Með bréfi, dagsettu 26. nóvember sl., hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um skýrslur Ríkisendurskoðunar um þjónustusamning ríkisins við Farice ehf. og um rekstur og fjárhagsstöðu Ábyrgðasjóðs launa. Einnig hefur forseti með bréfi, dagsettu 26. nóvember, óskað eftir því, samanber ákvæði 5. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við fjárlaganefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings 2014.
Virðulegur forseti. Um fundarstjórn á Alþingi á þetta að gilda. Þegar forstjóri Landspítalans, þjóðarsjúkrahússins, kemur til þingsins og greinir frá því hvaða áhrif fjárhagsstaðan mun hafa á spítalann þá á að taka á móti honum af kurteisi. Hann á ekki að þurfa að sæta því að formaður fjárlaganefndar fari út með opinberar yfirlýsingar um andlegt ofbeldi og annað þess háttar. Virðulegur forseti. Framganga formanns fjárlaganefndar gagnvart forstjóra Landspítalans er með öllu óþolandi. Þetta er ekki hægt, virðulegur forseti. Það er grundvallaratriði að þeir trúnaðarmenn sem við höfum falið rekstur Landspítalans geti komið hér með upplýsingar, reitt þær fram og þær sé hægt að ræða á málefnalegan hátt, jafnvel þótt skiptar skoðanir geti verið um upplýsingarnar. En að sú umræða sé dregin niður á þetta plan og niður í þetta, ég vil leyfa mér að segja persónulega skítkast, setur blett á þingið allt og störf þess. Virðulegi forseti. Ég mótmæli þessari framgöngu eindregið og [[Forseti hringir.]]undrast það að þingmaður sem lýsti því yfir í kosningabaráttunni að hún hygðist [[Forseti hringir.]]beita sér fyrir þjóðarsátt um Landspítalann [[Forseti hringir.]]skuli leyfa sér að ganga fram með þessum hætti. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Helga Hjörvars og gera alvarlegar athugasemdir við framkomu formanns fjárlaganefndar. Ég vil auk þess að það komi fram á þingfundinum að þessi uppákoma á fundi fjárlaganefndar á föstudaginn var og eftirmálinn, m.a. í kvöldfréttum Stöðvar 2 nú um helgina þar sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir talaði um andlegt ofbeldi, var fundarefni áðan á fundi þingflokksformanna. Þar gerðu þingflokksformenn, sú sem hér stendur og hv. þm. Helgi Hjörvar, athugasemdir við framkomu þingmannsins. Við teljum hana fyrir neðan allar hellur og óskum jafnframt eindregið eftir því að forseti taki á málinu með einhverjum þeim hætti að viðunandi sé þar sem um er að ræða virðingu þingsins alls sem setur niður svo eftir er tekið þegar þau orð eru viðhöfð sem hér er vísað í. Ég óska eftir því að hæstv. forseti bregðist við hið fyrsta.
Forseti. Ég vil taka undir með öðrum þingflokksformönnum minni hlutans og ítreka að það er nauðsynlegt að bregðast við þessu af hendi forseta. Því miður er það svo að oft er óvarlega sagt frá nefndarfundum og mér finnst það mjög alvarlegt þegar formaður fjárlaganefndar tjáir sig á þennan hátt. Mér finnst bæði alvarlegt hvernig hún hefur tjáð sig og hvernig hún segir frá því að gestir á fundi hafi tjáð sig og jafnframt að hún skuli segja að þetta hafi verið andlegt ofbeldi. Mér finnst það svo alvarlegt að ég á eiginlega ekki til orð. Ég vil að forseti beiti sér í þessu máli á þann hátt að hann eigi orðastað við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og ég vonast til þess að hv. þingmaður biðji viðkomandi nefndargest afsökunar á orðum sínum.
Virðulegi forseti. Heilbrigðismál eru viðkvæmur málaflokkur og það er algjörlega staðreynd að þessi málaflokkur hefur á undanförnum árum, og sérstaklega á síðasta kjörtímabili, mátt sæta allt of miklum niðurskurði. Það er þess vegna mikið fagnaðarefni að þessari ríkisstjórn hafi tekist að auka fjárframlög til heilbrigðismála allverulega og það undir forustu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur sem formanns fjárlaganefndar. Þessi ríkisstjórn stöðvaði niðurskurð fyrri ríkisstjórnar í heilbrigðismálum, jók strax við heilbrigðismál um 6,8 milljarða að raunvirði, eða 5,4% milli fjárlaga 2013 og 2014, og fjármagn til Landspítalans hefur aukist um 20%.
Þetta er ekki fundarstjórn …
Virðulegur forseti. Ég verð að segja það, af því að hér var tekin upp umræða um hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, formann fjárlaganefndar, að það er eitt sem Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar, [[Forseti hringir.]]á skilið. Það er það [[Forseti hringir.]]að hún hefur ávallt verið tilbúin [[Forseti hringir.]]til þess að forgangsraða í ríkisfjármálum [[Forseti hringir.]]með heilbrigðisþjónustu að leiðarljósi. Og það hefur verið gert af þessari ríkisstjórn og verður gert áfram í tíð hennar og þess sér meðal annars stað í fjárlögum þessa árs [[Forseti hringir.]]og það fáum við að sjá áfram út þetta kjörtímabil.
Virðulegi forseti. Ég skildi nú ekki kvartanir þeirra þingmanna sem töluðu hér áðan, á undan síðasta ræðumanni, á þann veg að hér væri kallað eftir efnislegri umræðu um heilbrigðiskerfið, eins mikilvæg og hún þó er. Hins vegar var talað um það hvernig sumir hv. þingmenn [[Hún leggur áherslu á …]]koma fram við nefndargesti. Ef þetta eru viðbrögðin sem nefndargestir geta búist við, hvernig eiga þeir að haga sér á nefndafundum? Eiga þeir að passa sig á að viðkvæmt stolt hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur sé ekki sært? Það er jú formaður fjárlaganefndar sem á í hlut og það vantar peninga alls staðar í kerfinu. Það er mjög mikilvægt að viðmót hv. formanns fjárlaganefndar sé þannig að fólk treysti sér til að tala af heilindum og heiðarlega um málefnin án þess að vera sakað um andlegt ofbeldi, sem ég tel að sé hugtak sem við eigum að bera meiri virðingu fyrir en þetta.
Heyr, heyr.
Herra forseti. Ég vil undir þessum lið þakka þingflokksformönnum fyrir að hafa tekið málið upp við forseta. Það var að beiðni minni hluta fjárlaganefndar sem stjórnendur Landspítalans komu á fund nefndarinnar. Þau gáfu okkur mjög mikilvægar upplýsingar sem við þurfum að nota til að mynda tillögur okkar. Ég trúi að upplýsingarnar hafi bæði verið gagnlegar fyrir hv. þingmenn minni hlutans og meiri hlutans og mér þykir mjög leitt að þessi beiðni okkar, um að fá að ræða um vanda þjóðarsjúkrahússins, hafi valdið slíkum usla og þeim stóru orðum sem hafa fallið. Það er ekki gott fyrir virðingu Alþingis og það er slæmt ef við getum ekki hlýtt á óskir og útskýringar stjórnenda þjóðarsjúkrahússins þegar það á í vanda.
Hæstv. forseti. Við hér á Alþingi förum með völd og við höfum líka áhrif og þurfum að gæta þess með hvaða hætti við notum þessi völd og þessi áhrif. Þegar fulltrúar Landspítalans koma á fund fjárlaganefndar og óska eftir hærri fjárheimildum - vegna skorts á nauðsynlegu viðhaldi á sjúkrahúsinu og vegna þess að það vantar aukið fjármagn inn í rekstrargrunn sjúkrahússins - þá eru þeir einstaklingar ekki að þjóna lund sinni, þeir eru þarna fyrir hönd íslensks almennings til að standa vörð um bráða- og lífsbjargandi starfsemi sjúkrahússins. Það er algjörlega ólíðandi að fólk þurfi í kjölfarið að sitja undir skætingi eins og hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, hefur haft í frammi. Ég fer fram á að forseti tali við hana og hún biðjist afsökunar á þessum ummælum sínum.
Virðulegur forseti. Það hefur margítrekað komið fram í skoðanakönnunum hjá þjóðinni að vilji er til sátta og átaks í heilbrigðismálum og sömuleiðis hafa hér á Alþingi komið fram þverpólitískar yfirlýsingar í það minnsta um að setja eigi heilbrigðiskerfið í forgang. Þess vegna skiptir miklu máli að það sé hreint og gott samtal Alþingis við þær stofnanir sem eru í heilbrigðiskerfinu og við þjóðarsjúkrahúsið okkar. Það samtal þarf að vera uppbyggilegt og á réttum nótum. Ég vil taka undir það með öðrum þingmönnum að það er mjög hættulegt að verðfella hugtak eins og ofbeldi eða andlegt ofbeldi vegna þess að nóg er nú af því í samfélaginu. Ef við alþingismenn, við sem höfum verið kjörin til forustu, þolum ekki okkar atlæti þá held ég að það sé ekki mikil eftirspurn eftir þeirri skoðun.
Herra forseti. Eins og aðrir þingmenn sem hafa komið hér fram er ég mjög undrandi. Mér finnst það vera mjög niðurlægjandi að hv. formaður fjárlaganefndar tali svo niður til þeirra sem koma, og í þessu tilfelli forstjóra Landspítalans og hans fólks, fyrir fjárlaganefnd og gera grein fyrir alvarlegri stöðu þjóðarspítalans. Við verðum að geta treyst því að tekið sé vel á móti þeim gestum sem koma fyrir fjárlaganefnd og að ekki sé verið að bulla með þessa hluti út og suður eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur gert. Hún dregur ekki bara það embætti sem hún gegnir niður í svaðið, heldur líka þingið allt. Við öll erum sett niður við svona háttalag. Það er ekki farið til fjárlaganefndar til að gera grein fyrir erfiðri stöðu sjúkrahússins, Landspítalans, út af engu. Það er grafalvarleg staða og menn geta ekki leyft sér í framhaldinu að vera með svona skæting eins og hv. formaður fjárlaganefndar hefur verið með.
Virðulegi forseti. Ég harma þessa umfjöllun um þetta mál. Mér finnst þetta eiginlega hafa snúist upp í andhverfu sína. Ég sat þennan fund og ég verð að segja að það er greinilegt að menn upplifa svona fundi hver með sínum hætti. Ég veit ekki betur en að fyrir fjárlaganefnd fari fram hreinskiptin skoðanaskipti, að menn tali af hreinskilni um vandamálin og reyna að finna lausn á þeim. Umræddum fundi stjórnaði varaformaður fjárlaganefndar alla vega að stórum hluta. Fundurinn var haldinn þegar umferðarteppur voru hér um allan bæ og menn voru frekar seinir [[Forseti hringir.]]fyrir og úrillir kannski. Og það átti við um fleiri aðila í þessu máli. Þannig að ég skora á fólk, fleiri fundarmenn, að tjá [[Forseti hringir.]]upplifun sína af fundinum. En ég veit alla vega að ég tala fyrir nokkuð fleiri aðila.
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og innanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Í dag hefst í París loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna. Miklar væntingar eru bundnar við þá ráðstefnu enda loftslagsvandinn stærsta úrlausnarefni heimsins alls um þessar mundir. Árangur af þessari ráðstefnu skiptir höfuðmáli um hvort okkur takist yfir höfuð að búa okkur til lífvænleg skilyrði hér á jörðinni í framhaldinu. Í nýlegri sóknarstefnu ríkisstjórnarinnar vekur athygli hversu lítið er um mælanleg markmið og hversu lítið af fé er lagt til úrbóta í loftslagsmálum. Ísland hefur að sönnu lýst því yfir að það vilji ganga í takt með Evrópusambandsríkjum og minnka losun gróðurhúsalofttegunda um 40% árið 2030. Það vantar eitthvað meira handfast til að sjá með hvaða hætti það eigi að vera mögulegt. Þetta mun kosta peninga en það er ekki að sjá í sóknarstefnunni að fjallað sé um það. Eina tilvikið þar sem þokkalega skýrt er kveðið á um töluleg markmið er í tilviki sjávarútvegsins þar sem greinin sjálf hefur komið að málum en ríkið skilar býsna mikið auðu. Það eru fjögur ár liðin síðan Ísland fékk viðurkennt endurheimt votlendis sem mótvægisaðgerð en engar útfærslur að finna hvað það varðar. Ríkið hefur nú á undanförnum árum vanefnt samninga sína um framlög til almenningssamgangna gagnvart sveitarfélögunum hér á höfuðborgarsvæðinu en átak þar gæti verið eitt útspil sem máli skipti. Markmið um að auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum felst eiginlega bara í því að endurflytja þegar samþykkt markmið frá árinu 2011 um að hlutdeild endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum verði orðið 10% árið 2020. Eina peningalega framlagið sem við sjáum er í breytingartillögum nú, 87 millj. kr. framlag [[Forseti hringir.]]til uppbyggingar innviða vegna rafbíla, en þessi ríkisstjórn eyddi næstum því meira en helmingi þeirri [[Forseti hringir.]]upphæðar í nýja ráðherrabíla á þessu ári. Enginn þeirra notar rafmagn. Maður spyr sig: Hvar er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar, mun fjármálaráðherra tryggja að fjármagn verði sett í þennan málaflokk [[Forseti hringir.]]og munum við geta staðið við skuldbindingar sem við tökumst á hendur í París?
