Borist hefur bréf um afturköllun munnlegrar fyrirspurnar. Birgitta Jónsdóttir kallar aftur fyrirspurn til munnlegs svars á þskj. 1000, mál 577, um rannsóknarheimildir lögreglu.
Með bréfi, dagsettu 20. apríl, hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um eftirfarandi skýrslu frá Ríkisendurskoðun, skýrslu um rekstur og starfsemi sendiskrifstofa Íslands; skýrslu um samninga um æskulýðsrannsóknir, skýrslu um bílanefnd ríkisins og ársskýrslu Ríkisendurskoðunar 2014.
Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að bera upp spurningu um fundarstjórn forseta. Nú er það þannig að í gær og eiginlega bara alveg frá því eftir páska höfum við verið að ræða hér mál sem hafa komið til 1. umr. frá ríkisstjórninni og frá ráðherrum. Einhverra hluta vegna erum við ekki enn farin að fjalla um tvö mál frá hæstv. húsnæðis- og félagsmálaráðherra, sem hún hefur fengið samþykkt í gegnum ríkisstjórn, um húsnæðismál. Hæstv. ráðherra hefur sent starfsmönnum ríkisins í fjármálaráðuneytinu sérstök orkustykki og vonast til að þeir hraði sinni vinnu, en ég velti fyrir mér hvort hún þurfi að senda fleirum orkustykki. Hefur hæstv. forseti fengið slíkt til þess að koma málum hér á dagskrá? Er það það sem þarf? Ég spyr: Af hverju [[Forseti hringir.]]erum við ekki enn farin að fjalla um þau mikilvægu mál sem þó liggja fyrir?
Af þessu tilefni vill forseti taka fram að hann er fullur af orku [[Gripið fram í.]]og það er ekki skortur á orku sem veldur því að þessi mál hæstv. ráðherra, sem þegar hefur verið dreift, hafa ekki komist hér til umræðu. Forseti væntir þess að þau geti komist á dagskrá og verði rædd hér í byrjun næstu viku. Við höfum verið að ræða önnur mjög brýn mál. Það felur í sjálfu sér enga forgangsröðun í sér af hálfu forseta. Forseti er eingöngu að reyna að þumlunga málum áfram eftir bestu getu og vill af þessu tilefni taka fram að forseti er mjög ánægður með það hvernig málum hefur undið fram hér í þinginu undanfarna daga. Hér hafa staðið yfir ítarlegar málefnalegar umræður um stór mál sem hafa verið þinginu til mikils sóma. En það er vilji forseta að taka þessi mál hæstv. félagsmálaráðherra, og fleiri mál raunar, á dagskrá sem allra fyrst í næstu viku.
Til svara eru: Forsætisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Virðulegur forseti. Ræða hæstv. forsætisráðherra á flokksþingi Framsóknarflokksins á dögunum vakti þó nokkra athygli og sérstaklega kaflinn um afnám haftanna. Þar boðaði hæstv. forsætisráðherra, af talsverðu afdráttarleysi að mínu viti, stöðugleikaskatt, sem yrði lagður á þrotabúin, að sú aðferð yrði notuð við afnám hafta. Þetta kom mér aðeins á óvart. Þó að ég sé jákvæður gagnvart hugmyndinni um skattlagningu til að losa um þennan vanda taldi ég að við værum kannski ekki á þeim stað í vinnunni, því enn ætti eftir að leysa mjög mörg álitamál. Það kom mér á óvart þetta afdráttarleysi eða tal um að fara ætti stöðugleikaskattsleiðina - sem var raunar hugtak sem ég hafði ekki heyrt áður, ég hafði heyrt talað um útgönguskatt, en gott og vel, það er ekki aðalatriðið - og að fram væri að koma frumvarp nú í vor um það. Eftir að ræðan var flutt hafa spurningarnar vaknað eða orðið fleiri og vaxið. Ég kem eiginlega hingað upp sem eitt stórt spurningarmerki í þessu. Er búið að ákveða, og þetta er spurning mín til hæstv. forsætisráðherra, að nota stöðugleikaskatt sem leið til að létta af höftum? Og er þá búið að fara í gegnum aðra kosti og útiloka þá? Er búið að leysa öll helstu álitamál sem eru tengd þessari leið? En grunnspurningin er bara: Er búið að ákveða þetta og útiloka aðra kosti?
Virðulegur forseti. Já, eins og komið hefur fram bæði hjá mér og hæstv. fjármálaráðherra er von á frumvarpi um stöðugleikaskatt. Hafa aðrir kostir verið skoðaðir og metnir? Já, það hefur svo sannarlega verið gert í heilmikilli vinnu sem staðið hefur nú vel á annað ár. Er eftir einhverju að bíða, eru fleiri kostir sem þarf að líta til, er undirbúningsvinnan vel á veg komin, er hún að klárast? Já.
Virðulegur forseti. Já, það er sem sagt búið að ákveða þetta, það á að leggja stöðugleikaskattinn á. Það er svolítið gaman að þessu. Ég og fleiri þingmenn sitjum í svokallaðri samráðsnefnd um afnám hafta. Nefndin virkar þannig að maður les bara í blöðunum hvað er að gerast í þessu ferli, fer á þessa fundi og fær svona frekar gömul tíðindi. En nú er ég sem sagt að heyra það alveg afdráttarlaust að búið er að ákveða að fara þessa leið stöðugleikaskattsins. Það er svolítið fyndið vegna þess að ég held að fundur sé boðaður í samráðsnefndinni á föstudaginn þar sem við eigum að hitta sérfræðinga til að fara yfir ýmis álitamál tengd þessari leið og ýmis stór álitamál, spurningar sem vöknuðu. Gott og vel. Það er svolítið fyndið að vera að fara í þannig samráð ef búið er að ákveða þetta sem sagt, en það er alveg afdráttarlaust. En mig langaði að spyrja: Það var í fréttum að íslensk stjórnvöld hefðu verið í viðræðum við kröfuhafa í London, þetta var fréttaskýring í DV. Er það rétt?
Virðulegur forseti. Íslensk stjórnvöld hafa ekki átt í neinum samningaviðræðum við kröfuhafa.
Forseti. Það hefur svo sem ekki farið fram hjá neinum að það virðast ekki vera mjög góðar samgöngulínur á milli hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, formanna stjórnarflokkanna. Við þurfum ekki að líta langt til þess að sjá að það virðist ekki vera mikil samstaða t.d. um afnám verðtryggingar. Forsætisráðherra segir að vel gangi með þá vinnu, en á sama tíma kemur í ljós að fjármálaráðherra segir að afnám verðtryggingar sé ekki í spilunum heldur einvörðungu breytingar á lengd tímans sem verðtryggð lán eiga að vera í boði. Mig langað því að spyrja hæstv. forsætisráðherra að því hvernig standi á því að skilaboðin séu svona misvísandi. Síðan hafa líka komið upp ýmis önnur dæmi eins og með flutninginn á spítalanum, Fiskistofa, það er mjög skringilegt mál sem er einhvern veginn í limbói, síðan er það náttúrlega það sem rætt var um hér áðan, afnám hafta, það mál virðist líka vera á mjög skringilegum slóðum og mjög furðulegt að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafi ekki boðað formenn flokkanna í stjórnarandstöðu á fund með sér til þess að yfirfara þessi mál. Ég man eftir því á síðasta kjörtímabili þegar voru stórar og umfangsmiklar aðgerðir, samanber Icesave og ýmislegt annað, var boðað til fundar í forsætisráðuneytinu til upplýsingar. Það má halda því til haga að engum af formönnum flokkanna hefur verið boðið á slíka fundi síðan þessi ríkisstjórn tók við, þó hafa verið gerðar mjög margar og umfangsmiklar aðgerðir sem hafa áhrif á hag allra landsmanna.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr hér um tvö yfirgripsmikil mál. Ég byrja á því síðara, sama máli og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson ræddi, samráði vegna vinnu við afléttingu hafta. Þingmönnum hefur verið haldið upplýstum um gang mála, eða fulltrúum flokkanna réttara sagt, í gegnum hina pólitísku samráðsnefnd. Hins vegar dreg ég enga dul á það að það setti töluvert strik í reikninginn þegar eftir einn slíkan fund var farið að dreifa upplýsingum til fjölmiðla og jafnvel farið í viðtöl til þess að lýsa því sem gerðist á þeim fundi og raunar dregin upp á margan hátt röng mynd af því. Það varð til þess að menn hlutu að endurskoða hvernig upplýsingagjöf á þeim fundum væri háttað. Jafnframt hefur komið fram, svo ég víki aðeins aftur að fyrri fyrirspurn um svipað mál, að fleirum er haldið upplýstum eftir því sem tilefni þykir til, þar með talið kröfuhöfum sem voru upplýstir um stöðu mála í desember eins og kom fram í fjölmiðlum þá og hafa verið upplýstir í samræmi við það sem tilefni þykir til, í samræmi við það sem talið er óhætt að upplýsa um og viðeigandi. Þannig að það er sama til hvaða aðila þessa máls er litið, mönnum er haldið upplýstum í samræmi við tilefnið og það hvað óhætt er að upplýsa um. Þá að fyrri spurningunni um verðtrygginguna. Ég gef mér að þar sé hv. þingmaður að vísa til fréttar í Fréttablaðinu, sem var einhvers konar framhaldsfrétt af frétt um svipað mál frá því í gær. Sú frétt var með fyrirsögn í þá veru að niðurfærslan eða leiðréttingin á fasteignalánum gæti horfið vegna verðbólgu. Svo las maður greinina og þá kom í ljós að innihaldið sagði allt annað og raunar þvert á [[Forseti hringir.]]móti. Virðulegur forseti. Ég næ ekki að klára svarið í þessari umferð. Ég reyni að gera það á eftir.
Forseti. Ég þakka svörin. Það er nú þannig með þessa samráðsnefnd að hún er bundin trúnaði, fulltrúar í þeirri nefnd bundnir þagnarskyldu, og hún hefur ekkert fundað síðan þessar stóru yfirlýsingar áttu sér stað á landsfundi Framsóknarflokksins. Mér finnst þannig samráð ekki nægilega gott. Það ætti að vera hefð fyrir því að það væru fundir til upplýsingar og ef það er einlægur vilji hæstv. forsætisráðherra að við förum sameiginlega í þessa vegferð þá er mjög mikilvægt að við vitum hvert við erum að fara saman og til þess eiga að vera samráðsfundir. Mér finnst það mjög mikilvægt. Ég óttast að hæstv. forsætisráðherra sé að einangrast þarna í forsætisráðuneytinu eins og hann gagnrýndi annan forsætisráðherra á síðasta kjörtímabili fyrir. Þess vegna mundi ég vilja leggja til að hæstv. forsætisráðherra einbeitti sér að því að verða betri forsætisráðherra en sá forsætisráðherra sem hann miðar sig gjarnan við.
Virðulegur forseti. Ég verð að ítreka það sem ég sagði áðan að sumt í þessari vinnu er þess eðlis að það er æskilegt að upplýst sé um það, annað er þess eðlis að það þjónar ekki hagsmunum þjóðarinnar að upplýst sé um það. Það sama á við svo ég ítreki það, af því hér voru áður nefndar einhverjar fréttir um viðræður við kröfuhafa, að það getur þjónað hagsmunum Íslands að upplýsa þá jafnvel um ákveðna hluti án þess að fara í samningaviðræður við þá. Jafnframt er mikilvægt að upplýsa fulltrúa flokkanna eins og nokkur kostur er um gang mála, en þegar menn lenda í því að upplýsingar leka út af fundi, að því er virðist úr nokkrum áttum og menn rjúka jafnvel í viðtöl til þess að túlka hlutina á eigin hátt, þá hljóta menn að taka tillit til þess í framhaldinu. Hér sé ég að hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, biður um að ræða fundarstjórn forseta og það kemur mér ekki á óvart í þessu tilfelli.
Herra forseti. Þessi ummæli hæstv. forsætisráðherra eru fullkomlega ósæmileg. Hann beit höfuðið af skömminni þegar hann sagði hér nánast berum orðum að sá seki um trúnaðarbrotið væri hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar. Þetta er fullkomlega ósæmileg framganga af hálfu hæstv. forsætisráðherra og röng. Hér erum við þingmenn stjórnarandstöðunnar og jafnvel einn tiltekinn nafngreindur bornir röngum sökum af hæstv. forsætisráðherra á lágkúrulegan hátt. Hið rétta í þessu máli er að dagana fyrir nefndan samráðsfund í byrjun desember voru að birtast upplýsingar, aðallega í Morgunblaðinu, m.a. um að til stæði að leggja á 35–40% útgönguskatt og annað þar fram eftir götunum. Það komu engar nýjar upplýsingar fram í fjölmiðlum eftir þennan fund. Engar. Það er hægt að sanna með því að fara yfir umfjöllun fjölmiðla dagana á undan. Í einhverju geðvonskukasti starfsmanns í fjármálaráðuneytinu var sendur tölvupóstur um að þarna hefði átt sér stað eitthvert trúnaðarbrot sem er innstæðulaust með öllu. Það er ósæmilegt af hæstv. forsætisráðherra að nota þetta svona. [[Forseti hringir.]]Dragi hann ekki ummæli sín til baka og biðjist afsökunar á þeim þá sé ég ekki að annað sé fært en að hverfa frá [[Forseti hringir.]]öllu sem á að heita samráð við þessa ríkisstjórn. Svona er ekki hægt að misnota [[Forseti hringir.]]samskipti af þessu tagi. [[Gripið fram í.]]
Forseti gerði þau mistök að hefja umræðu um fundarstjórn forseta áður en dagskrárliðnum var lokið. Samkvæmt þingsköpum ber að ljúka dagskrárliðnum sem var óundirbúinn fyrirspurnatími og forseti vill því í samræmi við það fresta umræðu um fundarstjórn forseta og ljúka umræðunni undir liðnum óundirbúinn fyrirspurnatími. Forseti hefur tekið niður mælendaskrá sem hann gerir þá ráð fyrir að við hefjumst handa við á eftir.
Hæstv. forseti. Nú standa yfir alvarleg verkföll, m.a. á Landspítalanum. Ljós er að ef ná á yfirlýstu markmiði, að hér verði áfram rekin heilbrigðisþjónusta í fremstu röð og að við verðum þar samkeppnisfær við aðrar Norðurlandaþjóðir, þarf tvennt að koma til. Annars vegar sambærileg laun og starfsaðstaða fyrir starfsfólk og hins vegar húsnæði, tæki og allur búnaður í fremstu röð. Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra sem verkstjóra ríkisstjórnarinnar um framgang mála varðandi endurbyggingu og nýbyggingu Landspítala – háskólasjúkrahúss við Hringbraut. Í dag er á dagskrá Alþingis þingsályktunartillaga hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um ríkisfjármálaáætlun fyrir næstu þrjú ár. Þar stendur m.a., leyfi forseta: „Í þessum áformum felst að gert er ráð fyrir því í áætluninni að lokið verði við byggingu sjúkrahótels á lóð Landspítalans á árinu 2017 og að lokið verði við fullnaðarhönnun á meðferðarkjarna LSH. Það felur í sér 860 millj. kr. hækkun framlags árið 2016 og samanlagt 5,1 milljarðs kr. útgjöld á tímabilinu.“ Þá hefur komið fram hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að útboð á fullnaðarhönnun meðferðarkjarnans sé á áætlun í apríl og útboð vegna lóðaframkvæmda sjúkrahótels einnig, enda eigi að ljúka byggingu þess 2017. Í dag er apríl nær að verða lokið og því eðlilegt að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort umræddar tímasetningar standist ekki, hvort verkstjórn hæstv. forsætisráðherra sé ekki í samræmi við yfirlýsingar fyrrgreindra hæstv. ráðherra. Samstaða náðist um þetta mál á Alþingi með þingsályktun um nýjan Landspítala við Hringbraut í Reykjavík á síðastliðnu vori og hefur stjórnarandstaðan ítrekað lagt áherslu á að þetta mikilvæga mál fái framgang. Þá var samstaða um fjárheimild í fjárlögum þessa árs um nær milljarð, eins og áður sagði, til byggingar nýs Landspítala þegar hún kom til afgreiðslu í desember. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra hvort þetta mál sé ekki á áætlun og unnið að því samkvæmt samþykktum Alþingis og yfirlýsingum ráðherra fjármála og ráðherra heilbrigðismála.
Virðulegur forseti. Ég tel að þetta mál sé nokkurn veginn á áætlun og algjörlega í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Það er hins vegar ekki rétt hjá hv. þingmanni að samþykkt hafi verið þingsályktun um nýjan Landspítala við Hringbraut. Það var sérstaklega rætt um að ekki væri hægt að fallast á það orðalag meðan menn væru enn þá að fylgja þeirri nálgun að bregðast við þeim skorti á viðhaldi sem átti sér stað á síðastliðnu kjörtímabili þar sem Landspítalinn varð fórnarlamb gríðarlega mikils og síendurtekins niðurskurðar, sem bitnaði m.a. á fasteignum spítalans. Þar af leiðandi hefur áherslan til að byrja með verið á að bæta þar úr, ráðast í nauðsynlegar bráðaaðgerðir á húsnæði spítalans og uppbyggingu eftir þörfum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið þó að ég viti ekki alveg hvað það fól í sér eins og stundum þegar hæstv. ráðherra svarar. Þingsályktunin var um spítala. En það er rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að það á að vinna að endurbyggingu líka. En mig langar þá að spyrja beint út: Hvar á sú endurbygging að eiga sér stað? Hæstv. ráðherra hefur tjáð sig um að það eigi að færa spítalann. Það mun tefja þessa framkvæmd um einhverja mánuði og jafnvel ár. Eigum við ekki reyna að fá skýrt svar hvað það varðar? Varðandi niðurskurðinn er rétt að það var skorið verulega niður á síðasta kjörtímabili eftir hrun, bankahrunið svokallaða. En ég ætla að vekja athygli hæstv. forsætisráðherra á því að fyrstu fjárlög hæstv. forsætisráðherra gerðu ráð fyrir milljarða niðurskurði til heilbrigðismála til viðbótar. Sem betur fer tókst með styrk þjóðarinnar, stjórnarandstöðunnar, launþegahreyfinganna og annarra að snúa þeirri þróun við. Ég hélt að við værum komin á beinu brautina, og ég er að reyna að fá svör við því: Erum við ekki á fullri keyrslu í að endurbyggja og byggja nýjan spítala við Hringbraut?
Virðulegur forseti. Fyrst verð ég að leiðrétta hv. þingmann. Það voru ekki uppi áform um stórfelldan áframhaldandi niðurskurð í framlögum til Landspítalans, þvert á móti, enda birtist það glögglega í fjárlögum að framlög til Landspítalans hafa aldrei verið jafn mikil og nú og það á föstu verðlagi. Það er því ekki aðeins búið að vinna upp niðurskurð síðustu ríkisstjórnar heldur bæta í jafnframt. Hvað varðar svo spurningar eða yfirlýsingar hv. þingmanns og skoðanir á staðsetningu spítalans þá fer eðli málsins samkvæmt viðhald og viðgerðaruppbygging fram á þeim stað sem spítalinn er nú, meðan hann er á þeim stað. Ég hef hins vegar sagt að menn ættu alltaf að taka rökum og skoða möguleika í stöðunni, en í millitíðinni væri mjög mikilvægt að menn hvikuðu ekki frá því að sinna nauðsynlegu viðhaldi og uppbyggingu þar sem spítalinn er, sérstaklega og ekki hvað síst til að bregðast við þeim niðurskurði sem hann var látinn þola á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í.]]
Forseti. Fjármála- og efnahagsráðherra er spurður að því í Fréttablaðinu í dag hvort ríkisstjórnin hefði getað brugðist fyrr við kröfum launafólks sem ljóst var fyrir löngu að mundi sækja launahækkanir um þessar mundir. Í viðtalinu viðurkenndi fjármálaráðherra, með leyfi forseta, „að menn hefðu átt að standa þéttar saman í aðdraganda þess að kjarasamningar renna út“, og átti þá væntanlega við að ríkisstjórnin sjálf hefði getað verið betur undirbúin fyrir samningaviðræður og verkföll sem nú tröllríða samfélaginu. Þetta vekur athygli, hæstv. forseti, nú þegar viðræður launafólks við ríkið hafa strandað trekk í trekk. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra hvort hann deili þessari skoðun með fjármálaráðherra og ef svo er, hvers vegna ríkisstjórnin var svona illa undirbúin þegar morgunljóst var hvenær kjarasamningar við ríkið á almennum markaði rynnu út.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ég sé sammála því að ríkisstjórnin hafi verið illa undirbúin og þá hvers vegna hún hafi verið illa undirbúin. Ég er algjörlega ósammála því að ríkisstjórnin hafi verið illa undirbúin. Hún hefur undirbúið það sem var fyrirsjáanlegt mjög vel, átt mikið og gott samráð við aðila vinnumarkaðarins, ekki endilega verið sammála þeim um allt, enda var aldrei við því að búast. En þó hefur undirbúningurinn skilað því að við erum nú að fara inn í kjaraviðræður þar sem menn telja að nást hafi slíkur efnahagslegur árangur á Íslandi að menn geti gert miklu meiri kröfur um kjarabætur en sést hafa jafnvel áratugum saman.
Forseti. Þá er það staðfest að forsætisráðherra er ósammála fjármála- og efnahagsráðherra og er það ekki í fyrsta sinn eins og við sjáum í málum um verðtrygginguna. En af því að hæstv. forsætisráðherra talar um að ríkisstjórnin sé það vel undirbúin að hún sé núna að fara í viðræður við launafólk - já, það gerist eftir nokkurra vikna verkföll og fundi með ríkinu sem viðsemjanda við launafólk þar sem ekkert hefur komið fram frá ríkinu sem viðsemjanda. Og yfir því hefur verið kvartað af hálfu stéttarfélaga launafólks.
Virðulegur forseti. Hér er einhver misskilningur á ferð. Ríkisstjórnin er ekki að fara í viðræður um kjör. Það gerir samninganefnd ríkisins fyrir hönd stjórnvalda. Hins vegar liggur ljóst fyrir, eins og það hefur raunar gert áratugum saman, að það er ómögulegt fyrir hið opinbera að meta hvaða svigrúm er í kjarasamningum á meðan ekki hafa verið lagðar línur á almenna markaðnum. Hver er ástæðan fyrir því, virðulegur forseti? Jú, hún er augljós, hún er sú að megnið af tekjum ríkisins verður til með því að skattleggja almenna markaðinn og einungis þegar menn sjá í hvað stefnir þar hafa þeir forsendur til þess að meta hvað er raunhæft á opinbera markaðnum.
Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra lagði mikið á sig til að komast hjá því áðan að svara fyrirspurn hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um verðtrygginguna. Það er eðlilegt. Það er pínlegt að fylgjast með formönnum stjórnarflokkanna tala annar í austur og hinn í vestur í kjarnamáli á forsíðu Fréttablaðsins tvo daga í röð, sérstaklega pínlegt auðvitað fyrir forsætisráðherra því um er að ræða helsta kosningaloforð hans og Framsóknarflokksins fyrir síðustu kosningar. Í gær er haft eftir hæstv. forsætisráðherra að unnið sé í fjármálaráðuneytinu að frumvörpum um afnám verðtryggingar. Í dag kemur formaður Sjálfstæðisflokksins og segir sem er, að ekki sé unnið að neinum frumvörpum um afnám verðtryggingar, það sé aðeins verið að skoða tímalengdina. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Er ekki bara heiðarlegast af honum að viðurkenna það og segja fólki satt um það að ríkisstjórnin er ekkert að fara að afnema verðtrygginguna, að stjórnarflokkarnir hafa ekki samið um afnám verðtryggingar og að Framsóknarflokkurinn gerði það aldrei að skilyrði fyrir myndun ríkisstjórnarinnar að hún mundi afnema verðtryggingu?
Virðulegur forseti. Ósköp var þetta nú aumt. Hv. þingmaður hefur oft staðið sig betur í útúrsnúningum en þetta, en ég fagna þó tækifærinu til þess að svara spurningunni sem ég hafði því miður ekki tíma til þess að svara þegar hv. þm. Birgitta Jónsdóttir bar hana fram áðan vegna þess að hún spurði um svo mörg stór atriði. Virðulegur forseti. Það liggur fyrir hvar vinna við afnám verðtryggingarinnar í neytendalánum stendur hvað sem líður þessari sérkennilegu frétt í Fréttablaðinu í morgun. Hún virðist vera, eins og ég var byrjaður að svara hér áðan, einhvers konar framhald af frétt frá því í gær undir mjög villandi fyrirsögn. Hér er svo verið að endurnýta það sem er í raun ársgömul frétt og reyna að túlka hana upp á nýtt til þess að búa til eitthvað allt annað úr henni. Ársgömul segi ég, vegna þess að það er nánast ár frá því gefin var út fréttatilkynning um hvar þessi mál stæðu og ekkert nýtt í frétt Fréttablaðsins frá því sem þar birtist. Þar segir meðal annars að ríkisstjórnin hafi samþykkt á fundi sínum framhald vinnu við afnám verðtryggingar af nýjum neytendalánum. Svo kemur fram, og var töluvert rætt á þeim tíma og raunar umdeilt, að ákveðið hafi verið að framkvæma þetta í fleiri en einu skrefi. Sumir vildu meina að það væri hægt að gera þetta allt í einu, bara í einu skrefi hægt að afnema verðtrygginguna, aðrir töldu skynsamlegra að gera það í skrefum. Ofan á varð að líta til niðurstöðu verkefnisstjórnar um afnám verðtryggingar þar sem bæði var horft til niðurstöðu meiri hlutans en líka tekið mið af ábendingum minni hlutans og samþykkt verkáætlun sem fól það í sér að m.a. mundi fjármála- og efnahagsráðuneytið hafa umsjón með vinnu við að óheimilt yrði að bjóða neytendum verðtryggð lán með jöfnum greiðslum til lengri tíma en 25 ára, að lágmarkstími nýrra verðtryggðra neytendalána yrði lengdur í allt að tíu ár og að takmarkanir yrðu gerðar á veðsetningu vegna verðtryggðra íbúðalána. Svo er í framhaldinu lýst verkefnum velferðarráðuneytis og forsætisráðuneytis. Að þessari vinnu lokinni á árinu 2016, þegar reynsla er komin á árangurinn, verði metið [[Forseti hringir.]]hvernig sé best að stíga næstu skref við afnám verðtryggingar. Þetta er allt í samræmi við það sem lýst var í Fréttablaðinu í morgun.
Virðulegur forseti. Forsætisráðherra verður að sakast við einhverja aðra en mig um útúrsnúninga. Fjármálaráðherra segir alveg skýrt í Fréttablaðinu í dag að ekki hafi verið lagt upp með afnám verðtryggingar heldur aðeins að takmarka e.t.v. tímalengd á sumum lánum. Forsætisráðherra lofaði afnámi verðtryggingar. Hann sagði að það væri einfalt mál. Ef hann ætlar ekki að standa við það þá er hreinlegast að hann segi það hér í ræðustól eða segi ella að fjármálaráðherra sé á villigötum. Það er auðvitað áhyggjuefni fyrir heimilin í landinu ef nú á að ráðast í afnám hafta en fjármálaráðherra er bara enn þá að skoða hvort það eigi kannski að takmarka einhverja áralengd einhvern tímann á einhverjum verðtryggðum lánum. Frumvarpinu um það, fyrst forsætisráðherra minnist á það, um að banna lengri lán en 25 ára, lofaði forsætisráðherra sjálfur í stefnuræðu sinni í haust. Það frumvarp hefur ekki litið dagsins ljós. [[Forseti hringir.]]Og fjármálaráðherra segir að það muni ekkert líta dagsins ljós nú í vetur. Það muni kannski koma næsta haust. [[Forseti hringir.]]Þá þurfi að vera tímafrestir í því því þetta geti haft svo erfið áhrif á húsnæðismarkaðinn. Er ekkert að marka einu sinni stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra?
Virðulegur forseti. Það má svo sem reyna þetta áfram, en ef menn skoða það sem hv. þingmaður sagði áðan þá sjá þeir að innihaldið er ekki neitt vegna þess að það er verið að vinna að þessari áætlun í samræmi við það sem kynnt var fyrir næstum því ári síðan. „Vinna hafin við afnám verðtryggingar af nýjum neytendalánum“ hét fréttatilkynningin, vakti talsverða athygli á sínum tíma og umræður því það var umdeilt hvort rétt væri að gera þetta með þessum hætti í tveimur skrefum eða í einu skrefi. Ofan á varð að hrinda þessu í framkvæmd á þennan hátt og þetta er skýrt orðuð verklýsing þar sem sérstaklega er fjallað um það að fjármála- og efnahagsráðuneytið taki að sér ákveðna þætti [[Gripið fram í.]]þætti sem fjármálaráðherra er nú búinn að lýsa að verið sé að vinna. Virðulegur forseti. Allt þetta upphlaup vegna þessarar sérkennilegu framsetningar í þessari frétt, ársgamalli frétt og tilraun til endurtúlkunar ársgamallar fréttar, er allt hið undarlegasta mál. Allt liggur þetta fyrir, hvernig áætlunin verður unnin og það sem fjármálaráðherra sagði um þátt fjármálaráðuneytisins í því er fullkomlega í samræmi við 1. áfanga þeirrar vinnu.
