Borist hefur bréf frá 2. varamanni á lista Sjálfstæðisflokks í Reykv. s., Áslaugu Maríu Friðriksdóttur, um að hún sjái sér ekki fært vegna anna að sitja lengur á Alþingi sem varamaður fyrir hv. 4. þm. Reykv. s., Pétur H. Blöndal. Í dag tekur því sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hann 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Sigríður Á. Andersen. Sigríður Á. Andersen hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.
Forseti vill tilkynna að borist hafa tvö bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 1189, um byggingarkostnað Hörpu, tónlistar- og ráðstefnuhúss, frá Pétri H. Blöndal, og á þskj. 1195, um bifreiðahlunnindi ríkisstarfsmanna, frá Brynhildi Pétursdóttur.
Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og innanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, hefur á síðustu vikum ítrekað talað niður verkfallsréttinn og síðast nú um helgina. Samhliða hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins talað um að það kunni að þurfa að takmarka verkfallsrétt með einum eða öðrum hætti og að vel sé hugsanlegt að setja lög á verkföll. Hæstv. fjármálaráðherra sagði um helgina að verkalýðshreyfinguna skorti umboð til að gera samninga og að núverandi umgjörð verkfallsréttarins væri ófullnægjandi. Ég vil þess vegna beina fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra: Verkfallsrétturinn, þetta helga vopn hins vinnandi manns, það eina sem launafólk hefur í sjálfu sér til þess að knýja fram sannvirði vinnu sinnar, hefur ekki verið vandamál á undanförnum árum þegar við höfum búið svo vel að hafa ríkisstjórn hér í landinu sem hefur getað náð samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins um meginlínur á vinnumarkaði. Það skorti ekkert á umboð verkalýðshreyfingarinnar til þess að semja um kaup og kjör 21. desember 2013. Það sem hefur skort á er að ríkisstjórnin styðji við þá samninga. Á einu og hálfu ári hefur henni tekist að koma samskiptum á vinnumarkaði í algjört uppnám með því að hverfa frá þeirri launastefnu sem hún markaði sjálf og með því að demba nýjum og nýjum álögum á venjulegt fólk og ofbjóða réttlætistilfinningu venjulegs fólks í landinu með því að létta sköttum af þeim sem best standa. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Er ekki tími til kominn að ríkisstjórnin fari að átta sig á því að það eru hennar eigin aðgerðir, hennar eigin stefnumörkun og hennar eigin viðbrögð við samningum aðila vinnumarkaðarins sem hafa valdið því ástandi sem nú er við að etja?
Herra forseti. Það kann vel að vera að stjórnarandstaðan sjái mikil sóknarfæri í því að deilur séu á vinnumarkaði, en ég held að við þurfum að gera okkur grein fyrir því að ef illa fer er það tjón fyrir allt samfélagið. Ég hef einungis vakið athygli á því að með nýlegri niðurstöðu félagsdóms, það er nýfengin niðurstaða, er sú staða komin upp að menn geta farið í verkfall á einstaka stofnunum og haft verkfallssjóð heils félags á bak við sig í þeim aðgerðum. Það setur hlutina í nýtt samhengi og ég hef vakið athygli á því. Ég held að sé nauðsynlegt að ræða það og menn eiga ekki að forðast þá umræðu. Í því felst engin hótun og ég hef aldrei boðað það að verkfallsréttur verði tekinn af neinum. Ég hef aldrei gert athugasemdir við að stéttarfélög vinni í þágu félagsmanna sinna og stilli fram kröfum, ég hef bara reynt að beina umræðunni í þann farveg að við ræðum hvað raunhæft er að gerist og að við leggjum eitthvað upp úr því á sama tíma að hér sé stöðugt verðlag og að við vinnum í átt að lægri vöxtum. Ég verð líka að segja að mér finnst mikill skaði að því fyrir samfélagið. Það má spyrja spurninga í þessari umræðu, ekki satt? Eins og til dæmis þessarar hér, ég spyr bara opið: Er það sjálfsagt og eðlilegt að lykilstofnanir í samfélaginu séu teknar í gíslingu í verkfallsaðgerðum eins og við stóðum frammi fyrir í læknaverkfallinu og eins og við stöndum frammi fyrir núna? Hátt í 100 manns fá ekki á krabbameinsmeðferð í dag sem þurfa á henni að halda, 100 manns. Hversu lengi eigum við að sætta okkur við það eða verðum við bara að ganga að kröfum þeirra sem við sitjum á móti við samningaborðið vegna þess að það er eðlileg framkvæmd á verkfallsréttinum? Við verðum að geta tekið þá umræðu, ekki satt? Ég er ekki að gera annað en það, algjörlega án allra hótana, ég er bara að reyna að vinna í þágu samfélagsins í heild til þess að við náum niðurstöðu í þessari lotu kjaraviðræðna á sama tíma og við reynum að komast hjá því að setja allt í uppnám.
Virðulegi forseti. Ég skal hvenær sem er taka umræðu við hæstv. fjármálaráðherra um það með hvaða hætti við högum samskiptum á vinnumarkaði. Ég er sannfærður um að verkalýðshreyfingin er líka tilbúin að gera það, en með eðlilegum formerkjum, ekki í miðri kjaradeilu sem hæstv. ráðherra er aðili að og ýjar að því að verkfallsrétturinn, sem viðsemjandi hans fer með, sé misnotaður. Það er það alvarlega í málinu. Staðreyndin sem við er að glíma núna og ríkisstjórnin getur ekki horft fram hjá er að ástandið á vinnumarkaði er afleiðing einhliða aðgerða ríkisstjórnarinnar þegar hún skerti kjarasamningsbundin kjör launafólks, þ.e. með lækkun veiðigjalda, hækkun matarskatts, aukinni kostnaðarþátttöku í heilbrigðiskerfinu. Það eru tekjuskattsbreytingarnar sem nýttust best þeim sem voru með mestu tekjurnar og ekkert þeim sem voru með undir 250 þús. kr. á mánuði. Það er arfleifðin sem ríkisstjórnin hefur skilið eftir í samskiptum við aðila vinnumarkaðarins. Þetta er það sem búið er að brjóta upp frið á vinnumarkaði. Það er alveg sama hvaða lagaumgjörð menn finna um verkfallsréttinn, ef ríkisstjórnin er staðráðin í að auka á [[Forseti hringir.]]misskiptingu, draga úr jöfnuði í samfélaginu og koma í bakið [[Forseti hringir.]]á verkalýðshreyfingunni og svipta hana umsömdum réttindum, þá verður aldrei friður á vinnumarkaði.
Herra forseti. Þessi upptalning bara stenst enga skoðun, því miður. Við tökum ekkert í tekjuskatt í ríkiskassann af launum undir 240 þús. kr., bara ekki neitt. Þegar við breyttum tekjuskattslögunum færðum við viðmiðunarmörkin upp fyrir þá sem greiða skatt í lægsta þrepinu. Þegar við tókum við voru þau um 240 þús. kr., þau eru núna 310 þús. kr. Þannig hafa þeir hópar sem eru í lægsta þrepinu, og sérstaklega þeir sem greiða bara skatt þar, fengið hlutfallslega mest út úr skattkerfisbreytingunum. Ég gæti haldið áfram að vinda ofan af vitleysunni sem hér kom fram, þetta er bara ekki rétt. Skattkerfisbreytingar okkar hafa skilað ríkinu meiri tekjum í ríkiskassann, það er vegna þess að við settum 38 milljarða á slitabúin og fjármálafyrirtækin sem fyrri ríkisstjórn gerði ekki. Það er ekki vandi dagsins í dag. Okkar sameiginlega verkefni er að bæta kjörin í landinu. Það verkefni gengur vel. Nú þarf bara að halda þannig á spilunum á næstu dögum og næstu vikum að menn komist að sameiginlegri niðurstöðu [[Forseti hringir.]]um að halda lífskjarasókninni áfram. Það er verkefnið. [[Forseti hringir.]]Það er vel hægt að gera það og þó að ekki hafi mikið gerst undanfarna daga í að leysa málið þá heldur vinnan bara áfram.
Virðulegi forseti. Fréttir undanfarna daga leiða hugann að mikilvægi siðareglna, en siðareglur ráðherra voru staðfestar í mars 2011. Rétt er að hafa það í huga að ein af niðurstöðum skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var að mikilvægt væri að ríkisstjórn og Alþingi settu sér siðareglur, en siðareglur ráðherra voru hins vegar tilbúnar og staðfestar. Við erum ekki búin að samþykkja hér siðareglur Alþingis en vonandi stendur það nú allt til bóta. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hæstv. forsætisráðherra, hefur einmitt verið spurður út í siðareglur ráðherra. Þá kom fram að hann teldi að reglurnar frá 2011 ættu enn við og að ekki hefðu nýjar reglur verið samþykktar, en þó kæmi til greina, eins og hann orðaði það, að ráðast í breytingar á reglunum. Í framhaldinu lagði forsætisráðherra fram frumvarp um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, sem nú er til meðferðar í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, þar sem gert er ráð fyrir því að nefnd um siðferðileg viðmið fyrir ráðherra og stjórnsýsluna verði lögð niður. Forsætisráðuneytið mun samkvæmt frumvarpinu gefa stjórnvöldum ráð um túlkun siðareglna, þ.e. forsætisráðuneytið eitt. Því er hér spurt: Eru siðareglur ráðherra frá árinu 2011 enn í gildi að mati forsætisráðherra? Í ljósi þess að nefnd um siðferðileg viðmið hefur enn ekki verið endurskipuð þá spyr ég: Hefur forsætisráðuneytið tekið að sér strax og nú þegar það hlutverk að gefa stjórnvöldum ráð um túlkun siðareglna eða hyggst forsætisráðherra skipta um skoðun og stofna slíka nefnd á nýjan leik í ljósi þess að ekki virðist vanþörf á í núverandi ríkisstjórn?
