Forseta hefur borist bréf um afturköllun munnlegrar fyrirspurnar. Ásmundur Einar Daðason kallar aftur fyrirspurn til munnlegs svars á þskj. 928, mál 568, um Dýrafjarðargöng.
Veita þarf afbrigði með atkvæðagreiðslu síðar á þessum fundi vegna breytingartillögu sem borist hefur um frumvarp til búvörulaga. Eins og forseti hefur áður boðað verður sú atkvæðagreiðsla kl. 14 í dag.
Herra forseti. Í síðustu viku fór hér fram umræða um frumvarp hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um námslán og námsstuðning. Það var góð og málefnaleg umræða sem stóð í heilan dag og ýmis sjónarmið komu fram, ekki síst þau að í jafn stóru og umfangsmiklu máli þar sem ætlunin er að gera grundvallarbreytingu á menntakerfinu þarf tíma. Það þarf tíma til að skoða hvaða afleiðingar slíkar breytingar geta haft. Þessi hugsun leitaði á mig aftur í morgun þegar ég kynnti mér umsögn Háskóla Íslands sem núna hefur sent hv. allsherjar- og menntamálanefnd umsögn sína um málið og fékk Hagfræðistofnun Háskóla Íslands til þess að skoða það sérstaklega. Þar kemur m.a. fram að greiðslubyrði vissra hópa af námslánum á eftir að þyngjast verulega ef þetta nýja kerfi verður tekið upp. Til að mynda kemur fram í ályktun Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands að einstæðir foreldrar í fimm ára námi, sem á t.d. við um kennaranám, leikskólakennaranám, framhaldsskólakennaranám, grunnskólakennaranám, nám þar sem okkur beinlínis vantar fólk, muni borga meira af lánum í nýju kerfi. Í raun og veru er sagt óháð því hvaða nám þeir stunda. Þetta á því ekki bara við um kennaranámið, en ég vek bara athygli á að það er af þessari lengd. Í umsögninni er líka bent á að þegar málið var hér til umræðu var miðað við meðallaun, en fæstir eru auðvitað í meðallaunum. Bent er á að miðgildi tekna eru allt aðrar stærðir en þegar rætt er um meðallaun. Þessi umsögn sem töluvert hefur verið lagt í af hálfu Háskóla Íslands og Hagfræðistofnunar bendir til þess að það eigi eftir að skoða fjölmörg atriði í frumvarpinu, sérstaklega hvort það muni hafa áhrif á hvaða nám nemendur velja sér, að nemendur muni fremur velja sér nám út frá tekjumöguleikum að loknu námi, sem er auðvitað gríðarlega stór grundvallarbreyting, og að það muni hafa áhrif á jafnrétti til náms sem stangast þvert á opinbert markmið frumvarpsins. Ég get því ekki annað en varað við því, herra forseti, þegar ég les þessar alvarlegu athugasemdir, [[Forseti hringir.]]ef ætlunin er að afgreiða jafn stóra grundvallarbreytingu á íslensku menntakerfi [[Forseti hringir.]]í gegnum þingið á einhverju hundavaði. Það getum við ekki leyft okkur, herra forseti.
Virðulegur forseti. Erlendir kröfuhafar á Íslandi virðast vera hamingjusömustu kröfuhafar í heimi. Nú þegar fyrir liggur uppgjörið við Ísland hafa þeir, a.m.k. eftir fregnum, boðið stjórnendum sínum, bæði sem tengjast eignarhaldinu á Arion banka og á Landsbankanum, himinháa bónusa ef endurheimturnar ná þeim markmiðum sem þeir hafa sett. Þetta hlýtur okkur öllum að vera mikið umhugsunarefni. En við hljótum líka að gjalda sérstakan varhuga við bónusgreiðslum af þessu tagi þegar ástandið í heilbrigðiskerfinu, hjá lífeyrisþegum og stórum hópum í samfélaginu er eins og það er, að einstaklingar séu að taka tugi og jafnvel hundruð milljóna í aukaþóknanir. Það hringir öllum viðvörunarbjöllum. Vilji menn taka á bankabónusunum þá er það hægt. Það er hægt að beita lögum til þess að takmarka bónusgreiðslur í slitabúum og fyrirtækjum tengdum þeim. Það er hægt að beita lögum til þess að takmarka rétt manna til bónusgreiðslna hjá eigendum lykilfjármálastofnana í landinu. Það er hægt að beita, eins og Bretar gerðu á sínum tíma, gríðarlega hárri skattlagningu á greiðslur af þessu tagi vilji menn ekki fara löggjafarleiðina þannig að bónusgreiðslurnar verði meira eða minna teknar í ríkissjóð til að mæta velferðarsamfélaginu, útgjöldum í heilbrigðiskerfinu, kjörum aldraðra, öryrkja, fátækra barna og annarra sem á þurfa að halda. Vilji er, virðulegur forseti, allt sem þarf. Það dugar ekki að ráðherrar okkar standi ráðalausir í þessu. Hér þarf áður en þingið hverfur frá þessu kjörtímabili að klára mál sem taka á þessu áður en við fréttum af enn fleiri bónusum á enn fleiri stöðum [[Forseti hringir.]]um enn hærri fjárhæðir og öll vitleysan endurtekur sig aftur og enn.
Hæstv. forseti. Hrunið sem hér varð árið 2008 lét nánast engan Íslending ósnortinn. Fólk missti heimili sín, fyrirtæki, vinnuna, þeir sem ekki misstu vinnuna urðu fyrir launaskerðingum í nokkur ár. En það var einn hópur sem tapaði ekki í hruninu heldur stórgræddi á því. Það voru erlendir kröfuhafar. Ríkisstjórn þess tíma á árunum 2010–2013 afhenti þessum aðilum íslensku bankana með einu pennastriki og það er væntanlega stærsti gjafagerningur í Íslandssögunni samanlagðri. [[Gripið fram í.]]Svo vill til að nú er búið að endurheimta nokkuð af þessu í gegnum stöðugleikaframlög sem unnin voru undir forustu framsóknarmanna. Það sætir hins vegar nokkrum tíðindum að slitabúin eru núna búin að ráða sér nokkra rukkara til þess að hámarka gróða sinn af áðurnefndum gjafagerningi. Við vitum ekki hvaða eignir þetta eru. Eru þetta fyrirtæki sem voru rifin af fólki? Eru þetta heimili þess? Við vitum ekki hvaða eignir þetta eru. En rukkararnir eiga að innheimta þessa peninga og fyrir þá vinnu sína eiga þeir að fá bónusa sem eru eins og ársvelta lítilla fyrirtækja. Ég vil nefna það sem hægt er að gera til þess að vinda ofan af þessu. Glaður vil ég að slitabúin skili peningum aftur til Íslands eins og þarna er ráð fyrir gert, ég kæri mig bara ekki um að þeir lendi í fjögurra eða fimm manna höndum. Ég mundi leggja til að við yrðum fljót að setja lög um það að 90–98% skattur yrði lagður á slíkar bónusgreiðslur þannig að við gætum tryggt að þessi framlög slitabúanna sem eru að koma til Íslands færu ekki til fjögurra til fimm manna hóps heldur þjóðarinnar allrar.
Herra forseti. Mig langar til að fagna því að Háskólinn á Akureyri skuli hafa fengið til sín kennslu og rannsóknastarfsemi á sviði lögreglufræða. Í þingsal hefur umræðan því miður verið frekar neikvæð gagnvart þessari ákvörðun, sem mér þykir afar miður. Loksins hefur náðst niðurstaða í mál sem því miður hefur velkst allt of lengi í kerfinu og í rauninni ljóður á hversu seint það var afgreitt. Við tölum hér á góðum stundum um að hægt sé að flytja ný störf, þ.e. ný tækifæri, út í hinar dreifðu byggðir. Þetta er eitt af þeim. Háskólinn á Akureyri býður upp á allar þær stoðir sem svona nám þarfnast, hvort sem við tölum um sálfræði, afbrotafræði eða lögfræði, og hefur langa reynslu af því að byggja upp starfsnám á háskólastigi. Mikilvægt er að halda því til haga að áfram verður verklegt nám, eins og forgangsakstur, skotvopnaþjálfun eða tilfinningastjórn lögreglumanna á vettvangi, á höfuðborgarsvæðinu, hjá mennta- og starfsþróunarsetrinu, sem er nýtt og er starfrækt hjá ríkislögreglustjóra. Ég hef rætt við marga lögreglumenn, m.a. forsvarsmenn félags lögreglumanna sem lýstu yfir áhuga á því að námið yrði í Háskólanum á Akureyri, m.a. vegna þess að þar hefur verið öflugt fjarnám sem skólinn hefur státað af til margra ára og líklegra að þeir sem starfa um hinar dreifðu byggðir muni frekar sækja í námið yrði það við háskólann þar en þeir mundu gera ef það væri á stórhöfuðborgarsvæðinu og ólíklegra að þeir mundu þurfa að taka sig upp miðað við fjarnámið. Skólinn er lítill og tilfinning lögreglumannanna sem ég hef rætt við hefur verið á þann veg að náminu og utanumhaldi nemenda yrði betur borgið í minni skóla en stærri. Námið er til tveggja ára. Það er hægt að ljúka því með BA-námi í lögreglufræðum og að auki er gert ráð fyrir fræðasetri með áherslu á rannsóknir í lögreglufræðum sem hafa því miður verið af of skornum skammti fram til þessa. Fram undan eru spennandi tímar og mikilvægt að byggja upp þekkingu úti á landi og afar vel einnig í þessu samhengi að huga að endurmenntun starfandi lögreglumanna en hún hefur verið af skornum skammti.
Hæstv. forseti. Í síðustu viku ræddum við nokkrir hv. þingmenn bankabónusa hjá eignarhaldsfyrirtækinu Kaupþingi. Í dag lesum við hins vegar fréttir þess efnis að fjórir starfsmenn gamla Landsbankans geti hver um sig fengið samtals mörg hundruð milljónir í bónusgreiðslur á komandi árum. Manni kemur helst til hugar við lestur þessara frétta orðatiltækið: Mikið vill meira. Þetta eru ekki góðar fréttir af vinnubrögðum innan þessara eignarhaldsfélaga. Þessar fréttir eða réttara sagt þessar ákvarðanir innan umræddra eignarhaldsfélaga hjálpa okkur ekki að byggja upp traust að nýju í samfélagi okkar. Þessar ákvarðanir ala hins vegar á óánægju og sundrungu í okkar annars ágæta samfélagi. Það getur ekki verið það sem við viljum. Ég verð fyrir gríðarlegum vonbrigðum með að sjá vinnubrögð sem þessi. Mig langar að biðla til þeirra sem ráða innan umræddra eignarhaldsfélaga að endurskoða ákvarðanir sínar um bónusgreiðslur. Að eignarhaldsfélagið Kaupþing hætti við ákvörðun sína sem fyrirhugað er að samþykkja á fundi félagsins í dag. Mig langar að biðja forsvarsmenn eignarhaldsfélags Landsbankans að endurskoða ákvörðun sína um það bónuskerfi sem samþykkt var á vormánuðum. Ég biðla til þessara félaga að hjálpa okkur að byggja upp traust að nýju, sýna samfélagslega ábyrgð og byggja með okkur betra samfélag. Ef ekki, virðulegur forseti, þá þarf að hugsa aðrar leiðir. Það þarf að skoða frekari skattlagningu á þessi félög í gegnum bankaskattinn, en núverandi ríkisstjórn skattlagði þau með bankaskatti. Þessar fréttir sýna að svigrúm til skattlagningar virðist vera enn meira. Það væri bæði ábyrgt og gott að ganga til þeirra verka. Ósættið vegna þessara bónusákvarðana má m.a. rekja til þess að eftir hrun fengu nýju bankarnir skuldir heimilanna með miklum afslætti. Bankarnir hafa gengið hart fram í því að innheimta þær að fullu. Á sama tíma hafa bankarnir hagnast um 500 milljarða frá hruni, vaxtagjöldin eru há og þjónustuliðir og þjónustugjöld sem rukkuð er fyrir hafa sjaldan eða aldrei verið hærri. Hv. þingheimur. Tökum höndum saman [[Forseti hringir.]]og finnum lausn í þessum mikilvægu málum. Samkvæmt fréttum og umræðunni virðist vera þverpólitísk sátt um að finna lausn eða leið. Vinnum saman að því.
Herra forseti. Ísland er ríkt land og hér á að vera best í heimi að lifa, eldast og eiga gott ævikvöld. Það er samt ekki hægt að segja að þannig sé staða allra sem eldri eru hér á landi. Of margir eldri borgarar lifa eingöngu á lágmarkseftirlaunum sem í dag eru 212 þús. kr. á mánuði. Er einhver hér í þessum sal sem getur lifað á rúmum 200 þús. kr. á mánuði? Nei, ég held ekki. Eldri borgarar eru augljóslega af báðum kynjum og fátækt er jafn slæm hvort sem um er að ræða karl eða konu. En samt sem áður er erfitt að horfa fram hjá því að kynbundinn launamunur hefur ekki aðeins áhrif á laun kvenna þegar þær eru ungar, launamunurinn hefur áhrif á öll réttindi sem þær ávinna sér á vinnumarkaði. Konur fá lægri orlofsgreiðslur en karlar og lægri eftirlaun. Þannig eru konur líklegri til að búa við fátækt á sínum efri árum. Margar konur vinna í láglaunastörfum og aðrar hafa unnið hlutastörf vegna ábyrgðar á börnum og heimili, öldruðum foreldrum eða öðrum ættingjum. Þar að auki sjáum við iðulega skýr merki þess að konur reki höfuðið í glerþakið og fái ekki sömu tækifæri og framgang á vinnustöðum og karlmenn. Það hefur líka áhrif á launin og á eftirlaunin. Ef við getum skipt þjóðarkökunni með réttlátari hætti getum við auðveldlega bætt kjör eldri borgara. Við höfum vel efni á því að hækka lágmarksgreiðslur afturvirkt og framvegis í takt við aðrar launahækkanir í landinu. Það er reisn yfir þjóð sem veitir öldruðum og öryrkjum líka mannsæmandi laun. Samfylkingin ætlar að hækka eftirlaunin, setja á sveigjanleg starfslok og einfalda [[Forseti hringir.]]fólki að skilja og verja rétt sinn svo það geti [[Forseti hringir.]]lifað með reisn ævina út.
Virðulegur forseti. Þær fréttir sem berast af bónusgreiðslum tengdum fjármálakerfinu eru ömurlegar en því miður fyrirsjáanlegar. Fjórir stjórnendur LBI, eignarhaldsfélags utan um eignir gamla Landsbankans, geta fengið samtals mörg hundruð milljónir kr. í bónusgreiðslur hver um sig á komandi árum ef þeir geta aukið virði eigna gamla Landsbankans. Fyrrverandi framkvæmdastjóri Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi fær 23 millj. kr. í þóknun á ári fyrir að sitja í stjórn LBI, fyrir utan væntanlegar bónusgreiðslur. Þau laun miða við að hann starfi fyrir stjórnina að hámarki 40 daga á ári. Það þýðir að hann fær 575 þús. kr. fyrir hvern dag sem hann starfar fyrir stjórnina, rúma hálfa milljón á dag. Í DV segir að heildarbónusgreiðslur til þessara fjögurra æðstu stjórnenda félagsins, sé litið fram í tímann, geti numið milljörðum króna. Ef þetta er ekki nóg þá skýrði DV frá því í síðustu viku að um 20 starfsmenn eignarhaldsfélags Kaupþings, sem tók við hlutverki slitabús Kaupþings, geti tryggt sér 1.500 millj. kr. í bónusgreiðslur ef þeim tekst að hámarka virði þeirra eigna sem eru óseldar. Rétt er að benda á að stærsta óselda eign Kaupþings er 87% hlutur í Arion banka, viðskiptabanka sem starfar að mestu á íslenskum markaði og var endurreistur af íslenska ríkinu með íslenskum innstæðum. Við höfum nýjar persónur og leikendur á sviðinu. Tilgangurinn er sá sami, að græða sem mest á sem einfaldastan hátt. Þetta verður að stöðva með öllum ráðum. Fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðsins lét þau orð falla fyrir nokkrum árum að þetta væri ógeðslegt þjóðfélag, „… þetta er allt ógeðslegt. Það eru engin prinsipp, það eru engar hugsjónir, það er ekki neitt. Það er bara tækifærismennska, valdabarátta.“ Sagði hann. Okkur hefur miðað í rétta átt á mörgum sviðum síðan þessi orð féllu, en það er greinilega margt ógert.
Herra forseti. Ég óskaði eftir því að fá fulltrúa afurðastöðva sláturleyfishafa og fulltrúa Landssambands sauðfjárbænda á fund í atvinnuveganefnd í morgun til að ræða þá stöðu að afurðaverð til sauðfjárbænda lækkar mikið þessa dagana. Það er mikið áhyggjuefni og maður spyr sig núna þegar við erum að fara að ræða búvörusamninginn í dag hvort þau samningsmarkmið sem þar koma fram gagnvart sauðfjárbændum séu brostin. Þar er gert ráð fyrir því að hækkanir verði til bænda umfram verðlagshækkanir um 7,5% á næstu árum. Það kom líka fram að sláturhúsin mörg hver eru í mjög erfiðri stöðu og óvíst hvort öll þau sláturhús sem eru í landinu í dag eftir mikla hagræðingu þar lifi af jafnvel næsta ár. Við þekkjum það að launalækkanir eins og þarna koma fram til bænda virðast lenda fyrst og fremst á frumatvinnugreininni á endanum þar sem stórverslanir eins og Hagar taka út milljarða í arð og selja vöru í gegnum afurðastöðvar frá sér og hagnast greinilega mikið. Er eðlilegt að það sé engin sveiflujöfnun þarna í gangi og þessi stétt þurfi stöðugt að vera að taka á sig launalækkanir og búa við þetta óörugga umhverfi? Mér finnst að við þurfum að skoða hvort með einhverjum hætti sé hægt að mæta þessari grein, eins og að koma til móts við hana þegar kemur að flutningsjöfnunarsjóðnum sem er starfandi varðandi útflutningsgreinarnar sem eru langt frá markaðssvæðum. Ástandið er þannig að ef fleiri sláturhús t.d. fara að loka, sem liggur í loftinu, [[Forseti hringir.]]hver á þá að sækja sláturfé til þeirra afskekktu svæða sem eru fjærst sláturhúsum? Þetta er gífurlega alvarleg staða hjá sauðfjárbændum mörgum hverjum í dag og við þurfum að taka vel á hér á Alþingi og skoða með þeim.
Virðulegi forseti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það hvernig þingstörfin hafa gengið undanfarnar vikur. Það hefur verið ákveðin tilvistarkreppa á Alþingi undanfarna daga og vikur. Maður veit ekki hvert maður er að stefna í raun og veru. Hérna erum við með hvert málið á fætur öðru, mál sem ýmist koma ný inn eða eiga víst að sofna í nefnd. Ég auglýsi hér með eftir því hver þau eru, þessi mikilvægu forgangsmál ríkisstjórnarinnar. Er það til dæmis LÍN-frumvarpið sem liggur núna í nefnd og hægt er að gagnrýna endalaust? Þar er um að ræða alveg einstaklega óvönduð vinnubrögð við gerð þess frumvarps þar sem hagsmunaaðilar bjuggu til lög um sjálfa sig, þar sem ekkert samráð var haft við nemendur, við háskóla, við samfélagið heldur rétt svo litið til þeirra og þeim boðið í kurteisisheimsókn. Eða er það búvörusamningur sem verður ræddur seinna í dag? Er það frumvarp um vexti og verðtryggingu, sem er nákvæmlega ekki neitt? Hvenær megum við slútta þessu? Hvenær verður þetta búið? Það er ekkert að gerast hérna. Við stöndum bara hérna og reynum að þykjast halda uppi einhverju þingi. Ég held að það sé kominn tími til að rjúfa þing. Þetta er orðið frekar sorglegt, frekar dapurlegt. Mæting á nefndarfundi er liggur við ekki nein. Það er í rauninni alveg sturlað að halda þessu áfram með þessu móti. Ég auglýsi eftir því að við fáum lokalista yfir þau mál sem ríkisstjórnin ætlar að klára og hættum þessu dangli. Það hafa allir eitthvað betra að gera en að þykjast vera að sinna einhverjum þingstörfum sem enginn hefur hvort eð er áhuga á að sinna.
Forseti. Undanfarið ár hefur einhvern veginn minnt mig á aðdraganda hrunsins árið 2008. Mjög margt er nú að gerast sem fékk að eiga sér stað fyrir hrun. Við horfum upp á alla vega upphaf einhvers konar fasteignabólu þó að forsvarsmenn Seðlabankans telji svo ekki vera. Það er þannig með þessi hagkerfi að þau eru eins og veðurkerfi og það er mjög erfitt að spá nákvæmlega hvernig þessir hlutir þróast. Það geta komið upp tilvik sem setja allt á hvolf á Íslandi eins og t.d. eldgos, hækkun olíuverðs, ef olíuverðið hækkar í heiminum hækka lán allra þeirra sem eru með verðtryggð lán. Mig langar að við sem þingmenn hugsum aðeins um hvað við getum gert til að fyrirbyggja að við lendum í hrakningum enn og aftur. Það er ákveðið gullæði núna, við þekkjum það. Um margt minnir brjálæðið í kringum ferðamannastrauminn mig á æsku mína, þegar ég bjó í Þorlákshöfn, og peningalyktina lagði um þorpið því að oft var góður fiskur settur í bræðslu þar sem ekki var hægt að vinna allan fiskinn sem kom á land. Maður upplifir pínulítið að allt þetta ferðafólk sem hefur mjög mikið að gefa inn í samfélag okkar, við búum við ákveðið góðæri núna út af auknum straumi ferðamanna, að við nýtum okkur það ekki til framtíðar heldur byggjum hvert fiskbræðsluhúsið á fætur öðru. Við pössum ekki upp á að fólk sem virðist að einhverju leyti vera siðblint skammtar sér risastóra bónusa innan úr bankanum sem við eigum víst að eiga. [[Forseti hringir.]]Það er okkar hlutverk, okkar starf, að tryggja að svona gerist ekki í samfélaginu okkar.
Hæstv. forseti. Í gær fór fram opinn fundur í hv. efnahags- og viðskiptanefnd með fulltrúum peningastefnunefndar Seðlabanka Íslands til þess að ræða peningamálin, síðustu skýrslu og vaxtaákvarðanir, en nú síðast var sú ánægjulega ákvörðun tekin að lækka stýrivexti. Þessi skýrslugjöf og samræða sem á sér stað millum þingsins og Seðlabankans um þessi málefni er samkvæmt lögum og hefur verið afar gagnleg og nauðsynleg. Það er nauðsynlegt að ræða milliliðalaust forsendur slíkra ákvarðana og þá stöðu í þjóðarbúinu sem grundvallar slíkar ákvarðanir og ekki er síður mikilvægt að gefa peningastefnunefnd færi á að bregðast við þeirri gagnrýni sem viðhöfð er á peningastefnuna, aðallega hátt vaxtastig, og svara spurningum um að beita m.a. öðrum tækjum af meiri krafti. Fundurinn í gær var engin undantekning, hann var afar gagnlegur. Ég ætla að draga fram það sem mér fannst markverðast á þessum fundi. Í fyrsta lagi: Jákvæð staða þjóðarbúsins og sá árangur sem hefur náðst í efnahagsmálum þar sem flestallir hagvísar eru jákvæðir. Í öðru lagi er erfitt að hrekja það að aðhaldssöm peningastefna hefur náð raunverulegum árangri. Það er þriggja ára samfellt stöðugleikatímabil til vitnis um. Eftir stendur sú spurning hvort sama árangri hefði verið hægt að ná með lægra vaxtastigi og með teknu tilliti til hagstæðra ytri skilyrða. Í þriðja lagi nefni ég styrkingu krónunnar og stöðu útflutningsatvinnugreina. Þar var sérstaklega rætt um ferðaþjónustu sem hefur vaxið hratt með tilheyrandi fjárfestingum. Í fjórða lagi er það jákvæð þróun í lagaumgjörð ríkisfjármála sem með auknum aga og festu ætti til lengdar að geta stutt betur við peningastefnu en hingað til. Í síðasta lagi nefni ég þær [[Forseti hringir.]]miklu áskoranir fyrir peningastefnuna sem sannarlega felast í frekari losun fjármagnshafta.
Virðulegi forseti. Stjórnmál og trúarbrögð eiga ekki samleið. Það er eitthvað sem ég hefði haldið að öll vestræn lýðræðisríki, og þótt víðar væri leitað, væru búin að átta sig á. Það er þannig að á Íslandi og víðar í heiminum á sér stað núna mikill trúarlegur ágreiningur af ýmsum ástæðum. Það má svo sem búast við slíkum ágreiningi af mannkyni sem hefur tilhneigingu til þess að rífast mjög heiftúðlega um sín hjartans mál og trúarmál eru, hvort sem okkur líkar betur eða verr, mjög persónuleg hverjum og einum, en í því felst líka punkturinn: Þau eiga ekki heima með stjórnmálum. Það er ekki eðlilegt að íslenska ríkið sé með sérstök trúarbrögð og sérstaka trúarstofnun sem ríkið ætlar að vernda og styrkja og styðja. Það er ekki eðlilegt fyrirkomulag þar sem jafnræði fyrir lögum er raunverulega virt, ekki bara eftir úrskurðum Hæstaréttar heldur raunverulega út frá gildi lýðræðissinna. Þetta er mikilvægt. Núna á sér stað í íslensku samfélagi trúarlegur ágreiningur sem fær olíu á sinn eld með orðræðu úr íslenskum lögum eins og 5. gr. laga nr. 35/1970, um Kristnisjóð, sem kveður á um að sveitarfélögum sé skylt að gefa lóðir undir kirkjur. Út frá því verður ágreiningur um hvort það eigi við líka um moskur. Út frá því verður ágreiningur um túlkun 62. gr. stjórnarskrárinnar, nefnilega ríkiskirkjuákvæðisins, og í kjölfarið ágreiningur um túlkun 65. gr. stjórnarskrárinnar um jafnræði og sömuleiðis almenn jafnræðissjónarmið. Mér þykir algjörlega ótækt að sá hryllingur sem getur átt sér stað vegna trúarlegs ágreinings fái næringu úr íslenskum lögum og íslenskri stjórnarskrá. Mér þykir það ótækt, virðulegi forseti. Við hreinlega verðum að aðskilja ríki og kirkju upp á framtíðina. Við verðum að gera það, ekki vegna þess að kristin trú eða trúarbrögð þjóðkirkjunnar séu svona eða hinsegin, heldur vegna þess að þetta er lýðveldi. [[Forseti hringir.]]Hér á að ríkja jafnræði fyrir lögum án tillits til trúarskoðana. Það er lýðræði, virðulegi forseti.
Herra forseti. Mér þykir ólíklegt að upphaflegir kröfuhafar íslensku bankanna hafi verið mjög hamingjusamir þegar þeir stóðu frammi fyrir því sem nú hefur raungerst, að þurfa að afskrifa milli 6 og 7 þúsund milljarða kr. vegna hrunsins á Íslandi. Stærstur hluti þess reiknings lenti í Þýskalandi. Það fer að verða svolítið slitin plata þessi lygafáfræðiþvælumálflutningur framsóknarmanna um að kröfuhöfum hafi verið gefnir eða afhentir bankar. Þeim voru ekki afhentir bankar. Þeim voru ekki gefnir bankar. Þeir kusu að reiða fram allt eigið fé sem þurfti til að fjármagna tvo nýja banka og það er ekki gjöf. En það má halda því fram að erlendum kröfuhöfum hafi loksins verið gefið eitthvað núna þegar núverandi ríkisstjórn féllst á að sleppa þeim við að greiða stöðugleikaskatt og fara út með mörg hundruð milljörðum kr. lægri stöðugleikaframlög. Það er nær því að geta kallast gjöf en hin þvælan. Að öðru leyti, virðulegur forseti, ætlaði ég að nefna bónusana, eins og fleiri hafa gert, og taka einfaldlega undir það að við eigum að sameinast um að senda sterk skilaboð frá Alþingi um að þetta ætlum við ekki að líða. Þessa nöktu birtingarmynd nýfrjálshyggjugræðgiskapítalismans viljum við ekki sjá aftur á Íslandi. Það er nóg komið af því. Við þurfum að taka til þeirra ráða sem tiltæk eru gagnvart þessu. Þetta eru vissulega ekki fjármálafyrirtæki sem falla beint undir viðmiðunarreglur FME um kaupauka, en ein leið gæti verið að setja um það lagaákvæði að þau skuli í þessum skilningi teljast fjármálafyrirtæki og falla undir reglurnar, af því að þau eru gömul fjármálafyrirtæki þó endurfjármögnuð séu. Í öðru lagi kæmi til greina að setja einfaldlega almenn lög fyrir viðskiptalífið allt um að kaupaukar skuli vera afar hófsamlegir, ef þeir yfir höfuð eiga að fyrirfinnast og líðast. Í þriðja lagi og það höfum við algerlega í okkar valdi hér, að gera þessa ofurbónusa upptæka með skattlagningu. Það er einföld aðgerð að bæta við álagsákvæðum inn í tekjuskattslög um að [[Forseti hringir.]]kaupaukar af þessu tagi, t.d. yfir viðmiðunarmörkum FME, skuli að uppistöðu til gerðir upptækir með skattlagningu.
Herra forseti. Ég velti fyrir mér hvað sé að gerast í okkar litla samfélagi. Það er myljandi gróði og uppgangur í ferðaþjónustu, fiskveiðiauðlind þjóðarinnar skilar arði sem aldrei fyrr og slitabú gjaldþrota banka greiða starfsmönnum sínum milljarða í bónus. Væri ekki ráð að skattleggja sérstaklega svona ofsagreiðslur, eins og fram hefur komið hér áður? Ráðamenn þjóðarinnar segja smjör drjúpa af hverju strái í efnahagslífinu og blússandi sé hagvöxturinn, en á sama tíma og þetta indæla góðæri ríkir í meginatvinnugreinum þjóðarinnar eru samt ekki til peningar til að reka leikskóla og grunnskóla skammarlaust. Biðlistar í velferðar- og heilbrigðisþjónustu eru lengri en ásættanlegt getur talist. Daglega dynja á okkur fréttir um slæma stöðu grunnskólanna og ekki síst í höfuðborginni. Skólastjórar í grunnskólum Reykjavíkurborgar lýsa yfir verulegum áhyggjum af fjárhagslegri stöðu skólanna og krefjast þess að forgangsraðað verði í þágu barnanna í borginni, reksturinn sé núna óviðráðanlegur og lögboðnu skólastarfi verði ekki sinnt við núverandi aðstæður. Er þetta ásættanlegt? Þarf ekki að skoða eitthvað betur tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga? Um síðustu áramót biðu 800 börn á biðlistum eftir greiningu vegna hvers konar raskana og að sögn gengur lítið að vinna á þessum listum. Ég þreytist seint á að minna á þá staðreynd að um 6 þús. börn búa við varanlegan skort hér á landi, svo ekki sé minnt á slæma stöðu stórs hóps öryrkja og eldri borgara sem verða að láta sér það lynda að lifa við hungurmörk. Um og yfir 60% fanga í íslenskum fangelsum eru haldin ADHD, þ.e. ofvirkni með athyglisbresti. Þetta kemur m.a. fram í viðtali við framkvæmdastjóra ADHD-samtakanna í fjölmiðlum í vikunni og þar kemur fram að úrræði vantar fyrir fanga með þessa greiningu. Meðal annars fá fangarnir ekki að taka lyf við sjúkdómnum á meðan þeir eru í afplánun. Hvaða rugl er það eiginlega? Ég velti því fyrir mér. Herra forseti. Það er algjörlega ólíðandi hvað það er vitlaust gefið í þessu góða landi okkar. Og það að leggja ekki til nægt fjármagn í menntun og aðstoð við börnin okkar og nægt fjármagn til þeirra sem höllustum fæti standa í samfélaginu er mesta sóun sem hægt er að hugsa sér.
Forseti. Stundum er sagt að Alþingi endurspegli ekki fólkið í landinu, að við séum eitthvað langt frá fólkinu í landinu. Ég held að það sé ekki rétt og sanni sig í því hvað flestir tala hér um í dag, sem eru kaupaukagreiðslur í þrotabúunum. Ég trúi því að um það sé mjög rætt á almennum kaffistofum líka. Vissulega hallar á suðvesturhornið vegna atkvæðamisvægis en vonandi verður það nú lagað fljótt þegar ný stjórnarskrá tekur gildi. En ég ætla ekki að tala um það núna. Ég ætla að tala um að allir hneykslast og sagt er að ekkert sé hægt að gera við þessum kaupaukagreiðslum. Það staðfesti hæstv. fjármálaráðherra í umræðu í gær og var honum þó bent á að hægt er að leggja á skatta. Það er hægt að leggja á mjög háa skatta. Hæstv. fjármálaráðherra hefur yfir mörgum sérfræðingum að ráða. Það gleddi mig mjög ef hann kæmi hér á næstu dögum með tillögu um að lagður verði hár skattur - hvalrekaskattur kalla það sumir, „windfall tax“ á útlensku - á kaupaukagreiðslurnar ef annað er ekki í spilunum. Ég held að það sé ekki annað í spilunum. Við getum ekki falið okkur á bak við að þetta sé innfluttur ósómi. Ef hæstv. ráðherra hefur ekki sérfræðinga til að gera þetta þá verð ég kannski á undan honum vegna þess að ég fór þess á leit við sérfræðinga í morgun að þeir athuguðu fyrir mig hvernig mætti koma fyrir lagagrein um að leggja himinháa skatta á þessar kaupaukagreiðslur.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á búvörulögum, búnaðarlögum og tollalögum, líkt og fram kemur í fyrirsögn nefndarálitsins, í daglegu tali kallaðir búvörusamningar, og afgreiðslu þeirra á þinginu sem var mælt var fyrir í vor. Frumvarpið gekk til hv. atvinnuveganefndar til meðferðar og hv. atvinnuveganefnd hefur frá þeim tíma haft það til meðhöndlunar og fengið fjölmarga gesti og umsagnaraðila um þetta stóra mál. Almennt má segja um umræðu um landbúnað sem er oft fyrirferðarmikil og hörð en yfirleitt alltaf góð og gagnleg að hún er stundum langt umfram eðlilegt umfang atvinnugreinarinnar í einhverjum skilningi, þ.e. við erum að fjalla um 1% af vergri landsframleiðslu í útgjöldum ríkissjóðs, atvinnugrein sem framleiðir matvöru fyrst og fremst, sem tengist búvörusamningum sem eru um 6% af útgjöldum heimilanna. Af umræðunni mætti ætla að þetta væri miklu stærri og fyrirferðarmeiri atvinnugrein. Auðvitað vakna margar spurningar þegar verið er að fjalla um svo stórt mál eins og búvörusamninga og stefnumörkun í landbúnaði. Við skulum byrja á því að draga það fram hér að sá samningur sem hæstv. landbúnaðarráðherra kom með inn í þingið í vor og við höfum verið að fjalla um er mikil tímamót. Við erum í fyrsta sinn í rúman áratug að ráðast í að breyta áherslum í búvörusamningum og landbúnaðarstefnu á Íslandi. Í mínum huga getur það ekki verið kostur að gera ekki neitt á þessari stundu, láta reka á reiðanum og framlengja eitt eða tvö eða þrjú ár til viðbótar þá samninga sem hafa verið í gildi. Það er búið að gera of lengi. Það eru stóru tíðindin, það er stóra verkefnið sem við höfum fengist við undanfarnar vikur og mánuði og það er verkefni umræðunnar í dag, að við ræðum okkur fram úr því verkefni hvernig við viljum leggja þær áherslur. Auðvitað eru deildar meiningar, auðvitað eru misjafnar áherslur eftir því hvaðan við komum og fyrir hvaða stjórnmálaflokka við störfum, en það vil ég sérstaklega taka utan um í upphafi á framsögu minni að stóru tíðindin eru eftirfarandi: Mestu breytingar á landbúnaðarstefnu líklega í 25 ár eru hér undir og það er ekki eftir neinu að bíða að leggja upp í þá vegferð. Stór hluti gagnrýni á samningana þegar þeir komu inn í þingið var að þeir væru lokaðir til mjög langs tíma. Þá umræðu tók hv. atvinnuveganefnd mjög alvarlega og vann sérstaklega með og ég mun gera nánari grein fyrir því þegar kemur lengra inn í ræðuna. Eins og oft áður týnast staðreyndir í umræðu um mál sem og veruleiki mála en svo var alls ekki hér. Aldrei stóð til að festa eða meitla í stein tíu ára óbreytta landbúnaðarstefnu eins og mátti skilja á umræðu sem upphófst á vordögum nema síður sé. Það er eðlilegt að menn spyrji hverju þetta skili. Ég held að mikilvægasta svarið við því sé fyrst og fremst: Við erum að innleiða miklu meiri samkeppni í landbúnaði en við höfum áður staðið frammi fyrir. Þar tengist inn í annað þingmál sem við ræðum hér seinna í dag sem er frágangur á tollasamningi við Evrópusambandið þar sem verið er að innleiða verulega mikla tilslökun á innflutningsheimildum, líklega mestu breytingar í áratug í þeim efnum. Það er líka eðlilegt að spurt sé hvort þessir samningar sem hér eru auki samkeppnina þannig að neytendur geti treyst því að hér verði lægra verð úti í búð. Já, þeir geta treyst því, ekki síst vegna þess sem ég nefndi áðan, að við erum að stækka margfalt innflutningsheimildir sem að öllu óbreyttu munu leiða til mikils verðaðhalds fyrir innlenda búvöruframleiðslu. Síðan má spyrja margra annarra grunnspurninga um hvernig við tryggjum hag bændanna. Eitt af stóru viðfangsefnunum í meðferð nefndarinnar var að taka utan um það. Auðvitað er til einskis barist og unnið ef við með öllum þeim breytingum sem við erum að innleiða röskum á einhvern hátt alvarlega afkomu bænda til lengri tíma. Ég skal viðurkenna, hæstv. forseti, að ég hef ákveðnar áhyggjur af því og um það fjallar að stórum hluta nefndarálit okkar. Ég held að það sé hollt fyrir okkur í þessari umræðu í dag að nálgast hana meira út frá þeim staðreyndum sem oftar en ekki hafa glatast eða farið hjá í þessari miklu umræðu. Það er mjög gaman að skoða, og ég hef sagt það áður í þessum ræðustól, hvernig umræða um landbúnað er á Íslandi samanborið við mörg önnur lönd. Við lærum þegar við velkjumst í þessum heimi, sem ég hef gert í of langan tíma, að við nálgumst umræðuna misjafnt á milli þjóða. Ef við skoðum fundardagskrá stóru iðnríkjanna þegar leiðtogar þeirra hittast eru mál númer eitt, tvö og þrjú á þeim fundum fæðuöryggi, öryggi matvælanna og hvernig við ætlum að bregðast við því stóra verkefni að framleiða meiri mat í heimi sem er í einhverjum skilningi að verða ofsetinn mannfólki. Það er stórt verkefni en hérna nálgumst við umræðuna oftar út frá einhverjum öðrum hagsmunum en bara bændanna sjálfra. Það er verkefni sem við eigum að takast á við og draga fram mismunandi spil og mismunandi hliðar þeirrar umræðu. Það hefur komið fram í fréttaflutningi eftir að nefndarálit atvinnuveganefndar fór að fæðast að við værum að gera mjög miklar og róttækar tillögur um breytingar á fyrirliggjandi búvörusamningum. Um það vil ég aðeins segja eitt: Við höfum leitast við það í allri okkar vinnu að brjóta ekki ákvæði samninganna sem hafa verið undirritaðir. Við höfum aftur á móti líka leitast við að nota þau verkfæri sem eru innifalin í þeim samningum til að sækja fram, breikka umræðuna um landbúnaðinn og takast á við það verkefni sem ég rakti áðan, hvort við værum að loka atvinnugreinina inni í einum áratug af óbreytanleika. Svo er alls ekki. Það má vel vera, og ég reikna fastlega með því, að margir þeir sem greiddu atkvæði um þessa samninga í atkvæðagreiðslum meðal bænda í vor hrökkvi við þegar þeir sjá þessa framsetningu og afgreiðslu nefndarinnar á búvörusamningum en ég bið þá hina sömu að rýna vel í hvað er verið að leggja á borðið og til hvers við erum að reyna að þróa málið áfram til að búa til meiri sátt. Meiri sátt hefur verið boðorð hv. atvinnuveganefndar í allri þessari umfjöllun. Ég held að engin atvinnugrein á Íslandi standi núna frammi fyrir því að rétta betur fram hönd til sáttaumræðu um starfsskilyrði sín og kjör. Í kjölfar þjóðarsáttarsamninganna 1991 fór fram mikið og breitt samtal um landbúnað og landbúnaðarkerfi á Íslandi. Það samtal var óhjákvæmilegt, það samtal leiddi til grundvallar að þeirri landbúnaðarstefnu sem við ræðum enn hér og erum að breyta í veigamiklum atriðum. Í aðdraganda mjólkursamnings sem gerður var árið 2004 var líka breitt samtal um hagsmuni mjólkurframleiðslunnar, neytendanna og framleiðendanna. Sú vinna varð síðan andlag að mjólkursamningi er gerður var árið 2004. Þeir stóru starfshópar og sú breiða samvinna kenndi okkur fyrst og fremst að atvinnugrein landbúnaðar á taugar víða. Hún er oft og tíðum umdeild og í skotfæri en hún þarf á því að halda að opna bækur sínar og skapa aukinn og mikinn skilning á aðstæðum sínum. Stóra boðorðið sem atvinnuveganefnd leggur til í þeim breytingum sem við fjöllum um í okkar nefndaráliti er að við nýtum þau endurskoðunarákvæði sem felast í samþykktum samningum bændanna og undirritaðir hafa verið af ráðherrum ríkisstjórnarinnar og tökum núna þrjú ár í breitt þjóðarsamtal um íslenskan landbúnað. Hvort sem við beitum til þess aðferðum þjóðfunda eða öðrum slíkum verkfærum skal ég ekki dæma um en við leiðum hér fram sem eina af breytingartillögum okkar að landbúnaðarráðherra myndi þann samstarfsvettvang sem fyrst og að við hefjum það samtal þannig að þegar kemur til endurskoðunarinnar árið 2019 hafi átt sér stað þjóðarsamtal um íslenskan landbúnað, hvert við viljum stefna með hann, hvernig við viljum að hann líti út og hvernig við ætlum að búa okkur undir framtíðina. Það breytir því ekki að hin endanlega samningagerð um sjálfa landbúnaðarstefnuna og framkvæmd hennar verður áfram á hendi bændanna sjálfra og stjórnvalda þó að við höfum undirbyggt hana í breiðu þjóðarsamtali. Í fjölmörgum umsögnum til nefndarinnar hefur verið velt upp ýmsum hliðum sem of langt mál er að tíunda í þessari framsögu. Meiri hluti atvinnuveganefndar dregur fram í einum níu tölusettu atriðum í nefndarálitinu hvert verkefni þessa þjóðarsamtals ætti að vera. Í fyrsta lagi tökum við þar fram að menn þurfa miklu nánari greiningu á sérstöðu íslensks landbúnaðar, hvaða sérstöðu við viljum verja til frambúðar í íslenskum landbúnaði og hvernig við getum styrkt samkeppnishæfni hans er varðar gæði og hreinleika. Sú sérstaða er ekki síst í heilbrigðum dýrastofnum okkar, í grasfóðrun okkar, í lítilli notkun tilbúins áburðar sem er óvenjulítil notkun á hér á landi miðað við margan annan landbúnað sem við berum okkur saman við, miklu minni lyfjanotkun en annars staðar og svo banni við því að nota hér vaxtarhvetjandi efni eða vaxtarhormón. Þegar árið 1965, fyrir rúmlega hálfri öld, stigum við það gæfuspor að útiloka það úr okkar landbúnaði. Það var líka undir forustu íslenskra bænda árið 1985 sem stigið var það skref að hvetja stjórnvöld til að draga verulega saman notkun sýklalyfja í fóðri og útiloka þau nánast úr fóðri hér á landi og það skilar okkur þeim árangri að við erum með landbúnað sem í alþjóðlegum samanburði notar einna minnst af fúkkalyfjum til framleiðslu sinnar. Við þekkjum að því miður þarf í mörgum löndum vegna þauleldisbúa þar, sem sumir kalla verksmiðjubú, að nota mikið af lyfjum til þess einfaldlega að láta bústofninn þrífast og vaxa áfram. Þannig er t.d. nauðsynlegt í Þýskalandi að gefa kjúklingahópum tvö til þrjú breiðvirk sýklalyf til að ná þeim upp í sláturstærð. Allt er þetta sérstaða sem íslenskur landbúnaður hefur og við trúum að menn vilji varðveita til lengri tíma og byggja á þeirri sérstöðu og þannig taka utan um samkeppnishæfnina. Þetta er tvímælalaust helsta samkeppnisforskot íslensks landbúnaðar. Þess vegna vekur meiri hluti atvinnuveganefndar líka athygli á því að í þessu ljósi sé tímabært, á þeim tíma sem við notum fram að fyrstu endurskoðun búvörusamninga, að ræða kosti og galla þess að útiloka erfðabreytt fóðurhráefni í íslenskum landbúnaði. Ég tel það persónulega mikið gæfuspor en við skiljum það eftir til nánari greiningar á þessum samráðsvettvangi til þess að við getum farið nánar í þá umræðu á dýptina. Þriðji tölusetti punkturinn í nefndaráliti meiri hlutans er að eitt af stóru verkefnum samráðsvettvangsins og undirbúnings að næstu endurskoðun varði loftslags- og umhverfismál. Við leggjum til að við endurskoðun samninga árið 2019 hafi farið fram undirbúningur að heildaráætlun um hlutverk landbúnaðarins í aðgerðum er snerta loftslags- og umhverfismál, að við skerpum á þeim atriðum í samningunum er snúa að umhverfismálum og setjum fram tölusett markmið og áfanga í þeim verkefnum sem bændur og ríkisvaldið hyggjast vinna sameiginlega að á næstu árum. Meiri hlutinn er sammála um mikilvægi þessara verkefna og telur að þau þurfi að setja sterkan svip á endurskoðun samninganna árið 2019. Hér er m.a. átt við vegvísi um minni losun gróðurhúsalofttegunda í landbúnaði, áætlun um endurheimt votlendis, sívirkt rannsóknar-, mats- og vöktunarkerfi með ástandi og þróun gróðurauðlinda til þess m.a. að tryggja sjálfbærni beitilands, skógrækt á vegum bænda, uppgræðslu í samvinnu við bændur, samanber verkefnið Bændur græða landið, og umhverfisráðgjöf til bænda, t.d. um bindingu kolefnis og minni losun, svo og orkusjálfbærni í landbúnaði. Það vantar tommustokk til að veita bændum ráðgjöf ef við komum t.d. að loftslagsmálum og hvað við getum bundið og hvernig við getum minnkað losun í íslenskum landbúnaði. Okkur vantar grundvallarþekkingu og grundvallarleiðbeiningartæki til að við getum unnið að þessum verkefnum við okkar sérstaka, íslenska landbúnað að þessu leyti. Við höfum margar vísbendingar og margar erlendar mælingar og niðurstöður sem við þurfum að fara yfir og sannreyna hér heima. Við eigum miklar vísbendingar um að t.d. vegna fóðrunar nautgripa með grasi, sem er fyrst og fremst stunduð hér á landi, sé mun minni losun gróðurhúsalofttegunda frá þeirri búgrein en frá sömu búgrein sem stunduð er í öðrum löndum með mikilli fóðrun á korni. Fjórði tölusetti liðurinn sem meiri hlutinn leggur til fyrir næstu endurskoðun er að gera alvöruátak í upplýsingagjöf til neytenda um búvöru. Við höfum í vinnu okkar kafað rækilega ofan í það að það þurfi að upplýsa neytendur um vöruna sem er í hillunum, hvernig hún er framleidd og við hvaða aðstæður. Þetta er einn af þeim rauðu þráðum sem við getum sagt að hafi verið í fjölmörgum umsögnum til nefndarinnar, upplýsingagjöf til neytenda og réttur neytandans til að fá upplýsingar um hvernig varan er framleidd. Við höfum sett lög og reglur hér á landi. Við höfum fjölmörg tæki og tól til að ná þessu markmiði. Í nefndaráliti okkar bendum við á að t.d. megi ná þeim markmiðum með því að nota lög sem þegar er búið að samþykkja og setja reglugerðir á grundvelli þeirra. Við hvetjum eindregið til að það verði gert hið fyrsta. Í fimmta lagi bendum við líka á að við viljum að upptöku á tilskipun Evrópusambandsins um upprunamerkingar verði hraðað sem mest má til að tryggja rekjanleika búvöru. Við höfum fengið upplýsingar um að það mál strandar á Norðmönnum í dag, eftir okkar vitund fyrst og fremst vegna þess að Norðmenn vilja ganga öllu lengra en tilskipunin leyfir. Ég held að það sé umhugsunarvert sjónarmið sem Norðmenn færa fram í þeim efnum. Þeir tala einfaldlega fyrir því að það verði ekki leyfilegt í þeim mæli sem tilskipunin heimilar að nota hráefni í matvælaframleiðslu sem ekki er getið sérstaklega um eða er tekið frá einhverjum öðrum markaðssvæðum en kemur fram í merkingu vörunnar. Ég tek dæmi sem er kannski fjarlægt okkur, þar er heimilað að nota verulegt magn af vínum frá Chile út í evrópsk rauðvín en samt eru þau upprunamerkt sem evrópsk vín. [[Gripið fram í.]]Það verður líka að geta þess í sambandi við umfjöllun um upprunamerkingar að upprunamerkingar er varða nautakjöt hafa þegar öðlast gildi á grundvelli þessarar tilskipunar og hafa verið innleiddar hér á landi sem var kannski fyrst og fremst viðbragð við hrossakjötssvindli sem stundum hefur verið kallað svo þar sem fór að bera á því að hrossakjöt væri selt neytendum sem nautakjöt. Upprunamerkingar er varða nautakjöt hafa þegar verið innleiddar. Í sjötta lagi gerir meiri hluti atvinnuveganefndar sérstakar tillögur um að í greiningarvinnunni sem nú fer fram þurfi að ræða tengsl annarra atvinnuvega við landbúnað. Ísland fellur undir hina hreinu ímynd norðurslóða í augum umheimsins og mikilvægt er að hún standist skoðun. Hrein orka, heilnæm og fersk matvæli og tær náttúra eru atriði sem eru ofin inn í markaðsstarf útflutningsgreina og kalla á samræmd vinnubrögð. Vöxtur og viðgangur ferðaþjónustu hefur skapað sveitunum ný tækifæri víða um land, en um leið er það ferðaþjónustunni mikilvægt að viðhaldið sé menningarlandslagi og byggðamynstri í landinu sem landbúnaðurinn getur helst tryggt. Við endurskoðun landbúnaðarstefnu þarf sérstaklega að huga að tengslum landbúnaðar við aðra atvinnuvegi. Virðulegi forseti. Áherslupunktur meiri hluta atvinnuveganefndar í þessu sambandi er að það er engin ein atvinnugrein sem ekki þarf að taka tillit til annarra. Atvinnugreinar hafa hagsmuni þvers og kruss. Þess vegna er mikilvægt að við greiningarvinnu og þjóðarsamtalið um landbúnaðinn sem nú fer í hönd áttum við okkur á að við erum ekkert eyland í íslenskum landbúnaði frekar en nokkur önnur atvinnugrein getur verið eyland. Við ræðum um samkeppnismál og starfsumhverfi. Umræðan um samkeppnislög og mjólkuriðnað er oft og tíðum hávær. Ég á von á því að hún verði það áfram í þessari umræðu eins og oft áður. Þegar við skoðum regluverk um íslenska búvöruframleiðslu og um samkeppnislöggjöf og berum saman við önnur lönd er nú ósköp fátæklegt um að litast í okkar lagasafni um hvernig við stöndum að baki íslenskum landbúnaði miðað við mörg önnur ríki. Við höfum innleitt hér og vinnum samkvæmt samkeppnislöggjöf sem á uppruna sinn á hinu stóra Evrópska efnahagssvæði og við notum dagsdaglega hér á landi. [[Gripið fram í.]]Þau samkeppnislög gilda að sjálfsögðu á því efnahagssvæði sem kallað er Evrópska efnahagssvæðið en það sem ég ætlaði að draga fram er að þar gildir líka stór og mikil tilskipun um markaðsmál landbúnaðarvara. Markaðstilskipun landbúnaðarins í Evrópusambandinu er stór og þungur lagabálkur sem víkur ætíð til hliðar samkeppnislagaumhverfinu. Það er mikilvægt að hafa í huga að við höfum ákaflega fátækleg úrræði í okkar búvörulögum til að halda utan um búvöruframleiðslu og hagsmuni búvöruframleiðslunnar hér á landi miðað við mörg önnur ríki. Það getur bæði verið kostur og galli. Um það hvort samráðsvettvangurinn eða endurskoðunarvinnan fram til 2019 leiðir það af sér að við breytum hinni frægu undanþágu mjólkuriðnaðarins frá tilteknum atriðum til samstarfs vil ég aðeins segja þetta: Það samstarf er miklu stærri pakki en eitthvert samstarf um uppgjör og verkaskiptingu innan mjólkuriðnaðarins. Sú undanþága er raunverulega hryggjarstykkið í byggðastefnu, hryggjarstykki í því að við getum sagt bændum: Þið hafið frelsi til að búa þar sem þið viljið hvar sem er um landið en þið hafið jafna stöðu gagnvart ykkar framleiðslugrein, í þessu tilfelli mjólkurframleiðslunni, og við leggjum miklar kvaðir á mjólkurfyrirtæki til að standa undir þeim skyldum. Í þeim heimi ætla ég að geta þess að heimild til samstarfs getur líka fætt af sér allt aðra vinkla en hafa endilega komið fram. Þannig er t.d. núna verið að ráðast í, á grundvelli þessarar heimildar um samstarf og samvinnu, stórt verkefni er varðar frárennsli frá mjólkurstöðvum og nýtingu á mysu sem til fellur við framleiðsluna og er stórt og mikið umhverfismál. Okkar ábending til endurskoðunarvinnunnar er að fjalla um samkeppni og starfsumhverfi afurðastöðva almennt. Á fundi hv. atvinnuveganefndar í morgun vorum við með fulltrúa sláturleyfishafa og fulltrúa frá sauðfjárbændum þar sem við ræddum um verulega kjaraskerðingu bænda sem nú blasir við, líklega 15–25% launalækkun íslenskra sauðfjárbænda. Eðlilega hljótum við að spyrja: Hvað er það sem virkar ekki í starfsumhverfi okkar? Hvað er það sem okkur vantar til að við getum brugðist við slíkri stöðu sem núna er komin upp? Eru einhver tæki og tól sem við höfum lagt frá okkur sem valda þessari stöðu? Við gerð sauðfjársamninga árið 2007 var lagt til hliðar, að kröfu íslenskra stjórnvalda, mikilvægt tól sem hét útflutningsskylda á þeim tíma. Það má eiginlega með nokkrum rökum segja að sú ákvörðun sem þá var tekin komi nú af fullum þunga í hausinn á okkur með þeim veruleika sem blasir við íslenskum sauðfjárbændum þar sem allt samfélagið er á blússandi ferð, aukinn kaupmáttur, en þeir sitja uppi með verri kjör. Ýmislegt í starfsumhverfinu, sem auðvitað verður á hverjum tíma að harmónera við samkeppnislöggjöf og eðlilega samkeppnishætti, er nokkuð sem við þurfum sannarlega á að halda. Einn af áherslupunktunum í okkar breytingartillögum er að við viljum sérstaklega taka utan um hagsmuni þeirra sem standa í að framleiða úr hrámjólk vörur á innlendan markað, oft kallaðir minni vinnsluaðilar. Í áttunda tölulið þeirra verkefna sem við felum samstarfsnefndinni að ræða er afkoma bænda. Við vekjum athygli á því að það þarf að greina kostnaðarsamsetningu og framleiðslukostnað í íslenskum búgreinum miklu meira en við höfum gert. Ég held að margt áhugavert geti komið út úr slíkri greiningarvinnu. Ég ætla sérstaklega að geta þess að margar vísbendingar eru um að afkoma bænda hafi ekki fylgt almennri launaþróun í landinu. Gera þarf ítarlegan samanburð á kröfum til innlendrar og innfluttrar framleiðslu og kortleggja áhrif á framleiðslukostnað. Herra forseti. Í okkar huga hlýtur það að verða grundvallaratriði í nýrri landbúnaðarstefnu og nýjum búvörusamningum, eða hvað sem við köllum þá umgjörð sem við tekur, að við römmum inn þær auknu kröfur sem við gerum til innlendrar framleiðslu og þann kostnað sem hlýst af framleiðslu okkar í okkar fámenna landi sem býr við afar sérstakar aðstæður, a.m.k. á margan hátt. Það er líka verðugt að velta upp þeirri spurningu í tengslum við þennan punkt hvort búvöruframleiðsla og afurðaverð til bænda geti í raun og veru eitt og sér haldið uppi byggð í landinu. Þetta eru þau aðalatriði sem meiri hluti atvinnuveganefndar leggur til að samráðsvettvangur ræði ásamt fjölmörgum öðrum atriðum sem hann mun örugglega taka sig til við að greina og átta sig á. Við teljum mjög mikilvægt að hratt verði gengið fram til þess að skapa rými fyrir slíkt þjóðarsamtal um landbúnað sem við erum að leggja upp með og að landbúnaðarráðherra gangi þar rösklega til verks og að þessu mikla starfi verði skapað nauðsynlegt rými sem og nauðsynlegar fjárveitingar. Það er augljóst að miðað við þau viðamiklu verkefni sem við höfum rammað inn í okkar nefndaráliti og fleiri atriði sem vafalaust koma upp í því samtali verður að kosta verulegu til svo við getum haft öflugan, góðan og vandaðan undirbúning að þeim miklu breytingum sem af því geta leitt. Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að gerður tollasamningur blandist líka að verulegu leyti inn í umfjöllun um búvörusamninga. Við höfum eytt talsverðum tíma í að greina hann og við erum hér með tillögur um hvernig við getum komið til móts við aukna samkeppni og þar af leiðandi reynt að styrkja samkeppnisstöðu innlendrar framleiðslu á móti auknum innflutningsheimildum. Það sem ég vil geta sérstaklega er að við sköpum samt enn ekki landbúnaðinum þau tól og tæki að hann geti endurreist framleiðslugetu sína. Við töpum á hverju einasta ári hlutdeild á markaði, í það minnsta í svína- og kjúklingaframleiðslunni, án þess að við höfum skapað þeim búgreinum nein alvörutækifæri til að takast með framleiðslu á við stækkandi markað, því miður. Auðvitað eru engar patentlausnir til í þeim efnum en það er sannarlega eitt af þeim verkefnum sem við þurfum að takast á við. Í breytingartillögum erum við með tímamótatillögur um að t.d. sérupprunamerktir ostar, sem samið var um í tollasamningi, verði fluttir inn án útboða en úthlutað með hlutkestisaðferð sem nánar er rakin í greinargerð okkar. Við teljum að 230 tonna kvóti með sérupprunamerktum ostum sé þess eðlis að við eigum af fremsta megni að leitast við að láta hann verða til þess að auka hér lífsgæði, getum við sagt, auka vöruval í búðum og að ávinningurinn af þeirri breytingu skili sér hratt og vel til neytenda en reynum á sama tíma að láta það ekki verða til þess að hann verði einhæfur innflutningur á einni ostategund sem stíflar markaðinn á degi eitt frá því að hann kemur til framkvæmda. Ég held að það sé líka óhjákvæmilegt að við ræðum í tengslum við tollasamning og frágang á búvörusamningum og þessu þingmáli að ýmis iðnaður í landinu notar mikið af landbúnaðarhráefnum. Við tökum sérstaklega utan um hagsmuni þeirra er nota mjólkurduft og vekjum athygli á því að verðlagsnefnd búvöru sem hefur verðlagt búvöru, eðli málsins samkvæmt, lækkaði í sumar um 20% mjólkurduft til matvælavinnslu. Við leggjum eindregið til að á hverjum tíma sé verðlagning á mjólkurdufti í ákveðnu samhengi við heimsmarkaðsverð. Til skamms tíma var heimsmarkaðsverð reyndar mun hærra en mjólkurduftsverð var skráð á Íslandi. Þetta er ein af þeim mótvægisaðgerðum sem við teljum mikilvægt að komi til framkvæmda, til móts við nýjan tollasamning, til að tryggja að íslenskur matvælaiðnaður geti [[Forseti hringir.]]notið íslenskra hráefna. Herra forseti. Í nefndarálitinu eru tíundaðar breytingartillögur okkar sem ég hef ekki tíma til að rekja nánar en hlakka til að taka þátt í umræðunni um þetta stóra mál.
