Forseti vill nota tækifærið í upphafi þingfundar og óska alþingismönnum og starfsfólki Alþingis gleðileg sumars og þakka fyrir samstarfið á nýliðnum vetri.
Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um eða þar til umræðu um dagskrármál á síðari fundi er lokið.
Til svara eru: Forsætisráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og dómsmálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og utanríkisráðherra.
Forseti. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ráðherrann sé sammála hæstv. fjármálaráðherra í mati hans á innleiðingu þriðja orkupakkans frá því í lok mars í fyrra. Hæstv. ráðherra sagði hér í ræðu, eftirminnilega: „Það sem ég á svo erfitt með að skilja er áhugi hv. þingmanns og sumra hér á þinginu á að komast undir boðvald samevrópskra stofnana. Hvað í ósköpunum liggur mönnum á að komast undir sameiginlega raforkustofnun Evrópu á okkar einangraða landi með okkar eigið raforkukerfi? Hvers vegna í ósköpunum hafa menn áhuga á því að komast undir boðvald þessara stofnana?“ Þá er kallað fram í og hæstv. fjármálaráðherra svarar að bragði: „Ja, vegna þess að við erum þegar undir því? Eru það rök, hæstv. forseti? Eru það rök að þar sem Evrópusambandinu hefur þegar tekist að koma Íslandi undir einhverja samevrópska stofnun sé ástæða til að ganga lengra?“ Hæstv. ráðherra heldur áfram í þessari góðu ræðu sinni og lýsir því m.a. að það sé grundvallaratriði og kristaltært að raforkumál á Íslandi séu ekki innrimarkaðsmál hjá Evrópusambandinu. Því spyr ég, minnugur þessarar góðu ræðu hæstv. fjármálaráðherra, sem hæstv. forsætisráðherra hlýtur að muna eftir líka: Er hæstv. ráðherra sammála mati hæstv. fjármálaráðherra? Og ef svo er, getur ráðherrann aðstoðað hæstv. fjármálaráðherra við að fylgja eftir þeirri skoðun og þeirri stefnu sem hann lýsti hér svo vel í ræðu sinni fyrir rétt rúmu ári? Ég veit að hæstv. forsætisráðherra getur ráðið og rekið ráðherra Sjálfstæðisflokksins og hlýtur fyrir vikið að geta veitt Sjálfstæðisflokknum aðstoð nú við að framfylgja stefnu þess flokks. Eða ætlar hæstv. forsætisráðherra frekar að þiggja aðstoð Viðreisnar og Samfylkingarinnar við að ganga gegn stefnu Sjálfstæðisflokksins í málinu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir að rifja upp ræðu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Nú er ég greinilega ekki svona þéttur aðdáandi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra þar sem ég man ekki ræðuna, ólíkt hv. þingmanni, en hún hefur vafalaust verið eftirminnileg. Ég vil hins vegar minna hv. þingmann á það, þar sem hann vitnaði til ræðunnar um að með þriðja orkupakkanum færi Ísland undir boðvald samevrópskrar stofnunar, að innleiðing þriðja orkupakkans, sem lögð hefur verið fram af hæstv. utanríkisráðherra, felur einfaldlega í sér að við erum að innleiða tveggja stoða lausn eins og við höfum gert í öðrum málum. Meðan við erum innan EFTA höfum við lagt áherslu á tveggja stoða lausnir, hvort sem það er á sviði fjármálaeftirlits eða orkueftirlits, og það á auðvitað við í þessu máli eins og öðrum. Síðan vil ég rifja upp, af því að við hv. þingmaður ræddum þau mál um daginn og ræddum þar m.a. greinargerð Stefáns Más Stefánssonar, prófessors emeritus, að hann hefur í kjölfarið séð sig knúinn til að ítreka þá afstöðu sem þar birtist, að sú leið sem lögð er til í þeirri þingsályktunartillögu sem þingið hefur nú til meðferðar felur í sér fyrirvara sem standast fullkomlega þá skoðun að við erum ekki knúin til þess að leggja sæstreng, sem er það sem þetta mál hefur fyrst og fremst snúist um, nema Alþingi taki þá ákvörðun einhvern tímann í framtíðinni að leggja sæstreng og þá fyrst taka þau ákvæði gildi sem eiga við um þetta sameiginlega regluverk. Ég velti fyrir mér í ljósi orða hv. þingmanns, og hann getur kannski útskýrt það í síðari fyrirspurn ef hann kýs að gera svo, hvort hann telji þá að tveggja stoða lausnir almennt séu ekki ásættanlegar fyrir Ísland innan hins evrópska samstarfs.
Hæstv. forseti. Það er hæstv. forsætisráðherra sem situr hér fyrir svörum og ég ætla að reyna að freista þess að fá svar frá hæstv. ráðherra um afstöðu hennar til þessa máls. Það er ekki annað að heyra á hæstv. ráðherra en að hún trúi því einfaldlega að með hinum svokölluðu fyrirvörum hæstv. utanríkisráðherra sé málið leyst, til næstu ára a.m.k. En þá minni ég á að Stefán Már Stefánsson, sá sem hæstv. ráðherra nefndi áðan, hélt hinu sama fram um þá fyrirvara sem við töldum okkur hafa varðandi landbúnaðarmál, varðandi innflutning matvæla og lýsti því svo einfaldlega yfir að niðurstaða Evrópusambandsins í því máli væri röng. Ég er sammála honum um það. En við hljótum að óttast að Evrópusambandið muni í þessu máli einnig skila rangri niðurstöðu ef við opnum á yfirráð þeirra með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Ég minni á að m.a. er nú þegar verið að gera ráð fyrir því að færa Orkustofnun frá kjörnum fulltrúum á Íslandi og undir þessa samevrópsku stofnun [[Gripið fram í: Nei.]]óháð sæstreng. Það kemur skýrt fram. [[Forseti hringir.]] Virðulegur forseti. Ég verð að fá að tala aðeins lengur því að þetta er viðkvæmt mál hjá að því er virðist Vinstri grænum ekki hvað síst. Þess vegna ítreka ég fyrri hvatningu til hæstv. ráðherra: [[Forseti hringir.]]Er hann tilbúinn til þess að endurskoða þetta mál?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir og ég er nú að leitast við að svara því sem hv. þingmaður spyr um. Það sem er umdeildast og það sem fyrirvararnir sem hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni snúast um varðar tengingu við raforkukerfi Evrópu. Hér er ekki aðeins búið að setja fyrirvara við sjálfa þingsályktunartillöguna eins og ég fór yfir áðan og vitnaði þar til Stefáns Más Stefánssonar, sem hv. þingmaður telur ekki ástæðu til að taka mark á í ljósi sögunnar ef ég á að meta orð hv. þingmanns þannig, heldur er líka búið að leggja fram frumvarp sem felur það í sér að sæstrengur verði ekki lagður til Íslands nema með samþykki Alþingis. Og það er töluvert önnur stefna en hv. þingmaður stóð sjálfur fyrir þegar hann fór til Bretlands og undirritaði sérstaka [[Það er rangt.]]viljayfirlýsingu um sæstreng með forsætisráðherra Bretlands á þeim tíma. Ég er á leiðinni til Bretlands, [[Gripið fram í.]]ég ætla ekki að undirskrifa viljayfirlýsingu um sæstreng með núverandi forsætisráðherra Bretlands. [[Gripið fram í.]]Nei, nei. Hér er verið að vanda sig og ég vil segja það ærlega við hv. þingmenn að ég legg á það áherslu að [[Forseti hringir.]]hv. utanríkismálanefnd gefi sér tíma til að fara yfir þetta mál og öll þau vafaatriði sem uppi kunna [[Forseti hringir.]]að vera þannig að hv. þingmenn geti tekið afstöðu með upplýstum hætti síðar í vor.
Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra að því sem verkstjóra ríkisstjórnarinnar hvaða tímaramma forsætisráðherra hafi gefið til að bregðast við dómi Mannréttindadómstóls Evrópu varðandi skipun í Landsrétt. Núna eru hátt í tveir mánuðir síðan niðurstaða lá fyrir alveg skýr. Við getum rætt um hvort áfrýja eigi eða ekki. Það er búið að taka þá ákvörðun. Það var ástæða fyrir því að hafa dómara ekki 11 heldur 15 einfaldlega út af því að málafjöldinn er það mikill, en ekki síður að Landsréttur er ein mikilvægasta réttarbót sem við höfum gert á umliðnum árum og áratugum. Það þarf að halda vel utan um Landsrétt, einkum á fyrstu stigum þegar við höfum ekki síst réttaröryggi í huga. Það liggur á að skýr mynd komi af því hvernig við ætlum að haga skipun Landsréttar til skemmri tíma litið og ekki síður til lengri tíma. Við vitum það auðvitað að plan A lá fyrir. Ríkisstjórnin ætlaði alltaf að vinna málið. Plan B var ekki til staðar. Það hafa ráðherrar og þingmenn stjórnarflokkanna þegar staðfest. Menn bjuggust ekki við þessari niðurstöðu. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvort þetta mál sé ekki í forgangi hjá ríkisstjórninni, að klára það og koma skikk á það hvernig við högum skipan í Landsrétt. Það er gríðarlega mikilvægt, ekki síst með það í huga hvaða hagsmunir eru undir. Fólk, bæði á suðvesturhorninu og á landsbyggðinni, á mjög mikið undir því að réttarkerfið fúnkeri, að málafjöldinn fari í gegnum kerfið og að það fái úrlausn sinna mála. Þá þurfa svörin frá hæstv. ríkisstjórn að vera skýr. Halda þarf vel utan um Landsrétt, þennan ramma, þetta mikilvæga réttaröryggistæki eða þann öryggisventil sem Landsréttur er fyrir íslenskt dómskerfi. Þess vegna er brýnt að ríkisstjórnin og forsætisráðherra gefi þinginu en ekki síður þjóðinni skýr skilaboð og svör um það hvernig Landsréttarmálið á allt að fúnkera.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur þessa fyrirspurn. Nú er það svo að hæstv. dómsmálaráðherra er hér líka til svara - og fer með málið, svo ég haldi því til haga. Að beiðni hæstv. dómsmálaráðherra hafa verið haldnir tveir fundir með formönnum stjórnmálaflokkanna til upplýsingar um þetta mál. Þar hefur verið tekin sú ákvörðun að óska eftir því að efri deild Mannréttindadómstóls Evrópu taki þetta mál til umfjöllunar. Nú liggur ekki fyrir hvenær sú ákvörðun verður tekin, um hvort efri deildin taki málið til umfjöllunar eða ekki. Ástæður þess eru margháttaðar. En ég leyfi mér að rifja það hér upp að það er m.a. einmitt vegna þess að við erum öll sammála um að réttaröryggi þurfi að vera tryggt. Þessi dómur varðar grundvallardómstig og skipan þess í landinu. En einmitt líka vegna þess að túlkun þessa dóms hefur verið á reiki - og eins og hv. þingmanni er kunnugt hafa sérfræðingar ekki verið sammála um hvernig eigi að túlka þennan dóm, sérstaklega að því marki að flestir telja að hann varði fyrst og fremst þá fjóra dómara sem ekki voru í hópi þeirra 15 efstu á lista hæfisnefndar. Því hefur þó verið haldið fram af sérfræðingum að það sé ekki hafið yfir vafa að málið varði alla 15 dómarana. Það er m.a. vegna þess rökstuðnings sem birtist í dómi Mannréttindadómstólsins um aðkomu Alþingis að málinu og afgreiðslu þess á málinu. Því held ég að það sé mjög mikilvægt að við fáum úr því skorið í fyrsta lagi hvort yfirdeildin taki málið til skoðunar eða ekki. Taki hún til skoðunar hvort hún kjósi að bæta við rökstuðning neðri deildar Mannréttindadómstólsins, sem eru fordæmi fyrir og kann að verða til að skýra túlkunina á þeim dómi, tel ég alveg morgunljóst að hæstv. dómsmálaráðherra mun bregðast við hvað varðar skipan réttarins til að hann geti starfað eðlilega.
