rangt.]]sem er þannig að ef meiri eignir voru fluttar yfir í nýju bankanna en sem nam skuldum þeirra hefði þurft að bæta þann mun, annað hefði verið þjófnaður. [[Gripið fram í.]]Misskilningur eða vanþekking þessara talsmanna Framsóknarflokksins, því ég tek fram að þetta á ekki við um alla framsóknarmenn, allra síst formann efnahags- og viðskiptanefndar, virðist vera fólgin í því að íslenska ríkið eða íslenskir lögaðilar hafi óvænt á árinu 2009 komist í aðstöðu til að stela verðmætum fram hjá lögum og stjórnarskrá. En það var bara ekki svoleiðis. Þetta var gert nákvæmlega í samræmi við lög, reglur og stjórnarskrá sem ver eignarréttinn, þar með talið lögvarðar kröfur kröfuhafa í bú til skipta. Ósköp einfalt mál. Niðurstaða málsins er sú að ríkið kemur mjög vel frá þessum gjörningum og kemur út í fjárhagslegum plús og miklum plús ef við viljum taka Íslandsbanka með inn í það slengi, komi hann til okkar. Ætli það verði nú ekki þannig að þetta verði með betur heppnuðu róðrum ríkisins á undanförnum árum? Það skiptir ekki öllu máli. Það sem öllu máli skiptir og skipti á sínum tíma var að það tókst að koma nýju, starfhæfu og fullfjármögnuðu bankakerfi af stað strax innan ársins 2009 og efnahagsleg endurreisn Íslands gat hafist. Það var hið stóra í því máli og það tókst og þarf ekki að segja miklu meira um það. Linkind við kröfuhafa, ganga erinda þeirra, taka afstöðu með þeim gegn almannahagsmunum á Íslandi og þjóðinni. Þetta segja þessir talsmenn Framsóknarflokksins enn alveg hispurslaust hér úr ræðustóli, hispurslaust. Færa engin rök fyrir málinu, enda eru þau ekki til. Rökin snúa ef eitthvað er öfugt og það mál hefur verið rifjað upp hér. [[Gripið fram í.]]Langstærsta og harkalegasta einstaka aðgerðin frá upphafi að frátöldum, kannski að slepptum neyðarlögunum sjálfum sem gerðu innstæður að forgangskröfum og gerðu það á kostnað almennra kröfuhafa í búin, var að taka allar eignir búanna inn fyrir gjaldeyrishöftin, enda er það að koma í ljós. Það eru þau lög frá 12. mars 2012 sem eiga heiðurinn af því að við erum núna í stöðu til þess að neyða kröfuhafana til að sættast á að afskrifa krónueignir sínar að öllu eða mestu leyti, vonandi. [[Gripið fram í.]]Svo skulum við velta fyrir okkur hvernig þeir stóðu að þeim málum. Með öðrum orðum, herra forseti, sagan geymir staðreyndir um það að áburður, rógburður, endalausar landráðadylgjur hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar, sem studdi framan af þá ríkisstjórn sem hann níðir meira en allar aðrar, eru ómagaorð án nokkurrar innstæðu og nokkurs rökstuðnings. [[Gripið fram í.]]Og nú vantar ekkert annað en hv. þm. Vigdís Hauksdóttir komi hérna og hrópi: Icesave, þá væri þetta fullkomnað.
Icesave.
Förum yfir Icesave. Hvernig er nú Icesave-málið að klárast? Það er að klárast með því að eignir gamla Landsbankans borga höfuðstólinn að fullu, 100% og par 100 milljarðar verða upp í almennar kröfur. Það er að klárast með því að tryggingarinnstæðusjóðurinn hefur samið við Breta og Hollendinga um að leggja alla sína peninga í umsýslukostnað og vexti þeirra, alla. Þá stæði nú ekki mikið eftir af Icesave 2 og ekki Icesave 1 ef út í það er farið nema eftir stæði vaxtakostnaður sem ætti [[Forseti hringir.]]að byrja að greiðast frá miðju ári 2016 og væntanlega væru sterk rök fyrir að endursemja um vegna lágs fjármagnskostnaðar Breta og Hollendinga allan tímann.
Virðulegi forseti. Þetta var mikil hrósræða frá manni sem vantar mjög mikið hrós og þakka ég hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir þessa yfirferð sem er í mörgum atriðum byggð á hvítum sannleika. Það er fyrst að segja að ekki var verið að kynna í Hörpunni stöðugleikaframlag á einni glæru. Þar var farið vel yfir báðar leiðir. Það var farið yfir hver stöðugleikaskilyrðin væru og einnig útgönguskattinn. Kannski hefur þingmaðurinn ekki verið í salnum allan tímann, ég skal ekki segja, en báðar leiðir voru vel kynntar og kynntar á þann hátt að þær kæmu báðar til greina. Þar sem tíminn er svo naumur, þá ætla ég að fara í spurninguna og reyna að svara fleiri aðdróttunum í næsta andsvari. [[Gripið fram í.]]Hvað finnst þingmanninum um það að ESA hefur hafið rannsókn á gjörningi hans sem ráðherra? [[Forseti hringir.]]Rannsóknin snýr að því að athugað sé hvort um ríkisstyrk var að ræða þegar hann gaf bankana á einni nóttu til kröfuhafa.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur kærlega fyrir þetta andsvar. Lokaorðin voru dýrmæt. Þegar hann gaf bankana til erlendra kröfuhafa. Þeir voru sem sagt gefnir. Þeir voru gefnir. [[Gripið fram í.]]Bankar sem voru stofnaðir með 890 millj. kr. grunnframlagi, sama og þarf til að stofna lítinn sparisjóð, og stóðu ófjármagnaðir þangað til niðurstöður samninga voru komnar um uppgjörið milli gömlu og nýju bankanna, kröfuhafarnir reiddu fram fé til þeirra, ríkið slapp við að borga þann vaxtakostnað o.s.frv. En þessu er haldið fram. Það er mjög verðmætt að hafa það í þingtíðindunum að svona lítur hv. þm. frú Vigdís Hauksdóttir á þetta, að bankarnir hafi verið gefnir, þvert á allar staðreyndir. Ég hef engar áhyggjur af því þótt ESA rannsaki enn eitt af þessum málum, ég hélt að það væri búið því að það er búið að rannsaka bæði stofnun sparisjóðanna eða endurfjármögnun sparisjóða og að ég hélt stofnun nýju bankanna. Um tíma voru 12 mál í rannsókn hjá ESA vegna hrunsins [[Forseti hringir.]]og ýmiss konar aðgerða stjórnvalda í kjölfarið þannig að ég kippi mér ekki mikið upp við það þó að eitt mál sé í rannsókn enn.
Virðulegi forseti. Það er gaman að þingmaðurinn hæðist að því þegar þessi þrotabú voru færð yfir til kröfuhafanna, þessi þrotabú. En það skal upplýst hér að ég legg fram á þingflokksfundi framsóknarmanna á morgun þingsályktunartillögu sem felur í sér að farið verði í rannsókn á einkavæðingu bankanna hinna síðari, rannsókn sem snýr að því að þegar bankarnir voru færðir yfir til kröfuhafa á einni nóttu án þess að nokkurt verðmat lægi fyrir. Hér fór þingmaðurinn yfir Landsbankabréfið sem þvældist mjög inn í Icesave-málið. Sem betur fer hafði íslenska þjóðin sigur í Icesave-málinu hjá EFTA-dómstólnum. Hér gagnrýnir þingmaðurinn að verið sé að setja það inn í þetta stöðugleikaframlag. Það er vegna þess að skuldabréfið var tekið í erlendum gjaldeyri sem ekki var til í landinu á þessum tíma. Hér er því verið að einfalda hlutina mikið. Mig langar að lokum að spyrja: [[Forseti hringir.]]Hver var stefna Vinstri grænna fyrir alþingiskosningarnar árið 2013 í málefnum kröfuhafanna þar sem Framsóknarflokkurinn var sakaður um blekkingar og lygar varðandi það að hægt væri að sækja þessar kröfur til kröfuhafanna?
Frú forseti. Stefna okkar var og hafði lengi verið og birst í framkvæmd að það væri algerlega óumflýjanlegt að verðfella verulega krónueignir útlendinga læstar á bak við gjaldeyrishöftin í hagkerfinu. Það var byrjað á því strax árið 2010. Það var byrjað að kaupa eignir á niðursettu verði inn í landið eins og Avens-viðskiptin og það var farið að bjóða upp aflandskrónur á verulega niðursettu gengi. Það var gengið út frá því að einhvers konar útgönguskattur eða annað form skattlagningar yrði við lýði þegar losað yrði um þessar eignir út úr búunum. Til þess að það væri m.a. hægt færðum við eignir gömlu bankanna inn fyrir höftin. Hv. þingmaður þarf ekkert annað en að kynna sér það sem var í gangi og var í framkvæmd á síðasta kjörtímabili til að sjá að sú ríkisstjórn var með það algerlega á hreinu að þjóðarbúið [[Gripið fram í.]]réði ekki við að skipta þessum gríðarlegu krónustöðum út á fullu gengi.
Segðu nú satt.
Þetta er ósköp einfaldlega svona. Frú forseti. Hversu mikið sem hv. þingmaður fer hér með vitleysu og staðlausa stafi þá verða svör mín byggð á þeirri bestu þekkingu sem ég hef um þessi mál. Forseti. Er ekki í lagi að hafa það þannig?
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir góða og efnismikla ræðu. Framsóknarmenn eru svo æstir að ég hef á tilfinningunni að þeir hafi einhvers konar samviskubit. [[Hlátur í þingsal.]]Ég vil rifja upp kosningabaráttuna 2013 þegar átti að færa heimilunum rúma 300 milljarða úr höndum hrægamma. [[Gripið fram í.]]Þeir milljarðar urðu 80 og komu úr ríkissjóði. Mér fannst yfirferð þingmannsins yfir flóknar og óskýrar upplýsingar varðandi þetta mál góð og ég vil spyrja þingmanninn: Er það svo að stóra millifærslan sem átti að fara til heimilanna sé í raun og veru, með vali á þessari stöðugleikaframlagsleið, að fara til hrægammanna sjálfra, það séu þeir sem séu sigurvegararnir eftir kosningar 2013?
Frú forseti. Ég hef reynt að halda mig við að nálgast málið á grundvelli þeirrar hugsunar við aðgerðina að þetta snúist um að leysa greiðslujöfnunarvandann. Enda byggir okkar réttur til að grípa til aðgerða af þessu tagi, hvort sem heldur er stöðugleikaskatturinn eða að þvinga búin til að reiða af höndum stöðugleikaframlög, á þeim efnahagslega veruleika á Íslandi að við getum ekki skipt út þessum eignum á fullu gengi á örfáum missirum, það er ekki hægt. Og í krafti þess og vegna þess að við þurfum og eigum rétt á því að vinna okkur út úr höftum og komast áfram þá er okkur stætt á því og það mundi halda gagnvart lögum og stjórnarskrá að setja svona kosti. Það sem ég er aðallega að athuga er hvort þetta sé fullnægjandi. En ég hlýt að svara spurningu hv. þingmanns að hluta til með því að vísa til efasemda minna um það að stöðugleikaframlögin séu fullnægjandi, sem á hina hliðina þýðir auðvitað að kröfuhafarnir eru að fara út á óþarflega góðum kjörum eða kostum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég ætla bara að segja það að ég er full efasemda og tortryggni út í þetta mál, ekki síst í ljósi þess að hér hafa ekki verið lagðar fram skýrar upplýsingar. Það þarf að liggja yfir öllum gögnum til að reyna að átta sig á myndinni af þeim gjörningi sem nú á að fara fram varðandi þessi bú. Mér fannst þingmaðurinn koma inn á það í sínu máli og ég er sammála því að það sé ekkert sem bendi til annars en að stöðugleikaskattsleiðin hefði verið betri fyrir íslenskt þjóðarbú. Það liggur fyrir að Viðskiptaráð metur það sem svo að gjaldeyrishöftin kosti um 80 milljarða á ári. Nú ætlum við að framlengja með þessu gjaldeyrishöftin um sjö til átta ár og setja íslenska lífeyrissjóði, fyrirtæki og heimili í verulega klemmu.
Herra forseti. Það er líka þannig með reikningsdæmi að maður verður að leggjast yfir forsendurnar sem að baki þeim eru. Ef við tökum þessi stöðugleikaframlög og skoðum samsetningu 379 milljarða greiðslna þá eru inni í þeim raun og veru bæði Íslandsbanki og Arion banki metnir á fullu verði, að þeir seljist á fullu nafnverði. Það er eitt af því sem mætti mjög gagnrýna í þessu, að stjórnvöld skyldu ekki reyna að leggja sjálfstætt mat á það hvers virði þeir væru líklegir að vera eða verða og setja þá niður fótinn og segja: Nei, við tökum þetta ekki fullgilt. Við reiknum ekki bankana nema með margfaldaranum 0,7 eða 0,8. Skyldu bankarnir vera líklegir til þess að seljast á fullu verði í dag eða á næstu vikum eða mánuðum? Er líklegt að einhver labbi inn og borgi 185 milljarða fyrir Íslandsbanka? Ég verð því miður að segja nei. Það er meðal annars vegna þess að bankinn er með mikið eigið fé og hann þarf auðvitað að vera það. Þeir lögðu af stað mjög sterkt fjármagnaðir og hafa síðan hagnast ágætlega. En á sama tíma er grunnrekstur bankans veikur og afkoman undanfarin ár hefur fyrst og fremst byggst upp á verðmæti uppfærslu eignasafna. [[Forseti hringir.]]Þannig banki er ekki líklegur til að seljast á fullu verði.
Frú forseti. Hér var flutt fullsterk og áhrifarík ræða af fyrrverandi fjármálaráðherra sem stóð í stafni þegar menn brutust í gegnum verstu holskeflurnar sem riðið hafa yfir íslenskt efnahagslíf frá upphafi lýðveldisins. Mér fannst að í fyrri parti ræðunnar drægi hv. þingmaður mjög vel saman þær efasemdir sem við höfum um þá niðurstöðu sem verið er að ræða. Sérstaklega vakti eftirtekt mína umfjöllun hans um ráðstöfun, örlög og afleiðingar aflandskrónunnar. Nú er rétt að rifja það upp að allar ríkisstjórnir, að þessari meðtalinni, sem setið hafa síðan 2010, hafa ákveðnar tímalínur; nudda fyrst niður aflandskrónunum og smala þeim út í gegnum uppboð og fara síðan í að virkja krónueign búanna. Nú virðist sem búið sé að riðla þessari tímalínu og það virðist vera búið að klúðra þessu útboði á aflandskrónum. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvað telur hann að valdi því? Í öðru lagi: Hverjar telur hann að kunni að verða afleiðingarnar af því að breyta þessari tímaröð, vegna þess að það skapar ákveðinn freistnivanda fyrir eigendur aflandskróna að bíða, sérstaklega í ljósi yfirlýsinga hæstv. ríkisstjórnar um að fram undan sé afnám gjaldeyrishafta núna á næstu missirum og mánuðum?
Frú forseti. Það er veruleg ástæða til að velta þessum þætti mjög vel fyrir sér. Við höfum allt of lítið tekið hann til umræðu eða skoðunar, þótt ég viti að vísu ekki hvort efnahags- og viðskiptanefnd hefur gert það. En við skulum viðra nokkrar staðreyndir. Á þessu ári, frá áramótum og fram að þessum tíma, hafa erlendir aðilar flutt inn í hagkerfið 50 milljarða kr. og keypt fyrir þá hlutabréf og skuldabréf. Af hverju? Af því að vaxtastigið á Íslandi er svo hátt og það er svo ódýrt og lágir vextir erlendis að það er hægt að hafa prýðilegan ábata af því að færa hingað fjármuni inn í hagkerfið og ávaxta þá hér. Þetta eru menn að gera í dag, inn í gjaldeyrishöft, með eignir af þessu tagi. Að vísu teljast þetta kannski sem nýfjárfestingar en það skiptir ekki öllu máli. Hvers vegna skyldu þeir sem eru með fjármuni hér fyrir þá ekki hugsa sem svo: Það er bara býsna gott að vera hér áfram? Þá yrðu menn að fara að setja þeim einhverja mjög þrönga afarkosti í því hvað þeir mættu gera með fjármuni sína annað en að flytja þá úr landi á niðursettu gengi. Meiningin var að þeim stæðu þrír kostir til boða í uppboðunum, það væri að binda fé til nokkuð langs tíma í þar til gerðum pappírum, ríkispappírum o.s.frv., [[Forseti hringir.]]það væri að fara út, ella yrði það læst inn á vaxtalausum lokuðum reikningum.
Frú forseti. Hér er um að ræða 300 milljarða kr. vanda sem felst í þessum aflandskrónum. Hv. þingmaður hefur vakið eftirtekt á því að það er eins og menn geri ekki ráð fyrir því hvernig eigi að hlutleysa þessar krónur. Það er margt sem bendir til þess að eigendum þeirra kunni að hugnast betur að halda þeim á Íslandi. Það er alveg ljóst að ríkisstjórninni hafa með einhverjum hætti orðið á einhvers konar glöp eða mistök með því að klára þetta mál ekki fyrst eins og hún lýsti yfir að hún hygðist gera þegar aðgerðirnar voru kynntar hér eftir fundinn fræga í Hörpu. Mér finnst að við getum ekki leyft okkur að samþykkja hluti sem við skiljum ekki til fulls. Það kemur fram í ræðum þeirra sem hafa talað af hálfu stjórnarsinna að þeir hafi ekki velt þessu fyrir sér í nefndinni. Þetta atriði, ásamt því að það virðast ekki vera neinar tölulegar greiningar sem gera kleifan samanburð á þessum tveimur leiðum leiða mig til að spyrja [[Forseti hringir.]]hv. þingmann: Telur hann ekki rétt að taka þetta mál aftur inn í nefnd og skoða hvort tveggja áður en frumvarpið er endanlega afgreitt?
Frú forseti. Aðeins fyrst um vaxtamunarviðskiptin. Ég nefndi þessa 50 milljarða tölu sem er komin inn í hagkerfið frá áramótum, byrjaði eitthvað að bera á því á síðasta ári. Seðlabankinn hefur keypt gjaldeyri fyrir 200 milljarða á árinu og samt hefur gengið styrkst. Hann hefur sýnt einbeittan vilja til að reyna að koma í veg fyrir að gengið styrktist og vaxtamunarviðskiptin færu á fullt skrið aftur, sem er rétt og skylt en engu að síður eiga hans eigin vaxahækkanir vissan þátt í því að þessi þróun er aftur komin af stað. Ef það er eitthvað sem við erum illa brenndir af þá er það þetta. Það sem ég er aðallega að velta fyrir mér er hvort þarna geti safnast upp og skotist inn í framtíðina meiri vandi en menn voru að vona, t.d. þegar verið var að fjalla um þetta í vor. Já, ég teldi það auðvitað mjög gott ef efnahags- og viðskiptanefnd gæti gefið sér tíma til þess að fara meðal annars vel yfir hluti af þessu tagi. Það voru um það svardagar í vor að þetta yrði unnið í nánu samræmi við efnahags- og viðskiptanefnd. Lítið hefur farið fyrir því sem og náttúrulega að ekkert [[Forseti hringir.]]samráð hefur verið haft í þverpólitísku nefndinni um afnám hafta, sem er mjög miður og ámælisvert.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og öðrum þingmönnum kærlega fyrir efnisríkar, áhugaverðar og heldur skemmtilegar ræður. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í þennan vaxtamun. Eins og menn þekkja, alla vega hér á bæ, er það þannig að þegar vaxtamunurinn milli Íslands og erlendra ríkja verður mikill gerist það að hagkvæmt verður að lána hér, fá lánað erlendis og búa til þessa, hvað skal segja, kannski ekki fölsuðu en alla vega röngu styrkingu krónunnar. Hv. þingmaður gagnrýnir að með þessari leið sé hætta á því að þetta gerist aftur og það virðist reyndar vera byrjað aftur að einhverju leyti. Sér hv. þingmaður fyrir sér að til séu aðrar leiðir til að hindra þá þróun? Mér hefur sýnst það vandamál vera svolítið rótgróið og í raun og veru felast óhjákvæmilega í vaxtastefnu Seðlabankans og sér í lagi í því að hér eru menn að nota klassíska [[Forseti hringir.]]hagfræði sem gildir um milljónasamfélög í pínulitlu hagkerfi. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að hægt sé að komast hjá þeim vanda?
Frú forseti. Það má segja að þetta sé krónískur vandi lítilla opinna hagkerfa og blandast náttúrulega mikið inn í umræðurnar um sjálfstæðan gjaldmiðil og möguleika minni hagkerfa til að vera með eigin mynt. Það sem mér sýnist vera að gerast er að erlendir fjárfestar og spekúlantar sjá að hagkerfið á Íslandi hefur styrkst, að gjaldeyrissköpun er hér mikil og að landið er væntanlega verulega undirmetið í lánshæfismati. Þeir sjá líka að það vaxa ekkert á trjánum til dæmis úti í Evrópu vænlegir ávöxtunarkostir, eins og ástandið er þar, og fara að hugsa: Heyrðu, er Ísland ekki að verða nokkuð góður kostur til að setja fé á beit? Það er það sem er að gerast. Af slíkri reynslu erum við mjög brennd því að kvikt fé sem kemur snöggt inn getur líka farið mjög snöggt, ef það er þá ekki sett í höft. Hvað er hægt að gera ? Það er auðvitað hægt að hugsa sér einhverja skattlagningu. Ég hef alla vega í 20 ár verið mjög mikill áhugamaður um Tobin-skatt sem bremsaði niður þessar spekúlatífu fjármagnshreyfingar, sem eru ekki til nokkurs annars en endalausra vandræða.
Virðulegi forseti. Tobin-skattur er áhugaverð pæling í sjálfu sér. En mig langar að bera undir hv. þingmann aðra hugmynd, mér er ekki ljóst hversu sturluð hún er, því að fyrr í dag var þeirrar spurningar spurt: Hvað ef við værum einfaldlega með miklu lægri stýrivexti? Hvað ef Seðlabankinn tæki það upp á sitt eindæmi að lækka vexti gríðarlega? Ég spyr hv. þingmann hver hann telur að áhrifin af því yrðu, vegna þess að ég fæ ekki séð hvernig á að berjast við verðbólgu og þenslu með háum vöxtum þegar þeir sömu háu vextir virðast valda þenslu og í kjölfarið verðbólgu að einhverju leyti. Ég velti því fyrir mér hvers vegna við lækkum ekki, hvers vegna það sé ekki best, þrátt fyrir að það sé kannski ekki alveg í samræmi við helstu hagfræðikenningar, sem virðast hvort sem er ekki standast mjög vel í þessu litla hagkerfi. Hvernig mundi hv. þingmaður taka í slíkar hugmyndir, að lækka vextina gríðarlega, og hver telur hann að áhrifin af því yrðu?
Frú forseti. Vandinn er alltaf sá þegar menn lenda í mótsagnakenndum aðstæðum við hagstjórn. Ef við tökum vaxtamunarviðskiptin og áhættuna af þeim er ég þeirrar skoðunar að raungengi krónunnar megi ekki styrkjast. Ef eitthvað er hef ég áhyggjur af því að það hafi nú þegar styrkst of mikið. Við þurfum áfram mjög hagstætt gengi fyrir útflutningsgreinarnar til að fóstra okkar erlendu skuldir o.s.frv. En um leið er veikt gengi aðlaðandi fyrir hina erlendu fjárfesta, því að það er ódýrt að kaupa krónurnar. - Mótsögn. Það sem við þurfum er ekki endilega það sem í þessu tilviki auðveldar okkur hagstjórnarlega að glíma við vaxtamunarviðskipti. Þá að vöxtunum. Er ekki um að gera að Seðlabankinn lækki hressilega vextina og þá verður vaxtamunurinn miklu minni og minni ávöxtun á fénu hér? Jú, en á móti kemur kannski að við erum að glíma við þenslu og verðbólgu og Seðlabankinn hefur ekki mörg önnur tæki. Ég vildi gjarnan sjá vextina lækka, það er mjög dýrt og erfitt að þurfa að vera með þetta háa raunvaxtastig hér, en mín niðurstaða er sú að Seðlabankinn ræður ekki við það einn. Hann fær hjálp til dæmis frá ríkinu, sem með [[Forseti hringir.]]aðhaldssamri og skynsamlegri ríkisfjármálastefnu auðveldar Seðlabankanum þessa glímu [[Forseti hringir.]]í staðinn fyrir að torvelda honum hana.
Forseti. Það frumvarp sem hér er til umræðu, frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, lögum um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki og lögum um fjármálafyrirtæki, frumvarp sem tengist nauðasamningagerð slitabúa fallinna fjármálafyrirtækja, er um margt merkilegt aflestrar. Satt best að segja held ég að rökstuðningur og athugasemdir við frumvarpið sjálft og lagagreinarnar séu með þeim hætti að ég man ekki eftir að hafa séð svo veikan rökstuðning fyrir nokkru máli. Þetta frumvarp fjallar í grunninn um skattafslátt, þ.e. að veita skattafslátt eða hreinlega fella niður skatta á kröfuhafa föllnu bankanna varðandi nauðasamninga þeirra. Í öðru lagi um rýmri heimild fyrir kröfuhafa til að samþykkja nauðasamninga, að það þurfi færri aðila hlutfallslega til að samþykkja nauðasamninga en hingað til hefur þurft. Frumvarpið er greinilega flutt eða lagt fram að frumkvæði kröfuhafa föllnu bankanna og að þeirra ósk. Þó að það sé flutt hér af hæstv. fjármálaráðherra er ekki hægt að lesa annað út úr frumvarpinu en að hann geri það fyrir hönd kröfuhafa í föllnu bankana. [[Gripið fram í: Hvaða rugl er þetta?]]Nú skal ég fara örlítið yfir það og rökstyðja það sem ég hef sagt hér um eðli frumvarpsins. Í athugasemdum við lagafrumvarpið segir, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi er lögð til breyting sem lýtur að skattlagningu vaxta vegna skuldabréfa sem lögaðilar, sem áður störfuðu sem viðskiptabankar eða sparisjóðir, gefa út í eigin nafni sem lið í fullnustu nauðasamnings við kröfuhafa sína. Nánar tiltekið er lagt til að hvers konar vextir af slíkum skuldabréfum, þar með talin afföll, verði undanþegnir tekjuskatti í hendi raunverulegs eiganda skuldabréfs sem ekki ber ótakmarkaða skattskyldu á Íslandi.“ Þetta er nokkuð skýrt. Áfram segir, með leyfi forseta, um undanþáguna frá skattskyldum og greiðslu afdráttarskatts: „Undanþágan byggist á þeirri forsendu að leggi þeir fram svokallað stöðugleikaframlag sæti eignir þeirra ekki lengur fjármagnshöftum …“ - þ.e. þeir komast með eigur sínar út úr höftum, undanþágan byggist á því að þeir fái að fara með eignirnar sínar úr gjaldeyrishöftum. Áfram segir: „… og verði þeir því undanþegnir þeim takmörkunum sem kveðið er á um í fyrrnefndum lögum um gjaldeyrismál við efndir samkvæmt staðfestum nauðasamningi. Samkvæmt fulltrúum slitabúa fallinna fjármálafyrirtækja hafa þær upplýsingar borist þeim að stærstu félög á sviði utanumhalds og uppgjörs vegna útgáfu skuldabréfa í Evrópu muni að óbreyttu ekki taka við skráningu á skuldabréfum sem gefin eru út af lögaðilum sem áður störfuðu sem viðskiptabankar eða sparisjóðir þar sem þeim yrði skylt að halda eftir afdráttarskatti af fjármagnstekjuskatti samkvæmt núverandi löggjöf, sem gæti haft í för með sér bæði tilkynningarskyldu sem og mögulega aðra ábyrgð gagnvart íslenskum skattyfirvöldum. Slíkar skyldur falla að sögn félaganna ekki að starfsemi þeirra og því hyggist þau ekki skrá og annast umsýslu skuldabréfa sem eru gefin út af framangreindum lögaðilum nema komi til breytinga á löggjöfinni. Þeir lögaðilar sem áður störfuðu sem viðskiptabankar eða sparisjóðir telja sér ekki fært að halda utan um uppgjör skuldabréfanna án þeirrar þjónustu sem fyrrnefnd félög bjóða fram, en gera má ráð fyrir að í kjölfar staðfestingar nauðasamninga muni nokkur þúsund kröfuhafa, sem flestir eru erlendir, fá skuldabréf útgefin af lögaðilum sem áður störfuðu sem viðskiptabankar eða sparisjóðir sem hluta af efndum á nauðasamningi.“ Áfram segir um þetta atriði, með leyfi forseta: „Frumvarpið felur annars vegar í sér ákvæði um undanþágur frá skattskyldu og hins vegar breytingar á reglum sem gilda um nauðasamningsferli fjármálafyrirtækja í slitum.“ Og enn síðar segir: „Við vinnslu frumvarpsins var haft samráð við ríkisskattstjóra. Þá var einnig tekið mið af ýmsum ábendingum frá fulltrúum slitabúa fjármálafyrirtækja.“ Í þessum texta, sem ég las upp hér, kemur ítrekað fram og margsinnis að vísað er til óska kröfuhafa um lagabreytingu hér á Alþingi þeim í hag. Það er nánast eins og rökstuðningur sé á kafla söguburður, þ.e. að eitthvað hafi heyrst, að hugsanlega geti eitthvað gerst ef lögum verði ekki breytt. Þar segir: „Samkvæmt fulltrúum slitabúa fallinna fjármálafyrirtækja“ - það er vitnað beint til þeirra - „hafa þær upplýsingar borist þeim“. Hvaða upplýsingar bárust þeim? Hver bar þeim þær upplýsingar? Hvaða hagsmunir eru þar að baki? Í þessari athugasemd með frumvarpinu segir sömuleiðis: „Slíkar skyldur falla að sögn félaganna …“ Enn og aftur er vísað til slitabúanna. Færð eru rök fyrir því, að sögn félaganna, samkvæmt því sem þau hafa heyrt, samkvæmt upplýsingum sem þeim hafa borist, samkvæmt fulltrúum slitabúanna o.s.frv. Þetta frumvarp virðist ekki vera flutt af hæstv. fjármálaráðherra Íslands nema með hagsmuni kröfuhafa í huga. Það er ekkert í athugasemdum með frumvarpinu, hvað þennan lið varðar, þar sem hægt er að færa sæmilega góð rök fyrir því að hæstv. fjármálaráðherra sé að taka hagsmuni annarra en kröfuhafa í málflutningi sínum: „Að sögn kröfuhafa“, „samkvæmt kröfuhöfum“, „samkvæmt upplýsingum sem kröfuhöfum hafa borist“, „að ósk kröfuhafa“, „þá telja þeir sér ekki fært“ og síðan „má gera ráð fyrir hinu og þessu“, eins og segir í athugasemdunum. Það eru nú öll rökin á bak við það sem hér er verið að leggja fram. Varðandi seinni liðinn, um að rýmka heimildir kröfuhafa til að samþykkja nauðasamninga, þá segir í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Annars vegar er lögð til breyting á hlutfalli bak við samþykki nauðasamningsfrumvarps eftir fjárhæðum og hins vegar er lagt til að slitastjórnir hafi heimild til þess að gera tillögu að því á kröfuhafafundi að einungis þeir kröfuhafar sem skráðir eru í kröfuskrá á þeim degi sem tilgreindur er í frumvarpi að nauðasamningi fjármálafyrirtækis hafi heimild til þess að greiða atkvæði um frumvarp að nauðasamningi.“ Þetta er rökstutt frekar í athugasemdum með eftirfarandi hætti, með leyfi forseta: „Við þinglega meðferð frumvarps sem varð að lögum, nr. 59/2015, kom fram að endurheimtuhlutfall gæti verið lágt við slit fjármálafyrirtækja. Var í nefndaráliti bent á að ef til vill þyrfti 95% atkvæði eftir fjárhæðum til þess að nauðasamningur væri samþykktur. Var á það bent að svo hátt hlutfall torveldaði samþykki nauðasamnings, þótt meginþorri kröfuhafa væri honum samþykkur og hann sé til hagsbóta fyrir alla kröfuhafa, en með því væri litlum minni hluta veitt neitunarvald gagnvart miklum meiri hluta kröfuhafa“ o.s.frv. Til viðbótar þessu, með leyfi forseta: „Eftir samþykkt laganna hafa borist ábendingar um að framangreint þak kunni að vera of hátt miðað við þann fordæmalausa fjölda kröfuhafa sem hafi lýst kröfum við slit þeirra fjármálafyrirtækja sem nú eru í slitameðferð. Hefur t.d. verið bent á í því sambandi að í sumum búunum hafi mikill fjöldi smárra og meðalstórra krafna borist frá kröfuhöfum sem ekki hafi síðar haft sig frammi við slitin og óljóst er hvort taki þátt í nauðasamningsumleitunum. Í ljósi þeirra ríku þjóðhagslegu hagsmuna sem eru húfi að slitum fjármálafyrirtækjanna verði lokið og þar sem það er liður í afnámi fjármagnshafta er fallist á að lækka framangreint þak í 85%, en með því er reynt að vega saman hagsmuni smærri kröfuhafa og þeirra sem mynda meiri hluta í hverju búi fyrir sig. Fallist er á að hægt sé að færa framangreint þak niður í 85% til þess að liðka fyrir gerð nauðasamnings“ o.s.frv. Enn og aftur er sami rökstuðningur. Þegar ég sé breytingartillögu meiri hluta í efnahags- og viðskiptanefnd, sem gengur í raun lengra - þó að þetta tengist fleiri breytingum hvað þetta varðar, er gengið lengra í því að lækka gólfið, að lágmarki í 60% og að hámarki í 85% þeirra atkvæða sem þarf til til að samþykkja nauðasamninga, til að þeir taki gildi - spyr ég: Hverra hagsmuna er verið að gæta þarna? Hvaða ábendingar bárust? Frá hverjum bárust ábendingar um að þetta þyrfti að laga? Þetta gagnast fyrst og fremst stórum kröfuhöfum á kostnað minni kröfuhafa. Það vísar enn og aftur til þess, um tilurð og rót þessa frumvarps sem hér er, að það er lagt fram að ósk kröfuhafa og fyrst og fremst stærri kröfuhafa. Það er gert til að létta þeim lífið við uppgjör nauðasamninga vegna föllnu íslensku bankanna og þá sér í lagi stóru kröfuhöfunum. Gólfið er lækkað til þess að stærri kröfuhafar, sem uppfylla 60% mörkin og rétt ríflega það, geti fallist á nauðasamninga á meðan hagur minni kröfuhafa er fyrir borð borinn. Af lestri þessa frumvarps og þess sem ég hef farið hér yfir og þess rökstuðnings sem færður er fyrir frumvarpinu, breytingunum, í athugasemdum þess, þá liggur við að maður geti fullyrt að það séu einhvers konar pólitískir undirmálsmenn sem flytja mál með þessum hætti inn í þing svo greinilega í umboði annarra, svo greinilega í umboði kröfuhafa, í þessu tilfelli í föllnu bankana, fyrst og fremst til að gagnast hagsmunum þeirra við uppgjör búanna, erlendra kröfuhafa sem hafa gengið undir ýmsum nöfnum hingað til, sérstaklega hjá þeim sem eru að verja þetta frumvarp og leggja það fram og mæla því bót að það verði samþykkt ekki síðar en í dag. Að því leytinu til er þetta vont frumvarp. Þó ekki væri nema að því leyti til er þetta vont frumvarp, þ.e. í ljósi þess hverjar rætur þess eru og í hvaða tilgangi það er flutt. Varðandi málið í heild sinni, þ.e. stærð málsins - þetta er bara einn angi af því - þá er mjög erfitt að átta sig á því hvað þar er raunverulega að gerast. Það hefur komið ítarlega fram, margoft hjá þeim sem eru að reyna að glöggva sig á því um hvað tillögur um stöðugleikaframlög þrotabúanna snúast raunverulega, að þegar búið er að greina þetta niður í það sem skiptir máli og flokka frá endurteknar tölur, flokka frá tekjur sem hefðu hvort eð er komið inn til ríkisins alveg sama hvaða leið hefði verið farin, hvort sem skattaleið hefði verið farin eða leið stöðugleikaframlags. Það er mjög erfitt fyrir leikmenn að greina hvað er raunverulega að gerast þarna. Þó hafa nú menn reynt að gera það. Séu ráðherrar ríkisstjórnarinnar spurðir hvað sé þarna á ferðinni þá yppta þeir gjarnan öxlum og segja: Þetta er ekki á okkar vegum, við vitum ekkert um þetta, það er bara eitthvert lið úti í bæ að semja um uppgjör þrotabúanna, það kemur stjórnvöldum ekki við. Þeir vísa málunum gjarnan frá sér. Þegar þeir félagar og formenn stjórnarflokkanna, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, hittast á reglulegum fundum sínum í Hörpu þá sýna þeir hins vegar gjarnan svona á bilinu 80–100 glærur. Á glæru 14 frá síðasta fundi kemur til dæmis fram að stjórnvöld hafi kynnt heildstæða lausn við losun fjármagnshafta. Á glæru 16 er fjallað um tillögu að breytingum á ýmsum lögum vegna losunar fjármagnshafta. Á glæru 17 er fjallað um tillögu að breytingu á ýmsum lögum vegna þess að losunaráætlun stjórnvalda liggur nú fyrir Alþingi. Í einu orðinu segjast þeir hvergi koma að málum, þetta sé eitthvað sem berst inn um lúguna hjá þeim. Annað slagið halda þeir kynningarfund, búa til glæru og tala fyrir málinu, en í hinu orðinu segjast þeir ekkert vita hvað er að gerast, hafi enga aðkomu að málunum, það sé bara eitthvert lið úti í bæ sem er að semja um uppgjör þrotabúanna og samkomulag um nauðasamninga. Það er nú öðru nær því að þeir nauðasamningar snúast annars vegar um það hvernig erlendum kröfuhöfum verði hleypt út úr landinu með eignir sínar, og þá með hve mikið, og hins vegar um það hvað verður eftir í landinu af krónueignum sem menn hafa hvorki komið í verð og enginn erlendur aðili vill eiga. Þá er aðeins ein tala gild í þeim gögnum sem stjórnvöld hafa dreift og kynnt á endalausum fjölmiðlafundum sínum og glærusýningum, það er tala upp á 379 milljarða sem á að vera stöðugleikaframlag þrotabúa bankanna, það sem þeir ætla að skilja eftir hér á Íslandi í stað þess að fá að losa aðrar eignir sínar og fara með þær í burtu og koma aldrei hingað aftur. Ég fór yfir það í fyrirspurn minni til hæstv. fjármálaráðherra í gær hvernig þessi tala er fundin út, hvernig hún skiptist, 379 milljarðarnir, þar sem aðeins er um að ræða 8 milljarða í peningum, í lausu fé. Aðeins 8 milljarðar í lausu fé og 371 milljarður, hugsanlega, að hámarki, í alls kyns eignum sem fæstar eru tilgreindar. Stærsta eignin sem er tilgreind er Íslandsbanki sem var lagður þar inn á 185 milljarða kr. Það sem eftir stendur eru ótilgreindar eignir og kröfur og ekki er útskýrt frekar hverjar þær eru. Það er mjög erfitt fyrir okkur sem hér erum að átta okkur á þessu og einnig fyrir almenning í landinu sem hefur ekki jafn góða möguleika á að kynna sér málin og hefur ekki þann aðgang að málum sem við höfum. Þetta var ekki það sem talað var um. Það var ekki talað um að íslenska ríkið fengi í hausinn eignir sem ekki væri hægt að selja. Ég tek Íslandsbanka sem dæmi. Í þrjú ár, frá árinu 2012, í júlí 2012, voru, eftir því sem ég best veit, fyrstu fréttir fluttar af því að það ætti að fara að selja Íslandsbanka. Það voru fjárfestar frá Miðausturlöndum og Kína sem vildu eignast Íslandsbanka. Undirritaðar hefðu verið viljayfirlýsingar um sölu á Íslandsbanka. Síðast í janúar 2015 voru fluttar fréttir í fjölmiðlum um að sala slitastjórnar Glitnis á 95% hlut sínum í Íslandsbanka væri langt kominn. Miðað við bókfært virði hlutar Glitnis í Íslandsbanka gæti jafnvel fengist allt að 150 milljörðum kr. fyrir eignina, að áhugi væri það mikill að jafnvel væri hægt að fá fyrir þetta 150 milljarða kr. Þetta er dæmi um áhuga, vil ég meina, erlendra aðila á íslenskum bönkum. Hann var enginn í aðdraganda hrunsins. Það hafði enginn erlendur aðili virkilegan áhuga á að eignast banka á Íslandi. Það var reynt að dikta upp einhvern banka upp úr árinu 2000, þegar þessir sömu flokkar og nú stjórna landinu voru að einkavæða bankana, einhvern þýskan banka eða sparisjóð sem var sagður vera áhugasamur um að kaupa Búnaðarbankann, man ég. Sá vissi reyndar ekkert af því, en hans nafni var slengt fram. Það er það næsta sem ég komist því að erlendur banki hafi verið líklegur til að kaupa íslenska banka. Það er enginn áhugi fyrir því. Það hefur komið fram hjá slitastjórn og talsmönnum slitastjórnar Glitnis að þeim hafi ekki tekist að selja Íslandsbanka vegna þess að menn hafi ekki viljað leggja í þetta pening, jafnvel á sömu dögum og á sama tímabili og menn hafa síðan lýst því yfir að mikill áhugi sé fyrir því að kaupa. Menn hafa ekki viljað kaupa þetta og leggja í þetta erlendan gjaldeyri. Virðulegur forseti. Það er nú farið að styttast í ræðutímanum hjá mér. Ég er búinn að fara lauslega yfir frumvarpið sem hér er til umræðu og lýsa skoðun minn á því og í hvaða tilgangi það er flutt; hvaða rök eru fyrir því og hvaða rök hæstv. fjármálaráðherra færir fyrir því að við eigum að samþykkja þetta lagafrumvarp og gera það að lögum. Mér finnst hálfgerður aumingjabragur á flutningi þessa lagafrumvarps. Það er ekki mikil reisn yfir því að fjármálaráðherra, eða hvaða ráðherra sem er, komi inn með lagafrumvarp með þeim veiku rökum sem þar eru lögð fram og þeim málatilbúnaði sem finna má í umsögnum og athugasemdum með frumvarpinu. Ég á eftir að fara betur yfir önnur mál varðandi lausn á [[Forseti hringir.]]uppgjöri þrotabúanna, nauðasamningum við afnám hafta, og mun vonandi gera það í síðari ræðu minni síðar í kvöld.
