Hv. alþingismenn. Áður en gengið verður til dagskrár vil ég greina frá því að í gær, 13. september, voru liðin 100 ár frá því að Alþingi setti sér þingsköp sem mörkuðu tímamót í starfsháttum Alþingis. Þetta voru fyrstu þingsköpin sem unnin voru af alþingismönnum sjálfstætt en þau þingsköp sem gilt höfðu fram til þess höfðu verið unnin á vegum danska stjórnarráðsins og síðar íslenska stjórnarráðsins. Þingskapalögin frá 1915 eru meðal merkustu breytinga á þingsköpum Alþingis því að þau fólu í sér mikilvægar endurbætur á starfsháttum þingsins. Var með þeim lögum til dæmis tekið upp fast nefndakerfi á Alþingi, en fram til þess tíma var venja að skipa nefnd um hvert mál. Þingnefndin sem vann að gerð þingskapanna var undir formennsku Guðmundar Björnsonar alþingismanns. Guðmundur tók að sér að rannsaka þingsköp annarra þjóða og búa málið í hendur þingnefndarinnar. Fram að þeim tíma höfðu þingsköp Alþingis tekið mið af þingsköpum danska ríkisþingsins en nú var horft til fleiri þinga og gætir þess í þingskapabreytingunum. Vinnan við gerð hinna nýju þingskapa hvíldi að mestu leyti á herðum Guðmundar og hefur hann því verið kallaður höfundur þeirra. Í viðurkenningarskyni fyrir framlag sitt var Guðmundur kjörinn forseti efri deildar 1916 og í því embætti réð hann miklu um framkvæmd hinna nýju þingskapa. Guðmundur var endurkjörinn forseti deildarinnar til 1922 þegar hann lét af þingmennsku. Hann hafði þá setið á Alþingi í 18 ár. Í tilefni 100 ára afmælis þingskapalaganna frá 1915 hefur málverki af Guðmundi Björnsyni verið komið fyrir í gamla efrideildarsalnum. Með því vill forsætisnefnd heiðra minningu Guðmundar og framlag hans til nútímastarfshátta á Alþingi. Málverkið er í eigu Landspítalans en spítalinn hefur góðfúslega lánað Alþingi það um tíma. Guðmundur var landlæknir í 25 ár samhliða þingmennsku. Þeirra tímamóta sem fólust í þingskapabreytingunni 1915 er vert að minnast hér á Alþingi, svo og hins merka þingskörungs, Guðmundar Björnsonar.
Borist hefur eftirfarandi bréf, dagsett 14. sept. 2015: „Forseti Alþingis, Einar K. Guðfinnsson. Með bréfi þessu segi ég af mér sem 6. varaforseti Alþingis og óska eftir að nýr varaforseti verði kjörinn í minn stað. Virðingarfyllst, Óttarr Proppé, 11. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður.“ Kosning 6. varaforseta verður sett á dagskrá þingfundar á morgun.
Borist hefur bréf frá hv. 6. þm. Reykv. n., Björt Ólafsdóttur, um að hún geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Bjartrar framtíðar í kjördæminu, Heiða Kristín Helgadóttir. Heiða Kristín Helgadóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa að nýju. Borist hefur bréf frá 11. þm. Reykv. s., Óttari Proppé, um að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Bjartrar framtíðar í kjördæminu, Brynhildur Björnsdóttir. Brynhildur hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa að nýju.
Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og utanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Þegar blaðað er í fjárlagafrumvarpi vakna auðvitað ýmsar spurningar. Það er gleðiefni að okkur skuli hafa tekist svo vel til sem raun ber vitni í viðsnúningi í ríkisfjármálum, en þá skiptir miklu með hvaða hætti það svigrúm er nýtt. Þegar horft er á þróun vaxtabóta og barnabóta blasir við mjög uggvekjandi mynd. Meðallaun fullvinnandi manneskju voru á síðasta ári 555 þús. kr. á mánuði. Þau meðallaun hafa hækkað það sem af er þessu ári. Vaxtabætur hjóna verða nú að engu þegar meðaltekjur hvors um sig ná 590 þús. kr. Ef bæði hjón eru með meðaltekjur fá þau engar vaxtabætur. Í barnabótunum er staðan enn verri. Þar er gert ráð fyrir sömu verðlagshækkun milli ára og í fjárlögunum almennt, upp á 3%, en skerðingarmörk hækka ekki. Barnabætur byrja að skerðast við 200 þús. kr. í mánaðarlaun. Fólk þarf ekki einu sinni að vera komið með lágmarkslaun þegar byrjað er að skerða framlög vegna barna. Hjón með eitt barn missa bætur við 409 þús. kr. í mánaðarlaun, hvort um sig. Ég hlýt því að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvers vegna hefur ekki verið gerð gangskör að því að rýmka þessi mörk og mæta fólki þarna? Þessum stuðningskerfum var komið á til að styðja húsnæðisöflun fólks og til að styðja fólk í uppeldishlutverki. Það var aldrei markmiðið að einungis allra fátækustu Íslendingarnir fengju aðstoð af opinberri hálfu [[Forseti hringir.]]að þessu leyti. Hvers vegna hefur tækifærið ekki verið notað til að rýmka skerðingarmörkin?
Herra forseti. Mér finnst eins og hér sé spurt: Þegar öllum gengur betur og laun hækka og kaupmáttur vex, eignastaðan lagast og skuldir lækka, hvers vegna hækkum við þá ekki líka bæturnar? Við gerum ekki neinar kerfisbreytingar í vaxtabótakerfinu. Við erum með sömu réttindi milli ára en útgjöld ríkisins vegna vaxtabóta lækka vegna þess að staða fólks er að lagast. Þegar menn horfa á húsnæðisstuðning er ekki hægt að einblína á vaxtabæturnar. Við gefum núna hálfan milljarð í skattafslátt í hverjum mánuði til þeirra sem taka út séreignarsparnað og ráðstafa inn á húsnæðislán, hálfan milljarð á mánuði. Það eru aðrir 6 milljarðar á ári í húsnæðisstuðning. Það er fyrir utan 20 milljarðana sem eru í fjárlögunum og fara til þess að loka skuldaleiðréttingunni. Varðandi barnabætur erum við að hækka heildarfjárhæðina um 3% á milli ára og við höfum verið nokkuð stöðugt með 10 milljarða í barnabætur. Síðustu breytingar sem við gerðum á réttindum í barnabótakerfinu voru til þess að taka rétt frá þeim sem eru í bestri stöðu og færa til þeirra sem eru með lægstu launin. Það voru síðustu breytingar þessarar ríkisstjórnar, að nota það sem við ætlum að setja í barnabætur í meira mæli til þeirra sem eru í lægri þrepum launastigans. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér finnst það aldrei vera sjálfstætt markmið, segjum til dæmis í vaxtabótakerfinu, að koma alltaf út 10 milljörðum. Aðalatriðið hlýtur að vera að skoða réttindin og ef staða fólks fer batnandi er ekki nema eðlilegt að eitthvað minna leggist á ríkið við að létta undir með fólki. Í því dæmi sem hér var nefnt er um það að ræða að þegar fólk er komið nokkuð yfir meðallaun dregur verulega úr réttindunum. Mér finnst það ekki mjög óeðlilegt.
Virðulegi forseti. Það sem er óeðlilegt er að fólk með 200 þús. kr. í mánaðarlaun teljist vera með það miklar tekjur að barnabætur þess skerðist. Það sem er óeðlilegt er að fólk sem er á meðallaunum og tók húsnæðislán árið 2009 og gerði ráð fyrir að fá vaxtabætur áfram sé núna dottið út úr því kerfi, ekki vegna þess, eins og hæstv. ráðherra segir, að því sé að ganga svo miklu betur heldur vegna þess að skerðingarmörkin hafa ekki verið hreyfð frá árinu 2011. Við erum í samkeppni við nágrannalöndin um fólkið okkar. Þar býðst fólki á meðaltekjum aðstoð frá hinu opinbera í formi barnabóta, í formi húsnæðisstuðnings og fólk þar býr líka við miklu lægri vaxtakjör. Það hefur einfaldlega verið samstaða um það hingað til að af hálfu hins opinbera sé, með vaxtabótum, niðurgreiddur kostnaður af hærra vaxtastigi á Íslandi en er í nágrannalöndunum. [[Forseti hringir.]]Það er athyglisvert að heyra frá hæstv. fjármálaráðherra að það sé yfirveguð stefna ríkisstjórnarinnar að skilja meðaltekjufólk eftir [[Forseti hringir.]]og hætta að styðja við það við húsnæðisöflun eða við uppeldi barna.
Herra forseti. Ég gerði einmitt grein fyrir því hvernig við nýttum svigrúmið í barnabótakerfinu betur niður í lægri enda launastigans, það voru þær breytingar sem við gerðum síðast. Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni þegar kemur að því að skerðingarmörkin ná mjög langt niður, en við höfum gert bragarbót á því á þessu kjörtímabili. Við höfum dregið úr skerðingum þarna neðst. Eftir sem áður erum við að nota um 10 milljarða í barnabótakerfinu. Í vaxtamálunum og í húsnæðisstuðningi verð ég að ítreka það sem ég sagði áður: Það verður ekki slitið frá öðrum aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Ef við horfum til þeirra sem fjárfestu á árinu 2009 þá njóta þeir einmitt líka góðs af því fyrirkomulagi sem við höfum haft í séreignarsparnaðarkerfinu. Varðandi vexti á Íslandi þurfum við að finna leiðir til þess að ná þeim niður. Það er kannski næsta stóra áskorun okkar í efnahagsmálum að finna betri samstöðu við aðila vinnumarkaðarins til þess að byggja undir betri og meiri stöðugleika og þar með lægri vexti og verðbólgu.
Herra forseti. Það vakti athygli mína í apríl þegar Framsóknarflokkurinn hélt flokksþing sitt að þar var samþykkt dálítið merkileg ályktun um að ekki ætti að fara að selja hlut ríkisins í Landsbankanum og Landsbankinn ætti að starfa sem samfélagsbanki. Umræðan eins og hún hefur verið hér á landi hefur fremur miðast við það að ríkið ætti að eiga einhvern hlut í bönkunum en að bankarnir mundu áfram starfa á sömu leið og þeir hafa starfað. Mér fannst þetta athyglisverðir tónar og hef opinberlega lýst yfir miklum áhuga á að við ræðum þessi mál í þinginu, þ.e. að sá banki sem er í eigu hins opinbera starfi samkvæmt öðrum lögmálum en við sjáum almennt í bankastarfsemi. Auðvitað er slík starfsemi vel þekkt, ég vil minna á að umhverfisverðlaun Norðurlandaráðs fyrir nokkrum árum runnu til slíkra samfélagsbanka. Þess vegna kom það mér nokkuð á óvart að sjá í fjárlagafrumvarpi gert ráð fyrir því að hlutur í Landsbankanum yrði seldur, þ.e. að ekki sæi stað þessarar samþykktar flokksþings Framsóknarflokksins. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra og formann flokksins hvort Framsóknarflokkurinn standi einhuga á bak við þau áform að selja þennan hlut í Landsbankanum, því að gætum við misst ákveðið tækifæri til að breyta bankastarfsemi hér í landinu og færa hana yfir á samfélagsbankastig sem nýtur vaxandi athygli í allri umræðu í samfélaginu. Síðan hefur samflokksmaður hæstv. forsætisráðherra, hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, bent á að arðurinn sem bankinn er að skila ríkinu núna miðað við óbreytta starfsemi sé verulegur, þannig að þarna finnst mér skorta ákveðna umræðu. Í ljósi þess að Framsóknarflokkurinn hefur átt frumkvæði að þessari umræðu hefði ég kosið að við ættum slíka umræðu í þinginu áður en þess háttar ákvörðun er tekin. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra út í hans afstöðu í málinu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða spurningu. Ég og fleiri vorum ekki alveg sáttir við það með hvaða hætti bankarnir voru yfirteknir á sínum tíma. Ég ætla ekki að verja löngum tíma í að rekja það hér heldur fyrst og fremst að minna á að bankarnir voru teknir yfir, eða Landsbankinn reyndar sérstaklega, fyrir lánsfé. Það var tekið lán til að yfirtaka þessa banka. Það ákvæði í fjárlögum sem hv. þingmaður vísar til er ekki nýtilkomið. Það er búið að vera í fjárlögum í líklega alla vega fimm eða sex ár, þ.e. frá því snemma á kjörtímabili síðustu ríkisstjórnar þar sem hv. þingmaður var ráðherra. Það ber ekki að skilja þetta sem svo að með þessu ákvæði sé verið að setja eitthvað nýtt inn í fjárlög sem síðasta ríkisstjórn hafi verið andvíg eða aðrir á þingi. Hvað varðar hins vegar hugmyndir um að bankinn beiti sér með ákveðnum hætti og spurninguna um hvort rétt sé að framkvæma þá heimild sem legið hefur fyrir í fjárlögum árum saman þá hefur hæstv. fjármálaráðherra gert grein fyrir því mjög skilmerkilega að hann sé ekki þeirrar skoðunar að selja eigi allan hlut ríkisins í bankanum, þvert á móti telji hann æskilegt að ríkið eigi þar ráðandi hlut áfram um fyrirsjáanlega framtíð. Mat á því hvenær og hvernig rétt er að selja hlut í samræmi við heimild sem er í fjárlögum er svo matsatriði út frá aðstæðum hverju sinni. Ég hef gagnrýnt það í nokkur skipti og á ýmsan hátt að mér hefur ekki þótt Landsbankinn sinna hlutverki sínu alveg eins og ég mundi vilja sjá hann sinna því sem banki í eigu almennings. Ég get nefnt hluti eins og áform um byggingu nýrra höfuðstöðva. Ég get nefnt það líka að mér hefur þótt að Landsbankinn hefði mátt vera meira leiðandi í að bæta þjónustu við viðskiptavini og gera það [[Forseti hringir.]]á betri kjörum og auk þess tel ég að það gæti verið tilraun til þess að hann yrði bakhjarl fyrir sparisjóðina.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svarið. Ég greini þó reyndar nokkurn áherslumun á milli hans og hæstv. fjármálaráðherra sem talaði hér með þeim hætti í síðustu viku í umræðum um fjárlagafrumvarpið að hugmyndir um að ríkið ætti banka væru úreltar hugmyndir, sem kom mér nokkuð á óvart í ljósi þess að þetta eru nýjar hugmyndir frá samstarfsflokki hans í ríkisstjórn. En gott og vel. Ég veit alveg að þessi heimild hefur verið inni í fjárlögum. Eins og ég kom að í máli mínu hefur það verið almennt í umræðunni að eðlilegra væri að ríkið ætti hlut í banka, en þess vegna hef ég viljað hlusta á hugmyndir Framsóknarflokksins og taldi að eðlilegt væri að við tækjum umræðuna upp á nýtt. Á ég að skilja það sem svo að Framsóknarflokkurinn styðji þá að selja þennan hlut - því að það er vissulega tekið fram að gert sé ráð fyrir því í þessu fjárlagafrumvarpi að 30% hluturinn verði seldur á næsta ári, beinlínis sem leið til lækkunar í arðgreiðslum ríkisins samkvæmt áætlun fjárlaga - en beiti sér fyrir því í gegnum þann eignarhlut [[Forseti hringir.]]ríkisins sem eftir er að bankinn starfi með öðrum hætti, [[Forseti hringir.]]því að það er líka mikilvægt að við tökum þá stefnumótandi umræðu um það í þinginu?
Virðulegur forseti. Rétt eins og undanfarin ár, þar sem þessi heimild hefur verið í fjárlögum, hljóta menn að meta það hverju sinni hvort aðstæður hafi skapast til þess að endurheimta eitthvað af því fjármagni sem ríkið setti inn í þennan banka á sínum tíma sem neyðarúrræði. Ég tek hins vegar undir það með hv. þingmanni að fullt tilefni er til að hafa umræðu um það og velta því fyrir sér hvort þessi banki og helst auðvitað fleiri bankar geti ekki með betri hætti þjónustað íslenskan almenning. Auðvitað eru miklir gallar á íslensku fjármálakerfi sem birtast meðal annars í allt of háum vöxtum. Ég ítreka aftur önnur atriði sem ég nefndi áðan: Við vildum gjarnan sjá að bankar eins og Landsbankinn væru leiðandi í að bæta þjónustu, draga úr hækkun þjónustugjalda og helst að lækka þau og gætu jafnvel orðið bakhjarlar sparisjóðakerfisins. Þetta eru vissulega hlutir sem, eins og hv. þingmaður bendir á, væri áhugavert að ræða hér.
Forseti. Í svari við fyrirspurn minni sem var birt 10. júní sl., fyrirspurn sem ég beindi til hæstv. forsætisráðherra um afgreiðslu mála hjá úrskurðarnefnd um upplýsingamál, kom fram að meðalafgreiðslutími hjá nefndinni er 200 dagar. Heimildarmenn segja mér að afgreiðslutími mála hjá úrskurðarnefnd taki jafnvel 12 mánuði. Þetta er óásættanlegur biðtími eftir upplýsingum. Þeir sem leita þurfa til úrskurðarnefndar eru langoftast fréttamenn sem eru að vinna við að upplýsa almenning um starfsemi og starfshætti stjórnvalda. Það er augljóst að ef það tekur allt að 12 mánuði að afla upplýsinga við vinnslu frétta er upprunalega fréttin sem er í vinnslu löngu orðin köld og hætt við að nauðsynlegt aðhald sé ekki sem skyldi í samfélaginu. Í svari við fyrirspurninni kemur einnig fram að unnið sé að því að stytta afgreiðslutímann hjá nefndinni. Ég fæ ekki séð af fjárlagafrumvarpinu að úrskurðarnefnd um upplýsingamál fái aukið fjármagn. Hvernig sér hæstv. forsætisráðherra fyrir sér að úr þessu verði bætt án aukins fjármagns? Finnst ráðherranum ekki með fullri virðingu fyrir menningararfinum að meira liggi á að laga mál er lúta að upplýsingarétti almennings og nauðsynlegu aðhaldi með starfsemi stjórnmála en að styrkja til dæmis endurútgáfu ýmissa fornsagna?
Virðulegur forseti. Það er mikilvægt að hafa í huga að í sárafáum tilfellum, a.m.k. hlutfallslega, kemur til kasta úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Yfirleitt eru hlutirnir nokkuð skýrir og stjórnvöld, þar á meðal ráðuneyti, reyna að svara fyrirspurnum eins fljótt og kostur er. Það eru þó einstaka dæmi þar sem upp koma álitamál sem geta þá væntanlega verið flókin og einhver tími farið í að meta en ég tek undir með hv. þingmanni, það væri mjög æskilegt að stytta þann tíma eins og kostur er. Ég tel reyndar að það eigi að vera hægt að gera það án verulega aukins fjármagns, það þurfi ekki endilega að stranda á því, en það er þó eitthvað sem er rétt að líta til þegar menn leitast við að stytta þennan tíma, þ.e. meta hvort það þurfi að bæta í þetta fjármagni.
Forseti. Mér er alveg fyrirmunað að skilja eða fá nokkurn skapaðan hlut út úr þessu svari þrátt fyrir að ég hafi góðan vilja til þess. Það er ljóst að það á hvorki að setja fjármagn í þetta né kemur hæstv. ráðherra með neinar tillögur um það hvernig á að laga þetta þó að það segi í svari til mín 10. júní að til standi að vinna á þessu. Það er óásættanlegt að meðalafgreiðslutíminn hjá úrskurðarnefndinni sé 200 dagar. Alveg óháð því hvort það eru margar en sér í lagi ef það eru fáar fyrirspurnir get ég ekki skilið af hverju þetta tekur svona langan tíma. Ef það er ekki út af skorti á fjármunum óska ég eftir skýrum upplýsingum um það af hverju ráðherra telur að þetta taki svona gríðarlega langan tíma. Þegar fólk segir að málin séu of flókin er það alltaf einfaldlega af því að fólk veit ekki um hvað það er að tala. Ég vona svo sannarlega að það eigi ekki við í þessu tilfelli.
Virðulegur forseti. Eins og getið er um í því svari sem hv. þingmaður vísar til er þar vísað á vefsíðu nefndarinnar þar sem hægt er að nálgast upplýsingar um hvert mál fyrir sig og framvindu þess. Ég ítreka hins vegar það sem ég sagði áðan, eins og kom fram í svarinu er markmið þessarar nefndar að stytta afgreiðslutímann. Telji menn að þessi vinna strandi á einhvern hátt á fjárveitingum er það að sjálfsögðu eitt af því sem menn munu skoða til að bregðast við þessum langa meðferðartíma.
Virðulegi forseti. Foreldrar langveikra barna, sem sum eru fötluð … Veikindarétturinn er í engu samræmi við veruleika margra þessara fjölskyldna og nær eingöngu til 13 ára aldurs. Ljóst er að börn verða sjálfráða 18 ára og ekki geta öll börn verið án aðstoðar frá 13 til 18 ára aldurs. Foreldragreiðslur eru einungis í boði fyrir þá sem leggja alfarið niður vinnu og nám. Sjaldnast geta foreldrar verið báðir í einu að annast langveikt barn þótt þörfin sé stundum fyrir hendi. Sú aðstoð sem boðið er upp á fer nær eingöngu fram fjarri heimili og nýtist því ekki þegar um veikindi er að ræða. Sú þjónusta sem getur einna helst funkerað í aðstæðum sem þessum er notendastýrð persónuleg aðstoð en hún er bundin við tilraunaverkefni sem börn hafa fengið lítinn aðgang að, að einhverju leyti einnig heimahjúkrun sem þó er afar takmörkuð og felst fyrst og fremst í stuttu innliti. Þegar börn dvelja á sjúkrahúsum er gerð rík krafa um viðveru og ábyrgð foreldra. Öll önnur þjónusta býður ekki upp á aðstoð eða viðveru heima ef um veikindi er að ræða. Er hér um að ræða kerfislægt vandamál sem hefur minnst að gera með börnin sjálf og er aldrei þeirra sök. Rannsóknir og reynsla sýnir að þetta kerfislæga vandamál stuðlar að miklu vinnutapi foreldra, fjárhagslegum erfiðleikum og fátækt, óeðlilegu álagi, þreytu og jafnvel heilsubresti fjölskyldumeðlima og samviskubiti langveiks barns og upplifun af því að vera byrði á sínum nánustu. Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna og samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks kveða skýrt á um vernd réttinda fatlaðra og langveikra barna og að styðja skuli fjölskyldur þeirra sem best. Ég vil því spyrja hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um framtíðarsýnina í þessum málum, einnig hvort stefnt sé að því að hafa áhrif á aukinn veikindarétt foreldra langveikra barna, draga úr virkniletjandi áhrifum foreldragreiðslna og stuðla að þjónustu sem mætir réttindum barnsins til þess að alast upp hjá fjölskyldu sinni og lifa sjálfstæðu lífi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Freyju Haraldsdóttur fyrir fyrirspurnina. Það er alveg ljóst eins og hv. þingmaður sagði að það er löngu tímabært að endurskoða umhverfi langveikra barna, barna með fötlun og þann stuðning sem foreldrar fá til að geta sinnt þeim. Það var ástæðan fyrir því að ég skipaði sérstakan starfshóp um heildarendurskoðun á almannatryggingalöggjöfinni. Sá hópur hefur fundað mjög reglulega og ég vonast til þess að fá fljótlega í vetur tillögur frá þeim um hvernig best sé að standa að þeim breytingum. Ég hugaði sérstaklega að því að þar væru fulltrúar sem hefðu sjálfir reynslu af því að vera með langveik börn, væru foreldrar langveikra barna. Þá veit ég að þar er unnið af miklu kappi að því að skila mér tillögum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra fyrir svörin. Ég fagna því að þessi vinnuhópur sé að fara af stað og mig langar til að hvetja til þess að hann verði hvattur til að vinna í samráði við fjölskyldur langveikra barna og við langveiku börnin sjálf. Ég veit að unnið er að fjölskyldustefnu og mig langar að hvetja til þess að þetta verði partur af henni, að þetta sé ekki eitthvert einkamál fjölskyldna þar sem eru fötluð eða langveik börn. Mér finnst það mjög mikilvægt sem og að haft sé í huga, eins og ég nefndi, ég vil bara ítreka það, að markmiðið sé alltaf að vernda þann rétt barna að geta alist upp með foreldrum sínum, systkinum í sínu nærumhverfi, nágrenni, með vinum sínum, þannig að þau fái notið sjálfstæðs lífs og geti þannig tekið eins virkan þátt í samfélaginu án aðgreiningar og kostur er.
Virðulegur forseti. Ég tek undir hvatningu þingmannsins. Þetta hefur líka snúið að vinnu sem hefur verið í gangi sem tengst hefur barnaverndarmálum. Þar var ákveðin tímamótaskýrsla um börn með margþættan vanda, að horfa bæri til þess að þau börn væru fötluð en að ekki væri um barnaverndarmál að ræða. Við erum oft með foreldra sem við mundum kannski frekar kalla súperforeldra. Niðurstaðan úr þeirri nefnd sem ég kynnti fyrir ríkisstjórn varð sú að leggja áherslu á að þessi börn eru fötluð, þau eiga rétt á því að fá þjónustu í nærumhverfi sínu og horfa til þess að þau fari inn í stuðningsumhverfi sem snýr að fötluðu fólki en að ekki sé fyrst og fremst horft á þetta sem barnaverndarmál. Ég kem þessari hvatningu þingmanns á framfæri við nefndina og get tekið undir að ég vona svo sannarlega að ég fái fljótlega góðar tillögur hvað þetta varðar.
Herra forseti. Við í Samfylkingunni höfum gagnrýnt harðlega að hæstv. ríkisstjórn hafi, undir forustu framsóknarmanna, tekið þá ákvörðun að halda lífeyrisgreiðslum undir lágmarkslaunum í landinu. Um 1% launþega er á lágmarkslaunum en þeir eiga flestir möguleika á að vinna sig upp eftir launastiganum. Þann möguleika eiga öryrkjar og ellilífeyrisþegar hins vegar ekki. Í nýgerðum kjarasamningum var lagt til grundvallar að 300 þús. kr. séu sú fjárhæð sem launafólki er nauðsynleg til mannsæmandi framfærslu. Hið sama hlýtur þá að gilda um öryrkja, aldraða og þá sem reiða sig á lífeyri almannatrygginga til að sjá sér farborða. Ég hélt að framsóknarmenn væru sammála þessu. Þann 30. ágúst sl. heyrði ég hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra segja í þættinum Sprengisandi á Bylgjunni að framsóknarmenn hefðu samþykkt fyrir sitt leyti að bætur almannatrygginga ættu ekki að vera lægri en lágmarkslaun. Nú hefur fjárlagafrumvarpið verið lagt fram, helsta stefnuplagg hæstv. ríkisstjórnar, og þar er lagt til að lífeyrisþegar fái ekki viðlíka kjarabót og þeir sem eru á lægstu launatöxtunum. Ég vil því spyrja hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hvort framsóknarmenn muni styðja það frumvarp Samfylkingarinnar sem tekið verður til umræðu hér síðar í dag, um breytingu á lögum um almannatryggingar og hækkun lífeyris í 300 þús. kr. Hafa framsóknarmenn ef til vill skipt um skoðun hvað þetta réttlætismál varðar? Hefur hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra skipt um skoðun frá því að hún tjáði sig um málið 30. ágúst sl. og er einhugur í hæstv. ríkisstjórn um að halda öryrkjum og ellilífeyrisþegum undir lágmarkslaunum í landinu?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Vilji flokksþings framsóknarmanna var mjög skýr, á því samningstímabili sem núverandi kjarasamningar ná yfir eiga bætur að fylgja lágmarkslaunum og að loknu tímabilinu verða þær orðnar 300 þús. kr. Ef hv. þingmaður mundi kynna sér þá útreikninga sem liggja fyrir varðandi breytingar á bótaflokkum er, a.m.k. samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef, verið að fylgja eftir frá og með áramótum þeim hækkunum varðandi grunntölur í bótakerfinu. Við sjáum þarna 9,4% hækkun á bótaflokkum, 11 milljarða sem eru að koma nýir inn í almannatryggingarnar. Við höfum að sjálfsögðu lagt áherslu á það að standa vörð um almannatryggingakerfið. Það er ekki hagræðingarkrafa á almannatryggingar, hvorki nú né á síðasta ári, þannig að þetta er fyllilega í samræmi við þær áherslur sem hafa verið hjá framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum.