Áður en forseti gefur orðið laust um fundarstjórn forseta vill forseti í mikilli vinsemd vekja athygli hv. þingmanna á því að undir þessum dagskrárlið er ekki gert ráð fyrir því að efnisleg umræða haldi áfram um þau mál sem hafin var umræða um áðan.
Virðulegi forseti. Það er ekki mikill mannsbragur á því hjá hæstv. forsætisráðherra að bera sakir á nafngreinda menn og flýja svo úr salnum þegar þeir bera hönd fyrir höfuð sér. Hér ásakaði hann mig um trúnaðarbrot áðan. Ég vil rekja það að í aðdraganda þess fundar sem hann gerði að umtalsefni í desemberbyrjun hafði ríkisstjórnin lekið skipulega hugmyndum um útgönguskatt til fjölmiðla. Þess vegna vissu allir fjölmiðlar af þessum samráðsnefndarfundi og í kjölfar hans var eðlilega spurt um afstöðu okkar í stjórnarandstöðunni. Ég tjáði mig um afstöðu til útgönguskatts, til þess hef ég fulla heimild, sem efnahags- og viðskiptaráðherra lagði fram í áætlun um afnám hafta og í henni fólst útgönguskattur. Ég tjáði mig almennt um efnisatriði útgönguskatts, skynsemi hans, kosti og lesti. Það er hins vegar algjörlega ófært að taka þátt í samráði við ríkisstjórnina ef ráðherrar mega gefa yfirlýsingar holt og bolt og stilla upp alls konar skýjaborgum, en ef [[Forseti hringir.]]við tjáum okkur og berum hönd fyrir höfuð okkar þá erum við að brjóta trúnað. [[Forseti hringir.]]Það segir sig sjálft að samráð við þessa ríkisstjórn er ófært. Hæstv. forsætisráðherra sagði áðan að það væri búið að ákveða að leggja á tiltekinn stöðugleikaskatt. Fínt. Leggðu þá fram frumvarp þar um hér í þinginu. Það er tilgangslaust fyrir [[Forseti hringir.]]okkur að mæta á samráðsfundi um það sem er löngu ákveðið.
Forseti. Mér finnst mjög alvarlegt að hér komi hæstv. forsætisráðherra og láti í raun og veru í veðri vaka að þessi nefnd sé lek og þess vegna hafi henni ekki verið haldið upplýstri. Það er alrangt. Mér finnst mjög alvarlegt, forseti, að hæstv. forsætisráðherra fái að komast upp með það án þess að vera hreinlega víttur fyrir svona lagað og síðan hleypur hann hér út með skottið á milli lappanna, þorir ekki að svara fyrir sig eða svara fyrir að bera á fólk lygar. Mér finnst það mjög alvarlegt, forseti. Og ég verð að segja að mér finnst framkoma hæstv. forsætisráðherra sem engu svaraði hér í fyrirspurnatíma enn og aftur til háborinnar skammar.
Virðulegur forseti. Það er aldeilis stíll yfir því að vera hér með dylgjur í garð einstaklinga og fara síðan bara. Mér finnst að hæstv. forsætisráðherra eigi að biðjast afsökunar og draga ummæli sín til baka. Ég sit í þessum samráðshópi. Það eru þrjár ástæður fyrir því, sem ég get tiltekið í fljótu bragði, að þar hefur engu verið lekið. Í fyrsta lagi situr þar sómafólk sem tekur hlutverk sitt mjög alvarlega og er reiðubúið að horfast í augu við það og axla þá ábyrgð að í verkefninu felast mjög miklar hættur og eitt sem verður að einkenna það verkefni er samráð og trúnaður. Í öðru lagi hafa fundirnir verið svo fáir að það er eðli málsins samkvæmt mjög erfitt að leka einhverju út af fundum sem eru ekki. Og í þriðja lagi er það einfaldlega þannig að ef einhver hefði viljað leka þá hefur ekki verið hægt að leka neinu vegna þess að allt hefur komið fram í fjölmiðlum áður. Það er ekki hægt að leka hlutum sem þegar hafa komið fram. Eini maðurinn sem hefur í raun og veru [[Forseti hringir.]]brotið trúnað er hæstv. forsætisráðherra sem fór í ræðu á flokksþingi [[Forseti hringir.]]eigin flokks og sagði hvað væri búið að ákveða í þessum efnum. Í hópnum upplifði ég það þannig, og ég vona að ég sé ekki að brjóta trúnað, [[Forseti hringir.]]að það væri rétt nýbyrjað að skoða kostina.
Virðulegur forseti. Gjaldeyrishöftin sem ollu þessari umræðu skapa efnahagslegt neyðarástand fyrir samfélagið. Við þær aðstæður er það verkefni forsætisráðherra að sameina alla, alla aðila í samfélaginu og alla stjórnmálaflokka og alla þingmenn í þessum sal um að leysa í sameiningu úr þessu brýnasta hagsmunamáli okkar og takast á við þá erlendu aðila sem við er að etja. Auðvitað er það sorglegt að fylgjast aftur og aftur með dónaskap forsætisráðherra. En það er beinlínis andstætt brýnum þjóðarhagsmunum að hann skuli leyfa sér að sundra mönnum sérstaklega í þessu stærsta hagsmunamáli sínu með ótrúlegri framkomu og því að ata heiðvirða þingmenn, sem [[Forseti hringir.]]leggja sitt af mörkum í stjórnmálastarfi í þágu þjóðarinnar, [[Forseti hringir.]]auri og ærumeiðingum, fullkomlega að tilefnislausu.
Herra forseti. Því miður er það svo að fyrir okkur hv. þingmenn er afturendi hæstv. forsætisráðherra kunnuglegri en framhliðin því hann er alltaf á hlaupum út úr þessum sal í hvert sinn sem mikilvæg mál eru tekin til umræðu og við horfum á afturendann á honum hverfa. Það er auðvitað ekki í lagi, herra forseti, gagnvart Alþingi Íslendinga að hæstv. forsætisráðherra sé alltaf á hlaupum frá umræðum í þinginu, leyfi sér að koma með dylgjur og ásakanir í garð hv. þingmanna sem reyna að vinna af heilindum í samráði. Ég sé satt að segja enga ástæðu til þess að stjórnarandstaðan haldi áfram að taka þátt í einhverju sýndarsamráði þegar hæstv. forsætisráðherra tilkynnir ákvarðanir sínar á landsþingum Framsóknarflokksins en ekki í þessum samráðshópi, ekki í þessum þingsal, vegna þess að hann ber enga virðingu fyrir Alþingi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Það finnst mér að virðulegi forseti ætti að taka til athugunar í störfum sínum sem forseti okkar allra. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Erindi mitt í ræðustól er eiginlega að biðja hæstv. forseta sem er nú höfuð okkar hér í þinginu að eiga orðastað við forustumann ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra, sem ég verð að kalla svo vegna þess að þingsköp mæla svo fyrir, en mér finnst það óþarflega hátíðlegt orð sérstaklega eftir framkomu ráðherrans fyrr í dag þar sem hann í einu stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar segir að ekki sé hægt að vinna með stjórnarandstöðunni vegna þess að hún kjafti frá því sem liggur fyrir á fundum. Það er ósatt, virðulegi forseti. Það er ósatt að svo hafi verið og það er náttúrlega óþolandi fyrir okkur í þessum sal að forsætisráðherrann komist upp með að hlaupa svo frá umræðunni þegar þessar umkvartanir [[Forseti hringir.]]eru bornar fram. Ég bið hæstv. forseta að koma fram fyrir okkar [[Forseti hringir.]]hönd og reyna að ala þennan ágæta mann upp.
Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér fannst framkoma hæstv. forsætisráðherra hér fyrr í dag hneyksli. Hún var hneyksli og auðvitað honum til vansa. Hér ásakar hann stjórnarandstöðuna um trúnaðarbrest og dylgjar um að hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, eigi þar einhverja sök. Ég bið herra forseta að taka málin í sínar hendur og tala máli okkar við hæstv. forsætisráðherra. Svo stekkur ráðherra út úr salnum þegar hann veit um hvað við erum að fara að tala. Hann er ekki maður til að standa hér og taka umræðuna við okkur og ræða þessar ásakanir. Þetta er hneyksli, forseti, og ég bið þig um að bregðast við því fyrir okkar hönd.
Herra forseti. Ég kem í þennan ræðustól til þess að lýsa megnustu skömm á framgöngu hæstv. forsætisráðherra þegar hann bætir gráu ofan á svart með því að lítilsvirða þingið og þingmenn vitandi vel að hér mun fara fram umræða strax að loknum óundirbúnum fyrirspurnum og þá forðar hann sér úr salnum. Þetta er hneykslanleg framkoma. Þetta er þeim mun fráleitara þegar haft er í huga að eini maðurinn sem hefur virkilega farið glannalega fram opinberlega með viðkvæmar upplýsingar í þessu er sjálfur hæstv. forsætisráðherra. Á fundi í samráðsnefndinni fyrir um þremur vikum síðan vorum við sem þar sitjum upplýst um í trúnaði að menn væru farnir að skoða í grundvallaratriðum annars konar skattalega nálgun en unnið hafði verið með fram að þessu. Það fór ekkert einasta orð út um það fyrr en á flokksþingi Framsóknarflokksins. Þá var talað glannalega um að búið væri að ákveða stöðugleikaskatt sem við vissum ekki betur, sitjandi með sérfræðingum í [[Forseti hringir.]]undirbúningshópunum, að enn þá væru stórkostleg óútkljáð vandamál, lagaleg og jafnvel stjórnskipunarleg. En það var forsætisráðherra sem [[Forseti hringir.]]fór þessa leið og sagði hér núna úr þessum ræðustóli áðan að búið væri að ákveða þetta. Þá tek ég undir með öðrum sem hér hafa sagt, þá þarf ekkert samráð meira um það. Og ekki sakna ég þess.
Hæstv. forseti. Það sem hér hefur gerst í dag vekur mér miklar áhyggjur af stöðu Alþingis. Þess vegna beini ég orðum mínum til hæstv. forseta. Við fáum ítrekað að sjá og nú kannski verstu myndina í langan tíma virðingarleysi hæstv. forsætisráðherra fyrir Alþingi og þeim þingmönnum sem hér eru. Það jaðrar við vænisýki þessar dylgjur og ásakanir sem koma frá hæstv. forsætisráðherra um aðra þingmenn á sama tíma og nánast allt það sem hann gagnrýnir brýtur hann sjálfur. Hér var fyrirspurnatími áðan og í einfaldri fyrirspurn minni, af því það er kominn aprílmánuður, óska ég eftir að vita hvort ekki sé allt á áætlun varðandi nýjan Landspítala, þá kemur hæstv. forsætisráðherra og segir: Ja, ég er ekkert viss um það, við eigum eftir að ákveða það. Jú, það eru að vísu fjárlög. Það er að vísu búið að ákveða þetta í þinginu í tví- eða þrígang og allir aðrir búnir að gefa yfirlýsingar um það, en ég er svona að hugsa málið, hvort ekki eigi að færa spítalann eitthvert annað og hvort fyrst eigi að fara í viðhald áður en er farið í nýbyggingar. Hvers lags virðingarleysi er þetta fyrir Alþingi [[Forseti hringir.]]og þeim ákvörðunum sem hér eru teknar? Hæstv. forseti. Ég bið þig um að taka þetta upp í forsætisnefnd. [[Forseti hringir.]]Vandamál Alþingis er forsætisráðherra.
Virðulegur forseti. Það er auðvitað átakanlegt að verða vitni að þessu. Við höfum í landinu forsætisráðherra sem ræður ekki við samtalið í sal Alþingis. Hann getur ekki brúað bilið. Hann nær ekki að tala á milli flokkslína. Hann getur ekki laðað til sín fólk úr stjórnarandstöðunni eða unnið með þeim sem eru ekki með honum í stjórnmálaflokki. Það er átakanlegt að verða vitni að þessu vegna þess að það er þjóðin sem borgar á endanum brúsann þegar stjórnmálaflokkar, stjórn og stjórnarandstaða, getur ekki unnið saman. Þá reynir á að við höfum stjórnmálaforingja og forsætisráðherra sem finni hjá sjálfum sér stærðina til þess að geta gert þetta. Það er átakanlegt að verða vitni að því þegar hæstv. forsætisráðherra kemur með svona blammeringar í salnum en getur síðan ekki einu sinni verið hérna áfram til þess að standa við þær, til þess að rökstyðja þær efnislega. Það er sorglegt að verða vitni að þessu.
Virðulegi forseti. Þessi hegðun hæstv. forsætisráðherra er hluti af mynstri sem ég mundi vilja spyrja hæstv. forsætisráðherra út í, en hann er ekki hérna með okkur lengur, farinn eitthvert fram. Mynstrið virðist vera þannig að það á að gera eitthvað, alveg sama hvað það er, og það fer fyrir þingið og er ýmist settur samráðshópur eða lagt fram frumvarp eða eitthvað. En svo ákveður hæstv. forsætisráðherra að gera það einhvern veginn allt öðruvísi, bara á eigin spýtur. Þegar hann er inntur eftir svörum um það þá er þingið ekki nógu gott, þá hagar það sér ekki nógu vel, þannig að hann gerir þetta bara sjálfur til þess að þurfa ekki að vera að ómaka sig með þessu Alþingi. Þetta hugarfar, þessi hegðun er ekki í boði í lýðræðisríki. Þess vegna mundi ég vilja spyrja hæstv. forsætisráðherra, ef hann væri ekki flúinn, hvaða virðingu hann þættist bera fyrir þingræðinu. Ef hann telur þingræðið ekki nógu gott á Íslandi hvað ætlar hann að gera til að laga það, annað en að sölsa til sín öll völd sem eftir eru á landinu?
Virðulegi forseti. Ég heyrði þingmenn hlæja þegar ég féll frá orðinu áðan. Það var nú einfaldlega vegna þess að ég þurfti að fara í símann einmitt þegar mér var gefið orðið og kem því hér nú til að ræða fundarstjórn forseta. Hér hafa fallið gríðarlega þung orð hjá fulltrúum stjórnarandstöðunnar í dag, gríðarlega þung orð. Það liggur fyrir að hæstv. forsætisráðherra tjáði sig hér um sannleikann varðandi ákveðinn þingmann og sagði að viðkomandi þingmaður væri órólegur og hefði beðið um orðið undir liðnum um fundarstjórn forseta vegna ummæla hans. Ég vil minna á að samráðshópurinn skrifaði undir trúnaðaryfirlýsingu til þess að hópurinn gæti starfað og það mundi ríkja traust á milli. Þá gerist það og þingmenn eru æfir yfir því að hv. þm. Árni Páll Árnason kemur upp og játar raunverulega því sem forsætisráðherra var að segja, að hann hafi tjáð sig þann 8. desember við fjölmiðla um það sem fram fór í hópnum. Virðulegi forseti. Hvað er málið? Játning liggur fyrir. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Það liggur við að maður óski eftir því við forseta að gera hlé á liðnum um fundarstjórn forseta vegna þess að hann snýst í raun og veru um orð forsætisráðherra og það er alveg með ólíkindum að horfa á eftir honum hlaupa héðan út. Maður á orðið nokkuð góða seríu af myndum í huganum af honum að hlaupa héðan út. Hann talar ítrekað um rökræður. Rökræður við hvern er hann að eiga? Á hann einhverjar innri rökræður einhvers staðar, vegna þess að sannarlega vill hann aldrei eiga rökræður við Alþingi? Staðan er sú að hvert málið á fætur öðru er út og suður í ríkisstjórninni. Og það blasir við að það er engin forusta í ríkisstjórninni, það er engin heildarhugsun í neinu máli. Af hverju er það? Það er vegna þess að hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur ekki í sér snefil af leiðtogahæfileikum, það er ekki til eitthvað sem heitir það að leiða saman sjónarmið. [[Forseti hringir.]]Undir kringumstæðum sem þessum kemur í ljós úr hverju menn eru gerðir. Það er þá verkefni dagsins að velta því fyrir sér: Úr hverju er hæstv. forsætisráðherra gerður?
Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til þess að beina þeirri ósk til hæstv. forseta að setjast nú niður með hæstv. forsætisráðherra og fara yfir þessi mál, til hvers er ætlast af honum sem forsætisráðherra í samskiptum við þingið og setja niður nokkrar grunnreglur í samskiptum við þingið og þingmenn, hvað er í lagi og hvað er ekki í lagi. Ég held að það sé komið ærið tilefni til þess. Mér finnst alltaf best að reyna að tala um hlutina eins og þeir eru. Ég upplifi þetta þannig að flestir á þingi, fulltrúar allra flokka, gætu vel starfað saman og unnið að úrlausn mála, t.d. ótrúlega flókins úrlausnarefnis eins og afnám hafta er. Ég hugsa að við gætum mjög vel gert það. Hér er ný kynslóð stjórnmálamanna mjög lausnamiðuð. Það er eitt vandamál og það verður að glíma við það. [[Forseti hringir.]]Það vandamál heitir Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og hann er hæstv. forsætisráðherra.
Herra forseti. Grípa inn í hvað? Hér er verið að fara með staðreyndir og ég verð að taka undir það sem hér var síðast sagt og ég geri mér grein fyrir því að hæstv. forseta er vorkunn að þurfa að takast á við að ræða við hæstv. forsætisráðherra. Það er augljóslega ekki einfalt hlutverk því það höfum við reynt í þessum þingsal, það þarf að finna út hver getur talað við ráðherrann þannig að einhver bragur verði á þinghaldinu. Við sinnum ýmsum störfum í samráði með stjórnarflokkunum og maður veltir því fyrir sér þegar framkoma forsætisráðherra er með þessum hætti hvort við eigum að hætta að taka þátt í samstarfi. Hvenær kemur að því að það þykir ekki þess virði að upplýsa okkur um einhver tiltekin atriði önnur en þau sem snúa að afnámi hafta? Ég sat í þeirri nefnd fyrri part fyrsta árs þessarar ríkisstjórnar og fundirnir voru afar fáir og lítið sem þar kom fram annað en það, eins og hér hefur einmitt verið rakið, sem [[Forseti hringir.]]var þá þegar búið að koma annars staðar fram. Og það voru ekki stjórnarandstöðuþingmenn sem það upplýstu.
Herra forseti. Það er ekki mikill bragur á því þegar hæstv. forsætisráðherra kastar hér fram sprengju og flýr svo af hólmi. Það er kannski ekki gæfulegt fyrir almenning í landinu að horfa upp á svona umræðu og skilja ekkert í því hvað er hér á ferð. En framganga forsætisráðherra kallar á hörð viðbrögð allra þingmanna, þannig er það bara. Það er enginn leikaraskapur hér í gangi heldur er bara komið að því að fólki, hv. þingmönnum, er misboðið. Ég mundi telja að hæstv. forsætisráðherra ætti að vera maður að meiri og koma hér og biðjast afsökunar á sínum orðum. Það er ekki sæmandi að ásaka menn um að hafa brotið trúnað þegar ekki er fótur fyrir því og hann sjálfur með framgöngu sinni á flokksþingi gengur fram og brýtur þann trúnað sem hann talar um að aðrir hafi brotið, með því að ræða opinskátt um þessi mál þar. [[Forseti hringir.]]Og maður spyr sig: Er hæstv. forsætisráðherra starfi sínu vaxinn eða ekki? Það fer vonandi bráðlega að koma í ljós.
Virðulegi forseti. Þetta tekur á sig enn skrýtnari myndir. Hér er hrópað á hæstv. forsætisráðherra. Eins og þingmenn vita þá er kerfi hér í húsinu þar sem þingmenn geta hlustað á ræður og hæstv. forsætisráðherra er hér í hliðarsal. Ég skil ekki hvers lags æsingur þetta er og hvað er verið að blása upp. Virðulegi forseti. Ég er undrandi á þeim munnsöfnuði sem þingmenn hafa um einn ákveðinn aðila, sem er hæstv. forsætisráðherra, án þess vera beinlínis víttir fyrir, ég verð að segja eins og er. [[Gripið fram í.]]Ég velti því fyrir mér til hvers þessi dagskrárliður í þinginu er notaður, í. Hér er ekkert sem felst í því að þingmenn séu að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta heldur er verið að níða skóinn af hæstv. forsætisráðherra. Það sem hann sagði, með leyfi forseta, í ræðu var: „Hér sé ég að hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, biður um að ræða fundarstjórn forseta og það kemur mér ekki á [[Forseti hringir.]]óvart í þessu tilfelli.“ Og hv. þm. Árni Páll Árnason kom hér upp og játaði það að hafa tjáð sig við fjölmiðla út úr þessum trúnaðarhópi.
Virðulegi forseti. Hér hefur verið talað um leka á trúnaðarupplýsingum í tengslum við losun fjármagnshafta. Í frétt í Kjarnanum 8. desember fjallaði Þórður Snær Júlíusson, strax eftir samráðsfund sem var, nánast nákvæmlega um það sem gerðist á samráðsfundi um losun hafta. [[Gripið fram í: Varstu þar?]]Nákvæmlega. Það er vitnað í fundinn í þeirri frétt, [[Gripið fram í.]]það er nákvæmlega fjallað um það sem gerðist á samráðsfundi um losun hafta og það er staðreynd. Það er því mjög alvarlegt í máli eins og þessu að upplýsingum sem slíkum sé lekið. Daginn eftir er hv. þm. Árni Páll Árnason í viðtali þar sem hann fjallar um það sem gerist á þessum fundi og túlkar það. Ég ætla ekki að segja að það hafi verið hv. þm. Árni Páll Árnason sem lak þessum upplýsingum, en það að lekið hafi verið upplýsingum er grafalvarlegt. Þessar tvær staðreyndir blasa við. Það sem er ótrúlegast að fylgjast hér með er að stjórnarandstaðan skuli ekki skynja mikilvægi þess að trúnaði sé haldið á upplýsingum sem þessum [[Forseti hringir.]]og skuli ekki skynja mikilvægi þess að taka fast á kröfuhöfunum. [[Frammíköll í þingsal.]]Það er ótrúlegt að fylgjast með því ítrekað að það sé eins og verið sé að rífa hjartað úr stjórnarandstöðunni [[Gripið fram í: Þetta er ósvífni.]] [[Frammíköll í þingsal.]]þegar á að taka fast á kröfuhöfum.
Forseti. Maður veit eiginlega ekki hvernig maður á að bregðast við því sem hér er að gerast í dag. Og það er náttúrlega alveg einhlítt að þau okkar sem höfum viljað af einlægni vinna sameiginlega að afnámi hafta - því að það er ekkert einkamál Ásmundar Einars Daðasonar eða Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, það er ekki einkamál þeirra tveggja. Það er ekki einkamál stjórnarflokkanna, það hefur með velferð allrar þjóðarinnar að gera. Ég hef kallað eftir samráði við ríkisstjórnina og hún vill það ekki. Og í staðinn fyrir að vera heiðarlegir með það að þeir hafa ekki neinar lausnir reyna þeir að koma sér undan ábyrgðinni á að einhver leki einhverju með því að varpa henni á aðra. Þetta er alveg ótrúlega mikill aumingjaskapur. Þetta er svo mikið hugleysi að maður á ekki til orð. Það sem hv. þingmaður gerir hér, að væna fólk um hluti sem hann sjálfur er þekktastur fyrir, er alveg dásamlegt. Margur heldur mig sig.
Virðulegur forseti. Nú hefur forseti hlustað á það sem hæstv. forsætisráðherra sagði hér áðan og ásakanir sem hann var með í sinni ræðu og einnig ásakanir aðstoðarmanns hans. Ég vil spyrja forseta hvort hann telji ekki ástæðu til þess að gera nú hlé á þessum fundi og fara yfir það með hæstv. forsætisráðherra og aðstoðarmanni hans hvernig staðan er og hvað viðhorf þeirra og það sem þeir hafa sagt hér þýðir fyrir þingstarfið og samstarf stjórnar og stjórnarandstöðu. Þetta er grafalvarlegt mál. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra er kominn í salinn. Ég vona að hann bregðist við því sem hér hefur verið sagt áður en dagur verður að kvöldi kominn.
Virðulegur forseti. Það er mjög hentugt fyrir hv. þm. Ásmund Einar Daðason að koma og lesa hér upp úr umfjöllun Kjarnans um þetta mál, en hann sleppir alveg að lesa upp úr umfjöllun Morgunblaðsins fyrir þennan fund, vegna þess að umfjöllun Kjarnans var á nákvæmlega sömu nótum efnislega. Eini munurinn var sá að umfjöllun Kjarnans kom á eftir fundinum en Morgunblaðsins á undan. Hv. þingmaður getur kannski útskýrt hvernig í þessu liggur. Eða kannski er það bara einfaldlega þannig að maður veit aldrei hver hefur sagt hvað í þessu. Hæstv. forsætisráðherra hefur talið sig vera að vitna í kröfuhafa en í ljós hefur komið að hann er að vitna í hv. þm. Ásmund Einar Daðason. [[Hlátur í þingsal.]]Kannski er það sem við fáum hér byggt á einhverju sem hann hefur sagt í einhverri grein einhvers staðar. Það stendur náttúrlega ekki steinn yfir steini í þessu. Það sem er að koma í ljós hérna er að menn í hæstv. ríkisstjórn ráða ekki við að taka samtalið á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það er hin dapurlega staðreynd sem opinberaðist með svo hörmulegum hætti í dag.
