Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um þetta mál sem snýst um það að setja lög á þau verkföll sem rædd voru hér í gær, verkföll félagsmanna tiltekinna stéttarfélaga innan Bandalags háskólamanna og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Við áttum stuttan fund í nefndinni í gærkvöldi en tókum gesti í morgun og fengum ágætisyfirlit yfir stöðu mála. Mat meiri hluta nefndarinnar er að leggja það til að þetta frumvarp verði samþykkt óbreytt, að undanskilinni tillögu sem birtist í nefndarálitinu um að bætt verði við á eftir orðunum „Félagsráðgjafafélag Íslands“ orðinu Fræðagarður sem hafði fallið niður fyrir einhvers konar mistök við gerð frumvarpsins. Efnislega fórum við vel yfir málið í gær. Mest var rætt um það í nefndinni hvernig 3. gr. í frumvarpinu er en það er alveg ljóst, miðað við efni hennar þar sem fjallað er um ákvörðun gerðardóms, að meginskilyrðið sem gerðardómurinn hefur í huga við ákvarðanir um laun félagsmanna er að hafa hliðsjón af kjörum þeirra sem sambærilegir geta talist að menntun, störfum, vinnutíma og ábyrgð. Síðan er tiltekið að eftir atvikum eigi að líta til kjarasamninga sem undirritaðir hafa verið frá 1. maí 2015. Skýringin á því viðmiði er að það sé þá miðað við þá samningalotu. Síðan á jafnframt að horfa til almennrar þróunar kjaramála hér á landi og gæta að stöðugleika efnahagsmála. Þetta er það atriði sem helst var rætt í nefndinni, auk þess með hvaða hætti gerðardómurinn er skipaður sem meiri hlutinn telur ekki ástæðu til að hrófla við, enda hefur sá háttur verið hafður á þegar fleiri en eitt félag eru undir að þrír aðilar tilnefndir af Hæstarétti hafa fengið þetta verkefni. Þá ber þess að geta, og við áréttum það sérstaklega í nefndarálitinu, að aðilum er að sjálfsögðu enn heimilt að semja og hafa til þess ákveðinn tíma. Jafnframt er aðilunum heimilt að leggja tillögur inn í gerðardóminn um ákveðin atriði ef um þau semst þannig að enn geta aðilar komið sér saman um með hvaða hætti gengið verði frá samningum. Undir þetta nefndarálit skrifa sú sem hér stendur, Willum Þór Þórsson, Elsa Lára Arnardóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Vilhjálmur Árnason.
Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. formann allsherjar- og menntamálanefndar, Unni Brá Konráðsdóttur, þingmann Sjálfstæðisflokksins, hvort hún sé sammála hæstv. heilbrigðisráðherra, flokksfélaga sínum, um að með því að setja lög á verkföll heilbrigðisstarfsmanna sé verið að setja fyrsta flokks heilbrigðiskerfi í hættu. Kannski voru það ekki hans orð en að minnsta kosti er verið að setja heilbrigðiskerfið í hættu. Er hv. þingmaður, hv. formaður nefndarinnar, Unnur Brá Konráðsdóttir, sammála því að þetta sé ekki nauðsynleg aðgerð af því að það væri hægt að fara þá leið að semja? Þessi ríkisstjórn hefur heimildir til þess að forgangsraða skattfé landsmanna í heilbrigðiskerfið, í fyrsta flokks heilbrigðiskerfi. Það væri hægt að gera það. Er eitthvað lagatæknilegt sem bannar það? Og ef svo, hvað er það?
Hæstv. forseti. Því er til að svara að ef ég teldi þetta ekki nauðsynlegt væri ég ekki hér að mæla fyrir þessu nefndaráliti. Við fengum til okkar gesti í nefndinni í morgun. Við þekkjum umræðuna sem hefur átt sér að undanförnu. Við fengum meðal annars í morgun til okkar fulltrúa frá Landspítala, heyrðum í þeim á Sjúkrahúsinu á Akureyri og fengum til okkar landlækni. Við þekkjum og höfum heyrt yfirlýsingar landlæknis um stöðu mála. Grafalvarlegur vandi blasir við okkur og það er ástæðan fyrir því að þetta frumvarp er lagt fram. Það er ástæðan fyrir því að ég stend hér og mæli fyrir þessu nefndaráliti og mun samþykkja lög á þetta verkfall. Það er ekki vegna þess að það sé eitthvert létt verk eða eitthvað sem mann langar til að gera, það er einfaldlega það sem er ábyrgt og nauðsynlegt að gera, því miður. Eins og fram kemur í frumvarpinu er þó enn hægt að semja.
Herra forseti. Hv. formaður nefndarinnar er að samþykkja að það skuli samþykkt nákvæmlega eins og ríkisstjórnin lagði af stað með. Hún segir bara: Já, ég er sammála, þetta er nauðsynlegt. Það eru engar útskýringar. Það að segja að einhver hafi komið fyrir nefndina eru engar útskýringar. Það segir ekki að þetta sé nauðsynlegt. Því var ekki svarað hvort ríkisstjórnin hefði ekki heimildir frá landsmönnum, ekki völd frá landsmönnum til að forgangsraða skattfé í það að bjóða upp á það miklar og bættar kjarabætur að hjúkrunarfræðingar og annað heilbrigðisstarfsfólk sem er í verkföllum núna getur sætt sig við það. Það gæti kostað hátt í 4 milljarða kr., er mér sagt. Hefur ríkisstjórnin ekki lagaheimildir og ekki aðrar valdheimildir til að gera það? Þingmaðurinn hefur ekki svarað þessu. Ég bið vinsamlegast um svar.
Hæstv. forseti. Það er hlutverk nefndarinnar að kynna sér frumvarpið, meta forsendur þess og það höfum við gert. Grafalvarleg staða blasir við landsmönnum öllum, bæði [[Gripið fram í.]]þeim sem starfa á sjúkrahúsunum og eins sjúklingum sjálfum og þeim sem þurfa að sækja sér þjónustu.
Viltu svara spurningunni.
Ég tek ekki þátt í því að velta upp einhverjum popúlískum spurningum um hversu marga milljarða hv. þingmaður vill að ég segist vilja setja inn í [[Ég er að spyrja um nauðsynina.]]heilbrigðiskerfið. Verkefnið á borðinu er það að skera úr um hvort setja þurfi lög á þessi verkföll. Ég stæði ekki hér í dag að mæla fyrir þessu nefndaráliti nema vegna þess að ég hef sannfæringu fyrir því að það er ekkert annað sem blasir við nú en að gera það, en hvet jafnframt aðila til að halda áfram að reyna að semja.
Hæstv. forseti. Það hefur komið fram hjá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur og í meirihlutaálitinu hverjir voru gestir á fundi allsherjar- og menntamálanefndar þegar fundað var í morgun og einnig að það var fundur í gærkvöldi sem undirbjó þann fund. Nefndin klofnaði í meiri og minni hluta og minni hlutinn stendur sameiginlega að nefndaráliti sem ég ætla að leyfa mér að lesa að mestu leyti, með leyfi forseta: „Minni hluti allsherjar- og menntamálanefndar mótmælir fyrirhuguðu banni við verkfallsaðgerðum aðildarfélaga Bandalags háskólamanna og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Minni hlutinn mótmælir einnig óhæfilegum flýti á meðferð málsins sem hefur takmarkað mjög tíma fyrir viðkomandi félög til að gera athugasemdir við málið og til eðlilegrar yfirferðar hjá þinginu.“ Í þessu samhengi vil ég segja að við fengum að taka fyrir þá gesti sem óskað var eftir og ég ætla ekki að gagnrýna það. En það kom fram í máli þeirra sem voru beðnir um að koma með skriflegar athugasemdir eða koma umsögnum á framfæri að þeir fengu einn til þrjá klukkutíma til þess að svara. Það er auðvitað enginn frestur eða boðlegur aðdragandi fyrir stéttarfélög að svara með vönduðum hætti þó að í máli þeirra hafi komið fram meginþættir þeirrar gagnrýni sem þau höfðu á þetta frumvarp. Ég les áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Verkfallsréttur er afar mikilsverður þáttur í rétti stéttarfélaga til að semja um kjör félagsmanna sinna, enda nýtur hann verndar stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmála Evrópu. Þeim rétti má ekki setja skorður nema nauðsyn beri til í þágu brýnna almannahagsmuna. Við mat á þeirri nauðsyn ber að líta til þess að það er beinlínis tilgangur verkfalla að setja þrýsting á gagnaðila til að knýja hann til samninga. Sérstaklega verður að gjalda varhuga við því að ríkið setji lög til að binda enda á verkföll sem er ætlað að knýja það sjálft til samninga.“ Þetta var töluvert mikið rætt. Það er afar óeðlilegt að ríkið sem annar aðili deilu setji lög til að knýja fram niðurstöðu. Og það er enn óeðlilegra þegar menn skoða svo það frumvarp sem hér liggur frammi sem er um það að gerðardómur skuli nánast koma með þá niðurstöðu sem hentar ríkinu. Nánar að því síðar. Með leyfi forseta, ég les áfram: „Minni hlutinn telur ekki sýnt að fullreynt hafi verið að ná samningum með eðlilegum hætti við viðkomandi félög. Samningar virðast öðru fremur hafa strandað á kröfu stjórnvalda um að miða samninga við viðkomandi félög við sömu forsendur og samninga á almennum vinnumarkaði, þrátt fyrir að grundvallarmunur sé á kjarasamningum á opinberum og almennum markaði. Af athugasemdum við frumvarpið virðist raunar mega greina að fyrirhugaðri lagasetningu sé öðrum þræði ætlað að knýja viðkomandi félög til að gangast undir kjarasamning á forsendum stjórnvalda. Í því felst mikið ójafnræði milli aðila og það getur ekki talist gildur grundvöllur fyrir banni við verkfalli.“ Það kemur mjög skýrt fram þegar menn bera saman samninga á opinberum markaði og almennum, varðandi prósentur og annað sem á að vera í samningum fyrir opinbera starfsmenn, að þeir eru eðlisólíkir. Það kom mjög skýrt fram í umræðum í nefndinni í morgun og hefur auðvitað komið fram í umræðunni í þinginu. Á almenna markaðnum eru ákvæði um að kjarasamningar séu lágmarkssamningar og síðan sé hægt að semja um viðbótarkjör fyrir einstök fyrirtæki og einstaka aðila o.s.frv. Slíka möguleika hefur ríkið ekki og jafnvel þar sem það er í lögum að það eigi að vera hægt að semja um viðbótarkjör í gegnum stofnanasamninga þá hefur það komið mjög skýrt fram í umræðunni að það ákvæði er meira og minna óvirkt vegna þess að það vantar fjármagn, sem er forsenda þess að geta samið um stofnanasamninga. Við teljum því að þarna sé ríkið að beita sínum öfluga krafti í verkfallsdeilu þar sem ríkið er sjálft annar aðilinn. Það hefur líka vakið athygli og var rætt töluvert hér í gær og líka í nefndinni að í frumvarpinu er samt alltaf talað um aðila í þriðju persónu. Aðilar hafa ekki náð saman og þess vegna gerir ráðherra eða ríkisstjórn eitthvað ákveðið. En það gleymist alltaf að ríkið er annar aðilinn. Þeir eru að lýsa sjálfum sér þegar þeir eru að fjalla um þetta og það kemur mjög skýrt fram í frumvarpstextanum. Með leyfi forseta, ég les áfram: „Minni hlutinn telur einnig skjóta skökku við að leggja eigi bann við verkfalli allra þeirra félaga sem 1. gr. frumvarpsins tekur til, enda þótt staða þeirra sé mjög misjöfn. Í athugasemdum við frumvarpið er raunar ekki vikið að áhrifum af verkfalli sumra þeirra stétta sem það tekur til og vandséð að neyðarástand hafi skapast vegna þeirra allra. Minni hlutinn telur ekki ganga að banna verkfall allra þessara stétta með vísan til áhrifa af verkföllum sumra þeirra. Furðu vekur að frumvarpinu sé jafnvel ætlað að taka til félaga sem ekki hafa boðað eða hafið verkfall.“ Ég er ekki viss um að allir þeir sem hér eru í salnum geri sér grein fyrir því að af sautján aðildarfélögum BHM sem eru í aðgerðum og er fjallað um í þessu frumvarpi eru aðeins fimm í verkfalli, aðeins fimm. Hér reynir stjórnarmeirihlutinn að setja fyrir fram verkfallsbann á stéttir sem sumar hverjar hafa strandað í félagsdómi með sína verkfallsboðun eða hafa hreinlega ekkert boðað verkföll. Það hlýtur að vera umhugsunarefni þegar menn beita jafn öflugu vopni og banni við verkföllum og ganga þannig á stjórnarskrárvarinn rétt og mannréttindaákvæði, vopni sem er einungis hægt að beita ef almannaheill eða neyð réttlætir það. Og minni hlutinn leyfir sér að efast um að með nokkrum hætti sé hægt að bera því við. Þetta kom fram meðal annars í umfjöllun í nefndinni. Síðan er hér sagt í áliti minni hlutans, með leyfi hæstv. forseta: „Minni hlutinn gerir einnig verulegar athugasemdir við 3. gr. frumvarpsins. Í 1. mgr. kemur fram að gerðardómur skuli eftir atvikum hafa hliðsjón af kjarasamningum sem undirritaðir hafa verið frá 1. maí 2015. Ákvæðinu virðist ætlað að tryggja að ákvörðun gerðardóms miðist aðeins við samninga sem hafa verið gerðir á almennum markaði, til samræmis við áherslur stjórnvalda, en taki ekki mið af nýlegum kjarasamningum á opinberum markaði, svo sem samningum við lækna og framhaldsskólakennara, líkt og stéttarfélögin gera kröfu um. Minni hlutinn telur óeðlilegt að gerðardóminum sé þannig falið að taka ákvörðun sem miðist við áherslur annars deiluaðila. Minni hlutinn telur einnig óviðunandi að ákvörðun gerðardóms séu ekki sett nein tímamörk.“ Varðandi þessi tvö atriði þá gerir minni hlutinn breytingartillögur. Þrátt fyrir að minni hlutinn ætli ekki að styðja frumvarpið telur hann sig bera skyldu til að reyna að bæta það ef það má verða til þess að það verði að einhverju leyti sársaukaminna. Fyrra atriðið er að gildistími þess samnings sem gerðardómur tekur ákvörðun um er ekki takmarkaður með neinum hætti í frumvarpinu. Það er gert ráð fyrir að gerðardómur geti ákveðið að vera með þetta til tveggja mánaða eða til sex ára eða tíu ára. Og þegar um er að ræða jafn alvarlegt inngrip og það að setja lög á verkföll þá teljum við rétt að tímabinda það og við gerum tillögu um að úrskurðartími gerðardóms verði að hámarki eitt ár, sem þýðir að menn verða þá að koma aftur inn í þingið og ræða hvort þeir ætli að framlengja samningana með valdboði eða hvort menn ætla að leysa mál með öðrum hætti. Markmiðið hlýtur að vera, heilbrigðiskerfisins vegna og allra þeirra stofnana í opinberri þjónustu sem um er að ræða, að samkomulag náist, eðlilegt og frjálst samkomulag á milli aðila þar sem er einhver framtíðarsýn og von til lengri tíma sem tryggir að við búum ekki við það ástand sem hér hefur verið undanfarið. Hitt atriðið sem minni hlutinn bendir á og gerir breytingartillögu um er ákvæðið um 1. maí, þ.e. að hafa skuli hliðsjón af kjarasamningum sem undirritaðir hafa verið frá 1. maí. Það kom mér verulega á óvart að meiri hluti hv. allsherjar- og menntamálanefndar skyldi ekki vilja taka þá dagsetningu út. Ég hélt að þetta væru bara hreinlega mistök. Það er aðeins einn samningur undir sem þarna er verið að tala um að taka mið af. Hann er gerður í kringum þessi tímamót, 1. maí, og það er ekki einu sinni búið að samþykkja hann í almennum atkvæðagreiðslum. Það er vísvitandi reynt af hálfu ríkisvaldsins að sniðganga að leggja undir viðmið við kjarasamninga við opinbera starfsmenn þar sem eru framhaldsskólakennar og læknasamningarnir. Það finnst okkur mjög óeðlilegt og þess vegna gerum við tillögu um að þessi dagsetning verði tekin út og í staðinn sett að kjarasamningar seinustu missira verði lagðir til grundvallar. Það er líka lagt til af þeirri ástæðu að ef menn treysta gerðardómi til þess að ákveða kjör fólks þá er líka mikilvægt að hann hafi svigrúm, sé ekki takmarkaður með þessum hætti af öðrum aðila samnings. Gerðardómur hlýtur að vera fullfær um að ákveða hvort og að hve miklu leyti og hvernig hann tekur mið af öðrum kjarasamningum. Það hefði verið ástæða til að setja inn fullt af öðrum atriðum í þetta nefndarálit, en undir það rita sá sem hér stendur, Guðbjartur Hannesson, Páll Valur Björnsson, Steinunn Þóra Árnadóttir og Helgi Hrafn Gunnarsson. Annað sem var rætt en skilar sér ekki í nefndarálitið í tillöguformi var um skipun gerðardóms. Fram komu þau sjónarmið að eðlilegt væri að skipa gerðardóm þannig að báðir aðilar ættu fulltrúa, þeir skipuðu fulltrúa í gerðardóm og síðan yrði skipaður oddamaður. Þar voru ólík sjónarmið á milli félaganna, milli BHM og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga og þess vegna er ekki gerð tillaga um þá breytingu. Það varð líka mikil umræða um að hafa skýrara ákvæði, sem ég held að hafi verið síðast í flugmannasamningunum, um að Hæstiréttur skyldi skipa óvilhalla aðila sem væru ótengdir samningsaðilum til þess að sitja í gerðardómi. En við treystum á að Hæstiréttur gæti þeirra hagsmuna og menn fari ekki að gæta hagsmuna annars aðilans hvað varðar samningana þannig að við gerðum ekki tillögur um þetta. Síðan komu auðvitað fram þau sjónarmið sem hefði kannski mátt lyfta meira hér, að það eru auðvitað miklar efasemdir um afleiðingar laganna á verkfallið. Menn eru að bregðast við ákveðnu ástandi, sérstaklega innan heilbrigðisstéttanna en þó líka hjá sýslumönnum og í matvælaiðnaðinum, en miklar efasemdir eru uppi hjá mörgum um hvaða afleiðingar lagasetningin muni hafa, að hún muni þýða uppsagnir, meiri flótta úr stéttinni, reiði og vonbrigði sem skili sér í óánægðu starfsfólki sem verði gert að vinna á stórum vinnustöðum eins og Landspítalanum o.s.frv. Það eru sjónarmið sem þarf að hafa í huga þegar menn taka slíkar ákvarðanir. Meginniðurstaðan er sú að minni hlutinn styður ekki þetta mál en flytur engu að síður breytingartillögur til þess að reyna að betrumbæta það hér á lokasprettinum.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að gera grein fyrir því að ég tók þátt í vinnu allsherjar- og menntamálanefndar og stend því að nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar þrátt fyrir að hafa ekki verið viðstödd þegar álitið var afgreitt og ritaði ég því ekki undir það en styð það samt sem áður. Ég vil koma inn á það að í athugasemdum með frumvarpinu og í áliti meiri hlutans er áréttað að öll þau félög sem þetta frumvarp nær til hafa boðað verkfall eða hafið verkfallsaðgerðir. Þessi félög, þ.e. félögin innan BHM, hafa lagt fram sameiginlega kröfu, skipað sameiginlega viðræðunefnd og samþykkt að fylgja þeim eftir með sameiginlegum aðgerðum. Því vil ég beina þeirri spurningu til hv. framsögumanns nefndarálits minni hlutans, Guðbjarts Hannessonar, hvort hann sé ekki sammála því að fram hafi komið að þessi félög séu í samfloti við gerð þessara kjarasamninga, félögin innan BHM?