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður rakti ágætlega sögu þess máls er varðar siðareglur Stjórnarráðsins. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði, að siðareglur sem samþykktar voru 2011 og birtust í Stjórnartíðindum það ár hafa verið hafðar til viðmiðunar fyrir þá ríkisstjórn sem nú situr. Þannig fengu ráðherrar kynningu á þeim siðareglum þegar ríkisstjórnin tók við og voru þær hluti af upplýsingamöppu ráðherra sem tíðkast að afhenda nýjum ráðherrum. Menn hafa því haft þær reglur til hliðsjónar áfram. Það er líka rétt sem hv. þingmaður nefndi að fyrir liggur nýtt frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands þar sem meðal annars er fjallað um siðareglur og hlutverk þeirra og mikilvægi þess að skerpa þar á. Fyrir liggur að vinna hefur átt sér stað í forsætisráðuneytinu við undirbúning nýrra siðareglna, það hefur raunar komið fram áður, en jafnframt fylgir sögunni að eðli málsins samkvæmt verði beðið með setningu nýrra siðareglna þar til frumvarpið um Stjórnarráð Íslands hefur verið samþykkt. Í millitíðinni hafa menn þessar siðareglur frá 2011 til viðmiðunar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Fram kom í svari hæstv. ráðherra að farið hafi verið sérstaklega yfir siðareglurnar frá 2011 með núverandi ríkisstjórn. Þess vegna spyr ég sérstaklega í ljósi stöðu og tíðinda dagsins: Var þá sérstaklega farið yfir reglur um hagsmunaskráningu ráðherra, því að svo virðist sem veruleg vanhöld hafi verið á hagsmunaskráningu ráðherra? Síðan vil ég árétta spurningu mína varðandi nefnd um siðferðileg viðmið: Telur ráðherrann ekki fulla ástæðu til að endurmeta afstöðu sína til slíkrar nefndar þar sem siðferðileg vandkvæði virðast koma upp ítrekað í ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar?
Virðulegi forseti. Eins og nærri má geta tek ég ekki undir síðustu fullyrðingu hv. þingmanns. Hvað varðar hins vegar spurninguna um hvaða hluta siðareglna hafi verið farið yfir var náttúrlega farið yfir reglurnar í heild, þær fylgdu sem heild og eru til hliðsjónar sem heild. En með því fellst ég alls ekki á fullyrðingu hv. þingmanns um að ekki hafi verið farið eftir þeim reglum, meðal annars hvað varðar hagsmunaskráningu ráðherra. Ég gef mér að hv. þingmaður sé þar að vísa til þess að ráðherrar eigi að segja frá hverjir eru leigusalar þeirra. Ekki er fjallað um það í þessum siðareglum og raunar ekki í neinum siðareglum sem ég þekki. En þá að nefnd um siðferðileg viðmið í stjórnsýslunni. Það virðist vera einhver misskilningur á ferð um hlutverk þeirrar nefndar. Eftir sem áður verður leitað til þeirra stofnana sem getið er um í núgildandi lögum um Stjórnarráð Íslands, umboðsmann Alþingis, Ríkisendurskoðun, ef ég man rétt, og Háskóla Íslands um leiðbeiningar og aðstoð við setningu siðareglna, þannig að það breytist ekki [[Forseti hringir.]]þó að nefndin um siðferðileg viðmið í stjórnsýslunni starfi ekki áfram.
Virðulegur forseti. Nú er farið að glitta í niðurstöður rannsóknar Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar, prófessors við Háskóla Íslands, á erlendum áhrifavöldum hrunsins, sem fram fer á vegum fjármálaráðuneytisins. Ég ætla ekki að ræða sérstaklega niðurstöðuna hér í þingsal, en ég ætla að leyfa mér að segja að ég tek henni með ákveðnum fyrirvara, svo að ég orði það eins mildilega og mér er unnt, í ljósi þess að sá sem rannsakar er yfirlýstur stuðningsmaður Sjálfstæðisflokksins og einhver einlægasti aðdáandi fyrrverandi seðlabankastjóra, sem landið hefur alið. Mig langar að varpa nokkrum spurningum fram til fjármálaráðherra þessu tengt. Fyrir það fyrsta: Telur hæstv. fjármálaráðherra að viðkomandi fræðimaður sé fær um að gera hlutlausa úttekt á hruninu? Tekur hann sem sagt niðurstöðunum fyrirvaralaust? Hvaða faglega ferli liggur að baki þeirri ákvörðun að láta viðkomandi prófessor framkvæma þessa rannsókn? Stendur sams konar ferli öðrum fræðimönnum til boða? Þetta er mikilvægt vegna þess að við viljum hafa jöfn tækifæri í samfélagi okkar og jöfn tækifæri fyrir fræðimenn okkar til að stunda rannsóknir. Það vekur athygli að sú fjárupphæð sem rannsóknin kostar er sambærileg þeirri rannsókn sem fram fór á vegum sama prófessors og fyrir sama ráðuneyti fyrir hrun. Hann skilaði niðurstöðum árið 2009 á áhrifum skattalækkunarstefnu Sjálfstæðisflokksins til ráðuneytisins. Þess vegna leikur mér forvitni á að vita hvaða [[Forseti hringir.]]viðbrögð þessar spurningar mínar til hæstv. fjármálaráðherra fá.
Herra forseti. Ég tel að það hafi verið tímabært orðið að meta erlenda áhrifavalda hrunsins og þá ekki síst það gríðarlega fjárhagslega tjón sem innlendir aðilar urðu fyrir vegna ráðstafana sem teknar voru, m.a. af opinberum aðilum víða í nágrannaríkjunum þar sem íslensk fjármálafyrirtæki höfðu starfsemi. Tökum sem dæmi þau umfangsmiklu viðskipti sem íslenskir aðilar voru í í Noregi; ég gæti nefnt önnur af Norðurlöndunum í þessu samhengi líka. Þar er ljóst að undan íslenskum fyrirtækjum fóru fyrst og fremst fyrir pressu frá innlendum eftirlitsaðilum stór fjármálafyrirtæki. Þeir sem við þeim tóku högnuðust um tugi milljarða á nokkrum mánuðum, sumir á nokkrum dögum, marga milljarða, þ.e. kaupendurnir. Við gætum líka rakið söguna yfir til Bretlands og velt því fyrir okkur hvort banki eins og Heritable bankinn í London hafi í raun og veru verið í þroti og hvort það hafi verið ástæða fyrir bresk stjórnvöld að þrýsta honum fram af bjargbrúninni þegar það eru 100% endurheimtur á kröfur á þann banka. Þetta eru mál sem hljóta að vera hluti af því uppgjöri sem þarf að eiga sér stað. Af þeirri ástæðu gerði ég samning við Félagsmálastofnun Háskóla Íslands, sem tók að sér þetta verkefni. Því hefur verið stýrt af þremur aðilum og Hannes Hólmsteinn er meðal þeirra. Ég veit ekki nema það verk gangi ágætlega. Það er á mína ábyrgð að gera þennan samning. Ég ætla ekki að segja meira um þau orð sem hér féllu um þann prófessor, en mér finnst ræðustóll Alþingis ekki góður vettvangur til þess að vega að fræðimannsheiðri einstakra manna úti í bæ.
Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra hefur væntanlega átt við Félagsvísindastofnun.
Já.
Það er mjög mikilvægt að fjármálaráðuneytið sé ekki félagsmálastofnun fyrir flokksmenn í Sjálfstæðisflokknum. Þess vegna er spurt að því hvort faglegir ferlar séu þarna að baki og hvort umsóknarferlið hafi farið þannig fram að allir hafi getað sótt um og jafnt aðgengi sé fyrir fræðimenn. Þetta er stórt mál. Það er ekkert rosalega há upphæð fyrir ríkissjóð að setja 10 milljónir í þetta, en það er samt sem áður sambærileg upphæð og ríkisstjórnin er núna að styrkja hjálparstarf í Nepal fyrir. Auðvitað getur það skipt fræðimenn mjög miklu máli að fá viðlíka verkefni. Auðvitað skiptir máli hvernig til þess er tjaldað. Það var ekki verið að spyrja hvort þörf væri á þessari rannsókn, sem meginhluti svars hæstv. ráðherra fór í, heldur bara hvort allir hefðu jafnan aðgang að þessu. [[Forseti hringir.]]Auðvitað verða menn að fá að spyrja að því hvort þarna sé rétti maðurinn … [[Forseti hringir.]]
