Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að Jón Gunnarsson, 5. þm. Suðvest., geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti fyrir hann annar varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Karen Elísabet Halldórsdóttir. Fyrsti varamaður á lista hefur boðað forföll. Karen Elísabet Halldórsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.
Borist hafa tvö bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 970, um mótmæli gegn hvalveiðum og viðskiptahagsmuni, frá Þorgerði K. Gunnarsdóttur, og á þskj. 837, um aðgengi fatlaðs fólks, frá Vilhjálmi Árnasyni.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um bann við tilteknum frammistöðubætandi efnum og lyfjum frá meiri hluta velferðarnefndar. Ég mun einnig kynna breytingartillögu við 4. gr. frumvarpsins. Mál þetta er ekki alveg nýtt af nálinni. Það hefur áður komið fram á þinginu og hv. velferðarnefnd því fjallað um það áður. Nefndin tók á móti töluverðum hópi gesta og bárust allnokkrar umsagnir, eins og kemur fram í nefndarálitinu. Markmið frumvarpsins er að koma í veg fyrir að tiltekin efni og lyf séu notuð til að bæta líkamlega frammistöðu og tryggja að meðferð og notkun slíkra efna og lyfja valdi ekki heilsutjóni ásamt því að koma í veg fyrir ólögmæta markaðssetningu þeirra. Frumvarpinu er m.a. ætlað að hafa áhrif á þá sem standa að ólöglegum innflutningi, útflutningi, sölu, kaupum, skiptum, afhendingu, móttöku, framleiðslu og vörslu framangreindra lyfja. Eins og áður sagði bárust nefndinni nokkrar umsagnir sem voru jákvæðar í garð frumvarpsins. Hins vegar var greinilegt á fundum nefndarinnar að menn höfðu áhyggjur af refsiheimildum, m.a. þeim sem sneru að notendum þessara efna. Þar kom til að mynda fram að mönnum þætti ekki eðlilegt að jafn þungar refsingar, eða jafnvel refsingar yfirleitt, væru fyrir það sem mætti kalla notendaskammta, þá miklu fremur að refsingarnar lægju við sölu, innflutningi, framleiðslu o.s.frv. Meiri hluti nefndarinnar gerir ekki breytingartillögu en hins vegar gerir undirritaður eftirfarandi breytingartillögu við 4. gr., þannig að á eftir 2. mgr. 4. gr. komi ný svohljóðandi málsgrein, með leyfi forseta: „Varsla eða meðferð efna og lyfja skv. 2. gr. skal aðeins vera refsiverð þegar haldlagt magn efna er umfram það sem talist getur til eigin neyslu.“ Þarna er í raun verið að setja undir þann leka eða galla að menn geti verið sektaðir, fangelsaðir eða refsað fyrir mjög litla skammta. Í því felst ekki það álit, a.m.k. ekki mitt og ég þori nánast að fullyrða meiri hluta nefndarinnar, að í einhverjum tilfellum sé eðlilegt að nota slík lyf sem frammistöðubætandi, alls ekki. Í því felst ekki sú afstaða heldur hin, að þeir sem halda slíkum efnum og lyfjum að fólki, flytja þau inn og selja, séu hinir raunverulegu sökudólgar og eigi þess vegna að standa reikningsskil gjörða sinna. Ég ætla ekki að hafa frekari orð um efnið og þetta mál en áskil mér rétt til að koma inn í umræðuna frekar ef þurfa þykir.
Forseti. Við ræðum frumvarp til laga um bann við tilteknum frammistöðubætandi efnum og lyfjum. Velferðarnefnd hefur haft málið til meðferðar síðan í febrúar og fjallað um það í nokkru máli, eins og hv. þm. og framsögumaður málsins, Ólafur Þór Gunnarsson, nefndi í ræðu sinni rétt í þessu. Ég viðurkenni að ég hafði nokkrar áhyggjur af frumvarpinu í þeirri mynd sem það kom frá ráðherra. Mínar áhyggjur sneru að því að setja ætti í lög nýjar heimildir til að refsa neytendum tiltekinna efna og lyfja. Þær heimildir væru sambærilegar þeim sem væri að finna í lögum um ávana- og fíkniefni og því verið að setja þau tilteknu efni undir sama hatt og hefðbundin vímuefni. Ég hafði af því miklar áhyggjur að verið væri að fella nýjan hóp fólks inn í stríðið gegn fíkniefnum. Píratar hafa ávallt lagt mikla áherslu á skaðaminnkandi úrræði. Ég er fylgjandi þeirri áherslu og tel nauðsynlegt að tryggja að í lögunum verði ekki sett ný heimild til að refsa neytendum. Minni hluti nefndarinnar lagði fram sérálit í málinu með tillögu að tiltekinni útfærslu á því hvernig hægt væri að tryggja refsileysi neytenda. Sú útfærsla hefði reynst nokkuð flókin í framkvæmd og var því einfaldari breytingartillaga lögð fram af framsögumanni nefndarinnar, sem er til þess fallin að tryggja nákvæmlega slíkt refsileysi. Ég fagna þeirri tillögu og þakka fyrir hana og mun greiða atkvæði með henni.
Herra forseti. Ég held við fögnum því öll að fyrir liggi frumvarp til laga til að takast á við efni sem hefur verið dálítið í undirheimum, skulum við segja, hagkerfis okkar og til vandræða fyrir marga. Það er fagnaðarefni að velferðarnefnd hefur náð samstöðu um málið eftir nokkra umræðu. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem málið kemur fyrir Alþingi og ánægjulegt ef við náum að samþykkja þetta frumvarp. Þeir hagsmunaaðilar sem fengu tækifæri til að senda inn umsagnir ljúka allir upp einum rómi um að frumvarpið sé til bóta þótt við í nefndinni höfum rætt nokkuð um hugsanlegan vanda sem því fylgir að meta hvenær við erum á hálum ís og hvenær ekki. Það er sama hvort um er að ræða héraðssaksóknara eða Íþrótta- og Ólympíusambandið, menn eru á einu máli. Við fjölluðum dálítið um neysluskammtana og stærð þeirra, sem var hinn stóri ásteytingarsteinn lengi vel. En við vitum að svokallaðir neysluskammtar stera sem fengnir eru á ólöglegan hátt geta verið hundrað- eða jafnvel þúsundfaldir þeir skammtar sem gefnir eru samkvæmt læknisráði. Notkun á slíkum efnum hefur alvarlegar afleiðingar, á það bendir Íþrótta- og Ólympíusambandið. Það getur fylgt því vitsmunaskerðing, miklar skapsveiflur, svefntruflanir, minni samkennd, aukin árásargirni, depurð, kvíði og hugræn skerðing, þunglyndi og sjálfsvígshugleiðingar. Umboðsmaður barna leggur mikla áherslu á að við aukum fræðslu í því efni. Lögreglan bendir á að teikn séu um það að þeir sem lenda í erfiðum málum og beita ofbeldi séu hugsanlega aðilar sem hafi ánetjast slíku efni í óhófi. Tollstjóri bendir á að mikilvægt sé að ramma þetta inn með reglugerðum, til séu fyrirmæli sem lögreglan hafi þar sem tiltekið er hvernig sekta eigi fyrir minni háttar brot en slík fyrirmæli séu ekki til í lögum né reglum til handa tollstjóra hvað varði lyfjalagabrot og skerpa verði á því. Þá segir tollstjóri segir enn fremur að í lögin vanti skýra heimild til þess að tollstjóri, Lyfjastofnun, landlæknisembættið, lögreglan, MAST og ráðuneytin sem í hlut eiga geti miðlað upplýsingum sín á milli sem varpað geta ljósi á meinta misnotkun ýmissa aðila og lækna, ef því er að skipta, á því regluverki sem nú gildir. Það eru í þessu miklir peningar, að því er talið er, og afleiðingarnar geta verið skelfilegar, enda er talið að a.m.k. einn aðili láti lífið í hverri viku vegna ofneyslu á slíkum lyfjum.
Virðulegur forseti. Ég ætla að gera stuttlega grein fyrir áliti meiri hluta velferðarnefndar um tillögu til þingsályktunar um borgaralaun. Eins og fram kemur í álitinu fjölluðum við talsvert um málið og fengum ýmsa gesti á fund nefndarinnar. Þó að fólk hafi greint á um ágæti borgaralauna sem hugmyndar kom jafnframt í ljós að fólk lítur þá hugmynd mjög ólíkum augum. Það fer eftir því hvern er rætt við hvort fólk sér þetta sem viðbót við það tekjutryggingarkerfi sem við höfum víða í samfélaginu í dag eða eitthvað sem kemur í staðinn fyrir það, hvort þetta sé hugsað til einföldunar eða hagræðingar eða hvað það er á því kerfi sem við höfum í dag. Fyrir vikið voru í raun allir sammála því skrefi sem lagt er til að stíga, að það eigi sér stað umræða á til þess bærum vettvangi þar sem við setjumst niður í góðum hópi og skilgreinum hvað borgaralaun eru, hvað þau geti verið og hvaða áhrif þau geti haft í íslensku samhengi. Um það vitnar ýmislegt annað en umfjöllun nefndarinnar. Við nefnum t.d. ályktun Evrópuráðsþingsins sem beinir því til aðildarríkja sinna að setja slíka athugun af stað. Það sem við í meiri hlutanum viljum gera til að greina kosti og galla borgaralauna er ekki að setja af stað sérfræðihóp heldur að beina þessu verkefni í hendur framtíðarnefndar þingmanna sem sett verður á laggirnar vonandi sem fyrst. Ég er mjög spenntur fyrir að sjá hvað sú nefnd mun taka sér fyrir hendur. Það er sem sagt tillaga okkar í meiri hlutanum að þingsályktunartillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að tryggja að úttekt á kostum og göllum borgaralauna verði meðal verkefna framtíðarnefndarinnar. Ég tel að þetta sem næsta skref í málinu sé farsæl lending, að sú nefnd muni vinna vonandi mjög vel úr þessu og ég treysti því að þeir þingmenn sem veljast þar inn verði jafn spenntir fyrir verkefninu og ég er. Þetta er nefnd sem verður gaman að sjá takast á við verkefni framtíðarinnar.
Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta velferðarnefndar um tillögu til þingsályktunar um skilyrðislausa grunnframfærslu eða það sem hefur verið kallað borgaralaun. Ég er mjög spennt. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín talsvert af gestum, m.a. prófessor Guy Standing sem er breskur hagfræðingur við Lundúnarháskóla og hefur staðið að tilraunum með borgaralaun á Indlandi. Það var mjög spennandi að bjóða honum að koma og fræða nefndina um borgaralaun. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að Alþingi álykti að fela félags- og jafnréttismálaráðherra í samstarfi við fjármála- og efnahagsráðherra að skipa starfshóp sem kortleggi leiðir til að tryggja öllum borgurum landsins skilyrðislausa grunnframfærslu með það að markmiði að styrkja efnahagsleg og félagsleg réttindi fólks og stuðla að jöfnum tækifærum. Meiri hluti velferðarnefndar hefur lagt fram breytingartillögu þess efnis að þingsályktunartillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að tryggja að úttekt á kostum og göllum skilyrðislausrar grunnframfærslu verði meðal verkefna framtíðarnefndar. Meiri hlutinn telur að full ástæða sé til að greina kosti og galla borgaralauna sem og mögulega útfærslu þeirra í íslensku samhengi og telur málið falla vel að verkefnum framtíðarnefndar þingmanna sem forsætisráðherra hefur boðað að skipuð verði innan skamms. Ég tel það vera ágæta málamiðlun og er bara frekar hamingjusöm með þá lendingu í þessu máli. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að aukin umræða um skilyrðislausa grunnframfærslu á undanförnum árum hefur styrkt ákall um að hugmyndin sé skoðuð gaumgæfilega á vettvangi stjórnmálanna. Sama er uppi á teningnum víða annars staðar, t.d. kom fram að hinn 23. janúar 2018 hefði Evrópuráðsþingið samþykkt ályktun varðandi skilyrðislausa grunnframfærslu sem hvetur aðildarríkin til að kanna kosti skilyrðislausrar grunnframfærslu og ræða endurskoðun á gildandi kerfum. Í ljósi þeirra breytinga sem verða á samfélagi og vinnumarkaði með tækniframförum á komandi árum og áratugum er mikilvægt að horft verði til þess hvernig núverandi framfærslukerfi er hannað og hvort það tryggi nægilega velferð borgaranna. Tilraunir með skilyrðislausa framfærslu eða borgaralaun hafa á síðustu árum farið fram í ýmsum löndum, en ein sú umfangsmesta stendur nú yfir í Finnlandi. Og í raun og veru stendur ein sú umfangsmesta líka yfir í Kaliforníu sem er mun stærri og víðari en í Finnlandi. Er það tilgangur þessarar tillögu að skoða reynslu annarra ríkja af slíkum lausnum og setja í íslenskt samhengi svo að hægt sé að meta hvernig mögulegar útfærslur gætu litið út hér á landi. Í því skyni er mikilvægt að gera grein fyrir sem flestum sviðsmyndum og fýsileika þeirra út frá kostnaði hins opinbera og möguleika til að afla tekna á móti. Eins og segir í greinargerð tillögunnar byggist hugmyndafræðin að baki skilyrðislausri grunnframfærslu á frelsi og jafnrétti, skilvirkni og samstöðu, jörðinni sem sameiginlegri eign allra jarðarbúa, jafnri hlutdeild sameiginlegs ávinnings af tækniframförum, sveigjanleika á vinnumarkaði og reisn hinna fátæku, baráttunni gegn atvinnuleysi og ómannúðlegum vinnuskilyrðum, baráttunni gegn landsbyggðarflótta og ójöfnuði á milli sveitarfélaga, eflingu fullorðinsfræðslu og sjálfstæði gagnvart vinnuveitanda og maka. Er þar vísað til þess að stuðst verði við þessa hugmyndafræði við vinnu nefndarinnar og leitast verði við að tryggja að sem breiðastur hópur þeirra sem hafa hagsmuna að gæta komi að vinnunni. Við umfjöllun nefndarinnar komu fram ýmis sjónarmið varðandi skilyrðislausa grunnframfærslu sem vert er að huga að við þá vinnu sem fram undan er. Þar má m.a. nefna áhyggjur af því að slíkt kerfi kunni að festa þá sem ekki geta unnið í fátæktargildru. Afar mikilvægt er að þegar kostir skilyrðislausrar grunnframfærslu séu kannaðir sé hugað sérstaklega að þessum þætti og tryggð staða einstaklinga og fjölskyldna sem þurfa að treysta á núverandi framfærslukerfi. Þó að margt megi vinna með því að einfalda núverandi framfærslukerfi, m.a. með því að taka út tekjutengingar og draga úr flækjustigi vegna samspils á milli kerfa, má sú einföldun ekki leiða til þess að grafið verði undan því samfélagslega öryggisneti sem stórir hópar fólks reiða sig á til framfærslu. Eins og segir í samantekt tillögunnar er lagt til að kortlagðar verði leiðir til að tryggja öllum borgurum landsins skilyrðislausa grunnframfærslu. Sú vinna getur verið eðlilegt framhald af þeirri endurskoðun sem almannatryggingakerfið hefur gengist undir undanfarin misseri. Niðurstöður af þeirri rannsókn sem lögð er til með tillögu þessari geta orðið til þess að opna og þróa umræðu um framtíð almannatryggingakerfisins. Mikilvægt er að við þessa vinnu verði leitað víðtæks samráðs við innlenda og erlenda sérfræðinga, þar sem flestir sérfræðingar eru erlendir í þessum málum, hagsmunaaðila og aðra aðila sem að málinu geta komið. Óháð því hver niðurstaða rannsóknarinnar verður er mikilvægt að efla umræðuna um framfærslu og framfærslukerfi og að stuðla að því að nýjar hugmyndir um þau verði rannsakaðar ef í þeim kunna að felast framfarir. Við Píratar horfum með eftirvæntingu til þessa verkefnis og fögnum þeirri samstöðu sem hefur náðst um að mikilvægt sé að hefjast handa við að vinna þá faglegu greiningarvinnu sem þingsályktunartillagan kallar eftir og verður vonandi dýrmætt innlegg í umræðuna um framtíðarsamfélag okkar Íslendinga. Forseti. Það eru fimm ár síðan ég hóf þetta borgaralaunaævintýri og ég hef fylgst með umræðunni þroskast frá því að fjalla um borgaralaun sem fjarstæðukennda draumóra yfir í hugmynd sem ber að taka alvarlega og skoða með opnum huga. Ég næ eiginlega ekki að koma því í orð hversu æðislegt það er. Ég læt það því duga og þakka þinginu fyrir góða vinnu í málinu.
Herra forseti. Ég get í sjálfu sér fagnað þessari tillögu. Ég tel einsýnt að við þurfum að skoða þennan möguleika sem viðbrögð við breytingum í framtíðinni. Hins vegar finnst mér að borgaralaun megi ekki vera markmið í sjálfu sér. Við eigum eftir að ræða ýmislegt í tengslum við það hvað þau myndu svo hafa í för með sér. Hvert er hlutverk mannsins, bara í tilverunni? Hver er tilgangur hans? Við stöndum frammi fyrir brjálæðislegum breytingum, miklu meiri breytingum en almenningur gerir sér almennt grein fyrir. Þessi stafræna bylting, stafræna þróun, er í raun allt annars konar en hin hefðbundna iðnbylting þar sem vélar leystu vissulega vöðvaafl af hólmi og fólk flykktist úr sveitum og inn í borgir og til urðu ýmiss konar vandamál sem okkur auðnaðist að leysa, m.a. með því að leggja grunn að almennri skólamenntun sem leiddi svo aftur til þess að almenningur hafði það betra og betra. Nú horfumst við hins vegar í augu við tækni sem mun ekki einungis leysa vöðvaaflið af hólmi heldur hugaraflið að einhverju leyti, þ.e. við erum að fara að mæta tækni og tækjum sem í raun geta hugsað, geta lært, jafnvel hraðar en maðurinn getur. Við höfum séð forrit sem eru hlaðin og fyllt af upplýsingum um tiltekinn hlut, eins og t.d. skák eða einhverja aðra leiki, og vélin sjálf nær að koma sér upp meiri þekkingu og færni en manninum hefur auðnast á þrjú til fjögur þúsund árum. Við erum þannig klárlega að fara að horfast í augu við mjög sérkennilegan hlut. Þar að auki er hin stafræna vara allt öðruvísi en sú vara sem við höfum hingað til þekkt þar sem búin er til prótótýpa og þú þarft svo menn eða vélar til að búa til sams konar eintak af vörunni. Það tekur tíma og þarf mannafla til. Nú fer tiltölulega langur tími í að búa til eina prótótýpu af þessari stafrænu vöru en eftir það geturðu bara kóperað hana og ýtt á enter-takkann og búið til óteljandi eintök af henni. Við erum greinilega að horfast í augu við eitthvað sem við höfum ekki þekkt hingað til. Í þessu felast gríðarleg tækifæri. Við getum aukið framleiðni stórkostlega, sem er alveg nauðsynlegt til að takast á við breytingu á aldurssamsetningu heimsins og þjóðarinnar. Við getum líka minnkað vistspor, búið til vistvænni framleiðslu sem er nauðsynlegt ef við ætlum að takast á við loftslagsógnina. Og í þriðja lagi er þetta líka færi til þess að dreifa gæðunum jafnar, minnka muninn á milli fátækari og ríkari hluta almennings, ekki bara hér á Íslandi heldur á milli þjóða líka. Í því felst líka sú áskorun að við setjum okkur siðferðisleg markmið. Í þessu felast nefnilega stórkostlegar ógnir. Ef ekkert er að gert, t.d. í skattkerfinu, verður sú niðurstaða einfaldlega uppi að auðurinn safnast á hendur þeirra sem eiga framleiðslutækni, eiga tæknina, og almenningur er skilinn út undan. Samneyslan hrynur og ekkert verður til skiptanna. Hver á þá að borga borgaralaunin? Forsenda þess að við getum tekist á við þessa framtíð er að við tökum í alvöru pólitíska umræðu um skattkerfið, hlutverk þess. Ætlum við áfram einungis að skattleggja vinnustundir launafólks eða munum við skattleggja framleiðslueiningar eða róbota? Það er forsenda þess að við getum svo aftur greitt öllum borgaralaun. Að því sögðu fagna ég þessari umræðu. Mér finnst hún hins vegar algerlega eiga heima í framtíðarnefndinni því að borgaralaun eru hvorki markmið í sjálfu sér né afmörkuð lausn heldur þarf að spila hana í góðu samspili við ótal aðrar lausnir og ekki síst þær afleiðingar sem við horfum [[Forseti hringir.]]fram á með þessari brjálæðislegu nýju tækni sem er spennandi en líka dálítið ógnvekjandi.
Virðulegur forseti. Umræðan um borgaralaun er mjög áhugaverð. Það er alveg ljóst, eins og hv. þm. Logi Einarsson kom inn á áðan, að við stöndum frammi fyrir gríðarlega miklum breytingum í framtíðinni. Sú tækniþróun sem við höfum þegar orðið vitni að og spáð er verði mun hafa veruleg áhrif á framtíð vinnu og vinnufyrirkomulag í öllum heiminum. Mín trú er hins vegar sú að við munum að öllum líkindum takast á við þær breytingar með mjög svipuðum hætti og við höfum gert hingað til, þ.e. þær miklu tækniframfarir sem orðið hafa frá tímum iðnbyltingarinnar sem hafa leitt til umtalsvert styttri vinnutíma að jafnaði hjá fólki. Það er ekki óhugsandi að við sjáum 30 stunda vinnuviku, fjögurra daga vinnuviku eða jafnvel þriggja daga ef út í það er farið þegar fram í sækir. Það er ágætt að hafa í huga að vinnutími hefur að meðaltali helmingast á tveimur öldum og nú spáum við jafnvel enn hraðari breytingu. En ég óttast hana ekki og trúi að t.d. fyrir tilstuðlan samninga á vinnumarkaði og styrkleika stéttarfélaga verði jafnvægis í því gætt þannig að þeirri framleiðniaukningu og þeim ábata sem efnahagslífið hefur af henni verði skipt á milli fjármagns og starfsmanna á svipaðan hátt líkt og hingað til hefur verið raunin, svo að framleiðniaukningin muni leiða til þeirra tveggja þátta sem hafa helst einkennt hana, launahækkana, eða raunverulegrar kaupmáttaraukningar, hjá fólki og styttingar vinnutíma. Hvernig því verður síðan skipt á milli verður tíminn að leiða í ljós. Spurningin er eftir sem áður áhugaverð og full ástæða til að skoða kosti og galla skilyrðislausrar grunnframfærslu líkt og borgaralaun kveða á um. Persónulega er ég þeirrar skoðunar að skilyrðislaus grunnframfærsla, einhvers konar skilyrðislaus skylda samfélags til framfærslu allra, sé ekki góð hugmynd. Ég held að við séum þá að snúa hugsuninni um samfélag á hvolf. Það er skylda okkar sem borgara í landinu að stuðla að öflugu og góðu samfélagi og sjá til þess að til að mynda velferðarkerfi okkar og öryggisnet gagnist þeim sem þurfa á því að halda og að það sé öflugt og skilvirkt fyrir þá. En það gefur augaleið að við borgum á endanum reikninginn af því velferðarsamfélagi og það er ekki sérstaklega sniðugt að ætla því að skaffa okkur öllum einhver gæði. Einhver okkar þurfa jú að vinna fyrir þeim gæðum, ef þannig mætti að orði komast. Að því sögðu styðjum við í Viðreisn að slík skoðun fari fram. Þetta er mjög áhugaverð umræða og gott veganesti inn í þá þróun sem við væntum í framtíðinni. Mér hugnast betur tillaga minni hlutans um að þetta sé sett í sjálfstæða skoðun, frekar en að því sé vísað til framtíðarnefndar, einfaldlega af því að ég tel að umræða sem þessi sé vel afmörkuð, spurningarnar sem eru settar fram, þau álitaefni sem eru uppi eru vel afmörkuð og krefjast aðkomu fleiri aðila, t.d. aðila vinnumarkaðarins, að slíkri vinnu. Það hentar því kannski ekki sérstaklega vel inn í mjög víðfeðma og óskilgreinda vinnu framtíðarnefndarinnar þegar ljóst er að viðfangsefnið hér er skýrt og einfalt. Þess vegna held ég að skynsamlegra væri að samþykkja tillögu minni hlutans um að málinu verði vísað til félags- og jafnréttismálaráðherra í samráði við fjármála- og efnahagsráðherra og þeim yrði einfaldlega falið að skipa um þetta starfshóp.
Virðulegi forseti. Ef hægt er að segja eitthvað um þetta þá er hægt að fullyrða að framtíðin verður ekki eins og samtíminn, alveg eins samtíminn er ekki eins og fortíðin. Það eru þó nokkur mál sem hafa komið upp í þinginu sem varða framtíðina. Nú vorum við að samþykkja um daginn stafrænar smiðjur. Fyrir liggur þingsályktunartillaga um að skoða hvaða áhrif kjötrækt hefur á framtíðarhagkerfið. Og svo eru það kerfin yfirleitt, eins og hv. þm. Logi Einarsson talaði um. Auðvitað snýst þetta um að við þurfum að skoða öll kerfin hjá okkur. Þingsályktunartillagan snýst líka um að skoða skattkerfið, tvímælalaust. Það er óhjákvæmilegt. Það er eitt sem við þurfum að átta okkur á í heildarsamhenginu sem við komum aðeins að í fyrri umr. Það er líftími starfa. Það hefur alltaf verið sagt: Jú, það hefur komið ný tækni sem kom í staðinn fyrir gömul störf en það komu bara ný störf í staðinn. Já, það er alveg rétt, en líftími þeirra starfa var einfaldlega styttri en eldri starfanna af því að ný tækni til að leysa þau nýju störf af hólmi kemur hraðar og hraðar, í veldisvexti. Það endar þannig að sá hugbúnaður og tækni sem við getum búið til leysir ný störf af hraðar en við getum menntað fólk. Hvar erum við komin þá? Við þurfum að skilja betur á næstu árum hvaða hlutverk vélar og hugbúnaður hafa og hvaða verk þau geta unnið og hvert sé þá hlutverk manna í því hagkerfi sem tryggir okkur lífsviðurværi á þessari jörð. Það er í raun það sem það snýst um, að við getum haft í okkur og á og þak yfir höfuðið. Það er að grunni til allt sem við þurfum og það er það sem skilyrðislaus grunnframfærsla snýst að mestu leyti um. En þetta er ekkert ósamrýmanlegt nútímanum. Við ræðum hér á þingi mjög mikið um kerfi án skerðinga. Við erum að tala um hvernig við ætlum ekki að skerða örorku eða lífeyri vegna tekna maka og ýmislegs svoleiðis, vegna vinnu og því um líkt. Það er ekkert önnur umræða en um skilyrðislausa grunnframfærslu, framfærslu án einhvers konar skerðinga hingað og þangað. Þetta er í raun miklu meira nútímamál en við gerum okkur grein fyrir. Það hefur verið komið inn á það í endurskoðun á skattkerfinu að það væri sniðug hugmynd að hafa útgreiðanlegan persónuafslátt. Þetta var stefna nokkurra flokka fyrir þessar þingkosningar. Útgreiddur persónuafsláttur er ekkert annað en skilyrðislaus grunnframfærsla. Þetta er ekki fjarlægara okkur en þetta. Mér finnst tillaga meiri hlutans, um að vísa þessu til ríkisstjórnar og framtíðarnefndar, alveg ágæt. En mér finnst hún líka pínulítið skrýtin. Í fyrsta lagi er þetta þingsályktunartillaga sem við myndum samþykkja og setja til ríkisstjórnarinnar. Hins vegar er þetta frávísun til ríkisstjórnarinnar. Ég átta mig ekki alveg. Allt í lagi, það er kannski einhver tæknilegur munur þarna á. En þegar allt kemur til alls mun framtíðarnefndin þurfa nákvæmlega þær upplýsingar sem þingsályktunartillagan krefst. Þegar allt kemur til alls þurfum við hvort eð er að ná þeim markmiðum sem lagt er til í þingsályktunartillögunni og ætti þannig séð að fara til ríkisstjórnarinnar, bara með samþykki þingsins í staðinn fyrir frávísun til ríkisstjórnarinnar og í einhverja framtíðarnefnd - já, ef þið skiljið hvað angrar mig í þessu. Hvað varðar skattkerfisbreytingarnar og auðsskiptinguna sem komið var inn á áðan þá held ég að það komi til með að skipta rosalega miklu máli í framtíðinni hvaða hagsmunaaðilar verða hér á þingi til þess einmitt að ákveða hvernig skattkerfisbreytingarnar í framtíðinni koma til með að verða. Munum við leggja meiri áherslu á skattkerfisbreytingar í áttina að þessum framleiðslutækjum eða ekki? Þar held ég að ákveðnir hagsmunaaðilar komi til með að hvetja okkur í eina átt fremur en aðra, eftir því hverjir þeir eru.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á barnalögum, nr. 76/2006, með síðari breytingum þar sem er fjallað um stefnanda faðernismáls. Það er frá meiri hluta velferðarnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið umsagnir frá Barnaheillum, Barnaverndarstofu, Félagi um foreldrajafnrétti, Jafnréttisstofu, Mannréttindaskrifstofa Íslands og umboðsmanni barna. Með frumvarpinu er lagt til að maður sem telur sig föður barns geti óhindrað höfðað faðernismál því til staðfestingar nema þegar um er að ræða barn tveggja kvenna sem getið er með tæknifrjóvgun. Er frumvarpinu þannig ætlað að tryggja enn betur rétt barns til að þekkja foreldra sína samkvæmt 1. gr. barnalaga, samanber einnig 7. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins sem lögfestur var árið 2013. Í 8. gr. samningsins er kveðið á um að aðildarríki skuldbindi sig til að virða rétt barnsins til að viðhalda því sem auðkennir það sem einstakling, þar með talið ríkisfangi sínu, nafni og fjölskyldutengslum. Í samningnum segir enn fremur að tryggja skuli að börn verði ekki aðskilin frá foreldrum sínum nema ef velferð þeirra verði ekki tryggð með öðru móti og að það barn sem ekki elst upp hjá báðum foreldrum sínum eigi rétt á að umgangast þá báða reglulega nema það sé andstætt hagsmunum þess. Meiri hlutinn áréttar að það er meginregla íslensks barnaréttar að ákvarðanir um hagi barna séu teknar með tilliti til þess sem er barninu fyrir bestu og að barn eigi rétt á að tjá sig í samræmi við aldur og þroska. Þær meginreglur sem settar eru fram í barnasáttmálanum eiga ávallt við í málum sem varða börn og eru lögfestar hér á landi. Það er því ljóst að þær eiga einnig við í faðernismálum og dómstólarnir myndu vísa tilhæfulausum málum frá dómi. Meginreglurnar tryggja einnig að samræmi verður við framkvæmd annars staðar á Norðurlöndunum, enda hafa þau einnig fullgilt barnasáttmálann. Nefndin ræddi nokkuð um stöðu barna sem getin eru með gjafasæði. Skýrt er kveðið á um það í 4. mgr. 6. gr. barnalaga að maður sem gefur sæði í þeim tilgangi að það verði notað við tæknifrjóvgun á annarri konu en eiginkonu hans eða sambúðarkonu verður ekki dæmdur faðir barns sem getið er með sæði hans. Í frumvarpinu er að finna vísun til þess að faðernismál verði ekki höfðað ef barn á tvær mæður eftir tæknifrjóvgun, samanber 2. mgr. 6. gr., en ekki vísað til annarra aðstæðna þar sem gjafasæði hefur verið notað. Meiri hlutinn áréttar að 4. mgr. 6. gr. gildir eftir sem áður og að maður geti ekki höfðað faðernismál hafi hann gefið sæði sitt til tæknifrjóvgunar konu sem hann er ekki í sambúð með eða giftur. Margir umsagnaraðilar bentu á að þarna virtist vera réttaróvissa til staðar og mismunun eftir fjölskyldugerð. Nauðsynlegt er að fjölskyldur þurfi ekki að búa við þá óvissu og óöryggi sem fylgir því að geta ávallt átt von á því að sæðisgjafinn geri tilkall til barnsins. Meiri hlutinn áréttar að slík réttaróvissa getur aldrei verið í samræmi við hagsmuni viðkomandi barna og að brýnt er að lögin séu skýr um þetta efni. Leggur meiri hlutinn því til breytingu þessu til áréttingar og til að taka af allan vafa um það atriði. Þessa breytingartillögu má finna í sérstöku breytingartillöguskjali sem fólk getur kynnt sér. Ég vildi einnig geta þess í málinu að þetta mun svara því sem kom fram í dómi Hæstaréttar nr. 419/2000, en í þágildandi barnalögum nr. 20/1992 var málsaðild að faðernismáli takmörkuð við barnið sjálft eða móður þess samkvæmt þeim dómi. Dómurum þótti sú takmörkun brjóta gegn 70. gr. stjórnarskrárinnar, samanber 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu þar sem í 70. gr. fælist sjálfstæð regla um að menn skyldu almennt eiga rétt á að bera mál sín undir dómstóla og allar takmarkanir á þeirri meginreglu yrði að skýra með hliðsjón af því. Með hliðsjón af jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar um bann við mismunun taldi Hæstiréttur þágildandi ákvæði barnalaga ekki byggt á málefnalegum sjónarmiðum og vísaði til hagsmuna þjóðfélagsins í heild og ekki síst hagsmuna barns af því að faðerni þess sé réttilega leitt í ljós og ákvarðað. Þá vil ég benda á að við höfum lögfest barnasáttmálann síðan þetta var. Undir meirihlutaálitið skrifa hv. þingmenn Halldóra Mogensen, formaður velferðarnefndar, sá sem hér stendur, Vilhjálmur Árnason, Guðjón S. Brjánsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Anna Kolbrún Árnadóttir og Karl Gauti Hjaltason.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti sem ég stend að ásamt hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni í velferðarnefnd. Það er bitamunur en ekki fjár á afstöðu okkar í minni hlutanum og meiri hlutanum. Við styðjum meginmarkmið málsins en viljum hins vegar stíga aðeins varlegar til jarðar þar sem við umfjöllun nefndarinnar kom fram að þar sem um væri að ræða veigamiklar breytingar á ákvæðum barnalaga sem vörðuðu mikilvæga hagsmuni barna væri brýnt að vanda til alls undirbúnings og byggja á víðtæku samráði við fag- og hagsmunaaðila og á mati á áhrifum slíkra breytinga. Í ljósi þess leggjum við til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnslu frekar en að hljóta fullnaðarafgreiðslu á þingi að þessu sinni.
Herra forseti. Sú sem hér stendur og lagði fram þetta frumvarp verður að segja eins og er að ef okkur tekst að samþykkja það á Alþingi er um að ræða tímamótmál, risastórt réttlætismál fyrir börn þessa lands. Hér er ekki um að ræða rétt feðra eða rétt mæðra heldur grundvallarréttindi barna til að þekkja uppruna sinn. Fyrir nefndinni komu fram ýmis sjónarmið í þetta sinn eins og áður. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem málið er flutt en í fyrsta sinn sem það nær svona langt. Einhverra hluta vegna hefur málið ekki verið forgangsmál í vinnslu þingsins. Málið hefur verið rætt í þinginu áður og áður hafa komið fram umsagnir frá ýmsum aðilum, umboðsmanni barna, Barnaheillum og fjölmörgum öðrum sem fagna frumvarpinu mjög af því að um er að ræða mikla grundvallarhagsmuni í lífi barns. Það eru nokkrar athugasemdir, auk þess sem kom fram í máli hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar, sem vert er að velta upp. Það eru áhyggjur af tilhæfulausum málshöfðunum sem og af því að um sé að ræða grundvallarbreytingu sem ekki sé í samræmi við það sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndunum. Varðandi það vil ég benda á að í 15. gr. barnalaga er kveðið skýrt á um að ef fram á að fara mannerfðafræðileg rannsókn til að kanna faðerni barns þarf úrskurð dómara. Ef varnaraðili í svona máli mótmælir því að fram fari slík rannsókn vegna þess að engar líkur eru á að málshefjandi sé faðir barnsins úrskurðar dómari um það, þá fer fram málflutningur um það. Ef um tilhæfulausa málsmeðferð er að ræða, ef um er að ræða einhvern sem höfðar mál algjörlega án nokkurs tilefnis, ef viðkomandi hefur aldrei verið við móður kenndur eða annað slíkt, er málinu einfaldlega vísað frá. Þá er málið fellt niður og kröfu um mannerfðafræðilega rannsókn, DNA-rannsókn eins og hún kallast í daglegu tali, einfaldlega hafnað og málið fellur um sjálft sig. Við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því að einstaklingar sem ekki eru að hugsa um hagsmuni barns fari og geri eitthvert áhlaup á dómstóla til að þvælast fyrir. Í dag er það svo að maður sem telur sig föður barns getur alltaf höfðað málið. Hann getur látið birta stefnu og byrjað málið. Sá sem er til varna þarf að taka til varna og krefjast frávísunar vegna aðildarskorts, krefjast sýknu vegna þess að sá umræddi karl á ekki aðild að málinu. Það er alveg hægt í dag að þvælast fyrir og vera með leiðindi. Í þessu máli er um það að ræða að ef barnið er feðrað getur sá maður sem telur sig föður barns höfðað mál til leiðréttingar á faðerni. Þetta er auðvitað algjört prinsippmál og ég fagna því af öllu hjarta ef þinginu tekst að koma því í gegn.
