Virðulegi forseti. Á fundi atvinnuveganefndar í morgun var tekin út þingsályktunartillaga, breytingartillaga um rammaáætlun. Samkvæmt tillögunni er lagt til að fjórum kostum verði bætt við þá tillögu sem hæstv. umhverfisráðherra gerði tillögu um til þingsins í haust, en ráðherra gerði tillögu í samræmi við lög um rammaáætlun sem kveða á um tiltekið ferli. En nú liggur fyrir að þetta ferli er ekki virt og með tillögunni um að setja Hagavatn í nýtingarflokk er án vafa verið að ganga á svig við lög um rammaáætlun. Ég vil segja, virðulegi forseti, og óska eftir því að afstaða verði tekin til þess að þessi tillaga er óþingtæk vegna þess að hún byggir ekki á gildandi lögum um þetta ferli og tel þess vegna að leggja þurfi þessari tillögu. Og til að tillaga af þessu tagi fái hér úrvinnslu og afgreiðslu þarf stjórnarmeirihlutinn að leggja fram breytingartillögu á lögum um rammaáætlun og breyta ferlinu því að þetta byggir ekki á gildandi lögum.
Virðulegi forseti. Mér finnst við aðeins þurfa að ræða það hér, og ég held að forseti ætti að gera hlé á þessum fundi og fara aðeins yfir það með formönnum þingflokka, hvernig menn umgangast lög. Hér er verið að taka ákvörðun um það í atvinnuveganefnd, af meiri hlutanum, að sniðganga löggjöf þar sem við höfum búið okkur til skapalón um það hvernig við ætlum að fara með ákvarðanir um virkjanir og vernd í þessu landi á náttúruperlum. Hér er tekin ákvörðun um að taka Hagavatn inn í breytingartillögur við einn virkjunarkost. Hagavatn er kostur sem er ekki fullskoðaður af verkefnisstjórninni. Verkefnisstjórnin hefur aldrei lokið umfjöllun um Hagavatn og Hagavatnsvirkjun og þar af leiðandi er nú búið að ákveða að henda út á hafsauga lögum um vernd og nýtingu náttúrusvæða hér á landi. Mönnum er algjörlega sama um þá [[Forseti hringir.]]umgjörð sem við höfum sett okkur um það [[Forseti hringir.]]hvernig við vinnum hlutina, vegna þess að ef menn eru [[Forseti hringir.]]búnir að ákveða að þeir vilji hafa einhverja hluti öðruvísi þá skipta lög engu máli.
Virðulegur forseti. Það sem hér er á ferðinni er af sama meiði og það mál sem verið hefur í umræðunni síðustu daga. Það er algert virðingarleysi stjórnarmeirihlutans fyrir lögboðnum ferlum, fyrir því hvernig taka á ákvarðanir og afgreiða hluti. Hvernig má það vera þegar það kemur alveg skýrt fram í umsögn verkefnisstjórnar að það fari beinlínis í bága við lög um rammaáætlun að afgreiða Hagavatnsvirkjun í nýtingarflokk, að menn ákveði í atvinnuveganefnd að virða slík ummæli og slíkar aðvaranir að vettugi og afgreiða samt sem áður breytingartillögu eins og ekkert hafi í skorist? Ætla menn þá bara að láta sem ekkert sé þegar þeim er sagt af þar til bærum aðilum að þeir séu beinlínis að brjóta lögin og halda sínu fram? Er virðingarleysið algert, ekki bara þegar kemur að [[Forseti hringir.]]þingsköpunum og samráði við utanríkismálanefnd í Evrópusambandsmálinu, heldur líka [[Forseti hringir.]]í þessu? Skiptir engu [[Forseti hringir.]]máli hvað stendur skrifað í lögunum?
Herra forseti. Framkvæmdarvaldið hefur lagt fyrir Alþingi sína túlkun á gildi ályktana Alþingis, fjallar oft um það í fjölmiðlum og fer fram sínum vilja í krafti þeirrar túlkunar. Þegar það álit kom fram og var lagt fyrir Alþingi kallaði hæstv. forseti Alþingis eftir lögfræðilegri samantekt frá skrifstofu Alþingis um að greina þá túlkun. En þær tvær túlkanir stangast á. Forseti Alþingis, eins og ég segi, kallaði eftir þessari lögfræðilegu samantekt og fékk fyrir rúmu ári, en enn þá er samt óvíst hverju í þeirri samantekt forseti Alþingis er sammála og hverju hann er ósammála, ef einhverju. Nú er það ekki hlutverk forseta Alþingis og forsætisnefndar að gefa þingmönnum og þjóð formlega túlkun sína á gildi ályktana þjóðkjörins þings þegar túlkun skrifstofu Alþingis stangast á við þá túlkun sem framkvæmdarvaldið hefur lagt fyrir Alþingi og starfar opinberlega eftir, túlkun sem gengur gegn þeim hefðum og þeirri sátt sem ríkt hefur um þingsályktanir frá lýðveldisstofnun, [[Forseti hringir.]]túlkun sem breytir framkvæmd hefðbundinnar stjórnskipunar í landinu á þann veg að framkvæmdarvaldið styrkist á kostnað Alþingis.
Virðulegi forseti. Mér finnst það alvarlegt þegar hv. þingmenn lýsa hér yfir áhyggjum sínum af því að meiri hluti atvinnuveganefndar fylgi ekki lögum. Fyrir því hafa verið færð rök því að það liggur fyrir að verkefnisstjórn hefur aldrei lokið umfjöllun um Hagavatnsvirkjun. Það er alveg sama hvað hv. formaður atvinnuveganefndar kallar mikið fram í hér, hann getur ekki breytt þeirri staðreynd. Það hlýtur að vera eðlileg krafa þingsins að það liggi fyrir og verði lagt fram lögfræðiálit hvort þessi afgreiðsla standist lög um rammaáætlun. Það er ekki hægt að ljúka málinu meðan þessi efi er uppi. Mér er til efs að atvinnuveganefnd hafi aflað fullnægjandi gagna til að sýna fram á að þetta standist lög. Ég fæ ekki séð það á þeim umræðum sem ég hef heyrt um það og á þeim gögnum sem ég hef séð. Það hlýtur að vera krafa að þetta mál verði ekki einu sinni sett hér á dagskrá fyrr en þetta lögfræðiálit hefur verið fengið. Það er líka uppi efi um aðra virkjunarkosti sem [[Forseti hringir.]]voru endursendir til verkefnisstjórnar en hvað varðar Hagavatnsvirkjun …
Almennt vill forseti segja út af þessu að það er svo að þinginu og þingmönnum er ætlaður mjög ríkulegur réttur til að koma fram með breytingartillögur um þau þingmál sem liggja fyrir þinginu hverju sinni. Forseti hefur hins vegar ekki haft aðstöðu til að skoða þetta mál sérstaklega og kýs þá að fá tíma til að íhuga það mál. En almennt vill forseti árétta það sem hann sagði hér áðan, að þinginu er ætlaður mjög ríkulegur réttur til að koma fram með breytingartillögur við einstök mál sem fyrir þinginu liggja.
Forseti. Vinna við gerð rammaáætlunar stóð yfir í meira en tvo áratugi. Menn unnu tugum saman að gerð hennar til þess að reyna að skapa sátt um vernd og nýtingu náttúrusvæða. Meiri hluti atvinnuveganefndar hendir þeirri vinnu út af borðinu með tillögum sínum. En eins og formaður Sjálfstæðisflokksins sagði hér í gær: Meiri hlutinn ræður. Meiri hlutinn stingur upp á því að farið sé á svig við lög og ég vona að forseti, þegar hann íhugar það mál, eins og hann sagði hér áðan - sem ég þakka fyrir að hann ætli að gera - skoði þá stöðu verkefnisstjórnar í leiðinni, hver hún er ef Alþingi samþykkir þessa tillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Ég bið hæstv. forseta að skoða það.
Virðulegi forseti. Það virðist ætla að verða venjan á þessu þingi að við séum sífellt að ræða hvernig þingið eigi að starfa og sérstaklega hvernig samband Alþingis við ríkisstjórnina eigi að vera. Mér þykir sú þróun miður. Við eigum að vera að ræða mál efnislega og þegar við höfum tækifæri til þess. Vegna þess að við erum upptekin við að ræða formið stöndum við frammi fyrir mjög alvarlegu vandamáli. Nú veit ég að það er mjög auðvelt fyrir ríkisstjórnina og fylgismenn hennar að kenna stjórnarandstöðunni um, en þetta er Alþingi, þetta er ekki ríkisstjórnarþing. Við hér erum öll þjóðkjörin. Við erum öll hingað komin til að tala um þessi mál og þegar sífellt er stigið á tærnar á Alþingi, svo ekki verði harðari orð notuð, veit ég ekki hvert við stefnum. Nú var fyrirséð að þessi vika yrði undirlögð umræðu um hvernig við ætlum að starfa á Alþingi með þessa ríkisstjórn. Og núna, enn og aftur, gerist eitthvað nýtt á þá leið að við þurfum að ræða þetta enn þá meira. Hvenær linnir þessu, virðulegi forseti?
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir að hafa ákveðið að skoða sérstaklega stöðu þessarar breytingartillögu og deili þeirri skoðun að það gangi ekki að setja hana hér á dagskrá öðruvísi en fyrir liggi niðurstaða eða einhvers konar svar við tilteknum spurningum. Sú fyrri er í raun og veru sú hvort tækt sé að tillaga til þingsályktunar sem felur í sér einn virkjunarkost sé síðan með breytingartillögunni einni breytt í fimm virkjunarkosti. Gengur að telja breytingartillöguna breytingartillögu eða er um að ræða nýja tillögu? Þetta varðar þingtæknilegan þátt málsins. Hins vegar er það hvort hér sé um lögmæta málsmeðferð að ræða, þ.e. þegar fyrir liggur að Hagavatnsvirkjun hefur aldrei hlotið yfirferð, hvorki við 2. né 3. áfanga rammaáætlunar, hvort það sé í samræmi við gildandi lög. Það er hin efnislega yfirferð sem þarf að fara í [[Forseti hringir.]]við skoðun hæstv. forseta. Ég legg áherslu á að þessi [[Forseti hringir.]]greining þarf að liggja fyrir áður en þingið getur fjallað um málið.
Herra forseti. Öll vinna meiri hlutans að þessari rammaáætlunartillögu er til skammar. Það er byrjað á því að senda málið í vitlausa þingnefnd. Það er beitt valdi í salnum til að senda málið sem flutt er af umhverfis- og auðlindaráðherra í málaflokki sem er á forræði umhverfis- og auðlindaráðherra yfir í atvinnuveganefnd. Núna vitum við öll hvers vegna. Síðan eru öll fagleg ferli og vinnubrögð þverbrotin, farið gegn anda og inntaki laganna um rammaáætlun. Það er meira að segja lagður núna til virkjunarkostur sem aldrei hefur hlotið flokkun hjá verkefnisstjórn og það er skýrt brot á lögunum um rammaáætlun. Það væri þá lágmark að meiri hlutinn horfðist í augu við það og flytti frumvarp með breytingartillögunni um að þrátt fyrir ákvæði þetta og þetta í lögum um rammaáætlun skuli virkja, skuli handaflinu beitt til að fara í virkjun við Hagavatn. Það er nefnilega það, herra forseti, sem hér er mætt, það er gamla handaflið í þágu stóriðjuhagsmunanna.
Forseti. Það er ekki bara eitt, það er allt. Það er einhvern veginn þannig, forseti, að hér er verið að koma á hefðarhelgun um að þingsályktanir Alþingis séu ekki í gildi nema eftir hentistefnu ríkisstjórnarinnar. Ég hefði viljað að forseti Alþingis hefði kveðið skýrar á um stöðu Alþingis í gær. Mér finnst ómögulegt að það sé túlkunaratriði hvað forseti sagði, það hefur komið skýrt fram að til dæmis utanríkisráðherra túlkar orð forseta á allt annan hátt en margir þingmenn gera. Mér finnst brýnt að algerlega skýrt sé hver staða Alþingis er gagnvart framkvæmdarvaldinu og mér finnst við ekki geta sinnt störfum hér fyrr en það er komið á hreint.
Virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram afgreiddi meiri hluti atvinnuveganefndar rammaáætlun eins og henni var breytt, eða áætlað er að breyta henni, úr nefndinni í morgun. Mann setti eiginlega hljóðan, ég verð að viðurkenna það, að þetta sé komið það langt að meiri hluti atvinnuveganefndar, og að því er virðist, vonandi þó ekki, stjórnarflokkarnir báðir, ætli að keyra það í gegn að lög um rammaáætlun séu þverbrotin. Þarna eru fimm virkjunarkostir inni, tveir sem hafa ekki farið í gegnum lögformlegt ferli, hefur ekki verið raðað niður, það eru Skrokkalda og Hagavatn. Mörgum spurningum er enn ósvarað og þeim verður ekki svarað, eins og fram hefur komið í máli hv. formanns nefndarinnar, í gegnum [[Forseti hringir.]]umhverfismat framkvæmda. Umhverfismat framkvæmda hefur aldrei fellt virkjun úr gildi.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka forseta fyrir orð hans hér áðan, um að hann muni taka til efnislegrar athugunar hvort þessar breytingar séu þingtækar yfir höfuð. Í því efni tel ég nauðsynlegt að minna forseta á að það verður að standa vörð um þann ramma sem Alþingi markar í lögum um aðferðafræði eins og gert var með rammaáætlun og svigrúmið til að bæta við kostum inn í þingsályktunartillögur er ekki ótakmarkað. Hér hefur komið fram og er rétt að minna á það að Hagavatnsvirkjun hefur aldrei fengið meðferð, hvorki í 2. né 3. hluta rammaáætlunar, og er því órannsökuð og getur ekki verið andlag breytingartillögu ef menn ætla að virða lögin að öðru leyti. Þá hlýt ég að kalla eftir því að ef menn ætla að flytja tillögu um Hagavatn þurfi í fyrsta lagi lagabreytingu og þá væntanlega þingsályktunartillögu sem sætir tveimur umræðum í þinginu en ekki eina umræðu um tillögu sem ekki er lagaskilyrði fyrir að verði samþykkt.
Forseti vill árétta það sem hann sagði hér áðan: Það er almennt svo að þingmönnum er ætlaður mjög ríkur og ótvíræður réttur til að flytja breytingartillögur við einstök þingmál. Vegna þess að sérstaklega er vikið að þessari tilteknu afgreiðslu sem hefur þó ekki litið dagsins ljós, hvorki með nefndaráliti né með breytingartillögum, vill forseti í þágu góðra vinnubragða hafa aðstöðu til að skoða það mál en ítrekar hið almenna sjónarmið, sem mjög ber að hafa í heiðri, um hinn ótvíræða rétt þingmanna til að flytja breytingartillögur.
Virðulegur forseti. Það er mjög gott að heyra orðalagið „í þágu góðra vinnubragða“. Það er því miður ekki hægt að segja um það mál sem við erum að tala um hér, afgreiðslu atvinnuveganefndar í hnotskurn. Það er ekki verið að nema úr gildi þingsályktun, það er verið að brjóta lög þannig að það er ekki bara virðingarleysi gagnvart ákvörðunum sem þingið hefur tekið í yfirlýsingum sínum og ályktunum heldur er hér beinlínis verið að brjóta lög. Þetta þýðir að það eru engir flokkar í gangi ef þetta er gert svona, enginn verndarflokkur, biðflokkur eða nýtingarflokkur, það er bara allt undir. Atvinnuveganefnd getur þá, ef þetta er heimilað með þessum hætti, ákveðið að virkja hvar sem er á landinu. Það er allt undir og það er bara gert með tillögu frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Þannig eru hlutirnir einfaldlega ekki ákveðnir hér á landinu, [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður. [[Gripið fram í.]]Því miður, þetta er ekki svona. Þetta er ekki í þínum höndum, þú getur ekki ákveðið þetta. Ísland er nefnilega ekki yfirráðasvæði [[Nefndu grein laganna sem verið er að brjóta.]]…
Virðulegi forseti. Í gær fengum við aldeilis lexíu í því hvernig menn fara með þingsályktanir. Þær virðast engu máli skipta ef hæstv. ráðherrar eru á annarri skoðun. Í dag fáum við lexíu í því hvernig menn umgangast löggjöf sem við höfum sett okkur á Alþingi, með hvaða hætti við umgöngumst ákveðin mál og þá verkferla sem við setjum okkur í að taka faglegar ákvarðanir. Við fáum hér þá lexíu að þeir verkferlar skipti engu máli og að menn virði slíka löggjöf að vettugi. Það er verið að því hér. Þess vegna spyrja menn núna: Hvers vegna eigum við að treysta því að löggjöf sem sett er, tökum sem dæmi um opinber fjármál og menn horfa til að gera lög um á næstunni, ef freki kallinn tekur ákvörðun um að eitthvað allt annað henti honum, að þessu verkferli þurfi ekki að fylgja? Það er það sem er verið að senda skilaboð um hér, þessari ríkisstjórn er sama um verkferla [[Forseti hringir.]]í löggjöf ef hún er á annarri skoðun.
Virðulegur forseti. Ég ætla að stinga einni hugmynd að hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Hann getur tekið hæstv. utanríkisráðherra sér til fyrirmyndar, skrifað bréf, sent það til virkjunarfyrirtækja á Íslandi og heimilað þeim að virkja á Hagavatni. [[Gripið fram í: Já.]]Já, segir hv. þingmaður, þetta eru vinnubrögð sem hugnast honum vel og væntanlega manninum sem stendur honum við hlið núna, hæstv. utanríkisráðherra.
Það er heiðarlegast að …
Er það ekki bara heiðarlegast? Það er hægt að styðjast við svipaðar röksemdir og hæstv. utanríkisráðherra notaði í sínu máli. Þetta er að hans mati „common sense“, eins og hann sagði, „það sjá þetta allir“, „það þarf að gera þetta“ og svo „styðst ríkisstjórnin við meiri hluta þannig að það þarf ekkert að greiða atkvæði“. Erum við ekki bara komin á þennan stað með þessa samkomu alla? Ég skil þetta eftir sem hugmynd fyrir hv. þm. Jón Gunnarsson að spá í. Þarf hann eitthvað að ráðfæra sig við þingið með þetta? Vill hann ekki fara sjálfur með vinum sínum og [[Forseti hringir.]]virkja þarna?
Herra forseti. Það má segja að að sumu leyti væri það hreinlegri stjórnsýsla að hv. þm. Jón Gunnarsson skrifaði bara viðkomandi virkjunaraðila bréf og segði að þrátt fyrir öll ákvæði hvaða laga sem er mættu þeir virkja við Hagavatn. Punktur. Þannig viljum við nefnilega hafa þetta. Það er algerlega skýrt í 3. mgr. 3. gr. laga um verndar- og orkunýtingaráætlun að hún tekur til þeirra kosta sem verkefnisstjórn hefur fjallað um. Það er eins augljóst brot á lögunum og nokkuð getur verið að leggja til að þessi tiltekni virkjunarkostur færist - í hvað? Færist í nýtingarflokk rammaáætlunar. Þá væri miklu betra að láta rammaáætlun í friði og sýna handaflið beint. Það er það sem meiri hlutinn á að gera, ekki dulbúa þetta í eitthvert faglegt ferli, að þetta komi rammaáætlun og þeim vinnubrögðum eitthvað við. Það gerir það ekki, þetta er bara gamla handaflið í þágu virkjunar- og stóriðjuhagsmunanna, ekkert annað, [[Forseti hringir.]]í gegnum holdgerving [[Forseti hringir.]]sinn á [[Forseti hringir.]]Alþingi, hv. þm. Jón Gunnarsson. [[Gripið fram í.]] [[Háreysti í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Aðeins til frekari áréttingar vegna orða hæstv. forseta áðan um hinn ríka rétt þingmanna til að gera breytingartillögur, ég er sammála hæstv. forseta um það en sá réttur er ekki ótakmarkaður, þingmenn mega ekki koma með breytingartillögu við þingsályktunartillögu um málefni sem með öðrum hætti er ráðstafað í lögum. Í 3. mgr. 3. gr. laga um rammaáætlun segir að einungis sé hægt að setja kosti til nýtingar sem hefur verið fjallað um af verkefnisstjórn. Það hefur ekki verið gert í tilviki Hagavatnsvirkjunar. Það er jafn fráleitt að samþykkja að þing tæki breytingartillögur er varða Hagavatn eins og að leyfa hv. þm. Jóni Gunnarssyni að flytja breytingartillögu til 2. umr. um rammaáætlun um að ölvunarakstur skuli leyfður. Það er jafn fráleitt vegna þess að því máli, nákvæmlega eins og flokkun virkjunarkosta, er ráðstafað með öðrum hætti með lögum og það er ekki [[Forseti hringir.]]á færi þingmanna að gera breytingartillögur …
Forseti. Það sem er að gerast núna með rammanum er afleiðing þess að forseti hefur leyft þingræðinu að molna undan gerræði ríkisstjórnarinnar. Ég skora á þingmenn stjórnarmeirihlutans að hugsa mjög vel um hverju þeir taka þátt í hér. Hér er farið á svig við þingsályktanir, hvort heldur lýtur að þingsályktun sem var samþykkt á síðasta þingi eða þarsíðasta, engin þingsályktun er í skjóli svo framarlega sem þessi meiri hluti ræður. Og þá skal bara meiri hlutinn ráða með Jón Gunnarsson í fararbroddi og senda út bréf til að sýna vilja meiri hlutans, [[Forseti hringir.]]því að hér er ekkert þingræði, heldur meirihlutaræði. Meiri hlutinn ræður [[Forseti hringir.]]og hann ræður og ræður. Hvernig er hægt að bera virðingu [[Forseti hringir.]]fyrir svona stofnun? Þið eruð búin að taka virðinguna af þessari stofnun, forseti, og það er skömm að því.
Herra forseti. Ég hef áhuga á því að eiga orðastað við formann fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, vegna frétta sem fjölmiðlum hefur tekist að draga út úr ráðuneytinu undanfarna daga um alveg ótrúlegan fjáraustur ráðherranna í áróður fyrir sjálfa sig af opinberu skattfé. Þannig er það ljóst að innanríkisráðuneytið hefur greitt ráðgjafarfyrirtækinu Argus tæplega 2,4 millj. kr. fyrir fjölmiðlaráðgjöf vegna lekamálsins. Innanríkisráðherra hefur ábyrgst 2,4 millj. kr. útgjöld af skattfé til að verja sjálfan sig í lekamálinu í gegnum innanríkisráðuneytið. Í viðbót 1 millj. kr. í lögfræðiráðgjöf til lögmannsstofunnar Lex. Það vantaði þó ekki að vísað væri mikið í hina innri lögfræðiráðgjöf ráðuneytisins í því máli. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu, sem fer auðvitað með opinbert fé, hefur eytt tæpum 900 þús. kr. - í hvað? Í ráðgjöf vegna lekamálsins að uppistöðu til og að einhverju leyti vegna klúðurs lögreglunnar sjálfrar á því að leka persónugreinanlegum upplýsingum þegar búsáhaldabyltingarskýrslan var birt. Ekki tekur betra við því að atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið hefur eytt tæplega 2 millj. kr. - þetta eru allt tölur án virðisaukaskatts - í hvað? Í hvað hefur atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið keypt sér ráðgjöf utan úr bæ fyrir 2 millj. kr.? Jú, vegna kvótafrumvarpsins sem ráðherra hefur nú ákveðið að verði ekki flutt. Þeim peningum er vel varið. Og í ráðgjöf vegna náttúrupassans [[Gripið fram í.]]upp á hátt í 1.300 þús. kr. sem var andvana fæddur og öllum var ljóst að yrði aldrei afgreiddur. Samt er opinberu fé sóað með þessum hætti. Ég vil spyrja formann fjárlaganefndar, sem stundum lætur hvína í sér varðandi ábyrga fjármálastjórnun: Telur hún þetta réttlætanlega meðferð á opinberu fé? Hvaða fjárheimildir nota ráðuneytin í einkaáróður fyrir ráðherrana? [[Forseti hringir.]]Er það sérstakur fjárlagaliður? Og hvað segir hv. þingmaður meðal annars sem fulltrúi í hagræðingarhópnum um þessi útgjöld?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir fyrirspurnina. Í upphafi skal þess getið að ég held að það hafi aldrei verið tekið saman hver ráðstöfunarkostnaðurinn vegna Icesave á sínum tíma var í raun mikill [[Háreysti í þingsal]] [[Gripið fram í.]]þegar hv. þingmaður var fjármálaráðherra, þannig að það sé sagt. En nú hefur verið skipt um stjórn eins og við vitum og þá er öll … [[Kliður í þingsal.]] [[Forseti hringir.]]
Forseti biður um hljóð í þingsalnum.
Öll venjubundin vinna sem áður fór fram í ráðuneytinu er orðin mjög tortryggileg. En það er svo sem alveg í anda þeirra flokka sem nú sitja [[Gripið fram í.]]í stjórnarandstöðu og það verður bara að hafa það. Ég vil aðeins benda á að umboðsmaður Alþingis var í ítarlegu viðtali í Ríkissjónvarpinu í gær þar sem hann fór yfir það að honum þættu þingmenn vera orðnir of ungir í starfi. Hérna áður fyrr [[Svaraðu …]]þurfti að losna við gamla, spillta þingmenn af því að þeir voru svo spilltir. Þingið varð við því kalli og stjórnmálaflokkarnir voru endurnýjaðir, [[Gripið fram í.]]eins og til dæmis Framsóknarflokkurinn [[Svaraðu þingmanninum.]]sem endurnýjaði allt sitt þinglið. Þá erum við víst orðin svo reynslulaus að nú þarf að fara að ráða sérstaka … Kliður í þingsal. [[Forseti hringir.]]
Forseti biður um aftur um hljóð í þingsalnum.
… sérstaka aðila inn í ráðuneytin til að hjálpa viðkomandi ráðherrum til að takast á við starfið og það er vel. [[Gripið fram í.]]Ég get tekið undir það með umboðsmanni Alþingis. Þetta er einmitt hluti af því, tel ég. Og varðandi það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spyr um, af hvaða fjárlagalið þessi ráðgjöf sé tekin, þá get ég ekki svarað því, en ég geri engar athugasemdir við að ráðherrar kaupi sér aðstoð úti í bæ, hvort sem það er hjá almannatenglum eða lögmönnum sérstaklega í ljósi þess ef ráðuneytin halda sig innan fjárheimilda.
Hæstv. forseti. Við í þessum sal höfum á liðnum missirum ítrekað rætt stöðu Alþingis og erum að því enn þann dag í dag, viðhorf og traust til þingsins og hvernig unnið er að málum í þinginu. Eftir hrunið fór fram ítarleg umræða um eftirlitshlutverk Alþingis, í tengslum við rannsóknarskýrslu Alþingis þar sem niðurstaðan var að styrkja þyrfti stöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Mikið var rætt um að minnka ráðherraræðið. Nú eftir að ný ríkisstjórn tók við ber ítrekað á auknu ráðherraræði, jafnvel einokunartilburðum, sem meðal annars hafa birst í ótrúlega frumstæðum aðferðum ríkisstjórnarinnar á liðnum dögum. Þessu til viðbótar má nefna tillögur í þinginu sem hafa einmitt gengið í þessa átt. Við höfum séð stjórnarráðsfrumvarp forsætisráðherra þar sem hann óskar eftir heimild til þess að hann fái að ráða því hvar stofnanir eru staðsettar. Við erum að tala um raforkulög sem sem betur fer tókst að breyta þar sem kerfisáætlun, gríðarlega stór áætlun, átti ekki að fara fyrir þingið. Við erum að tala um tillögu frá hæstv. utanríkisráðherra um að Þróunarsamvinnustofnun færist undir hans valdsvið beint, hann stjórni stofnuninni. Við erum að tala um almannatryggingar, sem ráðherra félags- og húsnæðismála á að ráða hvar ný stofnun er staðsett. Allt hefur þetta áður verið til meðhöndlunar hjá þinginu. Við erum að tala um starfsáætlun framhaldsskóla sem hefur verið rætt um og þar af leiðandi hægt að leita umsagna í þinginu, það á að fara út og er þegar búið að ákveða það. Það er allt á sömu bókina lært, það er verið að reyna að losna við að Alþingi Íslendinga fjalli um málin. Það er ekki kallað lýðræði heldur einræði. Svo fáum við nýjasta málið, það er fróðlegt og mikilvægt fyrir upplýsingar hér í þessu þingi að við fáum til dæmis upplýsingar um hver aðkoma - við vitum hver aðkoma stjórnarandstöðunnar var - stjórnarþingmanna var að því máli sem þar er til umræðu. Vonandi fáum við svör við því hér á eftir. Fengu þeir að vita um þetta bréf á sama klukkutímanum og það var tilkynnt á erlendri grundu eða fyrr? Fáum við allar upplýsingar um það hvernig staðið var að því samráði sem stendur í bréfinu að hafi átt sér stað á milli ESB og ráðherra þar sem þingið er snuprað [[Forseti hringir.]]en fulltrúar ESB sitja við borðið? Fleiri slíkum spurningum verðum við að fá svör við ef við ætlum einhvern tímann að bera virðingu fyrir því [[Forseti hringir.]]að hér eru bæði meiri og minni hluti. Á bak við þennan stjórnarmeirihluta er 51% kjósenda …
Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að eiga orðastað við hv. þm. Sjálfstæðisflokksins og varaforseta, Valgerði Gunnarsdóttur. Utanríkisráðherra sendi bréf til Evrópusambandsins um stöðu aðildarumsóknar Íslands gagnvart Evrópusambandinu. Við ræddum stöðu þingsins vegna þessa bréfs í gær og niðurstaðan er sú að þingsályktunin frá 2009 sé í fullu gildi. En óháð lagalegum og tæknilegum hliðum málsins langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að bréfaskriftir af þessu tagi séu í samræmi við góða stjórnarhætti. Finnst henni eðlilegt að þingmenn fái fréttir sem þessar í útvarpsfréttum? Hefði ekki verið eðlilegri farvegur fyrir málið að leita samráðs við utanríkismálanefnd Alþingis? Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var ráðherraræði harðlega gagnrýnt. Óttast þingmaðurinn og varaforsetinn ekki að stjórnarhættir ríkisstjórnarinnar í þessu máli sem einkennast af leynd, óljósum skilaboðum, túlkun eftir hentugleika og skætingi, ýti undir ráðherraræði á kostnað sjálfstæðis þingsins?
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir spurningarnar. Ég vil segja í framhaldi af þeim spurningum sem þingmaðurinn beindi til mín að ég tel að utanríkisráðherra hafi nákvæmlega sama rétt til þess að skrifa bréf til ESB og formenn stjórnarandstöðuflokkanna sem skrifuðu bréf í kjölfarið. Ég tel ekki óeðlilegt að utanríkisráðherra taki afstöðu í þessu máli. Á síðasta ári var lögð fram þingsályktunartillaga sem fór í málþóf hér í þinginu og kom ekki út úr utanríkismálanefnd. Það er algjörlega ljóst að ríkisstjórnin hefur ekki í hyggju að halda áfram því starfi sem var unnið á síðasta kjörtímabili. Og ég ætla að fá að segja það sem kjósandi á síðasta kjörtímabili að ég harma það að ég var ekki spurð að því hvort við vildum ganga þá vegferð að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég hef alltaf verið á móti því að við gengjum í Evrópusambandið og mér þykir það afar leitt að hafa ekki fengið að segja til um það. Ég ætla líka að svara spurningunni um ótta við stjórnarhætti. Ég hef ekki áhyggjur af því að hér séu óeðlilegir stjórnarhættir frekar en á fyrri kjörtímabilum. Sú ríkisstjórn sem er við völd hverju sinni hefur umboð frá kjósendum til þess að stjórna með þingstyrk sínum og ég býst við að það sé gert núna alveg nákvæmlega eins og á síðasta kjörtímabili.
Virðulegi forseti. Ég kveð mér hér hljóðs til þess að eiga orðastað við hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur og þakka henni fyrir að þekkjast boðið. Utanríkisráðherra sendi nýlega bréf til ESB þar sem hann lýsti því sem hann hefur í fjölmiðlum lýst mjög skýrt sem slitum á viðræðum við Evrópusambandið, þ.e. að núllstilla ferlið, eins og hann orðaði það, að klára þetta þannig að það lendi á núllpunkti. Nú hefur þetta verið í mikilli umræðu, réttilega. Þingsályktunartillaga var lögð fram fyrir um ári sem fór inn í þingið og voru eðlilega miklar umræður um hana, við erum að tala um Evrópusambandið sem er gríðarlega stórt og umfangsmikið mál. Það fór til hv. utanríkismálanefndar til umræðu og kom aldrei þaðan þrátt fyrir að hv. þm. Birgir Ármannsson sé þar formaður nefndarinnar og úr Sjálfstæðisflokknum. Því vekja vinnubrögð hæstv. utanríkisráðherra nú víðfræga furðu. Burtséð frá lagaspurningum sem ekki eru enn þá útkljáðar geri ég ráð fyrir því að hv. þingmaður, sem og vonandi við öll hér inni, geri kröfu um virðingu ríkisstjórnarinnar gagnvart Alþingi og geri kröfu um virðingu fyrir þingræðinu. Því langar mig að spyrja hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur um vinnubrögð utanríkisráðherra í þessu máli og ummæli hans og ummæli hæstv. forsætisráðherra og kröfuna um virðingu ríkisstjórnar fyrir Alþingi Íslendinga af hálfu hv. þingmanns.
Virðulegur forseti. Við greiddum hér atkvæði 16. júlí 2009 um þingsályktunartillögu um að hefja aðildarferli við Evrópusambandið. Sú ríkisstjórn sem þá sat fékk það verkefni og hún framfylgdi því. Þess vegna vil ég taka það fram hér og nú að vegna þess að ríkisstjórn ákvað að fylgja eftir ályktun Alþingis tel ég enn að sú ályktun sé í fullu gildi og enginn geti dregið hana til baka nema Alþingi sjálft. Ríkisstjórn Íslands, ekki eingöngu utanríkisráðherra heldur ríkisstjórn Íslands, ákvað að utanríkisráðherra færi með umrætt bréf á fund kollega síns í Slóvakíu. Það er ákvörðun ríkisstjórnar Íslands. Það ætti líka öllum að vera ljóst að þessi ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefur frá upphafi sagt að hún ætli ekki að halda áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Það er öllum ljóst og hefur öllum verið ljóst frá upphafi. Ég er ekki sömu skoðunar og hef aldrei verið og hef aldrei legið á þeirri skoðun minni. Ég hef alltaf álitið það rétt minn sem einstaklings og þingmanns að hafa sjálfstæðar skoðanir. Ég er því persónulega ekki hlynnt þeirri leið sem farin er. Ég var heldur ekki hlynnt þeirri leið sem fara átti með þingsályktunartillögu sem lögð var fram í fyrra og átti að slíta aðildarviðræðum við Evrópusambandið vegna þess að ég er þeirrar skoðunar, og var það áður en við hófum ferlið og ég er það enn, að það eigi að spyrja þjóðina og aðgangur hennar og aðkoma þings og þjóðar að jafn mikilvægu máli er mér jafn mikilvæg nú og hún var 16. júlí 2009. Ég ætla ekki að blanda mér í það hvort ríkisstjórn eða einstaka ráðherrar eða þingmenn sýni Alþingi vanvirðu eða ekki. [[Forseti hringir.]]Fyrir mér ber að virða Alþingi og við erum þeir aðilar, þingmenn jafnt [[Forseti hringir.]]sem ráðherrar, sem getum hafið þá virðingu [[Forseti hringir.]]í hæstu hæðir ef við svo kjósum. Við getum líka gert hitt.
Hæstv. forseti. Ég vil nota þennan dagskrárlið til að eiga orðastað við hv. þm. Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur og þakka henni fyrir að þekkjast það boð að eiga við mig orðastað með þó nokkuð skömmum fyrirvara. Ef marka má ummæli fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna um bréf nokkurt sem hæstv. utanríkisráðherra sendi, sem hefur bæði verið rætt hér í þinginu og í fjölmiðlum undanfarna daga, var megintilgangur þess að eyða óvissu og koma á hreint stöðunni í samskiptum Íslands og Evrópusambandsins. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji að það hafi tekist. Metur hún það svo að Ísland sé enn þá umsóknaraðili að ESB eða er hv. þingmaður sammála hæstv. forseta Alþingis sem telur að ályktun Alþingis frá árinu 2009 hafi ekki verið felld úr gildi? Þá vil ég einnig spyrja hv. þingmann hvort hún telji að hæstv. utanríkisráðherra hafi verið stætt á að senda bréf af þessu tagi án þess að ráðfæra sig fyrst við hv. utanríkismálanefnd. Svo að lokum, vegna þess að auðvitað er alltaf hægt að skipta um skoðun varðandi viðræður við ESB og ólíkir þingmeirihlutar sem og ríkisstjórnarmeirihlutar geti haft ólíkar skoðanir á umsóknaraðild: Er hv. þm. Jóhanna María Sigmundsdóttir sammála þeirri túlkun hæstv. ríkisstjórnar að hún geti slitið viðræðunum [[Forseti hringir.]]án þess að leggja fram nýja þingsályktunartillögu en gera það bara svona bréfleiðis?
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir þessar spurningar. Ég held að ég hafi náð þeim flestum niður. Hún spurði hvort ég teldi að bréfið eyddi óvissu og skýrði stöðuna eða hvort það gæfi til kynna að Ísland væri enn þá umsóknarríki. Ég tel að meginskilaboð bréfsins hafi komist á hreint: Ríkisstjórnin hyggst ekki endurvekja aðildarferlið, skuldbindingar fyrri ríkisstjórnar í aðildarferlinu eru ekki lengur gildar í ljósi nýrrar stefnu og Ísland telst ekki lengur umsóknarríki. Í bréfinu er óskað eftir því að ESB geri ráðstafanir sem taki mið af því og þá í framkvæmd þess að styrkja EES-samninginn og eiga nánara samstarf á grunni hans í stað þess að ganga alla leið. Þetta var mín túlkun þegar ég las bréfið. Hv. þingmaður spyr einnig hvort utanríkisráðherra hafi verið stætt á að senda bréfið en eins og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir kom inn á áðan var þetta ákvörðun ríkisstjórnar Íslands. Þetta var borið undir hana áður en ráðherrann sendi bréfið þannig að ég tel að heil ríkisstjórn hafi ekki ákveðið eitthvað sem einum ráðherra hafi ekki verið stætt á að standa að baki. Hv. þingmaður spurði að auki hvort við höfum skipt um skoðun. Ég tel að stefna ríkisstjórnarinnar sé skýr og í umboði kjósenda munum við fylgja því sem stendur í stjórnarsáttmálanum.
Virðulegi forseti. Ástandið er slæmt á vinnumarkaði eftir hrun efnahagskerfisins þar sem heimilin og fólkið í landinu báru þungar byrðar. Nú hefur sú staða breyst og bjartsýni ríkir á vinnumarkaði og störfum fjölgar. Á Suðurnesjum þar sem atvinnuleysi var hvað harðast og mest er samfélagið enn í sárum, en þau sár munu gróa með samstilltu átaki fólks í atvinnulífinu og góðra starfsmanna. Við erum bjartsýn á Suðurnesjum. Fjölmennasti vinnustaður á Suðurnesjum, Flugstöð Leifs Eiríkssonar, er þá undanskilinn þeim góða anda sem ríkir í atvinnulífinu á Suðurnesjum þar sem flestir af 800 starfsmönnum Isavia starfa. Í stuttri sögu Isavia hefur mörgum starfsmönnum verið sagt upp störfum fyrirvaralaust með mjög hörðum aðgerðum, en á mörgum starfsstöðvum fyrirtækisins ríkir ótti og órói á meðal starfsmanna. Fyrirtækið hefur á fáum árum tapað nokkrum málum í Hæstarétti vegna ólöglegrar brottvikningar fólks úr starfi. Þá eru undir 50% starfsmanna ánægð í starfi í fyrirtækinu samkvæmt ánægjukönnun sem fyrirtækið hefur látið gera. Segir það þunga sögu og er mikið áhyggjuefni. Nýlega var þremur starfsmönnum Isavia í flugstöðinni á Keflavíkurflugvelli sagt upp störfum án ástæðu eða annarrar en skipulagsbreytinga. Þeir sátu einir á móti tveimur yfirmönnum þegar þeim voru sögð ótíðindin og muna varla orð af því sem sagt var vegna áfalls yfir fréttunum. Trúnaðarmaður var ekki boðaður til stuðnings mönnunum. Það er sárt að horfa á fullfríska menn bogna vegna harkalegra aðgerða yfirmanna sem hvergi þurfa að standa skil á verkum sínum. Fjölskyldur þeirra, börn og foreldrar brotna, öryggi heimilisins hverfur og eftir sitja góðir menn í þoku vonleysis og kvíða. Á sama tíma líðst yfirmönnum fyrirtækisins að ganga hart fram í starfsmannamálum og brjóta eigin reglur um siðferði og meðferð fjármuna fyrirtækisins og misnota aðstöðu sína meðan vammlausum starfsmönnum er sagt upp störfum án þess að hafa nokkuð til saka unnið. Í þessu sorglega máli og fleirum [[Forseti hringir.]]þar sem yfirmenn opinberu fyrirtækjanna ganga hart fram og af offorsi við starfsmenn [[Forseti hringir.]]er úrbóta þörf. Virðulegi forseti. Ég trúi því að réttlætið sigri ranglætið í þessu máli.
Hæstv. forseti. Það er haft fyrir satt að Loðvík XIV., sólkonungurinn svonefndi, hafi sagt: Ríkið, það er ég. Þessi orð lýsa vel hugmyndum hans um opinbert vald. Hann taldi sig ekki þurfa að standa einum eða neinum skil á því hvernig hann færi með það og allra síst fólkinu, almenningi sem bjó í ríki hans, Frakklandi. Um það bil 140 árum seinna var annar stjórnmálamaður uppi, Jón okkar Sigurðsson. Hann leit öðruvísi á málin. Hvað sagði hann um opinbert vald? Jón sagði, með leyfi forseta: „Þjóðin sjálf á höfuðvaldið og enginn á með að skera úr málefnum þeim, sem allri þjóðinni viðkoma, nema samkvæmt vilja flestra meðal þjóðarinnar.“ Samkvæmt vilja flestra meðal þjóðarinnar. Jón Sigurðsson var fyrir einni og hálfri öld farinn að skilja að innihaldsríkt lýðræði stendur og fellur með því að þeim sem treyst er fyrir því að fara með vald fyrir hönd og í þágu almennings fari með vald sitt af auðmýkt og tillitssemi við fólkið, allan almenning. Ég held þess vegna að Jón forseti hefði hrokkið ónotalega við ef hann hefði verið hér í gær og heyrt hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra segja af miklum þótta, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn ræður.“ Skítt með alla þá sem í þessu landi búa og eru ekki sammála mér, hann hefði alveg eins getað sagt það. Loðvík XVI. hefði líklegast kinkað kolli til samþykkis ef hann hefði heyrt þetta. Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að hvetja hæstv. forsætisráðherra og fjármála- og efnahagsráðherra og ríkisstjórn þeirra til að sýna svolitla auðmýkt í störfum sínum, vera í liði með Jóni forseta og læra af honum um auðmýkt og ábyrgð við meðferð valds en varast valdhroka í anda sólkonungsins. Óvirðing gagnvart fólki, yfirgangur og valdhroki, er örugg leið til þess að grafa undan lýðræði. Ég vil trúa því að margir sem þessa ríkisstjórn hafa stutt vilji ekki að valdi sé beitt þannig í þeirra nafni.
Virðulegi forseti. Það hlýtur að vera þannig þegar við sjáum vinnubrögð af hálfu ríkisstjórnar eins og við höfum orðið vitni að að undanförnu að maður velti fyrir sér ástæðunum fyrir því hvers vegna menn þora ekki að leggja fram tillögu um slit á aðildarviðræðum fyrir þingið. Menn hafa haldið því fram hér fullum fetum og í fjölmiðlum að það sé vegna þess að minni hlutinn þvælist fyrir málunum. Ja, heyr á endemi, virðulegi forseti. Það var einfaldlega þannig á síðasta þingi að málið komst í gegnum þingið, það fór til nefndar þar sem það var svæft. Ekki eru menn að velta fyrir sér ótta við minni hlutann þegar kemur að því að rífa út úr nefndum áfengisfrumvarpið, rammaáætlun og fleiri og fleiri mál sem algjörlega er ljóst að ekki ríkir friður um í þinginu. En þegar kemur að þessu máli þá beita menn þeim rökum fyrir sig. Þá gerist það, virðulegi forseti, að hin raunverulega ástæða er að afhjúpast hægt og rólega. Við sjáum þingmann eftir þingmann í stjórnarliðinu stíga fram og lýsa því yfir að þeir séu andsnúnir þessu vinnulagi, þeir séu líka andsnúnir því að umsókn að aðildarferli verði slitið. Ég nefni hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, ég nefni líka hv. þm. Vilhjálm Bjarnason sem beinlínis gengur svo langt að haft er eftir honum á hinum ágæta vefmiðli Hringbraut að þessu megi líkja við siðrof, hvorki meira né minna. Kann að vera að ástæðan fyrir því að menn eru það huglausir að þeir leggi ekki í að koma með þessa tillögu inn í þingið sé sú að þeir hafi ekki meiri hluta fyrir henni? Er það það sem er að afhjúpast hér, virðulegi forseti? Maður hlýtur að spyrja sig að þessu og þá ekki síst í ljósi þess að þegar tillagan um aðildarumsókn var samþykkt á sínum tíma þá var hún samþykkt af fulltrúum fimm þingflokka, Framsóknarflokksins, Sjálfstæðisflokksins, Borgarahreyfingarinnar, Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það var bara einfaldlega þannig. Um hana ríkti [[Forseti hringir.]]þverpólitísk sátt.
Virðulegur forseti. Ég ætla að fara inn á aðeins aðrar brautir, en kannski ekki. Mig langar að ræða skýrslu Samkeppniseftirlitsins, Leiðbeining um samkeppni á dagvörumarkaði. Staða samkeppninnar 2015. Í kafla sem fjallar um að verðhækkanir verði ekki eingöngu raktar til ytri aðstæðna er samantekt með ályktunum og aðgerðum. Mig langar að gera að umræðuefni það sem segir þar m.a. um aðgerðir, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að neytendur njóti styrkingar á gengi og bættrar afkomu smásala í gegnum lægra vöruverð.“ Ég held að við getum flest verið sammála um þetta, sem og þá aðgerð að birgjar og dagvöruverslun verði að endurskoða viðskiptasamninga sína með samkeppni í huga. En það stendur líka, virðulegur forseti: „Stjórnvöld verða að beita sér fyrir aukinni samkeppni, m.a. með opnun markaða og endurskoðun á samkeppnishindrandi ákvæðum búvöru- og tollalaga …“ Það er kannski þetta, virðulegur forseti, sem mig langar að beina orðum mínum að, hvort ekki sé orðið tímabært fyrir okkur að endurskoða jafnt magntolla sem verndartolla, þó ekki sé nema í krónutölu magntollana og í prósentuvís verndartollana og lækka þá hluta báða til hagsmuna fyrir neytendur. Ég sakna þess, virðulegur forseti, í almennri umræðu í samfélaginu, þegar við ræðum kaup og kjör, að ekki skuli komið inn á að með þessum hætti geta stjórnvöld svo sannarlega létt undir með neytendum og fólkinu í landinu með því að lækka í [[Forseti hringir.]]krónutölu magntolla og í prósentuvís verndartollana.
Hæstv. forseti. Samkvæmt þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar eiga frumvörp er varða afnám verðtryggingar af neytendalánum að koma inn í þingið núna á vorþingi. Þessi frumvörp eru núna samkvæmt þingmálaskránni í fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Ríkisstjórnin hefur boðað afnám verðtryggingar af neytendalánum. Fyrstu skrefin í þeim málum eiga samkvæmt frumvörpunum að eiga sér stað snemma árið 2016. Þá verði með öllu óheimilt að bjóða verðtryggð neytendalán til lengri tíma en 25 ára. Við vinnslu frumvarpanna er varða afnám verðtryggingar hefur verið stuðst við vinnu sérfræðingahóps um afnám verðtryggingar af neytendalánum, bæði meirihlutaálit og sérálit. Tillaga meiri hlutans er meðal annars að bannað verði að veita verðtryggð jafngreiðslulán til lengri tíma en 25 ára. Lágmarkstími nýrra verðtryggðra neytendalána verði lengdur úr fimm í tíu ár og takmarkanir verði gerðar á veðsetningu vegna verðtryggðra íbúðarlána. Einnig verði hvatar auknir til töku og veitingar á óverðtryggðum lánum. Fram kemur að reynsla þessara skrefa verði metin og upp úr því verði mótuð áætlun um fullt afnám. Tillaga Vilhjálms Birgissonar, sem skilaði séráliti, er meðal annars sú að verðtryggð neytendalán verði með öllu óheimil. Vegna óverðtryggðra lána verði gripið til mótvægisaðgerða eins og til dæmis niðurgreiðslu höfuðstóls fyrstu ár lánstímans. Jafnframt megi nýta séreignarsparnað til að lækka höfuðstól lána en sú aðgerð hefur þegar komið fram í skuldaaðgerð ríkisstjórnarinnar vegna verðtryggðra húsnæðislána. Í sérálitinu kemur fram að þak verði sett á verðtryggingu eldri lána og er það einstaklega mikilvægt. Langar mig í því samhengi að vitna í ræðu samflokksmanns míns, hv. þm. Willums Þórs Þórssonar, en hann sagði, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að nú um stundir í hálflokuðu hagkerfi ríki stöðugleiki þá er fram undan afnám hafta og kjarasamningar. Það yrði gríðarleg kjarabót og skynsamlegt innlegg í kjarasamninga að koma böndum á eldri verðtryggð lán og bíða ekki boðanna í að skipta yfir í óverðtryggt húsnæðislánakerfi.“ Þarna erum við hv. þingmaður hjartanlega sammála.
Virðulegur forseti. Ég vil kveðja mér hljóðs til að vekja athygli á þeim mikla mun sem er á skilningi formanns Sjálfstæðisflokksins á bréfi utanríkisráðherra, sem frægt er orðið að endemum, og skoðun forseta Alþingis sem gaf hér sérstaka yfirlýsingu um málið í gær. Í Morgunblaðinu á föstudaginn segir formaður Sjálfstæðisflokksins, í viðtali við blaðamann sem spyr hvort þetta feli í sér að umsókn Íslands að Evrópusambandinu hafi verið dregin til baka: Ég lít þannig á að málið sé komið algerlega á byrjunarreit. Þá spyr blaðamaður: Þannig að umsóknin hafi verið afturkölluð? Þetta jafngildir því, segir hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins. Í yfirlýsingu sem forseti gaf hér í þinginu í gær kemur fram að reginmunur sé á þeirri tillögu sem flutt var í þinginu í fyrra, um afturköllun aðildarumsóknarinnar, og því bréfi sem hæstv. utanríkisráðherra hefur sent forsvarsmönnum Evrópusambandsins. Það er því augljóst að þegar þessi tvö svör eru borin saman er mjög ólíkur skilningur á því innan stjórnarmeirihlutans hvað var á ferðinni með bréfi hæstv. utanríkisráðherra. Auðvitað dregur það fram með afar skýrum hætti að með málatilbúnaði þessum öllum hefur orðið til stjórnskipunarkrísa á milli ríkisstjórnarinnar og þingsins sem fer í raun ekki eftir flokkslínum heldur er skoðanamunurinn mjög áþreifanlegur og djúpur og nauðsynlegt að því sé haldið til haga og vakin athygli á því hér.
Virðulegi forseti. Ég er aðeins hugsi eftir þennan lið Störf þingsins, hversu langt við þingmenn getum gengið í því að beina orðum okkar að ákveðnum einstaklingum og fyrirtækjum án þess að viðkomandi geti svarað fyrir sig. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson fór mjög hörðum orðum, vægast sagt, um eitt fyrirtæki, opinbert hlutafélag, í ræðu sinni áðan. Mér finnst dálítið óþægilegt að sitja hér í salnum og hlýða á slík orð falla úr þessum stóli þegar menn geta ekki borið hönd fyrir höfuð sér. Mér finnst mikilvægt að taka það fram að við þurfum að vera á varðbergi gagnvart því hvernig við beitum okkur sem alþingismenn gagnvart einstaka fyrirtækjum og aðilum utan þessa salar.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir það tækifæri sem hér gefst til að fara með nánari hætti yfir framkvæmd ríkisstjórnarinnar á stefnumörkun sinni varðandi ESB-aðildarferlið sem nú hefur verið áréttuð og skýrð frekar í bréfi til ESB. Ég hygg að þessi umræða sé ekki síður mikilvæg til viðbótar við góða umræðu hér í gær, ekki síst yfirferð forseta Alþingis, til að leitast við að skýra frekar þær stjórnskipunarlegu heimildir sem hér eru til grundvallar. Það er nefnilega svo að aðgerðir ríkisstjórnarinnar eru á mjög traustum stjórnskipunarlegum grunni. Það hefur umræðan smátt og smátt leitt fram undanfarna daga. Hér er nefnilega um tiltölulega einfalt mál að ræða. Engum á að koma á óvart að ríkisstjórnin kjósi að búa svo um hnútana að þessu umsóknarferli sé nú lokið og að við teljum okkur ekki lengur til umsóknarríkja. Um það fjallar bréfið fyrst og síðast. Virðulegi forseti. Það fer vel á því að ég byrji á því að fara á ný yfir nokkrar staðreyndir máls þannig að samhengið sé enn einu sinni útskýrt. Það var gengið til kosninga á árinu 2013. Í aðdraganda þeirra og í raun allt síðasta kjörtímabil var ljóst hver stefna núverandi ríkisstjórnarflokka væri. Við vildum ekki í ESB og við vildum hætta aðildarviðræðunum. Um þetta vitna á köflum hörð átök hér í þinginu á síðasta kjörtímabili. Þessir flokkar fengu skýrt brautargengi í kosningunum, m.a. með þá stefnu að Íslandi væri betur borgið utan ESB, og mynduðu síðan ríkisstjórn sem hefur þetta á sinni stefnuskrá. Til samræmis við það voru aðildarviðræður settar í hlé meðan málið var skoðað frekar. Niðurstaða þeirrar skoðunar liggur fyrir og var rædd hér og í utanríkismálanefnd klukkutímum saman á síðasta þingi. Ríkisstjórnin lagði í framhaldinu fram tillögu á síðasta þingi um að draga aðildarumsóknina til baka. Það ber vitni um skýra stefnu ríkisstjórnarflokkana. Sú tillaga var rædd, jafnvel enn lengur en skýrsla Hagfræðistofnunar, bæði í þingsal og í utanríkismálanefnd. Ríkisstjórnin hefur margsinnis lýst yfir vilja sínum þegar kemur að þeirri stöðu sem aðildarumsóknin er í, okkur hefur aldrei hugnast sú staða að Ísland sé flokkað sem umsóknarríki þegar alls ekki stendur til að semja um eitt eða neitt við ESB sem snýr að mögulegri aðild. Hér fóru sem sagt fram kosningar þar sem afstaða fyrra þings laut í lægra haldi og gjörbreytti pólitísku landslagi á Íslandi. Það er skylda ríkisstjórnarinnar að fylgja eftir þeim stefnumálum sem meiri hlutinn kaus. Mönnum hefur orðið tíðrætt um lýðræðislega stjórnarhætti síðustu daga. Í því samhengi verður að halda því til haga að það samræmist ekki lýðræðislegum stjórnarháttum ef ný ríkisstjórn væri bundin af því að fylgja eftir stefnumálum fyrri ríkisstjórnar sem kjósendur hafa hafnað. Ég hef á kjörtímabilinu ítrekað gert utanríkismálanefnd grein fyrir þessari afstöðu ríkisstjórnarinnar. Það var gert þegar hléi fyrri ríkisstjórnar var fram haldið, þegar samninganefndin og -hóparnir voru leystir frá störfum, þegar framkvæmdastjórnin féll frá samningsbundnum greiðslum til IPA-verkefna og nú síðast þegar þingsályktunartillaga um að draga aðildarumsóknina til baka var til meðferðar á síðasta þingi. Þannig hefur sú afstaða sem nú hefur verið áréttuð við framkvæmdastjórn og -ráð ESB margoft verið rædd við utanríkismálanefnd. Bréfið felur eingöngu í sér aðra útfærslu á þeim áformum sem í þingsályktunartillögunni voru fólgin. Af þessu má öllum vera ljóst að það sem ríkisstjórnin er að gera með því bréfi sem hér er gert að umræðuefni er að skýra sína stefnu. Eftir slíkum skýrleika hefur verið kallað af hálfu ESB, allt frá því fyrri ríkisstjórn setti viðræðurnar í hlé í aðdraganda kosninga 2013, m.a. af fyrri leiðtogum stofnana ESB. Auðvitað er ávallt matsatriði hvenær leitað er eftir formlegu samráði við utanríkismálanefnd, sérstaklega þegar um einhver ný skref er að ræða í máli sem þegar hefur verið til ítarlegrar umfjöllunar í nefndinni og ekki síst þegar skýr stefna ríkisstjórnarflokkana liggur fyrir. Ég minni menn á að 14. janúar 2013, að morgni mánudags, kom fyrri ríkisstjórn saman og setti í raun og veru viðræðurnar í hlé þó að því hafi verið gefið eitthvert annað nafn sem ég man ekki akkúrat núna. Ekki þótti ástæða til að eiga um það samráð við utanríkismálanefnd fyrr en síðla þann sama dag. Ágætur fyrirrennari minn í embætti, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, gekk í gegnum sams konar mat í sambandi við Líbíumálið og komst að þeirri niðurstöðu að hann þyrfti ekki að hafa samráð um hvert og eitt skref. Niðurstaða mín í þessu máli sem hér er til umræðu varð sú sama. Þannig á engum að dyljast að ríkisstjórnin hefur haft það á sinni stefnuskrá að binda enda á þetta ferli. Ýmis skref sem stigin hafa verið bera það skýrt með sér. Á sama tíma hefur það verið mín skoðun að best færi á því, ef unnt væri, að reyna að loka málinu með sameiginlegri niðurstöðu okkar og ESB. Það var í því skyni sem ég hafði að því frumkvæði gagnvart formennsku ESB að slík lausn var rædd. Niðurstaða samtala minna við formennskuna og milli embættismanna okkar, formennskunnar og framkvæmdastjórnarinnar, varð sú að ef ríkisstjórnin kysi að taka frekari skref í málinu færi best á því að það væri gert til dæmis með bréfi þar sem afstöðu hennar væri lýst. Það er sú leið sem varð ofan á í þessu máli. Virðulegi forseti. Í bréfi ríkisstjórnarinnar er að finna þrjá meginþætti, að ríkisstjórnin hafi engin áform um að hefja aðildarviðræður að nýju, að þessi nýja stefna komi í stað hvers kyns skuldbindinga fyrri ríkisstjórnar í tengslum við aðildarviðræður og að ekki skuli líta á Ísland sem umsóknarríki og að rétt sé að ESB lagi verklag sitt að því. Með þessu hefur því aðildarferli sem hófst 2009 verið lokið og því tryggilega komið til skila að ríkisstjórnin lítur ekki á Ísland sem umsóknarríki. Með þessu er útfærslan á stefnu ríkisstjórnarinnar skýrð frekar í samræmi við grunnstefin í stjórnarsáttmálanum og í tillögunni um að draga til baka aðildarumsóknina. Í þeirri umræðu sem farið hefur fram síðustu daga um innihald bréfsins bendi ég hv. þingmönnum á að í viðtali við mig í Morgunblaðinu að morgni síðasta föstudags er það alveg skýrt af minni hálfu hvað í bréfinu felst og hvað ekki. Mín skoðun er síðan sú að til að endurvekja þetta ferli þurfi að endurnýja umsóknina og það fari best á því að það verði þjóðin sem það geri í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvernig að því verði staðið er mál seinni tíma, síðari ríkisstjórna en ekki síður ESB sem í raun leggur línurnar um það hvernig staðið skuli að málum. Nú er staðan einfaldlega sú að málið er á borði ESB og það er sambandsins að vega og meta hvernig það bregst við bréfinu. Það hefur verið vilji ríkisstjórnarinnar að framkvæma þessa útfærslu stefnu sinnar í sem mestri sátt við Evrópusambandið. Hver eru slík framkvæmdaratriði? Við erum að óska eftir því að Ísland verði tekið af listum sem umsóknarríki. Við viljum að hætt verði að bjóða Íslandi til funda Evrópusambandsins sem umsóknarríki. Og að síðustu óskum við þess að ESB bjóði Íslandi að taka þátt í sameiginlegum yfirlýsingum um utanríkismál, viðskiptaþvinganir o.s.frv., eins og það hefur gert í áraraðir en við getum áfram tekið þátt í slíku á grundvelli EES-samningsins, svo því sé haldið til haga. ESB hefur í samtölum mætt því sem í bréfinu stendur með vissum skilningi og í þeim samtölum sem ég hef átt við forustumenn ESB og aðildarríkja þess hefur ávallt komið skýrt fram að þau beri fulla virðingu fyrir vilja stjórnvalda á Íslandi í þessu efni. Þannig á ég ekki von á öðru en að ESB bregðist við okkar bréfi með þeim hætti að viðurkenna niðurstöðu okkar og laga framkvæmd sína að því þannig að skýrt sé að Ísland sé ekki lengur í hópi umsóknarríkja. Ég vona einnig að okkur auðnist upp úr þessu að efla enn frekar samstarf okkar við ESB á grunni EES-samningsins og á ýmsum öðrum sviðum þar sem við eigum sameiginlegra hagsmuna að gæta. Ég mun að minnsta kosti nálgast ESB á þann hátt líkt og ég hef gert frá upphafi. Virðulegi forseti. Umræðan um þetta mál snýst nú orðið nánast eingöngu um form þess, og hefur gert mjög lengi, um það hvaða stjórnskipunarlegu heimildir ríkisstjórnin hafi til að bregðast við með þessum hætti. Það er meira að segja svo að þó að einhverjir næri með sér efasemdir um Evrópusambandið hefur ekki verið hægt að fara í efnislega umræðu. Ýmis þung orð hafa fallið í okkar garð sem eiga sér enga stoð í réttri túlkun laga og stjórnskipunar. Ég ber fulla virðingu fyrir því að stjórnarandstöðunni finnist fram hjá sér og þinginu gengið og sjálfsagt að taka umræðu um það líkt og gert var hér í gær. Í þeirri umræðu megum við hins vegar ekki missa sjónar á réttri túlkun íslenskrar stjórnskipunar. Fram hjá því verður nefnilega ekki litið að það er samdóma álit allra viðurkenndra stjórnskipunarsérfræðinga sem hafa tjáð sig um þetta mál að ríkisstjórnin hafi til þessa fulla stjórnskipunarlega heimild. Aðalatriðið í þessu máli er sú grundvallarregla í stjórnskipuninni að utanríkismál eru á forræði framkvæmdarvaldsins en ekki löggjafans. Í því felst að Alþingi getur ekki gripið inn í meðferð utanríkismála nema í því eina tilviki þar sem því er ætlað sérstaklega að heimila ríkisstjórninni að fullgilda tiltekna þjóðréttarsamninga samkvæmt 21. gr. stjórnarskrárinnar. Þetta þýðir að löggjafinn getur ekki gefið formleg og bindandi fyrirmæli til framkvæmdarvaldsins um meðferð utanríkismála - og skýrir það meðal annars af hverju aðkoma utanríkismálanefndar er aðeins ráðgefandi en nefndin getur ekki gefið ríkisstjórninni bindandi fyrirmæli. Eðlilega fylgir ríkisstjórn í þingræðisríki vilja meiri hluta þingsins á hverjum tíma vegna þess að hún starfar í umboði hans. Við ákvörðunartöku í utanríkismálum, eins og öðrum málum, hlýtur hún að taka tillit til þess og eftir atvikum leita eftir pólitískum stuðningi þingsins við þau mál sem hún telur sig þurfa á að halda. Það á til dæmis við um þá stuðningsyfirlýsingu sem fyrri ríkisstjórn leitaði eftir um þau áform hennar að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ályktun Alþingis var hins vegar ekki lögformlegt skilyrði fyrir að umsóknin yrði lögð fram, enda var ekki vísað til hennar í umsókninni sjálfri. Ekki er ástæða til að draga í efa pólitískt vægi slíkra ályktana þegar þær eru samþykktar. Hæstv. forseti Alþingis lýsti því svo úr þessum ræðustól í gær að þingsályktanir bindi ekki stjórnvöld umfram það sem leiðir af þingræðisvenjunni. Af því leiðir að áhrif þingsályktunar haldast í hendur við þann þingstyrk sem að baki henni býr. Ef þingstyrkur dvínar eða hverfur hlýtur þýðing fyrirmæla sem í þeim felast að breytast í samræmi við það og eftir atvikum fjara út. Framkvæmd þingsályktunar sem varðar umdeilt pólitískt mál getur þannig verið undir því komin að viðkomandi stefnumál njóti áfram tilskilins stuðnings í þinginu. Þetta er samhljóða niðurstaða þeirra lögfræðilegu álita sem um þetta hefur verið aflað, bæði af minni hálfu og forseta Alþingis. [[Gripið fram í.]]Bæði byggjast þau á umfjöllun virtra fræðimanna, innlendra sem erlendra, og eru í takt við það viðhorf sem stjórnlagafræðingar hafa lýst í fjölmiðlum undanfarna daga. Sjálfsagt er hins vegar að Alþingi hafi eftirlit með framkvæmd ályktana sem það hefur samþykkt og fylgist með því hvernig þeim reiðir af. Í því skyni hefur verið tekið ákvæði í þingsköp sem gerir ráð fyrir að ríkisstjórnin geri Alþingi árlega grein fyrir framkvæmd þingsályktana með sérstakri skýrslu frá forsætisráðherra. Á grundvelli upplýsinga sem þar koma fram getur svo Alþingi tekið afstöðu til þess hvort ástæða sé til að bregðast við á einhvern hátt. Í þessu samhengi er athyglisvert að skoða skýrslu forsætisráðherra um framkvæmd ályktana sem samþykktar voru á árunum 2005–2009. Þar sést vel að sökum takmarkaðra fjármuna virðist framkvæmd þeirra til dæmis helgast mjög af pólitískri forgangsröðun þeirra ríkisstjórna sem þá sátu. Einnig má finna dæmi um að ályktunum Alþingis sem innihéldu tímalegar viðmiðanir hafi ekki verið fylgt og mál tafist svo árum skipti. Afdrif ESB-ályktunarinnar eru að þessu leyti ekkert frábrugðin því sem um gildir um framkvæmd margra þessara ályktana. Að þessu athuguðu er því ekki ástæða til að efast um heimild ríkisstjórnarinnar til að ljúka ferlinu á þann hátt sem gert var síðastliðinn fimmtudag og að hún sé fyllilega í samræmi við íslensk stjórnlög. Að halda öðru fram er hreinn fyrirsláttur sem ekki er til annars fallinn en að drepa umræðunni á dreif og leiða athyglina frá því aðalatriði málsins að viðræðuferlið er á enda og verður ekki endurvakið á vakt þessarar ríkisstjórnar. Virðulegi forseti. Sú umræða sem nú fer fram um ESB-málið sýnir okkur enn einu sinni að það voru grundvallarmistök hjá fyrri ríkisstjórn að leggja af stað í þennan leiðangur án þess að bera það undir þjóðina. [[Gripið fram í.]]Stefna núverandi ríkisstjórnar er skýr um það að hagsmunum Íslands er best borgið utan ESB. Frá því verður ekki vikið nema nýr meiri hluti skapist á Alþingi en til þess þarf þá nýja ríkisstjórn og að mínu mati nýtt umboð og endurnýjun umsóknar. Myndist sá meiri hluti er ekkert í þeim ákvörðunum sem nú hafa verið teknar af hálfu núverandi ríkisstjórnar sem heftir för slíks meiri hluta að þessu leyti, þ.e. að því gefnu að ESB láti sem ekkert hafi í skorist og taki Samfylkingunni og öðrum þeim sem henni fylgja greinilega að málum í blindni jafn fagnandi og á árinu 2009. Eftir allt sem á undan er gengið ætla ég svo að leyfa mér að halda áfram að næra þann efa minn að svo verði.
