Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því hér nú og óska eftir upplýsingum frá forseta um hvað líði afgreiðslu á beiðni um sérstaka umræðu frá hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur til forsætisráðherra um verðtryggingu. Beiðni um þessa umræðu hefur legið hér fyrir missirum saman og forsætisráðherra hefur ekki sinnt þeirri skyldu sinni, samkvæmt stjórnarskrá og þingsköpum, að eiga orðastað við þingmanninn um þetta mál. Ég vil þess vegna ítreka mótmæli okkar við því að forsætisráðherra sé látinn komast upp með að sinna ekki starfsskyldum sínum hér gagnvart þinginu. Þetta setur mjög slæmt fordæmi og teflir í tvísýnu eftirlitshlutverki þingsins með framkvæmdarvaldinu ef forsætisráðherra á að komast upp með að virða þingmenn að vettugi þegar lögð er fram skýrt afmörkuð beiðni með málefnalegum hætti um efnislega umræðu um mál sem í ofanálag er mál sem hæstv. forsætisráðherra hefur nú talið sem sitt helsta baráttumál í stjórnmálum.
Virðulegi forseti. Til að kóróna þetta allt saman þá stóð forsætisráðherra upp rétt í þessu og við þingmenn fáum að sjá undir iljarnar á honum þegar við byrjum að ræða þetta mál. Staðreyndin er þessi: Frá því í janúar á þessu ári hefur hæstv. forsætisráðherra í engu svarað beiðnum, af hálfu hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, um að hér verði tekin sérstök umræða um verðtryggingu. Þá spyr maður sig: Hvers vegna? Gæti það verið vegna þess að í aðdraganda síðustu kosninga lofuðu menn hér öllu fögru og eru svo að sjá að þeir geti ekki staðið við það? Er það ástæðan? Hvers vegna leyfa menn sér að hlaupa undan þingmönnum og sérstökum umræðum í tíu mánuði án þess að þingið segi nokkurn skapaðan hlut? Virðulegi forseti. Þetta gengur ekki, en þetta segir kannski meira en mörg orð um stöðu málsins, afnám verðtryggingar, sem átti að vera stóra mál þessarar ríkisstjórnar. Staðan er augljóslega sú að forsætisráðherra hefur engin svör. [[Forseti hringir.]]Verðtrygging verður ekki afnumin á þessu kjörtímabili. Þess vegna leggur hann ekki í ræðustólinn hér og umræður um málið.
Forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hafa tjáð sig hér um þetta mál. Mér finnst mjög sorglegt - mjög sorglegt - að hæstv. forsætisráðherra hlaupi úr þingsalnum þegar verið er að fjalla um mál sem snýr að því að hæstv. forsætisráðherra neitar að koma í þingið til að fjalla um stóra kosningaloforðið, afnám verðtryggingar. Það gengur ekki að framkvæmdarvaldið komist upp með að hundsa þingið og sýna því slíka lítilsvirðingu. Ég skora á forseta að láta hæstv. forsætisráðherra heyra það.
Virðulegur forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem það gerist að hæstv. forsætisráðherra rýkur á dyr undir sjálfsögðum athugasemdum þingmanna um að honum beri að standa skil á málum gagnvart þinginu, það er ekki í fyrsta skipti. Hér er verið að tala um beiðni um sérstaka umræðu. Um hvað? Um eitt stærsta kosningaloforðið sem lagt var fram fyrir síðustu kosningar. Af hverju vill ekki forsætisráðherra eiga þetta samtal við Alþingi? Þetta setur vondan svip á þingið. Það er svona hegðun sem ýtir undir vantraust á stjórnmálunum og ég lýsi fullri ábyrgð á hendur Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni á því hvernig komið er í afstöðu samfélagsins gagnvart stjórnmálunum í heild. Það er svona hegðun, það er svona lítilsvirðing gagnvart þinginu og gagnvart þjóðinni sem við sitjum uppi með. Virðulegur forseti verður fyrir hönd Alþingis að grípa inn í stöðu mála. [[Gripið fram í: Heyr. heyr.]]
Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið mislíkar okkur þingmönnum hér í minni hlutanum mjög að hæstv. forsætisráðherra sé látinn komast upp með að hunsa beiðni þingmanns um sérstaka umræðu. Ég lagði fram beiðni um sérstaka umræðu um verðtryggingu í febrúar síðastliðnum og aftur nú þegar þing kom saman í haust. Við þessu hefur ekki verið orðið. Ég ætlast til þess að hæstv. forseti sjái til þess að þessi umræða geti farið hér fram. Það væri eðlilegt að hún færi fram þegar í þessari viku. Þetta málefni hlýtur að vera hæstv. forsætisráðherra tamt. Þetta var annað stærsta kosningaloforðið hans. Hér átti að taka við framsóknarstjórn eða verðtryggingarstjórn. Nú þarf hann að lýsa fyrir okkur hvað er fram undan í þessum málum, enda er þetta stórmál fyrir heimilin í landinu og fyrir efnahagslífið í heild sinni.
Virðulegur forseti. Það er einfalt mál að afnema verðtryggingu, sagði Sigmundur Davíð Gunnlaugsson fyrir kosningar en eftir kosningar finnst honum það hið flóknasta mál svo mikið sem að ræða spurninguna. Það er eðlilegt að forsætisráðherra sé á harðahlaupum, sé á flótta undan því, nú þegar allt útlit er fyrir að verðbólga sé að aukast, þegar spurt er: Hvers vegna ákvað Framsóknarflokkurinn að svíkja stærsta kosningaloforð sitt, afnám verðtryggingar? Hvers vegna hefur ekkert gerst í því? Forseti Alþingis hefur farið fram á það við Sigmund Davíð Gunnlaugsson að hann komi til þeirrar umræðu. Hann er staddur hér í húsinu. Ekkert er því að vanbúnaði að setja málið á dagskrá að loknum óundirbúnum fyrirspurnum nema andstaða forsætisráðherra sjálfs. Þetta getur þingið og forseti þingsins ekki látið bjóða sér. Það gengur ekki að ráðherrar geti, og þá hér eftir um alla framtíð, valið um það hvort þeir vilji ræða einhver efni eða ekki. Það er skýlaus réttur þingmanna að krefja ráðherra svara um mikilsverð málefni sem snerta fólkið í landinu. [[Forseti hringir.]]Verðtryggingin er sannarlega slíkt efni og það er skylda forsætisráðherra að vera hér í salnum. Virðulegi forseti. Ég spyr: Hafa verið gerðar ráðstafanir til að forsætisráðherra sé hér í salnum eða er hann að éta köku enn eina ferðina? [[Gripið fram í: Ósköp ertu alltaf málefnalegur, Helgi.]]Hvar er hæstv. forsætisráðherra? [[Gripið fram í: Tala minna, gera meira.]]Hafa verið gerðar ráðstafanir til að forsætisráðherra geti verið hér við umræðuna? [[Forseti hringir.]]Ég held að það segi allt um málstað forsætisráðherra að hann þorir ekki að vera í salnum.
Forseti vill geta þess að forsætisráðherra er hér í húsinu.
Virðulegi forseti. Þessi fundarstjórn af hálfu virðulegs forseta og hegðun hæstv. forsætisráðherra endurspeglar hversu brotið og óeðlilegt samband Alþingis er við ríkisstjórnina. Það er sjálfsagt að ræða svona mál og það er kjánalegt að þingmenn þurfi að fara hér upp í hrönnum til að kalla eftir því að svo sjálfsagðri bón verði svarað með jákvæðum hætti þannig að við ræðum þessi mál. Við getum auðveldlega eytt meiri tíma í að kvarta undan því að við séum ekki að ræða málið en við ættum í staðinn að fara í að ræða málið. Þetta er sérstök umræða, hún tekur um hálftíma, kannski aðeins meira. Ég vona að hv. þingmenn og hæstv. ríkisstjórn taki þennan ágreining alvarlega, ekki bara í ljósi umræðunnar um verðtryggingu heldur í ljósi sambands Alþingis við ríkisstjórnina.
Virðulegur forseti. Ég skil ósköp vel að hæstv. ráðherrum líði illa undir þessari umræðu þegar sjálfur verkstjóri ríkisstjórnarinnar kemur ekki í sérstakar umræður við þingmenn sem þess biðja. Ég er ein af þeim sem biðu í marga mánuði eftir sérstakri umræðu við hæstv. forsætisráðherra og þurfti að ítreka þá beiðni. Það sem gerist er að maður ákveður að fara í sérstakar umræður við aðra ráðherra sem eru þá duglegir að mæta, en þá verður álagið bara meira á þá. Það er ekki ásættanlegt í rauninni að hæstv. forsætisráðherra, sem er verkstjóri ríkisstjórnarinnar, skuli komast upp með að mæta ekki í sérstakar umræður. Það er grafalvarlegt. Ég vona að þetta sé í síðasta skipti sem við þurfum að koma upp undir liðnum um fundarstjórn forseta til að ræða þetta mál. Virðulegi forseti. Kipptu þessu í liðinn.
Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og utanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Fréttir bárust af því í síðustu viku að til stæði að ljúka afgreiðslu mála er vörðuðu stöðu slitabúanna og að ríkisstjórnin væri komin á fremsta hlunn með ákvörðun um að veita gríðarlegan afslátt frá stöðugleikaskatti gegn greiðslu stöðugleikaframlaga frá slitabúunum. Eins og við munum öll voru samþykkt hér í sumar lög um álagningu stöðugleikaskatts sem átti að skila um 680 milljörðum í ríkissjóð en samkvæmt fréttum stóð til að leyfa slitabúunum að komast fríum út úr landi gegn greiðslu 330 milljarða. Það átti að veita meira en helmingsafslátt af skattinum. Forsendur þessa afsláttar og þessarar eftirgjafar ríkisstjórnarinnar til erlendra kröfuhafa voru hins vegar ekki ljósar. Svo bar það við að kynnt var að útgáfu fjármálastöðugleikarits Seðlabanka Íslands hefði verið frestað um óákveðinn tíma. Ég óskaði hér á miðvikudaginn í síðustu viku eftir fundi formanna flokkanna til að fara yfir forsendur þessara ákvarðana því að mér þykir eðlilegt að ríkisstjórnarflokkarnir og forustumenn þeirra útskýri hvaða forsendur liggi til grundvallar ákvörðun þeirra um að veita erlendum kröfuhöfum þessa miklu afslætti. Við þeirri beiðni minni um fund hefur ekki verið orðið. Hæstv. forsætisráðherra tók vel í slíkan fund hér í fyrirspurnatíma á fimmtudaginn var en ekkert hefur gerst. Það hefur ekki verið boðað til fundar í samráðsnefnd um afnám hafta þar sem fulltrúar allra flokka eiga sæti og hæstv. forsætisráðherra hefur ekki haft frumkvæði að því að kalla saman formenn flokkanna. Ég vil þess vegna ítreka spurninguna til hæstv. forsætisráðherra: Stendur ekki til [[Forseti hringir.]]að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar útskýri fyrir fulltrúum annarra stjórnmálaflokka þær efnislegu forsendur sem eru fyrir afslætti til erlendra kröfuhafa? Og þykir ekki hæstv. forsætisráðherra eðlilegt að þær forsendur verði gerðar opinberar þannig að hægt sé að svara eðlilegum athugasemdum, m.a. Indefence, um að verið að sé að ganga of langt?
Virðulegur forseti. Ég svaraði þessari fyrirspurn hv. þingmanns í síðasta fyrirspurnatíma en þá barst hún frá tveimur öðrum þingmönnum, formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og varaformanni Samfylkingarinnar. Hv. þm. Árni Páll Árnason virðist hafa misst af þeim umræðum og hefði getað sparað sér þessa fyrirspurn núna og notað hana kannski í eitthvað annað, t.d. spurt mig um verðtrygginguna sem ég heyrði ekki betur hér áðan en að lægi mjög á að ræða, en hv. þingmanni liggur greinilega ekki það mikið á og frekar kýs hann að spyrja aftur um það sem búið var að svara hér síðast. Hann bætti þó við ítrekun á beiðni um fund í samráðsnefnd um þessi mál. Ég tel enga ástæðu til þess að bíða með það umfram það sem menn telja æskilegt, en mér hafði skilist að sameiginlegt mat manna hefði verið að þeir vildu bíða þess að fjármálaráðherra gæti hitt nefndina. Vilji menn ekki bíða eftir því held ég að það hljóti að vera hægt að kalla saman fund í þessari nefnd með skömmum fyrirvara því að það er ekkert að vanbúnaði að upplýsa stjórnarandstöðu og aðra um gang þessara mála. Það er greinilega ekki vanþörf á miðað við fyrirspurn hv. þingmanns sem virðist, eins og ég segi, líka hafa misst af umræðum í þinginu í síðasta fyrirspurnatíma.
Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að ítreka þá fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra hvort hann vilji gangast fyrir því að gera opinberar allar forsendur afsláttarins sem hann hyggst veita erlendum kröfuhöfum áður en ákvörðun er tekin þar um. Það er bein spurning sem hæstv. forsætisráðherra hlýtur að geta svarað. Fyrst hæstv. forsætisráðherra getur komið hér og skensað aðra þingmenn um verðtrygginguna og umræður þar um finnst mér hann ætti að sýna manndóm til að verða við eðlilegum óskum þingmanna um málefnalega umræðu um það mikilvæga hagsmunamál. Hann horfði sjálfur í augun á þjóðinni fyrir síðustu kosningar og sagði að það væri enginn vandi að afnema verðtryggingu. Hann sagði reyndar líka að það væri enginn vandi að taka fullt af peningum af erlendum kröfuhöfum. En hann hefur ekki afnumið verðtryggingu og hann getur ekki komið hreint fram og sagt að hann vilji gera opinberar forsendurnar fyrir afslættinum sem hann er að fara að veita erlendum kröfuhöfum.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður virðist vera algjörlega á byrjunarreit í þessu máli. Hann hefur ekki einu sinni tekið eftir þeirri kynningu sem fram fór í Hörpu þegar upphaflega var sagt frá því með hvaða hætti yrði ráðist í það að aflétta höftum, losa höft. [[Gripið fram í.]]Þá þegar kom fram að það væru … [[Gripið fram í.]] Virðulegur forseti. Er hægt að hafa hemil á hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur sem kallar hér fram í í hvert einasta skipti sem ég reyni að svara formanni hennar ágæta flokks? Þar kom fram þá þegar að til stæði að hafa þessar tvær leiðir mögulegar þannig að það að tala um einhvern afslátt er algjörlega út í hött, virðulegur forseti, og hreinlega rangfærslur. Það hvaða skilyrði þarf að uppfylla liggur jafnframt fyrir. Stöðugleikaskilyrðin liggja fyrir og þau felast ekki bara í greiðslu peninga eins og kom fram í einhverjum fréttum í síðustu viku þar sem menn höfðu gleymt öllum hinum liðunum, þau felast í mjög mörgum atriðum, m.a. afhendingu ýmiss konar eigna sem í öllum tilvikum [[Forseti hringir.]]eiga að gera sama gagn, ná sama markmiði, takast á við sömu upphæð og ef skattaleiðin er farin.
Virðulegur forseti. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra út í vistvænar bifreiðar og innkaup ríkisins á þeim, þá sérstaklega ráðherrabílum, einhvern tímann í vor, og áttum við ágætisumræður um það. Hæstv. forsætisráðherra taldi æskilegt að ríkið leitaðist við að sýna gott fordæmi í þessum málum. Það hafði eitthvað verið í blöðunum að forsætisráðherra væri að hugsa um að kaupa nýjan bíl. Ég hvatti hann eindregið til að nýta tækifærið og kaupa þá rafbíl eða eins umhverfisvænan bíl og hægt væri vegna þess að það skiptir máli að ráðherrar gangi alltaf á undan með góðu fordæmi. Hæstv. forsætisráðherra hefur nú talað um loftslagsmál og metnaðarfull áform í þeim efnum að minnka útblástur gróðurhúsalofttegunda. Nú sé ég fréttir um að nýr ráðherrabíll hafi verið keyptur. Þar sem ég veit ekkert meira en það sem ég hef lesið í blöðunum, ég get ekki farið inn á heimasíðu ráðuneyta og séð hvers konar ráðherrabílar eru fyrir ráðherrana - ég held að það væri reyndar mjög gott að hafa mynd af bílnum og upplýsingar um hann. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það sé rétt að keyptur hafi verið nýr bíll. Hvað heitir hann og hvað kostaði hann, hve miklu eyðir hann og hve mikið losar hann af CO 2 ?
Virðulegur forseti. Ég sá eins og hv. þingmaður fréttir um að ég væri að kaupa nýjan bíl, en þar var væntanlega átt við að forsætisráðuneytið eða Stjórnarráðið væri að fjárfesta í bíl. Þetta er reyndar líklega í fjórða skiptið sem ég sé fréttir um að ráðuneytið eða ég sé að eignast nýjan bíl. Hugsanlega reynist þetta rétt núna, ég skal ekki segja, en ég veit ekki nákvæmlega hvernig sá bíll verður eða hvað hann eyðir miklu eða hvernig þau atriði eru sem hv. þingmaður spurði út í. Ég veit hins vegar að menn leggja mikið upp úr því að haga málum þannig að slík fjárfesting feli ekki í sér veruleg útgjöld fyrir ríkið eins og menn hafa gert í öðrum ráðuneytum. Þess vegna hefur verið samið við framleiðendur eða innflytjendur þessara bíla um að kaupa þá á verulegum afslætti, það miklum afslætti að hægt verði að selja bílana aftur á sambærilegu eða jafnvel hærra verði, þ.e. að ríkissjóður verði ekki fyrir verulegum fjárútlátum af þessum sökum. Meira veit ég ekki um málið að svo komnu, virðulegur forseti.
Virðulegur forseti. Á ég þá að skilja það þannig að hæstv. ráðherra hafi engin áhrif og hafi ekkert um það að segja hvers konar ráðherrabíll er valinn í ráðuneyti hans? Var þá ekkert að marka svarið sem ég fékk í vor? Mig rekur eiginlega í rogastans hérna. Er þá ekki búið að kaupa nýjan bíl? Er þetta þá bara uppspuni sem kemur fram í Viðskiptablaðinu? Ég kalla eftir skýrari svörum en þetta og ítreka spurninguna sem ég hef margoft spurt: Telur hæstv. forsætisráðherra það ekki eðlilegt að ráðherra gangi á undan með góðu fordæmi, kaupi eins umhverfisvæna bíla og völ er á? Ef það verða endilega að vera lúxusbílar þá er hægt að kaupa Teslu. Ég efast ekki um að Ríkiskaup og þeir sem brasa í þessu eru að reyna að gera eins hagstæð innkaup og mögulegt er. Skárra væri það nú. Það sem ég spyr um er: Af hverju er ekki umhverfisvænasti kosturinn valinn? Hefur ráðherra ekkert um það að segja?
Virðulegur forseti. Ég stýri ekki innkaupum fyrir ríkisstofnanir, hvorki á bílum né öðrum þeim hlutum sem ríkið þarf að kaupa til að standa í hinum fjölbreytilegasta rekstri sem ráðuneyti og ríkisstofnanir standa að. Hvað varðar hins vegar athugasemdina og þá fyrirspurn sem hv. þingmaður rifjaði upp um rafmagnsbíla hef ég talið mjög æskilegt að við rafbílavæddum landið í auknum mæli og flyttum hingað inn meira af bílum sem nota umhverfisvæna orkugjafa. Ég hef til dæmis talið að það hlyti að vera tækifæri í því fyrir rafbílaframleiðendur að gera stjórnvöldum og öðrum hér kleift að eignast slíka bíla á góðum kjörum þannig að Ísland gæti orðið fyrirmynd í því efni, kannski á svipaðan hátt og menn hafa ákveðið að gera Ísland að fyrirmyndarlandi varðandi lyf, nýleg dæmi eru um það. Á sama hátt [[Forseti hringir.]]gætu menn séð sér hag í að stefna að því að Ísland yrði fyrsta rafbílavædda landið. En þar þurfum við auðvitað að líta til efnahagslegra forsendna líka og [[Forseti hringir.]]að ríkið [[Forseti hringir.]]geti ráðist í þetta án verulegra útgjalda.
Forseti. Það fer vonandi að líða að því að einhver niðurstaða komi úr stjórnarskrárnefnd sem hæstv. forsætisráðherra skipaði. Mig langar að spyrja í ljósi þess að nú vill svo til að ég á sæti í nefnd sem innanríkisráðherra skipaði til að fara yfir lög um málefni útlendinga. Vinnunni er þannig háttað að þingmennirnir vinna að því að ná þverpólitískri sátt um hvað eigi að vera í lögunum og síðan skila þeir ásamt starfsmönnum ráðuneytisins þeirri vinnu til innanríkisráðherra, sem fer með málið fyrir ríkisstjórn og svo mun ráðherrann flytja málið á þinginu og það fer í eðlilegt þinglegt ferli. Mig langaði að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvernig það er með þessa tilteknu nefnd sem ráðherra skipaði, hvort það verði eins með hana og þá nefnd sem ég á sæti í, er lýtur að lögum um útlendingamál. Mun hæstv. forsætisráðherra flytja þessar stjórnarskrárbreytingar og kynna þær fyrir hæstv. ríkisstjórn?
Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að ég skildi ekki alveg spurningu hv. þingmanns, þingmaðurinn getur ef til vill útlistað þetta aðeins betur í næstu fyrirspurn ef ég hef misskilið það. En það er rétt sem hv. þingmaður segir að nefnd um endurskoðun stjórnarskrárinnar er langt komin í vinnu sinni við fyrsta áfanga og ég geri ráð fyrir að hún muni skila af sér áður en langt um líður og að við tökum þær tillögur þá til umræðu hér í þinginu. Er hv. þingmaður að spyrja hvort þetta verði lagt fram sem ríkisstjórnartillaga eða hvort þetta verði lagt fram af fulltrúum flokkanna? Ég hafði skilið það svo að þetta væri samstarfsverkefni flokkanna á Alþingi.
Þú skipaðir nefndina.
Ef hv. þingmaður er að mælast til þess að þetta verði lagt fram sem ríkisstjórnartillaga er með því verið að senda inn í nefndastarfið mjög skýr skilaboð um stefnubreytingu í þeirri vinnu sem þar hefur farið fram, svoleiðis að það verður áhugavert að heyra hv. þingmann útlista betur hvað hann átti við.
Forseti. Sá sem skipar í nefndina hlýtur að vita hvernig verkferlið á að vera. Ég er bara alveg gáttuð á þessu. Það er alveg ljóst til dæmis í þingmannanefndinni sem er að vinna að lögum um málefni útlendinga að við vitum nákvæmlega hvernig verkferlið á að vera, hæstv. forsætisráðherra. Þannig að ég óska eftir því að hæstv. forsætisráðherra í það minnsta útskýri fyrir þinginu hvernig verklagið á að vera í þeirri nefnd sem hæstv. forsætisráðherra skipaði sjálfur. Það er ekki flókið. Ég útskýrði það mjög vel áðan að ef ráðherra skipar nefnd til þess að vinna að málefnum er lúta að vilja forsætisráðherra þá hlýtur forsætisráðherra, því að þetta er ekki þingnefnd, þetta er nefnd með alls konar fólki, að vita hvernig verkferlið á að vera í þessu áður en það fer fyrir þingið.
Virðulegur forseti. Þetta var nú allt býsna skýrt, kemur fram í skipunarbréfi [[Gripið fram í.]]og er afleiðing af samráði flokka hér við lok [[Gripið fram í.]]síðasta þings fyrir kosningar. [[Gripið fram í.]]
Forsætisráðherra hefur orðið.
Virðulegur forseti. Nú vantar okkur hv. þm. Össur Skarphéðinsson til að greina hvað er að koma upp á hér í samstarfi flokkanna, hvaða leik Píratar eru að spila í stjórnarskrármálinu, því að hér eru þeir að því er virðist að leggja drög að einhvers konar U-beygju í samstarfi um stjórnarskrármálið, samstarfi sem var komið á við lok síðasta þings. En það verður tíminn að leiða í ljós hvert þingflokkur Pírata ætlar með þessu.
Herra forseti. Undanfarna daga hefur enn ein byltingin átt sér stað á samfélagsmiðlum, nú undir myllumerkinu #égerekkitabú. Þessi bylting ræðst gegn þöggun sem ríkt hefur um geðræn vandamál og þá einkum þunglyndi og kvíða. Flest þau sem tekið hafa þátt í þessari byltingu eru ungt fólk og þetta fólk kallar á að viðhorf samfélagsins breytist og að andleg veikindi séu tekin alvarlega og viðurkennd sem alvöruveikindi. Fæstir framhaldsskólar á landinu eru með sálfræðing í starfi en þó vitum við að mjög stór hópur nemenda glímir við vandamál eins og kvíða, þunglyndi, fíkn, erfiðar heimilisaðstæður og félagsfælni, svo að eitthvað sé nefnt. Þessir nemendur leita því til námsráðgjafa og kennara með vandamál sín. Þetta er gríðarlegt aukaálag á starfsmenn sem í raun hafa hvorki tíma né þá faglegu þekkingu sem þarf til að aðstoða nemendur. Mikilvægt er að fá sálfræðinga inn í skólana. Í Verkmenntaskólanum á Akureyri hefur verið starfandi sálfræðingur sem nemendur geta leitað til sér að kostnaðarlausu. Það kom strax í ljós að það var gríðarleg þörf fyrir þessa þjónustu. Almenn sálfræðiþjónusta er mjög dýr og því ljóst að margir sem á henni þurfa að halda hafa ekki ráð á henni. Þetta er sérstaklega erfitt á mörgum stöðum úti á landi þar sem úrræðin eru fá. Mikilvægast er að sálfræðiþjónustan sé inni í skólanum en ekki á heilsugæslunni. Það eykur verulega líkurnar á að nemendur nýti sér þjónustuna. Það er mikil þekking í samfélaginu og við vitum að geðræn vandamál eru ein af helstu ástæðum brottfalls úr framhaldsskóla. Ætlar hæstv. ráðherra að tryggja að boðið verði upp á fyrirbyggjandi aðferðir eins og HAM, hugræna atferlismeðferð, og ART, hópúrræði sem byggir á félagsfærni, þjálfun, reiðistjórnun og eflingu siðgæðisþroska í framhaldsskólum landsins? Ætlar hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að sálfræðingar verði ráðnir til starfa í framhaldsskólunum? Ef svo er, mun hann geta tryggt nægilegt fjármagn til þess í fjárlagafrumvarpi?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn þar sem vakin er athygli á mjög mikilvægu máli. Það er rétt, sem hv. þingmaður segir, að eina af helstu ástæðum þess að brottfall er hátt má rekja til þeirra þátta sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni sem eru geðræn vandamál, kvíði og aðrar raskanir. Það er líka rétt, það ágæta dæmi sem hv. þingmaður reifaði hér varðandi Verkmenntaskólann á Akureyri og þá þjónustu sem þar er veitt. Það sem ég hef verið að reyna að gera í ráðherratíð minni er að berjast við það að hækka framlagið á hvern nemanda í framhaldsskólunum. Það var komið hættulega langt niður í kjölfar kreppunnar. Ef ég man rétt var framlagið á verðlagi ársins 2014 eða 2015 komið að meðaltali niður í 890 þús. kr. í kerfinu en er nú um 1,1 millj. kr. þannig að okkur miðar smám saman. Ástæðan fyrir því að þessi tala skiptir miklu máli er að hún lýsir svigrúmi því sem skólarnir hafa til að veita stoðþjónustu til nemenda umfram það sem hefðbundið er í venjulegu skólastarfi. En þetta er mjög mikilvægur þáttur og ég tel að það þurfi að sinna þessu enn betur en gert hefur verið. Ég vil þó benda á að við höfum náð verulegum árangri í grunnskólakerfinu okkar og reyndar í framhaldsskólunum þegar kemur að einelti og þar hafa Olweusaráætlunin og fleiri verkefni hjálpað mjög til. Við vitum að einelti getur síðar á lífsleiðinni verið grundvöllur að þunglyndi og kvíðaröskunum þannig að það er ýmislegt gert af okkar góða starfsfólki í skólunum sem snýr að því sem hv. þingmaður vakti hér máls á.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ástandið í framhaldsskólunum er þannig, ég er sjálf framhaldsskólakennari, að álagið á almennt starfsfólk, sem þarf að takast á við geðræn vandamál hjá nemendum, er gríðarlegt. Allir kennarar þekkja það að í lok kennslustundar bíða nemendur og vilja tala við kennarann sinn og ræða þessi mál. Þetta er ekki eitthvað sem kennarar geta tekið á sig. Þetta er heldur ekki eitthvað sem náms- og starfsráðgjafar geta tekið á sig. Það kemur eiginlega ekkert annað til greina en sálfræðingar. Við verðum að setja þá inn í skólana, því að þessir krakkar fara ekkert svo auðveldlega út úr skólunum til að sækja þessa þjónustu. Þannig að þetta kallar bara á aukafjármagn. Mér fannst það kannski ekki koma alveg nógu skýrt fram: Verður sett aukafjármagn, eyrnamerkt þessu, sálfræðingum í framhaldsskólanum?
Virðulegi forseti. Hvað varðar fjármagnið, eins og ég gat um í svari mínu, er það sem skiptir hér máli framlagið á hvern nemanda. Síðan er það skólastjórnendanna að ákveða hvernig þessir fjármunir eru best nýttir. Ég held að það fari ekki vel á því að við hér á Alþingi tökum ákvörðun um að skipa þeim málum umfram það sem nú er. En ég veit líka að innan skólakerfisins, rétt eins og hv. þingmaður lýsti af eigin reynslu, er mikill skilningur á þessu. Ég get tekið undir það sem hv. þingmaður segir. Ég bý svo vel að vera kvæntur framhaldsskólakennara og þekki þessa umræðu því vel. Aðalatriðið er að það er vaxandi vitund um þetta vandamál í samfélaginu. Við erum opnari í að tala um þetta og viðurkenna þetta sem vandamál. Þess vegna skiptir máli að við séum jafnt og þétt að reyna að auka framlagið til framhaldsskólanna þannig að þeir séu hver fyrir sig í betri færum um að veita þá stoðþjónustu sem þarf að veita með þeim sérfræðingum sem til þeirra verka þarf.
Virðulegi forseti. Nýverið kynnti hæstv. ráðherra nýja stefnu í ferðamálum og verð ég að segja að þar er margt mjög gott að finna og góð markmið sett fyrir ferðaþjónustuna til lengri tíma. Menn horfa langt fram í tímann og augljóst að margir hafa komið að gerð stefnunnar og það er ákveðin samfella við það sem gert hefur verið og margt ágætt þar að finna. Það er gott mál. Hins vegar eru nokkur atriði í kringum þetta sem maður staldrar við. Það er kannski í fyrsta lagi Stjórnstöð ferðamála. Það sem mér finnst við þurfa að fá betri skýringar á er hvar í stjórnkerfinu þessi nýja stjórnstöð eigi að vera staðsett. Við erum með sveltar stofnanir og svelta stoðþjónustu við ferðamálin eins og Ferðamálastofu, við erum með Rannsóknamiðstöð ferðamála, ferðamálaráð og Íslandsstofu. Allir þessir aðilar hafa á undanförnum árum kallað eftir auknum fjármunum og hafa kannski þurft skýrari sýn til lengri tíma. Nú er hún komin en þá er búið til nýtt batterí yfir þetta allt saman. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í þetta vegna þess að þarna eiga greinilega að koma frá ríkinu, miðað við upplýsingar sem koma fram í Kjarnanum, 70 millj. kr. Í fyrsta lagi: Hvaðan eiga þessir fjármunir að koma? Í öðru lagi langar mig að spyrja: Hvað verður um hinar stofnanirnar? Hvað á að gera við ferðamálaráð? Hvað á að gera við Ferðamálastofu? Í síðasta lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig datt ráðherranum í hug að gera þessari mikilvægu atvinnugrein það að leggja af stað í þennan leiðangur með því að ráða yfir þetta verkefni, án auglýsingar, aðila fyrir 2 millj. kr. á mánuði? Verra upphaf á leiðangri er ekki hægt að hugsa sér. Ég verð að spyrja út í þetta, virðulegi forseti, vegna þess að þetta dregur alla athygli frá [[Forseti hringir.]]hinu efnislega innihaldi málsins sem skiptir svo miklu máli að fylkja liði um.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina. Þá er fyrst til þess að taka hvar í stjórnkerfinu Stjórnstöð ferðamála er staðsett. Þá er það þannig að þetta er ekki stofnun heldur er þetta samráðs- og samstarfsvettvangur allra þeirra aðila sem að þessum verkefnum koma. Við sjáum það og hv. þingmaður þekkir það vel úr sínum fyrri störfum sem ráðherra ferðamála að ferðamálin eru sú atvinnugrein sem hefur kannski hvað víðasta skírskotun til samfélagsins. Fjölmörg ráðuneyti koma með beinum hætti að málefnum sem snerta ferðaþjónustuna, það gera einnig sveitarfélögin og svo er greinin sjálf líka mjög víðfeðm og hefur marga snertifleti. Það er þess vegna, í þeirri vinnu sem við lögðum af stað með og unnum í góðu samstarfi við atvinnugreinina sjálfa, við Samtök ferðaþjónustunnar sem eru samstarfsaðili okkar - verkefnið er kostað til helminga af Samtökum ferðaþjónustunnar, þ.e. greininni sjálfri og ríkinu, 70 milljónir hvor - að okkar niðurstaða verður sú að skapa þennan samráðsvettvang. Í stað þess að beina verkefnum sem heyra undir aðra aðila inn á stofnanir sem aðrir fara með, til að mynda þær stofnanir sem hv. þingmaður nefndi til sögunnar, Ferðamálastofu sem er stofnun sem heyrir undir mig, Íslandsstofu sem er stofnun sem heyrir undir hæstv. utanríkisráðherra o.s.frv., tökum við verkefnin fyrir ofan þann hefðbundna strúktúr og færum okkur sem berum ábyrgð á þessum málaflokkum saman þannig að við getum tekið þær ákvarðanir sem atvinnugreinina snerta sameiginlega og rætt þær án þess að festast í hinni [[Forseti hringir.]]hefðbundnu verkaskiptingu. Varðandi aðrar spurningar þá mun ég taka þær í seinna svari mínu.
Virðulegi forseti. Það sem ég sakna úr þessu svari er svar við spurningunni: Hvað á að gera við ferðamálaráð? Í því eru fulltrúar frá stjórnvöldum, tveggja ráðherra að minnsta kosti, þ.e. frá Íslandsstofu og frá iðnaðarráðherra, í því eru fulltrúar sveitarfélaganna og líka fulltrúar ferðaþjónustunnar. Það má því eiginlega segja að kannski hefðu menn bara átt að bæta við ferðamálaráð aðilum frá hinum ráðuneytunum og skerpa síðan á lögbundnu hlutverki ráðsins, af því að annars hlýtur það að vera þannig að menn séu að fara að leggja það niður, eða hvað? Mér finnst við vera farin að dreifa kröftunum ansi hressilega þegar sömu aðilar eru farnir að tilnefna í fleiri en eitt batterí sem eru að gera það sama. Þá skiptir líka máli, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra noti síðustu mínúturnar sínar í að segja okkur hvernig í ósköpunum mönnum datt í hug að leggja svona af stað í málið, að ráða án auglýsingar fyrir jafn háar upphæðir og raun ber vitni. Auk þess, virðulegi forseti, er áætlað að verkefnið sé til fimm ára. [[Forseti hringir.]]Þá spyr maður sig: Hvernig gengur það upp ef menn ætla sér að hafa skarpa langtímasýn að fara þannig [[Forseti hringir.]]af stað með verkefnið að ráða fram hjá Ríkiskaupum aðila [[Forseti hringir.]]sem kemur inn án auglýsingar?
Virðulegur forseti. Það hefur þvert á móti verið lenska í þessu samhengi að kröftunum sé dreift of víða. Þess vegna erum við að setja á laggirnar þennan samstarfsvettvang sem hefur við borðið ábyrgðarmenn málaflokkanna. Ferðamálaráð, Ferðamálastofa og Íslandsstofa hafa öll mikilvægu hlutverki að gegna og munu sinna því áfram og við munum taka þau verkefni sem þar eru unnin og víðar í kerfinu, hvort sem það er hjá umhverfisráðherra, fjármálaráðherra, samgönguráðherra og/eða öðrum sveitarfélögum sem þarna koma að. Varðandi framkvæmdastjórann þá er þetta samstarfsvettvangur ríkisins og greinarinnar eins og hér kom fram. Þá er því til að svara fyrst og síðast að það var vilji okkar að finna hentugan aðila til þess að láta þetta verkefni fara strax af stað og sú krafa kom ekki síður frá Samtökum ferðaþjónustunnar. Ég verð að segja að það var meðal annars litið til þeirra fordæma sem voru sett á síðasta kjörtímabili í samstarfi [[Forseti hringir.]]ríkis og atvinnugreinarinnar í verkefni sem fyrirspyrjandi þekkir vel, þar sem stjórnarformaður Inspired by Iceland var ráðinn [[Forseti hringir.]]án auglýsingar og samningar við hann framlengdir ítrekað án auglýsingar. [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]Ég breytti reyndar því verklagi og núna erum við með það innan húss, en það er sannarlega fordæmi sem litið var til í þessu samhengi.
Virðulegur forseti. Dýraníð veldur okkur öllum áhyggjum. Dýralæknir dýravelferðar hjá Matvælastofnun staðfestir illa meðferð dýra í svínaeldi. Við blasa allt of litlar stíur, legusár, geldingar, halaklippingar og yfirveguð brot á bæði lögum og reglugerðum svo okkur blöskrar öllum og við hljótum að spyrja ráðherrann: Hvað ætlar hann að gera til að afnema þetta ástand fljótt og vel dýranna vegna? Þrennt virðist mér augljóst að gera þurfi strax. Við viljum ekki eiga viðskipti við fólk sem fer illa með dýr [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]og þess vegna á í fyrsta lagi að upplýsa um það hverjir eiga hér í hlut. Í öðru lagi á að kæra brot á þessum lögum til lögreglu eins og brot á öðrum lögum. Í þriðja lagi á enginn sem uppvís verður að illri meðferð á dýrum að fá styrki eða niðurgreiðslur úr ríkissjóði. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort þetta sé ekki algerlega óþolandi ástand sem ekki dugi að hafa með þeim hætti sem það er nú, einu og hálfu ári eftir að úttektin fer fram. Ýmsir hafa sagt að hér hafi færst til betri vegar og þetta séu nýjar reglur. En, hæstv. ráðherra, er það ekki svo að smæð stíanna er þannig að þær uppfylla ekki einu sinni gömlu reglugerðina? Er það ekki þannig að það blasir við hverjum manni að stía sem er undir 50 sentímetrum þrengir óhæfilega að dýrinu? Er það ekki yfirlýst opinberlega að menn hafa vísvitandi brotið gegn lagaákvæðum um halaklippingar, um geldingar og ýmsa aðra þætti sem engin leið er að mæla bót? Sagt er að þetta séu undantekningartilfelli og því trúi ég. Ég trúi því að þetta séu undantekningartilfelli sem því miður kasti rýrð á allt of marga saklausa aðila sem búa vel að dýrum sínum og hlúa vel að þeim. En það að þetta kunni að vera undantekningartilfelli gerir ekki að verkum að taka eigi létt á því heldur þvert á móti tel ég að það gefi sérstakt tilefni til að taka hart og ákveðið á því að brotið sé gegn þessum lögum eins og öðrum lögum. Því miður virðast þetta ekki vera undantekningartilfelli í svínaeldinu miðað við þann fjölda af búum sem tekin voru út á síðasta ári og hversu margt var óviðunandi í þeim átta búum sem þar voru tekin út. Ég vil líka spyrja ráðherra hvort þau viðmið sem hann setti í reglugerð í ár um kjúklinga og fjölda kjúklinga á fermetra í eldi séu nægilega vilhöll dýrunum, hvort dritsár á kjúklingum séu enn þá til staðar þrátt fyrir þær kröfur sem settar voru í reglugerðinni í ár og hvort eigi að gera meiri kröfur til að tryggja velferð kjúklinganna. Ég hlýt líka að spyrja ráðherrann um þær fréttir sem við sáum í gærkvöldi um það að þrátt fyrir skýr ákvæði laga sé það þannig, a.m.k. á einhverjum kúabúum, að dýrin séu bundin á bás allt árið og hvort hann hafi vitneskju um að þetta sé rétt og hvort hann sömuleiðis í þessu efni hyggist grípa til einhverra ráðstafana strax. Ég vil líka sérstaklega inna ráðherrann eftir því atriði sem ég nefndi hér síðast um þær aðgerðir sem mér virðast vera augljósar, þ.e. að tengja beint saman dýravelferð og stuðning úr ríkissjóði. Nú er unnið að gerð nýrra búvörusamninga og auðvitað kann það að vera að vegna stjórnsýsluaðgerða og annarra þess háttar hluta sé oft erfitt um sönnunarfærslu í þessu efni. En er ekki eðlilegt að við krefjum um það í samningum um niðurgreiðslu á búvöruframleiðslu að sýnt sé fram á að dýravelferð sé í heiðri höfð hjá þeim sem taka við styrkjum úr ríkissjóði? Er það ekki sjálfsögð og eðlileg viðbót við þá samninga sem við höfum þegar til að tryggja gott aðhald að því leyti með öllum sem starfa í þessum greinum?
Virðulegi forseti. Hér voru höfð uppi býsna stór orð og í mörgum tilvikum því miður ranglega farið með. Fyrirspyrjandi óskaði eftir viðbrögðum ráðherra við upplýsingum um illa meðferð á dýrum og ég get fullyrt það, bæði sem ráðherra og menntaður dýralæknir, að ég mun alltaf harma slæma meðferð á dýrum og slíkt á ekki að eiga sér stað. Við þurfum þó að virða þau lög og reglur sem ber að fara eftir í þessu sambandi og við búum við ný lög hvað þetta varðar. Það eru lög nr. 55/2013, um velferð dýra, og síðan þær aðbúnaðarreglugerðir sem settar hafa verið á grundvelli þeirra laga. Ég kem betur að því síðar. Ég vil einnig nefna að það verður auðvitað að gera þá kröfu til þeirra sem halda dýr að viðkomandi geri það með forsvaranlegum hætti sem ég held að langsamlega flestir geri. Fyrirspyrjandi spyr einnig hvort ráðherra muni beita sér fyrir því hvort upplýst verði um hvaða svínabú sé að ræða. Málið er á forræði Matvælastofnunar samkvæmt lögum. Hún starfar samkvæmt upplýsingalögum og þarf einnig að fara eftir persónuverndarlögum. Ráðherra á því ekki hægt um vik að grípa inn í þann feril og getur ekki upplýst um það á hvaða svínabúum umræddar myndir voru teknar, enda hefur ráðherra ekki þær upplýsingar í sínum fórum. Vilji menn breyta því þarf að breyta lögum um upplýsingalöggjöf og persónuvernd. Matvælastofnun hefur bent á að málefni er varði velferð dýra séu undanþegin upplýsingarétti þar sem stofnunin líti svo á að þau varði einkahagsmuni einstaklinga samkvæmt 9. gr. upplýsingalaga. Einnig er spurt hvort ráðherra telji að fullnægjandi sé að beita sektum í stað kæru þegar um svona brot sé að ræða. Lög um velferð dýra veita Matvælastofnun þó nokkur úrræði ef upp koma brot er varða velferð dýra. Samkvæmt lögunum getur stofnunin stöðvað starfsemi, beitt dagsektum, svipt umráðamenn vörslu dýrs, bannað dýrahald, beitt stjórnvaldssektum og kært málið til lögreglu. Fjallað er um refsiábyrgð umráðamanns í 45. gr. laganna þar sem tilgreind er sú háttsemi sem Matvælastofnun getur kært til lögreglu, m.a. ef umráðamaður vanrækir skyldur sínar, til að tryggja dýrum aðbúnað samkvæmt lögum og settum reglugerðum. Stofnunin hefur því skýrar heimildir til að bregðast við brotum samkvæmt þessum lögum. Vegna umfjöllunar um svínabúin þá hefur eitt svínabú sætt þvingunaraðgerðum og ég fékk þær upplýsingar í morgun að þeim er lokið með því að gyltur á því býli eru komnar í lausagöngu en eru ekki á básum. Þessar aðgerðir Matvælastofnunar virka með öðrum orðum. Það fer eftir eðli brotanna til hvaða úrræða er æskilegt að stofnunin grípi en hafa ber í huga að stofnunin er einnig bundin af meðalhófi í þessum málum eins og öðrum á stjórnvaldssviðinu. Það var einnig spurt um þéttleika dýra í alifuglabúum. Það er áhugavert þar sem fyrirspyrjandi hefur verið dálítið áhugasamur um Evrópusambandið að reglugerð um velferð alifugla í Evrópusambandinu gerir ráð fyrir að þar megi vera 42 kíló á fermetra. Í þeirri reglugerð sem hér er sett á Íslandi er heimild til framleiðslu kjúklinga með hámarksþéttleika 39 kíló, þ.e. minna en er algengt viðmið í Evrópusambandinu. Heimildin fellur þó niður ef í ljós kemur við eftirlit Matvælastofnunar að skilyrði um dritbruna séu ekki uppfyllt og færast þá framleiðendur niður í 33 kíló sem er harðasta þéttleikareglugerð hér á norðurhveli. Eftirliti á öllum kjúklingabúum samkvæmt ákvæðinu skal vera lokið 28. janúar 2016. Í reglugerðinni, sem upphaflega var sett, var gert ráð fyrir að væru 42 kíló eins og er í Evrópusambandinu en við vinnslu reglugerðarinnar bárust athugasemdir um að meðal annars í Noregi og Svíþjóð - Noregi sem er ekki Evrópusambandsland en Svíþjóð sem er Evrópusambandsland - sé hámarksþéttleiki 36 kíló á fermetra. Eldri reglugerð gerði ráð fyrir miklu meiri þéttleika og er þetta því umtalsverð framför frá því sem áður var en allt önnur viðmiðun sem þá var. Þá var miðað við 19 kjúklinga á hvern fermetra en kjúklingar hafa vaxið á þessum tíma. Það verður að hafa í huga að kjúklingum er venjulega slátrað 32–36 daga gömlum. Einnig var spurt hver væri staðan við vinnslu reglugerðanna. Það er rétt að geta þess að frá 16. október 2014 til 22. janúar 2015 hafa verið birtar reglugerðir um velferð hrossa, nautgripa, svína, minka og alifugla. Enn stendur yfir vinna í ráðuneytinu vegna reglugerðar um velferð gæludýra og stefnt er að því að vinnu við reglugerðina ljúki nú í nóvember. Þá er í endurskoðun reglugerð sem fjallar um flutning á búfé. Vissulega hafa miklar framfarir orðið í kjölfarið á lagasetningunni og þeim reglugerðum sem settar hafa verið. Ég get því miður ekki svarað spurningunni, vegna tímaskorts, varðandi nautgripina. Ég skal gera það á eftir í lokaorðum mínum.
Herra forseti. Ný lög um velferð dýra voru samþykkt við þinglok vorið 2013. Farið hafði fram mikil vinna og undirbúningur við vinnslu frumvarpsins í atvinnuveganefnd þar sem náðist þverpólitísk sátt um málið. Markmið dýravelferðarlaga er að stuðla að velferð dýra, að þau séu laus við vanlíðan, hungur, þorsta og sársauka og geti sýnt sitt eðlilega atferli eins og frekast er unnt. Með lögunum fékk Matvælastofnun víðtækar heimildir við beitingu þvingunarúrræða þegar brotið er gegn ákvæðum laganna. Eftirlit hefur verið hjá Matvælastofnun frá 1. janúar 2014 og hún hefur þær ríku skyldur á herðum sínum að tryggja að lögum um dýravelferð sé fylgt eftir. Slæmur aðbúnaður á svínabúum hefur verið mikið til umfjöllunar undanfarið þar sem sýnt hefur verið fram á að mörg svín voru með legusár, básar of þröngir og svínin gátu ekki rétt úr fótunum og þar með var auðvitað reglugerð um meðferð dýra þverbrotin. Matvælastofnun hefur neitað að gefa upp um hvaða bú ræðir og því miður liggur öll greinin undir miklu ámæli þótt sem betur fer séu til bú sem tryggja velferð dýra sinna. Það er því mikilvægt að Matvælastofnun sinni eftirlitshlutverki sínu og framfylgi dýravelferðarlögum. Ljóst var við setningu laganna að svínabændur ásamt öðrum bændum þyrftu að fara í kostnaðarsamar breytingar á búum sínum til að uppfylla ný lög um dýravelferð og neytendur gera að sjálfsögðu þá kröfu til allra matvælaframleiðenda að lög um dýravelferð séu í hávegum höfð. Ég treysti því að íslenskir bændur leggi sig alla fram um að framfylgja dýravelferðarlögum og leggi metnað sinn í að koma í veg fyrir brot á þeim.
Virðulegur forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu. Það er vont þegar svona mál koma upp í samfélaginu og vöntun á því að Alþingi ræði um þau. Núna helgaðist það einna helst af því að hér var kjördæmavika akkúrat í kjölfar þessarar miklu umræðu í fjölmiðlum. Ég hef nú þegar óskað eftir því að atvinnuveganefnd taki þetta mál til umfjöllunar, þá sérstaklega eftirlitshlutverkið þannig að við þingmenn getum verið fullviss um að ef það er eitthvað í okkar eftirlitskerfi sem upp á vantar getum við brugðist við því. Svo langaði mig aðeins að koma inn á að nýlega settust inn á fund atvinnuveganefndar fulltrúar bænda úr hinum ýmsu stéttum. Þar var mikið verið að ræða nýtilkominn tollasamning við Evrópusambandið. Við ræddum einmitt þau tækifæri sem felast í þessu þó að það fari augljóslega uggur um marga í stéttinni vegna þess að þetta breytir miklu fyrir þá. Ég held að það sé einmitt mikið tækifæri fyrir Ísland og íslenskan landbúnað að skapa sér sérstöðu í velferðarbúskap og að við framleiðum hér og stöndum að mjög hreinni vöru sem tryggir góðan aðbúnað dýra. Ég held að þetta sé sóknarfæri fyrir bændur í landinu og greindi það að þeir litu líka svo á en það þyrfti kannski stuðning og aðstoð við það. Ég mundi vilja sjá meiri umræðu um að við ættum að fókusera meira á þetta, sérstaklega í samkeppni á hinum stóra markaði. Þar er ekki verið að tala um ódýrustu vöruna, heldur erum við með sérstakar dýrar vörur eins og við höfum náð að skapa okkur forskot í sjávarútvegi með flutningi á ferskum fiski. Ég mundi í þessu samhengi bara vilja sjá þetta sem eitthvað sem stjórnvöld hér aðstoðuðu bændur við og aðra þá sem eru að vinna þessa vöru.
Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa sérstöku umræðu hér í dag. Ég vil af því tilefni hvetja svína- og kjúklingabændur til að snúa nú vörn í sókn. Ég hvet þá til að gera þær lagfæringar sem þarf til að búin þeirra standist reglur um dýravelferð og gera það eins fljótt og nokkur kostur er. Ég hvet líka samtök neytenda og neytendur sjálfa til að fara fram á það að merkingar á kjötvörum á Íslandi verði stórbættar. Neytendur eru besta aðhaldið. Mig langar fyrst til að tala um hvers vegna íslensk framleiðsla er svona mikilvæg og hvers vegna gríðarleg tækifæri eru innan greinarinnar fyrir svína- og kjúklingabændur. Hvers vegna er þetta kjöt svona mikilvægt fyrir fæðuframboð á Íslandi? Það er vegna þess að hjá íslenskum bændum er að finna meiri hreinleika í afurðum en þekkist í innfluttu kjöti vegna þess hve lítið er notað af lyfjum. Í þessu sambandi er stundum talað um að á Íslandi sé notaður einn fúkkalyfjaskammtur á móti 20 í flestum samkeppnislöndum okkar. Víða í samkeppnislöndunum er neytendum einfaldlega nóg boðið og það haft í flimtingum að nóg sé að kaupa sér kalkúnabringu þegar fólk fær bakteríusýkingu því að það er svo mikið magn af pensilíni í slíku kjöti. Þegar ég fer út í búð vil ég í fyrsta lagi geta séð á umbúðunum innihaldslýsingu á því hvort um er að ræða innlent eða erlent kjöt. Þá vil ég að það sé vottun á umbúðunum um það hvort dýravelferð sé fylgt við framleiðslu á umræddu kjöt. Svo vil ég ljúka máli mínu með því að taka undir vonbrigði sem framkvæmdastjóri Landssambands kúabænda lýsir yfir í fjölmiðlum í dag þar sem í ljós kemur að kýr eru hafðar inni allan ársins hring þó að það hafi verið [[Forseti hringir.]]ólöglegt í tvö ár.
Forseti. Ég harma það dýraníð sem hefur fengið að viðgangast hérlendis. Ég verð að segja að ég harma enn meira að einu viðbrögðin sem koma frá hæstv. ráðherra málaflokksins séu að hann harmi það. Það þarf að gera eitthvað. Ég legg svo til að allir þeir þingmenn sem láta sig málið varða hætti að borða svína- og kjúklingakjöt. Síðan ég byrjaði að vinna hérna hef ég beðið þingmenn, þegar komið hefur í ljós að verið var að klippa halann af grísunum, að huga að því að þeir væru hugsanlega að borða kjöt af dýrum sem hafa verið pynduð. Enginn hlustar á mig, ég er bara óþolandi grænmetisætan. Mig langar að upplýsa um ástæðuna fyrir því að ég gerðist grænmetisæta. Hún er sú að ég gat ekki tekið þátt í því að stuðla að verksmiðjuframleiðslu á dýrum sem vitað var að væru pynduð. Þetta er ekkert nýmæli. Sem betur fer er þetta loksins að koma upp á yfirborðið og sem betur fer samþykkti Alþingi lög sem stuðla vonandi að bættri meðferð á dýrum. Á meðan ástandið er þannig að maður veit ekki hvaða dýr eru pynduð og hvaða dýr eru ekki pynduð skil ég ekki hvernig fólk getur látið sér detta í hug að borða þetta kjöt og láta eins og ekkert sé. Það er ykkar, ykkar, ykkar, hæstv. forseti, sem skyldan hvílir á. Það er ykkar. Ég spyr því hæstv. ráðherra málaflokksins hvort hann borði svína- og kjúklingakjöt.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Það skiptir gríðarlega miklu máli að við í þessum sal látum velferð dýra okkur varða. Mér eins og öðrum hefur blöskrað verulega þau dæmi sem dregin hafa verið fram þökk sé netinu og mætti þess og samfélagsmiðlunum sem ná núna að birta okkur það sem áður hefur verið falið fyrir okkur og það ber að þakka. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég hef orðið fyrir vonbrigðum með í fyrsta lagi viðbrögð stjórnvalda við því sem verið er að birta innan úr þessum búum og í öðru lagi með viðbrögð greinanna sjálfra. Ég hefði haldið að við þessar aðstæður vildu menn komast hjá því að lenda í því að það yrði vantraust og fólk hætti í stórum stíl að kaupa ákveðnar vörur og vildu því frekar draga fram hvar hlutirnir eru í lagi og birta lista yfir skussana, [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]birta lista yfir þá sem standa sig illa og koma illa fram við dýrin. Ég fullyrði að enginn sem neytir dýraafurða vill neyta dýraafurðar sem kemur af dýri sem hefur þjáðst, enginn. Þess vegna á að birta þessa lista. Á meðan ríkir vantraust og þar bera stjórnvöld mikla ábyrgð. Ég tel að hæstv. ráðherra eigi að taka fast á þessu og við eigum ekki í siðuðu samfélagi að þola það að menn séu skrifaðir á einhvern lista og þeim gefinn aðlögunartími til að laga til hjá sér þegar beinlínis er verið að meiða dýr, [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]meiða lifandi verur. Þá á að vera, og ég biðst velvirðingar á því að ég ætla að nota hér enska tungu, „zero tolerance“ og það á að loka þangað til menn hafa lagað til hjá sér, hvort sem um er að ræða framleiðslu sem síðan skilar sér sem ódýrari vara eða dýrari útflutningsvara. Það skiptir engu máli. Öll framkoma við dýr á að vera siðuðu samfélagi til sóma.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með málshefjanda um mikilvægi þess að ekki verði veittur afsláttur af velferð dýra. Við líðum það ekki. Slæm meðferð á dýrum hefur verið mikið í umræðunni undanfarið eftir að Matvælastofnun birti myndir úr vettvangsferð þar sem aðbúnaður dýra var vægast sagt óviðunandi. Ekki ætla ég mér að verja slæma meðferð á dýrum en ég set spurningarmerki við þau vinnubrögð að birta nafnlausar myndir án útskýringa. Ég leyfi mér að trúa því að þessir aðilar hafi brugðist skjótt við og hafi nú þegar gert viðunandi ráðstafanir en það kemur hvergi fram. Hafi þeir ekki gert það spyr ég: Hvers vegna hefur Matvælastofnun ekki brugðist við með viðeigandi hætti? Í 35. gr. dýravelferðarlaga, í X. kafla um stjórnvaldsfyrirmæli og viðurlög, stendur undir yfirskriftinni Stöðvun starfsemi: „Matvælastofnun er heimilt að takmarka eða stöðva starfsemi þegar um alvarleg tilvik eða ítrekað brot er að ræða eða ef aðilar sinna ekki fyrirmælum innan tilgreinds frests. Við stöðvun starfsemi er heimilt að leita aðstoðar lögreglu.“ Í 45. gr., um refsiábyrgðina, segir: „Það varðar mann sektum eða fangelsi allt að einu ári ef: […] b. hann vanrækir umönnunarskyldur skv. 14. gr.“ Lögin eru skýr og því er betri bragur á því að vinna málið í eðlilegum ferlum og stjórnvaldsaðgerðum með bændum en að ráðast á þá í fjölmiðlum. Þau vinnubrögð gera ekkert annað en að leita uppi sökudólga og refsa þeim opinberlega. Er það réttarríkið sem við viljum? Ég trúi því að engum sé eins umhugað og bændum um að dýrum þeirra sem þeir umgangast daglega líði vel því að afkoma þeirra [[Forseti hringir.]]byggist á að dýrum þeirra líði vel og að þau þrífist vel.
Virðulegi forseti. Ég þakka sérstaklega fyrir þessa umræðu. Hún er afar mikilvæg. Ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur að rifja upp anda laganna sem sett voru 2013 því að það dugir ekki bara að lesa upp einstök ákvæði heldur rifja upp til hvers lögin voru sett. Þau snerust nefnilega um velferð dýra og þau snerust um að þar með væri stjórnvöldum úthlutað skýrara hlutverk að því er varðar varðstöðuna um velferð dýranna sem slíkra, sem lífvera sem ættu siðferðilegan rétt á góðri framkomu. Það var andi laganna og markmið laganna. Þess vegna skiptir máli að við séum ekki of föst í því að það sé nánast réttur þeirra sem umgangast dýrin að umgangast þau eins illa og hægt er þar til kemur að einhverjum þvingunarúrræðum. Það getur ekki verið markmiðið. Ég verð að segja að viðbrögð bæði hæstv. ráðherra hér og sumra talsmanna bænda, sérstaklega svínabænda, hafa valdið mér vonbrigðum af því að þeir tala eins og það þurfi alltaf Matvælastofnun á gluggana til að bændur hafi metnað til að gera vel. Á það ekki að vera metnaður þess sem er í framleiðslu af þessu tagi að gera vel og fara vel með dýr? Er það ekki þannig? Er það ekki þannig að í besta hugsanlega samfélagi þyrftum við ekkert eftirlit með þessu vegna þess að metnaðurinn væri fyrir hendi og viljinn væri fyrir hendi til að gera vel? Ég legg áherslu á mikilvægi þess að þeir bændur sem fara vel með dýr njóti þess með því að það verði upplýst hverjir búskussarnir eru. Það verður að gera það. Annað er ósanngjarnt gagnvart þeim fjölda sem gerir vel. Auk þess verða upplýsingar [[Forseti hringir.]]um uppruna og framleiðsluaðferðir að fylgja matvælum. [[Forseti hringir.]] Svo vil ég segja alveg í lokin að það er mikilvægt að við styðjum sérstaklega við lífrænan búskap vegna þess að þar er kveðið á um dýravelferð. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu, sem er mjög mikilvæg. Ég treysti því að áfram verði fjallað um málið í atvinnuveganefnd. Það sem snýr að okkur er spurningin um hvort eftirlitið virkar. Ég á erfitt með að skilja þegar ég les þessa skýrslu - það er ágætt að hún er gefin út, það er samt erfitt að nálgast hana, hún er vel falin - af hverju verið er að gefa út skýrslu um að eitthvað hafi verið gert. Af hverju var ekki brugðist við þá þegar? Ég átta mig ekki á þessu. Ég hef verið með eitt þingmál sem ekki hefur verið mikil stemning fyrir. Það snýr að því að eftirlitsskýrslur heilbrigðisfulltrúa séu gerðar opinberar þegar þeir fara í sitt eftirlit á veitingastaði og annað. Við erum að flytja það aftur. Siv Friðleifsdóttir var líka með þetta mál og ég fjallaði um þetta á sínum tíma hjá Neytendasamtökunum. Þar er um að ræða mjög mikilvægar upplýsingar fyrir neytendur: Eftirlitið hefur verið hér. Það hefur tekið út starfsemina og þetta er niðurstaðan. Ég spyr: Af hverju á það sama ekki við um framleiðendur? Það er farið í eftirlit, búskapurinn er tekinn út, niðurstaðan liggur fyrir og hún er aðgengileg. Eina leiðin til að berjast við svona lagað er gagnsæi. Ég kasta þessu hérna inn og vona að atvinnuveganefnd ræði þetta mál frekar. Ég er ekki mikið í kjötinu en ég verð að geta treyst því að þegar ég kaupi, hvaða vara sem það er, íslenska framleiðslu þá séum við með heimsklassavöru. Ég held að við ættum ekki að vera hrædd við þessa tollasamninga heldur ættu íslenskir bændur einmitt að sjá tækifæri í því að gera vel, gera betur. Það er misskilningur að neytendur séu bara á höttunum eftir ódýrri vöru. Við gerum lítið úr neytendum með því að tala þannig. Margir neytendur eru tilbúnir að borga hærra verð fyrir góða vöru þar sem er tryggt að dýrunum, ef við erum að tala um dýr, hafi liðið vel.
Herra forseti. Ég fagna þessari umræðu um dýravelferð og aðbúnað dýra og er löngu tímabært að við ræðum matvælaframleiðslu út frá annarri umræðu en um kílóverð og styrki. Enginn hér hefur komið í stólinn til þess að réttlæta þann slæma aðbúnað dýra sem hefur verið sýndur í fjölmiðlum. Ég tek undir það með þeim að við líðum ekki slæma meðferð á dýrum. Það hefur enginn gert. Við skulum aðeins líta á hvaða kröfum bændur standa frammi fyrir. Fyrst skulum við skoða kröfuna um sífellt stærri framleiðslueiningar. Dýravelferð er ekki endilega verri í stærri einingum. Það kemur meðal annars fram í því að í nýjum einingum er oftast nútímaleg umgjörð sem er dýravelferð hagstæð, en almennt séð liggur líka í augum uppi að eftir því sem dýrafjöldinn er meiri fær hvert dýr minni tíma. Í því liggur ákveðin hætta. Næst skulum við skoða kröfuna um sífellt hærra vöruverð. Lægra verð á endanlegri vöru setur pressu á allt framleiðsluferlið, á fóðrið sem dýrið þarf, á það að vinnuafl sé ódýrt og í lágmarki, að framleiðslutíminn sé stuttur og flutningar mjög afkastamiklir. Ekkert af því er sjálfkrafa vont fyrir dýravelferð en hættunni er þó boðið heim. Lítum aðeins á viðtakandann eða verslunarveldin. Þar er allt í blóma og afkoman góð. Þar ættu menn að hafa efni á dýravelferð, eða hvað? Hvað auglýsa þessi ágætu fyrirtæki? Jú, þau auglýsa ódýran mat, tilboð á vörum og oftar en ekki kjöti, sem á að draga fólk inn í búðirnar í því trausti að fólk muni grípa eitthvað annað með sér í leiðinni. Sú staðreynd að íslensk verslun setur pressu á matvælaframleiðsluna felur í sér hættu sem kemur umræðunni um dýravelferð við. Með framangreint og allt þetta í huga vil ég einungis segja að ég skora á og treysti á að hæstv. landbúnaðarráðherra leggi í yfirstandandi samningaviðræðum sínum við bændur áherslu á dýravelferð á þeim nótum sem málin hafa verið rædd hér. Það er óhætt að fullyrða að dýravelferð hérlendis er enn með því besta sem þekkist, þrátt fyrir allt, og [[Forseti hringir.]]það skulum við varðveita áfram.
Forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka fyrir umræðurnar, mér finnst það mjög mikilvægt. Ég vil líka taka undir með þeim þingmönnum sem hafa krafist þess að upplýst verði hverjir fremja dýraníð því að það er nú einmitt þannig að þeir sem koma vel fram við dýrin sín og eru með góð bú liggja undir grun og það er ósanngjarnt gagnvart þeim sem fremja ekki níðið. Meðan svo er ætti allt fólk með einhverja sómatilfinningu og siðferði að sniðganga þessar kjötvörur til að sýna fram á nauðsyn þess að það verði gert eitthvað annað en að harma í hljóði eins og hæstv. ráðherra boðaði. Ég reyndi allt síðasta kjörtímabil að fá að heimsækja þessar verksmiðjur og fá að taka kjötframleiðendurna tali í verksmiðjunum. Við skulum ekki gleyma því að allir bændur eru ekki eins. Það eru til bændur og það eru til framleiðendur. Það eru til bóndabýli og það eru til verksmiðjur. Margar verksmiðjurnar eru þannig að þingmenn í nefndinni sem fjallaði um nýju lögin fengu ekki að fara í heimsókn. Maður má ekki fara og sjá hvernig aðbúnaðurinn er hjá dýrunum. Það segir mér mjög margt. Ég skora á þingmenn og almenning að beita því mikla og sterka verkfæri sem við höfum til þess að knýja á um breytingar í þessari grein, þ.e. að sniðganga þær vörur þangað til við fáum að vita hverjir frömdu níðið og eru jafnvel enn að níða og meiða dýr.
Virðulegur forseti. Skilaboð þingmanna eru skýr. Ill meðferð dýra verður ekki liðin. Fjölmargir þingmenn kalla líka eftir því að upplýst verði um það hverjir hafa brotið gegn dýrunum þannig að aðrir liggi ekki undir ámæli og fólk þurfi ekki að eiga viðskipti við þessa aðila frekar en það vill. Ég er í meiri vafa um skilaboðin frá ráðherranum. Mér fannst ráðherrann einhvern veginn segja að það væru stór orð mín, Helga Hjörvars, sem væru eitthvert vandamál hér í umræðunni. En málaflokkurinn væri bara í góðu lagi og þar væri verið að vinna góðum hlutum framgang. Virðulegur forseti. Ég verð að segja að ég held að annað hafi blasað við okkur undanfarna daga. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að ráðherrann hafi ekki áform um lagabreytingar um auknar heimildir um aðgerðir til að geta tekið fastar á þessum málum, til að geta tekið af festu á þeim lögbrotum. Því að vissulega er það þannig að íslenskt bændafólk eins og Íslendingar upp til hópa er sómafólk. Það er einmitt þess vegna gríðarlega mikilvægt að tekið sé með festu á lögbrotum. Þó að sjálfsagt sé að stuðla að jákvæðri hvatningu til að kaupa vöru beint frá býli, vöru sem staðfest er að hafi mætt hinum og þessum sjónarmiðum og gæðakröfum, þá munum við ekki útrýma illri meðferð á dýrum með því einu. Þar verður lögfesta, reglufesta, agi og aðhald að vera í fyrirrúmi. Ég spyr aftur: Á ekki að kæra fyrir brot á þessum lögum eins og öðrum lögum? Á ekki að veita upplýsingar um það og afla þá lagaheimilda til þess ef þarf hverjir brjóta svona gegn dýrum? Á ekki að stöðva niðurgreiðslur og opinbera styrki til aðila sem verða uppvísir að brotum gegn lögum um dýravelferð?
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og tek undir að það er mjög mikilvægt að allir tali skýrt þeim rómi að við sættum okkur ekki við illa meðferð á dýrum. Það er mjög mikilvægt. Það eru allir bændur á Íslandi, það eru engar verksmiðjur á Íslandi. Svínabændur og alifuglabændur fá ekki neinn stuðning frá ríkinu svo það komi fram. Varðandi spurninguna um lausagöngu mjólkurkúa er ákvæðið í nýju reglugerðinni frá 2014 þannig að allir nautgripir, að undanskildum graðnautum, skuli komast á beit á grónu landi í átta vikur hið minnsta á tímabilinu 15. maí til 15. október ár hvert. Tímabilið er því ekki runnið út. Mér hefur skilist á Matvælastofnun að enginn hafi verið kærður fyrir að brjóta þessa reglu í ár. Að sjálfsögðu verður þó fylgst með málum áfram. Það er rétt sem komið hefur fram í umræðunni að tækifæri íslensks landbúnaðar byggist á því að aðbúnaður og ímynd hans sé góð og það eru gríðarlega mikilvæg skilaboð til landbúnaðarins sem ég veit að landbúnaðurinn kann vel að meta. Það er líka rétt að það skiptir okkur máli að sá innflutningur sem við stöndum fyrir hingað til lands sé framleiddur við sambærilegar kröfur og við setjum okkur hér. Hvernig við getum tryggt það getur hins vegar orðið höfuðverkur í alþjóðaviðskiptum eins og við þekkjum en þangað þurfum við að sækja. Það er rétt að aðbúnaður dýra er almennt svo góður á Íslandi, líka í hvítakjötsframleiðslunni, að fúkkalyfjanotkun á Íslandi er með því lægsta sem gerist í heiminum. Aðeins Norðmenn nálgast okkur eða eru með svipað magn. Í öðrum löndum er umtalsvert meira notað af fúkkalyfjum. Þetta er góður mælikvarði á það hvort aðbúnaður dýranna sé góður eða slæmur. Allflestir, ef ekki allir, bændur reyna að gera sitt besta og enginn sættir sig við að fara illa með dýr. Þegar það gerist höfum við eftirlitskerfi, ný lög og nýjar reglugerðir sem við förum eftir. [[Forseti hringir.]]Mér hefur sýnst Matvælastofnun hafa gert það. Eins og ég sagði í inngangsorðum mínum en enginn þingmaður virðist hafa tekið eftir er þeim þvingunaraðgerðum sem voru í gangi varðandi það svínabú sem var í gangi hér lokið [[Forseti hringir.]]með þeim árangri að nú eru þær gyltur ekki bundnar á bása heldur eru í lausagöngu. Kerfið er sannarlega að virka.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér í annað sinn fyrir frumvörpum á þingskjölum 205 og 206, sem eru mál nr. 199 og 200, en um er að ræða annars vegar frumvarp til laga um Haf- og vatnarannsóknir, sameiningu Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar, og hins vegar frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna sameiningar Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar. Með frumvarpi til laga um Haf- og vatnarannsóknir er lagt til að Hafrannsóknastofnun og Veiðimálastofnun verði sameinaðar í sjálfstæða rannsókna- og ráðgjafarstofnun, Haf- og vatnarannsóknir, frá 1. janúar 2016. Markmið sameiningarinnar er að búa til öfluga rannsóknastofnun og efla vísindalega þekkingu á umhverfi og lifandi auðlindum í hafi og ferskvatni. Þess er fyrst og fremst vænst að með sameiningunni náist fram faglegur og stjórnunarlegur ávinningur sem komi fram í enn öflugri stofnun með fjölbreyttari þekkingargrunni starfsfólksins. Megináhersla er lögð á faglega styrkingu og aukna skilvirkni, en auk þess má reikna með nokkrum fjárhagslegum samlegðaráhrifum, sérstaklega þegar til lengri tíma er litið. Stofnunin heyrir undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem skipar henni forstjóra og ráðgjafarnefnd honum til ráðuneytis, en ekki er gert ráð fyrir sérstakri stjórn við stofnunina. Áhersla er lögð á að hin nýja stofnun ræki samstarf við háskóla og aðra rannsóknastofnanir á sama sviði. Þá er skilgreint í frumvarpinu hvernig stofnunin verði fjármögnuð og henni veitt heimild til, að fengnu samþykki ráðherra, að eiga aðild að rannsókna- og þróunarfyrirtækjum sem hagnýta niðurstöðu frá stofnuninni og geta verið hlutafélög og/eða önnur félög með takmarkaðri ábyrgð. Þannig eru hinni nýju stofnun ætluð sömu meginhlutverk og Hafrannsóknastofnun og Veiðimálastofnun sinna nú og gert ráð fyrir að stofnunin fái sambærileg starfsskilyrði stjórnskipulega. Hugmyndin um sameiningu Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar er ekki ný af nálinni. Árið 2009 fól þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ráðgjafarfyrirtækinu ParX viðskiptaráðgjöf IBM að meta möguleika til frekari samþættingar við framkvæmd verkefna stofnana sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Þær stofnanir sem komu til skoðunar voru Fiskistofa, Hafrannsóknastofnun, Veiðimálastofnun, Matvælastofnun og fyrirtækið Matís ohf. Í skýrslu ParX voru settar fram þrjár tillögur og þar af ein um samþættingu Veiðimálastofnunar og Hafrannsóknastofnunar. Um það segir í skýrslunni, með leyfi forseta: „Sú hugmynd sem oftast var nefnd í vinnu ráðgjafa var að Veiðimálastofnun og Hafrannsóknastofnun yrðu gerðar að einni stofnun. Lagt er til að það yrði gert á grundvelli samþættingar sem felur í sér að starfsemin yrði mótuð að nýju frá grunni og viðfangsefni, aðferðir og verkferlar samþætt í nýju skipulagi og fyrirkomulagi.