Herra forseti. Mig langar til að fara nokkrum orðum um þetta góða mál. Ég er áheyrnarfulltrúi í velferðarnefnd og lýsti mig samþykka áliti meiri hlutans. Ég sat nefndarfundi þegar málið var rætt og gestir komu fyrir nefndina og var mjög ánægjulegt að sjá hversu samhljóma þau voru í málflutningi sínum. Eins og fram kom í máli framsögumanns, hv. þm. Vilhjálms Árnasonar, var m.a. nokkuð rætt um stöðu barna sem getin eru með gjafasæði. Fram kom í umsögnum nokkurra aðila, t.d. Barnaverndarstofu, að þeim þótti óþarfi að opna málið of mikið og höfðu áhyggjur af hagsmunum fjölskyldna þar sem einstaklingar höfðu gefið sæði, að þeir gætu með slíkri opnun mögulega höfðað faðernismál. Eðlilega þótti það ótækt og ekki í samræmi við það sem ætlunin var eða orðanna hljóðan. Vel er farið yfir það í nefndarálitinu hvernig brugðist er við því og er það mjög gott skref. Ég er sammála því sem komið hefur fram að ef frumvarpið næst samþykkt á þingi er um ákveðið tímamótamál að ræða og réttlæti fyrir börn þessa lands. Mig langar, án þess að orðlengja það frekar, að segja eitt í viðbót. Við erum klárlega fyrst og fremst að ræða rétt barna en það er líka í lagi og einfaldlega jákvætt og frábært að það skuli fara saman að einnig er um rétt karlmanna að ræða. Við þekkjum þetta sem erum foreldrar. Að vera komin með þann skilyrðislausa rétt núna, standi efni og ástæður til, að höfða slík mál er að sjálfsögðu fyrst og fremst í þágu barna en ég fagna því að hér skuli fara saman réttarbót fyrir börn og karlmenn, að til verði þessi greiða leið verði frumvarpið að lögum. Ég vildi koma því á framfæri vegna þess að þrátt fyrir að við vitum öll hvar stóra markmiðið liggur er þetta einnig gríðarlega mikilvægt og ég fagna því.
Herra forseti. Örstutt um þetta mál sem flutt er af hv. allsherjar- og menntamálnefnd. Það er flutt að frumkvæði undirritaðs og leiðréttir mistök sem voru gerð við lagasetningu fyrir eiginlega nákvæmlega tveimur árum síðan. Ég get ekki hrósað mér af því að hafa áttað mig á því einn og óstuddur, heldur var það árvökull laganemi sem var að lesa til prófs og sá að þarna voru villur í lögunum sem þyrfti að leiðrétta. Á hann þakkir skildar fyrir það. Þetta minnir okkur enn einu sinni á hversu mikilvægt er að vandað sé til verka þegar lög eru sett, að bæði við á þinginu og í ráðuneytunum vöndum mjög til verka. Auðvitað geta mistök alltaf orðið og ekki hægt að útiloka þau með öllu, en málsmeðferð sem byggir á hraða og tímaskorti er aldrei til bóta. Mistök geta orðið dýrkeypt. Í þessu tilfelli tekst að leiðrétta þau áður en þau geta hugsanlega valdið réttarspjöllum og því ber að fagna, en við skulum reyna að vanda okkur enn betur í framtíðinni.
Herra forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um brottfall laga um kjararáð. Breytingartillagan er mjög einföld. Hún bætir bara við það marga góða sem frumvarpið gerir, þ.e. að laun þingmanna og ráðherra fylgi launaþróun. Í þetta skipti er ég aðeins að tala um laun þingmanna og ráðherra, ég er margoft búinn að leggja fram breytingartillögur og koma með tillögur um vegferð máls í nefnd þegar lögunum um kjararáð var breytt fyrir ári síðan um að þetta skyldi gilda um alla sem falla undir kjararáð. Nú ætla ég að gera síðustu tilraun að breytingartillögu um að laun þingmanna og ráðherra, aðeins þeirra, skuli fylgja launaþróun frá 2013, 70% launafólks á almennum vinnumarkaði. Það þarf að miða við þann tíma. Ef á að vera sanngjarn hvað varðar að raska ekki kjarasamningum þorra launafólks, fyrirgefið þið, skapa ekki einu sinni hættu á að raska kjarasamningum þorra launafólks, þá þarf að miða við þann tíma. Þetta er síðasta tilraun til að við fylgjum almennri launaþróun þorra launafólks, en eins og lögin um kjararáð á þeim tíma voru, þegar kjararáð hækkaði á kjördag 2016 laun þingmanna, ráðherra og annarra, þá var það langt umfram þá þróun. Það er dómsmál í gangi núna. Kæra mín og VR á ákvörðun kjararáðs sem var tekin á kjördag 2016 var tekin fyrir, það dómsmál er hafið. Það byrjaði náttúrlega á því að núna rétt fyrir helgi óskaði ríkið eftir að því máli yrði vísað frá. Fólk getur fylgst með því áfram. Það verður kveðinn upp úrskurður um hvort samþykkt verði að vísa málinu frá eða hvort því skuli haldið áfram. Það verður einhvern tímann núna í júní, júlí, um mánaðamótin. Að öðru leyti er margt gott við frumvarpið, við förum bara yfir það. Það fellir úr gildi lög um kjararáð sem að okkar mati, sem höfum kært ákvörðun þess, hefur verið að brjóta lög við ákvarðanir sínar. Það er gott. En hv. þm. Björn Leví Gunnarsson, samstarfsmaður minn, Pírati, hefur bent á að þetta gæti þýtt samt sem áður það, þ.e. ef kjararáð verður lagt niður og launaþróun þingmanna og ráðherra og annarra sem heyra undir kjararáð muni fylgja miðgildi launaþróunar opinberra starfsmanna, sem er gott líka, þá gæti það samt sem áður þýtt að ákvörðunin á endanum verði tekin í fjárlögum. Þá gæti orðið freistnivandi hjá löggjafanum að hækka launin örlítið. Við skulum fylgjast sérstaklega vel með því. Og þegar þetta verður tekið aftur upp í haust - því að nú er þetta gert með hraði, að fella kjararáð niður - einhvers konar áframhaldandi ákvarðanir um hvernig þessum málum skuli háttað skulum við fylgjast með því að loku verði skotið fyrir þetta, því að þá verða lögð fram fjárlög. Og við skulum ekki skilja við málið þannig að þingmenn gætu notað þann freistnivanda í að hækka launin sín sjálfir. Það væri mjög slæm þróun. Að öðru leyti er ég tiltölulega sáttur og bendi fólki aftur á að fylgjast með dómsmálinu þar sem við kærðum það að fella úr gildi þá ákvörðun kjararáðs að hækka laun þingmanna og ráðherra á kjördag 2016. Eins og ég segi, það verður einhvern tíma í lok mánaðar að öllum líkindum.
Virðulegi forseti. Miðað við þær forsendur sem eru gefnar í greinargerð frumvarpsins um fyrirkomulagið sem er lagt til í kjölfarið á þessu lítur það þannig út að krónutölurnar sem þingmenn og aðrir verða með í laun komi til með að standa í lögum. Það þýðir að þingmenn þurfa að greiða atkvæði um það þegar sú tala á að hækka. Óháð því hvaða rökstuðningur liggur þar á bak við þýðir það í verki að þingmenn eru að ákvarða laun sín. Það gerir ábyrgðina alveg skýra, hvar hún liggur, sem er ekkert slæmt út af fyrir sig. En það verður í raun mjög áhugavert og að einhverju leyti afturför, myndi ég telja, til fyrri tíma, sem enduðu í mjög slæmum ákvörðunum um eigin laun, kaup og kjör hjá þingmönnum, t.d. með þessu alræmda eftirlaunafrumvarpi sem var samþykkt árið 2003 eða hvað það var. Þó að við hugsum okkur gott til glóðarinnar, að losna við þetta vonda kjararáð, sem hefur verið hér undanfarið og vísað hefur verið í í fjölmiðlum og annars staðar - þær ákvarðanir sem hafa verið teknar af því undanfarið hafa ekki verið til þess að hjálpa til við þær aðstæður meðal launafólks sem eru nú til staðar - þýðir það ekki endilega að það sem tekur við sé betra, bara það að breyta er ekkert endilega gott. Kjararáðshugmyndin á enn alveg rétt á sér, en ég held að við ættum að taka okkur virkilega á og sameinast um að ráðið starfi eftir lögum. Það stendur sérstaklega í lögum að kjararáð eigi að fara eftir almennri launaþróun. Í tillögunni sem er lögð fram hér er að fara eigi eftir meðallaunum opinberra starfsmanna. Það er ekkert sem segir að kjararáð geti ekki bara gert það líka. Af hverju þurfum við þá sérstaklega að greiða atkvæði af eða á um þau skilyrði? Af hverju er ekki betra að kjararáði sé beinlínis gert að fara eftir lögum og þegar það gerir það ekki, eins og svo augljóslega var hér árið 2016, um kosningarnar, þar sem tvímælalaust var farið umfram almenna launaþróun, af hverju tekur Alþingi þá ekki á því? Ég skil það ekki. Mig langar aðeins að benda á hvernig þetta er gert annars staðar. Í Bretlandi er sérstök stofnun sem var sett á laggirnar í kjölfar ýmissa óheppilegra atvika varðandi starfskostnað þingmanna, þar sem kom í ljós að þingmenn voru að draga til sín ýmiss konar kostnað sem var alls ekki réttlætanlegur. Það var sett á laggirnar stofnun sem fylgdist með því hvað þingmenn væru að nota sinn starfskostnað o.s.frv., hvað þeir tiltækju sem kostnað. Sú stofnun tekur líka ákvörðun um launahækkanir þingmanna. Sama stofnunin og hefur eftirlitið með því hvort verið sé að fara eftir ákvörðunum um hver séu kaup og kjör þingmanna. Það er kannski ekki sem heppilegast að hafa þetta nákvæmlega á sama stað, að hafa ákvörðunar- og eftirlitsvald á sama stað, en það er þó nær því að ábyrgðin liggi á einni hendi. Það að taka ákvörðunina, vita um hvað hún snýst og geta haft rétt eftirlit með þeim ákvörðunum án þess að það séu túlkunaratriði á milli, hvort kjararáð sé stjórnvald eða ekki eða eitthvað því um líkt, sem virðist vera rifrildi um á milli löggjafans og kjararáðs sjálfs. Það væri mjög heppilegt ef ekki væri möguleiki á svoleiðis misskilningi varðandi ákvarðanir sem eru teknar um laun og eftirlit með þeim kostnaði sem fylgir. Jú, það er svo sem fínt að leggja niður kjararáð, alla vega eins og það hefur verið, en það þýðir ekki endilega að við fáum bestu lausnina í framhaldinu. Við þurfum að vera mjög vel vakandi svo að við dettum ekki í sama freistnivanda og við höfum gert á undanförnum áratugum.
Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um brottfall laga um kjararáð, nr. 130/2016, með síðari breytingum. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar hefur lagt málið fram og fjallað var um það lítillega í 1. umr. Það kemur ekki eiginlegt nefndarálit, en ég tel hins vegar ástæðu til að lýsa yfir stuðningi við málið. Eins og þingmönnum er kunnugt um skilaði starfshópur forsætisráðherra skýrslu af sér 15. febrúar síðastliðinn þar sem hann lagði fram nokkrar tillögur sem koma fram m.a. í greinargerð með frumvarpinu. Ég tel að þær áhyggjur sem menn hafa reist vegna framtíðarinnar, þ.e. hvað gerist þegar kjararáð hverfur, séu skiljanlegar en óþarfar. Í ljósi sögunnar eru þær skiljanlegar. Fyrri úrskurðir kjararáðs hafa ítrekað valdið úlfúð í landinu og orðið tilefni til margs lags umræðu, en það er einmitt þess vegna sem krafan hefur verið reist í samfélaginu um að þetta fyrirkomulag verði lagt niður og það er í raun það sem starfshópurinn leggur til. Starfshópurinn leggur síðan til, þó að hann leggi ekki fram eiginlegt frumvarp, í sjö tölusettum liðum með hvaða hætti hann telji heppilegast að framtíðin verði vörðuð hvað varðar launakjör þessara embættismanna. Við skulum líka átta okkur á því að þó að í eiginlegum skilningi hafi þarna bara fallið undir þeir starfsmenn sem kjararáð hefur úrskurðað um, þá hafa margir aðilar úti í samfélaginu, oftast kjörnir fulltrúar, þ.e. kjörnir fulltrúar í sveitarstjórnum og víðar, notað í rauninni úrskurði kjararáðs sem andlag ákvarðana fyrir þær launasetningar sem hafa verið í sveitarfélögunum. Þetta hefur líka skapað mikla úlfúð innan sveitarfélaganna sem aftur þýðir að það er í rauninni stærri hópur þarna undir en kannski virðist í fyrstu. Ég held að afar mikilvægt sé að við tökum um þetta þá ákvörðun sem verður sátt um í framtíðinni. Þar tel ég að sé vel um búið í tillögum starfshóps ráðherra og treysti því að frumvarp komi fram í haust sem taki á þessum málum. Í krafti þess trausts legg ég til að málið verði samþykkt.
Herra forseti. Ég flyt hér nefndarálit um frumvarp til laga um köfun. Sennilega eru fáir þingmenn sem hafa reynslu af köfun hér inni, ég er ekki einn í þeim hópi. Við gerum okkar besta. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Björn Frey Björnsson frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu, Einar Á.E. Sæmundsen og Lilju Jónasdóttur frá þjóðgarðinum á Þingvöllum og Kristínu Helgu Markúsdóttur, Ólaf Briem og Magnús Dige Baldursson frá Samgöngustofu. Nefndinni bárust líka umsagnir frá Dive.is, Landhelgisgæslunni og þjóðgarðinum á Þingvöllum og Samgöngustofu. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði ný heildarlög um köfun í atvinnuskyni í stað gildandi laga nr. 31/1996, um köfun. Gildandi lög um köfun einskorðast við leyfi til atvinnuköfunar. Gildissvið frumvarpsins er aftur á móti opnara og getur tekið til áhugaköfunar. Fram kom í umsögnum að nauðsynlegt væri að afmarka gildissvið laganna með skýrum hætti og að það næði bæði til djúpköfunar og yfirborðsköfunar, eða snorkls eins og það heitir. Nefndin áréttar mikilvægi þess að ný lög um köfun taki einmitt til annars konar köfunar en þar sem kafari notar loftgjafa og öndunargrímu, þ.e. til þessa fyrrgreinda snorkls og einnig fríköfunar, en það er djúpköfun án öndunargrímu og loftgjafa. Nefndin leggur því til að komið verði á móts við þessi sjónarmið með breytingu á skilgreiningum á köfun og að bætt verði við skilgreiningu á köfunarbúnaði. Bent var á nauðsyn þess að setja skilyrði sem áhugakafarar yrðu að uppfylla til þess að mega stunda köfun og tryggja að leiðbeinendur og aðrir þeir aðilar sem sæju um kennslu gengju úr skugga um að viðkomandi áhugamaður uppfyllti þau. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og leggur til að bætt verði við skilyrðum fyrir því að mega stunda áhugaköfun. Í umsögnum um málið var gagnrýnt að allt eftirlit með köfun væri á hendi Samgöngustofu. Bent var á að ef til vill væru aðrir aðilar færari um að framkvæma vettvangsrannsóknir en Samgöngustofa. Nefndin tekur undir þau sjónarmið líka en telur engu síður mikilvægt að skýrt sé að Samgöngustofa komi nálægt eftirliti, en leggur líka til ákveðnar breytingartillögur. Nefndinni bárust athugasemdir frá rannsóknarnefnd samgönguslysa um orðalag í 2. mgr. 15. gr. frumvarpsins þar sem er tiltekið að niðurstöður rannsóknar lögreglu skuli sendar rannsóknarnefnd samgönguslysa til umfjöllunar og álitsgjafar. Að mati rannsóknarnefndarinnar sjálfrar væri mjög erfitt fyrir hana að veita álit sitt á einhverju sem hún hefði ekki rannsakað sjálf. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og leggur til að tekinn verði af allur vafi um að rannsóknarnefnd samgönguslysa rannsaki köfunarslys. Slíkar rannsóknir eru óháðar rannsóknum lögreglu og byggjast á sérlögum. Það er ákveðin breytingartillaga hér í þeim efnum. Reglugerðarheimild í 16. gr. er víðtæk og hvetur nefndin til þess að skýr ákvæði um eftirlit með köfunarbúnaði, starfsháttum ferðaþjónustufyrirtækja sem selja aðgang að köfun og umhverfisálagi á köfunarstöðum komi þar fram. Þá er átt við að þar komi ólíkir aðilar að. Nefndin telur þörf á að aðilar sem hyggjast kafa utan skilgreindra þjónustusvæða, samanber Silfru og Davíðsgjá á Þingvöllum, tilkynni um fyrirhugaða köfun og hafi til hennar leyfi þar sem við á. Það á við svæði í einkaeigu, þjóðgarða og friðlýst svæði og staði í óbyggðum, fjarri alfaraleið. Hér er sem sagt verið að minna á að stundum eru menn að kafa á stöðum eins og Langasjó eða Öskjuvatni og öðrum slíkum stöðum. Um bæra aðila til þess að taka við tilkynningum verði kveðið á í reglugerð, svo sem Umhverfisstofnun, Samgöngustofa, Landsbjörg og lögreglu í umdæminu. Fordæmi tilkynninga af svipuðu tagi eru kunn, svo sem tilkynningar til Landsbjargar um ferðir á víðfeðma jökla eða há fjöll og langar göngu- eða skíðaferðir um óbyggðir. Í ljósi framangreinds leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Vilhjálmur Árnason var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk mín, Bergþór Ólason, formaður nefndarinnar, Hanna Katrín Friðriksson, Helga Vala Helgadóttir, Jón Gunnarsson, Karl Gauti Hjaltason, Líneik Anna Sævarsdóttir og Rósa Björk Brynjólfsdóttir.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2018–2024. Tillagan sjálf liggur fyrir á þskj. 690 og nefndarálitið ásamt breytingartillögu á þskj. 1124. Þetta álit er frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Nefndin hefur farið yfir málið, fjallað um það og fengið á sinn fund gesti og farið yfir þær 14 umsagnir sem bárust frá ýmsum aðilum. Ég ætla ekki að orðlengja hér um hlutverk byggðaáætlunar en í fyrirliggjandi tillögu eru byggðamál skilgreind sem öll þau viðfangsefni sem hafa áhrif á lífsgæði og samkeppnishæfni landshluta, svo sem búsetu, atvinnu og nýsköpun. Tillagan er í fjórum köflum eða hlutum og fyrsti hlutinn fjallar um framtíðarsýn og viðfangsefni og er stutt afmörkun. Annar hlutinn er um markmið, áherslur og mælikvarða og er sá hluti þrískiptur. Þriðji hlutinn fjallar um samþættingu við aðrar stefnur og áætlanir og í fjórða hlutanum er síðan aðgerðaáætlun þar sem ýmis verkefni áætlunarinnar eru skilgreind. Meiri hlutinn leggur ekki til veigamiklar breytingar á áætluninni en það eru örlitlar breytingartillögur við þrjá kaflana en engin þeirra snýr að aðgerðaáætluninni. Meiri hlutinn telur það jákvæða breytingu að fyrirliggjandi tillögur séu við vel flestar aðgerðir í IV. kafla, tilgreint hvernig árangur af verkefninu verði mældur. Þá er tilgreint hver er framkvæmdaraðili aðgerðar og tekin dæmi um samstarfsaðila sem meiri hlutinn telur til bóta og auki skýrleika áætlunarinnar og auðveldi eftirfylgni með henni. Það sama á við um afmörkun hverrar aðgerðar í tíma. Auk þess er tryggð regluleg skýrslugjöf til Alþingis um framgang tillögunnar. Meiri hlutinn vonast til að nefndar breytingar leiði til þess að árangur af framkvæmd byggðaáætlunar verði betri og sýnilegri en áður. Meiri hlutinn leggur áherslu á að byggðakorti ESA af Íslandi verði beitt markvisst til að styðja sömu svæði og sérstök áhersla er lögð á að styðja í byggðaáætlun, þ.e. svæði sem búa við langvarandi fólksfækkun, atvinnuleysi og einhæft atvinnulíf. Nefndinni barst athugasemd um orðalag I. kafla, um framtíðarsýn og viðfangsefni, og leggur til smávægilega orðalagsbreytingu í framhaldi af þeirri ábendingu. Sú breyting er fyrst og fremst til bætts orðalags en inntak og framtíðarsýn breytist ekki. Ég vil bara lesa upp setninguna eins og hún hljóðar í breytingartillögunni: „Í öllum landshlutum verði blómlegar byggðir og öflugir byggðakjarnar þar sem stuðlað verði að bættum lífskjörum landsmanna með sem jöfnustu aðgengi að grunnþjónustu og atvinnutækifærum óháð efnahag og búsetu.“ Þar fyrir utan eru smávægilegar lagfæringar á orðalagi í I. kafla. Samkvæmt lögum um byggðaáætlun og sóknaráætlanir er gert ráð fyrir miklu samráði við undirbúning áætlunarinnar. Það kom fram á fundum nefndarinnar að samráðið hefði verið víðtækt eins og ætlast er til. Lýstu umsagnaraðilar almennt mikilli ánægju með aukið samráð. Meiri hlutinn telur breytt fyrirkomulag samráðs við gerð áætlunarinnar til fyrirmyndar þótt alltaf megi gera betur. Þannig álítur meiri hlutinn að mikilvægt sé að ríkisstofnanir sem starfa á landsbyggðinni og geta orðið virkir þátttakendur í framkvæmd áætlunar séu með í byggðaáætlunarferlinu. Gæti slíkt samráð til dæmis átt sér stað í gegnum samráðsvettvanginn í landshlutunum og væri það í raun eðlilegra en að það færi í gegnum samráðsvettvang ráðuneytanna. Þá var á fundum nefndarinnar bent á að æskilegt væri að auka samráð og samtal milli Byggðastofnunar, Bændasamtaka Íslands og annarra sem koma að framkvæmd búvörusamninga, m.a. til að auka samræmi milli byggðaaðgerða í búvörusamningum og byggðaáætlunar. Einnig var bent á tækifæri til að tengja Framleiðnisjóð landbúnaðarins betur nýsköpun í strjálbýli. Þá kom fram á fundum nefndarinnar að öll verkefni sem eru í tillögunni hafa fengið jákvæða umfjöllun í samráðsferlinu, þ.e. verkefnin í aðgerðaáætluninni. Ráðuneytin og aðrir framkvæmdaraðilar væru meðvitaðir um hvert og eitt verkefni sem að þeim snýr og margir af mögulegum samstarfsaðilum. Vilji er meðal framkvæmdar- og samstarfsaðila að fara í verkefnin. Þá hvöttu umsagnaraðilar til þess að tillagan yrði samþykkt sem fyrst þannig að hægt yrði að hefjast handa við einstök verkefni. Síðan aðeins um samstarfsaðila: Undir hverri aðgerð í tillögunni eru tilgreind dæmi um samstarfsaðila verkefnis og nefndin leggur til í nokkrum tilfellum að samstarfsaðilum sé bætt við til að auka líkur á því að sjónarmið og sérfræðiþekking tiltekinna aðila nýtist við framkvæmd áætlunarinnar. Dæmi um þessa samstarfsaðila eru Öryrkjabandalag Íslands, Samorka, Skógræktin, Umhverfisstofnun og Landgræðslan. Þá ræddi nefndin nokkuð um fjármögnun og að ekki væri alltaf nægjanlega skýrt hvernig fjármögnun einstakra aðgerða byggðaáætlunar væri háttað. Eins og fram kemur í greinargerð með þingsályktunartillögunni er fjármögnun aðgerða þrenns konar: að fullu af fjárheimild byggðaliðar, samfjármögnun af byggðalið og fjárheimildum viðkomandi málaflokks og svo fjármögnun að fullu af fjárheimild viðkomandi málaflokks. Þá eru nokkrar aðgerðir sem ekki er gert ráð fyrir verulegum kostnaði við. Nefndin kallaði eftir viðbótarupplýsingum varðandi fjármögnunina og ljóst er að kostnaður við aðgerðirnar 54 verður umtalsvert meiri en það fjármagn sem kemur af byggðalið. Með því að samþætta byggðaáætlun við aðrar opinberar áætlanir verður hægt að fjármagna aðgerðir, ýmist af fjárheimild viðkomandi málaflokks eingöngu eða með samfjármögnun málaflokksins og byggðaliðar. Meiri hlutinn leggur áherslu á að áætlunin verði fullfjármögnuð og að við áframhaldandi þróun nýs verklags verði leitast við að auka gagnsæi í fjármögnun verkefna. Það mun gerast í framhaldi af því að Alþingi hefur samþykkt áætlunina, þá verður lokið við kostnaðarmat og verkáætlun fyrir hverja aðgerð. Við umfjöllun um byggðaáætlun var nokkuð rætt um tengsl byggðaáætlunar við aðlögun og aðgerðir Íslands í tengslum við loftslagsbreytingar og leggur nefndin til örlitla breytingu til að auka áhersluna á þau tengsl. Meiri hlutinn telur mikilvægt að skuldbindingar Íslands vegna Parísarsamkomulagsins verði hafðar að leiðarljósi við framkvæmd byggðaáætlunar. Þá sé mikilvægt að viðfangsefni áætlunarinnar sé ekki einungis aðlögun vegna loftslagsbreytinga heldur líka nauðsynlegar mótvægisaðgerðir til að vinna gegn loftslagsbreytingum. Þá leggur meiri hlutinn sérstaka áherslu á að mismunandi áform og áætlanir tengdar loftslagsmálum verði samþættar í vinnu samkvæmt byggðaáætlun, svo sem landshlutaáætlanir í skógrækt, áætlanir bænda um kolefnisjöfnun einstakra búgreina, þróun almenningssamgangna og notkun vistvænna orkugjafa. Meiri hluti nefndarinnar leggur til eitt nýtt markmið í markmiðshluta áætlunarinnar til að auka áherslu á skógrækt og þar er lagt til að skógrækt verði efld sem atvinnugrein með áherslu á landshlutaáætlanir, skógrækt og þróun nýtingar skógarafurða. Að lokum áréttar meiri hlutinn að í umsögnum komu fram ýmsar gagnlegar ábendingar sem geta nýst við framkvæmd byggðaáætlunar, m.a. varðandi heilbrigðis-, mennta- og orkumál. Að framansögðu virtu leggur meiri hlutinn til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir álitið rita Bergþór Ólason formaður, Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Ari Trausti Guðmundsson, Hanna Katrín Friðriksson, Helga Vala Helgadóttir, Jón Gunnarsson, Rósa Björk Brynjólfsdóttir og Vilhjálmur Árnason sem var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álitið samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fastanefnda Alþingis. [[Forseti hringir.]]Sara Elísa Þórðardóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar með breytingartillögu við stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2018–2024, sem má finna á þskj. 1134. Minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar telur nauðsynlegt að hlutur skógræktar verði skrifaður inn í byggðaáætlun með meira afgerandi hætti en gert er ráð fyrir í tillögu meiri hlutans. Minni hlutinn tekur þó skýrt fram að hann styður álit meiri hlutans að öðru leyti, nema þegar kemur að þætti skógræktarinnar í áætluninni. Minni hlutinn telur að markmið í skógrækt þurfi að vera skýrari og leggur til að skógrækt verði stórefld og þannig verði lagður grunnur að því að skógar framtíðarinnar verði undirstaða að gjöfulli, umhverfisvænni og arðbærri atvinnugrein hér á landi. Að auki telur minni hlutinn að skrifa þurfi sérstaka aðgerðaáætlun fyrir skógrækt inn í byggðaáætlunina til þess að ljóst sé til hvaða aðgerða þurfi að grípa til að ná markmiðunum, hverjir beri ábyrgð á verkefninu og hverjir séu samstarfsaðilar í því. Þetta er nauðsynlegt svo að unnt verði að hefja undirbúning að samstarfi viðkomandi aðila sem allra fyrst. Markmiðum verður ekki náð að mati minni hlutans nema a.m.k. 12 milljónum trjáa verði plantað árlega frá og með árinu 2023. Nauðsynlegt sé í þessu skyni að byggja upp á næstu fimm árum aðstöðu til ræktunar á trjám til gróðursetningar en nokkur ár tekur að ná því umfangi. Þess vegna er áríðandi að hefjast strax handa til þess að umræddu markmiði verði náð á tilsettum tíma. Tillögur minni hlutans um aukna áherslu á skógrækt í byggðaáætlun falla vel að áliti meiri hluta fjárlaganefndar um tillögu til þingsályktunar um fjármálaáætlun þar sem segir meðal annars um málefnasviðið 17 Umhverfismál, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir stórauknum fjárframlögum til að uppfylla markmið málefnasviðsins. Hér koma glögglega fram áherslur ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum og úrbætur á því sviði. Meiri hlutinn leggur áherslu á að forgangsraðað verði til skógræktarmála.“ Um síðustu aldamót, þegar lög um landshlutabundin skógræktarverkefni voru samþykkt, voru sett fram markmið í lögunum um að rækta skóg á 5% láglendis, um 215.500 hektara, fyrir árið 2040. Því markmiði verður ekki náð fyrr en árið 2130, eða eftir eitt hundrað og tólf ár, miðað við þann hraða sem nú er á þessum framkvæmdum. Nú eru 3,1 milljónir plantna gróðursettar árlega. Ef framkvæmdahraði yrði fjórfaldaður og árlegar gróðursetningar færu í um eða yfir 12 milljónir plantna næst framangreint markmið árið 2055, eða eftir 37 ár, sem er mun fyrirsjáanlegri framtíð en 112 árin sem ég nefndi. Nýskógrækt með sjálfbærum skógarnytjum og endurheimt birkiskóga fellur vel að byggðaáætlun að mati minni hlutans. Skógræktarátak á síðustu áratugum 20. aldar er þegar farið að skila tekjum og efni til iðnaðar og húsagerðar sem sparar þannig gjaldeyri fyrir þjóðarbúið. Allt það sem gert er í skógrækt skilar sér margfalt til baka næstu ár og áratugi. Herra forseti. Íbúar þessa lands hafa um aldir búið við atvinnuvegi sem hafa sveiflast eftir árferði. Nú um stundir byggist velmegun í landinu á fáheyrðum vexti ferðaþjónustu sem enginn veit hvenær lægð kemur í. Skógar framtíðarinnar eru auðlind sem er ekki tiltölulega næm fyrir sveiflum í umhverfinu og þannig geta skógarnir lagt grunn til langrar framtíðar að traustum atvinnuvegi vítt og breitt um landið. Skógarnir taka að skapa atvinnu og arð um leið og grisjun þeirra hefst. Um umhverfisþátt skógræktar þarf ekki að fjölyrða hér, bæði hvað varðar kolefnisbindingu skóganna, sem og þátt skóga í að hefta frekari uppblástur í nágrenni sínu svo ekki sé minnst á útivistargildi þeirra og veðurfarsbreytingar til batnaðar á nálægum landsvæðum. Það er auðvitað ekki boðlegt þjóð sem hefur það á samvisku sinni að hafa afklætt landið þeim skógi sem hér var við landnám að yppa öxlum þegar kemur að því að fá tækifæri til að endurheimta brotabrot að þeim skógum sem klæddu landið við landnám. Skógrækt til framtíðar styrkir dreifbýli og atvinnusköpun sérstaklega og skilar þjóðarbúinu þeim mun hærri skatttekjum eftir því sem lengra líður. Einnig eykur skógrækt verðmæti bújarða og hækkar lánshæfismat bænda. Skógrækt gefur aukna möguleika á uppbyggingu nýrra atvinnuvega í dreifbýli þar sem ýmis atvinnustarfsemi vex og dafnar þegar og um leið og hráefni fer að berast úr skógunum. Hér er ónefnt að skógur bætir búsetu- og ræktunarskilyrði fyrir akurrækt og húsdýr fá skjól í skógum og við skjólbelti. Samhliða því verkefni að fjórfalda nýskógrækt á Íslandi þarf að vinna landshluta- og landsáætlun í skógrækt í samvinnu ríkis og sveitarfélaga. Að framansögðu virtu leggur minni hlutinn til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu sem tilgreind er í þingskjali: 1. Að sett verði inn ný markmið í II. kafla um stóreflingu skógræktar. 2. Að sett verður inn ný aðgerð í VI. kafla um atvinnuuppbyggingu með skógrækt þar sem mælt er um aðgerðir svo planta megi út 12 milljónum trjáa á ári frá og með árinu 2023 svo markmiðum tillögunnar verði náð. Árangur af verkefninu verði mældur með fjölda plantaðra trjáa og fjölda skógræktarverkefna á tímabilinu, ábyrgð á aðgerðum verði í höndum Umhverfis- og auðlindaráðuneytisins, framkvæmdaraðili verði Skógræktin og dæmi um samstarfsaðila eru landeigendur, sveitarfélög og landshlutaverkefni í skógrækt. Þá verði aðgerðin fjármögnuð af sviði umhverfis- og auðlindaráðuneytis. Undir álit minni hlutans skrifar sá sem hér talar.
Herra forseti. Við erum hér að ræða stefnumótandi byggðaáætlun 2018–2024. Eins og ég hef komið inn á áður er byggðastefna algjör grundvallarstefna í starfi ríkisins og því mikilvægt að undirbúningur hennar sé vandaður og vel fylgt eftir. Ég hefði reyndar viljað sjá aðeins fleiri breytingar, t.d. hvað varðar aukinn stuðning við nýsköpun yfir höfuð og kannski skýrari leiðir varðandi flugið. En það eru samt sem áður mörg góð markmið þarna og mörg góð verkefni. Ég hef enn smááhyggjur af því að í þessari áætlun, eins og hefur viljað brenna við með fyrri byggðaáætlanir, sé meira um falleg orð en minna verði úr framkvæmdinni og eftirfylgninni. Vonandi mun koma í ljós að ég hafi hreinlega rangt fyrir mér. Hvað framkvæmdina varðar er að mínu mati æskilegt að innvikla landshlutasamtök sveitarfélaga og stoðkerfi atvinnulífsins í landshlutunum enn betur í undirbúningi við gerð og framkvæmd byggðaáætlunar. Það er þannig mikilvægt að byggðaáætlun taki mið af sóknaráætlunum landshluta og öðrum stefnum þeirra, til að mynda svæðisáætlunum og DMP-áætlunum. Ég tel að aukin samvinna við landshlutana myndi auðvelda slíka samræmingu. Þannig mætti einnig skoða hvort ekki væri bara hreinlega eðlilegt að setja aukið vald og aukinn stuðning til landshlutanna við framkvæmd byggðaáætlunar. Þá langaði mig sömuleiðis að velta því upp hvort e.t.v. ætti byggðaáætlun að fjalla meira um uppbyggingu innviða og þjónustu um landið, þ.e. stóru myndina, á meðan smærri verkefni væru útfærð í hverjum landshluta. Ég held að stærsta byggðamálið sé í raun að tryggja aðgengi að grunninnviðum og þjónustu, svo sem samgöngum, raforku o.s.frv., og ætti byggðaáætlun e.t.v. í meira mæli að horfa til þessara þátta og síðan geta landshlutarnir og íbúarnir úti um landið unnið að smærri verkefnunum. Herra forseti. Ein stærsta byggðaákvörðun sem hefur verið tekin á Íslandi var ákvörðun um stofnun Háskóla Íslands í Reykjavík. Sömuleiðis vil ég meina að það hafi verið stór ákvörðun að setja á fót Háskólann á Akureyri sem á undanförnum árum hefur sannarlega sannað sig. Mikilvægi þess að styðja við uppbyggingu Háskólans á Akureyri og raunar háskólastarfs á landsbyggðinni allri og öllum svæðum hefur sjaldan verið meira. Háskólinn á Akureyri er til að mynda í þeirri stöðu að umsóknum hefur fjölgað um 30% en því miður vill brenna við að við erum að koma á fót flottum verkefnum víðs vegar um landið, yfirleitt með það í huga að styðja við byggðirnar, en svo setjum við ekki fjármagn í þau sem verður til þess að þessi verkefni ná ekki að vaxa eins og þau gætu. Ég vona sannarlega að það verði ekki raunin áfram með Háskólann á Akureyri og að honum verði gert kleift að vaxa áfram, bæði þegar kemur að fjölda nemenda og fjölda námsgreina. Herra forseti. Að lokum langaði mig að koma inn á að á síðustu dögum hafa verið að berast svör við fyrirspurn minni um úthlutun styrkja frá ráðuneytunum. Enn eiga nokkur ráðuneyti eftir að svara en þau svör sem hafa borist staðfesta því miður þá tilfinningu mína að hlutfall styrkja sem fara út fyrir höfuðborgarsvæðið sé óskaplega og jafnvel óeðlilega lágt. Þessar tölur staðfesta mikilvægi þess að byggðagleraugun séu alltaf á nefinu ásamt kynjagleraugunum og að allar ákvarðanir séu skoðaðar með tilliti til byggðaáhrifa. Ég tel því að setningin um að í allri stefnumörkun og áætlanagerð hins opinbera verði áhrif á þróun einstakra byggða og búsetu skoðuð og metin sé sérstaklega mikilvæg og ég vona að hæstv. ráðherra fylgi því vel eftir í allri stjórnsýslu ríkisins þannig að þetta verði raunverulega gert og að við sjáum raunverulegar breytingar gagnvart viðhorfi til landsbyggðarinnar.