Herra forseti. Ég hef kynnt mér ágætlega þær tölur sem liggja að baki útreikningunum í fjárlagafrumvarpinu. Þar er ekki gert ráð fyrir að bætur almannatrygginga hækki frá 1. maí á árinu 2015 heldur eru teknar almennar kjarabætur í landinu og látnar taka gildi 1. janúar 2016. Þær fylgja ekki hækkunum lægsta taxta sem samið var um. Það má vera að það sé áform ríkisstjórnarinnar að hækkunin verði 300 þús. kr. árið 2018 eða 2017 en það kemur hvergi fram. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki svolítið kaldranalegt að þegar ríkissjóður hefur rétt úr kútnum sé það ekki forgangsmál að láta bætur öryrkja og ellilífeyrisþega fylgja lágmarksbótum. Á síðasta kjörtímabili, þegar barist var við gjaldþrot ríkissjóðs, voru lægstu bætur aldrei skertar, þær voru reyndar hækkaðar mikið að tillögu Jóhönnu Sigurðardóttur [[Forseti hringir.]]á árinu 2008 sem fylgdi fólkinu í gegnum hrunið.
Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður erum sammála um mikilvægi þess að bæta kjör lífeyrisþega. Það kemur skýrt fram í fjárlagafrumvarpinu, það kemur skýrt fram í þeim breytingum sem munu verða á bótaflokkunum frá og með áramótunum. Þar fylgjum við eftir því sem stendur um það hvernig á að hækka bætur samkvæmt lögum um almannatryggingar. Þær breytingar sem hafa orðið á vinnumarkaðnum eru reiknaðar inn og bætur verða hærri en lágmarkslaunin þegar búið er að taka þessa tölu inn. Síðan ítreka ég líka að þessi ríkisstjórn hefur svo sannarlega staðið vörð um almannatryggingakerfið. Eitt af því fyrsta sem hún gerði eftir að hún tók við völdum var að taka til baka þær skerðingar sem fyrri ríkisstjórn fór í á síðasta kjörtímabili og hafa fjölmargir lífeyrisþegar notið góðs af því. Hins vegar held ég að við getum þá öll verið sammála um það, við hv. þingmaður og aðrir þingmenn, að við munum síðan halda áfram að gera enn betur.
Virðulegi forseti. Ég fagna mjög beiðni um skýrslu til félags- og húsnæðismálaráðherra um stöðu kvenna á vinnumarkaði og ég vil hrósa flutningsmönnum fyrir framtakið. Undanfarin ár hafa þó jaðarstaddar konur með öflugri hætti kvatt sér hljóðs og krafist þess að hafa rödd og pláss í kynjajafnréttisbaráttunni. Er til dæmis um að ræða hinsegin konur, konur af erlendum uppruna og fatlaðar konur. Eigum við sem þessum hópum tilheyrum það sameiginlegt að upplifa margþætta mismunun sem rannsóknir sýna að getur haft margfeldisáhrif þegar kemur að misrétti, t.d. á vinnumarkaði. Ég saknaði þess að umrædd skýrslubeiðni tæki ekki sterkar á samtvinnun mismununarbreyta en mikilvægt er fyrir stjórnvöld að vita hvernig margþætt mismunun hefur áhrif á stöðu kvenna á vinnumarkaði. Við hljótum öll að vera sammála um nauðsyn þess að ef á annað borð er farið út í gerð svo viðamikillar skýrslu gleymist engar konur. Ég greiði þessari skýrslubeiðni samt atkvæði mitt, því að hún er mikilvæg, en í þeirri von að þessar athugasemdir verði teknar til skoðunar við meðferð málsins.
Virðulegi forseti. Íslenskri kvikmyndagerð hefur gengið ótrúlega vel á undanförnum árum og hefur það verið mikið ævintýri. Það gerðist ekki af sjálfu sér, það gerðist vegna þess að hér er samkeppnishæft umhverfi fyrir kvikmyndagerð og njótum við góðs af því með margvíslegum hætti. Eitt af því sem ég tel að við getum gert betur er það sem snýr að tengingu við ferðaþjónustuna. Ef ég man rétt kemur tíundi hver ferðamaður hingað vegna þess að hann veit af landinu gegnum íslenskar kvikmyndir. Við getum þó gert enn betur og ég vonast til þess að þegar þessi skýrsla kemur muni hún varpa ljósi á það og benda okkur á ýmsar leiðir til að nýta þau tækifæri enn frekar.
Virðulegi forseti. Blandaðar bardagaíþróttir eru ein af þeim íþróttagreinum sem við Íslendingar höfum náð langt í. Eins og allir vita eigum við þar afreksmenn í fremstu röð. Við erum hins vegar í þeirri sérkennilegu stöðu að viðkomandi einstaklingar geta keppt á flestum stöðum í heiminum - nema á Íslandi. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að við förum yfir það hvernig best sé að haga umhverfinu til að þeir aðilar sem hafa áhuga á því að stunda þær íþróttir geti gert það sem best og öruggast. Þess vegna er þessi beiðni til komin og það verður að segjast eins og er að það er sérstakt að við sjáum hér einstaklinga sem vekja heimsathygli og geta keppt í grein sinni á mörgum stöðum en ekki á Íslandi.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi okkar þingmanna Samfylkingarinnar, frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, sem gerir ráð fyrir að lífeyrir ellilífeyris- og örorkulífeyrisþega hækki í áföngum á næstu þremur árum, til samræmis við hækkanir samkvæmt kjarasamningum á liðnu vori. Eins og þingheimi og alþjóð er kunnugt náðust almennir kjarasamningar síðasta vor sem fólu í sér umtalsverða hækkun lágmarkslauna. Sérstök ástæða var lögð á það, jafnt í kjarasamningum Starfsgreinasambandsins og Verslunarmannafélagsins, að hækka lægstu laun þannig að þau mundu í lok samningstímans nema 300 þús. kr. Eins og þingheimi er kunnugt fela lög um almannatryggingar í sér reiknireglu um hækkun bóta almannatrygginga árlega þar sem annaðhvort skuli miðað við verðlag eða launaþróun. Í því fjárlagafrumvarpi sem nú liggur fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir hækkun um næstu áramót til samræmis við vænta launaþróun á yfirstandandi ári. Sú hækkun tekur mið af almennum kauphækkunum, ekki þeim hækkunum sem sérstaklega eru ákvarðaðar í kjarasamningum fyrir lægstu laun. Því mun sú staða verða uppi að bætur almannatrygginga munu fyrirsjáanlega dragast aftur úr lægstu launum á næstu árum. Við gerum því þá tillögu í þessu frumvarpi að sérstakt ákvæði til bráðabirgða komi inn í lögin sem feli í sér hækkun bóta almannatrygginga til samræmis við ákvæði kjarasamninganna frá því í vor og að sú tímabundna regla gangi þá framar gildandi lagaákvæðum um verðlags- eða launauppbætur til handa lífeyrisþegum almannatrygginga. Um rökstuðning vísast til þeirrar staðreyndar að um 10.685 lífeyrisþegar ná ekki viðmiðum um lágmarkslífeyri og fá þar af leiðandi sérstaka uppbót til framfærslu. Þar af eru um 4.200 ellilífeyrisþegar, 5.550 örorkulífeyrisþegar og 955 sem fá endurhæfingarlífeyri. Sá hópur býr við kröpp kjör en kannanir hafa leitt í ljós að 4% höfðu frestað lyfjakaupum - þ.e. í könnun meðal eldri borgara árið 2012 - á síðustu fimm árum, 7% sögðust hafa frestað læknisheimsókn og 14% hafa tíðar fjárhagsáhyggjur. Í því kerfi sem við höfum útbúið í gildandi lögum er búinn til farvegur til að tryggja að kjaraþróun lífeyrisþega sé í samræmi við almenna kaupmáttarþróun í landinu eða verðlagsþróun, en þegar gerðir eru sérstakir kjarasamningar sem hafa það að markmiði að lyfta lægstu launum þá eru fyrir því fordæmi að ríkið láti slíka hækkun sérstaklega koma til framkvæmda umfram það sem leiðir af lagaskyldunni í 69. gr. laga um almannatryggingar. Ég vísa þar sérstaklega til þess þegar ákveðið var vorið 2011, í kjölfar kjarasamninga sem þá voru gerðir og miðuðu að sérstakri hækkun lægstu launa, að hækka sérstaklega lágmarksbætur almannatrygginga. Þá var tekin sjálfstæð ákvörðun um að bæta í fjármagni til almannatrygginga til þess að gera lífeyrisþegum mögulegt að njóta sömu réttarbótar og aðrir á lágmarkslaunum hefðu notið. Vert er líka að rifja það upp að með átaki árin 2007 og 2008 voru bætur almannatrygginga hækkaðar verulega þannig að lágmarksbætur færðust að lægstu launum. Áður hafði verið mikill munur þar á. Þessi kjarabót nýttist lífeyrisþegum áfram hrunárin því að þrátt fyrir gríðarlega erfitt ástand í ríkisfjármálum og mikla aðhaldskröfu voru grunnbætur almannatrygginga, lægstu bætur, aldrei skertar um eina einustu krónu. Þvert á móti var, eins og ég rakti hér áðan, árið 2011 sérstaklega bætt í með viðbótarframlögum til að tryggja að lágmarksbætur almannatrygginga gætu fylgt lágmarkslaunum. Fyrir þessu frumvarpi eru síðan augljós siðferðileg rök. Ef það er orðin niðurstaða aðila vinnumarkaðarins og sammæli um það í samfélaginu að sérstakt átak þurfi að gera til hækkunar lægstu launa, vegna þess að þau séu ekki mannsæmandi að óbreyttu, þá eru auðvitað engin rök fyrir því að lífeyrisþegar, sem ekki geta unnið og aukið við tekjur sína vegna aldurs eða örorku, búi við lakari kjör en samfélagið er almennt sammála um að sé lágmark mannsæmandi kjara. Þvert á móti er það grundvallarskylda í siðuðu samfélagi að tryggja þeim sem ekki geta unnið fyrir sér sömu möguleika til að tryggja afkomu sína og þeim sem eru á lægstu launum. Hafa ber í huga að fjöldi þeirra lífeyrisþega sem hér um ræðir er vissulega umtalsverður en hér háttar þannig til að lífeyrisþegar hafa ekki aðstæður til þess að bæta við tekjur sínar eða ávinna sér starfsreynslu eða þekkingu sem jafnaði leiðir til hærri launa. Þeir eiga því ekki val um það að bæta afkomu sína með frekari vinnu eða námi vegna þess að þeir, vegna aldurs eða örorku, hafa ekki starfsgetu. Nokkuð hefur verið rætt um, og meðal annars af hálfu hæstv. fjármálaráðherra um daginn í umræðum um fjárlagafrumvarpið, að þetta frumvarp sýndi einhvers konar villuhugmyndir Samfylkingarinnar um bótavæðingu samfélagsins og drægi úr hvata til launavinnu. Þau ummæli hljóta að byggjast á einhverjum miklum misskilningi hæstv. fjármálaráðherra en ég held að rétt sé samt að víkja að honum hér. Það er auðvitað ekki þannig að aldraðir eigi almennt kost á því að vinna sér inn tekjur umfram bætur almannatrygginga og það sem hver og einn á rétt á úr lífeyrissjóði. Ástæðan er ósköp einfaldlega sú að við búum við frekar ósveigjanlegan vinnumarkað hvað efri aldursmörk varðar, sérstaklega hjá hinu opinbera, og framboð starfa, hlutastarfa, fyrir aldraða er ekki mikið. Margt hefur verið rætt, ritað og gert á vettvangi hins opinbera til að reyna að greiða fyrir sveigjanlegum starfslokum og auka möguleika fólks á að vinna lengur en öllum ber saman um að þær aðstæður eru ekki uppi við í dag að almennt sé hægt að gera ráð fyrir þeim möguleika. Hvað örorkulífeyrisþega varðar er það vissulega svo að mikilvægt er að ganga fram með þær breytingar sem oft hafa verið ræddar á fyrirkomulagi örorkumats þar sem frekar verði horft á hvað fólk getur en það sem fólk getur ekki, að bótakerfið yrði almennt endurhannað með það að markmiði að fólk mundi ekki lenda í jafn svæsnum skerðingum og nú er ef fólk gæti fengið störf við hæfi og þannig nýtt þá starfsgetu sem fyrir hendi er. Vandi samfélagsins í dag er hins vegar sá að vinnumarkaðurinn er gríðarlega ósveigjanlegur og lítill skilningur á því að fólk geti verið með ólíka starfsgetu, hlutastörf eru sjaldgæf og almennt er miðað við að allir geti unnið 100% og helst gott betur. Ef menn vilja auka möguleika örorkulífeyrisþega á að vinna launavinnu að því marki sem starfsgeta þeirra leyfir hlýtur fyrsta málið á dagskrá að vera að ríkið og vinnuveitendur á almennum markaði sameinist um að bjóða hlutastörf þar sem fólk með skerta starfsgetu á raunverulega möguleika á að láta til sín taka og síðan að gerðar verði bráðnauðsynlegar breytingar á lífeyriskerfinu þannig að fólk sé ekki að tapa nærri 80 aurum af hverri krónu í skatt eða skerðingar. Örorkulífeyrisþegi sem tekur hlutastarf til samræmis við starfsgetu þarf auðvitað að greiða fullan skatt af hverri unninni krónu en til viðbótar að þola skerðingu lífeyrisins sem nemur skerðingarmörkum upp á tæp 40%. Fyrir örorkulífeyrisþega - ef hægt væri að fá hlutastarf - er ávinningurinn af því lítill sem enginn vegna þess að langstærsti hluti teknanna fer þá í skatta eða skerðingar. Ég held því að óþarfi sé að mála skrattann á vegginn af hálfu stjórnarliða í þessu máli. Hér er um að ræða réttlætismál sem er útfært með hógværum hætti, nákvæmlega í samræmi við ákvæði kjarasamninga. Það er ekki þannig að í því felist einhvers konar bótavæðing sem muni hafa einhver neikvæð samfélagsleg áhrif. Þvert á móti er samþykkt frumvarpsins í fullu samræmi við þá stefnumörkun sem blessunarlega hefur verið ráðandi frá árinu 2007, um að lágmarkslaun séu á svipuðum stað og lágmarksbætur almannatrygginga, og tryggja með þeim hætti mannsæmandi framfærslu fyrir lífeyrisþega sem ekki hafa á öðru að byggja en því grundvallaröryggisneti sem felst í lágmarksbótum almannatrygginga. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég hvet til þess að málið fái góðan framgang í þingnefnd, hraðan framgang. Ég finn mikinn áhuga hagsmunasamtaka eldri borgara og öryrkja á framgangi þessa máls og djúpan skilning á því að hér er um mikilvægt réttlætismál að ræða, siðferðilegan prófstein, um það hvort við teljum að þeir borgarar séu jafn gildir samfélagsborgarar og aðrir. Það er einfaldlega ekki siðferðilega verjandi að láta annað gilda um lífeyrisþega, sem ekki hafa valið sér hlutskipti sitt og hafa ekki aðrar forsendur til að afla sér tekna en bótakerfi almannatrygginga, en gildir um fólk á almennum vinnumarkaði. Ég hvet stjórnarmeirihlutann til að hugleiða þetta mál betur og dýpra. Það eru rík réttlætisrök fyrir því að þessi breyting verði að veruleika. Ég bind vonir við að frumvarpið komi til atkvæða sem fyrst enda skiptir máli að lífeyrisþegar njóti nú þegar kjarabóta til samræmis við þá sem eru á almennum vinnumarkaði. Þar er nú þegar um að ræða hækkun frá 1. maí á þessu ári sem hefur ekki verið mætt með sama hætti hjá lífeyrisþegum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna. Þar kom margt athyglisvert fram. Eins og hv. þingmaður veit hefur það verið forgangsmál hjá þessari ríkisstjórn að bæta í þennan málaflokk ásamt heilbrigðismálunum. Við sjáum náttúrlega gríðarlega aukningu þar. Það er vonandi samstaða um slíkt. Ég vildi hins vegar spyrja aðeins út í þessa tillögu hér, í fyrsta lagi hvort kostnaðurinn af henni hafi ekki verið metinn. Miðað við þær upplýsingar sem ég hef er kostnaðurinn við þessa breytingu um 30–40 milljarðar ef hún verður samþykkt. Fram til þessa hafa menn notað tryggingagjaldið til að fjármagna þennan þátt mála. Í það minnsta er það markmiðið og þá væri gott að heyra í hv. þingmanni hvernig þetta yrði fjármagnað, hvort hugmyndin væri þá sú að hækka tryggingagjaldið sem ég tel að vísu að við ættum lækka af augljósum ástæðum. Ég vildi spyrja hv. þingmann um þetta og nota tækifærið til að taka undir orð hans þegar hann talar um ósveigjanlegan vinnumarkað og sömuleiðis hvað það er lítill skilningur gagnvart fólki sem er komið yfir miðjan aldur. Það er óskiljanlegt viðhorf atvinnurekanda gagnvart þessu fólki sem hefur mjög mikið fram að færa. Mjög margir sem ég þekki vilja vinna en eiga af einhverjum óskiljanlegum orsökum eiga erfitt með að fá störf þó að ástandið í efnahagslífinu sé eins og við þekkjum. Spurningin er: Hver er kostnaðurinn á bak við þetta, er hann ekki 30–40 milljarðar? Og hvaða áhrif mundi þetta hafa á tryggingagjaldið?
Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður fari nærri lagi þegar hann talar um heildarkostnað á bilinu 30–40 milljarðar. Það er hins vegar athyglisvert að ríkisstjórnin hefur ekki haft fyrir því að láta reikna það út, eins og fram kom í andsvörum í síðustu viku af hálfu hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, sem vakti nú undrun mína, hvað þessi réttlætislausn mundi kosta. Það er flókið að fá nákvæmar tölur vegna þess að Tryggingastofnun mun þurfa að keyra þetta í gegn og til þess þarf ríkisstjórnin að biðja um að það verði gert. Það er mikilvægt að hafa í huga í þessu samhengi að hér ekki um að ræða útgjöld sem ekki mundu koma til að neinu leyti ella, vegna þess að það er fyrirsjáanlegt miðað við þær hækkanir sem þegar eru byggðar inn í kjarasamninga á næsta og þarnæsta ári að bætur almannatrygginga munu líka hækka eitthvað á þeim árum. Þær munu ekki hækka jafn mikið en þær munu hækka. Þess vegna er mér til efs að kostnaðurinn, mismunurinn, hlaupi á tugum milljarða. Það er hins vegar mjög mikilvægt að hafa í huga í þessu samhengi er að hér er tillaga um sérstaka ráðstöfun vegna sérstakra aðstæðna og vegna þess að gerðir voru sérstakir láglaunasamningar. Rétt eins og árið 2011 er ekki gert ráð fyrir að það sé fjármagnað af hinu almenna tryggingagjaldi heldur komi sérstakt framlag úr ríkissjóði vegna þessa. Við erum nú með afgang á fjárlögum upp á 15 milljarða, hann mundi væntanlega duga fyrir þessu öll þrjú árin, mundi ég halda, miðað við þær forsendur sem hægt er að leggja upp með um almenna launaþróun næstu árin að öðrum kosti. Það er ekki eins og að fjármagnið sé ekki til reiðu og ekki er þörf á því [[Forseti hringir.]]að hækka tryggingagjald til að standa undir sérstakri ráðstöfun af þessum toga, ekki frekar en 2011 þegar veitt var sérstakt fjármagn úr ríkissjóði til að mæta láglaunakjarasamningum.
Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að það kemur mér svolítið á óvart að ekki sé búið að kostnaðarmeta þetta betur af tillöguflytjendum, en við höfum þá tölu, það bil sem mér heyrist að hv. þingmaður telji að kostnaður liggi á, þ.e. 30–40 milljarðar. Það er bara sama, tryggingagjaldið er bara ein tegund af þessum sköttum. Engir skattar eða gjöld koma af himnum ofan. Ríkissjóður ákveður það allt saman. Til þess að fjármagna þetta þurfum við auknar skatttekjur. Við fáum engar himnasendingar í því efni, skattar leggjast annaðhvort á fólk eða fyrirtæki og stundum á hvort tveggja. Það veldur mér hins vegar áhyggjum því að ég var að vonast til þess, burt séð frá efni allra mála, að menn vildu frekar hafa meiri afgang í ríkissjóði en bara að núlla út, eins og skilja mátti á orðum hv. þingmanns. Hann talaði um að 15 milljarðarnir mundu alveg örugglega duga. Það mundi þýða að það væri enginn afgangur á ríkissjóði. Ef það er viðhorf hv. þingmanna í stjórnarandstöðunni að við eigum ekki að hafa neinn afgang af ríkissjóði er það alveg á skjön við þann hugsanagang sem er í þeim löndum sem við berum okkur saman við og vísa ég þá sérstaklega til Norðurlandanna sem við fylgjumst kannski best með. Þau vilja hafa afgang af fjárlögum. Við erum í þeirri stöðu núna á þessu ári að vaxtagreiðslur ríkissjóðs eru svo miklar að það eru hærri upphæðir sem en nemur öllum framlögum til Landspítalans og öllum framlögum til Sjúkratrygginga samanlagt. Þegar við erum með svona háan vaxtakostnað skerðum við með skipulegum hætti lífskjör barnanna okkar og barnabarnanna okkar. Það veldur mér áhyggjum bæði hvað lítið hefur verið kostnaðarmetið í þessu og hvað lítið er búið að hugsa fyrir fjármögnun þessa. Þó veldur það mér mestum áhyggjum [[Forseti hringir.]]að ekki sé samstaða um að hafa afgang af rekstri ríkissjóðs. Ég hefði viljað sjá hann meiri.
Virðulegi forseti. Hv. þingmanni til hugarhægðar vil ég minna á það að stjórnarandstaðan lagði fram hugmyndir um frekari tekjuöflun samhliða fjárlagafrumvarpi í fyrra sem nam 40–50 milljörðum. Við vildum gjarnan sjá afgang af fjárlögum meiri og það væri auðvitað mögulegt til dæmis bara með því grundvallaratriði að láta atvinnugreinarnar sem búa við fordæmalausa velsæld núna, eins og sjávarútveg og ferðaþjónustu, greiða sanngjörn gjöld í almannasjóði fyrir afnot af sameiginlegum auðlindum. Það er ekki þannig að við séum að taka peninga frá öðrum brýnum samfélagsverkefnum til að gera þetta. Það er þannig að það er mikill undirballans í því sem eðlilegt er, að rukka arðsömustu atvinnugreinar landsins fyrir aðgang að sameiginlegum auðlindum í dag. Það er rangt að snúa málum þannig og setja þau þannig fram að hér sé verið að slíta matinn frá sveltandi börnum eða einhverjum öðrum sem búa við brýna þörf. Það er þvert á móti þannig að það er mikið viðbótarsvigrúm til tekjuöflunar til þess að tryggja afgang af ríkissjóði. Varðandi kostnaðargreiningu erum við sammála hv. þingmanni um að auðvitað þyrftu þingmenn að geta fengið að kalla eftir kostnaðargreiningum af þessum toga. Það sýnir hins vegar áhugaleysi ríkisstjórnarinnar að næstum því hálfu ári eftir að þessir láglaunasamningar eru gerðir er félagsmálaráðherra landsins ekki enn þá búinn að láta reikna út hvað það mundi kosta að láta lágmarksbætur almannatrygginga fylgja slíkum samningum. Það er auðvitað ekki við mig að sakast um þetta algjöra verkleysi ríkisstjórnarinnar og áhugaleysi á að láta bæturnar fylgja lágmarkslaunum. Við ráðum ekki yfir því að kalla eftir greiningu frá Tryggingastofnun, það er á valdi ríkisstjórnarinnar, en ég tek þessu sem miklum skömmum hv. þingmanns í garð ríkisstjórnarinnar fyrir áhugaleysi og verkleysi og sinnuleysi gagnvart [[Forseti hringir.]]því mikilvæga réttlætismáli.
Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu og frumvarpinu þegar á heildina er litið og þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir að fara yfir það. Ég tel mikilvægt að lífeyrisbætur bæði fyrir aldrað fólk og þá sem kallast öryrkjar, oft fatlað fólk, langveikt fólk eða bæði, séu ekki undir lágmarkslaunum og séu líka í samræmi við neysluviðmið. Við vitum það, rannsóknir sýna okkur það, ekki bara hér á landi heldur líka hér á landi, að fátækt í þessum hópi er mikil. Umræðan verður oft þannig að það sé óhjákvæmilegt, að það sé eitthvert náttúrulögmál að þessi hópur sé einhvern veginn veikur í samfélaginu, en það er alls ekki þannig, það er kerfislægt vandamál, það er vandamál sem við höfum búið til. Þessi hópur er í þeirri stöðu að hafa ekki sömu tækifæri, búa ekki við sömu réttindi og aðrir borgarar og er þess vegna í þessari stöðu. Fátæktin er mikil, eins og ég sagði, og það sem bætist ofan á oft og tíðum er aukinn kostnaður við það að vera með einhvers konar skerðingu. Kerfið er líka flókið þannig að það getur verið mjög kostnaðarsamt að standa í því að finna leiðir og fá í rauninni það sem maður á rétt á í gegnum það. Það að búa við fátækt kallar oft á heilsubrest þannig að sú fötlun sem er til staðar eða langvarandi veikindi geta aukist með því að þurfa að vera í þessari stöðu eða standa í þeirri stöðugu baráttu sem fylgir því að vera jaðarsettur með þessum hætti. Þessu fylgir líka félagsleg útskúfun og útilokun og kemur í veg fyrir þátttöku í samfélaginu. Það getur eiginlega ekki verið þannig að einhver þingmaður, algerlega óháð flokki, telji að það sé ekki alvarlegt og það sé eitthvert náttúrulögmál, það er ekki þannig. Mér finnst líka mikilvægt að benda á að þetta er ekki eitthvert einkamál ákveðins hóps. Þessi hópur á fjölskyldur, maka, börn, systkini og foreldra, sem þetta snertir. Í rauninni held ég að ef við mundum skoða þetta þá mundi það koma okkur öllum mjög mikið við persónulega. Ég fagna ekki síst þessari umræðu vegna umræðunnar sem hefur svolítið verið undanfarið í samfélaginu, umræðu sem hefur byggt á fordómum og byggst á þeim hugmyndum að sá hópur sem nýtur örorkubóta eða ellilífeyris sé einhvers konar blóðsugur á kerfinu, sé jafnvel að svindla á því og reyna að fá eitthvað út úr því sem hann á ekki að fá. Þetta er ekki bara röng heldur mjög hættuleg umræða. Það er sérstaklega hættulegt þegar við sem hér erum og berum mjög mikla ábyrgð og erum mikil fyrirmynd segjum þetta. Við eigum að vita betur þegar við erum með rannsóknir sem sýna okkur annað. Við slíka umræðu finnst mér líka mikilvægt að við greinum um hvaða hópa við erum að tala. Til dæmis þegar verið er að tala um örorkulífeyrisþega þá er oft talað um svindl og svo framvegis, en þegar málið er skoðað þá eru það kannski ekki þeir hópar sem standa sérstaklega mikið í því. Það er mikilvægt að við gerum greinarmun á því hvaða hópa við erum að tala um. Mér finnst líka mikilvægt að við séum ekki að búa til kerfi í kringum einhverja örfáa svindlara. Hvað er það? Með því erum við að flækja allt rosalega mikið, við erum að búa til vesen sem bitnar á mest á okkur hinum, 97% af heiðarlegu fólki, sem viljum bara fá þá aðstoð sem við þurfum á að halda. Það kostar hellings pening að búa til vesen og við erum rosalega góð í því hér á landi, rosalega góð í því að búa til mjög kostnaðarsamt vesen. Ég hef verið mjög hugsi yfir þessu máli, sérstaklega eftir að ég dvaldi í Bretlandi sem skiptinemi undanfarna mánuði þar sem mikið hefur borið á þessum málum í pólitískri umræðu. Gróf hatursorðræða hefur stuðlað að því að hatursglæpum gagnvart bótaþegum hefur fjölgað mjög mikið. Það er verið að ráðast á fólk úti á götu, senda því mjög hatursfull og ógeðsleg skilaboð o.s.frv. Þetta stuðlar jafnvel að dauðsföllum. Ég held að við gerum okkur ekki alltaf grein fyrir því hvað orð okkar hafa mikil áhrif. Um leið og ég fagna því að við séum farin að fókusera á að breyta bótakerfinu og horfa til þess að gera starfsgetumat þá þurfum við samhliða því, til þess að það virki, að skoða vinnumarkaðinn. Ég er alls ekki á móti því að við förum af stað með starfsgetumat, en eins og þróunin hefur verið til dæmis í Bretlandi þá er fatlað og langveikt fólk að missa bæturnar sínar og er gert skylt að vinna á sama tíma og vinnumarkaðurinn vill ekki ráða það vegna ósveigjanleika og fordóma og skorts á stuðningi og aðstoð. Síðan starfsgetumatið var tekið í notkun þar hafa ótímabær dauðsföll fatlaðs fólks aukist sem afleiðing af fátækt þar í landi. Fatlað fólk er meira á götunni, það deyr vegna þess að það sveltur og finnst heima hjá sér, dáið af fátækt. Ég er því verulega hugsi yfir atvinnuþátttöku fatlaðs fólks og annarra sem tilheyra þeim hópi sem við erum að ræða og áhrifum þess að breyta kerfinu. Mér finnst í því samhengi mjög mikilvægt að við hugsum um það að þetta snýst ekki bara um hæfa einstaklinga eða að efla þá og virkja heldur þurfum við líka að breyta samfélagsgerðinni og kerfunum. Það er mjög áhugavert í því samhengi að skoða lög um vinnumarkaðsaðgerðir á Íslandi, þau snúast nánast alfarið um einstaklinginn en ekki vinnumarkaðinn. Allir fókusera á hæfa einstaklinginn og að láta hann gera og geta alls konar en eru eiginlega ekkert að tala um að stuðla að vinnumarkaði þar sem fjölbreyttari störf og starfshlutföll eru í boði, stuðlað sé að viðeigandi aðlögun samkvæmt samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks með því að styðja við fyrirtæki og stofnanir svo að þau geti til dæmis bætt aðgengi og fjárfest í hjálpartækjum þar sem þörf er á eða hvetja til þess að fólk hafi sveigjanlega viðveru í vinnunni, geti unnið eitthvað heima hjá sér, geti haft styttri vinnudaga suma daga og lengri aðra o.s.frv. Það er eiginlega ekkert talað um fræðslu fyrir vinnumarkaðinn. Ég veit það bara, miðað við þær rannsóknir sem við höfum og úr mínu starfsumhverfi og bara af persónulegri reynslu, að skilaboðin sem maður fær mjög oft frá vinnumarkaðnum eru: Við viljum ekki ráða þig, þú getur rosalega lítið gert hérna og okkur langar ekkert rosalega mikið til þess að breyta neinu til þess að það sé hægt. Þetta eru að sjálfsögðu ekki allir en þetta er samt viðkvæðið og hefur áhrif á líf okkar. Ég hef áhyggjur af því. Mér finnst ekki ganga endalaust að manneskjur séu gerðar að blórabögglum fyrir kerfisgalla og lagaramma sem virkar ekki. Það er alveg sama hvað við tölum mikið um að einfalda almannatryggingakerfið og fókusera á getu fólks en ekki galla, sem er mjög mikilvægt, þá getum við ekki horft fram hjá því að við búum í samfélagi sem er að mestu búið til af ófötluðu fólki fyrir ófatlað fólk. Þetta ófatlaða fólk þarf mikla aðstoð núna, það þarf aðstoð og jafnvel skilyrðingar til þess að sjá að fatlað fólk og aðrir sem tilheyra þeim hópi sem við erum að tala um er verðmætur og mikilvægur mannauður á vinnumarkaði sem og annars staðar. Það er ekki á okkar ábyrgð sem föllum inn í þennan hóp að breyta og bæta okkur endalaust fyrir ykkur og fyrir kerfið sem þið hafið búið til af því að við erum alla jafna alveg nógu góð nákvæmlega eins og við erum. Mér finnst mjög mikilvægt að við hér áttum okkur á því að fólk býr til kerfi, kerfin búa sig ekki til sjálf, og fólkið sem býr til kerfin hefur mestu völdin og það tilheyrir sjaldnast þeim hópum sem við erum að tala um í dag. Þess vegna berum við sem höfum völd fyrst og fremst ábyrgð á því að vinna með jaðarsettu hópunum, heyra hvað þeir hafa að segja og hvernig þeir vilja hafa þetta til þess að við getum breytt þessum kerfum og borið þá ábyrgð sem okkur ber skylda til.
Virðulegi forseti. Ég lít svo á að við séum hér að ræða eitt mikilvægasta mál þessa vetrar. Samstaða hefur náðst um að lágmarkslaun í landinu verði 300 þús. kr. og okkur þótti sjálfsagt að taka undir þá kröfu. Hvers vegna fannst okkur það sjálfsagt? Vegna þess að vitum öll að það er varla hægt að lifa á þeirri upphæð í íslensku samfélagi, við skulum bara tala um það eins og það er. Við þekkjum það öll hér inni á eigin skinni, við vitum hvernig verðlagið er á húsnæði, mat og öðrum nauðsynjum. 300 þús. kr. duga varla til þess. Þess vegna svíður auðvitað þegar í ljós kemur að ríkisstjórnin ætlar sér ekki að tryggja að ýmsir hópar fái sambærilegar hækkanir. Það er ekki hægt að skilja þá hópa eftir í þessu samhengi, það er ekki hægt að skilja þessa hópa eftir í fátæktargildru og láta þetta bil verða breiðara en það er nú þegar. Við sáum ágætlega í fréttatíma nýverið hver þróunin yrði ef við færum leið ríkisstjórnarinnar hvað þetta varðar. Hún er ekki ásættanleg, hún er okkur sem hér erum ekki til sóma. Verkefni okkar er að hluta til að reka samfélag. Hvers konar samfélag er það sem skilur stóra hópa öryrkja og eldri borgara eftir í fátæktargildru? Það er ekki samfélag sem hugnast okkur jafnaðarmönnum. Þess vegna leggjum við fram þetta frumvarp. Mér fannst áhugavert að heyra varaformann fjárlaganefndar nálgast allt þetta mál út frá kostnaði fyrir ríkið og ræða brúttótölur, þ.e. taka ekki tillit til þeirra lögbundnu hækkana sem verða o.s.frv. Þegar viðkomandi er talsmaður ríkisstjórnar sem markvisst hefur afsalað sér tekjum upp á annað eins og meira á undanförnum árum, það sem af er þessu kjörtímabili, er þetta beinlínis orðið þannig að þarna liggur munurinn á okkur og þeim, hvernig við mundum haga rekstri ríkisins og hvernig þeir gera það. Ég ætla samt að segja alveg eins og er að ég vona að málflutningur okkar í þinginu og líka hin sjálfsagða krafa og barátta þessara hópa í samfélaginu verði til þess að menn sjái að sér og að okkur takist að ná saman um breytingar við afgreiðslu fjárlaga og síðan að ná saman um þær hækkanir sem þurfa að verða á komandi árum. Margir hjóla líka í okkur samfylkingarfólk og segja: Þið voruð í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili og skáruð niður til þessara hópa. Já, í efnahagslegri neyð síðasta kjörtímabils, með 216 milljarða gati á ríkissjóði, þurfti að grípa til margvíslegra aðgerða. Þessir hópar, lægstu tekjuhóparnir, voru samt varðir og skerðingarnar komu ekki inn fyrr en við meðaltekjur í samfélaginu. Auðvitað hefðum við viljað komast hjá því, en hjá því varð ekki komist. Þegar við erum komin yfir núllið er þess vegna svo mikilvægt að þessir hópar fái fyrstir til baka, það skiptir máli að við náum saman um það. Virðulegi forseti. Ég minni líka á að þegar ríkisstjórnin gerði breytingar á síðasta ári á lífeyrisgreiðslum fengu tekjulægstu hóparnir ekkert. Það var byggt á því að fyrri ríkisstjórn hefði gætt að þeim hópi. Margt sem er sagt og gert í þessari umræðu tel ég ekki til bóta. Við ættum frekar að reyna að horfa á hvar við erum stödd núna. Núna erum við stödd árið 2015 með ríkissjóð sem er að mestu í lagi, fyrir utan auðvitað skuldirnar en við erum sammála um að greiða þær niður, með stöðuna þannig að við sjáum fram á aukinn hagvöxt. Auðvitað eigum við þá að ná saman um að skila tekjuhækkun til þessara hópa. Ef menn skoða aðeins greinargerð með frumvarpinu sjá þeir þar mikilvægar staðreyndir, t.d. þá sem hv. þm. Árni Páll Árnason fór yfir áðan, að tæplega 11 þús. lífeyrisþegar ná ekki viðmiðum um lágmarkslífeyri og fá sérstaka uppbót til framfærslu. Þetta er gríðarlega stór hópur. Þetta eru meðal annars yfir 4 þús. eldri borgarar, ellilífeyrisþegar, og yfir 5.500 örorkulífeyrisþegar. Þetta er gríðarlega stór hópur fólks og það skiptir máli að við búum sómasamlega að honum. Ég ætla að taka dæmi sem ég hef áður tekið hér af því hvað við í þessum sal tökum ákvarðanir um. Við erum að taka ákvörðun um að láta Íslendinga á ákveðnum aldri eða sem búa við skerta starfsgetu lifa á 190 þús. kr. eftir skatt, fólk sem býr eitt og þarf að reka sig. Getur einhver hér inni sagt mér að hann geti lifað á því? Það er ekki hægt. Þetta er dæmi um eldri borgara sem fær eingöngu tekjur frá Tryggingastofnun. Ef hann fær líka eitthvað úr lífeyrissjóði, tökum sem dæmi einn sem fær 85 þús. kr. úr lífeyrissjóði og afganginn frá Tryggingastofnun, fær hann kannski 217 þús. kr. eftir skatt. Það er ekkert mikið betra. Er einhver hér inni sem treystir sér til að lifa á 217 þús. kr., reka sitt heimili og allt sem því fylgir? Það held ég ekki. Á þessu erum við að vekja athygli og það er þetta sem við tökum undir að þurfi að laga. Virðulegi forseti. Þær tölur sem koma fram í þessu frumvarpi eru afar áhugaverðar. Það er líka ákveðin kynjaskipting, konurnar virðast vera í sérstökum áhættuhópi, í hópi þeirra sem lakast standa. Það þykja mér afar áhugaverðar upplýsingar. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra svaraði áðan óundirbúinni fyrirspurn hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur um nákvæmlega þessi mál á þann veg að fullyrða að hækkunin um næstu áramót næði hækkun lágmarkslauna. Það er ekki hægt að bjóða okkur upp á svona villandi málflutning. Þetta er rétt að vissu leyti en aðeins í fjóra mánuði. 1. maí kemur önnur hækkun lágmarkslauna og þá dragast lífeyrisþegar aftur aftur úr. Við erum að tala um að breyta þessu og frumvarpið gengur út á að þessir hópar fylgi þróuninni í lágmarkslaunum. Það hlýtur að vera eðlileg krafa og ég trúi ekki öðru en að við náum saman um það hér í vetur. Við munum leggja okkur fram um að reyna að ná slíkri niðurstöðu hér og ég veit að aðrir þingflokkar hér inni eru okkur sammála um það. Ég vil nefna nokkur atriði í lokin. Við vinnslu þessa máls í nefnd skiptir líka máli að skoða samspilið, að menn standi jafnfætis, hvort sem þeir fá blandaðar greiðslur frá lífeyrissjóði og Tryggingastofnun eða bara frá Tryggingastofnun. Það þarf að tryggja að hinir sitji ekki eftir, þeir sem fá blandaðar greiðslur, greiðslur úr báðum áttum, og það þarf að fara vandlega yfir þetta mál. Það er flókið eins og komið hefur fram. Það er ekki ætlunin. Ætlunin er að hífa þetta allt saman upp þannig að lágmarkið verði þessar upphæðir. Ég tek að lokum undir með og þakka hv. þm. Freyju Haraldsdóttur fyrir tölu sína. Hún var fræðandi og upplýsandi á sama tíma og hún var rammpólitísk. Ég tek svo innilega undir með hv. þingmanni þegar hún segir að við eigum ekki að byggja kerfi í kringum örfáa svindlara. Það er ekki það sem kerfið á að snúast um, kerfið á að snúast um fólkið sem þarf að nota það og við erum að smíða það utan um. Við þurfum að hafa það í huga. Mér finnst tilhneigingin svo oft vera sú að menn reisi alltaf girðingar til vonar og vara. Látum það þá bara koma í ljós en horfum frekar á kerfið út frá þeim sem þurfa á því að halda. Mér fannst líka áhugavert sem hún sagði um málefni fatlaðs fólks og vinnumarkaðarins. Mér finnst við þurfa að skoða það betur. Það er nokkuð sem ég held að við ættum líka að ræða betur hér, skerðingarnar. Möguleikar fatlaðs fólks til atvinnuþátttöku eru of litlir og við þurfum að fara vandlega yfir það mál. Annað mál sem tengist eldri borgurum er búsetumál. Ég held að við í þinginu þurfum að fara að horfast í augu við það. Þetta er stór hópur og gríðarlega fjölbreyttur, með ólíkar tekjur, ólíkar þarfir og ólíkan bakgrunn. Það er að verða býsna stór hópur sem kemst til dæmis ekki inn í þjónustuíbúðir vegna þess að þær kosta mikið. Það er dýrt að búa í þjónustuíbúð. Svo deila menn líka um skilgreininguna á þjónustuíbúð. Það er alltaf verið að kalla eftir því að við í þinginu náum saman um ákveðin mál og hættum að vera í skotgröfum. Ég vona að þessi málaflokkur nái okkur upp úr skotgröfunum og fái okkur til að fara að tala um það sem raunverulega skiptir máli í samfélaginu, lífskjör fólks. Þau lífskjör sem ég hef hér lýst eru ekki fullnægjandi, þau eru ekki mannsæmandi. Það er svo einfalt og þess vegna leggjum við þetta mál fram og leggjum jafn mikla áherslu og raun ber vitni á að það nái fram að ganga.
Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs í þessari umræðu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar þar sem lagt er til að elli- og örorkulífeyrir almannatrygginga fylgi þróun lágmarkslauna í samræmi við kjarasamninga og verði fyrir vikið kominn upp í 300 þús. kr. árið 2018. Ég tek heils hugar undir þetta markmið og held að hér sé um að ræða gríðarlega mikið hagsmunamál fyrir elli- og örorkulífeyrisþega en einnig sanngirnismál og réttlætismál um það hvernig samfélag við viljum byggja. Að sjálfsögðu eiga elli- og örorkulífeyrisþegar ekki að búa við lakari kjör en þeir sem hafa lægstu launin. Líkt og rakið er í greinargerð liggur alveg fyrir að stór hópur öryrkja og aldraðra býr ekki bara við fátækt heldur við langtímafátækt. Hjá mörgum er þetta ekki eitthvert tímabundið ástand heldur ástand sem varir mjög lengi og getur þess vegna varað út ævina hjá þeim sem fæðast með tilteknar skerðingar eða fá langvinna sjúkdóma ungir að árum. Það liggur líka fyrir, eins og rakið er í greinargerðinni, að þeim öryrkjum sem búa við verulegan skort á efnislegum gæðum fer fjölgandi. Þeim fór líka fjölgandi á árunum 2013–2014. Þetta er hópur sem er að fjölga í og það er að gerast núna þegar Ísland er að rétta úr kútnum eftir efnahagshrunið. Það er alveg galið að akkúrat á árunum þegar hagur flestra á Íslandi er að vænkast aukist skortur á efnislegum gæðum í þessum hópi. Þá liggur líka fyrir að það er að fjölga í hópi þeirra sem segjast hafa þurft að fresta læknisheimsóknum, í hópi þeirra sem hafa tíðar fjárhagsáhyggjur eða hafa þurft að fresta nauðsynlegum lyfjakaupum. Við erum því ekki að tala um að fólk sé að neita sér um efnisleg gæði í formi nauðsynja- og lúxusvara sem kannski má segja að hægt sé að neita sér um, a.m.k. til einhvers tíma, fresta kaupum á nýjum raftækjum eða einhverju álíka, heldur erum við hér að tala um lífsnauðsynlega hluti eins og lyf og það að komast til læknis. Staðan er nú sú að rétt tæplega 11 þús. lífeyrisþegar ná ekki viðmiðum um lágmarkslífeyri og fá þess vegna sérstaka uppbót á framfærslu sína og mig langar að gera það að umtalsefni. Líkt og ég sagði tek ég heils hugar undir það að elli- og örorkulífeyrir almannatrygginga eigi að fylgja þróun um lágmarkslaun og hækka upp í 300 þús. kr. Líkt og landsmenn vita, örugglega flestir ef ekki allir sem og við sem hér erum inni ættum að vita, er almannatryggingakerfið flókið, sumir segja stagbætt þar sem hvað rekst á annars horn. Það er mjög mikilvægt að við lítum ekki bara til þess að hækka bæturnar, heldur þarf líka að hugsa fyrir því að hækka ýmis krónutöluviðmið sem eru í lögum eða reglugerðum um almannatryggingar. Þar komum við til að mynda að hinni sérstöku uppbót til framfærslu, sem oft er kölluð framfærsluuppbót, sem og frekari uppbótum sem eru annar flokkur. Þær eru til dæmis greiddar þeim sem hafa mikinn lyfjakostnað. Þessar greiðslur eru allar miðaðar við ákveðna krónutölu og ef ekki eru gerðar breytingar á þessum krónutöluviðmiðum jafnframt því sem bæturnar eru hækkaðar er hætt við því að raunhækkun greiðslna til tekjulægstu lífeyrisþeganna sérstaklega verði litlar eða í það minnsta minni en þær kjarabætur sem flutningsmenn þessa ágæta frumvarps vilja ná fram. Það má hreinlega sjá það í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2016 þar sem lögð er til nokkur hækkun á almannatryggingunum, þó ekki jafn mikil og í þessu frumvarpi. Í töflu á bls. 376 sést að sú upphæð sem fer í að greiða frekari upphæðir hríðfellur, um heil 40,7%. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra sagði reyndar í umræðu um fjárlagafrumvarpið að þessi tala væri eitthvað skrýtin eða vitlaus og vísaði því til hv. fjárlaganefndar að skoða þetta frekar, en ef þessi krónutöluviðmið verða ekki hækkuð fara talsvert margir lífeyrisþegar upp úr því hámarki sem þar er sett og þá lækka þessar greiðslur vitanlega á móti. Þetta þarf að hafa í huga því að endanleg útkoma hlýtur að vera sú að við viljum að ráðstöfunartekjur fólks hækki. Mig langar líka að nefna í þessu sambandi einn hóp lífeyrisþega sem er sá hópur sem fær skertar greiðslur vegna búsetu. Það eru þeir sem ekki hafa náð að búa hér í 40 ár meðan þeir voru á aldrinum 16–67 ára. Þessi hópur býr við hvað erfiðastar fjárhagsaðstæður og það þarf líka að huga að honum. Þetta frumvarp tekur ekki til hans en þetta er hópur sem við þurfum alltaf að hafa í huga. Af því að erum að ræða ýmislegt sem varðar lífeyrisþega langar mig líka að taka undir áhyggjur hv. þm. Freyju Haraldsdóttur um starfsgetumat. Ekki hefur verið mikill áhugi á að ráða fólk með skerta starfsgetu til starfa. Ef við breytum almannatryggingakerfinu í þá átt að taka af fólki bætur og segja að það verði að vinna fyrir að minnsta kosti hluta af framfærslu sinni hef ég miklar áhyggjur af vinnumarkaðnum. Þó að auðvitað sé gott að fólk stundi atvinnu og vinni eins og það getur getur það verið ansi erfitt ef störfin eru ekki til eða ef enginn vill ráða mann í vinnu. Mig langaði að nefna þetta í tengslum við þessa umræðu. Þó að þetta séu allt hlutir sem við þurfum að hafa í huga þegar við ræðum um lífeyristryggingakerfið breytir það engan veginn því að líkt og ég sagði í upphafi máls míns tek ég heils hugar undir það sem hér er lagt til og tel mikið sanngirnismál að elli- og örorkulífeyrir fylgi þróun lágmarkslauna. Vegna þess hvernig almannatryggingakerfið er þurfum við þó alltaf að hafa í huga hvernig lokaútkoman verður. Ég þori að fullyrða að það er það sem vakir fyrir flutningsmönnum frumvarpsins. Fyrr í umræðunni komu fram vangaveltur um hvað þetta frumvarp mundi kosta. Auðvitað kostar að halda úti skikkanlegu almannatryggingakerfi. Ein leið til þess að halda þeim sem þurfa að reiða sig á almannatryggingakerfið í fátækt er að ríkissjóður afli ekki þeirra tekna sem til þarf til að fjármagna eitt stykki velferðarkerfi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Það er nákvæmlega það sem hæstv. ríkisstjórn er að gera með því að lækka skatta á hálaunafólk eða stöndugar atvinnugreinar eins og stórútgerðina og hefur fyrir vikið ekki efni á því að bæta stöðu þeirra verst settu, þeirra sem verða að treysta á samfélagið sér til framfærslu. Það er frekar ódýrt, finnst mér, að segja: Ja, þetta kostar of mikið, en segja svo á sama tíma: Við ætlum hins vegar ekki að afla neinna peninga. Auðvitað þarf að skoða þetta í samhengi og sníða kerfið þannig að það sé sanngjarnt, að hér ríki jöfnuður og að þeir sem einhverra hluta vegna geta ekki framfleytt sér sjálfir hafi stuðning samfélagsins til að fá afkomu sína tryggða. Ég held satt að segja að langflestir Íslendingar vilji þannig samfélag og þá er það auðvitað okkar sem hér störfum að búa til þannig kerfi að þetta sé hægt. Þess vegna vona ég að við samþykkjum að láta elli- og örorkulífeyrinn fylgja lágmarkslaunum í samræmi við nýgerða kjarasamninga og að við förum svo í það verkefni að afla peninganna til að hér geti verið velferðarsamfélag sem stendur undir nafni.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram og þykir fara vel á því að formaður Samfylkingarinnar fari í upphafi þings fyrir þingmáli sem lýtur að því brýna verkefni að tryggja það að ekki gliðni á milli kjara lægst launuðu Íslendinganna í hópi aldraðra og öryrkja annars vegar og hins vegar þeirra sem eru á vinnumarkaði. Það hefur verið nefnt hér í umræðunni að það að halda í heiðri því grundvallarsjónarmiði að aldraðir og öryrkjar eigi að njóta sömu kjarabóta og aðrir í samfélaginu muni kosta ríkissjóð fjármuni. Það er rétt. Það er auðvitað þannig um allar kjarabætur í landinu. Niðurstaða gerðardóms í nýlegum úrskurði um kjaramál ákveðinna hópa opinberra starfsmanna leiðir einfaldlega til ákveðins kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Hún hefur verið greidd afturvirkt til 1. maí sl. Fyrir henni koma aukafjárveitingar úr ríkissjóði til stofnananna sem í hlut eiga. Það verður einfaldlega að framfylgja þeirri niðurstöðu og af þeirri niðurstöðu leiðir líka, sem varð í kjarasamningum, að kjör aldraðra og öryrkja þurfa auðvitað að taka sömu hækkunum og annarra hópa. Og það hvernig við tökumst á við kostnaðinn sem af því leiðir er síðan bara sjálfstætt úrlausnarefni enda nóg af skattstofnum, einkum á efnuðustu heimilin í landinu, stórútgerðina og sérverslun, sem unnt er að falla frá ef menn telja sig skorta tekjur til að mæta þessum nauðsynlegu útgjöldum. Ástæðan fyrir því að það er svo mikilvægt að við tökum þetta mál strax föstum tökum í þinginu og fylgjum því eftir af fullum þunga er sú að ef við látum gliðna milli fólksins á lægstu laununum og þeirra sem eru með lægstu lífeyrisbæturnar, hvort sem eru öryrkjar eða aldraðir, þá mun það að líkindum þýða um margra ára bil að aldraðir og öryrkjar búi við lakari kjör en aðrir í landinu. Síðast þegar þetta gerðist, árið 1995 þegar samið var líka í tíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks á vinnumarkaði um umtalsverðar hækkanir á lægstu launum, þá var lífeyririnn ekki látinn fylgja og það tók nærfellt áratug að leiðrétta þann mun sem þá skapaðist. Það var ekki gert fyrr en haldinn var frægur fundur í Þjóðmenningarhúsinu þar sem undirritað var samkomulag þáverandi ríkisstjórnar við Öryrkjabandalag Íslands um það með hvaða hætti munurinn sem myndaðist 1995 yrði leiðréttur þá árið 2003, átta árum síðar. Þess vegna, virðulegur forseti, er ekki hægt að leggja nægilega mikla áherslu á mikilvægi þess að þessi leiðrétting gangi strax til öryrkja og aldraðra því að annars erum við því miður trúlega að horfa upp á baráttu um margra ára skeið þar sem við þurfum að lifa við það að öryrkjar og aldraðir njóti lakari kjara en þeir sem lægst laun hafa á vinnumarkaði. Það olli mér sérstökum áhyggjum og ég kemst ekki hjá því að nefna það að ég spurði hæstv. velferðarráðherra um það hér fyrir helgi hvað mundi kosta að leiðrétta kjör aldraðra og öryrkja aftur í tímann til 1. maí, eins og gert var með ákveðna hópa opinberra starfsmanna, og sömuleiðis hvað það kostaði að ná 300 þús. kr. lágmarkslaununum á sömu tímapunktum og gert er ráð fyrir í kjarasamningum á almennum markaði. Það voru engin svör. Velferðarráðherrann vissi ekki hvað það kostaði. Það var ekki hægt annað en að draga af því þá ályktun að það hefði ekki verið rætt í ríkisstjórn Íslands hvað það mundi kosta að láta aldraða og öryrkja njóta sömu kjarabóta og fólk á almennum vinnumarkaði á lægstu launum. Að ríkisstjórnin og velferðarráðherrann fyrir hennar hönd skyldi ekki einu sinni hafa fyrir því að reikna það út hvaða kostnaður væri því samfara heldur bara ákveðið að gera það ekki og vera ekkert að skoða hvað það kostaði, það eru auðvitað engin vinnubrögð og lýsa svo hálfum hug af hálfu ríkisstjórnarinnar sem mest má vera. Látum kannski vera þó að menn hafi áhyggjur, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, varaformaður fjárlaganefndar, sem lýsti því hér áðan þeim kostnaði sem kynni að vera samfara þessu, en menn reikna hann út. Velferðarráðherrann reiknar út hvað það kostar að aldraðir og öryrkjar fylgi kjaraþróun annarra í landinu. Hún skoðar hvort og hvernig sé hægt að mæta slíkum kostnaði. Hún gefst ekki bara upp áður en verkefnið er yfir höfuð skoðað. Ég legg á það ríka áherslu að menn hefjist þegar handa og átti sig á því hvað þetta sjálfsagða réttlætismál kostar okkur, þ.e. að aldraðir og öryrkjar njóti einfaldlega sömu kjarabóta og aðrir láglaunahópar í landinu, vegna þess að sú réttlætiskrafa mun ekki þagna fyrr en hún hefur náð fram að ganga. Þeim mun fyrr sem við reiknum út hvað hún kostar, þeim mun fyrr áttum við okkur á því hvernig við fjármögnum hana vegna þess að spurningin er ekki hvort þetta mál nær fram að ganga heldur hvenær og hvernig.
