Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann gerði að umtalsefni grein eftir Kristin Sigurjónsson um orkupakka þrjú og sæstreng, sem birtist í Viljanum. Það vill svo skemmtilega til að ég hafði kynnt mér þessa grein. Þar er lagt upp með að það sé mikill munur á orkuframleiðslu í Evrópu og svo á Íslandi. Markmiðssetningar Evrópusambandsins eru alveg skýrar og þær miða alltaf meir og meir að aukinni nýtingu endurnýjanlegrar orku á borð við þá sem við höfum hér á Íslandi á kostnað raforku sem framleidd er með jarðefnaeldsneyti, kjarnorku eða kolum, eða annarrar óhreinnar orku. Maður hlýtur að spyrja sig: Hvaðan kemur sú orka? Hvaðan á hún að koma? Hún er ekki til staðar í því magni sem Evrópusambandið og ríki Evrópusambandsins þurfa. Það er ekkert ólíklegt að þeir horfi til landa eins og Íslands. Og ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni í því að við erum Evrópusambandinu mjög mikilvæg þjóð og afar hæpið að Evrópusambandið mundi vilja leggja upp með að setja samstarf við okkur upp í loft á þeirri forsendu að við séum ekki að fara eftir samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. En mig langar til að spyrja hv. þingmann, þar sem hann hefur umtalsvert meiri þingreynslu en ég, um það sem ég hélt í barnslegri einfeldni minni: Að þegar hagsmunaaðilar væru kallaðir fyrir nefndir á borð við hv. utanríkismálanefnd væri það gert til að fá fram sjónarmið sem væru svo notuð til að byggja undir ákvörðun og afstöðu nefndarinnar. Nú vill svo til að um 70% umsagnaraðila sem mættu fyrir hv. utanríkismálanefnd í téðu máli voru á móti innleiðingu orkupakkans eins og hann er lagður fyrir. Hver er ástæða þess að nefndin tekur slíka afstöðu í þessu máli þegar meiri hlutinn sem kallaður er fyrir hefur þessa afstöðu?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þetta er mjög áhugaverð spurning og kannski ekki einhlítt svar við henni hér og nú. Hún þarfnast náttúrlega rannsóknar, að sjálfsögðu, vegna þess að auðvitað skyldi maður ætla að það væri í anda lýðræðis þegar svona mikill meiri hluti þeirra sem koma og gefa álit sitt í svo stóru máli að nefndin hlustaði á þessa álitsgjafa. En það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það virðist vera algerlega horft fram hjá því hversu stórt hlutfall þeirra sem komu fyrir nefndina hefur áhyggjur af þessu máli. Það eru kannski einhverjir hagsmunir þarna á bak við sem maður áttar sig ekki alveg á, ég skal ekki fullyrða um það, en auðvitað vekur það spurningar. Þetta er náttúrlega eitthvað sem formaður nefndarinnar þyrfti að svara, hvers vegna sé horft fram hjá því að svo mikill meiri hluti gesta hafi haft áhyggjur af málinu. En það er líka annað í þessu sem hv. þingmaður kom einmitt inn á: Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að við erum mjög mikilvæg í huga Evrópusambandsins. Þess vegna held ég að allt sem heitir hræðsluáróður, sem birtist m.a. í stórri auglýsingu í einu dagblaðanna eða tveim blöðum í dag um að hér sé verið að setja EES-samninginn í uppnám o.s.frv., ég held þetta sé ekkert annað en hræðsluáróður. Við erum mjög mikilvæg Evrópusambandinu þegar kemur að orkumálum. Það er hér hrein orka sem er afar dýrmæt í hugum Evrópusambandsins, orkuskipti fram undan o.s.frv. Þannig að ég mundi segja bara í raun og veru að það væri svona hálfbarnaleg framsetning að halda því fram að hér fari allt í uppnám og [[Forseti hringir.]]Evrópusambandið vilji bara losna við okkur. Það er svo sannarlega ekki með þeim hætti.
Hæstv. forseti. Já, það er vissulega búið að halda því fram að hér verði EES-samningurinn settur í uppnám ef við förum þá leið sem við sem erum andvíg innleiðingu orkupakkans leggjum til. En maður hlýtur að spyrja sig að því hvernig í ósköpunum það geti sett okkur í uppnám. Við erum aðilar að þessum samningi. Og það að vera aðili að samningi leiðir af sjálfu að við höfum eitthvað um það að segja hvað er í samningnum. Þetta er tvíhliða samningur, reyndar eru fleiri hliðar á honum en við erum einn aðila að honum. Ég kann að spyrja að því hvaða hagsmunir séu í húfi ef við túlkum það sem svo, með yfirlýsingar frá EES og ESB og utanríkisráðherra og ríkisstjórninni, að þeir séu tilbúnir til þess að við setjum þessa lagalegu fyrirvara. Getur verið að þeir viti, þ.e. Evrópusambandið, að með því að setja lagalegu fyrirvarana haldi þeir ekki [[Forseti hringir.]]og nái ekki fram að fullu þeim markmiðum sem þeir ætla sér [[Forseti hringir.]]með orkupakka þrjú?
Frú forseti. Þetta er afar athyglisverð hugleiðing hjá hv. þingmanni, mjög svo. Í ljósi sögunnar - við þurfum ekki annað en að horfa í átt til kjötmálsins - sjáum við að svona fyrirvarar halda ekki. Það er í raun og veru enginn munur þarna á. Við setjum, eins og ég sagði hér áðan, lögin um frystiskylduna, teljum að við séum alveg komnir fyrir vind og þurfum ekki hafa neinar áhyggjur af málinu - nákvæmlega það sama og er með þann lagalega fyrirvara sem á að fara að setja hér um að ekki verði lagður sæstrengur nema með leyfi Alþingis. Það er enginn munur á þessu. Við höfum bara séð það að svona fyrirvarar halda ekki. Evrópusambandið vill ekki svona fyrirvara. Einu fyrirvararnir sem halda eru þessir lögformlegu sem fara í gegnum samninginn. Það er leiðin sem á að fara, að nota 102. gr. í EES-samningnum til að fá varanlega undanþágu. Annað kemur ekki til með að halda. Við vitum það. Við sjáum það. Við höfum reynt það. Það sama gildir í þessum efnum. Þannig að ég segi eins og er, [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður, ég held að þetta sé bara mjög vel athugað hjá þér.
Forseti. Ég velti hér upp spurningum við nokkra þingmenn í kvöld og hefur gengið frekar illa að fá svör við þeim, en þingmenn hafa lýst áhyggjum sínum. Það er varðandi það skref sem verið er að taka núna, að það sé enn eitt skrefið í því að færa umsýslu með íslenska orku, mögulega verðlagningu, ráðstöfun og þess háttar, völd yfir orkunni, meira í hendur yfirþjóðlegrar stofnunar utan landsteina Íslands en er í dag. Er ég þar að vitna til þess sem var í Morgunblaðinu fyrir skömmu þar sem fjallað var um samningsbrotamál framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins sem byggir annars vegar á þjónustutilskipuninni frá 2006 og hins vegar á reglugerð um opinber innkaup frá 2014. Við höfum innleitt hvort tveggja. Fulltrúar okkar virðast hafa átt samtal við orkumálastjóra Evrópusambandsins, sem lýsti því í einhvers konar yfirlýsingu að Ísland væri svolítið spes og ætti þess vegna að fá sérstaka meðhöndlun. En það er nú þannig þegar kemur að þessu svokallaða fjórfrelsi og flæði vöru, fólks, fjármagns o.s.frv. yfir landamæri, að það eru aðrar reglur sem gilda þar en akkúrat þær sem orkumálastjórinn sýslar með. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort ekki sé hætta á því að það skref sem nú er verið að taka með því að innleiða hér ákveðnar gerðir sem lagt er upp með, með heimatilbúnum fyrirvara, í íslenskan rétt, sé ekki í rauninni enn eitt skrefið í því að færa frekari áhrif frá Íslandi til undirstofnana Evrópusambandsins, eða í einhverjum tilvikum eftirlitsstofnunar EFTA, sem er að sjálfsögðu undir fyrirskipunum eða leiðsögn ACER. Erum við ekki að taka enn eitt skrefið í þá átt að færa völdin frá okkur?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tek undir það með honum að auðvitað er verið að undirbúa jarðveginn og færa völdin undir þetta sameiginlega markaðssvæði orkunnar. Ég held að það sé alveg ljóst. Fyrirvarar og yfirlýsingar o.s.frv., eins og t.d. þessi sameiginlega yfirlýsing utanríkisráðherra Íslands og orkumálastjóra Evrópusambandsins um að sérstaða Íslands sé viðurkennd - ég held að menn verði bara að vera skynsamir og átta sig á því að svona fyrirvarar hafa enga þýðingu. Þetta verður að vera gert með lögformlegum hætti fyrir sameiginlegu EES-nefndinni þar sem sitja fulltrúar EFTA-ríkjanna, sendiherrar EFTA-ríkjanna og síðan fulltrúar Evrópusambandsins. Það er rétti vettvangurinn. Satt best að segja var ég mjög hissa þegar þessi sameiginlega yfirlýsing var gefin út. Ég hélt að menn væru komnir lengra í þessum málum og áttuðu sig á því að svona yfirlýsingar hafa enga þýðingu. Ég verð að segja eins og er að ég hélt að utanríkisráðuneytið hefði nú betri yfirsýn yfir þessi mál þegar kemur að sameiginlegum yfirlýsingum. Ég er ekki að lasta það ágæta fólk sem þar starfar. Það læðist að manni að þetta sé pólitískur vinkill sem stjórnvöld hafi tekið, hafi hlaupið til og reynt að fá þarna í gegn einhverja yfirlýsingu til að bjarga andlitinu. Þess vegna segi ég eins og er að þetta er ekki aðferðafræðin sem nota á. Það á bara að fara samningsleiðina. Hún er lögformleg og það eina sem gildir hvað þetta varðar.
Forseti. Það er þá þannig að þau skref sem nú er verið að taka eru frekari markaðsvæðing íslenskrar orku, væntanlega. Verið er að taka þau skref sem ýmsir fyrrverandi þingmenn hafa varað við, m.a. Ögmundur Jónasson, að við eigum ekki að markaðsvæða orkuna. Í 7. gr. EES-samningsins er talað um að tryggja beri einsleita túlkun og framkvæmd þeirra reglna sem innleiddar eru. Má þá ekki skilja það þannig að þegar við erum búin að innleiða þær gerðir sem hér eru sé ekkert hægt að snúa við og breyta þeim eftir á? Þá beri okkur einfaldlega að framfylgja þeim og tryggja að framkvæmd þeirra sé rétt, túlkun þeirra sé einsleit og í samræmi við túlkun á evrópska markaðnum? Og er það rétt hjá mér, hv. þingmaður, að við séum að taka skref í að innleiða hér ákveðnar breytingar, t.d. Orkustofnun, sem eru í takt við þær kröfur sem gerðar eru frá ACER?
Frú forseti. Þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni þegar þessu innleiðingarferli er lokið þá verður ekki aftur snúið. Við breytum því ekkert nema þá bara hreinlega segja EES-samningnum upp og við höfum ekkert talað fyrir því. Hins vegar er þessi samningur tvíhliða samningur og þá ber auðvitað að horfa til þess að báðir aðilar geta leitað eftir sameiginlegri niðurstöðu ef einhver ágreiningur er. Það er einmitt sú aðferðafræði sem við leggjum til hér, Miðflokkurinn, að verði notuð, að finna sameiginlega lausn og varanlega undanþágu. Íslensk stjórnvöld eiga bara að gera Evrópusambandinu það ljóst að þetta sé áhyggjuefni fyrir Ísland og þjóðina, almenning í landinu, að undirgangast þetta með óbreyttum hætti og þess vegna eigum við að fara þá leið að fá þessa undanþágu. Varðandi Orkustofnun er þetta alveg rétt hjá hv. þingmanni, og það sem er áhyggjuefni í þeim efnum, að nú á að fara að hækka eftirlitsgjaldið á [[Forseti hringir.]]raforkuframleiðendur í landinu, sem þýðir væntanlega að það fer út í verðlagið, þannig að við erum þegar farin að sjá áhrif af þessu, frú forseti.
Frú forseti. Ég hyggst í þessari ræðu fjalla aðeins um þróunina á orkumarkaði innan Evrópusambandsins og hvernig sú þróun tengist því stóra markmiði sambandsins sem birtist í þriðja orkupakkanum og svo enn frekar í þeim fjórða og fimmta sem von mun vera á. Evrópusambandið er í krísu, reyndar á mörgum sviðum en ekki hvað síst á sviði orkumála. Það birtist annars vegar í skorti á nægu framboði af orku, sérstaklega umhverfisvænni endurnýjanlegri orku, en Evrópusambandið hefur skuldbundið sig til þess að auka mjög verulega hlutfall slíkra orkugjafa innan sambandsins á allra næstu árum. Það eykur svo enn á vanda sambandsins að til að mynda í Þýskalandi eru menn að hverfa frá framleiðslu orku með kjarnorku, en hún hefur verið stór þáttur í orkuframleiðslu í Þýskalandi um áratugaskeið. Þeir eru núna að loka kjarnorkuverum sínum hverju á eftir öðru - og reyndar flytja inn kjarnorku frá Frakklandi, sem er önnur saga en segir kannski sína sögu um að þetta er oft dálítið til málamynda. En þessi lönd innan Evrópusambandsins eiga í verulegum vandræðum með að afla nægrar umhverfisvænnar orku. Menn hafa sett upp vindmyllur út um allar trissur, látið Kínverja um að framleiða stálið í vindmyllurnar með kolabruna þar og reiknað það þá ekki sem losun gróðurhúsalofttegunda í Evrópu. Það er aftur eitthvað sem við getum látið liggja á milli hluta hér. Vegna þeirrar stöðu knýr Evrópusambandinu nú mjög á um annars vegar tengingu raforkukerfisins, ekki hvað síst tengingu við svæði sem hafa verið einangruð, til að mynda eyjar, það er sérstaklega nefnt, virðulegur forseti, að tengja eyjar. Við höfum séð þetta birtast í samskiptum Evrópusambandsríkja við íslensk stjórnvöld þar sem mjög er hvatt til þess að Ísland verði tengt við þennan raforkumarkað og fyrirtæki hér á landi. Nægir þar að nefna Landsvirkjun. Ekki er farið leynt með að unnið sé að því að verða við þeim óskum með því að tengja landið við evrópska raforkukerfið. Það er við þær aðstæður sem nú er knúið á um að þriðji orkupakkinn verði innleiddur hér á landi. Hann er með öðrum orðum liður í einu stærsta verkefni sambandsins, einu helsta forgangsverkefnið þess. Ég nefndi stuttlega í andsvari áðan að það er áhugavert að setja þetta mál í samhengi við mál sem skipta Evrópusambandslöndin miklu minna máli, bara brot af þessu, eins og innflutning á hráu ófrosnu kjöti og ógerilsneyddum matvælum þar sem stöðugt, jafnt og þétt, aftur og aftur, var reynt að veikja varnir Íslands og knýja á um - í rauninni neyða íslensk stjórnvöld - til að heimila þann innflutning sem við töldum okkur hafa undanþágu frá, enda utan EES-samningsins. Þá hljótum við að velta því fyrir okkur hvort ekki verði knúið á um að markmið þriðja orkupakkans nái fram að ganga og það af enn meiri festu en í tilviki matvælainnflutnings, sem er eins og ég nefndi áðan smávægilegt hagsmunamál Evrópusambandsins í samanburði. Af þeim sökum er óskiljanlegt að íslensk stjórnvöld skuli ætla sér að bíta á agnið, ef svo má segja, og veikja varnir landsins hvað varðar yfirráð okkar yfir þessari undirstöðuauðlind, auðlind sem er undirstaða atvinnulífs í landinu og velferðar að miklu leyti, þegar það blasir við að hér erum við að opna á að Evrópusambandið styrki stöðu sína og geti sótt á í algjöru forgangsverkefni þessa ríkjasambands.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég hef velt upp í kvöld áhyggjum mínum af því að enginn hefur getað fullvissað okkur um að sú aðferð sem beita á við innleiðinguna tryggi að málarekstur gegn Íslandi verði ekki raunin vegna innleiðingarinnar sem hér á sér stað, þ.e. verði þessi aðferð uppi á borðinu. Það hefur enginn mér vitandi lagt í að segja að útilokað sé að þessi aðferð komi í veg fyrir málarekstur af einhverju tagi, hvort sem Evrópusambandið sjálft, þ.e. Eftirlitsstofnun ESA, höfðar málið, eða einstaklingar eða lögaðilar. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann hafi fengið á einhverjum fundum eða einhvers staðar vissu fyrir því að ekki sé hætta á slíku. Mig langar líka að velta því upp við þingmanninn hvort hann hafi á fundum sínum orðið var við kynningu á orkupakka fjögur. Nú höfum við séð það í Noregi að þar hafa menn verið að fjalla um orkupakka fjögur, m.a. er fullyrt að norska ríkisstjórnin hafi fengið hann í hendur til að skoða og velta fyrir sér. Í skýrslu sem unnin var í Noregi er fjallað um orkupakka fjögur. Þar segir varðandi orkupakka fjögur að innflutningur og útflutningur með raforku megi ekki verða takmarkaður af innlendum þáttum. Ég er ekki að biðja hv. þingmann að túlka hvað það þýðir heldur langar mig bara að spyrja hvort orkupakki fjögur hafi á einhvern hátt verið kynntur eða farið yfir hann með hv. þingmanni á fundum hans.
Frú forseti. Ég hef ekki fengið vissu fyrir því að ekki væri hægt að knýja á um - eða a.m.k. reyna að láta knýja á um það - að opnað yrði fyrir raforkutengingu milli Íslands og Evrópusambandsins, raunar þvert á móti. Þá er aftur gagnlegt að líta til samanburðarins við kjötmálið svokallaða þar sem það er afstaða íslenskra stjórnvalda og verjenda okkar í því máli að niðurstaða ESA og ESB sé einfaldlega röng. Engu að síður erum við látin sæta því, ríkisstjórnin virðist ætla að gera það, að una þessari röngu niðurstöðu. Í því máli var einmitt um það að ræða að hagsmunaaðilar knúðu á um að Evrópusamstarfinu yrði beitt með þessum hætti. Hví skyldu menn ekki reyna slíkt hið sama í eins stóru máli og þessi orkumál eru að verða? Og fyrst hv. þingmaður spyr um fjórða orkupakkann þá verð ég að játa að það hefur bara ekkert farið fyrir umræðu um hann í þessari vinnu allri af hálfu ríkisstjórnarinnar, alla vega ekki svo að við vitum, við hv. þingmenn, sem er auðvitað afskaplega sérkennilegt, sérstaklega í ljósi þess að hér hafa verið færð fram þau rök af stuðningsmönnum málsins að við verðum að samþykkja þennan þriðja orkupakka af því að hann sé einhvers konar afleiðing af fyrsta og öðrum orkupakka og einhverri þróun fortíðar. Þá hlýtur að liggja beint við að menn á sama tíma skoði áhrifin af fjórða orkupakkanum því að þeir eru með þessu núna að búa til það fordæmi að það verði að samþykkja fjórðu orkupakkann fyrst við samþykkjum þann þriðja, þ.e. fyrst að það er ósk núverandi ríkisstjórnar að samþykkja þann þriðja.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður man eflaust eftir minnisblaði sem var lagt fyrir utanríkismálanefnd fyrir nokkru - þetta er reyndar gamalt minnisblaðið en var rifjað upp - þar sem fram kemur að ein af rökum Evrópusambandsins fyrir því að neita Íslandi um undanþágur í þeim viðræðum sem áttu sér stað fyrir nokkrum árum, undanþágur frá orkupakka þrjú, voru þau að þar sem Ísland hefði innleitt orkupakka tvö svo glæsilega og umfram skyldur að ekki væri ástæða til að veita undanþágur frá orkupakka þrjú. Þeir bættu reyndar við að þó Ísland væri einangrað kerfi væri framleidd svo mikil orka á Íslandi að það teldist ekki lítið einangrað kerfi lengur. Þetta er dæmi um að þegar maður er búinn að rétta litlafingurinn hverfur öll höndin. Þegar menn eru byrjaðir að kyngja salami-pylsunni stoppa menn ekki. Það er það sem ég hef mestar áhyggjur af við orkupakka þrjú, að það skref sem við erum að stíga núna muni leiða af sér annað skref o.s.frv. Á endanum eru yfirráðin yfir orkuauðlindum okkar og nýtingu þeirra komin annað.
Frú forseti. Þetta er einmitt það sem við horfum upp á hér. Við getum rétt ímyndað okkur hvort menn muni ekki, þegar fjórði orkupakkinn verður kynntur til sögunnar, vísa í það að íslensk stjórnvöld hafi útskýrt að þau yrðu að innleiða þriðja orkupakkann vegna þess að þau væru búin að innleiða þá fyrri. Og fyrst hv. þingmaður nefndi þetta merka minnisblað er það alveg rétt að í því tilviki var beðið um dálitla sneið af salami-pylsunni en ákveðið að það væri allt í lagi að láta Evrópusambandið hafa enn stærri sneið en það fór fram á. Afleiðingin er sú núna að menn segja sem svo: Ja, fyrst þið skömmtuðuð svona vel síðast skuluð þið ekki skammta síður vel núna o.s.frv., þegar næstu orkupakkar verða lagðir fram, þegar næstu sneiðar af pylsunni verða skornar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Það kom fram áðan í ræðum og andsvörum að EES-samningurinn væri á leið í uppnám. Ég spurði hv. þm. Birgi Þórarinsson hvort ástæða samþykkis EES og EB á þessum fyrirvörum, þ.e. þeirri leið sem verið er að velja núna, gæti verið sú þeir vissu fyrir fram og væru þess fullvissir að slíkir fyrirvarar myndu ekki halda. Í Noregi var orkupakki þrjú innleiddur með átta fyrirvörum og m.a. samþykkti Verkamannasambandið í Noregi þá innleiðingu á þeim forsendum að þeir fyrirvarar kæmu til. Núna 15 mánuðum seinna hafa þeir ekki verið settir formlega og Norðmenn hafa lýst því yfir að þeir hafi raunverulega verið gabbaðir til að samþykkja á fölskum forsendum. En í orkulöggjöfinni segir að ríki sem samþykkja þriðja orkupakkann verði hluti af innri orkumarkaði ESB, hvort sem ríkið er tengt eður ei. Það myndi þá eiga við um okkur Íslendinga eftir innleiðingu þar sem við erum ekki tengd. Það eru því sterk rök fyrir því að sú undanþága sem hefur verið lýst af ráðamönnum eigi raunverulega að koma til í sameiginlegu EES-nefndinni. En mig langar að spyrja: Sótti Ísland um undanþágu frá innleiðingu þriðja orkupakkans í meðförum málsins í sameiginlegu EES-nefndinni áður en það var sent heim í hérað til meðferðar, þ.e. áður en það var sett fram í þingsályktunartillögu þeirri sem við höfum til umfjöllunar nú? Og ef það var gert: Hver voru rökin fyrir því að við fengjum ekki undanþágu þegar því hefur verið lýst yfir nú að við séum jú eyja og séum ótengd?
Frú forseti. Fyrst varðandi vangaveltur hv. þingmanns um hvort Evrópusambandið láti sér hugsanlega í léttu rúmi liggja að þingið samþykkir hina svokölluðu fyrirvara vegna þess að menn geri sér grein fyrir því að ekkert hald verði í þeim, þeir muni engu máli skipta. Já, frú forseti, ég tel það í fyrsta lagi mjög líklegt. Í öðru lagi tel ég líklegt að menn hafi bara dálítið gaman af þessu. Þeim þyki hálfskondið að íslensk stjórnvöld skuli fara í þennan leiðangur með þær aðferðir sem hafa verið kallaðar lofsverðar blekkingar af stuðningsmönnum Evrópusambandsaðildar, að menn hafi, ímynda ég mér ef ég þekki menn rétti í Brussel, ég kannast ágætlega við marga þar, svolítið gaman af þessu, að menn séu svona bíræfnir, að þetta geti dugað til þess að koma málinu í gegn hjá ríkisstjórninni. Hv. þingmaður kemur þarna reyndar inn á mál sem ég hyggst gera að umtalsefni í næstu ræðu minni og læt það því bíða að mestu en vil þó nefna að einmitt vegna stöðunnar í Noregi, þar sem lítið hald hefur reynst í fyrirvörum þeirra, hefur maður grun um að Evrópusambandssinnar, m.a. í Noregi, óttist að ef málið verði aftur tekið fyrir í sameiginlegu EES-nefndinni gefist Norðmönnum líka tækifæri til að rétta sinn hlut. Þá kem ég kannski að svarinu við síðustu spurningu hv. þingmanns: Nei, ég hef ekki fengið neinar skýringar á því hvers vegna stjórnvöld náðu ekki fram eða reyndu ekki að ná fram fyrirvörum í sameiginlegu EES-nefndinni né hef ég fengið skýringar á því, ef eitthvert hald er í hinum svokölluðu fyrirvörum, hvers vegna ekki væri hægt að senda málið í sameiginlegu EES-nefndina og fá fyrirvarann þar í formi undanþágna sem hald er í.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég kom inn á þetta af ákveðinni ástæðu. Eins og ljóst má vera hef ég staðið hér í ræðustól fjölmörgum sinnum og spurt ólíka þingmenn og ólíka ræðumenn sömu spurninga til að leita eftir ákveðnum svörum. En það er eitt svolítið merkilegt. Ég átti m.a. samtal við aðstoðarmann utanríkisráðherra í hliðarherbergi fyrr í dag og spurði við hvað væri verið að setja fyrirvara. Svörin voru á þá leið að fyrirvararnir væru eingöngu gagnvart stjórnarskránni okkar, þ.e. að innleiðingin sem slík, ef ég skildi rétt, þyrfti að standast stjórnarskrána. Það væri raunverulega ekki verið að setja fyrirvara við það að framselja ríkisvaldið per se, svo við töpuðum því ekki í hendur alþjóðlegra stofnana, heldur væri verið að setja fyrirvara til þess [[Forseti hringir.]]að við gætum komið því í gegn með tilliti til stjórnarskrárinnar. [[Forseti hringir.]] Er þetta eðlileg afgreiðsla mála við innleiðingar [[Forseti hringir.]]á EES-gerðum? Ég spyr hv. þingmann [[Forseti hringir.]]þar sem hann hefur umtalsvert meiri reynslu bærði í stjórn og sem þingmaður.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörkin.
Frú forseti. Þetta var áhugavert. Þetta mál skýrist, þrátt fyrir allt, smátt og smátt betur og betur. Það var ákaflega áhugavert að heyra þessa túlkun úr stjórnarliðinu núna. Menn hafa verið svolítið út og suður með þessa fyrirvara, stjórnarliðið, en nú er okkur sagt að þetta snúist í rauninni bara um frestunaraðferðina gagnvart stjórnarskránni. En þá tóku gestir utanríkismálanefndar skýrt fram að hvað það varðaði þyrftu lagalegu fyrirvararnir að vera þess eðlis að innleiðingin ætti sér ekki stað, hún tæki ekki gildi. Hér horfum við upp á að menn ætla að innleiða, ætla að láta orkupakkann taka gildi strax, en með þessum athugasemdum. Og fyrst hv. þingmaður spyr hvort ég kannist við að innleitt hafi verið með þessum hætti áður: Nei, það geri ég ekki og það gerði reyndar enginn gestur nefndarinnar heldur. Þetta mun vera einsdæmi.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hér hef ég allar umsagnir sem bárust utanríkismálanefnd í þessu stóra og mikilvæga máli. Þetta er þykk og mikil bók. Hér er athyglisverð umsögn sem fyrirtæki sendir inn sem heitir Valorka. Ef ég vitna aðeins í þessa umsögn, með leyfi forseta, segir hér: „Umrætt þingmál um „þriðja orkupakka ESB“ er þess eðlis að það á alls ekki við hérlendis. Stjórn á orkuauðlindum okkar er alfarið íslenskt innanríkismál og öll reglusetning þeim viðkomandi á að vera að frumkvæði íslendinga og samkvæmt þörfum Íslendinga.“ Síðan segir hér áfram: „Valorka hvetur alþingismenn til að hafna þessum orkupakka algerlega. […] Landsvirkjun er allsráðandi risi á íslenskum orkumarkaði, sem hefur gríðarleg ítök í stjórnkerfi landsins. […] Landsvirkjun hefur ekki farið dult með þá skoðun sína að samþykkja beri alla orkupakka ESB og búa í haginn fyrir lagningu sæstrengs. […] Til að reyna að ná sáttum leggur ríkisstjórnin fram lög sem segja að ekki verði lagður sæstrengur nema með samþykki Alþingis.“ Síðan segir hér áfram, með leyfi forseta: „Orkumál heimsins munu, vegna fyrirsjáanlegra orkuskipta, breytast hraðar á næstu árum en dæmi eru um síðan í árdögum iðnbyltingarinnar. Því er núna sérstök ástæða til þess fyrir sjálfstæða þjóð að gæta ýtrustu varkárni og halda vel utan að sjálfstæði í sínum orkumálum.“ Hér segir í þessari umsögn, og þá er verið að vitna í lögin um að sæstrengur verði ekki lagður nema með samþykki Alþingis: [[Forseti hringir.]] „Hins vegar munu þessi lög verða afnumin um leið og Landsvirkjun telur sér henta að selja orku um sæstreng.“ [[Forseti hringir.]] Ég vil fá álit hv. þingmanns á þessu, að lögin [[Forseti hringir.]]verði afnumin þegar Landsvirkjun telur henta fyrirtækinu.
Forseti vill minna hv. þingmenn aftur á að virða tímamörkin.
Frú forseti. Þetta er vissulega eitthvað til að hafa áhyggjur af. Við getum væntanlega gert okkur í hugarlund hvers eðlis rökstuðningurinn yrði þegar þar að kæmi. Við höfum heyrt nógu mikið af frösum hér um mikilvægi þess að tengjast útlöndum og vera opin og að þeir sem hafi einhverjar efasemdir um eitthvað er varði EES-samninginn séu einangrunarsinnar, og þar fram eftir götunum. Við getum rétt ímyndað okkur hvernig menn myndu nálgast það ef þeir ætluðu að breyta þessu þegar þar að kemur. En ég hef hins vegar áhyggjur af öðru í þessu. Það er að í ljósi markmiða þriðja orkupakkans geti menn einfaldlega knúið á um eða freistað þess að rutt verði úr vegi hindrunum fyrir lagningu sæstrengs. Við höfum auðvitað reynsluna af því hvernig ACER, sameiginleg orkustofnun Evrópusambandsins, hefur starfað. Hún hefur það hlutverk að ryðja slíkum hindrunum úr vegi. Hví skyldu menn þá í svona stóru forgangsmáli Evrópusambandsins ekki láta reyna á það hvort þeir fengju ekki fulltingi þessarar stofnunar til þess? En það er líka áhugavert varðandi þennan fyrirvara eða einn af þessum meintu fyrirvörum, það hefur ýmislegt verið tínt til í því skyni að nefna fyrirvara, að það ákvæði sem setja á inn í raforkulögin um að Alþingi fjalli um lagningu sæstrengs er í rauninni bara endurtekning á ákvæði sem þar er fyrir þar sem gert er ráð fyrir að Alþingi fjalli um grunnvirki raftengingar á Íslandi og þar með talið sæstreng, auðvitað. Aðeins er bætt inn nýju ákvæði sem segir nokkurn veginn það sama, sem er auðvitað vísbending um að þetta sé gert af ákveðinni sýndarmennsku frekar en að menn telji að þetta hafi raunverulega einhver úrslitaáhrif.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég tek undir það með honum að í þessum efnum er náttúrlega markmið þessarar sameiginlegu stofnunar, ACER, sem á að hafa yfirumsjón með þessu, að ryðja hindrunum úr vegi. Þá er sú hætta fyrir hendi að litið verði svo á innan skamms tíma að Ísland hafi sett þarna hindranir sem felist í lagaboði þess efnis að hér verði ekki lagður sæstrengur, að á það geti verið litið sem hindrun. Ég held einmitt að hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson hafi komið vel inn á það hér áðan í ræðu sinni. Það er mjög líklegt að Evrópusambandið líti svo á að þeir fyrirvarar sem við setjum komi í raun og veru ekki til með að halda og þess vegna geti [[Forseti hringir.]]áform þeirra gengið eftir um að hér verði sameiginlegur raforkumarkaður þar sem Ísland verði þátttakandi.
Virðulegur forseti. Það nægir bara að lesa um tilgang ACER. Stundum veltir maður því fyrir sér hvort stuðningsmenn þessa máls, eins og þeir tala, hafi ekki einu sinni haft fyrir því að kynna sér efni þriðja orkupakkans eða starf ACER. Þar kemur skýrt fram að þegar einhverjir aðilar sem telja sig hafa fjármagn og hafa áhuga á því að tengja saman raforkumarkaði, og þar með vinna að þessum markmiðum þriðja orkupakkans, skuli þau stjórnvöld eða þær orkustofnanir, nokkurs konar undirstofnanir ACER, sem verða þess áskynja, tafarlaust láta ACER vita af þeim áhuga svoleiðis að ACER geti fylgst með framgangi málsins og því að ekki séu settar hindranir í veg slíkra framkvæmda.
Hæstv. forseti. Mig langar til að gera að umtalsefni framtíðarskipan orkumála, þ.e. að við ræðum aðeins: Hvað svo? Við höfum aðeins komið inn á það en ég held að við þurfum að taka þá umræðu svolítið lengra. Hér hafa stjórnarliðar og fylgismenn orkupakkans úr stjórnarandstöðu keppst við að hæla sér og öðrum fyrir mikla og góða vinnu sem hafi verið unnin. Ég ætla svo sem ekki að draga úr því að fólk hafi verið að vinna. En ég verð að segja að það hefði þurft að vinna mun meira í þessu máli. Mig langar til að gera að umtalsefni skýrslu sem lítillega hefur verið komið inn á hér, sem er rýnd í Bændablaðinu þann 12. apríl sl. Þar er gert að umtalsefni að í Noregi hafi nýlega verið tekin saman skýrsla um það sem kallað er staðreyndir orkukerfis Evrópusambandsins, iðnaðinn og orkuverð. Skýrslan, sem heitir á frummálinu „EUs energiunion, strømprisene og industrien“, byggist á rannsóknum og skjalfestum gögnum. Með leyfi forseta, segir m.a. í skýrslunni: „… mótun lagaramma fyrir sameiginlegt orkunet Evrópu sé nú lokið með gerð orkupakka 1, 2, 3 og 4. Lauk því ferli í desember 2018 sem samþykkt í ESB. Hefur þessi fjórði pakki verið sendur ríkisstjórn Noregs með það í huga hann verði felldur inn í EES-samninginn í kjölfar samþykktar Stórþingsins á orkupakka 3 í byrjun síðasta árs. Það er þó háð því að Ísland samþykki einnig innleiðingu á orkupakka 3.“ Í þessari skýrslu er yfirþjóðlegt vald ACER staðfest. Mikilvægustu áhrifin af samþykkt orkupakkanna verða þau að Noregur verður að taka upp markaðsverð sem gildir á sameiginlegum markaði Evrópu. Innleiðingin á orkupökkum þrjú og fjögur þýðir gríðarlegar fjárfestingar í sæstrengjum og öðrum línulögnum, áætlaðir eru um 140 milljarðar norskra króna - kemur fram í fréttinni - fram til 2040. Það er án tillits til þess hvort umframorka sé fyrir hendi í Noregi til að fæða þá strengi eða ekki. Þar kemur inn á það sem ég var að ræða áðan um flutningsnetið, hvort við þurfum að standa undir þeim skuldbindingum að ef krafan kemur þurfum við að byggja upp flutningsnet. Það er ljóst að stóraukinn þrýstingur verður á svæði eins og Ísland og Noreg að virkja meira til þess að fæða þessi orkuskipti í Evrópu. Ég held að það liggi alveg fyrir. Samkvæmt þessari skýrslu þá mun orkuverð stórhækka í Noregi og líklegt að það myndi þá gera það hér á Íslandi líka og lönd eins og Noregur og Ísland mundu þá missa það samkeppnisforskot sem við höfum í dag vegna hækkunar á orkuverði. Það er þá eitthvað sem við þurfum að huga vel að vegna þess að við erum með gríðarlega mikið af iðnaði og framleiðslu hér á landi sem er mjög háð orku og ekki síst umhverfisvænni orku því að hún er raunverulega söluvara í sjálfri sér þegar kemur að matvælum sem framleidd eru með umhverfisvænni orku. Í þessari sömu skýrslu er niðurstaða sem segir, með leyfi forseta: „… [að] iðnaður sem eigi allt undir hagstæðu orkuverði, eins og pappírsiðnaður og málmiðnaður, leggist mögulega af og 12.000 manns, einkum á landsbyggðinni, geti þar misst vinnuna. Hliðaráhrifin eru talin verða þau að 30.000 manns til viðbótar missi vinnuna. Sameiginlega orkukerfi Evrópu sé því veruleg ógn við atvinnulífið í Noregi.“ Við hljótum að geta velt því upp hér hvort það sama gæti ekki bara átt við hér á Íslandi. Það er ljóst að markmið ACER er að tryggja heildarnettengingu, ekki bara innan orkukerfisins heldur er það sem á eftir fylgir í fjórða og fimmta pakkanum: Þar er farið að tala um „European super grid“, þar sem við erum jafnvel farin að tengja við aðrar heimsálfur. Samkvæmt frétt sem ég las nýlega á netinu, um smíði fimmta orkupakkans, er talað um að skipta þessu upp í svæði, ekki það sem eru kölluð sjálfstæð ríki heldur svæði. Þá verður í raun og veru enn og frekar útþynnt það vald sem við þó teljum okkur hafa. Það mætti leiða að því líkur að hér á Íslandi myndi þetta einnig eiga við, þ.e. að við yrðum skilgreind sem svæði, mögulega með Noregi eða einhverjum öðrum, [[Forseti hringir.]]og þar með myndum við kannski ganga enn lengra en við erum að gera hér. Ég sé að ég er búinn með tímann og ég næ ekki að klára þessa ræðu. Ég bið hæstv. forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Það er mikilvægt að horfa á hlutina í heild og taka það sem við vitum um framtíðina með í reikninginn eins og hv. þingmaður gerði hér í umfjöllun um fjórða orkupakkann - og jafnvel lengra. Það sem mig langar hins vegar að spyrja þingmanninn út í er hvort það sé rétt skilið hjá mér, því að mér finnst eins og það hafi kannski ekki komið nógu vel fram í umræðunni í dag, að hvort sem við tengjumst Evrópu eða ekki með rafstreng, með snúru eða einhvern veginn, erum við að innleiða orkupakka þrjú. Við erum að innleiða það sem er í þessum gerðum með því að fara þá leið sem við erum að fara núna. Strengurinn er eitt en þau áhrif sem verða af orkupakkanum eða þeim gerðum sem á að innleiða er að við erum að taka allan þennan bálk inn í íslenskan rétt með því að fara þessa leið sem við erum að fara núna og fá ekki undanþágu. Við erum að stíga skref í átt að meiri samfellu og samleitni markaðarins. Sem leiðir mig þá að þeirri hugsun sem hv. þingmaður kom inn á varðandi þá skýrslu sem unnin var í Noregi, hvort það sé þá ekki eðlilegt, í ljósi þess að við erum að innleiða þetta með húð og hári, að spá líka fyrir um það og reyna að horfa til þess hvaða áhrif fjórði orkupakkinn hafi, sem virðist vera kominn á flug einhvers staðar í Noregi, og maður heyrir að hann sé hjá einhverjum hagsmunaaðilum hér á Íslandi líka til kynningar. Hvaða áhrif hefur hann þegar hann leggst ofan á orkupakka þrjú? Hvað erum við þá búin að stíg stórt skref inn á evrópska orkumarkaðinn?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hvaða skref höfum við stigið með innleiðingu orkupakka þrjú gagnvart þeim orkupökkum sem á eftir koma? Ég verð að segja að miðað við þær upplýsingar sem ég hef, og þær eru kannski ekki fullnægjandi, sé ég ekki betur en að með innleiðingu orkupakka þrjú séum við kannski að stíga stærsta skrefið af þeim öllum, þ.e. við samþykkjum með orkupakka þrjú að við séum hluti af innri markaði Evrópusambandsins, orkumarkaði Evrópusambandsins, hvort sem við erum tengd eður ei. Það sem á eftir kemur mun eingöngu auka þrýstinginn á tengingu og samræmingu raforkuverðs og að við innleiðum enn fleiri gerðir. Eins og ég kom lítillega inn á í ræðu minni áðan: Með þessari innleiðingu verður erfiðara og erfiðara að spyrna við fótum. Ef við viljum raunverulega hafa forræðið á þessu, ef við viljum ekki framselja ríkisvaldið eins og margoft hefur komið fram hjá öllum sem hafa haldið ræður hér, hvort sem þeir hafa verið fylgjandi eða á móti, ættum við að setja niður hælana og hafna þessari innleiðingu og tryggja að ef sæstrengur verður lagður verði það á okkar forsendum og á okkar forsendum eingöngu; að við getum tekið ákvörðun um það þá og þegar, ef við teljum að það verði Íslandi til hagsbóta að selja orku um sæstreng getum við gert það í framtíðinni en ekki á forsendum annarra Evrópuríkja sem nauðsynlega þurfa meira af hreinni orku til að fóðra sinn iðnað eða sína framleiðslu.
Forseti. Ástæðan fyrir því að ég velti þessu upp við hv. þingmann er sú staðreynd að við förum nú þegar eftir ákveðnum reglum sem Evrópusambandið setur og við innleiðum þegar kemur að því hvernig við sýslum með vöruna orku. Nú er það þannig að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hefur gert okkur að bjóða út eða leita leiða til að fara nýjar leiðir við endurnýjun nýtingarsamninga á orku. Hún byggir það m.a. á þjónustutilskipun sem við erum aðilar að. Þar af leiðandi er freistandi að álykta að enn eitt skrefið í átt að því að taka upp fleiri reglur og fleiri gerðir frá Evrópusambandinu geri að verkum að við værum enn meira að afsala okkur einhvers konar yfirráðum eða völdum til yfirþjóðlegrar stofnunar, hvort sem það er ESA eða einhver önnur.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum aftur. Ég hef það á tilfinningunni að hér sé verið að tjalda til einnar nætur. Ég get ekki varist þeirri hugsun að settur hafi verið einhvers konar þrýstingur á íslensk stjórnvöld að koma þessu í gegn hratt og örugglega, með góðu eða illu. Og af hverju segi ég það? Jú, vegna þess að fyrir það fyrsta liggur akkúrat ekkert á fyrir okkur Íslendinga að koma þessu í gegn. En það liggur kannski á fyrir aðra, m.a. þau ríki sem eiga meiri hagsmuna að gæta með því að fá aðgang að þeirri orku sem hér er. Og varðandi endurnýjun á nýtingarsamningum held ég að það sé alveg ljóst að það verða einhvers konar málshöfðanir sem fylgja því ef hún verður ekki gerð samkvæmt reglum Evrópusambandsins. Við Íslendingar getum ekki haldið því fram að við höfum það á okkar forræði algjörlega, að við getum bara haldið þessu áfram í eigu og nýtingu ríkisins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir ágæta ræðu. Það er tvennt sem mig langar að koma inn á í samhengi við ræðu þingmannsins. Í fyrsta lagi snýr það að því sem hann nefndi varðandi uppbyggingu iðnaðar. Þar var hann að fjalla um Noreg sérstaklega og þau áhrif sem menn sjá fyrir sér, hækkað raforkuverð og aðra reglusetningu hvað raforkusölu varðar, sérstaklega á landsbyggðinni ef ég skildi hv. þingmann rétt. Það vekur mann til umhugsunar um það hvernig þingmaðurinn sjái fyrir sér að þróunin verði hér heima fyrir, annars vegar við innleiðingu og hins vegar að tengingu aflokinni, hvenær sem það verður. Það er eitt af atriðunum sem efasemdaraðilar um innleiðingu þriðja orkupakkans hafa, verðþróun innan lands, og þykir mörgum æðisúrt að innanlandsmarkaðurinn verði í raun þvingaður inn á eitthvert samevrópskt verð við það að tengjast erlendum mörkuðum. Hvað sér þingmaðurinn fyrir sér? Nú veit ég að hann er alinn upp í námunda við landbúnaðarstarfsemi, hún umlykur allt hans heimasvæði - hefur hann áhyggjur af uppbyggingu þeirrar starfsemi og áframhaldandi viðgangi hennar?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni kærlega fyrir fyrirspurnina. Þetta er það sem ég ætlaði að halda áfram að ræða, þ.e. um uppbyggingu iðnaðar eða endalok hans sem er kannski miklu alvarlegra mál. Samkeppnishæfni iðnaðar og framleiðslu á Íslandi byggist á hagkvæmu orkuverði. Hún byggist ekki á nálægð okkar við markaði. Hún byggist ekki á nálægð okkar við náttúruauðlindir, eins og t.d. álið. Hún byggist fyrst og fremst á því að hér er ódýr orka sem gerir Ísland samkeppnishæft. Við getum alveg séð fyrir okkur að með samræmingu raforkuverðs í Evrópu verður það ekki hagur fyrirtækja að vera norður í Atlantshafi, á Íslandi, af því að orkuverðið þar verður hið sama og það verður í Þýskalandi. Þá verður mun nær að vera með framleiðslu sem er nær stærri mörkuðum, sem er nær öflugum flutningskerfum, eins og höfnum, og sem er nær náttúruauðlindum. Hvort sem varðar aðföng til að framleiða eða til að koma fullunninni vöru frá sér verða fyrirtækin miklu betur staðsett í Evrópu en hér á Íslandi. Og þá verðum við að spyrja okkur: Hvað verður þá um okkur hér á Íslandi? Hvernig ætlum við að höndla það? Gríðarlegur fjöldi starfa mun tapast hér, ég held að það sé alveg ljóst. Þetta kann að hljóma eins og einhver heimsendaspá en ég held að það sé gott að velta þessu fyrir sér.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að þetta sé einmitt kjarnaatriði í umræðunni hvað innanlandsmarkaðinn varðar og þann iðnað sem hér er. Hagstætt orkuverð er samkeppnisforskot sem íslenskur iðnaður hefur í dag samanborið við samkeppnisfyrirtæki í Evrópu og svo sem sama þó að við horfðum í hina áttina. Ef það samkeppnisforskot fyrirtækja hverfur versnar annaðhvort staðan sem því nemur, með ófyrirséðum afleiðingum, eða að stjórnvöld þurfa með einum eða öðrum hætti að skila þessu til baka. Við sem hér erum þekkjum hversu erfitt hefur verið að koma á einfaldri lækkun tryggingagjalds, sem ég lít á sem sanngirnismál hvað rekstrarumhverfi fyrirtækja varðar. Sér hv. þingmaður fyrir sér að [[Forseti hringir.]]samkeppnisforskotið sem tapast með hærra raforkuverði verði bætt upp með öðrum hætti?
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum enn á ný fyrir fyrirspurnina. Hvort samkeppnisforskotið sem tapast verði bætt upp með öðrum hætti er erfitt að segja til um. Ég er ekki skyggn eða berdreyminn, svo að ég geti sagt fyrir um það nákvæmlega. En margir gætu haldið því fram að þetta væri ekkert mál af því að á þessum tíma værum við farin að fá svo mikið fyrir raforkuna, þaðan kæmu peningarnir. En með innleiðingu þessara gerða verður væntanlega búið að skipta upp eignarhaldi á Landsvirkjun og hún verður að einhverju leyti eða kannski að miklu leyti komin í hendur einkaaðila. Þá mun sá arður renna í þeirra skaut en ekki þjóðarinnar. Þá getum við spurt okkur: Til hvers er unnið ef við erum að fara að tapa störfum, framselja ríkisvaldið? Hvað ætlum við þá að gera í okkar orkumálum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir ræðuna. Ég hjó eftir því í máli hans að hann talaði um öra þróun á sviði orkuöflunar og ræddi þar um vindorkuver og ýmislegt annað. Ég vil bara í því sambandi benda á það í upphafi hversu ör þróunin hefur í raun verið á síðustu áratugum. Fyrir ekki löngu síðan, ekki einu sinni 100 árum, vorum við Íslendingar rétt að stíga fyrstu skrefin við að beisla fallvötnin. Ég þekki svolítið til í Skaftafellssýslum þar sem lækir voru beislaðir við marga bæi og notaðir til þess vélarhlutir úr strönduðum skipum. Þar voru ansi færir menn og snjallir í að byggja þessar heimarafstöðvar. Síðan eru liðnir áratugir. Við erum komin miklu lengra á þessu sviði. Ég vil spyrja hv. þingmann hver hann haldi að þróunin verði, t.d. ef við bara tölum um sæstrengi. Þetta er auðvitað mjög dýrt í dag. Tækninni fleygir mjög hratt fram. Verðið lækkar. Segjum sem svo, eins og ekki er ótrúlegt, að framfarirnar verði svo örar að innan örfárra ára verði þetta mun ódýrara og miklu auðveldara - hvernig sér hann þá framtíð fyrir sér, kannski innan fimm eða tíu ára, ef þetta myndi kannski að lækka um helming í verði og verða miklu ódýrara? Hvers lags framtíð gæti hann séð fyrir sér varðandi þá lagaumgjörð sem við erum hér að fjalla um?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir spurninguna. Það er alveg rétt að þróunin hefur verið gríðarlega ör og þar má sem dæmi nefna að vindorka hefur lækkað í verði um u.þ.b. helming á um tíu árum sem má teljast umtalsvert. Það er skemmtilegt að þingmaðurinn kom aðeins inn á það hvar við byrjuðum. Það eru ekki nema þessi 100 ár síðan við byrjuðum raunverulega að beisla fallvötnin. Það er gaman að rifja upp hér að það voru einmitt meðal annarra Kvískerjabræður með Lommen, danska vasaverkfræðibók, upp á arminn sem þeir nýttu sér til að smíða vatnsaflstúrbínur. Þeir lásu reyndar ekki dönsku sjálfir heldur gerði húsfreyjan það og hún þýddi upp úr bókinni fyrir þá aðferðirnar til að þeir gætu nýtt vatnsaflið. Við sjáum hvar við stöndum í dag, komin frá því að menn unnu við slíkar aðstæður við að reyna að beisla bæjarlækinn í það sem við erum að gera í dag í stórvirkjunum. Ég held að stutta svarið við þessari spurningu sé einfaldlega það að að tækninni fleygir fram. Ég hef horft á það sjálfur í þeim geira sem ég hef starfað í á þriðja áratug að til að mynda hafa túrbínuhreyflar sem eru bara önnur mynd af túrbínum - tækninni hefur fleygt svo mikið fram þar að við höfum náð æ betri nýtingu á þeirri orku sem við erum að beisla þar. Ég hef enga ástæðu til að ætla að það verði ekki eins í raforku. Stutta svarið er þá að sennilega mun þetta gerast allt enn hraðar en við gerum okkur grein fyrir hér. Við erum bara af þeirri kynslóð að við höfum séð þessa þróun, m.a. í samskiptum okkar með nettengingu, gervihnattasambandi og öðru slíku. Ég held að óhætt sé að segja að þessi þróun verði sennilega stórstígari og muni koma [[Forseti hringir.]]fyrr til okkar en við getum ímyndað okkur akkúrat núna.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæt svör. Talandi um þróun vil ég bæta við það sem ég sagði áðan. Það er ekki langt síðan við Íslendingar þekktum varla grænmeti. Það eru ekki margir áratugir síðan. Og hvað færði okkur þau gæði annað en einmitt fallorkan, ylurinn og ljósið sem henni fylgir? Þetta gerðist bara eftir miðja síðustu öld. Við getum farið að rækta grænmeti og neyta þess og við þurfum ekki að tína bara upp fífla og sóleyjar heldur getum við keypt okkur falleg afskorin blóm. Þetta er allt rafmagninu að þakka og er ekkert svo langt síðan. Þessi öra þróun á sér stað mjög hratt og ég vil spyrja þingmanninn í seinna andsvari hvort svæðaskipting Evrópu hafi eitthvað með þessa þróun að gera.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir fyrirspurnina. Það er alveg rétt að þessi þróun hefur skilað okkur mjög góðum hlutum, eins og t.d. því að við höfum getað farið í ylrækt, en hluti af því að geta farið í ylrækt er önnur orkuuppspretta sem er jarðvarmi. Hann var einmitt notaður fyrst til húshitunar í minni sveit, í Reykholtsdalnum. Hann er líka notaður í gróðurhúsum til að halda uppi hita en raforkan notuð til lýsingar til að hvata vexti grænmetis. Ég held að við getum öll þakkað fyrir að þurfa ekki að éta þara og söl til að fá ekki skyrbjúg heldur getum við borðað grænmeti. Ég held að svæðaskiptingin sem hv. þingmaður spyr um muni flýta þessari þróun sem við erum að ræða svo að áður en við getum snúið okkur við verðum við ekki sjálfstætt, fullvalda ríki þegar kemur að orkumálum heldur verðum við undir einhverri svæðaskipan [[Forseti hringir.]]þar sem einfaldur meiri hluti atkvæða ræður en ekki það ríkisvald sem við höfum nú.
Herra forseti. Ég ætla í þessari ræðu minni, sem er sú þriðja um þessa þingsályktun, að tala um lagalega fyrirvarann og fleira honum tengt og ætla að byrja á að fara aðeins yfir innleiðingarferlið á reglugerðum Evrópusambandsins. Fyrst eru nýjar reglugerðir, sem koma á færibandi Evrópusambandsins, lagðar fyrir sameiginlegu EES-nefndina sem samanstendur af fulltrúum fyrir báða samningsaðila EES-samningsins, þ.e. Evrópuþjóðirnar, þær sem eru í Evrópusambandinu sjálfu, og EFTA-þjóðirnar, þar á meðal Íslendinga. Þar er því velt upp, á vettvangi þessarar nefndar, hvort viðkomandi regluverk sem þarna er undir og er tekið fyrir á þessum fundi gangi eða gangi ekki upp, hvort þjóðirnar telji það ganga snurðulaust inn í lagaumhverfi þeirra og hvort við viljum, nú eða þurfum að, innleiða reglurnar. Ef EFTA-þjóðirnar telja að eitthvað í regluverkinu þurfi að innleiða með lagasetningu flagga þær, eins og sagt er, þ.e. að EFTA-ríkin, eitt eða fleiri, setja stjórnskipulegan fyrirvara við gerðirnar. Þessum fyrirvara er aflétt hér á Íslandi með þingsályktunum, sem má í sjálfu sér deila um og deila um þann framgangsmáta, þar sem þingsályktanirnar eru léttvægari en lagasetning að mörgu leyti, bæði í meðförum þingsins en einnig að því leyti að ekki þarf atbeina forseta lýðveldisins eða undirskrift hans þegar um þingsályktanir er að ræða, sem er ólíkt lagasetningu. Það má deila um þetta. En svona hefur þetta nú verið. Um leið og því er lokið og þessi þingsályktun hefur hlotið samþykki Alþingis erum við bundin af þjóðarétti - til hvers? Til þess að löggjöf hér innan lands gangi ekki í bága við það regluverk sem á bak við liggur. Við erum bundin því að íslensk lög, hverju nafni sem þau nefnast, gangi ekki í bága við regluverkið. Um leið og öll EFTA-ríkin hafa aflétt þessum fyrirvörum eru reglugerðirnar þar með innleiddar í viðauka við EES-samninginn. Þá hvílir sú skylda á EFTA-löndunum, þar á meðal Íslandi, að breyta lögum til samræmis við regluverkið þannig að það virki hér á landi, þ.e. ef lög hér innan lands stangast á einhvern hátt á við regluverkið erum við skyldug til breytingar á löggjöfinni. Við erum skuldbundin til þess þegar búið er að aflétta þessum fyrirvara. Nú fjöllum við um regluverk sem hingað kemur í einum pakka, svokölluðum orkupakka þrjú. Og hvað er ólíkt í því tilfelli samanborið við hefðbundið dæmi sem ég tók hér ofan? Hvað er ólíkt í tilviki orkupakka þrjú og þeim framgangsmáta sem ég var að lýsa? Svarið er: Nákvæmlega ekki neitt. Og hvað má þá segja um hinn lagalega fyrirvara sem við heyrum svo mikið stjórnarliðana tala um? Hvað má segja um hann í þessu samhengi? Geta íslensk stjórnvöld sett slíkan fyrirvara? Svarið er nei, vegna þess að eini fyrirvarinn sem dugir er að undanþiggja okkur frá einstökum reglugerðum eða löggjöfinni hjá sameiginlegu EES-nefndinni. Slíkir fyrirvarar fara í gegnum ákveðið ferli sem liggur fyrir í EES-samningnum. Allar hugmyndir, herra forseti, sem vakna í einstökum löndum um að löggjöfin hljómi einhvern veginn öðruvísi en textinn segir til um eru einskis virði. Jafnvel þótt aðilar gangi lengra og segist skilja löggjöfina á einn eða annan hátt og lýsi því jafnframt beinlínis yfir að svo sé, þá er það líka einskis virði. Og jafnvel þótt einstakir forustumenn í Evrópulöndunum segist sammála því að löggjafinn hafi tiltekin áhrif í tilteknum löndum, er það líka einskis virði. Og loks: Þó að einstök lönd setji um þetta lög í sínu landi eru þau einskis virði ef þau ganga í berhögg við regluverkið sem innleitt hefur verið og ríkið hefur skuldbundið sig til að innleiða. Hvað er ég að segja? Þegar öllu er á botninn hvolft, herra forseti, gilda hér engir fyrirvarar. Og það sem hefur verið bent á er í raun einungis til innanlandsbrúks. Í því sambandi veltir maður ýmsu fyrir sér. Af hverju er þá verið að tala um lagalega fyrirvara eins og þeir skipti einhverju máli? Af hverju verið að því? Ég verð að segja að eins og þetta lítur út er hér um einhvers konar orðskrúð að ræða og þá í þeim tilgangi að slá ryki í augun á fólki, að þetta orðalag um lagalega fyrirvara skipti einhverju máli, sem það gerir ekki [[Forseti hringir.]]í raun og veru. Ég vil biðja forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá. Ég er ekki hálfnaður.
Það er rétt að þingmaðurinn klári andsvör sem beðið hefur verið um.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir kröftuga og góða ræðu þar sem þingmaður fer með mjög skýrum hætti yfir það ferli sem gerðirnar þurfa að fara í gegnum til að innleiða þær í íslenskan rétt. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í: Er það ekki svo, samkvæmt hans niðurstöðu, að í rauninni skiptir engu máli hvað þessi fyrirvari segir, við innleiðinguna verðum við hluti af orkumarkaði ESB, eða EES-svæðisins, hvort sem við tengjumst með streng einhvern tímann eða ekki? Við verðum aðilar að þessum markaði enn frekar með því að innleiða þessar gerðir eins og lagt er upp með hér, burt séð frá því að hér sé einhver fyrirvari til heimabrúks. Síðan er mikilvægt að svara því líka þannig að það sé algjörlega á hreinu, að þó við setjum einhver lög á Íslandi varðandi innleiðingu eða einhverja túlkun á Evrópusambandslögunum eða lögunum á EES-svæðinu, er það þá þannig að íslensku lögin gilda þegar komið er fyrir EFTA-dómstólinn eða eru það evrópsku lögin sem gilda? Segjum svo að einhver höfði mál gegn íslenska ríkinu fyrir að hafa ekki innleitt þessar gerðir með réttum hætti eða þá aðíslenska ríkið komi í veg fyrir eða uppfylli ekki skyldur sínar, t.d. þjónustutilskipunina eða eitthvað af fjórfrelsinu, að það mál er rekið, væntanlega, fyrir EFTA-dómstólnum en ekki íslenskum dómstólum - og hvaða lög gilda þá þar? Eru það ekki lög Evrópusambandsins eða EES-svæðsins sem gilda þar? Síðan langar mig að taka undir það með hv. þingmanni að auðvitað er þessi fyrirvari í sjálfu sér ekkert annað en orðskrúð eða falleg orð á blaði, því hann er eingöngu fyrir okkur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir spurningarnar. Hann spyr um innleiðinguna í íslenskan rétt og fyrirvarann og samspilið, eða öllu heldur áreksturinn, sem hugsanlega getur orðið við Evrópuréttinn ef íslensk lög ganga í berhögg við þessar gerðir eða reglur Evrópusambandsins. Ef það er enginn strengur reynir augljóslega ekki á mjög mörg atriði í regluverkinu. Að sjálfsögðu mundi ég halda það. En við erum þó opin og berskjölduð fyrir öllu mögulegu sem hugsanlega gæti komið upp, vegna þess að við erum búin að innleiða þetta. Jafnvel þótt við höfum einhvern fyrirvara, einhvern áskilnað um að Alþingi þurfi að samþykkja sæstrenginn o.s.frv., sem er reyndar í mörgum tilvikum, að það þurfi alls kyns samþykki fyrir alls konar framkvæmdum hér á landi, þannig að það er ekkert nýtt í sjálfu sér - en um leið og kemur upp einhver ágreiningur og eitthvert mál fer af stað einhvers staðar höfum við fordæmi. Við höfum fordæmi frá þessu varðandi ófrosna kjötið. Um leið og árekstur verður og einhver sækir sinn rétt gagnvart íslenska ríkinu er auðvitað fyrst og fremst horft á hvort búið sé að innleiða þessar reglur. Og ef það er búið að innleiða þær, sem við erum að fara að gera núna og þess vegna erum við nú staddir hérna uppi í ræðustól Alþingis - þá verður ekki snúið til baka. Slíku máli er langlíklegast að við munum tapa.
Forseti. Þetta er einmitt mjög mikilvægt að hafa í huga. Þegar við erum búin að innleiða verður ekki snúið til baka. Það er nefnilega þannig að í 7. gr. EES-samningsins, held ég að það sé örugglega, er talað um samræmingu og einsleita túlkun þeirra reglna sem innleiddar hafa verið, þannig að í samningnum er í rauninni skrifað að lögin og reglurnar skuli vera með ákveðnum hætti þannig að þetta sé túlkað eins alls staðar á því svæði þar sem þetta á að gilda. Þar af leiðandi er ekki hægt að fara fram á einhverja sértúlkun á lögum út frá einhverjum íslenskum lögum eða útgáfu af þeim fyrir evrópskum dómstólum. Ef við ætlum að gera það þurfum við undanþágu frá öllu bixinu, frá öllum pakkanum, sem er vitanlega það eina rétta. Það sem mig langaði líka að spyrja hv. þingmann út í er hvort hann sé þá ekki í raun á þeirri skoðun að með því að innleiða þetta séum við að taka skref í að innleiða hugmyndafræðina og verkfærin og markmiðin sem felast í þriðja orkupakkanum - og þá um leið hugmyndafræðina, markmiðin og verkfærin sem þessi stofnun, ACER, hefur yfir að ráða. Jafnvel þó að ESA búi til einhvers konar millilið þarna er alveg ljóst að ACER mun hafa yfirumsjón með því hvernig ESA klárar sín mál, og það er svo sem skrifað inn ákveðið ferli til þess. En það skref sem við erum að taka núna, er það ekki eitt skref af mörgum í þá átt að leiða okkur lengra og dýpra inn í lagabálk Evrópusambandsins og markmið um sameiginlegan orkumarkað? Það skref sem við tökum í dag mun þá færa okkur nær því að við þurfum að taka næsta skref líka, fjórða orkupakkann o.s.frv., til að geta staðið undir því sem er í 7. gr. EES-samningsins, að tryggja [[Forseti hringir.]]einsleitni og samræmingu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar og hugleiðingarnar. Hann talaði um samræmingu og einsleita túlkun á samningnum og reglugerðum Evrópusambandsins. Það alveg rétt og við þekkjum það úr dómum sem hafa fallið, þetta er skýrt með tilliti til þess að samræma svæðið. Við höfum orðið vör við það. Varðandi það sem gæti gerst: Kannski gerist ekki neitt, kannski gerist einmitt ekki neitt. Mér finnst stjórnarliðarnir hafa svolítið talað á þann veginn að það muni ekkert gerast, það sé engin hætta. Það er enginn að fara að leggja sæstreng. Menn tala svolítið svona. Kannski er það bara hárrétt. Kannski gerist ekki neitt og allt verður með kyrrum kjörum um langan tíma. Það má vel vera að það sé hárrétt og að það gerist ekki neitt, kannski í fimm ár eða tíu ár. En það sem ég var að ítreka í minni síðustu ræðu er að við erum búin að innleiða þetta og undan því verður ekki komist. Þannig að um leið og kemur ágreiningur, um leið og verður einhver árekstur, um leið og … ég hef ekki hugmyndaflug til að ímynda mér hvað gæti gerst og ætla ekkert að koma með einhver dæmi um það, en um leið og einhver býr til ágreining og fer í mál við okkur vegna þess að hann er ósáttur við okkar túlkun eða framkvæmd á þessum samningi hvað varðar orkupakkann, þá horfumst við í augu við áhættuna sem við erum að taka með því að innleiða þetta, með þessum fyrirvara sem svo er nefndur, sem er auðvitað bara mjög svo veikur og hefur ekkert gildi og mun falla um sjálfan sig um leið og reynir á. Því textinn í regluverkinu stendur. Hvað einhverjir [[Forseti hringir.]]orkumálastjórar segja árið 2019 stendur bara augnablik í samanburðinum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir ræðuna. Þetta er áhugaverð umræða. Ég hef fyrir framan mig ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 93/2017, frá 5. maí 2017, og það er svolítið áhugavert að gefa gaum að orðalaginu sem notað er. 1. töluliður: „Fella ber inn í EES-samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 713/2009 frá 13. júlí 2009 um að koma á fót Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði.“ Þetta er sú reglugerð sem við þykjumst ekki ætla að innleiða. Þetta eru töluliðir sem eru tíu talsins og í átta þeirra er þetta orðalag notað, „fella ber inn“, þ.e. engin undanbrögð verða liðin þar. Við „skulum“ fella þessar gerðir inn. Og eftir því sem maður kafar meira ofan í þetta virðist alveg morgunljóst að ef það er rétt sem ég hef fengið upplýsingar um frá utanríkisráðuneytinu, að fyrirvararnir séu settir gagnvart stjórnarskránni, þ.e. gagnvart okkur raunverulega, svo að við getum innleitt, til þess að við séum ekki að brjóta stjórnarskrána, þá liggur nokkuð ljóst fyrir að það er ekki gagnvart innleiðingunni sjálfri, þ.e. það stendur til að innleiða þessar reglugerðir að fullu. Um ákvæði reglugerðarinnar stendur: „skulu“. Þetta er allt í boðhætti. Að því er samning þennan varðar og aðlögunina segir hér, með leyfi forseta: „Ákvarðanir Eftirlitsstofnunar EFTA skulu, án ótilhlýðilegrar tafar, samþykktar á grundvelli draga sem stofnunin“ - þ.e. ACER - „hefur samið að eigin frumkvæði eða að beiðni Eftirlitsstofnunar EFTA.“ Hvernig skilur hv. þingmaður þetta? Er það einhver valmöguleiki [[Forseti hringir.]]í huga þingmannsins hvort við getum eða getum ekki [[Forseti hringir.]]innleitt þessar reglugerðir eins og þær standa [[Forseti hringir.]]orðrétt?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir spurningarnar. Hann spyr um valmöguleika, hvort við höfum val um að innleiða þetta eða ekki. Já, ég held það. Ég held að við eigum bara enn þá rúma möguleika í þessu máli. Margir ræðumenn hér, bæði í dag og fyrir helgi, hafa bent á þennan valmöguleika, sem er bara í samningnum í sjálfum EES-samningnum, 102. gr., þar sem segir að ef einhver þjóð hafni innleiðingu sé hægt að senda ágreininginn eða athugasemdirnar aftur inn í sameiginlegu EES-nefndina þar sem við mundum skýra okkar mál út og það fengi umfjöllun þar, hugsanlega einmitt byggða á rökum sem stjórnarliðar hafa sjálfir fært fram, að hingað liggur engin sæstrengur. Einmitt með þeim rökum mundu Evrópuþjóðirnar og EFTA-þjóðirnar hugsanlega bara sætta sig við að við erum undanþegnir innleiðingu á alla vega reglugerð 713 og hugsanlega einhverjum fleirum ákvæðum sem við höfum mestar athugasemdir við. Þetta er hinn eðlilegasti hlutur í heimi. Af hverju menn svona feimnir við að fara þessa leið? Menn segja: Hún hefur aldrei verið farin áður. Svo heyrði ég í einum stjórnarliða hér áðan í ræðu og hv. þingmaður var ansi galvaskur þegar hann sagði: Svo sannarlega munum við nota 102. gr. þegar þörf verður á. Það má vera galvaskur hérna uppi í ræðustól en þora svo ekki að beita sér þegar þörf er á.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ja, „oft var þörf en nú er nauðsyn“, segir gamalt máltæki. Ég skil það sem svo að ef við innleiðum ekki og förum fyrir sameiginlegu EES-nefndina, höfum við raunverulega val. En ef við hins vegar förum hina leiðina og innleiðum, þá erum við komin á þann stað sem ég lýsti hér áðan í fyrra andsvari, þ.e. að við eigum, við skulum, það eru engin undanbrögð. Það stendur hér í þessari sömu ákvörðun um sameiginlegu EES-nefndina sem ég var að lesa upp úr áðan, með leyfi forseta: „Þegar stofnunin semur drög fyrir Eftirlitsstofnun EFTA í samræmi við þessa reglugerð skal hún tilkynna það Eftirlitsstofnun EFTA. Hin síðarnefnda skal setja frest sem eftirlitsyfirvöld EFTA-ríkjanna hafa til þess að gefa álit sitt á málinu, að teknu fullu tilliti til þess hversu málið er brýnt og flókið og afleiðinga sem það kann mögulega að hafa. Eftirlitsyfirvöld EFTA-ríkjanna geta óskað eftir því að Eftirlitsstofnun EFTA taki ákvörðun sína til endurskoðunar. Eftirlitsstofnun EFTA skal senda slíka beiðni til stofnunarinnar. Ef þannig ber undir skal stofnunin íhuga að semja ný drög fyrir Eftirlitsstofnun EFTA og svara án ótilhlýðilegrar tafar.“ Ég spyr þá: Hefur það verið gert? Hafa slík mál verið send þangað til þess að fá nýtt álit? Ef svo væri, ef við mundum vilja gera það, væri það þá fær leið frekar en nú? Ég get bara ekki séð, hæstv. forseti, að þetta sé leiðin sem rétt er að fara. Og ég get ekki séð, hæstv. forseti, að rökin að þetta hafi ekki verið gert áður séu eitthvað sem hald er í. Alla vega hefur enginn getað upplýst um það hvers vegna eða hvaða hótanir felist í því að það verði pólitískt uppþot hér [[Forseti hringir.]]ef við förum þessa leið. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það sé fært [[Forseti hringir.]]að fara ófærar leiðir eftir innleiðingu ef þær eru ekki færar nú.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Ég er nú ekki sérfræðingur í Evrópurétti og þekki ekki hvernig kaupin gerast á eyrinni fyrir sameiginlegu EES-nefndinni eða regluverkið í heild sinni eða í einhverjum smáatriðum, alls ekki. En ég geri mér fulla grein fyrir því að nú stöndum við á þeim tímapunkti og þeirri örlagastundu að við erum hér að velja. Við erum að velja að innleiða regluverkið, þriðja orkupakkann, eins og hann liggur fyrir, í heild sinni. Þegar við erum búin að því verður ekki aftur snúið. Hins vegar ef við ákveðum að gera það ekki getum við farið þá leið sem ég nefndi áðan, þ.e. að fara aftur fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Og sú leið er vörðuð í samningnum í lagagrein sem ég nefndi áðan, þannig að ég tel það vera augljóst þegar um þetta mál er að ræða. Það er alls ekki nauðsynlegt að falla frá þjóðréttarlegum fyrirvara í þessu máli og veita þannig ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar lagagildi hér á landi. Það er alls ekki nauðsynlegt. Einmitt vegna þess að öllum ber saman um, bæði þeim sem hafa talað á móti þessu máli og með því, að þessi lagaákvæði eiga ekki við hér á landi að óbreyttu og hafa ekki raunhæfa þýðingu hér eins og staðan er í dag. Það eru allir sammála um þetta. Af hverju í ósköpunum eigum við þá ekki einmitt að nota þessa vörðuðu leið sem er að finna í samningnum sjálfum?
Forseti. Mig langar að velta aðeins upp spurningunni um hvort við séum að taka á okkur einhverjar frekari skyldur umfram þær sem við höfum í dag með því að innleiða þriðja orkupakkann. Ég held að svarið við því hljóti að vera jákvætt því að það er sama hvað þessi fyrirvari segir, við verðum stærri hluti af orkumarkaði Evrópusambandsins, hvort sem við tengjumst með rafstreng einhvern tímann eða ekki. Þessi innleiðing gerir það að verkum. Síðan langar mig að nefna annað. Í því ferli sem skrifað er inn varðandi samskipti Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, og Evrópusambandsstofnunarinnar ACER er alveg ljóst að ACER skiptir miklu máli um þá niðurstöðu sem kann að nást. Eins og ég hef skilið þessar reglur er þessum tveimur aðilum í raun skylt að ná sameiginlegri niðurstöðu en í öllum tilvikum virðist sem ESA þurfi að taka við túlkunum og skipunum frá ACER. En mig langar líka að koma inn á annað. Í máli mínu í dag hef ég fyrst og fremst lagt áherslu á það að ég hef áhyggjur af því að við séum smám saman að ganga lengra í að afsala okkur völdum eða áhrifum til Evrópusambandsins. Mig langar að nefna hér nokkuð sem ég kom lítillega inn á fyrr í dag, fyrirlestur sem var fluttur á Akureyri. Þar er maður sem heitir Max Baumgart sem er með langan lista af gráðum og störfum frá evrópskum háskólum. Hann veltir því upp að ef við gefum okkur að eingöngu sé hægt að ráðast í sæstreng með vilja og samþykki íslenska ríkisins megi færa fyrir því rök að ákvæði um frjáls vöruviðskipti í sáttmála Evrópusambandsins leggi þá skyldu á aðildarríkin að þau bæti flutningskerfi sín. Þetta byggi á því að frjáls viðskipti með raforku verði eingöngu tryggð með fullnægjandi flutningskerfi. Það er því ekki loku fyrir það skotið að Íslandi verði hreinlega gert að tengjast þessum markaði samkvæmt vangaveltum þessa fræðimanns. Það skiptir líka máli að hann segir að túlkun ákvæða sambandsins um aukinn samruna leggi skyldur af þessu tagi á aðildarríkin. Mér finnst að við verðum að svara þeim spurningum endanlega, hvort það geti verið að það sem þessi ágæti fræðimaður heldur fram muni hafa áhrif hér á landi, að þau skilyrði kunni að skapast að við verðum einfaldlega að tengjast evrópskum orkumarkaði. Ef ekki þurfum við í það minnsta að fá það viðurkennt eða úr því skorið hvort sú niðurstaða sem ég hef dregið af þessu, að við séum að færa frekari völd frá okkur, geri það að verkum að það þurfi að staldra við og segja: Hingað og ekki lengra. Þegar önnur orkutilskipunin er tekin upp innleiðum við ákveðnar skyldur og Ísland axlar þar með frekari skyldur. Þriðji orkupakkinn er í raun framhald af þeim skyldum. Spurningin er því: Mun þetta halda svona áfram? Og á hvaða tímapunkti erum við þá búin að segja: Hingað og ekki lengra? Á hvaða tímapunkti segjum við að við höfum gengið of langt? Það er vont ef sá tímapunktur kemur og verður til þess að setja hugsanlega þennan samning í uppnám. Það er engin ástæða til að gera það meðan við höfum úrræði eins og við höfum í dag, þ.e. að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar og láta reyna endanlega á undanþágur.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðuna. Hann kom í henni inn á tilhneigingu manna til að framselja alltaf meira og meira vald, fleiri og fleiri bita, til erlendra stofnana. Í umræðunni er því mikið flaggað að með framkvæmd hafi það þróast þannig að heimild til framsals valds sé í rauninni tengd því að það sé vel skilgreint og afmarkað mál sem verið er framselja vald í hverju sinni. Þykir hv. þingmanni þetta hafa ágerst undanfarin misseri [[Forseti hringir.]]eða erum við komin að einhverjum mörkum þannig að menn séu hættir að ganga lengra?
Virðulegur forseti. Ég held að það sé einmitt ágætt að velta því upp hvort við séum komin að einhverjum mörkum varðandi framsal valds. Ef ég man rétt, ég ætla að hafa smáfyrirvara á því, er það einmitt sú spurning sem íslenskir fræðimenn hafa velt upp, að þetta sem ég kalla salamí-aðferð geti ekki gengið endalaust, á endanum séum við búin að gefa það mikið vald frá okkur að við verðum að segja: Hingað og ekki lengra. Ég held að það megi fullyrða að sá tímapunktur sé jafnvel núna uppi varðandi orkupakkann. Ég held að ef við tökum það skref sem við verðum að taka núna við innleiðingu þriðja orkupakkans verði mjög erfitt fyrir okkur að standa í vegi fyrir frekara framsali þegar kemur að orkupakka fjögur o.s.frv. Við sáum það við innleiðinguna á orkutilskipun númer tvö að þegar við innleiddum hana gerðum við það svo glæsilega að rök okkar halda ekki gagnvart Evrópusambandinu.
Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Telur hv. þingmaður einhverjar líkur til þess að þegar við höfum fengið þá kveðju frá Evrópusambandinu að við höfum innleitt annan orkupakkann með slíkum bravör og gengið miklu lengra en krafist var af okkur verði niðurstaðan sú að menn nýti ekki þá heimild sem er römmuð inn í 102. gr.? Telur hv. þingmaður einhverjar líkur til þess að menn nýti sér 102. gr. á síðari stigum úr því að ekki er talin ástæða til að nýta hana núna þrátt fyrir að miklar efasemdir séu uppi um málið? Það er búið að flagga - það er ekki einu sinni hægt að segja flagga - því að fyrirvarar sem menn leggja allt sitt traust á virðist haldlitlir og meira að segja hörðustu stuðningsmönnum virtist óljóst hvar þeim væri fyrir komið. [[Forseti hringir.]]Hver er afstaða þingmannsins til þessa?
Forseti. Í mínum huga er enginn vafi á að þeir sem í það minnsta halda nú á þessum málum munu ekki nýta sér 102. gr. samningsins varðandi orkumál þegar fram í sækir ef þeir gera það ekki núna. Það verður enn erfiðara að mínu viti að rökstyðja af hverju menn ættu að gera slíkt ef áfram er haldið á þessari braut. Það verður erfiðara að mínu viti að færa rök fyrir því að við eigum að fá einhverjar sérstakar undanþágur ef við eigum að standa fyrir utan þennan evrópska orkumarkað ef við tökum þetta skref sem við verðum að taka núna. Ég sé það ekki gerast, það verður a.m.k. mjög erfitt að færa fyrir því rök. Við svo sem vitum ekki hverjir verða við stjórnvölinn þegar mögulega kemur að því en eins og staðan er í dag myndi ég segja að það væru hverfandi líkur á því að menn létu [[Forseti hringir.]]á það reyna.
Hæstv. forseti. Þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Varðandi þessar innleiðingar okkar frá EES og Evrópusambandinu er það segin saga og nokkuð gegnumgangandi að þær eru meira og minna orðaðar í boðhætti, þ.e. „Ísland skal“ eða „það ríki sem við á skal“. Og allt sem varðar það að taka eitthvert skref til baka eða taka til endurskoðunar - það er eitthvað sem er raunverulega meira og minna á hendi EFTA, eða Eftirlitsstofnunar EFTA eða þá ACER. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Telur hann að með þessari innleiðingu séum við komin á þann stað, ef vilji [[Forseti hringir.]]stjórnvalda stendur ekki til að spyrna hælum nú, að hann verði frekar fyrir hendi [[Forseti hringir.]]eftir að þetta er komið inn í íslenskan rétt?
Forseti. Það má í rauninni hafa skilning á því að Evrópusambandið sendi sínar tilkynningar eða gerðir í boðhætti, því markmiðið er að hafa sem mesta einsleitni og að allir sitji við sama borð og fylgi sömu reglum í raun. Ég held hins vegar að það sé alveg ljóst að þegar búið er að innleiða eitthvað í okkar rétt verður ekki aftur snúið. Ég hef minnst á og held að ég fari með rétt mál að það sé í 7. gr. samningsins þar sem m.a. er talað um þessa einsleitni og að þeir sem innleiði gerðirnar þurfi að tryggja að eftir þeim sé farið með skýrum hætti. Þetta er spurning sem við höfum velt hér upp varðandi það hvort menn muni vilja beita 102. gr. síðar í ferlinu, þ.e. þegar orkupakki fjögur eða fimm eða eitthvað slíkt kemur. Ég svara því þessari spurningu nú eins og fyrr: Ég held að menn muni ekki gera það.
Hæstv. forseti. Það er akkúrat málið. Boðhátturinn hefur tilgang. Hann er einsleitnin, að allir sitji við sama borð. Það eru engin sérákvæði fyrir okkur Íslendinga. Sem segir okkur einfaldlega að þeir fyrirvarar sem búið er að tefla fram hafa ekkert gildi. Ef þeir hefðu það væri tilskipunin orðuð á annan hátt og þá væri í henni að finna heimild til að setja fyrirvara, heimild til að sitja við annað borð, heimild til þess að vera ekki með einsleitni. Ég verð einhvern veginn að velta því upp hér enn og aftur að við þessa innleiðingu erum við komin á þann stað að það verður ekki snúið við í orkumálum. Og við sjáum það víðs vegar um Evrópu. Nú eru t.d. Frakkar, 107 þingmenn þar, búnir að lýsa sig andvíga þessari löggjöf um [[Forseti hringir.]]opinbert útboð á nýtingu á vatnsaflsvirkjunum.
Forseti. Ég verð að viðurkenna að auðvitað vonar maður að á einhverjum tímapunkti rísi þingmenn og/eða jafnvel einstaka þjóðir upp og segi: Hingað og ekki lengra, þegar kemur að því hvernig ráðskast er með nýtingu náttúruauðlinda, eða - hv. þingmaður nefndi Frakkland - einkavæðingu ríkisfyrirtækja. En markmið Evrópusambandsins eru alveg skýr í þeim stefnum sem við höfum séð, hvort það eru undirstofnanir eða sjálft æðsta ráðið í Brussel, það er að þróa orkumarkaðinn á þeirri forsendu að þetta sé vara og um vöruna eigi að gilda bara ákveðnar reglur eins og um hverja aðra vöru. Og það er svolítið sérstakt að sjá að Ísland og sú ríkisstjórn sem nú er, sérstaklega, skuli ekki hika við að taka þátt í frekari markaðsvæðingu á orkuauðlindunum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Við þekkjum það með EES-samninginn að því hefur nú verið marghaldið á lofti að hann sé ákveðinn grundvöllur að ýmsum lífsgæðum. Menn hafa miklar áhyggjur af því að það sé verið að stefna samningnum í hættu með því að fara þá lögformlegu leið að óska eftir undanþágu, sem er mjög mikilvæg fyrir okkur. En það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann um er: Er ekki skynsamlegt í stöðunni, ef við reynum að finna einhverja sáttaleið í þessu máli, bara að fresta því til næsta hausts til þess að kynna málið betur fyrir þjóðinni? Ég held að þjóðin átti sig ekki á málinu eða þekki það ekki nægilega vel. Það hefur ekki verið kynnt almennilega fyrir þjóðinni. [[Forseti hringir.]]Gæti það kannski verið lausn á þessu máli að reyna að fresta því fram á haustið?