Virðulegur forseti. Ég get ekki látið hjá líða að svara þeim aðdróttunum sem mér þótti hv. þingmaður færa hér fram í garð allrar nefndarinnar en mögulega þó sérstaklega í minn garð sem hafði framsögu um þetta mál, þegar vísað var til, eins og hann gerði það, pólitískra undirmálsmanna sem koma með þetta mál hér inn í þingsal. Ég ætla ekki að fara í einhvern orðhengilshátt við hv. þingmann hvað þetta varðar. Hann vísar til þess að í nefndaráliti sé vísað til samráðs við þá sem fara með mál kröfuhafa sem eru auðvitað hagsmunaaðilar í þessu máli. Það dregur enginn dul á það. Það er alvanalegt að leitað sé sjónarmiða allra þeirra sem hagsmuni hafa af öllum málum sem hér eru flutt. Það skal ég með glöðu geði árétta, að nefndin fékk á sinn fund fulltrúa frá slitastjórnum, sérfræðinga úr ýmsum öðrum áttum, opinbera starfsmenn, embættismenn og aðra við umfjöllun þessa máls. Það er ekkert annað en afskaplega ómerkilegur málflutningur að ætla að halda því fram að þetta frumvarp sé samið af kröfuhöfum sérstaklega, að það sé flutt í þeirra umboði. Það kannast ég ekki við. Það kann að vera að hv. þingmaður þekki þau vinnubrögð, Vinstri hreyfingin – grænt framboð kannast kannski við það, meðal annars úr tíð sinni með yfirstjórn í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu á sínum tíma, þar sem ráðuneytið hefur játað að hafa borið fram frumvarp í þessum þingsal, samið af hagsmunaaðilum úti í bæ sex mánuðum áður. Það mál varðaði mikla fjárhagslega hagsmuni höfunda þess frumvarps. Ég vísa bara til umfjöllunar Fréttablaðsins frá 29. nóvember [[Forseti hringir.]]2014 hvað þetta varðar. En í þessu máli er það þannig að það er að sjálfsögðu það mikilvægt að líta ber til hagsmuna og sjónarmiða, aðallega sjónarmiða, úr ýmsum áttum. Það var gert í þessu máli og verður án efa gert í öllum málum sem þessu tengjast.
Forseti. Það er ákveðinn misskilningur í andsvari hv. þingmanns, þ.e. ég var ekki að vitna í nefndarálit efnahags- og viðskiptanefndar, ég nefndi það reyndar ekki einu orði. Ég var að vitna í lagafrumvarpið sjálft sem var, eftir því sem ég best veit, flutt af hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni. Allur texti sem ég las upp og rökstuddi og færði rök fyrir máli mínu með er bein tilvitnun í lagafrumvarpið sjálft. Ég hafði ekki tíma til að fara í nefndarálit meiri hlutans. En ég get ekki annað en endurtekið það sem ég sagði áðan hvað það varðar að þegar texti lagafrumvarpsins er lesinn samkvæmt fulltrúum slitabúa, að sögn félaganna, telja þeir sér ekki fært, gera megi ráð fyrir o.s.frv., sæti eignir þeirra, þá er allur rökstuðningur hvað skattalega hlutann varðar í frumvarpinu, í athugasemdum við frumvarpið, sóttur í málatilbúnað kröfuhafa. Það eru hvergi færð nein önnur rök fyrir þeim hluta lagafrumvarpsins en þau sem varða kröfuhafa, þ.e. öll vopnin í kistunni eru sótt þangað. Við það get ég staðið með því að vísa í lagafrumvarpið sjálft, því að ég hef ekki haft tíma til að ræða nefndarálitið og var ekki að vitna til þess áðan.
Virðulegur forseti. Ég tek þessa athugasemd til greina en árétta þó að athugasemdir mínar hvað þetta varðar eiga jafn vel við. Það kemur skýrt fram í frumvarpinu og líka í nefndarálitinu. Í frumvarpinu sjálfu segir að tilgangurinn sé að skapa hér skilyrði til þess að löggjafinn, íslenska ríkið, geti boðið upp á raunhæfan kost, að ljúka þessu máli með nauðasamningi. Rætt var á þingi í sumar að uppi væru tvær mögulegar leiðir. Önnur er leið stöðugleikaskattsins, hin leiðin er nauðasamningaleiðin. Til þess að hægt sé að fara seinni leiðina þarf að vera raunhæfur möguleiki á því fyrir kröfuhafana að ljúka málum með nauðasamningi. Nú er það þannig að almennar reglur gjaldþrotaskiptaréttar ná ekki nema að nokkru leyti utan um mál sem þetta. Það eru enda sérstakar sérreglur sem gilda um slit fjármálafyrirtækja í lögum nr. 166/2002, það er sérstakur kafli um það. Þeim kafla hefur margoft verið breytt eftir fjármálahrunið vegna þess að menn standa auðvitað frammi fyrir fordæmalausum aðstæðum og hafa þurft að bregðast við atvikum sem koma upp á ýmsum stigum málsins, ekki þessa máls sérstaklega, búið var að breyta reglunum löngu áður en við sáum í hvað stefndi með hina erlendu kröfuhafa. Það ætti ekki að koma neinum á óvart. Hvað hin föllnu fjármálafyrirtæki varðar hafa reglurnar bara verið ómótaðar, óskýrar. Það hefur þurft að taka á því og ég ætla að leyfa mér að fullyrða að þetta verður örugglega ekki síðasta breytingin á reglum um slit fjármálafyrirtækja. Það held ég ekki. Menn skyldu vera viðbúnir því að taka þær til nánari endurskoðunar og síðar, þegar rykið hefur sest, að taka þessar reglur til heildarendurskoðunar.
Virðulegur forseti. Það er svo sem ekki miklu að bæta við fyrra andsvar enda kom svo sem engin sérstök spurning til mín hvað ræðu mína varðar í síðara andsvari hv. þingmanns. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, það var fordæmalaus staða á Íslandi og hefur verið það frá hruni. Efnahagshrunið á Íslandi á sér ekki fordæmi. Það er einstakt í sinni röð og gerist vonandi aldrei aftur, hvorki hjá okkur né öðrum þjóðum. Þess vegna hefur þurft að gera ýmsar lagabreytingar og breytingar á reglum til að reyna að vinna sig út úr því. Hér er hins vegar um að ræða frumvarp sem, eins og ég sagði áðan, virðist eingöngu taka mið af hagsmunum erlendra kröfuhafa, þar sem verið er að uppfylla kröfur þeirrar og óskir um lagabreytingu á Alþingi, meira og minna af einhverjum sögusögnum sem frá þeim berast. Þær upplýsingar hafa borist þeim, að sögn félaganna, að þeir telji sér ekki fært o.s.frv. Það eru bara ekki góð rök fyrir lagabreytingum. Þegar lögð er fram breyting á lögum, þegar lagt er fram frumvarp að nýjum lögum er alltaf gott að spyrja sig: Til hvers er verið að breyta lögunum? Hvaða rök eru fyrir því? Þegar rökin eins og þau sem hér eru færð fram í athugasemdum með frumvarpinu eru jafn léleg og raun ber vitni, studd jafn lélegum gögnum, lélegum upplýsingum og sögusögnum, er varla boðlegt í fyrsta lagi að leggja þau fyrir Alþingi, og enn síður að samþykkja þau.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir efnismikla og áhugaverða ræðu. Ég ætla, með leyfi forseta, að vitna í nefndarálit hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, en sá hófstillti þingmaður segir þar: „Þá hefur ríkisstjórnin kosið að hafa lítið samráð um framkvæmd málsins í heild nema á síðustu stigum þrátt fyrir fögur fyrirheit um annað. Því er erfitt fyrir stjórnarandstöðuna að gera ekki athugasemdir við vinnulag ríkisstjórnarinnar hvað þetta varðar þar sem ofuráhersla er lögð á að ljúka því máli sem hér er til umfjöllunar með sem hröðustum hætti þó að ljóst sé að ýmis tæknileg álitamál séu enn óleyst og órædd og ónóg gögn hafi verið lögð fram. Jafnvel virðist hafa verið meiri áhersla á markaðssetningu niðurstöðunnar heldur en að upplýsa stjórnarandstöðuna og almenning í landinu með fullnægjandi hætti.“ Þetta eru ákaflega þung orð og þau eru sögð af grandvörum formanni stjórnmálaflokks í mjög stóru hagsmunamáli fyrir íslenska þjóðarbúið. Það er ljóst að þetta mál hefur tíma fram til 31. desember, þá þurfa búin að hafa verið leyst upp, hafa lokið slitameðferð til þess að stöðugleikaskatturinn lendi ekki á þeim, þannig að það eru enn tæpir tveir mánuðir til stefnu. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hverjar telur hann ástæðurnar fyrir því að við erum að flýta okkur svona mikið í þinginu fyrst við höfum nægan tíma, en augljóslega vantar mikið [[Forseti hringir.]]af upplýsingum?
Virðulegur forseti. Oftast nær er ástæða þess sú þegar málum er flýtt í gegnum þingið að menn vilja forðast umræðu, og þannig hefur verið lengi að ég tel. Menn vilja forðast rökræðu, menn forðast að opna mál og forðast athygli, það taki tíma í þinginu og fái jafnvel athygli þjóðarinnar. Það held ég að sé rótin að því að menn vilja keyra þetta mál dálítið hratt í gegnum þingið. Ég held að þingmenn séu ekkert einir um það, það á við um alla þá sem fjallað hafa um þessi mál. Ég vitna til ummæla Indefence-hópsins, ég vitna til fjölmiðla, ég vitna til þeirra sem skrifað hafa greinar um einmitt þetta mál í mörg ár, sem kvarta yfir því núna að þegar stjórnvöld koma og tilkynna að nú sé komin einhver endastöð í málinu, að búið sé að ná einhverju samkomulagi um hlutina, þá fáist ekki svör um hvað felst í samkomulaginu í raun og veru, heldur eru settar fram glærur hingað og þangað á stóru tjaldi með stórum tölum, 850, 1.200, 500, og svo eru ekki leyfðar spurningar. Svo svara menn ekki spurningum heldur ganga úr salnum og embættismenn taka við eða starfsfólk og kynna það sem stendur á glærunum. Það er ekki boðlegt. Þetta er risastórt mál, þetta er stærsta málið sem við höfum nokkurn tímann fengist við. Við eigum rétt á upplýsingum. Við eigum að krefjast upplýsinga. Þegar við fáum tækifæri til þess að ræða mál í þinginu eins og þetta frumvarp þá eigum við að taka okkur góðan tíma í það til að reyna að opna það eins og við getum upp á gátt, rökræða það út frá þeim gögnum sem við höfum og [[Forseti hringir.]]krefjast meiri gagna.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég tek undir með honum. Ég held að verið sé að hraða þessu máli því að ekki sé vilji hjá ríkisstjórninni til þess að rökræða það. Ég veit ekki hvaða hvatir liggja þar að baki, en ég man, eins og aðrir hafa einnig nefnt hér, að þegar þessi mál voru kynnt í Hörpu með lúðraþyt var megináherslan lögð á stöðugleikaskatt. Og við trúðum því að það væri sú leið sem fara ætti, eða a.m.k. ætti að nýta hana af fullum krafti til þess að knýja á um hagfellda niðurstöðu ef um stöðugleikaframlagsleiðina yrði að ræða. Fljótlega kom í ljós að stöðugleikaskatturinn var bara blöff. Það er kannski það sem sérstaklega Framsóknarflokkurinn er hræddur við að umræða skapist í kringum, þ.e. að sú niðurstaða sem kynnt var hér í júní, eða hvenær það var, sé bara ekki eins hagfelld og menn vildu láta líta út fyrir. Ég sit ekki í efnahags- og viðskiptanefnd og treysti reyndar fulltrúa mínum þar, hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, ákaflega vel, en við eigum að taka hér ákvörðun um gríðarlega stórt hagsmunamál. Ég sem þingmaður tel mig á engan hátt hafa gögn í höndunum til þess að geta farið í atkvæðagreiðslu. Einn af okkar betri þingmönnum, hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, kemur hér fram með það að enn séu óleyst álitamál, órædd álitamál, og ónóg gögn. Fulltrúar í efnahags- og viðskiptanefnd kvarta yfir þessu í minnihlutaáliti sínu, og hvað þá með okkur hin sem ekki sitjum á þeim [[Forseti hringir.]]fundum sem helst hefðu átt að vera upplýsandi?
Forseti. Það er hárrétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að á „Hörpusjóinu“ í sumar, einhverju þeirra, var sagt og því haldið fram að búið væri að taka ákvörðun um að leggja skatt á þrotabúin. Ég held að orðið stöðugleikaframlag hafi ekki verið sagt á fundinum. Ég lagði það nú á mig að sitja undir þessu öllu saman, kynningunni, hafði tækifæri til þess. En ég er nú það tortrygginn að eðlisfari þegar kemur að svona málum að ég ákvað að klóra mig í gegnum allar glærurnar, ég man ekki lengur hvað þær voru margar, þær voru allt of margar man ég, maður var farinn að missa einbeitinguna þegar leið á. En þó, þegar kom að glæru 57 rak ég allt í augun í það þennan sama dag að búið var að semja. Það var enginn skattur. Það var búið að semja. Og vegna þess að ég hef nú ekki mikla trú á sjálfum mér hringdi ég í vin og sendi tölvupóst og bað að athuga hvort menn væru sammála mér. Enginn hafði áttað sig á þessu fyrr en þá. Það var þá enginn stöðugleikaskattur. Það var bara blöff. Það var sýning. Það var „sjóið“ sem sett var á svið. Það var búið að semja þá þegar. Það hefur reyndar komið fram eftir það að þegar var búið að semja á þeim tíma. Þess vegna m.a. þegar lögð eru fram ný gögn og nýr fundur haldinn og nýjar hundrað glærur sýndar fyllast menn skiljanlega tortryggni, og menn eiga að gera það. Við eigum að vera tortryggin og gagnrýnin á mál af þessari stærðargráðu. En við eigum líka að krefjast þess að stjórnvöld loki þessi mál ekki inni í herbergjum sínum, að þau séu rædd opinskátt. Þetta er ekki pólitískt mál. Þetta er þverpólitískt mál. Við eigum rétt á öllum gögnum um það, hverju einu og einasta. Við eigum [[Forseti hringir.]]að fá sundurliðað hvaða eignir er um að ræða, hvað þrotabúin afhenda [[Forseti hringir.]]okkur, hvaða kröfur verið er að ræða og á [[Forseti hringir.]]hendur hverjum. Fyrr eigum við ekki að ljúka þessu máli. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Hér er, eins og fram hefur komið, á ferðinni nokkuð sérstakt mál þar sem ríkisstjórnin fer fram á það við Alþingi að það slaki á þeim kröfum sem gerðar eru í málefnum erlendra kröfuhafa, losi um böndin sem erlendir kröfuhafar hafa verið bundnir í til að þeir geti nýtt sér þá glufu sem opnuð verður og smokrað sér undan þeim stöðugleikaskatti sem samþykktur var á vordögum og mundi hafa í för með sér miklum mun hagfelldari niðurstöðu bæði fyrir ríkissjóð Íslands og fyrir greiðslujöfnuð landsins og efnahag þess allan. Sú leið sem hér er verið að opna mun á nokkurra ára tímabili þýða fyrir íslenskan efnahag samkvæmt hagfræðingi í Indefence um 400 milljarða útstreymi sem augljóslega mun hafa umtalsverð áhrif á efnahag okkar. Það er auðvitað nokkuð sérstakt að löggjafinn eigi að leggja sérstaka lykkju á leið sína til að breyta lögum og slaka á kröfum til að gera aðilum mögulegt að koma sér undan skatti sem sami löggjafi hefur nýlega samþykkt að aðilarnir eigi að greiða. Það er því full ástæða fyrir Alþingi, líka í ljósi þess um hve háar fjárhæðir er að tefla, að fara mjög vandlega yfir þær röksemdir sem fram eru færðar í málinu. Eins og fram hefur komið er ástæða þess að við höfum þessa sterku stöðu gagnvart slitabúum föllnu bankanna og gagnvart hinum erlendu kröfuhöfum þau lög sem sett voru á síðasta kjörtímabili í stjórnartíð Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar. Það kom í minn hlut þann 12. mars sem formanns efnahags- og viðskiptanefndar að flytja frumvarp sem Seðlabankinn hafði undirbúið um að taka erlenda kröfuhafa hér undir gjaldeyrishöft og banna með lögum að fjármunir þeirra yrðu færðir úr íslenskri efnahagslögsögu nema til kæmi sérstakt samþykki. Sú löggjöf var afgreidd með miklum hraði í gegnum þingið. Ég hygg að ég hafi mælt fyrir henni kl. 4 síðdegis og hún hafi verið orðin að lögum þá um miðnætti. Stundum hefur verið bent á að þeir flokkar sem nú eru stjórnarflokkar í landinu, Framsóknar- og Sjálfstæðisflokkur, studdu ekki frumvarpið þegar það kom hér til atkvæða og raunar lagðist annar flokkurinn gegn því. Ég held að það verði að segja svo allrar sanngirni sé gætt að í þeirri hröðu afgreiðslu sem var á málinu í gegnum þingið hefði kannski ekki verið hægt að ætlast til þess af þingmönnum Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks að þeir gætu sett sig með fullnægjandi hætti inn í málið. Það verði að skilja afstöðu þeirra í því ljósi að þeim hafi einfaldlega ekki verið nægilega ljóst hversu gríðarlega sterk tök Ísland var að fá í uppgjörinu við erlenda kröfuhafa með þessari lagasetningu. Engu að síður sameinaðist þingheimur um að hraðafgreiða málið í gegnum þrjár umræður og um það tókst full samstaða og er ástæða til að þakka fyrir þá samstöðu og fyrir þær mikilvægu breytingar sem gerðar voru á lögunum í meðferð þingsins því að það kom fram við meðferð málsins að í hinu upphaflega frumvarpi væri teflt á tæpasta vað gagnvart stjórnarskrá landsins um afturvirkni laga. Þá höfðu fallið nýlega dómar í Hæstarétti sem sneru að lagasetningu um erlend lán þar sem upphaflegt upplegg Seðlabankans hafði verið dæmt ólögmætt í því tilfelli hvað varðaði afturvirkni laga. Þess vegna var full ástæða til að líta til þeirra varúðarsjónarmiða sem fram komu við meðferð málsins hvað þetta varðaði, sömuleiðis í ljósi þess að lögfest höfðu verið gjaldeyrishöft án þess að refsiheimildir hefðu verið nægilega tryggilega festar í lög og ýmsar aðrar ástæður gáfu þinginu fullt tilefni til að standa varlega og vandlega að þessari lagasetningu. Með því að undanskilja það fé í erlendum gjaldeyri sem þegar var þá uppsafnað á reikningum erlendis tókst að gera þessi höft á erlenda kröfuhafa að lögum með þeim hætti að þau hafa staðið óumdeild í þrjú og hálft ár, enginn hefur farið í mál vegna þeirrar lagasetningar, allir virða þá lagasetningu og hún tryggir að það er í höndum Alþingis hvort og hvernig kröfuhafarnir losna úr landinu með sitt fé sannarlega, erlendan gjaldeyri, og síðan það sem þeir eiga að fá í skiptum fyrir þær íslensku krónur sem þeir eiga. Nú gætu menn haldið að þetta snerist eitthvað um það að taka fé af kröfuhöfum. Það er ekki með þeim hætti þannig að þeir sem hlusta á umræðuna séu sér meðvitaðir um það. Þetta snýst einfaldlega um það að þessar 1.200 milljarða kr. eignir erlendra aðila í íslenskum efnahag jafngilda kannski 8 milljörðum evra eða svipaðri fjárhæð í bandaríkjadölum og það eru einfaldlega engir peningar til á Íslandi til að reiða fram sem endurgjald fyrir þessar íslensku krónur. Það er ósköp svipað eins og þegar menn voru að bjóða í löndum Austur-Evrópu fyrr á árum miklu hagstæðara skiptigengi á erlendum gjaldeyri ef menn gátu losnað við sinn eigin á móti. Það er sem sagt verið að þrátta við erlenda kröfuhafa um það hvað sé raunsætt gengi á íslensku krónunni og öllum er ljóst að það er ekki hið skráða opinbera gengi. Það eru einfaldlega engin verðmæti til í landinu til að borga fyrir þessar skráðu innstæður í íslenskum krónum. Þetta eru einfaldlega íslenskar krónur sem hafa verið prentaðar sem enginn gjaldeyrir er til á móti. Það er því gríðarlega mikilvægt að þegar um þetta er samið sé afar varlega farið. Það er alveg ljóst að hinir erlendu kröfuhafar hafa mikinn ávinning af því að ná samningum. Sá ávinningur er ekki fyrst og fremst fólginn í því að losa um þær íslensku krónur sem þeir eiga hér og fá það greitt í gjaldeyri heldur er margfalt meiri ávinningur fyrir þá í því að fá í hendur eignirnar sem eru í erlendum gjaldeyri í búinu, það eru auðvitað miklu hærri fjárhæðir en þær sem hér er verið að tefla um. En það skiptir miklu máli fyrir Ísland að við lofum ekki meiri gjaldeyri fyrir þessar íslensku krónur en við getum staðið undir. Þá er sérstök ástæða til þess að við rýnum vel hvaða áhrif þetta getur haft á greiðslujöfnuð Íslands á næstu árum, sérstaklega í ljósi þess að í sjöttu endurskoðunarskýrslu sinni í júní sagði Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að hér á Íslandi gætti mikillar bjartsýni um afnám hafta. En í veruleikanum væri svigrúm til afnáms hafta ekki verulegt og það gæti minnkað mikið með launahækkunum og þeim aukna viðskiptahalla sem því mun fylgja. Þegar við höfum nýleg slík varnaðarorð frá alþjóðlegri stofnun sem er sérhæfð í því að rýna efnahag þjóða þá eigum við auðvitað að hlusta mjög grannt eftir því það væri ekki í fyrsta sinn sem við yrðum á óraunhæfum grunni of bjartsýn um getu okkar til að fara að fleyta íslensku krónunni á nýjan leik. Við höfum áður kollsiglt okkur með því að vanmeta stöðuna, með því að ofmeta möguleika okkar á því að sleppa höftum af krónunni með skelfilegum afleiðingum fyrir þjóðarbúið. Þegar greiðslujöfnuðurinn sem Seðlabankinn hefur nú reiknað út - og er auðvitað óviss vegna þess að hann er spá um framtíðina eins og allt það sem snýr að framtíðinni í efnahagsmálum getur verið breytingum undirorpið - er í fyrsta lagi neikvæður um eina 28 milljarða og við það bætist að þeirri niðurstöðu er aðeins náð með því að gert er ráð fyrir að lífeyrissjóðum okkar verði áfram haldið innan gjaldeyrishafta um langt árabil sem þó glíma við mikla uppsafnaða fjárfestingarþörf, sívaxandi fjárfestingarþörf og hafa mikla þörf fyrir það að komast úr landi með hluta af lífeyrissparnaði okkar og komast út úr höftum, þá er auðvitað enn ríkari ástæða til að spyrja: Er slík lausn sem er búin til með því að halda lífeyrissjóðum okkar áfram inni í höftum jafn gild því að leggja stöðugleikaskatt á búin og einfaldlega láta þau greiða í íslenskum krónum þá fjármuni sem þarf, ekki til að tryggja nærri því eða nálægt því greiðslujöfnuð heldur til að tryggja hann að fullu og öllu? Það er ástæða til að spyrja því að hér eru miklir hagsmunir. Þær spár sem þessi sviðsmynd gerir ráð fyrir byggja einnig á núverandi efnahagsástandi þar sem olíuverð er lágt, fiskverð ágætt, aflabrögð góð og ýmsar aðrar mælistikur og mikilvægar breytur fyrir íslenskt efnahagslíf fremur jákvæðar. Allt sem kann að breytast í þeim efnum á verri veg á spátímanum verður auðvitað til að halla þessu dæmi til hins verra. Maður verður líka að setja spurningarmerki við það hvers vegna það eigi að taka óviss verðmæti eins og hlutabréf í fjármálafyrirtækjum sem enginn veit hvaða verðmæti felast í, kröfur á hina og þessa aðila, hlutabréf í öðrum fyrirtækjum á markaði, í stað þess einfaldlega að láta þrotabúin greiða skattinn en annast sjálf að selja hlutabréfin, innheimta kröfurnar eða annað það sem þarf til að gera þetta að verðmæti. Hvers vegna á ríkissjóður að taka að sér þetta milligönguhlutverk? Auðvitað vakna við það áhyggjur um að einhver sérstakur áhugi sé á því í þessum samningaumleitunum sem hafa staðið milli ríkisstjórnarinnar og kröfuhafana, þó að þrætt sé fyrir það, að komast í þessi hlutabréf, ekki síst vegna þess að það sem breyst hefur frá því að þessi drög að samningsniðurstöðu voru kynnt í vor og þangað til menn fallast loksins á að taka málið fullbúið inn í þingið er að samningunum er breytt þannig að ríkið fær hlutabréfin í Íslandsbanka. Það er mál sem við þurfum að ræða hér aftur og betur en við þurfum líka að spyrja að því með hvaða hætti eignarhaldið á Arion banka hefur komið inn í þessar viðræður. Ég minni á fréttir sem nýlega hafa verið sagðar af því að slitabúin hafi hafið einhvers konar viðræður um sölu á þeim eignarhluta til tiltekinna aðila á Íslandi en ekki í opnu, almennu allsherjarútboði, og það má spyrja hvort það sé einhver hluti af því sem hér er á ferðinni. Virðulegi forseti. Ég tek fyrst og fremst undir með þeim sem hafa sagt það í umræðunni að lykilspurningunum í málinu sé því miður enn ekki svarað. Hvers vegna ætti ekki einfaldlega að láta lögin standa óbreytt, þ.e. afgreiða ekki þær ívilnanir fyrir erlenda kröfuhafa sem hér er verið að leggja til, og láta stöðugleikaskattinn falla einfaldlega á búin? Það er ekkert sem kemur í veg fyrir það. Stöðugleikaskatturinn var settur á við ákveðin skilyrði, í ákveðnu lagaumhverfi og það er ekkert sem mælir í mínum huga gegn því að það lagaumhverfi standi óbreytt. Þá geta hinir erlendu kröfuhafar annaðhvort leyst sig undan stöðugleikaskattinum við þær aðstæður eða ekki. Það er í raun og veru ekkert sem kallar á að löggjafinn komi nú á síðustu stigum málsins og gefi einhverjar sérstakar viðbótarívilnanir til að forða mönnum undan skattlagningu. Skattlagningin hafa sumir sagt að sé óviss. Það má vera, við skulum ekki útiloka að það yrðu einhverjar aðfinnslur við hana fyrir dómstólum en þá er til þess að líta að í fyrsta lagi mundum við sjá dómsniðurstöðu í því tiltölulega fljótt því lögbundin er í lögunum um stöðugleikaskattinn flýtimeðferð á ágreiningsmálum sem að honum snúa og sú meðferð er fyrir íslenskum dómstólum. Þetta er íslenskt efnahagsmál, íslenskt úrlausnarefni. Það verður ekki leyst fyrir alþjóðlegum dómstólum eða erlendum dómstólum sem menn höfðu áhyggjur af í fyrri deilumálum í uppgjörinu eftir hrun. Við vitum að við getum treyst íslenskum dómstólum, ekki til að vera hlutdrægir í dómsniðurstöðum sínum heldur einfaldlega fyrir því að fara eftir íslenskum lögum. Þar hefur rík heimild löggjafans til skattlagningar ítrekað verið staðfest. Jafnvel þó að einhverjar aðfinnslur kynnu að vera við útfærslu stöðugleikaskattsins þá er erfitt að sjá fyrir sér að niðurstaðan úr slíkum deilum yrði nokkurn tíma verri en sá samningur sem kröfuhafar hafa nú sjálfir boðið fram. Það virðist þess vegna vera svo að það eina sem gæti gerst á næstu 18 mánuðum væri að þetta dæmi héldi áfram að batna og það er varla hægt að kalla það umtalsverða óvissu að beðið sé í 18 mánuði eftir endanlegum lokum á þessum málum. Hin spurningin er síðan þessi: Erum við í stakk búin til þess og treystum við því að á allra næstu árum skapist hér í útflutningsstarfsemi okkar 400 milljarða afgangur sem við getum forgangsraðað til þess verkefnis að greiða fyrir þessa samninga? Samkvæmt því sem hefur að minnsta kosti komið fram hjá Sveini Valfells, hagfræðingi hjá Indefence, þá þýða þessi skilyrði og þær ýmsu leiðir sem þarna eru opnaðar fyrir kröfuhafana að þeir fái að fara með 400 milljarða í erlendum gjaldeyri í skiptum fyrir verðlitlar eða verðlausar krónueigur sínar. Við höldum síðan í meginatriðum hlutabréfunum í bönkunum, tæpum 200 milljörðum af bókfærðu verði Íslandsbanka og einhverjum svipuðum tölum í Arion banka en það eru algerlega óvíst hvaða verðmæti felast þar í og hvað út úr því kemur. Eignarhald ríkisins á Íslandsbanka getur auðvitað skapað ýmis vandamál, fyrir nú utan að það sem hefur blasað við hverjum manni lengi að hinir erlendu kröfuhafar sem eru gríðarlega vel tengdir á alþjóðlegum fjármálamörkuðum hafa leitað með logandi ljósi í öllum álfum heimsins um margra ára skeið að einhverjum fjárfesti sem væri nægilega áhættusækinn til að hafa áhuga á því að kaupa annaðhvort Íslandsbanka eða Arion banka og það hefur bara einfaldlega enginn slíkur aðili fundist í heiminum. Hvaða verðmæti felast í bönkum sem enginn í heiminum vill kaupa nema innlendir aðilar fyrir krónur er mikið vafamál. Ég vil hvetja til þess að efnahags- og viðskiptanefnd og þingmenn allir fái aðgang að öllum grunngögnum málsins. Ég tel að skort hafi á að hér lægju fyrir öll gögn málsins með svipuðum hætti og gert var í Icesave-málinu þegar lagðar voru fram gagnamöppur með minnisblöðum og fundargerðum, greinargerðum, bréfaskiptum og öðrum slíkum hlutum. Ég held að það sé eðlileg krafa. Það er ástæða til þess hér að lokum að harma það að ríkisstjórnin skuli á lokametrunum í þessu máli, sem menn hafa allt frá því í forsætisráðherratíð Jóhönnu Sigurðardóttur og fram að þessu unnið saman að þvert á flokka, unnið sameiginlega að íslenskum hagsmunum í raun og veru og oftast nær sem einn maður, þar sem menn hafa verið hafðir með í ráðum um hvert skref, taka þann kostinn að reyna að gera þetta að einhvers konar flokkspólitísku máli á lokametrunum og leyna menn upplýsingum og viðhafa ekki það samráð sem menn handsöluðu milli stjórnmálaflokkanna á síðasta kjörtímabili. Það er sannarlega miður og ekki til þess fallið að bæta stjórnmálamenningu okkar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir yfirferð hans. Mig langar að spyrja hann hvort hann telji að sú aðferð að ganga til nauðasamninga í stað gjaldþrotaskipta sé eingöngu ávinningur fyrir kröfuhafa, hvort hv. þingmaður sjái engan ávinning í því fyrir íslenskt efnahagslíf, og hvort hv. þingmaður sjái engan ávinning í því fyrir greiðslujöfnuð. Og í þriðja lagi, þar sem honum varð tíðrætt um að með þeirri aðferðafræði væri verið að binda lífeyrissjóði, fyrirtæki og einstaklinga í höftum til næstu ára, hvort hann hafi þá heldur eða réttara sagt hvort hann dragi í efa þau orð seðlabankastjóra, Más Guðmundssonar, sem sagði þegar farið var yfir kynningu þessarar aðferðar að sjá mætti að höftum yrði aflétt á lífeyrissjóði og fyrirtæki strax á árinu 2016.