Herra forseti. Alþingi er fullvalda stofnun. Það er æðsta ákvörðunarvald íslenska ríkisins og fullveldi þess helgast af tvennu; af stjórnarskránni og sömuleiðis venjuhelguðum stjórnskipulegum leikreglum. Ein þeirra sem hvergi er skráð er þingræðisreglan sem allt okkar starf byggir á. Sú túlkun sem hæstv. ráðherra hafði hér á þinræðisreglunni er óvanalega hörð, „brútöl“, að ég segi ekki „vúlger“, og hefur aldrei heyrst fyrr en á þessum dögum hér á hinu háa þingi. Í reynd þýðir hún: Ráðherra getur farið sínu fram hvernig sem hann vill á meðan ekki er samþykkt vantraust á hann. Það er villimennska. Ég hef eina spurningu óskylda athugasemd minni til hæstv. ráðherra. Hún er þessi: Telur hæstv. ráðherra að bréf hans feli í sér einhver stjórnskipuleg eða málefnaleg rök gegn því að ný ríkisstjórn geti tekið upp þráðinn aftur án þess að til þess sé samþykkt sérstök þingsályktun hér?
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sem hér steig í pontu á það gjarnan til að túlka orð manna út og suður, jafnvel þeirra sem hafa talsvert meira vit á þessu en við tveir. Nú hafa fræðimenn komið fram og lýst því yfir að ríkisstjórnin og ráðherrann hafi fullt vald og heimild til þess að skrifa þetta bréf og til að fara þá leið sem hér er farin. Um það vitna viðtöl í fjölmiðlum og annars staðar. Varðandi spurningu hv. þingmanns um hvort bréf það sem hér er um að ræða útiloki að næsta ríkisstjórn eða annað þing geti tekið einhverja aðra ákvörðun varðandi það mál þá er það að sjálfsögðu ekki svo. Við getum ekkert bundið næsta þing. Það sem við erum hins vegar að gera er að við segjum við Evrópusambandið, og það er klárlega í bréfi okkar, alveg klárlega, að þessu ferli sé lokið. Ísland er ekki lengur umsóknarríki. Ísland er ekki lengur í samningaviðræðum við Evrópusambandið og ætlar ekki þar inn. Það er hins vegar annarrar ríkisstjórnar að ákveða hvort hún sækir um að nýju. Ég tel [[Forseti hringir.]]að ef það verður gert [[Forseti hringir.]]eigi það að byggjast á spurningu sem fyrst verði lögð fyrir þjóðina.
Herra forseti. Ég fagna svari hæstv. ráðherra. Hann syngur eins og kólibrífugl í mín eyru. Þetta var svarið sem ég vildi fá. Hæstv. ráðherra hefur staðfest það núna, sem er í andstöðu við það sem hann hefur verið að segja suma dagana, að ekkert í bréfi hans feli í sér neina stjórnskipulega tálma gegn því að ný ríkisstjórn taki upp málið, endurveki það með þeim hætti sem hún kýs. Hitt segi ég líka að ég er alveg sammála hæstv. ráðherra að rétt sé að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna. En það er mikilvægt að þetta liggi fyrir. Hæstv. ráðherra hefur náttúrlega haldið með þeim hætti á þessu máli að hægt væri að hafa mörg orð um það. Ég læt mér nægja að segja að í síðustu viku hafði hann á þremur dögum jafnmargar skoðanir á málinu. Hæstv. ráðherra sagði til dæmis í einu viðtali, sem hann staðfestir núna, að hann hafi ekki sent neitt bréf sem fæli í sér eina eða neina breytingu eða rifti neinu. Þá liggur það bara skýrt fyrir að hæstv. ráðherra er sammála hæstv. forseta Alþingis. [[Forseti hringir.]]Þá er ég glaður.
Virðulegi forseti. Ég vitna til orða minna hér í upphafi um að hv. þingmaður á það til að vera svolítið skrýtilegur, ef ég má orða það þannig, í ræðum sínum og í túlkun sinni á orðum fólks. Ég held hins vegar að hv. þingmaður verði að gera sér grein fyrir því að kólibrífuglasöng mun hann ekki heyra frá mér í þessu máli. Það er alveg kristaltært að mínu viti að ríkisstjórn sem ætlar sér að fara aftur af stað í viðræður við Evrópusambandið á að koma hér í þingið og þarf í rauninni að koma með nýja tillögu í þingið til að fara af stað.
Þú sagðir annað áðan.
[[Gripið fram í: Þú sagðir annað áðan.]] [[Háreysti í þingsal.]] Nú hvet ég hv. þingmann til þess að hlusta eða að minnsta kosti að fara til baka [[Gripið fram í.]]og lesa það sem ég sagði, skrifa það út. Ég hvet hv. þingmann til þess í staðinn fyrir að reyna að snúa hér út úr.
Virðulegi forseti. Ég er enn að reyna að átta mig á skilningi hæstv. ráðherra á ályktunum þingsins, samþykktum ályktunum þingsins. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra beint út um annað utanríkismál ótengt þessu, utanríkisstefnu sem hefur verið samþykkt með þingsályktun, og er ég að vitna til þeirrar ályktunar sem var samþykkt á síðasta þingi um að viðurkenna fullveldi Palestínu. Nú var sú ályktun samþykkt með miklum meiri hluta. Setjum sem svo að hér kæmi meiri hluti í þingið og ríkisstjórn sem byggði á meiri hluta í þinginu sem væri á móti þeirri ályktun. Telur hæstv. ráðherra að utanríkisráðherra í þeirri ríkisstjórn gæti afturkallað þá viðurkenningu án þess að leita til þingsins með það? Telur hæstv. ráðherra að sú ríkisstjórn gæti tekið einhliða ákvörðun um það án þess að leita til þingsins?
Virðulegi forseti. Sé sú þingsályktun ekki byggð á annaðhvort 21. gr. stjórnarskrárinnar eða á sér tilkall til einhverra laga sem sett hafa verið er de facto hægt að gera það á þann hátt. En gleymum því ekki að þingsályktanir sem halda meirihlutastuðningi sínum ár eftir ár eftir ár, ríkisstjórn eftir ríkisstjórn, eru vitanlega ekki undir þetta settar, vegna þess að meiri hlutinn heldur alltaf fyrir því sem farið var af stað með. Svo er annað mál að ályktun sem þessi, að viðurkenna ríki Palestínu, ég held að fáum dytti í hug, þótt það sé heimilt, að gera slíkt. Ég hugsa að það væri gaman fyrir okkur að taka frekar eitthvert annað dæmi sem er líkara því sem við erum að tala um hér, ef við ættum að fílósófera um þetta. Þingsályktanir sem eiga sér ekki stað í lögum eða í þessari grein stjórnarskrárinnar geta ekki bundið þær ríkisstjórnir sem á eftir koma. Það er hægt að sjá fyrir sér hvernig það væri ef þetta þing eða síðasta eða síðasta ríkisstjórn hefði samþykkt 100 þingsályktanir um alls konar vitleysu, ætti núverandi ríkisstjórn að vinna eftir því? [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Ég lít á þetta sem risavaxna breytingu á starfsháttum Alþingis ef það er svo að túlkun þessarar ríkisstjórnar sé sú að njóti þingsályktanir ekki meiri hluta sé hægt að hverfa frá samþykktum þingsályktunum án þess að leita aftur til þingsins, [[Gripið fram í.]]án þess að leita aftur til þingsins. [[Gripið fram í.]]Ég fæ satt að segja ekki þennan skilning úr þeirri álitsgerð sem allir þingmenn hafa vitnað hér í fram og til baka. Það kemur skýrt fram í niðurlagi hennar að það þurfi á einhvern hátt að upplýsa þingið eða leita til þingsins. Ég get því ekki litið öðruvísi á en svo á að þessi túlkun fái ekki staðist út frá þeirri lögfræðilegu álitsgerð. Ég spyr hæstv. ráðherra aftur hvort hann telji þetta, alveg óháð lögum, góð vinnubrögð? Er ekki betra að leita til þingsins? Ég spyr hæstv. ráðherra um afstöðu hans þegar um er að ræða meiri háttar utanríkismál og breytta afstöðu í meiri háttar í utanríkismálum: Er það ekki betra, eru það ekki betri vinnubrögð, hæstv. ráðherra?
Virðulegi forseti. Ég held að eftir þau ævintýri sem við erum að ganga í gegnum núna hljóti að verða umræða í þinginu og annars staðar um stöðu þingsályktana, um það hvernig eigi að túlka þær og hvort bæta þurfi og skýra hlutina á einhvern hátt. Það hlýtur líka að koma fram hvort breyta þurfi einhverju varðandi til dæmis aðkomu utanríkismálanefndar o.s.frv. Þetta er ekkert stefna ríkisstjórnar, ríkisstjórnin hefur ekki sagt að þetta sé með þessum hætti. Það kemur fram hjá fleiri en einum, alla vega hefur einn fræðimaður tjáð sig opinberlega í fjölmiðlum um þetta. Það kemur fram í álitinu sem fór á sínum tíma fyrir utanríkismálanefnd. Þetta kemur í rauninni líka fram í því sem forseti þingsins segir, það er ekki hægt að binda nýjan meiri hluta af því sem fyrri meiri hluti hefur samþykkt og gert [[Gripið fram í.]]nema - [[Gripið fram í.]]nei, það kemur fram í greinargerðinni - það eigi sér stoð í lögum á einhvern hátt eða í stjórnarskrá.
Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra gefur sér að það sé meiri hluta fyrir því að slíta viðræðum án þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég velti fyrir mér miðað við loforðið um þjóðaratkvæðagreiðslu, sem kom ekki síst frá Sjálfstæðisflokknum en líka flokki hæstv. utanríkisráðherra, og miðað við orðræðu tiltekinna þingmanna úr röðum stjórnarmeirihlutans: Hvernig veit hæstv. utanríkisráðherra að hann sé með meiri hluta fyrir málinu áður en málið er komið út úr nefnd og áður en seinni umræðu um málið er lokið? Nú er ljóst að málið var rætt hérna mjög lengi, mjög ítarlega, fyrir um ári og það kom aldrei út úr utanríkismálanefnd þar sem þó er sjálfstæðismaður formaður hv. nefndar, hv. þm. Birgir Ármannsson. Þar var málið. Hvernig veit hæstv. utanríkisráðherra [[Forseti hringir.]]að hann hafi meiri hluta fyrir slitum, án þjóðaratkvæðagreiðslu, á þessu þingi?
Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er alveg ljóst að það þingmál sem var flutt fyrir ári síðan var tekið í gíslingu af stjórnarandstöðunni. Hér var málþóf dag eftir dag um málið, [[Gripið fram í.]]því var haldið í gíslingu þar til það var alveg augljóst að það mundi ekki nást í gegn [[Gripið fram í.]]og var gert að skiptimynt í þinglok. Stjórnarandstaðan kom í veg fyrir að málið næði fram að ganga. Þetta er sama stjórnarandstaða og kallar nú eftir [[Gripið fram í.]]að málið eigi að koma inn í þingið svo hægt sé að tala um það og greiða um það atkvæði. Stjórnarandstaðan þorir ekki að greiða atkvæði um tillögu um að hætta viðræðum við Evrópusambandið eða eitthvað slíkt. Stjórnarandstaðan kemur í veg fyrir að þingið fái að greiða atkvæði um það. [[Gripið fram í.]]En úr því hv. þingmaður er að [[Frammíköll í þingsal.]]spyrja þá er það þannig að vilji ríkisstjórnarflokkanna og samþykktir þeirra eru alveg skýrar. Við ætlum okkur að vera utan Evrópusambandsins. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, landsfundur og flokksþing segja nákvæmlega skýrt hvernig þetta á að vera. [[Gripið fram í: Lofa öðru.]] [[Frammíköll í þingsal.]] [[Forseti hringir.]]
Forseti biður hv. þingmenn að gæta hljóðs í þingsal.
Virðulegi forseti. Ég hef því miður ekki tíma til þess að fara í ítarlegar umræður við hæstv. utanríkisráðherra um lýðræðislegt umboð. En svar hans veldur mér miklum ugg, svo ekki sé meira sagt. Að nota það sem afsökun fyrir því að fara fram hjá þinginu að þinginu sé ekki treystandi fyrir málinu er vantraustsyfirlýsing af hálfu hæstv. utanríkisráðherra gagnvart þinginu. Það gengur ekki, virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnin kynntu þetta ekki einu sinni fyrir eigin flokkum fyrr en eftir að ákvörðunin hafði verið tekin. Stefna ríkisstjórnarinnar má vera eins skýr og hún er, en stefna stjórnarflokkanna fyrir kosningar var að setja málið í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og var marglofað. Hérna koma fram stjórnarliðar úr röðum hv. alþingismanna sem lýsa því yfir að þeir vilji fá þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu. En hæstv. utanríkisráðherra telur hausa, 38 á móti 25, og ákveður að þá hljóti þingið að samþykkja þetta. Ef þingið hagi sér ekki [[Forseti hringir.]]eins og hæstv. utanríkisráðherra þóknast skuli hann bara sniðganga það. Það er nákvæmlega þessi orðræða [[Forseti hringir.]]sem ég óttaðist að kæmi frá hæstv. utanríkisráðherra, [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti.
Hér talar hv. þingmaður um lýðræði og að greiða atkvæði. Hvað ætli hv. þingmaður hafi komið hér oft í ræðustól á síðasta þingi til að koma í veg fyrir að tillagan kæmi til atkvæðagreiðslu? [[Gripið fram í.]]Hvað ætli hv. þingmaður hafi gert það oft? [[Gripið fram í.]]Hvað ætli hann hafi tekið mikinn þátt í málþófinu sem hér fór fram? [[Forseti hringir.]]Við skulum bara telja það. [[Forseti hringir.]]
Forseti vill enn árétta að hv. þingmenn gefi hljóð þeim ræðumönnum sem eru í ræðustóli.
Herra forseti. Ég þarf að leiða hjá mér í stuttu andsvari tilburði hæstv. utanríkisráðherra til að afnema þingræðisvenjuna, tek það betur fyrir síðar. Hæstv. ráðherra hefur verið nokkuð mótsagnakenndur í túlkunum á sínu eigin bréfi og lenti í nokkrum vanda vegna þess eins og kunnugt er. Hæstv. ráðherra segir að hér sé meðal annars verið að bregðast við óskum Evrópusambandsins um skýrleika, að skýra stöðu aðildarferlisins. Ef ætlun hæstv. ráðherra var að slíta viðræðuferlinu, afturkalla umsóknina frá 2009, af hverju var það þá ekki sagt í bréfinu? Kunnu menn ekki að orða það þannig? Gátu menn ekki sagt til dæmis: Umsóknin frá því í júlí 2009 er hér með afturkölluð. Það er ekki gert í bréfinu. Eða: Viðræðum um aðild Íslands er hér með slitið. Það er ekki sagt í bréfinu. Eða: Viðræðum um aðild Íslands er slitið og umsóknin afturkölluð. [[Forseti hringir.]]Það er ekki sagt í bréfinu. Ef þetta var ætlunin, ef þetta var tilgangur leiðangursins, [[Forseti hringir.]]af hverju orðuðu menn það þá ekki skýrt?
Virðulegi forseti. Það kann að vera að ég hefði átt að vera jafn skýr og hv. þingmaður þegar hann sagði í sjónvarpsviðtali að VG mundi aldrei nokkurn tímann samþykkja það að eiga viðræður við Evrópusambandið. Hv. þingmaður sagði nóttina fyrir kosningar að það kæmi aldrei til greina, VG mundi ekki leyfa slíkt, [[Gripið fram í.]]flokksráðið mundi stoppa það ef til kæmi. Svo kemur þessi maður hér upp, þessi ágæti þingmaður, og fer að væna aðra um að geta ekki staðið á því sem þeir eru að segja. Það er skýrt í bréfinu hvað ríkisstjórnin vill, hún vill ekki eiga aðild að Evrópusambandinu, hún vill að Evrópusambandið taki tillit til þess.
Herra forseti. Auðvitað er til of mikils ætlast að hæstv. utanríkisráðherra geti svarað málefnalegum spurningum.
Ég svaraði.
Ég spurði: Ef þetta var meiningin, ef ríkisstjórn Íslands taldi sig á þriðjudaginn var vera að taka þá ákvörðun að afturkalla umsókn að Evrópusambandinu eða slíta viðræðunum, af hverju var þá ekki bréfið orðað í samræmi við það? Af hverju þessi orðaleikur? Af hverju þessi skollaleikur? Það að segja að ríkisstjórn Íslands hafi engin áform um að hefja aðildarviðræður að nýju er ekki eins og að slíta þeim, nei, bara tilkynning um að þær verði ekki hafnar að nýju. Það að segja að það sé bjargföst afstaða ríkisstjórnar Íslands að Ísland skuli ekki vera umsóknarríki, er ekki það sama og að afturkalla umsóknina. Þetta er svo tært og öllum þeim sem hafa einhvern lágmarksmálþroska er ljóst að hér er feluleikur í gangi. Væntanlega gagnvart Evrópusambandinu en ætlað til heimabrúks að menn geti barið sér á brjóst og farið í sumarbústað með [[Forseti hringir.]]mönnum úr Hádegismóum og sagt: Við gerðum þetta. Við slitum viðræðunum. En það er ekki sagt í bréfinu. [[Forseti hringir.]]Það sem ég er að reyna að spyrja um, virðulegur forseti, er hvers vegna er [[Forseti hringir.]]þetta gert svona?
Virðulegi forseti. Bréfið er alveg skýrt, rétt eins og fyrirvari hv. þingmanns í atkvæðaskýringu 2009, hann áskildi sér rétt til að slíta viðræðum hvenær sem er. [[Gripið fram í: Geturðu ekki svarað eins og maður?]]
Það er ekki hægt að bjóða upp á þetta, forseti.
Virðulegi forseti. Ég hafði ákveðnar væntingar til þessa dagskrárliðar, að við ætluðum að ræða málefnalega um skýrslu hæstv. utanríkisráðherra, en svo kemur hér fram slíkur hroki og óþolandi afstaða hæstv. ráðherra gagnvart þinginu að ég get ekki látið hjá líða að nefna það við forseta. Hæstv. ráðherra setur ofan í við hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson fyrir að hafa tekið þátt í þingstörfum með umræðu og talar um að hann hafi verið að koma í veg fyrir framgang málsins með því að tala. Er hæstv. ráðherra að leggja til takmarkanir á málfrelsi þingmanna til viðbótar við allt sem hér hefur verið sagt? Það styrkir vandræðagang þessarar ríkisstjórnar með hverjum deginum sem líður að afstaða ráðherranna er algerlega óþolandi gagnvart þinginu. [[Forseti hringir.]]Mér er skapi næst að biðja hæstv. ráðherra að vera einhvers staðar annars staðar svo við þingmenn getum rætt hér saman um stöðu Alþingis.
Virðulegi forseti. Alþingi er svo vel búið þessa dagana að hægt er að fletta upp umræðum á fyrri þingum með tiltölulega skömmum fyrirvara. Þingsályktunartillagan var rædd 27. febrúar, síðan var hún rædd 10. mars, 11. mars, 12. mars og 13. mars. Þetta eru örfáir dagar sem fóru í að ræða Evrópusambandið, virðulegi forseti. Evrópusambandið. Mér finnst stundum eins og hæstv. utanríkisráðherra viti ekki hvaða mál hann er að díla við. Síðast en ekki síst má nefna að 14. mars 2014 stendur, með leyfi forseta: „Málið gekk til utanríkismálanefndar 14.3.2014.“ Þar var málið. Formaður þeirrar nefndar er hinn sérstaklega hv. 9. þm. Reykv. n., Birgir Ármannsson. Þar var málið. Það að þingið ræði málið í nokkra daga og sendi það síðan til nefndar, þar sem sjálfstæðismaður í þokkabót hefði getað tekið það út, sé kallað í fyrsta lagi málþóf, [[Forseti hringir.]]í öðru lagi notað sem afsökun fyrir því að ríkisstjórnin taki bara málin í eigin hendur af þinginu, er fullkomlega til skammar og er ekki í boði.
Virðulegi forseti. Það er grafalvarlegt mál að hæstv. utanríkisráðherra útskýrir það af hverju hann er ekki kominn hingað með þingsályktunartillögu um að slíta viðræðunum með þeim hætti að hann er í raun að segja að hann treysti ekki þinginu til að taka á því máli. Hann sakaði þingið um að stoppa mál og þar fram eftir götunum. Eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hefur bent á var þessi mjög svo umdeilda tillaga um að slíta viðræðunum, mjög svo umdeild bæði innan þings og meðal þjóðarinnar, rædd í fimm daga. Ég áskil mér rétt til að flytja líka ræður ef slík tillaga er aftur lögð fram fyrir þingið og mun gera það. Fimm dagar í þessu máli eru ekki málþóf á nokkurn einasta hátt. Svo má líka benda á að það var verið að ræða aðra hluti líka eins og skýrslu Hagfræðistofnunar. Stjórnarmeirihlutinn talar stundum um að hann vilji fá efnislega umræðu um Evrópusambandið. [[Forseti hringir.]]Hvernig var tekið á þeirri umræðu? Hún fór fram í einn dag og [[Forseti hringir.]]eftir það kom hæstv. utanríkisráðherra með tillögu um að slíta viðræðum við Evrópusambandið. Það var öll virðingin fyrir þeirri umræðu þó að mikið hafi verið um hana beðið.
Hæstv. forseti. Í gær sá hæstv. forseti sérstaka ástæðu til að gefa yfirlýsingu um stöðu þingsins. Ástæðan var jú bréf hæstv. utanríkisráðherra til Evrópusambandsins sem forseti kvað á um að hefði ekki áhrif á stöðu og gildi þingsályktunar frá 2009. Gott og vel. Hér í dag gefur utanríkisráðherra skýrslu um bréfið dæmalausa og kemur ekki aðeins með eindæma túlkun á þingræðinu heldur gefur hann auk þess í skyn að þingmenn hafi ekki málfrelsi heldur tjái sig hér eingöngu til að koma í veg fyrir atkvæðagreiðslur. Hæstv. forseti. Ég fer fram á að forsætisnefnd ræði það alvarlega hvernig eigi að koma ráðherrunum í skilning um [[Forseti hringir.]]að þeir starfi í umboði þingsins og að þeir, óháð meiri hluta eða minni hluta, sýni þingmönnum tilhlýðilega lágmarkskurteisi.
Virðulegi forseti. Tilsvör hæstv. ráðherra og svör við fyrirspurn hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar sýndu okkur í hvaða ferli þetta mál er og hvernig hæstv. ráðherra nálgast það. Hann er búinn að taka ákvörðun um að láta engan þvælast fyrir sér í því að stöðva þessar aðildarviðræður og þá er honum sama um þjóðina og álit hennar, sem og um þingið og álit þess. Við skulum muna hvar málið sofnaði á síðasta þingi, inni í þingnefnd, og líka að þegar til þess var stofnað var það samþykkt með atkvæðum fulltrúa allra þingflokka á Alþingi, þar á meðal þingmanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Við skulum minnast þess að það gæti verið að hæstv. ráðherra teldi að hann hefði ekki aflið í þinginu [[Forseti hringir.]]til að koma þessari tillögu í gegn. Það er ástæðan fyrir þessu. Þess vegna er þessi málflutningur í gangi hér og hæstv. ráðherra ætti kannski að fara yfir það með okkur um hvað hans á annað hundrað ræður um fundarstjórn forseta á síðasta kjörtímabili fjölluðu. [[Forseti hringir.]]Það mætti kannski eyða smátíma í það hér.
Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að velta því upp hvernig við eigum að haga störfum okkar ef þetta á að vera svona, ef þetta á að vera kríterían fyrir því að ákvarðanir séu teknar af ráðherra, vitanlega í óþökk 53.555 manna sem hafa skrifað undir lista þeirra sem vilja fá þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Það er að sjálfsögðu krafa, enda var því lofað, teljandi að sínu viti ómögulegt að fá þetta mál í gegnum þingið. Þá velti ég fyrir mér hvernig við þingmenn eigum í framtíðinni að nálgast mál sem eru umdeild í samfélaginu sem fá mörg þúsund manns dag eftir dag út á Austurvöll til að mótmæla. Eigum við að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvað við megum tala lengi áður en hann ákveður að við séum ekki lengur hæft stjórnvald til að taka ákvarðanir í þessu landi? Hvernig eigum við að hafa þetta? Mér þætti gaman að fá svör við því.
Herra forseti. Mér finnst hæstv. ráðherra sökkva dýpra í fenið, í fyrra lagi með því að reyna að túlka þingræðisvenjuna út af borðinu. Hæstv. ráðherra, ráðherra í ríkisstjórn Íslands, kemur í ræðustól á Alþingi og túlkar þingræðisvenjuna út af borðinu. Hún er ekki til að mati hv. þm. og hæstv. ráðherra Gunnars Braga Sveinssonar. Í hinu laginu ber hæstv. ráðherra þingmenn hér þeim sökum að hafa komið í veg fyrir atkvæðagreiðslu um þingmál með því að tala í fáeina daga samtals, allur þingheimur - um hvað? Við fyrri umr. þingsályktunartillögu um stórmál. Það virðist hafa farið fram hjá hæstv. ráðherra að tillögur ganga án atkvæðagreiðslu til nefndar eftir fyrri umr. Það var ekki komið í veg fyrir neina atkvæðagreiðslu með því. Þess þurfti ekki. Þegar umræðunni lauk gekk málið til nefndar. Var það ekki 13. mars? Og þar dagaði það uppi af því að allir vissu að stjórnarflokkarnir voru sprungnir á limminu og lögðu ekki í [[Forseti hringir.]]að afgreiða málið út. Ef þeir vildu hafa vaðið fyrir neðan sig og nógan tíma, af hverju var þá ekki tillagan endurflutt í haust, hæstv. ráðherra, strax og þing kom saman þannig að þeir hefðu heilan vetur til að reyna að koma henni í gegn?
Virðulegur forseti. Það er að teikna sig upp sá skilningur hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar að þingið þiggi umboð sitt frá ríkisstjórninni en því sé ekki öfugt farið. Það er orðið gríðarlega mikilvægt að fara að leiðrétta þetta. Þú, hæstv. ráðherra, situr í umboði þingsins. Ef þú heldur eins og þú virðist halda, hæstv. ráðherra, að við sitjum í umboði þínu [[Gripið fram í: Ekki þú.]]þá skaltu senda okkur bréf. Það væri gagnlegt fyrir þingheim að fá bréf frá hæstv. ráðherra og ríkisstjórninni sem farið væri yfir hvernig þingsköpum skuli háttað, hvaða ræðutími skuli vera, hvað sé tilhlýðilegt að við tölum mikið um mál og hvernig við eigum almennt að haga okkur. Ef þingið þiggur umboðið frá ríkisstjórninni þá biðjum við um slíkt bréf.
Virðulegur forseti. Frá því á fimmtudag í síðustu viku hefur hæstv. utanríkisráðherra vitað að hann mundi þurfa að koma hingað inn í þingið og ræða þessi mál. Hann hefur haft nokkra daga, alla helgina, til að undirbúa sig undir það að koma hingað og sitja fyrir svörum í þinginu. Þó að honum hafi tekist ágætlega upp í lestri ræðu sinnar áðan var undirbúningurinn þó ekki nógu mikill til að geta komið hingað fram með eitthvert jafnaðargeð, af einhverri auðmýkt, af hrokaleysi og rætt þetta mál án þess að vera með skæting, yfirgang og leiðindi. Það er auðvitað áhyggjuefni vegna þess að hér er á ferðinni maður sem fer með utanríkismál landsins. Ef þetta er árangurinn eftir fimm eða sex daga undirbúning, guð hjálpi okkur þá.
Virðulegi forseti. Mér sýnist á skýrslu hæstv. utanríkisráðherra og kannski sérstaklega af andsvörum hans áðan að tilgangurinn með því að senda bréfið hafi einmitt verið að sneiða fram hjá þinginu, fara fram hjá þinginu með niðurstöðu í mikilvægu og stóru máli. Forseti las hér skýrslu og ræddi stöðu þingsins í gær. Ég vil spyrja forseta hvort hann muni ekki endurskoða niðurstöðu sína sem fram kom í þeirri skýrslu eftir orð hæstv. utanríkisráðherra í dag. Það er alveg ljóst í mínum huga, og ég bið forseta um að fara yfir ræðu og andsvör hæstv. ráðherra, að hér var verið að sniðganga þingið með markvissum og meðvituðum hætti.
Hæstv. forseti. Ég kom til þessarar umræðu í dag með væntingar um að fá einhver svör, frá hæstv. utanríkisráðherra, um það hvaða erindi hann átti við ESB, hvaða skilaboð hann var að gefa. Ég vildi að hæstv. ráðherra skýrði þetta út sjálfur fyrir Alþingi Íslendinga. Þar kemur í ræðunni að hæstv. ráðherra lendir í þrotum. Hvað gerir hann þá? Hann vitnar í Morgunblaðið og samtal sitt við blaðið, segir þetta við þingheim: Ég er hér í ræðustól, ég treysti mér ekki alveg til að skýra þetta. Lesið þið bara Morgunblaðið. Er eitthvað hægt að tala um það skýrar hvaðan sé stjórnað? Maður verður dapur yfir þessu og leiður. Síðan segir hæstv. ráðherra: Þingstyrkur ræður. En sá þingstyrkur fær ekki að koma fram. Er það virkilega þannig að hann er búinn að klukka alla þingmennina í þingflokknum og segja: Þú verður, þú verður, þú verður, og að málið þurfi ekkert að koma fyrir þingið? Eru þetta skilyrðin sem við eigum að búa við hér? Nei, nei, það þarf ekkert að spyrja ykkur, þið eruð í minni hluta og þegið þið bara. Það eru skilaboðin sem ráðherra er að gefa.
Virðulegur forseti. Hér opinberast algjört virðingarleysi ríkisstjórnarinnar gagnvart þinginu. Það er nefnilega dálítið merkilegt að sjá að þegar stjórnarandstaðan ákvað að mæta ekki til þingveislu á föstudag, í ljósi þeirra atburða sem orðið höfðu og í ljósi þess að menn fengu ekki tóm og tækifæri til að ræða þessi mál í þinginu, var það ekki bara stjórnarandstaðan sem sniðgekk þingveisluna. Hvar var ríkisstjórnin? Var hún öll einhvers staðar annars staðar? Hún mætir á árshátíð Stjórnarráðsins og getur skemmt sér innbyrðis, en hún er ekki með sínu fólki, með stjórnarflokkunum í þingveislu. Það mætti einn ráðherra. Þetta segir allt sem segja þarf.
Herra forseti. Það er nauðsynlegt að árétta að þetta álit sem kemur fram hjá hæstv. utanríkisráðherra, álit hans og túlkun á því hvert sé gildi þingsályktunartillagna, stangast algjörlega á við túlkun lögfræðisamantektar skrifstofu Alþingis sem forseti þingsins kallaði eftir. Í þeirri samantekt kemur mjög skýrt fram, með leyfi forseta: „Það er þingsins sjálfs að endurskoða og eftir atvikum að breyta fyrri ályktunum sínum en ekki framkvæmdarvaldsins.“ Það kemur líka fram að þingsályktanir séu ekki lagalega bindandi en séu þó bindandi fyrir ríkisstjórnina á grundvelli þingræðisvenjunnar. Það er hefð í þessu landi og það er í réttarfari venjuhelgun sem hægt er að líta á sem reglu sem þurfi að fylgja. Þó að það væri ekki þannig og menn vildu túlka að það væri þá ekki lagaleg skylda er ríkisstjórnin samt sem áður bundin þangað til að hún fær í gegnum þingið breytta þingsályktun, breytta afstöðu. [[Forseti hringir.]]Þetta kemur fram í lagalegri samantekt frá skrifstofu Alþingis. Forseti Alþingis verður [[Forseti hringir.]]að fara að skýra þetta því að þetta stangast á við túlkun utanríkisráðherra á því [[Forseti hringir.]]hvernig hann eigi að framfylgja þessari stefnumótun Alþingis. Það verður að skýra þetta.
Forseti hvetur þingmenn til að misnota ekki gæsku forseta hvað varðar ræðutíma.
Virðulegi forseti. Ég er enn að velta fyrir mér hvers vegna við fáum þessi þóttafullu svör frá hæstv. ráðherra og hvers vegna hann í stað þess að svara spurningum efnislega er með boxhanskana á lofti að láta menn heyra það eða reyna að snúa þá niður með einhverjum hætti af því að hann leggur ekki í hina efnislegu umræðu. Hann leggur bara ekki í hana. Kann að vera að það sé vegna þess að hæstv. ráðherra er úti á svo hálum ís að hann ræður ekki við sína eigin stöðu? Gæti verið meira í gangi innan stjórnarflokkanna en við fáum að heyra af í fjölmiðlum og hér inni? Þá er ég að vitna til þess að til dæmis hefur hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason stigið fram og beinlínis kallað það sem hæstv. ráðherra er að gera siðrof. Það eru ekki mín orð, það eru orð hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar sem ég vitna hér til á vefmiðli Hringbrautar. Getur verið að viðbrögðin hér [[Forseti hringir.]]séu varnarviðbrögð gagnvart einhverju allt öðru en akkúrat okkur í minni hlutanum á Alþingi, heldur séu menn að verjast sínu fólki innan sinna eigin raða? [[Forseti hringir.]]Er það ástæðan fyrir því að menn leggja ekki í að koma hingað inn með þingsályktunartillögu?
Forseti beinir því enn til þingmanna að virða ræðutíma.
Virðulegi forseti. Á þingfundi í gær sagði fjármálaráðherra þau fleygu orð að meiri hlutinn réði. Á þingfundi í dag kemur utanríkisráðherra með sama meirihlutahroka og yfirlæti gagnvart þinginu. Ég held að við þurfum ekki sérstaka skýrslu frá forsætisráðherra hvað þetta varðar. Það hefur komið ítrekað fram hvaða augum hann lítur þingið þannig að hrokinn og lítilsvirðingin sem við sjáum hér ítrekað er í raun og veru að draga sig upp sem mjög skýr mynd af ríkisstjórninni. Sennilega er það rétt sem kemur fram í máli hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur að hér er um að ræða varnarviðbrögð ríkisstjórnar sem er á flótta. Hún er á flótta undan Alþingi og hún er á flótta undan þjóðinni. En að lokum vil ég segja: Ráðherra gerir ekkert annað en að framkvæma vilja Alþingis og Alþingi tjáir sig með lögum og þingsályktunartillögum. Þannig er það, virðulegur forseti.
Virðulegi forseti. Bara svo að það komi fram var sá sem hér stendur ekki í þingveislu, af því að Róbert Marshall er að halda yfirlit yfir það hverjir mættu til þingveislu og hverjir ekki, og það var af persónulegum ástæðum. Við erum hér í umræðum um fundarstjórn forseta og þetta er svona fyrsta sessjónin í dag sem stjórnarandstaðan tekur um fundarstjórn forseta, og ég hef ákaflega gaman af því að hlýða á ræður margra sem hér eru. Ég vil byrja á að segja að mér fannst ræða hæstv. utanríkisráðherra mjög góð áðan og hvernig hann svaraði fyrir þetta mál og hvernig hann hefur farið yfir það og hefur gert það vel undanfarna daga. Ég velti fyrir mér, virðulegi forseti, þeim tíðu ferðum stjórnarandstöðunnar í fundarstjórn og þeim stóru orðum sem hafa verið látin falla, hvort það geti verið vegna þess að stjórnarandstaðan sjálf horfir til þess núna og sýpur seyðið af því hvernig haldið var á þessu máli á síðasta kjörtímabili með ólýðræðislegum vinnubrögðum þar sem þessir ágætu þingmenn felldu sjálfir þá tillögu að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu, [[Forseti hringir.]]hrossakaup sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson lýsti í bók sinni svo eftirminnilega fyrir síðustu jól. En ég hlakka mjög til þegar þessari fundarstjórnarsessjón lýkur [[Forseti hringir.]]og við förum að fá ræður frá hv. stjórnarandstæðingum, vegna þess að mig langar að eiga orðaskipti við þá hér á eftir. [[Gripið fram í.]]
Ég nýti tækifærið þó að ég telji ekki að ég hafi verið búinn að biðja um orðið aftur. Ég held þá bara áfram þar sem frá var horfið. [[Hlátur í þingsal.]] Það gengur ekki í alvörunni - eða gengur það að enn þá sé óvissa um hvernig líta skuli á gildi þingsályktunartillögu? Gengur það að þingið starfi í óvissu um það? Nú er komið skýrt álit frá framkvæmdarvaldinu sem lagt var formlega fyrir þingið um það hvernig framkvæmdarvaldið ætlar að túlka ályktanir frá Alþingi? Í kjölfar þessa kallaði forseti eftir því að fá sitt eigið álit frá lögfræðiskrifstofu þingsins og fékk það. Nú er eitt og hálft ár liðið og við erum ekki viss um það hvernig málin standa. Hér stöndum við í dag af því að við erum ekki búin að fá það alveg skýrt frá forsetanum hvernig þessum málum er háttað, þ.e. hvert sé gildi þingsályktunartillagna. Við verðum að fá það skýrt fram af því að í lögfræðiálitinu er það skýrt. Það er þingsins sjálfs að endurskoða og eftir atvikum að breyta fyrri ályktunum sínum en ekki framkvæmdarvaldsins. Það er nokkuð sem framkvæmdarvaldið er ekki sammála. [[Forseti hringir.]]Það kemur líka skýrt fram að ályktanir Alþingis teljist til heimilda stjórnskipunarréttar, tilmæli þess felast og snúa beint að ríkisstjórninni, þær eru [[Forseti hringir.]]bindandi fyrir ríkisstjórnina. Því er framkvæmdarvaldið ekki samþykkt. Og það er heldur ekki samþykkt því að þingsályktunartillögur gildi áfram og að þær séu virkar. Við verðum að fá það [[Forseti hringir.]]á hreint.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir orðið og hæstv. forsætisráðherra fyrir að mæta hér til að hlýða á mig. En ég kem hér upp til að lýsa áhyggjum mínum. Mér sýnist sem hv. þingmenn h stjórnarmeirihlutans séu fastir. Þeir eru fastir í fortíðinni. Fyrir þeim hefur 2015 aldrei runnið upp, árið 2014 kom heldur ekki. Þeir virðast hafa fest á árinu 2013 í maí og hafa aldrei farið fram yfir þann tíma. Það er örugglega mjög gott fyrir útlit og ytra byrði, en það er áhyggjuefni fyrir stjórnmálin á Íslandi að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans geti ekki rætt um neitt sem gerðist eftir að síðasta ríkisstjórn fór frá völdum og hin nýja tók við. Ég skal segja þér, virðulegi forseti, að mig grunar að ástæðan fyrir því sé skortur á framtíðarsýn. Og ef maður hefur ekki framtíðarsýn þá er ágætt að dvelja í fortíðinni. En ég er ekki viss um að það sé heillavænlegt fyrir þjóðina. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Það er kærkomið að fá að ræða nokkuð þá undarlegu atburðarás sem hófst með bréfsendingu utanríkisráðherra í síðustu viku og þau grundvallaratriði sem þau bréfaskrif og sá víðfrægi bréfburður hæstv. ráðherra til annarra landa kalla á að rædd séu. Í fyrsta lagi er vert að minna á, í ljósi ræðu hæstv. ráðherra áðan, að þingræðisreglan er grundvallarregla, skráð í 1. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir að Ísland sé lýðveldi með þingbundinni stjórn. Það þýðir að ráðherrann lýtur þinginu, ekki öfugt. Ráðherra getur ekki kosið að vild að virða að vettugi ályktanir Alþingis, telja sig lesa einhvern annan meiri hluta eða aðra viljaafstöðu út úr samsetningu Alþingis á hverjum tíma. Það liggur fyrir í formlegum ákvörðunum Alþingis og ráðherra er að sjálfsögðu, ef hann vill haga stjórnarstefnu með öðrum hætti en fyrir liggur í ályktunum Alþingis, bundinn af því að leita samþykkis Alþingis við nýrri stefnu. Hæstv. utanríkisráðherra viðurkenndi það í verki í fyrra þegar hann lagði fram tillögu um að dregin yrði til baka aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Hann féllst með verkum sínum á þá grundvallarreglu þingræðisins að leita þyrfti afstöðu Alþingis vegna þess að viljaafstaða Alþingis kynni þá að vera annars eðlis en hún var 16. júlí 2009. Hann hafði það auðvitað fyrir sér að nýr meiri hluti hafði myndast á Alþingi Íslendinga. Sú tillaga varð ekki samþykkt á Alþingi og ekki fyrir tilverknað stjórnarandstöðunnar. Hæstv. ráðherra hefur margsinnis reynt á undanförnum dögum og nú síðast hér áðan að endurskrifa söguna og halda því fram að það hafi verið stjórnarandstaðan sem stöðvaði framgang þeirrar tillögu á síðasta ári. Hún var rædd í fyrri umræðu í samtals fimm daga eins og rakið var ágætlega áðan í umræðunni um fundarstjórn forseta og var ekki afgreidd út úr utanríkismálanefnd í hverri sex af níu fulltrúum eru fulltrúar stjórnarflokkanna. Það segir okkur allt sem segja þarf um að stjórnarflokkarnir náðu ekki saman um afgreiðslu málsins. Ef stjórnarflokkarnir hefðu náð saman um þá afgreiðslu hefði vegur tillögunnar í 2. umr. verið lagður og við hefðum getað tekist á um hana hér. Án efa hefði orðið um hana umtalsverð umræða en það er auðvitað þannig að meiri hlutinn ræður á endanum. Ef hæstv. ráðherra hefði viljað virða þingið hefði honum verið í lófa lagið að leggja slíka tillögu fram í haust á nýjan leik og láta fara fram um hana umræðu á Alþingi. Allir vita hvernig þingsköpum er háttað og að möguleikar stjórnarandstöðu til að stöðva framgang þingsályktunartillögu eru afar takmarkaðir út frá reglum um ræðutíma og fjölda umræðna. Undanbrögð og áburður ráðherrans um að þinginu sé um að kenna eða ómálefnalegri afstöðu stjórnarandstöðunnar vísa ég til föðurhúsanna. Samkvæmt þingskapalögum ber hæstv. ráðherra að hafa samráð við utanríkismálanefnd um meiri háttar ákvarðanir. Nú er það svo að hæstv. utanríkisráðherra hefur orðið þrísaga um það hvort í reynd hafi falist meiri háttar ákvörðun í hinu umrædda bréfi og ekki öll kurl komin til grafar í því efni. En röksemdir hans fyrir að hafa ekki haft samráð við utanríkismálanefnd felast í því einu að málið hafi ekki verið stórvægilegt. Ég segi á móti: Samráðsskyldan sem með lögum er kveðið á um við utanríkismálanefnd er fortakslaus og lýtur að meiri háttar utanríkismálum og samskipti okkar við Evrópusambandið hljóta að teljast meiri háttar utanríkismál. Og jafnvel þó að hæstv. ráðherra gæti haldið því fram að hér hefði ekki verið um meiri háttar ákvörðun að ræða sem kallaði á samráð, þá spyr ég: Hvaðan fékk hann heimild til að dylja og leyna utanríkismálanefnd ákvörðuninni? Það liggur fyrir að hann gerði það. Ákvörðunin er tekin á þriðjudegi. Hann heldur henni leyndri fyrir eigin fulltrúum í utanríkismálanefnd Alþingis. Það er ekki bara að hann virði ekki við þá samráðsskyldur, ónei. Hann heldur þeim með blekkingarleik frá upplýsingum um ákvörðunina og gerir svo lítið úr þeim að gera þeim það að sitja utanríkismálanefndarfund á fimmtudagsmorgni, vitandi ekkert um þær ákvarðanir sem utanríkisráðherrann er búinn að taka í meiri háttar utanríkismáli. Þegar horft er á atburðarásina út frá þessu sjónarhorni, ekki bara um hið skýra brot hæstv. ráðherra á hinni jákvæðu samráðsskyldu heldur ásetning hans um að leyna utanríkismálanefnd aðgerðunum, er augljóst að hann brýtur 24. gr. þingskapalaga sem kveður á um samráðsskyldu við Alþingi um meiri háttar utanríkismál. Hæstv. ráðherra verður tíðrætt um sína nýju þingræðiskenningu sem er sú í grunninn að hann sé ekki bundinn af neinu og að ákvarðanir Alþingis um utanríkismál séu að engu hafandi eftir alþingiskosningar. Sem rökstuðning fyrir þessu flytur hann fram álit sem hann lét sérpanta í ráðuneytinu hjá sér haustið 2013 og byggir á grundvallarmisskilningi á einum dönskum fræðimanni. Ég vísa í mjög gott álit og greinargerð Kristrúnar Heimisdóttur sem skrifar í Kjarnann í gær mjög ítarlega greiningu á misskilningnum sem liggur til grundvallar álitinu frá haustinu 2013. Í fyrsta lagi spurði hæstv. ráðherra villandi spurningar. Hann spurði: Hafa ályktanir Alþingis lagalega þýðingu í þeim skilningi að þær geti haft bindandi áhrif á stjórnvöld umfram það sem leiðir af þingræðisvenjunni? Þar með er í spurningunni byggt á þeirri forsendu að þingræðisvenja sé ekki stjórnskipunarlög og mæli ekki fyrir um stjórnskipulegar skyldur. Það er bara rangt. Þingræðisvenja, að þingið mæli fyrir um meginstefnu utanríkisstefnunnar og stjórnvöld virði er venja sem hefur verið óröskuð alla tíð á Íslandi. Í greinargerðinni er líka fjallað um sjónarmið sem koma fram í dönskum fræðiritum, enda segir í álitinu að enda séu í Danmörku stjórnskipulegar heimildir fyrir samþykkt þingsályktana alveg sams konar og hér á landi. Hið rétta er að stjórnskipulegar heimildir fyrir samþykkt þingsályktana um utanríkismál eru ekki alveg sams konar á Íslandi og í Danmörku, langt í frá. Í álitsgerðinni er reist alfarið í tilvísunum í Jørgen Albæk Jensen, prófessor í Árósum, og höfundar álitsins misskilja í grundvallaratriðum afstöðu þessa ágæta fræðimanns. Hann hefur sjálfur skrifað ítarlegan bókarkafla um sérstöðu utanríkismála hvað varðar þingsályktanir og gildi ályktana um utanríkismál og komist að þeirri niðurstöðu að þó að formlegt stjórnskipulegt forræði ríkisstjórnar sé fyrir hendi - samkvæmt dönsku stjórnarskránni vel að merkja, ekki þeirri íslensku - ráði þingið samt í reynd í Danmörku. Hér er vald þingsins ríkara hvað varðar mörkun stefnu í utanríkismálum en í Danmörku, en jafnvel í Danmörku ræður þingið alltaf samkvæmt niðurstöðu fræðimannsins sem álitshöfundar ráðherrans reistu álitið á. Grundvallarforsenda álitsins er því röng og þar af leiðandi niðurstaðan. Eitt besta dæmið er rakið í grein Kristrúnar en það er um þingsályktun sem raunverulega skiptir miklu máli, mjög nýlegt dæmi, og hefur verið virt fram yfir kosningar. Það er þingsályktun sem var lögð fram án lagaskyldu haustið 2008 um samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem var umdeilt á vettvangi stjórnmálanna, m.a. var einn stjórnmálaflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, á móti þeirri ályktun en í ljósi þverpólitískrar samstöðu að öðru leyti sem hér varð, aukins meiri hluta Alþingis, virti það stjórnmálaafl og önnur stjórnmálaöfl þennan grundvallarþátt utanríkisstefnunnar. Það leiddi til meiri þverpólitískrar samstöðu um úrvinnslu hrunsins á Íslandi en í nokkru öðru Evrópuríki og það er fráleitt af utanríkisráðherra landsins að halda því fram að þingsályktanir um utanríkismál séu óbindandi í ljósi allra þessara staðreynda. Ef hæstv. ráðherra telur að þingmeirihluti hafi breyst ber honum að leggja tillögur þar að lútandi fyrir Alþingi og sannreyna þann meiri hluta. Hann getur ekki gefið sér eitt eða neitt um stuðning félaga sinna og ég held nefnilega að nákvæmlega þetta hafi hæstv. ráðherra gert. Í kjölfar yfirlýsinga hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra í ársbyrjun um að til stæði að leggja á nýjan leik tillögu um viðræðuslit fyrir Alþingi hafi menn kannað grundvöllinn í stjórnarflokkunum og komist að því að ekki væri tryggt að meiri hluti væri fyrir því að svíkja kosningaloforðin skýru sem Sjálfstæðisflokkurinn sérstaklega gaf í aðdraganda kosninga um að engar grundvallarákvarðanir yrðu teknar um slit á aðildarviðræðum nema að undangengnu umboði þjóðarinnar. Ég held einfaldlega að niðurstaðan úr samræðunum í þingflokkum stjórnarflokkanna hafi verið þess eðlis að ekki var þingmeirihluti fyrir málinu. Þá ákveður hæstv. ráðherra að taka skemmri skírn, reyna að búa til eitthvert bréf, sem hann hefur reyndar haft margar skoðanir á hvað þýði, og reyna að ná þeim árangri sem hann hefur margsinnis reynt að ná frá því að hann tók við vorið 2013, að reyna að túlka hluti með þeim hætti að Evrópusambandið ákveði að slíta aðildarviðræðum við Ísland. Man þingheimur atburðarásina sumarið 2013 þegar hæstv. utanríkisráðherra fór mikinn og sagði að í ákvörðun Evrópusambandsins um að hætta að greiða IPA-styrki, sem var bein afleiðing af yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að hætta aðildarferlinu, fælist að aðildarviðræðunum væri slitið, Evrópusambandið væri að slíta þeim? Man þingheimur viðbrögð Evrópusambandsins þá? Þið skulið sjálfir hafa fyrir því að slíta þessum viðræðum. Það er ekki hægt að ljúga afstöðu upp á viðsemjendur til að reyna að fá þá til að gera það sem ríkisstjórnin treystir sér ekki til að gera og hafði greinilega aldrei vissu fyrir að hún hefði þingmeirihluta fyrir að gera, að slíta viðræðunum án aðkomu þjóðarinnar. Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra hefur í dag sagt að málið sé nú í höndum Evrópusambandsins. Það er auðvitað mjög sérstakt að ekki verði ráðin skýr viljaafstaða ríkisstjórnar Íslands til aðildarferlisins heldur skuli menn segja að þeir séu búnir að skrifa bréf, eru ekki búnir að fá umboð til þess frá þinginu en þeir vona að Evrópusambandið taki þá á orðinu. Eftir umræðuna í dag, eftir ummæli hæstv. ráðherra og virðingarleysi hans fyrir Alþingi Íslendinga, virðingarleysi hans fyrir ákvörðunarbærni Alþingis um utanríkismál, er alveg ljóst að það var grundvallarþörf á því að við formenn stjórnarandstöðuflokkanna skrifuðum bréfið sem við skrifuðum síðastliðinn föstudag til Evrópusambandsins og stofnana þess til að upplýsa um hinn raunverulega, lýðræðislega bakgrunn þessara ákvarðana og hina fullkomnu vanheimild sem ríkisstjórnin hefur til að tjá sig þvert á gildandi ályktanir Alþingis, hafandi sjálf viðurkennt með tillöguflutningi í fyrra að það þurfi nýja ákvörðun Alþingis til að breyta hinni fyrri. Undan því kemst ríkisstjórnin aldrei að hún viðurkenndi í verki að það þyrfti annarrar ályktunar við. Hún rann á rassinn með að koma þeirri ályktun í gegnum þingið vegna þess að hún hafði ekki til þess meiri hluta. Þá kaus hún leið gerræðisins og kaus að ganga á svig við þingræðislegar meginreglur. Það er grundvallaratriði þessa máls og þar liggur skömm hæstv. ráðherra og ríkisstjórnar.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að standa í neinum þrætum við hv. þm. Árna Pál Árnason um þær fræðilegu greinargerðir sem hafa verið lagðar fram í þinginu, bæði frá skrifstofu Alþingis og frá utanríkisráðuneytinu, varðandi þetta mál. Þær tala sínu máli og eru býsna skýrar, hvað sem menn kjósa að misskilja í þeim efnum. Ég held hins vegar að æskilegt væri ef hv. þm. Árni Páll Árnason, sem er leiðtogi þess flokks sem hefur í gegnum árin sýnt mestan áhuga á því að Ísland gangi í Evrópusambandið og hafði forgöngu um það á síðasta kjörtímabili að farið væri í aðildarviðræður, lýsti því fyrir okkur hvað hann teldi að þyrfti til að koma til þess að aðildarviðræður hæfust að nýju. Hvernig sér hv. þm. Árni Páll Árnason það fyrir sér að ríkisstjórn sem eftir atvikum hann og aðrir ESB-sinnaðir flokkar ættu aðild að mundi koma þessu aftur í gang? Getur hv. þingmaður aðeins horft með okkur fram á veginn og lýst framtíðarsýn sinni hvað það varðar?
Virðulegi forseti. Fyrst hvað varðar gildi lögfræðilegra greinargerða er það einfaldlega þannig að í greinargerðinni sem samin var fyrir forseta Alþingis segir skýrt að ef Alþingi skipti um skoðun þurfi að staðreyna það með aðkomu Alþingis.
Eða kynna fyrir Alþingi.
Já, eða kynna fyrir Alþingi og hvorugt hefur verið gert í þessu tilviki, heldur hefur Alþingi þvert á móti skipulega verið sniðgengið um aðkomu að þessu máli. [[Gripið fram í.]]Það sem liggur fyrir í greinargerðinni sem samin var fyrir utanríkisráðherrann er að hún er byggð á misskilningi á orðum tiltekins manns sem ég hef hér flutt leiðréttingu á. Þess vegna held ég að menn eigi að fara varlega í að lesa of mikið í og oftúlka þessar álitsgerðir með þeim hætti sem hæstv. ráðherra og bandamenn hans gera hér í þingsal. Að því er varðar framhaldið er það afstaða mín og skoðun að bréf utanríkisráðherra sé að engu hafandi vegna þess að það var Alþingi Íslendinga sem samþykkti 16. júlí aðildarumsókn. Á grundvelli þess bréfs er skrifað bréf sama dag af hálfu utanríkisráðherra og forsætisráðherra til Evrópusambandsins og sótt um aðild. Á grundvelli þeirrar aðildarumsóknar samþykkja ekki ríkisstjórnir aðildarríkjanna heldur þjóðþing aðildarríkjanna beiðni Íslands um aðildarviðræður.
Hvergi vísað í þingsályktun í bréfinu.
Aðildarríkin hafa þannig hvert og eitt, þjóðþing þeirra, samþykkt að lagt verði af stað í aðildarviðræður. Ég tel að þetta bréf, sérstaklega í ljósi þess að nú er leitt í ljós hvernig það er byggt á undirferli og ranghugmyndum, verði aldrei lögmætur grundvöllur fyrir Evrópusambandið til að breyta stöðu Íslands sem umsóknarríkis. Og þar af leiðandi standi íslensk ríkisstjórn sem vilji taka upp þráðinn frammi fyrir því að allt sem þegar hefur verið unnið í þessu aðildarferli sé á góðum stað. Það sé einfaldlega hægt með bréfi að senda yfirlýsingu til Evrópusambandsins um að ætlunin sé að taka upp þráðinn. Ég held hins vegar að það séu pólitísk rök fyrir því að leita áður samþykkis [[Forseti hringir.]]þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir því að halda áfram.
Hæstv. forseti. Já, þetta voru áhugaverð sjónarmið. Kjarninn í svari hv. þm. Árna Páls Árnasonar um það sem spurt var sneri að því að hann teldi að ný ríkisstjórn, segjum árið 2017, eftir næstu kosningar, gæti endurvakið viðræðurnar með einföldu bréfi til Evrópusambandsins en að hann teldi að það væri pólitískt nauðsynlegt að slíkt ætti sér þá stoð, sækti umboð, ef svo má segja, til þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er nokkuð góð yfirlýsing í því sambandi vegna þess að ég held að þarna séum við hugsanlega að nálgast það eina sem menn eru að verða sammála um í þeim efnum, hugsanlega það eina. Og það er það sem var [[Á hvað ertu að opna?]]niðurstaða meðal annars landsfundar Sjálfstæðisflokksins, að ekki yrði haldið af stað að nýju nema fyrir því fengist samþykki í þjóðaratkvæðagreiðslu. Og það væri mjög [[Gripið fram í.]]æskilegt. [[Gripið fram í.]]Þið eruð sennilega að vitna í eitthvað sem stóð á heimasíðu Sjálfstæðisflokksins [[Forseti hringir.]]en ekki í neinni kosningastefnu, því að það var landsfundarályktun [[Forseti hringir.]]sem kvað á með öðrum hætti. [[Gripið fram í.]]
Forseti biður þingmenn að virða tíma þingmanna til ræðuhalda.