Virðulegi forseti. Það vekur mikla athygli í ræðu hv. þingmanns og í áliti meiri hluta atvinnuveganefndar að menn ætla núna að efna til þjóðarsamtals um landbúnað, um stefnumörkun í greininni eftir að búið er að gera samning til tíu ára. Getur hv. þingmaður fullvissað þingheim um að það samráð verði nokkuð annað en sýndarsamráð? Því að til stendur engu að síður af hálfu meiri hlutans að afgreiða samninginn til tíu ára. Í hvaða stöðu verður ríkið til þess að endurmeta útgjöld og aðferðir samkvæmt samningnum í því sýndarsamráði sem fram undan er? Getur hv. þingmaður fullvissað þingheim um að það verði mögulegt fyrir ríkið að víkja frá ákvæðum samningsins bótalaust? Það er líka með eindæmum af hálfu ríkisstjórnarinnar að leggja fram samning þar sem engin greining á samningsmarkmiðum hefur farið fram fyrir fram og það skuli vera þingsins eftir á að reyna að búa til markmið með samningsgerð um útgjöld til tíu ára, hjá ríkisstjórn sem er á síðustu metrunum, í andarslitrunum, lafmóð, örend, að reyna að slefa sér yfir marklínuna. Og það skuli þá virkilega vera metnaðarmál þess stjórnarmeirihluta sem situr í þessari framorðnu ríkisstjórn og veitir henni stuðning á Alþingi, að reyna að binda hendur þriggja næstu þinga með útgjöldum sem helst er hægt að jafna við Icesave, verstu útgáfuna af Icesave-samningum, 200 milljarðar ef allt er talið, jafnt tollvernd og bein útgjöld til næstu tíu ára. Getur hv. þingmaður lofað því að hér sé hægt að endursemja? Getur hann lofað því að verið sé að ganga frá samningi til þriggja ára en ekki tíu?
Herra forseti. Já, ég get lofað hv. þingmanni því að þingið hefur þær heimildir sem til þarf til að taka upp á hverjum tíma þær áherslur sem það sjálft vill leggja í samningum og samskiptum við bændur. Það kom rækilega fram á fundi hv. atvinnuveganefndar við undirbúning að þessu máli. Við höfum líka söguna til að vísa í í þeim efnum, því að ríkisstjórn sem hv. þingmaður studdi á sínum tíma gekk inn í búvörusamninga og lækkaði framlög til þeirra, síðan var samið um það eftir á þegar önnur stjórnarskipti höfðu orðið og þingmaðurinn studdi þá ríkisstjórn reyndar líka. En það sem ég saknaði aftur á móti frá þingmanninum í hans ágæta andsvari var hvaða sýn hann hefði á þetta og hvað hann ætlaði að leggja til. Ætlar hann að leggja til það sem hann gerði oftast í fyrrverandi ríkisstjórn, að framlengja alltaf gömlu samningana aftur og aftur og takast aldrei á við breytingar og þora aldrei að takast á við það sem raunverulega þarf að gera, að brjótast út úr því sem m.a. skilar íslenskum sauðfjárbændum 25% tekjulækkun á þessu hausti.
Virðulegi forseti. Því er auðsvarað hvað ég vil gera. Ég vil taka á ofstýringarkerfinu í greininni, auka markaðsfrelsi. Ég sagði stjórnvöldum þegar var verið að vinna að þessari samningsgerð, að ef það kostaði tíu ára samning að losa okkur út óstjórnar- og ofstjórnarkerfinu sem við búum við þá væri ég alveg tilbúinn til þess. Vandinn er bara sá að hér eru menn ekkert að taka á því. Framleiðslustýringin er ekki afnumin. Og menn viðhalda óbreyttu ástandi. Ég vil þess vegna líka spyrja hv. þingmann, vegna þess að hann sagði ósatt í ræðu sinni áðan að það væri nauðsynlegt að viðhalda undanþágunni frá samkeppnislögum fyrir mjólkuriðnaðinn. Það kom skýrt fram frá Samkeppniseftirlitinu fyrir nefndinni að það væri ekkert í skyldunni til þess að sækja mjólk á sama verði um allt land sem krefðist undanþágu frá samkeppnislögum. Hvers vegna er meiri hlutinn að viðhalda þeirri skekkju, þvert á það sem ætlunin var þegar þeirri undanþágu var komið á 2004, hún átti að vera tímabundin, til að greiða [[Forseti hringir.]]fyrir samþjöppun í greininni? Hvers vegna [[Forseti hringir.]]er verið að viðhalda því?
Virðulegi forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason stóð tvisvar að því að framlengja gömlu búvörusamningana, og er rétt að taka fram að ég tók þátt í því með honum. Ég get líka þar af leiðandi vitnað um að það var ósköp örðugt að fá eitthvert samtal um það að gera breytingar sem þá þegar þurfti að fara að gera. Það eru þær breytingar sem við erum að leggja af stað með hér. Við erum ekki að segja að undanþága mjólkuriðnaðarins þurfi að standa um aldur og ævi. Ég tek undir orð hv. þingmanns að hún var sett á til að ná fram ákveðnum markmiðum. En veruleikinn er einfaldlega sá að þessi undanþága er mörg hundruð milljóna virði. Förum við nú kannski að nálgast umræðuna um það hvernig við ætlum að aflétta henni eða breyta henni til að ná sömu markmiðum. Það getur líka þýtt að við þurfum að stofna til annarra ríkisútgjalda og annarra aðferða til að takast á við það. Ef við tökum bara nákvæmlega stöðuna eins og hún er í dag, að hið ágæta mjólkurvinnslufyrirtæki Arna í Bolungarvík, [[Forseti hringir.]]sem vonandi nýtir bráðum alla þá mjólk sem til fellur á Vestfjörðum, hefur þá rétt á að láta stóran [[Forseti hringir.]]markaðsráðandi aðilann, Mjólkursamsöluna, keyra til sín mjólk alls staðar að af landinu án þess [[Forseti hringir.]]að borga neitt sérstaklega fyrir það.
Hæstv. forseti. Ég ætla að nýta mér þann rétt að fara í andsvar við hv. þm. Harald Benediktsson, framsögumann málsins fyrir hönd meiri hlutans. Ég kem svo að öðrum atriðum þegar ég flyt mitt nefndarálit á eftir. Það sem mig langar í upphafi að spyrja hv. þingmann út í varðar samkeppnislög og undanþágu frá samkeppnislögum fyrir mjólkurframleiðslu í landinu. Ég spyr vegna þess að aðrir hlutar samningsins, t.d. sauðfjársamningurinn eins og kom fram á fundi í morgun og framleiðsla hjá Örnu í Bolungarvík og Kú í Kópavogi, eru undir samkeppnislögum. Sama má segja í raun og veru um garðyrkjubændur að ég veit best. Þarna nefni ég sauðfjárbændur, tvö fyrirtæki í mjólkuriðnaði, Örnu og Kú, og grænmetisframleiðendur, allt aðilar undir samkeppnislögum. Er þessi undanþága þá ekki tímaskekkja í dag og hefði ekki verið betra að við tækjum undanþáguna frá og felldum allar greinarnar undir samkeppnislög? Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Af hverju eru sauðfjárbændur, Arna, Kú og grænmetisframleiðendur undir samkeppnislögum en mjólkurframleiðendur, MS og Auðhumla, ekki?
Herra forseti. Í öllum meginatriðum er landbúnaður, úrvinnsla, dreifing, undir samkeppnislögum þótt við höfum haft þetta sérstaka ákvæði er varðar verkaskiptingu og heimild til hagræðingaraðgerða í mjólkuriðnaði sem við settum og hefur verið rakið hér. Þetta á sér líka miklu fleiri hliðar. Við getum rifjað upp söguna frá árinu 2002 þegar búið var að ákveða að hætta opinberri verðlagningu á heildsöluverði á mjólkurvörum og síðan var bakkað út úr þeirri ákvörðun. Það var ekki að kröfu íslenskra bænda. Það var að kröfu smásöluverslunar hér landinu þar sem þetta atriði, sama verðið fyrir þennan mikilvæga vöruflokk í íslenskri matvöruverslun, gerði að verkum að minni aðilar á markaði gátu treyst því að fá hann á sama verði. Ég held að undanþága frá samkeppnislögum vegna mjólkuriðnaðar sé vonandi að verða óþörf. Ég held að fram að þeim tíma þurfum við að lyfta miklu grettistaki og skoða hvernig við framkvæmum samkeppnislöggjöfina, hvaða samkeppnismarkmiðum við viljum ná. Ég hef m.a. skrifað blaðagrein er fjallar um skortsölu og starfshætti á smásölumarkaði. Ég vil líka minna á að hvað Samkeppniseftirlitið hefur sagt, t.d. í skýrslu sinni í janúar 2012 um matvörumarkaðinn, með leyfi forseta: „Upplýsingar um innkaupsverð dagvöruverslana frá birgjum á algengum mjólkurvörum sýna að mjög lítill munur er á viðskiptakjörum til verslana og er þetta eini flokkurinn þar sem minni verslanir eru með svipuð kjör og stóru verslunarsamstæðurnar.“ Við getum ekki skoðað bara eina hlið á þessum teningi. Þetta er miklu stærra spilverk en oft kemur fram í umræðunni. Þetta snýr m.a. að því að við viðhöldum virkari samkeppni á smásölumarkaði. Við skulum ekki gleyma því.
Hæstv. forseti. Mér finnst í raun og veru dálítið merkilegt það sem hv. þingmaður segir, með tilliti til þess að hv. þingmaður er þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem hefur borið fyrir sig að vilja viðskiptafrelsi og frelsi í viðskiptum o.s.frv., um að mjólkin og mjólkurframleiðsla sé undanþegin samkeppnislögum. Þess vegna spyr ég hv. þingmann aftur og bið hann að svara alveg skýrt varðandi það sem mér fannst koma hér fram: Ef til vill var undanþágan nauðsynleg meðan ákveðin hagræðing átti sér stað, en er hún nauðsynleg núna árið 2016? Ég segi nei og ég spyr hv. þingmann vegna þess að ég hef haft það sjónarmið og spurt gesti á nefndarfundum: Er það ekki bara til góðs fyrir Bændasamtökin og Mjólkursamsöluna og aðra hreinlega að stíga fram og segja: Já, við óskum eftir því núna að þessi undanþága falli brott og við föllum bara undir samkeppnislög eins og aðrar greinar landbúnaðarins?
Herra forseti. Já, ég er þeirrar skoðunar að hún eigi og þurfi að standa enn um sinn. Mér finnst það vera til nokkurs merkis um að þingmaðurinn sé kominn á ákveðinn flótta frá sínum málflutningi þegar hann fer að tala um það hvernig í veröldinni þetta geti komið frá þingmanni Sjálfstæðisflokksins, það sjónarmið sem ég er að rekja hér. Landbúnaður, hvar sem við berum niður í landbúnaði, er ekki settur á mælistiku frjálsrar verslunar. Ég vil líka benda hv. þingmanni á … [[Gripið fram í.]] Virðulegi forseti. Ég rakti í framsögu með nefndarálitinu að markaðstilskipun Evrópusambandsins um landbúnaðarmál er full af slíkum inngripum sem við getum sagt að sé í ætt við þessa undanþágu, bara vegna þessa frammíkalls vildi ég taka þetta fram. Ég vil líka þá vekja athygli á því að í tvígang meðan hv. þingmaður sat í ríkisstjórn var búvörulögum breytt og þá var ekki gerð tilraun til að taka þessa undanþágu út þannig að við skulum skoða bæði orð og efndir í þessum samræðum.
Virðulegi forseti. Þjóðarsamtal um landbúnað, sagði hv. þingmaður, en er það ekki einkennilegt að vilja lögfesta fyrst samninginn og spyrja svo álits, taka svo samtalið? Það er þetta sem við í Bjartri framtíð höfum bent á og ekki bara núna. Við báðum um það og kölluðum eftir því í þessum sal árið 2014, ítrekað, að við gerð þessara samninga yrði farið strax í samtal og samvinnu um samningana en það var ákveðið að gera það ekki. Núna vill stjórnarmeirihlutinn allt í einu gera þetta en nota bene eftir að þessi samningur verður lögfestur. Ég hræðist þetta og tortryggi. Ég vil aðeins koma að afkomu bænda af því að hér var rakið hvernig meiri hlutinn hefur áhyggjur af henni. Það á að skoða þróun tekna. Ég skal segja ykkur hvernig hún er. Við dræma sölu eða við breytingu á gengi krónunnar, við hækkun á gengi eins og nú er, lækkar afurðaverð til bænda. Afurðastöðvar boða nú t.d. 10% lægra verð til sauðfjárbænda. Þessi samningur bregst þannig við að auka gripagreiðslur. Það mun leiða til meiri framleiðslu, þetta er bara mjög einföld hagfræði, verð lækkar með auknu framboði og svona verður afkoma bænda. Hún verður áfram lakari og enn lakari með samþykkt á þessum samningi. Og mig langar ofureinfaldlega að spyrja: Af hverju einbeitir meiri hluti atvinnuveganefndar sér ekki að því að auka hag bænda [[Forseti hringir.]]og gera hann betri?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að það sé mjög mikilvægt, eins og ég rakti í framsögu minni, að við hefjum núna vegferðina að þessum stóru breytingum. Það er þess vegna sem sleginn er þessi tíu ára rammi, þess vegna erum við lögð upp í mikla breytingaferð og ég held að það þjóðarsamtal sem við viljum núna setja ákvæði um í lögin og ræsa fram sé mikilvægt sem hluti af því breytingaferli sem þarf að fara fram. Ég ber virðingu fyrir skoðunum hv. þingmanns um það hvort þetta hafi átt að koma á undan eða eftir en veruleikinn er einfaldlega sá að hinn kosturinn er að gera ekki neitt, halda áfram með gömlu samningana og fresta því enn um sinn að takast á við þessa umræðu á meðan við bíðum eftir einhverju öðru skipi. Ég tek undir með hv. þingmanni um þróun á afkomu bænda og veit að hún hefur góða þekkingu á því og áhyggjur líkt og við mörg fleiri. Ég held að það sé nefnilega svo mikilvægt þegar veruleikinn er orðinn þessi - um langan tíma var skilaverð á nautakjöti til bænda lægra og svipað og í öðrum löndum, núna er skilaverð á lambakjöti til bænda mun lægra en í öðrum löndum - að við skoðum allan virðisaukaferilinn, allan vinnsluferil vörunnar frá bónda til neytanda og áttum okkur á því hvar óhagkvæmnin er. Hvar verður verðið til? Ég held að ekki fyrr en við erum búin að komast í gegnum þá umræðu getum við tekist á við það. Ég held að við getum sagt með ágætri samvisku að næstum hver einasta búgrein á framleiðandastiginu sé fyllilega samkeppnishæf þrátt fyrir allt, þrátt fyrir fámennið, þrátt fyrir legu landsins í heiminum, en þegar farið er í gegnum allan vinnsluferilinn keyrir út af einhvers staðar. [[Gripið fram í.]]Það geta verið margar ástæður fyrir því sem við þurfum að komast að.
Virðulegi forseti. Með fullri virðingu, þetta er atriði sem hefur þurft að skoða lengi. Ég veit að hv. þingmaður hefur einmitt talað fyrir því mjög lengi að skoða þessi hluti. Hvað mun koma út úr þjóðarsamtali um þetta tiltekna mál sem mun einhvern veginn breyta sýn hans? Við þekkjum öll hvernig aðstæður hafa verið hérna; kjötfjöllin, offramleiðslan, lækkað verð til bænda. Við þekkjum alveg þá sögu. Við vitum alveg við hvað er að glíma. Í þessum samningum eru lagðar til auknar gripagreiðslur sem mun þýða offramleiðsla, sem mun þýða lækkað verð til bænda. Hvernig getur meiri hluti atvinnuveganefndar boðið bændum upp á þetta, boðið bændum enn og aftur upp á verri kjör?
Herra forseti. Við höfum gengið í gegnum mörg breytingaskeið eins og hv. þingmaður rekur. Við höfum gengið í gegnum offramleiðslu, við höfum gengið í gegnum fækkun bænda. Við höfum líka gengið í gegnum skort. Þegar undirbúningur samningsgerðar að þeim samningum sem við fjöllum um í dag hófst leit t.d. út fyrir skort á mjólk. Það er ekki þannig lengur. Ég hef ekki sömu áhyggjur af því að þær breytingar sem leiddar eru fram í búvörusamningnum sem við erum hér að staðfesta leiði til offramleiðslu eða verulegrar fjölgunar sauðfjár eins og hv. þingmaður hefur áhyggjur af og hún hefur rakið skilmerkilega. Ég held t.d. að þau verð sem nú er verið að bjóða fyrir þessa framleiðslu sé ekki beint hvetjandi fyrir bændur að stækka bú sín eða leggja út í meiri tilkostnað við þá framleiðslu. Hvað kemur út úr samtalinu sem ég hef ekki séð áður? Ég held að það sé mjög mikilvægt að þingið, hið háa Alþingi, og atvinnuveganefnd, geti ekki verið að leggja einhverjar línur um það hvað eigi að koma út úr því. Ég hef ákveðnar hugmyndir hvað ætti að koma út og hvernig við ættum að bregðast við. Veruleikinn er því miður sá [[Forseti hringir.]]að okkur hefur í langan tíma vantað góða statístik um ýmsa þætti í búvöruframleiðslunni og við þurfum að ráða bót á því.
Hæstv. forseti. Ég flyt hér í byrjun nefndarálit mitt, sem skipa 1. minni hluta atvinnuveganefndar, um frumvarp til laga um breytingu á búvörulögum, búnaðarlögum og tollalögum (búvörusamningar og búnaðarlagasamningur). Fyrir það fyrsta nefni ég að 1. minni hluti telur rétt að benda á þá stöðu sem þingið er sett í hvað varðar gerð og staðfestingu búvörusamninga. Samningurinn er gerður milli ráðherra í ríkisstjórn og Bændasamtakanna án nokkurrar aðkomu Alþingis á undirbúnings- og samningatíma. Málunum er eins háttað núna og venjulega, þ.e. þingið stendur frammi fyrir orðnum hlut og getur nær engu breytt þar sem því er þá haldið fram að samningurinn haldi ekki og verði að fara í aðra atkvæðagreiðslu meðal bænda. Fyrsti minni hluti telur þetta óásættanlega stöðu fyrir Alþingi og alþingismenn og telur rétt að ráðherra leggi fram samningsmarkmið í formi þingsályktunartillögu sem Alþingi getur rætt og lagt til breytingar á ef svo ber undir. Þau samningsmarkmið sem hefðu fengið umræðu á Alþingi yrðu svo undirstaða viðræðna ríkisins við bændur við gerð búvörusamnings sem Alþingi mundi svo samþykkja að loknu slíku ferli. Á fundum nefndarinnar hafa komið fram margvíslegar athugasemdir og gagnrýni frá umsagnaraðilum og gestum sem með hliðsjón af framansögðu er í raun ekki hægt að bregðast við. Þó leggur 1. minni hluti fram eftirfarandi breytingartillögur: Í fyrsta lagi er lagt til að ráðherra tilnefni fulltrúa minni vinnslufyrirtækja mjólkurafurða í verðlagsnefnd búvöru og munu Samtök afurðastöðva fyrir búvöru þá tilnefna einn fulltrúa en samkvæmt gildandi lögum tilnefna síðarnefnd samtök tvo fulltrúa. Sú ánægjulega þróun hefur átt sér stað að samkeppni hefur aukist í þessari grein og minni aðilar hafa haslað sér völl og er breytingartillagan lögð fram til að leitast við að treysta stöðu þeirra. Nefna má merkilegt framtak bæði Örnu í Bolungarvík, áður Mjólku og nú fyrirtækisins Kú í þessu sambandi. Þarna geng ég lengra en meiri hlutinn gerir sem leggur til að þessir minni aðilar fái að tilnefna áheyrnarfulltrúa í verðlagsráð búvara. Ég legg til að þessu verði skipt og tel ég að það gæti verið góð leið til aukinna sátta um þessi mál, til að ræða þau þar inni. Í öðru lagi leggur 1. minni hluti til að skýrt verði kveðið á um að gildistími samninganna sé til þriggja ára og eru lagðar til breytingar á nokkrum ákvæðum þar að lútandi. Mikil gagnrýni hefur komið fram um lengd samninganna til tíu ára og er þar um tvö kjörtímabil að ræða. Í því sambandi vil ég nefna að eftir beiðni mína var kallaður á fund nefndarinnar prófessor við Háskóla Íslands sem er sérfræðingur í samningarétti, sem fór yfir málin með okkur og þessa tillögu taldi ég nauðsynlegt að flytja í framhaldi af því. Þess skal getið að sá ágæti fulltrúi sem kom fyrir nefndina benti líka á að það væri til mikils skýrleika og til bóta ef samningsaðilar, þ.e. fulltrúar ríkisvaldsins og bændasamtaka, kæmu sér saman um bókun sem mundi fylgja með málinu hér um að um þriggja ára samning væri að ræða sem hægt væri að taka upp frá báðum aðilum, en svo er í raun ekki nógu skýrt kveðið á um nú. Ég hef gengið eftir því og spurt hvort þessi bókun muni koma. Því var svarað til af þeim sem skipa meiri hluta nefndarinnar að að því yrði unnið fyrir 3. umr. Ég tel afar mikilvægt að það komi fram. Í þriðja lagi er lagt til að undanþága mjólkuriðnaðarins frá samkeppnislögum falli brott og sömuleiðis 3. mgr. 13. gr. laganna en þar er mælt fyrir um að verðtilfærslur milli afurðastöðva í mjólkuriðnaði séu heimilar þrátt fyrir ákvæði samkeppnislaga. Einnig er lögð til viðbót við 13. gr. laganna um skyldu afurðastöðvar til að selja öðrum vinnsluaðilum mjólk á verði sem samræmist 1. mgr. 13. gr. laganna. Breytingin byggist að mestu leyti á tillögum sem Samkeppniseftirlitið sendi nefndinni með minnisblaði, dagsett 23. ágúst 2016, en nefndin hafði óskað eftir tillögum frá eftirlitinu í þessa veru. Ég vil vekja sérstaklega athygli á því að nefndin hafi óskað eftir tillögum í þessa veru sem ég geri hér að tillögum mínum. Um þetta má hafa mörg orð. Það hefur mikið verið rætt m.a. í nefndinni og eins komu eftir beiðni mína fulltrúar frá MS og Auðhumlu til fundarins til að ræða þessi mál. Það sem gerðist var að það þurftu ekki margir að koma inn. Nánast sömu menn sitja í stjórn MS og Auðhumlu. Í Auðhumlu er að vísu sjö manna stjórn en fimm manna stjórn í MS, en mikið til skipuð sama fólki. Þá var skráð þannig inn, sem kunna að hafa verið mistök og þau verið leiðrétt, ég vil taka það skýrt fram, að framkvæmdastjóri Auðhumlu var skráður sem starfsmaður MS. Hvernig þetta er gert sýnir að í nútímaþjóðfélagi í dag, nútímarekstri, getur þetta ekki gengið svona. Það kom fram t.d., ef ég man rétt, að MS leigir Auðhumlu bíla og tæki til að safna mjólk, en Auðhumla er hins vegar eignarhaldsfélag sem á fullt af fasteignum og leigir MS. Þetta er ekki form sem á að vera til árið 2016. Vitna ég í það sem ég sagði áðan í stuttu andsvari við hv. þm. Harald Benediktsson að það kann vel að vera, og ég er nokkuð sammála því, að undanþágan hafi verið nauðsynleg fram að þessu en ég er algjörlega á því núna að undanþáguna eigi að fella úr gildi og ítreka það sem ég sagði áðan að mér hefði fundist betra að sú tillaga hefði komið bæði frá Bændasamtökunum og þessum fyrirtækjum. Í fjórða lagi er lögð til breyting á 3. mgr. 65. gr. laganna um úthlutun tollkvóta þess efnis að hlutkesti skuli ráða úthlutun tollkvóta ef það berast umsóknir um meiri innflutning en sem tollkvótanum nemur. Þó er jafnframt kveðið á um að hver umsækjandi eða tengdur aðili geti að hámarki fengið 15% af heildarmagni. Ef ég hef tíma, virðulegi forseti, þegar ég er kominn í gegnum þetta nefndarálit mun ég setja fram frekari rökstuðning í þessu máli. Í fimmta lagi leggur 1. minni hluti til að við frumvarpið bætist ákvæði þess efnis að unnt verði að afnema greiðslur frá hinu opinbera til þeirra sem hafa ítrekað brotið gegn lögum um velferð dýra. 1. minni hluti bendir á að í því frumvarpi sem varð að lögum um velferð dýra, þ.e. 283. mál á 141. löggjafarþingi, var ákvæði í þessa veru en það var fellt brott í meðförum þáverandi atvinnuveganefndar. Í áliti nefndarinnar á þskj. 1216 kom eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Nefndin tekur þó fram að tilvist úrræðisins er eðlileg og í góðu samhengi við þær kröfur sem telja má eðlilegt að gera til gagnaðila ríkisins að samningum sem fela í sér ráðstöfun opinbers fjár. Því beinir nefndin þeirri beiðni til atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins að það taki til sérstakrar skoðunar hvort ekki sé rétt að skapa rými til upptöku úrræðisins við síðara tilefni, t.d. við endurskoðun búnaðar- og búvörulaga og endurnýjun samninga á grundvelli þeirra.“ Svo virðist hins vegar sem þessi atriði hafi ekki verið rædd við gerð fyrirliggjandi búvörusamninga þrátt fyrir tilmæli nefndarinnar. Því er þessi tillaga flutt nú. Fyrsti minni hluti sendi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu eftir að þing kom saman nú í september nokkrar spurningar og bað um svör við þeim og eru í fylgiskjali birtar nokkrar töflur til upplýsinga og fróðleiks. 1. minni hluti harmar og gagnrýnir að ráðuneytið hafi ekki getað svarað spurningum um heildartolltekjur ríkisins af innfluttum landbúnaðarvörum, skipt eftir hinum ýmsu landbúnaðarvörum, og treystir því að svörin liggi fyrir til umræðu í nefndinni milli 2. og 3. umr. málsins, en það hefur þegar komið fram að málið verður kallað til nefndar milli umræðna. Hvers vegna bað ég um þessi svör? Vegna þess að mig fýsir að vita hvaða tolltekjur ríkið hefur af innflutningi á landbúnaðarvörum til að bera það saman við styrki sem veittir eru, og ég nefni nú og kem að því síðar, t.d. tolla sem settir eru á innflutning á svínakjöti, til að bera það saman við þær 440 milljónir sem eru boðaðar í þessum tíu ára samningi, sem þó kemur á fyrstu fimm árunum, til að bera það saman hverjar tolltekjurnar eru á móti því sem ég tel að ríkið verði að leggja fram til þess að koma til móts við svína- og kjúklingabændur varðandi aðbúnaðarreglugerð sem við tökum upp eftir Evrópusambandinu og Evrópusambandið styrkir bændur í löndum sínum til að taka þetta upp. Ég tel að þegar við ætlum að bera okkur saman við önnur lönd, m.a. að flytja inn landbúnaðarvörur frá ríkjum Evrópusambandsins og öðrum, þurfum við að geta sagt að við séum að gera þetta líkt og hið stóra kaupfélag úti í Brussel. Hér kem ég að kafla sem heitir Beingreiðslur í mjólk og sauðfjárrækt. Þar kemur fram að í töflunni megi sjá skiptingu á beingreiðslum í mjólk og sauðfjárrækt skipt eftir sveitarfélögum og kjördæmum landsins árið 2015 ásamt íbúafjölda hvers sveitarfélags. Í töflunni má m.a. sjá hversu mikilvægur landbúnaður er ýmsum veikari byggðum landsins, sem svo hafa verið flokkaðar samkvæmt skilgreiningu Byggðastofnunar. Rétt er einnig að minna á að samkvæmt frumvarpinu fellur það í hlut Byggðastofnunar að skilgreina ýmsan byggðalegan stuðning. Ég vek athygli á því að þetta er fylgiskjal með nefndaráliti mínu sem hægt er að sjá á vef Alþingis, en svolítil vandkvæði komu upp við að taka þessi skjöl sem komu frá ráðuneytinu og líma þau inn í þetta nefndarálit. Ég geri ráð fyrir því að í hinum rafræna heimi geti menn séð þetta vel. Ég vek athygli á töflunni vegna þess að hún er mjög athyglisverð til að bera saman annars vegar beingreiðslur í mjólk og hins vegar í sauðfé og bera það saman við íbúafjölda og geta svo skoðað það út frá því sem hérna er skrifað inn þar sem menn ætla m.a. varðandi sauðfjárbændur að grípa til sérstakra aðgerða fyrir þá sem búa langt frá þéttbýlisstöðum og eiga þar með erfiðara með að sækja vinnu annað. Það kemur líka fram í nefndaráliti mínu að svo virðist sem sauðfjárbændur geti ekki lifað af búrekstri sínum og þurfi flestallir að sækja vinnu annað. Í kaflanum um skilaverð til bænda koma fram í meðfylgjandi töflu svör ráðuneytisins við spurningu um skilaverð til sauðfjárbænda síðastliðin tíu ár. Þar má sjá að skilaverð er 597 kr. árið 2015 fyrir dilka og 174 kr. fyrir fullorðið fé. Ljóst er að þessar greiðslur eru ekki háar og skýra m.a. lélega afkomu sauðfjárbænda og það að flestallir bændur þurfa einnig að sinna annarri vinnu. Vert er einnig að hafa þetta í huga ásamt skiptingu beingreiðsla eftir sveitarfélögum að á sumum svæðum eiga sauðfjárbændur um langan veg að fara til að leita sér að annarri vinnu. Taka verður tillit til þess, eins og fyrstu tillögur Byggðastofnunar fjalla um, þ.e. um fjarlægðarstyrki. Þetta er raun og veru árétting á því sem ég var að segja áðan. Áréttað er einnig að nýlega hafa nokkrir sláturleyfishafar tilkynnt um allt að 10–15% verðlækkun til bænda, sem mun gera afkomu þeirra enn verri, og hafa forustumenn sauðfjárbænda gagnrýnt þá verðlækkun. Þegar nefndarálit þetta var skrifað hafði ekki unnist tími til að funda með stjórn sláturleyfishafa til að fara yfir boðaða verðlækkun og því hvers vegna hún er nauðsynleg að þeirra mati. Undirritaður óskaði eftir þessum gestum fyrir töluverðum tíma síðan og fýsir að vita hvers vegna þetta er nauðsynlegt. 1. minni hluti veltir því fyrir sér hvort slæm útkoma vegna útflutnings spili þarna inn í. Í fylgiskjali við álit þetta er tafla sem ber heitið Skilaverð til bænda. Ég vil geta þess að á seinni hluta fundar atvinnuveganefndar í morgun kom fulltrúi sláturleyfishafa, Steinþór Skúlason, og flutti okkur mjög góðan pistil um þetta mál og opnaði sýn okkar hvað þetta varðar. Þar á eftir komu fulltrúar frá Landssambandi sauðfjárbænda og formaður Bændasamtakanna og útskýrðu sína hlið. Í raun og veru sannfærðist ég um það eftir þann fund að það eru hlutir að gerast sem við mundum kalla í öðrum samningum jafnvel forsendubrest fyrir þessum hluta búvörusamningsins, þ.e. samningnum við sauðfjárbændur. Ég vil segja það, vegna þess að ég á væntanlega ekki eftir að ræða aftur á Alþingi um búvörusamning, að ég hygg að á næstu árum muni það koma í ljós að ýmislegt á þessu og næsta ári hafi farið á miklu verri veg hvað varðar sauðfjárbændur. Í töflu um framleiðslu kindakjöts er yfirlit yfir fjölda sláturdýra síðastliðin tíu ár. Þar kemur m.a. fram að um 600 þúsund sláturdýrum var slátrað á síðasta ári þ.e. árið 2015. Framleiðsla í tonnum talið árið 2015 voru 10.185 tonn og innan lands voru það ár seld 6.462 tonn. Enn fremur kemur fram að útflutt voru 2.947 tonn á síðasta ári. Athygli vekur að fjölgun sláturdýra frá árinu 2009 er um 58.000 dýr eða um 1.344 tonn. Þetta er sett hérna fram m.a. til að draga fram að það sem ég óttast er að framleiðsla á lambakjöti sé að aukast og vandinn þar með að aukast, líkt og kom fram hjá hv. þm. Björt Ólafsdóttur áðan. Það kom að vísu fram á fundi nefndarinnar hjá fulltrúum Landssambands sauðfjárbænda að þarna kynni að vera um að ræða að verið væri að slátra mörgum fullorðnum kindum og verið að minnka ásetning, en það hefur mér ekki gefist tími til þess að skoða og fara í gegnum. Í kaflanum um útflutning á lamba- og kindakjöti 2014 og 2015 kemur fram að ein spurning mín til ráðuneytisins var um útflutning á lamba- og kindakjöti árið 2014 og 2015, til hvaða landa og hvaða verð hefði fengist fyrir útflutninginn. Í svari ráðuneytisins kemur fram mjög gagnleg og ítarleg skipting útflutningsins, þ.e. um kjöthluta, til hvaða lands afurð var flutt og hvaða verð fékkst fyrir hana. Í stuttu máli er niðurstaðan eftirfarandi árið 2015: Flutt voru út 2.572 tonn á fob-verði, þ.e. seljandi greiðir flutningskostnað. Fyrir vöruna á þáverandi gengi íslensku krónunnar fengust 1,9 milljarðar kr. eða 761 kr. fyrir hvert kg að meðaltali. Ég til taka það skýrt fram að þetta er að meðaltali. Það er auðvitað mikill munur á því hvort verið er að selja lambalæri eða hrygg eða slög. Í töflunni kemur fram útflutt magn og til hvaða lands svo og meðaltalsverð. Þetta er mjög athyglisverð tafla í umræðunni um það sem menn hafa sagt að sé forsenda fyrir sauðfjársamningnum, þ.e. að útflutningur aukist og við förum að fá meira verð fyrir útflutt lambakjöt, en eins og ég hef sagt dreg ég það mjög í efa. Í meðförum nefndarinnar hefur komið fram að áætlaður útflutningur þessa árs er um 3 þúsund tonn. Rétt er að taka fram að miðað við sama verð í erlendri mynt og við styrkingu krónunnar, sem hefur verið undanfarið, megi áætla að um 1,6 milljarðar kr. fáist fyrir sama magn. Einnig hefur komið fram við meðferð málsins í nefndinni að upplýsingar séu farnar að berast um kröfur erlendra kaupenda um lægra verð. Ef það gengur eftir verður minna sem kemur inn fyrir útflutta sauðfjárafurð. Miðað við að heildarstuðningur til sauðfjársamningsins sé um 5 milljarðar kr. á ári fyrir framleiðslu á 10 þúsund tonnum má áætla að niðurgreiðslur eða útflutningsbætur, sama hvaða orð menn vilja nota, með þessum 3 þúsund tonnum lamba- og kindakjöts séu um 1,5 milljarðar kr. Því má með sanni segja að útflutningur á þessu umframmagni skili þjóðarbúinu engu, þ.e. 1,6 milljörðum kr. af sölutekjum til seljenda en 1,5 milljörðum kr. í greiðslur frá ríkissjóði. Nú hefur einkum verið fjallað um sauðfjárhluta samningsins í þessu áliti mínu og vill 1. minni hluti taka fram og ítreka að hann telur fjárhagsstöðu sauðfjárbænda afar slæma og verður að taka tillit til þess og til þess að þrátt fyrir allt er íslenskt lamba- og kindakjöt frekar ódýrt, þó svo að skiptar skoðanir séu á því eftir því hvaða hlutar kjötsins er um að ræða. Auðvitað má alltaf takast á um skiptingu verðsins sem neytendur borga fyrir okkar frábæra og heilnæma lambakjöt. Frekari verðlækkun til bænda er enn eitt áhyggjuefnið sem auka mun fjárhagslega misskiptingu. Sauðfjárbændum ber hins vegar að þakka fyrir heilnæma og frábæra vöru sem þeir framleiða. Í kaflanum um innflutning á svínakjöti, í þeirri töflu, er innflutningi á svínakjöti árið 2014 og 2015 skipt eftir kjöthlutum og útreiknað meðalverð frá ráðuneytinu. Taflan er athyglisverð fyrir margra hluta sakir og dregur fram miklar upplýsingar, eins og t.d. að árið 2015 voru flutt inn 433 tonn af svínasíðum og greitt fyrir það 209 millj. kr. Útreiknað cif-meðalverð á þessum svínasíðum er 482 kr./kg. Það þarf auðvitað ekki að taka fram hvað cif-verð er, þ.e. verð og við bætist flutningskostnaður og tryggingakostnaður. Því miður hefur ráðuneytið, eins og ég hef áður sagt, ekki getað svarað því enn þá hver er innheimtur tollur af öllu þessu svínakjöti er en ítrekuð hefur verið beiðni um svar við því og vonandi berast svör fyrir 3. umr. Þess má til gamans geta að svínasíður með upprunalandsmerkingu frá Danmörku kostuðu í Bónus nýverið 1.698 kr./kg og á sama tíma kostuðu íslenskar svínasíður í sömu verslun 1.598 kr./ kg. Af því má draga þá ályktun að tollar eru mjög háir á innfluttar svínasíður og verðmunur til neytenda er enginn, m.a. vegna hárra tolla. Þetta er dregið fram til að vekja athygli á því að við Íslendingar höfum tekið upp landbúnaðarreglugerðir ESB, sem styrkja aðlögun að þeim reglum, en í búvörusamningnum eru aðeins veittar 440 millj. kr. fjárfestingarstyrkir til svínaræktar á samningstímanum, sem eins og ég segi eru fjórum sinnum 98 milljónir og restin á fimmta árinu upp í 440 milljónir. Í þessum svörum ráðuneytisins eru fleiri töflur, athyglisverðar töflur, sem eru dregnar hér fram til þess að reyna að fá meiri umræðu um annars vegar tollaálögur ríkisins, hins vegar hvað þarf að flytja inn nauðsynlega vegna þess að kjöt vantar, eins og nautgripakjöt, til að reyna að finna út úr því hvað ríkið fær. En eins og ég hef margítrekað eru upplýsingarnar um tollupphæðina enn þá eftir. Virðulegi forseti. Í nefndaráliti þessu er kynntar breytingartillögur 1. minni hluta svo og ýmis gögn sem hafa verið rakin. Frekari afstaða til málsins mun koma fram við umræðu um málið svo og fyrir 3. umr. þess. Þetta er gert á Alþingi 30. ágúst 2016, sem er í dag að ég held. Kristján L. Möller skipar 1. minni hluta. Virðulegi forseti. Í viðbót við það sem ég sagði í byrjun vil ég segja að nefndin sendi málið til 74 umsagnaraðila og óskaði eftir umsögnum þeirra. 50 aðilar skiluðu umsögn. Það var gegnumsneitt að í mjög mörgum umsögnum var gagnrýndur mjög sá stutti frestur sem gefinn var í vor til að skila umsögnum til nefndarinnar, en hann var sjö dagar. Ég hef gert grein fyrir þeim breytingartillögum sem ég tel hægt að gera miðað við þá vonlausu stöðu sem við alþingismenn vorum settir í, út frá því sem ég rakti í byrjun. Ég vil hins vegar segja að vinnan í nefndinni hefur verið ákaflega góð, og vil ég þakka fyrir það, eins og flest sem við gerum í atvinnuveganefnd. Það hefur verið mikill kostur að hafa fyrrverandi bændahöfðingja, Harald Benediktsson, í nefndinni og sem framsögumann málsins, í raun og veru er hægt að fletta upp í honum eins og alfræðiorðabók hvað þetta varðar. Skal ég segja í lokin að ég held að það sé mjög gott fyrir Alþingi að Haraldur Benediktsson sitji þar áfram á næsta kjörtímabili, hvenær sem það hefst, [[Heyr, heyr. Hvað með þig?]]og þá líka unnanda íslensks landbúnaðar, Össur Skarphéðinsson, [[Heyr, heyr.]]sem gerir töluvert mikið af því að neyta allra þessara landbúnaðarvara eins og sjá má á vexti hans. [[Gripið fram í.]] Í tillögu meiri hlutans eru breytingartillögur sem voru tillögur sem ég var búinn að hugsa mér að flytja, eins og sú að auka samráð um gerð samningsins með því að stækka hópinn sem er, fulltrúa launþegasamtaka, neytendasamtaka og annarra sem settir eru þar inn. Jafnframt var ég hlynntur því að svokallaðir upprunamerktir ostar féllu út úr þessu tollabixi ríkisins. Það þarf ekki að beita háum tollum á osta sem ekki eru framleiddir á Íslandi og gera ekkert annað en að skapa svimandi hátt verð á þessum ostum á Íslandi til samanburðar við það sem gengur og gerist í löndum sem þá selja og við berum okkur saman við. Þetta eru þær tvær tillögur sem mér hugnast hvað best í þessum efnum. En ég sagði líka þegar málið var tekið út við meiri hluta nefndarinnar, sem hefði e.t.v. orðið til þess að ég hefði hugsað minn gang hvað varðar að taka þátt í að samþykkja þetta, þ.e. hvort við nefndin gætum ekki fallist á að flytja frumvarp um afnám undanþágunnar frá samkeppnislögum, eins og ég gerði að umræðuefni áðan og í stuttu andsvari við framsögumann málsins. En það var ekki. Þess vegna er þessi tillaga sett hér fram, sem er tillaga sem kemur frá Samkeppnisstofnun eftir beiðni nefndarinnar. Eins og ég sagði áðan geri ég þá tillögu að minni. Hvað varðar uppboð tollkvótans um sérmerktu ostana þá teldi ég reyndar að það ætti við um allt það sem þarna er flutt inn. Virðulegi forseti. Ég hef skýrt breytingartillögur mínar og gert töluvert að umræðuefni stöðu sauðfjárbænda og sauðfjárræktar í landinu. Ég hef ekki farið mikið í nautgriparæktina, mjólkurframleiðsluna. Þar voru áform og ég minnist þess að formaður Bændasamtakanna kom á þingflokksfund Samfylkingarinnar 11. janúar síðastliðinn og útbýtti til okkar gögnum sem voru um eitt aðalmarkmið samningagerðarinnar, þ.e. að afnema framleiðslustýringu í mjólkurframleiðslu. Við vitum hvernig það fór. Það breyttist ásamt kannski ýmsu öðru. Ég minnist þess líka, sem rétt er að hafa í huga, að umræddur bændahöfðingi, þáverandi formaður Bændasamtakanna, Haraldur Benediktsson, kom eitt sinn, sem hann ætti auðvitað að gera oftar, á þingflokksfund Samfylkingarinnar og sýndi okkur skjámynd sem sýndi mismun á stöðu íslenskra bænda og skandinavískra bænda, hann bar saman fjárhagsstöðu og reikninga bænda. Þar stóð tvennt út af hvað varðar íslenska bændur. Hvað var það nú? Í fyrsta lagi kaup á kvóta. Í öðru lagi fjármagnskostnaður. Ég hygg að þau áform um kvótakaupin hafi verið þau sem Bændasamtökin ætluðu sérstaklega að fjalla um á sínum tíma hvað varðar að afnema framleiðslustýringuna, sem ekki varð svo vegna ágreinings meðal bænda sem fór líka dálítið eftir því, að mér fannst, hvar þeir bjuggu á landinu. Það bíður hins vegar enn einnar atkvæðagreiðslu árið 2019 og verður þá hluti af því sem gert verður síðar í þessum efnum. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan höfum við í atvinnuveganefnd reynt að fara sem best í gegnum þetta mál. Ég ítreka það sem ég sagði í byrjun að það er næstum því tilgangslaust vegna þess að margar góðar umsagnir, margar góðar tillögur að umbótum og öðru slíku, er ekki hægt að setja hérna inn út af því vinnufyrirkomulagi sem haft er um gerð búvörusamnings, þ.e. einn, tveir eða þrír ráðherrar fjalla um málið fyrir hönd ríkisins og Bændasamtökin setjast niður og Alþingi stendur fyrir gjörðum hlut og getur í raun ekki gert neinar breytingar, annaðhvort þarf að samþykkja eða hafna og þá fer málið allt upp í loft.
Frú forseti. Ég tek undir nánast allt það sem hv. þingmaður sagði áðan. Þau rök sem hann færði gegn því að hægt væri að samþykkja samninginn í þeim umbúnaði sem fram kemur hjá meiri hluta nefndarinnar eru að mínu mati algjörlega rétt. Hv. þingmaður gerði að umræðuefni mína persónulegu viðleitni til að eyða vandamálum landbúnaðarins upp á það sem einu sinni var kallað lúðvíska, þegar einn af forverum okkar, Lúðvík Jósepsson, sagði að besta leiðin til að ráða bót á offramleiðslu væri að éta sig í gegnum kjötfjöllin. Ekki ætla ég að ræða það frekar. Mér er umhugað um sauðfjárbændur á Íslandi. Ég tel að ef menn eru á annað borð að eyða peningum í að greiða niður landbúnaðarframleiðslu verði að beita því tæki þannig að gisnustu byggðirnar séu treystar. Ég sagði strax í upphafi þeirrar umræðu sem fór fram hér fyrr í vetur um búvörusamningana að allt benti til þess að sum gisin svæði sem eru mjög háð sauðfjárrækt, ég nefni t.d. Árneshrepp þar sem stór sauðfjárbú eru sem skipta verulega miklu máli til að halda þeim merka stað í byggð, töpuðu eiginlega greiðslum vegna þessa í hlutfallslega meiri mæli en ýmis bú sem eru á þéttbýlli svæðum sem ekki eru í hættu. Ég hef reynt að grafast fyrir um það hvort einhver breyting hafi orðið á þessu í meðförum nefndarinnar og yfirleitt hvort þetta er rétt. Mig langar að spyrja hv. þingmann sem hefur áhuga á þessu og situr í nefndinni: Er þetta rétt? Er það þannig að sauðfjárbændur á ýmsum gisnum svæðum beri hlutfallslega skarðari hlut frá borði en aðrir bændur [[Forseti hringir.]]á svæðum sem ekki eru með jafn veikar stoðir undir sér?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni, vini mínum, Össuri Skarphéðinssyni, fyrir þetta andsvar án þess að ég fari inn í lúðvískuna eða annað hvað það varðar. Meginspurning hv. þingmanns til mín var um sauðfjárbændur og þær áhyggjur sem ég setti fram í ræðu minni um afkomu sauðfjárbænda og hv. þingmaður tekur undir. Þá er það rétt sem hann ræðir hér um gagnvart veikustu byggðum landsins. Það var þannig að til nefndarinnar komu bændur af Ströndum, úr Dölunum og úr Húnavatnssýslu, ef ég man rétt. Því miður er ég ekki með þetta gagn við hliðina á mér. Þeir höfðu látið fara í gegnum áhrif af þessum samningi fyrir sig og sitt svæði, ef þetta allt gengur eftir. Þeir lýstu miklum áhyggjum og lýstu útreikningum, þetta var rosalega faglega og flott gert, um mikla lækkun til þeirra á þessum veikustu stöðum. Það er eitt af vandamálunum við þennan samning plús svo aftur það að við getum farið yfir í beitarlönd og annað slíkt þar sem beitt er miklu sauðfé á gosbelti og önnur svæði sem eru mjög góð fyrir sauðfjárbeit, þar sem kannski er samdráttur eða er að fækka. Inn í þetta blandast það auðvitað líka. En þarna komu fram hjá þeim miklar áhyggjur. Hins vegar vil ég segja, eins og ég sagði í nefndaráliti mínu, að það er hlutverk Byggðastofnunar að fara í gegnum þetta og útfæra reglur og úrræði til að koma til móts við hinar veikustu byggðir og styrkja þær sérstaklega umfram þær sem eru sterkari.
Frú forseti. Þetta sannferðuga svar hv. þm. Kristjáns Möllers sýnir hvað menn fara af stað af veikum þrótti í þetta mál. Ég fæ ekki betur skilið af svari hv. þm. Kristjáns L. Möllers en að menn hafi anað út í þennan samning af hálfu bændaforustunnar og hæstv. ríkisstjórnar án þess að gera sér grein fyrir hverjar afleiðingarnar yrðu. Það er umdeilanlegt meðal margra hvort eigi yfir höfuð að veita fé til þess að styðja landbúnaðarframleiðslu á Íslandi. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að hjá því verði ekki komist og ég tel að ef menn gera það á annað borð verði að hafa ákveðin markmið að leiðarljósi. Í fyrsta lagi þurfa menn að hugsa um landið og gæta þess að slíkum stuðningi sé einkum hnitmiðað þar sem ekki er hætta á að það leiði til gróðureyðingar eins og á viðkvæmum svæðum í grennd við gosbelti. Af því leiðir síðan í öðru lagi að það ætti að hnitmiða slíkum stuðningi á svæði eins og ég nefndi, t.d. á Vestfjörðum og í Húnavatnssýslum, þar sem ekki er hætta á svona og þar sem byggðirnar eru gisnar, þar sem þær þurfa á því að halda að hafa sterk og öflug sauðfjárbú. Samkvæmt þessu svari frá þeim manni sem ég treysti best í þessum efnum mundi ég telja að byrjun þessa máls hefði verið með slíku handarbakalagi að menn hafi ekkert vitað hvað þeir voru að gera. Það getur vel verið að núna eigi, eins og hv. framsögumaður og reyndar hv. þm. Kristján Möller segja, að það eigi að skoða þetta síðar. En hvers vegna var þetta ekki skoðað á undan? Ég veit að ég á ekki að vera að skamma hv. þm. Kristján L. Möller fyrir það, hann hefur reynt að beita sér með jákvæðum hætti í málinu, en það er meiri hlutinn sem hlýtur að þurfa að standa undir þeirri ábyrgð að skýra hvernig stendur á því að menn fara af stað með þessum hætti, með hætti sem leiðir til þess að veikustu bændurnir koma verst út.
Hæstv. forseti. Það sem hv. þingmaður gerir að umtalsefni í seinna andsvari sínu við mig, sem er alveg rétt, er að inn í þetta þarf að blandast að skoða landsvæði þar sem gott er að beita sauðfé og annað svæði þar sem verra er að beita sauðfé. Ég tek sem dæmi gosbeltið, eins og margoft hefur komið fram og í umsögnum frá ýmsum aðilum sem ég ber mikla virðingu fyrir, sem sendu okkur umsögn hvað þetta varðar. Það er eins með það og margt annað, það er ekki hægt að taka tillit til þess. Ég segi fyrir mitt leyti og ítreka það sem ég sagði áðan, ég veit ekkert hvað kemur út úr tillögum Byggðastofnunar en við höfum séð fyrstu drög og þau eru þannig að segja má að vonandi sé Byggðastofnun þar á réttri leið, þ.e. að taka fjarlægðarmælingu frá þéttbýlisstöðum þar sem bændur geta leitað sér vinnu og styrkja þá meira hjá þeim sem þurfa langan veg að fara eða geta jafnvel ekki sótt sér neina vinnu. Það kom líka fram á einum bændafundi sem ég fór á, bændur í Eyjafjarðarsýslu funduðu í Hlíðarbæ rétt norðan við Akureyri, sem var mjög merkilegur fundur þar sem mér fannst eins og bændur væru hálfpartinn með handbremsuna á og að þeir ræddu ekki málin af fullri hreinskilni. Það gerðist hins vegar eftir að fundi lauk, í anddyrinu í Hlíðarbæ, í samtölum mínum við nokkra bændur og í framhaldi því af samtölum í síma við fjölmarga bændur sem hafa lýst áhyggjum sínum. Þar eru fjölmargir sauðfjárbændur og m.a. á þessum veiku svæðum sem ég nefndi áðan en önnur veik svæði eru líka, þar sem þeir eru greinilega mjög óhressir með þennan samning og það sem þar stendur og hafa áhyggjur af því hvernig þetta verður útfært fyrir þá.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir nefndarálit hans og framsöguræðu sem endurspeglar ekki síður bara góðan hug og vinnu hans í nefndinni að þessu mikilvæga máli. Það sem ég vildi segja í andsvari við ræðu hans er að taka kannski upp þráðinn um sértæka byggðastuðninginn og það sem hann ræddi m.a. í framsögu sinni um hann. Auðvitað er þar verið að þróa nýtt stuðningsform sem í sjálfu sér liggur fyrir, þannig að búið er að róa fyrir þær víkur sem hann hefur áhyggjur af þar. Hitt sem ég vildi nefna um afnám framleiðslustýringarkerfisins og þá umræðu sem hefur orðið vegna þess, af því að í framsögu hans kom fram að menn hafi heykst á því með einhverjum hætti að lagt hafi verið af stað með það í upphafi, að afnám framleiðslustýringar er stórt mál að því leyti að það getur líka leitt til mikillar sóunar. Þar höfum við í sjálfu sér bara tekið mjög öflugt námskeið hjá Evrópusambandinu eftir að framleiðslustýring var þar aflögð á síðasta ári. Það sem aftur á móti hefur borið minna á í fréttum hér heima er að Evrópusambandið afnam ekki framleiðslustýringuna með öðrum hætti en að færa hana yfir til framleiðenda samvinnufélaganna og eftir þeim fréttum og fréttaveitum sem ég hef ágætan aðgang að enn þá, eru framleiðendasamvinnufélögin í Evrópu núna að taka upp eigið kvótakerfi, þannig að framleiðslustýring er áfram. Ég trúi því að framleiðslustýring muni þurfa að vera áfram. Ég segi líka að þær breytingar sem gerðar eru á stuðningsformi í þeim búvörusamningi sem við ræðum eru þá til þess fallnar að skilja í sundur stuðningsformið og framleiðslustýringuna. Ég mundi því vilja fá hv. þm. Kristján L. Möller til að fjalla um hug hans til framleiðslustýringar og afnáms hennar.
Hæstv. forseti. Aðeins fyrst um framleiðslustýringuna sem hv. framsögumaður málsins gerir hér að umtalsefni og spyr mig út í. Ég get sagt að ég hef sveiflast svolítið til og frá í því máli eftir gestakomur og eftir umræðu um málið. Það má líka segja í þessu efni að Mjólkursamsalan, og það kom fram í reikningum Mjólkursamsölunnar á Auðhumlu, að á árinu 2015 óskaði hún eftir að bændur mundu framleiða meiri mjólk og bauðst til að kaupa það allt saman. Það gerðist á seinni hluta ársins 2015. Í ársriti þessara tveggja félaga kemur fram að þetta sé hluti af tapi annars vegar Auðhumlu og MS vegna aukins innvegins mjólkurmagns. Það hefur hins vegar komið fram og verið rætt um og kom líka fram núna við lokin, sem mér kom mjög á óvart, að fyrir umframmagnið í mjólk er Mjólkursamsalan að greiða 20 krónum minna á lítra en aðra mjólk. Það held ég að hafi komið fram síðar, eftir þá hvatningu. En framleiðslustýringin, já, vafalaust þarf hún að vera eitthvað áfram en þá kemur önnur hlið á teningnum upp sem ég vitnaði hér í, í ágæta kynningu Haraldar Benediktssonar, þáverandi formanns Bændasamtakanna, á fundi Samfylkingarinnar, þar sem kvótakaupaliðurinn var það sem stakk mest í stúf við reikningshald og reikningssamanburð hjá bændum á Íslandi og í Skandinavíu. Þá er það spurning sem má setja fram, þó að ég eigi ekki í andsvari að setja fram, til hv. þingmanns: Hvernig afnemum við það sem Bændasamtökin ætluðu að leggja upp með í byrjun? Ef til vill, virðulegi forseti, hef ég tíma í seinna andsvari mínu til að fjalla um það sem var rætt um áðan, sem mér fannst vera aðalatriðið, um starfsskilyrði sauðfjárræktar, þ.e. um svæðisbundna stuðninginn. Ég reyni að koma að því á eftir.
Frú forseti. Ég vek athygli aftur á því sem ég sagði í upphafi máls míns í andsvari við hv. þingmann að aðskilnaður framleiðslustýringar og stuðningsgreiðslna er að eiga sér stað við þessa samþykkt. Það verkefni, að minnka útgjöld búanna vegna þess þáttar, er í sjálfu sér bara áfram innbyggt í samninginn. Hv. þingmaður kom að öðru atriði í nefndaráliti sínu og varðar sauðfjárræktunina sérstaklega og málefni sauðfjárbænda. Það sem mig langar að heyra er: Hann gerði að umtalsefni útflutning og lágt verðmæti sauðfjárafurða og mikla framleiðslu. Við getum haft á því margar skoðanir en við höfum skapað atvinnugreininni þennan ramma, höfum sagt henni: Þið eigið að gera sem mest úr innanlandsmarkaði, síðan eigið þið að taka það sem umfram er á erlendan markað og það skilar ykkur þessu og það sveiflast með heimsmarkaðsverðinu. Veruleikinn er sá, virðulegi forseti, að við breytinguna á sauðfjársamningunum 2007 voru íslenskir bændur settir undir heimsmarkaðsverð á sauðfjárafurðum. Það sveiflast mikið til og það endurspeglar að hluta til þá miklu erfiðleika sem þeir eru í núna. En til að takast á við það sem hv. þingmaður fjallaði um í nefndaráliti sínu verðum við að taka aftur upp kvótastýrða sauðfjárrækt, framleiðslustýrða sauðfjárrækt, ef þingmaðurinn vill boða það sem mótvægisaðgerð við það sem hann var að gagnrýna í nefndaráliti sínu og ræðu sinni.
Hæstv. forseti. Staðreyndin er sú að í umliðnum búvörusamningum hefur ekki tekist það markmið sem stundum hefur verið lagt upp með, að offramleiðsla minnki. Það sýna þær töflur frá ráðuneytinu sem ég hef verið að vitna hér í og eru birtar sem fylgiskjöl með nefndaráliti mínu. Það hefur verið að aukast. Og það sem ég óttast er að það aukist áfram. Mínar upplýsingar og áhyggjur bænda eru m.a. þær að margir kúabændur, mjólkurframleiðendur, sem eru með fáar kýr í fjósi og ekki mikinn kvóta hugsi sér jafnvel til hreyfings um að selja þann kvóta nú áður en ríkið fer að kaupa um næstu áramót, ef hann selst þá á viðunandi verði núna, sem bændur þurfa að fá fyrir, kannski eru einhverjir nýbúnir að kaupa eða guð má vita hvað; að þeir muni færa sig úr mjólkurframleiðslunni og auka við sig í sauðfjárræktinni. Þess vegna er það spá mín að þær tölur sem við erum að vinna með núna um framleitt magn og innanlandsneyslu og útflutning, að það magn muni aukast og innanlandsneysla muni ekki aukast að neinu magni, þó að það gerist vonandi, en að þörfin fyrir útflutning haldi áfram að aukast og verð sem við fáum fyrir útfluttar sauðfjárafurðir lækki jafnvel eins og ég geri að umtalsefni í nefndaráliti mínu. En aðeins í lokin út af því sem kom hér fram um svæðisbundinn stuðning sem Byggðastofnun á að útfæra, þá er það á árinu 2017 99 milljónir, árinu 2018 145 milljónir og það sama 2019 og svo svipuð tala út þetta tíu ára samningstímabil. Þetta er sú upphæð sem þarna er sett inn, sem Byggðastofnun er ætlað að nota í það göfuga markmið sem ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson töluðu um, af því að spurningar hans til mín í stuttu andsvari fjölluðu um það, sem þarf að nota til að styrkja sauðfjárframleiðslu á veikustu svæðum landsins.