Virðulegur forseti. Fyrst um nauðasamninga. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir að slitastjórnirnar, ef Alþingi vill greiða fyrir því með einhverjum breytingum á dagsetningum eða löggjöf, leggi fram og fái samþykkta nauðasamninga þó að slitabúin verði látin greiða stöðugleikaskatt. Það er ekki andstætt í sjálfu sér. Það þýðir einfaldlega að hinir erlendu kröfuhafar fá minna út úr þeim nauðasamningum en þeir fengju út úr þeim nauðasamningum sem hér er verið að liðka fyrir með þessum ívilnunum í lögum. Hvað varðar orð seðlabankastjóra, þá heyrði ég ekki hin tilvitnuðu orð. En ég hygg að það sé ekki rétt með farið því að að minnsta kosti sagði ég ekki að fólk og fyrirtæki yrðu áfram í höftum. Ég vona sannarlega að hægt verði að losa þau úr höftum, að minnsta kosti að töluverðu leyti. En hins vegar hefur legið fyrir að greiðslujöfnunaráætlunin gerir ekki ráð fyrir að lífeyrissjóðunum verði leyft að fara með nema 10 milljarða á ári til fjárfestinga erlendis. Það eru auðvitað höft á lífeyrissjóðina, það eru viðvarandi höft um langt árabil á fjárfestingar lífeyrissjóðanna erlendis. Það er ekki jafnræði að mínu mati og það var það sem við töluðum um í vor þegar sagt var að menn gætu komist undan stöðugleikaskattinum með því að uppfylla stöðugleikaskilyrði en þar yrði fullt jafnræði. Ég sé ekki jafnræðið í því að erlendir kröfuhafar geti farið út með peningana en lífeyrissjóðunum verði takmarkað það hvað þeir megi fara með mikla peninga til fjárfestinga erlendis. Það er einfaldlega ekki jafnræði og það er ekki jafngilt stöðugleikaskattur og stöðugleikaskilyrðin sem hér er verið að liðka fyrir.
Virðulegi forseti. Svo ég vitni aftur í sögð orð seðlabankastjóra, Más Guðmundssonar, þá sagði hann við kynninguna, ég ætla ekki að hafa orðrétt eftir, að höftum á lífeyrissjóði, fyrirtæki og almenning í landinu yrði hægt að lyfta í framhaldi þessara aðgerða. Því spyr ég hv. þingmann aftur: Hvar er þá mismunurinn eða jafnræðis ekki gætt ef seðlabankastjóri telur að hægt verði að aflétta höftum á lífeyrissjóði, almenn fyrirtæki og einstaklinga samhliða þeirri aðgerð sem hér er boðuð, að stöðugleikaskilyrði séu fyrst og nauðasamningum sé náð í stað gjaldþrots? Því spyr ég hv. þingmann enn og aftur: Hvar er þá jafnræðið eða jafnræðisleysið ef talið er að þessi aðgerð geti orðið til þess að lyfta megi höftum á lífeyrissjóði, fyrirtæki og almenning í landinu á árinu 2016?
Virðulegi forseti. Munurinn er einfaldlega sá að hér er verið að ákveða að hleypa erlendum kröfuhöfum fyrst út úr höftum með þá frómu von í brjósti að seinna verði hægt að hleypa öðrum út úr höftum. Ef hin fróma von reynist vera óhófleg bjartsýni um framtíðina, þá eru hinir erlendu kröfuhafar farnir út en allir aðrir fastir inni. Það er ekki jafnræði. Ef jafnræði ætti að vera þá ákvæðum við að hleypa öllum út á sama tíma, en ekki erlendu kröfuhöfunum fyrst og hinum svo seinna kannski ef allt gengur vel. Hitt er líka spurning um það þegar farið er í að létta höftum með hvaða hætti það er gert. Ef þessar áætlanir, eins og mér virðist ýmislegt benda til, grundvallast á því að til að létta þeim þurfi að laða hingað inn verulegar fjárhæðir í erlendum gjaldeyri, eins og þeim 50 milljörðum sem hingað hafa verið að koma á allra síðustu mánuðum sem eru að sækja í vaxtamunarviðskipti, þá vitum við líka hvað það þýðir. Það þýðir að Ísland þarf um langt árabil að bjóða hærri vexti og væntanlega umtalsvert hærri vexti en eru í nágrannalöndunum. Er það sú sviðsmynd sem við viljum leggja grundvöllinn að, að Seðlabankinn þurfi um langan tíma að halda vaxtastigi svo miklu hærra en í nágrannalöndunum að hægt sé að toga peninga hingað inn til að halda uppi þeirri sviðsmynd?
Virðulegi forseti. Mig langaði að spyrja hv. þingmann fyrst beint út hvort hann hygðist styðja frumvarpið og greiða atkvæði með því. Ég skil vel að það sé vandkvæðum háð miðað við hvað þetta gerist allt saman hratt, eins og hefur réttilega verið gagnrýnt hérna. Ég er farinn að velta fyrir mér þegar kemur að gagnrýni á þetta frumvarp í þeim fínu ræðum sem hafa verið haldnar hér í dag hvað er mikið farið út í söguna, ekki síst á seinasta kjörtímabili, og meginaðferðafræðina á bak við losun fjármagnshafta. Ég sé eitthvað í þessu frumvarpi sem auðveldar ferlið sem ríkir sátt um, í það minnsta í meginatriðum, óháð því hvort menn vilji frekar stöðugleikaskatt eða stöðugleikaframlag með skilyrðum og öllu því. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður styðji frumvarpið og ef ekki, þá hvers vegna ekki nákvæmlega? Er það vegna þess að þetta gerist of hratt eða það sé á einhvern hátt óþarft eða eitthvað því um líkt? Eftir þessa miklu umræðu sem hefur átt sér stað hér í dag og efnismiklu og góðu þá held ég að við þurfum á endanum að fara að spyrja hvert annað út í það og vita hvaða ákvörðun við tökum og hvers vegna þegar kemur að atkvæðagreiðslu um þetta mál.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Það er nú svo um okkur í Samfylkingunni að við gerum ráð fyrir því að málið komi til atkvæða eftir þingflokksfund á morgun og eigum auðvitað í okkar hópi eftir að skiptast á skoðunum áður en við tökum afstöðu til málsins. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að það skorti mikið á bæði upplýsingar í málinu og rýni sem gerir út af fyrir sig erfitt að taka afstöðu til þess hvort koma þurfi til þessara tæknilegu ívilnana eða ekki. Hitt er svo ekkert launungarmál að við höfum lengi talið að ef hægt væri að ná samningum sem væru jafn gildir skattlagningu þá mundum við vilja styðja slíka leið. En til þess þarf að sýna fram á að leiðin sé jafn gild og það þarf að sýna fram á jafnræði aðila í henni því að það voru forsendurnar sem voru gefnar í vor. Það er að minnsta kosti ekki komið fram enn þá en það er enn tími fram að atkvæðagreiðslu til að leggja fram gögn og skýringar og skila upplýsingum sem gætu styrkt ákvarðanatöku í þinginu.
Virðulegi forseti. Mér finnst hafa legið í loftinu frá upphafi að mikil áhersla sé hér í þingsal og ekkert síður úti í samfélaginu, býst ég við, á hversu miklar upphæðir þetta verði, nokkuð sem mér finnst persónulega, miðað við það sem mér hefur tekist að skoða um þessi mál öll, ekki skipta öllu máli. Hér er verið að reyna að leysa verkefni, það er ekki verið að reyna að afla ríkinu tekna, það er ekki verið að refsa neinum í sjálfu sér, það er að minnsta kosti ekki markmiðið að refsa einhverjum, það getur kannski verið hluti af stærri markmiðum ef við ætlum að kalla þetta skattrefsingu eða kylfu eins og leiðin var einhvern tíma kölluð. Áherslan er alltaf á tölurnar og upphæðirnar. Mér sýnist, eins freistandi og það er að fárast út af þessum skatti og reyna að koma honum á, heila markmiðið með skattinum vera að gera hina leiðina fýsilega, ekki síst til að tryggja að lögmæti þeirrar leiðar verði óumdeilt svo að menn fari ekki að kæra og tefja með öllu bröltinu sem því fylgir. Menn hafa sínar meiningar um hvernig slík dómsmál mundu fara. Líklega yrði þessi skattur úrskurðaður löglegur en það mundi samt taka tíma að kljást við það allt saman og þar eru líka óvissuþættir sem eru ekkert endilega fyrirsjáanlegir. Eins og ég skil þetta ferli þá er það beinlínis markmiðið að reyna að koma sem flestum í gegnum ferli sem er hvað minnstur ágreiningur um að sé lögmæt aðgerð, sér í lagi til þess að það verði fyrirsjáanlegt og með sem minnstum ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Þess vegna velti ég fyrir mér: Telur hv. þingmaður að það væri ásættanlegt að Seðlabankinn setti skilyrði, kröfuhafar samþykktu þau en samt færum við skattaleiðina?
Virðulegur forseti. Það er óþarfi að svara síðustu spurningunni vegna þess að þannig er málið ekki vaxið. Málið er þannig vaxið að Seðlabankinn hefur sett fram skilyrði. Kröfuhafarnir hafa fyrir sitt leyti fallist á skilyrðin en hafa síðan óskað eftir því að gerðar verði viðbótarlagabreytingar til að gera þeim málið auðveldara. Það er ekkert sem knýr þingið til að verða við slíkri ósk. Það er í sjálfu sér bara viðbótarívilnun og algerlega í hendi þingsins hvort slík ívilnun verður veitt eða ekki. Skilyrðunum hefur verið lýst og annaðhvort ljúka slitabúin við að uppfylla þau og klára samþykktir sín megin eða skatturinn fellur á. Það hvílir engin skylda á Alþingi að samþykkja slíkar ívilnanir á lögum til þess að mæta því. Það er algerlega sjálfstæð ákvörðun Alþingis hvort það vill auka líkurnar fyrir hina erlendu kröfuhafa á því að þeir nái að klára málið sín megin. Ef þeir ná ekki að klára málið sín megin þá fellur skatturinn einfaldlega á. Það er ekkert ólöglegt eða ósanngjarnt við það því að þetta eru bara gildandi leikreglur og þær leikreglur sem við settum í vor. Við erum á engan hátt skuldbundin til að draga úr þeim kröfum sem þá voru settar fram.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja að það er alltaf óþægilegt þegar mál eru afgreidd með slíku hraði að fólki finnst það ekki hafa tækifæri til að vera nógu upplýst. Það er sér í lagi óþægilegt þegar um er að ræða aðgerðir sem varða jafn ríka hagsmuni íslensku þjóðarinnar og raun ber vitni. Fjármagnshöftin eru auðvitað eitt af stóru efnahagsvandamálum Íslands og það er mjög mikilvægt að það sé á hreinu hvernig staðið er að því að leysa þau mál, einkum að þar sem ákvarðanir um lög eru teknar, þ.e. á hinu háa Alþingi, upplifi menn sig ekki hlunnfarna um upplýsingar eða að þeir hafi ekki tíma til að skoða þær upplýsingar og hugsa um þær því að það er ekki bara spurning um að lesa frumvarp, nefndarálit og umsagnir þegar maður skoðar svona mál, heldur þarf maður líka að öðlast eins djúpstæðan skilning á tillögunni og umhverfi tillögunnar og mögulegt er. Stundum finnst fólki það vera undanþegið einhverri ákvörðunartöku þegar það er ekki raunin. En það eitt að fólk upplifi það þannig er í sjálfu sér vandamál, einkum þegar kemur að svo stóru máli eins og þessu. Þetta frumvarp er í sjálfu sér ekki efnismikið. Það er hins vegar mikið í kringum það sem er mjög efnismikið og um leið og maður fer að skoða smáatriðin fara málin fyrst að flækjast. Frumvarpið sjálft er ekki langt, það er bara fjórar greinar með gildistökuákvæði, sem er reyndar í flóknara lagi miðað við venjulega, ef út í það er farið. Ég tek eftir því að breytingartillögur meiri hlutans eru efnismeiri en frumvarpið sjálft. Mér þykir það benda til þess að málið hafi verið unnið í einhverjum flýti og þótt almennt þyki mér ágætt að þingið sjálft komi meira að lagasetningu en venjan er, þá mundi ég vilja að mál væru unnin betur eins og þegar kemur að þessu máli. Nú geta vel verið málefnalegar ástæður fyrir því að menn flýta sér með þetta mál, og ég tel að svo sé. Það er vegna þess að markaðir með skuldabréf vilja ekki taka við skuldabréfum þar sem þessi skattur er til staðar. En það breytir ekki vandamálinu, þ.e. það breytir ekki því að við afgreiðum málið mjög hratt, það stendur til að klára það á morgun. Ég vona að þingfundur standi ekki alveg til miðnættis þannig að það gefist smáráðrúm til þess að fletta upp upplýsingum um málið. Nú hefur umræðan staðið yfir í allan dag og þá lendir maður alltaf í þeim vanda að þurfa annaðhvort að lesa eða hlusta og missa þá af öðru hvoru. Umræðan hefur oft og tíðum verið mjög upplýsandi og setur oft fókusinn á aðra staði en hið ritaða mál. Í dag hefur ýmislegt verið rætt í sambandi við fjármagnshöftin í víðum skilningi, þar á meðal hluti eins og vaxtamuninn, sem er að því er mér skilst aftur að verða að vandamáli. Hann var eitt af stóru vandamálunum fyrir hrun, nefnilega að háir vextir á Íslandi og lágir vextir í útlöndum, alla vega í bland við frjálst flæði fjármagns, þýðir að það verður til vítahringur sem verður til þess að menn hafa tilhneigingu til þess að leggja inn peninga hér og taka þá út erlendis og græða á vaxtamuninum. Það hefur ýmisleg vandamál í för með sér og þá ekki síst umframeftirspurn eftir krónu, meiri en það sem maður mundi búast við og geta réttlætt út frá raunverulegu virði krónunnar við dreifingu og skiptingu gæða, vara og þjónustu. Nú heyrist manni við aftur lenda í þessu vandamáli, og þetta er vandamál sem ég hef ekki einu sinni heyrt neinn stinga upp á raunhæfri lausn á enn sem komið er nema að taka upp annan gjaldmiðil. Því meira sem ég hugsa um það því sannfærðari verð ég um að íslenska krónan sé rót þessara vandamála á Íslandi. Og hvort sem menn tala um evru eða jafnvel það sem sumum þykir mjög vonlaus hugmynd, kanadískan dollara, eru það samt sem áður hugmyndir sem við þurfum að ræða þótt ekki sé nema til að sannfæra fólk um að t.d. kanadískur dollari sé gersamlega vonlaus hugmynd, ef við tökum hann sem dæmi, sem ég var sannfærður um þar til frekar nýlega, en það er svo sem önnur saga. Þegar kemur að vaxtamuninum er hann að mínu mati til staðar af þeirri ástæðu að hér erum við með þessa blessuðu krónu. Hún hefur margs konar óþægileg áhrif. Eitt af vandamálunum við hana er smæð hagkerfisins, smæð efnahagsins þar sem krónan er notuð raunverulega til annars en spákaupmennsku. En það færir okkur óhjákvæmilega út í umræðu um verðbólgu og vexti Seðlabankans og reyndar vaxtastig almennt. Samkvæmt klassískum hagfræðikenningum eins og ég skil þær er hugmyndin með háum vöxtum oft sú að slá á neyslu, slá á ofhitnun hagkerfisins. Í hagkerfi þar sem um er að ræða stóran gjaldmiðil og margt fólk, mikla þjónustu, margar vörur og fjölbreyttan efnahag getur vel verið að sú kenning sé góð og rétt, en það er ekki víst að hún standist hér. Reyndar fullyrði ég að hún standist ekki alveg hér. Ástæðan er meðal annars sú að það verður til vaxtamunur, það verður til vítahringur sem þýðir umframeftirspurn eftir krónunni og þar af leiðandi óraunverulega hátt gengi hennar sem þýðir aftur að viðskiptajöfnuðurinn verður neikvæður og erfiðara fyrir íslenskan efnahag að standa undir launahækkunum og því um líku með raunverulegri verðmætasköpun í samfélaginu. Fyrir hrun minnist ég þess mjög vel að Seðlabankinn vildi halda vöxtunum háum meðal annars vegna hinnar klassísku hagfræðikenningar um að háir vextir eigi að slá á þenslu og hvetja til sparnaðar, draga úr neyslu og fjárfestingum og svoleiðis, en að hluta til til að viðhalda trúverðugleika. Það hugarfar einkenndi 2007-hugsunarháttinn eða fyrirkreppuhugsunarháttinn, að þetta snerist allt um útlitið, hvernig hlutirnir litu út. Það væri meiri spurning um það hvernig jakkafötum menn væru í, hvaða orð þeir notuðu yfir eitthvað sem hefði alveg verið hægt að tjá á mannamáli en þótti ekki nógu töff eða kúl. Það gildir enn. Eftir stendur að hér varð hrun, hér varð trúnaðarbrestur milli yfirvalda og almennings og þaðan kom hin ríka krafa úr samfélaginu um stjórnarskrárbreytingar og ýmislegt annað. En trúnaðarbresturinn varð til að mínu mati vegna þess að hér héldum við uppi efnahagsstjórn með ákveðnum flottræfilshætti, þ.e. með því að einblína á útlitið, einblína á einhvers konar trúverðugleika sem við ætluðum ekki að ná fram með því að fara eftir þeim kenningum sem hentuðu íslenskum efnahag, heldur þeim kenningum sem menn trúa á annars staðar en henta ekki endilega hér, því að íslenskur efnahagur er mjög sérstakur þótt ekki sé í tísku að segja það. Hann er með pínulítinn gjaldmiðil í pínulitlu hagkerfi. Ég þori að fullyrða við aragrúa af stjórnmálamönnum að þeir skilji ekki hugmyndina og forsendurnar á bak við þær kenningar sem þeir beita við hagstjórn. Ef þeir skilja hana er það akademískur skilningur sem tekur ekkert tillit til þeirra sérstöku aðstæðna sem hér eru. Í kjölfarið á þessu lendum við alltaf í því að vera með einhvers konar leiðindalausnir, ég kann ekki kurteislegra orð yfir það en skítamix, eins og það er stundum kallað, á borð við verðtryggingu, fjármagnshöft og því um líkt. Það hefur einkennt íslenskan efnahag alveg frá upphafi, eftir því sem ég best veit. Verðbólga hefur alltaf verið vandamál hér. Það hefur alltaf verið vandamál að við getum ekki haft frjálst flæði fjármagns og algerlega frjálsan markað með sömu afleiðingum og kannski væri tilfellið ef þetta væri milljónaþjóð eða tugmilljónaþjóð, ég tala nú ekki um það. Helstu hagfræðikenningar heimsins og þær sem yfir höfuð eru rökréttar stóla alltaf á að til staðar sé markaður sem gæddur er ákveðnum kostum, eins og samkeppni, nokkuð sem Íslendingum hefur aldrei tekist að gera með neinu almennilegu móti í nokkrum einasta iðnaði nema kannski í sjoppum og þess háttar. Hér er ofboðslega mikil fákeppni, ofboðslega mikil spilling í kjölfarið á því, ég meina ekki spilling í þeim skilningi að menn séu óheiðarlegir heldur einfaldlega vegna þess að þjóðin er mjög fámenn, fólk þekkist og getur ekkert að því gert að þekkjast. Af því leiðir að við þurfum að vera sérstaklega varkár þegar kemur að spillingu og við eigum ekki að líta á smæð þjóðarinnar sem afsökun fyrir einhverjum tengslum heldur þvert á móti sem sönnun á því að óeðlileg tengsl séu meginreglan hérlendis frekar en undantekningin. Það er nokkuð sem við þurfum að horfast í augu við sem fámenn þjóð og taka á gagnvart okkur sjálfum af heilindum. Ég segi oft við menn að ég geti alveg fundið frábæran forritara og frábæran öryggissérfræðing í tölvumálum. Það er líklega vinur minn. Ég hef líklega drukkið með honum bjór einu sinni eða tvisvar, líklega. Það er bara vegna þess að þetta er lítið land og það er ekki það margt fólk til að velja úr. Það þýðir auðvitað að maður er alltaf á einhvern hátt tengdur fólki hérna. Það er alla vega mjög hætt við því. En nóg um það. Hvað varðar þetta frumvarp verð ég að viðurkenna að ég hef ekki náð alveg nógu djúpstæðum skilningi á öllum þáttum þess til þess að ég treysti mér að greiða atkvæði með því í heild. Mér líst vel á það sem ég skil af breytingartillögum meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Ég skil markmiðið og ég tel það í meginatriðum vera málefnalegt en er þó eftir umræðu dagsins aðeins farinn að efast um að það sé hlutverk þingsins að koma til móts við þarfir aðila sem eru í tímaþröng. Að því sögðu þykir mér mjög mikilvægt að sýna fram á að farið sé í þessar aðgerðir af heilindum. Eins og menn hafa sagt hér og með réttu er Alþingi þó ekki skuldbundið til að takast á við vandamál kröfuhafa sem leiða af því að þeir samþykki nauðasamninga eða fari nauðasamningaleiðina. En hins vegar held ég ekki að það sé neitt að því heldur, að því gefnu að málefnalegar aðstæður séu á bak við það og það skemmi ekki fyrir ferlinu, því að markmiðið er að losa um fjármagnshöftin. Markmiðið er ekki að afla tekna fyrir ríkið. Það er ekki markmiðið og við eigum ekki að líta á það sem markmið. Ég hef miklar áhyggjur af því að ef menn líta á það sem markmið komi að því að menn vilji fara að ráðstafa þessu fé væntanlega í næstu kosningabaráttu og fara að lofa aragrúa af fólki ókeypis peningum með það fyrir augum að kaupa atkvæði. Ég kalla það að kaupa atkvæði vegna þess að það er ekkert annað en að kaupa atkvæði. Það er óþolandi og fólk á ekki að láta bjóða sér það ef út í það er farið, en það er önnur saga. Burt séð frá því sé ég ekki enn sem komið er neitt að þessum tillögum í sjálfu sér. Vissulega hef ég efasemdir. Ég er ekki sannfærður um að það sé gott mál en eftir umræðu dagsins í dag sé ég alla vega ekki að þetta sé skaðlegt þannig að ég hallast meira að því að greiða atkvæði með frumvarpinu en á móti því. Ég sé enga ástæðu til að greiða atkvæði á móti því. Hugsanlega mundi ég sitja hjá vegna þess að ég er ekki nógu sannfærður um að jáið sé rétt ákvörðun. Ég hallast að því og mig langar að hallast að því. Mig langar að það sé rétt leið, ég vona að það sé rétt leið. Það sem hefur verið gagnrýnt í kringum þetta mál er að farið hefur verið um víðan völl en ekki síst það að menn upplifa að þeir séu ekki nógu vel upplýstir eða hafi tíma til að skoða málið nógu vel. Það er alveg lögmætt vandamál og ber að hlusta á slíkt. En það eru ekki í sjálfu sér efnisleg vandamál við frumvarpið sem slíkt eða þá breytingartillögur meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Ég kemst ekki hjá því að nefna eina breytingu sérstaklega og það er sú fyrsta sem hv. nefnd leggur til, þ.e. að undanþága frá skatti á vöxtum og skuldabréfum sé einungis gefin af skuldabréfum sem gefin eru út í tengslum við efndir nauðasamnings. Ef maður les upprunalega textann í frumvarpinu sér maður strax hvað nefndin hefur verið að spá. Hún hefur verið að reyna að niðurnjörva þetta þannig að þetta væru bara skuldabréf í tengslum við efndir nauðasamninga vegna losunar fjármagnshafta. Ég sá þá breytingartillögu frá nefndinni og er að sjálfsögðu hlynntur henni og greiði atkvæði með henni, enda er hún nauðsynleg að mínu mati, en ég kemst ekki hjá því að nefna að mér finnst það hálfklaufalegt að nefndin þurfi að laga það í frumvarpinu. Mér finnst það benda til þess að menn hafi verið að gera þetta í ákveðnum flýti. Mér finnst eins og þetta sé eitthvað sem menn hefðu átt að sjá þegar þeir voru að semja frumvarpið og ég held að þeir hefðu gert það ef þeir hefðu talið sig hafa nægan tíma til að skoða málið til enda. En að því sögðu er það í sjálfu sér ágætt að Alþingi sjálft taki meiri þátt í lagasetningu landsins. Það er ekki vandamálið. En mér þykja óþægilegar vísbendingarnar um mikinn málshraða og að hlutirnir séu gerðir í svo miklum flýti í stóru og mikilvægu máli að menn þurfi að sitja hjá við atkvæðagreiðslu vegna þess að þeir telji sig ekki hafa haft nægan tíma eða jafnvel haft aðgang að nógu miklum gögnum til að taka upplýsta ákvörðun. Alveg burt séð frá því hverjum það er að kenna eða hvort það eru málefnalegar ástæður fyrir því eða hvað það er, þá er það samt vandamál. Algerlega óháð því hvers vegna það er vandamál, þá er það vandamál, við eigum að taka upplýstar ákvarðanir hérna, sér í lagi þegar kemur að svona málum. Eins og ég sagði áðan vona ég að þingfundi ljúki fyrir miðnætti í kvöld svo það gefist einhver tími á þessum degi til að fara aftur yfir nefndarálit og umsagnir í ljósi umræðnanna sem átt hafa sér stað í dag, en auðvitað mundi ég vilja hafa meiri tíma til þess ef til atkvæðagreiðslu kemur á morgun, þá verður afskaplega lítill tími til að nota þá umræðu sem átti sér stað hér í dag til að melta málið enn betur og reyna að komast að upplýstri niðurstöðu. Það er eitt í viðbót sem mig langar að nefna sem oft hefur verið sagt í dag, það eru umkvartanir yfir því að þetta séu ekki jafn gildar leiðir. Ég verð að segja að ég er orðinn hálfringlaður á því hvað menn eiga við nákvæmlega með jafn gildum leiðum, hvort þeir séu að tala um að það fari ekki svo og svo mikill peningur í ríkissjóð eða taki ekki sama tíma. Það gefur augaleið að þetta er sama leiðin, skattaleiðin og framlagsleiðin, og það er ástæða fyrir því. Þess vegna eru þetta tvær leiðir. Það er svolítið óljóst hvað menn eiga við nákvæmlega með því en ég skil ekki alveg hvers vegna menn vilja endilega hafa þetta jafn gildar leiðir. Þetta eru tveir þættir í áætlun til að losa um fjármagnshöft, það er markmiðið. Og ef við lítum bara á það sem markmið þessara aðgerða og lagabreytinga sem hluta af þeim aðgerðum skil ég ekki alveg hvers vegna menn leggja svo mikla áherslu á að þetta séu jafn gildar leiðir. Ég sé ekki alveg að það skipti máli, jafnvel ekki nokkru einasta máli einu sinni, en ef einhverju þá ekki miklu, hvergi nærri jafn miklu og að þetta takist vel. En það skiptir auðvitað öllu máli að það takist vel vegna þess að hér er um að ræða efni sem varðar ekkert minna en hrunið 2008, sem ég tel og vona að hafi breytt Íslandi á einhvern hátt, sér í lagi varðandi það hvernig við hugsum um efnahagsmál og peninga og hlutverk þeirra í okkar litla, yndislega samfélagi.
Virðulegur forseti. Mér finnst rétt að árétta eitt atriði í ljósi þess sem fram kom í máli hv. þingmanns í ræðunni hér á undan, nokkuð sem hefur svo sem borið á líka í öðrum ræðum í umræðum um málið. Það eru einhverjar áhyggjur af fé, menn eru farnir að deila svolítið um hvernig eigi að eyða fénu eða hversu mikið fé komi eftir þessum tveimur leiðum, stöðugleikaskattinum eða nauðasamningum. En þá vil ég árétta það og fjallað var um það sérstaklega í sumar þegar lög um stöðugleikaskatt voru samþykkt að mjög ströng skilyrði eru fyrir ráðstöfun þess fjár sem mundi berast ríkinu hvort sem væri með stöðugleikaskatti eða eftir nauðasamninga kröfuhafanna með svokölluðu stöðugleikaframlagi. Það er nefnilega alls ekki tilgangur skattsins að afla ríkissjóði tekna til að standa undir útgjöldum ríkisins heldur til þess einmitt að skapa forsendur fyrir losun fjármagnshafta með efnahagslegan stöðugleika og almannahag að leiðarljósi. Þá kem ég að því sem mig langar að spyrja hv. þingmann um hvort hann taki ekki undir það með mér að bæði það mál sem við fjöllum um í dag, sem eru þessar tæknilegu breytingar, og eins líka sú kynning sem hefur verið á stöðugleikaframlaginu eða stöðugleikaskilyrðunum í síðustu viku, þ.e. er hann ekki sammála mér að markmiðið er það að geta lyft fjármagnshöftum? Getum við ekki verið sammála um það að þau sem slík eru slæm og við þurfum að lyfta þeim? Ef hann er sammála því langar mig að spyrja hann hvernig hann sjái fyrir sér hvernig best sé að gera það, hvort þessi leið sé ekki betri til þess en stöðugleikaskatturinn vegna þess að þó að kröfuhafarnir færu leið stöðugleikaskatts þá yrðu þeir eftir hérna inni, þeir færu ekkert þrátt fyrir að hafa greitt háan stöðugleikaskatt. Þeir sætu enn þá inni með eignir hér.
