Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að Birgir Þórarinsson, 9. þm. Suðurkjördæmis, verði fjarverandi á næstunni. Einnig hefur borist bréf frá Bjarna Jónssyni, 4. þm. Norðvesturkjördæmis, um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Miðflokksins í Suðurkjördæmi, Erna Bjarnadóttir, og 1. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í Norðvesturkjördæmi, Lilja Rafney Magnúsdóttir. Lilja Rafney Magnúsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.
Kjörbréf Ernu Bjarnadóttur hefur verið rannsakað og samþykkt, en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni. Erna Bjarnadóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.
Forseta hefur borist bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 488 um samskipti við hagsmunaverði og skráningu þeirra, frá Ásthildi Lóu Þórsdóttur, og fyrirspurn á þskj. 603 um flutning hergagna til Úkraínu, frá Rósu Björk Brynjólfsdóttur. Einnig hefur borist bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þingskjali 692 um lögræðissvipta, frá Evu Sjöfn Helgadóttur. Þá hafa borist bréf frá mennta- og barnamálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þingskjali 713 um dómsmál íslenska ríkisins á hendur umsækjenda um stöðu ráðuneytisstjóra, frá Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur, og fyrirspurn á þingskjali 787 um skipanir í stjórnir, starfshópa, nefndir og ráð og þess háttar, frá Hildi Jönu Gísladóttur. Að lokum hafa borist bréf frá félags- og vinnumarkaðsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 570 um aðgerðir gegn einelti á vinnustöðum, frá Kolbrúnu Baldursdóttur, á þskj. 432 og 433 um samræmda móttöku flóttafólks og áætlaðan aukinn kostnað af þjónustu við flóttafólk, frá Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, á þskj. 337 um viðurkenningu sjúkdómsgreininga yfir landamæri og þskj. 543 um aðgerðir á ábyrgð ráðuneytisins gegn ofbeldi og afleiðingum þess, báðar frá Andrési Inga Jónssyni, og á þskj. 675 um viðmiðunartímabil fæðingarorlofs, frá Ingibjörgu Isaksen. Félags- og vinnumarkaðsráherra hefur einnig óskað eftir fresti til að veita skrifleg svör við eftirfarandi fyrirspurnum frá Ásthildi Lóu Þórsdóttur: Á þskj. 583 um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna ákvarðana Tryggingastofnunar ríkisins, á þskj. 680 um kærur til kærunefndar greiðsluaðlögunarmála vegna ákvarðana umboðsmanns skuldara, þskj. 681 um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna ákvarðana umboðsmanns skuldara, þskj. 682 um kærur vegna ákvarðana um synjun fjárhagsaðstoðar til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta, þskj. 698 um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna ákvarðana um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna, þskj. 699 um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna fæðingar- og foreldraorlofsmála, þskj. 700 um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna ákvarðana Sjúkratrygginga Íslands, þskj. 701 um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna ákvarðana barnaverndaryfirvalda, þskj. 702 um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna húsnæðismála, þskj. 703 um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna ákvarðana Vinnumálastofnunar og að lokum á þskj. 704 um kærur til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna ákvarðana sveitarfélaga.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu? Atkvæðagreiðslan mun þá fara fram um leið og atkvæðagreiðsla um skýrslubeiðni hér að loknum óundirbúnum fyrirspurnum.
Virðulegur forseti. Um nokkra vikna skeið hefur samfélagið verið á öðrum endanum vegna bankasölu ríkisstjórnarinnar. Í síðustu viku óskaði stjórnarandstaðan eftir því að þing kæmi fyrr saman úr páskaleyfi til að ræða þetta en hæstv. forsætisráðherra taldi enga ástæðu til þess að stytta páskaleyfi ríkisstjórnar eða þings. Um hádegi á miðvikudag í síðustu viku var óskað eftir því að hæstv. forsætisráðherra, hæstv. viðskiptaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, kæmu hér til að eiga orðastað við þingheim um bankasöluna þar sem þessir þrír ráðherrar eiga sæti í ráðherranefnd um efnahagsmál og framtíð fjármálafyrirtækja. Því hefur þráfaldlega verið neitað af hálfu hæstv. forseta. Hann neitar því að þingheimur geti fengið að eiga orðastað við þessa þrjá ráðherra hér undir öðrum lið en óundirbúnum fyrirspurnum, sem er auðvitað afskaplega takmarkaður. Eðli málsins samkvæmt þarf að ræða við alla þrjá ráðherrana. Þau hafa öll tjáð sig um það sem átti sér stað í aðdragandanum. Þau bera sameiginlega ábyrgð á þessu. [[Forseti hringir.]]Forsætisráðherra er forsætisráðherra og því eðlilegt [[Forseti hringir.]]að við getum óskað eftir skýrslu frá öllum þremur ráðherrum eða a.m.k. að þau komi hér og taki þátt í umræðu um skýrslugjöfina.
Forseti. Mér þykir leiðinlegt að koma hingað upp að tala um hversu farsakennd samskipti stjórnarandstöðunnar við forseta hafa verið yfir helgina. Það var einlæg ósk stjórnarandstöðunnar að við myndum eiga gott samtal við þá þrjá ráðherra sem sitja í ráðherranefnd um efnahagsmál, sem öll hafa komið að ákvörðunum og eiga öll að koma fyrir þingið og gera grein fyrir sínum sjónarmiðum þegar kemur að þessari bankasölu. Því var neitað. Nú hefur sérstök umræða Pírata, sem átti að vera í dag, verið tekin af dagskrá. Í staðinn hefur verið sett munnleg skýrsla fjármálaráðherra, sem er gott og vel, sem var mjög nauðsynleg. Mér skilst að forsætisráðherra ætli vonandi að koma til móts við ósk Pírata um að fá sérstaka umræðu. Ég fagna því. En auðvitað ættu allir þrír ráðherrarnir að koma hérna og gefa munnlega skýrslu fyrir þinginu svo við getum átt alvörusamtal um þetta risastóra mál.
Forseti vill geta þess að það er rétt að ýmis samskipti hafa átt sér stað vegna undirbúnings þinghalds í dag. Forseti hefur nálgast þetta út frá því að gefinn væri rúmur tími til að ræða þau mál sem fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna lögðu áherslu á en þó reynt að halda því þannig að það væri innan ramma þingskapa. Niðurstaðan er sú að hér verður flutt munnleg skýrsla þar sem farið er að ákvæðum þingskapa og ræðutími og möguleiki þingmanna til að tjá sig um þessi mál því ansi rúmur.
Herra forseti. Það er algjörlega nauðsynlegt að þingið fái að ræða við þessa þrjá ráðherra sem um ræðir. Þau hafa einfaldlega verið of missaga um þessa hluti. Hæstv. ráðherra Lilja Alfreðsdóttir hefur gagnrýnt þetta og sagst hafa varað við. Hæstv. fjármálaráðherra segir að þetta hafi allt verið samkvæmt bókinni og hæstv. forsætisráðherra segir svo í viðtali að hún hafi nú kannski vænst þess að hlutirnir færu öðruvísi. Þau geta hins vegar komist að sameiginlegri niðurstöðu, formenn stjórnarflokkanna, um að það hafi verið þvílíkir annmarkar á að það væri ástæða til að leggja niður Bankasýsluna. En aðspurð um stöðu hæstv. fjármálaráðherra segir hæstv. forsætisráðherra að það verði að bíða eftir niðurstöðu rannsóknar fram á sumar varðandi það. Þau virðast geta fellt dóma um sumt og annað ekki. Við þurfum að fá þetta fólk í hús og við þurfum að geta átt orðastað við það.
Herra forseti. Ég vil bara taka undir mikilvægi þess að þingheimur fái að eiga orðastað við þá ráðherra sem sitja í ráðherranefnd um efnahagsmál og endurskipulagningu fjármálakerfisins. Á heimasíðu Stjórnarráðsins segir um þá nefnd, með leyfi forseta: „Þá er henni jafnframt ætlað að vera vettvangur samráðs og samræmingar við endurskoðun fjármálakerfisins í samræmi við þá áherslu í sáttmála ríkisstjórnar að breið sátt náist um endurskipulagningu fjármálakerfisins á Íslandi.“ Röð ráðherra sem eru tilgreindir þarna eru forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra, sem á væntanlega eftir að uppfæra. En þarna segir að þeir eigi fast sæti í nefndinni. Það er auðvitað sjálfsögð krafa þingmanna og ég bið hæstv. forseta að hlutast til um það að við þingmenn eigum möguleika á því að eiga beinan orðastað við þá þrjá ráðherra sem í nefndinni sitja utan þess forms sem við köllum óundirbúnar fyrirspurnir.
Herra forseti. Ég vil fyrst segja að ég treysti hæstv. forseta algerlega til að skipuleggja umræður hér á þingi innan ramma þingskapanna en kom hingað upp fyrst og fremst til að ítreka að fyrir utan það að vera til svara hér í dag hafði forseti þingsins samband við mig í morgun og sagði mér að ég ætti von á beiðni frá hv. þm. Halldóru Mogensen um þá þætti sem undir ráðherranefnd um efnahagsmál og umræðu á vettvangi ríkisstjórnar heyra. Ég veit ekki alveg hvernig beiðnin verður en ég hef upplýst þingmanninn um það að ég mun með gleði taka þá umræðu hvort heldur sem er á morgun eða hinn eftir því hvað hentar af því að ég hef fullan skilning á því að þingmenn vilji eiga við mig orðastað um þetta mál og verð að sjálfsögðu við því.
Virðulegur forseti. Jú, auðvitað verðum við að velta öllum steinum við í þessu máli og þá er auðvitað sjálfsagt mál að þeir þrír ráðherrar mæti sem hafa verið kallaðir til. Einhvern veginn hef ég þá tilfinningu þegar ég horfi á þessa bankasölu að ríkisstjórnin hafi komið með rulluna: Kaupi þeir sem kaupa vilja, selji þeir sem selja vilja, mér og ríkisstjórninni að meinalausu svo framarlega sem það eru vinir, vandamenn og fyrrverandi bankaráðsmenn. Ef það þarf engrar rannsóknar við og ef þetta á ekki að vera uppi á yfirborðinu og ræða þetta vel og vendilega í þessari viku þá er eitthvað að. Þá er verið að fela eitthvað. Ég trúi ekki öðru og ég heyri það á núverandi forsætisráðherra að hún er tilbúin að taka umræðuna. Ég vona þar af leiðandi að við fáum þá umræðu sem á þarf að halda í þessari viku um þetta mál.
Virðulegur forseti. Ég gleðst yfir því að hæstv. forsætisráðherra hafi svarað því jákvætt að mæta hér í sérstaka umræðu á morgun til að ræða þetta fordæmalausa mál. Óskað var eftir svari um þetta á hádegi síðasta föstudag og þess vegna erum við í þessari stöðu núna að vera örlítið hvumsa yfir fjarveru hennar. En það er gott að heyra að hún ætli að mæta hér á morgun. Ég vil líka nota tækifærið til að minna aðra ráðherra í ríkisstjórn Íslands á að þeir eru einnig þingmenn og geta því tekið hér þátt í umræðunni og ég skora á þá að taka þátt í umræðunni. Hæstv. matvælaráðherra hefur líka tjáð sig um þessa bankasölu og sagt hana alls ekkert klúður. Það væri gott að fá hennar afstöðu í dag. Orðið er frjálst í dag. Allir þingmenn mega taka þátt, tíu mínútur í fyrstu umferð, fimm mínútur í annarri umferð, andsvör leyfð, þannig að ég á von á líflegum umræðum hér í dag og hvet alla þingmenn, stjórn og stjórnarandstöðu, til þess að láta ljós sitt skína sem og þá sem gegna ráðherraembætti tímabundið.
Virðulegi forseti. Ég mætti á Austurvöll á laugardaginn. Það var mikill hiti í fólki og frábærir ræðumenn. Ég vil þakka Jóhanni Páli Jóhannssyni fyrir skörulega ræðu. Ég sem hér stend er ein af þeim fjölmörgu sem stóðu vaktina fyrir 14 árum á Austurvelli og ásamt fleiru góðu fólki stóð ég fyrir borgarafundum í Háskólabíói og víðar. Ég finn að sala Íslandsbanka ýfir upp minningarnar frá hruninu og fólki líður hreinlega illa. Theodóra S. Þorsteinsdóttir hélt mjög tilfinningaþrungna ræðu á Austurvelli til minningar um föður sinn sem missti allt í hruninu. Þannig er líðanin hjá fjölda fólks. Því finnst hreinlega að verið sé að svíkja það. Það eru sömu aðilarnir sem koma aftur að kjötkötlunum og áttu þátt í hruninu og það veldur fólki hugarangri. Samkvæmt skoðanakönnunum vilja 80% þjóðarinnar ekki selja Íslandsbanka og það er ekki skrýtið að fólk sé reitt. Við verðum að hlusta á fólkið í landinu og skoða þessa sölu ofan í kjölinn og skipa rannsóknarnefnd Alþingis.
Virðulegur forseti. Ég kem hér upp til að taka undir þessa sjálfsögðu kröfu og langar aðeins að rökstyðja hvers vegna þetta er mikilvægt. Fyrir það fyrsta þá er sú ákvörðun að leggja niður Bankasýsluna tekin um páskana í einhvers konar skjóli og þar sem ekki náðist ekki í ráðherra lengi. Eftirleikinn þekkjum við auðvitað öll. Þetta hefur verið gagnrýnt harðlega. Þeir sem svona haga sér og þeir sem á sama tíma tala gegn því að rannsóknarnefnd Alþingis geti tekið til starfa til að fara yfir þetta skulda auðvitað þingi og þjóð miklu ítarlegri upplýsingar heldur en hægt er að gefa hér í örstuttum fyrirspurnatíma eða styttri viðtölum í fjölmiðlum. Milliliðalaus samskipti við þingmenn eru algjör lágmarkskrafa. Ég heyri að hæstv. forsætisráðherra ætlar að koma hér á morgun og ég vil þá leggja það til að umræðutími sem þar verður gefinn verði eins rúmur og reglur leyfa. Síðan hlýtur sú krafa að vera uppi líka að hæstv. viðskiptaráðherra gefi þinginu sams konar skýrslu eða geri grein fyrir sinni afstöðu sem heldur betur vakti nú athygli í aðdraganda páska. .
Forseti. Mér finnst það ánægjulegt svo sem að það sé munnleg skýrsla fjármálaráðherra í dag, gefinn góður tími fyrir alla til að taka þátt í umræðunni og ég hvet fólk til að nýta þann rétt sinn og það tækifæri. Ég fagna því líka að hæstv. forsætisráðherra taki undir það að hafa sérstaka umræðu, sem er nú í aðeins styttra formi þar sem þingflokkar fá aðeins tvisvar sinnum tvær mínútur fyrir athugasemdir, fyrirkomulagið mætti alveg vera lengra þar. Þá er bara eftir, eins og hv. þm. Sigmar Guðmundsson sagði, menningar- og viðskiptaráðherra sem er síðasti ráðherrann í ráðherranefnd um efnahagsmál sem vantar inn í dagskrá vikunnar. Það væri mjög heppilegt ef virðulegur forseti myndi upplýsa okkur um það hvort það muni standa til í vikunni, þ.e. að fá einnig umræðu með hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra, sem sér m.a. um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri og skráningu raunverulegra eigenda.
Forseti getur upplýst um það að að lokinni umræðu í kjölfar munnlegrar skýrslu fjármálaráðherra hér í dag þá mun forseti eiga fund með þingflokksformönnum til að fara yfir framhald dagskrárinnar í þessari viku.
Herra forseti. Ég ætla að tala á svipuðum nótum og hv. þm. Björn Leví Gunnarsson. Það er síðasti ráðherrann í þeirri ráðherranefnd sem nefnd hefur verið hér um efnahagsmál og endurskipulagningu fjármálakerfisins, hæstv. ráðherra menningar- og viðskiptamála, Lilja Dögg Alfreðsdóttir. Mig langar til að beina því til hæstv. forseta að hann hlutist til um það, og það verður auðvitað rætt á þessum fundi sem nefndur var hér sem á að eiga sér stað með þingflokksformönnum í lok dags, að hæstv. ráðherra menningar- og viðskiptamála, Lilja Dögg Alfreðsdóttir, komi hér og eigi orðastað við okkur þingmenn sem þriðji ráðherrann sem á fast sæti í þessari nefnd. Um leið fagna ég því að hæstv. forsætisráðherra hafi upplýst að ráðherra komi til viðræðna við þingmenn á morgun undir hatti sérstakrar umræðu.
Herra forseti. Hv. þm. Halldóra Mogensen nefndi hér að ríkisstjórnin hefði átt farsakennd samskipti við minni hlutann. Mig langar bara til að benda á að ríkisstjórnin hefur líka átt farsakennd samskipti innbyrðis. Það er alveg ljóst að einhver ágreiningur er um þessi mál innan ríkisstjórnarinnar og það er ýmislegt sem þarf að skýra varðandi afstöðu ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Ég tel alveg ljóst hvaða leik á að spila til að leysa þetta mál af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það er sami leikur og er gjarnan spilaður sem er sá að ráðherrar firra sig ábyrgð á öllu því sem heyrir ekki beint undir þeirra ráðuneyti. Það er hins vegar ekki þannig að hæstv. forsætisráðherra geti gert það. Hæstv. forsætisráðherra er í forsæti fyrir þessari ríkisstjórn. Það er m.a. þess vegna sem við höfum kallað eftir umræðu við hæstv. forsætisráðherra um málið. Hæstv. forsætisráðherra hefur komið hingað upp og sagst að sjálfsögðu munu verða við beiðni um þátttöku í umræðum en við vitum að það verður á einhverjum mjög þröngum forsendum. Það er náttúrlega ekki svona [[Forseti hringir.]]sem þetta virkar. Við köllum eftir því að fá að ræða við hæstv. forsætisráðherra sem forsætismanneskju þessarar ríkisstjórnar.
Virðulegi forseti. Ef það er eitthvað sem við ættum að vera búin að læra þá er það það að við þurfum að byggja upp traust í þjóðfélaginu. Það er ekki traust í þjóðfélaginu gagnvart t.d. þessari bankasölu núna. Það er heldur ekki traust gagnvart því að ekki sé farið í að gera almennilega rannsóknarskýrslu með því að skipa rannsóknarnefnd Alþingis, og ég ætla bara að leyfa mér að nefna Fjármálaeftirlitið, sem ég vil meina að fólk beri lítið sem ekkert traust til. Þarf þá ekki annað en að nefna bara alls konar ákvarðanir þeirra frá því fyrir hrun og hvernig þeir lögðu blessun sína yfir ólögleg lán og ég veit ekki hvað annað. Ekki hafa þeir neitt sýnt að þeir hafi lært nokkuð af því eftir hrun og í rauninni aldrei beitt sé með nokkrum hætti nema þá fyrir - þeir eru eins og skúffufyrirtæki fyrir fjármálafyrirtækin. Ég biðla til ríkisstjórnarinnar um að hætta þessum milliliðaleik og fara bara beint í almennilega rannsóknarskýrslu til þess að hægt sé að fara að byggja upp traust í þessu þjóðfélagi sem er í algeru núlli.
Herra forseti. Kannski er rétt að byrja á að óska fólki til hamingju með gleðilegt sumar, gaman að sjást á nýrri árstíð þótt við séum dálítið að syngja sama lagið. En það er líka af því að undanbrögð og fúsk ríkisstjórnarinnar spyrja ekki að tíma árs. Hér sagði hæstv. forsætisráðherra að að sjálfsögðu myndi hún ekki biðjast undan því að mæta í þingsal og standa fyrir máli sínu. En það er ekkert sjálfsagt, herra forseti. Það var beðið um slíkan fund á miðvikudaginn í síðustu viku. Það var beðið um það á miðvikudaginn að þessir ráðherrar mættu hér í sal, og helst tækjum við nýjan dag undir það, föstudaginn síðastliðinn, til að geta rætt þessi mál í góðu tómi án þess að raska starfsáætlun þingsins. Á það var ekki fallist. Það lá ekkert fyrir um dagskrá þessa dags, hvað þá þessarar viku fyrr en klukkan tíu í morgun. Það er ekkert sjálfsagt við það að hæstv. forsætisráðherra mæti í salinn og svari fyrir söluna á hlut ríkisins í Íslandsbanka [[Forseti hringir.]]vegna þess að síðustu fimm dagar hafa einkennst af undanbrögðum til þess að koma í veg fyrir það. Það er ekki fyrr en núna eftir fimm daga [[Forseti hringir.]]af tilraunum stjórnarandstöðunnar til að fá ráðherra í hús að allt í einu er það sjálfsagt.
Virðulegur forseti. Fyrst okkur liggur ekkert á að byrja að tala við ráðherrana um bankasölu, þrátt fyrir að hver þingmaður á fætur öðrum komi hér í pontu og lýsi yfir miklum áhuga á því, þá langaði mig til að hvetja hv. þingmenn til að virða tímamörk á ræðum, ekki síst kannski þá sem predika fyrir öðrum að virða reglurnar. Bara svona aðeins inn í daginn. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Mér líður eins og ég þurfi að afsaka sjálfa mig, ef mig skyldi kalla, eftir orð hv. þm. Diljár Mistar Einarsdóttur. En við erum auðvitað hér í þessu samtali í dag vegna þess sem ríkisstjórnin hefur sýnt okkur. Hún hafnaði kröfu um að þingið kæmi fyrr saman vegna bankasölu sem 83% þjóðarinnar eru ósátt við. Hún hafði þá um viku tíma ekki svarað fyrirspurnum fjölmiðla. Bankasýslan finnur tóninn sem ríkisstjórnin slær og mætir ekki á fund fjárlaganefndar í dag. Ríkisstjórnin talar um að það þurfi að velta við hverjum steini, sögðu þau í aðdraganda páskafrís, en luku umræðunni hér í þingsal á því að hafna öllum tillögum um rannsókn á þessu máli. Við erum í þessum sal í dag að ræða þessi mál, ekki vegna þess að við eigum í vandræðum með tímamörk heldur vegna þess að við eigum í vandræðum með það hvernig ríkisstjórnin fer með völd sín. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Það er allt rétt og satt sem hér var sagt hjá þeim sem á undan stóðu, að hér hafi verið og sé ríkur vilji til að velta við hverjum steini, svo það sé sagt í eitt skiptið enn. [[Gripið fram í.]]Hins vegar eru engin undanbrögð á því að fólk vilji svara hlutum. Hér kom fram beiðni á fundi í morgun um að hæstv. forsætisráðherra kæmi til umræðu og við því var orðið strax. Það er hægt að leggja fram aðra sérstaka beiðni vegna hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra ef því er að skipta, en það þarf þá bara að vinna þessar beiðnir og koma með þær fram. Það er algjörlega sjálfsagt mál að verða við því, eins og forsætisráðherra segir hér.
Forseti. Ég verð bara að koma hér upp. Ástæðan fyrir því að samskiptin sem hafa átt sér stað um helgina eru farsakennd er einmitt líka út af orðum hv. þm. Orra Páls Jóhannssonar sem kom hér upp á undan mér. Við vorum búin að biðja um það alla helgina að forsætisráðherra kæmi, það var mjög skýr beiðni. Okkur fannst sjálfsagt að leiðtogi þessarar ríkisstjórnar og leiðtogi ráðherranefndar um efnahagsmál kæmi hér og flytti munnlega skýrslu, við báðum um það líka. Við báðum ekki endilega um munnlega skýrslu fjármálaráðherra. Píratar voru með sérstaka umræðu til fjármálaráðherra, Miðflokkurinn líka á föstudaginn. Við vildum fá munnlega skýrslu forsætisráðherra, það var beiðni stjórnarandstöðunnar, ekki munnlega skýrslu fjármálaráðherra. Því var hafnað með fáránlegum afsökunum og einhverjum orðhengilshætti og ég veit ekki hvað, um form og hefðir og annað eins, sem ég er búin að heyra milljón sinnum, síðan ég kom inn á þing. Það var ekki hægt. Forsætisráðherra var augljóslega í skjóli. En hún hefur orðið við því að koma í sérstaka umræðu, [[Forseti hringir.]]sem er mun styttri umræða, nota bene, en hún hefur orðið við þeirri beiðni og ég fagna því. En vinsamlegast ekki koma hingað upp og segja að við höfum ekki beðið um þetta fyrr, við fengum bara ekki svar fyrr en í morgun.
Herra forseti. Ég kem hérna líka vegna orða hv. þm. Orra Páls Jóhannssonar. Það er stigsmunur á skýrsluumræðu og sérstakri umræðu. Það er auðvitað fagnaðarefni að hæstv. forsætisráðherra ætli að mæta hérna í þessa sérstöku umræðu á morgun. Sú umræða sem verður í dag er hins vegar með talsvert ólíku sniði. Þar fá þingmenn leyfi til að tala í tíu mínútur og síðan fimm mínútur. Það verða leyfð andsvör. Þetta gildir líka um hæstv. forsætisráðherra, þannig að ég hlýt þá bara að hvetja hæstv. forsætisráðherra til að taka þátt í skýrsluumræðunni á eftir. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. „Það hefur ekkert verið ákveðið“, gargaði hæstv. fjármálaráðherra fram í fyrir hv. þm. Sigmari Guðmundssyni þegar hann minntist á niðurlagningu Bankasýslunnar. Svo rauk ráðherra út úr þingsal. Ég ætla bara að fá að lesa upp úr tilkynningu sem birtist á Stjórnarráðsvefnum í síðustu viku: „Ríkisstjórnin hefur því ákveðið að leggja það til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður …“ Þegar þessi yfirlýsing birtist hafði ekki verið haldinn ríkisstjórnarfundur í 10, 11 daga þannig að við eigum t.d. heimtingu á því að vita hvenær þetta var ákveðið, á hvaða ríkisstjórnarfundi, og hvort [[Gripið fram í.]]- já, það kemur þá að því. Hér er reyndar sagt: „Þegar ný löggjöf liggur fyrir…“, eins og þeir séu búnir að ákveða að Alþingi ætli að ákveða þetta. En gott og vel, þetta varpar allt saman kannski ágætu ljósi á það hvers vegna við þurfum að eiga hérna samtal með öllum þeim ráðherrum ríkisstjórnarinnar sem hafa tjáð sig um þetta mál og með þeim ráðherrum [[Forseti hringir.]]sem sitja í ráðherranefnd um efnahagsmál.
Virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt að öll ríkisstjórnin taki þátt í þessum umræðum. Það er augljóst mál að núverandi ríkisstjórn, sem er ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur, brást trausti þjóðarinnar með sölunni á Íslandsbanka í mars. 83% af þjóðinni telja svo vera. Það er engan veginn hægt að segja það að salan á Íslandsbanka í mars hafi tekist að hluta og að hún sé lögleg. Mér finnst leiðinlegt að vera hér sem þingmaður og þurfa að halda því fram að eitthvað sé ólöglegt þegar það á undir dómstóla, en það er svo augljóst mál að lög sem Alþingi Íslendinga setti í kjölfar hrunsins árið 2012 hafi verið brotin, nánast allar meginreglur sem þar voru lagðar fram. Á því ber ríkisstjórnin ábyrgð, á því ber fjármálaráðherra ábyrgð, á því ber Bankasýslan ábyrgð. Framkoma Bankasýslunnar við fjárlaganefndina, þar sem ég sit, er með hreinum ólíkindum. Þetta snýst um virðingu þingsins og Alþingi Íslendinga verður að geta byggt upp alvörubankakerfi. [[Forseti hringir.]]Okkur hefur ekki tekist að gera það sem sjálfstæð þjóð. Núna reynir á það hvernig við tökum á afleiðingum þessarar sölu.
Forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kallar fram í að það sé Alþingi sem ákveður hvort Bankasýslan sé lögð niður eða ekki og vissulega er atkvæðagreiðsla í þingsal, sem m.a. ráðherrar taka þátt í, um hvort svo sé eða ekki. En það er nú einu sinni þannig fyrirkomulag hérna að það er ríkisstjórnin sem setur stefnuna. Ríkisstjórnarflokkarnir ákveða hvað á að leggja fyrir þingið og reyna að sannfæra þingið um hvað sé góð hugmynd og hvað ekki. Það er ákvörðun ríkisstjórnarinnar að leggja niður Bankasýsluna. Það er hugmynd hennar. Hvort það raungerist síðan er allt annað mál en þetta er það sem ríkisstjórnin er búin að ákveða - eða hvað? Var ríkisstjórnarfundur? Við vitum það ekki, líklega ekki, heldur voru það þessir þrír forystumenn flokkanna sem ákváðu þetta. Það er ákvörðun. Hvað Alþingi gerir seinna með atkvæðagreiðslu sinni er annað mál, þegar búið er að fara yfir það og yfir umsagnir og ýmislegt svoleiðis. Við erum samt að tala um ákvörðun sem formenn ríkisstjórnarflokkanna hafa tekið. [[Forseti hringir.]]Ef hæstv. fjármálaráðherra vildi vinsamlegast hætta þessum orðhengilshætti væri það vel þegið. [[Gripið fram í: … er ekki með orðhengilshátt.]]
Í dag, mánudaginn 25. apríl, barst bréf frá formanni þingflokks Pírata, Halldóru Mogensen, um að Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, 7. þm. Suðvest., verði fjarverandi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Pírata í kjördæminu, Eva Sjöfn Helgadóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.
Forseti vill geta þess í sambandi við óundirbúinn fyrirspurnatíma að hann getur staðið lengur í dag en þingsköp gera ráð fyrir þannig að allt að sex fyrirspurnir komist að. Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, matvælaráðherra, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, mennta- og barnamálaráðherra, félags- og vinnumarkaðsráðherra og heilbrigðisráðherra.
Herra forseti. Í Sprengisandi í gær sagði hæstv. fjármálaráðherra að ekkert hefði komið á óvart í söluferli Íslandsbanka. Það hefði verið algjörlega fyrirséð að einhverjir myndu selja strax aftur með hagnaði. Er hæstv. forsætisráðherra sammála þessu? Var þetta fyrirséð? Og hvers vegna var þá útboðinu hagað þannig að það miðaðist við fáa langtímafjárfesta? Það eru fleiri spurningar sem vakna. Hafi hæstv. fjármálaráðherra farið eftir lögum frá 2012 um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum þá skipulagði hann sölu á hlutum í Íslandsbanka í samráði við Bankasýsluna, fór yfir tilboðin og samþykkti að selja í lokuðu útboði aðilum sem sumir voru honum nákomnir, öðrum sem seint verða sagðir uppfylla skilyrði um traust og eiginleika þess sem við krefjumst af eigendum banka og enn aðrir kaupendur voru starfsmenn sem áttu sjálfir að sjá um sölu en notuðu tækifærið til að hagnast sjálfir. Þessir handvöldu aðilar sem fengu að kaupa í lokuðu útboði með afslætti seldu síðan margir nýkeyptan hlut sinn með miklum hagnaði. Hafi fjármálaráðherra ekki starfað í samræmi við fyrrgreind lög og ekkert fylgst með þessu söluferli þá er það vanræksla sem fer í bága við lög um ráðherraábyrgð. Þá vaknar spurningin, herra forseti, sem mig langar að beina til hæstv. forsætisráðherra: Hafi fjármálaráðherra tekið virkan þátt í þessu ferli, hefur hann a.m.k. gerst sekur um brot á siðareglum og frændhygli sem væri afsagnarsök í öllum löndum í kringum okkur. Hafi fjármálaráðherra hins vegar ekki verið virkur í þessu ferli er hann sekur um vanrækslu á starfsskyldum sínum. Spurningin er: Hvort er hann sekur um spillingu eða vanrækslu?
Herra forseti. Hv. þingmaður spyr hér út í túlkun laga um Bankasýsluna annars vegar og hins vegar um meðferð á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum þar sem Bankasýslunni er með lögum falið að annast framkvæmd sölunnar. Um það hefur verið rætt hvort það þýði í raun að hæstv. fjármálaráðherra beri að fara yfir hvert og eitt tilboð, það er það sem hv. þingmaður er hér að spyrja um, og samþykkja eða hafna hverju og einu tilboði. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef þá fékk hæstv. fjármálaráðherra lögum samkvæmt rökstutt mat frá Bankasýslunni að kvöldi útboðsdagsins með upplýsingum um lokaverð útboðsstærð og úthlutun þar sem óskað er eftir heimild ráðherra til að ráðast í endanlega sölu eignarhluta og úthlutun til bjóðenda og í því felist þá að forstjóra stofnunarinnar er veitt umboð til að undirrita fyrir hönd ríkisins viðeigandi viðauka við sölusamning og gefa fyrirmæli um framsal hluta við uppgjör viðskipta svo unnt sé að ljúka sölumeðferðinni. Þetta sama kvöld var fallist á tillöguna af hálfu hæstv. ráðherra með svarbréfi. Þar er vitnað til 4. gr. laga nr. 155/2012, þar sem segir að Bankasýslan annist sölumeðferð eignarhluta fyrir hönd ríkisins í samræmi við ákvörðun ráðherra. Þegar tilboð í eignarhluti liggja fyrir skal Bankasýsla skila ráðherra rökstuddu mati á þeim. Þannig að ráðherra tekur ákvörðun um hvort tilboð skuli samþykkt eða þeim hafnað og undirritar samninga. Það hefur ekki verið túlkun ríkisins að þetta þýði að ráðherra beri að fara yfir tilboð einstakra aðila til að velja og hafna og vinnur væntanlega gegn tilgangi þess ferlis sem er ætlað að hafa ferlið í sjálfstæðri stofnun. Við getum litið aftur á fyrsta hluta þegar 24.000 aðilar keyptu í bankanum. Er það mat fólks að ráðherra hefði átt að samþykkja hvert og eitt af þessum 24.000 tilboðum? Sú spurning kom ekki upp. Þá er spurning hvort þetta snúist ekki í raun og veru um það að ráðherra hafi falið Bankasýslunni að annast þennan endanlega frágang vegna sölunnar.
Herra forseti. Ég var ekkert endilega að tala um að hæstv. fjármálaráðherra hefði átt að kafa ofan í hverja einstaka kennitölu. Hæstv. forsætisráðherra hefur sjálf sagt að salan hafi ekki verið í samræmi við væntingar um trausta langtímafjárfesta. Í ljós kom að það voru rúmlega 200 tilboð sem voru samþykkt og það hefði strax átt að kveikja viðvörunarbjöllur um að ekki væri verið að ræða um fáa langtímafjárfesta. Hæstv. fjármálaráðherra hefur fullyrt að hann hafi ekkert skoðað málið. Er það þá ekki vanræksla af ráðherra að kynna sér a.m.k. ekki hvort grundvallaratriðum leiðarinnar sem farin var væri fylgt áður en hann kvittaði upp á niðurstöðu útboðsins?
Herra forseti. Það voru ákveðin skilyrði sett fram í gögnum málsins sem bæði voru kynnt Alþingi og ráðherranefnd um efnahagsmál þar sem kveðið var á um að hæfir fjárfestar væru þeir sem skyldu taka þátt í þessu útboði. Þær skilgreiningar liggja fyrir í lögum. Eitt af því sem er til skoðunar núna er hvort þessi skilyrði hafi verið uppfyllt í öllum tilvikum. Hv. þingmaður spyr: Átti ráðherra að fara yfir það og kanna í raun og veru í hverju og einu tilviki hvort þessir aðilar [[Gripið fram í.]]uppfylltu skilyrðin? Væntanlega er það hlutverk Bankasýslu [[Gripið fram í.]]- nei, ókei. Væntanlega er það hlutverk Bankasýslu ríkisins að tryggja það og þeirra söluráðgjafa sem Bankasýslan ræður til starfa til að sinna þessu, að skilyrði laganna séu uppfyllt og lýsingunni sé fylgt. Og af því að hv. þingmaður vitnar í orð mín um að þetta hafi ekki mætt væntingum mínum þá bara stend ég algerlega við það. Ég hafði þær væntingar að aukið gagnsæi yrði tryggt í þessu. Ég hafði væntingar um að þessi listi [[Forseti hringir.]]kaupenda yrði birtur og það kom mér verulega á óvart þegar Bankasýslan hafnaði því. Það fannst mér ekki standast þær kröfur sem við setjum í lögum frá 2012 um að gagnsæi [[Forseti hringir.]]skuli vera eitt af meginsjónarmiðum í þessu máli.