Virðulegi forseti. Það er mjög athyglisvert að heyra hv. þm. Birgi Ármannsson, sem er heiðarlegur maður og grandvar, afneita í ræðustól Alþingis stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins sem birt var á vefsíðu hans fyrir síðustu kosningar. Er það vefstjórinn sem er höfundurinn að óförum Sjálfstæðisflokksins? Ég hélt að það væri hv. þm. Bjarni Benediktsson, því að hingað til hefur hv. þm. Birgir Ármannsson viljað hengja þann kross á formann Sjálfstæðisflokksins og segja að hann hafi misst þetta út úr sér í sjónvarpssal. Staðreyndin er auðvitað sú að sjálfstæðismenn um landið þvert og endilangt, forustumenn í öllum kjördæmum, lofuðu því að ekki yrðu teknar grundvallarákvarðanir um að ljúka þessu ferli eða slíta því nema með aðkomu þjóðarinnar. Af því er flokkurinn að sjálfsögðu siðferðilega bundinn gagnvart kjósendum sínum. Það sem er lykilatriði í málinu nú er að bréf utanríkisráðherrans er að engu hafandi, það er byggt á ranghugmyndum, það er byggt á vanheimild gagnvart Alþingi Íslendinga og það er ekki hægt að taka það alvarlega af stofnunum Evrópusambandsins. Þær væru þá að brjóta [[Forseti hringir.]]lýðræðislegar grundvallarskyldur sínar, [[Forseti hringir.]]að virða þingræði í aðildarríkjum.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason fór hér vel og vandlega yfir ýmsar fræðigreinar er lúta að stöðu þingsályktunartillagna. Við getum verið ósammála og deilt um þær niðurstöður sem hv. þingmaður kemst að eftir lestur þessara greina, en miðað við áhuga hans og upplegg í ræðunni saknaði ég þess að heyra ekki frá honum ítarlega umfjöllun um það hvaða stöðu hann lítur þingsályktunartillöguna margnefndu hér í þingsal frá því í júlí 2009. Hann lýsti í svari við andsvar rétt áður sýn sinni á það hvernig hann vill taka þetta mál áfram, hvernig hann sér fyrir sér að taka megi málið upp aftur við Evrópusambandið. Það er ánægjulegt út af fyrir sig að heyra að hann telur pólitískt sniðugt að bera það undir þjóðina áður en lengra er haldið. Ég vil spyrja hv. þm. Árna Pál Árnason, formann um það bil stærsta stjórnmálaflokks í stjórnarandstöðu þessi missirin, [[Ekki lengur.]]hvernig hann líti á, burt séð frá pólitískri rétthugsun sem hann lýsti rétt áðan af sinni hálfu, þingsályktunina frá 2009. Telur hann tilefni til að hefja aftur viðræður við Evrópusambandið árið 2017 komist hann í aðstöðu til þess? Það væri kannski eðlilegt ef við litum til ársins 2030. [[Forseti hringir.]]Telur hv. þingmaður eðlilegt og [[Forseti hringir.]]lögfræðilegt að hefja aftur viðræður við Evrópusambandið byggt á þeirri þingsályktun?
Virðulegi forseti. Já, ef vilji ríkisstjórnar og þings á þeim tíma stendur til þess og þing vill ekki breyta þeirri þingsályktun er það eðlilegt. Þingsályktunin frá því 16. júlí 2009 er mjög merkileg í sögunni, t.d. vegna þess að hún var ekki lögð fram á flokkspólitískum grunni heldur var reynt að ná utan um flókið úrlausnarefni, sameinast um að sækja um aðild að Evrópusambandinu og leggja síðan samning fullbúinn í dóm þjóðarinnar. Þetta er aðferðafræði sem þáverandi hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Illugi Gunnarsson lögðu til haustið 2008, töldu mjög skynsamlegt. Hvorugur þeirra ýjaði einu sinni að því að sækja ætti umboð til þjóðarinnar áður en sótt yrði um aðild, en það átti að fara nákvæmlega þá leið sem síðar var farin í þingsályktuninni 16. júlí 2009. Það sem er líka merkilegt við hana er að menn tóku ákvörðun úr ólíkum flokkum og sumir efasemdarmenn um ágæti Evrópusambandsaðildar. Ég man eftir því að hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, sem þá var í Framsóknarflokknum, kom hér upp í ræðustól og sagði í atkvæðaskýringu að hann vildi ekki endilega segja já en hann vildi segja kannski, kannski, kannski. Á þann hátt nálgaðist meiri hluti Alþingis verkefnið, óskaði eftir því að fá samning og lagði upp með samningsumboð sem var efnisríkt og ítarlegt. Það er held ég ályktun sem stendur þar af leiðandi fyllilega fyrir sínu, en það er auðvitað ákvörðunaratriði Alþingis á hverjum tíma, segjum 2030, ef t.d. þessi hörmungarríkisstjórn situr þangað til, sem ég held að séu blessunarlega engar líkur á, en það væri ákvörðunaratriði ríkisstjórnar og þings ef menn vildu endurvekja málið einhvern tímann í framtíðinni [[Forseti hringir.]]hvort þingsályktunin frá 2009 væri fullnægjandi, ef ekki mundu menn [[Forseti hringir.]]væntanlega gera á henni viðbætur. Ég held að ekkert þing [[Forseti hringir.]]muni til langframa virða [[Forseti hringir.]]þær valdníðslukenningar sem [[Forseti hringir.]]hæstv. utanríkisráðherra er búinn að setja hér fram [[Forseti hringir.]]um þingsályktanir á sviði utanríkismála [[Forseti hringir.]]og bíða eftir þeim.
Forseti beinir því að þingmönnum að þeir virði ræðutíma.
Virðulegi forseti. Mér fannst ágætt að fá það fram hér að hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingar, telur lögfræðilega tækt og stjórnskipulega tækt að á árinu 2030 verði dregin upp þingsályktun Alþingis frá 2009 um að hefja aðildarviðræður við ESB og unnið á þeim grunni. Um það erum við ósammála og lítið við því að gera. Mér finnst ánægjulegt í þessu máli að ágreiningurinn hefur verið töluvert afmarkaður. Það liggur fyrir núna að menn vilja standa vörð um þingræðið. Um það virðist mér þverpólitísk sátt. Þess vegna velti ég því fyrir mér hvort það megi eiga von á því að þeir þingmenn sem vilji halda áfram aðildarviðræðum leggi aftur fram einhvers konar þingsályktunartillögu, ef ekki lög, um það [[Forseti hringir.]]efni á þessu þingi.
Virðulegi forseti. Í gildi er þingsályktun frá 1949 um aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu. Það hefur enginn efast um gildi hennar og það er ekkert þing sem hefur viljað taka hana upp, þess vegna er hún í gildi. Á alveg sama hátt mun þingsályktunin frá 2009 gilda um ókomna tíð. Ef ríkisstjórn og þing á einhverjum tíma vill byggja á henni, taka upp þráðinn, er það mögulegt að öllum réttum stjórnskipunarlegum skilningi. Ég held að víðtæk samstaða sé um vörn um þingræðið hjá sumum þingmönnum. Ég tek eftir því að hæstv. utanríkisráðherra hefur flutt hér ræður og málflutningur hans hefur ekki snúið að vörn um þingræðið heldur þvert á móti vörn um gerræði gegn þinginu, vörn um það að ráðherrar geti farið sínu fram með eigin hausatalningum á þingmönnum. Og hann hefur sjálfur í fyrra lagt fram endemistillögu til þingsályktunar þar sem hann gerði þingmönnum sem tóku þátt í atkvæðagreiðslu árið 2009 upp skoðanir holt og bolt og var gerður afturreka með hana því að hún var móðgun við þingið. [[Forseti hringir.]]Hæstv. ráðherra hefur hér margsinnis [[Forseti hringir.]]talað fyrir allt öðru en þingræði [[Forseti hringir.]]og vörn um Alþingi Íslendinga.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna en vil byrja á að taka fram og leiðrétta hv. þingmann að það hefur enginn málsmetandi lögmaður komið og haldið því fram að ekki sé hægt að gera þetta með þessum hætti. Mig langar að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi hvort hann telji að Björg Thorarensen sé að fara með rangt mál þegar hún hefur tjáð sig bæði í fjölmiðlum og víðar um þessi mál. Ég vil líka segja að ríkisstjórnin situr í umboði meiri hluta þingsins og hvet hv. þingmann, ef hann hefur efasemdir um það að ríkisstjórnin sé að framfylgja vilja meiri hluta þingsins, til að koma fram með vantrauststillögu á ríkisstjórnina. Síðan langar mig aðeins af því hv. þingmaður talaði um að skynsamlegt væri að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um málið ef halda ætti áfram. Ég held að það þurfi tvennt til til að halda aðildarviðræðum áfram við Evrópusambandið, annars vegar að það sé vilji meiri hluta þjóðarinnar og hins vegar að pólitískur vilji sé til þess að ganga í Evrópusambandið. Hvorugt þessara atriða er til staðar í dag. Á síðasta kjörtímabili var málum hagað með þeim hætti að reynt var að ná fram pólitískum vilja hér til þess að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það var meðal annars gert - þá var hv. þingmaður reyndar ekki formaður Samfylkingarinnar - með þeim hætti að forveri hans í formennsku í Samfylkingunni kallaði þingmenn út úr atkvæðagreiðslu, hótaði stjórnarslitum ef menn mundu styðja þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu. Þess vegna vil ég fagna því að núverandi formaður Samfylkingarinnar sé á annarri skoðun en forveri hans í starfi. Og síðan þegar leið á kjörtímabilið reynt var að ná fram með ýmsum hrossakaupum pólitískum stuðningi við umsóknina, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson rekur svo skemmtilega í bók sinni sem kom út fyrir þarsíðustu jól. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort [[Gripið fram í: … þú varst í stjórninni.]]það hafi ekki verið mistök á sínum tíma að beita því ofbeldi sem beitt var af hálfu Samfylkingarinnar [[Þú varst í VG þá.]]til þess að [[Forseti hringir.]]stöðva það að þjóðin fengi að taka afstöðu til þess hvort sótt [[Forseti hringir.]]yrði um aðild að Evrópusambandinu. Og eins hvort hv. þm. Árni Páll Árnason hafi tekið þátt í þeim hrossakaupum sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson lýsir svo skemmtilega [[Gripið fram í: Það var ég sem stóð …]]í bók sinni.
[[Gripið fram í: Segðu bara nei.]] Virðulegi forseti. Ég verð að segja fyrst af öllu að hv. þingmaður svamlar hér um í ræðustól í því tímahylki sem hann virðist fastur í ásamt ráðherrum ríkisstjórnarinnar og virðist ekki komast út úr síðasta kjörtímabili. Ég veit að síðasta ríkisstjórn gerði margt gott og ég veit að þetta var mikill tími til góðs fyrir íslenskt samfélag, en ég held samt að við þurfum að halda áfram. Ég held samt að við þurfum að takast á við ný verkefni. Ég held samt að við eigum að gera eitthvað nýtt í lífinu. Við getum ekki bara dvalið í þessari sælutíð. Við verðum að fara að horfa eitthvað fram á veginn. Ég held að það eigi við um hv. þingmenn eins og ráðherra ríkisstjórnarinnar að þeir verða að fara að horfast í augu við samtíma sinn í staðinn fyrir að skrifa skáldsögur um fortíðina.
En spurningin um Björgu Thorarensen?
Hv. þingmaður skrifar hérna skáldsögur um atburðarás á síðasta kjörtímabili [[Gripið fram í.]]sem eru með þeim hætti að það stendur ekki steinn yfir steini í þeirri röksemdafærslu. Ég nenni ekki að elta ólar við það allt saman. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur margsinnis skýrt nákvæmlega hvað hann átti við með tilvitnuðum orðum. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir, orð hans voru mjög athyglisverð hér áðan: Það hefur enginn stjórnskipunarspekingur, það hefur enginn málsmetandi lögfræðingur talið að við gætum ekki gert það sem væri verið að gera. Stóra spurningin er: Hvað er verið að gera? Það er það sem svarið hefur aldrei komið við. Það er enginn sem efast um að menn megi skrifa bréf. En það er bara þannig að þegar um er að ræða ákvörðun sem Alþingi hefur tekið getur ráðherra ekki gengið á svig við hana á réttum þingræðislegum grunni. Það er enginn málsmetandi lögfræðingur í landinu sem hefur sagt það, ekki nokkur einasti, að ráðherra hafi frjálst vald til þess að svívirða þingræðisregluna og grundvallaratriðið [[Gripið fram í.]]um að ályktanir [[Forseti hringir.]]Alþingis um utanríkisstefnu séu bindandi [[Forseti hringir.]]fyrir utanríkisráðherra. Það hefur enginn málsmetandi stjórnskipunarsérfræðingur sagt það.
Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á að biðja formann Samfylkingar afsökunar á því að hafa litið á bók Össurar, og það sem þar stendur, sem öruggar heimildir, vegna þess að ég gekk út frá því að það sem stæði í þeirri bók væri sannleikur og ég mun [[Það er skrifað í þeirri trú.]]hér eftir taka mið af því í mínu máli. Hins vegar þegar hv. þingmaður kemur hingað og fjallar um atkvæðagreiðslur sem voru á síðasta kjörtímabili þá liggur þetta fyrir. Það hefur verið fjallað um þetta ítrekað. Ástæðan fyrir því að hlaupið er undan núna í flæmingi í tengslum við þessa umræðu er sú að núverandi stjórnarandstaða sem þá var í ríkisstjórn var ekki tilbúin til þess að spyrja þjóðina áður en lagt var af stað. Það var öllum bolabrögðum beitt, þess vegna er þetta svo holur málflutningur þegar hv. þingmaður kemur nú og talar um það með þessum hætti. Varðandi það hvað ríkisstjórnin er að gera núna þá er hún að gera þetta í fullri heimild. [[Forseti hringir.]]Við skulum bara hafa það hugfast að þegar fyrri ríkisstjórn [[Gripið fram í.]]gerði hlé á aðildarviðræðum í lok síðasta kjörtímabils var [[Forseti hringir.]]með nákvæmlega sama hætti haft samráð við utanríkismálanefnd og um þetta hefur verið fjallað. Núverandi ríkisstjórn gerir þetta í fullri heimild. En að formaður Samfylkingarinnar [[Forseti hringir.]]hlaupist svona undan í flæmingi hvað [[Forseti hringir.]]þetta varðar, það er ástæða fyrir því að [[Forseti hringir.]]málflutningurinn er orðinn svona holur. [[Forseti hringir.]]Hljómurinn er orðinn svo holur [[Forseti hringir.]]vegna þess að hún þorði ekki sjálf, Samfylkingin, að spyrja þjóðina [[Forseti hringir.]]á síðasta kjörtímabili [[Forseti hringir.]]… umsókn um aðild að Evrópusambandinu.
Forseti beinir því til þingmanna að virða tímamörk í ræðuhöldum.
Virðulegi forseti. Ég ætla að rifja upp eitt. Flokkur sá sem hv. þingmaður er núna í þessi missirin ákvað í upphafi árs 2009 að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Hann lagði ekki til að leitað yrði umboðs þjóðarinnar áður en sótt yrði um. Ef hv. þingmaður [[Gripið fram í.]]ætlar hér að fara svona mikinn þá ætti hann að byrja á að hitta fyrir [[Gripið fram í.]]hina nýfundnu félaga sína í Framsóknarflokknum. [[Gripið fram í.]]Hv. þingmaður fór nú fram yfir ræðutíma sinn áðan og ætti að leyfa mér að fá að svara, [[Gripið fram í.]]virðulegi forseti. Það sem stendur eftir í þessu máli er … [[Gripið fram í.]]
Hv. þm. Árni Páll Árnason hefur orðið.
… að hv. þingmaður kemur hér og reynir enn og aftur að endurskrifa söguna. Sóðaskapurinn sem hann stóð sjálfur fyrir var settur í greinargerðina með þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra í fyrra um hin meintu svik, og allar hálfkveðnu vísurnar um hvað þingmönnum gekk til sem samþykktu þingsályktunina sumarið 2009 [[Forseti hringir.]]sem varð hæstv. utanríkisráðherra til ævarandi háðungar ollu því [[Forseti hringir.]]að hann þurfti að kalla til baka þingsályktunina og láta [[Forseti hringir.]]endurprenta hana [[Þorðir ekki að spyrja þjóðina.]]vegna þess að hún var svo óviðeigandi [[Forseti hringir.]]og braut allar þinglegar hefðir. Þessi [[Forseti hringir.]]endalausi subbuskapur og þessar [[Forseti hringir.]]endalausu hálfkveðnu vísur er [[Forseti hringir.]]hv. þingmanni mjög til vansa.
Fundarstjórn.
Forseti beinir því enn til þingmanna að þeir virði ræðutíma.
Virðulegi forseti. Hér kom formaður Samfylkingarinnar og hélt því fram að sá sem hér stendur hefði skrifaði þingsályktunartillögur fyrir ríkisstjórnina og hæstv. utanríkisráðherra á síðasta þingi, [[Gripið fram í.]]greinargerðir og annað sem í þeim eru. Það sem stendur upp úr umræðunni þegar við hlustum á hv. þm. Árna Pál Árnason er að það var hann sjálfur og flokkur hans sem ekki þorðu á síðasta kjörtímabili að spyrja þjóðina hvort sækja skyldi um aðild að Evrópusambandinu. Þess vegna er hljómurinn svo holur í þessum málflutningi þegar menn tala síðan um að einhverjir aðrir þori ekki að spyrja þjóðina. Það þarf tvennt til til þess að hægt sé að fara í viðræður við Evrópusambandið, [[Þið lofuðuð því.]]annars vegar að það sé pólitískur vilji til þess að ganga í Evrópusambandið og hins vegar að það sé þjóðarvilji til þess að ganga í Evrópusambandið. Hvorugt er til staðar í dag, það var naumur pólitískur vilji á síðasta kjörtímabili en Árni Páll Árnason þorði ekki að spyrja þjóðina.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason stóð aldrei að loforði um að fara með þetta mál til þjóðarinnar áður en samningur lægi fyrir. [[Gripið fram í: … Steingrími.]]Það gerðu hins vegar fulltrúar núverandi ríkisstjórnar, það gerðu þeir sannarlega þannig að við skulum hætta þessari dellu hér. Ég kem hér upp vegna þess að ég get ekki enn eina ferðina setið undir því að hér hafi eitthvað annarlegt átt sér stað við atkvæðagreiðslu sumarið 2009 um það hvort sækja bæri um aðild að Evrópusambandinu þegar staðreyndirnar tala sínu máli, þ.e. fulltrúar þáverandi stjórnarflokka kusu beinlínis gegn tillögunni. Það var öll kúgunin. Hins vegar var það þannig að fulltrúar þáverandi stjórnarandstöðu, fulltrúar Framsóknarflokksins og fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, greiddu atkvæði með henni. Þannig fór það, þannig að menn skulu hafa það allt saman á hreinu áður en þeir væna menn um að hafa ekki fylgt sannfæringu sinni við atkvæðagreiðslu. Ég óska eftir því og ítreka ósk mína um það sem áður hefur komið fram að þetta verði rannsakað fyrst menn halda þessu fram vegna þess að þá hafa menn beinlínis verið að brjóta gegn stjórnarskránni. Það gengur ekki að menn geti haldið því hér fram aftur og aftur átölulaust. Virðulegur forseti. Ef menn skoða niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar talar hún sínu máli og hrekur þennan fáránlega málflutning [[Forseti hringir.]]...
Forseti beinir því enn til þingmanna að þeir virði ræðutíma.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að gera miklar athugasemdir við fundarstjórn en ég verð þó að geta þess, af því að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hefur tvisvar vikið að atkvæðagreiðslunni í þinginu 16. júlí 2009, að það er rétt hjá henni að það voru atkvæði úr nokkrum flokkum sem féllu með tillögunni. Eitt atkvæði frá Sjálfstæðisflokki, öll hin á móti nema einn sat hjá.
Varaformaður Sjálfstæðisflokksins.
Þáverandi.
Núverandi þingflokksformaður.
Staðan var þannig með Framsóknarflokkinn að þrír greiddu atkvæði með [[Varaformaður Framsóknarflokksins.]]en megnið [[Þáverandi.]] [[Gripið fram í.]]á móti þannig að við vitum auðvitað að þrátt fyrir að þarna tækjust á stjórn og stjórnarandstaða voru línur ekki fullkomlega skýrar í því. Það er hins vegar rangt hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur að [[Forseti hringir.]]lýsing hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar á atburðinum í þessu sambandi sé með einhverjum hætti bjöguð eða röng. Við sem vorum hérna og sáum hvað gerðist, heyrðum hvað gerðist, [[Forseti hringir.]]vitum að þetta var alveg ótrúleg „affera“ af hálfu [[Forseti hringir.]]þáverandi ríkisstjórnarmeirihluta, alveg ótrúleg, og full ástæða til að rifja það upp og rannsaka.
Enn minnir forseti á ræðutíma.
Hæstv. forseti. Ég geri heldur ekki neinar athugasemdir við örugga stjórn forseta á fundinum en ég get ekki látið hjá líða að koma í ræðustól vegna þess að ég held að ég verði í forsetastóli á eftir þegar hv. þm. Ásmundur Einar Daðason talar hér á eftir, sem er dálítið nýtt að hann geri. En hann hóf þessa umræðu um fundarstjórn forseta og ég veit að kappinn sá mun alveg hiklaust nota bæði tækifæri sín til að koma hérna upp um fundarstjórn forseta. Mig langar að spyrja hv. þingmann, sem er fyrrverandi þingmaður Vinstri grænna: Þegar ríkisstjórnin var mynduð 2009 var tekið fyrir í flokksráði Vinstri grænna að ganga til ríkisstjórnarsamstarfs. Hv. þingmaður greiddi ekki atkvæði á móti því. Á þingflokksfundum var það líka samþykkt, hv. þingmaður greiddi ekki atkvæði á móti því. Og þar inni var að rætt ganga þá leið sem síðan var gengin 2009, að samþykkja þingsályktun um aðildarviðræður við Evrópusambandið.
Svipugöngin.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason studdi þetta þá í öllum valdastofnunum Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs. [[Forseti hringir.]]Hafi hann kærar þakkir fyrir það, alveg eins og varaformaður Framsóknarflokksins á þeim tíma sem samþykkti þetta líka og tveir í viðbót. Voru það ekki tveir í viðbót? [[Gripið fram í.]]Hæstv. forsætisráðherra þarf ekki að kenna mér neitt um þingsköp.
Jú.
[[Forseti hringir.]] En það gæti verið að ég þyrfti að taka hann í kúrs.
Forseti beinir því til þingmanna að virða ræðutíma.
Virðulegi forseti. Mér hefur alltaf fundist undarleg þessi umræða um það hvað þingmenn raunverulega meintu með atkvæði sínu. Mér finnst alltaf tilefni til þess að rifja upp 48. gr. í stjórnarskránni, þar sem stendur, með leyfi forseta: „Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“ Það er ekki heldur háð reglum frá núverandi ríkisstjórn, það er ekki háð viðhorfi núverandi þingmanna, það er háð þeirra eigin sannfæringu og það er þeirra að ákveða hver sú sannfæring sé og á hverju hún byggist. Þetta er mjög einfalt, við greiðum atkvæði og það gildir. Þetta er ekki flóknara en það.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir að koma hér upp og fara vandlega yfir það með okkur hverjir það voru sem studdu þessa tillögu í núverandi stjórnarflokkum á síðasta þingi, vegna þess að það var allt hárrétt. Þá skulum við líka fara yfir það að fimm þingmenn þáverandi stjórnarflokks, Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs, greiddu atkvæði gegn tillögunni, það var nú öll kúgunin, það var nú öll þvingunin, [[Gripið fram í.]]það var nú öll kattasmölunin. [[Gripið fram í.]] Virðulegi forseti. Nú skulum við fara að leggja þessi mál til hliðar og hætta að væna menn hér í salnum um að standa ekki með sannfæringu sinni. Þessi tillaga var samþykkt vegna þess að það var samstaða um hana þvert á alla flokka sem áttu sæti á Alþingi þá, það var einfaldlega þannig. Menn geta ekkert farið að endurskrifa söguna núna bara af því að það hentar þeim.
Virðulegi forseti. Við erum að ræða skýrslu utanríkisráðherra en ef hv. þingmenn Framsóknarflokksins vilja að ég geri grein fyrir afstöðu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í málefnum Evrópusambandsins get ég gert það eins og ég hef gert um það bil 177 sinnum áður hér í pontu. Ég veit hins vegar að hv. þingmönnum stjórnarflokkanna finnst afstaða Vinstri grænna mjög flókin, þau eiga mjög erfitt með að skilja hana. Hv. þm. Birgir Ármannsson spyr mig kannski um hana á eftir og við getum rætt aðeins um svipuhöggin sem honum verður svo tíðrætt um og finnst gaman að ræða á Alþingi. Það er nefnilega svo að landsfundur Vinstri grænna nú síðast, 2013, samþykkti tillögu um að ljúka aðildarviðræðum og bera samning undir þjóðina.
Flokkur …
Þar var einnig borin upp tillaga um að greiða atkvæði um framhald aðildarviðræðna og það er sú tillaga sem þingflokkurinn lagði hér fram á síðasta þingi en náði ekki fram að ganga. Það er meira en lítið undarlegt miðað við loforð formanna núverandi stjórnarflokka fyrir kosningar þar sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lofaði ítrekað þjóðaratkvæðagreiðslu, tiltók það meira að segja sérstaklega á hverjum fundinum á fætur öðrum sem ég sat með honum fyrir síðustu kosningar og að sú þjóðaratkvæðagreiðsla ætti að fara fram á fyrri hluta kjörtímabilsins. Nú nálgumst við það að kjörtímabilið sé hálfnað og enn bólar ekki á að þetta loforð verði efnt. Hæstv. forsætisráðherra er hér og ég man líka eftir honum á fundi þar sem hann sagði að hann hefði alltaf gert ráð fyrir að slík þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram en hann væri [[Gripið fram í.]]opinn með tímasetningar. [[Gripið fram í.]]Margir túlkuðu þetta sem svo að hann ætlaði sér að halda slíka þjóðaratkvæðagreiðslu þó að, eins og ég hef sagt hér áður, hæstv. forsætisráðherra hafi lag á að orða hlutina með opnum hætti. Sjálfstæðisflokkurinn er svo á harðaflótta frá sínu eigin kosningaloforði. Í dag birtist athyglisverð frétt þar sem birt er mynd af vefsíðu Sjálfstæðisflokksins frá upphafi síðasta mánaðar þar sem stendur, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn telur hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins en innan. Sjálfstæðisflokkurinn telur að leggja skuli áherslu á nýja fríverslunarsamninga við helstu ríki veraldar og traust samskipti við ESB á grundvelli EES-samningsins eins og gert er í dag. Kjósendur ákveði í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort aðildarviðræðum skuli haldið áfram.“ Þetta stóð sem stefna Sjálfstæðisflokksins í upphafi febrúarmánaðar samkvæmt vefsafni Landsbókasafnsins. Í dag stendur þetta hins vegar eins nema að síðustu setningunni er breytt, væntanlega eftir einhverja samþykkt flokksins. Kannski getur hv. þm. Birgir Ármannsson gert okkur grein fyrir því hvaða samþykktum hefur verið breytt frá því í upphafi febrúar því að í dag stendur í lokin, með leyfi forseta: „Aðildarviðræðum var hætt árið 2013 og ekki eru uppi áform um að taka þær upp að nýju.“ Þjóðaratkvæðagreiðslan er bara horfin af vefsíðu Sjálfstæðisflokksins. Þetta er alveg óborganlegt, virðulegi forseti, sérstaklega í ljósi þess að þeir sem stýra vefsíðunni hafa greinilega ekki áttað sig á því að að sjálfsögðu eru öll gögn geymd. Það er hægur vandi að fletta upp í þessu þó að menn tippexi yfir þetta á vefsíðunni og vilji ekki kannast við loforðið sem þeir gáfu fyrir síðustu kosningar, hver einasti hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins en þau er ekki hér í dag. Þetta er meira en lítið hlægilegt. Ég ætlaði eiginlega ekkert að ræða þetta. Ég ætlaði að ræða bréf hæstv. utanríkisráðherra hér í dag sem mér finnst kannski fyrst og fremst snúast um túlkun okkar á því hvernig þingið vinnur. Mér hefur skilist að ráðherrar starfi í umboði Alþingis og hér sé lýðveldi með þingbundinni stjórn, eins og kemur fram í stjórnarskrá. Menn hafa vitnað talsvert í lögfræðilega greinargerð Alþingis um gildi þingsályktana, hvort ráðherrar hafi heimild til að nema þær úr gildi. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra áðan í orðaskiptum sem við áttum að hann telji svo vera. Hann telur til að mynda að væri fyrir því meiri hluti hjá núverandi stjórnarflokkum gæti hann, án þess að bera það undir þingið, afturkallað viðurkenningu á sjálfstæði og fullveldi Palestínu. Mér finnst við komin í ákveðnar ógöngur ef skilningur hæstvirtra ráðherra og hæstv. ríkisstjórnar á þingræðinu er að það sé eðlilegt að ráðherrar gangi þvert á gildandi stefnu í utanríkismálum. Hér hefur líka skapast sú hefð að í utanríkismálum sé gildi þingsályktana, ekki bara þeirra sem byggja á þjóðréttarlegum samningum, með sérstökum hætti. Ég fæ ekki séð annað en að sú lögfræðilega greinargerð sem við höfum öll vitnað hér talsvert í ýti undir þá túlkun að ráðherrum beri að bera slíka stefnubreytingu undir þingið. Ég leyfi mér að lesa það hér, með leyfi forseta: „Þegar allt kemur til alls er það þingið sjálft sem ákveður hvort það fellur frá eða breytir ályktun sinni. Jafnframt er það í valdi þess að leggja mat á hvort ríkisstjórn eða ráðherra hafi fylgt eftir ályktun þess og eftir atvikum að bregðast við með þeim hætti sem það eða meiri hluti þess telur réttan. Það er jafnframt niðurstaða þessarar samantektar að ríkisstjórninni, eða eftir atvikum hlutaðeigandi ráðherra, ber að eiga frumkvæði að því að upplýsa Alþingi ef hún hyggst ekki fylgja eftir ályktun þess. Hefur sérstökum stoðum verið skotið undir þessa reglu með breytingum á þingsköpum 2011. Verður slíkt annaðhvort gert með skýrslu ráðherra um afstöðu ríkisstjórnarinnar eða með nýrri þingsályktun. Með þeim hætti má reikna með að afstaða Alþingis verði fengin til ríkjandi stjórnarstefnu.“ Síðan er farið yfir það hvernig farið hafi verið með þá þingsályktun sem við ræðum hér nú. Lokaorðin eru nokkuð skýr: „Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið verður að gera ráð fyrir því að Alþingi sé upplýst um slíkar breytingar og um leið leitað afstöðu þingsins eða meiri hluta þess til breytinga á málsmeðferðinni. Gildir þá einu hvort upphafleg ályktun þingsins teljist lagalega bindandi fyrir ríkisstjórnina eða ekki.“ Þetta finnst mér vera nokkuð skýr skilaboð úr þessari lögfræðilegu greinargerð, þ.e. að ráðherrum ber að leita að afstöðu þingsins. Síðan getum við rætt það hvort þessi stefnubreyting sé jafn mikil og sumir segja. Menn eru ekki á eitt sáttir um það hversu mikil hún er en menn hafa til að mynda vitnað í Björgu Thorarensen prófessor sem einmitt bendir á að hún telji að í öllu falli hefði þurft að upplýsa utanríkismálanefnd sem samkvæmt lögum um þingsköp á að vera ráðherra til ráðuneytis um öll meiri háttar utanríkismál. [[Gripið fram í.]] Mín afstaða er sú að ekki aðeins hefði dugað að upplýsa utanríkismálanefnd, að sjálfsögðu hefði átt að upplýsa hana, heldur væri rétt í þessu tilfelli að taka málið inn í þingið, eins og hér er sagt, enda gildi einu hvort ályktunin teljist lagalega bindandi eða ekki. Við erum hreinlega með það kerfi og það er kannski stóra spurningin hér. Ráðherrar sitja í umboði þings og það er ekki nægjanlegt að ráðherrar telji sig hafa meiri hluta fyrir málum því að afstaða okkar til mála ræðst hér í þessum sal. Það er hér sem við stöndum fyrir máli okkar. Afstaða okkar getur breyst eftir umræðu sem á sér stað í þessum sal og við getum ákveðið að greiða atkvæði með tilteknum hætti eftir að hafa hlýtt á umræðu í þessum sal með öðrum hætti jafnvel en við töldum fyrst að við mundum gera. Því nægir ekki og getur ekki nægt að leita eingöngu til þingflokka stjórnarflokkanna sem skipa meiri hlutann á hverjum tíma. Það getur ekki verið nægjanlegt skilyrði til að telja að maður starfi í umboði meiri hluta þingsins. Til þess að gera það þarf að leita afstöðu þingsins. Mér finnst þetta benda til þess að við séum lent í ógöngum hvað varðar þingstörfin og túlkun okkar á því hvernig við umgöngumst Alþingi. Ég heyri ekki betur en að ýmsir hv. þingmenn taki undir það með einum eða öðrum hætti að það sé jafnvel ástæða til að skýra þetta í lögum eða eitthvað slíkt. En eigum við að vera að ræða þessi mál út frá nákvæmlega orðanna hljóðan í lögum? Eigum við ekki að ræða um hvernig við viljum að þingið starfi? Því ræður enginn nema við sem sitjum hér. Við getum öll bent á endalaus dæmi úr fortíðinni þar sem einhver gerði eitthvað með einhverjum hætti sem við erum ekki sátt við, örugglega úr okkar eigin flokkum og öllum hinum flokkunum, einhver upplýsti ekki þennan, gerði þetta ekki svona eða hinsegin. Og meðan við höldum okkur við það að dveljast í fortíðinni náum við engum framförum, það er alveg á hreinu. Ef við ætlum alltaf að vera föst í tímabilinu 2009–2013, eins og ég hef sakað núverandi hæstv. ríkisstjórn um að vera stundum, komumst við ekkert áfram. Við sem hér sitjum hljótum að velta fyrir okkur ábyrgð okkar, við 63 sem hér sitjum núna berum ábyrgð á þessu þingi. Erum við sátt við það að meiri háttar ákvarðanir í utanríkismálum séu teknar með þessum hætti? Eða teljum við eðlilegt að þingið fjalli um þær? Ályktunin frá í fyrra var vissulega umdeild og það komu aðrar tillögur inn og ég vil minna á tillögu sem við lögðum fram í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði þar sem við sögðum: Gott og vel, núverandi ríkisstjórn telur það pólitískan ómöguleika, eins og frægt varð, að ljúka þessum aðildarviðræðum. Við leggjum þá til að gert verði hlé á þessum viðræðum en það verði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla á tímabilinu þannig að unnt sé að leita leiðsagnar þjóðarinnar um það hvernig eigi að halda á þessu máli áfram. Af því að hæstv. utanríkisráðherra vildi meina áðan að tillaga hans um afturköllun hefði verið stoppuð hér leyfi ég mér að benda á að hún var rædd í ekkert sérstaklega langri umræðu miðað við ýmis mál sem hér eru rædd, hún fór til utanríkismálanefndar ásamt tillögu Vinstri grænna og tillögu sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar, Pírata og Bjartrar framtíðar fluttu, ef ég man rétt, um þjóðaratkvæðagreiðslu sem var öðruvísi orðuð og þingið hafði fullt tækifæri til að taka þessi mál til afgreiðslu. Ég man ekki eftir að við höfum verið hér langt fram yfir settan dag í fyrra, satt að segja. Ég tel að þingið hefði haft fullt tækifæri til að ljúka þessari afgreiðslu og taka afstöðu til málsins líka, taka þá um leið afstöðu til þeirra tillagna sem lágu fyrir um að leita leiðsagnar þjóðarinnar. Það hefði verið hægur vandi af því tilefni. Ég get ekki tekið undir að þetta mál hafi verið stoppað hér miðað við ræðutíma og ég get ekki séð annað en að það hefði gert málinu gott að taka það til afgreiðslu ásamt þeim tillögum sem lágu fyrir um þjóðaratkvæðagreiðslur. Þá hefðum við getað fengið afstöðu manna algjörlega á hreint því að mér nægir eiginlega ekki að fá að horfa á loforð forustumanna Sjálfstæðisflokksins afgreidd þannig að þau séu tippexuð út af heimasíðu flokksins og að við fáum ekki tækifæri til að heyra í þingsal hvernig þeir mundu greiða atkvæði um slíka tillögu. Ég verð að segja að ég hefði mikinn áhuga á að heyra og vera viðstödd þá atkvæðagreiðslu því að ég trúi ekki öðru en að þeir stæðu við þau loforð sem þeir gáfu fyrir kosningar. Þau munu ekki gleymast. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa öllu fleiri orð um þessi mál hér. Þetta finnst mér hins vegar kalla á að við ráðum ráðum okkar hér á þinginu um hvernig við túlkum ályktanir þingsins. Það er hlutverk löggjafarsamkundunnar og framkvæmdarvaldið sér um að útfæra það sem löggjafarsamkundan samþykkir, hvort sem það eru lög eða ályktanir. Það er sá andi sem við hljótum öll að starfa samkvæmt. Ef núna er uppi önnur túlkun, þ.e. að ályktanir haldi ekki gildi sínu í raun fram yfir hvert þing, og mér finnst það ný túlkun. Ég man eftir að hafa sem menntamálaráðherra unnið að framgangi ályktana sem voru samþykktar fyrir minn tíma í því ráðuneyti á öðru þingi og fannst ekkert athugavert við það. Ef við ætlum að segja að þær ályktanir þurfi að njóta meiri hluta á hverjum tíma í þinginu þurfum við að taka þetta til umræðu, ekki satt? Þurfum við ekki að taka það til umræðu og ræða hvort við viljum hafa það þannig, hvort það sé ástæða til að við förum yfir þessa túlkun og áttum okkur á því hvort við séum sammála um hana? Mér finnst það stóra málið sem situr hér eftir. Af þessu hef ég áhyggjur því að við sitjum hér í umboði þjóðarinnar. Við erum ekki bara fulltrúar okkar flokka eða okkar kjördæma, við erum öll kjörnir fulltrúar þjóðarinnar og eigum að starfa sem slíkir og þess vegna skiptir máli að við séum sammála um þær leikreglur sem gilda í þinginu og þær venjur og hefðir sem við viljum fylgja hér.
Virðulegur forseti. Vegna ræðu hv. þingmanns vil ég byrja á að minna á það að það var síðasta ríkisstjórn, ekki Alþingi, sem sótti um aðild að Evrópusambandinu þannig að verklýsing síðasta þings til þeirrar ríkisstjórnar um hvernig ætti að standa að þeirri umsókn getur augljóslega ekki gilt fyrir þá ríkisstjórn sem nú situr. En látum það liggja á milli hluta. Það er augljóst af stjórnarskrá, þar sem það kemur sérstaklega fram að utanríkismál eru á hendi framkvæmdarvaldsins, að ríkisstjórnin er ekki bundin af ályktun síðasta þings. Lítum svo fram hjá því og látum þessa þingsályktun liggja á milli hluta vegna þess að hvað sem henni líður tók síðasta ríkisstjórn skýrt fram að hún áskildi sér rétt til að slíta viðræðunum á hvaða stigi málsins sem væri. Telur þá hv. þingmaður að núverandi ríkisstjórn sé svo bundin af áliti síðasta þings að hún [[Forseti hringir.]]hafi ekki einu sinni sama rétt og síðasta ríkisstjórn hafði?
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir spurninguna. Ég hefði talið eðlilegt ef síðasta ríkisstjórn hefði viljað slíta viðræðum að það hefði þá á nýjan leik verið borið undir þingið af hálfu síðustu ríkisstjórnar rétt eins og ég tel eðlilegt af hálfu núverandi ríkisstjórnar að þetta mál komi á einhvern hátt til umræðu og afgreiðslu í þinginu.
Virðulegur forseti. Það var ekki það sem síðasta ríkisstjórn og alveg sérstaklega þáverandi formaður Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs töluðu um ítrekað þegar þau lýstu því yfir að ríkisstjórnin áskildi sér rétt til að slíta viðræðum við Evrópusambandið, þó að hún léti sig hafa það að fara út í þetta. Ríkisstjórnin áskildi sér rétt til að slíta viðræðum við Evrópusambandið á hvaða tímapunkti sem væri. Því spyr ég aftur: Er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að núverandi ríkisstjórn hafi ekki sama rétt og síðasta ríkisstjórn í þessu máli?
Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra endurtekur spurningu sína og ég endurtek svar mitt. Síðustu ríkisstjórn var heimilt að leggja það til við þingið að slíta aðildarviðræðum.
Ég var ekki að tala um það.
Það var það sem var talað um og að sami skapi er núverandi ríkisstjórn algjörlega heimilt að leggja það til líka.
Hæstv. forseti. Fyrst vildi ég segja að mér finnst eiginlega aðdáunarvert og djarft af hálfu talsmanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að vera að ræða um það sem sagt er fyrir kosningar, og svo gert eftir kosningar í þessu sambandi. En til þess að staldra ekki of lengi við fortíðina vildi ég spyrja hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur nokkurn veginn sömu spurningar og ég spurði hv. þm. Árna Pál Árnason hér áðan: Ef mynduð yrði ríkisstjórn eftir næstu kosningar sem vildi halda áfram aðildarviðræðum, og segjum að Vinstri hreyfingin – grænt framboð ætti aðild að slíkri ríkisstjórn, hvernig teldi hv. þm. Katrín Jakobsdóttir að slík ríkisstjórn, sem vildi halda áfram, ætti að bera sig að?
Virðulegi forseti. Ég er ekki viss um að ég taki þátt í ríkisstjórn sem vilji sækjast eftir aðild að Evrópusambandinu. En vilji næsta ríkisstjórn 2017 sækjast eftir aðild mundi ég telja eðlilegt að hún leitaði leiðsagnar þjóðarinnar í þeim efnum.
Hæstv. forseti. Þetta er áhugavert. Gott að enn er hér staðfestur sá þverpólitíski meiri hluti sem virðist vera að myndast í þessum sal um það að verði aðildarviðræður við Evrópusambandið teknar upp að nýju þyrfti að fara með það í þjóðaratkvæðagreiðslu, eða væri pólitískt æskilegt að gera það. Það kom fram hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni hér áðan, og nú af hálfu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, að ekki verði farið af stað í viðræður við Evrópusambandið að nýju nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú velti ég því fyrir mér, varðandi það að taka þátt í ríkisstjórn sem stefnir að aðild að Evrópusambandinu, og breyti spurningunni: Ef hv. þingmaður ætti aðild að ríkisstjórn sem vildi halda áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið, hvernig teldi hún að það væri best gert?
Virðulegi forseti. Ég held að mín afstaða í þessum málum hafi birst með þeirri tillögu sem flutt var í fyrra um þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem leitað yrði leiðsagnar um framhald mála, við getum orðað það þannig, og ég sé ekki annað en að það sé í raun sama svar og við hinni fyrri fyrirspurn hv. þingmanns.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ákallar hér þingheim um að hætta að líta til baka og tala um það sem gerðist í fortíðinni. Ég ætla ekki að verða við því ákalli því að þetta mál verður ekki rætt öðruvísi en það verði skoðað hvernig því var hrundið af stað. Þá er ég að vísa til kvöldsins fyrir alþingiskosningarnar 2009 þegar forveri hv. þingmanns, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, var í beinni útsendingu á RÚV og hann var spurður að því hvort það kæmi til greina að Vinstri grænir mundu fara í ríkisstjórn og hefja aðildarviðræður að Evrópusambandinu. Svarið var fimm nei með mismunandi tilbrigðum. Því spyr ég hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur: Hvað finnst henni um upphaf málsins og það að Vinstri grænir sviku þarna hressilega kosningaloforð sitt fyrir þessar kosningar?
Virðulegi forseti. Á landsfundi Vinstri grænna 2009 var samþykkt ályktun um að Vinstri hreyfingin - grænt framboð væri á móti aðild að Evrópusambandinu. Enn fremur að Vinstri hreyfingunni - grænu framboði fyndist mikilvægt að málið yrði afgreitt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það var sú leiðsögn sem ég hafði þegar stjórn var mynduð með Samfylkingunni sem vildi setja þetta mál á dagskrá, að til þess að þjóðin kæmist að þessu máli væri réttlætanlegt að sækja um aðild þannig að við gætum leyft þjóðinni að taka afstöðu í máli sem hefur verið til umræðu í íslenskum stjórnmálum allt frá því í raun og veru að Ísland varð aðili að EES-samningnum. Sú tillaga var samþykkt í öllum æðstu stofnunum Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs. Þannig var aðdragandi þessa máls sem hv. þingmaður leitar hér eftir og spyr um.
Virðulegi forseti. Ansi er þetta slappt og máttlaust svar því að það vita allir sem kusu Vinstri græna á þessum tíma að þetta var stærsta kosningaloforð sem nokkur flokkur hafði farið með, fékk atkvæði þeirra sem vildu ekki ganga í Evrópusambandið og sveik það daginn eftir. Afsakið, forseti, ég er að mismæla mig. Það var búið að ákveða þetta ríkisstjórnarsamstarf fyrir kosningarnar 2009. Það hefur meðal annars komið fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni og þar með voru kjósendur Vinstri grænna á þessum tíma blekktir. Mig langar í framhaldinu að spyrja hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur um þau orð sem koma fram í bók hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar í þá veru að Vinstri hreyfingin - grænt framboð hafi gefið eftir ESB-trúverðugleika sinn [[Gaf einmitt ekki eftir þrátt fyrir góða tilraun til þess.]]og leyft Samfylkingunni að fara fram með ESB-umsóknina gegn því að Vinstri grænir fengju öll sín virkjunarverndunaráform í gegn í ríkisstjórninni. Þetta er til á prenti, virðulegi forseti. [[Forseti hringir.]]Sumum finnst bók hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar ekki mjög góð heimild [[Forseti hringir.]]en ég vísa samt í hana vegna þess að [[Forseti hringir.]]hún er jú til á prenti.
Virðulegur forseti. Ég held að hv. þingmaður ætti að fara varlega í að tala um að eitthvað sé slappt og máttlaust þegar hún færir þessa röksemdafærslu á borð fyrir Alþingi, svo slöpp og máttlaus sem hún er. Ég held líka að Framsóknarflokknum farist að tala um stór kosningaloforð [[Gripið fram í.]]eftir framgöngu þeirra í undanförnum kosningum með risakosningaloforð sem þeir gátu auðvitað ekki staðið við. [[Gripið fram í.]] Úr því að hv. þingmaður nefnir að það að eitthvað sé til á rituðu máli þýði að þar með sé það orðin heimild, [[Er það ómerk heimild?]]get ég eiginlega ekki staðist mátið og bent á að við höfum reifað bók hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, áður í þessum sal, og eins og allir vita sem þekkja til bókmenntaheimsins þá ræður talsvert hver heldur á penna hvað kemur á blað í þeim bókum. Virðulegi forseti. Ég get eiginlega ekki svarað þessu andsvari öðruvísi en með þessum hætti: Það stendur ekki steinn yfir steini í röksemdafærslu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur.
Þýðir ekki að stinga alltaf hausnum í steininn.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Þeir stjórnarandstæðingar sem hér hafa talað í þessu máli hafa gagnrýnt mjög hvernig ríkisstjórnin ætlar sér nú að stoppa málið og sé að gera það á mjög ólýðræðislegan hátt. Það er þess vegna sem það er mikilvægt að velta fyrir sér hvernig þetta mál var sett af stað. Af því að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir var að svara hér hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur áðan langar mig að lesa, með leyfi forseta, uppprentaðar upptökur deginum fyrir kosningar 2009. Þar spyr Sigmar Guðmundsson hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, þáverandi formann VG: Kemur það til greina, Steingrímur, bara svo ég spyrji þig, að hefja undirbúning að því að sækja um strax núna eftir kosningar? Nei. Vegna þess að þannig hefur samfylkingarfólkið talað Nei, segir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Að þetta byrji í sumar? Nei, segir hv. þingmaður. Hvenær getur þetta byrjað? Þá segir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon: Það samrýmist ekki okkar stefnu og við hefðum ekkert umboð til slíks. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að talað er um að [[Forseti hringir.]]fá þurfi fram þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál: [[Forseti hringir.]]Var hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ekki að fara rétt með stefnu flokksins, vegna þess að Katrín Jakobsdóttir virðist á öðru máli? Í öðru lagi: Af hverju studdi [[Forseti hringir.]]hv. þm. Katrín Jakobsdóttir það ekki á sínum tíma að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um málið?
Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutíma.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason spyr um aðdraganda þessa máls nánast eins og hann hafi ekki verið félagi í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði þegar samþykkt var að ganga í ríkisstjórnarsamstarf með Samfylkingunni á þeim forsendum sem okkur eru öllum kunnar. Ég man ekki betur en hv. þingmaður hafi verið viðstaddur þann flokksráðsfund sem það var samþykkt þannig að hann man þetta allt eins vel og ég. Hann man líka vel eftir þeirri samþykkt sem gerð var á landsfundi 2009 þar sem einmitt var rætt um aðkomu þjóðarinnar. Mér kemur það því nokkuð á óvart að hv. þingmaður komi hingað upp til að spyrja mig, sem var með honum í flokki á þessum tíma, nákvæmlega hvað hafi gerst í innyflunum hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði á þessum tíma, því að það er hv. þingmanni vel kunnugt.
Virðulegi forseti. Það var samþykkt að hingað inn í þingið kæmi þingsályktunartillaga á sínum tíma.
Þú studdir það.
Þar gæti hver og einn þingmaður greitt atkvæði eins og hann vildi. Það sem mig langaði til að vita er af hverju hv. þm. Katrín Jakobsdóttir í þessari atkvæðagreiðslu, þar sem hver og einn þingmaður gat greitt atkvæði eins og hann vildi, studdi það ekki að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um málið, og hvort það sé þá ekki dálítið holur hljómur í því að tala um að það megi síðan ekki slíta þeim sömu viðræðum án þess að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla. Ég var ekki inni í hugarheimi hv. þingmanns þegar hún ýtti á hnappinn hér í þingsal árið 2009. En af hverju má ekki með sama hætti hætta aðildarviðræðum við Evrópusambandið án þess að spyrja þjóðina eins og gert var á sínum tíma? Ég vil svo ítreka hina spurninguna varðandi það sem sagt var hér kvöldið fyrir kosningar. Var hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, þáverandi formaður flokksins, ósammála því - [[Forseti hringir.]]var hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ekki að túlka stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þegar hann sagði [[Forseti hringir.]]kvöldið fyrir kosningar, fjórum sinnum en ekki fimm sinnum eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hélt fram hér áðan, að ekki yrði sótt um aðild.
Virðulegi forseti. Ég hef áður sagt það í þessum sal að líklega hefði verið skynsamlegast að þessi vegferð hefði verið borin undir þjóðina á sínum tíma, áður en lagt var af stað í hana. Og það er það sem ég hef sagt, eftir á að hyggja, að það hefði verið skynsamlegast, þannig að ég tel engan holan hljóm í því. Ég held líka að íslenskt samfélag hafi breyst talsvert eftir hrun. Og ég held að krafa almennings í þessu landi sé orðin talsvert ríkari að hafa bein áhrif á það sem gerist í samfélaginu. Það er miklu ríkari krafa um beint lýðræði á öllum sviðum, og ég skammast mín ekkert fyrir að vilja taka þátt í þeim breytingum sem hafa orðið. Ég bara geri það, ég vil taka þátt í þeirri breytingu og ég vil auka beint lýðræði og ég vil að við notum öll þau tól og tæki sem við getum til þess að gera það. Nei, hv. þingmaður, mér finnst ekkert sérstaklega holur hljómur í þessu, enda er talsvert lengra síðan þetta var til umræðu en síðan forsvarsmenn núverandi ríkisstjórnar - sem núverandi ríkisstjórn forðast eins og heitan eldinn að ræða - lofuðu þjóðaratkvæðagreiðslu um málið.
Hæstv. forseti. Í umræðunni í dag og eins í gær hafa menn farið víða og að jafnaði ekki látið það takmarka sig hvað nákvæmlega er á dagskrá. Þannig hefur þessi umræða átt sér stað bæði undir þeim lið sem nú stendur yfir, sem er umræða um bréf utanríkisráðherra, og í umræðu í gær um stöðu þingsályktunartillagna og svo var allnokkur umræða undir liðnum um fundarstjórn forseta. Menn hafa farið fram og til baka í tíma og rúmi. Það sem mér finnst skipta máli eru kannski þeir þættir sem ég vakti athygli á í umræðum þingsins í gær. Svo ég tali fyrst út frá hinni formlegu hlið málsins er mér ómögulegt að sjá að utanríkisráðherra hafi farið út fyrir umboð sitt sem utanríkisráðherra í ríkisstjórn Íslands með því að senda þetta bréf. Í því bréfi felst árétting og skýring á stefnu ríkisstjórnar Íslands og það verður að líta svo á að utanríkisráðherra hafi umboð til þess að túlka hana með þessum hætti. Það finnst mér skýrt. Það að þingsályktunartillaga sem samþykkt var við upphaf síðasta kjörtímabils komi með einhverjum hætti í veg fyrir að utanríkisráðherra túlki afstöðu ríkisstjórnar Íslands með þessum hætti er að mínu mati ekki tæk skýring. Þeir þingmenn sem eru ósáttir við verk utanríkisráðherra í þessum efnum og telja að utanríkisráðherra sé með einhverjum hætti að bregðast hlutverki sínu með því að senda þetta bréf eða ríkisstjórnin í heild hafa tvenns konar úrræði í þinginu til þess að bregðast við því. Því að þá er akkúrat komið að kjarna þingræðisreglunnar sem mönnum hefur orðið tíðrætt um, en kjarni hennar er nákvæmlega sá að enginn ráðherra, eða ríkisstjórn, getur setið nema þingið styðji hann eða hafi a.m.k. sýnt honum þá þolinmæði að bera hann ekki vantrausti. Kjarni þingræðisreglunnar birtist í því að ráðherra þarf að styðjast við meiri hluta eða a.m.k. hlutleysi þingsins gagnvart setu sinni. Það er þingræðisreglan í sinni tærustu mynd. Þeir þingmenn sem efast um að ráðherra njóti stuðnings í þinginu til þess að haga embættisrekstri sínum með þessum hætti geta látið á það reyna í þinginu. Á sama hátt eru til aðrar aðferðir sem þingmenn geta notað til þess að reyna á stuðning eða andstöðu manna við efni máls í þinginu. Heyrst hefur að menn hafi jafnvel í hyggju að flytja einhvers konar tillögur og allt gott um það að segja. Þær koma þá fram og verða teknar til meðferðar. Ég verð því að segja að ef þingmenn eru raunverulega sannfærðir um að ráðherra hafi gengið gegn vilja meiri hluta þingsins í þessum efnum geta þeir gagnrýnt hann fyrir það, þeir hafa næg tækifæri til þess að koma þeirri gagnrýni á framfæri og þeir geta eftir atvikum borið fram vantraust ef þeir telja að ráðherrann hafi gengið gegn meirihlutavilja í þinginu. Þetta er kjarni máls að mínu mati. Nokkuð hefur verið vikið að samráði eða samráðsleysi við utanríkismálanefnd Alþingis. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að ég teldi ekki að í þessu bréfi eða samþykkt ríkisstjórnarinnar sem býr að baki því fælist slík stefnubreyting eða ný stefnumörkun af hálfu ríkisstjórnarinnar að það hefði krafist fyrir fram samráðs við utanríkismálanefnd. Ég heyri að menn eru ósammála um þetta. Við þurfum auðvitað að taka þá umræðu, bæði á vettvangi utanríkismálanefndar og annars staðar í þinginu, hvernig menn meta þá hluti en það er auðvitað ljóst að reglan er ekki absalút í þeim skilningi að til sé einhver algildur mælikvarði á það hvenær ákvörðun er það stór að hún skuli borin undir utanríkismálanefnd eða samráð skuli haft við utanríkismálanefnd fyrir fram. Það er háð mati hverju sinni og um það má auðvitað deila. Það má deila um það í þessu tilviki og um það má deila í ýmsum tilvikum frá undanförnum árum eins og menn þekkja. Jafnvel þó að ávinningur kunni að vera að því að skýra þau lagaákvæði sem gilda að þessu leyti, ég ætla ekki að útiloka að við getum gert það, þá held ég að við verðum samt alltaf að hafa í huga varðandi reglur af þessu tagi að það er aldrei hægt að útiloka að á einhverjum stigum máls þurfi að meta í ljósi málsins sjálfs, efnis þess eða aðstæðna að öðru leyti, hvort reglan eigi við. Þetta var um formhlið mála. Efnishlið málsins finnst mér líka áhugaverð. Hún hefur kannski fengið minni athygli hér í umræðum en vert er. Ef við veltum bréfi utanríkisráðherra fyrir okkur í samhengi við það sem hefur verið að gerast í þessum málum og það sem kann að gerast held ég að við fáum dálítið annað sjónarhorn á hlutina en ef við erum að staglast á því nákvæmlega hvernig túlka beri umboð ráðherra og annað þess háttar. Ég dreg ekki úr mikilvægi formhliðarinnar, en ég held að við þurfum líka að velta fyrir okkur efnishlið mála. Í gær vakti ég í þessu sambandi athygli á því að hér er talað fram og til baka um slit viðræðna. Slit viðræðna. Þetta er sagt eins og í gangi séu einhverjar viðræður, eins og það sé eitthvað að gerast í þessum efnum. Óþarfi að fara mörgum orðum um það, en auðvitað hefur ekkert verið að gerast í þessum viðræðum í langan tíma. Fyrrverandi ríkisstjórn tók pósitífa ákvörðun um að að hægja á ferlinu, eins og þá var kallað, sem fól í sér að öllum pólitískum viðræðum var hætt og engar nýjar ákvarðanir voru teknar í janúar 2014. [[Gripið fram í: Ekki alveg búið …]]Það kom fram í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þá að tæknileg vinna embættismanna mundi hugsanlega halda áfram en að ekki yrðu teknar neinar pólitískar ákvarðanir á grundvelli viðræðna. Ný ríkisstjórn tók við völdum í maí 2013 og staðfesti það að hún hygðist ekki halda áfram viðræðum. Samningahópar, samninganefndir voru leystir frá störfum í byrjun hausts 2013. Evrópusambandið er hætt að búa til stöðuskýrslur og það er í raun og veru harla fátt eftir sem gefur til kynna að við séum í einhverjum aðildarviðræðum. Ég hugsa að það sé tvenns konar formsatriði sem enn eru til staðar, annars vegar að Ísland á seturétt á ákveðnum fundum Evrópusambandsins sem umsóknarríki, gæti væntanlega að breyttu breytanda fengið tækifæri til þess að sitja sömu fundi, ekki sem umsóknarríki heldur sem EES-ríki. Hins vegar eru það ályktanir á sviði utanríkismála, t.d. svo nærtækt dæmi sé nefnt þvingunaraðgerðir gegn ríkjum sem Evrópusambandið samþykkir. Þar á það sama við, okkur hefur til þessa verið boðið að vera með sem umsóknarríki, en ef við erum ekki lengur umsóknarríki er okkur boðið að vera með sem EES-ríki. Það er nú öll breytingin. Þetta er innihaldið í því sem menn eru að tala um með dramatískum hætti að verið sé að slíta eins og himinn og jörð sé að farast. Ég held að þetta sjónarhorn þurfum við að hafa í huga þegar við ræðum þessi mál. Menn velta því töluvert fyrir sér hvort sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að senda þetta bréf taki fyrir, getum við sagt, að ný ríkisstjórn geti með einhverjum hætti endurvakið aðildarviðræðurnar. Ég hef í einhverjum fjölmiðlum svarað því til að enginn geti fyrir fram sagt til hvernig það verði. Ef í næstu kosningum, sem væntanlega verða 2017, myndast meiri hluti á Alþingi fyrir því að ganga í Evrópusambandið eða halda áfram viðræðum við Evrópusambandið mundi væntanlega á þetta reyna. Þá mundi reyna á það t.d. hvort menn teldu að það væri næg stoð í átta ára gamalli ályktun Alþingis með þeim leiðbeiningum og skilmálum sem þar eru settar fram um aðildarviðræðurnar. Persónulega mundi ég halda að ný ríkisstjórn sem vildi halda áfram aðildarviðræðum mundi a.m.k. vilja endurmeta stöðuna að einhverju leyti hvað þetta varðar, ekki byggja bara á átta ára gamalli ályktun. Ég mundi álíta að ný ríkisstjórn mundi jafnvel líka vilja skoða stöðuna varðandi þá kafla samningaviðræðnanna sem lokið er, þá ellefu EES-kafla sem búið er að klára, bera saman löggjöf og annað þess háttar. Ég býst við því að átta árum seinna mundu menn telja að einhver þörf væri á að skoða slíka hluti. Við getum því sagt sem svo, hvað sem túlkun okkar í dag á þessu bréfi líður, að ef hér tæki við ríkisstjórn að loknum næstu kosningum sem væri fylgjandi aðild eða aðildarviðræðum við EES þá þyrftu menn í mjög mörgum efnum a.m.k., ef ekki öllum, að fara í grunninn, átta sig á því á hvaða grunni þeir vildu fara í viðræður að nýju, á hvaða forsendum þeir vildu endurvekja það ferli. Það er ekkert um að ræða held ég að menn, sama hversu Evrópusinnaðir þeir eru, geti á raunhæfum grundvelli haldið áfram eins og ekkert hafi í skorist. Ég held að það sé bara staðreynd málsins, hinn pólitíski veruleiki. Enda hafa formenn, bæði Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar, lýst þeirri skoðun sinni í þessum sal í umræðunum að þau telji að það væri pólitískt skynsamlegt eða æskilegt, ég man ekki nákvæmlega hvernig þau orðuðu það, að ný ríkisstjórn sem ætlaði sér að fara aftur í aðildarviðræður sækti sér umboð í þjóðaratkvæðagreiðslu til þess að fara í þann leiðangur. Það finnst mér skynsamlegt viðhorf þó ég deili ekki skoðunum með þeim að mörgu öðru leyti. Ég tel raunar að það hafi komið fram í umræðunum og í raun og veru í öllu ferli málsins á fyrri stigum líka að ríkisstjórn sem ætlar sér að fara í leiðangur af þessu tagi þarf að styðjast við skýrt umboð. Hér var verið að vitna í bækur áðan, ágætar bækur, og það kemur fram í bók Steingríms J. Sigfússonar sem víkur að þessum árum, stjórnarárum hans og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að sterkar raddir hafi verið uppi um það í VG 2009 að æskilegt væri að styðjast við þjóðaratkvæðagreiðslu. Hann getur þess reyndar að andstöðuraddir við það sjónarmið hafi líka komið fram, en það sýnir a.m.k. að það sjónarmið var þegar á þeim vettvangi komið til alvarlegrar umræðu. Ef ég man rétt og leiðréttið mig ef ég fer rangt með þá getur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon þess líka í sama kafla að það hafi verið rætt við stjórnarmyndunarviðræður við Samfylkinguna, en Samfylkingin hafi lagst þver gegn því. Það er áhugavert. Það sýnir auðvitað hvað ákafinn var mikill sumarið 2009 að hefja þetta ferli. Það að forusta Samfylkingarinnar lítur greinilega á málin með öðrum hætti í dag eru að mínu mati töluvert mikil pólitísk tíðindi. Nú veit ég ekki um sjónarmið allra flokka í þessu sambandi, en það er held ég, hæstv. forseti, mjög áhugavert ef það kemur með skýrum hætti út úr umræðunni í dag að a.m.k. fjórir stærstu stjórnmálaflokkar á þingi hyggist ekki fara í aðildarviðræður að nýju nema fá til þess umboð í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru gríðarlega mikil pólitísk tíðindi ef það liggur skýrt fyrir að lokinni þessari umræðu.