Herra forseti. Að sjálfsögðu átti ég við Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands. Ég veit ekki hversu alvarlega ég á að taka þessari fyrirspurn í raun og veru. Hv. þingmaður kýs að koma hingað upp, grafa undan trúverðugleika eins af þeim sem hefur tekið að sér að vinna verkið, lýsa því í löngu máli hvernig hann sé á rangri pólitískri skoðun fyrir hv. þingmann og þess vegna hljóti þetta allt að vera óskaplega undarlegt. Þetta er ósköp einfalt mál. Ég sá ástæðu til þess að gera þessa úttekt og tek á henni ábyrgð. Ég fæ til þess hæfa stofnun og hún hefur ekki enn þá skilað af sér. Hér er ekki verið að tala um kjarna máls sem er hið gríðarlega tjón sem innlendir aðilar urðu fyrir vegna ráðstafana sem gripið var til á erlendum vettvangi. Það er eins og hv. þingmaður hafi engan áhuga á því, en það er aðalatriði málsins. Svo geta menn reynt að nota þennan ræðustól til þess að vega að mönnum úti í þjóðfélaginu sem geta ekki komið hingað og varið sig og sett ráðherra eða aðra þingmenn í þá stöðu að gera það fyrir þá. [[Forseti hringir.]]Ég ætla ekki að taka þátt í þeim skrípaleik með þessum hv. þingmanni.
Herra forseti. Mig langaði að vita hvort ég gæti ekki tekið upp við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra umræðuna um siðareglur þingmanna og ráðherra, sem var fyrirspurn til forsætisráðherra hérna áðan. Fólk í samfélaginu er orðið mjög þreytt á öllum þessum feluleik með hagsmuni og að ekki sé allt uppi á borðinu hvað það varðar og jafnvel þótt í sumum tilfellum sé ekki hægt að komast hjá því þá þarf það að vera þannig að menn geri a.m.k. grein fyrir hagsmunum sínum þannig að það sé ljóst fyrir umræðuna, eins og er m.a. gert ráð fyrir í drögum sem verið er að vinna í forsætisnefnd. Það er eðlilegt, þetta er hjá mörgum öðrum þjóðþingum í heiminum. Þegar öllu er á botninn hvolft þá snýst aukið gegnsæi um að hægt sé að hafa eftirlit og fylgjast með því að þeir sem fara með almannavald nýti það ekki í þágu sérhagsmuna. Það er það sem þetta snýst allt saman um, það er eðlileg krafa. Staðan sem uppi er núna er sú að leiðin sem menn fara er að mestu leyti gegnum siðareglur, sem er gott. Siðareglur er gott að hafa vegna þess að þær koma okkur af stað, setja ákveðinn ramma sem síðan er hægt að skoða og fara að leiða í lög. Í þingsköpum segir að það eigi að setja siðareglur fyrir Alþingi. Ákvæði um það hefur verið í töluverðan tíma í þingsköpum, sem eru lög, en forsætisnefnd hefur ekki tekist að klára málið. Síðan er til siðareglur fyrir Stjórnarráðið sem núna eru horfnar og eiga að vera bara til hliðsjónar o.s.frv. Í ljósi þess langar mig að spyrja hæstv. ráðherra, formann Sjálfstæðisflokksins, hvað honum finnst um þessi atriði sem varða gagnsæi, eftirfylgni og eftirlit almennings með að ekki sé farið með almannavald þeirra í þágu sérhagsmuna og sérstaklega hvort hæstv. ráðherra telji að það sé nægilegt að hafa siðareglur, hafa þær bara til hliðsjónar, þær gleymast og hverfa, eða hvort hann telji ekki að það þurfi að leiða í ríkara mæli í lög þessa öryggisgæslu almennings og eftirlit almennings með okkur.
Herra forseti. Einhverra hluta vegna gekk mér illa að koma réttu heiti á stofnuninni í umræðunni áðan og ég ætla að nota þetta tækifæri til að segja að hún heitir örugglega Félagsvísindastofnun. En varðandi siðareglur þá geta þær gegnt mjög mikilvægu hlutverki og við höfum sammælst um að taka þær upp í ríkari mæli á undanförnum árum. Einhverjar kostulegustu siðareglur sem ég hef samt séð á undanförnum árum eru siðareglur Blaðamannafélags Íslands sem eru stuttar og hnitmiðaðar, almennt orðaðar. Þær eru til staðar en það er eiginlega aldrei hægt að grípa nokkurn einasta mann fyrir að fara ekki eftir þeim. Reglurnar sem við höfum verið að innleiða í stjórnsýslunni eru víðtækari og ítarlegri og ég tel að gagnsemi þeirra byggi fyrst og fremst á almennri samstöðu um að þeim sé fylgt. Ég hef þó ávallt verið þeirrar skoðunar að gjalda beri varhuga við því að treysta um of alfarið á að reglurnar séu til staðar, að þar sem þær séu til staðar þá hljóti allt að vera í lagi. Það aðhald sem þarf að birtast m.a. frá fjölmiðlunum og frá almenningi í landinu, frá þingheimi og öðrum með framkvæmd stjórnsýslunnar er auðvitað grundvallarþátturinn. Hann hefur líka gengið vel, ágætlega í gegnum árin og áratugina jafnvel þrátt fyrir að við værum ekki með reglur til staðar. Eitt sem ég tel að við gætum gert betur á þinginu til að tryggja betri eftirfylgni væri að taka upp þá reglu, af því að hér er verið að vísa til gagnsæis, að menn tækju upp hagsmunaskráningu á Alþingi jafnvel tvisvar á ári og áminntu þingmenn um að svona stæði skráning hagsmuna hjá viðkomandi þingmanni eða hjá viðkomandi ráðherra eins og sakir standa. [[Forseti hringir.]]Ef það er ekki gert þá sýnist mér í framkvæmdinni að það kunni að gleymast þegar breyting verður á hagsmunum einstakra manna að uppfæra reglurnar. [[Forseti hringir.]]Við ættum að taka það upp sem fasta reglu hér í þinginu að áminna menn um þetta.
Herra forseti. Við erum þá greinilega sammála um að það eitt og sér að siðareglur séu til staðar sé gagnlegt en ekki nóg. Eins og hæstv. forsætisráðherra sagði rétt áðan eru þær siðareglur sem eru til staðar bara til hliðsjónar og maður þarf ekki endilega að fara eftir þeim neitt sérstaklega. Það verða að vera einhvers konar viðurlög við því að fara gegn því sem siðareglurnar eiga að miða að, sem er að menn noti ekki það almannavald sem þeir hafa í þágu sérhagsmuna. Um það snýst þetta allt saman. Það þarf meiri viðurlög. Nú höfum við Píratar lagt fram tvö þingmál sem snerta þetta, annað er um hagsmunaskráningu þingmanna, skrá skuli skýrt alla fjárhagslega og efnahagslega hagsmuni o.s.frv., að viðbættu því að ef menn nota innherjaupplýsingar geti það varðað við lög og jafnvel refsingu. Við þurfum alla vega að byrja að fikra okkur áfram á þeirri braut. Ég vil spyrja hvort ráðherra mundi finnast það eitthvað slæmt, finna það á eigin skinni, ef við fikruðum okkur áfram með að festa þetta meira í lög og beita viðurlögum við því þegar menn fara með almannavald í þágu sérhagsmuna.
Herra forseti. Að sjálfsögðu hef ég ekkert við það að athuga að það varði viðurlögum þegar menn misfara með vald sitt. Það þarf enginn að spyrja mig að þessu, þetta ætti að vera alveg augljóst. Varðandi frumvarp Pírata um hagsmunaskráningu þá er ekki hægt að taka þá umræðu án þess að benda á að slíkar reglur eru til staðar. Mín ábending er sú að ég held að vel færi á því í þinginu að einu sinni til tvisvar á ári væri hverjum og einasta þingmanni send áminning: Svona stendur hagsmunaskráning þín í dag. Er þetta í samræmi við veruleikann, er ástæða til að uppfæra þetta, bæta einhverju við eða fella eitthvað út? Ég held að það væri til bóta fyrir framkvæmdina hér á þinginu. Með þessum hætti er víða starfað í stjórnsýslunni, t.d. varðandi innherjareglur. Að öðru leyti segi ég með siðareglurnar að þær eru annars eðlis en lög og sumt af því sem hv. þingmaður nefnir varðar við lög og á heima í lögum. [[Forseti hringir.]]Annað getur verið í siðareglum sem hafa eðli málsins samkvæmt annað yfirbragð.