Forseti. Ég held að besta lausnin sé í sjálfu sér að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar þar sem reynt yrði að miðla málum og fá undanþágur fyrir Ísland við innleiðinguna. Það eru fullt af rökum, og kannski betri rök í dag en voru áður, fyrir því að það ætti að nást. Hins vegar hugnast mér ekki illa sú hugmynd að fresta málinu til haustsins og reyna að ná meiri sátt um það, nota tímann til að ræða við hina velviljuðu vini okkar sem virðast núna sýna þessu öllu saman skilning, ræða við þá um einhvers konar útfærslu sem héldi betur vatni en þessi heimatilbúni fyrirvari. Mér finnst að það væri eðlilegra að fara í sameiginlegu EES-nefndina. En hitt finnst mér ekki útilokað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég tek undir það með hv. þingmanni, að fara þessa lögformlegu leið, reyna að fá undanþágu sem skiptir okkur verulegu máli. Við höfum sterk rök, akkúrat, í þessu máli. Við erum ekki tengd hinum sameiginlega, samevrópska raforkumarkaði. Það eitt og sér hlýtur að teljast mjög sterk rök fyrir því að fá undanþágu. Þess vegna er það svolítið sérstakt hvað stjórnvöld og stjórnarflokkarnir virðast vera óttaslegnir við að þetta fari allt saman í uppnám ef við förum þessa leið. Ég verð að segja eins og er, ef maður setur sig aðeins hinum megin við borðið, Evrópusambandsmegin, að þegar rökin eru svona sterk - við erum ekki aðilar að þessu - hljóta menn að sýna því skilning og skoða það. Og það [[Forseti hringir.]]á að láta reyna á þetta fyrir nefndinni. En ég skil ekki, herra forseti, þennan ótta stjórnarflokkanna [[Forseti hringir.]]í þeim efnum.
Forseti. Ég hef meiri áhyggjur af því að allt tal um upplausn EES-samningsins, eins og þetta mál geti einhvern veginn búið til óvissu um framtíð hans, sé í rauninni meira til þess fallið að grafa undan honum en umræða um hvort við eigum að nota 102. gr. eða ekki. Við vitum alveg að um leið og við förum að upplifa eitthvað sem einhliða, eða jafnvel einhvers konar ógnartilburði, þá leggst það ekki vel í mannskapinn yfirleitt. Ég held því að við eigum að láta af því að tala eins og þetta muni hleypa EES-samningnum í uppnám. Það er alveg klárt og kvitt, og um það deilir í rauninni enginn, að þetta er hin lögformlega leið, að fara með málið aftur til EES-nefndarinnar.
Herra forseti. Ég er staddur á þeim stað að reyna að skilja það sem er kallað í einum fyrirvaranum „sameiginlegur skilningur utanríkisráðherra og orkumálastjóra ESB“, þar sem kemur fram að vegna sérstöðu Íslands, einangraðs dreifikerfis, hafi stór hluti ákvæða þriðja orkupakkans hvorki gildi né raunhæfa þýðingu hérlendis. Ég er að velta fyrir mér, þar sem hv. þingmaður hefur nú setið í stóli utanríkisráðherra, að við vitum ekkert hvar þessi sameiginlegi skilningur fæddist, hvort hann gerði það í síma eða yfir samloku og sódavatni eða kaffi og vínarbrauði. Spurningin er: Hefur slíkur „sameiginlegur skilningur“ eitthvert lögbært hald? Er eitthvert hald í slíkri yfirlýsingu sem er gefin út í kurteisisskyni, kemur upp í hjali tveggja manna, annaðhvort í gegnum síma eða á kaffihúsi?
Forseti. Yfirlýsingin sem slík hefur vitanlega ekkert lögformlegt vægi. Hún hefur ákveðið pólitískt gildi þegar við ræðum um orkumál. Ég held hins vegar að hún hafi ósköp lítið gildi þegar við förum að velta fyrir okkur einsleitni markaðarins, frjálsu flæði vöru yfir landamæri og þess háttar, sem við höfum þegar innleitt í okkar rétt, eins og með þjónustutilskipuninni, svo dæmi sé tekið, eða lögum um opinber innkaup, sem við innleiddum 2014. Ég held að yfirlýsingin hafi þá ósköp lítið vægi, ef nokkurt. Þeir sem sýsla með aðrar greinar Evrópusambandsins eru algjörlega óbundnir af henni. Meðan hún hefur ekkert lögformlegt gildi fæ ég ekki séð annað en að hún sé fyrst og fremst vottur um góðan hug.
Herra forseti. Ég var einmitt að velta þessu fyrir mér. Það hefur flogið fyrir í umræðunni að það kynni að vera hætta á því að til málaferla kæmi sem reist yrðu á þeim samningi sem við erum að undirgangast. Og ég fór að velta því fyrir mér hvaða rök í slíkum málaferlum svona „sameiginlegur skilningur“ hefði, þ.e. hvort þarna væri eitthvert hald, hvort þarna væri eitthvað sem hægt væri að byggja á, hvort þarna væri einhver vörn í hugsanlegri málsókn gegn okkur. Þannig að mig langar til að spyrja þingmanninn aftur hvort hann kannist að svona sameiginlegur skilningur, svokallaður, sé nýttur sem hluti af einhverju lögformlegu samkomulagi milli tveggja aðila, hvort sem það eru tvö lönd eða, eins og í þessu tilfelli, land og bandalag landa. Hvort hann telji að þetta hafi í sjálfu sér [[Forseti hringir.]]einhverja þýðingu.
Virðulegi forseti. Ég held að þegar komið er inn í dómsalinn hafi þetta takmarkaða þýðingu. Það er mitt mat. Við sáum það nú í þessu svokallaða ófrosna-kjötmáli að yfirlýsingar eða fyrirvarar sem við héldum að við hefðum skiptu þar í rauninni mjög litlu máli. Nú telja íslenskir fræðimenn að niðurstaða EFTA-dómstólsins hafi e.t.v. verið hreinlega röng. Við getum lítið gert í því. Ég held að það sé bráðnauðsynlegt að við gerum okkur grein fyrir því að þegar komið er út í málaferli gildir bara sá lagabókstafur sem er fyrir hendi. Það er sá lagabókstafur sem við erum að innleiða í dag. Við erum að innleiða þriðja orkupakkann eins og hann kemur fyrir og taka á okkur frekari skuldbindingar sem því fylgja. Ég held að það sé ekkert hægt að velkjast í vafa um það.
Herra forseti. Þegar ég lauk máli mínu hér fyrr í kvöld í fyrstu ræðu minni þurfti ég að eiga orðastað við hv. þm. Hjálmar Boga Hafliðason, Framsóknarmann, sem hingað kom í mýflugumynd og varpaði fram nokkrum spurningum en hvarf síðan á braut. Ég var hins vegar búinn að lofast til þess að ég skyldi útskýra í nokkrum orðum það sem hann hafði hér fram að færa, sem var aðallega það að árið 2015 var samþykkt á þinginu breyting á raforkulögum með tilvísun í 22. gr. þess orkupakka sem við fjöllum nú um. Þessi 22. gr. var í sjálfu sér fylgifiskur annars orkupakkans þar sem gert er ráð fyrir skiptingunni í framleiðslu og dreifingu. Þess vegna var talið æskilegt fyrir Ísland að við myndum setja upp þessa kerfisáætlun til að skipuleggja mætti betur raforkudreifingu um landið. Eins og fram hefur komið er ekki vanþörf á því. Og þar sem hv. þingmaður spurði mig hvað hefði breyst að mínu áliti og að minni skoðun frá því þá, og ég lofaði honum svari í þessari ræðu, get ég sagt það í tveimur orðum: Ekki neitt. Það hefur ekki neitt breyst í afstöðu minni eða okkar Miðflokksmanna í þessu efni. Við tókum einfaldlega upp þessa 22. gr. árið 2015 til að koma á kerfisáætlun sem var talin nauðsynleg til að byggja upp kerfi innan lands í dreifingu. Í þessari umræðu hefur verið reynt að segja að þeir sem nú skipa þingflokk Miðflokksins, og voru áður í öðrum flokki, eða þriðja, hafi skipt rækilega um skoðun í málinu og hafi reynt að innleiða þennan orkupakka á sínum tíma og hlaupi nú frá því eins og hundar frá spýju. Þetta er náttúrlega alrangt. Eins og ég segi hefur ekkert breyst í okkar afstöðu, ekki á nokkurn hátt. Við tókum þetta bara inn og síðan var því lokið. En nóg um þetta. Það er hins vegar rannsóknarefni, og hefði kannski verið ágætt fyrir þennan ágæta þingmann Framsóknarflokksins að skýra út fyrir okkur hinum - og ég tala nú ekki um öllum kjósendum, eða þeim kjósendum sem flokkurinn á eftir - hvað olli því að þingflokkur Framsóknarflokksins er hlaupinn frá flokksþingsáætlun um að ekki ætti að afhenda útlendingum yfirráð yfir okkar orku. Þar hefur þingflokkur flokksins gjörsamlega snúist við, tekið 180° beygju. Það má segja svipað um þingflokk Sjálfstæðisflokksins en sá þingflokkur hefur hlaupið frá landsþingssamþykkt sem var í sjálfu sér á sama veg. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að hvar sem maður fer þá hittir maður fólk sem hefur áður kosið þessa flokka sem segir: Aldrei meir. Ef þetta verður samþykkt erum ég og Sjálfstæðisflokkurinn eða ég og Framsóknarflokkurinn, eftir því við hvern þú talar, skilin að skiptum. Auðvitað er það mjög sorglegt að þessir þingflokkar, báðir tveir, virðast ekki heyra neitt sem gerist hér fyrir utan húsið. Og eins og ég sagði í kvöld að þótt ekki hafi verið margir hér fyrir utan í dag og ekkert rosalega margir á laugardaginn eru þetta samt fulltrúar fólks sem yfirleitt mætir ekki til mótmæla. Þetta er þögull meiri hluti sem lætur ýmislegt yfir sig ganga en er nú nóg boðið. Þetta fólk er líka mikið á samfélagsmiðlum. Það eru jú komnar 14.000–15.000 undirskriftir frá Orkunni okkar o.s.frv. Auðvitað er þetta fólk að láta í sér heyra, að sjálfsögðu. Auðvitað treystir þetta fólk á að flokkarnir sem það kaus haldi haus í þessu máli. En því miður lítur ekki út fyrir að svo sé. Mikið hefur verið talað um álit lögfræðinga, aðallega tveggja. En mig langar aðeins til að drepa á álit ágæts lögfræðings sem heitir Eyjólfur Ármannsson og er lögfræðingur hjá LLM. Í mjög góðri grein í Morgunblaðinu segir hann t.d., með leyfi hæstv. forseta: „Þá verði jafnframt tekið enn frekar og sérstaklega til skoðunar á vettvangi Alþingis hvort innleiðing hennar“ - þ.e. ESB-gerðarinnar - „við þær aðstæður samræmist íslenskri stjórnarskrá.“ Hann segir að þessi klausa sé rýr en athyglisverð þar sem hún feli í sér óvissu. Hann segir hér, með leyfi forseta: „Sjá má að lagafyrirvarinn felur í sér vafasama lögfræðilega loftfimleika og óvissuferð gagnvart eftirfylgni við EES-samninginn en fyrirvarinn á að setja skorður við að með innleiðingu gerðarinnar geti Ísland orðið hluti innri orkumarkaðarins. Gerðin felur í sér framsal á fullveldi og stjórnskipuleg álitaefni og á Alþingi að krefjast nánari upplýsinga um innleiðinguna.“ Það er akkúrat það sem við höfum verið að reyna að gera hér alla þessa klukkutíma. En Eyjólfur heldur áfram, með leyfi forseta: „Reglugerð um raforkuviðskipti yfir landamæri er ekki sögð hafa þýðingu hér á landi.“ Hann segir hins vegar síðar í greininni að höfnun á þriðja orkupakkanum muni ekki setja aðild Íslands að EES-samningnum í uppnám. Með leyfi forseta: „Alþingi ber að hafna þingsályktunartillögunni og tilkynna það sameiginlegu EES-nefndinni. Slík málsmeðferð ógnar ekki aðild að EES-samningnum enda í fullu samræmi við ákvæði hans.“ Akkúrat það sem við höfum verið að halda fram alla þessa umræðu. Eyjólfur heldur áfram, með leyfi forseta: „Ótti við slíkt er hættulegur samstarfinu. Stór hluti þriðja orkupakkans hefur ekki gildi fyrir Íslandi líkt og orkumálastjóri ESB og utanríkisráðherra hafa lýst yfir og mikilvægt er að það komi fram í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar.“ Enn einn punkturinn sem við höfum farið fram á, Miðflokksmenn og Flokkur fólksins, að EES-nefndin sjálf gefi út slíka yfirlýsingu. „Nefndin færi varla að komast að öðrum skilningi enda sitja þar undirmenn ráðherrans og orkumálastjórans; sendiherrar Íslands, Noregs og Liechtenstein EFTA-megin og fulltrúi framkvæmdastjórnar ESB. Þetta yrði í fyrsta sinn í 25 ára sögu EES-samningsins sem hinn stjórnskipulegi fyrirvari væri nýttur og máli vísað aftur til nefndarinnar, enda í fyrsta sinn sem ætlunin er að færa helstu náttúruauðlind Íslands undir erlent eftirlit og regluverk innri raforkumarkaðar ESB sem landið er ekki hluti af.“ Ég segi, frú forseti: Getur þetta verið skýrara? Ég held ekki. Er hægt að orða þetta þannig að ekki sé hægt að skilja það? Ég er ekki þeirrar skoðunar. Þetta álit þessa ágæta lögmanns byggir að mínu mati nákvæmlega undir þau rök sem við höfum haft uppi í þessari umræðu frá byrjun, að nauðsynlegt sé að láta reyna á allan samninginn. Eins og hann segir: Ótti við að reyna á það er hættulegur samstarfinu sem slíku. Maður hlýtur að spyrja: Ef 102. gr. væri ekki þarna, ef hún væri ónauðsynleg, væri hún ekki hluti þessa samnings. Það er gert ráð fyrir því að þetta gerist, að ríki komi til baka til sameiginlegu nefndarinnar með álitamál, fari í sáttaferli, fái niðurstöðu þar sem fyrirvarinn kemur frá sameiginlegu nefndinni en ekki einhliða fyrirvari héðan sem er ekki túkallsvirði eins og við erum búin að sjá í hráa ófrosna kjötsmálinu. Þetta, frú forseti, er kjarninn í þeim málflutningi sem við Miðflokksfólk og Flokkur fólksins höfum haldið uppi hér allan tímann. Það er ánægjulegt þegar menn af þessu kalíberi, virtir lögmenn, styðja í einu og öllu málflutning sem við höfum haldið fram allan tímann.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var afar skelegg eins og hans er von og vísa. Ég verð að taka undir það sem hv. þingmaður kom inn á, það er svolítið merkileg staða að í þingsal hafa níu þingmenn Miðflokksins mestmegnis talað gegn þessum orkupakka. Maður myndi upplifa það sem svo að þingflokkur sem var með tæplega 11% kjörfylgi ætti sér ekki marga fylgismenn að máli úti í þjóðfélaginu en upplifunin er allt önnur. Ég tek undir það, ég hitti fólk úr öllum flokkum sem ég er yfirleitt ósammála í stjórnmálaskoðunum og svörin eru á eina leið. Fólkið talar um svik við stefnu flokksins, svik við gefin loforð. Það er kannski ekki að ástæðulausu vegna þess að hér á þessum vettvangi, þ.e. í sölum Alþingis, sem og annars staðar, hafa þessir flokkar, þ.e. stjórnarflokkarnir, gefið það ítrekað út að þeir muni ekki stíga þau skref sem lagt er til að stigin séu hér. Ég verð að segja að öll framganga stjórnarliða í þessu máli ber vott um rakaþurrð. Þingmenn hafa ekki keppst við að koma í ræðustól og fylgja málinu eftir með rökum eða svara spurningum eða efasemdum sem hér eru settar fram. Mig langar til að varpa spurningu til hv. þingmanns, sem hefur nú allnokkra reynslu af þingstörfum: Er það alvanalegt, þegar keyra á mál í gegn með góðu eða illu, að það sé gert á þennan hátt, tekin skemmri skírn á umræðuna og svo sé það ekki einnar messu virði eftir það að fylgja málinu eftir heldur sé áfram böðlast í trausti þess að málið verði samþykkt með þvinguðum meiri hluta?
Hæstv. forseti. Nú ætla ég ekki að halda því fram að afgreiðsla eins og þessi, sem nú er reynt að þvinga í gegn, sé algeng. Þó er það þannig að víst hefur þetta átt sér stað nokkrum sinnum á mínum ekki svo mjög langa ferli. Maður hefur orðið var við þetta nokkrum sinnum. Afgreiðsla eins og þessi, þ.e. þær afgreiðslur sem hafa líkst þessari, á þessum tíma hafa allar átt það sameiginlegt að hafa reynst illa og hafa verið til skaða, hafa verið vondar fyrir land og þjóð. Það sem ég skil ekki er ótti ríkisstjórnarflokkanna við að nýta þau áhöld og tækifæri sem eru í samningnum, þ.e. 102. gr. Ég skil ekki að menn skuli skorta kjark til þess að stíga til baka þetta eina skref, naglfesta fyrirvarana sem við Íslendingar þurfum að gera í stað þess að vera með einhverja loðmullu um einhvern sameiginlegan skilning um fyrirvara sem finnst ekki en dúkkar svo upp í reglugerð sem á nota bene eftir að setja. Þetta er eins og að rífa hurðina upp á gátt og ætla svo að fara í gerðardóm eða setja í reglugerð dragsúginn sem kemur inn og kuldann sem fer inn í húsið. Ég bara skil ekki hvers vegna menn hafa ekki þann kjark sem þarf til að stíga skref sem við höfum rétt á að stíga.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Já, ég hef nú fylgst með þjóðmálaumræðu og stjórnmálum í nokkurn tíma, þó að ég sé blautur á bak við eyrun hvað það varðar að standa hér. En þetta er þekkt tækni við að koma málum í gegn. Mín tilfinning er sú að þetta sé kannski ekki notað í mikilsverðum málum heldur frekar í málum sem eru - hvað eigum við að segja? - ríkjandi stjórnarflokkum mikilsverð en væri mögulega hægt að leiðrétta á seinni stigum. En þetta er þannig mál að ekki er hægt að leiðrétta það á seinni stigum vegna þess að þarna skuldbindum við þjóðina að þjóðarétti. Við breytum því ekki eftirleiðis hér inni á Alþingi. Telur þingmaður að það séu mörg dæmi þess að þessi aðferðafræði hafi verið viðhöfð við mál sem mætti jafna við það sem hér er til umræðu?
Hæstv. forseti. Í fljótu bragði rámar mig ekki í að mál af þessari stærðargráðu, með þeim afleiðingum sem samþykkt þess hefur, hafi verið keyrt í gegnum þingið í þvílíku flaustri sem hér er. Umræðan sem fór fram í síðustu viku, og umræðan sem fer fram í dag og í kvöld, dýpkar þessa umræðu. Nú veit ég ekki hvað fjölmiðlar eru duglegir við að kynna það sem hér kemur fram - ég óttast að það sé kannski fátækt í því efni - en ég held að þeir sem fylgst hafa með þessari umræðu, bæði í síðustu viku og í dag og í kvöld, og þá er ég að tala um almenning, séu allmiklu fróðari um það hvað er undir eftir en áður. Það er það sem er kannski svo gremjulegt, að menn skuli ekki taka þann tíma sem nauðsynlegur er til þess að færa þennan skilning og þessa þekkingu yfir til þjóðarinnar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna. Það er einmitt dálítið á þessum nótum sem maður upplifir andrúmsloftið, sérstaklega í stuðningsmannahópum stjórnarflokkanna sem tala fyrir þessu máli. Það kemur auðvitað ekkert sérstaklega á óvart að stuðningsmenn þeirra flokka sem aðhyllast Evrópusambandsaðild séu áfram um þetta mál en það hefur komið virkilega á óvart hversu ákveðið þingflokkar Vinstri grænna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks snerust í þessu máli og settu sig fremsta í flokk stuðningsmanna þessarar innleiðingar. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson kom inn á það í ræðu sinni að hann upplifði það sem svo að stuðningsmenn þessara flokka tjáðu sig á þeim nótum að það stappaði nærri því að menn upplifðu svik flokka sinna við sig. Ég velti fyrir mér verklaginu við vinnslu málsins. Nú hafa menn verið í hægagangi með þetta mánuðum og misserum saman. Hæstv. utanríkisráðherra, ef ég man rétt, lýsti því yfir að hann sæi ekki ástæðu til annars en að líta til þess að koma fram með málið á haustþingi, á hausti komanda. Mikill asi er í kringum nefndarstarf og nefndina og síðan á að keyra þetta mál í gegn hér í þingsal á eins skömmum tíma og hægt er og helst í skjóli nætur, eins og stundum er sagt, þó að við tölum um málið þegar okkur er úthlutað tíma, eins og gengur. Heldurðu að eitthvert verklag orsaki þá tilfinningu margra stuðningsmanna stjórnarflokkanna að menn hafi vikið af þeirri braut sem ætlast var til að þeir héldu sig á?
Hæstv. forseti. Ég væri í sjálfu sér alls ekkert hissa á því að fólk sem hefur treyst þessum flokkum fyrir atkvæði sínu sé tortryggið, eða kannski frekar skilningsvana gagnvart því hvers vegna svona mikið liggur á. Ég segi fyrir sjálfan mig sem þingmann á Alþingi: Ég skildi heldur ekki hvað lá svo mikið á að koma þessu máli út úr utanríkismálanefnd, að þar skyldi ekki vera hægt að taka inn fleiri gesti og að menn skyldu í raun og veru, eins og gert hefur verið, að því er virðist, handvelja þá gesti sem komu fyrir nefndina til að fá þóknanlega niðurstöðu eða fá fram einhverjar skoðanir sem eru þóknanlegar meiri hluta nefndarinnar. Vinnubrögð eins og þessi - það er mjög skiljanlegt að fólk sem treyst hefur þessum flokkum fyrir atkvæði sínu, og sumt af því fólki sem ég hef hitt úr öllum þessum flokkum hefur ekki bara gert það síðan í gær heldur í áratugi, þekki ekki flokkana sína, þekki ekki þessa afstöðu. Það þekkir ekki að menn hlaupi svona gjörsamlega frá stefnu sem þeir hafa haft áður. Það virðist vera nýjung. Ég að vísu veit ekki alveg um kjósendur Framsóknarflokksins sem eru ýmsu vanir. Þar hafa menn hlaupið svolítið í hringi eins og þekkt er. En Sjálfstæðisflokkurinn og Vinstri græn? Ég segi aftur: Ég hef heyrt ræður hér frá þingmönnum Vinstri grænna sem ég hefði varla búist við að heyra á landsfundi Sjálfstæðisflokksins. En að ég myndi lifa það að heyra þingmenn Vinstri grænna tala fyrir styrkingu við Evrópu eins og Kanadaagentar gerðu í Vopnafirði hér á 19. öldinni - ég hefði ekki trúað fyrir fram að ég myndi upplifa það.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni svarið. Ég held að hluti af vandamáli stuðningsmanna málsins, ef vandamál má kalla, sé jafnframt að þeir hafa ekki tekið þátt í umræðunni nema að sáralitlu leyti, þótt í því geti auðvitað falist tækifæri fyrir aðra flokka en ríkisstjórnarflokkana. Við Miðflokksmenn, sem höfum talað hér löngum stundum, höfum allan tímann verið að kalla eftir samtali, lagt fram ýmsar spurningar sem ekki var svarað á nefndarfundi og jafnvel kallað fram eftir svörum í þingsal. Ég lýsi því yfir fyrir mína parta að ef einhver fulltrúi stjórnarflokkanna vildi koma í umræðuna við okkur yrði viðkomandi hleypt hið snarasta fram fyrir okkur í á mælendaskránni. Á því mun ekki standa. En getur verið, hv. þingmaður, að þetta sé jafnframt hluti af því rofi [[Forseti hringir.]]sem virðist vera milli ríkisstjórnarflokkanna og stuðningsmanna þeirra?
Hæstv. forseti. Ég held að það geti alveg verið. Ég held einmitt að stuðningsmenn þessara flokka, sem nú verða fyrir vonbrigðum á hverjum einasta degi með þingmenn sína, sjái eftir því að hafa ekki fengið almennilega kynningu á á þeim málstað sem menn segjast hafa hér, að menn skuli ekki getað útskýrt það í fáum orðum hvað sé svona ótrúlega gott og hagfellt við að ganga þessa braut. Hvað er það? Menn segja: Það er hræðsluáróður sem beitt er hér: Andstæðingarnir eru að eyðileggja EES-samninginn. En ég leyfi mér að benda á að verði þetta mál afgreitt í þinginu verður ekki aftur snúið nema með því að segja EES-samningnum upp í heild. Ég veit í sjálfu sér ekki um neinn hér inni sem er áfram um það.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og langar aðeins að koma inn á röksemdir fyrir stuðningi við þriðja orkupakkann og sérstaklega þá meginröksemd sem þessir sömu aðilar halda fram, að innleiðingin hafi enga þýðingu fyrir Ísland, sem er í sjálfu sér mjög sérstakt. Menn leggja mikla áherslu á þessa innleiðingu sem hefur enga þýðingu. En ef við skoðum þetta nánar sjáum við og heyrum á málflutningi meðal stjórnarliða og þeirra sem styðja þá í þessu máli, Samfylkingar, Viðreisnar og Pírata, að það er ótti við pólitískar afleiðingar, sem þýðir í raun og veru að Alþingi afsali sér þeim rétti að geta hafnað þessari innleiðingu nema þá hugsanlega ef einhvers konar neyðartilvik eigi í hlut. Og nú hafa álitsgjafar eins og Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson sagt að þessi leið sé fyllilega fær. En þá spyr maður sig á: Eiga þjóðríki, eins og við í þessu mikilvæga máli, að láta stjórnast af pólitískum afleiðingum? Við höfum lagalega leið sem er okkur fær en ríkisstjórnin vill ekki fara þessa lagalegu leið út af pólitískum ótta. Hvert erum við þá komin sem þjóð þegar við nýtum okkur ekki þennan lagalega rétt en látum hins vegar stjórnast af einhverjum pólitískum ótta?
Hæstv. forseti. Ég hef einmitt sjálfur spurt mig þeirrar spurningar sem hv. þingmaður beindi til mín, og ég þakka honum fyrir, hvað það sé sem menn hræðast. Franklin Delano Roosevelt sagði einu sinni: Við höfum ekkert að óttast nema óttann sjálfan. Alla vega á minni ævi, eða svo lengi sem ég hef fylgst með stjórnmálum, höfum við staðið í alls konar útistöðum við aðrar þjóðir. Við áttum í stríði við Breta út af landhelgi, þrisvar sinnum. Við erum búnir að eiga svona upp og niður samband við Bandaríkjamenn, t.d. út af hvalveiðum. Það var allt uppspretta pólitískrar óvissu á sínum tíma. En öll hafa þessi mál leyst með einhverjum hætti. Og t.d. núna, eftir þessi þrjú þorskastríð sem við háðum við Breta, eru Bretar líklega okkar helstu bandamenn í dag á mjög mörgum sviðum. Það sem er liðið er einfaldlega liðið af því að við stóðum á okkar rétti og við höfðum betur. Alþjóðadómstólar voru líka með okkur í þessu máli og greiddu atkvæði okkur í vil. Eins er með lyktir Icesave-málsins. Þar fengum við jákvæðan dóm eftir mjög hatramma baráttu inni í þessum sal. Ég get ekki hugsað þá hugsun til enda ef sú barátta í þessum sal hefði tapast. Hvar værum við stödd þá? Og að sumu leyti líður manni svipað núna. Ef þessi umræða í þessum sal tapast, hvað verður þá? Og hvaða afleiðingar mun það hafa sem ekki er hægt að taka til baka?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið, sem var ákaflega gott og kom einmitt inn á mjög mikilvægan þátt í þessu öllu saman: Hvar værum við stödd ef við létum stjórnast af pólitískum ótta? Hann nefndi réttilega Icesave-málið í þessu samhengi, sem er mjög gott dæmi í þessum efnum. Þar var alið á alveg ótrúlegum ótta við afleiðingar þess ef við samþykktum ekki þá samninga, borguðum ekki þær skuldir sem einkabankar stofnuðu til og almenningur þyrfti að taka á sig. Yfirlýsingar sérfræðinga heyrðust um að Ísland yrði Kúba norðursins o.s.frv. Alið var á ótta. Nákvæmlega það sama er að gerast í þessu máli. Þetta er mjög sambærilegt dæmi og ég þakka hv. þingmanni fyrir að draga það fram. Þetta skiptir verulegu máli og er mjög góð samlíking hjá hv. [[Forseti hringir.]]þingmanni og ég þakka honum fyrir hana. Það nákvæmlega sama er að gerast í þessu máli og það er mjög dapurlegt, frú forseti.
Hæstv. forseti. Já, hv. þingmaður. Einmitt við kringumstæður eins og þessar finnst manni að stjórnmálaleiðtogar eigi að ganga fram fyrir skjöldu og telja kjark í þjóðina og skýra fyrir henni þá kosti sem eru í boði. Og nú segi ég aftur: Ég veit ekki um nokkurn einasta skapaðan hlut sem rekur á eftir því að afgreiða þetta mál í slíkum flýti. Ég kem bara ekki auga á hann. Hvers vegna stíga menn þá ekki fram og segja við þjóðina: Við ætlum ekki að gera þetta akkúrat svona, eins og Evrópusambandið og Norðmenn og einhverjir beita okkur þrýstingi um að gera, við ætlum ekki að láta hrekja okkur - nú veit ég ekki til þess að íslenskum stjórnvöldum hafi verið hótað - út í það að taka slíka ákvörðun. Við ætlum einfaldlega að fara þá leið sem okkur er tryggð með þessum samningi og fá betri niðurstöður.
Frú forseti. Það sem af er umræðunni hefur verið mikið fjallað um hina meintu fyrirvara annars vegar, stöðu málsins gagnvart stjórnarskránni, hina stóru stjórnskipulegu fyrirvara, og hins vegar margs konar lagatæknileg atriði. Ég ætla í næstu ræðum mínum að reyna að varpa ljósi á spurninguna: Hvað svo? Hvað tekur við? Hvernig má sjá fyrir sér að umhverfi okkar þróist á næstu árum og áratugum, verði þessi innleiðing að veruleika? Ég ætla að leyfa mér, svona til að ramma þá sýn inn sem ég ætla að koma með í næstu ræðu, að lesa upp pistil frá Viðari Garðarssyni sem birtist á bloggsíðu hans, vg.blog.is, hinn 16. maí síðastliðinn. Með leyfi forseta segir Viðar: „Ég ætla í nokkrum línum að horfa á þetta mál út frá viðskiptalegum hagsmunum þjóðarinnar og setja fram sviðsmynd í framtíðinni. En það hefur sárvantað í þessa umræðu að framtíðin sé skoðuð í mismunandi sviðsmyndum. Orðið þjóðin í þessum skrifum mínum er hér notað sem samnefnari heimila og fyrirtækja hér á landi. Horfum nú fram til ársins 2040 eða fram um ríflega 20 ár, mikil tækniþróun hefur átt sér stað á öllum sviðum, enda svokölluð fjórða iðnbylting verið á fullri ferð og ekki sér fyrir um allar þær breytingar sem eru að ganga yfir heiminn. Vegna breytinga á markaði, m.a. vegna mikillar gjaldtöku á kolefnisútblæstri á flutningum bæði hrávara og tilbúinna afurða, hefur stóriðjan að mestu farið úr landi þar sem orkuverð plús kolefnisgjald sem er óhagkvæmt hér vegna legu landsins, langt frá helstu uppsprettum hráefnis og mörkuðum, hefur orsakað það að stóriðnaðarframleiðsla er mun hagkvæmari annaðhvort hjá hráefnisuppsprettum eða við helstu markaðssvæði.“ Viðar heldur áfram, með leyfi forseta: „Þessi þróun hefur haft það í för með sér að 80% af allri þeirri orku sem framleidd er hér á landi er ekki að seljast. Fjöldagjaldþrot blasir við í orkugeiranum ef ekki verður lagður hingað raforkusæstrengur eins fljótt og mögulegt er. Raforkuverð til þjóðarinnar rýkur hér upp úr öllu valdi vegna rekstrarerfiðleika raforkuframleiðenda sem þrýsta nú sem aldrei fyrr á verðhækkanir og lagningu raforkusæstrengs. Þingmenn eiga ekki annan kost til þess að stemma stigu við þeim vandræðum sem orkufyrirtækin eru komin í heldur en að samþykkja lagningu sæstrengs til landsins.“ Ég held áfram, með leyfi forseta: „Tenging sæstrengs virkjar jú öll ákvæði þriðja orkupakkans og þeirra pakka sem á eftir koma. Þá dynur á þjóðinni það framsal fullveldis sem innbyggt er í þennan reglubálk. ACER og „National Regulator“ (landsreglarinn) sem báðir lúta valdi framkvæmdastjórnar ESB, þessir aðilar munu hafa lokaorð um hversu mikla orku má flytja út og á hvaða verði. Þjóðin mun þurfa að sætta sig við að þrátt fyrir miklar auðlindir landsins mun Evrópusambandið ákvarða orkuverð það sem þjóðinni er boðið til notkunar hér innan lands. Mikill hluti þeirrar framleiðslu og nýsköpunar sem er í landinu mun færa sig nær mörkuðum, á eftir framleiðslunni og tækifærunum fer fjármagnið og síðan unga fólkið.“ Og Viðar heldur áfram, með leyfi forseta: „Þetta er vissulega nokkuð dökk mynd sem ég dreg hér upp en hún er samt ekki óraunhæf. Hún gæti auðveldlega raungerst ef undanlátssemi Alþingis gagnvart erlendu valdi heldur áfram. Þannig tel ég að við getum ekki útilokað að hingað verði lagður sæstrengur. Það er ekki viðskiptalega klókt að vera búinn að binda í reglugerðir að kaupandinn ákveði á hvaða verði orkan verði seld þegar að því kemur.“ Og Viðar lýkur þessum pistli sínum á orðunum: „Í stað þess að stagla um lögfræðileg álitaefni tel ég að við eigum að velta fyrir okkur framtíðinni og hvaða afleiðingar hljótast af gjörðum okkar núna. Ég skal viðurkenna að ég á erfitt með að sjá jákvæðar myndir til framtíðar á þessum orkupökkum ESB. Því lýsi ég eftir þeim frá þeim aðilum sem styðja þessa innleiðingu á þessu regluverki og lofa að ég skal hlusta með athygli.“ Svo mörg voru þau orð í þessum pistli Viðars Garðarssonar frá 16. maí síðastliðnum. Viðar er bara einn af þeim fjölmörgu almennu borgurum sem hafa raunverulegar áhyggjur af því hvaða áhrif innleiðing þriðja orkupakkans hefur þegar hún er um garð gengin. Það er því miður svo að stuðningsmönnum orkupakkans og innleiðingar hans hefur mistekist fullkomlega að sannfæra bæði okkur efasemdamennina á þingi og allan almenning um ágæti þessarar innleiðingar. Og á þetta mun ég reyna að varpa ljósi [[Forseti hringir.]]í næstu ræðum mínum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni kærlega fyrir ræðuna. Það er áhugaverð grein sem þarna er vitnað í. Hún er skrifuð með það að leiðarljósi að horfa 20 ár fram í tímann, sem er ekki svo langur tími, því einungis fyrir 20 árum síðan vorum við að innleiða fyrsta orkupakkann og ýmislegt hefur gerst síðan þá. Hér hafa orðið stórstígar tækniframfarir, eins og hefur verið rætt hér áður, og ekkert sem mælir á móti því að við veltum því frekar fyrir okkur hvað framtíðin beri í skauti sér. Ég er þeirrar skoðunar að ansi margt sem við Íslendingar höfum gert og gerum- og er svolítið í þjóðarsálinni - feli í sér að tjaldað sé til einnar nætur. Það getur átt sér skýringar í því hvar við búum, á þessari harðbýlu eyju. Við öflum heyja þegar það er þurrkur og við förum í aðgerð og komum fiski í hús þegar hefur gefið á sjó. En það sem skiptir miklu máli hér er akkúrat að sjá fyrir sér: Og hvað svo? Það er alveg rétt að stór hluti þjóðarinnar, að því er manni virðist, veltir þessu fyrir sér. Hver er áætlunin héðan í frá? Ætla menn að telja sér trú um, og þjóðinni líka, að eftir þetta skref, eftir að við erum búin að skilgreina okkur sem hluta af innri orkumarkaði Evrópusambandsins, getum við spyrnt við fótum, rifið í neyðarhemil eða notað silfurkúluna? Hvert er álit þingmannsins á því?
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni andsvarið. Til að byrja á spurningunni sjálfri og svara henni held ég að það sé svo sem of seint að stíga þéttingsfast á bremsuna þegar bíllinn er komin út í skurð. Allt verklag stuðningsmanna innleiðingar þriðja orkupakkans er því marki brennt að það eigi að setja hausinn undir sig, keyra málið í gegn og klára og sjá síðan dálítið til hvernig verkast vill. Til að setja í samhengi 20 ára tímann sem Viðar Garðarsson talar um í pistli sínum: Það kom fram hjá hv. þingmanni fyrr í kvöld, sem var ágætisupprifjun, að á undanförnum tíu árum hefur kostnaður við orkuöflun, sem sagt vindmyllur og orkuöflun með því að beisla vind, farið niður um 50%. Við horfum fram á tímabil örrar þróunar á næstu áratugum, rétt eins og undanfarna áratugi. Þau rök t.d. að þetta sé svo dýrt eða orkutapið sé svo mikið og að þetta sé tæknilega flókið - eflaust mun þróunin leysa þau vandamál að stærstum hluta til. Þannig að það að stinga hér í samband verður miklu einfaldari ákvörðun að taka eftir 10 eða 20 ár en er í dag, hvað þá fyrir fimm eða tíu árum síðan. Og ég held að við verðum, ef ekki vill betur til, að þvinga okkur í þá stöðu að spyrja: Og hvað svo? Horfa dálítið fram í tímann og reyna að átta okkur á hvernig við viljum að þessi orkumarkaðsmál [[Forseti hringir.]]þróist næstu árin og áratugina.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir svarið. Varðandi framtíðarskipan mála og vangaveltur um hvað geti orðið þá höfum við líka lesið pistla, m.a. var ég hér með skýrslu fyrir framan mig í minni síðustu ræðu þar sem búið var að greina áhrif innleiðingar þriðja orkupakkans á Noreg og síðan framhaldið, þ.e. hvað myndi gerast með tilkomu þess fjórða. Þar er m.a. vikið að því að með innleiðingu fjórða og síðan fimmta orkupakkans, sem þó er ekki fullsmíðaður, muni orka, sem framleidd er með jarðefnaeldsneyti, raunverulega geta streymt til Noregs, þ.e. orka getur streymt í báðar áttir. Hún verði á sama verði á öllu svæðinu, en það verður þá gert til að tryggja raforkuöryggi vegna þess að leiddar eru að því líkur að miðlunarlón Noregs geti tæmst á einhverjum tímapunkti, þ.e. við erum háð þessari orku á þann hátt að veður skiptir máli. Hin endurnýjanlega orka er háð þessu, þ.e. vindi og regni eða úrkomu, hún sé á formi snævar að einhverju leyti. Við búum síðan við það hér á Íslandi að við eigum orkuauðlind sem er jarðvarmi, sem er hins vegar ekki að finna í öðrum ríkjum Evrópusambandsins. Maður getur spurt sig að því hvort með fimmta orkupakka, eða fjórða eftir að innleiðing fjórða orkupakka hefur átt sér stað, fylgi þá næst að nýting jarðvarmans sé líka eitthvað sem þurfi að selja frá okkur og nýta til raunverulegra hagsbóta fyrir Evrópu en ekki Íslendinga. [[Forseti hringir.]]Mig langar til að fá aðeins sjónarmið þingmannsins á því hvort hann telji að hér [[Forseti hringir.]]verði numið staðar og verði eingöngu sú orka sem hér um ræðir, [[Forseti hringir.]]eins og við þekkjum hana í dag, eða hvort það [[Forseti hringir.]]verði sú gríðarlega orka sem leynist í jörðu, jafnvel notuð.
Forseti minnir þingmenn á að virða ræðutímann.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Mikið vill meira. Ég held að kannski sé hægt að nálgast svarið við þessari spurningu þannig. Það má segja að við séum ómeðvitað í einhvers lags æfingabúðum þessi misserin og þessi árin með hinum svokölluðu aflátsbréfum sem svo eru kölluð, þar sem raforkuframleiðendur skiptast á upprunavottorðum. Íslenskir raforkuframleiðendur selja erlendum raforkuframleiðendum upprunavottorð, sem kölluð eru, fyrir hreina orku, og þannig getur erlendi raforkuframleiðandinn selt sínum kúnnum orku á þeim forsendum að hann sé að hluta til að selja þeim endurnýjanlega orku, þótt engin endurnýjanleg orka sé hluti af framleiðsluplatformi hans. Ég hef litið á þetta sem einhvers lags aðlögunarbúðir sem íslenska kerfið er í. Menn sjá það, þegar þeir skoða rafmagnsreikningana, að við erum með eitthvert hlutfall kola, kjarnorku og ég veit ekki hvað á orkureikningunum okkar. Það er ekkert í háttalagi Evrópusambandsins sem bendir til þess að fýsilegt sé fyrir þá að láta staðar numið, hvað stjórn á orkumarkaðsmálum varðar, að láta staðar numið eins og staðan er núna. Mann grunar að einhver viðbótarglaðningur leynist í fjórða og fimmta pakkanum sem við þekkjum ekki hver verður í dag, hann verður örugglega einhver.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir þessa ræðu. Greinin sem hann las upp úr var frekar dökkleit en ræðan var mjög vekjandi, sem skiptir máli á þessum tíma dags. Ég get ekki leynt því að á meðan hv. þingmaður hélt þessa ræðu, og las upp úr greininni sem hann lagði til grundvallar í ræðunni, varð mér hugsað til umræðunnar í upphafi þingfundar í dag um möguleika íslenskrar garðyrkju. Ég gat ekki heyrt betur en allir hv. þingmenn og ráðherrann væru klár í að reyna að gera garðyrkjunni til góða þannig að hún geti eflt framleiðslu sína og aukið úrvalið og við getum hætt að flytja inn jafn mikið og við gerum í dag og minnkað kolefnissporið okkar og ég veit ekki hvað. En á sama tíma er þetta sama fólk að leggja til breytingu í orkumálum sem mun, að mati garðyrkjubænda, slátra þeim vegna hækkunar á gjaldskrá. Samtök grænmetisbænda, eins og ég gat um í ræðu minni fyrr í kvöld, hafa einmitt varað mjög sterklega við því að þetta skref verði stigið. Þess vegna velti ég því fyrir mér hvort hv. þingmaður getur hjálpað mér: Hvernig eigum við að skilja þetta tvennt? Hvernig eigum við að geta samræmt það? Er þetta svona hrikalegur tvískinnungur? Eða eru menn bara svona barnalega hugsandi að þeir halda að þeir geti innleitt þennan orkupakka, haldið óbreyttu rafmagnsverði, ráðstafað orku, og jafnvel umframorku eða hvaða orku sem er, í eflingu garðyrkju á Íslandi, sem er náttúrlega mjög mikilvægt mál? Halda menn virkilega [[Forseti hringir.]]að þetta sé allt saman hægt og að hægt sé að samræma þetta allt? Hvað hefur hv. þingmaður að segja um þetta?
Frú forseti. Það er von að spurt sé. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir andsvarið. Það er eins og tveir ósamrýmanlegir heimar rekist á þegar hlustað er á ræður þingmanna sem töluðu í sérstakri umræðu fyrr í dag í tengslum við framtíðartækifæri í garðyrkju og síðan þegar hlustað er á sjónarmið þess sama fólks í tengslum við þriðja orkupakkann. Þarna fer ekki saman hljóð og mynd. Það er eitthvert rof þarna á milli. Sennilega er bara reiknað með því að garðyrkjubændur landsins séu uppteknir í vinnunni utan þess tíma sem þeir fylgjast með umræðum um framtíðartækifæri garðyrkjunnar. En auðvitað er það ekki þannig. Þetta er væntanlega hluti af því vantrausti sem hér er uppi, að þingmenn segja eitt í umræðu um framtíðartækifæri í garðyrkjunni en síðan eitthvað allt annað í umræðu um þriðja orkupakkann. Og auðvitað átta menn sig á því að þarna rekst hvað á annars horn. Þetta leggur í púkkið hvað það vantraust varðar sem umlykur alla þessa umræðu og framsetningu stuðningsmanna þriðja orkupakkans, þegar menn tala með svona algerlega ósamrýmanlegum hætti við það sem í honum kemur fram, og það á einum og sama deginum. Það sjá allir sem fylgjast með umræðunni að þetta tvennt getur ekki farið saman með þeim hætti sem stuðningsmenn þriðja orkupakkans vilja meina. Það þarf ekki nema svona skynsemisskoðun til að komast að þeirri niðurstöðu.
Hæstv. forseti. Já, það er kannski það sem maður rekur sig svolítið á í þessari umræðu, þ.e. að stuðningsmenn þess skrefs sem nú er stigið hafa ekki, alla vega ekki í eyru þess sem hér stendur, útskýrt að fullu hvaða áhrif samþykkt þessa pakka hefur á kjör fólks í landinu, hvort sem það eru garðyrkjubændur, félagsmenn í ASÍ - en bæði félögin eru á móti þessum frumvörpum og þingsályktunartillögum - eða Landssamband bakarameistara. Í sjálfu sér verð ég að viðurkenna að ég sakna þess örlítið að fulltrúar þessara hópa, þ.e. ASÍ, Bændasamtakanna, bakarasamtakanna, mæti hreinlega hér fyrir utan húsið og sýni í verki vilja sinn til að þetta verði ekki gert. Ég held að bakarar séu að mæta til vinnu akkúrat núna þannig að það er ágætt að stinga því inn hjá þeim að það væri einnar messu virði að þeir mæti hér fyrir utan þetta hús og reyni að hafa með sér fleiri til að sýna stjórnarflokkunum fram á hvaða alvara fylgi þessu skrefi. Menn vita í þessum geira og í þessum geirum hvað þetta skref mun kosta þá. Þá hljóta menn að þurfa að sýna þeim sem vilja áfjáðir stíga þetta skref hvað það raunverulega þýðir fyrir afkomu þessara hópa. Mig langar í sjálfu sér að fá kannski smáinnpútt, ef ég má segja það, frú forseti, á þessar hugleiðingar mínar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni andsvarið. Ég held að þetta komi svo sem dálítið inn á það sem ég sagði í niðurlagi ræðu minnar eftir að hafa farið yfir pistil Viðars Garðarssonar frá 16. maí sl., að ríkisstjórninni og stuðningsmönnum þriðja orkupakkans hefur mistekist alveg fullkomlega að útskýra, með leyfi forseta: „What's in it for us?“ Hvers vegna ættum við að innleiða þennan pakka? Hvað er í honum fyrir okkur? Það verður að vera eitthvað jákvætt á móti þeim takmörkunum og kostnaðarauka sem menn sjá fyrir sér. Ég held að t.d. viðbrögð bakarameistaranna, grænmetisbænda og fleiri stétta séu slík vegna þess reyna að þeir reyna á eigin skinni hvaða áhrif þetta hefur. Því að það er auðvitað það sem hverjum manni stendur næst, eigin budda, eigin rekstur, fjölskyldan og hvernig þetta snertir hvern og einn, sem menn finna fyrir. Það sama á auðvitað á við um öll þau fyrirtæki, smáfyrirtæki, fjölskyldufyrirtæki, sem standa í iðnaði landið um kring, eða fjölbreyttum landbúnaði sem reiðir sig á raforku. Ég held að þetta verði ekki lagað nema menn stígi eitt, tvö skref til baka, taki málið úr þeim farvegi sem það er í núna og annaðhvort vísi því til sameiginlegu EES-nefndarinnar eða fresti fram á haustþingið þannig að mönnum gefist tækifæri til þess að kynna málið betur, ef það er svona gott, eða þá að gera þær lagfæringar á því sem nauðsynlegar eru til að [[Forseti hringir.]]fólk og fyrirtæki geti lifað í sátt við þessa breytingu og innleiðingu.
Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu. Ef ég held aðeins áfram á þeim nótum sem hv. þm. Bergþór Ólason kom inn á og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson einnig í andsvari - hér var nefndur atvinnurekstur á borð við garðyrkjuna og síðan bakaraiðnin og fleira - verðum við að spyrja okkur þessarar grundvallarspurningar: Hefur markaðsvæðing orkunnar sem varð hér á Íslandi sérstaklega við orkupakka eitt og síðan tvö, orðið okkur til góðs? Ég held að svarið sé ósköp einfalt: Hún hefur ekki orðið okkur til góðs. Þar getum við nefnt fyrirtæki eins og hjá bakarameisturum og í garðyrkju. Þetta voru aðilar sem fengu að kaupa svokallaða næturorku á mun lægra verði, en þurftu hins vegar að sætta sig við verulega hækkun þegar orkupakki eitt var innleiddur og tók gildi árið 2005, þ.e. samkeppnisstaða þessara aðila versnaði verulega og við, almenningur í landinu, þekkjum það síðan að verð hækkaði á þessum vörum. Þetta fór út í verðlagið og með tilheyrandi hækkun á vísitölu og lán hækkuðu hjá almenningi. Það er því ljóst að markaðsvæðing orkunnar hér á landi hafði í för með sér hækkun og nú á að fara stíga skrefið enn þá lengra og við verðum þátttakendur í markaðsvæðingu á Evrópusvæðinu öllu, að vísu þegar sæstrengurinn kominn, en verið er að undirbúa allt saman fyrir sæstrenginn sem mun koma. En það sem er athyglisvert er að í fyrri ræðu var rætt um traust gagnvart stjórnmálamönnum. Þá er rétt að athuga frétt sem birtist í Vísi í febrúar 2005. Þar er m.a. þáverandi iðnaðarráðherra spurð að því hvort þessi nýju raforkulög sem þá tóku gildi vegna innleiðingar orkupakka eitt myndu hafa það í för með sér að orkuverð hækkaði. Þáverandi iðnaðarráðherra svaraði því neitandi. Orkuverð myndi ekki hækka. Síðan gerist það bara að orkuverðið hækkar og ný raforkulög taka gildi og þau bönnuðu ýmis sérkjör sem voru í gangi, þar á meðal til garðyrkjunnar, bakarameistara og fleiri aðila sem nutu sérstakra sérkjara, m.a. til að niðurgreiða húshitun á ákveðnum svæðum þar sem ekki var hitaveita. Öll svona kjör voru bönnuð með orkupakka eitt. Maður spyr sjálfan sig: Hvers vegna í ósköpunum vorum við að undirgangast regluverk Evrópusambandsins sem bannaði svona sérkjör, t.d. bara gagnvart þeim sem kynda hús sín með rafmagni? Ég segi, og hef sagt það áður í ræðu hér: Hvað kemur Brussel það yfir höfuð við að við skulum hafa verið að niðurgreiða t.d. rafmagn til húshitunar á köldum svæðum í okkar harðbýla landi? Ég segi fyrir mitt leyti, herra forseti: Stjórnmálamenn hafa ekki staðið sig í því að verja hagsmuni Íslendinga gagnvart þessu máli og dapurlegt til þess að hugsa hvernig við beygðum okkur bara fyrir þessu regluverki sem hafði slæm áhrif fyrir fjölda landsmanna og fyrirtækja. Þannig að það er í mínum huga ótrúlega léleg hagsmunagæsla af hálfu íslenskra stjórnmálamanna að hafa komið því til leiðar að þetta gerðist. Það hefði aldrei átt að gerast. Þess vegna segi ég að sporin hræða. Ég óttast mjög að það sama verði uppi á teningnum núna og sé það gerast að stjórnmálamenn, stjórnarmeirihlutinn og ríkisstjórnin, séu að beygja sig undir þetta vald og haldi ekki frammi hagsmunum þjóðarinnar, [[Forseti hringir.]]sem eru mun ríkari [[Forseti hringir.]]og meiri.
Herra forseti. Ég biðst afsökunar á því að koma ekki strax til leiks. En ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa ræðu. Hún vakti með mér aðrar spurningar um hluti sem nú á að fara að hrinda í framkvæmd en maður sér ekki hvernig eigi að virka undir þessum nýju kringumstæðum. Og hér er ég að tala um svokölluð orkuskipti. Nú er verið að segja við almenning í landinu: Eftir árið 2030 verða engir bensín- eða dísilbílar fluttir inn til Íslands. Það verða eingöngu fluttir inn rafmagnsbílar. Þá verður maður að spyrja sjálfan sig: Hvernig á þessi stefna að samrýmast því að á sama tíma eru menn að leggja orkumarkaðinn á Íslandi í þá tvísýnu sem þriðji orkupakkinn er? Það er alveg hárrétt, sem hv. þingmaður sagði hér áðan, að markaðsvæðing raforkunnar yfir höfuð hefur ekki reynst okkur Íslendingum vel, hvorki orkupakki eitt, sérdeilis ekki orkupakki tvö, þar sem við vorum að skipta upp þessum fyrirtækjum og gerðum það með miklu röggsamari hætti en við nokkurn tíma þurftum. Allt þetta hneigir mann að því að spyrja: Hvernig á almenningur í landinu að geta treyst því að orkuskipti t.d. eigi eftir að ganga eftir af þeim krafti eða á þann veg sem stjórnvöld lofa ef innleiða á þennan orkupakka sem mun hækka raforkuverð til neytenda verulega? Það bendir allt til þess. Hvernig samræmist þetta, hv. þingmaður?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni gott andsvar og mjög réttmætar hugleiðingar. Á sama tíma og stjórnvöld leggja ríka áherslu á loftslagsmálin og orkuskiptin, og þar á meðal á rafbílavæðinguna svokölluðu, sem hefur gerst hraðar en menn áttu von á, er vandséð hvernig þetta á að samrýmast því að við undirgöngumst samevrópskan raforkumarkað. Talað er um 2030 í þessum orkuskiptum hér eins og hv. þingmaður nefndi, og það er alveg klárt í mínum huga að við verðum komin langleiðina með sæstreng árið 2030. Þá verður samkeppni orðin um þessa orku. Þess vegna held ég að það muni einmitt setja okkar eigin orkuskiptum stólinn fyrir dyrnar þegar menn sjá að orkufyrirtæki geta selt raforkuna á margfalt hærra verði til Evrópu en hér heima, vegna þess að þetta er hrein orka sem Evrópa þarf sannarlega á að halda. Ég held að það sé vanhugsað hvaða áhrif þessi orkupakki getur haft á okkar eigin orkuskipti og skuldbindingar í þeim efnum, sem eru miklar samkvæmt Parísarsamkomulaginu. Þarna bendir hv. þingmaður réttilega á mjög mikilvægt mál sem hefur ekkert verið rætt og ætti svo sannarlega heima í þessari umræðu. Ég tek undir það með hv. þingmanni og þakka honum fyrir að vekja máls á þessu.
Herra forseti. Svo vill til að það er nokkur fjöldi fólks sem fylgist með þessari umræðu og hefur sent okkur spurningar. Ég fékk eina spurningu hér áðan sem er mjög áhugaverð og mér datt í hug að deila henni með hv. þingmanni. Hún er nokkurn veginn á þessa leið: Hvaða afleiðingar telur þingmaðurinn að samþykkt orkupakkans kunni að hafa á þá kjósendur sem var minnst á áðan, þeirra flokka sem þeir telja að hafi brugðist sér? Telur þingmaðurinn t.d. að upp kunni að koma áberandi andstaða við EES-samninginn í heild, eða með öðrum orðum að EES-samstarfinu kunni að vera ógnað með þessum hætti vegna þess að orkupakkinn er keyrður í gegnum þingið á þeim hraða og með þeim hætti sem nú hefur verið gert? Mig langar að heyra álit hv. þingmanns á þessu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Það er ánægjulegt að það eru margir sem sitja heima og fylgjast með þessari umræðu þó að klukkan sé orðin rúmlega þrjú. Það sýnir bara hversu mikilvægt málefnið er og almenningur hefur margar réttmætar spurningar sem hann hefur ekki fengið neitt tækifæri til að koma á framfæri, sem sýnir bara hvað málið er illa kynnt af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það er spurt um tvennt. Það er spurt um áhrif á kjósendur og áhrif á EES-samninginn. Varðandi kjósendurna er í mínum huga alveg klárt að þetta er eitt af því sem varðar traust almennings til stjórnmálamanna og Alþingis. Við sjáum t.d. Vinstri græna sem börðust gegn orkupakka eitt og tvö á sínum tíma og voru eini flokkurinn sem var á móti, að núna skuli þeir bara reyna að keyra [[Forseti hringir.]]þetta í gegn á sem stystum tíma. [[Forseti hringir.]]Þetta segir allt sem segja þarf. Ég fæ að koma síðar inn á seinni spurninguna.
Hæstv. forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir góða ræðu. Hann kom inn á það að hér væri verið að innleiða meginlandshugmyndafræði sem ætti raunverulega ekki við á Íslandi. Það virðist vera óumdeilt á þingi hjá öllum þeim sem hafa tekið til máls að þetta eigi ekki við, Ísland sé vissulega eyja og við séum ótengd. Hv. þingmaður kom einnig inn á að með innleiðingu fyrsta og annars orkupakka, einkum annars orkupakkans, hafi verið bannað að veita sérkjör til notenda á Íslandi en þau eru gríðarlega mikilvæg, að við ráðum því á hvaða verði við seljum orkuna okkar til þeirra sem þurfa að nota hana hér á landi. Er það ekki hlutverk okkar sem hér sitjum og stöndum að standa vörð um hagsmuni Íslands, um hagsmuni Íslendinga og þeirra sem kjósa að búa hér eða reka fyrirtæki? Maður myndi halda það. Markaðsvæðing með hagsmuni neytenda í huga getur átt við í Evrópu, þ.e. meginlandshugmyndafræði, þar sem gilda allt önnur lögmál en gera hér. Ég hef fullan skilning á því þar sem orkuverin og þeir sem selja orkuna eru einkaaðilar. Því er ekki svo farið hér. Það erum við, almenningur, sem eigum orkuna, við seljum hana og við notum hana. Af hverju ættum við að færa okkur úr því formi sem við erum í dag yfir í þessa markaðsvæðingu og vera þar með að hugsa fyrst og fremst um hagsmuni Evrópu og Evrópuríkjanna fremur en um hagsmuni Íslands og Íslendinga?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tek heils hugar undir það sem hann sagði, það er óneitanlega mjög sérkennilegt að við skulum samþykkja möglunarlaust að þau sérkjör sem giltu hér til fjölmargra einstaklinga og fyrirtækja í landinu þegar orkupakki eitt kom til afgreiðslu skyldu falla niður, vegna þess að það er einhver hugmyndafræði í Evrópu. Við erum vissulega aðilar að EES-samningnum, sameiginlega markaðssvæðinu, en það eru líka undanþágur þar vegna sérstöðu. Það er nákvæmlega það sem við áttum að gera, fara fram á sérstakar undanþágur. Það er hægt að rökstyðja mjög vel að slíkar undanþágur ættu að fá tiltölulega greiða afgreiðslu af hálfu Evrópusambandsins vegna þess að við erum ekki tengd því svæði. En það er alveg ljóst í mínum huga að stjórnmálamenn hafa ekki staðið í lappirnar og gera það ekki enn þá, ríkisstjórnarflokkarnir, því miður. Við sjáum fullyrðingar stjórnmálamanna, eins og ég nefndi áðan, fyrrverandi iðnaðarráðherra, um að raforka myndi ekkert hækka. Það stóðst ekki neitt. Það bara stóðst ekki neitt. Raforkan hækkaði, sérkjör voru afnumin og þess vegna segi ég: Er ekki afar hæpið að þær fullyrðingar sem stjórnvöld, ríkisstjórnin, setur fram núna um að þetta hafi engin áhrif o.s.frv., að við setjum einhvern fyrirvara - fer þetta ekki á nákvæmlega sama veg og fyrri yfirlýsingar [[Forseti hringir.]]stjórnmálamanna í þeim efnum sem hafa ekkert staðist? Ég held að það sé nokkuð ljóst, herra forseti.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum svörin. Hver skyldi vera ástæða þess að fylgjendur orkupakka þrjú eru þá svo ósamkvæmir sjálfum sér eins og raun ber vitni í öllum málflutningi sínum? Menn hafa talað fjálglega fyrir því að það sem ekki eigi við á Íslandi, sú meginlandshugmyndafræði sem ekki eigi við á Íslandi skuli ekki koma til innleiðingar, til að mynda, eins og margoft hefur komið fram hér, járnbrautir eða skipaskurðir. Þar virðist ekki vera neitt mál að vera algerlega handvissir um að slíkt innleiðum við ekki þar sem það á ekki við. En þegar kemur að tengingu við innra net Evrópu og raforku sem á ekki við - nei, þá verðum við að taka skrefin og stíga þau til fulls, ellegar verður hér pólitísk upplausn. Telur þingmaður, í ljósi þess sem hefur komið fram um það sem hefur verið lofað [[Forseti hringir.]]og hefur ekki staðist, að líkur séu til þess [[Forseti hringir.]]að það muni frekar standast nú?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er alveg á því, eins og ég rakti áðan, að ég tel afar hæpið að þessar fullyrðingar komi til með að standast núna. Þær stóðust ekki þegar við vorum að innleiða orkupakka eitt og tvö. Því miður virðast stjórnmálamenn ekki átta sig nægilega á því að það er ábyrgðarhlutur að segja að þetta komi ekki til með að hafa nein áhrif þegar við sjáum að það hefur gerst oftar en einu sinni að menn hafa sett fram fullyrðingar í tengslum við innleiðingu orkupakkanna hér á undan sem hafa ekki staðist. Í mínum huga er þetta dæmi um það sem er allt of algengt í stjórnmálum á Íslandi, að menn setja eitthvað fram sem stenst ekki og virðist vera ábyrgðarlaust. Síðan [[Forseti hringir.]]kemur orkan til með að hækka og [[Forseti hringir.]]þá koma allir af fjöllum og eru ákaflega hissa.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðuna. Hún vakti hjá mér vangaveltur í tengslum við það sem hv. þingmaður kom inn á, að menn hafi ekki staðið vaktina með þeim hætti sem ætlast er til af stjórnmálamönnum og embættismannakerfinu, ef svo má segja, í þessum efnum og að hagsmunagæslunni hafi verið ábótavant á fyrri stigum málsins. Ég skildi hv. þingmann þannig að hann væri að horfa allt aftur til innleiðingar fyrsta og annars orkupakkans. Ég held að þessi tilfinning hv. þingmanns sé hárrétt og þetta sé hluti af þeirri vantrú sem er alltumlykjandi í tengslum við yfirvofandi innleiðingu þessa þriðja orkupakka. Almenningur í landinu hefur ekki fengið neinar sérstakar skýringar á því af hverju svona mikið liggi við. Það er ekkert sem bendir til þess að við séum í einhverju tímahraki með málið. Höfum í huga að hæstv. utanríkisráðherra var búinn að ýja að því að málið yrði ekki á dagskrá fyrr en á haustþinginu næsta. Það setur í rauninni þetta óðagot og það offors sem málið er núna keyrt áfram af í mjög sérstakt samhengi og ýtir undir vantraust sem lúrir yfir málinu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji líklegt, ef menn treysta sér ekki til að ganga ákveðnar fram í hagsmunagæslunni fyrir innlenda aðila og einstaklinga og fyrirtæki en raunin virðist núna, að menn gyrði sig í brók og taki [[Forseti hringir.]]til varna í hagsmunagæslunni, innleiðingu [[Forseti hringir.]]síðari pakka, hversu margir sem þeir kunna að verða.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að kjarni málsins sé náttúrlega sá að það er ekkert aftur snúið þegar búið er að innleiða þessa orkupakka. Það er nákvæmlega sama og t.d. með orkupakka eitt og tvö. Þessi sérkjör sem voru mörgum mjög mikilvæg, niðurgreiðsla til húshitunar, niðurgreiðsla til fyrirtækja sem keyptu raforku ódýrar á næturnar - þetta kemur ekki til með að verða að veruleika á ný. Það er búið að ganga frá þessum málum, sérkjörin eru fallin niður og við sitjum uppi með það. Að því leytinu til held ég að hagsmunagæsla síðar komi ekki til með að breyta stöðunni eins og hún er og blasir við og er slæm. En auðvitað veltir maður fyrir sér: Eru einhverjir aðrir hagsmunir þarna á bak við? Eru það einhverjir hagsmunaaðilar, stórfyrirtæki eins og Landsvirkjun sem hefur lagt ríka áherslu á að þetta verði samþykkt, sem leggja línurnar fyrir ríkisstjórnina? Maður veltir því óneitanlega fyrir sér hvort svo sé. Það er hagur þessara fyrirtækja að geta selt orkuna á sem hæstu verði og hámarka arðsemi og það er þeim greinilega mikilvægt að undirbúa það sem koma skal með þeim hætti sem verið er að gera hér með þessum orkupakka. Við höfum fengið fréttir af því að hér hafa einkaaðilar verið að fjárfesta bæði í landi og virkjunarkostum o.s.frv., sem þýðir það náttúrlega að menn sjá þarna einhver tækifæri í framtíðinni. Það er alveg klárt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er auðvitað margt sem tosast á í þessu. Það er nýleg frétt inni á vef Ríkisútvarpsins, ruv.is, þar sem niðurlagsorðin eru þau, þar sem ekki hefur verið öðrum rökum til að dreifa þegar frétta- og blaðamaður ræddi við einhvern fulltrúa stjórnarflokkanna, að staðan væri sú að EES-samningurinn væri undir. Hún hljómar hálfkostulega, þessi mantra sem menn gengu fram með, sérstaklega í gær og á miðvikudaginn í síðustu viku, að við efasemdamennirnir um innleiðingu þriðja orkupakkans væru þeir sem héldu uppi hræðsluáróðri. Núna er bara EES-samningurinn undir, það er ekkert annað. Menn treysta sér ekki lengur til að mæla efnisatriðum málsins bót. [[Forseti hringir.]]Hvernig horfir [[Forseti hringir.]]þessi röksemdafærsla stuðningsmanna tillögunnar um innleiðinguna við hv. þingmanni?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þetta er náttúrlega alveg makalaus hræðsluáróður af hálfu stjórnvalda og ríkisstjórnarinnar og flokkanna sem styðja þessa innleiðingu, Viðreisnar, Samfylkingar og Pírata, að halda því fram að samningur sem er á milli tveggja aðila, hefur verið í gildi í 25 ár, sé í uppnámi ef við nýtum okkur lagalegan rétt okkar til að fara með málið fyrir sameiginlega nefnd sem finnur lausn á ágreiningnum. Þetta er röksemdafærsla sem á ekki að eiga sér stað. Við höfum aldrei nýtt okkur þennan rétt. Núna er mikið undir og það er ekkert að því, ef maður horfir bara til alþjóðasamskipta, að ríki nýti sér rétt með þessum hætti. Ég segi nú að ef hræðsluáróðurinn kemur einhvers staðar frá þá kemur hann frá stjórnvöldum. Hann kemur ekki frá okkur Miðflokksmönnum sem [[Forseti hringir.]]erum að reyna að sýna fram [[Forseti hringir.]]á að það er engin hætta fólgin í því að fara þessa lögformlegu leið.
Herra forseti. Klukkan er að verða hálffjögur. Mig langar að spyrja hæstv. forseta hvernig hann sjái fyrir sér áframhaldandi þinghald inn í nóttina. Rætt var á þingflokksformannafundi fyrr í dag að ekkert samkomulag væri um að fundur héldi áfram lengra inn í nóttina en til eitt eða tvö. Nú er klukkan að verða hálffjögur. Við Miðflokksmenn sem hér erum, erum ekkert að biðjast undan því að halda umræðunni áfram, en það væri gott að vita framhaldið upp á skipulag fyrir okkur. Sumir þurfa að mæta á nefndarfund í fyrramálið og þar fram eftir götunum. Það væri áhugavert og mikilvægt fyrir okkur að heyra hvenær hæstv. forseti sér fyrir sér að ljúka umræðunni í nótt. Ég ítreka að við erum ekki að biðjast undan því að halda áfram, en skipulagsins vegna er sjálfsögð kurteisi að upplýsa okkur um það.
Herra forseti. Ég tek undir það sem félagi minn hv. þm. Bergþór Ólason sagði áðan. Auðvitað er rétt fyrir okkur, nú þegar er farið að morgna af degi, að grennslast eftir því hvernig og hversu lengi forseti hefur hugsað sér að þessi fundur standi. Því að líkt og hv. þm. Bergþór Ólason sagði var hér í gangi samkomulag eða vilji um að halda fundi áfram til eitt, tvö í nótt. Við Miðflokksmenn höfum ekkert verið að kvarta yfir því að nokkur tími sé liðinn fram yfir það vegna þess að umræðan er búin að vera mjög upplýsandi. Það má kannski segja að hún sé kannski loksins að ná einhverju flugi núna og að við séum farnir að nálgast kjarna málsins. En engu að síður, bara fyrir góðra hluta sakir væri gott að heyra það frá hæstv. forseta hversu lengi hann vill halda þessum fundi hér áfram inn í morguninn.
Herra forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem komið hafa hingað og bent á nauðsyn þess að fá að vita hvað þingfundur eigi að standa lengi. Ég verð að segja að það kemur mér á óvart hversu rík áhersla er lögð á að halda áfram umræðunni fram undir morgun. Ég skil ekki hvers vegna liggur svona á. Ég minni á að hér var mál tekið út af dagskrá fyrr í dag, málefni útlendinga, sem ég hefði nú talið að væri mjög mikilvægt að afgreiða, einfaldlega vegna þess að það er nauðsynlegt að taka á þeim kostnaði sem fylgir umsóknum um alþjóðlega vernd hér á landi. Við sjáum að það mál má víkja fyrir þessu máli sem hæglega má bíða. Þannig að ég segi: Hæstv. forseti, ég held að það sé tímabært að fá einhverjar upplýsingar um hvenær er stefnt að því að þingfundi ljúki.
Hæstv. forseti. Mig langar til að taka undir spurningarnar sem hér hafa komið fram hjá hv. þingmönnum um skipulag þinghalds. Hversu lengi skal halda fundi áfram? Nú hefur klukkan slegið óttu og á áætlun er að hefja nefndafundi klukkan 8.30. Ég get ekki forðast að velta fyrir mér hvað liggi á þessu máli þar sem það má hæglega bíða. En það eru fjölmörg önnur mál sem þola hins vegar minni eða jafnvel enga bið. Senn líður að þinglokum. Maður veltir því fyrir sér hvernig skipulaginu sé háttað, hvort það sé eitthvað sem mætti kannski endurskoða.
Herra forseti. Mig fýsir mjög að vita hvað forseti hyggst fyrir í þessu máli vegna þess að nú er það svo, eins og kollegar mínir hafa bent á, að mörg mál bíða afgreiðslu og mál eins og þetta, sem við höfum rætt í drykklanga stund, getur hæglega enst okkur þá þrjá þingdaga sem eru áætlaðir í þessari viku. Það myndi hins vegar óneitanlega setja strik í reikninginn hvað varðar afgreiðslu annarra mála sem liggur á að taka til afgreiðslu á þinginu. Þess vegna er nokkuð brýnt fyrir okkur að fá að heyra fyrirætlanir forseta um það t.d. hversu lengi inn í morguninn hann hyggst halda þessum fundi áfram, þannig að við getum séð hvað næstu dagar og sólarhringar hafi í för með sér fyrir okkur öll.
Áður en að ræðu kemur vill forseti tilkynna hv. þingmönnum að hér eru fimm hv. þingmenn á mælendaskrá og forseti hefur ekki áform um annað en að halda bara áfram og liðka til fyrir umræðunni.
Herra forseti. Þá liggur það fyrir og setur samtöl um meint samkomulag þingflokksformanna í sérstakt samhengi. En það er við ýmsu að búast, eins og gengur, á þessu heimili okkar hér. Eitt af því sem við höfum kvartað yfir í umræðunni er að okkur hefur gengið illa að fá stuðningsmenn innleiðingar þriðja orkupakkans til fundar við okkur. Mér sýnist af reynslunni að það sé þó sýnu auðveldara að fá aðila sem eru fylgjandi málinu til samtals að degi til en um miðja nótt. Þó ekki væri nema fyrir það eitt þá held ég að skynsamlegt væri að fara að kalla þetta gott. Ég ítreka að við biðjumst ekki undan því að nýta þann tíma sem okkur er útvegaður til að ræða málið [[Forseti hringir.]]en þetta mun setja viðræður [[Forseti hringir.]]þingflokksformanna í annað samhengi [[Forseti hringir.]]hér eftir til þingloka er ég hræddur um.
Virðulegur forseti. Ég get varla orða bundist. Hér stöndum við á hinu háa Alþingi og virðist skipulag vera mjög endasleppt. Við upplifðum það aðfaranótt föstudags í síðustu viku - eða fimmtudags, ég man nú ekki hvort það var, klukkan er orðin margt - að þá var gert samkomulag sem hélt ekki. Í dag var beðið um það sérstaklega undir liðnum um afbrigði að heimilað yrði að taka mál á dagskrá sem skömmu seinna var tekið af dagskrá. Hér liggur fyrir að gert var samkomulag um að fundur stæði til klukkan eitt eða kannski tvö í nótt. [[Gripið fram í: Rangt.]]Nú er klukkan að verða hálffjögur. [[Gripið fram í: Fundarstjórn forseta.]] [[Gripið fram í: Rangt.]] [[Gripið fram í: Það var ekki gert samkomulag um það.]] [[Gripið fram í: … samkomulag um að halda lengur áfram.]]Ég leiðrétti það þá ef það er svo. En alla vega stöndum við hér klukkan hálffjögur að nóttu og ræðum enn um orkupakka þrjú.
Herra forseti. Svo vill til að sá sem hér talar nú stýrði fundi með formönnum þingflokka fyrir hádegi í morgun og tók þar afar skýrt til orða um að hann hefði fullan hug á því að ljúka dagskrá þessa fundar sem fyrir liggur í dag, í öllu falli því máli sem nú hefur verið rætt alllengi. Þau áform fóru ekki fram hjá neinum sem sat þann fund og það átti ekki að vera neinn misskilningur um það. Nú hefur komið í ljós að hv. þingmenn hafa mikla þörf fyrir að tjá sig og annríki fer vaxandi á þinginu og ekki mjög margir þingdagar eftir. Þá er að sjálfsögðu eðlilegt að bregðast við þeirri þörf þingmanna með því að lengja þingfund. Ég geng út frá því að hv. þingmenn Miðflokksins, sem hafa mikla þörf fyrir að ræða þetta mál, og ræða saman um það og fara í andsvör við sig sjálfa, fagni því að búið sé til rými fyrir þá til að flytja ræður sínar.
Við vorum ekki að biðjast undan því.
Þar með er þetta allt í góðu lagi og okkur ekki mikið að vanbúnaði að nýta bjarta vornóttina til að eiga þessar uppbyggilegu samræður.
Hæstv. forseti. Það hefur verið komið inn á það áður í nótt og í gærkvöldi í stuttu máli að viðsnúningur stjórnarflokkanna sé athyglisverður. Það er engin almennileg umræða sem við andstæðingar orkupakkans höfum náð við fylgismenn hans. Þeir virðast hlaupa frá málinu í trausti þess að Miðflokkurinn verði flautaður út af vellinum og að hægt verði í framhaldinu að samþykkja þingsályktunartillöguna án þess að leita sátta um málið við þá sem eru andvígir þeirri leið sem valin hefur verið og án þess að gera þetta í sátt við þing og þjóð. Það má ljóst vera að stjórnarflokkarnir sem hafa forgöngu um málið, njóta reyndar stuðnings Evrópusambandssinna, hafa fundið fyrir mikilli andstöðu við málið í þeirra baklandi. Það er ekkert skrýtið þar sem stjórnarflokkarnir hafa lýst því yfir áður á Alþingi og á öðrum vettvangi að þeir séu andsnúnir þessari ráðagerð. Það mun hafa verið ein ástæða þess að flokkarnir nutu þess kjörfylgis sem þeir nutu og raun var á í síðustu kosningum. Viðsnúningurinn er alger. Eftir áralanga stefnufestu flestra þessara flokka er snúið af leið. Mig langar til að lesa hér upp úr nefndaráliti frá 125. löggjafarþingi, með leyfi forseta: „Ísland hefur í þriðja lagi mikla sérstöðu hvað varðar landfræðilegar aðstæður. Hér býr mjög fámenn þjóð í mjög stóru en orkuríku landi. Ef litið er til meginmarkmiða tilskipunar Evrópusambandsins um innri markað fyrir raforku kemur í ljós að a.m.k. tvö af fjórum eiga alls ekki við á Íslandi, þ.e. að gera raforkugeirann að hluta að innri markaði Evrópusambandsins. Það markmið fellur um sjálft sig hvað Ísland snertir því að raforkumarkaðurinn hér er einangruð heild og ekki tengdur markaði annarra landa Evrópska efnahagssvæðisins. Sama gildir um fjórða markmiðið, að auðvelda fyrirtækjum í raforkugeiranum að eiga viðskipti milli landa á EES-svæðinu. Slíkt er ekki inni í myndinni í tilviki Íslands þar sem raforkumarkaðurinn er einangraður og verður væntanlega áfram um alllangt skeið. Því vakna spurningar um hvað vakti fyrir mönnum að leita ekki eftir því frá upphafi, sem augljós rök mæltu með, að Ísland fengi varanlega undanþágu frá því að falla undir þessa tilskipun. Sú leið var valin þegar Ísland af næsta augljósum ástæðum fékk undanþágu frá tilskipun um gagnsæi verðlagningar og gegnumflutning á jarðgasi á Evrópska efnahagssvæðinu. Frá byrjun hefði átt að leita eftir sambærilegri varanlegri undanþágu fyrir Ísland á innri markaði með raforku.“ Síðar í álitinu segir, með leyfi forseta, í niðurstöðunni: „Minni hlutinn telur með öllu ótímabært að ákveða nú, með því að Alþingi heimili að falla frá stjórnskipulegum fyrirvara í tengslum við ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 168/99, að tilskipun Evrópubandalagsins um innri markað fyrir raforku verði felld inn í EES- samninginn. Það voru hrein og klár mistök“ - hrein og klár mistök, herra forseti - „að leita ekki eftir varanlegri undanþágu fyrir Íslands hönd. Með vísan til þess sem að framan greinir leggur minni hlutinn til að ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 168/99 verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að taka málið upp á nýjan leik á vettvangi sameiginlegu nefndarinnar. Leita ber þar eftir ótímabundinni undanþágu fyrir Ísland frá því að gerast aðili að innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins með raforku. Standi sú tilhögun svo lengi sem íslenski raforkumarkaðurinn er einangraður og ótengdur við raforkumarkað annarra EES-landa. Til vara verði gerð sú krafa af Íslands hálfu að Íslendingum gefist mun lengri aðlögunartími að þessum breytingum, að lágmarki tólf til fimmtán ár.“ Þetta er ritað 2. maí árið 2000 og flutningsmaður er hæstv. forseti Alþingis, Steingrímur J. Sigfússon. Þetta nefndarálit væri í raun, með breytingum á gerðinni, í fullu gildi í dag. Og ég verð að segja það, herra forseti, að á þessum tímapunkti virtust menn mjög einarðir í afstöðu sinni. Hvað hefur breyst? Af hverju ættum við ekki að leita til sameiginlegu EES-nefndarinnar og fá varanlegar undanþágur en ekki að innleiða með þeim hætti sem hér er farið fram á?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að vekja athygli á þessu. Það virðist sem fulltrúar allra stjórnarflokka hafi tekið einhvers konar Reykás á þetta mál og það er út af fyrir sig athyglisvert. Hér var í salnum rétt áðan hæstv. forseti Alþingis og þáverandi hv. þingmaður og það hefði verið ánægjulegt og upplýsandi að fá einhverjar útskýringar á þessum sinnaskiptum, ástæðu fyrir þeim eða eitthvað slíkt. En auðvitað er þetta fyrst og fremst fróðlegt, bæði fyrir okkur sem hér stöndum og erum enn þá að ræða þetta mál og munum gera það eins lengi eins og þurfa þykir, en líka fyrir þá sem eru hugsanlega að fylgjast með umræðunni eða eiga að miðla fréttum af því sem hér gerist á þinginu. Fyrir þá held ég að þetta hljóti að vera áhugaverðir punktar inn í þessa umræðu. Ég verð að taka undir með hv. þingmanni að manni er ekki ljóst hvað hefur orðið til þess að menn kúvenda svo gjörsamlega í afstöðu sinni til þessa máls, sem er vissulega, eins og fram kom í þessu tilvitnaða nefndaráliti, mjög stórt og merkilegt, eða hvaða öfl eða hverjir hafa skipt um skoðun fyrir viðkomandi. Mér þætti vænt um að fá álit hv. þingmanns á því hvað hann telji að hafi orðið þess valdandi að þessi 180° snúningur eða svo hafi orðið í þessu tilfelli.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Stundum er það svo að þegar stórt er spurt verður fátt um svör, en ég skal gera mitt besta. Hvað veldur þessum sinnaskiptum? Ég held að það megi hverju mannsbarni vera ljóst að það eru einhverjir hagsmunaaðilar sem þrýsta mjög á um það að þessi þingsályktunartillaga fari í gegn. Ég held að það geti ekki verið neitt annað. Ég sé ekki hvað það er í tíma eða rúmi sem knýr svo á um að þetta verði klárað hér, að þetta þoli ekki frestun eða endurskoðun, að ríkisstjórnin geti ekki tekið málið aftur inn á sitt borð og ákveðið að það sé önnur leið sem hugsanlega væri hægt að skoða, nema það séu einhverjir undirliggjandi hagsmunir sem knýja á um að það verði klárað. Ég held að við hljótum að álykta sem svo fyrst þetta er rætt tímunum saman og stjórnarliðar og þeir sem eru fylgjandi orkupakkanum sjá ekki ástæðu til þess að svara nokkurri einustu spurningu eða blanda sér í umræðuna svo nokkru nemi sem við erum búnir að fara í og var ekki búið að taka áður. Ég held að það geti ekki verið neitt annað en að það á að keyra þetta í gegn að óskoðuðu máli. Ég verð að segja eins og er, [[Forseti hringir.]]ég get ekki séð hvað annað myndi knýja á um það.