Herra forseti. Ég verð að taka undir með síðasta ræðumanni. Ég er hjartanlega sammála því sem í ræðu hennar kom fram. Það er auðvitað okkar að sjá til þess að byggðaáætlun verði ekki bara falleg orð á blaði. Eins og hv. þingmaður sagði hefur það því miður of oft gerst í gegnum árin að lítið hefur orðið úr verkum og efndum. Það er eitthvað sem mér finnst við þurfa sérstaklega að horfa til að fylgt verði eftir á þessu kjörtímabili. Það er mjög margt þegar hafið og í gangi sem drepið er á í þessari viðamiklu áætlun. Mikilvægast er að hún haldist í hendur við aðrar áætlanir, að þær spili saman. Ég tel að það sé verið að gera. Í ríkisfjármálaáætlun leggjum við áherslu m.a. á skógrækt, af því að skógrækt var nefnd hér, við erum með ábendingar gagnvart henni o.s.frv. Það sem ég var að velta fyrir mér, af því að það er svo stuttur tími sem við höfum, er þetta eilífa verkefni að skilgreina opinber störf án staðsetningar. Höfum við ekki séð það oft og lengi? Einhvern veginn fækkar þeim samt í hinum dreifðu byggðum. Síðast hvarf nýsköpunarstarf úr Djúpavogi, sem mér finnst við ekki hafa fengið nægilega góð rök fyrir. Við þurfum að vakta þetta afskaplega vel og fylgja þessu mjög vel eftir. Það segir í tillögunni varðandi skilgreininguna á flutningi á störfum án staðsetningar „að 10% allra auglýstra starfa í ráðuneytum og stofnunum þeirra verði án staðsetningar árið 2024“ sem þýðir að það á líka að gefa okkur skýrslu um framvindu byggðaáætlunar. Við þurfum sem þingmenn að fylgja henni að mínu mati mjög vel eftir. Það er líka ágætt að meta kosti þess að setja niður nýja starfsemi sem verður til. Því miður hefur of lítið verið gert af því og einhvern veginn alltaf færð þau rök fyrir því að henni sé alltaf best fyrir komið á höfuðborgarsvæðinu þrátt fyrir að við sem búum í hinum dreifðu byggðum sjáum mörg og mikil tækifæri í því að slíkar stofnanir geti verið dreifðar. Það sem mig langar aðeins að koma inn á er námslánakerfið og menntun og annað slíkt sem hefur kannski fengið takmarkaða umræðu. Að nýta Lánasjóð íslenskra námsmanna til þess að hvetja til dreifðrar búsetu þegar fólk hefur lokið menntun. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt um leið og námsleiðir, þ.e. í dreifðum byggðum, verði fleiri en þær eru, t.d. varðandi háskólanám, sérstaklega á Austurlandi. Svo þurfum við að styðja afskaplega vel við háskólana á Akureyri, Hólum og víðar úti um allt land. Það getum við gert með margvíslegum hætti. Alveg eins og með framhaldsnámið og símenntunina, að auka rými fyrir námshópa. Það er eitt af því sem þarf að gera þannig að hægt sé að vera með marga byggðakjarna sem geta sameinast um það, þótt þeir séu ekki á nákvæmlega sama stað, að búa til einn námshóp. Eða þá að færra sé á einum stað og fleira á öðrum, að líta þannig á að hægt sé að færa á milli, ef maður getur talað einhvern veginn á þann veg. Mig langar að nefna að góð áform eru hérna sem skipta máli, eins og t.d. íþróttafélög sem hafa um lengstan veg að fara til að tryggja og styðja við ungt fólk í íþróttum. Það þarf að koma til móts við það. Kostnaður er eitt af því sem hefur staðið því fyrir þrifum, jafnvel hafa verið felldir niður alls konar íþróttaviðburðir og leikir af því að svo dýrt er að fara. Þetta er eitt af því sem mér finnst skipta miklu máli. Það sem er kannski grunnþátturinn þrátt fyrir allt í þessari byggðaáætlun er þjónustukortið sem mér finnst vera eitt helsta málið, þ.e. að sýna aðgengi landsmanna að opinberri þjónustu, þar sem er einhvers konar mælaborð sem sýnir framvinduna á stöðunni og framvindu í byggðamálum þannig að við sjáum með myndrænum hætti aðgengi landsmanna að þjónustu bæði opinberra aðila og einkaaðila til þess að við getum úr því bætt eða öllu heldur bara skilgreint að þetta er það sem við þurfum að gera. Eins og ég sagði áðan er margt komið af stað, fjarheilbrigðisþjónusta, héraðslækningar og ýmislegt fleira, áfram verður haldið með jöfnunina til þess að verslanir og þjónusta geti þrifist úti á landi, það er mjög mikilvægt. Og svo auðvitað flugið sem við höfum talað svo mikið um sem almenningssamgöngur, þrífösun rafmagns o.s.frv. Það er lengi hægt að telja. Sumt af þessu er komið vel á veg. Við erum að klára t.d. í verkefnishópnum um þrífösun rafmagns og skilum vonandi af okkur fljótlega. Það er af mörgu að taka, en fyrst og fremst þurfum við að tryggja að geta fylgt þessu eftir, að þetta verði að raunveruleika.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér stefnumótandi byggðaáætlun til næstu sex ára. Ég vil fagna henni sérstaklega. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa talað, Albertínu Elíasdóttur og Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur. Það er ánægjulegt og gott að við getum öll verið sammála um að skrifa undir svona plagg því að þetta á við hvort sem við erum að tala um Reykjavík, Þórshöfn, Höfn í Hornafirði eða Súgandafjörð. Allt eru það staðir sem við viljum að geti búið blómlegu búi. Það skiptir máli og okkur kemur öllum við hvernig við skipuleggjum og viljum sjá þetta 103 þús. ferkílómetra svæði sem við búum hér á. En í framangreindri tillögu um stefnumótandi byggðaáætlun segir, með leyfi forseta: „Byggðamál verði samþætt við aðra málaflokka eftir því sem við á. Þá verði áhrif á þróun einstakra byggða og búsetu skoðuð og metin í allri stefnumörkun og áætlanagerð hins opinbera. Helstu viðfangsefni byggðaáætlunar verði að takast á við fækkun íbúa á einstökum svæðum, einhæft atvinnulíf, tæknibreytingar og þróun og aðlögun er varðar einstakar atvinnugreinar, aðlögun vegna áhrifa loftslagsbreytinga, að tryggja greiðar samgöngur og aðgengi að þjónustu og bregðast við harðnandi alþjóðlegri samkeppni um fólk og fyrirtæki. Lögð verði sérstök áhersla á svæði sem standa höllum fæti í þessu samhengi.“ Það er jákvætt að stuðla eigi að markvissum aðgerðum í byggðamálum og betri árangri í þeim efnum. Frumskilyrðið er auðvitað að fjármögnun sé tryggð svo að hægt sé að treysta því að langtímaáætlanir standist. Þetta skiptir miklu máli. Við getum deilt um áherslur og forgangsröðun verkefna en fjármögnun þeirra er frumskilyrði. Sú lagalega umgjörð sem nú er til staðar ætti að tryggja vandaðri vinnubrögð og meiri samhæfingu milli opinberra áætlana. Í stjórnarsáttmálanum er fjallað sérstaklega um byggðamál en þar segir, með leyfi forseta: „Mikil verðmæti felast í því að landið allt sé í blómlegri byggð. Landsmenn eiga að hafa jafnan aðgang að þjónustu, atvinnutækifærum og lífskjörum um land allt.“ Það er stórt verkefni að vinna að því að jafna aðgang að þjónustu, atvinnutækifærum og lífskjörum um allt land. Lykilatriði í því er að nýta þá tækni sem nú er til staðar eða áætlað er að innleiða til að bæta lífskjör þeirra sem búa á landsbyggðinni. Ljósleiðaravæðingin gefur tækifæri til að innleiða t.d. fjarheilbrigðisþjónustu og við þurfum ekkert endilega að finna upp hjólið í því sambandi. Frændur okkar Danir bjóða upp á slíka þjónustu og líka Norðmenn og við þurfum bara að tileinka okkur það sem hefur verið vel gert á því svæði. Frændur okkar Norðmenn hafa farið í aðgerðir til að laða að ungt fólk til að flytjast á ákveðin svæði sem glíma við viðvarandi fólksfækkun. Í stjórnarsáttmálanum er minnst á að skoðaðir verði kostir til að nýta námslánakerfið til hvata fyrir fólk sem vill setjast að úti á landi. Einnig er áætlun að ráðuneyti og stofnanir fái þau verkefni að skilgreina störf og auglýsa þau án staðsetningar. Það er líka slæmt þegar við fréttum af því núna fyrir nokkrum vikum eða dögum að það eru uppsagnir í Landsbankanum sem er með yfirlýsta stefnu um samfélagsábyrgð. Banki sem fullyrðir að hann sé banki allra landsmanna og er í eigu ríkisins. Þetta er mjög undarlegt og í hrópandi ósamræmi við samfélagsstefnu Landsbankans, að fækka starfsmönnum í útibúum sínum úti um landið. Þeir bera fyrir sig tækniframfarir en bankastarfsemin í heild er ekkert að dragast saman, þeim væri alveg í lófa lagið að flytja verkefni og störf sem er hægt að vinna án staðsetningar um allt land. Tækninni fleygir jú jafn vel um allt land. Ég vil líka nefna skosku leiðina sem undirstrikar það og stuðlar að því að flugið verði að almenningssamgöngum. Um leið og ég fagna framkominni stefnumótun um byggðaáætlun langar mig að hvetja stjórnvöld til að hafa hana til hliðsjónar við komandi fjárhagsáætlanir og fjárlög. Ef við gerum það ekki er betur heima setið en af stað farið.
Virðulegi forseti. Þetta er fínasta mál. Gott væri að skerpa á nokkrum atriðum fyrir framtíðina, t.d. með mælikvarða. Í ýmsum markmiðum eru ekki mælikvarðar settir fram fyrir öll atriði innan markmiðsins. Það getur verið mun hentugra, þó að það sé ekki endilega tekið fram sérstaklega í tillögunni eða greinargerð eða svoleiðis, að aðgangur að öllum mælikvarðaáföngunum sé aðgengilegur á einhvern hátt, kynntur í öðrum gögnum eða eitthvað því um líkt. Ef það er ekki of flókið þá væri um að gera að hafa það með í greinargerð, þeim mun betra. Almennt varðandi nýsköpun kom það fram í umsögnum að það er ákveðið vandamál í lánum og styrkjum til nýsköpunar sem er að hefjast, ekki endilega til nýsköpunar sem er í gangi. Þá væri hentugt að hægt væri að búa til nýjan styrktarflokk þar sem fólk sem er að byrja í nýsköpun gæti fengið styrk, ekki bara lán. Það er líka talað um nýsköpun í matvælaiðnaði. Þá er spurning hvort endilega þurfi að einskorða það við matvælaiðnað. Við viljum leggja áherslu á frekari og fjölbreyttari nýsköpun á landsbyggðinni á öðrum sviðum, t.d. í tækni- og hugverkafyrirtækjum, sem myndi þá hvetja til þess umhverfis sem hv. þingmenn töluðu um hér áðan. Að lokum varðandi flugverkefnin þá er þarna ákveðið vandamál varðandi skort á eigendastefnu hjá Isavia og takmörk þess að flytja megi fjármagn á milli flugvalla innan lands. Við verðum að skoða allt flugsamgöngukerfið hér innan lands sem eitt kerfi í staðinn fyrir að geta notað stærðarskilvirkni í uppbyggingu á flugkerfinu okkar í heild. Það er mjög góð og þörf framsetning á framtíðaráætlunum í þessari byggðastefnu. Ég hvet til þess að meira verði gert af svona. Gerum aðeins betur í þessu. Þessi áætlun er mun betur uppsett og mun betur gerð en stefna stjórnvalda í fjármálaáætlun, miklu betri og betur framsett markmið og mælikvarðar en þar. Ég segi bara: Meira svona og lögum þessa agnúa, þá erum við í góðu lagi.
Herra forseti. Það er margt mjög áhugavert og gott í þeirri byggðaáætlun sem liggur fyrir og við erum að ræða í síðara sinni. Ég tel mikilvægt að svona áætlanir liggi fyrir og þær séu þá heilsteyptar. Það er kannski það sem gagnrýni mín felur í sér að mér finnst þetta ekki vera nægilega heilsteypt plagg, en þetta er mjög mikilvægt skref engu að síður. Ég segi þetta m.a. vegna þess að á sama tíma og við ræðum gerð byggðaáætlunar er verið að leggja fram fjármálaáætlun, sem við erum búin að samþykkja, og sérstaklega í ljósi þeirrar gagnrýni eða því sem umsagnaraðilar um byggðaáætlun hafa sett fram. Þeir hafa bent ítrekað á að þetta sé vanfjármagnað, það sé ákveðin óskýrleiki fyrir hendi varðandi fjármögnunina sem er náttúrlega lykilatriði. Ábyrgðarhlutinn og fjármögnunin þarf að vera alveg skýr, en samt er verið að setja fram ákveðna þætti sem við flest hér inni, held ég, viljum taka eindregið undir, en ekki er búið að tryggja fjármögnunina á sama tíma. Þetta er að hluta til líka einhver óskalisti sem sýnir að við höfum ákveðinn metnað fyrir hönd landsbyggðarinnar, sem er mikilvægt, en við verðum líka að geta sýnt fram á hvernig við ætlum að fjármagna þetta allt. Ég ætla að stikla á hinum og þessum atriðum á þeim tíma sem ég hef. Ég bendi á að í nefndarálitinu með tillögunni er verið að tala um aukið samráð Byggðastofnunar, Bændasamtaka Íslands og fleiri varðandi framkvæmd búvörusamninga. Ég tek undir þetta. Ég tel mikilvægt að það verði tekið fastari tökum en gert var síðast. Ég tel ákveðna möguleika, reyndar risamöguleika, felast í sóknarfæri fyrir landsbyggðina í gegnum búvörusamninga ef menn setja og þora að setja fram forgangsröðun innan búvörusamninga. Ég veit af ákveðnum samtölum og stundum átökum á síðasta ári að fólk er ekki tilbúið t.d. að þora að segja hvar við ætlum að forgangsraða sauðfjárræktinni. Ætlum við að merkja ákveðin svæði á landinu sem betur eru til þess fallin að auka og efla sauðfjárræktina? Það er hægt að nefna Vestfirði. Hægt er að nefna Norðausturland og fleiri staði sem eru hentugir fyrir sauðfjárræktina. Getum við þá notað hana til þess að ýta undir þær byggðir og þau landsvæði og þá m.a. í tengslum við byggðaáætlun? Þetta vil ég setja fram og tek undir samráð sem þarf að vera. Varðandi Framleiðnisjóð landbúnaðarins, sem er fyrir margra hluta sakir merkilegur sjóður, vil ég undirstrika þá hugmynd og þær tillögur sem hefur verið unnið að eða talað fyrir og ég tala eindregið fyrir, að sameina Framleiðnisjóð landbúnaðarins og auka virði sjávarfangs í einn öflugan matvælasjóð. Ég tel að sú leið myndi efla landsbyggðina gríðarlega, ekki síst með nýsköpun og rannsóknir í huga. Við gætum sparað verulega í yfirbyggingu þeirra sjóða gróflega litið á þriðja tug milljóna. Það gæti þá farið beint í uppbyggjandi verkefni, nýsköpunarverkefni á landsbyggðinni. Ég held að við verðum að nota öll tækifæri til að sameina krafta, hvernig við getum gert hlutina betur þannig að farið verði raunverulega í þau verkefni sem eru til uppbyggingar á landsbyggðinni. Ég er sannfærð um að einn öflugur matvælasjóður myndi vera gríðarlegur styrkur, bæði fyrir sjávarbyggðir sem og landbúnaðarsvæði okkar Íslendinga. Ég vil líka benda á eitt sem ekki er minnst á í byggðaáætlun. Hluti af því sem verkefni þegar við komum upp byggðakvóta var að efla átti byggðirnar. Við sjáum að sérstaki byggðakvótinn, útfærslan á honum hefur tekist vel, en útfæra þarf tillögur um almenna byggðakvótann betur. Það eru eindregin tilmæli frá sveitarfélögum, ekki síst brothættum byggðum á landsbyggðinni, að við verðum að þora að fara í ákveðna endurskoðun á almenna byggðakvótanum. Þær tillögur liggja líka fyrir. Það sem mér finnst mest heillandi við þær tillögur er að þær auka sjálfsákvörðunarvald sveitarfélaga á landsbyggðinni, brothættari byggða, ekki síst þeirra sem þurfa á því að halda, hvernig svo sem við viljum skilgreina það, að sjálfsákvörðunarvald sveitarfélaga verði aukið með almennri endurskoðun á almenna byggðakvótanum. Þetta er atriði sem ég vil og hefði gjarnan viljað að menn hefðu tekið fram. Mér skilst, herra forseti, að það sé nokkuð frjálslegur tími, það eru ekki alveg rígnegldar fimm mínútur, en ég ætla að tala aðeins lengur um nokkur atriði í viðbót, þ.e. fjarheilbrigðisþjónustu. Mér finnst einmitt skipta gríðarlega miklu máli að við notum tæknina, ekki bara eingöngu til að ýta undir nýsköpun á landsbyggðinni, heldur ekki síður til að ýta undir þjónustu við landsbyggðina. Það er það sem er svo mikilvægt og í rauninni heillandi við það að draga upp byggðakort, koma með stefnumótandi byggðaáætlun til næstu ára, að við reynum að fókusera og einblína á það hvernig við getum tryggt að þjónustan á landsbyggðinni verði sem best og að lífskjörin verði sem jöfnust á landinu. Hluti af því er að nýta nýja tækni, ýta ekki bara undir fjarkennsluna sem hefur verið gríðarleg stoð fyrir t.d. suðurhluta Vestfjarða þar sem stofnuð var framhaldsdeild í Vesturbyggð. Við sjáum það gerast líka á Hvammstanga og víða þar sem það er beinlínis að skila sér, að efla og auka þjónustu í tengslum við menntun. Það gildir líka um heilbrigðismálin. Við verðum að ýta enn frekar undir fjarheilbrigðisþjónustu. Unnið var að þessu í stjórnarsáttmálanum á síðasta ári, en það hefur lítið verið gert með þetta. Herra forseti. Ég verð að segja alveg einlægt að ég er smeyk við, að mínu mati, ákveðna kreddu sem ríkir núna í heilbrigðisráðuneytinu varðandi þjónustu og það að sækja þjónustu í það sem er einkarekið, að fjarheilbrigðisþjónustan þróist ekki jafn hratt og hægt væri af því að ráðuneytið er ekki tilbúið til að leita m.a. til einkaaðila. Það á ekki að skipta máli hvort ríkið eða einkaaðilar stjórni eða sinni þjónustunni svo lengi sem hún er góð, ef ekki betri, í gegnum einkaaðila og helst ódýrari en hjá ríkinu. Við eigum fyrst og fremst að einblína á þjónustuna. Ég er sannfærð um að ef við tökum fjarheilbrigðisþjónustuna enn fastari tökum og veitum íbúum landsbyggðarinnar raunverulegt valfrelsi í heilbrigðismálum þar sem bæði opinberir aðilar sem og einkaaðilar geta komist að, þá er ég sannfærð um að það verði til þess að auka og efla lífskjör á landsbyggðinni allri. Síðan er náttúrlega hægt að hafa mörg orð um það að við erum að afgreiða byggðaáætlun þegar samgönguáætlunin liggur ekki fyrir. Það er ekki einu sinni verið að reyna að sýna almennilega á spilin. Það skiptir gríðarlega miklu máli, svo það sé sagt hér, að við gefum vel inn í samgönguáætlun, ekki bara og eingöngu í viðgerðir, heldur í raunverulega uppbyggingu. Og líka að stjórnsýslan hafi manndóm í sér að klára mikilvægar vegtengingar sem hafa mikla þýðingu fyrir lífsgæði íbúanna. Hægt er að nefna mörg dæmi, en kannski er nærtækast og mest lýsandi fyrir það að íbúar landsbyggðarinnar eiga ekki að þurfa að bíða árum og jafnvel áratugum saman, eins og t.d. íbúar suðurhluta Vestfjarða hafa gert. Auðvitað á að fara í það að leggja veg um Teigsskóg sem fyrst. Ef vantar eitthvað þá förum við einfaldlega hér á löggjafarþinginu í það að höggva á hnúta sem eru fyrir í kerfinu og veita slíkum vegtengingum framkvæmdaleyfi sem hafa þvælst um í kerfinu. Hægt er að ræða mjög mikið og margt í tengslum við þetta. Það er eitt sem ég vil draga fram að mikill samhugur er um hér á þingi, að mínu mati, að reyna að efla og gera betur fyrir landsbyggðina. Byggðaáætlun er gott og mikilvægt skref, en hún er ekki tæmandi til að lífsgæði um land allt verði sem best.
Forseti fer mildum höndum um bjölluna og tímamörkin að þessu sinni, en beinir þeim tilmælum til þingmanna hv. að þeir virði í meginatriðum umsamin tímamörk.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér byggðaáætlun og eðlilegt að margt komi upp í hugann í þeirri umræðu. Þetta er byggðaáætlun til sjö ára. Mér finnst hún vera metnaðarfull. Ég hef áður séð byggðaáætlanir sem eru líka metnaðarfullar en hafa ekki gengið eftir sem skyldi, því miður. En mér finnst undirbúningur að þessari byggðaáætlun vera góður og margir hafa komið þar að. Þetta plagg sýnir að menn gera sér grein fyrir því hvar skórinn kreppir og hvað þarf að gera til þess að jafnræði verði í byggð landsins og íbúar geti treyst því að alls staðar sé sambærileg grunnþjónusta, heilbrigðiskerfi, menntunarmöguleikar og allt það sem nútímafjölskylda gerir kröfu til í sínu samfélagi. Mér finnst mikilvægt að góð eftirfylgni sé með byggðaáætlun, að tryggt sé að allt sé árangursmetið, að markmið séu skýr og skýrt hverjir beri ábyrgð; að tikkað sé í boxin og fylgt vel eftir gagnvart öllum ráðuneytum og öllum þeim sem eiga að vera í samstarfi um að framfylgja þessari byggðaáætlun. Ég er mjög ánægð með það sem kemur fram um að stuðla að jafnræði í búsetu og að lífskjör geti verið sambærileg vítt og breitt um landið og tækifærin fyrir íbúana til að byggja upp sitt samfélag. Við vitum að það vantar mikið upp á að það sé í lagi í dag. Ég hef miklar áhyggjur af landsvæðum þar sem íbúum heldur áfram að fækka. Það sést í þessari þingsályktunartillögu að þar skera Vestfirðir sig úr, þar hefur breyting frá árinu 2010 og til 2017 í íbúaþróun verið neikvæð upp á 5,5%. Sama má segja um Norðurland vestra, þar er fækkun á þessum árum um 4,5% og á Austurlandi er fækkun upp á 0,6%. Aðrir landshlutar eru betur staddir þó að gjarnan mætti vera meiri fjölgun eins og á Norðurlandi eystra, en víða eru hlutirnir bara í góðu lagi. Svæði eins og Suðurnes er greinilega að taka miklum framförum varðandi atvinnu og íbúaþróun. Þar er ekki lengur það atvinnuleysi sem það svæði glímdi við. Efnislega um þetta mál vil ég segja að það eru auðvitað áfram þessi lykilþættir sem verða að vera til staðar svo að fjölskyldur vilji byggja framtíð sína og afkomu á landsbyggðinni. Það er grunnurinn að hafa aðgengi að góðri grunnþjónustu eins og ég nefndi hér áðan, að atvinnutækifæri séu fjölbreytt og samgöngur góðar, að heilbrigðiskerfi og menntamál séu í lagi. Þess vegna finnst mér gott að aukin áhersla er til dæmis lögð á fjarnám. Lögð er aukin áhersla á að gera flugið að almenningssamgöngum. Stefnt er að því að taka upp hina svokölluðu skosku leið á næsta ári. Það er verið að ljúka ljósleiðaravæðingu um landið árið 2020 og þá verða 99% landsmanna með aðgengi að háhraðatengingu. Það er auðvitað grundvöllur að því að hægt sé að byggja upp ýmsa atvinnustarfsemi vítt og breitt um landið. Jöfnun orkuverðs er stór þáttur í því að það sé sambærilegt að búa á höfuðborgarsvæðinu og á þeim stöðum þar sem eru köld svæði og orkukostnaður er mestur. Þar verðum við að taka okkur á og ljúka því að jafna orkukostnað. Eins og fram hefur komið þá eru byggðarlög sem eru hreinlega ekki með eðlilegar vegasamgöngur á sínu svæði. Hægt er að nefna sunnanverða Vestfirði og víða til sveita, uppsveitir Borgarfjarðar og fleiri staði; tengingar, tengivegi og annað. Þetta eru allt byggðamál og það skiptir gríðarlega miklu máli að því sé fylgt vel eftir að ljúka þessum framkvæmdum. Þetta eru allt byggðamál sem falla undir byggðaáætlun. Það er því mikilvægt að þeim atriðum sem eru nefnd hér, 54 atriðum, sem á að framkvæma, fylgi fjármagn. Það er búið að tryggja 3,5 milljarða, en það vantar að tryggja það í fjárlögum hvers árs að aðrir þættir séu fjármagnaðir sem skyldi. Oft skarast þetta þá við aðra málaflokka. Ég hef miklar væntingar til þess að þessi byggðaáætlun geri það að verkum að tækifæri verði á landsbyggðinni og að byggðaþróunin snúist við með jákvæðum formerkjum.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu. Ég vil kannski geta þess í upphafi að Miðflokkurinn er með sérstaka byggðaáætlun á stefnuskrá sinni, lagði áherslu á það fyrir síðustu alþingiskosningar. Sú áætlun nefnist Landið allt og felst í því að hugsa um landið sem eina heild eða eitt samfélag. Í því felst að gera þarf heildaráætlun sem tekur á öllum þáttum samfélagsins og þeirri framtíðarsýn sem við höfum fyrir landið okkar. Við leggjum áherslu á að það þarf að samstilla ólíkar aðgerðir svo að eitt styðji á sem bestan hátt við annað. Samhæfing aðgerða þarf að eiga sér stað frá einum stað. Það er einnig mikilvægt að þannig sé á málum haldið að tækifæri séu nýtt um land allt. Þannig verði komist hjá því að hver vinni í sínu horni án yfirsýnar. Við þurfum að sjálfsögðu, eins og við vitum öll, að fjárfesta í landinu öllu og snúa vörn í sókn í þessum efnum. Mig langar hér aðeins að fjalla um það sem kemur fram í undirkaflanum Aðgengi að þjónustu. Þar er fjallað um orkukostnað heimilanna á landsbyggðinni, að hann verði jafnaður. Það er að sjálfsögðu afar brýnt verkefni og brýnt hagsmunamál fyrir fjölmörg heimili á landsbyggðinni, sem kynda hús sín með rafmagni, en það eru u.þ.b. 7% af heimilum landsins sem notast við rafmagnskyndingu. Mér finnst hins vegar ekki koma nægilega fram í þessari þingsályktunartillögu með hvaða hætti ríkisstjórnin ætlar að jafna þennan orkukostnað. Það hafa verið gerð hér, m.a. í þessum sal, að mínum dómi, mistök sem hafa kostað landsbyggðina háar fjárhæðir þegar kemur að hitunarkostnaði húsnæðis sem er kynt með rafmagni. Þar vil ég nefna sérstaklega aðkomu Evrópusambandsins, en það hefur haft mikil áhrif á íslenskan raforkumarkað og markar í raun stóru línurnar um skipulag hans. Því miður hefur hinum sterku íslensku sérkennum að mínu mati ekki verið haldið nægilega á lofti þegar kemur að innleiðingu tilskipana Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn, þar eru raforkumálin ekki undanskilin. Ég nefni það þegar stjórnvöld innleiddu tilskipun Evrópusambandsins um að skilja á milli sölu og dreifingar raforku árið 2007. Sú fræga tilskipun hafði víðtæk áhrif hér á landi. Það þurfti að skipta fyrirtækjum á borð við Hitaveitu Suðurnesja upp í orkuframleiðslu og raforkusölu og hins vegar dreifingu. Allt hafði það kostnað og mikla fyrirhöfn í för með sér. Þeir sem fóru hins vegar verst út úr þessu sem ég vil kalla valdboði Evrópusambandsins, sem stjórnvöld innleiddu mótbárulaust, voru einmitt íbúar á landsbyggðinni sem kynda húsnæði sitt með rafmagni. Það má eiginlega segja að á einni nóttu hafi rafmagn til húshitunar hækkað um allt að 100% vegna þessarar tilskipunar. Það er afar brýnt að stjórnvöld kortleggi nákvæmlega hvað það kostar að hita heimili á landsbyggðinni sem ekki búa við hitaveitu í samanburði við þá sem búa við hitaveitu. Það er mikilvægt byggðamál að íbúar á landsbyggðinni, sem njóta ekki þeirra lífsgæða sem hitaveita óhjákvæmilega er, sitji við sama borð og þeir sem hafa hitaveitu. Ég vil hvetja stjórnvöld og ríkisstjórnina til dáða í þessum efnum. Þetta er afar brýnt hagsmuna- og byggðamál. Ég vil leggja áherslu á það í lokin að Miðflokkurinn leggur áherslu á að stutt verði við þróun ferðaþjónustu á köldum svæðum. Við lögðum einnig á það áherslu fyrir síðustu kosningar að endurgreiða eigi virðisaukaskatt af íbúðarhúsnæði af framkvæmdum á köldum svæðum. Við þekkjum það að uppbygging á köldum svæðum er mun hægari en hjá þeim sem búa t.d. við hitaveitu og búsetuskilyrðin eru ekki hin sömu. Það er alveg ljóst. Þarna höfum við ákveðnar leiðir sem við getum farið til þess að efla þessi svæði og gera landið að einni heild á mörgum sviðum í stjórnkerfinu. Það er eitt af því sem Miðflokkurinn hefur lagt áherslu á í byggðamálum. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði hér áðan, hversu mikilvægt það er að við eflum fjarheilbrigðisþjónustuna. Hún er afar brýnt byggðamál. Ég vil að lokum fagna því að brátt sér fyrir endann á ljósleiðaravæðingu landsbyggðarinnar, sem er mjög brýnt hagsmunamál. En að sama skapi þurfum við að bæta okkur og efla átakið um að ljúka við þriggja fasa rafmagn sem fjölmargir íbúar á landsbyggðinni búa því miður ekki við. Herra forseti. Það er af mörgu að taka og ég vona að við berum öll gæfu til þess sem hér erum að bæta búsetuskilyrði á landsbyggðinni.