Virðulegi forseti. Ég tel það til bóta að til sé leið, að sjálfsögðu er ég hlynntur því að taka burt fjármagnshöftin. Ég man ekki til þess að nokkur hafi skýrt það og sagt að þau væru beinlínis góð eða við þyrftum að hafa þau, vissulega ekki í óbreyttri mynd, en svo er hitt að vandamál með krónuna gera að verkum að við þurfum alltaf að hugsa í einhverjum svona leiðindalausnum, ýmist höftum, verðtryggingu eða hvoru tveggja o.s.frv. Jú, ég er hlynntur markmiðinu og er sammála því að markmiðið er gott. Fjármagnshöft hafa einnig mjög vond áhrif á efnahaginn, þannig að jafnvel ef einhver vond áhrif eru af því að létta höftunum þá eru það einfaldlega ekki vond áhrif vegna þess að vondu áhrifin af höftunum sjálfum eru líka mjög mikil og almennt er þetta líka leiðinleg aðferð, hún heftir frelsi fólks, ekki bara til að versla erlendis heldur hreinlega til að gera eitthvað fyrir utan landsteinana og það er mjög hvimleitt, sér í lagi til lengri tíma. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki með bestu leiðina, ég hef engar hugmyndir sem ég mundi þora að kalla bestu leiðina. Fólk hefur hins vegar oft haft miklar efasemdir um þessa leið, ekki bara það hvort fara eigi í skattinn eða framlagið eða hvað, heldur einfaldlega leiðina í heild sinni og haft miklar áhyggjur af tilteknum hættum, að of mikið fjármagn fari út í einu eða eitthvað því um líkt, of mikið eða of lítið fjármagn fari í ríkissjóð eða hvaðeina. En ég lít svo á að við eigum við aðstæður sem eru erfiðar, engin leið er áhættulaus. Við erum alltaf að taka einhverja áhættu og sér í lagi er þess vegna mikilvægt að við tökum sem upplýstastar ákvarðanir, sérstaklega þegar við setjum lög. Það hefur reynst þrautin þyngri af ástæðum sem eru einfaldlega ekki þær hversu hratt þetta gerist heldur líka hvernig þingið virkar og það er í sjálfu sér ekki einstakt vandamál í þessu máli.
Virðulegi forseti. Ég spurði bara af því að mönnum verður svolítið tíðrætt um það að með því máli sem liggur fyrir og er til umræðu sé verið að liðka sérstaklega til fyrir kröfuhöfum, verið sé að gera þeim sérstakan greiða. Fyrir mér horfir þetta öðruvísi við, miklu heldur þannig að hér sé verið að liðka fyrir því að hægt sé að koma þessu liði, því að það orð hefur verið notað um ýmsa í hópi kröfuhafa, út úr landinu þannig að vera þeirra hér skapi ekki vanda, efnahagslegan vanda til framtíðar. Málið sem er til umræðu er liður í því, að mínu mati, og hefur það að markmiði að liðka fyrir íslenska ríkinu öllu heldur. Það kemur því á óvart þegar hv. þingmaður lýsti því yfir og fjallaði reyndar um eina tiltekna grein í breytingartillögu sem meiri hluti nefndarinnar lagði til, og ég fagna því að hann sagðist fagna þeirri breytingartillögu og greiða henni atkvæði, en þá kemur mér á óvart að hv. þingmaður skuli lýsa því yfir að hann muni sitja hjá og ekki taka afstöðu til málsins vegna þess að upplýsingar séu ónógar. Ég velti fyrir mér, hefur hv. þingmaður tekið sérstaka upplýsta ákvörðun til dæmis hvað varðar stöðugleikaskattinn og hvaða áhrif stöðugleikaskattur og greiðsla hans mundi hafa hér til framtíðar, eftir árið 2016? Er staðan eitthvað betri hvað það varðar? Mér hefur heyrst hv. þingmaður tala sérstaklega um að þetta mál, af því að það tengist nauðasamningum, sé eitthvað sérstaklega óskýrt.
Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar þegar kemur að þessu málefni að við eigum að reyna að taka sameiginlega ábyrgð á þessu öllu saman. Það var mjög erfitt að kynna sér málin á sínum tíma þegar kom að stöðugleikaskattinum, en ég taldi það þó takast eða alla vega nógu mikið til að ég sé reiðubúinn til að taka ábyrgð á því. Nú ætla ég ekki að standa hér og útskýra nákvæmlega eða réttlæta það fyrir öðrum þingmönnum hvernig ég greiði atkvæði. Ég greiði bara atkvæði eins og mér sýnist, það er ekki flóknara en það í sjálfu sér, en mér sýnist ég gera það út frá alls konar forsendum sem ég skal glaður útskýra. En þegar kemur að því hvort ég taki upplýsta ákvörðun eða ekki, þá reyni ég einfaldlega að taka sem upplýstasta ákvörðun og í tilfelli sem þessu finnst mér mikilvægt að við séum reiðubúin til að bera ábyrgð á málinu, en ég átta mig líka á því að það er engin leið til til að gera þetta áhættulaust. Þess vegna segi ég og sagði í ræðu minni: Ég hallast að því að greiða atkvæði með þessu og ég vona að mér takist að gera það með góðri samvisku. Ég er bara ekki viss. Ég áskil mér fullan rétt til þess að vera ekki viss um bara allt í lífinu, þar á meðal þingmál, öll þingmál, burt séð frá því hvort þau eru seint fram komin, unnin hratt eða hvaðeina. Ég er sammála hv. þingmanni, ef ég skildi hann rétt, að þetta snýst ekki um spurninguna hvort við séum að liðka fyrir kröfuhöfum. Markmiðið er að losa um fjármagnshöftin. Það er markmiðið. Það er virðingarvert og nauðsynlegt markmið sem ég vil taka þátt í að bera ábyrgð á. En þegar skammur tími er finnst mér líka rétt að við nefnum það, mér finnst það algerlega málefnalegt og nauðsynlegt. Ég náði ekki að nefna í fyrra svari mínu hvað varðar nýtingu fjármagnsins. Það er rétt og skarplega athugað hjá hv. þingmanni að skilyrði eru fyrir nýtingu þessa fjár. Það hindrar hins vegar ekki endilega stjórnmálaflokkana í því að lofa ókeypis peningum handa helling af fólki til þess að vinna kosningar, ég hef áhyggjur af því líka. Ég sé reyndar drög að slíkum loforðum í fjölmiðlum þessa dagana og óttast þau mjög.
Herra forseti. Ég ætla að reyna að fara yfir þetta mál sem er frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, lögum um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki og lögum um fjármálafyrirtæki, þ.e. nauðasamningagerð slitabúa fallinna fjármálafyrirtækja. Svo langt var það. Ég er búin að sitja hér í dag og hlusta og reyna að átta mig á þessu máli, hlusta á meiri hluta og minni hluta tala þótt aðallega hafi minni hlutinn tjáð sig. Ég verð að segja að ég sakna viðveru ráðherra í salnum í þessu risavaxna máli sem þeir hafa skreytt sig með á stundum, þar sem háar fjárhæðir eru látnar fjúka út í eterinn og við eigum að búast við því að háar og miklar fjárhæðir skili sér í ríkissjóð vegna þeirra aðgerða sem boðaðar hafa verið. Við munum eftir glærunum sem sýndu 1.200 millj. kr., 800 millj. kr. og 900 og hvað það nú var, stórar tölur sem áttu að koma í ríkissjóð vegna slitabúanna en svo fara þær fjárhæðir minnkandi, ekki ósvipað og gerðist með hið stóra kosningaloforð framsóknarmanna sem minnkaði mjög hratt. Ég játa það að mér finnst þetta mál afar flókið hvort heldur um er að ræða stöðugleikaframlag eða stöðugleikaskatt og hef miklar efasemdir um að meiri hluti þingmanna sé þess bær að útskýra um hvað málið snýst hér á morgun við afgreiðslu málsins eða hvenær svo sem það kemur til afgreiðslu. Mér finnst það að minnsta kosti áhyggjuefni að ekki skuli fleiri taka þátt í umræðunni eða reyna að setja sig inn í hana vegna þess að þetta er gríðarlega mikið hagsmunamál fyrir okkur. Ég hef verið hér í allan dag og átt ágætissamræður við félaga mína sem ég tel að hafi töluverða innsýn í málið, bæði hv. þm. Björn Val Gíslason og Steingrím J. Sigfússon sem vita kannski örlítið lengra en nef þeirra nær í þessum málum. Þrátt fyrir það er maður hægt og rólega að reyna að tengja hlutina saman og mér finnst ég eiga langt í land enn þá. Það er ágætt að reifa hér aðeins álit 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, Katrínar Jakobsdóttur. Hún kemur inn á það sem við höfum gagnrýnt töluvert, þ.e. samráðsleysi og við höfum líka minnt á samráðsnefnd um afnám hafta. Hún hefur lítið fundað og eiginlega verið sett út í kuldann og ekkert höfð með í þessum málum. Ekki þar fyrir að hún tók svo sem ekki virkan þátt í þessum málum heldur var henni stefnt saman í örfá skipti þar sem henni var tilkynnt eitthvað sem hafði jafnvel þegar komið fram annars staðar. Gagnsæið er mjög lítið og eins og hér hefur verið rakið svolítið í dag hefur hinn almenni þingmaður ekki haft mjög ítarleg gögn í sjálfu sér til að lesa eða kynna sér til að geta átt hér samtal og samræðu í svo flóknu máli. Mér finnst það mjög vafasamt, án þess að ég taki afstöðu til stöðugleikaskatts eða stöðugleikaframlags, að fara í gegnum svona flókið mál á svo skömmum tíma og eiga að taka afstöðu til þess án þess að hafa verið með gögn fyrir framan sig nema kannski í sólarhring eða svo. Í sumar þegar við vorum að greiða atkvæði um frumvarpið sem hér er undir, þá stóðum við vinstri græn að baki því að fara leið stöðugleikaskattsins, töldum það vera tiltölulega einfalt í fyrsta lagi og mjög gagnsætt en vorum og höfum verið skeptískari á stöðugleikaframlagið. Það eru auðvitað kostir og gallar við þetta allt saman eins og hér hefur verið rakið en að mínu viti hefur ekki verið sýnt fram á með beinum hætti að sú leið sem hér er verið að velja sé betri. Það eru hins vegar uppi stórar fullyrðingar og mikill talnaleikur, en menn gefa sér líka að ef skattaleiðin verði farin þá sé málið tapað. Það er í sjálfu sér hvergi neinn rökstuðningur fyrir því, a.m.k. er ekkert í því sem ég hef verið að lesa sem segir að svo verði. Auðvitað verður að segjast eins og er að það er sérstakt þegar málið er kynnt og vekur efasemdir, og ég trúi ekki öðru en að þingmenn bæði meiri hluta og minni hluta séu sammála því, að mínútum eftir að kynning á sér stað skuli vera komin á vef ráðuneytisins drög að nauðasamningum. Svo er reynt að segja við okkur þingmenn að menn hafi ekki átt nokkur samtöl eða samið um nokkurn skapaðan hlut. Eins og hér var rakið í dag má það ekki heita svo að menn hafi rætt eða samið heldur sé þetta lifandi samtal. Það er auðvitað afskaplega ótrúverðugt og hefur orðið til þess að ég er að minnsta kosti skeptískari en ella gagnvart því að hér sé allt uppi á borðum. Við vöruðum við ákveðnum hlutum sem við teljum að komi hér fram varðandi stöðugleikaskilyrðin og þá ófrávíkjanlegu niðurstöðu sem átti uppfylla eins og með skattinn. Nú er að birtast annar veruleiki þannig að kannski átti sú gagnrýni rétt á sér, ég vil ekki endilega segja sú aðvörun en að minnsta kosti að fólk væri hugsi yfir því hvernig þetta var sett fram. Það hefur átt við rök að styðjast. Hér var fulltrúi Framsóknarflokksins áðan og hann talaði enn þá um afnám hafta. Ég held að fáir tali um afnám hafta, það er verið að tala um losun hafta. Það er líka svolítið talað um að almenningur njóti þess mjög hratt og örugglega en samt hefur ekki verið lögð fram nein áætlun um afnám hafta eða losun þeirra fyrir almenning. Síðan er það sú hlið sem snýr að lífeyrissjóðunum eins og hér hefur verið rakið ítarlega í dag. Ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna meiri hlutinn horfist ekki í augu við fjárþörf lífeyrissjóðanna og líti ekki á það þannig að þeir séu í rauninni innan hafta enn þá miðað við að fá bara tækifæri til að fjárfesta erlendis fyrir 10 milljarða á hverju ári. Það eru í rauninni ekkert annað en viðvarandi höft til einhvers tíma. Þegar maður hlustar á fólkið sitt sem hefur setið í efnahags- og viðskiptanefnd og hefur þó fengið þær upplýsingar sem reiddar hafa verið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar og hálfu þeirra aðila sem hafa verið að vinna þetta fyrir hennar hönd þá er ljóst að þær mjög takmarkaðar. Viðhöfð eru varúðarorð og talað um að margt sé ekki útkljáð. Þetta er allt frekar tæknilegt og ég hef ekki beinlínis sett mig inn í tæknilegu umfjöllunina heldur reynt að ná utan um hvað þetta þýðir fyrir almenning og fyrir þjóðarbúið. Maður reynir að ná stóru heildarmyndinni en það hlýtur að vera varhugavert eins og kemur fram í áliti hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur að ekki hafi verið lögð fram gögn sem skýra nákvæmlega hvað felst í nauðasamningunum, t.d. hvernig kröfur eða skuldabréfin eru samsett og hvaða mat hefur verið lagt á það hver endurfjármögnunarþörf bankanna verður að einhverjum árum liðnum o.s.frv. Það eru ekki bara þingmenn sem hafa þessar áhyggjur. Ég man þá daga á síðasta kjörtímabili þegar ég horfði gjarnan á þinghaldið í sjónvarpinu, þá var hópur sem kallar sig Indefence mjög í hávegum hafður af hálfu núverandi ríkisstjórnarflokka og sérstaklega Framsóknarflokksins. Það sem þeir létu frá sér var í hávegum haft og þótti mark á takandi. Nú hafa þessir sömu aðilar, þ.e. þessi hópur, miklar efasemdir um þessa aðferð og hafa lagt fram gögn því til staðfestingar eða sína útreikninga og telja að málið sé óásættanlegt eins og það er lagt fram. Auðvitað hlýtur maður að hugsa um það hvers vegna núna sé ekki mark takandi á þessum hópi sem ég vil nú segja að hafi nánast komið forsætisráðherra inn á þing á síðasta kjörtímabili, varúðarorð hans séu ekki metin nokkurn skapaðan hlut virðist vera. Indefence hefur meðal annars sagt að kröfuhafar séu að fá afslátt sem þeir eigi ekki rétt á. Þeir gagnrýna ferlið eins og við höfum gert, að það sé ekki opið og gagnsætt og telja líka eins og fleiri að tölulegur þáttur í stöðugleikaframlaginu sé fjær sanni miðað við það hvernig menn reikna sig upp í þá fjárhæð sem þeim hentar. Ætli það sé ekki einfaldast að orða það þannig. Það er eitt af því sem er gagnrýnt mjög og fleiri hafa gert það. Ég vil líka nefna að þegar maður les gögn Seðlabankans eða skýrsluna um uppgjör fallinna fjármálafyrirtækja þá eru tölurnar út um allt og þetta er ekki ósvipað og með fjárlagafrumvarpið, það liggur við að þetta sé sett fram einhvern veginn í þeim tilgangi að rugla mann, að fólk þurfi að leita í þessu til að reyna að raða hlutunum saman og reyna að átta sig á þeim. Ég skil ekki hvers vegna þetta er ekki sett fram með skilmerkilegri hætti. Menn hafa skoðað glærukynninguna og þetta hefur verið dregið saman hjá Kjarnanum og á Eyjunni og fleiri stöðum, ýmsir aðilar hafa reynt að draga þetta saman og fá út úr þessu heild og ég vil meina að ekki séu allir sem hafa innt þá vinnu af hendi stuðningsaðilar stjórnarandstöðunnar. Ég held og vil trúa því að þetta séu bara óháðir blaðamenn að reyna að draga saman upplýsingar og vera með málefnalega gagnrýni á efnahagsstjórn landsins hverju sinni. Í glærukynningunni á glæru 12 kemur fram að heildarvandi slitabúanna sé í kringum 815 milljarðar. Ríkisstjórnin hélt því hins vegar fram á blaðamannafundinum í síðustu viku að heildarumfang aðgerðanna væri 856 milljarðar. Þá fóru ýmsir að reyna að reikna stöðugleikaframlagið og það hefur komið fram í umræðunni í dag að það sé í kringum 380 milljarðar en sú tala er auðvitað sett saman eins og ég sagði með mjög sérstökum hætti. Mér finnst líka að þjóðin þurfi að átta sig á því að það eru ótrúlega litlir peningar, þ.e. beinharðir peningar sem koma inn. Mér hefur fundist í umræðunni þegar þessar kynningar hafa átt sér stað látið svolítið eins og þetta geti komið allt saman inn í ríkiskassann og niðurgreiðsla skulda hefjist bara um leið og frumvarpið verði samþykkt. En þetta eru örfáar krónur í heildarsamhenginu. Það eru um það bil 3 milljarðar í peningum í þrotabúi Glitnis, því við fáum bankann, það eru 5 milljarðar í þrotabúi Landsbankans því þetta er í samsettum eignum og heildin er þá 8 milljarðar, og hitt er síðan greitt með ýmsum hætti, fyrst og fremst í eignum sem við sem þjóð þurfum þá að koma í verð. Ég spyr líka hvort meiri hlutinn hafi ekki velt því fyrir sér eða finnist ekki óeðlilegt að bankarnir, bæði Íslandsbanki og Arion banki, séu metnir á Q-hlutfalli 1 í staðinn fyrir 0,7 eða 0,8 eða eitthvað annað sem kannski gæti talist raunhæfara. Þetta miðast allt við það að þetta fáist, að við getum selt á bókfærðu verði, en af hverju eigum við að geta selt þetta á hærra verði en aðrir? Það er líka talað um að ef við gefum okkur að hlutfallið sé t.d. 0,6 en ekki 1 þá lækki upphæðin strax um 74 milljarða. Síðan eru það þeir liðir sem eru settir inn í heildarfjárhæðina sem við fengjum hvort sem er burt séð frá þessum aðgerðum hér. Það er auðvitað mjög sérstakt að dregnir séu inn liðir eins og rekstrarkostnaður slitastjórnanna sem hljóðar upp á 46 milljarða eða svo, endurheimtur af eignasafninu 81 milljarður, nýi Landsbankinn, gamla Landsbankabréfið, það eru 149 milljarðar. Allt hefði þetta innheimst burt séð frá því hvort þessi leið væri farin eða ekki en er samt dregið inn í þessa tölu. Þegar maður sér slíkt er það ekki til þess að gera málið meira traustvekjandi. Mér finnst því ekki hafa verið svarað beinlínis hér af hálfu meiri hlutans hvort hann sé þessum greiningum sammála, að það sé verið að draga inn fjárhæðir sem hefðu fengist greiddar hvort eð er, óháð þessu frumvarpi og hvort þeir telji að verið sé að setja hlutina fram með ógagnsæjum hætti, a.m.k. fyrir hinn almenna borgara því það er ekki nóg að einhverjir tíu, fimmtán manns skilji þetta hér innan húss, það er æskilegra að fleiri geri það í svo risavöxnu máli. Ég hefði viljað að við hefðum fengið lengri tíma til að lesa þetta þó ekki væri nema til þess að geta hreinlega áttað okkur betur á þessu, fengið fleiri til að koma að þessu, til að sannfæra fólk áður en það greiddi atkvæði sitt, það tæki afstöðu með eða móti með einhverri vissu um hvað er hér undir. Mér finnst það ekki liggja fyrir núna þegar málið er sett svona fram. Ég vona svo sannarlega að nefndin gefi sér tíma til að skoða þetta í staðinn fyrir að þröngva þessu í gegn og sjái til þess að þetta verði sett fram með sómasamlegum hætti þannig að fólk almennt þurfi ekki að geta í eyðurnar eða láta blaðamenn vinna vinnuna fyrir ríkisstjórnina vegna þess að hún treystir sér ekki til að setja þetta fram með þeim hætti sem skynsamlegt er og fólk almennt skilur.
Forseti. Í einni af síðustu glærukynningum og glærusýningum ríkisstjórnarinnar, sem segist þó hvergi koma að þessum málum nema með því að kynna það sem liggur fyrir, í glæru 12 - ég veit ekki hvort sú sýning var í Hörpu eða í einhverjum öðrum sal úti í bæ, skiptir ekki öllu máli - komu fram upplýsingar sem ég held að séu marktækar. Þar segir, með leyfi forseta: „Heildarvandinn vegna slitabúanna þriggja nemur 815 milljörðum kr. …“ - þ.e. heildarvandinn af uppgjöri þrotabúanna nemur 815 milljörðum kr. Samkomulagið og leiðin sem var kynnt, þ.e. stöðugleikaframlagsleiðin, leysir hins vegar vanda upp á 379 milljarða kr., að sögn, að algeru hámarki og það hámark fæst með því að leggja fram eignir, m.a. banka sem metinn er á einum á móti bókfærðu virði sínu sem er held ég algerlega fáheyrt ef við berum saman sambærilega banka eins og þarna er verið að tala um, þ.e. Íslandsbanka. Meðalverðmat á bankastofnunum í Evrópu er undir einum [[Gripið fram í: Langt undir einum.]]og stórir bankar eru meira að segja metnir á 0,5–0,6 af bókfærðu virði sínu. Danske Bank er metinn á rétt tæplega einum, DNB er metinn á undir einum, 0,9 eða tæplega það, o.s.frv. Hér veigra menn sér ekki við það að leggja þetta í púkkið upp á 379 milljarða sem lausn á 815 milljarða vanda. Munurinn þarna á milli er ríflega 400 milljarðar kr., sem er þá óleystur vandi sem er verið að ýta inn í framtíðina og á ekki að leysa í þessari lotu og verður ekki leystur. Síðan reikna menn sig upp í þessa tölu - 856 milljarðar voru það reyndar í einni glærusýningunni - með skapandi reikningsaðferðum þar sem er ýmis kostnaður er tíndur til, rekstrarkostnaður, skaðleysissjóðir, endurheimtur úr eignasafni Seðlabanka Íslands, lenging á lánum og skuldum ríkissjóðs o.s.frv., þar til sú tala sem menn vilja komast í til að ná þessum jöfnuði er fundin. Allt þetta skulum við af jákvæðni kalla skapandi útreikninga, skapandi framsetningu á gríðarlegum vanda, en þetta stenst ekki nokkra einustu skoðun. Það er oft gott þegar menn eru í vafa um mál og vilja athuga hvort rök þeirra eru gild og góð að athuga og skoða hvað aðrir hafa að segja, t.d. þeir sem standa utan stjórnmálanna, þeir sem hafa kynnt sér mál og hafa þekkingu á þeim málum sem hér um ræðir. Ég ætla að vitna hér í mann sem heitir Sveinn Valfells og hefur til margra ára sett sig inn í mál af þessu tagi og skilað inn umsögnum til Alþingis um mál af þessari tegund. Hann segir, með leyfi forseta: „Fjármálaráðherra virðist hafa gleymt öllum helstu loforðum ríkisstjórnarinnar um afnám hafta. Af máli hans mátti ráða að mikill munur væri á kynntri stefnu og framkvæmd áætlunarinnar. Ekki er hægt að sjá annað en að áhættufjárfestar föllnu bankanna og aflandskrónueigendur eigi að fá forgang úr höftum. Á sama tíma og áhættufjárfestum verður hleypt úr höftum hefur afnámsferli fyrir almenning, atvinnulíf og lífeyrissjóði ekki einu sinni verið kynnt. Eiga heimilin að mæta afgangi?“ Svarið við því hlýtur að vera já. Sveinn Valfells segir einnig, með leyfi forseta: „Vandinn er skilgreindur upp á 815 milljarða, hins vegar eru slitaframlögin ekki upp á nema 379 milljarða, eftir virðast standa 400 milljarðar af krónueignum sem kunna að fara úr landinu og hafa þannig neikvæð áhrif á íslensku krónuna og rýra kaupmátt á Íslandi og auka verðbólgu og þessi vandi hefur ekki verið leystur, honum virðist eingöngu hafa verið hliðrað fram í tímann.“ Jafnframt er haft eftir Sveini: „Gert er ráð fyrir að kröfuhafarnir fjármagni nýju bankana og fjárfesti með öðrum hætti til langs tíma hér á landi. Sveinn telur að með þessu fái áhættufjárfestar gömlu bankanna mikinn skattafslátt fyrir að veita nýju bönkunum lán sem þeir gætu fengið annars staðar.“ Með öðrum orðum, kröfuhafarnir í þrotabú gömlu bankanna ætla að fjárfesta í nýju bönkunum og veita þeim lán sem bera auðvitað vexti sem þeir fá greidda fram hjá höftum því að vextir af lánum eru ekki læstir í höftum. Þetta er góður bisness, þetta er fínn bisness fyrir kröfuhafa. Þeir hafa hvergi nokkurs staðar í heiminum hærri vexti en á Íslandi. Þetta er draumalausn fyrir þá, auk þess sem þeir ætla að skilja eftir hér í bönkunum þriðjunginn af innlánum sem þeir eiga, þ.e. rétt um 100 milljarða kr. sem þeir ætla að skilja eftir af lánum í íslenska bankakerfinu. Það hefur lítið verið rætt um það hvað kröfuhafar sjálfir fá út úr þessu dæmi. Þetta snýst líka um það hvað þeir eru sáttir við að komast með af eignum út úr höftunum. Það er auðveldlega hægt að reikna sig til þess því að þær upplýsingar fást náttúrlega ekki frekar en aðrar nauðsynlegar upplýsingar sem á þarf að halda, en það er léttilega hægt að reikna út að það fer ekki undir 500 milljarða kr. og verður líklega talsvert meira sem þeir taka út úr gjaldeyrishöftum verði af þessum nauðasamningum. Hvenær mun það gerast? Það mun í fyrsta lagi gerast næsta sumar sem einhver hreyfing kemst á þessi mál svo framarlega sem öll þessi mál ná fram að ganga. Hvað mun þá gerast? Þá fara kröfuhafar fyrstir af öllum með eignir sínar út úr höftum, enda er ekki neitt annað plan. Það er ekki neitt plan um að aðrir fái lausn sinna mála hvað þetta varðar. Plan númer eitt er að kröfuhafar komist með dótið sitt út úr höftum síðla næsta sumars eða næsta haust. Hvað fara þeir þá með mikið? Ekki undir 500 milljörðum kr. Það eru yfir 500 milljarðar kr. sem á að losa úr höftum án þess að búið sé að leggja fram eina einustu áætlun um hvernig eigi að leyfa til dæmis lífeyrissjóðum að fjárfesta utan hafta, hvað þá heimilum og fyrirtækjum. Við verðum því áfram í höftum, almenningur á Íslandi, rétt eins og Sveinn Valfells benti á í viðtali og grein sinni. Almenningur á Íslandi verður áfram í höftum og fyrirtæki á Íslandi verða áfram í höftum. Það er ekkert rými til þess, ef á að halda jöfnuði í greiðsluflæði milli íslenskrar krónu og erlendra mynta, að hleypa út meira en 25–30 milljörðum á ári úr landinu, kannski 30 milljörðum max, fyrir lífeyrissjóði sem þurfa að ávaxta fyrir 150–200 milljarða á ári. Það er ekkert rými fyrir það, það er ekkert pláss fyrir það. Það er ekkert pláss fyrir fyrirtæki sem þurfa að höndla með gjaldeyri, hvað þá heimilin. Við verðum áfram í höftum að sinni. Undan því verður ekki komist. Það hefur engin áætlun verið lögð fram um annað, virðulegi forseti. Ég vil að lokum, fyrst ræðutími minn er farinn að styttast og ég veit ekki hvort þetta verður síðasta ræðan hér í kvöld eða hvort ég kemst í aðra ræðu, lýsa vonbrigðum mínum yfir því að þingmenn skuli ekki taka virkari þátt í þessari umræðu og ræða það risastóra mál sem Alþingi hefur nú til umfjöllunar þó að það væri ekki nema til að skiptast á skoðunum, skiptast á rökum til að leiða bestu leiðina fram í málinu. Það er leynd yfir gögnum. Við fáum ekki upplýsingar úr gögnum sem við þurfum á að halda. Leynd er sama og spilling í þessu tilfelli, ef verið er að halda gögnum leyndum frá Alþingi og ég fullyrði að það er verið að gera það. Þingmenn fá ekki aðgang að þeim gögnum sem þeir þurfa að hafa. Það er leynd yfir þeim og við eigum ekki að sætta okkur við það. Leynd er spilling.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir þessa prýðilegu yfirferð hjá honum áðan. Hann er sá þingmaður sem hefur kannski kafað dýpst ofan í þær tölur sem liggja bak við þær upphæðir sem samkvæmt málinu eins og það er statt núna eiga að koma í hlut Íslendinga. Nú er ég í hópi þeirra sem segja að það sé kannski ekki endilega það sem skiptir mestu máli. Mestu skiptir vitaskuld að niðurstaðan verði þannig að hún tryggi stöðugleika í íslensku efnahagskerfi til frambúðar. Það er hins vegar sjálfsagt að fara með röntgenaugu á tölurnar sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið að setja fram. Ástæðan er sú að hún hefur bersýnilega verið að tosa þær upp eins og hægt er. Mér þótti merkilegt að heyra það hjá hv. þingmanni í ræðu hans áðan, sem ég hafði raunar lesið í pistlum hans líka, að reiðuféð sem reitt er af hendi er einungis 8 milljarðar í stöðugleikaframlög. Munurinn á þeirri upphæð og hins vegar þeim 360 milljörðum sem eiga að teljast peningalegar eignir er síðan ýmiss konar góss sem á eftir að koma í verð. Þar skiptir náttúrlega mestu máli andvirði bankans mikla sem er metið á nafnvirði, þ.e. 1,0 og um 190 milljarðar. Hv. þingmaður gat þess að það væru engir bankar að seljast á slíku verði og það er alveg sama hvert menn fara í Evrópu, bankarnir seljast hvergi nálægt því á virðinu 1,0. Annars staðar á Norðurlöndunum, þar sem þeir hafa verið hvað stöndugastir af evrópsku bönkunum, hafa þeir að vísu verið að hækka, eru komnir úr 0,4 upp í 0,5 og 0,6. En mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvað með aðrar eigur? Telur hann að þar séu líka eigur sem að baki standa sem eru miklu minna virði en upp er gefið, eins og ég tel að virði bankans sé, töluvert fyrir neðan það [[Forseti hringir.]]sem ríkisstjórnin hefur reiknað með?
Forseti. Ég heyrði sagt í ræðu í dag að það skipti í raun og veru ekki máli hvert virðið væri á eigninni sem þrotabú Glitnis ætlar að afhenda okkur, þ.e. Íslandsbanka. Það var einhver þingmaður sem sagði í dag að það skipti ekki höfuðmáli hvert það væri. Þá gæti maður spurt: Mundi það skipta máli ef þetta væri framlag í peningum, hvort það væru 185 milljarðar eða 85? Það skiptir víst máli, ekki satt? Auðvitað verðum við að innleysa þessar eignir og búa til peninga úr þeim. Það er beinlínis kveðið á um það í skýrslu Seðlabankans um þetta mál. Andvirði eignanna er það sem skiptir máli sem stöðugleikaframlag, ekki eignirnar eða mat á þeim heldur andvirði þeirra, hvað við fáum fyrir þær, nákvæmlega. Það eru miklar efasemdir uppi um að hægt sé að fá það andvirði til dæmis fyrir þessa eign, Íslandsbanka, sem eigendur hennar, þ.e. þrotabúin, eru tilbúnir til að afhenda okkur hana á og íslenska ríkið virðist vera tilbúið til að taka hana á, 185 milljarða. Ég ætla að leyfa mér að efast um að það andvirði fáist. Varðandi aðrar eignir hef ég ekki hugmynd um hvers virði þær eru vegna þess að ég veit ekki hverjar þær eru. Næstum því 100 milljarðar kr. í eignum og kröfum eru algjörlega óskilgreindir. Við höfum ekki hugmynd um hvaða eignir það eru. Þetta eru 100 milljarðar kr., tæplega, 80 og eitthvað milljarðar kr., sem eru í ótilgreindum eignum og kröfum sem við vitum ekki hverjar eru. Við vitum þar af leiðandi ekki hvers virði þær eru. Þá er nú aðeins búið að hleypa loftinu úr blöðrunni þegar það liggur algjörlega fyrir að framlag þrotabús Glitnis með Íslandsbanka er ekki þess virði sem það er sagt vera og við höfum ekki hugmynd um eignirnar eða hvers virði þær eru.