Forseti. Ég held áfram þar sem hv. þm. Logi Einarsson hætti. Fyrir 14 árum varð efnahagshrun hér á landi, efnahagshrun sem var afleiðing eitraðs kokteils íslensks viðskiptalífs og stjórnmálalífs, kokteils sem við héldum að við hefðum sagt skilið við fyrir fullt og allt. Í kjölfar hrunsins, þar sem ríkið eignaðist skyndilega alla bankana, settum við lög um sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum en tilgangurinn var að setja fastmótaðan ramma utan um það hvernig sölumeðferð eignarhluta ríkisins skyldi háttað. Lögin kveða á um skýra lagalega og pólitíska ábyrgð ráðherra á söluferlinu, að fjármálaráðherra sé skylt að skoða og samþykkja öll tilboð í eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Þetta ákvæði er ekki þarna að ástæðulausu og hæstv. forsætisráðherra veit það, enda sat hún í þeirri ríkisstjórn sem samdi og samþykkti þessi lög árið 2012. Það er ekki hægt að skýla sér á bak við það að túlkunin sé einhvern veginn öðruvísi en augljós andi laganna var. Í greinargerð með frumvarpinu segir að ráðherra beri ekki að kanna öll tilboðin í almennu útboði. Það stendur þar. Það á ekkert að gera það. En þetta á ekki við um lokuð útboð. Þar ber ráðherra að fara yfir og meta tilboðin. Ég skil ekki að hæstv. forsætisráðherra sé í alvörunni að taka þann pól í hæðina að fara að réttlæta þetta með, ég veit ekki hverju, einhverju bulli. Ákvæðinu er ætlað að koma í veg fyrir að fjármálaráðherra geti selt pabba sínum banka. Það er nákvæmlega ástæðan fyrir þessu ákvæði, til að koma í veg fyrir það en það tókst ekki. Í tilkynningu frá fjármálaráðuneytinu þann 8. apríl segir að upplýsingar um tilboð eða tilboðsgjafa hafi aldrei verið bornar undir fjármálaráðherra sem þýðir að hann hafi ekki skoðað tilboðin sem honum bar lagaleg skylda til að skoða. Þetta eru rétt rúmlega tvö hundruð tilboð. Við erum ekki að tala um mörg þúsund eins og verið er að reyna að rugla umræðuna með. Spurning mín til hæstv. forsætisráðherra …
Fjármálaráðherra?
- ja, þetta átti að vera fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra.
Nú.
Það er einhver ruglingur.
Ég tilkynnti að fyrirspurnin væri til hæstv. fjármálaráðherra, samkvæmt upplýsingum frá þingfundaskrifstofu. Ef fyrirspurnin er til hæstv. forsætisráðherra verðum við að reyna það.
Endilega. Ég get endurtekið fyrirspurnina ef það er stemning fyrir því. Það er ekkert mál. - Ég var með spurningar skrifaðar niður sem ég ætla ekkert að spyrja að. Ég ætla bara að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Finnst henni þetta í lagi? Og eru það í alvörunni viðbrögð hæstv. forsætisráðherra að skýla sér á bak við það að það hafi ekki verið andi laganna að fjármálaráðherra tæki ábyrgð og myndi undirrita tilboðin og skoða þau áður en hann gerði það?
Herra forseti. Hv. þingmaður spyr hvort mér finnist þetta í lagi. Ég get bara vitnað til þeirra gagna sem ég hef undir höndum, og liggja öll fyrir í raun og veru, varðandi þetta mál. Eftir að greinargerð um sölumeðferð liggur fyrir skal ráðherra fela Bankasýslu ríkisins að annast um framkvæmd sölunnar með þeim hætti sem greinargerðin um sölumeðferðina kveður á um. Bankasýslan er því framkvæmdaraðili sölunnar fyrir hönd ríkisins. Hún skal undirbúa sölu, leita tilboða, meta tilboð, hafa umsjón með samningaviðræðum við utanaðkomandi ráðgjafa og væntanlega kaupendur og annast samningagerð. Ekki er gert ráð fyrir aðkomu ráðherra eftir að hann hefur falið Bankasýslu ríkisins framkvæmd sölunnar fyrr en kemur að því að samþykkja sölu og undirritun samninga. Þá skilar Bankasýsla ríkisins þessu rökstudda mati. Það er svo að ábyrgð og verkaskipting milli ráðherra og Bankasýslu ríkisins samkvæmt lögunum er með þeim hætti að ekki er ætlast til þess að ráðherra hafi afskipti af sölumeðferðinni eftir að hann hefur falið Bankasýslu ríkisins sölu eignarhlutarins. Það má því segja að þarna sé kveðið á um mjög skýra verkaskiptingu milli ráðherra á hverjum tíma og Bankasýslunnar. Síðan getum við haft skoðun á því hvort ferlið hafi uppfyllt þau sjónarmið sem lögð eru til grundvallar í greinargerð. Þá er ég til að mynda að vitnað til þess þegar kemur að skilgreiningu á hæfum fjárfestum og öðru slíku. Þetta er til skoðunar og rannsóknar. Af því að hv. þingmaður spyr þá finnst mér þetta í lagi. Mér finnst mjög mikilvægt að þessi mál séu einmitt öll uppi á borðum og að við skoðum þau til hlítar, að þetta sé rannsakað til hlítar. Þess vegna eru tveir aðilar, Ríkisendurskoðun og Seðlabankinn, að taka þetta mál til skoðunar, af því að við viljum öll að þetta sé í lagi. En það að fella dóm um þetta út frá lögunum, það mun ég ekki gera fyrr en þessar niðurstöður liggja fyrir.
Forseti vill geta þess að þingfundaskrifstofa stóð í þeirri trú eftir samskipti við þingflokk Pírata að fyrirspurninni væri beint til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra.
Frú forseti. Þetta var sannarlega mjög óundirbúin fyrirspurn. Ég biðst afsökunar ef það var ruglingur á því og þakka ráðherra fyrir að bregðast við á þennan hátt. En mig langar til þess að byrja á tengslum Bjarna Benediktssonar, hæstv. fjármálaráðherra, inn í íslenskt viðskiptalíf sem eru það víðtæk og marglaga að hann hlýtur að hafa vitað hverja hann myndi finna á tilboðslistanum. Það bara hlýtur að vera. Hann hlýtur að hafa vitað að hann myndi finna gamla kunningja, jafnvel ættingja, á listanum og að ef hann hefði kannað tilboðin til hlítar hefði kannski komið í ljós að hann væri vanhæfur til að taka ákvörðun um að samþykkja eða hafna tilboðunum. Hans eina undankomuleið var að halda fyrir nefið, kvitta upp á forsíðuna og vona það besta. Ég sé það alla vega fyrir mér þannig. Sjálfstæðisflokkurinn er nefnilega holdgervingur eitraða kokteilsins. Sjálfstæðisflokkurinn var barþjónninn sem hristi þetta allt saman. Vinstri græn voru einu sinni sammála þessu, það veit ég. Svo sprakk þetta allt saman framan í okkur og það lítur út fyrir að ballið sé rétt að byrja á ný. [[Forseti hringir.]]Þannig að ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hvaða ábyrgð ber hún [[Forseti hringir.]]á að hafa komið þessum flokki til valda og komið þessum manni í fjármálaráðuneytið?
Herra forseti. Hér er um að ræða ákvörðun sem er tekin, það eru ákveðin lög um það hvernig skuli taka þá ákvörðun. Það er ákveðin stofnun sem var sett á laggirnar með lögum sem ber að gera tillögur til ráðherra og gerir slíka tillögu um þetta ferli. Ætlunin með lögunum er að tryggja ákveðna fjarlægð milli hins pólitíska valds og síðan þess framkvæmdaraðila sem fer með söluna. Það var hugsunin á bak við það. Sömuleiðis var ákveðið á sínum tíma að einstakar sölur einstakra hluta skyldu ekki bornar undir Alþingi nema með þeim hætti að óska skyldi umsagnar frá nefndum þingsins. Ég ætla að leyfa mér að segja það að ég hef efasemdir um að það hafi reynst vænleg leið. Ég tel að Alþingi eigi að hafa meiri aðkomu að þessu máli. Ég held að þegar við horfum á reynsluna og drögum af henni lærdóm þá sé það ekki óeðlileg hugmynd, eins og ég hef viðrað, að Alþingi samþykki til að mynda þegar ákveðið er að selja einstaka hluta og kafi þá ofan í málin. [[Forseti hringir.]]Ég vil hins vegar minna á það að ætlunin með lögunum var að hafa þessa fjarlægð milli hins pólitíska valds og framkvæmdaraðilans. [[Forseti hringir.]]Það var ætlunin og þá verður kakan ekki bæði geymd og borðuð í þessum efnum.
Hæstv. forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur ítrekað lýst yfir ánægju sinni með hvernig tekist hefur til við sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvers vegna ákvað hann þá að bregðast við með því að leggja til að Bankasýslan yrði lögð af, hafi hann verið svo ánægður með hvernig til tókst? Hvers vegna var þá ákveðið að bregðast við gagnrýni á söluna með því að leggja niður Bankasýsluna? Í öðru lagi spyr ég hæstv. ráðherra hvort þessi áform hafi verið rædd í ríkisstjórn og kynnt í ráðherranefnd um efnahagsmál. Í þriðja lagi spyr ég: Hvað tekur við? Hvað tekur við þegar þessi áform ganga eftir og Bankasýslan verður lögð niður? Varla getur verið að þeir ráðherrar sem tóku þessa ákvörðun um þessi áform hafi ekki haft neinar hugmyndir um hvað ætti að taka við. Verður stofnuð ný Bankasýsla til að viðhalda þessum svokölluðu armslengdarsjónarmiðum? Verður verkefnið fært inn á borð ríkisstjórnarinnar? Hvað tekur við? Við hljótum að æskja svara um það í ljósi þessarar skyndilegu en afdráttarlausu yfirlýsingar frá a.m.k. þremur hæstv. ráðherrum. Spurningarnar eru þessar, herra forseti: Í fyrsta lagi: Hvers vegna brást hæstv. ráðherra við með því að leggja til að Bankasýslan yrði aflögð, hafandi verið svo ánægður með framkvæmdina? Í öðru lagi: Var þetta kynnt í ríkisstjórn og ráðherranefnd um efnahagsmál? Og í þriðja lagi: Hvað tekur við?
Forseti. Ég er ánægður með meginniðurstöðu í sölunni á hlutabréfunum í Íslandsbanka þegar horft er til þess hvað stendur í lögunum, hvað við sögðumst ætla að gera, til verðsins, hluthafalistans. Ég held að við höfum bara náð mjög vel öllum meginmarkmiðum okkar í að tryggja dreift eignarhald, fá almenning sem hluthafa, fjölbreyttan eigendahóp. Þetta hefur í öllum aðalatriðum bara tekist mjög vel. Ég held að það væri erfitt að fullyrða að ef einhver hefði haft þessa niðurstöðu í höndunum, bæði um verðið og um hluthafalistann, fyrir ári síðan þegar við vorum að ræða það að fara að skrá bankann á markað hefði hann með rökum getað haldið því fram að þetta væri nú alveg ómöguleg niðurstaða. Við erum að selja banka núna á 50% hærra verði en við gerðum fyrir tæpu ári síðan en samt mæta hér ákveðnir þingmenn og halda ræður og taka stöðu í hópi með fólki úti á Austurvelli þar sem hrópað er: Við erum að gefa bankann. Auðvitað stenst þetta ekki skoðun. Hvers vegna þá að gera breytingu til framtíðar? Ja, ef hv. þingmaður var að hlusta á þingmenn sem hafa gerst hér miklir lögspekingar og fræða okkur um það hvernig hin eina rétta túlkun á lögunum um Bankasýsluna á að vera, þá held ég að hann hljóti að hafa séð að það eru uppi núna mjög skiptar skoðanir um það, m.a. hvernig hlutverkaskipti eiga að vera milli ráðherra, ríkisstjórnar, ráðherranefndar og Bankasýslunnar varðandi framkvæmd á sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Bankasýslunni var upphaflega komið á laggirnar til bráðabirgða í raun og veru, til að losa hratt og örugglega um eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum. En svo breyttust tímarnir. Það sem við erum fyrst og fremst að segja hér er að við munum leggja til við Alþingi að við förum nýjar leiðir þegar frekari skref verða stigin í framtíðinni við það að losa um eignarhald ríkisins á Íslandsbanka.
Herra forseti. Hæstv. ráðherra vannst ekki tími til að svara spurningunum og því ítreka ég þær nú, því að þetta hljómar eins og þrír hæstv. ráðherrar hafi hist á fundi um páskana og sagt: Eitthvað þurfum við að gera. Þetta er eitthvað, gerum það. Það liggja ekki fyrir áform um hvað eigi að taka við. Því spyr ég hæstv. ráðherra aftur: Var þetta kynnt á ríkisstjórnarfundi? Var þetta rætt í ráðherranefnd um efnahagsmál? Ég spyr líka aftur: Liggur eitthvað fyrir um hvað eigi að taka við eða voru þetta bara fálmkennd viðbrögð til að bregðast við gagnrýni á söluna? Og gefist hæstv. ráðherra tími til, sem ætti að gefast því að ég ítrekaði hér áðan gamlar spurningar, þá mætti hann gjarnan svara því hvað honum finnst um kostnaðinn við söluna, ekki síðasta áfanga, því að hæstv. ráðherra hefur gagnrýnt kostnaðinn við síðasta áfanga. Man hæstv. ráðherra hvað fyrri áfanginn kostaði og er hann tilbúinn til að gagnrýna það líka?
Virðulegi forseti. Varðandi fyrirkomulag á sölu hluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum: Já, við höfum rætt það í ríkisstjórn, ég hef rætt það í ríkisstjórn. Ég hef meira að segja lagt til við Alþingi hér á fyrri þingum að gera breytingar á því. Og varðandi ólíka möguleika til þess að losa um eignarhald ríkisins á fjármálafyrirtækjum þá hefur það borið á góma í ráðherranefnd. En alveg eins og við höfum ekki lagt til við Alþingi útfærða tillögu þá höfum við ekki heldur rætt hana í ríkisstjórn eða í ráðherranefnd. En málið hefur borið á góma. Þegar spurt er um nákvæmlega hvernig við munum gera þetta - það sem við munum gera er að við munum áfram tryggja að ekki verði sendir stjórnmálamenn inn í stjórnir ríkisbanka eða fyrir hönd ríkisins inn í banka þar sem ríkið fer með eignarhald. Við munum áfram tryggja fagmennsku í því hvernig staðið verður að skipan í stjórnir, alveg eins og Bankasýslan hefur gert ágætlega samkvæmt lögum. Síðan munum við hins vegar taka til skoðunar alla aðra kosti en þá sem felast í leið Bankasýslunnar til að losa um eignarhluti og virða fyrir okkur og koma með tillögu inn í þingið.
Virðulegi forseti. Já, það hefur um fátt verið meira rætt að undanförnu en sölu á eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka. Ég vil af því tilefni rifja upp að Hagsmunasamtök heimilanna hafa ítrekað, allt frá því að þær hugmyndir komust fyrst til umræðu, lagst gegn hugmyndum um einkavæðingu þeirra banka sem hafa verið í eigu ríkisins og það hefur Flokkur fólksins líka gert. Flokkur fólksins lagði fram breytingartillögu við fjárlögin í desember um að fella heimild til sölunnar brott en hún var felld af meiri hlutanum og einungis samflokksmenn mínir í Flokki fólksins greiddu atkvæði með henni. Bankahrunið 2008 og hið stórfellda tjón sem það olli heimilum landsins hefur ekki verið gert upp og það er stór ástæða fyrir þeim sterku viðbrögðum sem nú heyrast frá almenningi við nýafstaðinni sölu. Meðal kaupenda eru þekktar persónur og leikendur frá fyrri einkavæðingu og hruninu sem af henni leiddi. Í stað þess að ráðast beint í einkavæðingu þarf fyrst að gera upp hrunið, aðskilja viðskipta- og fjárfestingarbanka og skoða af alvöru hvernig skuli endurskipuleggja fjármálakerfið, svo sem með því að breyta einum ríkisbanka í samfélagsbanka. Ríkisstjórnin hefur virt þessi sjónarmið að vettugi og þess í stað aðeins hlustað á sjónarmið markaðarins og fjármagnseigenda um mikilvægi einkavæðingar. Ég vil því spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, með hliðsjón af nýafstaðinni sölu í hlut ríkisins á Íslandsbanka, hvort ekki sé orðið löngu tímabært að hlusta á önnur sjónarmið en fjármagnsafla um hvernig haga skuli framtíðarfyrirkomulagi fjármálakerfisins. Er ekki bara kominn tími til að hlusta á sjónarmið þeirra neytenda sem hafa raunverulega reynslu af viðskiptum við þetta fjármálakerfi, ég tala nú ekki um þá sem lentu í mulningsvélum þeirra eftir hrun? Er ekki löngu kominn tími til að hlusta á sjónarmið almennings eða snýst stefna ríkisstjórnarinnar fyrst og fremst um þjónkun við fjármagnsöflin á kostnað almennings?
Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvert hv. þingmaður er að fara varðandi söluna á Íslandsbanka en hér er komið inn á það að við þurfum að breyta bönkunum í þágu almennings. Ég hef sagt það margoft hér í þinginu að það er líklega ein öruggasta leiðin til að draga hressilega úr virði bankanna í höndum ríkisins. Það er auðvitað hægt að hætta að reka hagnaðardrifna banka og segja sem svo að við ætlum að reka hér óhagnaðardrifin fjármálafyrirtæki. Það er auðvitað hægt að gera það. En þá er alveg öruggt að virði bankans í höndum ríkisins mun verða að litlu. Þá myndi það væntanlega, ég ætla að leyfa mér að halda því fram, birtast almenningi með einhverjum öðrum hætti, en þessi aðferð hefur víða verið reynd og gengur almennt mjög illa. Það sem við erum að gera hér er að koma evrópsku skipulagi á lög og reglur fyrir fjármálafyrirtæki og það hefur gengið vel. Við erum búnir að umbylta regluverkinu fyrir fjármálafyrirtæki á Íslandi á síðastliðnum áratug alveg eins og gert hefur verið í Evrópu. Áhætta almennings af kerfinu er fjarri því að vera samanburðarhæf við það sem átti við hér fyrir hrun. Sömuleiðis verð ég að halda því til haga að kjör almennings hafa aldrei verið betri og reyndar, af því að hv. þingmaður segir hér að það eigi enn eftir að gera upp hrunið, þá hefur staða heimilanna heldur aldrei verið betri frá hruni. Hún er orðin einhver sú besta sem við höfum haft nokkurn tímann. Skuldir heimilanna, kaupmáttur heimilanna, eignastaðan, fjöldi þeirra sem eru að kaupa sér í fyrsta sinn fasteign, kjör, lánakjör - allir þessir þættir hafa ekki áður staðið betur en einmitt í dag. Þess vegna skýtur það dálítið skökku við þegar hv. þingmaður kemur hingað og segir: Það sem er að er að við eigum alveg eftir að taka til eftir hrunið. Mér finnst þetta vera einhver grundvallarmisskilningur á því í hverju við höfum varið tímanum síðastliðinn áratug með því að leiðrétta skuldastöðu heimilanna, með ýmiss konar aðgerðum og með því að laga umhverfið, efnahagsástandið, regluverkið [[Forseti hringir.]]og síðan að koma aftur á samkeppnishæfu umhverfi fjármálafyrirtækja sem losar ríkið úr þeim rekstri.
Virðulegi forseti. Það verður að segjast að hæstv. fjármálaráðherra sýnir hér alveg fádæma vanþekkingu á því sem fólk gekk í gegnum eftir hrun. Það er ekkert óeðlilegt að 14 árum síðar hafi orðið framfarir á Íslandi en það breytir ekki þeirri staðreynd að hér voru a.m.k. 15.000 fjölskyldur sem misstu heimili sín. Það hefur aldrei fengist almennilega viðurkennt, hvað þá að litið hafi verið til þess að það þurfi að bæta með einhverjum hætti. Það er voða gott að búa í bergmálshelli. Það er rosalega gott að tala bara við þá sem manni hentar og eru manni sammála. Þannig leið mér þegar ég hlustaði á alla þessa sérfræðinga sem komu. Það voru fjármálaráðuneytið, Bankasýslan, Kauphöllin. Þau komu og töluðu eins og þau væru partur af einhverjum sértrúarsöfnuði þar sem væri bara ein mantra: Selja, selja, selja. Ég er formaður samtaka sem eru eini aðilinn á Íslandi sem gætir að réttindum [[Forseti hringir.]]neytenda á fjármálamarkaði og við erum aldrei [[Forseti hringir.]]kölluð til og spurð hvað eigi að gera, hvað komi neytendum vel eða hvernig - það er bara horft á þetta út frá hagsmunum fjármagnseigenda. Alltaf.
Virðulegi forseti. Já, ég er sakaður um ýmislegt í dag og nú er ég sakaður um að hafa enga þekkingu á því hvað gerðist hér á eftirhrunsárunum. Þó hef ég setið hér á þingi allan þann tíma [[Gripið fram í.]]og verið fjármálaráðherra nær óslitið frá 2013. Eitt það fyrsta sem við gerðum í ríkisstjórn minni og hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar var að fara í meiri háttar efnahagslega aðgerð til að leiðrétta skuldastöðu heimilanna einmitt vegna þess sem hv. þingmaður var að nefna, [[Gripið fram í.]]að skuldastaða heimilanna var orðið efnahagslegt vandamál. Til þess tókum við úr ríkissjóði rúmlega 80 milljarða, til að laga stöðu heimilanna. Því til viðbótar fórum við í skattalegar ráðstafanir sem hafa skilað langt yfir 100 milljörðum inn á skuldirnar. Þannig að skuldastaða heimilanna og staða heimilanna gagnvart fjármálafyrirtækjunum í landinu hefur ekki áður verið betri. Síðan er auðvitað í framhaldi af þessu vel hægt að halda því fram að ég hafi ekki hugmynd um það hvernig staða heimilanna er eða hvernig hún hafi þróast á þessum tíma en ég ætla að fá að andmæla því. [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Bankasýsla ríkisins er ekki stór stofnun en höndlar með gríðarleg verðmæti. Það er ekki óvarlegt að áætla að þau verðmæti sem eru á ábyrgð Bankasýslunnar, sem eru eignarhlutur ríkisins í fjármálafyrirtækjum, séu í kringum 400 milljarðar kr. Við hljótum að vera sammála um að þegar tekin er ákvörðun um að leggja niður stofnun sem ber í raun ábyrgð á 400 milljörðum kr. þá beri að vanda til verka bæði hjá þingi og ríkisstjórn. Þess vegna vekur það mikla furðu hvernig formenn ríkisstjórnarflokkanna afgreiddu málið sín á milli um páskahelgina. Þeir sendu út yfirlýsingu og birtu á vef Stjórnarráðsins þann 19. apríl þar sem brugðist er við gagnrýni á nýafstaðna sölu. Þar segir orðrétt: „Ríkisstjórnin hefur því ákveðið að leggja það til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður …“ Þessi yfirlýsing er röng. Ríkisstjórnin ákvað ekkert því að ríkisstjórnin hélt enga fundi í tvær vikur, frá 8.–22. apríl. Af hverju segja formennirnir þrír í yfirlýsingu til fólksins í landinu að ríkisstjórnin hafi ákveðið að leggja þetta til við þingið þegar ríkisstjórnin ákvað augljóslega ekki neitt með formlegum hætti? Af hverju að segja ósatt? Það liggur alveg fyrir vottað og skjalfest að það á að bera öll meiri háttar stjórnarmálefni upp á ríkisstjórnarfundum. Að leggja niður stofnun sem heldur á 400 milljarða eignum ríkisins hlýtur að vera meiri háttar stjórnarmálefni sem verðskuldar yfirlegu allrar ríkisstjórnarinnar. Þannig gæfist til að mynda viðskiptaráðherra tækifæri til að tjá skoðun sína og bóka jafnvel andstöðu í stað þess að gera það eftir á. Það skiptir ekki litlu máli eins og við vitum. Það liggur líka fyrir að á ríkisstjórnarfundum, líkt og lesa má um á vef Stjórnarráðsins, á að ræða um mikilvæga stefnumörkun eða áherslubreytingu. Að leggja niður Bankasýsluna eða leggja það til við þingið að Bankasýslan verði lögð niður og ákveða að fresta frekari eignasölu, telst væntanlega stefnumörkun og áherslubreyting miðað við stjórnarsáttmálann. Af hverju var þetta ekki rætt og ákveðið í ríkisstjórn um páskana, eins og á að gera samkvæmt stjórnarskrá? Og af hverju var þjóðinni ranglega sagt í yfirlýsingu að ríkisstjórnin hefði ákveðið á fundi að leggja þetta fyrir þingið á ríkisstjórnarfundi sem aldrei var haldinn?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er ekki svo að í þessari yfirlýsingu sé vitnað til neins ríkisstjórnarfundar. Það er vitnað til þess að formenn stjórnarflokkanna hafi orðið ásáttir um tiltekin efnisatriði og slík áform teljast ekki ákvörðun í hefðbundnum skilningi þess máls þegar við ræðum hvað á erindi inn á ríkisstjórnarfund og hvað á erindi inn á fund ráðherranefndar. Niðurlagning Bankasýslu ríkisins er auðvitað háð því að meiri hluti Alþingis samþykki lagabreytingar þar að lútandi. Slíkar lagabreytingar þarf að leggja til við ríkisstjórn. En pólitískar yfirlýsingar um tiltekin áform sem eru um að endurskoða þetta fyrirkomulag um það hvernig ríkið fer með og heldur á eignarhlut sínum í fjármálafyrirtækjum - þetta eru pólitískar yfirlýsingar líkt og við þekkjum öll mætavel og hv. þingmaður þekkir þær líka. Þegar slík áform eru orðin að frumvörpum fara þau í viðeigandi ferli, samráðsferli, ráðherranefnd og ríkisstjórn. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að sá hæstv. ráðherra sem fer með þennan málaflokk, þ.e. málefni Bankasýslunnar og bankamál, er einn þeirra sem stendur að þessari yfirlýsingu. Ég vil líka segja, af því að mér finnst mikilvægt að allt sé uppi á borðum, að umræður hafa verið töluverðar á vettvangi ríkisstjórnar. Þann 8. apríl, sem var síðasti fundur fyrir páska, var rætt um útboð og sölu Bankasýslu ríkisins, fyrirhugaða úttekt Ríkisendurskoðunar. Ég get upplýst að það hvernig þessu fyrirkomulagi hefur verið háttað hefur nokkrum sinnum verið rætt á vettvangi ríkisstjórnar, þannig að þessi yfirlýsing dettur ekki af himnum ofan, eins og hv. þingmaður gefur hér til kynna.
Frú forseti. Ég ætla að lesa upp úr þessari yfirlýsingu. „Ríkisstjórnin hefur því ákveðið að leggja það til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður.“ Fyrst í yfirlýsingunni er talað um álitamál sem komu upp við framkvæmd sölunnar. Það er talað um að Ríkisendurskoðun hafi hafið úttekt og Seðlabankinn, Fjármálaeftirlitið, hafi líka gert það og síðan kemur: „Ríkisstjórnin hefur því ákveðið að leggja til …“ Ríkisstjórnin leggur það sem sagt til og hún gerði það af því að það komu fram annmarkar við söluna. Það er verið að vísa nákvæmlega í þá gagnrýni sem fram hafði komið. Þannig að ég ætla að bjóða hæstv. forsætisráðherra koma hingað upp í pontu og svara þessari spurningu aftur vegna þess að það verður ekki betur séð, þegar þessi yfirlýsing er lesin, en að hún fari með rangt mál. Það hvað rætt var áður í ríkisstjórn skiptir ekki máli. Í þessari yfirlýsingu er vísað í tiltekna ákvörðun ríkisstjórnarinnar, það hafi verið ákveðið að leggja það til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður vegna þess að það komu fram annmarkar við þessa tilteknu sölu. Tímalínan í þessu verður að vera algjörlega skýr. [[Forseti hringir.]]Formið skiptir máli eins og við vitum mætavel öll þegar kemur að ríkisstjórninni.
Frú forseti. Forystumenn stjórnarflokkanna eru forystumenn ríkisstjórnarinnar og tala fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og mér finnst þetta ákveðinn orðhengilsháttur sem birtist hér hjá hv. þingmanni. Sú yfirlýsing sem við birtum er nokkuð augljóslega og klárlega yfirlýsing um ákveðin pólitísk áform vegna þeirra annmarka sem komu fram í sölunni, annmarka sem við ræddum á ríkisstjórnarfundi, þeim síðasta fyrir páska. Það þýðir ekki fyrir hv. þingmann að gefa til kynna að hér hafi lög verið brotin eins og ég sá hv. þingflokksformann Samfylkingarinnar gera í grein í dag þar sem það var orðað að forsætisráðherra ætti að sæta ráðherraábyrgð og fara fyrir Landsdóm. Það er mikill ábyrgðarhluti að tala með þessum hætti því að hér er gefin út yfirlýsing, sem má algjörlega skilja þegar hún er lesin í heild sinni að byggist á því að formenn stjórnarflokkanna, sem tala fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og hafa margoft gert það, hafi orðið sammála um tiltekin eftirfarandi atriði og m.a. að leggja þetta til.
Virðulegi forseti. Það verður þá eitthvað annað rætt í þessum sal í dag því við upplifum nú raunverulega ógnartíma, heimssögulega tíma. Það er nefnilega stríð í Evrópu, stríð sem hefur varað í á þriðja mánuð. Innrás Pútíns í Úkraínu mun hafa áhrif á öryggis- og varnarmál í okkar heimshluta í langan tíma. Rússland hefur þverbrotið alþjóðalög og framið hræðileg ódæði, m.a. gagnvart óbreyttum borgurum. Öryggið og gildin sem við höfum byggt upp með miklum árangri síðastliðna áratugi eru í hættu. Þrátt fyrir og ef til vill vegna hótana Pútíns hafa Finnar og Svíar, sem hafa lengi verið náin samstarfsríki Atlantshafsbandalagsins, þegar aukið samstarf sitt við bandalagið. Hugsanlega munu Finnland og Svíþjóð leggja fram umsókn um aðild að NATO á næstunni og hefur stuðningur við aðild vaxið gífurlega í báðum löndum. Finnska þingið hefur fjallað ítarlega um skýrslu um breytingar á öryggisumhverfi Finnlands og ljóst að ákvörðun Finnlands um aðildarumsókn mun liggja fyrir innan nokkurra vikna. Í Svíþjóð fer sömuleiðis fram greining á öryggisumhverfi Svíþjóðar. Hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra hafa tjáð sig í fjölmiðlum um hugsanlegar aðildarumsóknir þessara nágranna- og vinaþjóða okkar. Ég vildi því biðja hæstv. forsætisráðherra að upplýsa þingið um það hver afstaða íslenskra stjórnvalda er gagnvart mögulegum aðildarumsóknum Finnlands og Svíþjóðar í NATO og hvernig við munum styðja þau í því ferli ef til þess kemur.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Eins og fram hefur komið í máli hæstv. utanríkisráðherra þá munu íslensk stjórnvöld styðja umsóknir Finnlands og Svíþjóðar ef þau ákveða að sækja um aðild að Atlantshafsbandalaginu og eins og hv. þingmaður nefndi þá fer mikil umræða fram í báðum þessum löndum. Þessi ríki eru auðvitað nú þegar mjög náin samstarfsríki Atlantshafsbandalagsins. Leiðtogar þeirra hafa iðulega setið leiðtogafundi. Þau hafa tekið þátt í bæði norrænu og norður-evrópsku öryggis- og varnarsamstarfi, þannig að þau hafa hingað til verið í hópi okkar nánustu samstarfsaðila á þessu sviði. Fari svo að niðurstaða þessara ríkja, þeirra þjóðþinga og þeirra ríkisstjórna, verði sú að sækja um þá mun Ísland styðja þá ákvörðun. Ég átti óformlegan fund með forsætisráðherra Finnlands nú á dögunum þar sem ég áréttaði það að við myndum greiða þá götu á vettvangi þingsins, því að það er þannig þegar kemur að slíkum málum að það þarf að samþykkja þingsályktunartillögu um staðfestingu á viðbótarsamningi Norður-Atlantshafsbandalagsins um aðild einstakra ríkja þannig að það þarf að fara í gegnum þjóðþingin. Það skiptir auðvitað máli að það sé þá tekið fyrir og ég veit að utanríkisráðuneytið er tilbúið til að bregðast við því ef á þarf að halda.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Það er gott að heyra hér í þinginu staðfestingu á því að íslensk stjórnvöld muni styðja aðildarumsókn Finna og Svía, þessara nánustu bandalagsþjóða okkar, komi til þess að þær sæki um aðild að NATO. Núna er þörf á fullum stuðningi og samstöðu af okkar hendi. Þessi viðsnúningur þessara vinaþjóða okkar er líka fullkomlega skiljanlegur í ljósi innrásar Rússlands í fullvalda evrópskt ríki. Það hefur eflaust mörgum orðið það ljóst að þeir eru ekki í því skjóli sem þeir vildu vera. Pútín hefur þegar haft í hótunum í allar áttir og það má búast við því að aðildarumsóknir Finna og Svía verði ekki látnar óátaldar verði af þeim. Mig langar mig því að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort íslensk stjórnvöld hafi hugleitt og séum viðbúin því að verða fyrir barðinu á hörðum viðbrögðum og refsiaðgerðum Pútíns fyrir það eitt að styðja við varnarfyrirkomulag vinaþjóða okkar.
Frú forseti. Við höfum í gegnum þennan tíma, eftir innrás Rússa í Úkraínu, fundað nokkrum sinnum á vettvangi þjóðaröryggisráðs og reynt að taka stöðuna eftir því sem þessari innrás og þessu hryllilega stríði hefur undið fram og um leið reynt að leggja mat á áhrifin á Ísland. Það stendur yfir vinna við að uppfæra mat okkar á ástandi og horfum í öryggis- og varnarmálum og ég vonast til þess að slíkt uppfært mat muni liggja fyrir á vormánuðum. Það tengist auðvitað því sem hv. þingmaður spyr um, hvaða viðbrögðum við getum átt von á. Síðan höfum við tekið þá ákvörðun að leggja til að auka sérstaklega framlög til netöryggismála því að við sjáum að gríðarlegt álag er á þá innviði sem við eigum, við sjáum aukið álag í tengslum við þessa innrás. Þetta er risastórt mál og mjög ánægjulegt ef við gætum aukið framlag okkar til þessa. Þarna gætum við lagt eitthvað raunhæft af mörkum þegar kemur að öryggis- og varnarmálum. Þannig að þessi mál hafa verið til umræðu og skoðunar á vettvangi þjóðaröryggisráðs.
Frú forseti. Mér finnst að við getum eiginlega ekki farið frá þessari umræðu sem var hér áðan öðruvísi en að ramma það inn - og það er ágætt fyrir hæstv. forseta að hafa það í huga - að ég fæ ekki betur séð en að hæstv. forsætisráðherra hafi hreinlega farið með rangt mál í ræðustól Alþingis rétt áðan. Þetta er þannig að þó að formenn ríkisstjórnarflokkanna séu talsmenn ríkisstjórnar geta þeir ekki sagst tala fyrir hönd ríkisstjórnarinnar allrar út frá formlegri ákvörðun nema sú ákvörðun hafi verið tekin formlega á ríkisstjórnarfundi. Þetta gerist ekki í SMS á milli manna um páskahelgi. Þetta gerist ekki á Teams eða eftir einhverjum öðrum óformlegri samskiptaleiðum. Ef ríkisstjórnin ákveður eitthvað, ef ríkisstjórnin ákveður að leggja það til við Alþingi að leggja Bankasýsluna niður, þarf ríkisstjórnin að hittast til að taka þá ákvörðun. Það er algerlega skýrt. Formenn stjórnarflokkanna geta ekki tekið sér það vald án þess að tala við aðra ráðherra [[Forseti hringir.]]og ákveða með formlegum hætti að eitthvað sé gert í nafni ríkisstjórnarinnar allrar. Þetta skiptir verulegu máli og mér finnst ekki góður bragur á því, þegar við erum að fara að ræða bankasöluna, að verulega sé hallað máli úr ræðustól Alþingis.