Herra forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2018–2024. Mig langar að hlaupa aðeins yfir þetta, taka nokkra punkta fyrir. Það er afar ánægjulegt að þingsályktunartillagan komi fram með þessum 52 áherslupunktum. Mig langar rétt að koma að nokkrum þeirra og kannski bæta líka í púkkið þar sem mér finnst vanta aðeins upp á. Það er sérlega ánægjulegt hversu vel hefur gengið með verkefnið Ísland ljóstengt, sem er lykilverkefni í byggðaþróun á Íslandi. Við sjáum fram á að við lok verkefnisins árið 2020 eigi 99,9% lögheimila og fyrirtækja með heilsársbúsetu eða starfsemi í dreifbýli kost á minnst 100 MB þráðbundinni nettengingu. Þetta hefur verið að sanna sig vel og hratt á undanförnum misserum og árum. Verkið gengur vel og er þetta sjálfsagt með betri byggðaaðgerðum sem farið hefur verið í á undanförnum árum. Ég ætla aðeins að nefna fjarheilbrigðisþjónustuna, hún er líka í mikilli þróun. Ég myndi gjarnan vilja sjá að hún þróaðist, t.d. eins og á Sjúkrahúsinu á Akureyri og á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni, þannig að hægt væri að þjónusta viðeigandi landsvæði og stærri landsvæði í gegnum fjarheilbrigðisþjónustuna. Það er mikilvægt mál. Talandi um heilbrigðisþjónustuna vil ég nefna punkt sem mér finnst verulega vanta í áætluninni að komi fram með skýrum hætti en það er aðgengi landsmanna, sem fjær búa höfuðborgarsvæðinu, að Landspítala Íslands, okkar öflugasta sjúkrahúsi og þá í gegnum sjúkraflugið. Það er lítið talað um þetta en það er lykilatriði í heilbrigðisþjónustu okkar að gott aðgengi sé að aðalsjúkrahúsinu í Reykjavík. Þar gegnir Reykjavíkurflugvöllur lykilhlutverki í því að fólk komist fljótt og vel á öflugasta sjúkrahúsið. Ég nefni þar að auki almennt aðgengi að stjórnkerfinu, menntakerfi, heilbrigðisþjónustu, atvinnulífi og almenningssamgöngum á Íslandi, sem Reykjavíkurflugvöllur er. Meira hefði mátt koma fram í þessari stefnumótun í byggðaáætlun um það sem tengist því. Því er þannig háttað að um 60 þús. manns sem búa í dreifbýli landsins fjærst Reykjavík nýta innanlandsflugið jafn mikið og hin 290 þúsundin í landinu, sem þýðir að landsbyggðafólk flýgur fimmfalt oftar en höfuðborgarbúar og því er þetta lykilatriði í öllu því samhengi. Svo er það það að efla flutningskerfi raforku og auka orkuöryggi, það er punktur B.b í áætluninni. Það er náttúrlega lykilatriði til framtíðar að tryggja og bæta þetta kerfi. Svæði eins og Eyjafjörður, Vestfirðir, Suðurnes hafa ekki getað þróast með almennum hætti í byggðaþróun og styrkt sig vegna skorts á bæði orkuöryggi og orkumagni inn á svæðin á undanförnum misserum. Víða á svæðum síðustu 10 til 15 árin hefur verið algjör stöðnun vegna þessa. Síðar í dag munum við koma betur inn á þetta í umræðum um uppbyggingu flutningskerfis í raforku. Ég ætla að reyna að virða tímamörkin, maður þarf greinilega að fara mjög hratt yfir í þessu. Víða er komið við í þessari stefnumótandi byggðaáætlun, komið inn á það að jafna aðstöðumun á millilandaflugvöllum og fjölga flughliðum eða millilandagáttum inn í landið. Það eru nokkrir punktar teknir fyrir. Það er efling og uppbygging flugþróunarsjóða, jöfnun verðs á þotueldsneyti og slíkir þættir. Þetta er grundvallarkerfi og uppbygging. Þar gegnir eigendastefna Isavia gríðarlega miklu máli og við þurfum væntanlega að taka þá umræðu síðar þegar færi gefst og betri tími. Rétt í lokin vil ég koma inn á almenningssamgöngurnar í lofti. Það er að koma á skosku leiðinni og byggja upp það kerfi sem Skotar innleiddu 2005 til uppbyggingar á sínu almenningssamgöngukerfi og hefur reynst gríðarlega vel. Vonandi náum við þeim takmörkum á næstu misserum að koma þessu kerfi á á Íslandi til að efla innanlandsflug og samgöngukerfi landsins.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, með síðari breytingum, um dvalarleyfi vegna samninga við erlend ríki. Það er frá efnahags- og viðskiptanefnd þar sem ég sat í sem staðgengill um daginn. Nefndin hefur fjallað um málið og leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álitið rita Óli Björn Kárason, Smári McCarthy, Brynjar Níelsson, Jón Gunnarsson, Oddný G. Harðardóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Þorsteinn Sæmundsson og Ásgerður K. Gylfadóttir. Svo umdeilt er það mál.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna aðgerða gegn skattundanskotum og skattsvikum, hert skatteftirlit og skattrannsóknir, aukin upplýsingaöflun o.fl. Nefndin fjallaði um málið og fékk sérfræðinga frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, tollstjóra og frá Samtökum ferðaþjónustunnar og Alþýðusambandi Íslands á sinn fund. Í frumvarpinu er í fyrsta lagi mælt fyrir um breytingar á 55. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, sem eru viðbrögð við áliti ESA frá 7. apríl 2016 um að íslenskar reglur um samsköttun félaga brjóti í bága við EES-samninginn. Í öðru lagi er lögð til sú breyting á 7. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda, nr. 45/1987, að á eftir hugtakinu starfsmannaleiga komi: eða annar aðili sem leigir út vinnuafl. Í þriðja lagi bætist grein við lög um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, um skráningu erlendra aðila sem selja þjónustu rafrænt til einstaklinga hér á landi og í fjórða lagi eru lagðar til breytingar á 7. gr. tollalaga, nr. 88/2005, um útreikning aðflutningsgjalda af hópbifreiðum sem fluttar eru tímabundið til landsins og njóta tollfríðinda samkvæmt greininni. Ákvæði 1. gr. frumvarpsins er ætlað að heimila samsköttun hlutafélaga hér á landi og fastra starfsstöðva hlutafélaga sem skráð eru í aðildarríkjum EES eða EFTA eða í Færeyjum. Í minnisblaði ráðuneytisins til nefndarinnar kemur fram að þess misskilnings hafi gætt að ákvæðinu sé ætlað að heimila samsköttun hlutafélaga yfir landamæri. Til að árétta að svo sé ekki leggur ráðuneytið til að orðalagi a-liðar 1. gr. frumvarpsins verði breytt og gerir nefndin breytingartillögu þar að lútandi. Í umfjöllun nefndarinnar kom fram mikil gagnrýni á að ekki væri gengið lengra í aðgerðum gegn skattundanskotum en gert er í frumvarpinu. Í nefndarálitinu er sérstaklega vitnað til ábendinga ríkisskattstjóra, sem ég ætla ekki að rekja hér frekar í ræðu minni en bendi á nefndarálitið. Í öðrum umsögnum er tekið undir það að ekki sé gengið nægjanlega langt. Í umsögn Alþýðusambands Íslands segir m.a. að sambandið leggi ríka áherslu á að nálgast verði viðfangsefnið með heildstæðum hætti með það að markmiði að erlend fyrirtæki, m.a. þau sem stundi gerviverktöku, njóti ekki samkeppnisforskots gagnvart íslenskum fyrirtækjum eða ógni atvinnu og kjörum starfsmanna þeirra. Samtök ferðaþjónustunnar leggja til að komið verði á fót samráðsvettvangi Ferðamálastofu, tollstjóra, ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra, Vinnumálastofnunar, Samgöngustofu og lögreglu til að miðla upplýsingum og eiga samstarf um eftirlit og úrbætur vegna ferðaþjónustustarfsemi á Íslandi. Nefndin tekur undir þær raddir að með frumvarpinu sé gengið of skammt við að innleiða aðgerðir gegn skattundanskotum. Nefndin leggur þunga áherslu á að ráðuneytið, þ.e. fjármála- og efnahagsráðuneytið, fylgi eftir þeirri vinnu sem er hafin við næstu skref og leggi fram frumvarp á komandi haustþingi þar sem gengið verði lengra en nú er gert. Nefndin gerir ráð fyrir að þar verði tillögum ríkisskattstjóra veitt brautargengi. Þá telur nefndin vert að skoða framkomnar hugmyndir um myndun samráðsvettvangs og telur sérstaklega mikilvægt að greitt sé fyrir upplýsingaflæði milli þeirra opinberu aðila sem í hlut eiga, svo sem Vinnumálastofnunar, Vinnueftirlitsins og skatt- og tollyfirvalda. Að framansögðu virtu og að ítrekuðum þeim tilmælum nefndarinnar að hér verði ekki látið staðar numið í baráttu gegn skattundanskotum leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingartillögu sem fylgir nefndarálitinu. Oddný G. Harðardóttir skrifar undir álit þetta með fyrirvara sem hún hyggst gera grein fyrir. Ólafur Ísleifsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið skrifa sá er hér stendur, Óli Björn Kárason, Brynjar Níelsson, Jón Gunnarsson, Smári McCarthy, Oddný G. Harðardóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Þorsteinn Sæmundsson og Ásgerður K. Gylfadóttir.
Herra forseti. Ég ákvað að vera á þessu nefndaráliti með fyrirvara sem ég ætla að gera grein fyrir. Fyrirvarinn er ekki vegna þess að ég hafi neitt á móti því sem stendur í frumvarpinu eða á móti breytingartillögunni, langt því frá. Hins vegar gengur þetta óskaplega skammt og fyrirsögnin á málinu, aðgerðir gegn skattundanskotum og skattsvikum, hert skatteftirlit og skattrannsóknir, aukin upplýsingaöflun o.fl., er afskaplega stór og mikil fyrirsögn fyrir svona lítil skref sem stigin eru í þessa átt. Nefndin er sammála, eins og fram kom í máli hv. framsögumanns áðan, um að sjá verði til þess að framkvæmdarvaldið gangi lengra og taki á þessum málum og geri það eins fljótt og mögulegt er og tikki ekki bara í það box að nú sé búið að samþykkja frumvarp um aðgerðir gegn skattundanskotum og skattsvikum, fyrir hertu skatteftirliti og skattrannsóknum, því að ekki er búið að því. Það þarf að gera betur. Ég undirstrika það hér og það skýrir fyrirvara minn en auðvitað mun ég styðja málið.
Hæstv. forseti. Eins og fram kom áðan í máli framsögumanns er ég einn af þeim sem standa að þessu máli. Auðvitað styð ég það að reynt sé að sporna við skattsvikum eins og hægt er. En það er einnig rétt að þetta frumvarp gengur mjög skammt og þess vegna kem ég hér upp til þess að brýna okkur öll í því að reka á eftir fjármála- og efnahagsráðuneyti að koma strax á haustdögum fram með frumvarp þar sem stigin eru stærri skref en hér er gert. Ég tek mjög alvarlega þær athugasemdir og ábendingar sem bárust hv. efnahags- og viðskiptanefnd, frá ríkisskattstjóra, ASÍ ekki síst og Samtökum ferðaþjónustunnar. Ég vil í því sambandi minna á að nú fyrir helgi var boðað mjög gott skref í því að herða eftirlit með svokallaðri Airbnb-gistingu, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Ég fagna því mjög vegna þess að það er mál sem ég hef borið fyrir brjósti í fimm ár og fjallað um ítrekað. Nú ætla ég bara rétt að vona að þær framhaldsaðgerðir sem eru boðaðar í nefndarálitinu, sem ég stend að, muni ekki taka fimm ár. Þess vegna segi ég að þingið þarf núna að senda þau skýru skilaboð til þeirra sem eru að vinna að frekari frumvarpssmíð út af þessum málum að við þurfum að ganga úr skugga um að þær heitstrengingar gangi eftir. Við þurfum einnig, þegar við förum inn í fjárlagagerð í haust, að gæta að því að þeir sem eftirlitið eiga að vinna fái fjármuni sem duga til þess að þeir geti haldið uppi alvörueftirliti. Það hefur verið kastað á loft tölum um að svart hagkerfi á Íslandi sé stórt. Nú ætla ég ekkert að taka sérstaklega undir þær tölur sem hafa verið mest í umræðunni en þótt við deildum í þær með tveimur eða þremur er augljóst að það er eftir miklu að slægjast í því að innheimta þau gjöld sem sannarlega hafa verið lögð á og um leið að tryggja að þeir sem stunda atvinnurekstur á Íslandi standi jafnfætis, þ.e. að við séum ekki, með því að sinna ekki eftirliti eða gera eftirlitsaðilum ekki kleift að sinna sínu starfi, í sjálfu sér að hygla þeim sem sigla undir yfirborðinu, gefa ekki upp tekjur sínar og borga ekki af þeim. Þetta skekkir samkeppnisgrundvöll fyrirtækja og okkur er náttúrlega óheimilt að stuðla að því að menn séu ekki jafnsettir. Við þurfum að standa við stjórnsýslulög í þessu landi. Við þurfum að standa við jafnræðisreglu. Við þurfum að standa við það að menn sem eru í sömu atvinnugrein séu jafnsettir. Auðvitað styð ég frumvarpið og geri það með glöðu geði. Ég vildi bara ánýja það að þó að verk sé hálfnað þá hafið er er býsna langt í land með að það mál sem hér um ræðir sé komið á þann stað sem það á að mínum dómi og fleiri hér inni að vera. Því segi ég enn: Við skulum fylgjast vel með því á haustdögum að hér komi fram veigameira frumvarp um sama efni.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um íslenskan ríkisborgararétt og breytingu á barnalögum sem varðar ríkisfangsleysi. Nefndarálitið er býsna ítarlegt og ég vísa bara til þess, en það er að finna á þskj. 1155. Ég ætla rétt að drepa á það helsta sem þetta mál varðar. Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur, Fanneyju Óskarsdóttur og Berglindi Báru Sigurjónsdóttur frá dómsmálaráðuneyti, Stellu Hallsdóttur frá umboðsmanni barna, Heiðu Björgu Pálmadóttur frá Barnaverndarstofu, Margréti Steinarsdóttur frá Mannréttindaskrifstofu Íslands, Helgu Þórisdóttur og Þórð Sveinsson frá Persónuvernd, Ástríði Jóhannesdóttur frá Þjóðskrá Íslands, Kristjönu Fenger og Áslaugu Björk Ingólfsdóttur frá Rauða krossinum og Jórunni Írisi Sindradóttur, Sigurbjörgu Rut Hoffritz, Vilborgu Sif Valdimarsdóttur og Ester Ingu Sveinsdóttur frá Útlendingastofnun. Umsagnir bárust frá Barnaheillum, Barnaverndarstofu, fjölskyldunefnd Mosfellsbæjar, Mannréttindaskrifstofu Íslands, Persónuvernd, Rauða krossinum á Íslandi, umboðsmanni barna og Útlendingastofnun. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um íslenskan ríkisborgararétt með hliðsjón af undirbúningi á fullgildingu tveggja samninga Sameinuðu þjóðanna um ríkisfangsleysi, annars vegar samnings frá 1954 um réttarstöðu ríkisfangslausra einstaklinga og hins vegar samnings frá 1961 um að fækka ríkisfangslausum mönnum, en einnig með hliðsjón af tilmælum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um að fækka þeim sem hafa ekkert ríkisfang. Að auki eru lagðar til smávægilegar breytingar sem fyrst og fremst eru til hagræðingar við afgreiðslu mála og breytingar á barnalögum vegna tæknifrjóvgana sem gerðar eru erlendis. Við meðferð málsins komu fram sjónarmið um nauðsyn þess að orðalag væri afdráttarlaust um að barn öðlaðist sjálfkrafa ríkisfang við fæðingu að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, sérstaklega í þeim tilvikum þegar ríki heimila ekki tvöfalt ríkisfang. Nefndin tekur fram að orðalagið „öðlast“ er í samræmi við núgildandi orðalag. Þá miðar breytingin að því að jafna rétt allra barna óháð fæðingarstað og óháð því hvort foreldrar hafa gengið í hjúskap. Nefndin telur þess vegna ekki æskilegt að sækja þurfi sérstaklega um ríkisfang, enda þurfi að gera greinarmun á því hvort viðkomandi öðlist ríkisborgararétt sjálfkrafa, með tilkynningu eða með umsókn. Einnig áréttar nefndin að markmið frumvarpsins er m.a. að auðvelda þeim sem ekki hafa ríkisfang að öðlast ríkisborgararétt. Eins og ég segi ætla ég ekki að fara yfir alla þætti þessa máls. Það er nokkuð ítarlega gerð grein fyrir þeim í nefndarálitinu sem ég vísaði til áðan og er á þskj. 1155. Ég vil þó geta þess að með frumvarpinu er lögð til breyting á barnalögum þess efnis að tæknifrjóvgun sem gerð hefur verið erlendis verði talin gild hér á landi ef Þjóðskrá Íslands samþykkir gögn þar að lútandi. Ráðherra skal þá setja nánari ákvæði um þau gögn í reglugerð. Nefndin áréttar að um er að ræða tæknifrjóvgun á eiginkonu eða sambúðarkonu sem fram fer með samþykki maka eða sambúðarmaka. Könnun Þjóðskrár Íslands lýtur m.a. að því hvort tæknifrjóvgun í viðkomandi máli hafi verið gerð samkvæmt heimild þar til bærra stjórnvalda eða dómstóla. Með hliðsjón af því áréttar nefndin að ákvæðið á ekki við um staðgöngumæðrun, enda er staðgöngumæðrun óheimil hér á landi samkvæmt lögum um tæknifrjóvgun og notkun kynfrumna og fósturvísa manna til stofnfrumurannsókna, samanber lög nr. 55/1996. Að öllu samanlögðu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu, að orðin „áður en hann verður 18 ára“ í 2. mgr. 5. gr. falli á brott. Undir nefndarálitið rita allir nefndarmenn, þ.e. sá sem hér stendur, Páll Magnússon, Andrés Ingi Jónsson, Anna Kolbrún Árnadóttir, Birgir Ármannsson, Guðmundur Andri Thorsson, Steinunn Þóra Árnadóttir, Willum Þór Þórsson, Þorsteinn Víglundsson og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, með fyrirvara.
Virðulegur forseti. Ég kem eingöngu hingað upp til að lýsa yfir ánægju minni með þetta frumvarp og sömuleiðis þá breytingartillögu sem hv. allsherjar- og menntamálanefnd gerði á frumvarpinu. Með þessu tökum við á þinginu mikið framfaraskref því að það að vera ríkisfangslaus með öllu er afar íþyngjandi hverjum þeim sem það þarf að þola, hvort sem um er að ræða barn undir 18 ára aldri eða einhvern sem eldri er. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra heldur lýsa yfir ánægju minni með starf þings og hv. allsherjar- og menntamálanefndar.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á kvikmyndalögum, nr. 137/2001, með síðari breytingum, frá allsherjar- og menntamálanefnd og vísa í nefndarálit á þskj. 1157. Ég ætla að fara yfir helstu atriði. Nefndin hefur fjallað ítarlega um málið og fengið umsagnaraðila á sinn fund en umsagnir bárust frá Bandalagi íslenskra listamanna, Félagi íslenskra leikara, Kvikmyndamiðstöð Íslands og sameiginleg umsögn barst frá Félagi kvikmyndagerðarmanna, Sambandi íslenskra kvikmyndaframleiðenda og Samtökum kvikmyndaleikstjóra. Megintilefni frumvarpsins er að bregðast við ábendingum frá ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, um að færa þurfi ákvæði kvikmyndalaga til samræmis við alþjóðlegar skuldbindingar um ríkisaðstoð og bann við mismunun á grundvelli þjóðernis. Þá eru hér sett ítarlegri skilyrði um að fjárstuðningur verði einungis veittur vegna íslenskra kvikmynda, kvikmynda sem eru á íslenskri tungu og hafa íslenska menningarlega eða samfélagslega skírskotun. Aðrar breytingar snúa að hlutverki kvikmyndaráðs og setu fulltrúa í ráðinu, verkaskiptingu Kvikmyndamiðstöðvar Íslands og Kvikmyndasjóðs, hámark skipunartíma forstöðumanns, heimild til að veita sýningarstyrki, að lögfesta hlutverk kvikmyndaráðgjafa og að heildarfjárhæð styrks verði ekki umfram þær viðmiðanir sem kveðið er á um í reglum. Nefndin telur að fengnum umsögnum og fundum með umsagnaraðilum þörf á að bregðast við nokkrum athugasemdum umsagnaraðila. Ég ætla rétt aðeins að tæpa á þeim helstu. Nefndin ræddi sérstaklega við þá aðila sem eiga rétt á setu í kvikmyndaráði samkvæmt 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins. Nefndin er sammála um að Félag íslenskra leikara eigi rétt á að tilnefna fulltrúa í kvikmyndaráð og leggur til breytingu þess efnis. Í sameiginlegri umsögn Félags kvikmyndagerðarmanna, Sambands íslenskra kvikmyndaframleiðenda og Samtaka kvikmyndaleikstjóra eru gerðar athugasemdir við afnám lögbundinnar samráðsskyldu við kvikmyndaráð. Samkvæmt upplýsingum frá ráðuneytinu var frumvarpið sett í samráðsferli og öllum gefið tækifæri á að senda inn umsögn. Nefndin bendir á að hér sé ekki verið að afnema umsagnarrétt kvikmyndaráðs en leggur jafnframt áherslu á að samráðsgáttin komi ekki í stað umfjöllunar í þingnefndum sem er mikilvægur þáttur í þinglegri meðferð þingmála og beinir nefndin því til ráðuneytis að öflugra samráð verði haft við hagsmunaaðila í framtíðinni þegar mál eru til vinnslu innan þess. Þá leggur nefndin áherslu á að í þeirri stefnumótunarvinnu sem fram undan er við mótun kvikmyndastefnu fari fram heildarendurskoðun kvikmyndalaga og að gætt verði að fullu samráði við hagsmunaaðila í því ferli. Kvikmyndamiðstöð Íslands telur frumvarpið leiða til skörunar milli hlutverka Kvikmyndamiðstöðvar og Kvikmyndasjóðs. Lagðar eru til breytingar í 3. gr. frumvarpsins þar sem 1. töluliður 3. gr. laganna, um að KMÍ skuli styrkja framleiðslu og dreifingu íslenskra kvikmynda, er tekinn út og í staðinn settur nýr töluliður sem kveður á um að KMÍ hafi umsjón með rekstri og starfsemi Kvikmyndasjóðs. Nefndin bendir á að markmið þessara breytinga sé að skýra verkaskiptingu á milli KMÍ og Kvikmyndasjóðs. Með breytingunni er verið að gæta þess að allar styrkveitingar frá KMÍ fari í gegnum Kvikmyndasjóð. Við úthlutun styrkja og framlaga skal gæta jafnræðis, hlutlægni, gagnsæis og samkeppnissjónarmiða og til viðbótar hinum lögbundnu styrkjum úr Kvikmyndasjóði þurfi sérstaka lagaheimild. Nefndin er því ósammála að ákveðin skörun verði á hlutverki KMÍ og Kvikmyndasjóðs með þeirri breytingu sem er lögð til í frumvarpinu. Þá er að mati KMÍ mikilvægt vegna sérstaks eðlis kvikmyndastarfsemi að hafa skýrar línur og að ekki sé hægt að nýta fjármuni Kvikmyndasjóðs til annars en að styrkja kvikmyndagerð. Kvikmyndasjóður er undir yfirstjórn KMÍ. KMÍ og Kvikmyndasjóður gegna ólíkum hlutverkum samkvæmt kvikmyndalögum og vísa ég hér í upptalningu þeirra verkefna sem falla undir hlutverk KMÍ annars vegar og Kvikmyndasjóðs hins vegar og kemur skýrt fram í nefndaráliti. Hlutverk Kvikmyndasjóðs er svo nánar útfært í reglugerð um sjóðinn, nr. 229/2003. Hvort á sinn hátt sinna bæði KMÍ og Kvikmyndasjóður því hlutverki að efla kvikmyndamenningu á Íslandi, með mismunandi hætti þó eins og hér er lýst. Í umsögnum Kvikmyndamiðstöðvar Íslands og samtakanna kemur fram gagnrýni á að orðin „nema sérstök menningarleg rök leiði til annars“ í 2. mgr. 6. gr. laganna séu tekin út. Benda samtökin á að breytingin muni fyrirsjáanlega draga úr möguleikum Kvikmyndasjóðs til að styrkja t.d. verkefni í samframleiðslu innlendra og erlendra aðila þar sem íslenskir framleiðendur eru í minni hluta. Nefndin tekur undir þessar athugasemdir umsagnaraðila og leggur til að orðunum verði bætt við 1. mgr. 6. gr. frumvarpsins, á eftir orðunum „samfélagsleg skírskotun“. KMÍ telur að skilgreining á hugtakinu ,,íslensk kvikmynd“ í frumvarpinu sé ómarkviss. Nefndin bendir á að engar breytingar eru lagðar til á skilgreiningunni ,,íslensk kvikmynd“ í frumvarpinu. Lagt er þó til í 2. mgr. 6. gr. frumvarpsins að ákvæðið verði fært úr 3. mgr. 1. gr. laganna. Í kjölfarið kemur skilgreining á hugtakinu „kvikmynd á íslensku“ og er með henni ætlað að skýra hvaða kvikmyndir eru styrkhæfar. Nefndin tekur undir með umsagnaraðilum um að framsetning frumvarpsins sé ekki nógu skýr og leggur til að síðari málsliður 2. mgr. 6. gr. verði færður í 3. mgr., en þar er fjallað um styrki vegna sýninga á kvikmyndum á íslensku. Í fyrrnefndri sameiginlegri umsögn er gerð athugasemd við að vísað sé til kvikmyndaráðgjafa sem meta styrkhæfi umsókna sem „þar til bærra aðila“, samanber 1. mgr. 7. gr. frumvarpsins. Nefndin bendir á að áfram verði stefnt að því að notast við kvikmyndaráðgjafa en að sá möguleiki verði fyrir hendi í reglugerð að leita til annarra aðila ef svo beri undir. Nefndin beinir því til ráðuneytisins að slík heimild verði vel skilgreind í reglugerð. Nefndin er ósammála KMÍ um að stofnunin hafi heimild til hvers konar styrkveitinga, svo lengi sem styrkirnir falli að hlutverki Kvikmyndasjóðs um að efla íslenska kvikmyndagerð. Nefndin lítur svo á að einungis sé heimilt að veita styrki sem eru skilgreindir í lögunum sjálfum eða með reglugerð og að í 13. gr. frumvarpsins felist sú heimild til handa ráðherra. Áfram verður stefnt að því að notast við kvikmyndaráðgjafa til mats á styrkhæfi umsókna í Kvikmyndasjóð en lagt er til að sá möguleiki verði fyrir hendi í reglugerð að leita megi til annarra aðila ef svo ber undir og beinir nefndin því til ráðuneytisins að skilgreina slíka heimild vel í reglugerð. Bæði KMÍ og samtökin telja ákvæði 3. mgr. 7. gr. frumvarpsins, um skyldu til endurgreiðslu, óljóst og að það virðist skapa skyldu til endurgreiðslu þegar kostnaður við kvikmynd er lægri en á umsóknardegi. Bendir KMÍ á að ljóst sé hvaða heimild sé verið að skapa en að útfærslan sé óskýr og leggur til breytt orðalag í 3. mgr. Nefndin tekur undir þá gagnrýni KMÍ og leggur til breytingu í samræmi við tillögu þeirra. Í umsögn KMÍ kemur fram að rétt sé að kanna kosti þess að sameina starfsemi KMÍ og Kvikmyndasafnsins. Stjórnsýsla Kvikmyndasjóðs og almennar stuðningsaðgerðir á sviði kvikmyndamála hafa verið aðgreindar frá varðveislu kvikmyndaarfsins með gildandi kvikmyndalögum, nr. 137/2001, og Kvikmyndasafni Íslands falið varðveisluhlutverkið. Þetta fyrirkomulag hefur gefist vel og telur nefndin ekki haldbær rök fyrir því að hverfa aftur til fyrra skipulags. Í umsögn KMÍ kemur jafnframt fram varðandi skilaskyldu framleiðenda kvikmynda til Kvikmyndasafns Íslands að hvergi sé vísað til framleiðslustyrkja Kvikmyndasjóðs og greiðsluskiptingar þeirra. Nefndin tekur undir tillögu KMÍ um breytt orðalag síðari málsliðar 10. gr. og leggur til breytingu þess efnis að nánar sé kveðið á um framkvæmd skila í reglugerð. Nefndin tekur ekki undir með KMÍ að núverandi verklag um mótun kvikmyndastefnu og meginskiptingu fjárveitinga og leggur áherslu á stefnumótunarhlutverk og ábyrgð ráðherra. Í umsögn samtakanna er lagt til að sett verði stjórn yfir forstöðumann KMÍ. Nefndin bendir á að kvikmyndaráð hefur að hluta til þannig hlutverk. Frá setningu laga um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna hefur markvisst verið unnið að því að fækka stjórnum yfir ríkisstofnunum og ábyrgð forstöðumanna gagnvart ráðherra aukin. Er því mikilvægt að forstöðumaður geti borið ábyrgð á rekstri stofnunar gagnvart ráðherra. Að framangreindu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með tillögu um breytingar sem ég hef nú reifað og eru listaðar í nefndaráliti. Ítarlegri grein er gerð fyrir þeim í nefndaráliti með breytingartillögunni og vísa ég þar með í þskj. 1157. Undir álitið rita eftirtaldir hv. þingmenn: Páll Magnússon formaður, Willum Þór Þórsson, Anna Kolbrún Árnadóttir, Andrés Ingi Jónsson, Guðmundur Andri Thorsson, Jón Steindór Valdimarsson, Steinunn Þóra Árnadóttir, Teitur Björn Einarsson og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir.
Virðulegur forseti. Hér er um að ræða frumvarp þar sem brugðist er við ábendingum frá Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, um að færa þurfi ákvæði kvikmyndalaga til samræmis við alþjóðlegar skuldbindingar um að heimila umsækjendum frá öðrum EES-ríkjum að sækja um stuðning til Kvikmyndasjóðs Íslands um leið og því er haldið til haga að EFTA/EES-ríkjunum er áfram heimilt að styðja sérstaklega við tungumál á fámennu málsvæði eins og íslenska málsvæðið er. Ég er á þessu máli og hef ekki miklu við það að bæta sem hv. þm. Willum Þór Þórsson sagði áðan. Ég vil þó aðeins leggja áherslu á eitt sem kom fram við vinnslu málsins um samráð ráðuneytisins við þá hagsmunaaðila sem málið varðar. Í álitinu stendur, með leyfi forseta: „Nefndin beinir því þar af leiðandi til ráðuneytisins að öflugra samráð verði haft við hagsmunaaðila í framtíðinni þegar mál eru til vinnslu innan þess. Nefndin leggur jafnframt áherslu á að í þeirri stefnumótunarvinnu sem fram undan er við mótun kvikmyndastefnu fari fram heildarendurskoðun kvikmyndalaga, nr. 137/2001, og gætt sé að fullu samráði við hagsmunaaðila við þá heildarendurskoðun.“ Ég vil einungis árétta þetta.
Herra forseti. Mig langar til að fagna því sérstaklega að nefndin náði góðri samstöðu um breytingar á frumvarpinu sem hér hafa verið kynntar ítarlega og ég ætla ekki að rekja. Ég vil sérstaklega nefna að ein breytingartillagan felur í sér að Félag íslenskra leikara eigi nú rétt á að tilnefna fulltrúa í kvikmyndaráð. Það er mjög mikilvæg breyting. Þegar kvikmyndir verða til eiga þær það yfirleitt sammerkt að í þeim er fjöldi leikara, mismikill þó, en þeir eru andlit myndarinnar og túlka, ef svo má segja, viðfangsefnið á tjaldinu sem við horfum á. Ég held að það sé mjög mikilvægt vegna þessa að þeir, þessi fjölmenna stétt sem kemur að kvikmyndunum, fái meira um það að segja hvernig þessum málum er háttað. Þess vegna vildi ég aðeins koma hingað upp til að fagna því sérstaklega að fulltrúi Félags íslenskra leikara er kominn í hóp þeirra sem skipa kvikmyndaráð.
Virðulegu forseti. Við ræðum hér ekkert smámál, við ræðum tillögu um að stíga eitt af þeim mörgu skrefum sem þarf að stíga til að uppræta launamun kynjanna í samfélaginu, launamun sem hefur viðgengist allt of lengi þrátt fyrir áratugabaráttu, alla vega í orði kveðnu, til að uppræta. Með tillögunni er lagt til að fjármála- og efnahagsráðherra leiði viðræður við aðila vinnumarkaðarins og Samband íslenskra sveitarfélaga um sérstakt átak, þjóðarsátt, um bætt launakjör kvennastétta sem starfa hjá hinu opinbera. Við sem stöndum að áliti meiri hlutans tökum undir þau sjónarmið sem þar koma fram og komu fram við umfjöllun nefndarinnar að launamun kynjanna verði ekki útrýmt nema með stórhug og samstilltum aðgerðum á borð við þessa og aðkomu samfélagsins alls. Þetta er samfélagsverkefni sem þarf að ráðast í. Við umfjöllun nefndarinnar var bent á starfsmatskerfi sem Reykjavíkurborg og Samband íslenskra sveitarfélaga hafa haft forgöngu um að þróa. Reykjavíkurborg er með stærri opinberu atvinnurekendum þannig að reynsla þeirra á þessu sviði er eftirtektarverð. Markmið þessa starfsmats er að tryggja að starfsfólki séu ákvörðuð laun með eins málefnalegum og hlutlægum aðferðum og hægt er. Þetta tekur því ekki bara á kynbundnum sjónarmiðum við ákvörðun launa heldur ýmiss konar óútskýrðum launamun á milli stétta hjá borginni. Þessi aðferðafræði sló okkur, sem stöndum að meirihlutaálitinu, sem eitthvað sem gæti verið vænlegt til árangurs jafnvel í víðtækara samhengi en upphafleg tillaga flutningsmanna gerir ráð fyrir þar sem aðferðafræðin lítur ekki bara til kynjabreytunnar heldur gæti hún mögulega náð utan um mun á milli stétta, sem er oft tengdur stéttum þar sem konur eru í hærra hlutfalli en karlar, þ.e. í láglaunastéttum, en við gætum náð með þessu utan um láglaunastéttir óháð kynjabreytunni. Hún myndi fylgja með en mögulega væru önnur atriði sem líta þyrfti til. Við teljum að samtal á milli aðila vinnumarkaðarins, hins opinbera, bæði ríkis og sveitarfélaga, á þessum grunni gæti mögulega skilað varanlegum breytingum á launasetningu hjá hinu opinbera. Þar með gætum við ekki bara náð árangrinum sem stefnt er að með upphaflegri þingsályktunartillögu heldur örlítið víðari og jafnvel dýpri niðurstöðum. Meiri hlutinn vekur athygli á að hjá ríkinu hefur ýmislegt verið unnið í þá átt, t.d. innleiðing jafnlaunastaðals sem flutningsmenn þingsályktunartillögunnar kannast ágætlega við, og vinna í samræmi við samkomulag við aðila vinnumarkaðarins um jöfnun kjara milli opinbera kerfisins og einkageirans sem hófst við jöfnun lífeyrisréttinda fyrir rúmu ári. Við teljum að sú greiningarvinna sem mælt er fyrir í tillögunni geti fallið vel að þeirri stefnumörkun sem þegar liggur fyrir á þessu sviði og fram undan er. Við leggjum að því virtu til breytingartillögu svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela fjármála- og efnahagsráðherra að efna til viðræðna við aðila vinnumarkaðarins og fulltrúa sveitarfélaganna um leiðir til að tryggja jafnræði við launasetningu ólíkra starfsstétta sem vinna hjá hinu opinbera. Ráðist verði í greiningu á launakjörum ólíkra starfsstétta, m.a. til að draga fram kynbundinn launamun, og sérstaklega verði horft til reynslu sveitarfélaga af starfsmati og skoðað hvort sú aðferðafræði geti nýst við mat á störfum á vegum hins opinbera.“ Að þessu áliti standa, auk þess sem hér stendur, Páll Magnússon, Birgir Ármannsson, Steinunn Þóra Árnadóttir og Willum Þór Þórsson.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar með breytingartillögu. Við fengum á okkar fund fulltrúa frá Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambandinu, fulltrúa frá fjölmennri kvennastétt, Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, fulltrúa frá Reykjavíkurborg og frá Kvenréttindafélaginu, Félagi kvenna í atvinnulífinu og frá BSRB. Svo fengum við umsagnir frá Alþýðusambandinu, Bandalagi háskólamanna, BSRB og Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, Félagi kvenna í atvinnulífinu, Félagi um foreldrajafnrétti, Ísafjarðarbæ, Kvenréttindafélagi Íslands, Mosfellsbæ, Reykjavíkurborg og Samtökum atvinnulífsins. Með tillögunni er lagt til að fjármála- og efnahagsráðherra leiði viðræður við aðila vinnumarkaðarins og Samband íslenskra sveitarfélaga um sérstakt átak, þjóðarsátt, um bætt launakjör kvennastétta sem starfa hjá hinu opinbera. Tillagan felur í sér annars vegar gerð sérstaks kjarasamnings og hins vegar greiningu á launakjörum fjölmennra kvennastétta. Meiri hluti gesta og umsagnaraðila var almennt þeirrar skoðunar að bæta þyrfti kjör fjölmennra kvennastétta og að í tillögunni fælist ákjósanleg leið til þess að draga úr launamun kynjanna. Í umsögn Reykjavíkurborgar, sem er einn stærsti vinnuveitandi umræddra stétta, var sérstaklega fjallað um starfsmatskerfi borgarinnar sem byggt er á jafnlaunastefnu og gefið hefur góða raun. Í umsögninni var þó einnig bent á að þótt talsvert hefði áunnist í því að minnka kynbundinn launamun hjá borginni hefðu greiningar sýnt að launakjör hjá sveitarfélögum væru umtalsvert lægri en hjá ríki og á almennum vinnumarkaði. Má af því leiða hve mikilvægt er að Alþingi samþykki tillöguna. Fram komu sjónarmið um að fyrirliggjandi tillaga samræmdist ekki vinnu við innleiðingu jafnlaunastaðals, enda væri þar litið til fleiri þátta en menntunar og ábyrgðar líkt og kveðið er á um í tillögunni. Minni hlutinn áréttar að jafnlaunastaðli er m.a. ætlað að tryggja að atvinnurekandi greiði sömu laun fyrir jafn verðmæt störf. Svo virðist sem taka þurfi til skoðunar verðmætamat starfa kvennastétta og leiðrétta það. Eðlilegt er að líta til ákveðinna þátta sem eru vel mælanlegir við það mat og er því kveðið á um að litið verði til menntunar og ábyrgðar. Fyrir nefndinni kom fram að eitt einkenni íslensks vinnumarkaðar er hversu mjög hann er kynskiptur og það er staðreynd að fjölmennar kvennastéttir sinna einna helst opinberri þjónustu. Á fundum nefndarinnar kom fram að almennt er viðurkennt að samanburður hafi leitt í ljós að kjör kvennastétta séu lakari en kjör hefðbundinna karlastétta. Ýmis sjónarmið voru reifuð um hvernig best væri að gera úrbætur á þessu sviði. Við meðferð málsins fyrir nefndinni voru viðruð þau sjónarmið að til að ná markmiðum tillögunnar væri vænlegra að tryggja samstilltar aðgerðir samfélagsins alls og gera samkomulag um átak til að leiðrétta kjör kvennastétta fremur en að gera sérstakan kjarasamning um slíka leiðréttingu. Einnig komu fram þau sjónarmið að þetta væri vel unnt með réttri aðferðafræði, samanber t.d. hjá Reykjavíkurborg þar sem gert hefur verið samkomulag við flest stéttarfélög um framangreint starfsmatskerfi. Þá komu fram sjónarmið um að orðalag tillögunnar væri of þröngt, þ.e. að það virtist frekar beinast að menntuðum kvennastéttum en kvennastéttum almennt, en markmið tillögunnar er að bæta kjör allra stétta sem búa við viðvarandi lakari kjör en aðrar miðað við menntun og ábyrgð. Í ljósi markmiðs tillögunnar, og mikilvægis þess að breið sátt náist um efni hennar telur minni hlutinn rétt að taka tillit til umræddra sjónarmiða og leggur því til breytingar á tillögugreininni. Mikilvægt er að stíga ákveðin skref til þess að vinna gegn þeim mun sem oft er á kjörum karla og kvenna eftir stéttum. Minni hlutinn telur rétt að breyta tillögunni þannig að ótvíræðara sé að hún taki til allra fjölmennra kvennastétta sem starfa hjá hinu opinbera. Minni hlutinn telur einnig rétt að leggja meiri áherslu á að vönduð greining verði grundvöllur samkomulags um átak til að leiðrétta kjör þessara stétta. Sömuleiðis að leitast verði við að ná samstöðu allra helstu samtaka innan verkalýðshreyfingarinnar um slíkt átak í kjarasamningum. Að framangreindu virtu leggur minni hlutinn til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Tillögugreinin orðist svo: „Alþingi ályktar að fela fjármála- og efnahagsráðherra að leiða viðræður við aðila vinnumarkaðarins og Samband íslenskra sveitarfélaga um sérstakt átak, þjóðarsátt, um bætt launakjör kvennastétta. Ráðist verði í greiningu á launakjörum fjölmennra kvennastétta, í samanburði við aðrar stéttir með sambærilega menntun og ábyrgð sem starfa hjá hinu opinbera. Á grundvelli þeirrar greiningar verði gert samkomulag um átak til að leiðrétta kjör þessara stétta. Leitast verði við að ná samstöðu allra helstu samtaka innan verkalýðshreyfingarinnar um slíkt átak í kjarasamningum og um leið að sérstakar hækkanir á grundvelli þess verði ekki grunnur að launakröfum annarra starfsstétta.“ Undir þetta rita, auk mín, hv. þingmenn Anna Kolbrún Árnadóttir, Jón Steindór Valdimarsson og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir. Virðulegi forseti. Skipulagt vanmat á framlagi, menntun og réttindum kvenna er þjóðarböl. Þessi tillaga er djörf og markviss tilraun til að reyna með nýjum hætti að ráðast að rótum þess vanda.