Herra forseti. Jú, það er einmitt þetta sem maður veltir fyrir sér, hvað veldur því að það þarf að keyra þetta mál svo hratt í gegnum þingið. Maður veltir því fyrir sér, ekki síst vegna þess að stuðningsmenn ríkisstjórnarflokkanna hafa í hverri könnuninni af annarri verið í meiri hluta andvígir þessu máli. En það er eitthvað sem er yfirsterkara í hugum þeirra sem skipa þingflokka þessara sömu flokka. Það er eitthvert afl sem er sterkara en raddir fólksins sem kaus þá og veitti þeim umboð sitt í síðustu kosningum. Við getum í sjálfu sér velt því fyrir okkur og okkar á milli hvað það geti verið og eins og hv. þingmaður kom inn á hvaða hagsmunir það eru sem eru svo stórkostlegir að það þurfi að keyra þetta mál í ágreiningi, ekki bara innan þings, það er það minnsta, heldur líka í ágreiningi við þjóðina í gegnum þingið. Kjósendur geta ekki áfrýjað því sem hér er búið að gerast. Þetta mun væntanlega hafa í för með sér að Sjálfstæðisflokkurinn verður 15% flokkur og Framsóknarflokkurinn nær þurrkast út, það eru skammtímaáhrifin, sem eru í sjálfu sér ekkert óæskileg að okkar dómi. En auðvitað er það miklu mikilvægara að þjóðin verði ekki fyrir tjóni af þeirri ráðstöfun sem hér er verið að keyra í gegn. Þess vegna er varað við henni. Mig langar samt sem áður að spyrja hv. þingmann hvort hann geti gert sér grein fyrir því hvaða hagsmunir það eru sem eru ríkari en skylda þingmannanna [[Forseti hringir.]]við þá sem kusu þá.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir andsvarið. Hér hefur verið rætt um það oft og ítrekað að þeir sem eru andvígir málinu séu afturhaldssinnar, einangrunarsinnar, popúlistar og ég veit ekki hvað og hvað. Ætli menn myndu vilja hafa þau sömu orð uppi um Jón heitinn Sigurðsson forseta sem barðist hvað harðast fyrir sjálfstæði landsins og sjálfstæði þjóðarinnar? Hér hefur þeim rökum verið haldið á lofti að við notum fullveldið sem við höfum til að gera samninga við önnur ríki og þjóðlönd. Það er vissulega rétt, við notum það, en við afsölum okkur því ef við afhendum það til yfirþjóðlegra stofnana. Það er rétt að þetta er gert ekki aðeins í ágreiningi við þá sem hafa staðið hér og mælt á móti þingsályktunartillögunni heldur einnig við þjóðina. Maður spyr sig: Hvaða hagsmunir eru ríkari? Þeir gætu verið fjárhagslegs eðlis fyrir einhverja tiltekna aðila. Eitt sem mér hefur flogið í hug er að þetta sé gert með þessum hætti vegna þess að með því að keyra málið í gegn í formi þingsályktunartillögu þá er útséð með að annar handhafi löggjafarvaldsins, forseti Íslands, hafi aðkomu að málinu. Hann getur ekki eins og hann gæti ef um lög væri að ræða, frumvarp til laga, lagt málið í dóm þjóðarinnar. Það má vera að það sé nægjanleg ástæða fyrir því að þetta er keyrt svo hart fram á þennan hátt og í formi þingsályktunartillögu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það vakti náttúrlega óneitanlega athygli áðan í umræðu um fundarstjórn forseta að hæstv. forseti og hv. þingmaður, Steingrímur J. Sigfússon, lagði ríka áherslu á að þingfundi yrði haldið áfram og engan bilbug á honum að finna í þeim efnum. Hann hefur hins vegar ekki tekið neinn þátt í þessari umræðu sem mér finnst dálítið sérstakt vegna þess að hann var þekktur andstæðingur í þinginu gagnvart orkupakka eitt og tvö og var með sérálit í utanríkismálanefnd á sínum tíma þar sem hann lagði mjög ríka áherslu á að við fengjum undanþágu, varanlega undanþágu frá þessari raforkutilskipun. Þess vegna vekur það óneitanlega nokkra undrun að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skuli nú reyna að keyra þetta mál í gegn og hafi umpólast algerlega í skoðunum gagnvart málinu. Í tengslum við þetta langar mig að fá hugleiðingar hv. þingmanns á því hvað hann telji að valdi slíkum sinnaskiptum, t.d. hjá Vinstri grænum sem hafa ekki verið þekkt fyrir að vera sérstaklega áhugasöm um markaðsvæðingu yfir höfuð. Kannski er þessi flokkur að breyta um kúrs og verða markaðsflokkur og þá hefur hann náttúrlega svikið kjósendur sína og tekið upp allt aðra stefnu en lagt var upp með í upphafi síðustu kosninga. Maður veltir fyrir sér hvað veldur þeim sinnaskiptum, af því [[Forseti hringir.]]að hv. þingmaður nefndi sérstaklega hagsmuni sem væru [[Forseti hringir.]]hugsanlega einhvers staðar þarna á bak við. [[Forseti hringir.]] Það væri gott að fá þetta fram hjá hv. þingmanni.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Ég get tekið undir orð hv. þingmanns. Ég sakna margra í umræðunni og það eru margir þingmenn sem hafa reyndar ekki látið svo lítið að halda eina ræðu um þetta mikilvæga mál. Hæstv. forseti Alþingis, Steingrímur J. Sigfússon, er klárlega einn þeirra, mikill ræðuskörungur og vel máli farinn og gaman að hlusta á ræður hans. Annar aðili sem ég sakna er utanríkisráðherra sem við höfum séð afar lítið af, sem þó sá ástæðu til að snupra hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson í fyrri umr. þessarar þingsályktunartillögu fyrir að hafa ekki verið á staðnum, en þá var hann í erindagjörðum þingsins með utanríkismálanefnd erlendis. Hvað er það sem veldur sinnaskiptum Vinstri grænna? Það er góð spurning. Þetta er svo sem ekki í fyrsta skipti sem við sjáum sinnaskipti þeirra í mikilsverðum málum, eins og til að mynda þegar þau ákváðu að fylgja Samfylkingunni að máli og sækja um inngöngu í ESB. Það var nú eitthvað. Og það er þá til umhugsunar fyrir kjósendur þess flokks hvort öll prinsippmálin, grundvallaratriðin sem flokkurinn leggur til grundvallar séu eingöngu til þess að hanga á stólum í ríkisstjórn eða hvort þau séu til persónulegs framdráttar þeim sem í þeim sitja. Ég skal ekki segja og ætla ekki að væna fólk um það beint, en einhver er þrýstingurinn fyrst fólk getur fengið það af sér að halda svona á spöðunum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þarna erum við einmitt komin að því sem hefur verið rætt hér oft og tíðum, trausti almennings gagnvart stjórnmálamönnum og Alþingi. Lögð er áhersla á það í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að efla Alþingi og þá hefði maður talið að það fælist í því að fram færi vönduð umræða um stór og mikilvæg mál. Þetta er eitt af þeim málum sem telst ansi stórt og mikið og varðar hagsmuni þjóðarinnar til framtíðar en það á að keyra í gegn í skjóli nætur. Margar spurningar hafa vaknað. Almenningur hefur mikinn áhuga á því að fá svör við ákveðnum spurningum en ekki komið þeim að og því haft samband við þingmenn í þeirri von að þeir geti komið spurningunum á framfæri. Hér er enginn til að svara þeim spurningum af hálfu stjórnarliðsins, eins og hv. þingmaður nefndi. Fjarvera hæstv. utanríkisráðherra er alveg hrópandi í umræðunni. Sömuleiðis hefur hæstv. forsætisráðherra lítið tjáð sig um málið. Ég get því ekki séð að verið sé að efla traust almennings gagnvart Alþingi og bera stjórnarflokkarnir alla ábyrgð í þeim efnum. Auðvitað vekur þetta mann til umhugsunar um það hvers vegna verið er að keyra málið svona áfram. Eru einhverjir hagsmunir þarna á bak við sem við höfum ekki fengið að vita af? Talað er um að EES-samningurinn sé í hættu, sem ég hef margoft bent á að er [[Forseti hringir.]]algerlega úr lausu lofti gripið.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Traust á alþingismönnum og Alþingi - það skyldi þó aldrei vera að það væru einhverjar ástæður fyrir því að það eykst ekki. Það var, ef ég man rétt, í óundirbúnum fyrirspurnum í gær sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson átti orðastað við hæstv. forsætisráðherra um akkúrat þetta, traust og virðingu Alþingis, og kom svolítið inn á hvað gæti valdið því að það ykist ekki. Ef ég fer rétt með talaði hæstv. forsætisráðherra um að búið væri að auka gagnsæi gríðarlega mikið frá því að hún settist á þing en það ekki borið árangur. Annað sem hefði verið velt upp væri að það væri mikið atriði að fá nýtt fólk á þing. Frá því að hún hefði tekið sæti á Alþingi hefði verið mikil endurnýjun á fólki á þingi en allt komið fyrir ekki, enn væri bullandi vantraust á þingið. Maður hlýtur að setja þetta í samhengi. Hvað breyttist? Flokkarnir eru enn þá hér, einhverjir nýir en aðrir eldri, sumir mjög gamlir. Ef framgangan er þessi, að þrátt fyrir að gagnsæið sé aukið og skipt sé um fólk á stólum séu mikilsverð loforð, grundvallaratriði í stefnu flokkanna svikin, endurtekið og ítrekað á þann hátt sem við verðum vitni að, er þá nema von að fólk spyrji sig að því hvort Alþingi sé treystandi? Ég held að það sé alveg hárrétt sem [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður kom inn á um hræðsluáróðurinn um að EES-samningurinn [[Forseti hringir.]]sé í hættu. Það er algjör fjarstæða. Hann verður ekki í hættu [[Forseti hringir.]]fyrr en við hættum að umgangast hann á þann hátt [[Forseti hringir.]]sem við höfum skrifað undir að gera.
Forseti sér ástæðu til að ítreka það við hv. þingmenn að virða tímamörk.
Herra forseti. Það er í sjálfu sér ánægjulegt að hafa fengið það staðfest frá hæstv. forseta þingsins að fundur muni standa þangað til þessari umræðu hér er lokið. Auðvitað er okkur ekkert að vanbúnaði að sinna því og uppfylla það. Við vorum að velta því fyrir okkur hér áðan hvað hefði fengið menn til að taka algjöra U-beygju í þessu máli - gildir þá einu hvort um er að ræða núverandi hæstv. forseta þingsins, hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, eða aðra. Það var sagt hér áðan að menn könnuðust ekki við Vinstri græna sem sama flokk og áður. Við sem erum hér inni og erum ekki innstu koppar í búri þess flokks erum ekkert einir um að skilja þetta ekki. Á laugardaginn var fundur á Austurvelli þar sem fyrrverandi hv. þm. Ögmundur Jónasson var meðal ræðumanna og flutti sköruglega ræðu. Hann kallaði sinn gamla flokk Hreyfinguna – framboð, vegna þess að hann sagði að hún væri hvorki vinstri né græn orðin, og héti því Hreyfingin – framboð. Það kann vel að vera að breitt verði yfir nafn og númer og þessu verði breytt í tímans rás. En það er fjarri því að Vinstri grænir séu einir um að koma manni á óvart í afstöðu til þessa máls. Það kemur líka verulega á óvart hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hefur hlaupið frá landsfundarályktunum sínum um þetta mál. Þessir ágætu flokkar hafa verið í allra kvikindi líki, ef við getum orðað það þannig. Sjálfstæðisflokkurinn hefur gengist undir það að hafna algerlega markaðsvæðingu í heilbrigðismálum og biðlistar af sjúku fólki út um allt hlaðast upp. Þetta lætur Sjálfstæðisflokkurinn yfir sig ganga. Því veltir maður því fyrir sér hvort þessir flokkar hafi bara skipst á áherslueiningum sínum. Í staðinn fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn láti undan í heilbrigðismálum slaki Vinstri grænir á hvað varðar markaðsvæðingu á raforku án þess að hugsa t.d. til þess hvaða áhrif slík markaðsvæðing hefur á náttúru þessa lands. Nefni ég nú enn á ný öll þau leyfi sem sótt hefur verið um og jafnvel afgreidd um smávirkjanir svokallaðar á Íslandi, sem eru undir 10 MW, og þurfa þess vegna ekki að fara í umhverfismat. Ég gæti líka minnst á þá vindmyllugarða sem menn hafa nú áætlað eða er verið að rannsaka, þeir yrðu væntanlega þrír eða fjórir. Það heyrðist ekki tíst í Hreyfingunni – framboði. Ekki tíst. Þeir eru hvorki vinstri né grænir í þessum efnum á þessum tíma. Síðan er ein spurning í viðbót: Þeir sem eru andstæðingar okkar í þessu máli hafa sífellt verið að tala um að við séum alltaf að tala um sæstreng. Ég man ekki eftir að hafa nefnt sæstreng í þessari umræðu nema í framhjáhlaupi. Maður spyr sig hins vegar: Nú er næsta víst hvað varðar þessa vindmyllugarða sem ég minntist á áðan, og allar þær smávirkjanir sem menn ætla að setja upp, að það mun ekki verða hægt fyrir þá sem reisa þessi mannvirki að selja raforku á því verði sem hún er almennt seld á á Íslandi um þessar mundir. Þá kemur bara tvennt til, þ.e. ef menn ætla ekki að reka þessi apparöt með tapi: Annaðhvort munu þeir sem eru að ráðast í þessar framkvæmdir hækka orkuverð til almennings á Íslandi verulega ellegar að þeir hafa undir höndum fullvissu um að þeir geti selt raforkuna þangað sem viðunandi verð fæst fyrir hana. Þetta er allt saman mjög athyglisvert og mun örugglega koma aftur upp í þessari umræðu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna. Mér þótti liggja í orðum hv. þingmanns að hann hefði efasemdir um markmið þeirra sem nú horfa til umtalsverðrar uppbyggingar, bæði í formi vindmyllugarða og síðan smávirkjana, sem eru samt drjúgar eins og þær koma fyrir, þessar innan við 10 MW virkjanir. Til að það sé sagt þá er ég síður en svo á móti frekari orkuvinnslu hér á landi. En mér finnst liggja í orðum þingmannsins að hann hafi efasemdir um að eina markmið þeirra aðila sem standa fyrir þessari væntanlegu uppbyggingu sé að selja inn á innanlandsmarkaðinn. Plan A sé kannski það sem er aðeins fjarlægara en þó innan seilingar væntanlega miðað við þá innleiðingu sem nú er verið að reyna að keyra í gegn hér í þinginu. Skil ég hv. þingmann rétt? Sé þetta raunin, hvaða áhrif heldur hv. þingmaður að það hafi á vilja fólksins í landinu til að styðja við verkefni sem þessi, vindmyllugarða annars vegar og smávirkjanir svokallaðar hins vegar? Heldur hann að það hafi jákvæð eða neikvæð áhrif, ef þetta er raunin? Í seinna andsvari mínu kem ég inn á flutningsnetin sem eru hluti af þessu en mér vinnst ekki tími til þess núna. Ég byrja sem sagt á því sem ég hef nefnt hér.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar. Það hefur komið fram í umræðunni fyrr í kvöld og í nótt, t.d. í ræðu sem ég flutti hér áðan, að ég teldi að í sjálfu sér væri það ekki traustur málflutningur að vera með umræðu um sérstakt átak í grænmetisrækt á Íslandi og vera með áætlanir um stórkostleg orkuskipti í samgöngum en ætla síðan að markaðsvæða raforku og raforkuverðið til þeirra sem nú eru hvattir til að skipta um ökutæki og taka inn rafmagn í staðinn fyrir bensín/dísil. Það heitir að lofa upp í ermina á sér að halda því fram að menn séu áfjáðir í að veita grænmetisbændum tækifæri til að keppa við innflutt grænmeti á sama tíma og það liggur nánast fyrir að sú gjörð sem við ræðum hér mun hækka orkuverð til þessara aðila tveggja. Ég sé ekki að þetta samræmist. Við höfum séð undanfarið að menn hafa áhuga á bæði smávirkjunum og vindmyllurekstri. Ég sé heldur ekki að sá rekstur geti þrifist á því orkuverði sem nú er ráðandi á Íslandi. Því hlýtur maður að spyrja sig: Ætla þessir aðilar og ætlar ríkisvaldið og ríkisstjórnin að hleypa því út í verðlagið? Á að hækka raforku til grænmetisbænda, til orkuskipta o.s.frv.? Eða sjá menn fyrir sér möguleika á því að selja þessa raforku á eitthvert annað svæði þar sem verð er hærra?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni svarið. Hluti af þeirri uppbyggingu sem fram undan er, annars vegar í tengslum við vindmyllur og hins vegar í tengslum við smávirkjanir, er flutningsnetið, flutningskerfið innan lands. Það hafa komið fram áhyggjur, m.a. af ástandi flutningslínunnar frá Dalabyggð yfir á sunnanverða Vestfirði, af kerfinu á þessum stöðum, og það er væntanlega víðar. Mér er í fersku minni frétt sem fjallaði um þetta, að núverandi flutningskerfi þoli ekki þá vindmyllugarða sem áætlaðir eru á svæðinu, Dalabyggð og þar um kring. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að þetta muni spila inn í uppbyggingu flutningskerfanna á þessum leiðum og það hvernig kostnaði við nauðsynlega uppbyggingu á flutningslínum verður dreift á þá sem kalla fram þessa auknu flutningsgetu og hina sem þurfa að borga fyrir hana?
Herra forseti. Svo vill til að þeim sem hér stendur hefur orðið sérlega hált á svellinu við að ræða raforkulínur á Íslandi einmitt í þessari umræðu. Það breytir ekki því að hringtengingin á Íslandi er, eins og ég lýsti hér fyrr í kvöld, eins og léleg jólasería. Og þessi ummæli, léleg jólasería, heyrði ég frá starfsmanni sem þekkir þetta flutningsnet út og inn. Það er alveg laukrétt hjá hv. þingmanni að flutningsnetið á vesturhelmingi landsins er úr sér gengið og mjög lasburða og þolir þess vegna ekki þann aukna flutning sem fyrirhugaðar virkjanir í formi vinds og smávirkjana bera með sér. En það vill þannig til að einn af þeim mörgu sem hefur verið að fylgjast með þessari umræðu í kvöld og nótt og í morgun sendi fyrirspurn inn í hóp okkar ekki alls fyrir löngu. Hann spurði hvort sá sem hér stendur teldi að þeir sem væru kaupendur raforkunnar og/eða framleiðendur hennar - þá er ég annars vegar að tala um kaupendur sem eiga ekki heima á Íslandi, hins vegar framleiðendurna sjálfa - yrðu á einhverjum tímapunkti og á einhvern hátt gerðir samábyrgir í kostnaði við að byggja þessar línur upp. Nú hef ég það svar ekki á reiðum höndum. En í sjálfu sér finnst manni ekki óeðlilegt að það yrði gert með einhverjum hætti. Ég sé ekki að núverandi kerfisáætlun, sem var samþykkt 2015 eins og frægt er orðið, umfaðmi þau áform sem nú eru uppi. Ég sé það ekki alveg.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar aðeins að skoða aðdragandann að orkupakka eitt þegar hann var innleiddur á sínum tíma og þá vil ég vitna hér í bréf sem er frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu frá 20. ágúst 2001. Þar er fjallað um niðurgreiðslur á rafmagni til húshitunar. Þar segir, með leyfi forseta: „Frá þeim tíma hefur hlutur niðurgreiðslna aukist verulega jafnframt því sem orkufyrirtæki veita nú afslátt af raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis.“ Svo segir áfram: „Þá mun breytt skipan orkumála sem unnið er að líklega kalla á breytingar á þessum reglum.“ Ég endurtek: „… líklega kalla breytingar á þessum reglum.“ Orkufyrirtækin veittu afslátt af raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis. Svo segir ráðuneytið hér að þetta muni líklega breytast. Þeir vita það hins vegar ekki nákvæmlega. Síðan kemur á daginn að þeir höfðu rétt fyrir sér. Rafmagn til húshitunar hækkaði verulega á sumum svæðum. Rafmagn til fyrirtækja hækkaði, ég nefni sem dæmi bakarameistara, sem keyptu ódýra orku á næturnar, og fleiri fyrirtæki. Þannig að þarna sjáum við að ráðuneytið, sem er að undirbúa þessa löggjöf, veit í raun og veru ekki nákvæmlega hvað hún mun hafa í för með sér. Þetta eru náttúrlega alveg ótrúleg vinnubrögð, herra forseti, það verður bara að segjast eins og er. Þess vegna er maður hræddur um að það nákvæmlega sama muni gerast varðandi orkupakka þrjú, að menn viti í raun og veru ekkert hvað það mun þýða fyrir almenning og fólkið í landinu. Mig langar til að heyra frá hv. þingmanni [[Forseti hringir.]]hvað honum finnst um þetta og þá samlíkingu þarna sem ég nefndi.
Herra forseti. Jú, það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, við getum í sjálfu sér dregið þetta saman í það að reynsla okkar hingað til af innleiðingu fyrsta og annars orkupakkans var mjög slæm fyrir neytendur. Menn hafa haldið því fram að raforkukostnaður heimila hafi lækkað í kjölfarið á því að fyrirtækjum var skipt upp o.s.frv. Ég veit ekki um neinn sem ég hef heyrt í eða hitt sem hefur orðið fyrir því. Og menn sögðu: Jú, raforkan sjálf lækkaði en flutningurinn hækkaði. Það breytti ekki því að rafmagnsreikningur heimilanna hækkaði. Hér situr fyrir aftan mig hæstv. forseti Alþingis og þáverandi hv. þingmaður, sem ég þykist vita að hafi verið andstæðingur þessara tveggja fyrri orkupakka. Það verður náttúrlega að segjast í ljósi tímans og þess sem liðið er, að hann og félagar hans höfðu rétt fyrir sér í þessu efni. Einmitt kannski þess vegna gera mann enn þá meira hissa í framan þessi sinnaskipti þeirra gagnvart þriðja orkupakkanum, sem mjög margt bendir til að muni hafa enn þá meiri áhrif hvað þetta varðar en hinir tveir. En ég tek undir með hv. þingmanni. Ég er alveg sannfærður um að þessi aðferð Evrópusambandsins og þingsins hér, að gefa þjóðinni þetta inn í teskeiðum, orkupakka eitt og tvö, þrjú núna, fjögur og fimm á næstu tíu árum, verði til þess að alltaf muni herðast að landi og þjóð með hverjum pakkanum sem við innleiðum. Þannig að jú, reynslan er slæm. Lærum af henni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tek svo sannarlega undir hans lokaorð hér við fyrirspurn minni: Lærum af reynslunni. Það er vel mælt, hv. þingmaður, og á svo sannarlega við í þessu stóra máli. En því miður virðist ríkisstjórnin ekkert hafa lært af reynslunni. Vinstri grænir, sem eru í forsæti þessarar ríkisstjórnar, ættu nú að þekkja söguna vel. Eins og hv. þingmaður nefndi hér réttilega var hæstv. forseti og þáverandi þingmaður, Steingrímur J. Sigfússon, mjög á móti þessum orkupakka eitt og tvö og færði fyrir því gild rök. Hæstv. forseti er mælskur mjög og hefur flutt margar góðar ræður, en ég held að hann hafi flutt eina sína bestu ræðu þegar hann talaði gegn orkupakka eitt og tvö. Ég verð að segja að það undrar mig að hv. þingmaður og hæstv. forseti skuli ekki hafa miðlað þessu til sinna félaga í Vinstri grænum varðandi þetta mál, að við skyldum læra af reynslunni. Eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson nefndi hér hafði hann og þeir sem mæltu gegn þessu algjörlega rétt fyrir sér. Raforkuverð hækkaði og þarna var búið að markaðsvæða raforkukerfið á Íslandi, sem engin þörf var fyrir og hefur gefið slæma raun þar sem það hefur verið gert og innleitt. Í því ljósi kemur mér verulega á óvart afstaða Vinstri grænna í þessu máli. Þeir hefðu svo sannarlega getað lært af reynslunni og farið hina lögformlegu leið, eins og hæstv. forseti talaði fyrir á sínum tíma, að fá varanlegu undanþágu, sem skiptir verulegu máli og er eina lögformlega og rétta leiðin í málinu.
Herra forseti. Jú, hv. þingmaður hefur aldeilis lög að mæla, vegna þess að líkt og fram kom í fyrra svari mínu er þessi reynsla er virkilega slæm. Við eigum að læra af þessu. Ég hefði talið að það myndi ekki skaða nokkurn, ekki málið, ekki ríkisstjórnarflokkana, ekki þjóðina, að taka nú betri tíma í að afgreiða þetta mál, annars vegar með því að fresta því fram á haust, ná um það breiðari samstöðu skuli stefna, og/eða að gera þær breytingar á málinu að það verði sent til sameiginlegu EES-nefndarinnar, eins og réttur okkar er, fullkominn réttur. Það kann vel að vera, eins og þeir sérfræðingar sem leitað hefur verið til í þessu máli hafa sagt, að hér yrði uppi einhver pólitísk óvissa. Ég segi þá aftur, eins og ég sagði í ræðu minni í kvöld, að það er það sem við erum að vinna við alla daga. Okkur er engin vorkunn að takast á við pólitíska óvissu að einhverju leyti í þessari umræðu. Það er hins vegar annað atriði í þessu máli sem olli mér heilabrotum í gær að fyrir um 12 tímum síðan var hér í þingsalnum liðurinn sem er kallaður óundirbúnar fyrirspurnir. En þær virtust vera nokkuð vel undirbúnar í gær, vegna þess að fulltrúar þriggja flokka sem sækja þetta mál mjög fast reyndu að fá hæstv. forsætisráðherra til fylgilags við sig til að útmála þá sem eru á móti þessum pakka sem annars flokks fólk. Ég verð að segja það [[Forseti hringir.]]hæstv. forsætisráðherra til hróss að auðvitað tók hún ekki undir þennan málflutning, en í sjálfu sér átti hún lítil svör við spurningum [[Forseti hringir.]]sem til hennar var beint.
Virðulegur forseti. Ég sagði í síðustu ræðu minni að ég sæi fram á að í næstu ræðum ætlaði ég að fara yfir hvernig maður sæi orkumarkaðsmálefni þróast, bæði til skamms og lengri tíma. Það efni sem ég vil koma inn á í ræðu núna þykir mér rétt að setja fram á þessum tímapunkti, bara til að setja í samhengi það umhverfi sem við erum að stíga frekari skref í með innleiðingu þriðja orkupakkans, sem er regluverk Evrópusambandsins til viðbótar við þá pakka sem þegar hafa verið innleiddir. Í því samhengi langar mig að segja við þingheim að sporin hræða. Ég held að ástæðan fyrir því að margir hafi efasemdir um innleiðingu þriðja orkupakkans sé ásælni Evrópusambandsins í sífellt meiri samruna, á hvaða sviði sem það er. Það virðist alltaf seilst lengra og lengra og enginn veit almennilega hvar samrunaþróunin mun enda. En við vitum auðvitað að ýmsir bera þá von í brjósti að Evrópa verði einhvers slags bandaríki Evrópu, rétt eins og bandaríki Ameríku eru til undir stjórn Trump þessi misserin. Þeir sem þekkja myntumræðuna vita að flestir sem tjá sig um hina sameiginlegu mynt eru þeirrar skoðunar að hún geti vart lifað nema til komi enn meiri samruni, a.m.k. samruni á sviði fjármála Evrópusambandsríkjanna. Það er inn í þá mynd sem við verðum að horfa og tala þegar við tjáum okkur um þetta mál. Ég held að þetta sé alla vega drjúgur hluti þeirra efasemda sem almenningur hefur um málið, enda þekkjum við þær efasemdir sem meginþorri landsmanna hefur um mögulega inngöngu í Evrópusambandið. Í því samhengi, aftur, finnum við okkur á þeim stað að maður verður að spyrja sig: Hvernig líður þingflokki Vinstri grænna eða stuðningsmönnum Vinstri grænna með þetta mál þegar við horfum á það að þingflokkur Vinstri grænna var heill og óskiptur á móti orkupakka eitt og orkupakka tvö og flutti hæstv. núverandi forseti Alþingis prýðisgóðar ræður þá sem hv. þingmaður þar sem hann lýsti efasemdum sínum um innleiðingu fyrsta og annars orkupakkans? Hvernig líður þingflokki Vinstri grænna með það að þurfa að setja hausinn undir sig núna og keyra þetta mál í gegnum þingið? Sama má segja með þingflokk Framsóknarflokksins, sem hefur tekið U-beygju frá því bara fyrir nokkrum vikum eða mánuðum síðan, og stuðningsmenn þeirra. Og síðan eru það ágætir vinir mínir í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Það getur ekki verið góð staða þar. Allt í umhverfi og umgjörð þessa máls vekur upp tortryggni. Ég ítreka það sem ég hef sagt áður, að hæstv. utanríkisráðherra hafi lýst því yfir að hann sæi fyrir sér að málið færi ekki inn í þingið fyrr en í haust gerir þetta enn tortryggilegra allt saman, að málið sé rekið áfram með því offorsi sem raunin er þegar menn virðast meta það sem svo að illu sé best aflokið. Það kemur auðvitað engum á óvart samfylkingarflokkarnir þrír, sem eru áhugasamir um inngöngu Íslands í Evrópusambandið, séu áfram um innleiðingu þriðja orkupakkans. En það kemur verulega á óvart að ríkisstjórnarflokkarnir þrír sé á þeim stað sem þeir eru á núna. Þegar maður hefur í huga að sporin hræða sannarlega hvað varðar samskipti við Evrópusambandið og sífellt meiri ásælni þeirra í aukinn samruna og yfirráð yfir hinum ýmsu sviðum mannlífsins og efnahagslífsins þá er [[Forseti hringir.]]við því að búast að óróa setji að fólki.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni kærlega fyrir ræðuna, góð eins og von var til. Hann gerði að umtalsefni þá stöðu sem er í stjórnmálunum og varðar þetta mál. Það vill svo til að ég er þannig í sveit settur, kem úr landsbyggðarkjördæmi, þar sem hefur verið nokkuð breitt fylgi við hina ýmsu stjórnmálaflokka, þ.e. þetta er ekki blátt kjördæmi eða grænt kjördæmi eins og kannski oft hefur verið talað um í stjórnmálum, heldur hafa vinstri flokkar, miðjuflokkar og hægri flokkur eins og Sjálfstæðisflokkurinn átt þar nokkuet fylgi um mjög langt skeið. Og vegna þessa þá þekki ég ansi mikið af fólki, góða vini og fjölskylduvini, sem styðja hinar ýmsu stefnur í stjórnmálum. Ég verð að segja það og taka undir með hv. þingmanni að ég skynja það á þessu fólki, þótt það sé kannski ósammála mér í stjórnmálum eða í stjórnmálaskoðunum, að allir virðast vera sammála um að hér sé verið að gera mistök við innleiðingu orkupakka þrjú. Það á við um fylgjendur Vinstri grænna og Framsóknar og Sjálfstæðismenn hafa allir samsinnt mér í þessu. Hins vegar kemur ekkert á óvart með Viðreisn, sem er nýr flokkur, að þeir séu fylgjandi málinu, það er yfirlýstur Evrópusambandsflokkur. Það kemur heldur ekki á óvart með Samfylkinguna, sem er líka yfirlýstur Evrópusambandsflokkur. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir hvar Píratar hafa staðið í fortíðinni, en í dag eru þeir alla vega fylgjandi þessu máli og eru [[Forseti hringir.]]þó á móti sæstreng. Mig langar til að varpa því til hv. þingmanns hvernig hann [[Forseti hringir.]]líti á það, eins og í tilfelli Pírata, að þeir geti verið fylgjandi málinu en á móti sæstreng.
Virðulegur forseti. Ég held að það sé óhætt að segja að vegir Pírata séu órannsakanlegir og hvernig þeir forma afstöðu sína. Ég hef ekki áttað mig á því út frá þeim ræðum sem fulltrúar Pírata hafa haldið. En það sem mér þykir kannski erfiðast við að eiga þegar ég hlusta á þá færa sitt mál fram er þessi ofboðslega sannfæring þingmanna Pírata fyrir því að þeir skilji málin rétt og aðrir skilji málin rangt, séu þeir ósammála þeim Pírata sem talar hverju sinni. Ég hef ekki orðið var við jafn mikla sannfæringu fyrir eigin ágæti og í þessum hópi, þingflokki Pírata, um langa hríð. Ég get sagt fyrir mitt leyti að það er mjög margt í þessu máli öllu sem ég vildi gjarnan fá betri útskýringar og betri útlistun á. Það eru ótal margar spurningar sem voru settar fram undir lok nefndarstarfsins sem fékkst ekki svarað. Það var beðið um gesti sem ekki voru kallaðir fyrir utanríkismálanefnd. Við þingmenn Miðflokksins höfum spurt ótal spurninga þær klukkustundir sem við höfum staðið hér í umræðunni. Þótt við séum sannfærðir um að það ætti ekki að flýta sér að klára þetta mál, þá get ég ekki hermt þessa gríðarlega sannfæring fyrir eigin greiningargetu. [[Forseti hringir.]]upp á neinn annan hér í húsi. Hvernig Píratar finna út úr þessu [[Forseti hringir.]]gagnvart sæstreng treysti ég mér ekki til að giska á.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. En ástæða þess að ég spyr er að ég er þeirrar skoðunar að í nótt og liðið kvöld hafi umræðan dýpkað talsvert mikið. Hún er enn að dýpka. Ég velti því fyrir mér, eftir alla þá yfirferð sem hér hefur átt sér stað, hvort það sé ekki rétt mat hjá mér að við innleiðingu þessarar gerðar frá Evrópusambandinu, afléttingu stjórnskipulegs fyrirvara, séum við orðin nokkuð sammála um að það verði í raun og veru engin undanbrögð með það að allt sem í innleiðingunni felst muni koma til kastanna hér á Íslandi. Ástæðan fyrir því að ég spurði um þetta með sæstrenginn sérstaklega er sú að ég velti fyrir mér hvort það sé einhver leið, ekki bara fyrir Pírata heldur hvern sem er, að geta verið fylgjandi [[Forseti hringir.]]innleiðingunni á þennan hátt, en á sama tíma á móti hluta af henni.
Virðulegur forseti. Þetta er áhugaverð vangavelta hjá hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni. Ég held að það sem komið hefur fram síðan síðari umr. hófst í síðustu viku, þótt stuðningsmenn þingsályktunartillögunnar hafi verið tregir til að taka þátt í umræðunni, nýjar upplýsingar, bendi allt til þess að að innleiðingu aflokinni verði staðan bara nákvæmlega sú sem reglugerð 713 og 714 segir til um, enda segja hér ótal margir, Píratarnir held ég allir þar á meðal, að það þurfi enga fyrirvara, þeir séu óþarfir. Þetta er bara eins og þetta er. Þannig að ég er efins með [[Forseti hringir.]]Pírata, ég man ekki eftir nema einum hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni, að hann hafi tjáð sig á þessum nótum, [[Forseti hringir.]]má vera að þeir séu fleiri. En ég held að þessi skoðun þeirra risti ekki djúpt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Maður veltir því fyrir sér í þessu máli: Hver er hagur okkar Íslendinga? Hver er hagur neytenda? Hver er hagur almennings? Þar hefur verið rætt sérstaklega um neytendavernd. Hér hafa þingmenn komið upp í pontu og sagt að þetta sé svo mikilvægt vegna neytendaverndar, menn gætu farið að kaupa raforku frá fleiri en einum raforkusala. En nú er það bara staðreynd, og hv. þingmaður nefndi það hér fyrr í kvöld, að það er best að reyna hlutina sjálfur og þekkja þá á eigin skinni. Sá sem hér stendur hefur einmitt reynt þessa hluti og á eigin skinni, eins og sagt er. Þar sem ég hita mitt húsnæði með rafmagni hef ég leitast við að reyna að fá raforkuna ódýrari vegna þess að það er dýrt að kynda með rafmagni og hækkaði verulega við innleiðingu orkupakka eitt. En staðreyndin er sú og sannleikurinn er sá að það er sáralítill munur í verði milli þessara orkufyrirtækja, þannig að það borgar sig ekki og hefur ekkert upp á sig að vera að reyna að skipta um orkusala. Þetta er bara staðreynd sem rétt er að halda á lofti og sérstaklega gagnvart þeim þingmönnum sem hafa blásið þetta út sem svo mikla neytendavernd. En það er alveg ljóst að það er vilji Evrópusambandsins að þetta gangi í gegn og embættismannanna. Þeir eru búnir að vinna svo mikið í málinu og það er komið svo langt á veg o.s.frv. Og síðan er hræðsluáróður um að það skemmi fyrir Norðmönnum ef við innleiðum þetta ekki. En ég minni á að þeir hafa ekki verið neitt sérlega hliðhollir okkur þegar kemur að því að semja um fiskveiðistofna. En mig langar að fá álit hv. þingmanns einmitt á þessu með neytendaverndina, hvort þetta sé ekki algerlega orðum aukið.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Stutta svarið er: Jú, ég held að menn séu að gera mikið úr meintum réttindabótum neytenda við innleiðingu þriðja orkupakkans. Það hefur verið sagt í allmörgum ræðum, í ótrúlega háu hlutfalli af þeim ræðum sem stuðningsmenn innleiðingarinnar hafa haldið, að nú verði mikil bót á hvað neytendavernd varðar. Ég veit ekki betur en að það sé lítið vandamál að skipta um raforkusala í dag. Sú breyting varð á fyrri stigum og ég held að þeim fjölgi ekkert möguleikunum þó að þriðji orkupakkinn verði innleiddur. Ég verð að viðurkenna að ég held að menn séu að mikla mjög þessa meintu neytendavernd. Þegar spurt hefur verið út í í hverju breytingarnar felist á tímalínunni frá innleiðingu fram að lagningu sæstrengs þá hefur þetta verið hent á lofti, fyrst og fremst neytendavernd og gegnsæi. Ég veit ekki hvað það er sem menn eru að vísa í þarna. Það er nú bara eins og það er, að aðgengi að því að velja sér raforkusala er til staðar í dag og engin breyting að verða þar á við þessa innleiðingu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að menn hafi ekki gert sér grein fyrir þessu, að raforkumarkaðurinn á Íslandi er það smár í samanburði við sameiginlega markaðinn í Evrópu að hin svokallaða neytendavernd skiptir engu máli. Hún hefur í raun farið á verri veg. Við höfðum jú sérstaka samninga til að lækka húshitunarkostnað til fyrirtækja sem kaupa raforku að næturlagi o.s.frv., sem fól í sér ódýrari raforku en það var hins vegar bannað með innleiðingu orkupakka eitt. Þar með get ég ekki annað séð en neytendaverndin hafi bara versnað. Það er nákvæmlega það sem við horfumst í augu við með þennan orkupakka þrjú, að raforkan komi til með að hækka.
Virðulegur forseti. Já, ég vil leyfa mér að taka undir með hv. þm. Birgi Þórarinssyni. Þær fréttir sem maður fær eru allar í þá veru, beinast í þá átt, að þarna verði engir plúsar. Eins og ég sagði hér fyrr í dag, með leyfi forseta: What's in it for us, hvað er í þessu fyrir okkur? Það hefur verið ótrúlega fátt um svör miðað við tímann sem stuðningsmenn frumvarpsins, innleiðingarinnar, hafa haft. Miðað við það að þeir gátu föndrað hér upp fjóra fyrirvara sem reyndust síðan vera eitthvað allt annað hefði maður haldið að búið væri að búa til haldbetri útskýringar á því í hverju hagur neytenda væri fólginn hvað þessa innleiðingu varðar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem hann flutti. Mér þótti einkar áhugavert það sem hann talaði um í sambandi við pólitíkina í þessu máli. Það kemur engum á óvart að sérstaklega þeir tveir flokkar sem ásælast mjög að komast í Evrópusambandið skuli vera til í allt í þessu máli. Það kemur manni ekki á óvart. Hins vegar hafa komið manni mjög á óvart vendingarnar í bæði Sjálfstæðisflokki og Vinstri grænum. Píratar eru náttúrlega í þeirri sérstöðu að hafa óþol fyrir skoðunum annarra og telja sig hafa hinn eina, hreina tón. Það sem kemur kannski á óvart varðandi Pírata er að þeir sækja, að sagt er, mest fylgi til ungs fólks, en það er jú unga fólkið okkar sem kemur til með að borga þann brúsa sem verið er að innleiða hér. Framsóknarflokkurinn dinglar með að vanda og hefur, eins og ég sagði áðan, snúist í þessu máli eins og hundur sem eltir skottið á sjálfum sér, hefur að vísu staðnæmst nú um stundarsakir. En ég ætla nú að bíða og sjá málið fara til enda áður en ég trúi því, svona eins og Halli og Laddi sögðu hér um árið, með leyfi forseta: „Mér þætti gaman að sjá það.“ Ég vil hins vegar spyrja hv. þingmann aðeins nánar út í þetta: Hvað telur hann að reki t.d. flokk eins og Pírata, sem á jú að hafa fylgi yngra fólks, út í það að vilja hengja þennan myllustein um háls kjósenda sinna til lengri tíma litið? Mig langar að spyrja hv. þingmann sérstaklega út í það. Mig langar líka til að spyrja hv. þingmann, af því að ég veit að hann var hagvanur í Sjálfstæðisflokknum, hvað hann telji hafa orðið til þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur snúið svona gjörsamlega við blaðinu og gengið fram af [[Forseti hringir.]]því sem við köllum stundum góðlátlega, gamla íhaldinu?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir andsvarið. Varðandi Píratana held ég að þar skíni í gegn hið popúlíska eðli þess flokks, sem virðist ekki sleppa neinu tækifæri til að hoppa á vagn mála sem þau telja að séu líkleg til vinsælda og verði, eins og í því tiltekna máli sem við fjöllum um hér, flötur á að útmála þá sem eru öndverðrar skoðunar sem afturhaldssinna, einangrunarsinna, og ég veit ekki með hvaða fleiri snautlegu orðum efasemdamönnum um þessa innleiðingu hefur verið lýst. Ég held að það sé grundvallargreiningin sem liggur iðulega að baki ákvörðunar hjá þeim ágæta þingflokki um það hvorum megin hryggjar hann liggur í málum. Varðandi Sjálfstæðisflokkinn treysti ég mér illa til að reyna að átta mig á hvað orsakar þennan viðsnúning. Við höfum einu sinni séð snúning í máli sem við vitum núna hvernig þróaðist og fór, snúning þar sem segja má að forysta flokks flokksins hafi farið á móti kjarnafylginu, eins og ég leyfi mér að skilgreina það, þó að það sé auðvitað ekki heilagur sannleikur. Kannski eru menn á einhverri svipaðri vegferð núna. Það er örugglega ekki viljandi. En hvernig þessi ákvörðun var tekin, treysti ég mér ekki til þess að ráða í, en ég er hræddur um að hún muni reynast óheilladrjúg.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir greinargott svar. Við þurfum í sjálfu sér ekki að ræða sérstaklega aðkomu Framsóknarflokksins í þessu máli. Hann fer þangað sem vindurinn blæs, eins og stundum áður. Hins vegar þætti mér vænt um að heyra hvað hv. þingmaður hefur að segja um þennan kirfilega viðsnúning Vinstri grænna, því að rétt eins og fram kom í ræðu annars þingmanns hér áðan eru þær ræður sem núverandi hæstv. forseti Alþingis flutti á sínum tíma gegn fyrsta og öðrum orkupakkanum, væntanlega einar mergjuðustu ræðurnar sem hann hefur flutt um sína tíð, hef ég trú á, kannski á topp 10–50. En vegna þess að hann hefur ekki flutt yfir okkur eina þrusu núna, sem væri nú vel þegið að hann gerði, langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann geri sér grein fyrir því hvað veldur því að Vinstri græn hafa snúist svo gjörsamlega í afstöðu sinni til þessara mála.
Virðulegur forseti. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, ég þakka þér fyrir andsvarið. Nú gæti hæstv. forseti eflaust svarað þessari spurningu betur en ég, en ég ætla að reyna. Ég greini þetta þannig að margir líta svo á að Vinstri grænir séu í eðli sínu stjórnarandstöðuflokkur. Það hefur komið mörgum á óvart, fyrst í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur frá 2009–2013 og síðan í núverandi ríkisstjórn, hversu tilbúinn þingflokkur Vinstri grænna er til að víkja frá fyrri stefnu, væntanlega til að halda ríkisstjórnarsamstarfinu gangandi. Það er auðvitað bara virðingarvert eins langt og það nær, það er hluti af því að vera í samstarfi. En mér er til efs að baklandið, grasrótin, eins og ég held að það sé kallað í Vinstri grænum, verði bærilega sátt þegar upp verður staðið hvað þetta mál varðar.
Og fram heldur umræðu um ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 92/2017, um breytingu á IV. viðauka við EES-samninginn. Forseti leyfir sér að rifja það upp hvaða mál er á dagskrá [[Gott að það liggi fyrir.]]í ljósi almennra ákvæða þingskapa um að menn haldi sig við umræðuefnið.
Herra forseti. Í þessu máli er nauðsynlegt að skoða þróunina í nágrannalöndunum. Þá má t.d. nefna að í Danmörku eru vogunarsjóðir farnir að kaupa upp dreifikerfi raforku sem hafa verið í eigu almennings í 100 ár. Í Noregi, sem er land sem framleiðir miklu meira en nóg af raforku, er hafin mjög mikil uppbygging vindmyllugarða í náttúruperlum sem er kostuð af þýskum fjárfestum. Ef við skoðum Svíþjóð sérstaklega, sem er mjög fróðlegt að gera, þá gekk sænska raforkukerfið mjög vel og var hagkvæmt og öruggt þegar Svíar gengu í Evrópusambandið á sínum tíma. En nú eftir meira en tveggja áratugaflóð, ef svo má að orði komast, af EES-tilskipunum hefur orkukerfinu þar í landi hrakað mikið. Sagt var í upphafi að regluverk Evrópusambandsins myndi auka samkeppni og afköst og gera rafmagnið ódýrara og auka valkosti kaupenda. Vissulega hafa valkostir neytenda aukist þar í landi en afleiðingarnar eru hins vegar slæmar. Orkuverð til notenda hefur hækkað mikið á sama tíma og eigendur hinna einkavæddu orkufyrirtækja taka út milljarðagróða úr þessum fyrirtækjum. Ef við skoðum Svíþjóð nánar í þessu sama samhengi - vegna þess að það er nauðsynlegt að skoða nágrannalöndin og hver reynsla þeirra hefur verið af því að vera í þessu samkeppnisumhverfi Evrópusambandsins, sem það leggur svo ríka áherslu á - þá hefur viðhald sænska raforkukerfisins versnað verulega. Það er að sjálfsögðu mikið áhyggjuefni þegar um raforku er að ræða, vegna þess að það fylgir því mikil hætta ef viðhald er ekki gott á þessum kerfum. Síðan minnkaði atvinnuöryggi starfsmanna og álag á starfsmenn hefur aukist verulega. Ríkisvaldið sá um, áður en þetta var einkavætt, að kerfið væri öruggt, en þegar fyrirtækin eru klofin þarna í sundur og farin að taka þátt í þessu samkeppnisumhverfi verður það allt óhagkvæmara. Þetta er ekkert einstakt, herra forseti. Sams konar Evrópusambandstilskipanir hafa farið illa með járnbrautir, póstinn og símann og gasfyrirtækin og flugið. Það er almennt þannig að einkavæðing með þessum hætti, svona samfélagslegra mikilvægra eininga, hefur í för með sér að viðhaldi verður ábótavant. Vegna kröfu einkafyrirtækjanna um aukna arðsemi eiga menn að finna leiðir til að spara, og það bitnar á viðhaldinu. Ég held einmitt að sú verði raunin hér. Þegar að því kemur að við förum að selja orkuna úr landi munu fyrirtæki sem eru nú þegar í einkaeigu sjá þar mikil tækifæri, sem síðan verður til þess að farið verður að auka kröfur um arðsemi, sem síðan bitnar á viðhaldi á þessum mikilvægu mannvirkjum. Það er margt sem við getum lært af nágrannaþjóðum okkar í þessum efnum, herra forseti. Og samnefnari þessa alls er sá að einkavæðing [[Forseti hringir.]]orkunnar hefur aldrei gefið góða raun. Við þekkjum það hér að heiman, frá því að Hitaveita Suðurnesja var einkavædd, að það hafði margvíslegar afleiðingar fyrir notendur, einkum í formi hærra orkuverðs.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir góða ræðu þar sem stungið er á kýlum. Hér kemur hv. þingmaður inn á afar merkilega punkta, þ.e. hvað er að gerast í þeim ríkjum í kringum okkur sem þegar hafa innleitt orkupakka þrjú eða gefið vilyrði um að hann verði innleiddur að fullu. Þar sjáum við að fjárfesting einkaaðila í kerfum sem áður voru í almannaeigu og rekin af almenningi eða ríki til hagsbóta fyrir allan almenning, er raunin í dag. Af hverju fjárfesta einkaaðilar í slíkum mannvirkjum? Varla er það til að tapa á fjárfestingunni eða eiga ekki von um arðsemi, heldur akkúrat öfugt. Fjárfestar fjárfesta til að fá arð. Þeir eru í því sem kallað er upp á enska tungu „in the business of making money“. Þá erum við komin að því atriði sem við höfum verið að reyna að komast að hér í nokkurn tíma. Hvað er það sem veldur? Hver er hvatinn að því að við innleiðum nú, ef þessi þingsályktunartillaga nær fram að ganga, inn í íslenskan rétt orkupakka þrjú á Íslandi sem ekki er tengt við innri markað Evrópusambandsins? Mér þætti gaman að fá hugleiðingar þingmanns um það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir gott andsvar. Hann kemur einmitt inn á nokkuð sem skiptir verulegu máli í þessari umræðu sem er: Hver er hvatinn? Hvers vegna vilja stjórnvöld ekki reyna að fá þessa varanlegu undanþágu? Er það vegna þess að áætlunin er kannski sú að við komum til með að undirgangast þetta markaðssvæði og taka þátt í því? Er það raunin að menn hlusta á af mikilli athygli og fara jafnvel eftir óskum fyrirtækja á borð við Landsvirkjun, sem hefur lýst því yfir að það sé mikilvægt að við undirgöngumst þessa tilskipun og hér verði lagður sæstrengur? Ég minni á að forstjóri Landsvirkjunar hefur sagt að það sé ekki spurning um hvort sæstrengur komi heldur hvenær hann muni koma og það verði styttra í það en margur heldur. Þetta hefur forstjóri Landsvirkjunar sagt, sem sýnir að þarna eru öfl á bak við sem telja það mjög mikilvægt að við undirgöngumst þessa tilskipun. Við undirbúum jarðveginn til að geta selt þessa orku úr landi og inn á sameiginlegan markað Evrópusambandsins. Við sjáum það líka að hér er verið að kaupa upp landsvæði. Það eru áform um vindmyllugarða, erlendir fjárfestar að huga að þeim og fjárfestar að kaupa virkjunarkosti o.s.frv., sem sýnir að þessi undirbúningur er í gangi. Ef við myndum fá varanlega undanþágu þá er kannski búið að kippa stoðunum undan þessum aðilum. Þess vegna hugsar maður með sér: [[Forseti hringir.]]Eru það þessir hagsmunir á bak við sem keyra þetta mál áfram? Því miður hvarflar að manni að svo sé.
Hæstv. forseti. Þá er verið að kippa stoðunum undan þessum aðilum. Áhugavert orðalag. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að valkostum hefði fjölgað til að mynda í Svíþjóð en hagur neytenda hefði ekki batnað. Með markaðsvæðingu þar sem valkostum fjölgar og menn ættu að geta valið sér við hvern þeir eiga viðskipti, eins og hefur komið fram í málflutningi m.a. hæstv. utanríkisráðherra, ætti hagur neytenda að batna. En við horfum á það í löndunum í kringum okkur að svo er ekki. Og þá spyrjum við okkur: Hvað er það í orkupakka þrjú sem er svona eftirsóknarvert fyrir okkur Íslendinga? Eða er kannski ekkert eftirsóknarvert fyrir okkur Íslendinga, talandi um okkur sem þjóð? Er kannski bara eitthvað eftirsóknarvert í orkupakka þrjú fyrir suma Íslendinga eða suma erlenda aðila?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þetta er mjög athyglisverður punktur hjá hv. þingmanni. Er orkupakki þrjú eftirsóknarverður fyrir suma Íslendinga, ekki þjóðina sem heild? Auðvitað hefur maður velt því fyrir sér. Það er margt í þessu umhverfi sem við verðum að setja í samhengi og bera saman við löndin í kringum okkur. Það hlýtur að vera einhver ástæða fyrir því að fyrirtæki eins og Landsvirkjun telur þetta vera vænlegan kost. Jú, hún hlýtur að vera sú að þeir geti selt orkuna úr landi. Það hlýtur að liggja í augum uppi. Það er ekki hægt nema með því að innleiða þennan orkupakka, þessa tilskipun. Svo þegar sæstrengurinn er kominn þá er allt til reiðu að selja orkuna úr landi. Þá gilda bara markaðslögmálin um framboð og eftirspurn og verð. [[Forseti hringir.]]Þá held ég að neytendur á Íslandi verði annars flokks.
Herra forseti. Enn dýpkar umræðan. Enn bætast við fleiri púsl í þessa mynd sem við erum búin að vera að draga upp í þessari umræðu undanfarna klukkutíma og í fyrri viku og áður. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðu hans sem var innihaldsrík og hún vekur einmitt upp spurningar. Eins og fram kom í ræðu hv. þingmanns hefur sú aukna einkavæðing sem átt hefur sér stað í nágrannalöndunum skilað þeim sem eiga gríðarlegum hagnaði en rýrt gæði almennings. Og þá hlýtur maður að spyrja sig og ein af þeim spurningum sem við höfum borið upp í þessari umræðu ítrekað er: Þegar fleiri einkaaðilar eru farnir að hasla sér völl á orkumarkaði á Íslandi er líklegt að það myndist sá samkeppnisþrýstingur að menn geti farið að höggva í Landsvirkjun og heimta jafnvel uppskipti hennar? Er það raunhæfur kostur? Nú langar mig til að spyrja hv. þingmann einmitt um þetta í ljósi þess sem hann var að segja okkur: Er líklegt að að þessum pakka samþykktum, að því gefnu að hér verði aukin samkeppni á raforkumarkaði, að hætta sé fyrir hendi á því að þeir aðilar sem koma inn á markaðinn muni heimta og fá Landsvirkjun skipt upp?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og mjög áhugaverða hugleiðingu hvað varðar Landsvirkjun. Það er alveg ljóst að markmið þessarar tilskipunar og markmið Evrópusambandsins í orkumálum er að auka samkeppni og það verður gerð sú krafa á stóra aðila að þeim fyrirtækjum verði skipt upp vegna þess að það er andstætt samkeppnissjónarmiðum að það sé einn ráðandi aðili á markaðnum. Ég get ekki séð annað en það bíði Landsvirkjunar ef þetta gengur allt í gegn og þegar við erum búin að tengjast Evrópusambandinu verði gerð sú krafa að Landsvirkjun verði skipt upp vegna þess að við fáum ekki neina sérstöðu hvað það varðar með þessum hætti, ekki nema við fáum varanlega undanþágu sem við Miðflokksmenn höfum margtalað fyrir í þessum sal, en fengið lítinn hljómgrunn hjá stjórnarflokkunum. Það er ótti sem þeir láta stjórnast af. Það er aldrei gott þegar stjórnvöld láta stjórnast af pólitískum ótta við það að leita réttar síns. Það vekur furðu að stjórnmálamenn sem hafa verið í stjórnmálum í áraraðir, ef ekki áratugi, skuli ekki átta sig á því. Þeir láta stjórnast af ótta við að samningurinn verði í einhverju uppnámi. Ég verð að segja það, herra forseti, mér hugnast ekki svoleiðis vinnubrögð og tel að stjórnmálamenn verði að líta í eigin rann [[Forseti hringir.]]fyrir hverja þeir eru að vinna og hverjir eru umbjóðendur þeirra. Það er jú íslenska þjóðin. Það er það sem skiptir máli í þessu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta svar. Mér finnst einhvern veginn ekki tilviljun að það er verið að sækja að ýmsum sterkum stoðum í íslensku samfélagi akkúrat núna, sem er í sjálfu sér undarlegt undir forystu Vinstri grænna. Það er sótt að raforkukerfinu okkar. Það er sótt að einkarétti ríkisins til að selja áfengi. Það er sótt að samgöngumannvirkjum okkar. Það er verið að leita leiða leynt og ljóst til að einkavæða alla þessa hluti til þess að einkaaðilar geti hagnast á kostnað þjóðarinnar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála þessu áliti mínu og hvort hann sé jafn hissa og ég á því að þessir atburðir skuli gerast [[Forseti hringir.]]á vakt Vinstri grænna í forsætisráðuneytinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Svo sannarlega er ég sammála hv. þingmanni með það og ég er mjög hissa og hugsi yfir því að Vinstri grænir, sem eru nú í forsæti ríkisstjórnar í fyrsta sinn, skuli tala fyrir því og reyna að keyra mál í gegn sem felur í sér markaðsvæðingu raforkunnar inn á Evrópska efnahagssvæðið. Og ég segi bara: Það lítur út fyrir að þessi flokkur sé orðinn markaðsflokkur. Þeir hljóta að vera alvarlega hugsi sem hafa stutt þennan flokk. Ég efast stórlega um að flokkurinn hefði fengið slíkt brautargengi í síðustu kosningum ef kjósendur hefðu vitað að hann myndi tala fyrir því og reyna að koma því í gegn á sem stystum tíma að raforkan á Íslandi yrði markaðsvædd í Evrópu. [[Forseti hringir.]]Það kemur mér verulega á óvart, herra forseti.
Virðulegur forseti. Ég vona að forseti fyrirgefi mér það, en ég ætla að byrja, af því ég ákvað að eyða ekki tíma okkar í fundarstjórn, á að fá að gera athugasemd við orð forseta þar sem hann las upp langan titil þess máls sem nú er til umræðu og bað okkur þingmenn um að halda okkur við umræðuefnið. Auðvitað er það hluti af þeirri umræðu sem hér á sér stað að fjalla um það með hvaða hætti viðsnúningur hefur orðið á afstöðu þeirra flokka sem leiða málið áfram. En það var auðvitað ekki það sem ég ætlaði að ræða við Birgi Þórarinsson, en þetta sparaði töluverðan tíma í fundarstjórn og gefur okkur tækifæri til að ræða málið frekar hér í pontu. En hv. þm. Birgi Þórarinsson - ég þakka honum kærlega fyrir ræðuna - langar til að spyrja: Það er sjónarmið, sem er alþekkt og líka á meðal þeirra sem eru áfram um aukinn einkarekstur og þar fram eftir götunum, að í byrjun skuli fara varlega á sviðum þar sem raunveruleg samkeppni er ekki til staðar og markaður býður ekki upp á að raunveruleg samkeppni byggist upp. Hvernig horfir það við hv. þingmanni að á okkar, í samhengi hlutanna, örmarkaði ætli menn að innleiða þetta regluverk þriðja orkupakka Evrópusambandsins, hafandi í huga að innleiðing annars pakkans var með þeim hætti að menn gengu meira að segja svo langt að lækka viðmiðunarmörk. Í einu tilviki var markaður með innan við 100.000 manns, það viðmið var fært niður í 10.000 hér á Íslandi og þar fram eftir götunum. Heldur hv. þingmaður að verið sé að troða hinum íslenska markaði í skó sem passa ekki á hann?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að þetta sé alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Það er verið að koma íslenska raforkukerfinu, raforkumarkaðnum, inn á markað sem það á ekki heima á og aðstæður okkar eru allt aðrar. Við sjáum bara hvaða afleiðingar þetta hefur haft fyrir okkur. Við sjáum það t.d. í raforkuverði sem við höfum nefnt hér hvað varðar húshitun, fyrirtæki sem höfðu sérstaka samninga o.s.frv. Allt þetta var bara strikað út með einu pennastriki, með penna frá Brussel, og átti ekkert við í okkar aðstæðum. Það sem er kannski sýnu alvarlegast sem við þekkjum, og ég á eftir að koma nánar inn á í ræðu hér, er hvernig fór fyrir Hitaveitu Suðurnesja. Þessi uppskipting, þessi krafa frá Evrópusambandinu, gerði það að verkum að grunnur var lagður að því að Hitaveita Suðurnesja var einkavædd. Það eru ein stærstu pólitísku mistök sem gerð hafa verið á Íslandi og grátlegt að horfa upp á það hvernig það góða fyrirtæki, sem var í eigu sveitarfélaganna á Suðurnesjum, var síðan einkavætt og komst í hendur erlendra aðila. Hver hefði trúað því að það ætti eftir að gerast? En það sem lagði grunninn að þessu öllu saman var einmitt þessi orkupakki, eða tilskipun eitt og tvö. Við sjáum það síðan að þegar orkupakki þrjú kemur, eða tilskipun þrjú er innleidd, þá er verið að opna enn frekar fyrir möguleika af þessu tagi sem verða neytendum [[Forseti hringir.]]afar óhagstæðir. Ég segi bara, herra forseti: Við höfum brennt okkur illilega á þessu og þess vegna eigum við að hafna þessum orkupakka.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir svarið. Eins og ég sagði í fyrra andsvar mínu er stundum reynt að yfirfæra regluverk sem passar fyrir stærri samfélög, og samfélög sem eru öðruvísi í sveit sett en Ísland er, þar sem landamæri landa liggja t.d. saman sem mun nú seint gerast hjá okkur Íslendingum. Hverjar telur hv. þingmaður ástæður þess að við Íslendingar virðumst svo gjarnir á að vilja innleiða hluti með þeim hætti að regluverk milljónaþjóða sé innleitt hjá okkar litlu þjóð?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að hluti skýringarinnar sé jafnvel sögulegur, þ.e. að við erum lítil þjóð en höfum verið haldin, að mínu mati alla vega, svolítið óttablandinni virðingu gagnvart þeim sem stærri eru, verið smeyk við að halda sérstöðu okkar á lofti. Þetta endurspeglast að mínu mati einmitt í þessu máli. Hér erum við lítil þjóð, en við erum með samning við Evrópusambandið, sem er náttúrlega stórveldi ef þannig má orða það. En við erum hins vegar smeyk við að halda rétti okkar til streitu í þessum samningi. Í mínum huga er ástæðan einfaldlega þessi: Stjórnmálamenn skortir djörfung til að taka ákvörðun og láta [[Forseti hringir.]]ekki embættismenn og þá sem eru á þessu sviði stjórna sér í þessum efnum.
Hæstv. forseti. Nú reikar hugur minn og sérstaklega eftir ræðu hv. þm. Birgis Þórarinssonar. Til umræðu hefur verið hvaða hagsmunir liggi til grundvallar því að keyra svo þétt á orkupakka þrjú með þeim aðferðum sem við höfum rætt. Nýlega, nánar tiltekið 17. maí sl., birtist grein eftir Hildi Sif Thorarensen í vefmiðlinum Viljanum. Höfundur er verkfræðingur og hefur kynnt sér raforkumál af nokkru gagni. Hún veltir fyrir sér framtíðarhorfum í orkumálum á Íslandi og hvata til fjárfestingar, eins og hv. þm. Birgir Þórarinsson kom inn á áðan, í geiranum á eyju sem nú þegar framleiðir næga orku, og reyndar umframorku, en eyjan er sem stendur ekki tengd raforkukerfi annarra landa og því trauðla hægt að sjá hverjum ætti að selja enn meiri orku en nú er framleidd án breytinga á núverandi tengingum við raforkukerfi annarra landa eða markað. Mig langar til að lesa úr þessari grein, með leyfi forseta: „Inni á vefsíðu Landsvirkjunar er margar áhugaverðar upplýsingar að finna, m.a. þær að á Íslandi eru árlega 1,9 TWst af umframorku, umframorku sem Landsvirkjun hefur velt fyrir sér að selja frá sér í gegnum sæstreng. Þetta magn jafngildir um 10% af þeirri orku sem er framleidd af Landsvirkjun á ári og er því töluvert. Þaðsem kemur á óvart í þessu samhengi er að undanfarna mánuði hefur hver fréttin á fætur annarri birst um aðila sem hafa áhuga á að virkja á Íslandi. Má þar meðal annars nefna fyrirtækið Zephyr sem hefur áhuga á að setja upp vindmyllur á Íslandi og er í eigu norskra sveitarfélaga og fylkja. Hægt er að ætla að slík fyrirtæki stundi ekki mikil áhættuviðskipti og því er rétt að velta fyrir sér hvers vegna áhugi er fyrir vindmyllum og vindmyllugörðum í landi þar sem nóg er til af orku og engin leið er til að flytja hana úr landi þar sem ekki er kominn sæstrengur. Það eru þó ekki einvörðungu Norðmennirnir sem hafa sýnt áhuga á því að virkja á Íslandi, en fyrirtækið Arctic Hydro hefur samkvæmt vefnum hjá Orkustofnun sex rannsóknarleyfi fyrir vatnsaflsvirkjunum. Í frétt frá RÚV kemur fram að fyrirtækið sé að hluta til í eigu Benedikts Einarssonar, náfrænda Bjarna Benediktssonar, og Eyþórs Arnalds, borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins. Aftur er eðlilegt að velta fyrir sér hvers vegna þessi mikli áhugi sé fyrir hendi á að virkja í landi þar sem ekki skortir orku. Íslensk orkumiðlun, fyrirtæki sem stofnað var af Bjarna Ármannssyni, gerði samning um raforkuviðskipti með 65 gígavött í byrjun þessa árs samkvæmt frétt af mbl.is. Það eru því fleiri fjárfestar sem hafa sýnt orkuviðskiptum áhuga á Íslandi og svo virðist vera sem áhuginn sé heldur að aukast en dala þessi misserin. Á Íslandi eru starfræktar sjö jarðvarmavirkjanir, en ef litið er inn á vefsíðu Orkustofnunar eru 34 leyfi í gildi fyrir slíkum virkjunum. Það er því alveg ljóst að virkjunum er að fjölga á Íslandi, stórum sem og smáum og virðist sem áhugi og framkvæmdir séu ekki í samræmi við orkuþörf í landinu, sbr. þá 10% umframorku sem nefnd var í upphafi greinarinnar. Að lokum má ekki gleyma Heiðari Guðjónssyni, íslenskum hagfræðingi, fjárfesti og nýráðnum forstjóra fjarskipta- og fjölmiðlafélagsins Sýnar. Heiðar er enginn nýgræðingur á fjármálamarkaðnum, en hann á hlut í HS veitum sem og SSB orku sem hugðist reisa virkjun í Svartá. Það er því alveg ljóst að erlendir sem og innlendir fjárfestar hafa áhuga á að setja fé sitt í virkjanir og félög um virkjanir á Íslandi, þótt ómögulegt sé að átta sig á ástæðunni fyrir þessum áhuga. Eitt er víst, skynsamir fjárfestar sem þessir setja ekki stórar upphæðir í taprekstur.“ Hæstv. forseti. Getur verið að nokkurt sannleikskorn sé að finna í niðurlagi höfundar, að ofangreindir aðilar, fjárfestar, hyggi ekki á taprekstur né fjárfesti í ólíklegum tækifærum til arðsemi fjárfestinga? Erum við þarna kannski komin að þessum punkti og búin að finna enn einn hvatann til að innleiða téða gerð? Eru kannski fleiri hvatar en hræðsla við að setja EES-samninginn í uppnám, hvað svo sem felst í því? Það var áhugavert að hlusta á hv. þm. Birgi Þórarinssyni áðan í ræðu þar sem hann fór yfir fréttir sem, ef ég kemst næst, hafa birst inni á Energy World, um Danmörku og Noreg og Frakkland, þar sem vogunarsjóðir eru að kaupa upp dreifikerfi í almannaeigu, eða eins og í Noregi þar sem uppbygging vindorkugarða er fjármögnuð af þýskum fjárfestum og í Frakklandi um kröfurnar og uppskiptingu og einkavæðingu vatnsorkuvirkjana frá því í mars síðastliðnum. Ég held að öll rök hnígi að því að alveg ljóst sé að verið er að markaðsvæða raforkuna og hana á að selja til Evrópu, hvort sem menn trúa því eða ekki [[Forseti hringir.]]að hér séu allir fyrirvarar í lagi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu hans. Hann víkur þarna að þýðingarmiklu máli sem er að menn eru að setja sig í miklar stellingar hér, margir hverjir, til að fénýta auðlindina og e.t.v. er það svo að með þessum orkupakka skapist aukin tækifæri til slíks. Það sem ég furða mig á í þessu máli, eitt af mörgum atriðum, er hvernig staðið er að innleiðingu þess. Þetta mál hefur verið kynnt á þann hátt, sérstaklega eftir að fram komu hinar alvarlegu efasemdir í álitsgerð tvímenninganna Friðriks Árna Friðrikssonar og Stefáns Más Stefánssonar, að til þess að óhætt væri að innleiða það væri gerður sérstakur fyrirvari. Þá er þetta lagt upp með þeim hætti, svo þversagnarkennt sem það kann að virðast, að annars vegar sé verið að innleiða gerðir en á einhvern hátt samt ekki vegna þess að fyrirvararnir eigi að sjá til þess að þetta innleiðist ekki, a.m.k. ekki á meðan ekki er fyrir hendi sæstrengur. Þetta birtist mjög glögglega og hefur verið mér umhugsunarefni síðan ég fékk svar hv. þingmanns, formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins, síðastliðinn miðvikudag þegar ég spurði hvort hann hefði séð fyrirvarann. Hann sagði eitthvað á þá leið að það lægi skýrt fyrir að sá meiri hluti þingsins sem myndi afgreiða málið gerði þann fyrirvara varðandi lagaleg atriði o.s.frv. Og maður spyr sig: Með hvaða rökum geta menn búist við því að í alþjóðlegu samstarfi [[Forseti hringir.]]taki menn góða og gilda einhverja fyrirvara sem eru gerðir kannski hugrænt af hálfu þess meiri hluta sem ætlar að standa að málinu?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni kærlega fyrir andsvarið. Það er alveg rétt að hér er búið að ræða og það raunar komið fram að þessi sérstaki fyrirvari er ólíklega í boði samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ef ég man rétt, nú er nú langt liðið á nóttina og það getur verið að minnið svíki mig, er kveðið á um það í 97. gr. samningsins að gerðir skulu innleiddar eins og þær koma fyrir, þ.e. án fyrirvara. Ég veit ekki hvort ég fer alveg rétt með orðalagið, það má þá leiðrétta mig. Þetta segir okkur að þessir heimatilbúnu fyrirvarar eru ekkert annað en skraut til heimabrúks. Þeir munu ekki halda neinu vatni. Það er alveg ljóst í þessu máli sem og öðrum, og það er búið að fara nokkrum sinnum inn á það og bera saman við hráakjötsmálið vegna þess að það þekkjum við úr mjög náinni tíð, að þeir fyrirvarar sem Norðmenn gerðu og gerðu kröfu um að yrðu settir inn í innleiðingu gerðarinnar, voru átta. Því hefur verið haldið á lofti sem rökum af hálfu fylgismanna orkupakkans að þeir fyrirvarar séu fordæmi þess að við getum sett fyrirvara og að þeir muni halda. En það er ekkert farið að reyna á þá fyrirvara, ekki á nokkurn hlut. Þar af leiðandi falla þau rök dauð niður. Ég get ekki séð að þeir fyrirvarar sem við ætlum að setja verði settir öðruvísi en að það sé gert inn í sameiginlegu EES-nefndinni og að þeir öðlist þá lagalegt gildi við innleiðingu hér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hann nefnir þau tvö atriði sem koma helst upp í hugann þegar um þetta mál er fjallað. Annars vegar er það hinn mikli fjöldi fyrirvara, að ég held átta talsins, sem Norðmenn og sérstaklega norski verkamannaflokkurinn beitti sér fyrir og svo hins vegar samanburðurinn við kjötmálið. Það liggur einhvern veginn þannig í þessu máli að það er eins og enginn hafi lagt sig fram við að skýra með hvaða hætti sú aðferð sem hér er höfð uppi með því að hafa uppi það sem kallað er lagalegur fyrirvari - hann hefur að vísu ekki fundist eða öllu heldur virtist hann hafa gufað upp í þeirri ræðu sem ég vísaði til í fyrra andsvari - það hefur enginn útskýrt hvernig slíkur fyrirvari, ef hann væri fyrir hendi á annað borð, myndi falla að evrópska sáttmálanum um efnahagssvæðið, vegna þess að sá sáttmáli er alveg skýr í þeim efnum. Hann gerir ráð fyrir því að á vettvangi sameiginlegu nefndarinnar semji menn um, segjum undanþágur og annað af því tagi, og síðan ef koma upp vandamál, eins og er fyrir hendi á Íslandi núna vegna þess að það er mikil ólga í þessu samfélagi og ákveðin vandamál vegna þess að fólk hefur ekki áhuga á því að sjá þennan orkupakka innleiddan, þá er sá farvegur fyrir hendi sem er skilgreindur í 102. og 103. gr. samningsins. Þetta liggur allt saman fyrir. Þetta er allt skýrt. Þetta er samningsbundið. Þetta eru skýr ákvæði. En það hefur enginn skýrt hvernig hinn svokallaði lagalegi fyrirvari, ef hann á annað borð fyrirfinnst og ef hann skyldi finnast einhvern tímann, fellur að því regluverki öllu saman, þar á meðal samningnum um Evrópska efnahagssvæðið.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir andsvarið. Nei, það er alveg rétt, þessir fyrirvarar virðast birtast og gufa upp jafnóðum, þeim fjölgar og eftir því sem þeim fjölgar, þeim mun ólíklegri verða þeir. Það er búið að benda á ýmsa staði í ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar þingflokksformanns, sem vitnað var til áðan. Þá var fyrst vísað til þess að fyrirvararnir væru á munnlegu formi. Þegar það var dregið í efa benti hv. þingmaður og formaður hv. utanríkismálanefndar á að þeir væru í þingsályktunartillögunni sjálfri og yrðu teknir upp orðrétt og settir inn í innleiðingarreglugerðina. Í samtali mínu við starfsmann utanríkisráðuneytisins var mér sagt að fyrirvararnir væru ekki settir við innleiðinguna sjálfa heldur væru þeir settir inn gagnvart stjórnarskránni, þ.e. til þess að innleiðingin sjálf héldi vatni gagnvart stjórnarskránni, en ekki til að koma í veg fyrir að orkupakki þrjú yrði innleiddur í óbreyttri mynd. Þessir fyrirvarar taka því stöðugum breytingum og virðast verða ólíklegri eftir því sem við tölum lengur. Ég verð að segja að ég er sammála þingmanninum um að það sé með miklum ólíkindum að haldið skuli svo fast við að fara þessa leið í bullandi ósátt við þing og þjóð, vegna þess að þingið er að lýsa því yfir, sama hvar í flokki menn standa, að menn vilji ekki innleiða orkupakka þrjú óbreyttan.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni kærlega fyrir þessa ræðu. Hann dvaldi nokkuð við Noreg og því langaði mig til að vekja athygli á því enn einu sinni að í Noregi eru enn þá, eftir því sem ég best veit, málaferli í gangi vegna upptöku þriðja orkupakkans þar og líka vegna þess að þeir átta fyrirvarar sem gerðir voru hafa í sjálfu sér orðið að vindi og reyk. Ég hef hugsað það nokkuð í þessari umræðu, alveg frá byrjun, hvort það væri ekki ráð fyrir okkur Íslendinga að sjá hvernig upptöku þriðja orkupakkans reiðir af í Noregi, þ.e. hvort þau málaferli sem nú standa endi hugsanlega með því að hann verði dæmdur, fyrir stjórnlagadómstóli í Noregi, ótækur vegna þess að hann standist ekki stjórnarskrá Noregs. Það hefði kannski verið ástæða fyrir menn hér að hugleiða það í fullri alvöru að bíða ögn eftir þessu. Við erum búin að tala um í þessari umræðu, í fyrri umr., svo í síðustu viku og núna, þann asa sem er á þessu máli. Spurningin er: Eru menn kannski að hugsa sér það að koma þessu máli í skjól áður en stjórnlagadómstóll í Noregi fellir sinn dóm? Eru menn kannski hræddir um það hér, og nú er ég að spyrja hv. þingmann þessara tveggja spurninga, að einmitt þessi niðurstaða verði í Noregi, þ.e. að stjórnlagadómstóll komist að þeirri niðurstöðu að upptaka þriðja orkupakkans þar standist ekki stjórnarskrá?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni kærlega fyrir andsvarið. Þarna komum við inn á enn eitt málið, að málaferli séu enn í gangi vegna innleiðingar þriðja orkupakkans og hvort ekki væri rétt að bíða og sjá hvernig þeim málum vindur fram. Ég myndi halda að þarna væru afskaplega skynsamlegar spurningar á ferðinni vegna þess að hér liggur ekkert á fyrir okkur. Það er ekkert í þessum orkupakka sem bráðliggur á fyrir okkur Íslendinga að innleiða, alla vega hefur það ekki komið fram í máli þeirra sem fylgja orkupakkanum úr hlaði. Ég get mér þess til að þarna vísi hv. þingmaður til ágreinings fyrir norska stjórnlagadómstólnum um hvort um verulegt eða lítils háttar valdframsal sé að ræða. Því er öðruvísi farið í Noregi en hér þar sem við búum við það, þegar kemur að valdframsali, að stjórnarskráin okkar er þögul um slíkar heimildir, en í Noregi, ef ég fer rétt með, var gerð breyting á stjórnarskrá sem heimilar lítils háttar valdframsal án breytinga á stjórnarskrá, þ.e. með auknum meiri hluta atkvæða. Ef ég man rétt voru það þrír fjórðu hlutar frekar en fimm sjöttu, ég held það hafi verði í Danmörku. En eru menn hræddir við niðurstöðu Norðmanna? Það má vel vera að menn vilji klára að bíta höfuðið af skömminni áður en til þess kemur að sjá hvað gerist þar.
Herra forseti. Þetta vekur aftur upp þá umræðu sem hefur verið af hálfu þeirra sem vilja þennan gjörning, þ.e. sú skoðun hefur komið fram að við séum hvort sem er í gegnum tíðina, í gegnum þau 25 ár sem EES-samningurinn hefur staðið, búin að framselja svo mikið af stjórnskipulegu valdi til EES, að við séum þegar búin að afsala það miklu að það muni ekki um einn blóðmörskepp enn í sláturtíðinni með þessum pakka nú. Og menn hafa beinlínis haldið því fram að það sé bitamunur en ekki fjár að samþykkja þennan pakka einmitt vegna þess. Mig langar í sjálfu sér til að heyra skoðun hv. þingmanns á akkúrat þessu atriði, að menn séu kannski bara - og nú er ég að tala um þá sem aðhyllast það að afgreiða þennan pakka - búnir að tala sig sljóa í þessu máli, þ.e. með því að segja: Heyrðu, þetta skiptir ekki máli af því að við erum búin að gera þetta svo mörgum sinnum áður nú þegar. Það harmónerar við það sem hv. þingmaður var að tala um, að í okkar stjórnarskrá eru ekki heimildir til þessa framsals með jafn skýrum hætti og í stjórnarskrám landanna hér í kringum okkur. Og eitt af argúmentunum, afsakið, herra forseti, hefur verið það að við þurfum bara að taka upp nýja stjórnarskrá með þessu ákvæði inni og þá sé málið leyst, [[Forseti hringir.]]með framsalsheimildum. Mig langar að fá skoðun hv. þingmanns á þessu, hvort þetta sé kannski staðan, [[Forseti hringir.]]að við séum bara orðin sljó af því að hafa smátt og smátt afhent öðrum vald.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum enn á ný fyrir andsvarið. Hvort menn séu búnir að tala sig sljóa hér og það muni ekki um einn kepp í sláturtíðinni, þetta sé bitamunur en ekki fjár - ég held að svo megi líta á um suma sem hafa haldið uppi vörnum fyrir innleiðingu pakkans en ekki alla. Ég held nefnilega að stór hluti þingmanna vilji ekki framselja valdið og að þeir vilji fyrir alla muni halda inni fyrirvörum sem haldi. Á einhvern óskiljanlegan hátt hafa menn rýnt hlutina svo að með þessum svokölluðu fyrirvörum sé algerlega tryggt að þeim efasemdarmönnum sem hér hafa staðið í ræðustól og haldið ræður sé gert það hátt undir höfði að þeir geti óhikað greitt þessu atkvæði sitt. Hins vegar eru þeir sem telja þetta bitamun en ekki fjár og ganga kannski enn lengra og telja þetta ekki skipta nokkru máli, vegna þess að hugur þeirra stendur beinlínis til þess að ganga í Evrópusambandið. Þá aðila skil ég miklu betur, það er þeirra einlæga sannfæring að okkur Íslendingum sé betur borgið þar innan borðs. Ég get vel borið virðingu fyrir þeirri skoðun þó að hún sé ekki sú sama og ég hef, að þeir telji að þetta sé raunverulega bara eitt skrefið í þá átt - bitamunur en ekki fjár, að þetta sé raunverulega eðlilegur framgangur í þeirri vegferð að koma okkur Íslendingum í Evrópusambandið um alla framtíð.
Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um.
Borist hefur bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1036, áskrift að dagblöðum, tímaritum og öðrum miðlum, frá Birni Leví Gunnarssyni.
Til svara eru: Forsætisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Herra forseti. Allar nýjustu rannsóknir sýna að mannkynið stendur vægast sagt á afdrifaríkum krossgötum. Þó að Ísland sé á margan hátt vel í sveit sett hvað varðar græna orkugjafa er meðallosun hvers Íslendings mikil, tvöföld á við hvern Evrópubúa. Rannsóknir sýna að kolefnisfótspor okkar er að aukast og losun gróðurhúsalofttegunda jókst um 2,2% við síðustu mælingar. Við munum ekki geta mætt neinum alþjóðlegum skuldbindingum okkar nema með hröðum orkuskiptum, m.a. í samgöngum. Norðmenn eru komnir mun lengra í rafvæðingu samgangna. Þeir ausa fjármagni í þróunarverkefni og ætla innan skamms að fljúga með rafmagnsvélum. Milliríkjanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur reiknast til að verja þurfi 2,5% af landsframleiðslu í loftslagsaðgerðir. Við eyðum 0,25% samkvæmt loftslagsáætlun. Sé litið til umhverfismála í fimm ára fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar er einungis gert ráð fyrir 0,2% hækkun á framlögum. Það er ekki í samræmi við þær róttæku aðgerðir sem er nauðsynlegt að ráðast í ef Ísland á að halda vatni í baráttunni gegn loftslagsbreytingum. Undanfarna mánuði hefur ungt fólk og börn beinlínis öskrað á aðgerðir og það er mikil vitundarvakning í samfélaginu almennt, enda verður hættan augljósari með hverjum deginum sem líður. Samfylkingin telur nauðsynlegt að ráðast í gerð græns samfélagssáttmála sem tekur á öllum þáttum þjóðlífsins. Spurningar mínar til hæstv. forsætisráðherra eru því sáraeinfaldar. Telur hún aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar ganga nógu langt? Telur hún að 6,8 milljarðar séu nægilegt fjármagn þegar litið er til þess að þörfin er, samkvæmt Sameinuðu þjóðunum, tíu sinnum meiri? Er þessi ríkisstjórn nógu hugrökk til að hækka kolefnisgjald á við það sem síðasta ríkisstjórn áformaði a.m.k. að gera? [[Forseti hringir.]]Og mun hæstv. forsætisráðherra líta til aðgerðaáætlunar Samfylkingarinnar sem gerir ráð fyrir grænum sáttmála sem nái til alls þjóðlífsins?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mikilvæga mál upp. Ég vil byrja á því sem hv. þingmaður endaði á, þ.e. tillögu flokks hans um grænan samfélagssáttmála. Ég tel það hugsun sem við eigum öll að taka fyrir hér á Alþingi, hvernig við getum samþætt stefnumótun okkar í loftslagsmálum við allt annað sem við gerum. Nú síðast á fundi stjórnvalda með aðilum vinnumarkaðarins var rætt um nýtt þjóðhagsráð, sem koma á á laggirnar í tengslum við kjarasamninga og vonandi mun það gefast vel. Hugsunin hefur hingað til verið sú að ræða sérstaklega um efnahagslegan og félagslegan stöðugleika en þarna var líka rætt um að umhverfismálin yrðu að vera hluti af þeirri umræðu. Gallinn hefur verið sá, og þar tek ég undir með hv. þm. Loga Einarssyni, að umhverfismálin hafa verið sérmálefni, ekki rædd í samhengi við aðra þætti. Þegar við ræðum um atvinnustefnu, þegar við ræðum um efnahagsstefnu eða ríkisfjármálastefnu verðum við að hafa umhverfismálin undir. Meðal annars þess vegna er mín ríkisstjórn að leggja stóraukna áherslu á þennan málaflokk. Er nóg að gert? spyr hv. þingmaður. Við sögðum, þegar við kynntum aðgerðaáætlun okkar í loftslagsmálum, að hún yrði að vera til stöðugrar endurskoðunar af því að þróunin er hröð í þessum málaflokki. Við vitum að þó að okkar markmið séu metnaðarfull á alþjóðavísu þá breytist þessi umræða mjög hratt. Nú höfum við sett okkur markmið um kolefnishlutlaust Ísland 2040. Fyrstu aðgerðirnar í að ná því markmiði eru orkuskipti í samgöngum. Þar sjáum við miklar breytingar nú þegar sem eru m.a. afleiðing þeirra ívilnana sem hafa verið leiddar í lög gagnvart rafknúnum ökutækjum og ökutækjum sem ganga fyrir endurnýjanlegum orkugjöfum. Nýskráningar slíkra bíla, þegar við horfum til heimilanna í landinu, eru 20%. Við þurfum að ná því hlutfalli mjög hratt upp. Norðmenn eru þarna á undan okkur og við þurfum að sjálfsögðu að horfa til þess hvernig við getum gert þetta hratt og það gerum við m.a. með innviðauppbyggingu. Ég kem nánar að því í mínu seinna svari.