Forseti. Já, ég tek undir með hv. þm. Sigmari Guðmundssyni, þessi ákvörðun um að leggja niður Bankasýsluna sem stóð til hvort eð er, en að gera það núna allt í einu sem einhver viðbrögð við þessari bankasölu lyktar voða mikið af einhverju skítamixi, afsakið orðbragðið, forseti. Það er alltaf verið að tala um einhverja armslengd en samt er armslengdin ekki nægilega mikil til að ríkisstjórnin geti einhvern veginn farið að þvælast fyrir sjálfsagðri rannsókn sem ætti að vera á forsendum þingsins, heldur er bara að reyna að bregðast við og koma með einhverja lausn sem á að sefa áhyggjur fólks en gerir það engan veginn. Forsætisráðherra sagði áðan, í svari sínu við mig, að hún teldi mikilvægt að rannsaka bankasöluna til hlítar og þess vegna væri búið að fá ríkisendurskoðanda og Seðlabankann til að rannsaka málið. [[Gripið fram í.]]Seðlabankinn ákvað það sjálfur, afsakið. En við vitum alveg af sögunni að ríkisendurskoðandi hefur ekki þau verkfæri sem þarf til. [[Forseti hringir.]]Og Seðlabankinn eða Fjármálaeftirlitið hefur enga skyldu til þess að upplýsa almenning. Rannsóknarnefndin [[Forseti hringir.]]snýst líka einmitt um að leiða fram pólitíska ábyrgð og tengja alla strengi sem þarf til þess að fá heildarmyndina. [[Forseti hringir.]]Þess vegna er þessi krafa áfram uppi um að við þurfum rannsóknarnefnd til að rannsaka þetta til hlítar.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutímann.
Frú forseti. Mér var dálítið brugðið eftir orðaskipti hv. þm. Sigmars Guðmundssonar við hæstv. forsætisráðherra. Í fyrra svari sínu beitir forsætisráðherra fyrir sig orðhengilshætti og talar um að hvergi hafi verið minnst á ríkisstjórnarfund. Þegar hv. þingmaður les þetta svo upp og sýnir fram á að það stendur skýrum stöfum að ríkisstjórnin hafi ákveðið að leggja Bankasýsluna niður út af tilteknu máli og engir fundir hafi verið haldnir til að ákveða það þá svaraði hæstv. forsætisráðherra því þannig að þau væru oddvitar ríkisstjórnarinnar og töluðu fyrir hönd hennar. Ég átti ekki von á því og hugurinn hvarflaði aftur á 17. öld, til Loðvíks 14., þegar ég hlustaði á hæstv. forsætisráðherra tala. En hann sagði. Ríkið, það er ég.
Virðulegi forseti. Mig langaði að koma hérna upp og vekja athygli á mjög alvarlegri stöðu sem er að hv. fjárlaganefnd gat ekki haldið fund í morgun með Bankasýslu ríkisins þrátt fyrir að við séum að fara að ræða um alvarlegt mál, um sölu á hluta ríkisins í Íslandsbanka. Ríkisstjórnin og forsvarsmenn Bankasýslunnar hafa rætt um að allt eigi að vera uppi á borðum, ekkert sé að fela. Viðkomandi forsvarsmenn stofnunarinnar hafa haft þrjár vikur tæpar til að undirbúa minnisblað með spurningum frá hv. fjárlaganefnd. Þeir hafa vitað af þessum fundi í þrjár vikur og kvöldið áður hringja þeir í formann fjárlaganefndar og segja henni að þeir ætli ekki að mæta vegna þess að minnisblaðið sé ekki tilbúið. Þetta eru sömu aðilar og hafa getað tjáð sig frjálst og með frekar óheftum hætti hingað til um hversu stórkostlega þetta útboð hafi tekist, en núna treysta þeir sér ekki til að mæta af því að minnisblaðið er ekki tilbúið. Ég bara spyr: Hver er eiginlega að vinna að þessu minnisblaði og er verið að bíða eftir einhverjum yfirlestri á því blaði?
Virðulegi forseti. Ég verð að fá að blanda mér í þessa umræðu vegna þess sem hér er sagt, undir fundarstjórn forseta, um þá lögleysu að ríkisstjórnin hafi gefið út yfirlýsingu hér í síðustu viku um sín áform á þeirri forsendu að hún hafi ekki fyrst fundað sérstaklega um málið. Þó hafði það verið rætt í ráðherranefnd og í ríkisstjórn, eins og hér hefur komið fram, að við vildum taka þetta fyrirkomulag til endurskoðunar. Og hvað segir í yfirlýsingunni? Jú, þetta eru boðuð áform um að leggja til við Alþingi síðar, sem hefur úrslitavald í málinu eins og allir vita og sjá, að í framtíðinni munum við fara aðrar leiðir við að losa um eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Hér leyfa menn sér að koma upp og skrifa blaðagreina, sumir hverjir, og tengja þetta við eftirhrunsárin og landsdómsmálið og nefna það að Geir Haarde hefði nú getað hjálpað ríkisstjórninni við að skilja hversu alvarlegt málið er. Þeir sem tala svona hér í ræðustól, þeir sem láta að því liggja í orði og í skrifum sínum að ríkisstjórnin hafi gerst svo alvarlega brotleg við lög [[Forseti hringir.]]að það eigi að draga menn fyrir landsdóm, þeir skulu þá bara koma [[Forseti hringir.]]með tillögu um það hér, annars hætta þessu þvaðri.
Frú forseti. Ég kem hér upp til að bera af mér sakir. Hæstv. forsætisráðherra sagði, með leyfi forseta: „Ég sá hv. þingflokksformann Samfylkingarinnar gefa til kynna að hér hafi lög verið brotin, þar sem það var orðað að forsætisráðherra ætti að sæta ráðherraábyrgð og fara fyrir landsdóm.“ Það sagði ég bara alls ekki. Ég sagði, með leyfi forseta: „Forsætisráðherra vill að við vöndum okkur, hlaupum ekki til og drögum ályktanir umfram þau gögn sem við höfum, en gera verður þá kröfu að gaslýsing sé ekki viðhöfð gagnvart þeim sem gagnrýna þessa sölu. Þá hljótum við að gera þá kröfu að forsætisráðherra fari eftir skýru ákvæði 17. gr. stjórnarskrár um að haldinn sé ríkisstjórnarfundur um mikilvæg stjórnarmálefni, en landsdómur dæmdi þáverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, fyrir brot á einmitt þessu ákvæði í aðdraganda bankahrunsins 2008. Það er ekki hægt að komast undan þessari skyldu með því að segjast hafa haldið fund ef hann var ekki haldinn. Ríkisstjórn er ekki þrír ráðherrar heldur ríkisstjórnin öll. Við hljótum að vera sammála um það.“ Frú forseti. Það er verið að halda því fram að það hafi verið haldnir ríkisstjórnarfundir um þetta, að það hafi verið ríkisstjórnin öll sem fjallaði um þetta. Tilkynningin um niðurlagningu [[Forseti hringir.]]kom 19. apríl. Ríkisstjórnarfundur þar sem þetta mál er á dagskrá er [[Forseti hringir.]]haldinn 22. apríl, nokkrum dögum seinna. [Orðaskipti í þingsal.] Mér sýnist hæstv. ráðherra ekki hafa nokkurn snefil af sómakennd eða áhyggjur af því að hér sé verið að fremja lögbrot.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutíma og [Skvaldur í þingsal.] samtöl í þingsal eru ekki liðin. Ef fólk þarf að funda hér, þá fer það fram. Það er einn fundur í þessum sal.
Frú forseti. Já, gagnsæi. Hæstv. forsætisráðherra ræddi um gagnsæi hérna áðan og ég velti því fyrir mér, ef ríkisstjórnin vill auka traust almennings og fá allar hliðar á málinu, af hverju ekki að skipa rannsóknarnefnd? Ég skil ekki alveg rökin fyrir því. Viljum við ekki sjá allar hliðar á málinu? Viljum við ekki fá mismunandi fólk sem kemur að og sér mismunandi áherslur sem voru lagðar og hvers vegna ákvarðanir voru teknar? Mér finnst skrýtið að ræða um gagnsæi og tryggja ekki að farnar séu allar leiðir til að auka traust á Alþingi og traust á ríkisstjórninni.
Virðulegur forseti. Mig langar að vekja athygli á einu. Það er hugtakanotkunin sem hefur átt sér stað á þessum fundi hérna. Hæstv. forsætisráðherra talaði um hæfa fjárfesta. Í þessu lokaða útboði var þess krafist að það yrðu fagfjárfestar. Það eina sem það felur í sér er að þeir eiga að geta metið áhættu á markaði. Það er ekkert sem segir að þeir séu hæfir til að kaupa banka. Einum fagfjárfesti var selt fyrir 1.100 þús. kr. Almenningur fékk að kaupa fyrir milljón. Svo er verið að nota hér slagorð eins og fagfjárfesta og hæfa fjárfesta sem höfðu nákvæmlega ekkert um málið að segja og að forsætisráðherra skuli koma hérna upp og segja: Þetta voru hæfir fjárfestar - það er bara rangt. Það er einfaldlega rangt. Annað sem mig langar að koma að er virðingarleysið gagnvart fjárlaganefnd, sem ég sit í og var tilefni þessarar umræðu núna. Það er með algerum ólíkindum hjá Bankasýslu ríkisins, algerlega með ólíkindum. Ég hélt í gærkvöldi að ég væri að koma á opinn fund með Bankasýslu ríkisins. En nei, stjórnarformaður Bankasýslunnar neitar að mæta. Það er virðingarleysi gagnvart Alþingi og virðingarleysi gagnvart [[Forseti hringir.]]eftirlitshlutverki Alþingis hjá ríkisstofnun. [[Forseti hringir.]]Þetta virðingarleysi, það þarf að gera eitthvað í því, t.d. setja boðunarvald þannig að [[Forseti hringir.]]Alþingi geti boðað fólk á fund og það hlýði þeirri boðun.
Forseti minnir hv. þingmenn á að bera virðingu fyrir reglum um ræðutíma.
Forseti. Mig langar einmitt til að kvarta undan því að Bankasýsla ríkisins hafi ekki mætt á fjárlaganefndarfund í morgun. Þetta fór svona fram og til baka, það voru þrjár eða fjórar afboðanir, ætluðu fyrst ekki koma, svo: Jú, þið komið bara samt, og svo nei og jú og fram og til baka og við vissum í rauninni ekki fyrr en seint í gærkvöldi að ekkert yrði af fundinum. Ég vil túlka það sem svo samkvæmt þingskapalögum og samkvæmt starfsreglum fastanefnda, bæði þeim sem er nú verið að vinna eftir henni en hafa ekki verið samþykktar og þeim sem voru áður, að stjórnvaldi sé skylt að mæta fyrir nefnd og gera grein fyrir þeim upplýsingum sem það hefur innan sjö daga. Það er samkvæmt 51. gr. þingskapalaga. Þar er talað um gögn og upplýsingar sem stjórnvald hefur. Það getur líka þýtt að þau þurfa að mæta fyrir nefnd og segja upphátt hvaða upplýsingar þau hafa. Ég leita til forseta um að gera þá túlkun skýra.
Frú forseti. Við hljótum að gera verulegar athugasemdir við það hvernig hæstv. fjármálaráðherra nálgast sannleikann hér úr ræðustól Alþingis Hann heldur langa ræðu um einhverja fyrirætlun stjórnarandstöðunnar um landsdóm og segir menn síðan bara vera með eitthvert þvaður. Hann býr til strámann, rífst við strámanninn og segir svo þvaður. Þetta er ekki boðlegt. Það eina sem stjórnarandstaðan er að benda á er að formið á æðstu stjórn ríkisins skiptir máli. Það að taka ákvarðanir með lögformlegum hætti á fundi með réttum hætti skiptir máli. Um þetta hafa vissulega fallið dómar en það er ekki þar með sagt að menn séu að kalla eftir einhverju slíku fyrirkomulagi. Menn eru bara að benda á alvarleikann í því að fara ekki eftir því sem á að gera þegar menn eru að taka risavaxnar ákvarðanir í æðstu stjórn ríkisins. Það er bara ofureinfaldlega það sem við erum að benda á. Það þýðir ekkert að vera að rífast við stjórnarandstöðuna um einhvern landsdóm. Það er enginn að tala á þeim nótum. Við erum bara benda á að ríkisstjórnin þarf að fara að lögum. [[Forseti hringir.]]Hún þarf að fara eftir stjórnarskrá. Hún verður að gera hlutina kórrétt því að annars hrynur allt kerfið.
Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur farið yfir það hér og svarað spurningum um það hvernig staðið var að yfirlýsingu frá ríkisstjórninni. Mér finnst það mjög alvarlegt hversu hörð orð hafa fallið í hennar garð sem hefur einmitt setið hér fyrir svörum og svarað. Frú forseti. Ég hef í rauninni ekki undan þinni fundarstjórn að kvarta en ég held að það myndi gera málinu gagn, þ.e. málinu sem snýst um sölu á eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka, að fara í efnislega umræðu um málið, sem m.a. verður gert með skýrslu fjármálaráðherra á eftir, sem verður gert í sérstakri umræðu forsætisráðherra á næstu dögum og sem var raunar líka gert í óundirbúnum fyrirspurnatíma fyrr í dag og verður eflaust aftur gert í óundirbúnum fyrirspurnatíma síðar í vikunni. Ég held að við komust bara miklu lengra í raunverulegri, [[Forseti hringir.]]efnislegri umræðu með því að tala um málið þar en ekki hér í umræðu um fundarstjórn forseta.
Virðulegur forseti. Umræðan í dag hefur sannfært mig enn meira en nokkurn tíma áður um að við þurfum rannsóknarnefnd. Við verðum að fá rannsóknarnefnd. Það sem var sagt hér í þessum ræðustól fyrir ekkert svo löngu talað um að það væri búið að gera upp hrunið, það væri búið að sjá til þess með einhverjum sýndarráðstöfunum að redda fólki, þeim 10–15.000 manns sem misstu heimili sín - þetta fólk er enn þá á leigumarkaði, okurleigumarkaði. Það er fólk sem hefur flúið land. Það er ekkert búið að gera fyrir það. Við gerðum upp bankahrunið með rannsóknarskýrslu um bankana, við gerðum líka rannsóknarskýrslu um fjárfestingar lífeyrissjóðanna og okkur ber skylda til að gera rannsóknarskýrslu um söluna á Íslandsbanka. Við getum ekki skorast undan því. Ég er alltaf að verða sannfærðari um að það er eina rétta leiðin.
Frú forseti. Ég kem hér öðru sinni til að ítreka að samkvæmt vef Stjórnarráðsins var ekki til umfjöllunar á ríkisstjórnarfundum frá 22. febrúar til 8. apríl að leggja ætti niður Bankasýsluna. Á vef Stjórnarráðsins kemur fram að á ríkisstjórnarfundi 22. apríl, þremur dögum eftir tilkynningu þriggja ráðherra í ríkisstjórn um að þeir ætluðu að leggja niður Bankasýsluna - á þeim fundi, þremur dögum síðar - var verið að ræða yfirlýsingu um að leggja niður Bankasýsluna. Yfirlýsingin er engu að síður þess eðlis að ríkisstjórnin hafi tekið ákvörðun um þetta. Hér leyfir hæstv. fjármálaráðherra sér í alvöru að tala um að það hafi verið búið að ræða þetta í ríkisstjórn en það sjást engin merki um það á vef Stjórnarráðsins fyrr en eftir tilkynningu. Þetta skiptir máli. Við vitum að þetta skiptir máli og vísa ég þar í landsdóminn sem ég tala um í grein í Morgunblaðinu í dag.
Virðulegi forseti. Í 17. gr. stjórnarskrárinnar og í III. kafla laga um Stjórnarráð Íslands eru settar fram mjög mikilvægar reglur um m.a. skyldu til að halda ráðherrafundi um mikilvæg stjórnarmálefni og um það hvernig ríkisstjórn starfar sem samráðsvettvangur ráðherra. Þetta eru reglur sem eru þarna af ástæðu og við eigum að taka þessar reglur alvarlega, sama hvað okkur finnst um landsdóm, það fyrirkomulag, og hvort það hafi verið rétt að draga mann fyrir landsdóm fyrir mörgum árum o.s.frv. Ég verð að vekja athygli á því sem kom fram í ræðu hæstv. forsætisráðherra áðan. Ég fæ ekki skilið ræðu hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að oddvitar ríkisstjórnarflokkanna telji sig þess fullkomlega umkomna, án þess að ákveða það formlega á þessum samráðsvettvangi sem ríkisstjórnarfundir eru, [[Forseti hringir.]]að tilkynna um að ríkisstjórnin hafi tekið ákvörðun um eitthvað. Ég held að núna í framhaldinu [[Forseti hringir.]]verðum við að lesa allt það sem kemur fram á Stjórnarráðsvefnum og tilkynningar frá ríkisstjórninni með allt öðrum augum ef það liggur fyrir [[Forseti hringir.]]að forsætisráðherra telur sig ekki þurfa að ákveða þetta með formlegum hætti á ríkisstjórnarfundi.
Enn vill forseti minna hv. þingmenn á að ræðutíminn til að kvarta undan fundarstjórn forseta er ein mínúta.
Virðulegi forseti. Forsvarsmenn Bankasýslunnar mættu á fund efnahags- og viðskiptanefndar tveimur dögum eftir sölu Íslandsbanka. Og hafi ég einhvern tímann séð hamingjusama menn þá voru það þeir. Þeir voru svo ánægðir, eins og það kemur mér fyrir sjónir þá bara ískraði í þeim af ánægju. Ég veit ekki hvernig á að lýsa þessu en hamingjan algerlega skein af þeim yfir vel heppnaðri sölu. Þetta var tveimur dögum eftir söluna. Voru þeir á þeim tímapunkti virkilega ekki búnir að átta sig á hversu mikið klúður þetta var eða hvíldu þeir bara enn þá í því að þeir þyrftu aldrei að gefa upp kaupendurna, þeir myndu alltaf komast upp með þetta án þess að þurfa nokkuð að gefa upp um hvernig þetta hefði í raun og veru farið fram? Þeir voru a.m.k. alveg gríðarlega ánægðir. Hvað breyttist annað en að það að þeir þurftu að gefa upp hverjir keyptu og hvernig þetta fór fram? Það að mæta ekki þegar Alþingi boðar mann á fund [[Forseti hringir.]]hlýtur að vera alvarlegt og ég velti fyrir mér hvort ég myndi komast upp með það [[Forseti hringir.]]ef t.d. lögreglan myndi kalla mig til yfirheyrslu. Ég efast um það.
Virðulegi forseti. Ég ætla bara að halda áfram að gagnrýna það hvernig hér er talað um störf ríkisstjórnarinnar eins og það sé fjölskipað stjórnvald þar sem menn geti ekki tekið ákvörðun án þess að koma saman. Staðan er sú að bankasýslumálefnin eru hjá fjármálaráðherra og það er hann sem gerir tillögur til ríkisstjórnar sem er samráðsvettvangur um breytingar á lögum eða öðru sem varðar Bankasýsluna. Ríkisstjórnin, sama hvort hún kemur saman eða ekki, getur enga endanlega ákvörðun tekið í málefnum Bankasýslunnar til eða frá heldur er háð því að fá samþykki Alþingis. Í þessari tillögu er boðað að talsmenn flokkanna hafi komist að samkomulagi, eftir að hafa rætt málin í bak og fyrir í aðdraganda útboðsins á ríkisstjórnarfundi, ekki sem formlegt erindi heldur margrætt í ríkisstjórn, og í yfirlýsingunni er boðað að þeir muni ræða málið frekar og á endanum leggja til við Alþingi að gera breytingu. Það er fáránlegt að vera að nefna lög um ráðherraábyrgð [[Forseti hringir.]]í þessu samhengi, fáránlegt, og grundvallarmisskilningur um það, [[Forseti hringir.]]jafnvel þótt málið hefði verið rætt á ríkisstjórnarfundi, að það hefði breytt einhverri ákvörðun. Alþingi hefur lokaorðið. [[Forseti hringir.]]Ríkisstjórnin er ekki fjölskipað stjórnvald. Punktur. [[Gripið fram í.]]
Nú er hæstv. fjármálaráðherra orðinn vanstilltur og honum finnst eflaust að við séum að festast í forminu. En við þekkjum hvað gerist eða getur gerst ef við pössum okkur ekki að halda okkur í því. Ráðherra talar um einhverja óformlega umræðu um þetta í aðdraganda sölunnar. En í yfirlýsingunni stendur: „Þeir annmarkar sem í ljós hafa komið við undirbúning og framkvæmd sölu á eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum hafa leitt í ljós þörfina fyrir endurskoðun á lagaumgjörð og stofnanafyrirkomulagi. Ríkisstjórnin hefur því ákveðið að leggja það til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður.“
Leggja til.
Þetta litla orð „því“. Það er nefnilega það síðara sem leiðir af því fyrra. Hæstv. fjármálaráðherra getur ekki vísað í einhverjar umræður sem áttu sér stað fyrir einhverjum vikum, einhverjum mánuðum eða árum, enda hefur hæstv. fjármálaráðherra svo sem talað um það í mörg ár að leggja niður Bankasýsluna.
Frú forseti. Ég vildi í fyrsta lagi árétta það, bara svo það sé skýrt, að þessi mál hafa fimm sinnum verið til umræðu í ríkisstjórn. Ég vitnaði hér til umræðu sem var um þessa tilteknu sölu þann 8. apríl. Það mál var ekki á fjölmiðladagskrá, bara svo það sé sagt, af því að hv. þm. Helga Vala Helgadóttir vitnaði til hennar. Stundum eru ekki öll mál á fjölmiðladagskrá ef þau eru tekin upp undir öðrum málum en sú fundargerð hefur hins vegar farið til Ríkisendurskoðunar sem hefur óskað eftir fundargerðum um alla þá umræðu. Mér finnst mikilvægt að þetta komi hér fram þannig að hv. þingmaður telji ekki að ég hafi farið með rangt mál um það. Síðan vil ég ítreka að það er svo að yfirlýsingin er gefin út af okkur þremur, forystumönnum ríkisstjórnarinnar, og einhverjum kann að þykja það minna á Loðvík 14. Ég held að þeir þingmenn verði bara að eiga það við sig. Þar tölum við fyrir ríkisstjórninni, eins og við gerum í stjórnarsáttmála margoft þar sem við boðum tiltekin áform. En augljóslega eru ákvarðanir svo teknar með formlegum hætti. [[Forseti hringir.]]Ég vil minna á það að sá ráðherra sem ber ábyrgð á þessu máli og fer með það að leggja á endanum fram frumvarp og leggja þetta til við þingið er aðili að þessari yfirlýsingu. [[Forseti hringir.]]Ég held að öðru leyti að það sé mikilvægt að skýra sem mest hér því að ég heyri það að þessi umræða er [[Forseti hringir.]]úti um víðan völl og greinilega margt sem þarf að skýra.
Frú forseti. Hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir talaði um áðan að við gætum komist lengra áfram í efnislegri umræðu um þetta mál ef við færum af stað í þá umræðu sem er næst á dagskrá á þessum fundi. Mig langar mig til að spyrja: Hvernig getum við komist áfram í efnislegri umræðu um þetta mál þegar hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar halda áfram að þvæla málinu fram og til baka með stuðningi hv. þingmanna meiri hlutans? Hæstv. fjármálaráðherra hefur komið fram í fjölmiðlum, snúið út úr þeim fullyrðingum að fólk hafi keypt og selt daginn eftir með því að segja: Nei, það var ekki daginn eftir. Af því að það var kannski nokkrum dögum síðar. Þetta kallast útúrsnúningur á góðri íslensku. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt: Má pabbi minn ekki kaupa? Það er enginn að segja pabbi hans megi ekki kaupa. Þetta er það sem kallað er á góðri íslensku útúrsnúningur. Hæstv. fjármálaráðherra kemur hérna upp áðan og er með strámann um einhverja ákæru fyrir landsdómi og við eigum bara að fara af stað með það. Svona er málflutningur ríkisstjórnarinnar. Hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra kemur fram og segist hafa lýst yfir óánægju. [[Forseti hringir.]]Hæstv. forsætisráðherra kemur og segir að það hafi ekki verið bókað um neina óánægju. Hæstv. fjármálaráðherra kom síðan upp áðan og staðfesti það [[Forseti hringir.]]sem ég hef haldið fram lengi og grunað sem er það að hæstv. ráðherrum þessarar ríkisstjórnar finnst ríkisstjórninni ekkert koma við hvað einstakir ráðherrar gera. Það er ekkert annað í stöðunni í þessu máli [[Forseti hringir.]]en að skipa rannsóknarnefnd [[Forseti hringir.]]til að komast til botns í öllum þáttum þessa máls.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að ræðutíminn þegar athugasemd er gerð við fundarstjórn forseta er ein mínúta, ekki ein og hálf mínúta.
Forseti. Í 17. gr. stjórnarskrárinnar stendur að ráðherrafundi skuli halda um nýmæli í lögum og um mikilvæg stjórnarmálefni. Nú kemur hæstv. forsætisráðherra hérna og segir okkur að það hafi verið umræða um þessa Bankasýslu 8. apríl undir öðrum málum. Var einhver sem bókaði það? Hvernig vitum við að það hafi verið skýrt og augljóst að svona mikilvægt mál hafi verið rætt undir öðrum málum þannig að ríkisstjórnin ákvað að leggja Bankasýsluna niður? Það væri áhugavert að sjá það. Ég hlakka til. Það er ekkert að því svo sem nema hvað að slíkt mikilvægt mál hefði væntanlega átt að hafa dagskrárlið fyrir sig.
Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra minnti okkur á að ríkisstjórn Íslands væri ekki fjölskipað stjórnvald. Það er áminning sem er kannski best að vísa til ríkisstjórnarinnar sjálfrar af því að á síðasta kjörtímabili kom hún æ oftar fram sem slíkt. Til að breiða yfir ósætti innan stjórnarflokkanna um sóttvarnaaðgerðir var alltaf birt í fréttatilkynningum að ríkisstjórnin hefði samþykkt tillögu heilbrigðisráðherra um þrengingar á frelsi fólks í landinu. Þannig voru þau öll orðin samábyrg einhvern veginn þótt, eins og fjármálaráðherra segir, það hafi bara verið heilbrigðisráðherra sem réð þessu. Þannig að eðlilega er fólk í Stjórnarráðinu farið að ruglast aðeins á því hvort það er fjölskipað stjórnvald eða ekki. En hlustum líka eftir öðru orði sem kom frá hæstv. forsætisráðherra sem er fjölmiðladagskrá. Í reglum um starfshætti ríkisstjórnar segir að dagskrá ríkisstjórnar skuli gerð opinber að fundi loknum og send fjölmiðlum og kynnt þeim. Það er nefnilega ekki alvörudagskráin, það er fjölmiðladagskráin þar sem m.a. er búið að má út [[Forseti hringir.]]allt sem gæti vísað í einhverja misklíð milli stjórnarflokkanna. [[Forseti hringir.]]Þetta pukur er slæmt.
Frú forseti. Ég held að við áttum okkur öll á því sem sitjum í þessum sal hér í dag að það á að leggja Bankasýsluna niður til að bjarga lífi ríkisstjórnarinnar. Þannig á að benda á hann en ekki hinn. Ég held að svarið sé hið sama og hv. þm. Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir benti á. Við þurfum að skipa rannsóknarnefnd. Mig langar í því sambandi að vísa til orða hæstv. forsætisráðherra árið 2017 þegar hún sagði: „Íslenskt samfélag hefur orðið gegnsýrðara af grunsemdum og tortryggni á síðustu árum þegar kemur að viðskiptalífinu og þessi tíðindi sýna að eina leiðin til að eyða þeirri tortryggni sé að sýna vönduð vinnubrögð, ráðast í gagngera rannsókn á söluferlinu öllu eins og Alþingi samþykkti árið 2012 þannig að hægt sé að horfa fram á veginn, draga lærdóm af ferlinu áður en ráðist verður í aðra einkavæðingu á hlut ríkisins í bönkunum. Hæstv. ráðherra hefur boðað sölu á hlut ríkisins í bönkunum en hann hefur líka sagt, frú forseti, að mikilvægt sé að taka sér þann tíma sem þarf. Er ekki ástæða til að ljúka rannsókn á þessu ferli þannig að við fáum allt fram um þetta mál sem hefur hvílt eins og mara á þjóðinni?“
Forseti. Ég samþykki lengdan þingfund. Venjulega er hann til klukkan átta en okkur var gerð grein fyrir því að lenging þingfundar snerist einungis um að geta klárað umræðu um munnlega skýrslu vegna sölu á Íslandsbanka ef hún skyldi standa lengur en til átta. Þannig að ég greiði já-atkvæði með þeim fyrirvara.