Virðulegur forseti. Ég ætla að ræða fundarstjórn forseta undir þessum lið og gera athugasemd við það að hér hefur komið fram mjög skýrt í orðum hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar hvernig þeir misnota þann lið og túlka hann svo að hér eigi sér stað einhver umræða, kalla meira að segja eftir því að tilteknir menn mæti til að taka þátt í umræðunni. Svo langt ganga menn í að misnota liðinn um fundarstjórn forseta að þeir eru farnir að líta á hann sem sérstakan umræðulið [[Gripið fram í.]]fyrir sig til þess að ræða sín sérstöku áhugamál. Virðulegi forseti. Svo verð ég, fyrst ég er kominn hér upp, [[Frammíköll í þingsal.]]að nota tækifærið til að gera athugasemd við þau orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að það hafi verið einhver önugur embættismaður í fjármálaráðuneytinu, eða hvernig það var nú orðað, sem hafi kvartað undan leka úr þessari nefnd. Í fyrsta lagi finnst mér mjög óviðeigandi að tala með þessum hætti um embættismenn, í öðru lagi var þetta ekki önugur embættismaður, það var formaður nefndarinnar sem gerði fulltrúum flokkanna í nefndinni grein fyrir því að í ljósi þess að orðið hefði þessi alvarlegi trúnaðarbrestur sæi hann ekki ástæðu til þess að halda fleiri fundi fyrr en úr þeim málum hefði verið leyst. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Hvað tefur leit að ristilkrabbameini? er fyrirsögn blaðagreinar sem Ásgeir Theódórs, læknir og sérfræðingur í meltingarlækningum og heilbrigðisstjórnun, ritaði fyrr í vetur. Lestur þessarar greinar varð tilefni þess að ég óskaði eftir þessari sérstöku umræðu um þennan illvíga, lúmska sjúkdóm, þ.e. ristilkrabbamein, sem dregur um 52 Íslendinga til dauða á ári, þ.e. einn á viku, en talið er að 130–140 greinist á hverju ári. Ásgeir sagði meðal annars í grein sinni, með leyfi forseta: „Framsýnt heilbrigðiskerfi leggur ekki síst áherslu á markvissar forvarnir og aðgerðir þar sem gagnrýndar rannsóknir hafa sýnt fram á ávinning í þjóðfélagslegu tilliti.“ Það er einmitt þetta sem ég vil ræða á Alþingi núna, þ.e. leit að krabbameini í ristli og endaþarmi sem eina af þessum forvarnaaðgerðum þar sem þjóðfélagslegur og fjárhagslegur ávinningur er mjög mikill. Tæki og kunnátta til að leita, greina og meðhöndla þetta krabbamein hefur lengi verið til staðar, en við höfum lítið sem ekkert gert í þessum efnum nema tala um það, álykta og samþykkja. Nú tel ég að tími athafna og framkvæmda sé sannarlega kominn hjá okkur Íslendingum, þótt fyrr hefði verið, og þar með að feta í spor nágrannaþjóða okkar sem þegar hafa hafið slíka leit. Árangurinn hjá þeim lætur ekki á sér standa því að talið er að fækkun dauðsfalla sé um 70–80% vegna þessa illvíga sjúkdóms. Þetta er athyglisverður árangur og sparar mikið af opinberu fé við meðferð, að ég tali nú ekki um fyrir viðkomandi einstaklinga. Þetta er ekki í fyrsta skiptið sem umræða um fyrirbyggjandi skimun og leit að ristilkrabbameini fer fram á hinu háa Alþingi. 3. maí 2002 var samþykkt á Alþingi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra í samráði við landlækni að gera tillögur um hvernig staðið skuli að forvarna- og leitarstarfi vegna krabbameins í meltingarvegi fyrir þá sem teljast vera í áhættuhópi og undirbúa framkvæmd starfsins.“ 17. mars 2007 var samþykkt þingsályktun á Alþingi. Hún hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra í samráði við landlækni að hefja undirbúning að skimun fyrir krabbameini í ristli og endaþarmi þannig að skipuleg leit hefjist á árinu 2008.“ Í desember sama ár skilaði vinnuhópur af sér ítarlegri skýrslu, m.a. um leit að krabbameini í ristli og endaþarmi. Síðan hafa ráðherra verið sendar nokkrar ályktanir frá Krabbameinsfélagi Íslands um sama efni þar sem samþykkt hefur verið ályktun um forvarnir gegn krabbameini í ristli og endaþarmi, eins og áður segir, og undir hana skrifuðu forsvarsmenn Krabbameinsfélags Íslands, landlæknisembættisins, Lýðheilsustöðvar, Félags meltingarsérfræðinga, Félags krabbameinslækna, Skurðlæknafélags Íslands og Félags íslenskra heimilislækna. Virðulegi forseti. Það þarf ekki að fjölyrða um þennan illvíga sjúkdóm og hvað hægt er að gera ef skipuleg skimun er tekin upp og hvað hún getur bjargað mörgum mannslífum. Það er vegna þess að með skipulegri skimun er leitað að svokölluðum sepum í ristli eða endaþarmi og ef sepi er með afbrigðilegan vöxt er æskilegt að fjarlægja hann í skimuninni með svokallaðri snörun. Það er vegna þess að þessir separ geta með tímanum breyst í illvígt krabbamein. Með skimunarprófum er hægt að finna sepa og fjarlægja og minnka þannig líkur á að fólk fái sjúkdóminn og látist úr honum. Þetta segir meðal annars, virðulegi forseti, á vef Krabbameinsfélags Íslands. Virðulegi forseti. Ég sagði í upphafi máls míns að tími athafna og framkvæmda væri löngu kominn hvað varðar skimun og leit að krabbameini í ristli og endaþarmi hér á landi. Landsmenn geta ekki lengur beðið, þjóðhagslegur ávinningur og sparnaður er augljós. Þess vegna hef ég óskað eftir þessari umræðu með eftirfarandi spurningum til hæstv. ráðherra: Hversu margir hafa látist hér á landi af völdum ristilkrabbameins á ári hverju undanfarin ár? Stendur til að hefja skipulega skimun eftir ristilkrabbameini hér á landi. Ef svo er, hvenær? Hver er áætlaður kostnaður við slíka leit á ári og hvernig skiptist hún miðað við stærstu útgjaldaliði? Að lokum: Hver er áætlaður kostnaður sjúklings [[Forseti hringir.]]við slíka leit?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að efna til þessarar umræðu um skimun fyrir krabbameini í ristli og endaþarmi. Umræðan er ekki ný af nálinni en hún er vissulega brýn. Eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns áðan var 17. mars 2007 samþykkt á Alþingi þingsályktun þar sem hæstv. þáverandi heilbrigðisráðherra var falið að hefja undirbúning að skimun fyrir krabbameini í ristli og endaþarmi og var gert ráð að skimun hæfist á árinu 2008. Forveri minn í starfi heilbrigðisráðherra skipaði í framhaldi af þessari þingsályktun ráðgjafarhóp undir formennsku sóttvarnalæknis sem meðal annars var falið að leggja mat á gildi og kostnaðarhagkvæmni skimana fyrir krabbameini í ristli og endaþarmi og gera tillögur um aðgerðir. Ráðgjafarhópurinn skilaði lokaskýrslu í febrúar 2009 þar sem fram kom að skimun fyrir ristil- og endaþarmskrabbameini væri kostnaðarhagkvæm en framkvæmd hennar væri flókin. Þá lagði ráðgjafarhópurinn til að hafin yrði skimun fyrir ristil- og endaþarmskrabbameini meðal fólks á aldrinum 60–69 ára þar sem því yrði boðið að skila hægðasýnum annað hvert ár og í sýnunum leitað að blóði. Þeim sem reyndust hafa blóð í hægðum yrði boðið til ristilspeglunar. Jafnframt var lagt til að sú reynsla sem fengist af þessari skimun yrði lögð til grundvallar frekari verkefnum í framtíðinni. Í ljósi efnahagsþrenginga sem gengu yfir árið 2008 og þess niðurskurðar sem hið opinbera þurfti að sæta í kjölfarið var ekki unnt að hefja skimanirnar og hefur aðgerðum verið ítrekað frestað. Hv. þingmaður spyr hvort fyrirhugað sé að hefja skipulega skimun fyrir ristil- og endaþarmskrabbameini hér á landi og ef svo er, hvenær. Svarið við spurningunni er já. Nú er á vegum ráðuneytisins unnið að undirbúningi að því að hefja kerfisbundna skimun fyrir ristil- og endaþarmskrabbameini. Undirbúningurinn er unninn í samstarfi við Krabbameinsfélag Íslands, embætti landlæknis og ýmsa sérfræðinga og við þá vinnu er höfð til hliðsjónar sú skýrsla sem ég gat hér um frá ráðgjafarhópnum árið 2009. Ekki hafa verið teknar endanlegar ákvarðanir um hvaða aðferðum verði beitt við skimun en þar verður einungis beitt aðferðum sem uppfylla ýtrustu kröfur sem gerðar eru til skimunar af þessu tagi. Því miður er að svo stöddu ekki hægt að segja til um hvenær þessari vinnu lýkur og þar af leiðandi ekki hvenær unnt verður að hefja kerfisbundnar skimanir fyrir krabbameini í ristli og endaþarmi. Eins og ég sagði er undirbúningur að því verki í fullum gangi á vegum ráðuneytisins. Varðandi áætlaðan kostnað vegna skimana fyrir ristil- og endaþarmskrabbameini er rétt að geta þess að ráðgjafarhópurinn taldi í skýrslu sinni frá árinu 2009 að skimanir fyrir aldurshópinn á árabilinu 60–69 ára mundu kosta um 58 millj. kr. en það er á verðlagi á miðju ári 2008. Miðað við vísitölu neysluverðs og fjölda fólks á þessu aldursbili í dag samsvarar þetta um það bil 107 millj. kr. Það er áætlað að þær mundu lækka dánartíðni um 18% ef þetta yrði unnið með þessum hætti eða forða um 17 manns frá dauða ef hópnum yrði fylgt eftir í tíu ár. Að svo stöddu liggur ekki fyrir hvort gert verði ráð fyrir greiðsluþátttöku sjúklinga sjálfra í skimun og þá hvernig greiðsluþátttöku þeirra yrði háttað almennt ef ákveðið yrði að fara þessa leið. Ég vil þó geta þess að árlega fara á bilinu 10–12 þús. manns í ristilspeglun. Á árinu 2014 fóru um 14 þús. manns í fullkomna ristilspeglun, 12.200 árið 2013 og tæp 2 þúsund í styttri speglun. Áætlaður brúttókostnaður við þetta er 281 millj. kr. Samkvæmt upplýsingum úr krabbameinsskrá greinast árlega að meðaltali 133 tilfelli af krabbameini í ristli og endaþarmi. Þá er krabbamein í ristli þriðja algengasta krabbameinið hjá báðum kynjum og árlega deyja 54 einstaklingar af völdum þessa krabbameins. Með hliðsjón af þeim upplýsingum er mikið í húfi og brýnt að hrinda sem fyrst í framkvæmd lýðgrundaðri skimun fyrir ristil- og endaþarmskrabbameinum.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að hefja máls á þessari umræðu og koma henni þar með á dagskrá Alþingis. Þegar maður fer að leita sér upplýsinga um ristilkrabbamein fær maður á heimasíðu landlæknis upplýsingar um að skipaður hafi verið starfshópur svo snemma sem árið 2000 sem þá þegar mælti með því að skimun yrði hafin fyrir krabbameini í ristli og endaþarmi. Nú er árið 2015 þannig að það má sannarlega segja að þetta mál hafi verið til umræðu í mjög langan tíma og svo sannarlega er kominn tími til að þetta komist af umræðustiginu og að farið verði að skima fyrir þessari tegund af krabbameini. Málið með þessa tegund af krabbameini er einmitt að það vex yfirleitt hægt og langur tími líður frá því að fyrstu breytinga verður vart þar til krabbameinið fer að breiða sig um líkamann. Þess vegna er hægt að bregðast við þessu krabbameini ef brugðist er snemma við. Því miður höfum við enn ekki borið gæfu til að koma því í framkvæmd og þess vegna er staðan sú að 54 einstaklingar látast á ári hverju. Mér finnst jákvætt að hæstv. heilbrigðisráðherra segi að unnið sé að undirbúningi til að hefja skimun en hins vegar neikvætt að ekki sé komin föst tímasetning á það hvenær hægt sé að byrja og hvet ég því ráðherra til að hraða þeirri vinnu [[Forseti hringir.]]svo mest sem verða má. Klukkunni og hæstv. forseta ber ekki saman en ég hlýði hæstv. forseta.
Virðulegi forseti. Hugsaðu um eigin rass, var slagorð mottumars fyrr í vetur. Árlega greinast 750 íslenskir karlmenn með krabbamein og því vil ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga máli. Ristilkrabbamein er eitt algengasta krabbamein hjá körlum hér á landi og nýgengi hefur aukist, einkum hjá körlum, en ristilkrabbamein er eitt af fáum krabbameinum sem unnt er að greina á forstigi og byrjunarstigi og því hægt með fyrirbyggjandi aðgerðum að fækka sjúkdómstilfellum verulega og bjarga mannslífum. Bílar eru skoðaðir reglulega og hafa sitt viðhaldsprógramm eftir keyrslutíma. Í skipaflotanum er varla til það skip sem ekki vinnur eftir viðhaldsforriti sem segir hvenær eigi að yfirfara nánast hverja skrúfu í vélbúnaði. Þegar vélstjórar mæta á vaktina er kíkt í tölvuna og athugað hvað er komið á viðhaldstíma þann daginn. Strangast er þetta að sjálfsögðu í fluginu því að þar er slitflötum hreinlega skipt út eftir ákveðinn tímafjölda burt séð frá ástandi. Þegar kemur að okkur sjálfum er ansi tilviljanakennt hvenær karlmenn fara í krabbameinsskoðun. Sumir fara í skoðun eftir að náinn vinur eða ættingi greinist með alvarlegt krabbamein sem hefði að öllum líkindum verið hægt að fyrirbyggja með fyrirbyggjandi viðhaldi, með öðrum orðum með skimun. 50 ára mannslíkami hefur keyrslutíma upp á rúmlega 400 þús. klukkustundir. Er til of mikils mælst að þær skimanir sem sannarlega bjarga mannslífum verði gerðar? Margir fara reyndar í ristilspeglun á þeim tímamótum og ansi oft eru teknir separ sem oftar en ekki eru byrjun krabbameins. Góð reynsla af skipulagðri leit að brjóstakrabbameini hjá konum ætti að vera hvatning til frekari verka. Kaldhæðnin er þó að á meðan við ræðum fyrirbyggjandi aðgerðir í krabbameinsmálum stendur yfir verkfall sem bitnar verst á krabbameinssjúklingum sem þar eiga enga aðkomu. [[Forseti hringir.]]Ég hvet því ráðherra til að hefja sem fyrst skipulagða skimun og krabbameinsleit hjá karlmönnum.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda umræðuna. Hún er sannarlega brýn og ég heyri að þingmenn og ráðherra eru á sama máli um mikilvægi skimunar af því tagi sem málshefjandi leggur til. Það var mjög gott að heyra hæstv. ráðherra rekja sögu aðgerða, ef svo má segja. Þetta mál er ekki nýtt af nálinni. Ráðherrar á undan þessum ráðherra hafa unnið í málinu en vinnunni miðar helst til hægt að mínu mati. Ég tek undir það sem aðrir þingmenn hafa sagt hér, best væri auðvitað að við kæmum í gagnið sem fyrst þeim tillögum sem ráðgjafarhópurinn frá 2009 kom fram með. Það verður að játast að ég er svolítið svekkt yfir að það gangi ekki hraðar. Ég las í Fréttablaðinu í dag frétt sem ég hélt í raun að væri bara búin að leysa málið. Þar segir frá því að Krabbameinsfélagið sé að hefja skimun að einhverju leyti og sé búið að ráða til sín meltingarlækni í þessar skimanir, en það vantar meira. Ég spurði hæstv. ráðherra um þetta atriði rétt áðan. Við þurfum að gera þetta á stærri skala, ef svo má segja. Öll skref í rétta átt eru þó góð. Svo vil ég aðeins segja í lokin að mottumars og það átak sem þar hefur hafist er gríðarlega mikilvægt líka [[Forseti hringir.]]til að draga úr því tabúi hjá kannski einkanlega karlmönnum að fara í skoðun. Það má ekki vera neitt feimnismál að greinast með ristilkrabbamein.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu. Hún er ekki ný, eins og komið hefur fram, margir læknar hafa barist fyrir því áratugum saman að reglulegum skimunum verði komið á. Ég verð að segja að ég hef alltaf áhyggjur af því þegar Alþingi tekur sig til og fer að tala um tilteknar læknisfræðilegar aðgerðir að sá hv. þingmaður aðhyllist almennt læknisfræði sem ekki er mjög viðurkennd eða þá að málaflokkurinn sé kominn í þó nokkrar ógöngur, að í það minnsta hafi mjög lengi ekki verið hlustað á eitthvað sem margir hafi kallað eftir. Mér sýnist klárlega hið síðarnefnda vera tilfellið hér og nú þar sem þetta er frekar gömul umræða, þetta hefur lengi verið í umræðunni, það er einhvern veginn alltaf svolítið beðið. Ég treysti hæstv. heilbrigðisráðherra fullkomlega fyrir þessu og mér þótti svar hans prýðilegt. Í þessum málaflokki finnst mér við hafa tilhneigingu til að eiga við vandamálin þegar þau eru orðin mjög stór. Þegar kemur að heilbrigði almennt getur sparað svo óskaplega vinnu, peninga, tíma og líf að byrja snemma. Þegar kemur að svona málaflokkum þurfum við að átta okkur á því að þegar við eyðum peningum í eitthvað eins og heilbrigðiskerfið getum við ekki búist við því að sjá samstundis einhvern árangur. Við verðum að átta okkur á því að þegar við grípum snemma inn í erum við að fyrirbyggja eitthvað sem tekur langan tíma að grassera. Þetta held ég að sé hreinlega fylgikvilli þess að vera manneskja, kannski sérstaklega að vera Íslendingur, að eiga ekki við vandann fyrr en hann er orðinn allt of stór. Að öðru leyti treysti ég hæstv. heilbrigðisráðherra mjög vel fyrir þessum málaflokki og þakka aftur fyrir umræðuna.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga máli og hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin sem eru afdráttarlaust þau að hér eigi að hefja skimun í samræmi við þingsályktunartillöguna sem var samþykkt á sínum tíma en enn sé þó eftir að útfæra fyrir hvaða aldurshóp og með hvaða hætti slík skimun eigi að eiga sér stað. Það hefur verið vakin athygli á því í umræðunni að það skiptir gríðarlega miklu máli að við hjálpumst að, ég ætla að segja það og heiti þar með stuðningi við hæstv. heilbrigðisráðherra, við að auka forvarnir og fyrirbyggjandi starf. Það er auðvitað það sem skiptir mestu máli í heilbrigðiskerfinu, að vera ekki með það sem oft hefur verið kallað að fara bara í viðgerðarþjónustuna þegar í vandræði er komið. Auðvitað er miklu auðveldara að segja þetta en að framkvæma það. Sjálfur hefur maður reynt það að bíða of lengi og vera svo kallaður inn á sjúkrahús vegna veikinda. Þetta er ekki alveg vandalaust eins og menn láta þegar verið er að fjalla um þetta og ég ætla ekki að gerast sérfræðingur í þessu. Þess vegna treysti ég mjög vel sérfræðingunum sem fjalla um þetta. Það er til hugtakið ofskimun. Ofskimun og inngrip geta haft neikvæðar afleiðingar, við þurfum að hafa það í huga. Það þarf líka að tryggja að það sé verið að nota gagnreyndar aðferðir, þ.e. aðferðir sem raunverulega skila árangri en skapa ekki falskar væntingar. Ég veit að í þessu tilfelli erum við að tala um ristilkrabbamein og sérfræðingar segja: Þarna er akkúrat sú tegund krabbameins þar sem er skynsamlegt og nauðsynlegt að beita skimunum og þá með viðeigandi tæknibúnaði og skipulögðum innköllunum á fólki. Ég heiti á hæstv. ráðherra að fylgja þessu máli áfram eftir eins og hann hefur boðað. Ég vek þó athygli á því að það skiptir gríðarlega miklu máli þegar skimun fer fram að hún kosti sjúklinga ekki mikið, ekki nema bara eitthvert eðlilegt komugjald. Þarna eru aðgerðir sem [[Forseti hringir.]]kosta töluverðan pening og ef það á að rukka það gjald kostar það mismunun milli íbúa þessa lands sem að minnsta kosti ég vil alls ekki að verði.
Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Kristjáni L. Möller, fyrir þarfa og góða umræðu, mikilvæga umfjöllun sem hófst með þingsályktunartillögu Árna R. Árnasonar á 127. löggjafarþingi 2001, um auknar forvarnir gegn krabbameinssjúkdómum, og nú þurfum við að láta verkin tala. Það er löngu vitað að forvarnir í heilbrigðisþjónustunni muni spara verulegar fjárhæðir, eins og kom fram í máli framsögumanns. Það mikilvægasta er þó að forvarnir auka lífsgæði, lengja og gefa mörgum betra líf. Þess vegna er fjármunum sem settir eru í forvarnir vel varið og þeir skila sér til baka í auknum lífsgæðum. Þriðji til fjórði hver Íslendingur getur átt von á því að greinast með krabbamein einhvern tíma á lífsleiðinni að áttræðu. Nýgengi krabbameins í upphafi þessarar aldar mældist um það bil 40% og dánartíðni um 30%. Við höfum því verk að vinna og þessi umræða er gott innlegg til að hefja þá sókn í forvörnum gegn sjúkdómum sem mikilvæg er. Umhverfisþættir eiga stóran þátt í átta til níu af hverjum tíu krabbameinssjúkdómum í mönnum, eins og reykingar, óhófleg áfengisneysla og óhollt mataræði. Við þurfum að taka okkur á. Virðulegi forseti. Mikilvægasta forvörnin er því sú ábyrgð sem við berum hvert og eitt á eigin lífi. Það mun bæta líf okkar allra og spara þjóðfélaginu mikla fjármuni til allrar framtíðar. Hefjum skimanir og björgum mannslífum.
Herra forseti. Ég vil sömuleiðis þakka fyrir þessa umræðu, bæði hv. málshefjanda og hæstv. ráðherra. Hér er góður samhljómur sem kemur svo sem ekki á óvart. Við ræðum oft á sviði heilbrigðismálanna um mikilvægi forvarna og fyrirbyggjandi aðgerða og ég held að í þessu tilviki blasi það svo við að það er leitun að aðgerð innan heilbrigðiskerfisins sem hefur jafn sterkt fyrirbyggjandi eða forvarnagildi og það að leita að þessari algengu tegund krabbameins sem krabbamein í endaþarmi eða ristli er, alveg sérstaklega með hliðsjón af eðli þess og þeirri staðreynd að með því að greina það á forstigi eru lífslíkur góðar og miklir möguleikar á að bjarga mannslífum eða stórbæta lífsgæði þeirra sem ella mundu síðar glíma við miklu alvarlegri veikindi, ef ekki dauðsfall, með tilheyrandi kostnaði, vanlíðan og óþægindum. Það er örugglega ekki flókið að setja upp reikninga sem sýna fram á gífurlegan þjóðhagslegan ávinning. Það er væntanlega fljótreiknað að minni háttar aðgerð á forstigi borið saman við langa, erfiða sjúkdómslegu og vinnutap og allt það er dæmi sem augljóslega kemur þannig út. Að sjálfsögðu skiptir langmestu máli að með þessu er hægt að forða ótímabærum dauðsföllum manna, jafnvel á ágætum aldri sem geta átt eftir mörg góð ár, hvort sem er á vinnumarkaði eða í einkalífi. Þess vegna ber allt að sama brunni í þessum efnum. Það er ágætt að heyra af þeirri undirbúningsvinnu sem unnin hefur verið að undanförnu og mikið liggur fyrir um það hvernig standa mætti að þessari aðgerð. Fordæmin er ekki langt að sækja fyrir hliðstæðar leitar- eða skimunaraðgerðir og þar af leiðandi er það mín niðurstaða að það sem einfaldlega þurfi að gera sé að tryggja fjárveitingar í næstu fjárlögum [[Forseti hringir.]]til að hægt sé að hefjast handa af fullum krafti og þá veit ég að það góða fólk sem býr við fagþekkinguna mundi annast um málin. Það vefst ekki fyrir því að nota restina af árinu til að undirbúa framkvæmdina.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda fyrir að hefja umræðuna, en eins og fram hefur komið í þeim ræðum sem hafa verið fluttar eru það í kringum 130 einstaklingar að meðaltali sem greinast með ristilkrabbamein á ári hverju og 54 einstaklingar sem deyja, því miður, úr þessum sjúkdómi á ári hverju. 55% þeirra er greinast með sjúkdóminn eru karlmenn. Flestir sem greinast með ristilkrabbamein eru eldri en fimmtugir, meginþungi þeirra er greinast er eldri en 60 ára en meðalaldur þeirra er greinast er um 70 ár. Lífshorfur þeirra er greinast með krabbamein í ristli eru mismunandi. Það fer allt eftir því á hvaða stigi sjúkdómurinn greinist alveg eins og er með aðrar tegundir af krabbameini. Undanfarin ár hefur þó dánartíðni vegna krabbameinsins lækkað. Margir greinast núna fyrr en áður. Það getur vel verið af því að umræðan um þessa tegund krabbameins hefur verið opnari en áður, fólk er jafnvel meðvitaðra um þessa þætti en áður og eins og kom fram hjá hæstv. heilbrigðisráðherra, ef ég tók rétt eftir, fara 10–12 þús. manns í skimun til að kanna þessa þætti. Hafa verður í huga að ristilkrabbamein getur verið einkennalaust á fyrstu stigum sjúkdómsins og þess vegna er afar mikilvægt að hefja skipulega skimun fyrir meininu og þarf það að verða sem allra fyrst. Með skipulagðri skimun er hægt að fækka sjúkdómstilfellum verulega, sýnt hefur verið fram á að slík skimun geti lækkað dánartíðni hjá körlum um 73% vegna sjúkdómsins og hjá konum um 82%. Það var afar ánægjulegt að lesa fréttir af því í Fréttablaðinu í morgun að nú þegar hafi Krabbameinsfélag Íslands ráðið meltingarlækni til að leggja grunn að skipulegri leit að krabbameini í ristli og til að undirbúa slíka leit í samvinnu við heilbrigðisyfirvöld. Ég tek undir orð þeirra þingmanna sem hér hafa talað að þetta sé skref í rétta átt en það þarf meira til.
Virðulegi forseti. Mig langar í seinni ræðu minni um þetta mikilvæga mál aðeins að koma inn á þær forvarnir sem þessi skimun sannarlega er og af hverju við ættum í þessu máli sem öðrum mikilvægum málum að leggja áherslu á forvarnir. Eins og við vitum er alltaf mun ódýrara fyrir samfélagið að grípa fyrr inn í. Snemmtæk íhlutun kostar heilbrigðiskerfið mun minna því að það er ódýrara að eyða í skimun en að taka á móti mjög krabbameinsveikum sjúklingum. Og svo kostar ótímabær dauðdagi einstaklinga, sem við erum að ræða um hér, sem þá deyja af völdum þessa krabbameins, samfélagið mjög mikið. Ekki bara er það auðvitað sár missir heldur verðum við, ef við eigum að horfa praktískt á málin, einfaldlega af skatttekjum, þekkingu og almennum mannauði þess fólks sem lætur lífið vegna ótímabærs dauðdaga. Þetta er allt á sama veg og þetta er eins og maður segir á vondri íslensku algjör „no-brainer“. Ef ég heyrði rétt eru 50 milljónir eða eitthvað aðeins meira áætlaðar í þessar skimanir á ári. Ég tek undir það hjá þingmanni áðan að við þurfum auðvitað að finna þessu stað í fjárlögum, en ég spyr: Hvaða áætlanir eru uppi um vænt fyrirkomulag ef hæstv. heilbrigðisráðherra er að vinna að málunum? Er frekara samstarf við Krabbameinsfélagið það sem við erum að fara að sjá eða er eitthvert annað fyrirkomulag sem hæstv. ráðherra er að fara að vinna með?
Hæstv. forseti. Fyrst af öllu vil ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir þau svör sem hann veitti okkur þingmönnum við þeim spurningum sem ég setti fram og þakka hans ræðu og áætlun. Jafnframt vil ég þakka öðrum þingmönnum fyrir innlegg þeirra í umræðuna. Hér hefur komið fram, sem kom mér reyndar ekki á óvart, víðtækur stuðningur þingmanna úr öllum flokkum fyrir því að hefja skimun eftir ristilkrabbameini eða krabbameini í endaþarmi. Tilgangurinn hjá mér var meðal annars að koma þessu á dagskrá Alþingis, við stjórnvöld, og hefja þessa umræðu sem hefur verið svo ágæt í þennan hálftíma sem okkur er ætlaður. Hér hefur verið talað um skipulega leit að brjóstakrabbameini og í leghálsi sem Krabbameinsfélagið hefur stundað mjög lengi. Það er akkúrat það sem ég tel að eigi að gera líka gagnvart þessu krabbameini, hefja skipulegar innkallanir fólks í slíka leit. Hæstv. ráðherra sagði okkur frá áætlunum sem gerðar hafa verið og ég trúi því að þær allar, þó að einhverjar af þeim séu komnar til ára sinna, séu þannig að það sé hægt að taka þær upp, uppfæra þær og gera þær klárar ef okkur tækist, sem mér finnst vera viðfangsefnið núna, að tryggja í fjárlögum næsta árs ákveðna upphæð til að hefja þessa skipulegu leit. Störfum Alþingis þennan hálftímann væri vel varið ef það kæmi út úr þessari umræðu. Þessi skipulega skimun þarf að eiga sér stað og hér ræddi hæstv. ráðherra um það álit sem hefur komið um aldursbilið 60–69 ára. Ég held að við þurfum að fara neðar og jafnvel að fara niður undir [[Forseti hringir.]]50 ára aldurinn. Ég fagna því líka, virðulegi forseti, í lokin sem kemur fram í Fréttablaðinu í dag að Krabbameinsfélagið sé að hefja skipulega leit, en ég vil trúa því að ríkisvaldið verði að koma þar að [[Forseti hringir.]]með meiri myndarbrag en hefur verið og hvet ráðherra til dáða í þessum efnum.