Forseti. Ég þakka fyrir ágæta ræðu þótt ég sé ekki endilega sammála túlkun hv. þingmanns á öllu sem kom fram í henni. Mig langaði að spyrja þingmanninn að einu, sér í lagi að einu, og það lýtur að þjóðaratkvæðagreiðslum. Nú er það svo að á síðasta kjörtímabili lögðu sjálfstæðismenn fram þingsályktunartillögu um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Af hverju hefur þingmaðurinn skipt um skoðun? Eða getum við þingmenn minni hlutans og kjósendur gert ráð fyrir því að þegar minni hlutinn leggur fram tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðnanna verði þingmaðurinn með okkur á þeirri tillögu?
Hæstv. forseti. Svo ég tali út frá mínum sjónarmiðum prívat og persónulega þá studdi ég leiðina 2009 um að ekki yrði farið í aðildarviðræður við Evrópusambandið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Sú afstaða lá alveg skýr fyrir 2009, að ekki yrði farið af stað í viðræður nema haldin yrði þjóðaratkvæðagreiðsla. Ég stóð líka að samþykkt landsfundar Sjálfstæðisflokksins snemma árs 2013 þar sem kom skýrt fram að flokkurinn vildi hætta viðræðum og ekki yrði farið af stað aftur nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Það liggur auðvitað fyrir að ýmsir frambjóðendur flokksins voru með yfirlýsingar sem gengu lengra í kosningabaráttunni, en það er hins vegar líka alveg ljóst að í ríkisstjórnarsáttmálanum sem birtist í maílok 2013 var notað svipað orðalag og í landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins, þ.e. að viðræður yrðu stöðvaðar eða þeim hætt og ekki farið af stað [[Forseti hringir.]]að nýju nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.
Það er alveg ljóst að ekki er tekið mark á uppsagnarbréfi ríkisstjórnarinnar sem utanríkisráðherra fór með til útlanda í leynd, enda kom mjög skýrt fram á fundi utanríkismálanefndar í morgun að ríkisstjórnin, undir forustu utanríkisráðherra, hefði passað sig mjög rækilega á því að orða bréfið á þann veg að við mundum eingöngu verða tekin af listanum en í raun væru aðildarviðræðurnar enn í gangi. Má ég spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála þessari túlkun minni á orðum utanríkisráðherra frá því í morgun?
Hæstv. forseti. Ég lít svo á að bréf utanríkisráðherra feli í sér staðfestingu á þeim veruleika að það eru engar viðræður í gangi. Það eru engar viðræður í gangi. Það voru viðræður í gangi, það lognaðist út af á árinu 2013, reyndar í mikilvægustu köflunum tveimur árum fyrr. [[Gripið fram í.]]Ef við tökum þetta út frá orðanna hljóðan er rétt hjá hv. þingmanni að auk áréttingar á stefnu ríkisstjórnarinnar kemur fram í bréfi utanríkisráðherra að óskað sé eftir því að nafn Íslands sé tekið af lista yfir umsóknarríki, Ísland hafi ekki stöðu sem umsóknarríki. Það hins vegar, svo við höldum okkur við formalítetið, þýðir ekki endilega að umsókn sé afturkölluð. Ég nefni, eins og kom fram á fundi nefndarinnar í morgun, að Sviss hefur til dæmis aldrei afturkallað umsókn sína frá 1992 en er þó ekki umsóknarríki.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þrennt: Í fyrsta lagi fyrir ákaflega málefnalega ræðu, í öðru lagi fyrir að vera fyrsti þingmaðurinn í þessum sölum sem hefur hrósað bók sem ég gaf út fyrir tveimur árum, í þriðja lagi fyrir að horfa jákvæðum augum til framtíðar [[Gripið fram í.]]- þetta var „best comment“ - [[Hlátur í þingsal.]]því að hv. þingmaður er ekki aðeins að spekúlera í því hvort það eigi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, hann er bókstaflega farinn að gera því skóna hvernig ný ríkisstjórn sem það gerði ætti að haga sér. Ég er honum ósammála um margt þar, en svara honum í ræðu minni hér á eftir. Ég tek eftir því að hann er strax farinn að velta upp þeim möguleika að ný ríkisstjórn kunni að sækja um eftir næstu kosningar. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann: Er hann mér sammála um að það séu í reynd engir stjórnskipulegir tálmar á því að ný ríkisstjórn geti tekið upp þráðinn og nýtt sér þá stöðu sem hún hefur í dag sem umsóknarríki með aðildarferli í gangi formlega?
Hæstv. forseti. Það er ekki endilega bannað að keyra ónýtan bíl, en það er frekar óráðlegt.
Frú forseti. Sínum augum lítur hver silfrið. Það sem hv. þingmaður var í reynd að segja er að það er hægt að keyra áfram. Hv. þingmaður segir að bíllinn sé ekki í góðu lagi, en hann sagði ekki að búið væri að svipta hann leyfi til þess að keyra hann. Það er mergurinn málsins. Það er það sem mér finnst skipta mestu máli. Þess vegna tel ég eiginlega að kjarni umræðunnar liggi fyrir eftir yfirlýsingu hæstv. ráðherra, sem hefur auðvitað komið fram mörgum sinnum á umliðnum dögum að hv. þingmaður er sammála. Það skiptir mig mestu máli. Það eru sumir sem líta svo á að aðild að ESB sé tæki til þess að koma Íslandi inn í stöðugt umhverfi, aðrir eru annarrar skoðunar. En það er alla vega ljóst að formaður utanríkismálanefndar, sem hefur meiri vigt en flestir í þessum sölum í utanríkismálum, er þeirrar skoðunar að ný ríkisstjórn geti keyrt áfram, en hann hefur sagt það í fyrri ræðu sinni að kannski þurfi hún eitthvað að kíkja á mótorinn áður, kannski þurfi hún að endurskoða ýmsa hluti. Það kann vel að vera. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að deila við hv. þm. Össur Skarphéðinsson um að ef hér skapast þingmeirihluti fyrir því að hefja að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið og ef í landið kemur ríkisstjórn sem hefur áhuga á því að halda áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið mun hún finna einhverjar leiðir til þess. Ég held að það liggi alltaf í eðli máls að ef þau pólitísku stórtíðindi verða að hér verður allt í einu meiri hluti fyrir því að ganga í Evrópusambandið eða hefja aðlögunargönguna að nýju mun slíkur meiri hluti og slík ríkisstjórn finna einhverjar leiðir til þess. Ég held hins vegar að það verði svolítið erfitt, það verði svolítið átak, vegna þess að auðvitað hefur margt breyst frá sumrinu 2009 og menn munu raunhæft séð ekki geta haldið áfram öðruvísi [[Forseti hringir.]]en að hugsa málið frá grunni að nýju.
Virðulegi forseti. Nú hefur komið skýrt fram í máli hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra að ætlunin með þessu bréfi var að slíta umræðunum, að gera það sem var reynt að gera hér með þingsályktunartillögu á seinasta þingi þótt hún hafi ekki náð í gegn. Það liggur fyrir í rökstuðningi hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra að ástæðan fyrir því að þessi leið var farin núna sé að Alþingi sé ekki treystandi til þess að fara með málið vegna þess fyrirbæris sem kallað er málþóf. Við röktum það áðan að það var ekkert málþóf þegar málið var rætt í fyrra, það voru bara ítarlegar umræður um mjög stórt málefni og svo endaði málið í nefnd en ekki í einhverju dagskrárleysi. Ég velti fyrir mér hvernig hv. þingmaður lítur á þann rökstuðning þessara tveggja hæstv. ráðherra fyrir því að gera þetta upp á eigin spýtur án atbeina þingsins á þeim forsendum að þinginu sé ekki treystandi fyrir því.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekkert að þræta við hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson um hvernig aðstæður voru hér í þinginu síðasta vor. Mesti vandinn á sínum tíma var sá, ef ég man rétt, að það gekk svo illa að koma málinu á dagskrá vegna mikillar ástríðu þingmanna stjórnarandstöðunnar í því að tala um fundarstjórn forseta sem gert var dögum saman en áður en tímatalningin varðandi málið sjálft byrjaði. En það er allt önnur saga. Það sem ég kýs að líta á í þessu máli eru annars vegar þau efnisatriði sem er að finna í þingsályktunartillögunni frá því í fyrra og hins vegar efnisatriði þessa bréfs. Þarna er um að ræða tvenns konar efnisatriði, ef við getum orðað það sem svo. Þetta eru ekki sömu efnisatriðin en auðvitað byggja bæði á þeirri meginstefnu ríkisstjórnarinnar að hún hyggist ekki halda áfram með aðildarumsóknarferlið. Þetta er ekki sama mál. [[Forseti hringir.]]Þetta er allt önnur nálgun. Efnisatriðin annars vegar í þingsályktunartillögunni í fyrra [[Forseti hringir.]]og hins vegar í bréfinu núna eru bara önnur.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki hv. þingmanni að taka undir þá hugmynd að það sé á nokkurn hátt lögmætur málflutningur af hálfu hæstvirtra ráðherra að kenna þinginu um að þeir taki svona ákvarðanir upp á eigin spýtur. Hvað varðar orð hv. þingmanns um að efnisatriði bréfsins hafi verið eitthvað frábrugðin þingsályktunartillögunni sem hér var lögð fram í fyrra þá liggur aftur fyrir rökstuðningur hæstvirtra ráðherra um að með þessu hafi málið verið klárað, það hafi verið núllstillt, eins og hæstv. utanríkisráðherra komst að orði. Í fyrra var hér aðeins karpað um muninn á því að slíta viðræðum eða gera hlé á umræðum. Er hv. þingmaður meðvitaður um að Ísland er enn þann dag í dag á lista yfir umsóknarríki? Er hv. þingmaður meðvitaður um að þetta hefur þýðingu gagnvart Evrópusambandinu? Og aftur spyr ég hv. þingmann bara til þess að það sé alveg skýrt: Tekur hann undir þá hugmynd að málflutningur hæstvirtra ráðherra [[Forseti hringir.]]sé lögmætur?
Hæstv. forseti. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson verður að sætta sig við að ég vel þau orð sem mér sýnist. Ég held að ráðherrar ríkisstjórnarinnar geti líka valið þau orð sem þeim sýnist. Það sem ég bendi á í þessu sambandi varðandi innihald þingsályktunartillögunnar í fyrra er að efnisatriðin sem þar er að finna eru önnur en í bréfinu. Þar er tekið á hlutum með öðrum hætti og þess vegna eru þær formreglur, ef við getum orðað það svo, sem gilda annars vegar um bréfið og hins vegar um þingsályktunartillöguna ekki endilega þær sömu. Hins vegar liggur alveg fyrir að þær tvær mismunandi leiðir sem hérna er verið að fara, annars vegar þingsályktunartillaga og hins vegar bréf, byggja báðar á pólitískri stefnumörkun ríkisstjórnarinnar sem er sú sama í báðum tilvikum, en reglurnar í kringum það eru auðvitað öðruvísi af því nálgunin er allt önnur.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og eins fyrir þær ræður sem hafa verið fluttar í dag. Það hefur verið farið víða í þessu máli og sami umkenningaleikurinn í gangi og venjulega þegar verið er að ræða þessi mál, bent á það sem hefur gerst áður og fyrr og á þessa tillögu og hina tillöguna. Fyrir síðustu kosningar lofaði Sjálfstæðisflokkurinn og allir oddvitar hans í öllum kjördæmum að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhald viðræðna að Evrópusambandinu á þessu kjörtímabili og það á fyrri hluta kjörtímabilsins. Það er þetta sem málið snýst um fyrir mér. Það er þetta sem málið snýst um fyrir fólki sem er að mótmæla úti á Austurvelli. Það er þetta sem 85% þjóðarinnar vilja fá að tala um samkvæmt skoðanakönnunum. En við förum hér í alls kyns lagaflækjur og dót sem enginn skilur og ekki heldur ég sjálfur, ég skal viðurkenna það. Ég spyr þingmanninn, sem að mínum dómi er einn heiðarlegasti þingmaður landsins og ber það með sér að vera heiðarlegur, hann er heiðarleikinn uppmálaður: Hvernig finnst honum að bera það á bakinu að vera að svíkja þjóðina? Að Sjálfstæðisflokkurinn, [[Forseti hringir.]]sem er kjölfestan í íslenskum stjórnmálum og hefur alltaf verið það í bæði utanríkismálum og öðru, sé að svíkja eitt [[Forseti hringir.]]stærsta kosningaloforð sem gefið hefur verið?
Hæstv. forseti. Um þetta efni hefur töluvert verið rætt. Ég hef sagt við ýmis tækifæri að ég teldi að í ljósi atburðanna hefði orðaval ýmissa frambjóðenda Sjálfstæðisflokksins verið óheppilegt í ljósi þess að þegar menn mynduðu ríkisstjórn komust þeir að þeirri niðurstöðu að það væri í raun og veru ómögulegt að efna þessi fyrirheit samkvæmt orðanna hljóðan. Formaður Sjálfstæðisflokksins sagði í umræðum í Kastljósi í síðustu viku að sjálfsagt hefði hann gefið allt of miklar væntingar til þess að þetta yrði niðurstaðan. Ég hins vegar vísa í það að samþykkt stefna Sjálfstæðisflokksins á landsfundi 2013, sem reyndar hefur verið ítrekuð síðan, er annars eðlis, þ.e. ekki er gert ráð fyrir því skilyrðislaust að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um hvaða ákvarðanir sem verða teknar varðandi afdrif málsins heldur eingöngu það að þjóðaratkvæðagreiðsla [[Forseti hringir.]]skyldi koma til ef ætlunin væri að halda áfram.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svar hans. Fyrir mér snýst þetta ekki um einhverjar landsfundarályktanir hjá Sjálfstæðisflokknum. Þetta snýst ekki um það. Þetta snýst um þjóðarviljann, þetta snýst um almannaviljann. Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn slógu Evrópumálin út af borðinu í síðustu kosningabaráttu vegna þess að þeir lofuðu fyrir kosningar að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla. Það er svo einfalt. Þetta eru bara blekkingar og ekkert annað. Það er verið að blekkja fólk. Mér þykir mjög dapurt þegar Sjálfstæðisflokkurinn, sem telur sig vera kjölfestuna í íslenskum stjórnmálum, lýgur blákalt að fólki. Þetta var þannig. Þið talið um pólitískan ómöguleika en hann er ekki til staðar. Ef þjóðin ákveður að halda eigi áfram með aðildarviðræður að Evrópusambandinu gerir ríkisstjórnin það. Hún er til þess að framfylgja þjóðarviljanum. Við erum kosin á þing af þjóðinni og þingið velur síðan ríkisstjórnina. Ef ríkisstjórnin er ekki tilbúin til að fara að þjóðarviljanum þá fer hún frá og boðar til nýrra kosninga. Það er bara þannig. Þetta er einfalt og það á ekki að ljúga og svíkja.
Hæstv. forseti. Ég held að menn ættu aðeins að tóna sig niður í þessari umræðu og horfa á þetta svolítið raunhæfum augum. Á síðasta kjörtímabili var ríkisstjórn við völd í landinu sem hafði það verkefni að fylgja aðildarviðræðum eftir. Það var ágreiningur um þetta mál milli flokkanna, og sérstaklega mikil andstaða frá ákveðnum þingmönnum og ráðherrum úr öðrum flokknum, og því hefur löngum verið haldið fram að það hafi valdið töluvert miklum vandræðum í því sambandi. Þá spyr ég: Hvernig ætti ríkisstjórn þar sem enginn ráðherra styður aðild að Evrópusambandinu og þingmeirihluti sem er skýrt á móti aðild að Evrópusambandinu að fylgja málinu eftir? [[Gripið fram í.]]Þetta er þannig að á svo ótal mörgum stigum í aðildarferlinu þarf að taka pólitískar ákvarðanir og pólitíska ábyrgð á ákvörðunum að slíkum viðræðum verður ekki fylgt eftir nema [[Forseti hringir.]]þeir sem að því standa geri það af heilum hug og trúi á það verkefni [[Forseti hringir.]]sem fyrir þá er lagt. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Þetta mál er sorglegt en er líka orðið æði háðulegt. Það er svolítið lágt risið á hæstv. utanríkisráðherra, ríkisstjórninni, framkomu Íslendinga á alþjóðavettvangi, mér finnst ég upplifa það í þessu máli. Hæstv. utanríkisráðherra fer á fund í Slóvakíu, afhendir þar kollega sínum hálfgert leynibréf frá ríkisstjórninni sem utanríkisráðherra Íslands lítur svo á að sé uppsögn eða afturköllun á aðildarumsókn Íslendinga. Svo koma viðbrögð frá fjölmiðlafulltrúa stækkunarstjóra Evrópusambandsins þar sem fjölmiðlafulltrúinn lýsir því yfir að þetta sé ekki fullgild afturköllun á umsókn Íslands. Hæstv. utanríkisráðherra, utanríkisráðherra þjóðarinnar, segir fjölmiðlafulltrúa stækkunarstjóra vera úti á túni. Ég held að þetta sé einhver lægsti punkturinn í utanríkismálum Íslendinga í seinni tíð. Utanríkisráðherra þjóðarinnar er kominn í skærur við fjölmiðlafulltrúa stækkunarstjóra í Brussel um það hvernig eigi að túlka bréf sem hann fór með á fund í Slóvakíu. Þetta lýsir auðvitað því hversu háðulegt þetta mál er orðið fyrir ríkisstjórn Íslands og að mörgu leyti fyrir Íslendinga. Það er auðvitað alveg skýrt að ekki er verið að afturkalla umsókn Íslands að Evrópusambandinu, það liggur alveg fyrir. Það er í sjálfu sér enginn að deila um það að utanríkisráðherra megi skrifa eitthvert bréf þar sem hann áréttar viðhorf ríkisstjórnar sem hann situr í, að ríkisstjórnin ætli ekki að taka þátt í aðildarviðræðum á meðan hún situr. Það hefur alveg legið fyrir að það eru engar viðræður í gangi eins og er en þeim hefur ekki verið slitið. Það er mjög mikilvægt að tala skýrt í stjórnmálum, mjög mikilvægt að tala skýrt þegar maður er utanríkisráðherra Íslendinga. Mér finnst þetta mál einkum og sér í lagi vera orðið einhvers konar lærdómur í því hversu mikilvægt það er að tala skýrt. Af hverju er þetta svona mikið hitamál í þinginu? Af hverju finna svona margir í þinginu sig knúna til að tala um fundarstjórn forseta og til að tala um þessi mál þegar þau ber á góma hér? Það er ekki einungis vegna þess að aðild að ESB er hitamál í samfélaginu og hefur verið í áratugi, það er ekki bara út af því. Það er ekki síst út af því að menn hafa ekki talað skýrt, menn hafa ekki verið heiðarlegir og menn virða ákveðna grunnferla lýðræðisins. Það efast enginn um það að ríkisstjórnin, sú sem nú situr, geti slitið viðræðunum en hún verður að fara eftir þeim viðurkenndu reglum sem fyrir hendi eru. Hún eða þeir flokkar sem standa að ríkisstjórninni hefðu til dæmis átt að lýsa því yfir í síðustu kosningum, þegar þeir sóttu umboð til þjóðarinnar, að þeir ætluðu að slíta viðræðunum. Þeir gerðu það ekki. Enginn sem nú situr sem ráðherra lýsti því yfir, það var ekki hluti af stefnu þessara flokka, þeir sögðu kjósendum ekki að þeir ætluðu að slíta viðræðunum. Þar með, og burtséð frá allri lögfræði, tölum bara um heiðarleika, tölum bara um lýðræði, sóttu ríkisstjórnarflokkarnir sér ekki lýðræðislegt umboð í einhverju stærsta deilumáli þjóðarinnar, í einhverju stærsta úrlausnarefni og viðfangsefni þjóðarinnar. Þeir hafa ekki lýðræðislegt umboð, þeir sóttu það ekki. Þeim var í lófa lagið, þessum mönnum sem buðu sig fram til þings 2013 fyrir hönd flokka sinna, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, að lýsa því yfir að ef þeir færu í ríkisstjórn, að ef þeir flokkar færu í ríkisstjórn mundu þeir slíta viðræðunum. Það gerðu þeir ekki. Hvers vegna ekki? Vegna þess að þeir hefðu líklega ekki fengið jafn góða kosningu. Það var ekki vilji meðal þjóðarinnar til þess að slíta viðræðunum. Það hafa kannanir sýnt, vel yfir 80% þjóðarinnar vilja halda viðræðunum áfram, vilja ekki slíta þeim. Og það eru augljós rök fyrir því. Fólk er upp til hópa, held ég, orðið langþreytt á deilunni um það hvort við eigum að vera aðilar að Evrópusambandinu eða ekki, það vill fá samning og vill fá að taka afstöðu til samnings, eins og margar aðrar þjóðir hafa gert. Þess vegna sögðu þeir sem buðu sig fram fyrir ríkisstjórnarflokkana í síðustu kosningum aldrei að þeir ætluðu að slíta viðræðunum. Þess vegna er þetta svona mikið hitamál hér, vegna þess að ríkisstjórnin sótti sér ekki umboð, hún gerði það ekki. Hins vegar sagði ríkisstjórnin að hún mundi leyfa þjóðinni að greiða atkvæði um það hvort halda ætti viðræðunum áfram. Ástæða þess að þetta er svona mikið hitamál er að ríkisstjórnin ætlar samviskulaust að svíkja það loforð. Nú er ég ekki aðeins að tala um það sem gerðist fyrir kosningar. Það stendur ekki einu sinni í stjórnarsáttmálanum að slíta eigi viðræðunum, það er ekki einu sinni þar, það er ekki orð um að slíta eigi viðræðunum. Það er sagt að gert verði hlé á viðræðunum og þeim ekki haldið áfram nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er það sem er sagt. Við í Bjartri framtíð höfum sagt: Allt í lagi, við erum reiðubúin að sætta okkur við það. Við höfum komið með ótrúlegt sáttaboð í þessu máli um að við séum reiðubúin að sætta okkur við það sem stendur í stjórnarsáttmálanum um málið, við séum reiðubúin til þess. Ríkisstjórnin framfylgir því ekki einu sinni sínum eigin stjórnarsáttmála þegar hún reynir eftir krókaleiðum að slíta viðræðunum. Þetta er auðvitað allt með ólíkindum. Síðan kemur núna þessi fordæmalausa atlaga að þingræðinu. Henni hefur verið hrundið, held ég. Ég held að hún hafi misheppnast vegna þess að það er alveg kristaltært, alveg sama hvaða orðaleiki menn reyna að fara í, að aðildarviðræðunum hefur ekki verið slitið, umsóknin hefur ekki verið dregin til baka. Það er hlé á viðræðunum og það er í sjálfu sé eitthvað sem allir vissu. Hvað samþykkti Alþingi árið 2009? Það samþykkti að fela ríkisstjórninni að sækja um aðild að Evrópusambandinu og fara í viðræður. Það var farið með umsókn til Evrópusambandsins. Þetta er nefnilega ekki bara þingsályktun Alþingis, þetta er líka milliríkjamál. Þetta er heimild til ríkisstjórnarinnar og beiðni til ríkisstjórnarinnar og henni er falið að fara með umsókn til Evrópusambandsríkjanna. Síðan voru það 27 þáverandi ríki Evrópusambandsins sem eftir lýðræðislegum leiðum sínum tóku afstöðu til umsóknarinnar og þau samþykktu hana öll. Í sumum tilvikum þurfti samþykki þjóðþings til, eins og í Þýskalandi og Litháen, en alls staðar, byggt á lýðræðislegum grundvallarprinsippum, var aðildarumsókn Íslands samþykkt. Þetta er gert með heimild Alþingis. Þetta er milliríkjamál, þetta er yfirlýsing Alþingis um að við ætlum að hafa þessa stöðu. Þeirri stöðu verður ekki breytt nema með ályktun Alþingis og miðað við loforð stjórnarflokkanna auðvitað með þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er svolítið merkilegt að heyra þetta tal um að utanríkismál séu á hendi ríkisstjórnar. Ríkisstjórnin hefur framkvæmdarvaldið, hún fer með málaflokkana, en hún gerir ekkert nema með heimild Alþingis. Þegar maður rennir yfir þingsályktunartillögur sem í gildi eru inni á heimasíðu Alþingis þurfum við varla að ræða þetta neitt frekar, það getur varla verið deilumál við hæstv. utanríkisráðherra eða hv. formann utanríkismálanefndar að ríkisstjórnin gerir ekkert í utanríkismálum nema með heimild Alþingis. Allar EES-staðfestingarnar eru þingsályktanir og þær byrja allar svona: Alþingi Íslendinga heimilar ríkisstjórninni að staðfesta ákvörðun EES-nefndarinnar. Eða sameiginlegu EES-nefndarinnar eða hvernig sem það er orðað. Þetta er líka svona í öllum samningamálum milli okkar og annarra þjóða, í fiskveiðimálum, fríverslunarsamningum og hinu og þessu. Alþingi heimilar ríkisstjórninni að staðfesta fríverslunarsamning við Kína. Ríkisstjórnin gerir það ekkert. Ef ríkisstjórnin ætlar að segja upp fríverslunarsamningnum við Kína þarf að sama skapi, það er sjálfstæð ákvörðun, heimild Alþingis. Ég trúi ekki einu sinni að við séum að ræða þetta, þetta er augljóst mál. Ef við ætlum að breyta einhverjum samningum Íslands og Noregs um veiðar úr síldarstofnum eða eitthvað svoleiðis, sem Alþingi hefur veitt ríkisstjórninni heimild til að gera, þá þarf heimild til þess hér. Þannig er þetta bara. Heldur einhver öðru fram? Það gildir það sama í þessu: Ef Alþingi Íslendinga samþykkti að Ísland, í milliríkjamáli, í samskiptum við ESB, skyldi gerast umsóknarríki þarf Alþingi Íslendinga auðvitað líka að breyta þeirri ákvörðun. Alveg eins og ríkisstjórnin mundi þurfa heimild Alþingis ef hún hygðist nema úr gildi einhverjar EES-samþykktir, svo dæmi sé tekið, ég get ekki séð annað. Þetta er inntak þess að ríkisstjórnin er þingbundin. Svo þurfum við ekki endilega að ræða lögfræðina í þessu. Ræðum hvernig heilbrigð stjórnmál eru. Hvernig á þetta að vera? Ríkisstjórnin er ekki kosin af þjóðinni, ráðherrarnir eru ekki kosnir af þjóðinni. Þingið er þjóðkjörið, það er kosið af þjóðinni, það sækir umboð sitt til hennar. Þetta er langvaldamesta stofnun lýðveldisins. Ef þingið væri einn maður væri hann einræðisherra, hann mundi ráða öllu. Hér eru ákvarðanirnar teknar og við dreifum valdinu til 63 fulltrúa. Það ber að bera virðingu fyrir því. Það er svo mikið lykilatriði í því að stunda stjórnmál og þegar maður segist bera virðingu fyrir lýðræðinu er það að bera virðingu fyrir þessari stofnun. Mér finnst ég hafa séð á undanförnum dögum að þeirri virðingu er greinilega ábótavant. Það finnst mér alvarlegt í þessu. Það finnst mér eitthvað sem við þurfum virkilega að hreinsa og ræða í þaula, vegna þess að það verður að vera alveg kristaltært að þingið ræður. Vissulega styðst ríkisstjórnin við meiri hluta, en hún verður að sækja meiri hluta sinn í einstaka málum, við verðum að virða formreglur. Ríkisstjórnin getur ekki sagt: Við höfum meiri hluta og þess vegna þurfum við ekki að greiða atkvæði. Það þarf alltaf að raungera þennan meiri hluta, í því felst virðingin. Annars erum við komin í algjörar ógöngur. Virðulegur forseti. Það er gríðarlega mikilvægt að tala skýrt. Varðandi ESB er alveg átakanlegt að sjá hvað báðir stjórnarflokkarnir hafa talað óskýrt. Það er hryggilegt. Fyrir kosningar 2009 hafði Framsóknarflokkurinn það á stefnuskrá sinni að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Hann var ekki að tala um að greiða ætti atkvæði um það eða neitt svoleiðis, það átti að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Álit utanríkismálanefndar með þingsályktunartillögunni um að sótt skyldi um aðild byggði mjög á ályktun Framsóknarflokksins frá því í janúar 2009 um að sótt skyldi um aðild. Framsóknarflokkurinn snýst síðan gegn þeirri stefnu strax eftir kosningar. Fyrir kosningar 2013 lofar Framsóknarflokkurinn því að það verði þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhald viðræðnanna. Og hann snýst gegn því eftir kosningar. Ef menn vilja eitthvað í Evrópumálum, ef menn vilja slíta viðræðum eiga þeir að tala skýrar og fara eftir leikreglum lýðræðisins, [[Forseti hringir.]]en ekki fara baktjaldaleiðir í þessu. Um það snýst þetta.
Hæstv. forseti. Af því að hv. þingmaður fór að tala um gildi þingsályktunartillagna er óhjákvæmilegt, þó að okkur báðum leiðist að fara með lögfræðistagl úr ræðustól þingsins, að hafa í huga að þingsályktunartillögur eru mismunandi hvað þetta varðar. Um þetta er fjallað bæði í álitsgerð lögfræðinga utanríkisráðuneytisins og álitsgerð lögfræðings Alþingis um þetta efni, þar sem m.a. er gerður greinarmunur á þingsályktunartillögum sem eiga sér stoð í stjórnarskrá eða lögum, því að stundum er beinlínis gerð krafa um að tilteknar ákvarðanir séu teknar með þingsályktunartillögu. Það á t.d. við um fullgildingu þjóðréttarlegra samninga, viðskiptasamninga, fiskveiðisamninga og í sambandi við aðild að alþjóðastofnunum o.s.frv. Þar er bara krafa um að það sé ákveðið með aðkomu Alþingis í þingsályktunartillögum. Slíkar tillögur hafa annað og meira bindandi gildi en yfirlýsingar sem verður að líta á sem einhvers konar viljayfirlýsingar eða tilmæli til ráðherra eða ríkisstjórnar. Um þetta er nokkuð fjallað og þess vegna er ekki hægt að tala um allar þingsályktunartillögur í sama ljósi þegar þetta er til umræðu og er ekki til þess fallið að varpa skýrara ljósi á málið að það sé gert. En ég vísa aftur til álitsgerðanna um þetta efni, staða þingsályktunartillagna er mismunandi að þessu leyti. Hitt er annað mál, eins og ég hef sagt áður í umræðunni, að telji þingið eða einstakir þingmenn eða meiri hluti þings að ráðherra gangi gegn þingviljanum í einhverjum málum þá eru ákveðin úrræði fyrir hendi í því sambandi. Þar birtist málið skýrast [[Forseti hringir.]]í þingræðisreglunni, sem þýðir það að ráðherra [[Forseti hringir.]]getur ekki setið nema þing styðji hann eða að minnsta kosti þoli hann í embætti.
Virðulegur forseti. Ég var í ræðu minni að benda á þann eiginleika í þessari þingsályktunartillögu sem um er rætt og hún varðar milliríkjamál og er að því leyti til, hygg ég, mjög svipuð öðrum þingsályktunartillögum sem varða milliríkjamál. Þetta er ekki bara þingsályktunartillaga sem var samþykkt hér, hún var lýðræðislega samþykkt hér, hún verður að vera það vegna þess að hún fól það í sér að farið var með skilaboð til annarra landa, og við fengum í krafti þessarar þingsályktunartillögu ákveðinn status í viðræðum við önnur lönd. Skilurðu hvað ég á við, hv. þingmaður? Þetta er þingsályktun um stöðu Íslands á alþjóðavettvangi. Hún er að því leyti til mjög svipuð öðrum þingsályktunum um það sama efni. Mér finnst mjög sérstakt að reyna að beita einhverjum svona lagakrókum til þess að halda öðru fram. Mér finnst líka mjög sérstakt í umræðunni almennt að gerð sé svona rosaleg, ríkuleg krafa, lýðræðiskrafa til þess hvernig þingsályktunin var samþykkt 2009 og líka um þinglega meðferð og lýðræðislega meðferð á öllum ályktunum og ákvörðunum um samskipti við Evrópusambandið í framtíðinni. Þær eiga að fara fyrir þjóðina og þar fram eftir götunum, má skilja á máli stjórnarliða. En núna, þegar þessi stóra ákvörðun liggur fyrir eða á að taka eða á að reyna að taka um að slíta viðræðunum, sem er mjög stór ákvörðun, mjög stór utanríkispólitísk ákvörðun, sem mundi breyta þessum status Íslendinga á alþjóðavettvangi, þá er engin krafa um þinglega meðferð, þá er engin krafa um aðkomu þjóðarinnar. Þetta er mótsögn í umræðunni. Svo vil ég segja að það er náttúrlega ótrúlega losaraleg túlkun á þingræðisreglunni að ráðherra geti bara gert það sem honum sýnist svo framarlega sem hann er ekki felldur í vantrausti.
Hæstv. forseti. Ég hafna því að þetta sé losaraleg túlkun á þingræðisreglunni vegna þess að þetta er akkúrat kjarni þingræðisreglunnar. Kjarni þingræðisins birtist í þessu. Auðvitað yfirfæra menn þingbundna stjórn og þingræðishugmyndina á miklu fleiri svið, en ef búið er að greina kjarnann í þingræðisreglunni þá er það þetta sem eftir stendur. Það er þetta sem skilur á milli hvort land er þingræðisland eða ekki, þ.e. hvort ráðherra þarf að styðjast við meiri hluta eða að minnsta kosti hlutleysi þingsins til að sitja áfram. Það er kjarninn í því. En menn geta auðvitað hengt fleira á það í bæði pólitískri og fræðilegri umræðu. Hins vegar hvað varðar stöðuna samanborið við aðra þjóðréttarsamninga, krafan um aðkomu þingsins í formi þingsályktunar miðast alltaf við staðfestingu eða aðild, þ.e. að það er á þeim punkti þar sem kemur að því að taka skuldbindandi ákvörðun um aðild eða fullgildingu samnings sem krafan er um þingsályktunartillögu, ekki um annað sem gerist á leiðinni eða ferlið. Þegar farið er til dæmis í samningaviðræður við einhverja, hvort sem er um viðskipti eða aðra hluti, þá er ekki stjórnskipuleg krafa um að það að hefja vegferðina sé ákveðið með þingsályktunartillögu. Þetta snýst um endapunktinn, þetta snýst um ákvörðunina í lokin sem hefur þá eitthvert skuldbindingargildi í för með sér. Það sem felst í bréfi utanríkisráðherra er með engum hætti sambærilegt við það.
Virðulegur forseti. Ég er engan veginn viss um hvað hv. þingmaður var að reyna að segja, ekki frekar en ég skilji vel bréf hæstv. utanríkisráðherra, annað en að ég veit bara að Ísland er enn þá umsóknarríki vegna þess að ákvörðun hér inni hefur ekki verið tekin um það að afturkalla umsóknina. Er hv. þingmaður að segja að út af þessari mismunandi lagalegri stöðu þingsályktana hefði ekki þurft í lagalegum skilningi þingsályktun til þess að sækja um aðild að Evrópusambandinu? Ég meina, ég gat ekki skilið annað en að það sé í raun og veru ríkuleg vanþörf á þingsályktunum yfir höfuð að mati þingmannsins, að meira að segja svona stór ákvörðun um að sækja um aðild að Evrópusambandinu, hana hefði vel mátt taka bara með bréfi, er það ekki? Ókei, kannski er það þá í einhverjum þröngum lagalegum skilningi í huga þingmannsins leyfilegt, en væri það rétt? Hefði það verið rétt að beita sömu mælikvörðum lýðræðisins og þingræðisins á þá ákvörðun, eins og hv. þingmaður virðist vera reiðubúinn að gera núna? Það að draga umsóknina til baka er ein af stærri ákvörðunum í utanríkismálum í samtímanum. Og ef bréf nægir til þess þá hlýtur að bréf að hafa nægt til þess að sækja um. En í þessu ljósi sjá menn auðvitað í hvaða villu og vitleysu þessi umræða er komin og mjög mikilvægt að tapa sér ekki í svona lagaflækjum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni skelegga ræðu. Ég er honum algjörlega sammála um að það lítur ákaflega álappalega út þegar utanríkismál eru komin í þá stöðu af hálfu Íslands að hæstv. utanríkisráðherra stendur í opinberu stappi í fjölmiðlum við blaðafulltrúa úti í löndum. Ég er sömuleiðis algjörlega sammála honum um að það ber ekki að líta á tillögur um svona stóra málaflokka sömu augum og hverja aðra tillögu. Þetta er ein af stærstu ákvörðunum sem teknar hafa verið í lýðveldissögu Íslands og þessi ákvörðun og framfylgd hennar ávann síðan Íslandi ákveðna stöðu. Sú staða felur það í sér að ef ríkisstjórnin sem nú situr eða næsta ríkisstjórn ákveður að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið þá getur hún það og haldið áfram viðræðum, lokið samningi sem fyrir mörgum er ákveðið tæki til að skapa hér efnahagslegan stöðugleika. Með því að falla frá því að líta svo á að Ísland sé umsóknarríki og sér í lagi að slíta ferlinu, eins og mátti telja að sumir ráðherrar teldu í upphafi síðustu viku, þá erum við að afsala okkur þessari stöðu. Í því felst mikill skaði fyrir Ísland. Það er þess vegna sem það er svo mikilvægt að þessi flótti hefur verið rekinn með þeim hætti að búið er að sigla hæstv. utanríkisráðherra til hafnar og hann er orðinn sammála okkur um að í þessu felist engin stefnubreyting. Það er mjög mikilvægt. Það var skilningur hv. þingmanns og ég er sammála þeim skilningi. Síðan hef ég ýmislegt að segja, sem ég mun koma síðar að í ræðum mínum í dag, um þingræðið, en ég vil bara árétta viðhorf mitt til þingræðisins og spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki þeirrar skoðunar að einmitt sú breytingahrina gagnvart viðhorfum til lýðræðis sem hófst 2009 hafi meðal annars breytt kringumstæðum og ýtt undir að [[Forseti hringir.]]stórar ákvarðanir eins og þessi séu að minnsta kosti teknar af fulltrúum þjóðarinnar ef ekki henni sjálfri.
Virðulegur forseti. Jú, ef eitthvað kemur gott út úr þessum dögum þá er það kannski ákveðin árétting á því að stórar ákvarðanir skuli teknar af þjóðkjörnum fulltrúum eða af þjóðinni og að þessi tilraun til að taka ákvörðun eftir öðrum leiðum í svona stóru máli hefur mistekist. Það má út af fyrir sig líta á það sem jákvætt skref, ef ég skil spurningu hv. þingmanns rétt. En eitt vil ég segja líka út af því að mér finnst gríðarlega mikilvægt að slíta ekki þessum viðræðum. Það er stefna Bjartrar framtíðar að ljúka þessum viðræðum, fá samning á borðið og bera hann undir þjóðina. Þannig viljum við leiða þetta mál til lykta, og helst vildum við að samningurinn væri það góður að þjóðin gæti samþykkt hann og við mundum gerast aðilar að ESB. En við mundum líka sætta okkur við aðra niðurstöðu ef hún er lýðræðislega tekin og eftir opna umræðu. Mér finnst það vera ákveðið grundvallaratriði, sem ekki má gleymast, að það er ótrúlegur áfellisdómur yfir lýðræðinu í þessu landi og stjórnmálamenningunni einhvern veginn að við getum ekki klárað þetta ferli og leyft þjóðinni að ráða þessu. Mér finnst líka með þetta bréf, að hæstv. utanríkisráðherra - sem er nú farinn, sýnist mér - virðist líta svo á að á einhvern hátt hafi hann slitið viðræðunum. Það er svona þráður í mér sem finnst það bara alveg ágætt að hann líti svo á. Þá gerir hann ekki meiri usla í þessum málum í bili og við bara leyfum honum að halda það. Það er kannski bara ágæt niðurstaða að við séum þá ekkert að segja honum neitt meira. Hann er auðvitað ekki búinn að slíta þeim.
Frú forseti. Ég er ósammála hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni um að hæstv. utanríkisráðherra líti svo á að hann hafi slitið þessum viðræðum. Hann taldi það kannski part úr síðustu viku en hann var alla vega kominn heim og farinn að hugsa eins og viti borin vera í morgun í morgunútvarpinu þegar hann lét orð falla sem hann endurtók efnislega hér í andsvörum við mig fyrr í dag. Þau voru þess eðlis að hann féllst á að það væru engin stjórnskipuleg málefni sem gætu leitt til þess að ef hv. þm. Guðmundur Steingrímsson yrði til dæmis utanríkisráðherra að baki kosningum og kysi að taka viðræðurnar upp aftur væri eitthvað sem mælti gegn því. Það er áfangi, sérstaklega miðað við hvernig upp í þessa sjóferð var lagt. Svo hvet ég hv. þingmann til þess að taka sér þann þingmann sem hér stendur, 4. þm. Reykv. n., til eftirdæmis og vera glaður og líta á björtu hliðarnar. Hvað hefur áunnist? Það er búið að vekja Evrópumálin af dvala. Það er búið að búa til 8 þús. manna mótmælafund. Það er búið að taka ómakið af okkur Evrópusinnum og eiginlega gulltryggja að þjóðaratkvæði um framhald viðræðna verður meginefni næstu kosninga. Það er nánast búið að ganga frá því að frá sé skorin væn sneið öðrum megin úr Sjálfstæðisflokknum, sem er að birtast þessa dagana sem Viðreisn. Sá flokkur var í morgun að lýsa yfir stuðningi við skoðanir okkar um að fara eigi fram þjóðaratkvæðagreiðsla um framhaldið. Þetta hefur áunnist, þannig að ég vildu nú segja það í fyllstu vinsemd við hv. þingmann að í mínum augum, þegar ég lít yfir síðustu viku, þá er hæstv. utanríkisráðherra eiginlega starfsmaður vikunnar. Hann er búinn að ná því að gjörbreyta hinu pólitíska ástandi hér á Íslandi. Harold Wilson, breski forsætisráðherrann, sagði eitt sinn að vika væri langur tími í pólitík, en hæstv. utanríkisráðherra er búinn að gjörbreyta stöðu ríkisstjórnarinnar og gjörbreyta stöðu okkar Evrópusinna á fjórum dögum. Nú skulum við sjá hvað gerist á þeim þremur dögum sem enn þurfa að líða til þess að vikan fyllist.
Virðulegur forseti. Ég deili gleði hv. þingmanns hvað þetta varðar, mér finnst Evrópumálin hafa komist rækilega á dagskrá og þökk sé flumbrugangi hæstv. utanríkisráðherra í þágu málstaðarins. Ég gleðst líka yfir því að vera hér á sólríkum degi, loksins eftir lægðirnar undanfarið, að ræða við hv. þingmann og rýna í hvað hæstv. utanríkisráðherra er mögulega að hugsa. Ég er honum sammála um það, hv. þingmanni, að líklega hafa orðaskipti hæstv. utanríkisráðherra við fjölmiðlafulltrúa stækkunarstjóra - þar sem fyrstu viðbrögð utanríkisráðherra voru að segja að fjölmiðlafulltrúinn væri úti á túni - gert hæstv. utanríkisráðherra ljóst að þetta bréf nægði ekki til þess að draga til baka umsókn Íslands að Evrópusambandinu. Það í raun og veru stendur og ég hugsa að frá okkar sjónarhóli sé þá fjölmiðlafulltrúi stækkunarstjóra líka starfsmaður vikunnar, að hann hafi tekið að sér að segja utanríkisráðherra Íslands frá því hvers eðlis það bréf sem hann var að afhenda í Slóvakíu er. Svo vona ég, og þess vegna er mjög mikilvægt að ekki sé búið að slíta þessum viðræðum, að einhvern tíma verði hægt að klára þessar viðræður, koma heim með samning til Íslendinga þar sem við getum tekið afstöðu til þess í lýðræðislegu ferli og vonandi vönduðu ferli, upplýstu ferli, hvort við viljum, Íslendingar, gerast aðilar að ESB eða ekki. Og ég vil halda því til haga að mér finnst það einn stærsti áfellisdómurinn yfir núverandi ríkisstjórn að hún geti ekki, [[Forseti hringir.]]henni sé algjörlega ómögulegt að fara í þetta lýðræðislega, opna ferli. [[Forseti hringir.]]Það er magnað.
Forseti. Undanfarnir dagar hafa verið stórfurðulegir á allan hátt. Samkvæmt því sem komið hefur fram hjá ríkisstjórninni er markmið ríkisstjórnarinnar með þessu uppsagnarbréfi, sem er ákaflega loðmælt, að skýra stöðuna. Ef það er markmið ríkisstjórnarinnar að skýra stöðuna þá hefur það mistekist algjörlega því að ég held að fólk sé mjög ringlað. Margir átta sig ekki á því, ég hef heyrt í fólki sem heldur að við séum búin að slíta aðildarviðræðum. Margir sem hringja inn á Bylgjuna og Útvarp Sögu halda að búið sé að slíta aðildarviðræðum, en á sama tíma kom eftirfarandi fram á fundi utanríkismálanefndar í morgun með ráðherra: Utanríkisráðherra hefur átt í viðræðum við Evrópusambandið og er mikilvægt að utanríkismálanefnd fái nákvæmar upplýsingar um eðli samráðsins og hvaða línur voru lagðar þar. Komið hefur í ljós að samkvæmt ráðherra voru engin minnisblöð gerð, sem er ákveðið brot á formfestu í mikilvægum málefnum. Það var einmitt gagnrýnt mjög í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og afleiðingar bankahrunsins. En í svari hæstv. ráðherra frá því í morgun kom fram að það skiptir máli hvaða orð menn nota, hvort menn tala um að „slíta“, „hætta“, „draga til baka“, því að að hans mati hafa þessi orð svipaða merkingu. Þá er það jafnframt mat hans að það sé mikilvægt að þegar við erum komin á þennan stað í ferlinu reynum við að fara fram með þeim hætti að við eyðileggjum ekki eitthvað til langrar framtíðar. Að mati ráðherrans er það alveg skýrt í bréfinu að Ísland sé ekki lengur umsóknarríki að mati ráðherrans, það sé vilji ríkisstjórnarinnar og jafnframt hafi ráðherrann biðlað til Evrópusambandsins um að bregðast við með viðeigandi hætti. Forseti. Það væri ákaflega gagnlegt ef hæstv. utanríkisráðherra gæti útskýrt hver viðeigandi viðbrögð séu af hálfu Evrópusambandsins. Þá sagði hæstv. ráðherra að hægt hefði verið að skrifa tveggja lína bréf og segja: Við erum búin að slíta, draga til baka, hætta, eða eitthvað slíkt. En samkvæmt svörum ráðherra kaus hann að fara aðra leið sem gerir það að verkum að Ísland á og mun eiga gott samstarf við Evrópusambandið. Ráðherra útskýrði jafnframt það sem komið hefði fram í þeim samræðum sem hann átti við kollega sinn, sem er í forsvari fyrir Evrópusambandið í dag, að hann hefði rætt við þennan kollega sinn um hver vilji ríkisstjórnarinnar væri. Hann ræddi ekki við þingið, hann ræddi ekki við utanríkismálanefnd fyrr en eftir á og eftiráskýringar duga ekki á þingi sem kennir sig við þingræði. En ráðherra sagði sem sagt hver vilji ríkisstjórnarinnar væri og að þeir vildu klára þetta með þeim hætti sem sómi væri að. Klára hvað? Enn er ekki hægt að fá fullan og eðlilegan skilning á því hvað það er sem verið er að klára. Hv. þingmaður og fyrrverandi utanríkisráðherra spurði sérstaklega um hvernig hinu lögformlega ferli væri háttað og bað um að fá minnisblöð og annað slíkt sem væri væntanlega til í ráðuneytinu, en viðbrögð ráðherrans voru þau að menn hefðu ekki skipst á neinum formlegum minnisblöðum. Mig langar að beina þeirri spurningu til forseta hvort það teljist eðlileg vinnubrögð í svona stóru og miklu máli að ekki sé til neitt slíkt. [[Gripið fram í.]]Mér finnst þetta mjög merkilegt, líka í ljósi þess að við þingmenn, allir sem einn, samþykktum ályktun um hvernig við ætluðum að bregðast við hruninu. Sú ályktun fól meðal annars í sér meiri formfestu til þess að fyrirbyggja að ráðherra mundi gera afglöp af því tagi sem leitt gætu til þess að kalla þyrfti saman landsdóm að nýju. Við skulum ekki gleyma því hversu mikilvægt það er að halda formfestu. Það var einn af höfuðlærdómum þess sem við þingmenn, bæði ráðherrar og óbreyttir þingmenn, ætluðum að læra af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Það sem mér fannst merkilegast við orðræðu ráðherrans í morgun var að hann sagði að þetta hefði verið samtal sem átti sér stað til að útskýra vilja ríkisstjórnarinnar og til að þreifa á því hvernig svona bréfi yrði tekið. Það fundust mér vera stórtíðindi og stærstu tíðindin á fundinum í morgun. Ráðherra sagði að að sjálfsögðu gæti Evrópusambandið ekki sagt ríkisstjórninni hvernig það mundi bregðast við slíku bréfi, en það var hins vegar mat ríkisstjórnarinnar að láta á það reyna. Það eru tíðindin. Mér finnast þetta ákaflega merkileg tíðindi í ljósi þess að ég bar fram lokaspurningu á fundinum þar sem ég vildi fá það alveg kristaltært fram hvað væri í gangi af því að ég gæti ekki skilið þetta og ég held að enginn geti skilið hvað er í gangi. Annars vegar segir hæstv. ráðherra orðrétt að markmiðið hafi verið að núllstilla ferlið og hins vegar segist hann hafa verið í samráði við kollega sinn frá hinu hættulega og hryllilega Evrópusambandi um hvernig best væri að haga málinu þannig að ekki væri verið að skemma neitt til frambúðar. Ég held að utanríkisráðherra þurfi að útskýra fyrir kollegum sínum í Heimssýn hvað er í gangi. Mér finnst það bara svo ótrúlega magnað hvernig hægt er að skrifa bréf og fara í einhverja framkvæmd með einhverju „intenti“ sem ekki er ljóst, því að „intentið“ eða markmiðið er tvírætt. Meginrök ríkisstjórnarinnar fyrir því að fara í þetta ferli var svo það væri alveg skýrt og á hreinu hvernig Ísland ætlaði að haga sínum málum gagnvart Evrópusambandinu og að það vildi vera tekið af lista umsóknarlanda, en í raun og veru var ríkisstjórnin bara að biðja um að vera tekin af listanum. Það virðist vera það eina sem skiptir máli þannig að ríkisstjórnin geti haldið andlitinu gagnvart þeim sem eru á móti aðildarviðræðum. Ég verð að segja það, forseti, að mér finnst það vera ljótur leikur að setja hér allt samfélagið í uppnám, að ganga á svig við þingræðið til þess eins að láta taka orðið Ísland af einhverjum lista. En á sama tíma virðist það vera svo að markmið ríkisstjórnarinnar hafi verið að taka Ísland af listanum en halda áfram með málin þannig að engu væri lokað og næsta ríkisstjórn gæti þá haldið áfram aðildarviðræðum. Því vil ég segja það, forseti, og mér finnst það gríðarlega mikilvægt, að eina leiðin sem við getum farið í svona drullumalli þar sem lýðræðið stendur svo höllum fæti, að við verðum að kalla eftir aðstoð frá þjóðinni. Við verðum að fá aðstoð frá þjóðinni til að vita hvert við erum að fara sem þing. Við sækjum umboð okkar til almennings. Alveg sama í hvaða flokki fólk er þá hafa allir þeir sem kusu veitt okkur umboð til að vera hér til þess að vernda og gæta hagsmuna allra, ekki bara einhverrar útvalinnar, lítillar klíku einhvers staðar sem byrjar á H. Ég skora því á ráðherrann og ríkisstjórnina og alla þá þingmenn sem voru með mér á þingsályktunartillögu sem lögð var fram 19. október 2010 - hin orðprúða Vigdís Hauksdóttir, sem kallar mig vinstri hrægamm í dag, segir í þingsályktunartillögu sinni sem við vorum nokkur á, þar á meðal hv. Ásmundur Einar Daðason - þingsályktunartillagan ber yfirskriftina Tillaga til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðlögunar- og viðræðuferli Íslands og Evrópusambandsins. Í greinargerð með ályktuninni koma ansi merkilegir hlutir fram. Þess vegna finnst mér harla furðulegt að það skuli vera Framsóknarflokkurinn sem gengur svo hart gegn lýðræðinu miðað við hvað orðskrúðið er mikið þegar þeir vita að orðskrúð þeirra nær ekki í gegn. Í greinargerð með ályktuninni segir, með leyfi forseta: „Framkvæmdarvaldinu er skylt að fara að vilja Alþingis.“ Heyrirðu þetta, hæstv. utanríkisráðherra? „Framkvæmdarvaldinu er skylt að fara að vilja Alþingis og hófst undirbúningsvinna að umsókninni í kjölfar samþykktar þingsályktunarinnar. […] „Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis“ - og nú er ég að miðla orðum hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur - „er hörð gagnrýni á stjórnsýslu og vinnubrögð framkvæmdarvaldsins og bent er á að gagngerra úrbóta sé þörf. Þingmannanefnd Alþingis kemst að sömu niðurstöðu. Beinar tillögur um úrbætur hafa verið settar fram í formi þingsályktunar sem samþykkt hefur verið á Alþingi. Talið er brýnt að Alþingi styrki sjálfstæði sitt“ - heyrirðu þetta, hæstv. utanríkisráðherra? - „og grundvallarhlutverk. Endurskoða á meginlöggjöf á sviði stjórnskipunar, stjórnsýslu og fjármálamarkaðar. Þá skulu lög um Seðlabanka Íslands, Fjármálaeftirlitið og aðra eftirlitsaðila endurskoðuð, auk laga um fjölmiðla og háskóla svo að eitthvað sé nefnt. Þá á að fara fram sjálfstæð og óháð rannsókn á starfsemi lífeyrissjóða og á orsökum falls sparisjóða á Íslandi.“ Síðan segir hv. þingmaður: „Fyrir Alþingi hefur verið lögð þingsályktunartillaga um að draga umsóknina um aðild að Evrópusambandinu til baka. Alþingi eitt hefur vald til að draga umsóknina til baka, en minnt er á að sami þingmeirihluti situr nú og við samþykkt umsóknarinnar.“ Hér kemur nefnilega dálítið merkilegt fram hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur: „Alþingi eitt hefur vald til að draga umsóknina til baka.“ Hvað hefur breyst, hv. utanríkisráðherra? „Þingsályktunartillaga þessi, um þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda eigi áfram viðræðuferli Íslands og Evrópusambandsins, er því sáttatilraun.“ Ég er enn að miðla orðum hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. „Meiri hluti alþingismanna endurspeglar ekki meiri hluta þjóðarinnar í afstöðunni til aðildar að Evrópusambandinu. Það er því á grunni sanngirnissjónarmiða sem þessi tillaga er lögð fram. Fari svo að samþykkt verði að sækja um aðild í þjóðaratkvæðagreiðslu á grunni þingsályktunartillögu þessarar hafa stjórnvöld fengið skýrt umboð í hendur, ekki fyrr.“ Þá segir áfram, með leyfi forseta: „Þjóðaratkvæðagreiðsla er viðurkennd aðferð til að leiða fram þjóðarvilja í mikilvægum málefnum. Þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort halda eigi áfram viðræðuferli Íslands og Evrópusambandsins er brýnt hagsmunamál allrar þjóðarinnar. Allir stjórnmálaflokkar tala fyrir auknu lýðræði og beinni aðkomu þjóðarinnar að ákvarðanatöku, sér í lagi þegar um stór deilumál er um að ræða. Nú reynir á að sýna þann vilja í verki.“ Forseti. Ég vil benda á að þjóðarviljinn í þessu máli er ákaflega skýr. Hér fór fram rosalega merkileg skoðanakönnun sem var undirskriftasöfnun sem hófst að kvöldi sunnudagsins 23. febrúar og lauk sunnudaginn 27. apríl, eftir páska. Söfnun stóð því samtals í 63 daga og er henni beint til okkar allra 63 þingmanna. Ég vil minna hæstv. ráðherra á að hann er þingmaður. Áskorunin er þessi: Við undirrituð skorum á Alþingi að leggja til hliðar tillögu til þingsályktunar um að draga til baka umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu og boða til þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar verði spurt: Vilt þú ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið sem hófst með ályktun Alþingis 16. júlí 2009 eða vilt þú slíta þeim? Ég vil minna hæstv. utanríkisráðherra á það að 22% kosningarbærra manna skrifuðu undir þessa áskorun á tveggja mánaða tímabili sem eru 53.555. Mér þætti mikill sómi að því ef ríkisstjórnin mundi snúa við þessu fáheyrða bréfi sem hefur enga merkingu aðra en þá að slá ryki í augun á hörðum andstæðingum Evrópusambandsins og sniðganga þjóðarviljann. Hæstv. ríkisstjórn með hæstv. forsætisráðherra í fararbroddi hefur oft talað um nauðsyn þess að hér fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla um mikilvæg mál eins og kom skýrt fram í ræðu minni þar sem ég miðlaði í gegn orðum hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Því vil ég beina þeim tilmælum til hæstv. utanríkisráðherra að hann taki áskorun minni hluta Alþingis sem mun verða lögð hér fram á næstu dögum um að fólkið, sem kallar eftir því að fá aðkomu að svona mikilli ákvörðun, fái vilja sínum fullnægt með þjóðaratkvæðagreiðslu sem muni eiga sér stað á haustdögum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ekki síst fyrir að flytja okkur þessa góðu ræðu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur sem ég hafði gleymt. Ég gerði mér enga grein fyrir því að þar er sú skoðun hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur skráð í þingtíðindi að Alþingi sé eini vettvangurinn þar sem hægt að er að draga til baka þessa ákvörðun okkar 2009. Með öðrum orðum, hv. þingmaður er að segja það, lærður lögfræðingur, eins og hún þreytist nú ekki á að minna okkur á hér, hin ágæta hv. stallsystir okkar, að hún telur að leggja verði fram sérstaka þingsályktunartillögu til þess að hægt sé að slíta. Hver veit? Kannski var það hún sem kom vitinu fyrir hæstv. utanríkisráðherra, ekki veit ég það. Ég vil líka þakka hv. þingmanni fyrir hnífskarpa greiningu hennar á því hvað vakir fyrir hæstv. ráðherra. Hún sagði að markmiðið væri það að geta komið heim frá Brussel með óbreyttan feril en hins vegar tekið okkur af lista yfir umsóknarríki og geta sagt við Heimssýn: Sjáið hvað ég var duglegur. Þá rifjast það upp fyrir okkur sem hæstv. ráðherrann sagði hér í dag; það að taka Ísland af lista umsóknarríkja þýðir í reynd bara tvennt. Í fyrsta lagi fáum við ekki boð til þess að sækja fundi sem við erum nú þegar hætt að sækja. Í öðru lagi verður ekki haft samráð við okkur um tiltekin sameiginleg málefni sem umsóknarríki heldur sem EES-ríki. Þá spyr ég hv. þingmann: Hvern var verið að blekkja? Var það virkilega svo að tilgangurinn var sá einn, ég dreg þá ályktun af orðum hv. þingmanns, að blekkja Heimssýn og láta vesalings fólkið þar sem taldi að það ætti leiðtoga í hæstv. utanríkisráðherra halda að hann væri að ná fram markmiðum þess þegar markmiðið var eftir allt saman [[Forseti hringir.]]að hafa ferilinn bara óbreyttan?
Forseti. Ég þakka andsvarið. Það er alltaf gaman að eiga orðastað við hv. þingmann og fyrrverandi utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson. Ég búin að hugsa rosalega mikið um þetta, viða að mér upplýsingum sem tengjast þessu máli og hlusta vel á þinginu, hlusta vel á hvernig sumir túlka þessa för og ýmis viðhorf, m.a. forseta Alþingis um gildi þingsályktana. Mér sýnist á öllu að hv. þingmaður hafi hárrétt fyrir sér. Þarna er í raun og veru verið að gera kosmíska aðgerð sem hefur enga þýðingu, enga merkingu en við megum samt ekki gleyma því hvert er hið yfirlýsta „intent“ með þessum gjörningi. Að fara á svig - þetta er svo dýr gjörningur fyrir þingræðið. Það er það sem mér finnst erfiðast að kyngja af því að nú nota menn tækifærið og kippa rammanum úr sambandi. Þetta er dýr gjörningur til að friða örfáar sálir. Nú hefur Framsóknarflokkurinn mælst mjög illa í skoðanakönnunum þrátt fyrir leiðréttinguna og allt þetta. [[Gripið fram í.]]Þetta er kannski leið til þess að reyna að ná fylginu upp, ég veit það ekki. Ég veit ekki hvað vakir fyrir utanríkisráðherra og Framsóknarflokknum, en ég vona að við fáum skýr svör við því þegar ráðherra kemur í ræðustól á eftir.
Herra forseti. Ég er nú ekki viss um að það sé endilega markmið hæstv. ráðherra. Ég sé það nú ekki miðað við þær miklu undirtektir sem krafa okkar um þjóðaratkvæði hefur fengið meðal þjóðarinnar og hefur notið um langt skeið, að þeir kroppi mörg atkvæði með þessu. Ég tel að svo sé nú ekki. Svo ég komi nú hæstv. ráðherra aðeins til varnar, gæti það verið að hann hafi verið settur í ómögulega stöðu? Við vitum að hæstv. forsætisráðherra fór fram með töluvert nokkru offorsi hér snemma árs og lýsti því yfir að farið yrði fram með tillögu á þinginu. Hver á að fara fram með þá tillögu? Auðvitað hæstv. utanríkisráðherra sem var settur í það kóngsins járn og arbeið. Við vitum það líka úr því samfélagi sem Alþingi er að það var ekki mikill hljómgrunnur fyrir því meðal þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Er hugsanlegt að hæstv. utanríkisráðherra hafi lent í þessari klemmu, að hæstv. forsætisráðherra hafi krafist þess að málinu yrði lokað formlega gagnvart ESB, þ.e. með slitum, hæstv. fjármálaráðherra hafi verið annarrar skoðunar og hann hafi reynt þessa þrautalendingu? Það er mögulegt og það er kannski eina skýringin sem ég hef á því af hverju hæstv. ráðherra fer í þessa sjóferð. Klárt er það að hann var mjög óviss um það sjálfur. Ég man ekki eftir því nokkru sinni fyrr að einn ráðherra hafi haft uppi margar skoðanir á sínu eigin bréfi. Hæstv. ráðherra ritaði undir bréfið. Á stundum fannst manni eins og hann hafi tæpast lesið það og hafi hann lesið það hafi hann þá ekki skilið það. Ég held nú að liggi ekki þannig í málinu. Hann var að lenda málinu. Ég held að þetta hafi verið leiðin, að geta komið heim og sagt: Þetta jafngildir því að slíta. En eins og hv. þingmaður bendir á er verið að varðveita ferilinn. Það eina sem gerist er það að hæstv. ráðherra lendir í útistöðum og orðaskaki við fjölmiðlafulltrúa Evrópusambandsins.