Herra forseti. Það er gott að hæstv. ráðherra tekur undir með þingsályktunartillögu Samfylkingarinnar - og þess vegna Pírata - enda er þetta mál sem á ekki að vera í skotgröfum milli ólíkra flokka á þingi. Við þurfum einmitt að fara að hugsa þetta samþætt, kannski í anda kynjaðrar hagstjórnar, þar sem allt er samofið þessum málum. En, herra forseti, þetta snýst ekki bara um loftslagsímynd. Þetta snýst um loftslagsaðgerðir, ekki umbúðir heldur aðgerðir. Í fjármálaáætluninni er vissulega fjallað um hringrásarhagkerfið en ég sé enga heildstæða nálgun og ekki neina áætlun um að ná sátt og samvinnu. Það eru með öðrum orðum ekki boðaðar neinar róttækar breytingar í fjármálaáætlun. Auðvitað breytast þessir hlutir dag frá degi og það er sífellt að verða meiri vitundarvakning. Ég skora á ráðherra að hafa þetta í huga þegar fjármálaáætlun verður lögð fram að nýju og verður endurskoðuð.
Herra forseti. Eins og ég sagði í lokin á mínu fyrra svari hlýtur framlag stjórnvalda til orkuskipta í samgöngum að vera að byggja upp þá innviði sem þarf til að stuðla að því að innviðir, sérstaklega milli svæða, byggist upp þannig að við getum tryggt rafvæðingu samgangna um landið allt. Þetta er bara einn þáttur af því sem þarf að gera. Við erum sömuleiðis að setja okkur metnaðarfull markmið og töluverða fjármuni í aukna kolefnisbindingu sem hlýtur alltaf að verða hluti af þessari áætlun. Síðan vil ég segja það, af því að hv. þingmaður nefnir þau hlutföll sem þurfi að renna til loftslagsmála, sem gert er ráð fyrir af alþjóðastofnunum, að þar er ekki bara gert ráð fyrir framlögum hins opinbera þó að vissulega séu þau mikilvæg. Ég þreytist ekki á að segja það að atvinnulífið þarf að koma af fullum krafti inn í þetta mál til að takast á við þá áskorun sem er fram undan. Ég vil leyfa mér að fagna því að mér hefur fundist atvinnulífið vera að lýsa því mjög sterkt yfir að það vilji taka þátt í þessu verkefni og það þarf að taka þátt í þessu verkefni. Við munum ekki ná árangri nema stjórnvöld, ríki, sveitarfélög og atvinnulífið taki höndum saman. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Við megum ræða þessi mál miklu meira hér í þingsal.
Herra forseti. Þau voru mikilvæg og skýr, skilaboðin sem við fengum yfir morgunkaffinu í Fréttablaðinu í dag. Hátt í 300 ungir einstaklingar úr öllum áttum tóku höndum saman og keyptu auglýsingu til stuðnings frjálsu og alþjóðasinnuðu samfélagi. Yfirskrift auglýsingarinnar er: „Ekki spila með framtíðina okkar.“ Síðan segir: „Við styðjum áframhaldandi aðild Íslands að EES-samningnum. Við viljum frjálst, opið og alþjóðlegt samfélag og stöndum saman gegn einangrunarhyggju.“ Það er orðið nokkuð ljóst að við sem trúum á frjálst og opið og alþjóðlegt samfélag verðum að standa saman, þvert á pólitískar línur, og sporna þannig gegn þeim rangfærslum og þeim efasemdafræjum sem hafa fengið að stýra umræðunni um þátttöku okkar í alþjóðasamfélaginu allt of lengi. Sáðmenn þessara efasemdafræja eru reyndar strax komnir á kreik og væna þessa ungu einstaklinga um að vera teflt fram í áróðursskyni þegar staðreyndin er sú að þetta unga fólk ákvað að láta sig framtíðina varða. Það steig fram með þessum hætti. Þessir einstaklingar eru ekki gluggaskraut, líkt og sagt hefur verið um ungt, framsýnt og hæfileikaríkt fólk sem kann að ógna tilvist þröngsýni og afturhalds. Unga fólkið í auglýsingunni var ekki tilneytt heldur steig það fram á eigin forsendum og kostnað vegna þess að það er orðið þreytt á þessu karpi, síendurteknum rangfærslum og að ekki sé hlustað á það. Við skulum ekki falla í þau í þá gryfju, enda sáum við hvað gerðist t.d. í Bretlandi og Bandaríkjunum. Við viljum ekki að það gerist hér að sundurlyndisfjandinn og fordæmalaus uppgangur þjóðernispopúlista núna á 21. öldinni nái hér fótfestu. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvernig ætlar forsætisráðherra, þaulreyndur stjórnmálamaður, að beita sér þannig að hlustað verði betur á raddir ungs fólks? Hvernig ætlar hæstv. forsætisráðherra að beita sér sem [[Forseti hringir.]]forystumaður ríkisstjórnarinnar svo þessar úrtöluraddir um þátttöku Íslands í dýrmætu alþjóðasamstarfi nái ekki yfirhöndinni með vafasömum áróðri?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og vil fyrst segja að ég tel mjög mikilvægt að við sem hér sitjum á Alþingi hlustum eftir röddum ungs fólks. Hv. þm. Logi Einarsson vísaði líka til þeirra radda í tengslum við loftslagsmálin. Nú er það svo að ungt fólk talar með skýrum hætti í þessari auglýsingu um að fjölþjóðlegt samstarf og samstarf við önnur lönd skipti það máli. Vissulega er það svo að samstarf við önnur lönd hefur alltaf skipt okkur Íslendinga máli. Alveg frá því að land var byggt hafa Íslendingar lagt upp úr því að eiga samskipti við önnur ríki. Ég held að fá ríki og fáar þjóðir viti það betur en þær þjóðir sem eru litlar og leggja mikið upp úr sjálfstæði sínu hversu miklu það skiptir að eiga samskipti við önnur ríki á jafnræðisgrunni. Við skulum heldur ekki gleyma því að fjölþjóðlegt samstarf hefur skilað mörgum af þeim framfaramálum í mannkynssögunni sem ég held að ekkert okkar myndi vilja vera án. Við getum tekið sem dæmi mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna. Við fögnuðum afmæli hennar í fyrra, minnir mig, nema það hafi verið ár, ég er svo rugluð í tímanum. Þetta er eitt af merkilegri plöggum stjórnmálasögunnar. Ég veit ekki hvort við myndum ná jafn framsækinni niðurstöðu núna þegar við sjáum stoðir alþjóðlegs samstarfs titra vegna þeirra afla sem telja að fullveldinu sé ógnað með því að taka þátt í alþjóðlegu samstarfi. Ég verð að segja að mér fannst það góð spurning sem Skúli Magnússon héraðsdómari varpaði fram, hvort Íslendingar óttuðust kannski fyrst og fremst eigið fullveldi og þær ákvarðanir sem þeir sjálfir taka. Við sem lítil þjóð en um leið þjóð sem kann að meta sjálfstæði sitt, líklega betur en mjög margar aðrar þjóðir - saga þess er ekki löng, við fögnuðum 100 ára afmæli fullveldis hér í fyrra - vitum hversu miklu það skiptir að vera í slíku samstarfi á jafnræðisgrundvelli en tryggja um leið framfarir sem ekki eru bara hér heima heldur líka að heiman. Það er auðvitað það sem þetta unga fólk kallar eftir, það er rétturinn til að geta lifað og starfað og búið hvar sem er.
Herra forseti. Já, ég vil taka undir með forsætisráðherra hvað fullveldið varðar. Við Íslendingar höfum mjög meðvitað beitt okkar fullveldi í alþjóðasamstarfi og verið þátttakendur, fullgildir þátttakendur, í alþjóðasamstarfi og styrkt þannig okkar fullveldi, hvort sem það er EES-samningurinn, EFTA - ég vil nefna NATO, svo ég tali nú ekki um Sameinuðu þjóðirnar eins og nefnt var. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra, af því að við fengum þessa áberandi auglýsingu með andlitum - þau voru ekkert að fela, unga fólkið í þessari auglýsingu, kostaði auglýsingarnar sjálft, steig fram, eins og ég gat um áðan. Fyrir tæplega einu og hálfu ári spurði ég hæstv. forsætisráðherra að því hvað hún ætlaði að gera varðandi hulduauglýsingar og „fake news“, virðulegur forseti, í pólitík. Hvað átti að gera? Það átti að skoða hlutina. Það hefur lítið komið út úr þessu, en mér finnst þessi auglýsing í dag minna okkur á að hægt er að koma heiðarlega fram með auglýsingum sem snerta okkar pólitík, okkar starf hér á þingi. Þessi auglýsing er áminning til okkar allra um að standa vaktina [[Forseti hringir.]]þegar kemur að því að halda uppi veldissprota okkar Íslands í alþjóðasamstarfi. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvað með hulduauglýsingarnar? [[Forseti hringir.]]Þær eru bein atlaga að lífi og starfi og réttindum [[Forseti hringir.]]þess fólks sem var í auglýsingunni í dag.
Herra forseti. Hv. þingmaður nefnir hér margt sem er mikilvægt en ég vil kannski fyrst segja það að sú kynslóð sem þarna birtist í þessari auglýsingu er kynslóðin sem hefur alist upp við að það sé eðlilegt að geta farið hvert á land sem er, a.m.k. innan EES-samstarfsins, til þess að leita sér náms eða vinnu. Það eru réttindi sem eru ekki sjálfgefin og urðu til vegna ákveðinna ákvarðana á þeim tíma. Nú er verið að vinna skýrslu um EES-samninginn og hvernig hann hafi reynst Íslandi. Ég held að það sé líka mikilvægt að þeirri vinnu verði lokið þannig að við fáum tækifæri til að ræða hana hér á þingi. Hvað varðar hulduauglýsingarnar hef ég ákveðið að óska eftir því að nefnd sem hefur starfað um upplýsinga- og tjáningarfrelsi og skilaði til mín frumvörpum á því sviði skoði þau mál sérstaklega ásamt því sem framkvæmdastjórar stjórnmálaflokkanna hafa verið að skoða þessi mál í sinni vinnu um heildarlöggjöf um stjórnmálaflokka. [[Forseti hringir.]]En þetta er auðvitað miklu víðtækara efni. Því hef ég óskað eftir því við formann nefndarinnar að sú nefnd taki sérstaklega þessi mál til skoðunar.
Virðulegi forseti. Það vakti athygli mína í fjölmiðlum núna um helgina sagan hans Péturs og filippseyskrar konu hans til tæplega 11 ára og tíu ára gamallar dóttur. Staðan er sú samkvæmt þessari frétt að Pétur er sjúklingur. Hann getur ekki unnið fyrir heimilinu. Konan sækir um dvalarleyfi á Íslandi - hugsið ykkur, eiginkona hans til 11 ára. Dóttirin fer í skóla í haust, en mæðgunum er synjað um dvalarleyfi á þeim forsendum að fjölskyldan geti ekki sýnt fram á að hún geti séð fyrir sér. Þau sýni ekki nógu mikla innkomu til að geta séð fyrir fjölskyldunni þannig að konan er send úr landi. Fram kemur að konan getur ekki unnið fyrir fjölskyldunni vegna þess að hún kemst ekki út á vinnumarkaðinn af því að það eru svo háir þröskuldar. Hún fær ekki leyfi til þess að reyna að sýna fram á að hún geti framfleytt fjölskyldunni. Síðan er henni meinað að vera hér og hún er send úr landi á þeim forsendum að hún geti ekki unnið fyrir fjölskyldunni. Er ekki eitthvað að kerfi sem gerir það ómögulegt? Það er bara hreinn og klár ómöguleiki í boði, þannig að þau geta ekki einu sinni unnið fyrir sér þótt þau vildu. Konan getur ekki unnið fyrir fjölskyldunni þótt hún vilji. Þarna erum við stödd. Við höfum líka mannúð og í þessu tilviki, þegar við erum að tala um svona mál að við erum að fara að sundra fjölskyldu og við erum að senda móðurina úr landi. Ég spyr: Er ekki eitthvað að svona kerfi, hæstv. forsætisráðherra? Og er það ekki í okkar höndum að reyna að koma í veg fyrir og girða fyrir að svona lagað geti átt sér stað?
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir vekja máls á þessu. Ég þekki því miður ekki mál þessara einstaklinga sem um ræðir. En ég vil þó segja það að þegar útlendingalögin voru samþykkt hér á þingi á sínum tíma var það eftir mjög mikla samvinnu allra flokka. Þau voru samin í samráði allra flokka. Þáverandi hæstv. innanríkisráðherra mælti fyrir frumvarpinu en það var afrakstur slíkrar vinnu. Ætlunin hefur verið að nefnd þingmanna allra flokka fari yfir framkvæmd laganna, þ.e. hvernig við teljum til hafa tekist, því vissulega að koma upp mörg mál sem ég get auðvitað ekki tjáð mig um. Ég þekki ekki smáatriði málsins sem hv. þingmaður nefnir. En ég tel hins vegar fyllstu ástæðu til þess að þingið láti sig það varða og fari yfir það og meti hvort það telji að framkvæmd laganna, sem samþykkt voru á sínum tíma eftir þetta mikla samráð, sé með þeim hætti sem þingið vill. Mér er ekki nákvæmlega kunnugt um störf þessarar þingmannanefndar. En ég tel fyllstu ástæðu til þess og raunar tímabært að hún fari yfir þau mál sem hafa verið að koma upp, ýmist farið í fjölmiðla eða ekki, þar sem við teljum að skoða þurfi málsatvik betur. Það er auðvitað mikilvægt að framkvæmd laganna sé með þeim hætti sem þingið ætlaði sér og vissulega er það svo, eins og hv. þm. Inga Sæland nefnir, að mannúðarsjónarmið eiga þar að vera leiðarljós. Ég get ekki tjáð mig um þetta einstaka mál en það er mikilvægt að þingið skoði hvernig það telur til hafa tekist með framkvæmd laganna.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið. Þetta sérstaka mál er opinbert af því að það kemur fram í fjölmiðlum. Ég veit ekkert meira en það sem maður þarf að lesa og það vekur með manni hálfgerðan óhug. Maður tekur það nærri sér að við skulum búa við það kerfi að þrátt fyrir að einstaklingar séu virkilega tilbúnir að leggja sig fram gangi hlutirnir ekki upp. Heimilisfaðirinn getur ekki unnið af því að hann er sjúklingur, konan vill vinna en í raun á að senda hana úr landi vegna þess að við - og okkur er í lófa lagið að breyta þessum reglum - komum í veg fyrir það með regluverkinu. Það er það sem ég er að spyrja um. Ókei, frábær nefndin og allt það. Við vonum að hún skili sem bestum niðurstöðum en á meðan koma upp svona jaðartilvik sem okkur er í lófa lagið að girða fyrir. Það er það sem mig langaði til að fá fram hjá hæstv. forsætisráðherra, hvort það sé ekki í okkar valdi hér og nú, eitthvað sem við getum virkilega gert, að koma í veg fyrir að við þurfum að lesa svona sorglegar fréttir eins og mér þótti þessi frétt vera.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir. Hv. þingmaður spyr: Hvernig getum við brugðist við einstökum málum? Ég held að það sé mikilvægt, fyrst og fremst, að lögin séu þannig úr garði gerð að Alþingi sé sátt við framkvæmd þeirra. Við höfum dæmi sem hafa verið tekin upp í þingsal þar sem þingmenn hafa ekki verið sáttir við framkvæmd laganna eða túlkun þeirra. Þá er mikilvægt að farið sé yfir það og gerðar breytingar eftir því sem það kallar á. En við hljótum að ætlast til þess að lögin séu þannig úr garði gerð að framkvæmd þeirra sé með þeim hætti að þingið telji sig sátt. Ég vísaði til þessarar þingmannanefndar áðan. Ég held að það sé líka mikilvægt að hún, í samvinnu við dómsmálaráðherra, fari yfir það nákvæmlega hvert hlutverk hennar er. Í stjórnarsáttmála er sérstaklega fjallað um að hún eigi að fara yfir framkvæmd laganna. Þó að þau hafi verið mjög vandlega unnin á sínum tíma þekkjum við að það koma upp vafamál eða túlkunaratriði og annað slíkt. Þá tel ég mjög mikilvægt að í þessu þverpólitíska samráði birtist vilji þingsins.
Hæstv. forseti. Loftslagsmálin og kolefnislosun í tengslum við umhverfisvernd hafa verið mikið í umræðunni nýverið og reyndar í ræðu hér rétt áðan. Nú hafa verið í sýningu á RÚV þættir sem bera nafnið „Hvað höfum við gert?“ og fjalla um loftslagsvána. Flutningarflug, farþega- og vöruflug, er snar þáttur í gjaldeyrisöflun Íslendinga og hefur reyndar borið uppi hagvöxt eftirhrunsáranna. Mikill fjöldi starfa hefur skapast, bæði beint og í afleiddum störfum. Komið er upp nýyrðið „flugviskubit“ þar sem fólk er spurt hvort það hafi flugviskubit, þ.e. samviskubit þegar það ferðast. Fólk er hvatt til þess að draga úr flugferðum og þá kannski einkum og sér í lagi óþörfum flugferðum, sem er kannski ágætismál. En ég held að staðreyndin sé sú að fyrirtæki sem sinna þessum verkefnum, þ.e. flutningaflugi, séu mjög meðvituð um þessa kolefnislosun og hafa unnið að því markvisst mjög lengi að minnka hana, bæði með breyttum starfsháttum sem og með tækninýjungum. Mig langar til að beina einkum tveimur spurningum til hæstv. forsætisráðherra. Er það stefna íslenskra stjórnvalda að draga úr flugi til og frá Íslandi? Ef svo er, hvernig verður það þá gert?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á því sem augljóslega skapar ákveðna togstreitu. Við erum hér með fluggeirann sem hefur, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, verið mjög mikilvægur liður í efnahagsuppbyggingu okkar undanfarin ár og lýtur í raun sömu lögmálum og stóriðjan á árunum fyrir hrun. Stóriðjan varð einn af stólpunum undir íslenskt efnahagslíf. Þessir tveir geirar eru núna stærstu losunarvaldarnir. Þeir eru hluti af hinu evrópska losunarkerfi meðan íslensk stjórnvöld hafa lagt áherslu á, í sinni fyrstu loftslagsáætlun sem við kynntum í haust, aðgerðir sem miða að losun sem er mæld í okkar losunarbókhaldi, losunarbókhaldi íslenska ríkisins. Þess vegna horfum við á samgöngurnar sem eru hluti af því bókhaldi og svo aukna bindingu sem getur dregið úr losun, t.d. frá landbúnaði. En hvað er hægt að gera með losun frá flugi? Þó að þetta sé mælt í ólíkum kerfum er þetta allt sama andrúmsloftið og sömu áhrifin. Ég átti góðan fund með talsmönnum álvera á Íslandi og fór þar yfir að það eru ýmsar leiðir færar t.d. fyrir þau til þess að draga úr sinni losun. Það má gera með því að beita tækni til að binda kolefni, sem hefur verið gert með góðum árangri upp við Hellisheiðarvirkjun, svo dæmi sé tekið, þar sem kolefni er dælt ofan í basaltríkt berg sem bindur kolefni. Við höfum séð í sjávarútvegi að losun frá fiskiskipaflotanum hefur dregist saman um 40% miðað við árið 1990, sem er markverður árangur og felur í sér aukna orkunýtingu og ýmislegt annað. Þá þarf að velta því fyrir sér hvað sé hægt að gera þegar kemur að flugrekstri og stóriðju, sem eru miklir losunarvaldar. Þess vegna, eins og ég kom að í svari mínu áðan við hv. þm. Loga Einarsson, er svo mikilvægt að stjórnvöld og atvinnulíf vinni saman að því að ná árangri. Ég efa ekki að hv. þingmaður er mér sammála um [[Forseti hringir.]]að þetta er ein stærsta áskorunin sem við öll stöndum frammi fyrir, ekki bara Íslendingar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Það er alveg rétt að þetta er svolítið erfitt mál vegna þess að þarna togast á hagsmunir sem kannski er erfitt að ná saman, að því er virðist í fyrstu. Ég tel að það sé mikilvægt, þegar komist er að niðurstöðu í þessum málum, hvernig og hvenær sem það verður gert, að hafa í huga að við Íslendingar flytjum vissulega mikið af fólki og vörum á milli landa en við erum samt sem áður að gera það fyrir aðrar þjóðir um leið. Það er kannski ekki sanngjarnt að velta því yfir á okkur, að kolefnislosun sé okkar einvörðungu, ekki frekar en að kenna Bandaríkjamönnum um kolefnislosun fyrir þá sök eina að framleiða flugvélar eða þeim sem framleiða jarðefnaeldsneyti, að losunin sé þeim að kenna. Fiskveiðar Íslendinga er annað dæmi um slíkt. Við veiðum gríðarlega mikið magn af fiski og framleiðum matvæli fyrir heiminn. Þrátt fyrir að umtalsverð losun fylgi því að við framleiðum þessar máltíðir fyrir heiminn þarf samt sem áður að taka tillit til þess að [[Forseti hringir.]]það er í raun gert fyrir heiminn, ekki fyrir Íslendinga eina og sér. Ég hvet ráðherra til að beita sér fyrir því að markaðurinn verði látinn ráða og að treysta markaðnum fyrir því að framleiða tækninýjungar sem koma í veg fyrir frekari losun.
Herra forseti. Já, og fyrsta skrefið til að takast á við þetta er að fá heildarsýn á flugið allt. Því að flugið er ekki bara farþegaflug, það er líka flutningar, eins og hv. þingmaður nefndi. Hér hefur verið rætt um að það þurfi að fá sérstakar upplýsingar um flug herflugvéla í tengslum við heræfingar, sem er örugglega stór losunarvaldur í þessari jöfnu allri saman og skiptir máli að við höfum upplýsingar um það. Ég held sömuleiðis að það sé erfitt að taka einn geira út fyrir sviga því að loftslagsbreytingar eru þannig mál að þær þurfa að hafa áhrif á stefnumótun okkar á öllum sviðum. Ég ætla t.d. að vekja athygli á einu sem lýtur að matvælastefnu, því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra var að kynna nýja innkaupastefnu fyrir matvæli. Eitt af því sem þar er lagt til er að neytendur fái upplýsingar um kolefnisfótspor matvæla. Af því að hv. þingmaður talar um að Íslendingar geti lagt sitt af mörkum í framleiðslu matvæla, byrjum þá á því að skoða hvernig við getum styrkt innlenda matvælaframleiðslu hér á landi þar sem hlutur hennar gæti verið miklu meiri að mínu viti og við getum dregið verulega úr kolefnisfótspori flutnings á innfluttum matvælum. Ég held að við eigum alveg ótrúlega mörg sóknarfæri ef við horfum á málin heildstætt og hugsum um hvernig við getum stigið eitt skref í einu að þessu mikilvæga markmiði.
Virðulegi forseti. Halda mætti margar ræður um umræðuna um þriðja orkupakkann. Mig langar að ræða tiltekinn anga þess við hæstv. forsætisráðherra, en það er hvernig sú umræða endurspeglar djúpstætt vantraust í garð Alþingis, þingmanna og stjórnmálamanna almennt, vantraust á því að þeir vinni í þágu almennings. Fólk á bara mjög auðvelt með að trúa því að þing og ríkisstjórn glutri yfirráðum Íslendinga yfir auðlindum sínum og nýtingarrétti yfir þeim. Umræða sem er smekkfull af tortryggni hefur forskot á alla sem reyna að róa taugar. Reyndar þykir það tortryggilegt að reyna að róa taugarnar yfir höfuð, það er merki um að vera orðinn samdauna helspilltu öflunum sem raunverulega stjórna. Það hvarflar ekki að neinum að hugsanlega hafi stjórnmálamaður kynnt sér málið rosalega vel og komist að réttri niðurstöðu. Við erum kannski orðin svo vön þessari tortryggni að okkur finnst hún vera eðlilegur hluti af lýðræðislegri umræðu. En það felst í henni ógn, virðulegi forseti. Tortryggnin er ekki gagnvart stjórnmálamönnum sem sitja hverju sinni eða báru ábyrgð á hruninu 2008, hún er farin að beinast gegn getu lýðræðisins sjálfs til að geta tekið ábyrgar ákvarðanir. Í dag er uppgangur afla sem ala á þessari tortryggni og gengur vel vegna þess að því miður er sannleikskorn í tortryggninni. Sporin hræða. Stjórnmálin hafa margoft fallið á prófinu. Þá vilja stjórnmálamenn gjarnan bæta ímyndina með einhverjum hætti. Ég vil beina því til hæstv. forsætisráðherra að það þarf ekki að bæta ímynd Alþingis, það þarf að bæta Alþingi. Það er ekki spurning um að okkur líði vel hér á Alþingi heldur hvort lýðræðið sjálft muni áfram njóta trausts. Það er mikil og vond tilhneiging í stjórnmálum til að láta eins og allar gagnrýnisraddir séu bara eitthvert tuð. Yfirvöldum finnst þau alltaf rosagagnsæ og samstarfsfús, engum valdhafa finnst hann sjálfur fara illa með völd. En það þýðir ekkert að láta eins og við séum að gera nóg og við hljótum að líta svo á að það liggi fyrir að svo sé ekki. Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra, ekki um hvernig við bætum ímynd Alþingis heldur hvað við getum gert að mati ráðherra til að hætta að þurfa þess.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn um mjög stórt mál. Hann sagði í ræðu sinni að engum valdhafa fyndist hann sjálfur fara illa með völd. Ég vænti þess að hann sé þá líka að tala um mig og sjálfan sig, því að öll erum við valdhafar sem sitjum í þessum sal, ekki satt? Ef við gefum okkur að þær forsendur séu réttar komumst við líklega ekki mjög langt áfram í þessu máli. Hv. þingmaður segir að sporin hræði. Fulltrúalýðræðið felur í sér að fólki er sýnt ákveðið traust. Það er kosið til ákveðinna verka og það verður kannski ekki kosið aftur næst þegar kosið verður af því að fólk hefur glatað trausti á það og trúnaði. Eigi að síður er þetta það kerfi sem við höfum og er forsenda þess sem við getum kallað hið frjálslynda lýðræði. Við erum með tilteknar stofnanir og tryggjum að stofnanauppbyggingin sé sanngjörn og réttlát, að við séum með dómstóla sem séu sanngjarnir og réttlátir, séum með fulltrúasamkundu sem er settur eðlilegur rammi. Sú umræða sem hv. þingmaður vísar nú í, sem hann segir að snúist um vantraust á fulltrúalýðræðinu, er, held ég, angi af miklu stærra máli sem er umræða sem er í gangi, bæði hér og annars staðar í Evrópu og vestan hafs, sem er að grafa undan trausti á stofnanir almennt í nafni þess að stjórnmálamenn tali fyrir þjóðina, sem þeir gera þó ekki endilega því að væntanlega tala þeir bara fyrir hluta hennar, og snýst um að skapa aðgreiningu í samfélaginu milli þeirra sem telja sig þjóðina og hinna. Þetta er auðvitað risastórt mál og við getum kallað það popúlisma. En popúlismi er auðvitað ekki eitthvað eitt. Popúlismi er orðræða sem snýst um að ala á slíkri aðgreiningu og aðskilnaði í samfélaginu. Hv. þingmaður hefur mikla trú á mér, að ég hafi svar við því sem ég geti fært fram á tveimur mínútum. [[Forseti hringir.]]En ég held satt að segja að vantraustið, sem hv. þingmaður vísar í í ræðu sinni, sé angi af þessari orðræðu.
Virðulegi forseti. Mér var skapi næst að æpa innan úr sal: Hvað með Icesave? En ég ætla ekki að gera hv. fyrrverandi þingmanni það til geðs. [[Gripið fram í.]] Hæstv. ráðherra sagði að fulltrúalýðræðið fæli í sér að við værum kjörin og fengjum ákveðið traust í því skjóli. Út frá kerfislegu sjónarmið er það alveg rétt. Það sem ég bendi hins vegar á er að við fáum ekki það traust. Við höfum ekki það traust og það er mjög langt síðan við höfðum það, alla vega frá því fyrir hrun. Okkur hefur aldrei tekist að öðlast aftur það traust sem þá fauk. Það þurfti hrunið til, að því er virtist. Því að fólk hafði ofboðslega mikla trú á okkur þar áður en missti trúna í hruninu og við höfum við ekki fengið traustið til baka. Þrátt fyrir það hefur orðið þó nokkuð mikil nýliðun á Alþingi og heillangur tími hefur liðið. Samt kemur traustið ekki aftur. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra í gagnrýni hennar á popúlismann. En hvað getum við sem erum ekki popúlistar, leyfi ég mér að fullyrða, gert til þess að bæta þetta traust? Það dugar ekki til að útskýra vantraustið, sem er svo yfirþyrmandi og svo viðloðandi. Það sem ég myndi leggja til er að við hættum að skýla okkur á bak við það að okkur hafi verið falið eitthvert traust í gegnum kerfið sem við búum við. Við þurfum að sýna það í verki að við viljum ganga eins langt og við mögulega getum í að auka gegnsæi, auka samráð og láta valdið í hendurnar á þjóðinni þegar hún vill fá það. Það er það sem þarf til að auka traust á okkur, [[Forseti hringir.]]þ.e. að við sýnum þjóðinni að við treystum henni. Er það ekki?
Herra forseti. Ég hefði getað sagt nákvæmlega það sama og hv. þingmaður sagði hér áðan um að með auknum upplýsingum og auknu gagnsæi muni traustið aukast. Ég get líka sagt það, af því að ég hef verið hér á þingi síðan 2007, að gagnsæið er orðið allt annað en það var þá, miklu meira. Upplýsingalögum hefur verið breytt einu sinni. Nú eru þau aftur í þinglegri meðferð til að auka gagnsæi. Stjórnvöld eru búin að gerbreyta aðferðum sínum þegar kemur að samráði við almenning um undirbúning frumvarpa og lagasetningar og reglugerða. Þetta hefur verið gert en á sama tíma hefur traustið ekkert aukist.
Af hverju?
Þetta svar sem hv. þingmaður lagði hér fram, og ég hefði getað tekið undir, er augljóslega ekki svarið. Svarið er heldur ekki að skipta út fólki á nokkurra ára fresti því að eins og hv. þingmaður benti réttilega á þá hefur endurnýjun á Alþingi verið mjög mikil og hröð en það hefur ekki orðið til að auka traustið. Ég er samt ekki að mæla því bót að allir séu æviráðnir hér inn, ég held að það sé ekki svarið við þessu. Þetta snýst um stofnanabundið vantraust og þær aðferðir sem við höfum verið að nýta og talið að virkuðu virka ekki. Ég held að þetta kalli hreinlega á miklu yfirgripsmeiri umræðu, herra forseti, og afsakið tímann.
Forseti afsakar það nú en veit ekki hvort umfjöllun um æviráðningar stjórnmálamanna séu ætlaðar honum sérstaklega. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegur forseti. Fyrir 69 dögum kvað Mannréttindadómstóll Evrópu upp þann úrskurð að íslenska ríkið hefði ekki fylgt lögum við skipan dómara við Landsrétt. Ekki þarf svo sem að hafa mörg orð um forsögu málsins. Það reginklúður fyrrverandi dómsmálaráðherra hefur verið rakið rækilega í þessum sal. En þeim mun mikilvægara er að hæstv. núverandi dómsmálaráðherra upplýsi þingmenn og almenning um stöðu málsins í dag og hvers sé að vænta í framtíðinni. Í ljósi þess hversu handahófskenndur og lélegur undirbúningur fyrir dóminn virðist hafa verið áður en hann féll er nauðsynlegt að fá ítarlegar skýringar á þeirri vinnu sem nú á sér stað innan ráðuneytisins og innan dómstóla til að tryggja réttaröryggi Íslendinga. Forseti. Það ferli sem dómsmál fara í þarf að hafa verið hafið yfir allan vafa. Sú keðja verður aldrei sterkari en veikasti hlekkurinn og það er deginum ljósara að veikasti hlekkurinn er staða Landsréttar. Því er nauðsynlegt að fá að heyra frá hæstv. ráðherra hverjar fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar eru til þess að endurreisa traust þjóðarinnar þannig að dómskerfið okkar virki eins og til er ætlast. Hvað stendur til að gera til að efla aftur traust á dómstólum landsins? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær hyggst ríkisstjórnin senda beiðni um áfrýjun til yfirdeildar Mannréttindadómstólsins til Strassborgar? Samkvæmt ummælum ríkislögmanns í fjölmiðlum í byrjun mánaðarins átti það að gerast á næstu dögum. Í beinu framhaldi af því þarf að upplýsa hvaða hagsmunamat lá að baki sem kemst að þeirri niðurstöðu að frekari óvissa um framtíð Landsréttar muni leiða til betri niðurstöðu en að sætta sig við dóminn og fara að vinna úr þeirri stöðu sem skapaðist hér í mars. Rétt er að hæstv. ráðherra upplýsi um plan B og reyndar líka plan C. Hvað á til bragðs að taka ef yfirdeildin ákveður hreinlega að taka málið ekki fyrir? Hver verða viðbrögð stjórnvalda ef málið verður tekið fyrir og niðurstaða dómstólsins hreinlega staðfest? Ég þykist vita að hæstv. ráðherra hafi undirbúið svör við þessum spurningum og ég hlakka til að heyra þau. Ég vil leyfa mér að setja nokkrar þessara spurninga í betra samhengi en bæta líka nokkrum við, enda er mörgum spurningum um þetta stóra mál enn þá ósvarað. Ég er t.d. mjög forvitin um afstöðu hæstv. ráðherra gagnvart dómunum sjálfum og hlutverki Mannréttindadómstólsins í ljósi frétta sem fram komu um daginn í Stundinni þess efnis að aðstoðarmaður fyrrverandi dómsmálaráðherra hafi sent stjórnarliðum minnisblað daginn fyrir niðurstöðu Mannréttindadómstólsins. Svo virðist sem skjalið hafi verið unnið í þeim eina tilgangi að útbúa talpunkta fyrir þingmenn stjórnarflokkanna svo hægt væri að tala niður niðurstöðu dómsins ef hann yrði íslenska ríkinu í óhag. Í lið 3 í minnisblaði aðstoðarmanns dómsmálaráðherra segir, með leyfi forseta: „MDE hefur útlistað bæði í leiðbeiningum sínum og túlkun greina MDE og í dómafordæmum sínum að það sé fyrst og fremst í höndum dómstóla aðildarríkjanna að túlka sín eigin landslög. MDE vefengi ekki það mat þeirra nema um sé að ræða alvarlegt brot.“ Þetta reyndar alveg rétt túlkun á málaframkvæmd Mannréttindadómstólsins. Það vildi einfaldlega þannig til að Mannréttindadómstóllinn leit á þetta sem alvarlegt brot. Liður 5 í umræddu minnisblaði segir að úrlausnir Mannréttindadómstólsins séu ekki bindandi að íslenskum landsrétti samkvæmt 2. gr. laga um mannréttindasáttmála Evrópu, nr. 62/1994, að Ísland sé fullvalda ríki og hafi ekki framselt dómsvald sitt til Evrópu. Ísland hefur þó skuldbundið sig að landslögum til að framfylgja niðurstöðum í einstökum málum, t.d. með greiðslu skaðabóta til málsaðila. „Ekkert íslenskt mál sem farið hefur til MDE hefur haft viðlíka stuðning og staðfestu frá íslensku réttarríki“, segir í skjalinu. Þar segir einnig að áherslan sé öll á fullveldi Íslands og úrlausnir Mannréttindadómstólsins séu ekki bindandi að íslenskum landsrétti, enda hafi dómsvaldið ekki verið framselt til Evrópu. Undirbúningurinn var sem sagt allur með fókus á að hafna því að Mannréttindadómstóllinn hafi túlkunarvald yfir íslenskum lögum og að slíkt vald hefði ekki verið framselt til dómstóla í Evrópu. Ég spyr í ljósi þessa minnisblaðs og í ljósi þess að það skiptir mig máli hvaða viðhorf hæstv. ráðherra hefur til þessara minnispunkta: Hvernig verður haldið á málinu áfram? Er hæstv. ráðherra sammála því að dómur Mannréttindadómstóls Evrópu sé á einhvern hátt inngrip í fullveldi Íslands eða að þar hafi dómstóllinn farið yfir strikið?
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir þessa sérstöku umræðu. Ég byrja á því að árétta að íslenska ríkið hefur þegar óskað eftir endurupptöku hjá yfirdeild Mannréttindadómstóls Evrópu á þeirri niðurstöðu dómstólsins sem féll þann 12. mars sl., í máli Guðmundar Andra Ástráðssonar gegn Íslandi, um mánuði eftir að ég kynnti á fundi ríkisstjórnar ákvörðun mína um að íslenska ríkið myndi óska eftir endurskoðun yfirdeildar dómstólsins á þessum dómi. Á þessum tíma fór fram ítarleg vinna af hálfu ríkislögmanns og sérfræðinga innan og utan dómsmálaráðuneytisins við beiðnina þar sem ég lagði áherslu á að vandað yrði til verka enda snertir málið óumdeilanlega mikilvæga hagsmuni hér á landi, dómsvaldið og íslenska stjórnskipan. Þessi dómur Mannréttindadómstólsins er fordæmalaus með afgerandi minnihlutaálit og vekur upp veigamiklar spurningar um túlkun og framkvæmd mannréttindasáttmála Evrópu sem Ísland er aðili að. Það er ástæðan fyrir því að óskað var eftir endurskoðun. Þessi dómsniðurstaða hafði ekki bara áhrif hér á landi heldur einnig um Evrópu. Ekki liggur fyrir hvenær íslenska ríkið fær svar um það hvort málið verði tekið til endurskoðunar hjá yfirdeild dómstólsins en líkur standa til að það verði innan fárra mánaða og vonandi sem fyrst. Ég hef áður kynnt þá niðurstöðu mína að á meðan beðið er svars verði ekki frekari inngrip. Ég mun áfram skoða aðra fleti málsins þangað til við vitum hvort málið verður tekið fyrir í yfirdeild eða ekki. Að þessu sögðu er vert að hafa í huga, í þessari umræðu, að Hæstiréttur Íslands, sem er okkar æðsti dómstóll, hefur dæmt skipan allra dómara við Landsrétt lögmæta. Það fordæmi stendur og hefur ekki verið snúið af Hæstarétti eftir að dómur Mannréttindadómstólsins féll í mars. Samkvæmt þessu eru þannig 15 lögmætt skipaðir dómarar við Landsrétt. Fjórir þeirra hafa metið það svo, með hliðsjón af dómi Mannréttindadómstóls Evrópu, að dæma ekki að svo stöddu. Við höfum skuldbundið okkur að þjóðarétti til að fullnusta þá dóma sem upp eru kveðnir um Ísland og fellur það ýmist í skaut dómstóla eða stjórnvalda að bregðast við dómum Mannréttindadómstólsins eins og við þekkjum. En við höfum eðli máls samkvæmt ekki framselt dómsvaldið sjálft til Evrópu með aðild okkar að mannréttindasáttmála Evrópu. Verði sú niðurstaða Mannréttindadómstólsins sem hér um ræðir, í máli Guðmundar Andra Ástráðssonar gegn Íslandi, endanleg mun það fyrst og fremst koma í hlut okkar æðsta dómstóls að meta hvort túlkun Mannréttindadómstólsins á landslögum, varðandi skipun dómara við Landsrétt og lögmæti hennar, hnekki fyrri niðurstöðu Hæstaréttar, að dómarar við Landsrétt séu lögmætt skipaðir. Að fenginni þeirri niðurstöðu kemur það í hlut dómaranna sjálfra að meta sína stöðu sem endranær. Enda verður þeim ekki vikið úr starfi nema með dómi samkvæmt stjórnarskrá Íslands. Einnig er vert að minna á að meðan dómarar eru að störfum eru þeir ávallt sjálfstæðir í störfum sínum og meta á hverjum tíma sjálfir hæfi sitt til að dæma í málum. Dómarar ákveða einnig sjálfir hvort þeir óski eftir því að fara í leyfi frá störfum og dómurum verður ekki vikið úr starfi nema með dómi eins og kveðið er á um í stjórnarskrá. Það er því ekki á valdi dómsmálaráðherra eða annarra handhafa framkvæmdarvalds í landinu að grípa til slíkra aðgerða gegn tilteknum dómurum. Það er skylda framkvæmdarvaldsins að stíga varlega til jarðar og passa að aðgerðir þess séu ekki í andstöðu við stjórnarskrá, stjórnskipan landsins og jafnvel mannréttindasáttmála Evrópu. Viðbrögð í svona málum, sem hverfast í raun um dómsniðurstöður, felast í því að kynna sér vel forsendur niðurstöðunnar þegar hún liggur fyrir og velja svo næstu skref gaumgæfilega að vel athuguðu máli. Sjaldnast er hægt að sjá fyrir forsendur dóma og því er ógerlegt að útlista viðbrögð stjórnvalda við dómi sem ekki er fallinn eða endurskoðun sem ekki hefur farið fram. Virkni dómstólanna og traust á dómskerfinu er og verður forgangsmál. Ég mun ásamt ráðuneyti dómsmála vinna áfram, af ábyrgð og yfirvegun, að lausn þessara álitaefna í samræmi við stjórnarskrá, gildandi lög og niðurstöðu íslenskra dómstóla um framkvæmd laga. Frekari aðgerðir af hálfu framkvæmdarvaldsins verða því ávallt metnar með þetta að leiðarljósi. Hvað varðar hversu margar endurupptökubeiðnir hafi borist endurupptökunefnd eða dómstólum í kjölfar niðurstöðu Mannréttindadómstóls Evrópu um Landsrétt þá er endurupptökunefnd sjálfstæð nefnd og ráðuneytið hefur ekki yfirlit yfir beiðnir um endurupptöku mála. Hv. þingmaður hafði óskað eftir upplýsingum um þetta fyrr í dag og þess vegna hefur ekki unnist tími til að afla upplýsinganna. Ég hef óskað eftir því við Dómstólasýsluna að þeirra verði aflað. Um samantekt aðstoðarmanns fyrrverandi dómsmálaráðherra vil ég að lokum segja að það er alvanalegt og mjög eðlilegt að aðstoðarmenn ráðherra taki saman efni, hvort sem er fyrir þingflokk ráðherra eða stjórnarflokka, og ekkert verið að gera lítið úr Mannréttindadómstóli Evrópu eða öðru slíku heldur einfaldlega farið yfir afstöðu ráðherra til málsins. Ég hef ekkert annað um það að segja en að ég vona að aðstoðarmenn ráðherra haldi áfram að upplýsa stjórnarmeirihlutann um öll helstu mál sem eru í þinginu og annars staðar.
Virðulegur forseti. Ögmundur Jónasson, fyrrverandi innanríkisráðherra Vinstri grænna, hefur kynnt sér vandlega þann dóm Mannréttindadómstóls Evrópu sem hér er til umræðu. Hann hefur sagt opinberlega að sú niðurstaða að mannréttindi hafi verið brotin sé ævintýraleg. Það sé slæmt og dapurlegt að verða vitni að þessari niðurlægingu Mannréttindadómstóls Evrópu. Því meira sem Ögmundur lesi af dómsniðurstöðunni, því furðulegri sé hún. Undir þetta má taka. Það er fráleitt að mannréttindi hafi verið brotin í því máli sem var til umfjöllunar í Strassborg. Það er auðvitað skiljanlegt að þegar menn fá í hendur niðurstöðu sem þeim finnst blasa við að sé röng vilji þeir leita endurskoðunar á henni. Fólk ætti samt að gæta þess að fara ekki á taugum. Dómar Mannréttindadómstóls Evrópu eru ekki bindandi í íslenskum rétti. Það er skýrt í íslenskum lögum að þeir eru það ekki. Það væri ekki á valdi dómara eða fræðimanna að gera þá bindandi. Einstakir embættismenn í Strassborg geta ekki breytt íslenskum rétti með lögskýringum. Ef íslenskir dómarar myndu í raun dæma sjálfvirkt eftir niðurstöðum erlendra embættismanna um íslensk málefni væru þeir að færa dómsvaldið til hinna erlendu embættismanna. Ríkisstjórnin reynir nú að fá samþykktan svokallaðan þriðja orkupakka Evrópusambandsins. Þingmönnum hennar er sagt að tryggðir hafi verið miklir fyrirvarar við pakkann og við þá verði staðið. Enginn þessara fyrirvara fer nálægt því skýra lagaákvæði að dómar Mannréttindadómstóls Evrópu séu ekki bindandi á Íslandi. Alþingi Íslendinga samþykkti skipun 15 dómara í Landsrétt. Forseti Íslands staðfesti skipun dómaranna að lokinni eigin athugun. Landsréttur hefur dæmt að dómararnir fari með dómsvald. Hæstiréttur Íslands hefur dæmt að dómararnir fari með dómsvald og að í því felist ekki mannréttindabrot. Þessu verður ekki haggað með áliti erlendra embættismanna svo lengi sem Ísland er fullvalda ríki. Það er kannski skiljanlegt að þeir sem telja niðurstöðu meiri hlutans í Strassborg alranga [[Forseti hringir.]]vilji gefa efri deild dómstólsins færi á að leiðrétta niðurstöðuna en niðurstaða slíkrar endurskoðunar verður jafn óbindandi í íslenskum rétti og núverandi niðurstaða er. [[Forseti hringir.]]Allir landsréttardómararnir 15 fara með dómsvald og gera það áfram.
Virðulegur forseti. Á undanförnum áratug hafa orðið viðamiklar og jákvæðar breytingar á dómsvaldinu hér á Íslandi. Ég ætla ekki að kalla þær byltingarkenndar enda er það kannski ekki æskilegt eða vinsælt orðfæri þegar kemur að réttarkerfinu. En miklar eru þær og eiga eflaust sinn þátt í því að traust á dómskerfinu hefur aukist á nýjan leik. Millidómstigi hefur verið komið á laggirnar og með því milliliðalausri sönnunarfærslu á áfrýjunarstigi, sem er mikilvægur liður í réttlátri málsmeðferð. Dómstólasýslan tók til starfa í fyrra og vinnur nú að fjölmörgum mikilvægum verkefnum, þar á meðal á sviði símenntunarmála. Síðast en ekki síst hafa verið gerðar veigamiklar breytingar á lögum um skipan dómara. Fyrir áratug var vald ráðherra í þeim efnum mikið. Leita átti til ráðgefandi hæfnisnefndar við skipan héraðsdómara en þegar kom að skipan hæstaréttardómara var það Hæstiréttur sjálfur sem var kallaður til álitsgjafar og honum þar með gefið mikið vald. En ráðherra hafði ríkt svigrúm til ákvarðanatöku og skapaðist þannig óhjákvæmilega spenna á milli þessara ólíku stoða ríkisvaldsins. Með lagabreytingum um skipan dómara frá árinu 2010 var þessu breytt, eins og öllum hér er kunnugt. Ráðherra var gert að fylgja áliti dómnefndar um skipan dómara eða að öðrum kosti bera breytta tillögu undir Alþingi. Alþingi var þannig falin ríkari ábyrgð en áður og í þessu máli sem við ræðum í dag var sú ábyrgð enn meira afgerandi, svo sem kveðið var á um í sérstökum lögum. Það var vissulega óvenjulegt verkefni að skipa 15 dómara á einu bretti. Það reyndi á dómnefndina í því máli, dómsmálaráðherra og svo Alþingi. Segja má að allir þessir aðilar hafi fengið sinn skerf af gagnrýni. Þetta hefur leitt til mjög svo óæskilegrar óvissu sem nú er unnið hörðum höndum að því að greiða úr. Ég tek undir það með hæstv. dómsmálaráðherra að þetta verkefni krefst yfirvegunar og ábyrgðar og ég vona að við öll sem í þessum sal sitjum leggjum okkar lóð á vogarskálarnar til að eyða þessari óvissu og skapa traust um hið nýja en mjög svo mikilvæga dómstig sem Landsréttur er.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka kærlega fyrir þessa umræðu um þetta mikilvæga dómstig, millidómstig, áfrýjunardómstól sem Landsréttur er. Þetta er ein af mikilvægari réttarbótum sem við höfum orðið vitni að í íslenskri réttarsögu. Það er alveg ótrúlega sorglegt að enn þann dag í dag séum við með óvissustig uppi. Við höfum í rauninni verið með óvissu þegar kemur að Landsrétti allt frá því að fyrrverandi dómsmálaráðherra, Sigríður Á. Andersen, tók ákvörðun um að beita sínum geðþóttahugmyndum við röðun á lista þeirra sem skipa átti sem dómara við Landsrétt. Allt frá þeim degi, frá sumrinu 2017, hefur þessi óvissa verið uppi og margsinnis hefur verið varað við þessu ástandi. Spurt var: Hvað hyggst ráðherra gera gagnvart stöðunni ef Mannréttindadómstóllinn neitar? Ég vil líka spyrja: Hvað hyggst hæstv. dómsmálaráðherra gera ef áfrýjun verður samþykkt? Þá erum við líka í sömu óvissu. Það er kannski þarna sem alvarleiki málsins er. Svo virðist sem ríkisstjórn Íslands sé algerlega vanmáttug gagnvart því verkefni að svara skýru kalli Dómstólasýslunnar um að fjölga dómurum við Landsrétt án tafar. Það liggur fyrir að fjórir dómarar við Landsrétt geta ekki starfað og í haust verða þeir fimm. Þetta er þriðjungur allra dómara við Landsrétt. Það er mjög alvarlegt þegar starfandi dómsmálaráðherra, tímabundið eins og margoft hefur komið fram, lýsir því ítrekað yfir bæði í fjölmiðlum og hér í ræðustól Alþingis að hún hyggist ekki ætla að gera neitt. Ekki ætla að gera neitt til að koma [[Forseti hringir.]]réttarkerfinu á Íslandi til aðstoðar. Ég skil ekki þetta ábyrgðarleysi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda þessa umræðu og tek undir að mikilvægt er að ræða stöðuna í kjölfar dóms Mannréttindadómstóls Evrópu. Ég er ánægð með þá ítarlegu vinnu sem hæstv. ráðherra gerði grein fyrir hér í upphafi málsins fyrir þá ítarlegu vinnu sem fram fór af hálfu ríkislögmanns og sérfræðinga áður en beiðni um endurupptöku hjá yfirdeild Mannréttindadómstóls Evrópu var send. Vandaður undirbúningur áfrýjunar til yfirréttarins er undirstaða þess að mögulegt sé að fá svar við þeim álitaefnum sem uppi eru í því ferli sem þar er fram undan. Ég tek líka undir með hæstv. ráðherra að eftir því sem mál skýrast þarf að vinna áfram af ábyrgð og sérstakri yfirvegun að lausn álitamálanna sem eru uppi og verða uppi. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fékk um mánaðamótin mars/apríl þrjá sérfræðinga til fundar við sig til að fara yfir málin, fjalla um álitaefnin og þær spurningar sem hugsanlega þarf að svara í framhaldinu. Það var mjög gagnleg umræða. Margar spurningar voru ræddar en enn fleiri spurningar vöknuðu og engin einhlít svör fengust á fundi nefndarinnar. Í því ljósi tel ég mjög óskynsamlegt að taka frekari ákvarðanir varðandi úrvinnslu dómsins fyrr en ljóst er hvort málið verði tekið fyrir í yfirdeild Mannréttindadómstóls Evrópu. Að lokum vil ég þakka hv. þm. Höllu Gunnarsdóttur fyrir gott yfirlit yfir söguna, en ítreka það sem ég hef áður komið inn á í umræðum um þessi mál: Hvernig ætlum við að búa þannig um hnútana til framtíðar að jafnréttislög [[Forseti hringir.]]og jafnrétti ríki við skipan dómara á öllum dómstigum? Því að það er það sem vantaði upp á ferlið sem Halla fór yfir.
Herra forseti. Það ber að þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu. Traust á dómstólum er afar mikilvægt. Í síðustu könnunum sem voru gerðar um það efni varð sú ánægjulega þróun að það jókst talsvert. Það er samt mjög lágt. Það er ekki gott ef það eru bara 47% aðspurðra sem treysta íslenskum dómstólum, það er mjög lágt hlutfall. Þetta er einn af hornsteinum þess að samfélagið okkar virki. Þessi könnun var gerð 1. mars þannig að það er eiginlega áður eða um svipað leyti og dómur Mannréttindadómstólsins fellur. Tímalínan í þessu máli skiptir miklu. Það er núna beðið eftir því hvort Mannréttindadómstóllinn taki niðurstöðuna til endurskoðunar. Það er vonast eftir svari eftir nokkra mánuði. Fari svo að hann taki málið fyrir mun sú málsmeðferð taka talsverðan tíma. Það væri því rétt að spyrja hæstv. ráðherra hvort búið sé að teikna upp tímalínur í þessu samhengi. Á meðan það ástand myndi vara er spurning hvað á að gera. Hæstv. fjármálaráðherra ræddi um fjármálastefnu fyrir nokkrum dögum í þinginu og fór þá að ræða um formalista og raunsæismenn þegar kom að spurningu um það hvort fara ætti að lögum í tengslum við gerð fjármálaáætlunar eða ekki, eða bara hlaupa yfir þau mál og taka til hendinni. [[Forseti hringir.]]Þá er eiginlega spurningin til hæstv. dómsmálaráðherra: Er hún formalisti eða raunsæismaður?
Virðulegur forseti. Við erum að tala um þetta ótrúlega klúður sem okkur tókst að gera í sambandi við Landsrétt. Landsréttur átti að bæta réttarkerfið stórlega. Það var upphaflegi tilgangurinn. Því miður erum við búin að klúðra þessum málum og traustið get ég ekki ímyndað mér að nái neitt nálægt 47% eftir þetta ótrúlega klúður sem búið er að vera í kringum skipan þessara dómara. Það sem ég hef áhyggjur af er að þarna er næstum einn þriðji af dómstólnum óvirkur. Það hlýtur að segja sig sjálft að þá safnast upp mál. Það er óásættanlegt í okkar kerfi að mál dragist á langinn. Þá er spurning mín til ráðherra: Er hún eitthvað að skoða þessi mál? Hvernig á að bjarga því að dómstóllinn verði ekki eiginlega svo til óstarfhæfur vegna þess að mál dragast á langinn? Hvenær er reiknað með einhverri áætlun til að bregðast við? Eða er engin áætlun? Og ég spyr mig: Verður dómstóllinn þannig í langan tíma, eiginlega bara óstarfhæfur þannig að það safnast upp mál? Hvaða mál fá forgang? Verður það bara happa- og glappaaðferðin? Það er ekki borið mikið traust til dómstólanna og ég segi fyrir mitt leyti að í þau fáu skipti sem ég hef þurft að fara fyrir dómstóla var það ekki traustvekjandi. Landsréttur væri betur staddur ef það hefði verið gengið almennilega í málið í upphafi.
Forseti. Mig langar að fara aðeins inn á þessa talpunkta. Einn af talpunktunum í þessu skjali, sem fjölmiðlar birtu, til þingmanna stjórnarliðsins frá ráðuneytinu, frá aðstoðarmanni ráðherra, er að þessir fjórir dómarar hafi verið löglega skipaðir. Það er rétt, en það er hálfsannleikur því að dómsmálaráðherra braut samt sem áður lög við skipan dómara. Það er alltaf verið að reyna að færa orðræðuna einhvern veginn til, en við skulum bara hafa það alveg á hreinu: Héraðsdómur og Hæstiréttur og Mannréttindadómstólinn hafa allir komist að þeirri niðurstöðu að dómsmálaráðherra hafi brotið lög við skipan þessara fjögurra dómara. Þannig er það bara. Almennt varðandi varnir dómsmálaráðherra í þessu máli: Þeir sem vilja bera það saman við eitthvað geta borið það saman við varnir ríkisstjórnar Richards Nixons þegar menn voru að reyna að upplýsa Watergate-málið. Það er hlaðvarp, eða „podcast“, með leyfi forseta, sem heitir „Slowburn“, sem ég ráðlegg fólki að hlusta á. „Slowburn“, eða hægur bruni, svo við þýðum það. Þetta „podcast“ fer yfir allt ferli málsins á gríðarlega vandaðan hátt. Eitt af því sem gert var voru nákvæmlega svona talpunktar sem stjórnarliðum voru sendir og þeir síðan notaðir til að tala niður málið. Það sem mér finnst alvarlegast við þessa punkta er að í þeim er verið að tala niður Mannréttindadómstól Evrópu. Það er ekki gott. Haldið er uppi vörunum fyrir dómsmálaráðherra með því að tala niður Mannréttindadómstólinn. Það er alveg rétt að hann hefur ekki valdumboð fyrir Ísland. Það er líka bara hálfsannleikur. Því að við erum búin að setja mannréttindasáttmála Evrópu inn í íslenska stjórnarskrá og út frá honum hefur Hæstiréttur iðulega horft til þess hvernig er dæmt í Evrópu. [[Forseti hringir.]] Hálfsannleika er kastað fram ítrekað í þessu máli til að afvegaleiða umræðuna. Dómsmálaráðherra braut lög við skipan þessara fjögurra dómara.
Herra forseti. Hv. þm. Jón Þór Ólafsson ræddi hér í ræðu sinni um eitthvað sem hann kallaði hálfsannleika, en margt af því sem fram kom í ræðu hans var akkúrat sama marki brennt, það var einhvers konar hálfsannleikur í því. Fyrst hv. þingmaður vill nota tækifærið í þessari umræðu til að koma með ítarefni inn í umræðuna þá get ég ekki látið hjá líða að benda honum og öðrum hv. þingmönnum á að kynna sér athyglisverða grein eftir Gunnar Harðarson heimspeking sem birtist í Skírni í síðustu viku þar sem hann fer yfir dóma Hæstaréttar í Landsréttarmálunum út frá aðferðafræði rökfræðinnar. Ég held að þingmenn hefðu gott af því að kynna sér það. Hann kemst að þeirri niðurstöðu að margt hafi verið brogað í því út frá rökfræðilegum sjónarmiðum. Við munum þannig sjálfsagt halda áfram að ræða a.m.k. út frá fræðilegu sjónarmiði dóma Hæstaréttar bæði frá desember 2017 og maí 2018 út frá slíkum sjónarmiðum. Persónulega hafði ég miklar athugasemdir við það. En það stendur þó eftir sem var endanleg niðurstaða Hæstaréttar hvað varðar hæfi viðkomandi dómara að þeir hafi verið löglega skipaðir. Eins og hæstv. dómsmálaráðherra kom inn á í sinni ræðu þá er það hins vegar á valdi dómara hvort þeir meta sig hæfa til afgreiðslu einstakra mála eða hvort þeir fara í leyfi eða hvernig það er. Það er rétt sem hæstv. dómsmálaráðherra hefur gert og ríkisstjórnin að stíga varlega til jarðar í þessum efnum og afar mikilvægt að fara með málið lengra eins og hægt var samkvæmt reglum Mannréttindadómstóls Evrópu og kalla eftir endurskoðun á þessum dómi. Eins og kom fram m.a. í tilvitnuðum punktum aðstoðarmanns dómsmálaráðherra, sem hafa verið nokkuð til umræðu, þá er þessi dómur í ósamræmi við fyrri dómaframkvæmd [[Forseti hringir.]]af hálfu þessa sama dómstóls.
Virðulegur forseti. Ég þakka þátttakendum fyrir þann hluta umræðunnar sem lokið er. Umræðan setur mann dálítið í þá stöðu að maður fær töluverða samúð með fyrrverandi dómsmálaráðherra, því að hæstv. ráðherra hafði vissulega úr vöndu að ráða þegar lagðar voru fyrir hana tillögur um dómaralista en hvorki meira né minna en samstarfsflokkar í ríkisstjórn stigu fram og sögðu efnislega: Þessi listi fer ekki í gegn eins og hann liggur fyrir. Ég held að það hafi enginn á nokkru stigi málsins dregið það til baka. Samkvæmt minni - ég er nokkuð viss um að það heldur hvað þetta varðar - voru það bæði fulltrúar og ráðherrar Viðreisnar og Bjartrar framtíðar sem gerðu alvarlegar athugasemdir við þann lista sem hæfisnefndin lagði fram. Ég verð að viðurkenna að þessi stöðugu uppþot síðan þetta varð að því máli sem við fjöllum um í dag, virðast hafa haft það eina markmið að draga úr trúverðugleika og tiltrú dómstóla í landinu. Því að það er ekkert í þessu máli sem bendir til þess að menn séu að leita einhverra sérstakra lausna á því, enda er þetta ósköp einfalt og skiptir oft miklu máli að fara ekki á taugum. Ég vil bara endurtaka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni: Alþingi Íslendinga samþykkti skipun 15 dómara í Landsrétt. Forseti Íslands staðfesti skipun dómaranna að lokinni eigin athugun. Landsréttur hefur dæmt að dómararnir fari með dómsvald. Hæstiréttur Íslands hefur dæmt að dómararnir fari með dómsvald og að í því felist ekki mannréttindabrot. Því verður ekki haggað með álitum erlendra embættismanna svo lengi sem Ísland er fullvalda ríki.
Forseti. Margt hefur verið rætt og ritað um þetta mál. Í sjálfu sér skiptir ekki miklu máli þegar ég bæti við það í yfirferð á stöðunni. Hún hefur komið býsna skýrt fram. Hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir hana. Þess vegna langar mig að beina sjónum mínum að tveimur hlutum sem komið hafa fram í þessari umræðu sem mér hefur þótt að einhverju leyti sérkennilegt að hlýða á. Í fyrsta lagi, í tilefni af umræðu um talpunkta sem sendir hafi verið þingmönnum allra stjórnarliða þá væri hálfankannalegt að þurfa að segja það, en ég geri það samt, forseti. Ég hef aldrei í öllum þeim ræðum sem ég hef haldið, hvar sem er og stigi þess máls, talað upp úr einhverjum talpunktum sem einhver annar hefur sent mér. Fólk sem er í vinnunni sinni í stjórnkerfinu, getur haft sína skoðun, komið henni á framfæri eins og alvanalegt er. Síðan er það okkar þingmanna að ákveða hvort við erum sammála þeirri skoðun eða ekki og hvernig við setjum mál okkar fram. Annað sem komið hefur fram varðar það að tala niður Mannréttindadómstólinn. Þá vil ég ítreka að ég geri skýran greinarmun á því að hafa skoðun á dómi eða niðurstöðu eða kerfinu sjálfu. Ég geri engan greinarmun á því hvort við tölum um dómstóla, dóma þeirra, úrskurðarnefndir, úrskurði þeirra, siðanefndir, úrskurði þeirra eða hvað það er. Við getum haft skoðun á „próduktinu“, afsakið, forseti, þ.e. úrskurðinum eða dómnum, án þess að með því séum við að tala niður kerfið. Ég vara við því að við tölum svona því að það á þá við um allt sem ég hef nefnt hér, úrskurði allra ofantalinna fyrirvara.
Herra forseti. Já, þetta er sannarlega áhugaverð umræða sem hér á sér stað og eiginlega hálfbroslegt að fylgjast með breimandi fulltrúum Miðflokksins sem ásælast greinilega mjög sæti við ríkisstjórnarborðið. Mér þætti gott að vita frá hæstv. dómsmálaráðherra hvenær áfrýjunarbeiðni fór frá Íslandi til Mannréttindadómstóls Evrópu, af því að hún var ekki farin fyrir stuttu síðan. Ég vil gjarnan fá að vita hvenær það var og þætti einnig gott að fá að vita hvenær svar mun berast við fyrirspurn minni um kostnað vegna alls þessa klúðurs. Hvort hæstv. ráðherra hafi einhverja hugmynd um hvenær við fáum upplýsingar um þann kostnað sem þetta allt hefur leitt af sér. Mig langar líka aðeins að víkja máli mínu að þeim ítrekunum sem komið hafa fram hjá hæstv. dómsmálaráðherra um að Hæstiréttur hafi sagt að dómararnir séu löglega skipaðir. Þetta er ítrekað sagt, og að dómararnir meti sjálfir hvort seta þeirra í dómi standist lög. Að þeir meti hæfi sitt. Mér finnst það orðið pínulítið óþægilegt hvað það kemur ítrekað fram, við hvert einasta tækifæri. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji svo vera að dómararnir gætu í rauninni í dag, án beinna fjárhagslegra afleiðinga fyrir íslenskan ríkissjóð, sest í dóminn, haldið áfram að dæma og að það muni ekki hafa neinar afleiðingar í framhaldinu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur nú dæmt þannig að dómstóllinn með þessa fjóra dómara sé ekki hlutlaus og óvilhallur, að það sé í andstöðu við 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem við erum aðilar að. Við höfum líka skuldbundið okkur til að hlíta niðurstöðum dóms Mannréttindadómstóls Evrópu. Mig langar að fá að að heyra aðeins um það. Klifað er á því að dómararnir séu löglega skipaðir og skautað fram hjá hinu. Þetta sé bara formið. Að forseti hafi kvittað upp á, o.s.frv. Er hæstv. dómsmálaráðherra í rauninni að segja að dómararnir gætu bara sest niður aftur og metið það svo að þeir megi starfa?
Hæstv. forseti. Við ræðum hér stöðu Landsréttar eftir niðurstöðu Mannréttindadómstóls Evrópu. Upphaf málsins er skipan dómara við dóminn þar sem litið er fram hjá niðurstöðu nefndar um hæfi einstaklinga. Ferlið við skipun dómara er hins vegar í lagi en ekki farið eftir því. Málið virðist eiga sér fá ef einhver fordæmi og við það myndast alltaf tómarúm í úrvinnslu dóma. En það er búið að skipa 15 dómara við Landsrétt. Nú er mikilvægt að tala um ákvörðun ráðherra og ferlið en ekki þá einstaklinga sem voru skipaðir í dóminn. Það breytir því ekki að um stöðu fjögurra þeirra við dóminn er nú deilt og rætt. Hér var um einskiptisaðgerð að ræða sem var ekki í lagi með að mati Mannréttindadómstóls Evrópu. Getum við lagt dómstigið niður þannig að 15 dómarar vænti bóta eða breytt rétt og tekið afleiðingum skipunarinnar og bætt hagi þeirra fjögurra sem um ræðir og skipað að nýju fjóra dómara við réttinn? Eigum við að hafa 11 dómara? Það væri skjótvirkasta aðgerðin til að rétturinn tæki að virka og ró færðist yfir. Við getum líka tekið þá ákvörðun að hunsa Mannréttindadómstólinn, hvaða afleiðingar sem það hefur í för með sér. Hvernig breytir sú niðurstaða því hvernig við vinnum úr þessari stöðu sem upp er komin? Hefur Mannréttindadómstóll Evrópu seilst of langt inn í fullveldi þjóðar? Álit þeirra sérfræðinga sem komu fyrir nefndina var alls konar og engin niðurstaða virðist blasa við. Hvað er það sem skiptir mestu máli hér, traust á dómstólum, þessir fjórir dómarar eða ferlið við skipan þeirra? Það hlýtur að vera traust á dómstólunum. Þess vegna eigum við stjórnmálamenn sem setjum leikreglurnar að vinna saman að því að finna farsæla lausn og umfram allt að vanda okkur, gefa okkur tíma og ávinna traust að nýju.
Herra forseti. Þetta mál er allt tómt klúður, að mörgu leyti, og ekki síst er það stórkostlegt klúður af hálfu dómsmálaráðuneytisins og ráðherra Sjálfstæðisflokksins að hafa ekki verið undirbúnir fyrir niðurstöðu Mannréttindadómstóls Evrópu. En það er búið. Nú stöndum við hér á þingi og hæstv. dómsmálaráðherra frammi fyrir því að leysa þá stöðu sem dómskerfi okkar, þar með talinn Landsréttur, er komið í. Ég ætla ekki að gera ágreining við ráðherra um að fara með málið fyrir endurupptökudeildina hjá Mannréttindadómstólnum, þótt ég hefði vissulega viljað sjá það gert með meiri reisn, af meiri virðingu, ekki með þessum útúrsnúningum og ólund sem einkenndi ekki síst málflutning þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Mér finnst miður að upplifa það enn og aftur í dag í málflutningi sumra, m.a. systurflokks Sjálfstæðisflokksins, Miðflokksins, eða alla vega hluta af systurflokki Sjálfstæðisflokksins, að haldið er áfram að höggva í sama knérunn, að tala niður til Mannréttindadómstólsins í staðinn fyrir að taka hann alvarlega. Það er ekki einkamál Sjálfstæðisflokksins eins og sér hvernig við ráðum úr þessu máli. Það þarf að eyða óvissu. Það þarf að hafa skýr svör. Ég ræð það af svörum hæstv. ráðherra áðan að hún ætli að vera tilbúin með áætlun hvernig sem fer með ákvörðun endurupptökudeildar og ég fagna því og hvet ráðherra til að gera það. Einnig vil ég hvetja ráðherra til að vera í samstarfi við alla stjórnmálaflokka, ekki bara stjórnarandstöðu. Það hendir nefnilega, ég þekki það, að aðrir stjórnarflokkar í ríkisstjórn er ekkert endilega upplýstir um það sem gerist í dómsmálaráðuneytinu. Ég vil hvetja hæstv. dómsmálaráðherra til að vera í samráði við alla stjórnmálaflokka um hvernig við leysum úr þessu máli. Það er það mikið undir. Þetta snýst ekki um stjórn eða stjórnarandstöðu. Þetta snýst um að eyða óvissu fyrir okkar mikilvæga millidómstig og auka réttaröryggi í landinu.
Virðulegur forseti. Þetta er eiginlega stórmerkileg umræða sem við eigum í um dómstólana. Við erum að reyna að auka traust til dómstóla eins og héraðsdóms og núna til nýs Landsréttar og Hæstaréttar. Það er flott að málið sé loksins komið til Mannréttindadómstólsins en þá förum við að efast um að ef Mannréttindadómstóllinn kemst að einhverri niðurstöðu sé hún rétt. Við efumst um annan dómstól á sama tíma og við erum að reyna að hífa upp eitthvert álit á þeim dómstólum sem við höfum hérna heima. Ef Mannréttindadómstóllinn vísar málinu frá eða tekur til efnislegrar meðferðar og dæmir í því, ætlum við þá að fara að rífast um hvort sá dómur sé réttur eða rangur? Hvernig bætir það stöðuna fyrir íslenska dómstóla og sýnir að við berum meiri virðingu fyrir þeim? Ef við gerum ekki eitthvað í þessu máli fljótt þannig að þetta tefjist ekki það lengi að mál safnist bara fyrir í Landsrétti og verði óvinnandi vegur að koma hlutunum í lag erum við ekki hæf til að koma málum frá okkur þannig að þau séu rétt og hægt sé að bera virðingu fyrir því að við séum virkilega að reyna að hífa upp dómskerfið og almenningur geti treyst því að þar sé allt í lagi.
Herra forseti. Fordæmalaus dómur, segir hæstv. dómsmálaráðherra, en svarar ekki miklu um hvað hún ætli að gera til að bregðast við honum, ef eitthvað. Við ætlum að bíða og sjá. Það er enn þá sama svarið og við fengum þegar dómurinn féll og sama svarið og við fengum á meðan hann hékk yfir okkur. Það hefur ekki mikið breyst í þeim efnum. Hæstv. ráðherra sagði, og það var það eina sem mér fannst nú frekar skýrt í máli hæstv. ráðherra, að hún ætlaði ekkert að gera í millitíðinni annað en að skoða aðra fleti málsins. Ég kem kannski að því eftir augnablik hvað í ósköpunum það þýðir. En hæstv. ráðherra talaði um að það væri alvanalegt að aðstoðarmenn ráðherra sendu út minnisblöð til stjórnarliða. Ég var ekkert að reyna að gera þetta minnisblað neitt tortryggilegra en það þarf að vera. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort hún væri sammála þeirri línu sem tekin er þar, að Mannréttindadómstóllinn ætti ekkert með að vera að dæma svona í þessum málum, að við hefðum nú ekki framselt túlkunarvald okkar til Evrópu, og annað slíkt sem kom fram í máli margra ráðherra Sjálfstæðisflokksins í kjölfar þessa dóms. Ég spyr vegna þess að það skiptir máli um hvernig hæstv. ráðherra ætlar að halda áfram. Finnst henni þetta koma Mannréttindadómstólnum við eða ekki? Það er spurning. Finnst henni Mannréttindadómstóllinn hafa rétt til að skera úr um það hvort 6. gr. hafi verið brotin í þessu tilfelli? Það er spurning mín. Hæstv. ráðherra sagði að hún vildi skoða aðra fleti málsins. Hvaða fleti málsins ætlar hæstv. ráðherra að skoða ef hún ætlar ekki að skoða hvað gera eigi varðandi fjölda dómara, ef hún ætlar ekki að skoða hvernig koma eigi Landsrétti í eitthvert almennilegt horf fyrr en einhvern tímann, ef við vitum einhvern tímann hvað er að fara að gerast í þessu máli? Hvaða fleti málsins ætlar hæstv. ráðherra að skoða og hvernig? Ætlar hæstv. ráðherra hugsanlega að spyrja hvort það sé ráðlegt að fá [[Forseti hringir.]]sitjandi dómara við dómstólinn til að ráðleggja sér um hvernig standa eigi að málum í Mannréttindadómstólnum?
Virðulegi forseti. Það var komið inn á það áðan að Landsréttur væri mikil réttarbót. Hann er það augljóslega. Um var að ræða sögulegt skref. Mér fannst örla á því hjá einhverjum hv. þingmönnum að það væri eins og hann væri í algerum lamasessi eða jafnvel ekki lengur til staðar. Mér finnst við þurfa að passa aðeins hvernig við tölum um stöðuna. Hér er sagt að Landsréttur hafi átt að bæta réttarkerfið. Ég vil bara koma því að að Landsréttur hefur að sjálfsögðu bætt réttarkerfið og mun gera það áfram. Hér er ég sökuð um að sýna mikið ábyrgðarleysi. Það er allt í lagi að hafa þá skoðun. Ég er algerlega ósammála því að mitt vinnulag feli í sér ábyrgðarleysi. Það er líka ábyrgð sem felst í því að gefa hlutunum tíma og skoða einmitt alla fleti málsins. Ég hef t.d. ekki sagt að ég skoði undir engum kringumstæðum fjölgun dómara. Það sem ég hef sagt er að ég mun ekki grípa til frekari aðgerða fyrr en við vitum hvort málið verði tekið fyrir eða ekki. Varðandi samráðsleysi hef ég fundað tvisvar sinnum með formönnum allra flokka um þetta mál og mun gera það aftur ef tilefni er til. Hvað varðar skot á það að Davíð Þór Björgvinsson hafi verið fenginn til þess að ráðleggja ríkisstjórn í Landsréttarmálinu er því til að svara að það var ríkislögmaður sem heyrir undir forsætisráðuneytið sem óskaði eftir ráðgjöf frá Davíð Þór Björgvinssyni um málflutning íslenska ríkisins. Þess má geta að Davíð Þór var í leyfi frá störfum sem dómari við Landsrétt af því að hann var á þessum tíma settur ríkissaksóknari í Guðmundar- og Geirfinnsmálinu. Hæstv. forsætisráðherra [[Forseti hringir.]]hefur áður svarað til um hvað fólst í því, m.a. að sitja með henni fundi og veita ríkislögmanni aðstoð. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu. Það verður örugglega frekari umræða um þetta mál. Varðandi fyrirspurn hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur er hún í vinnslu og ég geri ráð fyrir að svar verði sent út í þessari viku.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir að vilja taka þátt í þessari umræðu sem ég kalla tækifæri garðyrkjunnar. Í apríl 2018 skipaði ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra starfshóp með það að markmiði að taka til skoðunar raforkumálefni garðyrkjubænda. Starfshópnum var ætlað að fara yfir þróun rafmagnskostnaðar garðyrkjubænda og greina tækifæri til þróunar og nýsköpunar innan atvinnugreinarinnar. Garðyrkjubændur hafa frá því á árinu 2005 haft samning við stjórnvöld um að ríkisvaldið greiði niður flutning og dreifingu á raforku til lýsingar í ylrækt. Í reynd greiða garðyrkjubændur fyrir orkuna en ríkið hefur greitt niður flutning og dreifingu um allt að 95%. Á síðustu árum hefur þó verulega vantað upp á að sú niðurgreiðsla hafi skilað sér til bænda en hún fór niður í 64,8% þegar verst lét. Rafmagnskostnaður garðyrkjubænda af tekjum er á bilinu 25–40%. Með tillögu samstarfshóps um að fastagjald yrði einnig niðurgreitt varð sú breyting frá og með 1. janúar sl. að niðurgreiðsluhlutfallið varð 82% í þéttbýli og 86,1% í dreifbýli. Þessi tillaga hópsins var því komin í framkvæmd áður en starfi hópsins lauk. Virðulegi forseti. Það getur engin atvinnugrein lifað í svo sveiflukenndu umhverfi þar sem stór hluti rekstrarkostnaðar hleypur á 25–40% á milli ára. Garðyrkjulandið Ísland á að taka forystu í ræktun heilnæmra afurða sem fullnægja innanlandsmarkaði. Til þess að svo verði þarf áræði, framtíðarsýn, markaðsaukandi stuðning og stöðugleika í rekstrarumhverfi. Íslensk framleiðsla skilar fimm sinnum minna kolefnisspori en innfluttar afurðir og hlutur garðyrkjunnar í matvælaframleiðslu landsins er 7,6% en kolefnislosunin er 1%. Þessi staða garðyrkjunnar er dauðafæri fyrir framlag Íslands til minni losunar og minna kolefnisspors. Virðulegur forseti. Samkeppnin er hörð. Í Evrópu eru gróðurhús á mörgum hekturum lands sem nota gas og olíu eða jafnvel kjarnorku til að kynda og lýsa gróðurhús og skila miklu sótspori. Íslenskir blómabændur keppa við ókeypis sólarljósið á ökrum við Viktoríuvatn í Afríku þar sem mánaðarlaun verkamanns á akrinum eru 2.500 kr. eða sem nemur tímalaunum á Íslandi. Mætum þessum áskorunum með markaðssækjandi aðstoð og stórsókn í framleiðslu heilnæmra afurða úr frjóum sverði sem hreint landið býr yfir. Endurnýjanleg sjálfbær, ódýr orka, nýsköpun og efling hefðbundinnar garðyrkju getur gert landið sjálfbært með eigin framleiðslu sem ekkert annað land stenst snúning þegar kemur að gæðum og heilnæmi vörunnar. Stórir draumar um staðbundna raforkuframleiðslu við gróðurhús rætast, heitu vatni er veitt að gróðurhúsi, 30°C teknar til að búa til rafmagn og 70°C notaðar til að hita upp gróðurhúsin. Er það allt of gott til að vera satt? Eða hyggst ráðherra mæla fyrir og breyta reglugerð til að auðvelda garðyrkjunni að safna koltvísýringi úr andrúmslofti eða frá stóriðju og jarðvarmaorkuverum til að nýta í ræktun þannig að koltvísýringsnotkun gróðurhúsa verði kolefnishlutlaus? Virðulegi forseti. Tækifærin eru ótrúlega spennandi og við höfum ekki tíma til að bíða. Lífið er núna. Tækifæri bíða. Eða er það of gott til að vera satt? Í ljósi tækifæra garðyrkjunnar spyr ég hæstv. ráðherra: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að ríkisvaldið skapi stöðugleika í rekstrarumhverfi garðyrkjunnar með því að standa við 95% niðurgreiðsluhlutfall flutningskostnaðar raforku, eins og fram kemur í búvörusamningi? Er ráðherra tilbúinn að beita sér fyrir nýsköpun sem byggir á nýrri gerð gróðurhúsa, „vertical“ eða lóðrétt, og aldingarða sem risið geta, að garðyrkjan geti notið jafnræðis og sambærilegra samkeppnisskilyrða og hefðbundin tækni? Í öðru lagi spyr ég ráðherra: Deilir ráðherra þeirri sýn framsögumanns að styrkja rekstrarumhverfi garðyrkjunnar, lækka raforkukostnað og að verð fyrir flutning og dreifingu verði sambærilegt í dreifbýli og þéttbýli, styrkja nýsköpun og gera hugrakka áætlun um sjálfbæra hreinræktaða framleiðslu fyrir innanlandsmarkað fyrir árið 2025? Og í þriðja lagi spyr ég hæstv. ráðherra: Er það raunhæf sýn að Ísland verði hreinasta garðyrkju- og matvælaframleiðsluland í heimi, þar sem aldingarðar og sjálfbærar garðyrkjafurðir og innlend matvælaframleiðsla með lágu kolefnisfótspori verði aðdráttarafl fyrir ferðamannalandið Ísland í náinni framtíð?
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á málefnum garðyrkjubænda með þessari umræðu. Starfsskilyrði þeirra eru reglulega til umræðu. Fyrr á þessu ári var kynnt skýrsla starfshóps sem fjallaði sérstaklega um raforkumálefni garðyrkjubænda sem hv. þingmaður leiddi. Ég mun leitast við að svara þeim spurningum sem hv. þingmaður hefur lagt fram í fjórum liðum. Í fyrsta lagi er spurt hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að ríkisvaldið skapi stöðugleika í rekstrarumhverfi garðyrkjubænda með því að standa við 95% niðurgreiðsluhlutfall flutningskostnaðar raforku, eins og fram kemur í búvörusamningi. Í 5. gr. búvörusamninga segir að magnliðir í gjaldskrá fyrir flutning og dreifingu raforku skuli niðurgreiddir um allt að 95% fyrir framleiðendur garðyrkjuafurða. Þetta hlutfall hefur sveiflast nokkuð á undanförnum árum, fór um tíma niður fyrir 70% en er nú 82% í þéttbýli, 86% í dreifbýli. Áðurnefndur starfshópur leggur til, með fyrirvara um fjármögnun, að skrifað verði inn í búvörusamninga að hlutfallið fari aldrei undir 90%. Ég get tekið undir það með starfshópnum að stöðugleiki er mikilvægur fyrir framleiðendur garðyrkjuafurða. Hins vegar er það svo að framkvæmd niðurgreiðslna til garðyrkjubænda og viðkomandi fjárlagaliður er á forræði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það er áréttað vissulega í skýrslu starfshópsins að þær tillögur og aðgerðir sem þar er að finna séu ekki allar á forræði ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra. Í öðru lagi vegna spurningar um nýsköpun í garðyrkju þá er ég þeirrar skoðunar að í þeim geira eins og mörgum öðrum séu gífurleg tækifæri til nýsköpunar og rétt sé að styðja við aukna nýsköpun hjá garðyrkjubændum. Þess vegna ákvað ég að fulltrúi Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands skyldi eiga sæti í áðurnefndum starfshópi og í skýrslu hópsins er að finna umfjöllun um möguleika til aukinnar nýsköpunar í greininni. Má þar t.d. nefna nýjar gerðir gróðurhúsa, orkusparandi led-gróðurlýsingu og tilraunir með slíka lýsingu hjá Landbúnaðarháskóla Íslands, minnkun á kolefnisfótspori ylræktar með því að draga úr aðkeyptri kolsýru með nýrri tækni og ýmislegt fleira líkt og hv. þingmaður kom inn á. Nýsköpunarmiðstöð og Landbúnaðarháskólinn hafa unnið nokkur samstarfsverkefni sem lúta að þessum þáttum og þau hafa verið styrkt af Tækniþróunarsjóði. Í skýrslunni er að finna tillögur sem lúta að aukinni nýsköpun, m.a. um rannsóknasjóð garðyrkjunnar, hvata til að nota orkusparandi ljósgjafa og græn lán til garðyrkjubænda sem hyggjast fara í orkusparandi aðgerðir. Ég tel að þetta séu áhugaverðar tillögur og þær eru nú til frekari skoðunar í ráðuneytinu annars vegar og hjá Nýsköpunarmiðstöð hins vegar. Þær koma m.a. inn í þá vinnu sem nú stendur yfir um mótun heildstæðrar nýsköpunarstefnu fyrir Ísland. Í þriðja lagi varðandi lækkun raforkukostnaðar og að verð fyrir flutning og dreifingu verði sambærilegt í dreifbýli og þéttbýli. Raforkureikningur samanstendur sem kunnugt er af fjórum þáttum; framleiðslu, flutningi, dreifingu og sköttum. Framleiðslan er á samkeppnismarkaði eins og við vitum, flutningur kostar það sama alls staðar á landinu þannig að sá kostnaður er alveg jafn hvar á landinu sem er, það er í dreifingunni sem munurinn er til staðar. Lækkun raforkukostnaðar til garðyrkjubænda felst þess vegna í þeim niðurgreiðslum á magnliðum dreifikostnaðar, sem áður er minnst á, um allt að 95% eins og kveðið er um á búvörusamningum. Í fjórða lagi varðandi það hvort það sé raunhæf sýn að Ísland verði hreinasta garðyrkju- og matvælaframleiðsluland í heimi, sem verði einnig aðdráttarafl fyrir okkur sem ferðamannaland, þá er vissulega stefnt að því að Ísland verði eins sjálfbært í matvælaframleiðslu og unnt er. Við munum sjá skýrari línur og útfærslu í þeim efnum í þeirri matvælastefnu sem nú er unnið að. Ég nefni sem dæmi að það er til fyrirmyndar að Sölufélag garðyrkjumanna skuli hafa kolefnisjafnað alla flutninga á grænmeti frá býli til kaupenda. Í nýlegri innkaupastefnu matvæla fyrir ríkisaðila er einnig mikil áhersla lögð á jákvæð umhverfisáhrif í framleiðslu, flutningum og umsýslu matvæla þannig að segja má að stjórnvöld hafi gefið tóninn í átt að grænni skrefum. Það er auðvitað algjörlega sjálfsagt og eðlilegt að stjórnvöld sjálf, ríkisaðilar, gangi fram með góðu fordæmi og byrji hjá sjálfum sér, enda kaupir ríkið matvæli, ef ég skil rétt, fyrir hátt í 3 milljarða á ári. Það er aldeilis mikið þar undir ef við förum að huga bæði að kolefnisfótspori og öðrum þáttum í okkar innkaupum. Ef við horfum til ferðamanna er umhverfisvitund þeirra sem betur fer að aukast og við eigum mikil sóknarfæri þar. Matarauður Íslands leiðir t.d. norrænt verkefni um staðbundinn mat í ferðaþjónustu framtíðarinnar þar sem skoðuð eru áhrif loftslagsbreytinga og neysluhegðunar. Verkefnið er til þriggja ára og mun tengja saman matvælaframleiðendur og ferðaþjónustuaðila. Mikil vakning er um sjálfbæra ferðaþjónustu í löndum í kringum okkur og það á að vera okkur hvatning til að nýta sóknarfærin og skipa okkur í allra fremstu röð. Við höfum allar forsendur til að gera það. Hluti af því sem ég sé fyrir mér sem sýn fyrir ferðaþjónustuna er að auðvitað þurfa ferðamenn að fljúga til að koma hingað, nema þeir komi með skipi, og það mengar, en að öðru leyti gætu þeir verið hér og jafnvel kolefnisjafnað sína ferð, hvort sem þeir keyra um á rafbílum eða kaupa staðbundin gæðamatvæli. Og við eigum að sjálfsögðu að vera með skýra sýn og hafa metnað, ekki [[Forseti hringir.]]bara til að standa við bakið á þeim sem hér eru og framleiða matvæli, heldur af því að það skiptir máli fyrir umhverfið. [[Forseti hringir.]]Við höfum allar forsendur til að vera í fremstu röð þegar kemur að því.