Herra forseti. Já, við vorum upplýst um þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að áfrýja málinu og eftir því sem mér telst til er ekki enn þá búið að senda út öll gögnin. Málið tefst aftur og aftur og það er algerlega óboðlegt. Það er óboðlegt að forsætisráðherra komi hingað upp í ræðustól og segi: Kannski er þetta svona og kannski er þetta hinsegin. Við erum tilbúin með plan A og plan B og plan C. Ekki láta taka okkur í bólinu enn og aftur í þessu gríðarlega mikilvæga máli, í því að halda vel utan um Landsrétt allan. Við erum tilbúin með plan ef dómstóllinn tekur málið fyrir. Ef þeir verða allir 15 settir af erum við tilbúin með plan. Líka það hvernig við ætlum að hafa það núna miðað við að þeir eru 11 starfandi. Mér finnst þetta mál dæmigert fyrir ríkisstjórnina. Það er verið að bíða eftir því að Sjálfstæðisflokkurinn leysi úr innanflokksátökum sínum um það hver á að vera dómsmálaráðherra á næstunni. Mér finnst vont að finna það að stjórnin hugsi frekar um það hver fer með forræði barnsins heldur en að gæta hagsmuna barnsins sjálfs. Barnið hér er Landsréttur. [[Forseti hringir.]]Við verðum að gæta hagsmuna Landsréttar því að það styrkir réttaröryggið og réttarvissu fyrir almenning í landinu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég get ekki tekið undir með hv. þingmanni að málin séu ekki undir styrkri stjórn hæstv. dómsmálaráðherra sem hér situr og er reiðubúinn til svara ef hv. þingmaður vill fara nánar út í það. Þau gögn sem vantar upp á verða send út í þessari viku, bara svo hv. þingmaður geti sofið rólega yfir því. Þetta er nefnilega ekki eins einfalt og hv. þingmaður vill vera láta. Hefði hæstv. dómsmálaráðherra, sem hefði viljað vera undirbúinn undir hvaða dóm sem er, jafnvel átt að vera búinn að ákveða að skipa 15 nýja dómara? Það er ekki svo. Hv. þingmaður veit það ósköp vel, enda lögfræðimenntuð, að túlkun þessa dóms hefur verið deilum háð meðal okkar færustu sérfræðinga. Því er mikilvægt að vera reiðubúinn með viðbrögð eftir því hvort efri deildin [[Gripið fram í.]]kemur … Mér heyrist hv. þingmaður vera mjög æst yfir þessu máli og ekki einu sinni vilja hlusta á svörin. Það er mjög mikilvægt að við séum [[Þetta er stórmál.]]tilbúin með svörin. En hins vegar hlýtur hv. þingmaður að átta sig á því að kjósi efri deildin að taka málið til umfjöllunar þá mun það taka tíma. Það mun geta tekið allt að tveimur [[Forseti hringir.]]árum og þá verður óvissunni ekki eytt endanlega fyrir hv. þingmann fyrr en að þeim tíma liðnum.
Virðulegur forseti. Kjör öryrkja hafa dregist aftur úr kjörum annarra í samfélaginu um næstum þriðjung frá hruni og um tvo þriðju undanfarna þrjá áratugi. Skattkerfið veldur keðjuverkandi skerðingum og er notað til þess að leggja sífellt þyngri byrðar á herðar öryrkja og eldri borgara. Þessu verður að breyta. Efling stéttarfélag og VR hafa skrifað undir kjarasamning við Samtök atvinnulífsins, svokallaðan lífskjarasamning. En um lífskjör hverra er að ræða? Hver verða næstu skref í kjaramálum öryrkja og eldri borgara? Ljóst er að núverandi fyrirkomulag hefur haldið öryrkjum og hluta aldraðra í ekki bara fátækt heldur sárafátækt. Það er óásættanlegt að lífeyrisþegar sitji alltaf eftir, séu alltaf neðstir í goggunarröðinni og þurfi sífellt að bíða eftir kjarabótum. Hæstv. forsætisráðherra lýsti því eitt sinn eftirminnilega yfir á Alþingi að stjórnvöld ættu ekki að biðja fátækt fólk á Íslandi að bíða eftir réttlæti. Undanfarna þrjá áratugi hefur verið beitt ótrúlega fáránlegum klækjum til að koma í veg fyrir að öryrkjar og eldri borgarar fái réttlátar launahækkanir. Með ótrúlegum brellum og með því að nota neysluvísitölu - sem á að nota á vörur en ekki fólk - hefur verið séð til þess að öryrkjar sitji alltaf eftir. Það stendur skýrt í 69. gr. almannatryggingalaga að ákvörðun um hækkun bótanna skuli miða við launaþróun. Nú er búið að gera nýjan kjarasamning um launamál. Þar er um krónutöluhækkanir að ræða. Þess vegna langar mig að fá svar frá hæstv. ráðherra - skýlaust svar: Munu öryrkjar fá sömu krónutöluhækkanir frá 1. apríl í ár og samið var um á vinnumarkaði?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir að ræða hér kjör öryrkja. Í fyrsta lagi er tekin ákvörðun um vísitöluhækkun örorkulauna í fjárlögum hvers árs og þar hefur stundum verið miðað við neysluvísitölu. Stundum hefur verið miðað við neysluvísitölu plús einhver önnur viðmið, þannig að það er ekki alveg einhlítt hvernig sú ákvörðun hefur verið tekin. Síðan er það svo, eins og hv. þingmaður þekkir og við höfum rætt allnokkrum sinnum hér í þessum stól, að stjórnvöld hafa eyrnamerkt sérstaka fjármuni í kjarabætur handa örorkulífeyrisþegum. Ég verð að viðurkenna varðandi þann hóp sem hv. þingmaður situr í ásamt fleiri hv. þingmönnum og fulltrúum Öryrkjabandalagsins, verkalýðshreyfingarinnar, Þroskahjálpar, atvinnulífs og ráðuneytis að ég er orðin langeyg eftir niðurstöðum og tillögum frá honum. Nú er mér sagt að fundur hafi verið boðaður þar 7. maí, vonandi til að skila þeim tillögum sem þar hafa verið til umræðu, því að jafnvel þótt aðilar þess hóps komi sér ekki saman um endanlegar tillögur held ég að það sé mjög mikilvægt að við fáum þær í hendur til að taka til umræðu á þessum vettvangi. Hér er búið að eyrnamerkja á þessu ári 2,9 milljarða í kjarabætur handa öryrkjum. Það er ýmislegt hægt að gera við slíka fjármuni, hvort sem er til að draga úr vægi krónu á móti krónu skerðingar, horfa á framfærsluna eða auka hlutfall sveigjanlegra starfa handa öryrkjum. Ég vonast svo sannarlega til þess að við fáum að sjá það sem þessi hópur hefur verið að vinna með og að hægt verði að taka ákvarðanir sem þjóna því markmiði að gera jákvæðar breytingar til framtíðar til að bæta kjör öryrkja.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra rýr svör. Króna á móti krónu skerðingar eru bara allt annar hlutur en kauphækkanir á almennum vinnumarkaði. Það er greinilegt að öryrkjar eiga ekki að fá hækkun frá 1. apríl. Þá spyr ég: Eiga þeir að fá frá 1. janúar afturvirkt eða á að beita enn einu sinni sömu brellunum á þá og sjá til þess að þeir fái ekki kauphækkanir eins og allir aðrir? Á enn einu sinni að nota krónu á móti krónu umhverfið til að sleppa við að veita þeim þær hækkanir sem almenningur er að fá núna og var samið um í síðustu kjarasamningum? Þetta eru tveir ólíkir hlutir. Spurningin er: Fá öryrkjar umsamdar hækkanir, krónutölurnar, eins og var samið um á almenna markaðnum, frá 1. apríl eða fá þeir það ekki? Fá þeir þær frá 1. janúar? Ef það er frá 1. janúar á næsta ári, fá þeir þá afturvirkt þannig að þeir sitji við sama borð og allir aðrir sem hafa fengið hækkanir?