Virðulegur forseti. Ítrekað höfum við gefið hæstv. forsætisráðherra tækifæri til að viðurkenna, sem er, að Framsóknarflokkurinn ætlar að svíkja kosningaloforð sitt um afnám verðtryggingar. Ítrekað höfum við gefið honum tækifæri til að segja einfaldlega að það hafi ekki verið gert að skilyrði af hálfu Framsóknarflokksins fyrir myndun ríkisstjórnarinnar að verðtryggingin yrði afnumin og það sé ekkert í stjórnarsáttmálanum um afnám verðtryggingar. En forsætisráðherra þverskallast við og eftir misvísandi yfirlýsingar hans og fjármálaráðherra í Fréttablaðinu í síðustu viku var þetta allt vondum fréttaflutningi og útúrsnúningum þingmanna að kenna. Auðvitað vekur þetta spurningar úti í samfélaginu. Sigurjón M. Egilsson spurði hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson á Sprengisandi í gær hvernig þetta væri eiginlega með afnám verðtryggingar. Fjármála- og efnahagsráðherra ríkisstjórnarinnar sagði orðrétt: Þetta stjórnarsamstarf er ekki um það að útrýma verðtryggingunni. Nú spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Er hægt að segja þetta miklu skýrara, bara í andlitið á formanni Framsóknarflokksins, þegar æðsti yfirmaður efnahagsmála í ríkisstjórninni, Bjarni Benediktsson, formaður samstarfsflokksins, segir það algerlega afdráttarlaust að þetta stjórnarsamstarf sé ekki um að útrýma verðtryggingunni? Liggur þá ekki fyrir að það verður ekki staðið við loforðið um afnám verðtryggingar, að það var bara skilið eftir, það var aldrei gert að neinu skilyrði? Er ekki kominn tími til þess, hæstv. forsætisráðherra, að viðurkenna að svo sé? Eða er það rétt sem haft er eftir hæstv. félagsmálaráðherra í Fréttablaðinu í dag, að hún telji að fjármálaráðherra ætli bara ekki að fara að samþykktum ríkisstjórnarinnar? [[Félmrh.: Ég sagði það aldrei.]]Þess vegna spyr ég: Er það rétt eftir haft? Það er þá gott ef það kemur fram, ef það er ekki rétt eftir haft. En er nema von að fólk og fjölmiðlar í landinu séu orðnir furðu lostnir yfir margvíslegum misvísandi yfirlýsingum [[Forseti hringir.]]ráðherra ríkisstjórnarinnar um þetta kjarnamál í efnahagsmálum landsins?
Virðulegur forseti. Ég skal ekki segja hvort fólk er almennt furðu lostið en hv. þingmaður er ekki að gera neitt til að hjálpa til við að koma réttum skilaboðum til fólks, svo mikið er víst.
Sjálfstæðismenn …
Hann nýtir hér hvert tækifæri til að snúa út úr og spyr hér mig, virðulegur forseti, út í skoðanir annarra, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra. Hæstv. félagsmálaráðherra þurfti að kalla hér fram í til að leiðrétta hv. þingmann sem fór með rangt mál um það sem hún hefði sagt. Hvað varðar hins vegar yfirlýsingu sem vísað er til hjá hæstv. fjármálaráðherra um að þetta stjórnarsamstarf sé ekki um að útrýma verðtryggingunni - er mönnum ekki frjálst að skilgreina það hverjar þeir telja megináherslur stjórnarsamstarfsins, um hvað það snúist? Ég held að menn séu þó almennt sammála um að stjórnarsamstarfið snúist fyrst og fremst um að bæta kjör almennings í landinu. Það hefur svo sannarlega gengið vel til þessa. Liður í því að bæta kjör í landinu og bæta fjármálakerfið á Íslandi er að fást við verðtrygginguna enda liggur það fyrir samþykkt af hálfu ríkisstjórnarinnar um næstu aðgerðir í þeim efnum. Hv. þingmaður getur kynnt sér þetta. Það hefur legið fyrir í um það bil ár, meira en ár held ég meira að segja, með hvaða hætti ríkisstjórnin muni standa að þessu þannig að þessar endalausu tilraunir hv. þingmanns til að búa til einhvern rugling og ágreining sem enginn er eru ástæðulausar og ekki til annars fallnar en að gera fólk einmitt furðu lostið.
Virðulegi forseti. Búa til ágreining sem enginn er! Ef hæstv. forsætisráðherra hefði hlustað á Bjarna Benediktsson á sunnudagsmorgni í gær hefði hann heyrt fjármálaráðherra segja að orkubitasendingar félagsmálaráðherrans í fjármálaráðuneytið væru bæði óskiljanlegar og óþolandi. Er ég að búa hér til einhvern ágreining? Ónei. Er ég að búa til einhvern misskilning um verðtrygginguna? Nei. Forsætisráðherra lofaði afnámi verðtryggingar og hann ætlar að svíkja það því að fjármála- og efnahagsráðherrann hefur lýst því yfir að það sé ekki á dagskrá. Félagsmálaráðherra segir að það eigi að banna verðtryggingu neytendalána. Fjármálaráðherra segir að það sé óraunhæft að banna verðtryggingu og það sé bara verið að skoða lán á einhverju tilteknu árabili í ráðuneytinu. Er nema von að menn klóri sér í höfðinu og velti fyrir sér hvað eiginlega sé ofan á í þessari ríkisstjórn, það sem ráðherrar Framsóknarflokksins segja eða það sem stendur í stjórnarsáttmálanum? Stendur eitthvað, hæstv. forsætisráðherra, [[Forseti hringir.]]um afnám verðtryggingar í stjórnarsáttmálanum? Er þetta stjórnarsamstarf um það að útrýma verðtryggingunni eða á ekki að gera neitt í því máli eins og raunin er?
Virðulegur forseti. Óskaplega gengur hv. þingmanni erfiðlega að skilja þetta. Þetta liggur fyrir og hann getur flett þessu upp á internetinu með því að slá inn á Google eða einhverja aðra slíka leitarvél stöðu vinnu við afnám verðtryggingar og skoðað þar það plan sem liggur fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það er hins vegar alveg rétt sem hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt, næstu skref í því efni voru að huga sérstaklega að tilteknu árabili og ekki hvað síst þessum svokölluðu Íslandslánum, byrja á því að fást við þau, 40 ára verðtryggðu lánin. Og eitthvert tal hv. þingmanns um einhverja orkubita og það eigi að vera rökstuðningurinn fyrir því að það sé ekki samstaða í ríkisstjórninni er svo fráleitt, virðulegur forseti, að ég held að ég þurfi ekki að fara í nánari útlistun á því. Það er best til þess fallið að sýna hversu lítið er á bak við þessa endalausu tilburði hv. þingmanns til að búa til eitthvað úr engu. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Ég tek undir orð forseta um að hann hafi dagskrárvaldið í þinginu, en það var svo áberandi í þetta skipti að hann sótti það annað, það er það sem er gagnrýnivert. Ég mundi telja að hæstv. forseti væri maður að meiri að ljúka því sem hann var byrjaður á að kynna og hv. þingmaður Lilja Rafney Magnúsdóttir fengi að taka til máls og ljúka sínu máli, líka vegna þess hvernig óundirbúnar fyrirspurnir hafa verið á undanförnum vikum og hvaða ráðherrar hafa verið hér í sal til svara. Það skiptir okkur mjög miklu máli í þinginu að fá tækifæri til þess að eiga orðastað við ráðherra. Það er ekki verra ef fleiri komast að en færri til þess að fylgja málum eftir. Ég skora því á hæstv. forseta að ljúka umræðunni í samræmi við það sem hann sagði í fyrstu, en ekki að taka við valdboði frá ráðherrum sem taka sífellt meira og meira til sín af völdum frá Alþingi.
Forseti. Virðulegur forseti var búinn að gefa hv. þm. Lilju Rafney Magnúsdóttur orðið og hann getur ekki komið eftir það og farið með reglur úr þingsköpum um að hann einn ráði öllu. Það getur ekki verið sá bragur sem við viljum hafa á hlutunum hér. Þetta er spurning um fjórar eða fimm mínútur og yfirleitt hefur nú verið talið betra að sá sem valdið hefur fari varlega með það og sé kurteis heldur en að beita valdi sínu. Kannski gerði hæstv. forseti mistök, en þá tekur hann því, þetta er spurning um fimm mínútur.
Herra forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum yfir því að hafa verið kynnt hér í ræðustól með fyrirspurn til hæstv. ráðherra en síðan er það dregið til baka. Auðvitað geta öllum orðið á mistök eins og virðist hafa verið í þessu tilfelli, að hæstv. forseti hafi hleypt fleiri þingmönnum að en gert var ráð fyrir, en mér finnst að stjórn þingsins eigi að vera þannig að menn hafi þá til brunns að bera þann þroska að sýna sveigjanleika og leysa málið í þessu tilfelli þannig að sú sem hér stendur fái að bera upp þá spurningu sem lá fyrir, frekar en að kalla á þá umræðu um fundarstjórn forseta sem segir sig sjálft að kemur í kjölfarið. Mér finnst að hæstv. [[Forseti hringir.]]ráðherrar sem eru hér ættu að taka undir það og hleypa þeirri sem hér stendur að.