Herra forseti. Það er mikilvægt að við stöndum við gefin fyrirheit. Í þeim þingsályktunum sem hafa verið til umræðu í þessum málaflokki á undanförnum árum hefur of oft skort á að menn gerðu áætlanir sem fylgdi fjármagn. Nú er verið að kynna áætlanir sem gera kröfu til aukinna fjárframlaga og við því er brugðist með tillögugerð ríkisstjórnarinnar við 2. umr. fjárlaga sem nú er unnið að í fjárlaganefnd. Það kemur bæði við einstök verkefni eins og til dæmis eru á sviði umhverfisráðuneytisins, og ég gæti nefnt þar sérstaklega skógræktarverkefni sem eru hluti af þeim áætlunum, en líka þau mál sem komið var inn á í fyrirspurninni og snerta almenningssamgöngur. Mér hefur almennt þótt skorta töluvert mikið upp á það að við Íslendingar staðsettum okkur rétt í umræðu um umhverfismál. Við tökum oft þessa umræðu eins og við séum jafnvel nálægt rót vandans í loftlagsmálum þegar staðreyndin er sú að það sem er að gerast í öðrum heimshlutum er meginvandamálið. Það sem er að gerast í Kína á hverju einasta ári. Nú eru Kínverjar til dæmis að stórauka álframleiðslu sína, meira eða minna allt saman með því að reisa ný og kraftmeiri kolaraforkuver. Þegar þetta heildarsamhengi hlutanna er tekið með í umræðuna um loftslagsmál er svo margt sem við Íslendingar getum barið okkur á brjóst fyrir, sérstaklega í hinu alþjóðlega samhengi. Síðan þegar kemur að því að taka umræðuna hér heima fyrir um það hvernig við viljum gera enn betur þá getum við sett okkur markmið um að ná enn frekara forskoti, en við eigum ekki að taka umræðu um loftslagsmál í alþjóðlegu samhengi á þeirri forsendu að við séum í stórskuld við umheiminn. Það finnst mér einfaldlega ekki rétt. Við þurfum að halda miklu hærra [[Forseti hringir.]]á lofti kröfunni um að aðrir gangi fram með svipuðum hætti og við Íslendingar höfum gert.
Virðulegi forseti. Ég er nokkuð ráðvilltur eftir þessi svör hæstv. fjármálaráðherra. Deilir hæstv. fjármálaráðherra ekki því markmiði sem hæstv. forsætisráðherra hefur lýst, að Ísland eigi að stefna að því að vera kolefnishlutlaust land? Er það eitthvað hjálplegt í þessari umræðu að tala um hvað við gerum á öðrum sviðum þegar við stöndum til dæmis flestum nágrannalöndum langt að baki hvað varðar almenningssamgöngur? Það er fullt af hlutum sem aðrar þjóðir geta bætt hvað varðar útblástur gróðurhúsalofttegunda, en það er líka fullt af hlutum sem við getum bætt. Og er ekki ágætt að einbeita sér að þeim? Ríkisstjórnin hefur lækkað kolefnisgjald eftir að hún tók við, ekki aukið gjaldtöku af kolefni. Það er svo margt sem hægt væri að gera og byggja frekar upp til að flýta rafbílavæðingu til dæmis í stað þess að stíga þessi hænuskref. Við gætum verið að gera fjöldamarga aðra hluti til góðs, en það hjálpar umræðunni nákvæmlega ekki neitt ef menn eru ekki einu sinni [[Forseti hringir.]]samkvæmir sjálfum sér hvað það varðar að þeir vilji draga úr útblæstri og stefna að því að Ísland sé kolefnishlutlaust land. Er það ekki afstaða [[Forseti hringir.]]ríkisstjórnarinnar allrar? Eða er það bara forsætisráðherra sem vill stefna að því?
Virðulegi forseti. Jú, ég er sammála því að við getum gert betur. Við eigum að setja okkur metnaðarfull markmið til að bæta umgengni við náttúruna. Við skulum ekki staðsetja okkur á vitlausum stað í umræðunni gagnvart umheiminum. Meginógnin sem stafar af mannkyninu vegna gróðurhúsalofttegunda á ekki uppsprettu sína á Íslandi, hún á uppsprettu sína í öðrum heimshlutum, kannski ekki hvað síst í Kína. Þetta þarf að vera með í umræðunni. Síðan þegar við ræðum um stöðuna á Íslandi í dag og hvernig við viljum nálgast þessi mál í nútíð og framtíð þá er líka mikilvægt að við höfum heildarsamhengi hlutanna hér heima fyrir á hreinu eins og til dæmis það að einkabíllinn er ekki uppspretta vandans. Hann er hluti af vandamálinu, en þar hafa líka á undanförnum árum orðið stórstígar framfarir. Það sjáum við af því hvað vélar eru orðnar miklu sparneytnari og, eins og hv. þingmaður nefnir, rafbílar eru að opna nýja möguleika, nýja heima. Í nýlegu svari frá umhverfisráðuneytinu til hv. þm. [[Forseti hringir.]]Sigríðar Andersen kom fram að endurheimt votlendis feli í sér töluvert miklu meiri tækifæri en allar aðgerðir [[Forseti hringir.]]sem mundu beinast að einkabílnum. Ræðum þetta heildarsamhengi aðeins dýpra hér á þinginu.
Herra forseti. Mig langar að taka áfram þennan þráð um loftslagsmálin sem er stærsta viðfangsefni okkar sem hér erum og alls heimsins. Auðvitað eru þau í brennidepli núna út af loftslagsráðstefnunni í París, en þetta er stærsta viðfangsefnið og snýst um það hvernig við getum búið börnunum okkar og barnabörnum framtíð og hvað við getum lagt af mörkum til þess. Hér var farin loftslagsganga í gær eins og hæstv. ráðherra er væntanlega kunnugt. Þar voru settar fram þrjár kröfur. Í fyrsta lagi að Ísland eitt og sér dragi úr losun um 40% sem er í takt við það sem hæstv. forsætisráðherra hefur sagt á alþjóðavettvangi. Í öðru lagi að Ísland stefni að því að verða kolefnishlutlaust land, aftur í takt við það sem hæstv. forsætisráðherra hefur sagt á alþjóðavettvangi. Og í þriðja lagi að horfið verði frá áformum um olíuvinnslu. Nú er staðan í heiminum þannig að þrátt fyrir öll þau metnaðarfullu markmið sem hafa verið sett er notkun óendurnýjanlegra orkugjafa á uppleið, hvort sem við horfum til olíu, kola eða gass. Þessi orkunotkun eykst. Bara í síðustu viku var hér á ferð fulltrúi frá áströlskum umhverfisverndarsamtökum sem benti á að til standi að opna stórar, nýjar kolanámur í Ástralíu. Það er ætlunin að selja kolin á útsölu því að þetta verður óvinsælli orkugjafi eftir því sem fram líður þannig að það á að reyna að nýta þennan orkugjafa núna þrátt fyrir að við vitum um afleiðingarnar. Þess vegna getur yfirlýsing um að Ísland ákveði að íhuguðu máli að hverfa frá olíuvinnslu haft áhrif. Þó að við séum smáþjóð, þó að við berum ekki mikla ábyrgð á stóra samhenginu, sem er hárrétt, gæti slík yfirlýsing haft áhrif. Hún gæti sent umheiminum mikilvæg skilaboð um að það sé mikilvægt að við hverfum frá þeirri orkustefnu sem hefur verið við lýði. Endurnýjanlegir orkugjafar eru því miður afskaplega lítill [[Forseti hringir.]]hluti af því sem við erum að nýta. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er hún sammála þeim þremur markmiðum sem sett voru fram sem kröfur loftslagsgöngunnar í gær?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina og tek sannarlega undir það að loftslagsmálin eru eitt stærsta viðfangsefni heimsins í dag, spennandi viðfangsefni og ögrandi sem kemur inn á alla þætti mannlegs lífs. Það ættum við að hafa í huga hér að allar okkar athafnir og jafnvel hugsun ætti meira og minna að snúast um hvernig við getum tekið á loftslagsmálum. Öll sóun, öll umframneysla hefur áhrif á loftslagið þannig að mannleg hegðun hefur mjög mikið að segja. Mér finnst ríkisstjórn Íslands hafa sett fram mjög metnaðarfullar áætlanir. Það er ekki rétt sem hér hefur komið fram fyrr í dag að við sinnum ekkert almenningssamgöngum eða öðru. Þetta er sóknaráætlun til viðbótar við þá áætlun sem er í gangi. Það er aðgerðaáætlun í gangi varðandi einmitt almenningssamgöngur og fleira. Við erum að bæta í og víða í fjárlögum eigið þið að sjá þess dæmi hvar verið er að bæta í varðandi loftslagsmálin. Eins og ég gat um snerta þau svo marga þætti. Við erum mjög stolt af því hjá umhverfisráðuneytinu hversu vel er bætt í okkar áætlanir núna milli umræðna. Það snertir ekki síst hugmyndir okkar um loftslagsmál. Við erum í sameiningu með Evrópuþjóðunum og Noregi að draga 40% úr losun og við munum vinna af öllum krafti að því. Þetta er í tvennu lagi, við erum enn þá með í Kyoto-bókuninni til ársins 2020 og til viðbótar er sú sóknaráætlun sem við höfum lagt fram um hvernig við getum hert enn betur á til 2030. Við viljum stefna að því og ég tek undir það með forsætisráðherra að við verðum hér með endurnýjanlega orkugjafa líka varðandi samgöngurnar. Þetta hefur áður komið fram. Varðandi [[Forseti hringir.]]það að hverfa frá … jæja, ég svara um olíuvinnsluna í minni seinni ræðu.
Herra forseti. Krafan er, eins og einhvern tímann var sagt á alþjóðavettvangi, að Ísland dragi úr losun um 40%, ekki bara 40% með innan þess sem Evrópusambandið er að gera, heldur 40% eitt og sér. Það er það sem ég spyr hæstv. ráðherra um: Telur hún að það sé hin rétta krafa fyrir Ísland, að draga úr losunum um 40%, bara við Íslendingar? Í öðru lagi spurði ég hvort rétt væri að setja stefnuna á kolefnishlutlaust Ísland. Ráðherra talaði um að það væri mikilvægt að breyta orkugjöfum fyrir samgöngur. En styður hún þá stefnumótun? Mun hún styðja þingsályktunartillögu okkar vinstri grænna um að hæstv. ráðherra verði falið að gera aðgerðaáætlun þannig að þingið geti samþykkt aðgerðaáætlun um kolefnishlutlaust Íslands 2050? Styður hæstv. ráðherra það að sú tillaga komist á dagskrá og fáist afgreidd? Það liggur alveg fyrir að ástandið er þannig að við náum ekki einu sinni að halda hlýnun jarðar innan við tvær gráðurnar sem samt eru algjört lágmarksviðmið. Ein og hálf gráða er það sem [[Forseti hringir.]]þarf ef við ætlum að koma í veg fyrir að til dæmis eyjarnar í Kyrrahafinu sökkvi í sæ. Og ég spyr svo um olíuvinnsluna aftur.
Virðulegi forseti. Ég hef valið mér miðjustefnu. Hún er mitt lífsgildi. Ég tel að sígandi lukka sé yfirleitt best. Ég er ekki öfgafull manneskja og ég er mjög sátt við þá stefnu sem við erum með núna. Ég mun ekki styðja stefnu Vinstri grænna. Mér finnst líka sérkennilegt að síðasta ríkisstjórn hafi hafið olíuvinnslu og sé svo hætt við hana núna. Ég styð alltaf rannsóknir og framfarir. Ég ætla ekkert að stöðva tímans rás. Þeir tímar geta komið að við þurfum á því að halda. Mér finnst betra að eiga olíu á landgrunninu en að vera að flytja hana með tilheyrandi loftslagsbreytingum sunnan úr höfum.
Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum dögum spurði ég hæstv. innanríkisráðherra um skil á tillögum til úrbóta þegar kemur að eftirliti með lögreglu. Hæstv. ráðherra tjáði mér þá að hún vænti skýrslu daginn eftir, sem voru auðvitað gleðifréttir. Ég er mjög feginn því að skýrslan er komin. Hins vegar verð ég að segja að tillagan veldur mér örlitlum vonbrigðum. Það sem okkur pírötum og fleirum hefur þótt mikilvægast í þessu er að til staðar sé sjálfstæð stofnun sem hefur eftirlit með störfum og starfsháttum lögreglu, ekki bara þegar kemur beinlínis að refsiverðri háttsemi heldur einnig þegar kemur að kvörtunum sem varða hluti eins og framkomu og beitingu valds og því um líkt. Í Noregi, Danmörku og Svíþjóð, eins og kemur fram í skýrslunni, eru sjálfstæðar stofnanir þótt í Svíþjóð sé sú stofnun að vísu innan lögreglunnar. Í Finnlandi sýnist mér fyrirkomulagið vera eins og hér í meginatriðum ef ekki öllum. Tillagan sem fylgir skýrslunni kveður á um að skipuð verði nefnd þriggja manna; einn tilnefndur af Lögmannafélagi Íslands, einn tilnefndur af Mannréttindaskrifstofu Íslands og sá síðasti skipaður án tilnefningar af hæstv. utanríkisráðherra sjálfum, og skal hann vera formaður. Hlutverk þessarar nefndar, eftir því sem ég fæ best séð, er fyrst og fremst að áframsenda beiðnir, kærur, ábendingar og því um líkt til þeirra aðila sem nú þegar eiga að öllu jöfnu að skoða þessi mál, þ.e. héraðssaksóknari eða ríkissaksóknari þegar kemur að refsiverðri háttsemi en ekki er gert ráð fyrir því að nefndin rannsaki sjálf eða taki þátt í rannsókn á atriðum sem kvartað er undan, svo sem hegðun. Í stuttu máli þykir mér ekki gengið nógu langt. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji tillögurnar ganga nógu langt. Ég vil einnig spyrja hvort hæstv. ráðherra hafi þegar ákveðið næstu skref í kjölfar birtingar þessarar skýrslu.
Hæstv. forseti. Eins og hv. þingmaður nefndi þá er þessi skýrsla nýverið komin í mínar hendur. Við fengum hana afhenta á föstudaginn var síðla dags. Ég hef rétt glöggvað mig á efni skýrslunnar og tel skynsamlegt að halda áfram að vinna á grundvelli þeirra tillagna sem þar kom fram Ég vil sérstaklega þakka nefndinni sem vann þetta mál fyrir hennar störf. Í skilum nefndarinnar eru bæði lagðar fram fullmótaðar tillögur að lagabreytingum, í drögum auðvitað, en líka tillögur að reglum sem ég held að sé afskaplega góður framgangsmáti sem ætti að vera þeim til fyllingar. Mér finnst þarna verið að stíga skref sem æskilegt er fyrir okkur að vinna áfram með í ráðuneytinu, að færa þetta í sérstaka stjórnsýslunefnd. Ég vek athygli á því að ef minnið svíkur mig ekki þá er niðurstaða nefndarinnar endanleg, ekki er gert ráð fyrir að þarna verði kæruleið til ráðuneytisins sem ég held að sé mjög til bóta. Mér finnst almennt séð skynsamlegt að koma með nefnd sem stendur fyrir utan þetta venjulega stjórnkerfi. Þó að ég og hv. þingmaður getum kannski deilt um það hversu langt eigi að ganga í fyrsta skrefi þá finnst mér þarna verið að stíga skynsamlegt skref fram á veginn til að feta sig í þá átt að ná utan um þennan viðkvæma málaflokk sem við ræðum oft hér í sölum Alþingis og er sannarlega ekki vanþörf á. Þarna held ég að menn séu að stíga skref til að ná betur utan um þau umkvörtunarefni sem lengi hafa verið í umræðunni í þjóðfélaginu.
Virðulegi forseti. Ég sé ýmislegt þarna til bóta, ég get alveg viðurkennt það, enda er víða pottur brotinn eins og kemur reyndar fram í skýrslunni. Það er margt sem hefur verið óskilgreint hingað til og hefur þróast með tímanum án þess að nógu mikil handleiðsla sé í kringum það hvernig hlutirnir eigi að vera. Það eitt og sér að koma eigi þessum málum í eitthvert skipulegt form er jákvætt. Vonbrigði mín felast einkum í því að ég hefði viljað sjá sérstaka stofnun sem væri undirstofnun Alþingis frekar en ráðuneytis. Þó að það sé kannski ekki algert lykilatriði hvernig því fyrirkomulagi yrði háttað þá þykir mér nefndin ekki hafa nógu ríkt hlutverk í rannsókn mála. Ég sé fyrir mér að kvartanir sem berast til lögreglunnar fari bara til lögreglunnar og séu bara þar með sömu vandamálum og núna eru uppi, ýmist að þær séu hunsaðar eða hvernig sem það er. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra sé reiðubúinn til að skoða hugmyndir um að ganga lengra í þessum efnum, sér í lagi þegar kemur að sjálfstæði stofnunarinnar.
Virðulegi forseti. Ég held að í þessu sambandi sé ágætt að hafa í huga þær lagabreytingar sem við gerðum í tengslum við stofnun embættis sérstaks héraðssaksóknara. Þar eru þættir inni er varða lögregluna. Ég held að það sé mjög mikilvægt að líta á þetta í samhengi, þ.e. sakamálalöggjöfina hvað varðar héraðssaksóknara og síðan þær tillögur sem komnar eru fram í niðurstöðum þessarar nefndar. Ekki verður hægt að halda áfram með þetta mál öðruvísi en svo að undirbyggja lagafrumvarp. Og þegar ráðuneytið hefur komið þeirri umgjörð allri fram mun það birtast hér í þinginu. Nefndin skilaði drögum að lagatexta, að sjálfsögðu ekki fullbúnu frumvarpi með tilheyrandi athugasemdum þannig að það þarf allt að líta til þess. En ég held að miðað við okkar kerfi og okkar getu í að gera hlutina almennilega þá séum við þarna að stíga skref fram á við.
Virðulegur forseti. Nú er það stefna Sjálfstæðisflokksins að íslenska krónan í höftum geti ekki verið framtíðargjaldmiðill þjóðarinnar ef Íslendingar vilja eiga þess kost að taka þátt í alþjóðlegri samkeppni, svo vitnað sé í landsfundarsamþykkt flokksins frá því í haust. Þar segir enn fremur að kanna skuli til þrautar upptöku myntar sem sé gjaldgeng í alþjóðlegum viðskiptum í stað íslensku krónunnar og gefa landsmönnum og fyrirtækjum frelsi til að ákveða hvaða gjaldmiðill henti þeim best. Ég beini því spurningu minni til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, og einnig formanns Sjálfstæðisflokksins, um hvort hann sé að vinna að þessari samþykkt og þá hvernig. Það skiptir töluvert miklu máli fyrir okkur hin sem erum ekki í Sjálfstæðisflokknum og viljum skoða það fyrir alvöru hvort taka eigi upp annan gjaldmiðil og hvernig stöðu okkar er háttað í gjaldmiðilsmálum. Í því samhengi vil ég benda á að Björt framtíð hefur ítrekað lagt fram þingsályktunartillögu um að mótuð verði gjaldmiðilsstefna til framtíðar. Í henni segir meðal annars að notkun þess gjaldmiðils skuli efla traust á íslensku efnahagslífi til langs tíma litið og að notkun hans skuli auka möguleika á stöðugu verðlagi, lægri vöxtum og betri lífskjörum, að gjaldmiðillinn skuli auka frelsi í viðskiptum við útlönd og að gjaldmiðillinn skuli henta íslensku atvinnulífi og hafa góð áhrif á atvinnustig og útflutning, að gjaldmiðillinn skuli auðvelda hagstjórn, minnka áhættu í íslensku efnahagslífi og vera áhættuminni en aðrir valkostir. Þar segir enn fremur að gjaldmiðilsstefnan skuli vera vel framkvæmanleg með hliðsjón af öðrum samhliða aðgerðum sem þörf er á á sviði ríkisfjármála, peningamála og í samningum við önnur lönd. Mig langaði líka að beina því til hæstv. efnahags- og fjármálaráðherra hvort hann vildi nýta sér þessa punkta í þeirri vinnu sem hann hlýtur að vera í ef stefnuplögg eins og landsfundarsamþykktir eiga að skipta einhverju máli í hans flokki.
Herra forseti. Já, það ætti að vera auðvelt að samsinna þeirri ályktun að íslenska krónan í höftum geti ekki verið framtíðarlausn á gjaldmiðilsmálum okkar. Þess vegna erum við að vinna að því að aflétta höftunum. Við erum komin fram með trúverðuga áætlun sem hefur leitt til þess að lánshæfismat ríkisins hefur hækkað og annarra stórra fyrirtækja á landinu sömuleiðis og við erum á góðri leið með að ryðja brautina fyrir haftaafnámið. Þetta með gjaldmiðilsmálin er hins vegar mjög stór og mikil umræða. Ég ætla ekki að segja að hún sé svo stór að það sé ekki hægt að tæma hana í þingsal en það þarf að hyggja að mörgu. Ég ætla til dæmis að vekja athygli hv. fyrirspyrjanda á því sem Paul Krugman prófessor skrifaði nýverið þar sem hann bendir á að valið um gjaldmiðil snúist meðal annars um það hvernig menn vilja fara í gegnum krísur. Hann leiðir að því rök að með því að Ísland hafi haft sjálfstæðan gjaldmiðil en Írar sameiginlegan gjaldmiðil með evrusvæðinu hafi aðlögunin eftir hrunið verið okkur miklum mun auðveldari. Þetta er hluti umræðunnar um gjaldmiðil. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi eitthvað alveg sérstaklega mikið til að koma til að menn gefi frá sér þá hagstjórnarmöguleika sem felast í sjálfstæðum gjaldmiðli vegna þess að með sjálfstæðum gjaldmiðli eru menn ávallt að verja frekar störfin. Ég er sömuleiðis þeirrar skoðunar að menn eigi að skoða valmöguleika í þessum efnum út frá styrkleika. Þess vegna finnst mér það eins og sakir standa hljóta að vera meginviðfangsefni okkar að taka til í eigin ranni, greiða niður skuldir, tryggja afgang á ríkisfjármálum og opinberum fjármálum almennt, stuðla að jöfnuði í viðskiptum við útlönd og þannig sækja fram til sterkari stöðu sem [[Forseti hringir.]]á endanum mun leiða til þess að ef menn vilja í framtíðinni gera breytingar tökum við þær breytingar út frá styrkleika. Eins og sakir standa tel ég okkur ekki hafa í raun og veru annan möguleika en krónuna og við getum vel náð árangri með henni eins og við höfum sýnt.
Virðulegur forseti. Ég skil svar fjármálaráðherra þannig að ekki sé verið að vinna annað eftir ályktun þingflokksins en þetta haftalosunarplan sem er, eins og hæstv. fjármálaráðherra fór yfir, mjög stórt og mikið en það kemur til vegna þess að við erum með mjög litla mynt í litlu landi. Vissulega er rétt, sem ráðherra bendir á, að ýmsir fræðimenn hafa haldið því fram að einmitt þessi litla mynt hafi hjálpað okkur að komast út úr þessum erfiðleikum en það breytir ekki því að við komumst í þessa erfiðleika einmitt út af þessari litlu mynt. Þar er kannski rót vandans. Í staðinn fyrir að upphefja alltaf myntina sem leið til að taka á þessum vanda ættum við að skoða það að losa okkur við grunnvandamálið. Ég hef ekki þá trú að við séum búin að girða fyrir það þó að þetta haftalosunarplan muni ganga. Ef það gengur [[Forseti hringir.]]fullkomlega eftir munum við samt sem áður geta verið hér með krónu sem er ekki í einhvers konar höftum.
Herra forseti. Ég get ekki samsinnt því sjónarmiði að við höfum ratað í vanda hér í krísunni sem verði leiddur til myntarinnar sem slíkrar. Óábyrg hegðun leiddi til þess að við lentum í vanda og gengi krónunnar endurspeglaði síðan hvernig þurfti að takast á við hann. Alveg eins mætti segja um Grikkina að lágir vextir evrunnar hafi gert þeim kleift að koma sér í vandræði og þess vegna sé þetta allt evrunni að kenna. Í grunninn var aðalvandamálið samt það að þeir eyddu um efni fram. Á Kýpur þurftu menn að setja gjaldeyrishöft á sameiginlegan gjaldmiðil fyrir Kýpverja, þessa sterku, sameiginlegu mynt. Meginpunkturinn í þessu er sá fyrir mér að það er engin skemmri skírn til. Það er engin auðveld lausn. Menn komast aldrei fram hjá því að bera ábyrgð á sjálfum sér og haga sér skynsamlega og mér finnst við enn vera í miðri á við að breyta regluverki hér. Við höfum [[Forseti hringir.]]gert ýmislegt. Við erum vonandi að fara að ljúka lagasetningu um opinber fjármál. Við getum sótt fram af styrkleika á næstu árum, komið okkur í mjög öfundsverða stöðu og upp frá því finnst mér sjálfsagt að skoða alla kosti eins og kveðið var á um í þessari landsfundarályktun.