Herra forseti. Ég tel mig hafa svarað spurningu hv. þingmanns þegar ég fór yfir það áðan að þessar hækkanir eru ákvarðaðar í fjárlögum hvers árs. Fjárlög næsta árs eru að sjálfsögðu ekki komin fram þannig að það bíður í raun og veru þeirra að sjá hvaða viðmið verða nýtt við þessar hækkanir, eins og verið hefur. Hv. þingmaður gagnrýnir það fyrirkomulag. En á sama tíma - og það er bara það sem ég benti á í mínu fyrra svari - erum með eyrnamerkta fjármuni í fjárlögum þessa árs sem er ekki verið að nýta í kjarabætur, sem væri hægt að nýta og er mikilvægt að fara að nýta. Þess vegna vil ég ítreka það sem ég hef margoft ítrekað hér, að ég tel mjög mikilvægt að sá hópur sem hefur verið að störfum skili þeim tillögum sem þar eru undir, þó að það sé ekki full sátt um þær, þannig að þingmenn hafi hér a.m.k. efni til að ræða og geti farið að taka afstöðu til þeirra ólíku leiða sem þar hljóta að vera á borðinu, hjá umræddum hópi.
Herra forseti. Eins og menn vita eru dæmi þess á liðnum árum að landeigendur hafi lokað af eða afgirt vinsæla ferðamannastaði og tekið upp þann hátt að selja fólki aðgang að þessum stöðum. Þetta hefur ekki verið gert víða, enn sem komið er, og landaeigendur hafa svo sem komið með ágætlega geðug rök fyrir þessu, þeir segja að þeir þurfi að nota peningana til að vernda svæðin, leggja stíga o.s.frv. Hins vegar óttast maður að ef þetta fer að breiðast út um landið muni það þýða allt annars konar upplifun okkar Íslendinga á þessu landi, auk þess sem þetta er talið vera í andstöðu við bæði hefðir um frjálsa för fólks um landið og jafnvel forna lagabálka, allt aftur til Jónsbókar eða jafnvel Grágásar. Þess vegna langar mig til að vita og heyra frá hæstv. ráðherra hver sé stefna ríkisstjórnarinnar og hennar í þessu efni, hvort það eigi að setja reglur um hvernig þessu verði háttað í framtíðinni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina, sem er bæði áhugaverð og mikilvæg. Það er alveg rétt að þess eru dæmi að einstaklingar hafi gripið til þess ráðs að rukka inn á sín svæði. Það hefur undanfarin ár oft komið til umræðu opinberlega og í fjölmiðlum á hvaða heimildum það byggi, hvað megi og hvað megi ekki í þessu efni. Það er vinna í gangi, t.d. í umhverfisráðuneytinu með fulltrúum annarra ráðuneyta, m.a. mínu, um það í grófum dráttum hvað almannaréttur þýði raunverulega. Það sem mér hefur fundist vanta í þá umræðu - og almannarétturinn er, eins og hv. þingmaður nefnir, aldagamall og mikilvægur, hann á sinn stað í hjörtum okkar allra og hjá íbúum annarra landa er sambærilegur réttur líka til staðar - er hvað hann þýði nákvæmlega, lagalega, og hvernig hann þróist með tíð og tíma. Hann var til staðar á fyrri tímum, m.a. fyrir fólk til að komast á milli staða. Nú erum við með aðrar leiðir til þess, við erum með samgöngukerfi og aðrar leiðir til að komast á milli staða og að því leytinu til hlýtur þessi almannaréttur að þróast einhvern veginn með því. Það getur t.d. ekki flokkast sem almannaréttur að margar rútur komi á einn stað - fyrir þá sem þar sitja - til að njóta þeirrar náttúru eða þess staðar sem þær koma til. Af hverju segi ég þetta? Það er aðallega út frá því að við verðum að hafa einhver tæki og tól til að vernda þá náttúru sem nýtt er. Sömuleiðis þurfum við að stíga varlega til jarðar þegar kemur að því að hefta með einhverjum hætti rétt landeigenda, bænda víða um land, sem vilja ráðstafa sínu landi með ákveðnum hætti. [[Forseti hringir.]] Að þessu leyti munum við þurfa að ræða þetta mál hér. Væntanlega koma einhver frumvörp um það og þetta mun líka eiga sér stað í langtímastefnumótun vegna þess að þetta fer um kima samfélagsins.
Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Eins og ég segi eru ákvæði í fornum lögbókum sem gera fólki kleift að ferðast um óbyggð svæði. Við erum að sjálfsögðu ekki að tala um ræktarlönd eða heimatún eða eitthvað slíkt. Ég held að úr því að talið er að það sé vafamál hvernig eigi að túlka þetta og hvernig eigi að hátta þessu í framtíðinni hljóti að vera mjög mikilvægt að Alþingi og ríkisstjórn taki forystu um að eyða þeirri óvissu. Það þarf ekki að taka það fram að það er stefna okkar jafnaðarmanna að allir Íslendingar eigi þetta land jafnt.
Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni hvað það varðar að við munum þurfa að komast lengra áfram með hvernig almannarétturinn eigi að þróast í takt við breytta tíma þegar við erum með innviði sem gera fólki kleift að komast á milli staða, en líka varðandi þá staðreynd að hér kemur fjöldinn allur af gestum og við þurfum einhvern veginn að hafa stjórn á því þegar þeir ákveða að fara á einhverja staði, að bregðast við því. Við erum annars vegar með opinber lönd, lönd í eigu hins opinbera eða sveitarfélaga, friðlýst svæði, og hins vegar lönd sem einstaklingar eiga. En þetta kemur helst til álita þegar um er að ræða svæði sem eru í eigu einstaklinga þar sem landeigendur víða um land bera ábyrgð á sínu landi. Þegar áhugi ferðamanna vaknar á því að koma og skoða er að mínu viti mjög mikilvægt fyrir þá einstaklinga að geta brugðist við. Það er ekki endilega skynsamlegt fyrir okkur öll að eina leiðin sé að loka þegar ágangurinn er orðinn mikill. Þá finnst mér frekar koma til greina að eigendurnir hafi [[Forseti hringir.]]lagalega heimild, sem ég tel að þeir hafi, til að taka gjald fyrir komu á land þeirra, sérstaklega ef standa á undir ákveðinni þjónustu fyrir ferðamenn. Væntanlega viljum við ekki að allir bændur loki löndum sínum vegna þess fjölda ferðamanna sem vill koma þangað.
Virðulegi forseti. Ég er með hundleiðinlega spurningu. Loftslagsbreytingar eru stærsta ógnin sem steðjar að mannkyni í dag. Þær eru fleiri, t.d. hættan á kjarnorkustyrjöld sem er enn þá til staðar meðan ég man. Ef vel er að gáð má reyndar finna ýmsar ógnir sem mannkynið er misjafnlega vel í stakk búið til að bregðast við. En engin ógn er jafn yfirþyrmandi eða jafn stór og jafn viss sem loftslagsbreytingar. Sjáanlegar og hraðar loftslagsbreytingar eru reyndar þegar hafnar og það liggur fyrir að þær munu rústa mannlegu samfélagi eins og við þekkjum það ef ekki verður gripið vægast sagt hraustlega inn í. Reyndar þarf fordæmalausar breytingar á mannlegu samfélagi á næstu örfáu áratugum, bara til að draga úr mestu hörmungunum. Náist það ekki er erfitt að ýkja hverjar afleiðingarnar verða. Umhverfissinnar sem hlusta kinka eflaust enn þá bara kolli. Þá kem ég mér að leiðindunum. Eitt af stóru vandamálunum í framtíðinni verður það að við verðum einfaldlega að skipta yfir í orkuauðlindir sem ekki krefjast útblásturs gróðurhúsalofttegunda, bæði Ísland og aðrar þjóðir. Með öðrum orðum mun þurfa að stórauka rafmagnsframleiðslu og ég minni á að við erum að tala um fordæmalausar breytingar á mannlegu samfélagi. Umhverfissinnar hafa gjarnan mótmælt fallvatnsvirkjunum í gegnum tíðina á Íslandi til að vernda ósnerta náttúru. Sjálfur tel ég mig til umhverfissinna og hef frekar hallast gegn virkjunaráformum en með þeim, þótt ég hafi reyndar bæði séð virkjunaráform sem ég skil ekki hvers vegna nokkur er á móti sem og áform sem ég skil ekki hvers vegna nokkur er hlynntur. En í ljósi loftslagsbreytinga finnst mér við þurfa að horfast í augu við a.m.k. tvennt: Í fyrsta lagi, ef litið er til 100 eða 200 ára, verðum við að spyrja hvað sé átt við með ósnertri náttúru. Jöklarnir eru að bráðna og veðurfar er að breytast með tilheyrandi áhrifum á umhverfið allt. Hvað verður ósnert náttúra eftir 100 ár? Ég hef ekki svar við þessari spurningu. Í öðru lagi: Eina leiðin til að fara í þessar fordæmalausu breytingar á mannlegu samfélagi er með orkuskiptum á slíkum hraða og skala sem hefur hingað til ekki þótt raunhæfur og er það kannski ekki. Því langar mig að spyrja þessarar leiðindaspurningar: Getum við umhverfisverndarsinnar tekist á við þetta fordæmalausa verkefni án þess að fórna öðrum? Sér hæstv. umhverfisráðherra fyrir sér að flóknara verði héðan af að velja og hafna þegar kemur að nýtingu endurnýjanlegra orkuauðlinda á Íslandi í baráttunni við loftslagsbreytingar?
