Herra forseti. Mig langar að spyrja þingmanninn eins og marga aðra hv. þingmenn í dag og í þessari umræðu hvað honum mundi finnast að ef þessi tillaga eða aðrar svona tillögur um virkjanir eða nýtingu á virkjunarkostum væri samþykkt á Alþingi og það væri komið þannig fyrirkomulag að þjóðin hefði málskotsréttinn sjálf, eða þegar kemur að því að þjóðin fær málskotsréttinn sjálf þannig að tiltekinn minni hluti landsmanna geti vísað málum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef það væri mál sem varðaði virkjunarkosti, nýtingu eða vernd eða varðaði orkunýtingarstefnu landsins mundi hv. þingmaður sætta sig við að þjóðin tæki slíkt mál til sín og niðurstaðan yrði gegn vilja þingmannsins í rauninni, mundi hann ekki samt sætta sig við þá niðurstöðu?
Herra forseti. Ég mundi auðvitað gera það. Á síðasta kjörtímabili voru fjölmargir virkjunarkostir settir í nýtingarflokk rammaáætlunar sem ég samþykkti, þó auðvitað með fyrirvara. Það voru virkjunarkostir á Reykjanesi sem mér var þvert um geð að settir yrðu í nýtingarflokk. En ég bar virðingu fyrir því ferli sem fram hafði farið og ég treysti þessu ferli og þessu verkfæri. Mér fannst rétt að við gerðum þetta með þessum hætti. Ég er þeirrar skoðunar að í gegnum tíðina hafi þessi málaflokkur einkennst um of af togi milli mismunandi hagsmunaaðila eða milli mismunandi hagsmuna, að menn hafi ákveðið að ráðast í að virkja við Kárahnjúka og í staðinn stofnað Vatnajökulsþjóðgarð og svo má áfram telja. Það er alltaf verið að togast á fram og til baka. Ég hefði haldið að það væri eðlilegra að menn væru með mjög skýra löggjöf, náttúruverndarlöggjöf, sem kvæði einfaldlega á um það hvar mætti ráðast í svona framkvæmdir, hvernig ætti að taka ákvarðanir þegar það væri gert og menn mundu fara eftir því. En það er auðvitað þannig að þegar kemur að miðhálendi Íslands og svæðum eins og Torfajökulssvæðinu, þegar kemur að Þjórsá, þegar kemur að Þjórsárverum, Norðlingaölduveitu og þeim hugmyndum, þá er þetta ekki bara einkamál sveitarfélaga. Þetta eru gríðarleg víðerni, fjársjóðir sem við Íslendingar eigum öll sameiginlega. Menn hafa lagst hér í mjög flókna leiðangra til þess að leysa skipulagsmál undan sveitarfélögum þegar kemur að flugvöllum, en mér fyndist miklu frekar eðlilegra að menn mundu íhuga það í þessum efnum, þótt ég hafi nú ekki lagt í þann leiðangur. Aðalatriðið er það að við komumst sameiginlega niðurstöðu og virðum þá ferla sem við höfum ákveðið að eigi að gilda um þessi efni.
Herra forseti. Ég er hjartanlega sammála því. Það er það sem ég hef helst talað fyrir í þessari umræðu. Ég er bæði virkjunarsinni og verndunarsinni því ástríða mín liggur ekki á því sviði og ég hef þar af leiðandi ekki lagt mig mikið fram við að kynna mér kosti og galla á þessu, t.d. hvað við græðum efnahagslega á því að virkja og hvað við græðum efnahagslega varðandi túrismann, ferðamenn, við það að vernda og það sem varðar komandi kynslóðir o.s.frv. En það eru nokkrir þættir sem mér finnst vera grunngildi í þessu. Eitt er það að um leið og þú ferð af stað með að virkja er um að ræða óafturkræfar aðgerðir. Þar af leiðandi hlýtur vafinn að liggja í því að fara ekki af stað með eitthvað sem ekki er hægt að bakka með. Það finnst mér vera eitt grunngildið sem þarf að hafa að leiðarljósi. Hitt er náttúrlega að það sé rammi utan um ákvarðanir um langtímastefnumótun og menn haldi sig við hana og það er það sem ég hef kallað eftir í þessari umræðu. Mig langar að spyrja þingmanninn um eitt að lokum. Ef minni hluti þingsins, einn þriðji eins og í Danmörku, gæti skotið málum til þjóðarinnar sem Alþingi væri að samþykkja og einhver tiltekinn minni hluti landsmanna, kannski 10%, gæti skotið [[Forseti hringir.]]málum sem þingið væri búið að samþykkja í þjóðaratkvæðagreiðslu, hvaða áhrif mundi það hafa að mati hv. þingmanns [[Forseti hringir.]]á umræðuhefðina og tækifæri til langtímastefnumótunar á Alþingi?
Hæstv. forseti. Ég væri mjög hlynntur því sem hv. þingmaður var að lýsa. Ég held að það væri mjög til bóta og til þess fallið að menn væru tilneyddir til þess að semja sig að niðurstöðu. Það er auðvitað það aðhald sem stjórnarandstöðuna skortir einna helst. Það er mjög merkileg saga á bak við virkjunarhugmyndir þegar kemur að t.d. Þjórsánni sem teygir sig aftur til 1907. Ég hef sagt ferðamönnum þessa sögu oftar en ég get rifjað upp að það eru bændur á svæðinu sem fyrst eru með virkjunarréttinn, en hann hefur í þrígang verið í höndum útlendinga. Ég held að fáir geri sér grein fyrir því. Það er auðvitað mjög langur tími sem líður frá því að menn reikna út hvaða fallþunga er hægt að fá, einhvern tímann á 2. áratug síðustu aldar, og svo komast menn fljótlega að þeirri niðurstöðu að við Búrfell sé hægt að fá hvað mestan fallþunga á vatnið, það sé öflugasta virkjunin sem menn fái. Það er auðvitað búið að virkja þetta vatn sem við erum að tala um núna [[Forseti hringir.]]mjög oft. En okkur hefur reynst ákaflega erfitt, það er punkturinn í minni stuttu ræðu hér, [[Forseti hringir.]]að taka ákvarðanir í þeim efnum. Þar væru þjóðaratkvæðagreiðslur ákveðið verkfæri sem við ættum að nota.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall prýðisgóða og innihaldsríka ræðu. Hv. þingmaður kom vel inn á það ferli sem ramminn er og það faglega verkfæri sem er svo mikilvægt fyrir okkur að styðjast við og með þeim orðum m.a. varðandi formkröfur að það þyrfti að taka ákvarðanatökuferlið út úr þessum sal. Ég velti fyrir mér út frá því þeirri stöðu sem við erum í með málið þar sem meiningarmunur er svo mikill varðandi formið að hér er allt í hnút. Nú er það svo að gagnrýni hefur komið fram á formkröfurnar í þessu máli, m.a. frá Umhverfisstofnun sem talaði um að skýra þyrfti nánar formkröfur til breytingartillagna í meðförum þingsins. Ég vil spyrja hv. þingmann hver sé munurinn á því að ráðherra, verandi jafnframt þingmaður, geri slíkar breytingar að undangengnu umsagnarferli eins og kröfurnar eru, eða þingið sjálft? Ef við höldum áfram með þessa gagnrýni á formkröfurnar þá telur Umhverfisstofnun mikilvægt að farið verði yfir þá vankanta sem núgildandi lög nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun, hafa að geyma gagnvart þessu. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér breytingar á formkröfum sem m.a. Umhverfisstofnun talar um?
Herra forseti. Ég held að það sé í sjálfu sér engin þörf á því að gera miklar breytingar á lögunum. Ef menn lesa 9. og 10. gr. laga um rammaáætlun eru þær mjög skýrar um verkefnisstjórnina, bæði hvernig hún skuli skipuð og hvert verksvið hennar skuli vera og hvernig hún eigi að skila tillögum sínum til ráðherra og að ráðherra skuli byggja á því verkferli. Því skyldu menn hafa verið að byggja þetta upp með jafn flóknum hætti og umfangsmiklum og þrengja valdsvið ráðherra jafn mikið og raun ber vitni í lögunum ef menn hefðu ætlað að láta það síðan bara vera í fínu lagi að einhver kæmi með stórkostlega breytingartillögu? Með öðrum orðum, væri eðlilegt ef menn flyttu þingsályktunartillögu um byggingu tiltekins húss að gera, eftir meðferð í nefnd fyrir síðari umræðu um þingsályktunartillögu, þá breytingartillögu að fjögur önnur hús yrðu byggð? Eða eru það ekki fjögur ný sjálfstæð mál? Væri eðlilegt ef flutt væri tillaga um að gerast aðili að ríkjabandalagi að menn mundu við síðari umræðu koma með breytingartillögu um að gerast aðili að tveimur öðrum ríkjabandalögum? Eru það ekki tvö sjálfstæð mál sem þarfnast sjálfstæðrar umræðu? Það er auðvitað það sem við erum að gagnrýna hér. Ég veit og ég sé það á hv. þingmönnum að þeir skilja nákvæmlega hvað ég er að tala um. Ef núverandi meiri hluti hefði viljað ráðast í þá virkjunarkosti sem um ræðir hefði auðvitað þurft að fara í sjálfstæðan tillöguflutning, það hefði auðvitað þurft að fara í fyrri umræðu, það hefði auðvitað þurft að fara í gegnum faglegt ferli til þess að byrja með. Svo hefðu þeir kostir verið tækir til þess að koma hérna inn í salinn til umræðu og ákvarðanatöku. Þeir kostir sem hér um ræðir eru það ekki, hafa ekki verið skoðaðir. Þess vegna er þessi breytingartillaga ótæk.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni svarið. Já, ég skil rök hv. þingmanns að vissu leyti. Ef ég held mig við umsögn Umhverfisstofnunar þá telur stofnunin mjög mikilvægt að farið verði yfir þá vankanta sem eru á núgildandi lögum. Út frá þeim rökum sem hv. þingmaður beitti gagnvart því, hvernig getur hann verið þess fullviss að það sé ekki hin pólitíska stefna sem ráði, sannfæringin sem býr að baki íhlutun ráðherrans, hinn pólitíski armur ráðherrans, að hann sé að framfylgja flokksbundinni stefnu síns flokks eins og birtist á síðasta kjörtímabili þegar ráðherra [[Forseti hringir.]]tók virkjunarkosti úr nýtingu í bið?
Virðulegur forseti. Þetta er mjög góð spurning hjá hv. þingmanni. Munurinn er sá að þegar ráðherrann var með þá virkjunarkosti hjá sér þá framkvæmdi hann svokallað 12 vikna umsagnarferli sem lögin gera ráð fyrir að verkefnisstjórn framkvæmi. Þær tillögur sem frá ráðherra komu hingað inn til fyrri umræðu, fóru til nefndar, fóru til umsagnar, fóru til umfjöllunar í fleiri en einni nefnd, og voru þess vegna miklu betur undirbyggðar og vandaðri en þær tillögur sem koma hér til einnar umræðu í þinginu í síðari umr. um þingsályktunartillögu. Það er munurinn á þessu tvennu. Það er stórkostlegur munur. Ég held að það liggi í augum uppi. Það er auðvitað ekkert hægt að koma í veg fyrir að pólitík ráðherra komi þar inn í, ráðherrar eru gjarnan pólitískir, það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, en munurinn er sá að þá fara a.m.k. fram tvær umræður um þá virkjunarkosti sem hæstv. ráðherra leggur fram.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það vantaði reyndar ljóðið. Hvað um það. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að eftir faglega umfjöllun hjá fullskipuðum faghópum í rammaáætlun 2, þegar þeir skila tillögum sínum og ráðherra færir sex kosti úr nýtingarflokki í bið, að þar hafi verið pólitískar hendur, eða hvort hann sé sammála Orkustofnun þar sem segir að þessir kostir hafi verið fluttir úr orkunýtingarflokki í biðflokk í meðförum Alþingis árið 2013 án þess að faglegum forsendum sem lágu til grundvallar mati faghópa væri hnekkt. Með því að flytja umrædda virkjunarkosti í Þjórsá úr nýtingarflokki í bið var að mati Orkustofnunar markmiðum um sjálfbæra uppbyggingu raforkuframleiðslunnar stefnt í hættu. Þrýstingur á hraðari nýtingu jarðvarmans mundi aukast án þessara vatnsaflsvirkjunarkosta. Þar með yrði það tæknilega og efnahagslega öryggi og sú hagkvæmni sem fæst með því að virkja samhliða jarðhita og vatnsafl ekki fyrir hendi. Orka í sífelldri endurnýjun sem ekki er beisluð í vatnsföllum er glötuð meðan orku í jarðvarmalindum má að einhverju marki líta á sem forða sem bíður nýtingar. Með umræddri þingsályktunartillögu, ef samþykkt verður, yrði komið til móts við þau sjónarmið. Ég spyr hv. þingmann: Megum við ekki færa fyrir því rök að við byggjum þessa [[Forseti hringir.]]breytingartillögu á faglegu mati?
Virðulegi forseti. Það hefur auðvitað farið fram eitthvert faglegt mat en því er ekki lokið. Hvað sem mönnum finnst um umsagnarferlið sem fram fór og þau rök sem komu og lágu því til grundvallar að færa virkjunarkostina úr nýtingarflokki í bið, samkvæmt tillögu verkefnisstjórnar, er það öðruvísi ákvörðun en að flytja virkjunarkosti úr bið í nýtingu, vegna þess að það er ekki um aldur og ævi, það er ekki ákvörðun sem gildir um aldur og ævi, þá er aðeins verið að geyma ákveðnar hugmyndir sem enn eru í vinnslu, sem enn eru í úttekt. Virkjunarkostir sem fara úr bið í nýtingu án þess að faglegri úttekt sé lokið er óafturkræf ákvörðun. Þótt menn komi gjarnan og tali um að þá eigi eftir að ljúka umhverfismati hefur það ekki dugað í neinum tilfellum til þess að hrinda fyrirhugaðri virkjunarframkvæmd. Það er því mikill munur á þessu tvennu. Það er miklu fleiri jarðvarmahugmyndir sem eru inni í nýtingarflokki eftir þessa umferð verkefnisstjórnar nr. 2, ef ég man rétt eru einungis tveir vatnsaflskostir á móti 14 jarðvarmakostum. Að sjálfsögðu hljóta menn að vera hugsi eftir reynsluna af Hellisheiðarvirkjun og því sem menn verða áskynja þar með orkufall og orkutap og veruleikann sem við blasir með Hverahlíð og þau vonbrigði öll, sem hafa leitt til þess að menn eru nú að tengja Hverahlíðina inn í Hellisheiðarvirkjun. Menn þurfa að velta því fyrir sér hvort það sé þess virði að ráðast í einhverjar virkjanir á Reykjanesinu. Mér finnst töluverður [[Forseti hringir.]]munur á því að færa úr nýtingu í bið og færa úr bið í nýtingu.
Virðulegi forseti. Hv. þingmanni var tíðrætt um, eins og komið hefur margítrekað fram, að deilt er um það hvort þessi breytingartillaga sé þingtæk. Mig langar að spyrja til hvers verið er að leggja þetta fyrir þingið og hvenær þingmenn eigi að koma með breytingartillögu ef ekki þegar þetta kemur í aðra afgreiðslu. Ekki getum við komið með það þegar mælt er fyrir málinu, þannig að það fer í nefnd og ég get ekki séð að það verði gert á öðrum tíma en í síðari umr. Hér er ég með tvö álit úr tveimur ráðuneytum. Annars vegar getur þingið að mati ráðuneytis, að teknu tilliti til laga nr. 48/2011, lagt til breytingar á flokkun þeirra virkjunarkosta sem tillagan tekur til, enda hafi kostirnir fengið umfjöllun verkefnisstjórnar í samræmi við ákvæði laganna. Hins vegar er það iðnaðarráðuneytið: Það ber að benda á að faghópar hafa fjallað um alla framangreinda [[Forseti hringir.]]virkjunarkosti í 2. áfanga rammaáætlunar, þannig að því leyti liggur fyrir faglegt mat þótt deila megi um hvort það sé byggt [[Forseti hringir.]]á nýjustu gögnum. En það liggur fyrir faglegt mat.
Virðulegi forseti. Ég og hv. þingmaður getum auðvitað talað um það í allt kvöld og höfum talað um það lengi að munur er á því hvort faglegt mat hafi farið fram sem felst í því að einhver fari upp að fyrirhugaðri virkjunarhugmynd, bleyti á sér fingurinn, setji hann upp í loft og segi síðan: Ja, nú er búið að meta þetta og þetta er í lagi. Eða hvort faghópar með verkefnisstjórn hafi sagt: Við mælum með því að þessi virkjunarkostur verði fluttur úr bið í nýtingu. Hv. þingmaður veit nákvæmlega hvaða virkjunarkostur það er sem lagt hefur verið til af verkefnisstjórn að verði færður úr bið í nýtingu. Það er aðeins einn virkjunarkostur. Það segir í niðurstöðu eða úrskurði forseta að ekki liggi nægilega vel fyrir hvað faglegur úrskurður eða faglegt mat þýði. Ég er alveg hjartanlega ósammála því. Mér finnst lögin vera mjög skýr hvað það varðar og ég held því fram að maður geti gagnályktað af orðum hæstv. forseta og sagt: Það eru þá engir flokkar í gildi. [[Gripið fram í: Fullskipaðir …]] [[Forseti hringir.]]Það hefur þá hvergi farið fram faglegt mat svo að með fullnægjandi hætti sé hægt að segja: Þetta er faglegt mat. [[Gripið fram í: Fullskipaðir faghópar …]]Nei, þeir eru ekki búnir að klára …
Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Framsóknarflokksins um að Ásmundur Einar Daðason, 3. þm. Norðvest., geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Anna María Elíasdóttir, en 1. varamaður á lista í kjördæminu situr þegar á þingi. Anna María Elíasdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa á ný.
Með bréfi dagsettu 18. maí hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um verðlagsnefnd búvara og ráðgjafarnefnd um inn- og útflutning landbúnaðarvara og skýrslu Ríkisendurskoðunar um rekstur og starfsemi hjúkrunarheimila 2008–2010.
Virðulegi forseti. Það er alltaf að koma betur og betur í ljós að það er mikið óráð að halda áfram því máli sem hér er á dagskrá, rammanum. Síðast í gær kom skýrt fram hjá aðilum vinnumarkaðarins, bæði aðstoðarframkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins og forseta ASÍ, að þetta mál hefði ekkert að gera með kjarasamninga, það hefði ekki einu sinni komið upp, þannig að hæstv. forsætisráðherra sagði okkur ósatt í þingsal um ástæðuna [[Gripið fram í.]]fyrir því að þetta væri forgangsmál ríkisstjórnarinnar. Menn hafa kallað hér „forsendubrestur“ af ýmsu tilefni og ef þetta er ekki forsendubrestur fyrir málinu [[Er þetta ósatt?]]þá veit ég ekki hvað. Ég hitti um daginn kenískan þingmann sem sagði mér ágætisspakmæli. Þau eru: Ef maður kýs að fara hratt hleypur maður einn, en ef maður fer hins vegar hægar yfir er það vegna þess að maður er hönd í hönd með öðru fólki. Mér finnst að við eigum að hafa það í huga í þessu máli. Við bjóðum ríkisstjórninni [[Forseti hringir.]]að ganga hér hönd í hönd í rammanum, en þá verðum við líka að fara hægar yfir og fylgja verkefnisstjórninni.
Virðulegi forseti. Eins og hér hefur komið fram er mikið óráð að halda áfram þessari umræðu um rammaáætlun. Ég vil biðja hæstv. forseta að ígrunda það mjög alvarlega að taka málið af dagskrá til þess að freista þess að ná einhverju jafnvægi í umræðuna. Komið hefur í ljós við umræðuna og umræður um fundarstjórn forseta undanfarna daga mjög víðtæk vanþekking stjórnarliða á innihaldi, efnisþáttum og formi máls. Raunar hefur það komið upp í umræðunni að hæstv. forsætisráðherra hefur rökstutt breytingar á rammaáætlun með tilvísun til krafna Alþýðusambands Íslands og skýlir sér þar með, þessi forsætisráðherra forréttindanna á Íslandi, bak við fátækasta fólkið á Íslandi til þess að ganga gegn íslenskri náttúru. Virðulegi forseti. Staðan er orðin svo alvarleg og ófriðurinn er orðinn svo mikill í samfélaginu öllu að hér er lag að [[Forseti hringir.]]lægja öldur inni í þinginu sjálfu og ég hvet hæstv. forseta til að gera það.
Virðulegi forseti. Í gær var þingfundur hérna til um það bil korter yfir eitt, ef ég man rétt. Það þarf svo sem ekki að kvarta undan því, hér átti sér stað málefnaleg og góð umræða og ágæt ræða hv. 5. þm. Suðvest. varð til þess að ágæt skoðanaskipti áttu sér stað sem leiddu það enn og aftur í ljós að þetta mál, rammaáætlun þarf meiri yfirlegu þar sem miðað er að því að finna lausn á þeim vanda sem stendur gagnvart umræðunni sjálfri. Þá auðvitað á ég við breytingartillögur hv. atvinnuveganefndar. Það sem þvælist mikið fyrir er að þetta er seinni umræða af tveimur. Ef eitthvert nefndarstarf væri eftir þessa umræðu þar sem hægt væri að bregðast við þessari umræðu þá væri þetta ekki stórmál. En vandinn er sá að við munum greiða atkvæði um tillöguna í heild sinni í lok þessarar umræðu. Þegar svona mikilvæg efnisleg umræða á sér stað um miðja nótt missir þingheimur af þeirri efnislegu [[Forseti hringir.]]umræðu sem meiri hlutinn er sífellt að kalla eftir.
Virðulegur forseti. Ég held að það sé ekki seinna vænna að taka þetta þingmál af dagskránni. Við skildum auðvitað ekkert í því hér dögum saman hvers vegna í ósköpunum ríkisstjórnin væri með þetta skrýtna mál á dagskránni meðan landið logar í kjaradeilum og stefnir allt í mikil óefni. Þá kom hingað hæstv. forsætisráðherra, virðulegur forsætisráðherra að segja, og útskýrði fyrir okkur að ástæðan fyrir því að þetta væri á dagskrá væri að það væri svo brýnt í kjarasamningum. Ég verð að játa, virðulegur forseti, að í smástund hugsaði maður: Já, nú, það er sem sagt einhver ástæða fyrir því að þetta er á dagskránni. Hvað kemur svo í ljós? Það koma bæði forustumenn atvinnurekenda og forustumenn verkalýðshreyfingarinnar og segja: Nei, þetta hefur aldrei verið rætt í kjarasamningum. Þetta er bara fullkominn misskilningur. Forsætisráðherra virðist hafa dreymt þetta eða ímyndað sér það eða haldið að þetta varðaði eitthvað við kjarasamninga. En það gerir það ekki og fyrst svo er ekki þá á að taka málið af dagskrá og taka húsnæðismál Eyglóar Harðardóttur [[Forseti hringir.]]félags- og húsnæðismálaráðherra á dagskrána eða eitthvað sem gagnast getur til lausnar þeim erfiðu deilum sem uppi eru í samfélaginu.
Virðulegur forseti. Hér kom í annars ágætum umræðum í gærkvöldi tvennt mjög athyglisvert í ljós sem er vert fyrir okkur að hafa til umhugsunar, sérstaklega þegar við veltum fyrir okkur hvort ástæða sé til þess að hafa þetta mál áfram á dagskrá. Í fyrsta lagi: Þrír kostir sem um er rætt, þ.e. allir kostirnir fyrir utan Hvammsvirkjun, eru í faglegu mati [[Efnisleg umræða.]]sem er í gangi núna, þannig að verið er að fjalla um þessa tvo kosti bæði hér og í verkefnisstjórninni. Þar fyrir utan kom í ljós í gær að í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar er ótrúlega meinleg villa þar sem farið er rangt með tölulegar staðreyndir um hvaða virkjunarkostir voru lagðir til af verkefnisstjórn á síðasta kjörtímabili. Það fær mann til þess að velta fyrir sér hvort föruneyti hv. þm. Jóns Gunnarssonar hafi í þessum breytingartillögum byggt [[Forseti hringir.]]ákvörðun sína á röngum upplýsingum.
Herra forseti. Í því máli sem er hér enn á dagskrá, rammaáætlun, eru menn að herða hnútinn enn frekar í stað þess að reyna að leysa málin. Fram kom í fréttum í gær að innlegg forsætisráðherra í kjarasamninga, sem átti að vera inngrip í rammaáætlun, var borið til baka af aðilum vinnumarkaðarins. Þeir sögðu að það hefði aldrei komið upp í umræðu um gerð kjarasamninga, þannig að hæstv forsætisráðherra skuldar okkur svör við því við hvaða aðila hann er að semja. Eru þeir hér á landi eða einhvers staðar annars staðar? Talað hefur verið um í þessari umræðu að við þurfum að rökstyðja mál okkar. Við erum einmitt búin að vera að rökstyðja að draga eigi þessa þingsályktunartillögu til baka, en stjórnarmeirihlutinn virðist ekki taka neinum rökum. Og hvað er þá til ráða?
Virðulegur forseti. Ég vek athygli forseta á því að í yfirstandandi málþófi stjórnarandstöðunnar er verið að slá ýmis met. Stjórnarandstaðan hefur í þessari umræðu, bara í þessari umræðu á rúmri viku haldið 783 ræður um fundarstjórn forseta. [[Háreysti í þingsal.]]Annað eins hefur aldrei sést áður. Virðulegur forseti. [[Forseti hringir.]]Annað eins hefur aldrei sést áður. [[Gripið fram í.]]Sú nýja pólitík sem að minnsta kosti sumir stjórnarandstöðuflokkanna boðuðu er nú farin fyrir lítið. Þingmenn Bjartrar framtíðar og Pírata eru með virkustu þátttakendum í þessu metmálþófi [[Gripið fram í.]]þannig að ekki aðeins reyndust þeir jafn slæmir og allir hinir, [[Gripið fram í.]]þeir reyndust verri. [[Frammíköll í þingsal.]]Hér eru menn auk þess farnir að brjóta ýmsar og flestar umgengnisvenjur sem tíðkast hafa hér á þinginu, svo ekki sé minnst á almenna kurteisi. [[Háreysti í þingsal.]]Það má öllum vera … Virðulegur forseti. Getur virðulegur forseti haft stjórn á fundi?
Forseti reynir sitt besta í þeim efnum.
Það má öllum vera ljóst í hvers konar óefni er komið þegar þingmaður er farinn að tjá sig við fjölmiðla um það hversu oft eða hvort annar þingmaður hafi farið á salernið á ferðalagi. Þegar þessi staða er komin upp hér á þingi og í umræðum við fjölmiðla má öllum vera ljóst hvers konar óásættanleg niðurstaða [[Forseti hringir.]]er orðin í þeim leikaraskap [[Forseti hringir.]]sem stjórnarandstaðan viðheldur hér [[Forseti hringir.]]og færir svo í aukana í viðtölum við fjölmiðla með öðrum eins lýsingum og ég nefndi hér. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Já, það er fullt tilefni til þess að hafa orð á því hvernig þingmenn eru farnir að blogga hér persónulega og það tók steininn úr þegar hv. þm. Birgitta Jónsdóttir var hér á bloggi að fjalla um persónuleg samtöl mín og annars þingmanns sem eru sessunautar hennar í þingsal. Það hefur gerst ítrekað. Það gerðist áður í vetur þar sem hún setti inn á Facebook upplýsingar um persónuleg samtöl okkar. Þetta er algjör nýlunda hér. Hér kemur hv. varaformaður Samfylkingarinnar og segir að við eigum að labba hönd í hönd í þessu máli. Svo kemur hv. þingflokksformaður Vinstri grænna, Svandís Svavarsdóttir, og segir að við séum fullir vanþekkingar á þessu máli, vitum ekkert hvað við erum að gera og það verði enginn friður, sagði hún í ræðu sinni í gær, og engin sátt og ekkert samkomulag í þessu máli. Hvaða meining er í því að menn ætli að taka hér höndum saman um að leysa þetta mál? Meiri hlutinn hefur þegar slegið af umdeildasta virkjunarkostinn í breytingartillögum sínum [[Forseti hringir.]]og hefur opnað á umræðuna við einstaka þingmenn um það hvernig við getum leyst [[Forseti hringir.]]þetta mál. En það er bara stál í stál, vegna þess að niðurstaðan sem er í boði af hálfu [[Forseti hringir.]]minni hlutans er ekkert samkomulag; við skulum draga málið til baka, málið er óhæft, vanþekking meiri hlutans á málinu er algjör; þið vitið ekkert hvað þið eruð að gera. [[Forseti hringir.]]Þið vitið allt betur, hv. þingmenn minni hlutans, en við í meiri hlutanum, og við slíkar aðstæður getur auðvitað ekki orðið nein sátt. Þið skuluð halda áfram á þeirri ótrúlegu vegferð sem þið eruð í þessu máli og verða þingheimi og þinginu til skammar.
Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra fór yfir hið nýja Íslandsmet sem búið er að slá hér í þessari umræðu um fundarstjórn forseta. Stjórnarandstaðan er að feta hér alveg nýjar brautir með því að ræða um fundarstjórn forseta meira að segja áður en þingfundur hefst. Það hefur aldrei gerst áður. [[Gripið fram í.]]Hér er rætt efnislega um rammaáætlun með dassi af fyrirlitningu á hæstv. forsætisráðherra. Þetta er algjört nýmæli, virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan er með svo mikið málæði [[Kliður í þingsal.]]undir þessum dagskrárlið að hún kemur ekki sinni eigin dagskrárbreytingartillögu ...
Forseti biður um hljóð í þingsalnum.
... á dagskrá fundarins. Virðulegi forseti. Það er orðið ógeðfellt hvernig stjórnarandstaðan stundar sitt málþóf og notar til þess öll meðul og kemur ekki einu sinni þingfundi af stað þar sem tillaga frá þeim er fyrsta dagskrármál fundarins.
Herra forseti. Þetta er náttúrlega leiðinleg staða þegar við ættum að vera að ræða um húsnæðistillögur hæstv. ráðherra Eyglóar Harðardóttur. En forsetinn hefur dagskrárvaldið, hann hefur sett á dagskrá mál sem vitað er að minni hlutinn mun ekki samþykkja að klára umræðu um. Þá verða greidd atkvæði um það og þá verður það samþykkt. Þar með er verið að brjóta rammalöggjöf um gerð langtímasáttar og stefnumótunar í orkumálum. Það er ekki gott. En hvað er gott í þessu máli? Hvað hef ég heyrt gott nýlega? Það var það sem Bjarni Ben., hæstv. ráðherra, sagði nýlega, að hann vilji fá í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum um að landsmenn geti sjálfir kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um mál. Þá mundum við ekki þurfa að standa hérna af því að þá gæti forseti sett eitthvað á dagskrá, minni hlutinn gæti hleypt því í gegn til þjóðarinnar ef hann teldi að þjóðin vildi það, annars stöðvar þjóðin það. Það væri lausn. Það er það sem okkur vantar hérna á Íslandi. Okkur vantar tæki, önnur tæki en málþóf til þess að geta myndað langtímastefnumótun sem þjóðin [[Forseti hringir.]]vill sjá.
Forseti vill biðja þingmenn um að nefna aðra þingmenn fullu nafni.
Forseti. Já, enn mótmælum við dagskránni og munum halda því áfram þangað til [[Gripið fram í: … tillögu?]]henni verður breytt. Ólánstillagan frá meiri hluta atvinnuveganefndar stoppar hér allt. Hún er brot á lögum um rammaáætlun og um leið og hún fer út getum við haldið hér áfram, en þangað til þá verðum við hér. Við verðum hérna. Ég er ekki hrifin af aðferðum eins og þessum, en þetta er eina leiðin sem við höfum. Og við verðum hérna áfram. Ég skora á þá sem fara með stjórn landsins að þeir reyni að - fyrirgefið, virðulegi forseti - hysja upp um sig og koma í veg fyrir að þjóðfélagið stöðvist hér eins og þingið hefur stöðvast. Og þeir ætla líka að stöðva þjóðfélagið eftir tíu daga. Ég skora á ykkur að taka ykkur saman í andlitinu og [[Forseti hringir.]]taka þessa ólánstillögu hér út. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Menn tala um að ekki liggi fyrir hvernig við viljum ganga hönd í hönd. Við höfum verið með þá einföldu kröfu að tillaga hæstv. ríkisstjórnar, tillaga hæstvirtra umhverfisráðherra, verði á dagskrá og verði afgreidd. Hún snýst um Hvammsvirkjun. Það er það eina sem stjórnarandstaðan biður um. En hér berjast menn gegn sinni eigin tillögu til að koma einhverju öðru að. Menn skulda okkur skýringuna á því af hverju þeir þola ekki að bíða í tvo mánuði til að fá niðurstöðu verkefnisstjórnar til að geta tekið þau mál þá jafnóðum á dagskrá. [[Gripið fram í.]] Hér logar samfélagið í verkföllum, allt er í upplausn, og þá kemur hæstv. forsætisráðherra og fer að reyna að meta, sem hann hefur sérstakan hæfileika til, hvort við séum að setja Íslandsmet eða heimsmet. Skiptir það einhverju máli? Það sem skiptir mestu máli hér er að koma þessu samfélagi áfram. Það brenna á okkur stór mál, bæði í verkfallsmálum, í menntamálum og öðru sem þarf að ræða hér, en það er val hæstv. ríkisstjórnar [[Forseti hringir.]]og stjórnarmeirihlutans að láta tímann fara í þetta og þá er það bara þannig.
Herra forseti. Það væri strax verulegt framlag til sátta í þessu máli ef stjórnarmeirihlutinn féllist á að fara að lögum um rammaáætlun. Það er ekki til mikils ætlast í sáttaumleitunum að menn fallist á að fara að lögum. Ég vildi spyrja hæstv. forseta hvort hæstv. forsætisráðherra verði þá ekki örugglega við ef sú óskynsamlega ákvörðun verður tekin að halda áfram með þetta dauðastríð ófriðartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Forsætisráðherra þarf nefnilega að útskýra misræmið í ummælum sínum um að afgreiðsla þessarar breytingartillögu sé mikilvægt innlegg í kjarasamninga og þess sem kemur frá aðilum vinnumarkaðarins þar sem enginn maður kannast við að rammaáætlun hafi verið svo mikið sem nefnd á nafn. Það misræmi kallar á skýringar frá hæstv. forsætisráðherra. Sömuleiðis væri mjög fróðlegt að heyra hæstv. forsætisráðherra útlista þjóðhagslega samhengið í því að það að fara að beita handafli í þágu gömlu stóriðjustefnunnar geti einhvern veginn orðið að krónum og aurum í [[Forseti hringir.]]vösum verkafólks á næstu mánuðum. Ég er mjög spenntur að heyra þann hagfræðifyrirlestur.
Herra forseti. Það er óskaplega dapurlegt að við skulum þurfa að taka svona mikinn tíma af þingstörfunum til að ræða um form málsins og ekki efni þess og um fundarstjórn. Hér hafa verið greidd atkvæði um það hvort málið ætti að fara út af dagskrá eða ekki. Það fékkst niðurstaða í það í gær og þá ætti málið að halda áfram í efnislegri umræðu. Hér er sagt að vilji minni hlutans standi til þess að málið komi eins og það kom frá ráðherranum inn í þingið. Á síðasta kjörtímabili var vilji minni hlutans sá að málið yrði afgreitt út úr þinginu með nákvæmlega sama hætti og verkefnisstjórnin skilaði til ráðherrans. Það var nú ekki krafa sem hægt var að verða við á þeim tíma en þannig er málið í dag [[Gripið fram í: Nei.]]og nú vill meiri hluti nefndarinnar - þannig stendur málið í dag. [[Gripið fram í: Nei.]]Það stendur víst þannig í dag, [[Gripið fram í.]]nákvæmlega eins - hvernig stendur málið öðruvísi en [[Forseti hringir.]]þingið afgreiddi það á síðasta kjörtímabili? Auðvitað stendur málið eins og það var afgreitt á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í.]]Nú ætlar minni hlutinn í salnum …
Hljóð í þingsalnum.
Jæja, haldið þið bara áfram að tala, ég skal ekki trufla frekari ræðuhöld hér um fundarstjórn forseta. Gjörið svo vel, ræðustóllinn er ykkar.
Hæstv. forseti. Ég lýsi áhyggjum yfir dagskrá dagsins. Hér stefnir í mestu verkföll sögunnar, heilbrigðiskerfið er búið að vera lamað í allt að sjö vikur, matvælaframleiðsla í landinu er í uppnámi, bráðlega verður ferðaþjónustan komin í mikil vandræði og ég fer fram á það að hæstv. forsætisráðherra flytji okkur hér skýrslu um stöðuna í kjaramálum. Í máli ríkissáttasemjara komu fram áhyggjur hans af stöðunni og að þetta snúist um miklu meira en bara launin, að undir séu þættir eins og misskipting eigna og arður af auðlindum. Þetta þurfum við að ræða hér í þessum sal. Það eru því vonbrigði að hæstv. forsætisráðherra hafi fylkt sér í hóp talningamanna Framsóknarflokksins en það er ágætt að fá þessar tölulegu staðreyndir fram og gera stjórnarmeirihlutanum grein fyrir því að við erum bara rétt að byrja.
Herra forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni og hvet hæstv. forsætisráðherra til að flytja okkur hér skýrslu um stöðu mála á vinnumarkaði og lýsa því hvernig hann sér fyrir sér innlegg ríkisins í því sambandi. Af því að ráðherra byrjaði á því í pontu að bera af sér það sem hann hefur sagt er nú vert að rifja það upp að þann 15. maí taldi hann helst að stjórnarandstaðan væri að þvælast fyrir því að hægt væri að koma til móts við kröfur ASÍ. Samt vill hann ekki meina að hann hafi rætt þetta mál í tengslum við kjarasamninga eða ASÍ. Hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu, með leyfi forseta: „Ef menn vilja að launahækkanir skili sér raunverulega í auknum kaupmætti þá þurfum við aukna verðmætasköpun í þessu landi. Þar hefur því miður í allt of mörgum tilvikum strandað á orkuskorti.“ Mig langar til að biðja hæstv. forsætisráðherra að útskýra þann orkuskort.
Virðulegur forseti. Fyrst þetta, það er mikill munur, reginmunur, á því hvernig farið er með þessar tillögur frá verkefnisstjórn núna og á síðasta kjörtímabili. En burt séð frá því eigum við auðvitað að horfa á það hvernig lögin eru skrifuð og einbeita okkur að því að fara eftir þeim. Það er auðvitað leiðinlegt að staðan skuli vera svona í þinginu. Það var varað mjög sterklega við því í upphafi síðustu viku að svona mundi þetta verða ef þetta mál yrði sett á dagskrá með þessum hætti. Það eru brýn úrlausnarefni á leiðinni inn í þingið sem ég held að við séum öll sammála um að við þurfum að leysa áður en þingi lýkur. Það eru mál um losun hafta, húsnæðismál, mögulegt útspil ríkisstjórnarinnar til að leysa kjaradeilurnar. Það er á ábyrgð meiri hluta þingsins að velta fyrir sér inn í hvaða andrúmsloft slíkar tillögur koma og hvernig meiri hluti þingsins [[Forseti hringir.]]vill hafa andrúmsloftið hérna þegar við tökumst á við þessi sameiginlegu verkefni. Það var varað mjög sterklega við því að þetta mundi setja hér allt í hnút, þannig að menn geta einfaldlega ekki komið hérna upp og hneykslast á þeirri stöðu sem komin er upp sem þeir fóru út í með bæði augun galopin.
Forseti. Í ljósi orða sem hér féllu um meint tjáskipti mín um persónuleg samtöl þingmanna vil ég lesa það sem ég skrifaði á Facebook í gær: „Tók þátt í atkvæðagreiðslu um lengd þingfundar og hann tók þátt í atkvæðagreiðslu um lengd þingfundar og hann tók þátt í að hafna sáttatillögu minni hlutans með dagskrárbreytingartillögu. Hann var bara kátur og hress og lék á alsoddi og gantaðist við Jón Gunnarsson, sessunaut sinn.“ Það var allt og sumt sem ég sagði. Ég get ekki sagt að þetta sé inngrip í friðhelgi einkalífs þingmanna. Hér erum við á opnum fundum og maður hlýtur að mega segja hvenær einhver leikur á alsoddi. Ef það er bannað, forseti, vil ég fá nákvæmar leiðbeiningar um það að það sé algjörlega bannað að segja nokkurn skapaðan hlut um hvað við gerum í þingsal. Ég legg þá til að við hættum með beinar útsendingar af þessum fundum. [[Hlátur í þingsal.]]
Hæstv. forseti. Við eigum öll að reyna að bera virðingu hvert fyrir öðru hér í þessum sal. Það fer stundum lítið fyrir því en ef einhverjum finnst á sig hallað og þykir á sér brotið, sérstaklega varðandi persónuvernd sína í persónulegum samtölum, mæli ég frekar með því að í staðinn fyrir að koma hér upp og segja einhverja brandara biðjist menn afsökunar á því hafi menn særst vegna orða þingmannsins. Herra forseti. Ég hef ekkert út á ágæta fundarstjórn forseta að setja, ég vona að ég fái hljóð eftir þetta innlegg mitt, en mæli með því að við tökum til við dagskrána, þá dagskrá sem forseti hefur lagt hér fram, og við höldum áfram að ræða um rammaáætlun og vek athygli á því að mér finnst mjög sérstakt að menn komi hingað upp og haldi því fram að þingið megi ekki leggja fram breytingartillögur við mál eins og stöðugt er verið að gera í þessu máli. Fram kemur í greinargerð með því frumvarpi sem varð að lögum varðandi rammann að stefnumótun um nýtingu [[Forseti hringir.]]og verndun landsvæða til orkuvinnslu verði í höndum Alþingis.
Virðulegi forseti. Það eru fleiri sem geta talið og þarf ekki að hringja í upplýsingaþjónustu þingsins til að fá yfirlit yfir þær ræður sem haldnar hafa verið hér. Það er einfaldlega þannig að margir í þessum sal sem hafa tekið þátt í þessum umræðum eiga langt í land með að ná 150 ræðum um fundarstjórn forseta hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, 130 hjá hæstv. forsætisráðherra og meira að segja 150 hjá hæstv. núverandi forseta sem fluttar voru hér á síðasta kjörtímabili. Og svona gæti ég haldið áfram. Hættum nú þessum leik, virðulegi forseti, og tölum um efni málsins. Það sem mér þykir alvarlegt er að hæstv. forsætisráðherra skuli koma hér upp þegar við blasir að 65 þúsund manns muni leggja niður störf innan tveggja vikna og það stefnir í fjölmennasta verkfall sögunnar, og við erum að kalla hér eftir umræðum um það, að þá skuli hann nýta tíma sinn í ræðustólnum til að ræða klósettferðir. Virðulegi forseti. [[Forseti hringir.]]Þetta er fyrir neðan allar hellur og hæstv. forsætisráðherra á að koma hingað upp og fara yfir það með okkur í dag hvernig hann ætlar að bregðast við þeirri stöðu sem fram undan er á vinnumarkaði.
Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa nokkrum áhyggjum af þeirri vanstillingu sem hefur sýnt sig hjá forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna í umræðum um fundarstjórn forseta. Þeir verða ósköp einfaldlega að axla ábyrgð á því með hvaða hætti þeir hafa lagt þetta mál fyrir þingið og þeirri staðreynd að það er ekki í samræmi við lagaákvæði samkvæmt álitum þeirra eigin ráðuneyta. Það er mergurinn málsins. Við förum bara fram á það að farið sé að lögum í málinu, að tillagan verði dregin til baka. Við í Samfylkingunni erum tilbúin að styðja hina upphaflegu tillögu ráðherrans. Meiri er nú óbilgirni okkar ekki. Við erum líka til í að hjálpa ríkisstjórninni að greiða fyrir því að verkefnisstjórnin geti hraðað störfum sínum eins og kostur er, enda er full ástæða til að veita aukið fé í þessi mikilvægu verkefni. Virðulegi forseti. Ekki er hægt að halda áfram með þennan leikaraskap af hálfu forustumanna ríkisstjórnarinnar. Á meðan athyglin er á þessari furðutillögu þá er hæstv. menntamálaráðherra á bólakafi að skemma framhaldsskólakerfið út um allt land í fullkomnum [[Forseti hringir.]]ágreiningi við heimamenn á öllum stöðum [[Forseti hringir.]]og síðan stöndum við frammi fyrir verkföllum. Það er ófært ástand að þinginu sé haldið uppteknu [[Forseti hringir.]]í leikaraskap á meðan menn fara fram með valdníðslu vítt og breitt um landið.
Herra forseti. Það er víst ábyggilegt að núverandi hæstv. ráðherrar verða seint kallaðir miklir friðarhöfðingjar, en sú athugasemd sem ég geri við fundarstjórn forseta og þinghaldið felst í þeirri staðreynd að hv. þingmenn meiri hlutans á Alþingi hafa kosið að umgangast löggjöf um rammaáætlun eins og hvert annað hlaðborð. Þetta hefur ítrekað komið fram í umræðum hér, herra forseti, þar sem menn velja hvort þeir kjósa að vitna til verkefnisstjórnar í öðrum áfanga eða þeirrar verkefnisstjórnar sem nú starfar; þar sem menn draga fram gamlar umsagnir um síðustu rammaáætlun máli sínu til stuðnings en kjósa að sleppa nýjum umsögnum um málið sem nú er til umræðu; þar sem menn forðast að svara því til hvers nýta eigi orkuna og viðurkenna jafnvel í ræðustól að þeir hafi ekki hugmynd um það; þar sem bent er á meinlegar villur í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar Alþingis og ekki nokkur maður gerir tilraun til að svara fyrir það. Herra forseti. Þessi umræða er með öllu ótæk. Ef virðulegum forseta er annt um virðingu þingsins þá ætti að taka það fyrir hvernig menn umgangast umræðuna hér, [[Forseti hringir.]]hvernig menn umgangast löggjöf sem Alþingi sjálft hefur sett, eins og eitthvert hlaðborð þar sem sé hægt að velja [[Forseti hringir.]]og hafna. Það er ekki þannig sem við eigum að umgangast lögin, herra forseti.
Virðulegi forseti. Mig langar að beina því til hæstv. fjármálaráðherra að hér eru þingmenn á hinu háa Alþingi sem ekki voru í síðustu ríkisstjórn og það kemur málinu ekkert við hvað síðasta ríkisstjórn gerði hvað varðar það að eyðileggja rammann núna. Það þingmál sem er svo umdeilt er til umræðu hér og nú í tíð þessarar tilteknu hv. ríkisstjórnar, ekki síðustu ríkisstjórnar. Mér er bara satt best að segja alveg sama hvað gerðist á síðasta kjörtímabili, það breytir því ekki að við hljótum að vilja bjarga rammaáætlun og það er það sem þetta snýst um. Þetta snýst ekki einu sinni um einstaka virkjunarkosti, heldur snýst þetta um að bjarga rammaáætlun frá þessari bölvanlegu breytingartillögu hv. atvinnuveganefndar. Það eina sem þarf að gera til þess að hv. þingmenn meiri hlutans geti látið af sinni heilögu vandlætingu yfir því hvað minni hlutinn er vondur, er að bíða aðeins eftir 3. áfanga. Það er það eina. En hér koma þeir hneykslaðir og segja: Æ, hvað minni hlutinn er ægilega vondur, voðalega eruð þið hræðileg. Það eina sem við erum að biðja um er að [[Forseti hringir.]]beðið sé eftir löglegu ferli. [[Forseti hringir.]]Virðulegi forseti. Þetta er út í hött.
Herra forseti. Hér kem ég upp og leik ekki á als oddi vegna þess að þetta er grafalvarlegt ástand og þjóðfélagið logar allt í deilum. Hér á þingi logar allt í deilum og stjórnvöld virðast ekkert geta gert til þess að ná utan um þau erfiðu mál sem eru á ferðinni, hvorki gagnvart kjarasamningum eða því máli sem hér er á dagskrá. Enn eina ferðina kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra vanþekking og samanburður á því sem gert var þegar nokkrir virkjunarkostir voru settir í bið á fyrra kjörtímabili og þess sem er að gerast núna. Er ekki lag að forustumenn allra flokka hér á þingi og þingflokka setjist nú niður með fagfólki úr umhverfis- og auðlindaráðuneytinu og úr verkefnisstjórn og fari bara yfir reglurnar? Mundu menn ekki gera það frekar en að vera að deila um þetta hér eins og smákrakkar í sandkassa? Heilbrigði skynsemi segir manni það.
Virðulegi forseti. Það má þó segja þessari ríkisstjórn það til hróss að henni tekst að koma öllu í klandur sem hún kemur nálægt. Hún er búin að stoppa þingið með óbilgirni og því að skilja ekki rammaáætlun. Menn koma hér upp, nú síðast hv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson, og hann veit ekkert hvernig lögin um rammaáætlun eru, hann hefur ekki hugmynd um það. Hann afhjúpar nú vankunnáttu sína á lögunum eins og margir á undan honum. Við höfum sagt það oft og við munum segja það aftur og aftur að um leið og ólánstillagan, breytingartillagan frá meiri hluta atvinnuveganefndar, fer héðan út munu þingstörf ganga vel. Ég er alveg til í að slá öll met í fjölda ræðna um fundarstjórn forseta ef það þarf til.
Hæstv. forseti. Ég kem í sömu erindagjörðum og áðan til að lýsa yfir áhyggjum af dagskránni, ekki bara í ljósi þess hversu málið sem á henni er er vont, heldur líka vegna þeirra aðstæðna sem uppi eru á íslenskum vinnumarkaði. Okkur hér inni ber að taka það alvarlega þegar fram undan eru fjölmennustu verkföll Íslandssögunnar. Það er ekkert grín, herra forseti. Það hefur mjög alvarlegar afleiðingar, ekki bara efnahagslega heldur líka ýmsar aðrar, eins og þegar við tölum um heilbrigðiskerfið sem búið er að vera hálflamað í sjö vikur. Það mun bara versna ef ekki næst að leysa málin gagnvart hjúkrunarfræðingum fyrir 27. maí næstkomandi. Herra forseti. Það eru sex dagar þangað til hjúkrunarfræðingar ætla að leggja niður störf. Ég ætla því að spyrja hæstv. forseta: Hyggst hann óska eftir því við hæstv. forsætisráðherra að hann flytji þinginu skýrslu um stöðuna á vinnumarkaði?
Forseti. Sem einn af fulltrúum hinnar vondu stjórnarandstöðu langar mig að benda á að hæstv. forsætisráðherra lét ekki ná í sig í allan gærdag, þegar kallað var eftir nærveru hans hér. Við vorum að fjalla um það, sem kom í ljós að voru ósannindi úr munni hæstv. forsætisráðherra, að forsenda kjaraviðræðna leyndist í frekari virkjunaráformum sem birtust í breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Mér finnst með ólíkindum að hæstv. ráðherra hafi ekki málefnalegri innkomu hér á þingi í dag en þá sem blasti við okkur áðan. Ég verð að segja það, forseti, að ég skil ekki alveg verklagið á þessum vinnustað. Ég skil ekki verklag forsetans. Það er vitað að þetta mál heldur ekkert áfram. Mig langaði bara að spyrja forseta þingsins hvort ástæðan fyrir þessu [[Forseti hringir.]]verklagi sé sú að ríkisstjórnin þurfi að vinna sér inn tíma til að koma með einhver mál hingað inn á þingið. [[Forseti hringir.]]Hún er ekki komin með nein af sínum málum hér inn á þingið, ekkert sem skiptir einhverju máli.
Hæstv. forseti. Við erum einmitt að ræða um fundarstjórn forseta vegna þess að við erum ósátt við dagskrána. Við teljum að það séu önnur og brýnni verkefni sem þurfi að leysa til að losa um stífluna sem er í þinginu í stað þess að setja rammann á dagskrá dag eftir dag. Eitt af því sem maður átti óskir um og vonir var að við gætum lært á þessu þingi að búa til stefnuáætlanir til lengri tíma sem færu fyrst í umfjöllun í þinginu og síðan yrði unnið eftir þeim áætlunum af framkvæmdarvaldinu, þ.e. af hæstv. ríkisstjórn. Þannig varð ramminn til. Hæstv. fjármálaráðherra er með ríkisfjármálaáætlun að reyna að setja fram stefnumótun til þriggja eða fjögurra ára, til að hægt sé að vitna í hana: Bíddu, þetta er samkvæmt áætluninni. Eru menn að breyta henni? Af hverju? Og þannig mætti áfram telja. Menn geta þá rætt hlutina út frá einhverjum grunni. Hugmyndin var sú sama með hvítbók menntamálaráðherra en sú bók hefur aldrei komið til umræðu. Það er enginn sem veit hvað hæstv. menntamálaráðherra er að gera út um allt land. Það loga eldar út um allt og við höfum ekki [[Forseti hringir.]]hugmynd um hvað er að gerast og höfum engin tækifæri til að ræða það. Það eru þessi vinnubrögð sem þurfa að breytast, hæstv. forseti. [[Forseti hringir.]]Ég skora á hæstv. forseta að taka þátt í því að reyna að koma okkur [[Forseti hringir.]]inn á það form að við höfum langtímaáætlanir.
Virðulegi forseti. Það er frekar dapurt að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sé hér einhver fýlukall af því að honum líkar ekki það sem sagt er í pontu af hálfu stjórnarandstöðunnar. Ég held hann ætti frekar að flytja okkur einhverjar upplýsingar um það hvenær von er á frumvörpum um afnám hafta sem hann er búinn að boða hér afskaplega lengi að komi eftir örfáa daga. Það væri æskilegt. Hæstv. menntamálaráðherra, eins og hér var sagt áðan, hefur séð til þess að það molnar undan framhaldsskólakerfinu á meðan við stöndum hér og ræðum um rammaáætlun. Það er ekki málið að við þurfum að stífla og bora meira. Við þurfum að gæta hagsmuna fólksins í landinu og komandi kynslóða, framtíðarfólksins okkar. Það er okkar barátta. Það er baráttan fyrir náttúrunni sem okkur ber að standa vörð um. Hæstv. ríkisstjórn virðist ekki hafa áhuga á því heldur vill hún bara bora, stífla og virkja sem mest af því að það á að skapa framtíðartekjurnar. Þær eru núna um 1% af þjóðartekjum.
Virðulegi forseti. Í gær var viðtal í sjónvarpinu við ríkissáttasemjara sem sagði að ástandið í samfélaginu væri miklu víðtækara og flóknara og erfiðara en það sem lyti bara að samskiptum aðila á vinnumarkaði. Hér væri mjög djúpstæður vandi fyrir hendi. Hér hefði fólk áhyggjur af ráðstöfun og skiptingu auðlindanna. Fólk hefði áhyggjur af auknum ójöfnuði í landinu og fólk hefði áhyggjur af ófriði og sundurlyndi sem einkenndi íslenskt samfélag. Ríkisstjórnin sem nú situr ætlaði að laga ástandið ef marka má stefnuyfirlýsingu hennar á sínum tíma, vinna gegn sundurlyndi og tortryggni. Sú sama ríkisstjórn býr við að hafa forsætisráðherra sem kemur hingað og afhjúpar vanhæfi sitt. Hann kemur á þessum örlagatímum og stendur hér í ræðustól og er á lægsta plani sem um getur í þingsalnum. Hann telur upp ræður, fer með statistík um fjölda ræðna og er [[Forseti hringir.]]með skæting við stjórnarandstöðuna. Virðulegi forseti. Alþingi hefur stöðu til að hafa áhrif á það að stilla til friðar og [[Forseti hringir.]]hjálpa til við ástandið í samfélaginu með því að taka breytingartillöguna af dagskrá, burt séð frá vanhæfum forsætisráðherra.
Virðulegur forseti. Það er til margvíslegs ógagns hvernig staðið er að fundarstjórn og nauðsynjalausum fundahöldum fram á nætur. Ég harma það sérstaklega að jafn ágæt ræða og hv. þm. Willum Þór Þórsson flutti hér af hálfu Framsóknarflokksins við umræðuna, málefnaleg og góð ræða, skuli hafa verið flutt hér í nótt þegar nær engir voru eftir í húsinu og fáir gátu fylgst með af þeim sem heima sátu. Ég legg til við virðulegan forseta að hann gefi hv. þingmanni færi á að komast á ný á mælendaskrána og flytja mál sitt hér í dagsbirtu vegna þess að ég held að það sé gott innlegg um skynsamleg vinnubrögð og sátt í þessu máli eins og við höfum heyrt frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, sem lagt hefur til að málið gangi til nefndar, og hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni, sem brýnir nú mjög félaga sína í Sjálfstæðisflokknum [[Forseti hringir.]]að hætta þessu og ganga ekki svo nærri virðingu Alþingis sem þeir hafa kosið að gera.
Hæstv. forseti. Hér eru ítrekað gerðar athugasemdir við dagskrá virðulegs forseta. Þriðji dagskrárliðurinn samkvæmt dagskránni í dag er áætlun um vernd- og orkunýtingu landsvæða og eru ítrekað gerðar athugasemdir við þann dagskrárlið og að það mál sé yfir höfuð á dagskrá. Nú eru formkröfur rammaáætlunar með þeim hætti að hv. atvinnuveganefnd hefur fulla heimild til að setja málið fram með þeim tillögum sem fylgja. Ég get borið virðingu fyrir baráttuhug hv. stjórnarandstöðuþingmanna en mér fyndist meiri bragur á því að sú barátta færi fram undir hefðbundinni dagskrá. Hér situr til að mynda hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttir og er tilbúin að ræða húsnæðismál við hv. þingmenn.
Ha? …
Forseta barst í gær dagskrártillaga sem er svohljóðandi: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Óundirbúnar fyrirspurnir. 2. Sérstakar umræður um markaðslausnir í sjávarútvegi. Málshefjandi er Björt Ólafsdóttir og til andsvara verður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson. 3. Staðan á vinnumarkaði, munnleg skýrsla forsætisráðherra. 4. Raforkulög (kerfisáætlun, EES-reglur), stjórnarfrumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 305. mál, þskj. 1005, nefndarálit á þskj. 1091 og 1226, breytingartillaga á þskj. 1092 og 1227, 3. umr. 5. Stefna stjórnvalda um lagningu raflína, stjórnartillaga iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 321. mál, þskj. 392, nefndarálit á þskj. 973 og 986, framhaldsnefndarálit á þskj. 1228, framhald síðari umr. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Jón Þór Ólafsson, Katrín Júlíusdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Björt Ólafsdóttir.
Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að við leggjum þessa tillögu fram er sú að nú eru komnir 45 dagar síðan BHM hóf verkföll sem hafa haft gríðarleg áhrif á heilbrigðisþjónustu í landinu. Í næstu viku munu hjúkrunarfræðingar hefja verkföll og eftir tvær vikur verður hér verkfall sem kallað verður fjölmennasta verkfall Íslandssögunnar. Ríkisstjórnin hefur ekkert lagt fram til að reyna að liðka fyrir þessari deilu. Hún hefur engar hugmyndir um það hvernig á að taka á málinu og hún hefur engan áhuga á því að ræða þetta mál við okkur í þingsal. Í staðinn er því haldið fram af forsætisráðherra landsins að ramminn sé lykillinn að lausn þessara deilna og því er haldið fram í þingsal, en það er síðan hrakið af aðilum vinnumarkaðarins. Hefur hæstv. ráðherra áhuga á því að standa hér í pontu og ræða það við okkur? Nei, hann hefur óskað eftir því að gera það ekki. Þetta gengur ekki. [[Forseti hringir.]]Við þurfum að ræða þessi mál, það stefnir allt hér í óefni, og við bjóðum upp á það með þessari dagskrártillögu.
Herra forseti. Við greiddum atkvæði um sambærilega tillögu í gær og þar kom vilji meiri hluta þingsins vel fram. Ef ég man rétt þá munaði um tíu, tólf atkvæðum á milli þeirra sem vildu að málið væri á dagskrá og þeirra sem vildu að það færi af dagskrá. Það er auðvitað ekki hugsað til neins annars en að tefja þingstörfin að láta greiða um þetta atkvæði aftur. Ég ætla að segja eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson gerði í gær: Við vitum hvernig þessi atkvæðagreiðsla fer. Þeir sem greiddu atkvæði með því að málið væri áfram á dagskrá eru líklegir til að gera það áfram og þeir sem vilja að málið fari af dagskrá munu greiða atkvæði með því að það fari af dagskrá og það mun örugglega vera þannig að þeir sem eru í stjórnarmeirihlutanum munu styðja að málið sé á dagskrá o.s.frv. Má ég ekki bara biðja um það að menn hleypi málinu í efnislega umræðu hér og hætti þessum látaleik að vera að tefja þingstörfin með atkvæðagreiðslum, umræðum um fundarstjórn forseta o.s.frv.? Það þarf að taka efnislega afstöðu í málinu sem er undir og þetta hefur ekkert með kjaraviðræður að gera, [[Gripið fram í.]]það hefur ekkert með kjaraviðræður að gera sem við erum að ræða hér í dag. [[Frammíköll í þingsal.]]
Enn hlýtur forseti að biðja hv. þingmenn um að gefa hljóð í þingsalnum, líka eftir að hv. þingmenn hafa lokið máli sínu svo að minnsta kosti forseti geti komið því á framfæri hverjir taka til máls.
Virðulegi forseti. Þetta var áhugavert. Hæstv. fjármálaráðherra telur að það sé óþarft að greiða atkvæði um eitthvað í dag af því að greidd voru atkvæði um það í gær. [[Gripið fram í.]]Hann telur líka að hann viti hvernig atkvæðagreiðslan fer. Er þetta svona í ríkisstjórninni þar sem meiri hlutinn ræður að fjármálaráðherrann kemur bara og spáir fyrir um niðurstöðu atkvæðagreiðslu þar sem þingmenn eiga að fara að sannfæringu sinni? [[Gripið fram í.]]Er það þannig? Ég geri ráð fyrir því að alþingismenn hafi metið stöðuna að nýju eftir enn einn dag í þessari umræðu og ég vænti þess að einhverjir alþingismenn hafi endurmetið stöðuna frá því í gær og geti jafnvel komist að annarri niðurstöðu en þá um að það sé samfélaginu og Alþingi til góðs að taka þessa umræðu af dagskrá og draga breytingartillöguna til baka. Hér er verið að gefa færi á því og það færi mun verða gefið áfram til að þingmenn stjórnarflokkanna geti litið í eigin barm [[Forseti hringir.]]og geti jafnvel farið aðrar leiðir en að horfa bara til leiðtoga sinna í því hvernig á að greiða atkvæði hér.
Virðulegi forseti. Mér finnst hæstv. fjármálaráðherra vera að misskilja þetta, það er ekki verið að reyna að tefja þingstörf. Þetta eru ekki einhverjir tafaleikir sem verið er að spila hérna, eitthvert málþóf út í loftið. [[Gripið fram í.]]Nei, þetta er það ekki. Ég og fleiri hér erum algerlega á móti því, og ætlum að láta það í ljós hvað eftir annað, að breytingartillaga frá meiri hluta atvinnuveganefndar, á skjön við faglegt mat, á skjön við löglegt ferli um það hvernig ákveða eigi virkjanir á Íslandi, sé rædd hér. Og ég mun koma upp og mótmæla því, sem er minn réttur, hvað eftir annað. Það er ekki vilji minn að tefja fyrir þingstörfum. Það er forseti Alþingis sem hefur ákveðið að setja þetta á dagskrá og ég mundi vilja að við greiddum atkvæði um það hér á hverjum degi, ef hann ákveður að setja þetta á dagskrá, vegna þess að mér finnst það algert lögbrot að þetta sé á dagskrá, að þetta sé lagt fram. Hugsið þetta aðeins. Það er verið að meta það annars staðar, í löglegu ferli, í verkefnisstjórn um rammaáætlun, hvort það eigi að virkja á þessum stöðum. Við þurfum ekki og eigum ekki að ræða þetta hér.
Herra forseti. Þessi atkvæðagreiðsla er náttúrlega bara til að gefa mönnum tækifæri til þess að vilji þingsins komi þá skýrt fram af því að forseti vill fá þetta mál á dagskrá. Þá spyrjum við þingið. Forseti er ekki alveg 100% alráður um dagskrána. Þetta er eina tækifærið sem þingmenn hafa. Þetta er því það sem við erum að gera. Það er öllum ljóst hvers vegna við viljum fá þetta mál á dagskrá. Það er náttúrlega bara stál í stál, auðvitað er það þannig, en það er hægt að höggva á hnútinn. Við höfum aftur á móti ekki það tæki að landsmenn geti höggvið á þennan hnút, að hægt sé að vísa þessu bara til þjóðarinnar. Þjóðin mundi bara segja nei. Þá mundu menn þurfa að fara svolítið varlegar í þetta ferli. Ég er ekki viss um að þjóðin mundi endanlega hafna þessum kostum. En það er ekki meiri hlutinn í samfélaginu sem ræður í þessu máli, það er meiri hlutinn á þinginu, ekki meiri hlutinn úti í samfélaginu, við vitum það ekki. Það vitum við ekki fyrr en við fáum ákvæði í stjórnarskrá um að minni hluti landsmanna, kannski 10%, geti kallað mál til sín sem þingið hefur samþykkt. Þá væri ég tilbúinn að taka málþófsréttinn af þingmönnum því að þá væri það þjóðin sem gæti stoppað þingið. Það væri langbest. En þetta er það eina sem stendur til boða í dag og það er líka í boði að níu þingmenn geta kallað eftir því að umræðu sé lokið, þið getið beitt því. Ekki láta því eins og þið hafið ekkert í höndunum. Þetta er náttúrlega bara léleg pólitík.
Herra forseti. Það er mjög slæmt á þessum fallega degi að hæstv. fjármálaráðherra sé fúllyndið uppmálað. Maður hefði nú haldið að hann kæmi hingað glaður í bragði og reyndi að leggja eitthvað gott til málanna. En við leggjum fram þessa dagskrártillögu aftur nú vegna þess að við treystum því að þingmenn endurmeti sífellt afstöðu sína í ljósi nýrra upplýsinga. Og smátt og smátt styttist í að menn skilji hlutverk rammaáætlunar. Það er nú tilgangurinn. Þess vegna eigum við auðvitað að ræða mál eins og alvarlega stöðu á vinnumarkaði. Í atvinnuveganefnd í morgun var alvarleg staða vinnumarkaðarins rædd, áhyggjur af stöðunni og nauðsyn þess að aðilar nái saman svo afleiðingarnar verði ekki mjög erfiðar fyrir þá sem í hlut eiga. Ég held að hæstv. ráðherrar ættu að fara að beita sér í því máli í stað þess að láta eins og þau mál komi þeim ekkert við og hamast í svona máli sem á ekkert erindi hingað inn á þing.
Virðulegi forseti. Ástæða þessarar atkvæðagreiðslu er sú að það er mikilvægt að gefa stjórnarþingmönnum færi á því að skipta um skoðun frá því í gær. Nú hafa til dæmis hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans á landsbyggðinni fengið að vita að í skjóli þessarar umræðu valsar hæstv. menntamálaráðherra um landið og vegur að sjálfstæði skóla vítt og breitt. Vilja þeir með atkvæði sínu hér styðja við það að þeirri aðför sé haldið áfram? Vilja þeir afnema sjálfstæða skóla í Fjallabyggð, í Vestmannaeyjum, á Húsavík, á norðanverðu Snæfellsnesi, bara svo að nokkur dæmi séu nefnd? Vilja þeir takmarka möguleika fólks í hinum dreifðu byggðum til að afla sér framhaldsmenntunar? Það er þannig sem hæstv. menntamálaráðherra notar svikalognið, hann vinnur að því þessar mínúturnar og þessar klukkustundirnar. Nú hafa hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans möguleika á að stöðva þá aðför með því að taka þetta óyndismál af dagskrá og gefa okkur færi á að ræða það sem raunverulega skiptir máli, alvörumálin í samfélaginu.
Forseti. Það er misskilningur ef einhver heldur að þessi atkvæðagreiðsla fari fram og þessi umræða til að tefja þingstörf, svo er alls ekki. Við erum að mótmæla dagskrá þingsins. Við erum að gefa þeim sem greiddu atkvæði gegn þessari tillögu í gær tækifæri til að skipta um skoðun. Við erum að gefa þeim tækifæri á því að koma þingstörfum í lag vegna þess að forustumenn þingsins og forustumenn ríkisstjórnarinnar vilja það ekki. Við erum að gefa þessu fólki tækifæri til þess að hlutirnir fari að ganga. En það er væntanlega það sem forusta þingsins vill ekki vegna þess að þá kemur í ljós að þeir eru ekki bara að stoppa þingstörf, þeir eru að stoppa allt þjóðfélagið með aðgerðaleysi. [[Gripið fram í: Þið eruð að stoppa það.]]
Virðulegi forseti. Ég ætla að útskýra þetta á einni mínútu ef ég get. Minni hlutinn vill tala um kjaradeilur, meiri hlutinn vill tala um ramma. Ætlast er til þess að minni hlutinn fórni rammaáætlun en minni hlutinn vill að meiri hlutinn bíði aðeins eftir 3. áfanga. Minni hlutinn þarf að hanga hér fram á nótt - gott og vel, við gerum það - meiri hlutinn þarf bara að bíða og vera eins þrjóskur og hann getur verið, og hann getur verið mjög þrjóskur. Minni hlutinn vill bíða eftir frekari gögnum, meiri hlutinn vill notast við gömul gögn. Minni hlutinn hefur alltaf boðið hv. þingmönnum meiri hlutans að koma hér og tala í ræðu eins fljótt og auðið er, alltaf. Þrisvar hefur það gerst, við höfum alltaf orðið við því, aldrei verið neinn ágreiningur um það. Á sama tíma er meiri hlutinn sífellt að kvarta undan því að við höfum málfrelsi hér; að láta eins og þessi staða sé vegna vonda minni hlutans er firra.
Hæstv. forseti. Ég er óánægð með dagskrána sem lagt er upp með í dag og styð því þessa dagskrártillögu. Ástandið hér í salnum og framkoma forustumanna stjórnarmeirihlutans er kannski skýrasta myndin og skýringin á því ástandi sem ríkir í íslensku samfélagi þessi missirin. Hver getur treyst fólki sem kemur fram með þessum hætti? Í stað þess að fara yfir til hvaða aðgerða verið sé að grípa, við hverja verið sé að tala, hvaða lausna sé verið að leita, koma þeir hér upp og eru með skæting. Ég vil líka ítreka orð mín frá því í gær; meiri hlutinn hér situr í skjóli innan við 50% atkvæða kjósenda en er með 60% þingstyrk. Farið vel með þann styrk.
Hæstv. forseti. Hér er aftur flutt dagskrártillaga til að reyna að breyta dagskrá þingsins. Það er þyngra en tárum taki þegar hæstv. fjármálaráðherra segir: Það þarf engar atkvæðagreiðslur. Það er búið að ákveða þetta allt. Hér er meiri hluti og hann segir: Hunskist þið bara heim, við skulum ákveða þetta. Hvað heitir það í öðrum löndum? Það heitir einræði. [[Gripið fram í: Lýðræði.]]- Lýðræði að ákveða allt og kúga minni hlutann? Fylgist þið nú með umræðum í Evrópuráðinu og fylgist með athugasemdum við íslenskar kosningar og annað þar sem styrkleiki lýðræðissamfélags felst í stöðu stjórnarandstöðu. Kannski er hæstv. fjármálaráðherra vorkunn. Auðvitað vill hann ekki ræða þessar kjaradeilur, hann er ekki að gera nokkurn skapaðan hlut til að leysa þær. Það er áhyggjuefni. En ég ætla að benda hæstv. ráðherrum á að hér voru atkvæðagreiðsla og umræður í gær. Það eru tíu ráðherrar í ríkisstjórninni og þar af eru níu með atkvæðisrétt. Það voru aðeins þrír sem tóku þátt í umræðunni - og greiddu atkvæði, hinir hafa verið að þvælast út um heim en eru loksins komnir í hús. Við skulum bara sjá hvað þeir gera í atkvæðagreiðslunni.
Virðulegi forseti. Í 45 daga hefur ríkisvaldinu ekki tekist að ná samningum við Félag geislafræðinga, Félag lífeindafræðinga, Félag íslenskra náttúrufræðinga á Landspítala, Ljósmæðrafélag Íslands á Landspítala, Stéttarfélag lögfræðinga hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu og Ljósmæðrafélag Íslands á sjúkrahúsinu á Akureyri. Í 32 daga hefur ríkisvaldinu ekki tekist að ná samningum við Félag íslenskra náttúrufræðinga á Matvælastofnun, Stéttarfélag háskólamanna á matvæla- og næringarsviði á Matvælastofnun og Dýralæknafélag Íslands. Í næstu viku munu hjúkrunarfræðingar hefja verkfall, Starfsgreinasambandið mun hefja verkfall og verkföll munu hefjast hjá hópbifreiðafyrirtækjum á hótelum, gisti- og baðstöðum, verkfall í flugafgreiðslu, hjá skipafélögum, í matvöruverslunum, hjá olíufélögum og þann 6. júní mun hefjast ótímabundið verkfall, fjölmennasta verkfall Íslandssögunnar. Og fulltrúar ríkisstjórnarinnar koma hingað upp og lýsa því yfir að þeir hafi engan áhuga á að ræða þetta. Virðulegi forseti. Þessum mönnum er ekki viðbjargandi. Hvernig ætla menn að takast á við þetta? Þeir vilja ekki ræða þetta hér og þeir takast ekki heldur á við vandann miðað við þá stöðu sem uppi er. [[Forseti hringir.]]Það ríkir fullkomin ringulreið í samfélaginu og það er fullkomnu getuleysi ríkisstjórnarinnar að þakka.
Virðulegur forseti. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson í Pírötum vill að við bíðum. Hann segir að minni hlutinn vilji bíða. Þá detta mér í hug þessi fleygu orð: Og ég beið og ég beið og ég beið. Já, já, við í meiri hlutanum munum bíða á meðan minni hlutinn úttalar sig um þetta mál. Við höfum alveg tíma til þess að gefa því eitthvert svigrúm hér. Annað sem ég vil hafa orð á eru orð hv. formanns Bjartrar framtíðar, Guðmundar Steingrímssonar, hér áðan. Enn og aftur klifar sá ágæti maður á því að hér sé verið að fara á svig við lög. Hann ásakar meiri hluta atvinnuveganefndar um að vera að brjóta lög. Slíkar ásakanir eru alvarlegar, virðulegi forseti. Ég geri kröfu um að þessi ítrekuðu ummæli verði tekin upp í forsætisnefnd þingsins og hv. þingmaður, ásamt öðrum þeim sem halda þessu hér fram, verði látinn leggja fram lögfræðilegt álit sem styður þetta. Það lögfræðilega álit [[Forseti hringir.]]og minnisblað sem þeir hafa verið að vitna í frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu [[Forseti hringir.]]er ekki það plagg sem styður þennan málflutning. Ég hef því óskað eftir því [[Forseti hringir.]]að hv. þingmenn taki þessar ásakanir til baka á meðan þeir geta ekki rökstutt mál sitt með styrkari hætti en raun ber vitni.
Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu segi ég nei við þessari tillögu eins og alla undanfarna daga. Þetta er farið að minna mann svolítið á atkvæðagreiðslurnar hjá Evrópusambandinu, tillögurnar eru lagðar fram aftur og aftur og það er kosið um þær aftur og aftur uns rétt niðurstaða fæst. [[Gripið fram í: Akkúrat.]] Virðulegi forseti. Í þessari atkvæðagreiðslu og um þetta mál verður engin niðurstaða sem stjórnarandstaðan sættir sig við eða að hún hafi sigur í þessu dagskrárbreytingarmáli. Það er því með ólíkindum að á hverjum vinnudegi skuli þessi gamla, slitna tillaga koma hér í atkvæðagreiðslu fyrir þingið, sérstaklega af því að öll stjórnarandstaðan á fulltrúa á fundum með forseta þingsins og fulltrúum þingflokka og í forsætisnefnd þar sem dagskráin er ákveðin. [[Forseti hringir.]]Hér er verið að færa þá fundi inn í þingsal. Það gengur ekki lengur, forseti.
Hæstv. forseti. Ég segi nei við þessari tillögu stjórnarandstöðunnar. Þetta er mjög athyglisverð umræða. Enn athyglisverðari er pistill sem ég rakst á á netinu frá því 5.5. 2012 sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson skrifaði um þingið og bar heitið „Enn um þingið“, þar sem hann reifar sjónarmið sín varðandi málþóf. Ég vitna hér beint í textann þar sem stendur: „Það gengur ekki að hafa óstarfhæft þing. Eitt af því sem þarf að ræða opinskátt er einfaldlega það hvort það sé á nokkurn hátt í þágu lýðræðisins að einstaka þingmenn geti hagað sér svona: farið endalaust upp í pontu, í andsvör og ræður og sagt það sama aftur og aftur. Ef þeir gerðu svona heima hjá sér yrði þeim fleygt út.“ Hvað hefur breyst? Í lok þessa pistils leggur þingmaðurinn til að stofnuð verði samtök alþingismanna gegn alhæfingum, skammstafað SAA. Þar er lagt til að forseti stýri fundum eins og gert sé á öllum öðrum fundum þar sem fundarsköp tíðkast. Hvað hefur breyst? Átti ekki að breyta íslenskum stjórnmálum? Ætlaði Björt framtíð ekki að taka upp betri vinnubrögð? Af hverju tekur Björt framtíð þátt í þessu málþófi á þingi þegar þetta eru skoðanir Guðmundar Steingrímssonar árið 2012?
Herra forseti. Það var mjög verðmæt yfirlýsing sem hæstv. fjármálaráðherra gaf hér þegar hann sagði og endurtók: Það sem hér er verið að ræða, þ.e. rammaáætlun, hefur ekkert með kjarasamninga að gera. - Hefur ekkert með kjarasamninga að gera, sagði hæstv. fjármálaráðherra. Svo mikið fyrir tilraunir hæstv. forsætisráðherra til að tengja það saman. Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að mér gengur verr og verr að skilja hvers vegna forseti fer jafn óskynsamlega með dagskrárvald sitt og raun ber vitni hér dag eftir dag. Það er svo fullkomlega úr takti við aðstæður, tímann, 21. maí, aðstæður í þinginu, að ég tali nú ekki um ástandið í þjóðfélaginu, að halda hér áfram þessu tilgangslausa dauðastríði breytingartillögu hv. þm. Jóns Gunnarssonar og co. Þetta er dauðastríð þessa málatilbúnaðar sem er hruninn til grunna. Það hlýtur að fara að renna upp fyrir hæstv. forseta. Þetta er sorgleg tímasóun sem mun engu skila nema að skapa erfiðari og erfiðari aðstæður við þinglokin. Verst er þó það [[Forseti hringir.]]stöðumat sem þetta endurspeglar hjá ríkisstjórn og stjórnarmeirihluta sem er að missa tökin á ástandinu í þjóðfélaginu.