Virðulegur forseti. Fyrir rúmu ári hófumst við handa við að losa um hlut ríkisins í Íslandsbanka. Málið var mikilvægt og tímabært, enda eignarhald íslenska ríkisins í bankakerfinu það umfangsmesta í Evrópu og þótt víðar væri leitað. Eftir vandaðan undirbúning var ráðist í frumútboð síðasta sumar og Íslandsbanki skráður á markað. Gott verð fékkst fyrir selda hluti, eftir stóð dreifður eigendahópur og bankinn varð fjölmennasta almenningshlutafélag landsins. Annað skrefið var stigið núna í mars þegar 22,5% hlutur var seldur á tæpa 53 milljarða. Verðið var meira en 50% hærra en í fyrra, en eftir vel heppnaða skráningu á markað hefur bankinn hækkað um 100 milljarða kr. með tilheyrandi ábata fyrir ríkissjóð. Hluthafar eru yfir 15 þúsund talsins og eigendahópurinn dreifður, en langstærstir eru lífeyrissjóðir og aðrir langtímafjárfestar. Fimm stærstu hluthafar bankans á eftir ríkissjóði eru LSR, lífeyrissjóðurinn Gildi, Capital Group og Lífeyrissjóður verzlunarmanna. Samsetningin er svipuð þegar farið er lengra niður listann, en alls eiga fjórtán stærstu hluthafarnir um 77% í bankanum. Samandregið er ábati ríkisins af eign sem það fékk að 95% hlut í hendurnar án endurgjalds, sem stöðugleikaframlag úr slitabúi Glitnis, nærri 300 milljarðar þegar horft er á arðgreiðslur, söluandvirði hluta og eftirstandandi hlut. Þetta er stóra samhengi hlutanna og það munar sannarlega um minna. Vel heppnuð sala spilar stórt hlutverk í nýlegri fjármálaáætlun þar sem við byggjum á traustum grunni síðustu ára, höldum áfram kröftugri uppbyggingu og vindum ofan af hallanum eftir heimsfaraldur. Slíkur árangur næst ekki í tómarúmi. Virðulegi forseti. Við erum ekki bara hér til að ræða þessa stóru mynd. Það er jákvætt og eðlilegt að við förum yfir söluferlið allt og ræðum um staðreyndir málsins. Aðdragandi útboðsins hófst þann 20. janúar sl. þegar fjármála- og efnahagsráðuneytinu barst tillaga frá Bankasýslu ríkisins um áframhaldandi sölumeðferð. Fjallað var um málið í ráðherranefnd um efnahagsmál og endurskipulagningu fjármálakerfisins þann 4. febrúar, þar sem Bankasýslan kynnti fyrirhugaða söluaðferð og önnur atriði. Eftir afgreiðslu úr ráðherranefnd var það afgreitt með sama hætti úr ríkisstjórn 8. febrúar. Tveimur dögum síðar óskuðum við umsagna fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis, auk Seðlabankans með bréfum þess efnis. Sama dag birti ráðuneytið greinargerð vegna framhalds sölunnar. Málið var ítarlega kynnt hér í þinginu, fyrir þingnefndum, m.a. á fundum með Bankasýslu ríkisins. Umsagnir nefndanna bárust á fyrstu dögum marsmánaðar, þar sem mælt var með því að hefjast handa við sölu í samræmi við tillögu og aðferðafræði sem lagt hafði verið upp með af hálfu Bankasýslunnar. Þann 18. mars var formlega ákveðið að hefja söluferlið, en Bankasýsla ríkisins réðst í útboðið fjórum dögum síðar, þann 22. mars. Upphaf útboðsins var kynnt með fréttatilkynningu Bankasýslunnar eftir lokun markaða og fjallað um það í flestum fjölmiðlum síðdegis. Útboðið náði til hæfra fjárfesta samkvæmt skilgreiningu laga og gátu allir sem féllu þar undir skráð sig fyrir hlutum. Að kvöldi 22. mars barst mér rökstutt mat Bankasýslunnar lögum samkvæmt, þar sem fjallað var um áætlaða útboðsstærð, lokaverð og úthlutun. Þetta upplegg samþykkti ég með bréfi sama kvöld. Öll hafa þessi gögn verið birt opinberlega. Að morgni dags þann 23. mars birtu Bankasýsla ríkisins og ráðgjafar hennar loks fréttatilkynningu um niðurstöðu útboðsins, en alls voru seldir 50 milljón hlutir á genginu 117 krónur á hlut eða samtals fyrir 52,7 milljarða kr. Tilboð bárust frá 209 fjárfestum, og af þeim fengu 207 úthlutun. Varðandi verðið, 117 kr. á hlut, er mikilvægt að hafa í huga að rétt fyrir þetta útboð hafði verið greiddur nokkuð hár arður úr Íslandsbanka sem hefði átt að hafa áhrif þar sem eignir bankans rýrnuðu við útgreiðslu arðsins og þar er viðmiðunardagurinn 18. mars. Þannig að einungis örfáum dögum fyrir útboðið hafði arður verið greiddur. Þegar útboðsgengið er borið saman við eldra gengi verður að taka tillit til þess, og þar munar rétt um 5,95 í gengi. Við getum sagt að til samanburðar við það gengi sem var á markaði fyrir arðgreiðslurnar hafi bankinn verið seldur á því sem myndi jafngilda 122,95. Hvert var gengi bankans þegar tillaga Bankasýslunnar kom til mín? Þá var það 124,6. Hvert var það þegar málið var rætt í ráðherranefnd? Þá var það ráðherranefnd. Þá var það 123,8. Þegar málið var rætt í ríkisstjórn var gengið 123, bara nákvæmlega sama gengi og útboðsgengið sjálft. Þegar við sendum bréf til þingsins var gengið 126. Þegar ég fékk umsögn Seðlabankans var gengið 124. Þegar fjárlaganefnd skilaði var gengið 123,8, nokkurn veginn sama gengi og við seldum á. Þegar efnahags- og viðskiptanefnd sendi umsögn var gengið 121, lægra en í útboðinu. Þannig má sýna fram á það að gengið sem við seldum á var mjög sambærilegt við gengið sem verið hafði vikurnar og mánuðina, kannski sérstaklega, áður en útboðið fór fram. Þetta vil ég segja í tilefni af umræðu sem ég hef orðið var við um að það hafi verið eitthvað sérstaklega lágt gengi. Þegar við horfum til þess magns sem verið var að selja þennan dag þá jafngildir það um 300 daga viðskiptum með bankann og að sjálfsögðu var fyrirséð að það myndi hafa áhrif á samanburð við síðasta skráða markaðsgengi en það frávik var í lágmarki miðað við það sem hafði verið rætt í aðdraganda og það sem við þekkjum annars staðar frá. Virðulegi forseti. Líkt og sjá má var undirbúningur málsins í samræmi við forskrift í lögum um Bankasýslu ríkisins og lögum um sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrrtækjum, en samkvæmt þeim er eiginleg framkvæmd sölunnar í höndum Bankasýslunnar. Þessi lög bæði voru sett í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur á sínum tíma eftir nokkurn undirbúning, en í þeim er lögð rík áhersla á armslengd milli stjórnmálamanna og Bankasýslunnar. Það birtist m.a. í því að Bankasýslan tekur alfarið að sér að tilnefna í stjórnir banka sem ríkið á eignarhlut í og þar með er slitið á öll stjórnmálalegu tengslin við eignarhlutina Í lagafrumvarpinu um sölu eignarhluta, sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir mælti fyrir á sínum tíma, þá sem fjármálaráðherra, sagði enda eftirfarandi, með leyfi forseta: „Með því að fela sérstakri ríkisstofnun, Bankasýslu ríkisins, meðferð eignarhluta ríkissjóðs í fjármálafyrirtækjum og að koma fram með tillögur til ráðherra um sölu þeirra eignarhluta var ætlunin að tryggja hlutlægni við meðferð þessara mála.“ Hlutlægni er í raun og veru eitt aðalatriðið, sérstaklega þegar við förum í útboð. Lögin bera þessari áherslu skýr merki, en í þeim segir m.a. að Bankasýsla ríkisins skuli annast sölumeðferð, undirbúa sölu, leita tilboða, meta tilboð, hafa umsjón með samningaviðræðum við utanaðkomandi ráðgjafa, m.a. um söluþóknanir, sem mikið er verið að ræða þessa dagana, m.a. í þinginu, hafa umsjón með samningaviðræðum við væntanlega kaupendur og annast samningagerð. Virðulegi forseti. Eftir útboðið hafa vaknað spurningar um nokkur atriði, en þar ber þrennt hæst í mínum huga. Fyrst vil ég nefna mögulega þátttöku starfsfólks söluráðgjafa Bankasýslunnar í útboðinu, söluráðgjafa sem höfðu samið við Bankasýsluna um að taka að sér það hlutverk að tryggja framboð. Það má alveg segja það skýrt að mér þykir slík þátttaka ekki hljóma vel og ég geri ráð fyrir að Seðlabankinn skoði það mál ofan í kjölinn. Ég ætla ekki að fullyrða neitt um það hvernig þau mál voru, ég hef bara tekið eftir umræðunni og hef heyrt að margir lýsa áhyggjum af því að þarna hafi verið hagsmunaárekstrar. Hafi það verið þá er það slæmt og ekki samkvæmt neinni forskrift, hvorki í lögunum, í þinglegu meðferðinni eða samkvæmt þeim skilaboðum sem ég hafði gefið Bankasýslunni og alls ekki heldur samkvæmt nokkru því sem Bankasýslan sjálf hefur lagt upp með. Í öðru lagi nefni ég umræður um hugsanlega þátttöku aðila sem ekki töldust hæfir fjárfestar að lögum og ég nefni hér hugsanlega þátttöku vegna þess að ég tek eftir því að margir sem eru að tjá sig um þessi mál þessa dagana segja: „möguleg spilling“, „hugsanlegt lögbrot“, og svo halda menn áfram í viðtengingarhætti að tjá sig um þessi mál. Það er kannski, á meðan rannsókn stendur yfir, að gera það en þá eiga menn líka aðeins að halda aftur af sér í æsingnum og gæta sín á því að tala ekki um þessi mál eins og menn hafi fullvissu fyrir því að lög hafi verið brotin eða að hér hafi víða verið pottur brotinn í þessum efnum. Það sem ég vil segja fyrir mitt leyti um þetta er: Að sjálfsögðu var það grundvallarkrafa, upplegg Bankasýslunnar, fyrirmæli fjármálaráðherra, að eingöngu þeir sem uppfylltu skilyrði gætu tekið þátt. Þetta er augljóst. Það þarf enginn að halda að hann geti komist í ágreining við mig um þetta atriði. Í þriðja lagi vil ég nefna gagnsæi og upplýsingagjöf en þrátt fyrir ítarlegar kynningar fyrir þingnefndum og birtingu greinargerðar um fyrirhugaða sölu og aðferð þá hefði að mínu áliti mátt kynna ferlið og fyrirætlanir um sölu enn betur, bæði opinberlega og fyrir almenningi. Ég meira að segja velti því fyrir mér hvort þingnefndir hefðu átt að gefa sér lengri tíma vegna þess að það hefur komið mér á óvart að þingmenn sem jafnvel voru hér á nefndarálitum um málið segja að það hafi komið þeim verulega á óvart. [[Gripið fram í.]]Hér kalla þingmenn fram í og segja: Við fengum ekki tíma. Það er nú þannig að þingnefndir skiluðu löngu eftir þann frest sem ég óskaði eftir að þingnefndirnar virtu og ég gerði engar athugasemdir við það. Ég talaði við formenn viðkomandi nefnda og sagði: Hafið engar áhyggjur, takið þann tíma sem þið þurfið. Það var nákvæmlega það sem gerðist. Ég gerði engar athugasemdir við það. Það voru engin viðbrögð önnur af minni hálfu við því að hafa ekki fengið umsagnir innan tilsetts frests, engin önnur viðbrögð en þau að segja: Takið þann tíma sem þarf. Sömuleiðis verð ég að segja að það gekk hægt að nálgast og birta upplýsingar í kjölfar útboðsins og því var ýmsum spurningum velt upp á meðan upplýsinga var beðið og mér fannst sumu ósvarað of lengi. Þannig óskaði ég formlega eftir yfirliti yfir kaupendur með bréfi til Bankasýslunnar 30. mars og vísaði m.a. til 3. gr. laga um sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum þar sem rík áhersla er lögð á gagnsæi og jafnræði. Yfirlitið barst viku síðar, þann 6. apríl, með þeim formerkjum að óvarlegt væri að gera það aðgengilegt almenningi sökum bankaleyndar. Þá afstöðu hafði stofnunin sömuleiðis kynnt eða viðrað dagana á undan og látið vinna lögfræðiálit fyrir sitt leyti. Samkvæmt bréfi Bankasýslunnar lýsti Íslandsbanki því yfir að hann myndi gera athugasemdir við birtingu upplýsinga um kaupendur úr hópi viðskiptavina bankans nema að fengnu samþykki þeirra. Erlendir ráðgjafar lögðust á sömu sveif og vísuðu til þess að ekki væri hefð fyrir birtingu slíkra upplýsinga. Ráðuneytið tók ekki undir þau sjónarmið. Ég hafði látið skoða þetta sérstaklega innan húss í fjármálaráðuneytinu á meðan beðið var viðbragða Bankasýslunnar og ákvað á endanum að birta þetta yfirlit samdægurs í samræmi við þá niðurstöðu sem ég hafði fengið innan húss hjá mér og eftir eigin skoðun á málinu, og það var sömuleiðis í samræmi við skýra áherslu okkar í ríkisstjórninni á gagnsæi við sölu ríkiseigna. Fyrir réttri viku síðan ákvað ríkisstjórnin síðan að leggja til að frekari skref yrðu ekki tekin að sinni. Við boðuðum það að við myndum ekki selja frekar hluti í Íslandsbanka án þess að fara ofan í fyrirkomulag sölunnar og boðuðum að lagt yrði til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður. Nýtt fyrirkomulag verði innleitt til að halda utan um eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum og standa að sölu þeirra. Ég vil taka það fram að með þessu er á engan hátt sagt að Bankasýslan hafi ekki fylgt lögum eða brotið reglur. Það er heldur ekki verið að halda því fram, með þessum boðuðu áformum ríkisstjórnarinnar, að einhverjir verulegir ágallar hafi verið á framkvæmdinni. Ég hef hér farið yfir það helsta sem mér hefur þótt standa út af en það er til skoðunar, og mér finnst rétt að bíða með yfirlýsingar um það, hvernig taka ber á því þangað til við sjáum til botns í þeirri athugun. Markmið okkar er einfaldlega að koma til móts við ríkar kröfur um gagnsæi og aðkomu þingsins, betur en núverandi fyrirkomulag býður upp á, enda nokkuð einsýnt að það verður örðugt að gera það, mæta þessum víðtæku kröfum, m.a. um gagnsæi, þegar forræði málsins er í þetta miklum mæli falið stofnun. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum nefna að mér finnst umræðan að mörgu leyti hafa verið á nokkrum villigötum undanfarna daga. Talsvert miklu moldvirði hefur verið valdið með yfirlýsingum sem snúast oft um lítið annað en aukaatriði í þessu öllu saman, eins og t.d. hvort haldinn hafi verið formlegur ríkisstjórnarfundur áður en yfirlýsing var gefin hér um daginn. Þetta finnst mér vera að drepa málinu mikið á dreif, ég verð að segja það. Það hefur líka borið mikið á því að menn hafa tekið einstök dæmi sem eru svona flökkusögur og það er í raun og veru ekki hægt að bregðast við slíkum sögum með neinum öðrum hætti en að fela Ríkisendurskoðun einfaldlega að fara ofan í þessa hluti. Hvað á maður annað að gera? Menn geta komið hingað og æst sig yfir því að þeir hafi heyrt eitthvað og séð eitthvað skrifað einhvers staðar, en við verðum að rísa undir því hlutverki sem okkur er falið, að fara faglega yfir málin. Ríkisstjórnin vill ekki standa fyrir neitt annað en að fá öll þessi atriði upp á borð og gaumgæfa ferlið allt, ræða það sem kann að hafa farið aflaga, eins og ég hef verið að nefna hér. En mér finnst of langt hafa verið gengið í því að fullyrða að lykilþættir málsins hafi farið úr skorðum. Og mér finnst mikið vanta upp á að rök séu tínd til til að standa á bak við stóryrði, ég tala nú ekki um þegar hér er farið að tala með ákveðnum hætti um einhvers konar samsæri, meiri háttar spillingu og lögbrot. Rifja má upp að fyrst var sagt að við hefðum handvalið kaupendur, það hefur margoft komið fram í umræðunni. Þegar það var hrakið komu stjórnarandstæðingar og sögðu að fjármálaráðherra hefði - hefði, sko - með réttu átt að fara yfir listann og þannig handvelja kaupendur með pólitískri athugun á því hverjir væru að kaupa. Ekki treysta stofnun sem sérstaklega var komið á fót til að fara með hlutlægum hætti yfir kaupendalistann heldur fara með pólitískum augum yfir það. Þá finnst mér menn vera komnir algjörlega í fullkominn hring, ég verð að segja það. Er það það sem menn raunverulega vilja? Að einstakir kaupendur verði handvaldir? Ég heyri í umræðunni í þingsal hér í dag, undir fundarstjórn forseta, að menn hafi fundið á listanum nokkra óæskilega. Og það er ekki hægt að gera neitt annað en að leggja saman einn plús einn og fá út tvo um það að ráðherrann hefði átt að fara yfir listann og henda þeim út. Eða hvað eru menn annars að segja? Botn á þessa vísu þarf hér í þinginu í dag. Í nýafstöðnu útboði voru tilboð á þriðja hundrað og í frumútboðinu skiptu þau tugþúsundum. Telja þingmennirnir raunverulega að markmið laganna hafi verið að ráðherra færi yfir hvert einasta tilboð og veldi bara inn og út? Auðvitað er það fráleit lagatúlkun og stenst enga skoðun þegar lögin og greinargerð eru lesin saman, þar sem það er alveg skýrt að þegar útboðsfyrirkomulag er viðhaft er hægt að fela Bankasýslunni að fylgja hlutlægum viðmiðum um frágang málsins. Enn er víða vísað í fréttir frá því fyrir páska um að meirihluti fjárfesta í útboðinu hefði selt bréf sín með miklum hagnaði. Þetta var reyndar hrakið af Bankasýslunni og sagt að ekki væri innstæða fyrir öllum þessum fullyrðingum. Innstæða fyrir fullyrðingum var ekki til staðar og þegar bent er á þetta þá koma menn og segja: Ja, það er enn þá vafi um það hvernig þetta var. En það sem stendur upp úr er að það er ekki innstæða fyrir fréttinni vegna þess að upplýsingarnar, sem reynt var að túlka, var verið að misskilja. Eins og ítrekað hefur komið fram er hið rétta að meiri hluti kaupenda hefur haldið hlut sínum eða bætt við sig og fjöldi hluthafa hefur aukist frá útboðsdegi. Ef það væri þannig að svo mikill flótti hefði orðið úr bankanum, að allir ætluðu að innleysa svona mikið þennan skjótfengna hagnað af því að hafa tekið þátt í útboðinu, hvernig stendur þá á því að hluthöfunum fjölgar? Og höfum eitt í huga í þessu sambandi: Hver hefur hagnast mest á því að gengi bréfanna hefur hækkað eftir útboðið? Ég flyt ykkur fréttir: Það er ríkissjóður Íslands sem heldur á 42,5% hlut. Hann hefur hagnast gríðarlega á því að hafa framkvæmt útboðið með þeim hætti að ekki skapaðist markaðsröskun eftir að útboðið hafði verið framkvæmt og bréfin héldu áfram að hækka ofan á þá 100 milljarða sem þau höfðu áður hækkað um síðastliðið ár. Ég get haldið áfram að hrekja hér ýmislegt sem hefur verið í umræðunni en ég verð að láta staðar numið. Ég fagna því að fá tækifæri til að ræða þetta mál hér í þinginu. Ég hvet menn til að halda sig við staðreyndir, gefa þeim stofnunum sem við höfum valið okkur með lögum til að fara yfir þætti eins og þessa tíma og sýni þeim virðingu en lýsi því ekki yfir að þær séu ekki hæfar til þess að framkvæma það verk. Ég óttast ekki þá skoðun þegar að því kemur.
Herra forseti. Hér hvetur hæstv. ráðherra þingheim til að vera ekki að fella einhverja dóma um það fyrir fram hvort eitthvað hafi farið úrskeiðis o.s.frv. en í yfirlýsingu sem formenn stjórnarflokkanna sendu frá sér þann 19. apríl síðastliðinn er því slegið föstu að það hafi verið annmarkar við undirbúning og framkvæmd sölu á eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Og með vísan til þeirra annmarka sem er fullyrt að þarna hafi verið fyrir hendi kemur fram að ríkisstjórnin ætli að leggja það til að heil ríkisstofnun verði lögð niður. Hæstv. forsætisráðherra fylgdi svo þessari yfirlýsingu eftir með viðtölum þar sem hún hengdi þessa annmarka á Bankasýsluna, að þeir væru framkvæmdarlegs eðlis, sagði hún, og að framkvæmdin væri á hendi Bankasýslunnar. Þess vegna vil ég fá að spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvaða annmarkar það nákvæmlega eru sem þarna er verið að vísa til. Og fyrst annmarkarnir liggja hjá Bankasýslunni vil ég líka fá að spyrja: Hvernig og að hvaða leyti nákvæmlega vék Bankasýsla ríkisins frá forskrift ráðherra, frá ákvörðunum og uppleggi ráðherra, við söluna á Íslandsbanka?
Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður hefði nú verið að hlusta á ræðuna mína, sem ég var að ljúka við og stóð í 20 mínútur, hefði hann fengið ágætisyfirsýn yfir þá helstu annmarka sem ég hef staldrað við. Það sem einkum er verið að vísa til í yfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna eru atriði sem lúta að gagnsæi og upplýsingagjöf.
Virðulegur forseti. Ég hlustaði vel á ræðu hæstv. ráðherra. Þar talaði hann sérstaklega um t.d. þetta með söluráðgjafana, hvort menn hafi verið að selja sjálfum sér hlut eða aðilum sér tengdum. Það er væntanlega atriði sem við getum ekki að svo stöddu slegið neinu föstu um hvort hafi verið á ferðinni og hvort það hafi verið óeðlilegt. Þannig talaði a.m.k. hæstv. ráðherra. Um gagnsæi og upplýsingagjöf þá væri auðvitað fróðlegt að heyra kannski betur hvað það nákvæmlega er. Við vitum að það var ákveðinn skortur á gagnsæi eftir söluna en í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er talað um annmarka við undirbúning og framkvæmd. Þá myndi ég gjarnan vilja heyra að hvaða leyti ráðherra telur að Bankasýslan hafi haldið upplýsingum frá þinginu eða almenningi. Í 4. gr. laga um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum segir: „Þegar tilboð í eignarhlut liggja fyrir skal Bankasýsla ríkisins skila ráðherra rökstuddu mati á þeim. Ráðherra tekur ákvörðun um hvort tilboð skuli samþykkt eða þeim hafnað og undirritar samninga fyrir hönd ríkisins um sölu eignarhlutarins.“ Eins og við vitum tók hæstv. fjármálaráðherra þessa ákvörðun sem mælt er fyrir um í lögunum þann 22. mars síðastliðinn. Ég vil fá að spyrja hæstv. ráðherra hér í seinni umferðinni hvernig hann tók afstöðu til þessa rökstudda mats Bankasýslunnar, hve langan tíma hann og hans ráðuneyti tóku sér til að geta tekið upplýsta ákvörðun um gögnin sem lágu fyrir, hvort gengið yrði að tilboðum, og hvaða upplýsinga hæstv. ráðherra aflaði til að geta lagt viðhlítandi grundvöll að ákvörðuninni. Eins vil ég gjarnan fá að heyra til hvaða lagasjónarmiða hæstv. ráðherra leit þegar hann tók ákvörðunina, hvaða lögum og reglum hann taldi sig bundinn af þegar þessi ákvörðun sem kveðið er á um í 4. gr. laga um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum var tekin.
Virðulegur forseti. Ég hef ekki neinu við að bæta varðandi upplýsingagjöfina og gagnsæið. Það kemur reyndar á óvart að fá það á tilfinninguna þegar hv. þingmaður flytur ræðu sína að hann virðist vera mjög ánægður með fyrirkomulagið eins og það er í lögunum. Þó er hér um að ræða þingmann sem hefur hvað mest gagnrýnt þetta allt saman. Það sem við höfum boðað er tvennt: Að ekki verði af frekari sölu eignarhluta í bili fyrr en fyrirkomulagið hefur verið endurskoðað og að við munum leggja þær tillögur fyrir Alþingi þegar að því kemur. Ég held að það sé bara samandregið komið ágætlega fram varðandi undirbúning, aðdraganda og kynningu á þessu máli, bæði fyrir og eftir framkvæmd útboðsins, að við teljum að það hefði mátt takast betur. Varðandi þá ákvörðun sem var tekin að kvöldi útboðsdagsins þá lá það fyrir að vænta mætti þess að eitthvert frávik væri frá síðasta skráða markaðsgengi í svona stóru útboði. Það var rætt í ráðherranefnd, það var rætt í ríkisstjórn og ég vænti þess að það hafi verið rætt í þingnefndunum. Ég held að allir sanngjarnir menn sjái að það var ekki við öðru að búast. Þegar Bankasýslan kemur síðan með tillögu til mín um að fallast á gengið 117 í þessu útboði þá get ég sagt að það var innan þeirra sársaukamarka sem maður hafði séð fyrir sér að geta lifað með við framkvæmd útboðsins. Sömuleiðis leggur Bankasýslan okkur í hendur grófa samsetningu á úthlutun eftir fjárfestategundum, þar sem m.a. kemur fram að erlendir fjárfestar fái 15%, hversu margir hafi sent inn tilboð o.s.frv., og lýsir því yfir að Bankasýslan muni fylgja þeim viðmiðum [[Forseti hringir.]]sem er að finna í lögum og tilmælum fjármálaráðuneytisins auk hefðbundinna viðtekinna venja á hlutabréfamarkaði [[Forseti hringir.]]við endanlega úthlutun. Og það féllst ég á.
Frú forseti. Ég vildi spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í niðurstöður útboðsins. Hann stendur hér í ræðustól og talar um að salan hafi lukkast vel og raunar með miklum ágætum, samhliða því sem forystumenn stjórnarflokkanna hafa lagt fram tilkynningu þess efnis að í beinu framhaldi af þessari sölu verði nú ekki ráðist í frekari sölu á hlutum ríkisins í Íslandsbanka að sinni. Fyrir þau okkar sem vorum hlynnt þessari sölu er þetta mjög alvarleg afleiðing af framkvæmdinni, að afleiðingin sé sú að ríkisstjórnin treystir sér ekki til að halda áfram. Er það ekki stóra svarið um það hvernig til tókst að ríkisstjórnin þarf að hætta við fyrirhugaða og frekari sölu, samhliða því að ríkisstjórnin hefur síðan ákveðið að leggja það til við Alþingi að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður? Helstu afleiðingar þessa útboðs af hálfu ríkisstjórnarinnar eru þessar tvær: Ekki frekari sala, Bankasýslan, lögð niður. Hvernig má það þá vera að hæstv. ráðherra standi hér í ræðustól, að vísu ögn pirraður, og haldi því fram að hér hafi allt lukkast með miklum sóma?
Virðulegur forseti. Ég get nú glatt hv. þingmann, held ég, þegar ég segi við hana að að hún þurfi ekki að óttast vegna þess að ríkisstjórnin hefur boðað að nýtt fyrirkomulag verði tekið upp við frekari sölu á eignarhlutum ríkisins. Þá getur hv. þingmaður tekið ríkan þátt í því að hafa skoðun á útfærslunni og tryggt örugga áframhaldandi sölu á því sem núna er orðinn minni hluti í bankanum og við haldið áfram við það mikilvæga verkefni að koma samkeppnisfyrirtæki í hendur einkaaðila úr ríkiseign og í ríkisrekstri, vegna þess að við höfum annað þarfara við þessa gríðarlega stóru fjárskuldbindingu að gera. Og ef við tökum nú saman höndum, ég og hv. þingmaður, og gerum þetta vel þá bara þarf ekkert að líða mjög langur tími.
Frú forseti. Ég spurði hæstv. ráðherra þessarar spurningar vegna þeirra orða sem fram koma í fréttatilkynningunni, að ekki verði ráðist í frekari sölu á hlutum ríkisins í Íslandsbanka að sinni. Þessi fréttatilkynning er send út í beinu framhaldi og í kjölfar þess hvernig til tókst núna. Eins og ég nefndi þá er sú niðurstaða grafalvarleg og segir allt sem segja þarf um það hvort vel tókst til. Ríkisstjórnin treystir sér ekki til að halda áfram. Ég hefði áhuga á að heyra hvort það sé einhugur um það innan ríkisstjórnarinnar að halda sölunni áfram við þær aðstæður sem nú eru uppi, að Fjármálaeftirlitið og ríkisendurskoðandi eru að rýna þessa þætti máls. Og allt er opið um það, samkvæmt því sem forystumenn ríkisstjórnarinnar segja að rannsóknarnefnd fái að taka málið til skoðunar, verði þörf á því. En ég hefði líka áhuga á að heyra orð hæstv. fjármálaráðherra um það hverjar umræðurnar voru í ráðherranefnd um efnahagsmál í aðdraganda sölunnar, hvort það sé rétt sem hæstv. viðskiptaráðherra hefur lýst, að hún hafi þar haft uppi varnaðarorð. Hún hefur líka lýst því yfir í fjölmiðlum að það sé ekkert í niðurstöðu þessa útboðs sem hafi komið henni á óvart og það er augljóst af orðum hennar að hún telur að ekki hafi vel tekist til. Það eru þessar tvær spurningar; um frekari sölu við þær aðstæður sem nú eru uppi og hvernig umræður voru á milli varaformanns Framsóknarflokksins, forsætisráðherra og fjármálaráðherra í ráðherranefnd um efnahagsmál og þessi meintu varnaðarorð varaformanns flokksins.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er að það kemur á óvart að hlusta á þessi ofboðslegu vonbrigði hv. þingmanns á því að við viljum fara aðra leið. Ég átti ekki von á því að í röðum Viðreisnar yrðu miklir stuðningsmenn þess að halda áfram með Bankasýsluna og halda bara óbreyttu striki, gera þetta eins aftur væntanlega. Ég átti ekki von á að það kæmi úr Viðreisn.
Þetta er útúrsnúningur.
Hver er með útúrsnúning? Þegar verið er að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir að vilja [[Gripið fram í.]]þróa aðrar leiðir þá hlýtur maður að ganga … [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]- Ef ég fengi frið. [[Gripið fram í.]]Þetta er fólkið sem var að segja að ég væri svo pirraður, það stendur hér og veifar og kallar frammí stanslaust.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að ræðumaður í ræðupúlti hefur orðið.
Þegar fólk lýsir miklum vonbrigðum með það að ríkisstjórnin vilji taka fyrirkomulag sölunnar til endurskoðunar þá hlýtur það að vera að gefa í skyn mikla ánægju með núgildandi fyrirkomulag. Ef svo er ekki þá vil ég heyra meira um það. En þetta slær mann dálítið einkennilega. Ég verð bara að segja alveg eins og er að ég held að það sé hægt að gera þetta betur. En ég held að það sé hægt að breyta fyrirkomulaginu og auka gagnsæi og upplýsingagjöf, sem er það helsta sem við erum að tala um. Umræður í ráðherranefnd eru ekki opinberar en ég get sagt að allir ráðherrar sem sitja í ráðherranefndinni tóku þátt þar. Ég vek athygli á því að það er Bankasýslan sjálf, sem í sínum skjölum sem hún leggur fyrir þingið eða sem eru grunnurinn að gögnunum sem komu fyrir þingið og voru í ráðherranefndinni, það er Bankasýslan sjálf sem er að vekja athygli á kostum og göllum þeirra ólíku leiða sem við stöndum frammi fyrir sem valkostum. Við ræddum öll þessa kosti og galla og meðal þess sem kom út úr vinnunni í ráðherranefndinni var það að þegar ég legg síðan fram skýrslu til þingsins um framhald sölunnar og fellst á tillögu Bankasýslunnar þá hef ég ákveðið að lyfta sérstaklega kaflanum þar sem fjallað er um að þegar frekari skref verða tekin þá ætlum við að draga lærdóm af þeirri sölu sem hér fór fram og við munum í framhaldinu leggja áherslu á almennt útboð og þátttöku almennings, dálítið ólíkt því uppleggi sem Bankasýslan lét okkur í té en þar var sú leið í raun og veru slegin út af borðinu. Og þetta skiptir allt saman máli. Þetta sem hv. þingmaður var að tína til úr yfirlýsingunni okkar vegna þess [[Forseti hringir.]]að án þess að við gripum inn í og kæmum með þessa yfirlýsingu þá [[Forseti hringir.]]stendur áfram opin söluheimild fyrir Bankasýsluna, t.d. til að miðla bréfum á markaði [[Forseti hringir.]]og við erum að lýsa yfir að við ætlum að hinkra með það.
Forseti minnir hæstv. ráðherra á tímamörk.
Það var kallað svo mikið fram í.
Það var veittur rúmur tími fram yfir.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir skýrslu sína. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hver hann telji að beri ábyrgð á 3. gr. laga um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Hver ber ábyrgð á því að farið sé eftir meginreglum við sölumeðferð, að lögð sé rík áhersla á þessar meginreglur? Er það ekki fjármálaráðherra? Eða er það Bankasýslan? Ég tel að það sé fjármálaráðherra og Bankasýslan reyndar líka. Ég get vísað til 2. gr. um það að ráðherra skuli undirbúa greinargerð um ráðgerða sölumeðferð. Í 5. gr. um skýrslugjöf segir að ráðherra skuli leggja fyrir Alþingi skýrslu um sölumeðferð. Spurningin er þessi: Er það ekki rétt skilið að fjármálaráðherra ber ábyrgð á því að meginreglur laga við sölumeðferð á eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum sé fylgt? Ég hef mína skoðun á því að þessi ákvæði hafi verið brotin. Ég er ekki dómstóll, ég er ekki dómari. Þetta er mín skoðun og ég er að reyna að færa rök fyrir þeirri skoðun. Ég tel grundvallaratriði að sett sé á laggirnar óháð rannsóknarnefnd og ég get fært rök fyrir því. Mig langar líka að spyrja ráðherrann um ákveðin atriði, ákveðnar meginreglur við sölumeðferðina, t.d. varðandi hagkvæmnina. Það segir í lögunum að með hagkvæmni sé átt við að leitað sé hæsta verðs eða markaðsverðs fyrir eignarhlutinn. Hvernig getur það verið hagkvæmni þegar veittur er afsláttur í umframeftirspurn? Nú fengu lífeyrissjóðirnir ekki að kaupa eins mikið og þeir vildu. Önnur spurning lýtur að skilyrðunum: Hvaða skilyrði voru sett tilboðsgjöfum, eins og kemur fram í 3. gr.? Ég er hérna með listann yfir 207 sem fengu að kaupa. Lægsta tilboðið er 1.100 þús., 1.124 þús. kr. [[Forseti hringir.]]Almenningur fékk að kaupa fyrir milljón. [[Forseti hringir.]]Og þetta fengu fagfjárfestar [[Forseti hringir.]]að kaupa og þeir geta bara metið áhættuna. [[Forseti hringir.]]Spurningin er þessi: Hvaða skilyrði voru sett tilboðsgjöfunum?
Virðulegi forseti. Það er augljóst að ráðherra ber ábyrgð á framkvæmd laganna og Bankasýslan ber auðvitað líka ábyrgð á því faglega starfi sem þar á að fara fram og því að hlíta lögum um sitt hlutverk. Það sem ég held að hv. þingmaður sé að velta fyrir sér er ekki bara þetta heldur það hvernig ráðherra geti risið undir þessari ábyrgð. Það held ég að sé lykilspurningin hér ef menn vilja ræða þetta af einhverri yfirvegun. Það tel ég að ráðherrann geri með því að gefa skýr fyrirmæli, með því að gefa fyrirmæli sem eru í samræmi við lögin, með því að hlusta eftir þeim umsagnaraðilum sem eru skrifaðir út í umsagnarferlinu, með því að vanda allan undirbúning og aðdraganda, t.d. með því að ræða málið í ráðherranefnd og hafa samráð í ríkisstjórn, og segja síðan við Bankasýsluna: Það er nákvæmlega svona sem við viljum að þetta sé gert. Bankasýslunni þarf síðan að veita aðhald með því að skipa henni stjórn og stjórnin ber líka sína ábyrgð á því að ráða forstjórann og sjá til þess að þar fari hlutir fram lögum samkvæmt. Svona rísum við undir ábyrgðinni með ákveðnum hætti. En ef hv. þingmaður er að gefa það í skyn að ef einhvers staðar í þessari ábyrgðarkeðju einhver brýtur lög með opin augun lögin, hvort það hljóti þá ekki að vera ráðherraábyrgðarmál, þá finnst mér hann vera kominn út í skurð. [[Gripið fram í.]]- Nei. En þetta er aðalatriði málsins. Svo geta menn rætt um pólitíska ábyrgð líka. Pólitíska ábyrgðin í mínum huga hér snýst aðallega um þá stefnumörkun að losa um eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Það er stefna sem ég vil tala fyrir og vil áfram berjast fyrir og er bara stoltur af því. Ég tel að við höfum verið að gera vel og ég tel að íslenskur almenningur, með stórbættri stöðu ríkissjóðs, hafi nú þegar notið verulega góðs af því sem gerst hefur frá því að við tókum yfir án endurgjalds þennan stóra eignarhlut í Íslandsbanka.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir andsvar sitt en hann svaraði bara fyrri hluta spurninganna sem ég vissi svarið við í upphafi. Það er mjög gott að spyrja þannig spurninga. Hann svaraði hins vegar ekki spurningunni um meginregluna um hagkvæmni, um að leita eigi hæsta verðs. Það var selt í umframeftirspurn með afslætti. Það er ekki að leita hæsta verðs. Ég ítreka spurningu mína aftur um skilyrðin: Hvaða skilyrði voru sett? Var virkilega ekkert lágmarksverð sett? Gat einstaklingur keypt fyrir 1.124.954 kr.? Það var fagfjárfestir sem keypti fyrir þessa upphæð. Almenningur keypti fyrir rúmu hálfu ári síðan fyrir 1 milljón. Það er verið að auka um 125.000 kall og um er að ræða fagfjárfesti. Hann hefði getað metið áhættu á markaði. Fagfjárfestar eru ekki merkilegri en það. Var virkilega enginn botn settur á skilyrðin? Ég hef haldið að þetta væri í milljörðum, að tilboðin þyrftu að vera upp á hundruð milljóna í svona stórum viðskiptum. Annað sem langar að spyrja um er varðandi jafnræðið og sanngirnina sem átti að eiga sér stað. Voru virkilega ekki sett nein skilyrði sem lutu að sanngirni og jafnræði? Almenningur er að spyrja sig að því, það er í umræðunni núna, í hverja var hringt. Jú, það var hringt í þau nöfn sem eru á þessum lista sem ég held á en aðra ekki. Ég er því miður ekki fagfjárfestir. Ef ég væri fagfjárfestir færi ég í viðurkenningarmál gegn fjármálaráðherra, viðurkenningu á því að þetta ákvæði hafi verið brotið. Ég hefði lögvarða hagsmuni af því. Ég hef því miður ekki lögvarða hagsmuni af því. En spurningin er þessi: Hvaða skilyrði voru sett? Það voru engin skilyrði sett. Þetta er algjört húmbúkk, algjört. Það er verið að vísa hérna í hæfa fjárfesta, fagfjárfesta, guð má vita hvað, og það voru engin skilyrði sett um jafnræði eða sanngirni, engin skilyrði sett um lágmarksfjárhæð sem þessir blessuðu fagfjárfestar áttu að geta boðið, heldur réðu söluráðgjafarnir þessu algerlega sjálfir. Þeir hringdu í vini sína og kunningja og enga aðra, hringdu í þá sem þeir vildu eiga viðskipti við í framtíðinni. [[Forseti hringir.]]Það var öll sanngirnin og jafnræðið í því. En hver voru skilyrðin?
Virðulegi forseti. Þegar talað er um hagkvæmni í lögunum þá er vissulega verið að vísa til þess að reyna að hámarka virði eignarhlutarins. En það er líka bundið í lög að okkur beri að ná mörgum öðrum markmiðum, t.d. að tryggja samkeppni á markaði, eftirmarkaði. Ég vil leyfa mér að vekja athygli hv. þingmanns á umsögn Samkeppniseftirlitsins frá því fyrir um ári síðan í aðdraganda almenna útboðsins þar sem verulegum áhyggjum var lýst af því að bankinn myndi á endanum eingöngu rata til lífeyrissjóðanna. Verulegum áhyggjum var lýst af því vegna þess að lífeyrissjóðirnir væru nú þegar oðrnir stórir hluthafar í fjármálakerfinu og væru mjög stórir í öllum fyrirtækjum á samkeppnismarkaði á Íslandi og það færi ekki vel á því að lífeyrissjóðirnir einir myndu eignast bankana. Þetta segi ég vegna þess að hv. þingmaður talaði um það hér að lífeyrissjóðirnir hefðu ekki fengið allt það sem þeir vildu. Ég held að það hafi bara verið ágætt að þeir hafi ekki fengið allt sem þeir vildu. Ég held að aðalatriðið hafi verið það að við værum að ná þessum meginmarkmiðum um dreift eignarhald, fjölbreytni í eigendahópnum. Það er með hliðsjón af því sem Bankasýslan á endanum leggur til útboðsgengið þannig að ná megi þessum ólíku markmiðum, þar með talið hagkvæmninni. En hagkvæmnin og verðið er að mínu mati gott. Hv. þingmaður orðar það afslátt. Ég myndi segja að það sé í raun og veru ekki veittur neinn afsláttur. Markaðurinn er á þessum degi spurður: Hvað fáum við fyrir þetta magn af bréfum? Og svarið var rúmir 50 milljarðar. Markaðurinn svaraði því þennan dag hvað þetta magn af bréfum myndi seljast á ef þú ætlaðir að ná þessum markmiðum sem lagt var upp með. Hefði verið hægt að selja hlutinn fyrir hærra verð? [[Gripið fram í.]]Ég get alveg trúað því að það hefði verið hægt að selja þennan hlut á eitthvað hærra verði. Ég get alveg trúað því, sérstaklega ef við hefðum afhent allan hlutinn einum aðila. En við ákváðum að gera það ekki. Ég heyrði engan leggja það til reyndar, aldrei.
Forseti. Hér er spurning um lagalega ábyrgð. Ráðherra hefur ítrekað sagt að hann hafi ekki átt að leggja mat á hvert og eitt tilboð, að hann eigi ekki að handvelja kaupendur. Hér er eitt rétt og annað rangt eins og gengur og gerist í málflutningi ráðherra, að fela rangfærslur innan um önnur sjálfsögð sannindi. Auðvitað á ráðherra ekki að handvelja kaupendur á pólitískum forsendum en á sama tíma á ráðherra samt að leggja mat á þau tilboð sem eru lögð á borðið fyrir framan hann á faglegum nótum, eins og nánar er tiltekið í greinargerð laga um sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, með leyfi forseta: „Sala hluta með útboði eða skráning bréfa í kauphöll er ferli sem er frábrugðið hefðbundinni tilboðssölu.“ - Og við erum í tilboðssölu. - „Sem dæmi er ekki um mat á einstaka tilboðum eða eiginlegar samningaviðræður við einstaka kaupendur að ræða þegar almennt útboð eða skráning bréfa fer fram.“ Einnig stendur í greinargerðinni: „Nauðsynlegt er að við mat á tilboðum og ákvörðun um töku tilboða hafi þessir aðilar“ - og þá er verið að tala um ráðherra og Bankasýslu - „að leiðarljósi þær forsendur og þau skilyrði sem lögð voru til grundvallar við sölumeðferð …“ Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann skilur þennan hluta greinargerðarinnar. Hvernig er hægt að túlka þennan texta á annan hátt en að það sé á ábyrgð ráðherra að leggja mat á einstaka tilboð í hefðbundninni tilboðssölu, þá ekki pólitískt mat heldur faglegt mat með tilliti til þeirra skilyrða sem ráðherra sjálfur setti Bankasýslunni í greinargerð sinni? Eða voru einu forsendurnar og skilyrðin sem voru sett kannski bara um söluverð og magn eða, eins og ráðherra sagði í andsvari áðan, að það hafi verið ákveðið að láta lífeyrissjóðanna ekki fá allt það sem þeir báðu um? Samt stendur í greinargerð fjármálaráðuneytisins að verið sé að selja stærri hlut og þess vegna sé tilboðsleiðin valin.