Forseti. Það er ómögulegt að lesa almennilegar í þessi telauf, en ég verð samt að segja að mér finnst þetta alveg rosalega neyðarlegt. Það eru mjög margir erlendir fjölmiðlar búnir að hafa samband við mig til þess að fá einhverja útskýringu á því hvað er í gangi. Ég veit eiginlega ekki hvernig ég á að svara. Mér finnst þetta fyrst og fremst pínlegt. Síðan langar mig að nefna einn punkt sem við fengum ábendingu um frá einstaklingi á okkar ágætu fésbókarsíðu. Það er ábending og punktur sem vert er að halda til haga. Og af því að ég er sérstaklega innblásin af hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur ætla ég að minnast hér á Icesave. Icesave var þannig að haldin var þjóðaratkvæðagreiðsla sem var ekkert endilega í takt við það sem ríkisstjórnin vildi, en ríkisstjórnin fann sig knúna til þess að framfylgja niðurstöðu þeirrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Farið var í mikla þverpólitíska vegferð og ég hef ekki tölu á því á hversu marga fundi ég fór með þáverandi forustufólki ríkisstjórnarinnar til þess að finna lausn. Þess vegna finnst mér ríkisstjórninni engin vorkunn þó að þjóðin staðfesti vilja sinn til að halda áfram í þessu ferli. Það er ekki verið að krefjast þess að hún fari og opni sjávarútvegskaflann, heldur haldi bara ferlinu áfram. Ég held að það væri mikil vegtylla fyrir ríkisstjórnina ef hún mundi vilja hlusta á vilja þjóðarinnar. Ég var í stjórnarandstöðu sem kallaði eftir þjóðaratkvæðagreiðslunni á síðasta kjörtímabili og ég er í stjórnarandstöðu núna sem kallar eftir þjóðaratkvæðagreiðslum um stór pólitísk mál sem ekki er hægt að leysa hér inni. Við vitum það, við erum ekki fær um það. Ég vona bara að Framsóknarflokkurinn hlusti á Vigdísi Hauksdóttur [[Forseti hringir.]]í þessu máli.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér munnlega skýrslu utanríkisráðherra um framkvæmd ríkisstjórnarinnar á stefnumörkun varðandi ESB-aðildarferlið, stefnumörkun sem nú hefur verið áréttuð frekar í bréfi til ESB. Aðalatriði bréfsins eru þessi: 1. Ríkisstjórnin hefur engin áform um að hefja aðildarviðræður að nýju. 2. Þessi stefna kemur í staðinn fyrir skuldbindingar fyrri ríkisstjórnar í tengslum við aðildarviðræður. 3. Að ekki skuli líta á Ísland sem umsóknarríki og ESB lagi verklag sitt á því. Með þessu hefur aðildarferlinu sem hófst árið 2009 verið lokið og öllum er orðið ljóst að ríkisstjórnin lítur ekki á Ísland sem umsóknarríki. Því ber að fagna. Hér hafa spunnist áhugaverðar umræður um form málsins, þ.e. hvort ráðherranum hafi verið heimilt að árétta stefnu ríkisstjórnarinnar bréflega við ESB án þess að bera það bréf sérstaklega undir utanríkismálanefnd. Stjórnlagafræðingar eru á einu máli um að ríkisstjórnin hafi til þess fulla stjórnskipulega heimild. Greinargerðir sérfræðinga eru skýrar um þetta efni og liggja fyrir. Áhrif þingsályktunartillagna byggja aðeins á þeim þingstyrk sem þeim býr að baki hverju sinni og þær geta ekki bundið þing framtíðarinnar. Sú þingsályktun sem hér um ræðir er frá 2009. Hún innihélt mikla fyrirvara og sú ríkisstjórn sem þá var við völd áskildi sér ítrekað allan rétt til að afturkalla umsóknina. Ef þingsályktunin væri bindandi, eins og sumir vilja halda hér fram, þá hlýtur líka áskilnaðurinn um að mega slíta viðræðum hvenær sem er einnig að vera í fullu gildi. Þannig að hvort sem þingsályktunin er í gildi eða ekki í gildi, þá er ríkisstjórnin í fullum rétti til að binda enda á aðildarumsóknina. Hér hefur líka komið fram að lýðræðislegt umboð aðildarumsóknar var mjög veikt. Höfðu Vinstri grænir umboð kjósenda sinna til að standa að slíkri aðildarumsókn hafandi talað fullum hálsi gegn aðild í kosningabaráttu sinni? Í sjónvarpsþætti daginn fyrir kosningar harðneitaði formaður Vinstri grænna því að aðildarumsókn kæmi til greina. Þrátt fyrir hið veika lýðræðislega umboð vildi fyrri ríkisstjórn ekki bæta úr því og felldi tillögur um að bera aðildarumsóknina undir þjóðaratkvæði. En víkjum nú frá forminu og að sjálfu efni málsins, aðildarferlinu að ESB sem við viljum ekki taka þátt í lengur. Allar viðhorfskannanir undanfarin ár hafa sýnt að þjóðin hefur ekki áhuga á aðild að ESB, en vilji til inngöngu hlýtur að vera forsenda þess að staðið sé í slíkum viðræðum. Viðhorfskannanir hafa reyndar sýnt að fólk er forvitið að sjá hvað kæmi út úr samningaviðræðum um aðild, en sannleikurinn er sá að ESB hætti að bjóða upp á könnunarviðræður eftir að Norðmenn höfnuðu slíkum samningum í tvígang í þjóðaratkvæðagreiðslu, enda dettur engum í Noregi í hug að hefja slíka erindisleysu í þriðja sinn. Eftir ófarir ESB í Noregi virðist stækkunardeildin hafa fundið upp nýja taktík. Nú skyldi byrjað á öfugum enda. 1. Ríkisstjórnir gátu nú sótt um aðild að ESB án þess að spyrja þjóðina fyrst. 2. Aðlögun hafin að regluverki ESB án þess að spyrja þjóðina og með öllum þeim kostnaði sem því fylgir. 3. Setja opnunar- og lokunarskilyrði á kaflana og geyma þá erfiðustu þar til í lokin til að auka líkur á að hægt væri að ná fram málamiðlunum. Á meðan aðlögun er í fullum gangi er unnið í markaðs- og kynningarmálum. Í stað þess að gefa lýðræðislegum öflum, þingflokkum og já- og nei-fylkingum svigrúm til að takast á um rökin með og á móti aðild freistaðist ESB til að henda sér á árarnar með já-hreyfingunni. ESB bauð lykilfólki kynningarferðir til Brussel, allt innifalið. Dældi milljörðum í að styrkja valin málefni, styrkirnir voru kallaðir aðlögunarstyrkir. Setti á fót kynningarfyrirtæki í þágu aðildar, Evrópustofa var það kallað og varði hundruðum milljóna til að kynna valkostina og kosti Evrópusambandsins. Á meðan höfðu sjálfsprottnar já- og nei-hreyfingar úr litlu að moða til að kynna sín rök og sjónarmið. Umsvif ESB eru umhugsunarverð í ljósi þess að fram undan var þjóðaratkvæði um aðildina og í ljósi þess að Vínarsáttmálinn leggur bann við afskiptum ríkja í innanríkismál hvors annars. Lög um stjórnmálaflokka banna það alveg sérstaklega að flokkar afli fjármagns frá erlendum aðilum til að kynna sín sjónarmið. Augljóslega er það mjög þarft ákvæði. En er þá alveg í lagi að erlendur aðili hefji hér stórfellt kynningarstarf í þágu helsta baráttumáls tiltekins stjórnmálaflokks? Þetta er að mínu mati spurning sem þingið þarf að skoða nánar í ljósi fenginnar reynslu. En aftur að aðlögunarferlinu. Lokakaflinn á þessu dýra og ólýðræðislega aðlögunarferli var sá að þegar allt væri tilbúið og aðlögun í raun orðinn hlutur þá yrði loks valinn heppilegur tímapunktur til að spyrja þjóðina leyfis, spyrja hvort hún vildi ganga í ESB, en það væri þá bara formsatriði því að í reynd væri fullveldi Íslands þá komið til Brussel og kannski bara tómt vesen að flytja það til baka. En hverjar voru þær væntingar sem vaktar voru um ESB og umsóknina? Hafa þær staðist á einhvern hátt? Aðildin átti að taka 16 mánuði en varð strand eftir 40. Könnunarviðræður reyndust vera aðlögunarferli. Evran átti að vera lausn en reyndist vera óleysanlegt vandamál. Hið milda ESB sem átti að hjálpa aðildarríkjum í vanda hefur ekki sýnt sig í vandræðum Grikklands. Þar er harkan ein. ESB beitti sér gegn hagsmunum Íslands í Icesave-málinu. Írar voru látnir axla skuldir einkabanka þar í landi. Þeir fengu ekkert val. Er ESB lýðræðislegra en Ísland? Hér kalla menn eftir beinu lýðræði. Er beint lýðræði í ESB? Ég hef ekki orðið var við það. Eru einhverjar þjóðaratkvæðagreiðslur þar um einstök mál? Alls ekki. Er ekki verið að tala um að þar sé lýðræðishalli? Embættismenn sem enginn hefur kosið setji þar öll lög. Enginn getur kosið þá í burtu. Aðildarumsóknin var sögð eiga að bæta ímynd landsins eftir hrun. Af fréttum að dæma, sem við höfum verið að sjá núna viðbrögð við, að umsóknin hafi verið afturkölluð, henni slitið eða hvernig á að kalla það, það er talið vera tákn um að við séum fær um að standa á eigin fótum. Það er styrkur Íslands að hafa afþakkað þessa aðildarumsókn. Á þeim árum sem hafa liðið frá því aðildarumsóknin var lögð fram hefur komið kirfilega í ljós að ESB-aðild er ekki lausn á vanda Íslands. Jafnvel fyrrverandi utanríkisráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, sem var einn helsti talsmaður ESB-aðildar segir að ESB sé á rangri leið og að Ísland sé alls ekki á leiðinni inn í það bandalag. Aðild að ESB er orðið svo óvinsælt baráttumál að sjálf samtökin sem berjast fyrir ESB-aðild þora ekki að kalla sig Já ESB eins og eðlilegt væri, en kalla sig Já Ísland. Öllu er snúið á hvolf í þessari baráttu. Því er sem dæmi haldið fram að fullveldi Íslands styrkist við það að glata forræði yfir stórum málaflokkum en fái í staðinn 1% þingsæta á Evrópuþinginu. Þjóðin sér auðvitað í gegnum svona tal, enda fengu þingflokkar sem höfðu inngöngu á stefnuskrá sinni innan við 13% atkvæða í síðustu alþingiskosningum. Þeir sem áður sögðust vera ESB-aðildarsinnar með stolti draga nú í land og segjast bara vilja ólmir sjá samninginn til að geta gert upp hug sinn. Þeir láta sem enn sé hægt að kíkja í pakkann eins og Noregur gerði. Ég minni þá aftur á aðildarferlið, sem ég lýsti fyrr í ræðu minni, og eðli þess, að láta þjóðina standa frammi fyrir orðnum hlut þegar hún er loks spurð álits. En á hvaða leið er ESB, eigum við yfirleitt erindi inn í þann pakka, eða ætti ég að segja vandamálapakka? Myntbandalaginu er spáð hruni að minnsta kosti einu sinni í mánuði, þó enn hafi það ekki gerst og enginn skilur í því að Grikkland skuli ekki vera gengið úr myntbandalaginu því að evran er allt of sterk fyrir Grikkland eins og allir sjá. Fjármagnsflótti er frá Grikklandi og enginn skilur í því að ekki séu komin fjármagnshöft. Schäuble hótar því að hætta að láta gríska banka fá peninga sem mundi þýða endalok gríska hagkerfisins eins og við þekkjum það og kaos yrði í Grikklandi. Atvinnulausir í Evrópusambandinu eru 24 milljónir. Evrópa unga fólksins er Evrópa atvinnuleysisins. Vaxandi pólitísk óánægja er og minnkandi traust er á stofnunum ESB innan sambandsins og öfgahreyfingar eru að ná fótfestu. Ekki síst í kjölfar harðræðis aðgerða og niðurskurðar í ríkjum sem hafa glímt við vandamál eftir fjármálahrunið 2008. Þau glíma við allt of sterka evru og í stað þess að njóta stuðnings eru fúkyrðin farin að ganga á víxl milli Þjóðverja og Grikkja, hálfgert kalt stríð ríkir. Eins og ég segi, Schäuble hefur hótað lýðræðislega kjörnum leiðtogum Grikkja að slökkva á bankakerfinu ef þeir láti ekki að stjórn og fyrirmælum ESB. Hvar er lýðræðið í því? Bretar íhuga nú að kjósa hugsanlega um útgöngu sína innan tveggja ára vegna þess að þeir hafa engin áhrif í ESB. Junker, forseti framkvæmdastjórnar ESB, hefur talað um að nú þurfi að stofna ESB her og Þjóðverjar taka vel í það. Vissulega er málið umdeilt, en þessi umræða ein og sér ætti að sannfæra Íslendinga um að við eigum ekkert erindi inn í þetta verðandi hernaðarbandalag og stórveldi. Ég fagna því að ríkisstjórnin hefur bundið enda á aðildarferlið og ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að finna þá leið sem hefur skilað þeim mikilvæga árangri að Ísland er ekki lengur umsóknarríki. Ég fagna því að þessu skammarlega bjölluati í Brussel er lokið. Ég mundi líka fagna því ef ESB mundi framvegis hlífa íslensku þjóðinni við frekari innbyrðis átökum um sjálfstæði og fullveldi. Það væri mikið fagnaðarefni ef við gætum hætt að eyða orku okkar í að kljást um aðild að ESB en gætum þess í stað lagst öll á eitt við að bæta líf komandi kynslóða í okkar gjöfula og góða landi.
Herra forseti. Það má segja að hitinn í þessari umræðu hafi farið úr þegar hæstv. ráðherra hélt ræðu sína í dag og svaraði síðan andsvörum. Ég tel að kjarni málsins felist í því hvort bréf hæstv. utanríkisráðherra hafi leitt til þess að staða Íslands hafi með einhverjum hætti skaddast. Það kom algjörlega fram í máli hans í andsvörum við mig fyrr í dag að svo er ekki. Hæstv. ráðherra sagði það algjörlega skýrt þegar ég spurði hann, og reyndar ítrekað aðra sem hér hafa talað af hálfu stjórnarinnar, hvort það væru einhver stjórnskipuleg efni sem stæðu í vegi fyrir því að ný ríkisstjórn gæti ef hún vildi tekið upp þráðinn þar sem núverandi sleit hann. Svarið við því var algjörlega skýrt. Hæstv. ráðherra sagði það algjörlega svart á hvítu, alveg eins og hann sagði í viðtali við Morgunblaðið á fimmtudaginn í síðustu viku, að bréf hans hefði í reynd ekki breytt neinu um það að því leyti að engu hefði verið rift og ekkert hefði verið slitið. Það er það sem skiptir máli fyrir mig í dag. Ég tel að með því að hafa málið í þeirri stöðu sé ekki hægt að túlka bréf hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að það hafi falið í sér kurteislega bón, ekki kröfu, um að Ísland yrði tekið af einhverjum lista yfir umsóknarríki ESB en hins vegar væri málið áfram í ferli formlegra viðræðna þótt þær séu í hléi. Ég spyr til dæmis þann skelegga hv. þingmann sem talaði áðan, Frosta Sigurjónsson, sem flutti málefnalega ræðu og skýrði vel sjónarmið sín, þó að það væri margt sem ég væri ósammála í ræðunni: Hvers vegna er þá ekki látið reyna á þennan þingmeirihluta sem hv. þingmaður sagði að væri fyrir hendi og slökkt endanlega á ferlinu? Það var núna sem tækifærið var fyrir Heimssýn, fyrir andstæðinga ESB-aðildar hér í ferlinu til þess a.m.k. seinka því, eins og hæstv. ráðherra kallaði fram í fyrr í dag, jafnvel um 12 ár. En það er ekki gert. Það sem hefur meira að segja gerst hér í dag er að einn af hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, sem raunar gegnir þyngsta embætti sjálfstæðismanna varðandi utanríkismál, hv. þm. Birgir Ármannsson, horfði fram á veginn. Hann spurði alla þá hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar sem tóku til máls hvort þeir væru reiðubúnir til að fallast á það að ef aftur yrði lagt í þennan leiðangur, hugsanlega bak kosningum eins og hann orðaði það, gerðu menn það einungis eftir að hafa farið í gegnum þjóðaratkvæðagreiðslu. Það kallaði hann snertiflöt. Síðan hélt hv. þm. Birgir Ármannsson langa og ítarlega og merkilega ræðu um að hann teldi að það mundi taka svolítinn tíma og mundi ekki vera hægt að gera algjörlega strax, því að endurskoða þyrfti ákveðin mál sem þegar er búið að ganga frá í samningunum. Þetta er málefnalegt sjónarmið en sýnir hins vegar að jafnvel þeir á þeim væng Sjálfstæðisflokksins sem andæfa aðild, eða maður hefur talið að hefðu verið að andæfa aðild, eru farnir að gera því skóna að það kynni að fara svo að eftir næstu kosningar taki við ný ríkisstjórn sem láti á þetta reyna. Ég er þeirrar skoðunar að það megi álasa hæstv. ráðherra fyrir það hvernig hann hefur haldið á þessu máli. Það hefur runnið upp fyrir mér í umræðunni í dag að hugsanlega var hann settur í ómögulega stöðu á millum annars vegar skýlausrar kröfu hæstv. forsætisráðherra í útvarpsviðtali um að slíta viðræðunum með tillögu hér og hins vegar andstöðu innan Sjálfstæðisflokksins. Þess vegna kunni hann mögulega að hafa farið þessa leið. Það má út af fyrir sig vorkenna hæstv. ráðherra fyrir það. Hins vegar er það þannig að í stjórnmálum eru ákveðnar grundvallarskoðanir sem menn verða að láta reyna á. Hæstv. utanríkisráðherra og hv. þm. Frosti Sigurjónsson, sem talaði áðan, hafa alltaf talað eins og það sé þeirra dýpsta sannfæring, að það skipti fátt eins miklu máli fyrir framtíð Íslands og að koma í veg fyrir að það gangi nokkru sinni í Evrópusambandið. Nú höfðu þeir tækifærið. Þeir létu ekki á það reyna. Auðvitað hlýtur maður að velta fyrir sér af hverju svo er. Herra forseti. Sömuleiðis hafa spunnist hérna merkar umræður sem eru af stjórnskipulegum toga. Þær hafa spunnist um það hvernig væri hægt að slíta aðildarferlinu. Við höfum heyrt mismunandi skoðanir á því. Sumir hv. þingmenn ríkisstjórnarinnar halda því fram, og jafnvel enn þá, að bréf hæstv. ráðherra jafngildi slitum. Hæstv. fjármálaráðherra var þeirrar skoðunar á fyrstu dögunum, hæstv. utanríkisráðherra sömuleiðis og meira að segja hæstv. forsætisráðherra tók svo til orða. Ég tel hins vegar að í þessu máli skipti bara eitt máli fyrir okkur og það er sú staðreynd að hæstv. forseti þingsins hefur kveðið algjörlega skýrt upp úr með afstöðu sína. Hann hefur sagt það klárt og kvitt að reginmunur sé á því að leggja fram tillögu um slit og hins vegar hinu að fara með þetta bréf. Það vill svo til að Evrópusambandið er sammála forseta Alþingis í því efni. Það er þá rétt að grafast aðeins fyrir um skoðanir þess. Jú, menn hafa hent gaman að því. Mér fannst það hins vegar tragíkómískt, jafnvel tragískt, að hæstv. utanríkisráðherra smækkaði sjálfan sig og utanríkismál Íslands með því að fara að rífast í fjölmiðlum við blaðafulltrúa ESB. Hvað var það sem blaðafulltrúinn hélt fram? Sú ágæta kona var algjörlega klár á því að í bréfinu fælist ekki ósk um slit. Hún hafði ákveðin forréttindi sem við þingmenn á Alþingi Íslendinga höfðum ekki. Hún vissi til hvers var ætlast með bréfi hæstv. utanríkisráðherra. Það hefur verið upplýst hér í dag, ekki af mér heldur af öðrum þingmanni, og þess vegna geri ég það að umræðuefni, að í utanríkismálanefnd í morgun hafi hæstv. ráðherra greint frá því að hann hafi sent bestu menn sína, æðstu embættismenn ráðuneytisins, til Brussel til að skýra efni þess fyrir Evrópusambandinu. Með öðrum orðum naut sá blaðafulltrúi sem talaði og kvað svo skýrt upp með hvernig ESB leit á bréfið þeirra forréttinda sem við höfðum ekki, að vita hver tilgangurinn var. Það skiptir máli. [[Gripið fram í.]]Með öðrum orðum var túlkunin sú að það sem hæstv. utanríkisráðherra vildi var ekki að slíta ferlinu heldur taka okkur af lista umsóknarríkja. [[Gripið fram í.]]Svo hefur hæstv. utanríkisráðherra líka [[Gripið fram í.]]gert okkur þann greiða að upplýsa hvað í því felst. Í því felst þetta: Við verðum ekki boðuð á fundi umsóknarríkja sem við höfum hvort sem er ekki sótt. Og í öðru lagi verður ekki ráðgast við okkur undir hatti umsóknarríkja heldur undir hatti EES/EFTA-ríkja. Herra forseti. Aðeins um gildi þingsályktunartillagna og um það hvað framkvæmdarvaldið getur leyft sér. Ég hef sagt áður hér - og það getur hv. formaður utanríkismálanefndar lesið í þeirri bók sem liggur á borði mínu, Þingræði á Íslandi, sem Alþingi Íslendinga kostaði að hluta til í tilefni af 100 ára afmæli þingræðis á Íslandi 2004 - að Alþingi er fullvalda. Það er æðsta ákvörðunarvald á Íslandi. Hvað felst í því? Því eru reistar ákveðnar skorður sem markast vitaskuld fyrst og fremst af stjórnarskrá en sömuleiðis, eins og segir þar, af fastmótuðum vinnuhefðum sem hafa í reynd umbreyst í óskrifaðar reglur. Ein þeirra, og sú þungvægasta, er auðvitað sú sem hæstv. ráðherra hefur sett hald sitt á og við öll grundvöllum starf okkar á, það er þingræðisreglan, en hún er hvergi skráð í stjórnarskrána. Með sama hætti hafa mótast aðrar fastar verkhefðir sem ber að taka tillit til þó að ekki sé hægt að segja að það sé beinlínis brot á stjórnarskrá þótt ekki sé farið eftir þeim. Til dæmis hefur það mótast sem hefð á Alþingi Íslendinga að stefna Íslands í utanríkismálum er mótuð á Alþingi Íslendinga með þingsályktunum. Það er þess vegna sem utanríkismálin, ásamt tveimur öðrum málaflokkum, njóta sérstakrar stöðu í stjórnarskránni. Það er til dæmis sagt algjörlega skýrt að þjóðréttarsamninga þurfi að staðfesta hér. Það er ekki svo í dönsku stjórnarskránni. Og sú hefð hefur mótast að með þingsályktun tekur Alþingi ákvörðun um aðild Íslands að erlendum stofnunum. Herra forseti. Í þessu efni, af því að tími minn er að verða útrunninn og ég get ekki farið dýpra í þetta, ætla ég eigi að síður að setja hald mitt og traust á lærðasta lögfræðing Framsóknarflokksins, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, sem hefur sagt það úr þessum stóli að þingsályktunartillögu um umsókn um aðild að Evrópusambandinu [[Forseti hringir.]]verði ekki breytt nema með nýrri þingsályktun.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér Evrópumál, þ.e. munnlega skýrslu utanríkisráðherra, bréf sem hæstv. utanríkisráðherra sendi til ESB um aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið, bréf sem er svo loðið og torskilið að svo virðist sem engir tveir sem lesa það geti komist að sömu niðurstöðu um hvað standi í því. Hæstv. utanríkisráðherra sagði hér fyrr í dag að umsóknarferlinu sé nú lokið og Ísland teljist ekki lengur til umsóknarríkja. Í gær kom það hins vegar fram, í yfirlýsingu hæstv. forseta Alþingis, að ályktun Alþingis frá árinu 2009 hafi ekki verið numin úr gildi með bréfinu. Ég verð að viðurkenna að ég verð bara pínulítið ringluð. Þessi umræða hér í dag hefur að sumu leyti verið gagnleg en að öðru leyti er ég þó ekki enn alveg viss um hvaða vægi þetta bréf, sem við erum búin að eyða deginum í að ræða um, hefur eða hvaða tilgangi það í raun þjónar. Eitt af því sem mögulega má segja að hafi verið gagnlegt við umræðurnar hér í dag en er að sama skapi mjög umhugsunarvert, svo að ekki sé meira sagt, er að hæstv. ráðherra segir málið byggt á traustum stjórnskipulegum grunni og að umræður á Alþingi í gær hafi leitt það í ljós. Þessu verð ég að lýsa mig algerlega ósammála. Þvert á móti finnst mér umræðan, og þá ekki síst ræða hæstv. utanríkisráðherra, hafa verið mjög undarleg túlkun á 1. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn.“ Af máli hæstv. ráðherra fannst mér eins og mætti þó skilja að ráðherrar mættu ráða hvað þeir geri á grundvelli ætlaðs samþykkis Alþingis. Þannig hef ég aldrei skilið að þingræðið virki. [[Gripið fram í.]]Ég sagði: Svona skildi ég það sem þú sagðir. Þingræðið virkar á þann hátt [[Gripið fram í.]]- þú getur komið hér upp í andsvar og útskýrt hvað þú áttir við. Þingræðið virkar á þann hátt að þingið tekur ákvarðanir um það hvað ráðherrar eigi að gera eða ráðherrar leita stuðnings þingsins til að koma stefnu sinni í framkvæmd. Þá verð ég einnig að segja að mér fannst skilningur og túlkun hæstv. utanríkisráðherra á þingsköpum Alþingis ekki síður merkileg en hann sagði að það væri matsatriði hvenær leita þurfi samráðs við hv. utanríkismálanefnd. Í þingsköpum Alþingis segir hins vegar skýrum orðum í 24. gr., með leyfi forseta: „Utanríkismálanefnd skal vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál enda skal ríkisstjórnin ávallt bera undir hana slík mál jafnt á þingtíma sem í þinghléum.“ Ef aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu telst ekki meiri háttar utanríkismál veit ég ekki alveg hvaða mál það eru sem flokkist meiri háttar mál. Aftur að bréfinu. Ef marka má ummæli fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna um bréf hæstv. utanríkisráðherra hér í þinginu sem og í fjölmiðlum undanfarna daga var einn megintilgangur þess að eyða óvissu og koma á hreint stöðunni í samskiptum Íslands og Evrópusambandsins. Óhætt er að segja að það markmið hafi mistekist hrapallega. Augljósustu sönnun þess er ekki að finna í skrifum andstæðinga þessarar ríkisstjórnar heldur þvert á móti í málflutningi manna sem fylgja stjórninni að málum og sem hafa sérstaklega látið sig varða slit á viðræðum við Evrópusambandið. Styrmir Gunnarsson, fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðsins, meðlimur í innsta kjarna Sjálfstæðisflokksins á liðnum áratugum og einn af frumkvöðlunum að stofnun Heimssýnar, samtaka andstæðinga Evrópusambandsaðildar Íslands - maður sem ég átti í raun ekki von á að ég mundi vitna í héðan úr ræðustóli Alþingis, en gott og vel - hefur skrifað nokkrar færslur um bréf hæstv. utanríkisráðherra á vefsíðu sína á liðnum dögum. Styrmir Gunnarsson verður varla sakaður um að vera stjórnarandstæðingur sem geri sér að leik að misskilja hlutina. Á föstudaginn var ritaði Styrmir færsluna: „Illa haldið á stóru máli“. Þar segir, með leyfi forseta: „Að afturkalla aðildarumsókn Íslands að ESB er tiltölulega einföld aðgerð. Í ljósi þess að aðildarumsóknin var samþykkt á Alþingi sumarið 2009 var og er hin lýðræðislega aðferð að sjálfsögðu sú, að þingið ákveði að draga umsóknina til baka. Það var líka niðurstaða ríkisstjórnarinnar fyrir ári, þegar utanríkisráðherra lagði fram þingsályktunartillögu þess efnis á þingi. Og þar til á síðustu dögum eða vikum voru það augljóslega áform ríkisstjórnarinnar að leggja slíka tillögu fyrir þingið á ný.“ Síðar í greininni bendir Styrmir á að leið ríkisstjórnarinnar í málinu sé ekki bara pólitískt veik heldur líka með ólíkindum óskýr, að ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafi í viðtölum ekki þorað að kveða upp úr með það berum orðum að aðildarumsóknin hafi verið borin til baka. Hann bætir því við að vafalítið muni einhverjir andstæðingar aðildar gera sér vonir um að málinu sé lokið en því sé það augljóslega ekki. Hæstv. forseti. Þetta eru ekki orð gallharðs stjórnarandstæðings sem gerir sér að leik að snúa út úr eða misskilja orð forustumanna ríkisstjórnarinnar. Nei, þetta eru orð einhvers kunnasta andstæðings Evrópusambandsaðildar Íslands og áhrifamikils forustumanns í öðrum ríkisstjórnarflokknum, og hann endar mál sitt á að segja, með leyfi forseta: „Það er erfitt að finna nokkurt fordæmi fyrir því að svo illa hafi verið haldið á svo stóru máli.“ Áhyggjur Styrmis eru að mínu mati augljósar. Ég giska á að hann hljóti að velta því fyrir sér úr því að sitjandi ríkisstjórn telur sig geta afturkallað þingsályktun Alþingis um aðildarviðræður með einföldu bréfi hvað sé því þá til fyrirstöðu að næsta ríkisstjórn, sem kynni að vera á annarri skoðun, geri bara ekki nákvæmlega það sama og hætti við að hætta við og þá líklega sú næsta þar á eftir hætti við að hætta við að hætta við. Það hljóta allir að sjá hvaða vitleysu við erum þá komin út í. Þess vegna er að mínu mati það eina sem hægt er að gera í stöðunni að koma með málið hingað inn í þingsal, flytja þingsályktunartillögu og fá úr því skorið hver vilji Alþingis er í þessu máli, og síðan fari hæstv. ráðherra á fund Evrópusambandsins og geri því grein fyrir því hver niðurstaða Alþingis hafi orðið í málinu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er með eina stutta spurningu vegna þess að hv. þingmaður vitnaði hér til þess að að sínu mati væri það ekki i samræmi við þingsköp að senda slíkt bréf án þess að funda fyrst með utanríkismálanefnd. Þá langar mig að spyrja hvort hv. þingmaður hafi á sínum tíma gert athugasemdir við vinnubrögð síðustu ríkisstjórnar og þáverandi utanríkisráðherra sem sendi bréf til Evrópusambandsins og tilkynnt að komið væri hlé á viðræðurnar? Slíkt bréf var sent án þess að fyrir lægi samráð við utanríkismálanefnd. Var það einnig brot á þingsköpum? Hvers vegna gerðu Vinstri grænir ekki verulegar athugasemdir við það verklag ráðherrans sem var þá samstarfsráðherra Vinstri grænna?
Hæstv. forseti. Ég hafði ekki tekið sæti á Alþingi, held ég að ég fari rétt með, þegar þetta var og tók þar af leiðandi ekki þátt í þeim umræðum. Ég veit hreinlega ekki hvaða ástæður lágu að baki þess hvernig þar var staðið að málum og get þess vegna ekki tjáð mig um það hvaða röksemdafærsla hefur verið fyrir því að senda bréf til þess að gera hlé á aðildarviðræðunum. Mín skoðun er sú að það sé alltaf betra að hafa meira samráð en minna þannig að án þess að þekkja bakgrunn málsins vil ég segja að mér hefði þótt eðlilegt að upplýsa utanríkismálanefnd um þetta, einmitt í ljósi þess að ég tel að við eigum frekar að hafa meira samráð en minna. En sem sagt ég þekki ekki aðdraganda málsins og þá mögulega hvort það að gera stopp í ótilgreindan tíma hafi verið talið léttvægt utanríkismál, en það er náttúrlega mun stærra mál það sem hér er undir í dag, þ.e. að hætta algerlega aðildarviðræðunum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Þá er ég með aðra spurningu vegna þess að ég átta mig ekki alveg á stefnu Vinstri grænna í Evrópusambandsmálum. Hver er hún? Er þingmaðurinn fylgjandi því að sækja um aðild og vera í aðildarviðræðum við Evrópusambandið? Er það í samræmi við stefnu Vinstri grænna? Hvað mundi hv. þingmaður gera ef hún væri í stjórnarliðinu í þessu máli? Halda áfram aðildarviðræðum, ganga í Evrópusambandið, eða hver er stefnan hjá Vinstri grænum? Ég verð að játa að ég er algjörlega búin að tapa þræðinum í því máli.
Hæstv. forseti. Það er stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og mat að Ísland sé betur komið utan Evrópusambandsins. Það er sú stefna sem var samþykkt á síðasta landsfundi flokksins og hefur verið stefna okkar. Þó að vissulega séu virkir einstaklingar innan okkar hreyfingar sem eru á öndverðum meiði og tala fyrir inngöngu í Evrópusambandið þá er það stefna hreyfingarinnar að við eigum ekki að ganga í Evrópusambandið. Við höfum hins vegar verið þeirrar skoðunar að að lokum þurfi að skera úr um það hvort við förum í Evrópusambandið með þjóðaratkvæðagreiðslu og um það eru samþykktir hjá stofnunum flokksins að réttast sé - ég held að ég sé alveg örugglega að fara rétt með - að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður. Í okkar huga er það ekkert vandamál að vilja leiða ferlið til lykta fyrst hér í þinginu og síðan í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við verðum svo bara að vinna með það hver verður niðurstaða þjóðarinnar þegar upp er staðið.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þegar verið var að vinna í því að fara út í þessa umsókn var því haldið á lofti hér úr þessum ræðustól að slíta mætti viðræðunum hvenær sem væri á tímabilinu þegar það liti út fyrir að vera næsta skref. Nú lítur út fyrir að það sé næsta skref þar sem hvorugur ríkisstjórnarflokkurinn vill ganga í sambandið. Einnig var talað um í þessum ræðustól að slíta ætti viðræðunum ef illa gengi að ná fram kröfum okkar í þeim. Á fjórum árum hefur kröfum okkar lítið verið mætt í viðræðunum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sjái ekki þann meinbug á sem ríkisstjórnin gerir nú og hefur að leiðarljósi í því að slíta viðræðunum?
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar og spurninguna. Ég held að hvaða ríkisstjórn sem er geti alltaf komið með þá tillögu að slíta viðræðum á hvaða stigi málsins sem er, en auðvitað þarf að fara með slíka ákvörðun og sækja heimildina til þess að gera það til þingsins. Það liggur alveg í augum uppi að til þess að ríkisstjórn geti farið í þannig ákvörðun þarf alltaf að hafa samþykki þingsins fyrir því.
Hæstv. forseti. Það er gott að heyra því að þá er spurning hvort það eigi aðeins við þegar slíta á viðræðum en ekki þegar talað er um að fresta eigi viðræðum og bréf sent héðan út. Þá er það önnur spurning. Mér fannst mjög villandi þegar hv. þingmaður kom upp áðan og svaraði hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur um stefnu Vinstri grænna, að stefna flokksins væri sú að ganga ekki í Evrópusambandið en samt að standa hér og berjast fyrir því að klára aðildarviðræðurnar. Hver er grundvöllur flokksins fyrir því að vilja ekki ganga í ESB ef þeir telja sig vita nægilega mikið nú þegar til þess að vilja ekki ganga ekki í sambandið? Ég er rosalega villt í þessu og bið þingmanninn að útskýra það betur fyrir mér.
Hæstv. forseti. Það hefur komið fram í máli þó nokkurra hv. þingmanna í dag að þeir eru villtir í stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þegar kemur að Evrópusambandinu. Það er hins vegar svo að stefna hreyfingar okkar er að klára aðildarviðræðurnar og greiða svo atkvæði um niðurstöðuna í þjóðaratkvæðagreiðslu. Svo ég svari fyrir mig persónulega er Evrópusambandið í mínum huga fyrst og fremst fyrir fram mótaður pakki þótt við getum mögulega fengið einhverjar undanþágur með samningum. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki stóra málið heldur skipti heildarpakkinn þar meginmáli. Það er á grundvelli hans sem ég hef mótað þá afstöðu mína að ég vil ekki að Ísland gangi í Evrópusambandið. Hins vegar finnst mér mjög mikilvægt núna þegar við erum að taka næstu skref á árinu 2015 að málið fái eðlilega og góða þinglega meðferð, en ekki að hæstv. ríkisstjórn taki ákvarðanir án þess að bera þær undir þingið.
Virðulegi forseti. Það er mér sérstök ánægja að taka þátt í þessari umræðu sem ég tel að sé mjög mikilvæg og skipti miklu máli. Sá þingmaður sem hér stendur hefur gert sér far um að reyna að rækja hlutverk sitt á Alþingi og það umboð sem honum hefur verið veitt með því að sitja hér á Alþingi eins vel og honum tekst. Almennt legg ég mikið upp úr því að mæta hingað til funda með kaldan haus og heitt hjarta ef svo má orða. Það hefur almennt tekist vel og jafnvel stundum að brosvöðvarnir hafi fengið að fljóta með. En síðustu daga, eftir furðulegar og óvæntar fréttir á fimmtudagskvöldið af bréfi hæstv. utanríkisráðherra til Evrópusambandsins verður að segja sem svo að tilfinningin hefur færst dálítið frá höfðinu og niður í maga og ekki er laust við að manni sé um og ó. Því miður hafa umræður og opinber ummæli hæstv. utanríkisráðherra og annarra í fjölmiðlum og á opinberum vettvangi síðustu daga ekki hjálpað til við að skýra stöðuna fyrir þessum þingmanni. Á fimmtudagskvöldið voru fyrstu viðbrögð mín sem fulltrúi Bjartrar framtíðar í utanríkismálanefnd að óska eftir fundi í nefndinni. Af honum varð núna í morgun og þá var fundur utanríkismálanefndar með ráðherra. Ég vil þakka fyrir þann fund, þó að því miður hafi margt enn verið óljóst í mínum huga eftir þann fund. Mér þykir þó að í þessari ágætu umræðu í dag hafi ýmislegt skýrst, alla vega fyrir mér sjálfum. Vona ég þá að hausinn sé alla vega aðeins að skrúfast aftur á þennan þingmanninn, í það minnsta er hjartað farið að slá. Mér þykja vera tvö aðalatriði og mikilvæg atriði sem liggja í þessum tíðindum af títtnefndu bréfi utanríkisráðherrans sem hann því miður sá sér ekki fært að leggja fyrir hvorki þing né hv. utanríkismálanefnd áður en því var skilað til útlanda. Það er annars vegar merking bréfsins nákvæmlega. Því miður voru fullyrðingar í fjölmiðlum dálítið misvísandi um nákvæmlega hvað bréfið merkti, en ég verð að fagna því sem hefur komið fram hér í dag, í þessum stól, sérstaklega í andsvörum, að stjórnskipulega er bréfið fyrst og fremst árétting á skilningi ríkisstjórnarinnar og þeirri þekktu afstöðu hennar að hún hygðist ekki vinna að aðildarferli Íslands að Evrópusambandinu. Það eru í sjálfu sér ekki-fréttir. Hins vegar er það skýrt í mínum huga að umsókn Íslands hefur ekki formlega verið dregin til baka þannig að segja má að við séum á svipuðum stað og til dæmis Sviss sem lagði inn umsókn að Evrópusambandinu en stöðvaði allar raunverulegar viðræður og sést víst ekki á netsíðum sambandsins sem umsóknarríki, enda er kannski svo langt um liðið að það má spyrja hvort búið hafi verið að finna upp internetið þegar það gerðist. Í það minnsta þykir mér þetta vera mikil tíðindi og vafinn um þetta hefur verið mjög óheppilegur. Hann hefur valdið mikilli ólgu í samfélaginu. Sú ólga held ég að sé enn í samfélaginu vegna þess að ég held að það hafi alltaf verið krafa til þess að við sem störfum í stjórnmálum og störfum hér í þessum sal tölum skýrt, en ég held að sú krafa, ef eitthvað er, sé háværari í dag en hún var í það minnsta hér fyrir árið 2008. Mér þykir mjög mikilvægt að talað sé skýrt í svona mikilvægum málum. Mér þykir alveg sérstaklega mikilvægt að talað sé skýrt þegar kemur að samskiptum Íslands við aðrar þjóðir, sem ég held að við séum öll sammála um að skipta litla einangraða þjóð enn meira máli en aðrar stærri þjóðir sem geta kannski auðveldar lokað sig af í krafti sinnar stærðar og krafts. Hitt málið sem ég hef miklar áhyggjur af og hefur valdið mér óþægindum og valdið því kannski að hugsunin hafi færst niður í magann, og það verður að segjast eins og er að iðrin hafa ekki róast fullkomlega í dag, en það er sú túlkun hæstv. utanríkisráðherra í fjölmiðlum og að mér fannst að einhverju marki á fundi utanríkismálanefndar í morgun að staða þingsályktana væri í raun og veru óljós, að óljóst væri hvenær það væri lögfræðileg skylda ríkisstjórnarinnar að fylgja ályktunum Alþingis, hvenær hún mætti, ja, við skulum ekki hunsa þær heldur trassa að fylgja þeim. En líka hitt hvort ríkisstjórninni sé heimilt að ganga beinlínis gegn þingsályktunum Alþingis án þess að bera það fyrst undir Alþingi og fá þá nýja þingsályktun þar um hér á þingi. Ég held að það að komin sé upp óvissa um stöðu þingsályktana og ákvarðana Alþingis - því miður kom upp annað dæmi hér í morgun þegar meiri hluti atvinnuveganefndar ákvað að fara út úr nefndinni með breytingartillögur sem stangast á við gildandi lög - sé því miður merki um að við erum í stjórnskipulegri krísu sem er ekki bara stórt vandamál fyrir Alþingi og þar með ríkisstjórnina sem situr jú í umboði Alþingis, heldur fyrir lýðræðið á Íslandi almennt. Það þykir mér grafalvarlegt mál. Hér í umræðunni og í umræðum um stöðu Alþingis í þessum sal í gær hefur oft verið vitnað í álit sem var gert af skrifstofu Alþingis að beiðni forseta Alþingis fyrir réttu ári þar sem er áréttuð staða þingsályktana. Þar segir í niðurstöðum í samantektinni, með leyfi forseta: „Þegar allt kemur til alls er það þingið sjálft sem ákveður hvort það fellur frá eða breytir ályktun sinni. Jafnframt er það í valdi þess að leggja mat á hvort ríkisstjórn eða ráðherra hafi fylgt eftir ályktun þess og eftir atvikum að bregðast við með þeim hætti sem það eða meiri hluti þess telur réttan.“ Í umræðunni hefur mátt skilja á hæstv. utanríkisráðherra að hann sé ekki endilega sammála þessum skilningi, að hann telji sig ekki endilega bundinn þingsályktunum. Síðan hafa verið umræður hér í dag um hvaða þingsályktanir séu lagalega bindandi og hverjar ekki. Óvissa um þetta þykir mér vera grafalvarleg og kalla á umræðu, ekki bara fyrir framtíðina í þingstörfum heldur ekki síður fyrir þær þingsályktanir sem hafa verið samþykktar og þingheimur hefur hingað til talið að væru í gildi. Eins og kom fram í óundirbúnum fyrirspurnum við ráðherra í gær telja í það minnsta sumir ráðherrar hæstv. ríkisstjórnar að þær séu í gildi þrátt fyrir að kosningar hafi orðið á milli. Þetta þykir mér grafalvarlegt mál. Ég kýs að taka undir með forseta Alþingis frá ræðu hans í gær þar sem hann segir að þingsályktun Alþingis frá 2009 sé í gildi, og eigi að breyta þeirri ákvörðun sé það þingsins vissulega að gera það. Það [[Forseti hringir.]]þýðir auðvitað ekki að ályktun frá fyrra þingi gildi út yfir gröf og dauða, það þýðir þá fyrst og fremst að það er Alþingis að samþykkja ályktun um annað og allar tilraunir til þess að ganga fram hjá Alþingi í slíkum málum þykja mér alvarlegar.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér bréf hæstv. utanríkisráðherra eða spurninguna um hvað bréfið var. Það er kannski það sem við höfum verið að ræða alveg síðan þetta bréf kom sem átti að vera einhvers konar skilaboð til Evrópusambandsins um að það væru einhverjar breytingar á viðræðum ríkisstjórnarinnar við sambandið. Umræðan hefur kannski fyrst og fremst snúist um hversu ólýðræðislegt þetta mál er og hversu mikill heigulsháttur, það er orðið sem ég ætla að nota, er á bak við þá aðferð sem notuð var til þess að koma þessu bréfi á framfæri. Ég ætla í ræðu minni fyrst og fremst að ræða þessa þætti og formið og aðkomu þingsins að málinu í tengslum við þá stefnu sem ríkisstjórnin hafði sjálf boðað, að ég tali nú ekki um loforðið fyrir kosningar. Í þessari umræðu allri hefur komið fram fyrirlitning á þingræðinu og ótti bæði við þing og þjóð. Einnig hefur komið fram leyndarhyggja, sem var mjög vinsælt orð hjá fyrrverandi stjórnarandstöðu. Þá hjólaði stjórnarandstaðan ítrekað í stjórnarliða og kallaði alla hluti leyndarhyggju, að verið væri að fela mál og pukrast með þau o.s.frv. En hér gengu menn fram með þeim hætti að reynt var að fela þetta bréf fyrir bæði þjóð og þingi þangað til að búið var að afhenda það og var það gert á erlendri grundu. Við sem erum á þinginu og eigum að fá að fjalla um flest þau mál sem varða stöðu Íslands og ríkisins, fáum fréttir af því í fjölmiðlum. Ég kom til þessarar umræðu í dag, þar sem skýrsla var flutt af hæstv. utanríkisráðherra, í von um að fá skýr svör um hvað þetta bréf hefði verið og hvernig menn sæju fyrir sér framhaldið. Það skýrðist ekki nema að afar litlu leyti þó að maður vilji leyfa sér að skilja það á ákveðinn hátt og kannski er allt í lagi að gera það. Þá á ég við að þetta bréf hafi nánast enga þýðingu og að fyrri þingsályktun um aðildarumsókn sé í fullu gildi. Það kom mér líka mjög á óvart að þegar hæstv. ráðherra kynnti málið hér fyrr í dag rakti hann innihald bréfsins að einhverju leyti en vísaði svo til skýringa sem væru í viðtali við hann í Morgunblaðinu. Við sitjum hér á Alþingi Íslendinga og viljum fá skýringar á því hvað liggi að baki og hæstv. ráðherra nennir nánast ekki að skýra út fyrir okkur hvað hann sagði heldur vísar bara í viðtöl úti í bæ. Þegar bréfið kom síðan fram hafa náttúrlega vaknað gríðarlega margar spurningar, einmitt um aðkomu þingsins, hvernig staðið var að málum, m.a. varðandi það hvenær sú ákvörðun var tekin um að senda bréf en að flytja ekki aftur þingsályktunartillögu um slit á viðræðum, hverjir tóku þá ákvörðun, hverjir sömdu bréfið. Það er allt í einu orðin fjölmiðlaumræða. Meira að segja fyrrverandi þingmaður og ráðherra Framsóknarflokksins telur augljóst að bréfið sé ekki skrifað af hæstv. utanríkisráðherra. Síðan var bréfið kynnt á ríkisstjórnarfundi og samþykkt þar af ríkisstjórninni að leggja það fram. Því er svo haldið leyndu og að því er virðist hafa menn ekki einu sinni sagt frá því á þingflokksfundum stjórnarflokkanna, sem eru reglulegir fundir, þetta var á þriðjudegi en á miðvikudögum eru reglulegir þingflokksfundir. Það var svo kynnt í þingflokkum stjórnarflokkanna nánast á sömu stundu og bréfið var lagt fram erlendis. Utanríkismálanefnd fær ekkert að vita af bréfinu fyrr en bara í fréttum og ekki heldur þingmenn stjórnarandstöðunnar. Þá veltir maður fyrir sér: Bíddu, hvað veldur því? Af hverju eru menn svona hræddir? Hvað er það sem hæstv. ráðherra óttast ef hann telur að hann hafi fundið hina einu sönnu og réttu leið? Ég tala nú ekki um að ef hæstv. forsætisráðherra hefur rétt fyrir sér að þetta hafi verið lagt fram til að halda öllum góðum þá hefur það mistekist illilega. Það sem vakti líka athygli í tengslum við þetta bréf, og það kemur raunar fram í bréfinu sjálfu, er að undirbúningur að því hafi átt sér stað í einhverju samráði á milli Íslands og ESB. Í bréfinu stendur beinlínis, með leyfi hæstv. forseta: „Nýlega höfðu Ísland og ESB með sér samráð um stöðu mála í aðildarferlinu.“ Þá verður maður að kalla eftir því að það verði upplýst í þinginu við hverja var rætt, hvar og hvenær, hvert efnisinnihaldið var í því sem lagt var fram í þessum viðræðum og óska eftir því að að minnsta kosti utanríkismálanefnd, ef ekki þingið allt, fái minnisblöð af þessum fundum og að það verði gert í anda þess gegnsæis og góðrar stjórnsýslu sem ég vænti nú að menn vilji ástunda hér þrátt fyrir allt. Ég veit ekki betur en að hæstv. ríkisstjórn hafi einmitt verið búin að setja sér reglur um að allir fundir og símtöl ættu að vera skráð. Við heyrðum það ítrekað í sambandi við lekamálið þannig að þessi gögn hljóta að vera til og hljóta að verða dregin fram og birt. Það sem er erfiðast í þessari umræðu er: Hvað þýðir þetta bréf? Þegar eru komnar ótal skýringar. Var þetta bara pólitísk yfirlýsing? Er þetta jafngildi slita? Eða voru þetta ekki slit á viðræðunum eins og mátti skilja á hæstv. ráðherra fyrr í dag, að þetta breytti í sjálfu sér engu um þingsályktunartillöguna, að hægt væri að taka viðræðurnar upp aftur af nýrri stjórn og þá væri bara hægt að halda áfram þar sem frá væri horfið? Þegar maður heyrði fyrst af bréfinu sá maður að það var einlægur brotavilji á bak við það, allt þetta pukur, öll þessi aðferðafræði, öll þessi leynd og einhver klókindi sem áttu að vera fólgin í því að halda þinginu fyrir utan þetta voru tilraun til að komast hjá því að þjóðin fengi að ræða málin eða að minnsta kosti að vera búin að afgreiða málið þannig að hún færi ekki að skipta sér mikið af því. Það er algjörlega óásættanlegt fyrir Alþingi Íslendinga og fyrir þá sem eru í stjórnarandstöðu því að eitt af því mikilvægasta í lýðræðisríki er að bera virðingu fyrir því að hér eru bæði meiri og minni hluti sem taka þarf tillit til og gefa þarf tækifæri á að taka þátt í umræðunni og hafa skoðanir. Það er grundvallarregla. Þegar menn skoða til dæmis framkvæmd kosninga og annað slíkt á vegum Evrópuráðsins líta menn til þess hver staða stjórnarandstöðunnar er. Það hefði átt að vera ljóst. Það varð enn athyglisverðara þegar menn fóru að túlka bréfið og meta hvað væri verið að gera. Kannski er verið að gera það sem stendur í stjórnarsáttmálanum. Þar stendur, með leyfi forseta: „Gert verður hlé á aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið og úttekt gerð á stöðu viðræðnanna og þróun mála innan sambandsins. Úttektin verður lögð fyrir Alþingi til umfjöllunar og kynnt fyrir þjóðinni. Ekki verður haldið lengra í aðildarviðræðum við Evrópusambandið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Það var svo túlkað hér fyrir ári síðan að það mundi að sjálfsögðu verða þjóðaratkvæðagreiðsla á fyrri hluta kjörtímabilsins. Því höfðu flokkarnir líka lofað fyrir kosningar. Ekkert af því stendur, ekki orð að marka það. Það verður enn þá hlægilegra þegar menn skoða hvernig málið hefur tætt í sundur þjóðina og þingið, bæði í fyrra og aftur núna, þegar maður skoðar svo það atriði í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem stendur, aftur með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið.“ Er þetta framlagið til þess að efna þessa stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar? Ég held að fáum ef nokkrum ríkisstjórnum hafi tekist að tæta meira í sundur sáttina á þinginu og úti meðal þjóðarinnar en þessari hæstv. ríkisstjórn. Það er dapurlegt að fylgjast með því að hér skuli aftur þurfa að safnast saman hópar fólks, þúsundir manna, til að berjast fyrir því að standa vörð um lýðræðið og berjast gegn gerræði núverandi ríkisstjórnar. Þar vanda menn ekki orðin, þ.e. ráðherrunum og stjórnarflokkunum, þeir láta vaða og segja fullum fetum að hér sé um að ræða svik og brot á öllu. Það eru til dæmis lesnar upp siðareglur ráðherra frá 2011 sem vinnulagið hér stangast á við. Það er virðing Alþingis, virðing fyrir lýðræðinu og þingræðinu sem er hér undir. Efnislega getum við barist fyrir því að ná fram ákveðnum þáttum en það er þetta sem [[Forseti hringir.]]skiptir mestu máli. Ég á mér þá von að Alþingi muni á þessu þingi [[Forseti hringir.]]samþykkja tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna. [[Forseti hringir.]]Þangað til lít ég þannig á að þingsályktunartillagan frá 2009 sé í fullu gildi og þetta bréf sé dæmt ómerkt og ógilt að öllu leyti.
Herra forseti. Það má velta því fyrir sér hvort maður eigi að byrja í Shakespeare eða nóbelsskáldinu, að vera eða vera ekki, það er efinn, eða hvenær drepur maður mann og hvenær drepur maður ekki mann, að vera eða vera ekki umsóknarríki. Hvað þýðir bréfið? Orðalagið sem notað hefur verið og tilraunir til að útskýra það hafa verið býsna skrautlegar. Það hefur verið talað um að málið væri núllstillt, menn væru komnir aftur á byrjunarreit. Hæstv. forsætisráðherra sagði: Umsóknin er ekki afturkölluð, hún er sokkin. Hann líkti því við skip á skeri sem væri svo tosað af strandstað og sykki og þar fram eftir götunum. Svona tekst til þegar menn orða hugsun sína ekki sæmilega skýrt, annaðhvort af því að þeim auðnast það ekki eða af því þeir vilja það ekki, af því að það er markmið í sjálfu sér að hafa orðalagið það þokukennt að menn ímyndi sér að þeir geti túlkað það á einn veginn hér en haft það á annan veginn þar. Það er erfitt að skilja hvers vegna orðalag bréfsins margrædda er jafn þokukennt og óljóst og raun ber vitni nema það hafi einmitt verið tilgangurinn, verið sé að reyna að gera það sem alltaf hefur reynst erfitt, þ.e. bæði að sleppa og halda. Það er nákvæmlega það sem virðist vera að verða niðurstaðan af umfjöllun um þetta á þingi í gær og í dag og umræðum helgarinnar. Þar munar náttúrlega miklu um í fyrsta lagi yfirlýsingu forseta Alþingis í góðri ræðu í gær þar sem hann taldi að með þessu væri ekki gengið gegn þingræðisvenjunni vegna þess að innihald bréfsins væru engin þau tíðindi að það skaraðist við þá yfirlýstu stefnu Alþingis sem enn er í gildi og ekki hefur verið felld úr gildi og samþykkt var hér með ályktun 2009. Niðurstaða formanns utanríkismálanefndar, hv. þm. Birgis Ármannssonar, er í reynd hin sama, að ekki sé um að ræða brot á samráðsskyldunni við utanríkismálanefnd af því að það séu engin þau tíðindi á ferðinni í bréfinu. Þá eru auðvitað ekki innstæður fyrir kynningunni, sem greinilega var vel undirbúin, á fimmtudagskvöldið var um að hér væru stórtíðindi á ferð, verið væri að slíta aðildarviðræðunum og umsóknin afturkölluð og við værum ekki lengur umsóknarríki. Ekkert slíkt er að finna í bréfinu. Þvert á móti má leiða af orðalagi til dæmis í þeirri málsgrein þar sem talað er um að ríkisstjórn Íslands óski því eftir að skýra nánar fyrirætlanir sínar. Þar segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórn Íslands hefur engin áform um að hefja aðildarviðræður að nýju.“ - Að halda þeim áfram. Þarna er ekki verið að tala um að slíta neinu. Nei. Skírskotað er til afstöðu ríkisstjórnar Íslands. Það er afstaða ríkisstjórnar Íslands að ekki skuli líta á Ísland sem umsóknarríki. Afstöðu hennar er lýst. En það er ekki sagt: Ísland óskar þar með ekki eftir því að vera umsóknarríki og afturkallar umsókn sína, slítur viðræðunum. Ekkert slíkt orðalag er að finna í bréfinu, sem hefði auðvitað þurft að vera ef hefði átt að vera innstæður fyrir því að stór tímamót væru á ferð. Ef maður horfir á málið í því samhengi að hér eru utanríkisstefna Íslands og samskipti Íslands við önnur ríki á ferð dugir þetta náttúrlega ekki. Það er ekki hægt að gefa svona framgöngu þeirra stjórnvalda á Íslandi sem fara með mótun og forsvar utanríkisstefnunnar út á við annað en falleinkunn, að það þurfi rithandarsérfræðinga og málfræðinga fremur en lögfræðinga til að reyna að ráða í hvað verið er að reyna að segja þarna. Evrópusambandið klórar sér bara í hausnum og biðst undan því að svara nokkru til um hvernig þeir líta á þetta bréf, a.m.k. að svo stöddu, eðlilega. Þeim er nokkur vandi á höndum. Það hefur komið fram, eða því verið haldið fram, að um þetta hafi verið haft samráð við Evrópusambandið, sem er auðvitað mjög athyglisvert, en ekki við þingið eða þjóðina. Hvað er líklegt að þeir hafi sagt hjá Evrópusambandinu ef það hefur í reynd verið þannig að ráðamenn Íslands hafi farið til Brussel eða verið í samskiptum við þá og sagt: Heyrðu, getum við ekki fundið einhvern veginn út úr því saman hvernig við getum haft þetta mál? Er ekki líklegt að Evrópusambandið hafi sagt: Bíddu, viljið þið ekki koma því á hreint, Íslendingar, hvað þið ætlið að gera? Er það ekki ykkar að koma því á hreint hjá ykkur? Þið látið okkur svo bara vita. Ætlið þið að slíta viðræðunum? Ætlið þið að afturkalla umsóknina? Eða hvernig viljið þið hafa þetta? Það þykir mér langlíklegast. Mér þykir afar ólíklegt að Evrópusambandið hafi talið við hæfi eða hafi látið hafa sig út í að fara í einhvers konar plott með hæstv. utanríkisráðherra um það hvernig hægt væri að búa þannig um þetta að hann gæti sagt heima: Ég er búinn að standa við mitt, ég er hetja, ég er búinn að slíta viðræðunum, en þið getið svo haft þetta eins og þið viljið úti hjá ykkur. Er líklegt að Evrópusambandið hefði látið hafa sig út í það? Ég held ekki. Þannig að hér er eitthvað stórkostlega málum blandið. Það alvarlega er auðvitað að þetta setur, að mínu mati, afar dapurlegan svip á það hvernig utanríkisstefna okkar á að vera mótuð af yfirvegun og vel ígrundað það sem gert er í hinum stærri málum á því sviði. Niðurstaðan er sem sagt sú að við höfum eytt dögum í að reyna að komast til botns í því hvað þetta bréf þýðir og hvað það þýðir í samskiptum framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Hefði verið í þeim þau tíðindi sem aðstandendur bréfsins reyndu sjálfir að segja á fimmtudagskvöldið var að væru hefði það verið stóralvarlegur atburður í samskiptum framkvæmdarvalds og löggjafarvalds, en kannski er þetta léttvægara en ella vegna þess hvernig bréfið er. Það alvarlega er ýmis ummæli og túlkanir sem hafa komið fram varðandi stjórnskipun landsins og það að þingræðið og þingvenjan skipti engu máli. Menn hafa gengið ótrúlega langt í því hér að segja að framkvæmdarvaldið hafi fullt sjálfdæmi um það hvernig það hegðar sér svo lengi sem það er ekki stoppað af með vantrausti, að menn hafi fengið allt valdið til sín, framselt það á einu bretti og skuldi engum neinar skýringar á því hvernig þeir fara með það svo lengi sem Alþingi taki ekki af þeim völdin með því að fella þá. Þetta er ekki minn skilningur á þingræði og þingvenju. Og lögfræðilega greinargerðin sem skrifstofa Alþingis tók saman er ágætisgagn um þetta, og ég vitnaði til í umræðum í gær. Þar er komist að algerlega andstæðum niðurstöðum þeim sem hæstv. utanríkisráðherra og fleiri hafa reynt að segja í dag. Þar er einmitt mjög áréttað að þingið hefur styrkt stöðu sína og gerir nú ríkari kröfur til þess að framkvæmdarvaldið taki samþykktir þess alvarlega, framfylgi þeim eða leiti til þingsins ella um að breyta þeim, fá nýtt umboð, geri þinginu grein fyrir því fyrir fram ef ekki stendur til að fara að þeim samþykktum sem Alþingi hefur gert. Ályktun Alþingis frá júlí 2009 er að sjálfsögðu í fullu gildi vegna þess að hún hefur ekki verið felld úr gildi. Það er ekki flóknara en það. Þangað til henni er breytt með nýrri samþykkt Alþingis er hún í gildi. Þannig hefur það alltaf verið. Þegar menn samþykktu árið 1999 ályktun um að hefja skyldi hvalveiðar settu menn inn í þá samþykkt að það skyldi gert þrátt fyrir ályktun Alþingis 1982, sem sagt sjö ára gömul samþykkt Alþingis var upphafin með nýrri ákvörðun, nýrri stefnumótun. Þannig hefur þetta alltaf verið. Herra forseti. Tíminn er fljótur að hlaupa. Það hefur verið dálítið athyglisvert að fylgjast með þessari umræðu í dag á köflum og í gær fyrir mig sem andstæðing þess að Ísland gangi í Evrópusambandið. [[Hlátur í þingsal.]]Það er kannski rétt að taka fram að nú hlær utanríkisráðherra.
Já.