Virðulegi forseti. Ég vildi bara nefna að í gær var kosið um þessa dagskrártillögu og hún var felld. Við ættum að velta því fyrir okkur að stjórnarandstaðan virðir ekki niðurstöðu þeirrar atkvæðagreiðslu. Hún gerði það ekki í gær, fór endalaust upp undir liðnum um fundarstjórn forseta. Þegar upp var staðið voru bara sex efnislegar umræður um rammaáætlun, þrjár frá stjórnarandstöðu og þrjár frá stjórnarmeirihlutanum. Það voru nú öll ósköpin. Allan daginn, hugsið ykkur. [[Gripið fram í.]] Ég velti fyrir mér ákalli stjórnarandstöðunnar um að við tökum til umræðu stöðuna á vinnumarkaði, sem við höfum áhyggjur af. Það var rætt hér í sérstakri umræðu um daginn og það liggur engin slík beiðni fyrir frá stjórnarandstöðunni - ég athugaði það hjá þingfundaskrifstofunni og gat ekki fundið því stað. [[Gripið fram í.]]Miðað við þær upplýsingar sem ég hef hefur engin slík beiðni komið fram. [[Gripið fram í.]] Virðulegi forseti. Ég held að við ættum að [[Forseti hringir.]]klára rammaáætlun, að við ættum að virða niðurstöðu þingsins og virða það vald sem forseti hefur hér.
Virðulegur forseti. Vegna ræðu hv. þm. Höskuldar Þórs Þórhallssonar er rétt að taka fram að frammi liggur bréf frá mér og fleirum með ósk um þá umræðu hæstv. forsætisráðherra um stöðuna í kjarasamningum sem nefnd var. Að öðru leyti er ástæða vegna þessarar ræðu til að minna hv. þingmann á að stærsta kraftaverkið sem guð hefur gefið okkur er nýr dagur. Og hér á þingi er sem betur fer alltaf nýr dagur. Alveg sama í hversu miklar ógöngur við komumst í þinghaldinu og hversu mjög og nærri sem við göngum á virðingu þingsins gefst okkur á hverjum morgni færi á því að breyta því. Það gefst okkur núna í þessari atkvæðagreiðslu, að fara að þeim tillögum sem komið hafa frá [[Gripið fram í: … dagskrá.]]hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni og senda málið aftur til nefndar og reyna að leita lausna á því þar, taka brýningum hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar um að halda ekki lengra áfram út í þetta fen sem engum er til gagns og fara að reyna að vinna að sáttum [[Forseti hringir.]]í þessu samfélagi í stað þess að vinna að stríði á hverjum degi.
Virðulegi forseti. Það er vandræðalegt að horfa upp á það að menn séu að kvarta undan því að ganga þurfi til atkvæða hér dag eftir dag. [[Gripið fram í.]]Það hefur líka komið fram í málatilbúnaði ríkisstjórnarflokkanna að þeir telja að kosningarnar 2013 hafi verið slík þáttaskil að atkvæðagreiðslur þurfi varla að eiga sér stað eftir þann mikla dýrðardag og að minni hlutinn hefði helst átt að pakka saman og hafa sig hægan eftir þau miklu þáttaskil. Það endurspeglast hér aftur og aftur. Við greiddum atkvæði í gær og við greiddum atkvæði í fyrradag. Af hverju þurfum við að greiða atkvæði aftur? Af hverju þarf stjórnarandstaðan að tala og af hverju þarf hún að tala svona mikið? Af hverju þarf hún að tala svona og tala hinsegin? Þetta er orðið alveg óþolandi, lítilsvirðingin við lýðræðið og lítilsvirðingin við minni hlutann hér í þinginu. Virðulegi forseti. Ég bið meiri hlutann að láta af þessu tali. Hér er verið að tala og leggja fram tillögur í skjóli gildandi þingskapa og [[Forseti hringir.]]það verður gert áfram. Það er réttur okkar [[Forseti hringir.]]og það eigum við að gera. Við höfum skyldur við Ísland, við kjósendur og við náttúru landsins, að beita þingsköpum í þágu þessa málstaðar. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Mér þykir vænt um að það er vitnað í mín orð um þingsköpin. Ég hef styrkst í þeirri skoðun minni að á þingsköpum þurfi að gera róttækar breytingar. Ég tel til dæmis mjög mikilvægt að minni hlutinn á þingi fái málskotsrétt þannig að hægt sé að koma málum hérna í einhvern annan farveg en þennan. Ég hef margítrekað komið hérna upp til að ræða fundarstjórn forseta til að reyna að fá svör við spurningum sem eru í mínum huga um málsmeðferð á þinginu en hef ekki fengið þau. Ég hef komið með ýmsar tillögur um það hvernig væri hægt að taka öðruvísi á þessu máli. Því er svarað með þögninni. Eitt af því sem ég hef farið fram á, hv. þm. Jón Gunnarsson, ef þú ert hérna einhvers staðar, er það að við mundum einmitt setjast niður og fara yfir hin lögfræðilegu álitamál sem hér blasa við. Ég hef haldið því fram að hér sé verið að fara á skjön við lögin. En um hvað snýst þessi atkvæðagreiðsla í mínum huga? Hún snýst um það að til er foss sem heitir Urriðafoss og er í neðri hluta Þjórsár. Það eru ýmis stór álitamál [[Forseti hringir.]]uppi um það hvort laxastofninn sem þar er muni lifa virkjanir af. Ég vil láta náttúruna njóta vafans. Um það stóra hugsjónamál snýst þessi atkvæðagreiðsla núna. Hún snýst um það en ekki það að tefja þingið. Á náttúran að njóta vafans eða ekki? Spyrjið ykkur að þessu. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Ég vil bara hafa það á hreinu gagnvart hv. þm. Jóni Gunnarssyni að það sem ég meinti áðan með því að minni hlutinn vildi bíða er að hann vill bíða eftir því að það ferli sem lög gera ráð fyrir nái fram að ganga til að fá inn þær upplýsingar [[Gripið fram í.]]sem þarf til að afgreiða málið. Við erum að ræða dagskrána sem á er mál sem heitir áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. [[Gripið fram í: Við erum að ræða breytingartillöguna.]]Við erum að ræða dagskrána, virðulegi forseti. [[Gripið fram í: … þingsins.]] [[Háreysti í þingsal.]] [[Forseti biður um hljóð í salnum.]] [[Gripið fram í: Við erum að ræða atkvæðagreiðsluna.]] Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér er orðið alveg sama hvað hv. 2. þm. Reykv. s. finnst vera efnislegar umræður og hvað ekki. Það er alveg skýrt að það þarf tiltekin gögn sem ég er búinn að útskýra hver séu til að það gæti ríkt sátt um ferlið. Um það snýst þetta mál, [[Forseti hringir.]]þetta vita menn alveg.
Virðulegi forseti. Ég kem hér upp vegna þess að margir þingmenn hafa kosið að koma hér upp, og líka hæstv. forsætisráðherra, og vega sérstaklega að formanni Bjartrar framtíðar, hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, og afstöðu hans til þessara mála. Ég deili um margt efasemdum hans um fyrirkomulag þingskapa eins og það stendur núna en það er ekki hægt að fara fram á það við þingmenn að þeir afsali sér stjórnarskrárbundnum réttindum eða tækjum sem þeir hafa samkvæmt þingsköpum til að verjast ofríki. Við getum alveg snúið málinu á hinn kantinn. Ef hv. þm. Jóni Gunnarssyni og félögum hans í meiri hluta atvinnuveganefndar hefði dottið í hug að gera breytingartillögu um virkjun í Gullfossi, hefðum við átt að láta hana ganga hér til umræðu? [[Gripið fram í: Gullfoss er …]]Ef það hefði verið meiri hluti fyrir því í þingsal, hefðum við átt bara að leggjast á bakið og gefast upp? Auðvitað er eðlilegt að við grípum til þeirra tækja sem við höfum til að benda á þá staðreynd að þessi tillaga stenst ekki form, stenst ekki lagaákvæðið um rammaáætlun og þess vegna eru á henni alvarlegir ágallar.
Herra forseti. Eins og ég segi enn og aftur erum við að bjóða hv. þingmönnum upp á að endurskoða hug sinn. Hv. þm. Jón Gunnarsson heldur áfram að höggva í sama knérunn með að það sé ekkert rökstutt að þessi leið sé ólögformleg sem verið er að fara nú, breytingartillaga meiri hluta hv. atvinnuveganefndar, og það sé ekki rökstutt af okkur sem höfum gagnrýnt það að menn fari þessa fjallabaksleið langt frá því ferli sem á að gera. En hvað kemur fram hjá Skipulagsstofnun sem dæmi? [[Gripið fram í: Efnisleg umræða.]]Að þessar breytingartillögur meiri hluta atvinnuveganefndar séu algjörlega órökstuddar. Það vantar mikið upp á að þær séu rökstuddar. Það að hæstv. ríkisstjórn ætlar ekki að taka á því að hv. þm. Jón Gunnarsson setji öll þingstörf í uppnám sýnir bara [[Forseti hringir.]]að hæstv. ríkisstjórn er vanhæf, hæstv. forsætisráðherra, og annaðhvort fara menn að gera eitthvað í þessum málum eða segja af sér. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Einhver hv. þingmaður sagði áðan að þetta væri gömul tillaga sem við værum að greiða atkvæði um. Það er alrangt. Þessi tillaga var fædd í gær og það er ung tillaga. Hún verður kannski orðin gömul á fimmtudaginn kemur eða fimmtudaginn þar á eftir. Þá skal ég fallast á það að hún teljist gömul. En hún verður flutt þangað til ólánstillaga meiri hluta atvinnuveganefndar fer héðan út. Þó að ég verði ein ætla ég að standa hér og mótmæla, og mótmæla og mótmæla, [[Gripið fram í.]]og þegar virðulegur forseti biður hv. þm. Guðmund Steingrímsson að koma og skýra mál sitt og túlkun sína á rammalöggjöfinni vil ég fá að vera með af því að ég er hjartanlega sammála þeirri túlkun sem þar kemur fram. [[Forseti hringir.]]Öll önnur meðferð er lögbrot.
Virðulegi forseti. Nú hefur hv. formaður Samfylkingarinnar bæst í þann hóp sem fullyrðir að verið sé að fara á svig við lög, að við séum að brjóta lög með málsmeðferð okkar og tillöguflutningi. Hv. þingmaður er lögfræðingur og ég hvet hann til að rýna betur í það minnisblað umhverfisráðuneytisins sem er það eina sem hefur verið nefnt hér sem lögskýringargagn til að staðfesta þann málflutning. Það er engan veginn hægt að lesa út úr því minnisblaði annað en að við séum í fullum rétti með það sem við erum að gera hér, enda er enginn stór munur á því og því sem gert var á síðasta kjörtímabili. Við gerðum þar ekki ágreining um að þingið eða ráðherra væri að brjóta lög með málsmeðferð sinni. Það var algerlega farið að lögum. Meiri hluti þingsins breytti þar röðun virkjunarkosta, tók sex virkjunarkosti frá svokölluðum sérfræðingum, [[Forseti hringir.]]verkefnisstjórn og faghópum, [[Kliður í þingsal.]]og setti þá eftir þá faglegu meðferð í biðflokk. Nú erum við á sama grunni á grundvelli umsagna sem við höfum fengið um breytingartillögu okkar að færa ákveðna virkjunarkosti í nýtingarflokk. Það stenst algerlega lög eins og fyrri málsmeðferð og við munum halda okkur við það.
Herra forseti. Það er ástæða fyrir því að við viljum ræða meðal annars kjaramálin. Það kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra hér 19. maí, með leyfi forseta, að menn verði „að líta til þess hver verður niðurstaða hjá þeim aðilum sem eru í viðræðum vegna þess að menn hljóta að þurfa að laga aðkomu ríkisins að því sem kemur út úr því. Þar af leiðandi er ómögulegt, virðulegur forseti, að lýsa því yfir fyrir fram að aðgerðir eða innkoma ríkisvaldsins verði með tilteknum hætti á meðan menn sjá ekki til lands, vita ekki hvað aðilarnir semja um. Þá getur viðbót frá ríkisvaldinu jafnvel orðið til þess að auka við hugsanleg neikvæð áhrif kjarasamninga.“ Hér kemur skýrt fram að samninganefnd ríkisins hafi ekki nokkurt einasta umboð og í ljósi þess að hér er ekkert boðið umfram þessi 3% eða hvað það nú er sem vitað er að er ekki samningsgrundvöllur fyrir setur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra okkur fyrir. Við þurfum ekki að greiða hér atkvæði. Hvar eru frumvörpin um afnám hafta, virðulegi forseti og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra? [[Gripið fram í.]]Það er ástæðan fyrir því að við viljum ræða hér önnur mál sem falla undir það sem ég var hér að [[Forseti hringir.]]skýra út, m.a. kjaramálin. Afnám hafta hlýtur að vega ansi þungt í því.
Herra forseti. Hér er augljóslega að fæðast viðbótarröksemd fyrir því að bjarga stjórnarmeirihlutanum út úr ógöngum sínum og í land með því að taka þetta mál af dagskrá. Taugar stjórnarliðsins eru að bresta eins og við verðum rækilega vör við. Hæstv. fjármálaráðherra er óvenjusnakillur svo ekki sé nú minnst á hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Hún má ekki við bindast [[Gripið fram í.]]hér í þingsalnum og æpir fram í hverja einustu ræðu. [[Gripið fram í: Ég er hér.]]Það er að verða að mannúðarmáli að bjarga [[Hlátur í þingsal.]]stjórnarliðinu út úr þessu með því að taka málið af dagskrá. Þetta gengur ekki. Ég held að hæstv. forseti sem er víðsýnn og reyndur maður hljóti að sjá að með því að taka á sig rögg, höggva á þennan hnút og hætta þessari vitleysu muni hann vaxa að virðingu mjög við það, enda ber honum nokkur skylda til því að hann er ekki alsaklaus í málinu eftir að hafa með úrskurði sínum [[Forseti hringir.]]yfir höfuð leyft að þetta færi hér fram.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni, ég held að það sé mikilvægt að koma þessu máli af dagskrá inn í nefnd og fjalla þá betur um málið þar. Það kemur sífellt betur og betur í ljós, meðal annars í máli hv. þm. Jóns Gunnarssonar, formanns atvinnuveganefndar, sem var að vitna hér í pappíra, hver skýringin er á því að lögð var fram tillaga um aðeins eina virkjun. Hvað stendur í greinargerðinni sem rök fyrir því? [[Gripið fram í: Það er mjög skýrt.]]Það er mjög skýrt já. Það er vegna þess að það var ekki annað tilbúið í afgreiðslu. [[Kliður í þingsal.]] [[Forseti hringir.]]Það var búið að biðja um úrskurð - við erum að tala um núið og ekkert ofbeldi til að koma þessu áfram. Förum með þetta í nefnd, fáum úrskurð í sambandi við lagalegu ákvæðin, sem hér er verið að ræða um, komum á dagskrá málum sem brenna á samfélaginu, bæði kjaramálunum, sem eru í gríðarlega viðkvæmri stöðu og eru þegar farin að valda verulegum skaða, og reynum í framhaldinu [[Forseti hringir.]]að fá upplýsingar um það sem brennur á fólki. Það er verið að kveikja elda úti um allt land í menntamálunum, það er gríðarlega áríðandi að við fáum tækifæri til að ræða það. Það kunna að vera ástæður fyrir því að forseti vill hafa þetta á dagskrá, að það sé þá að beiðni ríkisstjórnarinnar til að komast hjá því að ræða hin málin.
Forseti. Það virðist vera einhvers konar alkul á milli stjórnarflokkanna í ríkisstjórninni. Einn daginn segir hæstv. forsætisráðherra að það verði að setja þessa virkjunarkosti úr bið í nýtingu til að hægt sé að finna lausn á kjaradeilum. Hæstv. fjármálaráðherra segir síðan í dag að þessi mál hafi ekki neitt með kjaradeilur að gera. Það væri fínt að fá úr því skorið hvor þeirra verði ofan á í þessum skoðunum. Það skiptir almenning miklu máli að fá þetta á hreint því að það er alveg ljóst að allir þeir sem hæstv. forsætisráðherra gaf í skyn að hefðu þrýst á að þetta væri fært í nýtingu könnuðust ekki við að hafa sett þá kröfu til lausnar á kjaradeilum. Mér finnst það alvarlegt mál að hafa svona mikilvæga hluti í flimtingum af æðstu yfirmönnum þjóðarinnar.
Virðulegi forseti. Við göngum hér til atkvæða um dagskrártillögu minni hlutans sem er til þess fallin að gera það sem hægt er til að endurreisa vinnufrið á Alþingi og til að skapa einhvers konar andrúmsloft jafnvægis. Við leggjum til að ófriðartillaga Jóns Gunnarssonar og félaga verði dregin til baka, að dagskrármálið verði dregið af dagskrá og að upprunaleg tillaga ráðherra verði til umræðu hér og umfjöllunar. Við erum að leggja okkar af mörkum til að þingið leggi sitt lóð á vogarskálarnar til að sýna að minnsta kosti viðleitni til að vera til friðs í samfélagi þar sem ófriður er uppi og þar sem forsætisráðherrann er sjálfstætt vandamál þar sem allt sem hann kemur nálægt verður að ófriði.
Virðulegi forseti. Um hvað snýst þessi dagskrártillaga? Hún snýst um það að við viljum ræða við forsætisráðherra um alvarlega stöðu á vinnumarkaði. Hvaða staða er það? Hún er sú að hópar opinberra starfsmanna, m.a. í heilbrigðisþjónustu, hafa nú verið í verkfalli í 45 daga án þess að ríkisstjórninni hafi tekist að þoka málum nokkuð áfram. Í dag birtust fréttir um að í apríl hefði orðið aukning á tekjum af ferðamönnum um 15%. Ferðamenn versluðu fyrir 9,3 milljarða á Íslandi. Með sama áframhaldi koma engar tekjur frá þessum aðilum í júnímánuði, engar. Það verður engin 15% aukning. Það verða engir 9 milljarðar, eða meira, vegna þess að ríkisstjórninni er fyrirmunað að taka á þeim vanda sem steðjar að á vinnumarkaði. Þess vegna vill hún ekki ræða það hér og þess vegna fyrtast menn þegar við leggjum það til eins og við séum að angra þá. Auðvitað er erfitt að taka umræðu um stöðu sem maður ræður ekki við.
Virðulegur forseti. Kannski tekst meiri hlutanum að þjösna því í gegnum þingið, með alls konar lögfræðilegum útúrsnúningum, orðhengilshætti og vafasömum túlkunum, með fordæmalausri breytingartillögu á milli umræðna, að það verði virkjað í Skrokköldu og neðri hluta Þjórsár. Við vitum þá ekkert hvað verður um laxastofninn í neðri hluta Þjórsár. Við vitum þá ekkert hvaða áhrif línurnar hafa upp á miðhálendið og vegirnir, við Skrokköldu, [[Það verður í jörðu, bara svo að þú áttir þig á því.]]það er ekki búið að meta þetta.
Það þarf ekki …
[[Forseti hringir.]] Ég spyr samviskuspurningar, alla aðra en hv. þm. Jón Gunnarsson: [[Forseti hringir.]]Viljið þið standa að þessum framkvæmdum svona? Viljið þið að það verði virkjað með þessum hætti? Viljið þið ekki að þessum spurningum sé svarað [[Forseti hringir.]]og náttúran njóti vafans? Um það snýst þessi tillaga og ég segi já við henni. [[Kliður í þingsal.]]
Forseti telur sig ekki fara fram á mikið, að hann fái hljóð til að kynna hv. þingmenn.
Virðulegi forseti. Mér finnst mikilvægt að við höldum því til haga að miðað við þessar niðurstöður hefur meiri hluti Alþingis ákveðið að ræða ekki stöðuna á vinnumarkaði - tillagan er að við ræðum stöðuna á vinnumarkaði - heldur frekar að ræða rammaáætlun. Sú tilgáta að minni hlutinn á þingi geri ekki sitt til að greiða fyrir þingstörfum er þvæla. Við eigum að taka þetta mál af dagskrá og ræða það sem þarf að ræða í samfélaginu. Minni hlutinn hefur ákveðið að gera það ekki, tekið mjög meðvitaða ákvörðun um það, og það sýnir þessi atkvæðatafla. Það er ekki aðeins virðulegur forseti sem fer illa með fundarstjórnina heldur er það meiri hluti þingsins sem fer illa með allt vald sitt gagnvart þessari þjóð og þessu landi. Það er krísa í gangi og það er skylda þessa þings að bregðast við því. Alþingi hefur ákveðið að gera það ekki.
Hæstv. forseti. Ég segi já við þessa atkvæðagreiðslu um dagskrá vegna þess að ég vil að rammaáætlun fari til nefndar og frekari skoðunar áður en við höldum umræðu áfram í þinginu. En mér sýnist með því að horfa á rauðu ljósin á veggjunum að stjórnarmeirihlutinn ætli að velja ófriðinn og koma sér hjá því að ræða dægurmálin sem brenna mest á íslensku samfélagi, sem eru verkföllin. Í því samhengi er líka athyglisvert að við erum annan daginn í röð að reyna að breyta dagskrá og ræða það að taka rammaáætlun af dagskrá, en upphaflegur flytjandi tillögunnar, hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson, var ekki í atkvæðagreiðslunni í gær og er ekki í atkvæðagreiðslunni í dag Er það virkilega þannig að þeir sem þekkja best til forðast að koma hingað og segja skoðun sína? Og það sá aðili sem hafði rökin og lagði þau fram, að það væri ein virkjun tilbúin til afgreiðslu en engar aðrar. Það er mér töluvert umhugsunarefni, [[Forseti hringir.]]það hljóta að vera skýr skilaboð. Ég segi já, vegna þess að ég vil að rammaáætlun verði tekin af dagskrá og að við förum að taka dægurmálin og það sem mestu skiptir á þessu þingi.
Hæstv. forseti. Þó að þetta sé ekki liðurinn um fundarstjórn forseta langar mig til að þakka hæstv. forseta fyrir þá miklu yfirvegun sem hann sýnir hér við stjórn erfiðs fundar. Ég styð að sjálfsögðu þessa dagskrártillögu og lýsi yfir áhyggjum af því enn eina ferðina að það ástand sem er uppi á vinnumarkaðnum gefi ríkisstjórninni ekki tilefni til að tala við þingið og lýsa fyrir okkur hvað ríkisstjórnin hyggist fyrir, óski eftir samstarfi og leiti lausna. Það er ekki eina ástæðan fyrir því að ég styð dagskrártillöguna, því að ég er á móti málinu sem er á dagskrá, en þetta er mjög alvarleg staða og við henni verður að bregðast. En það að halda þessu máli á dagskrá mun aðeins leiða þingið í enn frekari ógöngur.
Virðulegi forseti. Það er sorglegt að sjá meiri hlutann á Alþingi kjósa að hafna því að taka til umræðu alvörumálin, ástandið á vinnumarkaði sem brýn ástæða væri til að ræða. Það er líka mikilvægt fyrir þjóðina að átta sig á að þingmenn stjórnarmeirihlutans hafna því tækifæri að ræða stöðu framhaldsskólans þar sem menntamálaráðherra fer um framhaldsskólana eins og engisprettufaraldur og fallöxin vofir yfir framhaldsskólum vítt og breitt um landið. Tækifæri til mennta skerðast á næstu vikum [[Gripið fram í.]]vegna aðgerða hæstv. menntamálaráðherra [[Gripið fram í.]]og það er enginn vilji af hálfu stjórnarmeirihlutans til að ræða [[Forseti hringir.]]þau mál í þingsal. [[Kliður í þingsal.]] [[Forseti hringir.]]Það er enginn vilji til þess af hálfu stjórnarmeirihlutans að ræða þá aðför. Ég sé á hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni, þingmanni Norðausturkjördæmis, að honum finnst auðvitað erfitt að sitja kyrr í sætinu undir þessari umræðu vegna þess [[Forseti hringir.]]að aðför menntamálaráðherrans beinist ekki síst að litlum skólum í kjördæmi hans, en það er dapurlegt að sjá að hann skuli ekki einu sinni lyfta litla fingri til að halda aftur af menntamálaráðherra í málinu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] [[Gripið fram í: Hárrétt.]] [[Gripið fram í: … ósanngjarnt.]]
Þetta er að verða óþolandi ástand. Það er ekki nóg með að hv. þingmenn séu hér með frammíköll undir ræðum og forseti hefur yfirleitt verið umburðarlyndur þegar kemur að því heldur eru þingmenn í hrókasamræðum og nánast rifrildi á meðan hv. þingmenn halda ræður. Það er ekki boðlegt, hvorki hv. þingmönnum sem taka til máls né Alþingi.
Virðulegi forseti. Ég ætla að segja já við þessari tillögu og reyna þar með að gera það sem ég get til að þetta þing komist aftur í starfhæft ástand, ef svo mætti kalla, vegna þess að um leið og ógæfutillagan, ólánstillagan, ófriðartillagan eða hvað við köllum tillöguna frá meiri hluta atvinnuveganefndar fer út af dagskrá þá mun allt falla hér í tiltölulega ljúfa löð, alla vega þannig að efnisleg umræða um tillögu hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra sem vakin hefur verið athygli á að bóli ekkert á …
Forseti vill vekja athygli á að klukkan hefur verið í ólagi. Hún er komin í lag núna.
Já, þá er ég bara hætt. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Ég segi nei eins og ég gerði í gær. Það er svolítið sérstakt að verið sé að greiða atkvæði um þetta hérna aftur. Ég skil stjórnarandstöðuna þannig að þeir vilji ræða stöðuna á vinnumarkaði en ég kom hingað upp áðan og benti á að það væri engin beiðni um utandagskrárumræðu. [[Gripið fram í.]]Það er þannig, það er engin beiðni um utandagskrárumræðu. Hins vegar kom fram beiðni í fyrradag um munnlega skýrslu, sem er annað, en ég hef einhvern veginn skilið á málflutningi stjórnarandstöðunnar að sú beiðni hafi legið fyrir í langan tíma. Það er fullkomlega eðlilegt að formenn þingflokka ræði þetta við forseta og fjármálaráðherra. [[Gripið fram í.]]Ég get ekki ímyndað mér annað en sú beiðni verði tekin til greina í þeirri röð sem við þurfum að sjálfsögðu að fara eftir varðandi utandagskrárumræður og annað. Á meðan ræðum við hér rammann, klárum það mál, greiðum atkvæði og vindum okkur svo í mikilvæg mál. Það er allt stopp vegna þess að það er bullandi málþóf í gangi. [[Gripið fram í.]] [[Þarf forseti enn að endurtaka orð sín frá því áðan?]] [[Kliður í þingsal.]]
Forseta þykir leitt að trufla þessar mikilvægu samræður í þingsalnum.
Herra forseti. Ég segi já við þessari tillögu vegna þess að ég vil fá að ræða hér skýrslu um vinnumarkaðinn eins og við hv. þingmenn minni hlutans höfðum óskað eftir. Ég vil gjarnan heyra bæði í hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hvernig þeir telji að Alþingi og framkvæmdarvaldið geti komið að lausn kjarasamninga áður en allt fer hérna í bál og brand. Innlegg þessara tveggja hæstv. ráðherra hefur verið með ýmsum hætti. Það er kominn tími til að það fari fram lýðræðisleg umræða á þingi um þessi mál. Hæstv. fjármálaráðherra hefur gefið í skyn að það eigi að endurskoða verkfallsréttinn og hæstv. forsætisráðherra hefur talað á þann veg að þessi ólánstillaga um breytingu á rammaáætlun sé eitthvert innlegg í kjarasamningana. Við eigum að taka þessa umræðu hérna. Við skuldum þeim sem eru í alvarlegu verkfalli að það sé tekið alvarlega og rætt á þingi [[Forseti hringir.]]og okkur hleypt úr þessum álögum. [[Forseti hringir.]]Við erum undir álögum hv. þm. Jóns Gunnarssonar og [[Forseti hringir.]]í gíslingu með þetta mál.
Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að við leggjum svo mikið á okkur hér í minni hlutanum til að koma þessu máli af dagskrá er sú að ef það er í lagi að taka ákvarðanir um þá virkjunarkosti sem ekki hefur verið lagt til að verði fluttir á milli flokka af verkefnisstjórn með þessum hætti þá snýst þetta ekki bara um þessa þrjá virkjunarkosti sem hér um ræðir heldur um ákvarðanatökuna um virkjunarkosti um ókomna tíð. Þetta mál snýst þá um alla fossa landsins og allar mögulegar virkjunarhugmyndir sem uppi eru. Ef það er í lagi að setja þessa þrjá kosti, sem eru til viðbótar í breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar, með þessum hætti í nýtingarflokk þá er í lagi að setja allar hugmyndir, [[Gripið fram í.]]alla fossa landsins í nýtingarflokk.
… lesa …
Þetta [[Forseti hringir.]]mál, virðulegur forseti, snýst um alla fossa [[Forseti hringir.]]landsins.
Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. síðasta ræðumanni en mig langar til þess í ljósi þess hvað liggur undir beiðni okkar um breytta dagskrártilhögun að velta því upp sem kona í fjárlaganefnd hvar í ósköpunum verðmætamatið er hjá hæstv. ríkisstjórn. Hvað kosta verkföllin nú þegar í heilsu fólks og í fjármagni til handa öllum velferðarstofnunum, m.a. í ljósi þess að geislafræðingar og fleiri hafa verið í löngu verkfalli? Samfélagslegi kostnaðurinn er að verða ómetanlegur og miklu meiri en nokkurn tíma arðurinn sem hv. þingmenn í meiri hluta atvinnuveganefndar fá nokkurn tíma út úr þeim virkjunarkostum sem þeir vilja leggja til að verði settir í nýtingarflokk.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Já. Þá fer fram atkvæðagreiðsla.
Virðulegi forseti. Fyrir liggur málefnaleg tillaga minni hlutans á Alþingi um hvernig hægt sé að halda áfram með þetta mál. Við erum tilbúin að ganga til atkvæðagreiðslu um tillöguna sem hér á að fara að ræða í miklum ófriði eins og hún kom frá hæstv. þáverandi ráðherra og það er athyglisvert að hann hefur ekki látið sjá sig hér í þingsölum síðan fruntamenn í liði stjórnarmeirihlutans tóku við stjórninni á þingstörfunum. Þessi tillaga liggur á borðinu. Það er alger óþarfi að efna til kvöld- eða næturfunda vegna þess að það er enginn ófriður af hálfu stjórnarandstöðunnar um þingstörfin. Við viljum vinna í fullkomnum friði og sátt með stjórnarmeirihlutanum. En við getum ekki sætt okkur við þá valdníðslu sem birtist í fruntagangi meiri hluta atvinnuveganefndar og því hvernig hún fer gersamlega á skjön við lagaákvæði.
Herra forseti. Ég held að hæstv. forseta sé það fullljóst eins og okkur hinum sem hér erum að þessi umræða er í mjög neikvæðum farvegi og frekari umræða um þau mál sem eru á dagskrá að næturlagi eins og við áttum hér í gærkvöldi og fram á nótt þjónar ekki miklum tilgangi. Það sem væri réttast að gera væri að setjast niður og skoða það hvernig hægt er að ná einhverri sátt um þinghaldið fram undan í stað þess að fara í þessa hefðbundnu störukeppni sem alltaf er réttlætt með því sama, að svona hafi þetta alltaf verið. En hæstv. forsætisráðherra hefur talað fyrir breytingum á þinghaldi og þingstörfum. Ég hef stutt hann í þeirri umræðu. Ég held að þessi tillaga virðulegs forseta sé ekki til þess fallin að breyta neinu í þingstörfunum eða til að skapa uppbyggilegar umræður. Þess vegna greiði ég atkvæði gegn henni.
Virðulegur forseti. Ég mundi fagna því að haldinn yrði lengri þingfundur ef við værum að fara að ræða stöðuna á vinnumarkaði; 65 þús. manns eru innan tveggja vikna að fara í verkfall. Það er verðugt viðfangsefni, eitthvað sem allir hér inni gætu einhent sér í að ræða. Umræðan um þetta mál verður þinginu ekki til framdráttar, hvorki minni hluta né meiri hluta. Það ber of mikið í milli. Þess vegna er ég ekki hlynntur því að halda þennan fund. Ég mun greiða atkvæði gegn því eins og ég gerði í gær. Ég harma það að menn skuli ekki vera tilbúnir til að setjast niður og fara yfir þau mál sem einhver von er til að samstaða verði um hér í þinginu og eru mun brýnni en breytingartillaga hv. þm. Jóns Gunnarssonar.
Virðulegi forseti. Í hvert sinn sem hv. þingmaður stjórnarmeirihlutans hefur beðið um að fá að taka til máls fyrr þá hefur verið orðið við því. Mér hefur fundist að þær umræður hafi verið hvað bestar og ég gæti tilgreint sérstaklega nokkra þingmenn meiri hlutans sem hafa flutt ágætar ræður hér, mjög málefnalegar og lýsandi, og umræður um þær ræður hafa verið góðar. Það sem þessar ræður eiga yfirleitt sammerkt er að þær eiga sér stað mjög seint og í gærkvöldi fóru þær reyndar fram eftir miðnætti. Þá er þreyta komin í mannskapinn og fáir á svæðinu eins og gefur að skilja. Það er meðal annars af þeim ástæðum sem mér finnst að við ættum frekar að reyna að hafa umræður með stjórnarliðinu sem fyrst í dag. Það er enginn stjórnarliði á mælendaskrá fyrr en í 17. sætinu, minnir mig, eða þar um bil. Meðal annars af þeirri ástæðu greiði ég atkvæði gegn tillögunni.
Virðulegi forseti. Í ljósi þess að hv. þm. Jón Gunnarsson hefur farið mikinn undir öllum mögulegum dagskrárliðum hér í morgun úr þessum stóli og líka úti í sal, vegna ummæla um að þetta ferli væri ekki lögum samkvæmt, vil ég fara aðeins með það sem hann er að rengja, texta úr umsögn umhverfis- og auðlindaráðuneytisins, þar sem segir beinlínis, með leyfi forseta: [[Forseti hringir.]] „Það er því mat umhverfis- og auðlindaráðuneytisins að lög nr. 48/2011 geri ekki ráð fyrir að Alþingi …“
Forseti er að vekja athygli á því að þetta er ekki umræða um lengd þingfundar.
Virðulegi forseti. Hér hefur hv. þm. Jón Gunnarsson fengið að fara mikinn úti í sal og líka hér í ræðustóli um þetta mál og því leyfi ég mér að lesa það sem hann er að rengja. „… geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar hefur ekki farið fram hvað þá varðar.“ [[Forseti hringir.]] Það er út af þessu sem [[Forseti hringir.]]verið er að kalla hér á lengdan þingfund vegna þess [[Forseti hringir.]]að menn ætla að fara gegn því áliti sem hér var lesið upp. [[Forseti hringir.]]Um það snýst þetta.
Virðulegi forseti. Í gær var haldinn hér fundur með þingflokksformönnum að okkar beiðni og það gerðist ekkert. Það hnikaði í engu umræðunni um rammaáætlun, því miður. Ég vildi beina því til forseta að á meðan ekkert er að gerast í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu varðandi lausn málsins sé ekki ráðlegt að halda kvöldfund sem er til þess eins fallinn að fólk spóli sig dýpra ofan í skotgrafirnar. Það er það sem er að gerast, stjórnarliðar eru að verða gífurlega forhertir. Það gerir málið sífellt erfiðara eftir því sem þessum dögum vindur hér fram og við fjarlægjumst einhvers konar lausn í málinu. Ég skora á forseta, ef niðurstaðan verður sú að hann fái heimildina, að beita henni ekki heldur að freista þess að ná hér einhverjum samtölum til lausnar.
Virðulegi forseti. Ég er að sjálfsögðu tilbúinn að ræða þetta mikilvæga mál í kvöld, en ég skil ekki alveg þá þingmenn í minni hlutanum sem eru ekki tilbúnir að ræða þetta mikilvæga mál í kvöld. Þeir hafa notað hvert einasta tækifæri héðan úr ræðustól og úr þingsætum til að ræða þetta mikilvæga mál, alveg sama hvort það hefur verið á dagskrá eða ekki. En svo þegar kemur að því að ræða það í kvöld, nei nei, þá er það Eurovision, þá er það allt í einu mikilvægara að sitja heima og horfa á Eurovision en að ræða málin og klára þau og láta eitthvað ganga, skila einhverjum afköstum á þessum bæ.
Herra forseti. Þetta er hárrétt athugað hjá hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni, okkur hefur auðvitað orðið á stórkostleg yfirsjón hér í þinginu. Það er auðvitað fullkomlega óviðeigandi að þingið sitji hér og þrasi þegar þjóðin ætlar að sameinast fyrir framan Eurovision í kvöld og engin ástæða til að halda þessum þarflausu umræðum áfram meðan á því stendur að minnsta kosti, þó að það geti verið ástæða til að taka upp umræður að þeim þjóðarviðburði loknum og kannski full ástæða til þess. En þá væri auðvitað þarflegra að reyna að ræða einhver málefni sem menn geta staðið saman um og horfa til framfara og geta stuðlað að friði og sátt í samfélaginu í staðinn fyrir að halda þessu rugli áfram.
Hæstv. forseti. Það mun ekki flýta þessu máli að lengja þingfundi, umræðunni mun ekki ljúka fyrr, henni mun ekkert ljúka. Svo einfalt er málið. En menn geta gert svo sem hvað sem þeir vilja. Ég er ekki að biðjast undan því að standa þessa vakt. Ég ætla aðeins að benda á til dæmis mál nr. 4, það er mál sem kom hingað inn í þingið hryllilega illa unnið. Það var sent til baka, það var lagfært og er að koma inn aftur. Við erum tilbúin að fara í þá afgreiðslu. Og ef við gegnum ekki því hlutverki að vara við þegar menn eru að vaða í fúapyttinn og ætla bara að segja: Við ætlum að fara á valdinu, við ætlum að fara á kröftunum, við ætlum að drífa þetta áfram og jafnvel að forgangsraða með þessum hætti, en koma svo með það sem er að koma hér, sem er frestun á gildistöku náttúruverndarlaga, aftur þegar heilt ár er liðið og menn hafa ekki getað náð að afgreiða málið. Er hægt að fá skýrari skilaboð um náttúruvernd? Náttúruverndarlögin nýju eiga að bíða, það á ekkert að laga þau en það á að djöflast áfram í virkjunum. Er ekki ástæða til að ræða þetta þá almennilega fyrst menn vilja það, en ég tel ekki ástæðu til að gera það á nóttinni. Það er eins gott að við gerum það í dagsbirtu.
Virðulegi forseti. Ég veit að ekki þarf að segja virðulegum forseta að það er alveg gagnslaust að halda þessu áfram nema höggvið verði á þennan hnút sem hér er í þingstörfunum. Og að hafa kvöldfund, ég tel það ekki eftir mér að vera hér á kvöldin ef þörf reynist en það hefur ekkert upp á sig að halda kvöldfund um þetta mál. Þetta minnir mig eiginlega á það þegar krakkar eru látnir sitja eftir og menn halda að það hafi einhver áhrif á þá. Ég get sagt virðulegum forseta að þó að hann hafi fund jafnvel til klukkan fjögur þá held ég áfram á morgun. Ég læt ekkert segja mér það. Hér er verið að brjóta lög um rammaáætlun og taka verður það til baka til að hér komist á friður.
Herra forseti. Það er sjálfsagt að sitja hérna áfram í kvöld og svo kvöld eftir kvöld eins og við höfum verið að gera. Það skilar í sjálfu sér engu fyrir lausn þessarar deilu nema þá menn haldi kannski að það geti þreytt þingmenn minni hlutans. Það er allt í lagi að sitja hérna í þingsal og lesa sér kannski til um það hvernig aðilar á vinnumarkaðinum vilja skapa langtímarammalöggjöf utan um farsælli kjarasamninga og slíkt sem ég hef verið að gera og halda þessu máli föstu hérna úr því að forseti vill alltaf setja það aftur á dagskrá. Minni hlutinn getur bara stöðvað það með því að sitja alltaf hérna. Og það er sjálfsagt að halda áfram að gera það. Hvers vegna? Jú, vegna þess að ef þessu máli er hleypt áfram og það verður samþykkt af meiri hlutanum, sem það verður, þá er búið að skapa lagalega óvissu um það hvort verið sé að fylgja rammalöggjöf um langtímastefnumótun varðandi orkunýtingu. Það er slæmt. Það kemur mjög skýrt fram í McKinsey-skýrslunni um Ísland, bls. 85, að til þess að koma efnahagslífinu í gang þurfum við langtímastefnumótun sem er verulega ábótavant hér en ekki annars staðar á Norðurlöndunum. Það er tekið skýrt fram. Þannig að það er þess virði að standa í þessu.
Forseti. Eins og allir vita þá er ófremdarástand úti í samfélaginu og ég vildi óska þess að við þingmenn allir gætum fundið leið til að setja þau mál í forgang. Eina leiðin til þess er að fresta þessu máli. Í alvöru talað, er þetta aðalmál ríkisstjórnarinnar? Það lítur út fyrir að þetta sé það mál sem ríkisstjórnin telur og þingmenn allir í stjórnarmeirihluta sé forgangsmál á þessu þingi meðan það er rosalega slæmt ástand í samfélaginu. Ég biðla til ykkar, þingmenn stjórnarmeirihlutans, að kalla eftir því að við finnum leiðir saman til að koma okkur úr þessum ógöngum því það stendur á þinginu líka.
Virðulegi forseti. Ég vona að hæstv. forseti láti ekki þingmenn í hliðarsölum egna sig að nýju til að ráðast á bjölluna undir máli mínu þar sem hæstv. forseti gerir augljósan mannamun í því hverjir fá þann heiður. Virðulegi forseti. Á lengdum þingfundi í kvöld ætla menn að halda áfram að ræða það sem umhverfis- og auðlindaráðuneytið hefur kallað sniðgöngu við lög. Rökstyð ég þá fullyrðingu, með leyfi forseta, með orðum þeirra sjálfra: „Það er því mat umhverfis- og auðlindaráðuneytisins að lög nr. 48/2011 geri ekki ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingu á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar hefur ekki farið fram hvað það varðar.“ Svo mörg eru þau orð. Um þetta mál telur forseti eðlilegt að kalla til þingfundar inn í nóttina. Það er eðlilegt að menn velti því fyrir sér hvers vegna það er gert. Það er vegna þess að menn ætla að sniðganga lög í skjóli nætur af því að þetta þolir ekki dagsbirtu.
Herra forseti. Ég greiði atkvæði gegn kvöldfundi. Mér finnst ekki rétt að setja á kvöldfund þegar ekki er búið að leysa úr þessari garnaflækju sem orðin er. Ég leit út um gluggann áðan og það var farið að snjóa og mér fannst það draga dám af ástandinu hér í þingsal. Það er kominn eins konar vetur, ísöld hérna inni og óáran. Einhvern veginn verður að hleypa sólinni inn og það er þá hv. meiri hluta að reyna að gera það, reyna að ræða ástandið sem er orðið hér. Það hlýtur að vera hægt að gera þá kröfu að menn setjist niður yfir þetta mál og reyni að leysa það. Ég ber virðingu fyrir virðulegum forseta og treysti því að hann reyni að beita sér í þessu máli.
Herra forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu um kvöldfund enda tel ég ekki ástæðu til þess að hafa hann á meðan afar lítil samræða á sér stað meðal stjórnar meiri hluta og minni hluta. Ég get tekið undir með hv. þingmanni sem hér talaði á undan, í morgun vaknaði maður við haglél, síðan fór að snjóa og það lýsir kannski svolítið ástandinu sem er að verða hér inni, hálfgert alkul. Ég vil taka undir orð hv. formanns þingflokks Vinstri grænna, Svandísar Svavarsdóttur, um það að ef forseti fer ekki að beita sér fyrir lausn þessara mála milli stjórnar og stjórnarandstöðu er viðbúið að það verði mjög illt í efni hérna fram undan, því miður. Eftir því sem dagarnir líða og ekki er reynt að tala saman er alveg ljóst að fólk forherðist og er síður tilbúið til að sjá einhverja fleti á samstarfi og lausnum.
Herra forseti. Ég mun greiða atkvæði gegn því að halda kvöldfund og forseti sér það eins og hver maður að hér í þingsal eigum við við mikinn vanda að glíma. Hér mætast stálin stinn og ástandið versnar með hverjum deginum. Ekki er það til að laga ástandið þegar forustumenn stjórnarflokkanna koma hér og hella olíu á eldinn og ég vil biðja forseta að stíga ákveðið fram og taka í sínar hendur að stýra fundum Alþingis með farsælli hætti en hingað til hefur verið gert, setja á dagskrá mál sem þarfnast umræðu og setja þetta mikla deilumál til hliðar því að á meðan það er á dagskrá munum við eiga í þessum vanda. Ég treysti á forseta og bið hann um að leysa úr hnútnum.
Virðulegi forseti. Ég átta mig á því að forseta er mjög mikill vandi á höndum en það er einmitt við tilvik eins og það sem hér blasir við sem ríður á að hugsa út fyrir boxið. Þess vegna þykir mér vont að forseti skuli vera líkt og á sjálfstýringunni með það að undir þessum kringumstæðum þegar menn eru komnir stál í stál, hvað gerist þá, jú, þá boðar hann til kvöldfunda. Ég átta mig á því að þetta er ein af þeim græjum sem er í gamla verkfæraboxi forseta allra tíma en þetta er ekki til lausnar fallið akkúrat núna. Þetta er til þess fallið að herða hnútinn enn þá meir. Ég bið virðulegan forseta að íhuga mjög vel með hvaða hætti heimildin verður notuð því ég geri mér grein fyrir því að það eru meiri líkur en minni á því að meiri hlutinn greiði atkvæði með lengdum kvöldfundi en hann verður því miður til þess að gera vandann enn þá erfiðari og færa okkur enn þá fjær raunverulegri lausn málsins.
Virðulegi forseti. Ég vil fyrst segja að það þarf engum að koma á óvart þó að það snjói núna í síðari hluta maímánaðar. Það hefur verið hreint alveg hörmulegt veðurfar frá því að þessi ríkisstjórn tók við í landinu fyrir um það bil tveimur árum síðan eins og allir vita. Ég vil um þessa tillögu um lengd þingfundar segja að hún veldur mér vonbrigðum því ég taldi í gær að það væru vonir til þess að menn gætu leyst úr þeim hnút sem hér væri og náð einhverri skaplegri samræðu um þinghaldið og framhaldið og þau mörgu mikilvægu mál sem eru á dagskrá. Ég vil bara segja að það er alfarið á ábyrgð meiri hlutans í þinginu, sem er að vísu fulltrúi minni hluta kjósenda svo það sé undirstrikað, að þær samræður hafa ekki haldið áfram. Það mun ekki verða til að auka líkurnar á farsælum málalyktum að halda kvöldfund og ég árétta áskorun mína til forseta [[Forseti hringir.]]að við séum ekki með þingfund meðan á þjóðarviðburðum stendur eins og er í kvöld.
Herra forseti. Ég ítreka enn og aftur að mér finnst ekki rétt að halda kvöldfund við þessar aðstæður. Ríkisvald sem beitir valdi sínu á þennan hátt er orðið óttaslegið um stöðu sína. Það er það sem er að gerast, núverandi valdhafar eru ekki nógu öruggir um stöðu sína. Þeir finna mikla gagnrýni á sig úr þjóðfélaginu, sem er réttmæt, og bregðast ekki við henni nema með því að setja hausinn undir sig eins og enginn sé morgundagurinn. Einhvern veginn verða menn að sýna að þeir séu starfi sínu vaxnir og hafi komist til valda vegna þess að þeim er treyst fyrir því að leysa mál, ekki einungis gagnvart kjósendum sínum heldur líka gagnvart kjósendum þeirra flokka og fulltrúa þeirra sem eru á þingi. [[Forseti hringir.]]Þannig verður hæstv. forseti að fara að hugsa og beita sér í málinu.
Herra forseti. Ég geri eins og hinir sem hafa talað og ítreka beiðni mína um að forseti beiti í það minnsta ekki þeirri heimild sem hann fær væntanlega á eftir og um að sýnd séu samræðu- og samvinnustjórnmál, eins og sáttmáli ríkisstjórnarinnar ber með sér. Mig langar til að varpa einni spurningu til hæstv. forseta sem varðar viðveru ráðherra við umræðuna. Nú liggur fyrir að umhverfisráðherra er forfallaður og því langar mig að spyrja hver fylgir þessu máli áfram úr hlaði fyrir hæstv. ríkisstjórn. Málið virðist vera þeirra aðalmál og er afar mikilvægt að við getum átt málefnalegar samræður við forkólfa ríkisstjórnarinnar sem leggja svo brýna áherslu á málið sem raun ber vitni. Mig langar til að spyrja hvort forseti geri ráð fyrir því að einhver ráðherra verði viðstaddur umræðuna.
Hæstv. forseti. Ég vil skora á hæstv. forseta að funda með formönnum stjórnmálaflokkana og fara yfir það hvort við getum ekki sameinast um þau markmið sem ríkisstjórnin setti sér, sem eru svohljóðandi, með leyfi forseta. „Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið.“ Það væri æskilegt að við værum að vinna að því og við heitum stuðningi okkar við það, stjórnarandstaðan, en til þess þarf að fjalla um málið. Og það væri ekki verra ef menn ræddu á sama fundi annað ákvæði í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar sem er, með leyfi forseta: „Unnið verður að víðtækri sátt við aðila vinnumarkaðarins um þróun vinnumarkaðar og uppbyggingu til framtíðar.“ Þetta er það sem við erum að biðja um. En stærsta vandamálið virðist vera það að ef okkur dettur í hug að styðja ríkisstjórnina í nokkrum sköpuðum hlut hleypur hún undan. [[Forseti hringir.]]Það er engin þörf á kvöldfundi til að hraða málum í þinginu. Það er þörf á fundum til að leita sátta um mál. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu vegna þess að menn ætla að halda því til streitu að ræða sniðgöngu stjórnarmeirihlutans á lögum hvað varðar rammaáætlun. Ef menn væru að fara að ræða það neyðarástand sem ríkir á sjúkrahúsum landsins vegna verkfalla, ef menn væru að fara ræða það að ferðaþjónustan lendir í miklum vanda vegna yfirstandandi verkfalla og vegna fyrirhugaðra verkfalla þá væri ég til í að standa hér og ræða við menn fram á nótt. En undir þessum kringumstæðum, virðulegi forseti, hefur það ekkert upp á sig að halda kvöldfund. Það kemur fram í fréttum núna að stórir hópar erlendra ferðamanna eru farnir að afbóka ferðir til landsins. Það er fyrirséð að hætt verður að bóka þegar verkfall vofir yfir. Hvaða áhrif mun það hafa á stærsta atvinnuveg [[Gripið fram í.]]þjóðarinnar og þann mest vaxandi? Hvað leggur ríkisstjórnin til inn í þá vinnu að reyna að leysa þessa deilu? [[Forseti hringir.]]Við höfum lagt til að þingfundir verði lagðir undir umræður um þetta mál þar sem menn geta skipst á skoðunum og lagt fram tillögur. Því hefur verið hafnað. Þess vegna hafna ég kvöldfundi. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég segi nei við kvöldfundi. Nú kemur alltaf skýrar og skýrar í ljós að valdníðsla er á ferð í boði hv. formanns atvinnuveganefndar, Jóns Gunnarssonar. Þetta þarf þjóðin að horfa upp á og við sem vinnum hér á Alþingi þurfum að undirgangast þessa valdníðslu og hroka. Þetta er dapurlegt. Er ástandið orðið þannig á hv. Alþingi að einhver utanaðkomandi þurfi að koma að til að brjóta þetta ástand upp? Þurfum við að fá ríkissáttasemjara til að brjóta ástandið upp? Eg bara spyr. Eða aðalritara Sameinuðu þjóðanna? [[Gripið fram í.]] Þetta er orðið grafalvarlegt og er ekki hægt að líða. Og við erum ekkert að gefast upp, þingmenn stjórnarandstöðunnar. [[Forseti hringir.]]Það rennur í okkur blóðið og við gefumst ekki upp þegar á að eyðileggja íslenska náttúru.
Herra forseti. Í mestu vinsemd bið ég forseta um að nýta sér ekki þessa heimild sem hann fékk með atkvæðum stjórnarmeirihlutans. Það er ekki málinu til framdráttar að því sé haldið hér áfram, það er ekki náttúrunni til framdráttar og ég efast um að það sé virkjunarsinnum til framdráttar. Ég bið virðulegan forseta að íhuga það afar vel hér á eftir, þegar dagskrá heldur áfram og fer að líða á daginn, að nýta sér ekki þessa beiðni. Ég held við ættum að nýta daginn. Ég treysti á að hæstv. forseti geri það, boði til funda með formönnum flokka og formönnum þingflokka og reyni að finna sátta- og samningaflöt á þessu máli. Það er ótækt að við eigum eftir þrjá þingdaga í næstu viku - sá fjórði er eldhúsdagur og svo er það morgundagurinn og það sem eftir lifir af þessum degi - miðað við þau mál sem þó hefur komið fram að á eftir að ræða. Ekki er hægt að ætlast til þess og þess vegna tel ég mikilvægt að ræða þetta við forustufólk.
Virðulegi forseti. Hvorki þetta þing né þjóð hefur nokkuð að gera við lengri þingfund í dag. Það er almenn heimild til kl. 8, það ætti alveg að duga. Vandinn er hins vegar sá að við þurfum að ræða mjög mikið fundarstjórn forseta, hún er afleit eins og vonandi er frægt orðið. Það sem við ættum frekar að gera er að búa til sérmál, skýrslu eða eitthvað, þar sem við ræðum fundarstjórn forseta og vinnubrögðin hér á Alþingi í heilli umræðu. Þar fengju menn nægan tíma til að segja það sem þeim finnst um þau almennt, hvernig vinnubrögðin hér eru með fullum andsvörum o.s.frv. Það held ég að gæti orðið uppbyggilegt. Það mundi ég vissulega vilja ræða langt fram á nótt þrátt fyrir Eurovision í kvöld - ekki segja unnustu minni að ég hafi sagt það. Ég ætla að greiða atkvæði á móti þessari tillögu vegna þess að þetta er óþarft og hér kemur rangt mál til umræðu. Það er svo margt annað sem við gætum verið að ræða og þá væri miklu meira tilefni til að halda hér kvöldfund.
Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða fundarstjórn forseta sem snýr að því að mér finnst ekki í lagi hvernig hæstv. forseti velur hvenær hann tekur bjölluna í sínar hendur og slær í hana viðstöðulaust. Það er ekki hægt að gera það þannig, þegar einhver stemning myndast hér í hliðarsölum fyrir því að púa einhvern ræðumann niður, að velja þá tímann með félögum sínum til að fara að lemja í bjölluna. Mér finnst það ekki viðeigandi. Annaðhvort fylgir forseti reglunum, sömu viðmiðunarreglum við alla eða engan. Það var einfaldlega þannig að ég var að flytja mitt mál um atkvæðagreiðsluna og gefa atkvæðaskýringu og rökstuddi það með vísan í umræður um málið sem er á dagskrá. Það var fullkomlega óviðeigandi af forseta að gefa mér ekki færi á því að halda ræðuna heldur standa hér fyrir aftan mig lemjandi óhóflega í bjölluna. Þetta verð ég að segja vegna þess að mér fannst illa að mér vegið í þeirri umræðu.
Herra forseti. Svo lengi má brýna ljáinn svo hann bíti og ég ætla að halda áfram að brýna hæstv. forseta til að grípa inn í þessar aðstæður. Sú dagskrá sem liggur fyrir er óásættanleg og menn verða að fara að setjast niður og fara yfir stöðuna. Það er ekki hægt að þjösnast svona áfram með sömu dagskrána án þess að taka tillit til minni hluta þingmanna á þingi sem standa þétt saman og það er enginn bilbugur á þeim. Þessi mikla samstaða um að þarna sé mál á dagskrá sem eigi ekki að vera á dagskrá eins og um það er búið, á að sýna forseta - sem er forseti okkar allra, og hann má ekki gleyma því - að hann má ekki detta niður í eitthvert pólitískt flokksval. Við eigum að geta treyst forseta til að grípa inn í aðstæður og ég geri þá kröfu til hæstv. forseta að gera það.
Virðulegi forseti. Hér hefur nú þegar eitthvað gengið á. Ég hef ekki orðið þess var en ég hef heldur ekki verið að fylgjast með því sem hér er kvartað undan hvað varðar bjölluna, ég hef bara ekki tekið eftir því, segi hvorki af né á um það. En hins vegar finnst mér alveg þess virði að mótmæla því sem einn hv. þingmaður í þingsal sagði um að þessi meinta aðdróttun væri ósæmileg. Við búum við þing þar sem virðulegur forseti, sem ég ber mikla virðingu fyrir, er enn fremur hv. 2. þm. Norðvest. fyrir Sjálfstæðisflokkinn og fyrrverandi hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins. Hann er í stjórnarliðinu og þegar það er þannig er ekkert skrýtið að menn velti fyrir sér og geri athugasemdir við það þegar þeir telja að virðulegur forseti sé með ríkisstjórninni í liði. Það væri fásinna að halda að þetta væri eitthvað öðruvísi, virðulegi forseti, með fullkominni virðingu. Eina leiðin til að komast hjá svona umtali er að forseti sé ekki hluti af ríkisstjórnarliðinu.
Virðulegur forseti. Ég get vitnað um það sem formaður þingflokks að forseti hefur leitast við að gegna hlutverki sínu sem forseti alls þingsins og allra þingmanna en öllum geta orðið á mistök. Það er óhjákvæmilegt að gera athugasemdir við það að forseti skyldi beita bjöllunni undir liðnum um atkvæðagreiðslu þegar þingmaður var að sækja sér efnislegar röksemdir í umræðu til að rökstyðja það hvers vegna hann legðist gegn þeirri tillögu sem væri að koma til atkvæða. Það hefur mér vitanlega aldrei verið neinn ágreiningur um það að þingmenn geti sótt sér efnislegar röksemdir til að rökstyðja það hvers vegna þeir leggjast með einhverjum hætti í atkvæðagreiðslur. Ég veit ekki til að forsetar hafi takmarkað þær málheimildir þingmanna fyrr og finnst eðlilegast eins og málum er háttað að beðist sé velvirðingar á því að þetta hafi gerst. Það getur margt gerst hér í hita leiksins, einkum þegar staðan er eins og hún er hjá okkur í dag.
Forseti vill taka fram að hann biðst ekki undan gagnrýni, tekur henni almennt bara heldur vel. Forseti hefur reynt að rækja hlutverk sitt eins vel og honum er auðið. Honum geta auðvitað orðið á mistök. Forseti taldi hins vegar að sú ræða sem þarna var vitnað í og var flutt hefði farið með einhverjum hætti út fyrir ramma þess sem við vorum að ræða en auðvitað er forseti ekki óskeikull í þeim efnum og þess vegna er hann undirorpinn gagnrýni eins og allir aðrir.
Forseti. Það sem hér þarf að gerast er að draga til baka breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Þá geta menn haldið áfram og lokið umræðu um tillögu umhverfisráðherra um að flytja Hvammsvirkjun úr biðflokki í nýtingu. Breytingartillögurnar sem meiri hluti atvinnuveganefndar hefur lagt fram eru ótækar. Þær eru algerlega óásættanlegar. [[Gripið fram í.]] Ég óska eftir því að fá að útskýra skoðanir mínar án þess að hv. þm. Jón Gunnarsson sé nöldrandi hérna við hliðina á ræðupúltinu. Það er gersamlega óþolandi, og það er ekki bara frammíkall heldur er látlaus niður af nöldrandi tón frá hv. þingmanni, þannig að ég hef ákveðið að ljúka ekki við ræðu mína af því að ég get það ekki fyrir hv. þm. Jóni Gunnarssyni, sem stóð hér í gær yfir þingmönnum úti í sal og hélt áfram að þusa [[Forseti hringir.]]yfir þeim eftir að hann kom úr ræðustól, og á í samtölum við menn þegar þeir fara úr ræðustólnum. Þetta eru ólíðandi vinnubrögð, [[Forseti hringir.]]gersamlega óverjandi og óskiljanleg.
Virðulegi forseti. Ég tel nú að allir sjái það að hér er komið út í algjört óefni og framkoman og hegðun í þingsal hefur tekið út yfir allan þjófabálk. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að það nær nýjum hæðum, þessi framkoma, þegar nú er sótt að forseta þingsins sem hefur sýnt alveg ómælda og ótrúlega þolinmæði á forsetastóli þrátt fyrir viðstöðulaus frammíköll og ónot, klið í þingsal og það hvernig dagskrárliðurinn um fundarstjórn forseta hefur verið misnotaður, ekki bara í dag, heldur svo dögum skiptir og jafnvel vikum, að ég tali nú ekki um hvernig þingstörfin hafa verið tafin. Ég held því að menn ættu kannski áður en þeir fara að gera atlögu að forseta þingsins, sem mér sýnist að sé í uppsiglingu, að líta í eigin barm.
Virðulegi forseti. Það kemur enn fram í hádegisfréttum að Alþýðusamband Íslands hefur ekki traust á ríkisstjórninni og að ófriður á vinnumarkaði er nánast fordæmalaus að mati ríkissáttasemjara. Ég held því að það sé afar mikilvægt, þrátt fyrir að við séum hér í hálfgerðri frekjukallagíslingu, að við reynum að finna einhverja lausn á málinu í þágu þingsins í heild, að við látum ekki frekjukalla og þeirra fylgismenn varpa rýrð á það starf sem okkur er falið af kjósendum og sem við eigum að rækja vel í þágu lýðræðisins. Þess vegna vil ég beina því til virðulegs forseta að tryggja það að fundur verði haldinn með þingflokksformönnum fljótlega til að fara yfir þá stöðu og til að freista þess að sjá til lands í þessu með einhverju móti og láta ekki stöðugan nið frekjunnar rugla fókusinn hjá okkur öllum, þrátt fyrir að [[Forseti hringir.]]hv. þm. Jón Gunnarsson tali hér algjörlega þindarlaust alveg óháð því hvort hann er í ræðustól eða ekki, [[Forseti hringir.]]láta það ekki trufla okkur [[Forseti hringir.]]og reyna að leita lausna.
Hæstv. fjármálaráðherra er vorkunn, hann hefur náttúrlega lítið verið í salnum. Það sem ég gerði áðan var að bera hönd fyrir höfuð mér eða eyru mér eftir mikinn bjölluhljóm sem ég varð fyrir vegna misskilnings forseta, eins og hann hefur sjálfur sagt. Virðulegi forseti. Það kemur fram í fjölmiðlum í dag að hópar eru farnir að afbóka ferðir til Íslands á stærsta ferðamannatíma okkar. Það er fyrirséð þegar svona blasir við að menn hætta við bókanir eða horfa ekki til Íslands þegar kemur að því að bóka ferðir á næstunni. Mér finnst það alvarlegt. Það sem mér finnst enn þá alvarlegra er að við erum með ríkisstjórn í þessu landi, við erum með þingmenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins sem virðast ekki hafa neinar áhyggjur af því og virðast ekki telja að þessi verkföll muni hafa nokkur teljandi áhrif á íslenskt samfélag, miðað við áhugaleysi þeirra á að ræða þá alvarlegu stöðu í þingsal. Menn koma sér undan því dag eftir dag, þó svo að þeim sé boðið upp á það með dagskrártillögu, samvisku hvers og eins þingmanns er boðið upp á að greiða atkvæði með slíkri umræðu, að taka á málunum, en það er afþakkað aftur og aftur. Mér finnst staðan alvarleg, herra forseti, og ég vona að virðulegur forseti fari að kalla til fundar með mönnum og vekja athygli þeirra á þessari alvarlegu stöðu og því hvert hlutverk Alþingis er.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka virðulegum forseta fyrir viðbrögð hans við því sem ég sagði áðan. Mér þykir virðulegi forseti bregðast rétt við, ólíkt hæstv. fjármálaráðherra sem bregst einfaldlega við með því að verða móðgaður og eiginlega hneykslaður á því að einhver skuli gagnrýna vinnubrögð virðulegs forseta, hvort sem þau eru byggð á mistökum eða vegna þess að hann er í tilteknum flokki eða hvað. Það er engin árás á forsetann. Það sem ég sagði í ræðu minni var fullkomlega málefnaleg ábending um það hvernig Alþingi virkar. Það er eitthvað sem ég hef kvartað mikið undan, að við tökum ekki nógu mikið til umfjöllunar. Það er engin aðför að þeim virðulega forseta sem situr nú. Það er engin aðför að embættinu. Það er aðeins ábending um það hvernig hlutirnir virka og á meðan þeir virka svona hefur það þann galla að virðulegi forseti þarf að sitja undir hugsanlegri gagnrýni af þeim sökum. Virðulegur forseti bregst rétt við og í raun og veru leiðréttir hæstv. ráðherra. Það er ekkert hneykslanlegt við það sem var sagt hér.
Virðulegi forseti. Ég tel að forseta sé orðið fullljóst að þetta mál er allt komið í hið versta óefni og friðurinn er algjörlega úti í þessum þingsal og hann verður það þar til ólánstillaga meiri hluta atvinnuveganefndar verður dregin til baka. Við erum tilbúin, það hefur verið sagt margoft hér, við erum tilbúin til að ræða tillögu umhverfisráðherra og umfjöllun um hana sem varð í atvinnuveganefnd. Nú ætla ég að biðla til hæstv. forseta: Leysi virðulegur forseti úr þessu vonda máli og þeirri vondu stöðu sem þingið er komið í.
Herra forseti. Það kom í ljós í atkvæðagreiðslunni áðan að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar þessarar ríkisstjórnar vilja ekki ræða kjaramálin. Skilaboðin til launþega eru að pokinn sé tómur: Þið valdið verðbólgu og þess vegna getum við ekki gert neitt til að hægt sé að hækka lægstu launin. Við ætlum ekki að sýna á nein spil. Það er í þessu máli eins og mörgum öðrum. Virðulegi forseti. Í ljósi þess sem við erum að ræða og eigum að gera í dag, um fundarstjórn forseta, hefði verið áhugavert að það lægi fyrir í skýrslu frá hæstv. forsætisráðherra, sem hefur verið óskað eftir, mat á afleiðingum verkfallsins fyrir þjóðarbúið þegar allt er komið til alls. Hér hefur mikið verið talað um verðbólgu og stöðugleika. Hann er ekki að finna í samfélagi okkar í dag og ekkert útlit fyrir það, því miður, heldur mikinn óstöðugleika og hann kostar.
Virðulegi forseti. Ég held að ég verði að biðja forseta formlega um að bregðast við þeirri ósk minni að við reynum, burt séð frá ástandinu hér, að stilla saman strengi þeirra sem eru lausnamiðaðir í þinginu og þeirra sem vilja veg þingsins sem mestan og vilja að lagaumbúnaður um rammaáætlun njóti vafans og að náttúra Íslands njóti vafans og vilja stuðla að sátt og jafnvægi í samfélagsumræðunni. Það er töluverður fjöldi af fólki sem er þeirrar skoðunar og ekki bara í stjórnarandstöðunni heldur líka í stjórnarliðinu. Það er vilji til þess, er ég sannfærð um, af meiri hluta þingsins að stilla saman strengi og forða þinginu frá þeim óförum sem við erum á leiðinni út í núna. Ég vil biðja virðulegan forseta að hafa forustu um það að reyna að leiða þessi sjónarmið sátta saman.
Það skal ekki standa á forseta að reyna að leiða menn saman til þvílíkrar niðurstöðu og lausnar. Forseta er hins vegar ljóst að þetta er erfitt og snúið mál þar sem stríðar skoðanir eru uppi og forseti hefur leitast við að finna leiðir í þeim efnum að sætta ólík sjónarmið um einhverja lausn sem gæti skilað okkur áfram í þingstörfunum. Það hefur hins vegar ekki tekist.
Virðulegur forseti. Ég vil taka undir þau orð að það verði reynt að leiða þessi ólíku sjónarmið sem hér takast á saman og sjá hvort hægt sé að ná einhverri niðurstöðu sem allir geti sætt sig við eða menn geti orðið ásáttir um. Mér þótti áhugavert að heyra málflutning hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur þegar hún sagði að lögin ættu að njóta vafans. Ég skil þetta þannig að hún hafi skipt um þá skoðun sem ítrekað hefur komið fram í ræðum hennar að það sé verið að brjóta lög. Við teljum að það sé enginn vafi varðandi þessa löggjöf. Ég ítreka það. Ég styðst þar við þau álit sem skrifuð hafa verið og önnur sem ég hef fengið víða að. Ef þetta snýst um að náttúran njóti vafans þá vil ég rifja upp sáttaorð hv. þingmanns hér fyrr í umræðunni þar sem hún sagði að það gæti aldrei orðið nein sátt, það væri þegar [[Forseti hringir.]]gengið of langt, það væri þegar [[Forseti hringir.]]búið að virkja of mikið. Um það getur aldrei orðið sátt [[Forseti hringir.]]að ekki verði haldið áfram. Ef virkjunarkostir í neðri hluta Þjórsár valda svo miklu ósætti þá eru í raun engir aðrir virkjunarkostir sem koma til greina í landinu.
Virðulegur forseti. Þetta er mjög skýrt í áliti hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem yfirgefur nú salinn. Hann segir frá því sjálfur í eigin áliti að þegar tillögur komu frá verkefnisstjórn á síðasta kjörtímabili þá voru, í samræmi við ákvæði til bráðabirgða í lögunum, drög að gildandi tillögu til þingsályktunar send til umsagnar sumarið 2011 af hálfu þáverandi iðnaðarráðherra. Það er alveg skýrt í hans eigin áliti að það var farið nákvæmlega að lögum í öllu þessu ferli á síðasta kjörtímabili. Það er ekki verið að gera það núna. Þess vegna er alveg ljóst hvað þarf að gerast hérna til þess að þetta mál fari í áframhaldandi þinglega meðferð og atkvæðagreiðslu. Það þarf að draga löglausar breytingartillögur til baka. Það verður ekki nógsamlega oft sagt hérna.
Forseti. Það þarf að draga ólánstillöguna til baka og fagnefndirnar þurfa að fá að klára vinnu sína við þá þrjá kosti sem núna standa eftir, því mér skilst að það eigi að taka eina breytingartillöguna út eða hvort þeir sem flytja hana ætla að fella hana við atkvæðagreiðslu eða draga hana til baka eða eitthvað svona fiff. Eftir standa tvær virkjanir í neðri Þjórsá og Skrokkalda. Ég held ég fari rétt með þetta. Það þarf að klára faglega yfirferð yfir þá kosti áður en lagt er til að þeir séu settir í nýtingarflokk. Ríkisstjórninni er í lófa lagið að biðja verkefnisstjórnina að hraða þeirri vinnu, [[Forseti hringir.]]leggja peninga í það og koma með þetta þá aftur í haust.
Herra forseti. Það var sagt í minni sveit „fæðist lítill fótur“, þegar eitthvað var að gerast. Þegar hv. þm. Jón Gunnarsson kom hérna upp áðan eftir ræðu hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur þá hélt ég að það væri eitthvert eggjahljóð í honum, hann væri að leggja eitthvað gott til málanna. En það var öðru nær. Þegar leið á þessa ræðu sem er ein mínúta var hann búinn að snúa alveg blaðinu við og forhertist og gaf ekkert færi á því að ná sáttum í þessu máli. Það er auðvitað með ólíkindum að ekki sé hægt að tefla fram við þessar aðstæður einhverjum sem hefur í sér snefil af sáttavilja. Og hæstv. fjármálaráðherra kom hérna áðan forseta til varnar af því að þingheimur gengi svo hart að forseta. Væri ekki nær að hæstv. fjármálaráðherra kæmi með einhverjar tillögur í þessu máli til að losa forseta [[Forseti hringir.]]úr þeirri erfiðu stöðu sem hann er í?
Hæstv. forseti. Ég efast ekki um að hæstv. forseti hefur í raun, það mátti heyra á væli hans áðan, verið í miklum vandræðum með að ná einhverri sátt í þessu máli. Ég vil þó í fullri vinsemd benda hæstv. forseta á að hann hefur dagskrárvaldið, hann getur tekið þetta mál af dagskrá og tilkynnt þeim aðilum sem hér deila að það muni ekki verða rætt að fullu fyrr en búið er að setjast niður og finna lausn. Ég held að það dugi ekkert minna til en að það séu formenn stjórnarflokkanna sem setjist niður, jafnvel með þingflokksformönnum, því þá geta menn reynt að finna út úr því hvort ekki sé hægt að koma skikk á þingið með því að setja málið til hliðar. Nú er búið að ákveða að hér megi vera kvöldfundur, það er líka búið að ákveða dagskrána fyrir daginn í dag, en ég held að það væri ágæt byrjun, og hæstv. forseti hefur auðvitað fullt umboð til þess þótt hann hafi heimild til kvöldfundar, að hætta fundi klukkan átta í kvöld, forseti undirbúi svo morgundaginn með fundi með [[Forseti hringir.]]flokksformönnum og láti þá vita að málið fari ekki lengra nema menn komi með lausn í málið.
Hæstv. forseti. Málið er áfram í algjörum hnút og ég skal játa það að ég hef vissa samúð með hæstv. forseta að vera sá aðili sem þurfi að leita sátta og reyna að rekja upp hnútinn, en vil jafnframt minna hann á það að dagskrárvaldið er jú hans. Ég vildi líka koma hérna upp til þess að taka undir með hv. þm. Guðbjarti Hannessyni og mér finnst málið einfaldlega vera komið á þann stað að nú verði að boða til fundar með formönnum og þingflokksformönnum og leggja í það þunga og mikla vinnu að ræða sig að einhverri sameiginlegri niðurstöðu um það hvernig við getum haldið áfram þessa síðustu þingdaga, því augljóslega gengur þetta ekki svona.
Virðulegi forseti. Við deilum hér endalaust um túlkun á lögum og það er mikið vitnað í túlkun umhverfis- og auðlindaráðuneytis. Hér langar mig að lesa aðeins túlkun frá skrifstofu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis, með leyfi forseta: „Má því segja að álitamál um heimildir Alþingis til að gera breytingar hvað umrædda átta virkjunarkosti varðar snúi að því hvort litið sé svo á að fyrir liggi „umfjöllun“ og „faglegt mat“ verkefnisstjórnar á þeim kostum. Ef litið sé svo á, samanber umfjöllun um virkjunarkostina í greinargerð, mætti halda því fram að Alþingi hafi heimild til að endurmeta þá umfjöllun og það faglega mat, að teknu tilliti til allra þeirra upplýsinga sem liggja fyrir úr 1., 2. og 3. áfanga rammaáætlunar, og á grundvelli þess leggja fram rökstudda breytingu á röðun þessara virkjunarkosta ef niðurstaða Alþingis verður á þá leið að lokinni könnun málsgagna. Ítreka ber að lögin eru ekki skýr um þetta [[Forseti hringir.]]og e.t.v. gæti verið ástæða til að kveða skýrar á um þetta í lagatextanum.“
Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og innanríkisráðherra.
Herra forseti. Í fréttum í gær var áhugavert viðtal við ríkissáttasemjara, Magnús Pétursson, þar sem hann benti á að stór deilumál í samfélaginu hefðu áhrif á kjaraviðræður. Hann nefndi átök meðal annars um skiptingu auðlindanna, skiptingu arðsins af auðlindunum, átök og ágreining milli hópa, þ.e. hvað varðar það að fólk teldi ýmsa hópa betur setta en aðra þannig að það væri ágreiningur um fjölmargt í samfélaginu, sagði ríkissáttasemjari. Með leyfi forseta vitna ég í hann: „… sem ég er alveg sannfærður um að hefur áhrif á stöðu kjaraviðræðna …“ Hæstv. ráðherrar, forustumenn stjórnarflokkanna, hafa ítrekað talað fyrir því að það sé ekki ríkisstjórnarinnar að koma að kjarasamningum þó að að sjálfsögðu sé ríkið einn af aðalviðsemjendunum í þeim kjaradeilum sem standa yfir við BHM. Það eru þau sjónarmið sem hafa heyrst. Hæstv. fjármálaráðherra hefur líka látið hafa það eftir sér að jafnvel sé jöfnuður orðinn of mikill í samfélaginu og það geti verið vandamál inn í þessar kjaradeilur. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvað hann telji um þessi orð ríkissáttasemjara sem segir í raun að það séu hin pólitísku átök sem snúast um auðlindirnar. Ég get bara þýtt það á mannamál: Það snýst um veiðigjöldin og lækkun þeirra, það snýst um orkuskattinn, það snýst um það hvernig við tökum gjald af þeim sem nýta auðlindirnar, hvernig við skilum því til almennings. Hæstv. fjármálaráðherra birti grein í gær, sem mér fannst mjög jákvæð, þar sem hann talaði fyrir stjórnarskrárbreytingu um sameiginlegt auðlindaákvæði. En til að slíkt ákvæði sé virt í raun skiptir máli að almenningur njóti arðsins af þessum auðlindum. Þegar ríkissáttasemjari setur þessi sjónarmið fram, annars vegar að hér séu uppi stórpólitísk átök um auðlindirnar í landinu og hins vegar um ójöfnuð í samfélaginu, sem er vissulega þegar við lítum á eignastöðuna í samfélaginu þar sem ríkustu 10% eiga 70% eignunum, að það sé undirliggjandi, telur þá ekki hæstv. ráðherra rétt [[Forseti hringir.]]að stjórnvöld grípi til einhverra aðgerða til að breyta því til að skapa aukna sátt í samfélaginu?
Herra forseti. Ég veit ekki hvort það er rétt hjá hv. þingmanni að sáttasemjari hafi verið að gefa það í skyn að kjarabaráttan að þessu sinni sé óvenjulega pólitísk, að það séu alls konar pólitískar áherslur sem séu í raun ráðandi í samtali aðila í milli. Ég hef ekki orðið var við það sjálfur og veit ekki nákvæmlega hvað er átt við. En eflaust er það rétt að það skiptir máli hvernig sátt ríkir almennt í samfélaginu þegar gengið er til kjaraviðræðna. Það sem ég get sagt um þessa þætti eins og til dæmis nýtingu auðlindanna í landinu er að það hafa aldrei skilað sér meiri tekjur í ríkissjóð af nýtingu auðlindanna með beinum og óbeinum hætti en gera þessi árin, árið í ár, og við væntum að gerist á næsta ári, meðal annars vegna þess að það kerfi um stjórn fiskveiða sem við höfum tryggir hámarksverðmætauppbyggingu auðlindarinnar. Við sjáum það til dæmis á vísitölu Hafrannsóknastofnunar um stærð þorskstofnsins. Við höfum aldrei í Íslandssögunni haft meiri arð beint og óbeint af nýtingu orkuauðlindanna í landinu. Aldrei. Og það skilar sér til ríkisins. Talandi um sátt. Hvað getur ríkisstjórnin gert til þess að skapa meiri sanngirni svona almennt í þjóðfélaginu? Ja, þessi ríkisstjórn greip til þess að skattleggja fjármálafyrirtækin langt umfram það sem fyrri ríkisstjórn gerði þannig að skattar á fjármálafyrirtæki, þar með talið slitabú, skila núna 38 milljörðum á ári umfram það sem var í tíð fyrri ríkisstjórnar. Setjum það í samhengi við raforkuskattinn sem fyrri ríkisstjórn sagði að yrði tímabundinn skattur og hann er að renna út núna um næstu áramót. Hann er upp á tæpa 2 milljarða. Það þarf um 20 ár af slíkum skatti til þess að ná upp í bankaskattinn sem þessi ríkisstjórn lagði á og hann er tekinn á hverju ári. Það er því sannarlega auðvelt að benda á dæmi bæði um það hversu mikill arður kemur af auðlindunum [[Forseti hringir.]]beint og óbeint til þjóðarinnar og sérstakar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar sem ættu [[Forseti hringir.]]að verða til þess fallnar að skila til þjóðarinnar auknum [[Forseti hringir.]]ávinningi af því sem er að gerast í samfélaginu.