Herra forseti. Umræðurnar í dag um þetta frumvarp hafa að mínu mati verið afskaplega góðar og að mörgu leyti upplýsandi. Frumvarpið er, eins og hv. framsögumaður nefndarálits meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar sagði fyrr í dag, lagatæknilegt plagg sem gerir kröfuhöfum kleift að velja þessa leið og fara í nauðasamninga. Mér sýnist nokkuð til í því hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að með frumvarpinu sé verið að klæðskerasníða íslenskan rétt að þörfum kröfuhafanna. Þó að ég segi að umræðurnar fyrir þingmann sem ekki situr í hv. efnahags- og viðskiptanefnd hafi verið mjög upplýsandi þá sitja eftir margar ósvaraðar spurningar. Ég get ekki tekið afstöðu til þessa frumvarps nema að fá svör við þeim eða nánari umræðu. Ég óska eftir því að framsögumaður nefndarálits meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar komi í lok umræðunnar og geri að minnsta kosti tilraun til þess að svara einhverjum af þeim spurningum sem ég ber fram. Ein þeirra er þessi: Af hverju voru óháðir aðilar ekki fengnir til þess að meta virði bankanna? Þeir eru settir í kynningu á nafnvirði. Er það raunhæft mat á virði þeirra? Getum við verið viss um það? Í öðru lagi. Með þeirri leið sem talað er um hér er verið að skjóta hluta málsins inn í framtíðina og það veldur því að lífeyrissjóðir komast ekki út til að fjárfesta erlendis nema fyrir um 10 milljarða á ári næstu sjö árin, hugsanlega, og kannski í lengri tíma. Hvernig verður þeim komið fyrir í íslensku hagkerfi á meðan? Hvaða áhrif hefur fyrirferð þeirra í litlu hagkerfi okkar á efnahag til dæmis íslenskra heimila meðan á biðinni stendur? Svo í beinu framhaldi af þessu: Hvenær komast lífeyrissjóðir, almenn íslensk fyrirtæki og almenningur úr höftum? Það er afar mikilvægt að fá svör við þessu því að þarna leynast undir alls konar efnahagslegir þættir, og félagslegir reyndar líka, sem geta valdið okkur búsifjum. Í þriðja lagi. Lítið samráð virðist hafa verið í þessu mikla hagsmunamáli þjóðarinnar. Óvissa og gagnsæi er of mikið, það er margrætt hér í dag, og það veldur tortryggni að fulltrúar þingflokka hafi ekki fengið að fylgjast með hinu svokallaða lifandi samtali á milli Seðlabanka, fjármálaráðuneytisins og kröfuhafanna. Hvað fór fram á samningafundum við hrægammasjóðina, svo notað sé tungutak framsóknarmanna frá síðasta kjörtímabili? Til hvers af því sem fram kom var til dæmis ekki tekið tillit í þessu frumvarpi og af hverju? Við vitum ekkert hvað þarna var á ferðinni. Oft er í umsögnum og kynningum vitnað til þess að að mati kröfuhafa, að mati félaga o.s.frv. komi hitt og þetta fram, sem sennilega hefur þá komið fram á skapandi samráðsfundum sem fulltrúar þingflokka hafa ekki fengið að fylgjast með. Í fjórða lagi. Hvernig munu kröfuhafarnir koma út úr samkomulaginu? Við höfum ekki grænan grun um það. Í fimmta lagi. Er það rétt að íslenska ríkið sé að gefa kröfuhöfunum 450 milljarða afslátt frá skattlagningu? Það er rúmlega tíu sinnum meira en Icesave hefði kostað okkur með samningum sem framsóknarmenn börðust hatrammlega gegn. Þetta virðist mönnum falla í geð þó að allar þessar spurningar standi út af. Í sjötta lagi. Er stöðugleikaframlagsleiðin örugglega öruggari en skattaleiðin? Ég get ekki séð það. Það eru svo margir óvissuþættir uppi, bæði meðan á ferlinu stendur en ekki síst að því loknu. Í sjöunda lagi. Hvers vegna telja ráðamenn nauðsynlegt að beita skapandi stærðfræði þegar þeir vilja sannfæra okkur um að skattaleiðin og stöðugleikaframlagsleiðin séu sambærilegar og leggja við upphæðir sem alltaf hefðu fengist hvort sem er? Vilhjálmur Þorsteinsson nefnir þessar reikningskúnstir í pistli sínum á Eyjunni „athyglisverða stærðfræði“ og hún er það svo sannarlega. Svona kúnstir ýta undir tortryggni, stjórnvöld leggja sig ekki fram við að ná sátt í máli sem á ekki að vera pólitískt, heldur ættum við sannarlega öll að sameinast um að leysa þetta mikla vandamál sem varðar hagsmuni þjóðarinnar. Svo að lokum í áttunda lagi. Indefence-hópurinn telur að vandinn leysist ekki með þeirri leið sem hér er talað um og að eftir verði óleystur vandi sem muni valda okkur búsifjum. Ég vil fá að vita rökin fyrir því að þeir fari með rangt mál áður en við göngum til atkvæða um þetta frumvarp. Virðulegi forseti. Nú hef ég aðeins nefnt nokkrar spurningar sem brenna á mér eftir umræðu dagsins og mér finnst nauðsynlegt að fá svör við áður en gengið verður til atkvæða. Ég satt að segja kvíði því ef greiða á atkvæði um þetta frumvarp á morgun án þess að þeim spurningum hafi verið svarað með skýrum hætti. Nú má vel vera að til séu svör við þeim og þá vil ég fá þau fram áður en við göngum til atkvæða um frumvarpið
Herra forseti. Ég get ekki annað en tekið undir þær spurningar sem hv. þingmaður varpaði fram áðan. Þetta eru spurningar sem hafa í allan dag brunnið á vörum margra þingmanna sem hafa af einlægni tekið þátt í þessari umræðu. Það ber að undirstrika að þetta er eina umræðan sem við fáum á þinginu um þetta stóra mál sem lýst hefur verið bæði af stjórn og stjórnarandstöðu sem einu stærsta efnahagsmáli sem rekið hefur á fjörur lýðveldisins. Ég taldi að hæstv. ráðherrar, sem mér skildist að hefðu lofað að vera viðstaddir umræðuna, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, yrðu það og mundu eftir föngum svara þeim spurningum sem beint hefur verið til ríkisstjórnarinnar vegna margra óvissuþátta í gegnum umræðu dagsins. Þeir hafa ekki sést, ráku rétt inn sín fögru nef hér einhvern tíma um miðjan dag en síðan hefur ekki meira til þeirra spurst. Ég tek undir að það er mjög mikilvægt fyrir okkur sem eigum að fara að taka afstöðu til einhvers stærsta máls sem við höfum staðið frammi fyrir að þessum lykilspurningum verði svarað. Ég ætla að svara einni spurningu. Hv. þingmaður beindi meðal annars þeirri spurningu til framsögumanns málsins: Hvað fá kröfuhafar út úr þessu öllu saman? Það er kannski erfitt að greina það nákvæmlega í tölur. En ég ætla samt að upplýsa hv. þingmann um að hér fyrr í sumar þegar fyrstu fregnir bárust af því að kröfuhafar hefðu fengið að fara þessa afsláttarleið skrifaði einn helsti fréttahaukur landsins, Þorbjörn Þórðarson, sá sem hvað helst hefur fylgst með þessu máli, grein í markaðshluta Fréttablaðsins. Þar lýsti hann viðbrögðum kröfuhafa með þeim orðum þegar þeir fregnuðu af þessari leið: Ofsakæti. Og fréttamaðurinn Þorbjörn Þórðarson leyfði sér að spyrja: Hvað veldur þessari ofsakæti? [[Forseti hringir.]]Er það mögulegt að ríkisstjórnin hafi samið af sér? En þetta voru viðbrögð kröfuhafanna, hv. þingmaður, við niðurstöðu ríkisstjórnarinnar.
Herra forseti. Já, það eru einmitt svona atriði sem valda manni tortryggni og ýfa upp hárin á manni, þegar fara á með þetta stóra mál með slíku hraði í gegnum þingið. Og það er rétt, þetta er eina umræðan sem við þingmenn fáum um málið. Við veltum hér upp spurningum en við fáum ekki við þeim svör vegna þess að eins og hv. þingmaður Össur Skarphéðinsson benti á hafa ráðherrarnir, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, lítið látið sjá sig hér í dag. Þeir eru ekki hér við lok umræðunnar til að grípa spurningarnar og svara þeim. Við beinum auðvitað spurningum okkar til framsögumanns nefndarálits meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar og það er kannski ósanngjarnt að gera það. En hv. þingmaður er hér í salnum en hæstv. ráðherrar ekki, sem hafa þó verið á lifandi samtalsfundum með kröfuhöfunum og þekkja því málin betur og undirstöður þess. Ég veit ekki hvernig í ósköpunum er hægt að krefja þingmenn um að greiða atkvæði eftir þessa stuttu umræðu í morgun. Ég mun ekki treysta mér til að taka afstöðu til þessa máls. Það er ekki fullbúið, það er ekki fullrætt. Það eru of margar spurningar sem enn er ósvarað, það eru of margir milljarðar undir af fjármunum þjóðarinnar.
Herra forseti. Ég hef áður lýst skoðun minni hér í dag. Ég þarf svo sem ekki að halda langar ræður til að endurtaka hana. Mér finnst það niðurlægjandi fyrir Alþingi Íslendinga að þurfa að koma saman til þess að klæðskerasníða enn frekari lausnir fyrir kröfuhafa til þess að þeir geti notið hinnar merku afsláttarleiðar hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem færir þeim, hvað sem menn segja, 450 milljarða frá 39% stöðugleikaskatti. Mér finnst það ekki vera hlutverk Alþingis að gera það. Það er það sem er að gerast hér í þremur efnum; við erum hér að hjálpa stórum kröfuhöfum að snúa niður litla kröfuhafa, við erum að hjálpa öllum kröfuhöfum með því að gefa þeim tímafrest til að geta smokrað sér inn í gegnum þessa leið, fyrir utan það að við erum að bregða sérstökum hlífðarskildi fyrir það sem ég hef leyft mér að kalla Tortóla-liðið. Það er nú önnur saga. Jafnvel þótt talað sé um að þetta sé bara tæknilegt úrlausnarefni er verið að ryðja málinu í gegn, en á því hvílir þó allur ferillinn, allt stóra málið líka, og það er gert á nokkrum dögum. Hvað hafa margir fundir verið haldnir í hv. efnahags- og viðskiptanefnd um þetta mál síðustu daga? Kannski þrír, kannski fjórir. Við önnur sem ekki sitjum þar höfum ekki haft aðgang að nokkrum upplýsingum um málið öðrum en þeim sem komið hafa hér yfir ræðustól Alþingis í dag og í nefndarálitum. Auk þeirrar spurningar sem hv. þingmaður nefndi hér áðan hafa vaknað mjög alvarlegar efasemdir í umræðunum í dag. Ég rifja upp það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti á í mjög fínni ræðu í dag. Hann benti á að búið væri að raska tímaröðinni, þ.e. að ekki væri búið að smala út aflandskrónunum með útboðum eins og átti að gera, sem eðli máls samkvæmt þarf að leiða til lykta áður en menn fara í slitabúin til þess að allt sé sem tryggast. 300 milljarðar þar, skotið inn í framtíðina, og síðan það fé sem fest er í lengingum og lánum og öðru sem Indefence hefur bent á. Það vekur alvarlegar efasemdir og það er eðlilegt að þetta mál sé skoðað til þrautar og miklu betur. [[Forseti hringir.]]Þess vegna finnst mér rétt að hv. framsögumaður reyni að svara þeim spurningum sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir bar fram áðan og ég vorkenni henni ekkert að ganga þau svipugöng ef hæstv. ráðherrar nenna ekki að vera hér og standa undir skyldum sínum og svara þingmönnum.
Herra forseti. Ég get lítið annað gert en að taka undir orð hv. þingmanns. Ég hef einmitt miklar áhyggjur af þeim 300 milljörðum sem áttu að vera framar í röðinni, það átti að vera búið að leysa það mál á undan því sem við erum að tala um hér. Þar eru 300 milljarðar og 450 milljarðar eru í skattafslátt. Menn hafa talað um það hér að við séum að gefa kröfuhöfunum mesta skattafslátt sem sögur fara af í Evrópu að minnsta kosti og jafnvel þó að víðar væri leitað. Þetta vilja framsóknarmenn gera. Ég get ekki annað en nefnt framsóknarmenn hér vegna þess hvaða mynd þeir sýndu af sér á síðasta kjörtímabili og hvernig þeir töluðu um kröfuhafa, sem hrægamma sem ætti alls ekki að semja við og það ætti að skrúfa út úr þeim milljarða til þess að bæta hag íslenskrar þjóðar með látum og gauragangi. Núna koma þeir ekki einu sinni í ræðustól til þess að fara yfir málið með okkur þegar þeir mæla með því að hrægammarnir sem þeir töluðu svo fjálglega um á síðasta kjörtímabili fái 450 milljarða afslátt hjá íslenskri þjóð. Er þetta ekki svolítið brjálæðislegt, herra forseti?
Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp sem tengist einu stærsta efnahagsmálinu sem rætt hefur verið í þinginu eftir hrun og ég vil eins og aðrir þingmenn sem hafa kvatt sér hljóðs gagnrýna mjög þann hraða sem verið hefur á þessu máli og þann skort á upplýsingum sem mönnum hefur orðið tíðrætt um í dag. Ég vil byrja á að segja og beina orðum mínum til fjölmiðla sem og þeirra sem hafa áhuga á efnahagsmálum og þeirra sem hafa áhuga á stjórnmálum að kynna sér vel nefndarálit 2. minni hluta sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir skrifaði. Það er eins og hennar er von og vísa skrifað á mannamáli og þar koma skilmerkilega fram áhyggjur okkar af þessu máli. Eins vil ég benda á nefndarálit 1. minni hluta, hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, sem viðrar ýmis önnur sjónarhorn á þessu máli. Þau eru bæði þægilega stutt og auðlesin en það verður ekki sagt um önnur gögn málsins sem við höfum fengið. Það vantar ekki magnið í skýrslu Seðlabankans eða glærukynningu ríkisstjórnarinnar, en það eru afskaplega vandmeðfarnar upplýsingar og illskiljanlegar og það þarf mikla festu og ákveðni til þess að fara í gegnum þau gögn. Þau eru þó á engan hátt nægilega skýrandi fyrir þetta stóra mál, þar vantar mikið inn. Förum aðeins yfir hraðann í málinu. Mælt var fyrir málinu fyrir mánuði síðan. Það var áður en ríkisstjórnin hafði kynnt stöðugleikaskilyrðin á enn einu glærusjóinu. Síðan kemur málið til 2. umr. með breytingartillögum, breytingartillögum sem eru mun umfangsmeiri en upphaflegt frumvarp. Frumvarpið er fjórar greinar sem eru um ein blaðsíða að lengd, en breytingartillögurnar eru hvorki meira né minna en sex í mörgum liðum. Þannig að málið kom vanbúið inn í þingið og upplýsingum sem nauðsynlegar eru til þess að geta tekið afstöðu til þess er ábótavant. Þegar við vorum að ræða þessar leiðir í vor, stöðugleikaskattinn og afsláttarleiðina, voru þær kynntar sem jafn gildar. Það má öllum ljóst vera sem lesa nefndarálit minni hlutans að þetta eru ekki jafn gildar leiðir. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir kemur inn á það að auðvitað geti samningaleiðin verið góð, hún er að mati okkar jafnaðarmanna oftast æskilegust því að hún dregur úr áhættu og óvissu, en við þurfum að vita hvað í henni felst. Þessar leiðir áttu sem sagt að vera jafn gildar en eru það ekki og auk þess erum við nú að ræða frumvarp sem felur í sér frekari ívilnanir á afsláttarleiðinni. Það getur verið eðlilegt að veita einhvern afslátt til þess að minnka óvissu og draga úr áhættu en 450 milljarðar er ansi ríflegt, það er munurinn á afsláttarleið ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar gagnvart erlendu kröfuhöfunum og stöðugleikaskattinum sem almennur og ríkur stuðningur var við í þinginu. Svo velti ég því fyrir mér: Af hverju kynnti ríkisstjórnin ekki á sínum tíma afsláttinn í öllu sínu veldi? Af hverju var valið að fara fyrst fram með málið eins og það var þá og koma svo rétt áður en tímafrestur til nauðasamninga er útrunninn og kynna enn frekari afslátt? Getur verið að þá hefði málið ekki litið jafn vel út og fengið þann gleði- og bjartsýnisbjarma með sér ef afslátturinn hefði verið skrifaður út að fullu? Getur verið að það hefði gefið lengri tíma til gagnrýninnar umræðu, hefði kallað á frekari spurningar? Það veit ég auðvitað ekki. En eins og ég hef sagt áður í dag þá er ég full tortryggni því ég tel að við í minni hlutanum séum sett í óviðunandi aðstöðu að eiga að fara að greiða atkvæði um mál af þessu tagi með jafn vanbúnum upplýsingum og raun ber vitni. Það getur vel verið að framsóknarmennirnir 19 og sjálfstæðismennirnir 19 sem mynda hér meiri hluta hafi aðgengi að þessum upplýsingum, það veit ég ekki. Þau hafa fá tjáð sig í dag, nokkur þeirra komu hér með skæting í andsvörum. En ég veit ekki hvað almennum þingmönnum í salnum finnst um þetta mál og hvort þau séu sátt við að hin mikla útreið á hrægömmum sem átti að fara fram á þessu kjörtímabili hafi sýnt sig vera þægileg og elskuleg afsláttarleið sem leysir þá undan fjötrum gjaldeyrishaftanna, en skilur okkur hin sem byggjum þetta þjóðarbú og höldum því gangandi eftir í súpunni. Þegar vel er rýnt í gögnin má sjá að afsláttarleiðin felur í sér um 379 milljarða í ríkissjóð á einhverjum tíma. Það er algjörlega óvíst hvort þeir fjármunir skili sér, nema peningarnir sem mynda 8 milljarða sem hljóta nú að skila sér. Síðan er matið á Íslandsbanka 185 milljarðar. Margir hafa gagnrýnt í dag að það sé svo kotroskið og við fáum ekki almennilega forsendurnar nema ríkisstjórnin meti það sem svo að hún geti selt Íslandsbanka á bókfærðu verði. Það hefur verið dregið í efa og ekki að ástæðulausu. Svo eru ýmsar eignir og kröfur upp á 83 milljarðar. Við höfum engar forsendur til þess að meta hvort það sé rétt mat. Svo er það hlutdeild í sölu á Arion banka upp á 20 milljarða. Það má segja hið sama um þá fjármuni eins og matið á Íslandsbanka. Síðan er það skuldabréf með veði í Arion banka upp á 84 milljarða. Það kemur líka fram í nefndaráliti 2. minni hluta að inn í afsláttarleiðina reiknar ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar nú þegar sér til tekna skilmálabreytingar sem gerðar hafa verið á Landsbankaskuldabréfinu, sem lýsir þó nokkrum vilja til þess að fegra myndina, og taldir eru til tekna í stöðugleikaframlaginu 60 milljarðar sem hafa þegar verið greiddir í ríkissjóð í formi bankaskatts. Það er því mjög erfitt að átta sig á hvað kröfuhafarnir eru í raun og veru að fá í sinn hlut og hvaða afslátt við erum að veita þeim. Hann er væntanlega mun meiri en gefið er í skyn í þessu frumvarpi. Síðan kemur að jafnræðinu sem lofað var, því að það er nú aldeilis mál fyrir heilt samfélag að búa við gjaldeyrishöft. Viðskiptaráð, sem er nú ekki mitt uppáhaldsráð, stendur nokkuð nærri sérstaklega flokki fjármálaráðherra, það er svona hugmyndafræðilegur samhljómur þar á milli, telur að gjaldeyrishöftin kosti okkur um 80 milljarða á ári. Við í Samfylkingunni fögnum því auðvitað að við getum stigið heilladrjúg skref í átt til losunar gjaldeyrishafta, en við bendum á að við höfum ekkert staðfest í höndunum um að afsláttarleiðin sé í raun og veru betri leið til þess. Það sem lesa má í raun á milli línanna er - og við vitum heldur ekkert, við höfum ekki almennilegar upplýsingar um það - að verið er að losa erlenda kröfuhafa undan gjaldeyrishöftum meðan lífeyrissjóðir, íslensk fyrirtæki og íslenskur almenningur verða áfram innan fjármagnshafta. Það er ekki það jafnræði sem boðað var í vor. Ég held að það sé mjög mikilvægt að efnahags- og viðskiptanefnd fari í greiningu á áhrifum af þessu. Lífeyrissjóðirnir sem hafa mikla þörf til þess að koma fé úr landi, fjárfesta erlendis til þess að dreifa áhættunni og komast út úr hinu íslenska lokaða hagkerfi, munu að öllum líkindum ekki koma nema 10 milljörðum á ári næstu árin úr landi. Hver einasti einstaklingur á Íslandi sem stundar atvinnustarfsemi af einhverju tagi, hvort sem það er launamaður eða sjálfstætt starfandi atvinnurekandi sem greiðir sér laun, hefur lögbundna skyldu til þess að setja hluta af launum sínum í lífeyrissjóði, inn í samtryggingarsjóði sem mynda mikilvæga stoð í íslensku efnahagskerfi og dreifa lífeyrisbyrði á milli kynslóða. Þessir lífeyrissjóðir eru þegar orðnir nær ósjálfbærir í núverandi kerfi og eru að kaupa upp allt sem kaupandi er. Með þessu áframhaldi munu myndast eignabólur á hlutabréfamarkaði og húsnæðismarkaði sem munu koma íslenskum almenningi í koll og ekki þeim erlendu kröfuhöfum sem nú er verið að hleypa út með ríkulegum afslætti. Við getum ekki leyft okkur að afgreiða mál sem þetta án þess að hafa kannað þetta út í hörgul. Svo vil ég í lokin vitna beint, með leyfi forseta, í niðurlag nefndarálits 2. minni hluta. Þar segir: „Almenn gagnrýni á málatilbúnaðinn fremur en athugasemdir við einstakar lagagreinar er ástæða þess að þessu séráliti er skilað. 2. minni hluti vill þó sérstaklega benda á eftirfarandi: Á fundum nefndarinnar komu ekki fram haldbærar skýringar á nauðsyn þess að fella burt afdráttarskattinn og í ljósi tvísköttunarsamninga sem í gildi eru virðist sú aðgerð koma best út fyrir aðila sem eiga kröfur í eylöndum sem gera út á skattsniðgöngu, svo sem Tortólu, Cayman-eyjum og öðrum slíkum.“ Það er dálítið alvarlegt að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks ætli með þessu frumvarpi að tryggja enn frekari afslátt til erlendra kröfuhafa og veita sérstakt skjól þeim sem bregðast samfélagslegum skyldum sínum og flytja fjármuni sína í skattaskjól. Þetta er algjörlega óviðunandi, herra forseti, og með ólíkindum að stjórnarflokkarnir ætli að bjóða okkur í minni hlutanum og sínum þingmönnum sem ég held að hafi ekki sérstaklega djúpan skilning á þessu máli upp á málatilbúnað sem þennan.
Forseti. Margir hafa tjáð sig um það mál sem hér er til umræðu, þ.e. um nauðasamningana og samkomulagið sem virðist hafa verið gert við kröfuhafa um að fara með eignir úr landinu og lausn á gjaldeyrishöftum og uppgjöri þrotabúanna og málum þeim tengdum. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál og ég held að við höfum öll sama markmiðið að leiðarljósi, þ.e. að leysa það sem best fyrir þjóðina í heild. Það hlýtur að vera markmiðið sem við höfum öll og ég ætla ekkert að deila um að það séu einhver önnur markmið sem fólk hafi í huga hvað það varðar. Þórður Snær Júlíusson er ritstjóri Kjarnans. Hann hefur að mínu mati öðrum mönnum fremur á Íslandi skrifað og greint þetta mál frá upphafi vega. Sem rannsóknarblaðamaður á sviði efnahagsmála nýtur hann mikillar virðingar fyrir skrif sín og er óumdeildur þó að framsóknarmenn hnýti í hann annað slagið í þingræðum, vonandi sér til gamans en ekki í alvöru. Þórður Snær Júlíusson ritaði grein í Kjarnann nú í haust stuttu áður en stöðugleikaskilyrðin voru kynnt og niðurstaðan var opinber með glærusjóum. Fyrirsögnin var „Íslandsveðmál kröfuhafa gekk fullkomlega upp“. Með leyfi forseta segir Þórður Snær í greiningu sinni: „Endurheimtur kröfuhafa föllnu bankanna, þegar þeir eru búnir að greiða umsamið stöðugleikaframlag til ríkissjóðs, verða betri en þeir hafa reiknað með að þær yrðu á undanförnum árum. Kröfuhafar Glitnis munu til að mynda fá allt að 33 prósent af nafnvirði krafna sinna miðað við núverandi eignarstöðu búsins og áætlað stöðugleikaframlag. […] Veðmálið á íslenska efnahagshrunið gekk upp og ljóst er að stór hópur kröfuhafa, sem keyptu kröfur bankanna á hrakvirði síðla árs 2008 og á fyrri hluta ársins 2009, mun margfalda fjárfestingu sína.“ Áfram heldur Þórður og vísar þá í glærukynningu stjórnvalda í sumar: „Áður en að kynning stjórnvalda, sem haldin var í Hörpu og var sjónvarpað beint, fór fram höfðu stærstu kröfuhafar allra bankanna samþykkt að greiða þetta stöðugleikaframlag og útfært það að mestu hvernig þau ætluðu að gera það. […] Samkvæmt greiningu Kjarnans virðast kröfuhafar vera að fá góðan „díl“. Þeir fjármunir sem renna til þeirra vegna samkomulagsins eru meiri en kröfuhafarnir hafa verið að reikna með á undanförnum árum. […] Samkomulagið, sem var gert af stærstu kröfuhöfum Glitnis, var samþykkt af öðrum kröfuhöfum Glitnis á kröfuhafafundi 8. september síðastliðinn.“ Það var ekki einu sinni ágreiningur í þeirra röðum um uppgjörið. Svo gott var samkomulagið sem rétt var að þeim. Þórður Snær, ritstjóri Kjarnans, segir, með leyfi forseta: „Ástæðan er einföld: sú lausn sem nú er verið að landa gerir það að verkum að endurheimtur kröfuhafa verða meiri en þeir hafa átt von á undanfarin ár. […] Sá hópur sem keypti kröfur á þessum tíma“, þ.e. árin eftir hrun, „mun mokgræða á fjárfestingu sinni.“ Svo einfalt er það nú. Það er einn af okkar fremstu viðskiptablaðamönnum og rannsóknarblaðamönnum á sviði efnahagsmála sem kemst að þessari niðurstöðu eins og reyndar allir aðrir sem krufið hafa þetta mál og skrifað um það greinar í íslenskum fjölmiðlum á undanförnum mánuðum. Enginn annar sem kemst að annarri niðurstöðu. Allir benda á það sama. Þeir eru að mokgræða. Þetta er miklu betra en þeir leyfðu sér nokkurn tíma að halda í upphafi, þannig að verið er að fóðra hrægammana vel. Þeim hefur liðið vel í vistinni hjá Framsókn. Þeir koma feitir frá því heimili, reyndar svo ofaldir að blása þarf auknum vindi undir vængina á þeim svo þeir nái sér til flugs með því frumvarpi sem hér er verið að ræða í dag, með enn frekari afslætti og enn frekari aðstoð. Hvernig er það gert? Það er gert með enn frekari ívilnunum með matseðli sem kröfuhafar hafa sjálfir skrifað og er fluttur hingað inn af fjármálaráðherra og borinn hingað inn af stjórnarmeirihlutanum í formi þess lagafrumvarps sem hér er til umræðu. Virðulegur forseti. Ég sagði það fyrr í dag og ég endurtek það: Það eru pólitískir undirmálsmenn sem ganga svo hart fram [[Forseti hringir.]]við að þjóna hagsmunum kröfuhafa og gera þá það feita á fóðrum, eins og hér hefur komið fram.
Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni þegar hann segir að auðvitað sé það markmið okkar allra að leiða þetta mál fram til lausnar með þeim hætti að til farsældar horfi fyrir íslenska þjóð, þ.e. að okkur takist með þessum aðgerðum að búa svo í haginn að við getum aflétt gjaldeyrishöftum í fyllingu tímans. Það var þess vegna sem ég, ásamt reyndar mörgum öðrum, var ákaflega feginn því þegar hæstv. ríkisstjórn kom á sínum tíma fram með tillögur sínar um stöðugleikaskatt. Ég taldi sjálfur að það væri hin rétta leið, enda var hún í þeim anda sem fyrri ríkisstjórn hafði lagt upp með, og að hún mundi leysa málið. Ég hélt að það væri algjörlega í gadda slegið að stöðugleikaskattur upp á 39% mundi eyða allri þeirri krónumengun, svo ég vísi nú til orða seðlabankastjóra á sínum tíma, sem er að finna í íslenska hagkerfinu. Síðan gerðist það eins og hv. þingmaður lýsti hérna áðan að ákveðið var að fara aðra leið og við fengum nánast engar upplýsingar um hana. Það var jafnframt sagt á sínum tíma að þetta ætti allt að byggja á tærleika og gagnsæi. Það var á þeim grundvelli sem Indefence krafðist þess að lokum að fá að sjá tiltekin gögn. Við í þinginu, Indefence og almenningur höfum fengið tiltölulega naumar upplýsingar á allra síðustu metrunum. Ég spyr hv. þingmann hvort honum finnist það ekki mikil ósvinna að vinna málið með þeim hætti. Í reynd leiðir það til þess að okkur er ómögulegt að reyna að teygja okkur til samkomulags. Hvað finnst hv. þingmanni um það? Svo er aftur hitt: Er ekki hv. þingmaður þeirrar skoðunar að það sé mikil söguleg kaldhæðni fólgin í því að það skuli vera flokkur hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem að lokum býr til þá leið sem [[Forseti hringir.]]gerir það að verkum að hrægömmunum er nú svo feitt [[Forseti hringir.]]um hjartarætur sem sjá má?
Virðulegi forseti. Það er einmitt eins og hv. þingmaður sagði hér áðan að menn glöddust yfir að hafa heyrt eitthvað, okkur var sagt eitthvað. Okkur var kynnt ákveðin leið og sagt að stöðugleikaskattur yrði lagður á. Þetta var nokkuð sem við heyrðum eins og hverjir aðrir. Það var ekkert samráð. Það var ekkert samtal á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það var ekkert samtal í samfélaginu um þær leiðir sem ætti að fara heldur gerðist þetta allt á bak við luktar dyr. Það er algjörlega ófyrirgefanlegt í svona stóru máli. Ég skil ekki hvers vegna stjórnvöld taka þessa afstöðu í svo mikilvægu máli sem á í sjálfu sér að vera þverpólitískt, þ.e. að leysa úr hruninu, leysa úr uppgjöri þrotabúanna, afnema höft o.s.frv. Þetta á ekki að vera eftir skýrum flokkslínum. Þetta er dæmi um mál sem á að leysa í samvinnu milli flokka þvert á stjórnmálaskoðanir. Ég skil ekki út af hverju menn vinna ekki með þeim hætti í þessu máli. Það býður upp á tortryggni. Það býður upp á leynd eins og ég fór yfir áðan. Það býður upp á að þeir sem þurfa að taka ákvarðanir um mál, eins og þingmenn, gera það á grundvelli lélegra gagna, á grundvelli lítilla upplýsinga, á grundvelli upplýsinga sem eru matreiddar ofan í þingmenn með glærusýningum, fréttatilkynningum og yfirlýsingum en ekki umræðu. Ákvarðanir sem byggjast á lélegum upplýsingum og lélegum gögnum eru vondar ákvarðanir. Þær verða nánast alltaf vondar ef við byggjum þær ekki á góðum gögnum og eftir okkar bestu vitund. Það sýnist mér vera að gerast í þessu máli. Víst er það [[Forseti hringir.]]kaldhæðni örlaganna að Framsóknarflokkurinn sjálfur hafi leitt þetta [[Forseti hringir.]]mál inn í þing og glatt kröfuhafa eins og heyra mátti á greiningu og [[Forseti hringir.]]skrifum Þórðar Snæs Júlíussonar í Kjarnanum.
Herra forseti. Þær upplýsingar sem hv. þingmaður hefur hér upp úr Kjarnanum skýra þau viðbrögð sem annar miðill, þ.e. Fréttablaðið, upplýsti að hefðu verið viðbrögð kröfuhafanna þegar stöðugleikaframlagsleiðin kom fram. Ofsakæti var einkunnin sem þeim viðbrögðum var gefin, vitaskuld þegar málum er komið svo fyrir að beinlínis tryggt er af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að veðmálið á Ísland gekk fullkomlega upp hjá kröfuhöfum. Eins og hv. þingmaður lýsti yfir þá mokgræddu allir sem komu að því að reyna að notfæra sér uppkaup á kröfum. Ég tek svo undir með hv. þingmanni að það er auðvitað með ólíkindum að ríkisstjórnin skuli ekki hafa reynt að hafa stjórnarandstöðuna meira með í ráðum. Við freistuðum þess á síðasta kjörtímabili með ágætum árangri. Við héldum a.m.k. stjórnarandstöðunni upplýstri. Núna var að vísu sett á laggir svokölluð samráðsnefnd, en hún var sérstök að því marki að þar var aldrei neitt sérstakt samráð. Þegar menn fóru af stað í seinni hluta leiðangursins varð ég mjög ánægður. Ég gladdist yfir þeirri merku ræðu, að mér þótti, sem hæstv. forsætisráðherra flutti á flokksþingi Framsóknarflokksins. Ástæðan var sú að í tíð síðustu ríkisstjórnar lagði ríkisstjórnin upp í samráði við AGS með þríþætta nálgun. Hún byggðist á því að nudda niður jöklabréfunum, aflandskrónunum, í gegnum útboð og í öðru lagi á því að gera upp slitabúin þannig að krónueignin færðist öll í íslenskar hendur. Síðan átti að hleypa þeim kviku krónum sem eftir væru út í gegnum mikinn útskatt. Þetta var planið sem hæstv. forsætisráðherra lagði upp með og [[Forseti hringir.]]þess vegna voru menn glaðir. Síðan kemur þessi stöðugleikaframlagsleið sem er allt önnur. Þingið [[Forseti hringir.]]hefur aldrei fengið að ræða þá leið til þrautar. Ég er viss um að það hefði kannski verið hægt að koma viti í hana eða meira viti en þess var ekki freistað.
Forseti. Það sem hefur skort í þessu máli er hið augljósa samráð sem hefði átt að hafa um það. Það hefðu verið augljós klókindi í sjálfu sér af hálfu stjórnarliða að hafa stjórnarandstöðu með sér í að leysa svo erfitt mál, nema stjórnarflokkarnir hafi verið að reyna að leysa það með einhverjum sérstökum hætti sem hagnist þeim best. Lausnin sem liggur á borðinu, þ.e. lausn þeirra stjórnmálaflokka sem eru þekktir fyrir að deila út eignum annarra, er nærri því 400 milljarðar kr. í eignum sem þeir verða að koma í verð. Það er skilyrði fyrir því að þetta gagnist. Það segir í yfirlýsingu Seðlabankans í kjölfar síðustu stóru glærukynningar, með leyfi forseta: „Skuldir ríkissjóðs munu lækka enda á að ráðstafa andvirði stöðugleikaframlagsins í að greiða niður skuldir …“ - enda á að ráðstafa andvirði stöðugleikafrumvarpsins. Skuldir verða ekki lækkaðar með því að leggja inn Íslandsbanka heldur verður að leysa út peninga og greiða með peningum. Skuldir verða ekkert lækkaðar. Skuldir verða ekki borgaðar með því að henda kröfum eða ótilgreindum eignum í einhverja. Nei, það þarf peninga til þess. Þess vegna verður að ráðstafa andvirði eignanna til að lækka skuldir. Þá gleðjast kannski fleiri en hrægammarnir. Þá gleðjast kannski stjórnmálamenn sem eru vanir því að ráðstafa eignum annarra til tiltekins þröngs hóps. Við getum nánast nafngreint þá hópa, við vitum kennitölur þeirra sem eru líklegir til að kaupa þær eignir sem verða nú til ráðstöfunar. Kröfuhafar fara út að mati Indefence. Indefence-hópurinn segir, með leyfi forseta, að „við álagningu stöðugleikaskatts muni erlendir [[Forseti hringir.]]kröfuhafar fá að taka yfir 500 milljarða kr. úr íslensku hagkerfi á næstu árum“. Þeir fá 500 milljarða kr. að lágmarki [[Forseti hringir.]]út úr þessu bixi. Það er verið að bæta [[Forseti hringir.]]í það með lagafrumvarpinu sem við erum að fjalla um hér í kvöld.