Virðulegur forseti. Það er ævinlega til bóta að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir fái að koma hér upp og inna hæstvirta ráðherra eftir svörum við spurningum sínum. Mér finnst meiri líkur en minni á því að hv. þingmaður hefði t.d. spurt hæstv. fjármálaráðherra um það hvort honum þætti nóg komið af jöfnuði í þessu landi. Það var nefnilega það sem hann sagði núna um helgina, að nóg væri komið af jöfnuði í þessu landi. Það er eiginlega kannski með því alvarlegasta sem hefur hrotið af vörum hæstv. fjármálaráðherra þegar hann segir berum orðum að verið sé að stefna samfélaginu í aðra átt, í áttina frá norræna velferðarkerfinu yfir í samfélag ójöfnuðar. Virðulegur forseti. Ég held að það væri bragur á því, úr því að forseti var búinn að kynna að hv. þingmaður ætlaði að taka hér til máls [[Forseti hringir.]]og eðlilegt, rétt og sanngjarnt að leyfa hv. þingmanni að bera spurninguna upp.
Virðulegi forseti. Mig langar ekki að eyða miklum tíma í þessa umræðu en virðulegi forseti hlýtur að vera meðvitaður um að þingmenn hafa skoðun á því hvernig hlutunum er háttað hérna þannig að þegar hann tekur ákvörðun sem er mjög augljóslega í andstöðu við það sem mér sýndist vera vilji meiri hlutans í salnum þá hlýtur hann að búast við umræðu. Þess vegna vil ég benda á það, þótt ég beri virðingu fyrir ákvörðunum virðulegs forseta, að ef markmiðið var tímasparnaður þá hlýtur þetta að hafa verið röng ákvörðun út frá þeirri forsendu einni að við hljótum að hafa skoðanir á því hvernig við ætlum að hafa hlutina, t.d. þegar þau mistök verða að einhver er boðaður í pontu sem síðan fær ekki að taka til máls. Það hlaut að vera augljóst að þingmenn hefðu skoðanir á þessu og það hlýtur að vera eðlilegt að við höfum skoðanir á þessu. Þess vegna hlýtur það að hafa verið auðséð fyrir fram að við mundum taka til máls og lýsa þeirri skoðun, þeirri lögmætu og að mínu áliti réttu skoðun, í pontu í lið um fundarstjórn forseta.
Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst þetta vera mjög slæmt, það er ekki það oft sem hægt er að eiga orðastað við hæstv. fjármálaráðherra og það er þörf á því eins og ástandið er núna í þjóðfélaginu, kjaradeilur loga og hæstv. ráðherra lýsir því yfir að mögulega hafi verið gengið of langt í því að jafna kjör í landinu. Er þetta nú það innlegg sem við þurfum i kjaraviðræður í landinu, að verkalýðshreyfingin fái það í fangið að hæstv. fjármálaráðherra segi að lægstu laun í landinu séu trúlega orðin of há og þess vegna geri BHM svona miklar kröfur, þeir væru trúlega sáttari ef láglaunafólk í landinu væri með lægri laun en 214 þús. kr.? Ég tel fullt tilefni til þess að fá að eiga orðastað við hæstv. fjármálaráðherra um þessar fullyrðingar hans í fjölmiðlum undanfarið. Og mér finnst slæmt að hann sé farinn því að hann hefði [[Forseti hringir.]]átt að óska eftir því að sitja hér áfram fyrir svörum fyrst búið var að kynna mig til leiks.
Hæstv. forseti. Ég vil hvetja hæstv. forseta til þess að hleypa hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur að með sína óundirbúnu fyrirspurn. Þessi ríkisstjórn hagar sér náttúrlega með þeim hætti að tilefni væri til mun fleiri óundirbúinna fyrirspurna en við höfum tök á. Hér logar allt í kjaradeilum og þingmenn og ráðherrar hafa ýmsa hagsmuni sem eru að koma í ljós og þarf að ræða. Það sem ég vil benda á, herra forseti, og er kannski ekki síður ástæða þess að ég kem hér upp, er að það liggja fyrir fjölmargar fyrirspurnir til munnlegs svars sem hafa verið lagðar hér inn og þrjár eru á dagskránni í dag. Ráðherrarnir sem sátu hér áðan sjá sér ekki fært að svara þingmönnum þeim fyrirspurnum. Ég vil því gera athugasemdir við það að hv. þingmaður fái ekki að bera upp sína [[Forseti hringir.]]óundirbúnu fyrirspurn og að þær munnlegu fyrirspurnir sem löngu hafa verið lagðar fram séu ekki á dagskrá í dag.
Herra forseti. Ég ætla aðeins að koma og ræða þetta mál líka því að mér er það eiginlega alveg óskiljanlegt að þessu hafi ekki verið hleypt áfram, þ.e. að fyrirspyrjandi hafi ekki fengið að klára fyrirspurn sína þrátt fyrir að ljóst mætti vera að forseta hefðu orðið á mistök við kynningu á þingmanninum og að í kjölfarið kæmu athugasemdir frá okkur þingmönnum. Það er nefnilega svo að það er hálfur mánuður þangað til hægt er að ræða hér aftur við forsætisráðherra og fjármálaráðherra, óhætt að vekja athygli á því. Í næstu viku er nefndavika og því ekki þingfundir og þá er ekki hægt að spyrja ráðherra um þau mál sem eru helst á döfinni akkúrat núna, sem er mjög bagalegt. Það að hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra séu hér á sama degi er líka óheppilegt. Ég hélt að það hefði verið búið að ræða það í forsætisnefnd að reynt yrði að koma því þannig við að forkólfar ríkisstjórnarinnar væru hér a.m.k. sinn daginn hvor til svara. [[Forseti hringir.]]En það er vert að vekja athygli á því að það er hálfur mánuður þangað til hægt er að bera upp þá fyrirspurn sem hér átti að bera fram.
Það er hárrétt sem komið hefur fram í máli nokkurra þingmanna að forseti gerði mistök. Mistökin fólust í því að kynna til leiks fyrirspyrjanda þegar sá mældi tími sem var til fyrirspurna var liðinn. Á það var bent og því dró forseti í land og kynnir annað dagskrármálið sem tekið er fyrir.
Virðulegur forseti. Ég beini fyrirspurn til félags- og húsnæðismálaráðherra um þjónustusamning við Samtökin '78. Okkur er væntanlega öllum ljóst að Samtökin '78 gegna gríðarlega mikilvægu hlutverki í fræðslustarfi, ekki bara fyrir hinsegin Íslendinga heldur samfélagið allt. Þá á ég við í átt að réttlátara þjóðfélagi fyrir alla félagsmenn samtakanna, ekki bara þá sem hefðbundið er að ræða um sem hinsegin fólk, þ.e. homma og lesbíur, heldur líka þær og þá sem telja sig jafnvel lokaða inni í röngum líkama, finna sig ekki í neinu sérstöku kyni og skilgreina sig sem þriðja kynið. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur öll og auðvitað félagsmálaráðherrann ekki síst að átta sig á því hversu gríðarlega vítt þetta hinsegin hugtak er. Samtökin '78, sem hafa verið öflug grasrótarsamtök um árabil eins og nafnið gefur til kynna, hafa tekið mjög alvarlega það hlutverk að sinna fræðslu og uppeldisstarfi gagnvart okkur öllum í samfélaginu. Við ættum auðvitað að beita okkur fyrir því að Samtökin '78 fengju inni í framhaldsskólunum með fræðslu og víðar þar sem ungt fólk kemur saman. Ég tel og það er mín afstaða að uppleggið ætti að vera þannig að ríkið og samtökin töluðu meira saman um þetta fræðslu- og upplýsingahlutverk, um þann þátt í því að gera íslenskt samfélag að góðu samfélagi. Samtökin sinna nú þegar gríðarmiklu og mjög öflugu starfi og það er mín afstaða að það sé mikilvægt að það samstarf sé viðurkennt og réttast sé að gera það með einhvers konar þjónustusamningi við samtökin sem tryggi þessum verkefnum og þessu mikilvæga framlagi samtakanna fjárhagslegan grundvöll til lengri framtíðar. Við vitum nú þegar að gríðarlega margir einstaklingar koma að þessu fræðslustarfi. Margir þeirra koma að því sem sjálfboðaliðar. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort hún telji ekki tímabært og mikilvægt með tilliti til þessa mikla hlutverks samtakanna að ríkið geri þjónustusamning við samtökin sem tryggi [[Forseti hringir.]]fjárhagslegan grundvöll þessara mikilvægu verkefna.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Telur ráðherra, með tilliti til hins mikla hlutverks sem Samtökin '78 gegna við fræðslu um málefni hinsegin Íslendinga og þjónustu samtakanna við þessa borgara, að ríkinu beri að gera þjónustusamning við samtökin sem tryggi þessu mikilvæga framlagi fjárhagslegan grundvöll?