Herra forseti. Hæstv. ráðherra byrjaði nú á því að draga það í efa þegar ég vitnaði til orða ríkissáttasemjara. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra horfði á viðtalið, en ríkissáttasemjari sagði það hreint og klárt að samningar væru ekki reikningsdæmi nema að hluta til, að þeir snerust líka um hvað þætti sanngjarnt í samfélaginu. Það eru þessi pólitísku álitamál sem ég nefni. Ég bið nú bara menn að virða það þegar maður vitnar í fólk, að það sé með réttum hætti gert. Þar hljóta auðvitað að vakna stórar spurningar. Ég spurði hæstv. ráðherra meðal annars út í misskiptingu eigna í samfélaginu, hvort honum þætti það eðlilegt að ríkustu 10% ættu 70% af auðnum í samfélaginu. Hvort hann teldi virkilega að jöfnuðurinn væri orðinn of mikill. Ég er nokkuð sannfærð um að fólkinu sem veitir okkur þau völd að sitja hér, fólkinu sem sinnir sínum daglegu störfum úti í samfélaginu, finnst ekki þessi jöfnuður orðinn of mikill. Það er hluti af þeirri ólgu sem er úti í samfélaginu og það eru þær kröfur sem fólk setur hér fram í ræðu og riti, af því að eins og ríkissáttasemjari segir, kjarasamningar eru ekki [[Forseti hringir.]]reikningsdæmi nema að hluta til. Það skiptir máli að skapa sátt um hvernig [[Forseti hringir.]]við skiptum gæðunum, herra forseti.
Herra forseti. Ég var eingöngu að vekja athygli á því að í kjaraviðræðum semja menn um kaup og kjör, svo tökum við ákvarðanir hér á Alþingi um það hvernig við skipum málum um stjórn fiskveiða, nýtingu auðlindanna og um marga aðra slíka hluti. Þeir hlutir eiga ekki erindi inn á borð til ríkissáttasemjara. Ég trúi því ekki að hann hafi verið að meina að við samningaborðið væri verið að takast á um hvernig við ættum að skipta arðinum af nýtingu auðlindanna. Það var það sem ég sagði. [[Gripið fram í.]] Varðandi jöfnuðinn. Ég hef aldrei sagt að hér væri orðinn of mikill jöfnuður. Ég sagði í umræðum um þessi mál fyrir skömmu hér á þinginu að í kröfum einstakra stéttarfélaga kæmi fram sú skoðun að ekki væri umbunað nægilega fyrir þekkingu og í þeim orðum liggur meðal annars að sumar stéttir njóti ekki launahækkana í samræmi við það sem þær hafa lagt á sig í námi og við öflunar þekkingar. Í því felst meðal annars sú skoðun að hér sé mögulega orðinn of mikill jöfnuður. Það voru ekki mín orð, það er nokkuð sem hægt er að draga ályktun af miðað við framstilltar kröfur. [[Forseti hringir.]] En við þurfum svo sem [[Forseti hringir.]]ekkert að leita langt yfir skammt um hvort mikill jöfnuður er á Íslandi eða ekki, okkur berast reglulega skýrslur um [[Forseti hringir.]]það. Hér er einhver mesti jöfnuður í heimi þannig að ekki getur það nú verið vandamálið. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Þegar við undruðumst að í miðri kjaradeilu væru virkjunardeilur helsta forgangsmál ríkisstjórnarinnar svaraði hæstv. forsætisráðherra því til að það væri vegna kjarasamninga. Nú kemur fram, bæði hjá fulltrúum atvinnurekenda og verkalýðshreyfingar, að það tengist á engan hátt kjarviðræðunum. Hæstv. fjármálaráðherra lýsti því yfir fyrr í morgun að þetta mál sem hér er á dagskránni hefði ekkert með kjarasamninga að gera. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvernig við eigum þá að skilja fyrri ummæli hans, því að hér hlýtur einhver misskilningur að vera á ferðinni. Og eins hvort það sé þá ekki rétt að taka málið af dagskránni úr því það tengist ekki kjarasamingunum, hvorki að mati fjármálaráðherra né forustumanna þeirra sem í viðræðum eiga, og taka á dagskrá í staðinn húsnæðismálin frá hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttur, eða önnur þörf kjaramál fyrir heimilin í landinu. Er það ekki eitthvað sem væri Framsóknarflokknum að skapi og forsætisráðherra væri tilbúinn til að beita sér fyrir að kæmist hér á dagskrána og til þinglegrar meðferðar þannig að vinna megi að málum sem beinlínis tengjast kjarasamningunum og hafa verið þar á borðinu úr því að þetta virkjunarmál hefur augljóslega ekkert verið í þeim viðræðum, ekkert þeim tengst þó að einhvers misskilnings virðist hafa gætt um að svo hafi kannski verið, eða ég misskilið orð forsætisráðherra hér í umræðum á dögunum?
Virðulegur forseti. Það var ekkert hægt að misskilja orð mín hvað þetta varðar. Hins vegar hafa hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar farið vísvitandi með rangt mál undanfarinn sólarhring um hvað ég hafi sagt. Vísvitandi segi ég, vegna þess að sú spurning sem hv. þm. Helgi Hjörvar bar hér fram - ég var spurður þeirrar sömu spurningar fyrir tveimur dögum, í fyrradag af hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur og ég svaraði þá mjög afdráttarlaust og skýrt svoleiðis að þingmenn þurftu ekkert að velkjast í vafa um hver meiningin hefði verið á bak við það sem ég hafði sagt, hún var nákvæmlega sú sem fylgdi orðanna hljóðan. En þar sagði ég, svo ég vitni í sjálfan mig, með leyfi virðulegs forseta: „Ég er einfaldlega að segja að ef menn ætla að semja um verulegar launahækkanir þá þarf aukna verðmætasköpun í landinu til þess að þær launahækkanir skili sér í auknum kaupmætti, annars fara þær fyrir lítið og brenna upp í verðbólgu.“ Þetta hef ég sagt ítrekað, virðulegur forseti, og ekki haldið því fram, aldrei nokkurn tímann haldið því fram að menn væru að ræða rammaáætlun í kjaraviðræðum sín á milli við aðila vinnumarkaðarins. Ég hef einfaldlega bent á þá augljósu staðreynd að ef verulegar launahækkanir eiga að skila sér í raunverulegri kaupmáttaraukningu þá þarf aukna verðmætasköpun í landinu. Eitt af því sem þarf til þess að við getum haldið uppi hagvexti hér er að þau fjölmörgu nýsköpunarfyrirtæki sem bíða í startholunum fái þá orku sem þau þurfa.
Virðulegur forseti. Úr því að hæstv. forsætisráðherra hefur nú staðfest að þetta mál, deilurnar um virkjanirnar, tengist með engum hætti kjarasamningunum sjálfum, er þá ekki hæstv. forsætisráðherra tilbúinn til þess að taka hér á dagskrá fundarins mál eins og húsnæðisfrumvörp hæstv. félagsmálaráðherra eða önnur mál sem varða hag heimilanna í landinu og við getum sameinast um að ræða þau? Fjármálaráðherra sagði rétt í þessu að almenn sátt í samfélaginu skipti máli til þess að greiða fyrir gerð kjarasamninga. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé því ekki sammála og hvort hann sé ekki tilbúinn til að leggja sín lóð á vogarskálarnar til að auka sáttina, bæði hér í þinginu og í samfélaginu, með því að setja hér á dagskrá þau brýnu framfaramál sem hans eigin ráðherra, Eygló Harðardóttir, hefur unnið að þrotlaust síðastliðin tvö ár og enn eru ekki komin fram í þinginu en eru miklu þarfari en þessar deilur og líklegri til að skila okkur sameiginlegum árangri, virðulegur forsætisráðherra.
Virðulegur forseti. Það má nú taka undir það með hv. þingmanni að það eru fjölmörg mikilvæg og jafnvel brýn mál sem væri æskilegt að geta farið að ræða hér á Alþingi. Þess vegna væri mjög æskilegt ef hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar mundu láta sér nægja að vera búnir að slá öll fyrri met í umræðu um fundarstjórn forseta og fara að snúa sér að málefnalegri umræðu svo að við getum farið að ræða þau fjölmörgu mál. Hv. þingmaður nefnir til dæmis húsnæðismálin. Þar hefur komið skýrt fram að hæstv. félagsmálaráðherra er tilbúin til þess að laga þau mál að þeirri niðurstöðu sem kann að verða í viðræðum um kjarasamninga þannig að húsnæðismálin eða breytingar þar á verði til þess að styrkja stöðu heimilanna, verði til þess að rétta hlut heimilanna enn frekar en leiði ekki til neikvæðra aukaverkana, þ.e. við þurfum í heildarniðurstöðunni, hvort sem er í húsnæðismálum eða kjaramálum í heild, að huga að því að [[Forseti hringir.]]afraksturinn skili sér til heimilanna.
Hæstv. forseti. Á vegum hæstv. menntamálaráðherra stendur yfir leiftursókn gegn framhaldsskólum á landsbyggðinni. Þessi leiftursókn er í boði núverandi stjórnarmeirihluta sem stendur að baki hæstv. menntamálaráðherra í þessari leiftursókn. Síðastliðið haust var skólameisturum sýnt í ráðuneytinu riss, Íslandskort þar sem búið var að rissa inn á með gulum, grænum, bleikum og bláum áherslupennum hvernig ráðuneytið ætlaði að vinna að sameiningu framhaldsskóla á landsbyggðinni. Það er mjög táknrænt að þetta var rissmynd. 13. maí sl. fóru fulltrúar menntamálaráðuneytisins norður í land og tilkynntu um þessi áform, að þau mundu taka gildi eftir mánuð og að sameinaðir framhaldsskólar mundu byrja í haust. Þessi leiftursókn hefur valdið miklu uppnámi og kvíða hjá foreldrum, kennurum, sveitarstjórnarmönnum og öðrum. Enginn undirbúningur, ekkert samráð hefur átt sér stað heldur tilkynning og tilskipun eins og gert var í Sovétríkjunum í gamla daga. Sveitarfélög og stjórnmálafélög hafa brugðist við þessu. Við höfum fengið fjölmargar ályktanir frá sveitarstjórnum, sjálfstæðisfélög á Norðurlandi hafa ályktað, framsóknarfélög, jafnaðarmannafélög og fleiri. Ég spyr hæstv. ráðherra út í þessi áform og hvernig í ósköpunum standi á þessum flausturslegu og klúðurslegu vinnubrögðum. Þess vegna er spurning mín til hæstv. ráðherra þessi: Ætlar hæstv. ráðherra að sameina einhverja framhaldsskóla fyrir upphaf næsta skólaárs?
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar um leiftursókn gegn framhaldsskólunum. Ég hef ítrekað úr þessum ræðustól bent á að staða framhaldsskólans á Íslandi er afskaplega slæm í öllum alþjóðlegum samanburði. Við Íslendingar erum í þeirri stöðu að námsframvinda á Íslandi er sú slakasta innan OECD og brottfallið það mesta. Einungis 45% af nemendum okkar ljúka námi á þeim tíma sem ætlað er. Þar vermum við botnsætið í alþjóðlegum samanburði og leiðir þetta meðal annars til þess að við fáum nemendur inn í háskólana okkar þannig að meðalaldur þeirra sem útskrifast með BA- og BS-gráður er rétt rúm 30 ár. Það er víða pottur brotinn í kerfinu. Það sem við höfum reynt að gera í ráðuneytinu er að takast á við þessa stöðu. Við erum búin að koma því í gegn að mestum hluta að farið verði úr fjögurra ára kerfi í þriggja ára kerfi varðandi framhaldsskólann okkar sem ég tel mikið framfaraskref. En það sem við verðum að gera núna er að bregðast við því sem fram undan er, sem er augljóst, að vegna minni árganga, bætts atvinnustigs og þess að við erum að fara úr fjögurra ára kerfi í þriggja ára kerfi verðum við að tryggja að sérstaklega minni skólarnir úti á landi séu áfram í færum til að veita þá þjónustu sem þeim ber að veita sem er gott námsframboð og gæðanám. Og ekki bara það, heldur líka nauðsynlega stoðþjónustu. Það sem við erum að gera, virðulegi forseti, og mér finnst menn hafa farið langt fram úr sjálfum sér í þessari umræðu, er að finna leiðir til að skólarnir geti unnið saman, samþætt starfsemi sína eða runnið saman, hvernig sem við gerum það, þannig að hægt sé að skiptast á kennurum, nemendum og búa til betri námsleiðir fyrir krakkana þannig að við drögum úr því að það skipti máli hvort maður er fæddur til dæmis á Húsavík eða Akureyri. Það er það sem þetta gengur út á og að gefnu tilefni vil ég segja þetta: Það stendur ekki til að steypa öllum þessum skólum í einn og sama skólann undir einni yfirstjórn. Það stendur ekki til og verður ekki gert. Við höfum lagt fram hugmyndir um það sem við erum að leita að og unnið að því í næstum eitt og hálft ár þannig að þetta mál [[Forseti hringir.]]er ekki gert með einhverju hraði. Við höfum leitað að möguleikum og þá líka í samstarfi og samræðu við skólamennina um hvaða módel við getum búið til til að ná fram því sem er svo mikilvægt, meiri gæðum í skólastarfinu.
Hæstv. forseti. Ég vildi að ég gæti þakkað hæstv. menntamálaráðherra fyrir svarið en þetta eru sömu gömlu frasarnir um alþjóðlegan samanburð o.s.frv. Hæstv. ráðherra talar um að þingmenn séu farnir fram úr sér í gagnrýni á þetta og sennilega sveitarstjórnarfólk og sjálfstæðisfélögin líka. Það er hins vegar aðeins einn aðili sem hefur farið langt fram úr sér og það er hæstv. menntamálaráðherra. Það að vinna sameiningartillögur út frá rissmyndinni frægu, áherslupennarissmyndinni, er ekki boðlegt. Ekkert samtal hefur átt sér stað, þetta er tilskipun að ofan sem hann sendir starfsmenn ráðuneytisins með til að flytja þessi vondu tíðindi. Hann talar um samstarf. Er hæstv. ráðherra kunnugt um samstarf meðal litlu framhaldsskólanna vítt og breitt um landið, Fjarmenntaskólann sem tekur ekki krónu úr ríkissjóði? Hann er í gangi og ég ítreka spurningu mína: Ætlar hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]að sameina framhaldsskóla fyrir upphaf næsta skólaárs? Já eða nei.
Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni er rétt að taka fram að við ræddum strax vorið 2014 á fundi ráðuneytisins og skólameistara hvaða leið við hefðum mögulega til að ná því markmiði sem ég lýsti áðan. Við ræddum það líka haustið 2014 og vorið 2015 og skoðuðum meðal annars hvernig við getum horft á ákveðna landshluta og tryggt námsframboðið sem við höfum í hverjum landshluta, ef við horfum á þá skóla sem þar eru starfandi, hvernig við getum samþætt það þannig að við getum horft á landshluta sem heild og tryggt að krakkarnir sem þar búa hafi sem mest og best aðgengi að þessum skólum. Það er það sem hv. þingmaður er að vísa til og það er það sem allar þessar hugsanir ganga út frá.
…skólana.
Það sem ég sagði áðan, [[Gripið fram í.]]virðulegi forseti, var að það stendur ekki til og hefur engin ákvörðun verið tekin um að sameina stofnanir sem hér um ræðir. Það hefur engin slík ákvörðun verið tekin. Það sem við erum að horfa á aftur á móti og er óumflýjanlegt verkefni, og þá er ég að hugsa einmitt um nemendurna í kjördæmi hv. þingmanns, er að það er verið að reyna að finna leiðir til að tryggja að krakkarnir á þessu svæði hafi sem mest [[Forseti hringir.]]úrval og námsval og að gæði þess starfs sem þau eiga rétt á að fá að njóta séu sem mest.
Þau hafa það nú þegar.
Virðulegi forseti. Hér er kallað að þau hafi það. Það þarf að horfa til ýmissa þátta. Ég hef sagt það áður [[Forseti hringir.]]en af því að hv. þingmaður kallar sérstaklega eftir því skal ég segja aftur að svarið er: Nei, það er ekki búið að taka neina ákvörðun um neina sameiningu á neinum skólum. Það sem ég er að segja [[Forseti hringir.]]er þetta og það er alveg skýrt: Það verður að tryggja að skólastarfið á þessu svæði sem og annars staðar standi undir þeim kröfum að krakkarnir hafi þessi tækifæri.
Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.
Virðulegi forseti. Ég ætla að vera á sömu nótum. Ég er sammála hæstv. menntamálaráðherra í því að mikið má bæta í íslensku skólakerfi. Auðvitað eiga ráðherrar hverju sinni að skoða allar leiðir til þess, en ég er farin að hafa raunverulegar efasemdir um að hæstv. menntamálaráðherra sé rétti maðurinn í verkið, ég verð að segja það. Það stendur ekki steinn yfir steini þegar embættisfærslur hæstv. menntamálaráðherra eru skoðaðar. Það fór allt í uppnám hér við gerð fjárlaganna í fyrra þegar gólfið var tekið undan minni skólunum úti á landi og því var breytt við 2. umr. Menntamálaráðherra talar um samráð. Ég held að hann sé einn í þessu samráði. Ég er með frétt þar sem vitnað er í Hjalta Jón Sveinsson, formann Skólameistarafélags Íslands og skólameistara VMA, þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Það hefði nú kannski verið eðlilegra að leita til okkar, sem stjórnum þessum skólum, til þess að fá álit okkar á þessu, að við fengjum allavega að viðra þær hugmyndir sem við gætum haft á þessu máli.“ Þessar fréttir komu öllum að óvörum. Ég las um þær í fjölmiðlum. Við þingmenn kjördæmisins og örugglega fleiri höfum fengið póstsendingar frá fólki sem spyr: Hvað er í gangi? Við vitum það ekki. Ég held að fundur hafi verið haldinn fyrir norðan 12. maí. Það birtist í fjölmiðlum 13. maí. 15. maí kemur svo einhver loðmulluleg tilkynning á vef mennta- og menningarmálaráðuneytisins sem útskýrir ekki neitt. Við hljótum að biðja um skýrari svör frá menntamálaráðherra um hvað hann sé að hugsa. Ég veit ekkert hvort það sem við heyrum í fjölmiðlum er rétt, að það eigi að sameina Laugar og VMA, ég sé ekki að þessir skólar eigi endilega mikið sameiginlegt, og svo Menntaskólann á Tröllaskaga, MA og Framhaldsskólann á Húsavík. Þá væri gott að fá skýrt frá hæstv. ráðherra hvað hann ætlast fyrir vegna þess að hér tala menn í allar áttir. Ég get ekki tekið undir það að eitthvert samráð hafi verið haft [[Forseti hringir.]]miðað við það sem maður les í fréttum.
Virðulegi forseti. Þá er rétt að lýsa því aðeins hvaða samráð hefur átt sér stað þannig að það fari ekkert á milli mála. Eins og ég sagði áðan voru þessi mál rædd á fundi skólameistara strax vorið 2014, svo haustið 2104 og vorið 2015. Það var einmitt unnin styrkleika- og veikleikagreining á svæðunum sem skólameistararnir unnu með okkur. Það sem meira er, ef menn hafa lesið textann í fjárlögum kemur fram í bæði núverandi og síðustu fjárlögum að það standi til að gera breytingar á rekstrarfyrirkomulagi skóla til þess að geta mætt þeirri þróun sem er augljóst að mun verða, sama hvað okkur finnst. Þegar þetta er tekið saman plús það að mínir embættismenn höfðu farið um landið allt á síðustu mánuðum, ekki bara núna um daginn, fundað með skólameisturum og rætt þessi mál og síðan ég sjálfur fyrir ekki svo löngu síðan á ferð um Norðurlandið þar sem ég átti líka fundi með skólameisturunum og ræddi meðal annars nauðsyn þess að við brygðumst við þessari þróun og tryggðum að námsframboð í minni skólunum yrði meira þannig að krakkarnir ættu námsval, verð ég að leyfa mér að mótmæla því að ekki hafi farið fram neitt samráð eða að þetta sé gert í einhverjum myrkraverkum eins og hér hefur verið gefið í skyn eða að hérna sé um að ræða einhvers konar leiftursókn. Þetta verkefni hefur verið á teikniborðinu í langa tíð. Ég vek athygli hv. þingmanns á texta fjárlaganna og því sem hv. þm. Kristján L. Möller nefndi áðan, fund í ráðuneytinu með Íslandskort uppi á vegg þar sem ákveðin svæði voru skoðuð með tilliti til samstarfs og samþættingar skólastarfsins. Það að láta eins og þetta hafi fallið af himnum ofan einhvern veginn fyrir örfáum dögum er rangt. Það er rangt og það er rangt.
Virðulegi forseti. Það er kvartað undan samráðsleysi. Þetta var líka gert þegar teknar voru ákvarðanir um styttingu náms í framhaldsskólum. Hæstv. ráðherra verður að fá sér einhverja ráðgjafa í því hvernig eigi að hafa samráð því að annaðhvort er enginn að hlusta á hann á fundunum eða allir þeir sem kvarta undan samráðsleysinu eru að ljúga. Það er enginn að tala um að það megi ekki gera breytingar á skólakerfinu, en gerðu það bara eins og maður.
Virðulegi forseti. Hvað varðar styttinguna liggur nú fyrir að í hartnær 20 ár hefur það mál verið á teikniborðinu. Ótal skýrslur og ótal rannsóknir hafa verið gerðar á því verkefni. Fjöldi ráðherra hefur beitt sér fyrir því en það hefur ekki gengið fyrr en nú. Verkefnið hefur gengið mjög vel. Skólarnir sjálfir hafa lagt fram sínar útfærslur á námi í hverjum skóla og þannig höfum við tryggt það að ólíkar nálganir og ólíkar leiðir hafa fengið að njóta sín, einmitt vegna þess að það að fara í þriggja ára kerfi í staðinn fyrir fjögurra ára kerfi býður upp á sömu möguleika og verið hafa til að búa til ólíka skóla. Það er rangt sem hefur verið haldið fram að þetta sé bara einhver ein tegund af skólum. Ef menn bera til dæmis Tröllaskagaskólann saman við Kvennaskólann er þar langur vegur á milli. Hins vegar er alveg rétt að það er mjög erfitt að breyta menntakerfinu. Áratugum saman höfum við verið með menntakerfi og framhaldsskólakerfi sem hefur staðið kerfum annarra þjóða að baki. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það verða átök og verður erfitt að gera þar breytingar á. Margir segja eins og hv. þingmaður: Sjálfsagt að breyta, en [[Forseti hringir.]]síðan þegar kemur að því annaðhvort að leggja fram tillögur eða standa með einhverjum breytingum er alltaf sagt: Nei, bara eitthvað annað, bara gerum einhvern veginn öðruvísi, höfum samráðið með einhverjum öðrum hætti. Það er þetta sem er svo erfitt þegar verið er að breyta menntakerfinu, akkúrat þessi nálgun, virðulegi forseti.
Forseti. Eins og mjög margir aðrir og án efa líka hæstv. fjármálaráðherra hef ég miklar áhyggjur af því sem er í gangi í samfélagi okkar út af kjaradeilum. Því langaði mig að spyrja hæstv. ráðherra Bjarna Benediktsson hvort ráðherranum finnist ekki tímabært að koma með einhverjar tillögur að lausnum. Það hefur verið hefð fyrir því í kjaradeilum að ríkið komi með eitthvert útspil til að greiða fyrir. Mér hefur fundist vanta svolítið á að reynt sé að höggva á þennan hnút. Nú sjáum við fram á að stærsta verkfall Íslandssögunnar sé að bresta á. Nú þegar hafa fjöldamargir hópar ferðamanna afboðað sig til landsins sem er áhyggjuefni. Því langaði mig aðeins að heyra hvort við fáum bráðum, bæði þingmenn og landsmenn, að sjá einhverja áætlun, einhverjar tillögur, frá ríkisstjórninni. Ég tel ekki gott að draga þessi mál á langinn. Það hefur nú þegar valdið miklu tjóni í samfélaginu að í raun sé svipað ástand í kjaradeilum og er á Alþingi varðandi það hvaða mál eru sett í forgang. Maður heyrir líka hæstv. forsætisráðherra segja að forsenda til að leysa kjaraviðræður sé að virkja meira og mig langaði að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort það sé jafnframt hans skoðun.
Herra forseti. Fyrst aðeins um virkjanirnar, ég held að það sé ekki alveg rétt með farið sem sagt er um forsætisráðherra. Ég tel að við hæstv. forsætisráðherra séum sammála um að það að halda áfram af varfærni og virðingu fyrir náttúrunni en með skýran vilja til að nýta orkunýtingarkosti okkar, að virkja, sé hluti af því að tryggja hér viðvarandi vöxt í hagkerfinu og hluti af því að byggja áfram upp góð lífskjör. Hvað er ríkisstjórnin tilbúin að gera? Ég fagna umræðu um það. Ég get alveg farið yfir það í stórum dráttum. Í fyrsta lagi höfum við talað um að við værum tilbúin að gera breytingar á tekjuskattskerfinu, vinda ofan af tiltölulega nýlegum hækkunum á tekjusköttum og skila þeim aftur til fólksins í landinu með breytingum til einföldunar á tekjuskattskerfinu. Við getum ekki sett tölur á bak við þessi áform fyrr en við sjáum einhverja heildarmynd. Við höfum líka talað um breytingar í húsnæðismálum. Bæði hefur verið rætt um að auka við stuðning þeirra sem eru á leigumarkaði, þ.e. að hækka leigubætur, sem og að grípa til ráðstafana til að tryggja frekari uppbyggingu félagslegs húsnæðis. Hið sama gildir þarna, við getum ekki sett beinar tölur á bak við þetta fyrr en við sjáum í hvað stefnir í niðurstöðum kjarasamninganna. Það er hægt að nefna fleira. Við höfum verið opin fyrir því að ræða breytingar á endurgreiðslum námsmanna til Lánasjóðs íslenskra námsmanna og höfum velt fyrir okkur ýmsum valkostum þar og hlustað eftir áherslum þeirra sem eru einkum að tefla þessu fram. Um alla þessa þætti er hægt að segja að við fáum enga skýra línu frá viðmælendum, hvorki frá almenna markaðnum, þ.e. þeim félögum sem eiga í viðræðum við Samtök atvinnulífsins, né frá opinberu félögunum. Það er enginn samhljómur milli þessara aðila og meðan svo er er erfitt að fullgera tillögur ríkisstjórnarinnar. Á fundum höfum við ítrekað, aftur og aftur, bæði tvíhliða og með mörgum í einu, nefnt þessa þætti og fleiri sem dæmi um þær ráðstafanir í ríkisfjármálum sem við erum tilbúin að gera til að auka kaupmátt launþeganna í landinu. En við erum hins vegar ekki tilbúin að ganga svo langt að [[Forseti hringir.]]grípa til þensluhvetjandi aðgerða ef niðurstaða kjarasamninganna um launaliðinn einan og sér verður sú að auka verðbólgu og hækka vexti. Það finnst mér efnahagslega óábyrgt.
Forseti. Ég þakka svörin og mig langar þar af leiðandi að fara aðeins ítarlegar í þetta. Mig langar líka að benda á að hæstv. forsætisráðherra sagði í viðtali sem ekki er hægt að misskilja að það væri þrýstingur frá deiluaðilum um að virkja, að það væri forsenda fyrir því að leysa kjaradeiluna. Ég heyrði að hæstv. ráðherra nefndi húsnæðismálin. Mig langaði aðeins að fá betri útskýringu á hvað það er sem ráðherrann á við og jafnframt ef það er möguleiki að fá aðeins betri útfærslu á því hverjum breyting í tekjuskattskerfinu á að gagnast og hvort ráðherrann sé jafnvel sammála því að krafa um 300 þús. kr. lágmarkslaun væri sanngjörn.
Herra forseti. Varðandi húsnæðismálin er ég mjög hugsi yfir því sem ég heyri í umræðunni um stöðu kjaraviðræðna og viðhorf sumra þeirra sem koma þar að málum og virðast láta sér í léttu rúmi liggja útreikninga á mögulegum áhrifum þess að semja um of miklar nafnlaunahækkanir, þ.e. þeir gera lítið með aðvaranir, hvort sem þær koma úr Seðlabankanum eða Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, um að verðbólga gæti, ef menn semja um ákveðnar forsendur, farið upp sem og vextir vegna þess tjóns sem af því hlýst fyrir húsnæðismarkaðinn. Ég er hugsi yfir því að menn skuli láta þannig á sama tíma og gerðar eru kröfur til ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í húsnæðismálum vegna þess að það umfang sem við gætum mögulega komið með að borðinu þar gæti fuðrað upp í hærri verðbólgu og hærri vöxtum. Tjónið af niðurstöðu samninganna gæti orðið meira en ávinningur af aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Það sem við höfum fyrst og fremst verið að tala um er leigumarkaðurinn, félagslega húsnæðið og hvað við getum gert til að lækka [[Forseti hringir.]]byggingarkostnað og vaxtakostnað á húsnæðisliðnum. Ég ætla ekki að segja annað um 300 þús. kr. kröfuna en það að mér finnst hljóta að vera augljóst forgangsmál hjá okkur að lyfta öllum upp frá botninum [[Forseti hringir.]]og tekjuskattsbreytingar eru einkum hugsaðar til þess að auka kaupmátt þeirra sem hafa þurft að taka á sig viðbótarbyrðar á undanförnum árum. Ég er að hugsa um að sem allra flestir njóti góðs af þeim.
Virðulegur forseti. Við óskuðum fyrir hádegishlé eftir fundi forseta með þingflokksformönnum í ljósi þess hversu alvarlegur hnútur er kominn upp í þingstörfunum. Við erum komin vel á aðra viku í umræðu um eitt tiltekið þingmál. Ástæðan fyrir því að þessi mikli hnútur er kominn upp er verulegur efnislegur ágreiningur um breytingartillögu atvinnuveganefndar við tillögu umhverfisráðherra um þingsályktun um rammaáætlun. Auk þess eru margir þingmenn þeirrar skoðunar að hér sé farið fram af miklu offorsi gegn anda laganna um rammaáætlun og telja það óráð og því mikilvægt að verkefnisstjórn fái að ljúka þeirri vinnu sem nú stendur yfir að því er varðar þessa viðbótarvirkjunarkosti og við verðum þá sammála um að ferillinn sé hafinn yfir vafa. Virðulegur forseti. Ég tel að forseti verði að stíga inn út af stöðunni sem upp er komin til að [[Forseti hringir.]]reyna að ná einhverri lausn í þessu máli.
Virðulegi forseti. Ég fór yfir það hér áðan að í 45 daga hefur ekki náðst lausn á deilu ríkisins við hópa innan opinberra stofnana sem eru í verkfalli, eins og á sjúkrahúsum landsins. Í næstu viku munu hjúkrunarfræðingar einnig fara í verkfall. Þá mun það líka gerast í næstu viku að flugsamgöngur leggjast af til og frá landinu ef ekki semst. Á meðan ákveður ríkisstjórnin að stinga hausnum í sandinn, að vita ekki af þessu, taka ekki eftir þessu, ræða ekki um það og hefur þess vegna ekki lagt í eina einustu umræðu um þetta mál í þinginu. Það hlýtur að segja okkur að menn séu algerlega ráðalausir gagnvart þessari stöðu. Þess vegna legg ég til, virðulegi forseti, af því það hefur verið kallað eftir tillögum, að það verði haldinn fundur með forseta og þingflokksformönnum þar sem lagður verði grunnur að því að alþingismenn skilji ríkisstjórnina eftir og [[Forseti hringir.]]taki höndum saman um tillöguflutning til þess að svara kalli þessara hópa eftir bættum lífskjörum.
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir bón um að haldinn verði fundur með þingflokksformönnum. Það er afskaplega vont fyrir okkur í þinginu að funda hér fram á nótt. Um hvað erum við að funda? Erum við að funda um bætt kjör lífeyrisþega? Erum við að funda um stöðuna á vinnumarkaði? Erum við að funda um alvarlega stöðu í heilbrigðiskerfi vegna verkfalla? Erum við að funda vegna matvælaframleiðslu eða ferðaþjónustu? Nei, við erum ekki að því. Ég held að kalla eigi til fundar, hæstv. forseti, með þingflokksformönnum. Svo vil ég nú segja að við í minni hlutanum veigrum okkur ekki við að funda á kvöldin. Einhver hv. þingmaður hélt því fram að það væri af því við vildum horfa á Eurovision. Þá vil ég minnast þess sem er ánægjulegt með þennan hæstv. forseta í stólnum að þegar hann komst upp úr undankeppninni með Pollapönki þá fögnuðum við hér í salnum sérstaklega, þannig að okkur er ekkert að vanbúnaði hvað það varðar. Það eru að sjálfsögðu málefnin sem skipta máli.
Forseti vill nú nota tækifærið áður en hann kynnir þingmanninn til leiks að þakka hlý orð í sinn garð frá síðasta ræðumanni og óska auðvitað Eurovisionhóp Íslendinga góðs gengis í kvöld fyrir hönd forseta. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Við tökum örugglega öll undir óskir hæstv. forseta til fulltrúa okkar í Eurovision. En því miður halda leiðindin áfram í þessum sal og aldrei er góð vísa of oft kveðin. Ég held að sú vísa, sem rímar ekki, sé þannig að draga eigi ólánstillöguna til baka, fjalla um tillögu umhverfisráðherra eins og hún var lögð fram, ríkisstjórnin eigi að setja kraft í verkefnaáætlun um verkefnavinnuna í sumar og að ljúka verði faglegri umfjöllun um þá fjóra kosti sem bætt er við í ólánstillögunni, eða þrjá ef þeir standa eftir, og síðan sé hægt að taka aftur til við málið í haust.
Virðulegur forseti. Auðvitað ætti það að vera viðtekin venja eða eitthvað sem ekki þarf að segja að þegar málin eru í svona hnút eins og þau eru í núna, þegar slíkir þinghnútar koma upp, og þetta er ekki í fyrsta skipti sem það gerist frá því ég kom á þennan vinnustað og örugglega ekki í síðasta skipti, ætti það að vera fastur liður í dagskrá þingsins að þingflokksformenn funduðu með forseta til að fara yfir stöðuna, ég tala nú ekki um þegar menn hafa deilt í eins langan tíma og í þessu máli, frá því í byrjun síðustu viku. Á köflum er andrúmsloftið í þingsalnum mjög óþægilegt og gengur lengra en góðu hófi gegnir í frammíköllum og rifrildum á milli manna. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að finna eitthvert rými til þess að fara yfir stöðuna [[Forseti hringir.]]og átta okkur á því hvernig hægt er að bæta hana.
Virðulegur forseti. Björt framtíð er að ég hygg eini stjórnmálaflokkurinn sem hefur það á stefnuskrá sinni að Ísland vinni Eurovision. Ég held að það sé dæmi um stefnumál sem við gætum náð þverpólitískri samstöðu um í þingsal. Þessi umræða öll um fundarstjórn forseta hefur af minni hálfu, og allra annarra hálfu að ég held, snúist um fundarstjórn forseta, hún hefur snúist um það hvernig við teljum að fundi væri betur stjórnað hér. Ég held að í pólitík séu mörg verkfæri til í boxinu. Ég upplifi þetta svolítið undanfarið eins og aðeins sé verið að nota þvermóðsku og stífni. Ég held að í upphafi þessa máls hafi verið hægt að setjast niður og það hryggir mig að enn skuli ekki vera búið að setjast niður og reyna kerfisbundið að leita sátta, reyna að sætta ólík sjónarmið í þessu og reyna að finna einhverja lausn. Ég hef trú á því að hún sé til. Hún er kannski ekki [[Forseti hringir.]]lausn sem allir sætta sig jafn mikið við en hún er alla vega lausn á málinu og kemur í veg fyrir að við séum [[Forseti hringir.]]hérna í ágreiningi og eyðum tímanum í vitleysu.
Virðulegi forseti. Mig langar til að biðja forseta að vera með okkur í því að einangra þetta vandamál, að við reynum að einangra þann vanda sem við blasir. Vandinn snýst um forustu ríkisstjórnarinnar í fyrsta lagi, forsætisráðherra og fjármálaráðherra, og um forustu atvinnuveganefndar, hv. þm. Jón Gunnarsson. Ég held að afar mikilvægt sé ef við förum að horfa til einhverra lausna í málinu að þessi vandamál verði tekin út fyrir sviga, þ.e. að við reynum að nálgast viðfangsefnið þannig að þetta vandamál trufli ekki þá nálgun, vegna þess að ef við erum alltaf með hv. þm. Jón Gunnarsson eða hæstv. forsætisráðherra Sigmund Davíð Gunnlaugsson eða Bjarna Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, með í tilrauninni til að finna lausn, þá finnum við ekki lausn. Ég held að það sé kannski stóra vandamálið, að við finnum ekki lausnina fyrr en við hjálpumst að sem hér erum, vel meinandi þingmenn úr öllum [[Forseti hringir.]]flokkum og virðulegur forseti, [[Forseti hringir.]]við að taka vandamálið, einangra það til hliðar og reyna lausn með vel meinandi friðelskandi fólki á Alþingi.
Forseti vill beina því til þingmanna að reyna að virða tímamörk.
Hæstv. forseti. Það var svolítið áhugaverð tillaga sem síðasti ræðumaður flutti hérna um að einangra vandann og reyna svo að finna lausn. Ég hvet hæstv. forseta til þess að taka það til alvarlegrar íhugunar. Ég ítreka það sem ég hef sagt hér áður en verð því miður að segja eina ferðina enn að ég tel ekki hægt að gera neitt annað en að hæstv. forseti setjist niður með þingflokksformönnum og jafnvel öðrum, formönnum flokkanna eða einhverjum öðrum - ég gæti jafnvel hugsað alveg út fyrir boxið - slembiúrtaki þingmanna. Það þarf að setjast niður og ræða sig að lausn. [[Forseti hringir.]]Mér finnst við alveg mega koma með einhverjar frumlegar hugmyndir og prófa hvort þær virki því að það [[Forseti hringir.]]sem hér er í gangi virkar augljóslega ekki.
Herra forseti. Við ræðum hér enn og aftur fundarstjórn forseta og ekki að óþörfu. Ég tel að á þeim þingmönnum sem bera ábyrgð á því að hafa lagt fram þessa breytingartillögu hvíli mikil ábyrgð að beita sér fyrir því að leysa þetta mál. Þeir eru hv. þingmenn Jón Gunnarsson, Ásmundur Friðriksson, Páll Jóhann Pálsson, Haraldur Benediktsson, Þórunn Egilsdóttir og Þorsteinn Sæmundsson. Það hvílir mikil ábyrgð á herðum þessara þingmanna. Þeir verða að leggja sig fram um að leita lausna í þessu máli. Við munum eftir máli sem var líka alvarlegt, kerfisáætlunarraflínur, þar sem tókst að finna lendingu. Þá beittu ákveðnir þingmenn sér fyrir því . Hvernig væri nú að dusta rykið af [[Forseti hringir.]]þeirri sáttaleið sem hægt var að fara?
Virðulegi forseti. Það er ekkert skemmtilegt að standa í þessu argaþrasi hér. Þetta er því miður eina vopnið sem við í stjórnarandstöðunni höfum til að láta ekki valta yfir okkur eins og meiri hluti atvinnuveganefndar reynir að gera með breytingartillögu sinni sem við teljum mörg hver að brjóti beinlínis lögin um rammaáætlun sem svo eru kölluð en heita lengra og virðulegra nafni. Þetta er mjög alvarlegt. Það er allt í frosti hérna. Það er líka allt að fara í frost hérna fyrir utan þinghúsið. Allt þjóðfélagið er að fara í frost. Við þurfum að ræða við stjórnvöld um kjaradeiluna og hvort þau hafi einhverja hugmynd um hvernig þau hyggjast leysa hana. Fyrst þurfum við að leysa þetta. Það er hægt að gera það á hálftíma. [[Forseti hringir.]]Síðan getum við unnið hin venjulegu störf hér.
Herra forseti. Ég óska eftir því að gert verði hlé á þessum fundi og forseti finni leiðir til þess að koma hér á sáttum. Það sér hver maður að þetta ástand í þinginu gengur ekki. Ein sáttaleið gæti verið að taka þau mál sem liggja fyrir í þinginu eða eru á leið inn í þingið og athuga hvort það sé eitthvað þar sem er meira virði að taka á dagskrá en það sem við erum að ræða hér og horfa líka aðeins út fyrir húsið, skoða hvað er að gerast þar. Nú blasir við að möguleiki er á fjölmennasta verkfalli í Íslandssögunni á næstu dögum. Ég bið forseta að skoða þessa leið, athuga hvort ekki sé hugsanlegt að eitthvað sé öllum hér inni meira virði að ræða en akkúrat það sem er nú á dagskrá.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður, varaformaður Samfylkingarinnar, talar mikið um kjaramál og að ekki sé verið að ræða þau hér, segir að ríkisstjórnin stingi höfðinu í sandinn. Ég veit ekki hvort hún hefur hlustað á ræðu fjármálaráðherra áðan þegar hann sagðist vera búinn að kynna aðilum vinnumarkaðarins að ríkisstjórnin væri tilbúin að koma að þessum kjarasamningum með margvíslegum hætti, svo sem húsnæðismálum, skattamálum, tollamálum og fleiru. Hann tók heils hugar undir þá umræðu að bæta þyrfti kjör hinna lægst launuðu í samfélaginu. Eins og Magnús Pétursson ríkissáttasemjari hefur komið inn á hefur ríkið ekki spilað út sínum spilum. Hann sagði að það hefði ekki gert það en ríkið væri tilbúið til að taka þátt í ábyrgum kjarasamningum, línan væri þannig að ríkið færi ekki á undan heldur kæmi ríkið með en engar kröfur hefðu komið frá aðilum vinnumarkaðarins um þátttöku ríkisins, þ.e. í hverju hún ætti að liggja, engar beiðnir. Ég óska hér eftir því að hv. varaformaður Samfylkingarinnar geri grein fyrir tillögum Samfylkingarinnar í þessum efnum. Svo er það snyrtilega kveðjan frá þingflokksformanni Vinstri grænna, hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur, [[Forseti hringir.]]um að taka eigi vandamálið, Sigmund Davíð Gunnlaugsson, Bjarna Benediktsson og Jón Gunnarsson, út fyrir sviga og hin friðelskandi [[Forseti hringir.]]Svandís Svavarsdóttir setjist þá niður og komi með tillögu að lausn. Já, ég skal bíða eftir tillögu að lausn frá minni hlutanum í þessu [[Forseti hringir.]]máli, gjarnan einhverja aðra tillögu en þá að málið eigi að fara af dagskrá og senda til síns heima. Það er ekki tillaga að einhverri sátt sem við getum náð um þetta mál. [[Gripið fram í: … halda hérna ræðu.]]
Forseti vill enn og aftur minna þingmenn á að virða tímamörk.
Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir með hv. þm. Jóni Gunnarssyni að við viljum finna lausn á þessu máli. Hv. þm. og formaður Bjartrar framtíðar ræddi það líka rétt áðan að lausnin er til á málinu. Ég held að það sé auðvitað mjög mikilvægt að við finnum þá lausn. Það var þrúgandi að vera hérna fram að hádegi í þingsalnum og hlusta á þessa miklu reiði sem er í þingheimi, djúp reiði. Ég velti fyrir mér þegar ég sat í þingsalnum að það væri eins og margir þingmanna í salnum nærðust á þeirri reiði og það er spurning hvort það væri ekki ágætt að við gæfum fólkinu í landinu og okkur sjálfum aðeins frí frá þessari miklu reiði sem blasir við og reynum að snúa okkur að málefnunum, vegna þess að þau bíða og ef lausnin er fyrir hendi þá skulum við öll fara og grípa hana.
Herra forseti. Ég vil taka undir það með félögum mínum í stjórnarandstöðunni sem hér hefur verið óskað eftir, bæði um að fundi sé frestað og fundað verði með þingflokksformönnum eins og við ítrekuðum fyrir matarhlé. Talandi um umræðuhefðina þá leiðist mér að ráðherrar komi hér eins og þeir gerðu í morgun og það eina sem þeir höfðu til málanna að leggja var að tala um að stjórnarandstaðan væri ómálefnaleg og í málþófi og annað eins hefði bara aldrei sést, eins og hæstv. forsætisráðherra sagði. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur verið að segja okkur fyrir um hlutina, við eigum ekki að þurfa að greiða atkvæði um eitthvað sem búið er að greiða atkvæði áður, það hvernig nýting auðlinda fari fram eigi ekkert erindi inn á borð ríkissáttasemjara o.s.frv., þannig að hann virðist vera að segja fólki víðs vegar fyrir um hvað eigi erindi inn á borð hvers og hvar megi fjalla um hlutina, virðulegi forseti. Mér finnst það ekki boðlegt af hálfu ráðherra.
Hæstv. forseti. Það er full ástæða til að ræða hvernig við getum þokað málum áfram. Ég verð að viðurkenna að þrátt fyrir þá miklu umræðu sem hér hefur átt sér stað bæði um fundarstjórn forseta og málið þá vekur það undrun mína að hér kemur fram á visir.is í dag að hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, segir að málið snúist ekki um form heldur efni og rökstyður það, að við séum að rífast um virkjunarkosti en ekki að um það hvernig eigi að fara með málið málefnalega og hvernig eigi að taka það fyrir og klára í verkefnisstjórn áður en það kemur inn annars staðar. Ég get bara talað fyrir sjálfan mig og ég hef stutt það að tillagan eins og hún var upprunalega um Hvammsvirkjun komi á dagskrá, við ljúkum henni og ég er tilbúinn að afgreiða hana með jákvæðum hætti, hef tjáð mig um það áður, en ég krefst þess að menn fari ekki út fyrir form rammaáætlunar og taki ekki aðrar tillögur á dagskrá fyrr en verkefnisstjórn hefur lokið vinnu sinni. Ég bið hv. formann að svara því hvað sé hægt að búast við að verkefnisstjórnin þurfi langan tíma, miðað við að það lægju nú fyrir peningar, til að afgreiða þessa virkjunarkosti. [[Forseti hringir.]]Það er það sem þarf til að leysa deiluna, það er að senda þetta þangað, gefa því smátíma, klára Hvammsvirkjun og ljúka [[Forseti hringir.]]þannig málinu. En það má greinilega ekki.
Hæstv. forseti. Ég vil ítreka beiðni mína um það að hæstv. forseti fundi með þingflokksformönnum. Það er alvarleg staða uppi á vinnumarkaði eins og komið hefur verið inn á margoft í dag og síðustu daga. Og það er ekki bara óánægja með launin, heldur er almennt launafólk ósátt við með hvaða hætti við skiptum arðinum af auðlindunum og með hvaða hætti vaxandi misskipting eigna er að verða hér í samfélaginu. Þetta er grundvallarvandi sem þessi ríkisstjórn hefur ýtt undir með stjórnarathöfnum sínum. Þessi þingsályktunartillaga sem við ræðum núna, eða breytingartillagan við hana, er dæmigerð meðferð þessara flokka á sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar. Við stöndum varðstöðu gegn slíku. Nú verður að halda fund og koma á eðlilegu starfsumhverfi hér í þinginu.
Virðulegi forseti. Hv. þingmenn og ráðherrar kvarta sáran undan því að við skulum óska eftir að þeir komi hingað og ræði við okkur um kjaramálin. Það er eðlilegt vegna þess að í 45 daga hefur ríkið verið viðsemjandi við hópa sem enn eru í verkfalli, í 45 daga, virðulegi forseti. Það er merki um fullkomið ráðaleysi. Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt í þessum ræðustóli að ríkið ætli að bíða þangað til aðilar hafa náð saman á almennum markaði. Hvernig virkar sú stefna fyrir okkur? Hvað gerist í næstu viku? Þá leggst af flug til og frá landinu. Þá hafa hjúkrunarfræðingar bæst í hópinn sem eru líka viðsemjendur ríkisins. Virðulegi forseti. Allt ber þetta að sama brunni. Menn vita ekki hvað þeir ætla að gera. Menn vita ekki hvað þeir eiga að gera og þess vegna [[Forseti hringir.]]höfum við í stjórnarandstöðunni boðið það að við setjumst sameiginlega yfir þetta. [[Forseti hringir.]]Ef ríkisstjórnin er ekki til í það þá ættum við þingmenn að geta sest saman og reynt að finna einhverja lausn á málinu.
Herra forseti. Já, það er vissulega reiði hér í þingsal og það er hluti af því hvernig þessi mál hafa æxlast. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson, einn af flutningsmönnum þessarar breytingartillögu sem er hér svo umdeild, talaði um þá miklu reiði sem væri hérna í þingsal. Reiði getur verið sprottin af ýmsum toga. Reiði getur verið sprottin af réttlætistilfinningu og reiði getur verið sprottin af ójöfnuði. Svona mætti áfram telja. Réttlát reiði knýr menn áfram til að berjast fyrir góðan málstað. Það erum við í stjórnarandstöðunni að gera. Við erum að berjast fyrir því að farið verði í lögformlega ferla með nýtingu og vernd íslenskrar náttúru og við munum halda áfram að gera það.
Herra forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, kallar eftir hugmyndum Samfylkingarinnar um hvað ríkið gæti lagt til inn í kjaradeilurnar. Þar sem hv. þingmaður kallar eftir því undir þessum lið um fundarstjórn forseta, þá get ég ekki skilið hann öðruvísi en hann óski eftir því að það verði gefið rými hér í dagskrá þingsins til að forustumenn Samfylkingarinnar geti komið með hugmyndir sínar um lausnir. Ég vil taka undir þá ósk hv. þingmanns og óska eftir því að forseti fari með þær hugmyndir inn á fund þingflokksformanna, því að ég geri ráð fyrir og óska reyndar eftir því að forseti gefi upplýsingar um hvort það séu ekki örugglega fundir með þingflokksformönnum um þá stöðu sem er hér í þinginu og leiðir til að fara út úr þessum ógöngum.
Hæstv. forseti. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson gerði reiðina að umtalsefni áðan. Ég tek undir með hv. þingmanni að það ríki djúp reiði meðal þingmanna vegna þess hvernig haldið hefur verið á málum og vegna þess hvernig dagskrá þingsins er forgangsraðað. Ég er hins vegar ekki sammála hv. þingmanni um að við nærumst á þeirri reiði því að við í stjórnarandstöðunni höfum einmitt talað fyrir því að leitað verði lausna, að fundað verði og að komist verði að niðurstöðu sem allir geta unað við. Þess vegna langar mig að lokum að taka undir orð hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur þar sem hún lagði til að á dagskrá væru sett þau mál sem samstaða væri um. Það er fullt [[Forseti hringir.]]af málum sem hafa verið afgreidd út úr nefnd í samstöðu. Það eru þau [[Forseti hringir.]]sem við eigum að taka og setja á dagskrá núna og klára.
Herra forseti. Ég kem hér aftur upp og ræði fundarstjórn forseta og það hvernig mál sem við í stjórnarandstöðunni vildum ræða í morgun var ekki veitt brautargengi. Ég vildi að ég gæti sagt að mér liði eins og ég væri í hinum óbærilega léttleika tilverunnar, en því er þveröfugt farið. Það er svo margt sem við þurfum að laga, við sem þjóðþing getum gert betur, og ættum að vera að fjalla um, ekki einungis það sem snýr að kjaramálunum þeirra sem eru núna í verkföllum, það er mikið sem þarf að koma að hjá bæði elli- og örorkulífeyrisþegum. Þetta eru margir þjóðfélagshópar, þrátt fyrir orð hæstv. fjármálaráðherra sem birtust á vef Morgunblaðsins áðan, að það væri svo mikill jöfnuður í samfélaginu og hann væri víða minni. Í ljósi þess hver staðan er í samfélaginu, virðulegi forseti, virðist það ekki vera samdóma álit þeirra sem berjast þar fyrir kjörum sínum.
Virðulegi forseti. Við ætlum víst að taka annan dag í þetta, enn einn daginn. Það sem ég hef reynt að leggja áherslu á upp á síðkastið er að við þurfum að finna rammann um einhverja farsæla leið inn í framtíðina. Við getum það ekki með þetta mál á dagskrá, rammaáætlun, ekki með þessari breytingartillögu hv. atvinnuveganefndar. Því vil ég taka undir þær óskir sem hafa komið fram um að samtöl um þetta mál eigi sér stað milli þingflokksformanna, virðulegs forseta þingsins, formanna og annarra sem vettlingi geta valdið, til þess að reyna að finna hvernig við leysum þennan hnút eða alla vega tökum eitt og eitt band úr honum. Ég tel það mjög mikilvægt, vegna þess að það eru ekki þessar tilteknu virkjanir sem eru aðalmálið, ferlið er aðalmálið, það er rammaáætlunin sjálf sem er aðalmálið, 3. áfangi verkefnisstjórnar.
Hæstv. forseti. Það kom náttúrlega í ljós í umræðunni í morgun og atkvæðagreiðslum að ríkisstjórnin óttast það að ræða kjaramálin og vill helst ekki koma að þeim. Á nýlegum fundi, sem undirstrikar hvers vegna við viljum hafa þetta mál á dagskrá, var verið að ræða stöðuna í samfélaginu, og það hafa fleiri aðilar gert, og að það sem hafi brugðist hér sé traustið. Það er athyglisvert að hæstv. forsætisráðherra hefur bent á að staðan í samningum sé kannski svona erfið vegna þess að nú sé eitthvað til skiptanna. Kannski er það rétt, en vandinn er hvernig á að skipta því. Þegar menn fóru að ræða traustið á fundum úti í bæ, t.d. í Iðnó, kom fram að traustið hafði brostið meðal annars út af hugmyndum um arðgreiðslur, út af svikum ríkisstjórnarinnar um framhald af kjarasamningum í desember 2013, samningum ríkisins til að mynda við einkageirann í sambandi við heilbrigðisstéttirnar og fleira og fleira hefur [[Forseti hringir.]]valdið vantrausti og óánægju í samfélaginu. Ramminn er svo enn einn hluturinn þar sem á að beita valdi og skilja eftir [[Forseti hringir.]]helminginn eða meira af þjóðinni. Það er það sem veldur deilum í samfélaginu og dregur okkur í dilka, gagnstætt því sem samfélagið þarf á að halda.
Virðulegur forseti. Ég held að það geti verið mikið til í því að það sé ákveðið vantraust milli deiluaðila og í samfélaginu. Það kemur einmitt fram hjá Magnúsi Péturssyni ríkissáttasemjara að menn eigi við slíkt vantraust að etja í dag og hann rekur það alveg aftur til stöðugleikasáttmálans 2009, en það þarf ekki að hugsa langt aftur í tímann til að rifja upp það vantraust sem myndaðist þá milli stjórnvalda og launþegahreyfingarinnar í landinu. Dr. Katrín Ólafsdóttir, lektor í hagfræði við Háskólann í Reykjavík og doktor í vinnumarkaðshagfræði frá Cornell-háskóla, sagði á fundi í hádeginu í dag að afleiðingar mikilla nafnlaunahækkana eins og verkalýðsfélögin hafa farið fram á yrðu þær að kaupmáttur yrði meiri í fyrstu en verðbólga mundi hækka, vextir yrðu hærri og skuldir heimilanna að sama skapi. Það kemur fram í minni fjárfestingu og minni hagvexti, sagði Katrín og bætti við: Er það það sem við viljum? Það er nákvæmlega þetta sem ríkisstjórnin [[Forseti hringir.]]hefur verið að segja. Við slíkar aðstæður hefur ríkisstjórnin engar [[Forseti hringir.]]lausnir. Hún getur ekki lagt neitt fram til að kynda það bál sem mundi kvikna við slíkar aðstæður. En [[Forseti hringir.]]ríkisstjórnin eins og hæstv. fjármálaráðherra kom inn á í dag er tilbúin að leggja sitt lóð [[Forseti hringir.]]á vogarskálarnar í skynsamlegum samningum.
Ríkisvaldið er viðsemjandi …
Virðulegi forseti. Ég upplifi sömuleiðis vantraust í samfélaginu öllu, mikið vantraust hjá mörgum til margra. Þetta hefur verið til staðar síðan við hrunið vil ég meina og við erum ekki að hjálpa til með því sem á sér stað á hinu háa Alþingi. Þess vegna finnst mér að við ættum öll að leggja kapp á það að reyna að finna einhverja lausn á ferlinu um rammaáætlun þannig að við getum alla vega haldið áfram. Það sem er hvað ólíklegast til þess að koma á trausti er þegar menn vitna í það að einhver fyrri ríkisstjórn, sem á að hafa verið ægilega vond, hafi gert eitthvað, þess vegna megi þessi ríkisstjórn gera það sama eða þessi meiri hluti öllu heldur. Það er ekki traustvekjandi og það er ekki til þess fallið að byggja neinar brýr milli aðila. Þess vegna finnst mér meðal annars að hv. formaður atvinnuveganefndar eigi að íhuga alvarlega að draga til baka þessar breytingartillögur og reyna að koma að borðinu [[Forseti hringir.]]og finna einhverjar lausnir sem allir geta sætt sig við til framtíðar, vegna þess að þetta snýst ekki um virkjunarkostina sjálfa. Ég held [[Forseti hringir.]]að hv. formaður atvinnuveganefndar viti það.
Frú forseti. Það eru söguleg tíðindi þegar það gerist tvo daga í röð að hæstv. ríkisstjórn lætur lið sitt á Alþingi fella tillögu um að Alþingi taki til umræðu kjaramálin og þá alvarlegu stöðu sem er á vinnumarkaði í dag. Það blasir við að hér eru að verða alvarlegustu vinnudeilur sem hafa orðið um áratugaskeið, en samt gerist það dag eftir dag að ríkisstjórnin þorir ekki að ræða þau mál hér á hinu háa Alþingi. Hvers vegna? Vegna þess að þrákelkni liðsodda þessa máls sem hér er um að ræða er slík að menn vilja ekki hleypa málinu af dagskrá. Það sem er réttast að gera við þessar aðstæður, frú forseti, er að fresta þessu máli og reyna að finna hvort það sé hægt að ná þeim samkomulagsfleti sem hv. þm. Ásmundur Friðriksson og fleiri hafa talað um, í staðinn fyrir að halda þessu máli hér í gíslingu og koma í veg fyrir það að við getum rætt þá alvarlegu [[Forseti hringir.]]stöðu sem er að skapast á vinnumarkaði.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir að þessi sérstaka umræða hafi komist á dagskrá í dag. Beiðnin var lögð fram fyrir einhverju síðan en tilefnið til þess að ræða markaðslausnir í sjávarútvegi er ærið. Það er sérstaklega mikilvægt núna þegar ráðherra boðar að útdeila aflaheimildum í makríl á ákveðinn hátt án þess að manni sýnist að nokkur tilraun sé gerð til að láta verð eða leigu á aflaheimildunum ráðast á frjálsum og opnum markaði. Fiskveiðistjórn er flókin, því neitar auðvitað enginn. Við erum flest sammála um að þjóðin er sameiginlegur eigandi að fiskveiðiauðlindinni, að auðlindin sé takmörkuð og þess vegna verði að stýra henni til að varðveita sjálfbærnina til að eyðileggja hana ekki. Við erum flest sammála því að sú stýring eða kerfið sem lagt var upp með árið 1984 sé vel til þess bært að viðhalda þessari sjálfbærni og það er mjög vel, en enn er deilt um kvótakerfið sem lagt var upp með vegna þess að sumir er hafa fengið kvóta úthlutað hafa farið úr greininni með vasa fulla af fé þegar þeir hafa svo selt kvótann. Auðvitað spyr fólk sig: Bíddu, er það ekki þjóðin sem á auðlindina? Hvernig getur þetta fyrirkomulag talist réttlátt? Ef kvótinn er svona verðmætur, þ.e. veiðirétturinn, af hverju er hann þá ekki seldur af ríkinu á almennum markaði, boðinn upp til dæmis, og ávinningurinn rennur þannig í ríkissjóð? Menn hafa farið aðra leið með því að leggja á veiðigjöld, en af hverju endurspeglast þessi gríðarlegu verðmæti sem við sjáum í kvótasölu ekki í veiðileyfagjöldum til ríkisins? Þetta eru auðvitað mjög réttmætar spurningar og það er raunar þannig að menn hafa verið að spyrja sig þeirra síðustu 30 árin. Þorkell Helgason stærðfræðingur skrifaði grein í Morgunblaðið 4. nóvember 1987 þar sem hann veltir þessu upp og ég ætla að fá að vitna í hana hér, með leyfi forseta: „Ekki leikur vafi á því að kvótakerfið sem tekið var upp 1984 er spor í rétta átt. Úthlutun kvóta mun þó sífellt valda úlfúð. Eina færa leiðin er sú að hið opinbera selji aflakvótana. Kvótasala stuðlar að hagkvæmastri útgerð og tryggir jafnframt eðlilega hlutdeild allrar þjóðarinnar í þeim aukna arði sem vænta má af fiskveiðum í kjölfar bættrar stjórnunar. … Yfirstandandi deilur í ráðgjafarnefndinni um fiskveiðistjórnun sýna berlega, að ókeypis úthlutun veldur eilífum ágreiningi. Sífellt verður reynt að lappa upp á úthlutunarreglurnar og tekið tillit til æ fleiri sjónarmiða, þar til kerfið er orðið óskapnaður. Þrátt fyrir það verður það aldrei sanngjarnt. Út úr þessum ógöngum er ekki nema ein fær leið: að hið opinbera selji kvótana á markaðsverði, jafnvel á eins konar uppboði.“ Þessi grein hefði allt eins getað verið skrifuð í dag. Þorkell var sannarlega sannspár þegar hann spáði því að ókeypis úthlutun ríkisins á aflaheimildum mundi alltaf valda úlfúð. Þetta erum við að sjá í dag. Það er ástæðan fyrir því að meiri en 34 þús. manns hafa skrifað undir ákall til forseta Íslands um að skrifa ekki undir lögin frá hæstv. sjávarútvegsráðherra þar sem hann hyggst útdeila án endurgjalds gríðarlegum verðmætum til sumra en ekki annarra, þ.e. veiðiheimildum á makríl. Þetta ætlar sjávarútvegsráðherra að gera á grundvelli fyrri veiðireynslu á makríl sem er alls ekki aðferð sem ég mótmæli heilt yfir. Menn hafa gert ráð fyrir því og auðvitað þarf að taka tillit til þess, en ég set stórt spurningarmerki við það að öllum kvótanum sé útdeilt á þennan hátt, það sé gert því sem næst varanlega, og ég set líka stórt spurningarmerki við þann verðmiða sem settur er á aflaheimildirnar. Ég hef tekið dæmi um makrílinn, virðulegi forseti, og ætla að leyfa mér að gera það áfram því að hér höfum við ljóslifandi fyrir framan okkur dæmi um það hvernig kvótaúthlutun er gölluð vegna þess að ekkert mið er tekið af markaðslausnum. Makríll hefur skilað 24 milljörðum í útflutningsverðmætum bara í fyrra og vegna þessara gífurlegu fjármuna hefur ráðherra ákveðið að setja 10 kr. aukagjald á þær aflaheimildir. Það veit enginn hvernig hæstv. ráðherra fann út þetta gjald. Staðreyndin er sú að við vitum ekki hvort verðið sé rétt. Það er fullkomin óvissa um það, margir hafa haldið því fram að það sé allt of lágt og aðrir hafa kveinkað sér undan því. Eina leiðin til að sannreyna rétt verð sem á að renna til þjóðarinnar allrar er að finna það á markaði. Mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann sé ekki sammála mér um þá ályktun að útgerðin viti í raun betur en stjórnmálamenn í þessum efnum, hún sé að minnsta kosti ávallt skrefi á undan stjórnsýslunni um rétt verð því að útgerðin miðar auðvitað við markaðina sem hún selur á dag frá degi. Uppboðsgjald á aflaheimildum er hlutlaust gjald, ákveðið af útgerðinni sjálfri. Hún borgar eins mikið og hún getur en ekki meira en samkeppnisstaðan leyfir. Í þessu eru ýmsar leiðir sem ég fer inn á á eftir. Ég hef áhuga á að vita hvaða skoðun ráðherra hefur á þessum markaðsleiðum í sjávarútvegi. Er ekki rétt að líta yfir söguna, [[Forseti hringir.]]viðurkenna það að ókeypis úthlutun veiðiheimilda hefur verið og er enn frumástæðan fyrir því að sátt næst ekki um stjórn í sjávarútvegi? Þarf ráðherra ekki að bregðast við því?
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að óska eftir þessari umræðu. Ég held að flestir þingmenn geti verið sammála um mikilvægi þess að ná bærilegri sátt um skipan sjávarútvegsmála en því miður hefur okkur ekki tekist það enn þrátt fyrir ýmsar tilraunir. Skemmst er frá því að segja að á síðasta kjörtímabili var skipuð þverpólitísk nefnd til að fjalla um skipan sjávarútvegsmála með aðild fulltrúa helstu hagsmunaaðila og stjórnmálaflokka. Nefndin vann gott starf og skilaði ágætri vinnu þó að henni hafi ekki tekist frekar en fyrri nefndum að leggja fram tillögur sem breið samstaða næðist um. Þegar kvótakerfið var tekið upp fyrir rúmum 30 árum var það einkum gert til að bregðast við allt of stórum fiskiskipaflota, gegndarlausri ofveiði og látlausu tapi á útgerðinni, í það minnsta langflestum útgerðarfyrirtækjum, sem sífellt var verið að bregðast við með gengisfellingum og tilheyrandi minnkun kaupmáttar. Gripið var til fjölmargra annarra ráðstafana í sjávarútvegi í framhaldinu. Þar má nefna afnám flókins sjóðakerfis, svo sem Aflatryggingasjóðs og Verðjöfnunarsjóðs, en þetta millifærslukerfi var reyndar orðið það flókið undir lokin að einungis fáir menn þekktu innviði þess Síðan komu þjóðarsáttarsamningarnir 1990 og sumir halda því fram að ein veigamesta forsendan fyrir þeim hafi verið þær skipulagsbreytingar sem gerðar höfðu verið á skipan sjávarútvegsmála á áratugnum á undan sem sköpuðu forsendur fyrir meiri stöðugleika í efnahagsmálum en áður hafði þekkst. Í upphafi var ekki um það að ræða að sjávarútvegurinn gæti greitt fyrir aflaheimildir sínar heldur var meginviðfangsefnið að koma greininni á réttan kjöl eftir margra ára taprekstur, minnka afkastagetu flotans og koma á sjálfbærri nýtingu fiskstofna. Þessi markmið hafa gengið eftir og þannig í raun voru notaðar markaðslausnir við þessa úrlausn. Á þessum 30 árum hefur margt breyst. Árið 1981 veiddum við 460 þús. tonn af þorski og útflutningsverðmæti hans nam 303 milljónum bandaríkjadollara. Árið 2013 veiddum við 236 þús. tonn af þorski en þá nam útflutningsverðmætið 720 milljónum bandaríkjadollara. Magnið minnkaði sem sagt um tæpan helming en verðmætið gerði meira en að tvöfaldast á sama tíma. Hér hefur því náðst gríðarlegur árangur og reyndar er þessi þróun ekki bara bundin við veiðar og vinnslu á þorski heldur á þetta meira og minna við um alla þróun í sjávarútvegi. Þó skiptir mestu máli sá mikli árangur sem náðst hefur varðandi uppbyggingu þorskstofnsins en þar höfum við haldið vel á spilunum og fylgt meira og minna vísindalegri ráðgjöf í 30 ár. Ekki má heldur gleyma að við höfum nýtt vel tækifæri til að auka veiðar í stofnum sem við nýttum ekkert á árum áður Það má nefna úthafskarfa, úthafsrækju, kolmunna, makríl og veiðar í Barentshafi. Ekki er endilega víst að allt þetta hefði gerst ef við hefðum haldið áfram á þeirri braut sem var fyrir daga kvótakerfisins. Raunar leyfi ég mér að fullyrða að tilkoma kvótakerfisins og möguleiki útgerða til að selja aflaheimildir og ráðstafa sín á milli hafi skapað grundvöll fyrir sókn í nýjar tegundir, bæði innan og ekki síður utan lögsögu. Með öðrum orðum, við höfum aftur beitt markaðslausnum við stjórn á sjávarútveginum. Allir landsmenn hafa með einum eða öðrum hætti notið þess góða árangurs sem náðst hefur í sjávarútveginum. Við höfum nú trygga stjórn á nýtingu helstu fiskstofna og allt bendir til þess að við getum skilað þessari mikilvægu auðlind með ábyrgum hætti til komandi kynslóða. Þrátt fyrir þennan góða árangur standa enn yfir deilur um skipan sjávarútvegsmála. Þegar betur er að gáð held ég að hægt sé að fullyrða að deilurnar snúist ekki nema að litlu leyti um kerfið sem slíkt. Frekar má segja að deilurnar snúist annars vegar um eignarhald sjávarauðlindanna og hins vegar um gjald til þjóðarinnar fyrir afnot af þeim. Ekki má heldur gleyma þeim sjónarmiðum að fiskveiðikerfið verði jafnframt að taka tillit til þeirra byggða sem byggja grundvöll sinn á sjávarútvegi. Rétt er þó að hafa í huga að slík sjónarmið kunna að stangast á við hugmyndina um eignarhald þjóðarinnar og gjaldtöku fyrir nýtinguna. Ég hef verið talsmaður þess að reynt verði til þrautar að ná sátt um skipan sjávarútvegsmála. Ég veit að margir þingmenn úr öllum flokkum deila þeirri sýn með mér. Sem lið í þeirri viðleitni lét ég semja frumvarp síðasta vetur þar sem tekið var á þeim viðfangsefnum sem einkum sæta deilum. Í 1. gr. þess frumvarps er til dæmis gerð tillaga um afdráttarlaust beint eignarhald ríkisins og forræði á aflaheimildum. Gerðir verði afnotasamningar til tiltekins tíma um nýtingu gegn greiðslu leigugjalds með svipuðum hætti og almennt tíðkast, t.d. er varðar leigu fasteignaréttinda eða annarra gæða í eigu ríkisins. Í frumvarpinu er jafnframt ákvæði sem miði að því að tryggja til langs tíma ráðstöfun á tilteknu hlutfalli aflaheimilda til félagslegra þarfa, til byggðafestu. Það er mín skoðun að það fyrirkomulag sem lagt er til í frumvarpinu geti orðið grundvöllur sáttar. Jafnframt tel ég brýnt að setja ákvæði í stjórnarskrána þar sem skýrt kemur fram að auðlindir sjávar séu í eigu þjóðarinnar, og reyndar fleiri auðlindir. Sátt þýðir ekki að allir verði sáttir og seint mun svo verða þegar svo miklir hagsmunir eru undir. Allir sem þekkja til í sjávarútvegi vita að uppboð aflaheimilda, sem hér hefur verið nefnt, mundi samstundis leiða til mikilla breytinga. Stærstu fyrirtækin mundu fyrst og fremst kaupa aflaheimildirnar og hefðu það í hendi sér hverjir fengju að veiða og vinna fisk og hverjir ekki. Það gæti vel verið að þessi aðferð [[Forseti hringir.]]mundi í fyrstu skila meiri fjármunum í ríkissjóð en aftur á móti er ljóst að áhrifin yrðu mjög mikil og fjölmörg vandamál mundu lenda í fangi ríkisins.
Forseti. Upphaflegt markmið kvótakerfisins var að koma í veg fyrir ofveiði og skipta einhvern veginn niður á skip þeim fiski sem var þó í sjónum, fór minnkandi á þessum árum og hefur minnkað síðan, eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra. Það er óhætt að segja að upphaflegt markmið um verndun fiskstofnanna hefur sem sagt tekist svo vel að nú eru fiskstofnarnir aftur að byggjast upp. Vegna þess að það er hægt að selja á milli skipa og þar fram eftir götunum hefur kvótakerfið líka stuðlað að mun meiri hagkvæmni í rekstri sjávarútvegsins og við þökkum öll fyrir það. Það að útgerðarmenn geti á hinn bóginn selt frá sér aflaheimildir sem þeir hafa fengið úthlutað án þess að greiða gjald fyrir hefur orðið eitt mesta deilumál meðal þjóðarinnar og valdið mestu misskiptingunni hér á landi, held ég. Þess vegna þarf að finna einhverja leið út úr þessum vanda og það er til gott tæki, virðulegi forseti, til að deila út takmarkaðri auðlind. Það er gert með verði og það er gert á markaði. Þess vegna á að deila kvótanum út á markaði alveg hreint eins og hverri annarri vöru. Þá leysum við um leið annað vandamál, virðulegi forseti, útgerðarmenn ákveða sjálfir hvað þeir greiða mikið fyrir hvert kíló sem þeir veiða. Þeir ákveða það sjálfir og þá þurfa ekki einhverjar reiknistofnanir að vera [[Forseti hringir.]]að reikna það út og fólk að rífast um hvort það sé réttmætt eða ekki.
Virðulegi forseti. Já, þær eru búnar að vera ansi langar þessar deilur um fiskveiðistjórnarkerfið. Það var svo sem engin sátt um kvótakerfið í upphafi heldur. Þá voru það sjómenn og útgerðarmenn margir sem deildu á það að verið væri að skerða atvinnuréttindi þeirra, þeir sem höfðu fjárfest í greininni, sjómenn sem höfðu unnið við hana í mörg ár voru ákaflega ósáttir við það að þurfa að fara að sæta aflaskerðingum. Þau markmið sem þar voru sett hafa gengið upp, líka með framsalinu sem var sett á árið 1991 og hefur sennilega verið eitt stærsta skrefið í hagræðingarátt í íslenskum sjávarútvegi. Þar fór af stað úrelding skipa, útgerðin greiddi sjálf fyrir það með því að borga inn í sjóð sem var svo greiddur til þeirra sem voru að úrelda skip. Því er öðruvísi farið hjá öðrum þjóðum þar sem ríkið greiðir yfirleitt fyrir slíka úreldingu, eins og Evrópusambandið gerir í dag. Síðan hafa átt sér stað mikil kaup á aflaheimildum og sameining fyrirtækja orðið mikil og fiskiskipaflotinn hefur minnkað og hagræðing hefur náðst í gegn. Þetta voru auðvitað markmiðin með þessari leið. Afleiðingarnar voru fyrirsjáanlegar. Það hefur oft valdið deilum að menn fóru út úr greininni með mikla fjármuni, jafnvel frá fyrirtækjum sem voru ekkert allt of vel rekin. En það er erfitt að vinda ofan af því sem áður hefur gerst og menn sáu þær deilur kannski ekki alveg fyrir eins og þær hafa verið. Þá erum við komin að þessum makrílstofni núna, sem hv. þingmaður fór hér inn á áðan, og hvaða leiðir eigum við að fara í því. Ja, ég er alveg harður á því í minni skoðun að mér finnst að framsal eigi ekki að vera með þeim hætti sem var sett á við framsalið á sínum tíma, við þurfum að setja því einhverjar skorður. En við þurfum einhvern veginn að deila því út og reyna að ná hámarksarðsemi áfram af þeirri grein og af þessari náttúruauðlind okkar. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, mér er eiginlega alveg sama hvernig fiskveiðistjórnarkerfið á Íslandi lítur út, mér er eiginlega alveg sama, ef það skilar árangri, hvaða leið er farin. [[Forseti hringir.]]Ef menn geta komið með ásættanlega leið aðra en þá sem við höfum farið, þá er það bara hið besta mál að reyna að ná sátt um hana. En vandamálið er að við erum að breyta kerfi [[Forseti hringir.]]sem hefur gefið af sér mikinn árangur og við þurfum að fara varlega í þau skef að breyta því.
Frú forseti. Við ræðum markaðslausnir í sjávarútvegsmálum. Við vinstri græn höfum ekki verið fylgjandi óheftum markaðslögmálum í þessari grein fremur en mörgum öðrum greinum, en við viljum að það sé greitt gjald fyrir afnot af sameiginlegri auðlind eins og auðlindinni í sjónum. Ég tel að við getum nálgast það með ýmsum hætti hvernig við úthlutum auðlind eins og makrílnum og gefið mönnum kost á að nýta þá auðlind eðlilega. Ég tel hægt að leigja makrílinn út og tengja leiguna afurðaverði og að auðvitað eigi líka að greiða eðlileg veiðigjöld fyrir makríl jafnt sem aðrar tegundir í sjónum og það skili sér til þjóðarinnar. Við höfum lengi deilt um hverjir eigi að hafa aðgengi að auðlindinni. Mér finnst jafn mikið réttlætismál og það að þjóðin fái arð af auðlindinni að Íslendingar geti nýtt sjávarauðlindina og það sé ekki allt of mikil samþjöppun eins og vissulega hefur verið undanfarin 20 ár. Mér eru ofarlega í huga mótmæli norskra sjómannasamtaka gagnvart því að stórfyrirtæki væru að kaupa upp kvóta í lögsögu þeirra og þau bentu á íslenska kvótakerfið, sem væri ekki til fyrirmyndar, að þar hefðu heilu byggðarlögin verið skilin eftir á köldum klaka. Þau bentu líka á það, sem ég tek alveg undir, að þó að við viljum hagkvæman rekstur megi hann aldrei verða markmið í sjálfu sér [[Forseti hringir.]]í engum tengslum við samfélag fólks sem lifir af fiskveiðum. Ég kem inn á fleiri atriði í seinni ræðu.
Frú forseti. Ef þjóðin á í raun fiskveiðiauðlindina, á í raun, eins og kemur fram í lögum um fiskveiðistjórn þá hlýtur þjóðin að geta fengið markaðsverð fyrir þá eign. Það er varla eign þjóðarinnar ef þjóðin fær ekki markaðsverð fyrir hana. Þannig er fyrirkomulagið núna. Er þetta versta fyrirkomulag í heimi? Nei. Að setja á einhvers konar takmörkun á sínum tíma, á endanum var það kvóti? Nei, það var ekki slæmt. Það þurfti að gera það til að tryggja sjálfbærni, og það þarf að tryggja sjálfbærni þegar verið er að tala um svona sameiginlega auðlind. En það var gert á þeim forsendum að þeir sem urðu fyrir þessari skerðingu, sem voru að veiða og höfðu fjárfest, fengu kvótann en úthlutað var í eitt ár og svo eitt ár og eitt ár, til eilífðar. Þegar menn leggja út í kostnað í atvinnustarfsemi geta þeir fengið og sótt um að fá einkaleyfi í einhvern ákveðinn tíma. Það er gert með „patents“, einkaleyfi. Þá fá menn einkaleyfi í einhvern tíma og það eru oft 20 ár, hámark 20 ár, en þetta hefur verið í rúm 30 ár. Þá segja menn: Já, en menn seldu kvótann og aðrir keyptu hann. Framsal tryggir náttúrlega ákveðna skilvirkni sem er skynsamlegt. En þá segja menn: Já, en þeir keyptu kvótann og það er ekki hægt að taka hann af þeim bara sisvona. Nei, það þarf náttúrlega að tryggja ákveðið jafnræði og ákveðna sanngirni í þessu, en til að gera það og tryggja að þjóðin fái raunverulega markaðsverð fyrir það væri ein leiðin sú sem lögð var fram á síðasta kjörtímabili að 5% á ári mundu fara til ríkisins og síðan á uppboð. Þá mundu menn þurfa að borga markaðsverð fyrir að fá samning til að veiða fisk í 20 ár. Þá kemur sjálfbærnisjónarmiðið inn í. Þetta væri leið sem væri mögulegt að fara, hún væri sanngjörn. Það mundu ekki allir fá allt sitt, þjóðin mundi ekki fá þetta til sín á einu bretti sisvona, nei, það tæki tíma til að sýna ögn sanngirni. En þarna værum við komin með markað, þjóðin mundi í fyllingu tímans á 20 árum vera búin að fá markaðsvirði fyrir sína eign. Það væri eitt sem væri hægt að gera. Ef ég mundi ráða, en ég á ekki að ráða, [[Forseti hringir.]]en ef ég mundi ráða mundu allir hafa nýtingarrétt, einn á móti 320 þúsund, sem væri bara í pottinum hjá ríkinu og fólk fengi greiddan tékka þegar þetta færi á markað. En ég á ekki að ráða þessu. [[Forseti hringir.]]Það verður að samþætta þessa hagsmuni og tryggja það að hægt verði að finna þjóðarsátt um þetta.