Hæstv. forseti. Ég fagna að sjálfsögðu framlagningu þessa frumvarps enda er ég einn af flutningsmönnum þess. Við í Samfylkingunni teljum mjög mikilvægt að fólk sem hefur framfærslu sína að öllu eða einhverju leyti af lífeyri almannatrygginga njóti sömu hækkana og voru tryggðar í kjarasamningum sl. vor. Ríkisstjórnin ætlar ekki að fylgja þeirri reglu sem var til dæmis viðhöfð hér um mitt ár árið 2011 við mjög erfiðar aðstæður í ríkisfjármálum. Þá var því fylgt að greiðslur almannatrygginga hækkuðu til samræmis við kjarasamninga og krónutöluhækkunina sem þeir lægst launuðu fengu í þeim kjarasamningum. Aldrei er góð vísa of oft kveðin. Þetta er náttúrlega of flókið kerfi. Það er niðurlægjandi fyrir fólk sem nýtur almannatrygginga að vita aldrei almennilega hver réttur þess er vegna tekjutenginga og skerðinga. Það er til vansa að félags- og húsnæðismálaráðherra hafi ekki klárað vinnuna sem búin var og endurflutt frumvarpið frá fyrra tímabili, sem var þverpólitísk samstaða um, heldur hafið alla vinnuna að nýju. Nú tveimur árum síðar er búið að skila nákvæmlega sömu niðurstöðu. Það er búið að tefja það um tvö ár að bæta kjör lífeyrisþega; ríkisstjórnin sem lofaði fullum leiðréttingum í kosningabaráttunni. Það er svo langt frá því að það hafi verið uppfyllt. Því skal haldið til haga að þessi ríkisstjórn afnam tekjutengingu við lífeyristekjur vegna grunnlífeyris en aðrar breytingar sem hafa orðið eru vegna þess að bráðabirgðaákvæði sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur setti í lög runnu sitt skeið. Aðrar breytingar sem hefði þurft að lagfæra hafa ekki verið gerðar, sem varða krónu á móti krónu, og ég kem inn á það aðeins síðar í máli mínu. Það sem við í Samfylkingunni viljum er að lífeyrisþegar fái hækkanir frá sama tíma og kjarasamningar gilda, frá 1. maí 2015, og að sú hækkun fari upp í 245 þús. kr. á mánuði. Ríkisstjórnin ætlar að snuða lífeyrisþega um þessar hækkanir og skeikar þar heilum átta mánuðum. Við viljum síðan að þær hækki að nýju 1. maí og verði þá 260 þús. kr. á mánuði og að þær hækki aftur 1. maí 2017 og síðan 2018 og verði þá 300 þús. rétt eins og lágmarkslaun. Það er skýr krafa bæði Landssambands eldri borgara og Öryrkjabandalagsins að félagsmenn séu ekki meðhöndlaðir sem annars flokks þegnar í íslensku samfélagi. Þegar mánaðarlegar greiðslur eru svo lágar þá munar mjög um 15 þús. kr. á mánuði í átta mánuði, sem verið er að taka af fólki með því að leyfa greiðslunum ekki að fylgja kjarasamningum. Varðandi krónu á móti krónu-skerðingunum sem átti að afnema í nýju kerfi almannatrygginga, sem ríkisstjórnin hefur leyft sér að draga í tvö ár að verði að veruleika, þá á enn eftir að setja nýjar hugmyndir í frumvarpsform. Mér finnst ekki ólíklegt að það verði ekki fyrr en á næsta ári að við sjáum frumvarp. Ég vona að ég hafi ekki rétt fyrir mér en miðað við seinaganginn á öllu sem varðar umbætur hjá ríkisstjórninni þá kæmi mér það verulega á óvart ef hún hefði drift í sér til að gera eitthvað að gagni varðandi þessi mál. Það er helst að hún geti skapað til ófriðar án lítils fyrirvara. Árið 2009 var innleiddur nýr bótaflokkur ofan á almannatryggingar sem var sérstök framfærsluuppbót. Það munaði umtalsvert um það fyrir þá sem nutu engra annarra greiðslna en almannatrygginga. Það er óhætt að segja að sú hækkun sem varð hafi skipt sköpum fyrir kjör lífeyrisþega eftir hrunið. Tryggt var að þessi uppbót hækkaði í gegnum árin í kjölfar hrunsins þegar hér var niðurskurður, en á móti kom að á einhverjum tímum var tekjutryggingin ekki hækkuð. Núna þegar ríkissjóður hefur hætt við auðlegðarskatt, lækkað veiðigjöld, lækkað tekjuskatt, ekki síst á þá hæst launuðu og aukið skattheimtu sína í gegnum matarskatt þá er full ástæða til að lagfæra þetta. Það er ekkert vandamál með tekjur ríkissjóðs. Það gengur mjög vel og þær streyma inn. Það er pólitísk forgangsröðun sem ræður því hvernig þeim er deilt á fjárlagaliði. Það þarf að tryggja að hlutdeild sérstöku framfærsluuppbótarinnar byrji að minnka í samræmi við þá kerfisbreytingu sem við ætlum út í og að tekjutryggingin hækki umfram annað sem og grunnlífeyririnn. Við þurfum að komast að sameiginlegri niðurstöðu um það hversu háan við viljum hafa grunnlífeyrinn sem við viljum að allir njóti, að allir sem eiga rétt á greiðslum úr almannatryggingum njóti grunnlífeyrisins sem er það sem fólk fær greitt úr kerfinu óháð því hverjar tekjur þess eru aðrar því að þetta er kerfi sem við eigum öll saman. Síðan er það tekjutryggingin sem á að vera berandi hluti kerfisins og tryggja fólki framfærslu. Sá hluti þarf að hækka en ekki sérstaka framfærsluuppbótin. Það er óþægilegt í bandorminum frá ríkisstjórninni að þar er ekkert sagt hvernig eigi að hækka lífeyrinn í samræmi við það sem kveðið er á um í fjárlagafrumvarpinu heldur er bara farið eftir greininni, að það séu fjárlög sem ákveði það hvernig tryggingarnar hækki. Þá er auðvitað ódýrast fyrir ríkissjóð að hækka sérstöku framfærsluuppbótina þó að það sé verst fyrir lífeyrisþega. Það finnst mér bagalegt og ég mun leita eftir upplýsingum um það hvernig hugmyndin er að láta þessar hækkanir koma fram. Það má segja að þótt frumvarp okkar í Samfylkingunni sé mun framsæknara en tillögur ríkisstjórnarinnar í þessum fjárlögum og ríkisstjórnin vilji ekki binda sig til frambúðar við loforð til lífeyrisþega, þó að það sé sjálfsögð krafa í kjölfar kjarasamninga, þá hlýt ég að líta svo á að miðað við hástemmd loforð ríkisstjórnarflokkanna fyrir kosningar séu þeir tilbúnir til að endurskoða afstöðu sína til hækkunar almannatrygginga og tilbúnir til að gera það þannig að það komi öllum til góða. Annars munu margir lífeyrisþegar, allt að ¾ lífeyrisþega, yfir 40 þúsund manns, ekki fá hækkun sem nemur því sem kveðið er á um í fjárlögunum því að sérstaka framfærsluuppbótin hækkar umfram aðrar bætur. Það er næstum því erfitt að tala um þetta hér, herra forseti, því að þetta er svo snúið kerfi en það segir okkur líka það að ef ekki er sagt með skýrum orðum hverjar fyrirætlanirnar eru og hvernig á að standa að þessum hækkunum þá er hætta á að hægt sé að kveða á um að það eigi að hækka bætur svo og svo mikið en í raun sé hækkunin mun minni því að megnið af hópnum fái ekki hækkanir til samræmis við loforðin. Það verður okkar í stjórnarandstöðunni að fylgja því eftir að ríkisstjórnarflokkarnir komist ekki upp með að plata fólk og segjast ætla að gera eitthvað fyrir kosningar sem þeir eru síðan ekki tilbúnir til að fylgja eftir eftir kosningar. Bæði Landssamband eldri borgara og Öryrkjabandalag Íslands eru mjög ákveðin í baráttu sinni fyrir því réttlætismáli að ákvæðið verði afturvirkt. Við í Samfylkingunni ætlum að leggja það sem við getum í þá baráttu og standa með þeim í þeirri baráttu því að þetta er réttlætismál. Það verður ekki við það unað að tekin sé ákvörðun um það í sölum Alþingis að það eigi að auka ójöfnuð í samfélaginu. Fyrirheit ríkisstjórnarinnar samkvæmt fjárlögum eru á þá leið. Við mótmælum því og munum nota þetta frumvarp til að snúa af þeirri leið.
Hæstv. forseti. Til umræðu er þskj. 3, mál nr. 3, þ.e. fyrsta mál á eftir fjárlögum og svokölluðum bandormi, sem fjármálaráðherra flytur líka, sem eru alltaf fyrstu mál þingsins. Þetta er frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, sem allur þingflokkur Samfylkingarinnar flytur sem sitt fyrsta aðalmál. Frumvarpið er einfaldlega þannig að við ákvæði til bráðabirgða í lögum um almannatryggingar bætist nýr töluliður um að þær umsömdu kjarabætur sem aðilar vinnumarkaðarins gerðu nýlega um hækkun lægstu launa, þ.e. 8,86% frá 1. maí sl., 6,12% 1. maí 2016 og 7,14% 1. maí 2017, sem á að gera það að verkum að lægstu laun hækka upp í 300 þús. kr., verði líka látnar gilda um elli- og örorkulífeyri almannatrygginga hér á landi. Þetta er auðvitað mikið sanngirnismál. Það sem vekur athygli mína við þessa umræðu er fjarvera stjórnarliða, þ.e. sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, ef undan eru skilin tvö andsvör frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni sem er varaformaður fjárlaganefndar, sem kom með þá spurningu til 1. flutningsmanns þessa frumvarps, þ.e. formanns Samfylkingarinnar, Árna Páls Árnasonar, hvort við hefðum látið reikna það út hvað þetta mundi kosta. Ég vil ekki nota það orð að hækkun á elli- og örorkulífeyri kosti ríkissjóð eitthvað, þetta eru einfaldlega hækkanir sem verða út frá því að gert var átak hjá aðilum vinnumarkaðarins til að hækka lægstu laun á markaði á Íslandi, sanngirnismál. Eitt það versta sem varð til í þessu þjóðfélagi eru lægstu laun og smánarlegar bætur elli- og örorkulífeyrisþega. Af hverju var verið að semja um eins miklar hækkanir og raun ber vitni? Af hverju koma út úr Kjaradómi hækkanir um allt að 35% sem einhverjir hafa reiknað út fyrir tiltekna aðila sem þurftu að hætta að semja um kjör sín sjálfir og setja sig undir lög frá Alþingi um að Kjaradómur skyldi ákvarða laun þeirra? Það er vegna þess, virðulegi forseti, að við erum enn og munum áfram á næstu árum reyna að breyta launakerfinu í landinu, sama hvort það eru lægstu laun eða elli- og örorkulífeyrir, í takt við það og í framhaldi af því sem gerðist hér 2008 þegar varð algert gengishrun. Gjaldmiðillinn hrundi í raun og veru og innfluttar vörur hækkuðu mikið sem fór auðvitað þráðbeint út í verðlagið. Almenningur í landinu er þar af leiðandi að borga miklu hærra verð fyrir innfluttar vörur. Svo fer þetta út í annað eins og gengur og gerist í innflutningsháðu landi eins og Íslandi. Þannig hefur þetta farið um allt efnahagskerfið en þessir þættir hafa setið eftir. Ég ætla að segja það enn einu sinni úr ræðustól á Alþingi að auðvitað var það ekki með glöðu geði sem við sem stóðum að síðustu ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili fórum í að hækka skatta, skera niður og setja inn ýmsar skerðingar á elli- og örorkulífeyri almannatrygginga. Það var ekki með neinu glöðu geði gert. Þess vegna sögðum við það líka að um leið og betur áraði og við mundum fara að reisa okkur upp úr þeirri miklu kreppu og því mikla áfalli sem varð þá ætti að skila þessu strax til baka. Þetta frumvarp er einmitt flutt af illri nauðsyn, m.a. vegna þess að núverandi ríkisstjórnarflokkar ætla sér ekki að standa við það. Af hverju er elli- og örorkulífeyrir ekki hækkaður frá 1. maí 2015 eins og aðilar vinnumarkaðarins sömdu um með lægstu laun? Af hverju kemur það fyrst til gildistöku 1. janúar nk.? Ég hygg að það sé vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir hafa ákveðið að „spara sér“ þá upphæð. Mér finnst svo sárt að framsóknarmenn og sjálfstæðismenn mæta ekki í þessa umræðu vegna þess að ég hefði til dæmis spurt hvern einasta ræðumann úr þessum flokkum hvað þeir hefðu átt við með samþykktum flokksþinga sinna flokka árið 2013 rétt fyrir kosningar. Ég vísa þar, virðulegi forseti, í grein í Fréttablaðinu fyrir skömmu með yfirskriftinni „Óhreinu börnin á Íslandi“ sem Halldór Gunnarsson, fyrrverandi sóknarprestur í Holti, skrifaði. Þar nefndi hann m.a., með leyfi forseta: „Á flokksþingi Framsóknarflokksins 2013 var samþykkt að kjaraskerðing aldraðra og öryrkja, sem tók gildi 1. júlí 2009, yrði afturkölluð og að lífeyrir aldraðra og öryrkja yrði hækkaður vegna kjaraskerðingar þeirra eftir hrun.“ Sjálfstæðisflokkurinn lét ekki sitt eftir liggja. Ég vek aftur athygli á því að þetta var rétt fyrir kosningar. Þar var samþykkt að sú kjaraskerðing sem eldri borgarar og öryrkjar urðu fyrir, þar var sagt 1. júní 2009, yrði tafarlaust afturkölluð og að leiðrétta ætti kjaragliðnun krepputímans. Það var ekki allt búið. Þetta voru samþykktir þessara tveggja landsfunda rétt fyrir kosningar. Sjálfstæðisflokkurinn sendi, að ég held, öllum eldri borgurum og öryrkjum þessa lands bréf þar sem sagði einfaldlega: „Við ætlum að afnema tekjutengingu ellilífeyris.“ Ég hika ekki við að halda því fram að þessar samþykktir og þau loforð sem þeir gáfu urðu til þess að margir ellilífeyrisþegar og margir örorkulífeyrisþegar studdu þessa flokka til valda vegna þessara loforða, sem þeir hafa svo svikið, alveg eins og ég hika ekki við að halda því fram að margir ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar sneru baki við þáverandi stjórnarflokkum, Samfylkingu og Vinstri grænum, vegna þeirra tekjuskerðinga sem við þurfum að ráðast í eftir hrun. Eins og ég hef sagt gerðum við það oft og tíðum með vont bragð í munni, að sjálfsögðu, en ég læt fylgja með að það var alltaf sagt að þegar betur áraði og ástandið færi að skána þá yrði þessu skilað og þess vegna er þessi tillaga flutt. Ég ætla ekki að hætta mér út í frekari umfjöllun við 1. umr. málsins. Ég tek undir það sem hv. 7. þm. Suðvest., Freyja Haraldsdóttir, sagði hér áðan; kerfið er mjög flókið og það er erfitt að ræða það vegna ýmissa tekjutenginga og tekjuskerðinga. Þess vegna stendur meðal annars í þessari tillögu að samhliða þeim breytingum sem eru lagðar til þurfi að draga úr vægi tekjuskerðinga vegna sérstakrar uppbótar á lífeyri, þ.e. króna á móti krónu, sem kveðið er á um í lögum um félagslega aðstoð. Margt fleira mætti nefna í þessu sambandi, en eins og ég segi þá ætla ég ekki að hætta mér út í það og hef ekki tíma til að fara yfir það lið fyrir lið. Ég vil bara segja stutt að áherslur jafnaðarmanna koma fram í þessu fyrsta þingmáli okkar og þess vegna er það lagt fram. Mér varð í raun og veru frekar illt við að heyra að eina innleggið frá þingmanni Sjálfstæðisflokksins væri að spyrja hvað pakkinn kostaði, ef svo má að orði komast. Getur verið að það standi í fjárlögum núna að kostnaður ríkissjóðs vegna launahækkana, þar á meðal lægstu launa á næsta ári, verði 30–40 milljarðar kr.? Staðreyndin er sú að um það bil þriðjungur kemur til baka til ríkissjóðs í formi skatta þannig að nettó verða þetta kannski 20 milljarðar kr. Ég veit ekki hvort talan er rétt en mér er illa við að ræða þetta á þessum nótum, eins og ég gerði að umtalsefni hér áðan. Auðvitað fylgja þessu aukin útgjöld. Það er eins með aðila vinnumarkaðarins, fyrirtækja sem sömdu um hækkanir og ætla sér að hætta að greiða þau smánarlaun sem lægstu laun eru, og þess vegna er ráðist í þessar „svakalegu hækkanir“, sem verða það kannski ekkert eftir eitt ár eða svo, til að þokist upp í 300 þús. kr. fyrir 1. maí 2017. Ég ítreka það sem ég sagði: Hérna erum við að ræða hækkanir sem eru afleiðingar af því að hér varð efnahagshrun, gjaldmiðillinn hrundi og allt hækkaði í takt við það. Það tekur okkur smátíma að leiðrétta þetta. Við gengishrun krónunnar fengu ákveðnar atvinnugreinar miklar og auknar tekjur út af hruni krónunnar. Þær fengju kannski meiri tekjur akkúrat þessa stundina ef Seðlabankinn væri ekki með eins mikil kaup á gjaldeyri og raun ber vitni þegar gjaldeyrir flæðir inn í landið vegna komu ferðamanna. Sennilega metur Seðlabankinn það svo að útflutningsatvinnugreinarnar þoli ekki frekari styrkingu krónunnar. Ég er sannfærður um að krónan eigi ekkert eftir að styrkjast neitt á næstu árum og þess vegna eigum við eftir að breyta okkar kerfi. Launþegar, ellilífeyrisþegar, örorkulífeyrisþegar og aðrir eiga eftir að fá hækkanir til samræmis við þetta. Þessi tillaga er í raun og veru ekkert annað en framhald af því að viðurkenna þessar staðreyndir. Síðan má tala um hvernig eigi að fjármagna pakkann. Hann verður auðvitað að fjármagna með þeim tekjum sem ríkissjóður hefur og menn taka ákvörðun um að deila þeim í þetta. Það verður þá ekki gert annað fyrir sömu krónur á meðan. Ég minni á það hér í lokin að núverandi ríkisstjórnarflokkar hafa lagt af auðlegðarskatt og raforkuskatt. Veiðileyfagjöld hafa verið hækkuð, þó svo ég segi fyrir mitt leyti að það verði að huga að því þegar veiðileyfagjöld eru lögð á að auðvelt er að leggja á þá sem best eru settir í greininni en það gæti orðið erfitt fyrir þá minni. Það sama á í raun og veru við um tekjuskatt. Það er verið að boða lækkun tekjuskatts og þá minnka náttúrlega tekjurnar sem koma inn. Menn verða að viðurkenna þær staðreyndir að við þurfum að hækka bætur elli- og örorkulífeyris til samræmis við það sem gerst hefur á hinum almenna markaði. Virðulegi forseti, þess vegna fagna ég því að þetta frumvarp skuli vera hér 3. mál þingsins. Þetta eru áhersluatriðin sem ég hélt að við gætum vonast til að allir væru sammála um.
Virðulegi forseti. Ég hef fylgst af nokkurri athygli með umræðunni, eins og hv. þingmaður veit. Hv. þm. Kristján Möller er ekki nýgræðingur í pólitík en hann sagði nokkuð sem kom mér á óvart. Hv. þingmaður sagði: Ég vil ekki tala um kostnað í sambandi við þessa tillögu, en formaður hv. þingmanns, hv. þm. Árni Páll Árnason, staðfesti að heildarkostnaður mundi vera 30–40 milljarðar. Hvað á að kalla þetta ef þetta er ekki kostnaður? Ég held að hv. þingmaður þurfi að svara því. Hv. þingmaður talaði fjálglega um að ríkisstjórnin hefði ekki gert neitt í þessum málum. Hv. þingmaður veit að þessi ríkisstjórn hefur forgangsraðað í þágu lífeyristrygginga og heilbrigðismála og það hefur verið erfiður slagur í þinginu, hv. þingmaður þekkir þær tölur mætavel. Formaður hv. þingmanns talaði að vísu um að þetta mundi ekki fjármagnað með tryggingagjaldi eins og gert hefur verið heldur yrði það gert með sérstöku gjaldi á nýtingu á sameiginlegum auðlindum, og nefndi þá sérstaklega ferðaþjónustuna og sjávarútveginn. En nú kemur hins vegar hv. þingmaður fram og talar um auðlegðarskattinn, sem lenti nú sérstaklega illa á eldra fólki sem ekki átti í lífeyrissjóði. Síðasta ríkisstjórn tók út þá einstaklinga sem eiga lífeyriseign, sem eru einkum stjórnmálamenn og embættismenn sem eru búnir að vera það lengi, hann undanskildi sjálfan sig en lagði í staðinn skatt á fólkið sem gat ekki greitt í lífeyrissjóði. Ég vil í fyrsta lagi spyrja hv. þingmann: Ef ekki á að tala um kostnað í þessu samhengi hvað á þá að tala um? Eru deilur innan Samfylkingarinnar um það hvernig á að fjármagna þetta? Af orðum hv. þingmanns má að skilja að hann á við aðrar skattahækkanir en formaðurinn. Og fyrst við tölum um loforð, Samfylkingin lofaði að leggja af auðlegðarskattinn. Telur hv. þingmaður að það hafi verið mistök eða á að svíkja það loforð?
Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta er ég mjög ánægður með að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson skuli koma í umræðu um þetta mál þó að það sé í bara annað skiptið og í andsvari. Hann kemur hér og spyr út í það sem ég var að tala um, þ.e. að ég vildi ekki nota um orðið kostnað, alveg eins og ég vil ekki nota orðið bætur. En hvað á að nefna það? Jú, þetta eru aukin útgjöld ríkissjóðs, að sjálfsögðu.
Nú?
Það liggur í augum uppi og þarf ekki að vera með neinn orðhengilshátt um það. Á sínum tíma eftir hrun var mjög merkilegt að aðilar vinnumarkaðarins óskuðu eftir því að tryggingagjald yrði hækkað til að greiða meira í Atvinnuleysistryggingasjóð, sem veitti sannarlega ekki af fyrst eftir hrun. Það er því til í dæminu að menn komist að niðurstöðu og að aðilar vinnumarkaðarins og ríkisvaldið finni leiðir til að gera þær breytingar sem gera þarf og leiðir til að fjármagna þær, þ.e. til að bregðast á við auknum útgjöldum. En eins og ég sagði áðan finnst mér mjög merkilegt að menn skuli ekki ræða þetta stóra mál meira en gert er. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann, um leið og ég þakka fyrir að hann skuli taka þátt í þessari umræðu: Hvað átti Sjálfstæðisflokkurinn við með samþykkt sinni rétt fyrir kosningar 2013, að kjaraskerðing sem eldri borgarar og öryrkjar urðu fyrir 1. júní 2009 yrði tafarlaust afturkölluð og að leiðrétta ætti kjaragliðnun krepputímans? Og hvað átti Sjálfstæðisflokkurinn við með kosningabréfi til ellilífeyrisþega sem sent var og undirritað af Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins, þar sem sagði: Við ætlum að afnema tekjutryggingu ellilífeyris?
Virðulegi forseti. Ég er hér að spyrja hv. þingmann en það er sjálfsagt að svara honum þó að mér þyki miður að hann svari ekki þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann. Það er svolítið merkilegt. Hv. þingmaður var hérna á sumarþinginu þegar ríkisstjórnin tók við og veit hvað var það fyrsta sem hún gerði. Það var að fara í þær skerðingar sem hann nefndi. Þetta veit hv. þingmaður en ákveður samt sem áður að fara með sömu möntruna. Hv. þingmaður talaði hins vegar um að aftur ætti að leggja auðlegðarskattinn á, sem Samfylkingin lofaði að gera ekki. Það getur hver sem er farið og talað við Google „frænda“ og flett upp viðtali við síðasta fjármálaráðherra Samfylkingarinnar þar sem hann talaði um að skatturinn yrði ekki endurnýjaður. En hingað kemur hv. þingmaður og segir að hann vilji svíkja það kosningaloforð. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er það hans vilji að fara gegn því sem lofað var varðandi auðlegðarskattinn? Auðlegðarskatturinn hefur verið kallaður ekknaskattur og ekki að ástæðulausu, hann kom sérstaklega illa niður á þeim hópi. Hér eru fyrirspurnir sem ég lagði meðal annars fram sem sýna hvaða fólk borgaði hann, það var eldra fólk með lágar tekjur. Ef menn ætla að ná í ríka fólkið þá sleppur það eins og svo oft áður. Ég ætla líka að spyrja af því að hv. þingmaður og formaður Samfylkingarinnar fór yfir það að hann vildi setja sérstakan skatt eða gjald fyrir notkun á sameiginlegum auðlindum og nefndi sérstaklega ferðaþjónustu og sjávarútveg í því samhengi til að fjármagna þessi útgjöld sem væru þá 30 til 40 milljarðar. Er hv. þingmaður ekki sammála því? Það eru þessar tvær spurningar: Vill hann svíkja kosningaloforð Samfylkingarinnar um auðlegðarskattinn? Er hann sammála formanni sínum eða eru deilur í flokknum um það hvernig eigi að fjármagna þessa 30–40 milljarða?
Hæstv. forseti. Ég hef yfirleitt nálgast mál hér þannig að þegar ræða þarf stór mál, sama hvort það eru útgjaldamál eða tekjumál, sé listin við það að semja sig að niðurstöðu, að stjórnmálaflokkar á Alþingi reyna að komast að niðurstöðu. Þannig hef ég oft talað til dæmis hvað varðar álagningu veiðigjalda og nákvæmlega það sem ég sagði þar á líka við um auðlegðarskattinn, það er ekki sama hvernig hann er útfærður. Hann á ekki að vera þannig útfærður, ég veit ekki hvernig ég á að koma orðum að því, að hann íþyngi mjög þeim sem minna hafa. Hann á að koma til þeirra sem hafa mikið, sem geta lagt meira til. Tökum dæmi um veiðigjöld. Það eru útgerðir sem sannarlega hafa getu og burði til þess að borga hátt veiðigjald en svo eru minni útgerðir sem geta það ekki og ef það leiðir til samþjöppunar er það ekki góð leið. Aðalatriðið er, virðulegi forseti, án þess að ég vilji vera að karpa við hv. þingmann um þetta: Getum við virkilega ekki náð samstöðu um að sú hækkun sem aðilar vinnumarkaðarins sömdu um komi líka til ellilífeyris- og örorkulífeyrisþega frá 1. maí síðastliðnum og sé greidd þar alveg eins og ríkissjóður greiðir það til þeirra sem eru með lægstu launin, það er samkomulag um að greiða það frá 1. maí? Af hverju er ekki hægt að gera það hér? Og ef við komumst að samkomulagi um það, stjórnmálaflokkar á Íslandi, þá eigum við líka að finna leið til þess að mæta auknum útgjöldum ríkissjóðs hvað það varðar. Aðeins um það sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni í andsvari, hvað þessi pakki kostar. Það að það skuli ekki vera vitað og að velferðarráðuneytið geti ekki svarað því í dag sýnir auðvitað að ríkisstjórnarflokkarnir ætluðu sér aldrei að gera þetta frá og með 1. maí síðastliðnum.
