Borist hefur bréf frá 7. þm. Norðvest., Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur, um að hún geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Anna María Elíasdóttir, en 1. varamaður í kjördæminu hefur boðað forföll. Anna María Elíasdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa að nýju. Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að 8. þm. Suðvest., Ögmundur Jónasson, geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hann 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Rósa Björk Brynjólfsdóttir. Rósa Björk Brynjólfsdóttir hefur tekið sæti áður á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.
Á fundi Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins 14. apríl síðastliðinn var Valgerður Gunnarsdóttir kjörin varaformaður nefndarinnar.
Borist hefur bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 747, um rannsóknir í ferðaþjónustu, frá Vilhjálmi Árnasyni.
Virðulegi forseti. Fyrir tæpri viku, á þriðjudagsmorgni, áttum við formenn stjórnarandstöðuflokkanna fund með hæstv. forsætisráðherra að hans ósk þar sem farið var yfir málefnaupplegg og verkefni ríkisstjórnarinnar. Þar voru gefin fyrirheit um kosningar á hausti komanda og málaskrá en hvorugt hefur síðan litið dagsins ljós, upplýsingar um kjördag né heldur málaskrá af hálfu ríkisstjórnarinnar. Staðan í þinginu er nú sú að það er erfitt að finna mál til að setja á dagskrá. Í nefndum eru varla mál sem hægt er að funda um og enginn veit hvert hið brýna erindi er sem ríkisstjórnin telur sig eiga við þjóðina og réttlæti að hún sitji til hausts. Þegar svo bætist við að hún getur ekki útskýrt hvenær hún þorir að hitta kjósendur sína heldur áfram þetta vandræðaástand í stjórnmálunum sem er engum til sóma. Satt að segja er fyrir neðan virðingu þessarar stofnunar [[Forseti hringir.]]að við völd sé með ríkisstjórn sem getur hvorki sagt af hverju hún er til né [[Forseti hringir.]]hvenær hún þorir að hitta kjósendur sína.
Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Árna Páli Árnasyni. Það er mjög sérkennilegt að vera boðaður á fund á þriðjudegi þar sem gefið er til kynna að það þurfi að fara að fastsetja kjördag og fá á hreint hvaða málum þurfi að ljúka. Síðan líður og bíður, það er kominn mánudagur og það er enn engin niðurstaða komin af þessum fundi. Ég veit ekki hvaða ályktanir við formenn stjórnarandstöðuflokkanna eigum að draga af þessu, hvort ríkisstjórnarflokkarnir hafi ekki fundið sér tíma í annríki daganna til að koma sér saman um þessi mál eða hvort þeir hreinlega nái ekki saman um þessi mál. Það þarf engan geimvísindamann til að sjá að mjög ólíkir tónar heyrast frá forustumönnum stjórnarflokkanna um hvaða málum eigi að ljúka. Mér fyndist heiðarlegt gagnvart Alþingi, gagnvart virðingu þessarar stofnunar, að forustumenn stjórnarflokkanna ættu fund með forseta þingsins og auðvitað formönnum annarra flokka því að þessi mál þurfa að komast á hreint. Við þurfum [[Forseti hringir.]]að sýna að við ráðum við jafn áþreifanlegt viðfangsefni og það að ákveða kjördag [[Forseti hringir.]]og setja okkur starfsáætlun fram í tímann.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað um hversu vandræðalegt það er að starfsáætlun þingsins sé óljós og að ekki hafi verið ákveðinn kjördagur á kosningum sem boðaðar hafa verið í haust. Við sem hér erum berum fyrst og fremst ábyrgð á starfi þingsins og vitum að ekki eru mjög margir dagar eftir af þessu þingi. Varðandi skipulag þess er full ástæða til að spýta í lófana en síðan skulum við ekki gleyma því að ekki er kosið fyrir okkur alþingismenn. Kosningar eru tæki fyrir þjóðina til að láta álit sitt í ljós. Auðvitað skuldum við þjóðinni kjördag og getum ekki látið hana bíða með óljósan kjördag einhvern tímann í haust. Við berum okkur oft saman við Norðurlandaþjóðir og aðrar þjóðir um það hvernig við viljum vera en ég er ansi hræddur um að þetta ástand [[Forseti hringir.]]væri ekki liðið í nágrannalöndunum.
Virðulegi forseti. Eftir því sem þingið vinnur lengur án þess að hafa kjördag, því hættara verður við því að dagsetning kosninga sem vitaskuld verður ákvörðuð af meiri hlutanum, reyndar ríkisstjórn, fari í það minnsta að líta út fyrir að vera einhvers konar tæki í pólitískum erindum. Það er mjög vont ef það gerist. Það er mjög vont jafnvel þótt það líti bara þannig út. Þess vegna er afskaplega mikilvægt að við fáum að vita sem fyrst hvenær ríkisstjórn hyggst halda kosningar vegna þess að eftir því sem fram líða stundir verður erfiðara og erfiðara að eiga við þessa spurningu. Þar að auki er það alveg rétt sem hv. þingmenn hafa sagt hér á undan, það er sjálfsagt fyrir þjóðina að vita hvenær á að kjósa. Það snýst ekki um okkur þingmenn, en það getur haft mjög vond áhrif á þingstarfið eftir því sem tíminn líður og því er mikilvægt að við fáum að vita þetta sem fyrst.
Hæstv. forseti. Það er óvenjulegt tilefni að ég skuli þurfa að koma upp um fundarstjórn forseta til að ræða það mál sem ég vil gera að umtalsefni. Ég hef gert það áður. Það varðar annars vegar ófullnægjandi skriflegt svar hæstv. fjármálaráðherra við fyrirspurn minni um ýmis málefni hvað varðar söluna á hlut í Borgun. Það hefur komið fram að það er aldeilis ófullnægjandi svar sem ég fékk í tveimur afritum í bréfi frá Bankasýslunni. Hins vegar er ég búinn að eiga inni frá sama tíma, 26. janúar síðastliðnum, fyrirspurn til munnlegs svars frá hæstv. fjármálaráðherra um málefni Borgunar og það er enn einn mánudaginn ekki á dagskrá. Virðulegi forseti. Þetta er ófullnægjandi og gerði það að verkum að ég skrifaði forseta bréf í dag þar sem ég óskaði liðsinnis hans til að fjármálaráðuneytið svaraði þessum fyrirspurnum sem fyrst. Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Af hverju er fyrirspurnin til munnlega svarsins ekki tilbúin til að taka fyrir á [[Forseti hringir.]]fyrirspurnadegi hér í dag? Hvað er verið að fela? Er eitthvað óþægilegt og gruggugt í þessu máli sem þolir ekki dagsljósið? Virðulegi forseti. Ég tek eftir [[Forseti hringir.]]því að hæstv. fjármálaráðherra [[Forseti hringir.]]verður frekar órólegur þegar minnst er á þetta mál og það styður mig í þeirri trú að eitthvað sé óeðlilegt [[Forseti hringir.]]við það.
Bréfi hv. þingmanns verður komið á framfæri við hæstv. fjármálaráðherra.
Hæstv. forseti. Almenningur er ekki búinn að gleyma Borgunarmálinu þó að fyrirtæki ráðherra í skattaskjólum hafi tímabundið skyggt á það mál. Ég vil taka undir með hv. þm. Kristjáni L. Möller, það er algerlega óviðunandi að hæstv. fjármálaráðherra sé ekki búinn að svara þessari fyrirspurn.
Ég er búinn að svara.