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa hundleiðinlegu fyrirspurn sem hér er beint að mér. Hún er kannski ekki svo leiðinleg ef betur er að gáð. Ég tek undir þau orð hv. þingmanns að við stöndum frammi fyrir mjög stórri áskorun. Loftslagsbreytingar eru stærsta áskorun 21. aldarinnar að mínu mati. Hér er spurt hvort við getum tekist á við þetta mikilvæga, stóra verkefni án þess að það hafi áhrif á auðlindir okkar. Ég held að stutta svarið við því sé að auðvitað hafa allar breytingar sem við þurfum að vinna að einhver áhrif á auðlindanýtingu. Þau áhrif eru ekki endilega neikvæð. Kannski eru sum þeirra neikvæð, önnur jákvæð. Þegar litið er til þess sem hv. þingmaður spurði sérstaklega um eða ræddi sérstaklega í sinni fyrirspurn, orkuskiptin, þá er í núverandi nýtingarflokki rammaáætlunar næg orka til að sjá fyrir þessum orkuskiptum sem munu gerast á lengri tíma en einum eða tveimur árum. Það hefur m.a. verið bent á varðandi þá aukningu sem er að verða núna á fjölda rafbíla, svo dæmi sé tekið, að ekki sé búist við að virkja þurfi sérstaklega fyrir það. En við þurfum að huga að því að þeirri orku sem við erum tilbúin til að ráðast í virkjanir fyrir sé beint í verkefni eins og þau sem snúa að loftslagsvænum verkefnum í framtíðinni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og gott ef honum tókst ekki að búa til smávonarglætu í hjarta þess sem hér stendur, en sá er afskaplega þakklátur í hvert sinn sem það gerist. Þær minnka mjög hratt við skoðun þessa máls, því miður. Mig langar ekki til að stela fyrirspurn sem er á dagskrá seinna í dag en ég ætla samt að hætta mér aðeins inn á það efni í ljósi svars hæstv. ráðherra, ég hlakka til að heyra umræðuna á eftir. Það snýst um frekari nýtingu á orkuauðlindum, kannski sér í lagi fallvatnsvirkjunum þar sem þær eru umfangsmiklar virkjunarframkvæmdir sem hafa verið umdeildar hingað til, hvort slíkt standi til og hvert viðhorf hæstv. ráðherra sé til þess, hvort hann telji t.d. að setja eigi tiltekin skilyrði fyrir því til að ná einhverjum ákveðnum markmiðum í baráttunni gegn loftslagsbreytingum eða í það minnsta að koma út á núlli. Með öðrum orðum að það sé alltaf tekið með í reikninginn þegar við förum út í einhver virkjunaráform hvort þau þjóni því markmiði að berjast gegn loftslagsbreytingum.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að benda hv. þingmanni á fyrirspurn frá hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé, sem er einmitt til fjármála- og efnahagsráðherra, um kolefnishlutleysi við hagnýtingu sameiginlegra auðlinda og eigna ríkisins. Mér vitanlega er ekki komið svar. [[Gripið fram í.]]Það kemur á eftir. Þá er bara mjög spennandi að sjá hvað er í því. Til að svara spurningunni um hvort komi til greina að setja einhver skilyrði vegna frekari nýtingar þegar kemur að þessum málum finnst mér sjálfsagt að skoða slíkt. Maður hugsar kannski sérstaklega til þess að í orkustefnu sem verið er að móta núna sé hægt að setja fram einhverjar slíkar hugmyndir, að það sé ekki nákvæmlega sama í hvað sú orka fer sem verið er að afla. Þar mætti nefna sem dæmi hvort um er að ræða mengandi starfsemi, eins og hefur verið aflað orku til á Íslandi í allmiklum mæli hingað til, [[Forseti hringir.]]eða einhvers konar annarrar starfsemi eða orkuskipta, eins og ég nefndi hér áðan.
Virðulegi forseti. Eins og við hæstv. ráðherra erum sammála um er mikilvægt í ferðaþjónustunni líkt og annars staðar, að það sé traust gagnvart fyrirtækjum í greininni. Það eru rúmir tveir mánuðir síðan fréttaskýringaþátturinn Kveikur upplýsti að starfsmenn bílaleigunnar Procar hefðu lækkað kílómetrastöðu í 100 bílum fyrirtækisins, hið minnsta. Það er auðvitað alvarlegt. Er skoðun á málinu vissulega enn í gangi og bíða skiljanlega margir eftir viðbrögðum vegna þessa. En í fjölmiðlum var haft eftir hæstv. ráðherra varðandi þetta að hún teldi það mjög íþyngjandi að svipta fyrirtæki starfsleyfi. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að skýra hvað hún meini með þeim orðum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og þakka fyrir tækifærið að fá að ræða þetta mál í stuttu máli. Fyrirsögn fréttarinnar var breytt, enda var samhengi hlutanna að það væri staðreynd að almennt væri íþyngjandi fyrir hvers konar fyrirtæki á hvaða sviði sem er að missa starfsleyfi sitt. Það er bara staðreynd, óháð því hvað hefur gengið á þar á undan. Það voru sem sagt ekki mín skilaboð að það væri sérstaklega íþyngjandi fyrir þetta fyrirtæki vegna þeirra brota sem það hafði framið að það væri svipt starfsleyfi. Sú háttsemi getur auðvitað haft ýmsar afleiðingar fyrir fyrirtæki, bæði allsherjarréttarlegar og einkaréttarlegar fyrir neytendur til að leita réttar síns. Þetta mál er, eins og komið hefur fram í fjölmiðlum og lögreglan hefur sjálf staðfest, á borði lögreglu sem bendir til þess að málið sé alvarlegt. En það er líka á borði Samgöngustofu, sem er stofnun sem heyrir ekki undir mig, en það er þar á grundvelli laga um leigu skráningarskyldra ökutækja sem er löggjöf sem heyrir undir mitt ráðuneyti. Þar er málið enn í ferli, að því er ég best veit. Það sem ég var að reyna að koma á framfæri og er mín skoðun er að þegar við ræðum eftirlit hins opinbera með fyrirtækjum í þessu landi þarf að passa að það sé ekki alltaf svarið við öllu sem úrskeiðis fer vegna þess að eftirlit á Íslandi er mjög dýrt. Það er dýrast allra landa innan OECD. Við fórum af stað með það verkefni með OECD að greina regluverkið hér vegna þess að það kostar fyrirtækin, neytendur og skattgreiðendur að hafa eftirlitið ef það er óskilvirkt, of kostnaðarsamt eða óþarflega umfangsmikið. Þess vegna þurfum við að huga að því hvort refsiábyrgð lögaðila sé einfaldlega nægilega skýr í því regluverki sem við höfum í dag. Þess vegna [[Forseti hringir.]]getur ekki svarið alltaf verið að það þurfi að auka eftirlitið á alla þegar einhver brýtur af sér.
Virðulegi forseti. Það er vissulega mikilvægt að passa upp á hvort tveggja, að opinbera eftirlitið gangi ekki of langt og að viðeigandi viðurlög séu til staðar til að stuðla að þeirri sanngjörnu samkeppni og því trausti sem við þurfum að hafa á markaðnum. Hæstv. ráðherra nefnir hér að ekki megi ganga of langt í eftirliti í hvert skipti sem eitthvað kemur upp á. Svo virðist sem við höfum stundum misst okkur í því, af því að við mælumst með gríðarlega flókið regluverk á mælikvarða OECD. Ég fagna þess vegna því verkefni sem hæstv. ráðherra mun fara í með OECD varðandi einföldun regluverks af því að það er alveg ljóst að mikið er undir fyrir íslenskt atvinnulíf hvað varðar samkeppnishæfni, að geta keppt við aðra, að regluverk og eftirlit sé ekki of flókið og íþyngjandi eins og það er sem við búum við í dag. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hver er stefnan varðandi það? Hverju á að ná fram með þessari vinnu? Er möguleiki á að við munum búa við einfaldara regluverk, minna flækjustig og meiri tækifæri fyrir íslensk fyrirtæki, bæði [[Forseti hringir.]]varðandi samkeppnishæfni, og auðvitað einnig nýsköpun, sem er málaflokkur sem ráðherrann fer fyrir?
Herra forseti. Mig langar að bæta við að þegar upp koma mál eins og þetta er tilhneigingin sú að svarið sé að auka eftirlit á alla. Í þessu tilviki er um að ræða 120 bílaleigur. Það kallar þá auðvitað það að einhver opinber starfsmaður fari yfir það allt saman, í stað þess, eins og ég segi, að huga að því hvort refsiábyrgð lögaðila sé nægilega skýr og nægilega rík. Það þarf auðvitað að vera þannig að viðurlög bíti þá sem meðvitað brjóta lög og brjóta gegn góðum viðskiptavenjum og viðskiptaháttum. En við þurfum að vera viss um að þær heimildir sem við viljum beita séu til staðar í löggjöfinni hverju sinni. Hvaða áhrif hefur eftirlit almennt í för með sér fyrir okkar samfélag? Það er sú vinna sem við erum að fara af stað með ásamt OECD. Sú vinna hefur skilað þeim löndum sem hafa farið með þeim í slíkt verkefni í því að hagvöxtur hefur aukist. Til að mynda í Ástralíu, ef ég man rétt, voru 1.800 lög og reglugerðir felld brott á fimm ára tímabili og hagvöxtur hefur verið ofar OECD alveg síðan þá. Þannig að það sem við þurfum að gera er að greina hvar það er of íþyngjandi og of umfangsmikið og hvort við förum [[Forseti hringir.]]alltaf rétta leið. Þarf alltaf leyfi eða er stundum nóg að skrá? o.s.frv. Þetta skiptir allt atvinnulíf mjög miklu máli.
Herra forseti. Nú eru aðeins um fimm vikur eftir af þessu þingi. Mig langar þess vegna að vekja máls á því enn einu sinni að ég bíð enn svars við tveimur fyrirspurnum sem ég hef lagt fram. Önnur þeirra, um sölu fullnustueigna Íbúðalánasjóðs, hefur fengið heldur hlykkjóttan feril í gegnum þingið en liggur nú hjá hæstv. dómsmálaráðherra. Hin er til fjármálaráðherra og er búin að vera þar í nokkra mánuði og varðar undanskot frá skatti. Í þeim bunka sem lesinn var hér upp áðan þar sem ráðherrar báðu um frest til að svara er ekki að finna beiðni um frest til að svara þessum tveimur fyrirspurnum. Nú langar mig til að biðja forseta enn einu sinni um að tryggja að svar berist við þessum tveimur fyrirspurnum þannig að þær brenni ekki inni aftur vegna þess að þingi sé að ljúka. Ég bið hæstv. forseta um liðsinni í þessu máli þannig að tryggt verði að þeim verði báðum svarað áður en þingi lýkur í vor.