Hæstv. forseti. Á yfirstandandi ári hefur verið samið um laun og starfskjör bæði á almennum vinnumarkaði og við opinbera starfsmenn sem ríkisstjórnin hefur leitt eða hefur verið leitt til úrskurðar með gerðardómi. Kjararáð taldi sem sagt um miðjan nóvember allar meginlínur skýrar og að ráðið gæti þar með úrskurðað samkvæmt lögum og það gerði kjararáð með úrskurði um laun forseta, dómara, ráðherra, þingmanna, stjórnenda ríkisstofnana og einhverra fleiri um 9,3% hækkun - afturvirkt. Þá kem ég að því sem ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í. Í fjárlögum núna kemur fram að ríkisstjórnin ætlar ekki að sjá um að hækka bætur almannatrygginga til aldraðra og öryrkja afturvirkt eins og allir kjarasamningar fjalla um, eins og ég gat um áðan. Þeir verða einir skildir eftir þetta ár sem fá ekki þessar kjarabætur, heldur eru þær hugsaðar frá 1. janúar á næsta ári. Það er tilefni þess að ég kem hér upp. Mér finnst að á þessu ári, þegar við erum með fjáraukalög í þinginu sem sýna sem betur fer 22 milljarða kr. afgang á þessu ári, að við eigum að sjá sóma okkar í því að bæta kjör lífeyrisþega, öryrkja og annarra - afturvirkt eins og allir samningar hljóða upp á. En það er ekki gert og þess vegna spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Eigum við ekki að sameinast hér á Alþingi um að kippa kjarabótum til aldraðra og öryrkja í liðinn afturvirkt eins og allir aðrir fá á þessu ári? Hvers vegna eiga þeir einir að sitja eftir?
Herra forseti. Hér er spurt um viðkvæman málaflokk, bætur almannatrygginga, en við höfum haft þá löggjöf um þessi mál að breytingar á réttindum taki mið af stöðunni við áramót, þ.e. að breytingar séu gerðar við áramót. Mér sýndist um mitt sumar að það stefndi í að bætur mundu hækka um 8,9%. Í fjárlagafrumvarpinu vorum við búin að reikna þessar tölur upp miðað við nýjustu þróun og þá göngum við út frá 9,4% hækkun um áramót. Við 2. umr. er ljóst að orðið hefur enn frekari hækkun á launum á árinu en við gerðum ráð fyrir við framlagningu fjárlagafrumvarpsins þannig að það stefnir í 9,7% hækkun um áramótin á þessum bótum. Sú hækkun tekur mið af því sem vantar upp á að bætur hækki á árinu 2015 borið saman við fjárlög og síðan raunþróun á árinu annars vegar og hins vegar er inni í þessari 9,7%-tölu sú hækkun sem vænst er að verði á næsta ári. Við áramót munu, eftir 9,7% hækkunina, bætur hafa hækkað umfram laun eins og þau hafa hækkað samkvæmt kjarasamningum þar til næsta hækkun samkvæmt kjarasamningunum tekur gildi sem verður á vormánuðum. Þá munu kjarasamningarnir fara upp fyrir bótaflokkana í prósentutöluhækkun. Svo má vænta þess að næst þegar bætur hækki jafnist þetta einhvern veginn út. Svona er höfrungahlaupið í þessu. Það er samt mikilvægt að við ræðum það hér hvort menn vilja gera breytingu á lögum þess efnis að bætur séu í raun einhvers konar laun vegna þess að við höfum ekki litið þannig á fram til þessa og þar af leiðandi gilda ekki í einu og öllu sömu lögmál um bótagreiðslur og gilda á vinnumarkaði þar sem samið er um kaup og kjör.
Hæstv. forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hóf mál sitt á því að þetta væri viðkvæmur málaflokkur. Það er alveg hárrétt. Þessi viðkvæmi málaflokkur er í höndunum á okkur á Alþingi. Hv. þm. Helgi Hjörvar sagði að Alþingi væri kjararáð aldraðra og öryrkja. Það er sannarlega rétt. Það hefur ekki alltaf verið miðað við áramót. Þegar kjarasamningar voru gerðir 2011 undirritaði þáverandi velferðarráðherra, Guðbjartur heitinn Hannesson, blessuð sé minning hans, reglugerð sem hækkaði þetta meðal annars og meira að segja á miðju ári. Mér skilst að það hafi ekki verið gert áður. Spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra er áfram, út frá 22 milljarða kr. afgangi á þessu ári sem ég spái að eigi eftir að hækka þegar niðurstaða ríkisreiknings kemur fram þannig að það er borð fyrir báru: Af hverju náum við ekki samstöðu á Alþingi um að ganga í þetta afturvirkt líka af því að ríkið, gerðardómur, [[Forseti hringir.]]aðilar vinnumarkaðarins og allir hafa lagt þá línu að þetta skuli vera afturvirkt? Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að beita sér fyrir því að aldraðir og öryrkjar fái hækkun afturvirkt eins og allir aðrir í þjóðfélaginu.
Herra forseti. Taki menn ákvörðun um að hækka á miðju ári mun það leiða til þeim mun minni hækkunar um næstu áramót. Við erum alltaf að horfa á verðlag annars vegar og hins vegar launaþróun. Við höfum í lögum tryggt bótaþegum rétt til þess að njóta hækkunar til samræmis við það af þessu tvennu sem hækkar meira. Ef við tökum hluta af þeirri hækkun út á miðju ári er minna eftir til þess að leiðrétta um áramótin. Við erum almennt að framkvæma þetta þannig að breytingin verði um áramót og eins og ég rakti áðan er hækkunin sem verður um næstu áramót þannig að við verðum komin fram úr launahækkunum í janúar borið saman við þá kjarasamninga sem hafa verið gerðir á þessu ári. Ég skal taka þátt í umræðu um það ef menn vilja gera þetta þannig að við förum að gera þetta oftar á árinu, að láta það ekki einungis gerast um áramót, sem í sjálfu sér er bara framkvæmdalegt [[Forseti hringir.]]atriði, en það er ekki hægt að taka þessa umræðu þannig að með því séu menn að missa af einhverju. Við erum að tryggja að öll hækkunin skili sér, þetta er bara spurning um hvenær á árinu það gerist.
Herra forseti. Forsaga þessa máls er sú að á 143. löggjafarþingi, 2013–2014, lagði ég fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt sem miðaði að því að taka á svokallaðri þunnri eiginfjármögnun. Það fyrirbæri hefur verið talsvert í opinberri umræðu upp á síðkastið og snýst sérstaklega um alþjóðlegar félagasamstæður þar sem móðurfélög eru staðsett annars staðar en dótturfélög þeirra. Þetta hugtak kemur ekki til ef öll félög innan samstæðunnar eru staðsett í sama landi en kemur til þegar um er að ræða alþjóðleg félög. Ef móðurfélagið vill geta tekið sem mestan hluta hagnaðar dótturfélagsins til sín er núna hagkvæmara að móðurfélagið láni dótturfélaginu háar fjárhæðir sem síðan eru greiddar til baka með háum vöxtum sem fela í raun í sér greiðslu á hagnaði dótturfélagsins sem alla jafna ætti að greiðast út sem arður til eigenda móðurfélagsins í formi vaxtagreiðslna. Þetta hefur til dæmis verið til umræðu á alþjóðavettvangi í tengslum við alls konar alþjóðleg fyrirtæki. Ég man til dæmis eftir Starbucks-keðjunni. Þetta hefur verið til umræðu í Bretlandi, sérstaklega hvernig eigi að taka á þeim hagnaði sem í raun er færður úr landi með þessum hætti. Þetta hefur sérstaklega verið til umræðu hér á landi í kringum stóru álfyrirtækin. Máli mínu var vísað til efnahags- og viðskiptanefndar sem skilaði nefndaráliti þar sem lagt var til að frumvarpinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Í nefndarálitinu kemur fram að umsagnaraðilar og gestir nefndarinnar hafi almennt verið mjög jákvæðir um markmið frumvarpsins og talið þarft að setja reglur um þunna eiginfjármögnun. Þetta frumvarp kom náttúrlega ekki út úr blámanum heldur byggði meðal annars á skýrslu sem var unnin fyrir fjármála- og efnahagsráðuneytið á árinu 2011. Hins vegar voru gerðar lagatæknilegar athugasemdir. Efnahags- og viðskiptanefnd taldi markmið frumvarpsins jákvætt en það þyrfti frekari skoðun út frá lagatæknilegum athugasemdum og þess vegna var því vísað til ríkisstjórnar. Hér vitna ég beint í nefndarálitið, með leyfi forseta: „Sér nefndin þannig fyrir sér að það verði tekið til skoðunar og vinnslu í vor og sumar og verði lagt fyrir Alþingi að nýju í betrumbættri útgáfu, annaðhvort sem stjórnarfrumvarp lagt fram af ráðherra eða sem frumvarpsdrög send nefndinni á næsta haustþingi sem lýsir sig þá reiðubúna til að flytja málið.“ Þetta var 3. apríl 2014. Nú nálgast desember 2015 og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvað vinnu við þetta mál líði. Ég held að það skipti mjög miklu máli að taka á þessu í íslenskri löggjöf. Mörg nágrannaríkja okkar hafa tekið á þessu máli sem lýtur að því hvernig við getum lokað glufum í skattkerfinu þannig að í þessu tilviki geti alþjóðleg fyrirtæki ekki farið með hagnaðinn úr landi. Það ætti að vera kappsmál okkar allra að gera kerfið þannig úr garði að það virki sem skyldi. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað líður [[Forseti hringir.]]vinnu við þetta mál?
Herra forseti. Sambærileg fyrirspurn kom fram á 144. löggjafarþingi á þskj. 708 í 460. máli. Í svari ráðherra við þeirri fyrirspurn kom fram að ráðuneytið fylgdist grannt með sérstöku verkefni sem unnið er á vegum OECD undir enska heitinu Base Erosion and Profit Shifting sem á íslensku gæti lagst út sem rýrnun og tilfærsla skattstofna. Sú vinna miðar meðal annars að því að leita leiða til að hamla gegn misnotkun skattareglna til undanskota frá skatti, þar með talið óhóflegum eða jafnvel óeðlilegum frádrætti vaxtakostnaðar. Þessari vinnu OECD lauk í október síðastliðnum með útgáfu á 15 mismunandi aðgerðaáætlunum sem er að finna í jafn mörgum skýrslum. Þessar skýrslur má allar nálgast á heimasíðu OECD. Nú er það verkefni allra aðildarríkja OECD að gera ráðstafanir til að aðlaga sig framangreindum aðgerðaáætlunum sem í mörgum tilvikum kalla á lagabreytingar heima fyrir og er Ísland þar ekki undanskilið. Sú aðgerðaáætlun eða skýrsla sem snýr sérstaklega að þunnri eiginfjármögnun eða takmörkunum á vaxtafrádrætti er gefin út undir því sem við gætum sagt á íslensku um hvernig draga ætti úr rýrnun skattstofna með takmörkun á frádrætti vaxta og annarra fjármagnstengdra gjalda, svo ég sleppi mér við að fara með enska heitið. Þessar upplýsingar liggja núna fyrir, komu út fyrir nokkrum vikum. Þegar er hafin vinna hjá sérfræðingum ráðuneytisins við að fara yfir allar þessar aðgerðaáætlanir OECD og við gerum ráð fyrir að vinnan verði fyrirferðarmikil á komandi ári. Í þessu samhengi ber líka að hafa í huga að náið samráð verður haft annars staðar á Norðurlöndunum um áform þeirra varðandi þessi mál, einkum á sviði vaxtafrádráttar, og einnig varðandi útvíkkaðar reglur á sviði milliverðlagningar, enda brýnt að íslensk fyrirtæki búi við svipaðar reglur og gilda í nágrannalöndunum. Þess er þó vart að vænta að frumvarp um mögulega takmörkun vaxtafrádráttar eða þunna eiginfjármögnun liggi fyrir á þessu þingi nema þá til kynningar. Að gefnu tilefni er hins vegar vert að rifja upp að íslensk tekjuskattslög innihalda nú þegar mikilvæg ákvæði. Í 57. gr. tekjuskattslaganna eru ákvæði fyrir skattyfirvöld þegar um er að ræða óvenjulega skilmála í viðskiptum, þar með talið milliverðlagningu eða óeðlilega vaxtaskilmála, ákvæði sem unnt er að beita ef skatteftirlit eða skattrannsókn leiðir eitthvað óeðlilegt í ljós við skoðun á skattskilum fyrirtækja. Með öðrum orðum má gefa sér að milliverðlagning, lánaviðskipti og vaxtakjör innan samstæðna séu almennir þættir í hefðbundnu eftirliti skattyfirvalda á skattframtölum fyrirtækja á hverjum tíma. Það breytir því þó ekki að við ættum að taka þessi nýju viðmið, þessar aðgerðaáætlanir, til sérstakrar skoðunar. Þetta er einn angi af mörgum sem skipta miklu varðandi alþjóðlega samkeppnishæft umhverfi fyrir atvinnustarfsemi en líka skattumhverfi fyrir yfirvöld til að tryggja að menn nýti sér ekki glufur og holur í ólíkri skattlagningu ríkja í milli til að hámarka hagnað sinn á kostnað þeirra sem þurfa á að halda eðlilegum framlögum, þátttöku fyrirtækjanna, til að standa undir samfélagslegum kostnaði. Þetta er mjög lifandi umræða, ekki bara vegna þunnrar eiginfjármögnunar eða þessa vaxtakostnaðar sem oft hefur verið til umræðu hér heldur draga lönd til sín, jafnvel yfir Atlantshafið, alþjóðlegar fyrirtækjasamstæður með skattareglunum. Nú síðast sjáum við að samruni Pfizers og Allergans veldur því að í Bandaríkjunum eru menn mjög hugsi yfir því að fyrirtækið sem er með svo umfangsmikla starfsemi þeim megin Atlantshafsins skuli, af skattalegum [[Forseti hringir.]]ástæðum fyrst og fremst, ætla að koma sér fyrir á Írlandi.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þó að ég hefði kosið að þetta mál gengi hraðar fram tel ég hins vegar líka málefnaleg rök að við gerum þetta sem mest í samstarfi við aðrar þjóðir. Mér er kunnugt um þá vinnu sem hefur verið innan OECD og hæstv. ráðherra fór hér yfir. Einhver ríki hafa nú þegar sett ákveðnar reglur um þetta en auðvitað er líka ljóst að reglurnar halda betur ef þær eru samræmdar milli landa. Því langar mig að lokum að spyrja hæstv. ráðherra almennt um sýn hans á þá þróun sem virðist vera að verða í kjölfar kreppunnar í heiminum, í kjölfar umræðu um skattaskjól og ýmsar glufur í skattalöggjöf þar sem lögð er æ meiri áhersla á samstarf ríkja í milli, hvort hann telji þá ekki í raun mjög jákvæða þróun að horfa til frekara alþjóðlegs samstarfs í skattamálum í ljósi þess að atvinnulífið er orðið miklu alþjóðavæddara en það var fyrir 20 árum sem gerir það að verkum að það eru gerbreyttar aðstæður í skattalöggjöfinni. Við erum aðilar að EES og það kæmi mér ekki á óvart að að minnsta kosti þar innan borðs yrðu skattamál meira rædd í framtíðinni þegar kemur að alþjóðlegum reglum. Annað sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um er kannski meira teoretískt. Hann sagði áðan að hann ætti ekki von á frumvarpi á þessu þingi, nema þá til kynningar, og ég lít þá svo á að við eigum von á frumvarpi um þessi mál á næsta þingi þannig að þessari vinnu ætti að minnsta kosti að ljúka á kjörtímabilinu.