Hæstv. forseti. Ég þakka andsvarið. Í fyrsta lagi er rétt að þessi félög boðuðu verkfall en þau voru rekin til baka af félagsdómi og það er ekki búið að endurboða þau, þ.e. verkfallið, eða hvað þá að þau séu komin til framkvæmda, þannig að við erum að samþykkja lög á einn heilagasta rétt launamanna í landinu til að fyrirbyggja verkfall. Það er orðið býsna langsótt. Hins vegar varðandi sameiginlegu kröfurnar. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að lagðar hafa verið fram sameiginlegar kröfur, en það var tekið mjög skýrt fram og kom vel fram í morgun í nefndinni að upphaflega fóru félögin af stað með sínar eigin kröfur. Síðan var það meðal annars að ósk ríkisins að reynt var að samræma þessar kröfur og koma fram sem einn aðili, enda var því lofað að sérákvæðin yrðu skoðuð sérstaklega á eftir. Nú erum við að fara í gerðardóm og við erum að fara með hjúkrunarfræðinga og BHM í gerðardóm. Annar hópurinn styður stofnanasamning en hinn ekki. Hvernig ætla menn að leysa úr því í gerðardómi? Það er engin leið út úr þessu nema með samningum. Og farið að snúa ykkur að því hæstv. þingmenn stjórnarmeirihlutans að skaffa fjármagn til þess að það sé hægt. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]][Klappað á þingpöllum.]
Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Nú er það svo að í 3. gr. frumvarpsins þar sem fram kemur hvað gerðardómur skal hafa til hliðsjónar við ákvörðun sína þá eru tilgreind þrjú skilyrði. Eins og áréttað er í áliti meiri hlutans þá er meginskilyrðið það sem þar kemur fram að ákvarðanir um laun félagsmanna og önnur starfskjör skuli gerðardómur „hafa hliðsjón af kjörum þeirra sem sambærilegir geta talist að menntun, störfum, vinnutíma, ábyrgð og,“ - þetta er sem sagt meginskilyrðið, önnur skilyrði eru svo „eftir atvikum,“ - tökum eftir því - „kjarasamningum sem undirritaðir hafa verið frá 1. maí 2015 og almennri þróun kjaramála hér á landi.“ Og stöðugleika efnahagsmála. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort þetta rammi ekki inn bæði tímann sem hugsanlegur gerðardómur geti náð til og hvað er meginatriðið? Hins vegar vil ég koma inn á það að eins og fram kemur í frumvarpinu getur gerðardómur tekið tillit til þeirra atriða sem viðsemjendur koma sér saman um allt tímabilið sem gerðardómur starfar og hvort það gæti ekki hugsanlega tekið til sérstakra ákvæða er varðar einstök stéttarfélög?
Hæstv. forseti. Ég þakka andsvarið. Nákvæmlega vegna þess að hér er talað um, eins og hv. þingmaður nefndi, menntun, störf, vinnutíma og ábyrgð, af hverju er 1. maí settur inn? Af hverju er það ekki strokað út? Ég hélt þetta væru bara hrein og klár mistök og meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar mundi stroka þetta út. Af hverju heldur hann því? Það eru einhver skilaboð í því. Meiri hlutinn skuldar okkur að segja þá af hverju þeir halda þessu inni og hafa hafnað því að taka það að minnsta kosti upp í nefndinni að horfið verði frá þessari dagsetningu. Það er ekki sjáanleg önnur skýring en sú að einir kjarasamningar eigi að leggjast undir, það eru samningar aðila vinnumarkaðarins, sem settu þar að auki inn ákveðin almenn rauð strik sem þýða það að ef samningar fara fram úr á tímanum þá verði þeir samningar sérstaklega endurskoðaðir. Það kom líka ágætlega fram í nefndinni að það er engin hætta af þessum kjarasamningum hvað varðar stöðugleika, engin. Hættan skapast ef þeir smita yfir á aðra. Það þýðir að ríkið hefur valið sér hvar þeir ætla að láta verja stöðugleika. Það er hér, hjá kvennastéttunum okkar, heilbrigðisstéttunum, sem á að verja stöðugleikann núna og taka út baráttuna með því að halda laununum niðri hjá almenningi, hjá almenna markaðnum. Nú á að setja varnarlínur þarna. Það er þetta sem við erum að gagnrýna. Hitt sem kemur varðandi lengdina. Það kom líka fram hjá nefndinni í morgun í tali hvernig ákvarðanir hefðu verið teknar um frumvarpið og væntingar m.a. frá fjármálaráðuneyti og þeim sem sömdu frumvarpið, það er að samningarnir verði sem lengstir, að minnsta kosti eins og samið hefur verið á almenna markaðnum, helst lengri. Við erum að verjast þessu líka. Við erum að tala um neyðarúrræði. Það á að vera til skamms tíma sem á að verða til þess að við getum samið á markaði. Það er meginmarkmiðið. Ég skora á ykkur að koma í lið með okkur að reyna að fara þá leið ef hægt er en ekki að fara að búa til einveldistilburði á vegum hæstv. ríkisstjórnar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Kjararéttindi hafa áunnist vegna mikillar baráttu forvera okkar um áratugaskeið. Þess vegna horfi ég með hryllingi á það hvernig þessi réttindi eru afnumin, eitt af öðru. Nú er verið að hefja vegferð til að afnema verkfallsrétt hjá opinberum starfsmönnum. Það eru tíðindi og mikið bakslag. Þessi vegferð er hafin og það er ljóst að ef ekki á að koma til móts við þær breytingartillögu sem minni hlutinn hefur lagt til, til að draga úr reiðarslaginu, verður erfitt að vinda ofan af þeim tíðindum sem hér eru á ferð og því ófremdarástandi sem skapast. Ljóst er að ríkið hefur dregið lappirnar, þegar kemur að raunhæfum tilboðum eða tillögum um það hvernig leiða mætti þessi mál til lykta áður en til þessa úrræðis er gripið, þ.e. ef fulltrúar ríkisins hafa yfir höfuð haft fyrir því að boða til samtals. Mig langar, af því að mjög margt af því sem ég hefði viljað segja hefur komið fram í ræðu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, að lesa hér yfirlýsingu sem kom í gær frá BHM og FÍH, með leyfi forseta: „Í dag mun Alþingi fjalla um frumvarp ríkisstjórnarinnar til laga um frestun verkfalla aðildarfélaga BHM og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Þessi afskipti stjórnvalda af verkfallsrétti og samningsfrelsi stéttarfélaga er alvarlegt inngrip í lögmæta starfsemi stéttarfélaga. Í 74. gr. stjórnarskrár Íslands og 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu felst almennt bann við afskiptum stjórnvalda og löggjafans. Samþykki Alþingi frumvarpið eru aðildarfélög BHM og Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga sem samningsaðilar svipt þeim þvingunarúrræðum sem stéttarfélögin hafa til að knýja á um samningsniðurstöðu. Með frumvarpinu er ríkið sem annar deiluaðili að leggja til lög á kjaradeilur sem það á sjálft aðild að. Undirstrikar það enn og aftur að ríkið hefur frá upphafi átt í sýndarviðræðum. BHM og Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga hvetja alþingismenn til að samþykkja ekki frumvarp um verkfallsaðgerðir og beina því til stjórnvalda að koma af alvöru að samningaborðinu.“ Það er alveg ljóst að Alþingi mun samþykkja þessi lög og vil ég skora á stjórnvöld að sýna í verki að þetta hafi ekki einungis verið sýndarviðræður við stéttarfélögin og koma með einhver tilboð en þvinga ekki þessi félög undir gerðardóm. Ég á svo sem ekkert von á að á þá áskorun mína verði hlustað frekar en fyrri daginn þegar maður kemur með einhverjar tillögur að úrbótum, því að hér búum við að sjálfsögðu við meirihlutaræði. Forseti. Ég hef fengið mjög mörg bréf frá hjúkrunarfræðingum undanfarið. Eitt bréf, sem ég fékk í gærkvöldi, var mjög sláandi og snart mig mjög. Ég ætla að lesa það bréf fyrir þingheim. Ég vona að það snerti við þingmönnum á sama hátt og það snerti við mér, því að nú er einhvern veginn búið að snúa öllu á hvolf og látið líta út fyrir að hjúkrunarfræðingum sé ekki annt um mannslíf - sem er skandall, að setja þetta svona upp, það er skandall, forseti. Ég breytti bréfinu eilítið til þess að ekki væri hægt að persónugreina þann ágæta hjúkrunarfræðing sem skrifaði mér í gær. Með leyfi forseta: „Ég hef staðið vaktina fyrir utan Alþingi í allan dag, lagði inn uppsagnarbréf svona symbolískt á tröppurnar og mun leggja inn uppsagnarbréf nú á mánudag með sorg í hjarta. Það ríkir mikil sorg í okkar stóra og góða hópi, hópi hjúkrunarfræðinga, eftir að hafa heyrt hvert planið er. Það eru margir nú þegar búnir að segja upp. Enn fleiri munu gera það í næstu viku því að nú er engin von um að smáskynsemi sé í stjórnvöldum heldur komin upp reiði og sorg. Nú er tekið við svokallað plan B eða jafnvel C. Það er alltaf þannig, þegar við heilbrigðisstarfsfólk erum að fást við bráðaatvik og bráðveika sjúklinga, að við þurfum að bregðast skjótt við og gerum við það af fagmennsku og öryggi. Við erum vön því að takast á við erfiðar aðstæður, sem nú eru svo sannarlega uppi. Sem gjörgæsluhjúkrunarfræðingur með áratugastarfsreynslu segir það sig sjálft að ég er vön því. Ég tekst á við veikustu sjúklinga landsins sem krefst gífurlegrar sérþekkingar. Við erum að tala um sjúklinga sem þurfa tímabundið á að halda öndunarvélum, nýrnavélum, heiladrenum, þrýstimælum, brjóstholsskerum, vökvum og lyfjum, til að halda til dæmis blóðrás gangandi, svæfingu og verkjastillingu og svo mætti lengi telja. Þarna liggja fárveikir sjúklingar eftir brunaslys, drukknun, áverka, aðgerðir á heila og fleiri líffærum, fullorðnir og börn. Ættingjar, þeir eru stór hluti af okkar hjúkrun og umhyggju. Það segir sig sjálft að það tekur mörg ár að byggja upp sérhæfðan mannauð á slíka deild. Ég hræðist mjög að margir gjörgæsluhjúkrunarfræðingar muni íhuga breytingar og uppsagnir og mínar stærstu áhyggjur eru, fyrir utan að þurfa að flýja landið mitt, að ekki verði til dæmis lengur hægt að halda uppi gjörgæsluhjúkrun ef viss prósenta segir upp og leitar á önnur mið. Ég tel að nú þegar séu minnst 30 til 50% deildarinnar með starfsleyfi í Noregi, Danmörku og víðar. Til að ítreka hollustu okkar við LSH og sjúklinga okkar nefni ég að við hjúkrunarfræðingar stofnuðum styrktarfélagið Von, félag til styrktar skjólstæðingum gjörgæsludeildar LSH í Fossvogi, árið 2008, þar sem okkur fannst aðstandendaherbergi fyrir skjólstæðinga okkar til skammar. Við höfum, með söfnun styrkja og fleira, haldið því uppi með kaupum á mublum og fleiru. Einnig veitum við reglulega styrki til sjúklinga. Ég er að tala um að við höfum safnað saman milljónum í frítíma okkar með glöðu geði. Já, svo mikið um það.“ Ég vil taka það fram, forseti, að þessi manneskja hafði ekki hugmynd um að ég mundi lesa þetta bréf og er ekki að reyna að berja sér á brjóst fyrir góðverk. Mig langar að biðja ykkur, þingmenn meiri hlutans, að hlusta á það sem stóð í þessu bréfi, því að það eru alvarleg tíðindi. Og aðgerðir ykkar hér í dag munu eingöngu auka á vandamálið en ekki leysa það. Ég hef mjög þungar áhyggjur af því sem verið er að gera og ekki bara við kerfið heldur við allt það góða fólk sem vinnur í heilbrigðiskerfinu okkar. Hvað erum við að gera því? Hvers konar vanvirða er þetta? Ég skora á ykkur, þingmenn meiri hlutans, þið sem farið með meirihlutavaldið, að koma til móts við þær breytingartillögur sem ég veit að þessi félög hafa óskað eftir að við leggjum til og þið voruð ekki tilbúin til þess að bregðast við í morgun; ég vona að þið skoðið huga ykkar áður en þið greiðið atkvæði og fellið breytingartillögur okkar.