Herra forseti. Við erum auðvitað öll stolt af okkar öflugu garðyrkju. Sú var tíðin að þjóðin borðaði nánast engar afurðir sem kallast í dag ávextir eða grænmeti, nema ef vera skyldi fjallagrös og fjörukál sem japlað var á. Það eru kannski ekki ýkja margir sem minnast þeirrar hátíðarstundar þegar ilmur jólaeplanna boðaði komu jólahátíðarinnar. Við gerum okkur oft ekki grein fyrir því hve breytingarnar eru örar. Það er ekki svo langt síðan að beislun fallvatnanna varð til þess að við Íslendingar gátum farið að neyta grænmetis í ríkari mæli en áður og hætt að treysta á innflutning þess. Auðvitað á þjóð sem býr svo vel að eiga alla þessa raforku að vera að mestu sjálfri sér næg með grænmeti og blóm og fleira slíkt sem hægt er að rækta hér á landi. Samkvæmt tilraunum sem hafa staðið yfir í Hveragerði og víðar hefur ræktun ávaxta gengið vel í gróðurhúsum og eru raunhæfir möguleikar á að við getum ræktað okkar eigin ávexti að miklu leyti. Auðvitað er, herra forseti, innlenda framleiðslan umhverfisvænust, bæði hvað varðar notkun eiturefna, einfaldlega vegna færri sníkjudýra í framleiðslunni, og ekki síður vegna þess að afurðirnar eru fluttar tiltölulega stuttar vegalengdir á borð neytendanna. En við erum að selja innlendum framleiðendum þessara góðu vara rafmagnið á svo háu verði að samkeppnisstaða þeirra verður fyrir vikið erfið gagnvart innfluttu grænmeti, ávöxtum og blómum.
Herra forseti. Ég fagna þessari sérstöku umræðu en við þingmenn Samfylkingarinnar höfum verið dugleg við að halda á lofti mikilvægi þess að efla ylrækt og framleiðslu ávaxta og grænmetis á Íslandi. Það hefur sjaldan verið jafn mikilvægt og nú að horfa til aukinnar nýsköpunar í greininni og má þar m.a. nefna mál sem ég hef komið inn á áður í ræðustól, sem eru tækifærin sem felast í því að nýta lághitann okkar og hliðarstrauma orkuframleiðslu með jarðvarma betur til framleiðslu á alls kyns grænmeti og ávöxtum. Af hverju erum við til að mynda ekki að rækta alls kyns graskerstegundir sem t.d. eru ræktaðar jafnvel í Alaska? Af hverju niðurgreiðum við ekki framleiðslu fleiri tegunda og aukins magns til þess að minnka þörfina fyrir innflutning og tilheyrandi kolefnisspor? Með aukinni uppbyggingu á stærri skala ættum við auðveldlega að geta framleitt allt það grænmeti sem Íslendingar þurfa og jafnvel rúmlega það og mætti horfa til reynslu Hollands í því samhengi þar sem byggð hefur verið upp umfangsmikil ræktun matvæla, ávaxta, grænmetis og auðvitað blóma. Við ættum því að auka verulega framlög til rannsókna og nýsköpunar á framleiðslu grænmetis og ávaxta sem og til aukinnar framleiðslu. Staðreyndin er að það eru miklar breytingar fram undan og þarf að auka framleiðslu matvæla um 50–70% á næstu 30 árum. Vegna áhrifa loftslagsbreytinga á umhverfi er það svo staðreyndin að framleiðsla mun í meira mæli þurfa að fara fram í stýrðu umhverfi eins og gróðurhúsum, auk þess sem mikilvægt er að minnka kjötneyslu og auka neyslu plöntuafurða. Herra forseti. Við getum ekki skorast undan þeirri ábyrgð, auk þess sem við höfum með aukinni framleiðslu innan lands tækifæri til að minnka kolefnisfótspor Íslands í heild þar sem þar með þyrfti að flytja minna inn, sem er sannarlega í samræmi við sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna.
Herra forseti. Garðyrkjan er atvinnugrein sem á sannarlega framtíðina fyrir sér á Íslandi. Hér er gnægð af vatni, eins og við þekkjum, og hrein orka og þá er framleitt grænmeti með nánast engum plöntuvarnarefnum eða skordýraeitri. Þetta er vara sem er mikil eftirspurn eftir og gott dæmi er um samþættingu í framleiðslu á ferðaþjónustu hjá aðilum eins og í Friðheimum. Þar skapa þeir landsbyggðinni atvinnu með því að nýta þau gæði sem við höfum upp á að bjóða. Við getum tekið pólitíska ákvörðun um að framleiða meira magn af því grænmeti sem neytt er á Íslandi innan lands. Nú eru það helst tómatar, paprika og agúrka þar sem innlend framleiðsla hefur samkeppnisforskot. Aukin nýsköpun í framleiðslu og innleiðing tækni á borð við svokallaða lóðrétta garðyrkju kann að auka samkeppnisforskot í fleiri tegundum. Í því samhengi má einnig nefna fyrirtækið Nordic Wasabi sem framleiðir wasabi á Egilsstöðum, bæði til notkunar/neyslu innan lands og til útflutnings. Hér eru tækifæri fyrir fleiri framleiðendur, enda er mikil aukning í neyslu á grænmeti. Við getum gert það með tveimur leiðum að mínu mati. Það er annars vegar að niðurgreiða dreifingarkostnað raforku til garðyrkjunnar enn frekar en nú er gert. Svo eru það einfaldar aðgerðir sem snúa að merkingu og ég bind vonir við vinnu starfshóps á vegum landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra sem snýr einmitt að því að bæta merkingar á matvælum, sem mun skila árangri. Í því samhengi kom á óvart að í innkaupum ríkisins á grænmeti var einungis helmingur þess grænmetis sem notað er í mötuneytum ríkisins innlendur. Ég tel að lokum að gera þurfi hvort tveggja, að niðurgreiða rafmagn til að framleiða grænmeti og það er í rauninni grænt skref vegna þess að að öðrum kosti flytjum við grænmeti langar leiðir. Það kostar kolefnisspor. Við eigum umhverfisvæna orku hér heima og þurfum sem [[Forseti hringir.]]neytendur að vera upplýst um uppruna matvæla.
Herra forseti. Garðyrkjubændur á Íslandi hafa sannað mátt sinn með því að standa sig prýðilega undanfarin ár, ekki síst eftir að tollar voru afnumdir. Margir voru hræddir við þá aðgerð en hún hefur reynst greininni mjög vel. Það er mjög mikið af góðu starfi í gangi. Verið er að framleiða flotta lífræna vöru og draga úr pakkningum og öðru álíka. Reynt er að færast fram á við í merkingum á vörunni o.fl. En aðstæður, kerfislegar aðstæður sem bændur búa við mættu vera betri. Vandinn er að miklu leyti að það kerfi búvörusamninga sem við búum við metur garðyrkjubændur minna en aðra bændur. Það er vandamál. Með eðlilegra fyrirkomulagi mætti búa þannig um hnútana að garðyrkjubændur framreiddu ekki 7,6% af heildarmatvælum Íslands heldur blómstruðu hreinlega sem atvinnugrein og kepptu jafnvel í útflutningi. Ég tel gagnrýni hv. málshefjanda um samkeppni við lönd þar sem mánaðarlaun nema tímakaupi á Íslandi í rauninni vera afvegaleidda. Er markmiðið að lækka laun garðyrkjubænda þannig að við verðum samkeppnishæfari við önnur lönd? Eða á að loka landamærunum? Ég held að hvorug leiðin sé í rauninni sniðug. Samkeppni verður að vera á eðlilegum grundvelli. Ef við ætlum að standa okkur vel í garðyrkju á Íslandi verðum við náttúrlega að taka tillit til aðstæðna okkar. Þá þurfum við að ráðast í að sjálfvirknivæða og nútímavæða allt ferlið, sjálfvirknivæða aðgerðirnar og nútímavæða regluverkið, eða ryðja úr vegi ýmiss konar kerfislægum hindrunum sem valda okkur vandamálum. Það væri kannski eðlilegasta fyrsta skref [[Forseti hringir.]]að ráðast í greiningu á því nákvæmlega hvaða þættir hindra uppgang garðyrkjubænda mest.
Virðulegi forseti. Saga garðyrkju hér á landi er ekki ýkja löng ef litið er til sögu landsins en hún hefur farið vaxandi, enda búið við auðlindir sem hafa nýst okkur vel til ræktunar eins og jarðvarma og raforku, sem eru okkur mikilvæg í ræktun og gróðurhúsum og því stór þáttur í rekstrarkostnaði garðyrkjubænda. Stuðningsgreiðslur ríkisins til framleiðenda garðyrkjuafurða snúa að niðurgreiðslu á raforku samkvæmt samningi um starfsskilyrði framleiðenda garðyrkjuafurða frá 2016 og svo beingreiðslur til framleiðenda á gúrkum, tómötum og paprikum, og þá einungis til þeirra afurða. Beingreiðslur eru ekki vegna útiræktunar á grænmeti eins og á kartöflum, káli, gulrótum og rófum, svo að dæmi séu tekin. Útiræktað grænmeti nýtur ekki stuðnings nema þá í formi þeirrar tollverndar sem beitt er þegar íslenska framleiðslan er á markaði. Útiræktun hefur verið á undanhaldi frá aldamótum og má nefna að kartöfluframleiðsla hér á landi hefur farið úr 10.000 tonnum í 6.000 tonn. Frá því að dregið var úr tollvernd íslensks grænmetis um aldamótin hefur markaðshlutdeild íslensks grænmetis minnkað verulega. Bara frá 2010 hefur markaðshlutdeild farið úr 75% í 52%. Stefna stjórnvalda með stuðningi við garðyrkjubændur er að auka framboð og neyslu á garðyrkjuafurðum í samræmi við lýðheilsustefnu stjórnvalda og auka vitund almennings um hollustu og heilbrigða lífshætti. Hlýnun jarðar er talin vera eitt stærsta vandamál sem mannkynið stendur frammi fyrir um þessar mundir. Kolefnisfótspor matvælaframleiðslu skiptir mannkynið allt máli, hvernig matvæla við neytum og hvar tækifærin liggja. Forskot íslenskrar framleiðslu í grænmeti er umtalsvert miðað við innflutta framleiðslu. Það er mikilvægt að huga að tækifærum í þeim málum, bæði út frá fjárhagslegum kostnaði og umhverfissjónarmiðum. Útiræktun grænmetis er á undanhaldi og spurning er hvort það sé vilji til þess að taka upp beingreiðslur fyrir útiræktun, t.d. gegn niðurfellingu tollverndar.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og ekki síður hæstv. ráðherra fyrir svörin sem mér finnst bera vott um ákveðna framsýni. Við í Viðreisn höfðum ótrúlega gaman af því þegar við fórum í heimsókn til Félags garðyrkjubænda í Bændahöllina eftir að okkar öflugi varaþingmaður, Sigríður María Egilsdóttir, hafði skrifað í grein í blað um allar umbúðirnar utan um grænmetið og beindi sjónum að gúrkunni í spandex-gallanum, plastspandexgallanum. Um leið dró hún fram að Íslendingar og ekki síst ungt fólk eins og hún vill velja íslenskt og hugsar um kolefnisjöfnun. Það liggja gríðarleg sóknarfæri í því, eins og ráðherra kom vel inn á í sinni ræðu, hvernig við Íslendingar svörum samkeppninni. Mér finnst garðyrkjan vera nákvæmlega sú grein innan landbúnaðarins sem hefur einmitt svarað samkeppni eins og á að gera, með stórsókn, með bjartsýni. Ég held að við sjáum, með fullri virðingu fyrir öllum öðrum greinum, eiginlega hvergi nema í grænmetinu stórkostlega vöruþróun, nýsköpun. Hugsið ykkur bara fyrir tíu árum hvernig tómataræktunin var. Svo er hún komin yfir í alls kyns form á tómötum, bragði á tómötum, tómatmauki, afleidda vöru sem gefur miklu meiri arðsemi en áður. Þannig eigum við auðvitað að nálgast landbúnaðinn líka. Það var verið að tala um tollvernd. Hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir minntist á að við ættum hugsanlega að afnema tollvernd gegn beingreiðslum í útiræktun. Ég held að við eigum að skoða það alvarlega því það hefur sýnt sig að beingreiðslurnar skila sér. Við í Viðreisn tökum undir það. Við viljum ekki lækka greiðslur til bænda, við viljum beina þeim í þá átt að nýsköpunin verði sem mest. Við hvetjum bændur til að vinna sem mest úr hráefninu þannig að meira fari beint til bónda og síðan beint til neytenda og reynum að gera síðan eitthvað minna úr milliliðunum. Sóknarfærin eru gríðarleg í [[Forseti hringir.]]landbúnaði og ekki síst í grænmetinu og við erum að mínu mati bara rétt að byrja.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni fyrir þessa umræðu og ráðherra fyrir að svara. Þetta er, held ég, bara með mikilvægari umræðum sem við höfum tekið á þinginu lengi. Við skulum átta okkur á því að það eru einstaklingar á Íslandi sem hafa sýnt ótrúlega hæfileika til ræktunar. Þá erum við líka að tala um ræktun á ávöxtum og alls konar jurtum utan dyra. Það hefur tekist. Og þá spyr ég: Hvað gætum við þá gert í gróðurhúsum, innan dyra í risagróðurhúsum með allri þeirri hreinu orku sem við höfum og hreinu vatni og án þess að nota skordýraeitur og annað sem er mikið notað erlendis? Þetta segir mér að við höfum gífurleg tækifæri sem við eigum að reyna að horfa til. Við eigum að hafa metnað. Við erum með ákveðna stefnu í alls konar málum. Af hverju erum við ekki með framtíðarstefnu til næstu tíu ára í einmitt þessum málaflokki um að stórauka framleiðsluna? Við gætum tvöfaldað hana, þrefaldað, jafnvel tífaldað hana. Það verður alltaf hagur fyrir okkur Íslendinga og við eigum líka að horfa á annað í þessu samhengi, heilsueflinguna sem er í gangi. Þar getum við tekið forystu. Ég segi fyrir mitt leyti: Ef ég á að velja á milli íslensks grænmetis sem ég veit hvaðan kemur eða erlends grænmetis sem ég veit ekkert hvaðan kemur og hvernig hefur verið ræktað, þá vel ég íslenskt. Þess vegna eigum við, í sambandi við raforkuverðið, að láta það ekki stoppa okkur. Ef við getum selt ódýrt rafmagn til framleiðslu t.d. í kísilverksmiðju sem mengar gífurlega þá hljótum við að geta selt rafmagnið á sama verði í svona frábæra framleiðslu.
Herra forseti. Ég vil þakka málshefjanda, hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni, fyrir að hefja þessa mjög svo þörfu umræðu. Eins og komið hefur fram í máli margra hv. þingmanna erum við afar stolt af okkar öflugu garðyrkju. Ég held að það megi alveg fullyrða. Ég ræddi það fyrr í þessari umræðu hversu umhverfisvæn innlenda framleiðslan er, bæði hvað varðar hreinleika hennar en einnig að hún sparar flutninga á afurðum sem ella yrðu fluttar inn um langan veg frá öðrum löndum. Hún hefur því ekki eins slæm áhrif á loftslagsmál veraldarinnar. Svo er talað um í hinu orðinu að minnka kolefnisfótspor okkar Íslendinga. Ég vil einnig koma því að hér hversu mikilvægt það er fyrir okkur sem þjóð að vera sjálfum okkur næg, að mestu, hvað varðar matvæli sem hér er unnt að framleiða. Við eigum ekki að leita langt yfir skammt í því efni. Þetta varðar líka almannavarnamálefni, ef vá ber að dyrum, að við getum framleitt innan lands þau matvæli sem við þurfum. Herra forseti. Rafmagnskostnaður er stærsti útgjaldaliður garðyrkjunnar. Verð vegna flutnings og dreifingar á rafmagni hefur hækkað óeðlilega mikið í rekstrarkostnaði garðyrkjunnar á undanförnum árum. Við með alla þessa orku eigum að sjálfsögðu að nota hana sem allra mest til matvælaframleiðslu fyrir innlendan markað. Við viljum öll styðja við garðyrkjuna, hún gæti verið öflugri, það þurfum við að sýna í verki.
Herra forseti. Ef neysla allra jarðarbúa væri í samræmi við neyslu Íslendinga þyrfti 27 jarðir til að standa undir henni. Sú staðreynd að kolefnisspor Íslendinga er tvöfalt stærra en annarra Evrópubúa kemur mörgum á óvart. Við verðum að breyta neysluvenjum okkar ef við ætlum að ná einhverjum árangri í baráttunni gegn hlýnun jarðar. Til að eiga einhverja möguleika á því að ná árangri í þessu stærsta sameiginlega verkefni mannkyns þarf vilja almennings til breytinga og pólitískan vilja og kjark stjórnvalda. Ég segi því enn og aftur að við verðum að spýta í lófana og snúa slæmri þróun við og endurskoða matarvenjur okkar og framleiðslu matvæla. Styrkleikar okkar til aukinnar grænmetisframleiðslu eru miklir í formi endurnýjanlegrar raforku, jarðvarma, kalds lofts og fárra padda. Við ættum að láta tækniþekkingu vinna með okkur til að auka og auðvelda grænmetisframleiðslu hér á landi og hafa hana að mestu innan dyra. Að meðaltali er helmingsmunur á losun innflutts grænmetis og þess íslenska, íslenskri framleiðslu í hag. Þetta eitt sýnir að mikill umhverfisávinningur væri af aukinni innlendri framleiðslu á grænmeti. Það er þörf á og hagur af því að ýta undir íslenska grænmetisframleiðslu. Það mætti gera með ýmsum hætti, svo sem með leiðum til að nýta jarðhitann betur, hvetja til nýsköpunarstyrkja, með styrkjum til kaupa á betri búnaði, sparneytnari lýsingu og hækka gróðurhúsin sem fyrir eru svo að afköstin verði meiri og gera styrki til raforkuflutninga markvissari og fyrirsjáanlegri. Hvetja þarf einnig unga bændur til að hefja framleiðslu með lagningu eins konar kynslóðabrúar frá þeim eldri til þeirra sem yngri eru. Herra forseti. Nýtum styrkleika okkar [[Forseti hringir.]]í grænni matvælaframleiðslu. Það borgar sig.
Herra forseti. Það ber að þakka þessar umræðu allar, þær eru góðar og gagnlegar. Við ræðum um hagnýtingu jarðhita sem er ómetanleg auðlind á landi okkar. Þá vil ég minna á að tækifærin liggja í því sem við köllum frumframleiðslu, þ.e. þörungum, skelfiski, ylrækt, fiskeldi, efni úr alls konar hráefni í verðmæti og líka í endurnýtingu úrgangs úr frumframleiðslunni sjálfri. Þetta eru tækifærin. Það er nú þannig að við getum séð hvar kreppir að. Það er orkuverðið. Það hefur margoft komið fram í ræðum hv. þingmanna, það er afgerandi og það þarf að lækka enn frekar með sanngjörnum aðferðum. Það er auðvitað nýsköpunarumhverfið. Það eru bæði styrkir og auðveldari aðkoma að fjármagni, og það nægir að nefna það sem hefur verið gert, bæði varðandi lýsingu og ræktunaraðferðir. Svo er kolefnissporið afgerandi líka. Nýlega kom fram varðandi blómaframleiðendur að þeir geta annað allri innlendri eftirspurn en gera það ekki frammi fyrir gríðarlegum innflutningi. Framtíðarmúsíkina tel ég vera matvælastóriðju á Íslandi. Það er þá bæði ylrækt grænmetis og ég vil líka nefna fiskeldið og annars konar verðmæti úr sjó. Þá er ég að tala um innanlandsframleiðslu, að auka hana, og það þarf einhverjar ívilnanir til þess að hvetja til enn frekari neyslu og framleiðslu og svo til útflutnings, en þar þurfa að koma til vistvænar leiðir í flutningi milli landa. En hvernig sem fer er þetta stórt endurskoðunarverkefni sem þarf að takast á við í þágu bæði umhverfis- og loftslagsmála.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég nefndi í fyrri ræðu að tollar hefðu verið afnumdir, það var að sjálfsögðu eingöngu á nokkrum inniræktuðum plöntum. En það er kannski ástæða til að hugsa einmitt á þá leið að fara að afnema tollana almennt. Það skilaði góðum árangri síðast og gæti gert það núna, sérstaklega ef á móti kemur betri stuðningur frá ríkinu til að efla bændur enn frekar. Mig langar til að nefna í þessu samhengi framtíðina, ekki bara tæknina, heldur fólkið. Nú hefur Garðyrkjuskólanum á Reykjum verið sniðinn afskaplega þröngur stakkur í gegnum tíðina og þar hafa verið m.a. mjög takmörkuð tækifæri til að nýta tæknina til að nútímavæða námið. Það eru margir að gera flotta hluti þar til að reyna að ýta þessu í þá átt en þau búa við það að vera í því sem næst ónýtri byggingu og margt sem þarf að laga. Þetta er held ég ákveðið einkenni á greininni. Það tala allir vel um garðyrkju og garðyrkjubændur, en það er minni áhugi á því að setja garðyrkju á þann stall sem hún verðskuldar. Við þurfum bæði í menntakerfinu og svo í gegnum búvörusamninga, jafn gallaðir og þeir eru, að fara að hreyfa þetta upp á við, á hærri stall, ekki síst þegar við setjum þetta í samhengi við loftslagsbreytingar þar sem við höfum mörg tækifæri til þess að minnka sótspor okkar og efla innlenda framleiðslu til að koma til móts við t.d. minnkandi kjötneyslu og minnkandi innflutning á grænmeti. Það er til mikils að vinna. En við verðum að horfa á heildarmyndina, frá uppruna tækjanna, frá fólkinu sem vinnur í greininni [[Forseti hringir.]]og alveg fram til neytendanna sem koma til með að kaupa þessar fínu vörur.
Virðulegur forseti. Ég fagna þessari umræðu um tækifæri íslenskrar garðyrkju. Tækifærin felast í aukinni markaðshlutdeild á innanlandsmarkaði, hún er of lítil. Sama hvernig við veltum hlutunum er enginn vafi á því að kolefnisfótspor og önnur umhverfisáhrif íslensks grænmetis og annarra afurða garðyrkjunnar eru miklu minni en þess innflutta. Auk þess sem garðyrkjan framleiðir gæðavörur. Það er mikilvægt að stjórnvöld skapi greininni eðlilegt starfsumhverfi til að keppa á markaðnum. Skapa þarf hvata til nýsköpunar í framleiðsluaðferðum, framleiðslutegundum til áframhaldandi þróunar umhverfisvænna lausna, hvort sem er varðandi orkunýtingu eða aðra framleiðsluþætti. Í því samhengi má ekki gleyma flutningi, pökkun, merkingu og vinnu gegn matarsóun og auðvitað er menntunin mikilvæg. Ég vil jafna dreifingarkostnað raforku strax þannig að í landinu verði eitt dreifikerfi og eitt verð. Það er grunnskrefið, svo að öll orkufrek atvinnustarfsemi í dreifbýli búi við stöðugleika og fyrirsjáanleika í orkukostnaði. Reynslan sýnir að allt annað er ómarkvisst. Þar fyrir utan gæti í stærra samhengi orkunýtingar innan lands, fæðuöryggis og umhverfisþátta, verið skynsamlegt að greiða verð á raforku niður til garðyrkjunnar ásamt því að styðja á einhvern hátt við alla matvöruframleiðslu garðyrkjubænda. Gæðavaran kemst ekki alltaf fersk á markað. Hver getur bætt úr því? Eru það framleiðendur, dreifingaraðilar eða flutningsfyrirtæki? Staðreyndin er að eftir baráttu við að fá gæðagrænmeti hóf metnaðarfullur veitingamaður á Austurlandi að flytja grænmeti beint inn frá Danmörku með flutningsfyrirtækinu Norrænu og hefur síðan ekki haft undan eftirspurn áskrifenda að grænmeti á Austurlandi. Er þessi vikulegi innflutningur nú kominn í tvö tonn. Ef við framleiðum úrvalsvöru hér á landi verðum við líka að geta dreift henni sem úrvalsvöru um allt land.
Herra forseti. Það er búið að vera ótrúlega gaman að hlusta á alla ræðumenn hér í dag. Mér finnst einkenna ræðurnar bjartsýni, sóknarhugur fyrir íslenskan landbúnað og í þessu tilviki grænmetið og það hafa komið margar góðar og þarfar ábendingar, m.a. hjá hv. þingmanni sem talaði hér síðast varðandi flutningskerfið hér á landi. Ef við viljum að allt landið sé tengt þá þurfum við líka að gæta að samgöngum fyrir vörurnar okkar sem, þegar kemur að grænmetinu, eru flestar framleiddar á suðvesturhorninu og sunnan lands. Við þurfum að huga að því. Í heimsókn okkar í Viðreisn til Bændasamtakanna, Félags garðyrkjubænda og líka í öðrum störfum mínum hef ég skynjað mjög mikinn ótta varðandi upprunamerkingar og hann er skiljanlegur. Það þarf að gera átak varðandi upprunamerkingar. Nú getum við ekki lengur látið hjá líða að merkja vörurnar og kalla eftir auknu eftirliti, þess vegna viðurlögum, ef menn misnota aðstæður sínar og koma annars ágætu innfluttu grænmeti í íslenskar umbúðir. Ég vil að neytandinn hafi val en ekki að honum sé talin trú um það að eitthvað sé íslenskt grænmeti þegar það er erlent í umbúðunum. Við neytendur, hvort sem við erum íslenskir eða komum að utan, krefjumst þess að verslanir og framleiðendur, milliliðir líka, skili réttum skilaboðum til neytenda þannig að þeir geti milliliðalaust valið um það hvort þeir velji íslenskt gott grænmeti eða erlent gott grænmeti. Þeirra á að vera valið. Þess vegna viljum við í Viðreisn styðja við bændur í þeirri kröfu sinni að efla upprunamerkingar en ekki síður eigum við að setja okkur það markmið, og ég er þeirrar sannfæringar sem og fólk í Viðreisn, að afnema sem flestar hindranir, allar hindranir, til að efla íslenska framleiðslu. Það hefur sýnt sig að hefur gefist vel. [[Forseti hringir.]]Fólkið okkar í landbúnaði er stútfullt af hugmyndum til að auka og efla íslenska nýsköpun innan lands [[Forseti hringir.]]og þannig munum við styrkja áfram landbúnaðinn í heild sinni og neytendamarkaðurinn líka.
Virðulegur forseti. Ég þakka öllum þessa frábæru umræðu og ég vil hvetja ráðherra til að koma núna með grænmetisstefnu til næstu 10–15 ára. Ég er viss um að allir flokkar fagna því og taka þátt í þeirri stefnumótun. Ég held að það sé orðin þörf á því. Við verðum líka átta okkur á einu í þessu samhengi, t.d. með útiræktað grænmeti, að við ræktum ekki allar tegundir hérna. Ég sá einhvern tímann viðtal við konu sem var að rækta tómata utan dyra og það voru hægvaxta tómatar. Hún sagði að þeir væru ofurfæða vegna þess að því hægara sem viðkomandi grænmeti vex því sterkara er það, gefur af sér meira af vítamínum. Við erum alltaf að reyna að finna þessa ofurfæðu og veljum oft auðveldu leiðina og tökum hana í töflum. En það væri miklu nær að við færum ofan í það að kortleggja hvað hentar okkur, það væri langbest að gera í svona stefnumótun. Þá er það hitt, við tökum þá ákvörðun að það eru ekki tollar á rafmagnsbílum og annað til þess að auðvelda skiptin úr bensínmengandi farartækjum yfir í vistvæn, þetta eigum við líka að gera í garðyrkjunni í sambandi við bæði tolla og styrki. Við þurfum að eyða einhverjum peningum til að koma svona góðum hlutum af stað og ég held að það væru peningar sem myndu skila sér mjög fljótt aftur inn í kerfið, sérstaklega ef við auglýsum það og látum útlendingana vita af því að við erum að rækta mjög góða, heilnæma fæðu, sem er mjög vítamínrík.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka þá góðu umræðu sem hér hefur farið fram. Það er mjög góður andi í þessari umræðu, klárlega frjór jarðvegur til að láta verkin tala. Ég var ánægður með það sem ráðherra sagði í upphafsorðum sínum um framtíðina og þá bjartsýni sem yfir hennar orðum ríkti, að mér fannst. Ég er tilbúinn að bjóða henni upp í dans. Við þurfum samstarf til að taka á í þessum málum. Það er greinilega mikill hugur í þingmönnum og við þurfum að fara í markaðshvetjandi aðgerðir til að efla garðyrkjuna, gera hana samkeppnishæfa og að hún framleiði þá vöru og alla þá vöru sem við Íslendingar þurfum á að halda. Það er klárlega kallað eftir því í þessum sal, í þessum umræðum. Mér finnst að tækifærið sé akkúrat í dag. Við þurfum að nýta þá krafta sem landið býður upp á. Við erum með ódýra orku. Við erum með frjósaman jarðveg og það þarf að aðstoða garðyrkjuna til að eflast og dafna og verða sú græna bylting sem við köllum eftir. Kolefnissporið er ótrúlega lágt. Hér hefur verið bent á marga þætti sem við þurfum að laga. Það gerum við með sameiginlegu átaki. Ég segi eins og ég sagði í ræðu minni áðan: Lífið er núna. Setjum okkur hugrökk markmið. Gerum sjálfbært grænmetislandið Ísland fyrir árið 2025. Það er gott markmið.
Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni og fleirum að þetta hefur verið mjög lifandi og skemmtileg umræða með alls konar sjónarhornum og hugmyndum. Mig langaði að nefna örstutt varðandi jöfnun á dreifikostnaði í dreifbýli og þéttbýli. Það er til staðar, eins og við vitum, ákveðið jöfnunarkerfi, svokallað jöfnunargjald, en eins og ég hef komið inn á á Alþingi að undanförnu verðum við einfaldlega að gera betur í að jafna þann mun sem er á dreifikostnaði raforku í dreifbýli og þéttbýli. Það er til sérstakrar skoðunar í ráðuneytinu í samvinnu við Orkustofnun. Varðandi áhrif þess á garðyrkjubændur er það því miður nokkuð snúið mál þar sem garðyrkjubændur um landið eru sumir í skilgreindu þéttbýli og aðrir í skilgreindu dreifbýli. Það er ekki svo að allir garðyrkjubændur séu í dreifbýli eins og einhverjir kynnu að ætla. Í því samhengi má nefna að með reglugerðarbreytingu frá árinu 2012 var komið til móts við óskir garðyrkjubænda um skilgreiningu á þéttbýli og dreifbýli sem leiddi til aukins möguleika garðyrkjubænda á að vera á hagstæðari gjaldskrá dreifiveitna. Að sama skapi má nefna að dreifiveitur hafa að undanförnu í auknum mæli reynt að sérsníða gjaldskrár sínar innan ramma raforkulaga að þörfum ólíkra viðskiptavina sinna, m.a. garðyrkjubænda. Það er vel. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom aðeins inn á upprunamerkingar og það er auðvitað algert lykilatriði og er í forgangi. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur sett það í forgang í samvinnu við atvinnulífið, Bændasamtökin, Samtök iðnaðarins, Samtök verslunar og þjónustu og Neytendasamtökin, ef ég man rétt. Það skiptir mjög miklu máli. Hér var nefnt að við þyrftum að setja okkur grænmetisstefnu. Ég ætla að toppa það og segja að við þurfum að setja okkur matvælastefnu og að henni er unnið. Það sem mér finnst áhugavert við þessa umræðuna er að hún snýst um neytendamál, byggðamál, atvinnumál, orkumál, umhverfismál, nýsköpunarmál og hún snertir það auðvitað líka að mjög miklu leyti að hjartað slær með ferðaþjónustunni. Það eru mjög margir bændur í ferðaþjónustu og hægt að tengja þetta að miklu leyti saman. Við þekkjum dæmi eins og Friðheima og Flúðasveppi. Þetta er svo vel [[Forseti hringir.]]tengt saman. Það eru óteljandi tækifæri í því fyrir okkur. Þetta snýst um samhent átak en svo [[Forseti hringir.]]líka um að umhverfið sé þannig að það sé hvati til þess að hlaupa af stað og gera frábæra hluti.
Virðulegur forseti. Það vekur óneitanlega nokkra undrun að hér eigi að taka af dagskrá 4. dagskrármálið, útlendinga, sem sagt alþjóðleg vernd og brottvísunartilskipun. Ekki er nema rétt um einn og hálfur tími síðan við greiddum atkvæði sérstaklega um að leyfa að það yrði tekið á dagskrá, eins og segir í útbýttri dagskrá fyrir Alþingi mánudaginn 20. maí klukkan þrjú síðdegis, sem er núna. Þar er 4. mál á dagskrá útlendingar, mál 838. Um það var sérstaklega kosið í þingsal, þingmenn kallaðir til atkvæðagreiðslu. Nú er tilkynnt að það sé tekið af dagskrá. Við reyndum ýmislegt aðfaranótt fimmtudagsins í fundarstjórn forseta en skal nú haldið áfram eða er þetta bara enn eitt merkið um hófleg og snúin samskipti ríkisstjórnarflokkanna hvað skipulagið varðar?
Virðulegur forseti. Þessi tilkynning sætir undrun. Ég man ekki eftir öðru dæmi um - það kann að vera að það hafi gerst einhvern tímann en ég man ekki eftir því - að forseti Alþingis hafi sérstaklega beðið um að þingið hleypti máli á dagskrá, máli sem var of seint fram komið, til þess eins að taka það af dagskrá rúmum klukkutíma síðar. Ég bið virðulegan forseta um að útskýra hvað sé á ferðinni. Getur verið að þetta sé enn eitt einkenni þess að stjórnarmeirihlutinn ætli sér að þvinga orkupakkamálið í gegnum þingið án þess að það fái tilhlýðilega skoðun? Þetta er a.m.k. mjög óhefðbundið og því ítreka ég þá beiðni til hæstv. forseta að hann útskýri hvað valdi þeim snöggu sinnaskiptum forseta.
Herra forseti. Ég tek undir það með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað að þetta kemur býsna mikið á óvart, ekki síst vegna þess að í morgun vorum við báðir, ég og sitjandi hæstv. forseti, á fundi forsætisnefndar þingsins að fjalla um þingvikuna. Þar var einmitt tekið til að þetta mál, þ.e. um útlendinga, ætti að vera á dagskrá í dag. Síðan eru ekki nema um þrír tímar og maður veltir fyrir sér hvað hafi gerst á þeim stutta tíma. Ætla menn kannski að fresta umræðunni um 5. dagskrármálið líka þannig að við bara gjörbyltum dagskránni, eða hvað ætlar forseti? Hvað ætlar forseti sér að gera? Þetta er mjög undarlegt og ég hefði mjög gjarnan viljað fá útskýringar á því vegna þess að, eins og ég segi, hafandi tekið þátt í því í morgun að ræða um þingvikuna, þar á meðal þennan dagskrárlið, þá kemur þetta nokkuð á óvart.
Virðulegur forseti. Ég verð að lýsa furðu minni á því að hv. þingmenn Miðflokksins séu ekki hér hoppandi sælir með að byrja umræðuna um þriðja orkupakkann strax. Næstur á mælendaskrá held ég að sé hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sem er þá að fara í sína fimmtu ræðu um þingsályktunartillöguna er varðar þriðja orkupakkann. Ég veit að hér kvartaði fólk að sjálfsögðu yfir því að þurfa að standa vaktina alla nóttina. Ég hefði haldið að ágætt væri að við myndum þá byrja umræðuna um hálf sex og gætum þá vonandi lokið henni einhvern tíma þegar liði á kvöldið. Ef úthaldið er meira er alla vega eitthvað aðeins minna sem þarf í næturfundi og hægt að nota dagsbirtuna í að ræða þetta mikilvæga mál, því að augljóst er að margir þingmenn eiga enn þá eftir að koma mikilvægum skilaboðum á framfæri hvað það varðar þrátt fyrir alla þá klukkutíma sem farið hafa í umræðunni nú þegar.
Herra forseti. Ég kem hér upp til að lýsa undrun minni á því að útlendingamálin skuli vera tekin af dagskrá með svo skömmum fyrirvara Ég sá heima að þetta mál væri á dagskrá í dag og þess vegna hef ég verið að undirbúa mig fyrir þessa umræðu. Málið er mjög stórt og mikilvægt og við áttum okkur á því að tilgangur þessa frumvarps er sá að flýta málsmeðferð í þessum málaflokki, sem er mjög brýnt, bæði fyrir þá sem sækja um alþjóðlega vernd hér á landi og einnig fyrir stjórnvöld. Það er brýnt að þetta mál fari í gegn og ég held að við hljótum að sjá að það eru ekki boðleg vinnubrögð að gera þetta með þessum hætti, herra forseti, vegna þess að hér er mikið í húfi. Þessi málaflokkur kostar verulegar upphæðir og allar tafir á þessu frumvarpi munu kosta ríkissjóð háar upphæðir þannig að ég skil ekki hvers vegna ekki er hægt að ræða þetta hér og koma málinu sem fyrst til nefndar.
Hæstv. forseti. Ég vona að það sé enginn misskilningur á ferð, auðvitað erum við hoppandi glöð, Miðflokksfólkið, að fá að ræða þriðja orkupakkann, og enginn glaðari en sá sem hér stendur, sem ekki hefur tekið þátt í umræðunni enn þá við síðari umr. og á því alla vega eftir 20 mínútna ræðu, tíu mínútna ræðu og nokkrar fimmur, þannig að mér er mikið í mun að þessi umræða hefjist og að hún fái þann tíma sem hún þarf. Ég sé það nú að fyrst til stendur að blása til þessarar umræðu núna til klukkan hálf sex að kvöldi þá höfum við rúman tíma. Það er ekki nefndarfundur fyrr en klukkan níu í fyrramálið. Eða var það klukkan hálfníu? Ég man það ekki. Þannig að við höfum ágætan tíma til að reifa þetta mál. Ég var illa fjarri góðu gamni hér aðfaranótt fimmtudags, ég hefði mjög gjarnan viljað leggja orð í belg þá en fæ tækifæri til þess núna. Sú umræða sýndi okkur líka hversu stutt á veg umræðan um orkupakkann er raunverulega komin, [[Forseti hringir.]]þannig að það er ekki ráð nema í tíma sé tekið að halda henni áfram og gera það vel.
Herra forseti. Mig rekur ekki minni til þess að máli sem samþykkt var hér rétt áðan til þess að verða síðan sett á dagskrá, sé síðan kippt út. Ég átta mig bara ekki á þessum sinnaskiptum og dagskrárvaldi og verð að taka undir með þingmönnum sem hafa komið upp og undrast þetta. Samkomulag var um að mæla fyrir frumvarpi um útlendinga, þ.e. Útlendingar (alþjóðleg vernd og brottvísunartilskipunin), sem er mikilvægt mál. Mér skilst að það hafi átt að koma því til nefndar, fara með það í umsagnaferli. Ég veit alveg að menn munu ekki leggjast hér í langar ræður, en ég skil engu að síður ekki þann ótta við að setja þetta mál á dagskrá. Ég tek undir með þeim sem hvetja hæstv. forseta til að endurskoða þessa ákvörðun og setja mál nr. 4 aftur á dagskrá. Við vorum búin að samþykkja það fyrr í dag og þá má spyrja: Hefur forseti heimild til að taka málið út af dagskrá fyrst þingið var búið að samþykkja það hér fyrr í dag?
Virðulegur forseti. Við vorum að ræða þetta mál á þingflokksformannafundi í morgun og þar var allt komið í samkomulag. Ég er búinn að vera hér í þingsal síðan þingfundur byrjaði í dag og hafði ekki hugmynd um þetta. Ég gapti bara. Hvers lags vinnubrögð eru þetta? Maður situr úti í sal og býst við að mál sé komið á dagskrá, búið er að greiða atkvæði um það og svo á að fara að ræða málið en þá er það bara horfið, gufað upp. Maður bara skilur ekki svona vinnubrögð. Ég er algerlega gáttaður á þessu. Til hvers vorum við að ræða þetta í morgun á þingflokksformannafundinum? Til hvers vorum við að greiða atkvæði um þetta? Hver er tilgangurinn ef það átti svo að láta það bara gufa upp allt í einu?
Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur af því að ég var á næturvaktinni í síðustu viku með hv. þingmönnum Miðflokksins sem kvörtuðu oft yfir því í fundarstjórn forseta að sú umræða færi fram að nóttu til. Það var kvartað oft og mörgum sinnum þá nótt yfir því að sú umræða færi fram að nóttu til og þess vegna undra ég mig á því að nú sé kvartað yfir því að þriðji orkupakkinn fari fyrr af stað því að enn er bjart úti og svo lengist dagurinn auðvitað frá degi til dags nú að vori til. Ég held að það ætti bara að fagna því að verið sé að byrja umræðuna strax og sé ekki ástæðu til annars en að gera það. Ég veit að hv. þingmenn hafa óskað eftir því að ræða málið betur og koma mun fleiri sjónarmiðum áleiðis þannig að ég sé ekki af hverju ekki ætti að vera ástæða til að byrja að ræða þetta mál í dagsbirtu eins og óskir voru um, fjölmargar, í síðustu viku.
Herra forseti. Ég verð að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem átta sig ekki á því hvernig stendur á þessari dagskrárbreytingu. Við ræddum þetta mál á þingflokksformannafundi og það var talað um hvernig best væri að haga umræðunni. Við samþykktum að taka málið inn. Hæstv. dómsmálaráðherra er í húsinu. Getur forseti sagt okkur hvernig stendur á því að ákveðið var að breyta dagskrá með svona stuttum fyrirvara? Varla getur það verið vegna þess að hv. þingmenn Miðflokksins þurfa betri tíma og hér séu forseti og hv. stjórnarþingmenn sem vilja svo gjarnan greiða götu hv. þingmanna Miðflokksins? Það getur ekki verið skýringin. Ég bið forseta að segja okkur hvernig stendur á breytingunni.
Herra forseti. Mig langar til að taka undir með þeim þingmönnum sem komu fyrst í ræðustól og gagnrýndu það fyrirkomulag sem verið er að lýsa. Búið er að samþykkja af þinginu að taka þetta mál á dagskrá og ekki nema eðlilegt að farið sé eftir þeim vilja sem þingið hefur lýst. Varðandi þá gagnrýni sem kom fram í máli hv. þm. Áslaugar Örnu Sigurbjörnsdóttur þá er það nú svo að þegar farið var í fundarstjórn forseta í síðustu viku var það vegna þess að forseti hafði gefið út að ekki yrði talað alla nóttina heldur yrði fundi slitið og málinu svo haldið áfram síðar. Það var fullt af fólki á mælendaskrá sem hafði ekki farið í sína fyrstu ræðu og voru gerðar athugasemdir við það. Ég verð að segja að þetta er þá í annað skipti á mjög fáum dögum þar sem brugðið er mjög út af venju við fundarstjórn forseta. Mig langar að biðja forseta að skýra fyrir okkur af hverju slík vinnubrögð eru viðhöfð.
Herra forseti. Ég vil eindregið taka undir óskir þingmanna sem hafa komið upp hver á fætur öðrum og beint þeirri spurningu til hæstv. forseta af hverju verið er að breyta bæði boðaðri dagskrá og samþykktri dagskrá. Mér finnst það alger óþarfi. Mér finnst líka alger óþarfi að tala niður til þeirra þingmanna Miðflokks eða annarra stjórnarandstöðuflokka sem hafa verið að koma sínum sjónarmiðum á framfæri í öðru máli. Það vita allir að ég er eindreginn talsmaður þess að orkupakkinn fari hér í gegn en það er samt ekki boðlegt að tala þannig til þeirra sem eru á móti því að þeir þurfi endilega að gera það í björtu eða að þeir séu að óska eftir því að fá einhverja sérmeðferð. Það er ekki þannig. Ég vil hvetja hæstv. forseta til þess að taka aftur á dagskrá eða koma með almennilega útskýringu á því af hverju máli nr. 838 hefur verið hent út af dagskrá. Þetta ber allt vott eða keim af ákveðnu geðþóttavaldi. Ekkert samráð - [[Forseti hringir.]]fyrir hádegi var samráð haft við alla þingflokka. Það varð ákveðin niðurstaða og það þarf [[Forseti hringir.]]að segja okkur frá því ef á að bregða út frá þeirri samþykktu niðurstöðu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Þingmenn úr fjórum stjórnmálaflokkum sem sæti eiga á Alþingi hafa tekið til máls um fundarstjórn eins og hún birtist hér í þessari sérkennilegu og einkennilegu ákvörðun. Mér sýnist að það sé hugsanlegt a.m.k. að þeir gætu orðið fimm stjórnmálaflokkarnir sem andmæla því. Það verða auðvitað að koma fram fullnægjandi skýringar á slíkri ákvörðun. Um leið leyfi ég mér að nefna að ekki hafa komið fram neinar skýringar á því af hverju sagt var úr stóli þingforseta undir miðnætti aðfaranótt fimmtudagsins síðastliðinn að þingfundur myndi ekki standa langt inn í nóttina, eins og ég held að það hafi verið orðað nákvæmlega. Það er alveg rétt sem var sagt, margir tóku sig af mælendaskrá. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hitti naglann á höfuðið þegar hún [[Forseti hringir.]]talaði um geðþóttavald. Við getum náttúrlega ekki búið við það hér.
Herra forseti. Ég vil ítreka að það er mikilvægt að ræða frumvarp um breytingu á lögum um útlendingamál. Það frumvarp skiptir miklu máli og allar tafir koma til með að kosta ríkissjóð, vegna þess að tilgangur frumvarpsins er að flýta málsmeðferð slíkra mála. Það eru allir sammála um að brýnt sé að gera. Þetta er málaflokkur sem kostar ríkissjóð háar upphæðir. Á fjárlögum núna eru áætlaðir 3,6 milljarðar kr. í málaflokkinn og sú upphæð fer stöðugt hækkandi. Dómsmálaráðuneytið kom fyrir fjárlaganefnd og lýsti því yfir að jafnvel þyrfti 2 milljarða til viðbótar á þessu ári. Þetta frumvarp, sem stóð til að ræða og var á dagskrá og samkomulag var um, snýst einmitt um að flýta málsmeðferð. Það er hagur allra, hagur þeirra sem leita eftir alþjóðlegri vernd, hagur stjórnvalda en fyrst og fremst kemur það til með að draga úr kostnaði við þann mikilvæga málaflokk. Slíkar tafir, að málið fari ekki til nefndar, geta kostað ríkissjóð [[Forseti hringir.]]hundruð milljóna, höfum það í huga. Er eitthvert ósætti milli stjórnarflokkanna? Eru Sjálfstæðismenn sáttir við þessa meðferð? Ég spyr.
Virðulegi forseti. Það er því miður lenska á Alþingi að beita einhvers konar fundataktík til þess að hafa áhrif á gang mála. Það er staða sem er að mínu mati til komin vegna þess að fundarstjórn er almennt hagað með hagsmuni ríkisstjórnarinnar að leiðarljósi. Það er ekki nýtt mál. Í ljósi þess finnst mér afskaplega mikilvægt að hafa í huga að þegar hv. þingmenn, t.d. Miðflokksins núna, upplifa að ekki sé tekið tillit til þarfa þeirra til umræðunnar þá grefur það undan trausti á fundarstjórn ef ekki eru gefnar skýringar á afbrigðum eins og þeim sem voru veitt í dag. Vel má vera að það séu góðar skýringar fyrir því að þetta mál var tekið af dagskrá en mér finnst mikilvægt að þær berist. Mér finnst hv. þingmenn hafa rétt á því hvort sem þeir eru í Miðflokknum eða einhverjum öðrum flokki. Mér finnst leiðinlegt að svona mál séu drifin áfram á hörkunni, það á ekkert að þurfa. Við getum alveg tekið okkur tíma í að ræða þetta mál, mér finnst það sjálfsagt og mér finnst sjálfsagt að verða við beiðni hv. þingmanna Miðflokksins og annarra [[Forseti hringir.]]sem hafa nefnt þetta.
Herra forseti. Ég kem hérna upp og vil taka undir orð þeirra þingmanna sem hafa verið að tala um þá breytingu sem varð. Það var hlaupið í miklu óðagoti til atkvæðagreiðslu fyrr í dag vegna þess að breyta átti dagskránni, koma þurfti máli að, sem er nr. 4 á dagskrá dagsins. Nú ber svo við að því er breytt stuttu síðar. Menn voru búnir að undirbúa sig en því er breytt og á að fara strax yfir í 5. dagskrármálið, sem ég svo sem fagna vegna þess að ég ætla ekki að taka þátt í hinu. Sumir kalla þetta óðagot, taugaveiklun, fundataktík heyrðist áðan, eða einhvers konar bolabrögð. Þetta er kannski eins og það sem gerðist síðastliðið miðvikudagskvöld þegar tilkynnt var að umræðu væri að ljúka, þá hrundu margir þingmenn af mælendaskrá, létu taka sig af henni vegna þess að þeir ætluðu auðvitað að tala í umræðunni síðar, þegar hún yrði tekin næst á dagskrá. [[Forseti hringir.]]Ég kalla það bolabrögð.
Forseti vill upplýsa, ef það hjálpar eitthvað til í þessari umræðu, hvernig það atvikaðist að þetta mál var tekið af dagskrá. Forsagan er sú að fyrir alllöngu síðan var óskað eftir því, ef pláss væri fyrir það, að mæla fyrir þremur stjórnarfrumvörpum sem komu fram eftir 1. apríl. Það voru tvö mál frá fjármálaráðherra og eitt mál frá dómsmálaráðherra, sem sagt þetta mál. En í öllum tilvikum var það sameiginlegur skilningur skrifstofu þingsins og viðkomandi ráðherra að málin yrðu þá eingöngu send til nefndar og ekki væri leitað eftir afgreiðslu þeirra á þessu vori. Þetta var dómsmálaráðherra gert ljóst og úr því svo væri sagði hún að það væri ekki sá munur á því að málið hefði einfaldlega verið lagt fram og það kynnt með því að vera orðið að frumvarpi, og hinu, hvort fyrir því væri mælt, að hún óskaði eftir því að það væri þá ekki tekið fyrir í dag. Hæstv. ráðherra er flytjandi málsins og hefur forræði á því hvenær hún mælir fyrir því og að sjálfsögðu varð forseti við því að taka málið á dagskrá. Það var nú allt og sumt.
Herra forseti. Það er svolítið merkilegt hvað þurfti að bíða lengi eftir þeim skýringum sem forseti hefur nú veitt á þessari breytingu á dagskránni. Ég vil undirstrika það og árétta og taka undir með hv. þm. Birgi Þórarinssyni, sem þekkir náttúrlega gjörla til málsins eins og það blasir við augum þeirra sem sitja í hv. fjárlaganefnd, að málið sem hér átti að ræða, útlendingamálið, er ekki bara mikilvægt vegna þess að það er fallið til þess að treysta réttarstöðu hælisleitenda og þeirra sem eru í þeirri aðstöðu, heldur líka vegna þess að hér hefur verið hringt viðvörunarbjöllum og blikkað hafa rauð viðvörunarljós um að það sé alvarleg hætta á því að þessi málaflokkur sé að fara fram úr fjárlögum. Þess vegna lítur maður þannig á að í frumvarpinu sé meðfram öðru væntanlega ætlað að bregðast við þessu. Þetta er mjög mikilvægt og þýðingarmikið mál, herra forseti.
Forseti. Varðandi skýringar hæstv. forseta hérna áðan hlýtur það að hafa legið fyrir, fyrir svo sem eins og tveimur tímum og fyrr í dag, hvers eðlis innkoma þess máls sem hefur nú verið afturkallað ætti að vera. Þess vegna er mjög sérkennilegt að þingmenn skuli hafa verið látnir greiða um það atkvæði að hleypa málinu sérstaklega á dagskrá til þess eins að kippa því út af dagskrá aftur. Það er eiginlega ekki hægt annað en að setja þetta í samhengi við þá uppákomu sem varð hér fyrir helgi kl. 23:30 þegar forseti tilkynnti að umræðum yrði senn frestað. Þær áttu þá eftir að standa í sjö klukkutíma, þ.e. um þriðja orkupakkann, alla nóttina. Mér dettur ekki í hug, virðulegur forseti, að kenna þeim þingforseta sem þá sat um að hafa tekið þá ákvörðun. En hver tók þá ákvörðun? Var það kannski sami aðili og tekur þessa ákvörðun núna, þessa óvæntu og að því er virðist ákvörðun sem er einsdæmi í þinginu a.m.k. í seinni tíð?
Forseti vekur athygli á því að sú atkvæðagreiðsla sem fram fór um afbrigði fyrir þessu máli hefur gildi í sjálfu sér, því að nú hefur Alþingi samþykkt afbrigði fyrir því að málið megi koma á dagskrá þó síðar verði, þ.e. búið er að veita afbrigði við því að málið, sem kom fram eftir 1. apríl, megi koma á dagskrá. Sú niðurstaða þingsins stendur að sjálfsögðu.
Virðulegur forseti. Það ber margt að sama brunni þessar vikurnar og mánuðina að samskiptin á milli ríkisstjórnarflokkanna séu á köflum ekki eins góð og æskilegt væri hvað upplýsingaflæði varðar. En mig langar til að vita, í ljósi þeirra útskýringa sem hæstv. forseti kom með á því hvers vegna málið er tekið af dagskrá rúmum einum og hálfum tíma eftir að greidd voru atkvæði sérstaklega um að það sé tekið á dagskrá eins og það var á prentuðu yfirliti þingsins í byrjun þingfundar, hver þessi þrjú mál eru. Bara svo það fari ekkert á milli mála vil ég óska eftir því að hæstv. forseti upplýsi þingheim um hvaða þrjú mál það eru sem ráðherrar hafa fengið tekin hér inn með þessum hætti sem ekki er ætlunin að afgreiða á þessu þingi? Það einfaldar vinnu í nefndum vissulega frá því sem annars gæti orðið.
Forseti getur upplýst að hin málin tvö voru frá hæstv. fjármálaráðherra og þau hafa þegar verið afgreidd og send til nefndar, en ekki er lögð áhersla á afgreiðslu þeirra á þessu vori og ég hygg að þeirri nefnd sem málið fékk til sín, væntanlega efnahags- og viðskiptanefnd, sé fullkunnugt um það.
Virðulegi forseti. Það var áhugavert að fylgjast með úr nokkurri fjarlægð umræðunni sem fór hér fram fyrir helgi. Margt áhugavert kom fram í henni, bæði frá þeim sem eru lítt hrifnir af málinu og líka þeim sem telja eðlilegt að klára þetta mál. Ég tek undir nefndarálit minni hlutans í máli þessu. Ég byggi mína skoðun á málinu fyrst og fremst á því að ég held að við þurfum einfaldlega að segja núna að það sé nóg komið. Við höfum verið að innleiða orkutilskipanir frá Evrópusambandinu nú um skeið. Við höfum reynt að fá undanþágur frá þeim. Við höfum óskað eftir ákveðnum breytingum og aðlögunum en gengið illa að fá þær. Ég get farið yfir þær síðar ef þörf er á því. Þegar við hugsum um það sem er að gerast með þessu erum við að stíga enn eitt skrefið í því að aðlaga íslenska raforkumarkaðinn að evrópska raforkumarkaðnum. Við erum að stíga enn eitt skrefið í því að okkar litli raforkumarkaður verði einsleitur og verði eins og sá evrópski stóri, sem er allur samtengdur. Við erum líka að stíga ákveðið skref í því að viðurkenna, sumir segja með beinum en aðrir óbeinum hætti, að stofnun Evrópusambandsins, svokölluð ACER-stofnun, hafi ákveðið vald á Íslandi, beint eða óbeint. Ég hef mestar áhyggjur af því að þegar við höldum áfram í þessari vegferð - höldum áfram að innleiða orkutilskipanir, orkupakka fjögur, fimm eða hvað þeir heita nú í framhaldinu - þá verðum við smám saman komin á þann stað að gefa frá okkur ákveðin völd eða ákveðnar heimildir sem við ættum að hafa sjálf en ekki alþjóðleg stofnun. Hér er töluvert rætt um fyrirvara og hefur hann verið kallaður lagalegur fyrirvari. Nú virðist hins vegar komið í ljós að hinn svokallaði lagalegi fyrirvari mun líta dagsins ljós í reglugerð þegar hún verður sett fram. Á það hefur verið bent í álitsgerðum þar sem farið hefur verið djúpt ofan í hvað þetta þýðir, eins og t.d. álitsgerð Eyjólfs Ármannssonar, að lagalegur fyrirvari eða heimild ríkja til að setja lagalegan fyrirvara finnist ekki í EES-samningnum. Þess vegna varpa ég þeirri spurningu fram, ef einhver getur síðar svarað því: Hvar er slíkt heimilt í samningnum, að setja slíka fyrirvara, og hefur slíkt í raun eitthvert gildi? Fyrir skömmu - ég leyfi mér að segja skömmu, því að ég er ekki með nákvæma dagsetningu á því - velti fræðimaður upp ýmsum spurningum. Ég er ekki að segja að þetta sé alveg svart og hvítt allt saman en ef einhver óvissa er til staðar finnst mér að við þurfum í það minnsta að skoða málið betur. Við eigum alla vega að láta Ísland njóta vafans í þessu. Maður að nafni Max Baumgart, doktorsnemi við háskólann í Köln, var að kenna við Háskólann á Akureyri, og flutti þar erindi. Max þessi Baumgart hefur komið víða við. Hann er doktorsnemi við háskólann í Köln í Þýskalandi og í Basel í Sviss, hann er rannsakandi á sviði orkumála við háskólann í Köln og í háskólanum St. Gallen í Sviss o.s.frv. - ég ætla ekki að eyða tímanum í telja það allt saman upp. Í erindinu sem Max Baumgart flutti á Akureyri velti hann því upp og taldi að hægt væri að færa fyrir því rök að ákvæðið í EES-samningnum, hið frjálsa flæði vöru og þjónustuviðskipta eða vöruviðskipta, gerði það að verkum að túlka mætti samninginn um EES á þann veg að Íslandi bæri að tengjast þessum markaði. Ég geri mér grein fyrir því að mjög margir hafa mælt gegn þessu og sagt að þetta geti ekki átt við og til eru lögfræðiálit þar sem segir að þetta geti ekki átt við. Ég er bara að benda á að hér er einn aðili, lögfræðingur eða fræðimaður, sem leggur þá túlkun til að þetta geti verið með þessum hætti. Því segi ég að það sé betra að eyða þeirri óvissu en að hafa hana einhvern veginn hangandi yfir okkur. Ég fæ ekki séð að henni sé eytt í þeim málatilbúnaði sem er hér lagður fyrir okkur. Þróunin innan Evrópu hefur verið sú að miðstýringin hefur aukist mjög mikið. Evrópusambandið, þ.e. miðstýringarapparatið í Brussel, hefur lagt mikla áherslu á að gera þennan markað einsleitari, auka samkeppni, sem er að sjálfsögðu oft af því góða, hefur gripið til ýmissa ráða til að ýta slíkum aðgerðum af stað, m.a. sektað stórfyrirtæki, ríkisfyrirtæki, t.d. í Þýskalandi - einokun þeirra gerði að verkum að fyrirtækin voru sektuð fyrir að standa í vegi fyrir samkeppni. Fyrir rúmlega ári kom í ljós að frönsk stjórnvöld áttu í einhvers konar baktjaldaviðræðum við Evrópusambandið um að bregðast við kröfu þess um að einkavæða frönsku ríkisvatnsorkuverin. Evrópusambandið taldi að til þess að fá þessa einsleitni og fá þessa samkeppni af stað þyrfti franska ríkið að gefa þetta frá sér og búa til samkeppni. Þessu mótmæltu verkalýðsfélög harkalega og er í raun óljóst hvernig þetta fór eða ég hef alla vega ekki upplýsingar um hvernig þetta endaði. Í það minnsta voru frönsk stjórnvöld að reyna að bregðast við kröfum Evrópusambandsins. Allt finnst mér þetta vera í sömu átt. Það eru settar upp kröfur sem aðilar að orkusambandinu þurfa að standa við. Ísland fær undanþágur frá gas- og jarðgastilskipuninni vegna þess að það er ekki tengt Evrópu með jarðgas. Ég velti því fyrir mér hvers vegna í ósköpunum við fáum þá ekki undanþágu frá raforkumarkaðnum eða öllu þessu raforkubrölti þar sem við erum ekki heldur tengd Evrópu með rafmagn eins og staðan er í dag. Hvers vegna fáum við ekki undanþágur frá því sem eftir var óskað? Nú hefur margt gerst og mikið vatn runnið til sjávar frá því að viðræður áttu sér stað við Evrópusambandið um hvort undanþágur fengjust, þingið er búið að fjalla um það og í álitum bæði atvinnuveganefndar og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar eru slegnir ákveðnir varnaglar og sagt að gæta þurfi vel að fullveldisframsalsmálum og öllu þessu sem við erum alltaf að tala um. Ég held að ég fari ekki rangt með þó að ég segi að Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst hafi komist að því að það sé skásta lausnin að vísa þessu aftur til EES-nefndarinnar. Annar leggur hið sama til og það er lögmaðurinn Eyjólfur Ármannsson sem færir fyrir því ágætisrök í sinni umsögn hvers vegna það ætti að gera. Ég verð að segja að ég hef aðeins áhyggjur af tali um að verið sé að stofna EES-samningnum í hættu. Við gerum það að mínu mati ekki nema með því einmitt að vera að tala á þeim nótum, að teikna upp þá mynd að við höfum ekkert val annað en að taka við þeim gerðum sem koma frá Evrópusambandinu. Við höfum rétt að skjóta slíkum málum, ef við teljum þess þurfa, til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Það er hvergi útskýrt, svo að ég viti til, í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið að það sé skilgreint sem einhvers konar neyðarréttur. Ég hef alla vega ekki séð það og man ekki eftir að hafa heyrt það. Það er hins vegar skrifað þarna inn að þegar sú staða er uppi að ríki telji sig ekki geta gengið frá eða innleitt mál með þeim hætti sem ætlast er til sé hægt að vísa því í þennan farveg. Ég held hreinlega að það væri það allra besta. Það er í raun skrifað hvaða ferli tekur þá við. Það á að leiða til ákveðinnar niðurstöðu og auðvitað myndi maður óska eftir því að sú niðurstaða yrði að við fengjum undanþágu. Ég held að við eigum að geta rökstudd það jafnvel enn betur í dag en við gátum fyrr. Það sem maður hefur áhyggjur af er að ástæðan fyrir því að menn vilja ekki veita okkur undanþágu frá raforkunni, líkt og gasinu, sé að í langri framtíð sjái menn vissulega möguleikana á því að Ísland geti orðið mikilvægur hlekkur inn á evrópskan raforkumarkað með útflutningi á rafmagni. Það getur vel verið að það verði einhvern tímann en það er mikilvægt að það sé algerlega á íslenskum forsendum og undir íslenskum lögum og reglum og öllu slíku og að við ráðum þá bæði hvernig dreift er, hvernig verðlagning er og annað. Margir geta hugsanlega velt því upp hvort ekki sé orðið of seint að stinga niður fæti í þessu. Það eru ágæt rök. En þá veltir maður því fyrir sér hvort að það verði þá ekki enn þá meira of seint þegar við erum búin að innleiða þetta. Þegar við erum komin í orkupakka fjögur eða fimm, eða hvað þeir verða nú margir, erum við þá ekki algjörlega búin að afsala okkur því að geta sagt: Heyrðu, við verðum að vísa þessu til sameiginlegu EES-nefndarinnar, þetta er aðeins of langt gengið? Ég held því að það sé betra að gera það núna. Það hefur komið fram í minnisblaði frá utanríkisráðuneytinu að ein af rökunum sem komu fram hjá Evrópusambandinu fyrir því að veita þessar undanþágur var að við hefðum innleitt orkupakka tvö eða aðra tilskipun svo glæsilega, í raun umfram það sem við áttum að gera; og líka að Ísland sé ekki lengur lítið einangrað raforkukerfi heldur stórt raforkukerfi. Það breytir því ekki að einangrunin er til staðar. Það hefur ekki gerst neitt nýtt í því. Menn hafa gert aðeins grín að því hér í ræðum að það sé eitthvað óljóst hvort Ísland sé eyja eða ekki. En ég held að við hljótum öll að geta orðið sammála um að þetta blessaða land okkar er eyja. Mér finnst erfitt að ná utan um það hvers vegna við getum ekki sent málið til EES-nefndarinnar. Mér finnst það í raun besta lausnin. Ég held að það sé besta lausnin fyrir okkur sem höfum efasemdir, þá sem eru fylgjandi þessu, til þess að setja málið í einhvern sæmilegan farveg. Ég man ekki eftir því að margir hafi haldið því fram að Evrópusambandið muni með einhverjum hætti eignast fallvötnin eða jarðhitann á Íslandi. Áhrifin á stjórnun og nýtingu eru áhyggjuefni og ég held að það sé óhætt að hafa þær áhyggjur, ekki síst í ljósi þess að við erum að innleiða og taka yfir skuldbindingar frá stofnunum sem munu hafa með þetta að gera. Ég held líka að það myndi kannski róa mannskapinn, í það minnsta væri það gott, ef þingið gæti fengið að sjá drög að hinum svokallaða lagalega fyrirvara sem á að setja í reglugerð þegar búið er að samþykkja þetta, hvernig það er orðað, hvernig það er sett inn. Það hefur komið fram frá upplýsingafulltrúa utanríkisráðuneytisins í frétt að það er nákvæmlega þannig sem þetta verður gert. Sumir hafa sagt, sem er reyndar rétt, að margt af þeim góðu lögum, t.d. varðandi neytendavernd og ýmislegt annað, sem við höfum innleitt á Íslandi, hafi komið frá Evrópu og Evrópusambandinu. En það er ekkert sem kemur í veg fyrir að við tökum inn í íslenskan rétt góð lög eða góðan árangur annarra, hvort sem það er frá Þýskalandi eða annars staðar frá, ef okkur sýnist svo. Ef við sjáum lög sem eru að virka vel í einhverju landi getum við tekið þau upp og heimfært þau upp á Ísland. En Evrópusambandið hefur staðið sig mjög vel í ákveðnum hlutum og það hefur þar af leiðandi gagnast okkur ljómandi vel, eins og t.d. þegar kemur að neytendaréttinum. Ég dreg ekki dul á það. Ég hef sagt og ætla að leyfa mér að segja það einu sinni enn - það verður þá bara enn og aftur snúið út úr því fyrir mér - að við eigum ekki að vera hrædd við að skoða EES-samninginn. Ég er ekki að segja að við eigum að segja honum upp. Við eigum hins vegar að vera óhrædd að velta upp kostum og göllum; hvort það sé þannig að við eigum að reyna að ná fram einhvers konar breytingum á honum, hvort við eigum að reyna að ná einhverjum hlutum út úr samningnum eða viljum við bæta einhverju í hann: Við eigum ekkert að vera hrædd við að fara yfir málið á þennan veg. Það verður þá að gera það með gagnrýnum hætti, þ.e. að rýna samninginn sér til gagns, ekki að setja starfshóp af stað sem nánast er vitað fyrir fram hvað kemur út úr. Við eigum að setjast niður og segja: Þetta er samningur sem gildir á tvo vegu. Þetta er samningur tveggja aðila, reyndar fleiri, vitanlega, en Ísland er einn aðili að þessum samningi, og við eigum að þora að velta þessum hlutum fyrir okkur. Herra forseti. Ég vil nefna eitt sem bent hefur verið á en það er túlkun a.m.k. eins lögmanns eða fræðimanns sem segir í sínu áliti: „Virðist því eiga að innleiða í íslenskan rétt mikilvæga þjóðaréttarlega skuldbindingu varðandi helstu náttúruauðlind íslands með reglugerð en endurskoða síðar - ef sæstrengur verður lagður - lagagrundvöll þeirrar reglugerðar og jafnframt að skoða þá hvort innleiðingin samræmist stjórnarskrá Íslands.“ Raunar segir lögmaðurinn að þarna megi sjá að stjórnvöld séu í einhverjum vafa um þennan lagagrundvöll fyrir eigin innleiðingar. Ég held að það sé einfaldlega þannig að það þurfi að fá skýrari mynd af málinu áður en það er tekið lengra. Ég held að það myndi í það minnsta gera málið ögn ljósara fyrir þá sem eru að reyna að kynna sér þetta og hafa áhyggjur af því hvert þetta leiði okkur. Herra forseti. Það er orðið ljóst að töluverður ágreiningur er um það hvort við eigum að innleiða þetta eða stíga skref með þeim hætti sem hér er lagt til. Það er ágreiningur hér á þingi, þó að trúlega sé töluverður meiri hluti fyrir því að klára málið. Ég velti fyrir mér hvort ekki sé líka lag að hlusta á þær gagnrýnisraddir sem koma utan frá, í raun bara til að róa fólk og fá botn í málið. Ég er ekki að segja að málið muni breytast með einhverjum hætti en hins vegar er eðlilegt að nýta þann farveg sem við höfum því að þetta er mál sem ég held að sé mjög mikilvægt að ná vel utan um. Ég hef ekkert fjallað um þá staðreynd, sem mér finnst svolítið sérstök, að hér á þingi eru flokkar sem á árum áður lýstu sig mjög andvíga upptöku orkutilskipunarinnar í íslenskan rétt, m.a. vegna þeirrar markaðsvæðingar sem þar er á ferð, en taka nú að sér að keyra málið áfram. Markmiðið með öllum þessum gerðum Evrópusambandsins er auðvitað að gera orku, alveg sama hvað hún heitir, að enn þá meiri markaðsvöru en hún hefur verið og er í dag. Því þurfa menn að spyrja sig sem hafa ekki verið fylgjandi hingað til: Af hverju núna? Er það vegna þess að við erum komin of langt í ferlinu og getum ekki haft áhrif á það hvort það sama eigi við um Ísland og aðra? Eða hefur orðið einhver breyting á skoðunum, sem er að sjálfsögðu alltaf heimil? Tími minn er á þrotum, herra forseti. Mun ég þá láta þessu lokið í bili en reikna með að koma hingað aftur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann fór yfir ýmsa hluti, þar á meðal þetta meinta ákvörðunarvald ACER. Ég er búinn að kynna mér það mál nokkuð vel, tel ég, og hlusta á allar gagnrýnisraddir og allar viðvaranir. Ég hef hlustað á þær með opnum huga og reynt að reiða mig sem minnst á samtöl við aðra sem aðhyllast málið heldur vil ég frekar fara í upprunalegu gögnin og skoða pakkann sjálfan, skjölin sjálf. Ég fæ ekki betur séð en að hlutverk stofnunarinnar, ACER, sé skilgreint í 7.–9. gr. í reglugerð nr. 713/2009, sem er umdeild, sem mér skilst einnig að varði téða fyrirvara, þ.e. að lagalegu fyrirvararnir sem við gerum segi sem svo: Þessi ákvæði taka ekki gildi fyrr en kominn er sæstrengur sem Ísland, nánar tiltekið Alþingi, ákveður sjálft, hvort verði lagður eða ekki. Það sem ég velti fyrir mér er að jafnvel þótt EES teldi þessa fyrirvara bara eitthvert djók, hvað er í þessum greinum sem hv. þingmaður myndi hafa áhyggjur af að myndi hafa nokkur áhrif hér á Íslandi ef ekki væri þegar sæstrengur til staðar? Því hlýtur að liggja fyrir við lestur greinanna að ACER og EES fá ekki ákvörðunarvald um hvort lagður verði sæstrengur og reyndar ekki heldur ákvörðunarvald um hvaða reglur skuli gilda hér ef hann yrði lagður - nema ef ágreiningur yrði milli Orkustofnunar, hinnar íslensku stofnunar, og sambærilegrar stofnunar í hinu ríkinu, væntanlega þá Bretlandi. Eftir sex mánaða óleysanlegan hnút þar á milli, myndi ACER stíga inn í ESB-landið en EES gagnvart EES-löndunum. Ég fæ ekki alveg séð hvað það er sem hv. þingmaður óttast við þessa fyrirvara eða að þeir haldi ekki. Ég fæ ekki betur séð en að þeir snúist [[Forseti hringir.]]um það að við setjum hér lög í samræmi við íslenska stjórnarskrá, ekki það að [[Forseti hringir.]]EES þurfi eitthvað að trúa á þessa fyrirvara. [[Forseti hringir.]]Það er okkar að meta það. Þetta snýst um samræmi við stjórnarskrá, snýst um hvað íslenskum dómstólum finnst. Eða það er minn skilningur.
Virðulegur forseti. Gallinn við þessa fyrirvaraumræðu, svo ég byrji nú þar, er sá að við höfum ekki enn þá séð, að mínu viti alla vega, ég veit að hv. þingmaðurinn er líklega bara ósammála mér um það, hvernig þessi fyrirvari á að vera orðaður, hvernig hann á að geta gert að verkum að við getum haldið því fram sem við höldum fram, eða þeir sem fylgja málinu, að við séum undanskilin þessari innleiðingu með þeim hætti sem fyrirvarinn eða það sem kemur fram í greinargerðinni á við. Ég óttast líka að með því að setja fyrirvara, hvernig sem hann verður nú, ég átta mig ekki á því hver hann verður, í lög eða reglugerð, þá hafi hann enn þá minna gildi, hvort sem það er fyrir íslenskum dómstólum eða annars staðar. Vegna þess að hvergi er kveðið á um í EES-samningnum að fyrirvarar sem slíkir hafi eitthvert gildi. Stóra málið við ACER og það sem þar er í gangi er að með því að taka upp tilskipanirnar sem vísa í ACER erum við að innleiða hugmyndafræðina, innleiða markmiðin, við erum í rauninni að segja að við ætlum að taka upp það kerfi sem ACER byggir á. Hvað þýðir það til framtíðar? Ég kom inn á það í ræðu minni áðan að ef hugmyndafræðin og markmiðin ná algerlega fram að ganga og ná til Íslands líka - ég er ekki enn þá búinn að sjá að við getum verið undanskilin þeim, mér finnst alla vega allt í lagi að menn bendi mér á hvar það sé - erum við að segja að við ætlum að vera aðili að þessum sameiginlega markaði, innleiða allar þær reglur sem koma þaðan. Og ef við ætlum að halda áfram að innleiða allt sem kemur fram varðandi ACER og slíkt: Ef það skyldi koma sæstrengur, sem ég veit ekki hvort kemur einhvern tímann eða ekki, munum við að sjálfsögðu, hlýtur að vera, smellpassa inn í það fyrirkomulag sem þegar er orðið, með ACER og öllu því. Því að við erum búin að innleiða allar reglurnar og alla hugmyndafræðina, öll markmiðin sem það stendur fyrir.
Virðulegur forseti. Ég er á móti því að leggja sæstreng vegna þess að ég tel það ekki samrýmast íslenskum hagsmunum í víðum skilningi. Ég átta mig hins vegar ekki á hvað yrði verra ef við myndum leggja sæstreng, þvert á minn vilja, og ef orkupakkinn væri innleiddur á Íslandi. Ég veit ekki hvað það er við ACER eða þær reglur sem okkur bæri að setja - ekki ACER, ACER myndi ekki setja reglurnar, Orkustofnun myndi setja reglurnar samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009. Ég sé ekki hvað er verra. Markmiðið er neytendavernd, gagnsæi, samkeppni. Það eru góð gildi og ég myndi vilja hafa meira af eftirliti með slíku ef til kæmi sæstrengur, ef við færum þá leið, sem ég teldi ranga. Ég veit ekki um neitt sem væri eitthvað betra við að hafa sæstreng án þriðja orkupakkans en að hafa sæstreng með þriðja orkupakkanum. Ekkert einasta atriði, ég hef aldrei heyrt neitt slíkt. Mér finnst talað um markmiðið með þessari reglugerð eins og þau séu eitthvað ægilegt. Þau snúast um neytendavernd, gagnsæi og eftirlit með samkeppni. Þetta eru jákvæð gildi. En ég árétta það bara og vil leiðrétta hv. þingmann: Það verður ekki ACER eða EES sem setur reglurnar. [[Forseti hringir.]]Okkur ber að setja reglurnar, við höfum ekki bara leyfi til þess heldur ber okkur beinlínis skylda til að setja þær reglur sjálf. [[Forseti hringir.]]Það er einungis ef ágreiningur er á milli okkar og viðskiptalandsins sem [[Forseti hringir.]]ACER mundi stíga inn í og EES eftir margra mánaða karp og ef ekki næðist saman milli þeirra landa.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörk.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Auðvitað er það ánægjulegt og gott þegar samkeppni leiðir af sér lægra verð og betri þjónustu. En höfum við endilega séð það gerast á litla raforkumarkaðinum á Íslandi? spyr ég. Nú höfum við séð það þróast með þeim hætti. Ég er ekki endilega viss. En það sem ég sagði áðan í ræðu minni og ástæðan fyrir því að ég hef litla trú að þetta sé til hagsbóta fyrir Ísland er fyrst og fremst að með því að við tökum það skref sem við erum að taka núna með því að innleiða hugmyndafræðina og markmiðin er ekki bara verið að innleiða neytendavernd og markmið fyrir neytendavernd. Við erum líka að innleiða hugmyndafræði og markmið um stóran, sameiginlegan evrópskan markað þar sem eftirlitsstofnanir munu hafa áhrif - ég ætla ekki nota sterkari orð en það; hafa áhrif - á hvernig verðlagning mun fara fram, hvernig dreifa á vörunni, hvernig hún verður nýtt og annað. [[Forseti hringir.]] Mér dettur ekki í hug að segja að Evrópusambandið muni ráða hér yfir jarðhitanum, en í gegnum alþjóðastofnanir sínar mun það geta haft áhrif á hvernig við ráðstöfum honum, haldi þetta áfram með þessum hætti.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðu hans. Gott að fá að eiga orðastað við hann þar sem ég veit að hv. þingmaður þekkir þetta mál býsna vel, enda með mun lengri þingreynslu en ég og hefur jafnframt gegnt ráðherraembætti. Mig langar fyrst að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að hann og sú ríkisstjórn sem hann starfaði í á árunum 2013–2016 hafi gert einhver mistök í þessu máli. Ástæðan fyrir því að ég spyr er að þetta mál er búið að vera til umfjöllunar í íslensku stjórnkerfi frá árinu 2010, fyrst og fremst í utanríkisráðuneytinu en jafnframt í fagráðuneytinu svo og í markvissum samskiptum við þingið og fjölda þingnefnda. Mig langar einnig að spyrja hv. þingmann að því hvort hann geti bent á eitthvert atriði í þriðja orkupakkanum sem ógni með einhverjum hætti öryggi eða sjálfstæði Íslands. Mér fannst hv. þingmaður ræða meira um þetta á almennum nótum eins og þetta væri eitt skref í viðbót, en er eitthvað raunverulega í þriðja orkupakkanum sem hv. þingmaður óttast að muni breyta stöðunni umtalsvert frá því sem er í dag? Ég held líka, virðulegur forseti, að ástæða sé til að það komi hér fram vegna þeirra fyrirvara sem um ræðir, lagalegu fyrirvara sem innleiddir verða með reglugerð, að atvinnuveganefnd hefur nú fengið drög að þeirri reglugerð til sín til umfjöllunar og jafnframt höfum við í utanríkismálanefnd fengið hana senda. Þar eru fyrirvararnir orðaðar með nákvæmlega sama hætti og er í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni sem við fjöllum hér um, sem ég hefði í einfeldni minni haldið að væri bara mjög skýr og kvæði mjög skýrt á um það hver fyrirvari þessi er.