Forseti heyrir hvað hv. þingmaður sagði og mun athuga með svör við þessum tveimur fyrirspurnum og þrýsta á um að þau berist.
Virðulegi forseti. Ég spyr hvort hæstv. heilbrigðisráðherra hafi áform um að breyta reglum um ferðakostnað sjúkratryggðra og greiða fyrir aðgengi fólks utan höfuðborgarsvæðisins að sérfræðiþjónustu þar sem Tryggingastofnun ríkisins tekur aðeins þátt í kostnaði við tvær ferðir sjúklings á 12 mánaða tímabili. Síðan spyr ég einnig að því hvort undanþágur hafi verið veittar frá þeirri reglu. Við vitum að á landsbyggðinni er ekkert endilega algengt að ákveðin grunnheilbrigðisþjónusta sé til staðar, hvort sem um er að ræða augnlækna, krabbameinslækna eða aðra. Þetta er náttúrlega misjafnt eftir stöðum en það er ekki almenn regla. Oftar en ekki hafa sjúklingar þurft að fara reglulega hingað suður á Stór-Hafnarfjarðarsvæðið, höfuðborgarsvæðið, til að sækja þessa þjónustu. Fyrir veikan einstakling, komandi af landsbyggðinni, getur slíkur kostnaður verið verulegur og haft nokkuð mikil áhrif. Ég trúi ekki öðru en að menn átti sig á því að það er voðalega erfitt að setja alla í sömu hólfin. Það er ekki þannig að ein stærð henti öllum þegar kemur að því að afgreiða sjúklinga og hvaða meðferð þeir þurfa á að halda. Á einu ári getur sjúklingur þurft að leita til höfuðborgarsvæðisins vegna geðlæknisþjónustu eða sérfræðiþjónustu einhverri, síðan þarf hann allt aðra þjónustu síðar á árinu. Það eru ýmsar ástæður fyrir því að sjúklingar þurfa að leita hingað. Þess vegna finnst mér mikilvægt að kerfið hafi einmitt í huga að ein stærð henti ekki endilega öllum og ekki síður hitt að við verðum að hafa hagsmuni sjúklinganna í huga, ekki hvernig við byggjum upp kerfið sem slíkt. Auðvitað þarf að hafa reglu á þessu öllu saman en við hljótum að hafa ákveðnar hugmyndir um að kerfið sé þannig uppbyggt. Við erum að byggja upp meginsérfræðiþjónustuna, þjóðarsjúkrahúsið m.a., á höfuðborgarsvæðinu og þá hljótum við að hafa í huga þarfir einstaklinganna, en ekki byggja kerfið upp þannig að það skipti máli hvert póstnúmerið er hverju sinni. Það á ekki að ráða för, heldur þarfir sjúklinganna. Til viðbótar þessari fyrirspurn myndi ég gjarnan vilja fá sjónarmið og svör hæstv. ráðherra um það hvort ráðherra ætli að taka á þessu í heilbrigðisáætluninni sem verður væntanlega kynnt í haust. Er ekki í ljósi reynslunnar ástæða til að endurskoða nákvæmlega þessa þætti? Sjúklingar eru ekkert að leika sér að því að koma hingað til höfuðborgarinnar. Við vitum það, nýbúin að heyra í fréttum til að mynda af konu sem er í krabbameinsmeðferð, þarf á aðstoðarfólki að halda, taka fjölskylduna með. Hún þarf sjálf að fara nokkrar ferðir, ekki bara eina eða tvær heldur fleiri ferðir. Auðvitað þarf kerfið að líta [[Forseti hringir.]]sérstaklega til svona þátta og aðstæðna. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra til viðbótar hvort við munum sjá á þessu tekið innan heilbrigðisáætlunar sem verður rædd síðar á þessu ári.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrirspurnina um ferðakostnað sjúkratryggðra og aðgengi fólks utan höfuðborgarsvæðisins að sérfræðiþjónustu. Aðgengi að heilbrigðisþjónustu er misskipt á Íslandi. Það er staðan, þótt við getum samt haldið því fram að aðgengi sé nokkuð gott þegar á heildina er litið. Þjónusta sérgreinalækna er aðgengilegust hér á höfuðborgarsvæðinu, en það dregur mælanlega úr aðgengi eftir því sem farið er lengra út í hinar dreifðu byggðir. Í heilbrigðisstefnunni sem nú er til umfjöllunar í hv. velferðarnefnd er fjallað um þær áskoranir sem felast í því að tryggja jafnt aðgengi að heilbrigðisþjónustu óháð búsetu og þar er m.a. nefnd fjarheilbrigðisþjónusta, sem er mikilvæg leið til þess að takast á við þessar áskoranir. Mig langar samt til að nefna í þessu svari við hv. þingmann að við höfum allnokkrar leiðir til þess að bæta þjónustu við hinar dreifðu byggðir að því er varðar aðgengi að sérhæfðri heilbrigðisþjónustu. Í fyrsta lagi höfum við verið að vinna með það að styrkja heilsugæsluna. Hún hefur náttúrlega verið styrkt um allt land, m.a. með því að auka þverfaglega mönnun heilsugæslunnar og þar með möguleikana á að fólk geti fengið úrlausn sinna mála, þ.e. við fleiri sjúkdómum en áður var. Í öðru lagi eru verkefni sem eru sums staðar komin í gang og eru þess eðlis að annaðhvort Sjúkrahúsið á Akureyri eða Landspítali styður heilbrigðisstofnanir úti um land í því að bjóða upp á tiltekna sérfræðiþjónustu. En síðast en ekki síst er unnt að koma því fyrir í samningum við sérgreinalækna og fyrirtæki þeirra sem vinna á einkamarkaði í gegnum samninga við Sjúkratryggingar að þar sé innifalinn ákveðinn áskilnaður um það að viðkomandi veiti þjónustuna víðar en bara á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er partur af þeim samningsmarkmiðum sem hafa komið frá heilbrigðisráðuneytinu í yfirstandandi samningum við sérgreinalækna. Þannig að það eru nokkrar leiðir til að styrkja þetta. Einn angi af því að greiða fyrir aðgengi fólks utan höfuðborgarsvæðisins er líka að gera betur í greiðsluþátttöku sjúkratrygginga í ferðakostnaði. Við erum að vinna að breytingum á reglum um ferðakostnað í ráðuneytinu núna í samvinnu við Sjúkratryggingar Íslands. Við erum líka að reyna að skýra betur - og það kemur fram í heilbrigðisstefnu - þessa fyrsta, annars og þriðja stigs þjónustu, þ.e. að við tryggjum að það sé rétt þjónusta veitt á réttum stað, að fólk sé ekki að sækja í þriðja stigs þjónustu eftir fyrsta stigs úrræðum, ef svo má að orði komast. Það gengur vel að reyna að koma þessu í kring. Ég er sammála hv. þingmanni um að það eru hagsmunir sjúklinganna sem verða að vera í forgrunni þarna en ekki hagsmunir einstakra heilbrigðisstofnana eða umdæma eða hvað það er. Hv. þingmaður spyr líka um það hvort það sé ekki heimild til að veita undanþágur frá því að sjúkratryggingar taki þátt í ferðakostnaði. Svo er ekki. Það eru engar heimildir til að veita slíkar undanþágur, þ.e. það eru tvær ferðir á 12 mánaða tímabili, og undanþágur hafa ekki verið veittar. En það er rétt að taka það fram þegar um er að ræða ítrekaðar ferðir sjúkratryggðra, t.d. vegna nýrnabilunar eða annarra slíkra alvarlegra sjúkdóma, taka sjúkratryggingar þátt í ferðakostnaði viðkomandi, samanber sérstaka reglugerð þar um. Þannig að það er hægt að koma til móts við ferðakostnað þar. Ég vil líka nefna í þessu svari sjúkrahótel. Þegar það verður komið til fullrar notkunar hjálpar það til að einhverju leyti. Auk þess hef ég gert að áherslumáli mínu á þessu ári og því næsta að við þurfum að gera miklu betur í því að ná utan um umfang og dreifingu sjúkraflutninga á landinu, þ.e. þess sem stundum er kallað utanspítalaþjónusta. Þá er ég ekki bara að tala um þjónustu á landi eða sjúkraflutninga með hefðbundnu sniði á landi heldur líka í lofti. Því að öflug fjarheilbrigðisþjónusta og öflugir sjúkraflutningar eru líka lífæð fyrir fólkið á landsbyggðinni til að geta notið fjölþættrar heilbrigðisþjónustu. Markmiðið í heilbrigðisstefnu sem er núna til meðferðar í þinginu hlýtur að vera sem jafnast aðgengi að heilbrigðisþjónustu, óháð efnahag annars vegar og óháð búsetu hins vegar.