Herra forseti. Ég held að það sé sjálfsblekking ef fólk, á þessum dapurlega degi, sem er þó ósköp fallegur úti, heldur að það sem tekið er fram í 3. gr. frumvarpsins um tiltekinn tíma, séu ekki forsendur gerðardóms til samningsumleitana. Dagsetningin væri ekki þarna nema af því að henni er ætlað að ramma inn ákveðna samninga sem viðmið, það er bara þannig. Ég átta mig ekki á því ef þingmenn meiri hlutans telja að aðrir samningar sem opinberir starfsmenn hafa gert séu undir, eins og kom fram á fundi nefndarinnar, m.a. í morgun, þegar horft er til þess að gera samninga. Ef fólk telur sér trú um að setningin um að gerðardómur skuli við ákvarðanir um önnur starfskjör þeirra, með leyfi forseta, „hafa hliðsjón af kjörum þeirra sem sambærilegir geta talist“, ef fólk telur að hún dugi til, þá skil ég ekki af hverju þessu er ekki breytt, af því að þá skiptir dagsetningin augljóslega engu máli. Ég held því, virðulegi forseti, að fólk sé í einhverjum sjálfsblekkingarleik hvað það varðar eins og kom fram í andsvari hjá hv. þm. Líneik Önnu Sævarsdóttur áðan. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi. Fulltrúar bæði atvinnuvegaráðuneytis og fjármálaráðuneytis í morgun töluðu um hið margfræga höfrungahlaup, þ.e. að þegar ein stétt fær tiltekna launahækkun, sem er umtalsverð, sé ekki hægt að aðrar stéttir fái slíkt hið sama því að þá fari hér allt á flot. Það kom líka fram að ekki er, samkvæmt ríkisfjármálaáætlun og öðru því sem liggur undir, vilji til annars en 3,5% launahækkunar. Ég sé því ekki annað, virðulegi forseti, en að ekki bara hafi viðræðurnar verið sýndarviðræður heldur sé þessi gerð líka sýndarveruleiki. Hún er til þess að koma ríkisstjórninni og samninganefnd ríkisins út úr þessum aðstæðum, menn firra sig ábyrgð, það er einhver annar með þetta, gerðardómur er með þetta, Hæstiréttur er búinn að skipa einhverja í gerðardóm þannig að við þurfum ekki að taka ábyrgð á þessu. Þannig horfir þetta við mér eftir samtöl við fólk og afar góðar umsagnir sem við fengum. Ég get ekki skilið þetta með öðrum hætti og mér þykir það mjög dapurt, því að það hefur komið fram að þrátt fyrir að landlæknir lýsti mjög erfiðu ástandi þá hefur hann jafnframt sagt: Þessi aðgerð leysir ekki vandann. Atgervisflótti úr þessum stéttum er gríðarlegur og hefur verið og hann heldur áfram. Það er ekki farið inn í kjarna málsins, það vantar meiri peninga, það er alveg augljóst. Menn geta ekki sagt að hér verði reynt að lenda málum ef þeir eru ekki tilbúnir til neinna breytinga umfram það sem þeir hafa boðið, það er ljóst. Það felst í því ójafnræði að annar aðilinn, í þessu tilfelli ríkið, geti leyft sér það að setja lög gagnvart sínum viðsemjanda, þvingað viðkomandi upp að vegg af því að hann á ekki neinn kost. Ef maður er í samningaviðræðum við ríkið þá á maður engan kost vegna þess að ríkið getur alltaf stillt manni svona upp við vegg. Þetta er ekki góður farvegur fyrir samningaviðræður og við þurfum einhvern veginn að komast út úr þessu. Ég hef því miður afskaplega illan bifur á þessari lagasetningu, og náttúrlega yfirleitt, og við í minni hlutanum höfum lagt til að frumvarpinu verði vísað frá. Við teljum að það beri að halda áfram viðræðum, en auðvitað þarf ríkið, eins og ég sagði áðan, að koma fram með eitthvert viðbótarfjármagn til þess að það sé framkvæmanlegt. Málum er stillt þannig upp af hálfu ríkisins að það sé allt eða ekkert, menn séu ósveigjanlegir og vilji bara alla launahækkunina, mér fannst það skína í gegn í málflutningi fjármálaráðuneytisins í morgun, það var eins og Bandalag háskólamanna og hjúkrunarfræðingar væru ósveigjanlegir þegar kæmi að launahækkunum. Það er ekki svo, alla vega ber fólki þá ekki saman um það. Tekið var fram að byrjunarlaun sérfræðings væru nákvæmlega 267.850 kr., hafi ég tekið rétt eftir, en það var eins og BHM vildi fá byrjunarlaunin upp í 400 þús. kr. á morgun. Ég held að menn hafi ekki lagt sig nægjanlega mikið fram til þess að reyna að miðla málum, til þess að ná utan um innihald þess sem beðið var um. Innihaldið er meðal annars það að meta menntun til launa og það er tíundað mjög ítarlega í áliti Bandalags háskólamanna hvernig fólk sér það fyrir sér, hvað þurfi að taka inn. Og skyldi engan undra að fólk með margra ára háskólamenntun vilji fá það metið að einhverju leyti til launa. Það er líka mikilvægt að við áttum okkur á því að þetta frumvarp snýr ekki bara að heilbrigðisþjónustunni. Það eru mörg félög þarna undir og eins og var rakið áðan eru það líka félög sem ekki hafa boðað verkfall, það er verið að taka af þeim réttinn. Það er nánast verið að setja fólk líka í vistarbönd með því sem hér er farið fram með og það er alvarlegt. Það er dapurlegt að þurfa að standa í þessum sporum og vita það að maður getur ekki spyrnt við fótum. Og ég tala nú ekki um það fólk sem stendur í samningaviðræðum. Við hér erum þó bara að að reyna að spyrna við fótum en stöndum ekki í því að vera í verkfalli. Þetta bitnar ekki á okkur og okkar fjölskyldum. Við fáum útborgað, en stór hluti þessara stétta, eins og ljósmæður, hafa ekki fengið útborgað nema mjög lítinn hluta launa sinn þrátt fyrir að vinna fulla vinnu. Þetta er afar óeðlilegt fyrirkomulag að svo mörgu leyti. Virðulegi forseti. Mér finnst meiri hlutinn ekki hafa tekið við þeim upplýsingum sem fram komu m.a. á fundinum í morgun, fyrir utan að þetta var eiginlega sprengdur tími, við hefðum auðvitað þurft að ræða þetta mun betur og lengur. En þarna komu fram mörg sjónarmið sem snúa að mannréttindum og almennu félagafrelsi og mörgu sem lýtur að því sem vert er að skoða og auðvitað hljóta þessi félög að láta á það reyna fyrir dómi að þetta haldi, að hægt sé að svipta líka þá rétti sem eru ekki einu sinni í verkfalli eða hafa boðað verkföll. Og það sem mér finnst langsamlega mest athugunarvert, fyrir utan auðvitað mannréttindi og stjórnarskrárvarinn rétt sem er algjörlega fyrir borð borinn að mínu mati með frumvarpinu, varðar það hvort aðrir samningar sem opinberir starfsmenn hafa gert séu undir. Þeir sem ætla að samþykkja þetta frumvarp á eftir hljóta að spyrja sig hvort þeir trúi því innst inni í ljósi þess að heilbrigðisráðherra segir í umræðum í gær að hann sjái ekkert sem gæti orðið til þess að breyta stöðunni, en þá var hann ekki að miða við að það væru sett lög, heldur bara eins og staðan var. Bíddu nú við, ef hann ætlar ekki að gera neitt, hann ætlar ekki bæta neinu í eða gera neitt til þess að liðka fyrir, hvað er hann þá að segja? Er hann þá að segja að hann ætli að leggja langtímakjarasamninga í hönd gerðardóms? Ég skal ekki segja um það, virðulegi forseti, en það lítur að minnsta kosti út fyrir það. Þegar verið er að bera saman svo ólíka hópa eins og fólk á hinum almenna vinnumarkaði og hinum opinbera, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson fór ágætlega yfir í gær, þá bið ég fólk líka að hugsa um það að opinberir starfsmenn hafa ekki sama tækifæri til margra hluta vegna þess að lögin um þá eru mjög stíf. Þeir hafa ekki endilega tækifæri til þess að mæta í starfsmannaviðtal og biðja um hærri laun, það er alveg ljóst. Það er allt bundið í tilteknum samningum. Ég held að ef fólk vill taka mið af einhverju norrænu módeli þá þurfi að taka hlutina alla leið. Það er ekki hægt að velja sér að við gerum stundum sumt og stundum ekki, þannig að þegar fjármálaráðherra talar um að fara slíkar leiðir þá þarf hann að taka allt með í pakkann, samanber það sem heilbrigðisráðherra hefur líka sagt. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tala einhver ósköp um þetta, en mér er bara mikið niðri fyrir, mér finnst það dapurleg stund að þurfa að vera í þessum sporum. Ef fólk trúir því virkilega, eins og ég sagði áðan, að 3. gr. innihaldi tækifæri til að miða við samninga opinberra starfsmanna sem gerðir hafa verið á síðustu missirum þá er það sjálfsblekking, það er alveg á hreinu, af því að þá væri ekki verið að setja þessa dagsetningu inn. Ég held því að fólk þurfi aðeins að skoða sinn gang ef það er virkilega sannfært um það og legg til, ef fólk er sannfært um það, að menn greiði tillögu okkar atkvæði sem felur í sér þá breytingu að taka út dagsetninguna og setja inn „seinustu missiri“. Þá erum við örugglega með það klappað og klárt en ekki háð einhverjum túlkunum, því það kemur hér augljóslega fram að fólk túlkar þetta á mismunandi hátt. Ég vil ítreka að hér er um að ræða stéttir, ekki bara innan heilbrigðiskerfisins, þar sem fólk hefur starfað undir miklu álagi til langs tíma og þar sem hefur verið undirmannað. Þeirra velferð er sjaldan rædd í sjálfu sér, þótt við vitum að það er búið að vera erfitt ástand þar eins og víða annars staðar í samfélaginu, en það er einhvern veginn aldrei til umræðu. En það ber auðvitað að hugsa um það eins og hvað annað. Við viljum ekki að fólkið okkar brenni út í störfum, við viljum að það sé vel borgað, hafi góðan aðbúnað til þess að geta sinnt hinum veiku. Það hlýtur alltaf að vera það sem við stefnum að. Þetta er ekki leiðin til þess, virðulegi forseti.
Herra forseti. Ég tel að við vissar aðstæður geti ríkisvaldið gripið til lagasetningar til þess að koma í veg fyrir erfiða stöðu sem upp kemur, en menn verða alltaf að gæta meðalhófs og menn verða að vanda sig ákaflega vel. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. þingmanni að þessi lagasetning virkar því verri sem hún er skoðuð betur. Í þessu tilviki sýnist mér að frá upphafi hafi tilgangur ríkisstjórnarinnar verið að setja málið í þennan áfangastað. Við skulum rifja það upp að þegar deilan hófst við BHM þá var hæstv. fjármálaráðherra ekki einu sinni staddur í landinu, formaður samninganefndar var staddur í Myanmar og sjálfur ríkissáttasemjari lýsti því yfir opinberlega í fyrsta skipti á sínum ferli að það þýddi ekkert að kalla saman fundi vegna þess að ríkisvaldið hefði ekkert fram að færa. Ég man aldrei eftir því að það hafi nokkru sinni gerst áður. Það sem er náttúrlega ranglátast við þessa lagasetningu er með hvaða hætti henni virðist stefnt að því að skammta mönnum niðurstöðu gerðardóms vegna þess að gerðardómnum eru settar mjög þröngar skorður. Það að leyfa ekki gerðardómnum að taka tillit til niðurstaðna samninga við stéttir, sem eru sambærilegar að því leyti að þær eru heilbrigðisstéttir og hafa háskólamenntun, finnst mér vera ákaflega ósanngjarnt. Mig langar síðan til þess að spyrja hv. þingmann af því að hún situr í nefndinni. Með hvaða hætti var það rannsakað af hálfu nefndarinnar hvort meðalhófs væri gætt? Þá á ég við þá staðreynd að mér telst svo til að af þeim sautján stéttarfélögum sem fyrirhuguð lög eiga að ná til séu bara fimm í verkfalli. Það hlýtur að gera að verkum að ef ríkið lendir í málaferlum, t.d. fyrir Mannréttindadómstóli, þá verði málsstaða þess ákaflega veik. Er hv. þingmaður sammála mér um að að því leyti [[Forseti hringir.]]sé það ákaflega veikburða lagasetning sem menn [[Forseti hringir.]]áforma hér?
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Ég tek undir það, ég held að málinu hafi alltaf verið ætlað í þennan farveg, því miður. Það lýsir sér best í því að það eiga sér stað margir fundir en það virðist ekki vera neinn samningsvilji. Gerðardómur fær auðvitað fyrirmæli eins og við höfum farið yfir. Af hverju var ekki bara skrifað inn í lögin eins og nefnt var: Miðað við samninga sem samþykktir voru hjá Samtökum atvinnulífsins og ASÍ? Það liggur við að það megi nánast gera það vegna þess að hér er bara það undir og ekkert annað. Það er mjög óeðlilegt að þetta sé gert með þessum hætti. Hvað varðar meðalhófið þá teljum við svo alls ekki vera, langur vegur frá því. Það lýsir sér kannski líka í því að þegar við höfðum lokið umfjöllun í nefndinni í morgun þá var nefndarálitið bara tekið út í beinni beit. Það var augljóslega aldrei ætlunin að hlusta, nema þá kannski á þá úr ráðuneytinu, það var helst það. Það var aldrei ætlunin að hlusta á það sem fram kom af hálfu þeirra sem komu til fundar við nefndina. Það finnst mér afskaplega dapurlegt. Það sýnir mér í rauninni enn frekar að tilgangur lagasetningarinnar er sá að fólk er eiginlega búið að gefast upp, þ.e. að ríkið hefur gefist upp á verkefninu. Í staðinn fyrir að vita að það þarf að leggja til einhverja útfærslu, einhverja fjármuni þá ákveður ríkisstjórnin: Förum auðveldu leiðina. Þeim finnst sú leið augljóslega ekki erfið ef það er ekki einu sinni hlustað á fólk sem kemur á nefndarfundi áður en álit er skrifað.
Herra forseti. Ég ætla enn að halda mig við það sem ég tel að sé tæknilega áfátt í þessu verki. Það kom mér mjög á óvart að meiri hluti nefndarinnar, stjórnarliðið, skyldi ekki gera tillögu um að breyta að minnsta kosti lögunum og þrengja þau. Þær röksemdir sem við hlustuðum á hér í gærdag og eru að uppistöðu til röksemdirnar í greinargerðinni lúta nánast allar að þröngri stöðu í heilbrigðiskerfinu. Þá velti ég því fyrir mér, ef það er andlag þessa lagagernings sem hér á að fara fram, hvernig er þá hægt að réttlæta að beita líka tólf önnur stéttarfélög lagaboði? Það er til dæmis á einum stað, og það er eina röksemdafærslan í greinargerðinni sem tekur á einhverju öðru en heilbrigðisstarfsmönnum, þar er að vísu talað um dýralækna og starfsmenn sýslumannsembætta, sagt að verkfall hjá þeim hafi svo neikvæð áhrif á ráðstöfun eigna og viðskipti. Nú liggur það alveg skýrt fyrir með dómum að stjórnarskráin á að veita stéttarfélögum sömu vernd og t.d. mannréttindasáttmáli Evrópu. Það hafa fallið dómar í miklu þyngri verkföllum að því er varðar efnahagsstarfsemi, t.d. í Noregi þar sem starfsmenn olíuborpalla stoppuðu olíuframleiðslu. Þá var felldur dómur að lokum fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu sem komst að þeirri niðurstöðu að jafnvel mjög þung áhrif á efnahagsstarfsemi réttlættu ekki alltaf að banna starfsmönnum, hvað þá öllum, að beita þeim parti samningsfrelsisins sem er verkfallsrétturinn. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann: Var þetta skoðað í nefndinni? Ég tel að ef þetta mál lendir fyrir erlendum dómstólum þá muni, t.d. á þessum tæknilega grunni, verða komist að þeirri niðurstöðu að meðalhófs hafi ekki verið gætt og þar með sé þessi lagasetning ólögleg og hugsanlega í bága við stjórnarskrá.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Ég tek undir með hv. þingmanni varðandi ólögmætið. Hér er vitnað til hvaða félög eru undir. Þá kom það aðeins fram á fundi nefndarinnar varðandi t.d. dóm í sjómannaverkfallinu og þá aðila sem höfðu ekki verið í verkfalli að það var dæmt ólögmætt af hálfu ríkisins að setja lög þar um. Það hlýtur að vera það sama í gildi nú, ekki hefur lagabálkurinn breyst hvað það varðar. Ég tala nú ekki um ef þetta fer eitthvað lengra að hér séu undir félög sem hvorki hafa boðað verkföll né eru í verkfalli, að af þeim sé tekinn rétturinn með þessum hætti. Ég tel því einsýnt að félögin láti á það reyna. Það er eitt af því sem kom fram á fundi nefndarinnar í morgun og meiri hlutanum var bent á dómafordæmi Hæstaréttar í greinargóðu áliti frá Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga. Ég held því að lögin komi til með að verða dæmd ólögmæt hvað þetta varðar. Ég skil eiginlega ekki eftir þær athugasemdir sem fram hafa komið í þessum álitum að fólk ákveði ekki að gera breytingar á því sem er augljóst. Það er búið að fella dóma um sambærilega hluti. Það er ekki einu sinni haft fyrir því. Það er álitið að þetta sé nægjanlegt af því að þessir 17 aðilar eru í samfloti, þó að það hafi verið skýrt tekið fram að þeir væru í samfloti um stóru myndina en ekki um einstaka atriði innan hvers samnings. Það kom mjög skýrt fram.