Virðulegi forseti. Ég kem nú bara hingað upp til þess að fagna þessu frumvarpi. Ég vona svo sannarlega að það fái gott brautargengi í þinginu og verði rætt fram og til baka og tekið tillit til allra þátta. Hv. þm. Freyja Haraldsdóttir fór vel í gegnum það áðan hvað okkar hugsun í Bjartri framtíð er um þetta og hvað okkur finnst. Ég kem líka hingað upp til að velta því svolítið upp að árið 2015 þurfum við að standa í þessum sporum, að öryrkjar og jafnvel ellilífeyrisþegar þurfi að koma með betlistaf til ríkisstjórnarinnar til að geta lifað mannsæmandi lífi. Mér finnst það hreint með ólíkindum. Það hefur komið margoft fram hérna í umræðunni í dag og þingmenn hafa bent á að gjöld hafi verið lækkuð, skattar, veiðigjöld og annað, ég nenni ekki að vera að fara í gegnum það allt saman, það er búið að fara í gegnum það. Það segir okkur samt að þessi ríkisstjórn hefur markvisst afsalað sér tekjum. Síðan kemur í ljós að tekjuafgangur af fjárlagafrumvarpinu eru 15,2 eða 15,3 milljarðar á þessu ári, sem er glæsilegt. Það er alveg frábært. Maður gleðst yfir því að það sé verið að vinna að málum, borga niður skuldir og að þetta sé tekjuafgangur. Ég hef velt því fyrir mér hversu glæsilegt það sé á meðan við getum ekki sinnt þessum hópi fólks og getum ekki ráðstafað til hans lágmarksframfærslu. Mér finnst það ekkert mjög gleðilegt. Við ákváðum að borga skatta. Það er svona samfélagssáttmáli að borga skatta til að reka velferðarkerfi, menntun barnanna, heilbrigðiskerfi, grunnþjónustuna alla, vegakerfið og til öryrkja og fatlaðra, fólks sem getur ekki unnið fyrir sér sjálft. Það er sáttmáli sem við gerum um að borga skatta fyrir þetta fólk svo að það geti lifað mannsæmandi lífi, sem það gerir ekki í dag í stórum stíl. Hérna kemur fram að 10.685 lífeyrisþegar ná ekki viðmiði um lágmarkslaun er alveg hreint með ólíkindum í landi eins og Íslandi. Við lesum í fréttum að sjávarútvegsfyrirtæki borga sér fleiri milljarða í arð. Fyrirtæki ganga vel, ferðaþjónustan velti milljörðum og lúxusbílar seljast sem aldrei fyrr. Á sama tíma getum við ekki borgað lágmarkslífeyri til fólks sem þarf virkilega á því að halda. Þetta er náttúrlega skammarlegt og jafn skammarlegt og lægstu launin í þessu landi. Þau eru og hafa alltaf verið skömm fyrir þetta samfélag. Fyrir mér er líka stór spurning í hvernig samfélagi við viljum búa á Íslandi. Hvernig samfélag viljum við hafa hér? Er það samfélag sem tekur utan um þegnana sína, hugsar um þá og hlúir að stórum sem smáum? Er það samfélag samkenndar og samhygðar og umhyggju og kærleiks eða er það einstaklingshyggja og græðgi sem á að ráða ríkjum sem hefur ráðið ríkjum allt of lengi á Íslandi? Ég gleðst yfir því ef fólki gengur vel og það er ríkt og efnað. Það er oft vísbending um að fólk er duglegt, sem er frábært. Við íslendingar erum duglegir. Við höfum alltaf verið það. Ég fagna því ef fólk hefur komist til álna og á nóg af peningum, en ég vil líka að það borgi skatta. Það eru allt of margir á Íslandi sem komast upp með það borga ekki tekjuskatt, allt of margir, sem gerir það að verkum að við getum ekki rekið þetta velferðarsamfélag almennilega. Mér er svo sem alveg sama hvaða loforð ríkisstjórnin gaf eða hvað fyrri ríkisstjórn gaf, við lifum í dag og þetta er spurning um það hvernig við ætlum að gera þetta. Mér finnst það líka alveg ótrúlega skammarlegt að fólk sem er á ellilífeyri þurfi að berja að dyrum hjá ríkisstjórninni og ríkissjóði og biðja nánast um ölmusu til að geta lifað af. Fólkið sem er að fara á ellilífeyri núna er fólkið sem ól okkur upp og byggði upp þetta land, reif það upp eftir seinna stríð og sumt lifði kreppuna miklu. Þetta er fólkið sem vann myrkranna á milli við að byggja upp þetta samfélag og við getum ekki veitt því lágmarksframfærslu. Þetta er skammarlegt í einu orði sagt. Við eigum að búa samfélagið þannig og gera það þannig úr garði að hér geti allir lifað góðu lífi án þess að hafa áhyggjur. Það kom til mín eldri borgari um daginn, ef ég má kalla hann það, eldri maður, og spurði: Hvað eru þeir að gera okkur? Hvernig á ég að lifa af 170 þús. kr. á mánuði? - Hann er ekki bara eldri borgari heldur líka öryrki eftir að hafa lent í slysi. Þetta er maður sem hefur unnið alla sína tíð, harðduglegur, við að koma upp fjölskyldu og hann getur varla lifað. Í ljósi þess sem æðstu menn þjóðarinnar, hæstv. forsætisráðherra, fjármálaráðherra og fleiri, segja um stöðuna á Íslandi í dag, að hér sé allt á uppleið, þá held ég að það sé alveg rétt hjá þeim, ég held að hér sé allt á bullandi uppleið. Atvinnuleysi fer niður og atvinnugreinar vaxa og það virðist vera allt í blússandi gósentíð en þá getum við ekki skaffað 300 þús. kr. lágmarkslaun. Mér finnst 300 þús. kr. lágmarkslaun allt of lítið, allt of lág upphæð. Það er undir lágmarksviðmiðum velferðarráðuneytisins til framfærslu. Mér finnst það bara allt of lítið, ekki síst í ljósi þess sem millistjórnendur og stjórnendur og eigendur stórra fyrirtækja skammta sér í laun; kannski eru það eigendur sömu fyrirtækja og borga 200–250 þús. kr. lágmarkslaun í erfiðustu störfum landsins. Ég verð oft svolítið æstur þegar ég er að pæla í þessum málum. Ég er sjálfur búinn að vinna sem verkamaður nánast allt mitt líf og ég veit hvað það er að þurfa að hafa fyrir lífinu. Ég hitti fólk á nánast hverjum einasta degi sem er enn að berjast í þessum störfum, vinnur myrkranna á milli og á varla í sig og á, getur varla rekið fjölskyldu, getur ekki leyft sér nokkurn skapaðan hlut. Það er sorglegt að þannig sé staðan á Íslandi í dag, enn þá. Það er eitt sem víst er að það skortir ekki peninga í landinu, það er alveg á hreinu. Þeim er misskipt og þeim er illa dreift um samfélagið. Eins og ég sagði áðan komast allt of margir upp með það að borga ekki skatta, komast fram hjá því með einhverjum fjármagnstekjuskatti og alls kyns skattareglum sem gera að verkum að þeir borga enga skatta. Þeir sem borga fjármagnstekjuskatt borga ekki til sveitarfélaga sinna, hann rennur allur í ríkissjóð. Nú eru sveitarfélögin með málefni fatlaðra og eru að kikna undan því, kannski vegna þess að þau ná ekki nógu miklum tekjum. Ég vona að þetta frumvarp nái fram að ganga sem eitt skref í því að byggja hér upp gott samfélag og að við höldum áfram í sameiningu, alveg sama hvort við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, að tryggja fólki sem vinnur erfiðustu störfin og öryrkjum og ellilífeyrisþegum gott líf. Ég er búinn að hlusta það í umræðunum á þingi undanfarið, í vor og í umræðunni í fjölmiðlum að hér sé allt á blússandi uppleið, eins og ég sagði áðan, en það er ekki að sjá þegar maður talar við fólk. Af hverju er fólk óánægt? Af hverju mælist Framsóknarflokkurinn með 11% í skoðanakönnunum ef hann stendur sig svona vel? Það er einhver ástæða fyrir því, það er bara þannig. Ef ástandið er svona gott þá eru menn eitthvað að misskilja það. Ég hef áður nefnt skuldaleiðréttinguna. Það var loforð og framsóknarmenn stóðu við það og það er svo sem gott og gilt, en ég hefði ráðstafað þessum peningum öðruvísi, einmitt í velferðarkerfið. Svo segi ég það líka, ég veit ekki hvort það er allt í lagi að segja það en það er 15,3 milljarða afgangur á ríkissjóði á þessu ári, eða reiknað með því. Ef stöðugleikaframlagið sem á að koma til ríkissjóðs á næsta ári gengur eftir þá verður aldeilis hægt að nota það til að borga niður skuldir í staðinn fyrir að vera með 15 milljarða afgang. Það er hægt að nota þann afgang til að tryggja þessum hópum og heilbrigðiskerfinu meiri pening líka, ég hefði haldið það að það væri hægt. Fyrir utan það þá er ég algjörlega á móti þessum skattalækkunum. Ég skil ekki hvers vegna á að lækka skatta þó að landið sé að rísa og auka jafnvel þannig þenslu. Eins og ég segi þá vona ég að þetta frumvarp nái fram að ganga og við tökum svo höndum saman öll sem eitt, sem sitjum á löggjafarþinginu og ríkisstjórnin, um að tryggja það til framtíðar að við þurfum ekki að vera að rífast um það á Alþingi að eldri borgarar og ellilífeyrisþegar og örorkubótaþegar þurfi að berja að dyrum Alþingis alla daga, allt árið um kring.
Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og hækkun lífeyris í 300 þús. kr. Ég kem hér upp til þess að styðja þetta mál sem hér hefur verið mælt fyrir og tel fulla þörf á því að horft sé til elli- og örorkulífeyrisþega samhliða því að stefnt sé á að lágmarkslaun verði 300 þús. kr. í landinu eftir þrjú ár. Við megum auðvitað alls ekki skilja þennan hóp eftir óbættan þegar loksins hefur náðst að stíga stærri skref en gert hefur verið í kjarabótum þeirra lægst launuðu og það er auðvitað vel að þá er ekki hægt að horfa upp á það að menn séu ekki að stíga sömu skref í því sem snýr að ríkisvaldinu. Vissulega er það rétt sem hefur komið fram hér í umræðunni að elli- og örorkulífeyrisþegar þurftu að búa við skerðingar á síðasta kjörtímabili eftir hið mikla efnahagshrun sem varð, hjá því varð ekki komist. Auðvitað horfðu menn til þess að þegar betur áraði, eins og nú er orðið, mundi það verða eitt af fyrstu verkum ríkisvaldsins að bæta kjör þeirra hópa sem þurftu að fá á sig skerðingar og það yrði gert myndarlega. Mér finnst mjög eðlilegt að þá sé horft sé til breytinga á lægstu launum í landinu, lágmarkslaunum í landinu, sem verkalýðsfélögin og stéttarfélögin hafa náð í þeim samningum sem horft er til til viðmiðunar í þessu sambandi. En það má líka geta þess að á síðasta kjörtímabili var dregin ákveðin lína, varnarlína gagnvart kjörum elli- og örorkulífeyrisþega. Sú lína lá um 200 þús. kr. og hún var varin, að kjörin færu ekki neðar en það. Þá má benda á að á þeim tíma voru lágmarkslaun undir þeirri upphæð, um 180 þús. kr. Og ef við horfum á þetta í því samhengi þá er það bara svo eðlilegur hlutur að þessir hópar njóti líka góðs af aukinni velsæld í landinu og verði ekki eftirbátar þeirra sem eru á hinum almenna vinnumarkaði og hafa náð þeim áfanga, sem er nú ekki til að hrópa húrra fyrir, að fá í heildarlaun að lágmarki 300 þús. kr. eftir þrjú ár. Það má líka benda á að þessir hópar, hvort sem það er láglaunafólk eða elli- og örorkulífeyrisþegar, hafa það lágar tekjur að stærstur hluti af útgjöldum þeirra fer í framfærslu og neyslu. Það er ekki eins og þetta fólk sé að leggja fyrir inn á bankabók af tekjum sínum. Ef lífeyrir og lágmarkslaun hækka fer sú hækkun að mestu leyti eða öllu leyti í uppsafnaða þörf hjá því fólki sem þar á í hlut. Það er uppsöfnuð þörf til að kaupa hvort sem er ýmsan varning fyrir heimilið, lyf, fatnað, heilbrigðisþjónustu og svo má lengi telja. Það er engin hætta á öðru en að þessir fjármunir fari aftur út í veltu í þjóðfélaginu og skili sér bæði í ríkiskassann og inn í hagkerfið. Mér finnst fólk oft gleyma því í þessari umræðu að þessir peningar fari mjög hratt og eiginlega hraðar út í neysluna aftur en hjá hálaunafólki sem skammtar sér laun, margt hvert, í gegnum ýmsar uppbætur og sérsamninga innan fyrirtækjanna. Mér finnst líka þurfa að horfa til þess að elli- og örorkulífeyrisþegar eru fjölbreyttur hópur og vissulega er munur á milli hópa þar eins og gerist og gengur, sumir eru betur settir og aðrir eru verr settir. Ég held að það þurfi að horfa til þess, eins og kemur fram hér í greinargerð, að konur eru í sérstökum áhættuhópi vegna þess að þær fá almennt lægri greiðslur úr lífeyrissjóðum. Ég þekki það vel frá því ég starfaði innan verkalýðshreyfingarinnar að láglaunakonur, með lítinn lífeyri þegar kom að því að taka lífeyri, lenda yfirleitt alltaf í þessum neðstu mörkum. Það er allt of stór hópur láglaunakvenna sem hefur unnið erfiðisvinnu meðfram heimilisstörfum, þær eru slitnar og lúnar eftir langt ævistarf og þegar þær hætta á vinnumarkaðnum og einhver mundi halda að þær gætu þá farið að njóta efri áranna og kannski veitt sér eitthvað í frístundum, þá dugar það sem er í boði núna bara rétt til að skrimta. Þetta er til háborinnar skammar hjá okkar þjóðfélagi að búa svona að því fólki sem hefur erfiðað og stritað í gegnum árin til þess að koma þessari þjóð á þann stað sem hún er þó í dag. Ég held, þó að alltaf sé hægt að setja verðmiða á alla hluti og eigi að gera það þá er svo sannarlega innstæða fyrir því að þessir hópar fái sambærilegar hækkanir og á almenna vinnumarkaðnum hjá þeim lægst launuðu. Hér hefur verið talað um hvernig eigi að fjármagna þetta. Það á auðvitað að fjármagna þetta eins og annað sem við gerum úr sameiginlegum sjóðum okkar landsmanna. Þess vegna er það mjög slæmt og meira en það, það er grafalvarlegt að ríkisvaldið sé að veikja svo tekjustofna núna með því að breyta skattkerfinu og fækka skattþrepum og sé í raun og veru að fara aftur á þann stað sem var fyrir hrun þegar þeir tekjulægstu og með miðlungstekjur borguðu hlutfallslega miklu meira til samfélagsins en þeir tekjuháu. Þegar upp er staðið þá erum við alltaf að takast á um skiptinguna á þjóðarkökunni og það sem ég og við vinstra fólk erum að berjast fyrir er að það verði meiri jöfnuður í samfélaginu, það kallist á við að fá inn tekjur til að standa undir öflugu velferðarkerfi og hópar eins og elli- og örorkulífeyrisþegar sem búa við erfið kjör séu ekki skildir eftir á köldum klaka þegar efnahagslífið og hagur ríkisins fer ört batnandi. Þessi ríkisstjórn ætlar greinilega að lækka skatta á þá tekjumeiri og henda frá sér tekjustofnum, ég nefni auðlegðarskatt og orkuskatt og miklum fjárhæðum í veiðigjöldum á stórútgerðina. Hún kýs að fórna þessu - til þess að gera hvað? Að ýta enn undir ójöfnuð í landinu. Ég gef ekki mikið fyrir það þegar stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar koma upp og kveinka sér undan því að þetta mál sem liggur hér fyrir og er til umræðu kosti svo mikið að við höfum bara ekki efni á því. Það er ekki rétt að við höfum ekki efni á því heldur er kökunni vitlaust skipt og við eigum að hafa efni á því að bjóða elli- og örorkulífeyrisþegum okkar mannsæmandi laun til að framfleyta sér. Ég styð þetta mál heils hugar og tel að þetta sé stórt mál sem fari inn í þá umræðu sem er fram undan varðandi fjárlögin og almennt hvað varðar tekjur og útgjöld ríkissjóðs og hvernig þjóðarkökunni er skipt á milli landsmanna.
Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um byggingarsjóð Landspítala. Þetta er 4. mál þessa þings á þskj. 4. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Svandís Svavarsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir, Katrín Jakobsdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Ögmundur Jónasson. Þingflokkur Vinstri grænna stendur sem sagt sameinaður að frumvarpinu. Ég vil láta þess getið í byrjun umræðunnar að hæstv. heilbrigðisráðherra kom að máli við mig og lét mig vita af því að hann gæti því miður ekki verið viðstaddur umræðu um þetta mál, sem hann hefði annars haft áhuga á að vera, sökum annarra skyldustarfa og met ég það við hæstv. ráðherra að koma því á framfæri. Hins vegar mættu að ósekju vera fleiri hv. þingmenn eða aðrir hæstv. ráðherrar við umræðuna um forgangsmál stjórnarandstöðunnar. Ég ætla fyrst að gera grein fyrir almennum röksemdum fyrir málinu og fjalla síðan um einstaka greinar þess og nokkur önnur atriði. Hér er um ræða endurflutning á frumvarpi sem var lagt fram á síðasta þingi en málið náði ekki fram að ganga þá. Ég hygg að það hafi þó farið út til umsagnar og gengið eitthvað á milli nefnda þannig að nokkur vinna er til staðar við skoðun á málinu. Efnisleg staða á málinu er enn óbreytt hvað varðar óvissu um fjármögnun nýbyggingar Landspítalans. Má þar meðal annars vitna til þess að ríkisfjármálaáætlun til næstu fjögurra ára, sem hæstv. fjármálaráðherra lagði hér fram síðastliðið vor og var afgreitt að lokum á þinginu, gerði ekki ráð fyrir því að jafnstór fjárfesting og þessi rúmaðist innan þess ramma sem þar var teiknaður upp. Hann var reyndar mjög þröngur og ekki var gert ráð fyrir því að ríkið hefði til fjárfestinga árlega nema sem næmi 1,2% af vergri landsframleiðslu, sem er sögulega séð lágt hlutfall. Af greinargerð sem fylgdi tillögunni mátti ráða að inni í þeim tölum eða því svigrúmi var til dæmis ekki gert ráð fyrir stofnkostnaði við nýbyggingar meðferðarkjarna eða aðalbyggingar Landspítala – háskólasjúkrahúss í nágrenni við 45–50 milljarða kr. Þörfin fyrir endurnýjun á húsakosti Landspítalans er hins vegar vonandi nokkuð óumdeild. Ég held að sá þáttur málsins sæti ekki deilum að við verðum að taka af skarið og hefjast handa um að koma okkur upp sómasamlegu húsnæði fyrir þessa miðlægu kjarnastarfsemi í heilbrigðismálum þjóðarinnar þar sem er þjóðarspítali okkar. Menn deila um ýmsa aðra þætti málsins eins og staðsetningu sem ég vík aðeins að síðar. Hér er sem sagt lagður til einn kostur sem við stöndum frammi fyrir og eigum mögulegan til þess að tryggja á næstu nokkrum árum fjárframlög fjárveitingar til þess að geta ráðist í þetta þjóðþrifaverkefni, sem sagt með því að framlengja eða öllu heldur endurvekja auðlegðarskatt, nokkra skattlagningu á eignir allra ríkasta hluta landsmanna sem innheimtur yrði um nokkur ára skeið í þessu skyni. Ég kem betur að því síðar þegar ég ræði efni einstakra greina. Mikill undirbúningur hefur átt sér stað undir endurnýjun á húsakosti Landspítalans, í raun og veru á síðastliðnum tíu árum að minnsta kosti, og nú er svo komið, sem betur fer, að fyrir liggja fullbúnar áætlanir um nýbyggingar við Hringbraut og í undirbúningi er fullnaðarhönnun yfir sjálfa kjarnastarfsemi spítalans. Sömuleiðis hafa menn unnið að því að móta áætlanir um endurnýjun þess hluta núverandi húsakosts sem verður nýttur fyrir starfsemina, en miðað við núverandi stöðu mála er alveg ljóst að eiginlegar framkvæmdir munu ekki hefjast að óbreyttu nema tekið verði af skarið um það og tryggt að þær verði hægt að fjármagna. Menn geta sett inn 500 millj. kr. eða milljarð til þess að ljúka kannski hönnun eða öðru slíku, en það er alveg ljóst að þegar framkvæmdir hefjast þarf jafnvel tugi milljarða þau árin sem mest yrðu umleikis því að það er auðvitað ekki hagkvæmt að dreifa svona framkvæmd yfir mjög langan tíma. Ráðast þarf í sjálfa meginbygginguna og reisa á eðlilegum byggingarhraða og þá er alveg ljóst að til fellur mikill kostnaður á eins og hálfs til þriggja ára tímabili. Nú þekkjum við úr sögunni mörg fordæmi þess að menn hafa ráðist í mikilvæg þjóðþrifaverkefni með því að afla sérstaklega til þess tekna og eyrnamerkja málaflokkunum slíkar tekjur. Nægir þar að nefna nefskattinn sem gengur til Framkvæmdasjóðs aldraðra, markaðar tekjur sem hafa um árabil runnið til þessa málaflokks og hafa verið tekjustofninn sem fjármagnar nauðsynlega uppbyggingu í þjónustu við aldraða, ekki síst byggingu hjúkrunar- og dvalarheimila. Menn hafa almennt látið sig hafa það og ég held að ekki hafi verið miklar deilur um að framlengja þann skatt og viðhafa hann þó að hann sé auðvitað ekki sérstaklega til fyrirmyndar ef út í það er farið, flatur nefskattur á alla einstaklinga. Við getum nefnt dæmið um sérstaka skuldabréfaútgáfu ríkisins með skattalegum hvötum þegar menn luku við hringveginn, og þannig mætti áfram telja. Hér er því ekki verið að finna upp hjólið hvað það varðar og ég leyfi mér að fullyrða að þjóðin hefur fullan skilning á því að það kann að vera réttlætanlegt og nauðsynlegt að grípa til sérstakra ráða til að lyfta þessu grettistaki, sem er satt best að segja ekkert óskaplegt grettistak, séð í ljósi þjóðarauðs Íslendinga um þessar mundir og landsframleiðslu sem er að nálgast 2.000 milljarða, að byggja meðferðarkjarnahús fyrir Landspítalann upp á 45–50 milljarða. Það er nú ekki þannig að menn eigi að mikla það óskaplega fyrir sér. En staðan hefur verið sú að menn hafa borið því við að þessi áform séu í biðstöðu vegna þess að takmarkað svigrúm innan ríkisfjármálanna rúmi þau ekki. Út af fyrir sig mætti benda á að núverandi ríkisstjórn hefur þegar afsalað miklu meiri tekjum á ári hverju en þyrfti til þess að byggja spítalann bara með því að sleppa auðlegðarskattinum, lækka veiðigjöld, henda út orkuskatti, fella niður tolla, vörugjöld, lækka tekjuskatt á miðtekjur og svo framvegis. En gott og vel, ef það verður til þess að koma aftur skriði á þessi mál erum við alla vega með þá tillögu að fara þá leið á nýjan leik að endurvekja auðlegðarskatt, þ.e. að allra ríkustu fjölskyldurnar eða einstaklingarnir í landinu leggi sérstaklega af mörkum í krafti auðs síns. Ég kem betur að þeirri útfærslu sem honum er þá fyrirhuguð í þessu frumvarpi í lítillega breyttri mynd frá því sem var. Um sameiningu Landspítalans á einn stað þarf varla og vonandi ekki að ræða. Landspítalinn er rekinn á mörgum stöðum en ekki bara tveimur eins og oft mætti ætla af umræðunni, þ.e. að öll starfsemin sé annars vegar við Hringbraut og hins vegar í Fossvogi, en svo er nú ekki. Spítalinn er í reynd með starfsemi á miklu fleiri stöðum, en meginsjúkrahússtarfsemin fer þó fram á þessum tveimur stöðum með gríðarlegu óhagræði sem því fylgir. Af þeirra ástæðu einni er mjög brýnt að sameina spítalann. Í því er falið ótvírætt rekstrarhagræði og um leið er verið að koma starfseminni inn í nútímahúsnæði sem samræmist kröfum tímans. Það skyldi enginn vanmeta í þessum efnum hversu brýnt það er orðið fyrir okkur að byggja yfir sérhæfða nútímaheilbrigðisþjónustu eins og hún er og gerir kröfur til í dag. Þrátt fyrir okkar gamla, góða og glæsilega Landspítala, sem verður að sjálfsögðu passað upp á, hefur svo mikið vatn til sjávar runnið og þróunin og breytingarnar eru svo örar, meðal annars í vissum, mjög sérhæfðum og dýrum og fyrirferðarmiklum búnaði sem í sumum tilvikum er erfitt og jafnvel ekki hægt að koma inn í núverandi húsnæði. Það má til dæmis segja, ef nú loksins er að rætast úr með kaup á jáeindaskanna eða öllu heldur að þiggja að gjöf jáeindaskanna til Íslands, að gott hefði verið að hafa nýtt og stórt meðferðarkjarnahúsnæði sem væri meðal annars vel hannað fyrir slík tæki og tól. Með því er líka séð fyrir því að okkar sérmenntaða fagfólk á þessu sviði komist í fyrsta flokks húsnæði, fái fyrsta flokks vinnuaðstæður og það sé aðlaðandi og spennandi valkostur að vinna á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Því er nú ekki aldeilis að heilsa í dag, samanber þær fréttir sem til dæmis hafa komið um heilsuspillandi aðstæður á skrifstofum sérfræðilækna, myglusveppi, leka glugga, skrifstofur í gámum og allt hvað er. Veruleikinn er sá - ég man ekki nákvæmlega hlutfallstölurnar - að 30–40% að minnsta kosti af húsakosti Landspítala – háskólasjúkrahúss eru ónýt, hann er ekki boðlegur og í raun er verið að kasta peningum í að reyna að halda við og sinna lágmarksviðhaldi á húsnæði sem á sér enga framtíð sem slíkt í þessari starfssemi. Ég held því fram að þetta séu líka mikilvæg viðbrögð við þeim vanda sem þegar blasir við og kemur að því að tryggja mönnun þessarar starfsemi, nógu erfiður er nú sá slagur samt hvað varðar samkeppni um hæft fólk, launakjör og því um líkt, eins og við þekkjum, þótt ekki bætist við að vinnuaðstæðurnar og vinnuumhverfið sé óaðlaðandi og tæpast boðlegt. Ég býð satt best að segja ekki í það hvernig ástandið hefði verið á Landspítalanum ef að þetta ljós hefði þó ekki logað undanfarin ár að í sjónmáli væri að hefjast handa um byggingu nýs spítala. Ég veit það vel af samtölum við fólk sem þarna vinnur og er ágætlega tengdur inn á Landspítala – háskólasjúkrahús að bygging nýs spítala hefur logað eins og ljós í myrkrinu þegar að þessi starfsemi hefur átt í mjög að vök að verjast vegna ónógra fjárveitinga, vegna bágra kjara, mikils vinnuálags og slíkra hluta. Þá að tekjustofninum sem hér er lagður til, þ.e. auðlegðarskattinum sem hér er lagt til að verði framlengdur, að vísu í lítillega breyttri mynd, og er nú skaði að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem gerði einmitt auðlegðarskatt að umræðuefni um fyrra þingmál, sé á brott horfinn því að hann taldi að þeir sem greiddu auðlegðarskattinn væru aðallega fátækar eða tekjulágar ekkjur. Það er gömul mantra sem Sjálfstæðisflokkurinn kann mjög vel að fara með þegar hann er að búa til eitthvert hugmyndafræðilegt skjól fyrir það að eignafólk og efnafólk eigi alls ekki að borga skatta. Þá er alltaf hægt að finna einhvern snúning á því að það sé svo ósanngjarnt, til dæmis að tekjulágar ekkjur lendi í því að greiða auðlegðarskatt. Það sama var notað gegn eignarsköttunum á sínum tíma sem sjálfstæðismenn skírðu upp og kölluðu ekknaskatt. Hér er ekki um að ræða almennan eignarskatt að ræða heldur skatta á auð sem er yfir verulega háum mörkum í augum alls venjulegs fólks, þ.e. að einstaklingar með skuldlausa eign upp á 75 millj. kr. og hjón með skuldlausa eigin upp á 100 millj. kr. greiði í skatt segjum 1,25% af þeim auði sem þar er fyrir ofan. Þannig að ekkjur hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar hafa nú verið býsna efnaðar ef þær hafa greitt einhvern auðlegðarskatt að marki, eða hitt sem líklegra er - jú vissulega geta einstaklingar, sem eiga mjög stóra og verðmæta fasteign skuldlaust, lent örlítið upp í eignarskattsmörkunum, en ég hygg að það sé sjaldgæft að menn eigi hér íbúðarhús fyrir mikið meira en 100 millj. kr. eða svo. Og vel að merkja, menn greiða einungis af því sem þar fyrir ofan þannig að oftast er þá um að ræða mjög óverulegar fjárhæðir. Hverjir eru hinir eiginlegu greiðendur auðlegðarskatts þegar það er skoðað, eins og það birtist í álagningu ríkisskattstjóra undanfarin ár? Það var tiltölulega fámennur hópur sem bar uppi obbann af greiðslunum. Það voru milljarðamæringarnir, þeir sem áttu 1.000 