Herra forseti. Fyrst varðandi frumvarpið vil ég segja að sú vinna er yfirstandandi hjá embættismönnum í ráðuneytinu. Ég hef lagt áherslu á að þessi mál verði skoðuð ofan í kjölinn og að við bregðumst við ábendingum um það sem betur mætti fara í okkar löggjöf til að samræma aðgerðir stjórnvalda sem miða að því að lágmarka hættuna á undanskotum af þessu tagi. Í raun erum við að tala um fyrirkomulag sem alþjóðleg fyrirtæki hafa reynt að beita til að koma sér undan því sem við gætum kallað eðlilega skattlagningu. Ég tek fram að mér finnst að á vegum OECD hafi verið unnið mjög merkilegt starf á undanförnum árum, m.a. einmitt á sviði upplýsingaskipta. Ég undirritaði fyrir ekki löngu samning fyrir okkar hönd um að við tækjum þátt í upplýsingaskiptum á sviði skattamála til að þrengja enn frekar að þeim sem vilja skjóta sér undan heilbrigðri og eðlilegri skattlagningu. Til að svara þeirri spurningu tel ég að við eigum áfram að vera opin fyrir upplýsingaskiptum af þeim toga. Hins vegar eru undirliggjandi tveir heimar að takast á. Þá er ég að tala almennt um skattlagninguna. Annars vegar er sá heimur sem segir að það þurfi að halda áfram að samræma endalaust þar til allri skattalegri samkeppni hefur í raun verið eytt út og hins vegar sá heimur sem segir að það sé heilbrigt, eðlilegt, sanngjarnt og jafnvel fallið til efnahagslegra framfara að lönd keppi á skattasviðinu. Ég hallast að þeirri kenningu, ég hallast að þeim skóla að það sé sjálfsagt og eðlilegt að lönd keppi sín í milli um hylli fyrirtækja, [[Forseti hringir.]]m.a. á skattasviðinu, en á hinn bóginn eigi að ríkja fullt gegnsæi og menn eigi að vera með opnar bækur og veita allar upplýsingar sem hægt er. Þannig held ég að við náum mestum efnahagsframförum.
Virðulegi forseti. Núverandi refsistefna í fíkniefnamálum hefur ekki reynst árangursrík við að draga úr neyslu fíkniefna eða koma neytendum sem vilja bata til aðstoðar. Fólk lendir á sakaskrá fyrir vörslu neysluskammta fíkniefna sem takmarka mjög atvinnutækifæri þess og ferðafrelsi þess til frambúðar. Rannsóknir sýna að þeir sem eiga við félagsleg, heilsufarsleg eða persónuleg vandamál að etja eru mun líklegri til að verða fíkn að bráð. Gríðarlega mikilvægt er því að líta á fíkniefnaneyslu sem velferðar- og heilbrigðismál. Gera þarf neytendum kleift að leita sér aðstoðar án ótta við háar sektir eða skert lífstækifæri. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin lagði til fyrir stuttu að afglæpavæða einkaneyslu á fíkniefnum og í nýrri skýrslu Sameinuðu þjóðanna er mælst til þess sama. Þessi leið hefur verið farin í mörgum löndum og sífellt bætist í hóp þeirra landa sem afglæpavæða einkaneyslu fíkniefna og er niðurstaðan ávallt jákvæð. Á málþingi íslenskra félagsfræðinga 8. apríl 2014, sem bar yfirskriftina Fíkniefnalöggjöfin og kostir í stefnumótun, refsistefna eða afglæpavæðing, sagði hæstv. heilbrigðisráðherra, Kristján Þór Júlíusson, að sú refsistefna sem ríkjandi hefur verið á Íslandi hafi ekki borið þann árangur sem viðunandi þykir. Sagði hann það siðferðislega skyldu okkar að endurskoða stöðu mála og leita gagnreyndra og nýrra leiða til að takast á við ólöglega fíkniefnanotkun. Mig langar til að hnýta aðeins ofan á gamlar spurningar mínar til hæstv. innanríkisráðherra, hvort hún sé sammála flokksbróður sínum um þessa skoðun. Enn fremur langar mig að benda á að í skýrslu Fangelsismálastofnunar frá 2009–2011 kemur fram að að meðatali eru 31,8% brota sem eru tilefni fangelsisvistar hér á landi fíkniefnabrot. Þannig er stærstur hluti brota á Íslandi fíkniefnabrot. Þetta hlutfall hefur hækkað þó nokkuð á síðustu tíu árum og farið úr 25% árið 2000 og upp í þessi 30%. Því endurtek ég spurningu mína sem var lögð hér fram fyrir nokkru hvort ráðherra hyggist endurskoða refsilöggjöf í fíkniefnabrotum. Eins langar mig að beina spurningu til ráðherra varðandi burðardýr, hvort eitthvað sé í skoðun hjá ráðuneytinu varðandi aðstæður og mögulega aðstoð sem burðardýr veita í fíkniefnamálum og kalla fram skoðanir hennar á þessum málaflokki sem ég held að við þurfum að taka til gagngerrar endurskoðunar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál hér upp. Hún spyr tveggja spurninga; hvort ráðherra hafi hug á því að taka til endurskoðunar löggjöf um refsingar vegna fíkniefnabrota og síðan spyr hún sérstaklega um burðardýr og mildingu refsinga gagnvart þeim. Ég ætla að leyfa mér, hæstv. forseti, að svara þessu sameiginlega, þ.e. að taka þetta umfjöllunarefni og svara því í heild. Ég held að mjög mikilvægt sé að rifja upp að refsingar við fíkniefnabrotum eru í tveimur lagabálkum. Annars vegar brot vegna almennra hegningarlaga, þar eru oft þessir þyngri dómar, og síðan eru það lög um ávana- og fíkniefni. Almenn hegningarlög eru að sjálfsögðu á ábyrgð innanríkisráðherra, en lög um ávana- og fíkniefni og sá heilbrigðishluti málsins er, eins og hv. þingmaður nefndi, á ábyrgðarsviði heilbrigðisráðherra. Þess vegna skiptir svo miklu máli þegar taka á ákvörðun um hvort endurskoða skuli refsingar vegna brota á löggjöf vegna fíkniefnabrota, þá er ekki nóg að horfa bara til almennra hegningarlaga. Að því leyti til tek ég nefnilega undir það þegar litið er til refsinga að ekki er nóg að líta á þetta mál svona afmarkað út frá refsingunum sjálfum heldur þarf að líta til annarra laga. Í almennum hegningarlögum er kveðið á um refsingu í fíkniefnabrotum, í 173. gr. a. Ákvæðið er í þeim kafla laganna sem fjallar um brot sem hafa í för með sér almannahættu og er þar með í hópi brota sem valda almannahættu, svo sem að breiða út alvarlega sjúkdóma og/eða valda eldsvoða sem hefur í för með sér almannahættu, svo ég tiltaki ákvæðið í þeim kafla. Brot gegn þessu ákvæði geta varðað allt að 12 ára fangelsi. Í lögum um ávana- og fíkniefni er einnig kveðið á um refsingu í fíkniefnabrotum en þar geta þau varðað allt að 6 ára fangelsi. Þegar fíkniefnabrot hafa komið upp hefur ýmist verið ákært fyrir brot gegn almennum hegningarlögum eða tilgreindum lögum um ávana- og fíkniefni. Í framkvæmd hefur sú regla mótast að ákært er fyrir brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni í smærri fíkniefnabrotum en fyrir brot gegn almennum hegningarlögum í stærri brotum. Til grundvallar því hvort um stórfellt eða minni háttar brot er að ræða hverju sinni liggur fyrst og fremst magn þeirra efna sem um er að ræða. Þannig er ýmist ákært fyrir brot gegn ákvæðum almennra hegningarlaga eða laga um ávana- og fíkniefni eftir því um hve mikið magn er að ræða. Þá er líka mjög mikilvægt að benda á að samkvæmt fyrirmælum ríkissaksóknara er heimilt að ljúka málum vegna tiltekinna brota á lögum um ávana- og fíkniefni með lögreglustjórasátt. Það er gert. Slík fyrirmæli voru gefin út í febrúar 2009 og þau eru opinber. Þegar rætt er um refsingar við fíkniefnabrotum verður að hafa í huga að vandi þessi tengist brotum sem eru að stórum hluta heilbrigðisvandamál. Þetta eru ekki einungis heilbrigðisvandamál þeirra brotamanna sem um ræðir og sjálfir eru í neyslu, heldur snertir fíkniefnabrot heilbrigði margra annarra sem neyta fíkniefna og verða fíkniefnum að bráð, jafnvel á unga aldri. Þannig hefur hættan á neyslu fíkniefna hjá stórum hópi manna og sérstaklega hættan sem steðjar að ungu fólki sem ánetjast fíkniefnum gert það að verkum að litið er á innflutning og framleiðslu þessara efna alvarlegum augum. Vandinn verði því ekki leystur á einfaldan máta með því eingöngu að breyta refsiramma þessara brota. Í mínum huga verða refsingar við fíkniefnabrotum ekki endurskoðaðar án þess að einnig verði tekinn til skoðunar sá þáttur þessara mála sem telst heilbrigðismál. Því vil ég enn og aftur vekja sérstaklega athygli á þeirri vinnu sem er í gangi á vegum heilbrigðisráðherra um þann starfshóp sem hefur það verkefni að koma með tillögur um mótun stefnu til að draga úr skaðlegum afleiðingum og hliðarverkunum vímuefnaneyslu. Sá starfshópur er enn að störfum. Við vonumst til þess að hann skili niðurstöðum sínum á næstunni og það skiptir máli fyrir vinnu okkar í innanríkisráðuneytinu hvernig við lítum á framhald málsins hvaða niðurstöður koma þar fram. Þess vegna finnst mér ekki hægt á þessum tímapunkti með þá vinnu ókláraða að taka afstöðu til 173. gr. a almennra hegningarlaga. Ég tel að endurskoðun fíkniefnalöggjafarinnar þurfi að vera vel undirbúin og hún þurfi að byggjast á fleiri atriðum en eingöngu þeim, og ég þreytist ekki á að nefna það, sem snúa að refsirammanum því að þar held ég að við séum að stórum hluta að misskilja þann vanda sem undir liggur ef menn halda að þessi málaflokkur sé þess eðlis að hann verði leystur á grundvelli refsilöggjafar.