Virðulegi forseti. Það er dálítið síðan ég sótti tíma í lögskýringum en það er ekki alveg búið að fyrnast og fenna yfir það allt saman. Ég heyri að hv. þingmaður virðist vera búinn að sökkva sér í lögskýringar mjög duglega, en ég verð að segja alveg eins og er að hann misskilur í grundvallaratriðum þann texta sem hann les hér upp þegar hann segir: Við erum stödd í tilboðssölu sem fjallað er um í lögunum. Þetta er bara rangt. Þetta er misskilningur. Ég ætla ekki að fara að rekja það í löngu máli hér, en í vikunni gaf lögfræðingur Bankasýslunnar út álit um þetta atriði og þar er þetta nokkuð skynsamlega rakið að mínu áliti. Það er einmitt þegar menn fara í almennt útboð eða framkvæma útboð sem líkist því sem er ekki ástæða til að fara ofan í hvert og eitt tilboð og skoða skilyrði þeirra. Hérna verður að hafa í huga að við erum í raun og veru með ákveðnum hætti í lagalegum skilningi í öfugri tilboðsgerð - já, hv. þingmaður getur hlegið, lögspekingurinn - vegna þess að ríkið er búið að segja hver skilyrðin eru. Þú verður að vera hæfur fjárfestir, þetta er verðið og, eins og segir einhvers staðar á enskunni, „take it or leave it.“ Ef þú á hinn bóginn uppfyllir skilyrðin þá fá allir að taka þátt. Það þarf bara hlutlæg skilyrði. Ef þú uppfyllir hlutlægu skilyrðin og ert tilbúinn til að greiða uppsetta verðið þá munum við selja þér og við munum ekki hlusta á nein tilboð. Það þarf ekki að fara yfir einhver tilboð. Þú þarft bara að uppfylla skilyrðin. Um það snýst þetta mál. Að öðru leyti misskilur hv. þingmaður bara því miður lagatextann.
Forseti. Ég misskil ekki neitt. Þetta er svo einfaldur texti sem við erum að glíma við. Í seinna andsvarinu langar mig að spyrja aðeins um pólitíska ábyrgð. Það hefur komið fram í umsögnum sérfræðinga sem mættu fyrir fjárlaganefnd og í umsögn Bankasýslunnar fyrir fjárlaganefnd að í frumútboði, svona IPO, séu almennar væntingar bæði kaupenda og seljenda að verð á þeim hlutabréfum sem eru í boði í frumútboði séu um 5%, bæði kaupendur og seljendur yrðu ánægðir ef það markmið myndi nást, 5% hækkun á hlutabréfum. Við erum að glíma við 60% hækkun á hlutabréfum. Þetta segir hæstv. ráðherra að sé alveg æðislegt af því að afgangurinn af bankanum sé núna miklu verðmætari. Já, hann er miklu verðmætari af því að það var svo mikið vanmat, vanmat á verðinu, þannig að 35% af bankanum var seldur á undirverði sem kostar okkur 30 milljarða kr. Það er pólitísk ábyrgð ráðherra að hafa gert það. 30 milljarða tap. Afgangurinn er að sjálfsögðu á réttu verði núna samkvæmt markaðnum. Ekkert að því. En það er ekki hægt að tala um að það sé hækkun af því að það var vanmat. Að hvaða leyti finnst ráðherra það vera boðleg meðferð á ríkiseign?
Virðulegur forseti. Skráð bréf eru verðmætari en óskráð bréf svona að meginreglu til. Og þetta með að segja að bréf eigi að hækka um 5%, að það sé skrifað í fræðibækur, er auðvitað bara bull, algert bull. Það sem við gerðum á sínum tíma var að fá hæfa ráðgjafa til liðs við Bankasýsluna. Við leituðum upplýsinga af innlenda markaðnum og í útlöndum og það gekk satt best að segja bara töluvert mikið betur en maður hélt fyrir fram, sérstaklega varðandi erlendu eftirspurnina. Við höfum ávallt lagt mat á það hvernig bankinn er verðlagður í samanburði við sambærilega banka í öðrum löndum. Hérna erum við enn að tala um fyrri söluna. Ég er reyndar mættur hingað í dag til að tala um síðari söluna, en gott og vel, hv. þingmaður er mjög reiður yfir almenna útboðinu frá því í fyrra og fullyrðir að við höfum bara með opin augun selt fólki bankana á allt of lágu verði. Mér finnst þetta ekki standast nokkra skoðun. Það er nú bara mín skoðun. Ég bendi á að frá því að við skráðum bankann þar til árið var liðið hafði hann hækkað eiginlega bara nákvæmlega jafn mikið frá fyrsta viðskiptadegi til loka árs og Arion banki, eins og kemur fram í gögnum sem voru lögð fyrir þingið. Ekki hækkaði Síldarvinnslan um þessi 5%, sem hv. þingmaður hefur komist að að sé rétt hækkun eftir skráningu. Hvað gerðist í tilfelli Síldarvinnslunnar að mati hv. þingmanns? Af hverju hækkaði ekki Síldarvinnslan bara um 5% sem var búið að skrifa einhvers staðar að félög eigi að hækka um eftir að hafa verið skráð? Æ, vitið þið, ég held að það sé eiginlega ekkert hægt að segja meira um þessa vitleysu.
Virðulegi forseti. Já, við skulum fara faglega yfir þetta mál. Það hefur ýmislegt gengið á hér í þingsal frá því Íslandsbankasalan var rædd á vegum fjármálaráðherra, m.a. í þessari pontu fyrir mánuði síðan. Þegar fjárlaganefnd hitti Bankasýsluna stuttu eftir söluna áttu forsvarsmenn stofnunarinnar ekki erfitt með að tjá sig um málið. Formaður og forstjóri töldu ekkert athugavert við söluna, framkvæmd né upplýsingaflæði. Að morgni útboðs talaði fjármálaráðherra um að salan hefði gengið ótrúlega vel. Hann taldi að lífeyrissjóðir hefðu verið í meiri hluta í kaupendahópi, burt séð frá því sem hæstv. ráðherra var að segja rétt í þessu, hann hefði verið ánægður með að þeir hefðu verið skertir. Nú stöndum við frammi fyrir því að Bankasýslan treystir sér ekki til að tjá sig við fjárlaganefnd áður en minnisblað, sem átti að vera tilbúið fyrir helgi, er tilbúið. Sömu einstaklingar og mættu og sögðu með mjög svo óheftum hætti frá því hversu stórkostleg salan var í sjónvarpsviðtali við Morgunblaðið fyrir ekki svo löngu síðan. Í umræðum um söluna í þinginu þann 30. mars sagði hæstv. fjármálaráðherra að salan hefði gengið, og ég vitna beint, með leyfi forseta, „vel á alla mælikvarða“. Hann bætti við: „Af öllu þessu má sjá að það er óneitanlega full ástæða til að hrósa Bankasýslu ríkisins fyrir góða niðurstöðu.“ Þetta er sami maður, virðulegi forseti, og var að leggja til að Bankasýslan yrði lögð niður. Auðvitað veltir maður því fyrir sér hvað sé eiginlega í gangi. Vissi hæstv. fjármálaráðherra ekkert á þessum tímapunkti? Hafði hann ekki hugmynd um hvernig ferlið fór fram? Vissi hann að þetta gekk ekki nógu vel en sagði ekki satt eða er þetta útspil núna að leggja niður Bankasýsluna bara til að þyrla upp ryki? Þetta er ekki traustvekjandi. Við ræddum um mánuði síðar um litlu fjárfestana sem fengu að kaupa. Ég spurði hæstv. ráðherra út í þessa aðila þann 20. mars síðastliðinn og fékk eftirfarandi svar, með leyfi forseta: „Það má þess vegna að spyrja sig hvort ástæða hefði verið að setja slíkt lágmark á þátttöku að þessu sinni vegna þess að þá hefðum við sagt við hina almennu fjárfesta, innlenda eða erlenda sem vildu fjárfesta fyrir einhverja slíkar fjárhæðir í bæði skiptin: Þið eruð óæskilegir. Ég veit ekki hvort tilefni var til þess að gera það.“ Málið er, virðulegi forseti, að það er nefnilega býsna margt sem bendir til þess að tilefni hafi verið til þess, eins og t.d. lög um sölu ríkisins á eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum þar sem talað er um að ekki megi víkja frá opnu söluferli nema rík ástæða sé til. Þær ástæður sem gefnar voru upp í minnisblaði frá Bankasýslunni til hæstv. fjármálaráðherra 20. janúar 2022 og fjárlaganefnd fékk einmitt að sjá eru að tilboðsferli sé besta leiðin til að hámarka verð og koma í veg fyrir kvikar hreyfingar á fjármálamarkaði. Litlir fjárfestar sem selja sig út, virðulegi forseti, og skuldsetja sig að fullu fyrir svona fjárfestingu eru mjög kvikir. Hvaðan komu þessar hugmyndir allra að um stóra langtímafjárfesta væri að ræða? Erum við öll að misskilja? Er hæstv. fjármálaráðherra sá eini sem skilur hvað er í gangi? Málið er, virðulegi forseti, að bæði kallar fyrrgreind undanþága frá opnu ferli í lögunum á langtímafjárfesta og eins er gegnumgangandi í minnisblaði Bankasýslunnar til hæstv. fjármálaráðherra um söluna orðalag á þann veg að um stóra langtímafjárfesta sé að ræða. Kíkjum aðeins á þetta minnisblað frá 20. janúar síðastliðnum, förum yfir staðreyndir málsins. Byrjum á kafla þar sem er talað um að loka útboðinu fyrir hæfum fjárfestum þar sem segir, með leyfi: „Þátttaka lífeyrissjóða og verðbréfasjóða í slíku útboði mun þó alltaf tryggja aðkomu almennings með óbeinum hætti.“ Því næst er ýjað að því að fáir aðilar verði aðalatriði þegar sagt er að stofnunin telji að ekki sé verið að víkja til hliðar meginreglum um dreift eignarhald, „m.a. vegna takmarkana á beinni þátttöku almennings í sölu sem fer fram með tilboðsfyrirkomulagi, þar sem eignarhald á Íslandsbanka er þegar dreifðara en í öllum öðrum skráðum félögum á Íslandi. Því til viðbótar verður að horfa til þess að almennir fjárfestar geta þegar keypt hluti í bankanum á markaði“ - einmitt, það er nefnilega mjög auðvelt að kaupa litla hluti á eftirmarkaði. Til þess þarf ekki að bjóða afslátt í lokuðu útboði. Í kafla um áhuga og bolmagn fjárfesta kemur fram: „Ef fyrst er vikið að innlendum fjárfestum, þá telur Bankasýsla ríkisins að eftirlitsskyldir aðilar eins og lífeyrisssjóðir, sjóðir rekstrarfélaga og tryggingarfélög hafi bolmagn og áhuga. Þá telur stofnunin að sama gildi um einstaklinga, sem teljast til hæfra fjárfesta, en þeir þurftu að sæta skerðingu í frumútboðinu m.a. vegna mikillar umframeftirspurnar og áherslu á dreift eignarhald á bankanum …“ Reyndar stenst þetta ekki skoðun út frá jafnræði. Það var engin sérstök ástæða fyrir að hleypa þeim að út frá jafnræði en þetta er að sama skapi eini staðurinn í minnisblaðinu þar sem er talað um þessa einstaklinga. Næst kemur, með leyfi forseta: „Bankasýsla ríkisins telur að lífeyrissjóðir muni sýna útboðinu verulegan áhuga. Þannig er ekki ólíklegt að stærstu sjóðirnir muni vilja auka við hlut sinn í samræmi við hámarkshlut …“ Og höldum áfram: „Bankasýsla ríkisins telur að lífeyrissjóðir muni sýna útboðinu verulegan áhuga. Þannig er ekki ólíklegt að stærstu sjóðirnir muni vilja auka við hlut sinn í samræmi við hámarkshlut […] Þá er líklegt að margir þeirra, ásamt tryggingarfélögum, vilji ná vísitöluvægi á hlutum í Íslandsbanka eftir frekari sölu.“ Og hvað með erlendu fjárfestana sem höfðu þótt svo mikilvægir? „Ef næst er vikið að erlendum fjárfestum, þá eru margir þættir sem benda til þess að þeir muni sýna frekari sölu áhuga. Þannig var töluverð þátttaka á meðal erlendra fjárfesta í frumútboðinu í júní sl. Þrátt fyrir það að einhverjir erlendir sjóðir hafi minnkað við stöðu sína í bréfum í bankanum frá frumútboðinu, hefur hlutdeild erlenda langtímafjárfesta (e. long only investors) haldist nokkuð stöðugt.“ Já, ekki mátti skilja af þessu að markmiðið væri að selja sömu erlendu fjárfestunum og seldu sig síðast út, sem síðan reyndist raunin. Aðilar sem tóku snúning í síðasta útboði og eru nú að senda skilaboð til alheimsins um að þetta sé eðlilegt verklag við sölu á ríkiseign á Íslandi. Í niðurstöðukafla þessa minnisblaðs er rætt um mikilvæga undanþágu frá opnu útboði. Hvaða sérstöku aðstæður kalla á þetta sérstaka fyrirkomulag? Hvers vegna er farið á svig við grunnreglu laganna? Hvað segir um þessar ástæður á bak við undanþágunnar? Með leyfi forseta: „Af framangreindu má sjá að vilji löggjafans var sá að gera mætti undantekningar, m.a. ef um sölu á minni eignarhlutum ríkisins væri að ræða eða aðrar sérstakar aðstæður kalli á slíkt. Ljóst er að með tilboðsfyrirkomulagi er yfirleitt seldur minni eignarhlutur en við almennt útboð eða beinni sölu ásamt því að sú áhætta sem felst í virkum og kvikum markaði með hlutabréf í Íslandsbanka mætti telja sem „sérstakar aðstæður“.“ Það er ekki hægt að skilja þessa áhættu sem hér er talað um það öðruvísi en um sé að ræða sölu til stórs stofnanafjárfestis sem heldur á bréfunum til lengri tíma. Það er ekki gott fyrir kvikan markað að litlir aðilar komi inn og taki snúning á bréfunum ef það er verið að skuldsetja sig fyrir sölu síðar meir. Þessi undanþága fauk út um gluggann þegar litlu fjárfestum var hleypt að af ástæðulausu. Hæstv. ráðherra talaði áðan sérstaklega um mikilvægi þess að skapa ekki markaðsröskun en finnst síðan ekkert athugavert við það þegar liggur fyrir að fjölda aðila var boðið að skuldsetja sig fyrir litlum hlut í þessu útboði. Að lokum segir í minnisblaðinu, með leyfi forseta: „Það er þó ljóst að slíkt fyrirkomulag er ekki að fullu í anda meginregla laga nr. 155/2012 um opið söluferli og gagnsæi. Þannig njóta ákveðnar fjárfestar betri réttinda en aðrir ásamt því að almenningur getur ekki tekið beinan þátt og þar með ekki tryggt fullt jafnræði bjóðenda. Aftur á móti er um að ræða hefðbundna venju á alþjóðlegum verðbréfamörkuðum sem talin er ákjósanlegasta aðferðin …“ Já, og hver er venjan á alþjóðlegum verðbréfamörkuðum? Hvað sagði forstjóri Bankasýslunnar í viðtali við Morgunblaðið um þessar hefðbundnu venju? Fáir stórir aðilar, langtímafjárfestar. Virðulegi forseti. Ég ætla að staldra áfram við þessa kviku fjárfesta sem virðast vera hliðarmál í útboði sem gekk vel af því að hæstv. fjármálaráðherra fékk 50 milljarða fyrir. Það er ekki góð hugmynd að hleypa að skammtímafjárfestum sem selja sig út ef áhyggjurnar eru af þessum kviku hreyfingum. 30 aðilar hafa minnkað við sig. Förum aðeins yfir þessa yfirlýsingu frá Bankasýslunni sem hæstv. fjármálaráðherra er svo tíðrætt um að taki af allan vafa um að einhverjir hafi selt sig út. Það er ekki rétt. Það eru 60 manns sem finnast ekki á hluthafalistanum, margir hverjir sem fjármögnuðu - það stendur í þessari yfirlýsingu - kaup sín í bankanum með lántöku sem er mjög dýr fyrir lánveitendur í bönkum. Þetta á hæstv. fjármálaráðherra að vita. Þetta er nær undantekningarlaust gert til að taka snúning. Þegar fjármálaráðherra sagði fyrir mánuði síðan að hann gæti ekki séð að vandi væri á höndum, hann sæi ekki tilefni til þess að segja við þessa litlu fjárfesta: Þið eruð óæskilegir, þá virðist um ákveðinn misskilning að ræða eða eftiráskýringu. Það var nefnilega tilefni til. Þetta er ekki í samræmi við undanþáguna sem var veitt frá þessu opna ferli. Það er nefnilega margt sem bendir til þess að þessi liður feli einmitt í sér að það hafi ekki verið farið eftir lögum. Þetta vindur víða upp á sig, virðulegi forseti, til að mynda varðandi jafnræði eða getu til að hafa jafnræði í þessu útboði. Þegar ríkið selur einstaklinga hlut fyrir 1,1 millj. kr. hlýtur ráðherra að spyrja sig: Er verið að fara að lögum? Hvernig er hægt að tryggja að allir hæfir fjárfestar hafi aðgang að kaupum fyrir svona upphæðir? Hér er um að ræða vanrækslu ef þessi spurning kom ekki upp hjá ráðherra. Annað mál hefði verið um að ræða ef við hefðum séð stóra fjárfesta með bolmagn, þekkingu, langtímagetu til að standa með bankanum. Undanþágan á lögunum byggðu á því. Það hefði verið lítið mál að sjá öll þessi tilboð ef það hefði verið farin hefðbundin tilboðsleið, sem er ítrekað vitnað til í umræddu minnisblaði. Þá er hægt að samþykkja hvert tilboð. Rauða flaggið hefði einmitt átt að vera uppi þegar Bankasýslan, sem hún gerði, kemur með lista þar sem hún segir að 200 manns séu að kaupa í útboðinu. Þetta er ekki rautt flagg hjá ráðherra. Hann veltir því ekki fyrir sér: Af hverju erum við að veita undanþágu frá lögum fyrir 200 manns? Hæstv. ráðherra talar um skýr fyrirmæli. Hver voru eiginlega skýru fyrirmælin um að þetta væri í samræmi við lögin? Þarna er pottur brotinn. Þarna eru skilyrðin sem átti að uppfylla. Ég verð að fá að leiðrétta það sem kom fram hérna áðan, að tilboðsfyrirkomulag sé „take it or leave it“, það er ekki þannig. Þetta er lokað útboð, þeir aðilar sem eru að selja í svona útboði geta gert upp á milli ef rík ástæða er til. Hvað hefði hæstv. ráðherra gert ef 1.000 manns hefðu mætt á þennan lista? Hefði hann bara tekið öll tilboðin? Þetta er bara ekki rétt og það verður að leiðrétta það í þessum sal og þetta á hæstv. fjármálaráðherra að vita eða a.m.k. fá ráðgjöf um. Varðandi skerðingar og þess háttar sem hefur verið rætt hér þá liggur t.d. ekkert fyrir hvernig þessar skerðingar áttu sér stað, m.a. vegna þess að Bankasýslan hefur ekki skilað neinum gögnum um þetta mál. Það eina sem við vitum er að m.a. voru lífeyrissjóður skertir meira en einkafjárfestar þrátt fyrir að þeir hafi átt að fá forgang sem langtímafjárfestar miðað við bréf frá fjármálaráðherra þann 18. mars. Þar segir að horft verði til þess, við útfærslu og úthlutun í kjölfar tilboðsfyrirkomulags og ef nægjanleg umframeftirspurn verður í slíkum útboðum, að fjárfestar sem horfi til lengri tíma fjárfestinga verði fyrir minni skerðingu en skammtímafjárfestar. Við vitum í rauninni ekki hvort þetta hafi verið málið. Við vitum bara hér að áðan var hæstv. ráðherra segja að sér hefði fundist allt í lagi að langtímalífeyrissjóðir yrðu skertir meira en aðrir. Þetta er samt ekki það sem kom fram í tilkynningu orðrétt frá hæstv. ráðherra. Svo virðist hæstv. ráðherra líka vera ánægður með það til að mynda að Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins sé að kaupa núna á hærra gengi um 30 milljónir hluta eftir að þessum dreifðu mörgu litlu aðilum var hleypt að. Þetta stenst auðvitað enga skoðun, að halda aftur af kaupum lífeyrissjóða sem eru að fjárfesta fyrir almenningssparnað til þess eins að hleypa þeim svo að nokkrum dögum seinna og einhverjir tugir einstaklinga geta komið og tekið snúning. Lög um sölumeðferð ríkisins á eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum voru sett af ástæðu, virðulegi forseti. Það að fjármálaráðherra skjóti sér undan lagabókstafnum vegna þess að hann fékk 50 milljarða kr. í kassann - það segir sig sjálft að hann áttar sig ekki á vandamálinu. Af þessari yfirferð virðist einfaldlega ljóst að fjármálaráðherra virðist fyrst og fremst hafa fundist skipta mestu máli hvað hann fékk, 50 milljarða, ekki hver eignaðist hluti eða hver hagnaðist á útboðinu og finnst ekkert við þetta athugavert. Fyrir mér er það risastórt vandamál.
Virðulegur forseti. Mér finnst ósanngjarnt hjá hv. þingmanni að koma hingað og tala um að Bankasýslan vilji ekki svara þinginu þegar hv. þingmaður veit mjög vel að Bankasýslan mun skila löngu skriflegu svari á morgun og vera á fundi fjárlaganefndar á miðvikudaginn, bara þannig að það hafi komið fram. Og já, ég tel enn að þetta útboð hafi tekist vel á alla helstu mælikvarða; verð, dreifingu, fjölbreytni í eigendahópnum en það eru annmarkar sem ég fór yfir í máli mínu áðan sem eru til skoðunar og við þurfum að fá botn í. Ég ætla að frábiðja mér fullyrðingu um að ég hafi ekki vitað neitt hvað var að gerast o.s.frv. Ég spyr hins vegar hv. þingmann: Vill hv. þingmaður halda í Bankasýsluna? Telur hún það æskilegt fyrirkomulag fyrir framtíðarsölu? Lagði hv. þingmaður til lágmarksverð í þinglegu meðferðinni? Skrifaði hv. þingmaður ekki undir nefndarálit? Fékk hv. þingmaður ekki kynningu á þessu? Lagði hv. þingmaður ekki til einhvers staðar í ferlinu að þessum atriðum sem henni finnst vera svo mikið grundvallaratriði yrði fylgt? Ég ætla að lýsa mig ósammála því sem hv. þingmaður segir, að það sé lögbrot að setja ekki lágmarksþátttöku.
Ég sagði það ekki.
Það er ekki annað hægt að skilja á hv. þingmanni [[Gripið fram í.]] [[Gripið fram í.]]- get ég fengið frið til að flytja ræðu mína? Get ég fengið frið? [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]] [[Gripið fram í.]]Hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]sagði í ræðustól rétt áðan að það væri skilyrði fyrir því að fara einhverja aðra leið en þá að fara í almennt útboð að eingöngu stærri fjárfestar fengju að komast að. Þar með er hv. þingmaður að segja að lagaskilyrði hafi ekki verið uppfyllt að framkvæma útboð með þessum hætti þegar smærri fjárfestum er hleypt að og hér er sérstaklega rakið að þeir séu óæskilegir vegna þess að þeir séu kvikir, en raungerðist hættan af kvikum fjárfestum í þessu útboði? Ég ætla að biðja hv. þingmann að svara því hvort hættan hafi raungerst. Hver var hættan? Var ekki hættan sú að bréfin myndu lækka ef kviku fjárfestarnir myndu allir rjúka til og selja sig út? En það sem gerðist eftir útboðið var að hluthöfunum fjölgaði [[Forseti hringir.]]og verðið hækkaði. Hvar raungerist þá þessi mikla hætta sem hv. þingmaður hefur gert að aðalumræðuefni ræðu sinnar í dag?
Virðulegi forseti. Fjöldinn allur af spurningum. Halda í Bankasýsluna? Ég myndi bara gera kröfu um að fyrirmæli til Bankasýslunnar séu skýr. Það er ekkert endilega í grundvallaratriðum við Bankasýsluna per se sem er athugavert. Það er kannski mögulega hver stýrir þar, hver stjórnar, hver er stjórnarformaður og hvers konar fyrirmæli voru gefin og hver fylgdi þeim. Ég veit ekki í hvaða vegferð hæstv. ráðherra er að reyna að draga mig með því að fá mig til að segja að ég vilji eða vilji ekki halda í Bankasýsluna. Þetta snýst ekkert um Bankasýsluna. Spurningin af hverju ég sem stakur þingmaður sá ekki fyrir að hæstv. fjármálaráðherra myndi leggja í vegferð sem er svo út úr kú við hefðbundna venju í tilboðsferli finnst mér ansi merkileg. Viltu ekki bara afhenda mér lyklana? Liggur ekki fyrir að það er hæstv. ráðherra sem á að fylgjast með því að fyrirmælum sé fylgt? Þegar verið er að tala um að af því að verðið lækkaði ekki þá hafi ekki verið hætta - ég var ekki að tala um neina hættu. Ég las upp minnisblað sem er uppfullt af staðreyndum sem var komið á þingmenn og nær allir hv. þingmenn sem sitja í þessum sal skildu þá framsetningu þannig að um langtímafjárfesta væri að ræða og með því að tala um áhættu á markaði við að selja væri þar með verið að tala um að vera ekki með aðila sem selja sig hratt út. Það er verið að fara fram og til baka í hlutina. Ég get bara fullyrt það að mér datt ekki í hug, ég hafði ekki hugmyndaflug í, að hæstv. ráðherra og Bankasýslan færu svo á skjön við hefðbundið tilboðsferli að ég sem stakur þingmaður þyrfti að setjast inn á skrifstofu hæstv. fjármálaráðherra og segja honum hver venjan er í viðskiptum á markaði.
Virðulegi forseti. Við vitum þá að hv. þingmaður vill halda í Bankasýsluna. Hv. þingmaður lagði ekki til að það yrði lágmarksverð í útboðinu og fullyrðir síðan að það samræmist engan veginn venju á hlutabréfamörkuðum að setja ekki lágmark í hlutabréfaútboði. En þannig er mál með vexti að ég hef spurst sérstaklega fyrir um þetta og fengið þau svör frá aðalráðgjafa Bankasýslunnar, STD, eins og þeir heita, að það sé ekki venja á hlutabréfamörkuðum að setja lágmarksverð í útboði, það sé ekki venjan, þvert á það sem hv. þingmaður heldur fram. Hér var sett það skilyrði að lögaðilar og aðrir sem ætluðu að taka þátt þyrftu að vera almennir fjárfestar, þyrftu að vera hæfir og þyrftu að greiða uppsett verð. Það voru helstu skilyrðin. Hv. þingmaður segir að við hefðum ekki átt að fá þessa smáu vegna þess þeir séu slæmir fyrir ferlið, þeir séu kvikir og það gæti valdið óróa á markaðnum. Þegar ég spyr síðan hvar þessi mikla hætta hafi raungerst eftir útboðið þá koma engin svör. Það koma engin svör - ef hv. þingmaður gæti hætt að tala í smástund meðan ég er að tala gæti ég kannski lokið ræðu minni - það koma engin svör vegna þess að bréfin hækkuðu eftir útboðið, jafnvel þótt nokkrir hafi selt sig út. Ekki lagði hv. þingmaður heldur til að menn mættu ekki selja bréfin sín eftir útboðið. Hér er því verið að tala um einhverja mikla hættu sem hv. þingmaður segist hafa séð fyrir fram. Hættan raungerðist ekki, bréfin héldu áfram að hækka og ríkissjóður græddi á hverjum degi við hækkunina og hefur grætt marga milljarða, kannski 10 milljarða frá því útboðið fór fram, 10 milljarða. Þetta eru því í sjálfu sér bara hugrenningar um hluti sem ekki gerðust. Það er alveg ótrúlegt að hlusta á þetta. Hv. þingmaður er með mikla eftiráspeki hér, nefndi engin af þessum meginatriðum fyrir fram [[Forseti hringir.]]og fullyrðir síðan að þetta sé viðtekin venja á hlutabréfamörkuðum þegar mínar upplýsingar frá aðalráðgjafa Bankasýslunnar eru einmitt ekki um það.
Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en þakkað fyrir það traust sem mér er sýnt að ég hefði átt að sjá þetta allt saman fyrir. Ég veit ekki betur en að ég beri ekki ábyrgð á þessu ferli heldur er það hæstv. fjármálaráðherra. Það er Bankasýslan sem er með upplýsingaskyldu, fjárlaganefnd er með eftirlitsskyldu og ef það væri eitthvað óljóst sem hefði ekki verið flaggað hefði það verið Bankasýslan sem átti að flagga því. Varðandi það að setja eitthvert lágmark þá liggur alveg fyrir að ef það átti að brjóta þessa meginreglu - við þurfum að muna hver er andi þeirra laga sem hér er verið að selja eignir undir. Það er opið ferli, jafnræði. Ef farið er í ferli þar sem er klippt á opið ferli, klippt á jafnræði, þá hlýtur að þurfa ríka ástæðu til, að það sé eðli fjárfestanna sem skiptir máli, að hleypa að þeim aðilum sem ætla að standa með bankanum og hafa þekkingu. Hvernig stendur á því, eins og ég var að lesa upp í þessu minnisblaði og hæstv. ráðherra var greinilega ekki að fylgjast með, að ítrekað er gefið í skyn að verið sé að fara aðra leið? Það skildu nær allir, ég myndi segja kannski yfir 80% Íslendinga, að þetta væri tilgangurinn. Svo er snúið hér út úr. Nei, ég sá ekki þessa hættu fyrir fram. Mér datt ekki í hug að hæstv. fjármálaráðherra skyldi fara þessa leið með þennan banka, en ef ég hefði setið í hans stól hefði ég svo sannarlega gert þetta öðruvísi, ef ég hefði fengið aðgang að öllum þeim upplýsingum sem hæstv. fjármálaráðherra fékk umfram staka þingmenn í eftirlitsnefndum þingsins.
Virðulegi forseti. Fyrst vil ég byrja á því að þakka fyrir þessa ágætu umræðu sem á sér stað hér þar sem við reynum að átta okkur á þeim hlutum sem fóru fram í gegnum sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka fyrir skemmstu. Sitjandi í fjárlaganefnd þá fengum við ágæta kynningu á þessu verkefni og fengum til okkar gesti þar sem um málið var fjallað. Ég verð að segja fyrir mitt leyti og segi það hér og nú að ég var nokkuð ánægður með þá kynningu sem við fengum. Þar var farið vel yfir hlutina. Það hefur síðan komið á daginn að það eru ákveðnar brotalamir á ferlinu, og hefur svo sem verið rætt töluvert í dag, sem við sáum ekki fyrir mörg hver sem sitjum í nefndinni. Ég reikna með að það eigi við um fleiri sem hafa horft á málið utan frá. Því er mikilvægt að við veltum því fyrir okkur til hvers við lögðum af stað í þann leiðangur að minnka hlut ríkisins í Íslandsbanka. Ferlið byrjaði, eins og flestir vita, fyrir ári síðan þar sem seldur var um 35% eignarhlutur. Það er í sáttmála ríkisstjórnarinnar þess efnis að haldið skuli áfram að selja hluti og nú fjöllum við um og tókum fyrir liðlega 22% sem fóru í gegnum þetta umrædda útboð, lokað útboð að mínum skilningi, þar sem hæfir fagfjárfestar - menn hafa verið að fjalla um það hvort þá sé verið að tala um fagfjárfesta eða hæfa fjárfesta í því samhengi - og hafa gert ágæta grein fyrir því hér í ansi mörgum ræðum. Markmiðið í upphafi og er enn var fyrir það fyrsta að efla virka samkeppni á fjármálamarkaði. Það hlýtur að vera að þegar við erum að fara þá leið að minnka hlut ríkisins í fjármálastarfsemi og stuðla að fjölbreyttu, heilbrigðu og dreifðu eignarhaldi til lengri tíma og að auka fjárfestingarmöguleika fyrir innlenda einstaklinga og fagfjárfesta, þá sé eitt af markmiðunum að minnka skuldsetningu og auka svigrúm ríkisins til samfélagslegra og arðbærra fjárfestinga sem er gríðarmikilvægt í þessu samhengi. Það er alveg ljóst eftir það sem á undan er gengið að ríkissjóður þarf á því að halda að fá inn aukið fé. Ég er á þeirri skoðun að það hafi tekist vel til í mjög mörgum tilfellum hvað varðar þessi markmið. En eftir stendur þetta með þetta opna og gagnsæja ferli. Eftir því sem dagarnir líða og meira er skoðað í málinu liggur alveg fyrir, og það hefur komið mjög skýrt fram hjá ráðherrum, bæði forsætisráðherra, formanni Framsóknarflokksins og fjármálaráðherra og fleiri stjórnarliðar hafa tjáð sig um það, að það að fara þá leið að Ríkisendurskoðun fari yfir málið og Fjármálaeftirlitið sömuleiðis er mjög mikilvægt í þessu samhengi til að velta við öllum steinum. Við getum ekki haldið áfram með þetta söluferli fyrr en við höfum velt við öllum steinum og skoðað hvað gerðist. Hvers vegna varð niðurstaðan þessi í útboðinu? Hvers vegna er niðurstaðan allt önnur en við sem fjölluðum um málið í nefndum sáum fyrir? Þarna hlýtur einhver brotalöm að hafa orðið. Það hefur verið mikið rætt um Bankasýsluna og hennar aðkomu að málinu. Hún hefur svo sem haldið kynningar fyrir okkur, komið fyrir fjárlaganefnd tvisvar sinnum eftir þessa sölu og ætla ég ekki að tíunda það neitt frekar, það hefur komið fram hjá öðrum ræðumönnum sem hafa lýst þeirra nálgun á það hvernig þeim fannst hafa tekist til. Ég verð að segja að það olli mér alveg feiknarlegum vonbrigðum að Bankasýslan hafi farið þá leið, sem þeir fóru nú í morgun, að geta ekki mætt fyrir fjárlaganefnd og hafa ekki verið búnir að svara þeim spurningum sem við lögðum til fyrst 7. apríl, að mig minnir, og síðan bættust við 13. apríl. Það hefði verið afskaplega gott fyrir þessa umræðu hér í dag að hafa verið búin að fá svör við þeim spurningum sem fjárlaganefnd lagði til. Ég hugsa að umræðan hér í dag hefði verið ansi mikið upplýstari og að við værum með einhver fleiri svör á reiðum höndum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hafa það í þessu því við getum alltaf farið þá leið að horfa til þess að svona hlutir geta komið upp. Það er t.d. eitt sem hefur farið afskaplega mikið fyrir brjóstið á mjög mörgum, þar á meðal mér, en það er upphæðin sem var greidd í söluþóknun, 700 milljónir. Það er að mörgu leyfi eðlilegt að söluráðgjafarnir eða þeir sem sáu um að selja bréfin fyrir Bankasýsluna taki ákveðna söluþóknun fyrir sem er yfirleitt bundin við einhverja prósentutölu. Yfirleitt er það á milli 2% og 3%. Í þessu tilfelli nemur sú prósentutala, ef ég hef reiknað þetta rétt, 1,4% og jú, vissulega lægri þóknun í prósentum talið en það breytir því ekki að 700 milljónir eru ansi miklir peningar. Jú, vissulega var verið að höndla þarna með veltu sem nemur 306 dögum á markaði, á ársmarkaði rúmir 50 milljarðar sem um ræðir þarna, en 700 milljónir eru samt sem áður, þó að prósentutalan sé lág, þ.e. 1,4%, verulega miklir peningar. Ég skil mætavel að það fari fyrir brjóstið á ansi mörgum. Ef við veltum því fyrir okkur sem hefur mikið verið rætt um, þ.e. hver beri ábyrgð á hlutunum þá ætla ég svo sem ekkert að setjast í eitthvert sérstakt dómarasæti hér í ræðustól Alþingis og kveða upp úr um það hver beri ábyrgð á hlutunum. En ég lít þannig á að við öll sem komum að einhverjum hluta að málinu í ferlinu og gerðum ekki athugasemdir við ferlið almennilega berum vissulega einhverja ábyrgð á því. Maður getur ekki fríað sig ábyrgð þegar maður hefur ekki - jú, maður var við vinnuna, tók við miklu magni af upplýsingum en gerði ekki athugasemdir. Ég ætla ekki að fría mig ábyrgð á því og ég vona að þeir sem tóku þátt í þessari vinnu og gerðu í sjálfu sér ekki, eins og maður segir, skriflegar athugasemdir taki það líka til sín. Í því samhengi verðum við að horfa til þess að mikilvægi þess að Ríkisendurskoðun og Seðlabankinn fari yfir hlutina er bara til þess að við gerum ekki sömu mistökin aftur. Ég get líka verið þar að ef okkur þykir það vera svo að við þurfum að fá fleiri upplýsingar eftir þeirra rannsókn þá er ég fyrsti maðurinn til að mælast til þess að hér verði sett á fót rannsóknarnefnd þingsins sem haldi þá áfram með rannsóknina. Við verðum líka að hafa í huga að Seðlabankinn, eða Fjármálaeftirlitið sem er þar inni núna, hefur mjög víðtækar rannsóknarheimildir. Markmið, jú, ég get sagt að ég er ágætlega sáttur með að við fengum gott verð. Þar er ég bara sáttur. Það eru ansi margir sem eiga hlut í bankanum. Vissulega eru stórir hluthafar um 77% af heildarhlutafénu, en það er fjöldinn allur af hluthöfum þarna inni og ekkert óeðlilegt við að menn sem kaupa sér hluti og eru á hlutabréfamarkaði selji sinn hlut ef þannig ber við. Það er ekkert óeðlilegt við það. Við fengum líka ágætar útskýringar á því, sem ég tek mjög vel trúanlegar, að þegar settir eru einhverjar takmarkanir á það hvernig menn fara með eign eftir að hún hefur verið keypt getur það haft neikvæð áhrif á gengi útboðsins og voru nefnd mörg dæmi í því samhengi. Þetta var sú leið sem við ákváðum að fara og meiri hlutinn kvittaði upp á af því að menn töldu að þarna væru menn að fá hæsta verðið. Ég stend enn þá í þeirri trú að svo sé, en ég ítreka það enn og aftur að niðurstaðan var ekki eftir þeim væntingum sem var lagt upp með í mínum huga og því er mjög mikilvægt að þetta verði rannsakað ofan í kjölinn. Í framhaldinu getum við síðan farið að velta því fyrir okkur hvernig við höldum áfram með að minnka eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka, en svo það sé sagt að þegar því ferli lýkur einhvern tímann að ríkið hefur selt allan sinn hlut í bankanum, þá er ég og við Framsóknarmenn þeirrar skoðunar að þá verði staðar numið og staðinn vörður um Landsbankann svo lengi sem hægt er. Vonandi verður hann áfram í ríkiseigu og ég tel mjög mikilvægt að þar verði staðar numið í einkavæðingu á fjármálastofnunum hér heima. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra en þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hefur átt sér stað hér í dag. Vissulega hefði umræðan verið mun betri ef við hefðum verið búin að fá svörin frá Bankasýslunni við spurningum sem fjárlaganefnd spurði fyrir þremur vikum síðan.