eða 3.000 milljarða eða eitthvað slíkt sem greiddu vissulega talsverðar fjárhæðir. Síðan var nokkur fjöldi sem rétt sleikti eignamörkin og greiddi af 5 millj. kr. eða 10 millj. kr. sem voru umfram frítekjumörkin í hreinni skuldlausri eign. Til að mæta þeirri gagnrýni, sem á vissulega alveg rétt á sér og ég hef aldrei gert lítið úr, að það kunni að vera ósanngjarnt að leggja að jöfnu þá sem eiga að uppistöðu til hina hreinu eign í íbúðarhúsnæði til eigin nota og hina sem eiga mjög miklar hlutabréfaeignir eða fjármunaeignir þá er lögð til sú breyting að þegar um er að ræða að hluti af hinni hreinu eign sem myndar stofn til eignar auðlegðarskatts, er í húsnæði viðkomandi aðila til eigin nota, þ.e. húsnæði sem viðkomandi býr í, skuli dragast frá 30 millj. kr. frá í tilviki skattskylds einstaklings og 40 millj. kr. í tilviki skattskyldra hjóna. Með öðrum orðum, það kemur viðbótarfrítekjumark inn gagnvart auðlegðarskattstofninum þegar um er að ræða íbúðarhúsnæði viðkomandi til eigin nota. Það mun væntanlega leiða til þess að greiðendum auðlegðarskatts svona útfærðum mundi fækka allverulega, þ.e. talsvert stór hópur mundi detta niður fyrir frítekjumörkin, eða fríeignarmörkin er nú réttara að tala um hér, en eftir stæðu hinir sem ættu mjög miklar fjármunaeignir, eignir í hlutabréfum og öðrum verðmætum sem mynduðu stofn til slíks auðlegðarskatts. Lauslega áætlað, ég undirstrika að það er lauslega áætlað, mundi þetta lækka tekjur af auðlegðarskatti um svona 1 milljarð króna, 1.000 millj. kr. plús/mínus. Það er svolítið erfitt að reikna það nákvæmlega út nema hafa til þess gögn frá fyrstu hendi úr álagningu hjá skattinum, en miðað við fjöldann sem greiddi eignarskatt og ef maður gefur sér að um helmingur þeirra að minnsta kosti mundi nýta slíkt frítekjumark, ætti þetta ekki að vera fjarri lagi. Engu að síður er ljóst, til að koma til móts við þá gagnrýni að fólk sem aðallega á eign sína í eigin húsnæði, að engin ástæða er til að ætla að tekjur af skattinum svona útfærðum og með þessari breytingu yrðu minni en 9–10 milljarðar kr. árlega þegar hann kæmi þá til greiðslu að ári liðnu. Það eru sterkar vísbendingar um að auðlegð þessa hóps landsmanna fari ört vaxandi. Sú þróun var vel komin í gang með býsna sterkum hætti síðustu tvö árin sem auðlegðarskattur var lagður á eða kom til greiðslu, að skattstofninn var að stækka. Með öðrum orðum, þrjú til fimm þúsund ríkustu fjölskyldurnar eða einstaklingarnir á Íslandi auka auð sinn hratt þessi missirin. Í fyrsta lagi má horfa til hluta eins og vaxandi verðmætis hlutabréfa í skráðum félögum eða almennt í fyrirtækjum. Það hefur verið alveg ágæt ávöxtun á fjármunum, eins og við sjáum á ávöxtun fjárfestingarsjóða og séreignarsparnaðarsjóða og annarra slíkra hluta. Í þriðja lagi og ekki síst er það auðvitað þessi hópur sem nýtur umfram alla aðra góðs af því þegar hagkerfið tekur við sér og er í uppsveiflu. Það liggur í hlutarins eðli að það eru blómatímar fyrir þá sem eiga mikinn auð fyrir, eiga í fyrirtækjum, eru í viðskiptum eða ávaxta fé sitt og fjárfesta miklar fjármunaeignir, þegar hagkerfið eflist, þeir auka auð sinn hratt við slíkar aðstæður. Ég hef því ástæðu til að ætla að jafnvel þó að menn lækkuðu skatthlutfallið þó nokkuð væri eftir sem áður tiltölulega auðvelt að innheimta 8–10 milljarða kr. árlega með auðlegðarskatti, jafnvel með lægra skatthlutfalli en gert var á árunum sem hann var við lýði, 11 til og með 16, eins og hann upphaflega lagður á. Það vildi ég segja um tekjustofninn sem þarna er lagður til. Það er augljóst mál að með innheimtu auðlegðarskatts á mildara formi og jafnvel með lægra skatthlutfalli en var á sínum tíma af vaxandi auði þeirra sem mundu greiða hann er mjög auðvelt að afla tekna til þess að byggja meðferðarkjarna nýs Landspítala – háskólasjúkrahúss á um fimm ára tímabili. Skatturinn væri lagður á í mjög þjóðhagslega mikilvægum og gildum tilgangi og þar af leiðandi er engin ástæða til að óttast um lögmæti hans. Á það reyndi fyrir dómi á sínum tíma, það var ósáttur aðili sem ekki var sáttur við að leggja sitt af mörkum með þessum hætti til að byggja upp Ísland sem lét reyna á það fyrir dómi hvort hann kæmist undan skattinum en skatturinn hélt í einu og öllu og var dæmdur lögmætur enda þekkt að svigrúm stjórnvalda til málefnalegrar skattlagningar er mjög mikið. Þá aðeins að einstökum greinum frumvarpsins. Það er í sjálfu sér einfalt í sniðum. Þó er rétt að fara nokkrum orðum um að gert er ráð fyrir því samkvæmt 1. gr. og reyndar einnig 2. og 3. gr. að stofnaður verði sérstakur byggingarsjóður Landspítala sem verði sjálfstæður sjóður í vörslu fjármála- og efnahagsráðuneytis. Hann verður starfræktur í því skyni að fjármagna nýbyggingar og meiri háttar endurnýjun húsakosts Landspítala, aðalsjúkrahúss og háskólasjúkrahúss okkar. Hlutverk þessa sjóðs yrði eingöngu það að taka við tekjum sínum og eftir atvikum ávaxta þær samkvæmt lögunum. Sjóðnum yrði jafnframt heimilt að taka við frjálsum framlögum, enda væru þau afhent sjóðnum kvaðalaust í þeim tilgangi að renna til uppbyggingar Landspítala. Fjármunum yrði eingöngu varið til endurgreiða ríkissjóði útlagðan stofnkostnað vegna nýbyggingar og meiri háttar endurnýjunar húsakosts Landspítala eftir því sem framkvæmdum mundi vinda fram og fjármunir leyfðu. Tekjur af auðlegðarskatti samkvæmt ákvæði til bráðabirgða nr. XXXIII í lögum um tekjuskatt, sem endurvakin eru í 6. gr. frumvarpsins, rynnu til byggingarsjóðs Landspítala. Það má spyrja: Hvers vegna að stofna sérstakan sjóð og marka tekjur? Jú, það er einfaldlega vegna þess að með lagaumgjörð af þessu tagi væri hafið yfir allan vafa og eytt allri tortryggni um að þessir fjármunir eins og þeir legðu sig rynnu til þessa verkefnis, þeir færu ekki í ríkissjóð heldur í sérstakan byggingarsjóð, færu á sérstakan reikning samkvæmt sérlögum og að óheimilt væri að ráðstafa þeim til nokkurra annarra verkefna, þannig að þeir sem að greiddu auðlegðarskattinn væru vissir í sinni sök að hann rynni þá til þessa þarfa verkefnis. Ég ætla að leyfa mér að trúa því að rétt eins og langflestir sættu sig við að greiða auðlegðarskatt til að hjálpa við að byggja upp Ísland eftir hrunið mundu langflestir með nokkuð glöðu geði greiða auðlegðarskatt í fimm ár til þess að byggja nýjan Landspítala – háskólasjúkrahús. 4. gr. gerir ráð fyrir því að sjóðnum væri heimilt að greiða fyrir fram að einhverju leyti á undan tekjum með því að taka þá lán eða minnsta kosti að veita skuldbindingar um slíkar greiðslur út á væntar tekjur, en þó aldrei meira en 4/5 af því sem áætlanir gerðu ráð fyrir að hann mundi fá á grundvelli sinna mörkuðu tekna. Það er haft með í því tilfelli ef að slíkar aðstæður kæmu upp væri innbyggður ákveðinn sveigjanleiki í kerfið og ríkið gæti þá ekki borið fyrir sig að það þyrfti að bíða eða staldra við í byggingaráformunum af því að tekjurnar væru ekki allar í húsi. Lögin öðlast að sjálfsögðu þegar gildi og svo kemur 6. gr. sem framlengir og breytir nokkuð gildi þeirra bráðabirgðaákvæða í tekjuskattslögunum sem auðlegðarskatturinn byggði á á sínum tíma. Auðlegðarskattur eða stóreignaskattur er vel þekkt fyrirbæri og er lagður á víða í löndum í kringum okkur, bara á mismunandi formi. Er kannski nærtækast að nefna þar Noreg þar sem að um áralangt bil, ég veit nú ekki alveg hversu langt aftur, hefur verið lagður sérstakur auðlegðarskattur á ríkasta hluta norsku þjóðarinnar. Hann heitir á því máli formúuskattur eða „formueskatt“ af því að auður er þar formúur, það er reyndar til í íslensku líka. Þó að einstaka öfgahægrimenn hafi verið að nudda stundum á móti þessum skatti í Noregi er tiltölulega breið samstaða um að leggja hann á í hinum olíuríka Noregi. Ekki er það nú vegna þess að þeir séu í einhverjum sérstökum vandræðum með ríkisfjármál sín eða voru það að minnsta kosti ekki fyrr en olíuverðið féll. Iðulega er ríkissjóði skilað með um 15% afgangi og Norðmenn lögðu það til hliðar í sjóðinn, en þeir lögðu ekki af formúuskattinn, auðlegðarskattinn. Af hverju ekki? Af því að í norskum stjórnmálum fannst mönnum bara réttlátt og eðlilegt að hafa þetta svona, að ríkasta fólkið í landinu legði sérstaklega af mörkum, í staðinn væri þá annaðhvort hægt að hlífa tekjulægsta fólkinu aðeins meira við skattlagningu eða gera betur í velferðarþjónustunni og svo framvegis. Það er auðvitað pólitísk hugsun á bak við það. Í þriðja lagi, frú forseti, örfá orð um staðsetningarmálið sem verið hefur mjög til umræðu að undanförnu og hefur aftur vaknað upp sú umræða þannig að maður er svolítið hugsi yfir því. Í mínum huga er það afgreitt mál fyrir alllöngu síðan. Ég skil mjög vel að um það geti verið og hafi verið skiptar skoðanir hvar ætti að bera niður í þeim efnum en niðurstaðan eftir áralangan undirbúning og mörg samtöl og samræður og margar skýrslur varð alltaf sú sama, að skynsamlegasti kosturinn væri að byggja við Hringbraut. Sérstaklega var það eftir hrun þegar menn fóru að endurskoða nokkuð fyrri áform og reyna að aðlaga þau betur að okkar þáverandi og sumpart núverandi efnahagslega veruleika, að leita aðeins hagkvæmari lausna í þessu og kostur væri og eitthvað sem hægt væri að ráðast í og ekki þyrfti frekari undirbúning. Allt á það við um staðsetninguna við Hringbraut, þar er öllu skipulagsferli lokið, það er allt klárt sem að því snýr. Ríki og borg og stjórnendur Landspítala eru sammála um þessa niðurstöðu, samanber blaðagrein sem kom frá hæstv. ráðherra, borgarstjóra og forstjóra Landspítalans. Það er alveg ljóst að ef menn ætla að fara að stofna því aftur í óvissu með umræðum um allt aðra nálgun, allt aðra lausn, gæti orðið stórslys, þ.e. að áformin mundu frestast um fjöldamörg ár því að það þyrfti að byrja á grunni, fyrst að velja hinn nýja stað, tryggja þar land ef það væri ekki land sem ríkið ætti, fara með það algerlega í gegnum skipulagsferli frá grunni. Síðan þyrfti að hanna algerlega frá grunni aftur nýja byggingu og væntanlega þyrfti, ef menn væru að falla frá því að nota nokkuð af eldra húsnæði spítalans, að gera nýjar húsrýmisáætlanir og nýja þarfagreiningu á því öllu saman miðað við byggingu „komplett“ spítala á nýjum stað. Í hinum besta heimi allra heima þegar menn ættu nóga peninga er það flott lausn að byggja nýjan spítala frá grunni með öllu og vera ekkert að nota eldri hús, sum hver eru að vísu nýleg eins og barnaspítalinn. En ég held, og það hefur orðið mín niðurstaða eftir að hafa farið í gegnum þessi mál aftur og aftur, að þetta sé sá raunhæfi kostur sem við höfum fyrir framan okkur, getum ráðist í og að hann sé góður. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að það verði góð lausn fyrir Landspítala – háskólasjúkrahús að fá nýja og stóra meðferðarkjarnabyggingu og yfir mikilvægustu hluta starfseminnar og nýta svo það besta af núverandi húsnæði. Ég hef áhyggjur af hinu þó að það séu ýmis gild rök í máli þeirra sem tala fyrir því að best hefði kannski verið að byggja alveg frá grunni, en ég óttast að sá biti yrði stór, dýr, honum yrði erfitt að kyngja, en mest óttast ég þó það óvissuástand og það millibilsástand sem kæmi upp á meðan menn væru þá að fara með málið yfir í þann farveg. Gleymum þá ekki því að þá kæmi upp gjörbreytt staða hvað það snertir að starfræksla Landspítalans yrði kannski næstu tíu árin í húsnæði sem ætti síðan að afskrifa. Þá yrði auðvitað ekki vel séð að leggja mikla peninga í viðhald og úrbætur á meðan ef húsnæðið ætti síðan að fara í önnur not þegar menn gætu loksins flutt einn góðan veðurdag yfir í glænýjan spítala. Um það ætla ég ekki að hafa fleiri orð en legg til að lokum þessarar umræðu að málið gangi til hv. velferðarnefndar og vil færa fyrir því þau rök að þangað fór þetta mál í fyrra og þangað hafa önnur þingmál sem tengjast byggingarmálum Landspítalans farið. Vissulega eru hlutar þessa máls skattatæknilegs eðlis og mætti færa fyrir því rök að það mætti að ósekju ganga til efnahags- og viðskiptanefndar sem fer með skattamál. Sömuleiðis er þetta auðvitað stórt fjárhagsmál og fjárlaganefnd getur vel gert tilkall til þess að það sé að hluta til að hennar verksviði. En það tel ég þá einfaldast að leysa með því að velferðarnefnd sem hefur haft þessi mál leiti álits þessara nefnda, annarra eða beggja. Mín tillaga er því sú sama og í fyrra, frú forseti, að málið gangi til hv. velferðarnefndar.
Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um byggingarsjóð Landspítala sem ég er einn af meðflutningsmönnum að líkt og allir þingmenn í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Mig langar í upphafi ræðu minnar um þetta mál að segja að ég held að það sé alveg hárrétt sem 1. flutningsmaður, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sagði í framsöguræðu sinni um að nauðsyn byggingar á nýjum Landspítala væri líklega óumdeild í íslensku samfélagi. Ég held að alveg sé óhætt að segja það, það skilja allir og vita að við núverandi húsakost er ekki hægt að búa öllu lengur og það verður að byggja nýjan spítala. Til þess að framkvæmdir geti hafist þarf fjármuni og það er það sem þetta frumvarp gengur út á, að stofna byggingarsjóð fyrir Landspítalann til að tryggja þá fjármuni sem þarf til þess að af byggingunni geti orðið. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi í framsöguræðu sinni þá umfjöllun sem varð hér í sumar um jáeindaskannann, sem Landspítalinn fékk að gjöf. Hann bíður afhendingar og þess að hægt sé að taka hann í notkun, bíður þess að byggt verði utan um hann. Það segir kannski meira en mjög mörg orð um þá fáránlegu stöðu sem komin er upp í heilbrigðismálum þjóðarinnar, að ekki sé hreinlega hægt að taka nýjustu og bestu nauðsynlegu lækningatól í gagnið vegna þess að húsakosturinn er svo gamall, að hluta til svo úr sér genginn að hann hentar engan veginn fyrir þau tæki og tól sem nauðsynleg eru í nútímaheilbrigðiskerfi. Í greinargerð með frumvarpinu er komið inn á að mikilsvert sé að bregðast við þeim vanda sem blasir við þegar kemur að því að tryggja mönnun í heilbrigðiskerfinu og að við þurfum að geta keppt um hæft starfsfólk við aðrar heilbrigðisstofnanir sem eru betur settar með tilliti til búnaðar og húsakosts. Það er gríðarlega mikilvægt að við höldum þessu mikilvæga og vel menntaða fólki í landinu og við störf í heilbrigðisgeiranum. Við þekkjum vitanlega öll þá umræðu sem hefur verið undanfarin missiri um það að við séum að missa mikilvægt, vel menntað og gríðarlega hæft starfsfólk úr landi, ekki einungis vegna þess að það lítur til þess að geta fengið betri laun annars staðar heldur einnig vegna þess að víða erlendis er auk betri launa boðið upp á betri vinnuaðstöðu. Og þá erum við einungis að tala um vinnuaðstöðu starfsfólks en höfum ekki einu sinni minnst á aðstæður notendanna, sjúklinganna sem þurfa einhverra hluta vegna að leggjast inn á spítala. Það hlýtur að segja sig sjálft að allar aðstæður til að ná bata fyrir fólk sem neyðist til þess að leggjast inn í húsnæði sem heldur kannski ekki í öllum tilfellum vatni og vindum og þar sem er of þröngt, þar sem of margir eru í herbergi, of margir sem þurfa að sameinast um salerni, eru miklu verri en í rúmgóðu og nýju húsnæði þar sem auk þess er hæft og vel menntað starfsfólk sem sinnir því. Þetta þarf auðvitað að fara saman og ég er viss um að fólk er mun fljótara að ná sér eftir veikindi ef það leggst inn á spítala þar sem húsnæðið er ekki gamalt og úr sér gengið. Auðvitað ætti það að vera forgangsatriði hverrar þjóðar að hlúa að innviðunum og þá alls ekki síst heilbrigðis- og velferðarmálunum. Það er kostnaður sem hlýst af því að reka velferðarsamfélag og nútímaspítalar eru einfaldlega hluti af því og þess vegna þarf að afla tekna til þess að hægt sé að ráðast í byggingu. Það er auðvitað ekkert ódýrt að byggja nýtt þjóðarsjúkrahús fyrir eitt stykki þjóð þó að fámenn sé og jafnvel þó að einhverjar af eldri byggingunum sé hægt að nota þá kostar þetta vitanlega peninga. Í mínum huga er þetta hreinlega að verða spurning um hvort yfir höfuð sé vilji til þess að hafa hér velferðarsamfélag eða hvort framtíðarstefna Íslands sé sett á samfélag þar sem hinir efnameiri blómstra á kostnað hinna efnaminni vegna þess að ekki megi láta þá greiða til samfélagsins í takti við getu þeirra og fyrir vikið séu ekki til peningar til þess að vinna að verkefnum sem eru nauðsynleg til þess að velferðarsamfélagið geti þrifist. Ég tel að bygging nýs Landspítala sé einmitt dæmi um slíkt verkefni, það er einfaldlega verkefni sem er nauðsynlegt að ráðast í til þess að velferðarsamfélagið okkar geti þrifist. Ég held að sú leið sem hér er lögð til, að koma á fót sérstökum byggingarsjóði vegna byggingar Landspítala þar sem tekjur af auðlegðarskatti, þ.e. skatttekjur sem koma frá þeim sem eru allra best stæðir í samfélagi okkar, eins og hún er útfærð í 6. gr. frumvarpsins, sé bæði skynsamleg og sanngjörn. Hún geti orðið til þess, ef frumvarpið verður samþykkt á þessu haustþingi, að hægt verði að hefjast handa og ráðast í þessa byggingu þannig að að nokkrum árum liðnum höfum við nýjan Landspítala sem ætti að verða aðlaðandi vinnustaður fyrir starfsfólk í heilbrigðisgeiranum og góður staður fyrir þá sem þurfa að nýta sér spítala vegna veikinda. Það yrði jafnframt gríðarlegur þáttur í því að efla velferðarsamfélagið þar sem þeir sem á þurfa að halda fá heilbrigðisþjónustu í boðlegu húsnæði. Ég vona því að þetta frumvarp verði samþykkt.
Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um byggingarsjóð Landspítala þar sem lagt er til að byggingarsjóður Landspítalans verði fjármagnaður með auðlegðarskatti á árunum 2017–2021. Ég tel það vera mjög góða leið til þess að hrinda því í framkvæmd sem svo lengi er búið að ræða um, að byggja nýjan Landspítala eða að bæta það húsnæði og byggja við kjarnastarfsemi Landspítalans frá því sem nú er. Ég er ekki viss um að það sem kemur fram í ríkisfjármálaáætlun dugi til þess að hrinda þessum framkvæmdum af stað sem skyldi, það er bara ekki nægilegt fjármagn sem er áætlað í það og engin vissa um það næstu árin eins og þetta lítur út núna. Þess vegna leggjum við þingmenn Vinstri grænna þetta frumvarp fram þar sem við teljum að þetta sé góð leið til þess að fjármagna byggingu nýs Landspítala. Það þekkja allir þær aðstæður sem þarna eru. Landspítalinn er starfræktur, hefur mér verið sagt, á 17 stöðum út um borg og bý hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er óásættanleg vinnuaðstaða sem slík og dýrt í rekstri. Landspítalinn er orðinn mjög viðhaldsfrekur. Komið hafa upp ýmis dæmi um sveppasýkingar og annað því um líkt sem auðvitað er ekki boðlegt á hátæknisjúkrahúsi þjóðarinnar. Það er heldur ekki ásættanlegt þegar í pípunum er að endurbyggja Landspítalann að það þurfi frá ári til árs að vera að setja í viðhald 3 milljarða, allt að því og kannski meira, sem hefði verið hægt að nýta þá í framkvæmd spítalans eða nýbyggingu. Þess vegna má ekki dragast lengur að ráðast í þær framkvæmdir. Þessi leið er mjög góð til þess að gera það í ákveðnum og öruggum skrefum og vera ekki að draga lappirnar í þessu efni eins og því miður virðist vera frá því að núverandi stjórnvöld tóku við. Margt spilar inn í þarna. Við þekkjum harða kjarabaráttu starfsfólks á Landspítalanum, hvort sem það eru læknar, hjúkrunarfræðingar, sjúkraliðar eða aðrar stéttir þar, að átt hefur sér stað mikil kjarabarátta í heilbrigðisgeiranum og þar eru vinnuaðstæður á höfuðsjúkrahúsi landsmanna sem spilar líka inn í að mikil óánægja er hjá heilbrigðisstarfsfólki sem starfar þar og allar aðstæður skipta máli þegar fólk er að ræða þar líka um kaup og kjör. Allt hangir þetta saman. Við megum ekki við því sem þjóð að missa frá okkur fjölda menntaðra einstaklinga, heilbrigðisstarfsfólk, hvort sem það heitir sjúkraliði, hjúkrunarfræðingur, læknir eða annað það starfsfólk sem starfar á hátæknisjúkrahúsinu okkar eða í öðrum heilbrigðisstofnunum. Rætt hefur verið um staðsetninguna og ég tel að það mál eigi að vera útkljáð. Mér finnst ekki gott að hæstv. forsætisráðherra sé að hringla með það mál núna eins og hann hefur gert og tel að það sé ekki til þess fallið að ýta undir að menn klári núna en fari ekki að velkjast með það áfram í kerfinu. Búið er að taka þessa ákvörðun og þó það megi alltaf segja að það hafi verið betra að byggja nýjan Landspítala fá grunni þá er þó búið að velta þessu finnst mér það lengi fyrir sér að við eigum að standa við þá niðurstöðu að byggja eigi þetta kjarnahúsnæði upp við Hringbraut. Varðandi þá fjármögnun sem við í Vinstri grænum leggjum hérna til, auðlegðarskattinn, hafa þær vangaveltur svo sem verið í umræðunni af hverju þeir sem eiga þetta miklar eignir eigi að standa undir byggingu nýs Landspítala sem á að þjóna öllum landsmönnum. Ég tel mjög eðlilegt að þeir efnamestu komi þar sterkt inn og að aðrir landsmenn sem ekki greiða auðlegðarskatt haldi auðvitað áfram að greiða sína skatta og skyldur og það fjármagn nýtist til velferðarkerfisins, meiri fjármunir eru þá til skiptanna þar. Auðvitað greiða allir landsmenn í rekstur þá Landspítalans nú og framtíðinni. Ég tel því þetta vera eitthvað sem þeir sem hafa þessar miklu eignir ættu að vera stoltir af að geta lagt sinn skerf til að byggja nýjan Landspítala hratt og örugglega. Ég efast ekkert um að stærstur hluti þess fólks sem þarna fellur undir að greiða auðlegðarskatt á þessum árum muni gera það með glöðu geði. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég tel þetta bara vera stórt og mikið mál sem þingið ætti að sameinast um og geta hrint þessari framkvæmd af stað og séð fyrir endann á því og verið þarna með örugga fjármögnun til þess að sameiginlega verkefnis allrar þjóðarinnar til framtíðar.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu fyrir hönd þingflokks Bjartrar framtíðar sem hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra að hefja vinnu við gerð frumvarps til almennrar löggjafar um lýðháskóla á Íslandi. Markmið löggjafarinnar verði að gera lýðháskóla að viðurkenndum valkosti í menntun sem njóti lagalegrar umgjarðar og stuðnings hins opinbera. Við vinnuna verði horft til þess fyrirkomulags sem gildir um starfsemi lýðháskóla annars staðar á Norðurlöndum. Ráðherra leggi fram frumvarp eigi síðar en á vorþingi 2016.“ Þetta er í annað sinn sem við leggjum fram þessa þingsályktunartillögu. Hún var lögð fram seint á síðasta þingi og komin er ein umsögn sem var jákvæð. Ástæðan fyrir að við gerum þetta er að okkur finnst mikilvægt að gera rekstrarumhverfi lýðháskóla sambærilegt því sem þekkist annars staðar á Norðurlöndunum og vegna þess líka að lýðháskólar eru öðruvísi valkostur og eiga að vera hluti af menntaflórunni á Íslandi, finnst okkur. Margir Íslendingar þekkja lýðháskóla frá Norðurlöndunum, kannski sérstaklega Danmörku, þar sem þeir eru viðurkenndur valkostur. Íslendingar hafa sótt þangað og nú höfum við lýðháskóla á Seyðisfirði, LungA, þar sem hefur farið fram mjög mikið og gott starf en um starfsemi skólans ríkir alltaf einhver óvissa vegna þess að fjárframlög geta verið tilviljanakennd og enginn lagarammi eða reglur eru utan um starfsemina. Þó að skólinn hafi vissulega notið velvildar er mjög mikilvægt að geta skipulagt fram í tímann og eytt orkunni í að byggja upp skólann í stað þess að vera í stanslausum samskiptum við löggjafarvaldið og ráðuneytið til að reyna að ná utan um reksturinn og fá styrki. Við vitnum í skýrslu mennta- og menningarmálaráðuneytisins sem heitir Allir stundi nám og vinnu við sitt hæfi sem var birt 2012 þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: „Auka þarf fjölbreytni kennsluaðferða og nútímavæða framsetningu námsefnis í grunn- og framhaldsskóla til að mæta ólíkum þörfum og væntingum nemenda og glæða og viðhalda áhuga þeirra. Mikilvægt er að örva nemendur í verkefnabundnu og lausnamiðuðu námi og ýta undir frumkvæði, gagnrýna hugsun og skapandi starf nemenda. Nýta þarf nýja miðla sem nemendur nota utan skóla til að glæða áhuga þeirra á náminu og auka fjölþætt verkefnaskil t.d. á formi margmiðlunar.“ Hér er raunverulega verið að lýsa áherslum í starfi lýðháskóla þannig að við teljum að mikilvægi lýðháskóla í menntaflórunni sé óumdeilt. Síðan er vísað í að Alþingi hafi 21. maí 2007 samþykkt ályktun sem var flutt af fulltrúum í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins þar sem skorað er á ríkisstjórnir Íslands, Færeyja og Grænlands að beita sér fyrir því að stofnaðir yrðu norrænir lýðháskólar í þessum löndum. Með tillögu þessari leggjum við til að hafinn verði undirbúningur að gerð almennrar löggjafar um starfsemi lýðháskóla og skilgreint hvaða skilyrði og kröfur þeir þurfi að uppfylla til að fá starfsleyfi og einnig skilgreina hvernig eftirliti er háttað, hvernig mögulegar kæruleiðir væru og þar fram eftir götunum. Við bendum á að í því sambandi sé gáfulegt að líta til annarra Norðurlanda um fyrirmynd að löggjöf um lýðháskóla þar sem þeir hafa verið starfandi um áratugaskeið, árhundruð jafnvel. Við teljum að styrkur þeirra sé fjölbreytni. Áhersla getur ýmist verið lögð á listir, íþróttir eða hvað það nú er, og þetta yrði bara hrein viðbót við íslenska menntaflóru, skólaflóru. Við vonumst eftir að tillagan verði samþykkt en ekkert er því til fyrirstöðu að hæstv. menntamálaráðherra byrji nú þegar að undirbúa slíka löggjöf. Það er einn lýðháskóli starfandi og það ætti auðvitað nú þegar að vera einhver vinna í ráðuneytinu við að tryggja lagalega umgjörð utan um þann skóla þannig að fleiri skólar opni vonandi í framtíðinni.