Forseti vill biðja þingmenn að virða þann tíma sem þeir hafa til ráðstöfunar í ræðupúlti.
Frú forseti. Stundum er það þannig að markaðslausnir eiga best við og fyrir því höfum við talað í Samfylkingunni árum saman við nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar. Við teljum reyndar að sátt náist ekki um upphæð veiðigjalds fyrr en það verður ákvarðað á markaðslegum forsendum og teljum augljóst að leita eigi markaðslausna vegna makrílkvótans. Ég vil minna á það hér að í viðauka með skýrslu starfshóps um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða frá því í september 2010 er í fylgiskjali 8 fjallað um tilboðsleið og rædd ráðstöfun aflahlutdeilda með samþættingu endurúthlutunar og tilboðsmarkaðar. Að beiðni formanns starfshópsins, hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, unnu Þorkell Helgason, fyrrverandi prófessor í reiknifræði við Háskóla Íslands, og Jón Steinsson, lektor í hagfræði við Columbia-háskólann í New York, greinargerð um tilboðsleiðina. Ég hvet hv. þingmenn til að kynna sér hugmynd þeirra en kostir tilboðsleiðar eru að leigugjaldið sem greitt er fyrir aflahlutdeildir sveiflast sjálfkrafa með arðsemi veiða og dregur úr líkum á pólitískum inngripum um ákvörðun leiguverðs. Þannig byggist upphæðin ekki á matskenndum ákvörðunum stjórnmálamanna. Útgerðin ákvarðar sjálf það gjald sem hún telur sér fært að greiða fyrir aðgengi að auðlindinni með tilboðum á markaði og það kemur í veg fyrir brask með kvótann. Einnig fylgir tilboðsleiðinni minni óvissa um pólitísk inngrip til framtíðar og það styrkir rekstrarumhverfi sjávarútvegsins. Svigrúmið innan kerfisins er aukið sem veitir best reknu fyrirtækjunum aukin tækifæri hvort sem þau eru gömul eða ný. Í útfærslu tilboðsleiðarinnar er auðvelt að taka tillit til byggðasjónarmiða, koma í veg fyrir samþjöppun og virða sérstöðu minni útgerða og, ef rétt er á málum haldið, leiðréttir tilboðsleiðin óréttlætið sem felst í því að ávinningurinn af hagræðingu í greininni renni í vasa fárra en íbúar sjávarbyggða beri kostnaðinn.
Virðulegi forseti. Íslenskur sjávarútvegur er eina framleiðslugreinin á Íslandi sem stenst samanburð á heimsmarkaði í framleiðni. Sátt er í þjóðfélaginu um veiðigjöldin í greininni og við þurfum að byggja á þeim. Markaðslausnir í sjávarútvegi eru ekki sú lausn sem við þurfum á að halda; aukin samþjöppun mun verða sem mun leiða til þess að fjárfestingar í greininni munu hrynja, það mun hafa mikil áhrif á byggðir landsins þar sem stóru fyrirtækin verða stærri og þau verða færri og litlu sjávarplássin munu líða fyrir það. Það sem er mikilvægast í sjávarútvegi og öllum greinum auðvitað er fyrirsjáanleiki. Kvótakerfið er auðvitað ekki gallalaust, vegna þess að segja má að framsalið sé mikilvægasti kostur kvótakerfisins en um leið er það kannski mikilvægustu gallarnir líka. En það er gríðarlega mikilvægt fyrir sjávarbyggðirnar, fyrir útveginn að geta byggt á fyrirsjáanleika, að geta byggt upp traust fyrirtæki sem skila arði til samfélagsins. Við höfum horft upp á þetta gerast á síðustu árum þar sem sjávarbyggðirnar hafa eflst og styrkst í námunda við þau öflugu fyrirtæki. Það er því mikilvægt að þegar við veltum fyrir okkur hvernig við deilum þessum gæðum að greiðslan sé réttmæt fyrir þau og hún sé hófleg. En að deila fiski út á markað reglulega, það mun skapa glundroða, það mun skapa ófyrirsjáanleika í greininni sem mun veikja hana og mun veikja stöðu íslensks sjávarútvegs í landinu, sem er einhver sá sterkasti í heiminum eins og sakir standa.
Frú forseti. Ég tel að farin hafi verið markaðsleið þegar framsalið var sett á í því fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við núna og hefur valdið mikilli óánægju og deilum í þjóðfélaginu. Þar hefur samþjöppun orðið gífurleg, eitthvað um tíu stærstu fyrirtækin eru með 80% kvótans. Það hefur valdið því að mörg þorp á landinu eru á köldum klaka, brothættar byggðir. Önnur byggðarlög eru veik og berjast í bökkum vegna þessa og svo eru þriðju byggðirnar sem hafa vissulega grætt mjög á þessari miklu samþjöppun og njóta góðs af. Ég tel að við eigum að læra af þessari reynslu og deila nýjum tegundum með öðrum hætti og fá góðan arð af þeim í þjóðarbúið en ekki með óheftu uppboði. Ég tel að það sé ekki af hinu góða, þá yrði mikil samþjöppun og sami hlutur mundi gerast eins og hefur gerst í núverandi kvótakerfi. Óheft markaðshyggja á bara ekki við alls staðar. Ég tel að hægt sé að skoða blandaðar leiðir varðandi útfærsluna á því, ég tel það alveg hægt, og deila þessari auðlind með einhverjum girðingum eins og maður segir, þar sem horft væri til mismunandi útgerðarflokka og byggða. Í dag eru 95% af makrílkvótanum í höndum sex stórra útgerðarfélaga. Ég tel það ekki af hinu góða. Það á að gefa fleirum tækifæri til að koma inn í þessa grein og nýta þá auðlind sem er komin inn í okkar lögsögu þó að við vitum ekki hve lengi hún staldrar við. Við getum gert það, við þurfum ekki, eins og kemur fram í því frumvarpi sem liggur fyrir þinginu, að setja makrílinn í kvóta og með framsalið til langs tíma. Það er auðvitað algjört óráð að gera það og er þá algjörlega verið að binda hendur næstu stjórnvalda til langs tíma og njörva þetta kerfi niður með sambærilegum hætti og það kerfi sem við búum við. Ég tel að við getum náð góðum afrakstri af makrílnum með því að beita blandaðri leið, skoða [[Forseti hringir.]]leigu af kvóta og það má skoða einhverjar aðrar leiðir ef því er að skipta en ekki óheftar markaðslausnir.
Virðulegur forseti. Ég held að mikilvægt sé í umræðum um sjávarútveg að byrja á því að minna sig á grundvallaratriðin sem ég held að við séum öll sammála um. Ég held að við getum öll verið stolt af því að á Íslandi er öflugur sjávarútvegur. Hér er stundaður sjálfbær sjávarútvegur og sjálfbærar veiðar, það held ég að megi fullyrða. Sjávarútvegsfyrirtækin eru sterk og þau skila arði, en við getum ekki horft fram hjá því að þrátt fyrir þetta hefur ríkt langvarandi ósætti um það kerfi og hvernig við stundum sjávarútveg. Það snýst aðallega um það að eigandi kvótans, eigandi veiðiréttindanna, fær ekki nógu mikið í sinn hlut. Það snýst líka um það sem ég held að megi segja að séu inngrip ríkisins í þetta fyrirkomulag vegna þess að úthlutun ríkisvaldsins á veiðiheimildunum hefur alltaf verið umdeilanleg. Hún er í raun og veru í mínum huga að minnsta kosti og í samhengi þessarar umræðu inngrip í markað. Markaðslausnir eru dásamlegar í umhverfi þar sem þær eiga heima. Ef maður á hús og langar að selja það leitar maður tilboða og maður getur ekkert rökrætt við það hvað fólk er reiðubúið að borga fyrir húsið, það keppir einfaldlega um húsið. Það er sanngjarnt fyrirkomulag. Við erum held ég sem betur fer komin á þann stað með íslenskan sjávarútveg að við getum innleitt þetta sanngjarna fyrirkomulag í útdeilingu á þessum takmörkuðu gæðum. Ég held að það sé dásamlegt. Þá þyrftum við ekki að rökræða um hlut þjóðarinnar í þessu lengur, útvegsmennirnir sjálfir, þeir sem veiða fiskinn, mundu ákveða á frjálsum markaði hvað þeir eru reiðubúnir að greiða fyrir heimildirnar. Það væri sanngjarnt. [[Forseti hringir.]]Við það fyrirkomulag væri ekki hægt að rökræða og með því væri að mínu mati unnið það sem við öll erum að reyna að sækjast eftir, sem er sátt um sjávarútveginn.
Hæstv. forseti. Við ræðum um stjórnkerfi fiskveiða, markaðslausnir í sjávarútvegi. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Björt Ólafsdóttur, fyrir að taka þetta mál hér á dagskrá. Þetta er verðug og þörf umræða í því samhengi að stöðugt ákall er um að þjóðin geti fengið stærri skerf af auðlindinni, stærri en hingað til. Það stjórnkerfi sem við höfum byggt upp, kvótakerfið, byggir á markaðslausn á grundvelli veiðiheimilda og hefur sannarlega skilað tekjum í þjóðarbúið og tryggt ábyrgar, sjálfbærar veiðar og rekstrarhæfan sjávarútveg. Íslenski sjávarútvegurinn er til að mynda sá eini innan OECD sem ekki er ríkisstyrktur á sama tíma og hann greiðir - og nú miða ég við árið 2013 - um helming síns hagnaðar veiða og vinnslu til þjóðarbúsins í formi veiðigjalda, tekjuskatts og tryggingagjalda, hátt í 30 milljarða. Við getum svo spurt okkur um kosti og galla þess kerfis sem hér er um rætt, að aflaheimildir fáist á grundvelli uppboða, og þannig ráði markaðurinn því hvaða verð þjóðin fær fyrir veittar heimildir. Um leið spyr maður sig að því hvort slíkt kerfi leiði til aukins ávinnings og meiri sáttar en hingað til. Mögulega, en við verðum að vita hvaðan við erum að koma til þess að geta tekið svo stóra afdrifaríka ákvörðun. Undir eru auðvitað hin efnahagslegu markmið um rekstrarhæfni atvinnugreinarinnar, hverju hún megnar að skila til þjóðfélagsins og svo á hinn bóginn atvinnu- og byggðatengd sjónarmið. Kannski má segja að þar stangist á markmið um hagkvæmni eða afrakstur og svo hin félagslegu markmið. Ég fæ ekki séð hvernig forðast eigi, ef full hagkvæmni á að nást með slíku kerfi, aukna samþjöppun í greininni og þá á kostnað atvinnuuppbyggingar úti um landið og jafnari afrakstur í byggðalegu tilliti. Það fer síðan alfarið eftir því hver markmiðin eru hversu samrýmanleg þau geta verið þeim hámarksafrakstri, rekstrargrundvelli smærri fyrirtækja víða um land [[Forseti hringir.]]og aukinni sátt um auðlindina sem sóst er eftir.
Frú forseti. Eitt sem ég gleymdi að nefna áðan. Áðan talaði ég um jafnræðið milli raunverulegs eiganda auðlindarinnar, þjóðarinnar, alla vega lögum samkvæmt, og svo þeirra sem hafa keypt heimildir til þess að veiða. Annað jafnræði er, eins og ég nefndi áðan, að 5% á ári færu til þjóðarinnar og væri leigt út á markaði til 20 ára sem mundi þá tryggja fyrirsjáanleika í greininni en jafnframt að yfir tímabil, jafnvel 20 ára tímabil, mundi þjóðin fá markaðsvirðið fyrir nýtingarréttinn, fyrir sína eign, sína þjóðareign. Þá er það spurning eins og þingmenn hafa nefnt hérna, að það gæti þá þýtt samþjöppun í greininni o.s.frv., já. Það gæti þýtt það nema að því væri þá stillt þannig upp að jafnræðis væri líka gætt, af því að fyrirkomulagið eins og það er í dag þá hafa menn fjárfest ýmist í smærri eða stærri bátum. En til að hægt væri að tryggja jafnræði væru kvótapottar, settir á markað eftir mismunandi stærð báta á mismunandi stöðum á landinu. Það væri alveg hægt að tryggja þetta. Þá væri pólitíkin í rauninni að skipta sér af þessum sjónarmiðum varðandi jafnræði víðs vegar um landið og eftir stærð á bátum og hvenær menn hafa fjárfest og svoleiðis, en þjóðin fengi alltaf á endanum til sín markaðsvirðið, það sem markaðurinn gæti greitt fyrir að nýta þessa auðlind þjóðarinnar. Þetta er ekki raunveruleg þjóðareign ef þjóðin getur ekki fengið markaðsvirði fyrir hana.
Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna, hún hefur verið mjög góð, ég þakka þau fjölmörgu atriði sem bæði hv. þingmenn og hæstv. ráðherra hafa komið inn á. Það eru fjölmörg atriði sem ég vildi kommenta á, í fyrsta lagi veit ég kannski ekki alveg í hvaða samfélagi hv. þm. Ásmundur Friðriksson á heima en í því samfélagi sem ég bý er ekki sátt um veiðileyfagjöldin. Við erum að tala eitthvað í kross. En eins og ég fór yfir í ræðu minni er ég alls ekki að átelja kvótakerfið og þá sjálfbærni sem var sett af stað þegar því var hrundið af stað fyrir 30 árum. Ég er að átelja það að árið 2015 þegar allt annað árferði er uppi, við stöndum okkur vel í sjávarútvegi, þá eigi enn og aftur að gefa veiðiheimildir. Það er bara annað upp á teningnum nú en þá. Það hefur sannarlega verið framþróun eins og hæstv. ráðherra fór hér yfir, en má ég þá skilja hann svo að við séum að mati ráðherra komin á endastöð, að við getum ekki bætt um betur? Ég vil leggja til markaðslausnir í sjávarútvegi til að bæta um betur. Auðvitað eru atriði þar sem þarf að skoða og uppboð munu þýða breytingar. Eins og ráðherra sagði eru allir sammála um það og hagfræðingar eru einmitt sammála um að þessar breytingar eru aukinn arður til þjóðarinnar, þeir eru sammála um það, en eftir breyttum forsendum. Við getum kannski illa barist við iðnbyltinguna og það að sífellt þarf færri hendur [[Forseti hringir.]]í sjávarútvegi en þá þurfum við að taka út arðinn á annan hátt og það gerum við með því að bjóða upp aflaheimildir.
Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna, hér hefur margt áhugavert komið fram. Í máli frummælanda kom fyrst fram að hér væri verið að úthluta makríl án endurgjalds. Hv. frummælandi leiðrétti sig síðan aftur enda augljóslega ekki um það að ræða þar sem bæði er lagt á veiðigjald og viðbótargjald. Staðan á Íslandi er sú að við erum með, ég veit að þingmenn gleðjast yfir því þegar ég segi þetta, besta sjávarútveg í heimi. Það erum ekki bara við sem segjum þetta, það er líka OECD og ýmsar virtar fræðistofnanir sem eru að meta það kerfi sem við búum við. Hér skilar þetta kerfi mjög háum launum til sjómanna, arðsömum sjávarútvegi sem hefur skilað umframhagvexti í nokkra áratugi. Það eru engir ríkisstyrkir en engu að síður er enn fjölbreyttur sjávarútvegur um land allt þótt vissulega sé margt ógert í byggðamálum. Hefði uppboðskerfi á þessum tíma byggt upp sömu stöðu? Ég efast um það, m.a. vegna reynslu ýmissa annarra þjóða sem það hafa prófað. Ég fagna yfirlýsingu fulltrúa Vinstri grænna um að skynsamlegt sé að fara þær leiðir sem hæstv. ráðherra og ráðuneyti leggja til þó að við séum ekki nákvæmlega sammála um útfærsluna. Hins vegar verða fulltrúar Samfylkingarinnar og Bjartrar framtíðar að útskýra það nánar hvernig þau ætla að koma til móts við ýmsar minni sjávarbyggðir landsins, hvernig byggðamálin eiga að vera. Það hefur skort algjörlega í þessa umræðu þar sem menn hafa verið að tala um að uppboð skili hámarksafrakstri. Einn fulltrúi lagði til að þetta mundi skila hámarksafrakstri sem mundi jafnframt vera til mjög góðs fyrir öll byggðarlög landsins. Það er augljóslega ekki staðreyndin. Gallinn við það er - það hljómar vel að bjóða bara upp lítinn hluta á hverju ári - að það er bara fræðilegur vandi að við fáum alltaf jaðarverð sem er ekki hið raunverulega markaðsverð, þ.e. yfirverð, sem við [[Forseti hringir.]]erum alltaf að fá á hverju ári, það er ástæðan, og þess vegna hafa flestar þjóðir sem stýra sjávarútvegi ekki farið út í uppboðsleið. En höfum við skoðað hana? Já, við höfum skoðað hana. Við höfum komist að því að sú leið sem við erum með er mjög góð, já, við höfum komist að því. Af hverju ættum við að bregða frá þeirri leið sem er talin vera sú besta í heimi?
Frú forseti. Ég verð að koma hingað upp og tala um fundarstjórn forseta. Vegna orða hæstv. sjávarútvegsráðherra mátti skilja orð mín þannig að ég væri sammála tillögum hæstv. ráðherra varðandi makrílinn en okkur greindi aðeins á um leiðir. Það er ekki svo.
Þetta er ekki umræða …
Ég er gjörsamlega ósammála því að það eigi að kvótasetja makrílinn með þeim hætti sem er lagt til og það eigi að afhenda auðlindina til langs tíma og greiða eitthvert sáralítið gjald fyrir. Ég er algjörlega ósammála þeirri leið sem hæstv. ráðherra leggur til og vil fara allt aðra leið til að aðgengi að þessari auðlind verði réttlátt gagnvart fleirum en örfáum og greitt sé sanngjarnt [[Forseti hringir.]]gjald af henni. Ég verð að leiðrétta þetta svo að enginn misskilningur [[Forseti hringir.]]sé á ferðinni. Hæstv. ráðherra hafði síðasta orðið [[Forseti hringir.]]og þá verð ég að hafa síðasta orðið hvað mig varðar.
Þessi liður er um fundarstjórn forseta …
Virðulegi forseti. Þau tíðindi hafa nú orðið að fyrir stundu var birt á vef Hafnarfjarðarbæjar lögfræðiálit frá Andra Árnasyni hæstaréttarlögmanni sem kemst að þeirri niðurstöðu að hæstv. menntamálaráðherra sé óheimilt að leggja niður Iðnskólann í Hafnarfirði og sameina hann Tækniskólanum með þeim hætti sem hann hefur ákveðið því að til þess þurfi samþykki Alþingis. Jafnframt þurfi að leita samráðs við Hafnarfjarðarbæ vegna þess að bærinn sé skuldbundinn til kostnaðar vegna rekstrar skólans héðan í frá. Virðulegi forseti. Ég sagði hér í morgun að hæstv. menntamálaráðherra færi eins og engisprettufaraldur um framhaldsskólana í landinu, það er ekki ofmælt. Ég hélt að Fiskistofuklúðrið væri næg áminning til ríkisstjórnarinnar um að fara varlega þegar kemur að beitingu opinbers valds og ákvörðunum um stofnanir. Ég hlýt að gera þá kröfu að málefni Iðnskólans [[Forseti hringir.]]í Hafnarfirði verði sett hér á dagskrá sem allra fyrst [[Forseti hringir.]]og þess verði krafist að hæstv. menntamálaráðherra komi hingað [[Forseti hringir.]]og taki þátt í lengri umræðu um þetta mál.
Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. síðasta ræðumanns hvað það varðar að við höfum kvartað mikið undan því hér að forseti hafi leyft þessum málum framhaldsskólanna að fara algjörlega fram hjá þinginu. Það er ekki annað hægt en að hæstv. menntamálaráðherra komi hingað og standi skil á þessu. Það er nú þegar búið að óska eftir umræðu og opnum fundi í allsherjar- og menntamálanefnd, en auðvitað verður hann að koma hingað og gera þinginu grein fyrir þessum ákvörðunum. Virðulegi forseti. Ég spurði hér í morgun hvort einhver ráðherra hygðist taka að sér þennan málaflokk, umhverfismálin, og vera hér við umræðuna þangað til henni lyki, ef henni lýkur. Það hafa ekki borist svör við því. Ég gladdist svo í hjarta mínu þegar ég hélt að hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, yrði hér við umræðuna en hann er farinn úr húsi. Mig langar að varpa þessari spurningu fram: Er einhver hæstv. ráðherra sem kemur til með að sinna [[Forseti hringir.]]þessum málaflokki í fjarveru umhverfisráðherra?
Virðulegur forseti. Af hálfu okkar í þingflokki Samfylkingarinnar óskaði hv. þm. Guðbjartur Hannesson fyrir allnokkru síðan eftir sérstakri umræðu við hæstv. menntamálaráðherra Illuga Gunnarsson um sameiningu Iðnskólans í Hafnarfirði eða einkavæðingu hans. Nú þegar fram er komið lögfræðiálit frá landsþekktum og virtum hæstaréttarlögmanni eins og Andra Árnasyni, [[Gripið fram í.]]um að hér sé verið að fara á svig við lög og að Alþingi sé sniðgengið og að málið þurfi lögum samkvæmt að leggja fyrir þingið, þá er algerlega nauðsynlegt að kalla hæstv. ráðherra hingað tafarlaust og setja þessa sérstöku umræðu á dagskrá svo að hann geti svarað fyrir það að hann skuli með löglausum hætti ætla að sniðganga þingið.
Virðulegi forseti. Gjörðum hæstv. menntamálaráðherra á undanförnum vikum þar sem hann hefur lítið sem ekkert sést hér í þinginu hefur verið líkt við myrkraverk. Ég verð að segja eins og er, virðulegi forseti, að ég ætla að taka undir þær lýsingar. Við erum með lögfræðiálit sem hv. þm. Árni Páll Árnason formaður Samfylkingarinnar fór stuttlega yfir áðan þar sem beinlínis segir að í lögskýringargögnum með lögum um framhaldsskóla sé gert ráð fyrir að framhaldsskóli verði aðeins lagður niður með samþykki Alþingis. Hann segir líka að líta megi svo á að ráðagerðir mennta- og menningarmálaráðuneytisins um breytingar á starfsemi Iðnskólans í Hafnarfirði jafngildi niðurlagningu skólans og að slík ákvörðun sé háð endanlegri afgreiðslu Alþingis og fjárveitingum til skólans. Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að nú er kominn tími til að þetta þing fari að grípa í taumana á þessari ríkisstjórn. Menn ganga hér um allar koppagrundir eins og þeir þurfi ekki að spyrja löggjafann að einu eða neinu, [[Forseti hringir.]]breyta menntastefnu þjóðarinnar, taka ákvarðanir um að gera ekkert í deilum [[Forseti hringir.]]á vinnumarkaði, hætta viðræðum við Evrópusambandið o.s.frv. [[Forseti hringir.]]Það er komið nóg, virðulegi forseti. Það þarf að kalla þessa menn hingað og þeir þurfa að fara að svara fyrir gjörðir sínar.
Frú forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Árna Páls Árnasonar sem er formaður Samfylkingarinnar og taka undir ósk hans um að hér verði strax komið á dagskrá umræðu um sameiningu Iðnskólans í Hafnarfirði og Tækniskólans ehf. Eins og fram hefur komið í fjölmiðlum frekar en hér í þingsal átti að renna öðrum hreina starfsmenntaskólanum undir einkaskólann Tækniskóla án þess að ræða það í þingsal. Það er stefnubreyting í skólamálum. Það er ekki líklegt að það ýti undir og fjölgi nemendum í starfsmenntanámi í landinu. Ég tek líka undir þá ósk að hér verði sú umræða sem óskað hefur verið eftir og hún verði lengri en vaninn er.
Hæstv. forseti. Jafnvel þótt við litum svo á að það mál sem hér er á dagskrá væri þingtækt og þannig um búið að það væri í raun hægt að ræða það að einhverju viti liggur alveg ljóst fyrir að það eru önnur og mun brýnni mál sem ríður á að ræða nú þegar. Þess vegna vil ég taka undir með hv. þm. Árna Páli Árnasyni um að hæstv. menntamálaráðherra verði að koma hér og standa fyrir máli sínu og þeim breytingum sem hann er að innleiða í íslensku skólakerfi. Það bætist nú ofan á allt annað sem við höfum verið að tala um síðustu daga að þurfi að setja á dagskrá, það lengist bara í þeirri röð af málum sem þarf að ræða, allt mál sem eru mun brýnni en það sem nú er á dagskrá. Þess vegna, hæstv. forseti, þurfum við aðra og breytta dagskrá.
Frú forseti. Það hefur verið gagnrýnt mjög undanfarið og núna af hv. þm. Árna Páli Árnasyni að menntamálaráðherra virðist ganga laus um landið og fara í viðræður um sameiningar án nokkurrar aðkomu Alþingis. Það verður að ýta málinu sem hér er til hliðar og fara að ræða þessi grafalvarlegu mál á þingi eins og það nýjasta varðandi einkavæðingu Iðnskólans í Hafnarfirði og lögfræðiálitið sem þar liggur fyrir. Það er ekki hægt að bjóða þjóðkjörnum fulltrúum upp á að verið sé að gjörbreyta menntastefnu landsins án þess að Alþingi hafi nokkra aðkomu að því. Við getum ekki sætt okkur við þau vinnubrögð hæstv. menntamálaráðherra og hann verður að koma hingað og tala sínu máli og þingmenn verða að geta rætt þessi mál [[Forseti hringir.]]á þessum vettvangi, annað er ekki boðlegt.
Virðulegi forseti. Það er mjög nauðsynlegt að forseti nái samkomulagi um hvernig við getum haldið áfram reglulegum þingstörfum vegna þess að það eru mörg mál sem þarf að ræða og er brýnt að ræða. Í þessari andrá er helst talað um að hér þurfi að ræða við menntamálaráðherrann. Það er komið lögfræðiálit um að æfingar hans um það að flytja Iðnskólann í Hafnarfirði inn í Tækniskólann stangist á við lög. Hann er að rústa framhaldsskólakerfinu. Það heyrast sögur um að það sé eitthvað í gangi varðandi tónlistarkennslu á framhaldsstigi úti á landi, menn séu eitthvað að brugga þar, hræðilegar sögur sem maður heyrir um það. Það þarf að spyrja ráðherra út í það. Virðulegi forseti. Síðan þarf náttúrlega að ræða kjaramálin vegna þess að þetta þjóðfélag er að stoppa og það mun stoppa eftir tíu daga eða [[Forseti hringir.]]eitthvað svoleiðis. Þá verður það ekki bara þingið sem er stopp, heldur allt þjóðfélagið.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir að vekja athygli Alþingis á þessu lögfræðiáliti um sameiningu Iðnskólans í Hafnarfirði við Tækniskóla Íslands þar sem því er haldið fram af Andra Árnasyni að samkvæmt lögskýringum þurfi samþykki Alþingis fyrir því að leggja slíkan skóla inn í annan. Ég nefni þetta líka í tengslum við þá skerðingu framhaldsskólanáms sem hæstv. ráðherra boðar, því samkvæmt sömu lögskýringargögnum, þ.e. nefndaráliti meiri hluta menntamálanefndar á þeim tíma þegar framhaldsskólalögin voru samþykkt, kom skýrt fram að ætlunin með lögunum væri að auka sveigjanleika og faglegt sjálfstæði skólanna. Ætlunin væri ekki sú að skerða inntak náms til stúdentsprófs. Ef hv. þm. Árni Páll Árnason hefði ekki komið og kynnt þetta fyrir okkur hefðum við vafalaust ekkert fengið að heyra af þessu því það hefur ekki verið stíll hæstv. ráðherra að koma hér og kynna málatilbúnað sinn fyrir Alþingi Íslendinga. Hér þarf að spyrja [[Forseti hringir.]]um allt. Ég vil vekja athygli Alþingis og hæstv. forseta á því að ég hef verið með fyrirspurn inni síðan snemma í apríl um það [[Forseti hringir.]]hvort til standi að sameina framhaldsskóla áður en þessar fregnir fóru að birtast í fjölmiðlum og enn hef ég ekki fengið [[Forseti hringir.]]tækifæri til að spyrja hæstv. ráðherra þessa. Þannig að ég tek undir þær kröfur sem hér heyrast um að fá ráðherra til að svara fyrir sín mál í þinginu.
Hæstv. forseti. Ég hef ítrekað sagt í umræðunni að brýnustu málin sem við þurfum að ræða núna annað en rammaáætlun eru kjaradeilurnar, og það eru menntamálin. Nú kemur náttúrlega enn ein staðfestingin, ég hef verið með beiðni um sérstaka umræðu um það sem ég kalla niðurlagningu Iðnskólans í Hafnarfirði, vegna þess að það er verið að leggja þá stofnun niður, sú aðferð er notuð, og færa undir Tækniskólann til þess að losna við ákveðnar skyldur sem fylgdu eldri skólum. Þetta er ákveðið eftir fýsileikakönnun og síðan nánast á sólarhringnum eftir. Það er ekki opnað á neina umræðu, það er eins og óttinn sé svo mikill við það að ef einhver komist til að ræða málið á Alþingi eða almenningur eða sveitarfélag eða einhverjir íbúar, þá fari allt til fjandans. Eða hvað? Að það verði hnökrar á leiðinni til þess sem ráðherrann langar mest til að gera. Við getum ekki búið við þetta fyrirkomulag í málaflokkum eins og t.d. heilbrigðismálum og menntamálum þar sem er engin ástæða til að gera ágreining. Engin ástæða til að gera ágreining. Við höfum sömu markmið í þeim málaflokkum, en það er verið að tæta þá í sundur [[Forseti hringir.]]með einhverjum geðþóttaákvörðunum einstakra hæstv. ráðherra.
Virðulegi forseti. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það getur tekið á, ég hef verið í þeirri stöðu að þurfa að koma með erfið mál hingað inn í þingið og það tekur á af því maður þarf að eiga við fólk sem hefur kannski ekki alveg sömu skoðanir og maður sjálfur, en maður gerir það bara. Þessi ríkisstjórn hefur hins vegar tekið ákvörðun um að gera það ekki. Henni finnst óþægilegt að koma inn í þingið og eiga samtal við þingmenn um mál sem hún er að fjalla um hverju sinni. Virðulegi forseti. Þetta lögfræðiálit segir okkur að það sem við óttuðumst mest er að gerast, þ.e. að hæstv. menntamálaráðherra er að gerbreyta menntakerfinu án þess að fyrir því sé lagastoð. Það hlýtur að teljast það alvarlegt að menn telji að það þurfi að taka málið á dagskrá. Hættum þessum skollaleik. Tökum rammann af dagskrá og förum að ræða það sem skiptir máli. Ráðherrar eiga ekki að ganga sjálfala um stjórnkerfi [[Forseti hringir.]]landsins. Þeir eiga að eiga samtal við Alþingi reglulega. [[Forseti hringir.]]Og ef ekki um svona mál, ja, hvað þá, virðulegi forseti?
Frú forseti. Ég kem hingað upp til þess að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem talað hafa um þetta mál. Ég hef miklar áhyggjur af því hvernig staðan er í menntamálum og hvernig hæstv. menntamálaráðherra fer fram. Ég efast ekki um að honum gengur gott eitt til, en það stendur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að hún ætli að leggja áherslu á að efla menntakerfið með hagsmuni nemenda og þjóðarinnar allrar að leiðarljósi og að hún ætli að gera það í nánu samráði við alla hagsmunaaðila. Er Alþingi ekki hagsmunaaðili þegar kemur að menntastefnu þjóðarinnar? Ég velti því fyrir mér. Það er alveg sama hvar drepið er niður í menntamálum - það er hvítbókin, það er menntamálastofnun og nú þessar sameiningar skóla - ekkert samráð er haft við fólk, ekki eitt einasta. Mér finnst það mjög alvarlegt. Við eigum að fá að taka þátt í því hér í þinginu.
Virðulegi forseti. Mig langaði til að spyrja virðulegan forseta sem nú er á forsetastóli hvort einhverjar viðræður séu í gangi við þingflokksformenn um hvernig megi leysa þann hnút sem við erum í þannig að hægt verði að ganga til venjulegrar dagskrár og ræða þau brýnu mál sem uppi eru. Við tölum um menntamálin núna. Það eru kjaramálin. Þjóðfélagið er að stoppa. Þjóðin mun tapa fullt af peningum og þó svo að okkur gangi nú allt í haginn þá eigum við ekki of mikið af þeim. Eru viðræður í gangi um að leysa þennan hnút út af þessari ólánstillögu meiri hluta atvinnuveganefndar um að brjóta rammalögin?
Frú forseti. Það er auðvitað ámælisvert eins og hér hefur komið fram hvernig haldið hefur verið á málum framhaldsskólanna. Ég og virðulegur forseti sem nú situr í forsetastóli höfum aðeins rætt þau mál. Þetta er ekki bara alvarlegt fyrir okkar kjördæmi sem stendur núna frammi fyrir miklum sameiningum, heldur varðar þetta landið allt. Af því að umfjöllunin hér hófst á sameiningu Tækniskólans og Iðnskólans í Hafnarfirði þá er svo ljóst að þetta er ekki sameining, þetta er yfirtaka. „Stjórn Tækniskólans hefur ákveðið vegna fyrirhugaðrar sameiningar Tækniskólans og Iðnskólans í Hafnarfirði að …“ Það er alveg ljóst að hér er um niðurlagningu skólans í Hafnarfirði að ræða og algjöra yfirtöku. Við erum er að fást við fullt af störfum eins og þau sem við stöndum frammi fyrir nú þegar í Norðausturkjördæmi, sem er algjörlega óásættanlegt, og hvar svo sem væri á landinu, að þetta gerist með þeim hætti sem er hér að gerast.
Virðulegi forseti. Þau stórtíðindi sem hafa orðið með lögfræðiáliti Andra Árnasonar eru auðvitað þess eðlis að það kallar á tafarlausa umræðu í þinginu. Það er nú þannig að væntanlega munu sveitarfélög vítt og breitt um landið leita til þess ágæta lögmanns eða annarra og fá álit á því hvort niðurlagning þeirra skóla standist líka lagaákvæði. Það eru allar líkur á að svo sé ekki. Hæstv. menntamálaráðherra hefur lagt upp með það að leggja af skóla með 90 ára sögu í Hafnarfirði og afhenda hann einkafyrirtæki úti í bæ. Það er uppleggið. Ég spurði hér í dag hversu lengi stjórnarþingmenn á landsbyggðinni ætluðu að standa þöglir hjá meðan hæstv. menntamálaráðherra leggur niður hvern framsækna skólann á fætur öðrum úti á landsbyggðinni. En maður hlýtur líka að spyrja þingmenn Suðvesturkjördæmis sem halda saman lífi þessarar ríkisstjórnar í hendi sér, þingmenn stjórnarflokkanna þaðan, hvað á einelti ríkisstjórnarinnar gagnvart Hafnarfirði að ganga lengi? Við erum búin að sjá [[Forseti hringir.]]Fiskistofuklúðrið. Og nú er orðið ljóst að gengið er fram [[Forseti hringir.]]með lögleysu í málefnum Iðnskólans. Hvað á þetta einelti ríkisstjórnarinnar gagnvart Hafnarfirði að ganga [[Forseti hringir.]]langt?
Virðulegur forseti. Ég hef ekkert út á fundarstjórn forseta að setja. En ég ætla að leyfa mér undir þessum lið að taka undir þá ósk að hér fari fram sérstakar umræður um það ferli sem virðist vera í gangi um sameiningu skóla án þess að leggja skóla niður og svo það sem í ljós hefur komið með Iðnskólann í Hafnarfirði og það álit sem hér liggur fyrir. Ég er 3. þm. Suðvest. og tel mikilvægt að við séum upplýst um það í hvaða farveg þetta virðist vera komið og af hverju. Ég tek undir með hv. þm. Árna Páli Árnasyni, ég ætla mér reyndar ekki að nota orðið einelti gagnvart Hafnarfjarðarbæ, en það er hins vegar umhugsunarefni að ráðherrar í ríkisstjórn skuli ætla að flytja opinberar stofnanir úr sveitarfélagi á höfuðborgarsvæðinu. Mér er jafn annt um Fiskistofu í Hafnarfirði og skólastarf í Hafnarfirði og landsbyggðinni er annt um að skólar starfi þar. Sem þingmaður kjördæmisins tek ég undir með þeim sem hér hafa talað [[Forseti hringir.]]að við fáum sérstaka umræðu með hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]um þessi mál.
Frú forseti. Ég fagna orðum hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins. Það er svo að hugsanlega finnst einhverjum hæstv. ráðherrum þessarar ríkisstjórnar þægilegt að þingið nýti allan tíma sinn um þessar mundir til að ræða þá tillögu um breytingu á rammaáætlun sem hefur verið til umræðu, en staðreyndin er sú að það eru fjöldamörg önnur mál í gangi í samfélaginu sem varða hag almennings gríðarmiklu. Við höfum nefnt kjaramálin en þessi mál, þetta eru stefnumótandi ákvarðanir í skólamálum, hvort sem er um að ræða styttingu eða skerðingu náms í framhaldsskóla, sem er ákveðið afturhvarf frá því svigrúmi og frelsi sem átti að einkenna framhaldsskólalögin 2008 og hæstv. ráðherra hefur ekki getað gert fyllilega grein fyrir hvernig hann telur að samrýmist þeim anda, fyrir utan sameiningar skóla sem munu hafa gríðarleg áhrif, ekki aðeins í Hafnarfirði heldur út um land allt. Skólarnir eru auðvitað hjarta í hverju samfélagi, bæði [[Forseti hringir.]]stórum og litlum. Þetta eru [[Forseti hringir.]]því stefnumótandi ákvarðanir sem þarf og á að ræða á Alþingi. [[Forseti hringir.]]Það er ekki nema sjálfsögð kurteisi.
Frú forseti. Mér finnst gríðarlega ámælisvert að hér hafi legið fyrir um þó nokkurn tíma beiðnir um umræðu við hæstv. menntamálaráðherra um skólamálin og svo heyrir maður í fjölmiðlum að hann sé að taka ákvarðanir og gera jafnvel óafturkræfa hluti, eða alla vega eitthvað sem tekur mikinn tíma að vinda ofan af, í skólamálunum. Mér finnst hæstv. forseti hreinlega ekki fara nógu vel með dagskrárvald sitt. Auðvitað á hæstv. forseti að kalla ráðherrann hingað, setja skólamálin á dagskrá og gera okkur þannig kleift að ræða þau mál sem brýnust eru.
Frú forseti. Okkur hér hefur verið talin trú um að ekki þurfi aðkomu Alþingis til að leggja niður Iðnskólann í Hafnarfirði, að þingmenn geti ekkert gert og hæstv. ráðherra hafi þarna öll völd og að nægilegt sé að tilkynna það í texta með fjárlagafrumvarpinu að til standi að gera breytingar á framhaldsskólastigi. Því hefur verið haldið fram við okkur hv. þingmenn. Við höfum náttúrlega talið það mjög skrýtið og þá hefur okkur verið bent á að þegar Iðnskólinn í Reykjavík var lagður niður og sameinaður Tækniskólanum hafi ekki þurft aðkomu Alþingis. En nú erum við með lögfræðiálit í höndunum og það er nauðsynlegt í svona stóru máli, sem varðar eina stoð velferðarkerfisins, að hæstv. ráðherra komi hér strax og fari í [[Forseti hringir.]]umræðu sem ekki verður einföld heldur lengri en vanalega.
Hæstv. forseti. Ég vil biðja hæstv. forseta að ræða það í forsætisnefnd og taka það almennt upp hversu mikilvægt er að Alþingi hafi möguleika á því að sinna eftirlitshlutverki sínu með framkvæmdarvaldinu, því að það er okkar hlutverk. Menn hafa reynt að setja lög þar sem byggt er á ákveðinni stefnumótun og síðan er býsna góður rammi fyrir hæstv. ráðherra til að fylgja þeim lögum. Svo kemur allt í einu ákveðinn hópur eða einstaka hæstv. ráðherrar sem taka vald langt umfram það sem ætlast var til í upphafi og eyðileggja þar með þá hugmynd og vinnuform. Þeir ganga eins langt og þeir mögulega geta og hártoga svo hversu mikið þarf af lögum o.s.frv. Ég skora á hæstv. forseta að taka þetta upp og ræða hvernig við getum best sinnt eftirlitshlutverki okkar, vegna þess að svörin sem við fáum við skriflegum fyrirspurnum og óskum um umræður, tölvupóstum sem maður sendir sem nefndarmaður, óskum um fundi í nefndum, því er afar illa sinnt. Maður hefur oft ekki viljað fara í ræðustólinn til að ræða þetta af því maður hefur búist við að menn mundu leysa úr málum, en [[Forseti hringir.]]því miður hefur það ekki gengið eftir. Það er afar mikið áhyggjuefni fyrir [[Forseti hringir.]]hæstv. forseta og forsætisnefnd.
Frú forseti. Það eru fáheyrð tíðindi ef hæstv. menntamálaráðherra þröngvar fram einkavæðingu á stórum hlutum á skólakerfinu að því er virðist í gegnum lögbrot. Það er það sem hér er að koma fram. Ég get ekki annað en tekið fast undir þær kröfur sem hafa komið fram, m.a. frá hv. þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, um að þetta mál verði tekið til tafarlausrar umræðu í þinginu. Samkvæmt þingsköpum eiga þingmenn heimtingu á því að ráðherrar komi til fundar við þingheim þegar þeir óska þess til að ræða sérstök mál. Ég held að þetta mál þoli enga sérstaka bið. Ég er ekki reiðubúinn til þess að bíða eftir því að hæstv. ráðherra komi og ræði þetta mál við okkur á morgun. Það liggur fyrir að þingfundur á að standa fram undir miðnætti. Ég er þeirrar skoðunar að hæstv. menntamálaráðherra verði að stíga fram úr fylgsni sínu og koma hingað og standa fyrir máli sínu. Það gengur ekki að hann renni sér fótskriðu á lögbrotum í gegnum menntakerfið með þessum hætti.
Virðulegur forseti. Ég vil taka aftur fram að ég hef ekkert út á fundarstjórn forseta að setja, en það var í þessum töluðu orðum að koma tilkynning frá þinginu til þingheims um að klukkan hálfþrjú á morgun hefjist sérstök umræða við hæstv. menntamálaráðherra að beiðni Svandísar Svavarsdóttur. Það er því þegar komið í farveg og er þar sameining skóla og sveigjanlegt kerfi framhaldsskólans. Það er eins og einhver æðri máttarvöld hafi loksins gengið í lið með okkur og kippt þessu allsnarlega í þann farveg sem hér hefur verið beðið um.
Frú forseti. Nú er ég kominn að í þessari umræðu um rammaáætlun og breytingartillögur. Ég gaf hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur eftir fyrra skiptið sem ég átti að vera hérna. Sú umræða sem hefur átt sér stað hér undanfarna daga hefur verið afskaplega fróðleg og gagnleg fyrir mann eins og mig sem hef ekki allt of mikið vit á rammaáætlun. Ég man eftir því þegar ég var í bæjarstjórn Grindavíkur, þá fengum við þetta og áttum að lesa það og eftir nokkrar blaðsíður bara fraus á mér heilinn vegna þess að þetta er mjög flókið og mikilvægt mál. Eins og ég sagði áðan þá finnst mér margar ræður hérna hafa verið mjög góðar og innihaldsríkar. Fyrrverandi hæstv. ráðherrar og núverandi þingmenn hafa skýrt út fyrir okkur nýju þingmönnunum hvernig þetta hefur gengið og hvernig þetta gekk fyrir sig á síðasta kjörtímabili. Sitt sýnist hverjum í þessu. Ég verð að segja fyrir mína parta að mér finnst þetta eiginlega ótrúlegt í ljósi þess að hér varð hrun, eins og oft hefur komið fram, fyrir sjö árum. Mér finnst eins og við séum að fara aftur í sömu átt þar sem afleiðingin varð hrun. Það var skrifuð rannsóknarskýrsla sem hét Aðdragandi og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdir atburðir sem var mjög vandað og gott rit þar sem okkur var leiðbeint hvernig við gætum gert hlutina betur. Þetta var rándýr skýrsla og margir hafa nú kvartað yfir því. Ég er alveg tilbúinn að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa kvartað yfir því að þetta sé allt of dýrt - auðvitað er þetta dýrt ef við förum ekki eftir þessu. Mér finnst lykilatriði þegar er verið að gera svona skýrslur og leggja peninga í þær úr ríkissjóði að við ræðum um þær og reynum að læra af þeim. Hvernig getum við byggt upp gott samfélag? Í þau 53 ár sem ég hef lifað hefur þetta blessaða samfélag alltaf logað í einhverjum illdeilum. Við erum endalaust í illdeilum. Hæstv. forseti. Í þessu máli reynir á svo miklu meira og fleira en virkjanir, orkunýtingu, umhverfismál og náttúruvernd þó að þau mál séu að sjálfsögðu gríðarlega mikilvæg með margvíslegum hætti fyrir lífsgæði og lífskjör allra núlifandi Íslendinga og einnig kynslóða sem munu búa í landinu í framtíðinni. Það er augljóst að í þessum málum þurfum við að vanda okkur alveg sérstaklega vel því að það sem við gerum nú hefur mikil áhrif á alla í þessu landi nú og um ókomna tíð og áhrifin eru mjög oft óafturkræf. Að mínu viti eiga stjórnmál að snúast um að bæta lífsgæði fólks sem í landinu býr af mikilli ábyrgð gagnvart þeim sem munu landið erfa. Lífsgæði felast meðal annars og ekki síst í því að búa í samfélagi sem setur sér góðar og fyrirsjáanlegar leikreglur um hvernig ákvarðanir, er varða mikla hagsmuni alls fólks, eru undirbúnar og teknar og að þær leikreglur séu virtar. Þetta snýst ekki síst um sátt og traust, eins og hefur oft komið fram í þessari umræðu hjá mörgum hv. þingmönnum, samfélagssáttina svonefndu sem er svo eftirsóknarverð en er auðvelt að spilla og jafnvel glata með valdhroka og frekju og vanvirðingu gagnvart öðru fólki, hagsmunum þess og skoðunum. Það vita allir að það er miklu auðveldara að sætta sig við niðurstöðu í máli, sem maður er ekki sammála og jafnvel fullkomlega ósammála, ef maður veit að hún hefur verið vel undirbúin og tekin á grundvelli vandaðra leikreglna sem verður farið eftir í góðri trú. Virðing hefur verið við leikreglur sem hafa tryggt að öll sjónarmið og allar upplýsingar sem máli geta skipt eru uppi á borðinu og faglega hefur verið staðið að því að meta gildi og mikilvægi þeirra og leita jafnvægis milli mikilvægra hagsmuna sem kunna að vegast á. Eins og ég sagði er sem víðtækust sátt í samfélaginu afar eftirsóknarverð því að hún eykur lífsgæði fólks og stuðlar auk þess að trausti og greiðari viðskiptum og þar með meiri efnahagslegri velmegun. Rannsóknir fræðimanna og alþjóðlegra fjármálastofnana, svo sem Alþjóðabankans, staðfesta þetta svo að ekki verður um villst. Góðar, skýrar leikreglur sem tryggja vandaða málsmeðferð og gagnsæi og faglegt mat á hagsmunum sem vegast á eru alltaf mikilvægar, en þó alveg sérstaklega þegar um er að ræða hagsmuni sem þjóðin hefur sterkar skoðanir á og fara ekki saman að öllu leyti eins og á við í þessu máli. Virðulegi forseti. Ef stjórnvöld vanda ekki til verka við slíkar kringumstæður er mikil hætta á að stjórnvöld skipti þjóðinni í andstæðar fylkingar og rjúfi frið milli fólks. Það getur leitt af sér djúpstætt vantraust og haft langvarandi og mjög skaðleg áhrif á lífsgæði fólks, stjórnmál og efnahagslíf. Það hafa dæmin sýnt og sannað. En þetta er sérstaklega vont í litlu landi eins og hjá okkur, hjá fámennri þjóð. Við Íslendingar höfum því miður alls ekki verið nógu góðir í að nálgast deilumál okkar og leysa þau með vönduðum aðferðum, þ.e. skýrum og fyrirsjáanlegum leikreglum sem tryggja vandað hagsmunamat, eins og ég hef sagt, og virðingu fyrir andstæðum skoðunum. Ágreiningur um virkjanir, orkunýtingu, umhverfismál og náttúruvernd er skólabókardæmi um mál þar sem afar mikilvægt er að vanda sérstaklega undirbúning og ákvarðanir og leita allra leiða til að sætta andstæð sjónarmið, ekki aðeins vegna þeirra sem búa nú í þessu landi heldur einnig fyrir komandi kynslóðir. Það er náttúrlega lykilatriði. Það er því afar jákvætt og var jákvætt og mikilvægt og mikið framfaraskref í íslenskum stjórnmálum og stjórnsýslu þegar lög um rammaáætlun voru samþykkt. Þá náðist eftir mjög mikla vinnu mjög margra að skapa grundvöll og verkfæri sem víðtæk sátt var um til að ræða og undirbúa og taka ákvarðanir um mál sem varða svo miklu hagsmuni og mjög sterkar tilfinningar hjá þjóðinni allri, enda er markmið rammaáætlunar að leggja mat á og flokka virkjunarkosti. Með rammaáætlun er lagður grundvöllur að forgangsröðun virkjunarkosta með tilliti til þarfa þjóðfélagsins hvað varðar atvinnustarfsemi, varðveislu náttúrugæða, styrkingu landsbyggðar og hagsmuni allra þeirra sem nýta þessi sömu gæði með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Með því að fara fram hjá ákvæðum laga um rammaáætlun, eins og meiri hluti atvinnuveganefndar virðist vera að gera samkvæmt því sem fram hefur komið hér hjá hv. þingmönnum, og grafa þannig undan þeim vönduðu aðferðum við undirbúning og töku ákvarðana sem þau lög tryggja og þeirri sátt í samfélaginu sem þau stuðla að þá er ekki aðeins tekin mikil heldur algjörlega óþörf áhætta sem gæti orðið til þess að við tækjum óvandaðar og ekki nægilega ígrundaðar ákvarðanir varðandi virkjanir og náttúruvernd, sem við getum aftur á móti gert ef við förum að ákvæðum laganna og gerum það í góðri trú og af alvöru og heiðarleika. Verði farið fram af slíku virðingarleysi og offorsi, eins og virðist eiga að gera, verður þessari merkilegu og mikilvægu tilraun til að vanda og bæta stjórnmál og stjórnsýsluhætti hér á landi kastað á glæ. Þannig slíta menn í sundur lögin og þannig slíta menn í sundur friðinn. Hvaða vit er í því? Hvaða glóra er að gera það, hæstv. forseti? Þeir bera mikla ábyrgð sem vilja fara svo illa með þá merkilegu og mikilvægu tilraun sem í rammaáætlun felst, að tryggja sem hlutlægast mat á hagsmunum sem vegast á, vandaða, gegnsæja málsmeðferð við undirbúning og ákvarðanir, víðtækt samráð og virðingu fyrir margvíslegum sjónarmiðum og síðast en ekki síst meiri sátt í samfélaginu til skamms og langs tíma. Þetta er gríðarlega stórt mál. Það er ekki eins og við séum að ákveða að fara að byggja sjoppu við Þjórsárbrú, þetta eru þrjár, jafnvel fjórar virkjanir sem við erum að ræða um. Með þeirri háttsemi sem mér finnst meiri hluti atvinnuveganefndar hafa sýnt er stigið stórt skref aftur á bak hvað varðar betri stjórnmál og stjórnsýslu í þessu landi, afturhvarf til mjög vondra stjórnarhátta. Það er óásættanlegt og í rauninni óþolandi. Það er ekki ofsagt að ef þetta verður samþykkt þá verður mjög svartur dagur í íslenskum stjórnmálum. Ég veit að þetta eru stór orð. Ég er samt ekki að ásaka þá sem skipa meiri hluta í atvinnuveganefnd. Þetta eru menn sem eru að vinna vinnuna sína og eru á öndverðum meiði við okkur. En það sem ég var að segja hér áðan er að þeir brjóta í bága við þá sátt sem við vorum að reyna að ná í þessum málum. Því miður virðist það hafa verið gegnumgangandi og gegnumsneitt í störfum ríkisstjórnarinnar að eyðileggja og kasta á glæ allri þeirri góðu vinnu sem var unnin á síðasta kjörtímabili. Rammaáætlun hefur verið í ferli í um 16 ár, ef mig misminnir ekki. Mér finnst þetta sorglegt. Þetta þarf ekkert að vera svona. Þegar þessi tillaga var lögð fram varð allt vitlaust. Þeir hv. þingmenn sem lögðu hana fram máttu alveg gera sér grein fyrir því að það yrði tekist á. Mér finnst þetta óforsvaranlegt. Þeir hafa sakað okkur í minni hlutanum um málþóf og leiðindi, en það er algjörlega í boði þeirra. Stjórnarmeirihlutinn á þetta ástand sem ríkir núna alveg skuldlaust. Menn hafa talað um ástandið í þjóðfélaginu í ræðustól og það er ekki á bætandi að við séum að rífast um þetta. Fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, lagði fram tillögu um Hvammsvirkjun, sem var búin að fara í gegnum ferli hjá verkefnisstjórn. Það ríkti náttúrlega töluvert mikil sátt um það lögformlega ferli. Við hefðum ekki sett okkur upp á móti því, þingmenn Bjartrar framtíðar. Málið hefði farið sinn vanagang inni í þingið af því að það fór í lögformlegt ferli. Við vorum mjög á móti skuldaleiðréttingunni, en vorum við nokkuð að tefja hér mál dögum saman út af henni? Nei, það var mál sem ríkisstjórnin lagði fram og var hennar baráttumál og kosningamál. Við fórum aldrei upp í ræðustól undir dagskrárliðnum um fundarstjórn í því máli. Við fórum hins vegar upp og ræddum um fundarstjórn forseta og töfðum málið þegar hin forkastanlega tillaga utanríkisráðherra um slit aðildarviðræðna um ESB-samninginn var lögð fram, sem er náttúrlega eitthvert ótrúlegasta svik á loforði sem um getur í Íslandssögunni, svei mér þá. Þá var spyrnt við fótum. Við eigum líka að hlusta á þjóðina. Við getum ekki alltaf sagt í hátíðarræðum að við hlustum á þjóðina og boðum betri stjórnmál, beint lýðræði, en meinum svo ekkert með því. Það er ótrúlega ljótt. Ég hef komið upp í andsvörum og um fundarstjórn forseta í þessu máli og talað um bréf sem við þingmenn í Suðurkjördæmi fengum sent. Ég veit ekki hvort allir þingmenn fengu það. Bréfið er frá einu veiðifélagi og 38 bændum sem búa við bakka Þjórsár. Mér finnst þetta mikilvægasta plaggið í þessari umræðu, herra forseti - burt séð frá rammaáætlun og verkefnisstjórn er þetta mikilvægasta plaggið. Þetta er fólkið sem býr á staðnum. Ég ætla að fá að lesa aðeins upp úr þessu bréfi, með leyfi forseta: „Verði af framkvæmdum myndast þrjú uppistöðulón í farvegi Þjórsár. Þau skerða blómlegar sveitir beggja vegna árinnar þar sem nú er stundaður arðsamur landbúnaður. Um er að ræða stór stöðuvötn sem drekkja munu gróðri og jarðvegi þar sem þau leggjast upp á bakka árinnar. Tún og beitarland mun hverfa undir vatn og malarhauga. Til dæmis er áætlað að úr neðsta lónstæðinu þurfi að fjarlægja 1,5 milljónir rúmmetra efnis svo hægt sé að virkja Urriðafoss. Þessu efni verði komið fyrir á milli sveitabæja við ána. Á rekstrartíma virkjananna mun með vissu millibili þurfa að dæla botnfalli, m.a. jökulleir, úr lónunum ofan stíflnanna því að framburður sem áin ber með sér ofan af hálendinu mun falla þar til botns. Magnið af þessu rokgjarna efni sem dælt verður inn á lönd bújarða við ána skiptir milljónum rúmmetra. Lónin verða öll á upptakasvæði stórra jarðskjálfta þar sem landið er víða mjög sprungið eftir jarðhræringar fyrri alda.“ Mér finnst þetta bara háalvarlegt mál, herra forseti. Það hefur verið rætt í þessum ræðustól um hreppaflutninga og það er nú verið að flæma fólk burt af jörðum sínum. Það kemur fram í þessu bréfi að í yfir þúsund ár hafa bændur búið á þessum kostamiklu jörðum sem þarna eru. Ég las í DV fyrir rúmu ári síðan þegar talað var við bændur við Þjórsá og þeir sögðu að stríðið um Hvammsvirkjun væri rétt að byrja. Verði þetta samþykkt, Hvammsvirkjun, ef við tökum bara hana sem dæmi, þá munu bændur og ábúendur við Þjórsá fara í stríð við yfirvöld. Það er alveg ljóst. Viljum við það? Er það kannski það sem við viljum, vera í eilífu stríði innan lands, berast á banaspjótum, þessi þjóð, alla tíð, ein ríkasta þjóð heims? Það er ekki eins og við þurfum að drífa okkur að virkja. Það eru 18 þúsund gígavattstundir framleiddar í landinu, þar af þarf 13–14 þúsund í stóriðju. Samt vantar þriggja fasa rafmagn í mínu kjördæmi, í Skaftárhreppi, og það vita hv. þingmenn Suðurkjördæmis sem hér sitja. Eigum við ekki frekar að einbeita okkur að því að reyna að hjálpa þessu fólki að fá rafmagn og byggja upp atvinnu á þessu svæði? Það er tekið fram í bréfinu hvað er mikið framleitt af rafmagni hérna, það eru bara tæp þúsund megavött. Ef þessar virkjanir í neðri hluta Þjórsár bætast við þá verður upp undir 60% allrar raforkuframleiðslu vatnsorkuvera Landsvirkjunar á vatnasvæði og í árfarvegi Þjórsár. Ég fór í ferð á síðasta ári í boði 4X4 klúbbsins upp á öræfi og á hálendið. Ég er ekki mikill útivistarmaður, ég viðurkenni það, en það var stórkostlegt og ógleymanlegt að fara á hálendið. Við enduðum ferðina á því að keyra meðfram Þjórsá. Það eru margar virkjanir, eins og þið vitið, þar fyrir ofan, Búrfellsvirkjun, Búðarhálsvirkjun, Hrauneyjafossvirkjun o.fl. Þær eru um allt þarna. Mér finnst persónulega að við eigum að gefa þessu frí þarna, í þessum fallega dal, Þjórsárdalnum, og þeim sem búa þar. Tökum hagsmuni ábúenda fram yfir virkjanir. Hvert ætlið þið með rafmagnið? Þið ætlið með það út úr kjördæminu, þið ætlið með það upp í Hvalfjörð sem sjónvarpsmaðurinn góðkunni, Sölvi Tryggvason, kallaði Murmansk Skandinavíu - hann væri að breytast í víravirki og stóriðjuver. Ætlum við að nota þetta rafmagn til þess að hjálpa garðyrkjubændum í Suðurkjördæmi, greiða niður hjá þeim rafmagnskostnaðinn sem hefur verið að sliga þá áratugum saman og alltaf hefur verið lofað að slá af og hjálpa? Nei. Og hvað segir fólkið í Suðurkjördæmi um það? Við höfum heyrt það í ferðum okkar um kjördæmið að fólk vilji fá rafmagnið til þess að byggja upp einhvern iðnað í héraði, en það stendur ekki til að fara með það þangað. Við höfum skiptar skoðanir á þessu máli. Ég vil að náttúran og fólkið, sérstaklega á þessu svæði, njóti vafans. Við eigum að hlusta á það. Við getum ekkert ætt áfram endalaust. Af hverju máttu þessir þrír kostir ekki bara bíða þangað til verkefnisstjórn var búin að meta þá? Þá hefði verið hægt að leggja þetta fram, þá hefði það verið löglegt. Samkvæmt mínum heimildum verður það í byrjun næsta árs og jafnvel fyrr. Hv. þingmenn stjórnar vissu að hér mundi ríkja ömurlegt ástand ef þeir legðu þetta fram. Þetta er sorglegt. Ég get alveg tekið undir með þingmönnum eins og hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni, vini mínum úr Suðurkjördæmi, að það er ekki boðlegt að bjóða þjóðinni upp á þetta, ekki síst í því árferði sem nú ríkir hérna, sem er aftur á móti annar handleggur. Hvers vegna ríkir þetta ótrúlega ástand í samfélaginu? Virkjanir í Þjórsá munu ekki redda kjaramálum eða hækka laun hér á landi, eins og hæstv. forsætisráðherra hélt fram. Sjávarútvegurinn stendur alveg gríðarlega vel, hefur skilað ótrúlegum hagnaði á síðustu árum. Ferðaþjónustan er að vaxa upp úr öllu valdi og skapar okkur mestar gjaldeyristekjur. Við sjáum tekjutölur frá versluninni upp á fleiri milljarða. Bankarnir, svo ég tali nú ekki um þá, græða stjarnfræðilegar upphæðir. Samt erum við núna í kjarabaráttu árið 2015 í þessu ríka landi. Það er skelfilegt ástand í samfélaginu. Við eigum að einbeita okkur að því, hæstv. forseti, að reyna að leysa það mál. Ég skora á hv. þingmenn í meiri hluta atvinnuveganefndar að draga breytingartillöguna til baka og leysa þetta mál. Þeir geta lagt aftur fram tillögu um hinar virkjanirnar, eða umhverfisráðherra, þegar verkefnisstjórn hefur lokið sínu ferli. Það er mjög erfitt, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, að berjast á móti máli þegar maður veit að það hefur verið unnið eftir bestu getu og lögformlega.
Herra forseti. Þetta mál er komið í hnút og við þurfum með einhverjum hætti að finna lausn á því. Ég er þeirrar skoðunar að hún sé til. Ég tel að það væri, miðað við mál þingmanna hér, hægt að afgreiða þá tillögu sem upphaflega kom fram, sem var með eina virkjun, og menn greiði bara atkvæði um það, þá kemur í ljós hvort það er meiri hluti fyrir henni eða ekki. Síðan hefur komið fram að það sem mestu skiptir fyrir þá sem vilja bíða er að laxarökin svokölluðu séu krufin til mergjar. Þau varða þrjár virkjanir sem eru í neðri hluta Þjórsár, og ég tel sjálfur að ekki sé hægt að rannsaka neitt frekar þar. Það sem þarf hins vegar að gera er að fá einhverja erlenda stofnun eða virtan, hlutlausan fræðimann til þess að fara í gegnum þau gögn sem eru til um seiðafleytur í útlöndum og menn komist þá að niðurstöðu um hvort það sé líklegt að það gagnist eða ekki. Þegar niðurstaðan af því liggur fyrir geta menn tekið þetta til umræðu hér aftur og eftir atvikum samþykkt eða fellt. Þar með er þetta mál leyst. Þetta er ekki flóknara en það. Er ekki hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]sammála mér um að það væri einfaldast að gera í þessari stöðu?
Hæstv. forseti. Jú, hugsanlega er það svo. En eins og ég sagði varðandi rammaáætlun og þessi mál áðan þá hef ég ekki alveg fullkomið vit á því sem er að gerast þarna en ég hef verið að reyna að lesa mér til um það. En auðvitað væri það ágætt ef hægt væri að leysa málin svona. En fyrir mér snýst þetta mál ótrúlega mikið um íbúana á svæðinu og að það er ekki þörf á því að virkja. Það er mín skoðun og ég stend fast við hana. Ég mundi sennilega ekki samþykkja Hvammsvirkjun þó að ég mundi alveg samþykkja að hún færi hér á dagskrá og þessi mál yrðu kláruð. En ég veit að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur miklu meira vit á löxum og laxfiski en ég og þá trúi ég því sem hann segir, einfaldlega vegna þess að hann hefur miklu meiri reynslu í þessu máli en ég, fyrir utan það líka að hafa verið lengur á þingi. Ef þetta er lausn mundi ég samþykkja hana.
Ein af þessum virkjunum og sú sem skiptir langminnstu máli er Skrokkalda, 30 megavött, skiptir engu máli. Hún er hins vegar markverð fyrir þá sök að hún er á jaðri miðhálendisins. Sú virkjun mun varla geta staðið ein án þess að byggð verði upp einhvers konar burðarvirki fyrir raforku. Það þarf líka að byggja þar uppháan veg. Þar með erum við í reynd að samþykkja mannvirki inni á miðhálendinu. Í tengslum við hana er síðan rætt um tvær aðrar jarðgufuvirkjanir sem gera á með skáborunum undir Hágöngulón, Hágöngur I og II. Menn hafa jafnframt verið að ræða um línu yfir Sprengisand og í tengslum við hana veg yfir Sprengisand. Niðurstaða mín þegar ég sé þetta allt saman er þessi: Ég tel að íslenska þjóðin þurfi að taka sérstaka umræðu um það hvort hún er sátt við að ráðist verði í mannvirki á miðhálendinu og það finnst mér eiginlega vera óskylt þessu. En ég nefni þetta vegna þess að það er ástæðan fyrir því sem ég hef verið að segja hér, [[Forseti hringir.]]að það sé ótímabært að ráðast í Skrokköldu. Þá erum við að fara inn á miðhálendið. Um það þarf að taka sérstaka umræðu.
Herra forseti. Já, ég er alveg sammála hv. þingmanni um það, auðvitað eigum við að taka umræðu í þjóðfélaginu og upplýsa fólk eins vel og við getum þegar við ræðum svona stór mál, því að þetta eru stór mál. Og hvað varðar Skrokköldu, ég er ekki í atvinnuveganefnd en ég hef mikinn áhuga á landinu og íbúum þess. Menn hafa kastað því fram hér í ræðu og riti: Hvað erum við gera með því að fara í Skrokkölduvirkjun? Þó að hún sé neðanjarðar þurfum við línur og við þurfum uppbyggðan veg. Sumir vilja meina að þetta sé aðgöngumiðinn að miðhálendinu, þegar þar verði búið að virkja verði ekkert aftur snúið, því að menn vilji komast inn á það svæði. Einn góður maður skrifaði að hún væri trójuhestur virkjunarsinna til að fara inn á miðhálendið með því að byrja á að virkja í Skrokköldu. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns skiptir hún í rauninni engu máli, hún er svo lítil. Ég tek undir það að við eigum að kynna þetta og taka ákvarðanir með þjóðinni í svona stórum málum.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni fyrir góða ræðu, gott innlegg, ég átti ekki von á öðru. Ég tek undir með honum varðandi málþófið sem hér hefur farið fram. Það er náttúrlega ekki boðlegt. Þessi dagskrárliður um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða er þriðji liður á dagskrá þessa þingdags. Þingið hófst klukkan 10 í morgun. Ætli minni hlutinn sé ekki búinn að stíga í þessa pontu svona 200 sinnum síðan og eyða tíma okkar til lítils. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna þess að honum er tamt að tala um þessa 38 íbúa sem ég met mikils, hvað honum fannst þegar fyrrverandi umhverfisráðherra neitaði að samþykkja aðalskipulag Flóahrepps sem stöðvaði allar framkvæmdir þar og var dæmd fyrir bæði í undirrétti og Hæstarétti vegna þess máls, hvort það hafi ekki [[Gripið fram í.]]verið upphafið á broti á samkomulaginu.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Með þetta málþóf, ég er ekki alveg sammála því að þetta sé málþóf. Þetta er mál sem verður að ræða og menn eru ósáttir við fundarstjórn forseta, að málið sé sett á dagskrá og þá hafa þeir þennan lið til að tjá sig um það. Þingmenn þekkja það, kannski ekki hv. þingmaður heldur t.d. hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sem sat hér á síðasta kjörtímabili, að þetta var nú aldeilis notað þá og lagði kannski grunninn að því hvernig þetta er í dag. En ég ætla svo sem ekkert að fara að kenna einum eða neinum um. Hv. þingmaður talaði um að við værum búin að fara 200 sinnum í ræðustól um fundarstjórn … [[Áætlað.]]Áætlað. Þar af hafa stjórnarþingmenn farið yfir 80 sinnum í ræðustól um fundarstjórn forseta. Hvað varðar Flóamálið þá verð ég að játa að ég er ekki alveg inni í því máli. Ég las um þetta á sínum tíma og var ekki umhverfisráðherra dæmd fyrir þetta? [[Gripið fram í: Jú.]]Já, lögbrot. Ég meina, hún var dæmd fyrir þetta.
Virðulegi forseti. Ég þakka svör hv. þingmanns. Þetta var auðvitað upphafið að ósættinu og síðan breytingin sem varð á rammaáætlun 2, það var auðvitað mjög vont mál líka. Ég tek auðvitað undir þetta með þriggja fasa rafmagn í Skaftárhrepp, það er ekki boðlegt árið 2015 að það sé ekki komið, það hefði átt að vera komið fyrir löngu og tengist ekki neinum virkjunum þannig séð. Til að gera lífvænlegra í sveitinni þá hefði þetta átt að vera löngu komið. Mig langar að spyrja hv. þingmann um Hagavatnsvirkjun, þó að það sé búið að ákveða að draga Hagavatnsvirkjun út. Það kom augljóslega fram að sú virkjun átti að þjónusta ylræktarbændur og þar átti að vera jarðstrengur frá virkjuninni þannig að þar átti að vera bæði minnkandi sandfok og tengja beint við starfsemi í sveitinni. Var þá ekki mjög mikilvægt að fara í þá framkvæmd? Það væri reyndar líka einkaframkvæmd og hefði komið fólkinu í sveitinni einkanlega vel og þeir í Bláskógabyggð og sveitarfélögunum þar í kring óskuðu [[Forseti hringir.]]sérstaklega eftir þeirri virkjun. Hefði ekki verið nær að fara að vilja þeirra þá?
Herra forseti. Jú, það hefði kannski verið hægt að fara eftir því. Var búið að afgreiða hana af verkefnisstjórn rammaáætlunar? Nei, það var nefnilega ekki búið að því. Þegar búið verður að því þá gæti ég alveg tekið undir að virkja þarna. Ég hef farið svolítið mikið um kjördæmið eins og við öll í þessu kjördæmi, við erum dugleg að ferðast um, og það virðist vera mál manna uppi í Bláskógabyggð og annars staðar að þeir vilji þessa virkjun. Á ég þá að setja mig á móti því? Ég get það ekki. Það getur vel verið að ég sé á móti henni, en það eru þeir sem ráða. Ég er þingmaður Suðurkjördæmis og reyndar landsins alls og mér finnst svo mikilvægt að við hlustum á fólkið í landinu þegar við tölum um þessa hluti. Það er alveg sama hvert litið er, hvort sem það er í sambandi við fiskveiðimál eða orkumálin, við þurfum að leggja okkur fram við að fá sem mestan arð af þessu. En ef íbúar í uppsveitum Árnessýslu vilja þessa virkjun til að ná niður rafmagnskostnaði og nota orkuna jafnvel til frekari atvinnuuppbyggingar, þá er ég ekki að setja mig á móti því.
Hæstv forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu, þótt að við séum auðvitað ekki sammála í öllum atriðum, alls ekki. Mig langar að spyrja hv. þingmann, sem vitnaði hér til skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og breytt vinnubrögð, um bætt vinnubrögð því hv. þingmaður er fulltrúi flokks sem bauð fram undir þeim formerkjum að breyta hér vinnubrögðum, vera jákvæð, reyna að koma góðum málum fram og ekki að taka þátt í gamaldags pólitík. Í rannsóknarskýrslunni var svolítið fjallað um þetta og við sem sátum í þingmannanefndinni sem fjölluðum um þá skýrslu lögðum fram ályktun þar sem m.a. er sagt að íslensk stjórnmál hafi ekki náð að þroskast nægilega í samræmi við þær staðreyndir að Alþingi eigi að vera vettvangur umræðu sem taki mið af almannahagsmunum, góð stjórnmálaumræða náist fram með því að láta andstæð sjónarmið mætast þar sem byggt er á staðreyndum og málin eru krufin til mergjar. Mér finnst mjög skorta á þetta í umræðunni um þetta mál. Menn eru í fundarstjórn forseta í staðinn fyrir að vera í efnislegri umræðu um málið og takast á með rökum, eins og við í þingmannanefndinni vorum að mælast til þess að fólk gerði.
Hæstv. forseti. Já, þetta er alveg rétt hjá hv. þingmanni, þetta stendur, hún nefnir okkur í Bjartri framtíð og hvernig við ætluðum að reyna að breyta stjórnmálum. Ég tel að við höfum haft ágætisáhrif hér á þingi síðan kjörtímabilið byrjaði. Við höfum komið fram af kurteisi og virðingu við alla og við höfum ekki stundað málþóf. Þetta er fyrsta málið þar sem við tölum svona ofboðslega mikið vegna þess að menn eru gjörsamlega ósáttir við það, ofboðslega ósáttir. Þess vegna standa, ekki öll okkar en sum okkar, í því að fara upp í fundarstjórn forseta til að láta hann vita af því að við séum ósátt við að þetta mál skuli vera á dagskrá. En auðvitað eigum við öll að stefna að því, sama hvar í flokki við erum, að reyna að bæta samskiptin og ekki síst samráð á þingi. Ég sit í nefnd þar sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir er formaður og samstarf okkar þar þvert á flokka hefur verið til mikillar fyrirmyndar, ég segi ekki annað. Og þannig ættum við að hafa þetta á þingi líka, alltaf.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er sammála þingmanninum um að það er mjög gott samstarf í nefndinni sem við stýrum í sameiningu, allsherjar- og menntamálanefnd. En það er ekki alltaf jafn góður andi í þingsalnum. Það er auðvitað vegna þess að við erum hérna í beinni útsendingu og það hefur áhrif á það hvernig fólk talar, það er einfaldlega staðreynd málsins, sýnist mér. Hv. þingmaður vísaði til þess og hélt ræðu um það að við í ríkisstjórnarflokkunum værum að slíta í sundur friðinn með þessum breytingartillögum. Þegar sá kafli í ræðu þingmannsins stóð yfir þá leit ég upp og hugsaði: Þetta eru nákvæmlega sömu orð og ég lét falla í umræðunni þegar fyrri ríkisstjórn kom með sínar tillögur varðandi rammaáætlun í gegnum þingið. Þau fóru gegn því meginmarkmiði allrar vinnunnar að reyna að skapa sátt um sjónarmið með því að troða inn breytingartillögum sem áttu að sætta ríkisstjórnarflokkana. Það var mín upplifun. Ég sat í verkefnisstjórninni. Þetta var mín upplifun, [[Forseti hringir.]]og ég hefði getað haldið þessa ræðu og ég hélt hana eiginlega fyrir nokkrum árum síðan.
Hæstv. forseti. Já, það getur verið. En nú er árið 2015 og það er ný ríkisstjórn. Hafi fyrri ríkisstjórn böðlað þessu í gegn með handafli og pólitískum hrossakaupum eins og oft er talað um þá finnst mér það ekki réttlæta að þessi ríkisstjórn geri það. Hún hefði þá átt að taka á þessu og gera þetta allt öðruvísi og virða það ferli sem var búið að koma í gegn, hvort sem það var gert með einhverjum hrossakaupum eða einhverju öðru, þetta var samþykkt í þinginu, þetta eru lög, farið þið eftir þeim og verið góð fyrirmynd. Þið voruð kosin til þess og við vorum öll kosin til þess að vera góðar fyrirmyndir og vinna að málum í sameiningu. Það að setja þessa þrjá virkjunarkosti inn - það var alveg vitað að það yrði allt vitlaust hérna, maður bara fann það. Þið hefðuð alveg getað komist hjá því og þá getað sagt stolt: Við erum ekki að vinna eins og síðasta ríkisstjórn gerði.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta og málefnalega ræðu. Ég þakka fyrir að við fáum að tala um þetta mál undir réttum lið. Ég reyndar er ekki sammála honum um að það sé skelfilegt ástand í þjóðfélaginu. Ég held að við ættum ekki að vera með þessar úrtölur, ég held að við ættum frekar að vera með uppbyggilega umræðu. Ég geri ekki lítið úr þessum bréfum frá bændum á svæðinu, heimamönnum, ég geri mér grein fyrir því að það eru einhverjar fórnir í þessu sambandi. En virkjunarkostirnir í neðri hluta Þjórsár fengu fullt hús stiga hjá öllum faghópunum í rammaáætlun 2 þannig að mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að við eigum að fara að leggja persónulegt mat á þessi mál eftir því hvað heimamenn segja eða hvort við eigum [[Forseti hringir.]]að miða við og taka mark á faghópum sem búnir eru að leggja mikla vinnu í undirbúningsvinnu sína.
Herra forseti. Jú, við eigum að taka mark á fagfólki, til þess er rammaáætlun. Og við eigum líka að hlusta á fólkið í landinu sem býr á þessum svæðum og þessar framkvæmdir munu hafa mikið rask í för með sér og hafa mikil áhrif. Við eigum að hlusta á það fólk. Varðandi ástandið í þjóðfélaginu þá er svolítið slæmt ástand hér á landi, ég er ekki að reyna að gera meira úr því en efni standa til. Það er bara staðreynd, því miður. Það er kannski ekki endilega okkar hlutverk að leysa kjaradeilur, það er kannski ekki hlutverk ríkisins að leysa kjaradeilur á almennum markaði, en ef þingmaðurinn hefur hlustað á ræður mínar hef ég, alveg frá því að ég byrjaði sem þingmaður fyrir tveimur árum, hvatt ríkisstjórnina til þess að blása til samráðs við Alþingi, sveitarstjórnir, launþegasamtök og atvinnurekendur og alls konar félög. Það hefði skapað frið og sátt í samfélaginu, það er það sem ég er að meina. Þannig getum við haft áhrif.
Virðulegi forseti. Við eigum að hlusta á fólkið, heimamenn, ég er alveg sammála því. Það er mikið kvartað yfir því að orkan sé ekki nýtt í heimabyggð, eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni. Ég tek heils hugar undir það, við þurfum að bæta úr því. Hv. þingmaður tók þátt í því ásamt þeim sem hér stendur að gera auðlindastefnu fyrir Grindavíkurbæ þar sem við kveðum á um að svo og svo mikið hlutfall af auðlindinni eigi að nýta í heimabyggð. Þess vegna spyr ég: Hvað finnst hv. þingmanni þá um sæstreng ef við ætlum að fara að virkja hér einhverjar náttúruperlur og flytja það rafmagn í gegnum jarðstreng til Evrópu? Mig langar líka til að spyrja hann um Eldvörpin, við tókum nú báðir þátt í því að vernda þau þar sem við vorum báðir í bæjarstjórn Grindavíkur, en Eldvörpin eru í nýtingarflokki [[Forseti hringir.]]ásamt fleiri virkjunarkostum sem eru í Reykjanesfólkvangi. Hvað finnst honum um það?