Frú forseti. Við ræðum hér búvörusamninga og búnaðarlagasamning. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 2. minni hluta og ætla að flytja það og síðan að reifa aðeins þessi mál almennt. Annar minni hluti telur að ef frumvarpið verður að lögum verði ýmsar breytingar á starfsumhverfi íslensks landbúnaðar. Frumvarpið felur í sér lagabreytingar til að innleiða ákvæði búvörusamninga sem voru undirritaðir í febrúar 2016 og eru samningur um starfsskilyrði mjólkurframleiðslu, samningur um starfsskilyrði sauðfjárræktar, samningur um starfsskilyrði framleiðenda garðyrkjuafurða og rammasamningur um almenn starfsskilyrði landbúnaðarins. Málinu tengist einnig órjúfanlegum böndum tillaga til þingsályktunar um staðfestingu samnings Íslands og Evrópusambandsins, þ.e. tollasamningurinn, og gerð er grein fyrir afstöðu Vinstri grænna til þessa í sérstöku nefndaráliti þar sem ýmsir mikilvægir þættir eru gagnrýndir en einkum er bent á aðvörun sóttvarnalæknis um að útbreiðsla sýkla og sýklalyfjaónæmra baktería sé meðal helstu heilbrigðisógna samtímans. Slíkir sýkingarvaldar berast m.a. með ferskum matvælum og er talin hætta á að vaxandi innflutningur þeirra hingað til lands leiði til aukinna vandkvæða af því tagi. Annar minni hluti telur mikilvægt að matvælaframleiðsla til innanlandsneyslu fari fram hér á landi í eins miklum mæli og aðstæður leyfa og að verja megi opinberu fé til að styðja við þetta sjálfbærnimarkmið. Opinber stuðningur til framleiðslu landbúnaðarafurða á sér langa sögu hérlendis og er mikilvægur hluti starfsskilyrða landbúnaðarins. Innlend matvælaframleiðsla snertir hag allra landsmanna og því skiptir miklu að vel takist til við gerð búvörusamninga þannig að víðtækt samkomulag geti náðst um þennan mikilvæga þátt íslensks efnahagslífs. Einmitt sökum þess hve áhrif búvörusamninga eru margþætt er gerð þeirra ávallt vandasöm. Búvörusamningar hafa áhrif á byggð og byggðaþróun, atvinnu í dreifbýli og þéttbýli, framboð og verðlag á landbúnaðarafurðum, matvælaöryggi, sjálfbærni samfélagsins og hollustuhætti og lýðheilsu svo eitthvað sé nefnt. Búvörusamningar eru því annað og meira en kjarasamningar milli opinbera aðila og bænda, eins og stundum er haldið fram, og má með réttu segja að áhrifa þeirra gæti hvarvetna í samfélaginu. Gildandi búvörusamningar renna sitt skeið á enda í lok árs 2016 og 2017. Því voru nýir búvörusamningar og búnaðarlagasamningur milli íslenska ríkisins og Bændasamtaka Íslands undirritaðir í febrúar að undangenginni samningalotu og hlutu samningarnir samþykki bænda nokkru síðar. Þeir voru gerðir með fyrirvara um nauðsynlegar lagaheimildir Alþingis sem eitt hefur heimild til að gera slíkar fjárskuldbindingar. Ráðherrar ríkisstjórnarinnar önnuðust gerð búvörusamninganna við bændur upp á sitt eindæmi og án þess að leita samstarfs um það verkefni við fulltrúa stjórnarandstöðunnar. Takmarkað ef nokkurt samráð virðist einnig hafa verið við fleiri aðila sem málið varðar og er það gagnrýni vert, sem og að óheppilegt er að gildandi samningar séu því sem næst útrunnir þegar nýir eiga að taka við. Tiltekinn fyrirsjáanleiki um starfsskilyrði er að sjálfsögðu mikilvægur fyrir allar atvinnugreinar en það á alveg sérstaklega við í tilviki búvöruframleiðslunnar sem byggist á langri framleiðslukeðju. Þar sem samráð og samstarf skorti ber ríkisstjórnin ábyrgð á efni samninganna hvað ríkið varðar og framkvæmd málsins frá upphafi til enda. Fjöldi umsagna hefur borist til Alþingis vegna málsins og mikið hefur verið fjallað um samningana á opinberum vettvangi. Eins og vænta mátti um slíkt mál hafa skoðanir verið skiptar en mikið hefur borið á gagnrýni á tímalengd samninganna, sem gerðir voru til tíu ára, og fjárhæðir sem renna eiga til landbúnaðarmála hafa mætt gagnrýni sem og áform um að afleggja framleiðslustýringu í mjólkurframleiðslu. Þá hefur sauðfjársamningurinn mætt umtalsverðri andstöðu, ekki síst á hefðbundnum sauðfjárræktarsvæðum og þar sem sauðfjárrækt er meginatvinnugrein. Margir óttast að framleiðsla geti flust af þeim svæðum til annarra héraða vegna áhrifa samningsins og einnig að hvatar til aukinnar framleiðslu geti skapað offramboð lambakjöts og annarra sauðfjárafurða á markaði. Þá hefur verið lýst áhyggjum af því að hagsmunir neytenda séu fyrir borð bornir og ekki tekið nægilegt tillit til umhverfissjónarmiða, hvorki í íslensku né alþjóðlegu samhengi. Má þar sérstaklega nefna loftslagsáhrif, sjálfbæra landnýtingu og fleira er að því lýtur. Ýmis önnur atriði samninganna hafa mætt gagnrýni, svo sem að á það skorti að samkeppnissjónarmiða sé gætt hvað varðar mjólkurafurðir. Verða ásteytingsefnin ekki öll rakin hér, en áréttað að allnokkuð vantar upp á til þess að búvörusamningarnir þjóni markmiðum um sjálfbæran landbúnað og innlenda matvælaframleiðslu í þágu samfélagsins þar sem byggt er á sjónarmiðum um umhverfisvernd, dýravelferð og hollustuhætti. Þá ættu samningarnir að kveða skýrar á um upprunamerkingar og upplýsingagjöf til neytenda, enda mikilvægt að traust ríki á milli framleiðenda og neytenda og skilvirk og trúverðug upplýsingagjöf skiptir miklu í því samhengi. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur áherslu á sjálfbæra landnýtingu í landbúnaðarstefnu sinni og telur mikilvægt að framlög hins opinbera styðji við slík markmið. Sjálfbærnihugtakið felur m.a. í sér að ekki er gengið svo að endurnýjanlegum auðlindum með nýtingu að þær rýrni eða hverfi. Beitarland telst til endurnýjanlegra auðlinda og því er mikilvægt að stilla beit í það hóf að ekki verði tjón á beitarlandinu þannig að auðlindin sem í því felst fari forgörðum. Ákvæði búvörusamninga um nýtingu og vernd gróðurlendis þyrftu að vera afdráttarlausari og mikilvægt er að áform um landgræðslu og kortlagningu gróðurlendis með tilliti til beitarþols þess nái fram að ganga og verði nýtt við framkvæmd landbúnaðarstefnu stjórnvalda. Þar sem endranær er nauðsynlegt að gæta þess að nýting náttúruauðlinda fari fram með sjálfbærum hætti, hvort sem afurðirnar fara til neyslu innan lands eða á erlenda markaði. Vakin skal athygli á því að með ákvæðum fyrirliggjandi samnings er endanlega horfið frá því markmiði sem búvörusamningarnir frá 1991 festu í sessi og fólst í því að miða skyldi stuðning við landbúnaðarframleiðslu við innanlandsneyslu landbúnaðarafurða. Með því að tengja saman framleiðslu og innanlandsneyslu mynduðust bein tengsl milli bænda og innlendra neytenda um sameiginlega hagsmuni þessara hópa af því að halda uppi innlendri framleiðslu á landbúnaðarafurðum sem nú fara forgörðum og með þeim stór hluti forsendna þess búvörusamnings sem lýtur að sauðfjárbúskap. Mikilvægt er að mörkuð verði skýr landbúnaðarstefna með tilliti til loftslagsmála og henni framfylgt, m.a. með því að skilyrða opinber framlög til landbúnaðar við eftirfylgni við markmið á því sviði. Landbúnaður er mjög mikilvægur í samhengi umhverfis- og loftslagsmála. Greinin hefur veruleg umhverfis- og loftslagsáhrif sem sum hver eru neikvæð en hún býr jafnframt yfir fleiri og áhrifaríkari möguleikum til að hafa jákvæð áhrif á þessu sviði en margar aðrar atvinnugreinar. Framleiðsla á landbúnaðarafurðum í námunda við neytendur dregur úr mengun og öðru umhverfisálagi af völdum flutningastarfsemi og gróðurrækt stuðlar að kolefnisbindingu. Notkun endurnýjanlegra og umhverfisvænna orkugjafa í landbúnaði er vitaskuld afar mikilvæg og ber að stuðla að henni með öllum ráðum. Tengsl búvörusamninga við framangreind markmið ættu að vera meiri og skýrari en þau eru þótt vissulega hafi áunnist margt í þessum efnum við meðferð málsins í atvinnuveganefnd. 2. minni hluti telur þó ærna ástæðu til að gera betur og leggur til með breytingartillögu að skipaður verði samráðshópur til að meta umhverfisáhrif búvörusamninganna samkvæmt aðferðafræði umhverfismats áætlana og niðurstöður matsins verði nýttar við endurskoðun samninganna árið 2019. Annar minni hluti fagnar því að stuðningur við lífræna landbúnaðarframleiðslu aukist og að veittir verði styrkir til aðlögunar að lífrænni framleiðslu. Enda þótt það hafi verið meðal höfuðkosta íslensks landbúnaðar að notkun ýmissa varhugaverðra efna sem gjarnan er beitt í landbúnaði annars staðar hafi verið í lágmarki hér má ætla að þróunin hérlendis verði með áþekkum hætti og víðast á Vesturlöndum þannig að eftirspurn neytenda eftir lífrænum vörum aukist. Það verður því samkeppnisatriði fyrir íslenskan landbúnað að fylgja þessari þróun eftir og mikilvægt af þeim sökum og einnig vegna umhverfis- og hollustusjónarmiða að búa vel að vaxtarsprotum á þessu sviði hér á landi. Í 34. gr. frumvarps sem varð að lögum um velferð dýra, nr. 55/2013, var upphaflega lagt til að heimilt yrði að fella niður opinberar greiðslur í landbúnaði til þeirra sem gerðust brotlegir við ákvæði laganna og reglugerða samkvæmt þeim auk ýmissa annarra viðurlaga sem tiltekin voru. En þetta ákvæði féll niður samkvæmt breytingartillögu atvinnuveganefndar, m.a. á þeirri forsendu að þetta þvingunarúrræði ætti sér ekki stoð í gildandi búvöru- og búnaðarlagasamningum og benti nefndin á að rétt væri að kanna, eins og segir, með leyfi forseta, „hvort ekki sé rétt að skapa rými til upptöku úrræðisins við síðara tilefni, t.d. við endurskoðun búnaðar- og búvörulaga og endurnýjun samninga á grundvelli þeirra“. Undir þetta tekur 2. minni hluti og vísar m.a. til þess að það athæfi sem mundi heimila beitingu slíks þvingunarúrræðis felur í sér illa meðferð á dýrum sem einnig kallast dýraníð. 2. minni hluti er sammála þáverandi atvinnuveganefnd sem taldi úrræðið eðlilegt „og í góðu samhengi við þær kröfur sem telja má eðlilegt að gera til gagnaðila ríkisins að samningum sem fela í sér ráðstöfun opinbers fjár“. Annar minni hluti bendir á að nú gefst tækifæri til að innleiða þvingunarákvæði í þessa veru og telur einboðið að nota það. Því leggur 2. minni hluti fram breytingartillögu þess efnis. Ljóst var orðið þegar Alþingi kom saman um miðjan ágúst að ekki væri meiri hluti fyrir samþykkt óbreyttra búvörusamninga og í raun voru þeir starfshættir ríkisstjórnarinnar með ólíkindum að leggja fyrir þingið slíka langtímaskuldbindingu þegar svo skammt var orðið til þingloka. Atvinnuveganefnd var því í erfiðri stöðu við upphaf síðsumarþings með svo brýnt og mikilvægt mál í uppnámi og afar skamman tíma til stefnu. 2. minni hluti telur jákvæða viðleitni hafa verið sýnda í starfi atvinnuveganefndar við að lagfæra málið og sníða af því ýmsa vankanta og hefur 2. minni hluti lagt sitt af mörkum í þeirri vinnu. Enn á þó eftir að taka á mörgum mikilvægum þáttum sem snerta efni og framkvæmd samninganna til þess að þeir geti þjónað vel sem tæki til að móta og styðja við haldbæra landbúnaðarstefnu þar sem tekið er tillit til hagsmuna bænda, neytenda og umhverfis og leitað leiða til að samþætta þá til hagsbóta fyrir samfélagið í heild og náttúru landsins. Með hliðsjón af þessu telur 2. minni hluti sér ekki fært að styðja málið og mun sitja hjá við afgreiðslu þess en þó styðja þær breytingartillögur meiri hluta atvinnuveganefndar sem til bóta heyra. Undir nefndarálitið skrifar sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir. Í fylgiriti með nefndarálitinu er landbúnaðarstefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem ég hvet alla til að kynna sér. Ég ætla líka að gera grein fyrir breytingartillögunni sem fylgir nefndaráliti frá 2. minni hluta atvinnuveganefndar. Í fyrsta lagi: „Við 12. gr. bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Heimilt er að fella niður greiðslur til þeirra sem brotið hafa gróflega eða ítrekað gegn ákvæðum laga um velferð dýra, nr. 55/2013, með síðari breytingum.“ Og í öðru lagi: „Við 12. tölul. brtt. á þskj. 1592 bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Jafnhliða skipun samráðshópsins skal ráðherra skipa starfshóp til að meta umhverfisáhrif búvörusamningsins samkvæmt aðferðafræði umhverfismats áætlana, sbr. lög nr. 105/2006. Starfshópurinn skili ráðherra umhverfisskýrslu eigi síðar en 2019 og verði hún meðal annars forsenda fyrir endurskoðun búvörusamninga.“ Þannig hljóðar nefndarálit 2. minni hluta. Ég vil bæta því við og undirstrika að mér finnst að í atvinnuveganefnd, frá því að þing kom saman í ágúst, hafi verið reynt að lagfæra málið. Það verður auðvitað að segjast eins og er að illa var staðið að þessu í upphafi, að kalla ekki fleiri til, að ekki hafi verið viðhaft víðtækt samráð um gerð búvörusamnings í upphafi og að hæstv. landbúnaðarráðherra hafi ekki notað tækifærið til að kalla fleiri að borðinu til að reyna að ná breiðari sátt um búvörusamninga á landsvísu, bæði stjórnarandstöðuna og ýmsa aðra aðila. Ég tel að það sé mikilvægt að gera það því að þótt þetta séu samningar milli þessarar greinar og ríkisins hafa þeir auðvitað víðtæk áhrif. Ég tel að það sé málinu í heild til góða að áfram verði sem mest jákvæðni gagnvart þeim ríkisstuðningi sem er til landbúnaðarins og að almenningur í landinu sjái að það skilar sér með svo mörgum hætti aftur til neytenda og skipti máli varðandi t.d. umhverfisþætti að við séum eins sjálfbær og við getum í matvælaframleiðslu hérlendis. Það er mikilvægt fyrir matvælaöryggi og byggð í landinu. Það má segja að búvörusamningar séu ein stærsta byggðaaðgerðin í raun og veru því þetta hangir allt saman. Sveitirnar eru bæði bæjum og sjávarþorpum mikilvægar. Allt er þetta ein keðja út um allt land. Ef það hriktir í búsetu í sveitum smitar það líka út í stærri samfélögin. Mörg samfélög, segjum bara eins og hér nálægt okkur, Borgarnes, og fleiri staðir, Sauðárkrókur, mætti nefna Selfoss, og við getum farið víðar, þjóna landbúnaðargeiranum og á þessum stöðum er gífurlega mikil atvinnustarfsemi sem yrði ekki svipur hjá sjón ef landbúnaður mundi dragast mikið saman og hrikta í þeim stoðum. Það er hluti af því að við sem samfélag og þjóðfélag reynum að vera sjálfum okkur nóg og rækta eigin garð og horfa svolítið út fyrir skammtímahagsmuni, að það sé gróði í því að flytja inn sem mest af ódýrum landbúnaðarafurðum erlendis frá og missa úr höndum okkar það að vera sjálfbær í matvælaframleiðslu. Það er lítið á það að treysta hvernig verðsveiflur eru á innfluttum matvælum, gæði, aukaefni og lyfjanotkun og annað því um líkt. Allt í þessu samhengi skiptir máli, að við framleiðum hér innan lands hreina og góða afurð og það sé stutt á milli framleiðslunnar og neytandans. Ég held að íslenskir neytendur séu alltaf að sjá það betur og betur að það skiptir máli að hafa öfluga landbúnaðarframleiðslu í landinu. En menn vilja þá líka hafa eitthvað um það að segja og stuðningurinn skili sér þangað sem hann á að skila sér. Við höfum t.d. heyrt þessa dagana, sem er mikið áhyggjuefni, að sauðfjárbændur verði fyrir miklum lækkunum á sínar afurðir. Þetta er auðvitað keðja. Það eru sláturleyfishafar sem boða afurðalækkun. Sláturleyfishafar og afurðastöðvar semja við stóru verslanirnar og verslanakeðjur um landbúnaðarafurðir frá bændum eins og lambakjöt. Það er alltaf spurning hvernig verðlagning afurðarinnar er frá bónda að lokasmásölustiginu, hvar hagnaðurinn myndast og hver situr uppi með neikvæða verðlagningu þegar einhver samdráttur verður. Það er auðvitað ekkert eðlilegt að það lendi alltaf á frumframleiðanda ef rekstrarkostnaður eykst eða eðlilegur launakostnaður eykst sem er bara í takti við það sem eðlilegt er, það gerist með reglubundnum hætti. Það er ekki eðlilegt að það sé eingöngu frumframleiðandinn sem taki lækkunina á sig þegar horft er upp á gífurlegan hagnað hjá stóru verslanakeðjunum eins og hér hefur verið nefnt, Högum og fleiri verslanakeðjum, sem skila milljarðahagnaði. Það hlýtur að vera umhugsunarefni fyrir neytendur hvort ekki sé eðlilegra að á endanum skili smásalan þeim hagnaði frekar til frumframleiðenda, hann lendi í þeirra vasa eða fari þá til neytenda. Þetta held ég að sé eitthvað sem þurfi að skoða og glíma við, hvernig verð vörunnar myndast og hvernig skipting er á milli milliliða, hver fær hvað í sinn hlut, og að bóndinn sitji ekki alltaf uppi með að vera skorinn niður við trog og hafi í raun og veru mjög lítið rekstraröryggi eða litla tryggingu fyrir því að búa einu sinni við lágmarkskjör sem aðrir launþegar í landinu telja sjálfsagðan hlut. Það verður að vera einhver grunnur til að byggja á en í þessu sambandi virðist ekki vera nokkur botn í þeim efnum. Þótt eitthvert viðmiðunarverð sé gefið út af hálfu bænda er það mikið högg að fá á sig 10–12% lækkun á afurðum eins og núna er boðuð, sem þýðir um 25% launalækkun eins og komið hefur fram í máli framsögumanns. Ég er hlynnt því að gerður sé rammasamningur við bændur. Ég tel að þeir þurfi að búa við ákveðið öryggi til lengri tíma. Margt í þeim rammasamningi sem hér liggur fyrir er ágætt, í raun skref í rétta átt og margt gott þar á ferðinni. En þarna eru líka margir þættir sem verður að nota þennan tíma til að taka á þar til endurskoðun verður eftir þrjú ár svo að illa fari ekki fyrir sauðfjárrækt, t.d. á jaðarsvæðum þar sem menn berjast við að halda rekstri sínum áfram og þurfa að hafa einhverja framtíðarsýn og tryggingu fyrir því að fé sé á vetur setjandi, eins og sagt er til sveita. Ég vona að samráðsnefndin sem á að skipa hafi góða heildarsýn, ekki einhverja þrönga rörsýn á hvað hægt er að ná verði mikið niður eins og þeir aðilar sem framleiða þessa vöru þurfi ekki að lifa eins og við öll hin heldur sjái greinina í þjóðhagslegu samhengi. Það sé horft til landnýtingar og hvernig stuðningurinn nýtist best, líka innan lands til neytenda og hvaða tækifæri þessi grein hefur og skoðuð áhrif búvörusamningsins þegar upp er staðið á búsetuskilyrði í landinu og áhrif til lengri tíma. Allt þetta verður að vera undirliggjandi. Þarna þurfa að koma fram afleiðingar og áhrif búvörusamningsins til þetta langs tíma á þessar greinar í landinu, búsetu í landinu, áhrif á neytendur og hvernig við nýtum best þann fjárstuðning sem þarna er verið að tala um. Í þessu samhengi hefur líka verið talað um tollasamninginn sem gerður var. Hann er stór áhrifaþáttur gagnvart búvörusamningnum. Það er mikið áhyggjuefni hver áhrif hans verða á framleiðslu innan lands á t.d. hvítu kjöti og hætta á að verið sé að hella yfir markaðinn tímabundið mjög ódýrri vöru sem enginn veit hvar er upprunnin á kostnað innlendrar framleiðslu. Menn hafa oft talað um að það eigi bara að flytja inn það hvíta kjöt sem framleitt er hér á landi en fyrir utan að skapa fjölda starfa og hlúa að atvinnu innan lands þá er miklu umhverfisvænna að geta framleitt þessa vöru í návígi við neytendur en að flytja hana heimshafa á milli. Eins og við vitum er verið að flytja hingað kjúklingabringur frá Tælandi og Víetnam og guð má vita hvaðan. Þetta kostar allt auðvitað og mengar, slíkur flutningar heimshafa á milli. En ég er ánægð með að atvinnuveganefnd hefur verið mjög samstiga í að reyna að laga þetta mál. Kannski er verið að skamma þann ráðherra sem fór af stað í þessa vegferð án þess að eiga neitt samráð. Þetta er ákveðinn áfellisdómur gagnvart honum. En ég tel að í nefndinni hafi farið fram mjög uppbyggileg vinna við að reyna að lagfæra þetta án þess að rífa upp allan samninginn en að bændur hefðu þá fulla möguleika á því í lok þessara þriggja ára, þegar endurskoðun færi fram, að greiða aftur atkvæði. Þá kemur í ljós hvort einhverjar tillögur koma fram um breytingar á þeim samningi sem nú liggur fyrir. Hvort sem það koma tillögur að breytingum eða hvað verður þá lít ég þannig á að verið sé að segja: Samningurinn fer aftur í atkvæðagreiðslu við endurskoðun 2019. Ég held að það sé eitthvað sem við á öllum köntum og með ýmsa ólíka gagnrýni á þetta mál getum vel við unað. Svo ætla ég í lokin að vera sérstaklega málefnaleg gagnvart framsögumanni meiri hluta nefndarinnar sem ég tel að hafi haldið vel á þessu máli. [[Gripið fram í.]]og mættu fleiri taka sér til fyrirmyndar slíka vinnu. Auðvitað eiga menn, burt séð frá því hvar í flokki þeir eru, að leggja sig fram við það að ná góðu talsambandi við þingmenn annarra flokka í svo viðamiklu máli sem hér liggur undir. Þó að menn séu ekki alltaf sammála er það þess virði að leggja lykkju á leið sína og vinna að því að ná góðri niðurstöðu því að menn komast lítið áfram ef þeir ætla bara að stjórna ferðinni einir og hafa ekkert samráð. Ég vil því segja þetta að lokum og þakka hv. þm. Haraldi Benediktssyni fyrir framlagið til þessa máls.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni ræðuna og get tekið undir með henni að það er auðvitað mjög skrýtið að byrja stefnumörkun um samning þegar búið er að gera hann. Ég vil samt spyrja hv. þingmann aðeins út í orð hennar og stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í landbúnaðarmálum. Ég var svolítið hissa að heyra að hv. þingmaður talaði með eftirsjá um framleiðslustýringarkerfið og að framleiðsla væri miðuð í kringum innanlandsneyslu. Við búum við þær aðstæður núna að fjölgun ferðamanna er að búa til ný tækifæri fyrir innlenda landbúnaðarframleiðslu og það er mjög mikilvægt að opna þessa grein og auka markaðsaðhald og leyfa framleiðendum að framleiða eins og þeir geta, líka til þess að bregðast við því að það er léleg afkoma á mörgum svæðum þar sem bændur gætu bætt við sig framleiðslu og keppt. Sér hv. þingmaður það virkilega sem skaða að bændur keppi í gæðum og framleiðslu? Ég hlýt líka að spyrja, vegna þess að hv. þingmaður nefndi það ekki í sínu máli, um undanþágu Mjólkursamsölunnar frá samkeppnislögum. Flokksbróðir hv. þingmanns hefur lýst ofbeldisaðgerðum Mjólkursamsölunnar gegn keppinautum sem sérstaklega jákvæðum afleiðingum af félagslegum rekstri. Eru það skilaboðin sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð ætlar að senda til sprota í mjólkuriðnaði eins og Örnu í Bolungarvík, kjördæmi hv. þingmanns? Er það í alvöru þannig að Vinstri hreyfingin – grænt framboð vilji halda sig við það ofstýringarkerfi sem tryggir bændum ekki fullnægjandi afkomu og neytendum mikinn kostnað og sé ekki tilbúin að hugsa neitt sem geti opnað eða losað um þetta kerfi?
Frú forseti. Það má margt segja um framleiðslustýringu og stundum getur hún átt við og stundum ekki. Stundum gagnast það þeim sem eru í greininni að hafa einhver takmörk á. Ég held að óheft offramleiðsla geti oft komið í hausinn á bæði neytendum og þeim sem framleiða. Ég veit ekki betur en að í Evrópu hafi farið af stað mikil offramleiðsla sem síðan olli því að verð hrundi. Ég held að bændur í Evrópu margir hverjir séu ekki of sælir af sínu og lifi ekki af því lága botnverði sem þeir fá fyrir framleiðslu sína. Það er lítil framtíð í því að hafa það svona óraunhæft, jafnvel þótt verð falli og allir hoppi hæð sína af því að þeir geta keypt ódýra vöru, sem aftur verður til þess að margir bregða búi og færri verða eftir. Hvað þýðir það? Þegar færri eru eftir þýðir það oftar en ekki að vara hækkar, verð rýkur upp aftur og varan verður enn dýrari. Ég held því að alveg eðlilegt sé að farið sé varlega í því að hvetja menn í að framleiða og framleiða án þess að hafa nokkra sýn á það hvar það endar. Það getur endað í því að það verður algjört verðfall og að viðkomandi bóndi hafi ekki neina möguleika til þess að halda áfram rekstri. Varðandi undanþágu Mjólkursamsölunnar er ég hlynnt því að það sé jöfnunarverð. Ég hefði haldið að hv. þingmaður væri jöfnunarmaður og fylgjandi jöfnun varðandi búsetu, að bændur gætu fengið sama verð fyrir mjólkina og neytendur fengju sama verð fyrir mjólkina hvar sem er á landinu. Ég tel það vera ágæta innbyrðis jöfnun og eiginlega flutningsjöfnun, eins og hv. þingmaður flutti mál um á sínum tíma á Alþingi. Varðandi Örnu sem er í kjördæmi mínu þá komu fulltrúar hennar á okkar fund og sögðu að þeir mundu aldrei fara sjálfir út í það að safna mjólk og voru ánægðir með að geta keypt mjólkina frá [[Forseti hringir.]]öðru fyrirtæki en vildu fá hana á sanngjörnu verði, sem ég tek hjartanlega undir.
Virðulegi forseti. Það kom skýrt fram í atvinnuveganefnd að það er ekki nein nauðsynleg forsenda þess að hægt sé að tryggja söfnun mjólkur um allt land á sama verði og dreifingu mjólkur um allt land á sama verði að Mjólkursamsalan njóti undanþágu frá samkeppnislögum. Það kom skýrt fram að það þarf ekki þessa undanþágu. Hún er hins vegar skálkaskjól þessa fyrirtækis í ofbeldisaðgerðum gagnvart keppinautum, litlum keppinautum. Það er alveg ótrúlegt að heyra þessa varðstöðu þar sem menn sveifla aftur og aftur alls konar hindurvitniskenningum um að það þurfi nauðsynlega undanþágu frá samkeppnislögum til þess að hægt sé að leggja almennar skyldur á Mjólkursamsöluna og umbuna henni fyrir það. Það er ekkert sem kallar á undanþágur frá samkeppnislögum í því. Hins vegar er það mjög skrýtið að sjá þá túlkun frá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, ekki endilega frá hv. þingmanni en frá flokksbræðrum hennar, um að svona ofbeldisaðgerðir séu sérstaklega jákvætt [[Forseti hringir.]]innlegg og hluti af félagslegum rekstri. Það kemur óorði á félagslegan rekstur.
Herra forseti. Ef hv. þingmaður getur sýnt fram á að ekki þurfi undanþágu frá samkeppnislögum til þess að hægt sé að safna mjólk og dreifa henni á sama verði vítt og breitt um landið er ágætt að það komi fram. Ég vil hafa algjöra tryggingu fyrir því að það sé þá þannig en ekki geðþóttaákvörðun hverju sinni. Ég er orðin alveg dauðþreytt á því að allt sem snýr að landsbyggðinni þurfi að sækja með tækjum og tólum og fara bónarveg á hnjánum til þess að fá það. Mér finnst eðlilegt að við sem búum í þessu stóra landi höfum innbyrðis jöfnunarkerfi. Ef lögfræðilega er talið að ekki þurfi þessa undanþágu frá samkeppnislögum ætla ég ekki að standa með því og berjast fyrir því. En það þarf þá líka að vera kvitt og klárt að það dugi annað og það verði ekki geðþóttaákvörðun MS. MS fór langt, langt fram úr sér. Þeir fengu auðvitað sína refsingu. Þeir eiga að fara þannig fram að aðrir sem eru í framleiðslu njóti þess að þeir hafi [[Forseti hringir.]]sterka markaðsstöðu og þeir geti fengið keypta mjólk á eðlilegu verði, en mér skilst að verið sé að stíga skref í þá átt í þeim breytingartillögum sem eru lagðar hér fram.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafney Magnúsdóttur nefndarálit hennar og framsögu og ekki síður fyrir vitnisburð hennar um ágæta vinnu og samstarf í atvinnuveganefnd sem hún hefur ekki síst, með fullri virðingu fyrir öllum sem þar sitja, lagt sitt lóð á vogarskálarnar, svo það sé sagt. Það er alveg óhætt að segja, frú forseti, að það mætti vera meira kastljós á störf þingsins og það hvernig unnið er í nefndum og hvernig hægt er að vinna málefnalega að málum. Ég tek eftir því að tveir hv. nefndarmenn í atvinnuveganefnd, hv. þm. Kristján L. Möller og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, hafa borið vitni um að þingmálið hafi tekið heilmiklum framförum við vinnu nefndarinnar og orðið jákvæðar breytingar. Það sem ég vildi taka upp við þingmanninn er tillaga hennar sem lýtur að sviptingu stuðnings við brot á velferð dýra. Nú ætla ég að taka fram að aldrei ætla ég að réttlæta slík brot, en vil aftur á móti ítreka það og tek undir að við munum ræða þessa tillögu vonandi á milli 2. og 3. umr. En telur þingmaðurinn ekki mikilvægt að við vöndum þá umræðu? Í núgildandi lögum hefur Matvælastofnun mjög víðtæk úrræði til sviptingu greiðslna, til stjórnvaldssekta og til stjórnvaldsákvarðana sem eru í raun og veru mjög fullnægjandi til þess að taka á slíkum brotum eða slíkum málum. Til viðbótar þá eru einungis örfáar búgreinar sem hafa slíkan stuðning. Spurningin er líka hvort þá gæti ekki einhvers misræmis á milli búgreina ef hægt er að svipta eina búgrein slíkum tekjustofni með aðgerðum sem eru reifaðar í tillögunni.
Frú forseti. Já, ef ég kem strax að því sem hv. þingmaður endaði á varðandi tillögu okkar Vinstri grænna um að hægt verði að svipta framleiðendur ríkisstuðningi ef um er að ræða brot á lögum um velferð dýra, eða dýraníð. Eins og unnið var að málinu varðandi lög um velferð dýra þá kom upp í þeirri umræðu að þetta þyrfti að kallast á við búvörusamninga, það þyrfti að taka þetta upp við endurnýjun þeirra. Þetta er auðvitað ekki alveg eins og hver önnur atvinnugrein heldur er þetta atvinnugrein sem hefur að hluta til stuðning frá ríkinu. Ríkið verður líka að bera ábyrgð á því hvert greiðslurnar fara og hvernig þær eru nýttar og á auðvitað ekki að líða það að þær séu í höndum á einhverjum sem brýtur lög, í þessu tilfelli lög um velferð dýra. Ég veit mætavel að Matvælastofnun getur beitt stjórnvaldssektum og hefur heimild fyrir aðgerðum sem hún getur beitt í þeim efnum. En ég tel að við eigum að ganga lengra og koma því sterkara að í þessum samningi að við viljum ekki líða dýraníð. Því miður er kannski oft um að ræða andleg veikindi jafnvel og annað sem er í gangi og þarf auðvitað að hjálpa viðkomandi gegnum slíkt. En ég er ekki að tala um í þessu sambandi að það eigi að grípa til þannig aðgerða að það ýti undir að skepnur fái ekki fóður eða eitthvað því um líkt. Ég tel að það eigi auðvitað að gera þetta allt [[Forseti hringir.]]með sem mannúðlegustum hætti bæði gagnvart viðkomandi rekstraraðila og þeim dýrum sem hann heldur.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Mér fannst koma vel fram í máli hennar að þetta er vandmeðfarið. Stórnvöld hafa mjög ríkar heimildir til þess að taka á slíkum málum. Mér finnst tillaga hv. þingmanns athyglisverð og við skoðum hana nánar. Ég ætla að vekja athygli á því aftur að þetta gæti skapað misræmi á milli bænda eða milli dýraeigenda þar sem sumar búgreinar njóta ekki stuðnings meðan aðrar hafa þann stuðning sem hér um ræðir. En við förum yfir það síðar. Í nefndaráliti því sem hv. þingmaður kynnti stendur, með leyfi forseta: „Vakin skal athygli á því að með ákvæðum fyrirliggjandi samnings er endanlega horfið frá því markmiði sem búvörusamningarnir frá 1991 festu í sessi og fólst í því að miða skyldi stuðning við landbúnaðarframleiðslu við innanlandsneyslu á landbúnaðarafurðum.“ Ég spyr því hv. þingmann: Veruleikinn er sá að frá því snemma á árinu 2000 var raunverulega búið að leggja framleiðsluskyldu eða kvótasetningu sauðfjárræktarinnar til hliðar hér á landi. Ég held við verðum að tala svolítið skýrt í þessum efnum. Er þingmaðurinn að boða að til þess að [[Forseti hringir.]]takast á við þau verkefni sem hún rekur í nefndarálitinu þurfi að taka aftur upp framleiðslustýringu í sauðfjárrækt? Ég held að það verði að liggja mun skýrar fyrir en svona óljóst orðalag.
Frú forseti. Þarna er auðvitað fyrst og fremst verið að viðra ákveðnar áhyggjur af því að verið sé að beina stuðningi í of miklum mæli að vörum sem fara í sölu erlendis. Það er kannski rétt að rifja upp að í búvörusamningum frá 1991 í kjölfar þjóðarsáttarinnar beindist stuðningurinn þá að þeirri framleiðslu sem seldist á innanlandsmarkaði og í reynd voru teknar upp á ný útflutningsbætur. Nú hefur komið fram að það er ansi stór hluti af þeim tæpu 5 milljörðum sem fara í stuðning sem kemur til með að fara með einum þriðja af framleiðslunni í sauðfjárræktinni sem fer til útlanda. Um það bil 30% fara í útflutning svo það segir sig sjálft að þetta dreifist þarna yfir. Ég tel þetta vera eitthvað sem við þurfum að skoða í þessu samhengi og það sé alveg eðlilegt. [[Forseti hringir.]]Þótt ég sé ekki að boða framleiðslustýringu þá þurfum við samt að skoða þetta og og taka tillit til þess.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir nefndarálit hennar og fyrir samstarfið í atvinnuveganefnd. Eins og hv. þingmaður komst að orði ríkir alveg sérstakur andi í atvinnuveganefnd þar sem menn leggjast allir á árarnar til finna lausn á málinu. Einnig get ég tekið undir með hv. þingmanni að framsögumaðurinn í málinu, hv. þm. Haraldur Benediktsson, hefur staðið sig mjög vel í þessu og hefur verið fínt að hafa hann í þessum störfum og þolinmæðin sem hann sýndi hv. þm. Lilju Rafney Magnúsdóttur var alveg einstök. Þess vegna hljóta það að hafa verið mikil vonbrigði fyrir hv. þm. Harald Benediktsson að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir skyldi svo stökkva af vagninum þegar átti að fara að skrifa undir. Nei, þá ég verð ekki með. Ég verð því að segja að það hljóta að hafa verið mikil vonbrigði fyrir hv. þingmann rétt eins og mig. Ég veit að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir vill landbúnaðinum vel. Mig langar að spyrja hana, því að það hefur ekki komið alveg fram hjá henni með þessar upphæðir. Menn eru ýmist með eða á móti þessum landbúnaðarsamningi en það tala fáir um hvort þeim finnist þessi styrkur of hár eða of lágur. Útgjöld á þessu ári eru um 12,8 milljarðar og fara í 13,7 milljarða á næsta ári, 2017, og enda í 13,6 milljörðum. Finnst hv. þingmanni of mikið í lagt með þessum styrkjum til bænda, eða finnst henni þetta of lágt? Eða er hún bara sammála um þessa upphæð, að þetta sé akkúrat [[Forseti hringir.]]upphæðin og sátt við hana?
Frú forseti. Það er gaman að hlusta á samnefndarmenn sína halda þá tölu að einhverja sérstaka þolinmæði hafi þurft í samstarfi við mig. Ég held að hv. framsögumaður nefndarinnar taki ekki undir hans orð í þeim efnum. Við erum bæði mjög þolinmóð að eðlisfari og getum alveg rætt málin þó að við séum ekki í sama flokki. Það var nú ekki það sem fylgdi því samtali að ég ætlaði að ganga í Sjálfstæðisflokkinn. En ég tel rétt, og það er kannski það sem framsóknarmenn kunna ekki, að hafa samráð. Það er kannski það sem Sjálfstæðisflokkurinn er að gera núna, að draga Framsóknarflokkinn upp á eyrunum í þessari vinnu og hafa samstarf sem hefði átt að vera áður en samningurinn var undirritaður. En gott og vel. Ég hef ekki gagnrýnt þær upphæðir sem þarna eru á ferðinni. Ég tel miklu brýnna að þær nýtist greininni sem slíkri, fari ekki í milliliði og endi ekki í ofurhagnaði hjá Högum. Ég vil að þessi stuðningur endi í vasa neytenda og endi hjá bændunum sjálfum og þessari búgrein svo hún geti vaxið og dafnað. Það er skoðun mín á málinu. Ég hef ekki verið að gagnrýna þær upphæðir sem slíkar, heldur skiptir máli hvar þær lenda, hvernig þær nýtast og að það komi okkur öllum sem samfélagi til góða. Það er mín sýn á þær upphæðir. Ég tel ekkert athugavert við að styðja íslenskan landbúnað ef það skilar sér aftur til baka til okkar allra.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og fagna því að henni finnist ekki of mikið í lagt. En annað mál, þótt það hafi ekki verið beint til umræðu, tollasamningarnir, mig langar að heyra álit hennar á þeim breytingum og þeirri aukningu á tollkvótum á landbúnaðarvörum, þetta eru háar tölur, og hvort hún hræðist þær ekki. Nautakjöt, það er 100 tonna kvóti þar í dag, hann fer á næstu fjórum árum í 700 tonn, svínakjöt úr 200 tonnum í 700 tonn, alifuglar úr 200 tonnum í 856 tonn. [[Gripið fram í: 1056, taktu … með.]]Já, ókei, 1056 tonn. Mig langar að fá álit hennar á því hvort hún sé sátt við þessa aukningu, [[Forseti hringir.]]og af því að henni er vel til landbúnaðarins, hvort hún hræðist ekki þennan innflutning fyrir hönd landbúnaðarins.
Frú forseti. Jú, ég hef bara mjög miklar áhyggjur af þessum mikla innflutningi á þeim vörum og er mjög ósátt við þennan tollasamning sem liggur fyrir. Það er hæstv. ríkisstjórn sem hv. þingmaður styður sem ber ábyrgð á þeim samningi, og hans ráðherra. Ég er mjög gagnrýnin á tollasamninginn eins og hann lítur út og tel hann ekki vera til hagsbóta hvorki fyrir landbúnaðinn né endilega neytendur. Það hefur sýnt sig oftar en ekki að þó að innflutningur sé aukinn og auknir tollar þá skilar það sé ekki endilega til neytenda. Sagan hefur sýnt að þar fara fjármunir á milli skips og bryggju og lenda í vasanum á stórversluninni oftar en ekki. Svo ég er alveg hjartanlega sammála, og það hefði verið gott ef hv. þingmaður og þingflokkur hans hefðu reynt að stoppa gerð þessa tollasamnings þegar hann lá undir.
Frú forseti. Hér er ég komin upp til þess að gera grein fyrir áliti okkar í Bjartri framtíð á þessum búvörusamningum og þeim lögum sem þarf að breyta til þess að þeir samningar sem fóru fram á milli fyrrverandi ráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, og bænda - þar er helst að nefna að við leggjum til frávísunartillögu, um að þessum samningum verði vísað frá, og að víðtækt samráð verði haft áður en við förum í að lögfesta einhverjar breytingar á landbúnaðarkerfinu. Það er byrjað á öfugum enda og mér þykir alltortryggilegt að meiri hlutinn vilji fyrst lögfesta nýjan samning með öllu sem honum fylgir en síðan eigi að spyrja álits. Það þykja mér mjög skringileg vinnubrögð. Frumvarp um breytingar á búvörulögum er lagt fram til að lögfesta breytingar á lögum í kjölfar þess að undirritaðir voru nýir búvörusamningar og búnaðarlagasamningur milli íslenska ríkisins og Bændasamtaka Íslands þann 19. febrúar 2016. Með nýgerðum búvörusamningum er ekki sköpuð sú festa eða fyrirsjáanleiki sem er nauðsynlegt fyrir jafn mikilvæga atvinnugrein. Markmið samninganna eru líka að mörgu leyti óljós því að á sama tíma og talað er um sóknarfæri íslensks landbúnaðar á heimsvísu með aukinni framleiðslu og margbreytilegum afurðum er hert á einokunaraðstöðu markaðsráðandi aðila og niðurgreiðslu útflutnings landbúnaðarafurða haldið áfram. Þetta er gert þrátt fyrir þau teikn á lofti sem við sjáum mjög sýnilega núna, að sauðfjárbændur eru t.d. að fá lækkun til sín, það er verðlækkun til bænda upp á 10–12% vegna þess að það gengur illa að selja út og vegna þess að krónan er að styrkjast. En það á að halda sig við sama fyrirkomulag hér og bæta í. Með þessu er ætlunin að verja miklum fjármunum til ýmissa greina á þessu sviði og festa í sessi fyrirkomulag sem er löngu úr sér gengið, án samráðs við helstu hagsmunaaðila í samfélaginu. Þetta teljum við í Bjartri framtíð með öllu óásættanlegt. Fimmtíu umsagnir bárust frá ýmsum hagsmunaaðilum. Fyrir liggur að ekki var haft samráð við flesta af þeim stóru hagsmunaaðilum sem búvörulög og búvörusamningar varða. Í fjölmörgum umsögnum er lýst verulegum áhyggjum af samráðsleysi og íhaldssamri landbúnaðarstefnu sem er fyrir löngu úr sér gengin og þar sem er ekki er gætt að hagsmunum neytenda, skattgreiðenda, launþega, atvinnurekenda og annarra hagsmunaaðila. 3. minni hluti telur að endurnýja beri núgildandi samninga og vinna málið upp á nýtt. Samráði á ekki að slá á frest. Það þarf að gerast fyrir lögfestingu. Lagði 3. minni hluti því fram frávísunartillögu og leggur til að núverandi samningur verði framlengdur og að þegar verði hafist handa við gerð nýrra samninga í samráði og samvinnu við allra hagsmunaaðila og skýrri pólitískri sýn um framtíð íslensks landbúnaðar. Þá ætla ég aðeins að fjalla um verðlagsnefndina því að hún er enn þá við lýði. Ég ætla að fara í gegnum hvernig þar hefur verið að málum staðið. Launþegasamtökin sem samkvæmt lögum áttu aðild að verðlagsnefnd búvara sögðu sig frá þeim störfum um mitt ár 2015 en Neytendasamtökin höfðu þá þegar sagt sig frá nefndinni. Forsendur þess voru þær að í ljósi breyttra viðhorfa og aðstæðna, m.a. vegna þess að eftirspurn eftir mjólkurvörum hefur verið meiri en rúmast innan samþykkts mjólkurkvóta og að kúabændur hafa lýst vilja til að hverfa frá opinberri verðlagningu á mjólkurafurðum, væri ljóst að endurskoða þyrfti allt skipulag mjólkurframleiðslu, þar með talda verðlagningu. Þessu hnykkjum við á og viljum halda til haga því að í nýju búvörusamningunum er lagt til að halda sig enn þá við það gamla form að hafa verðlagsnefnd t.d. í mjólkurframleiðslu. Samkeppniseftirlitið tekur svo djúpt í árinni að halda fram í umsögn sinni að frumvarpið þarfnist gagngerrar endurskoðunar í því skyni að tryggja almannahagsmuni. Þetta eru auðvitað dálítið þung og mikil orð og við verðum að átta okkur á því hvað þau þýða. Samkeppniseftirlitið segir að þessir landbúnaðarsamningar tryggi ekki almannahagsmuni. Með öðrum orðum: Þetta eru samningar um sérhagsmuni. Það getur Björt framtíð alls ekki stutt. Þess vegna viljum við vísa málinu frá. Í þessu felst m.a. að í frumvarpinu er að finna ákvæði sem ganga þvert gegn ákvæðum samkeppnislaga, ákvæði sem eru án fordæma í annarri löggjöf og refsiverð undir öðrum kringumstæðum. Er þar m.a. átt við 3. mgr. 13. gr. og 71. gr. núgildandi laga þar sem kveðið er á um samráð og samkomulag milli afurðastöðva og breytingar á áðurnefndri 13. gr. sem festir í sessi samráð um verðtilfærslu sem alla jafna teldist ólöglegt samkvæmt samkeppnislögum. Meiri hluti nefndarinnar leggur ekki til neinar lagfæringar eða breytingar hvað þetta varðar til hagsbóta fyrir almenning. Björt framtíð telur ekki ásættanlegt að Alþingi samþykki frumvarpið í þeirri mynd sem nú er. Markmið samkeppnislaga er að gæta hagsmuna almennings. Lögunum er ætlað að vinna gegn óhóflegum hindrunum og takmörkunum á frelsi í atvinnurekstri, vinna gegn skaðlegri fákeppni og samkeppnishömlum og auðvelda aðgang nýrra keppinauta á markað. Með frumvarpinu er gengið gegn öllum þessum meginreglum þar sem heimildir til sameiningar, samráðs og samvinnu markaðsráðandi aðila yrðu lögfest sem og verðsamráð. Þá er þak einnig sett á það magn sem markaðsráðandi afurðastöð er heimilt að selja sjálfstæðum vinnsluaðilum og þannig komið í veg fyrir samkeppni. Jafnvel þó að breytingartillögur meiri hlutans miði að því að hækka það þak frá því sem áður var í fyrstu tillögum að þessu frumvarpi eru samt sem áður með því lögfestar reglur sem heimila skaðlega fákeppni og samþjöppun á þessum markaði. Slíkt er auðvitað óásættanlegt. Landbúnaður þarf að geta og á að þrífast á samkeppnismarkaði. Atvinnugrein sem er niðurgreidd með almannafé verður að gangast undir samvinnu og samráð við hagsmunaaðila og byggjast á samfélagslegum sjónarmiðum þar sem tekið er tillit til allra hagsmunaaðila. Björt framtíð telur að með endurskoðun málsins og gerð nýrra búvörusamninga séu fólgin tækifæri til að tryggja bændum hámarksverð fyrir afurðir sínar, að vöruúrval og hagstætt verð til neytenda verði tryggt og að sátt megi nást um slíka samninga og framkvæmd þeirra þannig að ákvæðum samkeppnislaga sé einnig fylgt. Nýlegar fregnir af einhliða ákvörðun sláturleyfishafa um að lækka verð til sauðfjárbænda um 10–12% hafa sætt furðu og hafa bændur gagnrýnt harkalega ásetning þeirra, þ.e. sláturleyfishafa, við að velta fortíðarvanda og kostnaðar- og launahækkunum yfir á bændur. 3. minni hluti atvinnuveganefndar telur að með endurskoðun búvörusamninga megi gera mun betur þannig að hagsmuna allra hlutaðeigandi sé gætt við framkvæmd, og ekki síst bænda. Þá ætla ég aðeins að bregðast við því sem fram hefur komið í ræðum þeirra hv. þingmanna sem á undan mér töluðu. Í þessu sambandi var verið að ræða stuðning við sauðfjárbændur, eins og ég hef verið að gera. Hv. þm. Kristján L. Möller ræddi mikið um svæðisbundinn stuðning við sauðfjárbændur sem ætlunin er að Byggðastofnun komi með útfærslur að með það að markmiði að koma til móts við hinar veikustu byggðir og veita þeim aukinn stuðning. Hugmyndirnar eru á þá leið að því lengra sem menn eru frá kaupstað, þeim mun meiri stuðning fái þeir. Rökstuðningurinn fyrir því, sem mér þykir allrar athygli verður, er að af því að menn eiga heima svo langt frá kaupstað er erfitt fyrir þá að sækja aðra vinnu, þess vegna þurfa þeir meiri stuðning. Þetta getur allt passað. Ég mótmæli því ekki neitt. En mér þykir mjög eftirtektarvert og vil vekja athygli á því að við séum að búa til umgjörð og taka því sem gefnum hlut að sauðfjárbændur þurfi að sinna annarri vinnu til þess að ná endum saman. Ég kem af sauðfjárbúi. Það var ekkert stórt sauðfjárbú. Þar voru á þeim tíma eitthvað um 350 kindur. Það var ekki 10% vinna að sjá um það. En auðvitað var það þannig að foreldrar mínir gátu ekki verið með þann búrekstur einan og sér, fólk þarf að vinna við annað. Mér finnst að við þurfum aðeins að staldra við. Ég tel að við þurfum að styðja landbúnað í landinu, höfum það alveg á hreinu. En það er ekki sama hvernig það er gert. Ef forsendurnar eru þannig að sauðfjárbændur þurfi alltaf að vera að vinna við eitthvað annað til að ná endum saman, erum við þá ekki á rangri braut? Þurfum við ekki að skoða það aðeins betur? Þetta er ekki ásættanlegt fyrir fólk. Þetta er eins og námsmenn sem verða að vinna með námi. Auðvitað gerir fólk það en best væri að það gæti eytt öllum sínum tíma og kröftum í að sinna náminu. Og best væri að sauðfjárbændur hefðu nægilega mikið upp úr því að reka sauðfjárbú sín og þyrftu ekki að vera að þeytast á milli til að reyna að ná endum saman. Ég vildi koma þessu að vegna þess að því er tekið sem gefnum hlut. Þá aðeins að lífrænt ræktuðum vörum. Eftirspurn eftir lífrænt ræktuðum vörum hefur margfaldast á undanförnum árum. Frumvarpið felur vissulega í sér aukinn stuðning við lífræna ræktun en hvatinn til slíkrar ræktunar er alls ekki fullnægjandi. Engin stefna um framtíðaráform lífrænnar ræktunar hefur verið sett og er það miður. Marka þarf slíka stefnu og stuðningur við lífræna ræktun þarf að margfaldast til að okkur auðnist að halda í við aðrar Norðurlandaþjóðir hvað þetta varðar. Með frumvarpinu er ekki með nokkrum hætti gerð tilraun til að leggja mat á það að hvaða marki íslensk framleiðsla er umhverfisvæn í samanburði við sambærilega framleiðslu erlendis. Það er talað mikið um þetta en ekki lögð nein mælistika á það hér. Til þessa þarf að taka upp mælingar á kolefnisfótsporum til að unnt sé að leggja mat á það hvort og þá með hvaða hætti stuðningur við íslenskan landbúnað ýtir undir umhverfisvæna framleiðslu. Frumvarpið felur í sér áframhaldandi stuðning við útflutning landbúnaðarafurða sem er niðurgreiddur með almannafé íslenskra skattborgara í formi beingreiðslna eða gripagreiðslna. Nú á sem sagt að auka á gripagreiðslur. Eins og fram hefur komið þarf atvinnugrein sem niðurgreidd er með almannafé að byggjast á samfélagslegum sjónarmiðum og hagrænum ávinningi. Óásættanlegt er að íslenskir skattgreiðendur niðurgreiði landbúnaðarafurðir sem seldar eru erlendis. Til þess að byggja upp markaði erlendis með íslenskum landbúnaðarafurðum hlýtur atvinnugreinin að þurfa að standa á eigin fótum. Ég tel einfaldlega að við séum á rangri braut þarna. Við segjum við sauðfjárbændur og þessi samningur segir: Við aukum gripagreiðslur, þið megið framleiða meira svo við getum selt meira út. En hver er veruleikinn? Það gengur ekki vel að selja út. Afurðaverð lækkar til bænda sem halda áfram að framleiða meira þannig að afurðaverð lækkar áfram. Þetta er mjög einfalt, einfaldasta útgáfan af hagfræðiformúlu sem til er. Ég átta mig ekki á því hvaða hagfræðibækur stjórnarmeirihlutinn hefur lesið. Í frumvarpinu er ekki tekið tillit til ástands lands og stuðningur er mikill á svæðum þar sem landgæði geta verið slök. Þess utan getur aukning gripagreiðslna hvatt til fjölgunar sauðfjár án þess að hugað sé að ástandi afrétta og beitilanda í héruðum og landshlutum þar sem ástand lands getur verið viðkvæmt. Ekki verður séð að með samningunum sé gerð tilraun til að draga úr beit á illa förnu landi eða auðnum. Meiri hluti atvinnuveganefndar vitnar til rammasamnings um almenn starfsskilyrði landbúnaðarins hvað þetta varðar og segir gert ráð fyrir mati og vöktun á ástandi gróðurauðlinda. Hið rétta er að þar er eingöngu rætt um að standa fyrir verkefni um mat á gróðurauðlindum með því að draga saman rannsóknir sem fyrir liggja um efnið og beita sér fyrir frekari rannsóknum. Engin tilraun er gerð til að skýra það með hvaða hætti ætlunin er að vakta og vernda land og stuðla að sjálfbærni. Opinber fjárstuðningur við heila atvinnugrein hlýtur að þurfa að miðast við sjálfbæra landnýtingu þar sem gróður- og jarðvegseyðing er eitt alvarlegasta umhverfisvandamál Íslendinga. Björt framtíð vill stórauka áherslu á jarðræktarstuðning, ekki síst til að fylgja sóknaráætlun ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum og skuldbindingum á alþjóðavettvangi. Þannig þarf að auka fjölbreytni í íslenskum landbúnaði í stað þess að einblína á sértækar búgreinar eins og gert er í samningunum. Með öðrum orðum: Við skulum styrkja fólk til að gera það sem það vill í landbúnaði. Mér finnst þessir fjórir samningar ekki ná utan um þetta - jú, það er kominn þarna rammasamningur sem tilgreinir geitur og eitthvað svoleiðis, en hvernig eigum við hér og fólk í ráðuneytinu, með fullri virðingu, að hafa tæmandi hugmyndir um það hvað bændur vilja gera? Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir því að opinber stuðningur við framleiðslu landbúnaðarafurða komi til endurskoðunar verði bændur uppvísir að ítrekaðri illri meðferð dýra. Í frumvarpi um meðferð dýra sem lagt var fram á 141. löggjafarþingi var gert ráð fyrir því að við brot á lögunum væri Matvælastofnun, sem hefur eftirlitshlutverk með dýrahaldi, heimilt að fella niður opinberar greiðslur í landbúnaði vegna ítrekaðra brota og að undangenginni áminningu. Það ákvæði var fellt út úr lögum, m.a. vegna andstöðu Bændasamtaka Íslands við ákvæðið. Helstu rök voru þau að slík tillaga stangaðist á við búvöru- og búnaðarlög. 3. minni hluti telur slík rök ekki standa í vegi fyrir því að ákvæði af þessu tagi verði tekið upp, enda þurfi þá eingöngu að taka það upp í öðrum lögum. Sjálfsagt og eðlilegt sé að skilyrða opinberan fjárstuðning við ásættanlega meðferð dýra. Þrátt fyrir að meiri hluti atvinnuveganefndar geri ráð fyrir lítils háttar breytingum á fyrirkomulagi tollkvóta sem hafa það að markmiði að hækkanir verði ekki eins miklar og áður hafði verið gert ráð fyrir, ef ég man rétt hafði verið gert ráð fyrir um 150% hækkun en nú er gert ráð fyrir 70% hækkun, þá munu þessar breytingar á búvörulögum samt sem áður leiða til tollahækkunar á ostum. 3. minni hluti telur að hagsmunir neytenda séu enn fyrir borð bornir og slíkt er óásættanlegt. Björt framtíð hefur lagt fram frumvarp þess efnis að tollkvótar verði ekki boðnir út, enda fari kostnaður vegna útboðanna út í verðlagið, eins og við sjáum alltaf gerast. Þriðji minni hluti telur fram komnar breytingar meiri hluta nefndarinnar sumar til bóta og tekur undir tillögu sem varða það að brýnt sé að neytendur fái skýrar og réttar upplýsingar um uppruna þeirra matvæla sem þeim eru boðin til sölu og að framfylgja þurfi af einurð banni við því að villt sé um fyrir neytendum með röngum eða óskýrum merkingum og auglýsingum. Afar mikilvægt sé að hraða innleiðingu á reglugerð um upprunamerkingar nr. 1337/2013, um reglur vegna beitingar reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1169/2011. Ánægjulegt er að tekið skuli undir margar röksemdir í frávísunartillögu Bjartrar framtíðar og hún sé höfð til hliðsjónar í fjölmörgum umsögnum hagsmunaaðila, sem eru samt neikvæðar. Álit 3. minni hluta er að breytingartillögur meiri hlutans séu algjörlega ófullnægjandi og því beri að vísa málinu frá. Málið er enn vanreifað og mikið vantar upp á gæði þess sem ekki verður bætt nema með heildarendurskoðun og víðtæku samráði. Björt framtíð hefur ítrekað kallað eftir slíku samráði og það áður en búvörusamningar fóru af stað árið 2014, ef ekki fyrr, og nú virðast fleiri komnir á þá skoðun og það er vel. Íslenskur landbúnaður og fjölbreytt framleiðsla þar undir getur ekki beðið í þrjú ár eftir heildarendurskoðun þeirri sem meiri hluti atvinnuveganefndar leggur til, enda er ekkert í tillögum meiri hlutans sem tryggir góða niðurstöðu og bætt umhverfi neytenda, bænda og annarra framleiðenda að þeim tíma liðnum. Ég ætla að nota smátíma til að fara yfir frávísunartillöguna. Hún er í 13 liðum hjá okkur og tekur til þeirra atriða sem ég var að fjalla um. Ég ætla að fara hratt yfir og lesa hana upp, með leyfi forseta. „Þar sem fram hefur komið að: a. búvörusamningarnir, sem undirritaðir hafa verið með fyrirvara, eru mjög umdeildir bæði innan þings sem utan, sem og þær breytingar á búvörulögum sem lagðar eru til svo unnt sé að uppfylla samningana, verður ekki annað séð en leggja þurfi til umtalsverðar breytingar á frumvarpinu og því séu forsendur samninganna brostnar, b. við gerð búvörusamninga var ekki haft samráð við mikilvæga hagsmunaaðila, svo sem fulltrúa neytenda, launþega, verslunar og þjónustu, atvinnurekenda og ýmissa stofnana ríkisins, svo sem Landgræðslunnar og samkeppnisyfirvalda, c. í umsögnum um frumvarpið kemur fram mikil andstaða við svo mikla langtímaskuldbindingu ríkisins og slík tíu ára skuldbinding verður að byggjast á meiri sátt en ríkir um þá samninga sem fyrir liggja enda um verulegar upphæðir að ræða, d. ekki er gert ráð fyrir að undanþága frá samkeppnislögum, sem heimilar mjólkurafurðastöðvum að renna saman án íhlutunar samkeppnisyfirvalda, verði afnumin en slík undanþága vinnur gegn hagsmunum neytenda og þeirra sem vilja hasla sér völl í greininni, e. ekki er gert ráð fyrir að afnema undanþágur frá samkeppnislögum um verðsamráð mjólkurafurðastöðva en samráð af því tagi er alla jafna mjög skaðlegt neytendum og engin rök fyrir því að heimila slíkt í þessum geira einum, f. í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að afurðastöðvum verði óheimilt að selja öðrum vinnsluaðilum meira en 5% af þeirri mjólk sem þær taka við en með því er vegið að samkeppni á þessum markaði og einokunarstaða núverandi markaðsráðandi aðila styrkt,“ - meiri hluti atvinnuveganefndar ætlar að breyta þessu í 20%, að ég held. „g. hlutverk og ábyrgð verðlagningarnefndar er ekki nógu skýrt og fyrirkomulagið er ekki til þess fallið að skapa hvata fyrir framleiðendur til að auka samkeppnishæfni og framleiðni og lækka vöruverð til neytenda,“ - varðandi þennan lið vísa ég í það sem ég sagði áðan um að kúabændur sjálfir hafa lýst vilja til þess að hverfa frá þessu fyrirkomulagi. Af hverju hlustum við ekki á það? „h. í frumvarpinu er lögð til mikil hækkun á magntollum á innfluttum ostum og mjólkurdufti en slíkar aðgerðir hækka verð til neytenda, veikja íslenskan iðnað og stuðla að lakara vöruúrvali, i. samspil 11. gr. samkeppnislaga og ákvæða í búvörulögum er á margan hátt óljóst, svo sem hvað varðar skyldur markaðsráðandi fyrirtækis, viðurlög við brotum markaðsráðandi afurðastöðvar, sameiningu afurðastöðva og annað samstarf, j. hvatning til lífrænnar framleiðslu er ekki fullnægjandi með þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu,“ - við teljum þetta vera allt of lítið skref sem þarna er stigið í þessu frumvarpi hvað þetta varðar. „k. ekki er gert ráð fyrir því að ríkisstuðningur geti skerst eða fallið niður við alvarleg brot á lögum um velferð dýra þótt atvinnuveganefnd hafi við síðustu meðferð frumvarps til breytinga á búvörulögum hvatt til þess að skoðað yrði við endurskoðun búvörulaga að fella slíkt úrræði inn í lögin, l. í þeim samningum sem liggja fyrir er ekki tekið fullt tillit til ástands lands og stuðningur er t.d. mikill á svæðum þar sem landgæði geta verið slök, auk þess sem hærra hlutfall styrkja til greinarinnar fer í gegnum gripagreiðslur en sú leið hefur virkað framleiðsluhvetjandi og er ekki til þess fallin að verja viðkvæmt land, m. auka þarf fjölbreytni í íslenskum landbúnaði í stað þess að einblína á sértækar búgreinar eins og gert er í samningnum og stórauka þyrfti áherslu á jarðræktarstuðning, er lagt til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni verði falið að framlengja gildandi samninga.“ Við erum ekki að segja að gildandi samningur sé góður. Við erum að segja: Það þarf að spyrja fólk fyrst áður en við á Alþingi komum með lög um hitt og þetta. Það er lágmarkskrafa. Það er satt að segja algert gerræði að við séum ekki búin að gera það. Við erum að ræða um 13 milljarða á ári og þetta er bara gert á einhverri skrifstofu uppi í ráðuneyti. Og svo er komið núna og sagt: Það er rétt hjá ykkur, við hefðum kannski átt að spyrja einhvern álits. Við skulum gera það á eftir þegar við erum búin að samþykkja þetta. Hvar annars staðar en á Alþingi væri svona málflutningur í lagi? Nú er ég búin að fara í gegnum þessa frávísunartillögu og ég er búin að færa fyrir henni góð rök. Ég tel að við séum rétt að byrja að sjá hvaða afleiðingar það muni hafa fyrir komandi framtíð að hleypa þessu svona í gegn. Þá er ég að tala um sjálfbærni landsins okkar og landnýtingu. Ég er að tala um hag bænda sem ég ber mjög fyrir brjósti og vil sjá meiri. Ég tel ekki að þessi samningur hugi að hag bænda á nægilegan hátt. Ég tel allar hugmyndir um hvernig megi bæta hag bænda í þessum samningi vera úreltar og gamaldags og hafa sýnt sig margoft að gangi ekki upp. Við erum rétt að byrja að sjá hvaða áhrif þessi nýi samningur mun hafa fyrir neytendur. Við erum að tala um að tollar munu hækka á ostum. Jú, það má henda í fólk einhverjum vörubrettum af parmesan og mozzarella, en hvað? Ætlar Alþingi að fara að velja úr hvaða sérosta við ætlum að flytja hingað inn og passa upp á að það séu örugglega ekki þeir sem eru framleiddir á Íslandi? Af hverju er frjáls samkeppni og val ekki í boði í þessum búvörusamningum? Af hverju er það ekki í boði? Ég er stolt af íslenskum landbúnaði og er þess fullviss að hann getur fyllilega staðist kröfur á ýmsum sviðum jafnt á við þann erlenda. En fólk verður að hafa val um hvað það fær að kaupa. Hvers lags eiginlega forræðishyggja er þetta? Ég veit að það verða margir þingmenn hér sem munu halda áfram að kaupa lambakjötið sitt og meginþorri Íslendinga mun halda því áfram af því að það er góð afurð. [[Gripið fram í.]]Við eigum að treysta bændum. Meðvitund þeirra um gæði í framleiðslu sinni hefur stóraukist, það er verið að markaðssetja lambakjöt sem t.d. fjallalömb og hvað það heitir. Við veljum þetta. Leyfið okkur að gera það og leyfið okkur líka að velja það sem kemur erlendis frá án þess að stýra því með tollum og einhverri frekju.