Hæstv. forseti. Já, þessi dagur er einn af þessum dapurlegu dögum í Alþingi. Því miður, frá því að ég varð þingmaður fyrir tveimur árum, þá eru þeir dagar miklu fleiri á þessum vinnustað en gleðidagarnir. Það reyndar munaði engu í síðustu viku að það yrði gleðidagur en okkur tókst nú samt að eyðileggja hann með hrópum og köllum héðan úr stólnum. Þetta er dapurlegur dagur vegna þess að við erum að fara að setja lög, Alþingi er að fara að setja lög á stéttarfélög sem eru að berjast fyrir rétti sínum, stjórnarskrárbundnum rétti sínum. Það segir sig sjálft að það er mjög alvarlegt. Þetta er einn helgasti réttur sem nokkur maður hefur, að berjast fyrir launum sínum og bættri afkomu. Ég get ekki varist því að hugsa um það, þegar maður veltir því fyrir sér hvernig ástandið hefur verið í þjóðfélaginu síðustu tvö ár, frá því að hæstv. ríkisstjórn tók við - hún fór af stað með miklu og góðu fororði, alla vega í stefnuyfirlýsingunni, um að bæta andrúmsloft í samfélaginu, eyða pólitískri óvissu, vinna að heill og hamingju þjóðarinnar og eyða tortryggni, ég veit ekki hvað ekki stóð í þessu fallega plaggi. Það er eiginlega algjörlega ómarktækt plagg þegar maður fer að velta því fyrir sér. Ríkisstjórnin hefur til dæmis ekki verið mikið að reyna að sætta ólík sjónarmið og reyna að skapa frið í samfélaginu, því að hótanir um lagasetningu á verkföll hafa verið viðvarandi. Ég get heldur ekki varist því að hugsa um það, hæstv. forseti, hvers vegna ástandið er svona. Þarf það að vera svona í þessu samfélagi? Ég tel að ríkisstjórnin sem nú situr við völd hafi markvisst gefið frá sér tekjur. Ég heyrði hv. þm. Jón Gunnarsson segja í útvarpsviðtali í síðustu viku - og stærði sig af því, sem er kannski allt í lagi - að þeir væru búnir að lækka skatta um 40 milljarða síðan þeir tóku við. Nú er ég ekkert sérstakur talsmaður þess að hér séu háir skattar, ekkert endilega, en þegar maður veltir því fyrir sér hvernig staðan er í þjóðfélaginu getur maður kannski réttlætt það á meðan verið er að byggja upp samfélagið eftir skelfilegt hrun. Hjúkrunarfræðingar og þeir sem vinna í heilbrigðisgeiranum tóku á sig gríðarlega vinnu og skerðingu út af því hruni, héldu heilbrigðiskerfinu uppi við skelfilegar aðstæður. Góður maður sagði eitt sinn - ég er búinn að steingleyma hvað hann heitir, það var einhver enskur stjórnmálamaður - að ef heilbrigðiskerfið hrynur í samfélagi þá hrynur samfélagið. Það er bara undirstaðan í samfélaginu, gott heilbrigðiskerfi. Ég get ekki varist því að hugsa um þetta. Hvers vegna er þetta svona? Á fyrsta ári lækkaði ríkisstjórnin til dæmis tekjuskatt á millitekjuhópa um 5 milljarða. Þeir milljarðar hefðu verið fínir í heilbrigðiskerfið, til að byggja upp og styrkja heilbrigðiskerfið. Það hefur komið fram hér, í ræðu hjá stjórnarþingmönnum, að aldrei hafi verið lagður meiri peningur í heilbrigðiskerfið, aldrei. Það getur vel verið rétt, en það er greinilega ekki nóg. Síðan hefur líka komið í ljós, í viðtölum okkar við málsaðila, að sú lausn sem nú er verið að leggja hér fram, að setja lög á þessi verkföll, er engin lausn. Það mun hugsanlega bara gera vandann enn verri og stærri. Ef fólk fer að segja upp í stórum stíl og fara í burtu, hvað kostar það samfélagið? Hafa menn eitthvað reiknað það út hvað það getur kostað ríkissjóð ef þetta fólk fer allt saman? Ég ætla rétt að vona að það geri það ekki því að við megum ekki við því að missa þetta fólk, við megum bara alls ekki við því. Það hefur líka komið fram að haldnir voru 24 fundir og ekkert gerist. Hvað er fólk að gera? Það fær mann til að hugsa líka: Eru þetta einhverjar sýndarviðræður? Er bara verið að halda fólki á snakki mánuðum saman án þess að nokkuð sé á bak við það, ekki neitt? Það er ótrúleg ósvífni, finnst mér. Þetta var líka svona í fyrra, þegar við vorum kölluð út 18. júní, til þess að setja lög á flugvirkja. Þeir voru búnir að vera samningslausir frá áramótum. Maður veltir fyrir sér: Af hverju er ekki hægt að komast að einhverri niðurstöðu, af hverju er það ekki hægt? Það fær mann til að hugsa: Það er einhver sýndarveruleiki í gangi hérna. Það er svo dapurlegt að þessi þjóð skuli þurfa að standa í þessu, 320 þúsund manna þjóð sem á svo mikið af auðlindum. Útgerðin skilar milljarðahagnaði, menn borga sér út milljarða í arð, ferðaþjónustan rýkur upp, er að verða stærsta atvinnugrein landsins, verslunin skilar milljarði í hagnað og ríkið skilaði þó afgangi. En hugsið ykkur hvernig ástandið væri ef ríkisstjórnin hefði ekki lækkað skatta og álögur á þá sem hafa það best í samfélaginu. Ég vil endurtaka það, ég er ekki endilega talsmaður hárra skatta. Auðlegðarskatturinn var tímabundinn, það var alveg rétt hjá núverandi ríkisstjórn, en það var alveg hægt að framlengja hann. Við hefðum getað framlengt hann um einhver ár til að byggja samfélagið upp. Við, þingmenn í Suðurkjördæmi, erum kallaðir á fundi með sveitarstjórnum, það vantar svo mikinn pening alls staðar, það er alveg sama hvað það er, samgöngur, hafnarmál, heilbrigðisþjónustu, hjúkrunarheimili. Þetta er alveg ótrúlegt ástand í landi sem á svona mikið af auðlindum. Danir eiga engar auðlindir. Samt eru laun og velferðarkerfið þar miklu betur statt en hjá okkur. Hvað höfum við verið að gera hér síðustu 30, 40 eða 100 árin? Fyrir hvern erum við að vinna hér á Alþingi? Ég velti því oft fyrir mér, fyrir hverja erum við að vinna hérna? Hugtakið almannaheill á alltaf að vera í forgrunni í öllum ákvörðunum sem við tökum hér inni. Og við eigum að forgangsraða. Heilbrigðiskerfið er eitt það mikilvægasta í öllum samfélögum. Það kom fram í máli hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar að könnun, sem Píratar létu gera fyrir sig hjá Gallup, sýndi fram á að 91% þjóðarinnar, alveg sama hvar í sveit menn eru settir, vildi leggja höfuðáherslu á heilbrigðiskerfið. En það var ekki tekið mark á því, ekki frekar en öðru. Þessi ríkisstjórn tekur ekkert mark á því sem fólk segir. Við getum nefnt ESB, sem eru sennilega ein stærstu svik í sögu stjórnmála á Íslandi. Af hverju má ekki tékka á því? Af hverju má ekki skoða það? Það gæti verið eitt stærsta hagsmunamál heimilanna. Ég veit að margir eru á móti því en það gæti hugsanlega verið stærsta hagsmunamál heimila í landinu. Við erum alltaf að tala um heimilin hérna. Hvað um heimili hjúkrunarfræðinga og ríkisstarfsmanna, hvað með þá? Eru þeir ekki inni í þessari jöfnu, er það fólk ekki inni í þessari jöfnu? Síðan er verið að tala um að setja lög á stéttarfélög sem ekki eru einu sinni farin í verkfall. Það stendur í þessum mannréttindasáttmálum og stjórnarskrá að ekki megi setja lög nema það ógni almannaheill. Ógna bókasafnsfræðingar almannaheill ef þeir fara í verkfall, eða Sinfónían? Það er verið að setja lög á verkföll þessa fólks eða banna því að fara í verkfall. Hæstv. forseti. Mér finnst þetta dapurlegt vegna þess að með þessu lagafrumvarpi er með mjög alvarlegum og íþyngjandi hætti gripið inn í mikilsverð réttindi margs fólks og þau réttindi mikið skert, réttindi sem teljast svo mikilvæg, svo mikils virði fyrir fólk, að þau teljast vera mannréttindi í lagalegum skilningi og njóta verndar samkvæmt því. Í ljósi þess er mjög rík ástæða til að finna að þessari fyrirhuguðu lagasetningu. Lagasetning sem skerðir svo mikilsverð réttindi fólks á að vera algjört neyðarúrræði og þarf að styðjast við afar veigamikil rök og almannahagsmuni. Slík lagasetning þarf líka, ef hún á á annað borð að vera réttlætanleg, að vera mjög vönduð og í miklu samræmi við kröfur sem leiða af meðalhófsreglunni. Slík lagasetning þarf einnig að vera í fullu samræmi við aðrar mikilsverðar reglur og sjónarmið sem hafa mjög mikið vægi og þýðingu í réttarríkinu. Þar skiptir til að mynda jafnræðisreglan miklu máli, mjög miklu máli. Það lagafrumvarp sem hér er til umfjöllunar stenst mjög illa alla þá mikilvægu mælikvarða sem stjórnvöldum í réttarríki er skylt að virða og taka mjög alvarlega. Það er til að mynda alveg ljóst að rök sem kunna að réttlæta lagasetningu gagnvart einum hópi eiga alls ekki við gagnvart öðrum. Það þarf að meta með tilliti til almannahagsmuna og réttinda hvers og eins hóps og þeirrar stöðu sem uppi er í samfélaginu vegna verkfalls hans. Svona pakkalausn, eins og þetta virðist vera, eins og felst í þessum lögum, er því stórfurðuleg og afar vafasöm lagalega svo að ekki sé meira sagt, eins og komið hefur fram í ræðum hv. þingmanna. Þá eru í lagafrumvarpinu ýmis ákvæði sem hljóta að vekja alvarlegar spurningar og eiginlega mjög mikla undrun. Þar segir til að mynda, með leyfi forseta: „Ákvarðanir gerðardómsins skulu vera bindandi sem kjarasamningur á milli aðila frá og með gildistöku laga þessara og gilda þann tíma sem gerðardómurinn ákveður.“ Getur það staðist að láta gerðardóm af þessu tagi ákveða gildistíma ákvarðana sinna án allra takmarkana í lögum? Er hægt að láta gerðardóm fá vald til þess að binda þannig stéttarfélögin og félagsmenn þeirra og svipta þá þannig í raun samningsrétti þann tíma sem gerðardómurinn ákveður að ákvarðanir hans skuli gilda? Í lagafrumvarpinu segir einnig, með leyfi forseta: „Gerðardómurinn skal við ákvarðanir um laun félagsmanna skv. 1. gr. og önnur starfskjör þeirra hafa hliðsjón af kjörum þeirra sem sambærilegir geta talist að menntun, störfum, vinnutíma og ábyrgð og, eftir atvikum, kjarasamningum sem undirritaðir hafa verið frá 1. maí 2015 og almennri þróun kjaramála hér á landi.“ Hæstv. forseti. Hvernig stenst það kröfur sem leiða að jafnræði og sanngirni að koma þannig í veg fyrir að gerðardómurinn megi líta til samninga sem nýverið hafa verið gerðir við lækna og kennara, þ.e. hópa sem eru um margt sambærilegir þeim sem eru í verkfalli nú hvað varðar vinnuréttindi og aðrar aðstæður sem máli skipta í þessu sambandi? Felst ekki í þessu mjög alvarleg lagaleg mismunun hvað varðar afar mikilsverðan rétt og hagsmuni þeirra sem í hlut eiga og alveg sérstaklega þar sem lögin taka af því fólki sem er í hlutaðeigandi stéttarfélögum mjög mikilsverð réttindi sem njóta mikillar verndar samkvæmt lögum og alþjóðlegum samningum? Læknar og kennarar eru opinberir starfsmenn eins og það fólk sem er í þeim stéttarfélögum sem lagafrumvarpið, sem bannar verkfallið, nær til og eru því sambærilegir að því leyti og á ýmsan annan hátt. Ríkið ætlar því með ákvæðinu, um að gerðardómur megi ekki líta til nýgerðra samninga við lækna og framhaldsskólakennara, að mismuna þessum hópum mjög mikið hvað varðar afar mikilsverð réttindi. Stenst það jafnræðisreglur? Nú veit ég það ekki, ég er ekki lögfræðingur. Okkur í Bjartri framtíð finnst þetta lagafrumvarp vont og ósanngjarnt og við getum ekki stutt það. Ég vona svo sannarlega að breytingartillögunum frá minni hlutanum verði tekið opnum örmum og þær samþykktar, það verður þá einhver bót á frumvarpinu. En við getum ekki stutt þetta. Eins og ég segi, þetta er sorgardagur, dapurlegur dagur, eins og ég sagði áðan. Þeir eru allt of margir hér á þingi, dapurlegu dagarnir.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni kærlega fyrir ræðu hans. Þar var víða komið við og langar mig að byrja á að geta þess, þar sem hann minntist á flugvirkjana, að líka var talað um flugmennina í starfi allsherjar- og menntamálanefndar í morgun og nefnt að bæði átti að koma til lagasetningar á flugvirkja og áður en flugmennirnir áttu að fara í gerðardóminn var samið, þannig að þær lagasetningar komu hreyfingu á kjarasamningana. Ég tek undir að þetta eru mjög þung skref og ekki góður dagur að þurfa að setja þessi lög, en því miður tel ég þau nauðsynleg miðað við hvernig staðan er. Vonandi kemst hreyfing á þetta, af því að það er alveg skýrt samkvæmt 3. mgr. 3. gr. laganna að aðilar hafa tíma allt til 15. ágúst til að ljúka kjarasamningi áður en gerðardómurinn tekur til starfa. Við vonumst náttúrlega til að sá tími nýtist vel og aðilar nái alla vega saman um einhver atriði. Það er líka opnað fyrir það. Hv. þingmaður kom inn á tekjuskattinn og skattalækkanirnar sem hafa verið gerðar og svo eru líka skattalækkanir í vændum samkvæmt kjarasamningum á almenna markaðnum. Er hv. þingmaður á móti þeim skattalækkunum eða telur hann þær ekki koma hjúkrunarfræðingum, sem ég held að teljist millistétt, til góða? Heildarlaun hjúkrunarfræðinga eru að meðaltali 625 þúsund þannig að þær skattalækkanir sem hafa verið nefndar ættu að koma þeim til góða og ættu að vera viss hluti af kjarabótinni, þótt að það sé kannski ekki hluti af kjarasamningunum. Ég vil spyrja hv. þingmann út í afstöðu hans til þessa.
Hæstv. forseti. Á móti skattalækkunum? Það er freistandi að segja nei en ég er á móti þeim eins og staðan er í samfélaginu í dag, vegna þess að ég lít á skatta í samfélaginu sem sáttmála. Til hvers eru skattar? Ég lít þannig á að skattar séu sáttmáli sem samfélagið gerir til að reka velferðarsamfélag. Ef við skattleggjum ekki fólk og fyrirtæki og annað getum við ekki rekið þetta batterí, það er bara þannig, það er svo einfalt. Við sjáum til dæmis hvernig ástandið er í Kaliforníu. Viljum við byggja upp svoleiðis samfélag á Íslandi, þar sem við þurfum að klofa yfir heimilislaust fólk og fólk sem á við geðrænan vanda að stríða og býr á götunni? Er það samfélagið sem við viljum búa til hér? Nei. Þetta er kannski dálítið dramatískt hjá mér en það gæti alveg farið svona ef við höldum áfram á þessari braut. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni og er alveg sammála því að hægt er að lækka skatta þegar mikið góðæri er í samfélaginu. Ef við fengjum út úr auðlindunum okkar það sem við ættum að fá út úr þeim gætum við lækkað skatta. Eins og til dæmis orkuauðlindunum, hvað fáum við út úr þeim? Nú ætlum við að halda áfram að virkja. Og fyrir erlenda auðhringa sem flytja arðinn úr landi. Hvað fáum við út úr því? Ef við fengjum arð af auðlindunum og annað gætum við lækkað skatta, en nú er staðan önnur og samfélagið er í sárum eftir mikið hrun og ekki síst velferðarkerfið. Hv. þingmaður veit alveg sjálfur hvernig ástandið er úti í samfélaginu, það er mjög slæmt. Maður þarf ekki annað en að keyra norður í land og maður er í stórhættu við að keyra á vegunum. Ég er á móti skattalækkunum eins og þær eru settar fram í dag, þótt vissulega komi eitthvað vel við mann. Skattalækkunin sem var gerð á sínum tíma [[Forseti hringir.]]var óveruleg hjá hverjum og einum en samt var hún 5 milljarðar.
Virðulegur forseti. Þær skattalækkanir sem boðaðar hafa verið varðandi samningana á almenna markaðnum, ef ég hef skilið þá útreikninga rétt, munu koma sér best fyrir þann hóp sem er á svipuðum tekjum og hjúkrunarfræðingar hafa í meðaltalslaun. Hv. þingmaður talaði um auðlindirnar, að ekki væri hægt að lækka skatta fyrr en við færum að taka meiri gjöld af auðlindum landsins. Ég vil spyrja, hvort það sé þá rétt skilið hjá mér: Er millistéttin þá í huga hv. þingmanns ein af þeim auðlindum sem staðið hafa undir þeim efnahagslegu aðstæðum sem við höfum verið í? Á skatturinn þá áfram að vera svona hár á þeirri stétt til þess að sækja auðlegðina þangað á meðan ekki er hægt að sækja hann í auðlindirnar? Við hv. þingmaður vorum saman á fundi fyrir nokkrum dögum þar sem sveitarfélag sagðist ætla að útrýma fátækt og lágum launum með því að nýta raforku, orkufrekan iðnað, og ég held ég geti tekið undir það. Þetta hlýtur líka að tengjast þessari umræðu. Það kom fram, á fundum allsherjar- og menntamálanefndar í morgun, að það hafi verið byrjað að vinna eftir þessu norræna módeli síðasta árið og það væri líklega grundvöllurinn að þeim stöðugleika sem við byggjum við í dag og þeirri lágu verðbólgu sem verið hefur. En aðilar voru ekki alveg sammála um hvenær ætti að byrja að fara þessa nýju leið til að halda stöðugleikanum við. Hv. þingmaður er að tala um bága stöðu margra. Ef við náum ekki að halda stöðugleikanum þá hlýtur það að koma verst út fyrir þá sem minna hafa milli handanna. Er það ekki rétt skilið hjá mér? Ef matvöruverð og húsnæðiskostnaður hækka, út af því að við náum ekki að halda stöðugleika, hlýtur það að koma sér verst fyrir þá sem hafa minnst á milli handanna.
Hæstv. forseti. Já, það getur verið að það komi illa við þá stétt, ég veit það ekki. En fyrir hvern er stöðugleikinn á Íslandi, fyrir hvern hefur hann verið undanfarin ár? Ég átta mig ekki alveg á því. Auðvitað viljum við hafa stöðugleika en við viljum líka hafa ánægt starfsfólk í heilbrigðisstéttinni. Það getur verið að þessar skattalækkanir komi sér vel, en ég held að launahækkanir séu betri. Þau eru að fara fram á leiðréttingu á launum sínum þannig að þau séu til samræmis við laun annarra og að menntun þeirra verði metin til launa. Nú hafa margir sagt að við séum að mennta allt of mikið hér á Íslandi, ég er ekki sammála því. Þessi umræða um skatta er dálítið erfið en mér finnst, eins og ég sagði í svari við hv. þingmann, að við eigum ekki að lækka skatta á meðan staðan í samfélaginu er eins og hún er, á meðan við erum með alla grunnþjónustu nánast í molum, því að við verðum einhvern veginn að fá peninga til að reka þetta samfélag. Og við eigum kannski að skoða betur skattalöggjöfina því að það er fullt af fólki sem kemst upp með það, sem hefur nóga peninga á milli handanna, að borga enga skatta og fær meira að segja borgað til baka frá ríkinu. Það er alþekkt. Millistéttin - já, hún er sko auður, hún er einhver öflugasta auðlind sem við eigum, það er mannauðurinn, og við erum á góðri leið með að eyðileggja það allt saman.