Virðulegur forseti. Mig langar að byrja á að fagna því sérstaklega að þessi mikilvæga tillaga sé komin til seinni umræðu í þinginu. Ef saga jafnréttisbaráttu hér á landi kennir okkur eitthvað þá er það það að breytingar gerast ekki af sjálfu sér. Lykiláfangar í jafnréttisbaráttu í gegnum árin og áratugina hafa náðst með samstilltu átaki og harðvítugri baráttu, fyrst og fremst kvenna í stjórnmálum og eftir atvikum á vinnumarkaði. Þannig höfum við stigið mikilvæg skref eins og að innleiða fæðingarorlof og með jöfnum rétti beggja foreldra til töku slíks orlofs, til að jafna stöðu kynjanna á vinnumarkaði. Ekki má gleyma stórstígum framförum í dagvistunarúrræðum sem hafa skipt gríðarlega miklu máli fyrir jafnt aðgengi kynjanna að vinnumarkaði. Við höfum samþykkt lög um kynjakvóta í stjórnum fyrirtækja til að breyta því mikla ójafnvægi sem verið hefur á vinnumarkaði þegar kemur að æðstu stjórnunarstöðum og samsetningu stjórna. Síðast en ekki síst samþykkti Alþingi fyrir ári lög um jafnlaunavottun, sem munu í mínum huga marka tímamót í baráttunni fyrir jafnrétti í launasetningu á vinnumarkaði. Það er hins vegar alveg ljóst þegar við horfum á launagreiningar, sem ítrekað hafa verið unnar á vinnumarkaði, að konur eru að jafnaði með 15–20% lægri laun en karlar. Það er gegnumgangandi, endurtekinn, mældur launamunur á vinnumarkaði. Það er ágætt að hafa í huga að sá launamunur er ekki einkamál fyrirtækja í landinu. Þetta er ekki spurning um aðför að frjálsri launasetningu. Kerfisbundin mismunun í launum er bönnuð samkvæmt lögum, bæði samkvæmt lögum um jafna stöðu kynjanna og jafnlaunavottun frá síðasta ári. Og kostnaðurinn lendir á samfélaginu. Við skulum ekki gleyma því að konur búa að jafnaði við þriðjungi lakari eftirlaunarétt en karlar einmitt vegna kerfisbundinnar mismununar á vinnumarkaði. Þegar við tölum um 15–20% launamun kynjanna er ein stærsta breytan kynskiptur vinnumarkaður, sú staðreynd að fjölmennar, vel menntaðar kvennastéttir eru kerfisbundið vanmetnar í launum á vinnumarkaði. Það stendur upp úr í hverri einustu skýrslu sem skrifuð hefur verið um þessi mál. Þessari þingsályktunartillögu er einmitt ætlað að ná utan um þetta vandamál af því að það er alveg ljóst að jafn mikilvæg og lögin um jafnlaunavottun eru taka þau ekki utan um launamun starfsgreina. Þeim er fyrst og fremst ætlað að leysa launamun innan einstakra fyrirtækja. Ég er ánægður með að málið er komið fram. Ég styð þær breytingar sem minni hluti nefndarinnar leggur til til að skerpa á málinu og freista þess að ná víðtækari sátt um það. Ég verð að sama skapi að segja að breytingartillaga meiri hlutans veldur mér miklum vonbrigðum. Ef við segjum að um aðgerðadrifna þingsályktunartillögu sé að ræða, þ.e. þingsályktunartillögu sem felur stjórnvöldum að grípa til raunverulegra aðgerða, viðræðna um það hvernig taka skuli á vandanum, þá felur breytingartillaga meiri hlutans í sér að gera ekki neitt. Hún bætir í engu við það sem þegar er gert á vinnumarkaði. Nú þegar eru kerfisbundnar, ítarlegar greiningar á kynbundnum launamun framkvæmdar, m.a. af Hagstofunni. Það þarf ekki að taka sérstaklega fram í þingsályktunartillögu að ráðast þurfi í slíka greiningu, hún er gerð. Þegar horft er til starfsmats Reykjavíkurborgar er það einmitt annað orð yfir jafnlaunavottun og við höfum þegar lögfest hana. Það er þegar verið að ná utan um þann þátt. Tveir meginþættir breytingartillögunnar fela því ekki í sér neina nýja viðbót við það sem þegar er gert á vinnumarkaði og þjónar því í sjálfu sér engum tilgangi að samþykkja hana. Það er líka athyglisvert að í þingsályktunartillögu um þjóðarsátt um bætta stöðu kvennastétta séu orðin „þjóðarsátt“ og „kvennastéttir“ tekin út úr þingsályktunartillögunni. Það sýnir kannski hvernig kerfisbundið er reynt að vatna tillöguna út þannig að eftir sitji nákvæmlega ekki neitt. Það er ágætt að hafa í huga að sá vinnustaður sem hvað mest hefur látið til sín taka í þeim málum, Reykjavíkurborg, [[Forseti hringir.]]þar sem kerfisbundið hefur verið unnið að því að útrýma kynbundnum launamun í aldarfjórðung með góðum árangri, styður [[Forseti hringir.]]tillöguna eins og hún var upprunalega lögð fyrir og þar af leiðandi þær breytingartillögur, vænti ég, sem minni hluti nefndarinnar gerir tillögu um. Það veldur mér vonbrigðum ef [[Forseti hringir.]]flokkur eins og Vinstri græn, sem í orði lýsa sig eindregið fylgjandi því [[Forseti hringir.]]að stuðla að auknu launajafnrétti í landinu, hyggjast ekki [[Forseti hringir.]]styðja þetta góða mál.
Forseti minnir hv. þingmenn á að virða tímamörk.
Herra forseti. Þetta er afskaplega þörf þingsályktunartillaga. Það er nefnilega svo að ákveðnar kvennastéttir þar sem konur eru í langstærstum meiri hluta þeirra sem þar eru innan raða hafa, rétt eins og hv. þm. Þorsteinn Víglundsson sagði rétt í þessu, verið kerfisbundið vanmetnar í gegnum tíðina. Þar breytir í engu hin mjög svo ágæta jafnlaunavottun, sem samþykkt var á þingi í fyrra, af því að stéttin öll er vanmetin. Þingsályktunartillagan fjallar um sérstakt átak sem markvisst þarf að fara í, að gera þjóðarsátt um bætt kjör kvennastétta. Það er nefnilega svo að stundum þarf að gera hlutina með handafli. Það er ekki nóg að fara í einhvers konar viðræður eða samtal um að velta málinu fyrir sér í nefndum, heldur þarf að lýsa því yfir á hinu háa Alþingi að allir séu sammála um að fara í átak vegna þess að leiðrétta þurfi áratugagamalt kerfi af kerfisbundnu misrétti. Við höfum fylgst með baráttu ljósmæðra undanfarna mánuði og jafnvel ár, baráttu þeirra fyrir að fá leiðréttingu á því kerfisbundna misrétti sem þær eru beittar. Þess vegna hefði ég haldið að Alþingi allt yrði með á þessari þingsályktunartillögu sem er svo ótrúlega mikilvæg, að fela fjármála- og efnahagsráðherra að leiða viðræður við aðila vinnumarkaðarins og Samband íslenskra sveitarfélaga um sérstakt átak, þar sem við tökum höndum saman um að gera þjóðarsátt um bætt launakjör kvennastétta. Skýrara verður það varla. Þrátt fyrir breytingartillögu frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar tel ég að meðal þeirra sem þar eru séu einhverjir þingmenn sammála um nauðsyn þess að fara í þetta átak. Við sáum hvaða máli það skipti til dæmis hjá Reykjavíkurborg, að tekin væri ákvörðun um að útrýma kynbundnum launamun hjá borginni. Hvað gerðist? Reykjavíkurborg hefur skilað mjög miklum árangri hvað þetta varðar. Þar er staðan miklu betri en hjá ríkinu. Það var af því að tekin var ákvörðun um að útrýma launamun. Hann er ekki horfinn með öllu en hann er umtalsvert minni en hjá ríkinu. Þetta var gert með ákvörðun, með átaki. Ég verð því að segja að það hryggir mig pínulítið að sjá hvernig meiri hlutinn afgreiðir þetta mál frá hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Manni finnst einhvern veginn að með þeirri breytingu sem þar er sé verið að útvatna þetta átak, að það eigi að gera þetta að einhverju moði, miðjumoði. Að efna til viðræðna - það er ekkert talað um þjóðarsátt sem ég held samt sem áður að ákveðnir hv. þingmenn séu sammála um að fara þurfi í. Ég er viss um og held að einhver misskilningur hljóti að vera á ferð. Ég fagna þeirri breytingu sem minni hlutinn gerði á þingsályktunartillögunni, sem hv. þm. Guðmundur Andri Thorsson mælti fyrir, og fagna þessari þingsályktunartillögu.
Virðulegi forseti. Tillagan til þingsályktunar sem um ræðir er ánægjuleg viðbót við þá umræðu sem hefur sem betur fer verið fyrirferðarmikil síðustu misserin hér á landi. Þingsályktunartillagan um þjóðarsátt - sem mér finnst eitt fallegasta orð sem ég get látið mér detta í hug - um bætt kjör kvennastétta verður því vonandi samþykkt í dag, á þessum að öllum líkindum næstsíðasta degi þingsins fyrir þingfrestun. Í fyrra vakti það heimsathygli þegar Ísland, fyrst þjóða, innleiddi svokallaðan jafnlaunastaðal í lög landsins. Það er því mjög ánægjulegt að Alþingi skuli halda dampinum í því tilliti og standa undir hlutverki sínu með því að hafa þau mál áfram í forgangi á þingi. Eins og fram kemur í greinargerð tillögunnar og eins og hv. þm. Þorsteinn Víglundsson talaði um áðan hefur komið fram í rannsóknum sem Hagstofa Íslands hefur unnið að konur hafi að meðaltali rúmlega 15–20% lægri tekjur, minnir mig að hv. þm. Þorsteinn Víglundsson hafi sagt áðan. Það er ekki hægt að loka augunum fyrir því lengur. Ef menn trúa yfir höfuð á staðreyndir, svartar á hvítu, eins og þær sem komið hafa fram við faglega skoðun á þessu málefni í áraraðir, er ekki hægt að afneita þeirri staðreynd að þrátt fyrir stór stökk í málaflokknum síðustu áratugi er raunin sú að jafnvel í dag á Íslandi, árið 2018, hallar alvarlega á konur hvað varðar laun. Eins og þingsályktunartillagan snýst að mörgu leyti um hallar á kvennastéttir. Samanborið við fjölmennar karlastéttir er það mjög alvarlegt mál og mikil skekkja sem við erum að tala um. Eins og hv. þm. Helga Vala Helgadóttir talaði um áður eru ljósmæður mjög nýlegt dæmi um þetta. Spurt hefur verið hvort við hefðum horft upp á jafn mikil átök ef stéttin héti ljósfeður. Að lokum tek ég heils hugar undir þau sjónarmið sem koma fram í nefndaráliti minni hlutans um að æskilegt sé að samfélagið allt lyfti hér grettistaki og að gert verði samkomulag þvers og kruss inn í atvinnulífið. Nauðsynlegur undanfari þeirrar vinnu er vönduð greiningarvinna en eins og hv. þm. Þorsteinn Víglundsson sagði hefur sú vinna átt sér stað í mörg ár þannig að þetta er aðeins spurning um að fara í átak og taka það alvarlega. Mig langar líka að segja að mér finnst alveg frábært hversu margir karlmenn sem starfa á þingi leiða þessa baráttu og stýra henni áfram. Mér finnst alveg frábært að karlmenn skuli standa með konum á þann hátt. Höldum áfram að leiða baráttuna í landinu. Það er allra hagur að við gerum það.
Herra forseti. Já, hún er mikilvægt tillagan sem við ræðum um þjóðarsátt til að bæta kjör kvennastétta. Þetta er í raun tilraun til að ráðast að rótum vandans. Við vitum að það er 15–20% kynbundinn launamunur. Við vitum að hann er til staðar. Hann hefur verið allt of lengi til staðar. Við erum komin með ýmisleg tæki í íslenskt samfélag. Við erum með kynjakvóta í stjórnum. Við erum sem betur fer komin með jafnlaunavottunina sem í fyrra þurfti að taka með töngum frá þáverandi ríkisstjórn, en sem betur fer samþykkti þingið jafnlaunavottunina. En það þarf að gera meira og það þarf að gera betur. Ég segi: Þetta er athyglisverð tilraun til að ráðast nákvæmlega að rótum vandans, gera eitthvað í hlutunum, ekki bara tala um þá heldur gera eitthvað til að bæta kjör kvennastétta, þar sem við sjáum lægri laun og það er kynbundið. Það þarf að gera sérstaka hluti í þeim efnum og í því felst efni þessarar þingsályktunartillögu. Þar kemur margt athugunarvert fram og ég þakka hv. allsherjarnefnd fyrir að hafa farið yfir tillöguna. En ég verð að lýsa því yfir að ég varð fyrir miklum vonbrigðum þegar ég sá meirihlutaálitið frá nefndinni. Ég veit að skoðanir eru skiptar meðal meiri hlutans og ekki síst í Vinstri grænum eru margir metnaðarfullir einstaklingar hvað varðar jafnrétti í samfélaginu. Eftir stendur að þetta er tillaga til að ráðast gegn þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir og það þýðir ekki að vera að draga allar tennur úr tillögunni sem slíkri. Ef ég ætla að fara yfir í það að sjá eitthvað jákvætt get ég nefnt að verið er að afgreiða málið úr nefnd. Það er gott. Þá reynir á forystu í ríkisstjórn. Ég hef sagt áður að ég hef saknað þess að ríkisstjórn undir forystu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs skuli ekki hafa sýnt meiri einurð og metnað til að leysa vandann og reyna að koma til móts við eðlilegar kröfur kvennastétta. Það er ekki gert tímabundið að leiðrétta launin núna heldur þarf ekki síður, ef mér verður litið til leikskólastigsins, fyrsta skólastigsins, grunnskólamenntunar, aðsókn í kennaranám, aðsókn í hjúkrunarfræði og hvert þeir einstaklingar fara að útskrift lokinni, að stuðla að því að launaumhverfi verði betra en það er núna. Það hefur margt gerst í menntamálum á umliðnum árum, á 10, 15 eða 20 árum, ekki spurning. Eftir stendur að leiðrétta þarf þetta launaumhverfi og það þýðir ekki að ýta því alltaf inn í framtíðina. Þess vegna var svo áhugavert og spennandi að sjá hvernig þetta yrði leyst. Allar tennur dregnar úr tillögunni - já, segi ég. En eftir stendur að við höfum engu að síður eftirlitshlutverk á þinginu. Hvernig eigum við að beita því eftirlitshlutverki? Við verðum að halda ríkisstjórninni við efnið. Við verðum að binda vonir við að forsætisráðherra, formaður Vinstri grænna, beiti eftirlitshlutverki sínu gagnvart fjármála- og efnahagsráðherra til að fylgja tillögunni eftir og efnisinntaki hennar. Ég er mest hrædd um að menn afgreiði tillöguna og segi bara: Það er búið að samþykkja þetta. En síðan verði ekkert gert með það. Af hverju segi ég það? Jú, m.a. vegna þess hvernig hefur verið samið við ljósmæður og hvernig umgengnin hefur verið gagnvart þeim á síðustu vikum og gagnvart öðrum kvennastéttum. Ef ég reyni að taka eitthvað jákvætt út úr afgreiðslu hv. meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar þá er það að við höfum tækifæri á þinginu til að beina eftirliti okkar að því hvernig ríkisstjórnin notar þessi skýru skilaboð, því að skilaboðin eru skýr. Skilaboðin eru þau að leiðrétta á kjör kvennastétta. Ég hefði viljað fara í gegnum sérstakt átak með þjóðarsátt, eins og lagt er upp með hjá minni hlutanum. En gott og vel ég ætla ekki að sleppa meiri hlutanum við það, ekki láta þau komast hjá því að fara í það verkefni. Við stöndum frammi fyrir því tækifæri að brýna ríkisstjórnina, brýna Vinstri græn, og forystufólk þeirra í ríkisstjórn, til að fylgja þessu eftir af krafti. Ég veit að sá kraftur getur verið til staðar. Það er mikilvægara en nokkru sinni fyrr að við bætum þetta umhverfi til að við fáum fólk í þessi störf, þannig að við fáum aðsóknina upp í kennaranáminu, í hjúkrunarfræðinni og inn á þá staði þar sem helstu kvennastéttir starfa, að við látum eftirspurnina verða eftir þeim störfum með því að laga launakjörin. Til þess þarf að sýna forystu og ég bind miklar vonir við að forsætisráðherra sýni þá forystu [[Forseti hringir.]]þegar málið hefur verið samþykkt hér á hinu háa Alþingi.
Herra forseti. Við ræðum þá ágætistillögu sem hér hefur verið lögð fram. Við fjölluðum töluvert um tillöguna í allsherjar- og menntamálanefnd og fengum þó nokkuð marga gesti ásamt umsögnum. Mig langar aðeins að velta upp því sem fór í gegnum huga minn áðan þegar ég hlustaði á ræður hér á undan. Það er vissulega gott að jafnlaunastaðallinn sé kominn til sögunnar. Það er þó þannig með jafnlaunastaðalinn að hann jafnar bara laun innan ákveðinna stofnana og innan ákveðinna fyrirtækja. Hann fer ekki á milli stofnana eða á milli fyrirtækja. Hann mun kannski ekki verða til þess að hækka laun eða leiðrétta laun kvennastétta. Þess vegna er mjög mikilvægt að við komum okkur saman um að stíga þau skref sem stíga þarf í framhaldinu. Það er alveg rétt að vinnumarkaðurinn er kynskiptur og það er sjálfsagt þar sem vandinn grundvallast. Það er sá vandi sem við stöndum frammi fyrir og við verðum með öllum ráðum að reyna að bregðast við því. En þá er það spurning hvað beri að gera fyrst og á hverju skuli enda. Ímyndum okkar að leita þurfi allra leiða, að fá karla til að sækja í þessi hefðbundnu kvennastörf og öfugt. Því hefur líka lengi verið haldið fram að ekki sé hægt að leiðrétta kjör kvenna vegna þess að þær stéttir þar sem konur eru í meiri hluta séu svo fjölmennar. Á móti er hægt að segja að það eigi til dæmis ekki við um ljósmæður. Það er aldeilis ekki mjög fjölmenn stétt og síðustu fréttir herma að þar sé allt í hnút. Minnihlutaálitið sem ég skrifaði undir finnst mér meira afgerandi en meirihlutaálitið sem fór frá nefndinni. Hér hefur verið sagt að meirihlutaálitið sé útþynnt. Það getur nefnilega gerst þannig að þegar verið er að sameinast um álit verða þau svolítið útþynnt þannig að allir eiga sína setningu í því. Gjarnan eru notuð orð eins og „tilmæli“, „mælst er til“, „bendum á“ o.s.frv. Mér finnst mjög gáfulegt að við samþykkjum þá breytingartillögu sem minni hlutinn leggur fram, að skýrar sé kveðið á um að ráðast þurfi í aðgerðir og það sé gert í samvinnu við samtök verkalýðshreyfingarinnar o.s.frv. Einnig kom fram að við fengum umsögn frá Reykjavíkurborg og gesti sem töluðu um að gott væri að hafa starfsgetumat. Starfsgetumatið er ágætt í sjálfu sér en ég vil ítreka að það mælir ekki mun á milli stofnana eða fyrirtækja. Vissulega byggir jafnlaunastaðallinn á því en það er ekki nóg. Það er bara alls ekki nóg. Þess vegna er mikilvægt að þessi tillaga komi fram og að við leggjum áherslu á minnihlutaálitið þar sem sagt er beint að við verðum að halda áfram, að við verðum að kortleggja vandann og stíga svo þau skref sem þarf til að leiðrétta kjör kvennastétta þótt fjölmennar séu.
Virðulegi forseti. Það er afskaplega ánægjulegt að við skulum vera að kalla eftir þjóðarsátt um jöfn laun kvenna og karla. Að kynbundinn launamunur skuli hins vegar enn vera í umræðunni árið 2018 hlýtur að sæta furðu. Auðvitað verðum við að horfa til þess að þetta er byrjunin, upphafið er hér. Við erum að tala um málið. Við ætlum að fylgja því eftir. Einhvers staðar er upphafspunkturinn. Ég segi: Hálfnað er verk þá hafið er. Ég segi líka: Konur eru líka menn. Ég ítreka að það sætir furðu, virðulegi forseti, að hér skulum við standa árið 2018 og berjast fyrir jöfnum launum kvenna og karla og það jafnvel fyrir sömu vinnu. En ég treysti því að hæstv. forsætisráðherra stígi fram og standi við það sem hún hefur hvað ötullegast barist fyrir, jafnrétti, að útrýma launamun kynjanna. Hér er tækifærið fyrir Vinstri græna. Hér er tækifærið fyrir forsætisráðherra að fylgja eftir hugsjóninni um jafnrétti. Ég vil ítreka að við eigum að uppskera það sama, við eigum að uppskera sömu laun fyrir sömu vinnu. Það á ekki að muna 15–20% vegna þess að konur eru líka menn.
Herra forseti. Bara örstutt um þetta. Töluverð umfjöllun átti sér stað um málið í allsherjar- og menntamálanefnd og ýmis sjónarmið komu fram. Ég held að flestum hafi verið ljóst að tillögutextinn eins og hann var upphaflega lagður fram væri þess eðlis að á honum þyrfti að gera breytingar. Atriði eins og það að sérstaklega væri mælt fyrir um að fjármálaráðherra skyldi beita sér fyrir sérstökum kjarasamningi til að ná þeim markmiðum sem stefnt er að þarna og fleira þess háttar sem snýst ekki um markmið eða stefnu heldur orðalag og útfærslu. Þetta skilar sér í því að bæði meiri og minni hluti skila tillögum um breytingu á tillögutextanum sjálfum. Má deila um hversu mikill munur er á því. Það er áferðarmunur kannski. Ég verð þó að segja að ég held að tillögutexti meiri hluta nefndarinnar, ríkisstjórnarflokkanna í nefndinni, sé aðgengilegri að því leyti að vísað er til þess sem raunverulega er hægt að gera með ályktun Alþingis, þ.e. að fela ráðherra að efna til viðræðna sem auðvitað þarf að ganga á eftir að verði gert, að rætt verði um markmiðið í þeim viðræðum, bæði við aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélögin. Menn verða að hafa í huga, þegar verið er að ræða þessi mál, að vinnumarkaðurinn er ekki eitt. Hann er í grófum dráttum tvískiptur, annars vegar hinn opinberi vinnumarkaður og hins vegar einkamarkaðurinn. En báðir þessir markaðir eru brotnir upp í miklu fleiri búta og kjarasamningar sem verið er að gera í landinu eru mörg hundruð. Það eru mörg hundruð aðilar sem hafa sjálfstæðan samningsrétt. Menn verða aðeins að gæta þess þegar orðalag er valið í þessu sambandi að fela ekki einhverjum tilteknum ráðherra að leysa einhver mál sem þetta kallar á. Hins vegar er hægt að ætlast til þess, eins og gert er hér, að ráðherra beiti sér fyrir viðræðum með það að markmiði að ná fram þeim tilgangi sem þingsályktunartillagan snýst um. Þarna eru tvö efnisatriði sem skipta máli og hægt verður að ganga á eftir að eitthvað verði gert í. Annars vegar er það hið nauðsynlega frumkvæði fjármálaráðherra í því að efna til viðræðna á áðurnefndum forsendum. Reyndar er vísað til þess í nefndaráliti meiri hlutans að þetta hljóti að koma til skoðunar í þeim viðræðum sem þegar hafa verið hafnar um jafnræði milli einkamarkaðarins og opinbera markaðarins. Þá hlýtur að vera undir að menn ræði stöðu mismunandi stétta sem í sumum tilvikum eru aðallega samansettar af konum og í öðrum tilvikum af körlum. Það hlýtur að koma til skoðunar í þessu sambandi. Það má kannski segja að með samþykkt þessarar tillögu sé verið að árétta að kynbundin sjónarmið komi þá frekar til skoðunar í þeim viðræðum. Hins vegar er líka mælt fyrir um að ráðist verði í greiningu á launakjörum á báðum þessum mörkuðum, opinbera markaðnum og einkamarkaðnum, út frá kynjasamsetningu starfsstéttanna. Auðvitað eru gögn af því tagi að einhverju leyti til. Það er ekki þannig að það sé allt uppfinning tillöguflytjenda eða þeirra sem um málið hafa vélað í allsherjar- og menntamálanefnd, en hins vegar er gagnlegt að það sem tekið hefur verið saman um þetta sé greint og þá hugsanlega upplýsinga aflað þar sem eyður eru. Hvað sem því líður vildi ég koma hingað upp til að lýsa yfir stuðningi við að málið verði afgreitt með þeim hætt sem meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar leggur til í ljósi þess að við hljótum að geta sameinast um þau markmið sem allur þessi tillöguflutningur stefnir að.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu á frumvarpi til laga um lögheimili og aðsetur. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Skúla Þór Gunnsteinsson frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti, Berglindi Báru Sigurjónsdóttur og Svanhildi Þorbjörnsdóttur frá dómsmálaráðuneyti, Guðjón Bragason og Vigdísi Häsler frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Hrafnhildi Arnkelsdóttur og Ólaf Hjálmarsson frá Hagstofu Íslands, Birgittu Arngrímsdóttur og Elínu Ölmu Arthursdóttur frá ríkisskattstjóra, Ástríði Jóhannesdóttur og Indriða Ómarsson frá Þjóðskrá Íslands, Guðnýju S. Bjarnadóttur frá Félagi um foreldrajafnrétti, Rögnu Haraldsdóttur og Halldóru Ólafsdóttur frá Tryggingastofnun ríkisins og Sigurbjörgu Rut Hoffritz frá Útlendingastofnun. Umsagnir bárust frá Félagi um foreldrajafnrétti, Fljótsdalshéraði, Hagstofu Íslands, Ísafjarðarbæ, Persónuvernd, Reykjavíkurborg, ríkisskattstjóra, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga, Sigurlaugu Knudsen Stefánsdóttur, Tryggingastofnun ríkisins og Útlendingastofnun. Frumvarpið felur í sér heildarendurskoðun á lögum um lögheimili, nr. 21/1990, og lögum um tilkynningar aðsetursskipta, nr. 73/1952. Tilefni þess er fyrst og fremst þingsályktun Alþingis frá 7. september 2016 og breyttir samfélagshættir. Markmið frumvarpsins er m.a. að tryggja að löggjöf um lögheimili og aðsetur sé í takt við þarfir og samfélagshætti nútímans og sé skýr og auðskiljanleg. Nauðsynlegt er talið að samræma skráningu landsmanna, gera hana miðlæga, stuðla að því að hún verði sem réttust hverju sinni og sé að mestu leyti rafræn. Tilgangur frumvarpsins er auk þess að stuðla að betra verklagi við skráningu og að skýrar reglur gildi um heimild til afturvirkni skráninga. Nefndarálitið er býsna ítarlegt og ég ætla ekki að fara yfir það allt hér heldur rétt að fjalla um mesta nýmælið í frumvarpinu sem snýr að lögheimili hjóna og skráða sambúð. Í frumvarpinu er að finna nýmæli um að hjón mega eiga hvort sitt lögheimilið kjósi þau það. Við meðferð málsins fyrir nefndinni var bent á hættu á því að slík heimild gæti leitt til þess að tekjuháir einstaklingar gætu skráð lögheimili sitt í sveitarfélögum sem hafa lágt álagningarhlutfall útsvars án þess að hafa þar raunverulega búsetu. Fram kom tillaga um að takmarka slíka heimild við tilteknar aðstæður. Nefndin tekur undir að sú hætta sé vissulega fyrir hendi en áréttar að heimild hjóna til að eiga hvort sitt lögheimilið sé einkum vegna þess að hjón séu ekki alltaf í stöðu til eða kjósi að eiga sama lögheimili t.d. vegna atvinnu. Nefndin áréttar að slík heimild geti ekki falið í sér skattalegt hagræði fyrir hjón. Ítarlega er fjallað um þau skilyrði sem þarf að uppfylla. Þetta fjallar líka um aðsetur erlendis, hvernig staðfestingu á aðsetri skuli háttað, skráningu á aðsetri innan lands, dulið lögheimili, lögheimili barna sem geta líka, samkvæmt þessu, átt lögheimili hjá báðum foreldrum ef svo ber undir, ef foreldrar búa ekki saman. Þetta er því býsna viðamikil breyting á lögum og ég vísa einfaldlega til þess að þetta er að finna á þskj. 1160. Nefndin gerði fimm breytingar á lögunum sem er að finna síðast í nefndarálitinu. Það ber að taka fram að nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem tilgreindar eru þar, á bls. 7. Hv. þingmenn Andrés Ingi Jónsson, Jón Steindór Valdimarsson og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifa undir álitið í samræmi við 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Hv. þm. Anna Kolbrún Árnadóttir skrifar undir álitið með fyrirvara en hún telur að ráðuneytið eigi að leggja fram tillögur varðandi skráningu aðseturs í atvinnuhúsnæði sem fyrst á næsta þingi. Með þeim fyrirvörum rita undir nefndarálitið sá sem hér stendur, Páll Magnússon, Andrés Ingi Jónsson, Anna Kolbrún Árnadóttir, með fyrrgreindum fyrirvara, Guðmundur Andri Thorsson, Jón Steindór Valdimarsson, Steinunn Þóra Árnadóttir, Teitur Björn Einarsson, Willum Þór Þórsson og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, lögum um mat á umhverfisáhrifum og lögum um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, sérstök kæruheimild vegna athafna og athafnaleysis. Álitið er frá umhverfis- og samgöngunefnd. Frumvarpið sjálft liggur fyrir á þskj. 344 og nefndarálitið með breytingartillögu á þskj. 1161. Þingmálið hefur almennt gengið undir heitinu „athafnir og athafnaleysi“ og lýtur að sérstakri kæruheimild vegna slíks. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín allmarga gesti og farið yfir þær umsagnir sem bárust. Með frumvarpinu er lagt til að heimilt verði fyrir þá sem eiga lögvarinna hagsmuna að gæta og umhverfisverndarsamtök, eins og þau eru skilgreind í lögum um umhverfis- og auðlindamál, að kæra athafnir og athafnaleysi jafnóðum í tengslum við þátttökurétt almennings samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum. Samfara því er einnig lagt til að gerð verði breyting á kæruheimild laga um hollustuhætti og mengunarvarnir til að samræma hana heimildum annarra laga til að kæra til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið þess efnis að með 3. gr. frumvarpsins um lögfestingu kæruheimildar til að kæra athafnir og athafnaleysi væri gengið mun lengra en efni standa til út frá rökstuddu áliti Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) frá 2016, en í álitinu væri einungis fjallað um að kæruréttur væri ekki tryggður þegar stjórnvald tæki ekki ákvörðun sem því væri skylt að taka. Hvergi væri verið að innleiða kærurétt athafna og athafnaleysis með þeim hætti sem lagt væri til í frumvarpinu. Nefndin áréttar að mikilvægt er að tryggja þátttökurétt almennings við ferli mats á umhverfisáhrifum. Ákvæði Árósasamningsins um aðgang að réttlátri málsmeðferð mælir fyrir um að þrjú tilvik skuli vera kæranleg, sem eru ákvörðun, aðgerð og aðgerðaleysi. Þar með er ekki nægilegt að eingöngu sé til staðar heimild til kæru ákvarðana. Athugasemdir voru gerðar við ákvæði 6. tölulið b-liðar 3. gr. frumvarpsins sem felur í sér eins konar safnlið, þ.e. mælt er fyrir um að tilvik sambærileg þeim sem rakin eru í 1.–5. tölulið og gætu þar með sætt kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Bent var á að rökstutt álit ESA gæfi ekki tilefni til lögfestingar slíks ákvæðis. Þá byði orðalag þess upp á túlkunarágreining um inntak kæruheimildarinnar en sjónarmiðum um skýrleika bæri að gefa sérstakan gaum við lagasetningu til að tryggja að réttaróvissa skapaðist ekki. Nefndin tekur undir framangreind sjónarmið og leggur til að 6. töluliður b-liðar 3. gr. frumvarpsins falli brott. Á fundum nefndarinnar komu fram verulegar áhyggjur af málsmeðferðartíma fyrir úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála en hann hefur verið umfram lögbundinn málsmeðferðartíma í fjölda ára. Dæmi eru um ólokin mál allt frá árinu 2015 og stefnir í að málsmeðferðartími muni lengjast á árinu. Ljóst er að kærur og tafir á úrlausn þeirra geta leitt til verulegs tjóns fyrir framkvæmdaraðila. Nefndin telur brýnt að unnið verði markvisst að því að stytta málsmeðferðartíma fyrir nefndinni, m.a. með fjölgun stöðugilda en mikilvægt er að tryggt sé fjármagn til þess. Þá leggur nefndin til að veittar verði auknar heimildir til flýtimeðferðar fyrir nefndinni, þ.e. mál sem varða verulega fjárhagslega hagsmuni aðila, hvort sem er kærða eða kæranda, skuli sæta flýtimeðferð. Leggur nefndin til breytingu á 6. mgr. 4. gr. laganna í því skyni. Raunar ræddu mjög margir gestanna akkúrat þetta mál, sem er ekki nýmæli í lögunum heldur kannski það sem staðið hefur í vegi fyrir skilvirkni. Nefndin leggur mikla áherslu á að boðuð heildarendurskoðun á lögum um mat á umhverfisáhrifum fari fram sem allra fyrst. Töluverð reynsla er komin á lögin á þeim 18 árum sem liðin eru frá setningu þeirra og þykja ferlin að ýmsu leyti þung í vöfum auk þess sem bent hefur verið á að þau gangi að einhverju leyti lengra en gert er ráð fyrir í tilskipunum ESB. Þá séu lögin ólík löggjöf þeirra landa sem við berum okkur saman við og um margt flóknari. Nefndin telur mikilvægt að í vinnu við endurskoðunina verði þess gætt að hafa samráð við hagsmunaaðila og leitað verði til færustu sérfræðinga háskólasamfélagsins á sviði stjórnsýsluréttar og umhverfis- og auðlindaréttar. Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum, sem eru þær tvær breytingartillögur sem ég hef gert grein fyrir. Undir álitið rita hv. þingmenn Bergþór Ólason formaður, Jón Gunnarsson, sem var framsögumaður í vinnu nefndarinnar, Líneik Anna Sævarsdóttir, sem tók að sér framsögn í dag í forföllum framsögumanns, Albertína Friðbjört Elíasdóttir, Ari Trausti Guðmundsson, Hanna Katrín Friðriksson, Karl Gauti Hjaltason, Rósa Björk Brynjólfsdóttir og Vilhjálmur Árnason.