Hæstv. forseti. Mér fannst í ræðu hv. þm. Bjartar Ólafsdóttur gæta ýmissa missagna eða mótsagna. Í upphafi ræðunnar mátti skilja það svo að bændur og landbúnaður ættu bara að standa sig í frjálsri samkeppni, standa á eigin fótum. Svo heyrði ég síðar í ræðunni að hún væri nú ekki á móti stuðningi við bændur, bara ekki þessa útfærslu. Þá vil ég vita: Hvaða útfærslu er þingmaðurinn að tala um? Nú sér maður alls staðar annars staðar stuðning til bænda. Hann er með tvennum hætti: Með niðurgreiðslu og tollvernd. Ég gat ekki skilið þingmanninn öðruvísi en svo að öll þessi tollvernd væri gamaldags og vitlaus. Hér mættu bara allir flytja inn tollfrjálsa osta og hvaðeina frá löndum þar sem þessi sami landbúnaður er styrktur með tollvernd og niðurgreiðslum. Hvers lags samkeppni er það? Það er auðvitað ekki eðlileg samkeppni. En auðvitað er ekki sjálfgefið að stuðningurinn við landbúnaðinn skuli endilega vera nákvæmlega í því formi sem núverandi samningar segja til um. Það má vissulega ræða það. Eru til skynsamlegri útfærslur? Er eitthvað til betra? En það er alveg ljóst að stuðningur við landbúnað, sem er mikilvæg atvinnugrein, er nauðsynlegur til að hér verði framleitt áfram það góða kjöt sem við erum að niðurgreiða með þessum samningi til neytenda til að gera þeim kleift að kaupa það. Skiptir það ekki máli? Snýst þetta ekki um það? Við erum að styðja alls konar atvinnugreinar með skattaívilnunum. Við gerðum það við kvikmyndaiðnaðinn síðast, við gerum það við listir og menningu, mikill peningur fer í niðurgreiðslur. Vegna þess að við teljum að þjóðhagslegir hagsmunir skipti máli í því. Almannahagsmunir eru undir í þessum stuðningi, alveg jafnt við landbúnað eins og aðrar atvinnugreinar sem við erum að styðja. [[Forseti hringir.]]Og þetta er ekki orðið nema 1% af landsframleiðslu eins og er víðast hvar annars staðar í Evrópusambandinu. Það er nú ekki meira en það.
Virðulegi forseti. Það getur vel farið saman að vilja ekki þennan landbúnaðarsamning, þennan búvörusamning, og sjá það samt sem áður fyrir sér að styrkja landbúnað á Íslandi.
Hvernig?
Ef það eru einhverjar fréttir fyrir hv. þm. Brynjar Níelsson þá er gaman að segja honum frá því. Tollvernd. Það hefur t.d. sýnt sig, svo ég svari spurningu hv. þingmanns, í ylræktinni að aukin samkeppni, lækkuð tollvernd, hefur verið greininni til góðs. Greinin og afurðirnar geta nefnilega vel keppt við erlendar afurðir. Fólk hefur valið íslensku gúrkuna, valið íslensku tómatana, fram yfir hitt. Og ylræktin stendur vel og blómstrar. Mér finnst það vera vantrú á íslenskum afurðum að halda samkeppni frá. Alger vantrú. Þið eruð með þessu að segja að þetta sé ekki nógu gott og að samkeppnin muni ekki vera góð fyrir þessar afurðir, þessu verði rutt út af borðinu um leið og fólk getur bara um frjálst höfuð strokið. Það er það sem felst í þessu. Ég hef meiri trú á íslenskum landbúnaði en þetta. Um það erum við hv. þingmaður þá bara ósammála.
Hæstv. forseti. Ég er mikill stuðningsmaður samkeppni. En mér finnst engin samkeppni, eðlileg samkeppni í því að íslenskir bændur þurfi að keppa við niðurgreiddan og tollverndaðan landbúnað í Evrópu sem flytur hingað inn þá tollfrjálst. Það er ekki eðlileg samkeppni. Það má flytja alla þessa osta inn. Þeir eru bara tollaðir. Mér finnst það eðlilegt að þegar við flytjum inn vörur sem eru niðurgreiddar frá Evrópu að við jöfnum samkeppnina á milli þeirrar vöru og íslensku framleiðslunnar. Það skiptir máli. Við erum og höfum verið í mikilli hagræðingu í landbúnaði. Kúabúum hefur fækkað um hvað, úr 1.800 í 600 á mjög fáum árum. Það er mikil hagræðing. Þetta þarf að gerast í skrefum. Við getum ekki tekið risastökk og lagt þessa atvinnugrein í hættu. Við getum ekki leyft okkur neitt glapræði í því. Stutt skref í einu, látum þetta þróast, aukum jafnt og þétt hagræðinguna þannig að menn geti staðist betur samkeppnina. Við getum þá lækkað tollana og samkeppnin verður eðlilegri. Það er miklu betra að nálgast þetta með þeim hætti. Ég geri mér hins vegar alveg grein fyrir því að vel má vera að í þessum búvörusamningi séu mörg atriði sem við ættum að ræða hvort skynsamlegt sé að gera nákvæmlega svona eða öðruvísi. En hvað þessi prinsipp varðar, atvinnugreinin er mikilvæg. Mikilvægt er að hér sé byggð um allt land. Býlin eru hluti af innviðum landsins. Þetta er líka öryggismál í öllum ferðamannaiðnaðinum. Við getum ekki leyft okkur að taka einhverjar ákvarðanir sem geti fellt þessa atvinnugrein eða gert henni enn erfiðara fyrir en nú er.
Já, nú segi ég það í annað skipti að ég tel eðlilegt, því að ég held að hv. þingmaður hafi kannski ekki heyrt í mér áðan, að styðja við landbúnaðinn. En ég geri kröfu um frjálsa samkeppni á þeim markaði. Mér finnst það einboðið þegar við styrkjum einhvern. Við getum ekki haft tvöfalt meðlag hérna. Það er ekki einu sinni gott fyrir iðnaðinn sjálfan. Hv. þm. Brynjar Níelsson telur forræðishyggju við neytendur eðlilega, að það eigi að segja þeim hvort þeir megi kaupa þennan ost eða hinn eða borga meira fyrir hann, fyrir erlenda ostinn, sætta sig þá bara frekar við þann innlenda sem er allt annar ostur. Ég tel það ekki eðlilegt. Mér finnst að það megi vera val og ég tel íslenskan landbúnað fyllilega geta staðið undir samanburðinum. Ég hef enga trú á því að við hættum að kaupa íslenskar landbúnaðarafurðir. Þær eru margar hverjar dásamlegar. Það mun halda áfram. Ég ítreka að mér finnst vantrúin á íslenskum landbúnaði ótrúleg í þessum sal.
Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að ég hef ekki orðið var við sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í þessum sal, hvorki núverandi né fyrrverandi. Jafnvel nefndarmenn í atvinnuveganefnd hefðu mátt sinna umræðunni betur. Framsögumaður 2. minni hluta atvinnuveganefndar, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, hefur gert vel grein fyrir okkar afstöðu og ég vísa til þess almennt talað og þeirra hluta sem ég kem ekki inn á í mínu máli eða hef tíma til að gera. En nokkur atriði vil ég leggja í púkkið. Í fyrsta lagi er óhjákvæmilegt að rifja upp að það sætti nokkurri gagnrýni hvernig hæstv. ríkisstjórn stóð að gerð þessa samnings. Samráðið var ekki mikið og þetta lokaðist af í tiltölulega þröngum hóp að mestu leyti flokksbræðra í Framsóknarflokknum. Þar bera bændur auðvitað nokkra sök líka. Þeir hefðu getað haft breiðari sveit af sinni hálfu sem hefði betur tengt og valdað samningana pólitískt og faglega. Það er líka gagnrýnisvert hversu seint verkið gekk hjá ríkisstjórninni. Hún gaufaðist við þetta og er í raun og veru fyrst að skila þessum samningum til þingsins í vor og haust þegar sumir þeirra voru í raun útrunnir, aðrir í þann veginn að renna út og eitt ár eftir af sauðfjársamningnum. Það er ekki gott verklag að draga það svo lengi að endurnýja og skýra inn í framtíðina starfsskilyrði landbúnaðarins þannig að einhver lágmarksfyrirsjáanleiki sé til staðar. Eins og hv. þingmenn þekkja sjálfsagt er framleiðslukeðjan löng og nokkur aðdragandi að því að menn fari að mjólka kýr eða senda lömb í sláturhús. Það gerist ekki bara með því að smella fingri. Það er mjög mikilvægt í þessari grein eins og víða á við að einhver fyrirsjáanleiki sé til staðar varðandi meginstarfsskilyrði. Samningarnir, eða drögin að þeim sem fóru að kvisast út á haustmánuðum, sættu mikilli gagnrýni og leiddu til breytinga. Þannig gerðu kúabændur, eða að minnsta kosti hluti þeirra, nánast uppreisn gegn því sem þeim var ætlað í upphaflegum samningsdrögum og höfðu erindi sem erfiði því að þeir fengu inn hreint endurskoðunarákvæði 2019. Þeir geta kosið þá um hvort þeir vilji halda áfram niður þá götu sem tíu ára ramminn markar eða látið þar staðar numið, og sæta litlum breytingum fram að því. Það undarlega var að sauðfjárræktarhluti samningsins tók ekki sambærilegum breytingum. Var óánægjan þó mjög megn víða meðal sauðfjárbænda þegar þeir fóru að sjá á afurðirnar. Því eru breytingartillögur atvinnuveganefndar að því leyti fagnaðarefni að sauðfjárbændur og garðyrkjubændur og út af fyrir sig allur samningurinn sætir núna hreinni endurskoðun 2019 og það er vel. Sérstaklega voru það bændur á aðalsauðfjárræktarsvæðum landsins sem urðu uggandi þegar þeir sáu framan í tillögurnar. Það hlýtur að vera mönnum nokkurt umhugsunarefni að andstaðan var mest á þeim svæðum í landinu þar sem menn eru háðastir sauðfjárrækt og þar sem hún er helst heils árs atvinnugrein og stendur undir tekjum fjölskyldna; í Strandasýslu, Dölum, á norðausturhorninu, Skaftafellssýslum, Húnavatnssýslum og víðar. Enda kom í ljós þegar bændur sjálfir höfðu fyrir því að láta reikna út hvernig þeirra hlutur yrði, sauðfjárbændur í þessum héruðum, fyrst Strandamenn og síðan Norður-Þingeyingar, að á þessum tíu ára samningstíma, ef allt gengi eftir óbreytt, mundu svæðin tapa 19% af sínum stuðningi, aðalsauðfjárræktarsvæðin í landinu. Það er vegna innbyggðs vatnshalla eða hagræðingarkröfu. Það er vegna þess að svonefnd 70% regla fellur út. Og það er vegna þess að augljóslega flyst eitthvað af framleiðslu annað þegar kerfið er opnað og hver sem er getur farið að framleiða og sótt sér þannig hlutdeild í gripagreiðslum og stuðningi á hvert framleitt kíló. Það þynnir hlut hinna og getur ekki, eðli málsins samkvæmt, orðið annað en á kostnað aðalsauðfjárræktarsvæðanna. Útkoman er þessi. Nokkurn veginn sambærileg niðurstaða kom út úr óháðri athugun á þessu í Strandasýslu og Norður-Þingeyjarsýslu, að stuðningurinn mundi minnka um ein 19% yfir samningstímann. Var þetta meiningin? Að draga sérstaklega úr stuðningnum við þau svæði sem þó byggja helst á sauðfjárrækt enn í dag? Og vel að merkja: Þetta eru svæði þar sem ástand beitarlands er almennt gott og ekki endilega gáfulegt að reikna með því að framleiðslan aukist á öðrum svæðum. Það er t.d. alveg ljóst að þessir samningar eru alger kúvending frá núgildandi fyrirkomulagi hvað sauðfjárræktina varðar. Þeir eru framleiðsluhvetjandi. Ef menn færa allan stuðninginn yfir í annars vegar greiðslur á hvern ásettan grip og hins vegar greiðslur á hvert innlagt kíló af kindakjöti þá er auðvitað freistandi að auka magnið. Setja á fleira fé og senda meira í sláturhús og fá stærri hluta af pottinum. Þetta eru ólympískar veiðar eða ólympísk keppni um tiltekið fjármagn. En í núgildandi samningi er t.d. nefnd 70% regla sem verkar frekar bremsandi á framleiðslu en hitt. Hún er þannig að það nægir að setja 70% af fullu greiðslumarki viðkomandi býlis á en maður heldur óskertum beingreiðslum, svo lengi sem maður er með a.m.k. 70% af ásettum bústofnum. Þetta getur hentað mörgum eldri bændum vel eða öðrum sem af einhverjum ástæðum rifa heldur seglin tímabundið. Framleiðslan minnkar en tekjurnar haldast. Að mínu mati er þetta regla sem hefur verkað mjög vel í þessu kerfi. Hún getur meðal annars brúað bilið meðan beðið er eftir kynslóðaskiptum á býlum o.s.frv. Er skynsamlegt að færa allan stuðninginn yfir í framleiðsluhvetjandi stuðning? Hvaðan kom mönnum sú speki? Ég staldra mjög við það. Hér voru menn að ræða kjör bænda. Flestir, í orði kveðnu a.m.k., segjast finna til með bændum og þá kannski ekki síst sauðfjárbændum, að þeirra kjör séu nú ekki beysin sem er rétt, því miður, þó að auðvitað sé þar mismunur innan hópsins eins og annars staðar. Hvað er að gerast í haust? Er ekki verið að boða um 10% lækkun á afurðaverði til bænda frá afurðastöðvunum? Er þá akkúrat rétti tíminn að leggja af stað í að draga úr hinum tekjustofninum, beingreiðslunum? Hvað ætli það sé nú sem sauðfjárbændur sjá í formi peninga mest allt árið annað en beingreiðslurnar, mánaðarlegar inn á reikning? Þeir leggja inn einu sinni á ári og fá uppgjör í einhverjum slöttum og oftast er þegar áfallinn kostnaður vegna framleiðslunnar búinn að klára það. Það er nú bara þannig að það eru beingreiðslurnar sem hafa fyrst og fremst tryggt mönnum lágmarksafkomu. Og ég er mjög hugsi yfir því að menn skuli telja það sérstakt framfaraspor að kippa þeim í burtu. Ég er það. Annað hef ég staldrað mikið við í þessum samningum sem vissulega er ekki alveg nýtt að gerast núna. Það er að með þeim er ætlunin, gangi þetta tíu ára ferðalag eftir, að sökkva alveg allri tengingu hins opinbera stuðnings við framleiðslu í þágu innlends markaðar. 1991 var landbúnaðarkerfið á Íslandi gjaldþrota. Þá voru milljarða skuldir á útflutningsuppbótaliðnum og það voru hundruð milljóna skuldir á jarðarbótastyrkjum o.s.frv. Það var enginn pólitískur vilji eftir í landinu til þess að halda því fyrirkomulagi að reiða fram gríðarlega fjármuni úr ríkissjóði til þess að niðurgreiða framleiðslu ofan í útlendinga. Það kerfi var slegið af á einu bretti, útflutningsuppbætur lagðar af og niðurstaðan var: Beinum öllum stuðningi ríkisins til framleiðslu í þágu innanlandsmarkaðar. Ef menn vilja svo þar til viðbótar spreyta sig við útflutning gera þeir það á sína ábyrgð, bændur og afurðastöðvar. Þetta hélt lengi framan af. Það var með fullum rökum og réttu hægt að benda á að hver einasta króna frá ríkinu fór í að bæta kjör bænda og lækka verð til neytenda. Beingreiðslur tóku við af niðurgreiðslum á smásölustigi. Ég tel að þetta fyrirkomulag hafi í grunninn gefist vel og íslenskur landbúnaður væri svipur hjá sjón ef menn hefðu ekki farið í þessar grundvallarbreytingar, sem vissulega voru erfiðar og sársaukafullar og m.a. tóku framleiðsluna í sauðfjárrækt niður, ásett fé var yfir 900 þúsund í landinu en fór niður fyrir 500 þúsund. Framleiðslan aðlagaði sig í miklu nánara samhengi að innanlandsmarkaði. Og stuðningurinn tengdist honum. Svo fór þetta vissulega að leka með afnámi útflutningsskyldunnar eða kvaðarinnar í sauðfjárræktinni og á vissan hátt líka þegar mjólkuriðnaðurinn fór að borga fullt verð fyrir alla mjólk óháð því hvort hún væri innan greiðslumarks eða ekki. En það þýðir ekki að rétt sé að halda áfram þessa leið. Ég hef spurt: Hver ætlar að svara eftir tíu ár þegar beðið verður um upplýsingar um það hvað mikið af ríkisstuðningnum fer í framleiðslu sem er borðuð í útlöndum? Er það þriðjungur, eru það 40%? Hver ætlar að verja það kerfi? Ég er ekki viss um að menn átti sig á því hvað þeir eru að gera hér. Samningarnir 1991 voru gerðir í breiðri sátt í kjölfar þjóðarsáttarinnar og studdir af aðilum vinnumarkaðarins og það skapaðist miklu betra andrúmsloft árin á eftir í þessum samskiptum sem því miður hefur að einhverju leyti glatast núna. Ég bið menn að hugsa sig mjög vel um áður en þeir leggja inn á þessa braut eða ganga þá götu til enda. Þeir ættu að a.m.k. að fara á smánámskeið hjá mér og Hauki Halldórssyni um það hvernig ástandi í landbúnaðarkerfinu var fyrir 1991. Við í Vinstri grænum söknum miklu nánari og sterkari tengingar samninganna við umhverfismálin. Eiginlega skil ég ekki hvers vegna í ósköpunum menn gripu ekki það upplagða tækifæri sem hér var að landbúnaðurinn og stjórnvöld tækju höndum saman og segðu: Já, við ætlum, m.a. í gegnum þessi samskipti okkar og þessa samninga, að taka á saman hvað það varðar að mæta markmiðum Íslands og skuldbindingum í loftslagsmálum. Landbúnaðurinn getur leikið þar mikilvægt hlutverk. Honum er í sjálfu sér ætlað það. En það er eins og menn hafi lítið vitað af því þegar þeir voru að klára þessa samninga. Jú, menn geta sagt að það verði gert til hliðar í skógræktaráætlunum og landgræðsluáætlunum og einhverju slíku en auðvitað ætti að gera það hér. Það ætti að flétta inn í þetta samstarf ríkis og landbúnaðarins metnaðarfull áform um að stuðla að orkuskiptum í landbúnaði, endurheimta votlendi, planta skógum á bújörðum, fara í landgræðslu o.s.frv. Það væri langeðlilegast að búa um það í þessu stóra heildarsamhengi fjárhagslegra og samningsbundinna samskipta ríkis og greinarinnar. En menn hafa misst af því tækifæri sem hefði verið gott fyrir báða aðila. Sjá menn ekki tækifærin fyrir landbúnaðinn að geta stoltir komið og sagt: Við leggjum mikið af mörkum með þessu og þessu í þágu glímunnar við loftslagsbreytingar? Ríkið hefði getað sagt: Við erum í samstarfi við landbúnaðinn að leggja mikið af mörkum í bindingu kolefnis og svo framvegis. Að sjálfsögðu er ýmislegt gott í þessum samningum. Ég ætla ekki að draga úr því að menn sýna viðleitni á ýmsum sviðum eins og með því að styðja lítillega betur við lífræna ræktun, passa upp á geitastofninn eða hvað það er. Styðja eitthvað við nýliðun með örlítinn svæðisbundinn stuðning á móti til sauðfjárræktarsvæðanna. En það er allt óskaplega veikburða og litlir fjármunir settir í það. Svo mega menn ekki gleyma því, af því við vorum að tala um kjör bænda, að inn í þennan samning er áfram byggður sérstakur vatnshalli, sérstök skerðing sem safnast upp í hátt í 10%. Það á sem sagt að draga beinlínis úr stuðningnum yfir tíma að raungildi. Menn geta sagt að þeir ætlist til framleiðniaukningar og einhverrar hagræðingar. En hefur nú veitt af að bændur héldu þó a.m.k. þessum stuðningi óskertum til þess að ná kjörum sínum eitthvað upp í áttina að öðrum stéttum í landinu? Eru menn nokkuð að gleyma því að hér á að skerða sérstaklega þennan þáttinn í kjörum stéttarinnar? Auðvitað eru beingreiðslurnar eða ríkisstuðningurinn stór hluti af afkomu bænda, nema hvað, upp undir helmingurinn af brúttótekjum búanna. Ef það er skert þá þrengist auðvitað um, nema menn hafi trú á að afurðastöðvarnar geti stórhækkað afurðaverð á næstu árum. Er það líklegt? Það er ekki í hendi. Ég vil leyfa mér að nefna, því að ýmsir voru að tala um að þessir samningar væru alveg sérstaklega verðtryggðir: Hvernig eru þeir verðtryggðir? Þeir eru verðtryggðir með neysluverðsvísitölu. Hvað þýðir það? Það þýðir að ef kaupmáttaraukning verður í landinu á næstu tíu árum og launavísitalan hækkar meira en neysluvísitalan þá er ein stétt sérstaklega með það samningsbundið að hún fái ekkert í þeirri kaupmáttaraukningu. Hennar kjör eru að þessu leyti verðtryggð með neysluverðsvísitölu en ekki launavísitölu. Kaupmáttaraukning í landi verður eins og kunnugt er þegar kaupið hækkar meira en verðlagið, þegar launavísitalan hækkar meira en neysluverðsvísitalan. Ég velti fyrir mér: Gerðu menn sér ekki þennan mun ljósan þegar þeir gengu svona frá þessum mikilvæga kjaraþætti þessarar stéttar í landinu? Ég veit það ekki. Atvinnuveganefnd hefur auðvitað sýnt viðleitni í að laga málið. Það skal tekið undir það. Þar munar að mínu mati mest um þetta hreina endurskoðunarákvæði eftir þrjú ár. Það er mjög mikilvægt. Það er líka mikilvæg og ágætistillaga að nota þá tímann vel í víðtækt samráð um málefni þessarar mikilvægu atvinnugreinar því að hún er það. Hún er mikilvæg af mörgum ástæðum og er miklu stærri í raun og veru en umfang hennar gæti bent til í fljótu bragði. Réttilega hefur verið á minnt á það hér að t.d. hinn opinberi stuðningur við landbúnað á Íslandi er í dag kominn ofan í ótrúlega lágar fjárhæðir borið saman við það sem hann var fyrir ekki mörgum árum síðan þegar upp undir 5% af vergri landsframleiðslu fóru í beinar og óbeinar greiðslur inn í landbúnaðinn. Nú er þetta komið niður í 1% og varla það einu sinni, hálft prósent rúmlega ef við tökum ekki tollverndina með. Þjóðhagslega er þetta því ekki nein óskapleg byrði á mönnum borið saman við það sem áður var. En hvað fáum við í staðinn? Við varðveitum byggð í landinu sem er undirstaða margra annarra hluta en landbúnaðar. Ætli ferðaþjónustan og vöxtur hennar á stórum svæðum í landinu eigi ekki sitt undir því að þar sé fólk? Þar eru bæir. Hvað margir bóndabæir hafa breyst í gistiheimili eða hótel á undanförnum 10–20 árum? Hvernig ætli gengi að finna gistingu á Suðurlandi og í Skaftafellssýslum ef engin ferðaþjónusta bænda væri til staðar? Ég held að maður ætti að hugleiða það. Og sama á við um fjöldamargt annað afleitt sem tengist því að það er fólk í sveitunum. Þar er byggð og þeir möguleikar og þær auðlindir sem þær eru, eru nýttar. Þetta er hluti af fæðu- og matvælaöryggi þjóðarinnar. Við erum að berjast við það með þessu að framleiða sjálf um helming fæðuþarfar þjóðarinnar, náum því varla. Hafa menn engar áhyggjur af því að það hlutfall minnki og við verðum enn þá háðari innflutningi og sviptingum sem honum geta tengst með okkar matvæla- og fæðuöryggi? Ég hefði haldið það. Hver sér fyrir framtíðarmöguleikana sem glatast ef byggð eyðist í sveitum landsins? Ætlar einhver að gerast sá spámaður að þá séum við ekki að glata neinu? Fyrir utan menningarlega, byggðalega og tilfinningalega þætti sem þar með fara forgörðum? Það tapast nefnilega mjög mikið ef fólk hættir að búa á svæðum og þekkja þar til, kunna söguna, þekkja örnefnin. Geta tekið á móti gestum, sýnt þeim og verið stolt af sínu og sinni arfleifð og sinni menningu. Það er nokkurs virði, finnst mér, að varðveita það Ísland sem þannig er samansett, með borgum og bæjum en líka sveitum. Tölum bara mannamál um þetta. Viljum við þannig Ísland eða eitthvað annað? Mér finnst ansi grunnt oft undir málflutningi manna sem afgreiða bara málin með því að segja: Það er ekkert vandamál, íslenskur landbúnaður er svo ágætur og sterkur að hann mun bara spjara sig í samkeppni. Menn nefna garðyrkjuna sem dæmi. Það er rétt, tollverndin var afnumin af garðyrkju, en hvað kom í staðinn? Á sjötta hundrað milljónir í stuðning við greinina frá ríkinu til að mæta afleiðingunum af því að hún missti tollverndina. Það var í formi beingreiðslna til framleiðslu á papriku, gúrkum og tómötum og í formi lækkunar á flutningskostnaði og raforkuverði. Og það er rétt, á þeim grunni hefur garðyrkjan síðan spjarað sig vel og framleiðir stórkostlegar afurðir og er að færa út kvíarnar, fjölga tegundum o.s.frv. Það er ágætisgróska og ágætisþróun í mörgum greinum íslensks landbúnaðar. Í raun og veru er bara eitt að í landbúnaði á Íslandi og það er að kjör bænda eru ekki nógu góð. Það er auðvitað það sem er erfiðast. Það þarf nánast hugsjónafólk til að fara í landbúnað. Nýliðun er erfið af þeim sökum, ef foreldrarnir eiga ekki bara að gefa börnunum sínum búin til að taka við þeim. Það er staðreynd. Ég mundi að vísu kannski bæta við öðru sem ég hefði viljað sjá tekið fastari tökum á umliðnum árum og það eru umhverfismálin. Það takmarkaða tæki sem er fólgið í gæðastýringunni sem innbyggð er í núverandi samninga bítur ekki mjög mikið. Það væri æskilegt ef menn gætu smíðað sér reglur og tekið á því að reyna að stýra því hvar framleiðslan færi fram, sérstaklega þar sem notað er beitiland, í betra samræmi við landkostina. Það hefur mikið áunnist, fækkunin ein á sauðfé úr 900 niður í 500 þúsund fjár, það að hrossabeit á afréttum er að mestu leyti aflögð, að vetrarbeit er að mestu leyti aflögð, fóðuröflun miklu öflugri, hefur allt saman stórbreytt þessari stöðu. Með hlýnandi loftslagi þýðir það í viðbót að Ísland er auðvitað að gróa upp í stórum stíl. Það vitum við núna. Og birkið er í framför eiginlega um allt land. En það eru samt því miður ákveðin svæði þar sem þetta er ekki alveg nógu gott. Við gætum gert betur í þeim efnum. Þessi samningur finnst mér ekki nema þá bara ágætisorðalag í nefndaráliti, taka nógu vel utan um það. Þannig að betur hefði mátt takast til. Atvinnuveganefnd á hrós skilið fyrir sína viðleitni og hún hefur að ýmsu leyti lagað þetta mál. Við munum að sjálfsögðu, eða ég, styðja breytingartillögur hennar sem ég tel vera til bóta, ég held að þær séu það allar. [[Forseti hringir.]]En í ljósi margs sem ég hef farið hér yfir mun ég með félögum mínum sitja hjá við afgreiðslu málsins, enda verða stjórnarflokkarnir að bera einir ábyrgð á [[Forseti hringir.]]vinnubrögðunum við gerð þessa samnings og þeirri afurð sem þau vinnubrögð gáfu af sér.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir ræðuna og hans ágætu brýningu sem þar kom fram að mörgu leyti eins og eðlilegt er þegar hann á í hlut, með góða og styrka þekkingu á bakgrunni landbúnaðarsamningana og sögunnar í þeim efnum. Það eru tveir hlutir sem mig langar að árétta við þingmanninn í andsvari mínu við hann. Í fyrsta lagi varðandi þau svæði landsins sem byggja fyrst og fremst á sauðfjárrækt og ótta okkar margra að veikist vegna þessa samnings og ákvæða þar eru. Um það vil ég segja tvennt. Fyrir það fyrsta liggja núna nánast fyrir í drögum tillögur Byggðastofnunar um útfærslu á sérstökum stuðningi við þær byggðir þar sem verið er að feta sig út á nýjar brautir. Þá er verið, eins og hefur áður komið fram í umræðunni í dag, að horfa til sveita sem hafa þá fábreytni í atvinnulífi að þurfa að vera háð sauðfjárrækt eða eru meira háð sauðfjárrækt. Í annan stað vil ég taka fram að í nefndarálitinu er tekið sérstaklega utan um hagsmuni nýliða í sauðfjárrækt sem hafa hafið búskap á undanförnum árum, fjórum fimm árum, og hafa núna setið í þeirri stöðu að vera með skekkt hlutfall margra ærgilda og fátt sauðfé. Tekið er sérstaklega utan um hagsmuni þeirra, t.d. með því að veita þeim viðbótarnýliðunarframlag sem við gerum raunverulega beina tillögu um. Þannig teljum við að við höfum komið til móts við unga fólkið sem er að brjótast í gegnum það stóra verkefni að hasla sér völl í sauðfjárrækt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Þetta er hvort tveggja út af fyrir sig alveg rétt svo langt sem það nær. Ég komst í það að kíkja á þessar tillögur Byggðastofnunar þegar ég hljóp í skarðið sem varamaður í atvinnuveganefnd og í sjálfu sér lýst mér ekki illa á þær. Ég held að þær séu ágætisnálgun að því vandasama verkefni sem það verður alltaf að afmarka einhvern hóp til að fá sérstakan stuðning af þessu tagi. Það sama gildir um nýliðunina, það er gott, en í það fara nú takmarkaðir fjármunir eftir sem áður það ég best veit í þessum samningi. Og það undarlega er að svæðisstuðningurinn er lægri á næsta ári en á að vera árið þar á eftir af einhverjum ástæðum, aðeins 90 milljónir í staðinn fyrir 140. Ég spurði að því hvort það væri einhver möguleiki á að kippa því í liðinn þannig að þessi svæðisbundni stuðningur færi af stað af fullum krafti strax á næsta ári. Það er því ýmislegt rétt um það að segja, það er ágætisviðleitni sýnd á mörgum svæðum, mörgum stöðum í þessu. Atvinnuveganefnd hefur gert sitt besta. Ég tek undir það. En það er reyndar fleira sem hefur á mig nokkur áhrif. Tíminn leið svo hratt í ræðustólnum, þessar skitnu 20 mínútur, að ég komst ekki í að nefna tollasamninginn. Það mun ég þó gera í umræðum um það mál. En ég hefði auðvitað gjarnan viljað komast í að segja nokkur orð um samhengi tollasamningsins og þessara breytinga í búvörusamningunum. Það verður að skoðast allt sem eitt heildarsamhengi, afleiðingarnar af tollasamningnum, búvörusamningurinn og ég tala nú ekki um ef bann Íslands við innflutningi á hráu kjöti er í uppnámi og fellur. Þá þurfum við nú heldur betur að fara að huga að ýmsu.
Herra forseti. Það er mikilvægt að halda því til haga í þessari umræðu um þingmálið sem við ræðum að á því hangir tollasamningur Evrópusambandsins og þess vegna erum við að gera tíu ára ramma fyrir landbúnaðinn til að takast á við þær stórkostlegu breytingar sem honum fylgja. Það var annar þáttur í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem ég vildi gera athugasemd við og vekja athygli á því sem segir í meirihlutaáliti atvinnuveganefndar um umhverfismál. Atvinnuveganefnd komst að því þegar hún fór að velta þeim þætti sérstaklega fyrir sér að við erum býsna fátæk af mælistikum og ráðgjöf um þann þátt er snýr að loftslagsmálum og hlutverki landbúnaðar í þeim efnum. Við getum jú heimfært ýmsar mælingar um losun lands, losun ákveðinna plantna og bindingu ákveðinna plantna, losun jórturdýra og hvernig við getum brugðist við á móti. En þær litlu mælingar sem við höfum gert á tiltölulega stuttum tíma sýna okkur að við þurfum að leggja í verulega mikla vinnu við að aðlaga þær mælingar að íslenskum veruleika. Ég vil því ekki taka undir með hv. þingmanni að við séum að skauta léttilega fram hjá umhverfismálunum en tek hins vegar undir með honum þegar hann segir að nú sé upplagt tækifæri til þess að gera landbúnaðinn meira gildandi í því stóra verkefni sem við ætlum að takast á við. Það er grunnur að því sem meiri hluti nefndarinnar leggur til með tölusettum tillögum sem við vísum til samráðsvettvangsins sem á að vinna á næstu árum.
Herra forseti. Það er út af fyrir sig alveg rétt að menn hafa fært fram þau rök fyrir ramma til tíu ára að landbúnaðurinn hafi að þessu leyti meiri og lengri fyrirsjáanleika en venjulega vegna þess að hann þarf að takast á við miklar breytingar af öðrum ástæðum. Það er innleiðing tollasamningsins, það eru nýjar aðbúnarreglugerðir svo ég tala nú ekki um ef bannið á hrámetinu bættist við. Fyrir því eru alveg rök. En eitt er að semja um ramma um stuðninginn og annað að ganga frá því hvernig þeir fjármunir eru síðan nýttir og hvernig hlutunum er stýrt og hvernig þeir eru framkvæmdir. Mér sýnist að það sé það sem menn hafa meira og minna strandað með, a.m.k. að hluta til. Menn vilja áskilja sér rétt til að skoða á nýjan leik, 2019 eða hvenær það er, hvort sú stefna sem hér er mörkuð sé að öllu leyti sú rétta. Varðandi loftslagsmálin. Jú, ég las þetta í nefndarálitinu. Það er ágætt að nefndin reyni aðeins að styrkja umfjöllun um þá þætti. Það breytir auðvitað ekki efnislegu inntaki samninganna. Ég hef gengið út frá því að Ísland hafi, þegar skrifað var undir í París, áttað sig á því að við munum þurfa að setja fjármuni í að ná markmiðum okkar. Það mun ekki gerast af sjálfu sér. Við erum svo sem þegar að gera það t.d. með skattaívilnunum í þágu grænnar umferðar o.s.frv. Eins hlýtur það að vera ef við ætlum að nota landbúnaðinn sem tæki í bindingu með endurheimt votlendis og skógrækt og öðru slíku að þá þarf til þess fjármuni. Ég var í barnaskap mínum að láta mér detta í hug að það mundi fæðast inn í þennan samning einn milljarður eða tveir sem yrðu eyrnamerktir sérstaklega aðgerðum Íslands í loftslagsmálum í gegnum samstarf ríkis og landbúnaðar. Þá hefði verið eitthvað til þess að skála fyrir.
Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um ýmislegt sem hann rekur, sérstaklega er varðar umhverfisþátt þessara samninga og hefði svo glaður viljað sjá fjármagni varið til þess að nýta landbúnaðinn til að vinna gegn loftslagsvandanum. Mér fannst hins vegar ýmislegt í máli hv. þingmanns bera vitni ákveðinnar þversagnar. Ég er sammála honum um mikilvægi þess að við höfum öflugar sveitir og fjölbreytt atvinnulíf í sveitum og möguleika og það hversu fjölbreytt landbúnaðarframleiðsla getur stutt við ferðaþjónustu, sem er í sjálfu sér að gerbreyta þessi missirin umgjörð íslensks landbúnaðar. En á sama tíma talar hv. þingmaður eins og framleiðslustýring sé sjálfstætt markmið og góð í sjálfu sér. Er ekki vandi landbúnaðarins sá að stuðningskerfið hvetur ekki nægjanlega til nýsköpunar, til vöruþróunar, til fjölbreytni í framleiðsluháttum? Á ekki markmiðið að vera að styðja við landbúnaðinn frekar til að styðja við fjölbreytta byggð og fjölbreytta atvinnuhætti, frekar en að stuðningurinn sé framleiðslutengdur eins og hann hefur verið frá 1991? Og í sjálfu sér þar með stutt mest við þá sem mest framleiða og minnst við þá sem eru á veikustu búunum í veikustu sveitunum? Hlýtur ekki lausnin fyrir okkur í landbúnaðinum að vera að losa um þetta allt saman, brjóta upp ofbeldiskerfið sem flokkur hv. þingmanns hefur varið með undanþágu Mjólkursamsölunnar frá samkeppnislögum og auka möguleika lítilla framleiðenda á að koma með fjölbreyttar afurðir beint frá býli og mæta þar með fjölbreyttari þörfum á nýjum tímum?
Herra forseti. Hv. þingmaður hefur eitthvað misskilið mig ef hann skildi mál mitt þannig að ég væri eindreginn talsmaður beinnar framleiðslustýringar. Ég hef alltaf verið opinn fyrir því að skoða það að stuðningsfyrirkomulagið byggði eftir atvikum á öðrum þáttum, að minnsta kosti að hluta til. Það er ekkert vandamál að útfæra það þannig ef við t.d. yrðum sammála um að einhverju leyti væri þetta stuðningur við búsetu og byggð í sveitum. Það væri hægt að hafa bara beinar fastar greiðslur á býli, á hvert lögbýli þar sem er heils árs búseta og einhver lágmarkstilgreind búskaparumsvif. Það er mikill munur á því og að fara yfir í hitt að útfæra stuðninginn þannig að hann sé beinlínis framleiðsluhvetjandi. Ég hef áhyggjur af því. Vegna þess að við erum með afar lítinn og viðkvæman markað og lítið þarf til að raska jafnvæginu þar. Ekki er hægt að horfa fram hjá því að ef þú tekur tiltekið fjármagn, setur það í pott og síðan er opið inn í þann pott fyrir alla þá sem setja á fé og framleiða kjöt, að það er framleiðsluhvetjandi. Þú stækkar þinn hlut af kökunni með því að auka framleiðsluna. Af því hef ég áhyggjur vegna þess að ég hef ekki þá tilfinningu að það sé það sem við þurfum á að halda. Ég er ekki endilega að spá því að framleiðslusprenging verði eða sauðfé muni stórfjölga en sú hætta er þarna til staðar. Einhvers konar hlutlaust stuðningsfyrirkomulag væri þó að minnsta kosti laust við þá hættu. Mikil ósköp, öll nýsköpun, fjölbreyttari atvinnustarfsemi og fleiri stoðir undir byggðinni í strjálbýlinu eru náttúrlega afar mikilvægar. Í því sambandi er vöxtur ferðaþjónustunnar ákaflega ánægjulegur, við mættum að vísu standa okkur betur í að dreifa henni betur um landið og auðvelda fjarlægari landshlutum að vera þátttakendur í þeim vexti, svo sem um Vestfirðina, norðausturhornið o.s.frv. Það vill svo til að í mörgum tilvikum eru það einmitt líka sauðfjárræktarsvæði sem liggja hvað fjærst stóru miðjunum í landinu. Það væri vissulega hægt að gera ýmislegt betur í því.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé nefnilega sorglegt með þennan samning að í honum blasa við svo mörg glötuð tækifæri. Eitt er það sem hv. þingmaður rakti að ekki væri nýtt tækifærið til þess að fela bændum verkefni í endurheimt votlendis og öðrum þjóðþrifaverkefnum til að glíma við loftslagsvandann. Annað er að maður sér óþægilega lítil merki þess að stjórnvöld átti sig á þeirri grundvallarbreytingu sem er að verða í landbúnaðinum og getur orðið í landbúnaðinum með aukningu í ferðaþjónustu. Það er auðvitað bæði matvælaframleiðsla fyrir ferðamenn en líka, eins og hv. þingmaður nefndi, að möguleiki sé til að dreifa ferðamönnum betur með því að þróa betur staðbundnar vörur, staðbundin sérkenni og auka þar með á sérhæfingu í sveitum. Í sjálfu sér held ég að við stöndum frammi fyrir því að margt af hugmyndafræðinni í landbúnaðarkerfinu, allt frá mjólkursölulögunum 1934, er orðið úrelt. Þá var áherslan á ódýra mjólk, heilnæma mjólk og massaframleiðslu. Það mátti ekki hafa nein sérkenni, upprunasérkenni. Bannað var að selja Borgarnesskyr o.s.frv. Núna er krafa tímans, krafa ferðaþjónustunnar og krafa nýrra tíma uppruni, skýrari tenging milli framleiðslu og markaðar. Ég held að allt sem þurfi að gerast núna sé í sjálfu sér að sprengja upp þetta gamla úldna stofnanakerfi sem heldur aftur af þeirri framþróun sem við þurfum raunverulega á að halda fyrir hinar dreifðu byggðir.
Herra forseti. Já, ég verð að taka undir það. Ég varð svolítið hryggur þegar ég sá þetta upplegg, mér fannst vanta í það meiri framsækni og metnað og trú á ýmsa nýja möguleika og að þess sæi stað. Á sínum tíma var sett á laggirnar fyrirbærið Framleiðnisjóður landbúnaðarins, sérstaklega til þess að styðja við búháttabreytingar og nýsköpun. Sá sjóður hefur margt ágætt gert og er enn að því það tókst að halda honum rétt á lífi í gegnum hrunið. Vonir manna stóðu til þess að hann yrði efldur á nýjan leik. Hann hefur átt drjúgan þátt í að stuðla að búháttabreytingum úr hefðbundnum landbúnaði yfir í ferðaþjónustu, yfir í ylrækt eða ýmsa smáframleiðslustarfsemi á býlum o.s.frv. Og hægt væri að gera miklu betur. Staðreyndin er sú að þetta getur orðið alveg ótrúlega fjölbreytt og skemmtileg flóra ef vel tekst til. Maður sér þetta sums staðar annars staðar, eins og í Sviss eða Austurríki, þar sem menn hafa ekkert verið feimnir við að hlúa að þeim fjallahéruðum og svæðum sem þeir ætla að styðja við bakið á, hvort sem það er til að geta séð kýr með bjöllur uppi í hlíðum eða eitthvað annað. En veruleikinn er sá að ferðaþjónusta og ýmislegt blómstrar á þeim svæðum sem tengt er afurðum beint frá býli, staðbundinni úrvinnslu og mörgu slíku. Þessi þróun fór seint af stað hér. Það er alveg rétt. Og menn geta sagt eins og hv. þingmaður að kerfið hafi verið svolítið staðnað eða stamt í þeim efnum og mætti margt gera betur. Ég get því alveg tekið undir það og samningurinn er pínulítið byggður á þeim gamla grunni, að styðja við þessa hefðbundnu framleiðslu og ég hefði alveg getað hugsað mér að einhverjar áherslur væru beinlínis færðar til og eitthvað af fjármununum fært yfir í meiri aðgerðir sem horfðu til framtíðar og að skapa breiðari grunn. Bændur hefðu þá að vísu orðið að sætta sig við að það væri að einhverju leyti á kostnað stuðningsins við framleiðsluna [[Forseti hringir.]]ár frá ári en menn væru að fjárfesta í framtíðinni. Menn væru að trúa á að með þessu væri verið að fjárfesta í framtíð búsetunnar í strjálbýlinu.
Virðulegur forseti. Björt framtíð hefur lagt fram frávísunartillögu um að þessum búvörulögum verði vísað frá, ríkisstjórninni falið að framlengja gildandi búvörusamninga og hefja vinnuna upp á nýtt með samráði við fleiri aðila sem hafa verið út undan í þessu ferli. Þetta er í raun og veru prinsippafstaða um ferli, prinsippafstaða um það að svona mikilvæg vinna sem skiptir svona miklu máli fyrir stór svæði landsins, fyrir þúsundir og tugþúsundir bænda, fyrir neytendur í landinu og framleiðslu, að svona ákvarðanir séu ekki teknar í þröngum bakherbergjum þar sem aðilum á borð við neytendur, samkeppnisyfirvöld, Umhverfisstofnun, Landgræðslu o.s.frv. sé beinlínis haldið fyrir utan. Ég verð að taka undir með hv. formanni atvinnuveganefndar í stuttu viðtali í Morgunblaðinu í dag, það er mikilvægt að þetta samráð eigi sér stað. Í nefndaráliti og breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar er mælst til þess að auka einmitt þetta samráð, að stytta tímann úr tíu árum í þrjú ár og nýta þann tíma til að eiga þetta samráð. Við í Bjartri framtíð viljum meina að þar sé farið algjörlega öfugum megin að, þ.e. hér er lagt til við samþykkjum þennan samning sem hefur verið gerður án þessa samráðs, segjum í leiðinni, en það verður að vera samráð þannig að við skulum hafa það fram í tímann á næstu þremur árum á meðan þessi samningur gildir - og þá hvað? Getum við komist að einhverri annarri niðurstöðu? Við í Bjartri framtíð teljum algjörlega óþarft að byrja á því að stíga það skref að fara í þennan búvörusamning með þeim breytingum sem í honum felast og hafa orðið til án samráðs við neytendur, við Landgræðslu og án tillits til umhverfisþátta, fullkomlega í trássi við og fram hjá öllum samkeppnissjónarmiðum, við teljum óþarft að það þurfi að gera þessa breytingu fyrst til að geta átt samráðið sem við hefðum átt að viðhafa áður en við gerðum breytinguna. Þetta er prinsippíel afstaða hjá okkur og hún lýsir í engu andúð okkar á íslenskum landbúnaði eða stuðningi við íslenska landbúnaðarframleiðslu, þvert á móti. Ég, eins og við í Bjartri framtíð, er mikill stuðningsmaður íslenskra bænda, ég er mikill stuðningsmaður íslenskrar landbúnaðarframleiðslu, ég hef trú á því að íslensk landbúnaðarframleiðsla standi sig í samkeppni við innflutta framleiðslu. Hún hefur sýnt sig gera það, breytingarnar sem voru gerðar á ylræktinni þegar horfið var frá tollvernd og farið yfir í framleiðslutengdan stuðning sýndu fram á það að íslensk ylrækt er fullkomlega samkeppnishæf við innflutning og blómstrar. Það sem meira er, með þeirri breytingu ýttum við undir fjölbreytni í framleiðslu sem ekki veitir af í þessu litla landi og þeim litla landbúnaðarbransa sem við eigum. Það segir sig sjálft að landbúnaður á norðurhjara í þessu litla landi getur ekki verið mjög fjölbreyttur. Landbúnaðarkerfið og sú stífa framleiðslustýring sem hefur verið á íslenskum landbúnaði áratugum saman hefur í raun stuðlað að einsleitni í íslenski landbúnaðarframleiðslu. Ekki það að íslensk mjólk sé ekki alveg frábærlega góð en það er samt dálítið merkilegt að það skuli bara vera til ein íslensk mjólk, ríkismjólkin. Það er ekkert í kerfinu, ekkert sem ýtir undir fjölbreytni, vöruþróun og nýsköpun í þessum bransa. Síðustu árin, einn, tvo áratugina, höfum við séð talsverða hreyfingu íslenskra bænda þar sem þeir hafa farið út í nýsköpun, sérhæfingu á sinni framleiðslu. Frægt er nú hvannalambið úr Dölunum sem er mjög skemmtileg nýbreytni, en auðvitað er þetta bara pínulítið agnarbrot af heildarframleiðslunni. Við í Bjartri framtíð gagnrýnum það að ekki sé sérstaklega stutt betur við nýsköpun og að ekki sé nein sýn á að færa framleiðsluna meira út í lífræna og fullkomlega sjálfbæra ræktun sem er engin spurning að ætti auðvelt með samkeppni, jafnvel útflutning með hinu fræga Íslandsmerki á. Við gagnrýnum það að í búvörusamningunum er ekki horft til umhverfissjónarmiða eins og kom ágætlega fram í ræðu Bjartar Ólafsdóttur, framsögumanns nefndarálits 3. minni hluta, Bjartrar framtíðar. Áður en samningarnir lágu fyrir var rætt um að menn mundu færa sig frá framleiðslutengingum og yfir í tengingar við fjölbreyttari framleiðslu en líka tengingar út frá byggðasjónarmiðum við byggð, svokallaða býlastyrki eða styrki sérstaklega fyrir býli og hreinlega styrki til þess að búa í sveitum, hvort sem menn eru þar með mikla framleiðslu eða stunda einhverja aðra starfsemi, eins og t.d. ferðamannaiðnað eða hvað. Því miður, þegar búvörusamningarnir koma síðan fram, er búið að draga þennan hluta niður í lítið sem ekki neitt og enn er styrkt við í raun og veru framleiðslutengingu stuðningsins. Nú höfum við haft framleiðslustýringu og tengt stuðninginn við framleiðsluna áratugum saman og hver er niðurstaðan byggðalega séð? Við höfum séð það síðustu 20, 30 eða 40 árin að það hefur verið stórkostleg fækkun mjög víða í sveitum á Íslandi. Úr mörgum sveitum hefur fólk því sem næst alveg flosnað upp og því miður sjáum við ekkert hér sem ýtir undir það að færa þá þróun til baka. Þvert á móti sjáum við þessi árin stórkostlega samþjöppun í íslenskum landbúnaði, sérstaklega í mjólkuriðnaði þar sem við sjáum færri býli en fjölgun risabýla sem eru það stór að þau eru löngu hætt að vera einhvers konar fjölskyldueiningar, enda fjármagnaðar og reknar af stórfyrirtækjum sem eru í raun og veru komin í landbúnaðariðnað. Hvers skyldi vera ástæðan fyrir því að Kaupfélag Skagfirðinga er orðið svona risastór eigandi hlutfallslega í Mjólkursamsölunni? Það er auðvitað vegna þess að Kaupfélagið hefur verið að kaupa sig inn í íslenskan landbúnað og rekur hann eins og hvern annan bisness. Það er kannski eðlilegt viðskiptalega séð og út frá framleiðslunni en það hefur hins vegar ekkert með byggðastuðning að gera. Ég vil meina að það sé mikilvægt að við aftengjum byggðastefnuhugsunina við landbúnaðarstuðning og framleiðslukerfi okkar - það á svo sem alveg eins við um sjávarútveginn - og séum með fjölbreyttan byggðastuðning sem er stuðningur við byggð í sveitum eða byggðum landsins sem er ekki bundinn einhverri ákveðinni framleiðsluaðferð, einhverri ákveðinni afurð eða ákveðinni tækni, heldur býður íbúum sveitanna og í þeim byggðum upp á að velja sjálfir hvað þeir fást við og velja sjálfir hvaða iðnað, þjónustu, framleiðslu eða hvað það er sem þeir kjósa að starfa við og hafa trú á. Í þessum samningum viðhöldum við í raun og veru mjög þröngri stýringu á það hvað fólk í sveitum landsins má gera. Það er miður, það hefði verið gott tækifæri að ganga lengra í að opna þessar dyr. Það er jákvætt að hér er að einhverju leyti verið að opna á fjölbreytni en það er bara allt of lítið. Neytendavinkillinn er mikilvægur vegna þess að stuðningurinn er ekki bara byggðastuðningur heldur er hann stuðningur við íslenskan landbúnað og íslenskt matvælaöryggi. Ég vil taka það fram, þó að mér finnist það næstum óþarft en miðað við umræðuna í dag er mikilvægt að taka það fram, að mér þykir íslensk matvælaframleiðsla mikilvæg, mér þykir stuðningur við hana mikilvægur, mér finnst matvælaöryggi Íslendinga vera mikilvægt mál. En matvælaöryggi Íslendinga er ekki bara falið í því að við framleiðum einhver ókjör af sykruðu jógúrti eða að við framleiðum ókjör af svínaskönkum eða bara kjúklingum heldur hlýtur það að geta falist í fjölbreyttari framleiðslu. Hér er verið að opna t.d. á að geitarækt komi betur inn. Hvað um býflugnarækt? Einhvern tímann var hugmynd um krókódílarækt í Þingeyjarsveitum. Ég spyr mig hvort það geti mögulega verið framtíð í því. Hinn endi matvælaframleiðslunnar er dreifing og sala og neysla á þeirri framleiðslu. Þar kemur að neytendum á Íslandi sem hafa vegna framleiðslustýringar í gegnum áratugina, með mjög stífri tollvernd og takmörkun á innflutningi á matvælum sem gætu mögulega verið í samkeppni við íslenska framleiðslu, í raun setið eftir og hafa dálítið þurft að láta sér verða að góðu það sem í boði er. Ég vil ítreka að ég hef svo mikla trú á íslenskri matvælaframleiðslu, t.d. íslenska lambinu, að ég hef engar áhyggjur af því að með eðlilegum stuðningi sem er tengdur framleiðslunni muni íslensk landbúnaðarframleiðsla ekki spjara sig fullkomlega vel í samkeppni við sambærilegar vörur, alveg eins og íslensk framleiðsla ylræktarinnar, íslenskar gúrkur og tómatar, hefur gert og sannað sig. Hér er gert ráð fyrir, í raun og veru til þess að vega upp á móti nýgerðum tollasamningum við Evrópusambandið sem gera ráð fyrir auknum innflutningi, m.a. á ostum, mótvægisaðgerðum þar sem tollar á þessum vörum eru hækkaðir til að vernda íslenska ostaframleiðslu. Það er verið að handtína út einhverjar tegundir af mögulega innfluttum ostum sem ekki eru framleiddar hér á landi og þær mega koma í gegn. Það má vel segja að þetta komi sér örugglega ágætlega fyrir íslenska ostaframleiðendur. Þetta mun að vísu ekki hvetja þá til nýbreytni eða nýsköpunar þar sem þá er ljóst hvar þeir njóta verndar. Þetta mun ekki hvetja þá til að keppa við erlenda osta í gæðum, ferskleika, nýjum brögðum eða hverju sem er sem hefði einmitt verið jákvætt, bæði fyrir framleiðendurna en ekki síður neytendurna. Það að binda íslenskt landbúnaðarkerfi í tíu ár, þó svo að með breytingartillögu meiri hluta hv. atvinnuveganefndar sé verið að stytta það mögulega í þrjú ár, að binda framleiðsluna áfram við það að taka ekki tillit til hagsmuna neytenda, að hafa talsmenn neytenda ekki við borðið, er algjörlega óásættanlegt. Það er eiginlega óskiljanlegt hvernig fólki dettur það í hug. Þetta er dálítið eins og að skipuleggja heilbrigðiskerfið bara með samtali ráðuneytis við lækna en hlusta aldrei á sjúklinga eða hjúkrunarfræðinga. Þetta er stórfurðuleg aðferðafræði og því miður verður hún eiginlega bara súrrealískari við tilmæli meiri hluta hv. nefndar um að taka samráðið eftir á. Ég get ekki lokið máli mínu án þess að koma aðeins inn á samkeppnisvinkilinn. Það er óskiljanlegt og fullkomlega óásættanlegt að heil atvinnugrein, hversu mikilvæg sem hún kann að vera í byggðalegu, sögulegu, matvælaöryggislegu tilliti o.s.frv., sé tekin út fyrir sviga þegar kemur að samkeppni. Það að ekki sé horft til samkeppnissjónarmiða er svo skaðlegt þegar kemur að hagsmunum neytenda, en ekki síður að hagsmunum bænda sjálfra vegna þess að það hefur sýnt sig að hver sú atvinnugrein sem ekki nýtur samkeppni, sem ekki þarf að ástunda nýsköpun, þarf ekki að slást aðeins um nýjar hugmyndir, meiri gæði o.s.frv., á ekki annað fyrir sér en að staðna og falla frá. Það að útiloka eðlileg samkeppnislög sem gilda um allt annað á þessu landi og í íslensku hagkerfi er fullkomlega óásættanlegt. Á það hefur verið bent að hér sé verið að setja í lög og í raun hvetja til verðsamráðs og samráðs og athafna sem beinlínis eru refsiverðar og varða allt að sex ára fangelsi í öllum öðrum brönsum og það er fullkomlega óskiljanlegt, herra forseti, og full ástæða til að mótmæla þeim enda skorti á samkeppnisvinkli á umhverfi og framþróun þessarar mikilvægu atvinnugreinar. Bent hefur verið á það í andsvörum fyrr í kvöld og hægt er að lesa það á milli línanna að sé maður ekki fullkomlega sáttur við þessa búvörusamninga og umhverfi landbúnaðarins eins og það er sé maður á móti landbúnaðinum og á móti því að landbúnaðurinn hljóti stuðning. Ég mótmæli því í lok máls míns. Ég er þvert á móti stuðningsmaður þess að við styðjum við íslenskan landbúnað en að við gerum það ekki með belti og axlaböndum og gjörð, við gerum það ekki bæði með tollvernd og með því að undanskilja landbúnaðinn samkeppnissjónarmiðum, með því að styðja framleiðsluna og horfa ekki til áhrifa framleiðslunnar á umhverfissjónarmiðið. Íslenskar kvikmyndir keppa við niðurgreiddar kvikmyndir erlendis frá í kvikmyndahúsum á Íslandi. Þær pluma sig ágætlega vegna þess hreinlega að [[Forseti hringir.]]þær eru góðar. Þær njóta stuðnings eins og hinar innfluttu myndir en út af samkeppninni við erlendar myndir verða þær betri.