Virðulegur forseti. Þetta eru býsna stórar spurningar, sérstaklega sú fyrsta, hvort maður hafi gert einhver mistök. Ég veit ekkert um það. Það getur vel verið að ég hafi gert einhver mistök þarna, hef ekki hugmynd um það. Ég fylgdi hins vegar, og við, þeim reglum sem gilda um upptöku gerða og því ferli sem gildir um EES-samninginn. Við fórum í viðræður við Evrópusambandið um undanþágur. Við leituðum leiða til að losna undan þessum pakka. Á það var lítið hlustað, í rauninni ekkert hlustað, ekki síst vegna þess að við höfðum staðið okkur svo vel við að innleiða fyrri orkupakka. Málið fer til þingsins, er þar til umfjöllunar töluvert lengi, beðið er um frest, ef ég man rétt, frá þinginu um að vinna betur að málinu og lengur, þannig að málið var allt í eðlilegum farvegi. Ég veit ekki hvar mistökin hefðu átt að vera, hvort það hefði átt að taka málið frá þinginu og böðlast einhvern veginn með það fyrir stjórnvöldum í Evrópusambandinu. Ég átta mig ekki á því. Það hefði væntanlega litið á það sem algjörlega hræðilegan atburð, að rífa málið úr þinglegri meðferð. Þannig hefur málið bara verið. Menn verða hins vegar að sætta sig við það að það er um haustið 2016 og vorið 2017 sem taka þarf ákvörðunina. Menn geta ekki flúið það, menn þurftu að taka ákvörðun í sameiginlegu EES-nefndinni í maí 2017. Þar voru kannski gerð mistök, ég veit það ekki, hugsanlega. En við getum leiðrétt þau mistök, ef þau voru gerð, með því að fara núna fyrir EES-nefndina. Varðandi það hvort ég geti bent á að öryggi eða sjálfstæði sé ógnað þá óttast ég það í rauninni. Mér finnst óvissunni ekki eytt um að hér geti einstaklingar eða fyrirtæki, íslensk eða eða erlend, farið hreinlega í mál við Ísland fyrir EFTA-dómstólnum og krafið okkur um að fá að leggja sæstreng. [[Forseti hringir.]]Og hvað gerist þá? Því hafa fylgjendur ekki svarað.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það verður að viðurkennast að það kemur eins og þruma úr heiðskíru lofti að íslensk stjórnvöld hafi barist fyrir því eða neitað að taka upp þessa gerð eða innleiða pakkann, ef ég skildi hv. þingmann rétt. Ég hef hvergi rekist á það í gögnum málsins. Þegar ég kem að þeirri ákvörðun og fæ kynningu á því í hv. utanríkismálanefnd að til standi að taka þessa gerð upp í EES-samninginn, þá skoðar maður auðvitað þau gögn sem liggja fyrir. Þar fann ég alla vega hvergi dæmi um að einhver hætta væri á ferðinni og hef ekki enn þá séð þá hættu. Hv. þingmaður kemur inn á umræðuna um sæstreng. Það er auðvitað atriðið sem við ræddum hvað mest í hv. utanríkismálanefnd. Ég held að allir gestir okkar hafi fengið þá spurningu og svörin hafa svo sannarlega borist. Þau eru í þá veru að það séu lögfræðilegir loftfimleikar að velta því fyrir sér að fyrirtæki gætu komið og krafist þess að fá að leggja sæstreng í óþökk við íslensk stjórnvöld og gætu þar af leiðandi farið í mál. Það eru ansi margir sem hafa svarað þeim spurningum og alltaf svarað neitandi. [[Forseti hringir.]]Þriðji orkupakkinn gengur ekki út á lagningu sæstrengs og það er ekki hægt að skylda íslensk stjórnvöld til að leggja sæstreng eða samþykkja lagningu sæstrengs.
Virðulegi forseti. Ég vil biðja hv. þingmann að hafa rétt eftir. Mér þykir mjög leitt þegar þingmenn leggja manni orð í munn eins og hv. þingmaður gerði hér. Ég sagði ekki að íslensk stjórnvöld hefðu barist gegn því að þetta yrði innleitt. Við tókum einfaldlega við þessu kefli sem var komið af stað 2013. Við pössuðum hins vegar upp á það að leita undanþágna frá þessu öllu saman í viðræðum við Evrópusambandið, í viðræðum á vettvangi samstarfsins. Það reyndum við að gera en fengum því miður ekki. Síðan er málið í meðferð Alþingis. Hv. þingmaður leggst mjög lágt með því að snúa út úr orðum mínum, verð ég að segja. Síðan vil ég bara benda hv. þingmanni á það að ég veit ekki betur en að það sé haft eftir upplýsingafulltrúa utanríkisráðuneytisins í Stundinni, af öllum blöðum, að þegar búið er að aflétta þessum stjórnskipulega fyrirvara þá komi fram reglugerð sem innihaldi fyrirvarana.
Herra forseti. Miðflokkurinn byggir málflutning sinn á eigin tilbúnu hugmyndum um hvað gæti gerst. Það er margt gefið í skyn. Það er gefið í skyn að það sé hægt að þvinga fram einkavæðingu orkukerfisins á Íslandi. Það er gefið í skyn að ACER hafi valdheimildir til að hlutast til um orkuframleiðslu og um tengingar yfir landamæri. En hvað með harðar staðreyndir? Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefnir Þýskaland, en er ekkert viss um hvað raunverulega sé þar á ferðinni. Þannig að við erum engu nær. Hann nefnir Frakkland og sölu ríkisrekinna orkufyrirtækja, en eftir því sem ég best veit er um að ræða vanefndir Frakka á eigin áætlun, ekki þvinganir ESB. Önnur mynd en hv. þingmaður bregður upp. Svo nú ætla ég að leggja fram spurningar til þess að fókusera umræðuna. Er dæmi að finna um þvinganir, fyrirskipanir, hótanir, hvaðeina, af hálfu ESB, t.d. í krafti ACER, og þá í ESB-löndum, í þá veru að land eða ríki missi einhvern hluta yfirráða yfir orkuauðlindum sínum, eða að ESB, ACER hafi hlutast til um hvar, hvenær og hve mikið virkjað er eða hve mikið er flutt út eða keypt af raforku um einhvers konar tengivirki? Því þetta er myndin sem þeir draga upp af framtíð Íslands. Ég þarf bara einfalt svar. Ef þingmaðurinn veit ekki um slík dæmi er það sennilega nokkuð til staðfestingar um að við höfum rétt fyrir okkur sem segjum að myndin sé ekki svona.
Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvaða heimildir hv. þingmaður hefur varðandi Frakkland, fyrst hann tók upp á því að nefna það. Ég var einfaldlega að lesa upp úr Reuters þar sem stendur að Frakkar hafi verið að reyna að semja við Evrópusambandið um að standa við gefin loforð um að skipta upp ríkisreknum orkufyrirtækjum sínum. Það er vegna þess að Evrópusambandið gerði þá kröfu, hv. þingmaður. Það er svolítið sérstakt að sjá hv. þingmann, fulltrúa Vinstri grænna, koma hingað í ræðustól og berjast fyrir því að markaðsvæða orkuna, berjast fyrir því að gera rafmagnið og orkuna að verslunarvöru. Þetta er eitthvað sem maður hefði ekki trúað að myndi sjást hér af hálfu Vinstri grænna. En svona er þetta nú. Svona eru nú heimurinn hverfull. Enda veltir maður stundum fyrir sér hvort Vinstri græn séu orðin hægri flokkur eða sé í rauninni vinstri flokkur. Einhver góður fyrrverandi þingmaður og ráðherra spurði reyndar hvort það ætti að taka orðið „hreyfing“ úr heiti þessa flokks. Svona er nú lífið. Þingmaðurinn spurði hvort ég vissi um einhverjar hótanir eða þvinganir af hálfu Evrópusambandsins. Ég er búinn að nefna tvær. Svo ég tali fyrir mig persónulega, ég ætla ekki að tala fyrir alla þingmenn í Miðflokknum eða alla aðra sem hafa efasemdir um þetta, hef ég miklar áhyggjur af því skrefi sem við erum að taka með því að innleiða þessa tilskipun í dag. Ég held að séum að færast nær því að tengja Ísland markaðsvæðingu evrópska orkumarkaðarins. Það gerum við með því að taka inn og innleiða þær stofnanir og þau völd sem Evrópusambandið hefur búið til á Íslandi. Það kann vel að vera að áhrifin séu takmörkuð í dag og verði takmörkuð á morgun eða engin um tíma. En hvernig verða þau þegar við erum komin lengra inn í framtíðina? [[Forseti hringir.]]Þegar við erum búin að innleiða orkupakka fjögur, fimm og sex o.s.frv.? Þegar markmiðið er augljóst, sameiginlegur, einsleitur samkeppnisraforkumarkaður sem Vinstri græn styðja.
Herra forseti. Það er ágætt að hv. þingmaður hafi áhyggjur af Vinstri grænum [[Ég hef það.]]en staðreyndin er bara sú að við erum að fara eftir staðreyndum, ekki hægri eða vinstri. Við erum bara að fara eftir hinum raunverulegu valdheimildum, ACER, sem eru ekki þær sem hv. þingmaður segir. Þá ætla ég líka að koma að innri markaðnum sem núna, skulum við segja, byggist á frjálsum viðskiptum með raforku, frjálsum viðskiptum og eftirliti og öðru sem því fylgir, um þau tengivirki sem eru fyrir hendi og um þau tengivirki sem viðkomandi ríki vill byggja. Hvar er þá stefnu ESB að finna, eða hugmyndafræði, um að innri markaðurinn verði með því sniði sem hv. þingmaður segir? Með verðmyndun, með afskiptum ESB af innri orkumálum annarra ríkja? Hvar er þessa hugmyndafræði að finna? Hv. þingmaður segir að hún sé til. Þá hlýtur hann að vita hvar hana er að finna.
Virðulegi forseti. Ég hef áhyggjur af því að hv. þingmaður skuli ekki hafa kynnt sér stefnu Evrópusambandsins í orkumálum og lesið t.d. orkustefnu sambandsins, stefnu um orkuskipti, svo dæmi sé tekið. Hvert menn ætla að stefna til ársins 2050, svo dæmi sé tekið. Í þessu öllu saman kemur nákvæmlega það sama fram. Sú hugmyndafræði sem menn ætla að innleiða hér núna varðandi markmiðin og verkfærin sem lúta að einum sameiginlegum orkumarkaði. Hugmyndafræðin þeirra er sú að þó að þú búir í Þýskalandi getir þú keypt orku í Frakklandi eða Litháen á verði sem er augljóst og uppi á borðinu og að það sé eftirlit með því verði. Að það sé tryggt að engin einokun sé í gangi og það sé samkeppni, samkeppnismarkaður. Mér finnst mér sérstakt að Vinstri græn séu tilbúin að stuðla að því að íslensk orka fari undir evrópskan samkeppnismarkað.
Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða orkupakka þrjú enn og aftur og sýnist sitt hverjum og ágætt að það komi ýmsir vinklar á þetta mál. Mig langar til að fara aðeins yfir ferlið af því að ég hef aðeins áhyggjur af því hvort menn og konur geri sér alveg grein fyrir því hvað við erum að gera eða hvort fólk sé statt í einhverri óskhyggju um það sem við erum að gera. Orkupakkinn samanstendur af reglugerð 713/2009, 714/2009, 715/2009 og innleiðingu tilskipana, m.a. er það Evróputilskipun nr. 93/2017, frá 5. maí, sem inniheldur þennan stjórnskipulega fyrirvara. Svo við áttum okkur á því hvernig þetta virkar varðandi samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, þ.e. í raun þau EES-lönd sem við erum hluti af, að við höfum skuldbundið okkur til að taka upp lög og reglugerðir frá Evrópusambandinu eftir að um þau hefur verið fjallað inn í sameiginlegu EES-nefndinni. Nú er þetta mál svo vaxið að búið er að fjalla um þessa tilteknu tilskipun inn í sameiginlegri EES-nefnd og búið að áframsenda hana til Alþingis. Hún mun taka gildi með stjórnskipulegum fyrirvara, þ.e. Alþingi þarf að aflétta þessum stjórnskipulega fyrirvara. Noregur og Liechtenstein hafa nú þegar gert það en fyrir liggur að Alþingi Íslendinga þarf að gera það til að þetta taki gildi. Hvað felst í því eins og málið er sett upp hér? Það er yfirlýst markmið stjórnvalda að hluti þessarar tilskipunar verði innleiddur í íslenskan rétt, það er þingsályktunartillagan sem hér liggur fyrir, og að hún verði innleidd með lagalegum fyrirvara við innleiðinguna, þ.e. að settur verði lagalegur fyrirvari við reglugerð. Þessi lagalegi fyrirvari á, eftir því sem ég kemst næst, núna að eiga við reglugerð. Við verðum að spyrja okkur að því: Heimilar EES-samningurinn nákvæmlega þetta fyrirkomulag, að við innleiðum gerðina og setjum síðan lagalegan fyrirvara? Ef það koma upp álitamál eftir innleiðingu þriðja orkupakkans, hver er það sem dæmir það ef hagsmunaaðilar telja sig eiga eitthvað undir því sem varðar þriðja orkupakkann? Hver dæmir? Verður það ekki EFTA-dómstóllinn? Eða misskil ég þetta eitthvað? Eftir hvaða lögum dæmir EFTA-dómstóllinn? Hann mun að öllum líkindum dæma eftir Evrópulöggjöfinni. Fram kom í fyrri ræðu að nýlega ákvað ESB að draga átta aðildarríki fyrir dóm fyrir brot, fyrir samningsbrot á þjónustutilskipun frá 2006 og reglugerð um opinber innkaup frá 2014, fyrir að hafa ekki farið í opinber útboð. Þessi ríki voru: Austurríki, Frakkland, Þýskaland, Pólland, Portúgal, Svíþjóð, Bretland og Ítalía. Evrópusambandið tekur sér vald til þess að hlutast til um rekstrarformið og nýtingu þessarar auðlindar. Í þingsályktunartillögunni segir orðrétt, með leyfi forseta: „Verði þessi tillaga samþykkt verður reglugerð (EB) nr. 713/2009 innleidd í íslenskan rétt með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara um að grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verði ekki reist eða áætluð nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar og komi ákvæði hennar sem varða tengingar yfir landamæri ekki til framkvæmda fyrr en að þeirri endurskoðun lokinni. Þá verði jafnframt tekið enn frekar og sérstaklega til skoðunar á vettvangi Alþingis hvort innleiðing hennar við þær aðstæður samræmist íslenskri stjórnarskrá.“ Með samþykkt þessarar þingsályktunartillögu verður hinum stjórnskipulega fyrirvara aflétt, ekki satt? Þ.e. gerðin tekur gildi. Eða ætlar ráðherrann kannski að ganga gegn eigin tillögu sem Alþingi hefur samþykkt og fara ekki eftir henni? Eftir það munu þeir sem eiga hagsmuna að gæta í einhverjum orkumálum eða því sem heyrir undir orkupakka þrjú leita réttar síns fyrir EFTA-dómstólnum. Ég hef áhyggjur af því að við séum að byrja á öfugum enda, að við gerum þetta ekki rétt. Ég undrast það satt að segja, af því að við erum öll sammála um að við viljum hafa þennan fyrirvara, við erum ekki sátt við að innleiða þetta í íslenskan rétt, að við gerum þá ekki eins og EES-samningurinn býður upp á og förum með þetta í sáttameðferð.
Herra forseti. Hv. þingmenn Miðflokksins staglast á yfirþjóðlegum ákvörðunum sem eigi að einkenna framtíðina á markaði ESB í orkumálum. Þegar þeir eru spurðir um, eins og hér rétt áðan, hver stefnan sé þá er rætt um viðskipti milli landa, orkuverð sem er gegnsætt og gott eftirlit er viðhaft og annað slíkt. Það er allt rétt og satt. Þannig er það því að þetta er einmitt innihaldið og stefnan að viðbættu hækkandi hlutfalli grænnar orku. Þetta er allt á grunni frjálsra viðskipta og samninga milli landa. Það er ekki með valdheimildum ACER til að skikka að ofan ríki til orkuskipta á tilteknum hraða, ekki með ákvörðunum um að ríkið skuli selja tiltekið magn orku úr landi eða verði að leggja einhverja tilteknar línur og sæstrengi. Nei. Svo nú vil ég spyrja hv. þingmann sem var hér á undan mér: Er hann ósammála þessu eða sammála þessu? Síðan kemur að sæstrengnum: Hvernig á Evrópusambandið að geta þvingað okkur til að leggja eða taka á móti sæstreng - og ég er ekki bara að tala um að leggja sæstreng heldur líka taka á móti sæstreng - þvert ofan í öll innri lög um framkvæmdaleyfi, kerfisáætlanir, skipulagslög, mat á umhverfisáhrifum og ég veit ekki hvað ég á að telja upp meira? Hvernig á það að fá leyfi til að leggja, við skulum segja í okkar tilviki, sæstreng um landgrunnið og efnahagslögsöguna? Ætla menn virkilega að segja okkur að Evrópusambandið, í gegnum EES-samninginn, hafi leyfi til þessa eða geti á einhvern máta farið þannig fram að þetta sé staðreynd? Nú vil ég fá skoðun hv. þingmanns á þessum sæstreng sem með einhverju móti er hægt að tengja við landið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni kærlega fyrir fyrirspurnina. Um innri markaði og gerðir Evrópusambandsins segir m.a. að þær lúti einkum að sérleyfis- og samkeppnisþáttum, að jöfnu aðgengi að markaðsbúskap í raforku- og jarðgasviðskiptum. Enn fremur segir að með þriðju orkutilskipuninni sé gengið lengra í að stuðla að virkum raforkumarkaði með því að tryggja aðskilnað í eignarhaldi. Hvernig skyldi það nú vera gert? Hvernig skyldi vera farið að því að ryðja úr vegi bæði pólitískum og viðskiptalegum hindrunum? Það skal tryggt með ýmsum úrræðum. Þetta er tiltölulega opið. Það er kannski það sem verið er að gera athugasemd við í álitsgerðum lögfræðinga, að valdheimildirnar séu of opnar og ekki nægjanlega takmarkaðar. Nú liggur þriðji orkupakkinn hér fyrir. Sá fjórði er á leiðinni og sá fimmti er í smíðum. Ef við stígum þetta skref þá munu hin fylgja. Það er alveg ljóst. Það veit hv. þingmaður mætavel og er í lagi að ræða hér. Fimmti orkupakkinn er ekki fullsmíðaður. Kannski vill hv. þingmaður koma hér upp í ræðu á eftir og upplýsa okkur um það hvað stendur í honum og hvað verður innleitt þar og hvað ekki. Getur hann fullyrt að þar verði ekki aukið á nokkurn hátt við valdheimildir ACER eða við heimildir Evrópusambandsins? Þannig er málið. Það sem er alveg furðulegt í þessu öllu er það að þó að menn séu sammála um að innleiða, með fyrirvaranum um sæstrenginn, að þá skal alls ekki fara þá leið sem samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið kveður á um. Nei, það skal fara einhverja heimatilbúna leið og það er enginn sem getur komið upp og svarað því hver lagalegi fyrirvarinn er, hvort hann haldi eða nefnt dæmi um eitthvað sambærilegt þar sem lagalegir fyrirvarar hafa verið settir og hafa haldið.
Herra forseti. Andsvör, þau virka kannski ekki vel hér, ég veit það ekki. Jafn aðgangur landa að orku, aðskilnaður einhvers eignarhalds - ég var að spyrja um valdheimildir til að skipta sér af orkuframleiðslumagni, lagningu nýrra leiða eða flutningsleiða yfir landamæri. Ég var að spyrja um raunverulegar valdheimildir ACER sem að einhverju leyti skýra þá mynd sem viðkomandi hv. þingmenn eru að búa til. Gott og vel, ég fékk ekkert svar við því að mínu mati. Sæstrengur - ég var að spyrja hvernig Evrópusambandið eða ACER gæti valtað yfir þær lögfræðilegu heimildir sem við höfum hér sem eru forsenda fyrir því að sæstrengur verði annaðhvort lagður af okkur eða öðrum. Það er ekki hægt að þvinga fram sæstreng - hann verður lagður, segja menn - öðruvísi en að gera það. Hv. þingmaður verður að koma með einhverjar skýringar á því ef þetta eiga að vera andsvör.
Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á því hvert hv. þingmaður er að fara. Vegna þess að þetta er lifandi plagg, þetta er ekki lokað skjal sem mun ekki taka breytingum. Það er alveg ljóst að fjöldamargar ræður hafa verið fluttar af þeim sem eru fylgjandi, stjórnarliðum, og þeim sem eru andstæðingar, þar sem sagt hefur verið: Við viljum ekki sæstreng. Og það er sett inn í lagalegan fyrirvara. Ég spyr í ræðu minni: Hvers vegna er þessi leið farin? Það er enginn sem getur komið hér upp og fullyrt að ekki verði gerð krafa um að heimilað verði að leggja sæstreng. Eða hvað þýðir það „að ryðja úr vegi pólitískum og viðskiptalegum hindrunum“? Þýðir það ekki með gagnályktun akkúrat það að það skuli heimilað? Og hver úrskurðar? Er það ekki ACER sem hefur ákvörðunarvaldið og semur tilskipanirnar fyrir ESA? Ég skil bara ekki, hæstv. forseti, hvað er svona erfitt að skilja í þessu.
Virðulegi forseti. Mig langar að nefna það enn og aftur. Ég ræddi oft við hv. þingmann í síðustu viku um þetta mál og um þennan lagalega fyrirvara. Hann fer aftur með rangt mál, sem er skrýtið miðað við hvað þetta hefur komið ótrúlega oft fram hér. Og nú hefur meira að segja reglugerðin verið send á nefndarmenn atvinnuveganefndar og hv. utanríkismálanefndar til að hægt sé að sjá að fyrirvarinn er tekinn nákvæmlega upp úr þingsályktunartillögunni sem hér er fjallað um. Það er engin spurning að þetta er auðvitað eins og alltaf var boðað, eins og við margítrekuðum hér í síðustu viku og er mjög skýrt í reglugerðinni og það er ekki hægt að segja annað þegar það er einnig búið að fást staðfest með sameiginlegum skilningi frá orkumálastjóra ESB og EFTA-löndunum í sameiginlegu EES-nefndinni að þetta sé kýrskýrt, eins og mig langar að orða það hér í dag. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann hefur kannski ekki fjallað um það með beinum hætti í ræðunum sínum: Hvað er það í þriðja orkupakkanum sem hann hefur áhyggjur af? Mikið er búið að nýta tímann í að fabúlera um það sem ekki er í honum og það sem gæti mögulega einhvern tímann verið einhvern veginn í honum eða næstu orkupökkum. Ég treysti hæstv. utanríkisráðherra og hv. utanríkismálanefnd til að vakta það mál vel, enda er það á byrjunarstigi hjá Evrópusambandinu. Hvað er það sem er í þriðja orkupakkanum sem hv. þingmaður getur bent á, sem hann hefur áhyggjur af? Ég byrja kannski á að fá svar við því.
Hæstv. forseti. Hér kemur hv. þingmaður upp og talar um að þetta liggi allt saman kýrskýrt fyrir og að hún hafi átt orðastað við mig áður í fyrri ræðum um fyrirvarana svokölluðu. Hér um klukkan fjögur síðastliðinn fimmtudag, ef ég man rétt, var uppþot hjá stjórnarliðum þegar spurt var út í þessa lagalegu fyrirvara. Hv. þingmaður tilgreindi að þá væri að finna í þingsályktunartillögunni og að þeir væru orðréttur þar. Ég held að það sé ansi langt seilst að segja að þetta séu lagalegir fyrirvarar við reglugerð sem haldi. Eða getur hv. þingmaður bent á að slíkir fyrirvarar hafa verið gerðir annars staðar og þeir hafi haldið? Ég tel ekki. Ég hef reyndar fjallað ítrekað í ræðum mínum um af hverju áhyggjur mínar snúast í þessu máli. Þær snúa að innleiðingunni fyrst og fremst, að stjórnarskránni, að vinnubrögðunum sem höfð eru uppi. Ég hef sagt það ítrekað hér að ef það er svo að þingheimur er algjörlega sammála um að það sé í lagi að innleiða þessa gerð en með fyrirvara, er verið að segja í sama orði að við séum ekki sátt við orkupakkann í heild sinni. Ef við erum ekki sátt við orkupakkann í heild sinni hef ég áhyggjur af því, herra forseti, að það sé gert á þann hátt að settir séu lagalegir fyrirvarar sem ekki nokkur maður treystir sér til að koma hér upp í pontu og staðfesta eða halda fram fullum fetum að muni halda og styðja mál sitt með rýni lögfróðra manna. Að því beinast áhyggjur mínar. Vegna þess að ég get ekki frekar en aðrir gert mér í hugarlund hvað kemur svo í fjórða og fimmta orkupakkanum.
Virðulegi forseti. Það gleður mig mikið ef það er ekkert í þriðja orkupakkanum sem hv. þingmaður hefur í raun áhyggjur af. Það gleður mig afar mikið. Og ef það er einungis lagalegur fyrirvari skal ég með glöðu geði vera hér í allt kvöld og ræða hann sérstaklega, af því að hann er smíðaður eftir tillögu Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Hirsts, þeirra fræðimanna sem hv. þingmanni og hv. þingmönnum úr Miðflokknum er tamt að vísa til. Hann er lagalegur í þeim skilningi að hann felur í sér að við munum ekki taka upp ákvæði og þau munu ekki taka gildi. Það er það sem stendur skýrum orðum í þingsályktunartillögunni og þar stendur í reglugerðinni sem hv. þingmönnum hefur verið send og mun taka gildi síðar. Ég fagna því að þetta sé það eina sem hv. þingmenn vilja fá nánari útskýringu á, af því að við höfum leitast við að svara því og meira að segja sent reglugerð þar sem fyrirvararnir eru, beint upp úr þeirri þingsályktun sem við fjöllum [[Forseti hringir.]]hér um. Þannig að ég fagna því sérstaklega að hv. þingmaður hafi einungis áhyggjur [[Forseti hringir.]]af þessu. Allir fræðimennirnir töldu meira að segja að þessi lagalegi fyrirvari væri óþarfur. En hann er byggður á tillögum þeirra fræðimanna sem hv. þingmaður vísar oftast í.
Forseti minnir enn og aftur þingmenn á að virða tímamörk.
Hæstv. forseti. Það er gaman að geta glatt með fáum orðum og ég fagna því líka að hv. þingmaður hlakki til að taka þátt í umræðunni hér í kvöld og í nótt, vegna þess að hv. þingmaður var hér í húsi liðna nótt, aðfaranótt fimmtudags og var ítrekað kallað eftir því að hún tæki þátt í umræðunni, en þá treysti hún sér ekki til að koma hér í ræðustól og útskýra mál sitt. En eftir því sem ég kemst næst, eftir samtöl mín við lögfróða menn, er afar hæpið að lagalegur fyrirvari felist í reglugerð sem á að vera lagalegur fyrirvari við eitthvað sem leitt er í lög. Lög standa reglugerðum framar og þjóðaréttur landsrétti. Ég held að það hljóti að vera alveg skýrt. Ég held að einhver verði að fara að komast að hér í pontu sem getur útskýrt fyrir okkur hvort fordæmi séu fyrir því og hvort samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið bjóði upp á þetta fyrirkomulag svo það haldi.
Virðulegi forseti. Ég skal reyna, en ég er reyndar ekki viss um að tíminn dugi mér, en ég á ræðu hér á eftir og hyggst fara í fleiri ef tími gefst til þess. Ég þarf nú á einhverjum tímapunkti að fara heim. Það kemur fram í áliti Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, með leyfi forseta: „Verður ákvörðun Alþingis um hvort aflétta eigi stjómskipulegum fyrirvara Íslands við þriðja orkupakkann og innleiða hann í íslenskan landsrétt að miðast við þá forsendu að grunnvirkjum yfir landamæri verði komið á fót hér á landi, en við þær aðstæður myndi reyna á umrætt valdframsal til ESA, einkum samkvæmt reglugerð nr. 713/2009.“ Ég er að nefna þetta til að benda á að fyrirvararnir snúast ekki um hvað EES eða ESA finnist um þá. Þeir eru til þess að þetta mál standist okkar stjórnarskrá samkvæmt okkar lagakerfi og ekki EES. Hv. þingmaður fór að velta því fyrir sér: Hvað ef einhver leitar réttar síns gagnvart 7.–9. gr. reglugerðar nr. 713/2009 gagnvart EFTA-dómstólnum? Það sem ég er að benda á er að það er ekkert andlag slíkrar kæru, það er enginn sæstrengur á Íslandi og verður ekki nema sú ákvörðun verði tekin hér. Þar af leiðandi er ekkert í ákvæðum 7.–9. gr. í umræddri reglugerð sem er hægt að kæra samkvæmt, þær varða einungis sæstreng eða tengingar sem þegar eru til staðar og það er alveg skýrt, þar á meðal í áliti hv. fræðimanna. Ég verð einnig að lesa úr d-lið 3. töluliðar umsagnar sömu fræðimanna við þetta mál en þar stendur, með leyfi forseta: „Valdheimildir ACER (ESA) ná ekki til ákvarðana um hvort sæstrengur verður lagður. Þær valdheimildir gilda einungis þegar slík tenging er til staðar. Því mun ekki reyna á þessi ákvæði nema Alþingi ákveði að tengja Ísland við raforkumarkað ESB með sæstreng og því getur enginn byggt rétt sinn á þessum ákvæðum.“ Það er ekkert að kæra, virðulegi forseti. Þetta snýst ekkert [[Forseti hringir.]]um það hvað EFTA-dómstólnum finnst. Það snýst um samræmi við stjórnarskrá og því samræmi er náð með þessu máli og það er óumdeilt, [[Forseti hringir.]]jafnvel á meðal íhaldssömustu fræðimanna um efnið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hann vitnaði í málsgrein á bls. 25 úr áliti téðra fræðimanna. Lok þeirrar málsgreinar hljóða svo: „ … en við þær aðstæður mundi reyna á umrætt valdframsal til ESA, einkum samkvæmt reglugerð nr. 713/2009.“ Og með leyfi forseti: „Engin heimild er til þess að taka í lög ákvæði sem ekki fá staðist íslenska stjórnarskrá þó að svo standi á að ekki reyni á umrædd lagaákvæði í svipinn. Verður því að telja rökrétt og raunar óhjákvæmilegt að tekin sé afstaða til stjórnskipulegra álitaefna sem tengjast þriðja orkupakkanum nú þegar og það áður en Alþingi samþykkir þriðja orkupakkann.“ Gefum okkur að við myndum samþykkja þessa tilskipun hér í dag með þingsályktunartillögu, þá á eftir að taka afstöðu til þessa. Tímaröðin er með öðrum orðum röng. Af því hef ég áhyggjur. Ég kemst bara ekki alveg yfir það að það sé svo erfitt að fá það fram hér í ræðustól Alþingis, frá þeim sem hafa kynnt sér þetta allt í þaula og vita algerlega um hvað málið snýst, á meðan við Miðflokksmenn virðumst vera orðnir einir eftir á skútunni og virðumst hvorki skilja upp né niður í þessu eftir því sem maður heyrir úr þessum ræðustól. Hvers vegna var lakari leiðin valin, lakari leiðin sem lögð var til af hálfu þessara fræðimanna? Leiðin sem var talin gölluð var valin. Og svo er ákveðið, fyrirgefið orðbragðið, að klæmast á stjórnarskránni með því að setja inn einhverja fyrirvara sem [[Forseti hringir.]]enginn getur sagt okkur hvort standist. Hefur verið rýnt í það?
Virðulegi forseti. Já, það hefur verið rýnt. Það kemur líka fram í 5. tölulið, í umsögn hv. fræðimanna um þetta mál, að leiðin sem hv. þingmaður vill fara og Miðflokkurinn er ekki heldur gallalaus. Það er engin gallalaus leið. Þetta er alþjóðasamstarf. Það er einfaldlega ekki þannig að maður fái bara allan gullpottinn í hendurnar og þurfi ekki að gefa neitt til baka. Þannig virkar samstarf ekki, þannig virkar pólitík ekki. Þannig virkar eiginlega ekki neitt. Hv. þingmaður fór út í lagalegu ástæðuna fyrir því að þennan fyrirvara þurfi. Og það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að við þurfum að halda stjórnarskrána, jafnvel þótt ákvæðin taki ekki gildi núna. Það er það sem hv. fræðimenn voru að benda á og þess vegna voru fyrirvararnir settir. Og þeir sömu fræðimenn segja berum orðum að það dugi. Það eru allir lögfræðimenn sammála um þetta atriði, alla vega sem ég veit um - vissulega þessir tveir hv. fræðimenn vegna þess að þeir eru alveg skýrir í áliti sínu. Vel á minnst: Segjum að þessi stjórnskipulegi vafi sé til staðar - ég er ekki sammála því að hann sé til staðar, en meira um það þegar ég hef meiri tíma - en segjum að hann sé til staðar - þá kemur hann upp þegar sú ákvörðun [[Forseti hringir.]]kemur til umræðu að leggja sæstreng. Með öðrum orðum torveldum við lagningu sæstrengs með þessari leið, með því að búa til stjórnskipulegan vafa [[Forseti hringir.]]eða sem sagt fresta honum þar til sá tími kemur. Það er til að vernda [[Forseti hringir.]]þá hagsmuni Íslands sem menn vilja verja með því að vera á móti sæstreng. Þess vegna [[Forseti hringir.]]tel ég málið beinlínis til bóta fyrir þá sem vilja ekki sæstreng.
Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekki úttalað mig um það hér hvort ég sé á móti sæstreng eða ekki, en ég er hins vegar tilbúinn til að úttala mig um það að ég er á móti því að hann verði lagður á forsendum annarra en okkar Íslendinga. Það er alveg rétt, sem hv. þingmaður segir, að flestir samningar eru þannig að maður gefur eitthvað eftir og maður vill fá eitthvað til baka. En ég get ekki séð annað en að það blasi við að þegar búið verður að innleiða þessa gerð sé orðið of seint að setja fyrirvara. Og það kemur alveg skýrt fram í máli þessara téðu fræðimanna, sem við ræðum hér, um mögulegar lausnir, að fyrri leiðin er einföld lagalega séð og hún á sér stoð í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég hef hvergi séð það skjalfest að sú leið sem valið er að fara, [[Forseti hringir.]]að setja lagalega fyrirvara, eigi sér stoð í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Og ef svo er, ef það er rétt túlkun hjá mér, þá hlýtur það að vera samningsbrot og okkur verður væntanlega brigslað um að hafa brotið samninginn.
Háæruverðugur forseti. Ég hafði hugsað mér að flytja hér ræðu um þróun orkumarkaðar innan Evrópusambandsins en verð að bíða með þá ræðu því að mér þykir meira aðkallandi að hrósa því unga fólki sem skrapaði saman peningum til að kaupa mjög dýra, vænti ég, opnu í Fréttablaðinu til að auglýsa stuðning sinn við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Nú þykist ég ekki geta greint afstöðu hvers einasta af þessum 272, held ég það hafi verið, aðilum sem keyptu þessa auglýsingu til þessa samnings, eða hvort þeir telji allir að samningurinn sé fullkominn eins og hann er. En það verður að segjast eins og er að það er virðingarvert að fólk skuli með þessum hætti lýsa því yfir að það telji mikilvægt að standa vörð um samning sem það telur mikilvægan íslenskum þjóðarhagsmunum til framtíðar. Og ríkisstjórnin hlýtur að taka þessi skilaboð til sín. Hún hlýtur fyrir vikið að líta til þess sem við höfum verið að benda á hér, hv. þingmenn Miðflokksins og fleiri, að sú vegferð, svo að ég noti nú Samfylkingarmál, virðulegur forseti, sem ríkisstjórnin er á í þessu máli er einmitt til þess fallin að setja þennan samning í hættu. Við hljótum að æskja þess að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið sé þess eðlis að hann sé til þess fallinn, eins og lagt var upp með í upphafi, að tryggja gagnkvæma hagsmuni Íslands og annarra þeirra landa sem eru aðilar að þessum samningi. Það getur ekki verið að við viljum að sá samningur þróist í þá átt að við Íslendingar, að því er virðist þá ein þjóða, treystum okkur ekki til að nýta þau ákvæði sem samningurinn tryggir til þess að skera úr um álitamál, skera úr um mál þar sem ein þjóð telur að hagsmunir hennar séu fyrir borð bornir. En samningurinn tryggir þetta einmitt mjög rækilega, m.a. með 102. gr. þar sem gert er ráð fyrir því að þegar mál koma upp, sem ein þjóð eða fleiri hafa áhyggjur af að gangi gegn eigin hagsmunum, þá sé því máli vísað aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar og leitt til lykta þar í svokölluðu sáttaferli. Getur það verið, yðar frómheit, virðulegur forseti, að ríkisstjórnin vilji ekki nýta sáttaferli sem sérstaklega er gert ráð fyrir í samningnum til að leiða þetta mál til lykta? Í ljósi þess að svo margir hafa lýst yfir vilja sínum til þess að standa vörð um EES-samninginn hljótum við að vilja virkja slík ákvæði og verja rétt okkar innan þess samnings, setja með því jákvætt fordæmi til framtíðar fremur en að setja það neikvæða fordæmi, sem mér heyrist því miður allt of margir tala fyrir, að við verðum að gefa eftir innan þessa samstarfs til að styggja ekki samstarfsþjóðir okkar. Það er mjög hættulegt fordæmi, virðulegur forseti, því við höfum séð það nú þegar að það hve vel Íslendingar hafa staðið sig við að innleiða Evrópureglugerðir, m.a. í orkumálum, hefur verið notað sem rökstuðningur fyrir því að við þurfum að innleiða áfram athugasemdalaust. Er því ekki einmitt mikilvægt að setja nú það fordæmi að við séum tilbúnir til þess að nýta þá kosti sem í samningnum eru til að verja okkar eigin hagsmuni og verja þar með þetta samstarf til framtíðar? Ef við förum í hina áttina og förum að líta á þennan samning sem einhvers konar ógnarsamband milli okkar og samstarfsþjóða okkar í þessum samningi, þá er það meira en nokkuð annað til þess fallið að veikja samninginn. Getum við ekki verið sammála um það að taka mið af áskorunum þeirra sem vilja verja EES-samninginn og nýta kosti hans, ekki hvað síst til þess að verja hagsmuni okkar, a.m.k. þegar við teljum verulegan vafa leika á að þeir séu varðir með þeirri nálgun sem uppi er?
Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á að taka undir með hv. þingmanni og hrósa þeim ungmennum sem söfnuðu í þessa auglýsingu enda afar mikilvægt að við hugsum um framtíð unga fólksins þegar við ræðum mál hér á þinginu, sama af hvaða tagi það er. Það er einmitt þess vegna sem ég er á þessari skoðun og ég veit að margir sem tóku þátt í þessari auglýsingu af því unga fólki sem ég þekki og starfa í stjórnmálum, mismunandi stjórnmálaflokkum, eru sammála mér um að það er fullkomlega ábyrgðarlaust að nýta þennan öryggisventil, eða neyðarventil, í þessu máli. Mér finnst sérstakt að hv. þingmaður ræði um að þetta sé einhvers konar sáttaferli og það þurfi að setja fordæmi í þessu máli núna. Hv. utanríkismálanefnd fjallaði mikið um hvort þörf væri á því í þessu máli og niðurstaða meiri hlutans var að svo væri ekki. Þessi ventill hefur ekki verið notaður í 25 ára sögu samningsins. Því myndi ég telja að það væri fullkomlega ábyrgðarlaust að stefna EES-samningnum í ákveðna hættuför út af engu. Það þýðir þó ekki að hæstv. ríkisstjórn muni ekki nýta þessa heimild ef þörf er á því. Hún mun svo sannarlega gera það þegar þörf er á slíku, af því að þarna er mikilvæg heimild sem nota skal vandlega og skynsamlega þegar á þarf að halda. Við sjáum ekki þá þörf núna og allra síst er tekið fram í minnihlutaáliti utanríkismálanefndar að hverju þessi meint þörf beinist. En mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann fór hér yfir sáttameðferðina: Hvað myndi hann fara með inn í þá sáttameðferð? Hvað vill hann fá út úr henni? Hverju vill hann breyta?
Háæruverðugur forseti. Mér þótti nú óþarfi hjá hv. þingmanni að nefna það sérstaklega að í þessari auglýsingu væru margir liðsmenn ungliðasamtaka ákveðinna stjórnmálaflokka. Ég hafði ekki kosið að gera það að umtalsefni. En allt í lagi með það, það er ekkert verra þó að fólk sem er virkt í ákveðnum stjórnmálaflokkum láti til sín taka með auglýsingu. En við hljótum þó að geta verið sammála um að ef viljinn er raunverulega sá hjá þessu fólki og öðrum að standa vörð um EES-samninginn þá þurfum við að nýta þá kosti sem hann gefur okkur, ekki hvað síst þegar um umdeild og erfið mál er að ræða. Hv. þingmaður spyr mig hverju eigi að ná fram með því að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Því er auðsvarað, virðulegur forseti: Við hljótum að vilja ná fram a.m.k. vilja ríkisstjórnarinnar í málinu. Við hljótum að vilja a.m.k. fá staðfestingu á því að þeir fyrirvarar sem ríkisstjórnin hefur boðað, þó það hafi reynst erfitt fyrir fulltrúa stjórnarflokkanna að benda á þá fyrirvara og menn hafi vísað í margar áttir í þeim efnum, við hljótum að vilja að þeir fyrirvarar séu þá a.m.k. staðfestir á eðlilegan hátt í samræmi við samninginn. Það getur ekki verið að íslensk stjórnvöld séu komin á þann stað, og þó óttast maður það stundum miðað við umræður um þetta mál, að þora ekki einu sinni að nýta þau ákvæði sem samningurinn þó tryggir okkur til þess að fá formlega staðfesta fyrirvara, fá undanþágur frá þeim ákvæðum sem eiga ekki við okkur, heldur ætli áfram að beita því sem ákveðinn fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins kallaði lofsverðar blekkingar.
Virðulegi forseti. Já, hv. þingmaður reynir að gera það tortryggilegt að bent sé á marga staði þegar vísað er til fyrirvaranna. Það er alls ekki skrýtið af því að þeir eru á mörgum stöðum, þeir felast í alls konar málum, ekki síst í málunum sem eru í hv. atvinnuveganefnd þar sem kveðið er á um að þingið þurfi að samþykkja hvort við leggjum sæstreng eða ekki. Síðan eru fyrirvararnir tilteknir í þingsályktunartillögunni, sem verða svo nefndir í sérstakri reglugerð þess efnis þegar við afléttum stjórnskipulegum fyrirvara á málinu. Þannig að ég held að það séu bara hrein sannindi að þeir eru á mörgum stöðum og meiri hlutinn hafi þar rétt fyrir sér. Það er ansi erfitt að gera það tortryggilegt, enda er verið að bregðast við því eina áliti sem taldi þörf á að árétta það sérstaklega að þessi ákvæði giltu ekki um Ísland. Á fundum hv. utanríkismálanefndar kom fram hjá öllum fræðimönnum, sem voru fjölmargir, sem leiddir voru fyrir nefndina og einnig í öllum álitsgerðum að fyrirvararnir væru ekki einu sinni þarfir af því að einungis væri verið að benda á augljós atriði, að ákvæði um að við værum tengd giltu ekki, af því að við erum ekki tengd. Þannig að allir fræðimenn töldu þessa lagalegu fyrirvara óþarfa, nema þeir tveir sem töldu þörf á þeim og komu með þá hugmynd um að gera þetta eins og ríkisstjórnin gerir hér. Þannig að það er ansi erfitt að segja að þetta sé afar umdeilt eða erfitt. Það er það bara ekki lengur. Búið er að svara öllum þeim spurningum sem lagðar hafa verið á borðið, öllum þeim rangfærslum sem haldið hefur verið fram og meira að segja búið að sýna þá reglugerð, sem þessi fyrirvari sem snýr um að þessi ákvæði munu ekki taka gildi, er tiltekin. Þannig að ég veit ekki hvert hv. þingmaður er að fara með því að telja að hann verji EES-samninginn að einhverju leyti og skil í rauninni ekki að hann velji þetta mál [[Forseti hringir.]]og telji það ábyrgt fyrir framtíðina að fara í þessa óvissuför, sem við höfum fengið staðfest að er ekki jafn auðveld og hv. þingmaður vill meina.
Forseti beinir því til þingmanna að virða tímamörk.
Hæstv. forseti. Það sætir nokkurri furðu að hv. formaður utanríkismálanefndar skuli nú líta á það sem sérstakan kost að hægt sé að benda á fyrirvara hér og þar í einhverjum greinargerðum og einhverjum skrefum hinna og þessara. Ég veit ekki hvort fulltrúar stjórnarmeirihlutans fari áður en nóttin er úti að benda á einhverjar Facebook-færslur til staðfestingar þess að einhver hafi haft fyrirvara um innleiðinguna, því að það liggur algerlega ljóst fyrir hvernig þetta Evrópusamstarf virkar og hvernig EES-samningurinn virkar. Það er ekki hægt að nefna eitt dæmi - ekki eitt dæmi um að einhliða fyrirvarar við innleiðingu hafi haldið. Ég er reyndar ekki viss um og ég efast um að hægt sé að nefna eitt dæmi um að slíkt hafi verið reynt, að innleiða reglugerðir Evrópusambandsins en láta um leið fylgja í greinargerð eða einhvers staðar annars staðar þá skoðun að menn myndu gjarnan vilja að það væru ákveðnir fyrirvarar á innleiðingunni. Þegar til kastanna kæmi hef ég grun um að slíkt héldi vart velli. Og af því að hv. þingmaður nefnir þá fræðimenn sem bentu sérstaklega á mikilvægi þess að huga vel að þessum fyrirvörum, þá kom fram í máli þeirra fyrir utanríkismálanefnd að þeir hefðu ekki séð þessa fyrirvara, en að þeir þyrftu að vera þess eðlis að innleiðingin tæki ekki gildi. En nú býður ríkisstjórnin upp á það að innleiða að fullu, með hefðbundnum hætti, ef ég man orðalagið rétt, þriðja orkupakkann í heild, en lýsa því um leið í greinargerð að menn myndu mjög gjarnan vilja að á því væru einhverjir fyrirvarar. Þetta er náttúrlega ekki boðleg framkvæmd fyrir Alþingi Íslendinga.
Virðulegi forseti. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann hvort hann væri reiðubúinn til að draga til baka það sem kemur fram í nefndaráliti hv. þingmanns við málið, en þar stendur, með leyfi forseta: „Það er verulegum vafa undirorpið að innleiðing þriðja orkupakka Evrópusambandsins sé í samræmi við stjórnarskrána.“ Síðan er farið út í álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts. Við meðferð málsins í hv. utanríkismálanefnd barst umsögn frá þessum sömu hv. fræðimönnum þar sem tekinn var af allur vafi - þar stendur, með leyfi forseta: „Enginn lögfræðilegur vafi er á því að sú leið sem við lögðum til og lögð er til grundvallar í þingsályktunartillögu utanríkisráðherra er í samræmi við stjórnarskrá. Að okkar mati skiptir sú staðreynd mestu.“ Miklu frekar voru athugasemdir við þá leið sem er farin þær að það væri svo sem hugsanlegt að ESA myndi gera einhverja athugun á þessu. En síðan færa þeir rök í fjórum liðum fyrir því hvers vegna það sé afskaplega ólíklegt. Persónulega tel ég það reyndar óhugsandi vegna þess að það er ekkert andlag slíkrar athugunar meðan enginn er sæstrengurinn. En það er skýrt af gögnum málsins að þetta stenst stjórnarskrá. En ókei, gott og vel. Segjum sem svo að ég hafi rangt fyrir mér. Þá langar mig að biðja hv. þingmann um að segja mér, ef hann er ekki reiðubúinn til þess að taka það til baka að þetta mál brjóti í bága við stjórnarskrá, hvaða fræðimenn komu á fund nefndarinnar eða skrifuðu henni umsögn þar sem einhverjar efasemdir komu fram um að málið, eins og það er lagt fram núna, standist stjórnarskrá.
Hæstv. forseti. Það er farið að tíðkast í þinginu að þakka öðrum hv. þingmönnum iðulega fyrir ræður eða andsvör jafnvel þegar ekki er tilefni til. En nú tel ég sérstakt tilefni til að þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar, vegna þess að bréfið sem hv. þingmaður nefndi er einmitt til þess fallið að draga fram það grundvallaratriði í þessu máli öllu að eigi þessir fyrirvarar að halda hvað varðar stjórnarskrána þá þurfi þeir að þýða það að innleiðingin eigi sér í raun ekki stað, og, með öðrum orðum, vandamálinu sé frestað, sem er í sjálfu sér mjög sérkennileg nálgun hjá ríkisstjórn, að reyna að koma máli í gegnum þingið með þeim hætti að það ætli að samþykkja eitthvað, eða eigi að samþykkja eitthvað, en um leið að samþykkja að það taki ekki gildi, eigi ekki við, og þar af leiðandi fresta vandanum. Gallinn við þessa leið er hins vegar sá að það er viðbúið í ljósi reynslunnar, í ljósi sögunnar, að þegar menn, eins og ríkisstjórnin boðar, innleiða þennan orkupakka að fullu hafi athugasemdir í greinargerð, um að þetta þing myndi mjög gjarnan vilja fá að fjalla um málið síðar, mjög lítið að segja. En það var mjög gott að hv. þingmaður skyldi einmitt vekja máls á þessu atriði, það sýnir fáránleika þessa máls að stjórnvöld skuli vera að reyna að innleiða eitthvað en um leið vonast til að það taki ekki gildi og þar af leiðandi vakni ekki þessar spurningar um áhrif á stjórnarskrána. Ef menn eru raunverulega að innleiða, eins og þeir virðast leggja mikið á sig til að gera hér, þá eru þeir að innleiða. Þá er þetta innleitt í íslensk lög og þá gilda ákvæði EES-samningsins.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður svaraði reyndar ekki spurningu minni, alla vega ekki þannig að ég skildi það. En ef ég reyni að krafsa mig fram úr svari hv. þingmanns, þýðingu svars við því sem ég spurði, þá er svarið: Nei, að engir hafi komið fyrir nefndina og enginn hafi sent nefndinni umsögn með nokkrum vafa um að þetta mál, eins og það stendur í dag, standist stjórnarskrá. Eins og hv. þingmaður orðaði það þá frestar það vandanum. Ég myndi segja að vandinn væri bara ekkert lengur bundinn við þetta mál. Hann kæmi hins vegar aftur upp ef fram kæmi tillaga um að leggja sæstreng og sú tillaga er einfaldlega ekki hér til staðar. Hún er ekki til umræðu og persónulega myndi ég ekki heldur styðja slíka tillögu. En vegna þess að þessum stjórnskipulega vafa er ýtt yfir á þá spurningu, það atvik sem virkjar 7.–9. gr., hinar umdeildu, sem væri lagning sæstrengs, þá þýðir það að ekki er vafi á því hvort þetta mál standist stjórnarskrá eða ekki. Ég vona að ég sé skýr. Ég kann ekki að vera skýrari en þetta. Það er enginn vafi sem ég sé í umsögnum málsins og ég hef ekki heyrt um neina lögfróða menn, álit hverra hefur verið hér til umræðu, sem hafa lýst nokkrum einasta vafa um að þetta mál, eins og það er lagt fram hér, standist stjórnarskrá. Engan. En í áliti hv. þingmanns, í minnihlutaálitinu, er látið eins og þetta mál, eins og það er lagt fram núna, gæti brotið stjórnarskrá. Þess vegna verð ég að spyrja aftur, reyndar með þeirri breytingu að ég hefði gaman af því að fá álit hv. þingmanns á þeirri greiningu minni að stjórnarskrárspurningin flytjist yfir á lagningu sæstrengs sem er ekki hér til umfjöllunar, en gæti tafið fyrir sæstrengstillögu ef hún kæmi hingað upp: Bárust einhverjar athugasemdir frá lögfróðum mönnum sem komu á fund nefndarinnar, eða sendu henni umsögn, þar sem einhver [[Forseti hringir.]]vafi var talinn leika á því að þetta mál, eins og það er lagt fram hér, [[Forseti hringir.]]standist stjórnarskrá?
Hæstv. forseti. Það kemur yðar frómheitum væntanlega ekki á óvart að ég er mjög undrandi á því að hv. þingmaður skuli halda því fram að ekki hafi komið fram efasemdir um að þetta mál stæðist stjórnarskrá. Nægir þar að vísa til margítrekaðs álits fyrrnefndra fræðimanna, en líka greiningar samtakanna Orkunnar okkar. Allt lýtur þetta að því sama, að menn benda á að leiðin til að komast hjá því að ágreiningur vakni eða efasemdir um að þetta standist stjórnarskrá sé að innleiða ekki. Hv. þingmaður hefur í umræðum, bæði nú og fyrr, bent á með réttu, leyfi ég mér að segja, virðulegi forseti, að takist að koma í veg fyrir að innleiðingin eigi sér stað þá séu menn að fresta vandanum og búa til nýtt og jafnvel stærra vandamál í framtíðinni sem gæti, að maður skyldi ætla, ef eitthvað væri að marka þessa fyrirvara, dregið úr líkunum á að lagður yrði sæstrengur. Þetta er gamla ógnarjafnvægiskenningin úr kalda stríðinu, þar sem menn bentu á að það væri kannski ágætt fyrir heimsfriðinn að menn væru vopnaðir kjarnorkuvopnum vegna þess að ef einhver byrjaði að sprengja myndu hinir gera slíkt hið sama. Nú er þessu stillt upp þannig fyrir okkur hér á Alþingi, af hv. þingmanni a.m.k., að við eigum að líta svo á að það að fresta vandanum inn í framtíðina búi til svo stórt vandamál hvað varðar lagningu sæstrengs að menn muni ekki þora að ráðast í þá lagningu. En því miður, virðulegur forseti, óttast ég, og væntanlega margir aðrir, að þegar þar að kæmi fengjum við sömu rökin um það að þeir sem ekki væru tilbúnir til að opna markaðinn með slíkum hætti væru einfaldlega einangrunarsinnar og á móti alþjóðasamstarfi og EES-samningnum.
Mig langar í þessari ræðu minni, þó að það sé örlítið úr takti við það hvernig ég lauk máli mínu aðfaranótt föstudags, að hrósa ákveðnu framtaki sem birtist, að ég held, á opnu í Fréttablaðinu í morgun þar sem á þriðja hundrað manns auglýstu og hvöttu m.a. okkur þingmenn, eða ég skildi það þannig, til að standa okkar plikt til að tryggja að alþjóðlegt samstarf, sérstaklega í Evrópumálum á grundvelli EES-samningsins, væri með forsvaranlegum hætti. Í auglýsingunni í morgun segir, með leyfi forseta: „Við styðjum áframhaldandi aðild Íslands að EES-samningnum. Við viljum frjálst, opið og alþjóðlegt samfélag.“ Ég held að það sé góðra gjalda vert að þessi stóri hópur taki sig saman og sendi þessa brýningu til okkar þingmanna. Það er auðvitað ekki hægt að skilja það öðruvísi en svo að í þessu felist að áfram verði haldið á braut alþjóðlegs samstarfs og tryggt að alþjóðlegt samstarf, sem við tökum þátt í hér eftir sem hingað til, verði á jafnræðisgrunni. Það dettur engum í hug að þessi stóri hópur sé að auglýsa á heilsíðuopnu með það fyrir augum að við stöndum í alþjóðasamstarfi þar sem verulega hallar á og við Íslendingar finnum okkur í þeirri stöðu að þurfa að gefa sífellt meira eftir. Það getur ekki verið markmiðið með yfirlýsingu sem þessari. Ég vil því taka undir það sem þessi ágæti hópur setti fram þarna í Fréttablaðinu í morgun og tel að við eigum að taka þessu sem brýningu til okkar þingmanna um að standa áfram vörð um ýtrustu hagsmuni Íslands í alþjóðasamstarfi og gæta okkar á því að nota það ekki sem sérstaka röksemd, þegar krafa kemur fram um eftirgjöf, að við gætum verið að pirra eða stuða samstarfsaðila okkar. Það er auðvitað þannig að samstarfsaðilar okkar gera bara ráð fyrir því, þannig virkar lífið í samningum milli tveggja aðila, að aðilar samnings gæti hagsmuna sinna. Annað er algerlega fráleitt. Ég nefni þetta af því að í umræðunni, sem þegar hefur farið fram hér í þingsal, hafa ýmsir stuðningsmenn þessa innleiðingarpakka, þriðja orkupakkans, talað á þeim nótum að EES-samningurinn sé undir. Okkur í Miðflokknum hefur ítrekað verið brigslað um það að vilja grafa undan EES-samningnum og í raun hafa mörgum okkar verði gerðar upp skoðanir í þá veru að endanlega markmiðið með þessari andstöðu okkar við innleiðingu þriðja orkupakkans sé andstaða við og fyrstu skrefin í að grafa undan EES-samningnum. Það er bara ekki þannig. Ég tók þessa auglýsingu í morgun, þar sem ungt fólk, á þriðja hundrað manns, brýnir okkur til góðra verka - ég gef mér að flestir geri það - á þann veg að við eigum áfram að sinna þessu samstarfi vel en á sama tíma gefa ekki eftir bara til að gefa eftir. Það er þannig í öllum samningum aðila á milli að menn lenda alltaf í einhvers lags sáttaferli. Hvort sem það er samstarf fyrirtækja eða hjónaband - það þekkja það nú aldeilis margir, karlar og konur - þarf sáttaferli reglulega að koma til. Það hittir þannig á að í EES-samningnum er sú leið skrifuð inn í tengslum við 102. gr. Það er ekki eins og það þurfi að koma á óvart að eitthvert EES-ríkjanna muni á einhverjum tímapunkti kalla eftir því að mál fari aftur inn til sameiginlegu EES-nefndarinnar einmitt í gegnum þennan farveg sem var smíðaður strax í byrjun fyrir hátt í þremur áratugum. Við eigum ekkert að vera lítil í okkur gagnvart þessu og taka þessari brýningu hópsins í Fréttablaðinu í morgun með jákvæðum hætti, að standa í lappirnar og sinna áfram því alþjóðlega samstarfi sem við erum í á þeim forsendum að jafnræðis sé gætt á milli aðila og hagsmunir Íslands ekki fyrir borð bornir.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu og ég er í megindráttum sammála honum. Ég vil þó samt spyrja hann aðeins nánar út í skilning hans á því hvernig samningar virka í raun. Hv. þingmaður hefur heilmikla reynslu úr atvinnulífinu og hefur auk þess fylgst með stjórnmálum í mörg ár og áratugi, held ég að mér sé óhætt að segja. Það hefur komið upp í tengslum við umræðu um þennan orkupakka að við værum á einhvern hátt að gera okkur erfiðara fyrir, jafnvel að setja samninginn í hættu, með því að nýta þau ákvæði sem í honum eru. Ég er reyndar þeirrar skoðunar, og það er það sem ég hef áhuga á að vita hvort hv. þingmaður sé sammála mér um, að það að nýta ákvæði sem eru til staðar í samningi sé þvert á móti til þess fallið að styrkja þau ákvæði og möguleika manna í framhaldinu á því að nýta þau. Ef menn bera því fyrir sig nú að eitthvert ákvæði, kannski 102. gr. í þessu tilviki, hafi ekki verið nýtt svo lengi að þess vegna megum við ekki nýta það myndi ég ætla að það væri til þess fallið að gera okkur erfiðara fyrir að nýta það síðar. Ef við hins vegar nýtum greinina og búum til ákveðið fordæmi með því og vísum þessu máli í þá sáttameðferð sem samningurinn gerir ráð fyrir myndi ég halda að við værum til framtíðar að styrkja möguleika okkar á að nýta þessa grein síðar. Er hv. þingmaður sammála þessu mati mínu og þar af leiðandi sammála því að það að veigra sér við að nýta greinina sé alls ekki til þess fallið að styrkja samninginn heldur þvert á móti að veikja hann og stöðu okkar Íslendinga innan hans?
Herra forseti. Stutta svarið er já. En aðeins lengra svar við þessari ágætu spurningu - og ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið - er að það þekkir það hver einasti maður sem hefur þurft að standa í samningaviðræðum við aðila yfir lengri tíma að það er eðlismunur á samningi sem þú ætlar að gera einu sinni og samningi til lengri tíma. Þú ert að kaupa bíl eða reiðhjól í útilífsverslun, en það er annars eðlis, svona skammtímaviðskiptasamband, einskiptis, en viðskiptasamband eða samningssamband eins og er á milli ríkja í EES-samningnum. Eðli slíks samstarfs er allt annað en skammtímaviðskiptasambands. Ef menn veigra sér við að nýta þann rétt, nýta þau réttindi, sem þjóð hefur, eins og Ísland í þessu tilviki, samkvæmt samningnum, mun það veikja stöðuna þegar frammí sækir. Þá munu menn vísa í það samtal sem átti sér stað hér á Alþingi árið 2019 að vori til þar sem meiri hlutinn hafi komist að þeirri niðurstöðu að þetta ferli, að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar, hafi meira verið upp á punt fyrir 25 árum og ekkert væri á því byggjandi. Ég held að leiðin til að tryggja að þau varnarákvæði sem eru í samningnum virki raunverulega sé að nota þau þegar tilefni er til. Ég er algerlega sannfærður um að nú er tilefni til þess að senda málið aftur í þennan farveg sem hefur verið til staðar í á hálfan þriðja áratug. Það er ekkert sem hefur komið fram í umræðunni sem bendir til þess að við ættum að vera eitthvað lítil í okkur hvað það varðar.
Hæstv. forseti. Ég er ánægður með að hv. þingmaður skyldi hér í andsvari nefna atriði sem ég ætlaði að spyrja sérstaklega út í í seinna andsvari, þ.e. hættuna sem felst í því hvernig haldið er á þessu máli núna og þau fordæmi sem það kann að gefa. Það hvernig íslensk stjórnvöld nálgast þetta nú og draga úr rétti okkar í orðum sínum og gjörðum, draga úr rétti okkar samkvæmt þessum samningi, við hljótum að telja það varasamt fordæmi sem geti bitnað mjög verulega á okkur síðar. En ég ætlaði líka að nefna þau fordæmi sem þegar liggja fyrir, vegna þess að Íslendingar hafa oft og tíðum nálgast EES-samninginn með þeim hætti að vilja vera duglegir við innleiðingar. Stundum er sagt að við séum kaþólskari en páfinn í þeim efnum og menn hafa nefnt ótal atriði um það hvernig hinar ýmsu Evrópuþjóðir hafa leyft sér að líta fram hjá hinum ýmsu ákvæðum samningsins, á meðan íslensk stjórnvöld og stjórnkerfið hér hafa fylgt þessu eftir af miklu kappi, svo að ég noti nú ekki sterkara orðalag, fylgt þessum Evrópusambandsreglum eftir af miklu kappi. En þetta á ekki hvað síst við um orkumálin, þar sem innleiðingar Íslendinga á orkutilskipunum Evrópusambandsins hafa, að því er mér skilst, þegar orðið til þess að menn gera síður ráð fyrir því að Íslendingar geti gert kröfur um undanþágur nú í ljósi þess að þeir hafi staðið sig svo vel við að innleiða aðrar orkutilskipanir. Er það ekki einmitt skýr áminning um mikilvægi þess að grípa inn í á þessu stigi svo að við lendum ekki í því sama í orkupakka fjögur og fimm þegar og ef þeir koma.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir seinna andsvarið. Sá sem hér stendur getur alveg viðurkennt að hann vissi ekki alveg hvort hann átti að hlæja eða gráta þegar því var beitt sem sérstökum rökum, fyrir því að Ísland ætti að innleiða þriðja orkupakkann eins og hann kæmi fyrir, að við hefðum staðið okkur svo vel við innleiðingu fyrri orkupakka, meira að segja gengið miklu lengra en við þurftum að gera, og þess vegna væri nú lítið mál fyrir okkur að afgreiða þennan þriðja pakka og gera það með bravör. Svo að maður segi eins og er þá held ég að menn sem eigi svona vini þurfi ekki óvini. Ef það er eitthvað sem er líklegt til að grafa hratt undan stöðu sem menn hafa í tvíhliða samkomulagi er það háttalag sem þetta, þar sem augljós tækifæri til hagsmunagæslu eru ekki nýtt og ekki bara hagsmunagæslu heldur varna gagnvart, í þessu tilviki, innleiðingu sem menn telja, að því er virðist flestir hér í þingsalnum, ekki hafa neina raunverulega þýðingu gagnvart hinum innlenda markaði. En það er nú það sem við höfðum efasemdir um. En menn sannfæra sig einhvern veginn um að þetta sé svo lítið og mikið smotterí að engin ástæða sé til að setja upp varnir. Menn taka því bara sem sjálfstæðum rökum og bera þau síðan áfram fyrir þingheim að mönnum sé í lófa lagið að innleiða þetta, af því þeim hafi gengið svo vel með fyrri orkupakkainnleiðingar. Ég bara ítreka það sem ég sagði í fyrra svari mínu, að það að hantera 102. gr. með þeim hætti að hún hafi verið [[Forseti hringir.]]upp á punt á sínum tíma, það er vísasti vegurinn til að grafa undan þeim farvegi sem við þar sannarlega eigum.
Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki í andsvar við hv. þingmann, og ef ég ætlaði í andsvar ætlaði ég að leiðrétta það sem hann sagði frekar en að spyrja hann. Síðan sagði hv. þingmaður svolítið sem mig langar til að spyrja út í. Hann sagði að við ættum ekki að gefa eftir og orðaði það síðan þannig, held ég alveg örugglega í andsvari við hv. 3. þm. Norðausturkjördæmis, að við ættum ekki að vera lítil í okkur. Ég velti fyrir mér með hliðsjón af staðreyndum málsins, að því gefnu að við séum með sameiginlegan skilning á staðreyndum málsins, ef sá skilningur er sameiginlegur þá getum við útkljáð hann með lestri málsins, með staðreyndunum sem blasa okkur í málinu sjálfu, í skriflegum gögnum og óumdeildum staðreyndum sem þar fylgja. En spurningin er þessi: Gefa hvað eftir? Hvað er það sem Ísland á að vera að fórna með því að samþykkja þennan þriðja orkupakka? Hvað í ósköpunum er það? Jafnvel þótt við tökum með 7.–9. gr. í reglugerð 713/2009 erum við ekki að gefa neitt eftir. Sömuleiðis finnst mér þetta í samræmi við orðræðuna um að við gætum alveg lagt sæstreng, en eigum þá að gera það á okkar forsendum. Ef við leggjum sæstreng þá munum við alla vega alltaf gera það á okkar forsendum og þeirra sem við leggjum sæstreng til. Við leggjum ekki bara sæstreng til Bretlands og ákveðum bara sjálf allt í kringum það. Það er galin pæling eðli málsins samkvæmt, vegna þess að við erum að tala um milliríkjasamskipti. Þá koma auðvitað fleiri að en Íslendingar. Annað er ekki rökrétt og á hvergi heima. En málið brýtur ekki gegn stjórnarskrá. Það er bara ljóst. Ég nenni eiginlega ekki að rífast um það lengur, virðulegi forseti. Ef einhver heldur öðru fram þá er það bara rangt. Þetta felur ekki í sér sæstreng heldur þvert á móti mun þetta torvelda lagningu hans, eins og ég hef margoft farið yfir. Það felur ekki í sér hækkun verðlags umfram sveiflur innan hvers einasta heimilis vegna þess að eftirlitskostnaðurinn hækkar jú pínulítið um kannski 47 millj. kr. mínus 49 milljónir annars staðar hjá ríkissjóði. Þetta felur ekki í sér uppskiptingu fyrirtækja. Þetta felur ekki í sér einkavæðingu. Þetta felur ekki í sér aukna [[Forseti hringir.]]markaðsvæðingu. [[Forseti hringir.]]Orka er nú þegar markaðsvara og verður það áfram, óháð þriðja orkupakkanum. Okkar forsendur hljóta að vera gagnsæi, samkeppniseftirlit og neytendavernd. En ég verð bara að spyrja: [[Forseti hringir.]]Gefa hvað eftir? Vera lítil í okkur gagnvart hverjum?
Forseti minnir hv. þingmenn á tímamörk.
Herra forseti. Það getur verið snúið að rökræða við handhafa sannleikans sem skilur allt rétt og hefur óumdeildar staðreyndir í allar áttir.
Þú hefur það líka.
Hvað segirðu?
Þú hefur það líka.
Sko, það sem við erum að fjalla um hérna, og mér þykir það undarlegt - ég hef veitt því athygli að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hefur setið hér löngum stundum og hlustað á umræðuna sem átt hefur sér stað. Ef hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson upplifir það þannig að stuðningsmenn þingsályktunartillögunnar séu ekki að vara við því að fara þá leið að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar þá veit ég ekki hvað. Ég held að hv. þingmaður sé ekki með „head-settið“ þegar hann situr í salnum. En ég held að öllum sem hlustað hafa á umræðuna með bærilegri eftirtekt hljóti að vera það ljóst að stór hluti þeirra röksemda sem fram hafa verið settar gegn því að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar, sé settur fram á þeim forsendum að menn eigi að hræðast það. Það sé ekki ástæða til að kippa í þann neyðarhemil, eins og einhver orðaði það, að taka þessa fordæmalausu ákvörðun og fara í þessa óvissuferð. Lengi mætti telja upp setningar af sama meiði. Ef hv. þingmaður upplifir það að þeir sem þannig tala telji sig vera með fast land undir fótum vildi ég ekki vera með honum þar sem staðan er raunverulega ótrygg.
Virðulegi forseti. Vegna þess að hv. þingmaður nefndi hérna „head-settið“ þá nota ég það til þess að fylgjast með Alþingi þegar ég þarf að bregða mér út úr þingsal, bara þannig að það sé sagt. Það er rétt hjá hv. þingmanni. Ég hef fylgst mjög vel með umræðunni hérna, bæði á meðan ég hef verið viðstaddur sjálfur í þingsalnum og á meðan ég hef verið annars staðar líka. Ég hef ekki hlustað á allt. Ég verð að viðurkenna að ég vakti ekki til klukkan hálf sjö hérna um daginn til að hlusta á hv. þingmenn Miðflokksins tala hver við annan fram á morgun. En hv. þingmaður svarar ekki í neinu spurningu minni, ekki á neinn hátt. Ég hef ekki staðið hér í pontu og varað við því að við segjum nei við þessu og sendum þetta aftur til EES. Ástæðan er sú að ég hef engar sérstakar áhyggjur af því, ég sé enga ástæðu til þess. Ég spurði hv. þingmann: Hvað er það sem hv. þingmaður telur að við eigum ekki að gefa eftir? Hver er fórnin? Hvað er það í orkupakkanum sem við værum að gefa eftir með því að samþykkja hann? Ef það er ekki komið alveg á hreint þá felur þessi orkupakki ekki í sér brot á stjórnarskrá, felur ekki í sér sæstreng, felur ekki í sér hækkun verðlags umfram sveiflurnar hvers heimilis, felur ekki í sér uppskiptingu fyrirtækja, felur ekki í sér einkavæðingu, felur ekki í sér aukna markaðsvæðingu, hvað svo sem í ósköpunum menn eiga við með því. Hann felur hins vegar í sér meira gagnsæi, samkeppniseftirlit og neytendavernd, ekkert svakalega mikið, en smá meira. Hvað munum við gefa eftir þarna? Áhrif þessa orkupakka endurspeglast í öðru frumvarpi sem við erum með hér og í öðrum þingmálum. Mér finnst svo skrýtið að hv. þingmaður hafi ekki pikkað út úr því eitthvert hræðilegt. Og þó, reyndar finnst mér það ekkert skrýtið því að það er ekkert hræðilegt þarna. Við erum ekki að gefa neitt eftir. En hv. þingmenn fara einhvern veginn alltaf að tala um að við myndum samþykkja einhverja hugmyndafræði eða byrja á að tala um fjórða orkupakkann eða byrja að tala um eitthvað sem fyrsti og annar orkupakkinn gerði. Gott og vel. Flott. Skil allt saman. En við erum hérna að ræða þriðja orkupakkann. Hvað er það sem við gefum eftir samkvæmt hv. þingmanni?
Herra forseti. Svo ég reyni að setja kjarna málsins fram hvað áhyggjur mínar varðar þá er það framtíðarskipan orkumarkaðsmála. Ég held að ég geti ekki súmmerað það betur upp en svo. Það er kjarninn í áhyggjum mínum, framtíðarskipulag orkumarkaðsmála. Á meðan stuðningsmenn pakkans eða þingsályktunartillögunnar voru hér enn í ræðum þá spurði ég nokkra þeirra hver megináhrifin væru frá innleiðingu pakkans fram til lagningar sæstrengs. Svar þingmannanna var, væntanlega út frá talpunktum, í öllum tilvikum efnislega það sama, að það væru engin áhrif nema … Fyrirgefðu, hæstv. varaforseti - utanríkismálanefndar, af því að hann hristir hausinn. Talað var um gegnsæið og neytendavernd og þar fram eftir götunum, en ekkert var talað um stefnu og stjórn orkumarkaðsmála. Þar liggja áhyggjur mínar. Því að það hefur ósköp lítið upp á sig ef við höfum einhverja stjórn á því í framtíðinni hvort sæstrengur verður lagður hingað eða ekki ef við missum hið snarasta stjórn á orkumarkaðsmálunum og að fullu tryggilega eftir að sæstrengur hefur verið lagður.
Virðulegi forseti. Við ræðum hinn svokallaða þriðja orkupakka og mig langar til að vekja máls á atriðum málsins sem hafa kannski ekki fengið mikla athygli í þingsal, þótt þau hefðu átt að fá aðeins meiri. Þau varða nýja stjórnarskrá og þá á ég við nýja stjórnarskrá grundvallaða á frumvarpi stjórnlagaráðs og afleiddum skjölum. Það vill nefnilega til að þetta tiltekna mál hefur fengið ofboðslega mikla athygli fyrir alls kyns atriði sem er ekki að finna í því sjálfu. Fólk hefur haft áhyggjur af því að það brjóti í bága við stjórnarskrá, feli í sér sæstreng eða auki líkurnar á honum eða feli í sér hækkun á verðlagi eða uppskiptingu fyrirtækja eða einkavæðingu eða aukna markaðsvæðingu. Eftir því sem ég fæ best séð, og ég nálgast málið bara heiðarlega og með opnum huga fyrir öllum sjónarmiðum, er ekkert af þessu rétt, ekki neitt. Og það sem meira er, mér finnst það mjög augljóst af því að lesa gögn málsins, staðreyndir málsins. Ég vil bara henda hinu út. Það snýst ekki um það að ég einn hafi aðgang að einhverjum heilögum sannleika. Það snýst um staðreyndir sem allir hafa aðgang að. Það eru til staðreyndir í þessum heimi. Við erum öll sammála um að við séum inni í þessu herbergi. Það er staðreynd. Það er ekki skoðun, ekki viðhorf. Það er ekki háð því hvernig við lítum á málið. Það er bara þannig og við vitum það öll og þurfum ekkert að deila um það. Það eru þannig hlutir sem varða þetta mál, hvað sé skrifað í orkupakkann sjálfan. En ég ætla ekki að fara út í það fyrr en hugsanlega í lok þessarar ræðu, ef ég hef tíma til þess. Mig langar til að vekja athygli á því að það eru atriði í þessu sem hafa verið umdeild og sem ég hygg að væru ekki ástæða fyrir svo mikla umræðu ef við hefðum nú þegar farið eftir þjóðarviljanum í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október 2012 og sett nýja stjórnarskrá lýðveldisins Íslands á grundvelli frumvarps stjórnlagaráðs og afleiddum skjölum. Kannski hugsa margir með sér: Já, auðvitað er þarna þjóðaratkvæðagreiðsluákvæði sem skiptir máli í þessu samhengi. Og það er rétt, það skiptir máli í þessu samhengi. En það er annað ákvæði, sem er mjög misskilið að mínu mati, ekki bara af fólki sem fylgist ekki með heldur bara flestum, og það er framsalsákvæði. Í stjórnarskrárstarfinu 2013–2016, þegar fulltrúar flokkanna reyndu að koma sér saman um fjórar breytingar á stjórnarskrá, var þar á meðal upprunalega tillaga um framsal valds. Það er viðkvæmt málefni sem fólk hefur eðlilega misjafnar skoðanir á. Það fór ekki með í lokapakkann vegna andstöðu einhverra flokka þar inni, og allt í góðu með það. En í umræðunni er oft gert ráð fyrir því að framsalsákvæði í stjórnarskrá þýði sjálfkrafa útvíkkun heimilda til að framselja vald til erlendra stofnana. Svo er ekki. Það fer allt eftir því hvernig framsalsákvæðið er. Þótt það sé ekkert framsalsákvæðið í stjórnarskránni í dag er framsal valds samt heimilt og er framkvæmt. Við erum jú í NATO, við erum í EES, við erum í Sameinuðu þjóðunum og við höfum framselt vald. Spurningin er alltaf fræðileg, frá ýmsum háttvirtum og hæstvirtum lögspekingum, um hversu langt megi ganga. Þetta á erindi hérna vegna þess að í þessu máli fáum við álit eins og t.d. Skúla Magnússonar fræðimanns eða þeirra sem hafa verið oftar nefndir á nafn en flestir aðrir fræðimenn nokkurn tíma, hugsa ég. En við fáum hins vegar ekki skýra línu frá þeim. Þessir fræðimenn eru ósammála um ákveðin atriði. Við á Alþingi höfum í raun afskaplega litla leiðsögn um það nákvæmlega hvar þessi lína sé. Við þurfum alltaf að meta þetta huglægt og velta því fyrir okkur hvað hvaða sérfræðingur segir hverju sinni. Þetta er óskýrt, virðulegi forseti. Það þýðir ekki að við megum ekki framselja vald, við megum það og við gerum það. Það stenst stjórnarskrá að mati þessara lögspekinga. En hvergi er línan skýr. Og það er þess vegna sem við þurfum framsalsákvæði. Það er ekki til að útvíkka heimildir til að framselja vald heldur til að skýra þær, þannig að það sé einhver lína, einhver mörk sem við getum sett sem algjör. Þá þurfum við ekki alltaf að vera að berjast inni í þingsal eða í nefndum eða í umræðu um hvort eitthvað sé nær því að vera stjórnarskrárbrot eða fjær því að vera stjórnarskrárbrot. Það er ekki víst að línan verði nokkurn tímann fullkomlega skýr en hún getur verið miklu skýrari en nú er. Þetta er álíka skýrt og stjórnarskrá Bretlands, sem er ekki skýr, alls ekki. Hún minnir mig satt best að segja pínulítið á sjaría-lög, sem fara mikið eftir því hvað hinn og þessi fræðimaður segir og svo fer það bara eftir því hvaða fræðimann maður aðhyllist hvernig maður túlkar lögin. Það er afleit staða þegar um er að ræða það sem á að vera akkeri í okkar þingvinnu, sem er auðvitað að setja lög og samþykkja samninga við erlend ríki ef við teljum þá í samræmi við okkar hagsmuni og að sjálfsögðu stjórnarskrá. Það vill svo til að í frumvarpi stjórnlagaráðs og afleiddum skjölum er framsalsákvæði og þar eru takmarkanir á framsali. Auðvitað er það allt byggt á sömu lögfræði og hefur verið við lýði nema hvað slíkt ákvæði, ef við myndum setja það, hefði a.m.k. lýðræðislegt umboð og lagalegan skýrleika. Í dag getur maður ekki sagt að það sé mjög lýðræðislegt umboð að fræðimenn, með fullri virðingu fyrir þeim, hafi í áratuganna rás komist að einhverjum meginlínum sem séu í samræmi við stjórnarskrá sem er algerlega þögul um efnið. Það er ekki lýðræðislegt, virðulegi forseti. Það er ekki gagnsætt og það hjálpar okkur ekki í þingstörfunum. Þess vegna vil ég meina að framsalsákvæði í stjórnarskrá varði þetta mál. Ekki til að gera það auðveldara heldur til að gera það skýrara hvað við erum að tala um þegar við tölum um framsal valds. Það er annað ákvæði sem ég nefndi áðan sem varðar þetta mál og það er þjóðaratkvæðagreiðsluákvæði. Nú hefur komið fram þingmál frá hv. 8. þingmanni Reykjavíkurkjördæmis suður, Ingu Sæland. Það mál felur í sér ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um samþykkt þriðja orkupakkans. Nú ætla ég að segja það strax að það er mér algerlega að meinalausu að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla um málið. En fyrir mér er það lykilatriði þegar kemur að þjóðaratkvæðagreiðslum að þær séu til að efla þjóðina og löggjafarvald almennings, borgarans, kjósandans, ekki okkar hérna. Ég hef margoft gagnrýnt það í gegnum árin að mér finnst það ekki lýðræðislegt þegar stjórnmálamenn fara að ákveða allt í einu: Þetta mál er mér hjartans mál, ég ætla að leggja til að þetta mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér finnst það ekki lýðræðislegt. Og meðan ég man, án þess að ég sé að líkja neinum við neinn, hafa mjög slæmir stjórnmálamenn stungið upp á slíku þegar það hentar þeim, þegar þeir telja sig hafa þjóðina með sér í liði, þegar þeir telja það styrkja sinn málstað. Að mínu mati er tilgangur beins lýðræðis ekki að styrkja málstað tiltekinna stjórnmálamanna eða efla þá í sínu starfi. Það er til þess að halda valdinu þar sem það á heima, sem er hjá þjóðinni sjálfri. Með öðrum orðum: Frumkvæðið á að koma frá kjósendum sjálfum. Mér finnst mikilvægt að í stjórnarskrá sé ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu, það sé skýrt, það sé fyrir fram vitað hvað kalli á þjóðaratkvæðagreiðslu, það sé hluti af lögformlegu ferli, ekki góðfúslegum væntingum til stjórnmálamanna um að þeir virði einhvern vilja. Þeir eiga ekki að þurfa að virða þann vilja. Niðurstaðan á bara að standa. Ef forsætisráðherra hefði löggjafarvaldið og gæti sett lög og hann myndi góðfúslega að spyrja þingið álits, bara svona til þess að það segði skoðun sína, en þyrfti ekki að fara eftir því áliti, væri það fráleitt. Maður myndi varla kalla það lýðræði, er það? Þess vegna finnst mér það ekki vera beint lýðræði að halda ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur að frumkvæði stjórnmálamanna. Mér finnst það bara ekki lýðræðislegt. Það sem er lýðræðislegt er að halda bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu að frumkvæði kjósenda og um það snýst ákvæðið í frumvarpi stjórnlagaráðs og afleiddum skjölum. Í frumvarpi stjórnlagaráðs er talað um að 10% kjósenda gætu mótmælt máli sem Alþingi hefur samþykkt og þá fer það í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu og niðurstaðan bara stendur. Það er hluti af löggjafarvaldinu í þeim pakka. Það er ekki spurning um það hvort stjórnmálamenn standi við einhver loforð og allt það, allur sá fíni djass. Það er bara hluti af löggjafarvaldinu eins og það á að vera. Það er vald til borgaranna, það er valddreifing, það er beint lýðræði, það er fallegt. Þar er kveðið á um 10%. Í dag eru á kjörskrá u.þ.b. 250.000 manns, plús/mínus einhver þúsund, þannig að það væru 25.000 manns eða svo sem þyrftu að mótmæla frumvarpi eða þingmáli sem Alþingi hefði samþykkt til að úr yrði þjóðaratkvæðagreiðsla. Nú hefur þeim fjölda undirskrifta ekki verið skilað enn þá. Síðasta talan sem ég heyrði var 13.400 og eitthvað frá hópnum Orkunni okkar. Ofan á það má líka nefna að það eru samt sem áður ákveðnir fyrirvarar gerðir í frumvarpi stjórnlagaráðs og afleiddum skjölum við það hvað væri ekki tækt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar á meðal eru t.d. fjárlög og því um líkt, mál sem varða ríkisborgararétt og mál til að framfylgja þjóðréttarlegum skuldbindingum. Mér er ekki ljóst enn, verð ég að viðurkenna, hvort þetta mál sé þannig. Ég er ekki viss um það. [[Forseti hringir.]]Ég er ekki viss um að ég geti verið viss um það fyrr en það er búið að skila 25.000 undirskriftum [[Forseti hringir.]]og við getum farið að ræða það sérstaklega. Það er ákveðinn fyrirvari þar. En þegar við ætlum að beita lýðræðinu [[Forseti hringir.]]þarf það að vera skýrt, fyrir fram ákveðið og þarf að vera úr höndum okkar [[Forseti hringir.]]stjórnmálamanna og vera í höndum almennings. Það er beint lýðræði. Og það er í [[Forseti hringir.]]frumvarpi stjórnlagaráðs og afleiddum skjölum.