Þetta er fyrirspurn til munnlegs svars sem hefur ekki fengist hér á dagskrá og var lögð fram í janúarlok. Að sjálfsögðu fyllumst við tortryggni þegar ekki er hægt að verða við ósk þingmanns, réttmætri ósk, um að ráðherra svari fyrirspurnum. Þessi ríkisstjórn er að bögglast við að koma sér saman um málaskrá og kjördag. Það er ekki nema von að illa gangi þegar þau treysta sér ekki einu sinni til að svara einföldum fyrirspurnum. Hæstv. forseti. Það er fullt tilefni til þess að þú komir í lið með okkur og kjósendum og krefjist [[Forseti hringir.]]þess að menn leggi fram raunhæfar áætlanir og svari þeim fyrirspurnum sem fyrir þá eru lagðar.
Virðulegi forseti. Ég skil ekki alveg andrúmsloftið og viðhorf ráðherranna hér á bekkjunum gagnvart okkur í salnum og hvað þá stjórnarmeirihlutans gagnvart okkur í minni hlutanum. Hér eru lagðar fram fyrirspurnir og menn ákveða svo, rétt eins og þetta sé konfektkassi, hverjum þeir ætla að svara og hverjum ekki, geyma svo mánuðum skiptir að svara fyrirspurnum eins og hv. þm. Kristján L. Möller kom inn á. Síðan stíga menn fram, hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra standa í tröppunum niðri og segja: Það verður kosið í haust. Fjármálaráðherra gengur meira að segja svo langt að segja okkur að tekið verði eitt löggjafarþing af þessu kjörtímabili, svo snemma verði kosið. Samt geta menn ekki tilgreint kjördaginn og sagt: Á þessum tíma verður kosið og þetta eru málin sem við ætlum að klára fyrst. Hvers konar stælar eru þetta? Af hverju geta menn ekki komið almennilega fram, lagt fram málaskrána, ákveðið kjördaginn og [[Forseti hringir.]]svarað fyrirspurnum? Þetta er ekkert flókið.
Virðulegi forseti. Vegna þess að hér er rætt um fyrirspurnir til ráðherra held ég að það stæði þeim næst sem kvarta undan að fyrirspurnum sé ekki svarað að skoða tölulegar staðreyndir í því efni. Ég geri ekki ráð fyrir að margir sem gegnt hafa ráðherraembætti hafi svarað jafn mörgum fyrirspurnum og sá sem hér stendur. Reyndar hefur stjórnarandstaðan sett sérstakt met í því að leggja fyrirspurnir fyrir ráðherrana. Þeim hefur verið svarað í áður óþekktum mæli. Ekki liggja fyrir jafn mörg svör eftir fyrri ríkisstjórnir og eftir þessa ríkisstjórn. Það eru bara ekki dæmi um annað eins. Sá sem hér stendur hefur gert allt sem í hans valdi stendur til að bregðast við öllum fyrirspurnum sem til hans hefur verið beint, þar með talið hef ég skilað skriflegu svari og átt hér orðastað við hv. þm. Kristján Möller og sagt: Gott og vel, hv. þingmaður er ekki að fullu sáttur við svarið, við getum farið nánar yfir þessi mál í munnlegum fyrirspurnatíma. Það er bara sjálfsagt mál að koma því á dagskrá sem fyrst en þetta gerist ekki [[Forseti hringir.]]allt í einu. Mönnum verður tíðrætt um það eftir hverju fólkið í landinu kallar. Ég held að fólkið í landinu kalli eftir annarri umræðu en þeirri þvælu sem gengur yfir þingsalinn. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég hef meira þol gagnvart hæstv. fjármálaráðherra en margir aðrir, en þetta var verulega hortugt svar hjá hæstv. fjármálaráðherra. Hæstv. fjármálaráðherra segir að fólkið í landinu hafi engan áhuga á svona þvælu. Og hver er þvælan? Þvælan er fyrirspurn frá hv. þm. Kristjáni L. Möller sem hefur beðið í tíu vikur. Um hvað er spurt, hæstv. forseti? Það er spurt hvort til hafi verið verðmat á Borgun þegar Landsbankinn seldi félagið frá sér með hætti sem hæstv. fjármálaráðherra hefur átalið og Fjármálaeftirlitið líka. Þessi fyrirspurn hefur legið fyrir í tíu vikur. Ég hef fullan skilning á því að hæstv. ráðherra sé önnum kafinn, en hann er hér í dag. Hvers vegna er ekki tíu vikna gamalli fyrirspurn svarað? Ég hef fullan skilning á því að ráðherrar hafi mikið að gera, en það gengur ekki að hæstv. fjármálaráðherra komi hingað [[Forseti hringir.]]og tali um það sem einhverja endemis þvælu að þingmaður notfæri sér [[Gripið fram í.]]sinn rétt til að spyrja [[Gripið fram í.]]eftir því hvort Borgun [[Forseti hringir.]]hafi verið seld á grundvelli verðmats eða ekki, hvort það verðmat sé til og hvort menn fái að sjá það. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.
Herra forseti. Ég held að ekkert okkar hér í þessum sal sé þess endilega umkomið að vita betur en almenningur hvað er í þágu almennings eða hverju almenningur hefur áhuga á. Þess vegna er mikilvægt að við í stjórnarandstöðunni sinnum því aðhaldshlutverki sem okkur er ætlað. Það sem hæst stendur núna eru auðvitað Panama-skjölin og sá mikli fjöldi aflandsfélaga sem virðist hafa verið stofnaður á Íslandi, ekki síst fyrir hrun, fyrir ráðgjöf íslenskra banka í skjóli ónógs eftirlits og kannski veikrar löggjafar. Á morgun er áætluð hér sérstök umræða milli mín og hæstv. ráðherra um aðgerðir gegn aflandsfélögum og skattaskjólum á innlendum og alþjóðlegum vettvangi og hvað hægt sé að gera til að breyta löggjöf og vinna betur að þessum málum. Eitt af þeim málum sem ber hvað hæst í umræðunni, og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um núna, er sú staðreynd að ríkisstjórnin hefur ítrekað sagt að hún þurfi að sitja áfram til að ljúka afnámi hafta. Það þurfi að ljúka ákveðnum áföngum, svo sem útboði á aflandskrónum, og það sé fyrirséð að þær aðgerðir muni kalla á lagabreytingar. Við höfum lagt á það áherslu í stjórnarandstöðunni að þetta eigi að vera þverpólitískt viðfangsefni og mig langar að spyrja hvað hæstv. ráðherra finnst um þá kröfu sem núna er uppi, um að það sé rétt að birta upplýsingar um hverjir eigi skuldabréf eða bankainnstæður í snjóhengjunni, hvort í þeim hópi séu aflandsfélög í eigu Íslendinga og hvort hugsanlegt væri, ef slíkir aðilar vilja ekki gefa upp raunverulegt eignarhald, að þeim yrði ekki sleppt úr landi. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Kemur slíkt til greina? Kemur til greina að grípa til einhverra aðgerða sem koma í veg fyrir að þeim aðilum sem ekki vilja gefa upp raunverulegt eignarhald verði sleppt úr landi?