Virðulegi forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað. Það er mikill samhljómur meðal ræðumanna um þetta mikilsverða mál. Ég ætla aðeins að upplýsa betur um tölur. Það er unnið samkvæmt tillögum frá ráðgjafarhópnum 2009 og vinnan sem nú stendur yfir gengur út á að uppfæra þær áætlanir og gera þær þannig úr garði að við getum hafist handa. Þess vegna er þessi ráðning starfsmanns hjá Krabbameinsfélaginu lykilatriði í þeim málum. Og til að svara spurningu þar að lútandi: Við erum í samstarfi við Krabbameinsfélagið, embætti landlæknis og sérfræðinga á þessum sviðum og ætlum að reyna að stilla þetta einhvern veginn saman þannig að við getum farið til verka. Það kann vel að vera að það sé æskilegt að byrja neðar en við sextugt en um það verður fagfólkið að koma með tillögur. Í tillögunni á sínum tíma var unnið með 60–69 ára. Varðandi upplýsingar um ristilspeglunina sem er næsta stig fyrir ofan skimunina voru árið 2013 um 12 þús. manns sem fóru til þess, 14 þúsund á árinu 2014. Þetta er án spítala og félagasamtaka þannig að það er umtalsverður fjöldi fólks sem hefur gengið til þessa verks á sínum eigin forsendum. Kostnaður ríkisins af þessum speglunum nam á árinu 2014 tæpum 120 milljónum, 65% af kostnaði við speglunina. Það eru nú þegar ákveðnir fjármunir í þessu en ég fagna þeim vilja sem hér hefur komið fram til þess að vinna betur í því að mikilvægi þessa þáttar heilbrigðisþjónustunnar geti orðið að veruleika. Eins og ég segi er tillaga [[Forseti hringir.]]mín til ráðuneytisins að við getum hafist handa um leið og vinnu þessara fagaðila lýkur og ég vona að það geti orðið á þessu ári.
Virðulegi forseti. Ég vil gera grein fyrir þeirri tillögu minni sem ég setti fram í ræðu í umfjöllun um málið í gær, að málinu verði vísað til umhverfis- og samgöngunefndar. Ástæðan fyrir því er að í frumvarpinu felast slíkar mögulegar breytingar á skipulagslögum og takmörkun í raun á stjórnarskrárbundnu sjálfstæði sveitarfélaga og hlutverki þeirra í skipulagsmálum að ég tel rétt að málið eigi heima í þeirri nefnd sem fer með skipulagsmál og málefni sveitarfélaga sem er hv. umhverfis- og samgöngunefnd.
Herra forseti. Fyrir því voru færð ágætisrök hér í gær að það mál sem um ræðir ætti heima í hv. umhverfis- og samgöngunefnd því að það hefur beinlínis áhrif á skipulagslöggjöfina. Það snertir í raun ekki þá löggjöf sem við eigum um menningarminjar sem heyrir undir hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Það sem mér fannst áhugavert þó að þetta væri lagt til, að málið rynni til hv. allsherjar- og menntamálanefndar, var að engin rök voru færð fyrir því. Þeim rökum að málið ætti fremur heima í umhverfis- og samgöngunefnd var ekki svarað þannig að ég tel sjálfgefið að þingið skoði þetta mál út frá gildandi löggjöf. Það er alveg ljóst að þarna erum við að fara inn á svið skipulagslöggjafarinnar og eiginlega sjálfgefið að mínu viti að málið eigi heima í réttri nefnd, þ.e. umhverfis- og samgöngunefnd.
Virðulegi forseti. Við í umhverfis- og samgöngunefnd þökkum að sjálfsögðu það traust sem okkur er sýnt hér. Þetta er reyndar ekki í fyrsta skipti sem við greiðum atkvæði um svona mál. Það hafa verið tillögur, ekki bara frá stjórnarandstöðunni heldur líka þingmönnum í meiri hlutanum og ráðherrum, um að mál fari til umhverfis- og samgöngunefndar. Hins vegar stöndum við frammi fyrir því að hér gilda þingsköp og jafnvel þó að augljóslega skarist margur málaflokkurinn kveða þingsköp frekar skýrt á um þetta. Ég get ekki séð betur en að þetta mál eigi heima í allsherjar- og menntamálanefnd og ég held að því sé mjög vel fyrir komið þar og veit að sú nefnd mun fara vel og ítarlega yfir þetta góða mál sem kemur frá forsætisráðherra.
Virðulegi forseti. Við í allsherjar- og menntamálanefnd erum að sjálfsögðu tilbúin að vinna með þetta frumvarp sem fellur undir þá málaflokka sem nefndinni er ætlað að fjalla um, minjavernd og verndarsvæði. Vissulega er þarna skörun við málefni sveitarfélaga eins og í mörgum öðrum málum sem nefndin fjallar um, svo sem öllum málum sem snúa að starfsemi grunnskóla og tónlistarskóla, svo dæmi séu nefnd.
Hæstv. forseti. Ég er sammála því að þetta mál eigi heima í umhverfis- og samgöngunefnd vegna þess að í 13. gr. þingskapa, um nefndir, er sagt um umhverfis- og samgöngunefnd, með leyfi forseta: „Nefndin fjallar um umhverfismál, skipulags- og byggingarmál og rannsóknir, ráðgjöf, verndun og sjálfbærni á sviði auðlindamála almennt.“ Svo er fleira sem kemur þessu máli ekki við. Allsherjar- og menntamálanefnd á að fjalla um „dóms- og löggæslumál, mannréttindamál, ríkisborgararétt, neytendamál, málefni þjóðkirkjunnar og annarra trúfélaga og jafnréttismál, svo og um mennta- og menningarmál og vísinda- og tæknimál“. Þess vegna segi ég að hin rétta nefnd sé að sjálfsögðu umhverfis- og samgöngunefnd, alveg eins og þar er fjallað um byggðamál en byggðaáætlun hefur hingað til verið vísað til atvinnuveganefndar. Hún á samkvæmt þessu sem við höfum samþykkt, sem eru lög frá Alþingi, heima hjá umhverfis- og samgöngunefnd. Þessi verkaskipting er tiltölulega ný og eftir henni verðum við að fara, virðulegi forseti. Þess vegna styð ég að þessu máli sé vísað til [[Forseti hringir.]]umhverfis- og samgöngunefndar.
Hæstv. forseti. Þrátt fyrir að ég sé í hv. allsherjar- og menntamálanefnd fannst mér eiginlega augljóst eftir að hafa yfir þetta frumvarp og fjallað um það lítillega í gær að málið fjallar fyrst og fremst um umhverfismál og stöðu sveitarfélaga. Það fjallar að vísu um Minjastofnun sem nú er búið að færa einhverra hluta vegna úr menntamálaráðuneytinu yfir í forsætisráðuneytið. Það er enginn vandi að fjalla um þetta í allsherjar- og menntamálanefnd en þá þurfum við líka að fara að senda það til umsagnar til umhverfis- og samgöngunefndar og hér hafa átt sér stað bæði umræður og bréfaskriftir um það hversu langur sá tími eigi að vera, hvert sé hlutverk þeirra nefnda sem veita umsagnir og hvernig þær umsagnir séu nýttar. Ég held að þetta sé mál sem mjög brýnt sé að hæstv. forseti taki upp og reyni að skýra með einhverjum hætti hvar mál eiga heima. Þegar ég fer yfir þetta frumvarp er alveg augljóst að ég mun styðja að það fari í umhverfis- og samgöngunefnd. Þangað á það meira erindi en í þá nefnd sem ég þó sit í, allsherjar- og menntamálanefnd, og er ég þó ekki að skorast undan því að fjalla um málið.
Virðulegur forseti. Við sem sátum í umhverfis- og samgöngunefnd eða forvera hennar, samgöngunefnd, á síðasta kjörtímabili settum ný skipulagslög árið 2010. Hér er verið að gera breytingar á þeim lögum sem eru reyndar fyrirtakslög. Þess vegna eru mjög sterk efnisleg rök fyrir því að málið komi til umfjöllunar í umhverfis- og samgöngunefnd. Ég hef ekki heyrt nein rök jafn sannfærandi fyrir því að þetta eigi að fara í allsherjar- og menntamálanefnd nema þá að hér er fjallað um menningarminjar, en það eru auðvitað stóru hagsmunirnir í þessu máli, sjálfsákvörðunarréttur sveitarfélaga, sem eiga að ráða för. Það eru kannski stærstu álitamálin sem þar eru á ferðinni. Þess vegna á þetta mál klárlega heima í umhverfis- og samgöngunefnd.
Virðulegi forseti. Þetta frumvarp fjallar um það að taka á veigamiklum þætti sem er núna í skipulagslögum og heitir hverfisvernd og er þar í ákveðinni umgjörð skipulagslaganna, háð grenndarkynningu og ýmissi faglegri aðkomu og aðkomu almennings að ýmsu leyti. Það heyrir líka undir sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaganna að ákveða hverfisverndina. Hér á í sérstöku frumvarpi að taka ákveðinn þátt úr skipulagslögunum og setja undir ákvörðunarvald ráðherra, setja hann bara undir geðþótta hans. Það mætti jafnvel halda því fram að þessi fyrirætlun varðaði við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en hins vegar er alveg kristaltært að málaflokkurinn, skipulagslög og það hvernig hlutir eru ákveðnir í sveitarfélögum, [[Forseti hringir.]]yfirleitt á grunni skipulagslaga, hverfisvernd og annað, á heima í umhverfis- og samgöngunefnd. Það er einhvern veginn svo augljóst.
Virðulegi forseti. Ég held í fullri vinsemd að það sé ákveðinn misskilningur fólginn í því að senda þetta mál til allsherjar- og menntamálanefndar. Sannarlega er hér verið að fjalla um vernd og varðveislu byggðar sem hefur sögulegt gildi en frumvarpið snýst um og snertir bara skipulagslöggjöfina. Skipulagslöggjöfin er á borði umhverfis- og samgöngunefndar og málefni sveitarfélaganna og þar þarf að bera saman við viðfangsefni sem eru á hendi nefndarinnar á hverjum degi sem eru bæði skipulagsmálin og málefni sveitarfélaganna. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. ráðherra skipulagsmála sé til dæmis meðvituð um að í þessu frumvarpi forsætisráðherra er lagt til að 5. mgr. 37. gr. skipulagslaga sé felld brott eins og hún leggur sig og það er eini staðurinn í skipulagslögum þar sem orðið hverfisskipulag kemur fyrir sem er sérstakt nýmæli [[Forseti hringir.]]í skipulagslögunum 2010 sem voru sett í breiðu pólitísku samráði, bæði í þinginu og gagnvart sveitarfélögunum, og hér er lagt til með einu pennastriki að verði tekið út. Ég legg áherslu á að þetta er málefnaleg tillaga sem ég tel að sé vel rökstudd.
Herra forseti. Ég fæ bara ekki séð hvernig getur leikið minnsti vafi á því að þetta mál eigi að fara í umhverfis- og samgöngunefnd. Hér er að vísu verið að setja sérlög en svo eru taldar upp breytingar á öðrum lögum en þær breytingar eru allar á skipulagslögunum þannig að þessi löggjöf varðar eingöngu skipulagslögin fyrir utan hvað hún er sjálfstæð sem sjálfstæð lög. Ég held að algengasta orðið hér sé orðið sveitarstjórn eða sveitarstjórnarstigið. Líklega kemur fyrir orðið sveitarstjórn eða sveitarfélag 15–20 sinnum og svo skipulagsmálin. Það er eiginlega ekkert í þessu annað en málefni sveitarstjórna og skipulagsmál. Hvað segir í 13. gr. þingskapa um umhverfis- og samgöngunefnd? Að hún fjalli um umhverfismál, skipulags- og byggingarmál og svo síðar um málefni sveitarstjórnarstigsins og verkaskiptingu þess og ríkisins. Þetta er allt um það. [[Forseti hringir.]]Málið í heild sinni fjallar um þetta atriði þannig að það getur ekki einu sinni verið neinn minnsti lagalegur vafi á því að samkvæmt þingsköpum eigi þetta mál að fara til umhverfis- og samgöngunefndar.
Herra forseti. Ég mæli fyrir ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019, stjórnartillögu á þskj. 1162, máli nr. 688. Þetta er í fyrsta sinn sem tillaga til þingsályktunar um fjögurra ára ríkisfjármálaáætlun er lögð fyrir Alþingi og markar framlagning hennar tímamót við stjórn ríkisfjármála á Íslandi. Með þessu nýja vinnulagi er þingræðið eflt, enda er með þessu tryggt að Alþingi komi mun fyrr að mótun þess ramma sem fjárlagagerðinni er sniðinn því að í áætluninni birtist stefnumótandi umfjöllun sem beinist að markmiðum, meginlínum og heildarstærðum í fyrstu áföngum fjárlagaferlisins. Ríkisfjármálaáætlunin sem tekur til áranna 2016–2019 segir góða sögu. Hún ber það með sér að veruleg umskipti eru að verða í rekstri ríkissjóðs. Á síðustu tveimur árum hefur náðst jafnvægi eftir hundraða milljarða hallarekstur árin á undan og horfur eru á auknum afgangi á næstu árum. Afkomubatinn hefur verið nýttur til að loka fjárlagagatinu og stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs en það er augljós forsenda fyrir raunverulegri viðspyrnu í fjármálum ríkisins. Miklu máli skiptir að styrkja áfram stöðu ríkissjóðs á næstu árum og að ríkisskuldir sem hlutfall af landsframleiðslu haldi áfram að lækka. Þá þarf að skapa svigrúm til að takast á við ýmsar skuldbindingar ríkissjóðs, einkum lífeyrisskuldbindingar. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa á undanförnum missirum stutt mjög við kaupmáttaraukningu almennings. Aðgerðir vegna skuldavanda heimilanna hafa lækkað húsnæðisskuldir verulega og létt greiðslubyrði. Ýmsir skattar og gjöld hafa einnig lækkað, bætur almannatrygginga hækkað og svigrúm skapast til að auka framlög til mikilvægra málaflokka eins og mennta- og heilbrigðismála. Stefnt er að því að bæta stöðu fólks á leigumarkaði og auðvelda fyrstu kaup á íbúð. Með bættri afkomu ríkissjóðs á næstu árum er stefnt að því að bæta enn frekar lífskjör fólks í landinu til skemmri og lengri tíma. Það verður best gert með því að byggja áfram upp innviði samfélagsins, styrkja heilbrigðis- og velferðarkerfið og draga samhliða úr álögum á einstaklinga og fyrirtæki. Til þess þarf að vinda ofan af miklum skuldum ríkissjóðs og draga úr vaxtabyrðinni eins og frekast er kostur. Nærtækast er í því efni að ráðstafa ávinningi af sölu eignarhluta í fjármálafyrirtækjum og arðgreiðslum til lækkunar skulda. Við það minnkar vaxtakostnaður og afkoman batnar þannig að meira svigrúm myndast til uppbyggingar, skattalækkana eða varúðarráðstafana í ríkisfjármálum sem nýtast munu til sveiflujöfnunar í hagkerfinu þegar á þarf að halda. Áfram er mikilvægt að sýna aðhald í útgjöldum ríkisins og greiða smám saman upp skuldir eins og ég hef komið inn á, ekki bara með eignasölu heldur líka að nýta til uppgreiðslu skulda þann afgang sem kann að myndast á næstu árum og gert er ráð fyrir að fari vaxandi í þessari áætlun. Mætti segja að það væri gert þá með svipuðum hætti og stofnað var til viðkomandi skulda með hallarekstri. Í ríkisfjármálaáætluninni er stefnt að því að afkoma ríkissjóðs fari hægt en örugglega upp á við, það verði hægfara en stöðugur bati þannig að rekstrarafgangur verði orðinn að minnsta kosti 1% af vergri landsframleiðslu árið 2018 og haldi áfram að vaxa í áþekkum mæli á lokaári áætlunarinnar. Þetta krefst þess að frumtekjur ríkissjóðs án óreglulegra liða haldist nánast óbreyttar sem hlutfall af landsframleiðslu en að frumgjöld án óreglulegra liða vaxi nokkuð hægar en landsframleiðsla þannig að hlutfall þeirra lækki um 1% á tímabilinu. Í áætluninni er gert ráð fyrir að heildarskuldir sem hlutfall af landsframleiðslu lækki nokkuð hratt og fari úr því að vera tæp 68% árið 2015 niður í 50% árið 2019 og er markmiðið að lækkunin milli þessara ára verði að minnsta kosti 15%. Áhersla hefur verið lögð á margvíslegar aðhaldsaðgerðir og forgangsröðun í rekstri ríkisins á undanförnum árum. Gerð var um það bil 1% aðhaldskrafa á rekstur ríkisins í fjárlögum fyrir sl. tvö ár en á móti hefur verið veitt nýtt útgjaldasvigrúm. Enn er þó ónýtt talsvert sóknarfæri til hagræðingar í ríkisrekstrinum, til að mynda í innkaupum hins opinbera, en ríkið kaupir árlega vörur og þjónustu fyrir hátt í 90 milljarða kr. Samkvæmt tillögum sem starfshópur um opinber innkaup skilaði af sér í mars á þessu ári mætti spara 2–4 milljarða kr. á ári, m.a. með því að leggja áherslu á sameiginleg innkaup, örútboð, fækkun birgja og langtímaáætlanir í innkaupum sem tengdar verða við framkvæmd fjárlaga. Ætla má að innleiðing á tillögum hópsins geti tekið nokkur ár en lagt er til að fyrstu skref að breyttu fyrirkomulagi á sameiginlegum innkaupum ríkisstofnana verði tekin þegar á þessu ári. Í ríkisfjármálaáætluninni er við það miðað að fjárfestingar ríkisins sem hlutfall af landsframleiðslu haldist óbreytt en það er 1,2% í fjárlögum fyrir árið 2015. Það þýðir að nokkurt svigrúm mun verða til að ráðast í brýn og arðbær framkvæmda- og fjárfestingarverkefni, bæði vegna þess að ný verkefni koma í stað tiltekinna framkvæmda sem lokið verður við á tímabilinu og vegna þess að framlög til fjárfestinga verða hækkuð til að halda í við vöxt landsframleiðslunnar. Framlög til fjárfestinga í samgöngumálum og vísinda-, rannsókna- og tækniþróunarmálum fara vaxandi og stefnt er að því að ljúka byggingu á nýju sjúkrahóteli og hönnun á meðferðarkjarna nýs Landspítala en bygging hans verði í framhaldinu boðin út. Áfram skal dregið úr flækjustigi skattkerfisins samhliða því að skattar verði lækkaðir eftir því sem aðstæður leyfa á heimili og atvinnulíf og tollar endurskoðaðir. Stefnt er að frekari lækkun á tryggingagjaldi og tekjuskatti einstaklinga. Niðurfelling tolla mun hafa ýmis jákvæð áhrif, m.a. á verðlag, og má að auki til lengri tíma vænta framleiðniaukningar. Gert er ráð fyrir nokkru svigrúmi í tekjuhlið áætlunarinnar til að stíga skref í þessa átt. Miklu varðar að slíkar aðgerðir verði vel tímasettar með hliðsjón af efnahagsástandinu að öðru leyti. Samhliða verður unnið að ýmsum kerfisbreytingum, t.d. í skattumhverfi fyrirtækja og áhersluverkefnum, m.a. til að skapa betri skilyrði fyrir nýsköpunarfyrirtæki og hvata fyrir erlenda sérfræðinga til að vinna hér á landi. Miklar breytingar voru gerðar á skattkerfinu á árunum 2009–2013. Ýmsum nýjum sköttum var komið á og skatthlutföll hækkuð. Í sumum tilvikum gengu breytingar til baka á því tímabili í kjölfar gagnrýni á framkvæmd þeirra. Þá var ákveðnum lagabreytingum ætlað að gilda tímabundið vegna sérstakra aðstæðna í ríkisfjármálum og sum þeirra mála hafa nú þegar runnið sitt skeið. Mestar voru breytingar gerðar á beinum sköttum, þá sérstaklega lögum um tekjuskatt. Frá því að ríkisstjórnin tók við hefur verið unnið að því að einfalda skattkerfið, gera það skilvirkara og lækka skatthlutföll. Helstu breytingar sem ráðist hefur verið í frá árinu 2013 eru lækkun á tekjuskatti einstaklinga, afnám almennra vörugjalda og lækkun tryggingagjalds. Þar hafa ekki verið stigin stór skref en fyrstu skrefin hafa þó verið stigin og lögfest fram í tímann. Breytingar á virðisaukaskattskerfinu til að auka skilvirkni þess gengu í gildi um síðustu áramót, lækkun fjársýsluskatts fylgdi hækkun bankaskattsins sem var veruleg auk þess sem sá skattstofn var breikkaður. Auðlegðarskattur var látinn renna sitt skeið og um næstu áramót fellur niður svonefndur raforkuskattur. Frítekjumark fjármagnstekna var hækkað, útvarpsgjald var lækkað, krónutölugjöld hafa verið fryst, stimpilgjöld af lánaskjölum felld niður og heimild veitt til að nýta séreignarsparnað skattfrjálst til húsnæðissparnaðar eða niðurgreiðslu höfuðstóls íbúðalána. Jafnvægi í ríkisbúskapnum með hallalausum og sjálfbærum ríkisrekstri er sterk undirstaða fyrir efnahagslífið, stöðugur og sjálfbær hagvöxtur sem styðst við ábyrga stjórn efnahagsmála er megininntak ríkisfjármálaáætlunar 2016–2019 en gangi hagspár eftir verður núverandi tímabil eitt lengsta hagvaxtarskeið í seinni tíma hagsögu Íslands. Því er spáð að verðbólga verði með minnsta móti á tímabilinu, áfram dragi úr atvinnuleysi og að kaupmáttaraukning ráðstöfunartekna almennings verði áfram myndarleg. Við þessar hagfelldu aðstæður í hagkerfinu er unnið að losun fjármagnshafta. Öllu skiptir að vel takist til og að sú leið sem farin verður viðhaldi efnahagslegum stöðugleika og uppfylli sanngjarnar samfélagslegar væntingar. Eftir því sem afnámsferlinu vindur fram verður þörf á því að uppfæra langtímaáætlun ríkisfjármála til samræmis við þau áhrif sem afnám hafta getur haft á afkomu ríkissjóðs, svo sem vegna breyttra vaxtakjara og skuldastöðu. Framgangur kjarasamninga er í augnablikinu einn helsti óvissu- og áhættuþátturinn í íslensku efnahagslífi og miklu skiptir að þau mál verði leyst þannig að verðstöðugleikanum verði ekki raskað. Að öðrum kosti verður þörf á að endurmeta forsendur áætlunargerðarinnar og getur það meðal annars haft áhrif á getu ríkisins til að grípa til aðgerða, hvort sem er á tekju- eða gjaldahlið áætlunarinnar. Slíkt kann því að hafa áhrif á áform í skattamálum, það kann að hafa áhrif á áform í fjárfestingum og eftir atvikum á öðrum sviðum, svo sem í húsnæðismálum. Þá er stöðugleiki í efnahagsmálum jafnframt mikilvægur fyrir undirbúning aðgerða til afnáms fjármagnshafta sem áður var minnst á. Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að fagna því sérstaklega að við séum hér að hrinda í framkvæmd því sem lögfest var fyrir nokkrum árum, að þingið kæmi sem sagt á þessu stigi fjárlagagerðarinnar að málum og tæki til umfjöllunar langtímaáætlun sem horfði ekki bara til fjögurra ára heldur segði sögu um það hvaða meginmarkmiðum við viljum ná strax á næsta fjárlagaári. Með umfjöllun og meðferð þessarar tillögu í þinginu er verið að stíga fyrsta skrefið í að móta ramma fyrir fjárlög næsta árs. Þannig felst með samþykkt þessarar tillögu leiðbeining eða eins konar ákvörðun um meginlínurnar fyrir heildarafkomu fjárlaga næsta árs fyrir þróun útgjaldalínunnar og það hvernig við sjáum tekjur ríkisins á komandi fjárlagaári þróast, hvaða helstu atriði það eru sem geta haft þar áhrif á. Auðvitað verður að viðurkennast að á þessum tíma, þ.e. fyrri hluta árs, eru enn ýmsir óvissuþættir fyrir framan okkur sem á eftir að útkljá. Það gildir bæði um tekju- og gjaldahliðina. Engu að síður er gríðarlega mikilvægt skref að taka umræðu um þessar meginlínur, þau stefnumið sem hér er verið að leggja upp með, vegna þess að það er þá traustur grunnur byggður á samtali við þingið til að útkljá ramma fyrir einstök ráðuneyti í framhaldinu sem síðan sameiginlega mynda grunninn að næsta fjárlagafrumvarpi. Þetta verð ég að segja fyrir mína parta að er mikið framfaraskref. Þetta er í anda þeirrar hugsunar sem liggur að baki frumvarpi til laga um opinber fjármál og það gildir svo sem bæði um þann þátt þessa máls sem snýr strax að næsta fjárlagaári en ekkert síður því hvert við stefnum til lengri tíma. Það þarf að taka á þinginu fyrr en átt hefur við fram til þessa umræðu um svigrúmið, hvernig við ætlum að nýta það, hvort svigrúm er yfir höfuð til staðar og með hvaða hætti það verður gert þegar menn þurfa að herða sultarólina eða fara í aðhaldsaðgerðir. Þetta skjal lýsir því í stórum dráttum hvernig við sjáum fyrir okkur tekjulínuna þróast miðað við tekjur eins og þær eru að skila sér til ríkisins í dag og þær helstu áherslur sem ríkisstjórnin er með í þeim efnum inn í framtíðina. Hið sama gildir fyrir gjaldalínuna. Við erum með ákveðið útgjaldastig. Við kynnum hér til sögunnar áherslur um það hvernig við sjáum fyrir okkur að útgjaldalínan, heildarútgjöld ríkisins, geti þróast á næstu árum og tökum þar til sjálfstæðrar umfjöllunar það sem lýtur að frumútgjöldunum annars vegar og það sem snýr að fjármagnsgjöldunum hins vegar í þessu skjali eins og ég hef hér rakið. Aðalatriðið er að við erum með í höndunum langtímaáætlun [[Forseti hringir.]]byggða á hagspám sem draga upp nokkuð jákvæða mynd, batnandi afkomu. Gangi þessar spár eftir mun styrkur ríkissjóðs vænkast verulega á komandi árum og efnahagslífið halda áfram að vaxa.
Virðulegur forseti. Þetta er ágætisplagg að mörgu leyti en mér finnst það samt frekar óljóst og kannski ekki eins og til var ætlast. Ég sé til dæmis enga meginskiptingu útgjaldaramma fyrir fjárlagaárið 2016 eins og á að leggja fram. Ef til vill á hæstv. ráðherra eftir að koma með það og við bíðum þá bara eftir því í fjárlaganefnd. Það vekur athygli mína á bls. 22 þar sem talað er um vaxtakostnað hins opinbera á Íslandi að hann er meiri en allra aðildarríkja Evrópusambandsins, hvort sem er sem hlutfall af heildarútgjöldum eða sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, meiri en í Grikklandi sem oft er nefnt. Svo segir hér: „Brýnasta viðfangsefnið í stjórn ríkisfjármálanna er að vinda ofan af gríðarmiklum skuldum sem ríkið axlaði í kjölfar bankahrunsins …“ Ég er algjörlega sammála þessu markmiði en hlýt þá að spyrja: Hvernig getur hæstv. fjármálaráðherra réttlætt það að hafa farið í skuldaniðurfellingu sem kostar ríkissjóð örugglega hátt í 100 milljarða þegar upp er staðið ef brýnasta verkefnið er að greiða niður skuldir ríkisins? Hér segir líka þegar talað er um þennan vaxtakostnað að þetta háa hlutfall gefi til kynna að vaxtakjörin sem okkur bjóðast séu lakari en önnur ríki hafi aðgang að. Það hlýtur líka að vera mikið áhyggjuefni og hvort við sjáum eitthvað til sólar í þeim efnum. Við vitum líka að vaxtastig er almennt lágt, en það getur hækkað og mun eflaust hækka og það mun hafa gríðarlegar afleiðingar fyrir okkur. Það vill okkur kannski til happs hvað vaxtastig er þó lágt, en við fáum greinilega ekki sömu kjör og öðrum bjóðast. Gæti hæstv. ráðherra aðeins svarað þessum hugleiðingum?
Herra forseti. Hér er komið inn á tvö mikilvæg mál, annars vegar framsetningu þessarar ríkisfjármálaáætlunar. Við gerum þetta þannig að við skiptum áætluninni niður í meginþætti, þ.e. rekstrargjöld, fjármagnskostnað, tilfærslu, viðhald og fjárfestingu, á gjaldahliðinni og drögum þannig upp á móti tekjunum hver heildarafkoman verður. Ef við hefðum farið út í nánari sundurliðun á þessu værum við í þeirri stöðu að þurfa á fyrsta ársfjórðungi ársins að ganga svo langt að skipta fjárlagatillögum næsta árs og reyndar fram í framtíðina niður á einstök ráðuneyti en það var ekki hugmyndin með þessu skjali. Það er það sem gerist í framhaldi af því að þessi heildarrammi hefur verið mótaður. Þá fara menn í að skipta römmum niður á einstök ráðuneyti og þar með málaflokka fyrir fjárlagagerðina á næsta ári. Ef óskir þingsins standa til þess að ganga svo langt tel ég að við þurfum að breyta talsvert miklu til að vera í stakk búin til að koma með slíkt skjal hingað inn. Varðandi vextina er það rétt sem hv. þingmaður nefnir, vaxtakostnaður íslenska ríkisins er of mikill. Ávinningurinn af skuldaaðgerðum ríkisins nýtist hins vegar heimilum landsins vel og það er ágætlega dregið fram í nýju riti Seðlabankans um fjármálastöðugleika hversu mjög staða heimilanna hefur batnað en hún hefur á undanförnum árum verið mjög alvarleg. Alveg sjálfstætt frá því viðfangsefni sem við stóðum frammi fyrir, að styrkja stöðu heimilanna, þurfum við að styrkja stöðu ríkissjóðs og við erum í færum til þess. Mín skoðun er sú að skuldir ríkisins á Íslandi þurfi að jafnaði að vera mun lægri en hjá flestum öðrum þjóðum. Í því efni vísa ég til [[Forseti hringir.]]frumvarpsins um opinber fjármál og þeirra breytingahugmynda sem eru þar til umfjöllunar, það er einungis [[Forseti hringir.]]með því að reka ríkissjóð með afgangi og vera með lága skuldastöðu sem við getum komist í betri færi til að sækja fjármagn á lægri vöxtum.