Herra forseti. Mig langar að taka til máls og blanda mér í umræðuna um þessa tillögu til þingsályktunar um lýðháskóla, sem ég sé á lista flutningsmanna að er flutt af þingflokki Bjartrar framtíðar. Mér hugnast þessi tillaga óskaplega vel og tel, líkt og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir sagði í framsöguræðu sinni, að lýðháskólar séu öðruvísi valkostur en hefðbundnir bók- eða verknámsskólar. Ég er einfaldlega sammála því að þeir eigi að vera hluti af menntaflórunni á Íslandi. Ég held að tilkoma fleiri slíkra skóla, þá fyrir utan LungA á Seyðisfirði, hafi einfaldlega góð áhrif á íslenskt samfélag. Ég hygg að ýmsir þeirra nemenda sem ekki finna sig í hefðbundnum skólum gætu fundið sig í lýðháskólum og svo mundu auðvitað þeir sem finna sig nú þegar í hefðbundnu skólunum einnig geta fundið sig í þessum skólum. Ég tel að aukin þekking, aukin víðsýni og aukin innsýn í hin fjölbreyttustu mál sé ekki bara einstaklingnum til hagsbóta heldur hreinlega samfélaginu öllu. Án þess að ætla að hafa um það fleiri orð þá langar mig bara að segja hér og nú að ég sé mjög jákvæði fyrir þessari þingsályktunartillögu. Ég hlakka mjög til að sjá hver afdrif hennar verða, hvers konar umsagnir hún fær og hvers konar viðtökur hún fær í áframhaldandi meðferð þingsins. Eins og ég segi þá tel ég að hér sé góður kostur til að auka fjölbreytnina í hinu íslenska skólakerfi. Með stofnun lýðháskóla, ef þeim verður fundinn staður, held ég að hægt verði að fjölga í þeim hópi sem sækir sér frekari menntun.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og stuðninginn og tek auðvitað undir hvert orð. Það er einmitt eitt í þessu að erlendir nemendur koma líka hingað, til dæmis í lýðháskólann á Seyðisfirði, þannig að á sama hátt og við sækjum til útlanda þá er þetta líka tækifæri fyrir erlenda nemendur að koma hingað. Það er bara mjög spennandi og ekkert nema jákvætt um það að segja. Við ákváðum að hafa þetta eitt af forgangsmálunum, einmitt til þess að það fengi nægan tíma til að fara í ferli og fá umsagnir, vonandi sem flestar, og líka vegna þess að það eru önnur mál sem maður hefur mikinn áhuga á sem eru samt sem áður langsóttari. Það liggur svo fyrir að þetta þarf að gera að þess vegna er maður jákvæður á að ef það er ekki þegar byrjuð vinna í ráðuneytinu þá geti tillagan að minnsta kosti orðið til þess að ýta á slíka vinnu. Ég vonast bara eftir að málið fái góða meðferð í nefndinni og stuðning hér á þingi.
Forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um fullgildingu valfrjálsrar bókunar við samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Um hinn svokallaða OPCAT-viðauka er að ræða. Ályktunin sem lögð er til er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd valfrjálsa bókun við samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, sem samþykkt var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 18. desember 2002 og undirrituð fyrir Íslands hönd 23. september 2003, ásamt því að hefja án tafar undirbúning innleiðingar hennar hér á landi.“ Forseti. Samningur Sameinuðu þjóðanna um bann við pyndingum var fullgiltur af Íslands hálfu árið 1996. Með samningnum skuldbinda aðildarríki hans sig til að grípa annars vegar til ráðstafana til að framfylgja fortakslausu banni við pyndingum og annarri vanvirðandi meðferð eða refsingu og hins vegar til ráðstafana til að koma í veg fyrir að slík meðferð eigi sér stað. Með þessari þingsályktunartillögu er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að fullgilda valfrjálsa bókun við þennan samning. Bókunin kveður á um bæði innlent og alþjóðlegt eftirlit með stofnunum sem vista frelsissvipt fólk til að sporna gegn því að brotið sé gegn pyndingarsamningnum. Bókunin var undirrituð af hálfu Íslands árið 2003 í september af þáverandi utanríkisráðherra Íslands með fyrirvara um fullgildingu. Síðan eru liðin hvorki meira né minna en tólf ár og enn hefur samningurinn ekki verið fullgiltur og honum því ekki komið til framkvæmda hér á landi. Í bókuninni er kveðið á um eftirlit sjálfstæðra aðila sem falið er að heimsækja reglulega stofnanir sem vista frelsissvipta einstaklinga í þeim tilgangi að koma í veg fyrir pyndingar eða að önnur grimmileg eða vanvirðandi meðferð viðgangist. Eftirlit þetta á að vera tvíþætt og efni bókunarinnar mælir fyrir um stofnun og starfsemi bæði innlendra og erlendra eftirlitsaðila og skuldbindingum aðildarríkja þar að lútandi. Samkvæmt bókuninni er hinni alþjóðlegu nefnd falið að heimsækja með reglubundnum hætti þær stofnanir aðildarríkja sem vista frelsissvipta einstaklinga og gefa ríkjum tilmæli og ábendingar varðandi vernd gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri og vanvirðandi meðferð eða refsingu. Þá er nefndinni einnig falið að vera ríkjum til ráðgjafar um innlend eftirlitskerfi, stofnun þeirra og starfsemi, sem og að eiga samskipti við sjálfa eftirlitsaðila innan lands við ráðgjöf, þjálfun o.s.frv. Hið innlenda eftirlitskerfi sem aðildarríkjunum er ætlað að koma á þarf að geta framkvæmt reglulegar kannanir á meðferð og aðbúnaði frelsissviptra einstaklinga og gefið tilmæli eða ábendingar til stjórnvalda um það sem betur má fara, bæði hvað varðar framkvæmd og lagasetningu. Í bókuninni er sérstaklega kveðið á um skyldur ríkja til að veita eftirlitsaðilum, bæði innlendum og alþjóðlegum, aðgang að frelsissviptum einstaklingum og stofnunum, ótakmarkaðan aðgang að upplýsingum um fjölda frelsissviptra einstaklinga á hverri stofnun, fjölda slíkra stofnana og staðsetningu þeirra, allar upplýsingar um meðferð þeirra og aðbúnað, ótakmarkaðan aðgang að stofnunum sjálfum og möguleika á einkaviðtölum við frelsissvipta einstaklinga. Í bókuninni er líka vikið að vernd þeirra sem eftirlitsaðilar ræða við og afla upplýsinga hjá og er óheimilt að beita þá hvers kyns refsingu eða láta þá gjalda fyrir samskipti við eftirlitsaðilana. Aðildarríkin hafa líka skyldu samkvæmt bókuninni til að taka við tilmælum og ábendingum bæði hinna innlendu og erlendu eftirlitsaðila um það sem betur má fara, bæði hvað varðar framkvæmd og lagasetningu og eiga samskipti og samráð um innleiðingu breytinga eftir atvikum. Það sem þarf að gera í kjölfar fullgildingarinnar er annars vegar að tryggja með lögum að hin alþjóðlega undirnefnd um varnir gegn pyndingum geti sinnt því eftirliti hér á landi og njóti þeirra réttinda hérlendis sem bókunin kveður á um. Hins vegar þarf að ákveða hverjum skuli falið að sinna innlenda eftirlitinu sem bókunin kveður á um og setja um það viðeigandi ákvæði í lög. Ef okkur auðnast að fullgilda þessa bókun höfum við eitt ár frá fullgildingu til að ákveða hvernig við viljum haga innlendu eftirliti og koma því á koppinn. Með tilliti til þess hve langur tími er liðinn frá undirritun bókunarinnar telja flutningsmenn ekki unnt að bíða lengur með fullgildinguna. Með henni skapast þá skýr tímarammi fyrir þá vinnu sem hefja þarf við að koma eftirlitinu á fót. Flest þeirra ríkja sem við berum okkur saman við hafa nú þegar fullgilt bókunina, þar á meðal öll Norðurlöndin. Í nágrannaríkjum okkar, Danmörku, Noregi, Svíþjóð og Finnlandi, hefur umboðsmönnum þjóðþinganna verið falið með lögum að sinna hinu innlenda OPCAT-eftirliti. Umboðsmaður Alþingis hefur í reynd sinnt þessu eftirliti að nokkru leyti hér á landi, þó alfarið að eigin frumkvæði. Evrópunefndin gegn pyndingum lét þess hins vegar getið í nýlegri skýrslu sinni um Ísland að fram hefði komið á fundi nefndarinnar með Tryggva Gunnarssyni, umboðsmanni Alþingis, að stofnunin gæti ekki lengur sinnt reglulegu eftirliti á þessum vettvangi vegna fjárskorts og takmarkaðs mannafla. Þótt flutningsmenn tillögunnar taki ekki beina afstöðu til þess hverjum yrði falið að sjá um eftirlitið þykir þeim liggja beinast við að umboðsmanni Alþingis verði falið þetta hlutverk, með sama hætti og gert hefur verið í nágrannaríkjum okkar. Forsenda þess er að þeim auknu skyldum sem það fæli í sér fylgi aukið fjármagn. Forseti. Eins og ég nefndi fyrr í ræðu minni var OPCAT-bókunin undirrituð fyrir Íslands hönd 23. september 2003, fyrir tólf árum. Í þeirri undirritun felst viljayfirlýsing okkar Íslendinga og því er ekki um pólitískt deiluefni að ræða. Þessi tillaga var einnig flutt á síðasta þingi, 144. þingi, og mjög jákvæð nefndarálit um hana komu frá þremur fastanefndum Alþingis. Þetta voru stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, allsherjar- og menntamálanefnd og utanríkismálanefnd. Í athugasemdum nefndar Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum frá 8. júlí 2008 lýsir nefndin áhyggjum af því að engu lögformlegu eftirliti hefur verið komið á fót til að fylgjast með stofnunum sem svipta frelsissvipta einstaklinga hérlendis og hvetur nefndin til þess að valfrjálsa bókunin verði fullgilt eins fljótt og auðið er. Í skýrslu nefndar ráðherraráðs Evrópu um pyndingar til íslenskra stjórnvalda sem kom út í mars 2013 er mælst til þess að Ísland fullgildi bókunina og komi á sjálfstæðu eftirlitskerfi. Er þetta áréttað í skýrslunni sem sérstakt forgangsatriði Síðast en ekki síst hefur Afstaða – félag fanga og annarra áhugamanna um bætt fangelsismál og betrun fanga ítrekað hvatt til þess að bókunin verði fullgilt til að tryggja megi gott og sjálfstætt eftirlit með stofnunum sem vista frelsissvipta einstaklinga. Það kom fram ein ábending, breytingartillaga frá utanríkismálanefnd þegar málið var tekið fyrir í nefndinni á síðasta þingi og tókum við tillit til þess þegar við ákváðum að endurflytja það. Það er einlæg von mín að þetta mál verði tekið hratt fyrir í utanríkismálanefnd, en ég legg til að tillagan gangi til þeirrar nefndar einfaldlega af því að það er svo stutt síðan þessar þrjár þingnefndir voru einróma sammála um mikilvægi þess að þessi samningur yrði fullgiltur. Því vona ég að þetta verði eitt af þeim málum sem við náum að klára á næstu mánuðum. Ég endurtek að ég legg til að þessi tillaga gangi til hv. utanríkismálanefndar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. flutningsmanni Birgittu Jónsdóttur fyrir ræðu hennar. Ég er einn af meðflutningsmönnunum þessarar tillögu til þingsályktunar um að Alþingi feli ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd valfrjálsa bókun við samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, sem var, líkt og flutningsmaður rakti, samþykkt á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í lok árs 1982 og Ísland undirritaði 23. september 1983, ásamt því að hefja án tafar undirbúning við innleiðingu hennar hér á landi. Ég held að þessi samningur Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, sé með mikilvægari samningum sem gerðir eru og það er alveg gríðarlega mikilvægt að meðal þjóðanna séu til reglur um hvað má gera og þá sérstaklega hvað ekki má gera. Með þessari þingsályktunartillögu er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að fullgilda valfrjálsa bókun við þennan pyndingarsamning. Það er svolítið áhugavert þegar kemur að svona alþjóðasamningum að skoða tímalínurnar. Fram kemur í greinargerð að samningur Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum var samþykktur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna árið 1984 og hann fullgiltur af Íslands hálfu árið 1996, þannig að hér er svo sem ekki um alveg glænýtt mál að ræða. Svo var hins vegar samþykkt á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna árið 2002 valfrjáls bókun við pyndingarsamninginn sem tók gildi árið 2006, sem þáverandi utanríkisráðherra Íslands undirritaði strax í september árið 2003, þó með fyrirvara um fullgildingu. Og nú, heilum 12 árum síðar, erum við að ræða það hér í þinginu að þessa bókun þurfi að fullgilda. Mér finnst alltaf dálítið undarlegt hversu langan tíma það tekur að klára mál eins og þetta sem, líkt og hv. flutningsmaður Birgitta Jónsdóttir nefndi í framsöguræðu sinni, er ekki pólitískt í eðli sínu. Ég hefði því haldið að að stórum hluta snerist þetta um að koma hlutunum í framkvæmd, koma þeim í ferli og klára þá. En í bókuninni er sem sagt kveðið á um eftirlit sjálfstæðra aðila sem sé falið að heimsækja reglulega stofnanir þar sem frelsissviptir einstaklingar eru vistaðir, í þeim tilgangi að koma í veg fyrir grimmilega eða vanvirðandi meðferð eða hreinlega pyndingar. Frelsissviptir einstaklingar eru auðvitað sá hópur samfélagsins sem er í hvað viðkvæmastri stöðu og á hvað erfiðast með að bera hönd fyrir höfuð sér ef þessir einstaklingar lenda í þeirri aðstöðu að vera beittir einhvers konar grimmilegri eða vanvirðandi meðferð. Þess vegna er svo mikilvægt að brautirnar séu til og séu virkar og hafi einhverja lögformlega stöðu. Mér finnst gríðarlega alvarlegt það sem kemur fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í athugasemdum nefndar Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum, frá 8. júlí 2008, við þriðju skýrslu Íslands um framkvæmd pyndingarsamningsins, lýsir nefndin áhyggjum af því að engu lögformlegu eftirliti hafi verið komið á fót til að fylgjast með stofnunum sem vista frelsissvipta einstaklinga og hvetur nefndin til þess að valfrjálsa bókunin verði fullgilt eins fljótt og auðið er.“ Það eru þó nokkur ár síðan þetta var og ég er þeirrar skoðunar að við sem störfum hér inni eigum að taka okkur saman í andlitinu og samþykkja þessa þingsályktunartillögu. Við eigum að fela ríkisstjórninni að fullgilda hina valfrjálsu bókun og stíga þar með, að því er ég tel, stórt skref í þá átt að koma þessum málum í réttan og góðan farveg og treysta þannig betur stöðu frelsissviptra einstaklinga. Ég held að við séum flest, ef ekki öll sem hér störfum sammála um að fangelsisvist eigi að vera betrunarvist en ekki refsingarvist. Til að ná árangri í þeim málum er alveg gríðarlega mikilvægt að þeir einstaklingar sem afplána refsingu séu ekki beittir vanvirðandi meðferð, og án þess að ég ætli að gefa mér eitthvað um að þannig sé það í dag, þurfum við auðvitað að hafa allar brautir virkar sem hafa eftirlit með því að svo sé ekki. Ég vona því að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt hér fljótt og örugglega.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir máli nr. 8 á þskj. 8. Um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, með síðari breytingum. Flutningsmenn málsins ásamt þeim sem hér mælir eru hv. þingmenn Ásmundur Friðriksson, Páll Jóhann Pálsson, Haraldur Einarsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Ásmundur Einar Daðason. Ég mun í framsögu minni fara yfir einstakar greinar frumvarpsins eins og þær koma fyrir, segja má að tilgangurinn speglist í lagagreinum þess, en þó mun ég jafnframt fara yfir fyrirliggjandi greinargerð til frekari rökstuðnings málinu og að nokkru marki inntak þeirra umsagna sem borist hafa um þetta mál sem hefur tvívegis áður verið lagt fram eins og fram kemur í meðfylgjandi greinargerð. Frumvarpið eins og það er lagt fram nú er þrjár lagagreinar sem ég ætla nú að lesa eins og þær koma fyrir í frumvarpinu. 1. gr. frumvarpsins hljóðar svo, með leyfi forseta: Við 3. mgr. 2. gr. laganna bætist nýr töluliður sem orðast svo: Þjónusta og vörusala íþróttafélaga og æskulýðsfélaga sem stunduð er í því skyni að afla fjár til að standa undir kjarnastarfsemi slíkra félaga, þar með talið fjáröflun vegna keppnis- og æfingaferða félagsmanna, svo sem sala auglýsinga, útgáfustarfsemi, verslunarrekstur, veitingasala og sala varnings eða þjónustu. 2. gr. hljóðar svo: Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Á tímabilinu 1. janúar 2016 til 1. janúar 2017 skal endurgreiða íþrótta-, æskulýðs- og ungmennafélögum 100% þess virðisaukaskatts sem greiddur hefur verið af vinnu manna við nýbyggingu, endurbyggingu og viðhald íþróttamannvirkis, af þjónustu vegna hönnunar eða eftirlits með nýbyggingu eða endurbyggingu eða vegna viðhalds þess háttar húsnæðis, sem og af efniskaupum til slíkra framkvæmda. Endurgreiðslan skal gerð á grundvelli framlagðra reikninga, eigi sjaldnar en á tveggja mánaða fresti. Ráðherra setur með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd endurgreiðslunnar. 3. gr. kveður svo á um að lög þessi öðlist þegar gildi. Virðulegi forseti. Það má segja að lagagreinarnar endurspegli þannig að nokkru þann tilgang sem við flutningsmenn ætlum þessum breytingum á lögum um virðisaukaskatt, en í greinargerðinni er þó um að ræða ítarlegri rökstuðning og ætla ég nú að taka hana til frekari yfirferðar. Þetta frumvarp sem við ræðum var áður lagt fram á síðasta löggjafarþingi, þ.e. 144, mál nr. 411. Það gekk þá til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og var sent til umsagnar hjá helstu hagsmunaaðilum. Umsagnir sem bárust eru almennt mjög jákvæðar og gerðu hv. flutningsmenn grundvallarbreytingar á frumvarpinu í samræmi við þær ábendingar. Stærsta breytingin frá því að það var lagt fram síðast er sú að við bætast nú æskulýðsfélög. Þykir flutningsmönnum það samræmast vel markmiðinu með frumvarpinu sem miðar að því að byggja upp og styrkja mannvirkjagerð í þágu skipulagðrar starfsemi barna- og unglingastarfs og svo styðja og efla við allt það sjálfboðaliðastarf sem það hvílir á. Þá er það jafnframt enn frekar í samræmi við stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar þar að lútandi. Ég ætla að bera niður í umsögn fulltrúa æskulýðsfélaga. Um er að ræða sameiginlega umsögn KFUM og KFUK og Bandalag íslenskra skáta. Ásamt því að leggja til breytingar við frumvarpið leggja forsvarsmenn umsagnaraðila áherslu á eftirfarandi, með leyfi forseta: „Grunnhugmynd frumvarpsins er í meginatriðum fagnað. Bent er á að laga þarf frumvarpið svo það nái einnig til viðurkenndra æskulýðssamtaka, svo sem KFUM & KFUK og skátanna, að öðrum kosti mismunar frumvarpið aðilum. Núverandi virðisaukaskattsumhverfi virðisrýrir gjafir til æskulýðsfélaga og fórnfúst starf sjálfboðaliða.“ Þannig styðja umsagnaraðilar við þá grundvallarhugmyndafræði sem felst í frumvarpinu „að mikilvægt sé að styðja við íþrótta- og æskulýðsstarf sem byggir starfsemi sína og afkomu á fórnfúsum gjöfum almennings og dýrmætu starfi sjálfboðaliða. Frumvarpið er jákvætt skref í átt að framangreindu, enda munu gjafir til íþróttahreyfingarinnar sem og viðurkenndra æskulýðsfélaga […] nýtast til fulls ef frumvarpið verður að lögum.“ Þá nefna umsagnaraðilar jafnræði og kalla á breytingar því að frumvarpið megi ekki einskorða við íþróttafélög heldur sé nauðsynlegt að það nái til annarra viðurkenndra æskulýðssamtaka, svo sem starfs skáta, KFUM og KFUK, eins og kemur fram í þessari umsögn. Frumvarpið hafi falið í sér mismunun, að áliti æskufélaga, eins og það var upphaflega. Sem dæmi var þar gerður greinarmunur á byggingu skíðaskála og byggingu skátaskála. Slík mismunun gangi ekki upp og brjóti gegn grundvallarhugmyndum um sanngirni og jafnræði aðila sem starfa að sömu hugsjón. Í umsögninni sem ég fer hér yfir benda umsagnaraðilar á að á árunum eftir hrun hafi ríkisvaldið staðið fyrir verkefninu Allir vinna þar sem einstaklingar voru hvattir til viðhalds og nýframkvæmda með því að gefa þeim færi á endurgreiðslu virðisaukaskatts af kostnaðinum. Verkefnið náði ekki til íþrótta- og æskulýðsfélaga sem segja má að hafi lent á milli skips og bryggju. Til dæmis náði verkefnið ekki til framkvæmda við nýjan skála í Vatnaskógi en náði á sama tíma til sumarbústaða sem einstaklingar voru að smíða hinum megin við girðinguna. „Verkefnið Allir vinna gaf fordæmi. Með frumvarpinu lítum við svo á að röðin sé núna komin að íþrótta- og æskulýðsstarfinu.“ Ég fer enn yfir þessa umsögn. Ég nefndi hér áðan það sem kemur hér fram: „Mikill skortur á viðhaldi fasteigna. Líkt og hjá íþróttafélögunum verður rekstur fasteigna, endurnýjun og viðhald þeirra sífellt stærri útgjaldaliður hjá hreyfingum umsagnaraðila. Mæta þarf auknum kröfum til öryggis og aðgengis og í kjölfar hrunsins hafa mörg viðhaldsverkefni þurft að bíða. Tekjuskerðing sem félagasamtök umsagnaraðila hafa tekið á sig í kjölfar hrunsins hefur bitnað alvarlega á viðhaldi fasteigna. Þörfin á viðhaldinu minnkar þó ekki með tímanum, vandanum er einfaldlega varpað á þá sem taka við félögunum á komandi árum.“ Þá telja umsagnaraðilar jafnframt að í frumvarpinu felist mikilvægur hvati og jákvæð áhrif á félög og atvinnulíf og nefna sem dæmi: „Ef settar eru 5 milljónir í viðhald á félagshúsi í dag fer tæp milljón af þeim fjármunum beint til ríkissjóðs. Það virðisrýrir gjafir einstaklinga til verkefnisins. Nái frumvarpið fram að ganga, má ráðgera að félagasamtök sem okkar framkvæmi fyrir a.m.k. 20% meira en þau annars hefðu ráð á.“ Og verði frumvarpið að lögum, eins og lagt er upp með, felist í því mikilvægur hvati til aukins drifkraftar í æskulýðsfélögum, bæði hvati til aukinnar söfnunar en jafnframt aukinnar notkunar á fjármunum til viðhalds og endurbóta á félagshúsum og starfsaðstöðu. Slíkt yrði jafnframt innspýting í atvinnulífið þó að það sé nú ekki meginmarkmiðið með þessu frumvarpi. Þá árétta umsagnaraðilar mikilvægi réttra skilgreininga og telja þannig að mikilvæga forsendu framgangs frumvarpsins vera þá að íþrótta- og æskulýðsfélög séu rétt skilgreind. En í frumvarpinu, eins og það var lagt fram í fyrsta og annað sinn, var miðað við að félög væru aðilar að Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands en sambærilegt viðmið liggi beint við hvað varðar viðurkennd æskulýðsfélög. Þannig megi gera þá kröfu að eftirlitsfélög séu aðilar að æskulýðsvettvangnum. „Skilgreiningarvandi ætti því ekki að stöðva framgang frumvarpsins eða meðfylgjandi breytingartillögu umsagnaraðila.“ Eins og ég sagði hér áðan þá höfum við flutningsmenn frumvarpsins nú brugðist við með breytingum á frumvarpinu frá því að það var síðast lagt fram og þannig má segja að við tökum heils hugar undir þá röksemdafærslu sem fram kemur í þeirri umsögn sem ég fór yfir. Í raun og veru kemur þar margt fram sem styður við málið í heild sinni og lítum við hv. flutningsmenn málsins svo á að með þessari breytingu sé verið að gæta jafnræðis milli íþróttafélaga og annarra viðurkenndra æskulýðsfélaga þannig að þær aðgerðir sem felast í þessum lagabreytingum nái ekki einvörðungu til íþróttastarfs heldur einnig til annars æskulýðsstarfs. Þannig styðji hún enn betur við markmið stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar þar sem segir m.a., með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin leggur áherslu á mikilvægi íþrótta-, tómstunda- og æskulýðsmála og samþættingu leiks og náms eftir því sem kostur er. Stuðla ber að því að sem flestir geti fundið eitthvað við sitt hæfi hvort sem um ræðir íþróttir, listnám, listsköpun eða félagsstarf. Slíkt starf þroskar einstaklinginn og hefur mikið forvarnargildi.