Herra forseti. Fyrst nokkur orð um stjórnarflokkana, þingstörfin og framgang mála hér, bara þannig að það sé alveg skýrt. Stjórnarmeirihlutinn ætlar ekki að semja við minni hlutann um það hvað hann má gera og hversu lengi hann má starfa. Þessi umræða er komin algjörlega út af sporinu. Minni hlutinn í þinginu talar til meiri hlutans, þeirra 38 þingmanna sem hér styðja ríkisstjórnina, og segir: Þið eruð ekki að vinna að nógu merkilegum málum. Við erum bara ósammála þessum áherslum ykkar. Þið skuluð bara hætta. Ef þetta væri svona einfalt þá hefði ríkisstjórnin sem mynduð var hér 2009 aldrei komist á vegna þess að minni hlutinn var á móti henni. Hann var ekki hrifinn af áherslum hennar o.s.frv. Það þarf að fara að láta af þessum ótrúlega útúrsnúningi um lögmál hlutanna hér á þingi og lýðræðið á Íslandi. Valdahlutföllin hér á Alþingi mótuðust í síðustu kosningum. Það getur vel verið að það sé erfitt fyrir suma að lifa með því, en þannig er það bara. Stjórnarflokkarnir hafa sagt að þeir ætli að starfa áfram á grundvelli þess samstarfssamnings, ríkisstjórnarsáttmála, sem gerður var, og að stefnt sé að kosningum í haust. Það getur vel verið að stjórnarandstaðan sé ósátt við þetta en það mun ekki breyta neinu. Það mun engu breyta um það hvernig stjórnarflokkarnir hyggjast halda sínum störfum áfram á þessu þingi þannig að það sé bara sagt. [[Gripið fram í.]] Varðandi það hvaða úrræði eru til staðar til að berjast við framkvæmd skattamála á Íslandi, hvort færa þurfi skattyfirvöldum frekari verkfæri, þá munum við ekki láta okkar eftir liggja við að bregðast við athugasemdum sem koma frá ríkisskattstjóra eða eftir atvikum frá öðrum skattframkvæmdaraðilum, svo sem eins og skattrannsóknarstjóra. Ef það kann [[Forseti hringir.]]að vera til einhvers árangurs að fara fram á frekari upplýsingar frá aðilum eða frekari þvingunarúrræði þá mun það að sjálfsögðu koma til skoðunar.
Herra forseti. Ég hefði kosið að fá skýrara svar við spurningu minni en ræðu um þennan blessaða 38 þingmanna meiri hluta sem við erum öll búin að heyra allmörgum sinnum. Það er fullkomlega eðlilegt að þingmenn stjórnarandstöðunnar spyrji sig hvað sé í gangi þegar þeir eru boðaðir á fund, til að ræða kjördag fram undan og hvaða mál eigi að klára, þegar ekkert heyrist meira af þeim fundi. Það er fullkomlega eðlilegt að þingmenn stjórnarandstöðunnar spyrji sig: Var þessi fundur bara einhver draumur? Var þetta bara eitthvað sem gerðist ekki? Við höfum að vísu séð myndir af okkur á fundinum þannig að hann gerðist. Ég hefði átt von á því að einhver svör kæmu fram. [[Gripið fram í.]]Þetta snýst ekkert um það að við teljum okkur eiga heimtingu á einhverju, heldur héldum við að við værum að taka þátt í samtali. Það gengur ekki að hæstv. ráðherra komi hér upp og setji ofan í við okkur fyrir það að vilja eiga þátt í því samtali. Það var tekið vel í það að eiga í slíku samtali. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort í snjóhengjunni kynnu að leynast aflandsfélög í eigu Íslendinga. Sú krafa hefur [[Forseti hringir.]]komið upp að þær upplýsingar verði gerðar opinberar. Þetta var meðal annars rætt á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í morgun. [[Forseti hringir.]]Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra hvað honum fyndist um það. Mér þætti vænt um að fá svar við þeirri spurningu, herra forseti.
Virðulegi forseti. Hér er borin upp spurning sem kom upp á fundi í nefnd í morgun. Mér er ekki kunnugt um þessa umræðu. Mér skilst á fyrirspurninni að verið sé að inna eftir því hvort við ætlum að grípa til ráðstafana ef í ljós kemur að í Panama-skjölunum eru einhverjir Íslendingar sem hafa átt kröfur á slitabúin. Ég ætla að segja um þetta almennt að það er alveg augljóst að skattyfirvöld munu nota þau gögn sem voru keypt og öll önnur úrræði til þess að komast yfir upplýsingar um það hvort hér á landi séu skattskyldir aðilar að fela sig, nýta sér aflandssvæði eða lágskattalönd, til þess að skjóta sér undan löglegum skattgreiðslum. Meira get ég í raun og veru ekki sagt um það. Varðandi hitt atriðið ætla ég að halda því til haga að forustumenn stjórnarflokkanna mættu á fund til forsætisráðherra, ég tók eftir því [[Forseti hringir.]]en ég var ekki á þeim fundi, ég fylgdist með því þegar þeir komu út. Það var eins og þeir hefðu verið fyrir [[Forseti hringir.]]einhverja allt aðra þingflokka en eru á þinginu síðar þann sama dag, vegna þess að þá var einhver allt annar [[Forseti hringir.]]tónn kominn í málið.
Herra forseti. Samkvæmt lögum um opinber fjármál, sem tóku gildi á þessu ári, átti hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að leggja fram þingsályktunartillögu um fjármálaáætlun 1. apríl eða fyrir 18 dögum. Lögin segja til um að fjármálaáætlun til næstu fimm ára hið skemmsta eigi að vera með greinargerð þar sem kynnt er stefnumótun fyrir einstök málasvið A-hluta ríkissjóðs og hvernig hún samræmist markmiðunum um þróun tekna og gjalda. Alþingi barst bréf á dögunum frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem tilgreint er að ekki hafi tekist að vinna áætlunina í tæka tíð en að hún verði lögð fram helst eigi síðar en 8. apríl, og í dag er 18. apríl. Frumvörp um opinber fjármál höfðu verið lengi í undirbúningi og ljóst frá því snemma á síðasta ári að lögin tækju gildi í ár og fjárlög gerðu ráð fyrir kostnaði til þess meðal annars að gera fjármálaáætlun. Því kemur drátturinn á framlagningu áætlunarinnar sannarlega á óvart. Ég vil spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvenær von sé á henni. Og þrátt fyrir ótryggt stjórnmálaástand og þó að slík áætlanagerð verði háð fyrirvörum um breytingar á stefnu ríkisstjórnar að afstöðnum kosningum til Alþingis í haust er engu að síður mikilvægt að fyrir liggi áætlun til nokkurra ára sem fengið hefur umfjöllun á Alþingi. Í greinargerð með frumvarpinu um ríkisfjármál er lögð áhersla á þetta því að með upplýsingunum, sem eiga að fylgja áætluninni, og umræðunni á Alþingi sé stuðlað að aukinni festu í hagstjórn og stöðugri forsendum fyrir áætlanagerð opinberra aðila. Þetta er kjarni málsins og eitt af mikilvægum markmiðum með lögum um opinber fjármál. Áætlunin er lögbundin og ekki er hægt að velja hvenær á að leggja hana fram. Ég spyr því: Hvenær kemur hún?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu og tek undir hvert orð um mikilvægi þess að við höldum okkur við allan anda og markmið laganna nýsamþykktu um opinber fjármál, þar með talið að byggja umræðu um þróun opinberra fjármála á ríkisfjármálaáætluninni. Síðar í dag er ætlunin að skrifa undir samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga um opinberu fjármálin, þ.e. um fjármálastefnuna. Það er þá í fyrsta skipti sem gengið er frá samkomulagi við sveitarfélögin um grundvöll fjármálastefnunnar fram á veginn. Það er mikið fagnaðarefni. Það er miður að það hafi tekið lengri tíma en til stóð að ljúka gerð áætlunarinnar en lengi framan af stefndi í að okkur tækist að ljúka vinnunni fyrir páska. Mér sýnist að það sé nokkuð ljóst að við munum samþykkja hvort tveggja, þ.e. fjármálastefnuna og fjármálaáætlunina, í ríkisstjórn í þessari viku og í framhaldinu rati málið hingað inn til þingsins. Um er að ræða þó nokkuð viðamikil skjöl, sérstaklega fjármálaáætlunin, á annað hundrað blaðsíður um stefnur í ólíkum málaflokkum. Ég vonast til þess þegar skjalið kemur fram að okkur takist í fyrsta skipti sem þetta gerist að taka málið til góðrar umræðu og dýpka umræðuna um hvernig útlit er í opinberum fjármálum, hvað ríkið leggur af mörkum til að viðhalda stöðugleika og hvað við getum gert til að ná betri árangri fyrir landsmenn á hinum ólíku sviðum. Þetta eru breiðu línurnar. Síðan er nánari útfærsla væntanleg í fjárlögum hvers árs.