Virðulegur forseti. Þetta með að setja útgjaldaramma fyrir ráðuneytin er náttúrlega það sem við ætlum að gera verði nýju lögin um opinber fjármál að veruleika þannig að við getum alveg eins farið að venja okkur við það. Mig langar að spyrja svo margra spurninga. Á bls. 40 er talað um óreglulega liði sem eru ansi margir og geta tæpast allir flokkast undir óreglulega liði. Þá er ég til dæmis að tala um framlög til Íbúðalánasjóðs og lífeyrissjóðsskuldbindingar. Ég sakna þess varðandi Íbúðalánasjóð að honum sé mótuð einhver framtíðarstefna vegna þess að það eru risastórar upphæðir sem í rauninni er ekkert fast í hendi með. Eins er með lífeyrissjóðsskuldbindingar. Það kemur fram einhvers staðar, ég man ekki nákvæmlega hvar, að það eigi að greiða inn á B-deildina sem er mjög gott en ég skildi ekki alveg út frá textanum hvort það átti að nota rekstrarafgang í að greiða inn á B-deildina eða hvort átti að taka lán til þess. Mér fannst það ekki alveg nógu skýrt. Ég vænti þess ekki að hæstv. ráðherra hafi þetta allt í kollinum, en mér finnst sérstaklega vanta stefnu varðandi Íbúðalánasjóð. Hér er bara gert ráð fyrir að hann muni ekki kosta ríkissjóð neitt á árinu 2018 og ekkert á árinu 2019. [[Forseti hringir.]]Mér finnst það varla raunhæft.
Herra forseti. Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni, við gerum ráð fyrir því að í framtíðinni vinnum við með þessi mál á grundvelli ramma fyrir einstök ráðuneyti og málefnasvið. Við erum hins vegar ekki komin svo langt í dag og eigum eftir að afgreiða það frumvarp. Það liggur fyrir að það mun þurfa að styrkja stjórnsýsluna töluvert til að við séum í færum til þess að vinna slíka vinnu og slíka áætlanagerð. Varðandi Íbúðalánasjóð eru tölurnar í þessu frumvarpi byggðar á nýjustu upplýsingum um stöðu sjóðsins sem hefur aðeins vænkast. Við vonumst að sjálfsögðu til þess að þurfa ekki að setja frekara fé í sjóðinn. Hvað sem líður áformum um framtíðarfyrirkomulag þeirra mála er það samt sem áður lykilatriði að í þessari áætlun er ekki gert ráð fyrir því að áfram fari jafn háar fjárhæðir og áður í að styðja við sjóðinn. Varðandi innborgun á lífeyrisskuldbindingar er gert ráð fyrir því að þær hefjist 2017 og það verði myndað til þess svigrúm [[Forseti hringir.]]á greiðslujöfnuði með bættri afkomu.
Forseti. Ég held að það sé fyllsta ástæða til að taka undir fögnuð hæstv. ráðherra yfir því að þessi þingsályktunartillaga er lögð fram í fyrsta sinn. Það er mikið framfaraskref eins og kom fram í máli hans þótt vafalaust megi svo laga skjalið og gera það öðruvísi þegar reynsla kemst á í þessu efni. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra, kemst eiginlega ekki hjá því vegna þess að það segir að skuldastaðan lækki umtalsvert á tímabilinu og að verg þjóðarframleiðsla muni hækka um 25% á tímabilinu 2016–2019. Nafnvirði skulda lækkar um 10%, en eftir því sem ég best fæ séð vegur þar mjög hátt salan á 30% hlut í Landsbankanum. Á flokksþingi samstarfsflokks ráðherrans, Framsóknarflokksins, var boðað að Landsbankinn yrði ekki seldur heldur gerður úr honum einhvers konar banki sem yrði rekinn á samfélagsgrunni, sem getur verið góð og gegn tillaga, en sú tillaga hlýtur að hafa áhrif á fyrirhugaða sölu Landsbankans. Hvaða áhrif hefur sú tillaga á lækkun skuldastöðunnar?
Herra forseti. Það er rétt að við gerum ráð fyrir því í fjárlögum yfirstandandi árs að hefja sölu á hlut í Landsbankanum. Við erum enn á frumstigi við að undirbúa það verkefni. Það breytir því ekki að í þessari áætlun er áfram, eins og verið hefur undanfarin ár, byggt á því að vilji þingsins standi til þess að losa um 30% hlut í bankanum og koma honum í sölu. Ég tel að samhliða slíkri sölu muni þurfa að taka í þinginu umræðu um það hvert verði framtíðareignarhald ríkisins. Ég hef sjálfur séð fyrir mér að ríkið fari með stærsta einstaka hlutinn í bankanum, geti þannig átt um 35–40% hlut og verið ráðandi hluthafi í krafti slíks eignarhlutar. En ég tel að það muni reynast mikilvægt til þess að skýra fyrir mögulegum áhugasömum fjárfestum þegar að þessu kemur hvernig ríkið sér fyrir sér að eignarhaldið þróist til lengri tíma og hvaða áform menn hafa uppi um til að mynda skráningu hlutabréfa í bankanum á almennan markað. Í mínum huga hefur ekkert breyst varðandi þetta. Þetta er eitt af okkar mikilvægustu verkefnum. Við getum samtvinnað áhrif ríkisins á stjórn bankans og hitt markmiðið sem er að losa um eignir til að borga skuldir. Við tókum á okkur miklar skuldir til að fjármagna endurfjármögnun Landsbankans. Hann hefur skilað ágætum arði og sú fjárfesting hefur ávaxtast vel. Það er ekki gert ráð fyrir því í þessum tölum að sala á hlutabréfum í bankanum skili neinum arði. Það mætti segja að í því efni væri farin mjög varfærin leið, [[Forseti hringir.]]eingöngu að ríkið fái að minnsta kosti til baka það sem það hefur lagt fram og að það verði síðan nýtt til þess að greiða niður skuldir.
Virðulegi forseti. Ég skil það þá svo að stefna hæstv. ráðherra í málefnum Landsbankans hafi ekki breyst þó að annað hafi komið fram á flokksþingi Framsóknarflokksins. Það er önnur saga. Ferðaþjónustan er nú orðin stærsti atvinnuvegur landsins, held ég að megi segja, og við treystum mjög á hana. Hins vegar kemur fram í þessari ríkisfjármálaáætlun að ferðamannageirinn skili ákaflega lítilli framleiðni, ef nokkurri. Það er ekki gert ráð fyrir neinni framleiðniaukningu í hagkerfinu og ferðaþjónustan skilar okkur ekki miklu í þeim efnum. [[Forseti hringir.]] Ég spyr ráðherrann hvort hann hafi ekki áhyggjur af þessu og hvort það séu einhverjar hugmyndir á sveimi [[Forseti hringir.]]einhvers staðar um hvernig megi lagfæra þetta.
Herra forseti. Hér er vakið máls á mjög mikilvægu atriði sem er framleiðnin í íslenska hagkerfinu. Í ferðaþjónustu hefur framleiðni víðast hvar verið tiltölulega lág og ekki verið mjög hátt meðallaunastig, en við getum reynt að hafa áhrif á þetta með réttum ákvörðunum hér heima fyrir. Vonandi heldur þessi grein áfram að vaxa og dafna, getur greitt góð laun og skilað góðri arðsemi. Það mun áfram skila sér til ríkisins með beinum og óbeinum hætti í skattgreiðslum og vegna aukinna umsvifa en ég tek undir með hv. þingmanni, það er ástæða til að styðja við allt það sem getur aukið framleiðni í ferðaþjónustunni og að hún byggist þannig upp að við fáum meiri verðmæti samhliða þessum mikla vexti. Hann er ótrúlegur. Á þessu ári mun bætast við frá því í fyrra fjöldi sem [[Forseti hringir.]]nemur helmingi allra ferðamanna árið 2006. Það er bara viðbótin frá árinu í fyrra. Slíkur er vöxturinn í þessari grein. [[Forseti hringir.]]Það er byrjað að skila sér víða.
Virðulegur forseti. Ég vil eins og aðrir byrja á að fagna því að þetta plagg er komið fram. Það er mjög gott. Eðlilega vakna fjölmargar spurningar. Ég tek undir mikilvægi þess meginmarkmiðs að lækka skuldir ríkissjóðs og hefði viljað sjá að aðgerðir ríkisstjórnarinnar hingað til hefðu litast meira af mikilvægi þess markmiðs, þær hafa ekki gert það að mínu mati, og auka framleiðni í hagkerfinu sem ég held að sé gríðarlega umfangsmikið verkefni og mikilvægt. Þá er eitt þessu tengt sem ég sé sem undirliggjandi vandamál í þessu og það eru áætlanir um mjög litlar fjárfestingar. Það er mjög lítið sem á að leggja í fjárfestingar og viðhald á vegum hins opinbera. Á bls. 6 í tillögunni segir beinlínis: „Hið lága fjárfestingarstig hins opinbera undanfarin ár megnar ekki að vinna upp afskriftir. Við þær aðstæður gengur á fjármunaeignir sem dregur úr vaxtargetu hagkerfisins til frambúðar.“ Í þessu kemur fram að það á ekkert að auka fjárfestingar hins opinbera. Þær eiga að vera 1,2% af vergri landsframleiðslu, voru eitthvað í kringum 4–5% á árunum 2006–2007. Í mínum huga heitir það skuldasöfnun að fara ekki í nauðsynlegar fjárfestingar til að byggja upp innviði eða fara ekki í nauðsynlegt viðhald. Það safnast bara upp þörf. Mér sýnist verið að segja það beinlínis í textanum að ef við náum ekki einu sinni að vinna upp afskriftir söfnum við í raun og veru skuldum. Mig langaði að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Er þetta ekki áhyggjuefni? Þarf ekki að búa til dýpri stefnu [[Forseti hringir.]]og metnaðarfyllri um fjárfestingar hins opinbera og liggur ekki fyrir augljós þörf?
Herra forseti. Ég get tekið undir að ástæða er til að taka vandaða umræðu um það hvert sé eðlilegt fjárfestingarstig hins opinbera. Við sjáum af þeim gröfum sem við erum með í skjalinu að fjárfestingarstig hins opinbera var mjög hátt á árunum fyrir hrun. Það má segja að við höfum kannski fjárfest næstum því inn í framtíðina umfram meðalþörfina, a.m.k. á þeim árum, þannig að við réðum svo sem við að það drægi eitthvað úr. Ég gagnrýndi það töluvert hér á síðasta kjörtímabili að mér fannst menn draga um of úr fjárfestingunni til að hlífa aðhaldsaðgerðum í rekstrinum. Það var stefna sem þá var fylgt. Við sjáum líka í þessu skjali að meðan það er þokkalega kraftmikill hagvöxtur er ærið verkefni það eitt að halda hlutföllunum á sínum stað. Þegar landsframleiðslan er að vaxa er talið í milljörðum sem þarf að bæta við í fjárfestingu. Við sjáum á grafi á bls. 7 þegar atvinnuvegafjárfestingin, þessi opinbera íbúafjárfesting og önnur fjárfesting eru teknar saman hvernig fjárfesting í landinu vex úr um 150 milljörðum upp í 250 milljarða á innan við áratug. En það er að verulegu leyti drifið áfram af atvinnuvegafjárfestingu sem er jákvætt. Ein helsta forsenda þess að hér er spáð hagvexti á næstu árum er að atvinnuvegafjárfestingin er að taka við sér. Bara að lokum um opinberu fjárfestinguna, þar skiptir á endanum sköpum að henni sé varið í verkefni sem eru þjóðhagslega arðbær. Ég nefni í því efni að við erum að bæta við á næsta ári 2 milljörðum í samkeppnissjóðina og förum upp í 2,8 milljarða. Þar er hugmyndin sú að styðja betur en hefur átt við fram til þessa við nýsköpun [[Forseti hringir.]]og tækniþróun. Við stöndum líka frammi fyrir ærnum verkefnum [[Forseti hringir.]]annars staðar, t.d. í vegakerfinu.
Virðulegur forseti. Já, heldur betur held ég að það sé þörf á fjárfestingu eftir mjög erfið ár í kjölfar hruns þar sem ég held að mjög hafi verið gengið á innviði samfélagsins. Það þarf augljóslega að fjárfesta í hjúkrunarheimilum, uppbyggingu heilsugæslu, í vegum, nýsköpun og rannsóknum, ég held að það sé mjög viturleg fjárfesting, uppbyggingu fjarskipta, innviðum ferðaþjónustunnar o.s.frv. Þetta hljóta að teljast arðbærar fjárfestingar sem verður að fara í og ef við förum ekki í þær missum við af arði. Ég sakna þess og mér finnst þetta skjal eiginlega skila auðu í því. Það er beinlínis sagt á einum stað að það verði eitthvað í kringum 6–7 milljarða svigrúm á ári í nýjar óráðnar fjárfestingar, ekkert sagt til um það hvaða fjárfestingar það gætu verið. Liggur þá ekki fyrir nein áætlun um fjárfestingar? Við erum ekki bara að tala um hlutfall af landsframleiðslu í fjárfestingu. Í áætluninni um 2017, 2018 og 2019 [[Forseti hringir.]]hækkar að krónutölu fjármagnið til fjárfestingar nánast ekki neitt og á að standa í stað í 30 milljörðum. Þetta finnst mér svolítið [[Forseti hringir.]]metnaðarlaust miðað við stöðuna.
Herra forseti. Þegar þessi langtímaáætlun er tekin saman er í sjálfu sér ekki í gildi nein samgönguáætlun en hún er ein áætlunin um uppbyggingu og fjárfestingu í vegakerfinu og annars staðar í samgöngumálum og er nú að koma fyrir þingið frá innanríkisráðherra til næstu ára. Hún er eitt púslið í þessari stóru mynd. Annað er það sem ég nefndi að við ætlum að setja í samkeppnissjóðina. Það skiptir verulegu máli. Þriðja sem mætti nefna eru einstakar stærri byggingar sem eru áform um að reisa eins og Hús íslenskra fræða sem ég vonast til að menn nái saman um að þurfi að rísa. Svo er á prjónunum að fara í töluvert mikla uppbyggingu á sjúkrahúsi landsmanna, Landspítalanum, sem er ekki komið þarna inn enda kannski ekki búið að fara í nauðsynlega undirbúningsvinnu [[Forseti hringir.]]til að það sé komið beinlínis inn í tölur af þessum toga. En þarna þarf maður að fara að huga að því að [[Forseti hringir.]]umsvif ríkisins verði ekki til þess að raska öðrum markmiðum í þessari langtímaáætlun, ef við tökum ákvarðanir um að verja of miklu í fjárfestingar gæti þurft að skera niður fyrir því þannig að svigrúm yrði fyrir það í rekstrinum.
Herra forseti. Ég fagna því eins og hæstv. fjármálaráðherra að þessi tillaga er komin fram og að við fáum loksins að taka hér til umræðu ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára eins og staðið hefur til samkvæmt þingsköpum alveg frá 2010/2011. Reyndar voru svona áætlanir lagðar fram á árunum 2009, 2011 og 2012 og voru mjög gagnleg gögn. Ég hef áður gert athugasemdir við að hæstv. fjármálaráðherra hafi í raun rofið þá hefð með framlagningu tveggja síðustu fjárlagafrumvarpa, að þeim fylgdi ekki sjálfstætt rit, sjálfstæð ríkisfjármálaáætlun, þó að auðvitað mætti finna að hluta til hliðstætt efni í greinargerð. Hér er þó komin áætlun í samræmi við ákvæði þingskapa og það er vel. Að sjálfsögðu er í öðru lagi ástæða til að gleðjast yfir því að staðan hefur snarbatnað í ríkisfjármálum okkar frá því sem verst var enda mátti hún svo sannarlega gera það, frá methallaárinu 2008 þegar halli á ríkissjóði var 14% af vergri landsframleiðslu, 217 milljarðar á þágildandi verðlagi. Ef menn skoða töflur sem finna má meðal annars í þessu riti sést að afkoman batnaði síðan í stórfelldum skrefum milli áranna 2008 og 2009, aftur milli áranna 2010 og 2011, ekki eins mikið, og síðan var aftur stórt skref tekið á milli áranna 2011 og 2012. Þannig lauk því kjörtímabili að á árinu 2013 náðist jákvæður heildarjöfnuður ef litið er fram hjá óreglulegum liðum. Þetta var stórstígur bati, í stórum stökkum, svo nam tugum milljarða á ári. En því miður er hér boðaður hægfara bati. Út af fyrir sig má hrósa mönnum fyrir að þeir eru ekkert að reyna að fela það og þeir orða það á sæmilegri íslensku. Það sem hér er boðað er hins vegar allt annar halli á kúrfunni, tiltölulega hægfara bati. Hann er svo hægfara að það liggur við að kalla megi hann kyrrstöðu. Það eru vonbrigði. Mér finnst ekki nægur metnaður í þessu hvað það snertir vegna þess að ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra um það að ef reynslan hefur kennt okkur eitthvað er að minnsta kosti eitt af því það hversu öguð við verðum að vera í okkar opinberu fjármálum og sennilega vegna smæðar hagkerfisins og þess hversu viðkvæmt það er að ýmsu leyti að hafa meira borð fyrir báru en aðrir, ganga út frá lægri skuldahlutföllum og meiri forða til að mæta ófyrirséðum hlutum. Ég ætla sömuleiðis að gera fjárfestingar ríkisins lítillega að umtalsefni. Þar er talað um að þær haldist óbreyttar, þ.e. sem nemi um 1,2% af vergri landsframleiðslu. Hvað þýðir það? Jú, það er reynt að klæða þær í þann búning að það verði nokkurt svigrúm, eins og hér er talað um, til að ráðast í brýn og arðbær verkefni, m.a. vegna þess að þegar öðrum lýkur, eins og byggingu fangelsis á Hólmsheiði eða gerð Norðfjarðarganga, sé eitthvert svigrúm í staðinn. Já, en það er nú ekki mikið. Svigrúmið á þessu ári er að það verður nánast engar nýframkvæmdir hægt að bjóða út í vegamálum. Fjárfestingar í innviðum okkar eru allt of litlar. Á bls. 5 í kafla um þjóðhagsforsendur er skemmtileg setning. Þar segir, með leyfi forseta: „Frá því að hagkerfið tók að vaxa á ný árið 2010 hefur landsframleiðslan aukist um 9,4%.“ Hér er að minnsta kosti viðurkennt, herra forseti, að batinn í hagkerfinu hófst á árinu 2010. Það var ekki alltaf sem hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson tók undir það að hlutirnir væru farnir að þokast í rétta átt, hvað þá svo snemma sem á árinu 2010. Sá sem hér stendur skrifaði greinaflokk í september 2010 sem hét „Landið fer að rísa“ vegna þess að ég þóttist þá sjá óhrekjandi merki þess að hagkerfið hefði snúist við og að bati færi í hönd. Þáverandi hv. þingmaður og stjórnarandstöðuleiðtogi Bjarni Benediktsson gerði mikið grín að þessum greinaflokki og hló sig eiginlega alveg máttlausan yfir því hvað þetta væri vitlaust, það væri þá aldeilis að ástandið væri eitthvað að lagast. Ég þakka honum sem sagt fyrir að staðfesta á prenti í sinni eigin ríkisfjármálaáætlun að ég hafði rétt fyrir mér. Varðandi fjárfestingarnar og það sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson kom líka inn á er það út af fyrir sig viðurkennt hér, og það er grafalvarlegt mál, að þetta lága opinbera fjárfestingarstig, þær prósentur sem hv. þingmaður nefndi voru reyndar opinbera fjárfestingin í heild, þá að meðtöldum sveitarfélögum, er ekki nóg til að endurnýja og viðhalda þjóðarauðnum í formi innviða og annarra verðmæta. Það gengur á hann og hann rýrnar. Er það ásættanlegt? Fjárfestingarhlutfall ríkisins sem er aðeins 1,2% af vergri landsframleiðslu er ekki nóg. Það er verið að skjóta vandanum inn í framtíðina og safna honum upp og það getur alveg leitt til þess að kostnaðurinn verði enn meiri síðar. Ég tel að þarna vanti mikið upp á að menn hafi stillt hlutina rétt af. Ég tel að áformin í þessari ríkisfjármálaáætlun séu of naum, sérstaklega hvað varðar svigrúm ríkisins til fjárfestinga og til að gera betur í vissum málaflokkum. Það er vegna þess að tekjuhlið frumvarpsins er til muna veikari en fyrri ríkisfjármálaáætlanir gerðu ráð fyrir og það er ósköp einfalt að ríkið verður vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar af tekjum sem nema verulegum fjárhæðum af tveimur ástæðum, annars vegar vegna beinna skattalækkana. Hér er bara sagt eins og ekkert sé að auðlegðarskattur heyri sögunni til, en það eru 11 milljarðar niður. Veiðigjöldin skila milljörðum minna en þau gerðu áður og gætu gert, breytingar í tekjuskatti varðandi vörugjöld sömuleiðis, að fella niður sykurskatt o.fl. Til samans er þetta að minnsta kosti hátt á þriðja tug milljarða króna. Þótt ekki væri nema að helmingurinn af þessum tekjum eða öðrum í staðinn hefði verið varinn í grunni ríkisfjármálaáætlunarinnar og það yxi síðan með okkur inn í framtíðina hefði verið komið umtalsvert svigrúm til aukinna innviðafjárfestinga, til að greiða hraðar niður skuldir eða hvað það nú væri. Það sem veikir þetta líka og er hvergi sýnt er að ríkið er að tapa, bæði að taka á sig kostnað sem er ófjármagnaður og tapa umtalsverðum tekjum vegna skuldaniðurfellingaraðgerðar ríkisstjórnarinnar. Það eru stórar fjárhæðir. Það tikkar inn á þessum árum að skatttekjur ríkisins og ýmis kostnaður sem það tekur á sig af þessum sökum veikir tekjugrunninn. Það birtist meðal annars í því að batinn, t.d. á frumjöfnuði ríkissjóðs, er nánast enginn á þessu áætlunartímabili. Frumjöfnuður ríkissjóðs sem hlutfall af vergri landsframleiðslu er sýndur á bls. 19 í töflu um áætlaða afkomu ríkissjóðs til ársins 2019 eða bati frá fyrra ári. Batinn milli 2015 og 2016 er 0,0%. Batinn milli 2016 og 2017 er að vísu 1%, en hann gengur að mestu leyti til baka árið eftir því að þá versnar frumjöfnuður aftur um 0,7% og lagast svo um 0,1% 2019. Frumjöfnuðurinn er sem sagt nánast óbreyttur, er ekki að lagast á öllu þessu tímabili. Það hefði ég kannski getað sætt mig við sem og þennan hægfara bata að öðru leyti í afkomu ríkisins ef hann væri vegna þess að fjárfestingar í innviðum eða betri frammistaða á mikilvægum útgjaldasviðum eins og velferðarmálum væri að aukast, en það er ekki svo og það leiðir til mjög alvarlegrar niðurstöðu. Skoði menn myndina á bls. 18 sjá þeir að samneyslan dregst jafnt og þétt saman og fer niður á eitthvert lægsta stig sem ég spái að hún hafi nokkru sinni verið á í seinni áratuga sögu Íslands ef þetta verður keyrt til enda. Það er einfaldlega verið að draga verulega úr samneyslunni. Það gerist með því að gjöld ríkissjóðs fara úr 29% af vergri landsframleiðslu eins og þau voru í skurðpunktinum 2013 þegar tekjur og gjöld mættust niður í 26% á árinu 2019. Tökum frumgjöldin án óreglulegra liða - hvert verða þau komin árið 2019? Niður í 23,4%. Það skulu menn hugleiða að er mun lægra hlutfall en menn sjá til dæmis annars staðar á Norðurlöndunum eða í öðrum þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við hvað varðar velferð. Þarna tel ég ekki rétt gefið. Ég tel að þarna séu ástæður sem ég er bæði efnahagslega ósammála, því að ég tel að þetta sé ekki gott fyrir hagkerfið, og líka auðvitað alveg sérstaklega pólitískt ósammála. Þetta er ekki ávísun á neitt annað en niðurskurð og þrengingar í útgjöldum eða rekstri ríkisins og það mun hitta framtíðina fyrir í formi lakari innviða og lélegri þjónustu við [[Forseti hringir.]]þá sem þurfa stuðningsins við frá ríkinu.
Herra forseti. Þetta er ágætt og reyndar mikið fagnaðarefni að við getum tekið sérstaka umræðu um stóru myndina sem er akkúrat það sem hv. þingmaður var að gera, hvernig þessi hlutföll eru að þróast, heildarafgangurinn og annað án þess að við séum með undirframlög til einstakra stofnana. Fyrst varðandi það sem gerðist á síðasta kjörtímabili, þá var að sjálfsögðu alltaf ljóst að eftir svona mikinn samdrátt, eftir að við rötuðum inn í krísu, mundum við aftur fara að rísa. Það lá alltaf fyrir. Okkar gagnrýni snerist um að menn væru að leggja of miklar byrðar á heimilin og atvinnustarfsemina með nýjum sköttum sem ollu því aftur að viðsnúningurinn var of hægur miðað við það sem aðstæður leyfðu og við bentum á aðrar leiðir. Það er hluti af fortíðinni. Ég sé ekki betur en að hv. þingmaður sé að segja að við ættum að skila bæði meiri afgangi og hærra útgjaldastigi. Þá leiðir af þeirri niðurstöðu að það ættu að vera hærri skattar á Íslandi. Því er ég ósammála. Ég tel alveg gríðarlega mikilvægt að við lyftum undir með atvinnustarfseminni og léttum af heimilunum þeim sköttum sem sérstaklega voru lagðir á báða þessa aðila í tengslum við samdráttarskeiðið og að það sé einmitt ein forsenda þess að kaupmáttur er aftur tekinn að vaxa. Það var fyrst á síðasta ári sem við náðum aftur landsframleiðslunni í þá tölu sem hún fór hæst í fyrir hrunið og það var einnig á síðasta ári sem við komumst fyrst aftur í hæsta kaupmátt sem verið hefur í sögunni. Við náðum aftur kaupmætti sem hafði tapast í hruninu og eins og hann hafði mælst bestur. Það sem ég vil síðan segja almennt um stöðuna til viðbótar við það sem áður hefur komið fram er að ég held þegar við horfum fram á veginn núna að við Íslendingar höfum aldrei verið í jafn sterkri stöðu vegna þess að grundvallarstærðirnar í hagkerfinu eru í það góðu jafnvægi. Góðærið sem svo var nefnt 2006–2007 var byggt á miklum viðskiptahalla. Hérna erum við [[Forseti hringir.]]með grunnstærðirnar í jafnvægi og erum að sigla inn í slíkt tímabil ef helstu forsendur halda.