Með háum sköttum.
Með háum sköttum? Nei, það er ekki þannig. Aftur á móti má deila um það hvað við eigum að fá fyrir skattinn okkar. Í samfélögum eins og Danmörku, hvað fær fólk fyrir skattinn þar? Við eigum að byggja upp gott og öflugt kerfi, skattkerfi, og ekki síst á auðlindirnar. Þá getum við lækkað skattana á fólkið í landinu og rekið gott samfélag. Þetta snýst um það. Við verðum einhvern veginn að reka samfélagið og það gerum við með sköttum. Við gerum það ekkert öðruvísi, það vita það allir.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir mjög góða ræðu. Það sem ég hef kannski mestar áhyggjur af í þessu lagafrumvarpi er að það sé í raun og veru enginn tímarammi um hve lengi þessi ákvörðun gerðardóms á að gilda. Mig langaði að spyrja þingmanninn hvort hann þekki til þess hvernig þetta hefur verið, hvort svona hafi verið gert áður á Íslandi. Ég man alla vega ekki eftir því, en ég þekki söguna ekki nægilega vel til að geta með vissu séð fyrir hvernig hægt er að fyrirbyggja þessa óvissu. Er möguleiki að fá meiri hlutann til að setja tímaramma á þetta þannig að það mundi vera að mestu til eins árs?
Hæstv. forseti. Ég skal alveg fúslega viðurkenna það að ég er ekkert rosalega vel að mér í þeim lagasetningum sem hafa verið gerðar, og verkfallsbaráttu, jú, ég tók náttúrlega þátt í því áður fyrr, verkfallsbaráttu, en ég man ekki eftir því. Árið 2004 voru gerðir kennarasamningar, þá held ég reyndar að gerðardómi hefi verið gefið frjálst með tímalengdina. En manni finnst það svolítið skrýtið, þetta ákvæði, að gefa gerðardómi sem skipaður er af Hæstarétti - nú ætla ég ekki að segja - ég treysti því og veit að Hæstiréttur skipar óvilhalla og góða menn eða góðar manneskjur í þennan gerðardóm, vonandi. En það hefur þó líka komið fram í umræðum, eins og kom fram í máli hv. þm. Guðbjarts Hannessonar í morgun, að þeir væru að leggja til að binda verkfallsrétt til jafnvel fjögurra ára, og þá fær þetta fólk ekkert að fara í verkfall eða að berjast fyrir launum sínum sem er mjög alvarlegt. Það kom líka fram í máli sumra nefndarmanna að þetta mundi aldrei verða þannig, það mundi aldrei reyna á það og þetta mundi aldrei verða það langt að það mundi brjóta á rétti. Við erum náttúrlega að brjóta á rétti með að setja lög, en auðvitað treystir maður því, af því að ég veit að þessi lög verða samþykkt hérna á eftir, að það verði sanngjarnt. Og auðvitað vildi ég helst af öllu að breytingartillaga okkar í minni hlutanum yrði bara tekin gild og haft yrði eitt ár. En það kom líka fram í máli hv. þm. Vilhjálms Árnasonar áðan að þeir hafa tíma til að semja til 15. ágúst, eins og hann sagði, en getum við treyst því? Ég veit ekki, ég er ekki bjartsýnn á það vegna þess að þeir hafa haldið 24 fundi og ekkert hefur gerst.
Forseti. Já, mér finnst að það hljóti bara að vera einhver mistök í þessu lagafrumvarpi að gera ekki ráð fyrir einhverjum tímaramma. Mig langar að spyrja þingmanninn út í eitt, því að það er svolítið skringilegt hvernig þetta er sett upp í mínum huga. Ef ég væri að semja við einhvern og sá hinn sami ákveður að setja lög á samningsmöguleikann, ákveðinn þrýsting - í þessu lagafrumvarpi er í rauninni búið að setja ramma utan um það hvað á að koma út úr þessu. Það eru alls konar stórfurðulegir hlutir í þessu eins og að taka eigi til einhvers konar stöðugleika, að það megi ekki riðla einhverjum stöðugleika. Hvaða stöðugleika? Hvernig á gerðardómur að geta mælt það? Og þetta er stóra vandamálið. Maður veltir því fyrir sér. Nú erum við með mjög flóknar aðstæður varðandi kjaramál. Á meðan við erum að tala núna er atkvæðagreiðsla um samninga hjá öðrum aðilum - ja, það er verið að tala um samninga sem var samið um fyrir félaga í verkalýðsbandalagi sem ekki er í opinbera geiranum. Ef við mundum koma með tillögu um að breyta þessu þannig að það yrði miðað við 1. janúar, þá mundi það setja þá samninga í hættu. Mér finnst þetta því vera svona nánast, ekkert bara nánast, mér finnst það frekar ljótt og gefur þessum félögum, BHM og Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, mjög lítið svigrúm til að semja. Ef hv. þingmaður væri í þessum aðstæðum á almennum markaði, að þurfa að semja við slíkar aðstæður, mundi hann telja að samningsstaðan væri þannig að hann ætti einhvern séns?
Frú forseti. Nei, ég held að ég ætti engan séns í þeim viðræðum. Og það kom náttúrlega fram í máli m.a. hæstv. forsætisráðherra að þeir væru að bíða eftir niðurstöðum frá almenna markaðnum, niðurstöðum úr samningaviðræðum þar. Það segir manni líka að verið er jafnvel að hafa fólk að fíflum með því að hafa það í einhverjum samningaviðræðum sem skipta engu máli. Það hefur náttúrlega komið fram áður í ræðustól og í ræðum sem voru haldnar í gær að Samtök atvinnulífsins væru búin að leggja línurnar um kjarasamninga. Talað er um stöðugleika, ótrúlega leiðinlegt orð, stöðugleiki. Ég meina, það er alltaf talað um það þegar á að semja við sérstaklega þá sem eru með lægstu launin, og núna fólk í BHM og Félagi hjúkrunarfræðinga, ég held að það sé 4% af vinnuafli í landinu og þar af eru kannski bara 2% í verkfalli, að ef samið yrði við þetta fólk, alveg eins og með lægst launaða fólkið, þá fari hér allt á hvolf. Það var samið við kennara og leikskólakennara og fleiri í fyrra og við vitum að settir voru á annað hundrað milljarðar inn í kerfið í formi leiðréttingar, og hvað gerðist? Rauk verðbólgan upp úr öllu valdi? Nei, hún var í sögulegu lágmarki, búin að vera það síðasta ár. En þetta er í rauninni alltaf sama tuggan, að um leið og fólk ætlar að fara að berjast fyrir réttindum sínum og fá betri og mannsæmandi laun þá væri allt hér bara á heljarþröm. Á sama tíma eru atvinnugreinarnar, eins og ég nefndi áðan, hreinlega að mala gull. Annað eins hefur bara ekki sést. Nei, þetta er alltaf sama staðan. Það er nóg til af peningum á Íslandi. Það sem þarf að gera er að skipta kökunni rétt, það er bara þannig. Henni er ekki skipt rétt og hefur aldrei verið. Það er það sem við eigum að einbeita okkur að þannig að allir geti lifað hér mannsæmandi lífi í sátt og samlyndi.
Virðulegi forseti. Ég held að það sem hv. þm. Páll Valur Björnsson sagði í lokaummælum sínum hér í andsvari, að það þyrfti að skipta kökunni rétt, sé akkúrat kjarni málsins. Við erum nefnilega búin að horfa upp á stjórnarstefnu sem hefur miðað að því að létta byrðunum af þeim sem mest hafa á meðan aðrir hafa setið eftir. Afleiðingin af því er ófriður. Við sjáum það um allan heim að það er að verða alveg gríðarleg misskipting. Þótt menn geti dregið fram dæmi um það að misskipting tekna sé minni á einhverjum ákveðnum tímabilum þá er ekki um það deilt að misskipting eigna er gríðarleg og er alltaf að aukast. Við slíkar aðstæður skiptir máli hvað ríkið gerir og hvernig við verjum okkar skattfé. Ég verð að segja það alveg eins og er að það var gríðarlega erfitt á síðasta kjörtímabili að þurfa að vera jafnaðarmaður í ríkisstjórn sem þurfti að brúa 216 milljarða kr. gat í fjárlögum. Það var erfitt. Það var snúið. Það voru erfiðar ákvarðanir sem þurfti að taka. Við reyndum eftir fremsta megni að hlífa heilbrigðiskerfinu. Það var því miður ekki hægt að öllu leyti. Þegar kemur síðan að því að gatinu hefur verið lokað þá er algjört grundvallaratriði að byrja að setja fjármuni þangað og byggja upp, byrja á heilbrigðiskerfinu, byrja á almannatryggingakerfinu, byrja á þeim stöðum sem við teljum mikilvægast að setja fjármuni okkar í. En á hverju byrjaði þessi ríkisstjórn? Hún byrjaði á því að létta sköttum af þeim sem síst þurfa á því að halda. Hún byrjaði á því að lækka veiðigjöld. Hún byrjaði á því að tilkynna okkur að auðlegðarskatturinn yrði ekki framlengdur. Hún sagði okkur það 1. maí sl. að næsta forgangsmál ríkisstjórnarinnar væri að afnema hér raforkuskatt. Á sama degi og verið er að boða hér lögbann á verkföll heilbrigðisstétta og annarra hópa innan BHM er haldin sýning í Valhöll þar sem gamla tuggan um skattalækkanirnar, sem aldrei virðast snerta á neinu sem viðkemur íslensku efnahagslífi eða hafa nein neikvæð áhrif á það, er byrjuð aftur og sú sýning öll. Sú skrautsýning fer af stað alveg á fullu gasi. Á sama tíma er þeim sem eru í verkfalli sem verið er að setja lögbann á sagt að ef þeirra kjör verði bætt þá fari hér allt í bál og brand. Þetta stemmir engan veginn. Menn eiga að stíga hér fram, vera heiðarlegir og segja það hreint út að pólitísk lífsskoðun búi þarna að baki, ekkert annað, vegna þess að það er staðreyndin. Virðulegi forseti. Það er líka rétt sem hér kom fram áðan, að það er ekkert jafnvægi í viðræðum milli aðila þegar annar hefur vald til þess að setja lög á verkfallsaðgerðir hins aðilans, viðsemjandans. Það á sérstaklega við þegar viðsemjandinn, í þessu tilfelli ríkið, hefur sýnt það að hann hikar ekki við að beita því lagasetningarvaldi á verkfall. Ég hef áhyggjur a því að það sem á að vera neyðarhemill og er fátítt sé notað eins og á undanförnum árum, að menn skuli beita honum jafn grimmt og þessi ríkisstjórn gerir. Þetta er í fjórða skipti á tveimur árum sem hún kemur hingað inn með frumvarp um að setja lög á kjaradeilur. Ég verð að segja eins og er, virðulegi forseti, að svona nota menn ekki neyðarhemil. Neyðarhemill er vegna aðstæðna sem ekki verður ráðið við, þá mega menn rífa í hann, en aðstæður sem ekki verður ráðið við eru ekki aðstæður þar sem menn ráða ekki við verkefnið. Ríkisstjórnin hefur sýnt það í kjaradeilum undanfarinna ára að hún ræður ekki við að semja, menn ráða ekki við að semja. Þá er ákveðið að rífa í neyðarhemilinn. Það er ekki þess vegna sem við eigum að nota hann. Mér þykir líka sérkennilegt, eins og komið hefur fram í umræðunni áður, að það sé verið að rífa í neyðarhemilinn gagnvart verkföllum og verkfallsaðgerðum sem hafa ekki enn farið af stað. Þetta er eins og að vera um borð í lest og rífa í neyðarhemilinn á brautarstöðinni áður en lagt er í hann. Ég skil þetta ekki. Þetta er vegna þess að menn sjá ekki fram á að geta samið. Menn hafa gefist upp gagnvart því að semja. Þetta er ekki samningafólk. Virðulegi forseti. Við höfum kallað eftir því hér vikum og mánuðum saman að þessi umræða verði tekin í þingsal. Hvað hafa menn sagt við okkur? Þetta verður ekki leyst í sölum Alþingis. Gefið hefur verið í skyn að menn ráði aldeilis við verkefnið og við ættum ekkert að vera að kássast upp á ríkisstjórnina, sem er með allt þetta mál á sínu valdi og ræður vel við það, og við skyldum ekkert vera að skipta okkur af því hér í þingsölum, það verði ekkert leyst hér. Hvað erum við að gera hér? Svo koma menn hingað með lög á deiluna. Þá eru þeir menn til að ræða þetta. Þá eru þeir til í að tala um kjaradeilur sem hafa verið viðvarandi í á þriðja mánuð. Þegar á að setja lög þá eru þeir til í þetta, en að ræða lausnir, ræða leiðir, ræða hugsanleg samningsatriði - nei, það kemur ekki til greina. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar, eins og aðrir sem hér hafa talað, að menn hafi aldrei farið í þessar samningaviðræður af neinni alvöru. Það eru svo margar vísbendingar sem benda til þess og staðfesta það. Í fyrsta lagi er sú staðreynd að allan tímann meðan á þessum deilum stóð og við vorum að ræða þetta í þingsal þá fengum við svörin: Við erum að bíða eftir almenna markaðnum. Forsætisráðherra sagði: Þetta verður ekki leyst hér, þetta verður leyst af aðilum annars staðar. Hann benti alltaf á almenna markaðinn. Fjármálaráðherra gerði það líka. Hvað gerist svo þegar almenni markaðurinn er búinn að ná niðurstöðu, sem er reyndar ekki búið að greiða atkvæði um þannig að niðurstaðan hefur ekki verið staðfest? Hvað gerist svo þegar þau hafa náð niðurstöðu í sínum málum? Þá líða nokkrir dagar og þá er komið lögbann á verkfallsaðgerðir BHM og hjúkrunarfræðinga. Nokkrir dagar, hvað segir það okkur? Menn þrautreyndu aldrei samningaleiðina. Menn þrautreyndu hana aldrei. Virðulegi forseti. Ég er sorgmædd yfir því að við séum komin á þennan stað. Ég er afar leið yfir því að menn skuli hafa ákveðið að fara þessa leið í staðinn fyrir að reyna samningaleiðina til þrautar. Ég er sérstaklega leið yfir því að hér eiga í hlut hópar kvenna, ekki eingöngu en þó í meiri hluta, það eru stórar kvennastéttir hér undir, og að þetta skuli gert helgina áður en við höldum upp á 100 ára afmæli kosningarréttar kvenna. Svona heldur ríkisstjórnin upp á 100 ára afmæli kosningarréttar kvenna, með lögum á verkfallsaðgerðir kvennastétta sem menn reyndu ekki einu sinni að semja við af fullri alvöru. Ég held því líka fram að þetta sé ekki neyðarhemill í tilviki þessarar ríkisstjórnar, heldur sé það orðið mynstur þegar menn koma hingað inn í fjórða skipti á tveimur árum með svona löggjöf. Ég man ekki eftir slíku. Það þarf að fara langt aftur til að finna dæmi um að menn hafi komið jafn oft inn með slíka lagasetningu. Þá er þetta orðið mynstur, þetta er orðin aðferð í samningum, ekki neyðarhemill. Varðandi frumvarpið sjálft þá fór hv. þm. Guðbjartur Hannesson ágætlega farið yfir það hér. Ég ætla að leyfa mér að fagna orðum hv. þm. Líneikar Önnu Sævarsdóttur þegar hún túlkaði 3. gr. með þeim hætti að hún gæti tekið til kjaraþróunar þeirra stétta, t.d. lækna og framhaldsskólakennara, ef menn læsu fyrstu málsgreinina í þeirri grein. Ég er samt undrandi á því að menn hafi viljað vera svona stífir á því að halda inni tímasetningunni um 1. maí. Ég skil það ekki alveg. Þetta fer ekki alveg saman, en engu að síður vega orð þingmanna og sérstaklega stjórnarþingmanna hér í salnum þungt þegar kemur að lögskýringum. Ég ætla þeim því það að þetta standi og eftir því verði farið, þ.e. að þetta eigi við um þessa samninga líka. Það vegur þungt þegar slíkt er sagt hér og ég ætla að vona og trúi því þá að gerðardómur muni taka tillit til þess. Ég ætla ekki að fara í aðra þætti hér í smáatriðum. Við gerum þó nokkrar athugasemdir við þetta frumvarp. Við erum á móti því í grunninn. Við erum á móti því að lagasetningin yfir höfuð fari hér fram. Síðan erum við á móti því með hvaða hætti menn nálgast þetta efnislega. Við leggjum því til að þessu verði vísað frá. Virðulegi forseti. Í lokin vil ég líka segja það hér að þó svo að menn setji lög á þessar deilur þá er það engin lausn á deilunum sjálfum. Menn eru eingöngu að setja plástur sem heldur ekki einu sinni vel, vondan plástur á sár sem mun opnast aftur og aftur ef menn ráðast ekki að rót vandans sem er sú að það þarf að setja töluvert meiri fjármuni inn í heilbrigðiskerfið og tryggja að aðbúnaður okkar frábæra heilbrigðisstarfsfólks sé betri en hann er. Það þarf að hlusta á heilbrigðisstarfsfólk þegar það kallar eftir betri tækjum, það þarf að hlusta á það þegar það kallar eftir betra húsnæði og það þarf að hlusta á það þegar það biður um betri kjör vegna þess að þetta er starfsfólk á heimsmælikvarða, sem getur unnið hvar sem er í heiminum og er eftirsótt fyrir þekkingu sína. Það skiptir máli að við hlustum á það. Hæstv. fjármálaráðherra kallaði hér fram í í gær: Hvað með sjúklingana? Ég veit ekki betur en að þeir hafi fengið góða þjónustu þrátt fyrir verkfallsaðgerðir vegna þess að þessu fólki er ekkert sama um þá. Og að halda öðru fram er að mínu mati afar ósanngjarnt. Þá vil ég líka spyrja þá sem ætla að samþykkja þessa lagasetningu hér: Hvað með sjúklingana í haust? Hvað með sjúklingana á næsta ári? Hvað með sjúklingana á þarnæsta ári? Hvað með sjúklingana eftir fimm ár ef þessi aðgerð verður til þess að mola undan kerfinu vegna þess að fólk segi upp og ákveði að leita annað því að á það hafi ekki verið hlustað? Það verður að horfa til lengri tíma en verið er að gera. Þessi lagasetning, virðulegi forseti, er að mínu mati ekki rétta leiðin til þess. Ég skora á þingmenn í stjórnarflokkunum, sem hér eru, að hugsa sig aðeins um og velta fyrir sér hvaða afleiðingar þetta getur haft, hlusta á þá sem verið er að setja lögin á og velta fyrir sér hvort þau séu ekki til í að vera samferða okkur í minni hlutanum að hafna þessari löggjöf og hefja alvöruviðræður um kjör þessara hópa.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að árétta hér í annað sinn í þessari umræðu það meginskilyrði sem fram kemur í 3. gr., eins og fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans og ég lýsti í ræðu minni þegar ég flutti það, að við ákvarðanir um laun félagsmanna samkvæmt 1. gr. og önnur starfskjör skuli gerðardómur hafa hliðsjón af kjörum þeirra sem sambærilegir geta talist að menntun, störfum, vinnutíma og ábyrgð. Síðan eru talin upp í greininni önnur atriði sem eftir atvikum koma til skoðunar. Það er skilningur meiri hlutans svo að það komi skýrt fram hér í þriðja skipti í þessari umræðu að þetta sé meginskilyrðið.