“ Hvað varðar okkur í velferðarráðuneytinu auglýsum við eftir umsóknum frá félagasamtökum til verkefna er falla undir verkefnasvið ráðuneytisins á sviði félagsmála. Styrkirnir eru veittir samkvæmt ákvörðun á fjárlögum hverju sinni. Í ráðuneytinu eru til staðar fastmótaðar reglur er varða úthlutun þessara styrkja en samkvæmt reglunum er styrkjum úthlutað í afmörkuð verkefni til eins árs í senn og eiga verkefnin að miða að því að veita einstaklingum eða hópum stuðning, fræðslu og ráðgjöf. Starfshópur er skipaður af ráðherra sem metur umsóknirnar og gerir tillögur um úthlutun styrkjanna. Þau félagasamtök sem fá styrk þurfa í lok verkefnisins að skila ráðuneytinu upplýsingum um árangur og niðurstöðu verkefnisins. Í síðustu úthlutun bárust 69 umsóknir en alls fengu 46 félagasamtök styrk að fjárhæð 167 millj. kr. Um er að ræða styrki til verkefna til eins eða tveggja ára. Stefnt er að því að eingöngu verði veittir styrkir til félagasamtaka til eins árs í senn en félagasamtök geti sótt um árlega. Hægt er að sækja um í fleiri en eitt verkefni. Þetta fyrirkomulag er nýlegt en hefur gefið ágætisraun og er með þessum reglum reynt að tryggja að félagasamtök sitji við sama borð þegar kemur að styrkveitingum frá ríkinu, að ferlið sé opið og gagnsætt og eftirfylgni sé með verkefnum sem hljóta styrki frá hinu opinbera. Sé litið sérstaklega til Samtakanna '78 og þess mikilvæga hlutverks sem þau gegna í samfélaginu, bæði sem fræðsluaðili og hagsmuna- og baráttusamtök hinsegin fólks, er óhætt að segja að starfsemi þeirra falli vel að þeim áherslum sem birtast í reglum ráðuneytisins um úthlutun styrkja á safnliðum fjárlaga, þ.e. fræðsla og ráðgjöf til einstaklinga og hópa. Samtökin '78 hafa sótt um og fengið styrki á þessum lið. Árið 2012 og 2013 fengu Samtökin '78 styrk að fjárhæð 4,7 millj. kr. og á síðasta ári fengu samtökin 6 millj. kr. styrk til tveggja verkefna, annars vegar 4 millj. kr. styrk til fræðslu og hins vegar 2 millj. kr. styrk í verkefnið „Stattu með!“ en í því verkefni er unnið að fræðsluefni fyrir grunn- og framhaldsskóla. Það er því mitt mat að við eigum ekki að gera þjónustusamninga við einstök félagasamtök um fræðslu heldur viðhalda því fyrirkomulagi sem er til staðar núna þar sem félagasamtök sækja um styrki í samræmi við reglurnar og þar með er starfsemi þeirra tryggður fjárhagslegur grundvöllur tímabundið.
Hæstv. forseti. Fyrir kosningarnar 2013 héldu Samtökin '78 fund með frambjóðendum frá flokkunum. Þar var mikið rætt, auðvitað voru samtökin að kynna starfsemi sína eftir því sem þörf þótti og leita eftir sjónarmiðum flokkanna. Ég ætla ekki að herma upp á hæstv. ráðherra sem var á fundinum hvað hún hafi sagt því að það man ég hreinlega ekki en ég man að það var mikil samstaða um það meðal frambjóðenda að það væri mikilvægt að gera þjónustusamning við samtök eins og Samtökin '78. Við erum nýbúin að sjá haft eftir einum ástsælasta tónlistarmanni Íslands að það hafi skipt sköpum fyrir hann að geta bankað upp á hjá Samtökunum '78. Hann er bara ein saga, ég held að fyrir langflesta hinsegin Íslendinga hér á landi leiki samtökin lykilhlutverk [[Forseti hringir.]]og að fræðsluhlutverk þeirra sé mjög mikilvægt. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hún muni ekki eftir þessum fundi. Við vorum öll sammála um að þjónustusamningur væri mikilvægur fyrir samtökin.
Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda umræðuna. Hún er mjög þörf og ég tek undir þau sjónarmið sem hún reifaði um ágæti þessara samtaka, Samtakanna '78. Þjónustusamningur versus árleg fjárlög eða styrkir sem ráðherra nefndi er auðvitað tvennt ólíkt. Ég hef stýrt félagasamtökum af svipuðu kalíberi og Samtökin '78 eru og það er allt annað að hafa þann þrönga ramma að skipuleggja sig ár eða kannski nokkra mánuði fram í tímann eða hafa einhvern grunn, þrjú ár eða eitthvað svoleiðis, til að vinna með. Það varðar starfsfólk, það er fræðsla og bara öll vinnan þarf að vera miklu mótaðri svo vinnan geti skilað sem bestum árangri. Ég hvet ráðherra [[Forseti hringir.]]til að endurskoða þetta fyrirkomulag sem hún hefur sett upp. Það hljómar ágætlega og ég þekki það af eigin raun en það þarf að vera lengra tímabil uppi.
Hæstv. forseti. Takk fyrir umræðuna. Ég verð að viðurkenna að það kom mér gríðarlega á óvart þegar hæstv. ráðherra sagði að hún teldi ekki rétt að gera þjónustusamninga við félagasamtök. Þetta er grundvallarstefnubreyting miðað við hugmyndina þegar þetta var fært inn í ráðuneytin og átti að setja í skipulagt ferli þar. Það hefur verið talað um tvenns konar aðferðir til að styrkja almannaheillasamtök og styrkja stöðu þeirra sem gegna gríðarlega mikilvægu hlutverki í nútímasamfélagi til að gæta mannréttinda, til að gæta ákveðinna hagsmuna, eins og sjúklingasamtaka og annarra, að það séu tvenns konar samningar í gangi, annars vegar þjónustusamningur sem tryggir að viðkomandi félagasamtök hafi starfsgrundvöll, geti gegnt ákveðnu hlutverki og þjónusti samfélagið með þeim hætti. Hins vegar til viðbótar styrkir til ákveðinna verkefna. Auðvitað er þetta allt háð því að menn skili skýrslum, gangi frá, sanni að þessi starfsemi hafi átt sér stað o.s.frv. Dæmi er Félag eldri borgara, landssamtökin sem eiga að fá styrk til að reka sína þjónustu, [[Forseti hringir.]]samtök um sérstök verkefni, þannig að ég skora á hæstv. ráðherra að fara vel yfir þetta skipulag og tryggja að það verði gerðir þjónustusamningar.
Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu. Mig langar að koma inn í hana með tilliti til samþættingar ráðuneyta vegna þess að ég held að það sé þarft að velferðarráðuneytið, bæði heilbrigðisgeirinn og velferðargeirinn svo og menntageirinn, taki höndum saman og efli fræðslu um hinsegin fólk, og það á ekki eingöngu við um homma og lesbíur heldur allar tegundir hinsegin fólks sem við þekkjum í dag, til að hægt sé að mæta einstaklingum sem á einhverri stundu í lífi sínu, ungir sem unglingar, verða sér áskynja um annars konar kynvitund en normalt norm segir til um og þá er ekkert innan skólans sem tekur við til að styðja við bakið og fræða eða ræða. Í þessu sambandi hvet ég til samþættingar þriggja ráðuneyta til að koma fræðsluefni áleiðis inn í leikskólann og grunnskólann.
Herra forseti. Hvað sem hver segir er Ísland gott samfélag vegna þess að þar er unnið markvisst að því að brjóta niður hvers konar fordóma. Þar hefur stjórnvaldið tekið höndum saman við margvísleg félagasamtök sem hafa barist fyrir hagsmunum tiltekinna hópa. Það er á fáa hallað þótt sagt sé að Samtökin '78 hafi eiginlega unnið kraftaverk frá árinu 1978 þegar þau voru sett á laggir. Þeim hefur tekist að ná skilningi fyrir sjónarmiðum sínum meðal almennings en líka hjá stjórnvöldum. Á þingi hafa menn greitt atkvæði með lagabótum í þágu hinsegin fólks nánast samhljóða síðan um miðjan tíunda áratuginn. Ég held að mikilvægt sé að það sé stutt við samtök af þessu tagi, ég tel mikilvægt að gerður verði við þau þjónustusamningur og ég verð að segja alveg eins og er að ég held að það verði reiðarslag fyrir mörg samtök ef menn heyrðu rétt hérna áðan þegar hæstv. ráðherra sagði að hún væri í grundvallaratriðum á móti þjónustusamningum. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra skýri það dálítið betur vegna þess að það er í andstöðu við [[Forseti hringir.]]yfirlýsta stefnu þessarar ríkisstjórnar.