Herra forseti. Til þess að áætlunin fái vinnslu hér í þinginu er mikilvægt að hún komi fram strax og vinnsla hennar sé undir þegar verið er að tala um hvernig málum ljúki á þessu þingi, en hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur haldið því fram að leggja þurfi fram fjárlagafrumvarp í haust rétt fyrir kosningar. Það er vissulega úrlausnarefni að ákveða samningu og framlagningu fjárlagafrumvarps í eins ótryggu stjórnmálaástandi og nú ríkir hér á landi, en það er einfalt að setjast niður og finna lausn á því. Ég minni á að haustið 2013 var framlagningu fjárlagafrumvarps frestað vegna þess að ríkisstjórnin taldi sig ekki hafa nægilegan tíma til að vinna frumvarpið. Mér finnst það fremur líkjast pólitískum skrípaleik en stjórnfestu að ríkisstjórn, sem er á síðustu starfsdögunum, leggi fram fjárlagafrumvarp í miðri kosningabaráttu, frumvarp sem ekki fær umræðu í þinginu og mun örugglega taka miklum breytingum í höndum nýrrar ríkisstjórnar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki að slíkt gangi gegn anda laga um festu og gagnsæi opinberra fjármála. Hvers vegna leggur hæstv. ráðherra áherslu á að þetta verði gert?
Herra forseti. Ég tel einmitt að þetta sé eitt af vandamálum stjórnmálanna í dag, að menn kalli það skrípaleik að sinna lögboðnu hlutverki eins og því að undirbúa fjárlagagerð fyrir næsta ár. Það er lögboðin skylda stjórnvalda að vinna áfram í öllum ráðuneytum að því að undirbúa fjárlagatillögur næsta árs. Að því gefnu að lögum verði ekki breytt á þing að koma hér saman í september og það á að vera fyrsta málið að leggja fjárlagafrumvarp fram. Það má vera að einhverjum þyki það betri vinnubrögð að núverandi stjórnarflokkar leggi niður verk sín og snúi sér að einhverju öðru, sinni ekki fjárlagagerðinni eða nokkurri áætlanagerð yfir höfuð. Ég er algerlega ósammála því. Það sem eru vönduð vinnubrögð, það sem mundi auka traust á því sem við erum að gera hér til þess að halda uppi stjórnfestu, stöðugleika og einhverjum árangri í verklagi í allri stjórnsýslu, [[Forseti hringir.]]er að halda áfram að sinna okkar lögboðnu verkefnum, burt séð frá því hvort verið er að endurnýja umboð þingsins. Það getur vel verið að ný ríkisstjórn breyti fjárlagafrumvarpinu. En hver veit, kannski kemur ríkisstjórn sem er sammála þeirri stefnu sem birtist í fjárlagafrumvarpi og leggur frumvarpið fram í næstum óbreyttri mynd.
Virðulegi forseti. Nú er mikið rætt um kosningar sem stjórnvöld hafa lofað og við bíðum öll spennt eftir því að fá að vita hvenær því loforði verði framfylgt. En þá langar mig að rifja það upp að í aðdraganda síðustu kosninga gáfu báðir stjórnarflokkarnir það út að kosið yrði um áframhaldandi aðildarviðræður við Evrópusambandið á kjörtímabilinu sem nú er senn á enda. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvenær þessi atkvæðagreiðsla muni fara fram.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Atkvæðagreiðsla um þetta mál er ekki ráðgerð og ég sé ekki að það muni gefast tími til þess. Ég kannast heldur ekki við að sá flokkur sem ég „representera“ hér hafi lofað slíkri atkvæðagreiðslu.
Virðulegi forseti. Þetta eru, verð ég að segja, vonbrigði. Það er alveg klárt að fyrir kosningar gáfu verðandi þingmenn það út að áframhaldið yrði þannig að leggja ætti það í dóm þjóðarinnar hvort aðildarviðræðunum yrði haldið áfram. Það var alveg á hreinu. Með þetta fór svo fólk á kjörstað og kaus. Það er nefnilega þannig að þó að fráfarandi hæstv. utanríkisráðherra hafi skottast til Brussel er Alþingi Íslendinga ekki búið að draga umsóknina til baka.
Það þarf þess ekki.
Alþingi samþykkti að fara í þessar aðildarviðræður en það hefur ekki ákveðið að draga umsóknina til baka. Það þarf að gera. Það er það ferli sem við þurfum að hafa uppi. Þess vegna segi ég að það eru mér gríðarleg vonbrigði að heyra að [[Forseti hringir.]]núverandi utanríkisráðherra ætli ekki að sinna samþykktum Alþingis.
Virðulegi forseti. Stefna stjórnarflokkanna var mjög skýr fyrir kosningar. Mjög skýr. Ísland er ekki lengur umsóknarríki og það er alveg ljóst. Ef það er vilji nýrrar ríkisstjórnar, og ég veit ekki hvernig þeim málum verður háttað, að greiða atkvæði um framvindu þessara mála þá gerir hún það, þá er það ekkert mál. Þetta er staðan og stefnan var skýr og henni var framfylgt.
Virðulegi forseti. Það er alltaf áhugavert að heyra í hæstv. ráðherrum þessa lands, það verður nú að segjast. Kastljós heimsins hefur beinst að Íslandi undanfarnar vikur og daga í kjölfar upplýsinga er vörðuðu tengsl íslenskra ráðamanna, meðal annars þáverandi forsætisráðherra, við fyrirtæki í skattaskjólum, meðal annars á Tortólu. Það getur varla talist vera ásættanlegt fyrir ímynd Íslands út á við, hvað þá inn á við, að lykilaðilar í ríkisstjórn Íslands, ekki einn heldur þrír, hafi verið bendlaðir við þennan Panama-leka. Það hefur verið mikið fjölmiðlafár, eins og ég held að allir hér á þingi hafi tekið eftir, anddyrið hér inni var alveg stútfullt af fjölmiðlafólki. Fjölmiðlabeiðnir komu frá Japan, Noregi, Hong Kong, ég veit ekki hvað og hvað. Þessir fjölmiðlar erlendis lýsa Íslandi í ítarlegum fréttaskýringum sem bananalýðveldi. Mér finnst það ekki vera fallega til orða tekið um hæstv. Ísland. Mig langar því til þess að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvernig hún hyggst bregðast við þessari fjölmiðlaumfjöllun, hvort eitthvað sé í bígerð til þess mögulega að leiðrétta ímynd Íslands út á við og hvaða aðgerðir mundu þá helst fylgja, meðal annars hvort ekki sé kominn tími til að Ísland standi við stóru orðin um að vera lýðræðisríki sem á að vera fyrirmynd fyrir Evrópu og heiminn allan.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Það sem við höfum verið að gera: Upplýsingadeildin okkar fór strax í að greina þessa umræðu og athuga hversu umfangsmikil hún væri og hvernig ætti mögulega að bregðast við henni. Eitt af því sem kom í ljós var það að umfjöllunin var auðvitað langmest um það leyti þegar forsætisráðherra sagði af sér og mynduð var ný ríkisstjórn. En umræðan hefur verið mjög staðreyndamiðuð. Við höfum ekki þurft að vera að leiðrétta mikið í henni. Þetta hefur allt komist tiltölulega vel til skila. En það sem við erum að gera, starfsfólk ráðuneytisins, er að svara fyrirspurnum. Við erum að vinna í því að kynna aðeins betur þau góðu mál sem við höfum verið að vinna í á síðustu árum. Það eru svona viðbrögðin. Auðvitað er þetta óþægilegt, ég ætla ekkert að skorast undan því og segja eitthvað annað. En við verðum samt sem áður að vanda okkur í tilsvörum og nálgast þetta af ákveðinni yfirvegun og ekki að vera að búa til nýjar fréttir, sem eru kannski ekki góðar. Og svo er annað í þessu: Hér hefur bara gengið nokkuð vel þrátt fyrir að sumum finnist svolítið erfitt að viðurkenna það.