Forseti minnir á tímamörk.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir ágæta ræðu. Hann kom inn á það áðan hvað væri skrifað í orkupakkann sjálfan, í andsvari reyndar, og það hafa verið margar ræður fluttar um það og flestar eru þess eðlis að það er mjög þröngt horft á textann. Mig langar til að ræða aðeins um innri markað og gerðir Evrópusambandsins sem lúta einkum að sérleyfis- og samkeppnisþáttum og jöfnu aðgengi og markaðsbúskap í raforku- og jarðgasviðskiptum. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni segir að með þriðju orkutilskipuninni sé gengið lengra í að stuðla að virkum raforkumarkaði með því að tryggja aðskilnað á eignarhaldi í flutningsstarfsemi frá markaðsaðilum og raforkueftirlit eflt með ýmsum úrræðum og sjálfstæði þess tryggt. Þetta er mjög opið ákvæði. Hvernig skyldi vera rétt að túlka slíka yfirlýsingu? Ég get ekki skilið það öðruvísi en að ef það á að tryggja virkan markað þá er næsta víst að 80–90% markaðshlutdeild myndi vera álitin einokun eins og t.d. í tilfelli Landsvirkjunar. Í reglugerð 713/2009 segir m.a.: „Aðildarríkin skulu vinna náið saman og fjarlægja hindranir í vegi viðskipta með raforku og jarðgas yfir landamæri í því skyni að ná fram markmiðum Bandalagsins á sviði orku. Mat á áhrifum tilfanga, sem miðlæg stofnun þarf, leiddi í ljós að óháð, miðlæg stofnun hafði til langs tíma litið fjölmarga kosti umfram aðra valkosti. Stofna skal Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði“ - sem er ACER - „til að bæta gloppur í löggjöfinni á vettvangi Bandalagsins og stuðla að skilvirkri starfsemi innri markaða fyrir raforku og jarðgas. Stofnunin skal einnig gera landsbundnum eftirlitsyfirvöldum kleift að auka samvinnu sína á vettvangi Bandalagsins og taka gagnkvæman þátt í bandalagstengdri starfsemi.“ Telur hv. þingmaður langt seilst að ræða við þessa umræðu framtíðarskipan orkumála og möguleg áhrif samþykktar orkupakka þrjú?
Virðulegur forseti. Mér finnst alls ekki of langt seilst og mér finnst bara fínt að það sé mikil og ítarleg umræða um þetta, kvarta ekki undan því. Mér finnst það ágætt og hún mætti vera lengri mín vegna. Það er mér algerlega að meinalausu að þessi umræða taki allan þann tíma sem hún þarf til að sannfæra hvern og einn, alla vega upp að því marki að viðkomandi telji sig ekki hafa meira til málanna að leggja. Kannski verður það aldrei. Það má vera. Hvað varðar þennan texta í sambandi við hindranir þá er það náttúrlega eitt af meginmarkmiðum Evrópusambandsins og EES að koma í veg fyrir hindranir á markaði almennt, hindranir sem koma í veg fyrir samkeppni eða frjálst flæði fólks, vöru, þjónustu og fjármagns. Fjórfrelsið í EES-samningnum. Það er markmiðið og það er jákvætt. Það er gott. Það eiga ekki að vera hindranir af hálfu stjórnvalda gagnvart frjálsum viðskiptum, hvort sem það er með orku eða eitthvað annað. Það sem mig grunar að geti valdið því að fólk óttist svolítið þennan hluta er samhengið við sæstreng. Það er í raun og veru það eina málefnalega sem ég sé sem gæti útskýrt andstöðu við það að fjarlægja hindranir á verslun með þessa vöru, orku. En í þriðja orkupakkanum er ekki tilgreint neitt sem neyðir okkur eða hvetur til þess að vera með sæstreng eða leggja sæstreng heldur er gert ráð fyrir því að það þurfi að setja ákveðnar reglur um þær tengingar sem þegar eru til staðar til að tryggja neytendavernd, gagnsæi og samkeppniseftirlit, sem allt er jákvætt og gott. Mig grunar að þarna sé einhver misskilningur á ferð í umræðunni gagnvart þessu hugtaki, hindranir. Það er ekki verið að tala um að ekki sé til sæstrengur, það er ekki hindrun í skilningi þriðja orkupakkans. Þetta er ekki ein af þeim staðreyndum sem ég átti við, bara svo það sé sagt. Það eru ekki bara staðreyndir í þriðja orkupakkanum, það er líka ýmislegt sem þarf túlkun. Ég var bara að kvarta undan þessu áðan vegna þess að mér finnst fólk oft koma í pontu og segja eitthvað sem er á skjön við staðreyndir og segir eitthvað sem er ekki að finna í orkupakkanum. Eins og t.d. að hann komi eignarhaldi á auðlindum við. Það er staðreynd að svo er ekki. [[Forseti hringir.]]Það er bara spurning um hvort fólk lesi þetta eða ekki. [[Forseti hringir.]] Hvað varðar það sem hv. þingmaður nefndi finnst mér allt í lagi að ræða það. [[Forseti hringir.]]Þá er líka skýringin sú: Hindranir felast ekki í því að það sé ekki til sæstrengur, [[Forseti hringir.]]hindranir felast í einhverju sem stjórnvöld gera til að takmarka [[Forseti hringir.]]með ómálefnalegum hætti frjálsa verslun með vöru og þjónustu.
Enn minnir forseti á tímamörk.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Varðandi það að engar hindranir séu fyrir hendi má velta því fyrir sér hvað hindranir geta verið. Ég ætla kannski fá að gera það að umræðuefni í ræðu síðar í kvöld sem ég á eftir að halda, sem fjallar um skýrslu um orkupakka fjögur sem er bein afleiðing og eðlilegt framhald af því sem við erum að gera hér. Þar er t.d. fjallað um möguleika til tengingar inn á flutningskerfi raforku. Þar blasir við að aðilar sem framleiða raforku geta gert kröfu um að fá að tengjast inn á flutningskerfi, jafnvel þó að flutningsgetan sé ekki til staðar. Það myndi þá koma í hlut ríkisins að byggja upp flutningskerfi til að geta annað þeirri þörf til að koma orkunni á markað. Þetta mun hafa áhrif á okkur Íslendinga því að það erum við sem fjármögnum þetta. Hefur hv. þingmaður engar áhyggjur [[Forseti hringir.]]af því að við séum ekki nógu langt komin í umræðunni um framtíðarskipan orkumála?
Virðulegi forseti. Ég ber virðingu fyrir ítrekuðum kvörtunum forseta. Mér finnst okkur bara vanta meiri tíma til að ræða þetta, ég verð að segja eins og er. [[Gripið fram í.]] Ég get ekki sagt að ég hafi sérstakar áhyggjur af því. Mér finnst það bara svolítið vera staðan. Við verðum þá bara að ræða það áfram eins lengi og við þurfum, stöðu orkumála, nú og seinna. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki skoðað fjórða orkupakkanum. Hann er ekki hér til umræðu. En ég er alveg opinn fyrir öllum sjónarmiðum í því. Það mál kemur reyndar til með að vekja áhuga minn á því vegna þess að mér finnst orkumál mjög áhugaverð í kjölfar þess að hafa kynnt mér þetta tiltekna mál. Aftur á móti hef ég ekki trú á því, með þessum fyrirvara, að fjórði orkupakkinn, frekar en aðrir, skyldi stjórnvöld til þess að byggja einhver mannvirki eða grunnvirki. Ég veit ekki til þess að það hafi gerst og ég hef ekki trú á því að það geti verið innan valdsviðs EES eða ESB. Mér finnst slíkt alltaf hljóta að vera ákvörðun staðbundinna yfirvalda, í þessu tilfelli Alþingis hvað varðar sæstreng til Evrópu. [[Forseti hringir.]]Ég hef ekki séð nein gögn gegn þeirri túlkun minni enn þá. [[Forseti hringir.]]En ég er opinn fyrir umræðunni og hlakka til að ræða fjórða orkupakkann [[Forseti hringir.]]hvenær sem verður þörf á því.
Nóg er nóttin, sagði draugurinn.
Hæstv. forseti. Þetta er áhugaverð umræða og ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna, sem tók á ansi mörgum hlutum. En það sem ég hjó sérstaklega eftir var stjórnarskrárákvæðið sem lagt var fram í tillögum stjórnlagaráðs. Það sem ég er að velta mest fyrir mér er: Á hvaða hátt er sú tillaga stjórnlagaráðs öðruvísi en sú tillaga sem liggur núna inni í samráðsgátt stjórnvalda þar sem verið er að velta fyrir sér stjórnarskrárákvæði um umhverfisvernd? Hver er munurinn? Þar er fjallað um auðlindir og veitingu heimilda. Það eru svokallaðir nýtingarsamningar. Ég velti þá fyrir mér í þessu sambandi hvort hv. þingmaður hafi eitthvað skoðað þetta og hvort hann telji hreinlega þá tillögu sem liggur inni í samráðsgáttinni vandaða og hreinlega hvert hún muni leiða okkur, hvort þetta sé eitthvað sem við þurfum að skoða betur.
Virðulegi forseti. Mér af vitandi eru reyndar ekki framsalsákvæði í samráðsgátt ríkisstjórnarinnar, en það eru vissulega auðlindaákvæði og umhverfisákvæði. Það er reyndar annað ákvæði sem mér finnst að við ættum að ræða í sambandi við þetta mál vegna þess að ég held að það ákvæði, óháð því nákvæmlega hvaða útfærsla er farin, frumvarp stjórnlagaráðs, afleidd skjöl eða það sem er í samráðsgáttinni, myndi svara áhyggjum fólks, áhyggjum sem ég tel ekki vera á rökum reistar. Mér finnst alltaf betra að fólk þurfi ekki að hafa áhyggjur af einhverju. Með öðrum orðum finnst mér mjög mikilvægt að við höfum auðlindaákvæðið í stjórnarskrá. Mér endist ekki tíminn í andsvari, því miður, til þess að fara ítarlega í gegnum muninn á auðlindaákvæðinu eins og það er í samráðsgátt og hvernig það er í frumvarpi stjórnlagaráðs og afleiddum skjölum. Það er í eðli sínu frekar umfangsmikið atriði og krefst þess að við skiljum hugtök á borð við þjóðareign og förum út í eignarréttarleg atriði og þess háttar og sömuleiðis hvert markmið greinarinnar sé, sem er það að tryggja að auðlindir verði í þjóðareign, og t.d. að ekki myndist varanlegur eignarréttur í gegnum einhverjar hefðir eða einhvers konar óbein eignarréttindi. En það er mjög viðamikil umræða. Reyndar verður haldinn fundur hjá Pírötum bráðlega, ég man ekki nákvæmlega dagsetninguna akkúrat núna, en það verður fundur hjá okkur þar sem ég ætla að kynna þetta fyrir flokksmeðlimum mínum og halda umræður um það. Ég get ekki farið af neinni nákvæmni eða neitt ítarlega út í auðlindaákvæðið eða muninn á þessum tillögum. Þó skal ég segja eitt: Það eru allir sammála um að það eigi að vera ákvæði um þjóðareign á auðlindum í stjórnarskrá. Ég veit ekki um neinn flokk sem er á móti því. Ágreiningurinn snýst að minni reynslu fyrst og fremst um gjaldtöku, hvernig henni skuli háttað, á hvaða forsendum hún skuli vera og hvernig það skuli orðað í meginefni ákvæðisins og sömuleiðis í greinargerð. [[Forseti hringir.]] Nú er tíminn búinn, virðulegur forseti, en ég þakka hv. þingmanni spurninguna vegna þess að hún er góð og mikilvæg og varðar málið.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta svar. Það er nefnilega dálítið gaman að velta þessu fyrir sér og ég veit að hv. þingmaður er áhugamaður um þessi mál og það hvernig maður kryfur texta. Mér finnst hann nokkuð glöggur á að finna ýmislegt í texta. Það var umfjöllun í Morgunblaðinu um daginn þar sem sagði: „EES-reglur kalla á útboð nýtingarréttar.“ Þar er talað um þetta stjórnarskrárákvæði í samráðsgáttinni og því velt upp. Þá segir í greinargerð að slík gjaldtaka geti m.a. farið fram með nýtingarsamningum, og er vísað til nýlegra samninga ríkisins um nýtingarheimildir vatnsafls. Ég er að velta fyrir mér þeirri spurningu hvort það geti hreinlega verið rétt í sambandi við EES-samninginn, hvort við séum að opna á að þarna verði leyft að það verði sett [[Forseti hringir.]]inn í stjórnarskrá með þessum hætti. Ég vona þingmaður skilji mig.
Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg samhengið milli EES og þess sem varðar gjaldtöku fyrir nýtingu á auðlindum. Ég hef náttúrlega skoðað þessi tvö atriði á kannski svolítið ólíkum vettvangi og hef ekki sett þetta í samhengi, enda veit ég satt best að segja ekki alveg hvað EES-samningurinn ætti að hafa að segja um það. Ég veit ekki hvers vegna hann myndi gera það. Ég veit ekki hvers vegna EES eða ESB myndi hafa áhuga á því. Ég fatta það ekki alveg, vegna þess að ESB er ekki eitthvert fyrirtæki sem vill græða sem mestan pening. Þetta er alþjóðleg stofnun sem er samansett úr mörgum þjóðríkjum sem eru að reyna að koma sér saman um einhverjar reglur til að stefna að einhverjum sameiginlegum gildum til að þessi 500 milljóna manna markaður plús virki sem best. Það er annað en einfaldlega að setja eitthvert gjald og taka peninga af einhverjum þjóðum. Ég sé það ekki alveg þannig. En hvað gjaldtökuna varðar sem rædd hefur verið í sambandi við auðlindaákvæðið er ekki loku fyrir það skotið að eðlileg gjaldtaka af einhverri auðlind geti verið lág eða jafnvel engin, fer eftir eðli [[Forseti hringir.]]auðlindarinnar og hvernig skal nýta hana. En ég sé ekki alveg samhengið við EES, verð ég að viðurkenna, virðulegi forseti.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir ræðuna. Nú liggur fyrir að þessir meintu fyrirvarar, sem við efasemdarfólk um innleiðingu þessa pakka höfum kallað svo, eru til að mynda, sumir hverjir, breytingar á raforkulögum sem snúa að Orkustofnun annars vegar og lagningu sæstrengsins hins vegar, svo við tökum tvö efnismestu atriðin út úr lagabreytingunum sem fram undan eru. Nú hefur hv. þingmaður starfað við forritun um langa hríð. Um slíkt veit ég lítið, en mér er sagt að það skipti miklu máli að hlutir gerist í réttri röð í þeim bransa. Er það ekki kostur? [[Gripið fram í.]] Þá langar mig til að spyrja hv. þingmann: Nú getur, að þessari þingsályktun samþykktri, utanríkisráðherra innan dagsins gefið út innleiðingarreglugerðina þannig að öll atriði er snúa að reglugerðinni verði orðin virk en lagabreytingarnar eru ókláraðar. Hver er skoðun hv. þingmanns á því að hlutirnir séu gerðir svona í svolítið rangri röð, í trausti þess að lagabreytingafrumvörpin verði kláruð, svona bara af því menn eru búnir að lofa því? Því það er auðvitað þannig að meiri hluta þeirra þingmála sem eru í nefndum núna mun daga þar uppi. Það held ég að sé alveg augljóst miðað við þann mikla fjölda sem er þar inni. Ég er nokkuð viss um að forseti hristir ekki einu sinni hausinn þegar ég held því fram.
Forseti er bara að hugsa um tímamörkin.
Virðulegi forseti. Í forritun er nú yfirleitt ekki einhver ein ákveðin tímaröð nauðsynleg. Hlutirnir geta gerst á mismunandi hátt, eftir því hvað menn eru að gera hverju sinni. Mér finnst það vera alveg eins með þetta. Ef ég á vera alveg hreinskilinn er ég ekki alveg viss um að líkingin eigi við. Ég sé ekki alveg þennan punkt með að þetta gerist ekki í réttri röð. Fyrirvarinn sem er settur er ekki til þess að EES fái eitthvað að frétta af því hvort ákvæði séu í gildi hérna eða ekki. Það bara liggur í hlutarins eðli að þessi ákvæði gilda ekki á Íslandi á meðan enginn er sæstrengurinn, vegna þess að þetta eru ákvæði sem varða bara þær aðstæður þar sem sæstrengur er þegar kominn. Hins vegar er það álit fræðimanna að það geti verið stjórnarskrárlegur vafi í sambandi við þessar valdheimildir sem fara til EES samkvæmt 7.–9. gr. reglugerðar nr. 713/2009. Nú er alveg rétt að halda því til haga í kjölfar allrar þessarar umræðu að það eru alls ekki allir fræðimenn á þessari skoðun. Það eru frekar svona svokallaðir íhaldssamari fræðimenn og ég er ekki sammála þeim. Ég tel fyrirvaranna ekki þörf vegna þess að ég tel þetta ekki brjóta í bága stjórnarskrá, vegna þess að ég tel valdframsalið vera skýrt afmarkað og á afmörkuðu sviði, eins og það heitir á fræðimálinu. Mér finnst það meira að segja mjög skýrt og ég gæti tekið til nákvæmlega hvaða efnisatriði það eru í 8. gr. reglugerðarinnar sem ég er ósammála hv. fræðimönnum um sem afmarka þessi tilteknu atriði, þ.e. hvort valdheimildirnar séu skýrar og á afmörkuðu sviði. Lagalegu rökin fyrir fyrirvörunum er hins vegar þau að jafnvel þótt greinarnar taki ekki til framkvæmda á Íslandi án sæstrengs eigum við samt að hafa löggjöfina á Íslandi í samræmi við stjórnarskrá, jafnvel þótt ekki reyni á hana. Þetta er meira svona - hvað á ég að segja? Sem forritari mundi segja: ákveðin fagurfræði. Maður vill hafa hlutina hreina. Og fyrirvararnir eru til þess. Þeir eru fyrir [[Forseti hringir.]]Ísland. Þess vegna er þetta kallað til heimabrúks á Íslandi eða uppnefnt svo, það er vegna þess að þetta kemur því ekki við hvað EES finnst um málið. Þetta snýst um það hvort lögin sem við setjum [[Forseti hringir.]]séu í samræmi við stjórnarskrá. Og núna er óumdeilt [[Forseti hringir.]]meðal fræðimanna að svo sé.
Virðulegur forseti. Er það skoðun hv. þm. Helga Hrafns að stjórnarskráratriðið sé óumdeilt í þessu máli, að teknu tilliti til þess að margtilvitnaðir fræðimenn, Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Hirst, virðast leggja upp með þann skilning að það sé verið að fresta hinu stjórnskipulega vandamáli? Ég átta mig ekki á því hvernig hv. þingmaður getur slitið þetta tvennt í sundur. Auðvitað er stjórnskipulega vandamálið enn þá til staðar þó að því sé frestað, rétt eins og fyrir allnokkru síðan hið svokallaða greiðsluskjól til sjö ára núllaði ekki út kröfurnar sem uppi voru heldur fór bara tíminn að líða. Þannig að ég skil ekki hvernig hv. þingmaður kemur því heim og saman að stjórnskipulegu álitaefnin séu leyst að fullu með þessari útfærslu á sama tíma [[Forseti hringir.]]og þessir fræðimenn segja beinlínis að það sé bara verið að fresta vandamálinu.
Virðulegi forseti. Ef það lægi fyrir einhver áætlun núna eða samþykkt Alþingis um að leggja sæstreng væri ég sammála hv. þingmanni. En svo er ekki. Þannig að þegar við segjum „fresta“ í þessu samhengi erum við að segja að stjórnarskrárlegi vafinn komi málinu ekki við fyrr en það verður ákveðið að leggja sæstreng, sem er alls kostar óvíst að nokkurn tíma verði. Ég vona að það verði aldrei, að svo stöddu. Sjáum til hvað 20 ára loftslagsbreytingar hafa um það að segja, reyndar. En það liggur ekki fyrir nein ákvörðun eða áætlun um að leggja sæstreng. Þess vegna sé ég ekki að þarna sé neitt í rangri röð. Málflutningur hv. þingmanns gerir svolítið ráð fyrir því að það verði lagður sæstrengur, að það sé búið að ákveða það. En það sem ég held hins vegar að gerist með því að þessu vafaatriði sé „frestað“ er að þá kemur það mál upp ef tillaga kemur hingað til umræðu um að leggja sæstreng, sem ætti þá að torvelda öll þessi hræðilegu vandamál, verðlagshækkanir og allt það, sem andstæðingar þessa máls hafa svo miklar áhyggjur [[Forseti hringir.]]af. Ég hefði haldið að það mundi aðeins róa hv. þingmenn að vita að þetta mál torveldar lagningu sæstrengs [[Forseti hringir.]]og þar með þau vandamál sem hv. þingmenn hafa mestar áhyggjur af.
Virðulegi forseti. Við erum að ræða orkupakka þrjú. Það sem vekur kannski mesta furðu í þessari umræðu er hvaða ríkisstjórn er við stýrið að stýra þessum pakka inn. Það eru þrír stjórnarflokkar og enginn þeirra hefur á sinni stefnuskrá að ganga í ESB en samt á að keyra þennan þriðja orkupakka í gegn. Það er líka undarlegt að þarna er verið að reyna að láta okkur gleypa heilan kjúkling í einum bita. Yfirleitt ef við erum að mata einhvern, t.d. barn, brytjum við það niður í smábita. Það er það sem núna er búið að gera. En það sem ég er að segja er að fyrst kom pakki eitt, svo kom pakki tvö, svo pakki þrjú og svo pakki fjögur og fimm og ég veit ekki hversu margir bitar þetta verða. En þetta eiga að vera smábitar og þeir eiga að koma með jöfnu millibili. Það sem er kannski undarlegast í þessu er þessi þriðji biti. Hann hlýtur að hafa verið hrikalega seigur, bara algert seigildi sem ekki er hægt að tyggja vegna þess að það er búið að japla á honum í níu ár og þeir hafa greinilega ekki geta tuggið sig í gegnum hann þannig að þeir ætla bara að gleypa hann. Það getur verið hættulegt vegna þess að stór biti getur staðið í manni,.Við erum að tala um safn ESB-gerða sem varða innri markað fyrir raforku og gas innan ESB. Við erum að tala um hluti innan ESB, hluti sem eru fyrir innri markað Evrópusambandsins. Og það er ekki ásættanlegt að við sem erum fyrir utan ESB og viljum ekki tilheyra ESB séum látin kyngja þessum ESB-gerðum án þess að þjóðin fái nokkru um það ráðið. Þess vegna væri ósköp eðlilegt að við myndum halda þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta. En það er auðvitað aldrei á borðinu vegna þess að það er vitað mál að þjóðin vill þetta ekki. Ég fór að gamni mínu að skoða málin þegar ég fékk þessa tillögu til þingsályktunar. Þetta er gefið upp í átta liðum. Fyrstu fjórir eru reglugerðir framkvæmdastjórnar Evrópuráðsþingsins og síðan koma tvær tilskipanir. Svo kemur ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar. Ég fór að skoða þetta allt saman. Ég sá 93/2017 og 713/2009, þetta voru endalausar reglugerðir. Ég fór að fletta og þetta var alltaf meira og meira. Ég hugsaði með mér að það væri gaman að telja hversu margar EES-reglugerðir, tilskipanir og ákvarðanir væru í þessum bæklingi. En ég var ekki kominn á bls. 3 eða 4 þegar ég sagði bara, eins og í laginu um Roy Rogers: Hættu að telja, þetta er ég. Ég bara hætti að telja, þetta er EES, þetta er endalaust. Ótrúlegur fjöldi reglugerða og tilskipana sem eru þarna. Síðan er það undarlegasta sem ég hef fengið á tilfinninguna hér í þinginu, þegar maður sér allar þessar EES-reglugerðir og tilskipanir og hvað þetta heitir, hvað við höfum lítið um þetta að segja. Þetta virðist vera færibandavinna. Það virðist vera búið að ákveða þetta allt, melta þetta, tyggja þetta ofan í okkur og við eigum bara að kyngja þessu og stimpla þetta. Það sem mér finnst kannski undarlegast í þessu er að við hér á þinginu eigum bara að taka öllu sem sjálfsögðum hlut. Núna stimplum við þetta, þetta er bara búið. En mér finnst að við eigum einmitt að fara í gegnum þetta og senda til baka ef okkur líkar það ekki og semja upp á nýtt. Það á að vera réttur okkar hér í þinginu því við erum löggjafarvaldið. Við eigum að hafa rétt til þess að senda þetta aftur til föðurhúsanna ef okkur líkar það ekki. Síðan reynum við að semja og fyrst þetta er samningur ætti að vera mjög auðvelt fyrir Evrópusambandið að samþykkja það. Eru þeir ekki lýðræðislegir? [[Gripið fram í.]]Kannski er erfitt að segja það. Hingað til hefur mér ekki fundist það en það mætti reyna. Það er ekkert sem segir það, ég hef á tilfinningunni að þó að við myndum senda þennan pakka til baka yrði okkur ekki sparkað út úr EES-samstarfinu. Ég held að það sé lítil hætta á því. En við gætum þá a.m.k. gefið okkur betri tíma til að átta okkur á því hvað er í gangi og hvernig við getum tryggt að okkar orka, hvort sem það heitir raforka, vatnsorka eða hvað það er, sé okkar eign, sé ekki markaðsvara, sé ekki þannig markaðsvara að hægt sé að ræna arðinum af henni frá þjóðinni. En því miður virðist sú vera raunin vegna þess að það virðist vera mjög mikil ásókn hjá raforkufyrirtækjunum og erlendir sjóðir virðast vera komnir þar framarlega. Þegar maður horfir yfir allar þessar EES-reglugerðir, tilskipanir og ákvarðanir, sér maður fyrir sér, og ég var að velta því fyrir mér áðan, einhvern sem gleypir allt og þá kom mér í huga svarthol. Sennilega er þetta hálfgert ESB-svarthol sem gleypir allt. Það virðist ekki vera nein ljósglæta í þessu og þar af leiðandi er þetta samnefnari, þetta er svarthol sem gleypir allt og vill eiga allt. Mér sýnist þeir stefna að því, þeir vilja eiga og ráða yfir orku allra þeirra sem eru innan ESB og EES-svæðisins. Það virðist vera stefnan. Það var að koma fram í fréttum að þeir eru farnir að óttast þetta í Frakklandi - og voru ekki ein fimm eða sex lönd sem eru að fá einhverja kæru á sig frá Eftirlitsstofnuninni, ESA? Ég er eiginlega kominn með EES-samviskubit. Ég er bara búinn að vera hér á þessu þingi í rúmt ár. Þær eru nú nokkrar EES-reglugerðirnar og tilskipanirnar sem hafa farið í gegn og maður fékk einhvern veginn á tilfinninguna strax að það væri bara eitthvað sem maður ætti að stimpla, það væri búið að semja um þetta. En svo fór ég að átta mig á að þessir samningar fóru fram hjá okkur hér á þinginu. Það voru bara einhverjir aðrir sem sömdu þetta ofan í okkur. Við verðum að átta okkur á að þetta er heildarorkupakki. Það er allt undir. Kannski ekki í þessum raforkupakka en það verður allt undir. Eins og ég sagði fyrr hefur þetta verið brytjað í smábita ofan í okkur og á greinilega að halda því áfram. Ég hef oft verið að velta því fyrir mér hvernig upphafsmennirnir, þeir sem byggðu upp kerfið, raforkukerfið, hitaveitukerfið, vatnskerfið, tækju því ef þeir vissu hvað væri í gangi, hvernig þeir myndu horfa á þetta í dag. Þeir börðust fyrir þessu, með allri þeirri vinnu sem fór í það, og svo ætlum við bara að afhenda Evrópusambandinu yfirráð yfir því sem framtakssamir menn byggðu upp og komu á. Við ætlum að gera þetta smátt og smátt og enginn áttar sig á því fyrr en við erum bara komnir inn. Við erum komnir inn í ESB, komnir inn með allt, þeir eru búnir að ná þessu. Horfum á það sem segir í þessari tillögu til þingsályktunar á bls. 3. Þar er að finna kafla varðandi hugsanlega lagningu raforkustrengs: „… í lokin er gerð grein fyrir fyrirhuguðum lagabreytingum og hugsanlegum áhrifum hér á landi. Með tillögunni fylgja 16 rafræn fylgiskjöl með helstu gögnum sem vísað er til.“ Við værum ofsalega naív, eins og má orða það, eða ekki passasöm, ef við tryðum því virkilega að ekki eigi að leggja sæstreng, að sæstrengur verði ekki lagður. Það segir sig sjálft að sæstrengur verður lagður ef við pössum okkur ekki og stoppum það. Það segir sig sjálft að ef þessi strengur verður lagður erum við búin að missa yfirráð yfir orkunni. Þarna kemur einnig fram, með leyfi forseta: „Öll EFTA-ríkin þrjú innan EES tóku umrædda ákvörðun með stjórnskipulegum fyrirvara. Bæði Noregur og Liechtenstein hafa þegar aflétt stjórnskipulegum fyrirvara af sinni hálfu. Ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar tekur ekki gildi fyrr en öll EFTA-ríkin innan EES hafa aflétt fyrirvaranum.“ Það var eiginlega sorglegt að hlusta á þann sem kom í Kastljós, fyrrverandi dómara EFTA-dómstólsins, til að verja þennan orkupakka þegar hann sagði að við værum bara viðhengi við Noreg og ættum ekki að hafa neinar skoðanir. Við flúðum Noreg og við erum sjálfstæð og við eigum að hafa sjálfstæðar skoðanir óháð því hvað Norðmenn vilja eða vilja ekki. Síðan er eitt mjög athyglisvert í þessum orkupakka og það er það sem kemur fram á bls. 16. Þar segir, með leyfi forseta: „Við upptöku tilskipunar 2003/54/EB í EES-samninginn var Ísland sem áður segir skilgreint sem lítið og einangrað raforkukerfi í skilningi tilskipunarinnar. Mögulegt var fyrir ríki sem flokkast sem slík að sækja um undanþágur frá tilteknum ákvæðum tilskipunarinnar. Raforkukerfi Íslands er ekki lengur skilgreint sem „lítið og einangrað“ í skilningi tilskipunar 2009/72/EB þar sem raforkuframleiðsla hér er verulega umfram þau viðmið.“ En það sem er kannski merkilegast við það er í kafla 5.6. Tilskipun Evrópuráðsins nr. 2009/73, frá 13. júlí 2009, með leyfi forseta: „Tilskipun 2009/73/EB kemur í stað tilskipunar 2003/55/EB um sameiginlegar reglur fyrir innri markað um jarðgas. Tilskipunin setur reglur um skipulag og starfsemi jarðgasiðnaðar, aðgang að mörkuðum, skilyrði og ferla varðandi leyfisveitingar og rekstur jarðgaskerfa. Markmið tilskipunarinnar er að skýra reglur um sameiginlegan innri markað með jarðgas. Með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 93/2017, er Íslandi veitt undanþága frá þessari tilskipun þar sem hér á landi er ekki gasmarkaður. Verður því ekki fjallað nánar um þessa gerð hér.“ Ekki gasmarkaður á Íslandi? Jú, það er víst gasmarkaður á Íslandi, eða gas framleitt og selt og gasi brennt því að við notum það ekki, brennt í stórum stíl. Ég man ekki hve marga metangas-strætisvagna væri hægt að knýja hér á höfuðborgarsvæðinu með gasi sem er verið að brenna að óþörfu, sem er ekki nýtt. En þessi tilskipun gildir líka um raforkuna. Við erum ekki tengd Evrópu í dag með raforku og þar af leiðandi hefði þessi undanþága líka átt við um raforku, alveg skilyrðislaust. Og þetta er ekki bara þarna heldur er þetta endurtekið í kafla 5.7 og 5.8. Þar er verið að veita okkur undanþágu frá gasinu. Það er eiginlega alveg stórfurðulegt að við skulum ekki hafa fengið þessa undanþágu. Þess vegna ættum við eiginlega að senda þetta til baka, beint til baka, og krefjast þess að við fáum undanþágu fyrir rafmagnið. Málið búið. Þá þurfum við ekkert að vera að rífast um þetta lengur. En sennilega kæmi eitthvað annað enn verra með fjórða pakkanum, en við verðum bara að taka því. Með leyfi forseta segir líka: „[Fyrir liggur að] engin grunnvirki yfir landamæri eru nú fyrir hendi á Íslandi sem gera mögulegt að flytja raforku á milli Íslands og orkumarkaðar ESB. Ákvæði þriðja orkupakka ESB um slík grunnvirki, þar á meðal í reglugerð (EB) nr. 713/2009 um að koma á fót Samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, eiga því ekki við og hafa ekki raunhæfa þýðingu hér á landi að óbreyttu. Verði þessi tillaga samþykkt verður reglugerð (EB) nr. 713/2009 innleidd í íslenskan rétt með hefðbundnum hætti en með lagalegum fyrirvara um að grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verði ekki reist eða áætluð nema að undangenginni endurskoðun á lagagrundvelli reglugerðarinnar og komi ákvæði hennar sem varða tengingar yfir landamæri ekki til framkvæmda fyrr en að þeirri endurskoðun lokinni.“ Þvílík langloka. Þetta er því miður ekki staðreynd. Það verður bara að segja það eins og er að ég treysti því ekki að sú hætta verði ekki til staðar að lagður verði sæstrengur ef við samþykkjum þetta. Ég tel því miður að það verði næsta skrefið vegna þess að ég hef einu sinni komið til Brussel og ég fór þangað í þeim tilgangi að fara á ráðstefnu um fátækt. Á þessari ráðstefnu var fólk frá öllum löndum um alla Evrópu og tekin var ákvörðun um að fara og mótmæla fyrir framan ESB. Við sem vorum þarna fyrir Íslands hönd vorum alveg tilbúin til þess. En þá kom upp sú stórfurðulega niðurstaða að það væri bannað að mótmæla fyrir framan ESB og það yrði að sækja um heimild til þess. Það tæki nokkrar vikur, ef það yrði þá yfir höfuð leyft. Það gátum við ekki sætt okkur við þannig að við töldum málstaðinn góðan og ákváðum að láta á það reyna og fórum og mótmæltum. En það var ekki nema einn þriðji sem þorði. Hinir sögðu við okkur að það væri mjög líklegt að lögreglu yrði sigað á okkur eða eitthvað þaðan af verra. En það var nú ekki gert. Það sýndi manni svart á hvítu að maður á ekki að hræðast að berjast fyrir því sem maður telur að sé góður málstaður. Þess vegna segi ég að við eigum að berjast fyrir því að þessi samningur verði sendur heim til föðurhúsanna, að hann verði skoðaður þar og síðan fáum við undanþágu, alveg eins og við höfum fengið með gasið. Síðan þurfum við að skoða vel og vendilega fjórða orkupakkann, fimmta, ég veit ekki hvað verður, sjötta. Eftir því sem mér skilst hlýtur hitaorkan að koma næst, vatnið. Hvað fleira verður hægt að flokka með? Vindorkuna. Við eigum að passa okkur á þessu feni sem EES-samstarfið dregur okkur út í. Við eigum að fara að hætta að taka við tilskipunum þegjandi og hljóðalaust. Við eigum að fara að mótmæla. Þingið á að fara í gegnum hlutina og senda þá til baka og reyna nýjan samning ef okkur líkar ekki það sem er verið að bjóða okkur upp á.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ágætisyfirferð. Hann fór að velta fyrir sér í ræðu sinni þeim sem ásælast orkuna okkar og við höfum séð undanfarin misseri nokkuð margar fréttir þess efnis að fyrirtæki hafa viljað setja upp vindmyllur á Íslandi. Það eru meira að segja fyrirtæki sem er í eigu norskra sveitarfélaga, sem dæmi, og fylkja. Hægt er að gefa sér að slík fyrirtæki, í eigu norska ríkisins eða sveitarfélaga, séu ekki að fara út í þessa fjárfestingu nema þau gefi sér fyrir fram að það skili nokkrum arði. Og það sem ég velti fyrir mér er í fyrsta lagi: Af hverju er þessi áhugi Norðmanna? Og ég velti því fyrir mér hvað við getum gert í þessu og vil velta upp einu dæmi: Ef orkuframleiðandi á Íslandi, t.d. norskur vindorkuframleiðandi, setur upp vindorkuframleiðslu hér og vill selja orku til Þýskalands í gegnum sæstreng, sem hann kostar og leggur, getur hann þá gert það?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrirspurnina. Ég verð bara að segja: Ég vona ekki, innilega ekki, að þessi tenging geti átt sér stað. En ég er hræddur um að það væri hægt. Og það er annað sem gerir mig skelfingu lostinn, en það er þessi fyrirhugaða vindorkuframleiðsla á Vestfjörðum. Þetta er eiginlega á varpsvæði arnarins. Ég segi fyrir mitt leyti að risavindmylluraforkuframleiðsla á þessu svæði hugnast mér ekki. Ég sé eiginlega ekki fyrir mér þann hrylling vegna þess að við vitum að þetta eru rosalega stór mannvirki og fuglalífi stafar gífurleg hætta af þessu. Ég held að það væri, út af þessum eina fugli, erninum okkar, ástæða til að setja fyrirvara við þetta, og gera þetta ekki. Ég fór og skoðaði vindmylluna uppi á Hakinu og þetta er svakalegt mannvirki, miklu stærra en maður gerir sér grein fyrir. Ég hef séð svona erlendis, þetta er ekki fallegt og ekki dýravænt. Ég veit ekki hvað á að segja um þetta en mig hryllir við ef þetta verður sett upp í stórum stíl hér á landi og sérstaklega þar sem er mikið fuglalíf.
Hæstv. forseti. Ég þakka kærlega þetta svar. Það er nefnilega þannig að það eru ekki aðeins erlendir aðilar sem hafa áhuga á því að setja hér upp svokallaða vindmyllugarða. Það eru líka íslenskir aðilar sem eru nokkuð stórtækir í þessum efnum. Það er alveg ljóst að skynsamir fjárfestar setja ekki endilega svona stórar upphæðir í verkefni ef þau ekki skila arði. Þá er það seinni pælingin hjá mér: Hvaða reglur munu gilda um orkusöluna? Eru það evrópskar reglur eftir að við erum búin að innleiða allt regluverkið eða verða það íslenskar reglur?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég verð bara að segja eins og er að miðað við það sem við vitum núna eru það reglur frá ESB sem mundu gilda. Ef við spáum í raforku: Hvað gerist ef við tengjumst við Evrópu? Það gerist nákvæmlega það sama og gerðist annars staðar. Raforkuverð til heimila á Íslandi mun örugglega tvöfaldast eða meira. Ég veit það bara af reynslunni, t.d. í Danmörku, að þar er fólk meðvitað um að orkusparnaður er innbyggður í kerfið. Þess vegna eru þeir komnir með orkusparandi perur og svoleiðis. Maður kaupir orkusparandi perur, rándýrar, sem eiga að þola að kveikt og slökkt sé á þeim fimm þúsund sinnum, en þær eru yfirleitt ónýtar eftir nokkur skipti. Það er óskiljanlegt fyrirbrigði að við skulum þurfa að kyngja þessu með okkar raforku.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir ágæta ræðu. Ég missti af smáhluta hennar en hv. þingmaður kom inn á, í seinna andsvari sínu við hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur, áhyggjurnar sem margir hafa af þróun verðlagningar á innanlandsmarkaði eftir að tenging er komin á við markað erlendis, hver sem tímasetningin verður á því. Það er alveg ljóst að hv. þingmaður taldi ekkert annað í stöðunni en að umtalsverð hækkun kæmi til eftir að tenging væri komin á. Fyrst hv. þm. Guðmundur Ingi Kristinsson hefur nú, þó að ekki sé á neinn annan hallað, borið hagsmuni öryrkja og þrönga stöðu þeirra sérstaklega fyrir brjósti, hvernig horfir við þingmanninum hlutfallsleg aukning kostnaðar þessara hópa sem kannski síst hafa það, samanborið við þá sem hafa svolítið borð fyrir báru?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Jú, það verður bara að segjast alveg eins og er að það yrði þungt högg fyrir þá sem minnst hafa hér á landi ef tenging yrði, vegna þess að allar hækkanir, hversu litlar þær eru, eru of miklar fyrir þennan hóp. Við verðum líka að átta okkur á því að þessi hópur situr alltaf eftir. Hann fær ekki lögbundnar hækkanir sem aðrir fá og það er búið að lýsa því nú þegar yfir hér á þingi að þessi hópur fái ekki lífskjarasamninginn. Þessi hópur fær ekki lífskjarasamninginn 1. janúar á næsta ári og fær hann ekki afturvirkt. Hann fær einhvern uppreiknaðan pakka, eins og vanalega. Þess vegna er mér mjög erfitt að kyngja því að á sama tíma séum við með þessa hreinu orku sem við höfum. Við erum ekki tengd Evrópu og við getum nýtt þessa orku og eigum að nýta hana fyrir okkur. Við eigum að hvetja t.d. bændur úti um allt land til að fara út í ræktun, gróðurhús, einhverja ræktun. Við eigum að nýta þessa orku til að framleiða hrein matvæli fyrir okkur. Við eigum að sjá til þess að þeir geti sem vilja. Við höfum drifkraft í ungu fólki sem vill hefja búskap. Það þarf eitthvað meira til. Við vitum að það er orðið skelfilega erfitt fyrir þessa einstaklinga að lifa kannski bara af sauðfjárbúskapnum. Þess vegna eigum við einmitt að nýta þessa orku til þess að skapa þeim framtíðarvinnu sem skilar [[Forseti hringir.]]hreinni matvælum og öðru á sem hagkvæmastan hátt þannig að við verðum bara samkeppnisfær og gætum farið að selja erlendis.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætt svar. Af sama meiði langar mig að forvitnast hjá hv. þingmanni um hvort ef við gefum okkur að á einhverjum tímapunkti inni í framtíðinni verði lagður sæstrengur: Skiptir máli hvað afstöðu þingmannsins varðar hvernig eignarhaldi á orkufyrirtækjum innan lands verður háttað á þeim tímapunkti? Þá er spurningin sem sagt: Skiptir máli hjá hv. þingmanni hvort eignarhaldið verður með sambærilegum hætti og það er í dag, sem sagt milli 80 og 90% á forsvari ríkisins eða opinberra aðila, sveitarfélaga og þar fram eftir götunum, stærst auðvitað Landsvirkjun, og hins vegar sviðsmyndin sem væri auðvelt að teikna upp, að á tímanum fram að lagningu sæstrengs verði uppbrot á einhverjum [[Forseti hringir.]]fyrirtækjum og eignarhlutur hins opinbera minnki?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það segir sig algjörlega sjálft að ef við tengjumst með sæstreng rafmagni í Evrópu er okkar orkumarkaður farinn frá þjóðinni, þá er þetta bara frjáls markaður alveg eins og með hverja aðra vöru. Það stendur skýrum stöfum í þessu að raforka sé eins og hver önnur vara á markaði. Þá bara gildir markaðslögmálið. Og það sem skelfir mann kannski mest er þessi tilskipun sem er núna komin um útboð á raforkumarkaði. Ef allt þarf að fara í útboð og sá sem býður hæst fær markaðinn, hverjir borga það? Auðvitað almenningur, með hærra og hærra verði. Það segir sig sjálft. Þetta verður bara frumskógur. [[Forseti hringir.]]Þetta verður skelfing.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, hún var áhugaverð. Hann kom í ræðu sinni inn á upphafsmenn raforkukerfisins, þ.e. forfeður okkar, og margir eru enn lifandi, sem tóku upp á því að byggja upp virkjanir og flutningsnet fyrir raforku til að geta fóðrað íslensk heimili og veitt stöðuga raforku til að hægt væri að laða að bæði innlenda og erlenda fjárfestingu, til að skapa góð störf, vel launuð störf til frambúðar. Það hafi verið tilgangur og markmið þess að fara í virkjunarframkvæmdir og að beisla fallvötnin. Nú má vera að eitthvað hafi breyst í tímans rás með tilgang og markmið og vissulega er það svo, en í grunninn virðist það vera vilji þorra almennings að halda þessu áfram sem svo, að þetta verði fyrst og fremst til hagsbóta fyrir Ísland og íslensku þjóðina og þau fyrirtæki sem kjósa sér að starfa hér, lögaðila á Evrópska efnahagssvæðinu sem kjósa sér að starfa á Íslandi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvað hann telji að valdi þessari hörðu afstöðu utanríkisráðherra og stjórnarliða almennt sem, ég leyfi mér að nota orðið að böðla þessu máli í gegn á þennan hátt þegar önnur leið er fær, þ.e. önnur leið sem myndi eyða þessari lagalegu óvissu. Allir sem koma að málinu virðast vera sammála um það hver niðurstaðan ætti að vera, bæði Alþingi, stjórnarliðar, þeir sem eru á móti orkupakkanum og hins vegar EES og Evrópusambandið. Það er búið að gefa út yfirlýsingar um að ekkert sé því til fyrirstöðu að Ísland innleiði ekki þessar reglugerðir eða geri það með einhverjum fyrirvara. Af hverju förum við ekki leiðina sem er lagalega fær?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég verð bara að segja eins og er að ég skil það ekki. Þetta er eiginlega óskiljanlegt í því ljósi að enginn af þeim flokkum sem eru í ríkisstjórn vill inn í ESB. Þess vegna er þetta gjörsamlega óskiljanlegt fyrirbrigði. Af hverju á að þvinga þessu í gegn? Þá spyr ég: Vilja þeir ekki inn í ESB fyrir kosningar en eru tilbúnir til þess að gleypa allt frá ESB þess á milli? Koma svo aftur við næstu kosningar og segja: Nei, nei, við viljum ekki í ESB en erum alveg tilbúnir að láta það fá orkuna og erum tilbúnir að sleppa hendinni af öllu sem varðar þjóðarauð okkar, sem er orkan. Aðalþjóðarauður okkar er vatnsorkan, raforkan. Ég fékk það á tilfinninguna að þessi ríkisstjórn væri að keyra út í einhverja ESB-hyldýpismýri og ætlaði bara spóla þar og vera þar. Það er mér gjörsamlega óskiljanlegt að það skuli ekki vera farið að hringja neinum viðvörunarbjöllum, að við séum ekki farin að spyrja okkur að því: Hvenær ætlum við að kyngja endalausum EES-reglugerðum og tilskipunum án þess að æmta eða skræmta? Ætlum við bara að segja: Ókei, við tökum þetta bara næst? Við samþykkja þennan pakka og tökum svo bara umræðuna um fjórða pakkann, tyggjum hann í einhver ár og kokgleypum hann og tökum svo bara þann næsta. [[Gripið fram í.]]Á endanum verðum við búin með allan ESB-fílinn í smábitum. Ég spyr stjórnarþingmenn: Er ekki einfaldara að lýsa því bara yfir, förum inn í ESB? Hættum að taka þetta í bitum. Tökum hann bara í einum bita, allan fílinn.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Já, þetta er góð spurning, hvort það væri ekki hreinlega heiðarlegra að lýsa því yfir, þvert á fyrri sannfæringu þessara flokka í kosningum, að það sé kannski best að taka skrefið alla leið. Ég get alveg borið virðingu fyrir því sjónarmiði ef fólk vill fara inn í Evrópusambandið. Það er bara annað sjónarmið en það sem ég hef kannski persónulega. En það sem ég velti fyrir mér er: Ætli það væri annað uppi á teningnum ef við værum hér í dag að ræða til að mynda uppskiptingu á vinnslu og veiðum, þ.e. í fiskveiðistjórnarkerfinu, ef það væri undir? Við fengum undanþágu með sjávarútveginn þegar við sömdum um EES. En ef núna væri kominn nýr fiskveiðistjórnarpakki, ef við tölum um það í einhverri myndlíkingu, ætli þessir sömu flokkar myndu keyra jafn hart á að það yrði gert með þessum hætti? Eða ætli þeir myndu kannski fara aðra leið?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég segi fyrir mitt leyti að þeir myndu aldrei kyngja því, þess vegna er óskiljanlegt að þeir séu að kyngja þessu. Eins og ég segi, það er með ólíkindum að við skulum vera að kyngja öllum þessum reglugerðum, tilskipunum, ákvörðunum. Við erum eiginlega á kafi ofan í feni Evrópusambandsins í gegnum EES og við virðumst bara ætla að sökkva þar ofan í. Mér er það óskiljanlegt að þeir flokkar sem eru í ríkisstjórn skuli styðja þetta svona. En ég skil hina flokkana sem vilja inn í ESB og berjast fyrir því að fá að komast inn í ESB. Ég skil vel að þeir styðji þetta heils hugar vegna þess að þeir horfa á þetta bara sem eitt skref inn í Evrópusambandið.
Herra forseti. Nú er það svo að hluta af undanfarandi umræðu var ég fjarverandi við skyldustörf annars staðar. En það er mikið tilhlökkunarefni að koma hingað og taka þátt í þessari umræðu. Mig langar að drepa á nokkur atriði sem bárust frá þessari umræðu þangað sem ég var staddur í síðustu viku. Það voru nokkur uppáhaldsatriði sem festust í minninu og kannski er sá fyrsti leyndardómurinn um týndu fyrirvarana. Það má segja í sjálfu sér að þetta gæti verið efni í skemmtilega sjónvarpsseríu, að við sæjum Ólaf Darra og einhvern annan með vasaljós að leita að fyrirvörunum hér og hvar, í öllum hornum og skúmaskotum. En svo kemur upp úr kafinu núna að fyrirvararnir, t.d. við þetta þingmál sem við erum að ræða hér, eru einkum tveir. Það er í fyrsta lagi fyrirvari sem er bundinn í reglugerð sem á eftir að setja. Olræt, við ætlum sem sagt að opna hurðina upp á gátt og setja svo reglugerð um dragsúginn, ef hann kemur. Hitt atriðið, sem varð mér til mikillar ánægju, er vantrú þeirra sem hafa rætt mest um orkupakkann á EES-samningnum. Hér hefur komið fram að þetta sé ekki heppilegt mál til að senda til sameiginlegu nefndarinnar. Ég verð að segja við þetta fólk: Ef það trúir á EES-samninginn, af hverju hefur það þá ekki trú á 102. greininni sem beinlínis mælir fyrir um hvernig álitamál skuli fara fyrir sameiginlegu nefndina þannig að samkomulag megi nást? En það var líka annað gullkorn sem féll í umræðunni um daginn sem ég hnaut um. Hér steig á stokk þingkona Framsóknarflokksins og sagði, með leyfi forseta: „Herra forseti. Það er kominn tími til að íslenskir stjórnmálaflokkar stígi fram og geri grein fyrir hvar þeir standi í þessum málum.“ Nú skyldi ég hlæja væri ég ekki dauður, sagði karlinn. Því ef þessi ágæta þingkona hefði hlustað á umræðuna eins og hún hefur verið undanfarnar vikur hefði hún kannski komist að því að það eru nánast allir stjórnmálaflokkar með nokkurn veginn skýra stefnu í þessu máli nema Framsóknarflokkurinn. Stefna hans í þessum málum, eins og svo oft fyrr, minnir á hund sem eltir skottið á sér þangað til hann verður ringlaður. Þá kemur kannski einhver niðurstaða sem enginn skilur og ekki hann sjálfur. Ég hnaut um það líka í þessari umræðu um daginn að þessi sama ágæta þingkona sagði, með leyfi forseta: „Við erum framsókn en ekki afturhald.“ Þetta segir mér að þessi ágæta þingkona ætli ekki að bjóða sig fram fyrir Framsóknarflokkinn aftur vegna þess að mikill meiri hluti kjósenda hans er á móti þessum orkupakka. En ekki þar fyrir að mér sé svo sem ekki sama um hvort þessi kona bjóði sig fram til þings aftur næst eða ekki. En mér þykir næsta víst að hún hafi undirstrikað að svo verði ekki. Það er búið að tala um að þeir sem eru á móti þessum orkupakka séu einangrunarsinnar, þjóðernispopúlistar og kannski ekki eins vel menntaðir og mikið af því góða fólki sem vill endilega koma þessu máli áfram. Ég ætla að segja það, herra forseti, að ég er afskaplega stoltur af því að vera í hópi þeirra sem eru á móti þessum orkupakka. Ég er rosalega stoltur af því að vera í hópi með landsþekktum þjóðernispopúlistum eins og Ómari Ragnarssyni, Ögmundi Jónassyni, Landssambandi bakarameistara - þeir eru náttúrlega þjóðernispopúlistar ef maður hefur einhvern tímann séð þá, bökuðu meira að segja fullveldisköku í fyrra. [[Hlátur í þingsal.]]Hversu langt getur þjóðremba gengið? Samtök garðyrkjubænda. Þeir setja tómatana á bakka og skreyta með íslenska fánanum. Þetta eru þjóðernispopúlistar alveg fram í fingurgóma. Ég er mjög stoltur af því að vera í þessum hópi, herra forseti, mjög stoltur. Það er líka búið að halda því fram að við sem erum á móti þessum pakka séum bara ekki nógu skörp, við séum bara ekki alveg með á því sem er að gerast. Og má ég þá, herra forseti, vitna í Forrest Gump, þar sem hann sagði: „Heimska er það sem heimskur gerir.“ Ég held að við ættum kannski að horfa aðeins til þess í þessu máli. En það er búin að grípa um sig ótrúleg örvænting í hópi þeirra sem vilja negla þennan pakka í gegn, svona eins og maður segir, á síðustu metrunum. Menn drógu hingað heim ágætan, erlendan sérfræðing sem er örugglega Íslandsvinur, því að hann tók þátt í að dæma okkur í hag í Icesave-málinu. En það er nú einu sinni þannig, herra forseti, að það skiptir ekki máli hvort maður hefur unnið 5:0 í fyrra - það skiptir máli hvað maður er að gera núna. Þessi ágæti maður virðist hafa verið fenginn hingað til þess að hræða okkur. Og hann sagði: Evrópusambandið verður örugglega alveg brjálað. Bíddu, kemur það einhverjum á óvart? Nei, ekki endilega. Ég man ekki til þess í þann tíma sem ég er búinn að fylgjast með pólitík, og hann er nú orðinn býsna langur, að Evrópusambandið hafi í einhverju efni sýnt eitthvað annað þegar þeir etja kappi við þá sem eru þeim ekki nógu fylgispakir. Ég man ekki til þess að Evrópusambandið hafi nokkru sinni sýnt einhvern svokallaðan sveigjanleika, komið til móts við sjónarmið annarra. Aldeilis ekki. Það kom líka fram áðan í máli hv. formanns utanríkismálanefndar að fáir sérfræðingar gerðu athugasemdir við þá málsmeðferð sem hér er uppi. Það kann að vera, en það eru líka svo fáir sérfræðingar sem höfðu aðra skoðun sem komust að fyrir nefndinni. Á seinni dögum meðferðar í utanríkismálanefnd lá fyrir allnokkur nafnalisti yfir fólk sem áhugi var á að kæmi fyrir nefndina. Nei, það var of seint. Það var ekki hægt. Þannig að auðvitað er hægt að búa þannig um hnútana að sérfræðiálitin sem berast séu svona frekar hagfelld og þau sem séu ekki hagstæð séu fá. Það er enginn vandi. Það er engin launung á því að ég man eftir því að þegar ég kom í pólitík fyrst í kringum árið 2013 voru mönnum að verða eða kannski orðin ljós áhrif annars orkupakkans, þ.e. þess sem var tekin að fullu inn árið 2008, ef ég man rétt, þegar Sjálfstæðisflokkur og Samfylking réðu hér málum. Það varð m.a. til þess að hér var skipt upp orkufyrirtækjum í framleiðslu og dreifingarhluta. Við beygðum okkur aftur á bak til að uppfylla þetta fyrir Evrópusambandið eins og best við gátum og hefðum örugglega, ef við hefðum verið hundar í hringleikahúsi, fengið nammi í verðlaun fyrir það hvað við vorum fylgispök við þennan pakka og gengum miklu lengra heldur en við hefðum þurft að gera. Það breytir hins vegar ekki því að núna þegar þessi þriðji orkupakki lítur dagsins ljós er kominn tími til að staldra við. Við höfum séð það hér í dag, það sást í umræðunni hér í síðustu viku, bæði um dag og nótt, að þetta mál er ekki fullrætt. Það eru enn angar, og má ég segja „núansar“, herra forseti, sem eru óræddir og óskýrir og sem við þurfum að fá botn í. Og talandi um sérfræðinga sem komu bæði fyrir utanríkismálanefnd og skrifuðu greinar og höfðu sig í frammi, minnist ég sérstaklega eins sem talaði mjög fyrir þessum orkupakka. Hann kastaði af sér dómaraskikkjunni og fræðimannskuflinum og fór í bullandi pólitík um málið. Það er náttúrlega enginn vandi að gera slíkt. En það er ekki mikil fræðimennska, ekki mikil fagmennska. Þannig að ég held að þess vegna, þótt ekki sé nema einn fræðimaður sem kemur fram og hefur efasemdir um að þessi gerningur t.d. standist stjórnarskrá að fullu, ekki nema einn sem telur að í gerningnum felist valdframsal af áður óþekktri stærð, sé það út af fyrir sig alveg nóg, t.d. fyrir þann sem hér stendur. Það er alveg nóg til þess að segja: Stöldrum við. Könnum þetta betur. Förum yfir þetta. Veltum þessu aðeins fyrir okkur. Reynum að fá þá sem trúa á EES-samninginn til að fá trú á 102. gr. líka. Fá kjark til að senda þetta mál til baka, gera um það samning og innleiða svo þennan pakka á þeim forsendum sem eru okkur Íslendingum hagfelldir. Og menn segja: Halda menn að EES-samningurinn sé eitthvert hlaðborð þar sem hægt er að velja úr? Nei. Við höldum ekki. Við trúum hins vegar að samningur sé akkúrat það, hann sé samningur, að EES-samningurinn sé samkomulag, ekki einræða Evrópusambandsins heldur opinn samningur þar sem aðilar, í þessu tilfelli þjóðir, mætast á jafnréttisgrundvelli, ræða mál til lykta og komast að niðurstöðu sem báðir geta unað við. Og það er það sem við þurfum að gera í þessu máli. Það er sagt: Þetta mál hentar ekki til að senda til nefndarinnar. Ég hugsa með mér: Ja, bíddu, er þetta mál of stórt eða merkilegt eða er það of flókið, eigum við að taka eitthvað minna? Ef það væri náttúrlega á forræði sveitarfélaganna hefði mér dottið í hug fundahald í þéttbýli. Við gætum kannski sent það til sameiginlegu EES-nefndarinnar og tékkað á því hvort við mundum ná samningi þar um. Þetta, herra forseti, eru ekki rök í þessu máli. Það eru ekki rök að þetta mál henti ekki til að senda og láta reyna á hvort EES-samningurinn er samningur, hvort hann er samkomulag jafningja, eða einstefnuakstursgata fyrir Evrópusambandið til að valta yfir allt sem fyrir því verður þegar því líkar best. Í morgun birtist í Fréttablaðinu opnuauglýsing þar sem stór hópur ungs fólks kom fram og var, eins og einn ágætur þingmaður orðaði það hér í morgun: Óhrætt við að sýna sitt andlit. Gott. Það sem þetta ágæta unga fólk hafði fram að færa gæti ég í sjálfu sér ekki verið meira sammála um, þ.e. að efla erlend samskipti þjóðarinnar, algjörlega, og reyna á EES-samninginn. Það er akkúrat það sem við viljum gera. En talandi um fólk sem óhrætt sýnir andlitið á sér var ég staddur hér úti á vellinum á laugardaginn með hópi af fólki. Hann var ekki mjög fjölmennur, en þetta var líka fólk sem er ekki í daglegur gestir í mótmælum á Austurvelli. Þetta er fólk sem kemur nú fram vegna þess að því er nóg boðið. Þetta fólk var óhrætt við að sýna á sér andlitið, að sjálfsögðu. Nema hvað? Þunginn á þeim fundi og þunginn í þeirri umræðu sem þar fór fram, þunginn í öllum þeim skilaboðum sem maður hefur fengið, bæði á undan þessum fundi og eftir hann og úr þessum hópi, er þannig að það skín svo í gegn að fólki er ekki sama. Okkur er ekki sama. Okkur er ekki sama um stjórnarskrána okkar og hvernig um hana er gengið. Okkur er ekki sama um orkuauðlindirnar okkar. Og okkur er ekki sama um börnin okkar og barnabörnin, þeirra framtíð. Það er þetta sem veldur því að við komum saman, t.d. úti á Austurvelli, kannski ekkert ótrúlega mörg. En þá ætla ég að vitna í eitt og mig langar að segja smá sögu. Það var í kringum árið 1988, líklega, að einn maður mætti kvöld eitt við Nikolai-kirkjuna í Leipzig með kyndil og stóð þar þögull. Næsta kvöld voru þeir tveir. Þá kom sá tími að þeir voru fimm. Þeir urðu tíu. Þeir urðu 100. Þeir urðu 1.000 og þeir urðu 10.000. þúsund. Þegar þessi fjöldi var farinn að koma þarna saman kvöld eftir kvöld sáu menn að við svo búið mátti ekki standa. Þetta er ein af ástæðum þess að Berlínarmúrinn hrundi. Það vill svo til að sá sem hér stendur hefur hitt einn af þeim sem tóku þátt í þessu. Ég sagði við hann: Þetta hefur ekki verið hættulaust. Hann sagði: Nei, en það varð að gera það. Það sem við erum að gera núna, orðræðan sem við höldum uppi, hún er ekki hættuleg fyrir okkur, en við verðum að gera þetta. Við verðum að taka þessa orðræðu. Við verðum að stíga fram. Það skiptir engu máli hvort við erum eitt eða fimm eða 10.000, við verður samt að gera þetta. Og það skiptir engu máli þó að það sé fullt af fólki í öðrum flokkum, meiri hluti þeirra sem hér sitja og heyrir ekki það sem berst hingað inn, sem hlustar ekki á það sem gerist hérna fyrir utan, það breytir engu um það að við munum gera það. Og það breytir engu hvort menn líti niður á okkur og kalli okkur öllum illum nöfnum eða einhverju sem þeim finnst vera ill nöfn, sem er náttúrlega venjuleg aðferð rökþrota fólks, þegar rökin þverra þá grípa menn til þess að hafa uppi merkimiðapólitík - sem er ómerkileg pólitík - og reyna að merkja þá sem eru á öndverðum meiði við þá sjálfa. Svo vill til að ég hitti um daginn aldraðan lögspeking, mjög virtan, á fundi Lögmannafélagsins um einmitt þetta mál. Þar voru menn búnir að takast á um hvort það væri fýsilegt eða æskilegt að senda þennan pakka til baka í sameiginlegu EES-nefndina. Þessi ágæti maður, með áratuga reynslu af dómarastörfum og lögmannsstörfum, sagði: Það var nógu slæmt að við skyldum samþykkja númer eitt og tvö. Nú er kominn tími til að stíga niður fæti. Nú er kominn tími til að segja: Nei, við ætlum ekki lengra að sinni. Nú er kominn tími til þess að taka á sig rögg, taka þennan pakka, senda hann í sameiginlegu nefndina og fá þaðan hagfellda lausn fyrir okkur. Við erum farin að sjá glitta í númer fjögur. Við vitum alveg hvað þar er að gerast. Á þeim stutta tíma sem ég tók þátt í þessari umræðu um daginn var alltaf verið að segja eitthvað á borð við: Ja, þið eruð alltaf að tala um sæstreng. Ég get upplýst það, herra forseti, að ég held að ég hafi bara alls ekki talað um sæstreng í þessari umræðu. Bara ekki nokkurn skapaðan hlut, enda snýst þetta mál ekki um sæstreng eða ekki sæstreng. Þetta mál snýst um allt annað. Í Kjarnanum sagði ágætur lögspekingur um daginn: „Aðferðin sem ríkisstjórnin er að fara í þessu máli hefur í för með sér lagalega óvissu.“ Sú leið sem við erum að leggja til hefur í för með sér pólitíska óvissu. Olræt. Er það ekki okkar starf að eiga við pólitíska óvissu? Er það ekki það sem við gerum dagsdaglega? En við búum ekki við lagalega óvissu og við látum ekki fólkið í landinu búa við lagalega óvissu, alls ekki þegar svona hagsmunir eru í húfi. En pólitíska óvissu? Við höfum gengið í gegnum pólitíska óvissu nánast á hverju ári allan tímann sem ég man eftir mér og það er nú orðinn dágóður tími, Þannig að ég segi: Finnum hjá okkur kjark til þess að senda þetta mál til sameiginlegu EES-nefndarinnar til að fá þar hagfelldari niðurstöðu.
Virðulegi forseti. Mig langar rosalega mikið í nokkur andsvör við hv. þingmann. Það er margt sem mig langar til að athuga við ræðu hv. þingmanns og spyrja hv. þingmann út í, þó meira kannski til að leiðrétta þann misskilning sem ég fann í ræðu hv. þingmanns. Ég vil halda mig eitthvað eitt til þess að halda umræðunni hnitmiðaðri. Hv. þingmaður sagði að það væri alveg nóg fyrir hann ef einn sérfræðingur teldi þetta hugsanlega stangast á við stjórnarskrá. Mig langar í stuttu máli að spyrja hv. þingmann hvort það sé einhver sérfræðingur, að honum vitandi, sem telji þetta mál eins og það er lagt fram núna, með þessum fyrirvörum, ekki án þeirra heldur með þeim, stangast á við stjórnarskrá. Ástæðan fyrir því að ég legg áherslu á þetta mál með þessum fyrirvörum er sú að þegar ég hef spurt aðra hv. þingmenn í sama flokki og hv. þingmaður er í, Miðflokknum, hafa þeir gjarnan nefnt álit sem kom frá hinum títtnefndu fræðimönnum - en það var álit gagnvart pakkanum áður en þetta mál kom fram, áður en fyrirvararnir voru settir inn. Eftir að þetta mál kom fram og fyrirvararnir voru settir inn voru þessir tveir sérfræðingar sammála um það, eins og kemur fram skýrt í skrifaðri umsögn þeirra, að það væri enginn lögfræðilegur vafi á því að sú leið sem hér er farin væri í samræmi við stjórnarskrá. Þannig að að mér vitandi er enginn sérfræðingur sem hefur sent inn umsögn til nefndarinnar eða talað við nefndina sem er þeirrar skoðunar að það sé nokkur vafi á því að þetta mál standist stjórnarskrá eins og það er. Ég átta mig á því að það er alveg hægt að tala meira en málið. Það er hægt að tala um hvað ef við leggjum sæstreng seinna. Það er hægt að tala um að það sé hægt að fresta vandamálunum. Já, en þá er alla vega skýrt að við séum að fresta vandamálinu og það sé enginn vafi á því að þetta mál standist stjórnarskrá. Ég ítreka bara spurninguna: Er hv. þingmaður meðvitaður um einn einasta sérfræðing sem er þeirrar skoðunar að það sé einhver vafi á því að þetta mál [[Forseti hringir.]]standist stjórnarskrá? Mér þætti vænt um að fá nafn þess sérfræðings, virðulegi forseti.
Hæstv. forseti. Ég get glatt hv. þingmann með það að við getum átt í orðaskiptum um þetta mál nokkuð lengi hér á eftir, því það er alla vega ekkert fararsnið á mér. Við getum haldið áfram að diskútera þetta mál fram í nóttina. Jú, hv. þingmaður, það er nú þannig að í þessari títtnefndu greinargerð sem þingmaðurinn vitnar til sögðu þessir tveir ágætu lögfræðingar að víst væri þetta ... Þeir drógu nú í land í einhverju seinna andsvari við utanríkisráðuneytið, ekki veit ég af hverju, þar sem þeir töluðu um að þetta í sjálfu sér kannski stæðist stjórnarskrá en væri ekki gallalaust. En það eru fleiri menn, t.d. eins og ágætur maður sem heitir Eyjólfur Ármannsson, sem hefur goldið varhug við þessu og hann segir t.d. í grein í Morgunblaðinu, með leyfi forseta: „Stefna stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku er ákveðin með þingsályktun og því þarf að breyta henni með nýjum tölulið um að sæstrengur verði ekki lagður nema með samþykki Alþingis.“ Svo segir hann hér: „Ekki nægir því að setja lagafyrirvara við innleiðingu á sjálfum þriðja orkupakkanum í íslenskan rétt.“ Svo segir hann hér síðar: „Alþingi ætlar samtímis að samþykkja þriðja orkupakkann og skuldbinda Ísland að þjóðarétti til að innleiða í landsrétt áfanga í orkustefnu ESB og að setja málsgrein inn í „stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku“ sem gengur gegn orkustefnu ESB. Ekki er bæði samtímis hægt að innleiða áfanga í orkustefnu ESB og ákveða stefnu sem gengur gegn henni.“ Getur þetta skýrara verið, hv. þingmaður? Ég segi aftur: Okkar starf hér er það flókið að við reiðum okkur á sérfræðinga í öllum málum. Þegar menn af þessum kalíberi og hinir tveir, þrátt fyrir fyrirvara sem þeir settu, setja fram þessar skoðanir verðum við að hlusta.
Virðulegi forseti. Ég þarf nú að valda hv. þingmanni vonbrigðum með því að ég get ekki verið hér miklu lengur vegna þess að ég þarf að fara heim til mín og sinna fjölskylduskyldum. En, engar áhyggjur, hv. 10. þm. Suðurkjördæmis Smári McCarthy kemur í stað mín og mun hér halda uppi í fjörinu, væntanlega langt fram á nótt, geri ég ráð fyrir. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og mun kynna mér þá umsögn sem ég rekst á í kjölfar svars hv. þingmanns, umsögn frá Eyjólfi Ármannssyni. Ég mun einfaldlega að gera það og kynna mér það og vonandi komast aftur í ræðu um þetta mál. Ég vona nú að ekki þurfi allir að hanga hér langt fram á nótt, en ég vona vissulega að við getum rætt þetta meira. En mig langar þá að spyrja hv. þingmann aðeins út í þessa fyrirvara, vegna þess að hann talaði um týndu fyrirvarana. Nú er fyrirvarinn tilgreindur í greinargerðinni sem fylgir þingsályktunartillögunni og fyrirvarinn eins og hann mun koma fram í 3. gr. reglugerðar var sendur til atvinnuveganefndar síðasta föstudag. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður fengið aðgang að þeirri útgáfu, en hann er mjög skýrt tilgreindur þar. Ég vildi að ég hefði tíma til að lesa hann. En ég er að velta fyrir mér hvað mundi duga [[Forseti hringir.]]fyrir hv. þingmann. Mundi það duga að setja fyrirvarann inn í meginefni tillögunnar sjálfrar? Væri það til bóta? Vegna þess að hann mun vera í reglugerðinni, það er búið að sýna fram á það; hann er í greinargerð þingsályktunartillögunnar. Það stendur svart á hvítu þar og við höfum öll aðgang að þeim [[Forseti hringir.]]upplýsingum. Það eina sem mér dettur í hug sem gæti neglt þetta betur inn [[Forseti hringir.]]er að setja hann í meginefni þingsályktunartillögunnar. [[Forseti hringir.]]Hv. þingmaður getur stungið upp á [[Forseti hringir.]]þeirri breytingu eða ég. Mundi það duga, hv. þingmaður?
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörkin.
Hæstv. forseti. Ég skil vel að hv. þingmaður skuli þurfa heim til að sinna sínum fallega syni. En ég verð hér í fyrramálið líka þannig að við getum haldið áfram að ræða þetta þá. Hvað mundi duga mér? spyr hv. þingmaðurinn. Það er ef þetta mál yrði sent til sameiginlegu EES-nefndarinnar og út úr því samtali eða þeim viðræðum kæmi fyrirvari frá Evrópusambandinu sjálfu sem kvæði á um að við þyrftum ekki að uppfylla þetta og hitt. Það mundi nægja mér. En fyrirvari sem byggist á tveggja manna tali orkumálastjóra Evrópusambandsins og hæstv. utanríkisráðherra, með mikilli virðingu fyrir þeim báðum, ég veit ekki hvort þetta var símtal eða spjall yfir samloku og sódavatni: Þetta er ekki lögformlegur fyrirvari, alla vega þannig að hann nægi þeim sem hér stendur. Þannig er það. En lögformlegur fyrirvari frá Evrópusambandinu að undangengnu samtali í sameiginlegu nefndinni mundi duga vel.
Frú forseti. Ég efast ekki um að virðulegur forseti sé sammála mér um það að þetta hafi verið einstaklega áhugaverð ræða og gott að hv. þingmaður skuli nú loks fá tækifæri til að flytja sína fyrstu ræðu um þetta mál. Ég vona að hv. þingmaður og herra forseti, Steingrímur J. Sigfússon, fái líka tækifæri til að flytja ræðu í þessari umræðu enda hefur hann varpað ljósi á eitt og annað á fyrri stigum innleiðingar raforkumála Evrópusambandsins. Ég held að það sé ekki ofsögum sagt að hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson hafi boðið upp á það sem kalla mætti hlaðborð álitaefna og atriða sem eru sannarlega umhugsunarverð svoleiðis að maður veit varla hvar maður á að byrja í fyrirspurn til hv. þingmanns sem flutti hér ræðu sem var í senn skemmtileg, upplýsandi og hugljúf. Eitt af því sem sló mig og er reyndar atriði sem ég hef velt fyrir mér fyrr í þessari umræðu er þegar hv. þingmaður nefndi, ef ég skildi hann rétt, þann hóp í samfélaginu og öðrum samfélögum sem einhvers staðar var kallaður hinir fyrirlitlegu. Það er sá hluti almennings sem virðist ekki eiga rétt á að hafa skoðun á gangi mála. Ég velti fyrir mér: Hvert er mat hv. þingmanns á því? Hvers vegna er það svo í þessu máli að þeir, sem telja sig vita betur en aðrir, telja að a.m.k. mjög stór hluti almennings, meiri hluti almennings samkvæmt könnunum, hafi nánast ekki rétt á því að hafa skoðun á málinu, a.m.k. ekki rétt á því að fá sína niðurstöðu í það?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Mér er ljúft að verða við henni. Jú, ég hef haft þá tilfinningu í þessu máli og það tengist kannski því að það er verið að tengja þetta mál máli eins og Brexit í Englandi. Menn hafa ekki þreyst á því í ræðu og riti að segja: Það var bara eitthvert ómenntað fólk sem greiddi atkvæði með Brexit, hinir vildu vera kyrrir í sæluríkinu. Eins og ég minntist á áðan hafa gildandi hópar sett sig upp á móti þessu samkomulagi. Það er allt saman fólk sem á það sameiginlegt að vinna töluvert mikið með höndunum, bakarar, garðyrkjumenn, ASÍ, ég held ég hafi gleymt þeim í upptalningunni áðan, ASÍ. Þetta er fólk sem veit að með því að hætta sé á því að við afsölum okkur valdi yfir orkulindum okkar muni það koma okkur í koll vegna þess að það mun hækka hjá okkur rafmagnsreikninginn eins og gert hefur verið áður þrátt fyrir það sem menn hafa haldið fram. Ég bíð eftir því að einn ágætur félagi minn í Miðflokknum, hv. þm. Birgir Þórarinsson, komi hér með rafmagnsreikning út af sínum kyndingarkostnaði sem tvöfaldaðist einmitt þegar skipt var upp samkvæmt orkupakka tvö. Það er þetta fólk sem mun finna á eigin skinni afleiðingarnar af því ef við förum fram með þeim hætti sem lagt er til í þessari þingsályktunartillögu. Það eru aftur á móti aðrir sem tilheyra öðrum hópum sem við gætum kallað menntaelítu, við gætum talað um embættismannakerfið, við gætum talað um menn og konur sem eru ekki í beinni hættu af því að verða fyrir óþægilegum áhrifum af þessum gjörningi. Þeir sem hins vegar sjá fyrir sér að þeir verði það, þetta mun hafa áhrif á líf þeirra, mun hafa áhrif á kjör þeirra, eru þeir sem rísa upp. Það er fólkið í landinu. Það er hinn almenni Íslendingur sem hefur bæði staðið út á velli og verið hér uppi á pöllum.
Herra forseti. Það væri hægt að spyrja heilmikið meira út í þetta tiltekna atriði en hv. þingmaður nefndi svo margt í ræðu sinni að ég þarf að komast yfir fleira. Hv. þingmaður nefndi m.a. álit Carls Baudenbachers, fyrrverandi dómara við EFTA-dómstólinn sem nú er sjálfstæður ráðgjafi. Baudenbacher er maður sem ég hef mikið álit á og myndi kalla vin minn, en við erum ekki pólitískir samherjar. Það kom mér töluvert á óvart þegar ráðherra Sjálfstæðisflokksins fékk þann tiltekna mann til þess að veita pólitískt álit og auk þess ráðherra frá Framsóknarflokki og jafnvel Vinstri grænum. Er hv. þingmaður sammála mér um það, vegna þess að hann nefndi þetta atriði, að ef mat Baudenbachers er rétt, þ.e. að Norðmenn líti á Íslendinga sem einhvers konar fylgifiska, þjóð með aukaaðild að EES-samningnum, [[Forseti hringir.]]að þess heldur beri okkur að nota það tækifæri sem nú gefst til að árétta að við séum þar á jafnréttisgrundvelli?
Hæstv. forseti. Jú, með mikilli virðingu fyrir þessum fræðimanni, þá fannst mér koma fram hjá honum að það sem myndi gerast ef við myndum senda þetta aftur til baka yrði að Norðmenn yrðu fúlir út í okkur og Evrópusambandið brjálað. En þegar við erum þjóð meðal þjóða þá þurfum við stundum, ekki bara stundum, að taka þær ákvarðanir sem koma Íslandi best. Við þurfum að hugsa fyrst og fremst um Ísland, ekki það hvort Norðmenn yrði kannski ekki á okkur á næstu þremur Norðurlandaþingum eða hvort einhver ákveðinn sérfræðingur eða einhver skrifstofustjóri hjá Evrópusambandinu fari í fýlu við okkur. Við getum ekki látið slíkt stjórna okkur. Þess vegna tek ég undir að mér fannst kjarninn í ræðu þessa góða fræðimanns vera sá að við ættum í sjálfu sér að vera stillt til að móðga ekki Norðmenn og fara ekki í slag við Evrópusambandið.
Frú forseti. Sem áhugamaður um sögu og staðreyndir - þingmaðurinn kom inn á að hann taki þær ákvarðanir sem komi Íslandi best - ætla ég að fá að lesa upp úr þingskjali 972, sem er nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum, frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Með leyfi forseta, stendur: „Með frumvarpinu er lagt til að 22. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2009/72/EB um sameiginlegar reglur fyrir innri markað raforku verði innleidd hér á landi. Í tilskipuninni eru sameiginlegar reglur um framleiðslu, flutning, dreifingu og afhendingu rafmagns og ákvæði um neytendavernd. Markmið tilskipunarinnar er að bæta og samþætta samkeppnishæfa raforkumarkaði innan bandalagsins.“ Undir þetta ritar hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson. Og sömuleiðis, þegar þetta mál var lagt fyrir var á græna takkanum hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, þá utanríkisráðherra, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, þáverandi forsætisráðherra.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að koma fram með þetta mál hér. Þetta er einn af þeim draugum sem dreginn hefur verið upp, sem talað hefur verið um að þeir sem hér standa núna hafi verið forgöngumenn um að þessi pakki yrði tekinn hér upp. Mig langar að vitna til ræðu utanríkisráðherra á sínum tíma fyrir málinu. Þar segir um þetta sama mál, eins og hv. þingmaður talaði um, með leyfi forseta: „Taka ber hins vegar fram að umrædd tilskipun hefur ekki enn verið tekin upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og sem slík er tilskipunin ekki grundvallarástæða þessa frumvarps. Engu að síður þótti rétt, eins og bent var á í áðurnefndri skýrslu, að hafa hliðsjón af ákvæðum 22. gr. tilskipunarinnar að því er varðar kerfisáætlun flutningsfyrirtækisins.“ Þetta er úr ræðu utanríkisráðherrans á sínum tíma fyrir þessu máli. Jú, það er rétt að þarna var verið að samþykkja kerfisáætlun um flutning á rafmagni innan lands. Og veitti nú ekki af vegna þess að hringlínan eins og hún er núna er eins og léleg jólasería. Það sést kannski best á því að þegar rof varð á henni á Reykjanesi fyrir einu og hálfu ári síðan var alþjóðaflugvöllurinn úti í nokkrar mínútur. Þannig er ástandið á flutningskerfi raforku á Íslandi. Nú er verið að bæta þar í. Sá hluti tilskipunarinnar sem þarna var tekin upp - ég vitna aftur til orða ráðherrans - var settur til þess að bæta dreifingu á raforku innan lands á Íslandi. Hann var ekki tekinn upp til að framselja vald yfir auðlindum þjóðarinnar til samevrópskrar stofnunar. Þetta frumvarp var ekki sett fram til þess að ganga í berhögg við stjórnarskrá Íslands eða þenja hana eins langt út og hægt var. Þetta var sett fram til þess að laga dreifingu á rafmagni innan lands.
Frú forseti. Þá ætla ég að lesa aftur, með leyfi frú forseta: „…samkeppnishæfa raforkumarkaði innan bandalagsins.“ Undir þetta ritar hv. þingmaður. Það var bara þannig. Ég er þá bara að gera tilraun til þess að elta skottið á mér.
Þér tekst það bara vel.
Já. Þá var ég er samflokksmaður hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar sem ritar undir þetta skjal. Ég vil spyrja hv. þingmann: Af hverju varaði hann þá ekki við málinu eins og hann er að gera í dag? Af hverju ekki? Af hverju gerði hann það ekki þá? Mig langar bara að vita það. Mig langar að vita það hvers vegna þingmaðurinn varaði ekki í málinu þá. Hann kemur svo núna og gerir það. Frábært. Ég vil vita af hverju sagði þingmaðurinn ekkert þá heldur skrifaði undir þetta skjal ásamt Gunnari Braga Sveinssyni, þáverandi utanríkisráðherra, og Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, forsætisráðherra.
Hæstv. forseti. Það er hressileg nýjung að heyra Framsóknarmann með skoðun. Hann er nú reyndar með margar skoðanir, en það er líka þeirra háttur. Nú ætla ég að lofa hv. þingmanni einu og ég bið hann um að hafa athygli á því sem ég segi núna: Nú ætla ég að taka mig til í næstu ræðu minni eða þarnæstu og lesa allt skjalið sem hann heldur á. Ég mun lesa það frá orði [[Ég spurði …]]til orðs og þar mun ég svara því hvers vegna þetta mál var sett fram. Sú tilvitnun sem ég las hér áðan var reyndar ekki frá þáverandi utanríkisráðherra [[Gripið fram í.]]- ég er með orðið núna - heldur frá þáverandi iðnaðarráðherra. En nú bið ég hv. þingmann að staldra við og taka þátt í umræðunni með okkur. Ég fagna því að hann er kominn. Búinn að taka á sig rögg og bölva í sig kjark þannig að við skulum bara halda áfram að skiptast á skoðunum um þetta. [[Gripið fram í.]] Ástæðan var sú að [[Gripið fram í.]]við vorum á þessum tíma … [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]
Þingmaður hefur orðið.
Ja, það er nú varla, hæstv. forseti. Ég held að ég hljóti að fá einhverjar 10–15 sekúndur til að tala hér óáreittur, ef ég fæ frið til þess, af því að þessum þingmanni liggur svo mikið á hjarta. Hann er náttúrlega velkominn í ræðustól, vænti ég. Það sem ég vildi segja er að þarna var verið að taka ákveðinn afmarkaðan þátt sem var í raun og veru framhald af öðrum orkupakkanum til að laga raforkudreifingu innan lands. Jú, ég hugsa að það sé bjartara yfir á Húsavík út af þessu og verði það örugglega innan skamms. En ég hvet þingmanninn til að koma hér í umræðuna á eftir.