Virðulegi forseti. Eins og hefur komið nýlega fram voru fjárveitingar til Samtakanna '78 um 8,5 milljónir á seinasta ári. Á sama tíma taka samtökin inn í sína hópa, undir hinsegin regnhlífina eins og hún er kölluð, fleiri hópa svo sem ókynhneigða og intersexfólk þannig að regnhlífin stækkar og málaflokkurinn stækkar. Það má búast við að verkefnin aukist vegna þess að hlutverk Samtakanna '78 og aðildarsamtaka þeirra felst alltaf meira og meira í því að aðstoða börn sem eiga í einhvers konar félagslegum eða annars konar vandræðum sem varða þessi mál. Það er gríðarlega mikilvægt að við nýtum tækifærið þegar okkar samfélag þróast í áttina til umburðarlyndis og skilnings gagnvart fólki sem er frábrugðið einhverju öðru fólki. Það mikilvægasta sem mér finnst við þetta allt saman er að það er orðin virðing fyrir því að við erum öll ólík. Það er í lagi og það er fjársjóðurinn. Það versta sem kemur fyrir [[Forseti hringir.]]samfélagið er þegar það mótast mestmegnis af fordómum og umburðarleysi. [[Forseti hringir.]]Ég hef því miður ekki tíma fyrir meira.
Virðulegur forseti. Það er búið að vera gríðarlega ánægjulegt að fylgjast með því á síðustu árum hvernig samfélag okkar hefur þróast í áttina til mikils umburðarlyndis á mjög mörgum sviðum, ekki bara gagnvart skjólstæðingum Samtakanna '78 heldur mörgum öðrum hópum sem áður áttu kannski undir högg að sækja. Það er mikið gleðiefni og nokkuð sem okkur ber að taka utan um og ýta undir. Þess vegna finnst mér í fyrirspurn hv. þingmanns felast góð hugmynd sem mér finnst að við ættum að íhuga vandlega, ekki síst í ljósi þeirrar umræðu sem við höfum séð síðustu daga tengda við ákveðna útvarpsstöð og kannski samfélagsmiðla. Það sýnir okkur að það eru enn nokkrir þjóðfélagshópar sem þarfnast vissulega betri fræðslu í þessum efnum og þess vegna er full ástæða til að taka þessa fyrirspurn alvarlega og þá hugmynd sem í henni felst.
Forseti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst þessi dagskrárliður alltaf svolítið skondinn. Það eru bornar fram spurningar til ráðherra, ráðherra kemur og heldur langa ræðu um hvernig hlutirnir eru - en svarar ekki spurningunum. Ég held að við séum öll sammála, og ég held að ráðherrann sé engin undantekning, um hið gífurlega mikla hlutverk sem Samtökin '78 hafa leikið í þjóðfélagi okkar síðan 1978 og alltaf með meiri og meiri árangri. Ráðherrann kemur hingað og þylur það upp að gerðir séu starfssamningar til eins eða tveggja ára, menn þurfi að skila skýrslu og allt gott með það. Við hljótum öll að sjá muninn á því að vera með þjónustusamning til þriggja eða fimm ára eða fá styrk í eitt ár. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju er hún á móti því að gera þjónustusamning við Samtökin '78?
Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu og ætla ekki að eyða tíma í að útskýra að það sé mikilvægt að Samtökin '78 fái áfram fé og hafi einhvern fyrirsjáanleika í sínu starfi, það segir sig nokkuð sjálft. Það eru ýmsir þjónustusamningar í gangi og þegar maður skoðar fjárlögin, undirliðina og þetta er rosalega mikið hipsumhaps hver komst inn einhvern tíma á réttum tímapunkti. Einhver samtök eru á fjárlögum og allir vilja komast á fjárlög af því að það á að vera eitthvað öruggara. Við erum að fara að samþykkja lög um opinber fjármál sem gera ráð fyrir plani fram í tímann, fimm ára plani í það minnsta, og það þýðir að öll ráðuneytin eiga að plana fram í tímann. Mér finnst einboðið að ráðuneytið verði að gera þjónustusamninga við þau félagasamtök og aðila sem þau veita fé. Til þess erum við að samþykkja þessi lög, til að hafa einhvern fyrirsjáanleika og til að geta stýrt því betur hvernig við förum með peninga. Ég hef unnið hjá einum félagasamtökum og hverri krónu sem fer í félagasamtök [[Forseti hringir.]]er vel varið þannig að ég mundi styrkja félagasamtök [[Forseti hringir.]]eins og ég gæti ef ég væri ráðherra.
Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna. Mig langar að segja í lokin að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með viðbrögð hæstv. ráðherra við fyrirspurn minni þar sem hún segir með nokkuð afgerandi hætti að hún telji ekki að gera eigi þjónustusamning við Samtökin '78. Ef við höldum okkur bara við þá umræðu beinlínis telur hún fullnægjandi að samtök af því mikilvægi, eins og hér er verið að tala um, ekki bara félagasamtök heldur samtök sem hafa gríðarlega miklu samfélagslegu hlutverki að gegna, búi við þá stöðu að sækja um styrk til eins árs í senn, búi við þá stöðu að geta ekki skipulagt sig og sitt starf inn í framtíðina með neinum þeim hætti sem boðlegur er fyrir gott samfélag. Ég bið hæstv. ráðherra að endurskoða þessa afstöðu sína. Innan vébanda Samtakanna '78 er gríðarlega mikilvæg þekking sem samtökin hafa þróað og miðlað inn í samfélagið allt, ekki bara til skjólstæðinga sinna og félagsmanna heldur ekki síður út í samfélagið í heild. Ég tel að það gangi ekki annað en að hæstv. ráðherra endurskoði þessa afstöðu vegna þess að hér erum við að ræða um samtök sem þurfa ekki bara verkefnastyrki til einstakra verkefna, heldur stöðugan, varanlegan og öruggan rekstrar- og fjárhagsgrundvöll inn í lengri framtíð. Annað er einfaldlega ekki boðlegt fyrir samfélag sem vill kalla sig opið og nútímalegt.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Mitt svar, sem ég held að hafi komið nokkuð skýrt fram í lok ræðu minnar, var svar við spurningu hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur um hvort ríkinu beri að gera þjónustusamning við Samtökin '78 þar sem þau gegni svo miklu hlutverki við fræðslu um málefni hinsegin fólks sem tryggi þessu mikilvæga framlagi fjárhagslegan grundvöll. Mitt mat er að það eigi ekki að gera þjónustusamning við einstök félagasamtök um fræðslu heldur vinna samkvæmt fyrirkomulagi sem er tiltölulega nýtt, var komið á á síðasta kjörtímabili, sem snýr að stuðningi við frjáls félagasamtök. Ég vil líka benda á að hér kom upp í pontu fyrrverandi velferðarráðherra og sá ráðherra hefði getað gert samning ef hann hefði talið sér kleift að gera það - en gerði ekki. Við höfum reynt að vinna þetta faglega varðandi úthlutun á styrkjum til velferðarmála. Ég benti á að við hefðum fengið 69 umsóknir og úthlutað til 46 félagasamtaka og þar undir eru samtök sem vinna mikilvæg verkefni sem snúa að samfélagi okkar, verkefni sem skipta verulega miklu máli og ég held að við getum öll verið sammála um það. Meira að segja hefur komið hér upp að þingmenn hafa verið að ræða önnur frjáls félagasamtök sem hefðu viljað fá meiri framlög. Við höfum aukið framlögin til Samtakanna '78. Ég vonast til að fá tækifæri til að geta stutt þau áfram á þessu ári en ég legg líka áherslu á að það er mjög mikilvægt að við setjum lagaramma utan um þau frjálsu félagasamtök sem fá fjármuni frá ríkinu. Það er ekki enn komið fram frumvarp um almannaheillasamtökin. Ég vil líka benda á að þeir þingmenn sem sitja í fjárlaganefnd þekkja að Ríkisendurskoðun hefur gert athugasemdir [[Forseti hringir.]]um hvernig hefur verið staðið að fjárveitingum og samningagerð varðandi ýmis verkefni hjá velferðarráðuneytinu. Við erum að vinna að því að bæta úr því [[Forseti hringir.]]og vonandi tekur það meðal annars á þessu.