Virðulegi forseti. Ég gat ekki skilið hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að við ættum að vanda okkur þegar við værum að tala við fréttamenn og segja bara fallega hluti um Ísland. Mér þykir það svolítið einkennilegt í sjálfu sér. Aðkoma fólks, og sér í lagi ráðamanna, að skattaskjólum þykir ekki vera sjálfsagt mál erlendis. Það er ástæða fyrir því að enn þann dag í dag eru að birtast greinar, tveimur vikum eftir að hneykslið reið yfir, um nákvæmlega þetta og hvernig Ísland er að takast á við þetta eða ekki að takast á við þetta. Það er margt sem við þurfum að gera, siðbót þarf að verða innan stjórnmála til þess að við getum talist trúverðug. Eins og staðan er núna sé ég það ekki. Kosningar í haust, kannski. Málaskrá, mögulega. En það virðist ekki vera sérstaklega mikið í hendi.
Virðulegi forseti. Það vill nú þannig til að við erum ekki eina ríkið í þessari umfjöllun, fleiri ríki hafa verið í umræðunni. Það er ljóst að við vorum mjög framarlega í umfjölluninni á sínum tíma. En hér tala sumir eins og við séum eina ríkið sem hafi verið til umræðu. Það er alls ekki svo. Varðandi skattaskjólin og umfjöllun í þeim efnum: Það eru allar þjóðir heims að taka höndum saman og vinna í því máli. Hv. þingmaður veit það vel. Þetta er ekki alfarið einangrað við Ísland. Ég tek undir málflutning þeirra sem vilja taka á þessum málum, bara heils hugar.
Forseti. Bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra og svo hæstv. fjármálaráðherra enn í dag hafa lagt mikla áherslu í máli sínu undanfarið á hinn mikla og sterka þingmeirihluta sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa á Alþingi. Ég efast ekkert um það. Þegar spurt er um málaskrá og hvenær hún verði lögð fram, þá svara þeir: Við höfum sterkan meiri hluta og ætlum ekki að láta minni hlutann kúga okkur til eins eða neins. Allt gott með það. Ég hefði nú haldið að sá óróleiki sem hefur verið í þjóðfélaginu yrði til þess að við í þinginu reyndum að greiða einhvern veginn úr þessu og sýna fram á að við gætum unnið saman. Ég er alveg viss um að þegar málaskrá liggur fyrir verði stjórnarandstaðan mjög til umræðu um að afgreiða þau mál. Þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. ráðherra að þessu: Er líklegt að margt í þessari málaskrá verði slík ágreiningsefni að reyna muni á þann mikla þingmeirihluta sem ráðherrarnir ítreka aftur og aftur? Er líklegt að ríkisstjórnin ætli að fara að leggja fram, í því andrúmslofti sem er úti í þjóðfélaginu, einhver mjög mikil ágreiningsmál? Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra að því.
Herra forseti. Nei, ég held það nú ekki. Ég held að ríkisstjórnin mundi ekki fara að ráðum Jóhönnu Sigurðardóttur sem kom með nýtt fiskveiðistjórnarkerfi í lok maí og vildi klára það fyrir þinglok. Ég held að við mundum ekki gera svoleiðis. Ég held heldur ekki að sú ríkisstjórn sem styðst hér við mikinn meiri hluta eins og rakið er mundi fara að ráðum ríkisstjórnar minni hlutans frá 2009 og leggja fram margar breytingar á stjórnarskránni til að klára á nokkrum vikum. Ég held að við mundum ekki gera eins og sú ríkisstjórn. Það mundum við ekki gera. Ég skil ekki alveg hvers vegna svona margir eru í óvissu með þau mál sem við viljum leggja áherslu á vegna þess að það er komið fram yfir framlagningardag á þinginu. Af þeirri ástæðu eru hér margir tugir mála sem allt þingið þekkir. Þingmenn í einstökum nefndum þingsins þekkja þessi mál. Á dagskrá á morgun er samgönguáætlun. Það væri gott ef við gætum afgreitt samgönguáætlun. Ég vona að það geti orðið einhver sátt um hana. Við reynum yfirleitt að vinna hana í sem mestri pólitískri samstöðu. Ný mál eru mjög fá. Við höfum nefnt mál sem tengjast afnámi haftanna og eftir atvikum áskilur ríkisstjórnin sér auðvitað rétt til þess að koma með brýn mál og við gerum okkur grein fyrir því að betra er að meiri sátt sé um þau en minni. Ástæðan fyrir því að ég er að tiltaka hér að það er góður meiri hluti á bak við ríkisstjórnina er ekki sú að sýna klærnar og að það verði látið sverfa til stáls, heldur til að minna á þá grundvallarreglu að á meðan að ríkisstjórn nýtur sterks meiri hluta á þinginu þá er alveg sjálfsagt að hún haldi áfram störfum. Alveg sjálfsagt. Það eru afbrigði að ríkisstjórn með slíkan meiri hluta skuli ætla að stytta kjörtímabilið og boða til kosninga fyrr. [[Forseti hringir.]]Það er aðalatriðið.
Virðulegi forseti. Ég held að eitt það skynsamlegasta sem þessi ríkisstjórn hafi gert hafi einmitt verið að bregðast við því ákalli sem er hjá fólkinu vegna þess að það er vantraust á stjórnmálunum í landinu. Þess vegna hefði ég viljað óska þess að boðað hefði verið til kosninga strax. Ég var ekkert að spyrja um neina fortíðarsögu eða eitthvað svoleiðis. Ég er hundleið á þessum fortíðarsögum. Ég var að spyrja hvort von væri á einhverjum ágreiningsmálum núna. Ráðherrann segir nei. Hann á ekki von á því. Ég fagna því. En mig langar til að spyrja ráðherrann, vegna þess að það er hamrað svo mikið á þingmeirihlutanum og þessi þingmeirihluti situr í umboði 51% þjóðarinnar: Hvað finnst hæstv. ráðherra um misvægi atkvæða í landinu? Er hann tilbúinn til að berjast með mér fyrir því að það verði jafnað?
Virðulegi forseti. Ég mundi fagna því ef við gætum varið meiri tíma í efnislega umræðu um mikilvæg mál eins og þetta, um misvægi atkvæða. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að með einhverjum hætti þurfi að taka tillit til svæða á landsbyggðinni. Sú aðferð sem núna er beitt er að heimila í kosningalögum - það er ekki í stjórnarskrá - að atkvæðavægið sé allt að tvöfalt. Það eru fleiri leiðir færar eins og til dæmis þær að binda þingmenn ákveðnum svæðum. Með því gætum við í grunninn byggt á jöfnu vægi atkvæða um allt land þó að þingmenn væru bundnir við tiltekin svæði. En okkur hefur orðið mjög lítið ágengt í umræðum um þetta á þinginu. Mér finnst það dálítið miður. Ókosturinn við landið sem eitt kjördæmi með jafnan atkvæðisrétt [[Forseti hringir.]]hefur alltaf verið í mínum huga sá að þá væri fjarlægðin milli kjósenda og fulltrúa þeirra að aukast.