Hann má alveg gera það. Hæstv. utanríkisráðherra má hlæja alveg eins og hann lífsins mögulega getur. Ég hef einmitt verið að velta því fyrir mér þegar hæstv. utanríkisráðherra talar, þegar hv. þm. Ásmundur Einar Daðason talar og fleiri slíkir menn, sem gera það alveg sérstaklega að erindi sínu í ræðustólinn að ráðast á t.d. undirritaðan, hvort það angri þetta fólk að ég skuli vera andstæðingur þess að við göngum í Evrópusambandið? Eiga þeir eitthvað erfitt með þá tilveru? Sjá þeir ástæðu til þess að eyða eiginlega öllu púðri sínu í að ráðast á þann sem hér talar? Svo virðist vera. Það er umhugsunarefni. Ekki er það mikið umburðarlyndi gagnvart því að menn kunna að hafa sínar skoðanir á því hvernig málsmeðferðin í þessum efnum eigi að vera og þar á meðal áskilja sér rétt til að taka upp hanskann fyrir Alþingi þegar það er forsmáð, óháð afstöðu manna til þess hvort Ísland eigi að vera aðili að Evrópusambandinu [[Forseti hringir.]]eða ekki. Herra forseti. Að lokum vil ég svo segja að það er nokkuð [[Forseti hringir.]]síðan það rann endanlega upp fyrir mér að íslensk stjórnmál eru þannig á vegi stödd að við munum [[Forseti hringir.]]hvergi komast í þessum málum, hvorki afturábak né áfram, nema leita til þjóðarinnar um ráðgjöf í þeim efnum. Íslensk stjórnvöld [[Forseti hringir.]]ráða ekki við það án þess að marka stefnuna í þessu máli.
Hæstv. forseti. Ég ætla að taka boltann eiginlega þar sem hv. þingmaður skildi við hann. Hann lýsti þeirri skoðun sinni að hann teldi að leita þyrfti til þjóðarinnar um ráðgjöf varðandi hvað gera ætti í sambandi við framhald þessa máls. Ég skildi hann svo. Það leiðir auðvitað hugann að því sem ég rakti í umræðum fyrr í dag, að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði grein fyrir vangaveltum og umræðum sem áttu sér stað í flokki hans og í stjórnarmyndunarviðræðum 2009 í sambandi við nákvæmlega þann þátt hvort leita ætti til þjóðarinnar varðandi að afla umboðs, getum við sagt, til þess að fara út í aðildarviðræður við Evrópusambandið. Ég set þetta í samhengi við það að hér hafa verið umræður um að líklega kæmi fram tillaga um að framhald málsins mundi ráðast í þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. lögð yrði fram tillaga á Alþingi þar sem vísað væri til þess að efnt væri til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem spurningin yrði eitthvað á þá leið: Á Ísland að halda áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið? Eða eitthvað í þá veru, efnislega innihaldið væri á þá leið. Þá velti ég því fyrir mér í fyrsta lagi, ég þykist vita hvert svarið er við fyrri spurningunni, hvort hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon styddi slíka tillögu eða væri tilbúinn að flytja slíka tillögu um að kosið yrði um það í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort haldið skyldi áfram í aðildarviðræðum. Þá finnst mér spurning í ljósi afstöðu hv. þingmanns til Evrópusambandsaðildar hvort hann mundi ráðleggja fólki að segja já eða nei í slíkri atkvæðagreiðslu.
Herra forseti. Við erum að ræða bréf hæstv. utanríkisráðherra. Við erum stödd á árinu 2015. Það er marsmánuður. Við erum að velta fyrir okkur hvar Evrópumálin standa í dag og hvert beri að stefna í þeim efnum. Hér kemur enn einn stjórnaliðinn og vill fara aftur til um það bil ársins 2009 [[Nei, ég var að spyrja …]]og eftir atvikum velta fyrir sér fræðilegum spurningum, svona „hypothetical“ spurningum, um það hvernig, ef fram kæmi tillaga með tiltekinni spurningu, ég mundi ráðleggja þjóðinni að greiða atkvæði í þeirri atkvæðagreiðslu, ef til kæmi. Þetta er út af fyrir sig áhugavert viðfangsefni, en ég bendi á hvað við erum að ræða. Við erum að ræða stöðu Evrópumálanna hér og nú. Við erum að ræða bréf utanríkisráðherra og við erum að ræða hvernig utanríkisráðherra stóð að samskiptum við Alþingi o.s.frv. Já, ég tel að við séum þannig stödd með þetta mál, og höfum kannski verið lengi, að vegna bæði stærðar þess og hversu erfitt það er þjóðinni, vegna þess hversu tiltölulega skiptar skoðanir eru í því sem skera flokksbönd, og við þekkjum öll vel, sé málið þannig vaxið að í raun eigi að taka öll meiri háttar skref sem varða meðferð þess í samráði við þjóðina. Ég er hlynntur því eftir atvikum, hvernig sem það ber að að menn telja að nú þurfi að halda á málinu einhvern veginn áfram inn í framtíðina, að það verði gert á grundvelli leiðsagnar þjóðarinnar. Við erum búin að setja lög um þjóðaratkvæðagreiðslur sem ekki voru til á sínum tíma og við erum komin í nokkra æfingu, eins og kunnugt er. Það mundi því ekkert vefjast voðalega fyrir okkur, held ég, að setja saman spurningar og bera þær undir þjóðina. Auðvitað verður með einhverjum hætti að skýra stöðu þessa máls og leiða það til lykta, a.m.k. til einhvers tíma litið, þannig að við vitum hvert landið stefnir í þeim efnum. Það er ein af ástæðum þess að ég taldi það á mig leggjandi að reyna að fara í viðræður og fá á hreint hvort Íslandi byðust einhverjar þær sérlausnir að þær breyttu [[Forseti hringir.]]verulega mati manna á málinu og þjóðin kvæði svo upp úr hvað hún vildi. Ég er enn svipaðs sinnis, að [[Forseti hringir.]]að því marki sem við þurfum að taka einhverjar ákvarðanir [[Forseti hringir.]]um framhaldið gerum við það í samráði við þjóðina.
Hæstv. forseti. Til að taka það fram er ég með engu móti að festa mig í árinu 2009 í þessu sambandi. Ég gat þess samhengisins vegna vegna þess að þar birtist ákveðin afstaða til álitaefnis sem við kunnum að standa frammi fyrir, jafnvel á næstu dögum ef fulltrúar stjórnarandstöðunnar leggja fram tillögu af því tagi sem þeir hafa gefið til kynna. Ég veit ekki hvort hægt er að segja að hún hafi verið boðuð, en alla vega hefur verið gefið til kynna að slík tillaga muni koma fram af hálfu stjórnarandstöðuflokkanna. Eins og ég segi eru þetta tvær spurningar. Annars vegar er það spurningin hvort menn telji að rétt sé á þessum tímapunkti að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna og þeirri spurningu svaraði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skýrt. Ég heyrði ekki að hann svaraði síðari spurningunni, sem ég hugsa að við verðum öll spurð þegar fram í sækir, en hún er hver afstaða okkar er til þess. Viljum við að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar verði framhald viðræðna eða teljum við að það sé ekki æskileg niðurstaða? Mér finnst ekki óeðlilegt í ljósi þess að við, sem höfum verið þátttakendur í þessari umræðu og höfum mótað okkur afstöðu til Evrópusambandsins og höfum mótað okkur afstöðu í þeim málum öllum, látum í ljós afstöðu okkar til þess hvort við teljum að það sé ferðarinnar virði að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið og rökstyðjum þá afstöðu okkar gagnvart [[Forseti hringir.]]þjóðinni ef hún kemur til með að taka afstöðu til þess í þjóðaratkvæðagreiðslu.
Herra forseti. Nú gæti ég mjög auðveldlega snúið boltanum til baka en ég veit að hv. þingmaður er búinn með andsvör sín. Það er svo að hv. þingmaður er í flokki sem lofaði þjóðinni því mjög hátíðlega að hún fengi að kjósa um þetta mál og forustumenn og frambjóðendur í öllum kjördæmum landsins eru til á spólum um að þessu verði [[Gripið fram í.]]vísað til þjóðarinnar. Þar af leiðandi hefði verið auðvelt að spyrja forustumenn í Sjálfstæðisflokknum, eins og trúnaðarmenn þeirra og formann utanríkismálanefndar: Hvernig hafði Sjálfstæðisflokkurinn hugsað sér að „agitera“ í þeim atkvæðagreiðslum sem hann lofaði þjóðinni ef þær hefðu nú orðið? Ef stjórnarandstaðan eða aðrir slíkir sameinast um tillöguflutning um að skjóta málinu til þjóðarinnar er líklegt að ég verði ekki langt í burtu þaðan, ef það yrði t.d. samstaða um það í stjórnarandstöðunni. En hvernig ég ætla síðan að greiða atkvæði skyldi koma til slíkrar atkvæðagreiðslu eða fyrir hvaða málstað ég ætlaði að berjast er fullsnemmbært að úttala sig um. Ég er andstæðingur þess að Ísland gangi í Evrópusambandið. Kannski getur hv. þingmaður eitthvað ráðið af því þótt það hlægi hæstv. utanríkisráðherra, ég bara gleð hann með því, það er svo gaman að geta glatt hæstv. ráðherra því að það eru stundum dimmir dagar hjá honum. Þetta er nú bara einu sinni þannig. Ég hef ekki skipt um grundvallarsannfæringu í þeim efnum. Það er dálítið háð mati á aðstæðum hverju sinni. Mitt mat var eftir því sem leið á þessar viðræður að búið væri að fjárfesta það mikið í því ferli að ávinningur væri af því að láta á það reyna hvort hægt væri að klára það. Ég var kappsamur um til dæmis að erfiðu kaflarnir opnuðust upp þannig að við sæjum á spilin, þannig að við hefðum a.m.k. eitthvað út úr leiðangrinum og varð ég fyrir miklum vonbrigðum þegar það dróst og dróst, eins og kunnugt er. Við fengum kannski ekki eins skýra leiðsögn út úr ferlinu og við hefðum getað fengið ef Evrópusambandið hefði opnað rýniskýrslu sína um sjávarútvegsmál, ef það hefði sett á okkur opnunarskilyrði og við hefðum séð hver þau voru o.s.frv. Þeim spurningum er enn ósvarað. Ég er mitt á milli þeirra sem hafa trú á að Ísland geti fengið mjög miklar undanþágur og sérlausnir og hinna sem [[Forseti hringir.]]telja að við getum ekki fengið neitt, vegna þess að þegar ég skoða þetta í öðrum Evrópulöndum þá sé ég að það er blandað. [[Forseti hringir.]]Mér þykir alltaf skemmtilegust undanþágan sem Álandseyingar fengu frá tollabandalaginu sjálfu, [[Forseti hringir.]]að mega selja tollfrjálst brennivín.
Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon orðar það svo að dagar hæstv. utanríkisráðherra séu dimmir. Mætti ekki segja að síðustu fjórir dagar hafi verið myrkvir sem hel? Ég held það. Hv. þingmaður gerði einmitt að umræðuefni í upphafi ræðu sinnar hvernig þetta lítur út skoðað utan frá með augum t.d. þeirra sem fylgjast með Íslandi. Ég held að sé óhætt að segja að aldrei hefur með losaralegri hætti verið haldið á utanríkismálum Íslands í gervallri lýðveldissögunni. Það hefur aldrei gerst áður að íslenskur ráðherra hafi farið með þessum hætti með skilaboð til erlendra ráðamanna, komið til baka og ekki vitað sjálfur hvers konar boð hann var að bera. Það hefur heldur aldrei gerst áður að ágreiningur rísi eins og var fyrstu dagana millum hæstv. ráðherra og formanns Sjálfstæðisflokksins, raunar ekki heldur eins og við sáum það gerast á milli formanns utanríkismálanefndar, hv. þm. Birgis Ármannssonar, og formanns í eigin flokki, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Svo veltir maður því fyrir sér út á hvað þetta leikrit gengur allt. Hv. þingmaður rifjaði upp sem þarft var að gera fyrir Birgi Ármannssyni, hv. formanni utanríkismálanefndar, að flokkur hans hefði lofað þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá er rétt að rifja upp fyrir hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem kann að hafa verið önnum kafinn þegar sýnt var í sjónvarpsþætti viðtal við hæstv. utanríkisráðherra sem upplýsti það og tvístaðfesti að samið hefði verið um það millum forustu Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins að aldrei yrði nein þjóðaratkvæðagreiðsla. Aldrei nein þjóðaratkvæðagreiðsla. Aðspurður af spyrlinum hvort það þýddi að sjálfstæðismenn hefðu, reyndar nokkrum dögum eftir þau margítrekuðu loforð sín, bókstaflega selt Evrópusinnaða sjálfstæðismenn á silfurfati á fyrsta degi, svaraði hann sem svo að ekki er hægt að túlka öðruvísi en sem já. Hvað finnst hv. þingmanni [[Forseti hringir.]]um það?
Herra forseti. Mér finnst auðvitað dapurlegt eins og hv. þingmanni að horfa upp á utanríkisstefnu landsins birtast okkur sjálfum hér heima og umheiminum með þessum hætti að það skuli nánast þurfa að ráða dulspeking eða textarýni til að reyna að [[Eða Magga bróður.]]ráða í það hvað menn séu að reyna að segja. Þá eru bara tvær tilgátur mögulegar í þeim efnum, annaðhvort eru menn svona óskaplega lélegir textamenn að þeim tekst engan veginn að búa í orð hugsun sinni og vilja eða að þeir eru vísvitandi í einhverjum tilgangi að hafa þetta svona þokukennt þannig að hægt sé að túlka það eftir „behag“, að einhverju leyti sé ein túlkunin ætluð til heimabrúks en önnur til annarra nota. Eitt gildi í reynd, að hin lagalega lögformlega staða málsins sé að Ísland sé áfram umsóknarríki af því umsóknin hefur ekki verið afturkölluð og viðræðunum hefur ekki verið slitið, en til heimabrúks sé hægt að segja hið gagnstæða. Varðandi samninga stjórnarflokkanna um þessi efni og þjóðaratkvæðagreiðslur er ég alls ókunnugur í þeim efnum. Ég held að þetta mál sé þangað komið að það fari ekki frá okkur, við þurfum að halda áfram á því. Það hvernig tengslum Íslands við Evrópusambandið verður háttað til næstu ára og lengri framtíðar litið er stórmál, stórt utanríkispólitískt mál. Það verður á dagskrá í kosningum, annaðhvort í alþingiskosningum eða með því að leitað verði til þjóðarinnar sérstaklega um það hvert hún vill fara í þessum efnum. Það eru bara þeir kostir í boði. Verði ekki að minnsta kosti einhvers konar ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla á kjörtímabilinu um það hvert menn vilja stefna þá stefnir þetta í hefðbundinn farveg og kannski óvenjuharðskeyttan. Þá takast fylkingarnar á í gegnum næstu alþingiskosningar. Það var aftengt og [[Forseti hringir.]]það finnst mér lýðræðislega athyglisverðast, það var aftengt með [[Forseti hringir.]]yfirlýsingum fyrir [[Forseti hringir.]]síðustu kosningar um að þjóðin [[Forseti hringir.]]…
Herra forseti. Hv. þingmaður veltir því eðlilega fyrir sér hvernig það megi vera að hæstv. ráðherra sendist með bréf til Brussel sem hann skrifar undir sjálfur en vafi leikur á að hann hafi lesið og hafi hann lesið það þá hafi hann örugglega ekki skilið það. Það má ráða af ummælum hæstv. ráðherra. En hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er praktískasti stjórnmálamaður sem ég hef unnið með, lausnamiðaður og hann veltir hér upp lausn á málinu, að fá annaðhvort dulmálsfræðing ellegar þá miðil. [[Gripið fram í.]]Þá vil ég líka segja að ég get lagt fram liðsinni fjölskyldu minnar. Maggi bróðir er skólastjóri Sálarrannsóknaskólans og er manna bestur í að ráða gátur lífs og dauða. Væri ekki ráð að fá hann til þess að ráða gátuna um það hvað var í þessu bréfi? En gamanlaust, herra forseti, það er mikið alvörumál að utanríkisstefnan sé rekin með þessum hætti. Hvar á byggðu bóli þekkist það að hæstv. ráðherra geti ekki einu sinni skýrt eigin stefnu og skipti um skoðun dag frá degi, segi einn dag að búið sé að ganga frá málinu, hinn daginn lýsi hann því yfir, að vísu í frétt sem var falin í Morgunblaðinu á bls. 14, að hann hafi ekki afhent neitt bréf sem slíti einu eða neinu? Hver á að taka mark á þjóð sem talar með þessum hætti á alþjóðavettvangi? Aftur að minni fyrri spurningu. Hvað er þarna á bak við? Ég spyr hv. þingmann sem hefur langa reynslu að baki hvort það gæti verið að hæstv. ráðherra hafi farið út og undirbúið kynningarherferð sína svo vel, eins og hv. þingmaður lýsti áðan, til þess að geta komið heim og blekkt félaga sína sem líta til hans sem leiðtoga lífs síns í Heimssýn og sagt: Ég er búinn að ganga frá málinu. Hinn raunverulegi tilgangur hafi verið sá einn að fá okkur tekin af einhverjum lista yfir umsóknarríki en halda hins vegar ferlinu algjörlega óskertu. Var þetta allt saman bara blekkingaleikur [[Forseti hringir.]]ætlaður til heimabrúks og fyrst og fremst gagnvart þeim í Heimssýn sem hafa [[Forseti hringir.]]ásakað hann um að bregðast?
Herra forseti. Aðeins meira um utanríkisstefnuna og þann svip sem er á henni. Það var einn af fyrrverandi forsætisráðherrum lýðveldisins sem líkti þessu við að það hefði verið sett í hendur leikskólabarna eða leikskóla að móta utanríkisstefnuna, en þannig er nú upplitið á þessum málatilbúnaði að aðstandendur leikskóla tóku það sem svera móðgun að jafna því góða starfi sem þar fer fram við þau ósköp og skil ég þá vel. Auðvitað var það móðgandi í garð leikskólanna eða leikskólabarnanna að láta sér detta í hug að [[Gripið fram í.]]þau hefðu ekki staðið betur að þessu en þetta. Það er alveg rétt. Varðandi hvað mönnum gengur hér til hefur hæstv. ráðherra vissulega með svörum í dag og ræðuhöldum gefið sterklega í skyn að í og með hafi þessi fjallabaksleið verið farin til þess að komast fram hjá Alþingi. Það var ekki hægt að ráða annað af geðvonskulegum andsvörum og svörum hæstv. ráðherra um að þingið hefði tekið málið í gíslingu og stundað málþóf og komið í veg fyrir atkvæðagreiðslur með ræðuhöldum og hvað það nú var sem hér var borið upp á þingmenn, sem höfðu að vísu rætt í eina fjóra daga um þingsályktunartillöguna við fyrri umræðu hennar. Síðan gekk hún til nefndar og sofnaði þar og vantaði þó meiri hlutann ekki afl til þess að koma henni út úr nefndinni ef hugur manna hefði staðið til þess. Þannig að einhverju leyti er það það. Ég hallast að því að þessi orðaleikur eins og fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðsins og baráttumaður gegn aðild Íslands að Evrópusambandinu, Styrmir Gunnarsson, kallar það réttilega sem þarna er farið í eigi að þjóna einhverjum heimatilgangi. Það er oft þannig, því miður, að menn hugsa í skammsýni sinni bara ekkert lengra en þetta, hvernig get ég til heimabrúks komið með einhvern dúsk sem ég get veifað? Þetta lítur svolítið þannig út. Ég held að lykilspurningin sé ekki hvort við verðum áfram á einhverjum listum á heimasíðum hjá ESB. Stjórnskipulega og lagalega er þetta spurningin um það ef Ísland ætlaði að fara af stað í viðræður á nýjan leik hvort öll [[Forseti hringir.]]28 aðildarríki Evrópusambandsins yrðu að samþykkja [[Forseti hringir.]]það á nýjan leik, ráðherraráðið og framkvæmdastjórnin o.s.frv. Ég lít svo á að það liggi nú fyrir að svo yrði ekki.
Virðulegur forseti. Síðasti hv. þingmaður sem flutti ræðu hér, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, byrjaði á að vitna í Shakespeare og nóbelsskáldið. Ég mundi vilja geta vitnað í Shakespeare og sagt að hér væri ys og þys út af engu. Það er því miður ekki alveg þannig og í rauninni eina Laxnesstilvitnunin sem mér dettur í hug er: „Þrá er sauðkindin …“ sem Bjartur í Sumarhúsum sagði en bætti reyndar við „en hvað er það á móts við kvenkindina.“ Það sem maður veltir hins vegar fyrir sér er hvernig á því stendur að ríkisstjórn Íslands ákveður að leggja af stað í þennan leiðangur sérstaklega þegar haft er í huga að hann hefur í för með sér mikinn pólitískan kostnað fyrir Sjálfstæðisflokkinn, fyrir annan stjórnarflokkinn hér, sem er í sárum vegna málsins og er algerlega klofinn í afstöðu sinni til þess bréfs sem hér um ræðir og hvaða þýðingu það hefur. Að mörgu leyti er hér á ferðinni ys og þys út af engu vegna þess að það er orðið morgunljóst að bréf hæstv. utanríkisráðherra hefur enga þýðingu nema svona til að friða einhverja samvisku eða einhverja innri óeirð vegna stöðu málsins. Dálítið kaldhæðnislegt að vísu að hér séu Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur að bisa við það fram hjá þingi að losa Ísland af einhverjum lista þegar haft er í huga að fyrir um 12 árum voru þeir að bisa við það fram hjá þingi að koma Íslandi á einhvern lista. Svolítið sambærilegt mál. Hvaða rök eru það sem færð hafa verið fyrir þessum málatilbúnaði öllum af fulltrúum ríkisstjórnarinnar? Jú, þau að allir hafi mátt vita að núverandi ríkisstjórn sé ekki á leiðinni að fara að semja við Evrópusambandið, að allir megi vita að þessir tveir flokkar séu á móti því að Ísland gangi í Evrópusambandið. En hefur einhver verið að halda því fram að þeir ættu að gera það? Hefur einhver verið að reyna að knýja þessa tvo flokka til þess að fara í samninga við Evrópusambandið? Hefur einhver verið að segja þessum tveimur flokkum að þeir hafi það víst á stefnuskránni að sækja um aðild að Evrópusambandinu? Nei, enginn. Málið hefur bara sofið nokkuð vært og verið á nokkuð ásættanlegum stað fyrir pólitíkina alveg frá því að stjórnarflokkarnir lögðu af stað í sinn síðasta misheppnaða leiðangur fyrir ári sem varð til þess að tillaga frá hæstv. utanríkisráðherra var rædd hér í nokkra daga, fjóra eða fimm, og send til nefndar þar sem hún var svo svæfð af stjórnarmeirihlutanum, kom ekki aftur út. Þá hefði maður getað sagt við sjálfan sig, úr því þeir mátu stöðuna þá þannig að of skammur tími væri til stefnu og úr því að þeir voru búnir að snurfusa þessa tillögu til og laga hana þannig að hún var ekki lengur meiðandi fyrir hluta af stjórnarmeirihlutanum, að þá hefði þeim verið í lófa lagið að flytja málið aftur síðastliðið haust, mæla fyrir því, láta ræða tillöguna í nokkra daga og svo gæti málið farið til nefndar og umsögn afgreidd úr utanríkismálanefnd. Maður veltir fyrir sér af hverju það skyldi ekki hafa verið gert. Hvaða efnislegu rök geta legið því til grundvallar ef menn eru á annað borð á þeirri skoðun að nauðsynlegt sé að gera þetta með einhverjum hætti og mjög erfitt verði að koma málinu í gegnum þingið, sérstaklega þegar lítill tími er til stefnu, og af hverju fluttu þeir ekki tillögu um það síðastliðið haust? Var ekki áhugi á því eða var ekki meiri hluti fyrir því hjá stjórnarflokkunum? Þeir eru alltaf að tala um að þeir hafi hér ríflegan meiri hluta, það eigi ekki að koma neinum á óvart. Þannig að málið er ráðgáta. Það hefur nú þegar kostað Sjálfstæðisflokkinn töluvert og mun halda áfram að gera það. Ég er hræddur um að fyrrverandi formenn Sjálfstæðisflokksins snúi sér á ritstjórastólnum yfir þessum árangri sem þeir hafa náð í þessu að þjappa þjóðinni saman um það að reyna að klára aðildarviðræðurnar vegna þess að það hefur aldrei verið jafn mikill stuðningur við það meðal þjóðarinnar eins og eftir að hæstv. utanríkisráðherra með fulltingi ríkisstjórnarinnar reyndi að slíta viðræðunum. Það kemur hér maður eftir mann sem lítur svo á, ja, hefur aldrei viljað ganga í Evrópusambandið en finnst að það eigi að klára viðræðurnar og það sé ekki í höndum hæstv. utanríkisráðherra að ákveða það fyrir Íslendinga að þetta sé ekki málið. Það liggur því alveg fyrir að það er eitthvað annað sem býr hér að baki. Þá hlýtur maður að skoða þann pólitíska veruleika sem við höfum búið við hér síðustu vikur og missiri, staldra við og sjá að það varð auðvitað mikill andlitsmissir fyrir Framsóknarflokkinn þegar það komst í hámæli að hann gat ekki farið í gegn með breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ekki er meiri hluti fyrir því í stjórnarflokkunum, engin stemning fyrir því í Sjálfstæðisflokknum að gera svoleiðis breytingar. Menn eru sáttir við að hafa óbreytt ástand í svona öllum megindráttum. Þá varð auðvitað að gera eitthvað fyrir Framsóknarflokkinn í staðinn. Það varð að leyfa Framsóknarflokknum að koma hér með þessa tillögu þannig að hann gæti þóst hafa slitið þessum viðræðum þó svo komið hafi í ljós að það hefur enga merkingu. Þetta er því algjör sneypuför. Auðvitað hlýtur það að vera sárt fyrir stjórnarmeirihlutann að upplifa það, þrátt fyrir að vera með ríflegan meiri hluta, að hann hafi ekki atkvæðin sem þarf til að koma svona málum í gegnum þingið. Það hlýtur að vera ákveðið áfall. Hér er á ferðinni enn ein sneypuförin til hliðar við sjávarútvegsmálin. Það er náttúrlega umhugsunarefni þegar haft er í huga að þegar hæstv. forsætisráðherra var spurður að því hér á dögunum hvaða mál fyrir utan skuldaleiðréttinguna hann gæti nefnt sem svona frumkvæðismál frá ríkisstjórninni, þá gat hæstv. forsætisráðherra ekki nefnt eitt einasta mál, gat bara talið upp einhverjar hagtölur sem eru algerlega óháðar frammistöðu ríkisstjórnarinnar eins og allir vita sem hafa starfað við stjórnmál lengur en tvær vikur. Fjölgun starfa frá ári til árs, eins og það sé hæstv. ríkisstjórn að þakka í því hagkerfi sem við erum í núna. Algerlega fráleitt. Hér er á ferðinni óvenju verklítil ríkisstjórn sem þarf auðvitað að sýnast vera að gera eitthvað sem skiptir máli. Ég sagði í upphafi ræðu minnar að ég vildi að ég gæti vitnað í Shakespeare og sagt að hér væri ys og þys út af engu, en svo er því miður ekki, vegna þess að það sem er hér á ferðinni er vísvitandi tilraun ríkisstjórnar til að taka meiri háttar ákvörðun fram hjá þinginu. Upplifun ráðherra ríkisstjórnarinnar á stjórnskipun Íslands og röksemdafærslan fyrir því að færa málið fram með þessum hætti er stórkostlegt áhyggjuefni. Það er eitthvað sem þarf að fara vandlega yfir og á eftir að vera farið vandlega yfir í stjórnmálasögunni, hvaða tilraun menn reyndu að gera hér í þessu samhengi, að lýsa því einhliða yfir með bréfi, sem að vísu enginn skilur, að þessum viðræðum væri slitið. Hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnin öll vissi auðvitað að þetta mundi hleypa öllu í bál og brand og öll viðleitni eftir að málið kom fram hefur verið meira í þá áttina að reyna að espa ófriðarbálið en hitt. Allar ræður hafa miðað að því frá hæstv. ríkisstjórn að meiri hlutinn ráði og þetta sé bara „common sense“ og eitthvað sem er sjálfsagt að gera og öll mótmæli séu bara frá einhverjum súrum stjórnarandstæðingum, þetta sé í rauninni bara einhver pólitík. Það er ekkert gert til að reyna að lempa málið, ræða saman, komast að sameiginlegri niðurstöðu, eins og í rauninni hefði verið svo auðvelt fyrir ríkisstjórnina. Nei, þegar menn geta komið auga á góðan ófrið þá velja þeir hann í núverandi ríkisstjórn, sem er synd vegna þess að hér hefur tekist, þrátt fyrir þessa ríkisstjórn, að mynda alveg þokkalegan vinnufrið í þinginu, [[Forseti hringir.]]ótrúlega góðan vinnufrið. Í mörgum málum hefur [[Forseti hringir.]]náðst ágætisárangur. Það [[Forseti hringir.]]þolir ríkisstjórnin auðvitað ekki.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem mér fannst draga upp ágæta mynd af því hvað hér er á ferðinni. Það er náttúrlega bara þannig að upplýsingarnar sem við höfum fengið, þversagnirnar í málflutningi ráðherrans, samráðherra hans og annarra þingmanna stjórnarliðsins, hafa verið með þeim hætti að maður hefur þurft að púsla saman inn í einhverja heillega mynd hvað í raun og veru er hér á ferðinni. Mér fannst hv. þingmaður gera það ágætlega. Hann fór ágætlega yfir það hvað hann teldi vera hér á ferðinni gagnvart þessu innanlandsbrúki, en það sem ég velti fyrir mér er hins vegar hvaða áhrif þetta geti haft á samskipti okkar og ríkja Evrópusambandsins, hvaða áhrif þetta geti haft á trúverðugleika Íslands í utanríkismálum og það sem á eftir mun koma í því. Ég á núna í djúpu samstarfi, sem menn hafa einhvern veginn engan áhuga á að ræða lengur, þ.e. ríkisstjórnin, í gegnum EES-samninginn við þessi sömu ríki sem menn reyna að teikna upp einhverja grýlumynd af hér í þinginu til heimabrúks. Við lifum á þannig tímum að allt sem hér er sagt fer þýtt út og þess vegna velti ég fyrir mér og mig langar að biðja hv. þingmann að segja mér hvernig þetta blasi við honum.
Virðulegi forseti. Mér finnst ákveðin hætta á því að þessi málatilbúnaður allur sé okkur til mikillar háðungar, ekki bara í Evrópusambandinu heldur mjög víða. Það er ekki boðlegt að málin séu afgreidd með þessum hætti. Þegar talsmaður stækkunarstjóra Evrópusambandsins sagðist líta svo á eða sagði að ekki væri um formleg slit að ræða af hálfu Íslands þegar bréfið hafði verið afhent er utanríkisráðherra Íslands kominn í rifrildi við fjölmiðlafulltrúa stækkunarstjórans og segir að leiðrétta þurfi þennan fjölmiðlafulltrúa sem viti bara ekki neitt hvernig í málinu liggur. Það er háðulegt þegar svo er komið fyrir okkar utanríkispólitík. Þar fyrir utan, ef menn ætla að gera svona lagað þarf það að vera með formlegum hætti, þá er það eitthvað sem menn tilkynna með einhverjum fyrirvara og er á dagskrá. Það er einfaldlega ekki neinn bragur á því, svo notað sé það gamalkunna orðalag hér í þessum sal, að skilja eftir á borðshorni eitthvert umslag og biðja menn um að opna það þegar þeir eru farnir út, eða hvernig sem þetta var gert. Mér finnst það að minnsta kosti ekki sæmandi íslenskri utanríkismálapólitík að gera þetta með þeim hætti. Ef menn ætluðu að gera þetta þá er það hreinlegra að orða það nákvæmlega eins og þarf að orða það þannig að hugsunin sé alveg skýr. Auðvitað var það ekki ætlunin í þessu samhengi. Þetta var fyrst og fremst hugsað til heimabrúks og þess vegna er þetta algjör sneypuför. Því miður er það orðspor Íslands sem er undir. Þetta er ekki einhver tilkynning til skagfirska efnahagssvæðisins, það er Ísland allt sem er undir í þessu samhengi og það erum auðvitað við sem borgum brúsann.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Aðeins um bréfið, gárungarnir hafa sagt að þetta sé þó alla vega bæting frá SMS-unum sem styrkjunum var deilt út í gegnum, að menn séu þó alla vegana komnir í einhver formleg bréfaskipti. Mér finnst þessi umræða einhvern veginn svo ótrúleg og sérstaklega af hálfu stjórnvalda á Íslandi og ég hef áhyggjur af því hvernig menn leyfa sér að tala um og til Evrópusambandsins. Talað er um það eins og það sé eitthvert fjarlægt fyrirbæri sem komi okkur varla við og við getum átt í einhverju valkvæðu sambandi við, þá finnst mér við þurfa aðeins að hafa það í huga að í því sambandi, Evrópusambandi, er Danmörk, Evrópusambandið er Svíþjóð, Evrópusambandið er Finnland, Evrópusambandið er Þýskaland, Evrópusambandið er Frakkland, Evrópusambandið er Spánn, Evrópusambandið er Pólland, Ítalía, þetta eru allt ríki sem við viljum eiga í góðu sambandi við. Þetta eru allt ríki sem við erum gríðarlega háð hvað varðar utanríkisviðskipti og svo leyfum við okkur að standa hér, þ.e. talsmenn Íslands og íslensku ríkisstjórnarinnar, og tala um þetta eins og einhvers konar klúbb sem komi okkur varla við, já og helst á tyllidögum, ef menn vilja gefa vel í, tala þeir eins og Evrópusambandið sé einhvers konar fyrirbæri sem ætli sér eitthvað illt með Ísland og íslenska hagsmuni, eins og þarna sé eitthvað ljótt á ferðinni. Þetta finnst mér alvarlegt og þess vegna tek ég undir áhyggjur hv. þingmanns í þessum efnum, að þetta geti farið illa með okkur, þetta geti farið illa með okkar trúverðugleika, ekki bara á pólitíska sviðinu heldur geti þetta haft áhrif, því miður, á samskipti að öðru leyti til lengri tíma litið.
Virðulegi forseti. Það er margt við þessa umræðu sem er athugavert. Hæstv. utanríkisráðherra var í viðtali við Eyjuna um helgina og sagði „þetta Björt framtíð“. Það er sorglegt að verða vitni að svona dónaskap og óþægilegt að verða fyrir honum. Það er ekki sæmandi okkar pólitík að menn tali svona hver um annan, það er ömurlegt. Það rifjast upp fyrir mér orð fyrrverandi borgarstjóra í Reykjavík sem sagði að það að breyta pólitík væri eins og að flytja kirkjugarð, menn fái enga hjálp innan frá. Það er þannig í þessu máli. Í umræðunni hefur stjórnarmeirihlutinn haldið því fram, m.a. hæstv. utanríkisráðherra og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar, að málið hafi verið bremsað af í málþófi síðast þegar það var borið fram. Búið er að leiðrétta það, það er alrangt. Það var rætt hér í fjóra eða fimm daga og síðan afgreitt til nefndar. Hvað skyldi þetta sama mál hafa verið rætt lengi hér árið 2009? Hvað varði málþófið lengi þá? Hafa einhverjir skoðað það? Það var rætt í sex daga þannig að ef fjórir til fimm dagar eru málþóf í skilningi hæstv. utanríkisráðherra, hvað var það þá sem hann tók þátt í hér árið 2009 þegar þetta mál var rætt? Það er þá væntanlega [[Málþóf dauðans.]]ýkt málþóf, já, málþóf dauðans, segir hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Ég held að ég geti ekki toppað það.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar að staldra við vangaveltur hans undir lok ræðunnar um vinnufrið í þinginu. Við hv. þingmaður deilum því að fara með póst þingflokksformanna í þingflokkum okkar og ég hef sjálf velt dálítið fyrir mér hvað það er sem býr til vinnufrið í þinginu og hvað það er í raun og veru sem skapar þá daga sem maður gengur sáttur frá borði og hugsar með sér: Þetta var góður dagur og hér var þingið virt og pössuðum við upp á það verðmæta umboð sem við höfum fengið frá kjósendum og ræktum okkar mikilvæga verkefni vel. Af hverju skapast vinnufriður? Hvað er það sem skapar þau skilyrði að vinnufriður sé fyrir hendi? Sjálf er ég mjög hugsi þessa dagana og það má eiginlega segja að það glymji í höfðinu á mér aftur og aftur þetta hróp fjármálaráðherra hérna í gær, þegar hann æpti yfir þingsalinn: Meiri hlutinn ræður. Þetta var einhvers konar frumöskur frumsjálfstæðismannsins sem er sjálfstæðismaðurinn óháð nafni og kennitölu, sem hefur ráðið á Íslandi allan lýðveldistímann. Þetta kemur einhvern veginn djúpt úr iðrunum og þá áttar maður mig sig á meirihlutaofbeldinu sem Ísland hefur alltaf búið við og endurspeglaðist í þessu öskri, í frumstæðu öskri þessa vel uppalda drengs úr Garðabænum þar sem hann tengdi sig svona djúpt við þetta verkefni Sjálfstæðisflokksins á öllum lýðveldistímanum. [[Forseti hringir.]]Í mínum huga er það svolítið þetta sem við erum að glíma við þegar við náum góðum árangri í því að búa til góða stemningu hér í þinginu, þetta andrúmsloft.
Virðulegi forseti. Allir vita sem hafa eitthvað lesið um eða fengist við stjórnun að sá sem þarf að segja „ég ræð“ er ekkert sérstaklega góður stjórnandi. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, það var átakanlegt að verða vitni að því að menn þurfi með þessum hætti að hrópa þetta, „ég ræð“. Það eru ákveðnir ferlar hérna sem menn þurfa að fylgja, alveg sama hversu mikinn meiri hluta þeir eru með. Það er líka ákveðið samtal sem þarf að vera í gangi á milli stjórnar og stjórnarandstöðu sem menn þurfa að virða. Það er alveg sama hversu stór meiri hlutinn er eða hversu sterkar skoðanir menn hafa á Evrópusambandinu eða umsóknarferlinu eða hvernig til þess var stofnað, menn þurfa einfaldlega að gangast undir það að virða þessa ferla. Það er ekkert flóknara en það. Það sem er hér á ferðinni er bara pólitík freka kallsins þar sem menn ætla að fara sínu fram, hafa rekist á erfiðleika og fundist það ósanngjarnt og ætla samt að hafa þetta eins og þeir vilja, hefur fundist það óþægilegt, of mikið vesen og það sé hvort sem er meiri hluti. Ef þetta er mælikvarðinn þarf ríkisstjórn ekki að fara með mál í gegnum þingið. Þetta er svo einfalt, það er þingið sem þiggur umboð sitt frá þjóðinni og ríkisstjórnin þiggur umboð sitt frá þinginu. Þannig er það. Auðvitað er það þannig að fólk vill að sú stofnun sem er næst því fari með meiri háttar ákvarðanir. Það er bara svoleiðis. Síðan er ríkisstjórninni falið að framkvæma þær. Svoleiðis er það.
Virðulegi forseti. Ég held að það hafi ótrúlega margir Íslendingar haft væntingar um að það yrðu breytingar á Íslandi, að það yrðu breytingar við efnahagshrunið og uppgjörið eftir það. Í þingsályktuninni sem við samþykktum öll hér í þinginu í september 2010 segir meðal annars í fyrstu málsgreininni, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sé vitnisburður um þróun íslensks efnahagslífs og samfélags undangenginna ára og telur mikilvægt að skýrslan verði höfð að leiðarljósi í framtíðinni.“ Ögn síðar: „Alþingi ályktar að taka verði gagnrýni á íslenska stjórnmálamenningu alvarlega og leggur áherslu á að af henni verði dreginn lærdómur.“ Ég man eftir því sjálf að taka þátt í bæði þessari umræðu og atkvæðagreiðslu í þinginu og ég held að það hafi verið alveg full alvara á bak við það, fólk hafði trú á því að við værum að fara inn í nýja tíma, að við mundum öll læra af þessu og líka þau okkar sem vorum þá í ríkisstjórn, sem átti við ramman reip að draga að svo mörgu leyti. Síðan er það sem við sjáum hér, bæði með bréfi utanríkisráðherrans sem er brattur og gleiður í samskiptum við þingið og fjármálaráðherrann með stæla hér í gær og forsætisráðherrann alltaf með einhverja digurbarkalega stæla, þetta eru ungir menn, kornungir menn, sem virðast ekki átta sig á því hversu mikilvægt það er að ná fram úr þeirri gömlu pólitík sem leiddi okkar inn í efnahagshrun, bankahrun, stjórnmálahrun og sögulegt móralskt hrun á Íslandi. Ég velti fyrir mér [[Forseti hringir.]]hvaða leið við höfum. Hver eru næstu skref fyrir okkur sem erum hér hollvinir lýðræðisins?
Virðulegi forseti. Í mínum huga er þetta ósköp einfalt, það er keppikefli þeirra sem eru helstu forsvarsmenn dólgapólitíkurinnar og þess að ganga fram með offorsi og látum og dónaskap að draga alla niður á sitt plan. Þeir eru aldrei glaðari og aldrei keikari en einmitt þegar þeim hefur tekist að gera alla brjálaða, vegna þess að þá eru allir eins og þeir. Þá er þetta bara pólitík, þá er komin afsökun fyrir því að þeir hafi hagað sér eins og þeir haga sér í pólitík. Framgangan miðast auðvitað við að ögra og búa til úlfúð, tortryggni og geta þannig sagt að það séu bara allir í pólitík hérna og ekkert hafi í rauninni breyst. Andstaða minni hlutans sé í raun og veru af sama toga og andstaða minni hlutans á síðasta kjörtímabili, það sé alltaf verið að ganga yfir minni hlutann hvort sem er. Það var gert síðast og þess vegna gerum við það núna o.s.frv. Ef þetta sjónarmið verður ofan á mun aldrei neitt breytast. Sem betur fer er til ráð við þessu. Þetta er algerlega í höndum þeirra sem stjórna landinu, þ.e. almennings, þeir geta sleppt því að kjósa svona menn. Þeir geta velt fyrir sér hvernig þessi hegðun er, hver gerir hvað í þessu máli, hver segir hvað, hvernig það kemur fram og sleppt því að kjósa svona menn í næstu kosningum og þá breytum við þessu. Það er svoleiðis. Auðvitað mega þeir sem koma hingað inn með það að markmiði að breyta stjórnmálunum ekki vera svo, svo ég leyfi mér að sletta, „naív“ að þeir láti einfaldlega vaða yfir sig með alls konar ósvífni og dónaskap og mótmæli því í engu, enda erum við að því hérna, við erum að mótmæla því að verið sé að gera tilraun til þess að fara með meiri háttar [[Forseti hringir.]]utanríkismál fram hjá þinginu - án umræðu.
Hæstv. forseti. Ég man eftir því þegar ég var enn í menntaskóla, fyrir rúmum 20 árum, að Jón Baldvin Hannibalsson, þáverandi formaður Alþýðuflokksins, mætti í skólann minn í frímínútum nokkrum vikum fyrir þingkosningar og talaði mjög fallega um Evrópusambandið og þá möguleika sem það byði upp á. Ég skal viðurkenna að það var gaman að hlusta á Jón Baldvin, enda ræðumaður góður og heillandi maður. Evrópusambandið hljómaði þá í mínum eyrum sem spennandi valkostur. En það Evrópusamband sem Jón Baldvin talaði um fyrir rúmum 20 árum er allt annað Evrópusamband en það er í dag. Innganga Íslands í Evrópusamband nútímans hugnast mér ekki. Hvers vegna hugnast mér það ekki? Jú, það er mín skoðun að með inngöngu í Evrópusambandið muni Ísland tapa sjálfu sér, tapa fullveldinu, missa yfirráð yfir auðlindum sínum að mestu og þar með tapa gríðarlegum tækifærum til framtíðaruppbyggingar og þróunar. Tapa frelsinu, svo ég gerist svolítið dramatísk. Á síðasta vorþingi voru kynntar tvær skýrslur um aðildarviðræður Íslands við ESB, annars vegar skýrsla Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands sem hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson lét vinna fyrir Alþingi og hins vegar skýrsla Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands sem aðrir létu vinna fyrir sig. Báðar skýrslurnar fengu mjög ítarlega umræðu á hinu háa Alþingi. Eftir lestur þeirra sannfærðist ég enn frekar um að Íslandi væri betur borgið utan ESB en innan þess. Menn hafa lengi talað um að þeir vilji fá að kíkja í pakkann og síðan fá að greiða atkvæði um samning. Það liggur fyrir hvað er í pakkanum, það er alls ekkert leyndarmál, en aðildarsinnar hafa byggt sinn málflutning í gegnum árin á því að við gætum mögulega landað „feitum samningi“ við Evrópusambandið. Svo er ekki. Í fyrsta lagi gengur ESB út frá því að umsóknarríki sækist eftir aðild. Þau lönd sem óska eftir aðild að sambandinu gangast síðan undir ákveðin grundvallarskilyrði. Í meginatriðum snúast þau um að aðildarríki samþykki sáttmála Evrópusambandsins, markmið þess, stefnu og þær ákvarðanir sem teknar hafa verið þegar þær öðluðust gildi. Innkoma nýs ríkis leiðir ekki til þess að nýtt samband verði til, auk þess sem umsóknarríki ber að samþykkja réttarreglur sambandsins, acquis comunautaire á frönsku. Þá er umbreytingarfrestur takmarkaður og felur ekki í sér undanþágu frá grunnsáttmálum og meginreglum sambandsins, hvort sem um er að ræða í landbúnaðar- eða sjávarútvegsmálum. Varanlegar undanþágur eru ekki í boði. Það að halda öðru fram er hreinn hugarburður eða óskhyggja. Við gætum mögulega fengið sérlausnir, en þær hafa takmarkað lagalegt gildi og því er ekki hægt að treysta á þær til lengri tíma. Evrópusambandið fer eitt með óskiptar valdheimildir yfir varðveislu auðlinda í sameiginlegri fiskveiðistefnu sambandsins. Allar breytingar á þeirri stefnu verða einungis ákveðnar á vettvangi þess. Meginreglan er að fiskveiðiskip sambandsins skuli hafa jafnan aðgang að hafsvæðum og auðlindum í því. Að þessu sögðu spyr ég mig: Í hvað erum við að eyða tíma þings og þjóðar? Liggur málið ekki ljóst fyrir? Í fyrsta lagi: Ef við ætlum að halda aðildarviðræðum áfram er algert grundvallaratriði að þjóðin vilji ganga inn í Evrópusambandið. Einnig þarf pólitískur vilji að vera til staðar. Svo er ekki. Í öðru lagi: Það er alveg ljóst að við getum ekki samið við Evrópusambandið um sjávarútvegsmálin. Dæmin sýna að við munum ekki fá varanlegar undanþágur. Við vitum hvað er í pakkanum. Umsókn síðustu ríkisstjórnar um aðild að ESB árið 2009 var byggð á sandi. Þjóðin var ekki spurð fyrst hvort hún vildi ganga í Evrópusambandið og annar stjórnarflokkurinn á þeim tíma, Vinstri grænir, lofaði fyrir kosningar að hann mundi aldrei sækja um aðild að Evrópusambandinu. Vitna ég þar um í beina útsendingu í sjónvarpssal RÚV kvöldið fyrir kosningar. Núverandi stjórnarflokkar hafa staðið við gefin loforð. Stefna beggja stjórnarflokka var skýr fyrir kosningar, sú að hag Íslands sé best borgið utan ESB og að ekki skuli haldið áfram viðræðum án þjóðaratkvæðagreiðslu. Svoleiðis var það. Niðurstaða stjórnarsáttmálans er einnig alveg skýr. Þar kemur meðal annars fram að gera átti hlé á viðræðum við ESB og þeim ekki fram haldið án þjóðaratkvæðagreiðslu, jafnframt að úttekt yrði gerð á viðræðum og stöðunni innan ESB og þróun þess. Það var gert. Við töluðum ekki í kosningabaráttunni um að það ætti að greiða atkvæði um málið á kjörtímabilinu. Á fundum forsætisráðherra með forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins og forseta leiðtogaráðsins í júlí 2013 var þessi nýja stefna ríkisstjórnar Íslands útskýrð. Á þeim fundum kom skýrt fram að þessir tveir leiðtogar stofnana ESB mundu fagna skýrri stefnu varðandi aðildarferlið. Viðræður við ESB hafa nú ekki átt sér stað í fjögur ár. Aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið sigldu í strand árið 2011 vegna sjávarútvegs- og landbúnaðarmála og í upphafi árs 2013 gerði þáverandi utanríkisráðherra hlé eða hægði á aðildarferlinu. Núverandi ríkisstjórn vill ekki ganga í Evrópusambandið og sterkur þingmeirihluti er þar að baki. Að þessu sögðu hlýtur maður að velta fyrir sér af hverju það komi mönnum á óvart að hæstv. utanríkisráðherra sendi ESB formlegt bréf þar sem hann gerir grein fyrir að ríkisstjórnin hyggist ekki endurvekja aðildarferlið og fer fram á að Ísland sé ekki lengur umsóknarríki. Á sama tíma er áhersla lögð á að styrkja framkvæmd EES-samningsins og nánara samstarf við ESB á grunni hans. Íslensk stjórnvöld hafa svarað kalli ESB um skýra stefnu í þessum málum sem er mjög eðlilegt og heiðarlegt gagnvart vinum okkar í Evrópusambandinu. Þess vegna hefði ég haldið að stjórnarandstaðan hefði tekið þessari lendingu fagnandi. En, nei, menn tala hér um svik, brot á þingræði, jafnvel á lýðræðinu, og ég veit ekki hvað. Steininn tók svo úr þegar stjórnarandstaðan sendi ESB bréf þar sem hún sagði að bréf hæstv. utanríkisráðherra væri marklaust og að hann hefði brotið lög. Slík vinnubrögð eru fordæmalaus á hinu háa Alþingi, eftir því sem ég kemst næst. Menn velta nú fyrir sér þeirri spurningu hvort ríkisstjórnin muni efna til þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu. Svarið er: Nei, ríkisstjórnin hefur engin áform um að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um viðræður við Evrópusambandið þar sem slíkt væri atkvæðagreiðsla um mál sem hún er mótfallin. Kæmi til þess að hefja ætti aðildarferlið að nýju telur núverandi ríkisstjórn mikilvægt að það væri ekki gert án þess að spyrja þjóðina fyrst hvort hún vildi ganga í Evrópusambandið. Hvers vegna mátti málið ekki liggja óhreyft? Meðal annars vegna þess að það hefur gildi í utanríkismálum að vera eitt af umsóknarríkjum ESB. Við erum hluti af EFTA og ESA og við erum aðilar að Norðurskautsráði og NATO svo eitthvað sé nefnt. Við höfum gert nokkra fríverslunarsamninga og hyggjumst gera fleiri slíka samninga. Það hentar ekki að vera á sama tíma umsóknarríki að ESB. Hvers vegna ættu ríki að vilja gera samninga við okkur sem rakna sjálfkrafa upp ef við göngum í Evrópusambandið? Auk þess er þetta stefna beggja stjórnarflokka og engin ástæða til að halda lífi í ferli um aðild að sambandi sem engin vissa er fyrir hvernig muni þróast á næstunni. Sjaldan hefur verið meiri óvissa um hvers lags samband ESB verður innan fárra ára. Því ættu Íslendingar að ganga sjálfviljugir inn í þá óvissu? Er þetta pakkatal bara ekki orðið gott hjá okkur? Ég legg til að við látum hér staðar numið og snúum okkur að öðrum og þarfari málum til að vinna að.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það þarf í sjálfu sér ekki að spyrja hv. þingmann mikið út í efnisþætti hennar af því að það liggur nokkuð skýrt fyrir hver efnisleg afstaða hennar er til bæði umsóknar og aðildar og hennar pólitíska mat á þeirri stöðu sem upp er komin er líka fyrirliggjandi og nokkuð skýrt. En mig langar að spyrja hv. þingmann, vegna þess að hún hefur oftar en ekki tjáð sig um vinnubrögðin hér í þinginu og deilir þeim áhuga með þeirri sem hér stendur að vilja bæta þau: Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á þeirri framvindu mála að ríkisstjórnin taki ákvörðun á þriðjudegi og ákveði við ríkisstjórnarborðið að leyna þingflokka stjórnarflokkanna því sem þar fór fram og að það komi síðan fram í bréfaskiptum við útlenda aðila það sem ákveðið var á ríkisstjórnarfundinum og þingflokkurinn sé látinn vita [[Forseti hringir.]]þegar allt er um garð gengið? Eru þetta vinnubrögð til fyrirmyndar?
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið, hv. þingmaður. Jú, það er rétt, ég hef tjáð mig nokkuð oft um vinnubrögð hér á þingi og ég tel að við getum enn bætt okkur á því sviði. Varðandi það að ríkisstjórnarflokkarnir hafi verið leyndir þessum bréfaskriftum vil ég segja að ég tel ekki að um slæm vinnubrögð sé að ræða, vegna þess að þeir sem sitja fyrir hönd stjórnarflokkanna hér á þingi eru sammála því að við eigum ekki að ganga í Evrópusambandið. Stefnan hefur verið skýr, eins og ég fór yfir í ræðu minni áðan, við viljum ekki ganga í Evrópusambandið. Þess vegna fagna ég því og þótti bara ansi gott að hæstv. ráðherra skyldi fara þá leið að skýra þessa stefnu gagnvart Evrópusambandinu, skýra stefnuna gagnvart Íslendingum, eins og ég fór líka yfir í ræðu minni. Þessi óvissa og þessi hringlandaháttur er engum til góðs, hvorki okkur hér á landi né gagnvart Evrópusambandinu.
Virðulegi forseti. Ég velti því fyrir mér hvort þingmaðurinn sé þó ekki sammála mér um að það eigi að vera almenn regla að ráðherrar ríkisstjórnarflokks hafi þingflokk sinn með í ráðum með stórar ákvarðanir, láti þingflokkinn að minnsta kosti vita áður en væntanlegt fréttaefni fer út og sé í samráði við þingflokkinn frá degi til dags. Með þeim röksemdum sem hv. þingmaður setur fram hér má velta því fyrir sér hvaða tilgangur sé yfir höfuð með þingflokksfundum Framsóknarflokksins, ef Framsóknarflokkurinn, og þingflokkur hans, lítur svo á að fundur 19 klárra og skýrra atkvæða með stefnu ríkisstjórnarinnar sé bara formsatriði, alveg sama hver birtingarmynd hennar er á hverjum tíma.
Virðulegi forseti. Já, hvort mér þyki eðlilegt að þetta sé kynnt, hvort það væri ekki góð regla að slíkt væri tekið fyrir á þingflokksfundum. Yfir þingflokksfundum hvílir leynd, eins og hv. þingmaður veit, og það er ýmislegt sem þar fer fram sem við ræðum ekki um annars staðar. Ýmsar leiðir hafa á síðustu vikum og mánuðum verið ræddar í þingflokksherbergi okkar án þess að ég fari nánar í það hér, þannig að sú leið sem hæstv. ráðherra valdi kom mér ekki á óvart.
Hæstv. forseti. Ekki er hægt að sleppa því tækifæri - þegar framsóknarmenn, óbreyttir þingmenn, ræða mál sem er á dagskrá eins og hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir var að gera, sem ég vil þakka fyrir - að koma í ræðustól og eiga andsvar við hv. þingmann. Það er nefnilega ekki oft sem maður kemst í andsvör við óbreytta þingmenn Framsóknarflokksins til að skiptast á skoðunum eins og andsvör eiga að ganga út á. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að ég heyrði ræðu hennar að mestu, hvað henni finnist um þau orð sem forsætisráðherra lét falla fyrir kosningar, að þjóðin fengi að kjósa um áframhald viðræðna. Hvernig lítur nýr þingmaður, eins og hv. þingmaður er, sem vill veg og virðingu Alþingis sem mesta, á það þegar stjórnmálaforingjar, sama hvað þeir heita, í þessu tilviki formaður [[Forseti hringir.]]viðkomandi flokks, koma hingað og svíkja það [[Forseti hringir.]]á eftirminnilegan hátt eins og verið er að gera?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið, ég deili þeirri skoðun með honum að menn eigi að standa við orð sín. Það er engum sómi að því að ganga á bak orða sinna. Ef hv. þingmaður er að vitna í myndband sem hefur gengið á netinu þá hefur mér borist til eyrna að það hafi verið klippt eitthvað saman og falsað, ég sel það ekki dýrara en ég kaupi það, en að þar séu orð tekin úr samhengi. Ég hef aldrei heyrt hæstv. forsætisráðherra tala um að kjósa eigi um áframhald aðildarviðræðna á kjörtímabilinu þannig að þar stend ég og svara því svona.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mér bregður mjög við það ef hv. þingmaður segist hafa heyrt að viðkomandi myndband, sem tekið er á fundi sem var í Hörpu, þar sem allir stjórnmálaforingjar voru, sé falsað. Það hef ég aldrei heyrt. Það verður bara að koma í ljós og þeir sem voru við kameruna og tóku viðtalið upp verða að gjöra svo vel að standa fyrir máli sínu ef verið er að dreifa myndböndum sem búið er að falsa, eins og hv. þingmaður talar um. Virðulegi forseti. Ég ætla hins vegar að nota þær 20 sekúndur sem ég hef og ganga út frá því að myndbandið sé ekki falsað. Hv. þingmaður vill veg Alþingis, og stjórnmálanna í landinu, sem mestan og ég endurtek spurninguna: Ef myndbandið er ekki falsað og það sem hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, segir þar, er hann þá ekki að svíkja það loforð sem hann gaf þjóðinni fyrir kosningar líkt og Sjálfstæðisflokkurinn er að gera? Eru það hin nýju stjórnmál Framsóknarflokksins?
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að verja lygar einhverra manna úti í bæ. Þetta myndband sem hv. þingmaður vísar í, sem er víst tekið upp uppi í Hörpu, er ekki það sama og ég hef séð, ég bara get ekki svarað þessu þar sem ég hef ekki séð þetta. Ég segi enn og aftur: Ég hef aldrei heyrt hæstv. forsætisráðherra láta þessi orð falla, þannig að ég tek ekki undir þetta að neinu leyti og svara þessu ekki frekar fyrr en ég er búin að sjá það meinta myndband sem hv. þingmaður vitnar til.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór yfir klisjukenndustu rökin gegn ESB. Ég velti því svolítið fyrir mér hvort maður ætti að spyrja hvernig þetta komi okkur við fyrst þingið á ekkert að vera að ráða þessu á annað borð. En ég ætla að sleppa því og óska þess ekki að hv. þingmaður svari þeirri spurningu, ég ætla að fara betur út í það sjálfur í ræðu minni á eftir. Ég óska bara eftir andsvörum hv. þingmanns ef hann hefur eitthvað við það að athuga. Hv. þingmaður fór einnig út í undanþágur og þá orðræðu að það séu engar varanlegar undanþágur frá ESB. Nú langar mig að spyrja hvort hv. þingmaður vilji þá meina að til dæmis Danmörk njóti ekki undanþágu á sviði innanríkis- og dómsmála og Danir séu ekki undanþegnir varnarmálastefnu Evrópusambandsins og standi ekki utan stefnu ESB í innflytjendamálum og málefnum hælisleitenda.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni áhugavert og gott andsvar. Ég byggði ræðu mína áðan og rök mín á þeim upplýsingum sem koma fram í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Einnig á skýrslu Alþjóðamálastofnunar sem ég las spjaldanna á milli fyrir nokkrum mánuðum síðan. Ég tek niðurstöður mínar og rök mín þaðan, þannig að það að kalla þau klisjukennd finnst mér undarlegt af hv. þingmanni. Hann hefði átt að lesa þessar skýrslur jafn vel og ég. Danmörk gekk í Evrópusambandið fyrir mörgum árum síðan þegar aðrar reglur giltu. Svo er ekki í dag. Þess vegna sagði ég í ræðu minni áðan: Fyrir rúmum 20 árum hreifst ég af hugmyndum um Evrópusambandið, en ég geri það ekki lengur vegna þess að Evrópusambandið hefur breyst. Það er ekki eins og það var 1992, það er ekki eins og það var 2002.
Virðulegi forseti. Þetta þykir mér áhugavert vegna þess að ég man eftir að hafa lesið skýrslu hérna fyrir um ári síðan þar sem var einmitt farið í sjávarútvegskaflana og landbúnaðarkaflana og þá staðreynd að þeir hafa ekki enn þá verið opnaðir og höfðu ekki verið opnaðir þegar hlé var gert á viðræðunum hérlendis. Það kemur skýrt fram í þeirri skýrslu, eða hvað á maður að segja, ég lýsti því á þeim tíma sem „cliff hanger“, það var ekkert útséð með þau mál. Evrópusambandið, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, breytist með tímanum. Þetta eru viðræður, þetta eru samningaviðræður, og þess vegna þykir mér orðræðan áhugaverð, og ég biðst afsökunar á því að hafa kalla þetta klisjukennt ef það fór á minnsta hátt fyrir brjóstið á hv. þingmanni. Það var ekki ætlun mín að móðga einn né neinn hér. Við vitum að Evrópusambandið breytist. Við vitum að það tekur mörg ár að sækja um og við vitum að það er ekki búið að opna kaflana um landbúnað og sjávarútveg. En samt sem áður er þessi ofboðslega fullyrðingagleði. Við vitum að það eru varanlegar undanþágur til staðar eins og er í nokkrum málaflokkum, að því er virðist, nema hv. þingmaður vilji rengja mig [[Forseti hringir.]]frekar og bið ég hana þá um að gera það.