Frú forseti. Hv. þingmaður lýsir miklum vonbrigðum sínum með þetta mál allt saman; játar eigin ábyrgð, segir að þau sem komu að málum og ekki gerðu athugasemdir við ferlið beri einhverja ábyrgð, ætli ekki fría sig þeirri ábyrgð. Ég vil minna hv. þingmann á að meiri hlutinn í fjárlaganefnd kvittar ekki upp á endanlega sölu. Það er hæstv. fjármálaráðherra sem gerir það. Fram hefur komið að hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra hafi lýst efasemdum sínum um þetta ferli áður en kom að sölunni, segist hafa lýst þeirri skoðun sinni í ráðherranefnd og í ríkisstjórn. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann hafi orðið var við að hæstv. ráðherra hafi lýst sínum efasemdum um þetta ferli í þingflokki Framsóknarflokksins eða við einstaka þingmenn á förnum vegi, á göngunum eða annars staðar, í tveggja manna tali, hvort hann muni eftir því að hún hafi lýst einhverjum efasemdum um þetta mál allt saman.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Fyrir það fyrsta þá geri ég mér alveg grein fyrir að það er fjármálaráðherra sem kvittar upp á ferlið. En það sem ég átti við í minni ræðu er að maður gerði ekki athugasemd og vissulega ber maður ábyrgð á því. En að spurningunni sem sneri að varaformanni Framsóknarflokksins þá vill nú þannig til að ég sit ekki í þessum nefndum eða í ríkisstjórn og það sem fer fram á þingflokksfundum er nú yfirleitt ekki rætt opinberlega. En hvort ráðherra hafi rætt þetta persónulega við mig - svarið er nei.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrra andsvar og ítreka spurningu mína: Lýsti viðskiptaráðherra yfir efasemdum um þetta ferli á þingflokksfundi eða við þingflokk á einhvern mögulegan hátt? Í öðru lagi vil ég koma aftur að ábyrgð og það er auðvitað virðingarvert að hv. þingmaður taki fulla ábyrgð á þessu, eða einhverja ábyrgð, svo ég noti nú orðalag þingmannsins. Nú hefur komið í ljós að í þessu lokaða og ógagnsæja útboði þar sem handvalið var inn í kaupendahópinn voru faðir fjármálaráðherra og litlir aðilar sem eru með neikvætt eigið fé. Telur hv. þingmaður að hæstv. fjármálaráðherra beri einhverja ábyrgð samkvæmt lögum, af því að við hljótum að horfa á það hvað honum ber að gera, hvað honum bar að gera og það liggur alveg skýrt fyrir? Nú erum við löggjafinn þannig að ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að hæstv. fjármálaráðherra beri hér einhverja ábyrgð.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Fyrst að ábyrgðinni og hvort hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra beri ábyrgð á þessu öllu saman þá get ég ekki skilið það þannig að hann einn beri ábyrgðina. Það er ákveðið ferli, eins og hv. þingmanni er fullkunnugt um, sem er búið að ræða hér í dag þannig að það eru allir þeir sem koma að verkefninu, og vissulega er það ráðherrann sem kvittar upp á uppboð söluna. Hvort sem það tengist þá föður hans eða einhverjum öðrum þá voru þetta leikreglurnar sem menn spiluðu eftir þarna. Og það er það sem ég er að tala um, að þetta er eitt af því sem við áttum að sjá fyrir þegar við fjölluðum um málið, að þetta gæti gerst, að svona yrði spilað úr spilunum.
Forseti. Hv. þingmaður segir að við hefðum átt að sjá eitthvað fyrir. En hvað finnst hv. þingmanni um tímann sem fjárlaganefnd fékk til þess að afgreiða þetta mál? Ráðuneytið setti tímatakmörk á þingið: Gjörið svo vel og skilið þessu fyrir þennan tíma. Punktur. Enda var markmiðið að selja innan þessa glugga sem kemur eftir ársuppgjör. Það var tilbúið og það var markmiðið. Fékk nefndin nægan tíma til að funda og skilja í rauninni allt samhengið í þessu? Það er rosalega margt í stjórnsýslulögum, í lögum um ráðherraábyrgð, í lögum um Bankasýsluna og sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, sem á að tryggja rosalega margt þannig að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því, en bara ef það er farið rétt eftir þeim. Ég sé ekki að þessar brotalamir sem eru að koma upp séu eitthvað sem við hefðum getað komið í veg fyrir og flaggað í einhverjum nefndarálitum af því að þetta er í lögum. Við fengum bara ekki nægan tíma til að átta okkur á nægilega vel á t.d. hvað eru stærri hluthafar, hvað var meint með því. [[Forseti hringir.]]Það vannst ekki tími til að spyrja nánar út í það. Hvað finnst hv. þingmanni um tímann sem þingnefndin fékk?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Tíminn sem við fengum var vissulega takmarkaður en við reyndum eins og við gátum að vinna verkefnið vel og skiluðum af okkur. Við fengum að vísu ákveðinn frest einu sinni, ef ég man rétt, til þess að ná betur utan um málið. Hefði niðurstaðan verið önnur ef við hefðum haft meiri tíma? Ég get náttúrlega ekki svarað því. Vissulega vorum við undir ákveðinni tímapressu um að skila af okkur, en hvort það hefði breytt niðurstöðunni veit ég ekki. Maður getur náttúrlega ekki séð það sem maður sér í dag þegar niðurstaðan er fengin úr útboðinu. Þá getur maður alltaf verið vitur eftir á. Það er það sem ég var að segja hérna áðan. Hvort tíminn hafi spilað þar stórt hlutverk get ég ekki svarað.
Forseti. Í svona óvissum aðstæðum þá hjálpar tíminn vissulega. En vegna þess hvernig þetta ferli var allt uppsett, hvernig þinginu var settur tímarammi af framkvæmdarvaldinu, þinginu sem á að eftirlit með framkvæmdarvaldinu, vegna þess að það var hæstv. fjármálaráðherra sem hefur klúðrað ýmsum öðrum málum eins og t.d. fyrri sölu á hlutum í Íslandsbanka að sjálfsögðu, að mínu mati og ég hef rökstutt það, þá kvittaði ég alla vega ekki upp á það að ég treysti hæstv. ráðherra fyrir því að selja bankann. Sá tími sem vannst til að fara yfir málið hérna á þingi leiddi mig óhjákvæmilega að þeirri niðurstöðu. Ég velti fyrir mér af hverju aðrir komist ekki að þeirri niðurstöðu líka. Ég myndi ekkert fullyrða að ég hefði komist að annarri niðurstöðu með lengri tíma eða að hv. þingmaður hefði komist að annarri niðurstöðu með lengri tíma. En það eru tvímælalaust atriði sem standa út af sem við hefðum getað spurt betur og nákvæmar um, sem við höfðum einfaldlega ekki tíma til. Það er möguleiki á því að niðurstaðan hefði verið önnur ef við hefðum haft lengri tíma.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta er oft spurningin um ef og hefði. Maður veit aldrei hvað ef. [[Gripið fram í.]]Já. Ég held að ég hafi komið ágætlega inn á það í minni ræðu að það var ágætisvinna sem fór fram og vissulega vorum við undir ákveðinni tímapressu í þessu líka. En það er ómögulegt fyrir mann að halda því fram að við sem studdum það að fara þessa leið hefðum breytt um skoðun eða hv. þm. Björn Leví Gunnarsson hefði breytt um skoðun. Því getum við hvorugur svarað. Það er nú bara einu sinni þannig. En vissulega hefði það verið þægilegra og betra, sjáum við eftir á, að hafa haft meiri tíma. Hvort það hefði breytt niðurstöðunni hjá okkur, því get ég ekki svarað.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þórarni Inga Péturssyni fyrir að koma hingað upp og halda einlæga, heiðarlega og málefnalega ræðu þar sem maður fann hér í þingsal fyrir ákveðinni örvilnan eða angist, og pínulitlu pirrelsi undirliggjandi, yfir því að þetta hafi klúðrast. Það er nákvæmlega þannig að þetta mál, þetta stóra og mikilvæga mál að mínu mati, ég mun fara yfir það á eftir - að það hafi klúðrast. Hins vegar hefur verið vakin athygli á því að hæstv. ráðherra og varaformaður Framsóknarflokksins hefur með ákveðnum kjarki dregið fram sín mótmæli við því að fara ætti þessa leið. Spurt hefur verið að því hvort hann hafi vakið athygli á þessu og átt frumkvæði að því innan þingflokks Framsóknar. Ég vona og veit að hv. þingmaður er ekki að brjóta neinn trúnað þó að hann segi okkur það einfaldlega hér að hæstv. ráðherra og varaformaður Framsóknarflokksins hafi einmitt dregið þetta fram og sett fram sínar skoðanir innan þingflokks Framsóknar. Mér þætti gott ef hægt væri að svara því skýrt: Bara já eða nei, gerði hæstv. ráðherra þetta? Með þessu er, held ég, ekki verið að brjóta neinn trúnað. Þetta er mikilvægt í stóru myndinni.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hv. þingmaður veit ekki alveg hvort ég brjóti trúnað gegn mínum félögum en ég vil nú helst leggja mat á það sjálfur. Það er nú bara þannig hjá okkur Framsóknarmönnum, og ég reikna með því að það sé þannig í öðrum þingflokkum líka, að um það sem fer fram á þingflokksfundum gildir trúnaður. En ég vil líka benda á svar mitt við spurningu hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur hér áðan þegar hún spurði hvort þetta mál hefði verið rætt við mig persónulega af varaformanni, ég svaraði því neitandi. Ég vona að hv. þingmaður virði það við mig að ég held trúnað um það sem gerist á þingflokksfundum. En þegar talað er við mig persónulega um hlutina þá leyfi ég mér að segja frá þeim eins og þeir eru.
Virðulegur forseti. Ég virði þetta, enda er alveg ljóst að þegar hæstv. ráðherra kemur síðar í vikunni þá verður hún spurð um þetta. Þetta er risamál og það skiptir máli - ég talaði um stóru myndina áðan - að átta sig á því hvernig þetta var sett fram þar. Ég sé hér nafn forsætisráðherra sem hefur í raun óbeint, jafnvel beint, verið að snupra varaformann Framsóknarflokksins. Það er mjög merkilegt, finnst mér, kannski ómerkilegt líka, hvernig hæstv. forsætisráðherra hefur verið að snupra varaformann Framsóknarflokksins fyrst varaformaður Framsóknarflokksins hefur haft þessa skýru skoðun að fara aðra leið en ríkissjóður skilar síðan áfram. Þetta er ekki einhver ráðherra. Þetta er ekki bara varaformaður Framsóknarflokksins. Þetta er ráðherra viðskipta. Þetta er ráðherrann sem fer með viðskiptin og hefur setið í ráðherranefnd um efnahagsmál. Fyrir okkur, fyrir eftirlitshlutverk þingsins, og til að sjá samhengi hlutanna, tímalínuna, á hún að skýra þetta til að við reynum að átta okkur á því af hverju við erum lent í þessum hremmingum með bankasöluna. [[Forseti hringir.]]Það skiptir máli að við fáum skýr svör frá Framsóknarflokknum, að hann hafi haldið vöku sinni í þessu ferli.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er nú einu sinni þannig að ég legg það ekki í vana minn að endurtaka það sem ég er nýbúinn að svara áður. En ég vil koma inn á það hér, bara svo menn séu alveg einlægir í því sem þeir segja hér í ræðum, og ítreka það sem ég sagði áðan í minni ræðu, að vissa hluti sá maður ekki fyrir þegar við vorum að fara yfir þetta útboðsferli og niðurstaðan veldur manni ákveðnum vonbrigðum. Það er bara þannig. Mér finnst vera mjög mikilvægt fyrir okkur þingmenn að þegar menn telja sig geta gert betur en þeir hafa gert í sinni vinnu þá eigi þeir líka bara að viðurkenna það. Og það er það sem ég er að gera hér, að við hefðum getað staðið okkur betur í því að vinna málið áfram til að koma ákveðnum skilaboðum á framfæri.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Nú um helgina steig hæstv. fjármálaráðherra fram og hæddist mjög að stjórnarþingmönnum. Hann sagði, svo ég leyfi mér að vitna orðrétt í hann: Margir þeirra sem sátu þessa fundi - þ.e. þar sem fyrirhuguð bankasala var kynnt - segja núna: Ég kem af fjöllum. Það sagði mér þetta enginn, jafnvel fólk sem er á nefndarálitum hér á Alþingi. Þarna virðist hæstv. ráðherra a.m.k. ekki vera að vísa til stjórnarandstöðunnar vegna þess að við vorum ekki á neinum álitum að mæla með þessu. Hann hlýtur þarna að vera að vísa til t.d. Þórarins Inga Péturssonar sem sér eftir þessu eða er að velta þessu fyrir sér eftir á og jafnvel til hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur sem hefur einmitt talað á þennan veg. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um þennan málflutning fjármálaráðherra í garð stjórnarþingmanna.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir sitt andsvar. Varðandi spurningu um það hvað mér finnist um ummæli hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í þessu samhengi þá má hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hafa sína skoðun á því. Ef við hefðum haft sömu upplýsingar og hæstv. ráðherra í þessu samhengi værum við kannski ekki í þeirri stöðu sem við erum í í dag. Þá værum við ekki heldur að ræða um þá hluti akkúrat núna sem ég var að ræða og við erum að skiptast á skoðunum um, ég og hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson. Hvað mér finnist um þá skoðun? Líklega er það þannig að þegar menn hafa aðgang að frekari upplýsingum og enn meiri þá er væntanlega verið að benda okkur hinum stjórnarþingmönnum á að við þyrftum kannski að vinna heimavinnuna betur.
Virðulegi forseti. Hér er talað um upplýsingagjöf og í raun gefið í skyn að upplýsingum hafi verið haldið frá Alþingi í þessu ferli. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Ef svo er, er það þá ekki einmitt á ábyrgð fjármálaráðherra? Það var ekki Bankasýslan sem kom fyrir þingið með greinargerð. Sú skylda, sú ábyrgð, hvílir á fjármálaráðherra sjálfum. Ef þetta eru þeir annmarkar, sem reyndar hæstv. ráðherra talaði um sjálfur þegar ég spurði hann hvaða annmarkar það væru sem ríkisstjórnin væri að vísa til - eða reyndar oddvitar stjórnarflokkanna, hefur komið í ljós í yfirlýsingu hennar - þá nefndi hann upplýsingagjöf og gagnsæi. Telur hv. þingmaður að þetta séu annmarkar sem séu sérstaklega á ábyrgð Bankasýslunnar frekar en ráðherra? Ef hann veltir aðeins fyrir sér lögunum og þessari ábyrgð sem ráðherra ber gagnvart Alþingi, þegar hann kemur með greinargerð [[Forseti hringir.]]bæði fyrir efnahags- og viðskiptanefnd og fjárlaganefnd, eru orð hv. þingmanns [[Forseti hringir.]]ekki svolítið þungur áfellisdómur yfir hæstv. fjármálaráðherra?
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tel svo ekki vera að þau orð sem féllu áðan séu álitshnekkir í garð hæstv. ráðherra fjármála og efnahagsmála. Sjálfur hefur hæstv. ráðherra, eins og kom fram fyrr í dag í umræðunni, verið að gagnrýna nákvæmlega það sama og ég var að gagnrýna í minni ræðu og sneri að upplýsingaflæði og gegnsæi. Og af því að hv. þingmaður vísaði áðan í ummæli sem ráðherra lét falla á dögunum þá var væntanlega í því samhengi verið að vitna til annarra þingmanna en þess sem hér stendur vegna þess að sá þingmaður sem hér stendur hefur ekki tjáð sig um þessi mál áður. Ef ég svara örstutt hvað þetta varðar þá tel ég svo ekki vera og ég tel líka að það hafi komið nokkuð skýrt fram í máli ráðherra fyrr í dag að það þarf að fara ofan í saumana á málinu að hans frumkvæði.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna vegna þess að ég hef ekki haft tök á því að komast yfir afstöðu hv. þingmanns varðandi sölu á bankanum. Við í fjárlaganefnd skiluðum greinargerð um söluna og ég veit að hv. þingmaður skilaði sínu eitthvað seinna og ég fann það því miður ekki þegar ég var að leita í gögnunum mínum. Mig þyrstir því svolítið að vita í fyrsta lagi: Telur hv. þingmaður að Íslandsbanki eigi að vera í ríkiseigu? Telur hv. þingmaður það bara í grunninn rangt að selja Íslandsbanka og það sé þá kannski eðlilegt að ríkið eigi tvo af þremur viðskiptabönkum? Í öðru lagi: Þegar og ef ríkið á banka, telur hv. þingmaður eðlilegt að það sé í því fyrirkomulagi sem sett var á laggirnar á sínum tíma þegar bankarnir komu í fangið á ríkinu í gegnum Bankasýsluna og þá með þessu svokallaða armslengdarsjónarmiði? Í þriðja lagi: Telur hv. þingmaður að þrátt fyrir að við séum með fyrirkomulagið um Bankasýsluna, og þar af leiðandi armslengdina, að ráðherra eigi samt sem áður að fara yfir hvert og eitt tilboð og samþykkja? Og ef hv. þingmaður telur að lögin séu með þeim hætti þá spyr ég bara: Finnst hv. þingmanni það rétt? Hefði hv. þingmaður viljað að stjórnmálamaður, hæstv. fjármálaráðherra, hefði farið að skoða hvern og einn einasta kaupanda í þessu útboði og sagt að þessi væri til þess hæfur að fá að kaupa og þessi ekki, þrátt fyrir þau skilyrði sem sett voru í útboðinu?
Frú forseti. Ég þakka spurningarnar. Í fyrsta lagi að eiga tvo banka. Nei, ég held að það sé alveg tilgangslaust fyrir ríkið að eiga tvo banka. Þegar ríkið á bara á einn banka hefur fólk sem vill vera í viðskiptum við ríkisbanka banka til að versla við. Mér finnst það ekki flókið í rauninni. Bankasýslan og armslengd: Mér finnst fyrirkomulagið með Bankasýsluna vera ágætt, hvernig það er ákveðinn aðili sem fylgist með, kemur með ráðleggingar til ráðherra, ráðherra getur leitað umsagna, sett ákveðin markmið, fagleg markmið um það hvernig á að framkvæma söluna, salan er framkvæmd og svo leggur ráðherra mat á hvort faglega hafi verið staðið að framkvæmdinni og kvittar síðan undir. Mér finnst ekkert að þessu ferli en það er hægt að klúðra því. Því miður er hægt að klúðra, af því að fólk er fólk og það er að stússast í öllum þessum atriðum ferlisins. Þó að við hendum því ferli út og setjum eitthvað annað í staðinn er það samt fólk sem verður í því ferli sem getur klúðrað málum alveg hræðilega. Ég sé ekkert sérstaklega mikið að þeirri hugmynd sem Bankasýslan er sett upp með. Ég sé alveg hvar armslengdin er o.s.frv. Hvernig ráðherra, sem er síðasta spurningin, á að fara yfir einstaka tilboð - það er rosalega mikilvægt. Ég hef verið að taka dæmið t.d. þegar ráðherra fór yfir valið vegna Landsréttar. Það er alveg skýrt að ráðherra mátti taka umsögnina til sín og gera breytingar, varð bara gera það með rökum og á faglegum forsendum, ekki pólitískum forsendum. Þannig að nei, stjórnmálamaður á alls ekki að koma inn í þetta tilboðadót og segja: Samkvæmt pólitískum skoðunum mínum á þessi og hinn og fara burt, heldur á að gera það á faglegum forsendum. Við erum með fullt af fordæmum um hvernig á að gera það í stjórnsýslulögum og öðru. [[Forseti hringir.]]Um leið og það verður pólitísk ákvörðun að henda einum út o.s.frv. [[Forseti hringir.]]erum við farin að tala um misnotkun valds, að sjálfsögðu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Ef við erum í rauninni sammála, sem ég hef ekki upplifað endilega, um að það sé ástæða til þess að selja bankana - mér finnst stundum margir hér inni tala með þeim hætti: Nei, við þurfum ekkert að eiga þá. En samt er aldrei rétti tíminn eða rétta aðferðin til að selja banka. En miðað við svar hv. þingmanns virðist hann taka undir að það sé einmitt ekki ástæða fyrir ríkið að eiga tvo af þremur viðskiptabönkum og þar af leiðandi sé eðlilegt að selja. Það ferli sem sett var á með Bankasýslunni var einmitt til að setja á þessa armslengd. Ég skildi hv. þingmann þannig að hann tæki undir það og skynjaði það. Ég sé ekki að á sama tíma sé hægt að tala fyrir þessu fyrirkomulagi, að þetta sé það skynsama, sem ég er algerlega sammála og mörg rök hníga að því, en segja svo hinum megin að ráðherra eigi að fara yfir listann sem var búið að fela Bankasýslunni að selja og taka þar út einhverja aðila án þess að við séum að brjóta gegn þessu armslengdarsjónarmiði sem Bankasýslan öll snýst um. Ég verð að viðurkenna, virðulegur forseti, að ég skil ekki þann þankagang hjá hv. þingmanni. Mér finnst algerlega verið að snúa umræðunni á hvolf. Ef hæstv. ráðherra hefði átt að skoða hvert tilboð, á hvaða forsendum hefði hann átt að taka einhvern út af listanum þegar Bankasýslunni var falið útboðið og það voru alveg skýrar reglur? Við kunnum að vera ósammála eða ósátt við þær reglur og viljum kannski hafa haft þær einhvern veginn öðruvísi en þær lágu þó fyrir og það er ekkert sem bendir til þess, alla vega enn sem komið er, að það hafi með einhverjum hætti verið brotið gegn þeim reglum. En klárlega eigum við að fara yfir það og ef það hefur verið brotið þarf að fara ofan í það og taka aftur þá gjörninga. En reglurnar voru skýrar. Þannig að ég spyr aftur hv. þingmann: Er í alvöru hægt að færa málefnaleg rök fyrir því að ráðherra hefði getað tekið einhvern út af þessum lista?
Forseti. Það er að sjálfsögðu ráðherra að færa málefnaleg rök fyrir því. Hæstv. þáverandi dómsmálaráðherra reyndi og mistókst hrapallega, gat samt reynt og hefði mögulega getað fundið einhver betri rök ef hann hefði reynt betur, ég veit það ekki. Í þessu tilfelli og miðað við listann, og hér er ég bara að fabúlera - ég tók nokkur dæmi og hef gert það í samfélagsumræðunni um aðila sem litu ekki út fyrir að vera hæfir fagfjárfestar. Það er skilyrðið sem var sett þannig að ráðherra gæti sagt: Fyrirgefðu, ég vil að það sé skoðað hvort þessi aðili sé örugglega hæfur fagfjárfestir. Hann er ekki að taka persónulega ákvörðun um það, hann er að láta skoða hvort hann uppfylli öll skilyrðin. [[Gripið fram í.]]Það er faglega greiningin á því. Það eru forsendurnar og skilyrðin sem ráðherra setti inn í söluferlið. Hann er að taka það til baka og sjá hvort niðurstaðan sé samkvæmt því eða ekki. Ef einhver aðili virðist ekki uppfylla þær kröfur þá biður hann um greiningu eða rökstuðning fyrir því að svo sé. Ef ekki - hérna er náungi sem er að kaupa fyrir 1,1 milljón og hann getur bara keypt á eftirmarkaði. Hugmyndin var að selja fyrir stærri hlut. Hendum öllum þessum sem við erum með undir 5 milljónum eða eitthvað svoleiðis burtu. Þetta er bara bull, við erum ekki að fara að selja svona aðilum á tilboði. Við erum að fara að selja stærri aðilum til margra vikna alla vega. Það væru málefnalegar forsendur samkvæmt skilyrðum ráðherra sjálfs. Ég átta mig mjög vel á því að ráðherrar eða þingmenn Sjálfstæðisflokksins fatti þetta ekki því að ég hef aldrei séð ráðherra Sjálfstæðisflokksins ná einmitt þessu. Þeir fara alltaf inn á þetta á pólitískum forsendum, samkvæmt sínu brjóstviti: Ég er nú lögfræðingur og mér finnst bara þetta. Það er rangt, alltaf rangt.
Virðulegi forseti. Þetta eru búnar að vera ljómandi góðar umræður hérna í dag, alveg óhætt að segja það. Hér hefur margt komið fram sem ég ætla svo sem ekkert að endurtaka sérstaklega. Það hefur legið alveg ljóst fyrir frá því að þetta mál kom upp að þingmenn og ráðherrar Vinstri grænna hafa talað skýrt vegna þessara álitamála sem hafa komið upp vegna sölunnar á Íslandsbanka. Það er mjög mikilvægt að það verði farið nákvæmlega yfir það hvernig staðið var að þessari sölu og þess vegna er það auðvitað afar dapurt að við skyldum ekki vera búin að fá Bankasýsluna til fundar við fjárlaganefnd, sem hefði gagnast okkur talsvert mikið í þessari umræðu hér í dag. Við höfum litið á þetta þannig að það sé rétt að hefja rannsókn hjá þeim stofnunum sem við treystum til að gera slíkt og er ætlað að gera það, í þessu tilfelli Ríkisendurskoðun sem er sjálfstæð í sinni vinnu. Hún hefur nú þegar hafið athugun á málinu og sömuleiðis Fjármálaeftirlit Seðlabankans sem rannsakar það sem snýr að þeirra eftirlitsþætti. Við höfum líka sagt að leiði þessar rannsóknir í ljós frekari misbresti á þessu söluferli þá munum við að sjálfsögðu leggja mat á það hvort við þurfum að setja af stað sérstaka rannsóknarnefnd um málið til að upplýsa það enn frekar eða eftir atvikum fer málið í eitthvert ferli annað ef svo ber undir. Það er mikilvægt að halda því til haga, líka í þessu sambandi, af því að við höfum rætt talsvert um í hvaða farveg þetta eigi að fara, að við þekkjum auðvitað þennan tíma sem fylgir rannsóknarnefnd og hann er talsvert lengri og við þurfum að reyna að fá a.m.k. einhverjar frumniðurstöður í máli hið fyrsta. Þess vegna held ég að það hafi verið rétt ákvörðun að hefja rannsókn ríkisendurskoðanda. Í lögum um rannsóknarnefndir segir um undirbúning tillögu að stofnun rannsóknarnefndar, að áður en hún sé lögð fram skuli vera lagt sérstakt mat á tilefni og grundvöll rannsóknar, hvert sé mögulegt umfang hennar og afmörkun og hvort önnur úrræði séu tiltæk. Ég tel að við séum stödd í þessu ferli, þ.e. að fylgja þessum lögum og að nýta þau úrræði sem við höfum þegar til staðar. Ég vona svo sannarlega að við náum fram svörum þessara aðila áður en þingi lýkur núna fyrri part sumars. Varðandi tilvonandi framlagningu frumvarps þess efnis að leggja af Bankasýslu ríkisins þá hefur umræðan hverfst að miklu leyti um pólitíska ábyrgð og að henni sé hent út í hafsauga með þessu útspili, að Bankasýslan verði að blóraböggli fyrir misfarir ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans á Alþingi. Ég er þessu ekki sammála. Ég tel að það sé ákveðin pólitísk ábyrgð fólgin í því, m.a. með því að birta lista kaupenda, sem Bankasýslan ætlaði sér ekki að birta, þannig að ég tel að línan hafi verið nokkuð skýr. Við lögðum af stað með það að salan væri hafin yfir allan vafa og um hana myndi ríkja traust. Það er alveg augljóst að það hefur ekki gengið eftir. Það sjáum við auðvitað bara á viðbrögðum úti í samfélaginu. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að við fáum Bankasýsluna á fund til að fara yfir allt þetta ferli og allar þær spurningar sem nefndin sendi sannarlega til stofnunarinnar. Ég vil nú segja það að fyrir mína parta er þetta síðasta útspil þessarar téðu stofnunar kannski síst til þess fallið að draga úr þeirri ákvörðun um að leggja hana niður. Það er mjög dapurt að hafa þurft að fresta þessum fundi sem átti að vera í morgun, það tefur allt okkar eftirlitsstarf. Ég tel að Bankasýslan hafi haft nægan tíma til að svara flestum þeim spurningum sem við þingmenn sendum henni í aðdraganda páska. Reyndar hef ég sagt það og stend við það að ég tel að svörin við allflestum þeim spurningum sem fóru frá fjárlaganefnd hefðu átt að liggja fyrir í rauninni þegar salan fór fram eða útboðið. Þannig að ég neita því ekki að mér þykja þau taka sér drjúgan tíma til að svara þessu. Við erum auðvitað öll mjög ósátt við þessa stöðu eins og hún blasir við okkur og hér hefur verið sagt að meira verði ekki selt fyrr en við verðum búin að komast til botns í þessu máli. Við þurfum með einhverjum hætti að bæta lagaumhverfið og við þurfum að tryggja betri aðkomu og umfjöllun þingsins, bæta kerfin okkar með lagabreytingum, ekki síst til að reyna að tryggja sátt um sölu ríkiseigna í framtíðinni. Við gerum það ekki án nauðsynlegra umbóta og þær eru svo sem þegar hafnar. Varðandi það sem líka hefur verið rætt svolítið hérna og ég ætla að koma inn á, þ.e. þegar kynningin átti sér stað fyrir líklega báðum nefndunum, bæði fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd, þá tek ég alveg heils hugar undir að það kom mjög á óvart að útboðið hefði farið fram með þeim hætti sem það á endanum gerði. Það er nefnilega ekki hægt að gera ráð fyrir því að allir nefndarmenn séu sérfræðingar í að selja fjármálastofnanir og sannarlega hefði verið gott að fá dýpri og ítarlegri skýringar í fjárlaganefnd af hálfu Bankasýslunnar. Ég vissi t.d. ekki og hafði ekki hugleitt það neitt sérstaklega hvort það væri skynsamlegt að setja gólf um lágmarksfjárfestingar, hvort það ætti að vera 50 milljónir eða 100 milljónir eða hvaða fjárhæð væri yfir höfuð skynsamleg eða hvort það væri yfir höfuð hægt og skynsamlegt að þeir sem keyptu gætu ekki selt fyrr en eftir eitt ár, tvö ár, sex mánuði. Þetta held ég að hefði mátt fara dýpra ofan í í umræðunni og það hefði verið gott að við hefðum fengið ítarlegi upplýsingar hjá þeim sem með málið fara og eru að fara í þetta ferli af því að við erum ekki öll sérfræðingar í því að selja fjármálastofnanir og ekki endilega viss um einu sinni hvaða spurninga hefði verið skynsamlegt að spyrja. Þetta kennir manni alla vega að það er margt sem hægt er að taka úr þessu og maður þarf að ígrunda talsvert betur. Hvaða framhald verður á þessu veit ég ekki. En ég tek bara undir það að öll umræða var í þá veru, eins og hér hefur margoft komið fram, að um væri að ræða stóra fjárfesta til lengri tíma og þó að það standi einhvers staðar í einni línu að fleiri komist að þá var það einhvern veginn aldrei uppi á borðum af því að kynningin gekk út á það að við værum að leita að fjárfestum til lengri tíma sem væru líka fjárfesta stórt og gætu staðið með bankanum. Þannig að eðli máls samkvæmt er það ástæðan fyrir því að það kemur okkur á óvart hversu margir litlir keyptu, eins og hér hefur verið rakið. Ég tek undir gagnrýni hvað það varðar. Það er ekki eitthvað sem maður hafði séð fyrir sér að yrði gert. Fram undan er vinna í fjárlaganefnd og vonandi verður staðið við það að við fáum svör á morgun eins og okkur hefur verið lofað, þar sem við nefndarmenn getum gefið okkur tíma til þess að stúdera þau svör sem fram koma þar og getum áttað okkur betur á þessari stöðu og hvort að eitthvað fór úrskeiðis. Við getum gagnrýnt ferlið sjálft og haft ýmsar skoðanir á því öllu saman; niðurstöðunni, verðinu og guð má vita hverju, það geta verið skiptar skoðanir um það, en þarna undir eru sannarlega atriði sem við höfum, held ég, allflest eða öll gagnrýnt. Söluþóknunin t.d., þar sem þetta átti að vera ódýrara og koma betur út fyrir ríkissjóð að gera þetta með þessum hætti og það að einhverjir söluráðgjafar hafi jafnvel keypt eða aðilar nánir þeim eða eitthvað slíkt. Þetta er allt saman eitthvað sem vonandi kemur í ljós í þessum svörum þannig að við getum tekið upplýsta ákvörðun því að það er mjög erfitt að taka upplýsta umræðu um þetta miðað við það sem við höfum í höndunum nú þegar. Það er aldrei gott að standa frammi fyrir því eftir á að finnast það, og ég held að það sé réttmætt, að ferlið hafi með einhverjum hætti brugðist eða þeir sem stýrðu því.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar fyrir þessa ræðu og vil bara segja að það væri óskandi að framkoma hæstv. fjármálaráðherra væri með svipuðum hætti í þessu púlti og hv. formanns; að þessu ferli væri sýnd ákveðin auðmýkt og talað á þann veg við þingið og almenning að það ekki sé verið að misbjóða heilbrigðri og almennri skynsemi fólks. Vegna þess að það er bara staðreynd að ef það talar eins og önd og labbar eins og önd, þá er það mjög líklega önd. Ég vil bara segja hér að þessi framsaga finnst mér sanngjörn að því leytinu til að það liggur auðvitað fyrir að þessi málflutningur hjá fjármálaráðherra um að fjárlaganefnd hefði átt að sjá öll þessi misferli fyrir er ekki eðlileg. Þannig að mig langar til að spyrja hv. formann hver hún telur að beri ábyrgð á þessu misvægi í framsetningu. Hver ber ábyrgð á þeirri stöðu að við sitjum uppi með kaupendahóp sem lítur allt öðruvísi út en öll fjárlaganefnd taldi?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Eins og hér hefur komið fram og verið rakið var Bankasýslan fengin til að fara í þetta ferli sem upplýsir okkur í rauninni að mjög takmörkuðu leyti um hvað það inniber. Ráðherra ber alltaf ábyrgð á endanum, það er auðvitað þannig. Að mínu mati er það þannig að ráðherra ber ábyrgð og ég held að hann hafi kannski ekki skorast neitt sérstaklega undan þeirri ábyrgð, að hún sé hans á endanum. En eins og ég sagði í framsögu minni þykir mér þetta miður af því að ég held að ef við hefðum fengið ítarlegri og gaumgæfilegri upplýsingar af þeim fundi sem við áttum með Bankasýslunni þá stæðum við kannski ekki í þessum sporum hér í dag. Ég hugsa að við hefðum a.m.k. skilað inn allt öðru áliti til ráðherra til að hefja þetta ferli að lokum.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svarið hv. formanns fjárlaganefndar. Ég verð reyndar að vera ósammála því að hæstv. fjármálaráðherra sé ekki að skorast undan ábyrgð. Ég var nú bara rétt í þessu í pontu að rökræða við hæstv. ráðherra sem vildi meina að m.a. við sem sætum í fjárlaganefnd bærum ábyrgð á því að hafa ekki spurt þessara spurninga. Þess vegna finnst mér svolítið sérstakt þetta misvægi sem er til að mynda milli hæstv. fjármálaráðherra og síðan formanns fjárlaganefndar og ég veit bara að ekki er almenn skoðun innan Vinstri grænna á þessu máli. En mig langar eiginlega að fá svona almenna skoðun hv. formanns fjárlaganefndar á orðræðu hæstv. fjármálaráðherra í Sprengisandi í gær þar sem hann vísaði í raun á bug allri gagnrýni á þetta mál. Telur þú að við séum komin á þann stað í þessu ferli, í ljósi þess að það eigi að leggja niður heila ríkisstofnun, að nú geti hæstv. fjármálaráðherra mætti úr fríi og sagt í rauninni að ekkert hafi farið úrskeiðis?