Herra forseti. Margir spáðu því að hin blandaða leið síðustu ríkisstjórnar og aðgerðir á sviði ríkisfjármála mundu kæfa allan hagvöxt og þýða að hér yrði enginn bati. Meira að segja fólk í mínum eigin flokki hélt þessu fram. En hver varð niðurstaðan? Við náðum tæplega 3% hagvexti á árinu 2011. Þetta var ekki verra en það, þegar einmitt hvað mest tók í og við höfðum verið í harkalegustu aðgerðunum tvö ár í röð á undan að skera niður útgjöld og hækka skatta. Það tókst nefnilega að finna blöndu sem um leið þýddi að hagkerfið gat tekið við sér og vaxið. Já, ég er að segja að ég teldi að í þessari áætlun þyrfti í raun að vera hvort tveggja, nokkuð meiri afgangur, sérstaklega á síðari hluta tímans, og meiri útgjöld. Það vantar að mínu mati svigrúm inn í þessa áætlun upp á 20–30 milljarða, segjum sem svo, og ég væri alveg sáttur við að skipta því til helminga, í auknar fjárfestingar í innviðum og í meiri afgang til að greiða niður skuldir, borga hraðar inn á framtíðarlífeyrisskuldbindingar eða annað í þeim dúr. Vissulega eru hagvaxtarhorfur þokkalegar. Við getum þá sagt: Ja, ef þetta gengur eftir ætti ekki að þurfa að hafa sérstakar áhyggjur af því að ríkið þurfi frekar en hitt að reyna að styðja við hagvöxt og beita örvandi aðgerðum. Nei, en þá gerum við aðra hluti með peningana eins og að borga niður skuldir eða borga inn á framtíðarlífeyrisskuldbindingar sem ekki hafa slík áhrif. Þetta svigrúm væri tiltölulega auðvelt að skapa. Það væri til staðar í aðalatriðum ef tvennt hefði ekki gerst, ef ríkisstjórnin hefði ekki afsalað ríkissjóði þetta miklum tekjum og ef ekki væri búið að taka kostnað og afsala tekjum í þeim mæli sem gert var í skuldaleiðréttingarráðstöfunum ríkisstjórnarinnar. Auðvitað geta þær fætt síðan eitthvað af sér í afleiddum áhrifum, betri hag heimilanna. Að sjálfsögðu hefur það góð áhrif. En grófa myndin séð frá sjónarhóli [[Forseti hringir.]]ríkisfjármálanna er að svigrúmið er þrengra en fyrri ríkisfjármálaáætlanir gerðu ráð fyrir.
Herra forseti. Ég vek athygli á því að í tekjuáætluninni eða þeim hluta þessarar áætlunar sem snýr að tekjunum er áfram gert ráð fyrir bankaskattinum á hluta tímans sem síðan fjarar smám saman út. Það hefur áhrif á tekjulínuna. Hvað hefur ríkisstjórnin gert í skattamálum? Menn geta séð í fylgiriti með fjárlagafrumvarpi yfirstandandi árs að ráðstafanir ríkisstjórnarinnar hafa samanlagt skilað ríkinu meiri tekjum vegna þess að við afnámum undanþágu fyrir slitabúin frá bankaskattinum. Þar er hægt að segja í stuttu máli um skattaaðgerðir ríkisstjórnarinnar að þetta eru lægri skattar á heimilin, einstaklinga, lægri skattar á atvinnustarfsemina, alla nema fjármálafyrirtæki og slitabú. Niðurstaðan er meiri tekjur til ríkisins. Þannig lokuðum við fjárlagagatinu og þannig gátum við aukið við í mikilvæga innviðafjárfestingu og inn í velferðarmál, svo sem Landspítalann. Mér finnst hv. þingmaður vera hér að segja að við ættum að hækka skattana aftur. Auðlegðarskatturinn er nefndur til sögunnar en í fyrri ræðu sinni fannst mér hv. þingmaður vera að mæla gegn lækkun vörugjaldanna og gegn tekjuskattsráðstöfunum sem við höfum farið í. Það verður ekki á allt kosið í þessu, annaðhvort fylgja menn þeirri stefnu að halda sköttum háum og leggja það á heimilin og atvinnustarfsemina að standa undir væntingum um aukna afkomu eða ekki. Ég segi bara að ef menn vilja sérstaklega leggja áherslu á lækkun skulda er svo sem hægt að gera það á grundvelli þess að skattar séu hækkaðir á atvinnustarfsemi og heimili, en ef menn skoða reikninginn almennilega er svo augljóst að við erum með stórar eignir sem við skuldsettum okkur fyrir sem við eigum bara að selja aftur og borga viðkomandi skuldir. Þetta eru hundruð milljarða. Þar getum við náð slíkum árangri upp á hundruð milljarða. Að reyna hins vegar að kroppa af heimilunum og atvinnustarfseminni 10–20 milljarða er ekki leið sem mér [[Forseti hringir.]]hugnast. Ég tel að við ættum að forðast hana í lengstu lög. Ein forsenda þess að það [[Forseti hringir.]]horfir jafn vel við og nú gerir er að við fylgjum annarri stefnu.
Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað hafa meiri tíma í þessa umræðu og finnst eiginlega að við ættum að semja um það að næst þegar þessi stóra áætlun kemur inn verði gefinn ríflegri ræðutími. Það er mjög mikilvægt að við getum rætt þetta svolítið á dýptina. Að vísu á nú margt eftir að koma í ljós sem leiðir af þessari áætlun verði henni framfylgt. Ég les það út úr þessu að það er enginn nýr Landspítali að fara af stað eða að rísa þannig að kostnaður falli til vegna byggingar hans fyrir árið 2019 því að það er ekkert svigrúm fyrir það í áætluninni. Ég les það út úr þessari ríkisfjármálaáætlun að það sé ekki von á góðu þegar samgönguáætlun kemur fram, þá loksins það verður, vegna þess að ég sé í hendi mér að það er nánast ekkert svigrúm til þess að auka fjárfestingar í vegakerfinu. Það er bara þannig. Það er einfalt að lesa það út úr þessum blöðum ef maður hefur einhverja smánasasjón af því. Veruleikinn er sá að núverandi ríkisstjórn hefði ekki þurft að hækka einn einasta skatt til þess að hér væri myndarlegt svigrúm í viðbótarafgangi á ríkissjóði. Hún hefði jafnvel getað lækkað skynsamlega skatta eins og tryggingagjaldið sem hún hefur ekki gert. Það mælist varla. En hún hefur kosið að fella niður auðlegðarskatt, lækka veiðigjöld, lækka tekjuskatt á miðþrepi, afsala ríkinu talsverðum tekjum með því að fella niður vörugjöld af meðal annars lúxusvarningi en hækka matarskatt að vísu á móti en þó ekki þannig að það dugi til að breytingarnar komi út á sléttu. Hún fellir niður raforkuskatt um næstu áramót o.s.frv. Og hún hefur farið þannig í skuldaniðurfærsluna að verulegur kostnaður og tapaðar framtíðartekjur eru ófjármagnaðar. Þær lenda í grunni þessarar áætlunar. Það er veruleikinn. Ég bara segi það sem mína skoðun að ég tel að það séu vonbrigði hvað þetta er veikt, að það sé ekkert svigrúm þarna til vaxandi fjárfestinga, t.d. af hálfu ríkisins í innviðum. Þetta mundi ekki styðja vel við hagvöxt ef kæmu til dæmis eitthvað daufari tímar, segjum á seinni hluta þessarar áætlunar. [[Forseti hringir.]]Þá væri eins gott að eitthvað væri hægt að gera, menn sætu ekki bara uppi með þetta.
Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé mjög fróðleg umræða sem við getum átt hérna. Ég tek undir með síðasta ræðumanni, áherslurnar í þessu koma mér ekki á óvart. Það birtist bara það sem hefur birst okkur í þeim fjárlagafrumvörpum sem þessi ríkisstjórn hefur lagt fram. Eins og það er ánægjulegt að þessi áætlun liggi fyrir og við sjáum fram í tímann er maður ekkert endilega mjög ánægður með allt sem kemur fram í henni. Hv. þingmaður minntist sérstaklega á að samneyslan lækkar á því tímabili sem þessi áætlun nær til. Mig langar bara að segja: Þarf það nokkuð að koma okkur á óvart? Er það ekki einmitt það sem við eigum von á frá þeirri ríkisstjórn sem núna er? Þegar við tölum um þessa áætlun koma hinar pólitísku áherslur mjög glögglega í ljós og sú þróun sem hefur verið undanfarið, að það á að leggja minni áherslu á þá sem minna hafa en auka um leið ráðstöfunatekjur þeirra sem meira hafa. Það er talað um að það eigi að breyta tekjuskattskerfinu. Það hlýtur að vera í þá átt að fara í eitt þrep. Hér segir að það skili meiri skilvirkni en það dregur á hinn bóginn líka úr tekjujöfnun skattkerfisins og við [[Forseti hringir.]]skiptum einhvern veginn á þessu. Mig langaði aðeins að heyra hvort þingmaðurinn [[Forseti hringir.]]sé ekki sammála mér um að við þurfum ekki að vera hissa á því sem hér kemur fram.
Forseti vill að gefnu tilefni minna hv. þingmenn á að virða tímamörk.
Herra forseti. Nei, við þurfum svo sem ekkert að vera hissa þó að það sé hægri blær á þessu plaggi. Það er svo sem við því að búast. En maður gæti spurt: Voru framsóknarmenn búnir að stúdera þetta alveg? Vita þeir hvað þetta þýðir þegar kemur að næstum tvennu fjárlögum, að það verður eiginlega ekkert hægt að gera, það verður ekkert hægt að bæta í í vegamálum eða annars staðar? Hafa menn áttað sig á því? Ég sé ekki annað en að þetta sé ávísun á það. Stendur til að hrófla við skattkerfinu og draga úr tekjujöfnuninni? Ég rauk beint í þann kafla og las hann en mér til nokkurrar ánægju er eiginlega ekkert nýtt sagt um það. Það er bara vísað inn í einhver framtíðaráform, en þegar ég skoða síðan það útgjaldasvigrúm sem ætlað er í skattbreytingar er það eyrnamerkt öðru, lækkun tolla og slíkum hlutum. Ég ræð það af þessu að áformin um einhverjar breytingar, a.m.k. sem hefðu í för með sér tekjutap í tekjuskattskerfinu, séu ekki komin lengra inn í framtíðina og er það vel. Ég segi að afkomubatinn sé allt of daufur, já, og ég geri það líka með hliðsjón af því sem hér segir um sveitarfélögin. Það eru mjög mikil vonbrigði að sjá á bls. 47 í áætluninni að menn gera ekki ráð fyrir því að afkoma sveitarfélaganna batni eiginlega neitt á næstu fjórum árum. Hún verður nánast í járnum, halli næstu tvö eða þrjú árin og svo örlítill afgangur 2019. Sveitarfélögin verða áfram undir núllinu eða við núllið næstu fjögur ár. Þess þá meiri ástæða væri til að ríkið næði vopnum sínum betur en þetta. Tekjujöfnunin gerist aðallega með tvennum hætti í okkar kerfi, í gegnum það hvernig teknanna er aflað, að það sé gert með prógressífum hætti, en enn mikilvægari er jöfnunin sem á sér stað í gegnum ráðstöfun teknanna, að tryggja mönnum skóla án skólagjalda og aðgang að heilbrigðisþjónustu óháð tekjum. Það er enn þá meiri jöfnun á aðstöðumun og launamun í landinu. Þeim mun veikari sem sú jöfnun er, [[Forseti hringir.]]þeim mun minni sem samneyslan er, þeim mun veikara er velferðar- og jafnréttissamfélagið.
Forseti. Hv. þingmaður veltir fyrir sér hvort þingmenn Framsóknarflokksins hafi skoðað þetta og sjái þá framtíðarsýn sem hér er teiknuð upp. Ég tek svo sem undir þær vangaveltur hv. þingmanns, ekki síst í ljósi greinar sem ég held að hafi birst í Fréttablaðinu í dag eftir hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur þar sem hún talar um mikilvægi samfélagshjálpar og um jöfnuð í þjóðfélaginu. Mér sýnist þetta ekki stefna í þá átt. Þá verður fróðlegt að spyrja sérstaklega framsóknarþingkonurnar út í þetta sem tala mikið um jöfnuð og félagslegt réttlæti en virðast hins vegar styðja ríkisstjórn sem hverfur mjög frá því. Getur hv. þingmaður útskýrt aðeins nánar fyrir mér eitt? Hann segist ekki sjá þess stað í þessari áætlun að það sé pláss fyrir byggingu Landspítalans. Gæti hann farið aðeins betur með mér í gegnum það hvernig hann les það út úr þessu plaggi?
Herra forseti. Ég les það meðal annars út úr töflu á bls. 19 þar sem nafnfjárhæðir fjárfestinga á verðlaginu sem þessi áætlun er á eru tilgreindar og þá vænti ég þess að hin háa tala 2016 sé vegna þess að þar er enn bókfærður hluti af skuldaniðurfærslunni. Síðan getur hv. þingmaður séð undir liðnum Heildargjöld – fjárfesting að fjárfestingin er upp á 30,2 milljarða 2017, 30,7 milljarða 2018 og 32,3 milljarða 2019. Þetta er engin aukning, enda hangir þetta fast í 1,2% af vergri landsframleiðslu. Til að koma þarna fyrir umtalsverðum fjárfestingum í nýjan Landspítala yrði að ryðja svo miklu öðru út af því að það bætist ekki við neitt nýtt fé að ég sé það ekki gerast. Á bls. 21 er líka fjallað um þetta og þar er sagt, með leyfi forseta: „Í þessu viðmiði um fjárfestingarstigið felst jafnframt að gert er ráð fyrir því í áætluninni að ljúka við byggingu sjúkrahótels og ljúka fullnaðarhönnun á meðferðarkjarna LSH, sem felur í sér 860 millj. kr. hækkun framlags árið 2016 og 5,1 milljarðs kr. útgjöld á tímabilinu.“ Innan þessa áætlunartímabils er greinilega ekki gert ráð fyrir neinum þeim fjárhæðum sem mundu koma nýbyggingu meðferðarkjarnans á eitthvert flug. Það er vegna þess að svigrúmið er svo þröngt eins og ég hef áður komið inn á. Hvernig er þetta? Jú, tekjurnar hanga nokkurn veginn á svipuðum slóðum sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, en gjöldin lækka um 1%, þ.e. frumgjöldin, en síðan er gert ráð fyrir því að vaxtagjöldin lækki um 1% af vergri landsframleiðslu. Þess vegna lækka heildargjöldin um 2% af vergri landsframleiðslu á þessum tíma. Svigrúmið af lækkuðum vaxtagreiðslum upp á 1% af vergri landsframleiðslu, 19 milljarðar kr., er ekki nýtt í fjárfestingar eða [[Forseti hringir.]]annað slíkt heldur byggir afkomubati áætlunarinnar að uppistöðu til á því að vaxtagjöld ríkisins lækki. [[Forseti hringir.]]Það er sýnd veiði en ekki gefin eins og við vitum.
Ég tek undir það að í sjálfu sér er ánægjulegt að þetta plagg sé komið fram, en ég hefði viljað sjá það meira í ætt við það, eins og ég að minnsta kosti skil þingskapalögin, að þetta sé ekki einungis stóri ramminn heldur líka þeir rammar sem eiga að ná utan um ráðuneytin. Í ljósi þess sem kemur fram í upphafi, þ.e. að þetta snúist um stefnumörkun í ríkisfjármálum, finnst mér svolítið hæpið að tala um stefnumörkun nema að afskaplega litlu leyti þegar við vitum ekkert hvað á að fara til viðkomandi ráðuneyta eða til hvaða verkefna ætlunin er að veita eitthvert fjármagn, heldur einungis tekjur og gjöld í stóra samhenginu. Að mínu viti er ekki hægt að tala um stefnumörkun í rammafjárlagagerð, ekki eins og ég hef skilið hana. Ég skil ekki þingsályktunartillöguna heldur með þeim hætti. Ég hefði talið það sambærilegt og það sem við ætlum okkur væntanlega að gera með nýjum lögum um opinber fjármál. Það er eitt og annað í þessari áætlun. Hérna er tímalína, svo ég klári það, sem liggur fyrir varðandi þessa voráætlun. Ég veit ekki hvort það er táknrænt að það á að afgreiða hana 19. júní úr ríkisstjórn sem er mjög merkur dagur og vonandi boðar það eitthvað gott. Það sem mig langaði til að ræða hérna aðeins eru margir þættir. Ég komst ekki að í andsvörum, það varð einhver misskilningur áðan, en mig langaði að velta upp þeim breytingum sem hér er að finna. Öll tillagan einkennist eiginlega meira og minna af óvissu, það er óvissa í öllum þessum stóru þáttum, óvissa varðandi áhrif afnáms hafta og það er ekki tekið neitt tillit til þess hvernig það gæti orðið hér. Það er ekki tekið tillit til launakrafna sem nú liggja fyrir á markaði þegar við gerum hér ráð fyrir 5% launahækkun og launavísitalan hefur að meðaltali verið í kringum 6,7% á síðustu 20 árum. Samt er hér gert ráð fyrir lægri tölum en raunveruleikinn segir til um. Það má alveg velta fyrir sér hvort það er ábyrgt að leggja fram einhverja svona áætlun sem kannski má ljóst vera að kemur til með að taka gríðarlegum breytingum. Ég held að við getum eiginlega verið sammála um að þessi áætlun á eftir að taka gríðarlegum breytingum. Auðvitað eru samningarnir hluti af þeirri forsendu eins og hér er tekið fram sem einn af þessum óvissuþáttum, en það að áætla bara fyrir hefðbundnum launum held ég að sé ekki skynsamlegt. Það eru nokkur atriði, t.d. að við erum ekki svo neinu nemi að greiða niður skuldir með rekstrarafgangi. Ef það á að útfæra breytingar á tekjuskattskerfinu eins og hér er lagt upp með er það samt ekki útfært með neinum hætti. Það er talað um áframhaldandi 1% aðhaldskröfu á bls. 20 miðað við fyrri ríkisfjármálaáætlun og þar á 5,5 milljarða kr. útgjaldavöxtur að dragast saman. Ég hef áhyggjur af því að þó að það eigi að einhverju leyti væntanlega að hlífa heilbrigðiskerfinu er það ekki beinlínis dregið fram. Við vitum að það kemur kannski stífast niður þar. Svo er meðferðarkjarni Landspítalans. Auðvitað veltum við honum fyrir okkur og ég spyr ráðherrann hvort það standi til að fjármagna byggingu Landspítalans með einhverjum öðrum hætti en beint úr ríkissjóði þar sem það er ekki sýnt hér, eins og var rætt áðan. Það væri áhugavert að vita um það. Það er eins með öldrunarmálin. Það hefur verið rætt að það er þörf á auknum úrræðum, bæði í hjúkrunarheimilum og öldrunarstofnunum. Ég get ekki séð að það sé tekið á því með neinum afgerandi hætti. Í greinargerðinni er talað um að það eigi að halda áfram með leiguleiðina í hjúkrunarbyggingum. Ég gagnrýni það ekki en það kallar á aukna fjármuni í Framkvæmdasjóð aldraðra. Eitt af því sem vekur líka athygli mína í þessu eru 160 milljarðar sem eru teknir hér sem óregluleg gjöld. Ég velti fyrir mér hvernig ráðherra sjái fyrir sér að gera áætlunina upp miðað við hversu mörgum liðum er haldið utan sviga því að þetta geta ekki talist allt saman óreglulegir liðir hér inni. Það er alveg vitað um töluvert af þessu sem er talið upp sem óreglulegir liðir og Ríkisendurskoðun telur að ekki eigi að færa þetta með þessum hætti, heldur séu óreglulegir liðir eitthvað einstakt, eitthvað sem kemur fyrir einu sinni eða sé að minnsta kosti ekki reglubundið. Hér eru taldir upp árlegir liðir og mér finnst það mjög sérstakt. Síðan er rætt hér um sölu á 30% hlut í Landsbankanum eins og ráðherra kom inn á. Maður spyr sig hvort það sé pólitískur vilji fyrir því. Að minnsta kosti hefur annað komið fram, síðast í dag hér í ræðustól. Það er að vísu ekki gert ráð fyrir þeim hagnaði í þessari tillögu, sem er jákvætt. Á bls. 24 kemur fram um forinngreiðslurnar í lífeyrissjóðinn, LRS, þ.e. B-deildina, að þær eiga að nema um það bil 5 milljörðum á ári frá og með árinu 2017. Það er talað um ráðstöfun á lánsfjárafgangi í sjóðstreymi sem felur í sér að rekstrarreikningurinn þarf að skila árlega á greiðslugrunni 5 milljörðum, þ.e. til aukningar á handbæru fé eins og hér kemur fram. Þá lítur maður svo á, eins og hér er sagt, að hluti sé frátekinn til þessarar ráðstöfunar. Ég velti því aðeins fyrir mér og ráðherra svarar því kannski þegar hann lokar þessu máli hvort ætlunin sé að taka lán til að greiða inn á B-deildina eða hvort eigi ekki að mynda rekstrarafgang. Er hægt að sýna fram á það í rekstraráætluninni að svo verði ekki, þ.e. það verði ekki tekið lán, heldur að rekstrarafgangurinn verði nægur til að fjármagna þessar innborganir? Á bls. 36 er verið að tala um útgjaldavöxt í nokkrum þáttum. Þar eru stórir liðir sem við höfum oft haft til umfjöllunar í fjárlaganefnd. Ég tek undir það sem sagt var áðan, þetta er allt of stuttur tími til að ræða þetta mál, en þar er gert ráð fyrir meiri útgjaldavexti í nokkrum málaflokkum með hliðsjón af lýðfræðilegri þróun og innbyggðum kerfislægum vexti. Þar er einkum talað um 3% raunvöxt í ellilífeyri og S-merktum lyfjum og 2% í lífeyrisskuldbindingum. Ég hefði áhuga á að vita hvort ráðherra teldi að áætlunin um S-merkt lyf, sem hafa hækkað mjög mikið undanfarið, stæðist af því að nú hefur myndast þörf á því að taka inn ný lyf sem hefur þó verið frestað mörg undanfarin ár.
Herra forseti. Í fyrsta lagi varðandi það hvenær hægt er að greiða inn á lífeyrisskuldbindingar ríkisins tel ég að það séu ekki raunverulegar aðstæður til að gera það fyrr en við erum með jákvæðan greiðslujöfnuð. Áætlunin miðar við að við hefjum innborgun frá og með árinu 2017, sem ég hefði svo gjarnan viljað hafa frá og með árinu 2016, en engu að síður verði frá og með því ári byrjað að greiða inn á þessar skuldbindingar og því þannig ýtt lengra inn í framtíðina að þetta lendi að fullu á ríkinu. Í mínum huga er með þessu tekin ákvörðun um að hefja innborganir sem síðan verða þá að koma árlega í framhaldinu, ella telur þetta lítið. Að sama skapi er hægt að ná gríðarlega miklum árangri, eins og lesa má í síðustu ársskýrslu LSR, með því að greiða reglulega inn á svona skuldbindingar er hægt að forða því að þetta lendi á ríkinu um mörg ár, ef ekki áratugi. Síðara atriðinu sem spurt var út í er stolið úr mér í augnablikinu … [[S-merktu lyfin.]]- Já, S-merktu lyfin. Það sem ég vildi segja um þau er að þau jákvæðu teikn eru nú á lofti að við séum að ná tökum á þeim kostnaði. Það hefur meðal annars birst í sundurliðun frá Landspítalanum og Sjúkratryggingum að áætlanir eru farnar að standast mun betur en áður var og það er ekki gert ráð fyrir því að við förum fram úr með [[Forseti hringir.]]sambærilegum hætti og lengi hefur verið. Það hefur náðst mikill árangur í því að fá áætlanir til að standast í S-merktu lyfjunum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég er alveg sammála því varðandi lífeyrissjóðinn að við þurfum að ná tökum á honum svo þetta hellist ekki yfir okkur einn góðan veðurdag og ríkissjóður ráði ekki við verkefnið. Það er eitt af því einmitt sem við höfum rætt mikið í fjárlaganefnd. Ég er hins vegar ekki alveg með á hreinu að rekstraráætlun sýni fram á að við þurfum ekki að taka fyrir því lán heldur verði þetta eingöngu rekstrarafgangur upp á 5 milljarða ár hvert sem verður þá eyrnamerktur í þetta. Þrátt fyrir að við séum vonandi að ná aðeins utan um S-merktu lyfin hef ég áhyggjur af þeim af því að við höfum ekki verið að taka inn ný lyf. Spítalinn hefur þurft að geyma allt slíkt að mestu leyti og þess vegna tel ég að það hafi myndast uppsöfnuð þörf sem á eftir að koma fram. Þess vegna spyr ég hvort það standist sem hér er lagt fram. Ég nefndi öldrunarmálin. Það er nefnt í greinargerðinni að áfram eigi að halda með leiguleiðina og mér finnst það jákvætt, en það kallar á aukna fjármuni í Framkvæmdasjóð aldraðra. Fór fram hjá mér að gert væri ráð fyrir þeim einhvers staðar í þessari áætlun?
Herra forseti. Við erum ekki með eins mikið sundurliðaðar tölur að baki þessari ríkisfjármálaáætlun og hv. þingmaður kallar eftir. Við erum að skoða stóru myndina, hvernig staðan yrði á grundvelli þeirra hagtalna sem við höfum í höndunum. Hvað eru Hagstofan og Seðlabankinn að segja okkur um framtíðina? Hvernig líta hagspár út? Hvaða áhrif mundi það hafa á tekjuhliðina? Hver er staðan á gjaldahlið ríkissjóðs? Hvernig verða vaxtagjöldin í framtíðinni að óbreyttu? Og svo setjum við fram áherslur, ákveðin stefnumið, ákveðin viðmið um árangur sem við viljum ná og það er grunnumræðan hér. Eins og fram hefur komið hér í umræðunum er stefnt að því í framtíðinni að við tökum jafnvel á þessu stigi, þ.e. snemma árs, enn dýpri umræðu og brjótum þetta niður á einstök málefnasvið fyrir einstök ráðuneyti en við erum ekki að gera það svo sundurliðað hér. Engu að síður er um að ræða áætlun sem birtir skýrar áherslur og það er sjálfsagt að ræða áform á einstökum sviðum. Ég segi bara varðandi S-merktu lyfin að þar þurfum við að gera okkur grein fyrir því að kostnaður mun fara vaxandi í framtíðinni. Þetta eru dýr lyf, háþróuð lyf mörg hver, og við getum gert ráð fyrir að sama þróun verði í þeim efnum hér og annars staðar. Það er samt gríðarlega mikilvægt að áætlanir standi, það er alveg sérstakt áherslumál burt séð frá því hvaða svigrúm við gefum á hverju ári. Við erum að horfa á stóru myndina og hún er sú að við sjáum skattbyrðina lækka, að jafn afgangur af ríkisrekstrinum fari vaxandi og skuldahlutföll lækkandi. Það er mjög björt mynd sem er að dragast hér upp.
Herra forseti. Ég er alveg sammála því að ríkisfjármálin hafa farið batnandi, sem betur fer, eins og hér var rakið áðan. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir andsvarið. Það eru samt sem áður alltaf nokkur mál sem pólitíkin tekur eðlilega mismunandi á og ég velti því þá upp núna, þó að auðvitað geti hæstv. ráðherra ekki komið í andsvar við mig, hvort við sjáum til dæmis á næsta ári, á þessum tíma af því að hér er talað um að við eigum að ræða stóru málin, heildarmyndina o.s.frv., það að við gætum rætt málin betur. Hér á að klára þessi mál af hálfu ríkisstjórnarinnar seinni partinn í maí og í byrjun júní. Ég skildi þetta þannig að við mundum ræða rammana á vorþingi miðað við þetta hugsanlega frumvarp til laga um opinber fjármál og síðan tækjum við dýpri umræðu um haustið en ekki að þá færi hún nánast öll fram. Ég lít svo á að hún fari öll fram næsta haust miðað við það sem við höfum hér í höndunum. Mér finnst þetta að mörgu leyti mjög götótt plagg. Rétt í restina vil ég vísa í bls. 26 þar sem talað er um stóra hluti hækkunar á tekjum og gjöldum frá fyrri áætlun. Þá má rekja til breytinga við 2. og 3. umr. fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2015. Þessi afkomumarkmið sem við höfum gjarnan miðað við geta aukið umsvif í ríkisrekstrinum og það er ekkert endilega í samræmi við frumvarpið um opinber fjármál þannig að ég held að við séum flest á því að það geti þurft að breyta þeim viðmiðum þegar við leggjum fram ríkisreikninginn og miða okkur við það að heildarumfangið aukist kannski ekki.
Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019. Það er mjög vel. Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, það eru ýmis jákvæð teikn á lofti, en eðli málsins samkvæmt skal ávallt gæta varúðar þegar kemur að opinberum fjármálum. Við skulum hafa í huga hver stóru málin eru þegar kemur að ríkisfjármálum. Það er ánægjulegt að umræðan hefur að stærstum hluta verið þar. Stóru málin eru einfaldlega skuldir ríkissjóðs, lífeyrisskuldir, breytt aldurssamsetning þjóðarinnar og síðan auðvitað þróun ríkisútgjalda. Við erum núna á þeim stað í skiptingu útgjalda eftir málaflokkum að þar eru heilbrigðismálin stærst og síðan koma almannatryggingar og velferðarmál. Þetta eru langstærstu þættirnir en samt ekki langt undan er útgjaldaliður sem við verðum að lækka, vaxtagjöld ríkissjóðs. Á meðan vaxtagjöldin eru svona há erum við skipulega að skerða lífskjör barnanna okkar og barnabarnanna. Vaxtagjöldin eru það há að þau eru hærri á hverju ári en sem nemur öllum framlögum okkar til reksturs Landspítalans og Sjúkratrygginga. Inni í þeim þáttum eru ekki ákveðnar skuldir sem við þurfum að greiða. Eitt er eitthvað sem við vonum að við þurfum aldrei að greiða, ríkisábyrgðir, en þær eru 1.300 milljarðar. Ég held að flestir haldi að það sé fyrst og fremst í virkjunarframkvæmdum. Svo er ekki, 900 milljarðar af þessum 1.300, ein og hálf íslensk fjárlög, eru til komnir vegna Íbúðalánasjóðs. Ég held að við séum með vitlausasta kerfi sem hægt er að hafa í húsnæðismálum. Það hefur kostað okkur gríðarlega fjármuni og heimilin ekki síður. Vaxtagjöldin snúa bara að þessum hefðbundnu ríkisskuldum, það sem er fyrir utan þetta eru lífeyrisskuldbindingarnar sem voru í B-deildinni um 400 milljarðar í árslok 2012. Ef ekki hefði verið greitt inn á það árin 1999–2008 - sá aðili sem stóð helst fyrir því var þáverandi hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra, Geir H. Haarde - væru þetta ekki 400 milljarðar, heldur 600 milljarðar. Fékk viðkomandi einstaklingur litlar þakkir fyrir. Greiðsluþrot B-deildar og Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga, sem við erum líka í ábyrgð fyrir, verður 2027. Þá verður greiðsluþrot á þessum lífeyrissjóðum og þá þarf að greiða sem svarar 20 milljörðum meira úr ríkissjóði í tíu ár og síðan fara þær greiðslur lækkandi. Hér hefur verið minnst á að við séum með há vaxtagjöld sem er alveg rétt í samanburði við aðrar þjóðir, en það verður samt sem áður að hafa í huga þegar við erum að bera okkur saman við aðrar þjóðir að á einum stað stöndum við mun framar, þ.e. þegar kemur að lífeyrissjóðum. Þær þjóðir sem við berum okkur saman við, jafnvel sterku þjóðirnar sem við berum okkur saman við, eins og Þjóðverjar og Frakkar, eiga nær engar eignir í lífeyrissjóðum. En það er alveg ljóst að þessar öldruðu þjóðir þurfa að greiða gríðarlegar fjárhæðir í lífeyri á næstu árum. Auðvitað eiga Grikkir ekki neitt eins og menn þekkja, en Þjóðverjar eiga bara 5,5% af vergri landsframleiðslu meðan við Íslendingar eigum 130%. Samt erum við mun yngri þjóð en Þjóðverjar. Þar er gegnumstreymiskerfi sem þýðir að ríkissjóður þeirra landa er skuldbundinn til að greiða lífeyri til þeirra einstaklinga sem komast á lífeyri. Ég nefndi þriðja þáttinn sem er breytt aldurssamsetning. Þjóðin eldist mjög hratt. Þeim sem eru 67 ára og eldri mun fjölga um 50% á næstu tíu árum. Kostnaður við þá sem eru 65 ára og eldri í heilbrigðisþjónustunni miðað við tölur OECD er fjórum sinnum meiri en hjá þeim sem yngri eru. Við sjáum þá á næstu árum grundvallarbreytingu á íslensku samfélagi. Þeim sem eru eldri en 67 ára mun fjölga alveg gríðarlega. Samt erum við meðal yngri þjóða. Elstu þjóðir heims eru Þjóðverjar og Japanir. Ég sá í The Economist um daginn að Þjóðverjum mun fækka úr 80 milljónum í 60 milljónir á tiltölulega fáum árum, hvort það voru 20 eða 30 ár. Þetta er ein af ástæðunum fyrir því að við þurfum að byggja nýjan spítala. Við sjáum gríðarlega aukningu í þörf fyrir legudaga hjá 60 ára og eldri á næstu árum, en það er engin þörf þrátt fyrir fjölgun meðal þjóðarinnar fyrir þá sem eru yngri en 60 ára. Fjölgunin fer úr 100 þúsund í 200 þúsund frá 2010 til 2050 þegar kemur að spítalanum. Á sama hátt þurfum við að byggja mörg hjúkrunarrými og í rauninni miðað við núverandi áætlanir ef við ætlum að eyða biðlistum og fjölbýlum þurfum við að byggja tvo nýja landspítala, einn hefðbundinn landspítala og annan sem væri hjúkrunarrými um allt land. Þar erum við að tala um gríðarlega mikla aukningu á útgjöldum þannig að við þurfum að forgangsraða í þágu grunnþjónustu. Lítið hefur verið talað um það og hér er ekki verið að fara í smáu hlutina. Á bak við stóru myndina eru hins vegar útgjöld til einstakra málaflokka. Við höfum búið þannig um hnútana að þegar við erum að vinna í fjárlögunum getum við ekki einu sinni séð hver þróunin hefur verið varðandi fjárframlög til einstakra stofnana ríkisins. Því miður höfum við á undanförnum árum ekki forgangsraðað í þágu grunnþjónustunnar. Ný ríkisútgjöld voru á síðasta kjörtímabili til dæmis rannsókn á falli íslensku bankanna, kostnaður við þjóðfund, stjórnlaganefnd og stjórnlagaráð, rannsóknarnefndir Alþingis, saksóknara Alþingis, landsdóm, umboðsmann skuldara, ESB-umsókn sem að vísu er vanreiknuð upphæð, kosningu til stjórnlagaþings, þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögu stjórnlagaráðs og kynningu. Allt þetta eru 7,2 milljarðar kr. Einhver hefði nú sagt að það hefði verið skynsamlegra að nýta þessa fjármuni í tækjakaup á Landspítalann eða einhverja aðra grunnþjónustu. Þetta eru 7.200 millj. kr. í ýmsa þætti sem ég held að flestir muni því miður ekki þykja merkilegir þegar menn skoða söguna. Ef við skoðum einstakar stofnanir á árabilinu 2007–2012, því að það er betra en að bera þær saman 2008 sem var svolítið bólgið frumvarp eins og við þekkjum, hefur forgangsröðunin ekki verið á einstaka stofnanir í heilbrigðisþjónustu eða félagsþjónustu heldur fyrst og fremst á eftirlitsiðnaðinn, ýmsar undirstofnanir umhverfisráðuneytisins, einstaka menningarstofnanir og svo utanríkismálin. Þetta er það sem við höfum forgangsraðað í og þetta er röng forgangsröðun, virðulegi forseti, og við verðum að taka stóru tölurnar. Það er það sem við þurfum að ræða, en við þurfum líka að fara ofan í reksturinn hjá okkur því að við þurfum að nýta fjármunina betur. Á þessu kjörtímabili, þvert á það sem menn hafa margoft haldið fram, sýna tölurnar að sem betur fer hefur verið forgangsraðað í þágu heilbrigðisþjónustu og velferðarmála. Ef við skoðum framlögin til Landspítalans sjáum við að þau hafa hækkað um 20% frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Ef það hefði bara verið hækkað samkvæmt verðlagi væri framlagið til Landspítalans núna 5,6 milljörðum lægra. Ef við viljum miða við launavísitölu væri framlagið til Landspítalans um 3 milljörðum lægra. Framlögin til heilbrigðismála hafa hækkað um 1%, virðulegi forseti, sem hlutfall af ríkisútgjöldum á þessu kjörtímabili. Svipaðar tölur eru í gangi varðandi velferðarmálin. Stóra málið er að við þurfum að huga sérstaklega að því sem við getum kallað heildarstefnumótun í málefnum aldraðra. Við þurfum fjölbreyttari úrræði. Við verðum að setja sveigjanleika í starfslok, jafna réttindaáherslu og hækka lífeyrisaldur. Við verðum að forgangsraða í ríkisrekstrinum, bara eins og allar fjölskyldur og fyrirtæki hafa þurft að gera. Sumt þarf undan að láta. Við verðum að hagræða í ríkisrekstrinum. Við verðum að selja eignir, eins og hæstv. ráðherra nefndi, til að greiða niður skuldir. Það er ekkert vit að greiða alla þessa vexti. Og við þurfum aga í ríkisrekstri. Agi í ríkisrekstrinum þýðir einfaldlega að það verður að fara eftir fjárlögum. Það hefur verið vandi á Íslandi að við höfum ekki gert það. Ef við viljum komast á sama stað og þau lönd sem við berum okkur saman við verðum við að gera það. Við vorum í Svíþjóð um daginn og heimsóttum helstu stofnanirnar sem um þessi mál fjalla. Þá var það enn og aftur staðfest að þar komast stjórnmálamenn ekkert upp með að lofa einhverjum hlutum sem þeir standa ekki við. Ef þeir vilja setja aukna fjármuni í eitthvað verða þeir að útskýra hvaðan þeir peningar eiga að koma. Á sama hátt komast forstöðumenn ekki upp með það að fara fram úr í sínum stofnunum, sama hvaða stofnanir það eru. Stóra málið í þessu öllu saman er síðan að við þurfum að auka verðmætasköpun. Við gerum það meðal annars með því að einfalda skattkerfið og lækka álögur. Það er ánægjulegt að sjá að þess sjást merki í þessari langtímaáætlun þó að við þurfum að ganga lengra. [[Forseti hringir.]]Við verðum að ganga lengra í að forgangsraða í grunnþjónustuna og við þurfum að ganga lengra í skattalækkunum. En þetta er svo [[Forseti hringir.]]sannarlega mjög gott plagg og góð byrjun, virðulegi forseti.
Forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það þarf aga í ríkisfjármálunum. Við erum ekki alveg sammála um forgangsatriðin eða hvort það skipti mestu máli að lækka skatta á þá sem hæstar hafa tekjurnar eða hækka ekki auðlegðargjöld, það er ýmislegt svoleiðis sem við hv. þingmaður erum ósammála um, en við erum sammála um að þarf aga í ríkisfjármálum. Það er alveg hárrétt sem þingmaðurinn eyddi nokkrum tíma í hérna að segja, aldurssamsetning þjóðarinnar er náttúrlega að breytast. Við erum öll að verða eldri en sem betur fer fjölgar þó börnum og við sjáum það ef við löbbum Laugaveginn, ekki síst þegar veðrið verður betra, að hér er ungt fólk sem eignast fullt af börnum. Það er sem betur fer ekki komið fyrir okkur eins og Þjóðverjum þar sem yngra fólkinu fækkar og eldra fólkinu fjölgar og þess vegna breytast öll þessi hlutföll. Einmitt út af þessari breyttu aldurssamsetningu talaði hv. þingmaður um að þá aukist þörfin fyrir spítalapláss sem og hjúkrunarheimili. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór í gegnum þetta plagg. Hann kann mjög vel að lesa úr því rétt eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Hann sér ekki að það séu peningar í þessari áætlun til að byggja Landspítalann. [[Forseti hringir.]]Getur hv. þingmaður létt áhyggjum mínum og sagt: Jú, féð er þarna?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er alveg rétt, við erum sammála um mjög margt eins og hv. þingmaður fór yfir. Hún fór yfir ýmsa þætti sem mér finnast mjög áhugaverðir. Ég er kannski ekki alveg tilbúinn að skrifa upp á að ég sé stjórnmálamaður sem hafi það sem eitthvert sérstakt markmið að lækka skatta fyrir þá sem mest hafa. Ég geri það ekki. Ég veit hins vegar að ef við hækkum skatta of mikið á þá sem mest hafa geta þeir farið, það eru þeir sem geta farið hvert sem þeir vilja. Til dæmis greiða ríkustu Íslendingarnir ekki skatta á Íslandi, þeir skipta sér af ýmsu á Íslandi en þeir greiða ekki skatta hér, þeir velja sér bara einhverja aðra staði því að þeir geta gert það sem þeir vilja. Svo getum við velt fyrir okkur hvort við viljum fá eitthvað af þessum skatttekjum eða ekki. Það er annað mál. Það er rétt hjá hv. þingmanni varðandi unga fólkið, sem betur fer fjölgar okkur enn þá, svo maður tali bara hreint út, fólk er að eignast börn, en ég hef áhyggjur af fjölskyldustefnunni. Ég hef áhyggjur af húsnæðismálunum og ég hef áhyggjur af því að það sé verið að gera fjölskyldufólki erfiðara fyrir. Mér finnst að við þurfum að standa okkur betur hvað það varðar. Virðulegi forseti. Hér eru stóru tölurnar. Hér er ekki verið að fara inn á einstaka þætti. Þetta plagg er í samræmi við þær áherslur sem ríkisstjórnin hefur haft. Ríkisstjórnin hefur haft þær áherslur og við getum bara séð það beint í tölum eins og ég fór yfir varðandi framlögin til heilbrigðismála. Þau hafa hækkað og framlög til velferðarmála hafa hækkað. Við verðum að fara þá leið. Ég held hins vegar að þegar kemur að fjárfestingum þurfum við að gera betur. Við þurfum að forgangsraða meira. Það er það sem ég tel að við þurfum að gera. Það er ekki sundurgreint á einstaka liði hér. Við verðum að fjárfesta meira. Það er verkefni okkar. Mér fannst vera samhljómur í salnum um það en síðan þegar kemur að því að forgangsraða [[Forseti hringir.]]gæti orðið erfiðara að ná saman.
Virðulegi forseti. Mér fannst hv. þingmaður ekki alveg svara spurningu minni um hvort það sé svigrúm í þessum fjárfestingum, hvort hann telji þarna örugglega fé fyrir byggingu Landspítalans. Hv. þingmanni verður tíðrætt um eftirlitsiðnaðinn sem hann segir að við eyðum of miklum peningum í. Þar er ég alveg ósammála. Ég er þeirrar skoðunar að til þess að við getum notað markaðskerfið þurfum við eftirlit með markaðnum. Við þurfum samkeppniseftirlit, fjármálaeftirlit og lyfjaeftirlit, við þurfum alls konar eftirlit til þess að geta sett ákveðin verkefni út á markaðinn en séum ekki að kúldrast með allt í einhvers konar ríkisrekstri. Þess vegna tel ég eftirlitsstofnanir skipta mjög miklu máli. Er alveg ómögulegt að fá hv. þingmann til að vera mér þótt ekki sé nema pínulítið sammála í þeim efnum? Lærðum við ekkert á því að hér fékk markaðurinn að valsa um, að eftirlitið klikkaði og við fórum næstum því á hausinn? Ætlum við ekkert að læra af því?
Virðulegi forseti. Takk fyrir þessar spurningar hv. þingmaður, við erum bara að fara af stað með Landspítalann. Við þurfum eðli máls samkvæmt að fjármagna hann. Ég er í samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir og segi að við vorum að fara yfir þau mál og blessa þau af okkar hálfu um daginn. Það er mál sem er farið af stað. Þetta er ekki annaðhvort eða, virðulegi forseti. Enginn heldur því fram að það eigi ekki að vera neitt eftirlit. Áttar hv. þingmaður sig á því að Fjármálaeftirlitið, og þetta er eftir hrun, hefur vaxið um að minnsta kosti 200%? Við erum með langstærsta fjármálaeftirlit í heimi og það var ekki skorti á fjármálaeftirliti að kenna að bankarnir hrundu, það vantaði ekki reglurnar. Þeir hrundu um allan heim. Það var vegna þess að þetta regluvædda umhverfi var algjörlega galið, m.a. af því að það er svo flókið. Við erum með stærsta fjármálaeftirlit í heimi en samt sem áður horfðum við á fjármálastofnanir hrynja. Þær uppfylltu ekki einu sinni lögbundin skilyrði, eins og Byr og SpKef, með þetta risaeftirlit. Það er ekki samasemmerki milli árangurs og peninga sem eru settir í eftirlit. Jafnréttisstofa hefur aukist um 94% á þessum tíma, Mannvirkjastofnun um 93%, Matvælastofnun 73%. Hverjar skyldu helstu stofnanir heilbrigðisþjónustunnar vera, þær sem eru með mestu aukninguna? Eftirlitsstofnanirnar, Lyfjastofnun með 52% og embættis landlæknis 51%. Hvar ætli Landspítalinn sé, sá sem við hv. þingmaður hugsum bæði hlýlega til? Hann er fyrir neðan meðaltalið, jókst um 22%. Ég segi bara: Jú, höfum eftirlit, höfum þetta einfalt og skiljanlegt, að það sé hægt að fara eftir þessu, og gerum sömu kröfu um aðhald í rekstri til eftirlitsstofnana og til dæmis heilbrigðisstofnana eða menntastofnana. Er það óeðlilegt, virðulegi forseti? Af hverju á að láta einn þáttinn fríspóla [[Forseti hringir.]]og hækka endalaust á meðan [[Forseti hringir.]]grunnþjónustan er kyrkt? Það finnst mér ekki skynsamlegt, virðulegi forseti.
Hæstv. forseti. Við ræðum um tillögu til þingsályktunar um ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019. Slík tillaga er ályktun og lögð fram í samræmi við 6. mgr. 25. gr. laga um þingsköp Alþingis og verið að framfylgja hér í fyrsta sinn. Þetta eru ákveðin tímamót, eins og fram hefur komið í umræðunni, og er það vel. Eins og aðrir hv. þingmenn sem hafa tekið til máls í umræðunni vil ég taka undir þau orð. Í samræmi við þessa grein þingskapa leggur hæstv. fjármálaráðherra nú fram ríkisfjármálaáætlun til næstu fjögurra ára. Þetta er stóra myndin og hún vekur alltaf upp umræður eins og þá sem við hlustuðum á hjá ræðumanni sem á undan mér fór, hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni sem svaraði andsvari hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur um eftirlit. Umræðan vekur eðli málsins samkvæmt, þegar við erum að skoða hér stóru myndina, upp umræður um hin ýmsu mál. Ég fagna því. Það er afar mikilvægt fyrir alla fjárlagavinnu og allt fjárlagaferlið, sem þegar er hafið fyrir næsta ár, að við förum tímanlega yfir þessa mynd. Það er tímabært að við fylgjum slíku stefnumótandi ferli og eflum áætlun tengda fjárlögum og þeirri stefnu sem unnið er eftir. Auðvitað eru ýmsar mikilvægar ákvarðanir sem munu koma til með að hafa áhrif á áætlunina eins og hún liggur fyrir hér og gang ríkisfjármálanna. Við getum nefnt kjarasamninga, við getum nefnt niðurstöðu í aðgerðum tengdum húsnæðismálum, losun hafta, kannski ekki hvað síst losun haftanna en þar er mikilvægast að verja þann stöðugleika sem hefur náðst. Eins og ég kom inn á kallar svona áætlun og það að fara tímanlega í gegnum hana fram skýrari mynd af stöðunni þannig að vinnan er fremur til þess fallin að ríkisfjármál verði undir meiri stefnufestu. Við getum séð hvernig viðsnúningurinn verður til, á hvaða forsendum, til hvers við ættum helst að nota það svigrúm sem birtist í þessari áætlun og fylgja því eftir hvernig áætlunin gangi eftir. Virðulegi forseti. Það er jafnframt mikilvægt fyrir alla, ekki einvörðungu þá sem til að mynda eru hér á vegum þingsins í fjárlaganefnd eða þá sem koma að vinnu fjárlaga frá hlið framkvæmdarvaldsins, í ráðuneytum og stofnunum, að átta sig á meginlínum og helstu stærðum er varða tekjuöflun ríkisins, útgjaldaskiptingu og skuldaþróun. Áætlun um tekjuafgang næstu fjögur árin til viðbótar við afgang sem náðst hefur á undangengnum tveimur fjárlagamissirum, sú jákvæða afkoma á og er reyndar markmið um að bæta lífskjörin í landinu. Það er stóra markmiðið og það vegur þungt að vera í færum til þess samhliða því að ná niður skuldum ríkissjóðs þegar við erum að tala um að bæta lífskjör til að geta byggt enn frekar upp og styrkt okkar samfélagslegu innviði, heilbrigðiskerfi, velferðarkerfi, menntamál og samgöngur. Áætlunin dregur að mínu viti mjög vel fram bæði í texta- og talnaformi þær meginlínur sem við getum og þurfum að glöggva okkur á í þessu samhengi og stefnum að. Hér eru ýmis atriði sem væri þess virði að fara nánar og af meiri dýpt í. Ég vil nefna kafla um fjárfestingar á bls. 6. Hér hefur verið komið inn á að fjárfestingar væru ekki nægar og ég tek undir að það er eðlilegt að hafa af því áhyggjur að fjárfestingar muni ekki halda í við afskriftir. Hvað þýðir það? Það þýðir mögulega hnignun til framtíðar, þ.e. minna svigrúm til að auka hér raunvöxt og bæta lífskjör. Hæstv. ríkisstjórn hefur bætt í varðandi samkeppnissjóðina og það er mjög mikilvægt að atvinnuvegafjárfestingin aukist og þau markmið sem hið opinbera hefur uppi um hana. Fjárfestingaráætlun sem sérliður sem hluti af heildaráætlun í þeirri ríkisfjármálaáætlun sem við erum að skoða er því mjög mikilvæg. Það blasir við að það þarf að fara í mjög gaumgæfilega umræðu um þau mál og horfa til framtíðar í þeim efnum, stefna að því að fjárfesting hér verði umfram eðlilega endurfjárfestingu eða afskriftir, hvernig sem við orðum það. Þetta er liður á bls. 6, virðulegi forseti. Síðan er rætt á bls. 14 um framtíðarhagvöxt. Ég vil meina að á undanförnum árum hafi tekist ágætlega að byggja hér undir grunnstoðirnar. Þá er ég að tala um atvinnulífið, fyrirtækin og heimilin og batnandi horfur í þeim efnum. Á bls. 26 kemur fram að á þessu ári, 2015, er um að ræða horfur um betri afkomu en lagt var upp með og ekki síst fyrir aukinn þrótt á vinnumarkaði. Það er auðvitað mjög vel. Ég hef ekki farið neitt gaumgæfilega yfir þær tölur sem liggja þar að baki en þetta er allt þess virði að skoða. Á bls. 34 er rætt um skattstefnu. Þegar við erum að tala um samhengi áætlunarinnar og stefnu birtist það í þessu og þar tek ég sérstaklega fram áætlun um lækkun tryggingagjalds sem ég tel mjög mikilvæga til að byggja upp atvinnulífið í framhaldinu. Svo hefur í umræðunni verið kallað eftir útgjaldaáætlun og að hún hefði mátt vera nánar sundurliðuð. Ég trúi því að það verði á næstu árum, þá munum við sjá þá sundurliðun, ég tala nú ekki um ef við förum inn í það umhverfi sem stefnt er að með frumvarpi til laga um opinber fjármál, að þau heldur betur setji upp ramma sem stilli af agann. Ég held að allir hv. þingmenn séu sammála um að hann skipti miklu máli í allri fjárlagagerð og ríkisfjármálum. Ég vil nota tækifærið og fagna því að þingsályktunartillaga um ríkisfjármálaáætlun komi inn í þingið á þessum tímapunkti. Ég tel að sú áætlun komi til með að verða mjög gagnleg við alla þá vinnu sem er gegnumgangandi við að framfylgja stefnu í ríkisfjármálum.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Hann kom aðeins inn á samtal sem ég átti hér við hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson um eftirlitsiðnaðinn sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kallar svo. Þar erum við algjörlega á öndverðum meiði, ég og sá ágæti hv. þingmaður. Eins og ég sagði í andsvari mínu þá tel ég sem sagt alveg nauðsynlegt að til þess að við getum rekið nútímamarkaðskerfi þurfi að vera eftirlit með markaðnum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um afstöðu hans til þessa máls, t.d. matvælaeftirlits, lyfjaeftirlits og embættis landlæknis sem á að hafa eftirlit með heilbrigðisstofnunum. Eru þessar stofnanir eins mikill þyrnir í augum hv. þm. Willums Þórs Þórssonar og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni á undan honum? Ég varð virkilega fyrir vonbrigðum með það í þeirri áætlun sem hér kemur fram að tryggingagjald lækkaði ekki meira en raun bar vitni. Mig langar að spyrja: Hver er afstaða hv. þingmanns til þess að lækka frekar önnur gjöld, vörugjöld eða tolla eða hvað það er kallað? Ekki svo að skilja að ég vilji ekki lækka það líka en ég er á móti því að láta það ganga fyrir tryggingagjaldinu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir spurningarnar og andsvarið. Byrjum á eftirlitsiðnaðinum. Ég er ekki með tiltækar þær tölur sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafði á blaði áðan um hlutföll og þróun í því sem við getum þá kallað eftirlitsiðnað. Ég vil ekki meina að það sé neitt neikvætt en ég get sagt almennt að ég er fylgjandi því að markaðurinn eigi að hafa með höndum þá atvinnustarfsemi sem hann ræður við og þær samkeppnisaðstæður sem bjóða upp á slíkt. Um leið og við förum þá leið er mjög mikilvægt að eftirlit sé með markaði, til að mynda samkeppniseftirlit. Af því að ég nefni það í þessu samhengi vil ég segja að virk samkeppni er algjört lykilatriði á markaðnum. Það er eitt dæmi um mjög mikilvæga eftirlitsstofnun sem ég tel að við þurfum að styrkja enn frekar og huga að lagaumhverfi í því efni. Varðandi tryggingagjaldið hefði maður vonað að það hefði verið hægt að fara hraðar í að lækka það og meira jafnvel, en það hefur þó verið gert eins og kemur fram í þessari áætlun. Það er mjög gott fyrir atvinnulífið að sjá fram í tímann hver sú lækkun verður.