Virðulegi forseti. Ég vil fara hér nokkrum orðum um búvörusamninginn og um þær breytingartillögur sem meiri hluti atvinnuveganefndar gerir. Ég vil fyrst lýsa miklum vonbrigðum með að við skulum búa við ríkisstjórn sem gerir búvörusamning á síðustu metrunum og er að reyna að berja hér í gegn samning til tíu ára, kveður samt á um að í honum skuli vera einhvers konar endurskoðun eftir þrjú ár, sem er þó óljóst hvort yrði gert lagalega með þeim hætti að ríkinu sé frjálst að ganga frá samningnum. Þegar málið var kynnt fyrir mér á sínum tíma meðan á samningsgerðinni stóð af hæstv. þáverandi landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra lagði ég sem formaður Samfylkingarinnar á það þunga áherslu að kallað yrði til alvörusamráðs um þetta mál. Það væri eðlilegt þegar svona stórir hagsmunir væru í húfi að ríkisstjórnin hefði skýrt samningsumboð frá Alþingi áður en lagt væri af stað í samninga. Við þeim viðvörunum var skellt skollaeyrum. Reyndar lýsti ráðherrann þó athyglisverðum markmiðum sem öll lutu að því að losa um þetta stífa framleiðslustýringarbixerí sem landbúnaðurinn hefur illu heilli verið hnepptur í, en síðan kom samningur til tíu ára um mjög litlar breytingar. Í lagafrumvarpinu sem hér var lagt fram upphaflega er afturför á mörgum sviðum og sérstaklega hvað varðar samkeppnisþátt málsins. Það er alveg ótrúlegt að þessi uppgefna ríkisstjórn, þar sem samskipti milli manna eru algjörlega hrunin, ætli að fara fram á það við Alþingi að við þolum frá henni að hún og meiri hlutinn, sem er hér á síðustu metrunum, bindi hendur næsta þings og reyna að búa til ramma sem geti bundið Alþingi til tíu ára. Það er líka athyglisvert að hér er ekki um að ræða neinar smáfjárhæðir. Útgjöldin samkvæmt þessum samningi og verðmæti tollverndarinnar saman nema um 200 milljörðum á tíu árum. Það er eins og dýrasta útgáfan af óhagstæðasta Icesave-samningnum. Mér þykja stjórnarflokkarnir nálgast þetta verkefni af gríðarlegri léttúð, svo ekki sé meira sagt. Það er fagnaðarefni að nefndin skuli leggja upp með þetta víðtæka samráð á næsta kjörtímabili, en það er algjörlega fráleitt að byrja á að gera samning til tíu ára og fara svo í að leita samráðs um hvernig haga eigi samningsgerðinni. Við í Samfylkingunni höfum verið fylgjandi opinberum stuðningi við landbúnaðarframleiðslu, en það er lykilatriði þegar honum er fyrir komið að hann raski ekki samkeppni meira en nauðsyn krefur og tryggi bændum og neytendum hámarksávinning. Það gerir núverandi kerfi ekki og það gerir þetta kerfi ekki heldur með þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Við getum horft á breytingar sem gerðar hafa verið í fortíðinni í öðrum atvinnugreinum. Grænmetisframleiðslan var nefnd hér fyrr í dag og hún er mjög gott dæmi. Það er nefnilega þannig að í henni hefur tekist að búa til kerfi þar sem vissulega eru umtalsverð framlög úr ríkissjóði til greinarinnar, en það hvetur til samkeppni, það ýtir undir vöruþróun og frumkvæði bænda og auðveldar greininni að keppa við innflutta framleiðslu. Það hlýtur að vera markmið okkar, ekki að skapa atvinnugreinum falskt öryggi með tollmúrum og höftum heldur búa til þannig kerfi að þær geti keppt á ágætisgrundvelli í frjálsum viðskiptum. Ég nefndi hér áðan að upphafleg markmið um afnám framleiðslustýringar og aukið markaðsaðhald hafi þynnst svo út í gerð samninganna að ekkert hafi staðið eftir. Nú er sem sagt meiri hluti nefndarinnar búinn að leggja það alfarið á hilluna. Við erum því að samþykkja hér samning sem mun hvorki tryggja greininni né neytendum fullnægjandi ávinning. Í samningnum er líka fullt af glötuðum tækifærum. Hér hefur umhverfisþáttur málsins verið nefndur. Það liggur fyrir að Ísland þarf að uppfylla skuldbindingar í loftslagsmálum. Af hverju í ósköpunum var tækifærið ekki notað núna og fjármagn sett í það að gera bændum kleift að starfa við það að endurheimta votlendi og draga þannig úr loftslagsáhrifum? Við þurfum að grípa til aðgerða sem þjóð. Ég held við séum öll sammála um að það sé mjög skilvirk leið. Af hverju í ósköpunum var ekki tækifærið notað núna? Það er líka athyglisvert að hér er ekkert gert til þess að auka fjölbreytnina í greiðslufyrirkomulagi. Það skortir að stuðningur sé veittur með fjölbreyttari hætti og ekki er neitt gert til þess að greiða fyrir samkeppnisstöðu minni keppinauta í afurðasölu. Í því samhengi er vert að hafa í huga að undanþágan frá samkeppnislögum sem Mjólkursamsalan nýtur var sett á árið 2004 og yfirlýst markmið hennar þá var að gera greininni fært að sameina afurðastöðvar án samrunaeftirlits en ekki að undanskilja eftirlit með markaðsráðandi stöðu. Það ætti að vera tímabundið til að draga úr dreifingarkostnaði, draga úr kostnaði í afurðakerfinu og búa greinina undir samkeppni erlendis frá. Það tókst svo vel að árið 2007 var fjallað um lagabreytingar í athugasemdum með frumvarpi til breytinga á búvörulögum sem hæstv. þáverandi landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra og núverandi forseti Alþingis, Einar K. Guðfinnsson, lagði fram. Hann fjallaði um undanþáguna með eftirfarandi hætti: „Var því talið nauðsynlegt þar til markaðurinn yrði talinn þroskaður í þeim skilningi, að verðmiðlun og verðtilfærsla afurðastöðva í mjólkuriðnaði yrði undanskilin gildissviði samkeppnislaga. Frá setningu breytingalaganna hefur átt sér stað mikil hagræðing og er staða iðnaðarins í dag talin það stöðug að óþarft sé lengur að lögbinda undantekningu um verðtilfærslu og verðmiðlun frá samkeppnislögum.“ Þetta segir Einar K. Guðfinnsson, landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, í athugasemdum með frumvarpi í árslok 2007. Engu að síður er áfram haldið með þessa undanþágu sama þótt við blasi að hún hefur reynst Mjólkursamsölunni skálkaskjól til ofbeldisaðgerða gagnvart samkeppnisaðilum og að Mjólkursamsalan hefur misbeitt valdi sínu ítrekað og reynt að túlka þessa undanþágu miklu víðar en hún gildir í raun samkvæmt orðanna hljóðan. Undanþágunni er viðhaldið núna af meiri hluta nefndarinnar. Hvað kom síðan fram fyrir nefndinni? Jú, að undanþágan er óþörf. Hún er óþörf ef markmiðið er að tryggja að hægt sé að safna mjólk á sama verði um allt land og selja hana á sama verði um allt land. Það er engin þörf fyrir undanþágu frá samkeppnislögum til þess að ná þeim árangri. Þetta sagði Samkeppniseftirlitið og stafaði það ofan í nefndarmenn. En fulltrúar meiri hlutans ákveða að taka ekki einu sinni mark á efnislegum rökum og halda þessari undanþágu áfram. Þetta er víðtækari undanþága en landbúnaðurinn nýtur frá samkeppnislögum í nokkru nágrannalandi okkar. Og það sem verra er, tilburðir Mjólkursamsölunnar til þess að misnota þessa undanþágu með mismunun í verðlagningu, sem hefur valdið gríðarlegum sektum frá Samkeppniseftirlitinu, góðu heilli, hafa verið látnir óátaldir af meiri hluta nefndarinnar. Það er líka vert að hafa í huga að í frumvarpinu eins og það útbúið var í upphafi var gert ráð fyrir að undanþágan yrði enn hert og að bannið við misnotkun á markaðsráðandi stöðu mundi ekki lengur gilda um ofbeldismanninn. Það átti sem sagt bara að opna upp á gátt möguleika Mjólkursamsölunnar til ofbeldisaðgerða. Blessunarlega er nú undið ofan af því í breytingartillögunum sem nefndin gerir nú, vona ég. Ég tek eftir því að menn tala um óbreytt ástand í greinargerðinni. Ég tel þess vegna afar mikilvægt að halda því hér til haga að í því lögskýringargagni og í þeim umræðum sem hér fara fram að það sé hafið yfir vafa að Samkeppniseftirlitið hefur áfram eftirlit með misnotkun á markaðsráðandi stöðu í mjólkuriðnaði. Undanþágan dugar ekki til að koma ofbeldismanninum í skjól enn einn ganginn. Það er síðan athyglisvert að í umfjöllun meiri hluta nefndarinnar er gefið í skyn að samningurinn sem nú verði staðfestur sé einungis til þriggja ára. Mér þykir það samt veikburða þegar aðstæðurnar eru eins og hér um ræðir því að í fjölmörgum greinum frumvarpsins er vísað til ársins 2026, þannig að við erum að fara að lögfesta skuldbindingar til 2026. Hefur ríkið frjálst val um það eftir þá endurskoðunarvinnu sem nú á að fara af stað, það mikla samtal sem menn eru búnir að ákveða að taka um hvert þeir vilji stefna eftir að þeir ákveða að fara af stað? Það er svolítið fyndið. Þetta er eins og að við búum við stjórnarmeirihluta sem er lagður af stað vesturleiðina til Akureyrar, en hann er ekki alveg viss hvert hann er að fara, hann veit ekki hvort hann er að fara til Akureyrar, til Vestmannaeyja eða hvert hann er að fara og sýnir það betur en nokkuð annað ráðleysi ríkisstjórnarmeirihlutans í þessu máli. Ég vil algjörlega skýr svör um að ríkið hafi fullt svigrúm til þess að víkja frá þessum samningi eftir þrjú ár ef það er vilji meiri hlutans þá, sem blessunarlega margt bendir til að verði frjálslyndari og opnari fyrir markaðslögmálum í þessari atvinnugrein en nú er. Það stefnir í að hér verði ákveðin landhreinsun af þingi af fulltrúum afturhaldsaflanna og það sé von til þess að hér komi sterkari hópur frjálslyndra þingmanna á nýju kjörtímabili. Það er kannski þess vegna sem við sjáum krampakennda tilraun þessarar úrvinda ríkisstjórnar sem drattast fram úr til að troða þessu máli í gegn til þess að reyna að láta hina afturhaldssömu samsetningu þessa þings gilda út yfir gröf og dauða og langt fram yfir lok þessa kjörtímabils. Það er kannski það sem er raunverulega í gangi hér. Ég held að við munum þess vegna gera breytingartillögu sem hv. þm. Kristján L. Möller mælti fyrir fyrir okkar hönd hér fyrr í umræðunni um að gildistíminn verði ótvírætt til þriggja ára. Við munum líka gera breytingartillögu um brottfall 71. gr. Ég hlýt að horfa á þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem hafa látið teyma sig eins og blindingja í þessu máli. Hvað á þessi þjónkun við ruglið að ganga langt? Það liggur fyrir eftir umfjöllun í atvinnuveganefnd að það eru engin efnisleg rök fyrir undanþágunni. Það er engin þörf á því að viðhalda henni til þess að tryggja að hægt sé að safna mjólk á sama verði um allt land og selja hana á sama verði um allt land. Af hverju er þá verið að viðhalda þessari undanþágu? Það verður mjög athyglisvert að sjá hvort enn þá finnist einhverjir talsmenn atvinnufrelsis í Sjálfstæðisflokknum þegar kemur að atkvæðagreiðslu um þetta mál. Ég er efins um það, en ég bind þó vonir við að nokkrir þeirra eru að leita eftir endurkjöri akkúrat þessa dagana og nokkrir þeirra þurfa að setja upp sparifrjálslyndissvipinn, þótt ekki væri nema til þess að fá endurkjör. Ég sé tvo fulltrúa þeirra í þessum sal, hv. þingmenn Vilhjálm Bjarnason og Birgi Ármannsson. Ég held að það væri virkilega gleðilegt ef gæti kviknað hjá þeim og tekið sig upp langdeyfð og dauð frjálslynd taug við afgreiðslu þessa máls. Þó að við séum ekki að ræða tollasamninginn við Evrópusambandið er mjög mikilvægt að hafa heildarsamhengið í huga vegna þess að til að heildarsamhengið virki þarf ákveðið jafnvægi. Við styðjum útgjöld til stuðnings við landbúnaðarframleiðslu og markmiðið hlýtur að vera að stuðningurinn raski sem minnst heilbrigðri samkeppni og markaðslögmálum, skili bændum og neytendum hámarksávinningi. Hluti af þeirri heildarmynd hefur verið að Ísland hefur undirgengist skuldbindingar um að leyfa innflutning á landbúnaðarvöru annars vegar á lágum tollum og hins vegar á kvótum. En framkvæmdin hefur verið sú af varðstöðumönnum um óbreytt ástand áratugum saman að menn hafa búið til kerfi til þess að reyna að koma í veg fyrir að það skapist nokkurt verð- eða gæðaaðhald með þessum innflutningi. Yfirlýst markmið þessara samninga af hálfu Íslands þegar Ísland hefur skrifað undir þátttöku í þessum samningum hefur verið að menn vilji að þeir skapi aðhald í verði og gæðum. En þegar innflutningskvótarnir eru boðnir upp skapast hvorugt. Verðið verður nokkurn veginn það sama og á hinni innlendu framleiðslu og vegna þess hve mikið er borgað fyrir kvótana fara menn í það að flytja inn lélegustu vöruna, ódýrustu vöruna. Þess vegna er mjög mikilvægt, líka í ljósi þess að fyrir liggja hæstaréttardómar um ágalla í þessu innflutningsuppboðskvótakerfi, að breyta lögum og úthluta innflutningskvótum með hlutkesti. Við munum gera breytingartillögu þar um. Samtök verslunar og þjónustu hafa sent Alþingi aðrar hugmyndir þar sem þrír fjórðu hlutar ættu að úthlutast á grundvelli reynslu og fjórðungur á grundvelli hlutkestis. Ég tel það einfaldlega ófært vegna þess að í fortíðinni hafa framleiðendur keppst um að bjóða hátt í þessa kvóta til þess að verja sig fyrir erlendri samkeppni. Ég sé þess vegna enga ástæðu til að byggja á sögulegri reynslu þegar kemur að úthlutun þessara kvóta. Það er þvert á móti mjög mikilvægt að úthluta þeim með hlutkesti, með eins einföldum hætti og mögulegt er, rétt eins og meiri hluti nefndarinnar leggur til. Það er kannski eitt af því fáa sem ég get hrósað meiri hlutanum fyrir, þ.e. að sama fyrirkomulag muni gilda fyrir alla innflutningskvóta eins og meiri hlutinn gerir ráð fyrir að gert verði hvað varðar upprunamerkta osta. Það er mjög mikilvægt til þess að árangurinn af heildarsamhengi hlutanna verði fullnægjandi og að aðhald skapist bæði í gæðum og verði. Virðulegi forseti. Það er gott að sjá af hálfu meiri hluta nefndarinnar að menn leggja upp með alvöruvinnu á næstu árum í endurskoðun búvörusamninga. En það er ekki þessa afturhaldssama þings að binda hendur næstu þinga. Það á þvert á móti að vera þannig að ný ríkisstjórn komi að hreinu borði. Það skiptir mjög miklu máli að nýr meiri hluti Alþingis hafi frjálst val um með hvaða hætti þetta mál verði þróað aftur. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins ætli að standa að því að binda hér afturhald og forsjárhyggju í sessi næstu tíu árin með óafturkræfum hætti. Ég held þess vegna að það sé mjög mikilvægt að gengið verði ríkt eftir því að það sé ótvírætt að ný stjórnvöld hafi fullt frelsi til þess að taka ákvarðanir á miðju næsta kjörtímabili. Það er ágætistími til stefnu ef við horfum til þriggja ára, þannig að samningarnir gildi til ársloka 2019. Það þarf auðvitað að eiga um það samtal. Það þarf að þróa nýjar hugmyndir og nýjar leiðir. Við eigum það öll skilið. Landbúnaðurinn þarf mjög nauðsynlega á því að halda að öðlast meira frelsi í framleiðslu, í vöruþróun og fá þannig tækifæri til þess að nýta alla þá miklu möguleika sem samfélagsbreytingarnar sem við lifum núna skapa, aukin ferðaþjónusta, mikill fjöldi munna að metta í þessu landi og ný tækifæri sem geta skapast í útflutningi.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög skelegga ræðu þar sem hann sýndi mjög skilning sinn á högum og kjörum bænda en jafnframt hélt mjög skýrt fram þeirri stefnu okkar í Samfylkingunni að við viljum ekki sjá þær undanþágur frá samkeppnislögum sem enn er að finna í þessum lögum. Hv. þingmaður lagði á það áherslu að mjög mikilvægt væri að hendur nýrra þinga yrðu ekki bundnar inn í framtíðina til tíu ára. Þá langar mig til þess að spyrja hann um tvennt: Í fyrsta lagi. Telur hann einboðið eins og um hnúta er búið í breytingartillögum meiri hlutans að það sé algjörlega í gadda slegið að næsta þing fái málið til afgreiðslu? Í öðru lagi. Af því hv. þingmaður hefur verið virkur í umræðu um stjórnarskrá og þekkir hana mörgum öðrum betur, telur hann að það standist stjórnarskrána að samþykkja lög af því tagi sem hér er verið að ræða sem kunna hugsanlega að binda hendur þingsins, þess vegna til nánast þriggja kjörtímabila? Er algjörlega ljóst að það sé heimilt samkvæmt stjórnarskránni?
Virðulegi forseti. Þetta er mjög góð spurning og sú sem ég hef miklar áhyggjur af. Við vitum að ef búið er að gera bindandi búvörusamning er ekkert auðveldlega úr honum komist nema með samkomulagi beggja aðila. Við reyndum það eftir hrun þegar gerðir voru breytingar á gildandi búvörusamningi en svigrúm okkar þá í ríkisstjórn var takmarkað vegna þess að það var gildur samningur fyrir hendi. Á hinn kantinn má auðvitað segja að það er stjórnarskráin sem ljær Alþingi algjört sjálfdæmi um það að samþykkja fjárveitingar frá einu ári til annars. Samningar allsherjarvaldsins að því leyti eru bundnir fjárveitingum Alþingis á hverjum tíma. Vegna þess að hv. þingmaður spyr hvort eitthvað sé í gadda slegið þarna þá er það nefnilega akkúrat ekki. Það er ekkert í gadda slegið. Meiri hlutinn slær í og úr. Hann segir að nú séu fyrstu þrjú ár samninganna staðfest og mörkuð framtíðarsýn til tíu ára. Hann leggur samt upp aðferðafræði fyrir endurskoðun samninganna, segir á bls. 3 í nefndaráliti, og leggur til að endurskoðunin byggist á aðferðafræði sem feli í sér víðtæka samstillingu um landbúnaðinn, á atkvæðagreiðslu um endurskoðaða samninga meðal bænda og afgreiðslu Alþingis á lagabreytingum sem sú endurskoðun kann að kalla á. Mér finnst þetta býsna óljóst. Er þá Alþingi í seldri stöðu? Verða samningarnir alltaf að lágmarki að hljóða upp á það sem kveðið er á um í frumvarpinu sem við eigum að fara að afgreiða og á að gilda til 2026 samkvæmt orðanna hljóðan? Eða getur Alþingi breytt því sem eftir er frá 2019–2026? Það finnst mér að þeir sem koma hér upp, þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem eru náttúrlega í sinni úlfakreppu að reyna að losa sig úr þessu haftabixi sem þeir eru búnir að flækja sig í, skuldi okkur skýringar á því. Er það þá nákvæmlega þannig að menn komist [[Forseti hringir.]]út úr þessu, að samningarnir séu ekki skuldbindandi eftir 2019?
Frú forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason vísaði til þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Eitt af því sem er merkilegt í þessari umræðu hér í dag er að þingmenn Sjálfstæðisflokksins sitja og þruma þegjandi í sætum sínum úti í sal og virðast ekki hafa kjark til þess að koma og segja hver þeirra afstaða er. [[Gripið fram í: Enginn framsóknarmaður hefur talað heldur.]]Enginn framsóknarmaður talar heldur, segja hv. þingmenn. Ég hef svo sem tekið eftir því. Ég skil vel að þeir vilji ekki taka mikið til máls. Þeir eru þó sammála þessu bixi og eiga það með húð og hári. Ég velti því fyrir mér hvernig er með frjálslynda þingmenn eins og hv. þm. Vilhjálm Bjarnason. Ætlar hann ekki að taka þátt í þessari umræðu? Fáir hafa með jafn skeleggum hætti og hann talað um gildi samkeppninnar og gagnrýnt höft og helsi af þeim toga sem er að finna í þessu frumvarpi og breytingartillögu sem við erum að ræða. Mig undrar ef hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason ætlar ekki að segja neitt af því að hann er nú viðstaddur umræðuna. Varðandi spurninguna um stjórnarskrána er það ekki úr lausu lofti gripið. Ég ber virðingu fyrir þeim mönnum sem hafa stúderað stjórnarskrána. Ég ber virðingu fyrir þeim mönnum sem hafa verið í forustu stjórnmálaflokka, jafnvel lengi, jafnvel þótt það sé annarra stjórnmálaflokka en þeirra sem ég tilheyri. Það vill svo til að fyrrverandi forsætisráðherra og fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins hefur ritað mjög djúpristar greinar þar sem hann sýnir fram á að það séu sterk rök sem hníga að því að með samþykkt samnings af þessu tagi förum við yfir þau mörk sem stjórnarskráin heimilar. Það er þess vegna sem ég vildi fá fram þessa afstöðu hjá hv. þingmanni sem virðist, eins og Þorsteinn Pálsson, telja mikinn vafa leika á því að þarna göngum við í takt [[Forseti hringir.]]við stjórnarskrána. Ef það er einhver sem á að njóta [[Forseti hringir.]]vafans í þessu máli er það stjórnarskráin.
Virðulegi forseti. Það er einmitt athyglisvert að sjá fjarveru þingmanna Sjálfstæðisflokksins og þingmanna Framsóknarflokksins úr þessari umræðu. En ég skil það vel að þeir þingmenn Sjálfstæðisflokksins á suðvesturhorninu sem eru að rembast við að ná endurkjöri vilji ekki verja þessa grímulausu haftavitleysu sem hér er í gangi. Þeir eru að reyna að passa að láta kjósendur sína ekki fatta hvers konar rugl er í gangi. Þess vegna hefur hv. þm. Jón Gunnarsson verið sendur út með þetta reykský, hugmyndina um einhvers konar þriggja ára samning sem samt sé tíu ára samningur en enginn veit hvernig raunverulega er, til þess að reyna að draga athyglina frá bullinu sem hér er í gangi. Ég held að kjósendur í prófkjörum Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi og í Reykjavík þurfi að hugsa sinn gang yfir framgöngu hv. þingmanna Vilhjálms Bjarnasonar, Sigríðar Á. Andersen, Birgis Ármannssonar, Brynjars Níelssonar, Elínar Hirst. Eigum við að fá að hlusta á fleiri meintar frjálslyndisræður frá þessu fólki? Guð forði okkur frá því. Þetta fólk verður að fara í þann Framsóknarflokk sem það á heima í og útskýra það fyrir kjósendum sínum að það hefur enga heimtingu til þess að tala fyrir frjálslyndi á einn eða annan hátt. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] Af því að hv. þingmaður hins vegar spyr um stjórnarskrána þá er það þannig að Samtök verslunar og þjónustu, held ég það hafi verið frekar en Samtök atvinnurekenda, höfðuðu mál til ógildingar búvörusamnings. Því var vísað frá vegna þess að ekki væri búið að staðfesta hann hér. Það mun því reyna á það fyrir dómstólum ef menn ætla að reyna að böggla einhverjum tíu ára samningi í gegn. Ég er sammála hv. þingmanni um að það stenst ekki stjórnskipan Íslands að binda svo hendur Alþingis um ókomin ár. Ég held að það sé mjög mikilvægt þess vegna að kreista það þá alla vega út úr þessum þykjustufrjálslyndisþingmönnum Sjálfstæðisflokksins að þeir gangi alla vega tryggt fram hér þannig að þetta bindi hendur næstu þinga [[Forseti hringir.]]af því að það kann nefnilega að vera að það komi alvörufrjálslyndisþingmenn á næsta þing, ekki svona [[Forseti hringir.]]þykjustufrjálslyndisþingmenn eins og við höfum fengið í boði Sjálfstæðisflokksins á þessu kjörtímabili.
Virðulegi forseti. Í upphafi ræðu minnar, þar sem fjallað er um búvörulög og þær nauðsynlegu breytingar á búvörulögum sem gera þarf til að staðfesta samning sem nefndur er búvörusamningur, ætla ég að frábiðja mér þær góðu óskir sem hv. þm. Árni Páll Árnason sendi mér um að ganga í björg hjá Framsóknarflokknum. Það verður seint, kannski á efsta degi í lífi mínu.
Þú ert húskarl þar.
Sömuleiðis voru þessi frýjunarorð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar óþörf. Ég hef á fyrri stigum lýst ákveðnum efasemdum um búvörusamninga. Ég hef lýst því að sú vegferð sem lagt var upp í kringum árið 1940 til dagsins í dag hefur ekki skilað þeim árangri sem óskhyggja hefur ætlað þessum samningum. Niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðir, eða beingreiðslur eins og þær heita, út á framleitt magn hafa ekki skilað þeim árangri sem til er ætlast. Ég hef leyft mér að horfa á þetta mál út frá öðrum miðum en aðrir þingmenn. Það hefur enginn í þessari yfirferð nefnt afkomu bænda. Í þessu máli liggja ekki fyrir neinar tölulegar upplýsingar um afkomu bænda eftir greinum. Það hefur heldur enginn nefnt stærðir landbúnaðar í þjóðhagsreikningum utan þess sem ég gerði eitt sinn í ræðu, en samkvæmt mínu mati og minni skoðun á þjóðhagsreikningum er vinnsluvirði þessara tveggja höfuðgreina, alla vega sauðfjárræktar, næstum því núll. Það sem sauðfjárræktin hefur í tekjur upp í fastan kostnað og vinnulaun er nánast það sem kemur úr beingreiðslu. Það getur engin atvinnugrein lifað með þeim hætti til lengdar. Það getur heldur engin atvinnugrein lifað til lengdar í vernduðu umhverfi, algjörlega vernduð fyrir allri samkeppni, enda er fjöldinn allur af vörum sem eru staðkvæmdarvörur landbúnaðarafurða sem meintar samkeppnishömlur taka ekki til og hafa leitt til þess að neysluvenjur til þjóðarinnar hafa breyst á undanförnum árum. Við reiknum með því í þeim samningi sem liggur undir að hann leiði til þess að greiddir verði 12 milljarðar á ári til sauðfjárræktar og mjólkurframleiðslu. 12 milljarðar er býsna há upphæð. Það er u.þ.b. 0,5% af landsframleiðslu. Þetta eru næstum þær tekjur sem deilt er um að séu of lágar nú þegar í skattlagningu á aflagjöldum í sjávarútvegi. Þetta eru gríðarlega háar greiðslur. Það sem farið hefur afskaplega í taugarnar á mér í þessu máli er að þessum háu greiðslum er deilt út án þess að vitað sé hver verður hagur móttakanda í málinu. Stærstu styrkveitingar síðustu aldar held ég að hafi verið svokölluð Marshall-aðstoð. Íslendingar eiga ekki heimsmet í styrkjum þótt ýmsir vilji eiga heimsmet á ýmsum sviðum, en í Marshall-aðstoðinni, sem hófst 1947 getum við sagt og stóð 6. áratuginn að einhverju leyti, var það ein af grundvallarkröfum veitenda aðstoðar að færðir yrðu þjóðhagsreikningar í Evrópu þannig að menn vissu hvernig staða mála væri hjá móttakendum. Ég held að allir hafi orðið að uppfylla það skilyrði nema Íslendingar, þeir fengu endalausa traktorsbætur sem voru þá hluti af framleiðslustyrkjum þess tíma. Íslenskur landbúnaður fór í gegnum heila Marshall-aðstoð en ekki dugði það til þess að viðhalda byggð á brothættum svæðum. Sá svæðisbundni styrkur sem hér er talað um getur hugsanlega frestað ákveðinni þróun en hann getur ekki komið í veg fyrir hana. Það er ósk flestra sem hér eiga sæti, held ég, að viðhalda byggð í öllu landinu. Það er líka mín ósk að viðhalda byggð í landinu. En því miður hef ég orðið vitni að því í mínu lífi að það er ekki alltaf hægt. Til dæmis var ekki hægt að bjarga þeirri byggð þar sem foreldrar mínir fæddust og ólust upp. Það kann að vera að það séu einhvers staðar brothætt svæði. Einhvers staðar hef ég lesið að Byggðastofnun hafi skilgreint brothætt svæði þar sem u.þ.b. 1% íbúa búa. Það kann að vera að þau bresti. Á þeim árum sem svokallaðar beingreiðslur hafa átt sér stað hafa menn haft það að markmiði að viðhalda byggð í landinu. Hvernig hefur það gengið? Jú, það hefur gengið með þeim hætti að framleiðendum mjólkur hefur fækkað úr 1.700 úr 700. Markmiðið um dreifða byggð hefur því ekki haldist þar. Afkoma í sauðfjárrækt hefur, eftir þeim tölum sem ég hef skoðað, ekki verið með þeim hætti að það sé til að hrósa sér af. Ég lít svo á að þessi samningur sé til þriggja ára. Á þeim þremur árum sem fram undan eru þarf að skera upp. Það þarf að leggja fyrir Alþingi betur undirbúið plagg en það sem lagt var hér fram í upphafi þessa máls í frumvarpsformi, þar sem t.d. kemur fram hver afkoman er í greinunum. Hverja er verið að styrkja? Njóta einhverjir ofurstyrkja? Eru þar einhverjir sem ekki er á vetur setjandi? Hvernig munu kynslóðaskipti ganga? Hvað þarf til þess að kynslóðaskipti gangi á sauðfjárbúi? Ég ítreka að það kemur á óvart hversu litlar upplýsingar liggja fyrir í þessu máli. Ég tel að nauðsynlegt sé að tryggja að aðrar greinar sem byggja að einhverju leyti á aðföngum á afurðum landbúnaðar þurfi ekki að taka þátt í þessu beingreiðsluframlagi. Hægt er að kaupa ýmsar afurðir til iðnaðar á heimsmarkaðsverði, en sælgætisframleiðsla, framleiðsla á súkkulaði og ís, hefur orðið að greiða það öðru verði. Það gengur náttúrlega ekki. Ég hélt í barnaskap mínum að það sem gerðist hér árið 1970 þegar Ísland gekk í EFTA - þá voru allir tollar á hráefni til iðnaðar felldir niður. Ég tel að tryggja verði hag þeirra greina sem virðast hafa setið eftir með einhverjum hætti. Það er nefnilega ekkert eins einfalt eins og að framleiða súkkulaði. Þessar greinar starfa hér í verulegri samkeppni við erlendar greinar og það er allt í lagi, þær hafa bara dafnað vel. Það er einfaldlega þannig að samkeppni skilar sér í bættum hag neytenda. Sú atvinnugrein sem býr við ofurvernd er dæmd til að tapa því að það er alltaf til einhver staðkvæmd þar sem greinin tapar. Ég vænti þess að á þeim þremur árum sem í hönd fara verði tekið á ýmsu því sem ég hef orðað hér, t.d. eins og því hvað verið er að styrkja og eins hvaða framtíðarsýn íslenskur landbúnaður hefur. Mér hefur stundum fundist íslenskur landbúnaður hafa þá framtíðarsýn að horfa í baksýnisspegil. Það er nú hin dapra framtíðarsýn sem ég sé. Það gengur náttúrlega ekki. Hér hafa orðið neyslubreytingar og ekki verður barist gegn neyslubreytingum þar sem fólk á frjálst val. Íslendingar fara til útlanda, dvelja í útlöndum. Þar kynnast Íslendingar annarri fæðu og hafa nú komið bara nokkuð heilbrigðir heim. Ég tel að íslenskur landbúnaður þurfi að takast á við það sem er að gerast í löndunum í kringum okkur. Og þó að það sé utan þessa efnis ætla ég ósköp einfaldlega að segja að markmiðið með þeim tollasamningi sem hér kemur til umræðu hugsanlega síðar í dag eða á morgun, tollasamningur um landbúnaðarafurðir frá Evrópusambandinu, er að skila þeim ábata til neytenda í staðinn fyrir að vera hirtur upp af ríkissjóði ellegar smásöluverslun. Í þessari ræðu minni ætla ég að undirstrika að ég tel að við séum ekki að fara hér yfir á þriðja kjörtímabil, við séum fyrst og fremst að framlengja þann búvörusamning sem í gildi hefur verið, með smávægilegum breytingum, í þrjú ár og sá tími verði notaður til þess að skera þetta kerfi upp. Menn hafa hrósað sér af því sem gert var 1992 eftir að niðurgreiðslukerfi 50 ára þar á undan var komið á heljarþröm, en ég tel að það kerfi sé jafnvel komið að endamörkum sínum í dag. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt. Ég tel ég hafi komið sjónarmiðum mínum á framfæri. Ég óska þess að hver sú vinnufæra hönd í þessu landi sjái einhvern arð af starfi sínu en að standi ekki í uppgjöf í dagslok.
Frú forseti. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason, sem yfirleitt er skeleggastur þingmanna í þessum sal og fer aldrei dult með skoðanir sínar, lauk sínu máli með því að segja að hann hefði komið viðhorfum sínum á framfæri. Ég leyfi mér að vera ósammála því. Það birtust engin viðhorf í máli hv. þingmanns nema tvenn; í fyrsta lagi að hann teldi að kerfið væri að fótum fram komið og í öðru lagi að hann teldi að hér væri verið að framlengja búvörusamningana. Það sem ég ætla þó að gera að meginefni í fyrirspurn minni til hv. þingmanns er að hann segir að hann líti svo á að þessi samningur sé til þriggja ára. Ætlar þingmaðurinn að byggja afstöðu sína til verulegra útgjalda til kerfis, sem hann segir sjálfur að sé komið að hruni, á einhvers konar óskhyggju sinni? Hann veit það jafn vel og ég að það komu samningsréttarfræðingar fyrir viðeigandi þingnefndir sem sögðu að á meðan það væri ekki sérstaklega tekið fram af þinginu, meiri hlutanum, og sérstök bókun gerð af hálfu bæði Bændasamtakanna og fjármálaráðuneytisins um að sá skilningur væri fyrir hendi og sameiginlegur að það yrði skoðað aftur og endurskoðað eftir þrjú ár, þá gæti þessi samningur þess vegna siglt til tíu ára. Ég er þeirrar skoðunar að í þessu felist m.a. að Alþingi geti ekki afnumið undanþágur frá samkeppnislögum fyrir mjólkuriðnaðinn um alllanga hríð, hugsanlega tíu ár. Telur hv. þingmaður að það samrýmist hugsunum okkar um framsal valds Alþingis? Sömuleiðis vegna þess að hv. þingmaður er áhugamaður um viðskiptasamninga tel ég að þessi samningur, verði hann samþykktur með þeim hætti sem hv. þingmaður ætlar bersýnilega að leggja mat sitt við, þá sé svigrúm Alþingis til þess að gera nýja viðskiptasamninga um lækkun tolla á búvörum verulega takmarkað á þessum sama tíma. Ég spyr hv. þingmann: Telur hann að þetta valdaframsal til Bændasamtakanna frá þinginu samrýmist stjórnarskrá? Telur hann að hér sé fetað meðalhóf [[Forseti hringir.]]um framsal valds þingsins?
Virðulegi forseti. Mér finnst nú leitt að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafi ekki skynjað nein viðhorf í ræðu minni. Ég ætti þá að endurtaka ræðu mína og athuga hvort hann skilji hana í annarri umferð. Ég tel að Alþingi geti undir engum kringumstæðum framselt neitt vald til Bændasamtakanna, það liggur náttúrlega alveg í augum uppi. Ef vafi er á þá eru þó dómstólar í þessu landi og þeir geta úrskurðað ef svo ber undir. Það eru hér vilyrði um að þessi samningur verði endurskoðaður. Það er sömuleiðis fjárveitingavald þings á hverju ári sem þarf til þess að fullnusta þennan samning. Þetta er viljayfirlýsing með þessum tímapunkti til þriggja ára. Ég ætla að treysta því að þingmenn virði það. Það er oft og tíðum þannig að ég hef ekki hugmyndaflug til þess að sjá í gegnum alla þá smáskekla sem einhverjir kunna að sjá. Ef vilji næsta þings er sá að halda þessu óbreyttu verð ég að láta það yfir mig ganga. En atvinnugreinin sjálf mun ekki hafa ávinning af því að það verður hér áframhaldandi hnignun ef menn taka ekki á. Það er þannig að ég fer um sveitir lands á sumrin og hef farið víða. Mér finnst mörgu fara aftur í sveitum landsins. Ég held að þessi samningur, sem er óbreytt framlenging á því sem hefur gerst frá 1992, bæti ekki úr því sem var að gerast í hinum dreifðu byggðum, því miður.
Frú forseti. Bændur eru ekki ofsælir af kjörum sínum. Ef þeir hefðu fengið að koma að samráði um þessa samninga og ef menn væru á annað borð sáttir við það að setja þessar miklu fjárhæðir til landbúnaðarins þá hefðu þeir viljað nýta það með allt öðrum hætti. Það hefði verið hægt að nýta þessa fjármuni miklu betur fyrir landbúnaðinn, miklu betur fyrir hinar gisnu byggðir, miklu betur fyrir Ísland. Enginn sýndi jafn vel fram á það og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hér fyrr í dag. En aftur að afstöðu hv. þingmanns. Hann hrasar um sín eigin rök. Seinni ræða hans er ekki í samræmi við meginefnin í fyrri ræðunni. Í fyrri ræðunni sagðist hann líta svo á að þessi samningur væri einungis til þriggja ára. Í seinni ræðunni var hann búinn að smætta það niður í að segja að það sé vilyrði fyrir því að hugsanlega verði þetta bara þrjú ár. Staðreyndin er auðvitað sú, eins og hv. þingmaður hefur greind og gáfur til þess að skilja, að Bændasamtökin og eftir atvikum stjórnmálamenn þurfa ekkert að gera annað en þvælast fyrir þessu samráði sem hann segir að sé gefið vilyrði fyrir. Þar með er ljóst að samningurinn fetar áfram í tíu ár. Þar með er líka klárt að frjálslyndir sjálfstæðismenn hafa þá tekið þátt í því að framselja vald Alþingis til Bændasamtakanna um það hvort Alþingi geti gert nýja viðskiptasamninga sem tengjast innflutningi á landbúnaðarvörum og sömuleiðis um fjárveitingar, sömuleiðis um það hvort hægt sé yfir höfuð af hálfu Alþingis að breyta þessum samningum í tíu ár. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé á verulega gráu svæði gagnvart stjórnarskránni. Það er partur af því að ég get ekki stutt þetta mál. En mér detta flestar, jafnvel allar, lýs steindauðar úr höfði við það að hlusta á hv. þingmann, talsmann hins frjálslynda vængs Sjálfstæðisflokksins, ætla að beygja sig undir þennan [[Forseti hringir.]]skilning, vera ekki einu sinni samkvæmur sjálfum sér. Nú bíð ég eftir því, frú forseti, að heyra [[Forseti hringir.]]hv. þm. Sigríði Andersen sýna hvort hún líka hrasi um sína eigin [[Forseti hringir.]]rökfimi eins og [[Forseti hringir.]]restin af frjálslynda vængnum.
Frú forseti. Þetta eru skarpar umræður í þingsal um þetta mikilvæga mál og er vel, veitir ekki af að takast aðeins á og skiptast á skoðunum því það er alveg ljóst að þær eru margbreytilegar. Það er eitt af því sem hefur hvað skýrast komið fram. Það hefur margt verið skrifað og rætt um þessa búvörusamninga sem við höfum verið að fjalla um í dag og ljóst að sitt sýnist hverjum í þeim efnum. Gagnrýnin á vinnubrögðin við gerð þessara samninga er auðvitað til komin vegna lélegs samráðs. Ég tel að hæstv. þáverandi landbúnaðarráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson hafi gert veigamikil mistök þegar hann var ekki með fleiri aðila í þessu ferli, m.a. fulltrúa þingflokka, því að það lá alveg ljóst fyrir og hefur legið lengi ljóst fyrir að um þetta yrðu skiptar skoðanir, bæði úti í samfélaginu og ekki síst hér á þingi. Svo sem ekkert skrýtið með það, þetta eru stórar fjárhæðir úr sameiginlegum sjóðum okkar landsmanna. Það hefði verið skrýtið ef slíkar fjárhæðir og slíkur samningur hefði ekki valdið einhverjum deilum þegar kæmi að umfjöllun um hann bæði úti í samfélaginu og þegar Alþingi er að afgreiða hann eins og hefur komið í ljós í dag og kom reyndar í ljós strax við 1. umr. málsins. Svo verður auðvitað að gagnrýna hversu seint var farið af stað. Á lokadögum þingsins erum við að afgreiða jafn mikilvægt og viðamikið mál og raun ber vitni þegar gildistími núverandi samninga lá ljós fyrir fyrir margt löngu. Það er ekkert annað en slóðaskapur að ekki skuli hafa verið hafist handa fyrr við að fara í gegnum þessa samninga. Hvað er búvörusamningurinn og til hvers er hann? Markmiðið ætti að vera að efla íslenskan landbúnað og auka gæði búvörunnar, sérstaklega þegar við horfum til matvælaöryggis, bæta afkomu bændanna og í raun samkeppnishæfni landbúnaðarins í heild. Við viljum efla nýliðun og fjárfestingu bæði í frumframleiðslunni, landbúnaðinum í heild sinni og úrvinnslunni. Öll held ég að við viljum efla rekstrarumhverfi sprotafyrirtækja og stuðla að virðisauka matvæla heima í héraði. Umfram allt kannski að tryggja fæðuöryggi og leggja ríka áherslu á umhverfismálin, þ.e. kolefnisfótsporin. Og kannski ekki síst er það takmarkið að banna að mínu viti innflutning dýraafurða sem framleiddar eru við lakari aðstæður og minni kröfur um aðbúnað en við gerum hér til í innlendu framleiðslunni. Það er eitt af því sem mér hefur þótt skorta svolítið á í umræðunni. Málið hefur þó tekið einhverjum breytingum í atvinnuveganefnd. Flestar eru þær til bóta. Fulltrúar Vinstri grænna hafa lagt sitt af mörkum þar. Hið fortakslausa endurskoðunarákvæði núna árið 2019 skiptir miklu máli og ekki síður að fresta eigi niðurlagningu verðlagsnefndar mjólkuriðnaðarins og því að taka upp einhvers konar tekjumarkaðsaðferð sem var ekki vel undirbúin og er auðvitað umdeild. Það vantar að mati okkar vinstri grænna töluvert upp á að búvörusamningarnir þjóni markmiðum um sjálfbæran landbúnað og innlenda matvælaframleiðslu í þágu samfélagsins þar sem við byggjum á sjónarmiðum um umhverfisvernd, dýravernd, velferð og hollustuhætti. Það þarf að kveða mun skýrar á um upprunamerkingar og upplýsingagjöf til neytenda enda mikilvægt m.a. til að ná þeirri samfélagslegu sátt sem við þurfum svo mikið á að halda í þessu stóra máli og að það ríki traust á milli framleiðenda og neytenda. Þar er skilvirk og trúverðug upplýsingagjöf mikilvæg. Samningarnir hafa verið gagnrýndir af mörgum og þinginu bárust fjölmargar umsagnir. Fljótt á litið sýnist mér mesta gagnrýnin hafa verið á tímalengdina, þ.e. þessi tíu ár, að verið væri að festa samningana langt inn í framtíðina. Eins og kom fram hjá þeim sem tókust á hér á undan mér þá eru um það mjög skiptar skoðanir. Gagnrýnin hefur ekki síður verið á alla þá miklu fjármuni sem eiga að renna til landbúnaðarmála og þessa samnings og gagnrýni á þau áform að leggja niður framleiðslustýringuna í mjólkurframleiðslunni, ekki síst frá bændum sjálfum. Það átti að byggja til framtíðar á mjög framleiðsluhvetjandi styrkjafyrirkomulagi en þeir knúðu fram endurskoðunarákvæði. Sauðfjársamningurinn þótti bera skarðan hlut frá borði, sérstaklega gagnvart helstu sauðfjárræktarsvæðunum þar sem fólk hefur búskapinn nánast alfarið að atvinnu. Áhyggjurnar sneru að því að framleiðslan gæti m.a. flust á milli svæða þar sem beitarland væri ekki sérlega gott og ekki síst að aukinn hvati til framleiðslu gæti skapað offramboð af lambakjöti. En sauðfjárbændur komu ekki eins vel út úr þessum samningum og kúabændur. Þeir fengu ekki sams konar rétt til að kjósa um framhaldið. Það er þó breyting á núna því miðað við þær tillögur sem fram eru komnar í atvinnuveganefnd og við erum að ræða er allt saman til endurskoðunar árið 2019. Það er mikilvægt, sérstaklega fyrir sauðfjár- og garðyrkjubændur. Þeir fá þá þennan sama rétt, þ.e. að kjósa sjálfstætt um framhaldið. Um leið og við ræðum landbúnaðarkerfið og stefnuna þurfum við að ræða um alla virðiskeðjuna og velta fyrir okkur kostnaðarferlinu og hvernig kostnaðurinn verður til. Í umsögn okkar fulltrúa í minni hluta atvinnuveganefndar kemur fram, með leyfi forseta: „Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur áherslu á sjálfbæra landnýtingu í landbúnaðarstefnu sinni og telur mikilvægt að framlög hins opinbera styðji við slík markmið. Sjálfbærnihugtakið felur m.a. í sér að ekki er gengið svo að endurnýjanlegum auðlindum með nýtingu að þær rýrni eða hverfi. Beitarland telst til endurnýjanlegra auðlinda og því er mikilvægt að stilla beit í það hóf að ekki verði tjón á beitarlandinu þannig að auðlindin sem í því felst fari forgörðum. Ákvæði búvörusamninga um nýtingu og vernd gróðurlendis þyrftu að vera afdráttarlausari og mikilvægt er að áform um landgræðslu og kortlagningu gróðurlendis með tilliti til beitarþols þess nái fram að ganga og verði nýtt við framkvæmd landbúnaðarstefnu stjórnvalda. Þar sem endranær er nauðsynlegt að gæta þess að nýting náttúruauðlinda fari fram með sjálfbærum hætti, hvort sem afurðirnar fara til neyslu innan lands eða á erlenda markaði.“ Þetta er auðvitað afar skýrt. Manni finnst kannski ekki nógu langt gengið í þeim samningi sem hér er undir. Við höfum lagt á það áherslu að mörkuð verði skýr landbúnaðarstefna með tilliti til loftslagsmála og opinber framlög til landbúnaðar verði skilyrt við eftirfylgni við markmið á því sviði þannig að við náum þeim markmiðum. Við teljum landbúnaðinn afar mikilvægan í samhengi umhverfis- og loftslagsmála. Hér hefur aðeins verið komið inn á notkun endurnýjanlegra og umhverfisvænna orkugjafa sem er auðvitað afar mikilvæg. Við þurfum að stuðla að slíkri notkun og í þessum samningi er ekki nóg að gert. Tengslin við búvörusamninga þyrftu að vera skýrari þó að eitthvað hafi áunnist í því efni með því sem atvinnuveganefnd hefur tekið til umfjöllunar og lagfært. Það er komið inn á lífræna framleiðslu. Stuðningur við hana á aðeins að aukast og það á að veita aðlögunarstyrki en eins og sagt er oft í þessu sem öðru, betur má ef duga skal. Við þurfum í því eins og öðru að móta okkur framleiðslustefnu. Ef við ætlum að stefna að því að framboðið á lífrænt ræktuðum landbúnaðarvörum sé í takti við eftirspurnina þurfum við sem neytendur að vera meðvituð um að slík framleiðsla kostar alltaf mun meira en hin hefðbundna. Staðan er því miður sú að fólk sem er í slíkri sprotastarfsemi, þ.e. er að prófa sig áfram í lífrænni framleiðslu, hver svo sem hún er, rekst á veggi eftir ákveðinn tíma og fær ekki viðhlítandi stuðning þótt það sé komið á góðan rekspöl. Við höfum dæmi úr mínu kjördæmi þar sem fólk er í óhefðbundnum landbúnaði, á Karlsstöðum í Berufirði, en þar er Havarí með matvælaframleiðslu. Þar hefur styrkjakerfið t.d. ekki komið heim og saman eins og það þyrfti að gera til að slíkur sproti nái að vaxa sæmilega hratt. Það er eitt af því sem hefði þurft að taka betur á hér. Þótt verið sé að bæta í þetta hef ég áhyggjur af að verið sé að ýta fólki af stað í eitthvað sem stuðningurinn nær svo ekki utan um þegar það þarf á því að halda. Það vantar þolinmótt fjármagn. Við þurfum líka að fara skipulega í þá vinnu að sjá hvernig landið getur reitt sig á innlenda matvælaframleiðslu miklu meira en nú er. Það er mikilvægt að innlend matvælaframleiðsla og landbúnaðarframleiðsla anni innlendri eftirspurn eftir þessum afurðum. Við þurfum að tryggja fæðu- og matvælaöryggi þjóðarinnar. Í því sambandi getum við litið í margar áttir, hvort sem það er til kornræktunar eða bara hefðbundinnar búfjárræktunar eða garðyrkju. Svo er áhugavert og þörf á að skoða kosti og galla þess að leggja umhverfisgjöld á t.d. innfluttar landbúnaðarafurðir. Af því að hér á eftir á að tala um tollamál þá hljómar það kannski ekki vel í eyrum margra en mér fyndist ástæða til að skoða það þannig að við sem neytendur mundum kannski átta okkur á vistsporinu sem fylgir því að flytja inn ólíkar afurðir og velta fyrir okkur hvort við værum í raun tilbúin að greiða verð sem passar við það. Það er jú fátt mikilvægara held ég en að efla umhverfisvitund neytenda um leið og við styrkjum stöðu innlendra landbúnaðarafurða. Upprunamerking er mikilvæg í markaðssetningu íslenskra landbúnaðarafurða, hvort sem það er hérna heima eða erlendis. En hún er líka liður í öflugri neytendavernd. Við þurfum að tryggja fullnægjandi merkingar á afurðum og aðföngum hvort sem þær eru innfluttar eða ekki, t.d. með tilliti til notkunar erfðabreytta lífvera við framleiðsluna. Í dag er ekki, mér vitanlega, eftirfylgni með þessu. Ég held að 25. gr. laga um velferð dýra hafi t.d. aldrei verið beitt en hún fjallar um takmarkanir á innflutningi frá öðrum löndum. Við höfum heyrt dæmi um það að verið er að kaupa vörur víðs vegar um heiminn og þeim er jafnvel endurpakkað á Norðurlöndum eða eitthvað slíkt og seldar sem slíkar hingað til lands og víða um heim. Ég spyr mig hvernig ég geti verið viss um að vörurnar sem við flytjum inn komi ekki frá löndum þar sem t.d. barnaþrælkun á sér stað. Hér hefur verið rætt um kjúklingabringur frá Asíu. Fleira hefur verið nefnt í því sambandi. Við þekkjum hvernig háttar til mjög víða í hinum fátækari löndum, þessum stóru löndum þar sem fabrikkurnar eru og börn jafnt sem fullorðnir vinna í óheilbrigðu umhverfi. Svo er eitt sem mér finnst að við höfum staðið okkur afskaplega vel í, það er sýklalyfjagjöfin. Við takmörkuðum verulega notkun sýklalyfja hér í fóðri. Ég held að það hafi verið mikilvæg ákvörðun sem hefur sett okkur meðal fremstu þjóða í matvælaframleiðslu af því að notkun slíkra lyfja er í algeru lágmarki hér á landi. Það hefur áhrif á lýðheilsu okkar. Það er ekki langt síðan við lásum í fréttum að mikið magn sýklalyfja hefði fundist í dönskum börnum. Ég held að við þurfum um leið að horfast í augu við að það að við gerum þessar miklu kröfur gerir íslenskan landbúnað að mörgu leyti óhagkvæmari en þann sem við keppum við. En ég styð að slíkt sé gert. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hafa afurðina okkar sem allra hreinasta. Í þessu sambandi var áhugavert að mér var sagt frá því, þó að við framleiðum kannski ekki mikið af eplum, en ég hafði ekki hugmynd um að í kringum 90% epla koma frá Kína.
Ekki miklir tollar af þeim.
Nei. En í sambandi við sýklalyfin þá velti ég fyrir mér: Hvernig haldast þau svona fersk? Ef maður hugsar um það þannig. Mig langar alla vega ekki lengur að borða hýðið. En þetta er eitthvað sem við þurfum að velta fyrir okkur sem vel vakandi neytendur. Ég held að við getum ekki horft fram hjá velferðarlöggjöfinni sem margir bændur, sérstaklega í framleiðslunni á hvíta kjötinu, hafa þurft að taka á sig, og reyndar kúabændur líka, þar sem er milljarðakostnaður við að innleiða hinar nýju aðbúnaðarreglur sem fylgja aukinni dýravelferð. Ég er mjög ánægð með aukna velferð dýra, en það er alveg ljóst að það er hverfandi stuðningur hér samanborið við samkeppnislöndin, sem við fjöllum væntanlega um á eftir, sem fá aukinn aðgang að okkar markaði. Við þurfum að vera sanngjörn í umfjöllun okkar og bera saman og vera tilbúin að horfast í augu við það hvort við séum að flytja inn lakari vörur frá löndum þar sem aðbúnaður og umgjörð er lakari en hér eða jafnvel vita það ekki og vera þá svo óforskömmuð að horfa fram hjá því og gera svo kröfur hér, horfa í það að hér sé verið að leggja of mikið til þess að framleiða hreina vöru. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að við eigum að nota tækifærið og semja við bændur um að taka fullan þátt í þeim samningum sem við höfum undirritað til að draga úr kolefnisnotkun. Við þurfum að breyta nýtingunni á landinu. Þá má velta fyrir sér hverjir eiga stóran hluta af landi og hverjir þekkja það manna best. Eru það ekki bændurnir? Ég held að við hefðum þurft að taka betur á því hérna en við gerum. Um leið þurfum við að horfa til þess að í markaðssetningu okkar á landinu hefur okkur einhverra hluta vegna ekki tekist að selja miklu meira lambakjöt til útlanda og í markaðssetningu hérna heima hefur okkur ekki tekist að fá túristana til að borða nógu mikið af innlendum matvælum.
Við erum ekki að bjóða þeim það.
Þetta þarf nefnilega að kallast á. Markaðssetningin þarf að tengjast innlendum matvælum, sérstaklega svæðisbundnum matvælum. Það á að vera hluti af ferðamannastefnu okkar Íslendinga að gera það, byggja á staðbundinni ferðaþjónustu. Við þurfum að koma þessu áleiðis til erlendra ferðamanna í staðinn fyrir að segja: Þeir vilja bara borða það sem þeir þekkja. Ég held að það sé ekki raunin, en það hefur verið töluvert sagt. Í dag var talað um að nánast engar hækkanir væru til bænda eða afurðastöðvanna. Hækkandi verð á kjöti virðist þá fara allt til verslunar. Verðlækkun er yfirvofandi hjá sauðfjárbændum sérstaklega, þ.e. í afurðastöðvunum, 10–12% verðlækkun. Þegar þetta leggst ofan á það sem hér er verið að gera og leggja til með tollasamningum og öðru slíku vitum við að það er yfirvofandi að fjöldi sauðfjárbænda gæti lagt upp laupana. Það sjáum við bara í samanburðartölum frá löndunum í kringum okkur. Það liggur alveg fyrir. Það er ekki bundið við Ísland að gera svona samninga eins og hér er verið að gera. Það liggur alveg fyrir hvernig Danir hafa farið út úr því, sérstaklega þeir sem eru með hvíta kjötið. Þar hrundu búin þegar aukinn innflutningur var leyfður og samningum breytt. Við erum ekkert öðruvísi sem eyland og þurfum að vera með báða fætur á jörðinni. Mér finnst ágætt að samningurinn verði endurskoðaður. Það er margt í honum sem þarf að laga eins og hefur verið rakið hér af mínu fólki í dag en líka margt til bóta. En eins og hefur komið fram getum við ekki kvittað undir þennan samning margra hluta vegna. Auðvitað á meiri hlutinn bara að eiga hann, sérstaklega vegna þess að við fengum ekki að koma að þessu máli þegar það var í smíðum.
Frú forseti. Mér fannst hv. þingmaður vekja máls og varpa ljósi á marga þætti þessa máls sem enginn hefur tekið upp í umræðunni, sem enga áherslu fékk hjá þeim sem hafa mælt fyrir málinu. Hv. þingmaður talaði um eplin frá Kína og velti því fyrir sér upphátt hér í ræðustól af hverju þau væru svona fersk þegar þau koma þennan langa veg og taldi kannski að það væri ekki nógu grunnt vistspor. Ég er alveg sammála henni um það. Alveg eins og hún veltir fyrir sér hvort eplin frá Kína séu með einhverjum hætti meðhöndluð með efnum sem við helst viljum ekki borða, þá eru mjög margir aðrir um allan heim sem velta hinu sama fyrir sér. Það er að verða vitundarbreyting. Menn eru farnir að hugsa eins og hv. þingmaður hugsaði upphátt í ræðustól áðan. Þá veltir maður fyrir sér hvers konar aumingjaskapur það er af hálfu þeirra sem hafa stýrt þessum málum að hafa ekki getað markaðssett Ísland og íslenskan landbúnað einmitt út frá því sem hv. þingmaður talaði um áðan. Hér er notkun tilbúins áburðar svo lítil að áburðarmengun mælist varla. Hér er nýting eiturefna í landbúnaði algerlega í núllpunkti. Hér er landbúnaðarframleiðsla miklu vistvænni en annars staðar. Á köflum má segja að hún sé nánast lífræn í mörgum efnum. Ég held að hérna hafi bændaforustunni og þeim parti framkvæmdarvaldsins sem fer með þennan málaflokk mistekist hrapallega. Er ekki hv. þingmaður sammála mér um það? En auðvitað geta Vinstri græn sem græn umhverfishreyfing ekki samþykkt þennan samning. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega sjónarmið í loftslags- og umhverfismálum. Hér hefði nefnilega verið frábært tækifæri til að taka höndum [[Forseti hringir.]]saman við bændur á Íslandi, eins og þeir vilja, til að vinna að þeim markmiðum [[Forseti hringir.]]sem við höfum sett okkur sem þjóð. En í nefndaráliti meiri hlutans er talað um að skerpa áherslur, það eru engin tímamörk og engin viðmið. [[Forseti hringir.]]Þetta er hraksmánarleg vinna, finnst mér.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tek undir það að vitundarvakning er víða um heim. Við erum ekki eyland að velta fyrir okkur einhverjum spurningum varðandi sýklalyfjanotkun eða eiturefnanotkun. En hún er þó gríðarlega mikil og miklum mun meiri en við gerum okkur grein fyrir. Ef við höfum rænu á að lesa utan á umbúðir er óheyrilega mikið af alls konar efnum sem eru okkur ekki holl, hvort sem það eru litarefni eða einhver önnur innihaldsefni sem við horfum, held ég, daglega fram hjá en viljum síður neyta. En það breytir því ekki að við getum gert betur hér heima einmitt í ljósi þess hversu smá við erum og að við erum eyland. Ég tek undir það líka að mér finnst ótrúlega sérstakt hvað það hefur gengið illa að markaðssetja íslenskar afurðir út frá hreinleika, sérstaklega lambakjöt, skyrafurðir og guð má vita hvað. Þetta er í einhverju míníformi. Við höfum verið með aðila hér á launum við að markaðssetja slíka vöru í áratugi. Einhvern veginn gengur þetta hægar en skyldi. Svo er hitt auðvitað sem þarf að gerast hér heima, þ.e. að ná, eins og ég sagði áðan, túristunum til að nýta meira af þessum íslensku afurðum. Þá þarf kannski ekki bara bændur, bændur þurfa auðvitað að standa sig í þessu líka, en fyrst og fremst þarf ferðaþjónustan að taka sig saman um það með bændum; hvað getum við gert og hvernig gerum við það best? Svo varðandi loftslagsmálin, ég kem kannski betur inn á það á eftir, sem er einmitt ein af stóru ástæðunum fyrir því að við horfum ekki í gegnum fingur okkar með það sem kemur fram í áliti meiri hlutans.
Frú forseti. Örlítil reynslusaga af liðnu sumri. Ég fékk marga erlenda gesti til mín í sumar og fór með þeim á veitingahús. Eitt skiptið gengum við á milli þriggja, ég mundi segja höfuðveitingahúsa í Reykjavík án þess að þar væri hægt að finna rétt sem flokkaðist undir íslenskt lambakjöt. Það var með öðrum orðum ekki hægt að labba hér um, jú, hægt var að fara á kebabstaði auðvitað og svoleiðis staði, þeir standa sig vel, arabarnir standa sig vel í því að koma íslensku lambakjöti á framfæri hérna í Mandi og hjá Ali Baba. En ef menn fara á ýmsa aðra, svo ég nefni bara veitingastaðinn Snaps, þá var ekki hægt að fá slíkt þar í sumar. Ég gæti nefnt fleiri. En það var nú ekki það sem ég ætlaði að nefna. Málið er að framsýnir bændur gera sér alveg grein fyrir að þeir hafa siðferðilegar skyldur til að haga verkum sínum þannig að það samræmist þeim markmiðum sem bæði þeir og við höfum sett okkur sem þjóð varðandi loftslagsmálin og umhverfisvernd. Þeir voru hins vegar ekkert spurðir ráða. Það sem er að koma fram svo skýrt í þessari umræðu er að þessi samningur er búinn til í einhverjum reykfylltum bakherbergjum þar sem almennir bændur, neytendur, hvað þá stjórnmálamenn utan framkvæmdarvaldsins, fengu ekki að koma að. Það er hinn stóri galli við þennan samning. Það hefur t.d. komið hér fram að bændur sjálfir, samtök sauðfjárbænda urðu sjálf að fara í það að reikna út hverjar yrðu afleiðingar þessa samnings fyrir sauðfjárræktina í landinu. Niðurstaðan var skelfileg. Í ljós kemur að þeir sem við ættum helst að vera að styðja, ef stuðningur á að vera á annað borð, koma hvað verst út úr þessu, þ.e. bændurnir þar sem gisnar byggðir eru, í Dölunum, í Norðurþingi og á Ströndum. Mér finnst þetta vera alveg svakaleg niðurstaða og get ekki annað en sagt: Það var illa af stað [[Forseti hringir.]]farið í þessa samninga. Menn hefðu betur haft meira samráð, ekki síst við Alþingi Íslendinga en [[Forseti hringir.]]auðvitað við bændurna sjálfa.