Virðulegi forseti. Þá skil ég hv. þingmann og meiri hlutann þannig að þetta taki líka til samninga lækna og annarra opinberra starfsmanna sem hafa verið að semja á undanförnum missirum. Það hlýtur að vera fagnaðarefni að meiri hluti nefndarinnar skuli túlka það svo. Það skiptir máli að það komi mjög skýrt fram hér þegar við erum að ganga frá þessu máli. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann á móti: Ef fyrsta skilyrði gerir ráð fyrir því að allir samningar annarra opinberra starfsmanna og sambærilegra aðila séu undir í þessu, hvers vegna var þá lögð slík ofuráhersla á að halda inni dagsetningunni 1. maí í undirskilyrðinu? Ef ég skil þingmanninn rétt þá er 1. maí undirviðmið við hina og þá legg ég áherslu á að fá svar við því hvers vegna menn leggja svona mikla áherslu á 1. maí áfram.
Hæstv. forseti. Það er stundum þannig með gífuryrðin í þessum sal að maður skilur ekki hvernig þau koma til. Ég hef ekki hitt neinn sem er að leggja ofuráherslu á þetta atriði. 3. gr. er eins og hún stendur. Hún er mjög skýr. Í henni er meginskilyrði og síðan segir hér „og, eftir atvikum, kjarasamningum sem undirritaðir hafa verið frá 1. maí 2015“. Það kom fram í umræðu í nefndinni að miðað væri við síðustu samningalotu. Þetta er allt saman mjög skýrt. Ég kannast ekki við neina ofuráherslu. Þetta liggur afskaplega [[Gripið fram í.]]ljóst fyrir.
Virðulegi forseti. Auðvitað segi ég ofuráhersla þegar menn hafa ekki viljað breyta einhverju sem lagt hefur verið til að verði breytt. Við höfum lagt til breytingar á þessu í nefndinni og því hefur verið hafnað af meiri hluta nefndarinnar. Þess vegna sagði ég þetta. Ef maður hafnar einhverju þá lít ég svo á að lögð sé ofuráhersla á að halda einhverju inni óbreyttu. Ég ætla að taka orð formanns nefndarinnar fyrir því að hér sé allt undir og að þetta sé eingöngu undirgrein og skipti þar af leiðandi litlu máli í hinu stóra samhengi og meira máli skipti sú túlkun nefndarinnar að þarna sé allt undir, þ.e. opinberir samningar sem gerðir hafa verið á undanförnum missirum.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að tala lengi hér en eins og ég mun koma að síðar þá eru orðaskiptin sem fóru fram rétt í þessu gríðarlega mikilvæg, áherslurnar sem komu frá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur og formanni allsherjarnefndar, hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, og áður frá Líneik Önnu Sævarsdóttur um túlkun á þeim ramma sem svokölluðum gerðardómi er gert að starfa samkvæmt. Þetta er grundvallaratriði og ég legg áherslu á að það sem sagt er við þessa umræðu, ekki síst af hálfu formanns allsherjarnefndar sem er að skýra þann skilning sem meiri hluti nefndarinnar leggur í þetta ákvæði, skiptir mjög miklu máli. Ég sagðist ekki ætla að tala lengi, en ég vil þó segja að siðleysisþráðinn í þeim rembihnút sem orðinn er til í þessari kjaradeilu má rekja til ákvæðis sem Samtök atvinnulífsins þröngvuðu inn í kjarasamninga við Alþýðusambandsfélögin, félögin á almennum markaði. Það er dapurlegt að þau skyldu fallast á ákvæði um rauð strik gagnvart öðrum kjarahópum en þessir aðilar sömdu um sjálf. Það er mjög ámælisvert. Þetta er siðleysisþráðurinn. Síðan er það vesældómsþráðurinn í þessum rembihnút. Hann er að finna hér við þetta borð sem er autt núna, það er ráðherrabekkurinn, að leggjast undir straujárnið sem þarna var búið til og fallast á að línurnar skuli lagðar af hálfu þessara aðila, af LÍÚ sem hefur innan sinna raða aðila sem nýbúnir eru að greiða eigendum sínu, eigendum sjávarfyrirtækja, milljarða í arð en reynast síðan nirflar, mestu nirflar og aumustu nirflar landsins þegar kemur að kjörum annarra. Undir þeirra straujárn leggst þessi ríkisstjórn og það er vesælt hlutskipti. Ég gerði í gær grein fyrir þeim sjónarmiðum sem ég vildi hafa að leiðarljósi í þessari óheilladeilu. Áður hafði hæstv. fjármálaráðherra gert grein fyrir sínu leiðarljósi í málum af þessu tagi. Það leiðarljós er reyndar komið undir græna torfu, hvílir í sinni gröf, en arfleifðin er hér, arfleifð Margrétar Thatcher sem hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson mærði svo heitt fyrir fáeinum dögum, hún er hér. Þá arfleifð er að finna í þessu frumvarpi, í nálgun að þessu máli, það er arfleifð Margrétar Thatcher sem sagði á áttunda áratugnum þegar hún ruddi sér til rúms í breskum stjórnmálum, ég bjó þá í Bretlandi, og ég var fréttaskýrandi í erlendum fréttum á sjónvarpinu þegar hún varð forsætisráðherra Bretlands, og sagði að sitt fyrsta verk yrði að ganga milli bols og höfuðs á samtökum launafólks. Hún gekk til verks. Hún setti lög og reyndi að bregða fæti fyrir samtök launafólks sem best sem hún gat vegna þess að allt sem hét samstarf og samvinna var þyrnir í hennar auga. En eins og við vitum og söguritarar geta borið vott um þá var það ekki síst samvinnan og samstarfið á meðal launafólks og samtaka launafólksins sem skilaði okkur þeim árangri sem 20. öldin gerði, mesta framfaraskeiði mannkynssögunnar. Það er vesælt hlutskipti að ríkisstjórn Íslands á árinu 2015 skuli feta í þessi fótspor, því það er verið að gera með því að reyna að leysa deilu milli aðila um launakjör með valdboði, vegna þess að þetta frumvarp er náttúrlega valdboð. Þetta er valdboð. Ég sakna eins þáttar sérstaklega í greinargerð frumvarpsins og inn í lagatextann og það er tilkostnaðurinn sem orðið hefur til á þeim heimilum sem hafa tekið þátt í þessari kjarabaráttu. Að sjálfsögðu þarf að horfa til hans þegar þessi mál eru gerð upp. Fólkið nýtti sér löglegan lýðræðisventil og sýndi með verkfalli sem hefur staðið á þriðja mánuð þá alvöru sem býr að baki. Ég þakka fyrir þessa baráttu. Ég þakka fyrir hana. Ég segi bara eitt. Þrátt fyrir þessi lög verður að tryggja að samstaðan og þessi mikla barátta fyrir íslenskt heilbrigðiskerfi skili sér til þessa fólks. Það er þess vegna sem ég er farinn að rýna núna í lagatextann og þess vegna ætla ég að leyfa mér að fagna orðum formanns allsherjarnefndar og ég fagna líka orðum hv. þm. Líneikar Önnu Sævarsdóttur hér áðan og ég horfi líka á textann í meirihlutaálitinu sem áréttar að það skuli við úrskurð svokallaðs gerðardóms taka mið af sambærilegum stéttum, ábyrgð í starfi, hvað á starfsfólkinu hvílir, það skal horft til menntunar og væntanlega tilkostnaðar við hana. Síðan er að finna, reyndar ekki í meirihlutaálitinu, en í lagatextanum er að finna skírskotun til samninganna með þessu illa ákvæði frá því núna í maí, en það skal horft til þeirra eftir atvikum. Núna skiptir máli hvernig lesið er í þennan texta. Það verður að gera það. Það verður að horfa mjög nákvæmlega til þess hvernig á að lesa í þennan texta. Þá spyr ég náttúrlega: Hvers vegna breytum við ekki textanum og gerum hann skýrari á þann veg sem stjórnarandstaðan er að leggja til? Auðvitað er rökrétt að koma fram breytingum á lagatextanum í samræmi við þann skilning sem er að finna hjá meiri hluta allsherjarnefndar og ég er að fagna. Það væri eðlilegt að breyta textanum til samræmis við þann skilning sem við höfum heyrt lagðan í ákvæðið frá hv. formanni allsherjarnefndar. Það er mjög mikilvægt það sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sagði áðan vegna þess að gerðardómurinn sem kemur til með að taka til starfa horfir til orða hennar sem lögskýringar, sem lögskýringargagns. Það er mjög mikilvægt að halda þessu til haga. Hæstv. forseti. Að lokum þetta: Skynsamlegast af öllu er að draga þetta frumvarp til baka og fela samninganefnd ríkisins að fara að orðum formanns allsherjarnefndar Alþingis og semja við þessa hópa í samræmi við þær áherslur sem þar komu fram. Það væri hið skynsamlega í stöðunni. Það er það sem okkar tillögur í stjórnarandstöðunni ganga fyrst og fremst út á.
Frú forseti. Setjum okkur rétt sem snöggvast í spor eða sæti þeirra ráðherra sem stjórna stefnumótun þessarar ríkisstjórnar, hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssonar. Prófum að setjast aðeins í þeirra stóla. Það er kannski óþægileg tilhugsun en við þurfum ekkert að gera það lengur en svona mánuð. Fyrir mánuði síðan, 11. maí, eða kannski nokkrum dögum seinna, sátu þeir á ríkisstjórnarfundi eftir að bréf barst til velferðarráðuneytisins frá landlækni, eitt af þremur bréfum um ástandið í heilbrigðiskerfinu sem ríkisstjórnin hefur á síðustu mánuðum setið á ríkisstjórnarfundum og rætt. Í fyrsta bréfinu segir embætti landlæknis að ástandið í heilbrigðiskerfinu sé komið út fyrir þau mörk að hægt sé að tryggja öryggi sjúklinga. Ímyndið ykkur að þið sitjið á ríkisstjórnarfundi, þið sitjið í sætum ráðherranna, stjórnið stefnumótun í þessu landi. Þetta er það sem þið sjáið. Ha? Ókei, vó. Hvað segirðu? Landlæknir segir að ástandið í heilbrigðiskerfinu sé komið út fyrir þau mörk sem hægt er að tryggja öryggi sjúklinga. Ókei. Jafnframt segir í bréfinu: „Verkfallsaðgerðum verður að ljúka hið fyrsta og undanþágur verður að veita án tafar þannig að öryggi viðkvæmra sjúklingahópa sé ekki stefnt í hættu. Embættinu er þó vel ljóst að aðgerðir sem binda endi á verkfall án þess að samningar náist leysa ekki vanda heilbrigðiskerfisins þegar til lengri tíma er litið. Ef til þess kæmi þurfa stjórnvöld að gefa afdráttarlausa yfirlýsingu um að samningaviðræðum verði haldið áfram í þeim tilgangi að skapa viðvarandi vinnufrið innan heilbrigðiskerfisins. Þetta eru skilaboðin frá landlækni fyrir mánuði síðan. Það er komið hættuástand í heilbrigðiskerfinu. Svo líða dagarnir. [[Þingmaður bankar í ræðupúlt.]]Eruð þið að telja? Tvær vikur. 26. maí, það er einn dagur í verkfall hjúkrunarfræðinga. Þá fær ríkisstjórnin annað bréf. Í þessu tilfelli er það heilbrigðisráðherra sem fær bréfið og kemur með það á fund ríkisstjórnarinnar. Ég minni á að þið sitjið áfram í sætum fjármálaráðherra, Bjarna Benediktssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, og Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar forsætisráðherra. Í því bréfi segir: [[Forseti hringir.]]
Forseti vill biðja hv. þingmann að virða þær reglur sem gilda í ræðustóli, bæði hvað varðar meðferð málsins, þingmálið er íslenska, og jafnframt hvernig hv. þingmaður notar ávarp varðandi aðra þingmenn og ráðherra.