Virðulegi forseti. Ég er hér með þessa góðu skýrslu og á bls. 65, í niðurlagi kaflans um sjávarútvegsmál, stendur, með leyfi forseta: „Eins og áður greinir eru fordæmi fyrir því að unnt sé að ná fram tímabundnum undanþágum eða jafnvel annarri lagasetningu sambandsins í þágu íslenskra hagsmuna ef þær eru vel rökstuddar. Slíkar undanþágur halda þó aðeins þann tíma sem þeim er markaður og/eða þar til breyting kann að vera gerð á viðkomandi löggjöf sambandsins. Varast ber að leggja mikið upp úr yfirlýsingum sem fylgja kunna aðildarsamningi, a.m.k. að því er lögfræðilegt gildi þeirra varðar.“
Virðulegi forseti. Ég held að við höfum á undanförnum missirum orðið vitni að ævintýralegum viðsnúningi, eiginlega heimsmeti í viðsnúningi, í stefnu eins stjórnmálaflokks þegar kemur að Evrópusambandinu og það er Framsóknarflokkurinn. Það var einfaldlega þannig að árið 2002 var það fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, Halldór Ásgrímsson, sem kom með í fyrsta skipti alveg ágætisútleggingu á því hvernig við gætum samið um fiskveiðistjórnarmál okkar ef til aðildarviðræðna kæmi, byggði síðan undir þá skoðun sína rök sem hafa haldið æ síðan. Síðan segir Framsóknarflokkurinn, í aðdraganda kosninganna 2009, að sækja eigi um aðild og leggja samning fyrir þjóðina. Nú eru menn komnir algjörlega á hina hliðina og vilja ekki einu sinni hleypa þjóðinni að því að svara spurningunni sjálf, hvort hún vilji ljúka aðildarviðræðum eða ekki. Ég vil spyrja hv. þingmann: [[Forseti hringir.]]Hvers vegna treystir hv. þingmaður ekki fólkinu [[Forseti hringir.]]í landinu til að komast að sömu niðurstöðu og hv. þingmaður hefur komist að? [[Forseti hringir.]]Hvers vegna hafa vit fyrir fólki? Hvers vegna ekki að svara [[Forseti hringir.]]55 þús. Íslendingum: Já, þið megið ráða þessu.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór hér aðeins í sagnfræðina, sem á vel við því að ég er sagnfræðingur og hef gaman af að svara sagnfræðilegum spurningum. Það er rétt að stefna Framsóknarflokksins var önnur gagnvart Evrópusambandinu fyrir 2002, fyrir 13 árum. Hún var líka önnur árið 2009, það er rétt, samkvæmt samþykktum flokksþings okkar þá. Eins og hv. þingmaður veit er stjórnmálaflokkur fólkið sem í honum er, og þeir breytast eðli málsins samkvæmt, hlutirnir breytast, umhverfið breytist og ég fór yfir það áðan að Evrópusambandið hefur breyst heilmikið, með nýjum sáttmálum og öðru sem gerir umhverfið allt annað. Ég nefndi áðan í ræðu minni óvissuna fram undan innan Evrópusambandsins. Staða þess er ekkert sérstaklega góð eins og er en mun vonandi batna á næstu missirum. [[Forseti hringir.]]Eðlilega hefur fólk leyfi til að [[Forseti hringir.]]skipta um skoðun og þróa sína hugmyndafræði.
Virðulegi forseti. Þetta var nú ekki spurning mín heldur var þetta frekar almenn athugasemd í upphafi orða minna. Ég spurði hvers vegna hv. þingmaður, sem virðist sjálf hafa komist að afgerandi niðurstöðu, treystir ekki fólkinu í landinu til að taka sjálft ákvarðanir um þetta. Kallað hefur verið eftir því, því hefur verið lofað af formanni Sjálfstæðisflokksins og í aðdraganda síðustu kosninga kom þetta sjónarmið líka fram hjá formanni Framsóknarflokksins. Það kemur fram í Morgunblaðinu, á mbl.is, að 23. apríl árið 2013 var hæstv. forsætisráðherra á fundi VÍB. Þá var hann ítrekað spurður hvort flokkurinn mundi láta verða af þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður við Evrópusambandið kæmist hann til valda. Sigmundur sagði þá að hann væri mjög opinn varðandi dagsetningar og að flokkurinn hefði alltaf gert ráð fyrir að atkvæðagreiðsla færi fram. [[Gripið fram í.]] Þannig var það, virðulegi forseti. Báðir formenn stjórnarflokkanna töluðu um atkvæðagreiðslu, lofuðu atkvæðagreiðslu, sviku það. Og ég spyr, virðulegi forseti, og óska eftir því að hv. þingmaður segi okkur það hér: Hvers vegna [[Forseti hringir.]]treystið þið ekki fólkinu í landinu [[Forseti hringir.]]til að komast að sömu niðurstöðu [[Forseti hringir.]]og þið, ef Evrópusambandið er svona afleitt?
Virðulegi forseti. Ég treysti fólkinu í landinu. Ég treysti fólkinu í landinu til þess að kynna sér um hvað Evrópusambandið er og hvaða afleiðingar það hefði fyrir Ísland að ganga þar inn. Þegar þar að kemur sæi ég fyrir mér að fólk gæti kosið um það hvort það muni vilja ganga í Evrópusambandið. Ég fór ágætlega yfir þetta í ræðu minni. Það er ekki forsenda fyrir að halda aðildarviðræðum áfram ef þingmeirihluti og ríkisstjórn eru á móti inngöngu [[Gripið fram í.]]og þjóðin hefur ekki verið spurð hvort hún vilji ganga inn í Evrópusambandið. Ef það er ekki á hreinu hvort þjóðin vilji ganga inn í Evrópusambandið og ef þingmeirihluti er ekki fyrir inngöngu í Evrópusambandið [[Gripið fram í.]]þá stendur ekki til að halda þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hvet hv. þingmann til að lesa ræðuna mína á vef Alþingis að þessum þingfundi loknum og fara betur yfir þetta.
Ég var að spyrja um orð formanns flokksins.
Virðulegi forseti. Við vorum aftur komin út í efnislega umræðu um ESB, sem er kannski alveg við hæfi ef hið háa Alþingi ætlar að taka ákvörðun um málið. En ef hið háa Alþingi ætlar ekki að taka ákvörðun um málið hefur sú umræða lítið að gera hér. Hvað varðar bréfið sem hæstv. utanríkisráðherra sendi út þá skilst okkur, eða á að skiljast af hæstv. utanríkisráðherra, að tilgangurinn með því hafi verið sá að skýra afstöðu ríkisstjórnarinnar í málefnum umsóknarferlis Íslands að Evrópusambandinu. Það klúðurslega við þetta allt saman er að það hefur aldrei verið óskýrara en nú og þótti skýrt fyrir. Ég man ekki eftir neinum mótmælum nýlega vegna málsins, fyrir utan síðasta föstudag og sunnudag og í gær, þ.e. þegar hæstv. utanríkisráðherra ákvað að gera það að máli aftur. Þess vegna velti ég stundum fyrir mér hvað þeim gangi til. Þetta getur eiginlega ekki verið mjög vel planað hjá þeim í ríkisstjórninni. Þeir geta ekki hafa ætlað sér að þetta færi svona. Varla ætluðu þeir að senda Evrópusambandinu eitthvað sem Evrópusambandið mundi túlka einhvern veginn, hinn hlutinn af ríkisstjórninni mundi túlka einhvern veginn og stjórnarandstaðan þar að auki, og þingið allt reyndar ef út í það er farið, túlkað á alla vega tvennan mismunandi hátt, eða ýmist þannig að það hljómi eins og virðulegur forseti eða hæstv. fjármálaráðherra eða hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. utanríkisráðherra eða Evrópusambandið eða einhverjir lögfræðingar úti í bæ. Þetta mál hefur aldrei verið flóknara en akkúrat núna, þökk sé skýringarbréfi hæstv. utanríkisráðherra. Ég trúi því varla að þetta hafi verið markmiðið. Ég trúi því hins vegar upp á hæstv. utanríkisráðherra, og vissulega upp á hæstv. forsætisráðherra, að ætla að taka fram fyrir hendur þingsins eftir þá útskýringu sem við fengum fyrr í dag á því hvers vegna bréfið var sent, vegna þess að Alþingi sé ekki treystandi fyrir ferlinu. En þá var kvartað undan málþófi, við fórum yfir þetta áðan. Það var talað mikið um tillöguna um að slíta viðræðum við Evrópusambandið fyrir um ári. Það var vegna þess að við vorum að tala um Evrópusambandið, stærsta utanríkismál Íslands um þessar mundir og síðustu ára. Það væri stórfurðulegt - nei, það væri gáleysi, það væri hneyksli ef ekki yrðu ítarlegar umræður um það á hinu háa Alþingi þegar stungið er upp á því að viðræðum sé slitið. Við eigum að ræða þessi mál hér, til þess er Alþingi, til að ræða þau mál. Fyrir utan það auðvitað að málið fór til hv. utanríkismálanefndar þar sem hv. 9. þm. Reykv. n., Birgir Ármannsson, er formaður. Málið var þar til umræðu og kom aldrei út aftur til síðari umræðu, eins og frægt er orðið. En málið var ekki drepið í neinu málþófi, það var bara ítarleg umræða um það, eins og er við hæfi.
Birgir Ármannsson drap það.
Birgir Ármannsson, hv. 9. þm. Reykv. n., drap málið ef einhver hefur drepið það með einhverju þinglegu ferli, málið var í utanríkismálanefnd. Hæstv. utanríkisráðherra hefur ekkert pólitískt leyfi til að réttlæta svona aðgerðir út frá því að Alþingi geri ekki það sem hann vill. En þetta er það sem hæstv. ráðherra sagði og annað sem hæstv. forsætisráðherra hefur sagt er að Alþingi hafi haldið málinu í gíslingu. Ef hæstv. ráðherrar vilja breyta því hvernig Alþingi vinnur þá, enn og aftur, er ég fyrsti maðurinn upp á dekk til að stinga upp á leiðum til að laga það hvernig málin ganga hérna. En ef þetta á að vera þannig að kjósendur fái einn bókstaf í mjög litlu stafasetti á fjögurra ára fresti til að segja allt sem þeim finnst um allt sem Alþingi og ríkisstjórn geri næstu fjögur árin ferst ráðherrum að tala um lýðræðislegt umboð. Stjórnarflokkarnir lofuðu þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál. Jafnvel þótt þeir hefðu ekki gert það væri skynsamlegt að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um málið þegar 22% kjörbærra manna krefjast þess, þetta eru 53.555 undirskriftir. Þúsundir manna eru á Austurvelli dag eftir dag eftir dag. En nei, það er málþóf á Alþingi sem á að hafa drepið málið. Það er sérstaklega erfitt að hlusta á orð sumra stjórnarmeðlima, eins og hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, sem ég met þó mikils, sem segir að hann fagni aðgerðum ráðherra og lætur eins og hér sé um aðgerð að ræða. Það sem er undarlegt við það er að á sama tíma vilja aðrir hv. þingmenn meina að þetta hafi ekki verið nein aðgerð, ekki sé um neitt meiri háttar mál að ræða, þrátt fyrir þúsundirnar úti á Austurvelli, þrátt fyrir 53.555 undirskriftir, 22% þjóðarinnar, þrátt fyrir meint málþóf og auðvitað almenna geðvonsku í garð ríkisstjórnarinnar og sérstaklega í garð Framsóknarflokksins í öllum skoðanakönnunum sem birtast þessa dagana og hafa gert í dágóðan tíma núna. Það er í raun og veru alveg sama hvernig maður lítur á lýðræðislegt umboð, það er ekkert lýðræðislegt umboð fyrir þessu. Hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson og Silja Dögg Gunnarsdóttir sögðu áðan að þau treysta þjóðinni til að taka ákvörðun um þetta mál. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson fór meira að segja út í það að segja að það hefði enginn raunverulega trú á Evrópusambandinu lengur. Já Ísland kallar sig ekki einu sinni Já ESB o.s.frv. Ef svo er er ég með hugmynd handa hæstv. utanríkisráðherra: Drepið þetta mál, setjið það í þjóðaratkvæðagreiðslu og klárið málið endanlega. Þá höfum við ekkert að tala um lengur hérna. En þeir þora það ekki. Þeir þora það ekki, virðulegi forseti, vegna þess að þeir vita hvernig fer. Fólk fer að tala saman um efnislegu umræðuna. Það sem gerist þá er að hugtakinu „aðlögunarviðræður“ skýtur upp, sem er notað til að blekkja fólk til að trúa því að með umsóknarferlinu sjálfu sé verið að aðlaga Ísland að Evrópusambandinu. Síðan er því auðvitað snúið við og þegar kemur að því að ljúka samningnum sjálfum er allt í einu er farið að tala um aðlögunarviðræður eins og samningaviðræður almennt séu slæmar. Auðvitað eru samningar aðlögun, að sjálfsögðu eru samningar aðlögun. Þegar við gerum fríverslunarsamning við Kína eða eitthvert annað ríki erum við að aðlaga hagsmuni okkar, við erum að aðlaga reglur okkar, við erum að aðlaga skattkerfin okkar, tollkerfin okkar o.s.frv. Það er allt í lagi. Hugmyndin um að aðlögun tveggja stórra fyrirbæra á borð við landa- og ríkjasambönd sé í eðli sínu neikvæð endurspeglar að mínu mati þann skrýtna ótta sem virðist ríkja í Framsóknarflokknum við allt sem er útlent og óíslenskt á einhvern hátt. Gleymdum því ekki að flest sem er á Íslandi er upprunalega óíslenskt, til að byrja með, með fullri virðingu fyrir þingi og þjóð. Enginn hefur beðið þessa tilteknu flokka um að halda áfram með ferlið upp á síðkastið. Enginn hefur heimtað að hæstv. ríkisstjórn fari að klára þessa samninga. Það vill enginn. Þetta var í góðu lagi, þetta var eins gott og það gat orðið alla vega, í hléi fram að næstu kosningum þar sem hægt verður að öðlast einhvers konar lýðræðislegt umboð til að ákveða framhaldið. Það allra minnsta sem núverandi ríkisstjórn getur gert, ef bera á fyrir sig lýðræðislegu umboði, er að halda þjóðaratkvæðagreiðslu í lok kjörtímabilsins meðfram næstu alþingiskosningum. Að þeim alþingiskosningum loknum væri niðurstaðan úr þjóðaratkvæðagreiðslunni einnig ljós og þá væri hægt að taka upp spjallið um næstu ríkisstjórn út frá þeirri forsendu hvort sú nýja ríkisstjórn - að því gefnu að hún yrði ný - treysti sér til þess að vinna að hagsmunum Íslands eða ekki. Það væri lögmæt spurning og kannski lögmætari spurning til að ákvarða hvernig við myndum ríkisstjórn en það hvernig vill svo til að menn náðu nógu miklum meiri hluta á þingi til að sniðganga Alþingi, með bros á vör í þokkabót. Að lokum, þar sem ég hef ekki meiri tíma en þetta, vil ég stinga upp á þremur hlutum sem við getum gert til þess að ljúka fyrirbærinu málþóf í eitt skipti fyrir öll, þrjú einföld atriði. Við getum gert þetta á morgun, að mínu mati þurfum við ekki nýja stjórnarskrá: 1. Aðskilnaður ríkisstjórnar og Alþingis þannig að fólk geti ekki verið þingmenn og ráðherrar á sama tíma. 2. Málskotsréttur þjóðarinnar, að u.þ.b. 10% þjóðarinnar eða svo geti knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá þarf ríkisstjórnin ekki að bera ábyrgð á þessu heldur getur þjóðin ákveðið það sjálf. 3. Málskotsréttur minni hluta Alþingis. Þetta er gert í góðu, gömlu Danmörku. [[Forseti hringir.]]Það mundi þýða að málin yrðu sennilega aðeins betri hér áður en menn færu að sniðganga Alþingi þegar Alþingi gerir ekki eins og því er sagt. [[Forseti hringir.]] Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegur forseti. Fyrr í dag sagði formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Birgir Ármannsson, að við biðum eftir svari Evrópusambandsins við bréfaskriftunum. Um klukkan átta í kvöld birti mbl.is frétt um viðbrögð Evrópusambandsins sem hyggst ekki blanda sér í íslenska stjórnmálaumræðu. Haft er eftir formanni ráðherraráðsins, hinum lettneska Edgars Rinkevics, að þeir vilji ekkert tjá sig um málið. Aðspurður um það hvort hægt verði að endurvekja umsóknina, ef ósk Íslands verði um það síðar, segir hann að hann vilji ekkert tjá sig um málið. Ég spyr hv. þingmann hvort þetta undirstriki ekki hve skelfilega óhönduglega haldið hefur verið á málinu gagnvart helstu samstarfsríkjum okkar. Þau virðast ekki vita sitt rjúkandi ráð um hvað er að gerast á Íslandi og vísa einfaldlega til þess að Íslendingar þurfi að ljúka sínum málum sjálfir. Þetta beinir líka athyglinni að mikilvægum hagsmunum Íslands í utanríkismálum, þ.e. þeim að geta haldið áfram umsóknarferli ef við svo kjósum, að ekki fáist svar við því, heldur sé það óvissu háð, vegna þessara bréfaskrifta ríkisstjórnarinnar, hvort samþykkt Alþingis sé enn í fullu gildi hjá gagnaðilunum.
Virðulegi forseti. Jú, og þetta svar eða þessi tilkynning, eða hvað maður á að kalla það, frá Evrópusambandinu undirstrikar einmitt að það stemmir ekkert að hæstv. utanríkisráðherra hafi sent þetta bréf að beiðni Evrópusambandsins, ef ég skildi rétt, til að skýra afstöðuna. Afstaða yfirvalda var fullkomlega skýr hér, hún var fullkomlega skýr fyrir Evrópusambandinu líka. IPA-styrkirnir eru farnir. Af hverju? Vegna þess að afstaðan var skýr og hefur verið skýr frá upphafi, reyndar svo skýr að maður er orðinn þreyttur á því að tala um hana. Hún stemmir ekkert þessi saga, sem gefin er í skyn, að ríkisstjórnin hafi þurft að útskýra afstöðu sína fyrir ESB með bréfi, sem virðist hafa farið til rangs aðila í þokkabót. Og ekki nóg með það heldur hefur það einfaldlega flækt málið fram úr öllu, þannig að nú höfum við eytt dágóðum tíma í að reyna að átta okkur á því hver staðan sé og fáum það í fréttum frá Evrópusambandinu að allt sé óljóst. Ég verð sömuleiðis að taka undir það að það er ekki heppilegt fyrir hagsmuni Íslands að hafa stöðuna óljósa. Það er það versta af öllu. Það er eitthvað sem maður hefði haldið að enginn vildi. Maður hefði haldið að þeir sem vilja fara í ESB vildu hafa þá stöðu skýra að Ísland væri umsóknarríki og um væri að ræða hlé en ekki endanleg slit. Maður hefði haldið að þeir sem vilja ekki fara í ESB vildu hafa þá stöðu skýra að við séum ekki umsóknarríki, sem var jú opinberlega ætlun hæstv. utanríkisráðherra, og að það sé skýrt að við förum ekkert þangað, að dyrnar séu lokaðar, ef svo mætti að orði komast. Hvorugt er skýrt, hvort tveggja er óljóst. Og það eftir að hæstv. utanríkisráðherra, eftir að hafa sniðgengið Alþingi, reynir stoltur [[Forseti hringir.]]að skýra málið. Þetta er náttúrlega farsi [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti.
Virðulegur forseti. Það er ekki nema von að það vefjist fyrir ráðherraráði Evrópusambandsins að skilja hvert Ísland er að fara með þessum bréfaskiptum utanríkisráðuneytisins eða utanríkisráðherra, jafn margreyndir stjórnmálamenn með víðtæka reynslu og þar nú sitja, því að utanríkisráðherrann heldur sig ekki við sömu túlkunina frá einu viðtalinu til annars. Þegar erlendir samstarfsaðilar okkar fara yfir yfirlýsingar ráðherra ríkisstjórnarinnar, formanna stjórnarflokkanna, þá stangast þær á í veigamiklum atriðum frá einni vikunni til annarrar. Þannig lýsti hæstv. forsætisráðherra því yfir örfáum dögum fyrir kosningar að Framsóknarflokkurinn gerði ráð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Hann lýsti því yfir eftir kosningar, á Laugarvatni, að hann gerði ráð fyrir að hún færi fram á fyrri hluta kjörtímabilsins. Formaður Sjálfstæðisflokksins er löngu orðinn landsfrægur fyrir þau ósvífnu og ófyrirleitnu svik á skýrum kosningaloforðum sínum sem hann er orðinn ber að og hefur með því svipt sig öllum pólitískum trúverðugleika til framtíðar. Ég spyr hv. þingmann hvort þessi framganga dragi ekki bara úr trúverðugleika þessara manna heldur úr trúverðugleika Íslands á alþjóðavettvangi og hvort ekki sé með þessum skrípalátum vegið að verulegum hagsmunum og valkostum í framtíðinni hér Íslandi, hvort þeim hagsmunum sé ekki stefnt í hættu að komandi kynslóðir geti tekið upp umsóknina ef þær svo kjósa, t.d. ef aftur kemur til neyðarástands undir forustu Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins eins og fyrir örfáum árum.
Virðulegi forseti. Það er rétt, sem hv. 9. þm. Reykv. s. nefnir, það er ekki nema von að ráðherraráð ESB, Evrópusambandsins, eigi erfitt með að skilja bréfið. Og guð hjálpi þeim ef þeir fara að reyna að skilja eitthvað meira af þeirri umræðu sem hefur átt sér stað hér frá kosningum, því að það er algjörlega óljóst á hverjum einasta tímapunkti hvað stendur til að gera; hvort halda eigi þjóðaratkvæðagreiðslur og þegar það verður ljóst hvort fyrir liggi að slíta viðræðum endanlega, það er ekki ljóst, og svo þegar reynt er að skýra það þá verður þetta fyrst óljóst fyrir alvöru, algjörlega óljóst fyrir öllum, að því er virðist, þar á meðal ríkisstjórninni sjálfri. Túlkun aðila innan ríkisstjórnarinnar og innan þingsins og meðal lögmanna og meðal þeirra sem pæla mikið í þessu og Evrópusambandsins sjálfs er afskaplega óljós alls staðar, að því er virðist, sem er þvert á við það sem nokkur maður vill. Vissulega dregur þetta úr trúverðugleika Íslands á alþjóðasviðinu og er það nú reyndar ekkert nýtt. Íslensk yfirvöld hafa verið óttalegir glannar í gegnum tíðina, hafa verið mjög yfirlýsingaglöð, hafa viljað ganga alla leið og básúnað sig mikið út í alþjóðlegri umræðu. Það kom best í ljós 2006–2007. Og mér finnst stundum að íslenskir stjórnmálamenn ættu að hafa lært það af hruninu að láta ekki á alþjóðavettvangi eins og þeir séu með allt á hreinu, hafi öll svörin og geti talað fyrir hvaða skoðun sem er án þess nokkurn tíma að kanna málin ítarlega, og þá sérstaklega í þessu tilfelli að kanna hvort Alþingi Íslendinga sé sátt við aðgerðir hæstv. utanríkisráðherra, en eins og við þekkjum [[Forseti hringir.]]þá virðist hann ekki treysta þinginu fyrir sínum eigin málum. [[Forseti hringir.]]Það er kannski það alvarlegasta sem við höfum komist að hér í dag og reyndar á föstudaginn.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir ræðuna. Við erum náttúrlega í þessari umræðu um skýrslu utanríkisráðherra vegna fordæmalausra bréfasendinga utanríkisráðherra fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands, sem gefið hafa tilefni til umræðu um stöðu þingsins og þingræðisins. Það sem ég vil ræða við hv. þingmann í þessu andsvari er að ríkisstjórn Íslands virðist telja eðlilegt að í stað þess að leita til Alþingis að leita til Evrópusambandsins, erlends ríkjasambands, um orðalag á bréfi, orðalag á bréfi sem er óljóst hvað átti að þýða og hefur auðvitað komið í ljós að hefur enga þýðingu fyrir utanríkisstefnu Íslands. Það eina sem komið hefur í ljós er að bréfið gerir Ísland að athlægi. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort ekki hafi orðið ákveðin vatnaskil á Alþingi þegar ríkisstjórn þorir ekki að bera upp stefnubreytingu, telur sig geta gert svona af því að hún hafi meiri hluta, meiri hluta sem hún þorir ekki að láta reyna á. Ég velti fyrir mér: Hvernig getum við sem þingmenn hér varist stjórnarháttum sem þessum?
Virðulegi forseti. Fyrir um ári síðan stóðum við hér mjög hneyksluð yfir því að þjóðin skyldi ekki spurð um þetta mál eins og lofað hafði verið. Nú stöndum við frammi fyrir alveg nýju vandamáli sem er það að ríkisstjórnin treystir ekki Alþingi til að fara með málið. Nú segja hæstv. utanríkisráðherra og fleiri úr hans röðum að við getum lagt fram vantrauststillögu. Þeir virðast ekki alveg meðvitaðir um hvernig vantrauststillögur virka eða þingstörf almennt. Þegar maður leggur fram þingmál gerir maður það vissulega með ákveðnar væntingar um það hvernig því þingmáli verði tekið. Það er alveg ljóst hver niðurstaðan var í kosningunum 2013. Ríkisstjórnarflokkarnir fengu um 51,1% reiknaðra atkvæða. Það er reyndar hægt að reikna það öðruvísi, ef maður reiknar út öll greidd atkvæði fengju þeir minna en 50%, en það er svo sem umræðuefni fyrir annan tíma. Þeir fengu sem sagt 51,1% og 60% þingmanna, 38 af 63, og þeir hafa enn þá þetta vald þrátt fyrir að hafa klárlega misst virðingu almennings og umboð sitt samkvæmt skoðanakönnunum. Þeir þora ekki að fara í lýðræðislega umboðið með þjóðaratkvæðagreiðslu og þeir þora ekki einu sinni í lýðræðislegt umboð Alþingis þrátt fyrir að hafa þar meiri hluta. Þeir þora ekki inn í þingferlið sjálft af ástæðum sem mér eru reyndar óljósar, vegna þess að eftir allt og enn og aftur þá dagaði málið uppi í hv. utanríkismálanefnd en ekki hér á dagskrá þingsins í seinni umræðunni [[Forseti hringir.]]…
Herra forseti. Hv. þingmaður benti hér á frammíkall hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar. Hann er ekki bara hv. þingmaður, hann er líka aðstoðarmaður forsætisráðherra. Þannig hagar þessi ríkisstjórn sér, hún velur aðstoðarmenn úr þingliðinu. Þeir standa svo hér og kalla á okkur, kjörna fulltrúa, að ef við séum óánægð þá skulum við bara leggja fram vantrauststillögu. En það er mikilvægt að muna, hv. þingmenn, að þessi bréfaskipti snúast ekki eingöngu um okkur hér og nú. Þessi stofnun mun vonandi lifa okkur öll, þetta snýst um með hvaða hætti við ætlum að haga stjórnskipan í þessu landi. Ég ítreka að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins ættu að vera vandari að virðingu sinni hvernig þeir umgangast hér stjórnarfar. [[Gripið fram í.]]Ég held að mörgum sjálfstæðismönnum sé brugðið að horfa upp á fulltrúa sína taka þátt í og verja gjörðir sem þessar. Það kom líka fram þegar hæstv. utanríkisráðherra tjáði sig áðan að hann virðist telja sem svo að við þingmenn komum aðeins í ræðustól til að tefja umræður. Það er dálítið merkilegt að stjórnarliðar sjást varla hér í stólnum fyrr en núna. Í þessu máli streyma þeir fram til þess að verja aðför að þingræðinu. Þá vakna þeir til lífsins. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Af hverju ertu að tala núna þegar það verður engin atkvæðagreiðsla í kjölfar þessarar umræðu?
Virðulegi forseti. Ég velti því stundum fyrir mér sjálfur hvað í ósköpunum við þykjumst vera að gera hér og velti því reyndar fyrir mér í byrjun ræðu minnar. Við höfum heldur ekki rætt nógu ítarlega hvað felst í þessari kröfu um vantraust, við höfum ekki alveg „analýserað“ það nógu vel, en vanvirðingin gagnvart Alþingi sem felst í þeirri afsökun er hugsanlega meiri en sú sem felst í því að réttlæta það að sniðganga Alþingi á þeim forsendum að því sé ekki treystandi fyrir eigin málefnum, fyrir eigin ákvarðanatöku. Þegar sagt er að Alþingi geti bara lýst vantrausti á ríkisstjórnina þýðir það að minnsta kosti tvennt: Annars vegar: Farið heim! Hvað eruð þið að gera hérna? Ríkisstjórnarmeirihlutinn er með 38 á móti 25, þ.e. þeir sem eru í ríkisstjórn á móti þeim sem ekki eru í ríkisstjórn. Og meðan ég man, flokkur virðulegs forseta, sem er jú hluti af þessu valdi öllu saman, er í meiri hluta. Ef við eigum ekkert að hafa um málin að segja án þess að leggja fram vantrauststillögu er það vantraustsyfirlýsing af hálfu hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnarinnar allrar á Alþingi. Og já, það eru kaflaskil, virðulegi forseti. Annað sem þetta segir, sem ég bið hæstv. utanríkisráðherra og virðulegan forseta að íhuga, er að þegar ríkisstjórnin segir við Alþingi að það geti lagt fram vantrauststillögu ef það er óhresst með ákvarðanir ríkisstjórnarinnar er ríkisstjórnin líka að segja að hún telji sjálfsagt að ganga svo langt, að hún ætli bara að ganga eins langt og þarf og telji sig geta gengið alveg upp að þeim mörkum, pólitískt og lýðræðislega, alveg þar til það kallar á vantraust. Vantraust er síðasta hálmstráið, það er það síðasta sem maður gerir í umræðum sem þessum. Þetta er málefni sem tilheyrir þinginu, virðulegi forseti, [[Forseti hringir.]]við eigum að vera að ræða við aðra þingmenn. [[Forseti hringir.]]Það er ekki ríkisstjórnin sem er aðalatriðið hérna. Alþingi er aðalatriðið hérna.
Hæstv. forseti. Við ræðum skýrslu hæstv. utanríkisráðherra út af dæmalausu bréfi sem hann tók að sér að fara með til Evrópu í síðustu viku. Virðulegi forseti. Það virðist vera að ákvörðun ríkisstjórnarflokkanna um þá svikaferð hafi verið leynimakk og svikaráð þegar maður fer yfir ferlið. Á mánudag er þetta ekki rætt í þingflokkum stjórnarflokkanna á þingflokksfundi. Í ríkisstjórn er þetta tekið fyrir á þriðjudeginum. Ekkert er sagt um hvað eigi að gera. Á miðvikudaginn eru þingflokksfundir hjá öllum og þar á meðal hjá stjórnarflokkunum og þar er þetta ekkert rætt. Á fimmtudaginn er boðað til funda þingflokkanna, [[Það voru ekki þingflokksfundir.]]þeir hafa þá kannski verið felldir niður til að ræða þetta ekki. En á fimmtudag voru fundir boðaðir seint og um síðir þar sem þeim sem mættu var tilkynnt að utanríkisráðherra væri í því hlutverki að fara með bréf og væri um það bil eða búinn að afhenda það formanni ráðherraráðs ESB, þetta illa orðaða bréf sem enginn skilur. Hæstv. ráðherra hefur gefið út fjórar útgáfur um hvað standi í bréfinu. Þeir hjá Evrópusambandinu skilja hvorki upp né niður í því. Utanríkisráðherra fer í rifrildi og gerir lítið úr blaðafulltrúa Evrópusambandsins sem fjallaði um málið. Þetta var nánast eins og pósturinn Páll væri á ferðinni með eitthvert bréf sem hann var beðinn um að athuga en vissi ekkert hvað væri í því. Svo kemur víst þar á eftir kötturinn Njáll. Það sem fæst út úr þessu er svo sem ágætt. Framsókn er að takast það sem okkur hinum hefur ekki tekist nógu vel, þ.e. að kljúfa Sjálfstæðisflokkinn í herðar niður. Og hafi Framsóknarflokkurinn kærar þakkir fyrir það, alveg sérstaklega hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson, sem virðist ekki vita sjálfur hvað stendur í bréfinu. Þá eru það svikaráðin. Hverju lofuðu forustumenn ríkisstjórnarflokkanna fyrir kosningar? Sigmundur Davíð Gunnlaugsson ítrekaði það í Hörpu að flokkurinn vildi þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi viðræður. Gengið á hann, jú, mjög opinn varðandi dagsetningar og flokkurinn hefði alltaf gert ráð fyrir að atkvæðagreiðsla færi fram. Og þegar fundarstjóri gekk á hann ítrekað og spurður um hvort atkvæðagreiðsla færi fram þá svaraði hann á sinn alkunna hátt: Það hlýtur að vera. Og salurinn hló. Bjarni Benediktsson og oddvitar Sjálfstæðisflokksins, allir, fóru um fyrir kosningar með skrifaðan stíl úr höfuðstöðvum Sjálfstæðisflokksins um hverju oddvitarnir ættu að svara varðandi ESB til að freista þess að reyna að halda því sem eftir væri af Sjálfstæðisflokknum saman fram yfir kosningar og þeir aðilar í Sjálfstæðisflokknum sem aðhylltust aðildarviðræður gætu haldið áfram að kjósa flokkinn. Svik og ekkert annað en svik. Steininn tekur svo úr þegar þeir forustumenn fara svo að tala um málið eins og það er í dag. Má ég minna á, virðulegi forseti, að hæstv. utanríkisráðherra, rétt eftir að hann tók við, hélt að hann gæti gert þetta bara einn eins og að smella saman fingrum, sisvona, og segja: Við erum hættir aðildarviðræðunum og þetta er búið. Kallað var eftir lögfræðiálitum frá m.a. yfirlögfræðingi Alþingis og fleirum þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að þetta væri ekki hægt. Og þess vegna kom hæstv. utanríkisráðherra hér með illa orðaða tillögu og lenti í þeim hrakförum sem hann lenti í með tillöguna á síðastliðnum vetri. Virðulegi forseti. Það hafa allir áhuga á því að auka virðingu Alþingis. En ég verð að segja eins og er að ef einhverjir eru núna að fótumtroða Alþingi, þingræðið, þá eru það núverandi ríkisstjórnarflokkar. Ég ætla hins vegar ekki að taka alla þingmenn í þann hóp vegna þess að ég held að ekki séu allir á þeirri línu. Virðulegi forseti. Hvernig í ósköpunum stendur á því að formaður Sjálfstæðisflokksins segir: Hvers vegna ætti þessi ríkisstjórn að hafa ríkar skyldur að leita til þingsins? Hæstv. forseti, hvílíkir einræðistilburðir, samanber „meiri hlutinn ræður“ sem tónað var héðan úr ræðustóli í gær. Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að hann hafi verið í viðræðum við Evrópusambandið, eða fulltrúa erlendra ríkja, fram hjá þinginu og ræði það frekar þar hvernig eigi að reyna að brugga þessi launráð sem þeir komast ekki með í gegnum þingið, þ.e. þingsályktun um hugsanleg slit, heldur hvernig við getum gert þetta einhvern veginn bakdyramegin og komið þessu fyrir kattarnef sem þeir ekki vilja. Það er mjög alvarlegt mál, virðulegi forseti, að ráðherrar sniðgangi Alþingi sem hefur samþykkt þessa tillögu og fer með þetta vald hér sem við erum öll sammála um að er, og menn taki frekar upp viðræður við ESB, eða erlend ríki eða fulltrúa þeirra, um hvernig skuli landa þessu máli. Ráðabrugg gegn þinginu sem þessir menn hafa stundað er mjög alvarlegt mál. Og ef maður hugsar til þess hvernig þeir töluðu hér á síðasta kjörtímabili um ýmis mál liggur við að manni verði óglatt þegar maður sér hvernig þeir fara með þetta eftir að sjá þá vera komna til valda. En fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott. Hið klúðurslega orðaða bréf og margvíslegar yfirlýsingar, þar á meðal hæstv. utanríkisráðherra um hvað standi í bréfinu. Ein skýringin var á fimmtudag, ein á föstudag, ein á laugardag og svo hélt þetta áfram alla helgina. Sagt hefur verið og rætt um að þetta væru ekki slit á viðræðum. Það gerði hv. þm. Birgir Ármannsson, formaður utanríkismálanefndar. Það gerði hæstv. forseti Alþingis, Einar K. Guðfinnsson, á eftirminnilegan hátt, sem tekur þátt í því að verja þingræðið, tekur þátt í að verja það sem kom út úr lögfræðiálitum og rætt var síðast sem ríkisstjórnin staðfestir með sinni þingsályktunartillögu, þ.e. slitatillögunni sem hann kom ekki í gegnum þingið, að það er ekki hægt að ógilda þá þingsályktunartillögu, aðildarumsókn, nema með nýrri ályktun frá Alþingi. Og það er þess vegna, virðulegi forseti, sem aðilar úti í Brussel, sem hæstv. ráðherra ræddi við, utanríkisráðherra Lettlands, á blaðamannafundi í dag þar sem hann skýrði okkur frá því að í ráðherraráðinu hefðu bæði bréfin verið rædd, bæði þetta óljósa bréf hæstv. ráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, svo og bréf fjögurra formanna stjórnarandstöðuflokkanna sem sendu bréf og útskýringar á stöðu mála á Alþingi. Það er engin furða að þessi ágæti maður, utanríkisráðherra Lettlands, geti ekki á blaðamannafundi útskýrt hvað Íslendingar eigi við. Hann getur ekki lesið það út úr bréfinu, þar er bara almennt orðalag sem sennilega á að vera til heimabrúks fyrir fulltrúa í Heimssýn, og svo bréf formanna stjórnarandstöðuflokkanna, sem hæstv. utanríkisráðherra vogaði sér að kalla valdarán, tilraun til valdaráns, það að fulltrúar minnihlutaflokkanna, fjögurra flokka á Alþingi, sendi ráðherraráðinu bréf eftir þetta dæmalausa bréf ráðherrans til útskýringar á sjónarmiðum þeirra og stöðunni á Alþingi.
… blekkingar, ekki útskýringar.
Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra heldur áfram, segir að þetta séu blekkingar en ekki útskýringar. Já, það heldur þá áfram að hæstv. ráðherra telur að það séu blekkingar þegar menn vilja verja heiður Alþingis, sem hefur tekið ályktun og samþykkt hana með meiri hluta, fulltrúum úr öllum flokkum, þar á meðal þáverandi varaformaður Framsóknarflokksins.
Menn geta verið á Alþingi án blekkinga, þú veist það.
Það er nefnilega þannig að þessi frammíköll hæstv. ráðherra eru mjög táknræn um það hvernig hann telur sig eiga að fara með valdið sem meiri hluti Alþingis hefur falið honum.
Nei, nei.
Og það er stórhættulegt mál þegar svona menn hafa völd, það er stórhættulegt. Virðulegi forseti. Á þeirri mínútu sem ég á eftir vil ég segja að í viðtölum í dag er haft eftir hæstv. ráðherra: Skylda ríkisstjórnarinnar er að fylgja eftir stefnumálum sem meiri hlutinn kaus. Hvernig í ósköpunum á að draga þá ályktun að allur sá hópur sem illu heilli kaus þessa flokka í síðustu kosningum hafi eingöngu verið að kjósa um stefnu þeirra í ESB? Ætli einhverjir hafi ekki verið að kjósa þá út af svakalegum loforðum um skuldaleiðréttingu og ýmislegt annað sem líka hefur verið svikið?
Ekki kusu þeir Samfylkinguna.
Virðulegi forseti. Þegar hæstv. utanríkisráðherra segir svo hér að utanríkismál séu á forræði framkvæmdarvaldsins en ekki löggjafans og því geti Alþingi ekki gripið inn í meðferð utanríkismála, þá verður mér heitt í hamsi, virðulegi forseti, og mig langar að segja nokkur orð í því sambandi en ég kýs að gera það ekki að þessu sinni, en það er svakalegt að hlusta á þetta. Virðulegi forseti. Hvað gera menn hjá nágrannaþjóðunum? Nú berast fréttir um að danska ríkisstjórnin, sem er stýrt af jafnaðarmönnum, hafi samið við stjórnarandstöðuflokkana um þjóðaratkvæðagreiðslu um [[Forseti hringir.]]tiltekið mál sem fer fram eigi síðar en á fyrsta ársfjórðungi á næsta ári. Það er bragur á því sem Danir gera en óbragur á því sem núverandi [[Forseti hringir.]]hæstv. ríkisstjórn er að fara, sem er ekkert [[Forseti hringir.]]annað en svik við þjóðina og aðför að þingræði í landinu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það eru ýmsar spurningar sem hrannast upp þessa dagana og ýmsar ráðgátur sem ekki hafa verið leystar. Kannski sú helst þó að reyna að ráða í það hvað er eiginlega á ferðinni hérna. Hvað er það nákvæmlega sem hæstv. ráðherra er að gera þegar við sjáum svona ótrúlega margar og fjölbreyttar leiðir til að reyna að túlka hvað gerðist og hvað er í gangi og hver raunverulegur vilji er og hvernig fólk sér fyrir sér að koma honum á framfæri? Þannig var að í hádegisfréttum RÚV 17. janúar segir hæstv. forsætisráðherra að hann geri að sjálfsögðu ráð fyrir því að tillagan komi fram, þ.e. þingsályktunartillaga í samræmi við þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar. Þann 17. janúar var það planið. Á Bylgjunni 2. mars segir hann: Ég geri ráð fyrir því að slík tillaga komi fram, enda er hún nefnd í málaskrá ríkisstjórnarinnar. Hvað er langt síðan? Það var 2. mars, virðulegi forseti. Það eru tvær vikur. Hvað gerðist á þessum tveimur vikum sem gerði það að verkum að ríkisstjórnin breytti svo hressilega um kúrs í framsetningu málsins, innihaldi þess og skilningi á hlutverki þingsins við svona stórar ákvarðanir? Af því að sá skilningur var fyrir hendi 2. mars. Getur hv. þingmaður hjálpað mér að ráða í eyðurnar með það? Mér finnst algjörlega óskiljanlegt miðað við yfirlýsingarnar svona nálægt í tíma að það verði svo hraðar vendingar. Hvað telur hv. þingmaður að hér hafi gerst?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hún spyr mig hvað sé á ferðinni. Það er von að spurt sé. Hv. þingmaður fer yfir það sem hæstv. forsætisráðherra sagði í upphafi árs, sem ég held að hafi ekki verið mjög undirbúið, í útvarpsþættinum Sprengisandi. Þegar búið var að spila fjögur eða fimm dægurlög í upphafi þáttarins kom forsætisráðherra og þá hófst umræðan og þar var meðal annars sagt að tillaga kæmi fram. Síðan var því fylgt eftir til að mynda af hæstv. utanríkisráðherra og nokkrir fleiri öpuðu það eftir, hver á eftir öðrum, í framhaldi af því. Ég held að það hafi alltaf verið ætlun ríkisstjórnarflokkanna að gera eins og í fyrra, að koma með tillögu um slit viðræðna, en það sem hafi einfaldlega gerst sé að innan stjórnarflokkanna hafi menn talið að ekki yrði meiri hluti fyrir því að fara í þetta. Við vitum um tvo eða þrjá þingmenn sem vilja aðildarviðræður áfram, þeir hafa komið hér hreint og beint fram, en við vitum um aðra sem eru með efasemdir. Ég veit ekki hvort sú tilgáta mín er rétt, virðulegi forseti, að innan Sjálfstæðisflokksins hafi verið svo margir þingmenn með efasemdir um að fara þessa för aftur í gegnum Alþingi að kröfu Framsóknarflokksins að sjálfstæðismenn hafi einfaldlega tekið til umræðu hvort það væri þess virði fyrir þá að taka á sig allt það tjón sem kröfur Framsóknarflokksins um slit viðræðna hefðu í för með því að koma fram með aðra þingsályktunartillögu, eins og þeir gerðu síðast og fóru burt með öngulinn í rassinum. Það er erfitt að geta í eyðurnar innan Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og aðeins hægt að setja fram getgátur eins og ég hef gert hér. Það erfitt að ráða í það bara hver túlkunin verður á morgun. Hæstv. utanríkisráðherra sagði á bls. 14 í Morgunblaðinu á föstudaginn [[Forseti hringir.]]að ekki væri verið að slíta viðræðunum. Forseti Alþingis hefur sagt það, formaður utanríkismálanefndar [[Forseti hringir.]]hefur sagt það. Er furða þótt þeir séu í vandræðum í Brussel með að túlka [[Forseti hringir.]]það sem kemur frá Íslandi?
Virðulegur forseti. Það er náttúrlega nokkuð raunalegt ef rétt reynist vera að hæstv. ráðherra ákveði í samráði við ríkisstjórn Íslands uppi í Stjórnarráði að sitja svo um þingflokka stjórnarflokkanna, treystandi á trúmennsku meiri hlutans og taka þessa ákvörðun og beinlínis gera það þannig að þau virðast taka ákvörðun um að komast hjá því að fara með málið fyrir þingflokkana, sína eigin þingflokka. Það ýtir auðvitað undir þann skilning eða tilgátu sem hv. þingmaður kemur með að því er varðar það hvað var hér á ferðinni. En þetta gerist ótrúlega bratt. Ég held að afar mikilvægt sé í þessari umræðu sem hefur verið hérna að við gætum að því að það er þingsins að skilgreina hlutverk og verkefni þingsins. Það er ekki lögfræðilegt viðfangsefni fyrst og fremst heldur fyrst og fremst lýðræðislegt og pólitískt viðfangsefni að við höldum því alltaf til haga, og það þarf svo sannarlega að minna hæstv. utanríkisráðherra á það, að framkvæmdarvaldið hefur ekki sjálfstæðan vilja. Framkvæmdarvaldið tjáir vilja Alþingis og Alþingi tjáir sig með lögum og þingsályktunartillögum. Hv. þingmaður er með getgátur og vangaveltur um ástæður fyrir því að hæstv. ríkisstjórn fer þessa leið. En er hæstv. ríkisstjórn ekki beinlínis og vísvitandi að sniðganga Alþingi?
Hæstv. forseti. Jú, svo sannarlega sniðgengur hæstv. ríkisstjórn Alþingi með þeirri ferð sem þau eru að fara í. Aftur verður að hafa í huga þegar ríkisstjórnarflokkarnir voru reknir til þess á árinu 2013 með lögfræðiáliti o.fl., sem þeir viðurkenndu með því að leggja fram þingsályktunartillögu á síðasta vetri um slit viðræðna. Það var ekkert annað en viðurkenning á því að það væri eðlileg leið í gegnum þingið, það væru hefð og venjur sem skapast hefðu í þingræðinu á Íslandi, sem m.a. hefur verið skrifað um í bók sem Alþingi gaf út árið 2014. Virðulegi forseti. Það er þetta sem málið snýst um. Það er verið að sniðganga Alþingi og þess vegna eru þessar hörðu umræður hér. Þess vegna er fólki ofboðið úti um allt land, átta þúsund manns mæta á mótmælafund o.s.frv. Þar að auki bætist við, og það skulum við hafa í huga, hin ótrúlega skýru loforð forustumanna, oddvita Sjálfstæðisflokksins í öllum kjördæmum, sem fóru með stíla sína alveg rétt í hverju kjördæminu á fætur öðru, formaðurinn í sjónvarpsþáttum, þar sem lofað var að framfylgt yrði þjóðaratkvæði um það hvort halda ætti viðræðunum áfram eða ekki. Og forsætisráðherra var spurður, eins og ég gat um áðan, í Hörpu og þar svaraði hann líka afdráttarlaust. Ofan á þessa ruddamennsku gagnvart Alþingi, þar sem vaðið er yfir Alþingi á skítugum skónum, bætast ótrúlega skýrar yfirlýsingar og svik stjórnarflokkanna, forustumannanna, á því loforði sem fólkið kaus þá m.a. út á; að greiða ætti atkvæði. Það var hluti af loforðunum, virðulegi forseti, það var hluti af því að Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki tókst þó [[Forseti hringir.]]að draga þessi atkvæði til sín sem þeir voru með.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Honum, eins og mér hér áðan, er ansi heitt í hamsi og eðlilega, skiljanlega, það er mikið til að reiðast yfir. En ef við ætlum að líta aðeins fram á veginn, eins og oft er sagt af hv. sjálfstæðismönnum, líta til framtíðar, þá velti ég fyrir mér í fyrsta lagi á hvaða leið við séum og í öðru lagi á hvaða leið við ættum að vera. Nú liggur fyrir að hæstv. utanríkisráðherra þorir ekki í þingið með málið, virðist ekki treysta sér til að fá meiri hluta hér í þinginu eftir síðari umræðu og almennilega umfjöllun. Um það bil 8.000 manns fóru niður á Austurvöll síðasta sunnudag til að heimta þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál. Fyrir ári, þegar þetta kom hingað fram í formi þingsályktunartillögu, skrifuðu 22% kjörbærra manna undir undirskriftalista þess efnis að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef aldrei heyrt málskotsrétt þjóðarinnar nefndan þar sem talað er um aðra eins prósentu. Menn segja 10%, í mesta lagi 15%, sumir tala um 5% og jafnvel 2%. En 22% - þegar næstum því fjórðungur þjóðarinnar vill fá þjóðaratkvæðagreiðslu um málið þá er ansi ljóst að tilefni er til þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú stöndum við frammi fyrir því að ríkisstjórnin og Alþingi eru ekki aðskilin, þ.e. að hæstv. ráðherrar eru líka þingmenn. Þeir hafa bæði löggjafarvald og framkvæmdarvald. Í raun og veru er þetta þannig að toppþingmennirnir fá framkvæmdarvaldið í kaupbæti. Ég velti fyrir mér: Hefur hv. þingmaður einhverjar hugmyndir um það hvernig við getum bætt kerfið þannig að við komumst upp úr því feni sem við erum í nú?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann spyr: Á hvaða leið erum við og á hvaða leið eigum við að vera? Að mínu mati er það ósköp skýrt hvað varðar þetta atriði eins og svo mörg önnur sem við erum að vinna að í þessu þjóðfélagi eftir hrunið mikla. Við eigum að vera í viðræðum við Evrópusambandið, fulltrúar allra flokka eins og samninganefndin var, við að reyna að fá sem bestan samning, ljúka viðræðum, koma með samninginn heim, veita fé frá ríkinu, frá Alþingi, til þeirra sem vilja samþykkja samning og þeirra sem eru á móti jafnt og hafa sem besta kynningu fyrir almenning í landinu þannig að fólk geti myndað sér sína skoðun á samningnum og því sem hann býður upp á. Og síðan er haldin þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem fólk segir já eða nei. Skoðanakannanir sýna að í dag er meiri hluti fyrir því að ganga ekki í Evrópusambandið. Segjum að það yrði niðurstaðan. Þá væri það bara ágætt, þá standa allir stjórnmálaflokkar á Íslandi frammi fyrir því að búa sér til nýja stefnu, efnahagsstefnu, peningamálastefnu og allar þessar stefnur sem þarf að framfylgja til að búa til umhverfi fyrir rekstur Íslands án þess að við séum að ganga í Evrópusambandið, án þess að við séum hugsanlega að taka upp evru. Ég gat um það, virðulegi forseti, hér áðan að fréttir berast nú af því að Danir munu brátt kjósa um hvaða breytingar skuli gerðar á undanþágum ESB-aðildar landsins á sviði dóms- og innanríkismála. Ég sagði þá frá því að ríkisstjórnarflokkarnir hefðu náð samkomulagi um málið eftir viðræður við stjórnarandstöðuflokkana. Virðulegi forseti. Af hverju getum við á Íslandi ekki unnið eins og Danir eru að gera þarna? Af hverju geta forustumenn ríkisstjórnarflokkanna ekki komið ofan af sínum háa stalli sem þeir vilja vera á, komið aðeins niður til okkar hinna, efnt til viðræðna fulltrúa allra flokka, formanna allra flokka, við að reyna að ná niðurstöðu um hvort við gætum ekki sameinast um leiðir í þessu? Svo skulum við takast á [[Forseti hringir.]]þegar kemur að kosningunum sjálfum um hvort fólk segir já eða nei. Virðulegi forseti. [[Forseti hringir.]]Þetta er svar mitt til hv. þingmanns, unga þingmannsins, [[Forseti hringir.]]sem spyr á hvaða leið við eigum að vera.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Auðvitað mundi maður alltaf vilja vera á þeirri leið sem er í takt við þá stefnu í hverjum málaflokki sem maður vill. En við verðum að líta til þess einnig að eftir nær algjört efnahagshrun hefur ekki tekist að klára málið, að klára þessar viðræður, fyrst og fremst vegna stjórnarskiptanna. Í öðru lagi hefur ekki tekist, til lengri tíma í það minnsta, að afla stuðnings við inngöngu í Evrópusambandið á meðal þjóðarinnar, eðlilega vegna þess að samningaviðræðum er ekki lokið og ekki liggur fyrir, þrátt fyrir allt sem hér er sagt, hvað yrði í endanlegum samningi. Ég legg það til umræðunnar að það kerfi sem við búum við núna sé ekki nógu gott til að takast á við þetta verkefni og að við þurfum að íhuga í grundvallaratriðum hvernig við viljum að lýðræðiskerfið virki. Það gleður mig að hv. þingmaður skuli nefna Danmörku í þessu sambandi. Hv. þingmaður spyr: Hvernig geta Danir tekist á við þetta? Danir eru með afskaplega líkt fyrirkomulag og er hérlendis enda er íslenska lýðveldið í raun módel af konungsríkinu Danmörku, sem er áhugavert umræðuefni út af fyrir sig. En Danir eru með svolítið sérstaka reglu sem mér þykir góð, ekki til að fjölga þjóðaratkvæðagreiðslum í sjálfu sér heldur til að bæta þingstörfin og það er að þriðjungur þings getur þar knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu um mál. Ég legg það til umræðunnar, virðulegi forseti, að það sé ein af ástæðunum fyrir því að í Danmörku tekst fólki að tala um þetta mál eins og það sé fullorðið. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður nefnir hér ákvæði sem ég var búinn að ákveða að nefna líka í síðara andsvari mínu, þ.e. ákvæði í stjórnarskrá þar sem 1/3 þingmanna getur vísað máli til þjóðarinnar. Vonandi verður það þannig, þegar það ákvæði verður komið inn, að helst þurfi aldrei að nota það, en um er að ræða fyrirbyggjandi aðgerð gegn stjórnvaldi eins og því sem nú situr og hegðar sér eins og við ræðum hér og er mikið deilumál. Hæstv. ríkisstjórn hefði aldrei vogað sér að gera þetta ef umrætt ákvæði væri í stjórnarskrá. Ég hef nefnt, og það hefur verið gert í mínum þingflokki, að þetta ákvæði þurfi að vera í stjórnarskrá og vonandi verður það gert í þeirri endurskoðun sem er í gangi á þessu kjörtímabili. Í staðinn má ræða það sem ég tel vera hinn mesta ljóð á störfum Alþingis, hinn ótakmarkaða og langa ræðutíma, að það komi í staðinn. Það þarf líka að ljúka því verki sem hófst. Menn ætluðu sér kannski of mikið í byrjun, þ.e. heildarendurskoðun á stjórnarskránni, en sú vinna verður að koma fram þar sem réttur minni hluta kemur inn í, eins og við ræddum um áðan. Það má segja að tillaga minnihlutaflokkanna hér á Alþingi, sem vonandi verður lögð fram á morgun, um að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda skuli áfram viðræðum, er tillaga þessara flokka til sátta. Þetta er sáttarhönd til ríkisstjórnarflokkanna. Við höfum stuðning þeirra miðað við það sem þeir sögðu fyrir kosningar en við höfum ekki stuðning út frá því sem þeir segja og framkvæma eftir að þeir eru komnir til valda, vegna þess að menn skrökvuðu sig til valda. Það verður að segja það hér í lokin að ég er mjög ánægður með það sem forseti Alþingis hefur sagt. Ég styð það heilshugar og sagði í gær sem 1. varaforseti, að ég er sammála forseta um að ef menn ætla að slíta viðræðunum verður það ekki gert öðruvísi [[Forseti hringir.]]en með nýrri þingsályktunartillögu sem yrði samþykkt á Alþingi. [[Forseti hringir.]]Ég tek undir það sjónarmið.
Virðulegi forseti. Mér finnst í rauninni alveg ótrúlegt hvað okkur Íslendingum tekst að flækja öll mál. Nú eru 28 ríki í Evrópusambandinu. Þessum þjóðum hefur tekist að sækja um aðild, fá í hendurnar samning, taka afstöðu til samningsins, til dæmis með þjóðaratkvæðagreiðslu, en fyrir okkur er það of flókið ferli, við höndlum það bara ekki. Mig langar aðeins til að fara yfir feril málsins frá því að þessi stjórnvöld tóku við stjórnartaumunum. Á haustmánuðum 2013 leysti hæstv. utanríkisráðherra samninganefndina frá störfum. Það voru vonbrigði en þó lá alltaf fyrir að þessi ríkisstjórn ætlaði ekki að standa í samningaviðræðum við ESB þannig að að einhverju leyti var það skiljanlegt. En það voru mjög skýr skilaboð til Brussel um að Ísland væri ekki lengur í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Viðbrögðin frá ESB voru þau að skilningur væri á þessu og ef Ísland vildi taka þráðinn upp síðar væri það velkomið. Næsti leikur hæstv. utanríkisráðherra var að koma með þingsályktunartillögu um að slíta viðræðum inn í þingið, sem olli miklu fjaðrafoki og dó síðan í utanríkismálanefnd. Það er mjög mikilvægt að hér komi fram að það var ekki málþóf sem drap þá umræðu, það var einfaldlega þannig að stjórnvöld treystu sér ekki til að fara með það mál í gegnum þingið. Ég vænti þess að þeir sem sátu hér á síðasta kjörtímabili viti alveg hvað málþóf er og þetta var ekki það. Það er þá enn einn misskilningurinn. Næsti þáttur í þessu leikriti var þegar nýkjörinn forseti framkvæmdastjórnar ESB, Jean-Claude Juncker, sagði í ræðu að aðildarríkjum yrði ekki fjölgað á næstu fimm árum. Það var í júlí 2014. Þá sagði hæstv. utanríkisráðherra í framhaldinu við fréttastofu, við Fréttablaðið, að mig minnir, að hann túlkaði yfirlýsingu nýkjörins forseta framkvæmdastjórnar ESB um fimm ára hlé á frekari stækkun sambandsins sem svo að þar með væri aðildarferli Íslands að sambandinu formlega lokið. Í viðtali við Vísi 18. júlí 2014 sagði hæstv. utanríkisráðherra: Í sjálfu sér er þetta allt búið. Svo kom í ljós að ESB leit ekki þannig á málin. Talsmaður sambandsins, Peter Stano, sagði af þessu tilefni: „Íslensk stjórnvöld ákváðu í maí 2013 að gera hlé á aðildarviðræðunum. Óski íslensk stjórnvöld á einhverjum tímapunkti eftir því að hefja viðræðurnar á nýjan leik er framkvæmdastjórnin tilbúin til áframhaldandi viðræðna.“ Sem sagt, aðildarumsóknin var áfram á ís. Þá hélt maður að stjórnvöld mundu kannski hafa vit á því að láta þetta mál bara liggja óhreyft, enda ekkert í gangi þannig séð. Þá kemur nýjasta útspilið. Hæstv. utanríkisráðherra reynir að slíta viðræðum með bréfi en hafði sem betur fer ekki erindi sem erfiði. Bréfið er svo loðið og óskýrt að fólki ber ekki saman um hvað í því standi. Ég held að markmiðið hafi verið að slíta viðræðunum, mér finnst ráðamenn tala þannig, að minnsta kosti gerðu þeir það í upphafi. En það er alveg ljóst að ESB skilur bréfið ekki þannig að viðræðum hafi verið slitið heldur séu þær áfram á ís. Við höfum rætt það hér í dag og ég skil ekki frekar en aðrir af hverju stjórnvöld voru að stíga þetta umdeilda skref og senda þetta undarlega bréf. Samt hefur ítrekað komið fram í máli utanríkisráðherra og forsætisráðherra að verið sé að skýra afstöðu Íslands og að eftir því hafi verið kallað af hálfu Evrópusambandsins. Það var líka sagt í fyrra þegar þingsályktunartillagan um slit var lögð fram. Hæstv. utanríkisráðherra segir í dag að nú sé búið að núllstilla ferlið og að stjórnvöld séu búin að gera grein fyrir afstöðu Íslands í þessu máli. En ég rakti það áðan að við erum margoft búin að útskýra fyrir Evrópusambandinu hvernig staðan er og Evrópusambandið skilur það þannig að aðildarviðræðurnar séu á ís. Hvað þarf að útskýra? Hæstv. utanríkisráðherra og aðrir ráðherrar og embættismenn og sendiherrar á okkar vegum eiga í stanslausum samskiptum við fulltrúa erlendra ríkja og þeir geta mjög auðveldlega útskýrt fyrir þessu fólki hver afstaða Íslands er. Ég skil ekki hvað er flókið við það. Hvað var það sem Evrópusambandið skildi ekki og hvaða staða er það nákvæmlega sem við þurfum alltaf að vera að útskýra fyrir ESB? Krefst ESB þess að við slítum viðræðunum, er það málið? Ef ég á að vera alveg heiðarleg viðurkenni ég hér að ég trúi því ekki að nýjasta útspilið eða þingsályktunartillagan sem lögð var fram í fyrra sé til komin vegna þess að Evrópusambandið hafi ýtt á það. Ég held að þetta séu tilraunir, að þessi tilraun til að slíta viðræðunum sé sýndarmennska hér til heimabrúks, að setja niður fótinn. En ef það er virkilega þannig að ESB hefur ítrekað kallað eftir svörum frá Íslandi vil ég fá upplýsingar um það. Hvaða óskir eru þetta? Hvaða kröfur eru þetta? Hvar hefur þetta komið fram? Það hljóta þá að vera einhver samskipti skráð, tölvupóstar, bréf, samtöl, fundir. Ef það er ekki rétt er verið að ljúga að okkur. Ef ESB hefur ekki verið að kalla eftir einhverjum útskýringum á stöðu okkar og hvert við ætlum er hreinlega verið að ljúga að okkur. Ég vil bara fá það fram í dagsljósið. Ég kalla eftir því. Ég geri það kannski með nákvæmari hætti síðar vegna þess að mér finnst þetta vera alvarlegt. Mér finnst ekki hægt að skjóta sér á bak við mismunandi afsakanir. Síðan er annað sem ég velti fyrir mér. Maður skilur hvorki upp né niður í þessu máli þannig að maður er að reyna að búa til einhverjar leikfléttur sem ekki eiga við rök að styðjast. En ég velti fyrir mér samt hvort síðasti leikurinn sé kannski útpældari en við héldum í fyrstu. Getur verið að utanríkisráðherra sendi óskýr bréf til Brussel í þeirri von að sambandið túlki það sem ósk um slit á viðræðum? Þá er það hið vonda ESB sem sleit viðræðunum. Kannski var bréfið ekki svo illa samið eftir allt saman. Annaðhvort er þetta ótrúlega klaufalegt skref þar sem menn vissu í rauninni ekkert hvað þeir voru að gera eða plott sem miðaði að því að senda eitthvað nógu óljóst til Brussel til að hægt væri að segja hér heima að ekki væri um slit að ræða, en þó þannig að ESB gæti hugsanlega túlkað bréfið sem ósk um slit. Það er kannski svolítið langsótt, en hvað á maður að halda? Það stendur ekki steinn yfir steini í röksemdafærslum hæstv. utanríkisráðherra. Mikið hefur verið rætt hér um þjóðaratkvæðagreiðslu og svikin kosningaloforð. Nú getur maður svo sem sagt að kannski verði þessir flokkar, og sérstaklega Sjálfstæðisflokkurinn, að eiga það við sig og sína kjósendur ef þeir ljúga að þeim. En þetta er kannski samt aðeins flóknara en það. Það er ástæða fyrir því að starfsstéttir setja sér siðareglur. Skítnum er nefnilega smurt jafnt yfir alla. Og þegar stjórnmálamenn ljúga að kjósendum setur það alla stjórnmálamenn niður. Það er óréttlátt en þannig er það. Þegar stjórnmálamenn haga sér eins og vitleysingar þá setur stéttina niður. Við berum ábyrgð, stjórnmálamenn, og sérstaklega ráðherrar, og ég vildi óska þess að sú stjórn sem nú situr mundi fara að umgangast vald sitt af meiri ábyrgð. Og einhver æsingur hér í ræðustól þar sem formaður Sjálfstæðisflokksins kallar hér fram að meiri hlutinn ráði, það er náttúrlega ekki boðlegt. Ég bara trúi því ekki að þjóðin sætti sig við svona vinnubrögð. Ég ætla ekki að eyða tíma hér í að ræða þessa þingsályktunartillögu, að ráðherra þori ekki að fara með málið i gegnum þingið og hvort hann þurfi yfir höfuð samþykkt þingsins fyrir því að slíta viðræðum. Nú er komið í ljós að það er ekkert verið að slíta viðræðum, þannig að næsta mál sem við tökum væntanlega fyrir hér í þessu sambandi varðar þá þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér sýnist alveg ljóst að þjóðin kallar eftir því að fá að hafa eitthvað um þetta mál að segja og við verðum að gefa henni færi á því, og ég trúi ekki öðru en að þingið geri það því að það er nú sem betur fer þannig að það sem sagt var fyrir kosningar var tekið upp og það er hægt að spila það aftur og aftur. Það er í rauninni alveg óskiljanlegt hvernig menn fara undan í flæmingi hvað það varðar, og þessi orðhengilsháttur og annað slíkt er ekki boðlegt.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur ræðuna. Það var gagnlegt að rifja aðeins upp það ferli sem málið hefur verið í. Sérstaklega þótti mér athyglisverð ábending hv. þingmanns um það að Ísland virtist eiga erfiðara með að fóta sig í þessu ferli en þau 28 ríki sem nú þegar mynda Evrópusambandið. Meðal þeirra ríkja eru fjölmörg fyrrverandi austantjaldsríki, ríki sem litu á Evrópusambandsaðild sem mikilvægan áfanga í átt að betri stjórnarháttum og vænlega til framfara. Þetta voru ríki sem mörg hver voru með veika lýðræðishefð og töldu þetta mikilvægt fyrir framtíð lands síns. Svo geta verið mismunandi skoðanir um hvort það sé rétt mat. Það er líka mikilvægt að taka til þess að í þeirri þingsályktun sem hér var samþykkt 16. júlí 2009 kemur skýrt fram að þegar samningur liggi fyrir verði hann ekki samþykktur nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er hinn eðlilegi ferill málsins og hefur verið það að mati þeirra ríkja sem á annað borð hafa farið í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem ég held að sé mikilvægt þegar svo afdrifaríkar ákvarðanir og stórar eru teknar fyrir framtíð eins samfélags. Það virðist vera að núverandi ríkisstjórn vilji fyrst og fremst ræða málið á einhverjum tæknilegum forsendum, vilji ekki fara í efnisumræðu, þá efnisumræðu sem við getum farið í þegar samningurinn liggur fyrir. Mig langaði að spyrja hv. þingmann: Af hverju heldur hún að ríkisstjórnin óttist að ræða [[Forseti hringir.]]efnislegan aðildarsamning við Evrópusambandið?