Herra forseti. Við ræðum hér mikið og stórt þjóðhagsmál sem varðar hag þjóðarinnar til framtíðar. Það sem stendur upp úr í mínum huga eftir að hafa fylgst með umræðunni í dag er efinn. Það er ekki gott að vera með efa í brjósti sér um það í svona stóru máli hvort stjórnvöld hafi tekið rétta ákvörðun með því að velja stöðugleikaframlagið frekar en 39% skatt. Mér finnst það vera spurning sem liggur fyrir og er enn ósvarað eftir þessa umræðu. Það er auðvitað mjög sérkennilegt að ráðherrar eins og hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra sjái ekki ástæðu til að vera við umræðuna og upplýsa og útskýra betur hvers vegna þeir telja þessa leið gagnast samfélaginu betur til að tryggja hinn svokallaða greiðslujöfnuð sem við viljum að verði til staðar þegar erlendir kröfuhafar fara út úr efnahagskerfinu með háar fjárhæðir sem geta, eins og nefnt var, verið allt að 500 milljarðar. Þetta eru ekki neinar smáupphæðir sem þarna eru á ferðinni og ekki skrýtið að menn óttist að almenningur í landinu, fyrirtæki, sitji áfram lokuð innan hafta og að stórir fjárfestar sem allir landsmenn eiga hlut í, lífeyrissjóðirnir, búi áfram við það að geta ekki ávaxtað fjármuni sína fyrir félagsmenn. Það er grafalvarlegt að hafa ekki vissu fyrir því að þetta sé sá liður í losun hafta sem menn hafa verið að vinna að lengi. Ég er ekki sannfærð um stöðugleikaframlagið eins og það er útskýrt hér, sem er að stórum hluta í formi eigna bankanna hérna, eins og Íslandsbanka og Arion banka, og í raun og veru ekki mjög háar upphæðir sem verið er að greiða í beinhörðum peningum í þeim efnum. Í raun ríkir líka alger óvissa um það hvernig menn ætla að losa þær eignir sem íslenska ríkið fær þá í hendurnar, eins og Íslandsbanka og hluta af Arion banka, hvernig eigi að koma bönkunum í verð og hvaða kaupendur verði til staðar. Manni finnst verið að létta á kröfuhöfum og að þeir séu mjög ánægðir með að sitja ekki uppi með bankann og geta greitt stöðugleikaframlag sitt í formi þeirra eigna og auðvitað er ekki tryggt hvert verðmæti þeirra verður í framtíðinni. Vissulega hræða sporin varðandi það hvernig staðið verður að sölu þeirra og hverjum býðst að gera tilboð í það, miðað við einkavæðingu bankanna á sínum tíma sem var dæmigert klúður og hefði aldrei átt að vera gert á þann hátt sem stjórnvöld gerðu á þeim tíma. Mér finnst líka mjög erfitt sem þingmanni sem á að taka upplýsta ákvörðun í stóru máli eins og þessu að vera að fara að greiða atkvæði um lagaumgjörð um það hvernig skuli búið um stöðugleikaframlagið og að búið sé að taka ákvörðun á öðrum stað um að ganga eigi til samninga við slitabúin á þennan hátt. Við sem greiðum atkvæði í þessu máli í framhaldinu greiðum í raun ekki atkvæði um það hvort viljum miðað við það sem lagt er upp hér til samanburðar, stöðugleikaframlag eða skatt, hvora leiðina við sem þingmenn viljum velja miðað við þær upplýsingar sem liggja fyrir. Við höfum ekkert val heldur eigum við að greiða atkvæði um þær umbúðir og lagabreytingar sem fylgja því að búið er að taka ákvörðun á öðrum stöðum, hjá fjármálaráðherra og í samráði við Seðlabanka, um að velja stöðugleikaframlagið. Vissulega voru tvö frumvörp til umræðu fyrir þó nokkru síðan, annað frumvarpið gerði ráð fyrir stöðugleikaframlaginu og hitt gerði ráð fyrir stöðugleikaskattinum. Flest okkar hér greiddu atkvæði með stöðugleikaskatti sem okkur fannst vera leið sem væri einskiptisskattlagning upp á 39% af heildareignum búanna og að gegnsætt væri og augljóst hvernig það yrði framkvæmt. En vissulega hefur verið talað fyrir því í gegnum árin og sagt að mjög gott væri ef hægt væri að ná einhverju samkomulagi við kröfuhafa, en mér finnst það ekki mega kosta hvað sem er. Hjá mér vakna ótal spurningar. Það hefur komið fram varðandi lífeyrissjóðina að þeir geti ekki næstu sjö árin fjárfest erlendis nema að upphæð sem nemur um 10 milljörðum, en þyrftu þá að fjárfesta fyrir miklu hærri upphæð miðað við eignir sínar og þörf á ávöxtun þess fjár. Spurningum sem hafa verið til umræðu í dag hefur ekki verið svarað, eins og þessari: Hvað liggur að baki verðmati á Íslandsbanka? Það liggur ekki fyrir. Það var talað um fyrir einhverju síðan af þeim sem eru með forsvarsmönnum slitabúsins að bankinn gæti kannski farið á 150 milljarða, en nú er verðmætið allt í einu komið upp í 185 milljarða. Svo hefur verið spurt: Hvaða eignir eru það nákvæmlega sem kröfuhafar greiða ríkinu sem hluta af stöðugleikaframlagi? Það hefur heldur ekki verið farið neitt ofan í saumana á því. Mér finnst þurfa að liggja fyrir hvað sé að baki þessum eignum í raun og veru. Svona mætti áfram telja. Hvað fá kröfuhafar mikinn skattafslátt vegna samkomulagsins? Svo er það stóra spurningin: Hver er munurinn á stöðugleikaframlaginu miðað við bestu mögulegu heimtur og stöðugleikaskattinum sem boðaður var fyrr á árinu? Ég skil ekki af hverju hæstv. ráðherrar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, ef þeir telja að þetta þjóni hagsmunum Íslands svona vel, koma ekki og fara yfir það í þessari umræðu með þingmönnum og rökstyðji það vel, fari yfir það og svari ýmsum spurningum sem hafa komið fram í umræðunni, til að sýna fram á að þetta sé betri og skynsamlegri leið að fara miðað við þær fjárhæðir sem þarna eru undir, betri en útgönguskatturinn sem við höfum líka fjallað um, 39%. Talað hefur verið um að hætta væri á því að þrotabúin eða slitabúin færu í dómsmál. Gott og vel. Það eru rök í málinu að það megi eiga von á því, en verður það ekki bara að hafa sinn gang? Það hefur einnig verið til umræðu að skattlagningarvald íslenska ríkisins nái ansi langt í þeim efnum og að búið sé að sýna fram á það. Þetta eru mismunandi slitabú sem þarna eru undir og þó að eitthvað félli kröfuhöfum í vil og þeir þyrftu ekki að borga útgönguskattinn tel ég að þeir þyrftu þó alltaf að borga það framlag sem hér er undir, stöðugleikaframlag, og þá værum við ekki að taka neina áhættu í sjálfu sér, hitt sé í raun og veru hreinni og gegnsærri leið sem menn gætu miklu frekar sætt sig við. Ég hef svo sem ekki tekið undir að skattleggja eigi þessa hrægamma í botn til að fara í ýmislegt eins og niðurfærslu lána, líkt og Framsóknarflokkurinn boðaði með miklum bravúr á sínum tíma. Ég tel ekki að þetta eigi að vera tekjuöflunarleið fyrir ríkið, ég tala ekki fyrir því. En mér finnst það sanngirnismál að við tryggjum örugglega með þeirri leið sem valin verður að almenningur gjaldi ekki fyrir hana með óstöðugleika í íslensku efnahagskerfi og að jöfnuður sé á milli aðila, þeirra fyrirtækja sem eru hér innan lands og þeirra stóru fjárfesta sem lífeyrissjóðirnir eru. Það væri þyngra en tárum tæki ef niðurstaðan yrði þannig að þjóðin sæti áfram í höftum en kröfuhafarnir slyppu billega frá þessu, eða þannig séð, kæmust út með 400–500 milljarða og losuðu sig við eignir, sem eru ekki tryggar til endursölu og enginn veit hve mikið fæst fyrir þær, eins og bankar og annað sem fylgir framlagi þeirra í framtíðinni, og á hve löngum tíma tekst að koma þeim eignum í fjármuni. Fyrir mína parta á ég mjög erfitt með að skrifa upp á þetta mál, þótt ég ætli ekki að gera upp hug minn hér og nú. Mér finnst að löggjafinn eigi að hafa miklu meiri aðkomu að þessu máli öllu saman og hafi átt að hafa meiri aðkomu að því. Það hefur verið starfandi svokölluð samráðsnefnd um losun hafta en hún hefur ekki virkað sem skyldi og aðkoma stjórnarandstöðunnar að þeirri nefnd hefur líka verið allt of lítil. Það er mjög slæmt að svo sé því að þetta er auðvitað stórt efnahagsmál og eitt af stærstu verkefnunum sem stjórnvöld stóðu frammi fyrir við upphaf þessa þings og var byrjað að glíma við það á síðasta kjörtímabili. Allir flokkar ættu að hafa aðkomu að málinu og axla ábyrgð á þeirri leið sem valin verður. Með svona framsetningu verður það ekki þannig að allir geti skrifað upp á að þetta hljóti að vera betri kostur en útgönguskattur. En hvað getum við alþingismenn sagt sem erum ekki í þeirri stöðu núna að geta haft mikil áhrif á hvað verður gert nema með því mótmæla á þann hátt að greiða ekki atkvæði með því lagatæknilega frumvarpi sem liggur fyrir um framkvæmdina á stöðugleikaframlaginu? Mér finnst það ekki beint lýðræðislegt að við séum komin í þá stöðu að þetta sé í raun búið og gert. Þingflokkarnir hafa fengið til sín samtökin Indefence, sem voru þekkt á síðasta kjörtímabili fyrir andstöðu við þá samninga sem átti að gera vegna svokallaðs Icesave-uppgjörs. Nú hafa þau lýst efasemdum um að þessi leið ríkisstjórnarinnar sé rétt en eins og ég skil það hefur hæstv. fjármálaráðherra ekki viljað ljá þeim eyra og hlusta á málflutning þeirra og rökstuðning í málinu. Það er mjög undarlegt að menn gefi sér ekki tíma til að skoða það sem er lagt fram þarna til þess að geta útskýrt leið sína og rökstutt hana betur. Heimsókn samtakanna til þingflokks okkar varð aðeins til að styrkja mann í þeirri trú að við værum ekki að feta alveg rétta leið og það væri mjög margt sem þyrfti að útskýra betur fyrir þingheimi ef sannfæra ætti okkur þingmenn sem búum við það að hafa efa í hjarta um að við séum að taka rétta ákvörðun í þessu máli. En samkomulag stjórnvalda við kröfuhafa er eitthvað á þessa leið: Framlag þrotabúanna er samtals 379 milljarðar sem skiptist þannig; 8 milljarðar í peningum, það er ekki meira en það í peningum, 185 milljarðar greiddir með Íslandsbanka, og enginn veit hvert verðmætið verður, 80 milljarðar greiddir með ótilgreindum eignum og kröfum, 84 milljarðar greiddir með skuldabréfi í Arion banka og 20 milljarðar greiddir með hlutdeild í áætlaðri sölu á Arion banka. Þannig lítur þetta út og ég held að kröfuhafar hljóti að vera þokkalega hamingjusamir með það, enda vakti það undrun margra þegar stjórnvöld kynntu fyrir einhverjum mánuðum síðan þann möguleika að bjóða slitabúunum upp á að fara þessa leið hversu fljótt þeir svöruðu og voru með fullkomnar tillögur af sinni hálfu í þeim efnum. Ég held að þar hafi meira farið fram en lifandi samtal á milli íslenskra stjórnvalda og svonefndra erlendra hrægamma, sem voru nefndir hér af Framsókn á síðasta kjörtímabili.
Herra forseti. Það er mjög mörgum spurningum ósvarað að því er varðar það mál sem við ræðum. Ein þeirra er til dæmis: Hver verða áhrif þessa máls, stöðugleikaframlagsleiðarinnar og lífeyrissjóðanna? Ég tek þetta hér upp vegna þess að hv. þingmaður nefndi lífeyrissjóðina og möguleika þeirra á næstu árum til þess að komast út með sitt fé. Ég hef vissan skilning á því að kröfuhafarnir eru í reynd, með því að reiða fram mjög háar upphæðir, að kaupa sér forgang að því að komast út með sitt fé. Það eru gríðarlegar upphæðir. Þeir komast út með 500 milljarða hið minnsta. Það var alltaf undirlagt og ein af höfuðforsendunum í þessu máli að því er varðar möguleika á því að flytja fjármagn úr landi að við mundum að lokum standa uppi með algjört jafnræði, jafnræði ekki bara millum kröfuhafa og fyrirtækja á Íslandi og almennings, heldur var ekki síst talað um mikilvægi þess að lífeyrissjóðirnir gætu sem allra fyrst komist út með sitt fé. Nú blasir það við, eins og upplýst var í dag af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að samkvæmt því plani sem lagt var fyrir um þróun næstu ára í efnahags- og viðskiptanefnd er svigrúmið 30 milljarðar fram til ársins 2022. Þar af eiga lífeyrissjóðirnir að geta farið út með 10 milljarða. Fjárfestingarþörf þeirra á hverju ári er í kringum 150 milljarðar og bráðum verða þeir búnir að kaupa upp allt Ísland. Hvert eiga þeir þá að fara til að ávaxta sitt fé? Ég óttast að þetta geti gjörbreytt eðli lífeyrissjóðanna og það muni í reynd leiða til þess að lokum að við stöndum uppi með sjóði sem eru orðnir að eins konar gegnumstreymissjóðum. [[Forseti hringir.]]Þetta er eitt af áhyggjuefnum Indefence. Ég spyr [[Forseti hringir.]]hv. þingmann: Ber hún ekki ákveðinn kvíðboga fyrir framtíð lífeyrissjóðanna og hlutverki þeirra í íslensku samfélagi?
Herra forseti. Jú, ég held að full ástæða sé til þess að hafa áhyggjur af því hvernig lífeyrissjóðirnir munu pluma sig í því umhverfi sem virðist blasa við að öllu óbreyttu. Það hefur komið fram í umræðunni að fjárfestingarþörf þeirra sé að fjárfesta um 200 milljarða en svigrúmið sé eingöngu 10 milljarðar næstu sjö árin. En svigrúmið er bara 30 milljarðar. Af því væru þá lífeyrissjóðirnir með 10 milljarða. Þá spyr maður: Hvað er þá eftir fyrir aðra? Lífeyrissjóðirnir hafa auðvitað átt í miklum vanda frá því að gjaldeyrishöftin voru sett á að ávaxta fjármuni sína. Nú er þetta svokallaða SALEK-samkomulag í loftinu og búið að skrifa undir. Spurning hve margir gangast inn á það. Er ekki hluti af því samkomulagi, eins og ég skil það, að hluti af kjörum fólks, bættum kjörum í framtíðinni, eigi að vera auknar greiðslur inn í lífeyrissjóði? Sjóðirnir eiga þá eftir að standa frammi fyrir enn meiri þörf á að koma þeim fjármunum fyrir félaga sína í ávöxtun. Hér innan lands í okkar litla hagkerfi dugar það ekki til, svo vandinn verður enn þá meiri en menn reiknuðu kannski með að þeir þyrftu [[Forseti hringir.]]að ávaxta féð fyrir, um 200 milljarða.
Herra forseti. Því nefni ég lífeyrissjóðina að ég held að flestir séu sammála því að þeir eru meðal helstu grunnstoða í innviðum hins íslenska samfélags. Þeir eru stundum teknir sem dæmi um hvað okkur hafi tekist vel að byggja Ísland og eru öfundarefni annarra þjóða. Við höfum tekið mark á Indefence. Við höfum hlustað á þeirra hörðu gagnrýni oft og tíðum og reynslan og sagan hefur sýnt að þeir hafa haft rétt fyrir sér í mörgum efnum, þótt ekki hafi það alltaf verið. Nú hafa þeir komið fram með gagnrýni sína á þetta mál eins og það er komið fram núna. Þeir bera ákveðinn kvíðboga fyrir framtíðinni gagnvart lífeyrissjóðakerfinu. Fram hefur komið hjá nokkrum hv. þingmönnum að fulltrúar Indefence hafa gengið á fund þingflokka og skýrt sjónarmið sín. Við höfum líka getað lesið um það í fjölmiðlum hvaða viðhorf þeir hafa. Eitt af því sem þeir sögðu við þingflokk Samfylkingarinnar var að þeir óttuðust að að óbreyttu mundi framvinda þessa máls eins og hún er lögð fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar leiða til þess að lífeyrissjóðakerfið mundi gjörbreytast að eðli til, það mundi breytast úr því núverandi formi sem hefur vakið svo mikla virðingu, bæði okkar sem búum landið og annarra, yfir í það að vera gegnumstreymiskerfi sem væri einmitt það sem við vildum forðast og það sem aðrar þjóðir búa við, en horfa til okkar sem dæmi um það hvernig eigi að ná upp góðu lífeyrissjóðakerfi. Þess vegna finnst mér það dálítið grátlegt þegar verið er að ryðja málinu hér í gegn af hálfu ríkisstjórnarinnar án þess að menn sem sitja á Alþingi, almenningur og samtök eins og Indefence, fái að beita sínum röntgenaugum á það. Ég spyr hv. þingmann: Telur hún ekki að hægt hefði verið að ná samkomulagi um málið ef menn hefðu fengið ráðrúm til þess að vinna það saman?
Herra forseti. Það er þetta með að vinna saman að málum, ekki bara tala um það, heldur að framkvæma það í verki. Þar hefur ríkisstjórnin algjörlega brugðist í þessu stóra máli, því miður. Vegna þess að ekki er hægt að segja annað en að stjórnarandstaðan hafi gefið málinu gott orð hefði mátt fylgja því eftir og vinna það áfram saman. Síðan hefur það bara algjörlega brugðist. Auðvitað á að taka inn í svona stórt og mikið þjóðarhagsmunamál verkalýðshreyfinguna og fleiri aðila og lífeyrissjóðakerfið. Allt þetta er undir, fyrirtækin í landinu, almenningur. Það er ekkert smámál á ferðinni. En þeir kjósa að loka sig inni með það og vísa, finnst mér, alltaf á Seðlabankann. Ef þetta gengur vel og gengur upp mun ríkisstjórnin taka við hrósinu. Ef það gengur illa, sem maður vonar auðvitað að geri ekki, mun Seðlabankinn sitja í súpunni, hann bæri ábyrgð á þessu af því að hann hefði lagt upp að þetta stöðugleikaframlag sem er verið að tala um gæti mætt á greiðslujöfnuði. Ég spyr: Hvar eru fjölmiðlar í þessu máli? Eru allir sofandi einhverjum þyrnirósarsvefni í málinu öllu saman? Og Indefence, hvar logar á kyndlunum hjá þeim núna? Þannig má maður spyrja almennt út í þessi mál. Verkalýðshreyfingin? Þetta er ekkert smáhagsmunamál um framtíð lífeyrissjóðanna og fjárfestingarþörf þeirra til framtíðar. Ég spyr: Hvar eru allir þeir aðilar til að standa vaktina? Þetta mál á ekki að renna svona í gegn í rólegheitunum eins og við séum að samþykkja eitthvað léttvægt [[Forseti hringir.]]heldur er þetta mál sem skiptir þjóðina mjög miklu máli til langrar framtíðar hvernig til tekst.
Herra forseti. Ég verð að taka undir með síðasta ræðumanni um þetta mál að því leyti til að hér er Alþingi væntanlega í umræðum um þessi mál að sleppa endanlega af því hendi sinni. Þetta er síðasta umræða Alþingis um þetta risavaxna mál. Þetta frumvarp snýr að vísu aðallega efnislega að tæknilegum þáttum, en það er samt hluti af grundvelli þeirrar miklu efnahagsaðgerðar sem hæstv. fjármálaráðherra lét jafnvel hafa eftir sér að kynni að vera stærsta efnahagsaðgerð Íslandssögunnar. Tók ég ekki rétt eftir þar? Samt er það þannig að hún er ekki merkilegri í augum hæstv. ráðherra, forustumanna ríkisstjórnarinnar, en svo að þeir láta ekki sjá sig hér í umræðum um málið. En það er í alvöru þannig, herra forseti, að við erum í þessari umræðu, og þá kannski einhverri stuttri umræðu um þetta mál, að sleppa endanlega hendinni af þessu máli og restin er úr okkar höndum. Er það þá skrýtið að Alþingi vilji taka sér aðeins tíma til að ræða það? Og væri það ekki við hæfi að hæstv. ráðherrar væru hér til að svara spurningum um þetta mál? Jú, ég hefði nú haldið það. Hæstv. fjármálaráðherra hefur því miður ekkert blandað sér í málið, hann sást hér aðeins á hlaupum í þinghúsinu um miðjan dag í dag og hvarf svo, sem og gufaði hæstv. forsætisráðherra mjög snarlega upp eftir að hafa aðeins rekið hérna inn nefið og hefur síðan teflt fram fótgönguliðum sínum í andsvör. Fara má ýmsar leiðir til að nálgast umræðu um þetta mál. Ég er að leika mér að því í huganum að fara í smáæfingu og hafa hlutverkaskipti og ímynda mér að þetta mál væri nú í höndum ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna, við bærum fram þennan pakka á Alþingi og vinir okkar í Framsóknarflokknum væru í stjórnarandstöðu. Hvernig er líklegt að orðræðan yrði hjá þeim miðað við málflutning þeirra á síðasta kjörtímabili? Er hugsanlegt að talað yrði eitthvað um þjónkun við erlenda kröfuhafa eða hrægammasjóði? Linkind? Mundu menn kannski grípa til myndlíkingarinnar frá skáldinu Einari Kristjánssyni frá Hermundarfelli, sem talaði um þann illvíga sjúkdóm hnjáliðamýktina sem hrjáði suma menn, í öðru samhengi að vísu, þegar kom að afstöðunni til erlends hers? Það er ekki ólíkt. Auðvitað mætti gera alveg stórkostlegt grín að hlutverki Framsóknarflokksins í þessu máli nú, flokknum sem undir forustu hæstv. forsætisráðherra talaði þannig um erlenda kröfuhafa, uppnefndi þá og talaði á þeim nótum að það kæmi ekki til mála að koma nálægt þeim, það ætti ekki að tala við þá nema þá bara vera með gaddakylfuna á lofti, en „þetta sem helst nú varast vann, varð þó að koma yfir hann“ stendur í sálmi. Hæstv. forsætisráðherra fer nú fyrir ríkisstjórn sem er að semja við kröfuhafana og sannarlega að veita þeim verulegan afslátt frá þeim fjárskuldbindingum sem fólgnar hefðu verið í því að þeir greiddu fullan stöðugleikaskatt. Hér hafa menn farið ágætlega yfir það í dag og ég held að myndin hafi skýrst, eða ég vona það, af hinu skapandi bókhaldi sem beitt er til þess að blása út umfang þessara stöðugleikaskilyrða eða stöðugleikaframlagaaðgerðar borið saman við skattinn. Það er alveg augljóst að það er gert og ýmislegt talið þeirri aðgerð til tekna sem deila má um. Það er vissulega rétt og ég tek það fram, virðulegur forseti, að ég hef engan áhuga á því að fara ofan í þá leðjugryfju. Ég vil bara reyna að greina hvort þetta sé nóg og hvort menn hafi skotið undir markið. Ég hef verulegar áhyggjur af því, því miður, að svo hafi verið. Það sem villir mönnum sýn í þeim efnum er að menn gera ekki nægjanlegan greinarmun að mínu mati á þeim hluta vandans sem hreinsaður er út strax í byrjun aðgerðarinnar og hinu sem skutlað er inn í framtíðina, vegna þess að þó að tryggð sé fjármögnun á því til sjö ára, eða hvað það nú er, er það þarna áfram. Það stendur eftir sem kröfur erlendra aðila á íslenska þjóðarbúið, það gerir það þótt lengt hafi verið í því. Ég á til dæmis ákaflega erfitt með að sætta mig við að það að erlendu kröfuhafarnir eða hin endurskipulögðu félög með útgáfum skuldabréfa gerist fjármögnunaraðilar innlendu bankanna og að það sé fjármögnun til aðeins lengri tíma en lánin sem þeir skulda ríkinu í dag, að með því sé hægt að telja það stöðugleikaframlagsleiðinni sérstaklega til tekna á fullu verði, að það sé jafn gilt 74 milljarða beinum skatttekjum í ríkissjóð. Er verið að reyna að segja okkur það? Það mætti ætla það miðað við hvernig þessu er stillt upp. Það er svolítið áhyggjuefni þegar maður fer að fara betur yfir þetta. Sumt af þessum útgáfum mun bera vexti. Vextir verða væntanlega eftir sem hingað til, og ekki síður hér eftir ef höftunum verður létt að einhverju leyti, undanþegnir öllu slíku og geta farið mánaðarlega úr landi. Til að draga upp þá mynd ætti að nægja að þetta er þá hluti vandans, hluti af stöðu erlendra aðila inni í hagkerfinu sem er hér á beit. Það er stóra áhyggjuefnið. Kröfuhafarnir fara þá fyrstir út í þeirri tímalínu sem nú liggur fyrir. Mikið hefur verið talað um það og oft notuð hin fræga myndlíking seðlabankastjóra að við höfum bara eitt skot í byssunni. En það eru nú farin að dreifast dálítið úr því höglin ef þetta verður í þessari tímaröð að kröfuhafarnir fari fyrstir út um og upp úr áramótunum, þá á að reyna að fara í það að bjóða upp aflandskrónurnar og enn síðar og í framhaldinu að reyna að setja upp eitthvert plan um það hvernig höftunum verði aflétt af öðrum aðilum. Ég segi bara, herra forseti: Það er eins gott að ekkert mistakist ef það er rétt að við höfum bara þetta eina skot. Og auðvitað höfum við það. Um leið og fallist er á tillögur eða frumvörp slitabúanna í héraðsdómi eða Hæstarétti er málið búið gagnvart þeim. Þá er auðvitað búið að lofa því fyrir fram að það sé gert á þeim grundvelli að þeir fái undanþágu frá gjaldeyrishöftunum, því að þetta er í eðli sínu umsókn um undanþágu frá gjaldeyrishöftunum til að fara með fjármunina út, hvert einasta hæti sem eftir verður að greiddum þeim stöðugleikaframlögum sem þeir eiga að reiða fram, sem eru í beinum fjárframlögum aðeins 379 milljarðar kr. Og inni í þeirri tölu eru báðir bankarnir í reynd reiknaðir upp í topp. Það er verulegur munur á því og því umfangi vandans sem greinendur sjálfir, Seðlabankinn og aðrir, hafa sagt að sé til staðar, 800 milljarðar plús/mínus, sem vera búanna með sinn útblásna efnahagsreikning hér í hagkerfinu skapar í heild sinni ef allt er talið. Þess vegna eru menn að reyna að tíunda að mótvægisaðgerðirnar - þegar allt er talið og tínt til, þar á meðal hlutir sem hefðu fallið til hvort sem er, alls konar af öllu tagi, eins og uppgreiðsla lána, rekstrarkostnaður búanna, skattgreiðslur þeirra sem eftir eru, lengingin í Landsbankabréfinu og svo framvegis, komast menn kannski upp í svipaðar upphæðir en ekki með beinum stöðugleikaframlögum. Það er algjörlega augljóst mál. Ég leyfi mér því að endurtaka og fara áfram yfir efasemdir mínar og áhyggjur í þessu máli, ekki vegna þess að ég vilji ekki að þetta gangi allt saman vel hjá okkur, það vona ég svo sannarlega, en ég segi bara: Það er eins gott að ekkert klikki. Ég verð að segja það frá innstu hjartans rótum að ég vildi í þessu tilviki hafa betri sannfæringu fyrir því að þetta yrði í lagi en ég hef efasemdir, sérstaklega þegar þetta er klofið upp með þessum hætti og allt verður búið og gert með stærsta einstaka þáttinn í þessu, sem er auðvitað það að leysa búin út úr hagkerfinu. Það verður of seint að iðrast eftir dauðann ef illa fer. Mér sýnist líka að jafnvel þó að þetta gangi eftir og jafnvel þó að það reynist rétt að þessar aðgerðir til samans hlutleysi upplausn búanna, tímabundið a.m.k., þannig að við verðum ekki í greiðslujafnaðarvanda af þeim sökum næstu árin - ég vefengi ekki að svo sé, ekki í öllum aðalatriðum - er ekki nóg að hugsa þannig. Við verðum að hafa sæmilega sannfæringu fyrir framtíðinni, okkur sjálfum, lífeyrissjóðunum okkar og öðru slíku. Lífeyrissjóðir, sem eiga núna yfir 150% af vergri landsframleiðslu í hreina eign, eru í raun óþægilega stórir inni í hagkerfinu nú þegar, eiga að fara að taka við auknu fé ef iðgjöld fara hér í almennu sjóðunum upp í það sama og þau eru í þeim opinberu. Það er nú engin smáinnspýting í lífeyrissjóðina á næstu árum ef iðgjöldin hækka í 15,5%. Hver verður fjárfestingarþörf lífeyrissjóðanna þá innan fárra ára? 200 milljarðar nettó á ári, eitthvað svoleiðis? Hvernig ætlum við að koma því fyrir í hagkerfinu? Framtíðin teiknar til þess að þeir verði með um og yfir 300% af vergri [[Forseti hringir.]]landsframleiðslu í hreinar eignir til greiðslu lífeyrisþega þegar umfang þeirra verður mest. Og það [[Forseti hringir.]]er ekkert smáræði, herra forseti, sem þar er undir fyrir íslenska þjóð. Þeirra hlutur er magur í þessum plönum.
Herra forseti. Hv. þingmaður gerði að umræðuefni þann möguleika að virði beggja bankanna væri minna en fram kemur í útreikningum ríkisstjórnarinnar. Ég skil málið vísast ekki jafn djúpum skilningi og hv. þingmaður, en eins og ég skil það mundi það í reynd leiða til þess að krónueignin væri minni og þess vegna mundi það ekki hafa neikvæð áhrif á fjármálalegan stöðugleika. En það er önnur saga. Syndafallið kemur eftir okkar dag. Það er auðvitað viðhorf mjög margra þegar menn neita að horfast í augu við að það kunni að vera veikleikar í þessu máli. Ég segi kunna, ég er ekki að halda því fram. En eftir umræðuna í dag virðist mér sem það séu ýmsir þættir sem skoða þyrfti miklu betur en verið hefur gert. Það sem einkennir þá hins vegar er að það mun ekki koma fram á morgun, það mun ekki koma fram í næstu viku, ekki á næsta ári. Það kemur í fyrsta lagi fram eftir svona fimm, sjö, jafnvel tíu ár. Þá fyrst kemur í ljós hvort við höfum skotið undir markið með þeirri leið sem felst í stöðugleikaframlögunum. Hv. þingmaður gerði svo að umræðuefni hnjáliðamýkt og vísaði til Einars okkar frá Hermundarfelli. Það er nú leyfilegt að gera það. Það liggur fyrir og er sjálfsagt að rifja það upp að hæstv. forsætisráðherra vildi ekki fara samningaleiðina. Hann taldi að hún stappaði landráðum næst. Ég ætla hins vegar að leyfa mér að hrósa hæstv. ríkisstjórn fyrir að hafa að lokum séð að sú nálgun sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hafði, og ég fór hér yfir fyrr í kvöld, var rétt. Hún byggðist á samningum. Spurningin er hins vegar hvort sá trausti grunnur sem núverandi ríkisstjórn tók við hafi verið nýttur nægilega. Ég hef efasemdir og það er þess vegna sem ég hef miklar efasemdir um að ég geti fylgt þessu frumvarpi [[Forseti hringir.]]þó að ég vildi. En telur ekki hv. þingmaður að hægt hefði verið að ná samkomulagi [[Forseti hringir.]]ef stjórnarandstaðan og fleiri hefðu fengið að koma að [[Forseti hringir.]]málinu eins og í tíð síðustu ríkisstjórnar?
Herra forseti. Varðandi líklegt verðmæti bankanna eða mögulegt endursöluverð þeirra er það ósköp einfalt í tilviki Íslandsbanka, allt sem bankinn fer á undir fullu nafnverði er bara tap fyrir ríkið. Það er þá minna stöðugleikaframlag, afsláttur af því. Ég er enginn sérstakur spekingur í því að meta verðmæti banka, en eitt veit ég um íslensku bankana: Þeir eru í fyrsta lagi á Íslandi, og þykir kannski ekki í umheiminum, eða jafnvel hér innan lands, sérstaklega á vísan að róa varðandi það að kaupa í þeim. Þeir eru í öðru lagi mjög hátt fjármagnaðir. Eigið fé þeirra er mjög hátt hlutfall af efnahagsumsvifum þeirra. Það er gott. Þeir voru settir af stað mjög sterkir og eru með á milli 24% og 27–28% í eiginfjárhlutfall. En það þýðir líka að erfitt er að ná mikilli ávöxtun á það eigið fé. Þetta eigið fé verður hins vegar vonandi ekki hægt eða leyft að greiða mikið út vegna þess að hér eru að koma reglur sem gera kröfur til mikils eiginfjárstyrks. Þegar það bætist svo við að afkoma bankanna undanfarin ár hefur ekki byggst á sterkum grunnrekstri heldur uppfærslu á eignasafni er ekki líklegt að þeir þyki sérstaklega góðir til kaups af því að þeir eru í eðli sínu dýrir af því að það er mikið eigið fé í þeim en veikur grunnrekstur. Það finnst mér ekki mæla með því að þeir mundu nálgast þau endursöluhlutföll sem kannski sterkustu og best reknu bankar Evrópu eða annars staðar ná, þannig að ég efast mjög um að þeir færu nema á 0,6–0,7 margfaldarann. Er vandinn að hluta til geymdur? Já, það er alveg augljóst mál og það er viðurkennt í greinargerð Seðlabankans. Þar sést meðal annars grundvallarmunur á stöðugleikaskattsleiðinni og stöðugleikaframlagaleiðinni, að í stöðugleikaframlagaleiðinni er hluti vandans geymdur í formi þess að þar eru fjármagnaðar skuldbindingar. Ég hef hins vegar alltaf talað fyrir því að það væri gott að í þessu væri skynsamleg samningaleið, en hún verður að vera nógu hagstæð fyrir báða aðila. Mér fannst grunsamlegt, og finnst enn, hversu fljótir kröfuhafarnir voru að hoppa á þetta.
Herra forseti. Eins og hv. þingmaður sagði verður niðurstaða samningaleiðarinnar að vera hagstæð fyrir báða. Það þarf að vera hafið yfir vafa að hún sé nægilega hagstæð fyrir okkur Íslendinga. Hvert er hið endanlega próf á það? Það eru ekki þær krónur og þeir aurar sem við munum fá út úr því. Ég get alveg fallist á það sem kom fram hjá til dæmis hv. þingmönnum Sigríði Andersen og Helga Hrafni Gunnarssyni hér fyrr í kvöld, þó að ég telji að það sé sjónarmið sem eigi eigi síður að horfa til ef báðar leiðirnar eru jafn gildar. En það verður að vera hafið yfir allan vafa að niðurstaðan núna leysi vandamál Íslands varðandi krónueignina og tryggi fjármálalegan stöðugleika þegar til framtíðar er litið. Í þessari umræðu og aðdraganda hennar hafa því miður komið fram efasemdir. Það hafa vaknað spurningar sem ekki hefur verið svarað. Indefence, sem hefur reynst ansi sannspátt um margt, ekki alla hluti en um afar margt, hefur til dæmis haft efasemdir um hvort þessi leið dugi þegar til framtíðar er horft. Af hálfu Indefence hafa komið fram rökstudd viðhorf sem benda til þess að verið sé að skjóta kúf af vandanum af krónueigninni inn í framtíðina. Það mun ekki koma í ljós fyrr en hugsanlega eftir árið 2022. Það er hættan og það er þess vegna sem ég er þeirrar skoðunar að við hefðum þurft að skoða þetta mál miklu betur. Allra best hefði verið ef hægt hefði verið að ná samkomulagi millum allra og ólíkra aðila [[Forseti hringir.]]sem koma að þessu máli.