Herra forseti. Já, nú „feidaði“ ég aðeins í burtu, afsakið orðalagið, ég fór aðeins í burtu. En hvað Eldvörpin varðar eru þau einhverjar merkilegustu jarðminjar á landinu og jafnvel á heimsvísu og auðvitað eigum við ekki að virkja þar. Ég get ekki alveg sagt hvernig það gerðist að þau fóru í nýtingarflokk. Tekin var ákvörðun um það á sínum tíma, reyndar var nánast allur Reykjanesskaginn útúrslitinn af virkjunum samkvæmt því. Og ef HS Orka fengi að ráða þarna ein mundi hún virkja allan skagann eins og hann leggur sig. Við sjáum hvernig búið var að finna staði út um allt og meðal annars var gerð tilraunaborun á einu svæði sem er svöðusár eftir. Þeir sem gengið hafa um Reykjanesskagann, um fólkvang okkar, vita að það er gríðarlega fallegt ósnortið svæði þar. En hvað varðar auðlindastefnu þá eiga öll sveitarfélög í landinu auðvitað að setja sér slíka stefnu og fara eftir henni. Til dæmis eiga þau sveitarfélög sem um ræðir í Suðurkjördæmi að setja sér auðlindastefnu, [[Forseti hringir.]]þau geta haft auðlindastefnu okkar í Grindavík til hliðsjónar og farið eftir henni. Það er mjög góð stefna.
Herra forseti. Það eru fluttar hérna góðar ræður. Þetta er stórt og alvarlegt mál og rökin sem koma fram í ræðum manna, líkt og þau sem komu fram í góðri ræðu hv. þm. Páls Vals Björnssonar áðan, segja eiginlega allt sem segja þarf. Við eigum ekki að fara í þessa vegferð á þennan hátt. Þegar við getum látið fagaðila í verkefnisstjórn vinna sína vinnu og faghópa eigum við ekki að vera með inngrip í þá faglegu ferla. Ég tel fullt tilefni til þess að brýna hæstv. forseta til að taka þetta mál út af dagskrá og setja á dagskrá önnur mál sem brenna á þjóðfélaginu og við þurfum að takast á við, en nefnt hefur verið nýjasta dæmið með menntamálaráðherra sem er mjög alvarlegt.
Virðulegur forseti. Mig langar á þessum tímapunkti að fara þess á leit við virðulegan forseta að kalla þingflokksformenn saman á fund, því að þetta umræðuefni er þeirrar gerðar að það grefur sig dýpra, ágreiningurinn, eftir því sem umræðunni vindur fram. Það er mjög mikilvægt vegna þess hversu brýn mál eru þarna undir að við gætum vel að því að þetta fari ekki í dýpri skotgrafir en þegar er orðið og að þingflokksformenn hittist og við metum stöðuna og gerum það áður en lengra er haldið í umræðunni. Ég held að það sé afar mikilvægt. Það lýsir sér vel í þeim ræðum sem verið er að halda. Það er í raun enn þá grundvallarágreiningur um leikreglurnar, grundvallarágreiningur um lagaumbúnaðinn o.s.frv. Þetta er umræða sem við þurfum að ná að stilla af með einhverju móti, vegna þess að hún leiðir okkur ekki mjög mikið eins og henni er haldið fram núna.
Virðulegi forseti. Helsta ástæða mín til að kveðja mér hljóðs núna var að ég ætlaði að spyrja hæstv. forseta um það sem ég spurði þann hæstv. forseta að sem var hér á stól áður. Er forseti þingsins að reyna að leysa þennan hnút? Nú heyrðist mér á hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur, sem er formaður þingflokks Vinstri grænna, að svo sé ekki. Ef það er rétt vil ég endilega hvetja til þess að menn reyni samningaviðræður, reyni að leysa þennan hnút. Það hefur margsinnis verið bent á hvernig það megi gera, því að þetta mun halda áfram ef ólánstillaga meiri hluta atvinnuveganefndar verður ekki tekin út af borðinu.
Virðulegi forseti. Nú vil ég ógjarnan setja á langar ræður um fundarstjórn forseta, enda er ég næstur á mælendaskrá og hlakka mjög til að taka til máls um þetta mál. Ég vil þó færa það í tal að ég teldi eðlilegt að formaður atvinnuveganefndar, höfuðpaurinn í þessu samsæri öllu saman, hv. þm. Jón Gunnarsson, væri viðstaddur. Hann auglýsti sérstaklega eftir því í morgun að fá rökstuðning fyrir því þegar færð væru fram efnisrök fyrir því að afgreiðsla meiri hluta atvinnuveganefndar stæðist ekki lög. Ég hyggst fara yfir það í máli mínu á eftir þannig að ég held að honum væri áreiðanlega ánægja að því að sitja í þingsal og fylgjast með þeirri umræðu.
Virðulegi forseti. Svo gott sem allir á mælendaskrá eru úr minni hlutanum, sem eru á móti tillögunni, en ég tek eftir því skýra mynstri að þegar þingmenn meiri hlutans stíga í pontu og lýsa sjónarmiðum sínum þá fyrst á sér stað einhver málefnaleg efnisleg umræða um málið sjálft. Hv. þingmenn meiri hlutans eru gjarnir á að koma hingað og kvarta undan því að undir liðnum um fundarstjórn forseta sé efnisleg umræða, sem ég reyndar þvertek fyrir í mínu tilfelli og flestra annarra, nema þegar virðulegur forseti hefur minnt fólk á að halda sig við fundarstjórn forseta. En alla vega, það er mikið gagn að því fyrir málið sjálft að hv. þingmenn meiri hlutans taki til máls vegna þess að úr því verða skoðanaskipti, sem við erum komin hingað á hið háa Alþingi til að eiga. Ég hvet því hv. þingmenn og minni þá einnig á að í hvert sinn sem beðið hefur verið um það hafa þingmenn minni hlutans vikið af mælendaskrá fyrir þingmönnum meiri hlutans. Það er vegna þess að ef þetta á að vera á dagskrá þá skulum við ræða það saman við hvort annað en ekki bara á meðal skoðanabræðra okkar og -systra.
Hæstv. forseti. Mér finnst það gríðarlega ámælisvert ef það er rétt sem hefur komið fram, að hæstv. forseti hafi ekkert gert til þess að kalla saman þingflokksformenn og reyna að höggva eitthvað á þennan hnút um dagskrána og deilurnar um hana. Það er nokkuð ljóst að þessar deilur munu halda áfram nema leitað verði leiða til þess að sætta ólík sjónarmið og það er jafnframt ljóst að það gerist ekki nema hæstv. forseti boði til fundar. Eins og þetta lítur út núna er það því miður svolítið eins og hæstv. forseti sé á flótta undan þessari umræðu. Þess vegna vil ég enn og aftur hvetja til þess að þingflokksformenn og mögulega aðrir þingmenn setjist niður með kaffibolla og ræði málin og ræði sig að einhverri sátt.
Herra forseti. Fyrr í dag var í þingsal hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, sem lagði upphaflega tillöguna fyrir Alþingi. Ég óska eftir því við virðulegan forseta að hann óski eftir því við hæstv. ráðherra að hann komi hingað og verði við umræðuna. Mér finnst fullt tilefni til þess að ráðherra sitji undir umræðunni og þá akkúrat sá ráðherra sem lagði fram tillöguna sem við ættum að vera að fjalla um en ekki með þessari breytingartillögu. Mér finnst það eðlilegt og það er virðing, þótt við eigum öll að njóta sömu virðingar, en næstur á mælendaskrá er formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason. Það verður örugglega fróðlegt að hlýða á ræðu hans, jafnt fyrir ráðherra sem aðra. Ég hvet hæstv. forseta eindregið til að kalla hæstv. forseta til.
Virðulegur forseti. Það á ekki af Hafnarfirði að ganga, verður að segjast eftir tíðindi dagsins. Nú erum við nýlega búin að fá lyktir í aðför hæstv. ríkisstjórnar að Fiskistofu þar sem farið var fram með miklum ólíkindum gagnvart þeirri stofnun, sem einmitt er staðsett í Hafnarfirði, og menn runnu á endanum á rassinn með og hæstv. forsætisráðherra gafst upp við að pönkast á. En þá kemur fram lögfræðiálit frá virtum og reyndum hæstaréttarlögmanni, Andra Árnasyni, sem sýnir fram á að hæstv. menntamálaráðherra hafi í blóra við lög farið gegn Iðnskólanum í Hafnarfirði, einkavætt hann og sameinað öðrum skóla. Maður veltir því auðvitað fyrir sér hvort Hafnarfjörður eigi enga málsvara í þingflokkum stjórnarflokkanna, en hlýtur að kalla aftur eftir því að hæstv. menntamálaráðherra [[Forseti hringir.]]verði kallaður hingað til þings þegar í stað og látinn taka þá sérstöku umræðu sem beðið hefur verið um við hann um málefni Iðnskólans í Hafnarfirði og hvernig hann hefur reynt að fara gegn lögum.
Forseti. Rétt á undan bentu tveir ræðumenn, annars vegar hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson og hins vegar hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, á það sem ég vil eiginlega kalla dónaskap stjórnarmeirihlutans við þá umræðu sem hér fer fram, sem er t.d. fólginn í því að þingmenn stjórnarmeirihlutans láta ekki svo lítið að vera viðstaddir þegar þingmenn minni hlutans halda ræður og þess vegna verður ekkert samtal og engin rökræða nema þegar einhver úr stjórnarmeirihlutanum heldur ræður. Svo er það líka það að enginn ráðherra er viðstaddur þessar umræður. Við vitum öll að hæstv. umhverfisráðherra er löglega forfölluð en það hlýtur einhver að geta komið í hennar stað, bara til að sýna okkur þó [[Forseti hringir.]]þá virðingu að hlusta á það sem fólk hefur fram að færa. Þá mundi kannski líka renna upp fyrir þeim hversu brýnt er að höggva á þann hnút sem er á þingstörfunum.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með öðrum þingmönnum sem hafa talað um fjarveru ráðherra við umræðuna og tek sérstaklega fram, sem á auðvitað við um okkur öll, að næstur á mælendaskrá er hv. þingmaður og formaður Samfylkingarinnar og það hlýtur að vera krafa okkar að ráðherra málaflokksins, eða sá sem gegnir fyrir hann núna, sé viðstaddur. Ég átti samtal við menntamálaráðherra í dag út af myrkraverkum hans við sameiningu framhaldsskóla og var það ágætt sem kom fram þar. Málið hefur þó heldur betur fengið annan blæ núna vegna þess að Hafnarfjarðarbær fékk Andra Árnason, þann virta lögmann, til að fara í gegnum þá sameiningu sem ráðherrann er að gera þar. Í niðurstöðum segir, með leyfi forseta: „Í lögskýringargögnum með lögum nr. 92/2008, um framhaldsskóla, er gert ráð fyrir að framhaldsskóli verði aðeins lagður niður með samþykki Alþingis.“ - Tilvitnun lýkur því að ég hef ekki meiri tíma. Virðulegi forseti. Þarf frekari vitnanna við? Ég vil biðja þann sem situr nú á forsetastóli að koma því til skila til yfirstjórnar þingsins að ég krefst þess að hæstv. menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson komi til umræðu á morgun í sérstakri umræðu við mig og aðra um þau myrkraverk sem hann er að vinna úti um allt land. [[Gripið fram í: Myrkraverk …]]
Herra forseti. Ég vil minna á að það er margbúið að óska eftir viðveru hæstv. forsætisráðherra við þessa umræðu. Við höfum áhuga á því að ræða við hann meðal annars þar sem hann hefur tengt kjaradeilur málinu. Ég held að það væri líka ástæða til að ræða aðeins við forsætisráðherra um samfélagsástandið, sem er mjög þungt og miklu þyngra en það ætti að vera á Íslandi í dag á þessum árstíma og í ljósi þess að ýmislegt hefur þó verið að leggjast með okkur undanfarin ár. Engu að síður er það svo að það leynist ekki nokkrum manni sem fer út á meðal almennings að það er þungt í þjóðinni. Þegar við bætast fréttir af framgöngu hæstv. menntamálaráðherra og ólögmætu einkavæðingarbrölti hans með Iðnskólann í Hafnarfirði og myrkraverkum, skemmdarverkum vil ég segja gagnvart námi á framhaldsskólastigi á landsbyggðinni þá eru ærin tilefni til að ræða aðra hluti en þetta, sem er í algeru tilgangsleysi enn þá haft á dagskrá og látið spilla og fordjarfa öll störf þingsins. Það er að verða alveg átakanlegt að meiri hlutinn skuli ekki ná áttum [[Forseti hringir.]]og sjá sóma sinn í því að hörfa af hólmi með þetta mál, því að það er löngu ljóst að þetta stríð vinnur meiri hlutinn ekki. Hann hefur engan málstað til þess og heldur ekki aðstöðu, því að við munum nýta rétt okkar til þess að sjá um að þessi óhæfa verði ekki.
Virðulegi forseti. Í ljósi þeirra tíðinda sem eru að koma hér varðandi sameiningu Iðnskólans í Hafnarfirði og Tækniskólans og álits um að þar sé ólögmætur gjörningur á ferð af hendi hæstv. menntamálaráðherra vil ég óska eftir því að lengd verði sérstök umræða sem ég hef óskað eftir við ráðherrann og verður haldin á morgun um miðstýrða styttingu framhaldsskólans, en gert er ráð fyrir hálftíma í þá umræðu, og að undir í þeirri umræðu verði að auki, til viðbótar við miðstýrða styttingu framhaldsskólans, sameining Iðnskólans í Hafnarfirði og Tækniskólans og aðförin að framhaldsskólum á landsbyggðinni. Það er nú svo að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur verið lítið við þingið og hefur verið mikið erlendis, þrátt fyrir þau myrkraverk sem hafa verið unnin. Ég óska því mjög eindregið eftir því, og í samræmi við þá umræðu sem hefur átt sér stað, að umræðan verði klukkutími og öll þessi óhæfuverk verði þar undir.
Forseti vill tilkynna að boðum hefur verið komið til hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. forsætisráðherra um að nærveru þeirra sé óskað í þingsal.
Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á því að taka undir þá bón sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir varpaði fram hér. Það er orðið mjög hvimleitt, svo sterkari orð séu ekki notuð, að við séum föst í fyrsta lagi við að ræða fundarstjórn forseta, fyrst og síðast eða fyrst og næstsíðast, síðast auðvitað þessa rammaáætlun og bölvaða breytingartillögu hv. atvinnuveganefndar. Það er samfélag í gangi fyrir utan þetta efni. Við eigum að vera að ræða annað og meira aðkallandi en þetta mál hér og nú, alla vega með þessari breytingartillögu. Þá vek ég athygli á því enn og aftur að minni hlutinn hefur ekkert sett sig upp á móti því að ræða Hvammsvirkjun, tillöguna sem hæstv. ráðherra lagði fram, heldur þessar breytingartillögur, vegna þess að þær eru ekki í samræmi við skilning margra á því hvernig ramminn á að virka og ramminn skal virka.
Virðulegi forseti. Ég vil ekki lengja þessa umræðu óþarflega en ég vildi koma hingað upp vegna þeirrar ábendingar sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir kom með að það er orðið dagljóst eftir atburði dagsins að umræðan sem hún hefur beðið um við hæstv. menntamálaráðherra þarf auðvitað að verða lengri á morgun og fara þarf yfir það mál miklu betur, ég held að við séum að tala um 3–4 tíma umræðu. Á Alþingi Íslendinga þarf að eiga sér stað umræða um menntastefnuna. Við höfum aldrei fengið efnislega umræðu við hæstv. ráðherra með einhverjum alvarlegum hætti um til dæmis ákvörðun hans frá því fyrir jól um að loka framhaldsskólunum fyrir fólki yfir 25 ára aldri. Það er þegar farið að hafa alvarleg áhrif. Það er ástæðan fyrir því að hann hefur núna tækifæri til að reka rýtinginn í litlu skólana úti á landi, vegna þess að hann er búinn að kippa undan þeim rekstrargrundvellinum með því að meina þeim að fá greitt fyrir nemendur yfir 25 ára aldri. Ekki er borgað fyrir fjórðung af nemendunum. Með þessu er komið í veg fyrir að tækifærin séu nýtt á landsbyggðinni. [[Forseti hringir.]]Um þetta hefur aldrei fengist umræða hér. Ég held að sú umræða þurfi að verða miklu lengri og forseti þarf að gera strax ráðstafanir til að rýma hér dagskrána á morgun.
Virðulegi forseti. Hvernig væru störfin í þinginu ef alltaf væru þessi uppþot ef hv. þingmenn væru ekki sáttir við einhverjar tillögur? Við deilum um lagatúlkun og mig langar að vitna aðeins í túlkun frá skrifstofu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins, með leyfi forseta: „Ítreka ber að lögin eru ekki skýr um þetta og e.t.v. gæti verið ástæða til að kveða skýrar á um þetta í lagatextanum. Halda ber því til haga að þar sem í greinargerð er vísað til að „áður en Alþingi fjallar um áætlunina liggi fyrir faglegt mat á virkjunarkostum og landsvæðum …““ „… að teknu tilliti til allra þeirra upplýsinga sem liggja fyrir úr fyrsta, öðrum og þriðja áfanga rammaáætlunar, og á grundvelli þess leggja fram rökstudda breytingu á röðun þessara virkjunarkosta ef niðurstaða Alþingis verður á þá leið að lokinni könnun málsgagna.“ Við deilum hér um óskýr lög, við deilum ekki um það. [[Forseti hringir.]]En eigum við ekki að halda umræðunni áfram? Og þegar við höfum lokið þessu eigum við þá kannski ekki að fara í að skoða þessi lög og kannski gera þau skýrari þannig að þessar deilur verði ekki næst?
Hæstv. forseti. Ef hv. þingmenn telja að einhver lög séu óskýr hlýtur að liggja beinast við að leggja fram tillögu til breytingar á þeim lögum og byrja á þeim endanum en ekki að koma með tillöguflutning inn í þingið þar sem aðeins ein umræða er eftir. Þá er náttúrlega verið að byrja alveg á kolröngum enda, ég vil beina því til hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar. Ég kvaddi mér hljóðs til að taka undir með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur því að ég held að það sé alveg nauðsynlegt að við höfum hér lengda umræðu á morgun um þá menntastefnu sem hæstv. menntamálaráðherra virðist vera að kynna alls staðar annars staðar en hér á Alþingi þar sem umræðan um hana á að fara fram. Þess vegna tek ég undir það að við þurfum lengda umræðu um það mál.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni fyrir að staðfesta það með tilvitnun að ráðuneytin telji þetta að minnsta kosti vera lagalega á gráu svæði, samanber það sem hann las upp úr áliti atvinnuvegaráðuneytisins. Þá kemur spurningin: Hvað á að njóta vafans? Það er ekki gott fyrir Alþingi, sjálfan löggjafann að vera beinlínis að störfum á lagalegu grásvæði og ættu þá ekki lögin að njóta vafans þegar Alþingi sjálft á í hlut, að það fari ekki að brjóta og vanvirða sín eigin lög? Þegar við bætist að náttúran er á bak við, á hún þá ekki líka að njóta vafans? Það er tvöföld varúðarregla, tvöföld varúðarástæða sem ætti að tryggja það að mönnum detti ekki svona málatilbúnaður í hug. Síðan vil ég spyrja hvort hæstv. forsætisráðherra, sem búið er að koma boðum til, gott og vel, en það var gert í gær og í gærkvöldi, gott ef ekki í fyrradag, en hann mætir ekki og þá þarf Alþingi að grípa til sinna ráða. Ef ráðherrann mætir ekki sem með réttmætum óskum er beðinn um að koma hingað til umræðu og gegna sínum þingskyldum [[Forseti hringir.]]þá tekur Alþingi til sinna ráða, tekur til dæmis viðkomandi mál af dagskrá eða bara hreyfir ekki við neinum [[Forseti hringir.]]stjórnarfrumvörpum fyrr en oddviti ríkisstjórnarinnar lætur svo lítið að mæta hér.
Forseti vill koma því til hv. þingmanna að þeir reyni að virða tímamörk.
Herra forseti. Ég hef stórar efasemdir um að það bæti eitthvað þessa umræðu að fá hæstv. forsætisráðherra hingað til hennar. Ég tel að við séum í miklu betri færum með að finna lausn á þessum hnút ein og sér en að fá hann. Hæstv. forsætisráðherra hefur þann leiða sið að hann getur aldrei ávarpað þingið án þess að missa sig í það að löðrunga mann og annan og hefur aldrei stillt hér til friðar. Ég tel að miklu betra sé að við reynum með rökum smám saman að sannfæra og sýna mönnum fram á að það sem hér er að gerast er á svig við lögin og þess vegna er ég algerlega ósammála hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni um að halda umræðunni áfram. Við eigum að fresta henni og reyna að finna lausn á málinu og síðan að taka til óspilltra málanna við að ræða það sem þarf að ræða, sem eru vinnudeilurnar, upplausnin í samfélaginu og verkföllin sem eru fram undan. [[Forseti hringir.]]Það á að vera hlutverk Alþingis á válegum tímum sem þessum.
Virðulegur forseti. Um fundarstjórnina er það að segja að árangurinn af því að hafa þetta mál á dagskrá dag eftir dag hefur auðvitað ekki verið neinn fyrir samfélagið en hann hefur verið býsna góður fyrir málið sjálft því að fundarstjórnin hefur verið býsna afhjúpandi. Ég held að það lýsi því best að hér eru ráðherrabekkirnir mér á báðar hendur auðir eftir nokkurra daga umræðu og stjórnarliðið hefur flúið, bæði þingflokkur Framsóknarflokksins og þingflokkur Sjálfstæðisflokksins úr salnum og sjást hér ekki við umræðuna nema einn og einn maður á stangli, því það hafa stjórnarliðar að meiri hluta til allir áttað sig á að breytingartillagan er handónýt og ekki í samræmi við lög og mun fremur spilla þeim hagsmunum en styrkja þá sem verið er að reyna að beita sér fyrir, þ.e. hagsmunum virkjananna.
Virðulegi forseti. Ég tek undir það að mikilvægt sé að ræða skólamál í þinginu og skólastefnu, eins og hér kom fram. Ég held að það sé mjög þarft verkefni fyrir þingið. Ég velti því fyrir mér hvort þessi tími sé réttur, ég var svo sem ekki búinn að hugsa það. En ef við viljum fá þá umræðu fram er mjög mikilvægt að við sköpum það svigrúm sem til þarf svo hún geti orðið að veruleika. Við höfum talað um það hér í þessum sal að við reynum þá að ná sátt og ljúka þessari umræðu sem fyrst. Það gerist með því að við setjumst við samningaborðið, ekki með því að kjósa um það. Við þurfum að gera það með samningum sem við getum öll sætt okkur sæmilega við og ég held að það sé í farvatninu að við gerum það ef vilji er til.
Herra forseti. Ég þarf ekki hv. þm. Ásmund Friðriksson til að segja mér til um minn rétt. Ég hef sem þingmaður rétt til að krefjast umræðu um hvaðeina sem ég vil við ráðherra, ef sérstök tilefni gefast. Sá réttur er veittur mér í þingsköpum. Ég kem aðallega upp til að taka að endingu undir það, með þeim stallsystkinum hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur og Árna Páli Árnasyni, að vitaskuld þarf að ræða þá atburði sem hér hefur verið upplýst um, þ.e. ólögmæta einkavæðingu hæstv. menntamálaráðherra á skólakerfinu með sérstökum hætti. Það er ekki hægt að þingið láti sér nægja hálftíma til þess. Hvort til þess þarf tvær, þrjár eða fjórar klukkustundir veit ég ekki, það þarf að vera lengri umræða en endranær vegna þess að það eru margir þingmenn sem hafa áhuga á að ræða þetta því að þetta er algert prinsippmál. Nú er komið í ljós, samkvæmt áliti lögmanns sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins hefur margsinnis notað, að það er ekkert um annað að ræða en lögbrot hjá hæstv. menntamálaráðherra.
Hæstv. forseti. Ég ætla að taka undir með síðasta ræðumanni. Það sem ég var ekki búinn að gera mér grein fyrir var að verið væri að einkavæða Iðnskólann í Hafnarfirði. Hitt eru dæmi sem ég hef tekið úr kjördæmi mínu og öðrum kjördæmum og vil ég þess vegna taka undir með hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni sem ræðir skólamálin og hvort ekki sé brýnt að fara í þetta mál. Mig langar að bæta við, því að ég hef talað mest um sameiningaráform menntamálaráðherra í mínu kjördæmi og á mínu svæði, og nefna eitt dæmi í viðbót. Ég vil spyrja hv. þm. Ásmund Friðriksson hvað honum finnst um að í áformum og vinnuáætlunum menntamálaráðuneytisins sé gert ráð fyrir að Framhaldsskólinn í Vestmannaeyjum verði sameinaður skólanum á Selfossi. Þetta er álíka vitlaust að mínu mati og að sameina Menntaskólann á Ísafirði og Fjölbrautaskólann á Sauðárkróki. Það er mest talað um það sem verið er að gera á Norðausturlandi núna. Þetta er áfangi 2 eða 3. [[Forseti hringir.]]Hvað finnst hv. þingmanni um áform hæstv. menntamálaráðherra, sem okkur bráðvantar að fá hingað til langrar umræðu um það myrkraverk sem hann er að vinna?
Forseti vill tilkynna að boðum hefur verið komið til hæstv. umhverfisráðherra og er að von á honum á næsta klukkutíma eða svo. Boðum hefur einnig verið komið til hv. þm. Jóns Gunnarssonar, formanns atvinnuveganefndar, og er hann sömuleiðis væntanlegur innan tíðar.
Virðulegur forseti. Ég hafði svo sem ekki velt þessum skólamálum sérstaklega fyrir mér og hef í rauninni ekki fengið annað en stutta kynningu í gær. Ég hef ekki velt því fyrir mér hvort Framhaldsskólinn í Vestmannaeyjum verði hluti af skólanum á Selfossi og hafði auðvitað ekki séð það fyrir mér. Ég hafði aftur á móti séð fyrir mér að Vestmannaeyjar, þar með skólakerfið, heilbrigðisþjónustan, gætu verið mjög öflug og góð staðsetning fyrir marga Sunnlendinga sem vilja sækja til Eyja, eins og íbúa á Hellu, Hvolsvelli og Vík sem vilja sækja ýmsa þjónustu þangað. Með bættum samgöngum væri það að sjálfsögðu kostur. Ég hafði ekki séð fyrir mér að sá skóli yrði sameinaður einhverjum öðrum skóla. Það þarf að fara yfir áður en ég … [[Gripið fram í.]]Ég ætla ekki að gefa yfirlýsingu í þessum stól, spurningin kemur óvænt, en ég hafði ekki séð þetta þannig fyrir mér. Þrátt fyrir að ég sé almennt hlynntur ýmsum sameiningum held ég að við þurfum öll að fara mjög varlega í þær. Ég velti þá fyrir mér: Af hverju eru skólarnir í höfuðborginni, sem eru hvor sínum megin við götuna, ekki sameinaðir?
Virðulegi forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um það mikilvæga mál sem er til meðferðar hér á Alþingi. Þetta er fyrsta ræðan mín um málið og ég vil þess vegna reyna að fara yfir það í heild sinni. Í fyrsta lagi skiptir máli að undirstrika að stjórnarmeirihlutinn hafði það í hendi sér að tryggja framgang samstöðu um rammaáætlun og um nýjan virkjunarkost, Hvammsvirkjun, sem fólst í hinni upphaflegu tillögu hæstv. umhverfisráðherra. Það er athyglisvert að heyra málafylgju hæstv. þáverandi umhverfisráðherra, Sigurðar Inga Jóhannssonar, fyrir tillögunni í haust, þegar hann rökstuddi af hverju einungis væri gerð tillaga um Hvammsvirkjun og þegar hann mælti gegn fyrstu hugmyndum meiri hluta atvinnuveganefndar um að grauta fleiri virkjunarkostum inn í málið. Þá útskýrði þáverandi umhverfisráðherra svo vel hversu miklu það skipti að fara fram með málið í réttu formi og réttum framgangi og að gæta þess að grípa ekki fram fyrir hendur verkefnisstjórnarinnar. Í umræðunni höfum við í stjórnarandstöðunni bent á þá staðreynd að ákvörðunin stenst ekki lagagrunninn um rammaáætlun. Þegar við höfum bent á það höfum við oft heyrt, frá meiri hluta atvinnuveganefndar og forustumönnum ríkisstjórnarinnar, tilvísanir til þess hvernig mál gengu fram á síðasta kjörtímabili. Þar er ólíku saman að jafna. Annars vegar var þar um að ræða að halda lengur í biðflokki nokkrum virkjunarkostum en ekki flytja þá yfir í nýtingarflokk. Hér er verið að tala um að flytja virkjunarkosti úr biðflokki frá verkefnisstjórn, sem er að vinna með rannsóknir, yfir í nýtingarflokk. Það þýðir að þeir verða þá ekki rannsakaðir af verkefnisstjórninni. Þar með er um óafturkræfa aðgerð að ræða. Í annan stað vil ég rifja upp að í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar er að finna afskaplega góða málsvörn fyrir síðustu ríkisstjórn og það verklag sem hún viðhafði að þessu leyti. Á bls. 2 í álitinu segir meiri hluti nefndarinnar - ég ítreka að það eru þeir ágætu félagar, þingmenn stjórnarmeirihlutans í málinu. Þar segir: „Í samræmi við ákvæði til bráðabirgða í lögunum voru drög að gildandi tillögu til þingsályktunar send til umsagnar sumarið 2011 af hálfu þáverandi iðnaðarráðherra.“ Það var með öðrum orðum sérstakt bráðabirgðaákvæði í lögunum um rammaáætlun sem gerði ráð fyrir að drög að fyrstu þingsályktunartillögunni yrðu send til umsagnar og að tekið yrði tillit til þeirra umsagna. Ég held síðan áfram að vitna í hv. þingmenn Jón Gunnarsson, Ásmund Friðriksson og Pál Jóhann Pálsson: „Með hliðsjón af athugasemdum sem bárust í umsagnarferlinu voru gerðar nokkrar breytingar á drögunum áður en tillaga til þingsályktunar var lögð fyrir þingið.“ Það er eiginlega ekki hægt að lýsa þessu ferli betur en þeir hv. félagar gera. Það var sérstakur lagarammi, bráðabirgðaákvæði, um þetta fyrsta rammaáætlunarferli. Ákveðið var að fella út virkjunarkosti vegna þess að þeir féllu utan gildissviðs laga um verndar- og orkunýtingaráætlun og með þá kosti sem fluttir voru úr nýtingarflokki í biðflokk var farið að fullu og öllu að lagarammanum eins og hann var. Í því máli sem hér um ræðir er gripið fram fyrir hendur verkefnisstjórnarinnar. Óþolinmæði meiri hluta atvinnuveganefndar er slík. Hún er ekki tilbúin að ganga þá leið sem hæstv. umhverfisráðherra, bæði sá fyrri og sá sem nú situr, hafa markað, að gefa verkefnisstjórninni færi á að vinna vinnuna sína. Það eru ýmsar leiðir til að greiða fyrir því. Ef afgreiðsla þessa máls hefði til dæmis tekist hratt og örugglega hefðu það verið ákveðin skilaboð til verkefnisstjórnarinnar sem og ef fullnægjandi fjárveitingar hefðu verið settar í rannsóknir. Það hefði líka greitt fyrir málum. Ég er hér með útprentun af vef verkefnisstjórnar þar sem er að sjá tímaáætlun síðari hluta 3. áfanga. Verkefnisstjórn gerir að óbreyttu ráð fyrir því að skila 27 kostum, greindum, til ráðherra 1. september 2016, eftir ár héðan í frá. Það er nú ekki meira. Eftir atvikum væri hægt að flýta því með því að auka fjárveitingar til verkefnisstjórnar ef menn telja þetta ekki nægt, en það er nú ekki nema ár héðan í frá og þetta getur þá verið fyrsta mál ríkisstjórnar á nýju hausti. Í gildandi lögum er gert ráð fyrir því að verkefnisstjórn ljúki við vinnslu mála og niðurstaðan úr meðförum þingsályktunartillögunnar á síðasta kjörtímabili var að fella tiltekna kosti í biðflokk og fela verkefnisstjórn frekari umfjöllun þar um, ásamt og með öðrum þeim kostum sem eru í biðflokki. Þar eru þeir nú. Það kemur skýrt fram í umsögn Skipulagsstofnunar að ekki eru efnislegar forsendur fyrir því að taka málið, með þeim hætti sem gert er ráð fyrir hér af hálfu meiri hluta atvinnuveganefndar, úr höndum verkefnisstjórnarinnar. Samband íslenskra sveitarfélaga gerir alvarlegar athugasemdir við það. Það telur mjög mikilvægt að verkefnisstjórnin fái tækifæri til að ljúka vinnu sinni. Það sama segir Alþýðusamband Íslands, þó að hæstv. forsætisráðherra og fleiri þingmenn úr stjórnarliðinu reyni að ljúga einhverri annarri afstöðu upp á Alþýðusamband Íslands. Þvert á móti segir Alþýðusambandið mjög skýrt í umsögn sinni að það standi vörð um að verkefnisstjórnin fái að vinna þetta verk og skila því af sér. Skýrast má þó sjá sönnun þess að ekki er farið með réttum lagalegum hætti í málinu í umsögn í minnisblaði umhverfis- og auðlindaráðuneytis til atvinnuveganefndar frá 27. nóvember 2014. Þar segir sérstaklega, með leyfi forseta: „Þar sem verkefnisstjórn fjallaði ekki efnislega um fimm tilgreinda virkjunarkosti“ - og nú sting ég inn Skrokköldu - „eins og lög nr. 48/2011 gera ráð fyrir, séu umræddir virkjunarkostir enn þá í umfjöllun hjá verkefnisstjórn að mati umhverfis- og auðlindaráðuneytisins. Verkefnisstjórnin hefur ekki skilað tillögu um flokkun þessara kosta til ráðherra og þingsályktunartillagan sem nú liggur fyrir Alþingi tekur ekki til þeirra kosta. Það er því mat umhverfis- og auðlindaráðuneytisins að lög nr. 48/2011 geri ekki ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar hefur ekki farið fram hvað þá varðar.“ Skýrar er varla hægt að komast að orði af ráðuneyti um að framganga meiri hluta atvinnuveganefndar sé ekki í samræmi við lög. Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson sagði hér í morgun að svokallaðir sérfræðingar vildu komast að niðurstöðu um einstaka virkjunarkosti. Þetta er nákvæmlega orðfærið og nálgunin sem við erum að reyna að komast út úr með rammaáætlun. Það er alveg öruggt að ef við höfum efasemdir um sérfræðingana sem falið er að meta virkjunarkosti þá er enn frekar ástæða til að efast um sérfræðikunnáttu þingmanna til að flokka virkjunarkosti. Og hv. þm. Jón Gunnarsson og aðrir félagar hans í meiri hluta atvinnuveganefndar eru svo sannarlega „svokallaðir sérfræðingar“. Við getum ekki leyft þingmönnum, við meðferð þingsályktunartillagna, að setja sig í hlutverk sem verkefnisstjórn er falið með lögum, samkvæmt gildandi lögum í landinu. Það verður að vera þannig að verkefnisstjórnin fái að sinna sínu lögbundna hlutverki og svokallaðir sérfræðingar úr hópi þingmanna geta ekki komið þar í stað. Hann vekur líka athygli sá fruntaskapur sem meiri hluti atvinnuveganefndar sýnir ráðherranum í málinu. Nú var búið að ganga gegnum umræðu hér í haust um þetta mál þegar hugmyndir voru um fjölgun virkjunarkosta í átta. Við vorum búin að eiga um þetta rökræðu hér í þingsal og hæstv. þáverandi umhverfisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, hafði tekið af skarið um að það væri bara einn kostur sem efnisleg rök væru til að afgreiða. Það er mjög sérstakt að þegar síðan kemur nýr umhverfisráðherra skuli menn ákveða að setja henni stólinn fyrir dyrnar og niðurlægja hana á þann hátt sem meiri hluti atvinnuveganefndar hefur gert. Maður hlýtur að spyrja sig: Hvers konar skilaboð eru þetta til hæstv. umhverfisráðherra og hvaða virðing er umhverfisráðherra sýnd með því að meiri hluti í atvinnuveganefnd setji sig gegn þeirri tillögu sem hún ber stjórnskipulega ábyrgð á og sem hún hefur algerlega lýst hvernig hún mundi vilja sjá afgreidda í gegnum þingið? Ég held satt að segja að það sé leitun í þingsögunni að annarri eins niðurlægjandi framgöngu gagnvart ráðherra eins og meiri hlutanum hefur þótt sér sæma að sýna hæstv. umhverfisráðherra Sigrúnu Magnúsdóttur. Mér finnst þetta satt að segja alveg til skammar. Ég hlýt að spyrja þingmenn Framsóknarflokksins hvernig þeir geti leyft því að viðgangast að komið sé fram við þingmann og ráðherra úr þeirra hópi með þessum hætti, sérstaklega vil ég nefna kvenkynsþingmenn Framsóknarflokksins. Er það eðlilegt að komið sé fram við konu í ráðherrahópi með þessum hætti, að henni sé stillt upp við vegg af einhverjum fruntakörlum og eigi bara að sætta sig við það sem að henni er rétt og að gengið sé beint gegn þeim línum sem hún leggur um afgreiðslu þessa máls sem eru á hennar stjórnskipulegu ábyrgð hér á Alþingi? Ég hef verið ráðherra. Ég veit að þingið hefur forræði mála í höndum eftir að ráðherra hefur lagt það fram. En það er líka þannig, þegar meirihlutastjórn er við völd, að ef þingið kollvarpar uppleggi ráðherra þá felast í því skýr skilaboð til ráðherrans og mér finnst hæstv. umhverfisráðherra Sigrún Magnúsdóttir ekki hafa unnið til þess að fá þessar trakteringar frá félögum sínum svo að það sé sagt hér hreint út. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson sagði hér áðan að það þyrfti að gera lögin skýrari, það væri ástæða til þess. Hvergi er að finna í lögunum eins og þau standa nokkra glufu til að draga þá ályktun að þingnefnd geti komið í staðinn fyrir verkefnisstjórn. Ef menn hafa raunverulega áhuga á því að vanda til verka þá er það það fyrsta sem löggjafinn á að gera að gæta þess að fara ekki við meðferð málsins inn á grátt svæði gagnvart lögum. Ég er búinn að lesa hér upp álit umhverfis- og auðlindaráðuneytisins, sérstaklega um einn kost sem enn er til meðferðar í þessari tillögu, Skrokköldu, þar sem ráðuneytið segir beinlínis að það standist ekki lögin. Og af hverju þarf þá að breyta lögunum til að taka algerlega af allan vafa um að menn megi ekki brjóta þau þegar fyrir liggur að þeir eru að brjóta þau? Af hverju sýna þingmenn stjórnarmeirihlutans í atvinnuveganefnd ekki bara þann manndóm að draga tillöguna til baka og standa vörð um hina upphaflegu tillögu? Hún mundi fá aukinn meiri hluta í þingsal og þingmenn stjórnarmeirihlutans gætu þá barið sér á brjóst fyrir að hafa tryggt framgang tillögu um virkjun í sátt við þing og þjóð. Er ekki til einhvers unnið að ná þeim árangri, spyr ég. Það er gríðarlega mikilvægt að hafa löglegt ferli í þessu máli, lagalega rétt ferli. Það er ekki bara mikilvægt til að tryggja samfélagssáttina, sem ég hef svo oft rætt um, binda enda á deilur, finna góða leið til að ljúka þessum ágreiningi af því að öll viljum við bæði hafa góða náttúru, njóta hennar og hafa rafmagn. Í grunninn snýst þessi ágreiningur um það hvar við ætlum að setja markalínurnar þarna á milli. Ég held að enginn vilji virkja allt og ég held að enginn vilji ekkert virkja. Og enginn vill friða allt og enginn vill að ekkert verði friðað. Við hljótum, ef við mundum vilja standa vörð um þetta ferli, að geta fundið þennan skurðpunkt saman í friði og sátt. Til þess var kerfið búið til og þess vegna er það mikilvægt til að setja niður deilur í samfélaginu. En það er líka mikilvægt til að tryggja umgjörð utan um orkunýtingu okkar. Nú ætla ég að koma að stærsta misskilningnum og stærsta gönuhlaupinu í málflutningi meiri hluta atvinnuveganefndar. Með því að fruntast svona fram og brjóta lögin eins og meiri hlutinn er að gera blasir sú hætta við að ekki bara taki hér við áralöng átök og kærumál og dómsmál um réttmæti þessara virkjunarkosta heldur líka sú staðreynd að jafnvel þó að þessar virkjanir yrðu reistar fengjum við ekki gott verð fyrir orkuna úr þeim. Erlend fyrirtæki, sem vilja kaupa þessa orku, vilja nefnilega að tryggt sé að hennar sé aflað með réttum hætti og ekki sé gengið á náttúruna. Alveg eins og við höfum upplifað, þegar menn ætluðu sér skemmri skírn með fiskveiðiauðlindina, juku kvótann þvert á fiskveiðiráðgjöfina - hvað gerðist þá? Fiskurinn féll í verði því að það vildi enginn kaupa hann af því að ekki var tryggt að hans hefði verið aflað í samræmi við réttar leikreglur. Það sama mun gerast með orkuna úr þessum virkjunum. Hún verður afsláttarorka vegna þess að kaupendurnir munu ekki geta tryggt það, munu ekki geta fengið tryggingu fyrir því, að hún flokkist sem græn orka vegna þess að það var í krafti skemmri skírnar og þess að gengið var á svig við réttar leikreglur sem byggingin var leyfð. Það mun þá þýða að kaupendurnir munu ekki geta selt afurðir sínar þannig að þær hafi verið unnar með hreinni grænni orku. Þetta er stóra málið sem við stöndum frammi fyrir. Tillaga atvinnuveganefndar felst í að slátra gullgæsinni, að ganga fram með þeim hætti að það samrýmist ekki lagareglum um virkjanir og tefla því þar með í tvísýnu að við getum selt þessa orku sem orku sem aflað hefur verið með grænum og sjálfbærum hætti. Ég bið meiri hluta Alþingis, ég bið þingmenn stjórnarflokkanna að hugsa nú: Er þetta gönuhlaup þess virði þegar við horfum á þessa tímaáætlun? 1. september 2016 mun verkefnisstjórn afhenda ráðherra tillögu um 27 kosti og það er enginn orkuskortur í landinu. Það er ekki eitt verkefni sem ekki er hægt að skrifa undir samninga um vegna þess að orku vanti. Ef Hvammsvirkjun færi hér í gegn, með atkvæðum ríflegs meiri hluta þings á morgun, væri verið að senda skýr skilaboð ef því fylgdi til dæmis aukafjárveiting til verkefnisstjórnar til að tryggja að hægt væri að ganga frá málum á réttum tíma, og væru það enn skýrari skilaboð um að menn væru búnir að ákveða að halda áfram að afla grænnar orku á sjálfbærum forsendum. Er það ekki betri leið en þessi ósköp? Hvernig geta menn réttlætt það að fara áratugi aftur í tímann í einhverjum fáránlegum jarðýtu- og gröfuleik? Róta og moka án nokkurrar fyrirhyggju þegar í boði er að fara að réttum leikreglum og tryggja hámarksverð fyrir orkuna.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hann kom inn á ýmsa hluti, þar á meðal það að við værum ekki alveg orkulaus í þessu landi og við hefðum úr ýmsu að spila nú þegar. Komið hefur fram í umræðunni að við eigum í pípunum samtals með væntanlegum virkjunum um 535 megavött. En ég vil spyrja hv. þingmann út í friðlýsingar svæða. Hann talaði um að leggja þyrfti aukið fé í verkefnisstjórn svo hún gæti staðið við að skila niðurstöðum 1. september 2016 eins og hún áætlar, en komið hefur í ljós að ekkert hefur verið lagt í friðlýsingar svæða frá árinu 2013, á síðustu fjárlögum fyrri ríkisstjórnar. Þá voru lagðar 28 milljónir í friðlýsingar. Núna hefur ekkert fjármagn [[Forseti hringir.]]verið lagt í friðlýsingar. Verður ekki að hafa jafnvægi þarna á milli?
Virðulegi forseti. Jú, það er mjög mikilvægt. Og það er annað áhyggjuefni að með því að svelta fjárveitingar til friðlýsinga hefur ríkisstjórninni tekist að halda kostum með þeim hætti að orkufyrirtækin og Orkustofnun telja rétt að vera stöðugt að fara fram á endurmat á þeim vegna þess að þeir hafa ekki verið friðlýstir. Með því að fjármagn hefur ekki verið sett til friðlýsinga þá nær rammaáætlun ekki að fullu leyti markmiðum sínum. Það er auðvitað svo annar kantur hinum megin. Þess vegna er mjög mikilvægt að setja fjárveitingar í allt þetta ferli, til verkefnisstjórnarinnar til að vinna að rannsóknum og í friðlýsingar, þannig að kostir sem raunverulega verða settir í verndarflokk fari í friðlýsingu.
Herra forseti. Nákvæmlega. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart neðri hluta Þjórsár sem hefur verið mikið í umræðunni. Komið hefur fram hjá sumum að búið sé að rannsaka allt og hægt sé að drífa í því að virkja þar, þ.e. Holta- og Urriðafossvirkjun. En menn eru ekki sammála um það. Þess vegna voru þeir kostir í neðri hluta Þjórsár einmitt settir í bið. Það hefur líka komið fram að það allt er ekki fullrannsakað, þess vegna treysti verkefnisstjórn 3. áfanga sér ekki til að skila þeim kostum áfram þegar ráðherra fékk tillögu um Hvammsvirkjun. Veiðimálastjóri hefur sagt að ef svokölluð seiðafleyta virki ekki þá gætu um 88% laxastofnsins í Holtavirkjun og um 52% laxastofnsins í Urriðafossvirkjun [[Forseti hringir.]]verið í hættu. Eigum við að taka þessa áhættu að órannsökuðu máli?
Virðulegi forseti. Nei, við eigum ekki að taka þessa áhættu að órannsökuðu máli. Nú er ég bæði náttúruverndarsinni og orkunýtingarsinni og vil að við nýtum orku en í sátt við landið. Ég ætla að lýsa því að mér hefur sjaldan liðið og aldrei liðið jafn vel með að nálgast upplýsingar um einhvern virkjunarkost og um Hvammsvirkjun eftir að honum er skilað úr höndum verkefnisstjórnar. Maður veit að búið er að biðja verkefnisstjórn um að fara aftur yfir málið og hún kemur með niðurstöðu þar sem hún færir ítarleg rök fyrir kostinum. Það er þess vegna sem ég og við í Samfylkingunni treystum okkur til að styðja þann kost í nýtingarflokk. En það er nákvæmlega af sömu ástæðu sem við erum ekki tilbúin að svo stöddu að segja það sama um Holtavirkjun, hvað þá Urriðafoss þar sem [[Forseti hringir.]]ýmsar stórar efasemdir eru enn þá uppi, jafnt að því er varðar náttúruverndargildi fossins sem og laxastofninn.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og fagna því að vera hér í málefnalegri umræðu. Það er mikið vísað í skjal frá umhverfisráðuneytinu. Ég vil vísa í það líka, en þar segir: „Að mati ráðuneytisins getur þingið, að teknu tilliti til laga nr. 48/2011, lagt til breytingar á flokkun þeirra virkjunarkosta sem tillagan tekur til, enda hafi kostirnir fengið umfjöllun verkefnisstjórnar í samræmi við ákvæði laganna.“ Hér er umsögn frá Orkustofnun: „Tillagan er í samræmi við faglega niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar og upphaflega þingsályktunartillögu. Þar var þremur virkjunarkostum í vatnsafli á Suðurlandi, þ.e. Urriðafossvirkjun, Hvammsvirkjun og Holtavirkjunum, öllum í Þjórsá, raðað í orkunýtingarflokk, enda var um að ræða virkjunarkosti sem voru meðal þeirra hagkvæmustu og best rannsökuðu. Þessir kostir voru hins vegar fluttir úr orkunýtingarflokki í biðflokk í meðförum Alþingis, árið 2013, án þess að faglegum forsendum sem lágu til grundvallar mati faghópa væri hnekkt.“ [[Forseti hringir.]] Hvað segir hv. þingmaður um þessa aðgerð?
Virðulegi forseti. Ég segi það um þessar umsagnir annars vegar að þær eru ekki í samræmi við lýsingu hv. þingmanns og félaga hans í meiri hlutanum á afgreiðslu mála á síðasta kjörtímabili, því í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar, sem hv. þingmaður stendur að, er skýrt tekið fram að sú afgreiðsla hafi verið í fullu samræmi við gildandi lög, hafi byggt á bráðabirgðaákvæði laganna og byggt á efnislegum rökum. Hitt sem ég ætla að segja um þetta er: Hv. þingmaður passaði sig á að nefna ekki þá staðreynd að umhverfisráðuneytið segir með algjörlega skýrum hætti, ráðuneyti umhverfismála, að það standist ekki lögin að gera tillögu um Skrokköldu. Ég vil spyrja hv. þingmann á móti: Af hverju kaus hæstv. umhverfisráðherra eftir mikla yfirlegu ekki að gera [[Forseti hringir.]]tillögu um neitt annað en Hvammsvirkjun? Af hverju lagði hæstv. þáverandi ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson ekki neitt annað til?
Ekki veit ég það af hverju hann lagði ekki fleiri kosti til en hann hafði minnihlutaálit sem hann hefði getað stuðst við. En þessi virkjunarkostur, Skrokkalda, hefur hlotið og hlaut fulla umfjöllun hjá verkefnisstjórn rammaáætlunar 2, þannig að hún hefur hlotið fulla umfjöllun. Mig langar að benda hv. þingmanni aðeins á kjarna málsins. Í umsögn Orkustofnunar segir, með leyfi forseta: „Með því að flytja umrædda virkjunarkosti úr Þjórsá úr nýtingarflokki í biðflokk, var, að mati Orkustofnunar, markmiðum um sjálfbæra uppbyggingu raforkuframleiðslunnar stefnt í hættu. Þrýstingur á hraðari nýtingu jarðvarmans mundi aukast án þessara vatnsaflsvirkjunarkosta. Þar með yrði það tæknilega og efnahagslega öryggi og sú hagkvæmni, sem fæst með því að virkja samhliða jarðhita og vatnsafl, ekki fyrir hendi. Orka í sífelldri endurnýjun sem ekki er beisluð í vatnsföllum er glötuð meðan orku í jarðvarmalindum má að einhverju leyti [[Forseti hringir.]]líta á sem forða …“ Ég segi: Hver er að slátra gullgæsinni? Þarna skila fagmenn [[Forseti hringir.]]og faghópar ákveðinni heildarlausn, að virkja jafnhliða [[Forseti hringir.]]vatnsafl og jarðvarma. [[Forseti hringir.]]Af hverju að hunsa það?
Forseti brýnir fyrir þingmönnum að virða tímamörk.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður verður að horfast í augu við það að í minnisblaðinu frá 27. nóvember segir umhverfisráðuneytið að Skrokkalda hafi ekki fengið meðferð hjá verkefnisstjórn. Þar segir að verkefnisstjórn fjallaði ekki efnislega um Skrokköldu. Það er því mat ráðuneytisins að lögin geri ekki ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta. Skýrara verður það ekki. [[Gripið fram í.]] Virðulegi forseti. Hv. þingmaður og meiri hluti nefndarinnar getur ekki sett sig í eitthvert dómarasæti yfir ráðuneytinu og túlkun ráðuneytisins á gildandi lögum. Það er ekki þannig. Þá verður hv. þingmaður leggja fram lagabreytingartillögu og breyta lögunum. Það er verið að slátra gullgæsinni með því að tefla í tvísýnu lögbundnu ferli sem tryggir hámarksverð fyrir orkuna, tryggir að við getum selt hana sem græna orku. Það er verið að bjóða hættunni heim með því að ráðast í stórkarlalegar [[Forseti hringir.]]framkvæmdir án efnislegrar greiningar. Það er hin stóra atlaga að efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar sem hv. þingmaður og félagar hans í meiri hlutanum standa að.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og erum við nú á sama máli í þessu. Það sem við erum auðvitað að gagnrýna er að meiri hluti nefndar skuli taka fram fyrir hendurnar á verkefnisstjórn og ákveða að setja virkjunarkosti í nýtingarflokk sem verkefnisstjórn er ekki búin að fjalla um, þ.e. hún hefur ekki klárað vinnuna. Meiri hlutinn segir réttilega að sumir af þeim virkjunarkostum hafi fengið umfjöllun, það liggi fyrir gögn um þá, en þá veltir maður fyrir sér: Er nóg að verkefnisstjórnin hafi að einhverju leyti fjallað um virkjunarkost og þá getur Alþingi einhvern veginn gripið inn í, meiri hluti nefndarinnar? Er þá nóg að ferli hafi verið í gangi í tvo mánuði, átta mánuði, eða hver á að ákveða það? Er ekki eðlilegast að verkefnisstjórnin klári vinnuna sína? Maður skilur ekki alveg hvað hastar [[Forseti hringir.]]núna. Veit hv. þingmaður hvort það er skortur á fjármagni, eða hvaða [[Forseti hringir.]]óþolinmæði er þetta? Af hverju getur verkefnisstjórn [[Forseti hringir.]]ekki fengið að klára vinnuna?
Virðulegi forseti. Ég á í sjálfu sér engin svör við því. Ég sýndi þessa skyggnu áðan sem sýnir hversu stutt er í að verkefnisstjórn á að komast að niðurstöðu. Mér finnst það líka sérkennilegt í ljósi umræðunnar sem við áttum hér fyrir áramót þegar fyrst var rætt um átta virkjunarkosti. Ég verð að segja alveg eins og er, eins og ég rakti áðan, maður hlýtur að spyrja sig hvort þetta sé fruntagangur í garð nýs umhverfisráðherra og hvort þetta endurspegli einhverja flokkadrætti í stjórnarliðinu. Það eru engin efnisleg rök fyrir málinu þegar í hendi er að verkefnisstjórn mun að óbreyttu skila niðurstöðu um 27 kosti eftir ár, þá höfum við fulla tryggingu fyrir því að farið sé að öllum réttum leikreglum, þá er búið að róa fyrir hverja vík og við getum verið fullkomlega viss um það að við getum selt þessa orku sem græna orku á hámarksverði. Ég skil ekki hvers vegna [[Forseti hringir.]]menn vilja tefla því í tvísýnu.
Virðulegi forseti. Þeir sem eru gagnrýnir á rammaáætlun finnst of langt gengið og að endalaust sé verið að kalla eftir meiri rannsóknum. Rökin á móti eru að við viljum stíga varlega til jarðar og að kannski sé betra að fara offari í rannsóknum en hitt. Þá veltir maður fyrir sér: Ef menn eru ósáttir við það, ætti þá ekki frekar að breyta lögunum? Það færi þá sína hefðbundnu leið í gegnum þingið, umsagnarferli og þrjár umræður og allt það, í staðinn fyrir að menn séu ósáttir við ferlið og skemmi það þá bara. Nú erum við í rauninni að segja að við getum á hvaða tímapunkti sem er tekið einhverja virkjunarkosti sem eru einhvers staðar í ferlinu og gert eitthvað við þá, ef þetta nær fram að ganga. Tekur hv. þingmaður undir að ferlið sé þunglamalegt og kannski of flókið?
Virðulegi forseti. Mér þykir það ekkert sérstaklega flókið ef skila á efnislegri niðurstöðu um 27 kosti 1. september á næsta ári. Ég verð bara að segja, hversu mikið geta menn lifað í núinu? Við erum að fara að byggja virkjanir sem eiga að standa til áratuga og eiga að mala okkur gull, vonandi í 100 ár. Sogsvirkjanirnar eru enn þá að mala okkur gull og munu gera það um ókomin ár og örugglega í mörg hundruð ár ef menn endurnýja túrbínurnar þokkalega og smyrja þær með koppafeiti. Þannig að ég sé ekki vandamál við það. Ég held hins vegar að það sé hárrétt sem hv. þingmaður vekur máls á að með þessu fordæmi er í sjálfu sér hægt að velta hvaða virkjunarkosti sem er inn í hvaða mál sem er, hvenær sem er. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson sagði hreint út áðan að hann teldi að það væri enginn vandi að bæta Skrokköldu við, þrátt fyrir að fyrir liggi frá umhverfisráðuneytinu [[Forseti hringir.]]að ekki sé hægt að bæta Skrokköldu við. Það er túlkun [[Forseti hringir.]]ráðuneytisins, sem fer með túlkunarvald laganna. [[Forseti hringir.]]Ja, þá er búið að skapa það [[Forseti hringir.]]fordæmi að það má demba Gullfossi inn næst, eins og ég hef margsinnis varað við.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. þm. Árna Páli Árnasyni kærlega fyrir ágæta ræðu. Ég fagna því að við erum á svipuðum stað í þessum málum, við erum báðir náttúrusinnar og við erum kannski virkjunarsinnar, þótt maður vilji ekki endilega kalla sig það. Mig langar að spyrja hv. þingmann um ummæli eða bókun Elínar Líndal, sem var í nefndinni. Hún sagði orðrétt: „Nægileg gögn voru í nefndinni um kostina þrjá í Þjórsá, að þeir færu í nýtingarflokk, og gagnvægisaðgerðir Landsvirkjunar trúverðugar og góðar. Það var búið að raða rammaáætlun 2 svo verkefni rammaáætlunar 3 var bara að bæta við upplýsingum sem voru til góðs og því auðveldar að taka ákvarðanir.“ Hún segir síðar: „Röðun kosta var breytt með pólitískum hætti af þinginu.“ Mig langar að spyrja hv. þingmann um ummæli hennar.
Virðulegi forseti. Í umræðum og atkvæðagreiðslu um 2. áfanga rammaáætlunar rakti ég það einmitt að ég teldi mestar efasemdir um neðri hluta Þjórsár og ég vildi skýr efnisleg rök fyrir því að það væri réttlætanlegt að fella þær virkjanir í biðflokk. Niðurstaða mín var sú að það væru nægjanlega mikil rök fram komin um Urriðafossvirkjun sérstaklega og laxastofnana þar, eðlilegt væri að rannsaka það frekar. Ég taldi líka mikilvægt til að trygga sátt um málið og mæta þeim athugasemdum sem komið höfðu fram í því athugasemdaferli sem var lögbundið að vinna það til sáttarinnar að tekinn yrði viðbótarsnúningur og róið fyrir hverja vík í þessu máli í rannsókn. Niðurstaðan af því er jákvæð. Hvammsvirkjun er komin hér inn. Um hana er víðtæk sátt í samfélaginu. Það er svona sem menn vinna [[Forseti hringir.]]til þess að ná árangri; menn hlusta á áhyggjuraddir, menn róa fyrir hverja vík og ná árangri. Það er hin skynsamlega og rökrétta leið.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að við erum enn á sömu blaðsíðu, ég og hv. þingmaður, það er um að gera. Við erum sammála um að rannsóknirnar eru mikilvægar og góðar. Þess vegna kom mér það svolítið á óvart þegar Veiðimálastofnun kom til okkar í nefndinni og sagði okkur að rammaáætlun 3 hefði ekki boðað þá til fundar, talið að nóg væri komið af gögnum og byggði á þeim gögnum sem höfðu verið unnin fyrir rammaáætlun 2. Samkvæmt upplýsingum þeirra segja starfsmenn Veiðimálastofnunar og sérfræðingarnir þar að hægt væri að rannsaka Þjórsá í 100 ár í viðbót, gera 100 skýrslur og niðurstaðan mundi alltaf verða gagnrýniverð. Þeir telja að það verði ekki rannsakað meira. Við erum sem betur fer sammála um að laxastofninn er mikilvægur og við þurfum að ganga að þessu með varúð. En hver er skoðun hv. þingmann á áliti Veiðimálastofnunar um að þetta sé að fullu rannsakað og hafi [[Forseti hringir.]]auðvitað komið í ljós við rammaáætlun 3 þar sem ekki var leitað til stofnunarinnar um málið?
Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það að út af fyrir sig er hægt að rannsaka alla hluti endalaust. Það er enginn vafi á því. Ég hefði því þungar áhyggjur ef verkefnisstjórn skilaði ekki almennt af sér kostum, en það gerir hún. Hún er að skila núna Hvammsvirkjun með mjög góðum rökum og mjög góðum rökstuðningi. Ég hef engar efasemdir um að hún muni skila 27 kostum 1. september á næsta ári. Ég hef engar efasemdir um að hún muni eins fljótt og hún mögulega getur skila af sér Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun, ef það verður fyrr en 1. september á næsta ári. Það er einfaldlega hennar að meta hvenær er fullrannsakað, en hún hefur sýnt það með verkum sínum að hún leggur ekki í 100 ára rannsóknir að ástæðulausu. Þvert á móti.
Virðulegur forseti. Ég hef nokkrum sinnum beðið forseta um að boða þingflokksformenn á fund til að meta stöðu málsins. Ég velti fyrir mér hvort það sé einhvers staðar ekki of langt undan að virðulegi forseti ætli að svara þeirri ósk. Það er nú óvenjulegt sannast sagna að það gerist að þingflokksformaður óski eftir því ítrekað í mjög langan tíma án þess að þingflokksformaður sé að minnsta kosti virtur svars. Ég vil því spyrja virðulegan forseta hvað stendur til í þeim efnum? Svo vil ég líka spyrja forseta í ljósi þess að umhverfisráðherra er fjarri, hver er viðmælandi stjórnarmeirihlutans að því er varðar afdrif þessarar tillögu? Er það hv. þm. Jón Gunnarsson sem er sá aðili, úr því að það er ekki ráðherra málaflokksins eða það virðist ekki vera, [[Forseti hringir.]]hver fer með mál rammaáætlunar í huga meiri hluta þingsins?
Virðulegur forseti. Það er ekki margt um manninn í þessari umræðu eins og gjarnan hefur verið í þessu tali okkar hér um tillöguna. Það sem mér er ofarlega í huga í þessu er að mér sýnist að Framsóknarflokkurinn sé búinn að láta leiða sig út í algjört fúafen í þessu máli. Ráðherra Framsóknarflokksins leggur hérna fram tillögu með einni virkjun og situr nú uppi með það að verja algera umbyltingu, í rauninni margföldun á tillögunni. Nýr umhverfisráðherra er tekinn við, sem því miður hefur ekki getað verið með okkur hérna í þessari umræðu í dag, og hefur lýst andstöðu við breytingartillöguna, en það er samt haldið áfram eins og að skoðun hæstv. ráðherra skipti engu máli.
Virðulegi forseti. Um hvað er deilt? Allir eru sammála um að mikil og fagleg vinna hafi farið fram hjá verkefnisstjórn 2. áfanga rammaáætlunar. Í gangi er vinna verkefnisstjórnar fyrir 3. áfanga rammaáætlunar og hún á eftir að skila fullnaðarskýrslu. Hún var beðin um flýtimeðferð á átta virkjunarkostum sem hún taldi sig ekki hafa tök á að gera á viðunandi hátt nema um einn virkjunarkost. Meiri hluti atvinnuveganefndar kemur með breytingartillögu og styðst þar við faglega skýrslu sem var unnin af fjórum faghópum í verkefnisstjórn 2. áfanga sem skilaði mjög vandaðri og mikilli skýrslu. Meiri hluti atvinnuveganefndar styðst við þá miklu vinnu og þau mikilvægu gögn og kemur með þessa breytingartillögu, bætir við þeim virkjunarkostum [[Forseti hringir.]]sem eru nefndir í þessari þingsályktunartillögu í fylgiskjölum þar. Það er ekki eins og verið sé að taka einhverja [[Forseti hringir.]]aðra kosti. Allir þessir kostir [[Forseti hringir.]]eru nefndir í þessari tillögu.
Herra forseti. Enn og aftur kveð ég mér hljóðs um fundarstjórn forseta til að andmæla þeim vinnubrögðum sem hafa verið viðhöfð í þessu máli og hv. þm. Páll Jóhann Pálsson fór yfir áðan. Verkefnisstjórn 3. áfanga er starfandi. Mér finnst þetta vera dálítið satt að segja eins og ef ráðherra eða meiri hluti þingnefndar ákveður að breyta lögum eða koma með einhverja þingsályktun, taka nokkurra ára gamla vinnu máli sínu til stuðnings en líta fram hjá því sem hefur gerst síðan. Það eru auðvitað engan veginn nógu fagleg vinnubrögð, herra forseti. Ég verð enn og aftur að andmæla því að við séum með þetta mál á dagskrá, byggt á þessum veika faglega grunni. Það þýðir ekki að vitna hér í gamlar skýrslur, gamlar umsagnir, gamlar ályktanir. Það er svo augljóst, herra forseti, hvað er skynsamlegast að gera í þessari stöðu. Það er taka þetta mál af dagskrá og að við ákveðum það saman hér að bíða eftir því að [[Forseti hringir.]]verkefnisstjórn í 3. áfanga ljúki sinni vinnu eins og hæstv. umhverfisráðherra lagði til í tillögu sinni. Það er hið skynsamlega að gera í þessu [[Forseti hringir.]]máli, herra forseti.
Hæstv. forseti. Hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa ítrekað kallað eftir efnislegri umræðu um það mál sem er hér á dagskrá. Þá ber svo við að þegar umræðan mjakast áfram og hinar efnislegu umræður fara fram þá eru mjög fáir þessara þingmanna viðstaddir umræðuna til að taka þátt í henni og enginn hæstv. ráðherra og raunar ekki heldur hv. formaður atvinnuveganefndar. Mér finnst þetta enn ein rökin fyrir því að þetta mál eigi ekkert að vera hérna á dagskrá heldur eigi að taka það út af dagskrá og að umræður um störf hæstv. forseta eigi [[Forseti hringir.]]hreinlega betur við.
Virðulegur forseti. Reynsluleysi þingmanna Framsóknarflokksins er nú farið að þvælast heldur mikið fyrir dagskrá fundarins og framvindu þingsins. Svo óvenjulega vill til í þeirri stöðu sem við erum komin í, eins og hv. þm. Róbert Marshall vakti athygli á, kemur ráðherra Framsóknarflokksins hingað inn með fremur einfalt mál sem góð og breið samstaða er um en í stað þess að standa vörð um tillögu síns eigin ráðherra, eins og þingmenn leitast yfirleitt við að gera í fagnefndum og gæta hennar og hjálpa henni í gegnum þingið eins og venja er, þá láta þingmenn Framsóknarflokksins í atvinnuveganefnd leiða sig út í það að bylta málinu með þeim hætti að það er engin leið að fallast á tillöguna sem kom upphaflega frá ráðherra. Ég held, virðulegur forseti, að það verði að árétta [[Forseti hringir.]]að þetta verður ekkert lagað öðruvísi en í nefndinni sjálfri. Þess vegna á að fresta [[Forseti hringir.]]umræðunni og kalla saman nefndina og fara yfir málið á nýjan leik.
Virðulegi forseti. Ég er hugsi yfir stöðu náttúruverndarmála í þinginu. Ég skynja að margir eru mjög hugsi yfir þessum málatilbúnaði. Umhverfisráðherrann er í þeirri stöðu að hennar eigin flokksmenn bakka hana ekki einu sinni upp heldur eru hennar sjónarmið sett til hliðar og gert mjög lítið úr þeim. Menn fylkja sér á bak við hv. þm. Jón Gunnarsson sem er þekktur fyrir að vaða mjög óbilgjarnt fram í öllu því sem hann tekur sér fyrir hendur að því er varðar atvinnumál og andstöðu við náttúruvernd. Ég mundi verða mjög hugsi í sporum þingmanna meiri hlutans, ekki síst þeirra sem eru í þingflokki Framsóknarflokksins og hafa farið með málaflokk umhverfismála sem hefur stundum í gegnum tíðina verið ágætlega [[Forseti hringir.]]geymdur í höndum Framsóknarflokksins, en sannarlega [[Forseti hringir.]]ekki núna.
Virðulegi forseti. Ég velti því fyrir mér hvers vegna við erum hérna. Nú erum við væntanlega að ræða þetta, komin langt á aðra viku vegna þess að þetta er svo ægilega mikilvægt mál samkvæmt meiri hlutanum, vænti ég. Hér inni eru tveir sjálfstæðismenn og einn framsóknarmaður. Hvers vegna erum við hérna? Getur virðulegur forseti kannski útskýrt fyrir okkur hvers vegna við eigum að funda hérna langt fram á nótt til að ræða þetta mál? Auðvitað er það til þess að þreyta minni hlutann. Við vitum alveg hvaða leikur þetta er. Þá finnst mér eiginlega spurning um kurteisi að hv. þingmenn meiri hlutans sýni aðeins meiri lit í þessari umræðu. Það er ekki eins og það sé langt liðið á kvöld, virðulegi forseti, klukkan er rétt orðin sex, það er ekki mikið hér á bæ. Mér finnst hv. þingmenn meiri hlutans [[Forseti hringir.]]alveg geta tekið meiri þátt. Þeir hafa alltaf fengið færi á því að komast strax á mælendaskrá þegar beðið er um það og það hafa alltaf verið [[Forseti hringir.]]blómlegustu umræðurnar þegar þeir taka þátt. Mér finnst það ótækt, virðulegi forseti, að þeir taki ekki þátt fyrr en einhvern tímann eftir miðnætti þegar enginn er [[Forseti hringir.]]að fylgjast með, hvorki í sjónvarpinu né hér inni á hinu háa Alþingi.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að ræða mikið um rammaáætlun, fæ tækifæri til að vera næstur í ræðustól hvað það varðar. Mig langar samt að blanda mér aðeins í þá umræðu sem hefur verið hér um hvað er á dagskrá þingsins. Það hefur komið fram að hér á að vera sérstök umræða á morgun um menntamálin sem ég fagna mjög, en þá eingöngu út frá sveigjanleikanum og hvernig menn hafa verið að stytta nám til lokaprófs í framhaldsskólum. Sjálfur á ég inni beiðni um sérstaka umræðu um málið sem hefur hvað mest verið rætt hér, sem er þegar menn ákváðu að leggja niður Iðnskólann í Hafnarfirði og færa hann undir einkaskólann Tækniskólann. Ég held að það sé mikilvægt að þeirri umræðu sé haldið, ef þessu tvennu er ekki slegið saman, en það er auðvitað fleira sem þyrfti að ræða. Við þyrftum kannski að taka hálftíma á dag í næstu viku að ræða menntamálin, því Lánasjóður íslenskra námsmanna þyrfti að komast hér í umræðu vegna ábyrgðarmannakerfis og hertrar innheimtu og líka vegna niðurskurðar á lánum til námsmanna erlendis. Við erum ekki að tala bara um [[Forseti hringir.]]norðausturhornið í framhaldsskólanum, við erum líka að tala um Vesturlandið, skólameistararáðningar og fleira. Það er brýnt að við fáum [[Forseti hringir.]]tækifæri til að ræða þetta. En ég ætla ekki að skorast undan að taka mína ræðu um rammaáætlun.
Herra forseti. Stöðunni er þannig háttað í þessu lýðræðisfyrirkomulagi okkar að meiri hlutinn á þingi hefur 100% af dagskrárvaldinu. Það eina sem minni hlutinn getur raunverulega gert er að tala lengi í málum, nýta sér ákveðinn málþófsrétt, það er eina sem minni hlutinn gert til þess að reyna að hafa áhrif á dagskrána þegar meiri hlutinn nýtir meirihlutavald sitt sem er kannski 60% eða svo í dag, til þess að hafa 100% af dagskrárvaldinu. Það skiptir sér í lagi máli að minni hlutinn skipti sér með þessum hætti af dagskránni þegar meiri hlutinn á þingi, þar sem eru 63 þingmenn, ætlar að ganga gegn meiri hluta landsmanna, sem er ef við tökum kjósendur rúmlega 110 þús. einstaklingar, þá er mikilvægt að minni hlutinn [[Forseti hringir.]]tefji mál. Þegar öllu er á botninn hvolft er það meiri hlutinn á þingi sem ræður dagskránni, [[Forseti hringir.]]hann getur tekið málið af dagskrá, sett það í nefnd og við reynum þar að finna lausn og höldum áfram með aðra dagskrá [[Forseti hringir.]]í þinginu á meðan.
Ég þakka virðulegum forseta fyrir að gefa mér orðið. Ég hef spurt þá tvo virðulega forseta sem hafa setið á forsetastóli á undan honum, hv. þm. Óttar Proppé og hv. þm. Valgerði Gunnarsdóttur, hvort þau gætu sagt mér hvort eitthvað væri í gangi, eins og krakkarnir segja. Er verið að reyna að leita samninga, er verið að reyna að leysa þann hnút sem þingstörfin eru komin í? Þótt ég sé kampakát með að halda þessu áfram vegna þess að við verðum að gera það, þá vildi ég frekar að þingið starfaði með eðlilegum hætti. Það mundi gerast á hálftíma ef ólánstillaga [[Forseti hringir.]]meiri hluta atvinnuveganefndar væri dregin til baka og við gætum [[Forseti hringir.]]rætt tillögu hæstv. umhverfisráðherra sem borin var fram hér í haust.
Herra forseti. Það er mjög mikilvægt að sú ríkisstjórn sem hér situr fari vel með vald sitt. Atkvæðavægi hennar á þingi endurspeglar ekki kosningafylgi. Atkvæðavægið er mun meira en það ætti að vera að mínu mati og miðað við niðurstöður kosninga. Þess vegna ber þeim að fara vel með það og ég tel að í þessu tilfelli þegar verið er að ákveða dagskrá fari hæstv. forseti ekki vel með vald sitt. Ég hef spurt um það í tvígang hvort einhver ráðherra komi til með að fylgja málinu eftir. Mér finnst mjög óeðlilegt að umræðan haldi áfram í boði meiri hluta þingsins án þess að ráðherra sé viðstaddur umræðuna til þess að fylgja henni úr hlaði eða eiga við okkur efnislegar umræður. Því spyr ég virðulegan forseta í mestu vinsemd hvort það standi til að einhver ráðherra sinni [[Forseti hringir.]]umhverfismálum á þessu þingi.
Virðulegur forseti. Það er kannski rétt að halda því til haga að ein af ástæðum þess að svo mikill ágreiningur er um fundarstjórn forseta og þetta verklag meiri hlutans allt er sú að það sem hér er til umræðu er þingsályktunartillaga, þ.e. til síðari umræðu. Tillagan er sennilega ekki í samræmi við lög en ef hún væri það þá er framgangsmátinn sá að ólíkt því sem oft hefur verið í málþófi í þinginu þá gengur málið ekki til forseta lýðveldisins fái það samþykki þar sem fólk getur síðan skorað á forsetann og fengið hann til að leggja málið í dóm þjóðarinnar. Þingsályktun verður ekki skotið til herra Ólafs Ragnars Grímssonar. Þingsályktun er endanleg ákvörðun og verður hvorki áfrýjað til forsetans né [[Forseti hringir.]]lögð í þjóðaratkvæði. Þess vegna er aðferðin sem hér er beitt svo ómerkileg.
Herra forseti. Það er annað sem væri hægt að gera til þess að greiða fyrir þingstörfum, þ.e. í langtímasamhenginu, og það er að þjóðin fái málskotsréttinn til sín. Ef þjóðin gæti kallað til sín mál, stórmál eins og þetta vafamál um hvernig eigi að nýta orkuauðlindirnar, út af því að þingmenn geta ekki komið sér saman um vinnulag til langtímastefnumótunar í svo sem 15 ár sem þeir hafa verið að reyna, þeim tókst jú að koma sér saman um það á síðasta kjörtímabili en svo fóru allir að svíkja hver annan - þannig að ef þjóðin gæti sjálf kallað stórmál til sín og stöðvað þar af leiðandi meiri hlutann á þinginu, þjóðin er meiri hlutinn, meiri hluti þjóðarinnar er hinn raunverulegi meiri hlutinn og ef sá meiri hluti gæti stöðvað mál sem meiri hlutinn á þinginu er að reyna að hamra í gegn þá mundi meiri hlutinn á þinginu þurfa að passa sig betur og þá mundi minni hlutinn ekki hafa jafn mikið umboð til þess að stöðva mál því að þjóðin gæti alltaf tekið þau til sín. Það er verklag sem ég heyri að fleiri og fleiri þingmenn eru farnir að kalla eftir, að þetta verði bundið í [[Forseti hringir.]]stjórnarskrá. Ég styð það heils hugar.
Virðulegi forseti. Ég hlýt að viðurkenna að mér finnst alltaf svolítið skondið þegar fólk er hér í ræðupúlti og talar við þá sem horfa á beina útsendingu frá Alþingi, en ég ætla samt að gera það núna. Hv. þm. Helgi Hjörvar skýrði það ágætlega hérna áðan að við erum í síðari umræðu um þingsályktunartillögu og þess vegna verður fullnaðarafgreiðsla á henni þegar hún fer hérna út. En um hvað erum við að tala, virðulegi forseti? Við erum að tala um, að því er mér virðist, fjóra virkjunarkosti sem eiga að fara í nýtingarflokk sem heimilar óafturkræfar framkvæmdir á fjórum stöðum, kannski þrem, á landinu, dýrmætum stöðum sem faghópar hafa ekki skilað áliti um. Það er ekki búið að rannsaka svæðin til fulls. Hérna eru fimm þingmenn eða svo sem segja: Við höfum meira vit [[Forseti hringir.]]á þessu en hinir. Faghóparnir treysta sér ekki til að setja þetta í nýtingarflokk, [[Forseti hringir.]]en þingmennirnir treysta sér til þess. Þeir eru svo góðir alltaf.
Herra forseti. Ég velti fyrir mér hvort enginn í stjórnarliðinu sé farinn að spá í þann kostnað sem hlýst af því fyrir ríkisstjórnina og meiri hlutann að halda þessari þráhyggju í tilgangsleysi áfram um breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Ég vísa þar ekki síst í aðstæður úti í þjóðfélaginu. Maður hefði nú haldið að ríkisstjórnin og meiri hlutinn mundi við þessar aðstæður frekar reyna að leggja inn til þess að hafa gott veður í þinginu varðandi þær ráðstafanir og aðgerðir sem hér kann að þurfa að grípa til, og vonandi ef einhvern tímann kemur niðurstaða í kjaraviðræðurnar varðandi þau stóru og mikilvægu frumvörp sem ríkisstjórnin boðar sjálf að hún eigi eftir að leggja fyrir þingið og biðja þá um gott veður fyrir að fá þau afgreidd, eins og afnám gjaldeyrishafta. Nei, hvað gerir meiri hlutinn? Hann heldur hér til streitu mesta ófriðarefni vetrarins [[Forseti hringir.]]sem er búið að vera frá fyrstu stund, allt frá nefndarvísan málsins sem var í [[Forseti hringir.]]ágreiningi og frá þeirri sprengju sem varð þegar fréttist af áformum formanns atvinnuveganefndar [[Forseti hringir.]]um hina brjálæðislegu breytingartillögu. Staðan [[Forseti hringir.]]hér hefði ekki átt að koma neinum á óvart.
Virðulegur forseti. Maður hefur komið hingað síendurtekið upp til að ræða einfaldlega þá fásinnu, að mínu mati alla vega og fleiri hérna, að þessi breytingartillaga skuli vera á dagskrá. Í upphafi, þegar maður áttaði sig á því að hún yrði hérna á dagskrá, þá spurðum ég og fleiri spurninga sem að sjálfsögðu hefur ekki komið svar við, eins og hvort það væri virkilega í lagi að ræða svona yfirgripsmikið mál eins og fjórar nýjar virkjanir eða þrjár núna undir formerkjum breytingartillögu. Einu sinni var engin rammaáætlun. Kárahnjúkavirkjun var ákveðin með sérstökum lögum sem hétu lög um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar. Hefði verið í lagi þá í meðhöndlun [[Forseti hringir.]]þess lagafrumvarps að henda inn eins og fjórum öðrum virkjunarkostum milli 2. og 3. umr.? [[Forseti hringir.]]Hefði það verið í lagi? Er þetta spurning sem hæstv. forseti gæti [[Forseti hringir.]]svarað og aðrir.