Herra forseti. Frumvarp þetta má að stofni til kalla EES-innleiðingu. Það var umdeilt í upphafi, m.a. vegna þess að talið var að þarna væri verið að ganga lengra en Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hefði úrskurðað um. En nú hefur frumvarpið tekið breytingum til sátta í hv. umhverfis- og samgöngunefnd, það er ánægjulegt. Frumvarpið snýst um möguleika almennings og málsaðila til að kæra svokallaðar athafnir eða athafnaleysi - það geta verið tilkynningar eða auglýsingar, skortur á auglýsingum og annað slíkt - á stjórnvaldsstigi svo að það sé á hreinu. Það gerist þá þegar verið er að undirbúa og leyfa alls konar framkvæmdir. Þetta eru þá svokallaðar matsskyldar framkvæmdir og ljóst er að þessi ákvæði hefur vantað í íslensk lög og þarna eru þau þá komin. Það má segja sem svo að megininnihald frumvarpsins, eða grunnurinn sjálfur, sé veruleg réttarbót. Þá má í leiðinni minna á hve nauðsynlegt það er að stimpla inn í aukinn almannarétt í umhverfismálum nákvæmlega þennan rétt, einkum ef unnt er að færa athugasemdir og breytingar framar í allt ferlið sem þarna er í gangi; ferlið frá hönnun tiltekinna framkvæmda til framkvæmdanna sjálfra og til framkvæmdaloka í raun og veru. Lögin ættu einmitt að leiða til þess að framkvæmdaraðilar, stofnanir, ríkisstofnanir eða sveitarfélög, og þá leyfisveitendur, sem yfirleitt eru sveitarfélög, vandi sig betur. Það er einmitt tilgangurinn með þessu, meðal annars og það er vel. Þá er brýnt að ítreka að samhliða þessu á að auka bæði fé og mannafla, afl, við getum bara kallað það sem svo, til svokallaðrar úrskurðarnefndar kærumála. Eins og kom fram í máli hv. framsögumanns hér á undan hefur skort á skilvirkni og aðallega getu þeirrar nefndar til að ljúka málum sínum. Þetta er þá gert samhliða framlagningu frumvarpsins og það er líka vel. Sú gagnrýni að bíða hefði átt með frumvarpið og í stað þess endurskoða lög um mat á umhverfisáhrifum framkvæmda eða áætlana er skiljanleg en óþörf vegna þess að ríkisstjórnin ætlar sér að gera hvort tveggja í einu, fá þetta frumvarp framlagt og undirbúa endurskoðun þess mikla lagabálks um mat á umhverfisáhrifum. Sá undirbúningur er þegar hafinn. Ég fagna afgreiðslu frumvarpsins og því að sú endurskoðun er hafin, þ.e. endurskoðun á heildarlögum um umhverfismat framkvæmda og áætlana.
Herra forseti. Ég ætla í örfáum orðum að árétta nokkuð sem komið hefur fram hjá kollegum mínum í umhverfis- og samgöngunefnd og varðar þetta ágæta mál, frumvarp til laga um breytingu á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, mál sem varðar athafnir og athafnaleysi. Fram kom í umsögnum nokkurra ef ekki vel flestra aðila, mismunandi harðorð, ákveðin gagnrýni á að hér væri um að ræða ranga lagatæknilega nálgun, þ.e. að með frumvarpinu væri gengið töluvert lengra en þyrfti varðandi innleiðinguna og efni stæðu til út frá þessu rökstudda áliti Eftirlitsstofnunar EFTA. Komið hefur fram í máli fyrri ræðumanna um málið að lagðar voru til breytingar sem vonandi ganga að einhverju leyti til móts við þá gagnrýni sem kom fram, þó að ég ímyndi mér að einhverjir hafi viljað ganga enn lengra. Þetta er sáttin sem náðist í nefndinni og mig langar aðeins að hnykkja á því sem kemur fram í nefndarálitinu undir lokin, að umhverfis- og samgöngunefnd leggur mjög mikla áherslu á að boðuð heildarendurskoðun á lögum um mat á umhverfisáhrifum fari fram sem allra fyrst. Þáverandi umhverfis- og auðlindaráðherra skipaði starfshóp í apríl 2016 til að endurskoða lögin og síðan hefur töluvert vatn runnið til sjávar, bæði í stjórnmálunum með tíðum ráðherraskiptum en ekki síður í ákveðnum framkvæmdum sem þessi lög varða. Það er gríðarlega mikilvægt að við stöndum við þau fyrirheit að fara í þá vinnu sem fyrst og með þeim hagsmunaaðilum sem um ræðir og skoðum þetta heildstætt. Ef það er eitthvað sem ég óttast er það að þessi löggjöf, fari þetta í gegn, verði til þess að menn andi léttar um sinn og láti einhver önnur verkefni ofar á forgangslistann en að fara í þessa heildarendurskoðun. Ég vildi bara árétta að ég tel mjög mikilvægt, nefndin er mjög skýr með það álit sitt, að við förum í heildarendurskoðun, náum sátt um þessi mál og höfum þá það til hliðsjónar að vera ekki að ganga lengra en efni standa til og jafnframt að fá hagsmunaaðila að borðum til að vinna þetta eins mikið í sátt og samlyndi og hægt er og tryggja þannig rétt almennings til að hafa aðkomu að borðinu.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. atvinnuveganefndar með breytingartillögu. Mig langar áður en ég held lengra, svo ég gleymi því örugglega ekki, að þakka sérstaklega fyrir þá góðu samvinnu sem ríkti innan hv. atvinnuveganefndar um málið. Uppbygging flutningskerfis raforku er gríðarlega mikilvægt mál og mér fannst allir nefndarmenn nálgast það með opnum huga og miklum vilja til að ná saman sem bestri tillögu um þetta mikilvæga mál. Öll vorum við sammála að vera áfram um að hér væri um alvörustefnumótun að ræða sem kæmi til framkvæmda en ekki bara orð á blaði og því leggjum við til ýmsar breytingar, einmitt til að styrkja þá sýn okkar. Nefndin fékk til sín marga gesti, margar umsagnir komu um málið og við fjölluðum mjög ítarlega um það eins og vera ber. Tillagan er, eins og fram kemur og liggur fyrir á viðeigandi þingskjali, í 15 töluliðum þar sem kveðið er á um hvað skuli leggja til grundvallar við uppbyggingu flutningskerfis raforku hér á landi. Nefndin leggur til að bæta við einum tölulið þannig að þeir verði 16. Ég kem nánar að því síðar. Örstutt að forsögunni. Þegar tillaga til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína var til meðferðar á Alþingi kom fram vilji til þess að tryggja aðkomu Alþingis að mótun kerfisáætlunar. Upp úr þeirri vinnu lítur þessi tillaga dagsins ljós þar sem ekki þótti samræmast tilskipun ESB að Alþingi samþykkti kerfisáætlun sem slíka. Þetta er tæki Alþingis til að koma að stefnumótun í raforkumálum. Ljóst er að uppbygging og þróun á flutningskerfi raforku felur í sér umfangsmikið kerfi innviða með langan líftíma er varðar hagsmuni fólks og fyrirtækja um allt land. Við meðferð málsins í nefndinni var einkum fjallað um eftirfarandi atriði: Í tillögunni kemur fram að flutningskerfið skuli treysta betur, það skuli tengja betur lykilsvæði og tryggja afhendingaröryggi raforku um allt land. Rætt var í nefndinni um þau svæði sem helst þyrfti að leggja áherslu á. Bent var á að samkvæmt gildandi regluverki hefði til að mynda ekki reynst unnt að tryggja flutning á raforku til Eyjafjarðar. Auk þess hefur verið bent á að Vestfirðir séu það svæði sem búið hefur við hvað minnst raforkuöryggi. Nefndin leggur áherslu á að þau landsvæði verði í forgangi þar sem þörfin er brýnust, svo sem Eyjafjarðarsvæði, Vestfirðir og Suðurnes. Kemur hér það sem ég kom inn á áðan, að við viljum að sjónum sé beint að ákveðnum svæðum þar sem þörfin er hvað brýnust til að stefnan virki sem best. Bent var á að flutningur raforku milli landsvæða væri háður takmörkunum og var lagt til að flutningsgeta milli landsvæða yrði miðuð við ákveðið lágmarkshlutfall af vinnslugetu virkjana sem tengjast flutningskerfinu. Nefndin leggur til að hugað verði nánar að þessu við fyrirhugaða endurskoðun. Í 10. tölulið A-liðar tillögunnar er kveðið á um að við val á línuleið skuli forðast að raska, nema brýna nauðsyn beri til, friðlýstum svæðum og svæðum sem njóta sérstakrar verndar samkvæmt ákvæðum laga um náttúruvernd. Nefndin telur að gera verði greinarmun á mismunandi svæðum sem njóta verndar sem er þegar kveðið á um í lögum. Um er að ræða friðlýst svæði samkvæmt lögum um náttúruvernd eða samkvæmt sérlögum. Þá má nefna svæði sem hafa hlotið skráningu á náttúruminjaskrá án þess að hafa verið friðlýst og auk þess svæði sem njóta sérstakrar verndar samkvæmt lögum um náttúruvernd. Nefndin leggur til breytingartillögu við 10. tölulið. Þessar ábendingar komu frá ýmsum umhverfisverndarsamtökum og við töldum þær mjög réttmætar og tókum tillit til þeirra. Í 7. tölulið er m.a. kveðið á um að styrking og uppbygging flutningskerfisins skuli miða að því að auka afhendingaröryggi raforku á landsvísu með sérstakri áherslu á þau landsvæði sem búa við skert orkuöryggi. Fram kom við umfjöllun um málið að afhendingaröryggi væri mjög misjafnt eftir landshlutum, mest á höfuðborgarsvæðinu en minnst á landsbyggðinni sem tengist meginflutningskerfinu um byggðalínuhlutann. Ekki eru hins vegar skilgreind í tillögunni ákveðin markmið afhendingaröryggis samkvæmt þessum tölulið og leggur nefndin því til breytingartillögu í því skyni að gera viðmið skýrari. Annars vegar er lagt til að allir afhendingarstaðir verði árið 2030 komnir með tengingu sem tryggi að verði rof á stakri einingu valdi það ekki takmörkunum á afhendingu og hins vegar að árið 2040 verði allir afhendingarstaðir í svæðisbundnum hlutum komnir með tengingu sem tryggi hið sama. Nefndin bendir á að með einingu er ekki átt við spennistöð eða tein. Hér er enn ein breytingin sem við leggjum til, sem miðar að því að gera þessa stefnu markvissari þannig að hægt sé að fara að vinna eftir henni strax. Samkvæmt tillögunni eru fyrirhugaðar tilteknar rannsóknir og greiningar, líkt og áður hefur verið vikið að, og kveðið á um að niðurstöður þeirra verði lagðar fram á Alþingi eigi síðar en 1. febrúar 2019. Þetta eru rannsóknir sem lúta m.a. að því að meta hagkvæmni jarðstrengja sem hefur verið nokkrum vafa undirorpið hvernig best sé að gera og margir talað um að ekki sé nógu skýrt þegar verið er að meta hvort eigi að leggja línur í jörð eða loftlínur, ekki liggi nægar rannsóknir þar að baki. Nefndin spurðist fyrir um og vildi hafa þessi tímamörk sem skýrust til að þær rannsóknir yrðu sem bestar en ekki bundnar af einhverri dagsetningu sem væri óraunhæf. Nefndin telur ljóst að það sé of knappur tími til jafn umfangsmikilla rannsókna og því rétt að seinka þessu þannig að miðað verði við 1. október 2019. Einnig beinir nefndin því til ráðherra að í rannsóknum eða greiningum verði fundin leið til að meta líftímakostnað jafnt sem stofnkostnað. Ég vil árétta þetta atriði, það er gríðarlega mikilvægt þegar verið er að vega og meta hvort eigi að leggja í jörð eða ekki að þá sé líftímakostnaðurinn metinn en ekki bara stofnkostnaður. Samhliða þessu er gerð tillaga um dagsetningu í C-lið um hvenær þingsályktunin verði tekin til endurskoðunar. Raunhæft virðist að miða við að það verði í fyrsta lagi á haustþingi 2019, en í tillögunni er gert ráð fyrir að það verði á vorþingi. Við viljum sem sagt bíða eftir niðurstöðu þessara rannsókna á jarðstrengjum. Í tillögugrein má finna hugtök sem bent var á að sum hver mætti skilgreina nánar. Sem dæmi má nefna hugtakið lykilsvæði, en í því samhengi bendir nefndin á bls. 52 í skýrslu ráðherra um raforkumál, 386. mál, þar sem er að finna kort sem veitir leiðbeiningar um hvernig skuli skilja það. Að öðru leyti beinir nefndin því til ráðherra að í þeirri endurskoðun sem er fyrirhuguð verði leitast við að hafa orðalag eins nákvæmt og skýrt og unnt er. Nefndin telur mikilvægt að huga betur að öryggi flutningskerfis raforku þegar að náttúruhamförum kemur og leggur til að bætt verði við nýjum tölulið í A-lið sem taki á því og leggur því til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu, að við 3. tölulið af 15 í A-lið, sem verða 16 samkvæmt okkar tillögu, bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Skulu Eyjafjarðarsvæði, Vestfirðir og Suðurnes vera sett í forgang. Síðan leggjum við til breytingar við 7. tölulið, þar bætast þrír nýir málsliðir við sem lúta að því sem ég kom inn á áðan, að afhendingarstaðir í meginflutningskerfinu skulu árið 2030 vera komnir með tengingu sem tryggi að rof á stakri einingu valdi ekki takmörkunum o.s.frv. Þetta er mikið tæknimál sem ég ætla ekki að þreyta þingmenn á að þylja upp en hvet þá til að lesa í nefndarálitinu. Í breytingartillögu okkar, 1.c, segir að 10. töluliður orðist svo: Við val á línuleið fyrir raflínur skal gæta að verndarákvæðum friðlýstra svæða samkvæmt lögum um náttúruvernd, svæða sem njóta verndar samkvæmt sérlögum og réttaráhrifum skráningar á náttúruminjaskrá samkvæmt 37. gr. laga um náttúruvernd. Forðast ber einnig að raska, nema brýna nauðsyn beri til, svæðum sem njóta sérstakrar verndar samkvæmt 61. gr. laga um náttúruvernd. Hér eru komnar þær ábendingar frá umhverfissamtökunum sem ég vék að áðan. Svo leggjum við til að við bætist nýr töluliður, svohljóðandi: Mikilvægt er að tryggja raforkudreifingu og raforkuöryggi með tilliti til mögulegra náttúruhamfara. Að lokum leggjum við til tvær breytingar er varða tímasetningu á þessum rannsóknum og endurskoðuninni eins og ég vék að. Virðulegi forseti. Eins og ég kom að í upphafi ríkti mikil sátt um málið innan hv. atvinnuveganefndar og undir álitið skrifa auk mín Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður, Inga Sæland, Halla Signý Kristjánsdóttir, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, Ásmundur Friðriksson, Njáll Trausti Friðbertsson, Sigurður Páll Jónsson og Sara Elísa Þórðardóttir.
Herra forseti. Ég ætla ekki að vera langorð en mig langar að fagna því einmitt, eins og hv. framsögumaður, að við höfum náð sameiginlegri lendingu í þessu máli. Hér er um að ræða sérstaklega mikilvægt mál fyrir allt landið og mikilvægt að vel sé á því haldið. Í því samhengi vil ég einnig þakka gott samstarf við annað nefndarfólk og ég held að ekki halli á neinn þótt ég nefni sérstaklega hv. framsögumann málsins í því samhengi. Ég hefði mögulega viljað að enn lengra væri gengið í ákveðnum þáttum en tel að við komum þó til móts við stærstu athugasemdirnar og ég vona að þetta verði góður grunnur til að byggja á. Þannig er til að mynda settur inn ákveðinn forgangshraði og tímasett markmið hvað varðar afhendingaröryggi sem ég held að sé mjög til bóta. Eins og fram kemur í nefndarálitinu er lagt til að málið verði tekið til endurskoðunar á haustþingi 2019 og tíminn verði nýttur til að skoða sérstaklega jarðstrengina. Nefndin leggur einnig til að tíminn verði nýttur til að huga að því sem kom fram í umsögnum, ef maður skoðar flutning raforku milli landsvæða og að flutningsgeta milli landsvæða verði miðuð mögulega við ákveðið lágmarkshlutfall. Ég tel mjög mikilvægt í því samhengi að nefndin haldi áfram sinni góðu vinnu og að ráðuneyti og ráðherra, Orkustofnun, Landsnet og aðrir hagsmunaaðilar taki höndum saman og vinni vel saman fram að þeim tíma til að tryggja sem besta stefnu stjórnvalda um uppbyggingu raforkukerfisins.
Herra forseti. Sá hluti háspennta flutningskerfis raforku sem tengir saman helstu framleiðslusvæði er úreltur og flutningsgetan allt of lítil. Þetta er óumdeilt, tel ég, meðal allra sem um véla. Það er komið að því að færa það til nútímans og raunar lengra því að það er nú einu sinni þannig að flutningskerfi af þessu tagi er hannað til 30–40 ára hið minnsta. Það eru milljarðar króna í húfi, bæði vegna gerðarinnar sjálfrar, hvers konar raflínur þetta eru, og eins línuleiða, hvar línurnar eru lagðar, og síðast en ekki síst vegna afhendingaröryggis. Ég vil vekja á því athygli að þetta er í fyrsta sinn sem heildstæð stefna stjórnvalda í uppbyggingu flutningskerfis raforku er lögð fram og það er eitt dæmið enn um hvernig ríkisstjórnarsamvinnan leiðir til grunnstefnumótunar sem er undirstaða frekari skilvirkrar vinnu. Ég get nefnt fleiri dæmi, einmitt orkustefnu, heildstæða orkustefnu fyrir landið, og ferðamálastefnu. Það hvort tveggja er fram undan. Uppbyggingu flutningskerfisins verður hagað þannig að um blöndu loftlína og jarðstrengja verður að ræða og línuleiðirnar valdar í sátt við umhverfi og raunverulega þörf fyrir flutning raforku til tiltekinna svæða. Þá minni ég á að dreifikerfið, þ.e. kerfið á lægri spennu, byggir nú þegar á ákvörðun um jarðstrengjavæðingu þar. Ég vil líka minna á að þátttakendur í umræðunni og frekari stefnumótun í þeim efnum verða að kynna sér umfang, lagningu og virkni háspenntra jarðstrengja. Hún er nefnilega gjörólík því sem gerist þegar miklu viðaminni rafstrengir eru lagðir í lágspennta dreifikerfinu. Þá er ég að ræða um helgunarsvæði, alls konar jarðvinnu, miklar sprengingar og rippingar í gegnum berggrunn, ef um hann er að ræða en ekki laus jarðlög, burðarmikinn veg meðfram fyrirhuguðu jarðstrengjastæði og ótal slík atriði sem er mjög mikilvægt að hafa með í umræðunni þegar verið er að véla um þá hluti. Það hefur mikil og þakkarverð vinna verið unnin, farið fram við gerð þessarar þingsályktunartillögu og eins hjá hv. atvinnuveganefnd, svo ég minnist ekki á þá sem hafa unnið við samninguna sjálfa upphaflega. Ég lít svo á að þingsályktunartillagan sé veruleg framför.
Herra forseti. Ég vil koma upp og þakka góða samvinnu í nefndinni um þetta mikilvæga og stóra mál, sem það svo sannarlega er. Flutningskerfi raforku er klárlega eitt af stærstu málefnum þingsins þessi misserin. Þetta er grundvallarmál fyrir uppbyggingu lands og þjóðar en undanfarin ár og áratugi, a.m.k. síðustu 10–15 árin, hafa viss svæði búið við mjög slæmt ástand í þeim málum. Þetta er sögulegt plagg, eins og hefur komið fram, og við vonum að við sjáum fram úr því næstu árin að byggja upp góða stefnumarkandi áætlun sem verður síðan notuð í kerfisáætlun og annars staðar til að byggja upp kerfið. Fyrir rúmri viku var verið að vígja ný tengivirki við Þeistareyki og Bakka, nýja línu, Þeistareykjalínu, sem er dæmi um hversu hratt og vel þetta hefur þróast hjá okkur undanfarin ár. Menn eru að fara að byggja upp kerfið og umhverfislega þætti og taka inn hluti eins og með sjónmengun og annað þar sem unnið var í sambandi við heimafólk á svæðinu. Það er nokkuð sem er hægt að vinna með. Síðan vonast maður til að í haust verði hafist handa við að reisa Kröflulínu 3 frá Kröfluvirkjun og í Fljótsdalsvirkjun og að á næsta ári hefjist vinna við Hólasandslínu frá Rangárvöllum að Kröflu. Vonandi erum við að fara að taka stór skref á því sviði. Ég ætlaði rétt að koma upp og minnast á þetta. Það hefur farið fram góð vinna í atvinnuveganefnd í málinu og einnig mjög spennandi. Ég held að allir séu mjög spenntir fyrir verkefninu. Við sitjum mörg í nefndinni um langtímaorkustefnu fyrir Ísland þannig að við erum að vinna þetta þar sem málefni tengjast mjög sterkt á milli. Ég fagna því að við séum vonandi að klára þetta mál í dag og afgreiða frá þinginu sem verður þá í fyrsta skiptið sem slíkt stefnumarkandi plagg er samþykkt héðan.
Herra forseti. Ég mæli fyrir tveimur nefndarálitum en geri það í einni ræðu og mig langar að byrja á að útskýra það aðeins. Það er vegna þess að þessi mál, sem er annars vegar frumvarp til laga um jafna meðferð óháð kynþætti og þjóðernisuppruna og hins vegar frumvarp til laga um jafna meðferð á vinnumarkaði, eru að mörgu leyti nátengd og náskyld mál og voru unnin saman í allsherjar- og menntamálanefndar. Þau taka hins vegar til tveggja ólíkra hópa og þess vegna varð að ráði að hafa tvö aðskilin nefndarálit. Þeir sem lögin munu ná til verði frumvörpin samþykkt eru tveir ólíkir hópar. Það er auðveldara fyrir utanaðkomandi að skilja málið þannig en fullkomlega eðlilegt að ræða málin saman á Alþingi. Ég ætla að byrja á því að gera grein fyrir nefndaráliti um jafna meðferð óháð kynþætti og þjóðernisuppruna, en með því frumvarpi er lagt til að gildi taki ný heildarlög um jafna meðferð óháð kynþætti og þjóðernisuppruna. Lögin gilda ekki um mismunandi meðferð einstaklinga á grundvelli ríkisfangs eða ríkisfangsleysis, búsetu hér á landi eða um fjölskyldu- og einkalíf. Lögin hafa hins vegar að markmiði að vinna gegn mismunun og koma á og viðhalda jafnri meðferð einstaklinga óháð kynþætti og þjóðernisuppruna. Það er líklega óþarfi að taka það fram en kannski ágætt að segja það að nefndin fékk á fund sinn mjög marga gesti og fjallaði um málið á þó nokkrum fundum, en ég ætla ekki að teygja tímann með því að telja það allt saman upp. Um það allt má lesa í nefndarálitinu. Það kemur skýrt fram í þessu lagafrumvarpi að brot gegn ákvæðum laganna eru kæranleg til kærunefndar jafnréttismála. Jafnframt kemur fram í 5. gr. frumvarpsins að Jafnréttisstofa fari með framkvæmd laganna og er vísað til þess í lögum um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna að þau lög skuli gilda eftir því sem við getur átt. Í nefndinni var talsvert rætt um mikilvægi þess að Jafnréttisstofa hafi heimild til að leggja á dagsektir verði fyrirtæki eða stofnanir uppvís um alvarleg brot gegn lögunum og láti ekki af slíkri háttsemi. Hér er breytingartillaga við frumvarpið til að ítreka þann skilning enn frekar. Í 6. gr. frumvarpsins er að finna heimild til handa þeim sem telja á sér brotið samkvæmt lögunum til að leita atbeina kærunefndar jafnréttismála. Nefndin leggur á það sérstaklega áherslu að kærunefndin nýti sér þá heimild sem hún hefur nú þegar í lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla til að leita sér ráðgjafar sérfróða aðila eftir gildistöku frumvarpsins, vegna þess að í raun er verið að útvíkka gildissvið laganna. Það er mjög mikilvægt að þeir sem sýsla um þau mál leiti sér sérfræðiþekkingar. Það slær marga að í titli frumvarpsins kemur fram hugtakið „kynþáttur“. Nefndin fjallaði sérstaklega um það og við bendum á að þetta hugtak er á ýmsan hátt úrelt og úr sér gengið. Það hefur þó engu að síður merkingu í lagalegum skilningi, samanber t.d. alþjóðasamning um afnám alls kynþáttamisréttis. Nefndin tekur undir þau sjónarmið að eldri hugmyndir um kynþátt sem skýrt hugtak með líffræðilega skírskotun eigi ekki lengur við þótt stuðst sé við þetta orð til að berjast gegn fordómum sem fólk verður fyrir af ýmsum ástæðum. Þetta frumvarp nær eingöngu til jafnrar meðferðar óháð kynþætti og þjóðernisuppruna og var talsvert rætt í nefndinni um útvíkkun hugtaksins. Því er lagt til ákvæði til bráðabirgða þar sem kveðið er á um að ráðherra skuli innan eins árs leggja fram á Alþingi frumvarp til breytingar á lögunum um að meginreglan um jafna meðferð einstaklinga nái einnig til trúar, lífsskoðunar, fötlunar, aldurs, kynhneigðar, kynvitundar, kyneinkenna eða kyntjáningar á öllum sviðum samfélagsins nema á vinnumarkaði. Að lokum: Gildistaka samkvæmt frumvarpinu átti að miðast við 1. júlí 2018 en vegna þess hvert við erum komin í dagatalinu leggur nefndin til að gildistökunni verði frestað til 1. september. Það eru lagðar til nokkrar breytingar við þetta frumvarp, ítrekað að leggja megi á dagsektir, tekið til þess að í reglugerð verði fjallað um útfærslu á banni við mismunun í skólum og uppeldisstofnunum, gildistökuákvæði breytt og svo það bráðabirgðaákvæði sem ég hef þegar gert grein fyrir. Þá að nefndaráliti um frumvarp til laga um jafna meðferð á vinnumarkaði. Með því frumvarpi er lagt til að ný heildarlög um jafna meðferð á vinnumarkaði taki gildi og að lögin taki til jafnrar meðferðar einstaklinga á vinnumarkaði óháð kynþætti, þjóðernisuppruna, trú, lífsskoðunum, fötlun, skertri starfsgetu, aldri, kynhneigð, kynvitund, kyneinkennum eða kyntjáningu og hafi að markmiði að vinna gegn mismunun og koma á og viðhalda jafnri meðferð einstaklinga á vinnumarkaði óháð þeim þáttum. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að í 3. gr. frumvarpsins er að finna orðskýringar ýmissa hugtaka sem skipta máli fyrir lögin. Þar er m.a. skýring á hugtakinu fötlun. Nefndinni var bent á að þar væri verið að notast við úrelta skilgreiningu á hugtakinu fötlun og m.a. í því sambandi bent á nýsamþykkt lög héðan frá Alþingi um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir þar sem skilgreiningin er öðruvísi og leggur nefndin til að því orðalagi verði breytt til samræmis við hin nýlega samþykktu lög héðan. Þá var einnig bent á að í 10. gr. frumvarpsins, sem hefur fyrirsögnina Ráðstafanir atvinnurekenda vegna fatlaðra einstaklinga eða einstaklinga með skerta starfsgetu, sé í raun um að ræða gallaða þýðingu á því sem hefur oft verið kallað „reasonable accommodation“ og að nærtækara væri að notast við þýðinguna „viðeigandi aðlögun“ enda er það í samræmi við 3. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Nefndin leggur til að til þess að tengja greinina betur við samning Sameinuðu þjóðanna verði fyrirsögn 10. gr. breytt í „Viðeigandi aðlögun“. Það sama leggjum við svo til með gildistökuna á þessu frumvarpi líkt og hinu fyrra, að hún frestist til 1. september 2018. Það er sem sagt lagt til að í 3. gr. breytist skilgreining á hugtakinu fötlun, að ítrekað verði líkt og í hinu frumvarpinu að hægt sé að leggja á dagsektir. Það er ekki breyting heldur aðeins verið að ítreka það enn frekar í lagatextanum að fyrirsögn 10. gr. verði „Viðeigandi aðlögun“. Svo er smáorðalagsbreyting í 11. gr. og svo breytt dagsetning á gildistöku. Hv. þingmenn Þórhildur Sunna Ævarsdóttir og Jón Steindór Valdimarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifa samt undir þetta nefndarálit með þar til gerðri heimild. Undir álitin bæði skrifar öll allsherjar- og menntamálanefnd, hv. þingmenn Steinunn Þóra Árnadóttir framsögumaður, Páll Magnússon formaður, Andrés Ingi Jónsson, Anna Kolbrún Árnadóttir, Guðmundur Andri Thorsson, Jón Steindór Valdimarsson, Teitur Björn Einarsson, Willum Þór Þórsson og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir. Ég legg til að frumvörpin verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef gert grein fyrir.
Herra forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um jafna meðferð óháð kynþætti og þjóðernisuppruna og frumvarp til laga um jafna meðferð á vinnumarkaði sem ákveðið hefur verið að ræða saman og er það vel. Ég vil byrja á að þakka framsögumanni, hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur, kærlega fyrir virkilega gott starf við að leiða saman ólík sjónarmið í þessu flókna, góða og þarfa máli. Ég vil líka byrja á að taka fram að ég er á báðum nefndarálitunum þótt mér hafi fundist mega ganga lengra, sérstaklega þegar kemur að frumvarpi til laga um jafna meðferð óháð kynþætti og þjóðernisuppruna. Ég hefði viljað sjá að við myndum útvíkka þetta frumvarp til að ná yfir fleiri svokallaðar mismunabreytur og ég hefði viljað sjá okkur gera það strax. Lendingin sem við náðum í málinu er hins vegar bráðabirgðaákvæðið, sem er ásættanlegt af minni hálfu. Ég mun sjálfsögðu styðja málið þar sem það eykur mannréttindi einstaklinga á Íslandi og kemur okkur nær því horfi sem flestar þær þjóðir sem við kjósum að bera okkur saman við eru í gagnvart banni við mismunun og almennri mismunalöggjöf, þ.e. banni við mismunun, og einhvers konar úrræði fyrir fólk sem er mismunað fyrir það eitt að tilheyra hópi án þess að geta nokkuð að því gert, eins og t.d. fyrir það að vera hinsegin eða með fötlun eða hvað það er. Þeir hópar hafa ekki notið viðeigandi verndar hingað til og þar af leiðandi er ég að sjálfsögðu fylgjandi því að frumvörpin tvö verði að lögum. Ég verð samt að lýsa yfir vonbrigðum mínum með að mál sem hefur verið til vinnslu í ráðuneytinu í hartnær 15 ár sé ekki komið lengra en raun ber vitni á þessum tímapunkti, sér í lagi þar sem þetta frumvarp var lagt fram nokkurn veginn nákvæmlega eins í fyrra. Þá komu sömu sjónarmið fram um að útvíkka mætti frumvarpið til að ná yfir fleiri mismunabreytur. Eins og hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir kom inn á áðan gerir bráðabirgðaákvæðið ráð fyrir því að ráðherra skuli, með leyfi forseta, „innan árs frá gildistöku laga þessara leggja fram á Alþingi frumvarp þar sem kveðið verði á um að lögunum verði breytt þannig að þau gildi ekki eingöngu um jafna meðferð einstaklinga óháð kynþætti og þjóðernisuppruna heldur einnig óháð trú, lífsskoðun, fötlun, aldri, kynhneigð, kynvitund, kyneinkennum eða kyntjáningu á öllum sviðum samfélagsins utan vinnumarkaðar …“ Þetta er eitthvað sem ég tel að hefði getað verið komið í gagnið fyrir löngu. Eiginlega er það hrein hneisa að þetta sé ekki komið í lögin og sýnir kannski hversu aftarlega í forgangsröðinni mannréttindi þessara hópa eru og hafa verið. Við höfum staðið okkur mjög vel þegar kemur að jafnrétti kynjanna og erum mjög framarlega á því sviði og því ber að sjálfsögðu að fagna. Á móti kemur að varðandi réttindi fatlaðs fólks og réttindi hinsegin fólks erum við að dragast aftur úr öllum samanburðarríkjum okkar þar þegar kemur að því að vernda réttindi þeirra. Mér þykir virkilega hryggilegt, herra forseti, að við höfum ekki meiri áhuga á mannréttindum þessara hópa en raun ber vitni. Málið velkist um í 15 ár án þess einu sinni að komast til afgreiðslu og nú loks þegar það gerist og er löngu fyrirséð að talsvert fleiri hópar í samfélaginu verða fyrir mismunun er ekki hægt að lenda því þannig að þeir hópar verði teknir með strax, alveg frá byrjun. Ég vil í lokin minna á nokkra hluti sem mér finnst við þurfa að laga. Það er ástæða fyrir því að ég tel mikilvægt að við setjum strax fleiri hópa inn í almenna mismunalöggjöf. Við horfum t.d. á lögræðislög þar sem enn er að finna víðtæka mismunun, beina lagalega mismunun, gegn fólki sem er með geðröskun og geðfötlun. Þar eru ýmis málsmeðferðarréttindi skert. Þar er heimild fyrir valdbeitingu án þess að nokkur málefnaleg sjónarmið þurfi að koma þar inn. Það er enginn neyðarréttur, ekkert svoleiðis, einfaldlega heimild til valdbeitingar á mjög veikum grunni. Það er bein mismunun gagnvart þeim hópi. Ég minni á að lögum um fóstureyðingar hefur ekki enn þá verið breytt þannig að enn er það svo í lögunum að lögráðamaður getur neytt ólögráða konu til að fara í fóstureyðingu. Sú hrikalega tímaskekkja er enn í lögunum okkar. Ég get líka talað um hvað það tók okkur langan tíma að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, alveg ótrúlega langan tíma, fleiri ár, vegna þess að réttindi þessara hópa sitja alltaf á hakanum og njóta ekki forgangs. Það er miður. Ég nefni líka að enn er í gildi lögbann gegn miðlinum Stundinni sem sýnir að við berum ekki heldur sérlega mikla virðingu fyrir tjáningarfrelsinu. Að lokum vil ég árétta að þótt mér finnist þetta mjög góð mál sem við erum að samþykkja og ég fagni þeim þá skulum við vinsamlegast láta þetta verða okkur hvatning til að gera betur í þeim málum og fylgjast betur með því að löggjafinn sinni [[Forseti hringir.]]öllum þegnum þessa lands, ekki aðeins sumum.