Hæstv. forseti. Með fjárlögum yfirstandandi árs ákvað ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks að hækka matarskatt úr 7% í 11%. Það voru boðaðar mótvægisaðgerðir út af þessari skattahækkun og ein þeirra aðgerða var hækkun húsaleigubóta. Í tillögum á milli umræðna kom viðbótarframlag inn í jöfnunarsjóð til greiðslu húsaleigubóta upp á 400 millj. kr. Í skýringartexta með þessari viðbót segir, með leyfi forseta: „Lagt er til að veitt verði 400 millj. kr. framlag vegna aukinna húsaleigubóta. Unnið hefur verið að uppbyggingu á nýju húsnæðisbótakerfi sem ætlað er að leysa af hólmi núverandi vaxta- og húsaleigubótakerfi. Með hinu nýja kerfi er stefnt að því að jafna stöðu leigjenda við stöðu eigenda íbúðarhúsnæðis sem fá greiddar vaxtabætur þannig að stuðningur hins opinbera taki mið af fjölskyldustærð í stað búsetuforms. Þetta framlag er áfangi í því að sameina framangreind styrktarkerfi með því að auka stuðning við leigjendur.“ Þetta er framhald á stefnu fyrri ríkisstjórnar sem hækkaði einmitt húsaleigubæturnar til að byrja að aðlaga kerfin hvort að öðru, vaxtabótakerfið og húsaleigubótakerfið. Það hefur hins vegar vakið athygli mína að ég hef ekki getað séð að reglum um húsaleigubætur hafi verið breytt þannig að tekjuviðmiðið hafi verið hækkað eða bæturnar hækkaðar þannig að það vekur upp þá spurningu hvort reglunum hafi ekki verið breytt þrátt fyrir þetta viðbótarframlag. Ef þeim hefur ekki verið breytt, hvernig hefur þá þessu framlagi í jöfnunarsjóð verið ráðstafað? Er verið að nýta þessar 400 milljónir sem eru mótvægisaðgerð við hækkun matarskattsins og leið til að framfylgja húsnæðisstefnu stjórnvalda eða er það kannski þannig að það vantaði 400 milljónir inn í málaflokkinn sem hefðu að öllu jöfnu átt að koma inn? Eða er þetta ef til vill engin mótvægisaðgerð? Þetta eru spurningar sem vakna. Það getur ekki verið að kerfið hafi verið gert ríkulegra ef reglunum hefur ekki verið breytt. Það er þetta sem ég vildi spyrja ráðherra út í. Ef reglunum hefur verið breytt, hvar er hægt að nálgast þær? Ekki fann ég þær á heimasíðu ráðuneytisins.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurn hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur og áhuga hennar á þessu máli. Hv. þingmaður spyr hvernig sérstöku framlagi til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga vegna húsaleigubóta hafi verið ráðstafað og hvort reglum um húsaleigubætur hafi verið breytt til að tryggja nýtingu fjármunanna. Því er til að svara, líkt og hv. þingmaður veit ágætlega, að ég hef í hyggju að leggja fram á yfirstandandi þingi frumvarp til laga um húsnæðisbætur sem ætlaðar eru leigjendum. Fyrr á árinu stóðu vonir til að unnt yrði að koma hinu nýja kerfi húsnæðisbóta til framkvæmda um mitt þetta ár og ákvað ég því að geyma framlagið sem vísað er til í fyrirspurn hv. þingmanns til að unnt yrði að nota það óskipt til fjármögnunar á nýju húsnæðisbótakerfi. Útlit er hins vegar fyrir að þær fyrirætlanir mínar gangi ekki eftir þannig að nýtt kerfi taki ekki gildi fyrr en um næstkomandi áramót. Ég er því þessa dagana að meta hvort nýta eigi þetta framlag til að hækka húsaleigubætur um mitt árið eða hvort ég eigi að óska eftir því að framlagið gangi óskipt inn í nýtt kerfi húsnæðisbóta sem mundi óneitanlega hjálpa til við að hraða innleiðingu þess þrátt fyrir að það mundi nýtast á nýju fjárlagaári. Afstaða mín mun að öllum líkindum ráðast á mati fjármála- og efnahagsráðuneytisins á þeim kostnaði sem ríkissjóður þarf að bera vegna hins nýja kerfis, en frumvarpið er þar í kostnaðarmati. Ég vona svo sannarlega að það mat liggi fyrir á næstunni svo ég geti tekið endanlega ákvörðun um hvernig þessu framlagi verði varið.
Virðulegi forseti. Ég held að við höfum öll áhuga á húsnæðismálunum. Með fullri virðingu fyrir hv. þm. Sigríði Ingibjörgu, þótt hún spyrji þessarar spurningar, held ég að við öll hér höfum mikinn áhuga á þessu máli. Ég hlustaði á gagnmerkt viðtal við hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra á laugardaginn var og þar heyrði ég ekki betur en að hún reiknaði ekki með að þetta húsaleigufrumvarp, þ.e. frumvarpið sem kemur með einhverja peninga inn í kerfið - ég veit að það frumvarp er komið sem breytir lögum um leigjendur og leigusala og þar fram eftir götunum, leigumarkaðinn - ég heyrði ekki betur en að hæstv. ráðherra segði að það yrði á næsta þingi. Ef ég heyrði rétt finnst mér þetta algjörlega ótrúlegt, sérstaklega í ljósi þeirra stóru orða sem hæstv. ráðherra hefur haft [[Forseti hringir.]]um húsnæðismálin, ekki síst á síðasta kjörtímabili. Nú hefur hún haft tvö ár til [[Forseti hringir.]]að hugsa þessi mál.
Herra forseti. Ég hef nokkurt dálæti á þeirri stefnu sem kemur fram í orðum hæstv. ráðherra varðandi húsnæðismál. Ég hef lýst því mörgum sinnum yfir að ég bíð eftir því að hún komi með sín meginmál hingað inn í þingið vegna þess að mér finnst allt benda til þess að margt af því falli að mínum hugmyndum. Mér bregður svolítið við að heyra að hvert málið á fætur öðru sem hún hefur rætt svo fjálglega um verður innlyksa í ríkisstjórninni. Núna segir hæstv. ráðherra að hún reikni með að áform hennar um að nýta þessar 400 milljónir sem hér var verið að ræða um áðan inn í nýtt húsnæðisbótakerfi gangi ekki upp á þessu þingi. Mig langar til að spyrja hana: Af hverju gengur það ekki upp? Er þetta eitt af þeim málum sem hæstv. ráðherrar úr hinum stjórnarflokknum taka í gíslingu? Má ég líka nota tækifærið til að spyrja hana: Hvenær telur hún að hinar ágætu orkubitasendingar hennar til fjármálaráðuneytisins beri árangur [[Forseti hringir.]]með þeim hætti að það verði unnt að afgreiða þau tvö mál sem þar eru læst [[Forseti hringir.]]inni af hálfu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra?
Hæstv. forseti. Ég ætla að lýsa áhyggjum yfir því að þessir fjármunir séu ekki komnir inn í húsaleigubótakerfið. Fyrir hverja voru þeir hugsaðir? Þessar 400 milljónir áttu að auka ráðstöfunartekjur fólksins sem ekki fékk höfuðstólslækkun, fólksins sem er með hækkandi leigu og fólksins sem hefur tekið á sig hækkað matvælaverð. Margir í þessum hópi eyða hlutfallslega meira af sínum ráðstöfunartekjum í matvæli en þeir sem til dæmis nutu höfuðstólslækkunar. Ég þakka jafnframt hæstv. ráðherra þá hreinskilni sem fram kemur í svari hennar, en hvet til þess að þessar 400 millj. kr. verði notaðar eigi síðar en nú um mitt ár til að auka stuðning við leigjendur og hækka þar með ráðstöfunartekjur þeirra. Þessar 400 millj. kr. geta á engan hátt talist af fjármálaráðuneytinu eða ríkisstjórninni hluti af kostnaði við að innleiða nýtt húsnæðisbótakerfi. Þetta var það sem var notað í fjárlagaumræðunni til að friða óánægjuraddir, til að friða Framsóknarflokkinn sem lýsti sig fyrst algjörlega mótfallinn matarskatti, sætti sig síðan við hækkun þó að hún væri ekki alveg jafn mikil og hún átti að vera, m.a. vegna þess að það átti að koma með sérstöku framlagi til móts við leigjendur. Það er ekki hægt að svíkja það loforð. Það er stöðug umræða um versnandi stöðu leigjenda vegna hækkunar á leiguverði. Það þarf auðvitað að auka framboðið af leiguhúsnæði til að draga úr því með stofnstyrkjunum sem sitja fastir í ríkisstjórninni, en það verður ekki litið fram hjá því að það verður að koma til móts við þennan hóp sem hefur ekki notið þeirra 80 milljarða sem tekjuhæstu heimilin fengu [[Forseti hringir.]]51% af.
Ég þakka enn á ný fyrir þessa umræðu og ítreka þau orð mín að hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hefur verið mjög ötul við að tala hér um húsnæðismálin og svo sannarlega haldið þessum [[Gripið fram í.]]ráðherra við efnið. Það er ánægjulegt að finna að sá áhugi fer hér víðar um. Hvað varðar fyrirspurn hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur um afstöðu mína varðandi tímann hef ég ítrekað sagt hér og ég skal endurtaka það að ég er tilbúin að starfa í allt sumar og ég veit í ljósi orða sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson lét til dæmis falla á síðasta kjörtímabili [[Og þessu.]]og þessu að hann er ætíð tilbúinn að vera hér og starfa að góðum málum. Ef það tekur hins vegar svo langan tíma fyrir fjármála- og efnahagsráðuneytið að klára kostnaðarmatið þannig að þó að við ljúkum þessu þingi verður áfram forgangsmál mitt á nýju þingi að koma fram með húsnæðismálin. Það held ég að ég hafi margendurtekið. Síðan ítreka ég það sem ég sagði að ég er þessa dagana að meta hvernig við eigum að nýta þetta framlag til þess bæði að fara í þær kerfisbreytingar sem ég tel rétt að gera á húsaleigubótakerfinu og líka tryggja að þetta skili sér sem best til þeirra sem á því þurfa að halda.