Virðulegi forseti. Ég vil bara taka undir mikilvægi þess að við ræðum ferðakostnað sjúkratryggðra og aðgengi fólks utan höfuðborgarsvæðisins að sérfræðiþjónustu. Þar rifjaðist upp m.a. fyrir mér fyrirspurn sem ég lagði fram og fékk svar við á árinu 2016 þar sem fram kom að skráningu upplýsinga Sjúkratrygginga um endurgreiddan ferðakostnað innan lands væri mjög ábótavant. Erfitt var að lesa úr þeim t.d. hversu margar flugferðir væri verið að greiða fyrir, hversu dýrar þær væru hjá einstaklingunum og hvað væri greitt fyrir flug, hvað væri greitt fyrir eigin akstur eða aðrar almenningssamgöngur. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að skoða hvort bætt hefur verið úr því. Ég vil taka undir að þetta er auðvitað mikið lífskjaramál. Ég þekki dæmi um að fjölskyldur hafi borgað meira í ferðakostnað en fyrir tannréttingar barna, sem er nú æðimikið, bara tannréttingarnar sem slíkar. En eins finnst mér mjög jákvætt margt sem unnið er að, eins og samningar við sérgreinalækna sem innifela þetta.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir að standa fyrir þessari fyrirspurn og vil grípa boltann þar sem fæðandi konur eru annars vegar því að þær eiga í sérstökum vanda víða því að fæðingarstöðum fækkar. Nú er svo komið að það er líklega á þremur stöðum á landinu hægt að framkvæma keisaraaðgerðir með tryggum hætti. Þetta á líka við um mæðravernd, mæðraeftirlit og skoðanir. Konur sem búa fjarri höfuðstaðnum, fjarri stærri þéttbýliskjörnunum - þessar fjölskyldur verða oft fyrir miklum útgjöldum. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort einhverjar áætlanir séu um að koma til móts við þessar fjölskyldur. Það er ekki bara konan, það er svo sem líka maki og börnin sem vilja taka þátt í þeim merkilega viðburði þegar nýr einstaklingur kemur í heiminn. Þessum fæðingarstöðum fækkar, því miður, og við þurfum að gera allt til að örva barneignir á Íslandi, ekki satt?
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er eiginlega óskiljanlegt af þeir sem búa á höfuðborgarsvæðinu skuli geta fengið þessa þjónustu án nokkurs gjalds, liggur við. En þeir sem eru austast eða vestast, lengst frá sjúkrahúsinu, þurfi liggur við að verða gjaldþrota, t.d. í krabbameinsmeðferð. Þetta er kostnaður upp á hundruð þúsunda. Það er óskiljanlegt vegna þess að við erum með vörur, bensín og alls konar vörur, á sama verði um allt land en svo ef fólk veikist lendir það í fjárhagslegum ógöngum og því lengra frá höfuðborginni sem það býr, þeim mun meiri er kostnaðurinn. Það er búið að þrengja að sjúkrahúsum úti á landi, bæði heilsugæslum og öðru. Þess vegna hlýtur að vera grundvallaratriði að sjá til þess að allir landsmenn beri sama kostnað við að sækja sér heilbrigðisþjónustu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er auðvitað mikilvægt að byggja upp heilsugæsluna og styðja vel við heilbrigðisstofnanir um land allt. Menn horfast í augu við þann vanda og þau viðfangsefni sem eru á hverju landsvæði fyrir sig. Ég fagna því að hæstv. ráðherra tekur undir að við eigum að horfa á þarfir sjúklinganna. Það er gríðarlega mikilvægt og einnig að við fjárfestum í úrræðum til að koma til móts við þarfir sjúklinga. Það getur verið að þurfa að fljúga út af tilteknum sjúkdómi oftar en tvisvar á ári eða ferðast eða einfaldlega þurfa að leita til m.a. sjálfstætt starfandi aðila sem sinna heilbrigðisþjónustu. Við eigum ekki að setja þetta allt undir opinbera aðila heldur fyrst og fremst huga að því hvernig við sinnum þörfum sjúklinganna. Bæði sjálfstætt starfandi aðilar og einkaaðilar geta sinnt opinberri þjónustu, sem og auðvitað ríkisvaldið í gegnum þjóðarsjúkrahúsið eða heilsugæsluna. Ég bið og hvet hæstv. ráðherra til að útiloka ekki að hafa úrræðin sem fjölbreyttust, hvort sem þau koma frá sjálfstætt starfandi aðilum eða ríkinu, heldur fyrst og fremst einblína á þarfir sjúklinga. Varðandi nýrnabilun, sem er kannski hvatinn að þessari fyrirspurn, vill svo til að ég er með nokkur dæmi um einstaklinga sem hafa verið og eru búsettir á landsbyggðinni og hafa þurft að leita til höfuðborgarinnar vegna nýrnabilunar oftar en tvisvar á árinu. Þeir þurftu síðan líka að sækja sér aðra þjónustu á árinu en fengu höfnun frá Tryggingastofnun af því að það var þegar búið að fullnýta kvótann. Þannig á kerfið ekki að fúnkera. Við eigum að veita fólkinu þá tilfinningu að það sé öruggt með heilbrigðisþjónustu, að við notum bara nútímatækni, annaðhvort í gegnum fjarheilbrigðisþjónustu eða þá einfaldlega að fljúga fólkinu þangað sem er hægt að fá þjónustuna. Höldum utan um fólkið hvar sem það er búsett á landinu.
Virðulegur forseti. Ég vil enn þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Ég held að það sé afar mikilvægt sem hefur komið fram hjá bæði hjá hv. fyrirspyrjanda og þeim sem hafa tekið þátt í umræðunni, að lausnin er fjölþætt. Hún er ekki einföld. Við þurfum bæði að bæta þjónustuna úti um land en líka að bæta aðgengið í gegnum fjarheilbrigðisþjónustu og bætta sjúkraflutninga. Þetta er því samsett lausn. Ég vona að hv. þingmaður hafi tekið eftir því að ég gerði sérstaklega grein fyrir því að það væri hluti af samningsmarkmiðum til sjálfstætt starfandi sérfræðinga að þeir gætu og bæri til þess skylda að veita þjónustu sína, líka úti um land en ekki bara á höfuðborgarsvæðinu. Það þarf því ekki bara að snúast um opinbera kerfið heldur um allt heilbrigðiskerfi okkar, hvernig sem það er samansett. Það er engin launung að ég hef lýst því yfir að það styrkja þurfi opinbera heilbrigðiskerfið og ekki síst í því að efla heilsugæsluna til muna úti um allt land. Meðan við erum komin með til að mynda sálfræðinga í heilsugæslunni, þar sem við verðum í raun og veru búin að uppfylla þau viðmið um næstu áramót að koma á geðheilsuteymum úti um allt land, erum við í raun og veru komin í algjörlega nýjan kafla í aðgengi að fyrsta og annars stigs þjónustu hvað varðar geðheilbrigðisþjónustu óháð búsetu. Það er algjör grundvallarbreyting á okkar kerfi. Auðvitað kemur til þess ef fólk þarf að leggjast inn eða þarf að njóta þjónustu Sjúkrahússins á Akureyri eða Landspítala vegna slíkra veikinda eða annarra að það þarf þá oft að fara um langan veg. Sjúkrahótelið hjálpar að hluta til við þjónustu við fæðandi konur, af því að hér kom sú spurning upp. Greiðsluþátttökukerfið er auðvitað líka virkt og hefur sýnt sig að virkar mjög vel. En það þarf sannarlega að halda utan um alla þá þætti. Ég vil enn þakka fyrir góða umræðu um þetta mál.
Forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að eiga í þessu samtali við mig um þetta mál. Ég átta mig á því að fyrirspurnin er að einhverju leyti óvenjuleg og ég vona að hæstv. ráðherra virði það við mig að ég sé hér að reyna aðeins að hugsa upp á nýtt, kannski með smáskapandi hugsun, þegar kemur að loftslagsmálum. Ég hef líka átt samtal við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um í raun nákvæmlega sömu mál, um þær auðlindir eða eignir sem heyra undir hans ráðuneyti. Hugsunin er í sem skemmstu máli sú að þegar kemur að loftslagsmálum sé vandinn slíkur að það sé engin ein töfralausn, það þurfi einfaldlega að gera allt sem við getum gert. Þess vegna hef ég hugsað hvort hið opinbera með sínar eignir, auðlindir og nýtingu á þeim gæti sett einhvers konar stefnu um að við nýtingu þeirra eigna og auðlinda verði að gæta kolefnishlutleysis. Þannig að þegar við komum auðlindum sem við förum með, þ.e. ríkið, í notkun munum við ekki auka á vandann heldur einmitt í það minnsta láta hann standa í stað. Best væri að við gengjum enn lengra og að nýting auðlindanna myndi jafnvel draga úr kolefnisútblæstri. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort það komi til greina að skilyrða hagnýtingu sameiginlegra auðlinda og eigna ríkisins þannig að kolefnishlutleysi nýtingarinnar verði tryggt. Hvernig myndi sú stefna nýtast í baráttunni gegn loftslagsbreytingunum og jafnframt styðja við markmið sem ríkisstjórnin hefur sett sér um kolefnishlutlaust Ísland árið 2040? Og hvernig eru alþjóðlegar skuldbindingar í þeim efnum? En af því að ég er líka að reyna að vera raunsær og praktískur velti ég fyrir mér hvaða áhrif slík stefna myndi hafa á hagnýtingu umræddra auðlinda og eigna ríkisins. Ef ráðherra er fylgjandi slíkri stefnu hvenær teldi hann skynsamlegt að hún tæki gildi í ljósi þeirra áhrifa sem hún myndi hafa á þau sem að nýtingunni standa? Ég geri mér alveg grein fyrir því að óforvarandis væri ekki hægt að skella á kröfu um t.d. fiskveiðiauðlindina, sem ég átti orðastað um við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um daginn. Fólk þyrfti að hafa umþóttunartíma til að laga sig að því að slíkar kröfur væru gerðar. Það má vel vera, forseti, að ekki sé nógu skýrt spurt eða að þetta eigi ekki allt heima undir hatti í ráðuneyti hæstv. ráðherra, en ég vona að hann virði það við mig og fari jafnvel á smáhugarflug með mér [[Forseti hringir.]]hér um hvort við getum nýtt okkar sameiginlegu eignir á einhvern slíkan hátt í baráttunni gegn loftslagsbreytingum.