Herra forseti. Þetta er umhugsunarvert og einmitt það sem við höfum rætt áður og var rætt áðan varðandi framhald þingsins. Þessi dagur er að kvöldi kominn. Það er föstudagurinn eftir í þinghaldi, þriðjudagur og fimmtudagur, miðvikudagur er eldhúsdagur og föstudagur er svokallaður þingfrestunardagur. Það eru ekki margir dagar eftir. Það hefur gjarnan verið þannig að ríkisstjórn hverju sinni hefur leitað málamiðlana þegar líður að lokum um hin ýmsu mál og er hið besta mál að gera það og leita eftir góðu veðri, eins og sagt var áðan. En ég get ekki ímyndað mér að við í stjórnarandstöðunni höfum geð í okkur til að koma eitthvað til móts við ríkisstjórnina í ljós þess hvernig hún kemur fram við okkur. Forseti þingsins, Einar K. Guðfinnsson, með dagskrárvaldið í sinni hendi, ákveður að hafa þetta svona. [[Forseti hringir.]]Ég hef trú á því, virðulegi forseti, að síðustu [[Forseti hringir.]]dagar þingsins verði afskaplega erfiðir ef ekki fer eitthvað að gerast hér.
Virðulegi forseti. Það er frétt á mbl.is sem unnin er úr óundirbúnum fyrirspurnum fyrr í dag. Þar kemur fram að hæstv. fjármálaráðherra vilji meina það, sem er sjálfsagt rétt hjá honum, að aldrei hafi verið meiri arður af sjávarútvegi og raforkuiðnaði. Ég velti fyrir mér með hliðsjón af því hvað liggi á þessu máli, hvers vegna menn þurfi að afgreiða það núna. Nú hafa menn sett þetta í samhengi við kjaradeilur sem er fráleitt, jafnvel ef maður mundi einungis líta á tímasetningarnar. Það er ekkert sem gerir það að verkum að það liggi á að afgreiða málið. Það er hins vegar nóg af öðrum málum úti í samfélaginu sem við þurfum að takast á við núna. Maður hefur ekki tíma í einnar mínútu fundarstjórn til þess að fara út í þær hugmyndir sem geta virkað til að laga það ástand sem ríkir á Alþingi, nú eins og svo oft áður, en ég mun nýta seinni ræðutíma til þess og legg enn og aftur til að við tökum fundarstjórn forseta [[Forseti hringir.]]fyrir sem sérstakt mál með fullum ræðutíma, andsvörum o.s.frv.
Hæstv. forseti. Í morgun fór fram atkvæðagreiðsla um það hvort halda skyldi kvöldfund. Það var samþykkt. Nú þegar klukkan er orðin 17 mínútur yfir sex eru þrír hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans auk hæstv. forseta hér í umræðunni. Ef það eitt og sér ætti ekki að vera ástæða til þess alla vega að fresta þeim dagskrárlið sem er á dagskrá fram á kvöldið, þá veit ég eiginlega ekki hvað. Svo hefur í dag margítrekað verið spurt að því hvort hæstv. forseti ætli að boða í það minnsta þingflokksformenn á sinn fund til þess að reyna að miðla málum og við því hefur ekkert svar fengist í allan dag. [[Forseti hringir.]]Ég vil því ítreka þá spurningu til hæstv. forseta.
Herra forseti. Það er náttúrlega ljóst að málsmeðferðin öll á þinginu í vetur og núna í þessari umræðu stenst ekki þær kröfur sem gera verður til eðlilegrar málsmeðferðar á Alþingi. Það er, hvað sem hver segir, í besta falli mikill lagalegur vafi á því að breytingartillagan sé þingtæk. Hún stríðir að dómi okkar mjög margra beint við lög um rammaáætlun, hún brýtur að sjálfsögðu klárlega algerlega til grunna niður anda þeirra laga sem eru um faglega og vandaða vinnu til að komast að niðurstöðu um röðun virkjunarkosta. Það er líka gallað frá þingræðislegu sjónarmiði séð að umbylta eðli máls og stærð við síðari umræðu þegar ein umræða um mál er eftir. Það vita allir sem einhverja þingreynslu hafa, það hefur aldrei þótt góð latína þegar um frumvörp, og ég tala nú ekki um þingsályktunartillögur, er að ræða. Svo eru það ófriðareldarnir sem þessi málatilbúnaður kveikir inni í þinginu, meðal allra umhverfisverndarsinna og umhverfissamtaka í landinu og úti í samfélaginu. Fólki er brugðið. Ég hef aðeins náð að skjótast út [[Forseti hringir.]]í samfélagið til Akureyrar og úti í bæ hér og það spyrja allir að fyrra bragði: Er ástandið á Alþingi svona ofan í [[Forseti hringir.]]upplausnina á vinnumarkaði? Það er ekki hughreystandi [[Forseti hringir.]]fyrir fólk að horfa upp á þetta.
Herra forseti. Hvaða þjóð er það bjóðandi að hér skuli á Alþingi, dag eftir dag, felldar tillögur frá stjórnarandstöðunni um að rædd verði þau mál sem mestu skipta? Við horfum fram í sérstaka stöðu í samfélaginu. Samfélagið er að þokast nær upplausn. Það blasir við að tugþúsundir Íslendinga verða í verkfalli núna á næstu dögum. Menn bíða eftir því að hæstv. ríkisstjórn láti í sér heyra. Við vitum vel að sagan sýnir að ekki er hægt að leysa kjaradeilur af þessari stærðargráðu án þess að ríkisstjórn leggi þar að einhvers konar atbeina sinn. En hæstv. ráðherrar þora ekki að koma til þingsins til að ræða við þingmenn um stöðuna, þeir láta ekki fjölmiðla ná í sig varðandi stöðuna á vinnumarkaði og það kemur hvergi neitt frá þeim um að þeir séu reiðubúnir til þess að leggja sín lóð á vogarskálar sátta. Það er þess vegna, herra forseti, sem ég skora á forsetadæmið að taka það til alvarlegrar íhugunar að taka þetta mál af dagskrá, fara að vilja þingsins og þjóðarinnar [[Forseti hringir.]]og setja á dagskrá þau mál sem brenna heitast, og það eru vinnudeilurnar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Ég tek heils hugar undir það. Að sjálfsögðu eigum við að vera að ræða hér allt aðra hluti. Það ríkir ófremdarástand í samfélaginu og við eigum auðvitað að vera að ræða mál sem koma í veg fyrir og leysa það ástand. Ég hef haldið því fram ásamt mörgum öðrum þingmönnum að breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar sé lögleysa, hún sé ekki í samræmi við lög um rammaáætlun og lögbundin ferli við það að flokka virkjunarkosti. En hv. formaður atvinnuveganefndar fór fram á það við forseta í morgun að ég fengi tækifæri til þess á fundi með hæstv. forseta og jafnvel forsætisnefnd að rökstyðja þá fullyrðingu mína að hér sé lögleysa á ferð og kom fram að fleiri þingmenn mundu gjarnan vilja vera þátttakendur í þeim fundi. Mig langar bara að spyrja hæstv. forseta hvort ekki eigi að verða við [[Forseti hringir.]]ósk formanns atvinnuveganefndar um slíkan [[Forseti hringir.]]fund.
Virðulegi forseti. Ég fagna því enn og aftur að þingmenn vilja ræða önnur mál og ég hef sagt það áður að þá þurfum við bara að klára þessa umræðu sem fyrst svo við getum farið að takast á við önnur mikilsverð mál sem hér eru til umfjöllunar í þinginu. Ég er algjörlega sammála því. Þá er náttúrlega um að gera að rétta fram sáttarhönd og athuga hvort menn nái ekki saman. Er það ekki það sem við þurfum að gera? Það er alla vega leiðin til þess að klára það, það er alveg ljóst. Ég var að reikna það út af því ég setti mig aftur á mælendaskrá að ég er sautjándi á mælendaskrá núna og miðað við ganginn í þinginu eins og hann er búinn að vera síðustu vikuna gæti ég trúað því að ég komist að í annarri viku héðan í frá, [[Gripið fram í: Þriðju]]já, í þriðju viku héðan í frá. En það er þá ekki mikill vilji til þess að komast í þau mál sem skipta svo miklu máli í þinginu. [[Gripið fram í: Allir hafa …]]Ég ætla bara að vera í þessari röð. Ég ætla að sjá hvað það tekur langan tíma. En vinnum að sáttinni.
Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þm. Ásmundur Friðriksson ekki hafa mikla trú á samtalinu og sáttinni miðað við það að hann ætlar að helst að eyða tíma sínum í að velta fyrir sér hvað verði langt í að hann komist að á mælendaskrá. Ég vil fá að taka undir það sem hér hefur verið sagt: Eru menn ekki farnir að sjá ljósið í því að við verðum að fara að ræða hér alvörumál? Við verðum að færa að ræða stöðuna á vinnumarkaði. Erum við í stjórnarandstöðunni ein um að hafa raunverulegar áhyggjur af því að í lok næstu viku stöðvist hér flugsamgöngur til og frá landinu? Erum við ein um að hafa áhyggjur af því að í 45 daga séu verkföll á sjúkrahúsunum búin að hafa veruleg áhrif á heilbrigðisþjónustuna? Hvernig stendur á því að stjórnarliðar fella dag eftir dag tillögur okkar um það að ræða þessi mál? [[Gripið fram í.]]Það er engin illska í gangi. Menn eru ekkert að reyna að klekkja á ykkur. Það er bara verið að biðja um að þingið tali hér um málin sem skipta einhverju, [[Forseti hringir.]]mál þar sem við getum gert raunverulegt gagn.
Herra forseti. Ég ætla að vita hvort það hefur áhrif að tala við hæstv. forseta um að kalla eftir umhverfisráðherra hingað eða fyrrverandi umhverfisráðherra, Sigurði Inga Jóhannssyni. Búið er að óska eftir því margsinnis og mér finnst alveg vera tilefni til þess að ráðherrabekkirnir séu setnir. Stundum finnst manni eins og hér sitji utanþingsstjórn því að það sést ekkert til þessara ráðherra hérna nema endrum og eins þegar þeir neyðast til að koma í einhverjar atkvæðagreiðslur. Er eðlilegt að hæstv. ráðherrar séu út um borg og bý að gera einhver myrkraverk eins og hæstv. menntamálaráðherra? Ég heyri að mörgum stjórnarliðum er brugðið við að heyra hvað er í pípunum varðandi sameiningar skóla og breytingar á menntakerfinu, [[Forseti hringir.]]þannig að þeir ættu að styðja okkur í því að kalla á hæstv. menntamálaráðherra [[Forseti hringir.]]hér til svara.
Virðulegi forseti. Ég ítreka þá beiðni okkar að nú verði gert hlé á þessum fundi og menn fari og hói saman þingflokksformönnum og leiti lausna á því með hvaða hætti við getum farið að koma hér brýnum málum á dagskrá. Eftir um það bil tíu daga stefnir í fjölmennasta verkfall Íslandssögunnar. Ég hef aldrei upplifað slíkt á ævinni, það hefur ekki nokkur maður. Finnst stjórnarþingmönnum það í alvörunni ekki vera verkefni okkar að reyna að finna leiðir til þess að svara kalli þeirra sem munu fara í verkfall? Það er enginn sem tekur léttilega ákvörðun um að fara í verkfall. Getur verið, virðulegi forseti, að menn hafi ekkert fram að færa eða telji sig ekki hafa neitt fram að færa og þess vegna séu þeir ekki tilbúnir í samtalið og [[Forseti hringir.]]þess vegna felli þeir tillögur hér á hverjum einasta morgni [[Forseti hringir.]]um að ræða þau mál?
Herra forseti. Það grátlega við þessa stöðu er að enginn úr þingliði stjórnarinnar hefur sýnt nokkurn vilja til þess að koma til einhvers konar samkomulags nema hv. þm. Ásmundur Friðriksson. Hér hafa verið lagðar fram hugmyndir um hvernig er hægt að leysa þetta mál. Það er hægt að gera það með því að afgreiða Hvammsvirkjun samkvæmt þeirri tillögu sem fram kom upphaflega og tveir hæstv. ráðherrar núverandi ríkisstjórnar telja farsælast að samþykkja. Það hefur komið fram það sem er órannsakað varðandi virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár er tiltölulega afmarkað vandamál. Það er hægt að leysa þetta allt saman. Við skulum bara segja hlutina umbúðalaust eins og þeir eru. Þessu þingi er haldið í gíslingu af tveimur talibönum, hv. þm. Páli J. Pálssyni og hv. formanni atvinnuveganefndar. Þeir eru það öflugir í sínum flokki að fólkið, jafnvel þeirra eigið fólk, ræður ekki við þá. Það er þeim að kenna að þetta þing er komið í slíkt öngþveiti og [[Forseti hringir.]]kreppu. Þeir ættu að skammast til þess að fara að dæmi hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar [[Forseti hringir.]]og ræða við stjórnarandstöðuna. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]
Herra forseti. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson hefur komið hingað upp og talað mjúku máli og digurbarkalega um samstöðu manna á milli og verið með kristilegar hugleiðingar hérna og allt í góðu með það, en menn verða líka að meina eitthvað með því sem þeir segja. Það þýðir ekki að kasta einhverju fram, tala um sáttarhönd, þetta og hitt og meina svo ekkert með því. Þá er betra að láta það eiga sig ef ekki er alvara á bak við það. Við fulltrúar í atvinnuveganefnd ræddum í morgun alvarlega stöðu víða hjá mörgum atvinnugreinum út af þessum verkföllum. Hvað dettur mönnum í hug að gera í þeim efnum? Ætla menn ekkert að þrýsta á ríkisvaldið til þess að reyna að ná samningum? Nei, það er ekki nóg að tala og tala ef verk fylgja ekki orðum. Burt séð frá því [[Forseti hringir.]]þá verðum við að láta hendur standa fram úr ermum og láta verkin [[Forseti hringir.]]tala, er það ekki hv. þingmaður? [[Gripið fram í: Sammála þér.]]
Sá forseti sem hér starfar vill svara nokkrum spurningum sem fram hafa komið frá hv. þingmönnum. Forseti þingsins er nú kominn í hús og honum verður gert orð um það sem fram hefur farið hér. Það verður einnig haft samband við ráðherra og þeim gert ljóst að nærveru þeirra sé óskað og upplýst um það þegar það liggur fyrir.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um breytingu á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, nr. 13/141. Og takið þið nú eftir, þessi tillaga er lögð fram í þinginu af hæstv. umhverfisráðherra þáverandi, Sigurði Inga Jóhannssyni, og tillagan sem lögð er fram að vel athuguðu máli er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að eftirfarandi breyting verði á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, nr. 13/141: Liðurinn „Suðurland, Þjórsá, 29 Hvammsvirkjun“ í a-lið 2. tölul. (Biðflokkur) færist í a-lið 1. tölul. (Orkunýtingarflokkur).“ Þetta er tillagan sem að vel athuguðu og vel undirbúnu máli er lögð fram af hæstv. ráðherra, fyrrverandi umhverfisráðherra, Sigurði Inga Jóhannssyni. Hún fer í gegnum venjulegt ferli og til ríkisstjórnarinnar. Hún fer til þingflokka stjórnarflokkanna, hún er samþykkt og afgreidd inn í þingið. Hún er byggð á umsögnum, m.a. frá atvinnuvegaráðuneytinu, frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu þar sem menn fara yfir ferlið. Það er ágætlega gert í þessari tillögu, og niðurstaðan er sú að skynsamlegt sé að leggja fram þessa einu tillögu, um Hvammsvirkjun. Ég ætla í ræðu minni að fara yfir hvað gerist síðan, ekki vegna þess að ég hafi svarið, það er algjörlega óskiljanlegt að mönnum skuli detta í hug að bæta við fjórum nýjum virkjunarkostum og finna sér fjallabaksleið til að rökstyðja það, að einhvern tíma hafi verið fjallað um þessar virkjanir, snupra verkefnisstjórn sem starfar í dag, verkefnisstjórn 3. áfanga, sem hefur fengið beiðni frá viðkomandi hæstv. ráðherra þar sem óskað eftir því að farið verði í gegnum mat á þeim virkjunarkostum sem færður voru úr nýtingarflokki í biðflokk. Verkefnisstjórnin kemst að eftirfarandi niðurstöðu: Við getum lokið einni, þ.e. Hvammsvirkjuninni. Síðan skipar meiri hluti hv. atvinnuveganefndar sig sjálfan sem verkefnisstjórn, sniðgengur hina, og tekur ákvarðanir. Við eigum svo bara að bíða eftir ákvörðun hinnar þegar þessi tillaga hefur verið samþykkt. Svo koma friðarpostular eins og hv. þm. Ásmundur Friðriksson sem segir að við eigum að ná friði og sátt. Það er ekki nema eitt skilyrði, þ.e. að við byrjum á að ákveða hlutinn, afgreiða málið, svo eigum við að semja. Hvers lags hugmyndafræði er þetta? Ástæðan fyrir því að það er allt meira og minna strand og stopp hér í þinginu er þessi óbilgirni og sú ákvörðun sem felst í því að ef tillaga meiri hluta atvinnuveganefndar verður samþykkt, þá er verið að henda rammaáætlun og eyðileggja ferlið. Ef við skoðum meiri hluta þeirra umsagna sem bárust til hv. atvinnuveganefndar þá segja þær meira og minna: Höldum ferlinu, höldum ferlinu. Það eru mjög skiptar skoðanir í samfélaginu, það eru skiptar skoðanir innan flokka og milli flokka um það hvað eigi að virkja. En það var búið að ná samkomulagi um hvernig ferlið ætti að vera. Að reyna svo að finna fjallabaksleiðir til þess að komast hjá því finnst mér vera ótrúlega ósvífið og óskynsamlegt. Þess vegna stöndum við hér og ræðum þetta mál dag eftir dag, við ætlum ekki að láta það yfir okkur ganga að lög séu sniðgengin til þess að koma fram einstaklingssjónarmiðum varðandi það hvað er virkjað og hvað ekki. Hæstv. ráðherra var með tillögu um eina virkjun, Hvammsvirkjun, og það liggur fyrir m.a. frá Samfylkingunni og þeim sem hér stendur, og margir aðrir hafa sagt: Drífum þá tillögu áfram. Þá getum við afgreitt hana, síðan kemur verkefnisstjórn 3. áfanga með hinar tillögurnar síðar, hvernig sem hún flokkar þá kosti, eftir að hafa athugað málið vel. En hv. atvinnuveganefnd fimmfaldaði tillöguna, bætti við fjórum nýjum virkjunarkostum, Urriðafossi, Holtavirkjun, Skrokkölduvirkjun og Hagavatnsvirkjun. Í umræðunni lýsti síðan núverandi umhverfis- og auðlindaráðherra efasemdum um að bæta ætti við þessum virkjunum, lýsti andstöðu við Hagavatnsvirkjun, taldi að Skrokkalda ætti ekki heldur að vera með, en bætti svo við að hún mundi viðurkenna rétt þingsins til að taka ákvarðanir, hina þinglegu meðferð. Hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, hefur ekki komið hér í umfjöllun um þetta mál og sniðgengið alveg að standa við það sem hann lagði sjálfur fram og þá tillögu sem ríkisstjórnin bar inn í þingið eftir að þingflokkar höfðu samþykkt hana. Það vekur út af fyrir sig athygli hvað felst í þeirri fjarveru. Hv. atvinnuveganefnd, meiri hluti hennar, eftir að við höfðum verið með ágætisumræðu og notalega fyrri umr. í sambandi við virkjunarkosti - að vísu byrjaði hún á því í desember, ef ég man rétt, að henda inn tillögu um að það stæði til að bæta við átta virkjunarmöguleikum - endar svo með að leggja til fjóra kosti, vitandi það fullvel að það mundi kalla á upplausn í þinginu og það á lokametrunum. Það er svolítið gaman að skoða rökstuðning fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra við upphaflegu þingsályktunartillöguna. Nú er það ekki þannig að ég geti farið með þá 20 ára sögu sem liggur að baki rammaáætlunar þar sem menn byrjuðu árið 1993, ef ég man rétt, að skilgreina hvernig ætti að gera langtímaáætlanir og hvernig ætti að losna við þau átök sem ævinlega hafa verið um einstakar virkjanir. Við höfum búið við það að einstakar virkjanir voru skoðaðar og sett sérlög um allar stærri virkjanir. Það voru gríðarleg átök um hvern einasta stað, það var deilt um umhverfisáhrif, það var deilt um tilgang virkjana, það var deilt um hvort virkjunin væri sjálfbær, hvort hún mundi valda varanlegum náttúruskaða, áhrifin á ferðaþjónustuna, hvaða línulagnir þyrfti og svo mætti lengi telja Oft var ágreiningur innan þingflokka og þá réðu byggðasjónarmið. Oft voru hrossakaup þegar menn voru að reyna að ákveða virkjunarkosti, en allt var þetta meira og minna bundið við einstakar virkjanir. Út úr þessu ástandi vildu menn komast, að það væri ekki verið að semja í bakherbergjum á milli stjórnarflokka eða svipuðum hætti um það hver fengi hvað af kökunni eða einstökum virkjunum. En nú er greinilega aftur komin þörf fyrir það hjá þeim sem sitja í meiri hluta atvinnuveganefndar að geta farið að víla og díla um einstaka virkjunarkosti. Umræðan hafði líka breyst á þessum tíma og það var aukin krafa um umhverfisvernd. Það var farið að ræða vernd samhliða nýtingu en þessu hafði áður gjarnan verið stillt upp sem andstæðum. Það var tekist, eins og ég sagði, hart á um kosti og galla einstakra virkjana, og það var erfitt að fara inn í þessa umræðu. Ég var einn af þeim sem áttu mjög erfitt með það og ég man eftir því hvað það var eftirminnilegt þegar ég fékk tækifæri til að fara upp á Eyjabakkana þegar til stóð að búa til lónið þar. Þá fór ég með hinum látna öðlingi Hákoni Aðalsteinssyni sem leiðsögumanni, og mér er mjög minnisstætt það sem hann sagði, vegna þess að þá var hann ekki búinn að taka afstöðu með eða á móti mögulegum virkjunarkostum á Austurlandi, sem hann tók svo afstöðu gegn síðar. Þá sagði hann: Það er eiginlega ekkert hægt að fara inn í þessa umræðu vegna þess að það eru alltaf báðir endarnir sem rífast, þ.e. öfgasinnarnir í öðrum hvorum endanum, og það er eiginlega ekki hægt að fara inn í þá umræðu með skynsemisrök. Svo tók hann nokkur dæmi. Hann nefndi til dæmis að talað væri um að allt fuglalíf mundi deyja ef lónið kæmi, en hann sagðist nú aldrei hafa séð neinar gæsir eða endur sem ekki flytu. Hann ræddi líka að menn segðu að hreindýrin mundu ekki fá nóg pláss og afgreiddi það út af borðinu að það væri nóg pláss á Austurlandi. Hann benti aftur á móti á það að hækkun og lækkun á yfirborði lónsins mundi valda foki og erfiðleikum með leirurnar sem mundu skapast þar í kringum lónið. Þessi umræða kemst aldrei almennilega upp á borðið. Við vorum að leita að farvegi fyrir þá umræðu í gegnum faghópa, í gegnum faglega vinnu, í gegnum verkefnisstjórnir til þess að vera laus við átökin og síðan koma tillögur að sjálfsögðu til kasta Alþingis að lokum. Þegar menn fóru í þetta ferli á sínum tíma var rætt um að skoða ætti nýtingu, skoða verndun og friðun og ýmsa þætti. Og í 2. áfanga rammaáætlunar átti að auka vægi verndar og fjölbreyttari nýtingu náttúruauðlinda. Það var ekki bara spurning um virkjanir, það var spurningin líka um aðra nýtingu, sjálfbærni orkuauðlindanna og hvort skaðinn væri til frambúðar o.s.frv. Þá voru 66 hugmyndir metnar, það voru 28 kostir í vatnsafli og 38 í jarðvarma. Undirhópar voru skipaðir, faghópar sérfræðinga, það var skipaður hópur sem átti að skoða náttúruna, útivist og ferðaþjónustu og hlunnindi, efnahagsleg og félagsleg áhrif virkjana, og virkjunarframkvæmdir og hagkvæmni þeirra. Eins og kemur fram í þingsályktunartillögunni, þ.e. upphaflegu tillögunni frá hæstv. ráðherra, fær rammaáætlun lögformlega stöðu fyrst með lögum nr. 48/2011. Þá er ákveðið að raða kostum í þrjá flokka, nýtingu, vernd og biðflokk. Og einmitt eftir að verkefnisstjórn skilar til ráðherra niðurstöðum úr 2. áfanga rammaáætlunar eru lögð fram drög að þingsályktunartillögu sem er sett í tólf vikna opið samráð og umsagnarferli þar sem bárust yfir 200 athugasemdir. Það er gert samkvæmt bráðabirgðaákvæði sem samþykkt var í þinginu og með lögum um hvernig ætti að fara með málið. Eftir að umsagnarferlinu var lokið voru gerðar nokkrar breytingar en þar voru sett þau mörk, og það get ég staðfest, hafandi verið í ríkisstjórn á þeim tíma, að við gerðum engar breytingar nema að fyrir þeim væru fagleg, málefnaleg rök og við mundum aldrei færa á milli nýtingarflokks og verndarflokks. Niðurstaðan varð sú að vegna viðbótarupplýsinga voru sex virkjunarkostir á tveimur svæðum færðir úr nýtingarflokki í biðflokk. Takið þið eftir því, það er eðlismunur á því hvort menn færa kosti úr nýtingarflokki til frekari skoðunar eða eins og hér er lagt til, að færa úr biðflokki í nýtingarflokk. Það er eðlismunur á því. Það eina sem var ákveðið var að taka mið af þessum nýju upplýsingum og varúðarsjónarmiðum sem gilda almennt um það hvernig fara skal með slíkar ákvarðanir. Það var sem sagt farið í gegnum umsagnarferlið, 2. áfangi kláraður, vinnunni skilað inn í þingið og tillagan samþykkt hér. Takið eftir að ferlið sem upphaflega var forsenda þessa, með öllu því sem því fylgdi, var samþykkt einróma á þinginu, af því að allir mátu það þá að það skipti máli að eiga rammaáætlun, geta fundið leið til þess að taka ákvarðanir um virkjunarkosti. Síðan hefur komið upp ágreiningur, því skal ekkert vera leynt, ágreiningur um skilning á ákveðnum atriðum rammaáætlunar. Þá byrja menn einmitt að teygja ýmsa hluti í rammaáætlun, eins og t.d. þar sem segir orðrétt að leggja skuli fram nýja tillögu „eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti.“ Þá hafa menn leyft sér að túlka þetta þannig að það megi bara gera það á morgun, samþykkja tillögu í dag og síðan nýja tillögu á morgun. Þetta minnir mig á það þegar við skátarnir fengum einhvern tíma úthlutað landi í Skorradal og í plögg frá ráðuneytinu var sett að við fengjum land allt að 600 metrum. Embættismennirnir settu á okkur 50 metra. Ráðherra tók þá af skarið og sagði: Nei, við erum að tala um 599 metra. Það er eins hér, þegar talað er um fjögur ár er verið að tala um fjögur ár, ekki á fjögurra daga fresti. En þarna teygja menn sig eins og hægt er. En það er enginn ágreiningur um það að þegar búið er að fara í gegnum allt ferlið, þegar búið er að fara í gegnum verkefnisstjórnir, þegar búið er að afgreiða tillögurnar þá koma þær endanlega til ákvörðunar Alþingis. Ágreiningurinn hér og nú stendur um það: Af hverju klárar ekki verkefnisstjórn 3. áfanga þær tillögur sem voru sendar til hennar af hæstv. ráðherra með ósk um flýtingu, það voru sett ákveðin tímamörk? Hún svarar með einni tillögu, um Hvammsvirkjun, ráðherra kemur með þá tillögu inn í þingið. Hvað ræður því að ekki má bíða eftir niðurstöðum verkefnisstjórnar? Hvað veldur því að þingmenn hv. atvinnuveganefndar gera sig að verkefnisstjórum og ætla svo seinna að sjá álit verkefnisstjórnar 3. áfanga? Þetta er mér algjörlega óskiljanlegt og ég held að við séum að tala hérna um einhverja daga sem gætu breytt því hvort við lemjum þetta í gegn með þessari leið en eyðileggjum um leið ferlið, einhverjir dagar þar sem við bíðum eftir því að fá niðurstöðuna og getum þá tekið ákvörðun um virkjanir í framhaldi af því. Það er gríðarlega fróðlegt að lesa greinargerðina með tillögunni eins og hún var lögð fram af hæstv. umhverfisráðherra þá, Sigurði Inga Jóhannssyni. Og ég skora á fólk að gera það vegna þess að þar er rökstuðningur fyrir því af hverju þetta var gert með þessum hætti og af hverju það kom bara tillaga um eina virkjun. Ég hef ekki tíma til að fara yfir þau atriði þó að þetta sé 20 mínútna ræða, ég gæti vitnað orðrétt í ótal atriði í greinargerðinni en ég næ ekki að fara yfir það. Það hefur verið ágreiningur um einstaka hluti í ferlinu, það deilir enginn um það, við vitum af því, og það þýðir að betra væri að fara yfir ferlið og ef menn hafa athugasemdir við það, gera þá breytingartillögu við rammaáætlun í staðinn fyrir að sniðganga hana, í staðinn fyrir að brjóta reglurnar og lögin eða a.m.k. ganga eins langt og hægt er til þess að mistúlka þau þeim í hag sem vilja virkja án þess að náttúran fái að njóta vafans og menn fái úrlausn þeirra mála sem hafa komið upp í sambandi við ákvarðanir um hvað megi virkja og hvað ekki. Þetta er sérlega erfitt fyrir okkur sem erum ekki hér til þess að verjast ákveðnum virkjunarkostum. Við erum ekki hér til að hindra ákveðnar virkjanir. Við viljum einmitt fá að fjalla um niðurstöður verkefnisstjórnarinnar og fá tækifæri til þess að hafa öll gögnin á borðinu. Hún mun væntanlega vitna í eldri álit og þau sem eru núna til skoðunar sérstaklega. Komum eftir það að borðinu og metum stöðuna. Ekki hoppa yfir og sniðganga verkefnisstjórn sem skipuð var. Og takið eftir að þessi verkefnisstjórn hefur fengið sín verkefni frá núverandi ríkisstjórn. Það eru ráðherrar úr núverandi ríkisstjórn sem hafa sent verkefni til verkefnisstjórnar. Þess vegna er óskiljanlegt að menn skuli leyfa sér í þinginu að láta eins og þetta skipti engu máli og ætla að sniðganga þetta. Hafandi sagt það þá breytir það ekki því að þegar allt er komið og þegar verkefnisstjórnin er búin að skila af sér þá hefur auðvitað hv. Alþingi endanlegt ákvörðunarvald um niðurstöðuna. Þegar menn ræða um hvernig hægt er að koma þessu máli áfram þá finnst mér það í raun óskaplega hófleg tillaga frá stjórnarandstöðunni að segja: Afgreiðum upphaflegu tillöguna. Hún kom frá hæstv. umhverfisráðherra með góðum rökstuðningi. Tökum út það sem er bullandi ágreiningur um. Við erum ekki að taka afstöðu um að það eigi ekki virkja þá kosti sem þar eru undir, við tökum afstöðu með rammaáætlun, með málatilbúnaðinum, með reglunum, með lögum um að verkefnisstjórn 3. áfanga fái að ljúka vinnu sinni í samræmi við þau verkefni sem henni voru falin. Það er á sama tíma mikið umhugsunarefni að þegar ný ríkisstjórn tekur við þá minnka menn fjárveitingar til að vinna úr þessum áætlunum, minnka peningana til verkefnisstjórnar. Og það sem meira er, í lögunum sem samþykkt voru samhljóða á sínum tíma, í þeim hluta sem fjallar um vernd, segir að það eigi að taka afstöðu til friðunarkosta og ganga eigi frá friðun. Ný ríkisstjórn tekur þessa kosti alla út. Hv. þingmenn verða bara að virða mér það til vorkunnar þótt ég segi: Er eitthvað skrýtið við að okkur finnist þetta undarlegt hjá nýrri ríkisstjórn sem gefur sig út fyrir að ætla að vera í fremstu röð í heiminum í umhverfismálum? Hún setur umhverfisráðuneytið ofan í skúffu hjá öðrum ráðherra, sem þó kemur með skynsamlega tillögu, menn snupra verkefnisstjórn, reyna að gera allt til þess að komast lengra, til þess að komast fram hjá ferlinu, af einhverjum ótta við að verkefnisstjórn komi með vitlausar niðurstöður eða kannski er það ofmetnaður, menn telji sig hafa meira vit en verkefnisstjórnin þótt hún sé í raun og veru aðeins að gefa sitt álit, en þær forsendur viljum við fá áður en endanleg afgreiðsla er tekin. Á sama tíma er náttúruverndarlögum hent út af borðinu. Síðan kemur í ljós að það er enginn ágreiningur í þessum lögum, samt er búið að eyða meira en ári án þess að komast að niðurstöðu. Ég held að það sé bara vegna vinnuleysis. Á sama tíma er verið að biðja okkur um að fresta því eitt ár í viðbót. Getur þessi ríkisstjórn ætlast til að einhver taki hana alvarlega sem ríkisstjórn sem ætlar að berjast fyrir því að við á Íslandi verðum með þeim fremstu í heiminum í umhverfismálum? Það er engin alvara á bak við þetta. Það er gamaldags stórkarlapólitík hér á bak við [[Forseti hringir.]]og beiðni um að fá að ráðskast með einstaka hluti í staðinn fyrir að fylgja ferlum og áætlunum.
Herra forseti. Nú stöndum við hérna og ræðum þetta mál sem á að samþykkja hérna á Alþingi, ef málið klárast hér í umræðu, þar sem mögulega verður sagt að ráðherra sé að brjóta lög með þingsályktun. Ef landsmenn hefðu málskotsrétt eða gætu kallað til sín mál sem Alþingi hefur samþykkt, lög eða frumvörp eða ályktanir eins og þessa sem er óafturkræf ef farið yrði af stað í virkjanir að sjálfsögðu, ef landsmenn sjálfir gætu kallað slík mál til sín, mundi þingmaðurinn ekki sætta sig við þá ákvörðun landsmanna, sama hvort hún væri að virkja eða að vernda?
Hæstv. forseti. Ég hef alltaf verið talsmaður þess að mál færu í þjóðaratkvæðagreiðslu með formlegum hætti þar sem við getum viðurkennt hvernig umfjöllunin á að eiga sér stað, og þá eigi að lúta þeirri niðurstöðu. Ég lít ekki á að það sé neitt tap, eins og stundum hefur verið rætt, fyrir ríkisstjórnir sem leggja mál fyrir þjóðina, það eiga menn að gera óhræddir og þeir eru menn að meiri ef þeir geta bara viðurkennt að það sé þá niðurstaðan sem getur verið í samræmi við tillögu ríkisstjórnar. Það á ekki að þýða að ríkisstjórn fari frá eins og sumir hafa oft verið að tala um. Ég tek undir það sem hefur komið fram í sambandi við þjóðaratkvæðagreiðslur almennt. Það væri auðvitað mikill styrkur í því ef hér væri ákvæði um að þriðjungur þings gæti vísað málum til þjóðarinnar, vegna þess að í því fælist að umræðuhefðin mundi breytast. Ég tek bara heils hugar undir það, ég held að það skipti mjög miklu máli. Það er alla vega algjörlega ljóst af umræðum, bæði núna og oft áður, að meiri hlutinn geti endalaust vaðið yfir minni hluta, það er bara fjandsamlegt almennu lýðræði og í algjörri andstöðu við hugmyndir um lýðræði.
Herra forseti. Nákvæmlega. Það þarf að laga fulltrúalýðræðið að því leytinu til að eins og við höfum haft það hingað til þá er meiri hlutinn, sem er kannski með 60%, kannski er hann með 51%, samt alltaf með 100% af völdunum. Það er ekki mjög djúpt fulltrúalýðræði, við þurfum að breikka og dýpka það. Ein leið til þess væri, eins og hv. þingmaður nefndi, að minni hluti þingmanna, sama hvort það væri 1/3 eða annað, eins og í Danmörku, gæti vísað málum til þjóðarinnar. Það þýðir það náttúrlega að menn verða að vera meira samstiga, fulltrúarnir, kjörnir fulltrúar verða að vera miklu meira samstiga um langtímastefnumótun og það er vel. Aftur á móti ætla ég að spyrja þingmanninn hvort hann sé ekki líka hlynntur því, og hvaða afleiðingar hann mundi sjá ef tiltekinn minni hluti landsmanna, kjósenda, eins og svona 10%, gæti tekið til sín og vísað í þjóðaratkvæðagreiðslu málum sem þingið hefði samþykkt, og ályktunum þingsins. Hvaða afleiðingar mundi hann sjá eða áhrif, sýnist honum, [[Forseti hringir.]]á til dæmis þessa umræðu sem á sér stað hér og langtímastefnumótun, rammann og önnur slík stór mál?
Hæstv. forseti. Ég held að það hefði nákvæmlega sömu áhrif og ég nefndi varðandi þingmennina, ég held að það mundi skipta máli, þjóðin getur þá látið vita að við erum ósátt við hvernig verið er að fara með málin. Ég held að menn muni ekki misnota þetta þegar í framkvæmdina væri komið. Ég held að menn muni axla ábyrgð og vanda sig mjög vel. Kosturinn við þjóðaratkvæðagreiðslu er sá að hún kallar á umræðu og hún kallar á það að fólk kynnist hlutunum og fái að læra um þá. Það þarf þess vegna líka að búa til þannig form að fjársterk öfl geti ekki farið hér fram með látum og hamast á almenningi, heldur að settar séu reglur um hvernig kynning á að vera á málum þannig að allir eigi kost á því að koma sjónarmiðum sínum fram. Þetta tengist svo sem annarri umræðu, sem er líka mjög mikilvæg, það er mikilvægi almennra samtaka, t.d. Landverndar eða þeirra sem vilja fylgjast með og líka þeirra sem eru virkjunarsinnar að fá stuðning til þess að geta komið sjónarmiðum sínum á framfæri, vegna þess að lýðræðið byggist á þekkingu, það byggist á vandaðri umfjöllun, [[Forseti hringir.]]og ákvörðunartakan á að byggjast á því, ekki eins og verið er að gera hér.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður kom inn á það í byrjun síns máls að upphafleg tillaga í þessu máli, tillagan frá hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra, var um Hvammsvirkjun eina og greinargerð með tillögunni, aðallögskýringargagnið sem fylgir málinu, rökstyður mjög vel hvers vegna ráðherra komst að þeirri niðurstöðu og valdi að fylgja tillögum verkefnisstjórnar og leggja fram þennan eina kost. Nú hefur það hins vegar gerst að þessi stjórnartillaga - sem vel að merkja er stjórnartillaga, flutt af ráðherra eftir samþykki í ríkisstjórn - er tekin í gíslingu af meiri hluta sömu ríkisstjórnar. Það er það sem er að gerast, tillagan er hér í raun að deyja drottni sínum í hinni ómálefnalegu breytingartillögu meiri hlutans sem stendur að baki sömu ríkisstjórn. Ég hef verið að reyna að rifja það upp hvort ég þekki dæmi sambærilegra hluta í huganum og ég geri það ekki. Ég spyr hv. þingmann: Man hann eftir því að stjórnarmál, [[Forseti hringir.]]mál, sem flutt er af ríkisstjórn, lendi í svona hremmingum vegna framgöngu hins sama meiri hluta og stendur að baki þeirri ríkisstjórn?
Hæstv. forseti. Ég hef ekki setið á þingi nema frá 2007, ég man ekki eftir neinu sambærilegu dæmi. Aftur á móti veit ég dæmi um að einstakir hæstv. ráðherrar í núverandi ríkisstjórn hafa verið að ámálga það við stjórnarandstöðuna hvort hún geti ekki hjálpað þeim við að koma málum í gegn, vegna þess að þeir eru í vandræðum með samstarfsflokkinn. Maður spyr: Var þar einhver svikatillaga sem átti að lauma í gegn bara til að reyna að koma henni í 2. umr. með fullum þunga og breytingum? Ég held að það hafi ekki einu sinni verið skipulagt þannig. Það má auðvitað spyrja sig: Hvers vegna var þessi tillaga sett í atvinnuveganefnd, því að rammaáætlunin og öll umfjöllunin um hana heyrði undir umhverfis- og samgöngunefnd og það var fjallað um hana þar? Það er einhver misskilningur í gangi ef það að fjalla um rammaáætlun í verkefnaáætlun 3 og virkjunarkosti er orðið atvinnumál, að það sé orðið að spurningunni um það að nú eigi að taka skófluna upp, eins og það var orðað, að fara að framkvæma. Er nú ekki betra að vita hvers vegna maður er að moka og hvort eigi að moka áður en maður byrjar að moka?
Herra forseti. Ég er að sjálfsögðu sammála því að þetta er birtingarmynd ríkisstjórnar og meiri hluta í hreinni upplausn. Þetta er eitt af ótal dæmum sem við höfum í höndunum um það, það dæmi sem hér er á ferðinni. En þá er spurningin: Hvernig er hægt að koma vitinu fyrir þann hinn sama meiri hluta? Ég held að það sé orðið viðfangsefnið að reyna að bjarga mönnum í land. Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að hann er gamalreyndur skólamaður: Kemur honum í hug nokkur sá lærdómur eða reynsla úr því starfi sem mætti verða að gagni í því sambandi að reyna að leiða meiri hlutanum það fyrir sjónir að hann er hér kominn út í ófæru og þarf að komast í land? Ég veit ekki hvort maður má taka þannig til orða að þetta sé eins og að eiga við óþæga krakka eða erfiða nemendur. Kann hinn gamalreyndi skólastjóri einhver ráð sem við getum reynt að vera hjálpleg með gagnvart meiri hlutanum í þessari stöðu og aðstoða þá við að byggja einhverjar brýr í land aftur?
Hæstv. forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi einmitt verið einn af þeim sem vöktu athygli á því sem ég er hræddur um að sé að gerast hjá núverandi hæstv. ríkisstjórn, þ.e. að mikil óeining sé á milli stjórnarflokkanna. Það er mikill vandræðagangur á ríkisstjórninni. Hvað gerist þá? Þá fara menn að semja um hver fær hvað í valdabaráttu um framhaldið. Það er versta tegund stjórnmála, þegar hrossakaupin byrja, þegar ákveðið er: Ég skal gera þetta ef ég fæ þetta í staðinn. Varðandi skólastjóraráðin þá hef ég sagt: Það er skylda okkar sem stýrum stofnunum að lesa í umhverfið og hindra árekstrana, þ.e. að búa ekki til átök heldur hindra þau. Það er að vita hvað maður býður. Stundum er það þannig að ef maður á erfitt með ákveðna einstaklinga getur undirbúningur undir það sem fram undan er hindrað að viðkomandi lendi í útistöðum við yfirvöld. En ef út í óefni er komið, þá er spurningin hvernig menn leysa úr í því. Ég held að ég hafi komið með tillögu sem er hógvær: Föllumst þá á það sem kom inn í þingið frá ríkisstjórninni. [[Forseti hringir.]]Er það til of mikils mælst? Það er skelfilegt ef við förum að samþykkja eitthvað frá núverandi ríkisstjórn og fyrrverandi umhverfisráðherra, það væri alveg skelfilegt, eða hvað? Eftirgjöf af hálfu stjórnarandstöðu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og fagna því að við séum hér í málefnalegri umræðu. Hv. þingmaður talar um að meiri hluti atvinnuveganefndar skipi sjálfa sig sem verkefnisstjórn. Hann nefnir að atvinnuveganefndin sé að henda rammaáætlun. Ég bendi hv. þingmanni á að hér eru niðurstöður 2. áfanga rammaáætlunar og það eru einmitt niðurstöður frá þeim fjórum faghópum sem atvinnuveganefnd byggir tillögur sínar á. Hv. þingmaður bendir á að það komi ný rammaáætlun á fjögurra ára fresti, þannig að þetta er sú rammaáætlun sem við búum við í dag. Er hv. þingmaður búinn að henda þeirri rammaáætlun og er hún orðið gagnslaust plagg?
Hæstv. forseti. Ég held að vísu að við höfum verið í málefnalegri umræðu um það hvort við eigum ekki frekar að ræða menntamál og verkfallsmál. Það er málefnaleg umræða. Með málefnið rammaáætlun er það þannig að við erum að ræða að búið var til ákveðið ferli. Og takið þið nú eftir: Fyrrverandi umhverfisráðherra þessarar ríkisstjórnar tók við og skipuð var samkvæmt lögum verkefnisstjórn nr. 3. Þessi hæstv. ráðherra biður verkefnisstjórn 3 að afgreiða þá virkjunarkosti sem voru settir í biðflokk og hraða afgreiðslunni á því. Hann fær svör við því og flytur tillögu. Þarf ég eitthvað að svara því öðruvísi? Viðkomandi fyrirspyrjandi við andsvar hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar hefur svarað því. Greinargerðin með frumvarpinu svarar því. Það er núna verið að fjalla um þetta í verkefnisstjórn nr. 3. [[Forseti hringir.]]Beðið er eftir svörum um þá kosti sem hér er verið að færa til og verið er að gera það áður en verkefnisstjórnin skilar. Þess vegna segi ég að atvinnuveganefnd hafi skipað sjálfa sig sem verkefnisstjórn.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður svarar því ekki og skil ég það vel. Ég spyr hann enn og aftur: Er hv. þingmaður búinn að henda þeim mikilvægu gögnum sem unnin voru í 2. áfanga rammaáætlunar? Er það orðið marklaust plagg sem meiri hluti atvinnuveganefndar styðst við? Mig langar líka að spyrja hv. þingmann. Hann vitnaði í það í ræðunni að vegna viðbótarupplýsinga hefðu sex kostir verið færðir í bið og hlutfalli raskað á milli jarðvarma og vatnsfalls. Í umsögnum hefur margítrekað komið fram að þær upplýsingar um laxastofnana í Þjórsá eigi við í umhverfismati framkvæmda, sem er næsta ferli á eftir rammaáætlun 2, umhverfismat framkvæmda er næst á eftir því ferli. Er hann ekki sammála því?
Hæstv. forseti. Ég skal svara mjög skýrt. Er ég búinn að henda eða á að túlka það þannig að henda eigi gögnum frá fyrri umræðu? Svarið er afdráttarlaust nei. Það er beðið um að afgreiða viðbótarupplýsingar og afmarka sig við það sem gerð var athugasemd við. Það er eingöngu verið að biðja um það. Verkefnisstjórnin er að svara því, og þá segi ég: Bíðum eftir því og tökum síðan ákvörðun. Nei, hv. þingmaður og þeir sem styðja meirihlutaálit atvinnuveganefndar ætla ekki að gera það, þurfa ekkert að hlusta á það. Hún fær að vita að það geti farið í gegnum umhverfismat með laxarök. Verkefnisstjórnin fékk frá hæstv. ráðherra þessarar ríkisstjórnar það verkefni að láta skoða það. Verkefnisstjórnin svaraði: Við þurfum lengri tíma til þess. Það er beðið um að flýta því. Við skulum standa saman að því að skaffa pening til að ljúka því en ekki láta eins og verkefnisstjórnin verði gerð óvirk með ákvörðunum hv. þingmanna úr atvinnuveganefnd. Það er þetta sem málið snýst um, það er nákvæmlega þetta sem málið snýst um. Það er ekki verið að henda neinu, það eru viðbótarkröfur sem verið er að biðja um svör við áður en við tökum málið til afgreiðslu. Við erum að biðja um að fylgt verði tillögu umhverfisráðherra núverandi ríkisstjórnar.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir ágæta ræðu. Þar kom margt fróðlegt fram. Mig langar að halda aðeins áfram á svipuðum nótum. Það kom fram í atvinnuveganefnd þegar sérfræðingar rammaáætlunar 3 voru þar til viðtals að Elín Líndal, sem var með sérálit í áætluninni, sagði að fyrirliggjandi gögn hefðu verið nægileg varðandi kostina þrjá í Þjórsá og að þeir færu í nýtingarflokk. Það var búið að raða rammaáætlun 2 svo að verkefnið í rammaáætlun 3 var að bæta við upplýsingum sem voru góðar og því auðvelt að taka ákvörðun. Hún var sem sagt á móti því að ekki lægi fyrir ákvörðun þarna. Mig langar að spyrja hv. þingmann [[Forseti hringir.]]hvort það hafi ekki komið honum á óvart að Veiðimálastofnun skyldi ekki vera kölluð til í rammaáætlun 3 til að ræða um mikilvægi laxastofnsins í ánni, sem við erum sammála um að sé mikilvægur.
Hæstv. forseti. Fyrra andsvarið byggir nákvæmlega á því sem ég tók fram í ræðu minni. Það er allt gert til að finna hjáleið til að komast hjá því að taka mark á verkefnisstjórn. Menn finna einn þingmann, ágætiskonu frá Norðurlandi vestra, sem skilar séráliti, en meiri hluti nefndarinnar komst að niðurstöðu; þeir ætla að skoða laxarökin betur. Veiðimálastofnun, jú, það gerir verkefnisstjórn 3. Bíðum eftir þeim niðurstöðum, sjáum hverjar þær verða. Ef þetta er allt saman svona rosalega fínt og það rétt sem Elín Líndal sagði í verkefnisstjórn, ef það er rétt að það vanti aðeins betri upplýsingar frá Veiðimálastofnun á þetta ekki að taka mjög langan tíma. Klárum það. En ekki fara í hlutverkið og reyna að leika áður en verkefnisstjórnin klárar sitt hlutverk, ekki fara að leika það að við, hver og einn af okkur þingmönnunum 63, getum tekið ákvörðun um það án þess að hafa þetta álit verkefnisstjórnar.
Virðulegi forseti. Ég þakka þessi svör. Ég átta mig á því að þingmaðurinn var búinn að fara yfir þetta í ágætri tölu sinni áðan. Mig langar að spyrja hann örstutt. Þegar rammaáætlun 2 var samþykkt og lögð fram bárust um 250 umsagnir, en stærstur hluti þeirra var ljósritaður og undirritaður af fólki, þær voru sem sagt samhljóða. Telur hv. þingmaður ekki að með því að hlusta á þær raddir allar og breyta niðurröðun rammaáætlunar þá hafi hin raunverulega sátt verið rofin, þ.e. þegar þingið tók rammaáætlun 2 og breytti niðurstöðu sérfræðinefndarinnar?
Hæstv. forseti. Ég bið hæstv. forseta að virða það við mig þó að ég setji svolítinn skólastjóratón í ræðuna. Það var sett inn bráðabirgðaákvæði í lögin um rammaáætlun sem kvað á um að fara ætti í tólf vikna umsagnarferli. Ég segi eins og margir þingmenn hafa gert nú þegar, m.a. hv. þm. Guðmundur Steingrímsson og fleiri: Hvað átti að gera með það? Átti bara að segja: Þið megið senda athugasemdir og tala um þetta eins og þið viljið, við ætlum ekki að taka mark á því? Þetta er aðferðafræði sem ég þoli ekki. Ég spyr fólk til þess að fá svör og ég tek mark á því sem fólk segir. Það var niðurstaðan að aðeins einn hluti verði tekinn út, þ.e. laxarökin skoðuð fyrir neðri hluta Þjórsár og svo koma ákveðin önnur atriði. Það er sett í biðflokk, það er fært til þess að skoða betur. Verkefnisstjórnin er sammála því að það þurfi að skoða betur. Ráðherrann sendir það þangað, þar er það til meðferðar núna. [[Forseti hringir.]]Svo koma sex þingmenn úr atvinnuveganefnd og segja: Nei, við vitum þetta miklu betur. Það er engin ástæða til að vera að bíða eftir einhverjum frekari sérfræðingum. Við erum alveg með þetta í fingrunum og ætlum að fá 63 þingmenn til að samþykkja það með okkur eins og ekkert sé. Ekki vinna svona.
Virðulegi forseti. Það þykknar stöðugt grauturinn þegar kemur að atlögu hæstv. menntamálaráðherra að framhaldsskólunum í landinu. Nú birtast fréttir af því í fjölmiðlum að menntamálaráðuneytið hafi gefið einhverjar yfirlýsingar um það að því sé víst heimilt að leggja niður Iðnskólann í Hafnarfirði svo lengi sem ráðherrann stilli Alþingi upp við vegg gagnvart orðnum hlut þegar sú ákvörðun hefur verið tekin. Við höfum hér í dag kallað eftir því að hæstv. ráðherra komi hingað og geri grein fyrir þessu máli, að þetta mál verði sett á dagskrá þingsins. Það er mjög sérkennilegt að ráðuneyti tjái sig úti í bæ um athugasemdir af þessum toga þegar ekki hefur verið gerð gangskör að því af hálfu ráðherrans að koma með málið inn í þingið. Auðvitað geta ráðherrar í sjálfu sér gert allan andskotann og stillt Alþingi upp gagnvart orðnum hlut og sótt sér heimildir eftir á, en þá þurfa þeir að hafa til þess heimild. Þetta þýðir að það verður að fara [[Forseti hringir.]]án tafar fram hausatalning í þingsal og kanna hvort hæstv. ráðherra hefur meiri hluta fyrir slíkri [[Forseti hringir.]]atlögu að menntastarfi á landsbyggðinni og fjölbreyttu menntastarfi á höfuðborgarsvæðinu.
Virðulegi forseti. Ég held að við þurfum að koma hingað upp og segja hlutina aftur og aftur í þeirri von að einhver heyri eða telji að við gætum mögulega haft eitthvað fyrir okkur í því að hingað þurfi menntamálaráðherra, forsætisráðherra og fjármálaráðherra að koma til að eiga við okkur orðastað um þau alvarlegu mál sem eiga sér stað í samfélaginu. Í fyrsta lagi er staðan á vinnumarkaði og í öðru lagi sú umbylting á menntastefnu sem á sér stað í skjóli umræðu um þetta mál þar sem menntamálaráðherra fer fram eins og hv. þm. Árni Páll Árnason hefur farið vel yfir. Það getur heldur ekki gengið að í vikunni áður en ljóst er að fjöldinn allur af Íslendingum fer í verkfall sem mun lama flugsamgöngur [[Forseti hringir.]]til og frá landinu og verkfall hjúkrunarfræðinga mun hafa veruleg áhrif á heilbrigðisþjónustuna, [[Forseti hringir.]]þá séum við ekki að ræða þau mál. Það getur ekki gengið þannig.
Virðulegi forseti. Verk hæstv. menntamálaráðherra bæta ekki úr skák. Við fáum vonandi tíma til að tala eitthvað við hann á morgun um þau verk sem hann er að vinna á framhaldsskólakerfinu. Síðan talar hann alltaf í aðra átt. Hann segir til dæmis núna að það standi ekki til að sameina neina skóla úti á landi en á hinn bóginn er fólki úti á landi sagt að það eigi að vera ein kennitala og ein fjárlög. Er það ekki að sameina skóla? Hvað er það annað? Virðulegi forseti. Það er orðið mjög áríðandi að hnúturinn sem er á þingstörfunum verði leystur eða það verði einfaldlega höggvið á hann þannig að hægt sé að sinna þeim störfum sem á að gera hér.
Frú forseti. Það er ekki góður bragur á því að ákvarðanir á borð við þá sem hv. þingmenn hafa gert að umtalsefni hér á undan mér, þ.e. ákvörðun um sameiningu Iðnskólans í Hafnarfirði og Tækniskólans, berist fyrst þingmönnum til eyrna í fjölmiðlum, og að hér hafi orðið töluverð bið á að svara fyrirspurnum um sameiningu framhaldsskóla. Ég benti á það áðan að hér inni hefur legið fyrirspurn frá fyrri hluta aprílmánaðar um hugsanlegar sameiningar framhaldsskóla. Það er mjög óheppilegt að menntamálaráðuneytið sendi núna frá sér yfirlýsingar vegna þess sem hefur komið fram á Alþingi í dag án þess að hæstv. ráðherra hafi fengið tækifæri til að mæta til þings og svara fyrir sig í þeim efnum. Vonandi mun það tækifæri gefast á morgun í sérstakri umræðu en ein sérstök umræða er auðvitað ekki nóg til að fara yfir þær heildarstefnubreytingar sem eru að verða á málefnum framhaldsskólans. Ég tel því mjög æskilegt að forsætisnefnd og virðulegur forseti [[Forseti hringir.]]fari nákvæmlega yfir það hvernig Alþingi eigi að fara yfir slík mál því að þau [[Forseti hringir.]]varða svo sannarlega þingheim.
Virðulegur forseti. Eitt af því sem maður gerir þegar maður er í stjórnmálunum er að reyna að skilja hvað er á ferðinni, af hverju fólk velur málatilbúnað og tímasetningar o.s.frv. Það er eitt af því sem ég hef verið að reyna að gera varðandi þá ákvörðun að leggja fram þessa ótrúlega furðulegu og ruddalegu breytingartillögu á þessum tímapunkti. Ég veit ekki hvort maður á að reyna að lesa tengslin við ástandið í samfélaginu að öðru leyti í þá tímasetningu. Þetta er svo rakin leið til að láta umræðuna í þinginu snúast um annað en það sem er að gerast í samfélaginu og er svo grafalvarlegt. Hér hefur verið talað um stöðuna á vinnumarkaði sem er alvarlegri en um áratugaskeið á Íslandi og svo er núna að koma í ljós, og það bara bætist við dag frá degi, að menntamálaráðherrann fer með eldi yfir framhaldsskólakerfið á Íslandi. Er það hluti af ástæðunni fyrir því að verið er að ræða rammaáætlun, eins og hér er verið að gera, að skapa skjól [[Forseti hringir.]]fyrir pólitíska aðför ráðherrans að sínum eigin málaflokki?
Frú forseti. Ég óska eftir því eins og aðrir hv. þingmenn að hæstv. menntamálaráðherra komi hér í þingsal og fari yfir hvað er að gerast á framhaldsskólastiginu. Hvað er hæstv. ráðherra að gera á framhaldsskólastiginu? Hvenær eiga þessar breytingar að taka gildi? Eiga þær að taka gildi 1. ágúst í ár? Hvenær á þingið að fjalla um þessar breytingar, sem eru sannarlega stefnubreyting og hafa áhrif á aðgengi ungmenna að framhaldsskóla og jafnvel á kostnað þeirra við skólagöngu? Það hlýtur að þurfa að ræða þessa stefnubreytingu í þingsal. Það er ekki nægilegt að segja með einni setningu í texta með fjárlagafrumvarpi að til standi að skoða breytingar á framhaldsskólastigi. Það er ekki boðlegt fyrir hv. þingmenn.
Frú forseti. Það er auðvitað ekki hægt annað en taka undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað. Við erum afar áhyggjufull um mjög margt sem er að gerast í samfélaginu, utan þessa húss hér. Ég ætla að leyfa mér að halda að svo eigi einnig við um margan stjórnarþingmanninn, að hann hafi líka áhyggjur af því ástandi sem hér er að skapast og sem skapast hefur utan þinghússins, ekki bara hér innan dyra. Ég lýsi eftir því að sýndur verði einhver vilji til að samtal eigi sér stað á milli stjórnar og stjórnarandstöðu til að finna þessu máli farveg. Í öllu falli er ótækt að við höldum áfram svona langt inn í margar nætur ef hæstv. ríkisstjórn hyggst afgreiða hér einhver önnur mál, sem ég trúi að hún vilji gera. Þá þarf að fara að takast á við það vandamál sem hér er inni og snertir störf þingsins.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forseta fyrir að hafa orðið við tilmælum mínum fyrr í dag um að gera hlé á umræðunni meðan framlag Íslands í Eurovision væri flutt í sjónvarpinu. Það er ágæt tillitssemi við þingmenn að minnsta kosti og við áhorfendur að þetta karp þurfi ekki að fara fram þegar þjóðarviðburður af þessu tagi stendur yfir. Ég vildi nú kalla eftir því að þó að það sé sjálfsagt að sýna því skilning að umhverfisráðherra geti ekki verið við umræðuna í kvöld sé eðlilegt að hæstv. atvinnuvegaráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson sé hér við umræðuna í hennar stað. Hann var umhverfisráðherra þegar þingsályktunartillagan var flutt, hann er þaulkunnugur málinu og hér liggur fyrir minnisblað atvinnuvegaráðuneytisins sem eðlilegt er að ráðherrann svari fyrir, því að það lýtur að því að málið sé ekki í samræmi við ferlið. Ég kalla eftir því að sú tillitssemi sem umhverfisráðherra [[Forseti hringir.]]er sýnd með því að umræðan haldi áfram þótt hún sé fjarstödd, sé viðurkennd með því að hér sé annar ráðherra til staðar. [[Forseti hringir.]]Mér finnst algerlega óboðlegt af hálfu ríkisstjórnarinnar að hafa engan ráðherra í fyrirsvari fyrir málinu.
Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Helga Hjörvar að það er ekki boðlegt að enginn ráðherra sjái sér fært að vera viðstaddur umræðuna. Ég er búin ásamt fleirum að margóska eftir því að fá hingað hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra og forsætisráðherra. Auðvitað væri gott að fá fleiri ráðherra hingað, en ef enginn sér ástæðu til að vera viðstaddur umræðuna sé ég ekki ástæðu til að við höldum henni áfram. Er ekki rétt að allir fari heim í Eurovision-partí og geri eins og þá meiri hluti stjórnarliðsins er trúlega að gera núna? En ég vil bara láta vita af því að eftir helgi verður bylting á Austurvelli og þá er kannski ekki gott að við stöndum áfram í sama ströglinu með þetta mál þannig að það er kannski gott að reyna að leysa það fyrir þann tíma.
Hæstv. forseti. Sú spurning verður sífellt áleitnari hvort verið sé að halda Alþingi, og þá fyrst og fremst minni hluta Alþingis, uppteknu við að ræða ómögulegt þingmál, eins og við höfum margoft farið yfir, á meðan menntamálaráðherra virðist bara vera að gera það sem hann vill án þess að ræða það hér á Alþingi. Við fáum fréttir af því í fjölmiðlum að verið sé að sameina skóla og svo virðist sem menntamál eigi ekkert að ræða hér heldur eigi bara að breyta menntakerfi landsins í gegnum fjárlög. Það er auðvitað ótækt. Ég skil hreinlega ekki til hvers verið er að halda þessum lið á dagskrá. Það eru tveir hv. þingmenn meiri hlutans viðstaddir þessa umræðu, enginn ráðherra. Formaður nefndarinnar er ekki hérna. [[Forseti hringir.]]Þetta er alger endaleysa.
Virðulegi forseti. Finnst mönnum ekki lágmark að flutningsmaður tillögunnar, formaður atvinnuveganefndar sé hér í salnum þegar verið er að ræða þetta mál? Það er bara algert stjórnleysi í gangi hérna. Það ríkir algert stjórnleysi í landinu. Í menntamálum er gengið þannig fram að menn ætla að umbylta menntakerfinu án þess að ræða það við kóng eða prest og fá síðan á sig lögfræðiálit um að það stangist á við lög. Hér mun skella á fjölmennasta verkfall Íslandssögunnar í næstu viku og enginn gerir neitt. Það er bara ekki rætt. Menn hafna tillögum um að taka þetta mál á dagskrá. Hvað gengur hér á? Þetta er ekki hægt. Síðan kemur forseti ASÍ í fréttir í dag og segir okkur að á ferli sínum innan verkalýðshreyfingarinnar hafi hann aldrei upplifað jafn mikið vantraust á ríkisstjórn á eins og þeirri sem nú situr.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem fara fram á að hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson komi hingað. Hann sýndi það þegar hann lagði fram þá tillögu sem lögð var fram hér að hann virðir og skilur ferli rammaáætlunar. Hann lagði einungis fram einn kost, þ.e. kost sem faghópar höfðu lokið við rannsóknir og vinnu á. Það var það sem hann lagði fram og ekki annað. Mér fyndist fróðlegt að heyra hvað honum finnst um það hvernig meiri hluti atvinnuveganefndar - ég veit ekki hvaða orð ég á að nota - svívirti þá góðu stjórnsýslu sem hann sýndi í verkum sínum og þegar hann lagði fram þessa tillögu.
Hæstv. forseti. Ég ætla að vekja athygli hæstv. forseta á því að það er verið að ræða menntamálin í fjölmiðlum í framhaldi af fréttum af ólögmæti þess að leggja Iðnskólann í Hafnarfirði undir Tækniskólann. Hver ætli sé rökstuðningurinn þegar menn fara að tala um hvort þeir megi þetta eða megi það ekki? Það er vísað til fjárlaga og það á að breyta þessu í haust, væntanlega eftir að skólarnir eru byrjaðir, með fjárauka í desember. Það sem er enn þá verra er að það er vitnað í nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar þegar menn tala um stefnu í heilbrigðis- og menntamálum. [[Gripið fram í.]]Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir eru að véla um stefnuna í þessum málaflokkum. Er þetta fyrirkomulagið á nefndarstörfum og því sem við erum að skipuleggja á hv. Alþingi? Ég hef verulegar áhyggjur af þessu. Þetta gengur engan veginn upp. Síðan er vitnað í hagræðingarhópinn sem skilaði 120 tillögum eða hvað þær voru margar. Þar af eru 90 sem hafa legið á borðunum hjá okkur sem vorum ráðherrar áður, misvitrar og ómögulegar, og þær eru teknar sem eitthvert plagg sem sé búið að samþykkja. [[Forseti hringir.]]Þetta eru ótrúleg vinnubrögð við áætlanagerð, [[Forseti hringir.]]skipulag og áherslur sem þingið á að hafa.
Heyr, heyr!
Virðulegi forseti. Ég legg til að gert verði hlé á þessari umræðu þangað til formaður atvinnuveganefndar er kominn í salinn. Í ljósi forfalla hæstv. umhverfisráðherra er það lágmarkskrafa að formaður nefndarinnar og talsmaður þessarar breytingartillögu sé til svara í umræðunni. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, er næst á mælendaskrá og það gengur ekki að mínu mati að hún þurfi að halda ræðu sína án þess að hv. þm. Jón Gunnarsson sé í salnum eða einhver annar sem getur tekið sæti hæstv. umhverfisráðherra í þessu máli á meðan hún er fjarri. Vel færi á því að það væri hæstv. atvinnuvegaráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, sem mælti fyrir upphaflegu tillögunni. Ég árétta þann skilning minn [[Forseti hringir.]]að ekki sé hægt að halda fundinum áfram án þess að orðið sé við þessu.
Frú forseti. Aðgengi að menntun er ein af meginstoðum góðra búsetuskilyrða. Ég óskaði eftir því áðan að hæstv. menntamálaráðherra kæmi hingað í þingsal til að ræða við okkur um stefnubreytingar og skipulagsbreytingar á framhaldsskólastiginu. Stjórnarmeirihlutinn samþykkti með fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2015 að nemendur 25 ára og eldri sem vilja sækja í bóknám gætu ekki sótt það nám í sinni heimabyggð. Núna á að fækka framhaldsskólum um landið. Þess vegna óska ég eftir því að ekki aðeins hæstv. menntamálaráðherra komi hingað til að ræða þessi mál heldur verði hæstv. ráðherra byggðamála með honum því að hér er ekki bara um breytingar í menntamálum að ræða heldur algerlega breytta byggðastefnu sem passar engan veginn við loforð og stefnuyfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að áhugasamir þingmenn hafi náð að horfa á íslenska framlagið í Eurovision. Ég vil jafnframt hvetja þingmenn til að halda áfram umræðu um rammann svo að við getum tekið önnur mál fyrir, menntamál og atvinnuástandið í þjóðfélaginu, en til þess að svo verði þurfum við að klára þetta mál. [[Gripið fram í: Af hverju?]]Jafnframt hvet ég [[Gripið fram í: Af hverju?]]þingmenn til að … [[Gripið fram í: … að klára.]]Við skulum reyna að hafa þetta eins og Eurovision, fyrst fólk hefur svona mikinn áhuga á Eurovision. Klárum málið svo að hægt sé að greiða atkvæði um það. Þannig klárast málið. Þá getum við farið að snúa okkur að öðru. Klárum eitthvert mál. Við getum ekki ætlast til þess [[Gripið fram í.]]að allt ráðherragengið verði kallað út til að hlusta á þingmenn ræða um fundarstjórn forseta.
Virðulegi forseti. Ég hafði bara ekki hugmyndaflug til að ímynda mér að hv. þm. Jón Gunnarsson - ábyrgðarmaður málsins, talsmaður þess, höfundur atlögunnar að hæstv. umhverfisráðherra, maðurinn sem hefur öðrum fremur ákveðið að setja þetta mál í uppnám og barist fyrir því á hæl og hnakka - sæti ekki hér í þingsal. Ég man ekki eftir því á þingferli mínum, sem er nú aðeins farinn að lengjast, kannski óþægilega, þó að hann sé ekkert svakalega langur, að formenn nefnda sitji ekki í þingsal þegar mál sem er á þeirra ábyrgð er til umræðu. Sérstaklega ætti svo að vera í þessu máli þar sem málið hefur tekið algerum stakkaskiptum frá því það var lagt fram af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég legg því þunga áherslu á að hv. þm. Jón Gunnarsson komi til umræðunnar og ítreka þá ósk sem komið hefur fram að umræðunni verði frestað þar til hann komi hér í hús. Það er algert lágmarksatriði að hann sé viðstaddur umræðuna. Svo er það nú ekki þannig að verið sé að gera mönnum rúmrusk. Ráðherragenginu, eins og hv. þm. Páll Jóhann Pálsson orðaði það, ber skylda til að mæta á þingfundi nema forföll hamli. Þeir eru þingmenn og þeim ber að sækja þingfundi.
Frú forseti. Ég tel að ráðherrum sé engin vorkunn að þurfa að mæta í vinnuna. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson talar um að verið sé að raska ró þeirra af því að þeir þurfa að mæta á vinnustað sinn. Er þetta ekki vinnustaður 63 þingmanna? Af hverju eiga sumir að vera í vinnunni og aðrir heima? Ekki er þetta þannig á öðrum vinnustöðum í landinu. Ef menn eru á fullu kaupi verða þeir að mæta í vinnuna þegar það er vinna. Hv. þingmaður ætti að þekkja það úr fiskvinnslu og sjávarútvegi að þar getur fólk ekki hangið heima þegar það er að þræla fyrir 214 þús. kr. á mánuði. Ég held að menn sem eru á góðu kaupi, eins og hæstv. ráðherrar eru, geti alveg sinnt vinnu sinni og verið í vinnunni. Þeir greiddu atkvæði með þessum kvöldfundi svo þeir eiga að mæta í vinnuna.
Virðulegur forseti. Það væri auðvitað bót í máli að hæstv. atvinnuvegaráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson væri við umræðuna fyrir hönd ríkisstjórnarinnar svo að það væri einhver frá henni sem þekkti málið. En mestu skiptir að reyna að finna einhverja lausn á þeim hnút sem kominn er á þetta allt saman. Ég veit ekki hvort það væri kannski ástæða til þess að forseti reyndi að fá við það liðsinni hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar, sem er einn úr stjórnarliðinu sem sérstaklega hefur lagt gott til málanna og talað fyrir lausn, og að menn taki það út úr þingsalnum og reyni að finna eitthvað út úr því í sameiningu. Það mætti kannski hugsa sér, virðulegur forseti, einhvers konar sáttanefnd undir forustu hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar eða að minnsta kosti að tillaga hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um að málið gangi til nefndar og hætti þá í umræðu í salnum [[Forseti hringir.]]um sinn verði tekin á dagskrá og samþykkt. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Frú forseti. Ég kvaddi mér hljóðs þegar hv. þm. Guðbjartur Hannesson hafði talað um fundarstjórn forseta því að mér fannst hann koma með mjög áhugaverða athugasemd um störf þingsins og fundarstjórn forseta, sem er sú stefna sem virðist vera í einhverjum málaflokkum að stefnumarkandi ákvarðanir séu teknar í gegnum fjárlög. Þetta var raunar rætt talsvert við síðustu fjárlagaumræðu. Í því umstangi öllu, þegar við afgreiðum fjárlögin, gefst nefnilega ekki nokkur tími til þess að taka svona mál til alvöruumfjöllunar. Ég ítreka því þá ósk mína sem ég kom með fram áðan að hv. forsætisnefnd fari yfir það hvernig eðlilegt sé að stefnumarkandi ákvarðanir - ég er ekki að halda því fram að þær feli endilega í sér lögbrot hverju sinni þegar verið er að ræða menntamál, en það er hins vegar gríðarleg stefnubreyting sem felst í þeim sameiningaráformum sem við höfum fengið að heyra af í fjölmiðlum. [[Forseti hringir.]]Og samkvæmt því svari sem ráðuneytið hefur nú birt snýst afgreiðsla þingsins á því eingöngu um afgreiðslu á fjárlögum, þannig að þingið fær aldrei tækifæri til að ræða þá stefnubreytingu. Það er umhugsunarefni, frú forseti.
Frú forseti. Málþóf er kerfislægt vandamál sem má leysa með því að færa málskotsréttinn til þjóðarinnar, eins og m.a. hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson talaði um að væri vilji fyrir hjá sér að gera, að leggja það í dóm landsmanna hvort gera eigi slíka stjórnarskrárbreytingu samhliða forsetakosningum á næsta ári. Þangað til er þetta kerfislægt vandamál. Það sem þingmenn meiri hlutans núna segja er það sama og þingmenn meiri hlutans sögðu á síðasta kjörtímabili; þetta snýst ekki um fólk, þetta snýst ekki um pólitíkusa, þetta snýst um það að þetta er kerfislægt vandamál. Meðan þetta er eina leiðin til þess að stöðva það að meiri hlutinn á þingi, sem er 32+ einstaklingar, geti gengið gegn vilja meiri hluta kjósenda, sem eru 110.000+ einstaklingar, þá verður málþófi beitt, sama hvaða minni hluti á í hlut. Minni hlutinn síðast gerði það. Forsætisráðherra sagði fyrr í dag: Þið eruð örlítið verri en við vorum á síðasta kjörtímabili. [[Forseti hringir.]]Það eru ekki rök, þetta er kerfislægt vandamál. Verum heiðarleg með það.
Frú forseti. Það mál sem nú er á dagskrá, áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, virðist ekki vera mikilvægara en svo að hv. formaður atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson, sem á þó allan - mestan, skulum við segja, heiðurinn af þeim breytingartillögum sem gerðar hafa verið við málið, telur sig einhverra hluta vegna ekki þurfa að vera viðstaddur umræðuna. Ég vil því ítreka þá spurningu sem beint hefur verið til hæstv. forseta, sem er annars vegar: Er hv. þm. Jón Gunnarsson í húsi? Og hins vegar: Hefur honum verið gert viðvart um að hans sé óskað inn í þessa umræðu, ef hún er svona mikilvæg? Ef hann ætlar ekki að koma hingað til umræðunnar legg ég til að þessu máli verði einfaldlega frestað. Hér má [[Forseti hringir.]]þingfundur standa til klukkan tólf. Ég er viss um að langflest okkar sem hér erum inni værum til í að setja menntamálin á dagskrá og byrja að ræða þau nú þegar í kvöld.
Frú forseti. Það er mikið álag á innviðina okkar, það eru engir fjármunir settir í þá á þessu ári, það er enginn náttúrupassi, engar tekjur af því, og við blasir - ja, kannski ekki eins mikið ferðamannasumar og við áttum von á í ljósi nýjustu frétta sem við fengum í dag. En virkjanir eða áætlanir um þær eru ekki í vasa launafólks sem er hér í kjaradeilu, það borðar ekki rammann. Stóriðjan getur heldur aldrei keppt við ferðamennskuna, hvorki í gjaldeyrissköpun né arðsemi, það er alveg ljóst. En alvarlegast af öllu er að við höfum hér starfandi verkefnisstjórn sem er að vinna á sama tíma og hér eru teknar ákvarðanir á Alþingi af hálfu örfárra þingmanna um störf þeirra, verkefni þeirra. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál þegar við erum búin að ráða fagfólk til starfans en ákveðum svo að grípa fram fyrir hendurnar á því af því að við teljum okkur vita betur, [[Forseti hringir.]]eða þ.e. hv. sex þingmenn í atvinnuveganefnd.
Frú forseti. Þegar hv. þm. Páll Jóhann Pálsson leitar í huga sér að orði eða hugtaki sem nær yfir ríkisstjórnina þá skýst upp orðið „gengi“. Það kann að vera nokkuð bíræfið að lýsa ríkisstjórninni með þeim hætti, en kannski er það tímanna tákn. Í nútímaíslensku hefur orðið „gengi“ öðlast þá merkingu að þar sé um að ræða hóp manna sem fer með ófriði á hendur friðsömu samfélagi. Það kann vel að vera að vaxandi hluti þjóðarinnar líti þannig á ríkisstjórnina og það er alla vega víst að einstakir stjórnarliðar eru farnir að kalla ríkisstjórnina því nafni. Hvað má þá segja um hv. þm. Pál Jóhann Pálsson og hv. formann atvinnuveganefndar sem tekið hafa þingið í gíslingu, sem hafa með ofbeldi misbeitt lögum til þess að þvinga hér fram á dagskrá mál sem meira að segja tveir hæstv. ráðherrar eru á móti? [[Forseti hringir.]]Ég spyr hv. þingmann: Hvað vill hann kalla slíka menn fyrst ríkisstjórnin er í hans augum orðin að gengi?
Hæstv. forseti. Það er auðvitað forvitnilegt fyrir okkur þingmenn að vita hvort allir þingmenn stjórnarmeirihlutans standa á bak við þá ákvörðun sem hér birtist hjá hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni að það verði engu öðru lokið fyrr en þessu máli er lokið, drífum þetta bara af, segir hann. Ástæðan fyrir því að við viljum ekki drífa þetta af er að verið er að sniðganga og svíkja ákveðið ferli sem átti að vera sáttaferli í sambandi við það hvernig við afgreiddum rammaáætlun. Ég lýsi ábyrgðinni fullkomlega á hendur þeim stjórnarþingmönnum, m.a. hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni, að hafa eytt orku í að sannfæra alla meðflokksmenn sína um að setja þetta mál fram fyrir umræðu um verkföll, um menntamál, um ýmislegt annað sem brennur á samfélagi okkar, sem tengist því [[Forseti hringir.]]sem við viljum leysa í nútímanum. Þetta er sett sem aðal- og eina málið. Ábyrgðin er 100% á stjórnarmeirihlutanum og beri hann skömm af.
Virðulegi forseti. Ég hef alltaf verið að reyna að finna einhverja samlíkingu með þessum vinnustað og því sem gerist í atvinnulífinu, ég er alltaf að verða meira og meira bit á því hvernig við verjum tíma okkar hérna. Þess vegna er ég sammála hv. þm. Helga Hjörvar þegar hann segir að við þurfum að reyna að finna botn í þetta. Mér dettur helst í hug að þegar maður var á sjó í gamla daga kom fyrir að pokamaðurinn festi ekki hnútinn nægilega vel á trollinu og það var dregið opið allan tímann og var galtómt þegar það kom um borð í bátinn aftur eftir kannski þriggja eða fjögra tíma tog. Það þótti mjög illa farið með tímann, þótti ömurlegt að lenda í því. Mér finnst eins og við höfum gleymt að hnýta fyrir pokann í þinginu og séum að fara illa með tíma okkar. Við erum öll að tala um það, en við gerum ekkert í því, akkúrat ekki neitt. Það er það sorglega við þetta.