Virðulegi forseti. Hæstv. innanríkisráðherra nefndi þann starfshóp sem hefur tekið til starfa hjá heilbrigðisráðuneytinu þannig að ég fer ekki út í það á þeim stutta tíma sem ég hef. Mig langaði að nefna í þessu samhengi að málaflokkurinn vímuefni eða sér í lagi viðbrögð yfirvalda við vímuefnavandanum hafa birst sögulega í formi taugaveiklunar, sér í lagi á seinni hluta 20. aldar þegar samfélagið virtist upplifa það sem einhvers konar nýja ógn en vímuefni eru ekki ný ógn. Áfengi sem dæmi hefur verið með okkur í mörg þúsund ár og er með hættulegri vímuefnum. Um það er ekki deilt meðal fagmanna að mínu viti. Það að eiga við vandamál sem þetta með refsingum er í grundvallaratriðum röng nálgun. Ég held að almenningsálitið og meira að segja álit alþjóðastofnana sem málið varðar sé sífellt að komast nær þeirri niðurstöðu og því fagna ég þessari umræðu og sér í lagi viðbrögðum hæstv. ráðherra, en hef líka fulla trú á því að það verði breytingar til batnaðar um leið og fólk fer að ræða þetta því að helsti vandinn um þetta málefni er að fólk hefur ekki viljað ræða það.
Virðulegur forseti. Ég þakka ráðherranum svörin og býst við að fá skýrari svör hvað varðar burðardýr í síðara svari. Ég tek líka undir það með hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni að það þarf að ræða þessi mál. Margt hefur komið fram á síðari hluta síðustu aldar, og margar rannsóknir stutt það, sem fært hefur fólk nær þeirri skoðun að ekki sé hægt að takast á við þennan félagslega og heilbrigðislega vanda með refsingum og ofstæki heldur liggi þetta einhvers staðar dýpra í samfélaginu og samfélagssaumunum. Þetta er líka að stórum hluta spurning um viðhorf og tækifæri og svo marga hluti sem ekki er hægt að ná utan um ef þú ætlar bara að horfa á hlutina frá einu sjónarhorni. Ég þakka ráðherra skýr svör að því leyti, ég gat ekki skilið orð hennar á annan veg en þann að þessi málaflokkur yrði ekki leystur með refsingum, ég vona að ég sé að hafa rétt eftir. Mig langaði þá í framhaldinu að beina annarri spurningu til hennar. Eins og fram kom áðan, í óundirbúnum fyrirspurnum, þá var ég að lesa landsfundarsamþykktir Sjálfstæðisflokksins um helgina, mjög skemmtilegt, og þar kom fram að stefnt skyldi að því að varsla neysluskammta fíkniefna verði ekki refsiverð og starfshættir lögreglu og heilbrigðisstarfsfólk taki mið af því. Þó að það hafi kannski þegar komið fram þá langaði mig að vita hvort einhver vinna væri í gangi, önnur en hjá þessum starfshópi, við að koma þessu í gagnið.
Hæstv. forseti. Það gleður mig að hv. þingmaður hafi fundið sér svona heppilegt lesefni í frístundum sínum. En varðandi það sem hv. þingmaður spurði að, og ég hafði ekki tækifæri til að svara í mínu fyrra svari, og snýr að burðardýrum, þá er afar mikilvægt að hafa í huga að það geta verið mjög ólíkar ástæður fyrir því að viðkomandi er í þeirri stöðu sem þar birtist. Þegar við förum að skoða það að líta þurfi sérstaklega til breytinga á lögum vegna burðardýra - og nú vil ég taka fram að oft og tíðum eru það ömurlegar aðstæður sem reka menn í það að verða burðardýr - þá þarf að hafa í huga að þegar við ætlum að líta á þetta í lagaumgjörðinni er að ansi mörgu að hyggja. Við metum það svo að þegar að þeim kemur þá gildi það sama, það þarf að líta á þennan málaflokk í heild og þróun löggjafarinnar í heild. Burðardýrin eru að sjálfsögðu þar undir. Ég get ekki gengið lengra í að svara hvað það varðar á þessum tímapunkti. Ég vil hins vegar ítreka það sem ég sagði hér áður, og stend auðvitað við það, að þessi málaflokkur er þannig vaxinn að hann einskorðast ekkert við refsilöggjöfina. Það er ákveðin afleiðing af atburðum sem orðið hafa í lífi viðkomandi fólks og er að stórum hluta félagslegur og heilbrigðislegur vandi. Ég held að næstu skref fyrir okkur til þess að huga að þessum málaflokki til lengri tíma sé að taka utan um það. Það er mikilvægt að vinna starfshópsins birtist okkur vel í innanríkisráðuneytinu þannig að við getum síðan tekið utan um það og velt því fyrir okkur hvaða ljósi hún varpar á þá löggjöf sem undir okkur heyrir og hvernig við getum best brugðist við á þann veg að við náum því markmiði okkar að leysa úr vanda þeirra sem hafa lent í slíkum ógöngum.
Virðulegi forseti. Vextir af lánum hafa verið stærra bitbein í gegnum mannkynssöguna en margir átta sig á. Umræða um slíkt á sér hreinlega trúarlega sögu og hefur jafnvel orðið til þess að það er ágreiningur milli menningarhópa um þetta atriði. Það er mun stærra mál en flest átta sig á. Nú er ég almennt þeirrar skoðunar að fólk verði að bera ábyrgð á eigin fjármálum. Til þess þarf það að geta tekið upplýstar ákvarðanir og til þess þarf það að hafa aðgang að upplýsingum og til þess þarf það að hafa skilning á gjörðum sínum, skilning á því viðskiptasambandi sem það er að fara í. Þetta á við þegar fólk tekur yfirdráttarlán, þegar það fær sér kreditkort eða þegar það tekur húsnæðislán, sér í lagi ef það er verðtryggt. Ég tel að almennt geti fólk kynnt sér þessi mál til hlítar hafi það tíma, áhuga og sjálfstraustið. Ef það gerir það getur það samt komist að þeirri niðurstöðu að það geti verið skynsamlegt að hafa kreditkort eða taka verðtryggt lán. Það sem mér er hins vegar fyrirmunað að skilja er hvernig manneskja getur komist að þeirri niðurstöðu eftir íhugun og góða athugun að það sé skynsamlegt að taka smálán. Í því sambandi finnst mér mikilvægt að það sé skýrt og að einhverju leyti strangt regluverk í kringum það hvernig smálánastarfsemi sé heimil. Það er mikilvægt að það sé einhver framþróun í lánamálum og peningamálum til að framþróun geti átt sér stað í kjölfarið á því. En öllu má ofgera og það sem mér hefur fundist með þessi smálán er að þau höfða sérstaklega til fólks sem má ekki við þeim. Í einni rannsókn í Bretlandi sögðust 60% sjá eftir því að hafa tekið smálán og 48% töldu fjárhagsstöðu sína versna vegna þeirra. Nú hefur sá sem hér stendur oft tekið yfirdrátt og oft komið sér í pínulítið klandur með því, ég get samt ekki sagt að ég sjái beinlínis eftir því vegna þess að oft er maður bara fórnarlamb aðstæðna, eitthvað því um líkt, eða er bara hreinlega sama um stundarsakir. Hins vegar get ég ekki að því gert að ef einhver kæmi til mín og spyrði hvort hann ætti að taka smálán mundi ég ekki spyrja hvernig staðan væri, ég mundi segja: Nei, ekki gera það. Það er slæm hugmynd, því fylgir svo hrikalegur kostnaður. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. innanríkisráðherra: Hefur farið fram ítarleg athugun í ráðuneytinu, eða eftir atvikum hjá dómstólum, á lögmæti svokallaðra smálána? Hefur einhver samræða um þessa tegund lánastarfsemi átt sér stað á vettvangi EES eða Evrópusambandsins? Hefur ráðherra upplýsingar um hvernig lán þessi eru innheimt og hversu hart er fram gengið í þeim efnum? Geta smálánafyrirtæki átt lögmætar kröfur á aðstandendur lánþega og þekkir ráðherra dæmi um tilraunir smálánafyrirtækja til að innheimta hjá aðstandendum? Hefur verið kannað hjá ráðuneytinu eða undirstofnunum þess hvort ólögmætri nauðung hafi verið beitt við lántökur hjá smálánafyrirtækjum, t.d. við innheimtu fíkniefnaskulda? Síðast en ekki síst spyr ég: Hafa lánþegar sem fastir eru í viðjum smálána einhver úrræði hjá hinu opinbera til að komast úr þeim viðjum og ef svo er ekki, telur ráðherra þörf á slíkum úrræðum eða aðstoð?
Hæstv. forseti. Ég vona að ég nái að svara þessum sex spurningum í fyrra svari mínu. Við skulum láta á það reyna. Hv. þingmaður lítur í fyrstu spurningu sinni sérstaklega til þess hvort kannað hafi verið lögmæti þessara smálána, spyr ekki um afstöðu mína sérstaklega til þeirra heldur um lögmæti þeirra. Fyrst er að nefna að smálán eru í sjálfu sér ekki ólögmæt. Ekki er þó mikið til af upplýsingum um slíkar lánveitingar. Í lögum um neytendalán, nr. 33/2013, sem smálán falla meðal annars undir er kveðið á um hámarkskostnað sem heimilt er að krefja neytendur um í tengslum við lán. Samkvæmt 26. gr. laganna má árleg hlutfallstala kostnaðar ekki vera hærri en 50% að viðbættum stýrivöxtum. Neytendastofa hefur tekið ákvarðanir vegna lánveitinga starfandi smálánafyrirtækja og komist að þeirri niðurstöðu að brotið hafi verið gegn ákvæðum laganna um útreikning árlegrar hlutfallstölu kostnaðar og hámark árlegs kostnaðar. Stofnunin hefur gert fyrirtækjunum að breyta útreikningum sínum og bannað þeim að innheimta kostnað sem er hærri en það hámark sem heimilað er í lögunum, auk þess sem lagðar hafa verið stjórnvaldssektir á fyrirtækin. Þá hefur Neytendastofa tekið ákvarðanir um dagsektir fyrir brot gegn ákvörðun stofnunarinnar. Kredia og Smálán, fyrirtæki á þessum markaði, hafa nú stefnt Neytendastofu til ógildingar á ákvörðuninni, enda hefur hún þau áhrif að lækka þarf verulega þann kostnað sem innheimtur er með lánunum. Í öðru lagi er spurt hvort einhver samræða um þessa tegund lánastarfsemi hafi átt sér stað á vettvangi EES eða Evrópusambandsins. Neytendastofa hefur á grundvelli samstarfs við evrópskar systurstofnanir tekið þátt í umræðum um málið, auk þess að fá upplýsingar um aðgerðir stjórnvalda í öðrum löndum vegna smálána. Ekkert formlegt samstarf hefur átt sér stað, enda eru ekki til samræmdar gerðir, reglugerðir, tilskipanir eða leiðbeiningar innan Evrópusambandsins um smálán. Reglur sem gilda í hverju ríki geta því verið nokkuð ólíkar. Kostnaður neytenda við að taka smálán er vandamál í mörgum ríkjum Evrópu. Gripið hefur verið til mismunandi aðgerða. Í einhverjum ríkjum virðast aðgerðir hafa leitt til þess að engin smálánafyrirtæki eru lengur starfandi þar. Þá var við setningu laga um neytendalán, nr. 33/2013, sem ég vitnaði til áðan skoðað hver framkvæmdin væri í öðrum ríkjum varðandi hámark á árlegri hlutfallstölu kostnaðar. Í þriðja lagi er spurt hvort ráðherra hafi upplýsingar um hvernig lán þessi séu innheimt og hversu hart sé gengið fram í þeim efnum. Ráðuneytið hefur verið í sambandi við Neytendastofu vegna þessa en hún er stjórnvald á þessu sviði. Þær upplýsingar sem Neytendastofa hefur fengið frá neytendum um það hvernig innheimtu smálána er háttað eru að innheimtan sé í samræmi við skilmála fyrirtækjanna. Ef ég tek niður þessa skilmála Kredia og Smálána eru þeir þannig að viðskiptavinur veitir lánveitanda heimild til að skuldfæra kröfuna auk áfallins kostnaðar af bankareikningi viðskiptavinar á gjalddaga/eindaga. Ef ekki reynist innstæða á bankareikningi viðskiptavinar hefur lánveitandi heimild til að skuldfæra á dags fresti af bankareikningi viðskiptavinar þar til krafan ásamt öllum kostnaði hefur verið greidd. Síðan eru líka skilmálar Múla og Hraðpeninga sem ég sé ekki ástæðu til að lesa hér upp. Þessir skilmálar liggja fyrir áður en lán er tekið, en telji neytendur skilmála ósanngjarna samkvæmt 36. gr. laga um samningagerð sem er grundvallarákvæði þegar litið er til samningagerðar geta þeir leitað til dómstóla með það álitaefni. Í fjórða lagi er spurt hvort smálánafyrirtæki geti átt lögmætar kröfur á aðstandendur lánþega og hvort ráðherra þekki dæmi um tilraunir smálánafyrirtækja til að innheimta hjá aðstandendum. Ekki liggja fyrir upplýsingar um að smálánafyrirtæki hafi krafist ábyrgðarmanns og samkvæmt skilmálum þeirra er ekki krafist slíkrar ábyrgðar. Ég kannast ekki sjálf við nein slík dæmi, þekki það ekki og get ekki úttalað mig um það hér. Í fimmta lagi er spurt hvort það hafi verið kannað hjá ráðuneytinu eða undirstofnunum þess hvort ólögmætri nauðung hafi verið beitt. Ábendingar um að ólögmætri nauðung hafi verið beitt við innheimtu hafa hvorki borist til ráðuneytisins eftir að við leituðum að því né til Neytendastofu. Í sjötta lagi er spurt um lánþega sem eru fastir í viðjum smálána. Ég ætla ekki að lesa spurninguna upp en svarið er: Ekki eru í boði af hálfu stjórnvalda nein sérstök úrræði fyrir þá neytendur sem eru yfirskuldsettir vegna smálána. Hvorki hafa borist ábendingar um vanda sem þennan né hefur hann komið sérstaklega til umræðu innan ráðuneytisins.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna og hæstv. ráðherra svörin. Þetta er mjög mikilvægt og ég ætla ekki að fara yfir það hér af hverju, það hefur margoft verið gert. Mikilvægt er að stemma stigu við starfsemi smálánafyrirtækja og mikilvægt að afli löggjafans verði beitt af fullri einurð til að ná þeim árangri. Við bíðum nú niðurstöðu í dómsmáli sem smálánafyrirtæki hafa höfðað gegn Neytendastofu vegna dagsektarákvarðana. Það er mikilvægt að á sama tíma horfum við til annarra möguleika sem kunna að vera í löggjöf til að þrengja að starfsemi smálánafyrirtækja. Eitt af því sem kemur fram í fyrirspurn hv. þingmanns er það hvort við ættum að búa til sérstaka leið í gegnum gildandi lög um greiðsluaðlögun til að auðvelda afskriftir þessara lána, einfalda það ferli og búa til sérstakan feril til að þeir sem ekki geta staðið í skilum geti auðveldlega losnað við það. Þetta er sannanlega [[Forseti hringir.]]lánastarfsemi sem styðst ekki við neinn þann grunn sem hægt er að kalla samfélagsleg verðmæti. Það er mikilvægt þegar lánastarfsemi beinist með jafn ríkum hætti og raun ber vitni að fólki sem stendur höllum fæti í samfélaginu að við auðveldum fólki leiðina út.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda þessa fyrirspurn. Ég er þeirrar skoðunar að hver og einn eigi að bera ábyrgð á eigin fjármálum og það sé í grunninn það sem á að ganga út frá. Hins vegar hefur komið í ljós hvað varðar þessi smálán og þau fyrirtæki að oft er um að ræða þá sem standa ef til vill höllustum fæti, bæði ungt fólk og aðra sem eldri eru, og að þarna sjái slík fyrirtæki sér hag í því að sækja á þau mið þar sem einstaklingar eru veikastir fyrir og þurfa kannski á mestri aðstoð að halda. Að því gefnu að þannig sé hlutum háttað tek ég undir bæði með hæstv. ráðherra sem og hv. fyrirspyrjanda að við þurfum að kanna lagalega stöðu þess að hægt sé að koma í veg fyrir slíkt. Í grundvallaratriðum, virðulegur forseti, ber þó hver og einn ábyrgð á eigin fjármálum.
Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu sem mér finnst mjög mikilvæg. Það eru fá mál sem ég hafði jafn mikla óbeit á þegar ég starfaði sem varaformaður velferðarráðs Reykjavíkur og einmitt þessi smálánastarfsemi. Þar komu þau oft inn á borð, sérstaklega varðandi heimildargreiðslur sveitarfélaganna við að reyna að greiða úr vanda oft og tíðum ungs fólks í fjölþættum vanda sem við ræddum einmitt hér áðan, fíknivanda og öðru. Ég beini þeim tilmælum til hæstv. innanríkisráðherra að skoða hversu stórt hlutfall af einhvers konar afskriftum eða öðru fer í gegnum sveitarfélögin. Þau eru oft að greiða niður þessar skuldir.
Við ræðum um smálánafyrirtækin og ég þakka fyrir þær fyrirspurnir sem hafa komið hér og tækifæri til að ræða málið. Málefni smálánafyrirtækja hafa oft verið á dagskrá efnahags- og viðskiptanefndar og hefur ekki komið til af góðu. Þessi fyrirtæki hafa afskaplega augljóslega sniðgengið anda laganna um að ekki skuli leggja á hærri vexti en 50% plús stýrivexti Seðlabankans. Vextirnir nálgast í raun 2.000–3.000% eins og úrskurðað hefur verið af Neytendastofu. Þótt hér hafi komið fram að auðvitað geti fólk borið fyrir sig að hérna séu ólögmætir viðskiptahættir eða jafnvel verið að nýta sér bágindi viðkomandi er ekki á færi þeirra sem eru í bágri aðstöðu að hefja einhverjar málsvarnir á grundvelli greina í samningalögum heldur held ég að lausnin felist í því að Neytendastofu verði falið að gæta þess að þetta ákvæði samningalaganna sé ekki brotið, ég man ekki númer hvað það var, 36. gr. held ég, að Neytendastofa hafi eftirlitsskyldu [[Forseti hringir.]]með þessu ákvæði fyrir neytendur.
Herra forseti. Allt frá því að það var heimilað að veita þessi svokölluðu smálán hef ég haft illan bifur á þeim. Það var reynt að herða löggjöfina í kringum þau en það virðist ekki hafa dugað til. Þetta er í mínum huga okurlánastarfsemi sem er beint að þeim hópum sem eru hvað veikastir fyrir, ungu fólki og öðrum þeim sem eru í þeirri stöðu að hafa ekki möguleika á að fá lán en hafa þennan möguleika og lenda í vítahring með þau. Upp hafa komið ófá dæmi þar sem fólk lendir í algjörum vítahring. Mér finnst að það verði bæði að herða eftirlit með þeim fyrirtækjum sem veita þessi smálán, að þau fari ekki fram úr þessum 50% vöxtum sem er talað um, og yfir höfuð að þrengja þetta [[Forseti hringir.]]það mikið að ekki verði sú mikla misnotkun smálánafyrirtækja, að mér finnst, á neytendum sem verið hefur.
Virðulegi forseti. Ég hef lengi velt fyrir mér þessum svokölluðu smálánum og réttarfari varðandi þau mál. Ég hef margoft velt því upp og spurt hvernig væri með 36. gr. samningalaga um bersýnilega ósanngjarna samningsskilmála og eins líka hegningarlagaákvæði þar sem menn notfæra sér neyð og bágindi viðskiptamanna. Ég get vel fallist á að mikið af þessum smálánum sé okurlán, að það sé verið að notfæra sér neyð og bágindi. Þegar málið hefur komið til efnahags- og viðskiptanefndar hefur það komið undir Neytendastofu. Ég beini þeim tilmælum til hæstv. innanríkisráðherra að Neytendastofa athugi þessa tvo lagabálka og hvort þeir nái virkilega ekki yfir smálán vegna þess að þarna er verið að notfæra sér vesaldóm fólks með afarkjörum. Virðulegi forseti. Ekki slá í bjöllu, ég er hættur. Ég hef lokið máli mínu. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Ég verð að þakka öllum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu vegna þess að hún hefur verið mjög rík þótt hver mælandi hafi afskaplega skamman tíma til að tala. Það er stundum sagt að stærsta og oftast sagða lygi sem fyrirfinnst í heiminum samanstandi af tveimur orðum, ég samþykki, eða á ensku, með leyfi forseta, I agree. Þetta er nokkuð sem flestir segja gjarnan á netinu þegar þeir fá heilan doðrant af einhverju lagamáli, jafnvel á erlendu tungumáli, reyndar yfirleitt á erlendu tungumáli, og þá er einfaldlega svo auðvelt að ýta á takkann I agree og fá þjónustuna sem er venjulega rosalega skemmtileg, mikilvæg og allt það. Eitt af stóru vandamálunum sem ég sé við smálánin er að viðskiptamódelið gengur í meginatriðum út á að gera það auðvelt að fá lán án þess að fara endilega í gegnum þá lagalegu króka og kima sem þarf að fara í gegnum til að komast að upplýstri ákvörðun. Þar liggur vandinn, í upplýstu ákvörðuninni. Ef allir færu í gegnum skilmálana og öðluðust þessa upplýstu ákvörðun og veltu þessu virkilega fyrir sér væri þetta kannski ekki vandamál, en tilgangur þjónustunnar er einmitt að hún sé veitt sem hraðast undir kringumstæðum þar sem ekki er tími eða aðstæður til að sækja um yfirdráttarheimild, nýta kreditkort eða aðra þjónustu sem þó oft er kölluð okurþjónusta ef út í það er farið. Mig langar sérstaklega að taka undir með hv. 2. þm. Reykv. n., Frosta Sigurjónssyni. Hann nefnir það að þarna eru oft einstaklingar sem eru ekki í aðstöðu til að sækja rétt sinn ef þeir telja á sér brotið. Það er mikilvægt að yfirvöld hafi yfirsýn og einhverja sýn á það hvernig hægt er að hafa þetta sanngjarnt þótt ég geti alveg tekið undir það og sagði reyndar í ræðu minni að almennt eigi fólk að bera ábyrgð á sínum eigin fjármálum. Við verðum samt líka að taka tillit til burða fólks og aðstæðna þegar kemur að því að taka mikilvægar ákvarðanir. Ef of auðvelt er að gera of veigamikil mistök verða yfirvöld að gera eitthvað til að bregðast við. Að lokum þakka ég einfaldlega fyrir umræðuna.
Virðulegi forseti. Eins og aðrir vil ég þakka fyrir þessa umræðu. Það hefur verið gagnlegt að taka þátt í henni. Ég held að það sé ágætt að ítreka að það verður fróðlegt að sjá niðurstöðu dómstóla í því tiltekna máli þar sem Neytendastofu var stefnt vegna álagningar dagsekta. Það skiptir máli fyrir það hvernig maður lítur á það að hvaða niðurstöðu dómstólar komast. Síðan tek ég bara fram sem grundvallaratriði að það er náttúrlega samningsfrelsi í landinu. Ákvæði 36. gr. sem hér hefur verið gerð að umtalsefni, sem er sögulega séð frekar nýtt í samningalöggjöfinni, er hugsað til þess að aðilar geti beitt slíku ákvæði fyrir sig vegna samninga gagnvart dómstólum. Fólk getur þá alltaf beitt því ákvæði fyrir sig til að komast undan samningum. Það hefur hins vegar sýnt sig að það er mjög vandmeðfarið ákvæði og því er ekki mikið beitt, en það er sannarlega fyrir hendi til varnar ákveðnum tegundum samninga þegar á ákveðna hluti reynir. Ég held að það geti verið mjög vandmeðfarið að fela Neytendastofu einhvern veginn að halda utan um það ákvæði. Það ákvæði er fyrst og fremst hugsað til þess að nýta í málaferlum fyrir dómstólum.