Virðulegi forseti. Við búum í umbúðaþjóðfélagi þar sem uppsöfnun leifa af plastumbúðum er alvarlegur umhverfisvandi bæði á sjó og landi. Þrátt fyrir þessa staðreynd, og vaxandi þunga í umræðu um leiðir til að draga úr notkun plasts, virðist sem notkun plastumbúða aukist stöðugt. Umbúðum þar sem plasti er blandað við önnur efni fjölgar stöðugt, svo sem í drykkjarvörum sem eru í pappafernum með plasttappa. Dæmi er um vörur þar sem 6 gr. af kaffi er pakkað í 3 gr. þungar umbúðir sem bæði innihalda ál og plast. Þá er skemmst að minnast páskaeggjanna sem pakkað var í pappa og plast og innihéldu síðan tíu litla plastpoka hvert utan um mismunandi gerðir sælgætis. Þessi blanda umbúða flækir endurvinnslu og flokkun jafnt á heimilum sem á flokkunarstöðvum. Áætlað er að árlega noti Íslendingar 70 milljónir plastpoka sem jafngildir rúmlega 200 plastpokum á mann. Í janúar síðastliðnum skipaði hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra starfshóp til að vinna tillögur um aðgerðir til að draga úr notkun plastpoka. Hópnum er í starfi sínu ætlað að horfa til þingsályktunar Alþingis frá júlí 2015, ef ég skil rétt, breytinga á EES-samningnum vegna plastpokanotkunar og tillagna Umhverfisstofnunar um það hvernig draga megi úr plastpokanotkun. Ég vil því spyrja hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra, Sigrúnu Magnúsdóttur, hvort við þurfum annan starfshóp til að leita leiða til að draga úr notkun á öðrum plastumbúðum eða hvort mögulegt væri að víkka verkefni hópsins þannig að það nái yfir allar umbúðir sem innihalda plast. Þá vil ég einnig spyrja hvort einhverjar reglur gildi um takmörkun á notkun plastumbúða á Íslandi og hvaða leiðir ráðherra telur heppilegastar til að draga úr notkun plastumbúða og hvaða leiðir eru heppilegastar til að draga úr notkun samsettra umbúða sem getur reynst flókið að endurvinna. Það eru spurningarnar sem ég hef óskað eftir svari við. Mig langar að byrja að velta fyrir mér hvötum til nýsköpunar í umbúðanotkun, hvaða leiðir stjórnvöld hafa þar, hvort frekar eigi að beita hvötum eða hindrunum eða boðum og bönnum; hvort sé líklegra til árangurs og hvort mikilvægara sé að horfa til almennings og neytenda eða til þeirra sem pakka vörunni.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir ágæta fyrirspurn. Starfshópur er að störfum og hefur það að markmiði að móta tillögur að aðgerðum til að draga úr notkun plastpoka með árangursríkum hætti. Þeim starfshópi ber að skila skýrslu til mín eigi síðar en 15. júní næstkomandi. Mig langar líka að geta tillögu sem samþykkt var hér á Alþingi 1. júlí 2015 og tillögu Umhverfisstofnunar um það hvernig hægt væri að vinna stefnu og aðgerðir sem miða að því að draga úr plastpokanotkun hér á landi. Það er óneitanlega nokkuð umfangsmikið verkefni að draga úr allri plastnotkun en eigi að síður mjög brýnt og ber að taka alvarlega. Umhverfisstofnun er að fara af stað með verkefni er varðar míkróplast og er það meðal annars í samstarfi við Þýskaland, Austurríki, Holland, Portúgal og Norðurlöndin. Markmið þess verkefnis er að búa til skilgreiningu á því hvað sé míkróplast, hvernig eigi að vakta vandann og til hvaða aðgerða sé skynsamlegast að grípa. Plastið er svo stór hluti af daglegu lífi okkar að það getur orðið örðugt. Fyrir utan alla þá ókosti sem plastnotkun hefur í för með sér er hægt að nefna að það þarf um tvö kíló af olíu til að framleiða eitt kíló af plasti. Mér finnst sjálfsagt að við reynum að setja á laggirnar, og er með það í undirbúningi, annan starfshóp til að kalla eftir frekari tillögum um það hvernig hægt væri að takmarka plastnotkun með sérstaka áherslu á einnota umbúðir. Þá langar mig til að hæla Alþingi fyrir að bjóða fólki upp á vatn og geta hellt því úr könnu í glös en ekki í einnota plastumbúðir, sem er því miður mjög víða í opinberum stofnunum. Einnig er spurt hvort reglur gildi um takmörkun á notkun á plastumbúðum hér á landi. Það hefur komið til umræðu hvort ástæða sé til að nýta heimild í lögum nr. 52/1989, um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, en samkvæmt henni getur ráðherra sett inn í reglugerð ákvæði um bann við notkun og sölu einnota drykkjarvöruumbúða sem ekki er unnt eða torvelt er að endurnota eða endurnýja. Þessi heimild hefur ekki verið nýtt og á við drykkjarvöruumbúðir úr svokölluðu PC-plasti sem ekki er hægt að endurvinna eða svaladrykkjarpoka úr plasti og áli sem er brætt saman og er óendurvinnanlegt, sem er mjög til baga. Fyrst og fremst þurfum við aukna vitundarvakningu um óþarfar plastumbúðir til þess að draga úr notkun á hvers konar plastumbúðum. Það er mikilvægast. Til þess að stuðla að hugarfarsbreytingunni er mikilvægt að efla fræðslu til að sporna gegn sóuninni. Þetta kemur allt fram í stefnu okkar um úrgangsforvarnir, Saman gegn sóun. Nýjustu rannsóknir hafa sýnt að plastúrgangur í hafi skapar hættu fyrir vistkerfi þess og berst inn í fæðukeðjuna. Með því að draga úr myndun plastúrgangs er mögulegt að minnka notkun auðlindarinnar, jarðolíu, og einnig draga úr dreifingu á efnum sem eru skaðleg umhverfinu eins og hormónaraskandi efnum. Mér finnst ánægjulegt að sjá og skynja að almenningur, fyrirtæki og stofnanir eru að flokka úrgang mun meira en gert hefur verið. Þó eigum við enn langt í land. Samhliða því þarf að kynna fyrir fólki að hægt er að nota fjölnota ílát, fjölnota poka o.s.frv. til að minnka notkun á hvers kyns plasti, t.d. einnota matarílátum í mötuneytum. Einnig þarf að koma í veg fyrir notkun plasts sem torvelt eða ómögulegt er að endurvinna eins og áður hefur komið fram. Ég tel mjög mikilvægt að hafa gott samstarf við framleiðendur og kaupmenn til að draga eins og kostur er úr notkun plastumbúða og ónauðsynlegra umbúða, eins og hér var getið um varðandi páskaeggin, og stuðla að því að hönnun umbúða taki mið af úrgangsforvörnum. Til hvaða aðgerða hyggst ráðherra grípa? Ég hef nefnt orðið fræðsla. Mér finnst það alveg lykilatriði, það skiptir gríðarlegu máli. En það er líka hægt að fara þá leið að banna að einhverju eða öllu leyti framleiðslu og notkun samsettra plastumbúða og annarra umbúða sem torvelt er að endurnýta. Skattlagning getur komið til greina eða niðurgreiðsla á umbúðum sem eru æskilegri út frá umhverfissjónarmiðum og jafnframt notkun hagrænna hvata til grænnar nýsköpunar á sviði umbúða. En eins og fyrirspyrjandinn gat um er afskaplega mikilvægt að við getum stuðlað að nýsköpun á sviði grænna umbúða.
Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og ráðherra fyrir þær mikilvægu spurningar sem hér er varpað fram. Ég minni á mál, sem ráðherra vitnaði í, sem snýst um að draga úr plastpokanotkun, en starfshópur átti að skila niðurstöðu 1. nóvember 2015. Eins og ráðherra sagði hefur því verið frestað til 15. júní 2016. Ég hefði gjarnan viljað sjá þetta gerast fyrr. Ég tek undir með ráðherra varðandi margt, eins og plastglösin sem við nýtum, auðvitað er skömm að því. Ég var á fundi í Umhverfisstofnun í morgun þar sem áhrifin í hafi komu fram. Við þurfum að hugsa þetta svolítið heildstætt, þ.e. plastpokanotkun og annað slíkt. Lífverurnar, fiskurinn, eru einhvern veginn farnar að gera sér mat úr plasti sem fellur í hafið og umbreyta í óæskileg efni sem við neytum og seljum svo erlendis. Þetta er risavaxið vandamál sem við verðum að reyna að finna leiðir til að taka á. Ef stórar þjóðir geta gert það þá hljótum við að geta gert það líka. Ég vona svo sannarlega að við náum utan um það. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún viti [[Forseti hringir.]]hvar breytingar á umbúðatilskipun Evrópusambandsins, sem voru til umræðu [[Forseti hringir.]]þegar þessi þingsályktunartillaga var lögð fram, eru staddar í ferlinu og hvort þær hafi verið samþykktar.
Hæstv. forseti. Ég þakka bæði hv. þm. Líneik Önnu Sævarsdóttur sem og hæstv. umhverfisráðherra fyrir þessa umræðu. Mér stóð ekki alveg á sama þegar ráðherra lagði svo ríka áherslu á vitundarvakningu og fræðslu, þó að ég sé algjörlega sammála því að það sé mikilvægt, en mér létti þegar hún fór að nefna leiðir til úrbóta, til að mynda bann við framleiðslu á ákveðnum plastefnum eða notkun þeirra í ákveðnum tilgangi, skattlagningu, hagræna hvata fyrir umhverfisvænar umbúðir sem og niðurgreiðslu á betri kostum. Ég fagna því að ráðherra hafi nefnt þessa kosti og vil eindregið hvetja hana til þess að beita sér fyrir því sem fyrst að nýta þær leiðir til að draga úr plastmengun. Þegar gat var að koma á ósonlagið brugðumst við vel við. Það er mikil vá þegar plastefni, eins og hv. þm. Bjarkey Olsen kom hér inn á, eru farin að skila sér í gegnum fæðukeðjuna út af gríðarlegri mengun í sjó sem og mengun á landi. Þetta er brýnt mál og það þarf að nálgast það af mikill festu, ekki eingöngu með vitundarvakningu.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Líneik Önnu Sævarsdóttur fyrir að leggja þessa fyrirspurn fram. Um er að ræða gríðarlega mikilvægt mál. Að mínu mati verðum við að gera eitthvað strax. Við höfum ekki tíma til að bíða og pæla í því hvaða leiðir séu færar heldur verðum við að byrja. Ég vil einnig þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hennar. Ég tel ekki nóg að hæstv. umhverfisráðherra bendi á hvað hægt sé að gera, heldur verði að taka ákvarðanir. Það er ekki nóg að nefna leiðirnar heldur er vandinn það stór að grípa verður til aðgerða. Mér fannst margar af þeim leiðum sem hæstv. ráðherra nefndi hljóma mjög vel. Vegna þess hversu gríðarlega stórt og mikið vandamál plastumbúðir og plastmengun er held ég að það þurfi hreinlega að fara í margar og fjölbreyttar aðgerðir. Ég vildi helst að hæstv. ráðherra hrinti þeim atriðum sem hún nefndi í framkvæmd sem fyrst og setji lög sem geta hjálpað okkur í þessu efni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni. Ráðherra fór vel yfir margþættan vanda og þá mengun sem fylgir þessari miklu plastnotkun, svo sem mengun í hafi og notkun jarðefnaeldsneytis. Ráðherra rakti líka margar mögulegar leiðir og ég tek undir þær allar og hvet ráðherra til að stíga fyrstu skrefin eins fljótt og mögulegt er. Ég tók ekki eftir að ráðherra kæmi inn á leið sem víða hefur verið farin í löndunum í kringum okkur þar sem opinberir aðilar hafa sett sér skýra innkaupastefnu varðandi umbúðir, bæði varðandi innkaup á vöru þar sem umbúðir eru óeðlilega hátt hlutfall vörunnar og eins varðandi innihald efna í umbúðum. Ég vil benda á þá leið sem einn möguleika í stöðunni. Mér finnst fræðsla afskaplega mikilvæg, bæði til neytenda og eins til framleiðenda vöru. Þegar ég hef fengið tækifæri til að heimsækja framleiðendur hef ég oft spurt: Af hverju eruð þið með þessar tvöföldu umbúðir? Ég fæ alltaf svarið: Neytendur vilja þetta. Ég tel mikilvægt að þetta tvennt haldist í hendur. Grænir hvatar eru afskaplega mikilvægir og hvatar til framleiðenda til að prófa nýjar gerðir umbúða. Mig langar að benda á vatnsflöskuna sem hönnuð var við Listaháskóla Íslands nýlega sem er trúlega ekki tilbúin í framleiðslu en er mjög áhugavert verkefni.
Virðulegi forseti. Ég þakka innilega þessar ágætu umræður. Ég vil vekja athygli Alþingis á því að þetta virðist vera kvennamál. Ég vona svo sannarlega að karlpeningurinn láti sig þetta líka varða, því að eins og komið hefur fram í þessari ágætu umræðu þá er um vá að ræða. Þetta er sannarlega vá og á þessu eigum við að taka með öllum ráðum. Það þarf fjölbreyttar aðgerðir. Ég heimsótti fyrirtækið Sorpu nýlega. Þau bentu mér á að plastpokar væru raunverulega angi af miklu stærra máli. Þessar miklu umbúðir væru að þeirra mati stærra og verra vandamál en plastpokarnir sem slíkir. Við höfum farið af stað með það verkefni, en auðvitað er eðlilegt að byrja einhvers staðar. Þetta PC-plast er mjög örðugt viðureignar og við getum reynt að stuðla að því að banna það. En hér kom þessi gullna setning: „En neytendur vilja þetta.“ Þess vegna talaði ég um vitundarvakningu. Hún er mjög mikilvæg, þannig að neytendur vilji það ekki. Það er það sem við þurfum að ná fram, að framleiðendur skilji að þetta gengur ekki lengur. Ég sé það eins og við öll að unga fólkið sleppir ekki plastflöskunni. Auðvitað getur það endurnýjað vatnið í plastflöskunni, en vandinn vex og vex. Það er eiginlega ekki boðið upp á neitt annað, á borðum þar sem maður kemur á fundi, en vatn í plastflöskum. Þó að við tækjum eingöngu á því yrði það stórt skref.