Einmitt, af því að það er það sem er mikilvægt. Takk, forseti. Af því að hér var rennslið truflað aðeins skulum við aftur setja okkur í spor hæstvirtra ráðherra sem stjórna stefnumótun í landinu. Það eru 15 dagar frá því að þið vissuð að það væri hættuástand í heilbrigðiskerfinu og að lög á verkföll eða lög án samninga, að stöðva verkföll án samninga, væri ekki langtímalausn. Það eru tvær vikur síðan og þið vitið að verkfall hjúkrunarstarfsmanna hefst á morgun. Þið fáið aftur bréf. Þar segir, með leyfi forseta: „Rík áhersla er lögð á alvarleika málsins og hversu brýnt er að gera allt sem hægt er til að tryggja öryggi þeirra sem til heilbrigðiskerfisins leita. Það ástand sem getur fljótt skapast nái verkfall hjúkrunarfræðinga fram að ganga getur valdið óbætanlegu tjóni og skaðað heilbrigðisþjónustuna og þá sem þjónustuna nota verulega, bæði til skamms tíma og lengri tíma litið.“ Landlæknir er búinn að segja ykkur fyrir tveimur vikum síðan að það er ekki langtímalausn, það er engin lausn að setja bann á verkfallið. Hvað fer í gegnum hausinn á ykkur ef þið eruð í þessari stöðu? Þið vitið að það er svigrúm til að semja nógu ríflega þannig að heilbrigðisstarfsmenn geti gengið að samningum. Þið vitið að það er svigrúm á fjárlögum ríkisins. Það er svigrúm í ríkissjóði. Og þið vitið líka að landsmenn vilja forgangsraða skattfé sínu í heilbrigðiskerfið, 90% landsmanna, óháð flokkum, efnahag, aldri, kyni, kjördæmi. Þið hugsið þá: Bíddu, hvað sögðum við fyrir kosningar? Jæja, það skiptir kannski ekki máli, við lofum ykkur aftur einhverju fyrir næstu kosningar, það er ekki aðalatriðið hverju við lofuðum fyrir síðustu kosningar. En hvað sagði alla vega okkar eigin flokkur? Landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins er alveg skýr, með leyfi forseta, „að leggja skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi“. Það sem nefnt er fyrst er örugg heilbrigðisþjónusta. Landlæknir er búinn að segja að það sé hættuástand í heilbrigðiskerfinu. Það er brýnt og áríðandi verkefni. Það ógnar öryggi heilbrigðiskerfisins sem landsfundur Sjálfstæðisflokksins sagði að ætti að setja í forgang með skattfé landsmanna. En hvað ef þú ert hæstv. forsætisráðherra? Þessu lofaði Framsóknarflokkurinn, með leyfi forseta: „Framsókn leggur ríka áherslu á að verðmæti heilbrigðisþjónustunnar felst fyrst og fremst í mannauðnum og því þarf að bæta starfsumhverfi og kjör heilbrigðisstétta og draga þannig úr brotthvarfi innan stéttarinnar.“ Það er ljóst að það verður brotthvarf innan stéttarinnar ef ekki er samið, þetta leysir ekki langtímavandann og það verður brottfall ef sett verða lög án þess að semja við heilbrigðisstarfsmenn. Það er hættuástand. Það er enn þá 26. maí og daginn eftir hefjast verkföll hjúkrunarfræðinga, fleiri heilbrigðisstarfsmenn fara í verkfall. Það er hættuástand í heilbrigðiskerfinu. Hvað fer í gegnum hugann á ykkur? Hvað fer í gegnum hugann á ykkur um það hvert þið ættuð að forgangsraða fé skattgreiðenda? Hvar ættuð þið að vera að forgangsraða? Í alvöru, hvað fer í gegnum hugann á ykkur þegar þið sitjið í þessum stólum? Áfram tikkar. [[Þingmaður bankar í ræðupúlt.]]Fleiri dagar. Það er kominn 4. júní. Hjúkrunarfræðingar eru búnir að vera í verkfalli í viku. [[Gripið fram í.]]Og landlæknir, líklega hræddur og örugglega sorgmæddur eins og við flest, sendir aftur bréf, núna stílar hann það á alla ríkisstjórnina. Hann nefndir það sama og í fyrri bréfum og reynir að vera skýrari í orðum, kannski heyra stjórnmálamennirnir ekki, þeir sem stjórna stefnumótun í landinu. Hann segir: Verkföllum verður að ljúka tafarlaust ef ekki á illa að fara. Það ástand sem hefur skapast er óþolandi og kemur til með að valda óbætanlegu tjóni fyrir fjölda sjúklinga og skaða heilbrigðisþjónustuna, bæði til skamms tíma og til lengri tíma litið. Síðan segir hann, með leyfi forseta: „Stjórnvöld bera nú ábyrgð á því að ljúka þessu ástandi með einum eða öðrum hætti.“ Einum eða öðrum hætti. Einn hátturinn, leiðin sem ríkisstjórnin vill fara núna, er að setja lög á verkfallið en landlæknir sagði fyrir mánuði síðan að það væri engin langtímalausn. Hvað fer í gegnum hausinn á ykkur? Prófið aftur að setja ykkur í þennan stól. Þið sitjið þarna, þið hafið þetta vald, hvað fer í gegnum hausinn á ykkur vitandi allt þetta og vitandi það að þið getið farið aðra leið? Þið getið forgangsraðað fé skattgreiðenda eins og skattgreiðendur vilja, í fyrsta flokks heilbrigðiskerfi. Þið getið farið að kosningaloforðum ykkar, þið getið farið að stjórnarsáttmálanum, þið getið farið að því sem ykkar eigin flokkur segir í landsfundarályktunum um að forgangsraða skattfé, þið getið náð samningum. Það eina sem það gerir er að það kostar, kannski 4 milljarða, það kostar eitthvað en það er svigrúm fyrir það og það vilja það allir. Allir nema þið. Og þið ráðið. Það eru tvö ár í kosningar og heilbrigðiskerfið er enn þá fyrsta flokks, vitið þið það? Eða það var það alla vega á síðasta ári samkvæmt þeim stöðlum sem landlæknir benti mér á að hann notaði. Í 2013-skýrslunni segir að allir hafi talið að í kjölfar efnahagskreppunnar mundi heilbrigðiskerfið á Íslandi fara niður en svo var ekki. Það gerðist ekki, það fór ekki niður þrátt fyrir kreppuna, þrátt fyrir hrunið fór heilbrigðiskerfið ekki niður. Allir „indicatorar“, með leyfi forseta, eða staðlar voru grænir, sem þýðir fyrsta flokks heilbrigðiskerfi, allir grænir eftir hrunið. Það eru tvö ár í kosningar. Ef þessir staðlar eru farnir niður þá mun það verða þessari ríkisstjórn mjög dýrkeypt.
Frú forseti. Ég get ekki stutt þennan gerning sem hér á að fara fram á eftir vegna þess að ég tel að ríkisstjórnin eigi stóran hlut á ábyrgðinni á þeirri stöðu sem upp er komin. Ég get heldur ekki stutt þetta frumvarp í atkvæðagreiðslunni á eftir vegna þess að ég minnist þess ekki að nokkru sinni hafi verið bundinn endir á vinnudeilur með jafn hróplega ósanngjörnum hætti og kemur fram í þessu frumvarpi. Ég hef aldrei á mínum 25 ára ferli hér nokkru sinni séð frumvarp þar sem gert er ráð fyrir því að það sé skorið með einu hnífsbragði á deilur með þessum hætti, skipaður gerðardómur þar sem annar deiluaðilinn á ekki að fá neinn fulltrúa. Ég minnist þess aldrei að það hafi verið skrifað inn í frumvarp af þessu tagi nánast hvernig niðurstaðan á að vera. Ég taldi að minnsta kosti algjörlega skýrt af ræðu hæstv. ráðherra í upphafi umræðunnar í gær að ekki ætti að taka mið af neinum kjarasamningum nema þeim sem gerðir hafa verið eftir 1. maí. Það skiptir ákaflega miklu máli. Þær stéttir sem eru undir bera sig saman, sem eðlilegt er, við ýmis stéttarfélög sem hafa á undangengnum missirum náð fram umtalsverðum launahækkunum í gegnum samninga og sem segja má að séu sambærilegar stéttir. Það er ósanngirni ef það á að meina gerðardómi að taka tillit til þess. Þess vegna er svo mikilvægt að í þessari umræðu hefur stjórnarandstöðunni tekist að draga fram þann skilning hv. þingmanna stjórnarliðsins á lögunum að þetta sé ekki grundvallarviðmið, að önnur viðmið komi fram í 3. gr. sem ætti að leggja ríkari og meiri áherslu á. Það skiptir höfuðmáli vegna þess að ég tel að ef farið verður að því sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, framsögumaður nefndarálitsins, hefur lagt hér áherslu á séu líkurnar á því að niðurstaðan feli í sér meiri sanngirni töluvert auknar. Það er það jákvæða, en hins vegar líka það eina jákvæða sem hefur komið út úr þessum umræðum. Þegar menn velta fyrir sér af hverju við erum komin á þennan stað verða menn að byrja á upphafinu. Af því að hæstv. heilbrigðisráðherra er staddur í salnum er ekki hægt annað en að draga það fram að ein fyrstu skref þessarar ríkisstjórnar undir forustu hans voru að gera samning við sérgreinalækna. Ég hef haldið því fram að sá samningur hafi verið 23% og ef hæstv. ráðherra er annarrar skoðunar leggur hann fram gögn sem staðfesta það. Sömuleiðis var gerður samningur við framhaldsskólakennara upp á töluvert drýgri launahækkanir en þær sem sáust í samningum á almennum vinnumarkaði. Það sem skiptir hugsanlega töluvert miklu máli, hugsanlega mestu þegar menn velta fyrir sér stöðunni í heilbrigðiskerfinu, eru samningarnir sem gerðir voru við lækna. Hvað voru þeir miklir? Er hæstv. heilbrigðisráðherra tilbúinn að segja okkur upp á punkt og kommu hversu miklar hækkanir fólust í þeim? Þær voru allmiklar. Ætli þær hafi ekki verið 30% plús? Þannig er algjörlega ljóst [[Gripið fram í.]]að þetta er það sem hefur verið drifkrafturinn í þær kröfur sem fram komu á almennum vinnumarkaði og sömuleiðis hjá BHM og hjúkrunarfræðingum. Réttlætið sem felst síðan í því að ætla að setja lög um gerðardóm þar sem ekki má taka tillit til þessa er auðvitað ekkert réttlæti. Það er ekkert annað en himinhrópandi ranglæti. Ef menn ætla á annað borð að beita lagasetningu til að binda endi á verkfall verða menn að vanda sig ákaflega vel. Þá verða menn að gæta meðalhófs. Ég spyr hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur hvort hér sé beitt nægilegu meðalhófi. Ég vísa til þess að stjórnarskráin veitir býsna sterka vernd gagnvart samningsfrelsinu. Það liggur auðvitað skýrt fyrir að rétturinn til verkfalls er partur af samningsfrelsinu. 1. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar ver samningsfrelsið og þar með verkfallsréttinn. Það hefur komið fram í ítrekuðum dómum að sú vernd sem í því ákvæði felst er ekki minni en sú vernd sem felst í mannréttindasáttmála Evrópu. Hann er til dæmis alveg skýr að því er varðar hjá hverjum má banna verkfall og hverjum ekki. Að minnsta kosti hefur það verið skýrt með dómum. Samkvæmt 2. mgr. 11. gr. þess sáttmála er stjórnvaldi heimilt að banna með lögum verkfall þeirra sem eiga að gæta reglu og laga, og stjórnarstarfsmanna segir þar, en það er líka skýrt frekar, það eru þeir sem eiga að fara fram með einhvers konar valdboði. Í dómum sem fallið hafa kemur algjörlega skýrt fram að þegar um er að ræða opinbera starfsmenn er mjög takmörkuð heimild til að banna verkföll allra ríkisstarfsmanna. Til að gera það þurfa menn að hafa mjög skýrar röksemdir. Það þarf að vera algjörlega ljóst að það er til dæmis gert til að firra glundroða og verja réttindi annarra. Það kann vel að vera miðað við málflutning hv. þingmanna stjórnarliðsins og þær röksemdir sem þeir leggja til grundvallar að þeir geti varið það gagnvart ákveðnum stéttarfélögum. En það eru bara fimm af þessum 17 sem lögin eiga að ná til sem eru í verkfalli. Hvernig er þá hægt að segja að það standist alþjóðlegar skuldbindingar, stjórnarskrána eða það sem við köllum meðalhóf að það er líka verið að setja lög á aðra hópa? Ég er ansi hræddur um, frú forseti, að ef þetta mál rekur einhvern tímann á fjörur erlendra dómstóla muni verða ákaflega fátt um varnir hjá íslenska ríkinu. Þess vegna segi ég að ég efast um að hér sé nægilega tryggilega um hnúta búið til að varnir ríkisins verði traustar ef kemur til málareksturs. Ég spyr hv. framsögumenn nefndarálitsins: Var kannað hvort gætt væri meðalhófs í nægilega ríkum mæli? Bara til að taka dæmi til að sýna hvað þetta er absúrd spyr ég: Hvers vegna er verið, með vísan í minnisblað landlæknis um stöðu heilbrigðiskerfisins, að setja lög á vinnudeilur leikara og starfsmanna Sinfóníunnar? Þetta rímar ekki alveg í mínum huga. Ég nota þetta dæmi til að sýna fram á hversu götótt og lek þessi löggjöf er. Frú forseti. Helstu röksemdirnar sem hæstv. ráðherra sem flytur málið beitir bæði í greinargerð með frumvarpinu og sömuleiðis í ræðu sinni í gær eru sóttar í minnisblað landlæknis til ríkisstjórnarinnar. Þar eru dregnar upp alvarlegar afleiðingar vinnudeilunnar og landlæknir kveður mjög skýrt að orði. Hann telur algjörlega nauðsynlegt til skamms tíma að binda enda á þessa deilur. Hann segir við ríkisstjórnina að hún verði að grípa til aðgerða. Það er dálítið fróðlegt að í greinargerðinni er vísað í þetta minnisblað og síðan er sagt, á bls. 5 minnir mig, að í lok greinargerðarinnar komi eftirfarandi fram og þar er tekið fast á af hálfu landlæknis. Það er svo merkilegt að þegar maður les minnisblaðið til enda sér maður að hæstv. ríkisstjórn hefur sleppt úr lokasetningu minnisblaðs landlæknis. Þar er sagt algjörlega skýrt að ef til þess kemur að vinnudeilunni verði lokið með lagasetningu þurfi eigi að síður að koma fram afdráttarlausar yfirlýsingar um að þegar lagasetningin hefur átt sér stað þurfi að halda samningaviðræðum áfram til að skapa viðvarandi frið innan heilbrigðiskerfisins. Þá finnst mér lágmark í lok þessarar umræðu að fyrir liggi að stjórnvaldið ætli líka að fara að þessum tilmælum, nánast fyrirskipunum, landlæknis um að halda viðræðunum áfram til að gera sitt til að ná viðvarandi friði innan heilbrigðiskerfisins. Landlæknir hefur skýrt mjög vel í fjölmiðlum að hann telji, alveg eins og hæstv. heilbrigðisráðherra sagði hér í lok læknadeilunnar, að markaðslögmálin kunni að sjá til þess að atgervið innan þeirra stétta sem eru í verkfalli núna innan heilbrigðiskerfisins verði sogað af öðrum þjóðum, öðrum löndum, sem greiða miklu hærri laun. Þetta var helsta röksemdin fyrir því að ljúka læknaverkfallinu með þeim hætti sem þá var gert. Hvers vegna skyldu ekki sömu röksemdir líka gilda gagnvart öðrum heilbrigðisstéttum? Spurning mín til hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur í lok ræðu minnar er þessi: Hefur nefndin sem fjallar um þetta gert reka að því og fengið fyrir því tryggingar af hálfu hæstv. heilbrigðisráðherra að ef málinu verður lokið hér á eftir með lagasetningu verði eigi að síður áframhaldandi viðræður til að reyna að skapa það sem landlæknir kallar viðvarandi frið innan heilbrigðiskerfisins?
Hæstv. forseti. Það er einmitt eitt meginefni frumvarpsins að enn er hægt að semja. Það kom mjög skýrt fram á fundi nefndarinnar í morgun að til stendur að halda áfram að reyna, þannig að það liggi algjörlega ljóst fyrir. Hv. þingmaður kom inn á skipan gerðardómsins og að það væri einsdæmi að hann væri skipaður þremur mönnum, að Hæstiréttur skipaði alla þrjá aðilana. Það er ekki einsdæmi. Það var þannig í lögum nr. 34/2001, sem sett voru á kjaradeilur fiskimanna og fleiri, og eins í lögum nr. 117/2004, á grunnskólakennara. Það kom jafnframt fram á fundinum í morgun að ekki var óskað eftir breytingu á því ákvæði af hálfu BHM, að þeir kærðu sig ekki um slíkan gerðardóm, svo að það komi fram. Hv. þingmaður talar um að sérkennilegt sé að setja lög á stéttir sem ekki eru í verkfalli. Þær stéttir sem eru tilgreindar þarna eru í samfloti, hafa valið að vera með sameiginlega kröfugerð, sameiginlega samninganefnd og hafa allar annaðhvort boðað verkfall eða staðið í einhvers konar verkfallsaðgerðum. Í því sambandi er rétt að vekja athygli á því að árið 2010, þegar hv. þingmaður sat í ríkisstjórn, voru samþykkt á Alþingi lög á boðað verkfall flugvirkja, flugvirkjar voru ekki í verkfalli. Hv. þingmaður Össur Skarphéðinsson, sem þá var hæstv. ráðherra ef ég fer rétt með, greiddi atkvæði með því.
Herra forseti. Ég vildi gjarnan að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir mundi skýra út fyrir mér hvaða glundroða og efnahagsóróa það mun valda í samfélaginu ef til dæmis þeir tveir hópar sem ég nefndi áðan mundu fara í verkfall. Ég er ekki alveg viss um að það skapi einhvers konar fyrirstöðu gagnvart því að við getum haldið uppi allsherjarreglu í samfélaginu. Ég tel ekki. Það sem skiptir þó máli fyrir mig að vita er hvort nefndin sem fór höndum um þetta mál hefur með einhverjum hætti fengið tryggingar fyrir því að farið verði að þeim tilmælum sem landlæknir kveður svo fast að orði um í niðurlagi minnisblaðs síns til ríkisstjórnarinnar. Landlæknir skilur það mætavel og óttast að þegar svona gerningur bindur enda á verkfall kunni svo að fara að ákaflega mörgum innan stéttarinnar eða viðkomandi stéttarfélags finnist það eins og kaldur sjóvettlingur í andlitið. Við höfum heyrt það og hv. þingmaður, eins og ég, fengið um það ótal bréf frá þeim sem eru á hinum enda þessa máls um að viðkomandi hyggist segja upp. Landlæknir óttast atgervisflótta. Það óttast ég líka. Þess vegna spyr ég: Hefur hv. þingmaður, sem formaður nefndarinnar, fyrir hönd nefndarinnar fengið tryggingar hjá hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir því að ef verkfallinu verður lokið án þess að samningar nái að leysa þann vanda sem það veldur, eins og segir í minnisblaði landlæknis, muni vera tryggt að samningar haldi áfram til þess að skapa vinnufrið? Ég óttast það miðað við hvernig hæstv. heilbrigðisráðherra hefur verið á stöðugum flótta undan þeim vandamálum sem eru vegna óróa [[Gripið fram í.]]heilbrigðisstarfsmanna undir forustu hans að það liggi ekkert skýrt fyrir í því efni. Hæstv. heilbrigðisráðherra talaði ekki giska skýrt hér í gær þegar hann var spurður um svipað. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Þegar maður metur nauðsyn þess að fara í lagasetningu sem þessa þarf maður auðvitað að horfa á alla þá hagsmuni sem eru í húfi. Vissulega höfum við áhyggjur af því og höfum heyrt áform og áhyggjur manna um að það verði flótti úr stéttinni. Það ber hins vegar ekki að horfa fram hjá því að við þurfum einnig að horfa á hagsmuni annarra, hagsmuni sjúklinga. Það er eitt af því sem landlæknir hefur svo skýrt vakið athygli á og krafist þess að gripið sé til aðgerða af einhverjum toga, eins og [[Gripið fram í.]]við erum að gera hér í dag. [[Gripið fram í.]]Þannig liggur einfaldlega í málunum. [[Gripið fram í.]]Tryggingin liggur hins vegar ekki fyrir. Við höfum átt orðaskipti við ráðherra í þessum sal. Það er því miður ekki séríslenskt vandamál að erfitt sé að manna stöður. Þegar maður hittir þingmenn annarra þjóða þá virðist það vera vandamál víða í Evrópu. Um það þurfum við að tala hér. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að halda því til haga. Við skulum eiga umræður um það í framhaldinu. Hins vegar er það mat nefndarinnar eftir að hafa fengið gesti, m.a. landlækni, á okkar fund að nauðsynlegt sé, því miður, að grípa til þessara aðgerða.