Virðulegi forseti. Ég er líklega ein af þeim fáu sem heyrði ekki Sprengisandsviðtalið vegna þess að ég var að tala um fjallskil við bónda nokkurn í Langanesbyggð akkúrat þegar þetta var. Svo var ég bara á leiðinni suður til Reykjavíkur og eins og hv. þingmaður þekkir var ég líka talsvert í ýmsu orðaskaki við Bankasýsluna í gær og að reyna að ná utan um þetta. Ég játa það bara að ég er ekki búinn að heyra viðtalið. Ég hef hins vegar heyrt af því, orðræðu hæstv. ráðherra þar. Ég ætla svo sem ekki að leggja neitt sérstakt mat á það. Ég er bara ósammála því að það hafi ekki eitthvað farið úrskeiðis. Mér líður a.m.k. þannig. Ég get ekki dæmt um það fyrr en ég hef eitthvað í höndunum. Þess vegna eru svörin mikilvæg frá Bankasýslunni, að við fáum að sjá dálítið framan í þetta, hvernig þetta lítur út, en mér alla vega líður þannig í dag að ég telji að það hafi ekki allt gengið að óskum í þessu.
Forseti. Það er tvennt sem mig langar til að fá fram hjá hv. þingmanni; annars vegar er það málsmeðferðin í fjárlaganefnd og tíminn sem fjármálaráðuneytið skipaði okkur að skila fyrir. Hvers konar meðhöndlun er það á hlutverki þingsins og faglegum vinnubrögðum þingsins að framkvæmdarvaldið, sem starfar samkvæmt umboði þingsins, starfar undir eftirliti þingsins, geti reynt að skikka og stjórna því hvernig þingið starfar? Hitt er síðan að í öllu þessu ferli sjáum við að sjálfsögðu vísbendingar um að það sé möguleg markaðsmisnotkun þar sem söluaðilar selja tengdum aðilum og ýmislegt svoleiðis, það er ákveðinn orðrómur sem er vissulega gott að rannsaka o.s.frv. En það liggur fyrir og það er alveg bláköld staðreynd að fjármálaráðherra seldi pabba sínum hlut í bankanum. Og það var ekki í almennu útboði, það hefði verið fínt í frumútboðinu, það hefði enginn gert athugasemd við það, það eru allir með aðgang að því. En í lokuðu útboði; er það ekki augljóst vandamál?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Varðandi málsmeðferðina í nefndinni: Já, mér var mikið í mun að við stæðum við þann tíma sem óskað var eftir að við ynnum innan og við fengum einu sinni einhvern smáfrest. Efnahags- og viðskiptanefnd skilaði talsvert seinna og ef mér hefði verið kunnugt um að svo væri hefði ég er sannarlega líka tekið lengri tíma í fjárlaganefnd. En mér var í raun ekki kunnugt um það fyrr en það var yfirstaðið og við vorum búin að klára okkar vinnu. Það er ekki eftiráspeki en ég held að við hefðum haft gott af því að hafa lengri tíma og kannski getað dýpkað aðeins umræðuna. Jú, það er alltaf vandkvæðum bundið þegar einhver selur tengdum aðila, hvort sem það eru söluaðilar, eins og við heyrum um hér, eða ekki, og svo er það auðvitað þetta með að selja tengdum aðila eins og föður sínum. Það er sannarlega eitthvað sem er, að mínu mati a.m.k., á gráu svæði, skulum við segja.
Forseti. Af því að ég talaði við þingmenn í þingflokknum hjá mér, m.a. fulltrúa í efnahags- og viðskiptanefnd, þá vissi ég að efnahags- og viðskiptanefnd ætlaði að skila seinna. Ég veit ekki af hverju það kom ekki fram í þingflokki Vinstri grænna, í samræðum, af því að við deildum upplýsingum um hluti sem við gætum haft í nefndaráliti og svoleiðis. Það kemur á óvart að það hafi ekki gerst í þingflokki Vinstri grænna. En mig langar að heyra útskýringar hv. þingmanns á því: Af hverju er það bara grátt svæði þegar fjármálaráðherra, með öll þau völd sem því embætti fylgja, selur fjölskyldumeðlimum ríkisfyrirtæki? Af hverju er það ekki kolsvart svæði? Það eru undantekningar frá því, það er allt í lagi þegar ráðherra kemur hvergi nálægt. Það sem virðist hafa gerst er að ráðherra virðist hafa reynt að koma hvergi nálægt þessu ferli, bara skrifað undir það með svona armslengd. En skyldur ráðherra í öllu ferlinu, í lokuðu útboði, eru á þann hátt að [[Forseti hringir.]]hann hefði aldrei átt að geta selt pabba sínum ríkisfyrirtæki.
Virðulegi forseti. Það er kannski þetta sem við erum að tala um og fólk reynir á hérna. Mér finnast t.d. lögin um Bankasýsluna, söluhlutinn, ekki næg. Mér finnast þau ekki taka nógu vel utan um þetta. Við deilum um það hér. Ég skildi armslengd ekki þannig á sínum tíma; þegar þessi lög voru sett þá skildi ég það ekki þannig að það næði einungis utan um daglegan rekstur. Ég skildi það líka með þeim hætti að það væri einmitt til að koma í veg fyrir öll pólitísk afskipti. Ég veit það ekki, ég er ekkert viss um að ef ég væri fjármálaráðherra hefði ég viljað fara yfir hvert og eitt tilboð. Það er því miður þannig, alveg sama hvort við viljum vera fagleg eða ekki, að í slíkri stöðu er ævinlega sett pólitískt mat á það sem þú ert að gera. Það er bara þannig. Ef Bjarni Benediktsson, hæstv. fjármálaráðherra, hefði farið yfir hvert og eitt tilboð og óskað eftir, eins og hv. þingmaður hefur komið hér inn á áður, einhverjum viðbótarupplýsingum eða eitthvað slíkt - ég hugsa að við stæðum líka hér og ræddum um það að hann væri vanhæfur í því sem hann væri að gera.
Virðulegi forseti. Ég er pínulítið ringlaður einhvern veginn við að hlusta á málflutning stjórnarliða. Fyrir helgi var hæstv. forsætisráðherra Katrín Jakobsdóttir mjög skýr á því að ákveðnir annmarkar hefðu verið á þessu og að þeir væru Bankasýslumegin. Þeir hefðu með framkvæmdina að gera og framkvæmdin lægi hjá Bankasýslunni. Í raun vísað hún því á bug að fjármálaráðherra hefðu verið mislagðar hendur. Þegar við ræðum þetta í dag er komið allt annað hljóð í strokkinn vegna þess að nú hef ég heyrt tvo nefndarmenn í fjárlaganefnd, bæði Þórarin Inga Pétursson og formann fjárlaganefndar, setja fram mjög harða gagnrýni á upplýsingagjöf gagnvart Alþingi í þessu ferli. Ef við skoðum 2. gr. laga um sölumeðferð á eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum er alveg skýrt að öll samskipti Alþingis við stjórnvöld vegna sölu á banka fara í gegnum ráðherra sjálfan. Ekki Bankasýsluna. Jú, jú, auðvitað líka Bankasýsluna sem umsagnaraðila og til að fá frekari upplýsingar [[Forseti hringir.]]en það er ráðherra sem leggur fram greinargerðirnar. Hafi verið [[Forseti hringir.]]ágallar á upplýsingagjöfinni og gagnsæinu hlýtur það alltaf að vera á ábyrgð ráðherra. [[Forseti hringir.]]Þá er þetta í raun mjög hörð gagnrýni á fjármálaráðherra [[Forseti hringir.]]sem þingmenn í fjárlaganefnd, stjórnarliðar, eru hér að setja fram.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég tek það fram að ég er alveg sammála því að ákveðna hluti í framkvæmdinni þurfum við að mínu mati a.m.k. að kafa betur ofan í og þess vegna sendum við í nefndinni títtnefndar spurningar til Bankasýslunnar. Ég hef heldur ekkert í höndunum sem segir að fjármálaráðherra hafi verið mislagðar hendur, eins og hv. þingmaður tók til orða, og get því ekki sagt honum eitt né neitt um það hvort það hafi verið þannig. Eins og hér hefur verið farið yfir, líka af hv. þingmanni Samfylkingarinnar í þessari umræðu, var ekkert ógagnsæi í pappírunum sem við vorum með í höndunum og það voru skýr fyrirmæli um eftir hverju átti að fara frá fjármálaráðuneytinu og fjármálaráðherra. Mér hefur hins vegar ekki fundist verkefnið ganga eftir eins og við gerðum ráð fyrir miðað við það plagg.
Virðulegur forseti. Nú er ég bara enn ruglaðri vegna þess að rétt áðan gagnrýndi hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar skort á upplýsingagjöf og að það vantaði upp á gagnsæið og kynningin sem fjárlaganefnd hefði fengið hefði ekki verið í samræmi við það sem síðar varð. Ég gat ekki skilið hana öðruvísi en nú allt í einu segir hún að hún sjái ekki í fljótu bragði að fjármálaráðherra hafi verið mislagðar hendur. Það er fjármálaráðherra sem leggur fram greinargerðina þar sem allar grundvallarupplýsingar um sölumeðferðina eiga að koma fram. Ef þessi upplýsingagjöf brást þá er það ekki á ábyrgð Bankasýslunnar. Þá er það á ábyrgð fjármálaráðherra nema Bankasýslan hafi í einhverjum grundvallaratriðum vikið frá forskrift ráðherra og ráðherra hefur ekki viljað viðurkenna það hér í dag að Bankasýslan hafi gert það. Hann og stjórnarliðar hafa ekki sett fram nein dæmi um það. Ég held að stjórnarliðar verði einhvern veginn að samræma betur málflutning sinn vegna þess að það stendur ekki steinn yfir steini. [[Forseti hringir.]]Það er ekki hægt að bjóða okkur upp á þetta.
Virðulegi forseti. Ég er ósammála. Ég ætla að leyfa mér að vera ósammála því að einhverjar misvísandi upplýsingar séu á ferðinni. Ég sagði að bréfið sem kom frá fjármálaráðherra hafi verið með skýrum fyrirmælum um hvað ætti að fara fram. Ég sagði í ræðu minni áðan að upplýsingarnar á fundinum, þar sem Bankasýslan fór yfir með nefndinni hvernig fyrirkomulagið ætti að vera, hvers vegna þessi leið væri betri en önnur og hvað í henni fælist, hefðu mátt vera ítarlegri. Aðrir þingmenn hafa komið inn á það, nákvæmlega það. Það er þarna sem ég sagði að ég hefði viljað að við færum betur ofan í málin, hvers vegna hlutirnir væru svona eða hinsegin, af því að ég er ekki sérfræðingur í að selja banka. Ég vissi ekki nákvæmlega upp á tíu hvaða spurninga ég ætti að spyrja og þess vegna hefði upplýsingagjöfin þurfti að vera enn ítarlegri um þessar leiðir, um það, eins og hv. þm. Kristrún Frostadóttir [[Forseti hringir.]]kom sérstaklega inn á, hvers vegna t.d. var vikið frá því að vera með svona litla fjárfesta.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni fjárlaganefndar fyrir ræðuna sem hún flutti áðan. Aðeins að pólitískri ábyrgð vegna þess að það var komið inn á það í ræðunni hérna hver pólitíska ábyrgðin væri í þessu máli og ég ætlaði eiginlega varla trúa mínum eigin eyrum þegar það kom fram. Það felst pólitísk ábyrgð í því að birta lista yfir kaupendur, var sagt áðan af hv. formanni fjárlaganefndar. Það að upplýsa almenning um það hver er að kaupa eign almennings er engin pólitísk ábyrgð. Það er bara sjálfsagt mál og á að vera eðlilegur partur af öllu svona söluferli alltaf þegar við erum að höndla með eigur almennings. Síðan er sagt af hálfu Bankasýslunnar: Útboðið fór eins og lýst var, frá upphafi til loka, í nánu samstarfi við stjórnvöld sem voru ítarlega upplýst um öll skref sem tekin voru. - Frá upphafi til loka, í nánu samstarfi við stjórnvöld sem voru ítarlega upplýst um öll skref sem tekin voru. - Pólitíska ábyrgðin samkvæmt þessu hlýtur að liggja líka hjá þeim sem fengu nákvæmlega þessar upplýsingar frá Bankasýslunni. Hver er þá pólitísk ábyrgð hæstv. fjármálaráðherra í ljósi þessa?
Virðulegi forseti. Ég hef ekkert legið á því að pólitísk ábyrgð liggur alltaf hjá ráðherra á endanum. Það liggur alveg fyrir. Það sem ég var að segja áðan og hv. þingmaður veit, er að Bankasýslan neitaði að birta listann með kaupendum. Fram fór sjálfstætt mat á því innan ráðuneytisins að það bæri að birta þetta. Að sjálfsögðu, eins og hv. þingmaður segir. En það er ekkert sjálfsagt í því. Það er nefnilega þannig, og við höfum því miður horft á það oft og tíðum, að það hefur ekki endilega ríkt gagnsæi um ýmsa hluti. Þarna var verið að uppfylla það sem við lögðum af stað með, þ.e. gagnsæið, af því að það á að vera þannig að um þetta ríki fullkomið gagnsæi. Það gerir það ekki enn að mínu mati og þess vegna, eins og ég endurtek hér og segi, finnst mér skipta miklu máli að við fáum og sjáum þessi svör sem við erum að bíða eftir þannig að við getum lagt mat á það. Við getum það beinlínis ekki núna. Mér finnst við ekki hafa í neitt höndunum til þess að dæma einn eða annan eða að setja fram fullyrðingar um eitt og annað fyrir en að við fáum þetta í hendur frá Bankasýslunni um hvernig í þessu öllu saman liggur .
Virðulegur forseti. Það er eitt og annað sem við getum ekki gert fyrr en við fáum öll svör, en við getum rekið Bankasýsluna og slegið hana af þrátt fyrir að höfum ekki fengið nein svör. Það er bara svolítið það sem er að gerast hérna. Það er nefnilega þannig að hv. stjórnarþingmenn eru svolítið valkvæðir á það þegar þeir eru að velta fyrir sér ábyrgð. Þegar kemur að ábyrgð Bankasýslunnar þá er hún svo rík og svo mikil að það þarf ekki að rannsaka það og það er hægt að slá hana af. En þegar kemur að ábyrgð ráðherra og öðru þá þurfum við auðvitað að bíða, þá þurfum við að skoða, setja allar heimsins skoðanir af stað áður en farið er í rannsóknarskýrslu Alþingis, eins og krafan hefur verið um. Þannig að mér finnst eiginlega ekki standa steinn yfir steini í þessu. Og þó að Bankasýslan hafi neitað að birta þennan lista þá felst engin sérstök pólitísk ábyrgð í því að hafa tekið fram fyrir hendurnar á Bankasýslunni sem beitti fyrir sig einhverjum bankaleyndarákvæðum. Það er bara sjálfsagt að gera það og við hljótum að vera sammála um það. Þegar ég nefni hins vegar þetta með pólitíska ábyrgð fjármálaráðherra - þegar Bankasýslan er búin að upplýsa stjórnvöld á hverju stigi nákvæmlega um það sem fram fór og við erum í þeirri stöðu að láta Bankasýsluna fara af því að það sé pólitísk ábyrgð, gildir þá ekki það sama um fjármálaráðherra?
Virðulegi forseti. Ég segi það bara aftur að þegar við höfum fyrir framan okkur gögn þar sem við getum metið aðstæður, metið þetta allt saman, hvað fram fór - það er sannarlega svo, eins og hv. þingmaður nefnir hér, að framkvæmdarvaldið er upplýst á hverjum tíma, að sögn. Það hlýtur þá að koma fram í þessari skýrslu sem Bankasýslan ætlar að afhenda okkur á morgun og þá getum við í framhaldinu væntanlega myndað okkur einhverja skoðun á a.m.k. því sem þar kemur fram. Síðan verðum við auðvitað líka að leyfa ríkisendurskoðanda, og treysta þeim stofnunum sem við erum hér með undir og Fjármálaeftirlitinu, að fara í þá þætti sem þar eru. Og þá og ekki fyrr en þá ætla ég a.m.k. að fella hér dóma um hvort ráðherra eigi að segja af sér eða hvað. Það að lagt sé til að Bankasýslan verði lögð niður - mér finnst mjög margt, a.m.k. líður mér þannig í dag, benda til þess að þetta fyrirkomulag sé ekki með þeim hætti sem ég hefði viljað sjá. Ég treysti því og trúi að það séu fleiri þingmenn mér sammála um það og mér hefur reyndar heyrst það í umræðunni.
Virðulegi forseti. Já, það er af mörgu að taka í þessari umræðu og þrátt fyrir nokkurn tíma hér í þinginu er mörgu ósvarað. Þetta mál er svo mikilvægt og af þeirri stærðargráðu að það þarf eðlilega að ræða þetta mjög ítarlega hér innan þingsins, á þessum lýðræðislega kjörna vettvangi, en líka að fá tækifæri til að ræða þetta úti í samfélaginu og við fjölmiðla sem mér finnst nú satt best að segja að ráðherrar hafi ekki verið nægilega duglegir við að gera. Mér finnst ríkisstjórnin hafa veigrað sér við að fara í umræðuna, skýlt sér á bak við páskana, svarað fjölmiðlum seint og illa og þegar ráðherrar mæta síðan hingað í þingið þá eru þeir, eins og við upplifðum bara fyrr í dag, frekar pirraðir og í gríðarlegum útúrsnúningaham. Eftirlitshlutverk þingsins er mikilvægt og þess vegna fannst mér líka frekar leitt að fylgjast með því að ríkisstjórnin tilkynnir mikla stefnubreytingu í miðju páskaleyfi þegar sagt var frá nýjustu áformum ríkisstjórnarinnar, þ.e. að leggja niður Bankasýslu ríkisins, ekki einu sinni tekin formleg ákvörðun, formfestan að engu virt, innan ríkisstjórnar heldur einfaldlega gefin út yfirlýsing og skoðun þriggja formanna stjórnarflokkanna. En loksins gefst okkur núna tækifæri til að fara yfir þetta. Þetta snýst ekki um það hvort rétt sé að leggja Bankasýsluna niður núna eða ekki. Þessi viðbrögð ríkisstjórnarinnar eru að mínu mati, eftir allt þetta írafár í samfélaginu, eru ekkert annað en tilraun til hvítþvottar og tímasetningin er auðvitað þannig að ég tel að ríkisstjórnin sé að skella svolítið skuldinni á þessa ríkisstofnun sem fjármálaráðherra ber ábyrgð á og hann veitir tilmæli til. Hann skipar stjórnina. Þetta er opinber stofnun og í lögum um Bankasýslu ríkisins segir til að mynda að forstjóri stofnunarinnar fari eftir lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Skýrara getur það ekki verið. Það er að mínu mati smjörklípa að leggja Bankasýsluna á þessu stigi niður. Þetta útspil svarar ekki reiði almennings. Ríkisstjórnin er algerlega að leiða gagnrýnina hjá sér. Hún þvælir málið áfram af hræðslu við eigin ábyrgð, því að vel að merkja, eins og bent hefur verið á, þá var fyrir páska allt í lagi með Bankasýslu ríkisins. Þá var þetta bara fjandi fínt. Því má eðlilega spyrja: Hvað gerðist yfir páskana? Hvað kom fyrir, hvað breytti mati ríkisstjórnarinnar annað en gríðarlegur pirringur og panik á stjórnarheimilinu? Ríkisstjórnin vill sem sagt framselja bæði sína pólitísku og stjórnsýslulega ábyrgð yfir á Bankasýsluna og það er ekki hægt. Lögum samkvæmt er það ekki hægt. Ég vil líka taka fram að það voru stór pólitísk skilaboð í þessari yfirlýsingu eða tilkynningu um miðja páska þar sem skýrt var frá því að öllum áformum um frekari sölu bankanna yrði frestað, þessu stærsta máli Sjálfstæðisflokksins og í rauninni því eina sem hann kom fyrir, enda málið risastórt, í stjórnarsáttmálanum. Önnur mál í stjórnarsáttmálanum eru nokkurn veginn frá Vinstri grænum eða öll sameiginlega frá öllum stjórnarflokkunum. Með þessari yfirlýsingu um að hætta sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálakerfinu þá er líka verið að víkja frá gildandi eigendastefnu ríkisins. Auðvitað er þetta risaákvörðun sem á að taka á formlegum fundi ríkisstjórnarinnar. Það er heldur ekki eitthvert aukamál sem er afgreitt í einhverjum önugheitum hér á þingi. Þetta er líka hlutur sem verður að fara yfir og verður að ræða. En þetta er hins vegar hlutur sem Ríkisendurskoðun á í erfiðleikum með að fara yfir. Svona nokkru getur bara rannsóknarnefnd þingsins svarað. Það sem þetta segir mér hins vegar er að ríkisstjórnin virðist ekki, með því að hætta við sölu, treysta sjálfri sér til að fara með frekari sölu á hlut ríkisins í bankakerfinu, hún treystir sér ekki til þess. Þetta er sjálfsvantraust að mínu mati, eins og ég hef m.a. skrifað um, sögulegt að vissu leyti að ríkisstjórnin og fjármálaráðherra skuli ekki treysta sjálfum sér. Svo heyri ég hér fyrr í dag af hálfu ráðherra að það eigi nú að halda áfram með þetta. Ég vona að það verði haldið áfram en það eru ákveðnir hlutir sem þurfa að komast á hreint. Það þarf að byggja upp traust í samfélaginu. Við þurfum að hafa almenning með okkur í þessa ferð og það er búið að eyðileggja það að ákveðnu leyti. Í fyrrnefndri yfirlýsingu frá ríkisstjórninni segir líka: „Þegar ný löggjöf liggur fyrir mun ákvörðun um mögulega sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka …“ Ný löggjöf verður ekki tilbúin fyrr en einhvern tíma á næsta ári, árið 2023. Við vitum að það tekur alla vega þann tíma og þá mögulega og hugsanlega getur komið til sölu. Það er alveg með ólíkindum að Sjálfstæðisflokkurinn, sem einhvern tíma var til hægri, skuli klúðra þessu máli okkar fólks, frjálslynds hægri fólks, okkar sem teljum mikilvægt að ríkið sé ekki að vasast um allt í bankastarfsemi. Viðreisn hefur sagt það alveg skýrt: Við styðjum sölu á hlut ríkisins í Íslandsbanka. Við höfum gert það. Við styðjum það með almannahagsmuni, gegnsæi og skýrt ferli í huga. Við styðjum það að ríkið eigi áfram kjölfestu í Landsbankanum. Við gerum það. En þessu máli eru ríkisstjórnin og Sjálfstæðisflokkurinn skuldlaust búin að klúðra og það er sárt fyrir okkur sem viljum sjá breytingar á þessu. Við horfum upp á sjálfsvantraust í þessari yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að þetta mál þarf að rannsaka í þaula. Það þarf að velta við hverjum steini. Málið er svo stórt og mikilvægt að það er eðlileg krafa. En ríkisstjórnin virðist ekki taka undir þessi sjónarmið og tekur lítið sem ekkert tillit til annarra sjónarmiða, alveg sama hversu mikil og hversu rökræn og réttmæt gagnrýnin er. Við í stjórnarandstöðunni höfum verið að kalla eftir sérstakri rannsóknarnefnd en ríkisstjórnin hefur, eins og við þekkjum, náttúrlega neitað því og bendir á Ríkisendurskoðun og Fjármálaeftirlitið. Gott og vel. Hún vill bíða eftir niðurstöðum úr rannsóknum þeirra á málinu. En þrátt fyrir það, eins og bent hefur verið á hér áðan og hv. þm. Sigmar Guðmundsson sagði svo réttilega, er ekki hægt að bíða með það að taka Bankasýsluna af lífi og reyna að henda henni fyrir vagninn. Það er ekki hægt að bíða eftir því. Það er ekki mikill manndómsbragur á þessu hegðunarmynstri ríkisstjórnarinnar síðustu daga og vikur. Ákallið um rannsókn sérstakrar nefndar hefur líka komið utan úr samfélaginu, frá almenningi og óháðum sérfræðingum. Við sjáum mjög skýrt mikla andstöðu og óánægju almennings sem kallar eftir skýrari svörum og auknu gagnsæi og það er skiljanlegt í ljósi sögunnar. Það er ekki hægt að horfa fram hjá eða að hlusta ekki á þessa kröfu því að slík rannsókn væri mikilvægur og dýrmætur liður í því að endurheimta það traust sem hefur glatast. Og það var ekkert endilega mjög mikið fyrir, því miður. Mér finnst það þakkarefni að ákveðnir stjórnarþingmenn hafa komið hingað í dag og reynt af einlægni að nálgast málið. Við sjáum það að þeir ganga fram fyrir skjöldu og taka undir þessa gagnrýni. Við eigum eftir að fá það staðfest hvort hæstv. ráðherra menningar, ferðamála og viðskipta hafi sett fram þessa gagnrýni en ef hún hefur gert það þá er það vel. En hver var umræðan? Hvernig afgreiddi ríkisstjórnin þetta? Eitthvað annað en einhver önugheit um að það hafi ekki verið gerðar einhverjar bókanir. Hvaða umræða átti sér stað innan Framsóknarflokksins um þetta fyrst þetta kemur frá forystu flokksins? Við heyrum hér hv. þingmenn Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, Bryndísi Haraldsdóttur og fleiri viðra áhyggjur sínar og mér finnst það gott, mér finnst það heilbrigt. Fólk á ekki að vera feimið við það. Við sjáum líka fyrrverandi þingmenn Sjálfstæðisflokksins eins og Pál Magnússon draga fram athyglisverða punkta. Þetta er nauðsynlegt fyrir heilbrigða umræðu og til að undirbyggja frekara traust á fjármálakerfinu og við þurfum á því að halda. En hljóð og mynd fer ekki saman hjá ríkisstjórninni og það hefur ekki verið þannig frá upphafi. Salan var fyrst sögð heppnast mjög vel, bara svona ljómandi, en núna er tekin skörp beygja frá fyrri afstöðu. Kannski breyttist það reyndar aftur í gær í Sprengisandi, þá var allt orðið svo frábært aftur. En það er ljóst að stefnuleysið er algjört. Viðbrögðin eru að mínu mati ómarkviss og skilaboðin eru óskýr, einkennast af einhverri taugaveiklun á stjórnarheimilinu, allt til þess að forðast ábyrgð, plástra sárið og færa athyglina frá sér sjálfum og fyrir utan það auðvitað að hengja bakara fyrir smið með því að leggja niður Bankasýsluna. Mig langar mjög mikið að fara yfir eitt atriði, ég mun örugglega koma hingað upp aftur og fara yfir það, kannski finnst fólki það aukaatriði en það er er risaatriði í hugum okkar í Viðreisn og það er samkeppni. Það er í lögum um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjunum að ríkisstjórninni eða okkur ber skylda til þess að huga að samkeppni þegar við erum að selja þessa hluti. En aldrei hef ég heyrt ráðherra fjármála eða aðra ráðherra tala um samkeppni. Fákeppni er mesti óvinur almennings þegar kemur að fjármálamarkaðnum. Ísland er með dýrustu bankaþjónustu í heimi og við notum ekki einu sinni tækifærið og ræðum um samkeppni og tökum fram stóru myndina þegar kemur að sölu á hlut ríkisins á fjármálamarkaði. Já, ég get alveg bent á krónuna, það á ekki að koma neinum á óvart að ég bendi á gjaldmiðilinn. En þetta er stóra myndin, hvort sem við ræðum um gjaldmiðil eða aðra þætti sem eru nauðsynlegir til að koma í veg fyrir þessa fákeppni sem er á markaði, fákeppni sem leiðir til þess að lítil fyrirtæki, meðalstór fyrirtæki, almenningur, fjölskyldur á Íslandi, borga miklu hærri fjármagnskostnað en þekkist annars staðar. Það er líka þungt að sjá að þetta tækifæri er einmitt ekki notað til að ýta undir þetta. Eignarhaldið skiptir máli. En það eitt og sér ræður ekki öllu. Við þurfum að byggja undir með ákveðnum reglum hvernig við ýtum enn frekar undir samkeppni og Samkeppniseftirlitið hefur einmitt bent á það sérstaklega, við undirbúning ákvörðunar um þessa sölu, hversu mikilvægt væri að áhrif sölunnar á samkeppnisumhverfið yrðu metin og greind í þaula. Það er hvergi fjallað um samkeppnismál í greinargerð fjármála- og efnahagsráðherra um söluna. Það segir rosalega mikið um þetta viðhorf stjórnarflokkanna til samkeppni á Íslandi til þess að undirbúa betri stöðu almennings, betri stöðu fyrirtækja, auka lífsgæði fólks. Það er eins og það tengist ekki í kollinum á ráðherrum ríkisstjórnarinnar að samkeppni geti verið grundvöllur og aflvaki til aukinna lífsgæða fyrir fólkið í landinu. Þetta stóra tækifæri varðandi bankasöluna var ekki nýtt fyrir utan að við eigum að skipta um gjaldmiðil. Eðlilega vakna upp áhyggjur um framhaldið. Hvað verður? Mig langar aðeins að snerta á því, en ég sé að tíminn er að renna út. Mér finnst ótrúlega furðulegt að horfa upp á það, horfa upp á þetta reynda fólk sem fer fyrir ríkisstjórninni, þetta ágæta fólk sem fer fyrir ríkisstjórninni og hefur þessa fjölbreyttu reynslu, að þau skuli ekki standa hér og axla ábyrgð. Er ég að kalla eftir afsögn? Ekkert endilega. Ég vil bara að þau viðurkenni þessi mistök sem voru gerð. Það er ekki hægt að spyrja sig öðru en því: Var verið að villa um fyrir Alþingi þegar áformin voru kynnt? Var verið að villa um fyrir Alþingi? Hvar breyttist þetta allt í ferlinu? Hvenær breyttist það úr því að vera með fáa en stóra fjárfesta sem hefðu hug á því og löngun og metnað til að vera langtímafjárfestar í bankakerfinu en ekki að taka bara einhverjar skortstöður og snúning til að græða einhverjar milljónir og jafnvel tugi milljóna? Hugsunin með þessu skrefi var að fá ábyrga aðila, fagfjárfesta, til að fjárfesta í bankakerfinu. Nei, að því var ekki hugað. Það breyttist eitthvað í ferlinu öllu. Á því ber ríkisstjórnin ábyrgð. Ráðherra þessa málaflokks ber þá ábyrgð. Hann getur ekki skotið sér undan rannsóknarreglu. Átti hann að fara yfir allan listann? Það getur vel verið. Ég er frekar á því að hann hafi átt að spyrja spurninga í samræmi við sitt hlutverk, stjórnsýslulega hlutverk, um það hvort það væru einhverjir vankantar á þessu, hvort það væri vanhæfni hugsanlega á ferð. Er verið að virkja vanhæfisreglur stjórnsýslulaga þær? Af hverju voru þessar spurningar ekki settar fram? Hann ber ábyrgð á því. Hann væri maður að meiri ef hann kæmi hingað og viðurkenndi þá ábyrgð. Þetta er risastórt mál, framtíðarmál fyrir okkur að byggja undir traust á bankakerfinu. Það er ekki að ástæðulausu. Við höfum þann lærdóm og sama hversu sár, hversu erfiður sem hann er fyrir okkur þá er hann óumflýjanlegur. [[Forseti hringir.]]Við verðum að læra af því sem gerðist í tengslum við efnahagshrunið og ef við erum ekki enn þá búin að gera það þá er lengra í land heldur en ég hélt að væri. [[Forseti hringir.]]Við verðum að byggja undir traust og þess vegna verðum við að setja af stað rannsóknarnefnd sem veltir við öllum steinum.