Hæstv. forseti. Málefni Vestur-Sahara hafa verið mér hugleikin um allnokkurt skeið. Til ársins 1975 var landið spænsk nýlenda. Brotthvarf Spánverja varð þó ekki til þess að heimamenn fengju stofnað eigið ríki heldur fór það svo að nágrannaríkið Marokkó hernam landið og hefur síðan farið með völdin þar. Í tengslum við hernámið hefur verið reistur lengsti aðskilnaðarmúr í heimi og stærsta jarðsprengjubelti heims lagt. Stór hluti vestur-saharísku þjóðarinnar hefur búið í flóttamannabúðum í nágrannalandinu Alsír í fjóra áratugi. Alþingi Íslendinga hefur ályktað að Ísland skuli á alþjóðavettvangi beita sér fyrir því að sjálfsákvörðunarréttur íbúa Vestur-Sahara verði virtur í samræmi við ályktanir öryggisráðs og allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna. Hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson vék sérstaklega að málefnum Vestur-Sahara í ræðu sinni á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna og er mér kunnugt um að eftir því var tekið af þeim sem láta sig þetta málefni varða. Nýverið neitaði Marokkóstjórn Ban Ki-moon, aðalritara Sameinuðu þjóðanna, um ferðaleyfi til Vestur-Sahara og rak úr landi fjölda friðargæsluliða Sameinuðu þjóðanna, sem er fordæmalaus aðgerð. Síðast í morgun bárust fregnir af því að samviskufangi frá Vestur-Sahara hafi látist í gæsluvarðhaldi, líklega af völdum pyndinga. Marokkóstjórn neitar að láta rannsaka málið. Virðulegi forseti. Hernám Marokkós á Vestur-Sahara hefur meðal annars einkennst af rányrkju auðlinda Vestur-Sahara, til að mynda fiskimiðum. Í svari norska utanríkisráðherrans frá árinu 2010 við fyrirspurn um fríverslunarsamning EFTA við Ísrael annars vegar og Marokkó hins vegar kom fram að stefna Noregs sé að fríverslunarsamningar við einstök lönd geti einungis snúið að alþjóðlega viðurkenndum landamærum þeirra. Þar sem yfirráð Marokkóstjórnar á Vestur-Sahara njóti ekki alþjóðlegrar viðurkenningar geti vörur þaðan ekki fallið undir fríverslunarsamkomulagið. Túlkun Sviss á fríverslunarsamningnum er sambærileg, en ekki alveg eins skýrt orðuð og svar norska utanríkisráðherrans. Ég vil því spyrja hæstv. utanríkisráðherra Íslands: Er utanríkisráðherra sammála þeirri túlkun norskra og svissneskra stjórnvalda á fríverslunarsamningi EFTA og Marokkós frá árinu 1997 að hann nái ekki til varnings frá hernumdu landsvæði Vestur-Sahara?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Málefni Vestur-Sahara landsvæðisins og íbúa þess hefur áður verið til umræðu á Alþingi. Þannig er þess skemmst að minnast að fyrir um tveimur árum var samþykkt þingsályktun þar sem orðrétt segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela utanríkisráðherra að beita sér á alþjóðavettvangi fyrir því að sjálfsákvörðunarréttur íbúa Vestur-Sahara verði virtur í samræmi við ályktanir öryggisráðs og allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna og styðja viðleitni til að finna friðsamlega og varanlega pólitíska lausn.“ Við meðferð þeirrar þingsályktunartillögu veitti utanríkisráðuneytið umsögn sína. Í henni kom fram það mat ráðuneytisins að stefna íslenskra stjórnvalda væri í samræmi við þingsályktunartillöguna. Í umsögninni var tekið fram að allsherjarþing og öryggisráð Sameinuðu þjóðanna hefðu undanfarna áratugi þar á undan árlega samþykkt einróma ályktanir sem meðal annars kvæðu á um að sjálfsákvörðunarréttur íbúa Vestur-Sahara skyldi virtur í samræmi við stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna og lýstu yfir stuðningi við áframhaldandi aðgerðir Sameinuðu þjóðanna til að hlutast til um pólitíska lausn. Jafnframt kom fram í umsögn ráðuneytisins að íslensk stjórnvöld hafi talið brýnt að alþjóðasamfélagið veitti þráteflinu í Vestur-Sahara verðskuldaða athygli. Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna hafi Ísland reglulega lagt áherslu á mikilvægi þess að ná fram pólitískri lausn, eins og hv. þingmaður vék að, og sú lausn byggist á því að sjálfsákvörðunarréttur íbúa Vestur-Sahara sé virtur, m.a. með stuðningi við ofangreindar ályktanir allsherjarþingsins. Í fyrirspurn hv. þingmanns er spurt um hvort ráðherra sé sammála þeirri túlkun norskra og svissneskra stjórnvalda að fríverslunarsamningur EFTA og Marokkós nái ekki til varnings frá Vestur-Sahara. Þessi spurning hefur mér vitanlega ekki verið til umræðu á Alþingi áður, þó að vissulega sé hún af svipuðum meiði og þingsályktunartillagan sem ég nefndi áðan. Spurningin hefur hins vegar komið upp bæði í Sviss og Noregi, eins og raunar kemur fram í fyrirspurn hv. þingmanns. Afstaða beggja ríkjanna hefur verið sú að samningurinn nái ekki til varnings frá Vestur-Sahara enda viðurkenna ríkin ekki yfirráð Marokkós yfir því landsvæði. Að því leyti sem málið hefur komið til umræðu á vettvangi EFTA hefur þessi afstaða jafnframt verið óumdeild og Ísland og Liechtenstein hafa tekið undir afstöðu Sviss og Noregs í þessu máli. Virðulegi forseti. Svarið við þessari fyrirspurn er því skýrt. Við erum sammála þeirri túlkun norskra og svissneskra stjórnvalda á fríverslunarsamningi EFTA og Marokkós að hann nái ekki til varnings frá Vestur-Sahara landsvæðinu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir afar skýrt og afdráttarlaust svar við spurningu minni. Ég fagna því eindregið að Ísland túlki þennan fríverslunarsamning EFTA og Marokkós á sama hátt og norsk og svissnesk stjórnvöld hafa gert um að hann nái ekki til varnings frá hernumdum landsvæðum Vestur-Sahara. Ég held að það skipti alveg gríðarlega miklu máli. Ég held að þetta gæti meira að segja skipt auknu máli inn í framtíðina núna því að því miður lítur ástandið í Vestur-Sahara verr út núna þessi missirin en gert hefur í ansi langan tíma með fordæmalausum brottrekstri Marokkóstjórnar á friðargæsluliðum Sameinuðu þjóðanna, sem er auðvitað alveg ótrúlegt og í rauninni alþjóðapólitískt mál sem ætti svo sannarlega skilið umfjöllun eitt og sér, sem mér finnst mikilvægt að nefna í þessu samhengi. Einmitt út af þessu samhengi er svo mikilvægt að afstaða Íslands liggi alveg ljós fyrir. Það er hins vegar líka ljóst að á liðnum árum, það sést á innflutningsskýrslum, hefur talsverður innflutningur verið á sjávarafurðum frá Marokkó til Íslands. Í ljósi þess að helstu fiskimið Marokkós eru einmitt úti fyrir ströndum Vestur-Sahara þá tel ég mjög mikilvægt næsta skref að kannað verði mjög vel hvort uppruni þeirra afurða sé alveg á hreinu og ég boða það [[Forseti hringir.]]hér með að ég mun halda áfram að grennslast fyrir um það mál, hvort sem það verður [[Forseti hringir.]]í búningi fyrirspurna eða þingmála. Ég mun sem sagt fylgja því nánar eftir.
Virðulegi forseti. Ég ítreka þakkir mínar til hv. fyrirspyrjanda. Þótt málefni Vestur-Sahara landsvæðisins hafi ekki farið hátt í umræðunni á Alþingi eða í samfélaginu almennt, þá er um mjög mikilvægt mál að ræða og ég þakka þingmanninum aftur fyrir að benda á það. Ég endurtek það sem ég sagði í fyrra svari að utanríkisráðuneytið telur brýnt að alþjóðasamfélagið veiti því alvarlega þrátefli sem er í Vestur-Sahara verðskuldaða athygli. Ég ítreka að Ísland hefur lagt þessu máli lið í málflutningi sínum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Umfram allt er að knýja á um pólitíska lausn sem byggir á sjálfsákvörðunarrétti íbúa Vestur-Sahara og virða þær ályktanir allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna sem ég fjallaði um í fyrra svari mínu. Spurning hv. þingmanns var skýr og ég endurtek svar mitt um að Ísland er sammála túlkun stjórnvalda í hinum EFTA-ríkjunum, Sviss og Noregi, um að samningurinn nái ekki til varnings frá Vestur-Sahara. Ég mun einnig fylgjast með þeim athugasemdum og ábendingum sem hv. þingmaður nefndi er varðar útflutning á sjávarfangi [[Gripið fram í: Innflutning.]]- innflutning, ég þakka fyrir, þ.e. útflutning frá þeim.