Herra forseti. Ég ætla að minnsta kosti að vona að það komi ekki í ljós strax á næsta ári að við höfum skotið undir markið. Við eigum fram undan afdrifaríkt ár ef menn ætla þá á því ári hvort tveggja að reyna að bjóða upp aflandskrónurnar, snjóhengjuna, upp á 300 milljarða kr. og losa höftin gagnvart öðrum aðilum. Í hve ríkum mæli munu menn treysta sér til að gera það? Hvernig verða greiðslujafnaðarhorfurnar strax þegar næsta ár hefur nokkurn veginn runnið sitt skeið á enda? En það er vissulega rétt að að hluta til munum við sjálfsagt ekki sjá hvernig það kemur út á endanum fyrr en að allmörgum árum liðnum af því að vandinn er að hluta til geymdur. Aðferðafræðin sem hér var lögð upp er að mörgu leyti mjög skynsamleg, í vissum skilningi valkvæð leið þótt kostirnir séu þvingaðir í báðum tilvikum. Það er annars vegar grimmur skattur eða eitthvað hagstæðari stöðugleikaframlagaleið. Auðvitað er skiljanlegt að hún sé þá eitthvað hagstæðari af því að þá eru menn látnir leita eftir því sjálfir. Þess vegna var kynningin í Hörpu í vor svo yfirgengilega bernsk, því að hver hlaut ekki að sjá í gegnum það að búin hefðu enga ástæðu til þess að fara að bjóða einhver stöðugleikaframlög frekar en að borga skattinn ef þetta var nákvæmlega jafn gilt? Nei, auðvitað liggur það í hlutarins eðli að það var væntanlega í kortunum að þeim byðust eitthvað hagstæðari kjör. Stóra spurningin er þá auðvitað aftur: Er afslátturinn of mikill? Er verið að gera of vel við þá? Ég hafði fyrir löngu síðan gert mér þá mynd af þessari stöðu að út úr þessu væru aðeins tvær leiðir færar aðrar en einhvers konar þvinguð skattlagning, upptaka, eða þá gjaldeyrishöft um langt árabil. Það voru annars vegar einhvers konar [[Forseti hringir.]]stöðugleikaframlög af þessu tagi eða viðskipti þar sem allar krónueignir og kröfur búanna af öllu tagi gagnvart innlendum aðilum væru keyptar af þeim á einu bretti á 1 kr. Það hefði líka verið hægt.
Herra forseti. Þau viðhorf sem ég hef til málsins hafa komið fram í nokkrum andsvörum í dag og ég ætla ekki að lengja umræðuna um of með því að halda mjög langa ræðu. Mig langar samt aðeins til að undirstrika nokkur atriði. Í fyrstu vil ég óska hæstv. ríkisstjórn farsældar og heilla í því ferðalagi sem hún hefur hafið. Þetta er lokakaflinn í löngu viðreisnarskeiði sem hafið var strax árið 2009 með minnihlutastjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og fram haldið af meirihlutastjórninni sem síðan tók við. Núverandi ríkisstjórn hefur, að því er ég hygg, lagt sig virkilega fram um að reyna að koma þessum málum í sem best horf. Ég er samt sem áður þeirrar skoðunar að betra hefði verið að hafa miklu meira samráð en hæstv. ríkisstjórn hefur haft um þetta mál. Ég rifja það sérstaklega upp að reynt var eftir föngum í tíð síðustu ríkisstjórnar að hafa stjórnarandstöðuna með í ráðum, upplýsa hana um það sem var að gerast. Ég held að það hafi þó leitt til þess að undir lokin tókst sæmileg sátt um með hvaða hætti ætti að leika lokakviðuna í þeirri miklu sinfóníu sem þá var spiluð allt kjörtímabilið. Það var í þeim anda sem núverandi hæstv. ríkisstjórn, að minnsta kosti í upphafi, gekk nokkuð keik til samráðs og bauð í fyrstu upp á samráð. Það var í kjölfar þess að við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfðum rétt fram sáttarhönd. Höfðum sagt að það væri mikilvægt að um þennan lokakafla, sem væri aðdragandinn að afnámi gjaldeyrishafta, yrði sem breiðust samstaða. Ég hef alltaf barið bumbur samstöðunnar varðandi það mál. Afnám gjaldeyrishafta og lögin sem því tengjast eru líkast til jafn mikilvæg ef ekki mikilvægari neyðarlögunum sem hér voru á sínum tíma sett mjög farsællega. Þessi tvenn lög tel ég þau afdrifaríkustu sem Alþingi hefur samþykkt í lýðveldissögunni. Þess vegna segi ég að samstaðan skipti máli. Æskilegt hefði verið að hæstv. ríkisstjórn hefði þess vegna stigið frekari skref til að hafa stjórnarandstöðuna með í ráðum og þiggja ráð hennar, en líka stuðning. Mér finnst það sérstaklega slæmt núna á hinum allra síðustu vikum og dögum hvað samráðið hefur verið lítið. Mér finnst reyndar að hæstv. ríkisstjórn ætli sér, hvað sem tautar og raular og hver sem viðhorf Alþingis væru, að koma málinu í gegn og þá vísa ég til þeirrar yfirlýsingar sem við sáum hjá hæstv. fjármálaráðherra, að hann hygðist staðfesta þá ákvörðun sem Seðlabankinn hafði tekið varðandi tilboð kröfuhafa um nauðasamninga, með öðrum orðum skipti viðhorf Alþingis hann ekki máli. En það er samt sem áður þannig að gagnrýnar umræður á Alþingi á síðustu vikum sem tengjast þessu máli, sömuleiðis gagnrýnar umræður utan Alþingis, hafa skipt máli. Ég rifja það sérstaklega upp að þegar Seðlabankinn frestaði sínum fræga fundi þar sem átti að upplýsa um stöðu málsins og með hvaða hætti hann ætlaði að leggja til að málið yrði dregið til lykta kom hik á mannskapinn og töluverður tími leið þar til meginniðurstaðan var lögð fram. Hvað gerðist í millitíðinni? Jú, hlustað var á þá gagnrýni sem kom fram í sölum Alþingis og sem kom fram utan Alþingis um að óráðlegt væri að ljúka málinu þannig að þessi stóri og mikilvægi banki, Íslandsbanki, yrði í höndum erlendra aðila. Upphaflega tillagan var með þeim hætti að ljóst var, eins og bent var á af sumum okkar og líka af Indefence, að það væri í gadda slegið að Íslandsbanki mundi lenda utan landamæra Íslands. Ég hef frá upphafi verið þeirrar skoðunar, líka í tíð síðustu ríkisstjórnar, að farsælast væri áður en gengið yrði í það að ljúka málinu að bankarnir báðir yrðu í höndum íslenskra aðila. Ég var á þeim tíma ekki einn á því máli, það voru líka fjölmargir í ríkisstjórninni, og um það mál mætti kannski vísa til ræðu Más Guðmundssonar seðlabankastjóra á ársfundi Seðlabankans árið 2013. Þar benti hann í mjög skýru máli á þær hættur sem fælust í því að bankinn yrði til langframa, varanlega, þegar búið væri að ganga frá uppgjörinu við slitabúin og kröfuhafa, í höndum manna sem vildu nota tækifærið til að sleikja innan úr honum og þrautnýta hann. Ég var frá upphafi þeirrar skoðunar að það hefði átt að draga til aðstoðar við ríkið þá sem hafa gjaldeyri í höndum, lífeyrissjóðina sem eiga töluvert af honum, og leyfa þeim sem hinu félagslega sameiginlega kapítali okkar Íslendinga að græða á því. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að þetta dæmi, hvernig lokavendingin varð á síðustu metrunum, sýnir það að aðkoma Alþingis og samtaka utan Alþingis og gagnrýnin umræða breytti málinu. Ég er þeirrar skoðunar að mögulegt hefði verið með því að leggja með þeim hætti saman höfuð að ná samstöðu og hugsanlega að breyta málinu þannig að við þyrftum ekki, sum hver að minnsta kosti, að velkjast í vafa um hvort þessi eina kúla sem við höfum í því byssuhlaupi sem Már Guðmundsson seðlabankastjóri hefur svo listilega teiknað upp hitti í mark. Hættan er sú eins og hér hefur komið fram hjá ýmsum þingmönnum, og kannski allra frekast hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að kúlan hitti undir markið. En eins og ég sagði í andsvari áðan, það syndafall mun koma eftir okkar dag. Ég er þeirrar skoðunar að ef þær aðgerðir, sem verið er að ráðast í að þessu máli frágengnu í sölum Alþingis, takist ekki þá komi það ekki fram fyrr en í fyrsta lagi eftir 2020–2022, og er ég þá kannski að vísa til þess að fram að þeim tíma höfum við þokkalegar áætlanir. En bak þeim tíma rennum við nokkuð blint í sjóinn. Mér hefur fundist sem viðhorf ágætra þingmanna stjórnarliðsins sem hafa lagt til þessa máls sé dálítið í ætt við það sem stundum hefur verið kallað hið íslenska viðhorf, „þetta reddast“, vegna þess að menn hafa ekki getað svarað þeirri gagnrýni sem hefur komið fram og lýtur að því að verið er bersýnilega að skjóta töluverðum kúf af krónueigninni fram í tímann. Það er auðvitað óttaefni. Það kemur þá hugsanlega að því að þegar þær krónur losna eða þegar einhverjir atburðir verða í íslensku samfélagi sem leiða til þess að á þær vaxa fætur og þær verða kvikari en eru í dag og vilja út verði áhlaup. Þetta er auðvitað það sem við þurfum að horfa til. Þegar hæstv. forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, flutti sína merku ræðu á flokksþingi Framsóknarflokksins, sem mig minnir að hafi verið 9. apríl, þá gladdist ég. Mér fannst sem hæstv. forsætisráðherra væri þar nákvæmlega að fara rétta leið. Sú leið sem hæstv. forsætisráðherra boðaði þá var mjög í anda þeirrar þríþættu nálgunar sem hafði verið mótuð í tíð fyrri ríkisstjórnar af þáverandi fjármálaráðherra, Steingrími J. Sigfússyni, og eftirmönnum hans, ásamt seðlabankastjóranum. En sá sem risti út sjókortið var Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn. Vísarnir að því sjókorti sem nú er siglt eftir voru settir fram af AGS svo snemma sem árið 2010, og þessi þríþætta nálgun byggðist á eftirfarandi: Í fyrsta lagi átti að vinna niður þann stabba af aflandskrónum á jöklabréfum sem vegna vaxtamunarviðskipta höfðu streymt inn í íslenskt samfélag og þegar ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur tók við námu samtals 750 milljörðum kr. Þau útboð gengu ekki sérlega vel fyrri partinn, en þegar núverandi ríkisstjórn tók við var búið að nudda þeim niður í 300 milljarða, meira en helminga þær krónur sem voru inni á jöklabréfunum. Þegar núverandi ríkisstjórn lagði fram sitt plan í vor var númer eitt hjá henni að ljúka við þá vinnu. Það átti að smala út þeim íslensku krónum sem voru enn inni í Seðlabankanum á jöklabréfum og koma þeim út úr landinu og það sem eftir yrði átti að læsa inni á lágum eða engum vöxtum til langframa. Þessu var ég sammála. Það var ástæða fyrir því að þetta átti að gera áður en menn fóru í kafla tvö. Hver var kafli tvö? Hann var sá að vinna niður þær krónueignir sem voru innan slitabúanna og mikilvægt var að taka jöklabréfin og aflandskrónurnar áður og gera það sem hægt var til að hlutleysa þær. Vegna þess að ljóst er að þegar kafla tvö væri lokið væri orðið miklu skemmra í afnám gjaldeyrishafta og það mundi því skapa ákveðinn freistnivanda fyrir eigendur aflandskróna á jöklabréfum til að sitja kyrrir, bíða eftir því í ljósi góðrar hagvaxtarstöðu á Íslandi allt frá 2010 að krónan styrktist og þeir kæmust hjá því, sem var opinbert verkefni og markmið tveggja ríkisstjórna, að sneiða þann stabba niður um 100 milljarða. Það er auðvitað eftir miklu að slægjast þegar slíkur ávinningur blasir við. Nú hefur það hins vegar gerst að útboðin á aflandskrónunum hafa klúðrast. Þau hafa ekki farið fram og þau munu greinilega ekki fara fram fyrr en búið er að ganga frá þeim kafla tvö sem við erum í núna. Sá kafli er mjög keimlíkur því landakorti sem við í fyrri ríkisstjórn drógum upp á því hvernig átti að gera þetta. Það var kannski tvennt sem var mest áberandi í þeirri sviðsmynd sem Már Guðmundsson seðlabankastjóri lyfti til dæmis á opinberum fundi sem haldinn var á vegum samtaka sem þá hétu snjóhengjan.is og fólst í því í reynd að taka krónueign slitabúanna og flytja hana yfir í hendur íslenska ríkisins. Partur af því var sömuleiðis sá að bankarnir lentu í íslenskum höndum og síðan mundu Íslendingar hafa af því töluverðan hagnað sem mundi þá standa gegn þeim kostnaði sem af hruninu hófst þegar kæmi að því að selja bankana. Og gjaldeyri, sem þá átti að afla til að greiða fyrir hluta þeirra gagnvart kröfuhöfum og hjálpa þeim til að komast út með sína eign, átti að sækja og vinna í samvinnu við lífeyrissjóðina. Það lá alveg ljóst fyrir að mikill hagnaður yrði af því þegar í fyllingu tímans bankarnir yrðu seldir á markaði. En það var í lagi vegna þess að lífeyrissjóðirnir eru félagslegt kapítal. Við eigum þá öll og þeir máttu hagnast á því, alveg eins og þeir högnuðust á tilteknum samningum sem þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, stóð fyrir sem bætti stöðu lífeyrissjóðanna sem þá horfðu fram á mikið tap, um 10 milljarða. Enginn andmælti því, því að það er félagslegt kapítal. Við eigum það allt saman. Að þessu leyti tel ég að vegferð núverandi ríkisstjórnar hafi verið prýðileg fram að þessu. Að vísu hefur hún klúðrað fyrsta kaflanum, þ.e. útboðinu, til þess að nudda niður restinni af aflandskrónunum. En markmið hennar varðandi slitabúin voru nákvæmlega sömu og fyrri ríkisstjórnar. Þriðji kaflinn í þessu ferðalagi var síðan að hleypa út krónum með þeim hætti að lagður yrði á hár útgönguskattur. Það lá alltaf fyrir samkvæmt þeim flöggum sem AGS og Seðlabankinn settu upp á síðasta kjörtímabili að sá útgönguskattur yrði að vera nægilega hár til þess að hann hlutleysti útstreymið miðað við fjármálalegan stöðugleika. Þetta voru útgangspunktarnir. Þess vegna var ég mjög glaður þegar mér fannst hæstv. forsætisráðherra vera að hugsa hlutina nákvæmlega rétt þegar hann kom fram með hugmynd sína um stöðugleikaskatt á flokksþingi Framsóknarflokksins. Ég skildi hann. Ég lét reikna út fyrir mig af hverju hann var 39%. Það var nákvæmlega það sem þurfti til þess að Ísland gæti staðið jafn rétt eftir gagnvart gjaldeyrisforða sínum, gagnvart fjármálalegum stöðugleika inn í framtíðina. Svo ég leyfði mér á þeim degi sem það var kunngert að lýsa því yfir að ég mundi styðja stöðugleikaskattinn. En Adam var ekki lengi í þeirri Paradís. Ég sat við skjáinn eins og ábyggilega þúsundir Íslendinga þegar bein útsending var úr Hörpu og menn kynntu alla þá aðgerð. Ég sá tölurnar sem brugðið var upp og ég held að ég hafi skoðað hverja einustu slæðu sem þeir tveir ágætu sérfræðingar brugðu upp til að skýra þetta út fyrir landsmönnum. Ég heyrði aldrei orðið stöðugleikaframlag. Ég tók aldrei eftir glæru, sem ég síðar fann þó á netinu, með orðinu stöðugleikaframlag. Það var aldrei nein útskýring á því að til hliðar við stöðugleikaskattinn væri líka búið að hanna aðra leið, leið stöðugleikaframlaga. Valkvæða leið, vissulega jákvætt í sjálfu sér, sem kröfuhafarnir gátu notfært sér. Það var aldrei greint frá því sem okkur hafði að vísu grunað og ég spurt einu sinni einn hæstv. ráðherra um yfir þennan ræðustól hvort í gangi væru leynilegar viðræður við kröfuhafa. Enn í dag hafna menn því að slíkar viðræður hafi átt sér stað. Hæstv. fjármálaráðherra má þó eiga það að hann var svo ærlegur að í framsögu sinni fyrir stöðugleikaskattsfrumvarpinu lét hann koma fram að samtal hefði verið í gangi við fulltrúa kröfuhafa í Lundúnum. Eins og menn muna kom hann fljúgandi að utan beint inn á fundinn í Hörpu frá Lundúnum. Síðar kom í ljós að þar var hann auðvitað í samræðum við kröfuhafa. Í dag heitir þetta í munni hæstv. fjármálaráðherra lifandi samtal. En það var auðvitað ekkert annað en samningaviðræður. Það frumvarp sem er tilefni þessarar umræðu og við heyjum nú á hinu háa Alþingi staðfestir það. Þar er verið að koma fram með breytingar vegna þess að kröfuhafarnir hafa haft aðstöðu í gegnum hið lifandi samtal til að koma á framfæri óskum gagnvart ríkisstjórninni um frekari breytingar þeim til hægðarauka. Ég hef sagt það í dag að ég er á móti því að hið háa Alþingi sé á þann hátt að klæðskerasníða íslenska löggjöf fyrir þá sérstaklega. Af hverju leyfi ég mér þann munað að vera á móti því? Vegna þess að ég trúi og treysti ríkisstjórninni. Hún hefur sagt við mig mörgum sinnum að leiðirnar tvær séu jafn gildar. Hv. þm. Sigríður Andersen og mig minnir líka hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson töluðu um það eins og auðvitað væru þessar leiðir ekki jafn gildar. En ef ríkisstjórnin segir mér það, alþingismanni með töluverða reynslu að baki en sem hefur enga aðstöðu til að kafa ofan í málið vegna þess að ég hef engin gögn til þess, verð ég að trúa henni. Ég spurði einn hæstv. ráðherra sem er aðili að málinu hvort menn óttuðust að fara leið stöðugleikaskattsins vegna þess að hann mundi ekki standast lögfræðilega. Ástæðan fyrir því var sú að í upphafi máls efaðist ég um það sjálfur. Fullyrt var af ríkisstjórninni að stöðugleikaskatturinn stæðist fyllilega og enginn ótti væri af hálfu ríkisstjórnarinnar gagnvart því að einhverjir dómstólar mundu tæta hann í sundur. Þá tel ég að full rök séu til þess að trúa ríkisstjórninni þegar hún segir að þetta séu jafn gildar leiðir. Nú hefur það hins vegar komið fram að bornar eru brigður á það af hálfu einstakra þingmanna, fyrrverandi fjármálaráðherra, hóps manna, Indefence, sem eru þekktir að því að hafa getu og hæfni til að skoða þessi mál út í hörgul. Bornar eru brigður á það að leiðin, sem upp úr þessari sérstöku hjáleið sem sleppir auðvitað kröfuhöfunum með fast að því 450 miljörðum minna en þeir þyrftu að borga samkvæmt stöðugleikaskattinum, dugi. Mér nægir það til að staldra við þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, hv. þm. Oddný G. Harðardóttir og Indefence velta því upp hvort verið geti að skotið geigi eða fari undir markið. Ég tel að menn eigi að taka mark á því þegar tveir fyrrverandi fjármálaráðherrar sem hafa með mjög málefnalegum hætti tekið þátt í umræðunni velta þessu upp. Ég tel að þegar safn sérfræðinga á ýmsum sviðum, eins og Indefence, setur fram sömu athugasemdir og efasemdir eigi menn að skoða málið. Herra forseti. Um leið og ég óska ríkisstjórninni farsældar og vona að þetta gangi upp hjá henni, þá hefur hún eigi að síður meinað mér það sem á að vera minn réttur sem fulltrúi á löggjafarsamkundunni, að geta skoðað málið út í hörgul. Ég verð að taka hana trúanlega. [[Forseti hringir.]]Ég verð að taka Seðlabankann trúanlegan. Hann hefur breytt afstöðu sinni í einu veigamiklu atriði á lokametrum málsins. Ég leyfi mér eins og Tómas að segja: Ég þarf að leggja höndina í sárið til að trúa. En ég fæ það ekki. Þess vegna mun ég ekki geta stutt málið, en ég ætla ekki að leggjast gegn því.
Forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þingmanns að það hefði vakið undrun hans að fjármálaráðherra, og reyndar báðir formenn stjórnarflokkanna hefðu nánast samþykkt og gefið út strax í upphafi þessa máls að þeir mundu samþykkja málið og vildu að það mundi ganga í gegn án aðkomu Alþingis. Þeir voru tilbúnir og lýstu því strax yfir að þetta væri það sem þeir ætluðu að gera, þ.e. að fara þessa stöðugleikaframlagaleið í stað stöðugleikaskattsleiðar sem þeir höfðu þó áður talað fyrir. Það er ekki bara fram hjá Alþingi sem þeir ákváðu að fara með þessa ákvörðun sína heldur einnig fram hjá launþegasamtökum og lífeyrissjóðum; það skiptir gríðarlegu máli fyrir báða þessa hópa hverjar lyktir þessa máls verða. Ég hef ekki fundið rök fyrir því hvers vegna formenn stjórnarflokkanna hafa ákveðið að ganga svo hart fram í því að fara þá leið sem fjármálaráðherra sjálfur lýsti í Hörpu í sumar sem afarkosti. Þetta var afarkostur, stöðugleikaskattsleiðin var afarkostur. Það var ekki bara það að skattaleiðin væri fyrsti kostur heldur væri sú leið sem hann leggur til núna afarkostur. Enn síður skil ég þennan viðsnúning hæstv. fjármálaráðherra í dag vegna þess að enginn samanburður er lagður fram í dag um þessar tvær leiðir. Við sjáum ekki samanburðinn, við fáum ekki gögn til að bera þetta saman svo að vel fari en okkur er bara sagt að þessar tvær leiðir séu jafn gildar. Við vitum það ekki, við höfum ekki gögn um það. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvað hann telji valda því [[Forseti hringir.]]að hæstv. fjármálaráðherra og reyndar formenn beggja stjórnarflokkanna hafi valið þá leið sem hér er uppi á borðum - sem var af þeirra hálfu lýst sem afarkosti í sumar - í stað þess að fara þá leið sem þeir mæltu fyrst fyrir sem var um stöðugleikaskattinn.
Herra forseti. Ég hef ekki svar á reiðum höndum. Mér er hið flókna sálarlíf hæstv. ráðherra gersamlega framandi og mér finnst það sérstaklega með ólíkindum að hæstv. forsætisráðherra skuli hafa valið þessa leið. Hann sagði jú á síðasta kjörtímabili að það stappaði landráðum næst þegar menn vildu fara samningaleið. Þá rifja ég það upp fyrir hv. þm. Birni Vali Gíslasyni að þegar við vorum að tala fyrir samningaleiðinni við Icesave 2 leiddi það til mikils uppnáms á Alþingi. Hæstv. forsætisráðherra tók upp sína stríðsexi og sveiflaði henni ótt og títt alveg þangað til í síðasta mánuði, að segja má, yfir höfðum kröfuhafa, ætlaði að fara að þeim með mikilli hörku. En Icesave 2, þegar upp var staðið, kostaði 45 milljarða. Á móti því kemur hins vegar að ef sú leið hefði verið farin þá hefði það leitt til þess að gjaldeyrishöftum hefði verið aflétt tveimur til þremur árum fyrr. Hvert ár undir gjaldeyrishöftum kostar íslensk fyrirtæki 80 milljarða samkvæmt Viðskiptaráði þannig að samningaleiðin, ef hún hefði verið farin við Icesave 2, hefði sparað íslenska samfélaginu næstum því 200 milljarða íslenskra króna. Nú hins vegar er það sá maður sem skók öxum að öllum sem vildu fara samningaleiðina á síðasta kjörtímabili sem tekur þátt í því að veita kröfuhöfum mesta skattafslátt Íslandssögunnar og hann er tíu sinnum hærri en kostnaðurinn var við Icesave 2. Mér er hulið að skýra sinnaskipti hæstv. forsætisráðherra og þess vegna verð ég að hryggja hv. þingmann með því að ég get ekki skýrt það.
Herra forseti. Mér þykir ljóst á þeirri ákvörðun formanna stjórnarflokkanna að hafa valið afarkostinn sem þeir kynntu í sumar - þeir reyndar kynntu fyrsta kostinn, nefndu það í framhjáhlaupi að til væri önnur leið, sem héti samkomulag um stöðugleikaframlag, en það væri afarkostur. Þetta var sagt af hálfu formanns Sjálfstæðisflokksins og hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssonar. Miðað við kynninguna, sem þá var á stöðugleikaskattinum, miðað við þessa lendingu sem hér er, að teknu tilliti til áberandi deilna sem voru á milli þessara tveggja flokka um leiðir varðandi framlengingu á Landsbankabréfinu fyrir rúmu ári, þ.e. að það yrði samið um málið - annars vegar var það sú lína sem hæstv. fjármálaráðherra vildi fara, að semja um málin og leiða þau til lykta. Og ég er sammála því. Það er alltaf betra að leiða mál til lykta með samningum en það skiptir máli hvernig er samið. Það þurfa að vera góðir samningar. En besta leiðin er að ljúka málum með samningum, það er ævinlega þannig í mannlegum samskiptum hvernig svo sem þau eru. Þessar deilur hafa kristallast allt þetta ár og komu greinilega fram í kynningunni í Hörpu þegar stöðugleikaskattsleið var kynnt sem stóð ekki til að fara vegna þess að í glærunum stóð: Það er búið að semja. Það er búið að semja, var sagt í glærusjóinu þegar höfðingjarnir voru gengnir úr húsi og embættismenn teknir við. Þetta hefur kostað mikla fjármuni, þessar deilur formanna stjórnmálaflokkanna hafa kostað okkur mikla fjármuni, tafir á málinu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann geti ímyndað sér hvað þessar tafir og deilur hafi kostað okkur í beinhörðum peningum og hvort hann sé sammála þeirri greiningu sem ég er að reyna að draga upp hér, um að [[Forseti hringir.]]ágreiningur hafi verið uppi á milli formanna stjórnmálaflokkanna um leiðir í þessu máli.
Herra forseti. Það er ekkert vafamál að það voru harðir árekstrar á millum formanna stjórnarflokkanna varðandi afgreiðslu þessa máls. Hæstv. forsætisráðherra barðist fyrir því að farin yrði svokölluð gjaldþrotaleið og þess vegna stimpaðist hann mjög gegn því sem hæstv. fjármálaráðherra vildi, hann vildi alltaf fara samningaleiðina. Þá er rétt að rifja það hér upp að í fyrstu ræðunni sem hæstv. fjármálaráðherra flutti á Alþingi í sínu nýja embætti sagði hann að fjármagnshöftin væru eins og blikkandi varúðarskilti yfir Íslandi. Þetta var í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra. Hann sagði jafnframt að stigin yrðu stór skref í átt að því að afnema fjármagnshöftin innan sex mánaða. Þeir sex mánuðir eru nú að verða að þremur árum og enn er ekki búið að afnema gjaldeyrishöftin. Ég tel ekkert efamál að það verða ekki stigin nein marktæk skref í því að afnema þau fyrr en síðla árs 2017. Það verður hugsanlega komin ný ríkisstjórn þegar það skref verður loksins stigið, eitthvað sem máli skiptir. Hæstv. ríkisstjórn hefur aldrei fengist til að meta, og við höfum ekki gert það, hvað gjaldeyrishöftin kosta þjóðina. En Viðskiptaráð hefur gert það og í febrúar 2013 birti Viðskiptaráð upplýsingar sem komu í fjölmiðlum, meðal annars á Eyjunni, og þaðan hef ég þessa tölu. Þar mat Viðskiptaráð það svo að hvert ár undir fjármagnshöftum kostaði íslensk fyrirtæki 80 milljarða. Ég tel að slagsmálin og ágreiningurinn millum formanna stjórnarflokkanna hafi að minnsta kosti tafið afnám gjaldeyrishafta um 80 milljarða. Það er það sem þessi átök hafa kostað. Það var hæstv. forsætisráðherra sem lagðist harkalegast gegn Icesave 2 samningaleiðinni þá. Þegar allt er talið leggur þetta sig sennilega á fast að því 400 milljarða sem þetta hefur hugsanlega kostað íslensku þjóðina.
Virðulegur forseti. Hv. þingmanni hefur orðið tíðrætt um kynningu ríkisstjórnarinnar á afnámi fjármagnshafta sem haldin var síðasta sumar. Hv. þingmaður hefur haldið því fram að þar hafi sjónum einkum verið beint að stöðugleikaskatti en ekki stöðugleikaframlagi. Því hefur jafnvel verið haldið fram í ræðum að stöðugleikaskilyrðin hafi verið einhverjir afarkostir en forgangsatriðið hafi verið stöðugleikaskatturinn. Getur hv. þingmaður lýst þessu örlítið fyrir mér? Fyrir framan mig hef ég umrædda kynningu þar sem fram kemur að lausn stjórnvalda gagnvart slitabúum sé tvíþætt, annars vegar stöðugleikaskilyrði og ef slitabú uppfylla ekki stöðugleikaskilyrðin leggist stöðugleikaskattur á slitabúin. Á þessari glæru, númer 13 í þessari kynningu, eru sérstaklega sýndir þessir tveir kostir á svokölluðu skipuriti, stöðugleikaframlagið annars vegar og stöðugleikaskatturinn hins vegar. Þess vegna spyr ég: Af hverju hefur margítrekað verið farið rangt með þetta atriði og vísað í þessa kynningu með þeim hætti að hún hafi einungis lotið að stöðugleikaskattinum? Í framhaldi af því vil ég spyrja hv. þingmann annars. Aðstæður hafa ekkert breyst frá því að þetta var kynnt í sumar og við samþykktum á þingi í sátt og samlyndi bæði lög um stöðugleikaskatt og breytingar á reglum um nauðasamninga, ýmsum lögum. Hv. þingmaður er fullur tortryggni í garð leiðar stöðugleikaframlagsins og ég spyr: Er engin tortryggni í hans huga gagnvart stöðugleikaskattinum?
Ef ég byrja á að svara þessum þremur spurningum í öfugri röð var ég, eins og ég gat um í ræðu minni áðan, tortrygginn í garð stöðugleikaskattsins vegna þess að ég taldi að rísa mundu lögfræðileg ágreiningsefni sem honum tengdust. Ég var fullvissaður um það yfir þennan stól af hæstv. ráðherrum að hann væri pottþéttur, og reyndar utan þings af starfsmönnum Seðlabankans sem lýstu fyrir mér og mínum þingflokki þeirri miklu lögfræðilegu vinnu sem þar væri á bak við. Þá taldi ég að þessi leið væri pottþétt. Ég vil fara hina pottþéttu leið, þannig hef ég breyst eftir að ég eltist, og þess vegna tel ég fínt að fara hana, hún eyði örugglega hinum mengandi krónum úr fórum kröfuhafanna. Varðandi aðra spurninguna, um hvað hafi breyst síðan í vor, gefur hv. þingmaður sér rangar forsendur sér ef hún á við með því að ég hafi breytt afstöðu minni. Hv. þingmaður getur skoðað lokaafgreiðslu þess máls við Alþingi og þá mun hún sjá að ég var ekki viðstaddur þá atkvæðagreiðslu. Ég fór úr henni vegna þess að ég vildi einfaldlega ekki að lokum bera ábyrgð á þessu vegna þess að á mig sótti tortryggni. Varðandi það að hér hafi ítrekað verið talað um að ekki hafi verið minnst á stöðugleikaframlagið í kynningunni í Hörpu getur hv. þingmaður, þegar hann kemur heim til sín fyrir svefninn, leikið aftur af neti þingsins þær ræður sem ég flutti áðan og fyrr í dag. Þar segi ég algjörlega skýrt að það hafi komið fram á einni glæru en hv. þingmaður upplýsir mig um að það hafi verið glæra 13. Það kom hins vegar skýrt fram í lok þeirrar kynningar eða þegar hún var búin að þeir sem kynntu hlupu yfir margar glærur. Ég sá þessa glæru aldrei á skjánum. Ég hef haldið því fram og því hefur ekki verið hafnað. [[Forseti hringir.]]Ef hv. þingmaður skoðar fréttir af Hörpufundinum finnur hún heldur ekki orðið stöðugleikaframlag.
Virðulegur forseti. Ég verð að segja að mér finnst þessi málflutningur í hæsta máta furðulegur. Í sumar laut einmitt umræðan um þessi mál öll að stöðugleikaskilyrðunum. Það var ágreiningur um það og kom fram ábending um það og ádeila, m.a. af hálfu stjórnarandstöðunnar, og réttmæt að mínu mati að einhverju leyti, að stöðugleikaskilyrðunum væri ekki nægilega lýst á þeim tíma. Það er alveg útilokað að halda því fram í dag að þetta hafi ekki verið rætt í sumar. Hvers vegna samþykkti Alþingi sérstaklega flókið lagafrumvarp um breytingu á ýmsum ákvæðum er lúta að nauðasamningum ef ekki til þess að búa í haginn fyrir þann möguleika að farin yrði nauðasamningsleið í stað stöðugleikaskatts? Menn töluðu um það jafnvel opinskátt að stöðugleikaskatturinn ætti að vera sú svipa sem slitastjórnirnar svo sannarlega þurftu á að halda til að ljúka áralangri og bráðum áratugalangri vinnu við slitabúin. Það þurfti að setja þessa svipu stöðugleikaskatts á það til að menn lykju þessari vinnu og kæmu sér út með það fé sem þeir eiga hérna og eiga mögulega kost á að fara með, að gættum þeim skilyrðum sem Seðlabankinn hefur sett og ríkisstjórnin og vonandi þingheimur allur um stöðugleika. Ég árétta að það er fráleitt að það komi bara fram á einni glæru, menn geta flett upp þessum glærum frá 8. júní. Öll kynningin fjallar um stöðugleikaframlagið og þessar tvær leiðir sem kröfuhöfum býðst að fara til að fara út með eigur sínar. Ég frábið mér þennan málflutning. Úr því að menn eru að kalla eftir málefnalegri umræðu tel ég rétt að halda þessu til haga.