Virðulegi forseti. Ég fagna tækifæri til að ræða þessi mál á þessum grundvelli. Segja má að meginstefna ríkisstjórnarinnar í þessum efnum birtist í aðgerðaáætlun í loftslagsmálum. Við höfum sett okkur nokkuð metnaðarfull markmið og hófum þá vinnu strax í stjórnarsáttmálagerðinni að setja þessi mál nokkuð rækilega á dagskrá og höfum fylgt því vel eftir að mínu áliti. Nú þegar spurt er um sameiginlegar auðlindir og eignir ríkisins sérstaklega myndi maður segja: Ja, hér er þá væntanlega fyrst og fremst um að ræða fiskstofnana í kringum landið, orkuauðlindir í hita og fallorku. Jú, ríkið á þar, fyrir utan bújarðir, alls kyns mannvirki. Það hefur einnig í sinni umsjón landsvæði, þjóðlendur, sem eru að mjög óverulegu leyti nýtt. Ef maður hoppar á milli þessara eignarflokka getum við kannski sagt varðandi auðlindir sjávar að þar hafi meginsjónarmiðið um langa hríð verið sjálfbærni. Vil ég meina að þar hafi náðst verulegur árangur í fyrsta lagi í fiskveiðistjórninni sjálfri að ná fram sjálfbærnimarkmiðunum. Frá því að staðan í loftslagsmálum varð mönnum ljósari hafa útgerðaraðilar kappkostað mjög að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og hafa náð verulegum árangri í þeim efnum. Í skýrslu Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi frá því í desember 2017 kemur fram að sjávarútvegurinn hafi þegar árið 2016 minnkað losun sína á gróðurhúsalofttegundum um 43% frá árinu 1990. Þrátt fyrir það er ljóst að koma þurfa til nýir orkugjafar ef takast á að gera nýtingu fiskimiðanna fullkomlega kolefnishlutlausa. Á móti koma sjónarmið um hversu stórt kolefnisfótspor mismunandi próteinframleiðslu til manneldis hefur, en leiða má líkur að því að þar komi prótein úr sjó vel út í samanburði við ýmislegt annað. En svo ég nálgist aðeins spurninguna ætla ég að benda á að nýting okkur úr vatnsföllum landsins er nú því sem næst kolefnishlutlaus. Það er einhver losun við nýtingu jarðhitans. Varðandi nýtingu jarða sem ríkið á og leigir oft bændum má nefna að við vinnum sérstaklega að kolefnishlutleysi sauðfjárræktar í nýlegum samningum. Þegar spurt er hvort til greina kæmi að skilyrða nýtinguna almennt við kolefnishlutleysi, eins og komið var inn á í máli fyrirspyrjanda, held ég að það gæti verið mjög vandasamt. Við höfum valið frekar þá leið að setja okkur almenn markmið fyrir samfélagið í heild, sem þýðir að við setjum ekki sérstök markmið fyrir hverja atvinnugrein eða hverja mannlega athöfn fyrir sig heldur frekar samfélagið í heild sinni. Við setjum stjórnvöldum áætlanir um það hvernig við náum þessum markmiðum og getur fólk þurft að leggja þar mismunandi mikið á sig miðað við stöðuna á hverju sviði. Við ætlumst líka til þess, eins og augljóst er og hefur komið fram, að aðrir en ríkið leggi allt sitt af mörkum, og við köllum líka á heimilin og alla aðra sem geta áhrif hér til þess að vera þátttakendur í því að ná, ekki bara okkar alþjóðlegu skuldbindingum heldur þeim markmiðum sem við höfum sett okkur sem ganga lengra. Ég vil koma því að undir lokin að mér finnst þetta engu að síður áhugaverð fyrirspurn. Þetta er áhugaverð nálgun á mikilvægt málefni og verð ég að láta við það sitja í dag að segja að ég held að við getum ekki gert mikið meira en við höfum einsett okkur í bili. Við eigum reyndar fullt í fangi með að ná þeim markmiðum sem við höfum þegar sett okkur þó að þetta gæti verið ágætisviðmið til hliðsjónar þegar við metum árangurinn hverju sinni, hvort við höfum í hendi okkar tækifæri til að gera meira vegna eigna sem við höfum í umsjá eða erum með yfirráð yfir.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka bæði hv. þingmanni og hæstv. ráðherra fyrir mikilvægar spurningar og mikilvæg svör. Okkur gengur hægt, ég segi ekki of hægt ef við sláum í klárinn, að hraða okkur að ásættanlegu marki í loftslagsmálum. Þá á ég t.d. við Parísarsamkomulagið og þetta 1,5° markmið sem þar er. Stjórnvöld leika stórt hlutverk í þessu öllu saman ásamt einstaklingum, samtökum, sveitarfélögum og fyrirtækjum. Ég segi stórt hlutverk og þess vegna er mikilvægt að hyggja að kolefnishlutleysi í starfsemi ríkisins og ég hvet til dáða í þessum efnum í anda kolefnishlutlauss Íslands fyrir árið 2040. Við heyrðum hér fyrr í dag um alvarleika loftslagsmála og þá langar mig að upplýsa að til er gróft mat á kostnaði heimsbyggðarinnar við að ná þessu 1,5° marki, það eru 23.000 milljarðar bandaríkjadala, 23 trilljónir bandaríkjadala, og ef við náum þessu ekki fyrr en með 2° markinu verða trilljónirnar 32.
Forseti. Ég heyrði eitt sinn af háskóla í bandarískri stórborg sem sótti um að fá að stækka, gæti tekið einhver þúsund eða tugi þúsunda nemenda inn í skólann. Skólinn fékk neitun frá skipulagsyfirvöldum. Neitunin var á þeim forsendum að bílaumferð myndi aukast svo mikið. Skólinn mætti stækka ef tryggt yrði að bílaumferð myndi ekki aukast neitt, eða 0% aukning á bílaumferð þó að nemendum fjölgaði um 10–20 þúsund. Hver varð niðurstaðan? Jú, það var gert. Skólinn var skipulagður á þann hátt að bílaumferðin jókst ekki nokkurn skapaðan hlut við stækkunina. Hví er ég að tiltaka þetta? Jú, því að það er akkúrat svona sem ég sé fyrir mér að við gætum mögulega gert þegar kemur að nýtingu auðlinda okkar. Við setjum einfaldlega þau skilyrði að nýtingin auki á engan hátt við kolefnisfótspor okkar, og nýtingin verði kolefnishlutlaus. Og ég minni á að í kolefnishlutleysi felst ekki eingöngu það að draga úr útblæstri, sem er náttúrlega allra best, heldur líka binding. Það eru tvær leiðir, og þess vegna er talað um kolefnishlutleysi í þessu. Sjálfur vil ég ganga svo langt, þegar kemur að auðlindum þjóðarinnar, okkar allra, í eigu ríkisins, að huga að allri keðjunni, þ.e. þegar við tölum um orkuauðlindir verður líka að huga að því í hvað orkan er notuð, þ.e. kolefnisfótspor framleiðslunnar sjálfrar - og tekur við af rafmagninu. Þá er ég nú komin aðeins út fyrir efni þessarar fyrirspurnar þó að háfleyg sé. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma og taka þátt í þessari umræðu og svara þessu og er þannig jákvæður í garð þess að [[Forseti hringir.]]við hugsum þetta á nýstárlega máta, því að eins og ég nefndi áðan, forseti, þurfum við að gera allt. Það er ekki bara eitthvað, við þurfum að gera allt þegar kemur að loftslagsmálum.
Virðulegi forseti. Ég vil taka það aftur fram að mér finnst hv. þingmaður setja mikilvægt mál hér á dagskrá. Þetta er ein leið til að nálgast það hvernig við sækjum fram í átt að því yfirmarkmiði sem við höfum ákveðið fyrir okkur sem samfélag, fyrir okkur sem þjóð. Það leiðir hins vegar af ólíkri starfsemi að sum atvinnustarfsemi er með mest lítið kolefnisfótspor meðan önnur eru með mikið og það gæti orðið gríðarlega íþyngjandi að fara fram á fullt kolefnishlutleysi hverrar einingar fyrir sig enda erum við ekki í sjálfu sér að sækjast eftir því heldur hafa markmið okkar frekar horft til heildarútblásturs, heildarlosunarinnar. Það væri auðvitað eftirsóknarvert í sjálfu sér að það væri engin losun yfir höfuð miðað við það hver staðan er í dag. Ég held hins vegar að það hafi vegna þessarar umræðu nú þegar komið fram að við Íslendingar höfum gríðarlega margt fram að færa. Þannig eru Íslendingar t.d. að selja þekkingu sína á sviði jarðvarma í Kína. Íslendingar eru að kynna fiskveiðistjórnarstefnu sína víða um heim sem fyrirmyndarfiskveiðistjórnarkerfi sem hámarkar afrakstur. Við erum að fjárfesta í nýjustu tækni. Hér eru verkefni sem tengjast kolefnisbindingu sem feikileg tækifæri geta verið samfara og loks eru stundaðar rannsóknir á Ísland sem eru beintengdar kolefnislosun og fela í sér möguleika til framtíðar sem gætu jafnvel [[Forseti hringir.]]velt stórum steinum til breytinga.