“ Þannig eiga þau rök sem tilgreind eru í greinargerð með upphaflegri tillögu um mikilvægi íþróttastarfsins fyrir æsku landsins ekki síður við um starf annarra æskulýðsfélaga. Því er gert ráð fyrir að með æskulýðsfélögum í tillögu þessari sé átt við þann skilning æskulýðslaga nr. 70/2007 og nái til slíkra félaga og annarra sambærilegra félagssamtaka sem njóta jafnframt viðurkenningar með aðild að samtökum æskulýðsfélaga. Slíkt viðmið aðildar er sambærilegt því sem fram kemur í greinargerð með upprunalegu frumvarpi sem gerir ráð fyrir aðildar íþróttafélaga að ÍSÍ. Virðulegi forseti. Upphaflega lögðum við flutningsmenn málið fram í formi þingsályktunartillögu um endurskoðun á virðisaukaskattsumhverfi íþróttahreyfingarinnar. Það var á 143. löggjafarþingi, mál nr. 487. Hér er málið lagt fram í þriðja sinn og í annað sinn sem frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, og miðar að því að breyta virðisaukaskattsumhverfi íþróttahreyfingarinnar. Breytingin er tvíþætt og gerir annars vegar ráð fyrir að endurgreiða skuli íþrótta- og ungmennafélögum 100% þess virðisaukaskatts sem greiddur hefur verið af vinnu manna við nýbyggingu, endurbyggingu og viðhald íþróttamannvirkis, af þjónustu vegna hönnunar eða eftirlits með nýbyggingu eða endurbyggingu eða vegna viðhalds þess háttar húsnæðis, sem og af efniskaupum til slíkra framkvæmda. Eins og kemur skýrt fram í lagagrein skal endurgreiðslan fara fram á grundvelli framlagðra reikninga og eigi sjaldnar en á tveggja mánaða fresti. Í annan stað er frumvarpið lagt fram til eflingar sjálfboðaliðastarfi og stuðningi við slíkt starf. Þar er lagt til að þjónusta og vörusala sem stunduð er til að afla fjár til að standa undir kjarnastarfsemi íþrótta- og æskulýðsfélaga, svo sem sala auglýsinga, útgáfustarfsemi, verslunarrekstur, veitingasala og sala varnings eða þjónustu til öflunar fjár til starfseminnar, verði undanþegin virðisaukaskatti. Í greinargerðinni er komið inn á hvaða þýðingu skipulegt barna- og unglingastarf hefur og vart þarf að fjölyrða um þjóðhagslegt mikilvægi íþróttahreyfingarinnar og annarrar æskulýðsstarfsemi. Fjölmargar rannsóknir staðfesta forvarnagildi íþrótta og þátttaka barna og unglinga í skipulögðu íþróttastarfi dregur úr líkum á hvers konar frávikshegðun. Ungmenni sem ekki taka þátt í skipulögðu íþróttastarfi eru til að mynda líklegri til að nota vímuefni en þau sem eru virkir þátttakendur í slíku starfi. Þá hafa rannsóknir jafnframt sýnt fram á að þátttaka í íþróttum hefur meðal annars jákvæð áhrif á námsárangur, sjálfsmynd, sjálfsvirðingu, líkamsmynd, heilsu og almenna líðan. Þannig má leiða líkur að því að skipulagt starf íþróttafélaga og sá félagslegi sess sem þau skipa í hverju samfélagi leiði til þjóðhagslegs heilsuábata eins og minna álags á heilbrigðiskerfið þar sem rannsóknir hafa þess utan sýnt að aukin hreyfing dregur úr tilfellum alvarlegra sjúkdóma. Þá hefur verið sýnt fram á jákvæð áhrif á skólastarf og vinnumarkað í formi færri tapaðra vinnustunda, færri veikindadaga og aukinnar framleiðni. Þá má einnig nefna framgöngu afreksfólksins okkar og þá landkynningu sem það færir okkur til framgangs viðskipta- og ferðaþjónustu svo ekki sé minnst á styrkingu sjálfsmyndar og stolt þjóðarinnar á okkar bestu stundum. Það er því mikilvægt að skoða efnahagslegt vægi íþrótta og áhrif skipulagðs íþróttastarfs á vegum hreyfingarinnar í víðu samhengi. Við hljótum að velta því fyrir okkur með hvaða hætti við sjáum hlutverk ríkisins í stuðningi og uppbyggingu íþrótta- og æskulýðsstarfs. Að einhverju marki snýr það að því að stuðla að og tryggja sem besta umgjörð og aðbúnað með skipulagðri starfsemi á vegum íþrótta-, ungmenna- og æskulýðsfélaga almenningi til heilla. Þetta frumvarp er í samræmi við slíkt hlutverk og er eins og áður sagði í fullu samræmi við og styður markmið stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar þar sem lögð er sérstök áhersla á mikilvægi íþrótta-, tómstunda- og æskulýðsmál og samþættingu leiks og náms eftir því sem kostur er. Í greinargerðinni er jafnframt farið yfir skilgreiningar varðandi íþróttafélög og íþróttastarfsemi og vitnað í leiðbeiningarit ríkisskattstjóra en þar er skilgreining á íþróttafélagi eftirfarandi: „Með íþrótta- og ungmennafélagi er hér átt við félag sem hefur íþróttir á stefnuskrá sinni og hefur fengið aðgang að íþróttahreyfingunni með aðild að héraðssambandi eða íþróttabandalagi, sbr. 2. kafli laga Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands (ÍSÍ).“ Þannig afmarkar ríkisskattstjóri íþróttastarfsemi við iðkun íþróttagreina sem stundaðar eru innan aðildarfélaga Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands. Þegar kemur að tekjuskatti, en við erum hér að ræða virðisaukaskatt svo því sé nú haldið til haga, þá teljast íþróttafélög undanþegin svo fremi sem þau verji hagnaði sínum einvörðungu til almannaheilla og hafi það einasta að markmiði samkvæmt samþykktum sínum, samanber 4. gr. tekjuskattslaga. Þetta er í greinargerðinni til frekari afmörkunar á því hvað átt er við með tilgangi og skilgreiningu íþróttafélaga. Þar er kveðið á um hinn ófjárhagslega tilgang í samþykktum viðkomandi félags og girt fyrir að til arðgreiðslu til eigenda geti nokkurn tíma komið. Öllum hagnaði þarf þannig að verja til almenningsheilla. Almenn íþróttastarfsemi er þannig talin vera almenningsheillastarfsemi í þeim skilningi. Með íþrótt er að mati ríkisskattstjóra átt við hvers konar líkamlega þjálfun með iðkun íþróttagreina sem almennt er stunduð innan aðildarfélaga Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands. Í íþróttalögum, nr. 64/1998, merkja íþróttir hvers konar líkamlega þjálfun er stefnir að því að auka líkamlegt og andlegt atgervi, heilbrigði og hreysti. Reglubundin starfsemi íþróttafélaga er undanþegin virðisaukaskatti samkvæmt 5. tölulið 3. mgr. 2. gr. virðisaukaskattslaga. Það þýðir, virðulegi forseti, að íþróttafélög innheimta engan útskatt sem lýtur að íþróttastarfsemi og fá á hinn bóginn ekki dreginn frá innskatt vegna kaupa á aðföngum til starfseminnar. Öll sala íþróttafélaga á aðstöðu til æfinga og iðkunar íþrótta, þar með talin félagsgjöld og æfingagjöld, fellur undir undanþáguákvæðið. Þrátt fyrir að íþróttafélög séu undanþegin virðisaukaskatti vegna íþróttastarfsemi sinnar þá eru þau virðisaukaskattsskyld ef þau selja vörur eða virðisaukaskattsskylda þjónustu í atvinnuskyni eða í samkeppni við atvinnufyrirtæki. Til virðisaukaskattsskyldrar starfsemi mundi þá teljast auglýsingasala, þar með taldir svokallaðir samstarfssamningar, útgáfustarfsemi, rekstur verslunar, veitingasala og svo ýmiss konar fjáraflanir. Þá er til staðar virðisaukaskattsskylda af eigin þjónustu, svo sem rekstur þvottahúss o.s.frv. Með frumvarpi þessu er lagt til að öll sölustarfsemi íþróttafélaga verði undanþegin virðisaukaskatti. Ég ætla nú, virðulegi forseti, að árétta frekar þau markmið sem um ræðir með þessu frumvarpi og í þeim tilgangi sem því er ætlað að vinna að, verði þetta frumvarp að lögum. Grunnurinn að öflugu íþróttastarfi á Íslandi hefur lengi verið þátttaka sjálfboðaliða og starfsemi íþróttahreyfingarinnar byggir enn að verulegu leyti á sjálfboðaliðastarfi. Fjöldi fólks leggur íþróttahreyfingunni lið án þess að þiggja endurgjald fyrir störf sín. Stjórnir, nefndir og ráð aðstoða við framkvæmd íþróttamóta og kappleikja og standa að ýmiss konar starfi og fjáröflun. Einn jákvæðasti þátturinn í þessu starfi er aukin aðkoma foreldra og stuðningur þeirra við íþróttaiðkun barna sinna. Eins og málum er háttað getur ábyrgð stjórnarmanna og annarra sjálfboðaliða á framtals- og skýrsluskilum, skattskilum og opinberum gjöldum verið mikil og jafnvel meiri en flestir sjálfboðaliðar gera sér grein fyrir. Opinberir aðilar geta beitt þungum viðurlögum við vanskilum á opinberum gjöldum og geta vanskil jafnvel varðað fangelsisvist. Líklegt má telja að þeim aðilum sem taka að sér sjálfboðaliðastörf í íþróttahreyfingunni mundi fækka verulega væri þeim þessi ábyrgð að fullu ljós og þeir upplýstir um þau viðurlög sem beita má í raun og veru. Það er því mikilvægt að löggjafinn bregðist við og skapi um leið hvetjandi umhverfi fyrir allt sjálfboðaliðastarf og stuðli þannig um leið að sem mestri þátttöku foreldra í því barna- og uppeldisstarfi sem íþróttahreyfingin og reyndar öll æskulýðsstarfsemi veitir börnum og unglingum. Iðkendum fer sífellt fjölgandi, bæði í þeim hópi sem heyrir undir skilgreiningu afreksíþrótta og í þeim hópi sem út frá lýðheilsusjónarmiðum er ekki síður mikilvægur og tilheyrir almenningsíþróttum. Þessu til stuðnings má nefna að iðkendum sem hlutfalli af fjölda úr þjóðskrá hefur fjölgað úr 19,7% árið 1994 í 27,2% árið 2011. Áberandi fjölgun er í hópum barna og unglinga og eldri borgara. Þörfin fyrir fleiri mannvirki til að sinna þessum vaxandi fjölda eykst því sífellt. Ákall þar um er áberandi hjá mörgum íþróttafélögum eins og kom fram í fjölmörgum umsögnum þegar málið var lagt fram í annað sinn í vor. Þá var áberandi ákall um að þegar þyrfti að bregðast við þessum aukna fjölda og bæta við aðstöðu til að tryggja að allir gætu notið sem bestrar aðstöðu og aðbúnaðar bæði við iðkun íþrótta og allt félagsstarf. Víða er sprungið utan af starfseminni og þörf á viðhaldi og uppbyggingu nýrra mannvirkja. Þá er félagslegi þátturinn ekkert síður mikilvægur þegar við horfum til þessarar uppbyggingar. Við sjáum mjög jákvæða þróun í aukinni þátttöku foreldra og aðstandenda í öllu starfi og leik barna og unglinga. Þrátt fyrir göfug markmið þá kemur það iðulega fyrir með slík viðfangsefni, sem er raunar viðbúið, að markmið á hinum pólitíska vettvangi stangast á við þau. Það á sannarlega við hér því að markmið um einföldun skattkerfis, m.a. með fækkun undanþágna og breikkun skattstofna á þeim mikilvæga tekjuliði sem um ræðir, þ.e. virðisaukaskatti, fyrir tekjuöflun ríkissjóðs getur auðvitað aukið flækjustig þegar kemur að tengdri starfsemi og samkeppnisrekstri. Athugasemdir í þessa veru bárust frá ríkisskattstjóra, Viðskiptaráði og Samtökum atvinnulífsins síðast þegar málið var lagt fram. Ég met það svo af þeirri umræðu sem þegar hefur farið fram um málið að það sé í rauninni ekki flokkspólitískt í eðli sínu og hér reynir á mat þess hvort vegur þyngra, markmiðin um stuðning við barna- og æskulýðsstarf og sjálfboðaliðastarfið sem sú starfsemi sem um ræðir hvílir á eða þau markmið sem við horfum til varðandi skattkerfið sjálft. Við flutningsmenn málsins erum tilbúin að skoða alla færar leiðir og rökstuddar breytingar í meðförum hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Í því samhengi þarf að skoða mismunandi stöðu einstakra aðila sem þessi leið í gegnum skattkerfið nær til. Sem dæmi kom mjög greinargóð umsögn frá Golfsambandi Íslands sem er fjölmenn hreyfing með um 17 þúsund skráða félaga og 65 golfklúbba víðs vegar um landið og er því næststærsta sérsambandið innan Íþrótta- og Ólympíussambands Íslands. Golfsambandið fagnar fram komnu frumvarpi, það kemur skýrt fram í umsögn þess, og tekur alfarið undir og styður mannvirkjahluta frumvarpsins, þ.e. endurgreiðsla á virðisaukaskatti vegna mannvirkjagerðar, og hvetur í raun nefndina til að stíga skrefið til fulls og leggur reyndar til að hverfa frá þeirri tillögu að einungis verði um að ræða bráðabirgðaákvæði til eins árs, eins og lagt er upp með í frumvarpinu, heldur verði þetta ákvæði í staðinn til framtíðar í lögum um virðisaukaskatt. Það er þá verkefni hv. efnahags- og viðskiptanefndar að ræða það, sem dæmi. Jafnframt vekur Golfsambandið athygli á þeirri staðreynd að íþróttamannvirki eru reist og byggð af fleiri aðilum en íþrótta- og ungmennafélögum og það gæti valdið brotum á jafnræðisreglu ef mismunandi reglur giltu um endurgreiðslur eftir rekstrarformi þess sem reisir íþróttamannvirkin. Því væri eðlilegt að endurgreiðsla samkvæmt tillögunni gilti almennt um íþróttamannvirki óháð rekstrarformi þess sem sæi um bygginguna. Mér finnst mikilvægt að nefndin skoði þessar ábendingar sem koma jafnframt fram hjá fulltrúum knattspyrnuhreyfingarinnar sem er þá sú stærsta innan ÍSÍ. Í öllum umsögnum frá fulltrúum íþróttahreyfingarinnar var tekið undir rök um þjóðhagslegt mikilvægi skipulagðs íþrótta- og félagsstarfs og lögð áhersla á að sá sparnaður sem bætt heilbrigði landsmanna legði til í heilbrigðiskerfinu margfaldaðist í réttu hlutfalli við þá fjármuni sem veittir væru í þennan málaflokk og að ívilnanir í formi endurgreiðslu virðisaukaskatts á framkvæmdum og viðhaldi skiluðu sér þannig margfalt til baka í minni útgjöldum til velferðar- og heilbrigðismála. Það er auðvitað eitt af meginmarkmiðum þessa frumvarps, eins og ég kom inn á áðan. Vegna 1. gr. frumvarpsins þar sem lagt er til að öll starfsemi íþróttafélaga verði undanþegin virðisaukaskatti benda nokkrir aðilar á, til að mynda Golfsamband Íslands og aðilar þess, að mikilvægt sé að starfsemi hreyfingarinnar sé í góðri sátt við atvinnulífið og velta því upp hvort ekki megi nálgast þau markmið stjórnvalda að einfalda virðisaukaskattskerfið og ná í leiðinni því markmiði að bæta rekstrarumhverfi íþróttahreyfingarinnar. Varðandi þau sjónarmið að aflétta ábyrgð stjórnarmanna og annarra sjálfboðaliða á framtals- og skattskilum gæti verið skynsamlegt að skoða þá leið að hækka frímark varðandi skráningarskyldu á virðisaukaskattsskrá frá því sem nú er. Til vitnis um ólíka stöðu hagsmunaaðila má vitna í umsagnir fjölmargra aðila knattspyrnuhreyfingarinnar og Knattspyrnusambandið sjálft þar sem lögð er áhersla á að frumvarpið nái fram að ganga. Þar kemur meðal annars fram að öflugur stuðningur við uppbyggingu íþróttamannvirkja sé ómetanlegur og sagan kenni að með slíkri uppbyggingu og aukinni fræðslu náist mikill árangur. Reynslan sýni einnig að árangurinn er jafn mikilvægur í smærri sem stærri samfélögum. Það er því öflug byggðastefna að bæta aðstöðu alls staðar á landinu. „Foreldrar, iðkendur og aðrir sjálfboðaliðar leggja á sig ómælda vinnu við sölu á ýmsum varningi til að standa undir þeim kostnaði sem fylgir þátttöku. Yfirvöldum er fullkunnugt um þessa starfsemi og það er okkar álit að viðurkenna eigi mikilvægi hennar með undanþágu frá virðisaukaskatti og einfalda þannig rekstrarumhverfi íþróttafélaganna. Það yrði hvetjandi fyrir þessa aðila ef yfirvöld staðfestu mikilvægi þessarar starfsemi með undanþágu frá virðisaukaskatti.“ Virðulegi forseti. Við flutningsmenn áttum góðan fund með forustumönnum íþróttafélaga víðs vegar að af landinu og þeir áréttuðu, m.a. með ályktun, að það væri gríðarlegt hagsmunamál fyrir íþróttahreyfinguna alla að ríkið styddi við bakið á henni með því móti að gera bragarbót á löggjöfinni til að styrkja sjálfboðaliðastarfið og mæta aukinni eftirspurn með stuðningi við mannvirkjagerð. Þeir sendu frá sér sameiginlega yfirlýsingu þess efnis. Frumvarpið er í fullu samræmi við stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar, eins og ég kom inn á, og þá íþróttastefnu sem í gildi er og snýr að einföldun á rekstrarumhverfi íþróttahreyfingarinnar og markmiðum um almenna lýðheilsu. Það er von okkar flutningsmanna að málið fái frekari ígrundaða umræðu í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og [[Forseti hringir.]]nái fram að ganga.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir framsöguna. Ég er nú ekki beint komin upp í andsvar heldur vil ég bara nýta tækifærið til að lýsa ánægju minni og fullum stuðningi við það flotta mál sem þingmaðurinn hefur lagt fram. Þetta er afar jákvætt mál og eins og hann segir í ræðu sinni er mjög mikilvægt að íþróttahreyfingin og æskulýðsfélög - það er afar jákvætt að brugðist hafi verið við umsögnum og æskulýðsfélögum komið þarna inn því að öll starfsemi barna í íþróttastarfi og æskulýðsfélögum hefur ákveðið forvarnagildi. Það þekkir maður og hefur líka séð með því að starfa í kringum börn og unglinga til fjölda ára, þetta hefur mjög jákvæð áhrif og því fagna ég þeirri uppbyggingu sem lögð er til með frumvarpinu, þetta er svona hvati til uppbyggingar. Þeir sem stunda íþróttir eða eru í æskulýðsstarfi, mjög margir, eru oft vel skipulagðir einstaklingar með góðan námsárangur og það helst allt í hendur. Það er líka hægt að horfa til þess að nú er þjóðin að eldast, eldri borgarar eru ört stækkandi hópur í samfélaginu og þá hlýtur þörfin að vera meiri fyrir uppbyggingu mannvirkja fyrir íþróttir eða æskulýðsstarf. Ég mundi telja að það hefði jákvæð áhrif á lýðheilsu landans ef þannig má orða það, þ.e. hvort það sé ekki einmitt markmiðið með frumvarpinu að bæta lýðheilsu og efla það góða starf sem unnið er hjá íþrótta- og æskulýðsfélögum víðs vegar um landið.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur fyrir innlegg hennar í málið. Hv. þingmaður nefndi stækkandi hóp eldri borgara og lýðheilsu, það er auðvitað eitt af markmiðum frumvarpsins að byggja upp mannvirki sem hægt er að nota á fjölbreyttan hátt. Það skiptir gríðarlegu máli. Auðvitað erum við með barna- og unglingastarfið að meginmarkmiði og mikil áhersla lögð á það en með tilkomu knattspyrnuhalla - ég gæti örugglega haldið langa tölu um þátt þeirra í því sem snýr að afreksfótbolta - hafa orðið til gönguhópar eldri borgara sem nýta þær hallir snemma á morgnana og það er vel. Þegar við erum að byggja upp þessi mannvirki, svona til lengri tíma litið, þá er það allt félagsstarf. Eins og ég kom inn á í ræðu minni hefur þetta umhverfi gjörbreyst, íþrótta-, ungmenna- og æskulýðsstarf sem snýr að tengdu félagsstarfi. Þátttaka foreldra í slíku skipulögðu starfi er mun meiri en áður var og við þurfum að taka tillit til þess þegar við erum að byggja upp þessi mannvirki. Þetta er í raun og veru samkomustaður fjölskyldunnar, að stórum hluta til, í dag.
Hæstv. forseti. Kærar þakkir. Já, við erum mjög svo sammála, ég og hv. þm. Willum Þór Þórsson, um þetta. Ég þarf nú ekki að líta lengra en á minn eigin heimabæ, Akranes, þar sem knattspyrnuhöll var byggð, eða knattspyrnuhús. Hv. þingmaður talaði um fjölnotagildi slíkra mannvirkja. Þar sér maður eldra fólkið nota göngubraut til að rölta og hreyfa sig, það hefur jákvæð áhrif á heilsu þess. Ég ætla að nota þetta tækifæri til að lýsa því yfir að ég styð málið að öllu leyti. Ég vona svo sannarlega að hv. efnahags- og viðskiptanefnd þingsins og þeir hv. þingmenn sem þar eru leiti allra leiða til að þetta afar jákvæða mál, sem er eitt af þingmannamálum Framsóknarflokksins fyrir þennan þingvetur, verði að veruleika því að það hefur afar jákvæða þætti og áhrif í för með sér fyrir alla, bæði unga sem aldna.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, sem lagt er fram enn á ný. Það hefur verið lagt fram nokkrum sinnum áður og flestir þekkja það betur frá 1. flutningsmanni sem var á síðasta kjörtímabili og er því miður ekki með okkur hér, hv. fyrrverandi þm. Pétur Blöndal, sem fékk hv. þingmenn úr ýmsum flokkum í þinginu með sér á málið. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þetta mál en vil hins vegar hvetja þá sem hafa áhuga á lífeyrismálum til að skoða greinargerðina, sem er einstaklega vel unnin og einstaklega fróðleg því að hún fer yfir sögu lífeyrissjóðanna í stuttu máli, hvaðan þessar hugmyndir eru komnar og af hverju framkvæmdin er eins og hún er í dag. Það er hins vegar mikilvægt að við séum öll meðvituð um að það er mikið lán fyrir okkur að vera með íslenska lífeyrissjóðakerfið. Við erum ein af sex þjóðum innan OECD sem við geta sagt að þær eigi einhverja eign í lífeyrissjóði. Það gerir samkeppnisstöðu okkar miklu sterkari en annarra. Frumvarpið miðar ekki að því að umbylta því kerfi sem nú er, það snýr fyrst og fremst að því að skerpa á ákveðnum grundvallaratriðum sem ég ætla að fara yfir hér. Í 1. gr. er sérstaklega tekið fram: „Lífeyrissjóður er eign sjóðfélaga sinna. Innstæða eða réttindi samkvæmt samningi um tryggingavernd eru eign rétthafa.“ Þarna er skýrt tekið fram það sem ég held að flestir séu sammála um að sé í orði en þó kannski ekki í framkvæmd, að viðkomandi sjóðfélagi eigi þau réttindi sem hann fær með því að greiða inn í viðkomandi lífeyrissjóð. Í 2. gr. er lífeyrissjóði gert skylt að upplýsa um áunninn og væntanlegan lífeyrisrétt viðkomandi sjóðfélaga og hlut hans í hreinni eign til greiðslu lífeyris. Síðan er í 3. gr. tekið skýrt fram að viðkomandi sjóðfélagi fer með atkvæðisrétt eftir eign sinni og réttindum. Allt ber að sama brunni, þ.e. að skerpa á eign lífeyrissjóðanna, þeir eru eign sjóðfélaganna, þeir kjósa sér stjórn og verða eðli máls samkvæmt að vera upplýstir um hve mikla fjármuni þeir eiga og hve miklar eignir þeir eiga í viðkomandi lífeyrissjóði. Einhver kynni kannski að segja: Er ekki fullkominn óþarfi að leggja svona mikla áherslu á að viðkomandi einstaklingar viti hvað þeir eiga mikið í lífeyrissjóði? Hugsunin á bak við það er einfaldlega sú að skerpa skilning landsmanna á lífeyrissjóðunum þannig að fólk sé meðvitað um hversu mikla fjármuni þarna er um að ræða. Það er ekkert sjálfgefið að við höfum lífeyri þegar við erum komin á lífeyrisaldur og það er svo sannarlega ekki þannig í öllum þeim löndum sem við berum okkur saman við. Það var svo sannarlega ekki þannig hér á árum áður. Það er einmitt farið yfir það í greinargerðinni hvenær fyrsti lífeyrissjóðurinn var stofnaður, Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins árið 1921, en rætur hans ná aftur til ársins 1851. Til að fólk sé meðvitað um gildi lífeyrissjóðanna verða menn eðli málsins samkvæmt að skilja samhengið. Það er ekki hægt að útskýra það betur en svo að fólk fái upplýsingar um sinn lífeyrissjóð og sína eign. Þetta mál á sér hliðstæðu að því leytinu til að til eru lífeyrissjóðir á Íslandi og hafa verið til í langan tíma þar sem nákvæmlega þessi grundvallarprinsipp eru til staðar og hefur þeim alla jafna vegnað vel. Þess eru þó dæmi að ekki hafi gengið vel hjá lífeyrissjóðum með þetta fyrirkomulag en það sama á við um þá lífeyrissjóði þar sem enn eru fulltrúar atvinnurekenda og launþega með fólk í stjórnum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við klárum þetta mál en þetta er fyrsta þingmannamálið sem þingflokkur Sjálfstæðisflokksins leggur fram á þessu þingi. Það er mjög mikilvægt að málið fái þinglega meðferð til þess að við fáum það samþykkt en í það minnsta er mjög mikilvægt að umræðan verði tekin. Ég held að það sé sérstaklega mikilvægt fyrir alla en þó einkum ungt fólk að það átti sig á mikilvægi lífeyrissjóða og þeim réttindum sem það fær með því að greiða inn í viðkomandi lífeyrissjóð. Það hvetur til sparnaðar og ýtir undir skilning á efnahagslífinu og mikilvægi langtímasparnaðar. Það gerir það líka að verkum að það er meiri sátt, að ég tel, um lífeyrissjóðina þegar fólk hefur skilning á eðli þeirra og hvað það þýðir fyrir hvern einstakling að eiga réttindi í lífeyrissjóði. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég hvet þá aðila sem hafa áhuga á þessum málum til að kynna sér greinargerðina og fylgiskjöl með henni sem skrifuð eru af Pétri Blöndal. Þetta var eitt af baráttumálum hans sem hann lagði gríðarlega vinnu í. Þegar Pétur Blöndal lagði vinnu í eitthvað var það gert af heilum hug og af mikilli þekkingu. Fá mál þekkti Pétur betur en lífeyrismálin þó að hann þekkti mörg mjög vel og kom líka vel fram styrkur hans sem tryggingastærðfræðings í þessu máli og öðrum sambærilegum málum. Virðulegi forseti. Ég legg til að þessu máli verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar.