Borist hefur bréf frá hv. 10. þingmanni Reykv. s., Jóni Þór Ólafssyni, um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Pírata í kjördæminu, Ásta Guðrún Helgadóttir. Ásta Guðrún Helgadóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.
Borist hefur bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 709, um markaðshlutdeild og samkeppni í dagvöruverslun, frá Steingrími J. Sigfússyni.
Til svara eru: Forsætisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Á ágætum fundi sem stjórnarandstöðuflokkarnir stóðu að í síðustu viku, um afnám gjaldeyrishafta, voru þrír frummælendur sem fóru yfir þau mál, bæði losun haftanna sem slíkra en ekki minnst hvað tæki við ef höftin yrðu losuð, hvers konar framtíð við sæjum fyrir okkur, hvort áframhald yrði á einhvers konar höftum eða reglum. Rætt var um varúðarreglu Seðlabankans í því samhengi eða hvort farnar yrðu aðrar leiðir, hversu miklar slíkar reglur þyrftu að vera til að geta tryggt stöðugleika og lífskjör almennings. Það var margt áhugavert sem kom fram en eitt af því áhugaverðasta var sá samhljómur sem manni fannst bæði hjá þeim sem spurðu og þeim sem töluðu. Fundurinn var vel sóttur af alls konar fólki sem hafði fyrst og fremst áhuga á umræðunni, að heyra hvað væri í gangi, hvað menn sæju fyrir sér. Það voru þau sjónarmið að það væri mjög mikilvægt að áætlanir um afnám hafta ættu ekki að vera leynilegar, þær þyrftu einmitt að vera opnar til þess að hægt væri að efna til opinnar umræðu um þær þannig að hægt væri að skapa sátt um þær í samfélaginu. Það er alveg ljóst að viðfangsefnið er risastórt, virðulegi forseti. Ef það á að takast vel þurfum við að vera sammála um hvert við erum að fara, líka um það sem tekur við ef tekst að losa um höft. Mig langaði að beina spurningu til hæstv. forsætisráðherra, í ljósi þess að hann lét þau orð falla, að mig minnir fyrir rúmu ári, að ekki væri rétt að gera slíka áætlun opinbera, það þjónaði ekki tilgangi hennar heldur ætti hún einmitt að vera leynileg: Hefur hæstv. forsætisráðherra skipt um skoðun? Er hann enn þeirrar skoðunar að áætlanir um afnám hafta eigi að vera leynilegar og betra sé að almenningur frétti af þeim í gegnum leka á upplýsingum [[Forseti hringir.]]í fjölmiðla eða hefur hann skipt um skoðun og telur mikilvægt að þetta sé gert með opinberum hætti þannig að okkur lánist að skapa sátt um málið?
Virðulegur forseti. Eins og hv. þingmaður veit er um gríðarlega hagsmuni að ræða, hagsmuni sem velta á því hvernig til tekst við losun hafta, ekki bara hagsmuni samfélagsins og almennings hér á landi heldur geysilega umfangsmikla hagsmuni, m.a. erlendra kröfuhafa bankanna. Það er ekkert launungarmál að þeir aðilar gera ýmislegt til þess að gæta þeirra umfangsmiklu hagsmuna og hafa ráðið fjölmargt fólk til að starfa fyrir sig hér á landi, lögmenn, almannatengslafyrirtæki o.fl. Meðal þess sem þeir leggja hvað mesta áherslu á, að því er manni virðist, er að afla sér upplýsinga um afstöðu stjórnvalda og hvað þau ætlist fyrir í haftamálum til þess að geta þá brugðist við á þann hátt að þeir nái að hámarka hagsmuni sína og um leið hugsanlega draga úr eða veikja stöðu Íslands og samfélagsins samhliða losun hafta. Þar af leiðandi get ég svarað hv. þingmanni algjörlega afdráttarlaust með það að ég er enn sömu skoðunar og ég var á síðasta ári, eða þegar ég lét þau ummæli falla sem hv. þingmaður vitnaði til, að mikilvægt sé að þessi vinna verði ekki gerð opinber fyrr en hún hefur verið kláruð eða er komin á það stig að ekki sé hætta á að hún verði á einhvern hátt skemmd, unnið á henni eitthvert það tjón sem mundi gera íslenska ríkinu erfiðara fyrir við að leysa úr höftunum á farsælan hátt fyrir allan almenning í landinu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir skýrt svar. En ef markmið okkar er að finna farsæla lausn fyrir almenning í landinu þarf almenningur í landinu þá ekki að vera meðvitaður um það hver sú lausn er? Ég get tekið undir með hæstv. forsætisráðherra, okkar aðalmarkmið á að vera það að tryggja að kjör almennings í landinu skerðist ekki í gegnum það verkefni að losa um höft. Það á að vera okkar leiðarljós í þessu verkefni. En að halda málum leyndum - er ekki betra að hugsa að sókn sé besta vörnin? Að horfa upp á að málum sé þannig háttað að maður lesi um þessa hluti í blöðum - það á ekki bara við um mig, það á við um almenning í landinu - er ekki betra að spila sóknarbolta og gera þetta að eins miklu leyti fyrir opnum tjöldum til þess að skapa sátt? Það er nú það sem ég spurði líka um í fyrri spurningu minni. Þetta er stórt mál, það mun hafa áhrif á kjör almennings. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Þurfum við ekki að opna umræðuna um þessi mál til þess að geta skapað sem mesta samstöðu um málið?
Virðulegur forseti. Við getum verið sammála um það, ég og hv. þingmaður, að rétt sé að spila sóknarbolta, eins og það var orðað, í þessu máli. En þegar menn ákveða að spila sóknarbolta byrja þeir ekki á því að kynna þá sóknaráætlun, hvernig þeir hyggist sækja fram, fyrir gagnaðilanum eða liðinu sem verið er að keppa við, svo að við höldum okkur við samlíkinguna. Þá má kannski spyrja: Er þetta einhver keppni, er um gagnaðila að ræða? Því verð ég að svara játandi, virðulegur forseti, að minnsta kosti varðandi hluta þessara aðila því að þeir hafa sýnt það í störfum sínum að þeir eru fyrst og fremst, og kannski má segja eðlilega, að gæta hagsmuna sinna og reyna að hámarka þá, en staða íslensks samfélags kemur einhvers staðar þar töluvert á eftir.
Virðulegur forseti. Ég vil eiga orðastað við verkstjórann í ríkisstjórninni, hæstv. forsætisráðherra, um þingstörfin og störf ríkisstjórnarinnar það sem af er kjörtímabili. Mér finnst afskaplega lítið koma frá ríkisstjórninni. Mér finnst þetta vera verklítil ríkisstjórn. Mér finnst fá grundvallarmál rata inn í þingsal frá ríkisstjórninni og ég hef haft það á tilfinningunni í svolítinn tíma. Ég ákvað að renna yfir málin sem hafa komið frá ríkisstjórninni það sem af er þessu þingi. Áberandi eru mjög mörg mál sem eiga rætur sínar að rekja til EES-tilskipana og það eru þó nokkur skyldumál eins og fjárlög og fjáraukalög og að veita ríkisborgararétt og svoleiðis. Það er urmull af málum sem varða tímasetningar og eru svona snurfus á lögum sem þegar eru í gildi og fullt af málum sem eru í raun ekki stefnumál ríkisstjórnarinnar heldur eiga rætur að rekja í stefnumörkun annars staðar eða voru lögð fram á síðasta kjörtímabili, eiga sér rætur í nefndavinnu sem var hafin löngu áður en ríkisstjórnin tók við völdum. Þannig að ég hef komist að þeirri niðurstöðu eftir lauslega yfirferð að afskaplega fá mál hafi ratað inn í þingsal sem eru einhvers konar mál ríkisstjórnarinnar og eiga rætur að rekja í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, sem eru lögð fram að frumkvæði ríkisstjórnarinnar. Ég man eiginlega bara eftir einu stóru máli sem er leiðrétting verðtryggðra húsnæðislána, mál sem rekja má til stefnu ríkisstjórnarinnar og er mjög umdeilt. Mig langar fyrir forvitnis sakir að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann geti nefnt einhver fleiri mál sem [[Forseti hringir.]]hafa verið lögð fram [[Forseti hringir.]]í þinginu það sem af er kjörtímabili [[Forseti hringir.]]og eru sprottin [[Forseti hringir.]]af stefnu ríkisstjórnarinnar [[Forseti hringir.]]umfram þetta eina mál sem er skuldaleiðréttingin. Hvaða önnur mál eru það?
Virðulegur forseti. Síst af öllu átti ég nú von á því frá þingmanni Bjartrar framtíðar að hann færi að kvarta yfir því að menn væru rólegir í tíðinni með að leggja fram mál á Alþingi. Ríkisstjórnin hefur lagt fram mikinn fjölda mála á þessu þingi og því síðasta. Ég þarf ekki að rekja það fyrir hv. þingmanni hvaða mál það eru. Hann getur einfaldlega flett því upp á vef Alþingis og skoðað málaskrá ríkisstjórnarinnar. En ríkisstjórnin hefur að sjálfsögðu verið að vinna samkvæmt stefnu sinni með þeim málum sem hún hefur lagt fram í öllum tilvikum, það segir sig eiginlega sjálft. Jafnframt hefur hún með þeim málum sem lögð hafa verið fram í þinginu náð gríðarlegum árangri á fjölmörgum sviðum, ráðist í úrbætur á sviðum allra þeirra ráðuneyta sem undir ríkisstjórnina heyra og komið efnahagslífi landsins aftur á réttan kjöl svo um munar, m.a. hafa orðið til, ég man nú ekki hver síðasta talan var, en líklega hátt í 7 þús. ný störf það sem af er kjörtímabilinu. Verðbólga hefur ekki verið jafn lág og hún er nú áratugum saman. Hagvöxtur hefur aukist til muna eða mun gera það á þessu ári og verður með því hæsta sem gerist í Evrópu. Þetta er afleiðing af því að ríkisstjórnin hefur komið á stöðugleika í landinu. Við búum ekki lengur við það pólitíska óöryggi og uppnám sem var ríkjandi hér á öllum sviðum eða mörgum sviðum samfélagsins á síðasta kjörtímabili. Nú ríkir stöðugleiki. Það kann að vera að hv. þingmaður upplifi það sem óþarfa eða of mikla ró og hann mundi frekar vilja hafa fleiri mál hér í uppnámi. En ég man nú ekki betur en hv. þingmaður hafi fundið sér eitt og annað sem ríkisstjórnin hefur lagt fram til þess að æsa sig yfir á liðnum árum.
Virðulegi forseti. Ég spurði mjög einfaldrar spurningar. Það eru stórtíðindi að hæstv. forsætisráðherra gat ekki nefnt eitt mál, eitt þingmál, umfram skuldaleiðréttingarfrumvörpin sem ég nefndi sjálfur og var á móti og er umdeilt mál. Hann gat ekki nefnt eitt mál sem hefur komið inn í þingið það sem af er kjörtímabili sem á sér rætur að rekja í mjög metnaðarfullri stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar eða er lagt fram sem einhvers konar stórt framfaramál að frumkvæði ríkisstjórnarinnar. Þetta er ótrúlegt. Og við horfum nú aldeilis á verkefnin í íslensku samfélagi. Þarf ekki að afnema höft? Þarf ekki að koma á sátt í sjávarútvegi? Eru frumvörp um það á leiðinni hingað inn? Þarf ekki að endurskipuleggja húsnæðismarkaðinn? Er ekki búið að tala um það? Eru þau frumvörp á leiðinni? Ríkisstjórnin talar um átak í lýðheilsu, átak í því að koma upplýsingum til almennings. Eru einhver frumvörp á leiðinni? Mig langar þá að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvaða frumvörp [[Forseti hringir.]]sem sátt er um í ríkisstjórninni og eru framfaramál [[Forseti hringir.]]byggð á stefnu ríkisstjórnarinnar eru á leiðinni [[Forseti hringir.]]hingað á vorþingi?
Virðulegur forseti. Ég átta mig ekki á því í hvaða samkvæmisleik ég er lentur með hv. þingmanni [[Gripið fram í: Svara.]]sem æsir sig síðan og fer að æpa í ræðustól og heimtar að ég fari að telja upp mál ríkisstjórnarinnar. Hv. þingmaður [[Frammíköll í þingsal.]]hefur fundið … Virðulegur forseti. Hvaða órói er hér í salnum? Hv. þingmaður hefur fundið fjölmörg mál á undanförnum árum, undanförnu einu og hálfu ári, sem ríkisstjórnin hefur lagt fram sem hann hefur talið ástæðu til að koma hér í ræðustól og æsa sig yfir, kannski ekki alveg jafn mikið og hann æsti áðan yfir því að ég skyldi ekki vilja mata hann á því hvaða mál ríkisstjórnin hefði lagt fram. Jú, það er kannski erfitt að nefna eitt mál, en það er auðvelt að nefna 200, vegna þess að ef við færum að nefna eitt mál þá værum við að taka það sérstaklega út úr þeim gríðarlega fjölda mála sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og náð árangri í, þeim [[Gripið fram í.]]árangri að hv. þingmaður kemur hér í ræðustól og æpir í allar áttir í einhverri geðshræringu yfir því að ég skuli ekki vilja velja uppáhaldsríkisstjórnarmál mitt. [[Gripið fram í.]]
Forseti. Ég lagði fram fyrirspurn á síðasta kjörtímabili árið 2012, um eitthvað sem kallað er málaskrá lögreglunnar, LÖKE öðru nafni. Í svari við fyrirspurninni sem ég lagði fram um hvort einhver ákvæði væru um eyðingu upplýsinga í gagnagrunninum kom fram að engin ákvæði væru um það. Mig langaði þess vegna að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort eitthvað hafi verið gert síðan árið 2012 til að skerpa á og setja fram ákvæði þar að lútandi. Mjög mikilvægt er að fólk upplifi að upplýsingum um það í svo umfangsmiklum gagnagrunni sé eytt. Fram kom í svari við spurningu minni á sínum tíma að hvorki meira né minna en 19.621 fyrirtæki og 325.003 einstaklingar hafi verið skráðir hjá lögreglu, þar af 19.754 látnir. Mig langar því að spyrja hvernig því er háttað þegar fólk er tekið af skránni og hvernig því er háttað þegar einstaklingur deyr, hvað þarf til að viðkomandi verði tekinn af málaskránni? Síðan mun ég koma með ítarlegri spurningar í seinna fyrirspurnaslottinu sem lúta að því hvernig skráningin er, hverjir hafa aðgang og hverjir fá gögn úr gagnagrunninum, því að mjög miklir gallar eru á því hvernig skráð er í þessa málaskrá.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að bera þessa spurningu upp. Hluti af þeim atriðum sem hún nefnir eru þess eðlis að ég þarf svigrúm til að kanna málið, þá sérstaklega þau atriði sem hún nefnir um aðila sem eru skráðir; nánari útlistun hennar í fyrirspurn er þess eðlis að ég er ekki með það á takteinum. Ég þarf að fá tækifæri til þess að svara því og kannski væri betra fyrir mig að geta gert það ef lögð yrði fram um það sérstök fyrirspurn og að sjálfsögðu mun ég afla þeirra upplýsinga sem óskað er eftir í því. Ég skil hv. þingmann þannig að hún sé líka að velta fyrir sér þessum bakgrunnsupplýsingum og hvað menn hafa verið að vinna í því sambandi. Eins og ég hef sagt úr þessum stól og opinberlega þá er ég að setja sérstakt auga á þessi mál í heild sinni, bæði hvað varðar heimildir lögreglu og síðan réttindi borgaranna og að vissu leyti má segja að þetta tali svolítið inn í það. Við erum með í undirbúningi í innanríkisráðuneytinu frumvarp til laga um breytingu á lögum um loftferðir og siglingavernd þar sem eru ákvæði um bakgrunnsathuganir. Þetta er enn í vinnslu þannig að þetta er ekki endanlega komið til mín en þar er verið að bregðast við hlutum sem mönnum þykir þurfa að vera með skýrari hætti en nú er í lögum. Og ég vil segja það við hv. þingmann að ég tel mjög brýnt að við förum mjög rækilega yfir þessar reglur, að þær séu eins vel úr garði gerðar og hægt er þannig að réttindi séu að fullu tryggð.
Forseti. Ég þakka kærlega fyrir svarið. Mig langaði að benda á að ef það er eitthvert land sem gott væri að miða sig við varðandi öryggi fyrir borgarana, í tengslum við það hvernig gagnagrunnar eru settir upp, þá er það Þýskaland. Það er ágætt að skoða hvernig Þjóðverjar haga sínum málum. En ég hef áhyggjur af því hvernig skráð er í málaskrá. Segjum að ég hringi í lögregluna og segi að ég hafi orðið vitni að bílslysi, þá er ég komin inn á málaskrána. Segjum að ég hafi hringt út af einhverju öðru, þá er ég komin með tvö mál inn á málaskrá. Segjum sem svo að einhver ættingi minn eða vinur sé glæpamaður, þá er ég líka tengd við hann ef við höfum verið á sama stað. Því er mjög ábótavant hvernig skráð er inn í þetta kerfi og mjög mikilvægt að gerðar séu nákvæmar starfslýsingar. Jafnframt er nauðsynlegt að það sé mjög skýrt hver fær aðgang og hvernig [[Forseti hringir.]]upplýsingar eru veittar úr málaskránni til annarra aðila eins og t.d. atvinnurekenda.
Hæstv. forseti. Ég hef kannski ekki mjög miklu við þetta að bæta á þessu stigi en vil þó segja að það verður stöðugt mikilvægara - hefur svo sem alltaf verið mikilvægt en ég held að við þurfum ekki síst að gæta að því nú á tímum - að öryggis sé gætt í meðferð á trúnaðarupplýsingum á hvaða stigi sem er. Við þurfum að vera opin fyrir þeim breytingum og þeirri hröðu framþróun sem er á þessum sviðum. Ég held að það sé ekki eitthvað sem við klárum einu sinni og getum síðan haldið að sé í lagi heldur er þetta viðvarandi verkefni þannig að ég mun auðvitað skoða það. Varðandi það frumvarp sem er í bígerð, ég get nú ekki lofað því að það komi fram á þessu þingi, ég er ekki viss um það, en það er hins vegar von á því. Vonandi verður fljótlega hægt að gera betur grein fyrir efni þess til þess að sjá hvernig það rímar við önnur sjónarmið og hvað annað þarf að taka með í reikninginn.
Virðulegur forseti. Ég hef spurt eftir afdrifum lyklafrumvarpsins sem lofað var, meðal annars vegna þess að nauðungarsölur eru hafnar hjá þeim sem ekki eiga rétt í niðurfærsluleið ríkisstjórnarinnar, t.d. þeim sem kláruðu sinn rétt í 110%-leiðinni svokölluðu. Hæstv. forsætisráðherra hefur talað fyrir því áður að mikilvægt væri að grípa til róttækra aðgerða fyrir það fólk sem er með yfirskuldsett húsnæði og sömuleiðis til að skapa aðhald fyrir fjármálafyrirtæki til framtíðar. Loks á föstudaginn svaraði hæstv. innanríkisráðherra því til að slíkt frumvarp væri ekki í undirbúningi í innanríkisráðuneytinu og ekki á dagskrá, það hefði ekki orðið niðurstaðan í stjórnarmyndunarviðræðum ríkisstjórnarflokkanna en hún hafi ekki átt aðild að þeim. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra, sem leiddi stjórnarmyndunarviðræðurnar fyrir hönd Framsóknarflokksins, hvernig á því standi að ekki eigi að efna loforðið um lyklafrumvarpið. Bæði Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn lofuðu kjósendum sínum lyklafrumvarpi. Hvernig gátu tveir stjórnmálaflokkar, sem höfðu eitt og sama kosningaloforðið í þessu efni, myndað ríkisstjórn til fjögurra ára án þess að það yrði sameiginleg niðurstaða þeirra að efna loforðið um lyklafrumvarp? Hvor stjórnarflokkanna var það þá sem lagðist gegn því að lyklafrumvarpið yrði efnt? Var það Framsóknarflokkurinn sem kom í veg fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn gæti efnt það eða Sjálfstæðisflokkurinn sem kom í veg fyrir að Framsóknarflokkurinn gæti efnt það? Eða voru flokkarnir sammála um að svíkja loforð sitt? Eða meinti hvorugur flokkurinn ekki neitt með loforðinu?
Virðulegur forseti. Hæstv. innanríkisráðherra, sem er hér í salnum, benti mér á að hv. þingmaður hefði misskilið svar sitt. Það kom mér ekki á óvart, ég tók strax eftir því að hann var á algjörum villigötum miðað við það sem hæstv. innanríkisráðherra hafði svarað á sínum tíma. Það er til að mynda alrangt hjá hv. þingmanni að það hafi ekki verið stefna þessarar ríkisstjórnar að vinna að slíku frumvarpi því að samkvæmt aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar, um aðgerðir vegna skuldavandans, fyrsta þingsályktunartillagan sem lögð var fram hér á nýju þingi, var velferðar- og innanríkisráðuneytinu falið að kanna hvernig gera mætti eigendum yfirskuldsettra íbúða kleift að losna án gjaldþrots undan eftirstöðvum sem veðið sjálft stendur ekki undir. - Þetta var bein tilvitnun, með leyfi virðulegs forseta. Þetta var svo tekið til vinnslu í samræmi við þessa lýsingu enda þingsályktunartillagan samþykkt hér, ef ég man rétt, af öllum þingmönnum, var það ekki? [[Gripið fram í: Nei.]]- Nei, nei, því miður, virðulegur forseti, það var ekki svo gott, það voru ekki allir sem sáu kosti þessa. Hv. þingmaður getur til dæmis rifjað það upp hvort hann studdi þetta á sínum tíma. Þetta var unnið á vegum þessara ráðuneyta og eins og hv. þingmaður veit, því að þetta hefur verið til umræðu hér áður, gerði réttarfarsnefnd athugasemdir við þær tillögur sem þar var lagt upp með og taldi þær ekki standast stjórnarskrá, þ.e. að gera kröfur á lánastofnanir afturvirkt. Við þessu var brugðist með nýrri leið og nú er frumvarp til kynningar á heimasíðu innanríkisráðuneytisins og því rétt, sem hæstv. innanríkisráðherra sagði hér fyrir fáeinum dögum, það er ekki verið að vinna í málinu því að fyrir liggur frumvarp sem gengur út á það að kröfur sem ekki greiðast við nauðungarsölu fasteignar og falla utan markaðsvirðis fasteignar fyrnist á tveimur árum. [[Forseti hringir.]]Með þessari leið má komast hjá þessum vanda sem réttarfarsnefnd benti á um stjórnarskrárbrot.
Virðulegur forseti. Ég fagna því ef það er rétt sem forsætisráðherra segir, að væntanlegt sé frumvarp frá innanríkisráðuneytinu, ólíkt því sem sagt var hér á föstudaginn, um einhvers konar lyklafrumvarp. En þetta orðalag var nú býsna langt, hæstv. ráðherra, og ég man að orðalagið sem lofað var var miklu skýrara og styttra. Þýðir þetta það, hæstv. forsætisráðherra, að ekki verði hægt að gera fólk gjaldþrota á grundvelli krafna sem eru eftirstæðar eftir að búið er að selja ofan af fólki? Með öðrum orðum, er hægt að halda áfram að elta fólk með kröfur eftir nauðungaruppboð og gera það gjaldþrota með þeim kröfum? Það var það sem báðir flokkarnir lofuðu fólki að yrði ekki hægt. Ég bið hæstv. forsætisráðherra um að staðfesta það að það sé ætlun hans að standa við það og þá að lýsa því yfir að það sé væntanlegt hér inn fyrir 26. mars því að nauðungaruppboðin eru hafin.
Virðulegur forseti. Það var ekki alveg rétt eftir haft hjá hv. þingmanni í hverju ályktanir og tillögur flokkanna hefðu falist. Aðalatriðið er að með þeirri leið sem nú er til kynningar á heimasíðu innanríkisráðuneytisins stendur til að losa fólk undan þessum eftirstæðu kröfum á tveimur árum, þ.e. að þær fyrnist á tveimur árum. Samhliða því er verið að huga að því, til að mynda varðandi Íbúðalánasjóð, að hann rjúfi ekki fyrningu krafna sem standa utan markaðsvirðis fasteignar með nauðungarsölu þangað til að þessi nýju lög vonandi taka gildi. Svo er ágætt, fyrst ég hef smátíma hér aflögu, að nota tækifærið til að bæta því við að það er líka verið að huga sérstaklega að réttarstöðu leigjenda, þ.e. að þegar húsnæði er boðið upp fái þeir tryggingu fyrir því að geta leigt húsnæðið áfram í allt að 12 mánuði frá nauðungarsölu enda hafi leigjandinn sjálfur [[Forseti hringir.]]búið í fasteigninni er nauðungarsalan fer fram, ekki allt að 12 mánuði heldur að minnsta kosti 12 mánuði, ætlaði ég að segja.
Hæstv. forseti. Talsverð umræða hefur verið að undanförnu í samfélaginu um skýrslu ríkislögreglustjóra en þar er farið yfir helstu þætti í þróun mats á hryðjuverkaógn í Evrópu og annars staðar á Norðurlöndunum. Gerðar eru tillögur í þessari skýrslu til stjórnvalda á grundvelli þessa mats. Mig langar því að inna hæstv. forsætisráðherra eftir því hvaða skoðun hann hefur á því að styrkja rannsóknarheimildir lögreglu, auka þær eins og ein tillagan hér hljóðar um; en hér segir, með leyfi forseta: „Hugað verði að lagasetningu um auknar rannsóknarheimildir lögreglu vegna rannsókna brota er beinast gegn stjórnskipan ríkisins og æðstu stjórn, svo sem hryðjuverkabrotum, samanber X. og XI. kafla almennra hegningarlaga.“ Það er mikilvægt að við fáum það fram hver afstaða forsætisráðherra er, en eins og allir vita vegast hér á þau sjónarmið er snúa að friðhelgi einkalífsins og frelsi einstaklingsins, jafnframt því að okkur ber auðvitað að sinna því mikilvæga verkefni að tryggja öryggi borgaranna. Ég tel mikilvægt að við höldum áfram þessari umræðu. Innanríkisráðherra hefur kynnt að það er verið að starta vinnu í ráðuneytinu til að reyna að kortleggja hvað nákvæmlega er verið að ræða um þegar rætt er um forvirkar rannsóknarheimildir og hvert hugsanlega væri hægt að fara. Hver er skoðun hæstv. forsætisráðherra?
Virðulegur forseti. Ég ætla að gefa mér að ég og hv. þingmaður deilum þeirri skoðun að alltaf þurfi að hafa varann á þegar kemur að því að fylgjast með borgurunum af hálfu ríkisvaldsins eða annars opinbers valds. Það eru grundvallarprinsipp sem ég held að ég og hv. þingmaður deilum. Hins vegar verður að segjast alveg eins og er að ef við lítum blákalt á stöðuna og það mat sem lögreglan hefur lagt fram væri beinlínis óábyrgt af stjórnvöldum að gefa því ekki gaum að það geti þurft að rýmka þessar heimildir lögreglu. Þó verður að minna á það, því að umræða um þessi mál fer oft út um víðan völl, að hér er ekki verið að tala um það að gefa einhverja opna heimild til að fylgjast með borgurunum. Nei, það mun alltaf þurfa úrskurð þar til bærra yfirvalda, dómsvaldsins í flestum tilvikum, um heimild til slíks eftirlits. Það þarf ekki að rifja það upp fyrir hv. þingmönnum að á undanförnum árum hafa verið mörg hundruð tilvik um símhleranir til að mynda í hinum ýmsu málum, ekki hvað síst á undanförnum árum í málum sem tengjast bankahruninu. Það má heita augljóst að það geti verið tilefni til að beita slíkum aðferðum þegar verið er að koma í veg fyrir hryðjuverk, enda hefur það sýnt sig í Bandaríkjunum og fjölmörgum Evrópulöndum, meðal annars á Norðurlöndunum, að slíkar heimildir lögreglu voru nauðsynlegar til að koma í veg fyrir hryðjuverkaárásir. Hefðu þær ekki verið til staðar hefðu hryðjuverk í þessum löndum nánast óumdeilanlega verið fleiri en raunin varð. Það væri því mjög óábyrgt af stjórnvöldum að bregðast ekki við þessum ábendingum lögreglunnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið sem var ágætlega skýrt. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að við deilum þeim hugmyndum að við þurfum að stíga varlega til jarðar þegar við erum að tala um frelsi einstaklinganna. Það er líka rétt að ítreka að hér er lögreglan ekki að fara fram á auknar rannsóknarheimildir að öllu leyti heldur er hér verið að tala um forvirkar rannsóknarheimildir sem lúta þá að rannsókn á brotum sem beinast gegn stjórnskipan ríkisins og æðstu stjórn, svo sem hryðjuverkabrotum, þannig að við séum öll að tala um hlutina á sama grundvelli. Ég bíð eftir því að fá skýrsluna sem hæstv. innanríkisráðherra hefur boðað að sé verið að vinna. Við munum síðan nálgast þá umræðu af ábyrgð og fara vel yfir þær tillögur og þá möguleika sem þar verður velt upp.
Virðulegur forseti. Ég tek undir þetta mat hv. þingmanns. Við höfum alist upp við það hér á Íslandi að búa í friðsælu samfélagi þar sem öryggi borgaranna er meira en víðast hvar annars staðar í heiminum, held ég að mér sé óhætt að segja. Auðvitað viljum við viðhalda því ástandi í íslensku samfélagi en til þess að tryggja það, til þess að við náum að viðhalda hér þeim friði og því öryggi sem við höfum búið við á Íslandi, þurfum við að bregðast við þróuninni í kringum okkur og skoða að minnsta kosti þessar ábendingar lögreglunnar og hvernig best verði brugðist við þeim.
Hæstv. forseti. Það er rétt, nú er að hefjast umræða um svokallaðar TiSA-viðræður, Trade in Services Agreement, sem verið hafa í burðarliðnum hátt á þriðja ár. Þær hófust fyrir alvöru eftir mitt ár árið 2013. Ég hafði sett fram spurningar í þinginu sem ég beindi til hæstv. utanríkisráðherra en ákvað að draga þær til baka þegar þingið féllst á að efna til þessarar sérstöku umræðu. Spurningar mínar áttu rót í skýrslu utanríkisráðherra frá því í mars árið 2014 þar sem vísað er til TiSA-viðræðnanna um að unnið væri að hagsmunagreiningu á sviði þjónustuviðskipta í samstarfi ráðuneyta við atvinnulífið og að gert væri ráð fyrir enn frekara samráði við hagsmunaaðila á vinnumarkaði. Ég vildi vita hvernig sú vinna gengi, hverjir fyrrgreindir aðilar á vinnumarkaði væru og hvernig samstarfinu við þá væri hagað. Þá vildi ég vita um skuldbindingar af Íslands hálfu, sérstaklega gagnvart heilbrigðisþjónustunni. Komið hefur fram að ýmsir grunnþættir hennar verði undanþegnir í tilboðum Íslands, en hvað með heilbrigðisþjónustuna í heild sinni og annað sem flokka má undir innviði samfélagsins? Síðan er kjarnaspurning um hvernig gengið verði endanlega frá samningunum eða niðurstöðunum, hvort þær verði ekki bornar undir Alþingi áður en þær séu festar á blað í samningum. Það vakti athygli mína í svari skriflegu svari hæstv. utanríkisráðherra við fyrirspurnum hv. þm. Birgittu Jónsdóttur á síðasta ári þar sem spurt var út í þennan þátt sérstaklega þá segir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Samningurinn verður gerður opinber strax og hann verður undirritaður …“ Væri ekki nær að gera samninginn opinberan áður en hann verður undirritaður og bera hann undir Alþingi áður en frá honum er gengið með undirskrift íslensks ráðherra? Í þeim svörum sem ég vísa til hér segir einnig að þessir samningar séu ósköp venjulegir samningar. Svo ég vitni í svar hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Hér er um að ræða hefðbundnar viðskiptaviðræður sem eru í venjubundnu ferli innan íslenskrar stjórnsýslu.“ Það er ekki rétt. Þetta eru engar venjubundnar samningaviðræður. Fyrir það fyrsta eru skuldbindingar óafturkræfar sem gerðar eru fyrir hönd íslensks samfélags. Ef við undirgöngumst þessar skuldbindingar verða þær ekki teknar til baka. Það er sammerkt með TiSA-viðræðunum og GATS-viðræðunum á sínum tíma. Það er því mjög örlagaríkt sem við setjum á blað. Staðreyndin er sú að ríki sem vilja vinda ofan af þróuninni og draga skuldbindingar sínar til baka eiga það á hættu að verða sóttar og krafðar um skaðabætur. Það gerir þessar viðræður sérstakar. Annað sem gerir þær sérstakar er leyndin sem hvílir yfir þeim. Ef ekki hefði verið fyrir tilverknað Wikileaks í júní í fyrra hefðum við ekki fengið aðgang að gangi viðræðnanna á þann hátt sem við þó gerðum. Þá fengum við skjölin í hendurnar og enn erum við að fá upplýsingar um gang viðræðna m.a. frá þessum aðilum, þá er ég að vísa sérstaklega til tilboðs eða hvatningar Tyrkja um einkavæðingu heilbrigðisþjónustunnar sem rædd var á fundi samningamanna í Genf í september síðastliðnum. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það efni. Það er sammerkt með GATS, því að þar var það breska stórblaðið Guardian sem upplýsti um viðræðurnar sem hefðu verið leynilegar í aprílmánuði 2002 og við eigum Wikileaks skuld að gjalda fyrir upplýsingarnar. Annar þáttur snýr að siðferðinu. Hér eru ríkustu þjóðir heimsins að fara á bak við hinn snauða hluta heimsins. 160 ríki eiga aðild að Alþjóðaviðskiptastofnuninni. 123 þessara ríkja áttu aðild að GATS-viðræðunum. Þegar þær strönduðu vegna óánægju hinnar alþjóðlegu verkalýðshreyfingar og hins snauða hluta heimsins sem ekki vildi fá viðskiptaöflin og fjármagnsöflin inn á gafl til sín, fóru „Really good Friends of Services“, eins og það er kallað, í leynilegar viðræður. Íslendingar eru [[Forseti hringir.]]í þeim hópi og ég tel það vera ósiðlegt. Hvað telur [[Forseti hringir.]]hæstv. utanríkisráðherra?
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar. Hin síðustu ár hafa sýnt mjög hagstæða þróun í útflutningi og þjónustu hér á landi og eru þjónustuviðskipti í dag tæplega 40% af heildarviðskiptum Íslands við umheiminn. Útflutningur á þessu sviði er því mikilvægur þáttur í íslensku hagkerfi, sérstaklega þegar kemur að sjóflutningi, orkumálum, ferðaþjónustu, upplýsinga- og tækniþjónustu og hátækni. Samkvæmt tölum Hagstofu Íslands nam útflutningur af þjónustu rúmlega 482 milljörðum á árinu 2013 en innflutningur á þjónustu tæpum 335 milljörðum. Þar af leiðandi er þjónustujöfnuður við útlönd 2013 jákvæður yfir 147 milljarða kr. Áætlaður árið 2014 hefur jákvæður þjónustujöfnuður verið með svipuðu móti. Hér er því um að ræða gríðarlega mikla hagsmuni fyrir íslenskt efnahagslíf. Í tengslum við TiSA-viðræðurnar hefur utanríkisráðuneytið lagt áherslu á virkt upplýsingaflæði og samráð við fagráðuneyti, undirstofnanir og hagsmunasamtök. Umfang þjónustuviðskipta er slíkt að efni þeirra fellur undir öll ráðuneytin, auk þess sem fyrirtæki á sviði þjónustuviðskipta starfa í flestum geirum atvinnulífsins og tilheyra mismunandi hagsmunasamtökum. Nauðsynlegur þáttur í stefnumótun í samningaviðræðum er að hafa skýra sýn á það á hvaða mörkuðum íslensk fyrirtæki starfa eða sjá framtíðarmarkaði, tegund þjónustuviðskipta, umfang o.s.frv. Með hliðsjón af því setti ráðuneytið á laggirnar samráðsferli vegna þjónustuviðskipta sem byggir á virkri upplýsingamiðlun og umræðu um þjónustuviðskipti og stöðu samningaviðræðna meðal fagráðuneyta undirstofnana atvinnulífsins, Viðskiptaráðs og annarra hagsmunasamtaka og samtaka fyrirtækja sem stunda þjónustuviðskipti. Einnig stóð ráðuneytið ásamt innanríkisráðuneytinu og velferðarráðuneytinu fyrir upplýsingafundi um viðræðurnar með ASÍ, BSRB og BHM á fyrri hluta síðasta árs. Þá hafa önnur hagsmunasamtök óskað eftir upplýsingafundi um viðræðurnar sem utanríkisráðuneytið hefur að sjálfsögðu orðið við. Þessum aðilum hefur utanríkisráðuneytið sent reglulega upplýsingar um framgang viðræðnanna. Vorið 2014 ýtti utanríkisráðuneytið úr vör hagsmunainnköllun í samstarfi við helstu hagsmunasamtök og félög fyrirtækja, m.a. Viðskiptaráðs, Samtök atvinnulífsins, iðnaðarins, Verslunar og þjónustu, ferðaþjónustunnar, ferðamálafyrirtækja og Íslenska jarðvarmaklasanum. Óskað er eftir upplýsingum um viðskiptahagsmuni og hindranir sem fyrirtæki hafa mætt í viðskiptum á erlendum mörkuðum á sviði þjónustuviðskipta. Þá auglýsti ráðuneytið einnig eftir hagsmunainnköllun á heimasíðu sinni og hvatti aðila að koma athugasemdum á framfæri. Því hefur verið um að ræða gegnsætt og opið ferli þar sem öllum er frjálst að senda ábendingar til ráðuneytisins um viðskiptahagsmuni sína. Á grundvelli ofangreinds samráðs hefur nú Alþýðusamband Íslands sent ráðuneytinu umsögn um Ísland og TiSA-viðræðurnar. Hagsmunagreiningin er nú á lokastigum og er áætlað að hún liggi fyrir í byrjun apríl. Í fyrirspurn hv. þingmanns er einnig spurt hvort til greina komi að semja um markaðsvæðingu í heilbrigðisþjónustu eða einhverra annarra þátta sem flokka má undir samfélagsinnviði. Því til svars er rétt að upplýsa að í tilboði Íslands, sem lagt hefur verið fram á vettvangi TiSA-viðræðnanna, tekst Ísland ekki á hendur neinar skuldbindingar varðandi þjónustu sem annaðhvort hið opinbera veitir eða telst til grunnþjónustu við almenning hér á landi. Ísland hefur þannig ekki í hyggju að taka að sér skuldbindingar sem miða að því að markaðsvæða þá starfsemi sem hið opinbera hefur með höndum í dag eða sem telst til grunnþjónustu við almenning. Jafnframt er í tilboði Íslands sérstaklega áréttað að Ísland takist ekki á hendur neinar skuldbindingar á sviðum heilbrigðistengdrar þjónustu, félagslegrar þjónustu eða menntamála. Af framangreindu má ljóst vera að af hálfu Íslands er lögð rík áhersla á að engar skuldbindingar verði gefnar varðandi markaðsaðgang fyrir erlenda þjónustuveitendur hvað varðar þá þjónustu sem í dag er í höndum opinberra aðila. Loks er í fyrirspurn hv. þingmanns spurt að því hvort hugsanlegar samningsniðurstöður verði bornar undir Alþingi áður en þær yrðu undirritaðar. Þar sem við það er miðað að TiSA-samningurinn muni ekki kalla á lagabreytingar hér á landi er samþykki Alþingis ekki áskilið til að samningur verði fullgiltur af hálfu Íslands, en í 21. gr. stjórnarskrárinnar segir að samþykki Alþingis sé þörf þegar samningar við önnur ríki sem fela í sér afsal eða kvaðir á landi, landhelgi eða kalla á lagabreytingar. Þrátt fyrir að samningurinn muni ekki kalla á lagabreytingar tel ég engu að síður eðlilegt að Alþingi hafi aðkomu að málinu áður en samningurinn verður fullgiltur af Íslands hálfu. Það væri gert með sama hætti og tíðkast hefur varðandi fríverslunarsamninga sem Ísland gerist aðili að, þ.e. að ríkisstjórn leggi fram þingsályktunartillögu um fullgildingu samningsins. Auk þess verður utanríkismálanefnd áfram haldið upplýstri um gang mála og henni jafnharðan kynnt fyrirliggjandi samningsdrög. Ég sé hins vegar ekki sérstaka þörf á því að málið verði borið undir Alþingi áður en til undirritunar samningsins kemur. Eins og áður segir er ekki gert ráð fyrir að samningurinn muni kalla á lagabreytingar hér á landi og samræmist það ekki stjórnskipulegum venjum hér á landi að Alþingi taki afstöðu til hans áður hann er undirritaður. Tel ég að markmið hv. þingmanns sé fyllilega náð með því að hafa [[Forseti hringir.]]náið samráð við utanríkismálanefnd, sem ég hef nefnt og ég ítreka að ekki er um að ræða [[Forseti hringir.]]að verið er að semja um þá grunnviði sem hv. þingmaður spurði hér um.
Herra forseti. Sem fyrr stígur hv. þm. Ögmundur Jónasson ölduna fyrir okkur hin gagnvart ásælni heimskapítalsins. Ég segi hreinskilnislega að það er þægilegt að vera í því örugga skjóli. Þessi barátta hv. þingmanns gegn TiSA-samningnum er í framhaldi af áralangri baráttu hans á sínum tíma með tilstyrk verkalýðshreyfingarinnar og margra fleiri gegn þjónustutilskipun Evrópusambandsins sem hefði, eins og hún lá fyrir í fyrstu, getað leitt til þess að ýta undir einkavæðingu heilbrigðiskerfisins. Ég segi tvennt algjörlega skýrt: Ég er á móti einkavæðingu heilbrigðiskerfisins en ég er með frjálsri verslun. Spurningin er þá hvort sá samningur sem hér um ræðir stangast með einhverjum hætti á við til dæmis viðhorf mín sem jafnaðarmanns. Ég tel svo alls ekki vera, ég tel að svör hæstv. ráðherra séu fullkomlega skýr. Ég vil segja það líka, því að hv. málshefjandi hefur talað um pukur og leynd og það hafa fleiri þingmenn gert, að ekki er hægt að ásaka þennan hæstv. utanríkisráðherra fyrir neitt slíkt í tengslum við þetta mál og í sjálfu sér ekki önnur heldur. Ég tel að utanríkisráðuneytið sé til fyrirmyndar gagnvart öðrum ráðuneytum að því er varðar það að koma upplýsingum á framfæri. Varðandi þetta tiltölulega merka mál sem liggur fyrir hér til umræðu er það algjörlega skýrt að ráðuneytið hefur alveg frá fyrstu dögum lagt sig í framkróka við að upplýsa. Það hefur í fyrsta lagi viðhaft lofsvert samráð, í öðru lagi hefur það lagt fram alla hluti á netinu þannig að almenningur hefur getað fylgst með þessu. Það sem hins vegar er hægt að benda á er að einstök ríki sem eiga aðild að þessu, eins og Bandaríkin, hafa ekki viljað upplýsa um sín eigin markmið og það er bara þeirra mál. Ég get ekki fyrir krafist þess hönd Íslands að við fáum að upplýsa um það, en við Íslendingar, alveg eins og Svisslendingar, höfum má segja verið í fararbroddi varðandi upplýsingar vegna þess að bæði þessi ríki hafa upplýst til þessa [[Forseti hringir.]]um hvert einasta skref sitt í málinu.
Virðulegi forseti. Við ræðum TiSA-samningaviðræðurnar og höfum gert það áður í þingsal. Ég ítreka það sem kom fram þá, að ég og við í Bjartri framtíð leggjum mikla áherslu á að í öllum svona viðræðum sé reynt að gæta eins mikils gagnsæis og mögulegt er. Það er ánægjulegt að heyra í ræðu hæstv. ráðherra hversu ágætlega hefur í raun verið haldið utan um þessar viðræður og opnað hefur verið á upplýsingar um þær af hálfu utanríkisráðuneytisins. Almennt vil ég taka undir það að Ísland á mikið undir alþjóðaviðskiptum og samskiptum og viðskiptum við umheiminn og því skiptir miklu máli að Ísland taki þátt í viðræðum um slíkt þegar öll okkar nánustu viðskiptalönd og nágrannar taka þátt í slíkum viðræðum. En það skiptir miklu máli að slíkt sé alltaf gert með það að leiðarljósi að það hafi ekki stórkostleg áhrif og gjörbreyti þjóðfélagsmynd okkar. Eins og fram kom í ræðu hæstv. ráðherra og hv. framsögumanns er hér um að ræða samkomulag, ef af verður, sem er óafturkræft og mun hafa miklar afleiðingar til framtíðar. Því skiptir mjög miklu máli að Alþingi sé mikill þátttakandi í þessum viðræðum, ekki bara á lokastigum [[Forseti hringir.]]heldur einnig meðan á þeim stendur.
Virðulegi forseti. Ég ætla að segja í upphafi máls míns að hornsteinn hagsældar í hverju landi eru viðskipti. Þegar utanríkisviðskipti bætast við gerir hver þjóð það sem hún kann best og gerir best. Það er alveg greinilegt af þeirri þróun sem hér hefur orðið á undanförnum árum að Ísland stendur sig nokkuð vel í þjónustuviðskiptum. Ég starfaði sem ungur maður sem sendill í miðbæ Reykjavíkur og þá voru 25 togarar hér í bæ og fimm stór frystihús. Í dag eru fimm togarar og eitt frystihús, þ.e. samfélagið hefur breyst úr því að vera framleiðslusamfélag í þjónustusamfélag. Það leiðir til þess að hér er verulega hagstæður þjónustujöfnuður upp á 140–150 milljarða. Það kann að vera að sá hagstæði þjónustujöfnuður eigi eitthvað óhagstætt inni í vöruskiptajöfnuðinum, en hér er að minnsta kosti um mikla hagsmuni að ræða og því er eðlilegt og í rauninni sjálfsagt að Ísland taki þátt í viðræðum um frjáls þjónustuviðskipti til að efla hagsæld í heiminum. Utanríkisráðherra hefur gert rækilega grein fyrir því hvað ekki er innifalið í þessum viðskiptum þannig að samfélagsinnviðir eru þar ekki undir, en vissulega kunna þeir að hafa ávinning af þessum þjónustuviðskiptum. Ég spyr mig oft að því þegar þetta málefni ber á góma: Hver er leyndin? Ég hef hingað til eiginlega haft of miklar upplýsingar í höndum. Hér kem ég í ræðupúlt með einar 40 blaðsíður eftir að hafa aflað mér upplýsinga um TiSA og ég treysti hæstv. utanríkisráðherra fyllilega til þess að leiða þetta mál til lykta og að utanríkismálanefnd verði uppfrædd um málið á hverju stigi. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Forseti. Ég þakka þessar umræður. Það kom fram rétt í þessu að fulltrúi TiSA, þ.e. „TiSA-rapporteur“, kallar eftir því að „public sector“, þ.e. opinberi geirinn verði undanþeginn TiSA-viðræðum. Þá kemur jafnframt fram, og það var að gerast rétt í þessu, að fulltrúar viðskipta í Evrópusambandsríkjum eru því hlynntir að „TiSA mandat-ið“, eða TiSA-samningsumboðið verði birt þannig að ég vona að hæstv. ráðherra sé því líka hlynntur. Sá þrýstingur sem verið hefur varðandi leyndina í kringum þetta hefur þá skilað einhverjum smáárangri. Það sem truflar mig svolítið eftir að hafa tekið slaginn í tengslum við Icesave með hæstv. innanríkisráðherra, sem þá var hv. þingmaður, er að við vitum að í alþjóðasamningum leynast oft meinlegar villur eins og var í fyrsta Icesave-samningnum. Mér finnst það ekki góðs viti að Alþingi geti ekki komið með neinar breytingartillögur eða gagnrýni fyrir þennan samning áður en hann verður undirritaður eða við fengið að sjá hann. Mér finnst það bagalegt. Mér finnst að hæstv. ráðherra eigi að minnsta kosti að tryggja að við þingmenn fáum tækifæri til að sjá samninginn áður en hann verður undirritaður þó að ljóst sé, og það er mjög mikilvægt að því sé haldið til haga, að Alþingi mun ekki geta breytt þessum samningi, alls ekki. Ég vil að við munum fá að sjá hann alveg eins og aðrir. Það er alveg ljóst að honum verður ekki hafnað, það er of mikið í húfi, en hvað mun fylgja með? Eigum við bara að kokgleypa það? Ég hef áhyggjur af slíkri þróun því að það er margt til dæmis í GATS-samningnum [[Forseti hringir.]]sem betur hefði mátt fara fyrir hönd okkar og annarra, sér í lagi [[Forseti hringir.]]…vanþróaðri ríkja.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Ögmundi Jónassyni, fyrir að taka upp umræðu um aðkomu Íslands að TiSA-viðræðunum. Ég nokkuð uggandi vegna þessara viðræðna. Líkt og málshefjandi rakti er það ef til vill tilurð TiSA-viðræðnanna sem kveikir þær áhyggjur. Hv. þingmaður benti á að lítið hafi þokast í samningaviðræðum á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar varðandi GATS-samningana og þá hafi 51 ríki í raun klofið sig út og ætli að gera sinn samning og reyna svo að fá restina af ríkjunum til að koma inn í það eftir á. Mér finnst það ekki hljóma neitt rosalega vel vegna þess að þetta á jú að fjalla um þjónustuviðskipti, en á heimasíðu utanríkisráðuneytisins kemur fram að ekki er til nein almennileg skilgreining á því hvað fellur undir hugtakið þjónustuviðskipti. Það stendur skýrum stöfum á heimasíðu utanríkisráðuneytisins. Hæstv. ráðherra talaði áðan um áherslu á samstarf við fagráðuneyti. Við urðum hins vegar vitni að því í óundirbúnum fyrirspurnatíma fyrir nokkru í orðaskiptum hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur og hæstv. heilbrigðisráðherra að eitthvað hefur misfarist þar varðandi það að skilaboð kæmust áleiðis. Að lokum, hæstv. ráðherra talaði um að þjónusta sem hið opinbera hafi í dag eigi ekki að falla [[Forseti hringir.]]hér undir, en hvað gerist nú ef Ísland breytir lögum og einkavæðir eitthvað í heilbrigðisþjónustu okkar? Verður það þá þar með komið undir TiSA-samninginn?
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni og málshefjanda Ögmundi Jónassyni fyrir afar áhugaverða umræðu. Ég las einnig grein eftir þingmanninn sem birtist í Morgunblaðinu þann 23. febrúar sl., þar sem þingmaðurinn reifar ýmsa anga TiSA-samningsins og ber ferlið saman við GATS-viðræðurnar og tilraun OECD-ríkjanna á 10. áratugnum við gerð fjárfestingarsamnings MAI, Multilateral Agreement on Investment. Í umræddri grein og í ræðu þingmannsins áðan kemur skýrt fram að áhyggjur hv. þingmanns felast fyrst og fremst í því að TiSA-viðræðurnar snúist jafnvel um markaðsvæðingu á almannaþjónustu og að verið sé að fara á bak við almenning að einhverju leyti. Ég tek undir sumt af því sem hv. þingmaður hefur bent á, við verðum að fara með gát og vera gagnrýnin, hagsmunir almennings eiga alltaf að vera í fyrirrúmi. Það gladdi mig því að heyra í ræðu hæstv. utanríkisráðherra hversu virkt upplýsingaflæðið hefur verið varðandi TiSA-samninginn og umfangsmikið samráð verið haft við fagráðuneyti, undirstofnanir og hagsmunasamtök, t.d. ASÍ og BSRB. Einnig kom fram í máli hæstv. ráðherra að hagsmunagreining sé á lokastigum og áætlað er að hún liggi fyrir í byrjun apríl. Það verður mjög spennandi að sjá hana. Mér þykir einnig gott að heyra að íslensk stjórnvöld leggi ríka áherslu á að engar skuldbindingar verði gefnar varðandi markaðsaðgang fyrir erlenda þjónustuveitendur vegna þeirrar þjónustu sem nú er í höndum opinberra aðila. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Síðast en ekki síst mun Alþingi hafa aðkomu að málinu áður en samningurinn verður fullgiltur af Íslands hálfu eins og tíðkast hefur með fríverslunarsamninga. Ég tel því enga sérstaka hættu vera á ferðum en þó er brýnt að við þingmenn höldum vöku okkar og verjum hagsmuni almennings í landinu.
Forseti. Eitt það vitlausasta sem oft er hægt að gera er að hafa leynd um sjálfsagða hluti. Ég minnist þess þegar verið var að semja um Evrópska efnahagssvæðið, þá voru Official Journal, sem eru hin opinberu stjórnartíðindi Evrópusambandsins, stimpluð sem trúnaðargögn í pappírum samningamanna. Einhver slík endaleysa virðist vera í gangi í TiSA-viðræðunum og þess vegna hefur að mínu mati orðið óþarfamoldviðri í kringum þær. Þó ber að hafa í huga að til dæmis Svisslendingar hafa frá upphafi birt áhersluatriði sín og Evrópusambandið hefur líka birt skoðun sína á þessum gögnum. Hæstv. utanríkisráðherra lýsti því mjög vel hvernig samráð hefur verið haft hér á landi við hagsmunaaðila og þá sem koma sérstaklega að þessum málum. Allt um þetta er nú líka á heimasíðu utanríkisráðuneytisins. Það hefði kannski mátt birta það fyrr, ég skal ekki um það segja en það er þá búið að kippa því í liðinn. Ég fagna því hvernig utanríkisráðherra lýsir því hvernig þetta gengur allt saman fyrir sig. Ég fagna því líka sérstaklega að hæstv. utanríkisráðherra tekur af öll tvímæli um að hér verði flutt þingsályktunartillaga um málið þannig að þingið komi endanlega að málinu. Svo þarf líka að hafa í huga að utanríkismálanefnd getur hvenær sem er kallað eftir upplýsingum um gang viðræðnanna vegna þess að þetta er náttúrlega meiri háttar utanríkismál þannig að utanríkismálanefnd getur gert þetta. Ég vil segja að endingu að við viljum vera hluti af umheiminum og þess vegna hljótum við að taka þátt í þessum viðræðum.
Hæstv. forseti. Í þessu máli þarf að spyrja nokkurra spurninga. Þetta hefur auðvitað verið rætt, væntanlega bæði á vettvangi fyrrverandi ríkisstjórnar þar sem ákvörðun var tekin um að taka þátt í þessum viðræðum, og eins í núverandi ríkisstjórn. Fyrst er auðvitað spurningin: Eiga Íslendingar að vera með í viðræðum af þessu tagi? Í mínum huga er svarið afdráttarlaust: Já. Ég held að það sé jákvætt fyrir Ísland og íslenskt atvinnulíf að Ísland taki þátt í fríverslunarsamstarfi á þessu sviði. Ég held að það sé okkur til hagsbóta og að í því felist miklu fleiri tækifæri en ógnanir. Það er grunnafstaða mín til þessa máls. Síðan má bæta því við að þau ríki og ríkjasambönd sem leitt hafa þessar viðræður eða borið meginþungann af þeim eru auðvitað líka mestu viðskiptalönd okkar, bæði austan hafs og vestan, þannig að það mundi skjóta nokkuð skökku við ef við tækjum ekki þátt í því samfloti. Í öðru lagi er eðlilegt að spurt sé í þessu sambandi hvort málsmeðferð í sambandi við þessa samninga sé með einhverjum hætti óeðlileg. Ég tel svo ekki vera. Miðað við þær upplýsingar sem fram hafa komið í utanríkismálanefnd og í umræðum í þinginu hefur mér sýnst að hér sé um afar hefðbundinn farveg mála að ræða og ekki ástæða til að gera athugasemdir við það. Ég fagna því hins vegar þegar menn tala um aukið samráð við utanríkismálanefnd Alþingis og segi fyrir mitt leyti að ég mun beita mér fyrir því að utanríkismálanefnd fylgist vel með þessum málum. Við höfum átt tvo fundi um þau í vetur og eina umræðu í þinginu og mættum vafalaust auka aðkomu okkar að þessu og fögnum því ef gott samstarf næst um það. Í þriðja lagi segi ég sem svo: Þetta mál mun á endanum koma til þingsins til staðfestingar áður en um nokkrar skuldbindingar verður að ræða [[Forseti hringir.]]af hálfu Íslands og þá munum við auðvitað taka afstöðu til þess með lýðræðislegum hætti hvort þetta er samstarf sem við eigum erindi í.
Forseti. Það er mjög mikilvægt að hafa það í huga að við hefðum aldrei vitað af þessum stórfurðulegu hugmyndum sem koma frá Tyrkjum um heilbrigðiskerfið og lúmska einkavæðingu á því ef ekki hefði komið til þess að gögnum úr þessum viðræðum var lekið. Við hefðum aldrei vitað um tilraunirnar um löggjöf í kringum fjármálafyrirtæki ef þeim gögnum hefði ekki verið lekið til Wikileaks. Þessar umræður mundu sennilega ekki eiga sér stað hér á Alþingi ef þessum upplýsingum hefði ekki verið komið til uppljóstrara, ef einhver hefði ekki þorað að miðla þessum upplýsingum áfram. Við mundum vera algjörlega blind hér annars. Það er mjög mikilvægt að hafa það í huga. Ef þetta hefði ekki komið fram væri ekki núna verið að taka ákvörðun um að taka út tillögur um einkavæðingu og frekari inngrip í opinbera geirann, sem sagt allt sem lýtur að heilbrigðiskerfi og öðrum málefnum sem eiga að heyra undir ríkið. Mér finnst við ekki geta bara skautað fram hjá því. Auðvitað er fólk áhyggjufullt þegar gerðar eru svo alvarlegar tilraunir eins og fram kom í fyrsta lekanum, þ.e. tilraun til að gíra allt aftur til baka eins og það var fyrir stóra fjármagnshrunið í Evrópu og Bandaríkjunum 2008, sem við fundum svo sannarlega fyrir. Það má alls ekki gera lítið úr alvarleika þess að hér fara fram umræður og samræður fyrir okkar hönd sem eru bundnar leynd. Öll gögn, öll fylgigögn í tengslum við þessa samninga eru bundin leynd til fimm ára eftir að samningunum lýkur. Það finnst mér alvarlegt [[Forseti hringir.]]og ég óska eftir því að við beitum okkur frekar fyrir því að opna samningsgerðina.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svör hans og ég verð að segja að ég er um margt mjög ánægður með áherslur hans í þessu máli. Ég er hins vegar ósammála honum um að við eigum erindi inn í þessar umræður. Ég er ósammála honum um að ferlið hafi verið opið og gagnsætt. Ég vil horfa til þess á heimsvísu og ég vísa núna í yfirlýsingar sem okkur hafa borist frá Brussel, til dæmis frá EPSU, European Public Service Union, frá PSI, Public Service International, með 20 milljón starfsmenn almannaþjónustunnar innan borðs sem mótmæla þessum samningum og þá ekki síst siðleysinu sem í þeim er fólgið, að við, þessi ríki hluti heimsins, 50 ríki, 28 Evrópusambandsríki sem semja ein saman og náttúrlega er ekkert rætt í þjóðþingunum fremur en fyrri daginn, og síðan 22 ríki til viðbótar, þessi ríki krunka sig saman til að fara á bak við hin. Hugmyndin er sú að stilla þeim upp við vegg með gerðum hlut. Svo segir meira að segja í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra frá því í mars í fyrra. Þar segir að vonast sé til að aðildarríki Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar gerist aðilar að TiSA-samningnum þegar viðræðum er lokið. Hvers vegna mega þau ekki eiga aðild að þessum samningum? Þær strönduðu 2005 vegna andstöðu fátækra ríkja, ég nefni Indland og Brasilíu, vegna andstöðu frá verkalýðshreyfingunni, frá ýmsum félagasamtökum, 270 félagasamtök birtu yfirlýsingu þar sem varað var við þessum samningum. Það er ástæðan fyrir því að ég tel að við eigum ekki heima við þetta samningaborð, ég tel ósiðlegt að sitja þar. Við skulum ekki gleyma því að þetta eru óafturkræfar skuldbindingar sem við erum að gera og þær fela það í sér að sundra stofnunum. Það á ekki að einkavæða [[Forseti hringir.]]tiltekna grunnþætti heilbrigðisþjónustunnar, segir hæstv. ráðherra. En hvað með ræstingarnar á spítölunum? Hvað með stjórnsýsluna á spítölunum? Það verður allt einkavætt eins og gerðist með þjónustutilskipun Evrópusambandsins. Það er hugsunin, þ.e. að sundra kerfinu og opna alþjóðafjármögnun leið þar inn og það er það sem fátæku ríkin og verkalýðshreyfingin í heiminum andæfa gegn og vilja sporna gegn. Við eigum að standa með þeim. [[Forseti hringir.]]Þess vegna eigum við að fara út úr þessum viðræðum.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessar góðu umræður og ítreka vilja til þess að fjalla nánar um málið síðar ef þörf krefur. Ég vil ítreka enn og aftur að það er engin leynd yfir því sem Ísland er að gera, um það sem snýr að Íslandi og því sem við erum að semja um, okkar markmið. Það er engin leynd yfir því hvaða gögn við erum að leggja fram og slíkt. Það er vissulega leynd til staðar því ákveðin ríki hafa kosið að birta ekki það sem þau leggja fram. Ég tek undir með hv. þm. Birgittu Jónsdóttur að ég held að það sé rétt að við hvetjum önnur ríki sem koma að þessu til að viðhafa sömu aðferðafræði og Ísland, að birta það sem er lagt á borðið og um hvað er verið að semja af hálfu þessara ríkja. Það er mikilvægt fyrir okkur að taka þátt í viðræðum sem þessum að okkar mati vegna þess að við Íslendingar lifum á því meðal annars að eiga greiðan aðgang að þjónustuviðskiptum. Ef við seljum t.d. einhver tæki og tól erlendis viljum við líka geta veitt þá þjónustu sem fyrirtæki þurfa á að halda fyrir þau tæki. Þetta skiptir miklu máli varðandi ferðaþjónustu til dæmis, að okkar fyrirtæki geti áfram sinnt ferðaþjónustu sem er skilgreind sem þjónustuviðskipti. Það eru svona atriði sem skipta verulega miklu máli. Hv. þingmaður spurði áðan um vanþróuð ríki og ég svaraði því ekki í fyrri ræðu, en mér finnst vel koma til greina að skoða að veita slíkum ríkjum til dæmis sama aðgang er varðar Ísland og verður niðurstaðan í TiSA-viðræðunum. Ég veit það og það hefur komið fram að Bandaríkin eru að velta sömu hlutum fyrir sér, þ.e. að bjóða vanþróuðum ríkjum sama aðgang að þjónustusamningum og verður samið um í TiSA. Þetta eru allt vangaveltur í dag en ég lýsi mig reiðubúinn að taka það aðeins áfram varðandi Ísland. Ég hefði kosið að geta komið inn á fleiri þætti. Ég vil bara ítreka að við munum hafa samráð við utanríkismálanefnd og við munum áfram birta allt sem varðar Ísland í þessum efnum.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja mál mitt á að fagna því innilega að framkvæmdir séu að hefjast við uppbyggingu á húsnæði Landspítala. Það má ekki seinna vera og ég endurtek ánægju mína með að þetta sé að hefjast. Nú er það svo að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur falið stjórn nýja Landspítalans, eða þess lögaðila sem sér um þennan undirbúning, undirbúning á útboði á fullnaðarhönnun meðferðarkjarna Landspítalans og til stendur útboð á framkvæmdum til að byggja nýtt sjúkrahótel. Mig langar til að fá með þessari fyrirspurn nánari upplýsingar um hvort fyrir liggi tímasett áætlun um uppbyggingu húsnæðis Landspítala þannig að allir viti, hvort sem þeir eru íbúar í þessu landi, stjórnmálamenn eða starfsfólk heilbrigðiskerfisins, hvað er í vændum og hver áætlunin er. Í öðru lagi langar mig að spyrja hvort fyrir liggi áætlun um fjármögnun uppbyggingarinnar. Það hefur vakið nokkra furðu að ráðherra telji það vænlegast til að fjármagna uppbygginguna að selja eignir ríkisins. Áætlaður kostnaður við framkvæmdirnar er rúmir 50 milljarðar. Það er um það bil sú fjárhæð sem fór í að lækka skuldir 30% af tekjuhæstu heimilum landsins, þau fengu 51 milljarð í stóru millifærslunni, þessi tekjuhæstu heimili. Það er líka merkilegt í ljósi þess að ríkisstjórnin telur sig ekki þurfa að leggja á auðlegðarskatt en 5% Íslendinga eiga 30% af heildareignum og gætu því kannski greitt svolítinn eignarskatt. Þá hafa á þessu kjörtímabili veiðigjöldin verið lækkuð og lækkaður var virðisaukaskattur til ferðamanna og vörugjöld voru afnumin. Ég fer í þennan upplestur hérna því að síðustu tæp tvö árin hafa sýnt okkur að ríkisstjórnin var óhrædd við að létta gjöldum af ýmsum sem hefðu alveg getað borið þau og þar af leiðandi finnst mér það skjóta skökku við að til að tryggja hér almennilegt nútímalegt heilbrigðiskerfi þurfi að selja eignir ríkissjóðs. Ég vildi heyra hvort lægi fyrir áætlun um fjármagn til uppbyggingarinnar.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður beindi til mín tveimur spurningum, annars vegar hvort fyrir liggi tímasett áætlun um uppbyggingu húsnæðis Landspítalans, í öðru lagi hvort fyrir liggi áætlun um fjármögnun uppbyggingarinnar. Fyrir liggur tímasett áætlun um uppbyggingu húsnæðis Landspítalans við Hringbraut og það er áætlun sem stjórnendur og stjórn Nýja Landspítalans ohf. hefur gert. Sú áætlun tekur til átta ára og spannar árin 2015–2022. Forhönnun bygginga í fyrsta áfanga er lokið. Á 143. löggjafarþingi samþykkti Alþingi samhljóða þingsályktun um að þingið álykti að fela ríkisstjórninni að ljúka eins fljótt og verða má undirbúningi á endurnýjun og uppbyggingu Landspítala og hefja framkvæmdir þegar fjármögnun hefði verið tryggð. Skemmst er frá því að segja að á fjárlögum þessa árs samþykkti Alþingi að veita 945 millj. kr. til uppbyggingar þjóðarsjúkrahússins og ég hef falið Nýjum Landspítala ohf. að hefja undirbúning útboðs á fullnaðarhönnun meðferðarkjarnans, ljúka fullnaðarhönnun sjúkrahótels og bjóða út verkframkvæmdir við gatna- og lóðagerð sjúkrahótels ásamt byggingu þess. Vinna við fullnaðarhönnun sjúkrahótelsins stendur yfir og verða byggingarnefndarteikningar tilbúnar innan fárra vikna. Með breytingum á lögum um nýja Landspítalann, nr. 64/2010, sem samþykkt voru á Alþingi 28. mars 2013 var skýrt kveðið á um þrjú atriði. Í fyrsta lagi; markmið og tilgangur Nýs Landspítala ohf. er að standa að nauðsynlegum undirbúningi útboðs byggingar nýs Landspítala við Hringbraut. Í öðru lagi; um fullnaðarhönnun, byggingu og útboð hins nýja spítala skulu gilda lög um skipan opinberra framkvæmda, nr. 84/2001. Í þriðja lagi er ráðherra heimilt að ákveða að tilteknir skýrt afmarkaðir minni byggingarhlutar, eða byggingar, séu boðnir út í formi langtímaleigu. Sökum þessa liggur það fyrir í samræmi við lög um skipan opinberra framkvæmda, nr. 84/2001, að um áframhaldandi fullnaðarhönnun og verkframkvæmdir í kjölfarið skulu vera í samræmi við fjárheimildir sem Alþingi ákvarðar hverju sinni í fjárlögum. Það er ófrávíkjanlegt. Enn fremur liggur yfirlýsing stjórnvalda fyrir sem gerð var með forustu lækna í kjölfar kjarasamninga í janúarmánuði um að starfsaðstaðan verði bætt á sjúkrahúsinu með byggingu nýs Landspítala og endurnýjun tækja. Ég hef eindregið þá skoðun uppi að til þessa verks eigi að fara, en eins og ég gat um áðan ræðst framvindan af þeim fjárframlögum sem Alþingi ákvarðar verkinu hverju sinni.
Hæstv. forseti. Ég fagna því að hér sé að komast til framkvæmda þingsályktunartillaga, eins og hæstv. ráðherra nefndi, frá því í mars 2013. Ég fagna því að fest hafi verið í tengslum við kjarasamninga lækna að koma endurnýjun og uppbyggingu spítalans endanlega á dagskrá. Ég fagna því að nú sé komin tímasett áætlun og auðvitað þarf að fylgja henni eftir. Fram kom í máli málshefjanda að í raun væri hægt að benda á margar leiðir til að fjármagna þetta verkefni þannig að ekki ætti heldur að standa á þeim hluta. Það skipti miklu máli þegar menn samþykktu þingsályktunartillöguna á sínum tíma að þá náðist samstaða um málið í þinginu sem varð til þess að málið hefur þokast áfram. Nú liggur fyrir önnur þingsályktunartillaga um að stofnaður verði bakhópur með sex þingmönnum við slíkt verkefni til þess að halda málinu í [[Forseti hringir.]]sameiginlegum farvegi allra stjórnmálaflokka. Ég skora á hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því með okkur að sú tillaga [[Forseti hringir.]]verði samþykkt til þess að tryggja örugga framkvæmd málsins án ágreinings í þinginu.
Frú forseti. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni að komin er hreyfing á byggingarmál nýs Landspítala á nýjan leik eftir hikst í ein tvö ár. Varðandi fjármögnun má minna á að þingmálin eru frekar tvö en eitt sem liggja fyrir í nefnd, annars vegar þingsályktunartillaga um þingmannahóp og hins vegar um tekjustofn til að standa straum af þessu verkefni. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum ekki að ræða það í samhengi við að við séum svo fátæk að við verðum að selja fjölskyldusilfrið til þess að byggja nýjan Landspítala. Í því sambandi má benda á að arðgreiðslur Landsbankans einar og sér í fyrra og á þessu ári upp á tæpa 44 milljarða eru svipuð fjárhæð og kostar að byggja meðferðarkjarnann, þannig að slíkar arðgreiðslur og þótt minni væru í eitt til tvö ár í viðbót, ættu að duga fyrir verkefninu. Það er búhnykkur langt umfram forsendur fjárlaga í bæði skiptin, í fyrra og í ár. Það er því ekki slík nauðung hér á ferð sem menn hafa viljað vera láta. Að lokum vakti það athygli mína að útboð á fullnaðarhönnun meðferðarkjarnans er í hlutafélagi en ekki sem venjuleg opinber framkvæmd. [[Forseti hringir.]]Ég hélt að í samræmi við gildandi lög ætti að sjálfsögðu að færa þann þátt út úr hlutafélaginu og vinna síðan að honum eins og hefðbundinni opinberri framkvæmd. Eða er það ekki svo, eins og [[Forseti hringir.]]hæstv. ráðherra vitnar í, að það liggja fyrir lög um að meðrferðarkjarni skuli byggður sem opinber framkvæmd?
Frú forseti. Það er sannarlega fagnaðarefni að komin skuli vera hreyfing á þetta mál. Þar held ég að megi fyrst og síðast þakka Alþingi Íslendinga sem hefur verið vakandi og sofandi yfir þessu máli. Eins og menn muna fannst manni nú skorta töluvert upp á viljann hjá hæstv. ríkisstjórn til þess að ráðast í þetta verk þegar hún tók sín fyrstu skref í þessu máli. Sem betur fer má segja að umræður hér á þinginu hafi hreyft við henni. Nú liggur fyrir framkvæmdaáætlun, og eins og hæstv. ráðherra sagði: Það fer eftir því hvað Alþingi ver til framkvæmdanna hvernig framvindan verður. Ég spyr nú í fullri einlægni, frú forseti: Þarf endilega að gera þetta mál frekara bitbeini? Við vitum að á sama tíma og fullkomin sátt er um að ráðast í framkvæmdina á Alþingi Íslendinga er ósætti um hvaða leið á að fara til fjármögnunar. Ég segi fyrir mig að ég vil mikið til vinna til að hafa alla með í þeim leiðangri og spyr þess vegna eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon: Geta menn ekki farið einhverja aðra leið en þá að tengja þetta við sölu Landsbankans, eins og fram hefur komið? Ef menn vilja selja Landsbankann þá leggja þeir bara í sérstakan leiðangur út af því. [[Forseti hringir.]]En förum aðra leið í þessu, og eins og fram hefur komið og sagt var við umræður um málið í fyrra: [[Forseti hringir.]]Við sjáum að bara arðurinn af bönkunum er miklu meiri en menn gerðu ráð fyrir. Af hverju notum við hann ekki?
Frú forseti. Ég þakka þá ágætu umræðu sem hér hefur verið. Ég saknaði þess að hæstv. ráðherra svaraði eiginlega ekki spurningu minni þar sem ég velti fyrir mér áætlun um fjármögnun uppbyggingarinnar. Hann hefur sjálfur nefnt eignasölu í viðtölum og er auðheyrt á þeim þingmönnum sem hér hafa talað að það fellur í grýttan jarðveg, enda eru nægir fjármunir til uppbyggingar sjúkrahússins ef vilji er til að raða því framarlega í hinni pólitísku forgangsröðun. Hér nefndu bæði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Össur Skarphéðinsson arðinn af Landsbankanum, arðgreiðslur þaðan, sem eru heilmiklar. Tekjur ríkissjóðs eru að aukast því að við erum að ná okkur upp úr þeirri alvarlegu efnahagslægð sem skapaðist með hruni fjármálakerfisins og gjaldmiðilsins. Það er því svigrúm til að finna þá fjármuni sem þarf til verksins. Ég geri ekki lítið úr því að þetta er stórframkvæmd, þetta er sem sagt stórkostleg framkvæmd, en á þeim átta árum sem er áætlaður tími fyrir verkið, og á þessu ári fer um tæpur milljarður í það, eru það ekki mjög margir milljarðar á ári sem leggja þarf til af tekjum ríkissjóðs í þessa framkvæmd. En ávinningurinn er óumdeildur og það er óþarfi að búa til deilur um eignasölu í tengslum við þessa mikilvægu framkvæmd. Ég vil að lokum spyrja hæstv. ráðherra í anda þess sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson spurði: Er ekki lag að við í velferðarnefnd leggjum til þverpólitíska nefnd sem vinni að fjármögnunarleiðum með ráðherra? Þessa framkvæmd þarf að setja inn í langtímaáætlun ríkisfjármála svo hægt sé að gera ráð fyrir henni árlega.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna um þetta mikla og stóra mál. Þegar hér er nefnt að verið hafi hik í aðgerðum ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar í upphafi þessa máls vil ég nú benda hv. þingmönnum á að það var ekki króna á fjárlögum ársins 2013 til þessara framkvæmda, þannig að svigrúmið til þess að taka til verkefna á þessu sviði var nú ekki ýkja rúmt, alla vega ekki fyrsta hálfa ár þessarar ríkisstjórnar. En síðan kom fyrsta beina fjárveitingin inn á árinu 2014, í fjárlögum það ár, upp á 100 millj. kr., og fyrir það velti ég verkinu af stað og fór af stað með undirbúninginn að sjúkrahótelinu sem kemur síðan inn í fjárlagagerð ársins 2015. Ég minni þingmenn á að samkvæmt þeirri framkvæmdaáætlun sem fyrir liggur hjá Nýja Landspítalanum ohf. er þunginn ekki svo ýkja mikill í fjármögnun verksins fyrstu árin, á þessari átta ára áætlun þeirra. Árin 2018, 2019, eru hvað þyngst, minnir mig, rúmir 10 milljarðar, ef ég man þetta rétt. Það er kannski á þeim tímapunktum sem menn geta lent í því að afkoman ríkissjóðs hvort ár geti ekki leyft fullnaðarfjármögnun þar út. Og það er í tengslum við það sem ég hef sagt opinberlega að á slíkum tímum gætum við rætt mögulega eignasölu, en það er ekkert ákveðið í því efni, alls ekki. Það er bara sjálfsagt að fara yfir það, en ég lít svo á að við mörkun verkefna á langtímaáætlun sé fjárlaganefnd hinn þverpólitíski vettvangur þar sem þingið hefur beina aðkomu að því að skammta fjármuni inn í þetta þarfa verk. Þar eiga allir flokkar sinn fulltrúa og þar eru hlutirnir settir líka í lengri tíma samhengi.
Frú forseti. Ég er með fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra varðandi endurhæfingarþjónustu við aldraða sem búa heima. Í síðustu viku var hér sérstök umræða um stöðu hjúkrunarheimilismála þar sem málshefjandi var hv. þm. Helgi Hjörvar. Það er annar angi af þeirri umræðu. Segja má að hvatinn að henni hafi verið sá að samningur við Hrafnistu um rekstur endurhæfingartíma fyrir aldraða sem búa heima var ekki endurnýjaður. Ég er ekki sérstakur málsvari þess hjúkrunarheimilis sérstaklega þó að það sé ágætis hjúkrunarheimili og rekið víða. Um er að ræða 20 rými sem nýtt hafa verið fyrir fólk sem býr heima til þess að lengja þann tíma sem það getur haldið heimili sjálft. Fólkið getur komið þarna inn tímabundið til þess að fá þjálfun og aðstoð til þess að þurfa ekki að flytjast inn á hjúkrunarheimili. Það er sérstaklega mikilvægt að huga að því hér á höfuðborgarsvæðinu því að hér er mikill skortur á hjúkrunarrýmum, sjúklingarnir sem koma inn eru þyngri og meðallegutíminn almennt styttri. Það er því mjög mikil þörf fyrir endurhæfingu fyrir þá sem búa heima. Af hverju var samningurinn ekki endurnýjaður? Og jafnframt, sem er eiginlega mikilvægari spurning: Stendur til að draga úr endurhæfingarþjónustu sem þessari til frambúðar eða horfir ráðherra til einhvers annars? Síðan langaði mig til þess að vita hver stefna hæstv. heilbrigðisráðherra og ríkisstjórnarinnar væri varðandi endurhæfingarþjónustu við aldraða sem búa heima. Það eru allir sammála um að það er best, fyrir nú utan að það er ódýrast að fólk búi sem lengst heima. Ég held að við getum öll sett okkur í þau spor að við mundum vilja búa heima hjá okkur eins lengi og kostur er fyrir utan örfá undantekningartilfelli vegna einhverra aðstæðna, að fólki finnst það erfitt. Öldruðum fer nú mjög fjölgandi, ekki síst þeim sem eru yfir 80 ára, sem eru sá hópur sem helst kemur inn í heilbrigðiskerfið. Það er því mjög mikilvægt að vita hver stefnan er varðandi þessa endurhæfingarþjónustu og að tryggt sé að ekki sé verið að draga úr henni heldur þvert á móti auka hana til þess að vinna að þeim markmiðum að fólk geti fengið að búa heima hjá sér í stað þess að þurfa að fara inn á hjúkrunarheimili til frambúðar.
Virðulegi forseti. Varðandi samninginn við Hrafnistu um endurhæfingarrýmin þá var mikill og fullur vilji hjá ráðuneytinu til að endurnýja hann. Það var tvíþætt; annars vegar var það skammtímadvöl með endurhæfingu, 20 rými, og síðan dagdvöl með endurhæfingu sem voru 30 rými. Starfsmenn ráðuneytisins gengu því til samningaviðræðna við Hrafnistu með það að meginmarkmiði að endurnýja báða þætti samningsins og tryggja framhald þessarar þjónustu. Í tengslum við þá vinnu var þjónustan metin af starfsfólki ráðuneytisins og Hrafnistu með sérstakri úttekt og viðtölum við fagfólk sem mest kemur að því að finna úrræði fyrir aldraða. Starfsmenn ráðuneytisins og Hrafnistu hittust á þó nokkrum fundum þar sem reynt var að ná samkomulagi. Þrátt fyrir góðan vilja beggja aðila gekk það ekki lengra og náðist ekki samkomulag. Tvennt stóð í vegi fyrir því að ná samkomulagi um rými með skammtímadvöl með endurhæfingu, þ.e. þessi 20 rými: Í fyrsta lagi kom fram í samtölum ráðuneytisins og Hrafnistu að mjög erfitt væri hjá Hrafnistu að ná fram fullri nýtingu á þeim rýmum, sérstaklega hjá þeim einstaklingum sem þjónustan nýttist best. Í öðru lagi töldu fulltrúar Hrafnistu og hjúkrunarheimilið að hjúkrunarheimilið þyrfti að fá allt að 30% hækkun á daggjöldum fyrir þessi rými til að halda rekstrinum áfram. Það hefði haft í för með sér ríflega 70 millj. kr. kostnaðarauka á daggjaldinu vegna þessarar hækkunar. Gat ráðuneytið ekki fallist á það þar sem ekki var fjárveiting fyrir þeirri hækkun og Hrafnista hafði ekki áhuga á því að halda rekstrinum áfram að óbreyttu. Í því samhengi er þó rétt að taka fram að samningurinn um 30 dagdvalarrými með endurhæfingu fyrir aldraða var hins vegar endurnýjaður og verða þau rými áfram rekin af Hrafnistu. Þegar spurt er að því hvort til standi að draga úr þeirri þjónustu til frambúðar er alveg ljóst að endurhæfingin getur skipt miklu máli til að viðhalda heilbrigði og færni aldraðra, en það er mikilvægt til að stuðla að farsæld og innihaldsríkari efri árum. Enginn áhugi er því til að draga úr þeirri þjónustu, hvorki hjá mér né ráðuneytinu. Ráðuneytið er að leita og mun leita allra leiða til að tryggja að fjármagnið sem áður fór í þessi 20 rými fari áfram í þjónustu við aldraða í góðu samstarfi við Hrafnistu sem og önnur hjúkrunarheimili. Fyrirmæli mín eru þau að sjónum verði sérstaklega beint að því hvernig nýta megi þetta fjármagn sem best í endurhæfingu fyrir aldraða. Það er líka ánægjulegt í þessu sambandi að geta sagt frá því að á síðasta ári var sett fjármagn í tilraunaverkefni hjá heimaþjónustu Reykjavíkur sem byggt er á margverðlaunuðu verkefni sem kennt er við Fredericia í Danmörku. Verkefnið felur í sér að horft er til endurhæfingar og forvarna í heimahúsi með virkri þátttöku aldraðra í stað hefðbundinnar þjónustu. Endurhæfingin getur vissulega verið lykillinn að því að auka farsæld og gefið efri árunum meira innihald. Hún getur einnig skipt sköpum í því að styðja eldra fólk til sjálfstæðrar búsetu heima fyrir, en eins og hv. þingmaður þekkir hefur það verið stefna stjórnvalda í langan tíma að fólk búi eins lengi heima og mögulegt er. Við munum þar af leiðandi vinna að því í ráðuneytinu að í boði verði endurhæfing fyrir aldraða og að hún verði frekar aukin en að dregið verði úr henni innan þeirra fjárheimilda sem til ráðstöfunar eru hverju sinni. Ég vil í lokin nefna að ég var að koma ofan úr Borgarseli þar sem Reykjavíkurborg var að taka í notkun viðbót í þjónustu við heilabilaða í samstarfi við Eir. Verið var að opna 18 dagdvalarrými í Borgarseli og er það mikil og góð viðbót við þá góðu þjónustu sem þar er veitt.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Hann segir að ráðuneytið sé að leita leiða til að nýta þá fjármuni sem áður fóru í þessi 20 rými til endurhæfingar og nefndi líka tilraunaverkefni varðandi endurhæfingu þar sem endurhæfingarþjónustan kemur heim til fólks. Er stefnan sú að að víkka út þetta tilraunaverkefni eða að setja þessa fjármuni þar inn? Hér á höfuðborgarsvæðinu er það mjög brýnt og einnig á fleiri svæðum. Ef til vill væri hægt að skoða hvar biðlistarnir eru lengstir og setja þessa fjármuni þar inn. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra aftur varðandi stefnuna. Nú er það mikil fjölgun fyrirsjáanleg að vinna þarf markvisst að því að endurhæfingin verði lykilþáttur í þjónustu við elsta hópinn sem enn býr heima, það er mjög mikilvægt. Endurhæfingin gerir það að verkum að fólk getur séð lengur um sig sjálft og lifað sjálfstæðu lífi og hún getur líka hjálpað fólki að viðhalda færni. Það er því mjög mikilvægt að stefna sé í þessum málaflokki. Liggur sú stefna fyrir eða stendur til að móta slíka stefnu?
Virðulegi forseti. Það er rétt að það er töluverð þörf fyrir hjúkrunarrými á höfuðborgarsvæðinu. Um síðustu áramót voru 295 manns á biðlista eftir hjúkrunarrými á landinu öllu. Meðalbiðtími ræðst að sjálfsögðu töluvert af hjúkrunarþyngdinni á hverjum stað. Hún er þung á hjúkrunarheimilum á höfuðborgarsvæðinu, sem þýðir þá að það er styttri biðtími eftir plássi, en á landinu öllu er meðalbiðtími þeirra sem koma inn á heimilið um 82 dagar. Utan höfuðborgarsvæðisins er lengri biðtími, sem bendir þó til þess að hjúkrunarþyngdin þar sé ekki eins mikil og hér. Það er tvímælalaust full þörf fyrir þennan þátt, endurhæfinguna, í þjónustu við aldraða, ekki síst til að styrkja sjálfstæða búsetu. Ég sagði í fyrri ræðu minni að stefna mín væri sú að auka frekar þá endurhæfingu en draga úr henni. Engin önnur stefnumörkun liggur fyrir en sú að þetta er bara hluti af því þjónustuframboði sem öldruðum býðst, hvort heldur það er innan hjúkrunarheimila eða heima hjá fólki, þá í tengslum við samninginn sem er á milli Reykjavíkurborgar og ráðuneytisins um heimaþjónustu og félagslega heimaþjónustu, samþættingu þess. Þegar spurt er hvernig nýta eigi þá fjármuni sem dugað hefðu fyrir þessi 20 rými er staðan einfaldlega sú að starfsmenn ráðuneytisins eru að leita leiða til að koma þeim fjármunum í lóg í þágu aldraðra því að það er í sjálfu sér ekki mjög mikið framboð [[Forseti hringir.]]af rými fyrir þessa þjónustu. Það eina sem ég get lofað er að þessir fjármunir verða nýttir í þágu aldraðra, það er alveg ljóst mál.
Frú forseti. Um alllangt árabil hefur miðstöð sjúkraflugs með venjulegum flugvélum, þ.e. ekki þyrlum, verið á Akureyri. Þetta er opinber stjórnarstefna og hefur í framkvæmd og reynd verið þannig. Mál þetta hefur komist í fastar skorður og hefur meðal annars leitt til þess að á Akureyri hefur byggst upp mikil fagþekking hjá flugrekendum, sjúkraflutningamönnum og læknum á Sjúkrahúsinu á Akureyri, sem eru þátttakendur í sjúkrafluginu eftir atvikum. Þetta fyrirkomulag hefur tvímælalaust leitt til verulegrar framþróunar og betri þjónustu og öruggari en við höfum nokkurn tímann áður búið við. Það held ég að sé óumdeilt. Að undanförnu hefur það ágæta fyrirkomulag verið að flugvél Flugmálastjórnar sem mér er tamt að kalla svo en heitir víst Isavia í dag hefur verið þjónustuð frá Akureyri. Það hefur leitt til þess að vélin hefur verið þar stóran hlut úr árinu og/eða verið í mjög nánu kallfæri við þá sem annast sjúkraflugið. Þetta hefur mikið gildi. Þar með er öryggi aukið og varavél eða varavaravél til staðar eða í kallfæri við þá sem sinna sjúkrafluginu. Það getur sömuleiðis leitt til þess að hægt er að hagræða og tímasetja betur viðhald og þjónustu á aðalflugvélinni eða varavélinni þannig að fullnægjandi öryggi sé alltaf til staðar og minnst tvær vélar flughæfar. Þetta er að mörgu leyti sambærilegt við þá stöðu sem uppi er með björgunarþyrlurnar, þær þurfa að lágmarki að vera þrjár, helst fjórar, til þess að með sæmilega greiðum hætti sé hægt að tryggja að alltaf séu tvær flughæfar. Það er því von að maður verði hissa þegar fréttir berast af því að opinbert hlutafélag, Isavia, kippir skyndilega fótunum undan þessu ágæta fyrirkomulagi og ákveður að flytja viðhaldið á vél sinni hingað suður. Þar með tapast samlegðaráhrifin sem verið hafa til staðar að þessu leyti á Akureyri. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. ráðherra hvort ráðherra hafi verið upplýstur um þetta eða hún kynnt sér þessa skyndilegu ákvörðun Isavia og í öðru lagi, og því nátengt, hvort stjórnvöld samgöngumála og heilbrigðismála hafi farið saman yfir það hvaða áhrif þetta hefur á öryggi í sjúkrafluginu og getu til að halda því úti með jafn traustum hætti og fullnægjandi og verið hefur að undanförnu. Má ég þá minna á að sjúkraflugið er ekki bara bráðaflutningar þegar líf liggur við, heldur er það líka flutningar á sjúklingum. Við þjónustum Grænland að hluta til og sækjum þangað sjúklinga þannig að stundum eru vélar okkar í býsna löngum ferðum burt frá landinu og þar af leiðandi mikilvægt að varageta sé til staðar. Að lokum hef ég leyft því að fylgja með þó að það sé ekki stórt mál í þessu samhengi að þarna tapast þá burtu ein tvö, þrjú störf frá Akureyri. Það er til marks um þann leka sem menn ræða gjarnan í byggðamálum, menn eru uppteknir af stóru myndinni þegar fyrirtæki á að flytja út á land eða fara þaðan en [[Forseti hringir.]]síðan er það lekinn á einstöku störfum eins og þessum sem leiða af ákvörðun þessa opinbera hlutafélags.
Virðulegi forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi er hér átt við flugvél Isavia sem var leigð til Mýflugs og hefur gegnt sjúkraflugi. Reyndar er það strangt til tekið þannig að samkvæmt samningnum var hún staðsett í Reykjavík allan tímann þótt hún hafi í raunveruleikanum verið mest á Akureyri. Ég vil að það komi fram að samningnum var með þeim hætti háttað. Mér var hvorki kunnugt né ráðuneytinu tilkynnt um ákvörðun Isavia, en ráðuneytinu var kunnugt um hana og þau sjónarmið sem þar lágu að baki. Það er rétt að rifja upp að þessi umrædda flugvél fyrirtækisins var ætluð til prófunar flugs á flugleiðsögutækjum landsins. Eru jafnframt í gildi samningar um sams konar verkefni á Grænlandi og í Færeyjum. Þar sem vélin var ekki fullnýtt í framangreind verkefni var hún leigð til Mýflugs að undangengnu útboði þar sem gert var ráð fyrir fimm ára leigu með framlengingu um eitt ár í tvö skipti. Samningurinn hefur runnið sitt skeið núna eftir að heimildir til framlengingar voru fullnýttar. Ég vil að það komi fram, virðulegi forseti, að mér er eins og hv. fyrirspyrjanda mjög umhugað um að sjúkraflug sé tryggt um allt land. Það á bæði við um Norðurlandið og einnig að menn geti sinnt því með þeim hætti að það sé greitt aðgengi að sjúkrastofnunum í Reykjavík. Við flugprófanir sem varða þetta verkefni sem Isavia er að fást við er notast við mjög sérhæfðan og dýran tækjabúnað. Eftirspurn er nú eftir slíkri þjónustu erlendis. Boðist hafa hagstæðir samningar vegna slíkra verkefna sem nýtast við að ná til baka kostnaði af tækjabúnaði og rekstri vélarinnar. Ekki er því lengur þörf á útleigu vélarinnar að mati Isavia og verður hún því aðallega notuð í flugþróunarverkefni. Þar að auki hefur þótt verulega óhentugt og áhættusamt að taka viðkvæman og dýran tækjabúnað úr vélinni í hvert sinn sem flugprófunarverkefni lauk svo nýta mætti vélina til sjúkraflugs. Það var því mat félagsins miðað við reynslu af samningnum við Mýflug að Isavia hefði verulegan kostnað af útleigunni. Félagið annast nú rekstur vélarinnar sjálft en samdi við Landhelgisgæslu Íslands um stjórnun og framkvæmd viðhalds eins og gert var lengst af á árunum 1975–2007. Spurt er hvort stjórnvöld hafi metið áhrif þessarar ákvörðunar Isavia á öryggi sjúkraflugs og getu flugrekenda til að sinna því með fullnægjandi hætti í ljósi yfirlýstrar stefnu um miðstöð sjúkraflugs á Akureyri. Ákvörðunin hefur að mati ráðuneytisins ekki áhrif á stöðu sjúkraflugs enda hefur Mýflug nú þegar tekið á leigu aðra sams konar vél sem er á staðnum og til reiðu. Ég vil enn og aftur leggja áherslu á að það er mín skoðun og áhersla að mikilvægi öryggis í sjúkraflugi sé tryggt og að það verði að vera tryggt. Spurt er hvort stjórnvöld hyggist gera ráðstafanir vegna þeirra starfa sem tapast nyrðra standi þessi ákvörðun óbreytt. Því er til að svara að Isavia er opinbert hlutafélag sem annast rekstur flugvalla og flugleiðsöguþjónustu. Hlutverk félagsins er að tryggja að þjónusta á flugvöllum og í flugleiðsögu sé í samræmi við viðurkenndar öryggiskröfur og aðferðir. Félagið tekur ákvarðanir er varða fjárfestingar og rekstur á grundvelli hagkvæmnis- og rekstrarsjónarmiða. Í því sambandi má nefna að fjárveitingar til verkefna félagsins hafa dregist verulega saman síðustu ár eins og reyndar á við um ýmsa aðra starfsemi. Eins og kunnugt er af fréttum er Mýflug búið að leigja, eins og ég sagði áðan, sams konar vél sem staðsett er á Akureyri þannig að við metum það svo, a.m.k. að sinni, að það sé sama þörf fyrir viðhald vegna þeirrar vélar vegna sjúkraflugsins þannig að áhrifin ættu að vera óveruleg. Ég vil þó segja af þessu tilefni að ég er þeirrar skoðunar að við þurfum samt alltaf að gæta að því þegar við erum að tala um störfin að eitt starf skiptir máli, tvö störf skipta máli, ég get alveg deilt því með hv. þingmanni, en þegar farið var í að kanna hvernig þessu væri háttað er það mat sem mér var tjáð að þetta eigi að hafa óveruleg áhrif.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þau voru upplýsandi. Ef fyrir því eru efnislegar ástæður eins og þær að verkefni við flugprófanir hafi aukist og það svari ekki orðið kostnaði að nýta vélina til annarra verkefna á milli eru það efnisleg rök sem maður tekur fullgild. Ég ætla ekkert að vefengja það. Sömuleiðis veit ég að menn munu að sjálfsögðu efna þann samning sem í gildi er um sjúkraflugið á grundvelli útboðs og sjá fyrir því að þau öryggismörk sem þar eru skilgreind séu virt. Þar sem ég þekki svolítið til þess hvernig þetta er í praxís veit ég alveg að viðbótarbaktrygging í vél af sömu tegund, því að hér er um að ræða Beechcraft King Air vél eins og þær sem notaðar eru í sjúkrafluginu, eða Super King, er auðvitað alltaf til bóta. Það er alveg ljóst þannig að ég bakka ekki með það að það er viss eftirsjá að því ef þetta ágæta fyrirkomulag getur ekki orðið til frambúðar. Varðandi svo aftur mikilvægi þess að standa áfram vel að þessu sjúkraflugi held ég að það sé ómælt. Heimsóknir á heilbrigðisstofnanirnar, sérstaklega í þeim landshlutum sem fjærst liggja suðvesturhorninu, og þær eru nú velflestar um norðan- og austanvert landið, fyrir þá utan Vestfirði og kannski Vestmannaeyjar, eru mikilvægar. Það ljúka allir lofsorði á það hversu mikilvægt sé að hafa þessa þjónustu trygga, að fagfólk sinni henni, að þetta séu sérútbúnar vélar og að við þurfum aldrei aftur til baka til gamla tímans þegar notast var við litlar, misgóðar vélar sem þess á milli voru í venjulegum farþegaflutningum með sætum o.s.frv. Akureyri hefur mikla yfirburði sem staðsetning, einfaldlega vegna þess að hún liggur nær norðan- og austanverðu landinu þaðan sem flest flugin koma og síðan er hún við bæjardyrnar á hinu sérgreinasjúkrahúsinu í landinu þar sem talsvert af þessu sjúkraflugi á sína endastöð. Út af fyrir sig fagna ég því að hæstv. ráðherra sé eindreginn stuðningsmaður þess að standa áfram að þessu með sama hætti.
Hæstv. forseti. Ég lít á það sem merki um mikilvægi Akureyrar í þessu sambandi að þótt vélinni hafi á samningum verið ætlað að eiga heima í Reykjavík var hún meira og minna á Akureyri. Það segir sína sögu. Ég held að það sé verkefni stjórnvalda að tryggja að sjúkrafluginu sé sem best fyrir komið og að öryggið sé númer eitt, tvö og þrjú. Það á svo sannarlega við um þetta tiltekna mál. Við teljum að með því að koma þessu svona fyrir sé það tryggt. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að bera þetta mál upp af því að við þurfum alltaf að hafa gætur á því. Við þurfum líka að hafa gætur á þessu í heild sinni og þá er ég að tala um að það skipti máli fyrir hinar dreifðu byggðir að það sé líka tryggt að sjúklingar komist til Reykjavíkur til að fá þá þjónustu sem þeir þurfa á að halda. Sá endi þarf líka að vera í lagi. Í mínum huga er mjög mikilvægt að við lítum á sjúkraflugið sem eina heild, gætum okkar vel í því, og svo sannarlega get ég verið sammála hv. þingmanni í því að við viljum ekki fara til baka til fornaldar í því hvernig við flytjum sjúklinga til. Það má líka benda á að sú þróun sem hefur orðið í heilbrigðiskerfinu í landinu þar sem sérhæfingin er meira að flytjast suður styður við það að sjúkraflug þurfi að vera í mjög öruggum og föstum skorðum. Það er alveg eindregið mín skoðun að um leið og menn taka slíkar ákvarðanir þurfi að horfa á þetta flæði í heild sinni.
Virðulegi forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra varðandi reglur um skuldaþak sveitarfélaga og þá sérstaklega hvort hún telji koma til álita að breyta þeim reglum sem ráðherra hefur vald til að breyta með reglugerð á þann veg að fjárfestingar sveitarfélaga vegna kaupa á félagslegum íbúðum teljist ekki með skuldbindingum upp í það þak sem sett er við skuldsetningar að heimildum sveitarfélaga. Ástæðan fyrir því að ég ber fram þessa fyrirspurn er sú staðreynd að þó að húsnæðismál séu meðal lögbundinna verkefna sveitarfélaga er staðan samt þannig að kaup sveitarfélaganna á félagslegum íbúðum telja upp í heildarskuldsetningu viðkomandi sveitarfélaga. Í sumum sveitarfélaganna í kringum okkar - það hefur sérstaklega komið fram á fundum okkar þingmanna kjördæmisins með bæjaryfirvöldum jafnt í Hafnarfirði og Kópavogi - er þetta alvarlegt vandamál því að sveitarfélögin geta ekki bætt við sig félagslegum íbúðum þó að þau telji efnisleg rök fyrir því vegna þess að frekari kaup telja upp í skuldaþakið. Íbúðir sem sveitarfélögin hafa hug á að kaupa eru hins vegar íbúðir á frjálsum markaði og frekar örugg eign þar af leiðandi og auðseljanleg. Ég vil þess vegna spyrja hvort ekki séu efnisrök við þær aðstæður sem nú eru á íbúðamarkaði að rýmka þetta svigrúm svo að sveitarfélögin eigi auðveldara með að mæta þeim miklu biðlistum sem eru eftir félagslegu húsnæði. Það er auðvitað ákveðið svigrúm hér, þó að sett hafi verið ný lög um fjármál sveitarfélaga og settar hömlur á skuldsetningarmöguleika sveitarfélaga, og til dæmis var farin sú leið árið 2009 og 2010 í kjölfar þess að ég sem félagsmálaráðherra lagði fram frumvarp sem heimilaði Íbúðalánasjóði að lána sveitarfélögum 100% byggingarkostnaðar á hjúkrunarheimilum sem ríkið endurgreiddi síðan sveitarfélögunum á 40 árum, þá var gerð sú breyting að heimila að þær skuldbindingar teldu ekki upp í skuldaþak þeirra sveitarfélaga sem þar eiga hlut að máli. Í því tilviki er þó um að ræða þjónustu við aldraða sem er ekki meðal lögbundinna verkefna sveitarfélaga og auðvitað eignir sem eru kannski tregseljanlegri, heil hjúkrunarheimili, en einstakar félagslegar íbúðir. Ég vil því spyrja í ljósi þess hvert eðli fjárfestingarinnar er - íbúðir á höfuðborgarsvæðinu eru almennt séð auðseljanlegar, og mikil og brýn þörf er vegna biðlistanna, ríkur vilji er til þess, t.d. í þeim tveimur bæjarfélögum sem ég hef nefnt, Kópavogi og Hafnarfirði, að gera betur í þessu efni - er þá ekki einboðið að lyfta þessu þaki til að gera frekari fjárfestingar mögulegar að þessu leyti?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir að óska eftir sjónarmiðum um þessi mál, þ.e. hvort það atriði komi til greina að endurskoða reglur um skuldaþak sveitarfélaganna. Fyrst vil ég geta þess að þær fjármálareglur sem settar voru í sveitarstjórnarlög frá og með árinu 2012 hafa þegar sannað gildi sitt. Þær voru afrakstur af góðu samstarfi ríkis og sveitarfélaga og markmiðið var að bæta aga við fjármálastjórn sveitarfélaga og tryggja á enn betri hátt en áður var sjálfbærni í rekstri sveitarfélaga. Ég held að það hafi reynst vel. Ég held að segja megi að þrátt fyrir að sveitarfélögum hafi þannig verið settur afmarkaðri rammi fyrir rekstur og fjármál þeirra sé engu að síður töluvert svigrúm fyrir sveitarfélögin að athafna sig, að minnsta kosti í samanburði við mörg önnur ríki sem við berum okkur saman við. Það er reyndar mikilvægt þar sem hér er um stjórnarskrárbundinn sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaganna að ræða þó að eðli máls samkvæmt sé þörf á nánari útfærslu í sérlögum. Samkvæmt lögunum skulu sveitarfélögin ekki skulda meira en 150% af tekjum sínum og er þá miðað við fjármálasamstæðu sveitarfélaga. Við gildistöku laganna árið 2012 var 21 sveitarfélag sem ekki uppfyllti skuldaregluna, Hafnarfjarðarkaupstaður er eitt af þeim - nei, fyrirgefið, eitt af þessum 11 sem eru núna að vinna eftir sérstakri aðlögunaráætlun um hagræðingu í rekstri og lækkun skulda. Þar er Hafnarfjarðarkaupstaður, ég mismælti mig þarna, en áætlanir gera ráð fyrir að í lok árs 2018 verði enn sjö sveitarfélög að vinna eftir aðlögunaráætlun allt fram til loka árs 2022, þannig að gagnvart Hafnarfirði þá er hér um flókna stöðu að ræða. Þarna er svigrúmið til að ráðast í kostnaðarsamar framkvæmdir lítið sem ekkert næstu árin og Kópavogsbær fellur þar undir og Reykjanesbær að sjálfsögðu líka eins og við þekkjum. Umræður um fjárfestingu sveitarfélaga í íbúðarhúsnæði vegna húsnæðismála þeirra hafa þess vegna að einhverju leyti tekið mið af því að þessi sveitarfélög eiga erfitt um vik vegna ákvæða um skuldaþak. Varðandi spurningu hv. þingmanns um hvort komi til greina að endurskoða þessar reglur um skuldahlutfall samkvæmt sveitarstjórnarlögum þá liggur engin slík tillaga fyrir á þessu stigi. Almennt tel ég að við eigum að fara varlega í að hreyfa við þeim sem núgildandi lög kveða á um, þ.e. að fara út af meginreglunni, að breyta meginreglum. Mér hugnast ekkert sérstaklega að svo verði. En ef við ætlum að hreyfa eitthvað við hlutum þarf að vera um það mjög rík samstaða á milli ríkis og sveitarfélaga. Þá er mikilvægt að breytingar leiði ekki til þess að þeim árangri sem náðst hefur í fjármálum sveitarfélaga síðastliðin ár verði á einhvern hátt stefnt í hættu með því að hafa of rúmar fjármálareglur, en það var einmitt vandamálið sem fylgdi lögunum sem núgildandi lagaákvæðum var ætlað að bæta. Ég vil þó segja að hins vegar er ekki þar með sagt að ekki sé hægt að skoða mögulegar leiðir vegna fjárfestinga fyrir sveitarfélög sem skulda umfram skuldaþak þar sem áform hvers og eins sveitarfélags eru skoðuð og metið hvaða áhrif slíkar fjárfestingar hefðu á fjárhag viðkomandi sveitarfélags til skemmri og lengri tíma. Ég legg áherslu á að þegar svo er þurfum við að skoða hvert tilvik fyrir sig, þ.e. meginreglan liggur fyrir, en vilji menn fara í þessar áttir þarf að skoða hvert tilvik fyrir sig. Sé hljómgrunnur fyrir slíkum tilslökunum af einhverju tagi, og þarna er innanríkisráðuneytið auðvitað og félags- og húsnæðismálaráðuneytið hinum megin við borðið, þá finnst mér skynsamlegra að meðhöndla þau frávik frá sveitarstjórnarlögum, t.d. með tímabundnum bráðabirgðaákvæðum þar sem tekið verði mið af þróun fjármálanna, arðsemi og ætluðum ávinningi til lengri tíma. Þarna þyrfti að fara fram mat á hverju einstaka stigi. Þá höfum við ákvæði í sveitarstjórnarlögum um samkomulag sveitarstjórnar og ráðherra um fjármál í 83. gr. sveitarstjórnarlaga, eins og við þekkjum, og mætti hugsanlega þróa það ákvæði með hliðsjón af þörf fyrir tímabundin átaksverkefni sem ríki og sveitarfélög ráðast í vegna uppbyggingarþjónustu eða fjárfestingum í innviðum þar sem jafnframt reynir á sjálfbærni í rekstri sveitarfélags til skemmri tíma. Í mínum huga snýst það um þetta. Við erum með ákveðin meginsjónarmið sem við þurfum að gæta að og við teljum okkur hafa náð með þeim breytingum sem við höfum þegar farið í. En ég held hins vegar að ástæða sé til, ef menn telja, að hvert tilvik fyrir sig verði þá skoðað en ekki farið í að breyta skuldaþaki á alla línuna.
Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að koma inn í umræðuna í ljósi þess að við erum í fjárlaganefnd að fjalla um nýtt frumvarp um opinber fjármál. Mig langar að heyra viðhorf ráðherrans gagnvart því sem kom fram í máli hæstv. ráðherra, að reglan um 150% viðmið og nýju sveitarstjórnarlögin hafa virkað ágætlega. Í umsögn sambandsins við þetta frumvarp, þ.e. 7. gr. sérstaklega sem kom fram alveg í restina, telja þeir varhugavert að breyta skuldaviðmiðinu eins og þar er gert ráð fyrir. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi lesið sér til um það að gert sé ráð fyrir því að þrengja enn frekar að skuldaviðmiði sveitarfélaga og að þau fari undir 45% viðmiðið sem ríkið eða A-hluti ríkis og sveitarfélaga gera sameiginlega og hafa gagnrýnt og telja í rauninni ekki fært.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið en ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með það. Ég skil reyndar alveg þá afstöðu hæstv. ráðherra að vilja ekki setja almenna reglu að þessu leyti, en hlýt þó að benda á að það er eðlismunur á fjárfestingu t.d. í kostnaði eins og byggingu grunnskóla eða annarra slíkra mikilvægra samfélagsverkefna sem eru líka lögbundin hlutverk sveitarfélaga en skapa engar tekjur á móti, og svo hins vegar kaupum á félagslegu húsnæði sem er leigt út á móti og væntanlega koma þá inn tekjur til baka. Þar af leiðandi eru alveg efnisrök fyrir því að taka með öðrum hætti á félagslegum íbúðum, enda er hægt að selja þær, en skólarnir verða síður seldir. Það er því ekki endilega spurning um allt eða ekkert í þessu tilviki, það er líka hægt að hugsa sér að skuldbindingar að þessu leyti vegi til hálfs eða vegi að hluta á móti í skuldaþakið. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra talaði um að það væri líka ein leið að meta áætlanir sveitarfélaga að þessu leyti hverja fyrir sig. En ég hef áhyggjur af því, ef ég heyrði það rétt, að ekki sé nein beiðni um breytingar að þessu leyti inni í ráðuneytinu. Ég hefði haldið að þetta væri eitt af því fyrsta sem húsnæðismálaráðherra hefði þurft að gera í endurskoðun á húsnæðislöggjöfinni og breytingu þar til að auka framboð félagslegs húsnæðis. Ég vil ítreka það hvort hæstv. ráðherra er tilbúinn að sjá fyrir sér einhverja almenna reglu sem sveitarfélögin geti gengið að og hún verði mótuð. Það getur vel verið að betra sé að gera það eins og hæstv. ráðherra segir, ekki með breytingu á lögunum en það sé eitthvert almennt viðmið sem verði einhver hlutföllun þá á því að hvaða leyti skuldbindingar sem þessar vegi upp í skuldaþakið en ekki algjörlega að fullu.
Virðulegi forseti. Fyrst vegna þeirra athugasemda sem komu frá hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur. Ég hef ekki séð þessa umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga og get ekki tjáð mig um hana. Það sem menn eru auðvitað að takast á við er að auka agann í bæði ríkisfjármálum og fjármálum sveitarfélaga. Það er á þeim forsendum sem þetta frumvarp um opinber fjármál er lagt fram. Ég er sjálf mikill talsmaður þess að við aukum agann í fjármálum hins opinbera. Ég held að við hljótum í meginatriðum að vera sammála um að það sé gert, svo er það spurningin um útfærslu á því. Varðandi athugasemdir hv. þm. Árna Páls Árnasonar og þá fyrst gagnvart þeirri vinnu sem er í velferðarráðuneytinu er sú vinna í gangi. Ég býst við því að innanríkisráðuneytið verði á einhverju stigi þess máls aðili að hlutum sem varða þá lagasetningu sem heyrir undir ráðuneyti okkar. En ég treysti mér hreinlega ekki til þess, virðulegi forseti, að svo komnu máli að kveða upp úr um að það eigi að vera almenn regla, eins og hv. þingmaður nefnir. Ég treysti mér ekki til þess. Grundvallarafstaða mín er sú að hér séum við að tala um meginreglur og við þurfum að koma okkur saman um hverjar þær eiga að vera til þess að fjárhagur sveitarfélaga sé tryggður og framtíð íbúa sem þar eru. Þess vegna nefndi ég í svari mínu að ég held að betra sé að við tökum hvert einstakt tilvik fyrir sig. Ég treysti mér engan veginn til að fara að mælast til þess á þessari stundu að ganga lengra í því efni. Við erum auðvitað að horfa á fjölmenn sveitarfélög. Sveitarfélagið Hafnarfjarðarkaupstaður er mjög fjölmennt sveitarfélag sem er í þessum ákveðna vanda. Við höfum nefnt hér Kópavogsbæ og Reykjanesbæ. Við þurfum einhvern veginn að þræða þá línu að bæði geti þau vaxið og dafnað, en á sama tíma greitt úr þeim skuldavanda sem blasir við þeim.
Hæstv. forseti. Eins og forseti hefur sagt hef ég leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra sem snýr að ljósleiðaravæðingu. Svo að ég komi spurningunum strax að þá er fyrri spurningin: „Hvaða reglur gilda um úthlutun fjár úr fjarskiptasjóði til sveitarfélaga til að leggja ljósleiðara?“ - Ég vek athygli á orðalaginu „til sveitarfélaga til að leggja ljósleiðara“. Í öðru lagi spyr ég: „Er hætta á að sveitarfélög, sem hafa lokið við eða eru að fara að leggja ljósleiðarakerfi, fái ekki stuðning fjarskiptasjóðs eða ríkisins í það verkefni?“ Mig langar aðeins að rökstyðja hvers vegna ég set þessar spurningar fram. Margar sveitarstjórnir hafa rætt við okkur þingmenn um það sem þær eru að gera, hafa gert og eru að fara að gera, varðandi ljósleiðara. Eitt af þeim sveitarfélögum er Þingeyjarsveit sem hefur látið hanna og meta kostnað við lagningu ljósleiðara - sem er í kringum 300 millj. kr., þetta eru um 300 kílómetrar sem þarf að leggja. Sveitarstjórnarmenn hafa verið að velta því fyrir sér hvernig eigi að fjármagna þetta, hafa átt fundi hér fyrir sunnan, meðal annars út af alþjónustukvöð og alþjónustusjóði o.fl. Svo ræða þeir við fyrirtæki sem eru tilbúin að leggja þetta og reka þetta og alltaf stendur eftir svo og svo há upphæð sem viðkomandi sveitarfélag þarf að leggja fram sjálft. Gott og vel. Það sem snýr að þessu sveitarfélagi, Þingeyjarsveit, og sveitarstjórnarfólki þar, er að þau eru svolítið hrædd við að fari þau af stað og leggi, eins og plön eru uppi um, þá geti þau brennt brýr að baki sér og að lokað verði fyrir kostnaðarþátttöku fjarskiptasjóðs, þ.e. að ekki komi peningar úr fjarskiptasjóði í það verkefni. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að nýlega auglýsti Ríkiskaup, fyrir hönd innanríkisráðuneytisins, beiðni um upplýsingar um ljósleiðarahringtengingu á Snæfellsnesi. Þar segir, með leyfi forseta: „Innanríkisráðherra hefur falið fjarskiptasjóði að styrkja verkefnið sé þess þörf,“ - þ.e. ef enginn vill gera þetta á markaðslegum forsendum. Þarna er enginn sem vill gera þetta á markaðslegum forsendum og þess vegna er sveitarstjórnin, sem er mjög framsýn, að skoða þetta mál. Við skulum hafa í huga hvernig þetta er í Þingeyjarsveit; blómlegur landbúnaður, mikið fræðasveitarfélag, þar er fiskvinnsla, þar er skógrækt, þar er ferðaþjónusta, matvælaframleiðsla o.s.frv. og það liggur á að gera þetta. Ferðaþjónustan er til dæmis ekki samkeppnisfær ef hún býður ekki upp á háhraðatengingar bara eins og þetta er í dag. Þess vegna set ég fram þessa spurningu til hæstv. innanríkisráðherra: Er búið að marka reglur um hvernig eigi að eyða þeim peningum og hvernig komið verði til móts við sveitarfélag eins og það sem ég hef gert að umræðuefni, þ.e. Þingeyjarsveit, sem vill fara af stað sem fyrst en bíður eftir svörum frá stjórnvöldum, bíður eftir svari. 300 millj. kr. voru settar inn á fjárlög þessa árs í fjarskiptasjóð, hvernig á að nota þá peninga, hvernig hyggst innanríkisráðherra koma til móts við sveitarfélög eins og sveitarfélagið Þingeyjarsveit?
Hæstv. forseti. Hér er brýnt mál til umræðu, enda erum við öll sammála um að góð og áreiðanleg fjarskipti hafa mikla þýðingu fyrir atvinnuuppbyggingu og þróun starfa án tillits til staðsetningar. Ég vil nota tækifærið og ítreka hversu mikilvægt það verkefni í heild sinni er. Ég vil því þakka hv. þingmanni fyrir að koma með fjarskiptamálin á dagskrá í dag. Varðandi fjarskiptasjóð er kveðið á um hlutverk sjóðsins í 2. gr. laga nr. 132/2005, þar sem segir að hlutverk sjóðsins sé að úthluta fjármagni til verkefna sem miða að uppbyggingu stofnkerfa fjarskipta, verkefna sem stuðla að öryggi og samkeppnishæfni þjóðfélagsins á sviði fjarskipta og annarra verkefna, enda sé kveðið á um þau í fjarskiptaáætlun, og ætla má að þau ráðist ekki af markaðsforsendum. Ég þarf nú varla að lesa þessi lagaákvæði upp fyrir hv. þm. Kristján L. Möller, svo gjörla þekkir hann til málaflokksins. Verkefni sjóðsins til þessa hafa einkum verið útboðsverkefni á landsvísu þar sem fjarskiptafyrirtæki hafa keppt um styrki til uppbyggingar fjarskiptainnviða og eftir atvikum rekstur fjarskiptaþjónustu þar sem legið hefur fyrir að markaðsaðilar mundu ekki standa að slíkri uppbyggingu og rekstri á markaðslegum forsendum. Sjóðurinn hefur auk þess í allnokkrum tilvikum lagt til stofnfé í uppbyggingu fjarskiptasendistaða í samvinnu við Neyðarlínuna á þeim forsendum einnig að þar hafi markaðurinn ekki séð sér fært að ráðast í framkvæmdina án ríkisframlags. Þessi verkefni eiga það öll sammerkt að ekki hefur verið horft til stjórnsýslumarka sveitarfélaga við ákvörðun um úthlutun fjár úr sjóðnum. Fjarskiptasjóður hefur til þessa ekki styrkt valkvæða uppbyggingu ljósleiðarakerfa á vegum einstakra sveitarfélaga. Önnur viðfangsefni hafa til þessa verið talin brýnni og einkum beinst að þeim svæðum eða stöðum sem engum fjarskiptum var til að dreifa, svæða eða staða þar sem brýnt er talið að efla öryggi fjarskipta, svo sem í nágrenni eldstöðva, í stað þess að bæta fjarskipti þeirra sem búa við sítengda netþjónustu þótt hún sé ekki samanburðarhæf við það sem gerist almennt í þéttbýli. Eins og hv. þingmaður nefndi fékk fjarskiptasjóður 300 millj. kr. á fjárlögum árið 2015. Í athugasemdum við þann fjárlagalið er minnst á nokkur skilgreind verkefni sem var einnig að finna í fjarskiptaáætlun 2010–2014, auk annarra óskilgreindra viðfangsefna sem fjármunum þessum er ætlað að stuðla að. Ekki er þar fjallað sérstaklega um beina styrki til sveitarfélaga þótt í lokin sé minnst á uppbyggingu ljósleiðaranets þar sem meðal annars er horft til eflingar brothættra byggða. Starfshópur skipaður innanríkisráðherra vinnur nú að tillögum að breytingum á alþjónustu í fjarskiptum. Starfshópurinn vinnur einnig að greiningu og tillögum að innviðauppbyggingu og einkum ljósleiðaravæðingu dreifbýlis um allt land. Tillögur starfshópsins munu fjalla um mismunandi leiðir við að skipuleggja og framkvæma og fjármagna slíka uppbyggingu utan markaðssvæða. Miðað er við að markmið um frekari uppbyggingu verði sett fram í fjarskiptaáætlun ásamt leiðum sem ætlað er að stuðla að þeim markmiðum og að tillögur framangreinds starfshóps nýtist sem innlegg í mótun fjarskiptaáætlunar. Þegar spurt er að því hvort hætta sé á að sveitarfélög sem lokið hafi við eða eru að fara að leggja í ljósleiðarakerfi fái ekki stuðning fjarskiptasjóðs þá er því til að svara að það eru, eins og við þekkjum, nokkrar hliðar á því máli. Í fyrsta lagi hefur sjóðurinn til þessa ekki staðið fyrir endurgreiðslu kostnaðarframkvæmda sem ekki hafa fyrir fram hlotið samþykki stjórnar sjóðsins fyrir kosntaðarþátttöku og metin hafa fallið að settum reglum. Í öðru lagi hefur eigin uppbygging ljósleiðarakerfa á vegum sveitarfélaga til þessa ekki verið viðfangsefni fjarskiptasjóðs. Í þriðja lagi er ljóst að grundvallarforsenda hvers konar kostnaðarþátttöku sjóðsins og þá ríkisins í ljósleiðaraverkefnum, þar með talið ljósleiðaraverkefnum sveitarfélaga, er að farið sé eftir ríkisstyrk eða reglum. Slík endurgreiðsla þyrfti ætíð að uppfylla slíkar reglur. Á þessu stigi hafa engar ákvarðanir verið teknar um fjárframlög sjóðsins til sveitarfélaga. Að lokum vil ég endurtaka mikilvægi þess starfshóps sem ég nefndi áðan af því ég tel eða vonast til þess að sú vinna feli í sér að við getum í framhaldi af því farið í verulega uppbyggingu á fjarskiptaþjónustu víða um land og um landið, vil ég segja. Þá ekki síst með það sjónarmið að baki að það skiptir svo miklu máli þegar við lítum á atvinnusvæði að við horfum til Íslands í heild sinni og þegar við tölum um störf án staðsetningar og flutning starfa út á land o.s.frv. er gríðarlega mikið jafnræðisatriði að byggðir landsins njóti þeirra tenginga sem nothæfar eru í þeim tilgangi. Þess vegna bind ég mjög miklar vonir við þá vinnu sem er í gangi hjá þessum hópi og ég mun fá kynningu á á allra næstu dögum. Ég hlakka til að deila því með þingheimi hvernig við getum síðan farið í það viðamikla verkefni sem uppbygging fjarskiptaþjónustu er.
Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra fyrir ágæt svör og málshefjanda fyrir að koma þessu mikilvæga máli á dagskrá. Almennt séð er ástand fjarskipta gott á landinu en það er gríðarlega viðkvæmt og það eru mörg svæði sem eru illa stödd og vantar töluvert mikið upp á ásættanlegt ástand í þessum málum þrátt fyrir mörg verkefni sem farið hefur verið í. Ég vil fagna því að þessi starfshópur hefur unnið og ég hlakka til að fá að vinna áfram að þessu. Þetta styður stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um að við byggjum landið upp sem heild. Við erum að tala um störf án staðsetningar. Þetta mun styrkja byggðir um allt land og breyta og bæta búsetuskilyrði, við þurfum að tala um landið sem eina heild. Þetta vil ég fullyrða að sé eitt stærsta byggðamálið og grundvöllur allrar atvinnuþróunar og uppbyggingar inn í framtíðina.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Kristjáni L. Möller, fyrir að vekja máls á ljósleiðurum og fjarskiptamálum yfirleitt. Ég get glatt hann með því að á fimmtudaginn, þann 5. mars, er lokafundur hjá starfshópi sem var skipaður af innanríkisráðherra. Megintillaga starfshópsins - sem ég á sæti í, ég fékk þann heiður að fá að vinna að þessu mikilvæga máli - mun verða mjög byltingarkennd. Í henni er lagt til að skilgreint verði að aðgangur að háhraðanettengingu verði grunnþjónusta fyrir alla landsmenn hvar á landi sem er. Í dag hafa rúmlega 13.000 íbúar [[Forseti hringir.]]ekki aðgang að viðunandi háhraðaneti en við leggjum til [[Forseti hringir.]]að árið 2020 [[Forseti hringir.]]hafi þessi hópur aðgang að 100 megabita tengingu.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa fyrirspurn. Það gerist ekki á hverjum degi að maður fagnar orðum tveggja hv. framsóknarmanna sem ræða málin í röð, en ég ætla að gera það í þetta skipti, þakka fyrir þau orð sem á undan voru mælt. Hvað varðar internettengingar á landsbyggðinni sérstaklega þá er það rétt sem oft er nefnt hér að þetta er gríðarlega mikið atvinnumál. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga að þetta er miklu víðtækara en það. Þetta varðar menntun, þetta varðar samskipti við ástvini og vini, þetta varðar almenna upplýsingaleit, einfalda hluti í lífinu eins og að finna uppskriftir á You Tube. Þetta varðar meira og minna allt sem hægt er að gera í nútímasamfélagi í sambandi við upplýsingar og hann stækkar sífellt sá hluti mannlífs sem tilheyrir þessu fyrirbæri, internetinu. Mér finnst mikilvægt að halda þessu til haga og einnig því að það er mikilvægt að þessar tengingar séu góðar og stöðugar vegna þess að ýmis lykilþjónusta á borð við myndsíma gerir gæfumuninn þegar kemur að því hvort hægt sé að vinna ákveðna fjarvinnu yfir höfuð, taka þátt í öllu fjarnámi o.s.frv. Ég fagna þessari umræðu. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Frú forseti. Það voru meiri tíðindi í ræðu hv. þm. Páls H. Pálssonar en hæstv. ráðherra. Hann lýsti því skýrt yfir að von væri á tillögum sem skilgreindu aðgang að ljósleiðara sem part af grunnþjónustu sem allir eiga að búa við, líka þeir 13 þúsund manns sem í dag búa ekki við slíka viðunandi þjónustu. Ræða hæstv. ráðherra var á annan veg. Línan frá ráðuneytinu virðist vera þannig að ef um er að ræða valkvæða framkvæmd sem markaðurinn getur ekki séð um, þá er verkið ekki styrkhæft. Þannig skildi ég ræðu hæstv. ráðherra. Í tilviki Þingeyjarsveitar, sem hv. þm. Kristján L. Möller færði hér inn í umræðuna, er framsækið sveitarfélag sem vill fá ljósleiðara en ekkert fyrirtæki er tilbúið til að leggja hann og reka. Þá hyggst sveitarfélagið ráðast í verkið sjálft en þar með er það í reynd búið að dæma sig út fyrir reglurnar og hefur enga tryggingu fyrir því að það komist inn í sjóðakerfið og fái síðar, þegar reglur liggja fyrir, greitt eitthvað upp í kostnaðinn.
Frú forseti. Einkavæðing grunnfjarskiptanetsins og innleiðing samkeppni inn í þann geira voru einhver hrapallegustu mistök sem lengi hafa orðið í byggðamálum og fleira tilliti hér í landinu. Það er að sjálfsögðu jákvætt að settir séu fjármunir til hliðar til að ráðast í úrbætur á þessu sviði, en það bráðliggur á að móta skýran ramma um meðferð þeirra fjármuna og kynna hann sveitarfélögunum. Þangað til er hætta á því að biðstaða skapist og hún er þegar uppi, þ.e. sveitarfélög halda að sér höndum í óvissu um það hvernig regluverkið verði og þora ekki að hætta fjármunum í óvissu um hvað þau kynnu að fá endurgreitt úr opinberum sjóðum. Ég fæ ekki annað séð en að reglurnar verði að taka tillit til þess hvernig farið verður með þetta almennt í framtíðinni, en líka til einhvers konar uppgjörs á sambærilegum jafnræðisgrundvelli gagnvart þeim aðilum sem þegar hafa ráðist í mikinn kostnað. Dæmi eru um sveitarfélög sem hafa ein og óstudd lagt ljósleiðara og borgað hann alfarið sjálf þar sem fullkominn markaðsbrestur var. [[Forseti hringir.]]Þetta regluverk verður að líta dagsins ljós sem fyrst og ég legg líka áherslu á kynningu þess þannig að sveitarstjórnarmenn og aðrir slíkir viti að hverju þeir ganga sem allra fyrst.
Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra og þeim þingmönnum sem tóku þátt í þessari umræðu alveg sérstaklega fyrir að hafa tekið undir þakklæti til hv. þm. Páls J. Pálssonar um upplýsingar sem starfshópurinn er að skila af sér 5. mars nk.; byltingarkenndar tillögur um grunnþjónustuna og 13 þús. manns sem eru utan við hana og að þetta sé allt búið 2020. Virðulegi forseti. Það er akkúrat þetta sem er að rugla sveitarfélögin í dag. Fjárveiting, 300 millj. kr. í ár, og yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra um ljósleiðaravæðingu Íslands gerðu að verkum að sveitarfélög, sum sem eru búin, spyrja sig þeirrar spurningar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon setti fram áðan. Hitt er alvarlegra, eins og ég gerði að umtalsefni, með Þingeyjarsveit, sem er að fara af stað, var að undirbúa sig en er núna að hugsa um að stoppa vegna þess að það bíður eftir skýrum reglum frá ríkisvaldinu um hvernig þetta eigi að vera. Það er akkúrat þetta sem hefur ruggað bátnum ef svo má að orði komast. Þess vegna vil ég hvetja hæstv. innanríkisráðherra, sem fer með þennan málaflokk, til að móta skýrar reglur sem allra fyrst og kynna þær opinberlega fyrir sveitarfélögunum í landinu. Það hlýtur að vera þannig að í því átaki sem var boðað í áramótaræðu og öðru, fyrir þessa 13 þús. íbúa, þá verða skilaboðin til sveitarfélaganna að vera þannig: Já, þið megið fara af stað en við getum ekki lofað því nákvæmlega hvaða ár kostnaðarþátttaka ríkisins verður komin inn. En hún verður að koma vegna þess að annars er þetta atriði sem er að koma fram, og þar á meðal í skýrslu þessa starfshóps, bara til að tefja málið í raun og veru. Það skulu vera mín lokaorð til hæstv. innanríkisráðherra að móta skýrar reglur sem allra fyrst, birta þær sveitarfélögunum og sýna þeim hver þátttaka ríkissjóðs verður í því jafnvel þó að sveitarfélög og fyrirtæki geti farið af stað fyrr og lagt í verkefnið strax vegna þess að það er svo brýnt.
Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að það er mitt verkefni að útskýra hvaða reglur gilda þegar kemur að úthlutun úr fjarskiptasjóði. Að því beindist spurningin og því var að sjálfsögðu svarað. Síðan er það þannig að inn í þetta blandast, eins og hv. fyrirspyrjandi bendir réttilega á, þau áform ríkisstjórnarinnar að fara í stóreflingu í fjarskiptamálum, það blandast auðvitað inn í þetta. En það er ófært fyrir innanríkisráðherra að fara að lýsa yfir tillögum sem eru ekki komnar fram. Það er nokkuð sem ég að minnsta kosti hef bara ekki gáfur til að gera, að lýsa tillögum sem ég hef ekki séð. Stefnumörkun ríkisstjórnarinnar er hins vegar skýr að þessu leyti en við búum hins vegar við ákveðið regluverk sem hér var gert að umtalsefni. Ég tek undir það með hv. þingmönnum að það er mjög mikilvægt að við sjáum til lands í þessu hratt og ég veit að sveitarfélög víða um land og íbúar á Íslandi eru óþreyjufullir í því að koma þessum hlutum áfram. Ég vonast til þess að þegar við erum komin með tillögur sem við getum unnið með, og þegar við sjáum hver kostnaðurinn af þessu verður og hver framkvæmdaáætlun gæti orðið, sé okkur ekkert að vanbúnaði að ganga frá þeim reglum sem þarf til að við getum farið í þetta mikilvæga verkefni. Ég fullyrði að ef vel tekst til þá getur verið um eitt brýnasta hagsmunamál okkar landsmanna að ræða, þ.e. að við náum að setja fjarskiptamálin í þann forgang sem við þurfum að gera. Ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir þeirra innlegg í þetta mál og hvatningu mér til handa. Ég tek það með mér til baka inn í ráðuneytið og inn í þá stefnumörkun sem fram undan er.
Hæstv. forseti. Eins og öllum er kunnugt um hófust framkvæmdir við Vaðlaheiðargöng með fyrstu sprengjunni 3. júlí 2013. Að þessu verkefni hafði verið unnið allt síðasta kjörtímabil og sem betur fer komst það í gang um þetta leyti. Framkvæmdir eru í fullum gangi þó svo, eins og öllum er kunnugt um, aðeins hafi slegið í bakseglin Eyjafjarðarmegin út af miklu og heitu vatni sem þar kom fram. Ég hef fulla trú á að það mál leysist og er fullviss um að svo verður. Það eina sem út úr því kemur er að framkvæmdir við opnun jarðganganna dragast kannski um fimm eða sex mánuði, þannig að hún verður sumarið 2017 en ekki haustið 2016. Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram spurningar til hæstv. innanríkisráðherra vegna þess að alltaf var reiknað með að svo og svo mikið af hratinu sem kemur úr göngunum Eyjafjarðarmegin yrði notað til að undirbúa nýtt flughlað við Akureyrarflugvöll. Það var beinlínis skrifað inn í útboðsgögnin að svo yrði, að efnið yrði tekið á haugsvæðinu Eyjafjarðarmegin og flutt inn að vellinum. Síðan hefur það auðvitað verið þannig að ákveðin togstreita hefur verið í gangi. Isavia, sem rekur völlinn, hefur sagt: Já, við erum tilbúin að taka við þessu efni og leggja það í nýtt flughlað. Við skulum hafa í huga að flugstæði fyrir framan flugstöðina er til bráðabirgða, það er á undanþágu, vélar mega ekki standa svo nálægt brautinni, og þess vegna er brýnt að gera nýtt flughlað. Það var það sem lá á bak við það hjá okkur þegar þetta var sett inn í útboðsgögnin, fyrir utan það að þetta var ákveðin leið til að losna við hratið, en oft og tíðum er það mesta vandamálið við að grafa jarðgöng hvað á að gera við hratið. En síðan hefur ekkert gerst. Ekkert efni hefur verið flutt. Isavia segir: Við erum tilbúin að taka við efninu en við höfum engan pening til að flytja það. Það var alltaf í huga þeirra sem unnu að þessu máli að finna yrði lausn á þessu þegar framkvæmdir hæfust og setja þarna inn fjármuni til að gera það, því var lofað. Ég var til dæmis hvattur til þess að flytja ekki breytingartillögu við 3. umr. fjárlaga 2014 vegna þess að ég var fullvissaður um það af einum ráðherra að málið væri komið í höfn, fjármögnun væri tryggð og þetta færi bara í gang. En eins og ég segi - ekkert hefur gerst enn þá. Það var farið að tefja mikið fyrir hvað efnið hlóðst mikið upp þarna Akureyrarmegin og var ekki flutt inn úr. Á næstu vikum, þegar búið verður hemja aðeins meira vatn og sprengingar hefjast aftur Eyjafjarðarmegin, fer þetta vonandi að tikka inn af miklum krafti. Spurningar mínar eru tvær: Hver er staða mála varðandi flutning og móttöku á efni úr Vaðlaheiðargöngum í nýtt flughlað á Akureyrarflugvelli? Og í öðru lagi: Eru öll tilskilin leyfi til staðar og fjármögnun tryggð? Það eru spurningar mínar til hæstv. innanríkisráðherra að þessu sinni.
Virðulegi forseti. Á deiliskipulagi fyrir Akureyrarflugvöll er gert ráð fyrir nýju flughlaði norðan við núverandi flugstöð. Samhliða umhverfismati fyrir lengingu flugbrautarinnar á Akureyrarflugvelli var samþykkt umhverfismat fyrir flughlaðið en ekki hefur orðið af byggingu þess eins og við þekkjum. Til stækkunar flughlaðsins þarf um 200.000 rúmmetra af efni og er kostnaðurinn við byggingu þess áætlaður alls um 800 millj. kr. Um einhvern aukinn rekstrarkostnað verður að ræða af flughlaðinu og beinar tekjur af því verða óverulegar. Helstu rök fyrir byggingu flughlaðsins er að núverandi flughlað er of nærri flugbrautinni. Allar stærri flugvélar skaga upp úr svokölluðum hindrunarflötum í skipulagsreglum flugvallarins. Jafnframt er takmarkað byggingarsvæði fyrir stærri flugskýli við núverandi flughlað og því gert ráð fyrir lóðum fyrir slíkar byggingar við fyrirhugað flughlað. Vegna þess, eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi hér, að við gerð Vaðlaheiðarganga fellur til mikið af heppilegu efni úr göngunum, sem koma þarf fyrir, gerðu Isavia og Vaðlaheiðargöng áætlun árið 2013 um kostnað við að taka við efninu á svæði nýja flughlaðsins og var hún um 250 millj. kr. Í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar við 3. umr. fyrir árið 2015 kemur eftirfarandi fram: „Lagt er til að við 6. gr. bætist heimild til handa fjármála- og efnahagsráðherra til að ganga til samninga við Vaðlaheiðargöng hf. um flutning á rúmlega 200 þúsund rúmmetrum af efni úr Vaðlaheiðargöngum á væntanlegt flughlaðssvæði við Akureyrarflugvöll.“ Í nefndarálitinu segir síðar að 50 millj. kr. hafi verið veittar til þess að hefja vinnu við verkefnið. Ég ítreka þessa 6. gr. heimild handa fjármálaráðuneytinu til að ganga til samninga. Hugsanleg leið til að koma verkefninu áfram er að Vaðlaheiðargöng sjái um fjármögnun þess um ótiltekinn tíma þar til það verður að fullu fjármagnað úr ríkissjóði. Með bréfi, dagsettu 21. nóvember 2013, buðust Vaðlaheiðargöng til að lána fyrir verkefninu um ótiltekinn tíma. Tillaga meiri hluta fjárlaganefndar var samþykkt, eins og við þekkjum. Nú er í innanríkisráðuneytinu unnið að gerð þjónustusamnings við Isavia þar sem fram kemur ráðstöfun fjármuna til viðhalds flugvalla. Því er ekki lokið en miðað er við að samningurinn verði í samræmi við ofangreint og að þessum tilteknu 50 milljónum, eins og Alþingi vildi, skuli verða varið í undirbúning framkvæmda við nýtt flughlað á Akureyri. Um frekari fjárveitingar að þessu sinni er ekki að ræða, en þetta er upphafið skulum við segja. Ég vil taka fram út af þessu að fjárveitingar til flugvalla innan lands hafa undanfarin ár verið skornar niður af árlegum fjárveitingum um vel á annan milljarð kr. sem hefur komið verulega niður á viðhaldi kerfisins. Það er komin uppsöfnuð viðhaldsþörf sem verður að ráðast í svo að ekki þurfi hreinlega að loka flugvöllum. Í 2. umr. frumvarps til fjárlaga var ákveðið að verja 500 millj. kr. til brýnna viðhaldsverkefna á flugvöllum. Það er mjög mikilvægt, eins og ég segi, það eru mjög brýn verkefni þarna. Við þurfum svolítið að forgangsraða í því efni, hvert þeir peningar eigi að fara. Ég vil nefna hér sérstaklega rafkerfi og ljósabúnað, bæði á Húsavík og Vopnafirði, sem er orðið mjög knýjandi að farið verði í. Á þessa forgangsröðun erum við að líta í ráðuneytinu. Eins er um að ræða framkvæmdir fyrir vestan, á Þingeyrarflugvelli og víðar, þar er orðið ljóst að með þessa fjármuni getum við alls ekki staðið við allt það sem við þyrftum að gera á þessu ári. Það er alveg ljóst. Við verðum að forgangsraða. En ég held að varðandi þetta tiltekna verkefni sé ekki hægt að segja meira á þessu stigi en að það eru komnir einhverjir peningar, en það er alveg vitað að við þurfum miklu meiri peninga til að ljúka því. Eins og ég gat um hér í upphafi þá er samþykkt umhverfismat fyrirliggjandi. Það er einnig tilbúið framkvæmdaleyfi hjá Akureyrarbæ svo að hægt sé að ráðast í framkvæmdina. Svo eru þessir fjármunir til reiðu til að byrja málið, en það er augljóst að til að fara í þetta verk þarf töluvert mikið átak.
Hæstv. forseti. Ég er svolítið hugsi yfir því hvort skilja beri svör hæstv. ráðherra á þann veg að ekki sé gert ráð fyrir þessari framkvæmd í væntanlegri samgönguáætlun sem hlýtur að fara að líta dagsins ljós hér á Alþingi. Þess vegna var spurning mín meðal annars sett fram, um hvort fjármögnun væri tryggð. Allt saman hvað varðar umhverfismatið og framkvæmdaleyfið frá Akureyrarbæ vissi ég að væri til staðar. Það var gert um leið, á mestu erfiðleikaárum okkar efnahagslega, og flugbrautin var lengd, fyrir töluvert mikla peninga og alltaf var horft á þetta í leiðinni. En það er líka rétt að hafa í huga að við lengingu flugbrautarinnar var mjög erfitt að fá leyfi til að fara í efnisnámur í Eyjafirði, til að fá efni í stækkunina. Ég er ekki alveg viss um að ef þessu tækifæri verður sleppt - til að nota þetta efni sem kemur þarna út, fyrir utan það að þetta er mjög gott efni - fáum við leyfi í næsta nágrenni til að taka efni þegar farið verður í þetta verkefni og það verður líka miklu dýrara. Þess vegna verð ég að segja alveg eins og er að ég varð fyrir ákveðnum vonbrigðum með þetta svar. Ég hélt að ráðherra mundi segja: Já, þetta verkefni er tryggt inn í væntanlegri samgönguáætlun með þeim peningum sem þarf til að flytja efnið. Hæstv. ráðherra segir að 800 milljónir kosti þetta allt saman, en við erum að tala um fyrstu aðgerðina, 1. áfanga, þ.e. að koma efninu fyrir, það þarf að síga í langan tíma. Ég vona að þær 50 milljónir sem komu þarna inn og 30 milljónir sem síðasta ríkisstjórn lagði í þetta verkefni dugi til þess að hefja framkvæmdir við þetta. Virðulegi forseti. Þegar [[Forseti hringir.]]sprengingar hefjast aftur Eyjafjarðarmegin er mjög mikilvægt að þá strax verði hægt að taka efnið og flytja það inn að Akureyrarflugvelli.
Virðulegi forseti. Mér er líka kunnugt um þau vandkvæði sem eru í Eyjafirði varðandi efni, ég skil alveg hvað hv. þingmaður á við þegar hann nefnir það. Vinna við samgönguáætlun er enn í gangi í ráðuneytinu. Ég get með engu móti sagt á þessari stundu nákvæmlega hvernig endanleg útkoma verður; hlutirnir eru enn á ákveðinni hreyfingu í þessari vinnu, eins og hv. þingmaður þekkir, þegar við erum að setja þetta saman. Ég er að vonast til þess að hægt sé að leggja hana fram, ég verð að pressa töluvert til að það gangi eftir, nú seinni partinn í mars til Alþingis. Ég efast um að það náist fyrr. Það eru enn þá það margir lausir endar að það væri hreinlega óábyrgt af minni hálfu að fara að gefa einhverjar yfirlýsingar um það núna hvernig þessu háttar í þeirri tillögu sem hingað kemur til Alþingis til meðferðar.
Er fjármálaráðherra erfiður?
Það verður bara að taka það eins og það kemur af kúnni, að það þarf að raða þessu öllu saman gaumgæfilega upp. Síðan vil ég nú bara nefna það hér, fyrst ég hef tækifæri til þess og hv. þingmaður nefndi samgönguáætlun, að 12 ára áætlunin er einnig undir hérna. Ég hef meiri áhyggjur af því að ég muni ekki ná að koma henni fram fyrr en mjög seint í vor og þá þannig að ég verði að halda áfram með hana næsta haust, enn eru of margir lausir endar til að klára hana. En við ýtum á eftir og reynum að gera eins vel og við getum til að koma þessu fram. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við förum að tala hér um samgöngumál á Alþingi og forgangsröðun. Ég hlakka til að eiga þau orðaskipti við hv. þm. Kristján L. Möller sem hefur frá mörgu að segja þegar kemur að samgöngumálum.
Virðulegur forseti. Ég beini fyrirspurn til innanríkisráðherra um vinnu til úrbóta á lagaumhverfi, reglum og framkvæmd nauðungarvistunar og spyr að því hvernig miði vinnu ráðuneytisins í að gera úrbætur á því lagaumhverfi, reglum og framkvæmd nauðungarvistunar samkvæmt lögræðisreglum, og hvað er til skoðunar varðandi breytingar á þeim, en þessi vinna fer nú fram í ráðuneytinu. Tilefni þessarar spurningar minnar var í raun og veru áhugi sem ég fékk á málinu og fannst það brýnt að þar urðu breytingar þegar ég sat ráðstefnu á vegum Geðhjálpar sem bar yfirskriftina: Hvers virði er frelsið? Þar var fjallað um sjálfræðissviptingar, nauðung og valdbeitingu í geðheilbrigðisþjónustu. Nokkrir þeir sem hafa verið beittir slíkri nauðungarvistun komu einmitt í pontu og lýstu reynslu sinni. Fram kom í máli þeirra að þessi aðferð hafi haft mjög slæmar og langvarandi afleiðingar fyrir þá og hafi í raun og veru spillt fyrir bata sjúklinganna. Þetta fannst mér mjög alvarlegt að heyra, en fregnaði svo að í innanríkisráðuneytinu væri í góðu samráði við Geðhjálp í gangi vinna við að breyta þessum lögum og gera þau faglegri og mannúðlegri. Þetta mál þarf náttúrlega að skoða vel og í samvinnu og sátt, en í mínum huga fara valdbeiting og lækningar aldrei saman. Samkvæmt núgildandi lögum má vista sjálfráðan mann gegn vilja sínum á sjúkrahúsi til meðferðar í allt að 21 sólarhring án þess að málið fari fyrir dóm. Það er að mínu mati allt of langur tími. Ég tel að frelsissvipting sem þessi eigi að fara strax fyrir dómara og að sjúklingi sé skipaður réttargæslumaður svipað og gert er þegar krafist er gæsluvarðhalds yfir fólki. Samkvæmt núgildandi lögræðisreglum getur læknir ákveðið að nauðungarvista sjálfráða mann með svo alvarlegan geðsjúkdóm að talið er líklegt að hann muni vinna sér eða öðrum mein. [[Forseti hringir.]] Ég beini þessari spurningu til hæstv. ráðherra.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir að þetta mál er tekið hér upp, því að um er að ræða mjög viðkvæman málaflokk, svo ekki sé meira sagt. Eins og þingmaðurinn þekkir hefur undirbúningur að málinu staðið yfir í allnokkurn tíma. Fyrir um ári skilaði óformlegur samráðshópur ýmissa aðila umræðuskjali til innanríkisráðherra um mögulegar breytingar á lögræðislögunum að því er varðar framkvæmd nauðungarvistana, þá ekki síst einmitt þetta sjónarmið, þann vanda sem getur líka blasað við fjölskyldum vegna nauðungarvistana. Þar var meðal annars gaumgæft hvernig mannréttindasjónarmiðum yrðu best tryggð réttindi og framkvæmd laganna. Síðan hefur málið verið til skoðunar í ráðuneytinu. Samhliða hefur einnig verið til athugunar hvernig rétt sé að breyta lögunum með hliðsjón af þeim áformum ríkisstjórnarinnar að tryggja að hægt væri að fullgilda sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Þarna erum við að tala um löggjöf sem mundi líka svara þeim spurningum sem upp á innanríkisráðuneytið snúa hvað varðar fullgildingu þess sáttmála. Skemmst er frá því að segja að lagafrumvarp til breytinga á lögræðislögum er nánast tilbúið og verður væntanlega kynnt á heimasíðu ráðuneytisins á morgun. Ég vonast til þess og geri ráð fyrir því að ég geti lagt það fram á Alþingi núna í lok þessa mánaðar ef ekkert óvænt kemur upp á varðandi það, en ég sé nú ekki hvað það ætti að vera. Mér er ljúft að upplýsa að það frumvarp sem nú liggur fyrir greinist meðal annars í eftirfarandi þætti: Í fyrsta lagi, eins og ég nefndi áðan, þessi breyting á ákvæðum laganna til undirbúnings fullgildingar samnings Sameinuðu þjóðanna vegna réttinda fatlaðs fólks. Þessi löggjöf er stærsta skrefið sem við í innanríkisráðuneytinu þurfum að stíga til að geta loksins fullgilt þann samning. Síðan eru stór málefni sem falla undir velferðarráðuneytið þegar kemur að löggjöf um málefni fatlaðra. Ég veit að vinna er í gangi við það og tel það mjög brýnt. Það verður óskaplega miklu lokið þegar við höfum lokið þeirri fullgildingu. Þótt ekki sé spurt að því hér þá vil ég bara nota tækifærið til að koma því að. Í öðru lagi eru breytingar sem eru til komnar vegna ábendinga úr skýrslu pyndingarnefndar Evrópuráðsins í þessu. Í þriðja lagi og það er þetta mikilvæga atriði, þ.e. breytingar á ákvæðum laganna um nauðungarvistanir í samræmi við ábendingar óformlegs samráðshóps innanríkisráðuneytisins. Þar erum við að líta til þeirra sjónarmiða að fá faglegan aðila til að stíga inn í þetta, þá erum við auðvitað að horfa á félagsþjónustu sveitarfélaganna í því. Ég held því að þarna sé um mjög mikilvæga breytingu að ræða á lögum. Að endingu, breytingar á ákvæðum laganna um yfirlögráðendur, þ.e. hlutverk þeirra og skyldur, lögráða menn og aðkomu ráðherra að sviptingu lögræðis og skrár á grundvelli laganna. Við vitum það núna að þar er mjög mikið verk sem við þurfum að fara í, þ.e. þær skrár sem innanríkisráðuneytið geymir vegna þessa viðkvæma málaflokks. Ég vona að þær breytingar sem hér verða kynntar, sem eru auðvitað miklu umfangsmeiri en það sem ég hef hér örstutt nefnt, muni fá góðan hljómgrunn á Alþingi og góða umræðu. Ég geri líka ráð fyrir að menn vilji skoða þessar tillögur vel og heyra sjónarmið ólíkra aðila áður en frumvarpið verður afgreitt sem lög frá Alþingi. Þetta eru lög sem mjög mikilvægt er að vandað sé vel vil verka, eins og gildir um öll lög að sjálfsögðu, en þarna er um að ræða svo mikilvæga málaflokka. Þetta frumvarp er engin endastöð í þessari umræðu því að umbótaferlið þarf að halda áfram. Ég geri ráð fyrir að þessi þróunarvinna og umræða um lögræðislögin haldi áfram og fleiri umbætur kunni að verða til umræðu á komandi missirum, þá ekki síst á grundvelli þess hvernig til tekst með frumvarpið og þær breytingar sem þar eru lagðar til, hvort þurfi að gera frekari breytingar þegar reynsla kemur á þær o.s.frv.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra kærlega fyrir þessi svör og það gleður mitt hjarta að það eru í rauninni fleiri atriði sem hún kynnir til bóta í mannréttindaátt sem verða kynnt á Alþingi innan tíðar, næstu daga eftir því sem mér skildist. Varðandi geðheilbrigðismálin er það auðvitað afar viðkvæmur málaflokkur og mjög nauðsynlegt að mínum dómi að endurskoða þau viðmið sem hafa verið notuð og þær aðferðir þar, vegna þess að þar eru ákvæði sem eru algjörlega barn síns tíma og fleiri annmarkar eru á núgildandi lögum en þeir sem ég nefndi í fyrri ræðu minni. Til dæmis langar mig að nefna þann annmarka sem er að í dag getur maki, ættingi í beinan legg eða systkini lagt fram beiðni um nauðungarvistun á sjúkrahúsi. Að mínu mati hafa þeir aðilar ekki yfir nægjanlegri fagþekkingu að búa til að taka slíka ákvörðun eða meta hvort þörf er á slíku neyðarúrræði. Ég veit að það færist mjög í vöxt að þetta hlutverk fari í raun yfir á félagsþjónustuna þar sem fagfólkið er til staðar, að biðja um þetta neyðarúrræði. Mér finnst það alveg sjálfsagt og líka til að koma í veg fyrir að það hugsanlega gæti verið misnotað eða ekki rétt notað, að ákvörðun sé tekin á faglegum grundvelli og af fagfólki. Ég þakka kærlega fyrir góð svör.
Virðulegi forseti. Aðeins út af þessum tímaramma þá fer frumvarpið núna í kynningu á vef innanríkisráðuneytisins þannig að ég vonast til þess og geri ráð fyrir því að á morgun geti menn kynnt sér efni þess, þótt það verði ekki lagt fram hér fyrr en aðeins síðar, en á morgun verður það orðið opinbert til að menn geti kynnt sér það og myndað sér skoðun á efni þess. Ég vil segja það hér, af því að hv. þingmaður nefndi sérstaklega þann vanda sem blasir við fjölskyldum í þessum viðkvæmu aðstæðum, þá held ég að við vitum öll að svona erfiðleikar geta sett verulegt mark sitt á fjölskyldur þegar þær þurfa að grípa inn í veikindi sinna nánustu og þegar þarf að grípa til þessara úrræða, sem eru auðvitað neyðarúrræði, þá getur það reynst óskaplega erfitt, það eru mjög þung spor fyrir fjölskyldu að standa frammi fyrir því. Að mínu mati er mjög mikilvægt að við fáum aðkomu þeirra sem gerst þekkja að málinu, að þeir komi og fari fram á þau úrræði sem þarf til þess að hjálpa þeim einstaklingum sem um er að ræða, því allt er þetta nú til þess að hjálpa veiku fólki aftur til heilsu.