“ Þá segir enn fremur áfram, með leyfi forseta: „Það er mat ParX að í þessari tillögu um samþættingu á starfsemi Hafrannsóknastofnunarinnar og Veiðimálastofnunar felist faglegur, stjórnunar- og rekstrarlegur ávinningur í þeim verkefnum sem heyra undir þær í dag. Mikilvægt er að fram komi að þessi tillaga felur ekki í sér að önnur stofnun yfirtaki aðra, þ.e. að sú minni verði svið eða deild innan þeirrar stóru, heldur fremur að til verði ný stofnun þar sem vísindamenn, stjórnendur, gagnagrunnar og arfleifðin myndi grunn að nýrri og breyttri starfsemi sem tekur mið af breytingum í fjárhagslegu umhverfi opinbers rekstrar á Íslandi.“ Í framhaldi af vinnu ParX fól þáverandi ráðherra sama ráðgjafa, sem þá hafði sameinast Capacent, að vinna með forstjórum Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar, ásamt skrifstofustjóra í ráðuneytinu, að nánari greiningu og mati á samstarfsmöguleikum stofnananna. Sú vinna fór fram og skilaði Capacent skýrslu sem er fylgiskjal með frumvarpi þessu. Starfshópurinn lagði til að stofnanirnar gerðu með sér heildstæðan samstarfs-, rannsókna- og þróunarsamning sem meðal annars fæli í sér samrekstur á stoðþjónustu og að stofnanirnar mundu deila húsnæði. Af ýmsum ástæðum varð ekki af neinni samþættingu og ekki var gengið frá samstarfssamningi milli Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar á síðasta kjörtímabili. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar, þar sem áhersla er lögð á að hagræða og auka skilvirkni stofnana, samhæfa rekstrargrunna og rekstrarumhverfi ríkisstofnana sem stunda rannsóknir og þróun og sameina stofnanir, ákvað ég að láta semja frumvarp um sameiningu umræddra stofnana og byggði þá meðal annars á undirbúningsvinnu þeirri sem ég hef nú lauslega greint frá og fylgir frumvarpinu. Eins og áður greindi er meginmarkmið með sameiningu Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar að styrkja þessa starfsemi faglega, ná fram aukinni skilvirkni og auka aðkomu og samstarf við háskóla á sviði haf- og vatnarannsókna. Auk þess má reikna með nokkrum sparnaði þegar fram í sækir eins og fram kemur í kostnaðarumsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Ég vil þó í því sambandi draga fram þá staðreynd að verulega hefur þrengt að rekstri Hafrannsóknastofnunar og reyndar einnig Veiðimálastofnunar síðastliðinn áratug sem ég veit að hv. þingmönnum er vel kunnugt um. Ég tel því einsýnt að reynt verði að láta starfsemina njóta þess sparnaðar sem sameiningin getur skilað á komandi árum. Sú leið er farin í þessu frumvarpi að öll störf hjá Hafrannsóknastofnun og Veiðimálastofnun verða lögð niður við gildistöku laganna, en öllum starfsmönnum skulu boðin störf við hina nýju stofnun og haldi þá áunnum réttindum samkvæmt lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Frumvarpið gerir og ráð fyrir því að þegar og ef það verður að lögum sé strax heimilt að auglýsa starf forstjóra og er hugsunin sú að hann hafi sem rýmstan tíma til að skipuleggja nýja stofnun og ganga frá starfsmannamálum áður en stofnunin tekur til starfa 1. janúar 2016. Frumvörpin voru, auk þess að vera til kynningar á vef ráðuneytisins í sumar, send helstu hagsmunaaðilum er málið varða og öllum hlutaðeigandi stéttarfélögum til umsagnar. Athugasemdir í umsögnum sneru að réttinda- og kjaramálum starfsfólks, formi sameiningar og nafngift og ein krafa kom fram um tiltekið innra skipulag nýrrar stofnunar. Farið var vandlega yfir umsagnirnar í ráðuneytinu, en ekki talið rétt að breyta frumvarpinu. Með sameiningu stofnananna sem hér um ræðir næst fram samþætting í störfum, samstarf við háskólasamfélagið verður styrkt og tækifæri til samnýtingar tækja og búnaðar aukast. Rætt hefur verið um að fækka og stækka rekstrareiningar ríkisins og er þetta frumvarp liður í þeirri aðgerð. Verði frumvarpið að lögum verður til öflug rannsóknastofnun á sviði haf- og vatnarannsókna sem ætla má að sé samkeppnisfærari en fyrr þegar kemur að samstarfi í alþjóðaverkefnum og sókn í samkeppnissjóði sem því tengjast. Með frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna sameiningar Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar er einungis breytt nöfnum stofnananna þar sem vísað er til þeirra í lögum nema í tveimur tilfellum þar sem fjallað er um tilnefningar af hálfu stofnananna. Herra forseti. Frumvörp þessi hafa áður verið lögð fyrir Alþingi á 144. löggjafarþingi, þ.e. síðastliðið vor eða veturinn 2014–2015, en voru ekki útrædd. Við meðferð málsins fyrir Alþingi lagði atvinnuveganefnd fram tilteknar breytingartillögur á frumvarpinu. Í frumvörpum þessum er ekki tekin afstaða til eða fjallað um umræddar breytingartillögur, en gert ráð fyrir að við meðferð málsins á Alþingi nú muni atvinnuveganefnd áfram gera viðeigandi breytingartillögur á frumvarpinu sem teknar verða til umræðu á þinginu í samræmi við gildandi reglur um það efni. Virðulegi forseti. Á fylgiskjölum með frumvörpum þessum er að finna kostnaðarumsagnir fjármála- og efnahagsráðuneytisins um frumvörpin. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerða þeirra er fylgja frumvörpunum, en þar er ítarlega fjallað um og gerð grein fyrir efni þeirra. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvörpunum verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á skipulagslögum, nr. 123/2010. Megintilefni frumvarpsins er þörf sveitarfélaga fyrir auknar heimildir til að grenndarkynna umsóknir um leyfi til framkvæmda þar sem ekki liggur fyrir deiliskipulag. Forsaga þessa máls er sú að með lögum nr. 59/2014, um breytingu á skipulagslögum, var meðal annars lögð til breyting á bráðabirgðaákvæði laganna sem fjallar um meðmæli Skipulagsstofnunar vegna umsóknar um leyfi til framkvæmda þar sem ekki liggur fyrir skipulag sem og ákvæði laganna um grenndarkynningu. Í frumvarpinu var meðal annars lagt til að almennt yrði heimilt að beita grenndarkynningu um umsóknir um leyfi til framkvæmda þar sem ekki lægi fyrir deiliskipulag, þ.e. ekki eingöngu þegar um væri að ræða þegar byggt hverfi eins og skipulagslög kváðu á um. Samhliða var lagt til að heimild til að óska eftir meðmælum Skipulagsstofnunar vegna framkvæmda félli niður þegar skipulag væri ekki til staðar. Um þá tillögu sagði meðal annars í athugasemdum við frumvarpið að í þeim sveitarfélögum þar sem aðalskipulag lægi fyrir væri almenna reglan sú að byggingarleyfi væri unnt að veita á grundvelli deiliskipulags eða grenndarkynningar og framkvæmdaleyfi á grundvelli deiliskipulags, grenndarkynningar eða beint á grundvelli aðalskipulags án frekari skipulagsgerðar eða kynningar. Ekki yrði séð að ástæða væri lengur til að heimila aðra málsmeðferð til bráðabirgða vegna leyfisveitinga til stakra framkvæmda í þeim sveitarfélögum þar sem gert væri ráð fyrir að aðalskipulag lægi fyrir í öllum sveitarfélögum fyrir 1. janúar 2008. Í meðförum Alþingis voru breytingar gerðar á þessu frumvarpi sem leiddu til þess að engar heimildir eru nú í skipulagslögum fyrir sveitarfélag að veita leyfi til framkvæmda á svæðum þar sem ekki liggur fyrir deiliskipulag nema þegar um byggt hverfi er að ræða. Ljóst er að það var aldrei tilgangur með framangreindum breytingum að skerða heimildir sveitarfélaga til útgáfu leyfa til framkvæmda. Að mati umhverfis- og auðlindaráðuneytisins er því nauðsynlegt að bregðast við. Í samráði við Skipulagsstofnun og Samband íslenskra sveitarfélaga er því í frumvarpinu lagt til að sveitarfélög hafi almenna heimild til að beita grenndarkynningu vegna útgáfu leyfa til framkvæmda þegar ekki er til staðar deiliskipulag án tillits til þess hvort um er að ræða þegar byggð hverfi eða ekki. Til að útskýra þá breytingu sem hér er lögð til má nefna eftirfarandi dæmi: Til stendur að byggja íbúðarhús á jörð í dreifbýli þar sem önnur lögbýli eru í nágrenninu og ekki er til staðar deiliskipulag. Í samræmi við skipulagslög ber sveitarfélaginu að deiliskipuleggja svæðið með tilheyrandi kostnaði til að unnt sé að gefa út byggingarleyfi. Ef breyting sú sem hér er lögð til verður samþykkt getur sveitarfélag beitt grenndarkynningu í stað þess að deiliskipuleggja svæðið sem leiðir til hraðari málsmeðferðar og lægri kostnaðar. Með áðurnefndu frumvarpi, sem varð að lögum nr. 59/2014, var einnig gerð breyting á skilyrðum fyrir grenndarkynningu. Til að unnt væri að beita grenndarkynningu skyldi framkvæmd vera í samræmi við aðalskipulag hvað varðar landnotkun, byggðamynstur og þéttleika byggðar. Til þess að forsvaranlegt sé að falla frá meginreglu skipulagslaga um deiliskipulag við útgáfu leyfis til framkvæmda er hins vegar talið nauðsynlegt að framkvæmdin falli bæði að aðalskipulagi sveitarfélagsins, sem felur í sér stefnumótun til a.m.k. 12 ára, og að hún sé einnig í samræmi við núverandi landnotkun, byggðamynstur og þéttleika byggðarinnar. Í frumvarpinu er því lögð til breyting á skipulagslögum hvað varðar skilyrði fyrir grenndarkynningu. Með frumvarpinu er einnig lögð til breyting hvað varðar grenndarkynningu óverulegra breytinga á deiliskipulagi. Fram kemur í skipulagslögum að ef um óverulega breytingu á deiliskipulagi sé að ræða þá skuli sveitarstjórn láta fara fram grenndarkynningu. Talið er nauðsynlegt að fram komi í lögunum að sveitarstjórn sé ekki í öllum tilvikum skylt að grenndarkynna óverulega breytingu á deiliskipulagi. Sveitarstjórn er einnig heimilt að fara hefðbundna leið við breytingu deiliskipulags ef hún kýs svo. Einnig getur sveitarstjórn heimilað að vikið sé frá grenndarkynningu að vissum skilyrðum uppfylltum, t.d. þegar ljóst er að hagsmunir nágranna skerðast ekki. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.