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Ég skil ekkert í þessari ríkisstjórn þannig að ég get ekki svarað því hvernig hún hugsar. Það er eitt sem við höfum svo sem ekkert komist í að ræða í dag sem er: Af hverju erum við að ræða þetta mál, af hverju er Evrópusambandið stórmál? Það varðar í mínum huga bara lífskjör á Íslandi til framtíðar, hvar við sjáum okkur eftir tíu ár eða tuttugu ár. Höldum við í við aðrar þjóðir með örmyntina krónuna og þar fram eftir götunum? Við höfum ekkert náð að ræða það. Ég hef tekið eftir því hvað stjórnvöldum verður tíðrætt um fyrra kjörtímabil og fyrri ríkisstjórn. Það fer óneitanlega mjög mikið í taugarnar á mér þar sem ég og langflestir Íslendingar voru ekki á þingi á síðasta kjörtímabili og höfum ekkert með það mál að gera. Mér finnst það bara alls ekki koma málinu við hvað Jón Bjarnason gerði eða gerði ekki. Staðan er eins og hún er í dag og við hljótum bara að skoða framhaldið út frá henni. Það er nú orðið að einhverri möntru: Hefði átti að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um að fara í aðildarviðræðurnar? Það hefur hvergi verið gert í einu einasta landi enda er talað um að það gæti veikt samningsstöðuna. Þar fyrir utan, ef stjórnvöld eru kosin út á öll sín mál, eða flokkar eins og haldið er fram núna, hlýtur Samfylkingin að hafa verið kosin út á það að ganga í Evrópusambandið árið 2009. Það var mjög skýr niðurstaða í þeim kosningum og helsta baráttumál Samfylkingarinnar hefur verið að ganga í Evrópusambandið. Ef það var ekki skýrt umboð og … [[En VG?]]Ja, Samfylkingin vann kosningarnar þá og þetta var þingsályktun sem samþykkt var í þingsal. Menn geta alveg haldið því fram að ekki hafi allir ýtt sjálfviljugir á græna takkann, en það hlýtur þá að eiga við í öllum málum ef menn ætla að fara út í þær umræður, skuldaniðurfellinguna og hvað veit ég. Það er náttúrlega ekki boðlegt að tala með þeim hætti.
Hæstv. forseti. Já, það er rétt, það er merkilegt hvað ríkisstjórninni er fyrra kjörtímabil hugleikið. En ég tel mig vita af hverju. Það er af því að hún hefur enga framtíðarsýn, hún er algjörlega föst í fortíðinni. Það er ekki svo að ráðherrar þessarar ríkisstjórnar standi hér stoltir af verkum sínum og geti rökstutt og sagt okkur hvað þau þýða til framtíðar og hvers vegna þeir leggi áherslu á þau. Nei, þau eru alltaf í vandræðum, mestu vandræðum, og þá verður helsta haldreipið þeirra rangfærslur um fyrri ríkisstjórn. En það er merkilegt, frú forseti, að Evrópusambandið telur að Íslendingar verði að taka á málinu í samræmi við stjórnskipun sína. Það er nokkuð mikið umhugsunarefni að Evrópusambandið, [[Forseti hringir.]]sem er helsti ráðgjafi utanríkisráðherra, [[Forseti hringir.]]skilur bara ekkert í gjörðum hans.
Virðulegi forseti. Ég hef stundum lýst því þegar fólk spyr mig hvernig sé að vera á þingi, ég hef kannski sagt þetta áður í ræðustól. Ég hef sagt að mér fyndist svolítið eins og ég væri komin í fermingarveislu þar sem ég þekkti ekki alla ættina mjög vel en ég fyndi að ýmislegt hefði gengið á, það hafi verið skilnaður og ýmis erfið mál. Sú tilfinning vex bara. Þetta voru bara þannig mál að einhverjir hefðu þurft á sálfræðimeðferð að halda til að komast í gegnum þau til að geta byrjað upp á nýtt. Þetta háir okkur virkilega. Mér finnst þetta pínu - ég veit ekki hvort ég á að segja sjúkt, en ég veit að þetta var erfitt kjörtímabil og það voru mikil átök. Auðvitað reynir maður að hafa skilning á því, en við verðum að fara að horfa fram á veginn. Það er ekki alltaf hægt að segja: Já, en þið gerðuð … Mér finnst þetta stundum svona „pabbi minn er sterkari en pabbi þinn-umræða“. Það að hafa ekki farið í þjóðaratkvæðagreiðslu einhvern tímann, ætlum við þá ekki að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu núna jafnvel þótt þjóðin vilji það? Þetta snýst ekki bara um okkur, þá 63 þingmenn sem hér eru núna og þá 63 sem voru hér á síðasta kjörtímabili.
Virðulegur forseti. Mér þykir einkar vel til fundið hjá hv. þingmanni að kalla eftir því að hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson leggi fram gögn því til staðfestingar að Evrópusambandið hafi óskað eftir skýringum á afstöðu Íslendinga. Þegar ekki er hægt að taka mark á yfirlýsingum ráðherrans því þær breytast frá einu viðtali til annars er eðlilegt að kallað sé eftir skriflegum gögnum til staðfestingar á því sem hann heldur fram í þinginu því að orðum hans óbreyttum er ekki hægt að trúa. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún búi svo vel að skilja þá útleggingu að Ísland hafi ekki dregið aðildarumsókn sína til baka en sé ekki umsóknarríki. Getur þingmaðurinn komið þeim staðhæfingum sem standa upp úr stjórnarliðum hverjum á fætur öðrum heim og saman? Er hægt að vera með gilda aðildarumsókn en vera ekki umsóknarríki í huga þingmannsins? Getur verið að það sé þessi afstaða sem ruglar svo Evrópusambandið í ríminu að þeir þurfa að segja á blaðamannafundi í dag að þeir hafi ekki áttað sig á því hvað sé að gerast á Íslandi og ætli alls ekki að skipta sér af því? Hefur þingmaðurinn áhyggjur af því að á þeim blaðamannafundi fékkst ekki svar við því hvort það væri afstaða Evrópusambandsins eftir þessi bréfaskipti að hægt væri að hefja viðræður á ný af Íslands hálfu ef landið svo kýs síðar meir?
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Ég skil þetta auðvitað ekki frekar en nokkur annar en ég kýs að túlka það á þann veg að við séum umsóknarríki. Við höfum ekki dregið umsóknina til baka, hún liggur bara þarna eða hefur verið sett á ís og ef við viljum taka upp viðræðurnar síðar þá getum við gert það. Ég veit ekki hvort stjórnvöld átta sig á af hverju viðbrögðin eru svona hörð en ég upplifi þetta sem skemmdarstarfsemi. Það hefur enginn kallað á aðgerðir af hálfu Íslands og ég ætla að leggja fram skriflega fyrirspurn um að kallað verði eftir gögnum um það því mér finnst þetta vera mjög mikilvægt. Ég held að það sé enginn að kalla eftir því hjá ESB. Ég upplifi þetta svolítið þannig að menn séu að reyna að skemma fyrir þannig að ef ný ríkisstjórn - og hér verður væntanlega ný ríkisstjórn eftir tvö ár - vill hefja aðildarviðræður að nýju þurfi að fara í gegnum öll 28 þjóðríkin og senda inn nýja umsókn. Það getur verið heljarinnar mál. Það skiptir máli hvort við erum umsóknarríki, sem er ekki að gera neitt eins og sakir standa og það er allt í lagi með það, allir sáttir með það, eða hvort við slítum viðræðunum og þurfum að byrja á upphafsreit að nýju. Þetta er bara skemmdarstarfsemi og þjónar ekki hagsmunum Íslands, það er ekki hægt að sjá það. Þetta er gert bara til að róa einhvern lítinn frekan sérhagsmunahóp heima á Íslandi sem getur ekki sofið á nóttunni af því að ekki er búið að slíta viðræðunum. Svona upplifi ég þetta. Mér finnst þetta orðið svo vandræðalegt og klaufalegt að það er ekki boðlegt. Hæstv. utanríkisráðherra verður að taka sig á.
Virðulegur forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni. Þetta er dálítið ríkisstjórn freka karlsins. Í því sambandi vil ég spyrja hv. þingmann um hvernig gengið er um þingræðishefðirnar. Nú þekki ég að minnsta kosti engin dæmi þess, og hygg að það geri enginn annar, að utanríkisráðherra, af því að hann var fundinn upp hér 1940, hafi farið gegn þingsályktun Alþingis þótt hún hafi verið samþykkt á einhverju öðru kjörtímabili. Í Danmörku, hvaðan við sækjum ríkast hefðir okkar, er engin dæmi þess að finna að ríkisstjórn hafi nokkru sinni farið gegn ályktun danska þingsins. Verður ekki að segja bara skýrt á íslensku að hæstv. utanríkisráðherra hafi brotið alvarlega gegn langri lýðræðishefð á Íslandi?
Virðulegi forseti. Þetta er það sem við höfum líka verið að spyrja okkur. Til hvers erum við þá að standa í þessu ef þingsályktanir hafa ekkert gildi? Mér fannst kannski koma fram í dag í máli hæstv. utanríkisráðherra í upphafi að ef viðræðunum væri slitið þyrftu ný stjórnvöld eftir sem áður að leggja þingsályktunartillögu fyrir þingið ef hefja ætti aðildarviðræður að nýju. En ég spyr: Ef stjórnvöld geta slitið viðræðunum án þess að fara með það í gegnum þingið, af hverju þurfa þá ný stjórnvöld að fara með það í gegnum þingið ef þau vilja hefja aðildarviðræður? Af hverju förum við yfir höfuð með eitt eða annað í gegnum þingið? [[Gripið fram í.]]Þá getum við bara sleppt þessu. Hvað erum við þá að gera hérna? Það er svo dýrt að halda okkur alþingismönnum uppi. Til hvers erum við þá að þessu? Þetta er náttúrlega orðið mjög merkilegt. Síðan er líka annað. Þjóðin kýs Alþingi, kýs okkur og ráðherra starfar í umboði þingsins. Enginn kaus hæstv. utanríkisráðherra. [[Forseti hringir.]]Hann var ekki kosinn sem utanríkisráðherra, hann var kosinn sem þingmaður og mér finnst að hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]ætti að hafa það í huga. Ef það hefði verið atkvæðagreiðsla hér um hver ætti að verða hæstv. utanríkisráðherra á þessu kjörtímabili er ekki víst að það hefði orðið Gunnar Bragi Sveinsson.
Virðulegi forseti. Þetta er nokkurs konar fréttavakt sem við erum á hérna vegna þess að túlkanir berast hér ótt og títt inn á borð þingmanna. Nýjustu vendingar í þessu máli eru þær í fyrsta lagi að utanríkisráðherra og forsætisráðherra segja báðir að bréfið sé gert í samráði við Evrópusambandið. Gott og vel. Við höfum ýmsar skoðanir á því og þær skoðanir hafa verið viðraðar hér. Gert í samráði við Evrópusambandið. Síðan koma fram í fréttum í kvöld upplýsingar frá því hinu sama Evrópusambandi sem skilur ekki bréfið sem var gert í samráði við Evrópusambandið. Það segir bara núna: Ísland þarf að finna út úr sínum málum og ákveða hvað það vill o.s.frv., vegna þess að Evrópusambandið telur það ekki liggja fyrir eftir að bréfið kom sem var gert einmitt í samráði við Evrópusambandið. Virðulegi forseti. Þetta er náttúrlega eins og einhver vitleysa, staðan sem við stöndum frammi fyrir. Mér finnst eiginlega leitin sem við stöndum frammi fyrir vera leitin að því hver staðan er í raun og veru núna og hvað er einfaldast að gera til að við komumst á þann stað a.m.k. að þokunni létti. Getur hv. þingmaður tekið undir með mér að besta og eðlilegasta leiðin til þess að við vitum sameiginlega þing, þjóð, framkvæmdarvaldið og Evrópusambandið hvar við erum stödd, sé að þetta bréf verði dregið til baka?
Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það, auðvitað á draga bréfið til baka, það er mjög góð hugmynd. En mér hefur fundist það vera lenska hérna frá því að þessi stjórn tók við og hefur verið að brasast í þessum Evrópusambandsmálum að kenna Evrópusambandinu um. Við þurfum að gera þetta því að Evrópusambandið kallar eftir upplýsingum. Svo er sagt núna: Við erum búin að vera í samráði við Evrópusambandið út af þessu bréfi. Ég bíð bara eftir að þeir segi að Evrópusambandið hafi samið bréfið. Annars væri svolítið gaman að vita hver samdi bréfið. Það þarf ekki að segja nafnið á embættismanninum. Er það samið í utanríkisráðuneytinu? Það eru einhverjar sögusagnir um að forsetinn hafi samið það, það sé nógu óljóst til þess. Er bréfið samið í utanríkisráðuneytinu?
Já, já.
Hæstv. utanríkisráðherra ber náttúrlega ábyrgð á bréfinu. Þetta bréf er bara ekki nógu gott nema samsæriskenningin mín sé rétt, sem misheppnaðist reyndar aðeins, að það ætti að hafa bréfið nógu óljóst til þess að Evrópusambandið mundi einhvern veginn taka því sem viðræðuslitum en eftir sem áður væri hægt að segja við þjóðina: Nei, sjáið þið, það stendur í bréfinu, við segjum ekkert slit, þeir hafa bara ákveðið það. Ég er kannski orðin brjáluð, en maður skilur hvorki upp né niður, maður er að reyna einhvern veginn að ná utan um málið og það talar einhvern veginn enginn skýrt og það er bara virkilega óþægilegt, svolítið eins og við séum að tala hvert sitt tungumálið. En þetta er furðuleg staða. Eins og þetta fór allt saman þá virðist Evrópusambandið meta það þannig að við séum enn þá með okkar umsókn inni, enginn skaði skeður, þannig að við getum bara haldið áfram og hæstv. utanríkisráðherra getur farið að einbeita sér að einhverju öðru.
Virðulegi forseti. Það er því miður þannig að hvert verkefnið rekur annað frá ríkisstjórnarbekknum sem er óhönduglega fram sett, bæði að því er varðar innihald og framsetningu. Það er skemmst að minnast náttúrupassans og fleiri slíkra frumvarpa og þingmála sem rata af borði ríkisstjórnarinnar. Ég held að í því sambandi sé ágætt að rifja það upp hver staða nákvæmlega sama máls var fyrir ári hér í þingsalnum þegar greinargerðin með þingsályktunartillögu hæstv. ráðherra fyrir ári var svo léleg, illa samin og vitlaus að hann var rekinn til baka með hana. Síðan er tillagan rædd í nokkra daga á þinginu, lendir svo í fangi hv. þm. Birgis Ármannssonar og kemur þaðan ekki framar, sekkur bara þar í nefndinni í svartholið hjá hv. þingmanni. [[Forseti hringir.]]Síðan kemur þessi „affera“ núna og ég bara spyr: Ræður ríkisstjórnin við eitthvað?
Virðulegi forseti. Ég er komin með nýja kenningu. Maður er orðinn svo þreyttur eftir þennan langa dag að maður er farinn að kannski bulla hér í ræðustól en það er rétt sem hv. þingmaður segir. Ríkisstjórnin er eiginlega ekki með nein mál. Við erum að bíða eftir stórum málum eins og húsnæðismálum, leigumálum og kvótamálum og ég veit ekki hvað og hvað, við bíðum eftir þeim. Kannski er þessu fleygt fram núna … [[Afnám verðtryggingar.]]Afnám verðtryggingar og fleira. Kannski er þessu fleygt fram núna til þess að við höfum þó um eitthvað að ræða, við erum þá upptekin við það. Þetta er reyksprengja. Það var aldrei ætlunin að gera neitt með þetta en höldum þinginu uppteknu í eina viku eða tvær og þá tekur enginn eftir því að við erum ekki komin fram með málin okkar. Þetta er kenning. Svo er ég hætt.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er að eftir því sem lengra líður á alla þessa umræðu og fleiri flötum er velt upp finnst mér málið alltaf verða vandræðalegra og vandræðalegra. Það er náttúrlega mjög sérstakt að þurfa að búa við það hér á landi að vera með stjórnvöld þar sem menn eru ekki innbyrðis sammála um hvað stendur í einu bréfi. Hvernig er þetta hægt, virðulegi forseti? Hvernig getur það verið að menn hafi ólíka skoðun á því hvað stendur í bréfi sem er samt sent í nafni ríkisstjórnarinnar? Það er það sem við höfum séð birtast á undanförnum dögum? Það er alveg ótrúlega vandræðalegt og ég skil ekki hvernig menn ætlast til að mark sé tekið á þeim í framtíðinni eftir þetta allt saman. Svo verð ég að nefna annað sem mér finnst líka alveg ótrúlega vandræðalegt og það er hvernig talsmenn ríkisstjórnarflokkanna hafa staðið vaktina hér, sérstaklega Framsóknarflokksins vegna þess að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa meira og minna verið fjarverandi í umræðunni, fyrir utan formann utanríkismálanefndar, hv. þm. Birgir Ármannsson sem hefur staðið vel vaktina, aðrir þingmenn hafa ekki látið sjá sig í þessari umræðu. Það er bara svo einfalt. Þeir sem það hafa gert hafa komið hingað upp og reynt að halda því fram að formenn stjórnarflokkanna hafi sagt eitthvað allt annað en þeir sögðu í aðdraganda kosninga þegar við erum með viðtöl eftir viðtöl við þá báða þar sem þeir segja mjög skýrt að þeir líti svo á að þjóðaratkvæðagreiðsla verði á kjörtímabilinu til að útkljá málið. Menn reyna að halda uppi einhverjum vörnum gegn því. Hættum því bara. Segið bara hreint út að menn hafi skipt um skoðun og ætli sér að svíkja kosningaloforðið. Það er miklu heiðarlegra en að standa hér trekk í trekk í þessum vandræðalegu vörnum og halda því fram að menn hafi ekki sagt eitthvað sem er vel skrásett, bæði á myndböndum og líka á netinu og víða í fjölmiðlum hvað menn sögðu, meira að segja í útgefnu kosningaefni þessara stjórnmálaflokka. Það er ekki hægt að halda því fram eins og hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir gerði áðan og segja: Ég hef aldrei heyrt formann Framsóknarflokksins segja að greiða eigi atkvæði um þetta og málið eigi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, og þar með hafi það ekki gerst af því að maður hafi ekki heyrt það. Þá er bara ánægjulegt að geta upplýst hana um að þetta er til skráð, á mbl.is 23. apríl 2013 í aðdraganda kosninga, þá sagði hann það beinlínis að flokkurinn hans, Framsóknarflokkurinn, gerði ráð fyrir því að atkvæðagreiðsla færi fram á kjörtímabilinu. Það væri bara óvissa með tímasetningar. Það er ekki hægt að halda öðru fram og ég held að menn verði aðeins að staldra við og viðurkenna að þeir hafi beinlínis svikið þetta atriði og ætli sér ekki að standa við það í staðinn fyrir að halda uppi svona vörnum sem enginn trúir af því að það gerir að verkum að menn munu ekki trúa öðru sem þeir munu halda fram í náinni framtíð. Það vandræðalegasta af öllu, finnst mér, er þegar hæstv. utanríkisráðherra fer að munnhöggvast við talsmann Evrópusambandsins eða stækkunarstjóra Evrópusambandsins í fjölmiðlum. Ég skil ekki hvernig utanríkispólitík er rekin í þessu landi, ég bara skil það ekki. Þetta er vandræðagangur frá A til Ö. Ef mönnum finnst eitthvað, af hverju segja þeir það þá ekki hreint út? Af hverju þarf alls konar túlkanir á orð manna? Getur verið að menn geti ekki sagt það hreint út vegna þess að ekki er raunverulegur meiri hluti á bak við þetta mál í þinginu? Getur verið að menn séu að reyna að halda út í einhvern leiðangur til að gera einhvern veginn alla ánægða en klúðra því svona? Hvers vegna sofnaði málið í nefnd á síðasta þingi? Hvers vegna? Getur það verið vegna þess að ekki er samstaða um málið í Sjálfstæðisflokknum? Það er nefnilega þannig. Það er algerlega óþolandi að menn geti ekki talað hreint út heldur standi í þessum vandræðalega leikaraskap. Það eru orðnar svo miklar innbyrðis þversagnir í allri þessari umræðu. Mér finnst mjög sérstakt að menn skuli tala svona þegar sjá má að hæstv. utanríkisráðherra, þegar IPA-styrkirnir voru kallaðir til baka, hélt því fram í fjölmiðlum 18. ágúst 2013 að ekki væri lengur litið á Ísland sem ríki í umsóknarferli. Hvers vegna þurfti þá að senda þetta bréf? Man hæstv. ráðherra ekki hvað hann segir milli mánaða? Í ágúst 2013 fullyrðir hann að við séum ekki lengur ríki í umsóknarferli. Þetta er allt einn vandræðagangur vegna þess að menn eru í raun og veru ekki sammála um þetta. Það er bara svo einfalt. Sjálfstæðisflokkurinn veit að atvinnulífið er meira og minna á móti því að þetta verði gert og menn þar vilja klára aðildarferlið og það er einfaldlega þannig að þeir hafa töluverð áhrif á þingmenn innan þess ágæta flokks. Þess vegna leggja menn ekki í að klára þetta og vilja halda því opnu. En þá skulu þeir líka standa hér og vera menn til að segja það. Svo finnast mér innri mótsagnir í málflutningnum algerar þegar menn halda því hér fram að þetta sé bara „kommonsens“-mál, það sé bara augljóst af öllum gögnum eins og hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir sagði áðan, það sé hið versta mál að ganga í þetta Evrópusamband og augljóst að þjóðin muni hafna því, það sé hennar niðurstaða og þar með hljóti það að vera niðurstaða þjóðarinnar og þurfi ekki að greiða um það atkvæði. En hvers vegna ekki að svara kalli þjóðarinnar um þjóðaratkvæðagreiðslu og leyfa mönnum þá að fella þetta í þjóðaratkvæði? Við hvað eruð þið hrædd? Ef þetta er allt saman svona agalegt þá skil ég ekki hvers vegna menn eru ekki tilbúnir til að halda atkvæðagreiðslu um þetta mál og leyfa þjóðinni að útkljá það. Eða getur það verið, virðulegi forseti, að menn óttist það í þessu eins og í öðru að útkoman verði þeim ekki hagfelld? Getur það verið? Getur það verið að í umræðum um aðild að Evrópusambandinu afhjúpist að ekki sé rekin nein peningastefna í þessu landi? Þegar menn taka ákvörðun um að loka hér dyrum og ef þeir ganga t.d. alla leið einhvern tíma á kjörtímabilinu og ákveða að slíta aðildarviðræðum, sem er augljóslega ekki verið að gera núna, þá er dyrum lokað að gjaldmiðli sem gæti raunverulega virkað fyrir okkur Íslendinga í alþjóðaviðskiptum og kannski valdið því að við gætum losað okkur við verðtryggingu og fengið vexti á húsnæðislán sem eru sambærilegir við það sem gerist hjá öðrum þjóðum o.s.frv. Kannski óttast menn þá umræðu. Óttast menn að það afhjúpist að þeir hafa ekki neina stefnu? Óttast menn að það afhjúpist að t.d. stóra loforðið um verðtrygginguna verður aldrei efnt og menn geta aldrei efnt það vegna þess að þessi umræða mun draga það allt saman upp á yfirborðið? Og ég verð að segja eins og er: Hvílík og önnur eins stjórnun á landi þegar menn taka ákvörðun um að loka einum dyrum sem aðild að Evrópusambandinu er sannarlega og upptaka evru þar með, líklega besti möguleikinn sem við eigum í dag á því að taka upp nothæfan gjaldeyri, án þess að bjóða upp á neinn valkost, án þess að leggja fram heildstæða, trúverðuga stefnu í peningamálum í staðinn. Hún hefur aldrei komið fram. Það er líklega vegna þess að þessi ríkisstjórn er svo upptekin af fortíðinni eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir nefndi áðan, að framtíðarsýnin er engin. Hið eina sem menn geta staðið í og komast ekki út úr er einhvers konar uppgjör við fyrri ríkisstjórn og þetta virðist vera einn liðurinn í því. Það er verið að gera upp allar ákvarðanir fyrri ríkisstjórnar þannig að menn komast ekkert áfram. Hvar endum við ef það er áhersla stjórnvalda? Mér finnst það ábyrgðarhluti hvernig ríkisstjórnin umgengst það vald sem hún hefur, með hvaða hætti verið er að umgangast lög, þingsályktanir og ákvarðanir frá Alþingi. Ég verð líka að segja að hrokinn sem einkennir allt atferli ríkisstjórnarinnar [[Forseti hringir.]]veldur mér verulegum áhyggjum hvernig framhaldið verður út kjörtímabilið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Það er ekki laust við að maður geti tekið undir að hroki einkenni þessa ríkisstjórn en þegar það fer saman, hroki og yfirlæti annars vegar og svo hins vegar alveg ótrúlegur klaufaskapur og hallærisgangan í hverju málinu á fætur öðru, er svo niðurlægjandi fyrir Ísland að horfa upp á þetta. Við hv. þingmaður eigum það sameiginlegt að hafa fylgst með pólitík um nokkurt skeið og ég er enn þá að reyna að skilja hvað gerðist eiginlega á þessum 2–3 vikum frá því að hæstv. forsætisráðherra talaði enn þá um að þingsályktunin væri að koma og þangað til núna á dögunum. Ég velti því fyrir mér, af því að maður er að reyna að setja sig í spor þeirra sem eru bæði haldnir ákveðinni valdasýn og yfirlæti og eru svo líka pínulítið klaufalegir, hvort það sé þannig að þegar Framsóknarflokkurinn berst fyrir lífi sínu, vegna þess að hann er að missa flugið og er kominn á sögulegar slóðir í fylgi sínu og hefur ekkert, er í raun og veru búinn að spila út kosningaloforðinu stóra, ermarnar eru tómar, það er ekkert eftir, hugsi hann með sér: Heyrðu, þetta er málið. Tökum þetta svona. Og þá hugsi Sjálfstæðisflokkurinn: Það er ekki alveg einfalt fyrir okkur að fara í gegn með þetta Evrópusambandsmál vegna þess að það er ofboðslega reitt fólk sem togar hvert í sína áttina. Annars vegar erum við að tala um Morgunblaðið og reiðukallafélag Sjálfstæðisflokksins og hins vegar erum við að tala um atvinnulífskantinn. Þá segir Sjálfstæðisflokkurinn: Ég veit, þá sleppum við því að fara með þetta í gegnum þingið, vegna þess að þá þarf hvorki reiðukallafólkið né atvinnulífsfólkið að takast á við atkvæðagreiðslu heldur segir bara: Heyrðu, utanríkisráðherrann sendir bara bréf. Var þetta ekki svona einhvern veginn?
Virðulegi forseti. Þetta er algerlega frábær kenning vegna þess að það er augljóst að þessi ákvörðun hefur verið tekin í einhverju bríaríi einhvers staðar. Menn hafa verið á tjúttinu og drifið í því að skella í eitt bréf til að leysa málið og hafa ekki séð fyrir afleiðingarnar af því, vegna þess að menn eru orðnir svo vanir því að geta sagt eitt og gert eitthvað allt annað. Við sjáum til dæmis kosningaloforðaflauminn um hrægammana, það átti nú aldeilis að taka þá og snúa þá niður en þegar menn hafa síðan tækifæri til að gera eitthvað í því sitja þeir hjá í atkvæðagreiðslum, þar sem á að taka raunverulega á þeim, eins og eftirminnilegt er orðið. Framsóknarflokkurinn hefur engu skilað í því efni. Menn koma digurbarkalega í kosningabaráttu og segja: Heyrðu, við ætlum að afnema verðtryggingu. Það er bara hægt að gera það eftir hádegið, eina sem þarf er viljinn. Og hverju eru menn að skila í því? Engu. Það er komin ein skýrsla og mér sýnist hún vera að fara sömu leið og slitatillagan fór í utanríkismálanefndinni hjá meiri hlutanum á síðasta ári, þ.e. í skúffuna, hina botnlausu skúffu sem ekkert finnst í aftur. Svona má lengi áfram telja. Já, ég tel það ekki ólíklega ástæðu að menn hafi ákveðið að koma með eitthvað til að sýnast, af því að það er það sem þessi ríkisstjórn gerir, hún er alltaf að sýnast en skilar engu. Það sem ég verð líka að nefna er að ég hef áhyggjur af því hvaða áhrif þetta hefur á ásýnd og ímynd Íslands. Við erum algerlega og fullkomlega háð viðskiptum við útlönd, við erum mjög háð þeim og við viljum líka vera opið land, við viljum stunda alþjóðaviðskipti og ég hef áhyggjur af því hvaða áhrif þetta hefur á orðspor okkar sem hér búum, allur þessi vandræðagangur og líka fáheyrð ummæli [[Forseti hringir.]]stjórnmálamanna sem tilheyra stjórnarflokkunum um Evrópusambandið og ríkin innan þess.
Virðulegi forseti. Það er kannski svolítið óþægilegt fyrir stjórnarflokkana að nú verður kjörtímabilið hálfnað eftir nokkrar vikur og þá er ekki lengur hægt að halda því fram að allt sé fyrri ríkisstjórn að kenna. Er þá ekki komið að því að fólk verði að átta sig á því að það er í raun og veru í meiri hluta? Ég held að það sé helsti áfanginn sem fólk innan ríkisstjórnarflokkanna þarf að horfast í augu við, að það gengur ekki lengur að ganga hér svona digurbarkalega fram hjá ræðustólnum og æpa „Icesave“, alveg sama hvað er til umræðu. En það verður ekki hjá því litið, af því að við erum að skiptast á skoðunum um raunverulegar pólitískar ástæður þeirrar stöðu sem upp er komin, að það er ekki aðeins þannig að ekki sé samstaða um málið í Sjálfstæðisflokknum, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, heldur leikur Sjálfstæðisflokkurinn á reiðiskjálfi. Hann er á bjargbrúninni að klofna með meira afgerandi hætti en hefur átt sér stað mjög lengi og það undir stjórn formanns sem þarf að horfast í augu við það í fyrsta lagi að sitja ekki við borðsendann í Stjórnarráðinu, sem er hið sögulega sæti Sjálfstæðisflokksins, og í öðru lagi að flokkurinn er að festast í sessi sem fjórðungsflokkur í fylgi. Sá flokkur sem hefur talið sig eiga réttmæta kröfu á 30–40% fylgi hér um áratugaskeið. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér að eina leiðin til að núllstilla þennan vandræðagang sé að draga þetta bréf til baka og spyrja þjóðina um næstu skref.
Virðulegi forseti. Ef það ætti að gerast að menn ættu að núllstilla og stoppa núna og spyrja þjóðina um næstu skref væri það alveg stórkostlegt stílbrot hjá þessari ríkisstjórn, vegna þess að þá væri hún raunverulega að efna kosningaloforð sem gefin voru. Það væri áhugavert að sjá hvort menn mundu gera það, því að það er eina vitið. Hreinsum okkur alveg af fortíðinni, setjum hana til hliðar og horfum á núið. Við erum stjórnmálamenn sem viljum vinna vinnuna okkar vel, við viljum vera í góðu sambandi við fólkið í þessu landi. Hvað gerum við við 55 þúsund undirskriftir Íslendinga sem óska eftir því við okkur að fá aðkomu að einhverju máli? Hvað gerum við við það? Við hlustum auðvitað á það og verðum við þeim óskum, vegna þess að þannig eigum við að vinna inn í framtíðina. Stjórnmálin hafa breyst, þau hafa breyst mjög mikið. Þau hafa breyst þannig að menn vilja ekki lengur afgerandi frekjukallaleiðtoga, eins og áður, og menn vilja aukna aðkomu að stórum ákvarðanatökum. Og það er eðlilegt að verða við því. Við gerðum töluvert af því á síðasta kjörtímabili og ég held að það hafi gefist vel. Það er þannig að þá verður maður stundum undir en það er líka allt í lagi, vegna þess að við fórum rétt að málinu og fólkið í landinu fékk að ráða. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að klára aðildarviðræðurnar. Þótt ég setji kannski einhverja fyrirvara við endanlegar niðurstöður þeirra er ég þeirrar skoðunar að við eigum að spyrja þjóðina um niðurstöðuna og ég mun una þeirri niðurstöðu. En þessi ríkisstjórn virðist ekki þora í það.
Virðulegi forseti. Í ræðu hv. þingmanns fór hann yfir hvernig ekki sé hægt að þræta fyrir það að formenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hafi lofað þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir kosningar. Ég er fullkomlega sama sinnis. Það er svo sem ekki nýtt af nálinni að frambjóðendur í kosningum svíki loforð, hvað þá í tilviki þessara tilteknu hv. stjórnarflokka. Það sem er hins vegar nýtt er að menn sniðgangi Alþingi og réttlæti það síðan með því sem ég vil meina að sé vantrauststillaga á Alþingi af hálfu hæstv. utanríkisráðherra. Nú má vera ljóst af því að ég og hv. þingmaður erum í flokkum sem ekki tilheyra ríkisstjórn að þetta er ekki ríkisstjórn sem er okkur að skapi og engin ástæða til að búast við því að hún sé okkur að skapi með hliðsjón af því. Ég er svolítið farinn að velta fyrir mér hvort við eigum að hafa trú á Alþingi, þessari stofnun hér. Það veldur mér verulegum áhyggjum. Þess vegna velti ég fyrir mér, er kannski komið nóg af því að tala um Evrópusambandið? Eigum við ekki að fara að tala um lýðræðið í grundvallaratriðum? Þá meina ég sérstaklega málskotsrétt þjóðarinnar sem er hugsaður til að halda þjóðaratkvæðagreiðslur en líka málskotsrétt minni hluta Alþingis sem er hugsaður til að bæta vinnubrögðin á Alþingi. Síðast en ekki síst er það auðvitað að aðskilja ríkisstjórn frá Alþingi þannig að þetta séu í reynd tvær stofnanir. Er það ekki þangað sem við þurfum að færa fókusinn í þessari umræðu?
Hæstv. forseti. Ég alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni að þetta mál og reyndar fleiri, t.d. meðferðin á rammaáætlun og önnur slík mál, leiða í ljós að skerpa þarf línur ansi hressilega. Menn virðast umgangast vald sitt, löggjöf, ályktanir og ákvarðanir Alþingis eftir fullkomnum hentugleika. Viljum við hafa það þannig? Nei, við viljum það ekki. Við viljum skýrleika. Ég held að það skipti gríðarlega miklu máli að við hér á þingi tökum góða, djúpa umræðu um stöðu þessarar stofnunar á næstunni. Forseti þingsins bregst hlutverki sínu ef hann hefur ekki forgöngu um að það verði gert í ljósi þess sem nú er að gerast. Það er bara svo einfalt. Ég held líka að við verðum, eins og ég sagði í andsvari áðan, að fara að svara því kalli að gera breytingar á starfsháttum okkar með þeim hætti að við förum í auknum mæli að spyrja þjóðina ráða í stórum málum. Þannig komumst við líka frá því sem virðist vera ráðandi afl hjá þessari ríkisstjórn, komumst hjá því að sérhagsmunaöfl ráði jafn miklu og þau gera í raun. Við horfum til þess að sérhagsmunaöflin valda því að landinu er stjórnað með dyntum. Það er engin stefna, það er engin langtímasýn, það er engin stór mynd teiknuð upp af því hvert við erum að fara. Það eru dyntir hingað og þangað sem ráða ákvarðanatöku, sem er tilviljanakennd en þó ekki tilviljanakenndari en svo að það búa sérhagsmunaöfl að baki. Þau stýra þessu landi í gegnum þá ríkisstjórn sem nú situr. Ef við opnum á ákvarðanatöku og [[Forseti hringir.]]bjóðum þjóðinni að koma að henni þá minnkum við vægi sérhagsmunaaflanna.
Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra Bretlands á sínum tíma, Winston Churchill, sagði einhvern tíma að lýðræðið væri versta hugsanlega stjórnarform sem völ væri á fyrir utan öll hin sem hefðu verið reynd. Nú finnst mér svolítið eins og búið sé að reyna að hafa fulltrúalýðræði þar sem fulltrúarnir lofa einhverju, komast síðan til valda og eru við völd í fjögur ár sama hvað tautar og raular, sama hversu mikið þeir svíkja, sama hversu stór hluti þjóðarinnar vill fá að ráða einhverju upp á eigin spýtur o.s.frv. En svo þegar við lítum á hagsmunaaðilana, sem vissulega virðast toga í einhverja spotta hér og þar, sér maður þá alveg skýrt í til dæmis málinu um virkjanirnar. Maður veit að þar eru stórir fjárhagslegir hagsmunir í húfi. Það sem vekur mér hins vegar algera furðu er hvaða hagsmunir sannfæra hæstv. utanríkisráðherra um að þetta sé góð hugmynd, þetta sé góð leið. Maður hefði haldið að sérhagsmunahópar hefðu alla vega getað fundið einhverja útfærslu sem væri ekki jafn stórkostlegt klúður, kannski segir það meira um hæstv. utanríkisráðherra heldur en hagsmunina. Það verður hver og einn að dæma fyrir sig. Mér þykir alla vega ljóst að þessi tiltekna útfærsla af lýðræðinu okkar, sem við megum þó ekki gleyma að er mikilvægt að hafa og er umfram það sem margar aðrar þjóðir hafa, virkar ekki undir þessum kringumstæðum. Ef Alþingi virkar ekki erum við á stað í Íslandssögunni sem við höfum ekki horfst í augu við síðan talsvert löngu fyrir stofnun lýðveldisins. Erum við ekki komin á einhvers konar tímamót í því hvernig við eigum að hugsa um íslenskt lýðræði? Þurfum við ekki svolítið að fara að hugsa út fyrir kassann varðandi það hvernig við bregðumst við gagnvart ríkisstjórninni?
Virðulegi forseti. Ef ég má bæta aðeins við vangaveltur hv. þingmanns er það þannig að þessi umræða hefst, þ.e. þetta bréf kemur upp og menn fara hér í hortugheitum í tilsvör um að ekki þurfi að spyrja þingið að hinu eða þessu, menn geti gert það sem þeir vilja því að meiri hlutinn ráði, réttara sagt ætlaður meiri hluti. Það voru ekki greidd um það atkvæði í þingsalnum heldur áætluðu menn það. Þá bætist við það sem gerðist hér í morgun og er umgengni þessara sömu aðila gagnvart lögum sem voru samþykkt héðan frá Alþingi og það er umgengni um rammann. Umgengnin um rammaáætlun endurspeglar og sýnir svo vel á spilin, hvernig menn ætla að vinna og hversu langt menn eru tilbúnir að ganga þegar þeir vilja eitthvað eða þurfa eitthvað og þurfa að koma einhverju í gegn. Þetta segi ég vegna þess að lögin um rammaáætlun snúast um að menn eru búnir að búa sér til skapalón í þinginu um það hvernig ákvarðanir eiga að vera teknar um tiltekin mál. Þetta gerum við í fjölmörgu öðru. Það er til dæmis verið að vinna að stóru slíku máli í fjárlaganefnd, lögum um opinber fjármál, sem eru líka skapalón um það hvernig menn ætla að sinna þeim málum. Þarna er verið að sýna okkur á spilin með það að ef þeir eru á annarri skoðun en ferlið leiðir í ljós er lögunum ýtt til hliðar skammlaust. Það er eitthvað sem ég hef verulegar áhyggjur af og tel að muni grafa undan og það er byrjað að grafa undan þeirri stofnun sem við stöndum í hér. Þegar við erum komin á þann punkt þurfum við að fara að endurhugsa málin, eins og hv. þingmaður talar um. Þá þurfum við að finna nýjar leiðir til að taka ákvarðanir og taka þá ákvarðanir [[Forseti hringir.]]á gagnsæjan og lýðræðislegan hátt.
Virðulegi forseti. Það líður nú að lokum þessarar umræðu okkar í dag og henni verður vísast fram haldið á þingfundi á morgun. Ég vil áður en lengra er haldið kalla eftir því að forseti afli okkur þeirra gagna sem nauðsynlegt er að hafa til að halda umræðunni áfram, þ.e. þau skriflegu gögn sem hæstv. utanríkisráðherra getur reitt fram því til sönnunar að Evrópusambandið hafi kallað eftir skýringum á afstöðu Íslands, eins og komið hefur fram í máli hans og annarra forustumanna í ríkisstjórninni, og þó sérstaklega öll gögn um samráð ráðherrans við erlenda embættismenn, þ.e. Evrópusambandsins, um það með hvaða hætti megi sniðganga Alþingi. Ég held að við þurfum að fá afrit af tölvupóstum, minnisblöð af fundum og annað slíkt, bréf eða hvað eina sem tiltækt er sem sýnir okkur þetta samráð og í hverju það fólst, vegna þess að það er auðvitað mjög mikilvægt fyrir Alþingi að fara vandlega yfir það í hvers konar biksi utanríkisráðherra hefur eiginlega staðið undanfarnar vikur frá því hann skipti síðast um skoðun í því meginmáli sem honum var falið á þessu kjörtímabili en það er utanríkisstefna Íslands. Sem kunnugt er var hann síðast í byrjun þessa mánaðar þeirrar skoðunar að hann væri að fara að flytja hér á Alþingi þingmál um efnið. Það var að vísu ný afstaða hjá ráðherranum á fyrri hluta þessa árs sem nú hefur breyst í því höfuðverkefni hans og stærsta utanríkismáli Íslands þar sem hann nú er orðinn þeirrar skoðunar að þingmálið sem hann hugðist flytja fyrir nokkrum vikum eigi ekki að flytja og þurfi ekki að flytja. En fyrir jólin var hann hins vegar hvorki á því að ekki ætti að flytja slíkt þingmál, eins og hann er núna, né heldur þeirrar skoðunar að flytja ætti það eindregið, eins og hann var á fyrsta ársfjórðungi ársins 2015. Nei, því að á síðasta ársfjórðungi ársins 2014 var utanríkisráðherra nefnilega þeirrar skoðunar að hann ætlaði kannski að flytja þingmál um stærsta utanríkismál þjóðarinnar. Þar áður, ja, mér er ekki kunnugt um hvað utanríkisráðherra taldi í þessu höfuðmáli á þriðja ársfjórðungi ársins 2014, en ég veit hins vegar að á öðrum ársfjórðungi 2014 taldi utanríkisráðherra ákaflega mikilvægt að flytja þingmál um þetta meginutanríkismál. En það var hins vegar enn og aftur breyting á afstöðu utanríkisráðherrans í þessu sama máli sem hafði á fjórða ársfjórðungi ársins 2013 verið sú að hann þyrfti ekki að flytja neitt þingmál um efnið. Þannig telst mér til að á innan við tveimur árum hafi hæstv. utanríkisráðherra tekist að skipta fjórum eða fimm sinnum um skoðun á stærsta utanríkismáli þjóðarinnar og hverjar embættisskyldur hans helstar væru í því efni. Ég held að það segi býsna mikið um hvílík lausatök eru á utanríkisráðuneytinu nú um stundir og hversu mikil vangeta þar er í forsvari til að halda á málum og hefur núna komið okkur í þá stöðu að helstu samstarfsríki okkar vita ekki sitt rjúkandi ráð, skilja bara ekkert í því hvað er í gangi á Íslandi og eiga þann kost einan að lýsa því yfir að þau ætli ekkert að skipta sér af þessari vitleysu. Um hvað snýst þetta, öll þessi endileysa? Einhverju sinni í mörgum og misvísandi yfirlýsingum utanríkisráðherra á síðustu dögum sagði hann að með þessu yrði málinu lokið, og þá væntanlega aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Þá verðum við að spyrja, hvernig hófst það mál? Það mál hófst á Alþingi Íslendinga með því að meiri hluti þjóðkjörinna fulltrúa samþykkti stefnumörkun í utanríkismálum Íslands með meiri hluta atkvæða sem síðan hefur verið fylgt. Hvað er ráðherrann að segja þegar hann reynir að binda endi á þann leiðangur án þess að bera það undir þjóðþingið? Hann er náttúrlega í fyrsta lagi að segja að ríkisstjórnin fyrri hefði bara getað tekið þá ákvörðun að sækja um aðild að Evrópusambandinu án þess að bera það nokkurn tíma undir þingið. Af sjálfu leiðir, ef ráðherrann þarf ekki að bera það undir þingið að afturkalla umsóknina þá getur varla hafa þurft að bera það undir þingið að sækja um til að byrja með. Hvernig verja menn þetta? Menn verja það þannig með því að segja: Ja, menn geta alltaf lýst vantrausti á ríkisstjórnina. Og þá kann einhver að spyrja: Já, er það ekki bara lýðræðisleg nálgun? Nei, virðulegi forseti, það er af og frá. Það eru bolabrögð af hálfu framkvæmdarvaldsins til þess gerð að stilla þingmönnum upp við vegg, vegna þess að þó að maður sé ósáttur við eina ákvörðun sem framkvæmdarvaldið tekur og hefði aldrei ljáð henni stuðning sinn í þinginu og fyrir þeirri ákvörðun sé ekki meirihlutavilji hér í salnum þá þarf það ekki endilega að þýða að maður sé fyrir vikið tilbúinn til að lýsa vantrausti á ríkisstjórnina og steypa henni og þar með öllum málum hennar. Einmitt þess vegna er það sem ráðherrann hefur verið í þessum vandræðum að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki komið málinu í gegn í sínum ranni og því gripið til þess óyndisúrræðis að stilla þingmönnum sínum upp við vegg frammi fyrir orðnum hlut og neyða þá til að eiga um það eitt að velja, ekki að standa gegn þessari vondu og vitlausu ákvörðun heldur að ef þeir vilji beita sér gegn henni þá eigi þeir engan annan kost en að steypa ríkisstjórninni með vantrausti. Þetta eru hin ólýðræðislegu vinnubrögð. Það er einfaldlega þannig að frá því að embætti utanríkisráðherra var stofnað á Íslandi árið 1940 veit ég ekki um neinn - ég bið hæstv. ráðherra að leiðrétta mig ef hann getur nefnt mér einn - ég veit ekki um neinn utanríkisráðherra sem hefur farið gegn þingsályktun Alþingis fyrr en á árinu 2015, það gerir Gunnar Bragi Sveinsson og það segir mikla sögu um Gunnar Braga Sveinsson og hún er ekki fögur. [[Gripið fram í.]] Þegar hann í upphafi þessa kjörtímabils ætlaði að reyna að fara fram hjá Alþingi í stað þess að minna á þessa íslensku lýðræðishefð reyndu einhverjir á vegum ráðherrans, ef maður á að leggja trúnað á orð fyrrverandi formanns Framsóknarflokksins og utanríkisráðherra Valgerðar Sverrisdóttur, þá trúlega utan Stjórnarráðsins, að teygja sig í það að vísa til dansks fræðimanns sem hefur orðið kunnur þar í landi fyrir að halda fram því sjónarmiði að ein ríkisstjórn sé ekkert bundin af þingsályktunum sem samþykktar hafa verið á fyrri kjörtímabilum. Það er, held ég, býsna erfitt að segja að það sé ríkjandi viðhorf meðal danskra fræðimanna, og raunar ástæða til að taka fram að ég þekki heldur engin dæmi þess að aðrir ráðherrar hafi farið gegn samþykktum Alþingis með þessum hætti nema utanríkisráðherra. En jafnvel í Danmörku þar sem þessi hefð um þingsályktanir er ekki eins sterk og hér þá eru engin dæmi um það. Það eru engin dæmi um það í utanríkissögu Dana að ríkisstjórn hafi farið gegn ályktun samþykktri af danska þinginu, þó að hún hafi verið samþykkt á kjörtímabilinu á undan eða kjörtímabilinu þar á undan eða kjörtímabilinu þar á undan eða þar, þar á undan. Lýðræðishefð okkar er einfaldlega sú að Alþingi samþykkir lög og þingsályktanir sem ríkisstjórnir starfa eftir og vilji ríkisstjórnir breyta þeim samþykktum þá flytja ríkisstjórnir frumvörp eða þingsályktanir þar um og fá til þess stuðning þingmanna en framkvæma ekki bara eitthvað í heimildarleysi frá þinginu og stilla stjórnarþingmönnum upp gagnvart þeim eina kosti að steypa ríkisstjórninni.
Virðulegi forseti. Á vef Morgunblaðsins í dag er umfjöllun um umræðu dagsins og skýrslu utanríkisráðherra sem hefur verið til umræðu hér í dag og yfirskriftin er: „Samráð óþarft vegna bréfsins“. Þar er verið að lýsa tilvísun hæstv. ráðherra til laga og ýmiss konar formlegs umbúnaðar sem styður þá niðurstöðu hans að hann hafi ekki þurft að eiga orðastað við utanríkismálanefnd og væntanlega ekki þurft að eiga samráð við Alþingi, hann hafi ekki þurft að eiga samráð við eigin þingflokka sem var að vísu ekki rætt sérstaklega í dag. En þetta er samt sem áður niðurstaða ráðherrans, bæði eftir formlegt og pólitískt mat á stöðunni, þ.e. að það sé óþarfi að eiga samráð við eigin stjórnarflokka, það sé óþarfi að eiga samráð við utanríkismálanefnd og það sé óþarfi að eiga samráð við Alþingi. Þar með er verið að segja að æskilegt sé að eiga ekki samráð nema maður sé tilneyddur til þess. Var sem sé óráðlegt af einhverjum ástæðum - og ég spyr hv. þingmann hvað hann telji um það - að hafa samráð við eigin þingflokka? Var óráðlegt að hafa samráð við utanríkismálanefnd? Var óráðlegt að hafa samráð við Alþingi? Hvað hefði gerst, hver var hættan í hverju þessara tilvika fyrir sig?
Virðulegur forseti. Enginn þeirra ráðherra sem nú sitja í ríkisstjórn Íslands hefur verið ráðherra áður. Um það má í stuttu máli segja að þar drýpur reynsluleysið af hverju strái. Það einkennir allar stjórnarathafnir þessarar ríkisstjórnar og þessa þó fremur öðrum vegna þess að samráð hefði einmitt verið stjórninni sjálfri fyrir bestu. [[Gripið fram í.]]Engan greinir á um það að aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu er meiri háttar utanríkismál. Enginn þarf að þræta um það - ráðherrann getur kallað fram í eins og hann langar til - allir Íslendingar vita sem er að aðild að Evrópusambandinu og spurningin um það er meiri háttar utanríkismál og auðvitað hefði verið eðlilegt að hafa samráð við utanríkismálanefnd þar um. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra geti fundið einhver dæmi þess að um einhver mál hafi ekki verið haft samráð við utanríkismálanefnd en það gerir þetta bara ekkert betra, bara ekki hótinu betra. Það er einfaldlega dómgreindarleysi að bera ekki undir utanríkismálanefnd jafn augljósa meiri háttar ákvörðun í stórmáli og hitt er auðvitað bara meðvituð sniðganga við Alþingi að ætla að reyna að gera þetta með bréfi sem hann hefur ekki getað gert með tilstyrk Alþingis, kannski vegna einhverrar tregðu í samstarfsflokknum en engu að síður augljós sniðganga við þingið. Maður hlýtur einfaldlega að draga þá sömu ályktun að hún leiði líka af reynsluleysi því að viðbrögðin sýna að það er langt í frá að vera farsælt það sem ráðherrann gerir.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að deila með mér sínum vangaveltum. Það er raunar þannig og það er mjög áhugavert, og ég veit ekki hvort við höfum oft leitt hugann að þeirri staðreynd, að allt frá árinu 1974 að minnsta kosti hafði það alltaf verið þannig að í það minnsta einn ráðherra í nýrri ríkisstjórn hafði setið í þeirri sem á undan fór. Í hartnær 40 ár var það þannig, svo að ákveðin samfella var í reynslu í Stjórnarráðinu frá 1974 hið minnsta, kannski 1971 ég er ekki alveg viss, til 2013. Það er í fyrsta skipti sem það gerist að það er algerlega hreint borð og inn kemur fólk sem hefur aldrei setið í Stjórnarráðinu, hver einasti maður. Þetta hafði ekki gerst áður. Það kann að vera og það er væntanlega viðfangsefni fræðimanna framtíðarinnar að skoða hvort beinlínis þessi staðreynd, þessi sögulega og pólitíska staðreynd, sé ein stærsta skýringin á því hversu óhönduglega þessari ríkisstjórn gengur með hvert málið á fætur öðru vegna þess að þetta fer saman við ákveðna pólitíska sjálfsmynd sem snýst um valdhroka, það fer saman valdhrokinn og reynsluleysið. Mig langar þó til að biðja hv. þingmann, vegna þess að hann brást ekki við þeirri spurningu minni áðan, að svara þessari spurningu: Hvað telur hann að hafi legið að baki þeirri sérstöku og greinilega meðvituðu ákvörðun ríkisstjórnar Íslands að sniðganga eigin þingflokka í þessu stóra máli?
Virðulegur forseti. Það er varla nema eitt sem getur búið því að baki. Ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa væntanlega metið það svo að í hópi samþingmanna þeirra og samflokksmanna væru uppi verulegar efasemdir um að ríkisstjórnin hefði uppi skynsamlegar ráðagerðir. Ég held að það sé út af fyrir sig ekki annað en það sem utanríkisráðherra kallar „common sense“ og er á íslensku kallað heilbrigð skynsemi, að það hafi býsna margir þingmenn, bæði Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins, haft gleggri sýn á þetta en ráðherrarnir virðast hafa haft, þ.e. að það væri óráð að fara fram með þessum hætti, það væri óráð að efna til þeirra illdeilna sem því mundu fylgja, vekja vonbrigði hjá fólki sem gefin voru afdráttarlaus loforð, bæði af hálfu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, í aðdraganda kosninga og kannski ekki síst í þeirri ófyrirleitni sem felst í því ekki bara að vilja ráða eða svíkja loforð - látum vera þó að menn taki þá ákvörðun um sinn eigin sóma að efna ekki fyrirheit á sínu eigin kjörtímabili, en sú ófyrirleitni að ætla að skemma möguleika framtíðarinnar með þessum aðgerðum, ég held að hún hlyti að hafa mætt mikilli andstöðu bæði í hópi óbreyttra þingmanna Framsóknarflokks og þó ekki síður Sjálfstæðisflokks.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór inn á þá lensku sumra stjórnarliða að heimta vantrauststillögu ef einhver er ósáttur við það að Alþingi sé sniðgengið. Mig langar gjarnan að heyra aðeins meira um þá taktík vegna þess að mér finnst hún í raun og veru lýsa því betur en við höfum kannski áttað okkur á enn sem komið er, þ.e. hugarfari þessarar ríkisstjórnar gagnvart þingheimi öllum. Þá er ég ekki að tala um stjórnarandstöðuna eða minni hlutann heldur þingmenn stjórnarmeirihlutans. Ef maður segir við einhverja manneskju, ef hún er ósátt við eitthvað sem maður gerir, að hún skuli lýsa yfir vantrausti, þá er maður að segja að hún hafi ekkert um ákvörðunina að segja nema það komi til svo róttæks verkfæris. Og vantraust er róttækasta verkfærið sem við höfum hér á bæ. Ef við segjum til dæmis að hv. 3. þm. Suðvest., Ragnheiður Ríkharðsdóttir, hafi eitthvað út á þessi vinnubrögð að setja, ja, þá gæti hún alveg eins lýst yfir vantrausti á ríkisstjórnina. Það er það sem ríkisstjórnin er að segja við sitt eigið fólk. Ég get ekki séð það vera neitt annað en kúgun, ekki kúgun á minni hlutanum, athugið það, þó að það sé vissulega ómálefnalegt, heldur kúgun á þingmönnum meiri hlutans sem geta þá ekki gagnrýnt þessi fáránlegu og viðurstyggilegu vinnubrögð nema í sömu andrá að lýsa vantrausti eða að hafa ekkert um málin að segja. Í þessu felst valdhroki hæstv. ríkisstjórnar gagnvart Alþingi. Mér þætti gaman að heyra fleiri orð um þennan þátt af þessari valdbeitingu frá hv. 9. þm. Reykv. s.
Virðulegi forseti. Ég held að ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafi ágætlega sýnt virðingu sína fyrir samþingmönnum sínum og samflokksmönnum í þingveislunni sl. föstudagskvöld. En sá háttur að stilla fólki upp gagnvart orðnum hlut í einu málefni og svara því þegar þeir eru gagnrýndir með því að hægt sé þá bara að flytja á þá vantraust er misbeiting, vegna þess að utanríkisráðherra, sem ég hygg að hafi haldið þessu fram, að minnsta kosti hefur formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, haldið þessu fram, veit vel að menn eru trúir stjórnmálaflokkum sínum. Auðvitað þarf býsna mikið að ganga á til að þeir steypi eigin ríkisstjórn og þess vegna felur það ekki í sér neinn lýðræðislegan meiri hluta fyrir einni ákvörðun ríkisstjórnar, að hún verði ekki til þess að menn ákveði að steypa ríkisstjórninni allri. Þetta er, eins og ég held að allir viti sem fylgjast með stjórnmálum, aðferð manna við að kúga ekki bara stjórnarandstöðuna heldur samherja sína. Og ég held að það sem blasir líka við í þessu máli sé að það er ekki bara verið að kúga þá heldur stuðningsmenn aðildarviðræðna við Evrópusambandið, eins og þá sem hv. þingmaður nefndi, hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, og einnig er verið að kúga þá sem eru sama sinnis um Evrópumálin en telja að þessi framganga sé ákaflega óskynsamleg eins og hún hefur reynst.
Virðulegi forseti. Ég tek undir það frá hjartarótum. Þetta er ekki bara kúgun gagnvart hv. þingmönnum eins og Ragnheiði Ríkharðsdóttur sem er efnislega fylgjandi aðild að Evrópusambandinu, eða því að ljúka samningum, heldur einmitt öllum þeim sem er í nöp við þessa aðferð því að það er það sem misbýður, það er aðferðin við þetta, sniðganga Alþingis. Ég sagði í fyrra andsvari mínu til hv. þingmanns að vantrauststillaga væri róttækasta vopnið sem við höfum. Nú hefur hæstv. utanríkisráðherra og fleiri þingmenn stjórnarmeirihlutans kvartað mikið undan því að við höfum dirfst að tjá okkur of mikið um Evrópusambandsmálið sem var lagt fram hér á seinasta ári, telja það verkfæri ofbeldi mikið. Því velti ég fyrir mér: Er þörf á að hýða þessa ríkisstjórn pínu pons og sýna að til er róttækara verkfæri hér á bæ en vantrauststillaga, róttækari en málþóf? Engin leið sem ég ætla að nefna hér og nú en bendi á að ef reglan á að vera þannig að menn hér á bæ, sem eru hæstv. ráðherrar, megi bara ganga eins langt og þeim sýnist þar til komið er að vantrausti, hvað er hæstv. utanríkisráðherra þá að segja við okkur? Eigum við að ganga eins langt og við megum samkvæmt þingsköpum þar til hæstv. utanríkisráðherra heimtar nýjar kosningar, eða hvað? Ég efast um að hann vilji það.
Virðulegur forseti. Þessi vinnustaður byggir á hefðum og óskráðum reglum og skráðum reglum. Staða allra sem hér starfa inni byggir á því að menn virði það með gagnkvæmum hætti. Þess vegna er það svo alvarlegt þegar nýr utanríkisráðherra brýtur þá hefð sem verið hefur frá því fyrir stofnun lýðveldisins um það hvernig utanríkisráðherra virðir samþykktir Alþingis vegna þess að hann hefur brotið reglur. Þá vakna spurningarnar: Eru þá engar reglur lengur í gildi? Er þá bara allt leyfilegt? Það er ekki staða sem neinn í þessum sal vill vera í. Því er það svo brýnt að við ræðum þetta mál vel og vandlega og komumst aftur að sameiginlegri niðurstöðu um hvaða reglur eru í gildi, vegna þess að þar til Gunnar Bragi Sveinsson komst að þeirri niðurstöðu að skrifa þetta bréf vorum við búin að vera í ein 75 ár sammála um hver reglan væri. Nú, þegar hann hefur spillt því, þurfum við að ná aftur saman um það að reglurnar gildi. Þess vegna færi best á því að hann dragi bréfið strax til baka enda skilur viðtakandinn ekki bréfið, ekki frekar en sendandinn.