Herra forseti. Mig langaði til að hafa nokkur orð um þessi ágætu mál sem eru svo sem eðlilega rædd hér saman. Ég fagna því fyrst og fremst að við horfum fram á þetta skref stigið. Það er búið að hafa töluverðan aðdraganda og nokkrar atrennur hafa verið lagðar að því að koma þessum málum í gegn, annars vegar um jafna meðferð óháð kynþætti og þjóðernisuppruna og hins vegar jafna meðferð á vinnumarkaði. Mig langar í örfáum orðum að beina sjónum að þessu síðarnefnda. Eins og segir í nefndaráliti taka lögin til jafnrar meðferðar einstaklinga á vinnumarkaði óháð kynþætti, þjóðernisuppruna, trú, lífsskoðun, fötlun, skertri starfsgetu, aldri, kynhneigð, kynvitund, kyneinkennum og kyntjáningu og hafa að markmiði að vinna gegn mismunun og koma á og viðhalda jafnri meðferð einstaklinga á vinnumarkaði óháð þessum þáttum. Svo ég beini sjónum að og tali aðeins um málefni hinsegin fólks höfum við Íslendingar verið haldin ákveðinni villu varðandi stöðu okkar þar vegna þess að við stöndum mjög vel félagslega þar hvað varðar félagsleg réttindi og erum almennt mjög langt á veg komin varðandi slík mál. Það er rétt og það er gott. En við höfum setið eftir þegar kemur að því að innleiða heildarlöggjöf um jafna stöðu á vinnumarkaði. Þetta er klárlega mjög stórt og mikilvægt skref í þá átt vegna þess að undir þessari regnhlíf - viðeigandi orð - eru líka réttindi hinsegin fólks. En það er fleira. Undanfarið þegar við höfum verið að ræða löggjöf til að jafna réttindi þessara hópa hefur annars vegar verið undir jöfn meðferð á vinnumarkaði, sem við ræðum hér, og hins vegar heildarlöggjöf um trans- og intersex-einstaklinga. Þar sitjum við verulega eftir og það réttlætir raunverulega ekkert að við skulum ekki vera löngu búin að koma þessum málum í rétt, eðlilegt og sanngjarnt horf sem sæmir okkar íslenska, góða samfélagi. Undanfarið þegar þessi mál hafa verið rædd hefur nokkuð borið á því að stjórnvöld hafi talað um að við gerðum þetta í einum pakka. Við ætlum að taka frumvörpin um jafna meðferð með réttindum trans- og intersex-fólks. Það hefur einhvern veginn legið í loftinu, jafnvel verið orðað þannig að það sé gott að láta málefni trans- og intersex-fólks hanga á þessu stóra frumvarpi til að tryggja að það fari í gegn. En með því að leggja þessi mál fram á vorþingi en ekki málefni trans- og intersex-fólks - eins og mínar upplýsingar eru á að leggja það fram á haustþingi - er verið að skilja hér á milli. Nú er ég ekki að lýsa yfir neinu vantrausti á stjórnvöld hvað það varðar en ég vil árétta mikilvægi þess að enn og aftur verði staðan ekki sú að við slökum á eftir að hafa komið þessum stóru málum í gegn, verði þau að lögum hér. Að við treystum á að íslenskur almenningur í gegnum þau félagslegu réttindi og þá félagslegu stöðu sem við erum með í málefnum hinsegin fólks verði látið duga. Að menn finni sér e.t.v. einhver önnur „brýnni“ málefni og að það verði látið hrapa niður forgangslistann að koma lagalegum réttindum trans- og intersex-einstaklinga hið fyrsta í rétt horf vegna þess að verkefnin séu nú næg. Það er þess vegna sem ég er upp að vissu marki óróleg yfir því að slitið skuli vera þarna á milli núna. Ég árétta að við tökum öll höndum saman og klárum þetta mál, setjum pressu á ef þarf og að málefni og réttindi trans- og intersex-fólks verði látin sæta forgangi þegar þing kemur saman í haust.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um stefnumarkandi landsáætlun um uppbyggingu innviða til verndar náttúru og menningarsögulegum minjum 2018–2029. Umhverfis- og samgöngunefnd fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti, Jón Geir Pétursson og Dagnýju Arnarsdóttur frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu, Guðjón Bragason, fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga í verkefnisstjórn ráðuneytisins um gerð landsáætlunar, Kristínu Huld Sigurðardóttur og Þór Hjaltalín frá Minjastofnun Íslands, Hilmar J. Malmquist frá Náttúruminjasafni Íslands, Einar Pálsson frá Vegagerðinni, Auði Magnúsdóttur frá Landvernd, Sigríði Júlíu Brynleifsdóttur og Björn Traustason frá Skógræktinni, Gunnar Val Sveinsson og Önnu G. Sverrisdóttur frá Samtökum ferðaþjónustunnar. Síðan bárust nefndinni umsagnir frá Bláskógabyggð, Ferðamálastofu, Landssamtökum landeigenda á Íslandi, Landvernd, Leiðsögn – Stéttarfélagi leiðsögumanna, Minjastofnun Íslands, Reykjavíkurborg, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum ferðaþjónustunnar, Samtökum náttúrustofa, Skógræktinni, Umhverfisstofnun, Vatnajökulsþjóðgarði og Vegagerðinni. Landsáætlun gildir til 12 ára og er sú fyrsta sem unnin er eftir að ný lög um uppbyggingu innviða til verndar náttúru og menningarsögulegum minjum, nr. 20/2016, tóku gildi. Landsáætlunin felur í sér að reglulega verði unnin þriggja ára verkefnaáætlun þar sem tilgreint verði hvaða verkefni hverju sinni verði fjármögnuð. Nefndin telur það mikið framfaraskref sem geri framkvæmdaraðilum m.a. fært að skipuleggja framkvæmdir til lengri tíma en áður hefur verði hægt. Með áætluninni er verið að mæta brýnni og aðkallandi þörf fyrir skýra stefnumótun stjórnvalda um málefni ferðamannastaða og flestir umsagnaraðilar voru jákvæðir gagnvart því að þetta mikilvæga mál skuli komið í farveg. Það bárust nokkrar athugasemdir og er rétt að nefna sérstaklega og nefndin leggur áherslu á að séu hafðar í huga við stefnumótunina og framkvæmdina. Má þar nefna athugasemdir þess efnis að þörf væri á að skýra betur hugtakið „ferðamannastaður“ og hvaða álagsþættir það væru sem helst steðja að náttúru- og menningarminjum vegna ferðaþjónustu og útivistar. Í því samhengi komu einnig fram athugasemdir um ferðamannastaði í þéttbýli og skort á fjárveitingu til þeirra. Margir þeirra eru afar mikið sóttir af ferðamönnum þótt staðirnir séu almennt ekki vel kunnir sem ferðamannastaðir og alls ekki auglýstir sem slíkir en notaðir mikið af aðilum sem bjóða upp á afþreyingu fyrir ferðamenn, svo sem norðurljósaferðir, fjórhjólaferðir, hestaferðir o.s.frv. Augljóslega fylgir slíkri starfsemi mikið álag á innviði. Þá komu fram athugasemdir þess efnis að mikilvægt væri að huga að tengslum við önnur verkefni hins opinbera við gerð landsáætlunar, t.d. að landsáætlun og samgönguáætlun þyrfti að samræma með tilliti til heildarmyndar og hagkvæmni rekstrar. Auk þess þyrfti í hvívetna að huga að öðrum opinberum áætlunum, svo sem stefnu um vernd náttúru- og menningarminja. Leggur nefndin áherslu á að þetta verði haft að leiðarljósi. Þá kom fram það sjónarmið í umsögn að menningarminjar séu aukaafurð í umfjöllun áætlunarinnar og að umsjónarhlutverk stjórnsýslustofnana verði stundum óljóst í ályktuninni. Nefndin bendir á að áætluninni er ætlað að vera stefnumarkandi um uppbyggingu innviða til verndar bæði náttúru og menningarsögulegum minjum og leggur ríka áherslu á að gætt sé að vægi menningarminja með hliðsjón af lögum nr. 80/2012, um menningarminjar, við framkvæmd og endurskoðun áætlunarinnar. Bent var á mikilvægi þess að varpa skýrara ljósi á hvernig byggja ætti upp fyrirhugað net ferðamannastaða sem tæki við þorra ferðamanna, svo sem fjölda staða, hvernig þeir yrðu valdir, hvernig lágmarksuppbyggingu yrði háttað o.s.frv. Nefndin tekur undir að mikilvægt sé að greina hvað ferðamenn sem til landsins koma sækjast eftir að sjá og vanda til verka við skipulagningu og uppbyggingu á neti ferðamannastaða. Þá er nauðsynlegt að áætlunin styðji markmið stjórnvalda um dreifingu ferðamanna um landið í því skyni að draga úr álagi á einstaka ferðamannastaði. Umhverfis- og samgöngunefnd leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir álitið skrifa Bergþór Ólason formaður, Hanna Katrín Friðriksson framsögumaður, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, Ari Trausti Guðmundsson, Jón Gunnarsson, Karl Gauti Hjaltason, Líneik Anna Sævarsdóttir, Rósa Björk Brynjólfsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Sara Elísa Þórðardóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu.
Herra forseti. Þingsályktunartillagan sem fyrir liggur um stefnumarkandi landsáætlun um uppbyggingu innviða til verndar náttúru og menningarminjum - þeir gerast varla lengri, titlarnir á þingsályktunartillögum - er oftast bara kölluð innviðaáætlun. Innviðaáætlun er góð tíðindi í ferðaþjónustunni og umhverfismálum. Þetta er skilvirk uppbyggingaráætlun að aðgerðum sem er dreift um landið með fjármögnun að baki. Ástæða er til að fagna þeirri fjármögnun því að þetta eru yfir 2 milljarðar á þremur árum. Hins vegar má fullyrða að betur má ef duga skal. Það beinir sjónum okkar að séröflun tekna til að bæta í alls konar aðgerðir sem tengjast álagi af völdum ferðamanna. Menn hafa rætt um komugjöld eða brottfarargjöld og annað slíkt, sem eru auðvitað lágar upphæðir. Og sem hlutfall af vikuferðum innan lands sem geta kostað vel yfir 200.000 kr. á mann er hægt að fullyrða að þetta, ef upp verður tekið, er ekki hindrandi aðgerð, þ.e. að taka upp einhvers konar komu- eða brottfarargjöld af þessu tagi. Ég vil minna á náttúru landsins af þessu tilefni. Þar eru álagsskemmdir orðnar býsna víða og annað sem maður getur jafnvel kallað sóðaskap þar sem menn fara illa með það sem þeir bera með sér eða taka ekki til eftir sig. Ef á að gera miklu betur í þeim efnum kostar það töluverða peninga, mannafla og annað slíkt. Það beinir sjónum okkar aftur að sértekjuöflun þó að annað sé einnig í kortunum, þ.e. að hægt sé að afla tekna með öðrum hætti en eingöngu einhverjum sérgjöldum. Ég minni líka á menningarminjarnar okkar. Þá er ég einkum að tala um fornleifar í jörðu og í sjó. Það má hyggja mjög vel að þeim og kannski sérstaklega núna þegar um er að ræða álag af völdum ferðamanna á marga staði þar sem eru ýmist þekktar fornminjar eða lítt eða óþekktar. Eitt af því sem þarf að efla er ásættanleg skráning, sérstaklega að safna skráðum fornminjum saman í einn banka. Það hefur verið verkefni um nokkurn tíma. Þegar maður minnir á náttúruna og menningarminjarnar er maður í raun að tala um þolmörk landsins og samfélaga og tilheyrandi álagsstýringu sem er bara annað orð yfir það þegar talað er um að dreifa ferðamönnum um landið. En það eru líka efri mörk á því sem samfélag á borð við Ísland getur tekið við af ferðafólki til góðrar þjónustu. Endurskoðuð og aukin innviðaáætlun er eflaust eitthvað sem við eigum eftir að sjá í þeim efnum. Það má sem sagt gleðjast yfir innviðaáætluninni og ég vil nota tækifærið og senda sérstakar þakkir til vinnuhóps samráðsaðila og ráðuneytisstarfsmanna í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. Eins er mjög gleðilegt að verða vitni að þeirri sátt sem náðist í hv. umhverfis- og samgöngunefnd um þessa mikilvægu áætlun.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti umhverfis- og samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna alþjóðasamþykktar um vinnuskilyrði farmanna. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi. Einnig bárust umsagnir frá Alþýðusambandi Íslands, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi, Samtökum ferðaþjónustunnar og Sjómannafélagi Íslands. Með frumvarpinu eru reglur samþykktar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um vinnuskilyrði farmanna færðar í íslenskan rétt svo íslenska ríkinu sé unnt að standa við alþjóðaskuldbindingar sínar um fullgildingu samþykktarinnar. Við vinnslu málsins komu fram þau sjónarmið að með frumvarpinu væri gengið lengra en þörf væri á með hliðsjón af alþjóðasamþykkt um farmenn, þ.e. að gera þyrfti skýran greinarmun á farmönnum og fiskimönnum. Sérstaklega var bent á þrjár greinar frumvarpsins en í þessu sambandi vekur nefndin athygli á að í 5. kafla greinargerðar með frumvarpinu er sérstaklega fjallað um framangreindar athugasemdir og tiltekið að ekki sé talið að umrædd ákvæði séu íþyngjandi fyrir sjómenn. Í ljósi þessara athugasemda telur nefndin þó rétt að árétta það sem fram kemur í 6. kafla greinargerðar með frumvarpinu um að með því sé fyrst og fremst leitast við að tryggja farmönnum þau réttindi sem kveðið er á um í samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um vinnuskilyrði farmanna en frumvarpið hefur vissulega einnig áhrif á fiskimenn að því marki sem breytingar eru lagðar til á sjómannalögum, nr. 35/1985, en gildissvið þeirra laga nær til allra sjómanna sem starfa á íslenskum skipum. Nefndin bendir á í því samhengi að á 96. þingi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar í Genf árið 2007 var gengið frá samþykkt um vinnu við fiskveiðar og var Ísland meðal þátttakenda á þinginu en samþykktin hefur ekki verið fullgilt af hálfu Íslands. Í samþykktinni eru ákvæði sem ætlað er m.a. að tryggja að starfsmenn á sviði fiskveiða njóti aukins öryggis og heilbrigðis við vinnu og læknishjálpar á sjó og að veikir eða slasaðir sjómenn á fiskiskipum fái umönnun í landi, nægilega hvíld þeim til heilsuverndar og öryggis, njóti verndar í krafti starfssamninga og njóti sömu almannatryggingaverndar og aðrir starfsmenn. Í ljósi efnis þeirrar samþykktar og hversu áþekk hún er alþjóðasamþykkt um vinnuskilyrði farmanna er eðlilegt að sumar breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu nái einnig til fiskimanna en ekki eingöngu farmanna. Einnig kom fram það sjónarmið fyrir nefndinni að hugtakið farmaður í samþykktinni taki ekki til skipverja sem starfa á hvalaskoðunar- eða útsýnisferðaskipum sem sigla stuttar ferðir frá landi eða á skoðunarbátum sem notaðir eru til siglinga á vötnum, ám og lónum á landi. Svokölluð ILO-samþykkt taki auk þess ekki til skipa sem eru minni en 500 brúttótonn og eru ekki í alþjóðlegum siglingum, en verði frumvarpið óbreytt að lögum taka ákvæði frumvarpsins til allra báta sem einungis eru notaðir til stuttra ferða og eru undir þyngdarviðmiðum samþykktarinnar. Nefndin tekur undir þau sjónarmið og leggur til að nýrri málsgrein verði bætt við 12. gr. frumvarpsins til að bregðast við þessum sjónarmiðum. Nefndin áréttar þó að hvergi verði slegið af öryggiskröfum starfsmanna á minni bátum og tel ég afskaplega mikilvægt að nefndin kom sér saman um þessa setningu. Fram komu líka sérstakar athugasemdir við ákvæði a-liðar 9. gr. um 2,5 daga orlofsrétt. Var á það bent að ósamræmi væri á milli enskrar útgáfu samþykktarinnar og íslenskrar þýðingar, auk þess sem bent er á að ákvæðið sé í raun óþarft þar sem gildandi lög um orlof tryggi þau réttindi sem kveðið er á um í samþykktinni. Nefndin er ekki sammála því sjónarmiði að umrætt ákvæði sé óþarft, enda mikilvægt að kveðið sé á um lágmarksréttindi, bann við samningum um niðurfellingu launaðs lágmarksorlofs og heimild ráðherra til reglusetningar, einkum ef breytingar verða gerðar á orlofslögum. Nefndin telur þó rétt að gera breytingu á 1. mgr. ákvæðisins til að koma til móts við þessi sjónarmið. Í ljósi framangreindrar umfjöllunar leggur hv. umhverfis- og samgöngunefnd til að frumvarpið verði samþykkt með tilgreindum breytingum. Undir nefndarálitið skrifar sú sem hér stendur, Bergþór Ólason formaður, Ari Trausti Guðmundsson, Guðjón S. Brjánsson, Hanna Katrín Friðriksson, Jón Gunnarsson, Líneik Anna Sævarsdóttir og Vilhjálmur Árnason.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um farþegaflutninga og farmflutninga á landi, nr. 28/2017, sem fjallar um leyfisskylda farþegaflutningar. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á orðalagi 9. og 10. gr. laga í því skyni að taka af allan vafa um að aðilum sem hyggjast stunda farþegaflutninga í ferðaþjónustu með bifreiðum sem rúma færri en níu farþega eða sérútbúnum bifreiðum sé skylt að hafa leyfi Samgöngustofu, auk almenns rekstrarleyfis. Þá er ferðaþjónustuleyfi gert gjaldskylt. Fyrir nefndina kom fjöldi aðila og umsagnir voru sendar inn og bendi ég á fyrirliggjandi nefndarálit til upplýsingar hvað það varðar. Nefndin bendir á að akstur án endurgjalds, sem fer fram í tengslum við þjónustu sem er veitt, er enn leyfður líkt og fyrir setningu laganna 2017 og er ekki gerð krafa um ferðaþjónustuleyfi í þeim tilvikum. Dæmi um slíkt er boð hótels um að skutla gestum sínum á flugvöll eða samgöngumiðstöð og bifreiðaverkstæði eða bílaumboð sem býðst til að keyra viðskiptavini sína aftur til vinnu meðan bifreiðin er í viðgerð. Viðskiptavinurinn hefur val um hvort hann þiggur boðið og hefur það ekki áhrif á verð þeirrar þjónustu sem hann er að kaupa, t.d. hótelgistingu eða viðgerð á bíl. Gerðar voru athugasemdir við að undanþáguheimild í 5. mgr. 1. gr. reglugerðar EB nr. 1071/2009, sem fjallar um sameiginlegar reglur varðandi skilyrði sem uppfylla þarf til þess að mega starfa sem flutningsaðili á vegum og er undirstaða þeirra skilyrða sem flutningsaðilum er gert að uppfylla í lögum nr. 28/2017, væri ekki nýtt til að undanþiggja alla farmflutninga innan lands ákvæðum reglugerðarinnar og þannig ákvæðum laga nr. 28/2017, um leyfisveitingu, eftirlit og viðurlög. Samkvæmt 5. mgr. 1. gr. reglugerðarinnar er heimild til að veita tilteknum flutningsaðilum undanþágu frá ákvæðum gerðarinnar bundin annars vegar við eðli varanna og hins vegar stuttar vegalengdir en gert er ráð fyrir þessari undanþágu í 2. mgr. 1. gr. laga nr. 28/2017. Þá er í 3. mgr. 1. gr. reglugerðar nr. 474/2017 gert ráð fyrir að tilteknir farmflutningar séu undanþegnir leyfisskyldu vegna eðlis þeirra vara sem fluttar eru. Varðandi undanþágu á grundvelli stuttra vegalengda tekur nefndin undir sjónarmið samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins þar að lútandi. Vegalengdir geta verið talsverðar hér á landi, auk þess sem altæk undanþága á grundvelli stuttra vegalengda leiðir í raun til þess að beiting reglugerðarinnar hér á landi verður útilokuð. Slík undanþága hefði kallað á aðlögun við upptöku gerðarinnar í EES-samninginn en engin slík aðlögun var gerð. Þá er ekki vitað til þess að nokkurt aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins hafi undanþegið alla innanlandsflutninga gildissviði reglugerðarinnar. Í tengslum við þinglega meðferð frumvarpsins sem varð að lögum nr. 28/2017 hafði samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið óformlegt samráð við Eftirlitsstofnun EFTA en það samráð staðfesti þann skilning ráðuneytisins að ekki væru forsendur til að undanþiggja innanlandsflutninga ákvæðum reglugerðarinnar. Nefndinni bárust athugasemdir þess efnis að ákvæði 10. gr. um ferðaþjónustuleyfi, bæði núgildandi og með þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu, samrýmdist ekki þjónustutilskipun 2006/123/EB þar sem ákvæðið gerði m.a. kröfu um að umsækjandi leyfisins þurfi að hafa starfsstöð hér á landi. Nefndin bendir á að aðilar sem eru stofnsettir í samræmi við reglur eins aðildarríkja EES hafa heimild til að veita tímabundna þjónustu hér á landi en það er stjórnvalda að meta hverju sinni hvort þjónusta telst vera tímabundin. Reglur um farþegaflutninga með fólksbílum eru ekki samræmdar á Evrópska efnahagssvæðinu og telur nefndin eðlilegt að aðilar með viðamikla starfsemi hér á landi við ýmsar aðstæður, til að mynda á hálendi og erfiðum vegum, sem taka virkan þátt á markaði í samkeppni við íslensk fyrirtæki þurfi að uppfylla ákveðin grunnskilyrði óháð því hvort þeir séu með staðfestu á Íslandi eða í öðru ríki á Evrópska efnahagssvæðinu. Það sé til þess fallið að tryggja öryggi neytenda og tryggja jafna samkeppnisstöðu á markaðnum án þess að útiloka erlenda aðila frá aðkomu að markaðnum. Leggur nefndin því til að bætt verði við 10. gr. laganna ákvæði um að Samgöngustofu sé heimil útgáfa ferðaþjónustuleyfa til aðila sem stofnsettir eru á Evrópska efnahagssvæðinu þrátt fyrir skilyrði 4. töluliðar 1. mgr. 5. gr., enda séu önnur skilyrði laganna uppfyllt. Að teknu tilliti til framangreinds leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 2. gr. bætist nýr liður, svohljóðandi: Á eftir 2. mgr. 10. gr. laganna kemur ný málsgrein, svohljóðandi: Samgöngustofu er heimil útgáfa ferðaþjónustuleyfis samkvæmt ákvæði þessu til aðila sem stofnsettir eru á Evrópska efnahagssvæðinu þrátt fyrir skilyrði 4. töluliðar 1. mgr. 5. gr., enda séu önnur skilyrði laga þessara uppfyllt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Bergþór Ólason formaður, Jón Gunnarsson, Vilhjálmur Árnason, Ari Trausti Guðmundsson, Guðjón S. Brjánsson, Hanna Katrín Friðriksson, Líneik Anna Sævarsdóttir og Rósa Björk Brynjólfsdóttir.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um skattleysi uppbóta á lífeyri. Þessi þingsályktunartillaga er komin fram vegna frumvarps sem lagt var fram á þingi 24. janúar 2018 um breytingu á lögum um tekjuskatt, 90/2003, skattleysi uppbóta á lífeyri. Í því frumvarpi stendur eftirfarandi, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu er lagt til að uppbót á lífeyri vegna kostnaðar, sem ekki fæst greiddur eða bættur með öðrum hætti, til lífeyrisþega sem ekki getur framfleytt sér án hennar […] verði undanþegin skattskyldu samkvæmt lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003. Ólíkt örorkulífeyri miðar slík uppbót ekki að því að bæta launamissi vegna skertrar vinnugetu heldur að því að koma til móts við sérstök útgjöld lífeyrisþega. Það markmið næst augljóslega ekki ef stór hluti uppbótarinnar er tekinn í skatt. Skilgreining hennar sem skattskyldar tekjur hefur enn fremur keðjuverkandi áhrif því hún skerðir fyrir vikið aðrar bætur til tekjulágra lífeyrisþega, svo sem húsnæðisbætur, sérstakan húsnæðisstuðning og barnabætur.“ Lífeyrisþegar sem bera mikinn kostnað vegna fötlunar eða sjúkdóma finna aftur á móti fyrir verulegum breytingum ef þetta fer í gegn. Sjö erindi komu til efnahags- og viðskiptanefndar vegna þessa máls. ASÍ tók vel í málið, Landssamband eldri borgara styður málið heils hugar og vísar í sjónarmið Öryrkjabandalags og styður það líka. Öryrkjabandalag Íslands sendi inn þrjú erindi og lýsir fullum stuðningi við málið. Einnig kom erindi frá ríkisskattstjóra og Tryggingastofnun. Snúum okkur þá að þingsályktunartillögunni en í henni segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela fjármála- og efnahagsráðherra að leggja fram lagafrumvarp, eigi síðar en 1. nóvember 2018, sem leysi undan skattskyldu uppbætur á lífeyri samkvæmt lögum um félagslega aðstoð, nr. 99/2007. Við frumvarpsvinnuna verði m.a. haft samráð við félags- og jafnréttismálaráðherra með það að markmiði að tryggja að skattleysi uppbóta á lífeyri skerði ekki lífeyrisgreiðslur almannatrygginga.“ Í greinargerð segir m.a.: „Þingsályktunartillagan felur í sér að fjármála- og efnahagsráðherra leggi fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt sem tryggi skattleysi uppbóta á lífeyri, enda óeðlilegt að einstaklingar séu skattlagðir vegna greiðslna sem ætlað er að standa undir kostnaði þeirra vegna örorku, hreyfihömlunar eða sjúkdóma. Jafnframt er ráðherra falið að hafa samvinnu við félags- og jafnréttismálaráðherra til þess að tryggja að skattleysið leiði ekki til skerðinga á greiðslum almannatrygginga til þeirra sem eiga rétt á uppbótum á lífeyri. Við vinnuna verði metið hvort gera þurfi breytingar á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, til að tryggja stöðu lífeyrisþega að þessu leyti. Efnahags- og viðskiptanefnd hefur haft til umfjöllunar 108. þingmál, frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, 90/2003, skattleysi uppbóta á lífeyri, sem lýtur að sama efni. Flutningsmenn frumvarpsins eru […] þingmenn Flokks fólksins. Efnahags- og viðskiptanefnd hefur lýst stuðningi við efni frumvarpsins og telur óeðlilegt og ósanngjarnt að uppbót á lífeyri sé skattlögð líkt og um launatekjur sé að ræða án þess að veittur sé frádráttur á móti vegna útlagðs kostnaðar.“ Þakka ber efnahags- og viðskiptanefnd fyrir meðferð málsins hjá og einnig sérstaklega formanni nefndarinnar, Óla Birni Kárasyni, fyrir vinnu hans við að koma þingsályktunartillögunni að. Ég hvet til þess að þetta mál verði samþykkt á þingi. Ég tel að ef við stöndum okkur vel verði þetta jólagjöf til þessa hóps í ár sem væri vel þegin af því að við erum að tala um það fólk sem hefur minnst handanna á milli og ber mikinn kostnað vegna veikinda eða fötlunar. Í því samhengi stend ég í þeirri trú og vissu að málið verði samþykkt og fari greiðlega í gegn þeim hópi til hagsbóta.
Herra forseti. Ég er einn af meðflutningsmönnum þessa máls og reyndar eru á því máli allir flokkar sem eiga sæti á þingi ásamt Flokki fólksins. Í efnahags- og viðskiptanefnd var heilmikið rætt um málið og okkur öllum þar inni fannst þetta vera réttlætismál. Einhverjar aukaverkanir hefðu þó verið af því að samþykkja frumvarpið óbreytt þannig að leitað var leiða til að koma málinu áfram og búa það í þann búning að mögulegt væri að útrýma því óréttlæti. Það sér hver maður að það að skattleggja greiðslur sem ætlaðar eru til að standa undir kostnaði vegna örorku, hreyfihömlunar eða sjúkdóma og jafnvel lækka síðan bæturnar á móti af því að það kom styrkur er gildra sem er óréttlát og þarf að leysa úr. Ég styð málið eindregið og er mjög ánægð með að þingmenn Flokks fólksins hafi haldið því á lofti og opnað augu okkar hinna fyrir þeirri gildru sem þyrfti að laga. Ég vona að þetta þingmál fái greiðan aðgang og verði samþykkt síðar í dag.
Herra forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um skattleysi uppbóta á lífeyri. Hv. flutningsmaður Guðmundur Ingi Kristinsson fór ágætlega yfir málið og rakti tilurð þess þannig að ég þarf ekki að gera það. Ég tel ástæðu til að taka undir með hv. þm. Oddnýju Harðardóttur og færa þakkir til þingmanna Flokks fólksins fyrir að hafa vakið máls á þessu og fyrir að það hafi með ágætri samvinnu við flutningsmenn og nefndarmenn í efnahags- og viðskiptanefnd fundist leið til að koma því í þann farveg að það klárist örugglega þessum hópi til hagsbóta. Hv. þingmanni er kunnugt um það, eins og mér, að sú umræða hefur verið uppi lengi að í því felist ákveðið óréttlæti að telja það fólki til tekna að fá stuðning frá samfélaginu til að geta tekið þátt í því, þ.e. þegar um fatlanir er að ræða sem krefjast hjálpartækja. Þess vegna er afar mikilvægt að við klárum málið. Ég veit ekki hvort ég er kominn í sama jólaskap og hv. þingmaður en auðvitað væri ljómandi gott að þetta yrði klárað með því að hæstv. ráðherra væri falið að leggja fram frumvarp fyrir 1. nóvember. Það eiga a.m.k. að vera öll skilyrði til þess að hægt verði að klára þetta mál um leið og fjárlög verða afgreidd, fullfjármagnað og án nokkurra vandræða.
Herra forseti. Þetta er ágætistillaga sem komin er fram sem viðbrögð við ákveðnum vandkvæðum á annars mjög fínu frumvarpi. Auðvitað styðja Píratar þetta mál, enda er þetta réttlætismál, eins og hv. þm. Oddný Harðardóttir orðaði það. Það er bara eðlilegt að hætta að refsa fólki fyrir að þurfa á búnaði og öðru að halda til að geta lifað mannsæmandi lífi. Þetta hefði auðvitað átt að fara í gegn sem frumvarp. Það frumvarp sem til var var ekki gallalaust en það var í sjálfu sér engin ástæða til að breyta því ekki með svokölluðum breytingartillögum, eins og við gerum með flestöll önnur mál. Ég óttast að þetta sé klassískt dæmi um að ríkisstjórninni hugnist ekki að leyfa góðum málum að fara í gegn ef aðrir stuðla að því en hún og að hérna hafi verið hægt á ferli sem hefði getað klárast núna. Það verður samt að segjast eins og er að það er skárra að við séum að klára málið með þessum hætti, með þingsályktunartillögu, í stað þess að gera það ekki. Mig langar að hrósa Flokki fólksins fyrir að ná þó þeirri lendingu og hafa staðið sig mjög vel í að halda þessu augljósa réttlætismáli á lofti á þinginu og gera okkur, eins og hv. þm. Oddný Harðardóttir orðaði það, grein fyrir því hversu mikilvægt þetta er. Ég hefði annars ekki áttað mig á því. Þannig að í stuttu máli á auðvitað að samþykkja þessa þingsályktunartillögu núna. Síðan ætti ráðherra að koma fram með það á tilsettum tíma og helst fyrr ef möguleiki er á þannig að hægt verði að klára það sem allra fyrst.
Virðulegi forseti. Í dag upplifi ég sælustund á Alþingi Íslendinga. Flokkur fólksins situr sitt fyrsta löggjafarþing og jafnvel þó að við getum sagt að þetta sé ekki risavaxið mál sem nú fær að koma í gegnum þingið með góðra vina og góðra manna hjálp er þetta sannarlega áfangasigur, ekki bara fyrir Flokk fólksins heldur fyrir allt þingið vegna þess að sú kona sem hér stendur hefur oft sagt: Tökum saman höndum, hvar í flokki sem við stöndum. Það er nákvæmlega það sem við erum að verða vitni að í dag. Það er nákvæmlega svona sem góðir hlutir gerast, þeir gerast hægt en þeir gerast örugglega ef við stöndum saman, öll sem eitt, og vinnum að þeim af heilindum og kærleika. Það er allt sem þarf, góður vilji til verksins, og í þessu tilviki hér var svo sannarlega vilji og það var komin þekking hjá öllum um að hér væri um raunverulegt réttlætismál að ræða. Það eru mörg fleiri réttlætismál sem við eigum eftir að vinna í sameiningu, trúi ég, sem við höfum kannski ekki enn öll nákvæmlega vitneskju um, eins og hv. þm. Smári McCarthy benti á áðan. Ég þakka honum fyrir falleg og hlý orð, sem og öðrum sem hér hafa talað. Það er þannig að æfingin skapar meistarann, svo lengi lærir sem lifir og það á við um okkur hér sem erum að stíga okkar fyrsta skref sem löggjafi, taka þátt í löggjafarsamkundunni okkar, að við lærum skref fyrir skref. Ég segi aftur: Góðir hlutir gerast hægt. Og fyrir fólkið okkar, þó að jólin séu ekki alveg á næsta leiti, megum við búast við því 1. nóvember nk. í síðasta lagi að búið verði að mæla fyrir þessu frumvarpi, það verði orðið að lögum fyrir jól og að sá hópur sem um er rætt fái þá svo sannarlega jólagjöf, ekki bara frá Flokki fólksins heldur frá öllu Alþingi Íslendinga. Ég segi bara: Þakka ykkur fyrir. Þetta er fallegur dagur og hann gerir margt gott fyrir mjög marga.
Virðulegi forseti. Ég tek eins og aðrir undir að það er ánægjulegt að sjá þetta mál verða að veruleika. Jafnvel þó að við höfum þurft að breyta því lítillega til að það fengi framgang erum við með þingsályktunartillögu sem felur í sér að ráðherra er falið að koma fram með frumvarp fyrir ákveðna dagsetningu, sem er mikill sigur í sjálfu sér. Eins og aðrir óska ég þingmönnum Flokks fólksins til hamingju með það. Á þingsályktunartillögunni er fyrir hönd Miðflokksins hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson sem er hæstv. forseti þessa stundina og getur því ekki talað um þetta ágæta mál. Ég kem því upp til að ítreka vilja okkar Miðflokksmanna til að vinna áfram að því að bæta kjör og einfalda systemið, ef ég má nota það orð hér, hæstv. forseti, því að ekki veitir af. Það eru afar fáir hér í landi sem skilja hvernig velferðarkerfi okkar virkar í raun. Skerðingar held ég að við getum flest verið sammála um að séu eiginlega bölvuð vitleysa. Eins og kerfið er í dag gerum við fólki mjög erfitt fyrir í sjálfu sér að hafa í sig og á. Þetta er gott skref í þá átt að vinna til baka þau réttindi sem við viljum gjarnan að aldraðir og öryrkjar og aðrir sem þurfa á samfélagsþjónustu okkar að halda njóti og hafi. Enn og aftur er þetta dæmi um að við getum náð ákveðnum árangri ef menn standa einfaldlega saman og átta sig á mikilvægi málsins. Það er kannski stærsti sigurinn í þessu máli að hafa opnað augu þingsins fyrir því hversu mikilvægt þetta mál er og hversu mikilvægt er að við höldum áfram á þeirri vegferð að afnema þau óréttindi, ég leyfi mér að nota það orð, þann órétt sem felst í svo miklu í kerfi okkar, hvort sem það eru skerðingar eða ef menn eru að borga skatt af tekjum sem þeir hafa áður borgað skatt af o.s.frv. Við þurfum smám saman að vinna það í rétta átt og ég óska 1. flutningsmanni til hamingju með að vera búinn að ná þessu í gegn.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að óska 1. flutningsmanni þessarar þingsályktunartillögu til hamingju, hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni. Ég hygg að þetta sé dæmi um það þegar einarður málflutningur og ötul vinna skilar töluverðum árangri. Málið er ekki í höfn, ég geri mér grein fyrir því, en hins vegar er alveg ljóst að mjög skýr skilaboð felast í greinargerð sem fylgir þingsályktunartillögunni. Það eru skilaboð frá þinginu, skilaboð frá efnahags- og viðskiptanefnd sem er einhuga í þeirri afstöðu sinni að við verðum að afnema það óréttlæti sem felst í skattheimtu á uppbótum á lífeyri en við verðum líka að tryggja að það afnám eða skattfrelsi slíkra uppbóta komi ekki niður á þeim sem njóta með öðrum hætti, t.d. varðandi skerðingu í almannatryggingakerfinu. Ég vil líka þakka þingflokki Flokks fólksins fyrir að taka þá afstöðu að flytja málið á þennan hátt, sem tryggir framgang þess. Skilaboð þingsins til ríkisstjórnarinnar og sérstaklega til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra eru skýr: Við munum ætlast til þess og fylgja því fast eftir að frumvörp eða frumvarp þessa efnis líti dagsins ljós. Ég hygg að svo mikill stuðningur, eindrægni, sé í salnum að við getum gert okkur vonir um það án þess að vera með mikla bjartsýni að málið verði í höfn áður en árið er úti.
Virðulegi forseti. Ég vil koma örstutt upp til þess eins að óska þingflokki Flokks fólksins og sérstaklega 1. flutningsmanni þess, hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni, til hamingju með það hvernig þetta mál hefur unnist. Málið er, eins og komið hefur fram, ekki endanlega í höfn en þó komið í þann farveg að mikið má ganga á ef það gengur ekki fram á þann hátt sem menn lögðu upp með í byrjun. Ég ítreka að ég óska ykkur innilega til hamingju. Þetta var vel gert.