Herra forseti. Vegna málafjölda og manneklu á sifjadeild sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu hefur til langs tíma, ég vil segja allt frá því að embættið var stofnað árið 2015, ekki verið hægt að taka mál sem þangað berast til meðferðar strax. Deildin annast öll fjölskyldumál, svo sem skilnaðar- og forsjármál, umgengnis-, dagsektarmál og lögheimilismál - en einnig mál er varða ættleiðingar, dánarbú, lögræði og fleira. Samkvæmt upplýsingum frá sifjadeild geta íbúar höfuðborgarsvæðisins sem þangað leita lögbundinnar og nauðsynlegrar þjónustu ekki fengið neinar upplýsingar um hvenær embættið geti hafið meðferð á málum þeirra. Á heimasíðu embættisins er sagt að enn hafi ekkert þeirra mála sem varði umgengni barna við foreldri, forsjá, lögheimili, meðlag, leyfi til utanlandsferða sem bárust eftir september 2018, eða síðastliðna níu mánuði, verið tekið til fyrstu umfjöllunnar. Við skulum átta okkur á því að þótt mál hafi verið tekin til umfjöllunar á alveg eftir að vinna þau. Það á eftir að senda þau í sáttameðferð, sem er lögbundin, og það á líka eftir að úrskurða, þegar það á við, og tekur þetta allt saman óratíma. Við erum bara að tala um að bið eftir að komast til úthlutunar hjá starfsmanni tekur a.m.k. níu mánuði og jafnvel lengri tíma. Á bak við þessi mál, herra forseti, eru lítil börn sem stundum fá ekki að njóta reglubundinnar umgengni við foreldra sína. Á bak við þessi mál eru líka fullorðnir einstaklingar sem eru að sækja um skilnað við maka sinn í kjölfar ofbeldis. Á bak við þessi mál eru líka einfaldari mál sem hægt er að leysa með hraði - en miðað við þetta varla á innan við einu ári. Þetta hefur mjög miklar afleiðingar vegna þess að sá tímafrestur, sá tímarammi sem eru í t.d. skilnaðarmálum, hefst við fyrstu fyrirtöku hjá fulltrúa sýslumanns. Þetta hefur mjög miklar afleiðingar, herra forseti. Þetta ástand er fullkomlega óboðlegt hjá lögbundinni þjónustustofnun og á því ber ríkisstjórnin ábyrgð. Ég hef margbent á þetta og spyr því hæstv. dómsmálaráðherra einfaldrar spurningar: Hyggst hún bregðast við þessari slæmu stöðu sem verið hefur um langt árabil hjá sýslumannsembættinu á höfuðborgarsvæðinu vegna manneklu og mikils málafjölda og hefur hæstv. ráðherra einhver áform um að tryggja meira fé til embættisins svo hægt sé að hraða málsmeðferð þeirra mála sem heyra undir þessa deild?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Varðandi fyrri lið spurningarinnar, hvort ráðherra muni bregðast við, vil ég taka fram að öll nýju sýslumannsembætti landsins hafa frá árinu 2015 glímt við ákveðna veikleika í rekstri sem leitt hafa til hallareksturs. Við því var m.a. brugðist í árslok 2016 þegar verulegur hluti hallans var felldur niður. Þetta hefur þó ekki dugað til og hefur embættunum ekki tekist að reka starfsemina innan fjárheimilda. Dómsmálaráðherra hefur af þessum sökum m.a. unnið með sýslumönnum á höfuðborgarsvæðinu undanfarin misseri til að ná fram nauðsynlegri hagræðingu svo skapa megi ásættanlegan rekstrargrundvöll miðað við óbreytta starfsemi án þess að þjónustan líði fyrir. Þá hefur ráðuneytið jafnframt fundað, bæði með fjölskyldusviði embættisins og fagráði um sifjamál, með það að markmiði að leita leiða til að bæta stöðu embættisins og tryggja að erindi fái faglega umfjöllun innan ásættanlegra tímamarka. Þeirri greiningarvinnu er ekki lokið en vonir standa til að samvinnan leiði til úrbóta sem muni skila tilsettum árangri. Vegna þeirrar stöðu sem sýslumannsembættin eru almennt í hvað varðar fjárveitingar og rekstur hefur dómsmálaráðherra unnið í stefnumótun fyrir sýslumannsembættin. Á grundvelli þess kynnti þáverandi ráðherra haustið 2018 fyrir sýslumönnum og ríkisstjórn framtíðarsýn í málefnum sýslumanna. Það er mat ráðherra og ráðuneytisins að endurskoðun á skipulagi og verklagi sýslumannsembættanna sé til þess fallin að ná fram nauðsynlegri hagræðingu í rekstri þannig að skapa megi embættunum fullnægjandi rekstrargrundvöll til að sinna lögmæltum verkefnum innan eðlilegra tímamarka og um leið bæta þjónustu og afköst embættanna. Á næstu mánuðum stendur til að innleiða fyrsta áfanga rafrænna þinglýsinga hjá sýslumannsembættunum. Helsta breytingin á framkvæmd þinglýsinga er sú að rafræn þinglýsing verður að jafnaði sjálfvirk og við þær aðstæður koma starfsmenn sýslumanna ekki að eiginlegum þinglýsingum nema þegar skilyrðum þinglýsingar er ekki fullnægt. Þar sem rafræn þinglýsing verður fyrst um sinn valkvæð og fyrri framkvæmd leggst þannig ekki af er ekki að fullu ljóst hvenær eða hve mikill ávinningur fæst af rafrænum þinglýsingum. Þegar hin nýja framkvæmd hefur verið innleidd að fullu má ætla að áhrifin leiði til kostnaðarlækkunar fyrir sýslumannsembættin og að það kunni að skapa tækifæri fyrir sýslumenn til að gera breytingar á störfum og verksviði starfsmanna. Rafræn þjónusta í þinglýsingum á sér fyrirmyndir, til að mynda heimabankaþjónustu, rafræn skil skattframtala og rafræna tollafgreiðslu. Þá ber jafnframt að geta þess að ráðuneytið hefur hafið samstarf við verkefnastofuna Stafrænt Ísland með það að markmiði að auka vægi rafrænnar stjórnsýslu hjá sýslumönnum og bæta þannig enn frekar stöðu starfsfólks embættanna svo það geti betur tekist á við fyrirliggjandi verkefni. Það skiptir líka máli að vekja athygli á því að skipulag sýslumannsembættanna er í höndum sýslumanna sjálfra, þar með talin ráðstöfun stöðugilda innan embættanna. Sú ráðstöfun hlýtur að taka mið af verkefnum og álagi með það að markmiði að þjónustan verði eins og best verður á kosið og [[Forseti hringir.]]ráðstöfun fyrirliggjandi fjárheimilda málefnaleg.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir svarið. Mér er svolítið brugðið, verð ég að segja, af því að það virðist vera sem hæstv. dómsmálaráðherra telji að þessi mál, sem voru talin upp í fyrri fyrirspurn, snúist bara um hagræðingu. Að þetta snúist bara um að hagræða og að það þurfi einhvern veginn að finna út úr þessu þegar - eins og fram hefur komið, og var tekið skýrt fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar um stöðu sýslumannsembættanna um allt land - illa var staðið að sameiningunni sem farið var í og samþykkt hér á þingi 2014 og tók gildi 1. janúar 2015. Það var farið illa af stað við þetta, það var ekki verið að skoða hvaða verkefni væru fyrir hendi, það fylgdi ekki fjármagn með. Óteljandi verkefni sem sýslumannsembættin þurftu að fara í, t.d. er varðar skjalavörslu og annað, voru ófjármögnuð og hvet ég hæstv. ráðherra til að lesa þessa skýrslu. Þetta var frumkvæðisathugun hjá Ríkisendurskoðun sem fór í þessa úttekt á sýslumannsembættunum og þetta er eiginlega algjör rassskelling fyrir stjórnvöld, hvernig þau stóðu á þessu máli. Við eigum eftir að ræða þetta sérstaklega hér í þinginu seinna. Herra forseti. Þetta ástand snýst ekki bara um fjármagn. Rafræn þinglýsing er vissulega frábært dæmi en við tökum ekki sömu krónuna og notum hana margsinnis. Það er hagræðingarkrafa á embættunum nú þegar. Við getum ekki bæði fækkað starfsfólki og ætlaði að nota sama starfsfólkið á sifjadeildinni til þess að vinna niður það ófremdarástand sem þar er. Við verðum að hugsa um börnin, herra forseti, og það fólk sem er að reyna að losna úr mögulega vondum samböndum, ofbeldissamböndum, og ég held að við verðum að gera annað en að vísa í það að við ætlum að hefja hér rafrænar þinglýsingar.
Herra forseti. Ég vil nefna það í þessu samhengi að ástæðan fyrir því að ég nefni sérstaklega rafrænar þinglýsingar er einmitt að sum verkefni sýslumanna eru þannig að hægt er að leysa þau með rafrænum hætti, gera þau miklu skilvirkari og þar með kostnaðarminni auk þess að það bætir þjónustu við borgara sem hana þurfa að nýta. Svo er önnur mál sem ekki er hægt að leysa með þessum hætti, líkt og viðkvæmari mál og fjölskyldumál sem hv. þingmaður nefnir. Þess vegna standa vonir til þess að með rafrænum þinglýsingum og öðrum slíkum verkefnum, sem eru mörg, bæði hjá sýslumönnum annars staðar - það kostar auðvitað sitt í upphafi en skapar síðan tækifæri til að breyta starfsemi embættanna. Það er alveg rétt, það er hagræðingarkrafa þarna eins og alls staðar annars staðar. Þess vegna bundu menn vonir við að það myndi skila betri árangri að taka hallann burt árið 2016 en raun bar vitni. Staða sýslumannsembættanna er ekki nægilega góð og þess vegna erum við að þessu. Dómsmálaráðuneytið hefur undanfarið unnið með fjármála- og efnahagsráðuneytinu og sýslumannaráði að heildstæðri greiningu á rekstri allra sýslumannsembætta landsins. Það er algjör grundvöllur fyrir þeim ákvörðunum sem teknar verða í framhaldinu. Vonir standa til þess að það muni ásamt öðrum aðgerðum ráðuneytisins bæta stöðu sýslumannsembætta til lengri tíma litið. Þessar aðgerðir helgast fyrst og fremst af slæmri rekstrarstöðu sýslumannsembættanna og eru til þess fallnar að bæta úr þeirri stöðu. Varðandi það hvort áform séu um að tryggt verði meira fé til embættisins er dómsmálaráðuneytið, eins og fyrr greinir, að vinna að ýmsum aðgerðum sem miða allar við að styrkja rekstur sýslumannsembætta landsins. Þessi greining á rekstrarumhverfi embættanna er grundvallarforsenda ákvarðanatöku um auknar fjárheimildir einstakra embætta, þar á meðal sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu. Þar sem beðið er niðurstöðu um greiningu, skipulags, verklags og reksturs sýslumannsembættanna sem og áhrifa innleiðingar rafrænna þinglýsinga, eru ekki forsendur til að flytja meira fé til embættisins á höfuðborgarsvæðinu að svo stöddu.