Frú forseti. Það vill nú svo til að sá sem hér talar á eftir hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni er gamall pokamaður á togurum og fékk aldrei fráleyst. En það er hins vegar nöturlegt að vita til þess að sá sem hér hefur farið úr þessum stól stórum orðum um að hann líti á sig sem fulltrúa stórútgerðarinnar, sjómaðurinn í hópnum, er sá sem fyrir hönd íslenska þingsins kemur með allt fráleyst. Það er hann og formaður atvinnuveganefndar sem ekki lengur kunna pokahnútinn, og það eru þeir sem m.a. koma í veg fyrir það að góðir menn eins og hv. þm. Ásmundur Friðriksson, sem talar hér kvöld eftir kvöld um að menn vilji sættast og finna lausn og það sé hægt, það eru mennirnir sem koma fráleyst með í hvert einasta skipti sem trollinu er kastað út sem valda því, og ábyrgð þeirra er mikil.
Frú forseti. Málþóf er kerfislægt vandamál sem má leysa með því að færa málskotsréttinn til þjóðarinnar. Þangað til stöndum við í svona deilum hérna sem eru ofboðslega tímafrekar, vegna þess að hér mætast bara stálin stinn. Dagskrárvaldið er í höndum meiri hlutans. Þeir telja að það að þeir hafi fengið meiri hluta í kosningum, að vísu bara 49% af kjósendum í heildina, en af þeim sem kusu og fengu fulltrúa um 60%, þá sé bara lýðræðislegt í krafti þessara 60% að þeir hafi 100% af dagskrárvaldinu. Þeir eigi bara að fá að ráða þessu. En það er ekkert sérstaklega gott lýðræðislegt fyrirkomulag. Málþófið er kerfislægt vandamál vegna þess að það eru allir sem beita því, líka flokkar hæstv. meiri hluta, þeir gerðu það líka á síðasta kjörtímabili. Við skulum vera heiðarleg með það. Það er til lausn á þessu máli, lausn þar sem menn geta gengið frá þessari deilu og borið höfuðið hátt samt sem áður, því að það er allt of mikið egó komið í þetta vandamál. Ég hvet þá sem standa að þessu máli og er kært um það að tala sig saman og hvet forseta til að taka málið af dagskrá þangað til þeir geta fundið lausn á þessu.
Virðulegi forseti. Menn geta túlkað mín orð eins og þeim hentar. Orðið „gengi“ er ekkert í neikvæðri merkingu hjá mér en kannski eru til þeir sem þekkja það aðeins í sambandi við einhverja neðanjarðarstarfsemi. Við erum með löndunargengi og það eru til ýmis gengi í jákvæðri merkingu, dugmestu mennirnir eru í svoleiðis gengjum, en menn geta reynt að snúa þessu á alla vegu. Varðandi þessa saklausu tillögu sem meiri hluti atvinnuveganefndar kemur með [[Gripið fram í.]]byggir hún á niðurstöðu verkefnisstjórnar í 2. áfanga rammaáætlunar, einu skýrslunni sem hefur fengið löglegt ferli og tími hefur verið til að vinna. Rammaáætlun 3, [[Forseti hringir.]]þessi flýtimeðferð á átta kostum sem verkefnisstjórn rammaáætlunar 3 var beðin um, er ekki fullnaðarskýrsla. Þetta er eina skýrslan sem hefur löglegt ferli á bak við sig. Við byggjum þessa tillögu á því.
Frú forseti. Ég kem hér upp í aðra ræðu mína um þetta mál, breytingu á þingsályktun um áætlun og vernd og orkunýtingu landsvæða, en auðvitað hefur megnið af þessari 2. umr. um tillögu hæstv. umhverfisráðherra snúist um breytingartillögu hv. þingmanna í meiri hluta atvinnuveganefndar. Í fyrri ræðu minni reyndi ég að ræða þessi mál út frá stóru línunum, þ.e. út frá áhrifum þessarar breytingartillögu fyrst og fremst, annars vegar á löggjöfina sem við eigum um rammaáætlun en hins vegar þeim áhrifum sem svona stefnumörkun sem hér er lögð fram, því að þetta er vissulega stefnumörkun af hálfu hv. þingmanna í meiri hluta atvinnuveganefndar, hefur á atvinnuuppbyggingu til framtíðar. Ég held að það sé engu logið þegar ég segi að nýting íslenskra orkuauðlinda, sem við getum líka kallað forsjá um jarðvarma í daglegu tali, sé eitt stærsta pólitíska ágreiningsefnið í íslenskri stjórnmálasögu undanfarna tvo áratugi. Síðasta stóra ágreiningsefnið á því sviði mundi ég segja hafi verið Kárahnjúkavirkjun, sem var rædd lengi og ítarlega á þinginu. Ég er ekki í nokkrum vafa um að hefði sá virkjunarkostur verið flokkaður samkvæmt kríteríum þeim sem lagðar eru til grundvallar í löggjöf um rammaáætlun og verkefnisstjórn rammaáætlunar hefur verið að vinna með, hefði líklega aldrei verið ráðist í þá virkjun. Það hefur auðvitað komið fram í ræðu og riti síðar. Hugmyndafræðin á bak við það að reyna að setja þessi mál í þetta ferli, sem síðar var staðfest með löggjöfinni sem var samþykkt hér mótatkvæðalaust árið 2011, var að komast út úr þeim ágreiningi sem einkenndi það mál, þannig að við gætum a.m.k. tekið afstöðu til þessara mála, vissulega út frá okkar pólitísku skoðunum á atvinnustefnu og umhverfisvernd, en verið nokkuð viss um það að þær faglegu rannsóknir sem þyrfti að vinna á hugsanlegum virkjunum lægju allar fyrir. Það var alveg morgunljóst á sínum tíma, þegar umræðan stóð um Kárahnjúkavirkjun, að tekist var á um að gögnin væru ekki nægjanleg. Það var meðal annars ástæða þess að farið var í þetta breytta ferli. Það sem slær mann þegar maður les yfir þær umsagnir sem berast til hv. atvinnuveganefndar eftir að breytingartillagan kemur fram er að menn lýsa margir miklum áhyggjum af ferlinu um rammaáætlun og löggjöfinni um rammaáætlun. Ég nefni til að byrja með umsögn Skipulagsstofnunar þar sem hún setur fram sem sína fyrstu athugasemd að mikilvægt sé að því faglega ferli verði lokið. Orðrétt segir hér, með leyfi forseta: „… telur Skipulagsstofnun að málsmeðferð breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar samræmist ekki að fullu þeirri aðferðafræði sem lögin byggjast á eins og farið er nánar yfir hér að aftan.“ Síðan er farið yfir einstaka virkjunarmöguleika sem eru nefndir og eindregið hvatt til þess að ferlinu sé lokið. Það má líka lesa úr öðrum athugasemdum eða umsögnum sem bárust, til að mynda frá heimamönnum við neðri hluta Þjórsár, frá Verndarsjóði villtra laxastofna, sem vitnar í fyrri ítarlegar umsagnir sínar og þær rannsóknir sem sjóðurinn telur að þurfi að gera á laxastofninum. Kannski hefur ekki síst verið nefnd Urriðafossvirkjun. Ég man raunar að þegar þessi mál voru til umræðu, eins og Mörður Árnason hefur bent á í nýlegri grein, nefndu ýmsir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins Urriðafoss sérstaklega sem þann virkjunarkost sem væri rétt að bíða með. Þegar hér stóð styrinn um það hvort færa ætti þessa kosti eða fara að tillögu þáverandi hæstv. umhverfisráðherra um að kostirnir yrðu skoðaðir nánar og settir í biðflokk var þetta sú virkjun í neðri hluta Þjórsár sem sérstaklega var nefnd af mörgum hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, þar á meðal formanni flokksins, sem eðlilegt væri að bíða með, enda talsvert miklar umsagnir sem þá lágu fyrir um þau gögn sem þurfti að afla. Komið hefur fram í umræðunni að menn hafa kosið, sem hafa um þetta rætt, að vitna í eldri gögn, niðurstöður verkefnisstjórnar í áfanga 2 svo dæmi sé tekið. Menn hafa líka kosið að vitna í gamlar ályktanir Alþýðusambands Íslands. Mér finnst rétt að við lítum á umsögn Alþýðusambands Íslands, af því að því hefur verið haldið fram í umræðunni að rammaáætlun og samþykkt hennar hafi eitthvað að gera með lausn kjaradeilna og ekki af minni spámönnum en hæstv. forsætisráðherra. Hér er umsögn Alþýðusambands Íslands um þetta mál. Með leyfi forseta stendur þar: „Alþýðusamband Íslands telur mikilvægt að Alþingi styðji þá breiðu sátt um fagleg vinnubrögð sem einkennt hefur alla vinnu í tengslum við undirbúning áætlunar um vernd og orkunýtingu landsvæða og mælist því til um að tillögur verkefnisstjórnar á hverju tíma séu virtar.“ Þetta er umsögn Alþýðusambandsins árið 2015. Mér hefur satt að segja fundist ótrúlegt, og þess vegna er mikilvægt að þessi umræða hafi átt sér stað, að heyra hv. þingmenn meiri hlutans vitna í gamlar ályktanir máli sínu til stuðnings. Ég velti því fyrir mér hvort nokkurs staðar annars staðar en á Alþingi þætti það boðlegur málflutningur að koma með gömul gögn. Mér þykir leitt að segja hv. þingmönnum það en almennt í opinberri umræðu er ætlast til þess að menn styðjist við nýjustu gögn og rannsóknir og fari ekki á skjalasöfn að leita sér röksemda með máli sínu. Ég hef hlustað á hv. þingmenn meiri hlutans gera þetta hiklaust, vitna í fyrri verkefnisstjórnir, gamlar ályktanir, þannig að mér líður dálítið eins og menn séu á hlaðborði þar sem það er valið úr sem henta þykir pólitískri stefnu þess meiri hluta sem nú situr. Það er svo dulbúið sem fagleg vinnubrögð, að farið hafi verið að því sem liggi fyrir í faglegu mati, en þegar spurt er af hverju við séum að ræða þessa breytingartillögu - að mínu viti hefði augljóslega verið skynsamlegast að bíða eftir niðurstöðum þeirrar verkefnisstjórnar sem nú starfar. Ég hef ekkert minna fyrir mér í því en greinargerð hæstv. umhverfisráðherra, umhverfisráðherra Framsóknarflokksins. Hér sitja þrír hv. þingmenn flokksins í salnum og ég hef ekki enn áttað mig á því hvað kemur til að þessir hv. þingmenn styðja ekki ráðherra sinn sem í greinargerðinni, sem umhverfisráðherra leggur fram í sínu nafni og ber fulla ábyrgð á, rekur mjög ítarlega að eftir að hæstv. umhverfisráðherra óskaði eftir því við verkefnisstjórn rammaáætlunar að fara yfir tiltekið marga kosti, að mig minnir átta virkjunarkosti, þá er niðurstaða hæstv. ráðherra að leggja fram að einn kostur færist úr biðflokki í nýtingarflokk, að tillögu verkefnisstjórnar. Ekkert sem hér hefur verið sagt hefur getað rökstutt það fyrir mér. Ég hef reynt að spyrja hv. þingmenn þegar þeir hafa farið upp í ræður hvað liggi á, hvað liggi svona óskaplega mikið á, hvaða verkefni nákvæmlega það séu sem bíði. Menn geta ekki leyft sér það, frú forseti, að koma upp með klisjur um að hjól atvinnulífsins þurfi að snúast. Það er ekki boðlegur málflutingur. Við þurfum að átta okkur á því af hverju nákvæmlega liggur á, svo mikið að hv. þingmenn meiri hlutans á Alþingi ætli sér að hunsa fagleg vinnubrögð með því að bíða eftir niðurstöðum verkefnisstjórnar. Ég horfi á hv. þingmenn í meiri hluta atvinnuveganefndar og biðla til þeirra að skoða hvort ekki sé skynsamlegast að við leggjum til hliðar þá kergju sem auðvitað færist yfir mann þegar maður ræðir mál sem standa hjarta manns nærri, hvort ekki sé virkilega skynsamlegast að draga þessa breytingartillögu til baka, bíða eftir niðurstöðum verkefnisstjórnar og gera þetta þá eins og lögin mæla fyrir um, þannig að ekki séu efasemdir um vinnubrögð. Frú forseti. Ég sé að tími minn er liðinn og ítreka það sem ég hef stundum sagt að ég held að sú ráðstöfun sem gerð var í lögum um þingsköp árið 2007 að stytta ræðutíma þannig að aldrei er hægt að flytja neitt sérstaklega langar ræður - ég er yfirleitt í fyrsta kafla ræðu minnar þegar tíminn [[Forseti hringir.]]er liðinn. Ég mun væntanlega þurfa að koma nokkrum sinnum aftur upp. En þetta er skynsamlega leiðin á þessum tímapunkti, að draga breytingartillöguna til baka, bíða eftir [[Forseti hringir.]]niðurstöðum verkefnisstjórnar og þá getum við tekist efnislega á um málið, en a.m.k. verið sammála um að ferlinu hafi verið fylgt.
Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmanninn hvernig henni lítist á það fyrirkomulag sem er komið svolítið inn í umræðuna, að við getum farið að sjá landsmenn kalla eftir því að fá mál sem Alþingi hefur samþykkt, sama hvort það eru lög eða þingsályktanir. Í þessu máli mundi þjóðin geta fengið málið til sín til samþykkis eða synjunar í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Mundi hv. þingmaður sætta sig við þann úrskurð þjóðarinnar sama hver endanlegur úrskurður þjóðarinnar við málið væri um hvað ætti að virkja? Mundi hún sætta sig við þann endanlega úrskurð þjóðarinnar? Í þessu tilfelli mundi þessum kostum náttúrlega vera vísað til þjóðarinnar og þá mundi þeim vera raunverulega hafnað. Mundi hv. þingmaður sætta sig við þann endanlega úrskurð þjóðarinnar hvað skyldi virkja af því sem væri vísað frá Alþingi?
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir þessa spurningu. Hv. þingmenn Vinstri grænna lögðu á sínum tíma fram tillögu um að Kárahnjúkavirkjun yrði borin undir þjóðina og lýstu sig reiðubúna að taka niðurstöðu þeirrar atkvæðagreiðslu. Hins vegar tel ég mjög mikilvægt að svona mál séu áfram unnin faglega, þ.e. að við höldum í þetta faglega ferli. Ég hef barist fyrir því og talað fyrir því innan stjórnarskrárnefndar sem nú situr, skipuð fulltrúum allra flokka, að sett verði mjög skilmerkileg ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur í stjórnarskrá þannig að ákveðinn hluti landsmanna geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál. Mér finnst eðlilegt að það eigi ekki bara við um lagafrumvörp heldur geti til að mynda átt við um ákvarðanir á borð við þessa. Ég hef líka tekið undir þau sjónarmið að tiltekinn hluti þingmanna eigi að geta haft slíkan málskotsrétt. Ég hef heyrt þau mótrök gegn því að hér á landi sé þingmenningin, stjórnmálamenningin, þannig að það mundi skapa eilífan óróa. Ég tel aftur á móti að slíkur réttur tiltekins minni hluta þingmanna mundi einmitt hafa áhrif til góðs á þingmenninguna og stjórnmálamenninguna. Eins og hv. þingmanni er auðvitað kunnugt um þá er gallinn við beint lýðræði, ef maður er tilbúinn að fara að því, sá að þjóðin getur að sjálfsögðu tekið aðrar ákvarðanir en manni sjálfum finnst endilega réttar. Það er með þjóðaratkvæðagreiðslur eins og kosningu í Eurovision, maður er ekki alltaf sáttur við úrslitin, það er bara svoleiðis. Ég hef verið tilbúin til þess og minn flokkur með Evrópusambandið, það risastóra mál. Við mundum fylgja leiðsögn þjóðarinnar í því máli. Ég tel raunar að við getum gert það í miklu fleiri málum en við gerum. Ég svara hv. þingmanni játandi, en með þeim fyrirvara að það er mikilvægt að halda hinu faglega ferli.
Herra forseti. Nákvæmlega, það er einmitt gott að hafa faglegt ferli þar sem við erum með fulltrúalýðræði. Það væri gott að bæta svolitlu beinu lýðræði við það. Í fulltrúalýðræðisfyrirkomulaginu þyrfti að vera breiður rammi og sótt til stjórnsýslunnar með faglegar ákvarðanir. En ef ákvarðanir sem eru á endanum teknar af þinginu eru andstæðar vilja landsmanna þá hafa landsmenn tækifæri til þess að stöðva þær á bindandi hátt. Í framhaldinu væri að sjálfsögðu hægt að fara enn dýpra með fyrirkomulag á beinu lýðræði þannig að landsmenn gætu lagt fram tillögu sem þyrfti síðan að færa í lög eða stjórnarskrá. Hvort tveggja er fyrirkomulag í Sviss. Nú langar mig að spyrja þingmanninn hvernig henni fyndist, að þessu gefnu, ef haldið yrði utan um góða stefnumótunarvinnu og reglur, eins og ramminn um nýtingu orkuauðlinda er hér á landinu, og fyrirkomulagið væri þannig að landsmenn gætu kallað mál í þjóðaratkvæðagreiðslu [[Forseti hringir.]]og meiri hluti þingsins gæti jafnvel, eins og þingmaðurinn sagði, gert það líka. Hvernig mundi hún ímynda sér að stjórnmálamenningin og þetta kerfislæga vandamál sem málþóf er mundi [[Forseti hringir.]]breytast?
Herra forseti. Ég vil ítreka að beint lýðræði snýst ekki einungis um atkvæðagreiðslur. Að mörgu leyti tel ég að við getum nýtt það miklu meira við ákvarðanatöku okkar á fyrri stigum. Þá er ég að vitna til þess að kynna hugmyndir og lagafrumvörp á netinu, eins og stundum er vissulega gert og hefur sem betur fer orðið talsverð aukning á, og óska eftir athugasemdum. Það skiptir hins vegar máli að vinna úr þeim athugasemdum, að þær séu nýttar. Ég held að stjórnvöld geti nýtt sér ýmsar aðferðir lýðræðisins miklu meira og ekki síst í aðdragandanum. Ég held að það sé ekki endilega jákvætt að öll mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu, en að efna til að mynda til rökræðukannana um stór og umdeild mál til þess að færa umræðuna nær einhverri niðurstöðu held ég að gæti verið mjög góð leið fyrir stjórnvöld til að átta sig á vilja almennings í einstaka málum. Hvaða áhrif hefði þetta á störf þingsins? Ég er ekki í nokkrum vafa um að þetta hefði áhrif. Við sjáum það bara ef við horfum til þinganna í nágrannalöndum okkar að þar hefur minni hlutinn önnur tæki [[Forseti hringir.]]en bara það að nýta sér ræðustól þingsins í stórum og umdeildum málum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða og efnisríka ræðu þó að ég deili þeirri skoðun með henni að hún hefði að ósekju mátt vera nokkuð lengri. Ég tek undir með hv. þingmanni hvað varðar þau neyðaróp - það má eiginlega orða það svo - sem heyrast frá hinum ólíku umsagnaraðilum, sem grátbiðja hálfpartinn nefndina um að fara ekki þessa leið, að setja þetta ferli ekki í uppnám. Það vakti athygli mína að sjá að jafn ólíkir aðilar og Samband íslenskra sveitarfélaga og Alþýðusambandið og Skipulagsstofnun skyldu allir biðja nefndina þess lengstra orða að fara ekki þá leið að setja rammaáætlun í uppnám. Ég vildi helst staldra við þann þátt í ræðu hv. þingmanns þar sem hún rakti hvað lægi á. Nú er það ekki þannig að orkuskortur sé alvarlegt vandamál á Íslandi. Í þessari umræðu hefur ekki tekist að benda mér á eitt einasta verkefni sem er í húfi ef orkukostunum, sem hér er gerð breytingartillaga um, verði ekki flýtt sem nemur einu ári. Það liggur fyrir að tillaga um 27 kosti mun koma fram 1. september á næsta ári, þannig að við erum að tala um að flýta um eitt almanaksár, ekki meir. Það hefur enginn getað útskýrt fyrir mér hvaða nauðir reka menn til þess að fara þessa leið. Eru einhver verkefni í húfi? Ég veit ekki til að rafvæðing sveitanna sé í húfi eða aðgangur að öruggu rafmagni eða dreifileiðir þess, frekar en dreifikerfið sem er til vandræða út um land í almennri raforkunotkun. Ég hef ekki heyrt um nokkurt verkefni sem ekki er hægt að undirrita samninga um núna á grundvelli þess að verið sé að vinna að frekari orkukostum og á grundvelli allra þeirra orkukosta sem nú þegar eru í nýtingarflokki. Ég vil þess vegna spyrja hv. þingmann, því hún er nú að flestu leyti fróðari um þennan málaflokk en ég: Hefur hún heyrt eitthvað slíkt? Hefur hún orðið vör við einhverja skýringu á þessum asa og óðagoti? Sérstaklega þegar haft er í huga, [[Forseti hringir.]]eins og ég rakti í ræðu minni áðan, að við gætum verið að fórna gullgæsinni með því að hraða okkur svona því að [[Forseti hringir.]]verið er að fara á svig við þá ferla sem lög mæla fyrir um.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni þessa spurningu. Ég hef varpað henni fram til nokkurra hv. þingmanna og hæstv. forsætisráðherra sem sagði að mörg verkefni vantaði orku en tilgreindi þau ekki. Nú skilst mér að fjögur kísilver séu í undirbúningi. Eftir því sem mér hefur skilist hefur einungis eitt þeirra ekki verið fulltryggt hvað varðar orku. Engin önnur verkefni hafa verið nefnd í mín eyru fyrir utan að enn er talsverð óvissa um þetta kísilver. Þessi flýtir er mér því óskiljanlegur. Ég hef spurt hv. þingmenn og þeir hafa ekki viljað nefna nein tiltekin verkefni þannig að ég veit eiginlega ekki hvað ræður för í þessum flýti. Þetta tengist kannski því að vilja ná einhverju fram en ganga um leið, eins og ég segi, á þessa faglegu ferla. Mér finnst ekki hafa verið færð nein sannfærandi rök fyrir því að menn staldri ekki við. Eins og hv. þingmaður sagði réttilega eigum við von á röðun þessara kosta. Verkefnisstjórn 3. áfanga mun halda áfram að meta þá kosti sem hér eru til umfjöllunar, sem lagt er til af meiri hluta hv. atvinnuveganefndar Alþingis að færist yfir í nýtingarflokk. Verkefnisstjórnin mun halda áfram að meta þá. Engin slík verkefni hafa að mínu viti verið nefnd í þessari umræðu sem skapa forsendur til þess að við bíðum ekki eftir þessum niðurstöðum svo að við getum tekist efnislega á um málin án þess að skapa óvissu um gildi niðurstöðu Alþingis eins og hv. þingmaður nefndi. Hv. þm. Kristján Möller hefur ítrekað bent á það sama en hann á einnig sæti í atvinnuveganefnd og hefur viðrað hættuna á því að jafnvel geti komið til málaferla um einstaka kosti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég er að reyna að glöggva mig hér, í lestri á tillögunni sjálfri, á stærð Hvammsvirkjunar, sem ég man ekki í fljótu bragði hver er. Mig rámar í að hún skipti einhverjum tugum megavatta, sé einhvers staðar í kringum 40 eða 50 megavött, það dugar nú alldrjúglega til að knýja kísilver. Ef einungis er um að ræða eitt kísilver sem ekki hefur verið gengið frá samningum um vegna skorts á orku þá er það nú lítið vandamál með samþykkt þeirrar tillögu eins og hún liggur fyrir frá hæstv. ráðherra. Er þá ekki einfaldlega ljóst að hér er farið af stað án fyrirheits? Það er engin sérstök efnisleg þörf á þessu óðagoti. Það er bara verið að tefla í hættu brýnum og mikilvægum samfélagshagsmunum og það er engin sýn um það til hvers æðibunugangurinn er að öðru leyti en því að meiri hluti atvinnuveganefndar hefur [[Forseti hringir.]]áhuga á að niðurlægja umhverfisráðherrann og sýna vald sitt. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég get bara svarað út frá því sem ég hef greint af þessum umræðum að ég tel ekki svo vera. Ég tel ekkert hafa verið fært hér fram sem knýr á um þennan flýti, þennan æðibunugang. Hins vegar hefur ýmislegt komið fram í þessari umræðu sem rennir stoðum undir þá kenningu að núverandi meiri hluti eigi að einhverju leyti enn við það áfall sem það varð, sérstaklega Sjálfstæðisflokknum, að missa hér völdin í fjögur ár. Það hefur gert að verkum að hv. þingmenn þess flokks hafa dvalið mjög í fortíðinni og sérstaklega á síðasta kjörtímabili. Þeir eiga mjög erfitt með að vinna sig út úr því áfalli virðist vera, því að þessi tillaga er iðulega rökstudd með því að menn hafi nú ekki verið á eitt sáttir um meðferð þessa máls á síðasta kjörtímabili og þess vegna sé full ástæða til að ganga fram hjá faglegu ferli rammaáætlunar. Ég get svo sem dundað mér við að varpa slíkum kenningum fram, en á meðan ekki eru færð fram betri rök þá get ég leyft mér það, herra forseti.
Herra forseti. Ekki treysti ég mér til þess að taka þátt í þeirri sálfræðilegu krufningu sem hv. þingmaður framdi hér áðan á hv. þingmönnum stjórnarliðsins og einkum þeim tveimur sem hér ráða för, en í meginatriðum gengur skýring hv. þingmanns út á það að einhvers konar sálfræðilega duldir ráði framlagningu þessarar breytingartillögu. Það má að sjálfsögðu taka undir það en ég treysti mér ekki til þess að leggja mat á það. Hv. þingmaður talaði um að ræðutíminn væri allt of skammur, hún ætti margt ósagt og óskýrt. Þá get ég huggað hv. þingmann með því að ef þeir menn sem eiga við þær meinsemdir að stríða sem hv. þingmaður var að greina áðan fá áfram ráðið gangi þingsins, þá er líklegt að hún geti fram eftir sumri tjáð okkur það sem óskýrt er í mörgum skörpum fimm mínútna ræðum fram undir ágústbyrjun. [[Gripið fram í.]] Mig langaði, herra forseti, af því að hv. þingmaður er vitsmunavera, að ræða við hana eitt sem er undirstaða þessa máls að ef þær virkjanir sem hér er lagt til að yrðu að veruleika mundi ekki vera hægt að knýja það fram öðruvísi en að fremja eignarnám í stöku tilvikum. Ég hef oft velt fyrir mér grundvelli eignarnáms. Það er heimilt samkvæmt stjórnarskránni ef einhvers konar brýnar þjóðhagslegar nauðir rekur til. Í þessu tilviki þar sem við erum að tala um orku gæti það verið tvennt aðallega, það væri mikið atvinnuleysi, en ég komst á sínum tíma að þeirri niðurstöðu það gæti réttlætt eignarnám, sömuleiðis ef orkuskylft væri í landinu, en nú er hvorugt fyrir hendi. Þá velti ég fyrir mér og vil biðja hv. þingmann um afstöðu til þess að það að tvö fyrirtæki á markaði gera samning sín í milli réttlæti það að land sé með nauð og þvingun tekið af einhverjum. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann um afstöðu hennar til þess af því hún tilheyrir nú flokki [[Forseti hringir.]]þar sem a.m.k. sumir menn, ég gæti vísað til marks um það í vin minn hv. þm. Ögmund Jónasson, gefa ekki mikið fyrir einkaeignarréttinn. En er hv. þingmaður sömu skoðunar og ég?
Herra forseti. Ég er nú svo heppin að sitja hér við hliðina vitsmunaverunni hv. þm. Árna Páli Árnasyni sem benti mér á að hér væri hv. þm. Össur Skarphéðinsson með snjalla gildru sem hann ætlaði að leggja fyrir mig í von um að skapa ágreining á milli mín og míns kæra flokksfélaga, hv. þm. Ögmundar Jónassonar um gildi eignaeinkaréttarins, en ég mun ekki falla í þá gildru. [[Gripið fram í.]] Herra forseti. Ég varpaði fram þessum sálfræðikenningum aðallega af því ég hef engar heyrt betri, ég hef engar betri kenningar heyrt um flýtinn. Ég bíð enn eftir því og brýni hv. þingmenn meiri hlutans í að koma og rökstyðja það betur af hverju menn séu að drífa sig svona fjarska mikið með þetta mál. Meðan þær skýringar koma ekki get ég auðvitað leyft mér að vera með ýmsar kenningar. Ég ætla þó ekki að kalla þær mjög fagmannlegar eða byggðar á mikilli þekkingu annarri en átta ára reynslu af hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, af ýmsum í þeirra hópi. Hvað varðar eignarnámið þá held ég að þótt við hv. þm. Ögmundur Jónasson getum verið sammála um að ástæða sé til að ræða einkaeignarréttinn teórískt, þá búum við ákveðið skipulag í landinu þar sem land er í einkaeign og það að taka það eignarnámi hlýtur ávallt að þurfa að rökstyðja með miklum almannahagsmunum. Eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson bendir réttilega á þá gætu þeir til að mynda verið yfirþyrmandi atvinnuleysi eða eitthvað slíkt, en því er ekki til að dreifa hér. Þannig að ég ætla að leyfa mér að reyna að sleppa úr þessari gildru með því að vera sammála þeim báðum, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og Ögmundi Jónassyni, og segi það líka að það sem vekur athygli þegar maður les umsagnir um þetta mál frá heimamönnum, sveitarstjórn Skeiða- og Gnjúpverjahrepps, ýmsum ábúendum við bakka Þjórsár, að þær eru flestar á sama veg, sem er hvatning til okkar þingmanna að bíða eftir niðurstöðum eins og ég hef margítrekað sagt hér í stuttum ræðum mínum.
Herra forseti. Hv. þingmaður heldur áfram að takast á við hið ómögulega og telur að það sé á hennar færi að sameina viðhorf mitt og hv. þm. Ögmundar Jónassonar til eignarréttarins. Það held ég verði aldrei, en ég virði samt sem áður skoðanir hans sem sameignarsinna. En þar að auki velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður sé ekki á rangri hillu því í sínu góða svari áðan virtist hún ekki geta slitið sig frá sálfræðilegum analýsum sem hún hóf hér réttilega á verðugum viðfangsefnum sem drepið er hist og her um salinn og vildi gera því skóna að það væru líka einhvers konar sálfræðilegar ástæður á bak við það að ég varpaði fram spurningum um einkaeignarréttinn, hún taldi sem sagt að ég væri að reyna að búa til einhvers konar sálfræðilega spennu millum hennar og hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Það kæmi mér aldrei til hugar. Ég lít hins vegar svo á að frá sjónarhóli fríhyggjumanna eins og margir sjálfstæðismenn eru, og ég hallast að sumu í þeirra hugsun gagnvart þessu, sé ekki hægt að verja það að taka eignarnámi land vegna þess að einhver [[Forseti hringir.]]tvö fyrirtæki á markaði geri samning sín á milli. Það verða að vera þjóðhagslegar brýnar ástæður til þess.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Össur Skarphéðinssyni þetta síðara andsvar. Því er til að svara að áhuga minn á mannlegu eðli að ég hef nú haldið dagbók, kannski gef ég hana einhvern tímann út eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, þá getur hann fræðst meira um vangaveltur mínar um mannlegt eðli af reynslu minni hér í þingsal. Vissulega er það rétt sem ég sagði hér áðan að þarna þurfa auðvitað miklir almannahagsmunir að vera fyrir hendi. Það auðvitað skín út úr þeim umsögnum. Það er auðvitað okkar hlutverk þingmann að reyna að meta og vega hagsmunina þegar við tökum afstöðu til mála óháð öllu því sem við höfum rætt hér um form að halda almannahagsmunum, að taka almannahagsmuni fram yfir sérhagsmuni. Það hlýtur auðvitað að vera sá mælikvarði sem við nýtum í þessu máli sem öðrum, það hlýtur að vera hlutverk okkar. Það er raunar vandamál stjórnmálanna að mínu viti, ekki bara á Íslandi heldur víðar í Evrópu, að það er þegar stjórnmálamenn einmitt gleyma almannahagsmunum [[Forseti hringir.]]og eru of uppteknir af sérhagsmunum. [[Athygli forseta hefur verið vakin á því að láðst hefur að merkja hér við 4. þingmanninn sem hafði óskað eftir að veita andsvör við ræðu þingmannsins. Forseta langar til þess að brjóta odd af oflæti sínu og leyfa hv. þm. 5. þm. Suðurk., Páli Jóhanni Pálssyni, að veita andsvör við ræðunni ef ræðumaðurinn er því ekki mótfallinn.]]
Gefa honum hálftíma.
Tökum bara nótis af þessu fordæmi.
Virðulegi forseti. Ég þakka tillitssemina og get ekki annað en lagt drengskap minn að veði fyrir því að ég bankaði í borðið og bað um orðið. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fagna því að við skulum vera hér í málefnalegri umræðu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála mér í því að niðurstöður 2. áfanga rammaáætlunar, sem ég dreg ekki í efa að hún þekkir býsna vel, þetta gagn hér, séu í raun ekki eina áætlunin sem hefur hlotið hið lögformlega ferli með fullskipuðum faghópum og tekið alla virkjunarkostina gjörsamlega eftir lögunum - hvort hún sé ekki sammála mér í því að þessi gögn séu í fullu gildi. Síðan er verkefnisstjórn 3. áfanga, sem vinnur fyrir næstu áætlun, beðin um flýtimeðferð á nokkrum kostum sem hún telur sig reyndar ekki alveg geta fullnægt. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála mér í því að meiri hluti atvinnuveganefndar sé í fullum rétti til þess að taka eitthvert mark á þessari skýrslu, eða hvort hún sé orðin marklaust plagg.
Herra forseti. Það plagg sem hv. þingmaður vísar hér í og hélt hér á í pontu felur vissulega í sér mjög mikilvæg rök í allri umræðu um rammaáætlun. Þarna er hins vegar ekki að finna flokkun. Þarna er að finna stigagjöf úr einstökum faghópum. Sem dæmi getum við tekið Norðlingaölduveitu sem bæði fékk hátt skor, ef ég má orða það svo óvirðulega, í nýtingarflokki og í verndarflokki. Svo var það niðurstaða að raða Norðlingaölduveitu í verndarflokk. Það sem hefur gerst síðan - og það er það, herra forseti, sem ég hef verið að leggja áherslu á - er að í framhaldinu eru þeir kostir sem samþykktir voru í biðflokk á Alþingi 2013, ásamt öðrum kostum sem við getum kallað nýja kosti, teknir í efnislega umfjöllun og röðun hjá verkefnisstjórn 3. áfanga. Þegar ég segi að mér finnist ekki ganga upp að vitna til fjögurra ára gamalla plagga þá er ég ekki að gera lítið úr því eða segja að þar liggi ekki heilmikil fagleg vinna. Það sem ég er að segja er að við sem störfum hér á Alþingi þurfum að taka tillit til þess sem hefur gerst síðan. Það sem hefur gerst síðan er að við erum búin að samþykkja rammaáætlun, það er búið að skipa nýja verkefnisstjórn. Hún er að störfum við að raða niður 26 verkefnakostum ef ég man rétt og flokka þá út frá því samhengi hvað eigi heima í vernd og nýtingu og hvað eigi að vera áfram í bið. Hæstv. umhverfisráðherra bað þessa verkefnisstjórn sérstaklega að skoða átta kosti og það varð niðurstaða hennar að einn væri fullrannsakaður. Mér finnst, án þess að ég sé að gera lítið úr því sem áður hefur gerst í ferlinu, að við séum núna stödd á öðrum stað og við getum ekki rætt þetta mál nema taka tillit til þess sem hefur gerst síðan.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður er sammála mér í því að þarna séu mikilvæg gögn og samþykkir þar með að við séum ekki að fara í þau verkefni, sjálf atvinnuveganefndin, í þeirra störf. Mig langar að vitna í umsögn frá Orkustofnun þar sem bent er á að þau gögn sem verkefnisstjórn 3. áfanga biður um, þar sem hún færir rök fyrir því að þau gögn eigi heima í umhverfismati framkvæmda, sem er næsta stig á eftir. Þar segir að rannsaka þyrfti betur áhrif virkjananna á laxfiska í Þjórsá. Slík umhverfisskoðun komi þó fyrst til álita við mat á umhverfisáhrifum framkvæmda, samanber 5. gr. laga nr. 106/2000. Margar umsagnir og þar á meðal umsögn Orkustofnunar, og hún þekkir [[Forseti hringir.]]málin nú býsna vel, benda á þau rök að þær [[Forseti hringir.]]upplýsingar sem beðið er um eigi heima í umhverfismati framkvæmda sem er næsta stig [[Forseti hringir.]]á eftir þessu.
Herra forseti. Ég verð bara að segja að umhverfismat framkvæmda, sem hv. þingmaður nefnir, er annar liður í þessu ferli. Það ferli sem stendur yfir núna er röðun verkefnisstjórnar sem er, samkvæmt lögum um rammaáætlun, hið viðurkennda stjórnvald sem hefur það verkefni með höndum að skila tillögu til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra um tiltekna kosti. Það er hennar verkefni samkvæmt lögum að raða þessum kostum í nýtingu, bið og vernd eins og við þekkjum. Það er verkefni hæstv. umhverfisráðherra að óska eftir umsögnum um þá kosti eins og gert var með tillögu verkefnisstjórnar um Hvammsvirkjun. Síðan getum við þingmenn, þegar þessu starfi er lokið, farið að ræða málin. En mér finnst ekki hægt að grípa inn í það ferli sem stendur yfir hjá verkefnisstjórn. Það er þannig. Það ferli stendur yfir eins og ég fór hér yfir í minni örræðu. Verði þessi tillaga samþykkt, sem ég vona svo sannarlega að verði ekki, [[Forseti hringir.]]þá erum við þingmenn að grípa inn í ferlið. Það eru ekki góð vinnubrögð, herra forseti, það er algjörlega á hreinu.
Virðulegur forseti. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því áður en dagskráin gengur lengra fram hvort haft hafi verið samband við einhvern starfandi umhverfisráðherra til þess að vera við umræðuna eða við atvinnuvegaráðherra, Sigurð Inga Jóhannsson, til að vera hér í fyrirsvari fyrir ríkisstjórnina í málinu eins og kallað hefur verið eftir. Ég held að það yrði að minnsta kosti til þess að gera umræðuna að einhverju leyti skaplegri að einhver gagnaðili væri til að ræða við fyrir þingið af hálfu framkvæmdarvaldsins sem flytur þá tillögu sem er til umfjöllunar.
Virðulegi forseti. Fyrr í dag voru greidd atkvæði um lengd þingfundar og meiri hluti þingsins komst að þeirri niðurstöðu að það væri rétt að funda hér í kvöld. Við funduðum til klukkan að ganga eitt í gærkvöldi og nálægt miðnætti í fyrrakvöld. Hér hafa verið nefndafundir sem hafa hafist á níunda tímanum á morgnana og velflest okkar hafa tekið þátt í nefndafundum báða dagana. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort hann hyggist halda þessum fundi mikið lengur áfram, því að ég held að við viljum alveg burt séð frá öllum pólitískum markmiðum vera sæmilega upplögð og með á nótunum þegar við erum að sinna bæði þingstörfum og nefndastörfum. Hér er ekki mikið um fulltrúa meiri hlutans, þess meiri hluta sem greiddi atkvæði með lengdum þingfundi. Ég spyr forseta um áform um lengd þessa þingfundar í kvöld.
Herra forseti. Málþóf er kerfislægt vandamál og skiptir ekki máli hverjir eru í minni hluta og hverjir eru í meiri hluta. Þeir sem eru í minni hluta, óháð því hverjir þeir eru, munu alltaf beita því. Þetta er kerfislægt vandamál sem hægt er að leysa að mestu leyti, og réttlæting og þörf fyrir því og freisting að þjóðin fái málskotsréttinn í sínar hendur, eins og mikið er byrjað að tala um núna af þingmönnum og ráðherrum sem er mjög vel. Við munum örugglega vera lengi í kvöld, ég geri ekki ráð fyrir öðru, en ég kalla samt eftir því að forseti endurskoði það, taki þetta mál af dagskrá, við komum fersk aftur á morgun með nýja dagskrá, húsnæðismálin, við förum að ræða þau og á meðan setji forseti það bara niður fyrir þingmönnum að finna lausn þar sem allir geta gengið frá þessum málum með höfuðið svona sæmilega háreist. Þegar menn eru búnir að fjárfesta svona miklu egói í svona mál þá er alltaf gott að finna sameiginlega útgönguleið þó þannig [[Forseti hringir.]]að við séum ekki að brjóta rammalöggjöf, séum ekki að brjóta löggjöf sem er best til þess fallin að skapa langtímastefnumótun [[Forseti hringir.]]um orkumál.
Herra forseti. Ég vil eins og samstarfsfélagar mínir óska eftir því að fá að vita hversu lengi fundurinn á að standa í kvöld, og eins og ég gerði hér fyrr í dag og eiginlega við upphaf umræðunnar að spyrja hver ætli að taka að sér málefni umhverfisins og náttúrunnar af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ekki er það hv. þm. Jón Gunnarsson, það er augljóst, hann tekur stöðu virkjunarsinna en það þarf eitthvert mótvægi og því er ekki óeðlilegt að við köllum eftir því að ríkisstjórnin fylgi sínu mikilvægasta máli úr hlaði og skipi einhvern til þess að sinna því í ljósi fjarveru hæstv. umhverfisráðherra. Það er ekki boðlegt að sitja hér í umræðu, lengdum þingfundi, sem meiri hluti þingmanna býður okkur upp á og fæstir þeirra taka svo þátt í því eða sitja hér við umræðuna. Við þurfum að fá svör, virðulegi forseti, fyrr en síðar áður en langt líður inn í kvöldið.
Herra forseti. Það er ekki alveg sögulega rétt að það sé alltaf minni hluti sem er í málþófi. Stjórnmálasagan eða þingsagan geymir ýmislegt og þar á meðal ráðherra í málþófi um nótt sem voru að koma í veg fyrir tillögu sem hefði jafngilt vantrausti á þann ráðherra. Nú er það þannig að við höfum verið hér tvo daga eða tvo sólarhringa í röð með fundi til miðnættis eða lengur, inn í nóttina, og við höfum byrjað nefndafundi klukkan átta eða hálf níu alla þá morgna. Við eigum því að baki tvo og raunar tvo og hálfan sólarhring með 17–18 klukkustunda vinnudegi og fimm, sex tíma hvíld. Þess vegna er fullkomlega réttmætt að spyrja hæstv. forseta hvað hyggst hann halda þessu lengi áfram. Er þetta ekki að verða gott í kvöld? Ég held að forseti gerði vel og mundi reisa sig með myndarskap ef hann færi að fordæmi forseta í gærkvöldi eða undir nóttina sem tilkynnti að lokum, þráspurð að vísu, að nú yrði flutt ein ræða í viðbót og þar með væri komið nóg. Ég tel alveg nóg að hafa þriðja sólarhringinn með 16 klukkustunda [[Forseti hringir.]]vinnudegi fyrir okkur þingmenn.
Herra forseti. Þessi dagur byrjaði með hagléli, nú er Ísland dottið út úr söngvakeppni Evrópskra sjónvarpsstöðva. Mér er til efs að nokkuð gott komi út úr þessum degi og þeirri umræðu sem heldur áfram hér, ef ég á að vera alveg hreinskilin. Ég sagði í gær á miðnætti að rannsóknir sýndu að gæði talaðs máls á Alþingi dvínuðu eftir því sem liði á kvöldið, því var raunar andmælt af einum hv. þingmanni, Össuri Skarphéðinssyni, en þó er mér til efs að þau andmæli byggist á alveg réttum grunni. Ég tek því undir með þeim sem velta vöngum yfir því hversu lengi eigi að halda áfram umræðu í ljósi þess að hér fást engin svör við þeim spurningum sem hafa verið lagðar fram. Það fást engin svör við þeim. Spurningarnar eru endurteknar og samt koma engin svör. Þá spyr maður sig: Til hvers er fram haldið? Er þá ekki betra að reyna að setja málin í einhvern annan farveg, herra forseti?
Herra forseti. Ég og formaður þingflokks Vinstri grænna vorum að spá í hnúta, hvort setja ætti málið í nýjan hnút, pelastikk eða fuglafit, þeir rakna kannski frekar upp en sá rembihnútur sem málið er í núna. Það hefur verið svolítið í umræðunni umhverfismat framkvæmda eða umhverfismat áætlana og mér finnst mikill misskilningur þar á ferð, hjá hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni og fleirum. Umhverfismat framkvæmda er á forsendum framkvæmdaraðila og er einungis álit, ekki ákvörðun og stoppar ekkert af. Umhverfismat áætlana fer fram meðan virkjunarkostir eru í meðferð verkefnisstjórnar og geta þess vegna farið í opið umsagnarferli í framhaldinu, eins og gerðist með nokkra kosti þegar verkefnisstjórn 2. áfanga fjallaði um málið. Þarna er því mikill munur á.
Virðulegi forseti. Það voru nokkur tilþrif viðhöfð í ræðustól í gærkvöldi af hendi hv. þm. Birgittu Jónsdóttur til að særa fram svar forseta við því hvað hann hygðist funda lengi. Ég treysti mér ekki í þau tilþrif en bið forseta um að rifja það upp með mér í huganum hvernig þau voru fram sett, en það snerist um að endurtaka ítrekað spurninguna um það hversu lengi stæði til að halda fundinum áfram. Ég held að það væri ágætt fyrsta skref í því að bæta samskiptin og ekki þurfum við að breyta stjórnarskrá til þess að virðulegi forseti svari bara spurningu sem er borin fram úr ræðustól Alþingis. Er það ekki ágætisbyrjun? Hvað stendur til að funda lengi?
Herra forseti. Það er svo sem eftir öðru að undir forustu þessarar ríkisstjórnar þá skuli Ísland meira að segja vera dottið út úr Eurovision. Ég ætla nú ekki að kenna hv. þm. Jóni Gunnarssyni um það en hins vegar, vegna þess að hann hefur kvatt sér hljóðs til þess að taka til máls síðar í þessari umræðu, vil ég spyrja hv. þingmann ef hann getur gefið sér tíma og rifið sig frá hljóðskrafi við fyrrverandi formann Lögmannafélagsins og hlustað aðeins á mig, hvort það komi virkilega ekki til greina af hálfu hv. þingmanns að eiga orðastað utan funda við þingmenn stjórnarandstöðunnar um leiðir til þess að leiða í jörð þann ágreining sem hér er. Ég veit vitaskuld hvað vakir fyrir hv. þm. Jóni Gunnarssyni, hann vill ná fram ákvörðun, en ég er þeirrar skoðunar að hægt sé að ná fram ákvörðun með miklu blíðari og mildari hætti sem miklu fleiri geta sætt sig við. Ef hv. þingmaður hefði ekki verið svona upptekinn við að horfa á Ísland falla út úr Eurovision þá hefði hann kannski getað hlustað á mína ræðu þar sem ég lýsti því. Ég spyr hv. þingmann af því ég veit að hann er þrátt fyrir allt [[Forseti hringir.]]með hjarta skátans: Er hann virkilega ekki til í að gera tilraunir til þess að hlusta á fólk og reyna að leiða fram sættir í þessu máli?
Virðulegi forseti. Nú er svo komið að hér eru ekki nema örfáar hræður í þingsal [[Gripið fram í.]]og orðið mjög fámennt af þingmönnum minni hlutans, sem er til merkis um að þeir hafa ekki einu sinni nennu til þess að hlusta á það sem hér fer fram stöðugt undir umræðu um fundarstjórn forseta. Ég held að umræðuhefðin sem er viðhöfð í þessu máli sé ekki það áhugaverð. Virðulegi forseti. Ég hef farið hér upp í ræðustól Alþingis og bent á að við yrðum að reyna að setjast niður og leysa þessi mál en það yrði ekki gert á þeim grunni sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir hefur boðið upp á, að málið verði bara dregið til baka og um það verði ekkert samið, ekki sé hægt að semja um neitt, það sé þegar búið að virkja of mikið í landinu. Á meðan staðan er þannig þá höfum við lítið um að ræða, en að sjálfsögðu er ég tilbúinn til þess eins og aðrir í meiri hlutanum að setjast yfir og ræða einhverjar raunhæfar [[Forseti hringir.]]tillögur til lausnar á þeim ágreiningi sem er hér uppi.
Virðulegi forseti. Það er gott að heyra frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, manninum sem hefur gengið hvað harðast fram í þessu máli að hann sé tilbúinn til þess að ræða lausnir í málinu,. Hann verður hins vegar að skilja þá afstöðu okkar í stjórnarmeirihlutanum að við erum ekki tilbúin að kaupa … [[Gripið fram í.]]Hvað sagði ég? [[Gripið fram í: Stjórnarmeirihlutanum.]]Já, við erum nú í meiri hluta hér í kvöld. Við erum ekki tilbúin að kaupa dýru verði úr hendi hans að hann falli frá löglausum hlutum. Grundvallaratriðið er að það eru hvorki efnislegar né lögmætar forsendur fyrir málinu. Eins og við höfum rakið í umræðum líka þá reka engar nauðir hér, það hefur ekki verið hægt að benda á eitt einasta verkefni sem ekki er hægt að skrifa undir samninga á grundvelli Hvammsvirkjunar og þeirra virkjana sem þegar eru í nýtingarflokki. Það liggur líka fyrir að tillaga kemur um 27 kosti 1. september á næsta ári. Þá spyr ég: Hvað hastar? [[Forseti hringir.]]Af hverju þarf að setja í uppnám vandað ferli sem skilar góðum niðurstöðum?
Herra forseti. Nú held ég að eigi að taka sjálfan herforingjann á orðinu, hv. þm. Jón Gunnarsson, og fresta tafarlaust fundi og gera það sem hann loksins býður upp á, að menn setjist niður og tali saman. Það er nákvæmlega það sem þarf að gera. Það er í anda þess sem ég held að sé ágætt að við munum eftir að þótt Alþingi sé vissulega margt í senn og margslungið samfélag, það er löggjafarvald og fjárstjórnarvald, pólitískur umræðuvettvangur, eftirlits- og aðhaldsaðili með framkvæmdarvaldinu, þá er það er líka vinnustaður, það er líka samfélag þar sem er ágætt að menn muni eftir því, þrátt fyrir pólitískar deilur, að sýna hver öðrum hóflega tillitssemi og virðingu. Ég flokka það undir það að gera alvörutilraunir til að komast út úr þessum ógöngum og held því fram að það sé meiri hlutanum sjálfum fyrir bestu að við reynum að finna leið í land. Það skiptir engu máli hvað forseti heldur mönnum hér lengi þriðja kvöldið í röð á kvöld- eða næturfundi ofan í það að menn byrja í blámorguninn að vinna aftur, vegna þess að hér stendur opin umræða og það er ekkert [[Forseti hringir.]]svikk á stjórnarandstöðunni með það að þessi málatilbúnaður mun ekki ná fram að ganga. Við höfum marglýst yfir vilja til þess að ræða [[Forseti hringir.]]um málsmeðferðina og þar á meðal að tillagan sjálf frá ríkisstjórn fái náttúrlega allt [[Forseti hringir.]]aðrar undirtektir í umræðum og við afgreiðslu en þetta mál.
Virðulegur forseti. Vegna orða sem féllu hérna áðan um viðveru þingmanna minni hlutans vil ég upplýsa að ég spurði hér frammi á skiptiborði fyrir hálftíma um viðveru þingmanna eftir flokkum og úr níu manna þingflokki Samfylkingarinnar voru sjö þingmenn í húsi en aðeins þrír úr 19 manna þingflokki Sjálfstæðisflokksins enda eru þingmenn úr stjórnarandstöðunni farnir að tala um sig sem meiri hluta því að stjórnarandstaðan er náttúrlega orðin þingmeirihluti. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa yfirgefið húsið og skilið fulltrúa sína í atvinnuveganefnd eina eftir. Þetta mál er að verða slíkt klúður að enginn úr forustusveit flokksins eða forustu þingflokksins vill láta bendla sig við það eða standa í forsvari fyrir þessum málarekstri. Þess vegna eru aðeins þingmenn Sjálfstæðisflokksins í atvinnuveganefnd í húsinu, enginn annar vill kannast við króann lengur. Svo illa er komið fyrir málarekstrinum.
Herra forseti. Fyrr í kvöld talaði hv. þm. Páll Jóhann Pálsson um að það væri engin ástæða til þess að ráðherragengið væri hér í kvöld. Núna talar hv. þm. Jón Gunnarsson um okkur sem erum hér í vinnunni sem örfáar hræður. Það er ekki mikil virðing fyrir því fólki sem er þó í vinnunni. Það má segja að við séum í vinnunni sem er meira en má segja um aðra. Auðvitað eiga hæstv. ráðherrar að vera í vinnunni og fylgja þessu forgangsmáli sínu eftir. Er það ekki, hv. þingmaður? Ég held að sé ástæða til þess að við slítum fundi og leyfum hæstv. ráðherrum að hvíla sig ef þeir treysta sér ekki til þess að sitja hér kvöldfund. Það er vanvirðing við okkur sem erum hér á vaktinni og í vinnunni að tala um okkur sem einhverjar örfáar hræður þegar aðrir [[Forseti hringir.]]geta ekki mætt í vinnuna.
Herra forseti. Sennilega á ég að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að kalla ekki kollega sína í þessum sal háttvirtar hræður. Þó verður það að segjast að ræðan sem hann flutti hér áðan er eina ræðan sem hann hefur flutt um langt skeið þar sem hann grýtir ekki handsprengjum í allar áttir. Það lítur út fyrir að það sé að renna upp fyrir hv. þingmanni að kannski sé hægt að finna einhvers konar lausn til sátta í þessu máli. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson hefur tekið undir með mörgum okkar um að það eigi að reyna það. Nú virðist sem hv. þm. Jón Gunnarsson sé að fikra sig inn á sömu slóð. Það væri auðvitað fróðlegt að vita hvað fyrrverandi formaður Lögmannafélags Íslands segir um það. Er hann ekki líka þeirrar skoðunar að menn eigi að reyna að finna einhvern friðarins stig? Hitt vil ég segja alveg skýrt að ég tel að á meðan menn reyna það eigi að taka þetta mál af dagskrá og fara í það sem skiptir máli, sem er að ræða þá alvarlegu stöðu sem er að þróast hér í samfélaginu þar sem vinnudeilur eru að bresta á og tugir þúsunda Íslendinga eru að fara í verkfall. Hvar eru ráðherrar á meðan? Þeir eru í felum. [[Forseti hringir.]]Þetta eru hræddir menn sem þora ekki að takast á við vandamálin. Þeir þora ekki að horfast í augu við sína eigin þjóð. Það er hv. þm. Jón Gunnarsson sem gefur þeim skjólið til þess að fela sig í.
Herra forseti. Ég hef litlu að bæta við það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði hér áðan. Ég held að það sé hið besta ráð að reyna núna að hvíla fundarmenn og sérstaklega þá sem treysta sér ekki til að mæta og eru væntanlega kvöldsvæfir; þeir eru að minnsta kosti ekki hér, nema þeir séu að gera eitthvað annað skemmtilegt utan þessa vinnustaðar. Það er alveg rétt að það er fjölþætt það sem hér fer fram þó að vissulega hafi enginn úr stjórnarandstöðunni talið það eftir sér að standa hér og ræða þessi mál. Það er nú samt svo að þeir sem bíða eftir því að fá kjör sín leiðrétt, hvort sem það er fólk á vinnumarkaði, elli- eða örorkulífeyrisþegar eða hverjir það nú eru, borða ekki fyrirhugaðar virkjanir, það er alveg ljóst.
En skrýtið.
Þeir þurfa að fá eitthvað annað, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Það væri óskandi að hún tæki hér meiri þátt í fundarstjórn forseta til þess [[… efnislega, ég var að …]]að koma skoðunum sínum á framfæri því hún hefur mikið af þeim og hefur örugglega eitthvað gott til málanna að leggja í átt til [[Forseti hringir.]]friðar.
Ég var að setja mig á mælendaskrá.
Herra forseti. Í þessum ræðum og í þessum umræðum öllum saman og samtölum mínum við þingmenn bæði meiri hluta og minni hluta sem þekkja málið betur en ég, þá virðist það vera þannig að þeir sem voru í minni hluta síðast hafa talið á sér brotið og hafa nefnt ýmis ágæt rök fyrir því. Sagt er að þau brot væru svona bolabrögð, ákveðið svindl, en þau hafi samt sem áður verið innan ramma laganna. Það sem mér finnst skipta máli í þessu er að við missum ekki þennan ramma, þennan lagaramma, að við setjum hann ekki í lagalega óvissu svo að við missum ekki þetta stefnumál, langtímastefnumótunartól, til langtímastefnumótunar í orkumálum. Ég held því að Jón Gunnarsson væri maður að meiri, þrátt fyrir að hann hafi talið á sér brotið en þó innan ramma laganna síðast með einhverjum bolabrögðum, ef hann mundi finna einhverja lausn og sætta sjónarmið [[Forseti hringir.]]þar sem væri hægt að landa þessu máli farsællega án þess að brjóta rammann. Það væri ofboðslega faglegt og væri vel að verki staðið [[Forseti hringir.]]ef honum tækist það.
Já, það væri að draga tillögu Svandísar til baka.
Herra forseti. Ég kveð mér til hljóðs til að andmæla orðum hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Mér finnst þetta ekki mjög rismikill málflutningur hjá hv. þingmanni. Við þingmenn Vinstri grænna vorum raunar búin að gera hæstv. forseta viðvart um að það yrði erfitt fyrir okkur að sækja kvöldfund í kvöld. Hæstv. forseti ákvað að taka ekki tillit til þess og hér eru sex af sjö þingmönnum Vinstri grænna, sá eini sem ekki er hér er erlendis eða á leiðinni heim að utan í lögmætum erindagjörðum á vegum Alþingis. Hv. þingmaður kemur hér, kvartar undan umræðunni, ber sig illa, og segir svo: Hér er enginn mættur. - Hér eru tíu hv. þingmenn meiri hlutans af þeim 38 sem hann skipa. Er nú ekki rétt að við höfum staðreyndirnar á hreinu, herra forseti, þegar við ræðum þessi mál?
Virðulegur forseti. Það fer eitthvað fyrir brjóstið á hv. vinnufélögum mínum að ég skuli kalla okkur örfáar hræður sem erum hér í þingsal. Ég stend bara við það, þetta er þekkt íslenskt orðtak og ekki hugsað til að niðurlægja einn eða neinn, hvorki sjálfan mig né aðra sem eru hér. En við erum sem sagt hér núna hvað, þrjú, sex, níu þingmenn af 63 í þingsal. Og það er svo sem ekki von á því, virðulegur forseti, að þingmenn sitji undir umræðu sem fer miklu meira fram um fundarstjórn forseta en sem efnisleg umræða. Ég er alveg viss um að ef við mundum einbeita okkur að efnislegri umræðu um málið þá miðaði okkur mun betur áfram. Það þarf tvo til, virðulegi forseti, til að ná sátt um mál, það þarf sáttarvilja beggja vegna. Það eina sem boðið hefur verið upp á er: Takið þið þetta mál til baka, lokið þið því, það er lagalegur ágreiningur um það. En það er enginn úr minni hlutanum búinn að leggja fram neinn rökstuðning, skriflegan rökstuðning, lagalegt álit um það hvernig verið er að brjóta hér lög, vegna þess að það er ekki hægt. Hér er verið að fara fullkomlega að lögum og ég hef hvatt þingmenn til þess að hætta þessu. [[Forseti hringir.]]Ég hvet okkur því til að halda áfram, virðulegur forseti, inn í nóttina. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur oftar en ekki nefnt það að það sé hverjum þingmanni hollt að vera hér þar til [[Forseti hringir.]]sólarupprás verður og ég held að það sé ástæða til þess. Það eru 18 á mælendaskrá eins og staðan er í dag.
Forseti vill biðla til þingmanna að þeir reyni að halda sig við tímamörk.
Virðulegi forseti. Það standa yfir deilur á vinnumarkaði og uppi er mikill ágreiningur, en það er fundað og það er fundað og fundað og fundað en það talar enginn um að málþóf sé í gangi, menn eru að reyna að ræða sig niður á einhverja niðurstöðu væntanlega. Við höfum ekki um neitt annað að velja en að standa hér og ræða við þá örfáu þingmenn meiri hlutans sem eru tilbúnir að taka þessa umræðu. Ég vil þá hrósa þeim sem hafa sinnt því, t.d. hv. þm. Jóni Gunnarssyni, en auðvitað væri best ef við settumst niður eins og aðilar vinnumarkaðarins og reyndum raunverulega að leita að einhverri lausn og sátt. Ég vildi bara haft sagt þetta.
Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem áður hefur komið fram hjá ýmsum þingmönnum að það er full ástæða til þess í ljósi þess sem hv. þm. Jón Gunnarsson hefur sagt að taka málið af dagskrá og ræða það í kvöld, það er líka hægt að ræða það í fyrramálið og finna á því lausn. Þessi framgangsmáti skilar augljóslega engu, hann sýnir hins vegar stöðugt hversu veikt málið er, málatilbúnaðurinn götóttur, en hann leiðir okkur ekkert nær niðurstöðu. Það verður að setjast yfir þetta mál og komast að einhverri vitrænni niðurstöðu. Hún getur ekki falist í því að við kaupum dýru verði það að meiri hluti atvinnuveganefndar fari að lögum. Það á að vera nokkurn veginn sjálfgefið. Þess vegna held ég að það sé vænlegast til árangurs og til að greiða fyrir þingstörfum að taka málið af dagskrá og setjast yfir það í framhaldinu.
Hæstv. forseti. Ég get sagt hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að ég hef heimildir fyrir því að fyrrverandi formaður Lögmannafélagsins hefur heilmikinn áhuga á að leita lausna. En fyrrverandi formaður Lögmannafélagsins hefur aldrei skynjað almennilega frá því hann byrjaði á þingi að stjórnarandstaðan hafi yfir höfuð mikinn áhuga á að leita lausna og allra síst um mál tengd þessu. Þegar maður hefur hlustað á umræður um hvaða aðferð þessi sama stjórnarandstaða sem var í stjórn á síðasta tímabili beitti við að fara raunverulega gegn sátt um rammann eins og hefur komið fram í þeirri ágætu bók sem gjarnan er minnst hér á, skrifuð af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, [[Gripið fram í.]]þá er alveg ljóst að það er enginn vilji til þess af hálfu flestra í stjórnarandstöðunni [[Forseti hringir.]]og það hefur verið öllum augljóst. Eina sem hægt er að semja um að þeirra mati er að fara að kröfu þeirra og hefur alltaf verið þannig.
Virðulegi forseti. Þetta er skrýtin staða sem Alþingi Íslendinga er komið í. Hér er talað um fundarstjórn forseta milli hverrar einustu ræðu sem er flutt í þinginu. Nú er málflutningur stjórnarandstöðunnar búinn að snúast í þá átt að kalla eftir sáttum, en það hefur komið fram að það er enginn sáttatónn í stjórnarandstöðunni, alla vega ekki, virðulegi forseti, í leiðtoga stjórnarandstöðunnar á þingi, hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur sem var umhverfisráðherra á þeim umdeilda tíma þegar hún sem ráðherra fer á móti 14 ára samningaferli um hvað ætti að fara í nýtingu og hvað ætti að fara í bið. Um það snýst þetta mál. Hér var kallað eftir því hvað væri hægt að gera til þess að ná sáttum. Virðulegi forseti. Það er raunverulega að spóla til baka, draga til baka ákvarðanir hæstv. þm. Svandísar Svavarsdóttur frá ráðherratíð hennar og koma rammanum á þann stað sem hann var [[Forseti hringir.]]áður en Samfylkingin og Vinstri grænir sömdu sín á milli um ESB og rammann eins og kemur fram í títtnefndri bók.
Forseta hefur borist eftirfarandi dagskrártillaga og eftirfarandi bréf: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: [[Gripið fram í.]] 1. Störf þingsins. 2. Sérstakar umræður um fyrirkomulag náms til stúdentsprófs. Málshefjandi er Svandís Svavarsdóttir og til andsvara verður mennta- og menningarmálaráðherra, Illugi Gunnarsson. 3. Staðan á vinnumarkaði, munnleg skýrsla forsætisráðherra. 4. Raforkulög (kerfisáætlun, EES-reglur), stjórnarfrumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 305. mál, þskj. 1005, nefndarálit á þskj. 1091 og 1226, breytingartillaga á þskj. 1092 og 1227, 3. umr. 5. Stefna stjórnvalda um lagningu raflína, stjórnartillaga iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 321. mál, þskj. 392, nefndarálit á þskj. 973 og 986, framhaldsnefndarálit á þskj. 1228, framhald síðari umr. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Jón Þór Ólafsson, Katrín Júlíusdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Björt Ólafsdóttir. Þessi tillaga verður upp í upphafi þingfundar á morgun.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér áfram um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, Hvammsvirkjun, sem er 244. mál, þingsályktunartillaga umhverfis- og auðlindaráðherra. Það er framhald síðari umræðu sem hér fer fram. Það er mikilvægt og raunar nauðsynlegt að gera feril málsins hér á Alþingi að nokkru umtalsefni í fyrstu ræðu minni um málið. Um þingsályktunartillögu er að ræða og umræðurnar um málið eru því einungis tvær. Þetta er því síðasta umræðan um málið. Að lokinni þessari umræðu verður gengið til atkvæða. Þetta tel ég nauðsynlegt að taka fram því að í umræðunni, og þá reyndar sérstaklega framan af, bar talsvert á því að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans hefðu hreinlega ekki áttað sig á því hvar málið væri statt og gerðu því tillögur um að málið gengi til nefndar að umræðunni lokinni, sem væri mjög gott ef hægt væri. Í upphaflegri þingsályktunartillögu, sem hæstv. þáverandi umhverfisráðherra mælti fyrir, var lagt til að Hvammsvirkjun færðist úr biðflokki í nýtingarflokk. Það var hins vegar talsvert áhugavert að málið gekk ekki til hv. umhverfis- og samgöngunefndar að fyrri umr. lokinni, líkt og ég hygg að flestir hefðu undir venjulegum kringumstæðum talið eðlilegast, heldur fór það til hv. atvinnuveganefndar. Það var þá sem segja má að þær deilur sem staðið hafa um þetta mál hafi hafist. Við vinnslu nefndarinnar brá svo við að meiri hluti hv. atvinnuveganefndar, undir formennsku hv. þm. Jóns Gunnarssonar, gerði umfangsmiklar breytingar á hinni upphaflegu tillögu og raunar svo miklar að þeirri sem hér stendur finnst alla vega erfitt að sjá hvernig halda megi því fram að um sama mál sé að ræða, heldur sé hér í raun komið fram allt annað mál. Breytingartillagan, sem hv. atvinnuveganefnd hefur lagt til, er sú að til viðbótar við Hvammsvirkjun færist fjórir aðrir virkjunarkostir í nýtingarflokk, þ.e. Holtavirkjun, Urriðafossvirkjun, Skrokkölduvirkjun og Hagavatnsvirkjun. Þessi breytingartillaga hefur - líkt og íslenskri þjóð ætti að vera orðið nokkuð ljóst, ef ekki alþjóð - mætt talsverðri andstöðu, svo að ekki sé meira sagt, hér á þingi. Hér er, eins og áður sagði, verið að gera alveg ótrúlegar breytingar á málinu milli umræðna, á máli sem ekki fer aftur til nefndar og er því í lokaumræðu. Margoft hefur verið bent á að þessi tillaga samræmist ekki því verkferli sem samþykkt var með lögum um rammaáætlun, enda hafi verkefnisstjórn rammaáætlunar ekki lokið skoðun á þeim virkjunarkostum sem bætt hefur verið við tillöguna. Þetta kemur meðal annars skýrt fram í minnisblaði frá sjálfu umhverfis- og samgönguráðuneytinu. Þessu vinnulagi hefur minni hluti Alþingis mótmælt og mun halda því áfram, að því er ég tel, þar til málið verður tekið af dagskrá eða einhvers konar samkomulag gert um það hvernig megi ljúka því í sátt. Eins og þetta væri ekki nóg þá gerðist það líka að hæstv. forsætisráðherra flækti málið enn frekar með því að kasta því fram í umræðunni að málið væri liður í kjaraviðræðum án þess þó að útskýra það nokkuð frekar hvernig. Ég veit ekki til þess að sú útskýring hafi nokkurn tímann komið fram þrátt fyrir að ítrekað hafi verið kallað eftir henni. Hæstv. fjármálaráðherra hefur hins vegar sagt í fjölmiðlum að þessi tillaga sé ekki innlegg í kjaraviðræður. Ég spyr því: Hverju eigum við að trúa í þessu máli? Hvað eigum við að halda? Þrátt fyrir margítrekaðar ábendingar um að málið sé ekki hæft til umræðu - enda harla erfitt að átta sig á forsendum eða því hvert málið stefnir - hefur hæstv. forseti verið ófáanlegur til að taka það af dagskrá. Nú hefur í tvígang verið gengið til atkvæða um dagskrártillögu sem er tillaga minni hluta Alþingis um breytta dagskrá. Þar er lagt til að þetta mál, áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, verði tekið af dagskrá en inn á dagskrá sett að hæstv. forsætisráðherra flytji Alþingi skýrslu um stöðuna á vinnumarkaði. Áður en ég hóf ræðu mína hefur, líkt og hæstv. forseti kynnti, þriðja dagskrártillagan komið fram sem gengið verður til atkvæða um við upphaf þingfundar á morgun, um að þetta mál verði tekið af dagskrá og þau mál sem brýnast er að ræða hér og nú komi á dagskrá þingsins strax; það er þá sérstök umræða um fyrirkomulag náms til stúdentsprófs og stöðuna á vinnumarkaði, að það verði fyrstu málin sem tekin verða fyrir. Ég tel mikilvægt að hafa rakið forsögu umræðunnar hér síðustu daga þó að í stuttu máli sé, eða á hálfgerðu hundavaði, til að setja það sem hér hefur verið að gerast í samhengi. Hæstv. forseti. Áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, Hvammsvirkjun, og breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar sem, líkt og ég rakti í upphafi máls míns, gengur út á að fjórir aðrir virkjunarkostir, til viðbótar við Hvammsvirkjun, færist í nýtingarflokk, þ.e. Holtavirkjun, Urriðafossvirkjun, Skrokkölduvirkjun og Hagavatnsvirkjun. Það hefur hins vegar gerst meðan á umræðunni hefur staðið að meiri hluti hv. atvinnuveganefndar hefur dregið þann lið breytingartillögunnar sem snýr að Hagavatnsvirkjun til baka með þeirri greinargerð að önnur sjónarmið eigi við um hana en aðrar virkjanir í tillögunni. Gott og vel. Breytingartillagan er því, má kannski segja, minna vond sem munar um Hagavatnsvirkjun. Hinar tillögurnar, þar sem verið er að taka fram fyrir hendurnar á verkefnisstjórn um rammaáætlun sem ekki hefur lokið umfjöllun sinni um hina virkjunarkostina, standa hins vegar eftir. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem á undan mér hafa talað og bent á að svona tillöguflutningur gangi ekki og að Alþingi verði að leyfa verkefnisstjórn um rammaáætlun að ljúka störfum sínum. Eða er tilgangurinn með þessu öllu saman kannski sá að henda því ferli sem rammaáætlun er? Ég ætla rétt að vona að svo sé ekki. Verkefnisstjórnin hafði lokið umfjöllun sinni um Hvammsvirkjun og allir sammála um að hana væri hægt að taka hér til umræðu og það er ekki um hina upprunalegu tillögu sem ágreiningurinn stendur. Hæstv. forseti. Staðan í virkjunarmálum á Íslandi í dag sú að nú þegar er búið að virkja um 50% af virkjanlegri orku á landinu. Þá er allt meðtalið og inni í því vatnsföll sem ég held að við værum flest sammála um að ekki beri að virkja; að verðmæti þeirra eins og þau eru frá náttúrunnar hendi sé einfaldlega miklu meira en nokkurn tíma gæti orðið ef þau væru virkjuð. Leiða má að því líkur að í raun sé þegar búið að virkja meira en helming þess sem virkjað verður í fyrirsjáanlegri framtíð og jafnvel lengur. Þetta finnst mér mikilvægt í þessari umræðu, því að á Íslandi dagsins í dag höfum við aðra og betri möguleika til verðmætasköpunar en að fara út í umdeildar virkjanir sem ekki hafa verið nógu vel rannsakaðar. Það er hins vegar ekkert víst að svo verði alltaf. Mér finnst það þess vegna mikill ábyrgðarhluti að við sem erum fullorðin í dag og höfum ákvörðunarvaldið, hvort sem það er hér á Alþingi eða bara með kosningarrétti okkar, göngum ekki á náttúruauðlindir okkar með óafturkræfum hætti. Við vitum ekkert hvað framtíðin ber í skauti sér nema þó kannski helst það að komandi kynslóðir, vegna hnattrænnar hlýnunar og loftslagsbreytinga, hafi færri valkosti, hafi úr færri möguleikum að moða, en við sem erum upp á okkar besta í dag. Mín skoðun er sú að sem ábyrgir einstaklingar verðum við að skilja við landið þannig að komandi kynslóðir hafi einhverja valmöguleika í framtíðinni. Ferðamenn eru í dag okkar helsta gjaldeyrislind, en það er ekkert víst að svo verði alltaf. Þessir ferðamenn eru ekki hingað komnir til að skoða virkjanir. Þeir eru þvert á móti komnir hingað til að skoða ósnortna náttúru. Bæði hér á Alþingi sem og í almennri samfélagsumræðu hefur verið bent á það að vegna álags á tiltekna ferðamannastaði verði að beina hinum mikla ferðamannastraumi víðar um landið, að létta verði álaginu á þá staði sem eru vinsælastir í dag. Ég vil spyrja þeirrar spurningar, velta því hér upp, hvort það sé ekki í hinu stóra samhengi þjóðhagslegra hagkvæmara - í stað þess að hugsa sífellt um það hvernig við getum virkjað náttúruauðlindir okkar með raforkuframleiðslu í huga - að leita leiða til að virkja náttúruauðlindir okkar á þann hátt að ferðamenn geti skoðað þær og notið þeirra og umgengist þær á þann hátt að náttúran beri ekki skaða af. Bent hefur verið á það að með Skrokkölduvirkjun, sem er einn þeirra virkjunarkosta sem meiri hluti hv. atvinnuveganefndar leggur til að verði settur í nýtingarflokk, sé verið að fara inn á ósnortin víðerni á miðhálendinu sem eru stærstu ósnortnu víðernin í Evrópu. Og þá erum við ekki einu sinni farin að tala um háspennulínur, vegi og aðra þá manngerðu hluti sem tengjast raforkuframleiðslu. Á mjög áhugaverðu málþingi, sem Landvernd stóð fyrir um síðustu helgi, fjölluðu fræðimenn úr hinum fjölbreyttustu fræðigreinum um virði hálendisins. Þar ræddi Þóra Ellen Þórhallsdóttir, prófessor í grasafræði við Háskóla Íslands, um náttúrufarslegt virði svæðisins og nefndi að þar væru vistkerfi sem væru fágæt á heimsvísu. Í máli sínu lagði hún áherslu á að ein mestu verðmæti hálendis Íslands lægju í einstöku upplifunargildi landslags og víðerna og að þau yrðu ekki varðveitt nema í stórum og víðáttumiklum heildum. Þetta er eitthvað sem mér finnst við verða að taka mark á, alla vega hlusta á. Páll Jakob Líndal, aðjúnkt við sálfræðideild Háskóla Íslands, sagði frá því hvernig sálfræðilegar rannsóknir hafi ítrekað sýnt fram á jákvæð andleg, líkamleg og félagsleg áhrif náttúrunnar og að umrædd áhrif endurspeglist sterkt í jákvæðum viðhorfum til náttúrunnar, sem eru mun jákvæðari en viðhorf fólks til manngerðs umhverfis. Neikvæð viðhorf gagnvart umhverfinu aukist hins vegar með aukinni uppbyggingu á umhverfinu. Hæstv. forseti. Ég fer ekki dult með þá skoðun mína að við eigum að fara okkur mjög hægt og ígrunda vandlega hvort og þá hvar ráðast eigi í frekari virkjanir. Líkt og ég lýsti hér áðan liggja svo gríðarlega margvíslegir hagsmunir undir þegar ákvörðun um virkjun er tekin. Það breytir því ekki að það faglega verkfæri sem rammaáætlun er er mjög dýrmætt og að með því að fylgja því ferli getum við verið nokkurn veginn viss um að þau umhverfislegu áhrif sem af virkjun mundu hljótast liggi eins vel fyrir og hafi verið eins vel rannsökuð og framast er unnt að gera. Í því tel ég talsvert mikið hald og huggun, því að ég treysti rammaáætlun ágætlega til þess að fara fram með faglegt mat á því hvað sé hagkvæmt að gera og hvað sé, með tilliti til náttúrunnar, hreinlega forsvaranlegt að gera. Ég tek því undir það að nauðsynlegt sé að draga breytingartillögu hv. atvinnuveganefndar til baka og við eigum að halda okkur í umræðu um upphaflega tillögu hæstv. umhverfisráðherra og láta verkefnisstjórn 3. áfanga um rammaáætlun ljúka því starfi sem henni var falið. Ég tek því undir með 2. minni hluta hv. atvinnuveganefndar sem leggur til að málinu, með leyfi forseta: „… verði vísað til umhverfis- og auðlindaráðherra sem feli verkefnisstjórn skv. 8. gr. laga um verndar- og orkunýtingaráætlun að fjalla um þann kost sem tillagan felur í sér og flokki hann ásamt þeim virkjunarkostum sem Orkustofnun hefur sent verkefnisstjórn þriðja áfanga rammaáætlunar, sbr. tilkynningu þar að lútandi frá 20. janúar 2015.“ Með tilliti til umhverfisins - í stað þess að æða af stað með illa ígrundaðar og hreinlega ólöglegar tillögur um það hvernig flytja eigi virkjunarkosti úr biðflokki í nýtingarflokk - get ég ekki annað en [[Forseti hringir.]]tekið undir það að við verðum að láta verkefnisstjórn um rammaáætlun klára sína vinnu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða og efnisríka ræðu. Það voru nokkur atriði í henni sem ég staðnæmdist sérstaklega við og eitt var þegar hún nefndi það vaxandi vandamál sem við búum við sem er ágangur á viðkvæmar náttúruperlur. Ég vildi þess vegna færa í tal við hana þá staðreynd, sem athygli mín hefur verið vakin á af fagfólki, að það vantar alveg að reikna hvers virði Urriðafoss geti verið óbreyttur. Hann er einu sinni vatnsmesti foss Íslands og er eiginlega aðgengilegur frá hringveginum, það þarf litla vegarlagningu að honum, það er hægt að gera hann að segli í alfaraleið og dreifa þar með álaginu sem nú þegar er orðið mikið uppi við Gullfoss og annars staðar þar sem fólk vill sjá alvörufossa. Það hefur aldrei verið reiknað út hver ávinningurinn kunni að vera í ljósi ferðaþjónustunnar og vaxandi þarfar hennar fyrir staði til að fara með fólk á, hvers virði Urriðafoss getur þannig orðið. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að í umræðu fyrir þremur árum vildu mjög margir þingmenn, sex ef ég man rétt - meðal annars margir framámenn í stjórnarliðinu nú, hæstv. fjármálaráðherra, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, hæstv. þingforseti Einar K. Guðfinnsson - ekki ráðast í virkjun Urriðafoss fyrr en frekari rannsóknir hefðu farið fram vegna þess að það væru umdeildur kostur. Ég vil spyrja út frá þessari nálgun hv. þingmanns: Er þetta ekki útfærsla sem þyrfti að hugsa miklu betur? Hvers virði væri Urriðafoss óvirkjaður sem áfangastaður ferðamanna í ljósi þessarar vaxandi þarfar?