Frú forseti. Ég tek undir með öðrum þingmönnum þegar ég óska hv. 1. flutningsmanni þessarar tillögu, Guðmundi Inga Kristinssyni, til hamingju með þann áfanga sem vonandi er að nást hér. Sú þverpólitíska samstaða sem hefur náðst um afgreiðslu tillögunnar er til mikillar fyrirmyndar. Um mjög gott mál er að ræða. Um er að ræða augljóst réttindamál þar sem við felum fjármála- og efnahagsráðherra að tryggja skattleysi uppbóta á lífeyri þar sem fólk fær augljóslega uppbætur til að bæta sér upp þann kostnað sem það verður fyrir stöðu sinnar vegna. Við höfum fjölmörg dæmi um slíkt skattleysi í tekjuskattslögum en þetta er mikið réttindamál fyrir þann hóp fólks og skiptir miklu máli, enda um mjög tekjulága einstaklinga almennt að ræða. Þess vegna er ánægjulegt að sjá hversu mikil og góð samstaða hefur myndast um málið í þinginu og því fylgir skýr vilji þings og þrýstingur á fjármálaráðherra að skila frumvarpi þessa efnis hratt og örugglega til þings í haust og þá eigi síðar en 1. nóvember nk. Það er mjög ánægjulegt að ná slíkum áfanga en auðvitað fögnum við enn betur þegar við höfum samþykkt frumvarpið í vetur.
Frú forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa komið upp og fagna þessari þingsályktunartillögu. Þetta er réttlætismál sem er gott og gaman að geta tekið þátt í að vinna með. Um er að ræða þá sem bera skarðan hlut frá borði eins og staðan er í dag og þarna er verið að styrkja þá einstaklinga með því að taka ekki styrki sem tekjur. Það bætir hag þeirra svo um munar þannig að ég fagna því atriði. Til hamingju.
Virðulegi forseti. Þetta er stór dagur í sögu Flokks fólksins þegar það er innan seilingar að fyrsta málið okkar nái hér í gegn og verði síðar að lögum, þetta mál með skattleysi uppbóta á lífeyri. Með leyfi forseta ætla ég að lesa upp flutningsmenn þingsályktunartillögunnar, það eru þingmenn Flokks fólksins; Guðmundur Ingi Kristinsson framsögumaður, Inga Sæland, Karl Gauti Hjaltason og Ólafur Ísleifsson, og síðan einn þingmaður úr hverjum flokki hér á þinginu; Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Halla Signý Kristjánsdóttir, Halldóra Mogensen, Oddný G. Harðardóttir, Óli Björn Kárason, Þorsteinn Sæmundsson og Þorsteinn Víglundsson. Þetta er stór dagur eins og ég sagði. Um sanngirnis- og réttlætismál að ræða sem snertir reyndar nokkur þúsund manns. Þetta eru ekki háar fjárhæðir úr ríkissjóði, alls ekki, en þetta er réttlætismál og eitt af fleiri slíkum réttlætismálum sem við úr Flokki fólksins teljum okkur koma með inn á þetta þing. Menn munu sjá fleiri slík mál á næsta þingi og við erum afskaplega þakklát fyrir hvað allir flokkar og allir þingmenn hafa flykkt sér á bak við málið hjá okkur. Ég vil sérstaklega þakka formanni efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Óla Birni Kárasyni, fyrir framlag hans þar sem menn sáu það fljótlega í efnahags- og viðskiptanefnd að hér væri um mikið réttlætismál að ræða. Einhverjir sáu þó annmarka á þessu í kerfinu, þ.e. í skattkerfinu og hjá Tryggingastofnun, að skoða þyrfti einhverja hluti betur og þess vegna kemur þetta núna fram í formi þingsályktunartillögu þar sem allt Alþingi er á bak við tillöguna sem ég á von á að fái góðar undirtektir fyrst þetta er borið upp af öllum flokkum. Efni þess er í stuttu máli það að fjármála- og efnahagsráðherra er falið að leggja fram frumvarp til að bæta úr þessu fyrir 1. nóvember nk. Ég á von á því að þetta verði þá orðið að lögum fyrir næstu jól og verði þá jólagjöf Flokks fólksins til kjósenda okkar.
Frú forseti. Þetta er sannarlega mjög ánægjuleg stund sem við upplifum hérna núna. Ég er afar glaður og afar þakklátur. Erindi Flokks fólksins er ekki síst það að berjast í þágu þeirra sem ekkert hafa og eru gleymdir í þessu þjóðfélagi. Þetta mál hefur verið baráttumál Öryrkjabandalags Íslands. Við tókum það upp á okkar arma með þeim árangri, leyfi ég mér að segja, að Alþingi hefur sameinast að baki okkur í þessu. Ég er mjög þakklátur öllum þeim sem hafa lagt hönd á plóg og ég er mjög þakklátur öllum þeim sem hafa lagt þessu máli lið. Ég vil eins og aðrir ræðumenn af okkar hálfu þakka sérstaklega formanni efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Óla Birni Kárasyni, ég þakka nefndarmönnum í efnahags- og viðskiptanefnd og ég þakka hv. þingmönnum sem eru meðflutningsmenn á þingsályktunartillögunni. Um málið er þannig búið að vilji Alþingis er algerlega skýr og þess vegna vil ég sérstaklega þakka þeim sem hafa tekið til máls og undirstrika það í ræðum sínum hversu eindregin og skýr skilaboð Alþingi er að senda framkvæmdarvaldinu, í þessu tilfelli hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, um að þetta mál komi hér fram sem frumvarp í síðasta lagi 1. nóvember þannig að þá gefist rúmur tími til að mæla fyrir því og afgreiða það í nefnd og að lokum, leyfi ég mér að segja, samþykki það sem lög frá hinu háa Alþingi. Ég ítreka þakkir mínar. Þetta er sannarlega mikil gleðistund.
Forseti. Mig langaði bara til að koma upp og þakka fyrir ágæta lendingu í málinu. Ég fagna því að hér er ekki verið að refsa notendum frammistöðubætandi efna og að við séum að taka skref í átt að skaðaminnkunarúrræðum hvað þau mál varðar.
Virðulegur forseti. Ég er hlynntur markmiði þessa frumvarps en engu að síður er margt sérkennilegt í því. Það ber þess merki, eins og mörg önnur frumvörp sem eru til umræðu í dag, að vera kannski ekki fullunnið. Það sem er þó einna sérkennilegast er 3. gr. þar sem í frumvarpi frá hæstv. heilbrigðisráðherra er lagagrein um að fram skuli fara fræðsla um tiltekið málefni. Það hlýtur að vera nokkur nýlunda að ráðherra eins málaflokks skipi fyrir um með hvaða hætti annar ráðherra skuli sinna hlutverki sínu og jafnframt að ráðherra eins málaflokks kveði á um það í lögum að fram skuli fara fræðsla um tiltekið mál án þess að útskýringar fylgi á því hvernig sú fræðsla á að fara fram, hvernig hún verði fjármögnuð, hver eigi að standa að henni eða nokkuð annað. Engu að síður segi ég já við frumvarpinu.
Virðulegur forseti. Ég vil leyfa mér að fagna þeim skrefum sem eru stigin með þessari tillögu í átt að skaðaminnkun frekar en refsistefnu. Ég vona að þetta sé eitt skref af mörgum. Fyrir liggur skýrsla frá þverpólitískum starfshópi sem lagði til að við færum þá leið að stunda frekar skaðaminnkun en þær skaðaaukandi refsiaðgerðir sem við höfum stundað gagnvart neytendum hvers kyns efna sem ekki hafa átt upp á pallborðið hjá yfirvöldum fram að þessu. Mig langar að fagna þeirri nokkurn veginn samstöðu sem ég tel mig sjá í átt að skaðaminnkun á þinginu og þakka kærlega fyrir það.
Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir kom inn á er hér stigið skref í átt að skaðaminnkandi úrræðum, sem er afar jákvætt. Sneitt er hjá því að refsa notendum og fremur lögð áhersla á að þeir sem selja, framleiða og flytja inn slík efni beri ábyrgðina á alla vega þeim hluta vandans. Því segi ég já.
Forseti. Ég kem upp fagnandi, enn einu sinni. Það er frábært að við ætlum loksins að fara að skoða borgaralaun. Ég er mjög ánægð með að þetta fari í framtíðarnefndina. Ég beini því til hæstv. forsætisráðherra að ég vona að sú nefnd verði sett á laggirnar sem allra fyrst og að hún fái þau verkfæri og það fjármagn sem þörf er á til að sinna verkefninu vel. Þetta er mikilvægt framtíðarverkefni. Ég þakka fyrir samstöðuna og er spennt fyrir þessu.
Virðulegur forseti. Ég stend að meirihlutaáliti með frávísunartillögu sem er ein af þeim frávísunartillögum þar sem manni finnst nafnið ekki alveg eiga við því að við erum að vísa tillögunni áfram í frekari vinnslu á vettvangi sem ég held að eigi eftir að vinna mjög vel úr því að greina kosti og galla borgaralauna og hvernig sú hugmyndafræði getur tvinnast inn í framtíðina hér á landi. Ég er mjög ánægður með vinnuna í velferðarnefnd og hlakka til að sjá hvað gerist í þeirri vinnu sem tekur við að lokinni þessari afgreiðslu. [[Gripið fram í: Framvísun?]]
Herra forseti. Ég stend að þeirri breytingartillögu sem liggur fyrir um að vísa málinu til framtíðarnefndar ríkisstjórnarinnar. Ég greiði auðvitað atkvæði með því og vona að framtíðarnefndin taki málið til gaumgæfilegrar athugunar. Ég verð þó að taka fram til að fyrirbyggja misskilning að með því atkvæði mínu tek ég ekkert sérlega vel undir hugmyndina. [[Hlátur í þingsal.]]Ég leggst hins vegar ekki gegn því að málið verði skoðað þótt ég játi að fyrir fram hef ég mjög mikla fordóma gagnvart þessari hugmynd.
Virðulegur forseti. Mér sýnist á öllu að hér þurfi smáskýrleika í salinn. [[Hlátur í þingsal.]]Um er að ræða frávísunartillögu sem ég stend að ásamt Ólafi Þór Gunnarssyni, fulltrúa í velferðarnefnd. Við erum sammála meginmarkmiðum frumvarpsins en tökum undir með umsagnaraðila á borð við umboðsmann barna sem segja að jafn viðamiklar breytingar á barnalögum beri að skoða betur með fag- og hagsmunaaðilum. Við viljum sem sé vera varkári aðilinn í þessu sambandi og vísa frumvarpinu til ráðuneytis til frekari umfjöllunar.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. flutningsmanni þessarar tillögu. Öll viljum við styrkja rétt barna til að þekkja uppruna sinn og þar fram eftir götunum. Ég tel hins vegar þessa breytingu, eins og hún liggur fyrir á þingskjalinu sem hér er til umræðu - textinn gengur reyndar alls ekki upp og því tel ég óhjákvæmilegt að málið fari a.m.k. til hv. nefndar aftur milli 2. og 3. umr., þ.e. ef ekki verður fallist á að vísa málinu frá - helst til viðurhlutamikla án þess að leitað hafi verið sjónarmiða allra sem að málum koma. Ég tek sem dæmi að dómsmálaráðuneytið hefur ekki veitt umsögn um málið, ekki hefur verið óskað eftir því. Ég mælist til þess að sú mikla breyting sem hér er lögð til fái ítarlegri og betri umfjöllun hjá þeim sem gerst þekkja til.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna því að við séum að greiða atkvæði um þetta miklar réttindamál og að það sé loksins að fá þessa afgreiðslu Alþingis. Þetta hefur margoft verið rætt hér í þinginu og við höfum fengið ýmsa aðila á fundi nefndarinnar. Hins vegar hefur verið bent á að það er eitt orð sem þarf að breyta í þessari grein svo að við breytum ekki réttindum þeirra sem höfðu réttindin fyrir. Ég boða breytingartillögu fyrir 3. umr. og mun hún birtast síðar í kvöld.
Herra forseti. Hér er í raun af hv. efnahags- og viðskiptanefnd verið að leggja til að leggja niður kjararáð. Fyrir liggur að frumvarp mun koma í haust um nýtt fyrirkomulag launa æðstu ráðamanna þar sem fylgt verður niðurstöðum nefndar sem starfaði á vegum ríkisstjórnarinnar í janúar. Þar var lagt til að fyrirkomulag hér á landi yrði fært til þess sem gerist á Norðurlöndum þar sem laun æðstu embættismanna eru tengd launaþróun á opinberum markaði. Ég vonast til þess að þetta geti skapað aukna sátt á vinnumarkaði um launaákvarðanir æðstu embættismanna. Um leið vil ég segja, vegna þeirrar breytingartillögu sem lögð er fram við frumvarpið, að ég mun greiða atkvæði gegn henni enda liggur fyrir í skýrslu sem skilað var til stjórnvalda - þar sem allir aðilar, utan einn, féllust á að ekki væri skynsamlegt að fara að lækka laun með afturvirkum hætti, að laun þeirra sem heyra undir kjararáð eru óbreytt út þetta ár - [[Forseti hringir.]]enda mun meðaltal launaþróunar þeirra hópa vera í takti við launaþróun á almennum vinnumarkaði á árunum 2013–2018. Ég bið hv. þingmenn að hafa þær staðreyndir í huga sem birtast í þessari skýrslu.
Herra forseti. Breytingartillagan sem við Píratar leggjum fram hefur ekkert með afturvirka launalækkun að gera. Afturvirk lög, lög sem skerða réttindi fólks afturvirkt - það er meginregla í vestrænu réttarfari alveg aftur til rómverska lýðveldisins að við gerum ekki svoleiðis. Það er ekki það sem verið er að leggja til. Það sem aftur á móti er verið að leggja til er að laun þingmanna lækki, þá tímabundið eins og forsætisráðherra nefnir. Það mun leiðréttast einhvern tímann í byrjun ársins 2019, eftir ár, eftir hálft ár alla vega, en þangað til leiðréttast launin okkar. Við höfum haft þessa launahækkun frá ákvörðun kjararáðs, í eitt og hálft ár. Það leiðréttast þá launin, bara hjá ráðherrum og þingmönnum, í átt við þá launaþróun sem hefði átt að eiga sér stað og það er gott að forsætisráðherra viðurkennir að við fórum umfram þá launaþróun. Margt annað við þetta mál er mjög gott. Við ætlum að vera á gulu vegna þess að það eru álitaefni sem við höfum nefnt. Þetta frumvarp kom seint inn í þingið, kemur beint úr nefnd, lítil umræða, nánast ekkert unnið í nefndinni þannig að við munum sitja hjá hvað þetta varðar. Við höfum í ræðum okkar bent á álitaefni sem gætu verið varhugaverð og menn geta bara kíkt á ræðurnar [[Forseti hringir.]]því að ég er búinn með tímann minn. En það er annars margt gott við þetta. Ég vona að fólk samþykki breytingartillöguna þannig að við fáum strax réttlæti en þurfum ekki að bíða fram á næsta ár varðandi launaþróun æðstu ráðamanna.
Virðulegur forseti. Þetta mál, eins og nokkur önnur mál sem við greiðum atkvæði um hér í kvöld, ber öll merki sýndarmennsku. Ég tel óhætt að álykta að flestir, jafnvel allir þingmenn séu sammála um að gera þurfi breytingar á kjararáði og leggja það jafnvel niður. En það að stjórnvöld, eða í þessu tilviki meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar, skjóti inn þessari tillögu á lokaspretti þingsins, leggi til að ákveðið fyrirkomulag verði aflagt áður en það liggur fyrir hvað tekur við, er mjög undarlegt. Þetta eru ekki góð vinnubrögð, virðulegur forseti. Gefum okkar bara að það sem tæki við væri verra en það fyrirkomulag sem við höfum núna, að mati að minnsta kosti einhverra þingmanna. Hvers vegna skyldu menn þá samþykkja nú að leggja af það fyrirkomulag sem er til staðar án þess að vita hvað tekur við? Þetta eru mjög undarleg vinnubrögð og þar af leiðandi ekki hægt að greiða atkvæði með þessari tillögu þrátt fyrir, eins og ég nefndi áðan, að almennt sé, held ég, samstaða meðal þingmanna um að það þurfi að gera þessar breytingar.
Virðulegi forseti. Úrskurðir kjararáðs hafa haft áhrif á stóran hóp kjörinna fulltrúa annarra en þingmanna og ráðherra, aðallega fulltrúa í sveitarstjórnum. Það væri óskynsamlegt að taka þessa ákvörðun nú, þ.e. að samþykkja breytingartillöguna við frumvarpið, í ljósi þeirrar staðreyndar og einnig í ljósi þess að þegar hefur farið fram vinna, nefnd skilað áliti til forsætisráðherra, og liggur fyrir að frumvarp verður lagt fram í haust þar sem tekið verður heildstætt á þessum málum. Því mun ég við atkvæðagreiðsluna greiða atkvæði gegn breytingartillögunni en með frumvarpinu.
Herra forseti. Svo að ég lesi upp og skýri nákvæmlega hvað við erum að fara að greiða atkvæði um, með leyfi forseta: „Við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Kjararáð skal, fyrir 1. júlí 2018,“ - það er vegna þess að kjararáð verður fellt úr gildi á þeim tíma, nú í sumar - „kveða upp nýjan úrskurð er feli í sér launalækkun alþingismanna og ráðherra“ - aðeins að nefna að þá er síðasti séns - „sem samsvari því að laun þeirra fylgi almennri launaþróun frá 11. júní 2013“ - það er vegna þess að þorri launafólks, 70% launþega á almennum vinnumarkaði, þurfti að sætta sig við það til að reyna að ná sátt í þessu samfélagi hvað varðar launaþróun. - „Ákvörðunin skal taka gildi eigi síðar en 1. júlí 2018. Ákvæði þetta gildir ekki um forseta Íslands og dómendur.“ Í restina er verið að nefna að við erum einungis að tala um þá aðila sem fengu þessa hækkun á kjördag 2016. Ef við samþykkjum þetta förum við strax í að leiðrétta okkar laun miðað við launaþróun sem við áttum alltaf að miða við, ekki afturvirkt, við höldum þeim peningum sem við fengum alveg frá [[Forseti hringir.]]kjördegi 2016 - að vísu ekki ég af því að ég lagði þá í að kæra kjararáð og úrskurðað verður um frávísunarkröfu í lok þessa mánaðar. Fólk getur fylgst með.
Hæstv. forseti. Þessi tillaga er hrein sýndarmennska. Ég segi nei.
Virðulegi forseti. Við erum að fara að greiða atkvæði um byggðaáætlun. Þar lagði ég fram breytingartillögu og setti fram skýrari markmið og framkvæmda- og aðgerðaáætlun um skógrækt. Breytingartillagan fjallar um skógrækt. Mér finnst ekki boðlegt þjóð sem hefur það á samvisku sinni að hafa afklætt landið þeim skógi sem var hér við landnám að yppa öxlum þegar tækifæri gefst eins og núna til að endurheimta brotabrot af þeim skógi sem var hér á þeim tíma.
Herra forseti. Eins og ég hef svo oft komið inn á er byggðastefna alger grundvallarstefna í starfi ríkisins. Ég minni á mikilvægi þess að ráðherra fylgi vel eftir ákvæði um að í allri stefnumörkun og áætlunargerð hins opinbera verði áhrif á þróun einstakra byggða og búsetu skoðuð og metin. Í stefnunni er annars mikið rætt og notuð falleg og blómleg orð en eins og við ræddum í þingsal fyrr í dag er staðreyndin sú að nokkur fjöldi verkefna í áætluninni er ekki fjármagnaður. Því höfum við í Samfylkingunni nokkrar áhyggjur af því að minna verði úr framkvæmdinni en æskilegt væri. Við teljum málið þó mikilvægt og munum styðja það í atkvæðagreiðslunni.
Virðulegi forseti. Ég kem fyrst og fremst upp til þess að þakka nefndinni fyrir góða vinnu við að afgreiða byggðaáætlun sem og öllum öðrum þingmönnum sem ég hlýddi á sem tóku þátt við fyrri umr. og aftur í dag. Það er ljóst að í salnum er mikill áhugi á byggðaáætlun. Þessi byggðaáætlun er held ég að megi segja sú vandaðasta sem við höfum lagt fram. Hún hefur farið í gegnum meira samráð en flestar aðrar, er betur fjármögnuð og betur undirbyggð. Það eru í henni mælikvarðar og líka tæki til að tryggja að henni verði fylgt eftir með bæði upplýsingagjöf til þingsins og umræðu á vettvangi ríkisstjórnar og úti í samfélaginu. Ég vildi fyrst og fremst koma upp og þakka fyrir þetta, þó að við séum ekki byrjuð að greiða atkvæði heyrði ég tóninn í þingmönnum í dag.
Virðulegi forseti. Við afgreiðslu málsins liggja fyrir tvær breytingartillögur. Önnur er frá meiri hluta og þá breytingartillögu mun ég styðja. Hin er frá minni hluta og þá breytingartillögu mun ég ekki styðja því að ég tel að efnið sé í raun innifalið í breytingartillögu meiri hlutans sem dró fram í vinnu sinni verulega viðbótaráherslu á skógrækt frá því sem lá fyrir þegar tillagan var lögð fram. Bætt er við markmiði og meiri hlutinn dregur fram að skógrækt hafi þá sérstöðu að vera einn af lykilþáttum í aðgerðum í loftslagsmálum auk þess að vera lykilþáttur í atvinnusköpun í dreifðum byggðum til langrar framtíðar. Því miður tel ég breytingartillögu minni hlutans, sem er tillaga um nýja aðgerð í skógrækt, ekki [[Forseti hringir.]]alveg í takt við áætlunina og því í rauninni frekar flækja málið en bæta.
Herra forseti. Hér legg ég til þá einföldu breytingu að í stað þess að ungbarn sem fæðist hér á landi ríkisfangslaust þurfi að bíða í þrjú ár eftir því að fá ríkisfang þurfi það einungis að bíða í eitt. Þetta finnst mér í samræmi við þær alþjóðlegu skuldbindingar sem við innleiðum með þessum lögum, sem gera enga kröfu um að nýfædd börn þurfi að bíða í þrjú ár eftir að fá ríkisborgararétt. Þar er einungis sagt að lög landsins geti sagt fyrir um að börn geti öðlast ríkisborgararétt við fæðingu. Ég hef alveg tekið undir þau sjónarmið að eðlilegt geti verið að bíða aðeins með að veita ríkisfangslausu eða ætluðu ríkisfangslausu barni ríkisfang á Íslandi vegna þess að það gæti komið í veg fyrir hið eiginlega ríkisfang barnsins, en mér finnst eitt ár feikinóg til að komast að niðurstöðu um það og þrjú ár fulllangt fyrir jafn mikilvæg réttindi og það að hafa ríkisfang. Þess vegna leggjum við til þessa breytingu.
Virðulegur forseti. Við greiðum atkvæði um þingsályktunartillögu til að taka á þeim þætti sem skýrir hvað best launamun kynjanna á íslenskum vinnumarkaði, þ.e. hversu kynskiptur hann er og hversu kerfisbundið kvennastéttir eru lægra launaðar á vinnumarkaði þegar tekið er tillit til menntunar og ábyrgðar. Fyrir okkur liggja tvær breytingartillögur. Annars vegar er það breytingartillaga minni hlutans sem er minni háttar breyting frá upprunalegri þingsályktunartillögu. Ég styð hana. Breytingartillaga meiri hlutans í þessu máli, og mér þykir leitt að ekki hafi náðst samstaða í nefndinni um málið í heild, bætir að mínu viti engu við það sem þegar er gert á vinnumarkaði því að gert ráð fyrir að vinna greiningu á kynbundnum launamun, sem unnin er reglulega af Hagstofu Íslands, og hins vegar að horfa til reynslunnar af starfsmati sveitarfélaga, sem er annað orð yfir jafnlaunavottun sem þegar hefur verið lögbundin á vinnumarkaði. Ég tel því lítið gagn að þeirri breytingartillögu og þar af leiðandi af þingsályktunartillögunni verði hún samþykkt í þeirri mynd. Ég hvet þingheim eindregið til að sýna samstöðu um að taka á kynbundnum launamun á vinnumarkaði með samþykki tillögu minni hlutans.
Virðulegur forseti. Hér á landi ríkir markvisst vanmat á framlagi kvenna, réttindum kvenna, störfum kvenna og menntun kvenna. Þessi tillaga er djörf og róttæk tilraun til að ráðast að rótum þess vanda. Ég tel að breytingartillaga hv. meiri hluta nefndarinnar sé til þess fallin að drepa málinu á dreif. Þar er ekki einu sinni minnst á kvennastéttir. Ég hvet þingheim til að fella þá breytingartillögu en styðja breytingartillögu minni hluta nefndarinnar.
Virðulegur forseti. Stundum held ég að fólk sitji heima í stofu og skilji ekki alveg hvað við erum ósammála um því að hér stendur allur þingheimur að tillögum sem ganga út á að við ráðumst í aðgerðir til að bæta kjör kvennastétta. Eini munurinn er sá að fulltrúar minni hlutans vilja að Bjarni Benediktsson leiði vinnu í átt að þjóðarsátt í þeim efnum á meðan við í meiri hlutanum bendum á praktískt verkfæri, starfsmatið, sem er ekki það sama og jafnlaunavottunin heldur miklu öflugra tól sem kafar ofan í launasetningu stórra eininga eins og Reykjavíkurborgar. Það er því að þakka að launamunur kynjanna er nánast horfinn úr borginni og við viljum að því tæki sé beitt hjá ríkinu. Ég vil að meirihlutatillagan hljóti brautargengi af því það er miklu meira kjöt á þeim beinum.
Virðulegur forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með, ég myndi segja kjarkleysi þingsins til að taka raunverulega á þeim vanda sem hér er við að etja. Ég ítreka fyrri orð mín um að ég telji breytingartillögu meiri hlutans litlu bæta við það sem þegar er gert á vinnumarkaði í þeim efnum, en hversu veikburða sem hún er styð ég að sjálfsögðu allar tilraunir til að eyða kynbundnum launamun á vinnumarkaði og greiði því atkvæði með henni.
Virðulegur forseti. Ég fór í framsögu minni fyrir nefndaráliti hv. atvinnuveganefndar í dag yfir hve góð samstaða hefði náðst innan nefndarinnar um þetta mál. Ég verð að endurtaka hrós mitt til félaga minna í atvinnuveganefnd. Mig langar líka að nýta tækifærið til að hrósa hæstv. ráðherra málaflokksins fyrir að hafa lagt fram svo metnaðarfulla áætlun og vann ráðuneytið vel með okkur í að koma á framfæri breytingartillögum okkar. Ég ætla að leyfa mér að trúa að við séum á þeim stað að geta nýtt tækifærið til að setja Íslandi alvörustefnu í öllu er lýtur að orkumálum á næstunni. Hæstv. ráðherra stóð fyrir þingsályktunartillögu um orkuskipti í samgöngum á síðasta kjörtímabili og nú hefur hún skipað hóp um stefnumótun fyrir orkustefnu. Ég held að við getum náð góðri sátt innan samfélagsins um orkumál til framtíðar.
Herra forseti. Í þessari atkvæðagreiðslu og annarri um skylt mál greiðum við atkvæði um það sem oft hefur verið kallað mismununarlöggjöfin. Verði frumvörpin tvö samþykkt munu réttindi fólks sem tilheyrir jaðarsettum hópum í íslensku samfélagi aukast verulega og fólkið fá mjög mikla réttarbót. Mig langar að þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir gott samtal og samstarf við vinnslu málanna. Ég vil ekki síður þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir að leggja til bráðabirgðaákvæði sem gerir það að verkum, verði ákvæðið samþykkt, að frumvarp um jafna meðferð óháð kynþætti og þjóðernisuppruna verður útvíkkað. Ráðherra kemur þá að ári frá gildistöku þessara laga með frumvarp sem nær til enn stærri hóps og [[Forseti hringir.]]þar með verður mannréttinda- og réttindaverndin enn betri. Þetta er mikilvægt mál.
Herra forseti. Þetta frumvarp er ágætt dæmi um það þegar við í góðum ásetningi gerumst samfélagsverkfræðingar í þeirri trú að við getum leyst öll vandamál heimsins, öll vandamál sem við þurfum við að glíma við. Því miður erum við að rata á villigötur. Það sem ég óttast að gerist með þessu frumvarpi og öðru sem kemur síðar til atkvæða er að við finnum út þau stjórnarskrárvörðu réttindi sem eru heilög, en í 65. gr. segir að allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþátta, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti. Þegar við teljum ástæðu til að setja í lög það sem tryggt er í stjórnarskrá þynnum við út stjórnarskrána og merkingu hennar. [[Forseti hringir.]]Þetta frumvarp bætir engu við það sem segir í stjórnarskrá og öðrum lögum. Því get ég ekki stutt frumvarp hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra.
Herra forseti. Ég ætlaði að koma upp til að ræða þessa atkvæðagreiðslu en verð eiginlega að svara því fádæma bulli sem kom frá hv. þm. Óla Birni Kárasyni.
Þakka þér fyrir.
Gerðu svo vel. [[Gripið fram í.]]Þetta mun ekki finna nokkurn skapaðan hlut út enda höfum við sett ýmis lög um ýmis réttindi, t.d. eignarréttinn sem mörgum samflokksmönnum hv. þingmanns er einkar annt um, og gerir það ekkert annað en að styrkja þau stjórnarskrárbundnu réttindi. Það sem hins vegar kemur út úr þessum lögum er að sjálfsögðu að núna er miklu meiri réttarheimild fyrir því að fólk leiti réttar síns á ódýrari hátt hjá kærunefnd, sem er eitthvað sem fólk hefur vantað þar sem ekki hafa allir efni á að leita úrlausna sinna mála hjá dómstólum. Hér komum við að stjórnsýslulegum úrræðum til að vinna gegn mismunun á Íslandi, sem hefur vantað. Við erum eftirbátar annarra þjóða hvað það varðar og þetta er mikil réttarbót. Það er engin veiking á þeim réttindum í því falin, einungis styrking.
Virðulegur forseti. Allir hv. þingmenn hljóta að vera sammála um markmið þessa frumvarps, en eins og hv. þm. Óli Björn Kárason benti mjög vel á áðan er sá réttur sem frumvarpinu er ætlað að tryggja þegar til staðar í fyrirliggjandi lögum og í stjórnarskrá. Það er kannski til marks um málefnarýrð þessarar ríkisstjórnar og skort á sýn, skort á nýjum málum, að hún skuli vera að reyna að skreyta sig með fjöðrum fyrri kynslóða þingmanna, endurvinna mál, samþykkja aftur það sem aðrir þingmenn hafa þegar leitt í lög, réttarbætur sem aðrir þingmenn hafa þegar leitt í lög og í stjórnarskrá. Það er ekki svo að ef einhver tiltekinn hópur er ekki sérstaklega nefndur í lögum, að hann eigi að njóta jafns réttar, þá njóti han ekki þess réttar. Allir einstaklingar skulu njóta jafns réttar samkvæmt stjórnarskrá Íslands. Það að gefa til kynna að sérstaklega þurfi að nefna alla hópa til þess að þeir njóti þess réttar er skaðlegt.
Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa mælt í umræðu um þessa atkvæðagreiðslu hvað það varðar að það hefur reynst þeim sem hafa kallað eftir skýringum á því hvaða réttindi það eru sem ekki eru varin samkvæmt gildandi rétti sem bætast við samkvæmt þeim lögum sem verið er að lögfesta. Án þess að skýr svör hafi nokkurn tíma fengist við þessu er erfitt að vera sammála því að skortur sé á þessari lagasetningu, þ.e. að einhver sérstök þörf sé fyrir hana. Þetta setur menn auðvitað í dálítið sérstaka stöðu sem telja réttinn vera til staðar, en að þetta sé einfaldlega ekki góð lagasetning sem við erum með í höndunum þegar þarf að taka afstöðu til allra þeirra réttinda sem eru síðan talin upp. Sannarlega eru menn ekki mótfallnir réttindunum sem eru hér heldur spyrja einfaldlega: Til hvers þessi lög núna [[Forseti hringir.]]í ljósi þess réttar sem er í gildi? Við því finnst mér ekki hafa fengist gild svör í þinglegri umræðu.
Virðulegur forseti. Um leið og við afgreiðum þetta mál vil ég þakka hæstv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir góð störf í málinu og sérstaklega framsögumanni málsins, Steinunni Þóru Árnadóttur, og segja að þeim athugasemdum sem hafa komið fram hafi verið svarað, hygg ég, við vinnslu málsins í nefndinni, enda sé ég ekki annað. Leiða mætti að því líkur miðað við umræðurnar að mikil deila sé um málið en undir nefndarálitið rita fulltrúar allra stjórnmálaflokka sem eiga sæti í nefndinni og full samstaða virðist vera um málið. Hluti af því að leysa það er að setja inn bráðabirgðaákvæði sem felur í sér að þessi lög verði útvíkkuð og nái til fleiri hópa og er ráðherra félags- og jafnréttismála falið að vinna nýtt lagafrumvarp sem verði lagt fram á Alþingi innan árs frá því að þessi lög taka gildi. Ég vil lýsa því yfir að ég mun leggja mitt af mörkum til að tryggja að svo verði. Ég óska okkur til hamingju með að frumvarp þetta sé að ná hérna í gegn [[Forseti hringir.]]og sérstaklega að það sé í svona gríðarlega góðri sátt afgreitt úr nefndinni að fulltrúar allra stjórnmálaflokka skuli vera á álitinu. Það sýnir hversu vel það er unnið af hálfu nefndarinnar og sérstaklega framsögumanninum Steinunni Þóru Árnadóttur. Takk fyrir þetta.
Forseti. Ég fagna þessum framkomnu frumvörpum. Það er vissulega mikilvægt að tryggja jafnan rétt ólíkra hópa. Þrátt fyrir okkar um margt ágætu stjórnarskrá eru hópar sem eru ekki sérstaklega tilgreindir þar. Fjallað er sérstaklega um þá í þessu frumvarpi, þar er um að ræða hópa gagnvart mismunandi kynvitund, kyneinkenni og kyntjáningu svo dæmi séu tekin. Ástæða þess að ég kem hingað upp, samhliða því að fagna þessu, er að lýsa yfir ákveðnum vonbrigðum með að á sama tíma skuli ekki vera löggjöf um málefni transfólks og intersexfólks því að um töluvert skeið hefur verið talað um að þessir pakkar fari saman. Ég átta mig á að hæstv. heilbrigðisráðherra er með þessi mál á sinni könnu og hefur talað um að frumvarp komi fram í haust, sem er gott. En ég lýsi engu að síður yfir áhyggjum af því vegna þess að á meðan unnið hefur verið að þessum heildstæða málaflokki hefur verið talað mikið um mikilvægi þess að þetta allt sé sett fram saman. Ég ætla að nota tækifærið og segja að ég vonast innilega til [[Forseti hringir.]]þess að stór og mikill verkefnalisti hæstv. heilbrigðisráðherra verði ekki til þess að málefni transfólks og intersexfólks hrapi neðar á forgangslistanum, nú þegar þetta frumvarp er orðið að lögum, ef svo fer sem horfir.
Herra forseti. Það gæti jafnvel farið svo að ég færi rétt með hvernig ég muni greiða atkvæði í þessu máli. Mig langar að þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir vinnuna í málinu og hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra fyrir að koma með málið fyrir þingið. Þetta hefur verið lengi í undirbúningi af hálfu framkvæmdarvaldsins og ég veit að fyrrverandi hæstv. félags- og þá húsnæðismálaráðherra, Eygló Harðardóttir, lagði mjög mikið á sig við vinnslu málsins á sínum tíma. Sjálfur lagði ég það fyrir þing í tvígang, en því miður náðist ekki að ljúka því þá. Ég fagna því mjög að málið sé komið til lokaafgreiðslu í þinginu og fagna líka þeirri umræðu sem hér er um að mikilvægt sé að stíga skrefinu lengra í þessu. Ég heyri á umræðunni og orðum hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra að við þurfum ekki að óttast að svo verði ekki gert og munum takast jafnvel á við þau frekari skref í þessu mikilvæga máli þegar í haust.
Herra forseti. Þetta er dálítið sérkennileg uppákoma sem er að verða hér við afgreiðslu þessara mála þar sem ég stóð í þeirri meiningu að þetta mál væri flutt af hæstv. ríkisstjórn, en það virðist vera einhver misskilningur um að það sé eining innan ríkisstjórnarinnar um málið. Þá finnst mér dálítið undarlegur málflutningur að ekki megi setja lög um neitt sem kveðið er á um í stjórnarskránni. Þá held ég að við þyrftum að taka okkur til og hreinsa býsna vel til í lagasafninu ef það er lagatúlkunin og túlkunin á stjórnarskránni. Við erum með lög um jafna aðstöðu karla og kvenna, verið var að samþykkja þingsályktun um að það þyrfti að fara í vinnu við að jafna kjör karla og kvenna. Samkvæmt þessu segir stjórnarskráin að allir skulu vera jafnir fyrir lögum. Eigum við ekki bara að fara heim, herra forseti?