Frú forseti. Það er alveg rétt. Það er kannski eitt af því sem er afar gagnrýni vert. Ég þekki svo sem ekki fjöldann allan af bændum en ég þekki þó nokkra og allir hafa þeir talað þannig að þeir eru tilbúnir til að takast á við það, eins og hv. þingmaður sagði, að sinna sínum siðferðislegu skyldum þegar kemur að loftslagsmálum. Bændur eru ekki einhverjir sem vilja beita þar sem ekki er hagkvæmt að beita, ég fullyrði það, flestallir að minnsta kosti, þótt maður geti ekki alhæft í þessum málum frekar en öðrum. Þess vegna er auðvitað synd að tækifærið sé ekki notað í þessum samningum þar sem ljóst er að flestir bændur þurfa að vinna með, sauðfjárbændur sérstaklega, búskapnum. Að gera samninga við þá um m.a. að efla skógrækt eða hvaða leið sem yrði farin til þess, það er tækifæri sem menn eru hér að láta renna sér úr greipum. Ég vona svo sannarlega að þegar kemur að endurskoðun samningsins, verði hann samþykktur, höfum við tækifæri til að gera þar á breytingar í þá veru. Það er, eins og hv. þingmaður nefndi, afar sérstakt að koma inn með svo stóran samning sem hér um ræðir, að hann sé ekki reiknaður með afleiðingum úti um allar koppagrundir. Þetta er svona eins og annað sem virðist vera að koma, dettur mér í hug LÍN-frumvarpið sem kemur hálfkarað úr ráðuneyti menntamála. Þetta er eitt af þeim málum sem koma illa undirbúin. Og eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar: Ef samráðið hefði verið haft við alla aðila sem að þessu hefðu átt að koma værum við ekki hér að ræða þetta. Þá hefðum við verið búin að því. Ég held að það væri svoleiðis, virðulegi forseti.
Virðulegur forseti. Mér finnst rétt að segja nokkur orð um þetta frumvarp sem er til umfjöllunar eins og lagt er til að það muni liggja fyrir að lokinni skoðun hæstv. atvinnuveganefndar, en það liggja fyrir nokkur álit úr þeirri nefnd. Ég mun aðeins víkja að áliti meiri hluta nefndarinnar. Mér finnst rétt að halda því til haga, af því að ég hef sjálf orðið vör við það þegar ég ræði við menn utan þinghúss um þessa samninga, að það gætir örlítils misskilnings um aðkomu þingsins að sjálfum búvörusamningunum. Það er þannig, eins og menn í þessum þingsal þekkja, að þingið sjálft hefur enga beina aðkomu að gerð búvörusamninganna. Hins vegar liggur fyrir að nú hafa verið undirritaðir samningar. Ríkisstjórnin hefur undirritað samninga við ýmis samtök bænda um búvörusamninga til langs tíma, en að sjálfsögðu með fyrirvara um aðkomu þingsins að því er lýtur að þeim lagabreytingum sem nauðsynlegar eru til þess að þeir samningar nái fram að ganga. Ég vildi árétta þetta í upphafi af því ég veit að margir sem fylgjast með umræðunni átta sig ekki á því, í öllu falli hef ég orðið vör við að smámisskilnings gæti í þjóðfélaginu hvað þetta varðar. Það liggur fyrir í fyrsta lagi rammasamningur til langs tíma sem markar einhverja stefnu, að þessu sinni til tíu ára, og svo liggja fyrir þrír samningar. Það liggja fyrir samningar um starfsskilyrði garðyrkjuframleiðenda og það liggur líka fyrir samningur um starfsskilyrði í sauðfjárrækt og samningur um nautgriparækt. Ég ætla í sjálfu sér ekki að fjalla um tæknileg atriði þessara samninga en vil nefna örfá atriði sem ég hef velt vöngum yfir. Það er rétt að hafa í huga í þessari umræðu að allir samningarnir þrír gera ráð fyrir beinum styrkjum til þessara starfsstétta upp á 13,5 milljarða á ári næstu tíu árin, til og frá einhverjar 100 milljónir. Þetta er veruleg fjárhæð. Til þess að setja það í samhengi við eitthvað er þetta sama fjárhæð og Háskóla Íslands er ætluð í allan sinn rekstur. Bara rekstur Landspítalans er upp á 50 milljarða á ári. Þetta eru sem sagt 13,5 milljarðar. Það sem sló mig þegar ég fór að lesa samningana sjálfa og ef ég tek til að mynda samninginn um nautgriparækt er að þar gert ráð fyrir í fyrsta sinn, a.m.k. að því leyti eins og það er sett fram núna, sérstökum stuðningi til nautakjötsframleiðslu. Þetta kom mér svolítið spánskt fyrir sjónir vegna þess að ég veit ekki betur en nautakjötsframleiðsla standi mjög styrkum fótum hér á landi. Ég hef rætt við nautakjötsframleiðendur sem segja að þeir anni ekki eftirspurn og menn þekkja það. Hér hefur auðvitað orðið gríðarleg aukning í eftirspurn á matvælum almennt á Íslandi með verulegri fjölgun ferðamanna sem hingað koma. Í öllu falli hefur nautakjötsframleiðsla ekki staðið á neinum brauðfótum hingað til, hefði ég haldið. Þetta fannst mér orka tvímælis, sérstaklega í samningnum um nautgriparæktina. Þá fannst mér líka orka mjög tvímælis sú fyrirætlan að breyta tollalögum á þann hátt að magntollum á mjólkur- og undanrennudufti eða fjárhæð þeirra verði færð til sama raunverðs og ársins 1995, þ.e. lagt er til að þessi fjárhæð á tollunum verði verðtryggð með afturvirkum hætti og ekki nokkur ár aftur í tímann heldur til ársins 1995. Það finnst mér orka mjög tvímælis, sérstaklega í ljósi þess að árið 1995 þegar samningar voru gerðir um þessa magntolla og um fjárhæð þeirra var það skilningur allra samningsaðila að magntollarnir ættu að fjara út með tímanum, þess vegna var ekki samið um neina verðtryggingu á þeim á sínum tíma. Mér finnst því skjóta skökku við að ný stjórnvöld komi árið 2016 og ætli að verðtryggja þessa fjárhæð aftur í tímann. Það kemur mjög á óvart að framsóknarmenn, sem hafa verðtrygginguna á hornum sér, skuli berjast fyrir verðtryggingu á þessu sviði. Þess ber að geta að meiri hluti atvinnuveganefndar hefur fjallað sérstaklega um þetta mál og komist að niðurstöðu. Mér sýnist blasa við að meiri hluti nefndarinnar hefur komist að þeirri niðurstöðu að þessi fyrirætlan gangi hreinlega ekki upp og þess vegna hefur meiri hlutinn komið með breytingartillögu. Mér finnst sú breytingartillaga í rauninni ekki bæta málið nokkurn hlut, nema síður sé, vegna þess að meiri hluti leggur til að falla frá því að verðtryggja með vísan til neysluvísitölu og leggur til þá breytingu að hækkunin skuli taka mið af þróun gengis fremur en verðlagsvísitölu og fylgja þróun gengis héðan í frá. Það er ekki nóg með að menn séu á móti verðtryggingunni, eins og ég hef nefnt, heldur hafa þessir sömu menn verið sérstaklega á móti gengistryggingu. Menn hafa barist gegn gengistryggingu á ýmsum vígstöðvum með kjafti og klóm, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar sumir hverjir. En allt í einu dúkkar hún upp í lögum um búvörusamninga, gengistrygging, og það afturvirk. Við það geri ég verulega athugasemd. Hvað varðar síðan samning um sauðfjárrækt ætla ég ekki að fara út í tæknileg atriði um greiðslumark en mér sýnist verið að hræra einhvern veginn í því kerfi. Það blasir við og ég set við það nokkurn fyrirvara að mér finnst alls kyns aðilum vera falin völd og nokkuð víðtæk. Byggðastofnun er falinn svæðisbundinn stuðningur, Landssamtök sauðfjárbænda fá víðtæk völd í útdeilingum á einhverju fé og jafnvel Matvælastofnun er falið að deila út jarðræktarstyrkjum. Ég geld varhuga við þess háttar framsali á svo miklum völdum. Í þessum samningi, og eins í hinum tveimur reyndar, er síðan kveðið á um verðlagsuppfærslu, þ.e. að þau árlegu framlög sem ég nefndi að væru 13,5 milljarðar tækju ætíð breytingum í samræmi við verðlagsuppfærslu fjárlaga og meðaltalsvísitölu neysluverðs. Það er kannski eins og hefur verið um þessa samninga við bændur og ég veit ekki til þess að hæstv. atvinnuveganefnd hafi fjallað sérstaklega um þetta atriði, vegna þess að vilji menn eða hafi menn einhvern áhuga á að draga aðeins úr þessum framlögum ríkisins, þessum beinu framlögum ríkisins, er auðvitað ein leið að sleppa því að verðtryggja þau á þennan hátt. Að því sögðu hins vegar er ég ekki að tala fyrir því að allir styrkir til landbúnaðarins verði lagðir af í einu vetfangi. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það er ekki einu sinni raunhæft að tala um að það verði til langs tíma, þótt það sé hins vegar að mínu mati mjög raunhæft að ræða það og ráðast í það verkefni að draga að einhverju leyti úr þessum styrkjum. Hitt er svo að styrkur við landbúnaðinn er með tvennum hætti. Hann er með þeim hætti sem við erum að ræða um í þessu máli, þ.e. 13,5 milljarðar sem eru bein framlög til bænda, en styrkurinn er líka óbeinn. Hann er óbeinn og það er óbeinn styrkur sem erfitt er að meta til fjár, en það ætti þó að vera hægt. Ég hefði viljað sjá umfjöllun um það hjá nefndinni hversu hár þessi óbeini styrkur er, en óbeini styrkurinn er tollverndin á landbúnaðarafurðum sem eru hér. [[Gripið fram í: 7 milljarðar.]]7 milljarðar er kallað úr sal. Ég veit ekki hvort einhver býður betur. En gefum okkur að það sé fjárhæðin. Það er gríðarleg fjárhæð. Mér hugnast ekki ríkisstyrktur iðnaður eða ríkisstyrkt starfsemi á þann veg að hún fari fram á bak við tjöldin með ógagnsæjum hætti. Vilji menn styrkja bændur um 7 milljarða, sem hinn óbeini styrkur er sem felst í tollverndinni og innflutningshöftum á landbúnaðarafurðum, þá eiga menn að setja þá fjárhæð með beinum hætti, bæta henni við þessa 13,5 milljarða, ef menn vilja gera það. En sá styrkur sem skattgreiðendur leggja til landbúnaðarins verður að vera uppi á borði og gagnsær. Annað atriði sem ég geri athugasemd við er 13. gr. frumvarpsins þar sem er breyting á 30. gr. núverandi búvörulaga um búvörusamninga en sú grein veitir ríkisstjórn heimild til þess að semja við forsvarsmenn bænda eða Bændasamtök Íslands um þessa styrki. Í dag tímabindur 30. gr. þessa heimild. Hún setur heimildinni ákveðnar skorður. Hún kveður nefnilega á um að samningar skuli gerðir fyrir 1. ágúst ár hvert og gilda næsta verðlagsár. Sú breyting sem þetta frumvarp sem við erum að fjalla um felur í sér leiðir til þess að það er engin tímalengd á þessari heimild ríkisstjórnarinnar. Það er kannski vegna þess að þeir samningar sem undirritaðir hafa verið eiga að gilda í tíu ár. Það finnst mér, virðulegur forseti, allt of langur tími, þ.e. ef ekki er gert ráð fyrir einhverjum grundvallarbreytingum á þessu ríkisstyrkjakerfi á þeim tíma. Því er haldið fram að þetta sé í rauninni ekki tíu ára samningur af því hann verði endurskoðaður, af því að kveðið á um endurskoðun að einhverju leyti eftir þrjú ár. Þá spyr ég, virðulegur forseti: Af hverju er þá ekki samningurinn til þriggja ára? Hvers lags samningur er það til tíu ára sem raknar upp eftir þrjú ár? Slíkur samningur heitir samningur til þriggja ára. Þá eiga menn bara að segja það. Ég geld varhuga við því að í lögum sé ríkisstjórn heimilt að gera jafnvel 20 ára samning við bændur, 30 ára samning, og skuldbinda ríkissjóð til svo langs tíma. Menn verða að setja því einhverjar skorður. Á þessu finnst mér hæstv. atvinnuveganefnd ekki hafa tekið að öðru leyti en því að hún áréttar að einhver endurskoðun fari fram og hún leggur til að til grundvallar þeim samningum eða við stefnumótunina verði ákveðin atriði höfð uppi. En þetta er bara nefndarálit, nefndarálit hv. atvinnuveganefndar. Þetta er ekki sett í lög. Vilji menn og meini menn eitthvað með þessari endurskoðun og vilji þeir kveða á um það hvernig hún eigi að fara fram og hvaða forsendur eigi að vera að baki henni þá verða þeir að setja hana í lög, vegna þess að nefndarálit, þótt það sé frá hv. atvinnuveganefnd, bindur hvorki kóng né prest í þessum efnum. Ég vil hins vegar taka fram að ég fagna því að hv. atvinnuveganefnd leggur til að 43. gr. frumvarpsins falli brott. Með 43. gr. frumvarpsins er lagt til að ákvæðið sem undanþiggur landbúnaðinn eða mjólkurframleiðendur samkeppnislögum verði víkkað út, þ.e. 43. gr. leggur til breytingu á 71. gr. núgildandi laga sem segir svo: „Þrátt fyrir ákvæði samkeppnislaga er afurðastöðvum í mjólkuriðnaði heimilt að sameinast, gera með sér samkomulag um verkaskiptingu milli mjólkursamlaga að því er varðar framleiðslu einstakra mjólkurvara og hafa með sér annars konar samstarf til þess að halda niðri kostnaði við framleiðslu, geymslu og dreifingu mjólkurafurða.“ Nú liggur fyrir ákvörðun samkeppnisyfirvalda sem fjallar töluvert um samspil sérlaga og samkeppnislaga, þ.e. laga um búvörusamninga í þessu tilviki. Í þeirri ákvörðun komust samkeppnisyfirvöld að þeirri niðurstöðu að 71. gr. núgildandi laga væri ekki nægilega skýr, þannig að í frumvarpinu sem liggur fyrir þinginu var verið að reyna að gera einhvern reka að því að skýra þetta betur, þ.e. festa þessa undanþágu frá samkeppnislögum meira í sessi. Ég fagna því svo sem að meiri hluti nefndarinnar falli frá því, en það breytir því ekki að eftir stendur 71. gr. eins og hún er núna, sem undanþiggur afurðastöðvar í mjólkuriðnaði frá samkeppnislögum. Þeirri spurningu er ekki svarað hvernig menn ætla að leysa það. Nú fer þessi ákvörðun samkeppnisyfirvalda, sem er nr. 19/2016, væntanlega fyrir dómstóla. Ég ætla ekki að tjá mig um mögulega niðurstöðu í því en það liggur fyrir að lagaheimildin sem undanþiggur mjólkuriðnaðinn frá samkeppnislögum er til staðar. Ég sakna þess að hæstv. atvinnuveganefnd hafi ekki fjallað um þetta sérstaklega. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég nefna að í nefndarálitinu er fjallað um tollkvótana og tollvernd. Nefndin hefur fjallað um það sérstaklega og leggur til að tollkvótar fyrir upprunamerktan ost frá Evrópusambandinu samkvæmt tollasamningi verði ekki boðnir út með sama hætti og aðrir kvótar. Hér leggur nefndin til einhvers konar úthlutun með hlutkesti. Mér finnst nánast óboðlegt að nefndin skuli ekki útskýra nánar hvað upprunamerktir ostar eru. Af hverju er ekki bara listi yfir þessa osta? Og það er ekki gerð nein tilraun til þess að greina áhrif af þessari tillögu, einhvers konar fyrir og eftir greining sem hefði verið upplagt að fá í umræðuna. Þá er hérna, sem ég var nú búin að nefna en árétta, þessi vísitölubreytingu til 1995 sem mér finnst ekki ganga. Ég vil að lokum mótmæla því sem fram kemur í nefndaráliti meiri hluta hv. atvinnuveganefndar þar sem segir að mikilvægt sé að litið sé á framangreindar tillögur, þ.e. tillögur varðandi tollkvótann og tollverndina, í samhengi við það að fyrirhugað er að staðfesta samning sem undirritaður hefur verið við Evrópusambandið um tollalausan innflutning á tilteknum landbúnaðarvörum. Ég sé ekki að þessi mál tengist á nokkurn hátt. Það er búið að undirrita samning við Evrópusambandið um þessi viðskipti og hann verður auðvitað að fullgilda [[Forseti hringir.]]hér og framfylgja. Það er ekki hægt að hengja hann við afgreiðslu á þessum búvörusamningum.
Herra forseti. Hv. þm. Sigríður Andersen talaði tæpitungulaust að flestu leyti í ræðu sinni. Hún sagði algjörlega skýrt, öndvert við það sem t.d. hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason sagði hér fyrr í dag, að það væri hennar skilningur að þessi samningur væri til tíu ára. Hv. þingmaður spurði: Ef hann á að vera til þriggja ára hvers vegna segja menn það þá ekki? Hún er sem sagt þeirra skoðunar að samningurinn eigi að vera til þriggja ára. Hún fær sennilega tækifæri til þess á morgun að sýna það í verki í atkvæðagreiðslu. Ég spyr hv. þingmann: Mun hún ekki í ljósi þessarar ótvíræðu yfirlýsingar sinnar styðja þá tillögu til breytinga sem hér liggur fyrir frá þingmönnum Samfylkingarinnar um að samningurinn verði til þriggja ára? Í öðru lagi langaði mig til þess að spyrja hv. þingmann í ljósi þeirrar niðursallandi gagnrýni sem hún hefur sett fram á frumvarpið, sem er hnúturinn um búvörusamninginn: Sér hún tilefni til þess að gefa þinginu upp hvaða afstöðu hún hyggst taka? Getur hv. þingmaður annað en greitt atkvæði gegn þessum samningi eftir að hafa hér í mörgum atriðum sett fram mjög vel rökstudda gagnrýni á flest meginatriðin í samningnum? Í þriðja lagi þá er ég henni algjörlega sammála um að það er náttúrlega alveg út í hött að ætla sér að fara að hækka með afturvirkum hætti hvort heldur er gengis- eða neysluverðsvísitölutryggt viðmiðunarverð á þessum sérstöku ostum. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann af því að hún kvartar undan því að menn hafi ekki reynt að rýna í afleiðingar þessa samnings og fleira: Veit hún hvað ostarnir munu að þessu samþykktu hækka mikið í prósentum talið? [[Forseti hringir.]]Veit hún það?
Virðulegur forseti. Hér liggur fyrir tillaga frá hv. þm. Samfylkingarinnar um að þessir samningar verði bara til þriggja ára. Ég spyr hv. þingmann á móti: Er það ekki einhver uppgjöf? Er það ekki uppgjöf hjá Samfylkingunni að leggja til að þessir samningar verði samþykktir yfir höfuð? Ég vek athygli á því að það liggur ekkert á. Núgildandi samningar renna nú ekki út fyrr en um næstu áramót og næstu áramót eru ekki á morgun, ekki í næstu viku og ekki í næsta mánuði. Það er nægur tími. Ef menn eru sammála um að fara, eins og lagt er til í nefndaráliti hv. atvinnuveganefndar, a.m.k. meiri hluta hennar, í einhvers konar samráð og einhverja vinnu til þess að gera og græja í þessum málum, ef ég má segja svo, þá er nægur tími, það er alveg nægur tími. Það yrði nú ekki í fyrsta sinn jafnvel þótt það drægist fram yfir áramót, en það er nú langt í áramótin. En jafnvel þótt það drægist fram yfir áramót yrði það ekki í fyrsta sinn sem búvörusamningar yrðu framlengdir um einhvern tiltekinn tíma, nokkra mánuði, eða hvað það er sem menn þurfa til þess að fara í þessa miklu og útlistuðu samráðsvinnu sem lýst er í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar. Hv. þingmaður spyr hér um hvað ég ætli að gera. Mér finnst það græðgi. Mér finnst græðgi að spyrja þá sem hér stendur um hvað hún ætlar að gera eftir tvo daga. Ég held að hv. þingmaður sjái það bara við atkvæðagreiðslu og ég mun gera grein fyrir atkvæði mínu þegar þar að kemur. Ég vænti þess að hann verði þá viðstaddur til þess að hlýða á það. Ég var líka spurð að því hvort ég hefði séð hvaða tollar yrðu á þessum sérmerktu ostum. Ég verð að viðurkenna að ég þekki það bara ekki. Það er auðvitað eitt af þeim málum sem þarf að upplýsa um, það hefði átt að koma fram í nefndarálitinu. Það kann þó að vera að það væru - nei, ég verð að viðurkenna það - væntanlega eru ostarnir [[Forseti hringir.]]tolllausir, það hlýtur nú að vera úr því að þetta er hlutkesti með einhvern tollfrjálsan innflutning.
Herra forseti. Þetta var alveg stórmerkilegt svar. Hv. þingmaður kemur hér og flýgur hátt á vængjum andstöðu gegn þessu frumvarpi, slær sig til riddara, væntanlega í augum flokksmanna sinna með því að hún viðrar hér nokkuð útbreidda gagnrýni innan flokksins sem þingmenn flokksins hafa ekki þorað að koma fram með. En hvað gerist svo þegar gengið er eftir afstöðu hv. þingmanns? Hún fellur flöt til jarðar. Þá allt í einu hefur hún enga afstöðu. Hún þorir ekki að segja hvaða afstöðu hún hefur til málsins þó að þetta sé 2. umr. sem er beinlínis háð til þess að menn greini frá afstöðu sinni. Það sem skiptir þó mestu máli er að þegar hv. þingmaður er búinn að lýsa því yfir að hún telji að eðlilegt sé að þessi samningur verði til þriggja ára þá skýtur hún sér undan því að segjast ætla að styðja tillögu um það. Þá allt í einu er hringsnúningurinn og rökflækjan orðin þannig að hún vill frekar fresta honum eða framlengja hann til nokkurra mánaða. Ég spyr þá hv. þingmann: Mun hún leggja fram tillögu [[Forseti hringir.]]um að samningurinn [[Forseti hringir.]]verði framlengdur til áramóta eins og hún er að tala um? Mun hún gera það?
Hv. þingmaður gerir náttúrlega allt of mikið úr afstöðu minni. Mér finnst rétt að upplýsa um afstöðu við atkvæðagreiðslu. Ég tel nú ekki útilokað málið fari aftur í nefnd vegna þess að eins og ég hef lýst í ræðu minni hefði mér þótt vænt um að í nefndaráliti a.m.k. meiri hluta nefndarinnar væri tekið betur á ýmsum málum. Sú afstaða mín liggur alveg fyrir hvað það varðar og reyndar önnur atriði líka sem ég hef hreinlega lýst yfir andstöðu minni við. Ég hlýt nú að ætla skynibornum mönnum að geta dregið af því einhverjar ályktanir. Ég tel ekki útilokað að styðja frumvarp sem gerir þennan samning hreinlega að þriggja ára samningi. Það væri hins vegar svolítið einkennilegt í ljósi þess að mér finnst samningurinn mögulega ekki tækur sem slíkur. [[Forseti hringir.]]Það er það sem ég vakti athygli hv. þingmanns á að gæti nú orkað svolítið tvímælis af hálfu Samfylkingarinnar, [[Forseti hringir.]]þ.e. að vilja samþykkja samninginn eins og hann er. [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]]En þeir eru samt á móti samningnum.
Virðulegi forseti. Það verður alltaf athyglisverðara og athyglisverðara að fylgjast með þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu. Einu sinni var fundin upp sú leið í umferðareftirliti að búa til þykjustulöggur og klippa þær út úr pappa. Staðan í þinginu er sú að hér er orðið allt fullt af pappafrjálslyndisþingmönnum Sjálfstæðisflokksins, fólki sem þorir ekki að standa við sjónarmið sín en lendir núna í ákveðinni þröng vegna þess að prófkjör eru fram undan. Ég hlýt að spyrja í ljósi þess að það er flokksbróðir hv. þingmanns, hv. þm. Jón Gunnarsson, sem á frumkvæðið að því að stytta samninginn í þrjú ár: Ætlar hún að styðja það að hann verði þá raunverulega þrjú ár samkvæmt þeirri orðanna hljóðan sem við viljum leggja til? Það sem ég óttast er að menn séu beinlínis að varpa ryki í augu þjóðarinnar, í augu kjósenda sinna í aðdraganda prófkjörs, og segja að þeir séu að búa til þriggja ára samning þegar þeir eru í reynd að búa til tíu ára samning. Ég hlýt þess vegna að kalla eftir því að hv. þingmaður svari því alveg skýrt: Er hún tilbúin að hjálpa okkur að girða niður um hv. þm. Jón Gunnarsson og félaga hans að þessu leyti þannig að það verði ljóst og hv. þingmaður þurfi þá að standa berrassaður gagnvart kjósendum sínum í Suðvesturkjördæmi? Það er auðvitað það sem er okkar hlutverk í þinginu. Síðan verð ég líka að spyrja hv. þingmann: Hvað telur hún sem lögfræðingur að það geti þýtt að lögfesta samninginn í því formi sem hann er núna þar sem stendur og er skrifað inn að eitthvað skuli gerast fram til loka árs 2026? Hverjir eru möguleikar löggjafans á næsta kjörtímabili þegar blessunarlega eru horfur á því að verði færri framsóknarmenn í þingsölum, færri framsóknarmenn úr öllum flokkum og þar með kannski von til þess að frjálslyndið fái aðeins að gusta betur hér um sali, hversu bundið verður næsta þing af afturhaldinu á þessu þingi?
Virðulegur forseti. Mér finnst alveg óþarfi af hv. þingmanni að vera með þessi gífuryrði og stóryrði, sérstaklega í ljósi þess að ég veit ekki til þess að hann hafi hlýtt á ræðu mína. Í henni ræddi ég það sérstaklega og lýsti þeirri skoðun minni að ég teldi að ef hugur manna stæði til að gera samning til þriggja ára, eins og mér finnst að megi ráða af nefndaráliti meiri hluta hv. atvinnuveganefndar, þá eigi menn bara að segja það og breyta frumvarpinu þannig. Við hv. þingmaður erum alveg sammála um að það eigi þá að vera skýrt í lögum. Ég velti því hins vegar fyrir mér af hverju hv. þingmaður styður samninginn efnislega vegna þess að hann hlýtur að gera það, hann hlýtur að styðja samninginn efnislega úr því að hann leggur til að hann gildi næstu þrjú árin. Þar greinir okkur kannski á vegna þess að ég er ekki eins sannfærð um að efni samningsins bjóði upp á það að hann gildi yfir höfuð til þriggja ára. Þar greinir okkur á. Hvað seinni spurninguna varðar um möguleika næstu þinga, næstu ríkisstjórna og þar fram eftir götunum til þess að taka upp þennan samning, þá er það auðvitað svo að bæði rammasamningurinn og þessir þrír samningar sem gerðir eru eru gerðir með fyrirvara um breytingar á nauðsynlegum lögum. Auðvitað getur Alþingi alltaf breytt lögunum. Það breytir því hins vegar ekki að svona langtímsamningar, ég er þá að tala um til tíu ára, skapa mönnum einhvern rétt. Ég held að ekki verði litið fram hjá því. Þegar menn hafa undirritað samning við ríkið til tíu ára skapar það þeim einhvern rétt jafnvel þótt þessi fyrirvari sé fyrir hendi. Það gæti nefnilega verið erfitt að breyta lögum þannig að það yrði veruleg röskun á högum þeirra sem njóta samningsins. Það er einmitt þess vegna sem ég er á móti því að samningar séu gerðir til svona langs tíma eins og þessi samningur.
Virðulegi forseti. Er hv. þingmaður kannski sammála fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra, Þorsteini Pálssyni, um að það standist ekki ákvæði stjórnarskrár að gera samning til svona langs tíma í ljósi þess að fjárstjórnarvald Alþingis er tryggt samkvæmt stjórnarskrá og ekki sé hægt að binda hendur Alþingis svo langt fram í tímann? Hv. þingmaður ræddi undanþáguna frá samkeppnislögum. Ég vil undirstrika það að í undanþágunni eins og hún var búin til 2004 var mjólkuriðnaðurinn einmitt ekki undanskilinn eftirliti með misnotkun á markaðsráðandi stöðu, bara á sameiginlegum aðgerðum og samruna. Það sem var hins vegar reynt að gera í þessu frumvarpi af hálfu ráðherrans var að fella niður eftirlit með misnotkun á markaðsráðandi stöðu. Blessunarlega er ég að vonast til þess að með breytingum sem tókst að láta nefndina gera verði það lagfært. En mun hv. þingmaður styðja tillögu okkar um að afnema undanþáguna með öllu, 71. gr. sem þáverandi hæstv. [[Forseti hringir.]]sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Sjálfstæðisflokksins árið 2007, Einar K. Guðfinnsson, taldi óþarfa?
Virðulegur forseti. Það kann að vera, ég ætla nú ekki að vera svo mikill galgopi að tjá mig um stjórnarskrárgildi þess að semja til tíu ára. Það liggur fyrir að Alþingi getur auðvitað falið ríkisstjórn að gera samninga og til langs tíma. Ríkið og ríkisstjórn gerir það mjög reglulega, leigir húsnæði og annað slíkt til langs tíma þótt það skarist á við kjörtímabil. En ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni, ef hann er að ýja að þessu, að þetta er vert að skoða og hefði einmitt verið upplagt fyrir hv. nefnd að fjalla örlítið um af því hér er um verulegar fjárhæðir að ræða, þetta er ekki bara húsaleiga. Seinni spurningin laut að - hún er bara alveg dottin úr mér.
Undanþágan.
Undanþágan [[Forseti hringir.]]frá samkeppnislögum. Ég hef verið þeirrar skoðunar að sjálfsögðu að um landbúnaðinn eigi að gilda samkeppnislög eins og aðrar atvinnugreinar.
Herra forseti. Mig langar til að biðja hv. þm. Sigríði Á. Andersen um að rökstyðja betur þá niðurstöðu sína hér áðan að tollasamningur Íslands við Evrópusambandið sé með öllu óskyldur þessu máli og hafi ekkert með það að gera og það eigi ekkert að blanda því saman. Ég reyni í grófum dráttum að segja það sem mér fannst hv. þingmaður vera að falla um í þeim efnum. Sérstaklega vil ég biðja hv. þingmann að gera þetta vegna þess að: a) Þá er ljóst að stóraukinn innflutningur á tollfrjálsri vöru, alifugla-, svína- og nautakjötsframleiðslu og ostum keppi þar með í ríkari mæli við sambærilega innlenda framleiðslu. Hvernig er þá hægt að halda því fram að það hafi ekki áhrif á starfsskilyrði greinanna sem hér er verið að semja við um starfsgrundvöll og starfsskilyrði næstu árin? Ég fæ það ekki alveg til að ganga upp. b) Stjórnarflokkarnir sjálfir hafa sagt að þessi mál hangi algjörlega saman. Það vita það allir menn hér að þó að það sé kannski ekki bara af efnislegum ástæðum heldur pólitískum líka þá eru þetta tvíburamál. Sagan segir að annar stjórnarflokkurinn leggi áherslu á annað málið og hinn á hitt og niðurstaðan séu venjuleg helmingaskipti; það er einn fyrir mig og einn fyrir þig. Framsókn vill koma sínum búvörusamningi í gegn, en Sjálfstæðisflokkurinn telur að það sé þá skárra en ekkert fyrir sig að fá tollasamninginn í gegn á móti. Bæði pólitískt og efnislega, ef farið er ofan í málið þá hafa þetta verið tvíburamál hér frá byrjun og lögð fram saman, rædd og unnin samtímis og fyrir alveg undarlega tilviljun komu þau sama daginn úr nefnd. Var það ekki algjör tilviljun? Og þau eru á dagskrá hér saman í dag. Er nú ekki eitthvað aðeins meira í þessu en hv. þingmaður vill vera láta?
Virðulegur forseti. Það er einmitt lóðið. Menn hafa viljað tengja tollasamninginn og undirritun þess samnings sem fram fór síðasta haust, við búvörusamninginn, löngu áður en drögin að búvörusamningum voru undirrituð. Menn hafa viljað tengja það saman. Þess vegna er því lýst í nefndaráliti meiri hluta hæstv. nefndar hvernig afturvirka verðtryggingin á verðtollum er til komin, vegna þess að að mati nefndarinnar er mikilvægt að líta á framangreindar tillögur um breytingar á magntollunum í samhengi við það að fyrirhugað er að staðfesta þennan tollasamning. Ég lýsti því í ræðu minni að ég væri ósammála því. Ég er bara ósammála því að það eigi að gera það. Þetta er tollasamningur sem ríkið ákvað að fara í á sínum tíma. Ég veit ekki til þess að þingið eða hv. þingmenn hafi eitthvað verið upplýstir um það sérstaklega að farið yrði í viðræður við Evrópusambandið um tollfrjálsan innflutning á milli landanna, milli svæðanna, með vísan til einhverra búvörusamninga sem gerðir yrðu í framtíðinni. Ég ætla ekki að útiloka að það hafi verið gert en ég kannast ekki við það. Ég tel að menn séu núna miklu fremur að reyna að bæta enn á flækjustigið í landbúnaðarkerfinu og innflutningnshöftunum þannig að það er á varla færi sérfræðinga að fylgjast með leikfléttunum í þessu máli. Ég ítreka þá skoðun mína að ég tel ekki rétt að tengja þetta saman.
Gott og vel. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það var að sjálfsögðu skýrt að þetta er persónuleg skoðun eða mat þingmannsins. Hann telur að eigi ekki að blanda þessu saman, en það ryður auðvitað ekki til hliðar öllu hinu sem fyrir liggur í málinu. Er ekki bara stutta sagan sú að þegar þessi tollasamningur dúkkar allt í einu upp bændum að óvörum verður náttúrlega mikill óróleiki, eins og var opinbert í kjölfarið? Þá er farið að tala við þá um að reynt verði að gera við þá langtímabúvörusamning í staðinn og það skapi aðlögunartíma fyrir greinina o.s.frv. Síðan verður þetta að pólitísku trúlofunarmáli milli stjórnarflokkanna því að sá samningurinn sem er öðrum flokknum erfiðari á að bætast upp með hinum samningnum sem er þeim flokki þóknanlegri og þá kannski öfugt. Sem sagt: Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að leggja búvörusamninginn á sig af því að hann fær tollasamninginn og Framsókn ætlar að reyna að lifa með að vísu sinn eigin tollasamning af því að hún fær búvörusamninginn. Í grófum dráttum hefur maður upplifað þetta í hinu pólitíska tafli hér. En efnislega eru þessi mál þannig að þau varða bæði miklu [[Forseti hringir.]]um starfsskilyrði landbúnaðarins næstu árin. Þess vegna er þetta ein heild.
Virðulegur forseti. Ef við gefum okkur að það sé rétt og þetta sé rétt lýsing hjá hv. þingmanni þá er það bara slæmt, þá er það alls ekki gott mál. Ég ítreka og árétta þá skoðun sem ég lýsti í ræðu minni sem er sú að ég tel að hér eigi að vera viðskiptafrelsi, að við eigum að byggja almennt á viðskiptafrelsi ef við viljum styrkja landbúnað, sem ég held að við séum öll sammála um að gera að einhverju leyti. Ef við viljum gera það og gefum okkur að við gerum það þá á að gera það með beinum hætti. Þá eigum við að einbeita okkur að þessum búvörusamningum, gera þá sem best úr garði og hætta að blanda þessum málum saman og búa til svona leikfléttur. Höfum það bara allt uppi á borðinu; gagnsæi, opið bókhald í landbúnaðarkerfinu og landbúnaðarstyrkjum eins og annars staðar í þjóðfélaginu. Um það hljótum við hv. þingmaður að geta verið sammála.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér búvörusamninga. Við ræðum nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á búvörulögum, búnaðarlögum og tollalögum. Ég hlýt eins og hv. þingmaður sem vakti athygli á því áðan að nefna að hérna er um samning milli tveggja aðila að ræða. Hérna er um samning milli ríkisins annars vegar og Bændasamtakanna hins vegar að ræða. Hann er kominn hingað til staðfestingar. Við á Alþingi erum ekki beinir samningsaðilar að þeim samningi. Við, 63 þingmenn, getum að sjálfsögðu haft margar skoðanir á samningnum sem er upp á 27 blaðsíður. Ég er alveg viss um að allir geta fundið eitthvað í honum sem þeir eru ekki sáttir við, en ég er jafnframt sannfærður um að menn finna margt sem þeir geta sætt sig við og einhverjir ábyggilega nánast allt. Stöðugleiki og framtíðarsýn er nauðsynleg í landbúnaði eins og í öðrum atvinnugreinum. Menn deila um hvort þetta sé þriggja ára samningur eða tíu ára. Menn geta haft sínar skoðanir á því en í rauninni erum við með ákveðinn rammasamning sem við getum þá litið á og alla vega litið á það þannig að við séum með einhverja framtíðarsýn. Við erum með tíu ára rammasamning sem við stefnum á. Eftir þrjú ár þurfum við að taka afstöðu til samningsins, hvernig til hefur tekist. Menn hafa verið að deila á samráðið, ekkert samráð hafi verið haft, ekki þessi og ekki hinn. Það kann vel að vera. Meiri hluti atvinnuveganefndar tekur á því hérna og bindur í lög að víðtækt samráð verði haft um endurskoðun eða hvernig málin þróast. Það verður strax hafist handa við að fylgja þessu máli eftir. Þeir sem kvarta yfir samráði, ókei, það var ekki nógu mikið samráð. En þegar við bindum í lög að kallaðir skulu til allir hlutaðeigandi aðilar hljóta nú allir að vera sáttir, þeir sem á annað borð kæra sig um það. En ef við byrjum aðeins að rýna í þennan rammasamning, förum bara í 1. gr., Inngang og markmið 1.1. „Meginmarkmið samnings þessa er að efla íslenskan landbúnað og skapa greininni sem fjölbreyttust sóknarfæri. Samningnum er ætlað að skapa landbúnaðinum ramma til að auka verðmætasköpun og nýta sem best tækifærin sem felast í sveitum landsins í þágu bænda, neytenda og samfélagsins alls. Sú uppbygging þarf að fara fram á grundvelli sérstöðu, sjálfbærni og fjölbreytni. Í því skyni eru í samningnum ný verkefni sem ætlað er að treysta stoðir landbúnaðarins og ýta undir framþróun og nýsköpun.“ Þetta eru vinsæl orð sem heyrast oft hér í þingsal úr öllum flokkum. Markmið 1.2. „Að almenn starfsskilyrði í framleiðslu og vinnslu búvara ásamt stuðningi ríkisins stuðli að áframhaldandi hagræðingu, bættri samkeppnishæfni og fjölbreyttu framboði gæðaafurða á sanngjörnu verði. Að tryggja að bændum standi til boða leiðbeiningaþjónusta og skýrsluhaldshugbúnaður til að styðja við framgang markmiða samningsins. Að við búvöruframleiðsluna sé gætt sjónarmiða um velferð dýra, heilnæmi afurða, umhverfisvernd og sjálfbæra landnýtingu. Að auka vægi lífrænnar framleiðslu.“ - Hver vill það ekki? „Að stuðningur ríkisins stuðli að áframhaldandi þróun í greininni og bættri afkomu bænda. Að auðvelda nýliðun, þannig að nauðsynleg kynslóðaskipti geti orðið í hópi framleiðenda og tryggja að stuðningur ríkisins nýtist sem best starfandi bændum.“ Hver er ekki sammála þessu? Ef við drepum hér niður í 3. gr., 3.2. Þar eru megináherslur á einstökum sviðum eftirfarandi: „Jarðrækt: Efling ræktunarmenningar, hagkvæm fóðuröflun með lágmarksröskun umhverfis. Viðhald ræktunar, endurræktun - gras, grænfóður og korn. Markviss áburðarnotkun með tilliti til hagkvæmni og umhverfissjónarmiða, þar með talin hámarksnýtingu búfjáráburðar. Styrking innlendrar fóðurframleiðslu.“ Förum hér aðeins neðar: „Lífrænn búskapur: Kannaðar verði markaðslegar forsendur fyrir lífrænar afurðir og hve vel tilteknar jarðir og framleiðsla hentar til aðlögunar að lífrænum búskap. Sjálfbær þróun og landnýting: Stuðlað verði að sjálfbærni í landnotkun með markvissari beitarstjórn og fræðslu, m.a. um mikilvægi ræktarlands og líffræðilegrar fjölbreytni.“ Margir hafa áhyggjur af nýliðuninni. Í 6. gr. segir: „Matvælastofnun ráðstafar þeim fjármunum sem ætlaðir eru til nýliðunar samkvæmt samningi þessum. Markmið þeirra er að aðstoða nýliða við að hefja búskap og auðvelda ættliðaskipti í landbúnaði.“ Hver er ekki sáttur við þetta?
Rosalega.
Nýmælin eru hérna nokkur. Geitfjárrækt: „Matvælastofnun ráðstafar þeim fjármunum sem ætlaðir eru til geitfjárræktar samkvæmt samningi þessum. Markmið þeirra er að auka framboð geitfjárafurða og styðja við verndun og ræktun íslensku geitarinnar.“ Svona er nánast sama hvar maður ber niður. Allt hljómar þetta … [[ÖS?: Hljómar vel, já.]]Getum við ekki öll verið sátt við það? Svo endar þessi rammasamningur á bókun um byggðamál. Öll erum við sammála því að við viljum halda landinu í byggð. „Samningsaðilar eru sammála um að ráðast í starf sem miðar að því að treysta innviði og búsetu í sveitum. Í því felist meðal annars að finna skilgreindar leiðir sem stuðla að aukinni sjálfbærni sveitanna, eflingu framleiðslu og úrvinnslu matvæla ekki síst svo að meiri virðisauki verði í byggðunum. Sérstaklega verði skoðuð uppbygging innviða, svo sem samgangna, fjarskipta og raforku. Einnig möguleika sveitanna og framlag þeirra til þátttöku í aðgerðum vegna loftslagsmála. Þá verði litið til úrræða til að treysta fjárhag bænda og greiða enn frekar fyrir ættliðaskiptum á bújörðum.“ Ég spyr bara: Hver er ekki sáttur við þetta? Þetta eru þrír samningar. Ef við berum aðeins niður í sauðfjársamninginn. Það eru margir sem hafa áhyggjur af sauðfjárræktinni. Ég er svo sem einn af þeim. Ef við förum í 6. gr. Þar segir: „Greiddur verður býlisstuðningur til framleiðenda frá og með árinu 2018. Markmið hans er að styrkja byggð og styðja við fjölskyldubú.“ Hver er ekki sáttur við það? Svæðisbundinn stuðningur. Það eru viss svæði sem eiga undir högg að sækja, sérstaklega þar sem sauðfjárrækt er stunduð í dag, sem við þurfum að hlúa að. Tekið er á því í þessum samningi. Það má vel vera að gera megi betur. Ég skal ekkert segja um það. En í 8. gr. segir svo: „Greiddur verður sérstakur svæðisbundinn stuðningur á samningstímanum til framleiðenda á ákveðnum landsvæðum sem háðust eru sauðfjárrækt. Samningsaðilar eru sammála um að leita til Byggðastofnunar um að gera tillögu um skilgreiningu á þeim svæðum sem eigi kost á slíkum stuðningi. Stofnunin geri einnig tillögu um hvernig útdeilingu skuli háttað. Svæði sem rétt eiga á stuðningi skal skilgreina í reglugerð að fenginni tillögu Byggðastofnunar. Endanlegt fyrirkomulag um útdeilingu stuðnings skal einnig ákveðið í reglugerð að fenginni tillögu Byggðastofnunar og eftir umsögn framkvæmdanefndar búvörusamninga.“ Það er nánast sama hvar maður ber niður, þetta hljómar allt saman vel. Í samningi um starfsskilyrði nautgriparæktar er hnykkt á, það sem maður rekur strax augun í, að gætt sé sjónarmiða um dýravelferð og heilnæmi afurða. Það hefur verið talsvert í umræðunni, velferð dýra, hvernig eigi að flétta það hérna inn. Menn hafa svo sem misjafnar skoðanir á því hversu langt eigi að ganga, hvort við eigum að fara að beita einhverjum hegningum eða hvað. En úrræðin eru alla vega fyrir hendi. Það er svona aðeins gluggað í það hér. Í 8. gr. um fjárfestingastuðning segir: „Fjárfestingastuðningur verður greiddur samkvæmt töflu 1 í viðauka 1. Tilgangur hans er að stuðla að hagkvæmari búskaparháttum, bættum aðbúnaði nautgripa og aukinni umhverfisvernd. Greidd verða framlög vegna nýframkvæmda og endurbóta á eldri byggingum sem varða umhverfi, aðbúnað og velferð gripa. Framlög geta numið allt að 40% stofnkostnaðar, en hver framleiðandi getur þó ekki fengið hærra framlag en 10% af árlegri heildarupphæð fjárfestingastuðningsins.“ Svo er samningur við garðyrkjubændur sem er fléttaður inn í þetta, hefur verið sérstakur áður. Þar er tekið á niðurgreiðslu raforku sem er stærsti kostnaðarliðurinn hjá þeim bændum. Því má segja að ansi margt jákvætt sé við þennan samning. Eflaust finna einhverjir einhverja galla á honum. En það sem mikið var rætt í nefndinni var samkeppniseftirlit og samkeppnisundanþágur frá samkeppnislögum. Það er auðvitað flókið mál og viðkvæmt. En ég segi fyrir mig að ef við ætlum að tryggja að mjólk verði sótt á alla sveitabæi, hvar sem þeir eru á landinu, þá kostar það eitthvað. Ef við ætlum að semja við einhvern aðila um að gera það þá kostar það. Mér heyrist á þeim litlu framleiðendum, Örnu og Kú, að þeir hafi ekki áhuga á að takast á við einhverjar skyldur um að sækja mjólk af hinum og þessum bæjum. Það er auðvitað mjög þægilegt að geta bara pantað hráefnið í sína framleiðslu þegar þeim hentar. Það er bara eitt símtal eða einn póstur; mig vantar þetta mikið núna í dag eða á morgun eða hvenær sem er. Sá aðili sem tekur það að sér, það verður einhvern veginn að hygla honum. Ég vil fara varlega í að rústa því góða kerfi. Það eru líka skyldur sem liggja á því fyrirtæki, þ.e. að liggja alltaf með ákveðinn lager af mjólkurafurðum og hráefni. Það kostar líka að liggja með birgðir. Það segir í nefndarálitinu að sá samráðshópur sem á að taka til starfa og vinna núna næstu þrjú árin og koma með tillögur eigi að skoða þessi mál sérstaklega. Ég geri mér miklar vonir um að eitthvað vitrænt komi úr þeirri vinnu. Það er allt of mikið í húfi, að fara að breyta þessu og kollvarpa þessu kerfi á nokkrum dögum. Ég segi fyrir mig, fyrst við lögfestum þetta samráð, að ef við getum ekki treyst því að eitthvað gott komi út úr því þá veit ég ekki hverjum á að treysta. Menn geta svo haft sína skoðun á upphæðunum í samningnum. Varðandi samkeppnismálin og starfsumhverfið, ef ég les hérna akkúrat það sem við segjum í nefndarálitinu: „Meiri hlutinn telur nauðsynlegt að við endurskoðunina verði af hálfu ríkisins sérstaklega kannað hvernig landbúnaðarstefnan geti enn frekar ýtt undir framleiðslu afurða beint frá býli og vöruþróun sem byggist á uppruna eða landfræðilegri sérstöðu. Jafnframt telur meiri hlutinn rétt að örva og hvetja til frekari sóknar fjölbreyttari flóru fyrirtækja í frumvinnslu búvara og auk þess að huga að fyrirkomulagi og framtíð menntunar starfsmanna afurðastöðva í mjólkurfræði og kjötiðnaði.“ Það liggur margt fyrir. Ég fór til Frakklands síðastliðið sumar og sá einn landsleik. Flaug til Parísar og fór með lest þaðan til Lyon, keyrði þar í nokkra klukkutíma með lest á 300 kílómetra hraða. Ég verð að segja að mér varð hugsað til íslenskra bænda og íslensks landbúnaðar. Það var alveg sama hvenær maður leit út um gluggann, það voru alltaf bara sléttar ekrur eins langt og augað eygði. Landbúnaður sem þar er rekinn, fyrst hann getur ekki gengið án ríkisstyrkja þá segi ég nú bara við markaðshyggjuvinstrimenn í þessum sal: Hvernig í ósköpunum dettur þeim í hug að við getum keyrt á einhverju markaðslögmáli hér án þess að styrkja þessa grein? [[Gripið fram í.]] Menn hafa deilt svolítið á útflutninginn, það sé svo lágt verð fyrir það kjöt sem er flutt út. Við megum ekki bera saman epli og appelsínur. Við verðum að bera sama hlutinn saman. Langstærsti hlutinn af því kjöti sem flutt er út er aukaafurðir. Það er því ekki hægt að bera saman það verð sem við fáum, heildartöluna, kjöt sem er flutt út eða það sem við seljum hérna innan lands. Ég lít þannig á að með útflutningi erum við þó að gera tvennt, við erum að skapa störf hér á landi og styðja við landbúnað og um leið að skapa gjaldeyri. Okkur hefur ekki veitt af honum hingað til. Ég hvet menn náttúrlega til að samþykkja þennan samning og þetta nefndarálit okkar. Það má vel vera að markaðshyggjuvinstrimönnum finnist þetta há tala, 13–14 milljarðar í stuðning við landbúnaðinn, en það verður þá bara svo að vera.
Virðulegi forseti. Þetta var nú kostuleg ræða. Best var nú þegar hv. þingmaður sagði að við ættum að treysta mönnum og styðja málið vegna þess að gert væri ráð fyrir endurskoðun á samningnum, en svo sagði hann líka að hver gæti haft sína skoðun á því hvort samningurinn væri til tíu ára eða þriggja. Ef samningurinn er til tíu ára, hv. þingmaður, hvaða tryggingu gefur þú okkur þá fyrir því að hægt sé að endurskoða hann? Þú verður að vera alveg klár á því, vinur. Er þetta þriggja ára samningur eða er þetta tíu ára samningur? Ef þetta er tíu ára samningur þarf ríkið að borga sig út úr þeim samningi eftir þrjú ár ef það ætlar að gera á honum breytingar, þannig að þá er ekki hægt að selja okkur hér með einhverjum loddaraskap endurskoðunarákvæði sem ekkert þýðir. Það er mjög athyglisvert að hv. þingmaður reynir að gera okkur í Samfylkingunni upp þær skoðanir að við séum á móti stuðningi við landbúnað. Við viljum stuðning við landbúnað, en við berum öll ábyrgð á því að passa að hann sé eins lítið íþyngjandi hvað varðar samkeppni og frjálsan markað og kostur er. Hv. þingmaður þekkir nú til í sjávarútvegi, veit ég. Hann veit þess vegna að það getur bara verið gott að vinna í markaðsumhverfi og vinna á opnum mörkuðum. Ég held að íslenskur landbúnaður hefði gott af því líka. Hv. þingmaður verður að vera algjörlega skýr á því: Verður hægt að gera breytingar á þessum samningi í kjölfar endurskoðunar eða er bara verið að bjóða upp á þykjustusamráð? Hver er nákvæmlega þýðingin á endurskoðunni eftir þrjú ár? Verður hægt að breyta samningnum eða eru menn bundnir af honum eins og hann stendur?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég veit að það stendur skýrt að Alþingi þarf að greiða atkvæði um samninginn eftir þrjú ár, þannig að ég veit ekki hvernig hægt er að hafa það skýrara. Það stendur bara að það þurfi að samþykkja hann. Það var það sem nefndin hnykkti á í því efni. Okkur þótti endurskoðunin svolítið loðin. Í samningnum var talað um að það ætti að endurskoða hann en það var ekkert um afleiðingarnar, hvernig bregðast ætti við því. Ég er sannfærður um að það eru Alþingi og bændur. Það er ekkert víst að bændur samþykki þetta svo. Mig langar að spyrja hv. þingmann í leiðinni: Er hann sáttur við þessar tölur, þessi útgjöld? Eru það tölurnar sem pirra hann? Finnast honum þetta háar tölur, 13,7 milljarðar á árinu 2017, sem verður svo komið niður í 13,6 milljarða árið 2019? Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því hvort það eru upphæðirnar sem pirra hv. þingmann. Mér þætti gaman að fá svar við því.
Virðulegi forseti. Vandamálið er að hv. þingmaður og nefndin slá úr og í varðandi það hvort þetta sé þriggja ára samningur eða tíu ára samningur. Það er vandamálið. Með því er gefið til kynna að hér sé verið að búa til með loddaraskap einhvers konar leiktjöld til þess að halda því fram við þjóðina að hér sé um þriggja ára samning að ræða þegar í reynd er verið að skuldbinda ríkið til tíu ára. Mér finnst að nefndarmeirihlutamenn verði að kveða algjörlega skýrt á um það og vera menn til þess að koma hér í ræðustól og segja þá alveg skýrt að þeir líti svo á að ríkið sé óbundið eftir þrjú ár. Getur hv. þingmaður sagt það hér í andsvari, já eða nei? Að því er fjárhæðina varðar er athyglisvert að heyra þá léttúð sem fylgir tali hv. þingmanns um fjárhæðir í þessu samhengi. Ég er tilbúinn að borga vel fyrir samning sem losar bændur úr fátæktargildrum, eykur markaðsaðhald í greininni, losar menn undan ofstjórnartilburðum þessa kerfis, eykur á vöruframboð í landinu og opnar fyrir samkeppni í greininni. [[Gripið fram í.]]Ég er til í að borga hátt verð fyrir það. Það er ekki verið að gera í þessum samningi, hv. þingmaður. Vandamálið er hins vegar að þessi stjórnarmeirihluti virðist ekki eiga í neinum vandræðum með að bjóða þjóðinni upp á að koma hér með útgjöld sem eru eins og dýrasti og óhagstæðasti Icesave-samningurinn og hafa engan undirbúning, enga greiningu um samningsmarkmið. Ég veit ekki hvaða orð hv. þingmenn hefðu haft um svona samninga ef einhverjir aðrir hefðu verið að gera þá; að vaða af stað, semja til tíu ára, fjárhæðin er 200 milljarðar, hv. þingmaður, með tollverndinni, 200 milljarðar, án þess að leggja niður fyrir sér samningsmarkmið. Þeir sitja svo uppi með svo ónýtt plagg og ónýtan samning að hv. þingmaður og félagar hans í atvinnuveganefnd eru búnir að rembast við að reyna að stagbæta þetta vikum saman og vita sjálfir upp á sig skömmina, að samningurinn er svo vondur að það er ekki hægt að fara með hann óbreyttan í gegn. Ég held að þau vinnubrögð verði til ævarandi skammar fyrir hv. þingmann og þá sem með honum hafa starfað. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður getur barið sér á brjóst fyrir mér og kallað okkur loddara og öllum þeim nöfnum sem honum detta í hug. En ég skal bara lesa fyrir hv. þingmann hérna svo hann skilji það þá: „Meiri hlutinn leggur til að endurskoðunin byggist á aðferðafræði sem feli í sér víðtæka samstillingu um landbúnaðinn, atkvæðagreiðslu um endurskoðaða samninga meðal bænda og afgreiðslu Alþingis á lagabreytingum sem sú endurskoðun kann að kalla á.“ - Afgreiðslu Alþingis á lagabreytingum. Hvernig er hægt [[Gripið fram í.]]að hafa þetta skýrara?
Af hverju er þá verið að …?
Hv. þingmaður kom sér hjá því að svara spurningu minni um hvort honum þyki sú upphæð sem þarna stendur of há eða lág?
Hún er ekkert of há ef samningurinn …
[[Forseti hringir.]] Er hún of há eða of lág? Nei, það er nefnilega málið. Hv. þingmaður er ekki alveg tilbúinn til þess að svara því.
Ef samningurinn er …
Ég veit vel að hv. þingmaður vill náttúrlega bara hafa þetta tollfrjálst og að íslenskur landbúnaður keppi við niðurgreiddan landbúnað úti í Evrópu.
Hvenær hef ég sagt það?
Ég veit bara að hann hefur margoft [[Hvenær hef ég sagt …?]]sagt það, þannig að þetta kemur mér ekki á óvart.
Þú segir ósatt.
En við sem viljum landbúnaðinum vel reynum að stuðla að því að hann fái sína styrki hérna og við hlúum að honum og verndum hann fyrir niðurgreiddri samkeppni frá Evrópu.
Það er gott og gagnlegt að einn framsóknarmaður taki þátt í umræðunni. Það hefur hv. þingmaður núna gert en ég sakna þess að fleiri skuli ekki koma og tjá skoðanir sínar og ræða við okkur um málið. Hv. þingmaður ræddi um útflutning á lambakjöti. Hér hefur verið sagt að við stefnum á enn meiri framleiðslu. Hún er um 3 þúsund tonn í dag umfram innanlandsneyslu. Það hefur verið reynt að selja það úr landi með misjöfnum árangri. Þá stendur dæmið einfaldlega þannig í smækkaðri eða samanþjappaðri mynd: 3 þúsund tonn af lamba- og kindakjöti eru seld úr landi og fyrir það fást á þessu ári miðað við núverandi gengi, miðað við sölutölur frá því í fyrra, um 1,5–1,6 milljarðar kr. En að sama skapi ef við tökum 5 milljarðana til sauðfjársamningsins í 10 þúsund tonn þá segir það okkur að það eru 500 milljónir á hver þúsund tonn. Þessi 3 þúsund tonn sem við flytjum út fá þá af ríkispeningum í niðurgreiðslur eða útflutningsbætur, eða hvað sem við viljum kalla það, 1,5 milljarða. Niðurstaðan er að þetta skilar þjóðarbúinu engu. Þetta er á núlli. Bændur fá sitt greitt frá sláturleyfishöfum fyrir þessi 3 þúsund tonn en við sem erum að reyna að koma umframframleiðslunni úr landi, hún skilar þessu. Er hv. þingmaður ánægður með þá niðurstöðu? Það er ekki rétt að útflutningurinn sé eingöngu á einhverjum aukaafurðum eins og slögum eða einhverju slíku, það er ekki rétt. [[Gripið fram í: Ég sagði ekki eingöngu.]]Ég bendi á að í svari ráðuneytisins til mín er skrokkhlutum raðað niður, skipt niður eins og þeir eru sagaðir í raun og veru, síðan er [[Forseti hringir.]]sýnt til hvaða landa það er selt og hvað við fáum. Þar munar dálítið miklu. En spurningin mín er um útflutningsbæturnar 1,5, 1,6 milljarðana og svo aftur það sem kemur inn í landið og staðan er núll.
Virðulegi forseti. Ég þakka félaga mínum úr atvinnuveganefnd, hv. þm. Kristjáni L. Möller spurninguna. Þetta hefur oft komið til tals í nefndinni eins og hv. þingmaður veit. Við getum reiknað þetta eins og við viljum. Ef við lítum á landbúnað sem hefðbundinn útflutningsatvinnuveg þá er það ekkert spennandi í dag þegar gengið er eins og það er og enn að styrkjast. Það lítur ekki vel út, ekkert frekar hjá landbúnaðinum en hjá sjávarútveginum. En ef við erum að styrkja landbúnaðinn og einhver umframframleiðsla er seld úr landi og þar skapast gjaldeyrir þá er ég hræddur um að við getum reiknað það á margvíslegan hátt. Það eru afleidd störf, hvað kostar að framleiða þetta og hvert sá kostnaður fór. Hvað kostaði það mikinn gjaldeyri? Ég hugsa þetta kannski þannig. Hvað kostar það ef við erum að framleiða kindakjöt? Hvað kostar að framleiða það innan lands? Hvað fáum fyrir það ef við seljum það? Hvað kostaði þetta mikið í gjaldeyri? Hvað kostaði þetta mikinn áburð, fóðurbæti eða hvað? Ég vil reikna það þannig. Meðan við erum að stilla af einhverja framleiðslu og það skapar gjaldeyri þá held ég að það sé ekki það versta sem gerist, þótt það sé á pari. Ég græt það ekki.
Hv. þingmaður dró fram afar athyglisverðan punkt sem er hvað það kostar að framleiða þau 3 þúsund tonn sem við seljum úr landi, annars vegar hvað það kostar bændur og hins vegar hvað það kostar sláturhúsin að slátra, sem segja að það sé með tapi, 100 kr. á kíló hver slátrun. Hann nefnir líka að það kosti í gjaldeyri að flytja inn ýmislegt til landsins til að framleiða þessi 3 þúsund tonn, sem er vissulega rétt. Hv. þingmaður hefur í raun og veru bent þingheimi á að staðan er verri en ég dró upp. Ég fór bara með það niður í núll en hv. þingmaður segir í raun að það sé meiri mínus ef svo er. Dæmið versnar hvað þetta varðar miðað við það sem hv. þingmaður setur fram. Það er þetta atriði sem ég gerði að umtalsefni, og fleiri þingmenn hafa gert það, að það sem ég óttast er að það verði meiri offramleiðsla í sauðfjárafurðum sem þarf að flytja út. Við vitum það núna, það hefur komið fram fyrir nefndinni, að erlendir kaupendur krefjast verðlækkunar þannig að dæmið á eftir að versna enn þá meira. Mig langar í seinna andsvari að spyrja hv. þingmann út í það sem hann gerði að umtalsefni og er á móti því að taka úr gildi þannig að mjólkurframleiðsla falli undir samkeppnislög. Sauðfjárbændur og sauðfjárframleiðsla er háð samkeppnislögum. Arna í Bolungarvík er sett undir samkeppnislög. Kú er sett undir samkeppnislög. En MS er undanþegin samkeppnislögum. Er eitthvað sanngjarnt við það, virðulegi forseti? Mig fýsir að heyra svar þingmannsins sem er í jafnaðarmannaflokki, þótt Framsóknarflokkurinn sé. Hvað finnst honum um þessa ójafnaðarmennsku?
Virðulegi forseti. Ég verð að biðjast afsökunar á því að hafa talað óskýrt. Það sem ég á við með gjaldeyristekjum er hvað það kostar mikinn gjaldeyri að framleiða hvert kíló af kindakjöti, nautakjöti, fuglakjöti. Hvað kostar það, [[Gripið fram í.]]miðað við hvað við förum með út? Ég geri ráð fyrir að þessar kostnaðartölur séu inni í reikningsdæminu sem hv. þingmaður var með. Ég hugsa um gjaldeyrishliðina, hvað við hugsum okkur sem eitt fyrirtæki, Ísland, hvað við flytjum út, það eru tekjurnar og kostnaðurinn er það sem við flytjum til landsins. Þannig hugsa ég það. Varðandi samkeppnina og undanþáguna reyndi ég að benda á það að hjá Örnu eru þeir ekki tilbúnir að safna mjólk og skylda sig til að kaupa mjólk af öllu landinu eða skuldbinda sig til að vera með birgðir fyrir þessa og hina. Þeir eru mjög sáttir við að geta hringt og pantað hráefnið í framleiðslu sína. Mér finnst ekki sanngjarnt að þeir geti þá hrópað að það sé ósanngjarnt að hygla þeim aðila sem skuldbindur sig til að safna allri mjólk hvar sem er á landinu og vera með svo og svo miklar birgðir. Það kostar. Mér finnst alveg sanngjarnt að þeim sé hyglað. Við hyglum erlendum kvikmyndatökumönnum, það finnst öllum allt í lagi. Mér [[Forseti hringir.]]finnst það bara gott. Við getum alveg hyglað mönnum fyrir skyldur sem þeir taka á sínar herðar.
Forseti. Í framsögu sinni fyrir meirihlutaáliti atvinnuveganefndar sagði hv. þm. Haraldur Benediktsson að landbúnaður væri 1% af vergri þjóðarframleiðslu og matarútgjöld væru 6% af útgjöldum heimilanna. Hann sagði þetta einhvern veginn í sömu andrá. Og sagði að vafalaust yrðu miklar umræður um þetta mál hér í dag, þingið eyddi miklum tíma í að ræða landbúnaðarmál og búvörusamninga. Ég átta mig ekki alveg á hvort hv. þingmaðurinn var að segja að þetta væru ekki veigamiklar stærðir og verðskulduðu ekki miklar umræður í þinginu. Að þingmenn sem væru andsnúnir þessum samningum væru að gera úlfalda úr mýflugu. Ég átta mig ekki alveg á hvort þetta var boðskapurinn. En einhvern veginn fannst mér það nú samt. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson spurði hér í dag: Finnst ykkur þessi upphæð há? 13–14 milljarðar á ári? Já, af því að við þetta bætist ýmislegt. Verið er að gera samning til tíu ára sem með öllu talið er upp á nálægt 200 milljörðum. Já, mér finnst þetta háar upphæðir, alveg eins og flokksbróðir minn hv. þm. Árni Páll Árnason sagði áðan, fyrir samning sem er gamaldags og virðist ekki vera til þess fallinn að framþróun verði í þeirri mikilvægu grein sem landbúnaðurinn er í þessu landi. Fram hefur komið fyrr í dag að þetta er allt annar samningur en sá sem kynntur var í upphafi árs. Hv. þm. Haraldur Benediktsson sagði það ekki í ræðu sinni í dag. Hann sagði að þetta væri umbylting á samningum við bændur. Samningurinn sem kynntur var í janúar, sá samningur sögðu mér menn sem eru miklu fróðari en ég um þessi málefni að væri byltingarkenndur en síðan var þeim samningi breytt. Þessi er ekkert byltingarkenndur. Þess vegna vil ég meina að hv. þm. Haraldur Benediktsson hafi talað mjög misvísandi hér í dag. Nú boðar atvinnuveganefnd eitthvað sem kallað er þjóðarsamtal. Það á að fara fram núna eftir að samningurinn hefur verið gerður. Ætlast er til að þingið samþykki þennan samning og síðan á að fara í eitthvert þjóðarsamtal. Eftir þrjú ár á því þjóðarsamtali að vera lokið og þá á eitthvað að gerast. En það er mjög óskýrt hvað á að gerast þá. Fram hefur komið í ræðum manna hér og andsvörum fyrr í dag að það er mjög óklárt hvað nákvæmlega eigi að gerast eftir þrjú ár. Hv. þm. Haraldur Benediktsson, framsögumaður meirihlutaálitsins, svaraði spurningu um hvort það væri alveg ljóst að samningurinn gilti bara til þriggja ára og hvort við gætum þá samþykkt annan samning, Alþingi Íslendinga eða ríkið, og sagði sisvona: Ríkið getur alltaf farið inn í búvörusamninga og hefur alltaf gert það. Það er einmitt þetta sem er svo óskýrt. Ég held að þetta þjóðarsamtal og að samningurinn sé til þriggja ára, þótt hann sé til tíu ára, sé bara einhver barbabrella. Barbabrellur eru þannig að þær eru svolítið sniðugar. Þegar menn eru að reyna að slá ryki í augu fólks um þennan tíu ára samning, sem menn eru núna meira að segja farnir að tala um hvort standist stjórnarskrá að gera samning af þessu tagi til svo langs tíma, þá er bara með barbabrellu verið að reyna að segja: Nei, þetta er ekki tíu ára samningur heldur þriggja ára. Svo geta menn ekki einu sinni svarað hreint út hvort heldur er. Reyndar er það líka þannig að við þingmenn Samfylkingarinnar með hv. þm. Kristján Möller í fararbroddi flytjum breytingartillögu þar sem kemur skýrt fram að gildistími samningsins sé þrjú ár. Ef það verður samþykkt er enginn vafi á því. Ég vil nú víkja orðum að því sem kom fram fyrr í dag í máli hv. þm. Sigríðar Andersen. Henni fannst það eitthvað skrýtið að við værum til í að samþykkja samning til þriggja ára ef okkur fyndist samningurinn allur vondur. Ég segi: Það er þó skárra að vondur samningur gildi bara í þrjú ár heldur en tíu. Þess vegna er þessi breytingartillaga flutt og vonandi verður hún samþykkt og menn ganga þá hreint til verks. Síðan kemur mantran um að þeir sem gagnrýna samninginn séu á móti stuðningi við bændur. Svo er flutt ræða um að akurlendi sé betra í Frakklandi en hér. Vissulega er það. Enda er enginn að tala um að ekki þurfi að styðja við landbúnað í landinu. Það er spurning um hvernig það sé gert. Í því liggja mótmæli okkar um þetta. Ég tel að það ætti að gera það þannig að veittir væru byggðastyrkir og bændur gætu sjálfir ráðið hvað þeir framleiddu og að ríkið væri ekki að fara svona inn í framleiðslugreinina eina og eina fyrir sig. Það er einfaldlega þannig sem ég tel að þessir samningar og styrkir við bændur ættu að vera. Auðvitað er ekki allt alvont í þessum samningi. En í heild sinni, eins og stundum er sagt, þegar samningurinn er allur skoðaður er þetta vondur samningur. Það breytir því ekkert þó að leyfður verði innflutningur á einhverjum sérstökum ostum og úthlutun kvóta af þeim ostum eigi að fara fram með hlutkesti. Úthlutun á öðrum kvótum er háð uppboði eins og verið hefur. Þetta er bara dúsa sem er veifað hér framan í fólk. Ég lýsti því í 1. umr. um búvörusamningana og ætla að koma inn á það aftur að mér finnst mjög skrýtið að það sé ekki einhvern veginn reynt þegar gerðir eru svona stórir samningar að stýra því svolítið hvar hver tegund landbúnaðar er stunduð. Ég segi hreinlega, ég er ekki þeirrar skoðunar að mjög skynsamlegt sé að sækja mjólk þrisvar í viku eða hvað það er á afskekktustu bæi landsins. Ég tel að búsetu á slíkum stað ætti að styrkja öðruvísi en að keyra þangað mjólkurbíla. Ég vil líka vitna í orð Snorra Baldurssonar, formanns Landverndar, þar sem hann fjallar um sauðfjárræktina. Snorri segir í grein sinni, með leyfi forseta: „Margir hafa gagnrýnt búvörusamningana undanfarið á efnahagslegum forsendum sem von er. Færri hafa haldið til haga þeirri staðreynd að sá hluti þeirra sem fjallar um starfsskilyrði sauðfjárræktar festir í sessi algerlega ósjálfbæra landnýtingu á þeim svæðum landsins þar sem afréttir eru verst farnir. Þessi svæði eru einkum á gosbeltinu á Mið-Suðurlandi og í Þingeyjarsýslum. Þar er gróðurhulan aðeins brot af því sem hún gæti verið miðað við ríkjandi loftslagsskilyrði, víða langt innan við 10%.“ Samningurinn gerir ráð fyrir að þessu verði bara haldið áfram. Í stað þess, eins og nefnt hefur verið hér í umræðunni áður, að reyna að beina sauðfjárræktinni, eins og í Húnavatnssýslu sem þyrfti miklu meira á því að halda. Ekkert slíkt er gert í þessum samningum. Ég vil líka aðeins koma inn í umræðuna sem var á milli hv. þm. Kristjáns Möllers og Páls Jóhanns Pálssonar áðan um umframmagnið á lambakjöti sem er flutt úr landi. Ég man þá tíð, því að ég er ekki fædd í gær, þegar við greiddum útflutningsbætur á lambakjöt. Ég er svolítið hrædd um að við séum að fara inn á þá braut aftur. Við ætlum að borga styrki til sauðfjárbænda, þeir framleiða miklu meira en við getum torgað hér og jafnvel allir ferðamennirnir, því að útlendingum finnst lambakjötið ekki jafn gott og okkur, og ætlum að borga framleiðsluna úr ríkissjóði. Þetta finnst mér ekki gáfulegt. Ég ætla að víkja aðeins að Mjólkursamsölunni, því fyrirtæki sem sektað var um hundruð milljóna vegna samkeppnisbrota. Menn skyldu athuga að alltaf er verið að tala um að Mjólkursamsalan sé undanþegin samkeppnislögum. Hún er það vissulega um framleiðsluna og annað. En hún er það ekki þegar hún er markaðsráðandi á markaði. Ekki um það hvernig hún hagar sér á markaðnum gagnvart öðrum, eins og Örnu eða Kú. Þá tekst Mjólkursamsölunni að brjóta svo þau samkeppnislög sem þó ná yfir hana að hún er sektuð um mörg hundruð milljónir og forstjórinn segir bara að neytendur muni borga það. Við þingmenn Samfylkingarinnar flytjum tillögu um að undanþága MS frá samkeppnislögum falli algerlega brott. Mig langar aðeins að vitna í þann hluta samkeppnislaganna sem þó ná yfir Mjólkursamsöluna. Mig langar í því sambandi að vitna í grein eftir Bolla Héðinsson hagfræðing en hann segir, með leyfi forseta: „Hvað þætti okkur um ef t.d. bakarar, tölvufyrirtæki eða bílasalar gerðu slíkt hið sama, þ.e. komi „sér upp samvinnu um fyrirtæki […] til að annast milligöngu og vinna afurðir á eins hagkvæman og ódýran máta og mögulegt er fyrir sjálfa sig og neytendur““ - í þessu er Bolli að vitna í grein eftir hv. þm. Ögmund Jónasson og svo heldur Bolli áfram: - „og nytu til þess stuðnings ríkisvaldsins með undanþágu frá samkeppnislögum? Þetta hljómar e.t.v. ekki illa á pappír en trúir því nokkur að ríkisvernduð einokun færi neytendum þá fjölbreytni, verðlag og þjónustu sem almenningur gerir kröfur um?“ Nei. Þeir sem þekkja til eiga að vita að það er ekki. En það er mannlegt og kannski líka eðlilegt að þeir sem njóta sérréttinda reyni að halda þeim. Þetta á við um hvaðeina, ekki síst talsmenn atvinnugreina sem njóta verndar. Þegar afnema á slíka vernd er söngurinn sá að atvinnugreinin sé svo sérstök að hún geti ekki staðið ein og óstudd. Það verður að vera rekstraröryggi til langs tíma, segja menn. Fjárfesting er svo dýr og öruggt þarf að vera að hún komi öll til baka, halda þeir áfram. En það er einmitt þetta sem þeir sem ekki er í sérstöku verndarumhverfi þurfa að gera. Reynslan í þessu máli sýnir að frelsi og samkeppni í atvinnurekstri leiðir til hagræðingar, betri rekstrar og lægra verðs sem er allt neytendum til góða. Hið sama á við um mjólkuriðnað, virðulegi forseti. Þar með hef ég lokið máli mínu.
Herra forseti. Hv. þingmaður gat þess undir miðbik ræðu sinnar að hér hefði í dag verið dregið í efa að samþykkt þessa frumvarps stæðist stjórnarskrá. Hv. þingmaður gerði ekki uppskátt um sitt viðhorf til þess. Nú er það þannig að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir er sennilega helsti sérfræðingur þingsins í stjórnarskrá og hefur lagt mikla alúð í vinnu við breytingar á stjórnarskrá og þess vegna langar mig að spyrja hana frekar út í þetta. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar eftir þessa umræðu, eftir að hafa hlustað á hina ýmsu þingmenn stjórnarliðsins tala, að ekki sé hægt annað en að ganga út frá því að þessi samningur gildi í tíu ár. Það er sömuleiðis stutt skoðun samningaréttarfræðings sem kom til fundar við eina af fagnefndum þingsins. Þá blasir við að mér finnst að með samþykkt frumvarpsins sé falið alveg verulega mikið framsal á valdi frá Alþingi til samtaka utan þinghússins, þ.e. til Bændasamtakanna. Ég fæ ekki betur séð en að að þessu frumvarpi samþykktu sé ekki hægt fyrir Alþingi að samþykkja breytingar á búvörulögum nema að hafa samþykki Bændasamtakanna. Sömuleiðis sýnist mér líka að ekki sé hægt fyrir Ísland og íslensku ríkisstjórnina að gera sérstaka viðskiptasamninga sem fela í sér tollalækkanir á innfluttum landbúnaðarvörum nema með samþykki Bændasamtakanna. Ég leyfi mér að efast um það sjálfur að þetta standist stjórnarskrá. Mig langar að spyrja hv. þingmann, einmitt út af hennar sérþekkingu á stjórnarskránni, hvað henni finnst um það.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að kveða upp úr um það og svara þessari spurningu hvorki játandi né neitandi. Ég treysti mér ekki til þess. En það mikið hef ég starfað að þessum málum, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, að ég tel alveg tvímælalaust að það ætti að kalla fyrir löglærðan sérfræðing í stjórnarskránni einmitt til að svara þessari spurningu. Ég hef í störfum mínum í umfjöllun um stjórnarskrána meira hugsað um hinn pólitíska rétt og hinn borgaralega rétt en að vera í tæknilegum lagaatriðum í þeim efnum, enda tel ég að stjórnarskránni sé allt of mikið beitt í lagalegum skilningi. Á hinn bóginn tel ég einsýnt að nefndin hljóti að kalla fyrir sig löglærðan sérfræðing og prófessor helst í stjórnskipun við Háskóla Íslands og spyrja að því hvort þetta standist stjórnarskrána. Vissulega er verið að semja til langs tíma. Eins og hv. þingmaður bendir á er jafnvel spurning hvort þurfi að spyrja Bændasamtökin um tollkvóta. Þá erum við komin ansi langt finnst mér. Alþingi Íslendinga verður að huga að því að framselja ekki frá sér slíkt vald.
Herra forseti. Ég hef eins og hv. þingmaður setið í stjórnarskrárnefnd og verið umhugað um fullveldi Alþingis. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs til að varpa þessari spurningu til hv. þingmanns, sem hefur komið mjög að málefnum stjórnarskrárinnar, er sú að ýmsir sem ekki tilheyra stjórnmálahreyfingu okkar hafa sett fram viðhorf af þessu tagi. Einn þeirra sat löngum í stjórnarskrárnefnd. Hann var þar reyndar í krafti þess að hann var lögfræðingur og er, en sömuleiðis hafði hann gegnt mikilvægasta embætti framkvæmdarvaldsins, hann hafði verið forsætisráðherra. Hann hafði líka verið formaður stjórnmálaflokks sem þá var ótvírætt stærsti stjórnmálaflokkur þjóðarinnar. Það er Þorsteinn Pálsson sem ég á hér við. Hann hefur sett fram rökstudda gagnrýni á það framsal valds Alþingis til Bændasamtakanna sem fælist í því að samþykkja samning af þessu tagi til tíu ára. Hann er t.d. þeirrar skoðunar að að samningnum samþykktum væri Alþingi í reynd búið að gangast undir að það mundi ekki til að mynda afnema þá undanþágu frá samkeppnislögum sem mjólkuriðnaðurinn nýtur í dag. Þetta finnst mér vera ótrúlega langt seilst til þess að selja vald frá Alþingi. Ég hef alltaf staðið vörð um fullveldi þess. Þetta er eitt af því sem þarf að skoða. Hv. þingmaður er bersýnilega í vafa um það, þrátt fyrir sérþekkingu sína á stjórnarskránni, hvort þessi gerningur standist hana. Hún varpar fram þeirri hugmynd að á milli umræðna verði það skoðað í nefndinni. Ég varpa þá fram annarri hugmynd sem er þessi: Þingið hefur sérstaka nefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, m.a. til að skoða hluti af þessu tagi. [[Forseti hringir.]]Þetta kynni nú að vera mál til þess að vísa til félaga Ögmundar Jónassonar, hv. þm. og formanns þeirrar nefndar, sem og nefndarinnar allrar.
Virðulegi forseti. Það var svo sem eftir mér sem var fyrsti formaður þessarar nefndar, stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að gleyma því að auðvitað hlýtur að vera sjálfsagt mál að biðja þá nefnd að skoða þetta. Ég held að hún mundi þá væntanlega gera það með því að kalla til prófessora í stjórnskipunarrétti og fá álit þeirra á þessu. Það er áhyggjuefni eitt og sér hversu þessi virðulega samkoma, Alþingi Íslendinga, hefur stundum verið tilbúin að láta aðra ákveða hlutina fyrir sig. En stundum er það þannig að það virðist alveg augljóst að það sé hagkvæmara, betra. Alþingi er þungt í vöfum og á náttúrlega ekki að fjalla um nema hin stóru mál. En búvörusamningur til tíu ára, og búvörusamningar almennt, eru eitt af hinum stóru málum þó að mér hafi fundist hv. þm. Haraldur Benediktsson gera svolítið lítið úr því í dag, þessir samningar væru ekki stórmál. En þeir eru það. Vissulega þarf að kanna hvort Alþingi Íslendinga sé að setja frá sér of mikið vald til Bændasamtakanna.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég fagna því og var orðinn hálf efins um að hv. þingmaður vildi styrkja landbúnað með þessum hætti eða með þessari upphæð. Ef ég skil hana rétt er hún sátt við upphæðina og sammála því að við þurfum að styrkja íslenskan landbúnað og ég kannski ítreka það, þessir 13,7 milljarðar sem verða á næsta ári, ég skil hana þannig að hún sé sammála þeirri upphæð. Hún vill reyndar útdeila þeim öðruvísi. Hún segist vilja beina styrkjum óháð framleiðslu, að bændur fái sína dúsu hvort sem þeir eru að framleiða eða ekki. Mig langar að spyrja hvort ég hafi skilið það rétt að hún væri til í að styrkja þá þannig, alveg óháð framleiðslu. Þá eru það væntanlega einhver lögbýli sem fá. Hvernig sér hún það fyrir sér, við hvað mundi hún miða þá upphæð? Hv. þingmaður er ekki á því að tryggja þurfi að hægt sé að framleiða mjólk á öllu landinu, að tryggt sé að þeir sæki mjólk á alla bæi. Hv. þingmaður bendir á að nær sé að styrkja á einhvern annan hátt þá bæi sem eru afskekktir eða ekki alveg í nágrenni við næsta mjólkurbú. Ekkert sem stýrir sauðfjárrækt á þeim svæðum sem hentar best: Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það sé þá ekki þannig að þegar styrkurinn er í því formi sem hann er þarna, þegar hann miðar við hvert kíló, hvort hann stýri ekki einmitt framleiðslunni á því svæði þar sem hagstæðast er að framleiða, væntanlega þau svæði sem liggja best við. [[Forseti hringir.]]Mig langar að fá staðfestingu á því hvort ég hafi ekki örugglega skilið hana rétt.
Virðulegi forseti. Ég er fegin því að þingmaðurinn hefur skilið það sem ég sagði. Ég er ekki á móti því að styrkja bændur. Ég ætla ekki að segja nákvæmlega hvort það eigi að vera 12 milljarðar eða 13 milljarðar eða 11. Ég er ekki tilbúin til að segja það hér og nú. En það sem ég er að segja er að það er gífurlega mikið að bjóða Alþingi Íslendinga upp á að gera samning upp á 200 milljarða til tíu ára. Það er það sem ég er að segja. Og ég er líka að segja að við ættum að greiða þessa styrki öðruvísi. Við eigum að gera byggðaáætlun í landinu og greiða styrki til bænda. Það gæti verið í einhverjum tilfellum fyrir að rækta landið meira, kornrækt eða eitthvað. Ég er ekki með nákvæma lýsingu á því en þetta er það sem ég tel að stjórnvöld hefðu átt að leggjast yfir og skoða áður en þau komu með samning til tíu ára sem hv. formaður atvinnuveganefndar sagði fyrr í dag að væri umbyltingarsamningur. Það er engin bylting í þessum samningi. Þetta er gamla tuggan upp á nýtt og horfir ekki til neinnar framþróunar. Það er það sem ég er á móti, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Ég er ekki sérfræðingur í stjórnarskránni en þetta með að vera tíu ára eða þriggja ára samningur - kannski gengur þetta ekki, ég skal ekki segja um það. En ég stend í þeirri trú. Menn samþykkja hér frumvörp og þingsályktunartillögur með alls konar fyrirvörum. Það segir bara hérna að meiri hlutinn leggi áherslu á að við samþykkt frumvarpsins nú séu fyrstu þrjú ár samningsins staðfest og mörkuð framtíðarsýn til tíu ára. Þessi framtíðarsýn, þar er akkúrat eins og hv. þingmaður nefndi einhvers konar byggðaáætlun. Það er staðfesting á þremur árum og svo tekið á því að Alþingi þarf að staðfesta framhaldið. Þetta er eins konar byggðaáætlun, eins konar samgönguáætlun, þannig að menn hafi einhverja framtíðarsýn sem er þá í endurskoðun. Ég held að við séum býsna sammála, ég og hv. þingmaður. Ég get ekki séð annað. Hún vill leggja sérstaka áherslu og stýra styrkjunum í kornrækt og væntanlega einhverja lífræna ræktun. Það er akkúrat það sem stendur í þessum samningi, sem er kannski meginþemað, að stýra greiðslunum meira út í svoleiðis ræktun og víkka út. Þetta er ekki bara lambakjöt og mjólk sem er verið að greiða. Ég fagna því að við séum nokkurn veginn á sömu blaðsíðu. En eins og ég segi, ef hv. þingmaður er svona góð í stjórnarskránni, getur hún ekki fallist á að við getum samþykkt þennan samning með fyrirvara um að Alþingi þurfi að staðfesta hann aftur eftir þrjú ár?
Virðulegi forseti. Ég kýs að hafa það ekki með neinum fyrirvara. Ég legg til að hv. þingmaður leggist á sveif með okkur þingmönnum Samfylkingarinnar og greiði atkvæði með þeirri breytingartillögu sem við erum með þar sem segir skýrt að samningurinn gildi í þrjú ár. Þá þurfum við ekkert að ræða lengur hvort þetta standist stjórnarskrá eða ekki. Þá er það alveg klárt, samningurinn gildir í þrjú ár og síðan hefst hið mikla þjóðarsamtal, sem hefði náttúrlega átt að vera búið að fara fram áður en ríkisstjórnin leyfði sér að leggja fram tíu ára samning sem hún segir í upphafi að sé einhver bylting. Og er engin bylting, ekki nein. Auðvitað er nefnt í þessari greinargerð og er í þessum samningi eitt og annað sem horfir til betri vegar. Ég sagði það líka. En í stóra samhenginu er samningurinn vondur. Þess vegna skulum við bara hafa hann til þriggja ára, fyrst að þingmaðurinn fellst á það, hefja þjóðarsamtalið og koma með byggðaáætlun eftir þrjú ár. Það væri hið besta mál.
Herra forseti. Ég var nú svo glaður þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra leit hérna við í kvöld að ég bað aftur um orðið, hafði áhuga á því að halda áfram umræðum og eiga eftir atvikum orðastað við ráðherra, gerði mér líka vonir um að hann mundi kannski taka til máls enda hafði þá enginn framsóknarmaður talað. Nú hefur hv. þm. Páll Jóhann Pálsson talað og er það vel. Það er þó umhugsunarvert og kannski tímanna tákn að hér hefur staðið umræða um búvörusamning og landbúnaðarmál í heilan dag og komið langt fram á kvöld þegar fyrsti framsóknarmaðurinn talar. [[Gripið fram í.]] Ég ætla að staldra aðeins við nefndarálit meiri hlutans þar sem fjallað er um tollasamninginn sem var reyndar tilefni orðaskipta fyrr í kvöld og hv. þm. Sigríður Á. Andersen taldi að kæmi þessu máli, búvörusamningi, ekkert við, en meiri hluti atvinnuveganefndar er annarrar skoðunar því í nefndaráliti hans um búvörusamning er ítarleg umfjöllun um tollasamninginn. Ég hafði haft ástæðu til að ætla að meiri hluti atvinnuveganefndar ætlaði að taka undir tillögu sérstakrar nefndar sem skipuð var í aprílmánuði sl. af sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til að skoða áhrifin af innleiðingu tollasamningsins og kostnaði sem lendir á búgreinunum vegna nýrra aðbúnaðarreglugerða og dýraverndarsjónarmiða.
Sem hann sjálfur gerði.
Nefndin lauk svo störfum og skilaði tillögum til ráðherrans. En ég varð fyrir miklum vonbrigðum þegar ég sá endanlega útgáfu nefndarálits meiri hluta atvinnuveganefndar. Nú er skaði að formaður nefndarinnar eða framsögumaður málsins skuli ekki vera hér. Ég hefði viljað fá skýringar á því af hverju endanleg útgáfa nefndarálitsins varð allt í einu þannig að dregið er mjög í land af hálfu meiri hluta atvinnuveganefndar hvað varðar stuðning við að þessar aðgerðir komi til framkvæmda. Almennt hafa menn litið svo á að þetta væru lágmarksaðgerðir til að búa til örlítið skjól fyrir greinarnar sem verða fyrir mestum áhrifum af innleiðingu tollasamningsins. En hér er dregið mjög í land með það. Meiri hlutinn segir að mikilvægt sé að ráðherrann gaumgæfi tillögur starfshópsins og leiti leiða til að koma til móts við þær athugasemdir. Það er ekki mælt með því að farið verði að tillögunum. Nei, og svo er sagt: Meiri hlutinn gerir nokkrar athugasemdir við tillögur hópsins. Allt svo, meiri hluti atvinnuveganefndar tekur það að sér að tala að hluta til niður tillögur starfshópsins sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipaði og fékk í sínar hendur. Hvers vegna? Telur hann ekki þörf á því? Er það niðurstaða meiri hluta atvinnuveganefndar að þetta sé óþarflega rausnarlegt, ekki sé þörf á þessum lágmarksaðgerðum til að búa til örlitla aðlögun og skjól fyrir greinarnar sem verða fyrir mestum áhrifum; svínarækt, alifuglarækt, nautakjötsframleiðslu og eftir atvikum hluta af ostaframleiðslu mjólkuriðnaðarins? Ég hefði viljað fá skýringar á hvers vegna þarna er dregið í land. Menn skjóta sér á bak við það að ný lög um opinber fjármál banni að eyrnamerkja fjármuni t.d. sem kæmu af uppboðum tollkvóta. Það er einfalt ráð til við því. Þá er bara sagt að menn samþykki að taka mið af þeim tekjum sem ríkið fær þannig. Engin eyrnamerking. Bara pólitísk viljayfirlýsing um að u.þ.b. sambærilegum fjármunum verði varið til aðlögunar fyrir greinarnar. Það þýðir ekkert að bera svona lagað á borð fyrir gamlan fjármálaráðherra. Þetta er kjaftæði og aumingjalegur útúrsnúningur undan því að það stendur greinilega ekki til að setja krónu í viðbót í þetta. Ég mun að öðru leyti fara betur yfir þetta þegar tollasamningurinn verður ræddur hér væntanlega á morgun eða einhverja næstu daga. Við þingmenn VG höfum fjallað mikið um umhverfishlið þessa máls og það gerum við vegna þess að við höfum mikinn metnað fyrir hönd landbúnaðarins í þeim efnum og við viljum sjá hann grænka og verða fullkomlega sjálfbæran þannig að við getum öll verið stolt af honum að öllu leyti þannig. Þá vil ég ekki að það misskiljist sem svo að við séum ekki okkur vel meðvituð um að margt er þegar mjög vel gert í þeim efnum. Það er kannski ástæða til að fara aðeins yfir það, það eru nú ekki margir hér sem tala í sjálfu sér máli landbúnaðarins af einhverjum myndugleik, það er óskaplegt væl í gangi í umræðunni út og suður. Við eigum auðvitað að vera stolt af íslenskum landbúnaði og því sem þar er best gert. Þar koma umhverfismálin við sögu. Ég hef fylgst með því í áratugi hvernig orðið hefur vitundarvakning í sveitum landsins varðandi það að græða landið. Bæði er það í gegnum samstarfið við Landgræðsluna, Bændur græða landið, þar sem menn hafa líklega grætt upp eina 35 þúsund hektara ógróins lands á síðustu árum og í gegnum gæðastýringarátakið hafa hundruð þúsunda hektara verið í skjóli í gegnum það fyrirkomulag. Ég hef fylgst með því hvernig bændur sjálfir á eigin kostnað fara með húsdýraáburð, moð og jafnvel aðkeyptan áburð og græða upp í sínum heimalöndum þannig að það hefur orðið bylting sums staðar að sjá heiman frá býlunum um gróið land. Gæðastýringin eins og hún var innleidd í sauðfjárræktinni hefur að sjálfsögðu skipt miklu máli og hefur leitt af sér miklu betra utanumhald utan um beitarmálin, skýrsluhald, lyfjabókhald og margt fleira. Það er ágæt þróun í sambandi við upprunamerkingar og loksins er að komast skriður á þau mál sums staðar, meira að segja hjá stórum afurðastöðvum. Það er ekki bara lengur beint frá býli í einstökum tilvikum. Mitt ágæta fyrirtæki Fjallalamb er núna að bjóða upp á það að selja sínar vörur þannig að þær eru algerlega upprunamerktar niður á býli og maður getur bara valið að kaupa af hvaða bæ sem er á svæði Fjallalambs og séð myndir af búinu og fengið ýmsar upplýsingar um það við hvaða aðstæður framleiðslan verður til. Þá vil ég nefna hina ágætu ákvörðun sauðfjárbænda en Samtök sauðfjárbænda hafa samþykkt og mótað þá stefnu að bann verði lagt við notkun erfðabreyttra nytjaplantna og erfðabreytts fóðurs. Þau vísa m.a. til fordæma Rússa í þeim efnum. En sá merki atburður gerðist að Pútín nokkur kom fram og tilkynnti um að Rússar hefðu sett á bann við notkun erfðabreyttra nytjaplantna í fóður. [[Gripið fram í.]]Varla getum við viljað verið eftirbátar þeirra í þessum efnum. Þetta er mjög merkileg þróun. Þarna hygg ég að sauðfjárbændur séu í fararbroddi af greinum landbúnaðarins. Að sjálfsögðu er þetta gríðarlega mikilvægt og við eigum að gleðjast yfir því ef þetta bætist við - eða ef, við skulum ekki segja ef heldur þegar - þegar þetta bætist við það gæfuspor að banna notkun hormóna og vaxtarhvetjandi efna á sínum tíma, bætist við það að lyfjanotkun er mjög lítil og undir mjög ströngu eftirliti í íslenskum landbúnaði, ekki notuð vaxtarhvetjandi lyf o.s.frv. Ef kæmi svo bann við erfðabreyttum plöntum í fóður þá væri íslenskur landbúnaður kominn ansi langt í það að verða u.þ.b. eins sjálfbær og hreinn og hann getur orðið og svo auðvitað í vaxandi mæli vonandi alveg lífrænn. Ef því fylgdi myndarlegt átak í orkuskiptum í landbúnaði, stuðningur við það að menn færðu sig eins mikið og mögulegt væri úr jarðefnaeldsneyti yfir í t.d. rafmagn framleitt í heimarafstöð, þá gætum við virkilega farið að sýna glæsilega framleiðslu í þessum efnum. Við eigum gríðarleg verðmæti í íslenskum landbúnaði að þessu leyti og er allt í lagi að muna eftir því þegar við ræðum hér búvörusamning og stuðning við innlenda landbúnaðarframleiðslu. Ég tek undir með framsögumanni að sá stuðningur er náttúrlega ekki orðinn stór í hinu þjóðhagslega samhengi, beinn ríkisstyrkur upp á kannski 0,6% af vergri landsframleiðslu, 13, 14 milljarðar eru um 0,6–0,7% af vergri landsframleiðslu í dag. Það eru liðlega 2% af niðurstöðutölu fjárlaga. Það er ekki mikið í sjálfu sér borið saman við hversu mikið í reynd við fáum í formi matvælaöryggis, þessarar heilnæmu vöru, í formi þúsunda og aftur þúsunda afleiddra starfa og heilmikilla umsvifa á þjónustu sem þessu tengist. Þetta gleymist oft. Ef einhvers staðar á að setja niður nýja fabrikku þar sem kannski eiga að vinna 100–200 manns þá blása menn alltaf út í umræðunni öll afleiddu störfin og segja: Já, já, svo koma svo mörg afleidd störf og svo mikil umsvif í kringum þetta. Það má kannski nefna þegar landbúnaðurinn á í hlut að hann er þrátt fyrir allt býsna stór í landsframleiðslunni vegna þess að honum tengist tiltölulega hátt hlutfall starfa. Þetta er almennt mannaflafrekar greinar sem þjónusta landbúnaðinn, vinna úr afurðum hans o.s.frv. Í ákveðnum byggðarlögum er þjónustuúrvinnslan og þjónustuiðnaðurinn í raun kjölfestan í þéttbýlinu þar sem landbúnaðurinn ber upp byggðina í sveitunum. Allt þetta eigum við að hafa í huga þegar við fjöllum um þessi mál. Enn hef ég klárað nokkurn veginn ræðutímann án þess að komast að ráði í það sem ég hafði ætlað mér að koma að, þ.e. ræða betur samspil búvörusamningsins og tollasamningsins, en ég mun þá bara snúa því við og fara í það síðar þegar við ræðum tollasamninginn sjálfan, því að auðvitað þarf að skoða stóra heildarsamhengið í þessu.
Herra forseti. Ég get með engu móti fallist á að allir þeir sem talað hafa hafi verið með eitthvert væl fyrir hönd landbúnaðarins. Að minnsta kosti vil ég fyrir hönd landbúnaðarvængs Samfylkingarinnar lýsa því alveg skýrt yfir að ég hef fulla trú á honum og ég hef haldið hér margar ræður og hefur jafnvel glitt í það hér í stuttum andsvörum mínum í dag að ég hef trú á þeim möguleikum sem þar eru fyrir hendi. Ég hnaut um að hv. þingmaður vísaði til leiðtoga annars ríkis, Pútíns, forseta Rússlands, sem hefði beitt sér fyrir því að útrýma eða a.m.k. leiða í lög að ekki yrðu notaðar erfðabreyttar jurtir eða efni í landbúnaði. Hér á Íslandi er það þannig að við höfum ekkert slíkt bann. Það vantar meira að segja algjörlega umræðuna um þetta. Sú sylla sem íslenskur landbúnaður kann að finna á erlendum markaðssvæðum er einmitt syllan þar sem menn fara til þess að leita sér að einhverju sem er tárhreint, að matvælum sem eru alveg laus, eða eins laus og hægt er að votta, við notkun sýklalyfja, eiturefna og ýmislegs annars sem menn vilja síður hafa í þeim mat sem þeir borða. Við vitum það líka að eitt af því sem hefur breyst í umræðunni er þetta: Ef erfðabreytt efni eru notuð vill stór hópur manna ekki kaupa slíkar vörur af ýmsum ástæðum. Ég tel að þá umræðu þurfi að taka. Það sem ég sakna, alveg eins og hv. þingmaður, í þeim búvörusamningi sem við ræðum hér er stefna um að gera íslenskan landbúnað sýnilegan sem hreinustu framleiðslu af landbúnaðarvarningi sem hægt er að hugsa sér. Á því á markaðssóknin að byggjast. En ég verð hins vegar var við það, því að ég hef örlítið skrifað um þetta á litla síðu sem ég held úti, að það er mikil andstaða við það. [[Forseti hringir.]]Við þurfum að taka þá umræðu. Hv. þingmaður hlýtur að vera mér sammála um að hana hefði þurft að taka áður en þessi [[Forseti hringir.]]samningur kom hingað. Það er enn eitt dæmi um slugsið af hálfu þeirra sem þarna héldu um stjórnvöl.
Herra forseti. Fyrst aðeins mér til yfirbótar. Ég held ég hafi nú ekki sagt að allir hafi verið með væl. Ég sagði að það hefði verið þó nokkurt væl í sumum ræðum, eða ég átti við eitthvað svoleiðis, þ.e. mér fannst menn dvelja mikið við vandamálin og erfiðleikana og ekki voru nú allir neitt glaðbeittir fyrir hönd íslensks landbúnaðar inn í framtíðina. Ég fagna öllum þeim sem koma hér og halda innblásnar ræður trúaðir á það. Varðandi erfðabreyttu matvælin og almennt þá umhverfishlið landbúnaðarins er ég alveg gífurlega áhugasamur um að við þróum það mál áfram og hefði einmitt verið glæsilegt að gera það. Segjum nú að menn hefðu verið að leggja grunn að því og innan þessa tíu ára tímabils gerðu menn íslenskan landbúnað í heild sinni algjörlega lausan við slíkt, að menn bönnuðu notkun á fóðri með erfðabreyttu innihaldi. Það væri glæsilegt. Það er í raun aðallega það eitt sem vantar til þess að landbúnaðurinn á Íslandi geti nánast fullkomlega sagt: Þessi mál eru til fyrirmyndar á allan hátt hjá okkur vegna þess að við höfum fyrir bann við hormónum og vaxtarhvetjandi lyfjum, við höfum fyrir einhverja minnstu sýklalyfjanotkun og besta eftirlit með lyfjanotkun sem fyrir finnst og erum þar í sérflokki með Svía og Finna við hliðina á okkur og eigum bara erfðabreyttu efnin eftir. Ég veit að ég þarf ekki að kenna hv. þingmanni það, en það er samt ágætt að rifja upp hvernig umræðan er að þróast núna um notkun þessara erfðabreyttu nytjaplantna. Þær eru ekki síst breyttar til þess að þola mikla eiturefnanotkun. Þær eru þolnar gagnvart því að skordýraeitri sé úðað yfir akrana. Hvað gerist á 10–15 árum? Skordýrin þróa þol gegn eitrinu. Hvað gera menn þá? Auka eiturskammtinn. Og fyrirtæki eins og Monsanto og fleiri eru í fararbroddi í þessum heldur félega verksmiðjubúskap, eða hitt þó heldur. Nú er almenningsálitið úti um allan heim sem betur fer að snúast gegn þessu. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni, þarna liggur ekki bara sylla [[Forseti hringir.]]heldur að mínum mati heilt bjarg fyrir íslenskan landbúnað til að standa á, þannig að menn færu að streyma til landsins í því [[Forseti hringir.]]skyni einu að fá að borða hér mat ef okkur tækist að koma því nú rækilega á framfæri hvað hann er í raun og veru hreinn.
Herra forseti. Það er ekki oft sem ég áfellist hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, sem ég nota að mörgu leyti sem námu fróðleiks og oft til þess að bæta mínar eigin ræður, en komið hefur í ljós að hv. þingmanni hefur skjöplast, hann hefur greinilega ekki lesið grein mína „Landsímynd sem eflir útflutning“. Það var langhundur sem birtist í Morgunblaðinu og vakti m.a. nokkra athygli hjá bændaforustunni vegna þess að þar var landbúnaðurinn tekinn og hafinn upp og bent á möguleikana sem felast í hreinleika hans. Akkúrat sú framleiðsla sem byggir á þeim hreinleika var í þessari grein talin ein af burðarstoðum fyrir landsímynd sem eflir útflutning. En ég er alveg sammála hv. þingmanni um að ef það er neikvæður tónn í umræðu um landbúnað er það fyrst og fremst vegna þess að stjórnvaldið, þeir sem fara með málaflokkinn, eru ekki stoltir fyrir hönd íslensks landbúnaðar og sjá aldrei tækifærin sem í honum byggja. Framsóknarflokkurinn, sem lítur á sig sem einhvers konar sjálfskipaðan talsmann bænda og sumir hafa í of ríkum mæli hyllst til þess að álíta hann vera það fyrir þeirra hönd, er alltaf með höfuðið í klofinu fyrir hönd íslensks landbúnaðar. Hann hefur áratugum saman byggt hér upp kerfi sem mér finnst hafa njörvað framtakið og frumkvæðið í landbúnaðinum og komið í veg fyrir það sem maður sér stundum glitta í hjá ungum bændum að gæti leitt til nýrra framleiðsluhátta, nýrrar framleiðslu. Það er drepið í viðjar stirnaðs kerfis. Varðandi síðan varnirnar í landbúnaði gegn skordýrum og gegn ýmiss konar vá má náttúrlega benda á að þó að í litlu sé hefur íslensk ylrækt hefur verið þar í fremstu röð varðandi það að innleiða lífrænar varnir í lokaðri veröld glerhúsanna. Ég er sem sagt sammála hv. þingmanni um að ég tel að menn hafi [[Forseti hringir.]]misst af gullnu tækifæri til þess að móta stefnu sem byggir á þeirri sýn.
Herra forseti. Í fyrsta lagi varðandi grein hv. þingmanns í Morgunblaðinu. Það hefur það ekkert með áhuga minn að gera á því að lesa skrif hv. þingmanns að hún kom ekki fyrir mín augu, heldur hitt að ég les sjaldan Morgunblaðið nema þá helst minningargreinarnar. Það er skýringin á því. Í öðru lagi varðandi framsóknarmenn. Já, það má ýmislegt segja um þá og framgöngu þeirra á sviði landbúnaðarmála. Við skulum taka viljann fyrir verkið og ætla að þeir vilji almennt vel, en þeim eru mislagðar hendur eins og fleirum. Það var nú þannig að þegar búvörusamningurinn birtist sagði við mig ónefndur þingmaður býsna nálægt þeim: Ja, það er sama sagan, það verður alltaf eitthvert slys ef við missum framsóknarráðherra inn í landbúnaðarráðuneytið. Í þriðja lagi varðandi það sem við vorum að ræða hér áðan, þ.e. hversu stolt við gætum verið af því að geta hampað íslenskum landbúnaði að þessu leyti sem hreinum og sem fyrirmyndargrein að sínu leyti í þessum efnum. Þar vantar í raun ekki nema herslumuninn. Kannski er hægt að nota færið í þessu þriggja ára endurskoðunarplani núna úr því að það var ekki tekið með, illu heilli, sem við hefðum viljað sjá og hefur það verið einn okkar gagnrýnisþáttur að taka ekki miklu betur utan um þessi mál samtímis; hvernig við ætlum að mæta loftslagsmarkmiðunum, hvert framlag landbúnaðarins er þar og að við stígum næstu skref til fulls um að banna notkun erfðabreyttra efna o.s.frv. Gætum við þá svo sannarlega verið stolt af. Ég hef oft tekið garðyrkjuna og gróðurhúsaframleiðsluna hér á landi sem dæmi um sjálfbærnina til að útskýra fyrir mönnum hversu stórkostlegt það er að við notum jarðvarmann og rafmagn framleitt með endurnýjanlegri orku til að lýsa og hita upp gróðurhús, við framleiðum þar grænmeti; papriku, tómata, gúrkur og ýmiss konar grænmeti og það fer beint ferskt á disk neytendanna hér með lágmarksflutningskostnaði. Hvað mundi gerast ef við værum [[Forseti hringir.]]ekki með þessa grein? Þessum vörum væri flogið inn til landsins með öllum því vistspori sem því fylgir. Kannski er því gróðurhúsa- og garðyrkjustarfsemin eitthvert glæsilegasta dæmið um sjálfbæra [[Forseti hringir.]]hluti í þessum efnum.
Virðulegi forseti. Aðeins vegna umfjöllunar hv. þingmanns um tollasamninginn og samhengið við búvörusamninginn þá deili ég þeirri skoðun með honum að garðyrkjan er mjög gott dæmi um hvernig gott væri að sjá starfsumhverfið í heild sinni, þ.e. opinberi stuðningurinn er eins lítið samkeppnishamlandi og mögulegt er. Hann kemur bara beint inn og menn eru frjálsir að því að framleiða, frjálsir að því að keppa og þeir geta selt innlent grænmeti við dýrara verði en innflutt því að ekkert er hamlað á móti innflutningi, menn mega flytja inn. Það er auðvitað það sem ég held að hljóti að vera svolítil lexía fyrir okkur. Ég vil styðja við íslenskan landbúnað, en ég vil líka að hann hafi bæði gæða- og verðaðhald af innflutningi. Ég hef áhyggjur af því að nefndin skelli skollaeyrum við athugasemdum frá hagsmunaaðilum, skelli skollaeyrum við dómum Hæstaréttar um ágallann á núverandi innflutningstollakerfi. Við í Samfylkingunni munum leggja til breytingartillögu um að öllum kvótum verði úthlutað með hlutkesti. Ástæðan er sú að vegna verðsamkeppninnar um kvótana þá fá íslenskir neytendur ekki ávinninginn af verðsamkeppninni. Í samningunum sem Ísland hefur gerst aðili að undanfarna áratugi um alþjóðlegt átak í landbúnaðarvöruviðskiptum er gert ráð fyrir að þessir tollkvótar eigi að gera tvennt; tryggja gæðasamkeppni og verðsamkeppni og þar með vera eins og gluggi út í umheiminn. En það er búið að aftengja það hér með uppboðskerfinu á kvótunum. Er hv. þingmaður ekki sammála mér um mikilvægi þess að við reynum að feta þessa leið og hafa hlutkesti um kvótann þannig að það verði raunveruleg verðsamkeppni, sem er þá mótvægi við stuðninginn sem veittur er á móti í gegnum búvörusamninginn?
Herra forseti. Varðandi garðyrkjuna þá eru menn almennt sammála um að vel tókst til þegar menn ákváðu að fella niður tollverndina en færa í staðinn u.þ.b. ígildi þess stuðnings yfir í beinan stuðning frá ríkinu sem er upp á liðlega hálfan milljarð kr., ef ég man rétt, og fólginn í beingreiðslum vegna framleiðslu á papriku, gúrku og tómötum og síðan niðurgreiðslu á flutningskostnaði rafmagns og raforku í gróðurhúsin. Þar hefur tekist mjög vel til. Að mörgu leyti er staða garðyrkjunnar líka sterkari að þessu leyti. Þar er um að ræða vöru með takmarkað geymsluþol, flutningskostnaðurinn hlutfallslega meiri miðað verðmæti vörunnar og margt fleira sem mætti nefna til. Í sjálfu sér, þótt ég sé nú enginn markaðshyggjumaður, get ég tekið undir að það er öllum gott að hafa aðhald enda sé það á sanngjörnum samkeppnisforsendum. Þess vegna bregður mér í brún þegar meiri hluti atvinnuveganefndar dregur heldur úr því að það eigi að tryggja að innlend framleiðsla keppi á sama grunni hvað varðar gæði, hollustu og heilnæmi og vinnuumhverfi. Hvernig eigum við að tryggja að ómerktar kjúklingabringur frá Tælandi sem eru framleiddar af þrælum frá Mjanmar þar í landi en fluttar til Evrópu, koma ekki hingað inn sem hollenskar eða danskar kjúklingabringur og hvernig eigum við að tryggja við hvaða sómasamlegu aðstæður og gæði þær eru framleiddar? Þetta er vandinn. Um leið og þessir hlutir væru algerlega í gadda slegnir, eins og hv. þingmaður mundi orða það, ætti íslenskur landbúnaður sterkari stöðu ef hann fengi að njóta kosta sinna að þessu leyti því auðvitað getur það verið dýrara að búa við jafn strangar aðbúnaðarreglugerðir og hér, að búa við jafn strangar reglur um lyfjagjöf, að búa við íslenskt launaumhverfi í framleiðslunni og keppa svo við Tæland og Mjanmar. Það eru hlutir af þessu tagi sem verður líka að hafa í huga. Varðandi tollkvótana þá get ég alveg tekið undir að það er ástæða til að fara yfir það fyrirkomulag. Hér eru menn með hugmyndir um að bjóða [[Forseti hringir.]]tollkvótana upp oftar á ári og í minni skömmtum til að draga úr hættunni á því að stórir aðilar geti hramsað þá í einu [[Forseti hringir.]]eða tveimur útboðum á ári. Mér finnst það vera tilraunarinnar virði að skoða það. Svo [[Forseti hringir.]]hefur hlutkestisleiðin auðvitað oft verið nefnd líka.
Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um mikilvægi þess að keppt sé á réttum grundvelli, en hér erum við auðvitað líka að kljást við heimatilbúinn vanda. Við höfum grafið undan upprunamerkingarkerfi í eigin landbúnaði allt frá mjólkursölulögunum 1934 þegar vont skyr og gott skyr var hrært í einn pott og enginn vissi hvaðan það kom. Það er sú skussaverndarhefð í íslenskum landbúnaði sem háir okkur í dag. Það mikilvægasta sem greinin þarf á að halda í dag er rekjanleiki, meiri vissa um hvaðan varan kemur. Það er orðið gulls ígildi. En við höfum vanrækt það. Kerfið hefur vanrækt að byggja upp það sem grunnþátt í vöruþróunarkeðjunni og í vinnslukeðjunni undanfarna áratugi. Það er núna að koma í bakið á okkur. Ég held að ef við værum þar í fararbroddi er ég sannfærður um að menn mundu vilja kaupa góða íslenska vöru, en það þýðir líka að menn þurfa að vera með allt uppi á borði. Sömu svínabændur og kvarta núna yfir því að enginn viti hvaðan svínið komi sem verði flutt inn eru sömu svínabændur og vildu ekki leyfa sjónvarpinu að taka myndir í búum sínum í fyrra. Það gengur ekki. Ég held að það sé mikill vilji til þess á Íslandi, ég þekki fjölda fólks sem er tilbúið að borga tvöfalt verð fyrir svínakjöt sem það veit að kemur af vel öldum dýrum frá fjölskyldubúum þar sem eitthvað er tryggt, ekki bara sagðar einhverjar goðsögur um að það sé engin lyfjanotkun heldur þar sem það er tryggt að hún er ekki. Upprunamerkingarnar eru þess vegna tækifæri fyrir íslenskan landbúnað. Ég sakna þess einmitt í þessum samningi að ekki sé gengið lengra í því að hjálpa mönnum að brjóta upp þetta gamla sovéska stórframleiðslukerfi og leggja höfuðáherslu á upprunamerkingarnar. Í því felst raunveruleg gullgæs fyrir íslenskan landbúnað í framtíðinni. Það er ég sannfærður um.
Herra forseti. Það er gott að við erum sammála um að að því marki sem mönnum er att út í samkeppni þá eigi hún að vera á sanngjörnum grunni. En ég hef verulegar áhyggjur af því að við séum illa í stakk búin til að tryggja það og jafnvel ekki einu sinni tilbúin til að leggja af mörkum sem til þarf. Tökum bara svína- og alifuglaræktina hér í landinu sem er núna að undirbúa sig undir og leggja af stað í að takast á við að innleiða mjög strangar aðbúnaðarreglugerðir og fyrsta flokks kröfur um velferð dýra, sem er gott og við viljum hafa þannig. En greinin á að fá til þess sáralítinn stuðning. Hún á að fara samkvæmt tollasamningnum að keppa við aukinn innflutning alifugla og svínaræktar, annaðhvort frá Evrópusambandslöndunum og nágrannalöndunum þar sem menn fá miklu hærri hluta kostnaðarins vegna aðbúnaðarreglna beint úr sameiginlegum sjóðum eða alla leið frá Asíu. Þá kemur upp þessi vandi sem snýr bæði að verði, vinnuumhverfi þeirra sem starfa í greininni, innihaldi vörunnar o.s.frv. Ástandið hjá okkur er þannig að Matvælastofnun hefur ekki einu sinni peninga til að taka almennileg sýni, hvað þá að greina þau, til að athuga hvers konar vara er þarna á ferðinni. Að þessu verðum við að hyggja. Ég er sammála því að upprunamerkingarnar og rekjanleikinn eru afar mikilvægar. Það hefur gengið of hægt. Meira að segja merkar tilraunir eins og fyrirtækið Austurlamb á Austurlandi gerði um nokkurt árabil hafa lognast út af. Nú er Fjallalamb [[Gripið fram í.]]að leggja af stað og reyna það aftur að menn geti keypt beint frá bæjum. Ég vona að það gangi vel og vonandi fær það góða fyrirtæki að njóta þess að það er að leggja í kostnað og útbúa sig til þess að geta gert þetta. Það er gott. Að síðustu af því hv. þingmaður nefndi svínabúin og þær fréttir sem stundum hafa komið frá þeim þá gladdi það mig að sjá einmitt í gær held ég fréttir frá dýralæknum um að nú þegar hafi náðst mikill árangur og nú sé greinilegt að þau sáravandamál og fleira sem urðu tilefni fréttaumfjöllunar bæði í fyrra og hittiðfyrra séu mjög á niðurleið. Við skulum vona að það sé ávísun á að málin séu að þróast í rétta átt.
Herra forseti. Nú er töluvert langt liðið kvölds og ég sakna þess að ýmsir þeir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem létu gamminn geysa í dag og voru býsna gagnrýnir á þetta frumvarp láti sjá sig hér þannig að hægt sé að mæla til þeirra. Ég hef sitthvað við ræður þeirra að athuga og þá samkvæmni sem í þeim birtist. En það gleður mig þó eigi að síður að sjá hér fyrrverandi formann Lögmannafélagsins brosandi í salnum. Hann gleður okkur alltaf með nærveru sinni og hvössum tilsvörum og ég er ekki í nokkrum vafa um að hann mun líka taka þátt í umræðunni þegar líður á kvöldið og hugsanlega nóttina. Ég er einn af þeim sem telja að gera þurfi vel við bændur. Þó að ég sé gagnrýninn á þennan samning þýðir það ekki að ég vilji ekki styðja íslenskan landbúnað. Ég vil gera það. Alls staðar í löndunum í kringum okkur er stuðningurinn frá ríkisvaldinu töluvert meiri en hér eða slagar alla vega upp í það í mörgum löndum. Ég tel að íslenskur landbúnaður hafi mikla möguleika. En eitt af því sem hefur bagað hann og haldið honum niðri er að þeir forustumenn sem tala fyrir hann, einkum í þessum sölum, einkum talsmenn Framsóknarflokksins, hafa aldrei séð til sólar hin seinni ár.
Hvaða vitleysa.