Hæstv. forseti. Gúmmíkurl úr dekkjum hefur verið notað sem fyllingarefni á leik- og íþróttasvæðum, aðallega á gervigrasvöllum sem nýttir eru til knattspyrnuiðkunar. Í dekkjagúmmíi eru heilsuspillandi eiturefni, á því er enginn vafi, en við getum ekkert fullyrt þrátt fyrir rannsóknir um hin mögulegu heilsuspillandi áhrif eða önnur langtímaáhrif á náttúrulegt nærlendi þessara valla. Árið 2010 sendi Læknafélag Íslands frá sér ályktun og skoraði á stjórnvöld að banna notkun á kurlinu. Þessari ályktun fylgdi greinargerð sem staðfesti að kurlið innihéldi stórhættuleg efni sem gætu meðal annars valdið krabbameini. Auk þess safnast fenól fyrir í náttúrunni með ófyrirséðum langtímaáhrifum á náttúruna og sink sem er í vissum tilvikum eitrað fyrir lífverur og blý sem getur mögulega, safnist það upp í líkamanum, valdið ófrjósemi og skemmdum á taugakerfi. Jafnframt er bent á að börn eru sérstaklega næm fyrir áhrifum blýs. Þá hefur umboðsmaður barna lýst yfir áhyggjum og foreldrasamtökin Heimili og skóli hafa sömuleiðis ályktað í þá veru. Auk gervigrasvalla íþróttafélaganna hefur efninu verið dreift á velli í nánd við skólalóðir, en sparkvallaátak Knattspyrnusambands Íslands frá 2004 skilaði 111 slíkum völlum víða um land. Knattspyrnusambandið hefur nú í samræmi við áætlun breytt reglugerð um knattspyrnuleikvanga þar sem kveðið er á um að kurl í gervigrasi skuli vera af viðurkenndri gerð, ljóst að lit og án efna sem teljast skaðleg heilsu eða mengandi. Vellirnir yrðu hins vegar í eigu og umsjá sveitarfélaganna og viðhaldið er á þeirra ábyrgð. Það verður að segjast að fjölmörg sveitarfélög hafa brugðist jákvætt við því að skipta þessu efni út. En ljóst er að verkefnið er á borði fjölmargra aðila, sveitarfélaga, íþróttafélaga og skóla, og þess vegna er mikilvægt að skoða hver þáttur löggjafans í þessu tilliti er. Hér er undir að girða fyrir notkun þessara efna. Ég vil því beina eftirtöldum spurningum til hæstv. auðlinda- og umhverfisráðherra: 1. Hvernig hyggst hæstv. ráðherra bregðast við þessari umræðu um notkun gúmmíkurls úr dekkjum á leik- og íþróttavöllum? 2. Hvaða reglur gilda um notkun þessara efna? 3. Hvernig er eftirliti Umhverfisstofnunar með notkun efnanna háttað? 4. Mun ráðherra beina því til Umhverfisstofnunar að yfirfara þessar reglur? 5. Mun ráðherra beina því til Umhverfisstofnunar að gefa út [[Forseti hringir.]]tilmæli eins og Norðmenn og Svíar hafa þegar gert? 6. Mun ráðherra ganga alla leið og beita sér fyrir því að notkun efnisins verði bönnuð?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir þessar viðamiklu spurningar varðandi gúmmíkurl úr dekkjum á leik- og íþróttavöllum og hyggst ég taka fyrir hverja sérstaka spurningu og svara henni. Fyrsta spurningin var: Hvernig hyggst ráðherra bregðast við þeirri umræðu sem hefur farið fram um notkun gúmmíkurls úr dekkjum á leik- og íþróttavöllum? Ráðuneytið fól Umhverfisstofnun að skoða þessi mál, en við þá skoðun kom í ljós að ýmsar rannsóknir höfðu verið gerðar á notkun kurlaðra gúmmídekkja á gervigrasvöllum í nágrannalöndum okkar. Rannsóknir leiddu meðal annars í ljós að hættuleg efni gætu komist út í umhverfið í einhverju magni gegnum sigvatn frá völlunum við verstu mögulegu aðstæður. Hægt væri að koma í veg fyrir slík áhrif með viðeigandi mengunarvörnum svo og viðunandi frárennsliskerfi. Einnig eru ýmsir áhættuþættir fyrir heilsu tengdar gervigrasvöllum og ber þar að nefna sýkingarhættu, slæm loftgæði og slysahættu sem mikilvægt er að bregðast við. Ráðherra mun því fylgja þessu máli eftir við Umhverfisstofnun og heilbrigðisnefndir sveitarfélaga. Önnur spurningin var: Hvaða reglur gilda um notkun efna eins og gúmmíkurls á íþróttavöllum og áhrif þeirra á heilsu og umhverfi manna? Svokölluð REACH-reglugerð er til, hún er nr. 888/2015, um skráningu, mat, leyfisveitingu og takmarkanir að því er varðar efni og var sett hér á landi árið 2008. Þar er kveðið á um takmarkanir á því er varðar framleiðslu, markaðssetningu og notkun tiltekinna hættulegra efna, efnablanda og hluta og ber að haga meðferð og notkun dekkjakurls á íþróttavöllum í samræmi við þær takmarkanir sem tilgreindar eru í viðaukanum. Þriðja spurningin: Hvernig er eftirliti Umhverfisstofnunar háttað með notkun efna eins og gúmmíkurls á leik- og íþróttavöllum? Umhverfisstofnun hefur umsjón með framkvæmd efnalaga nr. 61/2013 og fer með eftirlit með þeim sem er m.a. fólgið í því að upplýsa almenning um hættu tengda notkun á efnum og efnablöndum þegar þörf er til verndar heilsu eða umhverfi og hafa eftirlit með markaðssetningu efna, útbúa eftirlitsáætlun og upplýsa heilbrigðisnefndir sveitarfélaga um þá þætti sem falla undir lögin. Umhverfisstofnun hefur kallað eftir upplýsingum frá hlutaðeigandi innflytjendum um efnainnihald gúmmíkurls úr dekkjum sem notað er hér á landi. En hafa ber í huga að gúmmíkurlið er innflutt vara og hún er ekki bönnuð. Strax í janúar verður stofnunin með verkefni um efnagreiningar á gúmmíkurli og mun vinna það með Knattspyrnusambandi Íslands varðandi eldra gúmmíkurl. Hlutverk heilbrigðisnefnda sveitarfélaga samkvæmt efnalögum er meðal annars að upplýsa almenning um hættu tengda notkun á efninu þegar þörf er til verndar heilsu og umhverfi og hafa eftirlit með meðferð, notkun og merkingum efna í starfsleyfisskyldri starfsemi sem heyrir undir þau starfsleyfi sem nefndin gefur út á grundvelli laga um hollustuhætti og mengunarvarnir og upplýsa Umhverfisstofnun um niðurstöður eftirlitsins. Fjórða spurningin: Mun ráðherra beina því til Umhverfisstofnunar að yfirfara reglur um notkun efna á leik- og íþróttavöllum? Málið var sérstaklega tekið fyrir á fundi heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga, Umhverfisstofnunar, Matvælastofnunar og Sambands íslenskra sveitarfélaga með umhverfisráðuneytinu og sjávar- og landbúnaðarráðuneytinu í október 2011. Þá var farið yfir hvað heilbrigðiseftirliti bæri að gera varðandi loftgæði, sótthreinsun og þrif þegar gúmmíkurl er notað á leik- og íþróttasvæðum. Eins og ég sagði áðan þá er Umhverfisstofnun að fara af stað með verkefni um efnagreiningar á eldra gúmmíkurli og verður það unnið með Knattspyrnusambandi Íslands. Í framhaldi mun stofnunin skoða hvort nauðsynlegt sé að setja sérstakar reglur um notkun efna á leikvallasvæðum og íþróttavöllum. Einnig má geta þess að heilbrigðisnefndir sveitarfélaga hafa gert frekari kröfur varðandi umgengni við gervigrasvelli sem miða að því að auka öryggi og hollustuhætti fyrir iðkendur, þjálfara og áhorfendur. Fimmta spurningin: Mun ráðherra beina því til Umhverfisstofnunar að gefa út tilmæli um að notast við hættuminni efni á leik- og íþróttavöllum? Ráðuneytið hefur þegar rætt þessi mál við Umhverfisstofnun og tekið þátt í umræðum við heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga. Þegar niðurstöður rannsókna liggja fyrir mun Umhverfisstofnun skoða og gefa út almenn tilmæli um að við viðhald gervigrasvalla sem eru með gúmmíkurl úr notuðum dekkjum verði ávallt leitast við að nota örugg efni. Einnig mætti útbúa almenn tilmæli þar sem hvatt er til þess að við uppsetningu á nýjum gervigrasvöllum verði leitast við að nota ekki endurunnin bíldekk. Verði það gert er mikilvægt að leitað verði eftir samvinnu við Íþróttasamband Íslands og Knattspyrnusamband Íslands til að farið verði eftir þessum tilmælum. [[Forseti hringir.]] Sjötta spurningin: Mun ráðherra beita sér fyrir því að notkun gúmmíkurls úr dekkjum á leik- og íþróttavöllum verði alfarið bönnuð? Svarið er: Mikilvægt er … [[Forseti hringir.]]- Nú hringir forseti og mun ég svara síðustu spurningunni í seinni ræðu minni.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir þessa fyrirspurn og hæstv. ráðherra fyrir ágæt svör. Eins og kom fram í svari ráðherra þá er innflutningur á gúmmíkurli úr gömlum bíldekkjum ekki óheimill. Það þarf kannski að nálgast það verkefni hvers vegna verið er að flytja inn gúmmíkurl úr notuðum bíldekkjum, til hvers það er almennt notað og hvort ástæða sé til að banna þann innflutning eða koma í veg fyrir hann ef hann er nýttur þar sem fólk er á ferli eða getur borið skaða af. Ég held að nauðsynlegt sé í þessum efnum að fara vel yfir málið og bíða eftir rannsóknum. Það vita allir að gervigrasvellir eru sýkingarbæli hvernig svo sem á þá er litið vegna þess að þar er notað steindautt efni og allt situr kyrrt. Það þarf að skoða fleira en eingöngu gúmmíkurlið þegar kemur að gervigrasvöllum og því sýkingarbæli sem ég í það minnsta, virðulegur forseti, tel að þeir séu.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem er fróðleg og að því ég best veit og skil nauðsynleg. Það veit sá sem allt veit að ég veit ekkert um fótboltavelli, hvorki gervigrasvelli né aðra. En af fréttum að dæma er það að minnsta kosti fyrir leikmenn í hæsta máta alvarlegt ef verið er að nota hættuleg efni á íþróttaleikvanga, hvort sem er fyrir börn eða fullorðna, en þó sérstaklega fyrir börn. Ég velti því hins vegar fyrir mér og ég vísa nú bara aftur í það sem ég sagði um vitneskju mína almennt um málið, hvort það geti verið að hér sé einhvers konar arfleifð endurvinnslunnar að koma í ljós. Er verið að nota endurunnin dekk á íþróttaleikvanga án þess að hafa umhverfissjónarmið að leiðarljósi, án þess að menn hafi leitt hugann að hliðarverkunum sem kunna að vera fyrir hendi? Það er auðvitað mjög brýnt að menn horfi á alla þætti málsins í [[Forseti hringir.]]umhverfisverndinni, ef það er rétt hjá mér að hér sé verið að endurvinna og endurnýta gömul dekk.
Herra forseti. Íslenskar veðuraðstæður gera það að verkum að íþróttafélög eru núna í einhverjum mæli að skipta grasi út fyrir gervigras svo að hægt sé að spila fótbolta yfir vetrartímann. Þetta þýðir meðal annars það að æska landsins er að æfa fótbolta á gervigrasi. Ég vil taka undir það að þessir vellir eru því miður sýkingarbæli og mér finnst gríðarlega mikilvægt að við gerum allt sem hægt er til þess að koma í veg fyrir það að ungt fólk og bara allt fólk sem æfir íþróttir, sem eiga auðvitað að vera eitthvað heilsusamlegt, sé ekki að æfa íþróttir í óheilsusamlegu umhverfi. Ég hlakka þess vegna mikið til að heyra svar hæstv. ráðherra við lokaspurningunni. En ég vona svo sannarlega að við tökum hreinlega fyrir það að nota gúmmíkurl, sérstaklega úr notuðum bíldekkjum, en líklega ætti bara allt gúmmíkurl að vera bannað.
Hæstv. forseti. Ég þakka sérstaklega innlegg og svör hæstv. ráðherra og innlegg annarra hv. þingmanna í umræðuna og tel að það sé afar mikilvægt að draga fram tilgang þess að taka þetta mál fyrir og fylgja eftir þeirri viðleitni sveitarfélaganna og knattspyrnufélaganna að skipta þessum eiturefnum út. Það kom jafnframt fram í umræðunni að vellirnir eru vissulega sýkingarbæli. Efnin berast heim á heimilin með fatnaði og skóm og í þvottavélar, þetta rennur út í nærlendi þessara valla með ófyrirséðum afleiðingum, þannig að nauðsynlegt er fyrir okkur að taka á þessu máli. Bæði Svíar og Norðmenn fóru þá leið að stjórnvöld beindu tilmælum til þeirra aðila sem hanna og byggja þessa velli að nota ekki endurunnið dekkjagúmmí. Það er hárrétt sem hv. þm. Sigríður Á. Andersen kom inn á að upphaflegi tilgangurinn var að sinna endurvinnslu og svo hreinlega að ná fram sparnaði, þetta var ódýrara. Það situr auðvitað í sveitarfélögunum að það kostar meira að nota hættuminna gúmmí. Ég vil benda þeim hv. þingmönnum sem vilja kynna sér þetta mál betur á fésbókarsíðu þar sem haldið hefur verið mjög vel utan um alla fjölmiðlaumfjöllun og allar rannsóknir og viðbrögð nágrannalanda okkar í þessum efnum. Að lokum vil ég segja að ég hef trú á því að hæstv. umhverfisráðherra beiti sér fyrir því að klára þetta mál með Umhverfisstofnun og vil beina því til allra hlutaðeigandi aðila að skipta þessum efnum út.
Virðulegi forseti. Áður en ég kem að umræðunni langar mig að reyna að lesa hratt yfir síðustu spurninguna sem var um það hvort það yrði þá alfarið bannað. Það er mikilvægt að efni sem er notað uppfylli þær kröfur sem eru gerðar. Framleiðendur og innflytjendur á gervigrasvöllum og vörum fyrir gervigras eiga að bera ábyrgð og geta sýnt fram á að vörur sem þeir setja á markað uppfylli kröfur um að þær skaði ekki heilsu manna eða umhverfi. Það er rétt að taka fram að gúmmíkurl sem verið er að markaðssetja um þessar mundir er talið öruggara en það sem var á markaðnum fyrir nokkrum árum. Síðan er ekki heldur hægt að fullyrða að plastkúlur sem farið er að nota í auknum mæli séu miklu betri en gúmmíkurlið til lengri tíma litið frá umhverfissjónarmiði. Eins og við höfum talað um mun ég fylgja þessu máli fast eftir, bæði við Umhverfisstofnun og heilbrigðisnefndir sveitarfélaga, þar sem ýmsir áhættuþættir fyrir heilsu virðast vera mjög tengdir gervigrasvöllum, ekki bara kurli. Eins og ég segi, reynist rétt að það sé svona skaðlegt er náttúrlega rétt að banna þann innflutning. Við erum ekki að flytja inn til landsins vörur sem sannarlega eru taldar skaðlegar heilsu manna.