Herra forseti. Ég vísa nánast öllu af þessu á bug. Hv. þingmaður getur sannfært sjálfa sig ef hún spilar upptökur af ávörpum hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra í Hörpu og sér að þar er ekki talað um stöðugleikaframlög. Það er eins og þeir ágætu herramenn viti ekki að það hugtak sé til. Annað kom þó síðar á daginn. Fram að þeim degi að minnsta kosti sem umræðan hin fyrsta um það mál hófst á þingi talaði hæstv. forsætisráðherra enn þá um stöðugleikaskatt. Allar tölurnar sem hrutu af munni hæstv. forsætisráðherra fyrir, á og í kjölfar kynningarfundarins í Hörpu gengu út á eitt, að íslenska ríkið mundi fá 850 milljarða. Hann talaði aldrei um stöðugleikaframlag. Af hverju? Vegna þess að hann vildi ekki fara þá leið. Þess vegna tókst forusta ríkisstjórnarinnar, leiðtogar stjórnarflokkanna, á um þetta mál fram á haustdaga. Þeir voru enn að takast á um málið þann dag sem Seðlabankinn átti að vera með kynningu sína fyrir efnahags- og viðskiptanefnd. Þetta er ástæðan fyrir því. Hv. þingmaður getur farið í gegnum allar fréttir, a.m.k. kosti dagana í kjölfar kynningarfundarins í Hörpu, án þess að finna orðið stöðugleikaframlag. Að minnsta kosti fann ég það ekki. Ástæðan fyrir því að ég fór að lokum út úr atkvæðagreiðslu þegar menn voru að ganga frá þessu hér í sumar var sú að í umræðunni rann upp fyrir mér að það var ekki ætlunin að fara þessa stöðugleikaskattsleið. Menn voru að hugsa um allt annað og á þeim tímapunkti taldi ég mig ekki hafa forsendur til að fylgja henni. Áður var ég búinn að lýsa miklum fögnuði á þinginu og í fjölmiðlum gagnvart stöðugleikaskatti. Svo einfalt er það nú.
Virðulegi forseti. Það er makalaust að heyra þingmann stjórnarliða og framsögumann nefndarálits meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar túlka stöðugleikaskattinn sem var boðaður í Hörpu í sumar sem einhvers konar svipu eða hugsanlega refsingu ef kröfuhafar slitabúa gömlu bankanna yrðu ekki við tilmælum stjórnvalda um að greiða stöðugleikaskatt. Þetta fannst mér makalaus ummæli. Í fyrsta lagi felst í orðunum nánast að það séu hálfgerðir kjánar sem reka þrotabú bankanna og það hafi þurft að setja fram einhverja hótun og ef þeir mundu ekki hlýða stjórnvöldum yrði lagður á þá skattur. Í öðru lagi stenst þetta ekki skoðun vegna þess, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór yfir hér áðan, að á kynningunni í sumar var eingöngu kynntur skattur, eingöngu rætt um stöðugleikaskatt. Það er hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að talsmenn og formenn stjórnarflokkanna ræddu um stöðugleikaskatt og að hann mundi skila 850 milljörðum kr. Það var stóra glæran sem var sýnd og um það hverfðist allt málið í sumar. Það kom reyndar í ljós þegar betur var að gáð og rennt yfir allar þessar 80 eða 100 glærur, hvað þær voru margar, að það var búið að semja um annað. Það var búið að semja um stöðugleikaframlag. Það stóð aldrei til að fara einhverja skattaleið. Það var engin hótun fólgin í því að fara skattaleið enda kemur fram í gögnum málsins í dag af hálfu hæstv. fjármálaráðherra og Seðlabankans að þeirra mat var að það væri vond leið vegna þess að það mundi tefja málið, tefja fyrir úrlausn málsins og því að hægt væri að aflétta höftum. Þess vegna stóð aldrei til af þeirra hálfu síðastliðið sumar að leggja skatt á þrotabúin heldur var þetta sviðsetning. Þetta var sýning sérstaklega hönnuð og gerð að frumkvæði Framsóknarflokksins sem fannst erfitt að kyngja því að hafa ekki fengið að nota haglabyssurnar og gaddakylfurnar við að berja á hrægömmunum sem menn voru þó búnir að tala um árum saman að þyrfti að gera. Þegar á hólminn var komið sögðu þeir þjóðinni ósatt í beinni útsendingu úr Hörpu með því að fullyrða að til stæði að leggja á stöðugleikaskatt sem ætti að skila ríkissjóði 850 milljörðum kr. Þegar betur var að gáð og rýnt betur í gögnin þá var það ekki rétt. Eins og hv. þingmaður sagði hér áðan var engin alvara á bak við þetta heldur var þetta fyrst og fremst einhver hótun, einhver svipa sem var sett á loft. Það var stefnt að allt öðru. Það var aldrei neitt að marka þetta. Það er alvarlegt þegar formenn stjórnarflokkanna koma fram og segja eitt, halda einhverju á lofti, lofa þjóðinni því að nú séu málin að leysast farsællega en meina það ekki. Það staðfesti hv. þm. Sigríður Andersen hér áðan sömuleiðis, að þetta hefði verið sýning fyrir kjánana sem reka slitabúin svo að þeir yrðu hræddir við stjórnvöld sem hótuðu kylfum og haglabyssum ef þeir inntu ekki af hendi stöðugleikaframlag, annars fengju þeir á sig skatt. Þetta sannar sig í frumvarpinu sem við erum að ræða hér í kvöld, sem felur í sér frestun á málinu. Það er verið að laga málið enn frekar dag eftir dag, viku eftir viku og mánuð eftir mánuð að þörfum kröfuhafa sem vilja gera upp búin sín með því að inna af hendi svokallað stöðugleikaframlag með því að láta okkur hafa góssið og nokkrar krónur í veskið að auki og við eigum síðan að koma því í verð, innleysa eignirnar, innleysa kröfurnar og koma þeim frá okkur svo að við getum fengið peninga til að greiða niður skuldir og jafnað okkur á því að þeir séu farnir með eigur sínar úr höftunum. Þetta var sum sé allt saman plat með stöðugleikaskattinn. Það stóð aldrei til. Hitt var alltaf leiðin [[Forseti hringir.]]sem átti að fara þó að það hefði ekki verið sagt.
Herra forseti. Við höfum verið, nokkrir þingmenn stjórnarandstöðunnar, æðiáhyggjufull og ósátt við meðferð þessa máls. Ég talaði áðan í fyrri ræðu minni um hraðann í málinu. Þann 7. október var málið sent út til umsagnar, það mál sem veitir frekari ívilnanir á afsláttarleiðinni, leið stöðugleikaframlagsins. Umsagnarfresturinn sem var gefinn var sex dagar, til 13. október. Og inn skiluðu umsögnum slitastjórnir, Samtök fjármálafyrirtækja og ríkisskattstjóri. Fyrst þann 28. október, eða hálfum mánuði síðar og viku héðan í frá, sem sagt fyrir einni viku en tveimur vikum eftir að umsagnarfrestur um málið var liðinn, var kynning um áhrifin af undanþágum til slitabúa viðskiptabankanna þriggja. Það var eftir samráð Seðlabankans við fjármálaráðherra og kynningu í ríkisstjórn og ráðherranefnd um efnahagsmál. Veigamikill þáttur málsins kom því ekki fram fyrr en löngu eftir að umsagnarfrestur var liðinn. Til dæmis var bæði Bankasýslunni og Landssamtökum lífeyrissjóða boðið upp á að skila inn umsögn. Þau skiluðu ekki inn umsögn. Ég velti því fyrir mér hvort Landssamtök lífeyrissjóða, eftir að hafa séð þessa kynningu og áttað sig á hvernig á að ljúka málinu og eftir allar þær miklu breytingartillögur sem hafa komið fram, vildu ekki hafa eitthvað um málið að segja. Ég sem einn af eigendum þeirra sjóða vona svo sannarlega að lífeyrissjóðirnir velti vöngum yfir málinu. En umsagnarfrestur var löngu liðinn og málið er núna, 5. nóvember, komið í 2. umr. og mjög lítið hefur verið fjallað um það á opinberum vettvangi hvernig áhrifin verða af stöðugleikaframlögunum. Ég vil leyfa mér að fullyrða að málið sé það flókið að það sé ekki aðgengilegt nema fyrir þá sem hafa djúpan og mikinn skilning á því, og sem hafa lesið sig í gegnum 30 síðna skýrslu Seðlabankans þar sem þarf virkilega að beita allri sinni athygli til að reyna að sjóða saman hvað í þessu felist. Og ekki eru allar forsendur skýrar. Við þingmenn höfum spurt ýmissa spurninga í ljósi þess að við erum að tala um gríðarlega hagsmuni fyrir íslenskt þjóðarbú og velt fyrir okkur hvort áhrifin á greiðslujöfnuð þjóðarbúsins verði ásættanleg eða hvort of mikil áhætta sé í þessu fólgin. Þar spyrjum við: Af hverju var ekki óháður aðili fenginn til að meta virði bankanna? Hér er talað um nafnverð, sem leidd hafa verið rök að að sé algjörlega óraunhæft. Við spyrjum: Hver er áætlunin um frekari losun hafta fyrir lífeyrissjóðina, fyrirtæki og heimili? Það sem lesa má út úr þessum gögnum er að í raun sé verið að slá frestun afnáms gjaldeyrishafta á frest fyrir alla nema erlenda kröfuhafa og að lífeyrissjóðirnir fái örlítinn glugga. Mér finnst þetta stóralvarlegt mál. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni. Við bindum í lög að fólk verði að greiða inn í þessa sjóði. Svo virðist sem hlutdeild launa inn í þessa sjóði eigi að aukast og við getum ekkert sagt um hvað verður um fjárfestingarmöguleika lífeyrissjóðanna á næstu árum. Ég teldi eðlilegt að málið fengi á milli umræðna umsögn Landssamtaka lífeyrissjóða um áhrifin af þessu öllu saman. Við vitum ekkert hvað fór á milli Seðlabankans, fjármálaráðuneytis og kröfuhafa. Það er ekki auðvelt að lesa í það hvernig kröfuhafarnir munu koma út úr þessu. Ég vil vita hvort þetta er sá góði díll sem manni sýnist, og vefengi að það sé rétt að þeir eigi að fá sérstaka vildarmeðferð umfram almenning á Íslandi. Lesið hefur verið út úr þessu að það sé um 450 milljarða afsláttur frá skattaleiðinni. Rétt væri að leggja fram gögn sem sýni okkur samanburð á þeim leiðum þannig að við getum skoðað það almennilega. 450 milljarðar eru engin smásumma. En þetta þurfum við að sjá og geta metið. Eins og fram hefur komið í máli okkar í dag er eðlilegt að í samningaleið, sem dregur úr ákveðinni óvissu, sé við hæfi að veita einhvern afslátt, en það verður að vera innan eðlilegra marka. Við höfum enga tilfinningu fyrir að svo sé og tortryggni okkar er mikil í málinu. Við viljum líka fá ítarlegri greinargerð um hvort afsláttarleiðin sé örugglega öruggari en skattaleiðin. Ég man að þegar ég tók þátt í atkvæðagreiðslu var mjög afdráttarlaust að þetta ætti að vera örugg leið og algjörlega í samræmi við lög og stjórnarskrá. Ein mjög góð spurning, sem er samviskuspurning til ráðherra í núverandi ríkisstjórn: Af hverju er framsetningin ekki skýrari? Bara framsetningin ýtir undir tortryggni. Ég vil líka vita hvort ríkisstjórnin hafi með einhverju móti svarað gagnrýni Indefence á frestun vandans. Ég mundi vilja sjá einhvers konar greinargerð þar sem þeim áhyggjum væri svarað. Herra forseti. Mér finnst ég sett í algjörlega óþolandi stöðu. Mér finnst ég ekki fá svör við spurningum um ýmis áhrif sem sú leið sem frumvarpið stuðlar að um stöðugleikaframlagið mun hafa almennt á íslenskt efnahagskerfi. Ég vara við því að ef við í blindni samþykkjum frumvarpið, án þess að vita um frekari áætlanir um losun hafta og fá mat frá lífeyrissjóðunum um áhrifin á þá, þá séum við að rýra verðmæti lífeyrissjóðanna fyrir þær kynslóðir sem nú eru að greiða í þá til að safna sér fyrir lífeyri með hlutdeild af launum sínum, og við séum að ýta undir bólumyndun í íslensku hagkerfi. Það er margt sem bendir til þess að hún sé nú þegar hafin. Þar vara ég við bólumyndun á hlutabréfamarkaði og húsnæðismarkaði. Það eru rétt um sjö ár síðan húsnæðisbóla og hlutabréfabóla sprungu ásamt ýmsu öðru sem gerðist á þeim tíma í hruninu, en það leiddi til gríðarlegs tjóns fyrir almenning og fyrirtækin á Íslandi. Mér finnst að við þingmenn eigum að sýna meiri ábyrgð en svo að við samþykkjum með bundið fyrir augun að leggja í slíka hættuför að nýju.
Forseti. Stöðugleikasamkomulag um framlag þrotabúanna, þ.e. stöðugleikaframlag og málið í heild sinni, snýst um að aflétta gjaldeyrishöftum á Íslandi og reyna að losa landið úr þeim erfiðleikum sem höftin og efnahagshrunið komu okkur í á sínum tíma. Málið snýst um að slitastjórnir þriggja stærstu föllnu viðskiptabanka landsins hafa óskað eftir því við Seðlabankann að þeim verði veitt undanþága til að komast með eignir sínar út úr höftunum. Seðlabankinn hefur lagt til við fjármálaráðherra að þrotabúunum verði heimilt að fara með eignir sínar út og fjármálaráðherra hefur lýst yfir að hann sé sammála þeirri greiningu. Fjármálaráðherra og fleiri hafa reyndar sagt að þess sé að vænta á allra næstu vikum og mánuðum og í byrjun næsta árs að stór skref verði stigin við afnám gjaldeyrishafta á Íslandi. Af því tilefni langar mig til að rifja upp fyrri ummæli fjármálaráðherra og forsætisráðherra um afnám hafta frá því að þeir settust í ríkisstjórn vorið 2013. Þann 23. apríl sagði formaður Sjálfstæðisflokksins að hægt yrði að afnema gjaldeyrishöft á næstu mánuðum. Sama dag sagði formaður Framsóknarflokksins að afnám haftanna tæki ekki langan tíma. Mánuði síðar tilkynnti forsætisráðherra að höftin yrðu afnumin samkvæmt áætlun sem byggðist á hugmynd hans, sem mætti ekki segja frá. Sama dag sagði forsætisráðherra að þær hugmyndir yrðu opinberaðar í september það sama ár. Þann 15. ágúst 2013 tilkynnti forsætisráðherra að hann hefði skipað sérstakan afnámsstjóra, gjaldeyrishaftaafnámsstjóra. 20. september 2013 sagðist forsætisráðherra að afnám haftanna gæti hafist í fyrirsjáanlegri framtíð. 15. október 2013 fullyrti fjármálaráðherra að stutt væri í afnám haftanna. Þann 16. október 2013 sagði fjármálaráðherra að meiri háttar skref um afnám haftanna yrðu tilkynnt á næstu fimm mánuðum. 30. október 2013, fyrir tveimur árum, sagði forsætisráðherra að það tæki skamman tíma og langan tíma að afnema höftin. Þann 15. nóvember tilkynnti forsætisráðherra skipun sérstaks ráðgjafarhóps um afnám haftanna. 30. nóvember 2013 sagði forsætisráðherra að skattlagning þrotabúanna mundi ekki tefja afnám haftanna. Í lok janúar sagði forsætisráðherra að ríkisstjórnin hefði skamman tíma til að afnema höftin. Þann 9. febrúar 2014 sagði fjármálaráðherra að afnám haftanna gæti hafist á árinu, þ.e. árinu 2014. 20. febrúar 2014 sagði forsætisráðherra að það þjónaði ekki tilgangi að opinbera leynilega áætlun sína um afnám haftanna. 20. febrúar 2014 sagði forsætisráðherra sömuleiðis að beðið væri eftir gögnum frá Seðlabankanum til að hægt væri að greina frá hugmyndum stjórnvalda um afnám haftanna. 25. febrúar 2014 sagði fjármálaráðherra að framkvæmd afnáms gjaldeyrishaftanna væri í fullum gangi. 27. mars 2014 sagði fjármálaráðherra að afnám haftanna væri forgangsmál hjá ríkisstjórninni. 4. apríl 2014 tilkynnti fjármálaráðherra um fjölgun ráðgjafa við afnám haftanna. Þann 7. júní 2014 segir fjármálaráðherra að pólitískan kjark þurfi til að afnema höftin o.s.frv. 11. nóvember 2014 sagðist fjármálaráðherra vongóður um að opinbera áætlun um afnám haftanna fyrir jól, þ.e. síðustu jól. 4. janúar 2015 tilkynnti forsætisráðherra að næstu skref við afnám haftanna yrðu tekin í mánuðinum. Þann 9. janúar skipar forsætisráðherra enn einn hópinn um afnám haftanna. Í lok janúar 2015 segir fjármálaráðherra að fyrri hluta ársins verði tekin stór skref við afnám haftanna, þ.e. fyrri hluta þessa árs. 10. apríl 2015 sagði forsætisráðherra að ný áætlun um afnám haftanna yrði lögð fram fyrir þinglok, þ.e. síðasta vor. Það gerðist ekki. Þann 16. apríl 2015 sagði fjármálaráðherra að áfram yrði unnið að afnámi hafta samkvæmt blandaðri leið ýmissa úrræða, eins og hingað til. 22. maí 2015 sagði fjármálaráðherra að frumvarp um losun haftanna væri væntanlegt í næstu viku, þ.e. í maí 2015. Ekkert slíkt gerðist. Nú segja þeir sömu menn að það verði stór skref stigin snemma á næsta ári við afnám haftanna. Við vitum hvaða skref það eru, það verður reyndar ekki snemma á næsta ári, það verður í fyrsta lagi síðsumars á næsta ári sem það hugsanlega gæti gerst og þau skref felast í því að kröfuhöfum verður hleypt með eignir sínar út úr gjaldeyrishöftum á Íslandi á meðan aðrir sitja þar eftir, lífeyrissjóðir, fyrirtæki og heimili. Og takk fyrir það.
Virðulegi forseti. Það hafa verið fróðlegar umræður sem hafa átt sér stað hér í allan dag. Ég skal játa að ég hef nokkurn skilning á því skilningsleysi sem margir hv. þingmenn hafa lýst hér almennt í þessu máli, ekki bara málinu sem er til umræðu heldur hefur umræðan líka farið út um víðan völl og menn hafa verið að ræða losun fjármagnshafta í heild. Ég hef skilning á því að það taki tíma að ná utan um alla þá umræðu og viðurkenni sjálf að ég skil ekki til fulls alla þætti þess máls, hef ekki forsendur til þess. En þá hef ég brotið odd af oflæti mínu og reitt mig á mér fróðari aðila í þeim efnum þar sem skilning minn brestur. Miðað við hversu mikið menn hafa lýst hér skilningsleysi sínu á málinu þá verð ég þeim mun meira undrandi á því hversu einarða afstöðu sumir hv. þingmenn í stjórnarandstöðu hafa tekið gagnvart þeirri leið sem kölluð hefur verið leið nauðasamnings með stöðugleikaframlagi, stöðugleikaframlagsleiðinni. Það kemur mér svolítið á óvart. Hér hefur líka verið lýst mikilli tortryggni í garð málsins í heild. Þó hefur í raun ekkert breyst í þessum heimi slitabúanna, ef svo má að orði komast, frá því í sumar þegar ríkisstjórnin kynnti áætlun sína um losun fjármagnshafta og Alþingi samþykkti í kjölfarið lög um stöðugleikaskatt og breytingu á mörgum reglum um gerð nauðasamninga. Það hefur sem sagt ekkert breyst nema náttúrlega afstaða sumra hv. þingmanna sem voru í sumar jákvæðir í garð þess að bjóða upp á þessa tvo möguleika, annars vegar stöðugleikaskattsframlag og hins vegar stöðugleikaskatt. Ég vil árétta það sem ég hef sagt hér fyrr í dag. Í hlut eiga kröfuhafar sem eiga lögvarðar kröfur hér á landi, kröfuhafar sem eiga eigur hér, þannig að það liggi alveg fyrir. Vandinn við það, umfram það þegar við, hv. þingmenn eða aðrir, eigum kröfur hér á landi, er sá að þeim lögvörðu kröfum fylgir vandi upp á 1.000 milljarða fyrir íslenskt þjóðarbú. Það er sá vandi sem menn eru að reyna að leysa hér og það er þess vegna sem gjaldeyrishöft hafa verið hér, sem menn eru, held ég, sammála um að þurfi að fara með einhverjum hætti. Ég vil líka benda á það að í lögum um gjaldeyrismál hefur verið, frá því að almennu gjaldeyrishöftin voru sett á, heimild til þess að veita undanþágu að tilteknum skilyrðum gefnum. Ég vísa til 13. gr. o í lögum um gjaldeyrismál. Kröfuhafar, alveg eins og allir aðrir á Íslandi, eiga rétt á því að afstaða sé tekin til beiðni þeirra, sem send skal Seðlabankanum, um undanþágu. Kröfuhafar eru ekki í annarri stöðu en allir aðrir hér á landi. Hingað til hefur fjölmörgum aðilum verið veitt undanþága frá gjaldeyrishöftum með ýmsum rökum og að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Það er þetta sem hefur legið fyrir Seðlabankanum að leysa úr, þ.e. beiðnum þessara slitabúa um undanþágu frá gjaldeyrishöftum. Þegar slitabúin nefna að þau séu tilbúin til þess að gefa eitthvað eftir af kröfum sínum eða eignum hér á landi þá hlýtur að þurfa að taka tillit til þess eða að minnsta kosti svara því. Það er það sem Seðlabankinn hefur nú gert og hefur kynnt fjármálaráðherra sem hefur síðan kynnt afstöðu sína og Seðlabankans efnahags- og viðskiptanefnd. Hér var þeirri spurningu velt upp hvort leið stöðugleikaframlags sé betri leið en leið stöðugleikaskatts. Vel mætti spyrja á móti: Er leið stöðugleikaskatts betri en leið stöðugleikaframlags? Menn þurfa að hafa í huga, hvað varðar stöðugleikaskattinn, að ágallar eru á þeirri leið. Hv. þingmenn hafa nefnt það hér og þá einkum vísað til þess að vafi kunni að vera um gildi að lögum hvað varðar stjórnarskrá, hvort þessi stöðugleikaskattur sé heppileg leið. Menn vísa til þess og að sjálfsögðu er það þannig að Alþingi hefði ekki samþykkt lög um stöðugleikaskatt nema af því að menn eru sannfærðir um að hann standist stjórnarskrá, það er alveg ljóst. En það eru ýmsir aðrir ágallar fyrir utan þessa mögulegu dómstólaleið sem kröfuhafar mundu fara. Það liggur fyrir að framlag slitabúanna til hins svokallaða greiðslujafnaðarvanda er mjög mismunandi. Sum búin leggja ekki eins mikið til þess vanda og önnur bú vegna þess að sum búin eiga ekki svo mikið af eignum hér á landi, heldur eru bara með eigur erlendis. Þessi bú gætu þurft að selja eigur erlendis til að geta staðið í skilum með stöðugleikaskattinn. Ég leyfi mér að fullyrða að bú sem þannig háttar til um mundu alveg örugglega láta reyna á stöðugleikaskattinn fyrir dómi vegna þess að stöðugleikaskatturinn var settur á með vísan til greiðslujafnaðarvandans. Ef það liggur fyrir að sum búin leggja ekki inn eins mikið - það eru ekki öll búin, aðstæður eru mismunandi. [[Gripið fram í: Má ekki reyna?]]Sum búin leggja ekki eins mikið til þessa vanda og það kynni nú að vera svolítið ankannalegt fyrir dómi að bú sem þyrfti að selja eigur og koma með fé utan frá til að standa í skilum um stöðugleikaskatt vegna þess að því er gert að borga skattinn vegna þess að það leggi eitthvað til greiðslujafnaðarvandans þegar fyrir liggur að það er ekki þannig. Þetta er eitt atriði. Annað atriði er það að greiðsla á stöðugleikaskatti gæti haft alvarlegar afleiðingar fyrir fjármálafyrirtækin sem starfandi eru í dag vegna þess að slitabúin eru með lausafé og eigur inni í þessum fjármálafyrirtækjum sem þau þyrftu endilega að losa í einu vetfangi til þess að greiða stöðugleikaskattinn. Þannig að það eru ýmsir ágallar á þessu. Fyrir utan þann helstan, að mínu mati, með stöðugleikaskattinn, að kjósi eitthvert slitabú að fara leið stöðugleikaskatts er engin stjórn á því hvenær kröfuhafar fara að endingu út með þær eigur sem þó verða eftir. Gleymum því ekki að stöðugleikaskatturinn er 39% af eigum, það er ekki 100% eignaupptaka, ekki í einu vetfangi að minnsta kosti. Það liggur alveg fyrir að slitabú yrðu hér áfram með sínar eigur, mundu ávaxta þær, mögulega mundu þær vaxa og þar fram eftir götunum, þannig að vandinn sem stefnt er að að leysa yrði ekki endilega leystur með því. En auðvitað var reynt að miða fjárhæð skattsins við það afmarkaða vandamál sem fyrir hendi er. Svo spyrja menn: Hvernig koma kröfuhafarnir út úr þessu? Ég segi á móti: Hvað kemur mér það við? Hvað kemur hv. þingmönnum það við hvernig kröfuhafarnir koma út úr þessu? Þetta eru kröfuhafar sem eiga eigur hér, eru að fara með þær út eða gera við þær það sem þeir vilja. Þeir borga stöðugleikaframlag eða stöðugleikaskatt eftir atvikum og þar með er sambandi íslenska ríkisins við þessa kröfuhafa lokið. Hvernig þeim reiðir af í framhaldinu er algjörlega utan við alla umfjöllun sem hér á að eiga sér stað, að minnst kosti í þessum sal. Hér hefur verið reynt að gera það tortryggilegt að samráð hafi verið haft við kröfuhafa. Það væri auðvitað fásinna að fjalla um þetta mál án þess að fá sjónarmið þeirra sem hafa helst hagsmuni af, sem eru íslenska ríkið, Seðlabankinn og kröfuhafar. Margar breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki, sem hafa verið gerðar eftir hrun, hafa miðað að því að liðka fyrir slitum á hinum föllnu fjármálafyrirtækjum og allar slíkar breytingar hafa verið gerðar að framlögðum sjónarmiðum þeirra sem gerst þekkja. Þessar breytingar hafa verið gerðar. Þá er rétt að árétta að þessar breytingar margar hverjar, og meðal annars þær sem eru til umfjöllunar í þessu máli, eru breytingar á reglum um gerð nauðasamninga með hliðsjón af því að þeir nauðasamningar sem hér um ræðir, nauðasamningar kröfuhafanna, eru ekki hefðbundnir nauðasamningar í skilningi gjaldþrotaskiptalaga þar sem, eins og almennt hefur þekkst hér á Íslandi, fyrirtæki er endurreist aftur, fært aftur í rekstur með minni skuldum. Nauðasamningarnir sem hér um ræðir eru í raun nokkurs konar skuldaskil. Þeir miða að því að hið fallna fyrirtæki verði slitið. Þetta eru aðstæður sem við höfum ekki þekkt hingað til svo nokkru nemi hér á Íslandi og hvað þá í þessu yfirgripsmikla mæli sem slitabú föllnu fjármálafyrirtækjanna er raunverulega. Hér hefur líka verið kvartað yfir því að ekki hafi verið haft samtal við þjóðina. Ég vil af því tilefni nefna að öll gögn sem efnahags- og viðskiptanefnd hafa borist hafa verið gerð opinber. Ég vek sérstaka athygli á bréfi Seðlabanka Íslands, svarbréfi til Indefence, sem birt er á vefsíðu Seðlabanka Íslands, efnahags- og viðskiptanefnd gaf að sjálfsögðu öllum þeim sem nefndinni datt í hug að hefðu sjónarmið og hagsmuna að gæta, til að mynda lífeyrissjóðum, tækifæri til að veita umsögn um málið. Þessir aðilar kusu að veita ekki umsögn um málið þrátt fyrir mikla umræðu um málið, ekki bara í nefndinni frá því í september þegar málið var lagt fram og barst síðan nefndinni fyrir mánuði, heldur hafa þessi mál verið í umræðu undanfarin ár og einkum og sér í lagi frá 8. júní síðastliðinn. Það er því ekki hægt að halda öðru fram en að fólki hafi gefist kostur á að koma sjónarmiðum á framfæri á ýmsum stigum. Þá vil ég líka nefna að efnahags- og viðskiptanefnd hefur sérstaklega lagt sig í líma við að taka á móti umsögnum löngu eftir að umsagnarfrestur er liðinn, hefur ekki gert það að skilyrði að menn sendi innan tiltekins frests. Ég vil að endingu nefna að í tengslum við það þegar menn nefna jafnræði við losun - gera það að miklu ágreiningsatriði að ekki sé haldið til haga jafnræði íslenskra aðila, lífeyrissjóða, almennings, fyrirtækja þegar kemur að losun hafta - þá gera menn því skóna að kröfuhafarnir fari hér út löngu áður en við öll hin. Af því tilefni vil ég nefna að það liggur ekkert fyrir um það hvenær kröfuhafarnir fara út. Það liggur ekkert fyrir um það. Ég bendi á að þeir eiga eftir að fá staðfestingu héraðsdóms fyrir nauðasamningi. Ég held ég geti fullyrt að það verði ekki fyrir áramót heldur einhvern tímann eftir áramót. Það er ekkert hægt að fullyrða um það hvort höftunum verði þá ekki aflétt á sama tíma. Tímans vegna ætla ég að láta þetta nægja. Ég vonast til þess að hv. þingmenn sofi á þessu og komi öllu hressari í þingsalinn á morgun.
Hæstv. forseti. Framsögumaður málsins þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af líðan minni í þingsal á morgun. Hún talar um skilningsleysi þingmanna. Vandamálið er ekki skilningsleysi þingmanna heldur ófullnægjandi undirbúningur ríkisstjórnarinnar. Ég vil byrja á því að spyrja hv. þingmann, framsögumann málsins: Af hverju gaf hún sex daga til umsagnar um málið? Í öðru lagi vil ég spyrja hana: Telur hún rétt í ljósi þeirra upplýsinga sem fram hafa komið um meðferðina á stöðugleikaframlögum að kalla kannski lífeyrissjóðina inn í nefndina og velta því fyrir sér hvort ástæða sé til að hafa áhyggjur? Eins og hv. þingmaður sagði þá á auðvitað að tala við alla hagsmunaaðila. Ég er hér sem fulltrúi almannahagsmuna og ætlast til þess að hv. þm. Sigríður Á. Andersen sé það líka.
Virðulegur forseti. Umsagnarfresturinn var ákveðinn í ljósi þess að nefndin taldi eðlilegra að fjalla um þetta mál hraðar en hægar vegna þess að það eru auðvitað atriði þarna sem gætu gefið kröfuhöfum tilefni til þess að fara að selja kröfur sínar og einhvern veginn skapa sér stöðu í alls kyns fléttum sem ég get ekki einu sinni útskýrt. Hitt er annað mál að sex dagar eru alveg nægilegur umsagnarfrestur að mínu mati. Það fylgdi þó með umsagnarbeiðnum að tekið yrði á móti umsögnum eftir þennan frest ef svo bæri undir. Hvað varðar möguleikann á að kalla til umsagnaraðila eftir 2. umr. er það ekki venjan hér, ef ég þekki rétt. Þess utan hef ég ekki heyrt nein sjónarmið frá lífeyrissjóðum um að þeir telji nokkra þörf á því.
Hæstv. forseti. Það væri verulegt áhyggjuefni ef lífeyrissjóðirnir hefðu ekki skoðun á þessu máli. Þá er það ástæða til þess að við í þessum þingsal förum aðeins ofan í þau mál. Það kom fram í máli hv. þingmanns að hún hefur ekki hugmynd um áætlun um losun hafta. Er það sem sagt svo að hér er verið að samþykkja stöðugleikaskilyrði sem losa erlenda kröfuhafa undan gjaldeyrishöftum en ríkisstjórnin, framsögumaður málsins og stjórnarmeirihlutinn í þinginu hafa ekki hugmynd um hvernig á að losa höft af öðrum? Er þingmaðurinn sáttur við að fjalla um svo ríka hagsmuni með bundið fyrir augun?
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður og ég erum örugglega sammála um að aflétta þarf höftum sem fyrst og það þarf að aflétta þeim öllum í einu lagi, að mínu mati í öllu falli. Ég hef orð seðlabankastjóra fyrir því að það yrði skilyrði fyrir því að aflétta höftum fljótlega á næsta ári og ég fyrir mitt leyti mun halda ríkisstjórninni við efnið í þeim efnum og vænti góðs samstarfs við hv. þingmann að því leyti.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður sagðist hafa ákveðinn skilning á skilningsleysi þingmanna við umræðu um þetta mál enda skildi hún það ekki til fullnustu sjálf. Ég hafna því að ég hafi fjallað um þetta mál af einhverju skilningsleysi. Ég lúslas frumvarpið sem hér var til umræðu. Ég færði ágætisrök fyrir máli mínu að mínu mati í ræðu minni fyrr í kvöld varðandi þetta frumvarp, ég vitnaði til frumvarpsins hægri, vinstri og færði rök fyrir máli mínu með þeim hætti. Ég bið þingmanninn að útskýra betur hvað hún átti við með skilningsleysi mínu og annarra þingmanna í umræðu um málið. Mér finnst þetta niðurlægjandi tal af formanni þingnefndar sem leggur fram nefndarálit við lagafrumvarp sem er hér til umræðu. Ég óska eftir því að hún útskýri orð sín betur hér.
Virðulegur forseti. Ég ætlaði nú ekki að móðga hv. þingmann og hef bara orð hans fyrir því að hann skilji málið. Ef hann segir að hann skilji málið til fulls þá treysti ég auðvitað og trúi. Ég var hins vegar bara að vitna [[Gripið fram í.]]til ummæla margra hv. þingmanna sem látið hafa þau orð falla að þeim þætti málið býsna flókið og hefðu viljað fá lengri tíma til þess að leggjast yfir það og skoða það gaumgæfilega. Ég tek alveg undir það sjónarmið. Það var nú bara það sem ég sagði. Ég tek alveg undir það sjónarmið. Ég skil vel að menn þurfi tíma til þess að fara yfir málið og skoða það frá ýmsum sjónarhornum. Þetta er ekkert hefðbundið mál. Þetta er stórt mál. Það var nú bara það sem ég gerði, að lýsa yfir skilningi mínum á þessum ummælum hv. þingmanna og bætti um betur, ég slóst í hóp með þeim vegna þess að ég viðurkenni alveg að þegar kemur að stöðugleikaskilyrðunum er þar margt sem ég hef engar forsendur til þess að meta, [[Forseti hringir.]]ég hef engar forsendur til þess að meta það. Ég treysti mér fróðari mönnum.
Mér?