Hvaða vitleysa, segir hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, sem byrjaði sinn feril sem partur af þingflokki Framsóknar, sem lýsti því hér yfir, og það var partur af stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og var komið þar inn af hálfu Framsóknarflokksins, að gera ætti úttekt á möguleikum íslensks landbúnaðar. Ég hef beðið eftir þeirri úttekt allt þetta kjörtímabil. Hún er ekki enn komin. Þar átti að kortleggja þá möguleika sem íslenskur landbúnaður hefði m.a. með tilliti til mannfjöldaþróunar í heiminum þar sem ljóst er að brauðfæða þarf milljarða til viðbótar á næstu áratugum, sömuleiðis með tilliti til þeirra hreinleikastöðu sem við getum sagt að hann sé í, og sérstöðu sem er tiltölulega lítið tæpt á í hinu upphaflega frumvarpi en kemur að vísu miklu skýrar fram í nefndarálitinu. En áður en hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson truflaði mig var ég að segja að varla hefði séð til sólar af hálfu forustumanna Framsóknarflokksins fyrir hönd íslensks landbúnaðar um margra ára skeið. Ég vil bara segja það hér alveg skýrt að frá því að okkar góði félagi Guðni Ágústsson var landbúnaðarráðherra hefur enginn talað af hálfu Framsóknarflokksins um landbúnað og möguleika hans með sama þrótti og geislandi lífsgleði og Guðni Ágústsson gerði á sínum tíma og gerir enn. Það er bara nauðsynlegt að það komi hér fram. Það er dálítið skrýtið að það skuli vera þingmenn úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og landbúnaðarvæng Alþýðuflokksins sem einkum verða til þess hér í þessum sölum að lyfta þeim möguleikum sem íslenskur landbúnaður hefur, hugsanlega með þeirri undantekningu sem felst í hinum góða hv. þingmanni Þorsteini Sæmundssyni. En mér hefur fundist skorta á þetta. Ég beið eftir því að núverandi hæstv. forsætisráðherra, sem árum saman, næstum því þrjú ár, gegndi hér embætti landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, legði fram stefnumörkun þessarar ríkisstjórnar um það hvernig byggja ætti landbúnaðinn upp. Ég tel fyrir mitt leyti að ég hafi lagt gjörva hönd að því verki. Ég hóf þann samning sem verður ræddur hér þegar þessu máli slotar, þ.e. tollasamninginn milli Íslands og ESB, sem skapar stórkostleg færi fyrir íslenskan landbúnað. Það vill líka svo til, bara til þess að rifja það upp, að ég gerði fríverslunarsamning milli Íslands og Kína sem bókstaflega sviptir burt öllum tollmúrum fyrir íslenskan landbúnað gagnvart Kína. Maður spyr sig jafnframt: Hvað hefur hæstv. utanríkisráðherra framsóknarflokksins gert til þess að spenna þar upp gátt sem þá var opnuð? Það hefur ekkert gerst í því. Sá ágæti maður lagðist bara í frakt og hefur verið þar meira og minna síðan þó að vísu hafi hann drepið niður fæti í nýju ráðuneyti síðan. Rétt til þess að rifja það upp fyrir hv. þingmann þá gerði ég líka samninginn við Rússa, sem gerði það að verkum að íslenskar afurðastöðvar gátu þangað til veðrabrigði urðu í utanríkismálum sem leiddu til þess að ekki var hægt að nýta lengur þá möguleika til útflutnings sem þar voru. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar, og það er prinsippafstaða af minni hálfu sem jafnaðarmanns, að íslenska ríkið þarf að leggja peninga með íslenskum landbúnaði en það er ekki sama hvernig það er gert. Hér erum við að tala um alveg gríðarlega miklar upphæðir. Við erum að tala um 200 milljarða á 10 árum, það er mikil upphæð. Ég kom hér blautur á bak við eyru, græningi, inn á þing 1991. Upp úr því, skömmu síðar, greiddi ég hér atkvæði með búvörusamningi og á þeim tíma, eins og hér hefur verið rifjað upp í dag, var það sem lagt var til íslensks landbúnaðar á þeim tíma nánast 5%. Hér er að vísu sagt 4,5%. Mig minnir að árið 1991 hafi það verið 5% miðað við landsframleiðslu. Alþýðuflokkurinn þá, jafnaðarmenn sem stundum voru taldir frá dögum Gylfa Þ. Gíslasonar hörðustu gagnrýnendur íslensks landbúnaðar, lét sig hafa það og sagði: Gott er að hafa það í huga að hér er um miklar upphæðir að ræða og við munum stefna að því að hækka þær ekki þannig að þær mundu hlutfallslega í takt við aukna landsframleiðslu verða lækkandi hlutfall. Menn hafa staðið við það meira og minna síðan. Ég bendi líka á það að Samfylkingin undir forustu minni, ekki við mikla gleði allra, studdi samninginn sem Guðni Ágústsson lagði fram og við eyddum hér nóttum í að rökræða, en hún studdi hann, 14 af 16 þingmönnum, bara svo það liggi algjörlega ljóst fyrir að við höfum feril í þessu máli. Þess vegna get ég talað hér alveg trútt um það og af sannfæringu að við höfum snúist á sveif með þeim sem telja að óhjákvæmilegt sé að styðja íslenskan landbúnað innan hæfilegra marka. Ég get alveg sagt að ég tapa ekki svefni yfir þeirri upphæð sem hér er, en ég mundi gefa vinstri höndina ef ég mætti ráða því hvernig henni væri dreift út. Ég er þeirrar skoðunar að það væri miklu vitlegra með tilliti til þróunar landbúnaðarins að þeim peningum yrði varið t.d. til þess að greiða bændum hreinlega fyrir búsetu og til þess að halda landinu í byggð, til þess að halda því við og til þess að vernda landið. Síðan mættu þeir framleiða það sem þeir vildu á eigin ábyrgð. Það er nú mín skoðun. Varðandi þennan samning hér er það einfaldlega þannig að ég get ekki stutt hann af ýmsum ástæðum. Í fyrsta lagi er ég þeirrar skoðunar að það sé mjög mikilvægt að landbúnaðurinn hafi, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason orðaði það hér, gæða- og markaðslegt aðhald, með öðrum orðum að hann fái aðhald af samkeppni. Það vill nú svo til að þó að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sé ekki beinlínis sterkasti talsmaður samkeppninnar í þessum þingsölum lýsti hann því þó mjög skilmerkilega rétt áðan hvernig samkeppnisaðhaldið hefði frekar leitt til þess að þrótturinn í ylræktinni hefði aukist með þeim hætti sem við höfum orðið sammála um að styrkja hana, eða þannig skildi ég hann. Það er dæmi sem ég held að menn eigi að læra af. Ég er þeirra skoðunar eins og Samfylkingin, að afnema eigi þá undanþágu frá samkeppnislögum sem mjólkuriðnaðurinn hefur. Það er fyrst og fremst sú undanþága sem leitt hefur til þess að landbúnaðurinn og partar af honum hafa orðið mjög óþægilegt bitbein og hafa sett hann í óþægilegt ljós. Frá öllum sjónarhólum er jákvætt að gera það. Í öðru lagi er ég þeirrar skoðunar að það sé ósvinna að binda hendur Alþingis núna rétt fyrir kosningar varðandi stórar upphæðir, varðandi stefnumörkun í landbúnaði með þeim hætti að nýtt Alþingi fái ekki tóm til þess að koma að hreinu borði. Allt í lagi. Ég get fallist á það og það mundi skipta mig mjög miklu máli ef það væri í gadda slegið að endurskoðun yrði á næsta kjörtímabili. Með öðrum orðum, ef það væri algjörlega klárt og kvitt að eftir þrjú ár yrði þetta endurskoðað mundi það hjálpa mér mjög mikið vegna þess að ég tel að nú í aðdraganda kosninga sé rétt að klára þetta mál. Nú hefur hins vegar komið fram að um það leikur mikill vafi. Í fyrsta lagi gerðist það að að frumkvæði Samfylkingarinnar og þess ágæta forseta sem hér situr bak mér var kvaddur til fundar við atvinnumálanefnd sérfræðingur frá Háskólanum í Reykjavík í samningsrétti. Hún sagði það algjörlega skýrt að ef það ætti að vera óbreytanlegt að samningurinn kæmi til endurskoðunar eftir þrjú ár þyrfti að liggja fyrir sameiginleg yfirlýsing fjármálaráðuneytisins og Bændasamtakanna. Hún liggur ekki fyrir. Hugsanlega væri hægt að fara aðra leið sem er þá einfaldlega sú að setja það inn í frumvarpið í gegnum breytingartillögu. Það er ekki gert. Í staðinn er málið þvælt eins og gamall lopi í meirihlutaálitinu og sagt að taka eigi upp einhvers konar þjóðarsamtal til þess að ná fram sátt um stefnu til framtíðar. Þá má auðvitað spyrja: Hvernig stendur á því að það gerist hér á örfáum dögum, vikum, innan vébanda Alþingis að menn komast að þeirri niðurstöðu? Hvers vegna var það ekki gert í aðdraganda og undirbúningi málsins? Það er ekki hægt annað en gagnálykta með þeim hætti að stjórnvaldið, ríkisstjórnin, hafi ekki staðið sig í stykkinu og Alþingi, meiri hluti nefndarinnar, sé að reyna að lappa upp á hálfkarað verk hennar. Gott og vel. Þeir eiga þökk og virðingu skilda fyrir það. Ég spyr nú sérstaklega hv. þm. Brynjar Níelsson: Hvers vegna er það þá ekki sett inn í frumvarpið? Ég get alveg svarað spurningunni. Það er vegna þess að Framsóknarflokkurinn vill það ekki. Framsóknarflokkurinn ætlar sér að skapa stöðu þannig að hann geti þvælt þessu máli vegna þess að það liggur fyrir að ef þeim sýnist svo, ef málið er þvælt í þessu samtali þar sem tilteknir aðilar, þar á meðal bændaforustan sem vill líta á þetta sem tíu ára samning, geta þvælst fyrir, þá verður það tíu ára samningur. Það er bara svoleiðis. Ég er þeirrar skoðunar að það stappi mjög nærri því að gera stjórnarskránni miska ef það verður gert. Bara til þess að rifja það upp fyrir hv. þm. Brynjar Níelssyni, sem hér hefur góðu heilli kvatt sér hljóðs, þá kom hér flokkssystir hans og keppinautur úr prófkjöri, hv. þm. Sigríður Á. Andersen, upp í gagnmerka ræðu. Hún sagði það klárt og kvitt að hún teldi að þetta væri tíu ára samningur. Hún sagði það algjörlega skýrt. Hvað sagði annar flokksbróðir hv. þm. Brynjars Níelssonar, hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason? Jú, hann kom hingað í tveimur stuttum ræðum, í þeirri fyrri sagðist hann álíta að þetta væri þriggja ára samningur. Þegar ég gekk á þann góða mann, sem hér er með glöggskyggnustu mönnum, sagði hann að það væri vilyrði um það. Ég spyr hv. þm. Brynjar Níelsson: Er hann sáttur við að í einhverju meirihlutaáliti sé hugsanlegt vilyrði fyrir því að þetta verði til endurskoðunar? Mig langar líka að spyrja hv. þingmann: Hver er afstaða hans til þess hvort í þessu felist um of jafnvel óhóflegt framsal á valdi Alþingis? Ég hef rakið það hér hvernig merkir stjórnarskrárpælarar, eins og fyrrverandi formaður í þeim flokki sem hv. þm. Brynjar Níelsson situr á þingi fyrir, hafa rakið það að að þessu frumvarpi samþykktu sé líklegt, eða reyndar var því slegið föstu af fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins, gæti Alþingi ekki breytt búvörulögum næstu tíu árin nema með samþykki Bændasamtakanna. Hann sló því sömuleiðis föstu að Alþingi ætti í erfiðleikum með að fullgilda erlenda viðskiptasamninga sem varða tolla á innfluttum landbúnaðarafurðum sem gerðir yrðu til viðbótar við þá sem þegar liggja fyrir nema með samþykki Bændasamtakanna. Ég er ekki þeirrar skoðunar að við eigum að framselja slíkt vald. Við ræddum þetta, ég og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, í umræðum yfir þetta púlt fyrr í kvöld. Niðurstaða okkar var að það væri kannski ekki hægt að fullyrða um þetta. En þetta er eitt af því sem skoða þarf í fagnefndinni. Það hefur ekki verið skoðað. Ég geri svo sem ekki neina sérstaka kröfu til þess. Við aðrar kringumstæður hefði ég hugsanlega beitt mínu litla afli til þess að krefjast þess að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd tæki þetta til skoðunar vegna þess að ég er þeirrar skoðunar, og það hefur verið mitt viðhorf, að þegar um er að ræða einhvers konar stöðu sem upp kemur þar sem vera kann að stjórnarskránni sé einhvers konar miski gerður og á því leiki vafi eigi stjórnarskráin að njóta vafans. Í þriðja lagi er það partur af andstöðu minni eða því að ég get ekki greitt þessum samningi atkvæði mitt við þessar aðstæður að ég tel að stefnumörkunin sem í honum kemur fram sé úrelt og gamaldags. Hún tekur ekki mið af því sem við öll í þessum sölum erum að reyna að ná fram, sem er að reyna að vinna okkur að sameiginlegum markmiðum þjóðanna í loftslagsmálum og umhverfisvernd. Þetta vinnur ekki með því. Það kemur t.d. skýrt fram þegar maður les meirihlutaálitið að minnst er á þetta, en það eru engir tímarammar og engin viðmiðunarmörk sett í þessum efnum. Með öðrum orðum, það er ekki hægt að meta það með hvaða hætti þessi samningur tosar okkar sameiginlega æki í þá átt. Svo ég komi að öðrum og smærri málum sem varða hið stóra samhengi en skipta mig miklu, þá er það auðvitað sauðfjárræktin. Ég er áhugamaður um sauðfjárrækt á Íslandi. Ég tel að hún skipti mjög miklu máli vegna þess að hún er burðarstoð undir gisnustu byggðirnar eins og í Norðurþingi, í Dölunum og á Ströndum. Ég tel t.d. að byggðarlög eins og það sem mér er mjög umhugað og hef margoft tekið upp hér á þingi síðustu 25 ár, flutt hér tillögur um með öðrum þingmönnum, og beitt mér því til heilla sem byggðamálaráðherra á sínum tíma, Árneshreppur, komi illa út úr þessum sauðfjársamningi. Enginn rakti það betur en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem benti á að 70% reglan með hinn innbyggða 10% vatnshalla í málinu yrði aflögð og síðan þá staðreynd að líkast til mundi þessi samningur leiða til þess í mjólkuriðnaði að bændur á smærri búum mundu afleggja núverandi iðju sína en örugglega nýta fjárfestingu sína, húsakost sinn, til þess að taka upp sauðfjárrækt í einhvers konar mæli. Þannig mun þrýstingurinn aukast á að sækja úr hinum sameiginlega potti, eða auka ólympíska sókn í þann pott, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kallaði það, þannig að hann verður grynnri fyrir þá sem úr honum fá. Mér sýnist, því hefur alla vega ekki verið mótmælt, ég hef viðrað það viðhorf áður í þingsölum en líka í umræðum í andsvörum í dag, að það leiði til þess að bændurnir sem búa á þeim svæðum sem við eigum helst að styrkja, þ.e. gisnustu svæðunum, komi verr út en hinir. Komið hefur fram í umræðunni að þegar menn réðust í að gera samninginn var ekki nokkur maður af hálfu bændaforustunnar sem fékk sérfræðinga til þess að skoða hvert útfallið yrði, hverjar afleiðingarnar yrðu. Það var ekki fyrr en Samtök sauðfjárbænda sjálfra létu gera það eftir að búið var að gera samninginn, hann var hálfkaraður hið minnsta. Í ljós kom að nákvæmlega þetta var raunin. Í fyrsta lagi má ætla að sauðfjárræktin tapist svona flatt yfir á samningstímanum 19% af því sem hún hefði ella fengið. Mér finnst það ekki gott. Það er grein sem ég vil styðja vegna þess að ég er vinur hinna dreifðu, gisnu byggða. Í öðru lagi var það líka niðurstaða úttektar sauðfjárbændanna sjálfra að þeir sem búa í hinum strjálbýlu byggðum kæmu verr út en hinir. Mér finnst það bara alls ekki gott. Ég var búinn að drepa á að í samningnum er ekki mörkuð nein sérstök stefna t.d. til þess að styrkja sauðfjárrækt frekar á þessum stöðum, beina henni á svæði á landinu sem eru fjærst gosbeltunum þar sem gróður er sterkari og rótin dýpri, jarðvegurinn meiri. Ég hefði viljað sjá slíka hluti þarna. Í sjötta lagi, og það sem skiptir ekki minnstu máli, er vitaskuld sú staðreynd að samráðið við gerð þessa samning var nánast ekki neitt. Þessi samningur var fyrst gerður innan reykfylltra herbergja Framsóknarflokksins. Núverandi hæstv. forsætisráðherra, sem þá gegndi öðru embætti, var rekinn til baka með samninginn. Síðan hafa verið alls konar bakherbergjadílar sem þingið hefur ekki fengið að koma að nema þá hugsanlega örfáir handhafar framkvæmdarvalds og stöku þingmenn. En þetta er samningur sem gerður er án þess að bændurnir sjálfir, án þess að neytendur, án þess að við þingmenn höfum fengið að koma að honum í nægilega ríkum mæli. Það finnst mér slæmt. Ég vil bændum allt hið besta. Við þurfum að styrkja þá. Ég mun ekki greiða atkvæði gegn þessum samningi en ég mun hins vegar ekki geta stutt hann af þeim sjö ástæðum sem ég hef talið upp í ræðu minni.
Virðulegur forseti. Það er alltaf hressandi að hlusta á hv. þm. Össur Skarphéðinsson tala þótt það sé ekki annað en að heyra hljóminn í rödd hans og þótt maður hlusti kannski ekki mikið á það sem hann segir. En mig langar að spyrja hv. þingmann sem sat í ríkisstjórn 1991–1995, sat í ríkisstjórn frá 2007–2013, sem talar um þær breytingar sem hann hefði viljað sjá á búvörusamningnum, sem talar um að hann hefði viljað sjá ákveðna stefnu í landbúnaðarmálum: Hvernig stendur á því að hann og hans flokkur hafa á þessum tíma aldrei komið með neinar tillögur í þá veru? Á því tímabili, frá 2007–2013, ef ég man rétt, var búvörusamningurinn framlengdur ár frá ári og aldrei tekið á neinu. Hví getur þá hv. þingmaður staðið hér og talað um að allir aðrir eigi að koma með breytingar á landbúnaðarstefnunni þegar hann hefur haft öll þessi ár til að leggja sitt á vogarskálarnar til þess að svo mætti verða?
Herra forseti. Svarið er einfalt: Af því að það var neyðarástand á Íslandi, [[Gripið fram í.]]vegna þess að á þeim tíma sem hv. þingmaður nefnir var ríkisstjórnin og samfélagið allt önnum kafið við rústabjörgun, við það að reisa íslenskt samfélag við. Það var þess vegna sem samningurinn var framlengdur frá ári til árs, raunar með þeim hætti að greiðslurnar til bænda voru skertar um 5%, ef ég man rétt, þeim mjög mikils til ama. En þeim til hróss þá féllust þeir á það í samningum gegn því að hann yrði framlengdur, þegar við vorum önnum kafin við það að hluta til í tíð samstjórnar minnar og hv. þingmanns að skera niður alls staðar í samfélaginu. Það var ástæðan fyrir því. Síðan hafa auðvitað orðið veðrabrigði í ýmsum málum, ég á við það að Ísland og aðrar þjóðir hafa tekið höndum saman um að ná ákveðnum markmiðum t.d. í loftslagsvernd. Það gerðist náttúrlega ekki fyrr en í fyrra. Ég sakna þess mjög mikið að þess skuli ekki sjá stað í þeim samningi sem er til umræðu.
Virðulegur forseti. Í rústabjörgun - samt talar hv. þingmaður um að landbúnaðurinn og landbúnaðarstefnan séu í raun í rúst, en meðan á rústabjörguninni stóð var aldrei lagt til að eitthvað mætti betur fara eða að öðruvísi ætti að standa að verkum af því menn höfðu ekki tíma, þeir voru í rústabjörgun. En þetta er ein af undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar. Virðulegur forseti. Með fullri virðingu fyrir svari hæstv. þingmanns finnst mér þetta heldur klént og gert til þess eins að snúa sig út úr því að svara af hverju hv. þingmaður og flokkur hans hafa ekki gert neitt til þess að breyta landbúnaðarmálum hér.
Ef ég man rétt, herra forseti, hugsanlega hef ég misskilið hv. þingmann, var hann ekki framlengdur ár frá ári, hann var framlengdur tvisvar á þessu tímabili. Í fyrra skiptið var það reyndar þegar ég var í ríkisstjórnarflokki hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, þá framlengdum við hann. Það var rangt hjá mér að við hefðum þá skert greiðslurnar um 5%, það var um 10%. Síðar í annarri ríkisstjórn sem ég átti sæti í líka var hann framlengdur aftur. Við vorum þá enn í kreppu, en þá voru tekin upp nýmæli eins og t.d. reynt að beina mönnum inn á nýjar brautir, nýsköpun í landbúnaði eins og t.d. kornrækt. Ég veit að hv. þingmaður, sem er glögg kona, hefur tekið eftir því í fréttum að það hefur gengið rosalega vel. Svo vildi ég gjarnan þakka henni fyrir þau fallegu ummæli sem hún lét hljóma hér um alla vega gæði raddar minnar þó að henni geðjist ekki innihaldið.
Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson kveður einna skýrast að orði hér í þessum sal oft og tíðum, þess vegna er mér ekki alveg ljóst hvað hann átti við í ræðu sinni áðan. Hann hóf hana á því að segja réttilega að opinber stuðningur við íslenskan landbúnað væri í sjálfu sér ekkert giska meiri en hann er í löndunum í kringum okkur. En síðan sagði hann aðeins seinna í ræðu sinni að hér væri um að tefla gríðarlega háar upphæðir. Nú verð ég bara að viðurkenna að ég skildi ekki alveg hvert hv. þingmaður var að fara og hvort hann meinti, þ.e. að stuðningur sé ekkert gríðarlega mikill, eða hvað. Ég vil fá að vita hvort var réttara í framsögu hv. þingmanns, að stuðningur væri ekki mikill eða hér væri um risaupphæðir að tefla.
Herra forseti. Ég bið hv. þingmann afsökunar á því að hafa ekki verið nógu skýr í máli mínu. Það er hins vegar honum að kenna, vegna þess að þegar ég var í upphafi ræðu minnar að byrja þessa lotu atti hann mér í aðrar áttir með frammíköllum. [[Gripið fram í.]]Við erum ekki fullkomnir. En til að skýra þetta þá er það þannig að ég er þeirrar skoðunar, ef maður lítur alla vega á þau lönd sem við berum okkur saman við, ég tala nú ekki um land eins og Noreg, en bara að meðaltali þá held ég að stuðningurinn við íslenskan landbúnað sé ekkert meiri hér, að minnsta kosti ekki mikið meiri en í flestum þessara landa. Hann er minni en í Noregi, ég veit það, en hann er svona á pari við mörg lönd. Það breytir ekki hinu að vitaskuld eru þetta gríðarlega miklar upphæðir. Það er ekki sama hvernig þeim er varið. Hér er um að ræða, eins og ég nefndi, 200 milljarða á tíu árum. Við þurfum að vera alveg klár á hvernig við notum svona miklar upphæðir og eigum að gera það til að reyna að beina landbúnaðinum í áttir [[Forseti hringir.]]sem við getum sameinast um að séu heillavænlegri [[Forseti hringir.]]fyrir hann, fyrir okkur og fyrir umheiminn.
Hæstv. forseti. Þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er eitt reyndar af því að hann talar um að ekki sé alveg skýrt hvernig þessum peningum sé varið og ræddi um að það væri kannski heillavænlegra að dreifa því fé þannig að það færi til byggðastyrkja og síðan mættu bara bændur framleiða það sem þeim dytti í hug. Það er Evrópusambandskeimur af þessu vegna þess að Evrópusambandið er jú með sína landbúnaðarstyrki inni í eins konar púllíu, þar getur enginn maður hönd á fest í hvað styrkirnir fara. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort honum þyki ekki nóg að gert vegna þess að reynt var, alla vega í nefndarstörfunum, að beina kastljósinu sérstaklega að harðbýlum svæðum og þar sem byggðir eiga undir högg að sækja, hvort hv. þingmanni finnst ekki nóg að gert í þessum samningi til að reyna að tryggja það þar sem byggðin er gisnust og undir mestum þrýstingi.
Það hefur komið fram í umræðum í dag, til dæmis hefur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon rakið það mjög ítarlega, hvernig áhrif þessi samningur hefur á sauðfjárræktina og fram hefur komið m.a. í úttekt sauðfjárbænda sjálfra að það virðist sem sum gisin svæði komi verr út en hin. Ég er ekki að segja að það eigi að setja meiri pening í þetta, síður en svo, en ég er að segja: Þá að skipta því öðruvísi innan þessa hóps. Ég er þeirrar skoðunar og ekkert feiminn við að segja það að ég tel að þeir bændur sem búa á svæðum sem eru ekki í neinni hættu, það sé allt í lagi að dregið sé úr stuðningi við þá, en á móti megi setja meiri stuðning við þá sem eru á gisnustu svæðunum. Þetta hefur verið mín skoðun. Þetta er kannski ekki hin kórrétta afstaða framsóknarmanna, en ég tel að svona ætti þetta að vera. Ég vil nota þessa peninga ef við erum á annað borð að nota þá til þess að styrkja byggðirnar þar sem stoðirnar eru veikastar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er ekkert leiðinlegt að hlusta á hann, það er samt eiginlega skemmtilegra að horfa á hann, ég verð að segja það. Hv. þingmaður er annar samfylkingarmaðurinn sem kemur upp í pontu í dag, sem ég hef heyrt í alla vega, og er sammála þessari styrkupphæð en hefði viljað deila henni öðruvísi. Hann vill bara setja styrki á búin og bændur megi framleiða það sem þeir vilja og þess vegna framleiða bara ekki neitt. Er það virkilega stefna Samfylkingarinnar að hún vilji dreifa þessari upphæð á bæina svona eftir landfræðilegri búsetu og bændum sé í sjálfsvald sett hvort þeir framleiði eða séu yfirleitt ekkert að framleiða?
Herra forseti. Ég gleymdi að geta þess og verð hreinskilinn við hv. þm. Þorstein Sæmundsson, en hv. þingmaður er eiginlega að spyrja mig hins sama og hann. Já, ég neita því ekki að það er svolítill blær af Evrópusambandinu á því sem ég er að segja. Þetta er ekkert víðs fjarri þeirri stefnu sem menn hafa rekið þar. Ég tel að það sé farsælla og það væri þangað sem við ættum að stefna, að nota fé sem við teljum að við séum að beita til þess að halda landi í byggð, sérstaklega á þeim svæðum sem eru hvað gisnust, og greiða mönnum fyrir að búa þar. Þeir ráða hvað þeir gera þar. Þeir eiga að halda landinu í byggð og þeir eiga að vernda landið og halda því við. Ég lít á landbúnað sem part af innviðum landsins. Hann gerir mér t.d. kleift að ferðast um það vegna þess að ég gisti hjá bændum. En á vorum tímum er hann orðinn ómetanleg stoð fyrir annan dráttarklár, miklu öflugri hvað gjaldeyrisöflun varðar, sem er ferðaþjónustan.
Virðulegi forseti. Þarna greinir okkur á.
Nei.
Við framsóknarmenn viljum styrkja menn, hjálpa þeim til að hjálpa sér sjálfir. Við viljum stuðla að því að menn rækti landið. Við viljum stýra styrkjum í kornrækt og fyrir að framleiða eitthvað, ekki bara borga mönnum fyrir að búa á viðkomandi stöðum. Sá er munurinn. En ég gleðst yfir að heyra að hv. þingmaður hefur trú á útflutningi á íslenskum landbúnaðarvörum. Það verður ekki sama sagt um samflokksmann hans, Kristján L. Möller, sem nánast heldur ekki svefni yfir þeim krónum sem fara í styrk til landbúnaðarins ef eitthvað af þeim vörum er flutt út. Ég fagna því að hann hefur trú [[Forseti hringir.]]á útflutningi og þar séu tækifærin.
Herra forseti. Þó að draga muni úr mannfjölgun í veröldinni upp úr miðri þessari öld þá munu samt sem áður bætast 3–4 milljarðar við þá 7 sem eru nú þegar. Við munum verða 10 milljarðar. Það blasir við samkvæmt skýrslu Sameinuðu þjóðanna að bæta þurfi við 70–90% í matvælaframleiðslu heimsins á þessum tímum. Það er þetta sem ég er að horfa á, líka hreinleika íslensks landbúnaðar. Ég tel sem sagt að hægt sé að finna, ég kalla það syllu, hv. þingmaður kallaði það heilt bjarg. Ég verð að gagnrýna Framsóknarflokkinn fyrir að hafa ekki staðið við það sem hann lofaði í upphafi kjörtímabilsins, að leggja fram stefnumörkun og áætlun um möguleika íslensks landbúnaðar eins og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, lýsti hér í glæsilegri stefnuræðu, hinni fyrstu sem hann flutti. Ég bíð enn eftir því að það verði framkvæmt. Svo að lokum, herra forseti. Ég veit ekki hvað ég á að halda. [[Forseti hringir.]]Fyrst kemur hv. þingmaður og segir að rödd mín hljómi fagurlega en innihaldið sé svakalegt, [[Forseti hringir.]]svo kemur annar hv. þingmaður og segir að það sé skemmtilegra að horfa á mig en að hlusta. [[Hlátur í þingsal.]]Það er í fyrsta skipti sem það er sagt við mig.
Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þm. Össur Skarphéðinsson yndislegur maður, bæði góður og fallegur. [[Hlátur í þingsal.]] [[Gripið fram í.]]Hv. þingmaður sagði að hann væri stuðningsmaður þess að stutt verði við landbúnaðinn, hann sé á landbúnaðarvæng Samfylkingarinnar. [[Gripið fram í: Já.]]Ég veit að hv. þingmaður er þungavigtarmaður, en er einhver annar í Samfylkingunni á þessum væng? Það er ekki að heyra. [[Gripið fram í: Jú, jú.]]Ég vil vita, af því að hv. þingmaðurinn sagði að hann væri hlynntur stuðningi, af hverju hann getur ekki greitt atkvæði með þessu máli. Hann taldi upp nokkur atriði [[Gripið fram í.]]já, sem mér fannst flest frekar klén, sneru svona að umhverfismálum. En er þetta mál samt ekki betra [[Forseti hringir.]]en núverandi samningar eru? Vill þingmaðurinn frekar framlengja þá eða getum [[Forseti hringir.]]við ekki einfaldlega samið með öðrum hætti um þessi umhverfismál sem hann ræddi um?
Frú forseti. Ég fer hálfvegis hjá mér yfir þeim skjallyrðum sem ég er beittur hér. Þetta er í fyrsta skipti á 25 ára ferli sem nokkur hefur komið í þennan ræðustól og sagt að ég sé yndislegur. Ef þið sjáið vel, hv. þingmenn, þá nánast merla tár á augum. En ég er hins vegar ekki sá eini sem er á landbúnaðarvæng Samfylkingarinnar. Ég vísa til dæmis á hv. þm. Kristján L. Möller og hv. þm. Árna Pál Árnason sem töluðu mjög í sömu veru og ég. Hv. þingmaður segir að þær hafi verið heldur snautlegar ástæðurnar sem ég gaf, hugsanlega, það er smekksatriði og hann hefur allan rétt til að hafa þá skoðun. En bara eitt nægir mér algjörlega, eitt nægir mér algjörlega til þess að geta ekki greitt þessu atkvæði, og það er sú staðreynd að ég tel að ekkert tryggi það að þessi samningur komi til endurskoðunar innan þriggja ára. Ég tel að þegar menn eru að taka svona ákvarðanir rétt fyrir kosningar komi ekki til greina annað en slá það algjörlega í gadda að nýtt þing [[Forseti hringir.]]fái að fjalla um þetta og koma að hreinu borði.
Hæstv. forseti. Ég get alveg tekið undir það að rétt sé að hafa það skýrt svo ekki sé nokkur vafi á að hægt verði endurskoða eftir þrjú ár. Við höfum áður haft samninga lengur en til eins árs, til tveggja ára, það er enginn munur á því tvö eða þrjú ár. Norðmenn gera þetta á hverju ári ef ég man rétt. Ég tek því alveg undir það. Ef við lögum þetta þá finnst mér full ástæða fyrir hv. þingmann að styðja þetta mál vegna þess að það er miklu betra en núverandi fyrirkomulag er. Við hljótum að geta verið sammála um það. Við getum gert í umhverfismálum sérstaka samninga við bændur um bót í þeim efnum, er það ekki?
Hv. þingmaður verður að gera sér grein fyrir að hann er að semja við samningamann dauðans. Ef hv. þingmaður er að bjóða upp á það að frumvarpinu verði breytt og að það verði algjörlega tryggt að samningurinn verði einungis til þriggja ára, þá geri ég honum gagntilboð. Ef hann tekur líka inn sjónarmið okkar varðandi samkeppnislögin, þá skal ég tala við hann.
Hæstv. forseti. Það var nokkur eftirspurn í salnum í kvöld eftir framsóknarmönnum. Ég sé að ánægjusvipur færist yfir hv. þm. Steingrím J. Sigfússon þegar eitt stykki er komið hér í ræðustól.
Ekkert smástykki.
Ekkert smástykki, rétt hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni sem ég ætla að upplýsa nú strax um eitt vegna þess að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði það réttilega áðan að umræðan í dag hefði verið nokkuð út um allt og menn hefðu ekki rætt af mikilli skynsemi eða þekkingu á landbúnaði margir hverjir. Mig langaði að nefna það, þótt það sé ekki mitt hlutverk í ræðustól Alþingis að auglýsa einstök fyrirtæki, en ég hjó eftir því áðan í ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar að hann talaði um að hann þekkti fullt af fólki sem vildi gjarnan kaupa dýrara svínakjöt ef það vissi hvaðan það kæmi. Það er hægur vandi, hv. þingmaður, að verða sér út um slíkt á Íslandi vegna þess að til er t.d. eitt bú á Suðurlandi sem ekki einasta merkir framleiðslu sína nafni fyrirtækisins heldur framleiðir einnig sjálft kornið sem grísirnir snæða. Þetta skal ég upplýsa hv. þingmann um á eftir því að ég vil ekki stunda auglýsingamennsku í ræðustól Alþingis. Það er kristaltært að sérstaða landbúnaðarframleiðslu og verslunar með landbúnaðarafurðir er mikil og helgast af því að allflestar þjóðir í heiminum styrkja sinn landbúnað á einhvern hátt. Það hefur komið fram í máli nokkurra hv. þingmanna að heildarstuðningur við íslenskan landbúnað með tollaverndinni er í kringum 1% af vergri landsframleiðslu. Þetta hlutfall er á milli 0,8 og 0,9 í OECD-ríkjunum þannig að Ísland sker sig ekki úr. Rétt er það að 13 milljarðar í beingreiðslur eða beina framleiðslustyrki er allnokkur tala. Talan sem Evrópusambandið styrkir sinn landbúnað um er í kringum 8 þús. milljarðar íslenskra króna. Það er fyrir utan svæðisstyrki eins og í Finnlandi og Svíþjóð. Það er ljóst að í harðbýlu landi getum við ekki rekið landbúnað án framleiðslustyrkja. Það er alveg ljóst. Ég minntist á Evrópusambandið. Það er ekki nóg að gert að þeir hafi greitt 8 þús. milljarða á þessu ári til landbúnaðar heldur sendu þeir hverjum og einum kúabónda í Evrópusambandinu 700 þús. kall þetta ár af því að mjólkurverð féll niður og verð á mjólkurdufti, 700 þús. kall á hvert einasta kúabú í Evrópusambandinu. Þetta er meira en 1/3 af fjárlögum Evrópusambandsins í heild. Það sem mér finnst hafa vantað dálítið í umræðuna í dag er hvers vegna ríki styrkja landbúnað með framleiðslustyrkjum o.s.frv. Það er gert í þágu neytenda, til að tryggja að neytendur í þessum löndum eigi greiðan aðgang að landbúnaðarvörum á betra verði en ella væri. Í þessu sambandi vil ég minna á mjög glögga grein eftir Marinó Njálsson hagfræðing, sem mig minnir að sé um þriggja ára gömul, þar sem hann fer nákvæmlega yfir þetta mál. Menn segja að það séu skattgreiðendur sem borga brúsann. Það er alveg hárrétt, það eru skattgreiðendur sem borga brúsann. En þá skulum við fara yfir hverjir eru skattgreiðendur vegna þess að það eru ekki nema u.þ.b. 54% sem greiða tekjuskatt á Íslandi, aðrir gera það ekki. Framleiðslustyrkir til landbúnaðar eru í eðli sínu jafnaðartæki til þess að gera þeim kleift að njóta landbúnaðarvara sem minna hafa milli handanna. Þetta er gömul og ný staðreynd hér á Íslandi. Menn ættu ekki að gleyma þessu. Mig langar líka til að fara yfir framleiðslustyrkina af því að menn hafa farið um víðan völl í umræðunni og rætt bæði tollverndina og styrkina til framleiðslunnar. Ég ætla að reyna að einskorða mig í þessari ræðu við framleiðslustyrkina. Það hefur komið ýmislegt fram í dag í ræðum þingmanna sem ég skil ekki. Ég viðurkenni t.d. að ég skil ekki það sem kom fram hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni í ræðu í dag að í þessum samningi væru ofstjórnartilburðir. Ég átta mig ekki á þessu. Það kom fram svipað sjónarmið hjá hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur. Hún sagði að bændur ættu svona út af fyrir sig að geta gert það sem þeim dytti í hug. En hvað sagði hún næst í ræðunni? Nei, það er ekki endilega það besta fyrir bændur að mjólk sé sótt til þeirra á afskekktum svæðum þrisvar í viku. Mér þætti gaman að heyra hvað bóndinn í Botni í Súgandafirði hefur um þetta að segja. Hún sagði líka að það ætti að færa sauðfjárframleiðslu af gosbeltunum yfir í Húnavatnssýslu, en bændur mega samt gera það sem þeir vilja. Hvernig harmónerar þetta saman? Ég átta mig ekki á því. Það kom líka fram í ræðu eins ágæts þingmanns hér í dag að byggðasjónarmiðin sem hefðu komið fram í landbúnaðarstefnunni á Íslandi árið 1940 hefðu ekki gengið upp af því að setnum lögbýlum á Íslandi hefði fækkað. Þetta eru mikil vísindi. Þetta heitir reyndar framleiðniaukning vegna þess að þó að lögbýlum fækki í einni sveit getur framleiðslan verið meiri en áður. Ég veit að á einu svæði hér á landi hefur t.d. mjólkurbændum fækkað úr 160 niður í 60, en framleiðslan er miklu, miklu meiri hjá þessum 60 en hjá 160 áður. Það er það sama. Þetta er framleiðniaukning og hagræðing. Eitt af því sem hefur fylgt þessari hagræðingu sem landbúnaðurinn hefur virkilega gengið í gegnum er að sláturhúsum hefur fækkað, afurðastöðvum hefur fækkað. Það kann vel að vera að það skili okkur ódýrari afurðum, en ég verð að viðurkenna að ástandið núna á vesturhelmingi landsins veldur mér miklum áhyggjum. Það er ekkert sláturhús á vesturhelmingi landsins og hvarflar nú hugurinn aftur til Súgandafjarðar. Bóndinn í Vatnadal í Súgandafirði þarf að senda sitt sláturfé á Hvammstanga eða Sauðárkrók, 600 kílómetra leið, og það er verið að keyra fé alla þessa leið. Þetta jaðrar náttúrlega við dýraníð og skilar okkur líka verri afurðum vegna þess að þó að féð fái að vera í rétt yfir nótt þá fer ekki hjá því að það er verið að slátra stressuðum gripum sem skila verri afurðum. Þetta kemur einmitt heim og saman við það sem hv. þm. Árni Páll Árnason sagði réttilega í dag. Auðvitað eigum við að gera þær kröfur að við getum vitað hvaðan varan kemur sem við erum að kaupa. Þessi samþjöppun á sláturhúsum er t.d. komin fram vegna þess að sláturhús eru nú byggð samkvæmt kröfum Evrópusambandsins sem eru mjög stífar. Sem betur er komin ein undantekning þar frá sem er handverkssláturhús í Skaftafellssýslu. Ég vona eiginlega að einhver slík starfsemi muni koma upp t.d. á vestanverðu landinu þar sem eru afar góðir hagar og sauðfé gengur mjög vel fram og er mjög vænt og kjötið mjög fitusprengt og gott. Auðvitað viljum við geta vitað hvaðan varan er sem við kaupum. Þess vegna er það mjög virðingarverð viðleitni hjá fyrirtæki á Kópaskeri sem er núna búið að gera mönnum kleift að geta vitað hvaðan varan er sem þeir kaupa. Ég held að þarna liggi mikil sóknarfæri fyrir okkur Íslendinga. Sóknarfærin liggja náttúrlega í því að við Íslendingar framleiðum mjög góða vöru. Það er alveg sama hvort við erum að tala um lambakjöt, nautakjöt eða alifugla og svínakjöt og/eða grænmeti. Við notum mjög lítið af sýklalyfjum, við notum nánast engin eiturefni í gróðurhúsum á Íslandi. Þar eru möguleikarnir gríðarlegir. Ég vil vekja athygli á því að í nefndaráliti meiri hlutans er tekið sérstaklega til þess að við fyrstu endurskoðun samningsins eftir þrjú ár verði hugað að því að hægt verði að auka úrval þess grænmetis sem íslenskir garðyrkjubændur framleiða. Það er mjög algengt finnst mér að menn tali hátt um það hvað garðyrkjusamningurinn hafi tekist vel. Jú, jú, hann hefur tekist ágætlega, málið er hins vegar það að það grænmeti sem ekki féll undir þann samning er jafn rosalega dýrt eða jafnvel dýrara en það var áður vegna þess að menn eru náttúrlega, þ.e. kaupmenn, að bæta sér upp það sem þeir geta ekki lagt á ódýrara grænmeti sem framleitt er innan lands. Þetta þurfum við að setja undir. Þá getum við komið að öðru máli sem hefur verið hér nokkuð til umræðu, þ.e. samkeppnisþátturinn í landbúnaðarframleiðslunni og undanþága Mjólkursamsölunnar frá samkeppnislögum. Um það vil ég segja að síðan sú undanþága var veitt hefur alla vega tekist það markmið að verð til bænda hefur hækkað og verð til neytenda hefur lækkað verulega. Aftur á móti hafa þeir sem hafa stjórnað Mjólkursamsölunni gegnum árin ekki höndlað það hlutverk sem þeim var fengið með því að losna við samkeppniseftirlit og hafa hagað sér af hreinum tuddaskap gagnvart litlum framleiðendum í tómum óþarfa. Hitt er svo annað mál að ég er mikill talsmaður þess að taka upp samkeppnislög í landinu yfir höfuð. Líklega verður mér ekki unnt að gera það í núverandi dvöl minni á Alþingi, en ég mun alla vega taka það upp næst þegar ég á leið hér um ef enginn annar gerir það í millitíðinni. Það er eitt að vera á móti því að einn aðili sé með 98% stöðu á markaði eins og Mjólkursamsalan, en ef við ætlum að fara að hrófla við því, og ég er mjög fylgjandi því að skipta upp markaðsráðandi fyrirtækjum, þá leitar hugurinn til stærstu verslunarkeðju á Íslandi sem hefur 60% markaðshlutdeild. Nú þegar sláturleyfishafar hafa lækkað verð til sauðfjárbænda eða tilkynnt um lækkun, þá dettur mér í hug hvort það geti verið að einhverju leyti vegna þess að þeir telji að markaðurinn, þ.e. stórmarkaðirnir, muni ekki taka þeirri lækkun eða taka hækkun á lambakjöti og færa áherslur sínar í framsetningu yfir í aðra vöru. Þetta kemur heim og saman við það sem ég var að segja um grænmeti og verðmyndun á grænmeti. Stórmarkaðir á Íslandi haga sér þannig gagnvart t.d. kartöflubændum að það er algjör ósvinna, en það er hins vegar ekki hægt að fá bændur til þess að tala um það, ekki undir nafni, af því að þeir óttast það ef þeir segja frá því hvernig þessi meðferð er. Hér hefur mikið verið talað um gildistíma þessa samnings. Til okkar í atvinnuveganefnd kom sérfræðingur á því sviði sem er kennari í Háskólanum í Reykjavík og lét þess getið að það væri að hennar dómi alveg skýrt að í sjálfu sér væri hægt að taka samninginn upp á hverju ári vegna þess að hann er ævinlega háður fjárlögum hvers árs. Þess vegna gátu menn farið inn í þennan samning árið 2009, reyndar undir mjög erfiðum skilyrðum, og lækkað hann einhliða. Það er alveg skýrt að þó að samningurinn sé tíu ára samningur og ég ætla bara að segja það hér, þetta er tíu ára samningur, en hann er með mjög öflugu endurskoðunarákvæði sem kemur inn eftir þrjú ár og síðan aftur. Það er enginn efi í mínum huga að Alþingi getur haft áhrif á þennan samning tvisvar á þessu tíu ára tímabili. Ég kannast nú við það að menn hafi skuldbundið ríkið til lengri tíma en þetta í stórum málum og enginn hefur kippt sér verulega upp við það. Ég vil minna á að í gildi eru ansi margir 25 ára leigusamningar sem ríkisvaldið gerði á góðæristímanum og ofurseldi ríkisstofnanir í rándýrri leigu með óuppsegjanlegum samningum til 25 ára. Þetta hefur valdið miklum erfiðleikum hjá mörgum ríkisstofnunum. En það er ekki hægt að gera neitt í þessu. Ég tel því að þau ákvæði sem hér eru um endurskoðun eftir þrjú ár standist fullkomlega og haldi algjörlega. Ég er á sama máli og þeir félagar mínir, hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, ég tel að íslenskur landbúnaður eigi gríðarlega möguleika, ekki síst í því sem við köllum hefðbundinn landbúnað og einnig í þeim búskap sem stundum hefur verið kallaður verksmiðjubúskapur vegna þess að við notum t.d. ekki hormóna, við notum ekki fúkkalyf nema að mjög litlu leyti. Það er líka annað sem fram kom t.d. fyrir nefndinni að á Íslandi á kjúklingabúum er skimað fyrir mörg hundruð tegundum af salmonellu. Það er bara slátrað úr heilum húsum, þ.e. ekki er fyrst slátrað hluta, húsið opnað og slátrað hluta og síðan aftur slátrað hluta. Það er slátrað úr heilu húsi. Þetta tryggir að sjúkdómahættan er í lágmarki. Komi upp salmonellusmit, sem nota bene er mælt í bæði lifandi fugli og eftir að búið er að slátra honum, er öllu partýinu fargað. Í nágrannalöndunum er þetta einfaldlega fryst og selt. Fyrir utan það að við höfum verið laus við, ég held bara að mestu leyti árum saman, kampýlóbakter sem er landlægur sjúkdómur í löndunum víða í kringum okkur. Það er þessi sérstaða sem við eigum að leggja áherslu á og vernda. Við þurfum að gera meira í því að það sé hægt að rekja vöruna, það er alveg tvímælalaust. En við hvað erum við að keppa? Jú, við erum t.d. að keppa við finnsk svín sem fara til beitar í Póllandi og er slátrað í Þýskalandi og koma aftur til Finnlands og fá finnskt vegabréf. Hvernig eigum við að rekja þetta? Þetta getum við aftur á móti gert hér heima. Þess vegna þurfum við að opna meira á það og jú, í þessum samningi er opnað á það og hvatt til lífrænnar ræktunar sem er sem betur fer orðin vaxandi þáttur mjög víða hér á landi. Auðvitað eigum við að verðlauna fólk sem stendur í slíkri frumkvöðlastarfsemi, verðlauna fólk eins og Höllu í Fagradal sem er með sitt flotta hvannalamb, auðvitað eigum við að styðja við þetta fólk. Og auðvitað eigum við að styðja við fólk á gisnum svæðum. Það eru fjórir bæir núna að fara úr byggð í Árneshreppi sem verður líklega til þess að sá hreppur fellur. Það er þyngra en tárum taki að keyra um þann hrepp og sjá jarðirnar sem nú verða ekki setnar lengur í vetur. Við eigum að kappkosta, meðan það er vilji þjóðarinnar og Alþingis að landið allt sé byggt, að styðja við harðbýl svæði og tryggja að þar þrífist landbúnaður. Ég segi aftur: Framleiðslustyrkir í landbúnaði eru ekki síst til þess að tryggja neytendum vöru á góðu verði. Þess vegna keppum við við ódýrar afurðir erlendis frá vegna þess að þær eru styrktar, þær njóta framleiðslustyrkja. Við getum ekki ein þjóða, fyrir utan Nýja-Sjáland og Ástralíu, farið að draga stórlega úr þeim styrkjum sem við beitum hér vegna þess að þessari framleiðsla er þannig fyrir komið á heimsvísu. Ég get nefnt núna í lokin, af því að menn segja að við séum eitthvað forpokaðir hér, að bandaríska alríkisstjórnin niðurgreiðir hrísgrjónaræktun í Arkansas. Ein síðasta viðskiptaþvingun sem ég man eftir varðandi landbúnaðarafurðir var einmitt gerð í Bandaríkjunum árið 1998 eða 1999 þegar Bill Clinton setti á sérstakan verndartoll gagnvart lambi frá Nýja-Sjálandi og Ástralíu til þess að styðja ameríska sauðfjárrækt, sem er svona jafn mikils virði eins og hundahald í þéttbýli og hefur jafn mikla framleiðni í för með sér. En menn kusu að styðja þessa atvinnugrein og við eigum náttúrlega að gera það. Við eigum að stuðla að því að þessi samningur verði að veruleika vegna þess að hann færir að mínu mati landbúnað og neytendur nær hver öðrum.
Virðulegi forseti. Það er ýmislegt athyglisvert í ræðu hv. þingmanns sem ég vil gera athugasemdir við. Ég vil samt byrja á hinni víðfrægu endurskoðun sem gert er ráð fyrir á næsta kjörtímabili. Hv. þingmaður virðist algjörlega misskilja skuldbindingagildi búvörusamninga. Ríkið hafði ekki frjálst val um að skerða búvörusamninga 2009. Þá var farið inn í búvörusamninga vegna fordæmalauss efnahagsáfalls og skorið gríðarlega niður í öllum tilfærslukerfum ríkisins. En þar sem samningur var fyrir hendi þarna var einungis hægt að semja við bændur um breytingar sem fólust í lækkun í upphafi og síðan framlengingu samningsins um tvenn viðbótaráramót. Með öðrum orðum, ríkið var bundið af þeim ramma sem búvörusamningurinn markaði. Það er bara rangt og mikill misskilningur hjá hv. þingmanni ef hann heldur að ríkið hafi frjálst val um að virða að vettugi búvörusamning sem gerður hefur verið til ákveðins tíma. Þess vegna hlýt ég að spyrja: Getur hv. þingmaður lofað því hér að við endurskoðun í kjölfar þess samráðs sem nú á að stofna til geti komið endurskoðun sem breyti raunverulega efnisatriðum samninganna og ríkið þurfi ekki að borga viðsemjendurna út úr samningnum ef ríkið vill breyta honum? Getur hann lofað því? Getur hann lofað því að ríkið eigi frjálst val, nýr stjórnarmeirihluti? Blessunarlega bendir flest til þess að nýr stjórnarmeirihluti verði betur skipaður á næsta kjörtímabili en þessu hvað varðar áhugamenn um frjálslyndi og frjáls viðskipti og er nokkur landhreinsun að því. Þá hlýt ég að spyrja: Verður hægt fyrir þann meiri hluta, það þing, að taka sínar ákvarðanir eða munu menn sitja uppi með það að framsóknarþingmenn hafi á síðustu metrum stjórnmálaferils síns bundið hendur tveggja þinga í tíu ár?
Hæstv. forseti. Þetta var hraustlega mælt af fulltrúa flokks í útrýmingarhættu. En get ég lofað? Ég get alla vega lofað því að sá sérfræðingur sem við fengum til liðs við okkur í atvinnuveganefnd kvað upp úr um að endurskoðunarákvæðin héldu eins og við settum þau fram. Ég geri ekki ágreining við háskólafólk sem hefur það að atvinnu sinni og hefur sérmenntað sig í því. Við alþingismenn reiðum okkur á sérfræðinga, við gerum það [[Gripið fram í.]]í hverju einasta máli sem við fáum til úrlausnar. Eftir þessa heimsókn var það alla vega næg trygging fyrir þann sem hér stendur fyrir því að hægt væri að semja upp á nýtt um ákveðin atriði í þessum samningi. Það er t.d. búið að minnast á niðurlagningu á svokölluðum framleiðslukvóta í mjólk sem menn voru með upprunalega með dálítið langt inn í samninginn. Ég tel að það komi til athugunar eftir þrjú ár. En ég endurtek að ég tel það álit sem við fengum frá þessum fræðimanni fullkomlega nóg til þess að ætla að það sé hægt.
Virðulegi forseti. Ég þakka svarið og tel það mjög mikilvægt. Ég tel mjög mikilvægt að það liggi fyrir, verði þetta samþykkt eins og meiri hlutinn leggur upp með, sé það staðfest í lögskýringargögnum að það hafi verið vilji löggjafans, meiri hlutans, að hægt væri að semja upp á nýtt eftir þrjú ár. Varðandi annað atriði sem hv. þingmaður nefndi hjó ég eftir því að hann talaði um að hann væri tilbúinn að horfa á afnám undanþágu frá samkeppnislögum. Ég vil þess vegna spyrja hv. þingmann: Er hann tilbúinn að styðja tillögu okkar í Samfylkingunni um að leggja niður undanþáguna frá samkeppnislögum í 71. gr. búvörulaga? Ef ekki, er hann þá tilbúinn að greiða atkvæði slíkri tillögu sem fæli í sér sólarlag á það ákvæði þannig að greinin afurðastöðvarnar [[Forseti hringir.]]hefðu þá ekki tíma til að bregðast við, en að við mundum setja ákveðinn endapunkt á þessa óheillaundanþágu?
Hæstv. forseti. Ég tel að tillaga Samfylkingarinnar gangi í sjálfu sér ekki nógu langt vegna þess að hún einskorðast við einn atvinnuveg. Ég sagði áðan að mér þætti til lítils að aflétta samkeppnishömlum af fyrirtæki sem er með 98% markaðshlutdeild en skilja eftir fyrirtæki með 60%. Ég sagði það líka að á þessum [[Gripið fram í.]]tíma þingmennsku minnar mundi það væntanlega ekki takast hjá mér að koma í gegn samkeppnislagabreytingu sem ég hefði annars viljað gera, en ég geri það í næstu umferð. Eða eins og er sagt í frægri kvikmynd: Ég mun snúa aftur.
Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. þingmanni fyrir að koma hingað í ræðustól og ræða búvörusamninga. Ef ég man rétt er það annar framsóknarmaðurinn sem hefur komið í þessa umræðu [[Gripið fram í.]]sem hefur verið að mörgu leyti mjög góð, málefnaleg og skipst hefur verið á skoðunum. Það sem fram hefur komið í umræðunni, held ég, er að nánast allir þingmenn vilja veg íslensks landbúnaðar sem mestan, telja það alveg sjálfsagt að veita þurfi í hann styrki, en skiptar skoðanir eru kannski um hvernig á að deila þeim. Ég og hv. þingmaður eigum saman sæti í atvinnuveganefnd ásamt hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni, sem hefur líka talað hér fyrir hönd Framsóknarflokksins. Meiri hlutinn hefur komist að þeirri niðurstöðu að flytja breytingartillögu sem gerir það að verkum að við vinnslu á búvörusamningum framtíðarinnar komi miklu fleiri að, ASÍ, BSRB, Neytendasamtökin og fleiri. Ég er mjög sammála þessari tillögu. Hafði hugsað mér að flytja sjálfur svona tillögu en þess þurfti ekki af því að tillagan er komin fram og hún er góð. Ég fjallaði í nefndaráliti mínu um þá afleitu stöðu sem Alþingi er sett í, að standa frammi fyrir gjörðum hlut. Við höfum fengið margar góðar tillögur í atvinnuveganefnd sem við höfum ekki getað farið eftir vegna þess að við getum ekki gert neinar breytingar. Þá er spurning mín til þingmannsins sú, sem kemur fram í nefndaráliti og ég skýrði í ræðu minni þegar ég flutti hana: Hvað segir hv. þingmaður um þá hugmynd að ráðherra leggi fyrir Alþingi þingsályktunartillögu um samningsmarkmið ríkisins við gerð búvörusamninga, Alþingi ræði hana í tveimur umræðum, geri eftir atvikum einhverjar breytingar eða geri engar breytingar o.s.frv., og þegar búið er að samþykkja það á Alþingi verði þessi samþykkt að þingsályktunartillögu um stefnu ríkisins, samningagagnið við Bændasamtökin til að ræða málin og komast að niðurstöðu? Það er liður í því að mínu mati [[Forseti hringir.]]til að skapa meiri sátt um íslenskan landbúnað.
Hæstv. forseti. Mér þykir þessi tillaga áhugaverð. Mér hefur lengi verið mjög hugleikið að skapa meiri sátt um íslenskan landbúnað. Eins og ýmsir vita tala ég mjög hér í þessum sölum fyrir eftirliti með verði, verðlagningu o.s.frv. og mér finnst einboðið að sem flestir komi að þegar samningar eins og þessir eru gerðir og eru til umfjöllunar og eru til uppbyggingar. Þess vegna tek ég undir það með hv. þingmanni að ég stend náttúrlega að þeirri tillögu að við næstu endurskoðun hefjist þetta samráðsferli strax. Ég tel að það sé mjög mikilvægt. Við höfum ágæta reynslu af stórum fjölskipuðum nefndum sem takast jafnvel á og komast síðan að niðurstöðu, oftast sameiginlegri en stundum með sérálitum eins og gengur. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Ég hef gagnrýnt bændaforustuna fyrir það að mér finnst hún ekki reyna að útskýra fyrir neytendum, sérstaklega hér á þessu svæði, hver hagur þeirra er af samningi eins og þessum. Það stendur hreinlega upp á þá stétt að gera það. Það er út af fyrir sig ekki okkar verkefni að gera það. Það verða bændur að gera sjálfir. Til dæmis er mjög fróðlegt að fylgjast með skiptingu verðmætis eins og lambakjöts milli bænda, afurðastöðva, verslunar og ríkisins hins vegar. Það hefur komið í ljós að bændur fá mun minna hér á landi í sinn hlut en bændur t.d. í Bretlandi. Þetta þykir mér rétt að neytendur viti og þetta á auðvitað að vera sjálfsögð upplýsingagjöf. Auðvitað fagna ég auknu samráði.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýr svör hvað varðar þá hugmynd sem sett er fram í texta í nefndarálitinu en ekki sem tillaga. Ef til vill geri ég hana sem tillögu fyrir 3. umr. Hv. þingmaður, já, það er alveg rétt, hann hefur verið þekktur fyrir það hér í sölum Alþingis að fjalla um eftirlit með verði og skapa umræðu um það. Ég er sammála því. Það kemur m.a. fram í nefndaráliti mínu. Það var ein af ástæðunum fyrir því að ég setti fram hinar fjölmörgu spurningar til ráðuneytisins sem við höfum rætt í nefndinni og farið í gegnum þó svo ég í nefndarálitinu gagnrýni það að ég skuli ekki fá upphæðirnar í tollum sem koma inn fyrir hverja vöru. Í nútímatölvukerfi ríkisins á ekki að vera neitt vandamál að gera það. Það var einmitt hugsunin til að fá það fram hvað varan kostar til landsins, hver tollurinn er sem ríkið fær og hvert er svo endanlegt verð til neytenda til að bera það saman, annars vegar innflutta vöru og innlenda vöru. [[Forseti hringir.]]Það var meiningin með því. Þess vegna spyr ég hv. þingmann í lokaandsvari mínu: Er ekki hv. þingmaður sammála mér í því að mjög mikilvægt sé að draga fram þessar tölur, þessar [[Forseti hringir.]]upphæðir, og fá upp heildartekjur ríkissjóðs af álögðum tollum vegna innfluttra landbúnaðarvara?
Hæstv. forseti. Jú, ég tel það mjög mikilvægt. Ég tel einnig mjög mikilvægt - nú eigum við eftir að ræða tollasamninginn, gerum það væntanlega á morgun, og ég vænti þess að taka þátt í þeirri umræðu. Við höfum gert eins og hv. þingmaður veit gagnkvæma samninga við Evrópusambandið um útflutning þangað og innflutning hingað á ýmsum vörum. Jú, ég tel mjög mikilvægt að við vitum um upprunaverðið, líka til þess að vita hvað t.d. kaupmenn eru að taka í sinn hlut og hvort það sé ekki alveg öruggt að þeir ætli að standa og séu að standa við það að skila til neytenda þeim hag sem þeir telja af innflutningi. Nú ætla ég að fara betur yfir það á morgun hvernig það mál allt veltur í lengra máli því að mér gefst ekki tími til þess nú. En ég tel að það sé mjög mikilvægt að við vitum eins nákvæmlega og við getum um verðmyndun á þessum vörum.
Frú forseti. Ég vil aðeins staldra við það sem hv. þingmaður og reyndar fleiri hafa rætt, þ.e. endurskoðunarákvæði og gildistíma samningsins. Ég held að það sé nú rétt að hafa í huga að það má ekki alveg leggja að jöfnu þessa sérstöku samningagerð við ýmsa aðra almenna samninga sem ríkið gerir og eru einkaréttarlegs eðlis við aðila af því tagi. Hér er um nokkuð sérstakt fyrirbæri að ræða vegna þess að þetta eru lögbundnir samningar. Í sérlögum er kveðið á um að ríkisvaldið skuli leita eftir slíkum samningum við bændur um grundvöll búvöruframleiðslunnar. Þetta eru því lögverndaðir eða lögskipaðir samningar í sérlögum, eins og má að orði komast. En að sjálfsögðu lúta þeir svo að öðru leyti venjum um það að að sjálfsögðu er ekki hægt að skuldbinda ríkið nema fá til þess heimild frá Alþingi. Fjárveitingavaldið liggur jú hér og ég veit ekki betur - nú skal játað að ég hef ekki flett upp á núverandi samningum, en alla vega í tveimur síðustu samningum sem ég kom að að gera, í annað skipti bæði sem landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra og fjármálaráðherra og þurfti nú ekki að skrifa undir nema einu sinni, og í hitt skiptið sem atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra og skrifaði undir á móti fjármálaráðherra, voru komnir inn og eiga núna alltaf að vera almennir fyrirvarar um samþykki Alþingis við fjárveitingar. Þeir eru eðli málsins samkvæmt í reynd árlegir, þ.e. sá fyrirvari er alltaf til vegna þess að valdið liggur hér og verður ekki framselt inn í framtíðina. Eftir að hafa sagt það er alveg ljóst að þetta er samt löggerningur milli þessara aðila. Hann byggir á sérlögum og skapar góða trú milli samningsaðila. Það sem ég hefði viljað heyra hv. þingmann fara aðeins betur yfir er annars vegar hvar jafnvægið liggur milli þess að hér er 20 ára rammi settur upp og hins vegar um skýr endurskoðunarákvæði eftir þrjú ár. Kannski er það það sem menn ættu að beita meira sjónum sínum að, [[Forseti hringir.]]að greina hvar jafnvægið liggur í raun og veru [[Forseti hringir.]]milli þessara þátta.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir spurninguna. Það er mjög líklegt að það gæti verið heillavænlegt að hafa sérstaka bókun með þessum samningi sem tekur af öll tvímæli um að aðilarnir séu sammála um að endurskoðunin fari fram að þessum tíma liðnum og u.þ.b. hvernig að henni skuli unnið. Það kann vel að vera að tækifæri gefist milli 2. og 3. umr. til þess að gaumgæfa þann þátt. Ég teldi að mörgu leyti að það væri vel ráðið að gera það til þess að taka af öll tvímæli og til þess að koma í veg fyrir hugsanlegan ágreining hjá öðrum eða öðruvísi skipuðum stjórnvöldum eftir þrjú ár. Ég hef aftur á móti sagt það sjálfur og ég sagði það síðast í ræðu minni áðan að auðvitað er þessi samningur til tíu ára. Hann er gerður við bændur til tíu ára og ég þarf nú ekki að segja sveitamanninum að ég væri svolítið nervös sjálfur ef ég væri kúabóndi og hefði kýr núna sem væru að festa fang vegna þess að afurðir þeirra yrðu ekki orðnar fullskapaðar fyrr en að þessum þremur árum liðnum, eða alveg í bláendann á þessu tímabili. Þegar við ræðum framleiðslu eins og þessa sem hefur svona langan framleiðsluferil verður greinin að hafa staðfestu og það sem heitir á dönsku „stabilitet“, afsakið, frú forseti, til þess að menn geti gert sínar áætlanir og unnið verk sín eins og þeir vilja best gera.
Frú forseti. Já, það er alveg rétt að hér er um langa framleiðslukeðju að ræða. Ég kom líka inn á það í ræðu minni í dag að þess vegna er fyrirsjáanleiki að sjálfsögðu mjög mikilvægur eftir því sem kostur er á. Ég er alveg sammála því og var reyndar á fundum í atvinnuveganefnd þar sem ég hljóp í skarðið sem varamaður þar sem þetta bar á góma með bókun. Það er alveg augljóst mál að það væri til styrktar málinu ef samningsaðilar yrðu sammála um tiltekna viðbótarbókun sem fylgdi samningnum eða yrði hengd á samninginn og tengdist því að það væri í góðri trú gert og sameiginlegur skilningur á því hvað í þessum endurskoðunarákvæðum fælist. Ég les þannig í dæmið. Já, samningsramminn er til tíu ára, en það eru skýrð hér og styrkt endurskoðunarákvæði í samningnum. Þau hafa gildi gagnvart því að þar með myndast ekki lögmætar væntingar um annað úr hófi. Menn vita að fyrirkomulagið getur sætt endurskoðun eftir þrjú ár. Það stemmir sem sagt væntingar í hóf við það að menn geti gengið að þessum tíu árum vísum óbreyttum sem slíkum. Þar af leiðandi myndast að mínu mati [[Forseti hringir.]]ekki þannig lögmætar væntingar að það geti skapað ríkinu vandræði. En þetta atriði þarf auðvitað að vera eins skýrt og kostur er. [[Forseti hringir.]]Þess vegna væri mjög mikilvægt að fá annars vegar þessa bókun og hins vegar eins mikla og skýra lögskýringu í nefndaráliti, jafnvel framhaldsnefndaráliti í 3. umr., og kostur er.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það þarf að vera mjög skýrt fyrir báða samningsaðila að bæði endurskoðunartímabilin séu virk. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að stjórnvöld, hvernig sem þau verða skipuð eftir þrjú ár og sjö ár, gangi að því að þau geti haft áhrif á hvernig þessi samningur þróast, en jafnframt að bændur séu í nokkurri vissu um að stöðugleika þeirrar framleiðslu sé ekki ógnað. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég tel farsælt að gerð yrði sérstök bókun og mun eflaust leitast við að fá því framgengt að það verði gert.