Virðulegur forseti. Það hefur nokkuð verið rætt um form og hefðir hér í dag og vissulega er það mjög mikilvægt í störfum þings og ríkisstjórnar að virða form og hefðir. En mig langaði að nefna það í upphafi ræðu minnar að eitt lítið blað er brotið í formum og hefðum í dag þegar þingmaður úr stjórnarandstöðuflokki tekur sæti stjórnarþingmanns. Sú atburðarás hefur leitt undirritaða í ræðustól þingsins í dag og ég vil þakka öllum sem hafa átt hlut að máli. Haldið ró ykkar meðan ránið stendur yfir. Þannig mæltist verðlaunaskáldinu Elísabetu Kristínu Jökulsdóttur að morgni miðvikudagsins 13. apríl. Á þeim tíma þótti mér að staðan í Íslandsbankasölumálinu yrði vart römmuð betur inn og fyrir mér hefur fátt nýtt komið fram síðan sem gefur tilefni til að tóna þessi orð skáldsins neitt niður. Eign okkar almennings var boðin til sölu eftir einhverjum kúnstarinnar reglum. Aðallega, og auðvitað fyrst og fremst, áttu að gilda um söluna lög um sölumeðferð á eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum eins og oftsinnis hefur verið vikið að hér í dag. Þar er sérstaklega tiltekið að áhersla skuli lögð á opið söluferli, gagnsæi, hlutlægni og hagkvæmni. Þetta er allt búið að margtyggja í dag. Það er reyndar ekki tiltekið sérstaklega að brask sé bannað, ef ég man rétt, en hins vegar er ljóst að einhverjir sem keyptu bréf í bankanum hafa þegar selt og seldu jafnvel mjög fljótt og innleystu söluhagnað. Það að búast ekki við þessari útkomu í því ferli sem þarna var sett af stað lýsir fyrir mér lítilli þekkingu á hlutabréfamarkaði því að þetta eru bara fjárfestingar eins og önnur verðbréf og þarna eru þeir sem leggja til fé að ávaxta sitt pund. Skráning í kauphöllum er til að greiða fyrir viðskiptum. Það voru engir fyrirvarar eða neinar kröfur um að eiga þessi bréf þannig að það ætti varla neitt að þurfa að ræða það. Síðast í dag fer Páll Magnússon ágætlega yfir þetta í grein á vísi.is og telur þar upp nokkrar aðferðir til að taka á þessu léttan snúning til að græða nokkuð vel. Bréfin voru keypt á genginu rúmlega 117, ef ég fer rétt með, og voru í 127 daginn eftir. Það er alveg ágætisklink í vasa. En að mínu mati, og ég er svo heppin að ég er hvorki í efnahags- og viðskiptanefnd né fjárlaganefnd þannig að ég hlýt að mega tala þannig núna, er það engin afsökun fyrir þá sem bera ábyrgð á þessu og benda á að hinir og þessir þingmenn eða jafnvel ráðherrar hafi hvergi bókað andstöðu sína á fyrri stigum. Í þessu tilviki er það almenningi, sem treystir stjórnvöldum fyrir meðferð á sameign þjóðarinnar, þjóðareigninni, eignarhlutnum í Íslandsbanka, sem er misboðið og það hefur væntanlega ekki farið fram hjá neinum í þessu landi. Forstjóri Bankasýslunnar sagði að það þyrfti að treysta bönkum og verðbréfafyrirtækjum að sjá um útboð á hlutabréfum fyrir íslenska ríkið. Hann sagði þetta 14. apríl. Jú, en í lögunum segir að þegar ákvörðun er tekin um undirbúning og framkvæmd sölumeðferðar eignarhluta skuli áhersla lögð á þetta o.s.frv. og þá skuli gæta þess að skilyrði þau sem tilboðsgjöfum eru sett séu sanngjörn og að þeir njóti jafnræðis. Þá skuli við sölu kappkosta að efla virka og eðlilega samkeppni á fjármálamarkaði, eins og fyrri ræðumaður fór ágætlega yfir. Í 4. gr. sömu laga segir síðan að Bankasýsla ríkisins sjái um þessa sölu. Það er skýrt að ábyrgðin á framkvæmdinni er Bankasýslunnar. Henni verður ekki vísað út í bæ, hvorki á regluvörslu Íslandsbanka, hvað þá á kaffivélina þar. Sami forstjóri sagði að hlutabréfakaup starfsmanna ráðgjafarfyrirtækja fælu í sér hagsmunaárekstur og vonbrigði. Þetta var náttúrlega furðulegt að heyra svona fáum dögum eftir að þetta ferli fór fram og gaf þá til kynna að Bankasýslan kynni að setja fram kröfur í samræmi við góða stjórnsýslu og viðskiptahætti. Það er ljóst að Seðlabankinn hefur nú til skoðunar skilgreiningu á hugtakinu fagfjárfestum. En átti það ekki einmitt að vera hlutverk Bankasýslunnar að hafa það á hreinu hverjir þessi fagfjárfestar væru og mögulega setja eigin viðmið innan ramma laganna um það til að tryggja önnur markmið í ferlinu? Það hvort síðan þurfi að skoða hvort reglur um innherjaviðskipti hafi verið brotnar er auðvitað sérstaklega alvarlegt út af fyrir sig. Ein af eftirtektarverðum útskýringum á því hversu frábært þetta hafi allt verið er sú að það hafi engin veruleg hindrun verið fyrir alla að taka þátt í útboðinu. En það hefur þó verið staðfest að sérstaklega var haft samband við suma og á þessu er stór munur. Bankasýslan er hluti af umboðskeðju stjórnsýslunnar. Hún er reyndar oft margslungin og þannig getur stefna á tilteknu málefnasviði átt rætur í mörgum stefnuskjölum. Það er hins vegar grundvallaratriði að hver hlekkur í keðjunni sé sterkur og allir fulltrúar í henni ræki skyldur sínar. Hérna virðist hins vegar augljóslega vera eitthvað sem ekki gengur upp. En fólki blöskrar ekki bara brask, því blöskrar líka það sem einhver gæti kallað allt að því fúsk, alla vega ekki nógu góð vinnubrögð. Við erum búin að heyra marga tala um það hér í dag að þetta hafi ekki allt gengið eftir eins og til var stofnað. Þá fór ég og skoðaði tilkynningu Bankasýslu ríkisins frá 22. apríl þar sem talað er um að hún hafi sett af stað söluferli með tilboðsfyrirkomulagi sem á ensku er kallað, með leyfi forseta, „accelerated bookbuilding process“. Ég hef nú þegar setið nefndarmannamegin á einum nefndarfundi og mér gæti t.d. dottið í hug að þingmenn í nefndunum hefðu gúglað þetta hugtak og komist að því að þetta hugtak er fyrst og fremst notað um hlutafjáraukningu þar sem nýtt hlutafé er boðið til sölu á mjög stuttum tíma til valdra fagfjárfesta eða það sem á ensku heitir, með leyfi forseta, „institutional investors“. Ég held að þingmenn hafi bara verið í býsna góðri trú um hvað þarna átti að fara fram. Niðurstaða mín er þá frekar sú að þetta hafi mögulega afvegaleitt umræðuna á einhverju stigi, mögulega einhverja hv. þingmenn. Þetta gæti alla vega villt einhverjum sýn. En tilgangurinn með þessu fyrirkomulagi er einmitt sá að fá fjárfesta með mikla þekkingu á hlutabréfamarkaði sem geta greint virði hlutabréfa á stuttum tíma. 24–48 tímar er hámarkið á þeim tíma sem svona ferli er ætlað að taka, segir Google. Því er líka ætlað að deila markaðsáhættunni milli kaupenda og seljenda. Það liggur hins vegar fyrir í þessu tilfelli að tilboðum var hafnað sem voru hærri en selt var á. Þannig virkaði þessi niðurskurður, af því að tilboðin voru meiri, í fleiri hluti en voru seldir. Bankasýsla ríkisins hefur núna haft nær þrjár vikur til að svara spurningum þingsins um söluna og hefur það margoft verið rætt hér í dag að hún óskaði eftir því að fresta því seint í gærkvöldi. Það er auðvitað mjög skrýtið. Hverju getur hún bætt við á einum sólarhring sem hún er búin að hafa þrjár vikur til að svara? Þetta er ekki boðlegt fyrir þingið og ekki boðlegt fyrir almenning sem á sitt undir því að þingið ræki eftirlitshlutverk sitt. Er kannski bara verið að skrifa söguna eitthvað eftir á? Þetta hlýtur allt að liggja fyrir í lýsingu á söluferlinu og samskiptum, bæði við þingið og þá ekki síður fjármálaráðuneytið og þá sem stjórna þar á bæ og svo í tilkynningum um söluna. Það getur varla þurft að bæta miklu við. Varðandi opið söluferli þá kemur fram í athugasemdum við frumvarpið um framkvæmd sölumeðferðar á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum að gert er ráð fyrir því að bjóða skuli eignarhlut til sölu í opnu söluferli. Hins vegar er nauðsynlegt að rökstyðja sérstaklega ef ekki stendur til að bjóða hlut til sölu með þeim hætti. Áfram segir að slíkt fyrirkomulag kunni í undantekningartilvikum að koma til greina t.d. við sölu á minni eignarhlutum ríkisins eða ef einhverjar sérstakar aðstæður kalli á að þetta fyrirkomulag sé viðhaft. Ég tel að það hljóti að mega lesa þessar skýringar þannig að mjög ríkar kröfur séu gerðar til framkvæmdar sem fer fram í því fyrirkomulagi sem hér var ákveðið að hafa við. Ég veit ekki hvernig hægt er að halda því fram að söluferlið hafi að öllu leyti verið í samræmi við lög en benda í hinu orðinu á að hinir og þessir ágallar kunni að hafa verið á ferlinu annars staðar en hjá Bankasýslunni. Þá á ég líka við á hinum endanum, hjá verðbréfamiðlurum og þeim sem komu að þessu þeim megin frá. Lögin gilda um framkvæmd sölunnar og það er sérstaklega tekið fram í skýringum við þau að Bankasýsla ríkisins hljóti, þá í umboði fjármálaráðherra, að bera ábyrgð á öllu söluferlinu. Með öðrum orðum: Brotakennd framkvæmd við sölu eignarhluta ríkisins í einni stærstu fjármálastofnun landsins og væntanlega einni af verðmætustu eign ríkisins er og verður á ábyrgð fjármálaráðherra og undirstofnana ráðuneytisins. Það er fagnaðarefni að fá við söluna fjármagn í ríkissjóð til að draga úr lántökuþörf og vaxtagreiðslum, það er ekki það. En allir sem tala um þetta af nokkurri sanngirni hljóta að skilja að gagnrýnin felur það í sér að mögulega hefði verið hægt að fá meira fyrir þennan hlut. Ég get því tekið undir með séra Davíð Þór Jónssyni sem sagði á Austurvelli á föstudaginn langa: Mér finnst þetta ekki í lagi og ég held að engum finnist það í lagi. Það hafa 83% þjóðarinnar tekið undir, þ.e. einhver könnun sagði að 83% væru óánægð með útboðið. Þetta útspark ríkisstjórnarinnar 19. apríl að fórna Bankasýslunni - það stóð ekki á viðbrögðum þaðan. Það dugði ekki ein fréttatilkynning, heldur þurfti tvær. En það sem mér fannst áhugavert að heyra var að Bankasýslan lýsti því strax yfir að hún myndi skoða lagalega stöðu sína áður en hún greiddi söluþóknanir. Þar fór skítur inn í viftuna, sagði fjósamaðurinn. Ætli þeir sem tóku verkefnið að sér kyngi því bara sisvona? Menn hafa nú sett mál í gegnum dómskerfið af minna tilefni. Þetta var svolítið glannaleg yfirlýsing að mínu mati, eða voru kannski engin lög brotin? Er nema von að venjulegt fólk upplifi sig statt í einhverju moldviðri, eins og maðurinn sagði? Eða af hverju ætti annars Bankasýslan að hóta því að borga ekki umsamdar söluþóknanir? Ég bara spyr því að ég veit ekki svarið, herra forseti. Í öllu þessu máli er ljóst að það hefur eitthvað farið úrskeiðis og það ber að fagna því að stjórnarliðar taka undir að þetta hafi ekki allt farið eins og það átti að fara, sumir alla vega. Þjóðin og þingið eiga skilið að fá á þetta gagngera rýni. Það eru enn opin sár eftir afleiðingar bankahrunsins, eins og komið hefur við sögu í þinginu í dag. Ég tel því að það að Alþingi skipi rannsóknarnefnd til að fara yfir þetta séu rétt viðbrögð við ákalli um skýr svör um hvað gerðist í þessu ferli og ég hvet til þess að málinu verði beint í slíkan farveg.
Herra forseti. Grein sem ég fékk birta í fjölmiðlum fyrir nokkrum dögum hafði yfirskriftina „Moldviðri“. Ég var að vísa til þess að búið væri að þyrla upp miklu ryki í kringum þessa bankasölu og framkvæmd hennar og mér fyndist ástæða til að við reyndum að horfa í gegnum það ryk og átta okkur á því hverjar helstu staðreyndirnar væru og hvað við værum raunverulega að gera. Það er kannski ástæða, virðulegur forseti, til að hverfa aftur til ársins 2012 til að hafa einhverja heild í þessari sögu. Við erum að framkvæma þessa sölu á grundvelli laga sem samþykkt voru árið 2012, nr. 155/2012, sem þáverandi ríkisstjórn undirbjó og hv. þingmaður, þáverandi fjármálaráðherra, Oddný Harðardóttir, flutti sem frumvarp í þinginu. Eftir þeirri löggjöf störfum við og hún skapar umgjörðina í kringum þetta verk sem við höfum nú framkvæmt, tvo áfanga í sölu á eignarhlutum ríkisins í Íslandsbanka. Það er líka ástæða til að rifja það upp, virðulegi forseti, að ríkissjóður hefur núna selt hluti í bankanum fyrir 108 milljarða kr. Það eru gríðarlega miklir peningar og mjög mikilvægt að losa þessa fjármuni og nota í þörf verkefni, að minnka lánsfjárþörf ríkissjóðs, lækka til framtíðar skuldabyrði ríkissjóðs, geta varið áfram fjárfestingarstigið, geta varið áfram þau verulega auknu útgjöld sem hafa verið lögð til ýmissa málaflokka, ekki síst á sviði velferðar- og menntamála til lengri tíma og koma þeim fjármunum í vinnu með þeim hætti. Við getum líka rifjað upp, virðulegur forseti, að þegar hæstv. núverandi fjármálaráðherra settist í fjármálaráðuneytið 2013 í ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hafði ekki verið sterkur fókus á hvernig ætti að fara með slitabúin, hvernig ætti að taka á þeim, hvernig ætti að greiða úr þeirri flækju sem hafði skapast í kjölfar hrunsins og varla hægt að finna staf á blaði um það. Sú vinna sem unnin hefur verið síðan hefur skilað okkur því að búið er að selja eignarhluti ríkisins í þessum banka sem féll ríkinu í skaut. Við getum deilt um það hversu mikið ríkið eða almenningur lagði til þess en veruleikinn er einfaldlega þessi: Úr þessum eignarhluta er búið að gera núna 300 milljarða kr. og það munar um minna, þegar við erum að reka ríkissjóð með þeim halla sem raun ber vitni, til að grípa undir efnahagslífið og samfélagið á tímum Covid-faraldurs. Rétt eins og fleiri þingmenn hafa komið inn á í dag finnst mér ástæða til að staldra við núna og rifja upp að hv. þm. Eyjólfur Ármannsson ræddi um gríðarlegan hagnað bankanna á síðasta ári. Mér finnst alltaf mjög gott að við séum að ræða um það vegna þess að sú staðreynd sem birtist í þeim mikla afgangi sem varð í rekstri bankanna á síðasta ári endurspeglar, finnst mér, fyrst og fremst góðan árangur við að halda utan um efnahagslífið á þessum Covid-tímum. Stærsti hluti þess afgangs sem bankarnir voru að skila er til kominn vegna þess að menn voru að fara yfir lánasöfnin sín og draga til baka þar sem menn höfðu fært niður af verðmætum útlána sinna. Það er ekki svo að það hafi verið fyrst og fremst undirliggjandi góður rekstrarárangur þessara banka sem skapaði þann hagnað. Það má líka rifja upp að ríkissjóður hefur á undanförnum árum tekið tugi milljarða í arð út úr þessum bönkum, m.a. þeim banka sem við ræðum hér, sem var líka einskiptishagnaður á hverjum tíma og ekki hægt að segja að sé dæmi um hversu arðvænlegt það er að eiga og reka banka. Virðulegur forseti. Mér finnst ástæða til að halda nokkrum þáttum til haga til að við sjáum í gegnum það moldviðri sem búið er að þyrla upp í kringum þessa sölu. Verðmæti hluta ríkissjóðs hefur aukist umtalsvert í kjölfar frumútboðs síðastliðið sumar. Hluthafar í bankanum eru núna yfir 15.000 og stærstu hluthafarnir utan ríkissjóðs eru lífeyrissjóðir og aðrir öflugir langtímafjárfestar. 14 stærstu hluthafarnir eiga 77% bankans. Fimm stærstu hluthafarnir eru ríkissjóður Íslands, sem á enn 42%, virðulegur forseti, Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins, Gildi, Capital Group og Lífeyrissjóður verslunarmanna. Aðrir eiga mun minna. Þetta eru þeir 14 stærstu hluthafar sem eiga 77% af bankanum. Söluferlið er framkvæmt í samræmi við lög um sölumeðferð eignarhluta í fjármálafyrirtækjum og fyrir þeim lögum mælti, eins og ég sagði áðan, hv. þm. Oddný Harðardóttir, þáverandi fjármálaráðherra. Markmiðið með sölunni var ekki síst að armslengd væri á milli stjórnmálamanna og faglega skipaðrar Bankasýslu við sölumeðferð. Þannig segir m.a. í greinargerðinni: „Með því að fela sérstakri ríkisstofnun, Bankasýslu ríkisins, meðferð eignarhluta ríkissjóðs í fjármálafyrirtækjum og að koma fram með tillögur til ráðherra um sölu þeirra eignarhluta var ætlunin að tryggja hlutlægni við meðferð þessara mála.“ Virðulegi forseti. Þarna undir liggur grundvallaratriði. Þarna liggur undir einn aðalmáttarstólpinn í þessu ferli sem við megum ekki horfa fram hjá: Það er hlutverk Bankasýslunnar að framkvæma sölu og hlutverk Bankasýslunnar að leggja fram tillögu. Það er hún sem tryggir að þetta sé framkvæmt og hún á að gera það á grundvelli hlutlægra tillagna. Vegna þessarar armslengdar er það ekki hlutverk ráðherra og ráðherra hefur ekki aðgang að því að farið var ítarlega yfir upplýsingar um einstaka tilboð, fjárhæðir, verðbil, niðurskurð í úthlutun o.s.frv. Þessum þáttum er með lögum útvistað til Bankasýslunnar. Bankasýslan hefur hins vegar gefið út að áskriftir bárust frá 209 aðilum og 207 fengu úthlutun. Bankasýslan gaf sömuleiðis út fréttatilkynningu við upphaf útboðsins 22. mars sem fjallað var um í flestum miðlum. Öllum sem með lögum um töldust fagfjárfestar var heimilt að skila inn áskriftartilboðum og enginn var handvalinn eftir því sem við best vitum. Hafa verður þessa framkvæmd í huga þegar við ræðum þetta mál vegna þess að fyrsta gagnrýnin á þessa sölu sem fram kom var einmitt á þann veg að kaupendur hefðu verið handvaldir. Þegar það var hrakið þá var eiginlega orðinn glæpur fjármálaráðherra að hafa ekki farið yfir tilboðin og að hafa ekki handvalið kaupendurna. Ég skil það svo að Fjármálaeftirlitið beini nú fyrst og fremst skoðun sinni að þeim söluráðgjöfum sem unnu með Bankasýslunni að framkvæmd á sölu hlutanna þar sem fyrst og fremst hefur verið talað um kaup söluráðgjafanna sjálfra í útboðinu. Við fáum engar efnislegar upplýsingar um þessa athugun þar sem hún snýr ekki með beinum hætti að þinginu. Ég ætla að bíða niðurstöðu hennar vegna þess, virðulegur forseti, og það hef ég áður sagt í umræðu um sölu Íslandsbanka á opinberum vettvangi, að það sem stakk mig og stingur mig voru smærri kaupendur og tengsl þeirra við söluráðgjafana og jafnvel söluráðgjafarnir sjálfir. Ég ætla ekki að draga fjöður yfir það að þar er ég gagnrýninn. Stjórnarandstaðan og ekki síst samstarfsfólk þáverandi ráðherra, sem ég hef nefnt áður, sem mælti fyrir þessum lögum, heldur því fram að ferlið hafi farið á sjálfstýringu, ráðherra hafi sýnt vanrækslu og fleira í þeim dúr með því að skoða ekki sjálfur einstaka tilboð og samþykkja þau heldur fela það Bankasýslunni. Eins og ég sagði áðan var því fyrst haldið fram að kaupendur hefðu verið handvaldir en þegar það reyndist ekki rétt var skipt um gír og sagt að hann hefði átt að velja kaupendur. Í þessum málflutningi er því m.a. haldið fram að 4. gr. laganna kveði á um að ráðherra beri að skoða tilboðin, sem er alrangt eins og þingmennirnir vita. Í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að ráðherra geti falið Bankasýslu ríkisins að annast endanlegan frágang vegna sölu eignarhluta. Ýmsar leiðir koma til greina við sölu á eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum, t.d. almennt útboð verðbréfa, skráning bréfa fjármálafyrirtækis á skipulegum verðbréfamarkaði eða tilboðssala. Sala hluta með útboði eða skráning bréfa í kauphöll er ferli sem er frábrugðið hefðbundinni tilboðssölu. Sem dæmi er ekki um mat á einstaka tilboðum eða eiginlegar samningaviðræður við einstaka kaupendur að ræða þegar almennt útboð eða skráning bréfa fer fram.“ Virðulegur forseti. Mér finnst mikilvægt að við höldum þessum staðreyndum til haga og reynum að horfa í gegnum moldviðrið sem þyrlað hefur verið upp í kringum þessa umræðu alla og í kringum þessa bankasölu. Enn einu moldrykinu átti að þyrla upp þegar því var haldið fram í umræðu, m.a. í fjölmiðlum, að þeir sem hefðu fengið þau gæði að kaupa hefðu þegar selt sig til baka og innleyst mikinn hagnað. Rétt eins og hv. þingmaður sem hér talaði áðan lýsti ágætlega eðli hlutabréfamarkaðar þá er það alveg rétt að það voru engin tímamörk sett um hversu lengi kaupendur þyrftu að halda hlutum en samkvæmt fréttatilkynningu frá Bankasýslunni sem send var út um páskana hafði fjöldi hluthafa aukist um 125 frá útboðsdegi og meiri hluta fjárfesta í útboðinu haldið eða aukið eignarhlut sinn. 34 fjárfestar höfðu minnkað eignarhlut sinn að hluta en svo voru um 60 sem birtust ekki á hluthafalista og gætu verið fjölmargar skýringar á því eins og nánar er rakið í tilvitnaðri fréttatilkynningu. Virðulegur forseti. Það er nokkur ljóður á umræðunni hér í dag að við gátum ekki fengið Bankasýsluna á fund fjárlaganefndar í morgun eins og við höfðum ætlað. Ég ætla ekki að halda áfram að harma það neitt sérstaklega, það þýðir ekkert, dagurinn er liðinn, en við hefðum sannarlega getað haft betri og upplýstari umræðu um ýmis atriði eins og hvernig frágangur Bankasýslunnar var og hvernig þær reglur sem hún setti söluráðgjöfum sínum voru undirbúnar. Hvernig fór úthlutunin og niðurskurðurinn fram? Hvaða tilboð voru hærri eins og fréttir eru fluttar um? Við höldum ekki á neinni vissu í þessum efnum. Þetta er allt saman einhvers staðar í kosmosinu sem einhverjar lausafréttir. Þangað til höfum við ekki þau svör í höndunum að við getum með heildstæðum hætti skapað okkur almennilega mynd af því sem þarna fór fram og mjög vont að við séum að fella einhverja stórudóma úr ræðustóli Alþingis, í það minnsta á þessari stundu. Ég vil, virðulegur forseti, bara undirstrika að við megum aldrei missa sjónar á því markmiði okkar að koma ríkinu frá atvinnurekstri í þessu landi sem það þarf ekki að halda á. Mér finnst það vera kjarninn í því sem við ættum að vera að ræða hér, að við getum undirbúið eða útbúið með þeim hætti að hér virki hlutabréfamarkaður, að fólk sjái sér hag í því að fjárfesta í hlutabréfum til að ávaxta sparnað sinn og taka þannig þátt í atvinnulífi. Við getum ekki til lengri tíma ætlast til þess að ríkið haldi á stórum atvinnufyrirtækjum og mikilvægum þess vegna, heldur að við getum treyst fólki til að eiga þessi fyrirtæki og reka þau. Kjarninn sem við ættum miklu frekar að vera að ræða er hvaða hlutverki ríkið ætli að gegna í atvinnurekstri hér á Íslandi. Þar er sala Íslandsbanka mikilvægur þáttur í að efla hlutabréfamarkaðinn og koma á dreifðu eignarhaldi. Vegna orða hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um samkeppnisstöðu er það ekki svo að samkeppnisþátturinn hafi aldrei verið tekinn fyrir. Í þeim umræðum eða svörum eða greinargerðum sem hv. fjárlaganefnd hefur í það minnsta rýnt og sent frá sér þá er það þetta dreifða eignarhald og að gera ekki lífeyrissjóðina endilega að aðaleigendum Íslandsbanka sem við vorum einmitt að reyna að forðast með því að reyna að dreifa eignarhaldinu með þeim hætti sem hefur þó tekist. Allir stórudómar um framkvæmd þessarar sölu held ég að verði að fá að bíða þangað til við komum lengra fram í ferlið og sjáum betur þegar rykið fer að setjast í kringum þetta, virðulegur forseti. Ég er að sjálfsögðu einn af þeim þingmönnum sem finnst að málinu hafi verið ágætlega fyrir komið í fyrsta lagi er varðar að biðja Ríkisendurskoðun að fara yfir þetta ferli og í öðru lagi er varðar þann þátt að Fjármálaeftirlitið skoði starfshætti söluráðgjafanna. Fyrr en þær niðurstöður liggja fyrir held ég að við getum ekki sagt að það sé forsvaranlegt að beita sérstakri rannsóknarnefnd Alþingis, enda er það þannig frágengið í lögum um rannsóknarnefndir og í greinargerð sem fylgdi þeirri löggjöf á sínum tíma að þær eigi einungis að nota í undantekningartilfellum og það sé ekki fyrsti kostur að grípa til þeirra. Með því er ég ekki að segja að ég hafni því um aldur og ævi að það verði einhvern tímann rannsóknarnefnd sem fari yfir þetta ferli heldur að segja að við verðum að gera hlutina í réttri röð, við verðum að geta talað um þessi mál eins og þau raunverulega eru.
Herra forseti. Ég staldra auðvitað við þetta orð sem hér hefur verið látið falla, moldviðri, og sömuleiðis það að við eigum ekki að vera að fella stóra dóma úr ræðustól Alþingis. Mér líður pínulítið eins og við eigum hreinlega ekkert að vera að spyrja neinna spurninga hér í ræðustól Alþingis. Eini stóri dómurinn sem hefur fallið í þessu máli er sá að tekin var ákvörðun um að sakfella Bankasýsluna og leggja hana af vegna þess að salan þótti það mikið klúður. Það er stóri dómurinn sem hefur fallið. Síðan er það þessi rosalega áhersla sem menn eru alltaf með á forsöguna, að ríkið hafi fengið þessa eign fyrir ekki neitt og gert úr henni einhver svakaleg verðmæti. Almenningur í þessu landi borgaði auðvitað svakalega mikið með óbeinum hætti fyrir þennan banka í bankahruninu, eins og við þekkjum mætavel. Þannig að þessi forsaga er engin réttlæting fyrir því að illa hafi tekist til með söluna. Það er hið eina sanna moldviðri sem er verið að þyrla upp. Og í framhaldi af því sem hv. þm. Haraldur Benediktsson segir um hvert hlutverk ríkisins eigi að vera gagnvart atvinnufyrirtækjunum [[Forseti hringir.]]er þá ekki grátlegasti hluturinn við þessa sölu sá að Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að koma því þannig fyrir í miðju einkavæðingarferli að búið er að festa í sessi helmingseignarhlut ríkisins [[Forseti hringir.]]á Íslandsbanka a.m.k. út þetta kjörtímabil?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmari Guðmundssyni fyrir hans andsvar. Ég verð að segja að ég hef fylgst með þessari umræðu og tekið þátt í henni undanfarnar vikur og mér hefur fundist rauði þráðurinn í málflutningi stjórnarandstæðinga vera sá að reyna að klemma fjármálaráðherrann í þessu máli. Stjórnarandstaðan hefur farið pall af palli, horn úr horni og gripið úr loftinu eitt og annað eftir því sem þessari umræðu vindur fram. Ég ætla hins vegar að segja, vegna spurningar hv. þingmanns um eignarhluti og vegna þeirrar stöðu sem er komin upp, að það væri hörmulegasta niðurstaðan, hv. þingmaður, að ekki tækist að klára sölu Íslandsbanka á þessu kjörtímabili. Það er hins vegar rétt og ég styð það að við höfum sett söluferlið í eðlilega biðstöðu meðan við erum að komast fram úr þessari umræðu. Við verðum að láta rykið setjast, sjá hvað fór úrskeiðis og reyna að meta það með einhverjum hætti. En ég hef ekki gefið mig í því að vonast til að við ljúkum sölu Íslandsbanka á þessu kjörtímabili. Við þurfum sannarlega á því að halda.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Haraldi Benediktssyni fyrir svarið og tek undir það að auðvitað vona ég að hægt verði að halda áfram að selja þessa eign til almennings og fjárfesta sem vilja þá standa með bankanum til lengri tíma, jafnvel þótt illa ári og illa kunni að fara. Við megum ekki gleyma því að bankarekstur er í eðli sínu áhættusamur. Þó að bankarnir hafa verið að skila góðri afkomu að undanförnu er auðvitað ekki víst að það verði um aldur og ævi eins og við þekkjum mætavel. Þá er ég ekki bara að vísa í hrunið heldur líka áratuginn á undan þar sem ríkið þurfti oft að leggja fjármuni inn í banka sem það var með á sínu forræði. En það sem mig langaði að nefna, af því að verið er að tala um að stjórnarandstaðan sé alltaf einhvern veginn að reyna að klemma fjármálaráðherra - ég ætla aftur að lesa það sem kom fram hjá Bankasýslunni eftir páska: „Framkvæmd útboðsins fór eins fram og því hafði verið lýst af hálfu stofnunarinnar frá upphafi til loka, í nánu samstarfi við stjórnvöld sem voru ítarlega upplýst um öll skref sem stigin voru.“ Það er verið að segja: Fjármálaráðherra og stjórnvöld vissu allan tímann nákvæmlega alltaf hvað við vorum að gera hjá Bankasýslunni. [[Forseti hringir.]]Ef Bankasýslan þarf að víkja þá kallar það auðvitað á einhvers konar spurningar [[Forseti hringir.]]um pólitíska ábyrgð í málinu. Við hljótum að geta verið sammála um það. [[Forseti hringir.]]Þannig að það að spyrja spurninga um pólitíska ábyrgð [[Forseti hringir.]]hlýtur að vera réttmætt og réttlætanlegt eins og sakir standa.
Herra forseti. Ég held að umræðan undanfarna daga, alla vega sú sem ég hef tekið þátt í, og ekki síst framganga hv. formanns fjárlaganefndar og allrar nefndarinnar í þeim efnum, hafi einmitt ágætlega dregið það fram að við viljum spyrja spurninga. Ég var hins vegar aðeins að ávarpa það að mér fyndist - ég hef ekki alveg áttað mig á þessari umræðu hér í dag. Ég hefði gjarnan viljað taka þessa umræðu eftir að við værum búin að fá Bankasýsluna með sín ítarlegu svör sem þau boða við þeim spurningum sem lagðar hafa verið fram á vettvangi fjárlaganefndar. Ég held að það hefði bætt umræðuna verulega. Við viljum engu að síður bara minna á það, af því hv. þingmaður las hér upp úr fréttatilkynningu Bankasýslunnar, að Bankasýslan sjálf hefur núna beint til Fjármálaeftirlitsins skoðun á ákveðnum þáttum. Það er því ekki eins og við séum ein ósátt við ýmsa hluti í þessari framkvæmd. En stóra myndin er þessi: [[Forseti hringir.]]Við höfum náð þeim áfanga að selja fyrir 108 milljarða. [[Forseti hringir.]]Við eigum enn þá verðmætan eignarhlut í bankanum sem ég vonast til, og það erum við hv. þingmaður sammála um, [[Forseti hringir.]]að við ljúkum sölu á á þessu kjörtímabili.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir sína ræðu. Hann lagði áherslu á að vera ekki að fella þunga dóma fyrir fram en í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 19. apríl er beinlínis fullyrt að komið hafi í ljós annmarkar við undirbúning og framkvæmd sölu á eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Ég hef verið að reyna að átta mig á því hvaða annmarkar þetta eru nákvæmlega sem ríkisstjórnin vill meina að hafi verið þarna og sé beinlínis búið að staðfesta að hafi verið á ferlinu. Þá er talað um skort á upplýsingagjöf og skort á gagnsæi. Mig langar að spyrja hv. þingmann um hvaða annmarkar hann telji að hafi verið á ferlinu og hvort hann telji að Alþingi hafi með einhverjum hætti verið snuðað um nauðsynlegar upplýsingar og hvort hann sé óánægður með þær kynningar sem fjárlaganefnd fékk og ef ekki, hvar hann telji þá pottinn brotinn og hvaða annmarkar séu varðandi gagnsæi og upplýsingagjöf.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég er að alveg á sama stað og ég var í umræðunni fyrir nokkrum dögum eða nokkrum vikum. Mér finnst að Bankasýslan hefði getað staðið sig betur í upplýsingagjöf og betur í kynningu. Það er hluti af þessum vanda sem ég var að lýsa sem moldviðri áðan, að það var ekki nóg að gert í aðdragandanum. Við vitum það öll og upplifðum það örugglega flest að þegar fréttatilkynning kemur út um að söluferli sé hafið þá fannst mönnum það vera býsna óvænt en þeim sem á annað borð voru á tánum og fylgdust með, m.a. í viðskiptalífinu, kom það í sjálfu sér ekkert á óvart. Grundvallarþátturinn í þessu er að öllum var ljóst þegar útboðsferlið hófst og þeim tilbæru aðilum sem voru með þá stöðu að geta gert tilboð var það ljóst frá þeirri stundu að þeir gætu gert tilboð.
Virðulegi forseti. Vandinn við þennan málflutning er sá að það er bara ofboðslega skýrt í lögum um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum að aðkoma Alþingis að þessu ferli og þær grundvallarupplýsingar sem Alþingi á að fá áður en ráðherra tekur ákvörðun um sölu þær fara fram í gegnum ráðherra og ráðuneytið. Svo eru samskiptin við Bankasýsluna svona meira tilfallandi. Það er ráðherra sem á að leggja fram mjög heildstæða greinargerð um ráðgerða sölumeðferð - þetta kemur skýrt fram í 2. gr. laganna - og leggja fyrir fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis. Það eru sérstakar skyldur sem ráðherra hefur á sínum herðum um það hvaða upplýsingar eiga að koma fram í greinargerðinni. Þetta eru allt saman atriði sem ráðherra ber höfuðábyrgð á en ekki Bankasýslan. Ef það voru þarna [[Forseti hringir.]]einhver vanhöld á upplýsingagjöf til þingsins þá skil ég ekki hvernig er hægt að firra ráðherra [[Forseti hringir.]]ábyrgð á því og varpa þeirri ábyrgð yfir á Bankasýsluna eins og forsætisráðherra hefur sérstaklega gert.
Herra forseti. Þegar ég tók þátt í að undirbúa svar meiri hluta fjárlaganefndar við bréfi fjármálaráðherra til nefndarinnar um fyrirhugaða sölu las ég yfir af nokkurri vandvirkni lögin um Bankasýsluna. Mín túlkun er sú að bæði ráðherrann og þingið hafi nokkuð bundnar hendur vegna þess að þetta armslengdarsjónarmið, sem okkur er tíðrætt um, bindi með einhverjum þeim hætti að ég sem tilheyri meiri hluta fjárlaganefndar geti ekki lagt til einhverja aðra söluaðferð eða aðra aðferð en Bankasýslan lagði upp með. Það var alfarið í höndum Bankasýslunnar. Mér finnst að þessi löggjöf frá 2012 hafi búið til einhvers konar einskismannsland fyrir Bankasýsluna til að starfa á og það er ekki síst af þeim ástæðum sem mér finnst eðlilegt [[Forseti hringir.]]að við skoðum lögin um Bankasýsluna, tilurð hennar, til að tryggja betur þennan þátt er varðar sölu fjármálafyrirtækja. [[Forseti hringir.]]Að öðru leyti vildi ég segja um lögin um Bankasýsluna að ég held að þau séu ágætlega úr garði gerð þegar kemur að vali á stjórnarmönnum og slíkum þáttum.