Herra forseti. Ég þakka formanni nefndarinnar fyrir mjög málefnalegt svar. Ég spurði hana hvort það lægju einhverjar tryggingar fyrir því að hæstv. heilbrigðisráðherra mundi, ef svo færi að vinnudeilunni yrði lokið án samninga, sjá til þess að það yrðu viðræður áfram til að reyna eftir mætti að tryggja viðvarandi frið innan stéttanna. Svarið var nei. Það er ærlegt af hv. þingmanni. Ég hefði kosið að hv. þingmaður hefði getað svarað mér jákvætt. Það hefði verið örlítið öryggi, meira öryggi, ef það lægi algjörlega fyrir að það væri einbeittur vilji fagráðherrans til að reyna að leggja sitt af mörkum til að ná því sem landlæknir kallar viðvarandi frið. Ég er ekkert viss um að það sé hægt. Staðan er einfaldlega þannig að það er órói í þessum stéttarfélögum. Þeim finnst sem þeim hafi verið gefið langt nef. Þær horfa auðvitað til þess að aðrir hópar, sem bersýnilega eru sterkari innan heilbrigðiskerfisins, hafa fengið hækkanir sem eru töluvert umfram það sem virðist hafa verið á almennum vinnumarkaði. Mér finnst ekkert óeðlilegt við að þær stéttir, sem eru algjörlega jafn mikilvægar og læknar til þess að halda gangvirki heilbrigðiskerfisins á snúningi, fari fram á slíkar hækkanir. Mér finnst ekkert að því. Það sem mér finnst verst í þessu máli er auðvitað hversu lítið ríkisstjórnin hefur teygt sig. Einhvern veginn hefur það legið ljóst fyrir, eiginlega frá upphafi, að ríkisstjórnin ætlaði sér ekkert að semja umfram það sem hún var búin að skammta fyrir fram. Það er nánast skrifað inn í þetta frumvarp, þótt yfirlýsingar hv. formanns hafi mildað það nokkuð í þessari umræðu.
Herra forseti. Mig langar að koma hérna upp til að þakka hv. þingmanni fyrir að hafa dregið upp þessi álit landlæknis til ríkisstjórnarinnar. Landlæknir hefur verið með miklar áhyggjur og ábendingar um að það sé hættuástand í heilbrigðiskerfinu í heilan mánuð og þessi gögn og bréf landlæknis til ríkisstjórnarinnar hafa varpað enn skýrar ljósi á það að ríkisstjórnin forgangsraðar ekki í fyrsta flokks heilbrigðiskerfi. Ég vildi koma upp til að þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir þetta.
Herra forseti. Það er auðvitað sláandi þegar maður les frumvarpið sem hæstv. landbúnaðarráðherra flytur, af því að aðrir ráðherrar, þar með talinn hæstv. forsætisráðherra, lögðu ekki í að flytja það, að þar er ekki að öllu leyti greint rétt frá því sem segir í minnisblaði landlæknis. Það segir „að í lok þess komi fram“ og síðan er dregin upp mjög grafísk mynd af stöðunni eins og landlæknir sér hana innan heilbrigðiskerfisins. En menn fara ekki lengra. Þeir segja ekki frá því í greinargerðinni að lokahnykkurinn á lýsingu landlæknis var einmitt sá að þótt lagasetning kunni að leysa vandann til skamms tíma gerir hún það ekki til langs tíma. Því miður liggur fyrir hér í blálok umræðunnar að ekki er búið að uppfylla það sem landlæknir segir að nauðsynlegt sé að gera, þ.e. að það komi fram afdráttarlausar yfirlýsingar um að menn fari samt bak þessum gerningi í viðræður til að tryggja frið innan kerfisins. Það skiptir meginmáli. Ríkisstjórnin hirðir ekki hætishót um það. Og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, formaður allsherjarnefndar, var ekkert að reyna að tala sig frá því. Hún sagði þegar ég spurði hana að því: „Nei.“ Á meðan stóð hæstv. heilbrigðisráðherra og stakk nefinu inn um gættina hér í salnum. Afdráttarlausar yfirlýsingar vantar frá honum. Hann er fagráðherra. Ég hef sagt það áður að hæstv. ráðherra hefur býsna mikinn kraft. Mikið óskaplega hefði verið notalegra og meira gaman að sjá þann kraft geysast fram í þessu máli, hann var maðurinn sem gat gefið þessar afdráttarlausu yfirlýsingar. [[Forseti hringir.]]Þá værum við hugsanlega öll með minni sviða í túlanum eftir þennan gerning [[Forseti hringir.]]en við verðum með þegar við göngum heim í kvöld.
Herra forseti. Ég vil segja það í ræðu minni að ég hef þungar áhyggjur af því verði þetta frumvarp að lögum eins og meiri hlutinn á Alþingi hyggst leggja til. Ég hef áhyggjur af því í tvennum skilningi. Ég hef áhyggjur vegna þeirra starfsstétta sem nú er fyrirhugað að setja lög á. Hér er um að ræða stjórnarskrárvarinn samningsrétt, rétt sem er einnig staðfestur í mannréttindasáttmálanum og á að vera eins heilagur og mögulegt er í okkar samfélagi. Þetta er í fjórða sinn sem við hv. þingmenn á þessu kjörtímabili ræðum lagasetningu á einstaka hópa. Sem betur fer voru lagasetningar orðnar mjög fátíðar framan af 21. öldinni. Nú þegar efnahagsástandið er með þeim hætti að menn boða betri tíð þá er það í raun óendanlega dapurlegt að við séum í fjórða sinn að ræða lagasetningu og að þriðju lögin á verkfallsaðgerðir verði að veruleika á þessu kjörtímabili. Ég vil taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og Jóni Þór Ólafssyni sem ræddu áðan um afleiðingarnar til lengri tíma. Ég benti á það í ræðu minni í gær að við horfðum fram á skort á starfsfólki í heilbrigðisþjónustu alveg óháð þessum aðgerðum. Við horfum framan í það að 900 hjúkrunarfræðingar geta farið að hefja töku lífeyris á næstunni, en einungis 450 útskrifast á sama tíma. Við horfum upp á skort á starfsfólki og hættan er sú að það, eins og hefur komið fram í fjölmörgum bréfum til okkar hv. þingmanna sem ég hef því miður ekki haft undan að svara, kann að velja sér starfsvettvang annars staðar. Það er veruleg ástæða til að hafa áhyggjur af því hvert við stefnum í þessu máli því eins og kemur fram í erindi landlæknis, sem hv. þingmenn sem ég nefndi vitnuðu í, munu aðgerðir sem binda enda á verkfall, án þess að samningar náist, ekki leysa vanda heilbrigðiskerfisins þegar til lengri tíma er litið. Þær leysa ekki vandann til lengri tíma litið. Ég vona að hv. þingmönnum í meiri hlutanum sem hyggjast samþykkja frumvarpið sé ljóst að þetta leysir engan vanda til lengri tíma litið og kann jafnvel að auka á hann. Ég er ekki í nokkrum vafa um það. Það er mitt mat að þetta muni auka á þann vanda. Ég verð líka að segja að ég hef áhyggjur af þessu í breiðara samhengi því eins og ég sagði í gær þá breytum við ekki kjarasamningamenningu í einu vetfangi. Mönnum hefur orðið tíðrætt um að það þurfi að endurskoða ramma kjaraviðræðna, endurskoða það hvernig aðilar tali saman, endurskoða hlutverk ríkissáttasemjara. Ég segi já, ég er tilbúin að taka þá umræðu. Ég er tilbúin að ræða það hvernig við getum þokað okkur áfram í því, en sú umræða þarf að fara fram með gagnkvæmri virðingu og skilningi á stöðu ólíkra aðila og ég held að ítrekaðar lagasetningar á verkföll séu ekki til þess að greiða þá leið. Við ræddum um framtíðina fyrr í dag, formenn og talsmenn flokka á Fundi fólksins í Norræna húsinu, við áttum að ræða um framtíðina og Ísland 2030. Ég sagði þar og ég vil segja það hér að ég held að fram undan séu jafnvel sterkari hugmyndafræðileg átök en við höfum lengi séð, átök á vinnumarkaði, átök sem snúast um það hvernig við skiptum gæðunum. Við horfum á samfélag þar sem meiri auður hefur safnast á færri hendur á undanförnum árum og áratugum. Ísland er ekkert einsdæmi um það. Þó að tekjudreifing hafi orðið jafnari eftir hrun, bæði af utanaðkomandi orsökum en líka vegna aðgerða sem ráðist var í, til að mynda á skattkerfinu, þá tel ég að þær aðgerðir sem núverandi ríkisstjórn hefur bæði ráðist í og boðað, séu ekki til þess fallnar að auka tekjujöfnuð. Ég tel að við stöndum í þeim sporum þar sem við sjáum fram á vaxandi átök um nákvæmlega þetta, um misskiptinguna. Við höfum gengið saman í gegnum sjö mögur ár þar sem flestar stéttir tóku á sig kjaraskerðingu með einhverjum hætti. Það var ekki auðvelt fyrir neinn. Nú förum við vonandi að horfa fram á betri tíð. Þá snúast átökin um það hvernig við ætlum að skipta gæðunum, hvernig við ætlum að skipta vextinum. Ætlum við að skipta honum með sanngjörnum og réttlátum hætti? Ætlum við að byggja þann vöxt á sjálfbærni? Ætlum við að horfa fram á veginn? Hvaða sýn ætlum við að hafa þegar við horfum fram á veginn? Ég óttast það að ef þetta er viðhorf meiri hluta þingsins í garð kjaradeilna, þannig að ítrekað hefur þurft að koma til lagasetningar, einhliða lagasetningar í þessu tilviki á starfsmenn hins opinbera, er það ekki líklegt til að auka sátt í þessu samfélagi. Það er ekki líklegt til að ná nokkurri sátt um það hvernig við skiptum þessum gæðum. Við getum horft til þess að hér hafa nýlega verið boðaðar skattalækkanir upp á 15–17 milljarða sem innspil í kjarasamninga á almennum markaði, á sama tíma og þau félög sem eiga í kjaradeilum krefjast þess að rekstur innviðanna verði styrktur. Þar hefur heilbrigðisþjónustan oftast verið nefnd, en önnur stéttarfélög sem hér eru undir eru líka hluti af innviðunum. Við horfum fram á veg þar sem fyrirhugað er að draga úr samneyslunni, lækka skatta, auka einkarekstur og spila harðan bolta við verkalýðshreyfinguna í landinu. Herra forseti. Þetta kann ekki góðri lukku að stýra. Við höfum fengið reynsluna á öllum þessum aðgerðum. Ég vitnaði til þess í ræðu minni í gær og ætla að ljúka ræðu minni í dag á því að það er búið að skoða og rannsaka afleiðingar slíkrar stjórnarstefnu sem við köllum nýfrjálshyggju í dagleg tali, í Bretlandi á 9. áratugnum. Ekki aðeins jók hún ójöfnuð, ekki aðeins jókst atvinnuleysi, hún varð líka til þess að velsæld samfélagsins og vöxtur varð minni en ella hefði orðið. Hv. þingmenn meiri hlutans mættu velta því fyrir sér, því allt eru þetta bitar í einu og sama púsluspilinu, hvort þeir hafi virkilega sannfæringu fyrir því að þetta sé leiðin sem þeir vilja fara með íslenskt samfélag, flokkar sem jafnvel hafa kennt sig við félagshyggju á einhverjum tímapunkti í sínu pólitíska lífi.
Hæstv. forseti. Hér er stjórnarandstaðan með þrjár tillögur, annars vegar frávísun og hins vegar tvær breytingartillögur. Ég óska eftir því að þessar tillögur verði kallaðar til 3. umr. og teknar til afgreiðslu þegar þar að kemur.
Herra forseti. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hörmum þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að leggja í fjórða sinn til lagasetningu á verkfallsaðgerðir launafólks. Hér er um að ræða stjórnarskrárvarinn rétt fólks til að berjast fyrir kaupi sínum og kjörum og því um að ræða gríðarlegt inngrip í kjarabaráttu launafólks. Þetta hlýtur að vekja spurningar um forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar sem boðar enn frekari skattalækkanir sama dag og hún leggur til lagasetningu á verkfallsaðgerðir starfsmanna ríkisins. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjumst gegn þessari tillögu.
Hæstv. forseti. Við í Bjartri framtíð erum á móti þessu frumvarpi vegna þess að við teljum það ósanngjarnt, illa undirbúið og illa unnið. Samningsfrelsið og verkfallsrétturinn eru afar mikilsverð réttindi sem stjórnvöld í réttarríki leggja sig fram við að virða mjög mikils í orði og í verki. Þetta frumvarp samræmist þeim skyldum afar illa. Hér stendur til að skerða mikilsverð mannréttindi margs fólks með einhvers konar furðulegri pakkaafgreiðslu. Ekki nóg með það, hér á að mismuna fólki með alvarlegum hætti. Allt er þetta gert og keyrt fram af hörku og án þess að reynt hafi verið að ná sanngjarnri niðurstöðu með samtali og samráði við fólk í góðri trú. Þessi ríkisstjórn sýnir enn að samráð er ekki til í hennar orðabók. Hennar aðferð er hér sem fyrr að deila og drottna. Björt framtíð telur að þetta sé vont lagafrumvarp, eins og kom fram, og ósanngjarnt og greiðir atkvæði á móti því.
Herra forseti. Landlæknir er búinn að vera að senda bréf á þessa ríkisstjórn núna í mánuð og segja að það sé hættuástand í heilbrigðiskerfinu og að það sé á ábyrgð ríkisstjórnarinnar að leysa þetta vandamál með einum eða öðrum hætti. Þessi annar háttur er náttúrlega að það er hægt að ganga til samninga til að halda í heilbrigðisstarfsfólk og fyrsta flokks heilbrigðiskerfi á landinu. Það er forgangsröðun sem landsmenn vilja óháð flokkum, kyni, aldri og búsetu, það er það sem landsfundarályktanir Sjálfstæðisflokksins segja til um. Það er það sem Framsóknarflokkurinn lofaði fyrir kosningar, en það er ekki það sem þessi ríkisstjórn ætlar gera. Og hún ræður. Heilbrigðiskerfi okkar er enn þá eða var á síðasta ári fyrsta flokks. Árið þar á undan, það kemur sérstaklega fram í skýrslu sem landlæknir benti mér á, var Ísland með sérstöðu hvað það varðar að vera með alla þætti græna í sinni þjónustu. Þar segir að Svíþjóð og Noregur hafi fallið út af þessum lista. Sjáið, þetta er fyrsta flokks heilbrigðiskerfi sem varði í gegnum kreppuna. [[Forseti hringir.]]Það eru tvö ár í kosningar. Við skulum sjá hvernig þetta lítur út í aðdraganda þeirra.
Hæstv. forseti. Í kvöldfréttum á RÚV í gær sagði forsætisráðherra að ekki hefði komið til lagasetningar á verkfall lækna því að þá hefði ekki komið upp sams konar hættuástand og nú. Eðlileg viðbrögð við þessari staðreynd væru auðvitað að ganga af fullri alvöru til samninga við geislafræðinga, lífeindafræðinga, hjúkrunarfræðinga og ljósmæður sem endurspegluðu mikilvægi þessara stétta. En hvað gera Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur? Þeir setja lög á kvennastéttir í heilbrigðiskerfinu. Samfylkingin leggst alfarið gegn þessari lagasetningu og telur hana einkennast af virðingarleysi fyrir heilbrigðisþjónustunni, mikilvægustu stoð samfélagsins. Þessi lagasetning er kveðja ríkisstjórnarinnar til kvenna þegar við fögnum 100 ára kosningarrétti. Ræðurnar sem stjórnarliðar munu flytja 19. júní verða í besta falli hjákátlegar.
Herra forseti. Verkfallsrétturinn er mikilvægur og hann er virtur af þessari ríkisstjórn. [[Gripið fram í: Ha?]] [[Gripið fram í: Það er nefnilega það.]]Hann er virtur. Á móti honum vega síðan ríkir almannahagsmunir. Í því máli sem við erum hér að ræða er komin upp sú staða að ríkisstjórnin ætlar ekki að víkja sér undan því að verja þá almannahagsmuni sem birtast í því að þúsundir rannsókna í heilbrigðiskerfinu eru að fara forgörðum, að fólk sem undir venjulegum kringumstæðum getur fengið niðurstöður úr krabbameinsrannsóknum innan nokkurra sólarhringa þarf að bíða í fjórar til fimm vikur og að víða í stjórnkerfinu er að verða uppsafnaður nær óviðráðanlegur vandi sem einfaldlega verður að bregðast við. Þeir sem koma hingað upp og hafa ekkert annað til málanna að leggja en það að ríkið [[Forseti hringir.]]eigi að fallast á allar kröfur sem komið er með inn á samningaborð til okkar eru lýðskrumarar og hafa í raun ekkert fram að færa í þessari umræðu. [[Kliður í þingsal.]] [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] [[Gripið fram í.]] [[Gripið fram í: Já.]] [[Gripið fram í: Nei.]]
Hv. þingmaður, umræðunni er lokið og fer fram í ræðustól Alþingis, eins og forseti hefur margoft tekið fram.
Forseti. Þetta eru ólög þannig að ég segi nei.