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir þessa spurningu. Ég tel hana mjög góða. Mín skoðun er sú að það sé gríðarlega mikilvægt að við förum að skoða það faglega hvers virði okkar einstöku náttúruperlur eru í sinni hreinustu mynd. Auðvitað þarf að vanda til verka þegar opna á viðkvæm svæði, gera aðgang að þeim auðveldari fyrir ferðamenn, en ég held hins vegar að það sé alveg hægt. Líkt og hv. þingmaður benti á þarf ekki rosalega langa vegarlagningu í þessu tilfelli þannig að kostnaður af því yrði kannski ekki svo mikill. Ég held að það sé alveg gríðarlega mikilvægt að við förum í þá vinnu að reyna eins og best er hægt að leggja mat á það hvers virði það er að halda Urriðafossi og mörgum öðrum náttúruverðmætum ósnertum. Þó svo að við njótum þeirra forréttinda í dag að hafa marga möguleika uppi þegar kemur að því að afla okkur tekna er ekkert víst að svo verði alltaf, eins og ég kom inn á í ræðu minni. Við verðum að skilja einhverja valkosti eftir fyrir komandi kynslóðir þannig að þær geti sjálfar lagt mat á það [[Forseti hringir.]]hvað best sé fyrir þær að gera þegar þar að kemur.
Virðulegi forseti. Það er hárrétt, og matið getur breyst hratt. Fyrir rúmum 40 árum, þegar ég fæddist, var ekki rafmagn á Snæfellsnesi þar sem ég fæddist. Pabbi minn var formaður rafvæðingarnefndar Snæfellsness. Ég er nú samt ekki eldri en ég er. Það er líka vert að hafa í huga að á þeim tíma höfðu fossar ekkert virði nema það sem hægt var að koma á þá með nýtingu, með raforku. Í dag skilar ferðaþjónustan gjaldeyristekjum sem eru meira en þrefaldar á við það sem stóriðjan skilar. Svona getur verðmætamatið breyst í grundvallaratriðum á innan við einum mannsaldri. [[Forseti hringir.]]Er ræðutíminn …
Það er eitthvað ekki alveg rétt þarna, en hv. þingmaður fær …
Það sem ég vildi spyrja hv. þingmann út í, og hún vék að í ræðu sinni, er breytingin sem orðið hefur á tillögunni. Hún nefndi að tillagan væri eiginlega óþekkjanleg frá því sem hún var í upphafi vega. Telur hún það ekki hafa áhrif á það hvort við megum yfir höfuð, og getum yfir höfuð, samþykkt svona grundvallarbreytingu á efni tillögunnar?
Hæstv. forseti. Jú, og um það snýst deilan hér síðustu daga. Getum við yfir höfuð samþykkt að svona breytingar séu gerðar á máli? Ég tel að sýnt hafi verið fram á með ansi góðum rökum, af þeim sem talsverða reynslu hafa af því að vinna með þingmál, að svo sé ekki hægt. Þess vegna finnst mér svo mikilvægt að hafa í huga að þessi tillaga var lögð fram á milli umræðna - þetta er bara endanleg niðurstaða, það á að taka endanlega ákvörðun í þessari umræðu. Það er auðvitað ekki hægt að demba svona tillögum inn í þingið, ræða þær og greiða atkvæði og svo bara búið, bless. Nei, þetta gengur ekki.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það hefur svo margt gerst síðan hæstv. umhverfisráðherra flutti í upphafi þingsályktunartillögu sína, sem tók svo breytingum í meðförum nefndarinnar. Eitt af því sem hefur verið gert er að eflaust hefur ráðherra beitt áhrifum sínum til þess að fá Hagavatnsvirkjun fellda út úr breytingartillögunni og vonandi minni hlutinn. Svo hefur komið í ljós að það er einhver misskilningur um það í nefndarálitinu hversu margir virkjunarkostir eru í nýtingarflokki. Eins kom fram í þingsal að einhverjum þingmanni fannst það fullmikið af því góða hvað við ræddum málið mikið og sagði að það yrði rætt betur í nefndinni, en þetta er síðari umræða þannig að málið fer ekki aftur til nefndar. Það sem mér finnst svo óþægilegt við þetta mál er að það var einhvern veginn ekki og er ekki tilbúið. Það var kannski tilbúið þegar ráðherrann kom fram með þingsályktunartillögu sína, en síðan hefur svo margt gerst. Það er það sem mér finnst óþægilegt, það er eins og maður sé að uppgötva ýmislegt í leiðinni sem maður vissi kannski ekki alveg fyrir. Ég er að velta fyrir mér hvort hv. þingmanni finnist ekki einkennilegt að það er eins og ráðherra hafi ekki endilega sömu skoðun og jafnvel eins og einhverjir þingmenn standi ekki með ráðherranum heldur með hv. formanni atvinnuveganefndar, því að ég hef skilið ráðherrann þannig að hún vilji stíga varlega til jarðar. Það er líka athyglisvert að fyrrverandi umhverfisráðherra gerði aðeins tillögu um einn virkjunarkost. Mér þætti gaman að heyra hvað hv. þingmanni finnst um þetta.
Hæstv. forseti. Ég er líkt og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir mjög hugsi yfir því hvernig þetta mál hefur þróast hér frá því að mælt var fyrir því. Eins og ég sagði í ræðu minni má alveg segja að það hafi verið málefnaleg sjónarmið hjá hv. ráðherra á sínum tíma þegar hann lagði til að einn virkjunarkostur yrði fluttur úr bið í nýtingarflokk, enda var búið að ljúka umfjöllun um hann. Þess vegna næ ég ekki að skilja hvernig hv. þm. Jóni Gunnarssyni og öðrum hv. þingmönnum í meiri hluta hv. atvinnuveganefndar datt í hug að leggja þessa breytingartillögu til, því að ég vil eiginlega ekki ætla þeim svo illt að ætla að yfirlögðu ráði að eyðileggja rammaáætlun. Það verður samt eiginlega niðurstaða manns eftir umræður síðustu daga. Ég er kannski of bláeyg að ætla þessum hv. þingmönnum ekki að vilja eyðileggja rammaáætlun. Ég tek undir það að mér finnst staða hæstv. umhverfisráðherra í öllu þessu máli alveg óskaplega skrýtin. Það var jú hæstv. forsætisráðherra sem kastaði því upphaflega inn í umræðuna að gerð yrði breytingartillaga við breytingartillöguna og hæstv. ráðherra tók undir að það yrði gert. Hún gengur bara ekki nógu langt.
Virðulegi forseti. Mér hefur fundist að fólk, þjóðin, vilji almennt stíga varlega til jarðar í virkjunarmálum, jafnvel þeir sem eru virkjunarsinnar, getum við sagt. Ég held ég fari rétt með þegar ég segi að við seljum um 80% af orkunni til stóriðju og við fáum ekki endilega mjög hátt verð fyrir orkuna, í sumum tilfellum hreinlega lágt verð, en vissulega er einhver atvinnusköpun af stóriðjunni. Mér finnst svo skrýtið það sem talað er um hér er, það er eins og eitthvað liggi á og við eigum allt undir því að virkja áfram. Það er kannski vegna þess misskilnings sem er greinilega í nefndinni, að það séu aðeins 10 kostir í virkjunarnefnd - [[Gripið fram í: Nýtingarflokki.]]nýtingarflokkinum. Menn eru kannski ekki alveg með það á hreinu. Hastar eitthvað? Hvað finnst hv. þingmanni um að við stígum varlega til jarðar [[Forseti hringir.]]og að það gerist ekkert þótt við bíðum í hálft ár, eða er allt undir?
Frú forseti. Nei, það hastar svo sannarlega ekkert. Ég held að það sé alveg rétt hjá hv. þingmanni að þjóðin er að verða þess mjög meðvituð að við getum nýtt okkur auðlindir landsins með mun hagkvæmari hætti en með því að virkja þær. Það er einmitt vegna aukins fjölda ferðamanna á landinu sem við þurfum að hafa eitthvað til þess að sýna þeim, til þess að ferðamenn vilji koma hingað og skilja eftir gjaldeyristekjur í landinu. Ég held að þjóðin sé hér allmörgum skrefum á undan hv. meiri hluta atvinnuveganefndar í því að átta sig á því að við þurfum að stíga virkilega varlega til jarðar og að það hastar barasta ekki neitt að setja fleiri [[Forseti hringir.]]kosti en nú þegar eru í nýtingarflokk.
Frú forseti. Ég tel að það sé eiginlega fræðilega útilokað að þingmaður þótt ungur sé sem elst upp undir handarjaðri hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur og Steingríms J. Sigfússonar geti talist pólitískt bláeygur. Án þess að ég vilji þó fara nánar út í tilefni þessara orða minna þá segi ég eigi að síður: Mikil er trú þín, kona. Hv. þingmaður gerði að umræðuefni nýlega ráðstefnu sem haldin var til þess að meta virði náttúruverðmæta, þar á meðal miðhálendisins. Ég gaf nú ekki mikið fyrir niðurstöðu þeirrar ráðstefnu. Hvað var metið virði miðhálendisins? Helmingurinn af makrílkvótanum sem þetta lið ætlar að fara að gefa frá sér, 80 milljarðar. Gersamlega út í hött. Nefnið við mig þúsund milljarða, ég skal byrja að hlusta. Ég held hins vegar að það sé mjög erfitt að meta þetta nokkru sinni til fjár og veit ekki hvort það sé neitt eftirsóknarvert. Tilefni orða minna er þó að Skrokkalda, sem er sá kostanna sem hv. þingmenn og uppreisnarsinnar sem hafa náð yfirtökum í stjórnarliðinu lögðu fram, er þeirra órannsökuðust, en hún eigi að síður tifar fótum á jaðri miðhálendisins. Ef hún verður að veruleika er líklegt að það komi raflínur, það komi vegir og síðan komi Hágöngur I og II og síðan vegur yfir Sprengisand og raflínur við Sprengisand. Það getur vel verið að niðurstaða þjóðarinnar verði að lokum að það sé í lagi, en það er ekki hægt að segja það núna. Það er spurning sem algjörlega burt séð frá þessum tillögum og í reynd hugsanlega burt séð frá rammaáætluninni sjálfri þarf að ræða sjálfstætt. Ætlum við að ráðast í mannlegar framkvæmdir inni á miðhálendinu? Ég er ekki viss um að þjóðin sé reiðubúin til þess. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Telur hún [[Forseti hringir.]]ekki að það sé algjörlega nauðsynlegt að við förum í þá umræðu sem í reynd hefur aldrei átt sér stað: Viljum við fara inn á miðhálendið?
Frú forseti. Ég ætla að reyna að halda í þá trú mína að mannkyn sé að upplagi gott og það þurfi dálítið mikið til þess að sýna mér fram á annað. Varðandi það hvort hægt sé að meta náttúruna til fjár þá er ég í sjálfu sér sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni um að það sé líklega ekki hægt, alla vega er það verulegum vandkvæðum bundið. En ég velti því fyrir mér hvort það sé hins vegar ekki komið nóg ef við metum það sem svo að náttúran sé meira virði en það sem við gætum fengið út úr henni með því að gera eitthvað manngert úr henni, t.d. með því að virkja hana, hvort það sé að minnsta kosti ekki einhvers konar mælikvarði. Ef við metum það svo í dag að hún sé meira virði, þó svo að við vitum ekki hver lokatalan er, þá sé það nóg. Svo vil ég segja það að ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að við þurfum að taka sjálfstæða umræðu um það hvers virði miðhálendið er, bæði fyrir okkur sem þjóð, en líka á heimsvísu. Og ég held að það sé umræða sem þurfi í raun alltaf að vera í gangi, því með breytingum eins og þeim sem ég nefndi í ræðu minni, hnattrænum breytingum og hlýnun jarðar, þá breytist auðvitað staðan á vogarskálunum. Þannig að við þurfum svo sannarlega að taka þá umræðu.
Frú forseti. Ég trúi líka á hið góða í manninum. Ég trúi því að menn séu allir góðviljaðir og vilji vera það. Ég trúi því að Sjálfstæðisflokkurinn sé góðviljaður og margt gott hefur af honum sprottið, m.a. sá ættarlaukur sem stendur hér. Það er önnur saga og út í hana verður ekki farið. Ég er mjög skeptískur á þá nálgun sem menn hafa tekið upp á síðustu árum að það eigi að meta náttúruna til fjár og t.d. fara í það að meta miðhálendið til fjár. Herra trúr, ef það býr til svona virði þá er hólminn sem við stöndum á til þess að slást orðinn heldur rýr, þetta er svo lítið. Það er hægt að sýna fram á að alls konar virkjanir og vegir og guð má vita hvað sé miklu verðmætari. Prinsippumræðan þarf að fara fram. Hún hefur aldrei farið fram. Og það eru komnar nýjar og breyttar áherslur, ný viðhorf, bara frá þeim tíma þegar ég sem iðnaðarráðherra lagði fram vísi að þessu plaggi sem heitir rammaáætlun, t.d. að menn þurfi að hugsa það sjálfstætt hvort þeir vilji fara inn á miðhálendið. Þangað til þeirri spurningu er svarað á ekki að leggja til virkjanir sem eru á [[Forseti hringir.]]miðhálendinu. Þess vegna segi ég: Bara af þeirri ástæðu er nóg fyrir mig að ég vil ekki á þessu stigi einu sinni þurfa að taka afstöðu til Skrokköldu.
Hæstv. forseti. Ætli sjálfstæðismenn verði ekki fyrst að fara að hafa áhyggjur af því hvert stefna þeirra er að leiða ef af henni fæðast jafnaðarmenn? Mér finnst það reyndar alveg ágætt, en ég er ekki viss um að sjálfstæðismönnum þyki það vera mjög farsæl þróun. [[Gripið fram í.]]En ég vil að lokum segja það og ítreka að ég tel gríðarlega mikilvægt að við tökum umræðu um virði miðhálendisins og virði náttúrunnar allrar og ekki bara út frá peningalegu sjónarmiði þótt það skipti auðvitað talsverðu máli, en líkt og hv. þingmaður nefndi þá er svo sem hægt með pólitískum hætti að verðmeta hana niður á við ef vilji er fyrir því. Við þurfum að [[Forseti hringir.]]leggjast í þessa vinnu þar sem allt er undir, félagslega, menningarlega, sögulega, en ekki bara peningalega.
Virðulegur forseti. Í Hraðfrystihúsi Dýrfirðinga á Þingeyri sögðu menn „jæja“ þegar þótti nóg komið. Ég held að það sé ástæða til þess að kalla eftir því að forseti svari þingmönnum, sem eiga að vera komnir á nefndarfundi klukkan liðlega átta í fyrramálið og voru hér á þingfundi til klukkan að ganga tvö í nótt, hvenær ætlunin sé að ljúka fundinum. Það er mála sannast að það fari best á því að það sé núna, virðulegur forseti.
Virðulegur forseti. Eins og kom fram í máli hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur hér fyrr í kvöld þá óskaði ég sérstaklega eftir því við forseta að hann tæki tillit til þess að við í VG ættum mjög erfitt með að manna þingfundinn í kvöld af sérstökum ástæðum. Forseti treysti sér ekki til að verða við þeirri bón að taka tillit til þeirrar stöðu sem var löngu fyrir séð. Við höfum staðið okkar plikt í þingsal eigi að síður, þrátt fyrir að ég hafi óskað eftir því að forseti tæki tillit til þessa. Nú spyr ég forseta hvort ekki sé komið nóg. Klukkan er að verða ellefu og ég held að enginn þurfi að ganga sneyptur frá forsetastóli yfir að hafa haldið fund til ellefu um kvöld. Ég bið í fullri vinsemd og einlægni virðulegan forseta að láta gott heita í kvöld. [[Forseti hringir.]]Það eru 18 manns á mælendaskrá þannig að hún verður vísast ekki tæmd í kvöld. Það er því ekki mikil hætta á ferðum að þessu máli ljúki hér á klukkutíma.
Frú forseti. Ég verð að taka undir orð þingflokksformanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að láta þetta nú gott heita. Ég er næst á mælendaskrá. Mér þykir það sama gilda um mig og um hv. þingmann, eins og ég sagði hér í gærkvöldi, þann sem síðastur var á mælendaskrá, að það er ekki mikill bragur á því að flytja hér ræður fram á nótt og í myrkrinu. Það er ekki málinu til góðs að neinu leyti að því sé haldið hér áfram langt fram á nótt, af því að það er mikið kallað eftir efnislegum umræðum, að þær fari hér fram langt fram eftir nóttu. Auðvitað þurfa að fást svör við því hversu lengi forseti hyggst funda. Það er ekkert óeðlilegt við að það verði upplýst. Ég vona svo sannarlega að „enn um sinn“ verði ekki svarið heldur verði það tímasett. Einhver hugsun hlýtur að liggja að baki því og vera búið að ræða það af hálfu forseta hvað stendur til að funda lengi í kvöld.
Frú forseti. Nú er klukkan alveg að verða ellefu og við erum enn þá að ræða þetta mál. Það vita allir hvað það þýðir. En ókei, ef forseti með sitt dagskrárvald ákveður að halda þessari dagskrá gangandi og að við tölum fram á nótt, þá gerum við það. Eins og hefur orðið svo bersýnilega ljóst þá er málþóf kerfislægt vandamál. Málþóf er í rauninni einu viðbrögð minni hlutans til að hafa áhrif á dagskrá. Meiri hlutinn hefur 100% dagskrárvald. Forsetinn hefur það nánast allt en þingmenn geta kallað eftir atkvæðagreiðslu um dagskrárbreytingu sem meiri hlutinn getur síðan breytt, þannig að þetta eru í rauninni átök um dagskrána. Forseti hefur það samt sem áður í hendi sér að við séum hérna áfram og þá verður bara svo að vera.
Virðulegi forseti. Það er ljóst að þetta mál er komið í algjöran hnút í þinginu og hefur reyndar verið í hnút frá því að fréttist af breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar sem skellt var fram í miðju ferli og fyrir lokaumræðu, sem hér fer fram. Ef svo fer fram sem horfir gæti maður farið að ímynda sér að þessi umræða verði endalaus. Það hefur verið talað um það síðustu daga að ástæða sé til þess að setjast niður og reyna að finna einhverja lausn í málinu fyrst svo illa tókst til að það var ekki gert í upphafi málsins. Þetta er eiginlega það sem maður þekkir úr stjórnunarfræðunum sem dæmisögu um slæma stjórnun. En þegar við erum komin út í horn er ekkert annað að gera en að bíta á jaxlinn og reyna að leysa úr málunum. Ég hvet meiri [[Forseti hringir.]]hluta hv. atvinnuveganefndar til þess að opna á það, eins og mér heyrðist hv. þm. Jón Gunnarsson gera fyrr í kvöld, að setjast niður og ræða málin.
Virðulegur forseti. Ég sé það á innri vef þingsins þar sem hægt er að sjá forsetavaktir að einungis tveir forsetar eru skrifaðir á vaktina í kvöld, þeir sem eru nú í húsi, virðulegir forsetar Valgerður Gunnarsdóttir og Óttarr Proppé. Ég spyr hvaða leiðsögn þeir forsetar hafa fengið frá hæstv. forseta Einari K. Guðfinnssyni um lengd þingfundarins. Það hlýtur að vera einhver leiðsögn um það, þannig að við getum skipulagt okkur næstu klukkutímana með hliðsjón af því. Ég held að það geti ekki talist ofrausn að verða við þeirri bón að segja okkur frá því, því að við höfum fleiri skyldur, virðulegur forseti, og mér finnst það ekki sýna mikla virðingu fyrir tíma og úthaldi og orku þingmanna að geta ekki virt þá svars.
Forseti vill af þessu tilefni segja að ekki eru áform um að halda áfram þingfundi eftir miðnætti. Forseti vonar að hv. þingmenn virði það.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta fyrir að upplýsa alla vega hversu lengi standi til að halda áfram þingfundi. Að því sögðu vil ég engu að síður mótmæla því að það eigi að halda áfram þennan síðasta klukkutíma. Ég tel það engan veginn málinu til góðs eða á nokkurn hátt til þess fallið að okkur takist að vinda ofan af þeim hnút sem málið er í, sem er þó svo sannarlega það sem við þurfum á að halda, ekki aðeins hv. þingmenn heldur samfélagið allt, vegna þess að það eru önnur og brýnni mál sem við þyrftum að vera að ræða.
Frú forseti. Þessi hugmynd um það að málþóf sé kerfislægt vandamál sem er hægt að leysa með því að þjóðin fái málskotsréttinn til sín hlýtur góðar undirtektir. Ég er með moggablogg þar sem ég get alltaf fylgst með hversu margar IP-tölur eru skráðar inn, hvað það eru margir sem skrá sig inn, og hvað það koma mörg „like“ og þumalputtaregla er að ef maður fær kannski 10 like á móti 100 IP-tölum þá er einhver meðbyr þar. Á blogginu mínu, fólk getur farið á jonthorolafsson.blog.is, er mjög vel tekið í þessa hugmynd og fólk er farið að skilja að þetta er kerfislægt vandamál, alveg óháð því hverjir eru í minni hluta hverju sinni. Og það eru til lausnir sem geta gert stjórnmálamenningu á Íslandi miklu betri og á sama tíma innleitt fyrsta skrefið að beinu lýðræði og fært okkur aðeins inn í 21. öldina, [[Forseti hringir.]]og ein er að þjóðin sjálf fái málskotsréttinn til sín, þannig að ef Alþingi samþykkir eitthvað sem þjóðin er ósátt við þá getur þjóðin stöðvað það.
Virðulegur forseti. Það er ástæða til að taka undir með síðasta hv. þingmanni um mikilvægi þjóðaratkvæðagreiðslna og það er ein af ástæðunum fyrir því að erfitt er að leyfa umfjöllun um þetta mál að taka enda í þinginu vegna þess að það gengur ekki til forseta Íslands að lokinni umfjöllun þar sem hægt væri að taka ákvörðun um að skjóta því til þjóðarinnar heldur verður endanlega samþykkt hér ef það fæst afgreitt. Ég vil þakka forseta fyrir að hafa upplýst um að fundurinn muni ekki standa lengur en til miðnættis og vil segja um leið að þótt ég telji rétt að láta hér nótt sem nemur þá er það ekki fyrir hyskni sakir og glaður vildi ég, virðulegur forseti, ræða hér í alla nótt og allan morgundaginn og alla helgina ef í það færi, 24 tíma á sólarhring þess vegna, og starfa að því að taka á kjaramálunum í landinu, [[Forseti hringir.]]taka á vogunarsjóðunum og þeim fjárhæðum sem ná þarf af þeim, vinna að málum eins og ástandinu á húsnæðismarkaði o.s.frv., [[Forseti hringir.]]en ekki þessari þarfleysu.
Virðulegi forseti. Það hefur verið kvartað yfir því að óþarflega miklum tíma hafi verið eytt í fundarstjórn forseta, en þetta mál er bara þannig vaxið að það þarf að ræða fundarstjórn forseta og hvernig þetta allt hefur komið inn í þingið. Eitt gott hefur þó komið út úr þessu og það er að hæstv. fjármálaráðherra er farinn að tala um að breyta þurfi þingsköpum, þannig að ég fagna því. Þá er hann farinn að taka undir það sem ég og fjölmargir aðrir þingmenn hafa haldið fram bæði á þessu þingi og áður, það er gott mál. Ég mundi alveg vilja að það væri hægt að beita einhverjum öðrum aðferðum til að fá meiri hlutann til að hlusta, ég væri jafnvel til í að drekka ógeðsdrykk eða hlaupa berfætt um Austurvöll eða hvað sem er því mér hugnast það ekki að eiga í samræðum við fólk sem er ekkert endilega tilbúið að tala við mig. En svona er þetta, og ef þetta verður til þess fyrir það fyrsta náttúrlega að hindra að málið komist í gegn eins og það er sett upp núna, þá er það mjög gott, [[Forseti hringir.]]og líka ef hæstv. fjármálaráðherra er farinn að sjá ljósið varðandi það að breyta þurfi þingsköpum þá er það hið besta mál.
Frú forseti. Ég þakka frú forseta fyrir að hafa sagt okkur að fundurinn standi ekki lengur en til miðnættis. Það er gott því að þá getum við gert ráðstafanir þó að kvöldið sé nú svo sem búið. Það er alveg ljóst að hæstv. forseti Einar Kristinn Guðfinnsson tók ekki tillit til þess, eins og hér kom fram, að búið var að gera ákveðnar ráðstafanir til að sinna öðrum skyldum sem þingmenn þurfa að gegna. Það er auðvitað ámælisvert að hæstv. forseti taki ekki tillit til þess. Þingflokkar eru mismannmargir og oft eru ekki margir um að sinna þeim skyldum sem okkur ber að gegna. Og í þessu tilfelli er það nú svo, því miður. Við stöndum frammi fyrir því að hér er forseti að hafa í raun af okkur önnur þingstörf með því að neita okkur um að láta dagskrána standa skemur en til miðnættis.
Frú forseti. Úr því að það liggur fyrir að hér eigi að halda þingstörfum áfram næsta klukkutímann þá vil ég fara þess á leit við hæstv. forseta hvort hún geti ekki kallað út þá hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans sem greiddu um það atkvæði upp úr klukkan tíu í morgun að hér skyldi verða fundur til miðnættis. Mér finnst annað ekki ganga upp ef þetta mál er svo brýnt að við verðum að ræða það hér til miðnættis og þá verða hv. þingmenn líka að standa með gjörðum sínum og því hvernig þeir hafa greitt atkvæði og vera að minnsta kosti viðstaddir umræðuna. Ég fer ekki fram á meira.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að forseti hafi lýst því yfir að fundur verði fram að miðnætti svo að við þurfum ekki að þrátta um það. Þá vitum við það. Ef þetta væri venjulegur vinnustaður hefði ég haldið að þá mundum við spýta í lófana og reyna að afkasta sem mestu fram að miðnætti, á þessum klukkutíma sem eftir er. Það virðist ekki vera viðhorf á þessum vinnustað því að hér snýst þetta um að gera helst ekki neitt, að tefja tímann þannig að það verði engin afköst fram til miðnættis, þennan klukkutíma, eyða honum áfram í eitthvert spjall eins og rispuð plata og koma hingað upp aftur og aftur undir liðnum fundarstjórn forseta. Eigum við ekki að reyna að nýta þennan klukkutíma í málefnalegar umræður, hv. þingmenn? Hvernig væri það?
Hæstv. forseti. Það er kannski betra að gera ekki neitt en að gera tóma vitleysu. Ég held að það sé betra að við eyðum svolítið kröftum í það og það sé mikilvægt hlutverk ef við getum stoppað það ofbeldi sem hér hefur verið í gangi í sambandi við rammaáætlunina og þá vondu afgreiðslu sem er verið að reyna að berja í gegn. Hæstv. forseti. Við höfum mikið rætt að hér þurfi að vera önnur mál á dagskrá. Mikið hefur náttúrlega verið rætt um kjarasamningana og að fá einhverjar upplýsingar um það hvað hæstv. forsætisráðherra ætlar að gera og hæstv. fjármálaráðherra. Það er dapurlegt að hlusta á þá þegar við erum komin með 45 daga verkfall, 46 daga í dag og aðrir á leiðinni í verkfall eins og hjúkrunarfræðingar. Á sama tíma segja menn bara: Ja, við bíðum eftir því að almenni markaðurinn semji. Svo þegar er gengið á þá, hvort þeir ætli að gera eitthvað: Jú, við erum búnir að bjóðast til að gera eitthvað ef einhver biður um eitthvað. Þetta er stjórnin á Íslandi í dag. Kannski er það besta sem þessi ríkisstjórn gerir að gera ekki neitt. Við getum því haldið umræðunni hérna áfram svo að hún geti haldið áfram [[Forseti hringir.]]iðjuleysi sínu á meðan.
Virðulegi forseti. Ég þakka virðulegum forseta fyrir að skýra hér með hvaða hætti þingstörf gangi áfram. Það er til fyrirmyndar af forseta að gefa slíkar yfirlýsingar af forsetastóli og gefur okkur færi á að skipuleggja verkin. Vegna þess sem hv. þm. Páll Jóhann Pálsson sagði hér áðan þá er það ekki hyskni um að kenna að menn vilji ræða málin hér. Á alvöruvinnustað þar sem menn legðu áherslu á afköst og árangur í starfi mundu þeir undirbyggja málin betur. Þá mundu menn nýta tímann sem nú er kominn til þess að setjast aftur yfir málið í atvinnuveganefnd, þaðan sem vandræðin eru uppsprottin, og fara í að vinna málið almennilega. Það sem er verið að gera hér er að það er verið að veiða aftur og aftur með götóttri nót og það vita allir að það gerir ekki neitt, jafnvel maður eins og ég sem aldrei hef verið til sjós veit að maður veiðir ekki neitt með þeim hætti.
Frú forseti. Ég man ekki eftir því að nokkur ríkisstjórn á seinni tímum hafi veitt þjóð sinni jafn slaka forustu og sú sem nú situr. Þjóðin horfir framan í verkföll þar sem tugir þúsunda munu leggja niður vinnu til þess að krefjast bættra kjara og betri launa. Það liggur fyrir í ljósi sögunnar að menn hafa aldrei sett niður slíkar deilur án þess að ríkisstjórn hafi með einhverjum hætti komið að því máli. Hvar er vettvangurinn til þess að ræða það ef ekki á Alþingi Íslendinga þar sem kjörnir fulltrúar þjóðarinnar koma saman? Hvað gerir hæstv. ríkisstjórn þegar stjórnarandstaðan hefur hér dögum saman krafist þess að fá að ræða þá grafalvarlegu stöðu sem er að koma upp í samfélaginu? Jú, dag eftir dag eru felldar tillögur frá þingmönnum stjórnarandstöðunnar um að taka þessi mál á dagskrá. Hvers vegna? Vegna þess að tveir talibanar úr liði stjórnarinnar hafa tekið þingið í gíslingu og krefjast þess að ná fram vilja sínum varðandi virkjanir sem eru að mörgu leyti ekki rannsakaðar til fulls. Ef menn færu hér að eins og heiðursfólki sæmir og [[Forseti hringir.]]leyfðu mönnum að grafast fyrir um efasemdirnar þá væri hægt að ná hér sátt um afgreiðslu [[Forseti hringir.]]málsins, en það er enginn vilji til þess.
Hæstv. forseti. Ég velti fyrir mér eftir ræðu mína hér í kvöld þegar við vorum að ræða um verkefni fyrir verkefnisstjórn 3. áfanga: Er hún að störfum? [[Gripið fram í: Já.]]Hefur hv. atvinnuveganefnd óskað eftir því að hún hætti störfum nú þegar nefndin er búin að leysa málin fyrir hana? Mér finnst þetta skipa svolitlu máli vegna þess að ég hef áhyggjur af því að hún vinni ekki nógu hratt. Ég er einn af þeim sem vilja að þessi nefnd ljúki verkefni sínu og þegar það er komið inn þá ljúkum við umræðunni um þessar fjórar tillögur sem bætt var við. Við getum afgreitt Hvammsvirkjun strax því að það er búið að afgreiða hana út úr verkefnisstjórn. Þetta er eina málefnalega málsmeðferðin um rammaáætlun sem ég get séð fyrir mér í þessari stöðu. Ég ætla rétt að vona að menn séu ekki búnir að slá af verkefnisstjórn 3. áfanga. Það er ansi ankannalegt ef ætlast er til þess að við hröðum hér verkum og ljúkum afgreiðslu og fáum svo verkefnisstjórnartillöguna [[Forseti hringir.]]eða álitið eftir á. Það gengur engan veginn upp. Það sjá allir sem vilja.
Frú forseti. Hér höldum við áfram að ræða þetta mjög svo umdeilda mál. Ég hafði reyndar einsett mér að reyna að vera á jákvæðu nótunum án þess að ég sé mjög hrifin af því sem hér á að framkvæma, þ.e. samþykkja þá tillögu sem hér liggur fyrir af hálfu meiri hlutans. Á Framtíðarlandinu er margt gott að finna sem viðkemur náttúruvernd og hafði ég hugsað mér að lesa aðeins upp úr texta sem ég tel að við hefðum gott af að velta fyrir okkur í ljósi umræðunnar sem hér hefur átt sér stað. Ég vil leyfa mér að vitna í grein sem Gunnar Hersveinn skrifaði og heitir Væntumþykja gagnvart náttúrunni, með leyfi forseta: „Gildin í lífinu eru dyggðir, tilfinningar og viðhorf sem við lærum og æfum til að verða betra fólk. Gildin í samfélaginu eflum við og styrkjum til að gera samfélagið betra. Við reynum á sama tíma að kveða niður brestina, heimskuna, grimmdina og eyðileggingarmáttinn sem knýr á. Gildin í náttúrunni felast í því að bæta samband mannverunnar við náttúruna, efla með okkur virðingu og ábyrgðarkennd gagnvart henni. Segja má að samband mannveru við náttúruna sé í uppnámi um þessar mundir og verkefnið fram undan felist í því að finna jafnvægi og farsæla braut. En hvernig má vinna að því?“ Höfundur greinarinnar fjallar síðan töluvert um siðfræði, bæði okkar mannanna og náttúrunnar og um skilgreinda mælikvarða, rétt eða rangt og góða og ranga hegðun gagnvart náttúrunni og annað og fer svolítið yfir það hvernig við sem mannverur erum hluti af henni og hvernig okkur ber að hugsa að hans mati af virðingu um náttúruna sem auðlind. Hann segir svo, með leyfi forseta: „Mannskepnan gortar oft af því að vera eina siðræna veran á jörðunni en það er ofsögum sagt því hjá ýmsum dýrahópum má greina siðrænt atferli eins og umhyggju, samkennd, virðingu, ábyrgð, sorg, hópkennd, hjálpsemi og einnig fórnfýsi. Íslendingar ráðstafa ekki landsvæðum undir orkunýtingu einungis af siðrænum ástæðum eða vegna ábyrgðarkenndar heldur af hagrænum ástæðum og vegna búsetuskilyrða. Voðinn er vís ef strengurinn milli manns og náttúru slitnar og sambandið verður firringu að bráð, ef mannveran setur sig á háan hest og gleymir sér yfir náttúru á korti á teikniborði. Áhuginn og krafturinn fer oft allur í það að bæta efnahaginn líkt og ekkert annað vegi þyngra í þessum heimi. Okkur hættir stórlega til að ofmeta hagkerfið og vanmeta vistkerfið. Við gerum ráð fyrir hagvexti án endimarka og sköpum okkur líferni án samhengis við náttúruna, líkt og hún sé ekki hluti af okkur. Við fórnum vistkerfi fyrir hagkerfi víða um jörð, vegna þess að það virðist henta okkur um hríð. Náttúrusvæði á fullnýttu Íslandi flakka nú á milli orkunýtingarflokks, biðflokks og verndarflokks. Við flokkum, leikum okkur og náðum svæði eða nýtum, án virðingar og vinsemdar. Við segjum: „Við náðum þig Neðri-Þjórsá!“ „Við náðum þig Dettifoss - í bili! Þú átt það ekki skilið en það hentar okkur núna, þú varst á dauðalistanum en við náðuðum þig.“ „Við ónáðum þig Urriðafoss og við tökum þig af lífslistanum Dynkur - þú verður ekki lengur til - nema undir okkar stjórn.“ Þessar setningar hljóma undarlega en staðan er jafnvel verri. Tæplega níutíu svæði á Íslandi eru kölluð virkjunarkostir sem mögulega verður þá raskað og nýttir til orkuframleiðslu. Náttúran liggur berskjölduð á teikniborðinu og henni á að raska til og frá - eða ekki, svæði sem voru í verndunarflokki flytjast óvænt í nýtingarflokk og jafnvel svæði í þjóðgörðum - allt eftir duttlungum og hagsmunasamningum. „Hálendi Íslands, hjarta landsins, er eitt stærsta landsvæði í Evrópu, sunnan heimskautsbaugs, sem hefur aldrei verið numið af mönnum. Sérstaða svæðisins felst í einstakri náttúru, gróðurvinjum, jarðfræði og landmótun, einstöku samspili elds og íss, óviðjafnanlegum andstæðum í landslagi og víðernum sem eru talin meðal síðustu stóru víðerna Evrópu.“ (Landvernd). Enn eru sterkar líkur á því að alvarleg óafturkræf slys verði gerð í gegndarlausri ásókn í óviðjafnanleg verðmæti sem íslensk náttúru geymir. Af þeim sökum þarf nauðsynlega að efla og rækta gildin í náttúrunni með mannfólkinu. „Efla tengsl fólks við landið, þekkingu og samvinnu landsmanna með auknum almannarétti,“ eins og Guðmundur Páll Ólafsson orðaði það, „að varðveita fegurð fjölbreytileikans í náttúru landsins og vatnafari Íslands.“ (Vatnið í náttúru Íslands.) Gerum ávallt ráð fyrir harðri baráttu gegn ásókn í náttúruauðlindir.“ Virðulegi forseti. Ég lýk nú tilvitnun minni í þessa grein. Mér fannst þetta ágætur lestur til að fara í gegnum þegar ég hef verið að hlusta á hv. þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu fara yfir málin, til að snúa hugsuninni aðeins á hinn veginn, út úr karpinu og inn á við og gagnvart náttúrunni. Mig langar líka að benda á grein sem fjallar um auðlindina sem Indriði H. Þorláksson skrifar og er að finna inn á Herðubreið, sem er vert að lesa, sem fjallar um hversu miklum tekjum iðnaðurinn skilar. Það er búið að fara hér mikið yfir lögin, minnisblað umhverfis- og auðlindaráðuneytis og annað það sem styrkir mál okkar stjórnarandstæðinga að við teljum, þannig að ég ætla að gerast svolítið ljóðræn í restina af því að mér finnst þetta afskaplega þungbært að þurfa að standa í þessum sporum og berjast um á hæl og hnakka gagnvart ægivaldinu sem vill nýta og nýta allt fram í rauðan dauðann. Þetta er „Aðeins ein jörð“ eftir Ómar Ragnarsson: Aðeins ein jörð. Það er ekki um fleiri að ræða. Takmörkuð er á alla lund uppspretta lífsins gæða. Aðeins ein jörð. Á henni plágur mæða; rányrkja grimm, sem örbirgð hlýst af með eyðingu og stríðið skæða, flóðin, sem byggðir færa í kaf er fárviðri um löndin næða. Aðeins ein jörð. Um hana stormar næða. Auðlindir þverra ef að þeim er sótt aðeins til þess að græða. Aðeins ein jörð. Afglapasporin hræða. Lögmálið grimma lemur og slær og lætur ei að sér hæða: Ef deyðir þú jörðina deyðir hún þig og deyjandi mun þér blæða. Aðeins ein jörð samt alla mun fæða og klæða ef um hana standa viljum vörð, vernda hana og líf hennar glæða, - elska þessa einu jörð, - það er ekki um fleiri að ræða. Þetta er kannski það sem brýst um í hjarta mínu og fleiri þingmanna sem hafa staðið hér í marga daga og við viljum leggja mikið á okkur til þess að vernda náttúruna því hún getur ekki talað fyrir sig sjálf. Það er í okkar hlutverki að gera það og til þess notum við m.a. ræðustól Alþingis. Það er líka vert að hafa í huga að það er engin þjóð í veröldinni held ég sem framleiðir jafn mikla raforku og við Íslendingar og því spyr maður sig: Hver er þörfin? Við höfum ítrekað spurt tillöguflytjendur hvaða þörf er svo brýn að þeir kostir sem eru nú þegar í nýtingarflokki duga ekki til. Hvað liggur á? Hvað er svo brýnt að það þurfi að fara fram hjá því ferli sem við höfum sett okkur, hvað svo sem okkur þykir um pólitíkina? Við erum ekki öll hlynnt því að samþykkja Hvammsvirkjun en við lútum ferlinu. Það er það sem skiptir máli. Við í Vinstri grænum hefðum örugglega ef við mættum pólitískt ráða gert hlutina öðruvísi eins og komið hefur fram en við kjósum að lúta ferlinu og því sem út úr því kemur, hvort við styðjum niðurstöðuna eða ekki, það er auðvitað bara okkar pólitíska ákvörðun, en við tökum ekki fram fyrir hendurnar á verkefnisstjórn, fyrstu eða annarri eða þeirri þriðju sem nú starfar og ákveðum eitthvað annað. Menn hafa túlkað með mismunandi hætti hvað er í gildi og hvað er ekki í gildi. Verkefnisstjórnir hafa tímabundnar skyldur og sú sem er að störfum núna og hæstv. ríkisstjórn ber að taka tillit til er ekki búin að skila og því spyr ég aftur: Hvað liggur svo á? Hvaða verkefni eru það sem kalla á að við þurfum nú að virkja?
Herra forseti. Ég hef verið að spyrja þingmenn í dag hvað þeim fyndist um það fyrirkomulag, að því gefnu náttúrlega að farið sé að rammalöggjöf og góðri löggjöf varðandi langtímastefnumótun þegar kemur að orkumálum, nýtingu eða vernd þessara kosta, ef þjóðin hefði nú þegar þann rétt að minni hluti þjóðarinnar gæti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um mál sem Alþingi væri búið að samþykkja, eins og það sem liggur fyrir þinginu núna, og þjóðin mundi samþykkja þá virkjunarkosti, að því gefnu að búið væri að fara í gegnum þetta faglega ferli. Mundi hv. þingmaður lúta meirihlutaviljanum, og raunverulegi meirihlutaviljinn er náttúrlega meiri hluti landsmanna, í málinu?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Eins og hv. þingmaður hef ég talað töluvert um lýðræðið og aukna aðkomu þjóðarinnar og við ræddum það nokkuð á síðasta kjörtímabili varðandi stjórnarskrármálið svokallaða, eins og hv. þingmaður þekkir mjög vel. Aðkoma þjóðarinnar getur auðvitað verið með ýmsum hætti, í gegnum atkvæðagreiðslur og aðra aðkomu, eins og við þekkjum t.d. í sambandi við stjórnarskrárvinnuna. Ég hef sagt það alveg eins og hér að ég áskil mér þann rétt þegar kemur til atkvæðagreiðslu fyrir mig sem þingmann, ef þjóðin mundi taka ákvörðun að loknu hefðbundnu ferli og það kæmi tiltekin niðurstaða í það, að geta sem hluti af þjóðinni verið á öndverðri skoðun. Það er auðvitað mitt lýðræði og minn vilji. Það að þjóðin leggi fyrir mig einhverja niðurstöðu þýðir ekki að ég þurfi að vera henni samþykk sem þingmaður, sem betur fer, af því að ég er aðeins partur af henni, en ég mundi að sjálfsögðu taka tillit til hennar. Eftir faglegt ferli, væri þetta fyrirkomulag við lýði, væri það hið besta mál að við hefðum öll okkar atkvæðisrétt. [[Forseti hringir.]]Minn atkvæðisréttur væri þá fólginn í því að taka þátt í þeirri lýðræðislegu aðkomu í þjóðaratkvæðagreiðslu annars vegar og svo hér á þingi.
Herra forseti. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna, talaði um áðan að þau í Vinstri grænum kölluðu eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um Kárahnjúkavirkjun. Ég spyr líka að þessu í ljósi þess að málþóf er kerfislægt vandamál, sem er algerlega óháð því hverjir eru í minni hluta. Það er verið að rífast um dagskrána, sem meiri hlutinn hefur í rauninni 100% vald yfir og eina leiðin fyrir minni hlutann til að hafa áhrif á dagskrána er að beita málþófi. Hvaða áhrif telur þingmaðurinn að það mundi hafa, til að leysa það vandamál, ef annars vegar minni hluti þingsins, kannski þriðjungur þingmanna, gæti vísað málinu í þjóðaratkvæðagreiðslu, eins og er í Danmörku, og hins vegar ef þjóðin sjálf hefði málskotsrétt, þannig að þegar Alþingi væri búið að samþykkja einhver mál hefði þjóðin varnaglann eða öryggisventilinn í sínum höndum og tiltekinn minni hluti, kannski 10% kjósenda, gæti vísað máli sem þingið hefði samþykkt til sín eða til þjóðarinnar í heild í þjóðaratkvæðagreiðslu? Hvaða áhrif telur þingmaðurinn að slíkt mundi hafa á vinnubrögðin á þingi og á málþóf, sátt og langtímastefnumörkun?
Herra forseti. Ég held að allt aðhald sem þingið hefur sé af hinu góða, til að mynda aðhald minni hlutans í þessu tilfelli, sem hefði þá aukið vald gagnvart meiri hlutanum. Ég veit svo sem ekkert hver hlutföllin ættu að vera og ætla ekki að taka beina afstöðu til þeirra, en allt aðhald held ég að sé af hinu góða og ætti að geta gert vinnubrögðin betri. Ég held að það sé niðurstaða mín út frá þeirri spurningu sem var borin fram, hvort sem þjóðin hefði þennan rétt eða minni hluti þingmanna, af því að við þurfum aukinn aga, við þurfum að lagfæra þingsköpin. Hvernig því verður best fyrir komið höfum við ekki náð saman um. Við vinstri græn vorum með aðrar tillögur á síðasta kjörtímabili. Við vorum ein með þær, þannig að auðvitað lentum við í minni hluta og við sættum því. Þingsköpin sem eru í gildi í dag eru því ekki alveg það sem við vildum. [[Forseti hringir.]]En ég held að aukinn þéttleiki og aðhald um þingið sé af hinu góða.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða ræðu og ljóðræna. Mig langaði til að - [[Gripið fram í.]]já, að fá fleiri ljóð frá hv. þingmanni? Það bíður kannski betri tíma. Mig langar til að spyrja, af því að hv. þingmaður kemur úr kjördæmi þar sem er ein stærsta og nýjasta virkjun landsmanna, Kárahnjúkavirkjun, sem um var flutt sérstakt og sjálfstætt mál hér á þinginu og menn höfðu fyrir framan sig í hvað sú orka átti að fara. Hefur hv. þingmaður orðið þess áskynja í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram hver tímarammi framkvæmda er gagnvart þeim virkjunarkostum sem hér liggja fyrir; í hvaða röð á að vinna þær, hver er þörfin, hvert á orkan að fara? Er það ekki [[Forseti hringir.]]að mati þingmannsins nauðsynlegur grunnur til að taka ákvarðanir á? Eða er [[Forseti hringir.]]eins fyrir hv. þingmanni komið og mér, að ég hef ekki fengið þær upplýsingar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Jú, það er kannski eitt af því sem við stöndum frammi fyrir, það er akkúrat þetta: Hvað á að gera við þessa orku? Hvers vegna liggur svona á? Hvers vegna dugir ekki það sem nú þegar er í nýtingu? Af því að ég veit að hv. þingmaður, einn af þeim sem flytur þessa tillögu, ætlar í andsvar við mig, þá væri ágætt að hann rökstyddi það bara í leiðinni: Hvert á þessi orka að fara, hver eru verkefnin? Það er því miður frekar dapurt að taka hér ákvarðanir um eitthvað sem maður sér ekki þörfina fyrir. Það er mjög dapurt, sérstaklega þegar maður hefur miklar áhyggjur af því að ekki liggi fyrir allar rannsóknir og annað slíkt sem til þarf til að taka slíka ákvörðun. Það er eitthvað brogað við að gera það. Að mínu viti þarf þessi grunnur að liggja fyrir til þess að við vitum af hverju við erum að taka svona ákvörðun. Mér hefur ekki fundist stjórnarmeirihlutinn, sem flutti þessa tillögu, vilja svara því. Það hefur alla vega ekki komið fram.
Virðulegur forseti. Það ljóð sem mér kemur í hug þegar ég hlusta á þessa umræðu og er viðstaddur hana, af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson óskaði eftir því, er kannski einna helst ljóðið Stormur eftir Þorstein frá Hamri, sem er svona, ef ég man rétt: Þúngur stormur sem þræðir í skógi þyrnóttan veg kaldur stormur og kvikur af rógi ástin mín, sofðu, ef eitthvað skeður ég er hér vopnaður: mörg eru veður og undarleg. [[Gripið fram í: Bravó.]]Verði þér að góðu, hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Lokaspurningin sem mig langar til að bera fram til hv. þingmanns er framhaldið, hvert förum við héðan? Hvað verður um rammaáætlun ef þetta verður að veruleika? Hvað gerir næsta stjórn? Segjum sem svo að það yrði stjórn sem ég og hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir ættum aðild að, [[Gripið fram í.]]yrði þá verndarflokkurinn fylltur af virkjunarhugmyndum þar sem menn bara leyfa sér það í krafti sinna skoðana [[Forseti hringir.]]að fylla upp á það sem út af stendur hjá verkefnisstjórninni og setja bara nógu mikið í verndarflokk?
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ljóðaflutninginn. Við erum hér nokkur sem ég veit að höfum afskaplega gaman af slíku. Hvað verður um rammaáætlun eftir því hver er við stjórn? Það er nefnilega málið. Ég held að við höfum svarað því ágætlega, stjórnarandstaðan, þegar við höfum komið í pontu og flutt okkar mál, hvort sem við höfum reynt að útskýra afstöðu okkar í gegnum fundarstjórn forseta eða í ræðum. Við mundum örugglega, ef við vildum svo, fara í hið pólitíska ferli, setja sem mest í vernd, bæði ég og hv. þingmaður sem mig spurði. En ég held að við séum bæði þannig innstillt að við berum virðingu fyrir því ferli sem við samþykktum hér á síðasta kjörtímabili, þ.e. rammáætlunarferlinu, og munum þar af leiðandi lúta í gras ef okkur þykir svo varðandi þær ákvarðanir eða þær tillögur sem þaðan koma. Þegar búið er fara í gegnum hið faglega mat, þar sem þeir sem betur þekkja til en við og eru til þess bærir eru búnir að taka ákvörðun, þá lútum við því, [[Forseti hringir.]]en gerum þetta ekki eins og okkur hentar þá og þegar.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir glæsileg tilþrif hérna áðan. Að því sögðu gefa leikreglur lýðræðisins, eins og þær eru í lögum um þingsköp, okkur þingmönnum kost á því að fjalla tvisvar um öll mál sem lögð eru fyrir þingið í formi þingsályktunartillögu. Þess vegna er það ekkert annað en afskræming á lýðræðinu þegar hv. þm. Jón Gunnarsson kúgar þingið til þess að fjalla einu sinni um breytingartillögur sem eru margfaldar að umfangi miðað við hina upphaflegu tillögu. Það er þingmönnum stjórnarliðsins, þar á meðal fyrrverandi formanni Lögmannafélags Íslands, til háborinnar skammar að taka þátt í því ofbeldi, því að það er ekki neitt annað. Ég spyr hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur: Hvað finnst henni um svona? Hvernig speglar það virðingu gagnvart þinginu sjálfu að fótumtroða [[Forseti hringir.]]með þessu hætti leikreglurnar sem lýðræðið átti að tryggja okkur?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir andsvarið. Það er kannski ástæðan fyrir því að við stöndum hér klukkan hálftólf á fimmtudagskvöldi og mótmælum því sem við teljum vera ofbeldi. Við erum að mótmæla afskræmingu á lýðræðinu, eins og hv. þingmaður komst að orði. Eins og hér hefur margoft verið sagt er nánast ný tillaga borin fram í síðari umræðu. Það er auðvitað ekkert annað en ofbeldi. Það er ekki illa farið með það orð að nota það í þessu samhengi. Virðingin fyrir bæði þinginu og þeim leikreglum sem við eigum að fara eftir og töldum okkur hafa náð sæmilegri sátt um er ekki virt. Ef það er ekki virt núna, hvað er þá næst? Það er auðvitað það fyrsta sem manni dettur í hug. Hvað verður á borði okkar næst?
Herra forseti. Látum nú vera þó að hv. þm. Jón Gunnarsson hafi tekið hv. þm. Pál J. Pálsson haustaki og skrúfað hann í þessu máli, en hvað finnst hv. þingmanni um að þannig sé farið með alla þingmenn Framsóknarflokksins? Þeir eru látnir taka þátt í því að auðmýkja ekki einn heldur tvo hæstv. ráðherra flokksins. Það liggur fyrir að tveir ráðherrar Framsóknarflokksins eru ósammála þessari breytingartillögu. Hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sagðist helst hafa viljað sjá hina upphaflegu tillögu forverans. Hvað finnst hv. þingmanni um geð hv. þingmanna Framsóknarflokksins að láta hv. þm. Jón Gunnarsson kúga sig með þessum hætti til þess að lítilsvirða sína eigin ráðherra og standa aldrei upp, ekki einn einasti, til þess að verja þá þegar þeir eru beygðir í svaðið? Er ekki hv. þingmaður dálítið hissa á þessum lurðuskap Framsóknarflokksins?
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tjá mig sérstaklega um geð framsóknarmanna, það stendur hver með sínu, eins og sagt er. Ég tel framsóknarmenn ekkert beygða undir Jón Gunnarsson. Þeir taka þá ákvörðun sjálfir, hv. þingmenn, að styðja þetta mál en ekki sinn ráðherra. Það liggur í þeirri ákvörðun sem hér er borin fram af meiri hluta atvinnuveganefndar, sem báðir ráðherrar hafa tjáð sig um, fyrst sá sem lagði fram upphaflegu tillöguna og svo hæstv. umhverfisráðherra Sigrún Magnúsdóttir sem kom og sagði hvað henni fyndist að ætti að gera, þ.e. að láta upphaflegu tillöguna standa, að það væri hennar ósk að verkefnisstjórn fengi að klára. Framsóknarmenn verða auðvitað að gera það upp við sig að styðja ekki tvo af sínum ráðherrum, en við eigum líka eftir að sjá í atkvæðagreiðslunni hvort ráðherrarnir standi yfir höfuð með sjálfum sér.
Virðulegi forseti. Í gær var bókakvöld, nú er ljóðakvöld. Ekki leiðinlegt, það er alltaf hægt að finna einhverja jákvæða punkta við þessi mál. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna, en hv. þingmanni varð tíðrætt um virðingu fyrir rammaáætlun og faglegu ferli. Ég spyr: Af hverju ætti frekar að fara eftir rammaáætlun núna en síðast? Formaður Vinstri grænna viðurkenndi, í ræðu sinni hér í kvöld, að eftir að faglegu ferli lauk við 2. áfanga rammaáætlunar hafi verið tekin ákvörðun út frá pólitískum skoðunum og sex kostir færðir, eftir faglega matið. [[Forseti hringir.]]Mig langar að fá álit hv. þingmanns á því, hver virðingin var þá fyrir þeirri faglegu vinnu.
Ég þakka þingmanninum andsvarið. Það er eins og annað sem komið hefur fram hjá honum í þessum umræðum, hann velur að skilja hlutina á sinn hátt og það er allt í lagi að hann geri það. Það er ekki rétt að faglega ferlið hafi verið brotið og pólitískar ákvarðanir hafi verið teknar. Ákvarðanirnar voru teknar, eins og hér hefur margsinnis verið útskýrt, þegar nýjar upplýsingar komu fram. Ég hefði gjarnan viljað sjá hv. þingmann nýta sér nýjar upplýsingar í staðinn fyrir að nýta sér gamlar upplýsingar í málinu. Hann hefur gjarnan vitnað til eldri upplýsinga en kosið að nýta sér ekki þær nýrri. Ég get fullvissað hv. þingmann um að formaður Vinstri grænna var ekki að játa það hér í kvöld að pólitískar ákvarðanir hefðu verið teknar í þessu. Ég held að hann þurfi að hlusta á svarið aftur.
Virðulegi forseti. Ég sat hér og hlustaði í kvöld þannig að ég veit allt um það, hv. þingmaður getur hlustað á það. Hv. þingmaður spyr: Hvar vantar orku? Ég segi bara: Úr hvaða kjördæmi kemur hv. þingmaður? Finnst henni eðlilegt að við séum með bræðslur, fiskimjölsbræðslur, og eigum ekki rafmagn til að kynda þessar bræðslur? Við þurfum að flytja inn olíu og brenna með allri þeirri mengun sem því fylgir. Það er mikil eftirspurn eftir orku, við getum ekki annað þeirri eftirspurn. Það er hrópað á gagnaver. Það er mjög athyglisverður iðnaður sem skapar vellaunuð störf. Eftirspurnin er því fyrir hendi. [[Forseti hringir.]]Eigum við ekki frekar að virkja og nota græna orku til að nýta sjávarauðlindirnar?
Herra forseti. Hvar vantar orku? Ég hef spurt hv. þingmann: Þeir kostir sem eru í nýtingu, duga þeir ekki? Getum við lagað eitthvað innan lands, þurfum við að virkja meira? Er til næg orka í kerfinu? [[Gripið fram í.]] Við þurfum ekkert að taka þessa umræðu, hv. þingmaður, um Eldvörp. Það var nefnilega því miður gegn okkar vilja, eins og hv. þm. Róbert Marshall kom hér inn á áðan. Ef við mundum ráða væru hlutirnir gerðir öðruvísi. Ef við förum eftir faglegu mati þá förum við eftir faglegu mati og eftir ferlið. Það er hrópað á gagnaver. Af því að formaður fjárlaganefndar er hér þá hefur það komið fram að okkur hefur nú fundist vanta [[Gripið fram í.]]gagnaver. Það eru ekki komnar umsóknir, það er ekki áhugi, það hefur ekki komið fram. Það hefur verið kallað eftir því, og um það getur hann spurt sinn samþingmann í Framsóknarflokknum. Ég spyr: Ertu búinn að selja orkuna, hv. þingmaður? Getum við nýtt þá kosti sem nú þegar eru í nýtingarflokki? Þurfum við fleiri? Þú hefur ekki svarað því, hv. þingmaður, frekar en aðrir.
Virðulegur forseti. Eins og fram kom fyrr í kvöld er ekki ætlunin að fundurinn standi lengur en til miðnættis og menn hafa gert ráðstafanir í samræmi við það. Ég sé að klukkuna vantar 20 mínútur í 12 eða svo og næsti hv. þingmaður getur þá ekki flutt ræðu sína og fengið andsvör í einni og sömu atrennunni því það ferli tekur rétt um hálftíma. Þannig að ég ætlaði að ganga úr skugga um að fundinum væri lokið, virðulegur forseti, og fá staðfestingu á því.
Virðulegur forseti. Ég er næstur á mælendaskrá, en ef fram fer sem horfir þá lýk ég ræðunni um og upp úr miðnætti og andsvör mundu teygja sig fram yfir það. Þó að maður sé auðvitað búinn að safna saman ljóðmælum til að fara með í ræðunni þá mundi ég frekar vilja að geta flutt þau og mína ræðu í birtu dags ef maður má leyfa sér auðmjúklega að koma þeirri ósk á framfæri við virðulegan forseta. En auðvitað kveinkar maður sér ekki undan því að tala inn í nóttina ef það er ákvörðun sem tekin er, þá virðir maður hana. En ég held að það sé almennt góð regla að ræða mál í dagsbirtu og það er ekkert í þessu máli sem kallar á að menn þurfi að vera hér inn í nóttina að ræða þau. Ég mundi því telja æskilegt að ljúka þessum fundi núna [[Forseti hringir.]]og menn mundu koma hér aftur saman galvaskir í fyrramálið.
Hæstv. forseti. Þar sem ég var á forsetastóli áðan og hv. þingmenn báðu um að fá upplýsingar um hvenær þingfundi mundi mögulega ljúka ákvað ég sem forseti að verða við þeirri bón og svara því til að það yrði um miðnættið. Þar af leiðandi tel ég að ef hv. þm. Róbert Marshall er tilbúinn til þess að flytja sína ræðu, kominn hingað í þingsal, væri það það besta sem hann gæti gert.
Herra forseti. Það er rétt að forseti þá á stóli, hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir, sagði að þingfundur mundi standa til miðnættis. Það hefur gjarnan verið þannig að þegar hefur verið að nálgast þau tímamörk sem forseti hefur ákvarðað, og ekkert óeðlilegt við það, og sést að ekki næst að flytja ræðu og fá andsvör við henni þá hefur forseti látið staðar numið. Það er enginn að lúta í gras með það, það vill oft atvikast þannig að ræður teygjast eða andsvör eru fleiri eða færri o.s.frv. Það er alveg ljóst að næsti þingmaðurinn hefur 10 mínútur. Nú er klukkan 16 mínútur í 12 [[Og því lengur sem menn tala um fundarstjórn …]]og það er alveg ljóst að þótt við mundum ekki fleiri tala núna í fundarstjórn [[Gripið fram í.]]forseta þá væri ræðan bara búin og er þá hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir að segja [[Gripið fram í.]]að þá færi enginn í andsvör? Er það það sem hv. þingmaður er að segja?
Svo lengi lærir sem lifir.
Virðulegur forseti. Forseti Alþingis úrskurðar af forsetastóli. Þingmenn sem tjá sig úr ræðustóli gera það ekki sem forsetar Alþingis. Það má mikið vera ef mér skjöplast í því minni mínu að forseti hafi sagt hér fyrr á fundinum að fundur stæði ekki lengur en til miðnættis. Það er mikilvægt að þau orð sem forseti lætur falla um dagskrá fundarins af forsetastóli haldi því að fólk gerir sínar ráðstafanir í samræmi við það. Ég sé að stjórnarþingmenn úr atvinnuveganefnd hafa þegar farið heim af fundinum vegna þess að ljóst er að þeir töldu að umræðunni mundi ekki fram halda - ekki allir stjórnarþingmennirnir í nefndinni, heldur tilteknir þingmenn þar. Ég held því að það sé bara eðlilegt að halda þeirri venju sem verið hefur, að hefja ekki nýja ræðu ef ekki er tími til að taka andsvör fyrir áætlaðan fundarlokatíma.
Forseti vill árétta að ætlan forseta var að halda fundi til miðnættis og vekur athygli þingmanna á því að klukkuna vantar enn þá korter í eða svo.
Virðulegur forseti. Mér finnst þetta ekki vera eitthvert stórmál. Ég vil hins vegar geta þess að þegar ég kom hingað í hús taldi ég að ég mundi ekki flytja ræðu mína í kvöld, hafði einhvern veginn fengið þær upplýsingar að fundi yrði frestað áður en af því yrði. Ég fékk þær upplýsingar, reyndar ekki af forsetastóli heldur héðan úr húsinu áður en ég mætti á svæðið. Mér finnst mjög mikilvægt að farið sé eftir því sem er búið að úrskurða um á forsetastóli fyrr um kvöldið, að menn geti gert ráð fyrir því að það standi. En ég ætla ekki að gera það að einhverju stórmáli hvort ég flyt ræðu mína í kvöld eða í fyrramálið. Ég er gamall sjónvarpsmaður og í þeim bransa er nú stundum talað um „prime time“, svo ég leyfi mér að sletta, virðulegur forseti, en það er ekki beinlínis sá tími núna þegar klukkuna vantar tíu mínútur í tólf. Ég mundi frekar vilja flytja ræðu mína þegar meiri mannskapur er fyrir framan viðtækin.
Herra forseti. Það er ákaflega göfugmannlegt af hv. þingmanni að segja að hann geri ekki mál úr því hvort hann flytji ræðu sína þegar flestir eru farnir að sofa, heiðarlegt og kristið fólk, eða á „prime time“. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það skipti máli fyrir þetta þing að hafa mann í sínum röðum eins og hv. þm. Róbert Marshall. Hann hefur ýmislegt umfram okkur hin. Það er líklegast enginn annar þingmaður sem hefur þá þekkingu og reynslu af miðhálendinu eins og hv. þingmaður og ég vil gjarnan njóta þess. Ég vil fá að hlusta á ræðu hv. þingmanns, tek reyndar fram að ég er alltaf bestur á nóttunni, en ég vil gjarnan að sú ræða sé flutt þegar þingmenn stjórnarliðsins eru komnir hingað og geta hlustað á hana. Þeir hafa gott af því að hlusta og sér í lagi hefur hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, gott af því að hlusta á hana, og aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem fæstir eru hér í þingsal. Það er afstaða mín, herra forseti, ég er ekki að segja að hún eigi að ráða úrslitum, [[Forseti hringir.]]en ég vildi það gjarnan.
Virðulegi forseti. Í mestu vinsemd tel ég ekki að ég hafi verið að bregðast trausti hv. þm. Valgerðar Gunnarsdóttur með því að halda ræðu mína og fá á mig andsvör. Það eina sem ég benti á var að tíminn væri ekki nægur til þess að taka á móti ræðu og fullum andsvörum, sem er ekkert óeðlilegt við, og það að við höfum ítrekað verið í þingsal með hvaða forseta sem er á stóli, sem hefur látið gott heita þegar ljóst er að svo er um málið búið að það næst ekki að fullu. Mér finnst það fyrst og fremst vera aðstaðan sem við erum í núna, ekki það að við höfum farið illa með það traust sem hún telur sig hafa sýnt okkur með því að gefa okkur upp hvenær áætlað er að fundi ljúki í kvöld. Ég er henni þakklát fyrir að hafa gefið okkur það upp. Virðulegi forseti. Það liggur fyrir núna að við förum ekki inn í nóttina í nýja ræðu. Ég tek undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að ég held að það sé gott [[Forseti hringir.]]að hafa vel mannaðan þingsal.
Herra forseti. Einmitt, þetta er venja hérna sem maður hefur lært, og þingmenn segja mér kannski hvort það hafi ekki verið þannig á kjörtímabilunum þar á undan, alla vega með þann forseta sem hefur setið lengst, ef ekki er hægt að hefja ræðu og fara í andsvör án þess að fara yfir þann tíma sem forseti hefur sagst ætla að ljúka fundi. Það er alveg ljóst hver sá tími var, það var ekki lengur en til miðnættis. Ég gekk fram fyrir rúmum klukkutíma síðan og sagði meðal annars stjórnarþingmönnum það og margir þeirra eru farnir, þannig að ég held að gott sé að fylgja þeirri venju, þeirri góðu reglu að ljúka þá þingfundinum. Við getum ekki farið núna inn í þetta, það eru átta mínútur í það að klukkan slái 12 og ef ekki á að halda fundinum, eins og forseti sagði, fram yfir miðnætti þá getur ræðumaður ekki klárað ræðu sína. Eigum við ekki bara að fylgja þeirri venju?
Hæstv. forseti. Það þarf engan leyndarheila til að sjá í gegnum þetta munstur hér og hvaða klækjum er beitt. Við þurfum ekki að fara í neinar grafgötur með það. Það er kallaður fram ákveðinn tími og það er farið í fundarstjórn forseta. Hér hef ég setið og beðið eftir því að fá að hlusta til dæmis á ræðu hv. þm. Róberts Marshalls sem ég veit að hefur margt gott til málanna að leggja, líkt og margir hv. þingmenn í dag sem ég hef hlustað á af athygli. Ég vona innilega að við fáum að hlusta á ræðu hv. þingmanns.
Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja að ég geri engar athugasemdir við það að halda hér áfram og inn í nóttina, eins og hv. þm. Róbert Marshall lýsti sig reiðubúinn til. Ef hv. þingmaður er áfram í sama stuði og fyrr í kvöld, þegar hann flutti okkur ljóð svo listilega, verður mikill bragur á því að enda kvöldið á ræðu hans, ef ég skil hæstv. forseta rétt yrði það síðasta ræðan. Ég vil jafnframt taka undir að hv. þingmaður, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson dró athyglina að, hefur gríðarlega reynslu af miðhálendinu og við háttvirtir stjórnarþingmenn, meirihlutaþingmenn erum svo sannarlega tilbúin til að hlusta á ræðu hv. þingmanns.
Herra forseti. Ég verð að lýsa miklum vonbrigðum með ræður hv. þingmanna Framsóknarflokksins. Ég er svolítið spældur. Ég tek það fram þótt ég hafi ekkert óhóflegt sjálfsálit þá finnst mér stundum að mér takist að halda þokkalegar ræður, en það hefur aldrei verið slík eftirspurn eftir þeim eins og nú allt í einu brýst fram hjá hv. þingmönnum Framsóknarflokksins gagnvart Róberti Marshall. Hvers á ég að gjalda? [[Gripið fram í.]]Ef maður hefur ekki sjálfsálit þá hefur maður ekkert. Það er bara svona. Þannig að ég vil bara segja í fyllstu hjartans einlægni að þegar ég legg höfuð á koddann í kvöld þá hefði ég a.m.k. orðið miklu glaðari ef það hefði einhvern tímann komið fram arða af þessum óskum í minn garð. Ég verð bara að bíta í mín súru epli og fara hundspældur í háttinn á eftir.
Herra forseti. Auðvitað er þetta málþóf. Það þarf enginn að fara í launkofa með það. Menn eru búnir að segja: Við höldum þessu áfram. Þannig að sjálfsögðu er þetta bara leikurinn sem alltaf er leikinn. Málþóf. Þetta er kerfislægt vandamál sem væri hægt að leysa með því að þjóðin fengi málskotsréttinn í sínar hendur. Nú er verið að vinna að því sem er frábært mál, stórkostlegt mál. Þá mun allt þetta rugl sem við stöndum frammi fyrir núna hætta á þingi og við getum farið að vinna eins og fólk og vinna að langtímastefnumótun eins og fólk. En staðan er núna þannig að það eru fjórar mínútur í að klukkan verði 12. Forseti lýsti því yfir af forsetastóli að þingfundur mundi ekki standa lengur en til 12. Ég trúi ekki öðru en að við tökum nokkra snúninga í viðbót, fjóra eða svo, eru þið ekki æst að kíkja hérna upp í fundarstjórn forseta? Eða forseti lýkur þessu kannski sem snöggvast.
Hæstv. forseti. Ég er einn þeirra þingmanna sem hafa beðið spenntir eftir því að fá að hlýða á mál Róberts Marshalls, geri með því þó ekki lítið úr því að ég er jafn spennt ef ekki spenntari að hlusta á ýmsar aðrar ræður sem hafa verið boðaðar í þessari umræðu og vonast til þess að umræðu verði fram haldið. Menn ætla ekki að halda áfram inn í nóttina heyri ég, en þá á morgun. Það verður fróðlegt að fá að eiga orðastað við þingmenn. Ég verð líka svolítið súr þegar því er lýst yfir að þeir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem eru í salnum séu ekki nógu merkilegir til þess að halda smá ræðu yfir. En ég ætla að enda ræðu mína á Gunnarshólma: Skein yfir landi sól á sumarvegi og silfurbláan Eyjafjallatind gullrauðum loga glæsti seint á degi. Við austur gnæfir sú hin mikla mynd hátt yfir sveit, og höfði björtu svalar í himinblámans fagurtæru lind. Á ég að klára? [[Hlátur í þingsal.]]
Hæstv. forseti. Hingað til hef ég ekki haft neitt við fundarstjórn forseta að athuga, en nú geri ég athugasemd við það. Nú finnst mér hv. þingmaður Össur Skarphéðinsson hafa misnotað þennan lið um fundarstjórn forseta. Alveg er ég tilbúin til að hjálpa honum að styrkja sína sjálfsmynd, hvetja hann áfram til góðra verka og halda góðar ræður, en þetta finnst mér ekki rétti vettvangurinn. En gjarnan vil ég hlusta á hann og við getum farið hér til hliðar og rætt hans mál og hjálpað honum að slétta úr krumpaðri sjálfsmynd ef á þarf að halda. Ég er meira en tilbúin til þess og vil gjarnan hlýða hér á fleiri góðar og málefnalegar ræður í kvöld.
Virðulegur forseti. Það sem ég vil segja fyrst í annarri ræðu minni um það málefni sem rætt hefur verið hér að undanförnu varðar úrskurð forseta Alþingis um lögmæti umræðunnar nú í kvöld og síðustu daga. Ég hef legið yfir þessum úrskurði síðustu tvær vikurnar og alltaf verð ég vissari um að hafa ekki séð eins veikburða málflutning og í orðalagi hæstv. forseta þar sem hann kemst að þeirri niðurstöðu að honum sýnist rök hníga frekar í þá átt að fram hafi farið fagleg úttekt á þeim virkjunarkostum sem lagðir eru til að færðir verði í nýtingarflokk af meiri hluta atvinnuveganefndar. Það sem veldur sérstökum vonbrigðum við lestur úrskurðarins og samanburðar við þá tvo úrskurði sem komið hafa frá hvoru ráðuneytinu um sig, sem hafa komist að þeirri niðurstöðu öfugt við forseta að lögmæti þeirra breytinga sem hér eru lagðar til sé ekki fyrir hendi, er að hvergi í úrskurði hæstv. forseta er þessara tveggja mismunandi álita getið. Það hefur komið fram í máli hæstv. forseta að hann hafi lesið og kynnt sér þessi álit, en hann svarar hvergi röksemdinni og lætur frekar eins og þau séu ekki til. Mig langar líka að tæpa aðeins á meðferð þingsins á tillögum þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra á síðasta kjörtímabili vegna þess að sú málsmeðferð er gjarnan borin saman við þá málsmeðferð sem virkjunarkostir fá núna. Um það vil ég segja að ágætislýsing er í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar á atburðarásinni. Hún er að flestu leyti alveg hárrétt. Það er að vísu meinleg staðreyndarvilla þegar því er haldið fram að verkefnisstjórnin hafi tilnefnt 16 kosti í nýtingarflokk. Það er ekki þannig, þeir voru 22. Það má draga þá ályktun að meiri hluti atvinnuveganefndar hafi litið svo á að í nýtingarflokki rammaáætlunar væru núna eingöngu 10 kostir, en svo er ekki, þeir eru 16. Þeim niðurstöðum var ruglað saman í nefndarálitinu. En atburðarásinni er vel lýst. Meðal þess sem þar kemur fram er að hún hafi verið í samræmi við bráðabirgðaákvæði laganna, þ.e. hinn auglýsti umsagnarfrestur sem framkvæmdur er af ráðherra í því tilfelli var í samræmi við lögin. Það stendur skýrum stöfum í nefndarálitinu. Ef núverandi meiri hluti hefði viljað leggja upp í sams konar leiðangur og þá var gert hefði hann þurft að gera það með sams konar hætti þannig að byggt væri á lögunum, en það er ekki gert. Það er mjög vel rökstutt af þeim sem flutti þessa tillögu, fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra, sem telur sig bundinn af tillögum verkefnisstjórnar. Ef maður skoðar lögin nákvæmlega sér maður í hendi sér að meiri hluti atvinnuveganefndar hefur lúslesið þau með það í huga hvort mögulegt væri af hálfu þingmanna að leggja fram viðbótarkosti. Þrátt fyrir þann augljósa ágalla sem er á slíkri málsmeðferð þá erum við með einn verkefnakost sem hefur farið í gegnum langt umsagnarferli verkefnisstjórnar þar sem var meðal annars haft samráð við stofnanir, sem um þessi mál véla og fjalla, og við sveitarfélög þar sem gert er ráð fyrir því að leitað sé álits og leitað eftir vinnu og úttekt sérfræðinga, að skipaðar séu sérstakar fagnefndir, að farið sé í 12 vikna umsagnarferli, að málið fari síðan til ráðuneytisins, fari svo í tillöguflutning ráðuneytisins til ríkisstjórnar, fari þaðan inn í stjórnarflokkana, fari úr stjórnarflokkunum inn í sal hér til fyrri umræðu og fari síðan til nefndar til vinnslu þar. Þetta er bara einn kostur. Ef það er lögmætt að bæta við þremur eða fjórum kostum þá er algerlega fráleitt og ótrúlega veikt, óvandað og ófaglegt að taka þrjá virkjunarkosti og sleppa allri þessari málsmeðferð. Það stenst engan veginn skoðun. Þessi megingalli á málsmeðferðinni gerir málstað þeirra sem flytja þessa breytingartillögu svo veikan sem raun ber vitni. Þess vegna eru efnisrök meiri hlutans í málinu ekki nógu haldbær til þess að málið sé þingtækt. Í öllum þeim umræðum sem hafa farið fram í þessum sal hefur því miður komið í ljós að ákvörðunin var ekki byggð á nægilega haldgóðri þekkingu. Það hefur afhjúpast aftur og aftur að menn töldu ákveðna virkjunarkosti hafa verið í nýtingarflokki, að þeir hefðu verið fluttir þaðan út. Hér hafa þingmenn komið upp og litið svo á að þessar tillögur ættu eftir að fara aftur til nefndar. Þingmenn hafa jafnvel viðurkennt að þeir hafi ekki kynnt sér ákveðin gögn sem lágu þessari ákvörðun til grundvallar. Þetta eru mikil vonbrigði. Við settum þessi lög til þess að tryggja að ákvarðanir um virkjanir væru teknar með eins vönduðum hætti og nokkur möguleiki væri á og að við mundum jafnframt leitast eftir því að taka ákvarðanaferlið út úr þessum sal, taka það út úr hefðbundnu þrasi stjórnmálaflokkanna um þessi mál, sem einkennt hefur umræðu okkar síðustu áratugi. Ég hef miklar áhyggjur af því að niðurstaðan í þessu máli geti leitt til þess að þetta ferli sé algerlega í rúst, að engin virðing verði borin fyrir því sem við blasir á næsta kjörtímabili, að sá meiri hluti sem verður þá - ég held að það verði ekki sami meiri hluti og nú er - muni telja sig óbundinn af því ferli sem lögin gera ráð fyrir eða geta að minnsta kosti beitt nokkuð frjórri sköpunargáfu til þess að útfæra óskir sínar og pólitísku vonir og þrár í þessum efnum. Það er að mínu mati ákaflega neikvætt. Það er auðvitað til mikils batnaðar að menn hafi dregið til baka upprunalegu tillögurnar sem fólu meðal annars í sér að Búlandsvirkjun í Skaftá yrði sett í nýtingarflokk án þess að farið hefði fram fagleg úttekt á þeim virkjunarkosti, auk þess sem það væri í rauninni mikil náttúruníðsla að mínu mati að ráðast í að stífla Skaftá um það bil kílómetra fyrir ofan Lambaskarðshóla á mjög fjölförnu ferðamannasvæði. Þá er líka gert ráð fyrir því í upprunalegu tillögunum, sem fram komu í nóvember síðastliðnum frá formanni atvinnuveganefndar, að ráðist yrði í virkjun í Hólmsá við Atley sem er austan Mýrdalsjökuls á svokallaðri Öldufellsleið. Það var mjög misráðið líka að mínu mati því að faglegri úttekt á þeim virkjunarkosti er algerlega ólokið, auk þess sem sú virkjun hefði orðið það mannvirki á Íslandi sem næst stæði Kötlueldgosi. Það er mikið fagnaðarefni að menn hafi séð að sér í þeim efnum. Það er fagnaðarefni að menn hafi séð að sér þegar kemur að Hagavatnsvirkjun. Ég á von á því að menn sjái að sér þegar kemur að fleiri virkjunum. Það sýnir auðvitað að þetta ferli er ekki nægilega vel undirbyggt af vísindalegri og faglegri þekkingu. Það sýnir miklu frekar að menn eru í pólitískum leik hér að fálma eftir því sem þeir [[Forseti hringir.]]geta komist upp með í þessum efnum. Það er afar neikvætt.