Virðulegi forseti. Ég vil segja að atvinnulífið hefði kannski æskt þess að sjá tryggingagjaldið lækka meira en raun ber vitni. Það kemur mér reyndar á óvart, og kom mér á óvart í síðasta fjárlagafrumvarpi líka, að þessi ríkisstjórn leggi ekki meiri áherslu á að lækka tryggingagjaldið. Tryggingagjaldið hjálpar nefnilega litlu fyrirtækjunum. Það skiptir svo miklu máli að þau plumi sig eins og sagt er. Það kemur fram í þessari tillögu að samneysla dregst saman á þessu tímabili. Hv. þingmaður er félagslega sinnaður að einhverju leyti, trúi ég, og ég spyr: Hvaða afstöðu hefur hann til þess að það er auðsjáanlega verið að draga úr samneyslu og minnka hinn félagslega [[Forseti hringir.]]þátt í þjóðfélaginu? Hvað finnst honum um það?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni seinna andsvar. Hún talar um lítil og meðalstór fyrirtæki sem eru auðvitað drifkrafturinn í okkar hagkerfi. Ég get bara tekið undir með hv. þingmanni, það væri vissulega þeim mjög til framdráttar að sjá hér hraðari og meiri lækkun á tryggingagjaldi. Varðandi samneysluþáttinn kom ég inn á það í ræðu minni að samneyslan sé mjög mikilvæg og það kemur jafnframt fram í þessu plaggi að við styrkjum grundvallarkerfi okkar, velferðarkerfið, heilbrigðiskerfið, samgöngurnar og menntakerfið. Þar á forgangsröðunin að liggja, um það erum við hv. þingmaður alveg hjartanlega sammála.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og langar aðeins að spyrja um nokkur atriði. Það kemur fram neðst á bls. 34 að draga eigi úr bilinu milli lægstu skattþrepanna með það að lokamarkmiði að fella þau saman í eitt þrep. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort þetta sé sú skattstefna sem hann styður og hvort hann telji þetta eiga til dæmis vel heima í kjaraviðræðum núna, slíkt markmið sem kannski kemur þeim sem lægstu launin hafa síður að gagni en þeim sem hærra eru launaðir. Annað sem kemur kannski líka verr við þá sem minna hafa á milli handanna er aðhaldsmarkmið upp á 1% sem á að hafa í öllum málaflokkum. Það á að skila 5,5 milljarða lækkun á útgjöldum og það á að vera hluti af árlegum útgjaldaramma. Ég skil það sem svo að þá ætlum við að draga saman um 5,5 milljarða á því tímabili sem hér er undir. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að þar beri kerfið okkar, innviðirnir, eins og heilbrigðiskerfi og menntakerfi sem við höfum rætt mikið hér, skarðan hlut frá borði? Þótt maður geri ráð fyrir að því verði kannski að einhverju leyti hlíft er það samt ekki dregið fram hér. Mér þætti áhugavert að vita hvernig hann sér þetta tvennt fyrir sér í fyrri atrennu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir spurningarnar. Fyrri spurningin sneri að tekjuskatti sem kemur fram á bls. 34 að eigi að fara í eitt þrep, að það sé skilvirkara. Ég er ekki á þessari stundu tilbúinn að kvitta undir að það sé endilega leiðin. Ég þarf þá að sjá algjörlega fyrir að það komi ekki niður á jöfnuði. Jöfnuður er okkur afar mikilvægur. Það er mjög jákvæð þróun sem er að gerast í allri umræðu um jöfnuð í heiminum. Alþjóðastofnanir, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, OECD, hver sem er, benda á að jöfnuður sé ein af lykilforsendum hagvaxtar. Það er það sem við erum að einblína á þegar við erum að hreyfa til skattkerfið. Ég skal kvitta undir það þegar ég er búinn að sjá það fyrir, ígrunda það og staðfesta að eitt þrep tryggi jöfnuð - en fyrr ekki. Ég hef jöfnuðinn algjörlega til viðmiðunar og að leiðarljósi þegar við erum að skoða tekjuskattskerfið. Seinni spurningin sneri að aðhaldsmarkmiði. Ég held að öll aðhaldsmarkmið almennt séu jákvæð. Þau leiða til þess að við skoðum öll horn, allar leiðir, alla möguleika til að spara. Hér kemur fram að það er svigrúm víða til að leita sparnaðar, t.d. í öllu kerfi varðandi opinber innkaup. Forgangsröðunin er alltaf [[Forseti hringir.]]í grunnkerfunum okkar, heilbrigðiskerfinu, velferðarkerfinu, menntakerfinu, samgöngunum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir og er ánægð að heyra þetta með að við eigum samleið í tekjuskattsmálunum, heyrist mér. Það er þá væntanlega einhver fyrirvari á því sem hér kemur fram af hálfu þingmannsins varðandi meðal annars þessa stefnu. Varðandi hitt málið sem ég spurði um er ekki endalaust hægt að spara í innkaupum og öðru slíku ef þetta á að vera til næstu ára. Ég er sammála því að við getum leitað hagræðis en ég hef áhyggjur af þessum stofnunum. Annað sem ég hef aðeins velt fyrir mér eru óreglulegu liðirnir á bls. 33 eða aðallega á bls. 40. 160 milljarðar eru óreglulegir liðir. Ríkisendurskoðun segir okkur að óreglulegir liðir séu ekki til í reikningshaldi nema um einskiptisaðgerðir sé að ræða. Þá spyr ég: Hvernig ætlum við að hafa áhrif á þessa liði? Við erum ekki beinlínis [[Forseti hringir.]]að taka þetta til umfjöllunar, þ.e. hvern lið fyrir sig, af því að þeir eru alltaf teknir út fyrir sviga.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni seinna andsvar og spurningu sem snýr að óreglulegum liðum. Minn hefðbundni skilningur gagnvart reikningsskilum er sá að óreglulegir liðir séu þeir liðir sem koma fyrir óreglulega og í eitt skipti. Ég get þar af leiðandi ekki annað en tekið undir það sjónarmið eitt og sér. Á bls. 40 eru tilteknir þessir liðir og hv. þingmaður kom ekki að neinum sérstökum lið, en hér er vissulega um að ræða háar fjárhæðir og stóra liði sem við eigum alveg vafalítið eftir að fara betur yfir þegar málinu verður vísað til nefndar.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir góða ræðu. Þetta er þannig mál að maður getur sökkt sér ofan í mismunandi liði þess á löngum tíma. Eitt sem stingur mann að sjálfsögðu mjög í þessu er vaxtagjöld hins opinbera og það er mjög sláandi að Ísland virðist vera að setja eitthvert met í þessu eins og svo mörgu öðru. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvernig hann teldi að forgangsröðunin eigi að vera varðandi það að stemma stigu við þessum gríðarlega miklu vaxtagjöldum. Það er mjög mikilvægt að fá þetta yfirlit yfir ríkisfjármálin en mig vantar pínulítið að skilja heildarmyndina. Við erum með mjög mörg stór úrlausnarefni og það eru þannig tímar að ef við gerum ekki hlutina á réttum tíma getum við misst af tækifærum og það kemur síðan aftur í hausinn á okkur, t.d. út af auknum vaxtagjöldum. Ég ætla að spyrja þingmanninn í seinna andsvari út í húsnæðismálin af því að það hangir að sjálfsögðu með þessu, en fyrst og fremst hef ég áhuga á að heyra einhverjar hugmyndir um hvernig við eigum að díla við þessi rosalega háu vaxtagjöld.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir andsvar hennar og spurningu sem snýr að mjög veigamiklu og stóru máli. Það jákvæða við þessa umræðu og að leggja fram þessa áætlun hér, eins og hæstv. fjármálaráðherra gerir, er að það kallar fram akkúrat þessar veigamiklu spurningar. Skuldir ríkissjóðs eru miklar og það tengist stórum málum eins og til að mynda hvernig fer með losun hafta og því að setja stöðugleikann í algjöran forgang í þeim efnum. Það kemur meðal annars fram í þessari áætlun að hluta til með samanburði við aðrar þjóðir o.s.frv. Alvarleikinn er, það er ekkert verið að draga dul á hann, hversu hátt hlutfall þetta er af vergri landsframleiðslu og hvað við erum að greiða á ári í vexti. Það blasir við, af því að þetta eru skuldir, að horfa á efnahagsreikninginn og eignirnar á móti, til að mynda sem við eigum í fjármálafyrirtækjum, að gera okkur peninga úr þeim og greiða skuldirnar, þær skuldir sem stofnað var til á móti, m.a. við að endurreisa hér fjármálakerfið. Það finnst mér eðlilegasti gangurinn í þessu verkefni.
Forseti. Ég er sammála, það er brýnt að setja þetta í forgang. Það sem ég hef áhyggjur af er að mig vantar að sjá þetta einhvern veginn heildrænt. Það sem mér finnst svo ofboðslega erfitt við að vinna á þessum vinnustað er að það er stundum svo erfitt að fá hvata til að vinna saman að stórum og mikilvægum málum. Það er bara of lítil aðkoma og of lítil hefð fyrir samvinnu um stóra og mikla þætti sem þarf að laga hérna. Það er kannski það sem hefur valdið mér mestum vonbrigðum eftir að ég kom inn á þing. Ég er ekki búin að lesa þetta allt en ég hef til dæmis áhyggjur af því að leiðréttingin étist upp út af verðbólgu sem kemur af því að við erum í miklum kjaradeilum núna. Ég hef ekki séð neinar tillögur frá ríkisstjórninni. Það hefur verið hefð fyrir því að komið sé til móts við þá sem eru í deilum. [[Forseti hringir.]]Mig langar að heyra hvort þingmaðurinn hefur einhverjar hugmyndir um hvernig við getum glímt við þessi risastóru vandamál sem við erum að glíma við akkúrat í dag. Sér hann eitthvað í þessum tillögum um það?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir spurninguna. Þetta er risastór spurning og það er mjög ánægjulegt að fá svo stóra spurningu. Varðandi samvinnuna er mín upplifun hér, ég hef ekki jafn langa þingreynslu og hv. þingmaður, að það skorti ekki á samvinnu. Það skortir kannski frekar á samstöðu. Ég horfi á samstöðu þegar búið er að taka ákvörðun um eitthvað eins og stefnu, þ.e. að leita eftir samstöðu til að láta stefnuna ganga upp. Það getur oft orðið vandasamt í pólitíkinni. Glíma við stóru vandamálin? Ég skil áhyggjur varðandi leiðréttinguna, að hún étist upp, en hins vegar er þó sú leiðrétting sem farið var í mjög mikilvæg einmitt í þessu máli [[Forseti hringir.]]vegna þess að hún verður ekki tekin af og ver í raun og veru heimilin að þeim hluta sem leiðrétt var fyrir.
Forseti. Við ræðum ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019 sem hæstv. fjármálaráðherra leggur nú fram. Ég vil byrja á að þakka honum og starfsfólki fjármálaráðuneytisins fyrir þá vinnu sem liggur að baki áætluninni. Í þessu plaggi má finna fögur fyrirheit þar sem lofað er að megininntak ríkisfjármálaáætlunarinnar sé stöðugur og sjálfbær hagvöxtur og ef það gangi eftir séum við að sigla inn í eitt lengsta hagvaxtarskeið í sögu Íslands, hvorki meira né minna. Þetta eru ansi stór og mikil orð sem fjármálaráðherra getur vonandi staðið við, okkur öllum til heilla, og ég óska honum og okkur að sjálfsögðu að þau gangi eftir. Ég hef þó lært í störfum mínum að temja mér að vera varkár í öllu tali og spám sem lúta að ríkisfjármálum enda er ansi margt afar óvíst í þessu plaggi svo ekki sé meira sagt. Mesta áhyggjuefnið er að óvissuna í ríkisfjármálastefnunni fyrir næstu fjögur árin er að finna í stærstu efnahagslegu úrlausnarefnunum sem ríkisstjórnin stendur nú frammi fyrir og því miður, eins og staðan er í dag, eru þessi úrlausnarefni sem svo mikil óvissa ríkir um grunnurinn að því plaggi sem við erum að ræða hér í dag, losun fjármagnshafta annars vegar og staðan á vinnumarkaði hins vegar. Eins og réttilega er gerð grein fyrir í ríkisfjármálastefnunni er gríðarlega mikilvægt að vel sé staðið að losun fjármagnshafta en því miður virðist ríkisstjórnin ekki vera með nógu afgerandi stefnu eða vera nógu skýr eða tala einum rómi eða vera með einhverja áætlun um þau miklu og stóru mál. Forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar tala því miður út og suður í þeim efnum og eftir sitjum við skattborgarar og vitum hvorki upp né niður hvert rekur eða stefnir í því stóra máli eða hverju við eigum að trúa, svo það komi líka fram. Það kom líka fram í dag á þinginu að samráðsnefnd um losun fjármagnshafta hefur til að mynda ekki hist síðan í desember. Það er gríðarlega alvarlegt að staða mála sé þannig. Síðan er staðan á vinnumarkaði sem hér er réttilega fjallað um að sé annað stærsta efnahagslega úrlausnarefnið í ríkisfjármálum. Kjaramálin eru vissulega lykillinn að velgengni og stöðugleika. Við vitum þó öll hvernig staðan á vinnumarkaði er, hún er í fullkominni upplausn og ekkert sem bendir til þess að verið sé að vinna markvisst að þeim málum, því miður. Eftir sitjum við og klórum okkur í höfðinu yfir því hvort þetta plagg geti staðið óbreytt eins og það er kynnt hér í dag. Þetta eru afar stórir óvissuþættir í efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar sem fjármálaráðherra leggur fram. Síðan er hið pólitíska inntak sem finna má í þessu plaggi, sú stefna að lækka verulega samneysluna. Þingmenn sem töluðu á undan mér hafa talað um það. Hvað þýðir þetta og hvar kemur þetta fram? Jú, þetta kemur bersýnilega fram á bls. 38 þar sem lesa má stefnumið um útgjaldaþróun, en þar er gengið út frá því stefnumiði að raunvöxtur útgjaldahliðarinnar verði hægari en sem nemur raunvexti vergrar landsframleiðslu fram til ársins 2019. Það felur í sér að hlutfall frumgjalda án óreglulegra liða af vergri landsframleiðslu lækkar um 1 prósentustig, úr 24,4% árið 2015 í 23,4% árið 2019. Það er rétt að taka fram að þetta er mjög lág tala, hún er örlítil og þýðir í raun og veru að svo lítil sneið af þjóðarkökunni fer í að reka velferðarkerfið og styrkja innviði samfélagsins að það verður til þess að þessir nauðsynlegu innviðir okkar allra í samfélaginu veikjast. Það er það sem kemur fram í þessu plaggi um ríkisfjármálaáætlun fyrir næstu fjögur ár. Það er ekki góð pólitík, það er ekki framtíðarpólitík og það er heldur ekki pólitík sem ber virðingu fyrir eldri kynslóðinni. Þetta er að auki mjög lágt hlutfall frumgjalda í samanburði við Norðurlöndin sem við viljum alltaf vera að bera okkur saman við. Við viljum alltaf vera að bera okkur saman við Norðurlöndin þegar kemur að lífsgæðum, hagvexti, velferðarkerfi og innri innviðum samfélagsins. Hvernig er líka hægt að lækka töluna sem snýst um samneysluna þegar kakan er að stækka? Er þetta kannski bara kaka sem aðeins fáir útvaldir geta fengið sér sneið af? Mér er spurn. Verulegt áhyggjuefni er líka að í ríkisfjármálaáætluninni næstu árin er ekki gefið í þegar kemur að framkvæmdum á vegum ríkisins. Það vekur satt að segja ugg í brjósti. Við erum að bíða eftir samgönguáætlun og fleiri áætlunum sem fela í sér framkvæmdir ríkisins. Þegar við tölum um framkvæmdir ríkisins erum við að tala um skóla, hjúkrunarheimili, vegi og flugvelli, en kannski er best að beina sjónum okkar að þeim framkvæmdum sem lúta beint að þjónustu við fólk. Hvernig stendur eiginlega á þessu? Hvernig stendur á því að hér er boðað að það sé ekkert svigrúm til fjárfestinga af hálfu ríkisins? Er það yfirlýst stefna að hér verði engir skólar, hjúkrunarheimili, þjónustustofnanir og heilsugæslustofnanir, þetta verði ekki byggt hér, ekki flugvellir eða vegir næstu árin? Eigum við þá bara að samþykkja það sisona? Mig langar líka að vekja athygli á því að þegar kemur að framleiðninni í því ágæta plaggi sem við erum að ræða hér er bara veðjað á eina atvinnugrein, ferðaþjónustuna. Það er gott og blessað að hér er ferðaþjónustunni hrósað enda hefur hún verið einn helsti grundvöllur að hagvexti hér á landi síðustu árin en ég geld varhuga við því að veðjað sé á eina atvinnugrein og stórkarlalega uppbyggingu á stórum hótelum og „stækkun þjónustueininga“ eins og það er orðað hér. Við vitum öll að það er varhugavert að setja öll eggin í sömu körfuna og við þurfum að muna að hér þarf líka að fjárfesta í innviðum og fjölbreytileika íslensku ferðaþjónustunnar. Við þurfum að hugsa til framtíðar. Þegar ég tala um að fjárfesta í innviðum þessarar mikilvægu atvinnugreinar er ég að tala um langtímafjárfestingu sem felst í fjárfestingu í menntun í ferðaþjónustu, stuðningi við minni ferðaþjónustufyrirtæki, stuðningi við sprotafyrirtæki í ferðaþjónustu o.s.frv. Við getum ekki bara byggt hér stór hótel og veðjað svo á að þetta bjargist og við munum halda áfram að græða á ferðamönnunum sem hingað koma. Annað mikið áhyggjuefni er að hér er vitnað í spár Hagstofunnar um að atvinnuleysi dragist ekki nógu mikið saman næstu árin. Hér kemur ekkert fram um einhvers konar aðgerðir til að draga úr því, það er bara líkt og ríkisstjórnin sé búin að sætta sig við þær atvinnuleysistölur sem við búum við. Það væri gaman að fá nánari skýringu á því hvort hér sé einhvers konar stefna um að minnka atvinnuleysið meira. Af því að tíminn er að renna frá mér langar mig að tæpa örstutt á að í kaflanum um tekjur ríkissjóðs og spá um þróun tekna ríkissjóðs er, líkt og boðað hefur verið, verið að gefa frá sér tekjur ríkissjóðs með lækkun skatta. Miðað við forsendur þessarar áætlunar á að fara úr 29,9% árið 2014 niður í 26,7% árið 2019, sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, og gefa frá sér tekjur sem því nemur. Því miður virðist síðan veðjað á móti að hér muni efnahagsumhverfið leiða af sjálfu sér til þess að við fáum einhvers konar tekjur á móti. Þetta þykir mér óábyrg stefna. Við þurfum að hafa eitthvað fastara í hendi. Við getum ekki afhent tekjur ríkissjóðs sisona. Afkomubatinn er því miður hægur, eins og fram kemur í þessari áætlun, og ekki í takt við gífuryrðin um að hér sé um tímamótaplagg að ræða. [[Forseti hringir.]]Vonandi verður líka hægt að aflétta þessari óvissu sem ríkir í grunninum að áætluninni, sem er losun fjármagnshafta og staðan á vinnumarkaði.
Virðulegi forseti. Ég tók sérstaklega eftir varnaðarorðum hv. þingmanns um að það bæri að tala varlega þegar við tölum um ríkisbúskapinn, kannski ekki síst þegar við, eins og kom glögglega fram í ræðu hæstv. ráðherra og kemur svo sem fram í þessu plaggi, stefnum hér inn í kannski bestu ár Íslands „ever“. Ég biðst afsökunar, virðulegi forseti, á að hafa slett. Hv. þingmaður nefnir óvissuatriði. Hún nefnir fjármagnshöftin sem ekki er búið að leysa, þau eru náttúrlega óvissuatriði. Getur hún aðeins útskýrt hvað mundi rjúka upp? Hún nefnir einnig kjaradeilurnar sem núna standa yfir. Nú var til dæmis verið að semja um bónusa sem hækka launin um 9–10% hjá HB Granda, held ég, á Akranesi. Ég fagna því, en segjum að opinberir starfsmenn næðu launahækkun - ég held að það sé mjög óráðlegt að gera ráð fyrir að þeir nái ekki einhverju meiru en þessum 3,5% sem ríkið býður þeim núna - hvaða áhrif hefði til dæmis 5% hækkun? Hefur hún einhverja hugmynd um hvaða áhrif það hefði? Mundi það kollvarpa þessu? Getum við þá átt von á að við þurfum að fá nýja áætlun [[Forseti hringir.]]seinna í vor eða í haust?
Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar. Það er ekki nema von að hún spyrji vegna þess að þetta eru gríðarlega stórir óvissuþættir. Í þessari áætlun er vandlega farið yfir það hversu mikil óvissa losun fjármagnshafta er og hversu mikilvægt það er að vel sé staðið að henni. Við vitum það öll, a.m.k. sem hér sitjum inni, að það þarf að vanda öll skref sem tekin eru í því efni. Það má einmitt ekki fara í einhvers konar upphlaup, að fresta fundum o.s.frv., eins og fram kom á þinginu í dag. Varðandi losun hafta þarf líka að fara hægt af stað. Þetta þarf að gerast í rólegum og öruggum skrefum en ekki eins og sumir þingmenn stjórnarliðsins hafa boðað, að þetta þurfi að gerast einn, tveir og þrír. Vegna þessa óvissuþáttar er ekki hægt að gefa út neinar spár um þær tekjur ríkissjóðs sem gætu skapast við losun fjármagnshafta. Það er gríðarlega stór óvissuþáttur í þessu plaggi og reyndar líka þegar kemur að tekjum ríkissjóðs. Örstutt um vinnumarkaðinn þar sem tíminn hleypur frá mér, mér finnst ansi skrýtið og mikið áhyggjuefni hversu illa ríkisstjórnin er undirbúin fyrir yfirstandandi kjaraviðræður. Það er ekki eins og ríkisstjórninni eigi að koma þetta á óvart. Það var samið til skamms tíma við launafólk um 2,8% launahækkanir. Það náðist ákveðinn stöðugleiki með því en síðan voru samningar lausir. Það ætti ríkisstjórnin að sjálfsögðu að vita og hún hefði átt að geta undirbúið sig fyrir þá stöðu. Í þessari áætlun er ítrekað varað við upphlaupi þegar kemur að launahækkunum og í raun og veru [[Forseti hringir.]]eru mjög skýr skilaboð til launafólks um að krefjast ekki of mikils, það muni sprengja allar áætlanir. Þegar þessi tvö [[Forseti hringir.]]… koma saman mundi ég halda að það þyrfti að gefa út annað plagg.
Virðulegi forseti. Ég deili þeim áhyggjum sem komu fram í máli hv. þingmanns um þróun samneyslunnar. Við Steingrímur J. Sigfússon áttum samtal hérna fyrr í dag og veltum fyrir okkur hvort framsóknarmenn áttuðu sig á því hvað er boðað í þessu plaggi. Þetta er tímamótaplagg að því leytinu til að þarna fáum við ramma um það hvernig ríkisstjórnin hugsar sér að nota fjármuni og fara með ríkisbúskapinn. Það er fróðlegt að tala um það en þá veltir maður fyrir sér hvort samstarfsflokkur Sjálfstæðisflokksins viti hvert stefni. Samneyslan er lítil, hún lækkar. Mig minnir að annars staðar á Norðurlöndunum og víða í kringum okkur sé samneyslan miklu nær því að vera 30% en 25%. Veit hv. þingmaður eitthvað meira um þetta og getur frætt mig nánar um það?
Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi orð og fyrir að vekja athygli á því hvort Framsóknarflokkurinn sé sáttur við þessa áætlun. Hér er sannarlega bæði verið að draga úr framkvæmdum á vegum ríkisins og þar með, eins og ég rakti aðeins áðan, hlýtur það að þýða að draga úr framkvæmdum á byggingum á hjúkrunarheimilum, þjónustustofnunum, skólum o.s.frv. Það væri áhugavert að heyra hvað fulltrúum Framsóknarflokksins finnst um það. Síðan er akkúrat það sem hv. þingmaður vakti athygli á og ég talaði um áðan, lækkun á samneyslunni. Ég er ekki með nákvæmar tölur þegar kemur að samneyslunni, hvernig hún er annars staðar á Norðurlöndunum en mig rámar í nákvæmlega sömu hluti og hv. þingmaður talar um, að það séu um 30%. Þetta er að minnsta kosti mun lægri tala en annars staðar á Norðurlöndunum og það rímar bara alls ekki við það að vilja bera sig saman við nágrannalöndin hvað varðar hagvöxt og lífsgæði. Það hlýtur að þýða að verið er að draga úr þessari velferðarþjónustu og þjónustu hins opinbera í menntakerfi, velferðarkerfi og heilbrigðiskerfi. Það er ekki hægt að túlka þetta neitt öðruvísi en svo. Þetta er sterkt pólitískt plagg sem væri áhugavert að fá fleiri þingmenn í salinn til að tjá sig um en hv. þm. Willum Þór Þórsson.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún talaði um atvinnuleysi. Það kemur fram í þessari ríkisfjármálaáætlun að atvinnuleysi hefur minnkað hjá grunnskólamenntuðum og hjá iðnaðarmönnum en hefur hins vegar vaxið hjá háskólamenntuðum. Háskólamenntaðir eru núna 23% af atvinnulausum og síðustu tvö árin hefur atvinnuleysi aukist þar mikið, þ.e. um 5% á ári, sem hlýtur að vera áhyggjuefni. Það er lagt út af því í greinargerð með áætluninni að ástæðan sé sú að það sé ekki næg framleiðni í kerfinu sem sé vegna eðlis þeirrar atvinnugreinar sem vaxið hefur hér mest, ferðaþjónustunnar. Núna er ferðaþjónustan orðin stærsta útflutningsgreinin, ef svo má segja, og hefur verið það síðan árið 2013. Við í stjórnarandstöðunni höfum í þingsal kallað eftir því að rekstrarumhverfi greinarinnar sé skoðað, greinar sem stækkar svona mikið, og leiddar að því líkur að hún sé ekki skattlögð nægilega, ef svo má segja. Hún nýtur ívilnunar og stendur þannig ekki jafnfætis öðrum atvinnugreinum þegar kemur að skattlagningu. Í ríkisfjármálaáætluninni eru engar áætlanir um það hvernig þróunin hjá þessari atvinnugrein eigi að vera og hvernig eigi að bregðast við þessum skorti á framleiðnivexti. Ég spyr hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála mér í því að það þurfi að taka á því og að það sé galli á áætluninni að ekki sé tekið á þessu stóra máli.
Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur kærlega fyrir þessa ábendingu sem ég kom ekki að í máli mínu, þ.e. þessum áhyggjum sem birtast hér og eru tölur frá Vinnumálastofnun um hlutfall háskólamenntaðra atvinnulausra sem hefur aukist einmitt um 5 prósentustig á tveimur árum. Ég heyri að hv. þingmaður er á sömu slóðum og ég var að minnast á áðan, þ.e. ég sakna þess að sjá ekki fjölbreyttari stefnu þegar kemur að þessari stærstu atvinnugrein þjóðarinnar, atvinnugrein sem hefur vaxið svona gríðarlega mikið þar sem erlendur gjaldeyrir er hvað mestur. Hún er farin fram úr sjávarútveginum og stóriðjunni, þeim stóru atvinnugreinum. Að sjálfsögðu þurfum við að draga einhverjar línur um og leggja drög að því að fá tekjur úr þessari stóru og miklu atvinnugrein og að sama skapi fjárfesta í henni til framtíðar, auka hlutfall háskólamenntaðra, auka menntunarmöguleika fólks í greininni, styðja með einhverjum hætti við sprotafyrirtæki innan ferðaþjónustunnar. Ég mundi líka vilja sjá áframhaldandi uppbyggingu á ferðamannaþjónustu. Það virðist ekki vera áhyggjuefni ríkisstjórnarinnar. Eins og ég rakti í stuttu máli áðan er hér lögð til stórkarlaleg uppbygging á stórum hótelum og stórum þjónustueiningum. Við vitum að það hefur ekki aðdráttarafl á fólkið sem kemur hingað, heldur íslensk náttúra og þetta sem við þekkjum öll. Ég held að það væri verulega framsýnt [[Forseti hringir.]]af fjármálaráðherra að „útvikla“, ef ég má sletta, forseti, bæði fjárfestingu í þessari grein og menntun.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Við fögnum því og ég held að allir hafi fagnað því í dag að við fáum að ræða ríkisfjármálaáætlunina á þessum tímapunkti en ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála mér í því að maður sjái ekki nægilega vel í áætluninni hvaða pláss helstu stefnumál ríkisstjórnarinnar taka í útgjöldunum eða á tekjuhliðinni. Mikilvæg mál sem við erum að bíða eftir að komi inn í þingið eru húsnæðismálin, stefnumál ríkisstjórnarinnar sem boðað hefur verið að komi inn í þingið. Hæstv. húsnæðismálaráðherra talar bara um sumarþing og guð má vita hvað. Hér er ein setning um þetta mikla stefnumál og hún er á bls. 2: „Unnið er að breytingum á húsnæðisstefnu stjórnvalda með það að markmiði að styðja betur við tekjulágar fjölskyldur og styrkja stöðu fyrstu íbúðarkaupenda.“ Það er ekkert slegið á það hvað þetta muni kosta en samt er tekið fram á bls. 5 að kjarasamningar séu mikill óvissuþáttur og að ef þeir stuðli að óstöðugleika verði ekkert af húsnæðismálunum. Ég bið hv. þingmann að velta upp með okkur hvort hún sé ekki sammála því að það vanti ákveðnari tón hvað varðar þetta stóra stefnumál.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ábendingu og spurningu. Enn á ný erum við hv. þingmaður á sömu slóðum. Ég hafði einmitt rekið augun í þessa setningu þar sem stendur: „Unnið er að breytingum á húsnæðisstefnu stjórnvalda með það að markmiði að styðja betur við tekjulágar fjölskyldur og styrkja stöðu fyrstu íbúðarkaupenda.“ Ég hafði merkt við: „Hvar og hvernig?“ Hvernig á að gera þetta og með hvaða peningum? Það má segja að með þessari litlu setningu hafi bæst við þriðji óvissuþátturinn. Stóru óvissuþættirnir tveir, losun fjármagnshafta og staðan á atvinnumarkaði, eru gríðarlega stórir en í þessari einu setningu er gríðarlega stórt mál sem snertir margar fjölskyldur í samfélaginu. Þetta er því miður ekki útfært nánar í áætluninni og við vitum ekki enn hvenær sú útfærsla fer fram, hvað hún mun kosta ríkissjóð o.s.frv. þannig að enn bíðum við bara spennt eftir því að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra komi fram með frumvarpið sitt sem komi þá fram í þessari ríkisfjármálastefnu. Það er þá kannski verðugt tilefni að velta aftur fyrir sér hvort það þýði þegar þessir þrír óvissuþættir eru komnir saman að það þurfi að leggja fram aðra ríkisfjármálaáætlun. Þarna er væntanlega um að ræða gríðarlegar fjárhæðir, getur maður ímyndað sér, en hvergi er það tekið fram í þessari áætlun nema þá að talað er um lækkun samneyslunnar og dregið úr framkvæmdum á vegum ríkisins. Þetta er allt saman svolítið á skjön. Við getum eiginlega ekkert annað gert en að bíða og sjá hvort gerðar verði einhverjar breytingar [[Forseti hringir.]]og bætt þá inn í þau stóru göt sem við sjáum í þessari áætlun.