Virðulegi forseti. Umræðurnar um þriðja orkupakkann á undanförnum vikum og mánuðum hafa snúist um margt. Þær hafa snúist um lögfræðileg álitamál sem tengjast fullveldi þjóðarinnar og framsali fullveldis, þær hafa snúist um uppskipti orkufyrirtækja í ríkiseigu og hvort áform séu um einkavæðingu þeirra. Þá hafa vaknað spurningar um jarðakaup útlendinga og virkjunarrétt á þeim jörðum og loks hvort við hæfi sé að utanríkisráðherra kalli eftir áliti erlends sérfræðings sem gegnt hefur trúnaðarstörfum í hinu samevrópska kerfi sem hefur verið að þróast frá stríðslokum. Í bakgrunni þessara umræðna er svo sú stóra spurning hvort Ísland geti búist við refsiaðgerðum af hálfu Evrópusambandsins ef við höfnum þriðja orkupakkanum. Sá utanríkisráðherra sem hafði forystu um EES-samninginn af okkar hálfu fullyrðir að sá samningur geri beinlínis ráð fyrir því að aðildarríki hans geti hafnað. Í Morgunblaðinu birtist grein eftir Sturlu Böðvarsson, fyrrverandi þingmann og ráðherra Sjálfstæðisflokksins, og segir hann, með leyfi forseta: „Það er óforsvaranlegt að samþykkja þriðja orkupakkann án þess að það liggi fyrir hvað gerist á orkumarkaði á Íslandi þegar sæstrengur hefur verið lagður og orkusalan hefst. Það hefur eitt og sér engan tilgang að við ráðum því hvort sæstrengur verði lagður ef orkumarkaðsmálin verða um leið tekin úr okkar höndum þegar sala hefst um sæstreng. Þessari spurningu verða ráðherrar að svara áður en lengra verður haldið enda virðist Landsvirkjun gera ráð fyrir lagningu sæstrengs svo sem sjá má á heimasíðu félagsins.“ Það væri náttúrlega gaman, virðulegi forseti, ef utanríkisráðherra væri hér einhvern tíma með okkur eða að einhver ráðherra yfir höfuð sæi ástæðu til að vera með okkur í umræðunni. Hvað gerist þegar og ef sæstrengur hefur verið lagður? Er það rétt eða rangt að þá falli skipulag og rekstur orkumála okkar, þ.e. nýting á orku fallvatnanna á Íslandi, einnar helstu auðlindar íslensku þjóðarinnar, undir regluverk Evrópusambandsins? Það væri frábært að hafa hæstv. utanríkisráðherra akkúrat núna til að svara þeirri spurningu. Nýleg skoðanakönnun MMR sýnir að um helmingur þjóðarinnar er andvígur samþykkt orkupakkans, tæpur þriðjungur er honum fylgjandi. Sama könnun sýnir að andstæðingar orkupakkans eru stærstu hóparnir í öllum stjórnmálaflokkum. Opinberar yfirlýsingar margra þingmanna Sjálfstæðisflokksins sýna að í þeim hópi var sterk andstaða við samþykkt orkupakkans og þar var formaður flokksins fremstur í flokki. Með leyfi forseta ætla ég bara hreinlega að vísa í hann, sem ég hef nú gert áður: „Veltum því fyrir okkur hvað við höfum með það að gera á innri markaði Evrópu að vera að ræða raforkumál sem eru í eingangruðu mengi á Íslandi úti í Brussel. Hvað höfum með það að gera að vera að ræða við önnur ríki Evrópusambandsins raforkumál af eyjunni Íslandi? Er það mál sem varðar innri markaðinn með beinum hætti, þegar engin er tengingin?“ Síðan segir hann: „Það sem ég á svo erfitt með að skilja er áhugi sumra þingmanna að komast undir boðvald samevrópskra stofnana. Hvað í ósköpunum liggur mönnum á að komast undir sameiginlega raforkustofnun Evrópu á okkar einangraða landi með okkar eigið raforkukerfi? Hvers vegna í ósköpunum hafa menn áhuga á því að komast undir boðvald þessara stofnana?“ Hann spyr hvort ástæða sé til að ganga lengra og segir, með leyfi forseta: „Mér finnst vera svo mikið grundvallaratriði að við skilgreinum hvað séu innrimarkaðsmál sem við viljum sinna sérstaklega undir EES-samningnum og hvað séu mál sem tengjast ekki beint innri markaðnum. Hérna erum við með kristaltært dæmi um það, raforkumál Íslands eru ekki innrimarkaðsmál.“ Það er í rauninni athyglinnar virði hvernig við höfum talað um orkupakka þrjú eins og hann sé í rauninni aðalmálið. Mér hefur persónulega fundist skorta á það að hér sé tekið heildstætt mat, að við tökum hinn eiginlega samning, 25 ára samning um Evrópska efnahagssvæðið sem við höfum farsællega verið aðilar að í aldarfjórðung, og látum á það reyna hver hin eiginlega samningsstaða okkar er varðandi samninginn. Hvers vegna skyldum við ekki fara eftir t.d. ráðleggingum? Við fengum tvær ráðleggingar frá þeim ágætu fræðimönnum og lögspekingum, Stefáni Má Stefánssyni og Friðriki Árna Friðrikssyni Hirst. Þeir koma með tvær tillögur um það hvernig við ættum að bera okkur að varðandi innleiðingu á þessum orkupakka. Í rauninni kom það skýrt fram í tali þeirra fyrir hv. utanríkismálanefnd að önnur tillagan var lögfræðilega mun hagkvæmari en hin. Hún var sú að láta reyna á það strax fyrir EES-nefndinni hvort við gætum ekki farið fram á það að vera algerlega undanþegin þessum orkupakka. Hvernig hefði EES tekið á því? Hvers vegna skyldum við láta reyna á það þegar við erum búin að innleiða orkupakkann þegar kemur að því að aflétta hinum svokölluðu stjórnskipulegum fyrirvörum, sem ég ætla nú hreinlega ekki að fara í? Ég er búin að nefna áður að það hefur komið fram fyrir utanríkismálanefnd hversu öflugir þeir eru og hversu miklu vatni þeir halda. Þá spyr ég. Hvers vegna erum við að fara þessa leið? Mér er algerlega ómögulegt að skilja það. Það var líka virkilega athyglisvert sem kom fram um ákvæði 32. gr. þessara raforkutilskipunar. Það kom glögglega fram hjá fræðimönnunum fyrir utanríkismálanefnd hvað akkúrat þetta ákvæði felur í sér. Meginreglan er að aðgangur sé tryggður að flutnings- og dreifikerfi og að gjaldskrá sé beitt hlutlægt og án mismununar. Þetta er beint úr áliti Skúla Magnússonar, prófessors og lögspekings. Það sem við tölum svo mikið um hér, sæstrengur eða ekki sæstrengur, þriðji orkupakkinn, fyrsti, annar er ekki það sem skiptir máli. Við eigum að einblína á hvert sé hið eiginlega markmið með innleiðingu orkupakkanna. Eiginlega markmiðið er sameiginlegur innri raforkumarkaður í Evrópu, það er ekkert flóknara en það. Hvers vegna skyldum við vera að færa okkur þangað? Af hverju? Hverjir eru hagsmunirnir? Eigum við ekki frekar að velta upp þeirri spurningu: Hvað höfum við að gera þangað yfir höfuð? Eitthvað? Það hefur oft verið talað um að fræðimennirnir hafi sagt að það væri enginn lagalegur ágreiningur, þeir hafi bara alhæft að það væri enginn lögfræðilegur ágreiningur. Ég hef aldrei heyrt í einum einasta lögspekingi sem alhæfir að ekki geti verið ágreiningur. Ég hef aldrei nokkurn tíma heyrt það. Það stendur nú t.d. í grein í Stundinni, þar sem fyrirsögnin er: Hugsanlegt að höfðað yrði samningsbrotamál gegn Íslandi vegna þriðja orkupakkans. Með leyfi forseta: „Þrír lögfræðingar sem unnu álitsgerðir um stjórnskipuleg álitamál tengd þriðja orkupakkanum telja hugsanlegt að Eftirlitsstofnun EFTA höfði samningsbrotamál gegn Íslandi og skuldbindingar Íslands vegna orkupakkans komi til kasta EFTA-dómstólsins í framtíðinni.“ Af hverju virðist meginreglan hér vera að tjalda alltaf til einnar nætur, virðulegi forseti? Getum við virkilega ekki horft til framtíðar? Getum við ekki viðurkennt að við erum á ákveðinni vegferð? Við göngum lengra og lengra undir boðvaldið í Brussel. Það er staðreynd. Það hafa allir viðurkennt, líka lögspekingarnir. Þeir hafa allir sagt að það sé auðvitað ákveðinn tilgangur með orkupakkanum. Það er engum blöðum um það að fletta. Af hverju getum við ekki reynt að velta þessu upp á annan hátt? Hvers vegna leyfum við ekki, þegar við vitum að þjóðin er eins ósamstiga í málinu og raun ber vitni, þjóðinni að eiga um þetta síðasta orð? Af hverju ekki þjóðaratkvæðagreiðsla? [[Forseti hringir.]] Það er líka annað sem ég get ekki skilið. Við hvað eru stuðningsaðilar orkupakkans smeykir, ef þjóðin er látin eiga síðasta orðið? Þeir hinir sömu sem eru alltaf að tala um beint lýðræði og að þjóðin eigi að fá að eiga síðasta orðið um allt hvaðeina.
Hæstv. forseti. Það er nefnilega algjörlega geirneglt hjá hv. þm. Ingu Sæland þegar hún segir að við þurfum að horfa á þessa heildarmynd. Mér fannst hún gera það ágætlega í sinni ræðu vegna þess að við verðum aðilar að þessum sameiginlega innri markaði. Þetta snýst nefnilega allt um það. Okkur er sagt að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af sæstreng. Það getur verið að einhverju leyti ágætis pæling. En ef við snúum dæminu við og ímyndum okkur að þegar við erum orðin hluti af þessum sameiginlega innri markaði líti ESB svo á að þeim beri skylda til þess að leggja sæstreng. Þá vil ég spyrja hv. þm. Ingu Sæland hvaða skoðun hún hafi á því. Og annað: Hvaða refsiaðgerðir átti hv. þingmaður við þegar hún talaði um refsiaðgerðir af hálfu ESB, þ.e. ef við förum ekki eftir því sem ætlunin er þegar við horfum á þessa heildarmynd?
Virðulegi forseti. Þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir spurninguna. Þegar við tölum um sæstrenginn og refsiaðgerðirnar og hvað sé átt við með þeim: Ég hef ekki hugmynd um það. Það er ekki einu sinni látið reyna á það fyrir sameiginlegu EES-nefndinni hver okkar eiginlega samningsstaða sé í samningi sem við teljum þó a.m.k. að við séum aðilar að og eigi að virka í báðar áttir. Það er nú það stórmerkilega í stöðunni. Ef við leggjum t.d. sæstreng er það búið að vera á borði hjá Landsvirkjun í mörg ár og við sjáum á heimasíðunni að það á þá líka alltaf vera á okkar forsendum. Það er bara svoleiðis. Og það á ekki að bitna á íslenskum neytendum. Ég ætla nú bara svona aðeins pínulítið að svindla því ég hef tíma og segja: Það er ótrúlegt að lesa 52 umsagnir sem við höfum fengið um þetta mál, ótrúlegt að sjá hve margir úti í samfélaginu hafa virkilegar áhyggjur. Þess vegna segi ég: Í stað þess að þurfa að velta vöngum yfir því hvernig okkur yrði refsað og hvernig við yrðum þá rassskellt, samanber þann hræðsluáróður sem við höfum þurft að horfast í augu við núna um að við værum að skáka samningnum okkar við Evrópska efnahagssvæðið og ég veit ekki hvað, segi ég bara: Hvernig væri að láta á það reyna í eitt skipti fyrir öll og svara þessum spurningum?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ingu Sæland kærlega fyrir. Það er nefnilega alveg rétt að það er hægt að týna sér í þessari umræðu og við erum rétt að byrja nóttina, vil ég segja. Þar sem ég veit að hv. þm. Ingu Sæland er mjög umhugað um þá sem höllum fæti standa í okkar samfélagi velti ég fyrir mér að nú er það sýnt að þegar við innleiddum orkupakka tvö hækkaði raforkuverð á landsbyggðinni. Við höfum heyrt hér ræður sérstaklega sem snúa að Suðurnesjum, ef ég man það rétt. Þetta er allt með skipun að utan og þar með hækkaði raforkureikningurinn. Þá velti ég fyrir mér hvort það sé ekki einsýnt að það sama muni gerast - þá fyrir landið allt, hreinlega - þegar og ef við samþykkjum orkupakka þrjú. Í þessu sambandi er ég kannski að huga að þeim sem höllum fæti standa þar sem þeir hafa ekki úr svo miklu að moða. Allt þetta mun skipta máli. Þannig að ég velti þessu upp, hvort ekki sé einsýnt að orkuverð muni hækka.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Nei. Ef við ætlum bara að horfa á orkupakka þrjú er hann ekki einn og sér orsök fyrir hækkun á raforkuverði núna. Hins vegar er alveg augljóst að með uppskiptingunni sem varð þegar Landsnet varð til hækkaði það náttúrlega, þrátt fyrir þessa skýrslu frá Eflu sem á að sýna fram á það að hér hafi raforkuverð raunverulega lækkað, sem er náttúrlega bara eiginlega galið. Vegna þess að þá allt í einu erum við ekki bara með framleiðslu, heldur með sölu og við erum komin dreifingu, allir aðilar taka til sín. Við erum með risayfirbyggingu. Við erum komin með fleiri forstjóra og það er verið að reyna að telja okkur trú um það í leiðinni að með því að auka þjónustustigið og koma með stærri yfirbyggingu og þenja út báknið hafi orkuverðið lækkað. Í rauninni tók Efla einungis til eins þáttar sem var framleiðslan sjálf og hún hafði ekki hækkað vegna þess að hún hafði ekki fylgt vísitölu. Þannig var það reiknað út. En þessi þriðji orkupakkinn felur ekki endilega í sér sæstreng. Það er ekki fyrr en við lítum til lengri tíma. Það er aðeins ein leið sem er verið að fara, íhlutun erlendra aðila í íslenskan orkumarkað og það er staðreynd. Jú, þegar upp verður staðið munum við sitja við sama borð og allir aðrir á hinum sameiginlega innri orkumarkaði í Evrópu. Ég veit ekki hvort það verður eftir fimm ár eða tíu ár en alla vega er sú vegferð sem hér á sér stað á hinu háa Alþingi alveg skýr. Það er þangað sem við stefnum.
Forseti. Ég byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það sem mig langar að spyrja þingmanninn út í snýr að markaðsvæðingu orkunnar sem mér fannst hún koma inn á í sinni ræðu, þ.e. að Ísland væri að tengjast enn meira og taka upp reglur markaðsins í Evrópu, evrópskar raforkumarkaðsreglur, ef má orða það þannig. Nú er það svo að Evrópusambandið hefur kveðið upp þann úrskurð - og árið 2016 barst íslenskum stjórnvöldum tilkynning þess efnis - að þegar nýtingarsamningar sem væru í gildi í dag rynnu út yrði að bjóða þá út á ný. Það yrði einhvers konar uppboð eða útboð á nýtingarsamningum. Þetta byggir á reglum sem Íslendingar leiddu í sinn rétt 2006, held ég að það hafi verið, og svo 2014, reglur um opinber innkaup. Þessar gerðir og það sem þessi ákvörðun Evrópusambandsins byggir á, þ.e. að raforka sé bara vara, eru hluti af þjónustutilskipun Evrópusambandsins og í rauninni líka hluti af reglugerð um opinber innkaup. Með því að innleiða orkupakka þrjú - og það snýst allt saman um ACER og þetta allt saman, þó svo að við eigum að fá einhvers konar undanþágu frá einhverju, sæstreng og einhverju slíku - er hv. þingmaður sammála mér að við séum þá að taka enn eitt skrefið til þess að samræma okkar litla íslenska orkumarkað þessum stóra orkumarkaði Evrópusambandsins, með öllu því sem fylgir? Og er þá ekki full ástæða til að hafa einhverjar, þó að þær væru bara litlar, áhyggjur af því að Evrópusambandið muni krefjast þess að á Íslandi gildi nákvæmlega sömu reglur og um stórfyrirtæki í Evrópu, [[Forseti hringir.]]þ.e. að þeim þurfi jafnvel að skipta upp til að auka samkeppni?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir spurninguna. Jú, þetta er alveg rétt, þetta er nákvæmlega það sem við horfumst í augu við bara núna með t.d. Hellisheiðarvirkjun. Þegar og ef hennar umboði lýkur má bara bjóða það út og það verður í rauninni samkvæmt samningi. Það verður í rauninni hæstbjóðandi sem getur tekið yfir. Hv. þingmaður man nú eftir málinu þar sem ríkið greiddi Högum 3 milljarða í skaðabætur vegna þess að talið var að það væri verið að hamla ákveðnum vöruskiptum og frjálsu flæði vöru, samanber EES-samninginn. Það gildir nákvæmlega það sama núna þegar við horfum á HS Orku sem horfir á Landsvirkjun, sem er risastórt fyrirtæki í ríkiseigu. Það er ekki spurningin um hvort ég tel, hv. þingmaður, að það sé bara hvenær HS Orka og fulltrúar þar láta reyna á það, einmitt fyrir EFTA, hvernig það stenst samninginn að við skulum eiga risastóra Landsvirkjun sem er með yfir 85% af hlutdeildinni á markaðnum. Þannig að ég sé það til framtíðar líka. Þetta stefnir allt í það. Það er ekki hægt að horfa fram hjá þeim sérfræðingum sem eru í rauninni líka að berjast gegn innleiðingu þriðja orkupakkans og vita og eru að draga fram ekki bara sjónarmið heldur ýmsar staðreyndir sem þeir bera á borð og dapurt að skuli vera svona harðlokað augunum fyrir því. Bara vegna þess að fólk hér, margir hverjir hv. þingmenn, eru einhvern veginn fastir í þriðja orkupakkanum og virðast ekki geta horft pínulítið lengra og líta ekki á raunverulegt gildi þessa fjórfrelsis sem samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hefur sett okkur í. Ég hef þar á meðal talað um ... Í seinna andsvari kem ég með það.
Virðulegur forseti. Mig langar að hvetja hv. þingmann til að koma að frekar í aðra ræðu til að halda áfram með þetta mál því að ég er með aðra spurningu til hv. þingmanns fyrir seinna andsvarið. Nú eru þannig að orkupakki fjögur er orðinn til. Við höfum séð fréttir af því að það sé búið að kynna hann fyrir norskum stjórnvöldum. Það er líka þannig að í Noregi er búið að skrifa skýrslu um orkupakka fjögur. Mig langar í fyrsta lagi að spyrja þingmann hvort hún muni eftir því að orkupakki fjögur hafi á einhvern hátt verið kynntur, eða innihald hans kynnt, fyrir utanríkismálanefnd eða annarri nefnd sem hv. þingmaður kann að sitja í. Í skýrslunni sem unnin var í Noregi og er fjallað um í Bændablaðinu segir, með leyfi forseta, þ.e. í fréttinni: „Í reglugerðinni er mælt fyrir um frekari ákvæði sem skiptir máli fyrir viðskipti yfir landamæri. Markmiðið er að tryggja meginregluna um vel samþættan raforkumarkað.“ Að raforkumarkaðurinn sé vel samþættur allur saman. „Þetta þýðir að allir þátttakendur í sameiginlega orkuneti ESB verða að hafa jafnan aðgang að mörkuðum.“ Væntanlega þeir sem eru tengdir eða munu tengjast. „Enn fremur er almennt ákvæði um flutningsgetu og flöskuhálsstjórnun.“ Hvað það þýðir veit ég ekki og hef ekki getað fundið út úr. „Þar segir m.a. að innflutningur og útflutningur á raforku megi ekki vera takmarkaður af innlendum þáttum.“ Ég velti fyrir mér hvort það sé ekki full ástæða til að fá nánari útlistun á orkupakka fjögur áður en haldið er áfram með þetta mál hér. Því að ef það er þannig að það er enn þá verið að veita þessari ACER-stofnun og eftirlitsstofnunum Evrópu aukið vald til að ráðskast með raforkumarkaðinn er spurning hvort við þurfum ekki einmitt núna að fá undanþáguna sem höfum talað svo mikið um til þess að lenda ekki hugsanlega í því að þurfa að bregðast við einhverri kröfu frá Evrópusambandinu um að við séum að takmarka útflutning.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Nei, ég hef hvergi séð eða fengið að vita neitt þar sem ég hef setið í nefndum um orkupakka fjögur, þó að ég viti að hann sé kominn inn á borð hjá einhverjum aðilum úti í samfélaginu til skoðunar. Ég hef hins vegar bent á að það hafa komið sérfræðingar, eins og fyrir fjárlaganefnd, ég man eftir því, og talað um að ríkinu væri í rauninni bannað samkvæmt EES-samningnum að hamla flæði vöru. Orkan er skilgreind sem vara en þá er sagt: Já, en það eru svo margar aðrar reglur sem þarf þá að líta til og ríkið ræður þessu sjálft og getur hamlað út af umhverfismati og leyfi til að leggja sæstrenginn og alls konar álitaefnum sem eru dregin fram. En staðreyndin er sú að það verður látið reyna á þetta. Það er alveg á hreinu. Orkan er vara, við erum í EES-samkomulaginu og við erum alltaf að fara lengra og lengra inn á markaðinn. Það er ekki flóknara en það. Þannig að ég tel að við séum í rauninni að brjóta, eins og ég segi, samninginn um Evrópska efnahagssvæðið með því að ætla að hamla þessari vöru á markað. Þannig að það er ekkert spurningin hvort heldur bara hvenær verður látið reyna á það og það verða alltaf dómstólarnir sem eiga síðasta orðið. Engir lögspekingar hér heima eða neitt. Ég vil bara ítreka það af því að ég hef tækifæri og smá blikk að það hefur enginn lögspekingur alhæft um það nokkurs staðar, eins og hefur margkomið fram, að það sé hafið yfir allan vafa. Það er aldrei sem lögfræðingar og prófessorar í lögfræði, lögspekingar alhæfa um slíkt. Til þess eru dómstólar. Til þess að fá niðurstöðu í lögfræðilegum álitaefnum sem kunna upp að koma. Orkupakki fjögur er á leiðinni, já, ekki spurning. Nei, ég hef aldrei séð hann.
Frú forseti. Það er ein hlið á þessu orkupakkamáli sem lýtur að utanríkisstefnu okkar í dálítið víðari skilningi sem mér þykir hlýða að fjalla um hér. Það hefur eilítið borið á umræðu um hvað myndi gerast ef farin yrði sú leið, sem manni sýnist vera aðaltillaga þeirra Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar, að leita á grundvelli ákvæða í EES-sáttmálanum sjálfum eftir sáttameðferð á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar, um þá þætti í þessum orkupakka sem háskalegastir mega teljast frá sjónarhóli stjórnarskrár og fullveldis yfir orkuauðlindum þjóðarinnar. Það hefur svolítið borið á því að gefið hefur verið í skyn, a.m.k. af sumum, til að mynda hæstv. utanríkisráðherra, að þá væri sjálfum EES-samningnum teflt í hættu. Sumir hafa gengið svo langt í umræðum að gefa það í skyn, svo ekki sé sterkar að orði kveðið, að þeir aðilar sem eru fylgjandi þessari leið, sem manni sýnist vera aðaltillaga þeirra tvímenninga í þeirra mikilvæga og ítarlega lögfræðilega áliti, séu í raun eftir því sem manni skilst með lævísum hætti að beita sér fyrir því að Íslendingar hverfi úr þessu samstarfi. Flestir þeir sem hafa talað fyrir þessari leið og hafa talað gegn samþykkt þingsályktunartillögu utanríkisráðherra stóðu hér á síðasta þingi að beiðni um skýrslu til utanríkisráðherra um kosti og galla aðildar Íslands að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Sá sem hér stendur er 1. flutningsmaður þeirrar tillögu og meðal þeirra sem að henni standa eru þingmenn úr fleiri flokkum en Miðflokknum, þarna eru þingmenn úr Sjálfstæðisflokknum og Flokki fólksins. Ég tel að þessir aðilar hafi með tillögunni sýnt í verki að þeir hafa áhuga fyrir því að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið, eins og hann snýr að okkur, takist sem best. Til grundvallar liggur það viðhorf að á hverjum tíma þurfi að vera fyrir hendi ný eða nýleg skýrsla um Evrópska efnahagssvæðið sem grundvöllur fyrir umræður um þátttöku okkur í þessu mikilvæga alþjóðlega samstarfi og stefnumótun á því sviði. Þessi skýrslubeiðni var gerð að norskri fyrirmynd og er vel þekkt að Norðmenn lögðu mikið kapp á að fram kæmi vönduð skýrsla í sama skyni þar í landi. Þegar því er hér haldið fram að það að Íslendingar samþykki ekki möglunarlaust hvað eina sem lagt er fyrir þá, eins og til að mynda reglugerð nr. 713 og annað af því tagi, stefni samstarfinu í hættu, getur það tæpast verið fallið til þess að styrkja í hugum Íslendinga jákvæða afstöðu til þessa samstarfs. [[Forseti hringir.]]Ég leyfi mér að vara við því að menn gangi fram með slíkum hætti í umræðunni.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. EES-samningurinn hefur verið okkur býsna mikilvægur í 25 ár eða svo. Hann hefur vissulega fært okkur, mundi ég segja, betri löggjöf á mörgum sviðum. Það skal þó að hafa í huga að löggjöf getum við tekið upp og apað eftir, ef okkur sýnist svo, ef okkur finnst hún vera það góð. Það sem EES-samningurinn hefur líka vitanlega gert er að leggja ákveðnar skyldur á herðar Íslandi. Við þurfum að arta þennan samning og við þurfum að uppfylla ákveðnar skyldur. Nú innleiddi Ísland orkutilskipanir eitt og tvö og með því hófst það ferli sem við sjáum í dag. Smám saman er verið að innleiða frekari tilskipanir eða frekari breytingar á löggjöf Evrópusambandsins varðandi orkumarkað þar sem Evrópusambandið hefur það augljóslega að markmiði að búa til einn samræmdan, samfelldan orkumarkað. Hefur það komið fram oftar en einu sinni að Evrópusambandið sem slíkt er ófeimið við að beita alls kyns ráðum til að ná fram markmiðum sínum, m.a. gegn þjóðríkjunum sem mynda þetta samband. Fyrir nokkru, eða réttara sagt held ég að það hafi verið í mars síðastliðnum, höfðaði Evrópusambandið samningsbrotamál gegn nokkrum ríkjum fyrir að hafa ekki staðið við útboðsskilyrði varðandi nýtingarrétt vatnsfalla og tilheyrandi vatnsaflsvirkjana. Nú velti ég fyrir mér, þar sem Íslandi hefur líka borist tilskipun frá Evrópusambandinu um að við þurfum að bjóða út þessa nýtingu eins og Evrópusambandið ætlast til af þessum ríkjum: Hefur þingmaðurinn engar áhyggjur af því að við séum að taka enn eitt skrefið með þessari innleiðingu í að ganga að fullu inn í þennan orkumarkað?
Herra forseti. Það er mjög gott - og ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið - að hann skyldi einmitt vekja athygli á þessu útboðsskilyrðamáli sem fékk ítarlega umfjöllun í Morgunblaðinu um helgina og ég hygg að hún hafi komið mörgum á óvart. Bara sá þáttur málsins kallar á mikla umfjöllun þegar þessi orkupakki er ræddur. Ég á von á því að menn muni einbeita sér í meira mæli að þessu máli í þeim umræðum sem hér eiga eftir að fara fram. Herra forseti. EES-samningurinn lýtur í grundvallaratriðum að þátttöku okkar í samstarfi um viðskipti á sameiginlegum markaði. Þetta er fyrst og fremst viðskiptasamningur. Nú er það svo að við leggjum okkar af mörkum í þeim efnum. Það er að mínum dómi ekki maklegt að halda því fram að þegar við viljum ekki fallast á að við eigum að gefa eftir fullveldi og yfirráð yfir orkuauðlindum teljumst við ekki fullgildir aðilar að þessum samningi. Ef það er það sem þeir aðilar sem þannig tala eru að halda fram þá er málið náttúrlega orðið býsna einkennilegt. Þarna er verið að blanda saman alls óskyldum hlutum. Annars vegar því að viðskipti gangi fyrir sig með greiðum hætti og samræmdum og annað af því tagi, og að erlendir aðilar öðlist ítök hér varðandi skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar.
Forseti. Þakka þingmanninum fyrir svarið. Nú er það þannig að samningsbrotamálið sem ég vitnaði til áðan og réttilega er fjallað um í Morgunblaðinu byggir annars vegar á þjónustutilskipun frá 2009 og hins vegar reglugerð um opinber innkaup frá 2014. Þessar gerðir hafa báðar verið innleiddar í löggjöf hér á Íslandi, 2011 og 2016. Við höfum séð og heyrt að einhvers konar yfirlýsing hafi borist frá orkumálastjóra Evrópusambandsins um að aðstæður á Íslandi séu þannig að það geti talist undanþegið ákveðnum hluta af þessum orkupakka öllum saman, þ.e. að það vanti tenginguna við landið út af sæstreng. En þjónustutilskipunin? Kannast þingmaðurinn við að einhver hafi flutt okkur þær fréttir að Evrópusambandið líti svo á að við séum undanþegin þjónustutilskipuninni þegar kemur að orkumálum eða öðrum tilskipunum sem fjalla um frjálst flæði vöru eða einhvers slíks? Ástæðan fyrir því að ég spyr að þessu er að eins og þingmaðurinn benti réttilega á er langt síðan að orka var skilgreind eins og hver önnur vara sem ætti að nýta á sama hátt og flokkuð sem slík. Því hljótum við að velta fyrir okkur hvort þessar tilskipanir sem hér er vitnað til séu í raun bara toppurinn á ísjakanum sem við sjáum og eigum von á í framtíðinni - þegar Evrópusambandið fer að láta á það reyna að allir sem hafa innleitt þessar tilskipanir, og nota bene við erum að fara að innleiða þessa tilskipun Evrópusambandsins, nái frumvörpin og þingsályktunin fram að ganga - og getum þá átt á hættu að Evrópusambandið fari að hlutast til um okkar málefni með þessum hætti ítrekað.
Herra forseti. Þetta er nákvæmlega rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni. Það er ókortlagt svæði, það er bara ekki vitað og það eru bara stór spurningarmerki hver kynnu að verða áhrif þeirrar þjónustutilskipunar og reglugerðar um opinber innkaup sem hv. þingmaður gat um. Það er alveg nauðsynlegt áður en hér verða teknar endanlegar ákvarðanir í þessu máli að þessi þáttur verði kannaður og rannsakaður ítarlega og nánar. Þannig er nú það, herra forseti. Þetta er bara eitt af mörgum atriðum sem er í raun og sanni ókannað. Það getur bara ekki verið eðlilegt að það sé ætlast til að að þessi orkupakki verði samþykktur fyrirvaralaust, eins og ýmsir, því miður, virðast stefna að, áður en spurningum um þessi þýðingarmiklu atriði er svarað. Þetta er náttúrlega bara eitt af mörgum atriðum sem eru ekki nægilega ljós. Það er til að mynda ekki nægilega ljóst hver sé hin lagalega umgjörð þessa máls. Við þekkjum umræðuna um hinn lagalega fyrirvara sem gufaði upp síðastliðinn miðvikudag upp úr klukkan fjögur í ræðu hv. þingmanns, formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Við sáum að öllu var tjaldað til. Við sáum fátið sem greip um sig meðal áhangenda þessa máls þar sem þeir tefldu fram hverjum skýringarkostinum á fætur öðrum um í hverju þessi meinti lagalegi fyrirvari kynni að vera fólginn. Eftir því sem best er vitað hefur hann ekki komið fram. Mat á því [[Forseti hringir.]]hvert væri stjórnskipulegt gildi slíks fyrirvara og hvernig hann rímaði við EES-samninginn og hvort yfir höfuð sé einhver heimild fyrir ríki til að ganga fram með þeim hætti: Þetta er bara algjörlega órannsakað mál. Mér býður auðvitað í grun að þetta sé með öllu ótæk aðferð.
Forseti biður hv. þingmenn að gæta að tímamörkum.
Hæstv. forseti. Til að hefja mál mitt þá var lögð fram spurning í ræðu hér í þingsal þann 14. maí sl. um hvar í orkupakka þrjú væri að finna afsal á forræði yfir orkuauðlindinni. Má halda því fram að svarið sé m.a. að finna í álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar, með leyfi forseta: „Með hliðsjón af framansögðu er torvelt að líta svo á að framsal ríkisvalds samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 sé vel afmarkað og skilgreint. Virðist fremur verða að líta svo á að valdheimildir ESA samkvæmt 8. gr. reglugerðarinnar yrðu óljósar og háðar túlkun á þeim hugtökum sem að framan greinir.“ Til að bæta í þá áréttar Stefán Már Stefánsson í Kastljósi þann 6. maí sl. að það séu nefnd ákveðin dæmi í reglugerðinni hvað þeir geti gert, þ.e. fyrirvararnir, en hann sagði það ekki tæmandi upplýsingar og sagði það óljóst hvort um valdframsal væri að ræða. Það er nefnilega ekki skilgreint eða afmarkað hvaða vald við erum að framselja til stofnana þannig að ef valdið er óskilgreint þá er ekki vitað hvar það endar. Það er þess vegna sem við hér, þingmenn Miðflokksins, höfum haldið því mjög á lofti að senda málið til sameiginlegu EES-nefndarinnar til þess að fá endanlega og algerlega á hreint og sannarlega hvar og hvernig valdið skal skilgreint. Að okkar mati er því eðlilegt að senda pakkann, málið, í sáttaferli samkvæmt 102. gr. EES-samningsins og samanber 102. gr. laga nr. 2/1993, um EES-samninginn. Eins og þetta snýr við mér þá er uppskriftin nokkurn veginn svona: Fyrst býr ESB til reglugerðir. Þessum reglugerðum er svo bætt í viðauka EES-samningsins. Sameiginlega EES-nefndin ákveður að við viljum innleiða þetta. EFTA-ríkin setja stjórnskipulegan fyrirvara, sem undir venjulegum kringumstæðum á reyndar að vera búið að taka ákvörðun um innan sex mánaða, en allt í lagi. EFTA-ríkin aflétta öll fyrirvörunum sem gilda um þau. Reglugerðirnar eru þar með innleiddar í EES-samninginn og EFTA-löndin eru aðilar að EES-samningnum og nú gilda þessar reglugerðir um þau. EFTA-löndin sjálf, Ísland í okkar tilfelli, taka til í lögunum hjá sér svo þessar reglugerðir virki miðað við lagasetninguna. Ef lög okkar stangast á þá þarf að gera breytingar. Þetta er stórmerkileg uppskrift, vil ég segja, og þetta lítur ósköp einfaldlega út. Mig langar til að vitna í umsögn sem barst frá Ögmundi Jónassyni, með leyfi forseta: „Smám saman missum við sem samfélag forræðið yfir orkunni, auðlindum og vinnslu, og mun gangverk markaðarins stýra för, enda talað fyrir málinu á þann veg af hálfu ráðherra og á vef Stjórnarráðsins. Þegar bent hefur verið á að hin miklu fyrirheit um lækkun orkuverðs hafi ekki skilað sér við fyrri pakka er okkur sagt af hálfu stjórnvalda að „söluhluti“ raforkuverðsins hafi ekki hækkað og aðrir þættir hljóti að lækka með komandi samkeppni! Haft hefur verið á orði í umræðunni á Alþingi að utanaðkomandi þrýstingur á orkugeirann komi til með að verða „hagrænn en ekki samkvæmt erlendu valdboði“. Þetta er mergurinn málsins. Hið erlenda valdboð gengur út á að markaðsvæða þennan geira, tengja hann lögmálum framboðs og eftirspurnar. Ég tel að tryggja eigi hag almennings í gegnum eignarhaldið en ekki í gegnum markaðinn fyrir tilstilli tilheyrandi eftirlitsstofnana, þ.e. þeirra sem sinna samkeppniseftirliti og neytendavernd.“ Ef við skoðum greinar sem hafa verið skrifaðar undanfarið hnaut ég um eina frá Bjarna Jónssyni. Ég ætla að leyfa mér að vitna í hana orðrétt, með leyfi forseta: „Sú leið, sem ríkisstjórnin ætlar að fara í orkupakkamálinu, er ófær, af því að hún brýtur EES-samninginn og er þar með á skjön við Evrópurétt. Annaðhvort verður þingið að samþykkja Orkupakka 3, eins og hann kom frá sameiginlegu EES-nefndinni, eða að hafna honum alfarið. Það er ekki hægt að samþykkja aðeins hluta af honum, en hafna eða fresta hinu. Afleiðingin af þessu er sú, að hagsmunaaðilar, t.d. Vattenfall í Svíþjóð, geta kært ólögmætan gjörning Alþingis (að Evrópurétti) fyrir ESA, og þá mun þessi innleiðing hrynja, eins og spilaborg, og eftir mun standa í íslenskri löggjöf Þriðji orkumarkaðslagabálkurinn án nokkurrar undantekningar, þ.á m. sá hluti hans, sem 2 af 4 lagalegum ráðgjöfum utanríkisráðuneytisins töldu brjóta í bága við stjórnarskrá Íslands. Þar með virðist einnig myndast grundvöllur fyrir málshöfðun á hendur ríkinu fyrir íslenskum dómstólum fyrir stjórnarskrárbrot.“ Þetta eru ansi stórir og miklir punktar sem ég hef lesið hér. Og til að bæta enn í þá langar mig að vitna til umsagnar sem Landssamband bakarameistara sendi inn. Það er býsna kræft sem þeir segja þar. Með leyfi forseta: „Tíðindi hafa borist um að norskt vindorkufyrirtæki hafi stofnað dótturfyrirtæki á Íslandi. Markmið fyrirtækisins er að reisa vindmyllur og vindmyllugarða hér á landi. Framkvæmdastjóri hins nýja félags hefur skýrt frá nýjum áformum í Noregi um vindmyllugarða, sem ætlað er að framleiða hundruð megavatta af raforku hverjum um sig og alls um 1000 MV. Ísland á gríðarlega mikla óvirkjaða vindorku, sem mikill markaður er fyrir, þrátt fyrir óstöðugleikann, ef til tengingar með sæstreng kemur. Við höfum séð að erlendir fjárfestar, með erlenda starfsmenn, fá aðgang að ósnortinni náttúru landsins. Það hefur nýlega gerst bæði í ferðaþjónustu og fiskeldi og það mun gerast í öðrum greinum. Óstöðuga orkuframleiðslu þarf að flytja út og má gera ráð fyrir að framleiðslan yrði flutt út, alveg eins og í fiskeldinu. Leyfi fyrir vindmyllugörðum eru þegar í athugun hér og munu skapa fordæmi, sem fylgja verður. Vafasamt er að staðið verði gegn virkjun vinds og sjávarfalla í framtíðinni, eins og horfur eru í orkumálum veraldarinnar.“ Það er merkilegt að lesa það hér upp að Landssambandi bakarameistara er umhugað um náttúruvernd á Íslandi og tekur þar með undir það sem ég las hér upp úr umsögn Ögmundar Jónassonar, sem er nokkuð skýr í sinni umsögn. Ég held að við þurfum aðeins að staldra við. Það sem við þurfum að gera á þessum tímapunkti er að senda orkupakka þrjú í sáttaferli. Ég vil meina að við eigum að tala um þetta sem sáttaferli. Það er mjög fínt og göfugt orð og það felst ekki í því á nokkurn máta höfnun, nema menn vilji ákveða að höfnun þýði það að við ætlum að setja málið í sáttaferli.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Hv. þingmaður nefndi umsögn Landssambands bakarameistara og fleiri hafa nú verið á svipuðum nótum. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann út í það hvort hún muni eftir að hafa einhvern tímann séð rök fyrir því að íslensk stjórnvöld geti staðið gegn eftirfarandi dæmi: Norskir aðilar reisa vindorkuver á Vestfjörðum. Þeir ákveða upp á sitt eindæmi og á sinn eigin kostnað að leggja sæstreng til að flytja út rafmagnið til Evrópu, með viðkomu einhvers staðar í Færeyjum og á Bretlandi, eitthvað slíkt. Þeir fara í allt það ferli sem þarf á Íslandi til að fá leyfi fyrir slíkri framkvæmd. Gefum okkur nú að íslenska ríkið eða sveitarfélög reyni að leggja stein í götu þessa félags. Höfum við fengið einhverja vissu fyrir því að Evrópusambandið muni ekki fara í samningsbrotamál eða eitthvað slíkt við Ísland fyrir að standa gegn frjálsu flæði vöru frá Íslandi til Evrópu? Í öðru lagi: Segjum nú sem svo að íslensk stjórnvöld, hvort sem það eru sveitarfélög eða ríkið, fylgi öllum reglum og standi ekki í vegi fyrir því að þetta fyrirtæki, hvað sem það heitir, leggi sinn streng og fari að flytja út rafmagn. Er það rangt skilið hjá þeim er hér stendur, miðað við allt sem við höfum fengið upp á borðið, að verði það gert taki gildi það sem við erum að reyna að fá undanþágu frá í dag með þessum skrýtna fyrirvara, þ.e. að þá muni ACER stofnunin, í okkar tilfelli ESA, fara hér með völd [[Forseti hringir.]]- sem við erum að reyna að forðast í dag?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni kærlega fyrir spurninguna. Segjum sem svo að þetta sem hv. þingmaður nefndi raungerist er svar mitt: Nei. Við höfum bara enga vissu fyrir því. Eins og ég sé þetta verður sameiginlega EES-nefndin, ESA, bara nokkurs konar stimpilpúði, eins og einhver hefur komið inn á, og ég held að það sé hárrétt, fyrir það sem ACER ákveður, þar sem ACER verður æðra sameiginlegu EES-nefndinni. Ef við höfum það vit að leita núna til sameiginlegu EES-nefndarinnar og skrifa inn einhverja sannarlega fyrirvara, um að við getum sagt nei við svona áformum, vil ég alveg hugsa og virkilega segja að ég kaupi það. En ég held að þetta geti endað býsna illa ef við tökum ekki stöðuna núna.
Virðulegur forseti. Nú er það þannig að margir, eða einhverjir, hafa lýst þessum fyrirvara þannig að hann sé eingöngu til heimabrúks, eða lýst honum sem sjónhverfingu eða blekkingu. Ég held að það megi nokkuð til sanns vegar færa þar sem innan Evrópusambandsins og í EES-samningnum gilda evrópsk lög, eða þau lög sem þar eru sett, ekki íslensk lög. Þannig að þessi fyrirvari er eingöngu fyrir okkur til þess að okkur geti liðið betur. Enda er það þannig að með því að innleiða þær gerðir sem þarna á að innleiða er verið að innleiða markmiðin, það er verið að innleiða hugmyndafræðina, verkfærin sem lúta að því að þessi sameiginlegi og samtengdi orkumarkaður geti unnið og starfað. Eða er hv. þingmaður ekki sammála því að það sé raunin? Það er verið að innleiða það „system“ sem Evrópusambandið hefur reynt að búa til mjög lengi?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Ég er á því að þetta sé til heimabrúks, eins og hann orðaði það. Í umræðum sem við áttum fyrir nokkrum dögum síðan var hv. þingmaður einn um að lýsa því yfir að þetta væri ekki annað en yfirlýsing, þetta væri í rauninni yfirlýsing sem t.d. EFTA-ríkin hefðu komið fram með. Og þau eru með sína túlkun. Íslensk stjórnvöld eru með sína túlkun. Svo í þriðja lagi á þetta að finna sér stað í greinargerð með þingsályktuninni. Það sem ég er fullviss um er að orkan er vara samkvæmt því sem verið er að gera hér. Það er verið að líta á okkar auðlind sem vöru. Þar með verður allt umstang í kringum okkar auðlind byggt á því hvernig farið er með vöru. Þannig að ég er algerlega sammála því að þessir fyrirvarar eru til heimabrúks.
Forseti. Hv. þingmaður nefndi skrif Ögmundar Jónassonar og rökstuðning hans fyrir því að með innleiðingu þriðja orkupakkans væri unnið að áframhaldandi markaðsvæðingu orkunnar. Ögmundur Jónasson hefur ekki bara skrifað um þetta í umsögn sem skilað var til utanríkismálanefndar heldur einnig nýverið í grein í Morgunblaðinu. Hann færir fyrir því mjög sannfærandi rök hvernig orkupakkinn mundi spila inn í slíka þróun. En í ljósi þess að hv. þingmaður nefndi þetta þykir mér rétt að spyrja hvort hv. þingmaður telji ekki að óhjákvæmileg afleiðing af þessari þróun væri mjög aukinn þrýstingur á að virkja á Íslandi. Það er ekki að ástæðulausu sem ég spyr um þetta og set í samhengi við skrifa Ögmundar Jónassonar, því stuðningsmenn Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs hafa iðulega sett út á virkjanaframkvæmdir á Íslandi á undanförnum árum og goldið varhug við frekari framkvæmdum. Maður spyr sig: Má ekki ætla að flokkurinn, sem hefur nú einmitt haft efasemdir, svo ekki sé meira sagt, um fyrri orkupakka, ætti að vera í varðstöðu gegn þessari innleiðingu nú? Ekki bara í ljósi markaðssjónarmiða, eins og hv. þingmaður nefndi, heldur líka umhverfisverndarsjónarmiða, eins og sá flokkur skilgreinir umhverfisvernd, þ.e. með andstöðu við virkjanaframkvæmdir á Íslandi. Má ekki draga þá ályktun að þessi orkupakki sé einmitt til þess fallinn að ýta mjög undir virkjanaframkvæmdir af ýmsum toga hér á landi?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni kærlega fyrir andsvarið. Þetta er nefnilega alveg stórfurðulegt. Það er stórfurðulegt að Vinstri grænir séu hreinlega komnir í mótsögn við sjálfa sig, vil ég bara leyfa mér að segja, alla vega miðað við hvernig þeir hafa talað á umliðnum árum. En það sem er þó ljósið í þessu er að Ögmundur Jónasson er enn þá á réttri braut. Hann veit nákvæmlega um hvað málið snýst. Og ég get ekki annað en tekið undir að það er furðulegt að Vinstri grænir skuli standa fyrir því að leggja svona aukinn þunga á að fjölga hér virkjunum. Það kallast „virkjunarkostir“ á einhverju máli, en niðurstaðan er sú að það er sjálfsagt að virkja hverja einustu lækjarsprænu, allt er gert til þess að þóknast ESB. Maður skilur hreinlega ekki á hvaða leið Vinstri grænir eru.
Mikils metni og virðulegi forseti. Ég var að vonast til þess að hv. þingmaður gæti á einhvern hátt leitt mér fyrir sjónir hvers vegna Vinstri grænir, nú í ríkisstjórn, ganga fram með þessum hætti, að því er virðist þvert gegn því sem flokkurinn hefur boðað árum saman, ekki hvað síst með tilliti til náttúruverndar eins og sá flokkur skilgreinir þann málaflokk. En hv. þingmaður virðist jafn undrandi og ég á þessum sinnaskiptum Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs. Ég vona að ég sé ekki að ganga of langt í vangaveltum - mér finnst tilefni til að velta vöngum þegar svona undarleg breyting á sér stað - þegar ég spyr hv. þingmann: Getur verið að þetta sé hluti af einhverju samkomulagi ríkisstjórnarflokkanna um aðra hluti, að Vinstrihreyfingin – grænt framboð hafi ákveðið að styðja innleiðingu orkupakkans gegn því að fá eitthvað annað í staðinn? Við höfum séð Sjálfstæðisflokkinn gefa eftir, hvað eftir annað, í öðrum málum.
Hæstv. forseti. Þetta er bara býsna áhugavert. Ég segi nú bara að það er von að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson spyrji svona. Hvers vegna? Mér dettur í hug orðalagið „breið skírskotun“ sem var notuð þegar stjórnin var sett saman. Hún var svo breið að þau voru bara ekki ósammála um neitt. Hv. þingmaður velti líka fyrir sér hvort þetta sé hluti af einhverju samkomulagi, að Vinstri grænir hafi jafnvel beygt sig undir Sjálfstæðisflokkinn í einhverju máli og svo Sjálfstæðisflokkurinn í öðru máli. Ég held að það sé akkúrat það sem er að gerast.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún hefur verið að ræða hér, eins og við öll, um innleiðingu þriðja orkupakkans. Það hefur vakið athygli mína að talsmenn orkupakkans hafa rætt mjög þröngt um orkupakkann, um túlkunina, og komist að þeirri niðurstöðu að það sé akkúrat ekkert í þessum pakka, þetta sé bara algjört núll-mál, og að hér sé ekkert að óttast, þrátt fyrir að þeir séu allir sammála um það líka að það verði að setja fyrirvara við þetta. Maður fær misjafnan skýringar á fyrirvörum. En það vekur athygli að fjölmargar ræður þessara fylgjenda hafa verið innihaldsrýrar, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Þær hafa m.a. fjallað um nasisma. Hér hefur verið upplestur úr bók sem er þýdd af samflokksmanni þess sem ræðuna hélt. Fólki hefur orðið tíðrætt um popúlisma og lýðskrum, hræðsluáróður o.s.frv. En fáir hafa fylgt ræðum sínum úr hlaði með rökum fyrir því af hverju þessi leið skuli valin og af hverju við ætlum að velja leið sem klárlega er lagaleg óvissa um. Þeir forðast þá umræðu sem nú er hafin og er kannski um eitthvað sem skiptir hvað mestu máli, þ.e. um framtíðina, um framtíðarskipan orkumála eftir innleiðingu þessa orkupakka. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún telji ekki að við innleiðingu þriðja orkupakkans beri okkur að líta til þess sem á eftir kann að koma.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Það er alveg rétt að það er búið að ræða dálítið þröngt um þessa túlkun á samningnum og þá sér í lagi þá þingsályktunartillögu sem hér um ræðir. Það hefur ekkert verið komið inn á það sem kallar á lagabreytingar í kjölfarið. Við erum meira að segja farin að sjá á samráðsgátt stjórnvalda hugmyndir að stjórnarskrárbreytingum sem snúa að náttúruvernd. Það er rétt að það er efnislítið sem hefur komið fram. Það er eins og að það skorti málefnaleg rök. Ég blæs á pælingar um að andstæðingar séu einangrunarsinnar, jafnvel nasistar, og ég veit ekki hvað og hvað. Það eina sem hefur verið rætt um sem má segja að gætu verið rök í málinu, efnisleg rök, eru þessir fyrirvarar, sem er svo hvergi að finna. Því er haldið fram að þá sé að finna í yfirlýsingu EFTA-ríkjanna, þá sé að finna hjá íslenskum stjórnvöldum og þá sé að finna í þessari greinargerð. En merkilegt nokk eru þessar þrjár útgáfur bara ekkert samhljóma. Þannig að það er ekki efnislega farið á dýptina í málinu vegna þess að fólk ætlar að koma þessu máli í gegn. Og þegar svo er, þá er gjarnan farið í manninn, eins og var lýst hér áðan. Það er bara vegna þess að fólk hefur ekki nein gáfuleg rök og getur ekki staðið með því sem það er þó að fara að hefja þessa vegferð með.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Hún kemur inn á það að innan samráðsgáttar Stjórnarráðsins eru komnar tillögur að stjórnarskrárbreytingum og að efnisleg rök sem komið hafa fram í ræðum þeirra sem hafa talað fyrir orkupakkanum séu kannski fyrst og fremst þessir fyrirvarar. En við höfum rætt í ræðustól um þessa fyrirvara og einnig hér í hliðarherbergjum og frammi á göngum. Og það eru misjafnar tilvísanir um hverjir þeir séu. Enn hafa ekki fengist svör við hverju sé verið að setja þennan fyrirvara. Er það gagnvart stjórnarskránni eða er það gagnvart innleiðingu þessarar reglugerðar? Erum við að setja fyrirvara gegn því að við missum úr höndum okkar vald til [[Forseti hringir.]]yfirþjóðlegra stofnana sem ætti að vera í höndum okkar Íslendinga?
Hæstv. forseti. Þakka hv. þingmanni fyrir. Þegar hann nefnir þetta sem hefur birst á samráðsgáttinni um stjórnarskrárdrögin er stórmerkilegt að sjá að í 1. gr. draganna segir, með leyfi forseta: „Veiting heimilda til nýtingar á náttúruauðlindum og landsréttindum sem eru í þjóðareign eða eigu íslenska ríkisins skal grundvallast á lögum og gæta skal jafnræðis og gagnsæis.“ Það sem er merkilegt í þessu er að það segir einnig í greinargerð að „slík gjaldtaka geti m.a. farið fram með nýtingarsamningum“ og er vísað til nýlegra samninga ríkisins um nýtingarheimildir vatnsafls. Þannig að mér finnst þetta alveg stórmerkilegt. Og til að svara síðustu spurningunni, um ACER, [[Forseti hringir.]]er alveg ljóst að ACER mun hafa hér alræðisvald.
Hæstv. forseti. Ég ætla hér í annarri ræðu að fara aðeins dýpra í þetta mál, en byrja á því að gera smáathugasemd við málflutning sem hafður var uppi fyrr í dag þar sem það var borið upp á þingmenn að þeir hefðu einhvern veginn verið að samþykkja þennan orkupakka fyrir nokkrum árum. Nú er það þannig að þegar orkupakki tvö eða tilskipun tvö var innleidd hér þá var fyrst farið að tala um kerfisáætlanir. Síðan er það árið 2015 að þáverandi iðnaðarráðherra, m.a. eftir samráð við þá sem eru í orkuframleiðslu, telur rétt að kveða skýrar á um kerfisáætlanir út af væntanlegum framkvæmdum um flutningsnetið og ekki síst vegna skýrslu sem unnin var varðandi jarðstreng í jörðu. Allt byggði þetta á því að önnur raforkutilskipunin, sem hér var tekin upp, gerði ráð fyrir því að menn myndu fara áfram í ferlinu og búa til svokallaða kerfisáætlun. Það er því rangt sem hefur komið fram að þar hafi menn stigið skref í þá átt að innleiða þennan orkupakka sem nú er verið að ræða, enda kemur skýrt fram í orðum og flutningsræðu þáverandi ráðherra, sjálfstæðiskonunnar Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, að ekki sé með nokkrum hætti verið að innleiða þessa tilskipun, heldur verið að halda áfram með það sem var sett í gang fyrir nokkrum árum. Það sem mig langar að fjalla svolítið um hér núna er að mér finnst ég ekki hafa fengið neina trúverðuga skýringu eða rök fyrir því að ekki séu líkur á að einstaklingar eða jafnvel Eftirlitsstofnunin muni höfða samningsbrotamál gagnvart Íslandi fyrir að hafa ekki staðið eða innleitt með réttum hætti þennan orkupakka. Og þannig er að íslensk lög, sem við erum væntanlega að fara að breyta og setja inn einhvers konar meintan fyrirvara, hafa að sjálfsögðu ekki gildi þegar út er komið. Þar eru það evrópsk lög sem gilda, þ.e. EES-lög gilda á Evrópska efnahagssvæðinu, ekki íslensku lögin. Þess vegna er svo mikilvægt að það sé algjörlega í gadda slegið hvað þetta þýðir fyrir okkur. Lögfræðingar, fleiri en einn, hafa skrifað opinberlega eða sent athugasemdir þar sem þeir benda á að nokkrar greinar EES-samningsins gera í raun kröfu á aðildarríkin, aðrar en vitnað er til í kringum þennan orkupakka, að uppfylla skyldur sínar. Í 7. gr. EES-samningsins er ekki minnst á að ríki geti sett einhliða fyrirvara við innleiðingu þeirra gerða í landsrétt, en þar er hins vegar kveðið á um einsleitni eða að tryggja þurfi einsleita túlkun og framkvæmd samningsins. Í 7. gr. segir að hún bindi samningsaðila. Ég ber þetta hér upp, virðulegi forseti, til að minna á að þegar við erum búin að innleiða þær gerðir sem hér um ræðir, og jafnvel þótt við séum með einhvern fyrirvara til heimabrúks, þá er það þessi samningur sem ræður för og samningur sem gildir. Ef hann segir að okkur beri að gera þetta með ákveðnum hætti og þetta bindi okkur samkvæmt samningnum þá gildir það að sjálfsögðu nema fyrirvarinn sé samþykktur af sameiginlegu EES-nefndinni, sem virðist ekki eiga að gera hér. Það hefur líka komið fram, t.d. í viðtali við Friðrik Árna Friðriksson Hirst, að það er ekkert sem tryggir að Eftirlitsstofnun EES eða einstaklingar eða lögaðilar höfði ekki mál fyrir EFTA-dómstólnum gegn Íslandi fyrir að standa ekki við þetta allt saman. Það verður ekki samið eftir á við Evrópusambandið um þetta. Það þarf að gera það núna ef menn ætla að gera það á annað borð. Ég nefndi hér í andsvari fyrr í kvöld, og minntist á umfjöllun sem var í Morgunblaðinu þar sem fjallað er um nýtingarrétt á grundvelli EES-reglna, eða þær kröfur sem Evrópusambandið hefur gert varðandi nýtingarrétt, og vitnað þar í orkumálastjóra m.a. að raforkusamningar eða nýtingarsamningar sem eru í gildi muni þurfa að fara í útboð þegar samningstíma er lokið. Síðan segir í þessari ágætu umfjöllun, sem Gunnlaugur Snær Ólafsson blaðamaður skrifar, að árið 2016 - það er í raun rifjað upp, því að auðvitað eigum við að muna þetta - barst íslenskum stjórnvöldum tilkynning frá Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, með leyfi forseta: „… um að þeim bæri að setja lög sem krefjast þess að greitt sé markaðsverð fyrir nýtingarrétt á náttúruauðlinda í almannaeigu með það fyrir augum að framleiða rafmagn. Var jafnframt kveðið á um að allir gildandi samningar yrðu endurskoðaðir þannig að það sem eftir væri af samningstíma yrðu raforkufyrirtæki að greiða fyrir nýtingarréttinn.“ Síðan er í greininni rifjað upp þegar Evrópusambandið höfðaði mál, samningsbrotamál, gegn nokkrum ríkjum Evrópusambandsins fyrir að hafa ekki farið í opið útboð á þessum vatnsréttindum. Samningsbrotamálið sem var höfðað byggði á tveimur hlutum, annars vegar þjónustutilskipuninni frá 2006 - gæti þess vegna verið byggt á fleirum, en það er nefnt hér - og hins vegar á reglum um opinber innkaup frá 2014 og hafa Íslendingar tekið hvort tveggja upp í lög. Áhyggjurnar sem ég hef, virðulegur forseti, af þessu er að með því að stíga þetta skref núna, að innleiða enn þá meira af þessum markaðsreglum Evrópusambandsins, þegar kemur að orkunni, séum við enn að auka hættuna á því að hið yfirþjóðlega vald muni með einhverjum hætti geta sóst hér inn á Ísland og skipað fyrir um það hvernig við förum með auðlindir okkar. Ég er ekki að segja að Evrópusambandið muni geta ráðið eða eignast með einhverjum hætti jarðhitann eða fallvötnin, mér dettur ekki í hug að halda því fram, en stefnan er greinilega, miðað við þær orkustefnur sem við höfum séð frá Evrópusambandinu eða undirstofnunum þess, að hafa áhrif á það hvernig orkan er nýtt, hvernig hún er seld og á hvaða verði. Fyrir Ísland skiptir gríðarlega miklu máli að vera samkeppnishæft við önnur lönd og geta eitt ráðið og stýrt því verði sem við viljum fá fyrir okkar orku. Ég velti því fyrir mér, ef okkur dytti í hug að selja rafmagnið aðeins ódýrara - hætta við að safna í einhvern sjóð, auðlindasjóð, lækka bara raforkuverð til heimila og þess vegna fyrirtækja, eða þá bjóða út rafmagnið á lægra verði - hvort við mættum það hreinlega. Ég held við mættum það ekki miðað við þær reglur sem eru í gildi í dag. Ég held að Evrópusambandið sé komið með krumlurnar þannig inn að við yrðum sjálfsagt í það minnsta klöguð, mögulega höfðað mál gegn okkur, fyrir það eitt að vera að selja rafmagnið ódýrara en gert er á vettvangi Evrópusambandsins. Það kann að skýra þá stefnu sem Landsvirkjun hefur tekið undanfarin ár að miða raforkuverð sitt, ef ég man rétt, við Evrópuverð. Þá er nú orðið spursmál hvers virði það er að eiga raforku - geta nýtt hana með þeim hætti sem við teljum best, laðað að fjárfesta og byggt upp fyrirtæki og atvinnulíf, lækkað orkuverð til einstaklinga og fyrirtækja - ef við ráðum þessu ekki sjálf. Mál þetta er vitanlega hægt að leysa. Einfalda lausnin er sú að vísa málinu eins og heimilt er til sameiginlegu EES-nefndarinnar þar sem óskað verði eftir undanþágum eða málið sett í sáttaferli. Það er ekkert hættulegt við það og það að fólk skuli standa hér og kalla það neyðarrétt eða neyðarhemil er hreinlega móðgandi. Þetta er skrifað inn í samninginn og þar [[Forseti hringir.]]er ekki kveðið á um að þetta skuli nota sparlega.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu sem er einmitt á þeim nótum sem maður hefur verið að kalla eftir hér. Ég vil taka það fram að ég sakna þess að fylgismenn orkupakkans taki ekki þátt í þessari umræðu þar sem ég veit að ansi margir þeirra eru í húsi. Hv. þingmaður kom inn á samningsbrotamál sem, ef ég man rétt, voru höfðuð fyrir tveimur mánuðum og snúast um þjónustutilskipun frá 2006 og reglugerð frá 2014 um opinber útboð. Þegar við komum að þessu máli verðum við að velta því fyrir okkur að þegar hið opinbera, eða eigandi orkuauðlindarinnar, fer í opinbert útboð skiptir það verulegu máli á forsendum markaðarins hverjir myndu taka við þeim samningum. Hið opinbera gæti leyft sér að ná arðsemi á lengri tíma en einkaaðilar þurfa kannski skemmri tíma til að ná inn sinni ávöxturnarkröfu. Hið opinbera getur kannski leyft sér að vera 40, 50 upp í 100 ár að ná inn arðsemi. Dæmi um það er Landsvirkjun sem var stofnuð á sjöunda áratug þessarar aldar og er að skila arði núna. Einkageirinn væri hins vegar mjög líklegur til að láta arðsemiskröfuna nást á 10–25 árum. Þetta myndi augljóslega ýta raforkuverði upp. Mig langar að beina fyrirspurn til hv. þingmanns um hvaða áhrif slíkt myndi hafa á innlenda framleiðslu - til að mynda ylrækt, álframleiðslu, sem fleiri hundruð störf hvíla á, jafnvel þúsundir - og afleidd störf sem tengjast þessu.
Hæstv. forseti. Það er vitanlega augljóst að ef við stöndum frammi fyrir því að arðsemiskrafa í orkuvinnslu og orkusölu verði aukin eða hækki vegna þess að einkavæðing eigi sér stað eða að nýtingarsamningarnir séu boðnir upp - en greiða þarf hærra verð fyrir nýtingarsamningana - eins og fjallað er um í þeim dæmum sem við hv. þingmaður nefndum hér, þá er augljóst að það skerðir samkeppnishæfni landsins. Hvort sem það er í ylrækt eða ræktun eða framleiðslu á matvælum eða iðnaðarvörum eða einhverju slíku - um leið og kostnaður fyrirtækjanna, sama hvað þau eru stór, sama hvað þau heita eða í hvaða atvinnugreinum þau eru, verður hærri þá breytist samkeppnisstaðan. Við eigum bara ekkert, Íslendingar, að vera að taka einhverja sénsa með það. Við eigum ekki að vera að taka þann séns að aðrir en við sjálf getum ákveðið hvernig við viljum nýta eða selja raforkuna sem hér er. Dæmið sem ég nefndi áðan, um samningsbrotamál gegn Evrópuríkjunum og kröfuna sem var gerð á nýtingarsamninga á Íslandi, er merki um að það eru aðilar, aðrir en Íslendingar, að sýsla með eða hafa áhrif á það hvernig við förum með orkuna okkar, ekki hvort við eigum auðlindina heldur hvernig við förum með hana. Það er stóra málið. Ef við sjáum fram á að samruninn við hinn evrópska orkumarkað verði meiri og meiri verðum við að gá að okkur. Kröfurnar þar eru meiri einsleitni, meira flæði milli landa, einn markaður þar sem menn geta valið og keypt orku þvers og kruss milli landa eða ríkja. Reyndar eru menn [[Forseti hringir.]]hættir að tala um lönd þarna, mér skilst að talað sé um svæði.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þetta eru áhugaverðar vangaveltur og ég held að það sé ábyrgðarfullt að velta þeim upp, vegna þess að það sem við ræðum hér má ekki túlka þröngt. Ég held að við séum á ákveðnum tímapunkti, hvað sem mönnum finnst um að átt hefði að gera við innleiðingu fyrsta og annars orkupakka, sem við getum kallað skurðpunkt. Á þeim tíma sem hinir fyrri orkupakkar voru innleiddir var ekki fyrirséð það sem er að gerast núna. Við getum á sama hátt kíkt inn í orkupakka fjögur, en við vitum ekki hvað orkupakki fimm og sex fela í sér. Ég hef á tilfinningunni að þeim orkupökkum muni fylgja enn frekari kvaðir á hendur Íslendingum um að framselja eða hafa minni völd yfir því hvernig við ráðstöfum orkuauðlindum okkar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sjái fyrir sér að það geti orðið.
Virðulegur forseti. Við höfum flest eytt nokkrum tíma undanfarið í að fletta upp á netinu og lesa hvað vakir fyrir Evrópusambandinu og ríkjum þess, hvaða markmið eru uppi varðandi orkustefnu og slíkt. Þegar við förum í gegnum orkustefnu Evrópusambandsins eða undirstofnana er þetta allt það sama, menn ætla að reyna að bæta orkunýtingu og gera markaðinn einsleitan, þ.e. að öll ríkin geti setið við sama borð og keypt ódýra orku hvar sem þau vilja - og annað, það má ekki hindra að orka sé flutt yfir landamæri, það er annað sem kemur klárlega fram og m.a. í norskri skýrslu um fjórða orkupakkann. Það sem við stöndum frammi fyrir er: Já, markmið Evrópusambandsins er klárlega í þá átt að gera orkuna að einsleitri vöru sem geti flætt um Evrópska efnahagssvæðið í allar áttir og hafa stjórn á því hvernig varan er flutt, á hvaða verði og hvernig hún er seld.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ágæta ræðu. Mér þykir alltumlykjandi í ræðu þingmannsins sú hætta sem er yfirvofandi með þeirri innleiðingu sem við horfum til núna, að við séum að missa stjórn, meira en orðið er með orkupakka eitt og tvö, á orkumarkaðsmálunum almennt. Í því samhengi horfi ég til þess að það má segja sem svo að það geri lítið fyrir okkur að hafa einhverja mögulega stjórn - fyrir þá sem hafa tiltrú á hinum meintu fyrirvörum - á tímasetningum lagningar sæstrengs ef við erum búnir að missa stjórn á orkumarkaðsmálunum. Það er undirliggjandi ótti og sá ótti held ég að verði ágengari eftir því sem menn lesa sér betur til í gögnum þriðja orkupakkans. Það er þarna stigsmunur á. Í fyrsta lagi eru auðvitað ákveðin atriði sem hafa snert þennan markað í fyrsta og öðrum orkupakkanum, síðan horfðum við núna á innleiðingu þriðja orkupakkans og tímabilið frá innleiðingu til lagningar sæstrengs og svo aftur frá lagningu sæstrengs og áfram. Þá er upplifun margra að ansi stór hluti orkumarkaðsmálanna sé úr okkar höndum hvað endanlega ákvörðun varðar. Mér þætti áhugavert að heyra út frá fyrri reynslu af störfum hv. þingmanns hvernig það horfir við honum að stjórn [[Forseti hringir.]]orkumarkaðsmála fasist frá okkur í einni salamísneið í einu.
Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að við erum að innleiða, verði þetta að veruleika, burt séð frá fyrirvara til heimabrúks, þessar gerðir Evrópusambandsins í íslenskan rétt. Ef það er ekki gert með ákveðnum og réttum hætti eru líkur á því að höfðað verði mál gegn landinu. Það er alveg ljóst. Við erum smám saman að breyta umsýslu okkar með orkumálin yfir í sameiginleg evrópska umsýslu og gefa smám saman frá okkur völd eða yfirráð, eða hvað við köllum það, áhrif á orkumarkað okkar. Já, við erum að taka ákveðið skref í dag, ef tillagan verður samþykkt. Þótt menn geti kannski fært rök fyrir því að það sé lítið skref þá erum við að breyta Orkustofnun til samræmis við ákveðnar kröfur sem koma í gegnum þennan orkupakka. Það er alveg ljóst að verið er að gera það. Það er alltaf verið að taka þetta skref. Ég nefndi sérstaklega í fyrri ræðu í dag að ég hef miklar áhyggjur ef við setjum ekki niður hælana núna og segjum að það sé ekki fyrir Ísland að innleiða þessa pakka áfram, að nú verðum við að segja stopp því að við treystum okkur ekki til að verða hluti af hinum sameiginlega, stóra evrópska orkumarkaði. Við ættum að gera það núna vegna þess að við vitum hvað er í pakkanum. Fyrir nokkrum árum var alltaf talað um að kíkja í pakkann en núna við vitum algerlega hvað er í boði. Það sem er í boði eftir að hafa reynt að fá undanþágur er ekki ásættanlegt fyrir Ísland eins og staðan er í dag. Þess vegna eigum við að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar. En Evrópusambandið er klárlega á þeirri vegferð að reyna að hafa öll ríki EES-svæðisins undir sameiginlegum hatti, á sameiginlegum markaðir með sameiginlegar reglur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni svarið. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður meti það sem svo að þeir sem harðast ganga fram hvað innleiðingu þriðja orkupakkans varðar núna séu líklegri til að ganga hægt um gleðinnar dyr í innleiðingu fjórða og fimmta pakkans þegar þar að kemur og hvort hv. þingmaður telji einhverjar líkur á að þá, sama hvað kemur fram í þeim ágætu pökkum sem bíða okkar á færibandinu, komi til greina hjá þeim sömu aðilum að nýta heimildir sem við höfum samkvæmt 102. gr. EES-samningsins. Eða telur þingmaðurinn, eins og sá sem hér stendur, að með því að treysta sér ekki til að nýta þá heimild sem er skrifuð inn í samninginn í þessu máli núna séu menn að veikja þá heimild [[Forseti hringir.]]og draga enn úr líkunum á því að menn bregðist til varna á síðari stigum?
Virðulegur forseti. Ég held að það sé mitt mat, hv. þingmaður, að það séu alls engar líkur á því að þeir sem vilja drífa þetta mál í gegn núna hafi einhvern frekari vilja til þess síðar að nýta sér þá lagalegu heimild sem er í EES-samningnum, þ.e. að vísa þessu til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Ég veit ekki af hverju þetta ágæta fólk ætti að vilja gera það þá. Ég vil gjarnan benda á að þegar við innleiddum aðra tilskipunina, sem við köllum stundum orkupakka tvö, þá gerðum við það með slíkum glæsibrag að Evrópusambandið sá ástæðu til að hafna undanþágum okkar frá orkupakka þrjú á þeirri forsendu að við hefðum innleitt númer tvö svo rosalega vel og í rauninni umfram það sem við þurftum að gera. Það voru ein rökin fyrir því að við gátum ekki fengið undanþágu og hin voru að Ísland væri að framleiða svo mikla orku. Það mun ekkert breytast. Ég held að það sé [[Forseti hringir.]]útilokað að segja að menn muni hafa frekari kjark eða þor [[Forseti hringir.]]til þess að beita því ákvæði þegar fram líða stundir á orkupakka fjögur, fimm eða hvað þeir verða nú margir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég hefði viljað fá álit hv. þingmanns á þeirri aðferðafræði sem utanríkisráðuneytið beitti með því að kalla til sérstakan álitsgjafa, Carl Baudenbacher, sem er fyrrverandi dómari við EFTA-dómstólinn. Þetta er einstaklingur sem er kominn á eftirlaun og starfar sem verktaki við það að gefa álitsgerðir. Þetta er ein af þeim sem hann hefur gert og var hann kallaður til starfa af utanríkisráðuneytinu. Það vakti óneitanlega athygli þegar þessi álitsgerð kom og hún virkaði sem svolítið tromp af hálfu stjórnvalda, að koma með hana svona á síðustu metrunum. En þessi álitsgerð er fyrst og fremst náttúrlega lögfræðileg. Það sem ég sakna er að ekki er horft á pólitísku hliðina. Hún skiptir verulegu máli. Í álitsgerðinni segir Baudenbacher að hann telji að verði innleiðingunni hafnað komi það til með að valda óvissu hvað varðar EES-samninginn. En nú er það svo að Evrópusambandið horfir mjög til okkar hreinu orku. Það er búið að teikna upp kort með sæstreng frá Íslandi til Evrópu - þetta er allt gert með vitund og vilja íslenskra stjórnvalda og stimplað í Brussel - sem sýnir að við erum Evrópusambandinu mjög mikilvæg. Það væri gott að fá álit hv. þingmanns vegna hans fyrri reynslu sem utanríkisráðherra, hvort hann telji ekki að með þessu lögfræðiáliti sé verið að horfa algerlega fram hjá því að það er pólitískur vinkill á málinu [[Forseti hringir.]]sem er okkur í hag, þ.e. þessi mikla þörf á hreinni orku okkar. Ef hv. þingmaður gæti aðeins komið inn á þetta.
Forseti minnir á tímamörk.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Jú, það var vissulega athyglisvert þegar Carl Baudenbacher og frú dúkkuðu upp á Íslandi í boði íslenskra stjórnvalda, fengu bíl og væntanlega gistingu og flugfar, auk þess að vera verktaki við að skrifa þessa álitsgerð. Baudenbacher skrifar í sinni álitsgerð í rauninni að 102. gr. sé klárlega þess eðlis að við getum nýtt hana. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það er ákveðinn pólitískur vinkill sem ekki er tekið tillit til í þessari álitsgerð, en á sama tíma kveður álitsgjafinn upp úr með einni pólitískri yfirlýsingu, það er yfirlýsingin um að það gæti orðið einhver óvissa um EES-samninginn. Það er vitanlega ekkert annað en pólitísk yfirlýsing vegna þess að það er skrifað í lög, eins og álitsgjafinn sagði, að greinin er þarna og hún er þarna til að nota hana. Þótt hún hafi ekki verið notuð í 25 ár, það breytir því ekki að hún er í samningnum. Þetta er ekki einhver neyðarréttur, þetta er í samningnum. En það er hins vegar rétt að það er ekki horft til þess að Evrópusambandið hefur um langt skeið haft mikinn áhuga á því að tengja Ísland við markaði. Auðvitað ætti það að veita okkur ákveðið vægi þegar kemur að viðræðum við sambandið. Ég held hins vegar að við höfum verið nokkuð skýr fram að þessu, margir íslenskir stjórnmálamenn, í það minnsta, sæstrengur sé eitthvað sem er ekki mjög fýsilegt. En það eru vitanlega aðrir sem hafa gefið því undir fótinn að fara þá leið og vera má að það veiki okkar stöðu eitthvað til að beita þessu útspili.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Hann kom einmitt inn á það sem ég held að sé mjög mikilvægt í umræðunni, að í fyrsta lagi getum við virkjað 102. gr. í EES-samningnum, sem er sú leið sem á að fara þegar sættir nást ekki um ákveðin atriði. Þetta er samningsbundið ákvæði. Það er einmitt það sem hv. þingmaður nefndi, að það hafi komið fram í álitsgerðum, eins og frá Alþjóðastofnun Háskólans í Reykjavík, að þetta sé fyrst og fremst neyðarréttur. En það stendur hvergi í samningnum að þetta sé neyðarréttur. Ef þetta væri neyðarréttur hlyti það standa í samningnum sjálfum. En svo er ekki. Má ekki segja að t.d. stofnun eins og Alþjóðastofnun Háskólans í Reykjavík sé algerlega að oftúlka þetta [[Forseti hringir.]]með því að setja þetta fram með þessum hætti? Þetta er bara samningsbundið atriði [[Forseti hringir.]]sem er í samningnum og er hægt að fara þessa lögformlegu leið í þeim efnum.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Ég held að þessi ágæta stofnun sé að fara svolítið fram úr sér, að túlka þetta sem einhvers konar neyðarrétt. Það verður ekki af því ráðið, hvort sem það er nú umsögn þess ráðherra sem á sínum tíma fór fyrir samningnum um aðild Íslands að samningum um Evrópska efnahagssvæðið, að þarna hafi verið samið um einhvern neyðarrétt, eða að þetta væri grein sem þyrfti að grípa til þegar allt annað þryti og bara einu sinni eða tvisvar yfir eitthvert skeið. Þetta er ekki þannig. Það stendur bara í samningnum að ef menn telji að það sé ekki hægt að una þeirri niðurstöðu sem fengin er sé hægt að skjóta málinu aftur til EES-nefndarinnar. Og það eigum við að sjálfsögðu að gera. Það er eiginlega nauðsynlegt að gera það núna. Við höfum í svo langan tíma velt því fyrir okkur hvort við séum að ganga of langt í innleiðingunum. Þess vegna er alveg kominn tími til núna að láta á það reyna hvort við getum fengið undanþágu frá máli sem er gríðarlega mikilvægt og stórt fyrir íslenska hagsmuni.
Herra forseti. Í þessu mikilvæga málefni sem við ræðum nú og skiptir þjóðina alla verulegu máli til framtíðar er að sjálfsögðu mikilvægt að hlusta á sérfræðinga, bæði álitsgjafa og þá sem hafa ritað greinar. Það hafa margir góðir sérfræðingar ritað greinar um þetta málefni og ég rakst á eina slíka í fréttamiðlinum Viljanum sem er eftir Kristin Sigurjónsson, rafmagnsverkfræðing. Mig langar aðeins að koma inn á hana vegna þess að ég held að það sem þessi sérfræðingur hefur fram að færa sé mjög athyglisvert og skipti máli. Hann ræðir í þessari grein um sérstöðu raforkunnar meðal annarra orkugjafa. Hana verði að framleiða á sama augnabliki og hún verði notuð og það sama gildi um framleiðsluna, hún verður að vera jafn mikil á því augnabliki sem þörfin kallar eftir henni. Við sjáum því að raforka er ekki hefðbundin vara en engu að síður á að fara að skilgreina hana sem slíka. Evrópusambandið skilgreinir hana sem vöru í þessum orkupökkum. En raforkan lýtur allt öðrum markaðslögmálum en önnur orka sem hægt er að geyma, t.d. er hægt að geyma orku í rafhlöðum en í óverulegu eða mjög litlu mæli. Ísland hefur mikla sérstöðu í orkumálum eins og við þekkjum. Það er ekki bara vegna þess að við eigum mikið af endurnýjanlegri orku heldur erum við t.d. með tvö stór uppistöðulón sem eru Þórisvatn og Hálslón sem hafa margra mánaða miðlun. Landsvirkjun hefur nýtt þetta til að framleiða minna rafmagn á sumrin en sumarrennslið segir til um og þá safnað í miðlunarlón til að geta framleitt meira á veturna en vatnsrennsli segir til um. Með þessari miklu miðlun vegna raforkuframleiðslu er raforkuverð á Íslandi nokkuð stöðugt. Í Evrópu er aftur á móti lögð mikil áhersla á umhverfisvæna orkugjafa sem eru t.d. vindorkan og sólarorkan. Vandinn við þá orkugjafa er að þeir framleiða rafmagn eftir duttlungum náttúrunnar, má segja, bæði hvað vindinn og veðrið varðar, en raforkunotkun er aftur á móti lítið háð því nema þegar kemur að kyndingu á húsnæði. Til viðbótar þessu hefur Evrópusambandið stefnt að því að taka út óvinsæl orkuver eins og kola- og kjarnorkuver og nýta önnur dýrari orkuver og allt mun þetta leiða til hærra meðalverðs á raforku. Ef við berum þessa ólíku stöðu Íslands og Evrópu má sjá að verðmunur á milli Íslands og Evrópu hvað þetta varðar verður gífurlegur. Annars vegar verður rafmagnið nánast gefins í Evrópu á sumrin þegar vel liggur á veðurguðunum, ef svo má að orði komast, en hins vegar mun það verða verulega kostnaðarsamt þegar kemur að vetri og menn þurfi að fara að kynda. Við sjáum muninn á þessari stöðugu orku sem Ísland hefur á móti þeim miklu sveiflum sem eru í Evrópusambandinu. Þá erum við komin nákvæmlega að því sem skiptir máli í þessu, það er sæstrengurinn og áhuga Evrópusambandsins á því að jafna þetta orkuflæði, nýta hreinu orkuna vegna þess að það eru orkuskipti fram undan, og stjórna þessu öllu saman, sem er náttúrlega endanlegt markmið Evrópusambandsins. Það hefur mikið verið talað um að strengur til Evrópu verði ekki lagður, alla vega hér af stjórnarliðum. Hins vegar eru sæstrengir og aðrir jarðstrengir alltaf að verða algengari og ódýrari í framleiðslu. Það er mikil þróun í gangi. [[Forseti hringir.]] Herra forseti. Tímans vegna vil ég koma inn á þetta aftur á eftir og óska eftir að verða settur aftur á mælendaskrá þar sem ég mun víkja nánar að sæstreng.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður kom hér inn á mál sem ég hugðist gera að umræðuefni í ræðu minni á eftir. Fyrir vikið gefst gott tækifæri til að fá álit hv. þingmanns á því, nánara álit. Það varðar þróun orkumarkaðar í Evrópu. Hv. þingmaður rakti það ágætlega hversu mikill munur er á orkuframleiðslu hér á Íslandi og orkuframleiðslu í Evrópu og þeim vandamálum sem menn eru að takast á við þar. Fyrir vikið þætti mér mjög forvitnilegt að heyra mat hv. þingmanns á því hversu mikla pólitíska áherslu hann telur að Evrópusambandið myndi leggja á að ná tengingu við þennan eðlisólíka markað eða eðlisólíku framleiðslu hér á Íslandi. Það er ekki að ástæðulausu sem ég spyr því við höfum séð í gegnum tíðina að þegar Evrópusambandið hefur mótað með sér einhver meginmarkmið þá ganga menn býsna langt í því að reyna að hrinda þeim markmiðum í framkvæmd, hvað sem lýtur jafnvel lögum, ég tala nú ekki um einhverjum ímynduðum fyrirvörum eða óskum í greinargerð í þingsályktunartillögu. Því spyr ég: Telur hv. þingmaður ekki í ljósi þessa munar á orkuframleiðslu í Evrópu og hér á landi að það sé veruleg hætta á því að Evrópusambandið muni með öllum tiltækum ráðum knýja á um að komast í tengingu við orkuframleiðslu hér og að við séum að veikja varnir okkar mjög verulega, í þeim skilningi að geta sjálf ráðið því á hvaða forsendum við kynnum að selja orku, með innleiðingu þessa þriðja orkupakka?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni mjög athyglisverðar hugleiðingar og spurningu. Þetta skiptir verulegu máli í þessari umræðu allri. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni að með innleiðingu, með því að innleiða orkupakka þrjú, erum við að undirbúa jarðveginn. Við sjáum kannski ekki fyrir okkur að sæstrengur sé að koma á morgun en það er styttra í hann en menn halda. Tækninni fleygir ótrúlega mikið fram, framleiðslan orðin ódýrari o.s.frv. þannig að þetta mun verða að veruleika. Í því sambandi þá held ég að menn vanmeti einmitt mjög áhuga Evrópusambandsins, sérstaklega stjórnarliðarnir sem vilja innleiða þennan orkupakka. Þeir segja að þetta skipti okkur ekki máli, við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur af þessu. Ég held að það sé alveg kolrangt mat á stöðunni. Evrópusambandið er í mjög mikilli þörf fyrir hreina orku og Evrópusambandið er eitt af mjög fáum stórveldum sem horfa fram á að það verði skortur á hreinni orku og skortur almennt á orku í framtíðinni vegna þess að nýting jarðefnaeldsneytis er mjög mikil og það er verið að hverfa frá kolavinnslu o.fl. Kjarni málsins er þessi: Ísland er mjög álitlegur kostur vegna þess að hér er hrein orka og þeir eru búnir að setja þetta upp. Það er búið að teikna, eins og ég nefndi, sæstrenginn frá Íslandi til Evrópu [[Forseti hringir.]]á kort. Það sýnir að auðvitað stefna þeir í þessa átt og það er markmiðið. [[Forseti hringir.]]Markmiðið er að komast yfir hreina orku. Við erum búin að undirbúa það með því að innleiða þennan orkupakka þannig að það verður í raun og veru allt tilbúið. [[Forseti hringir.]]Menn horfa fram hjá veruleika málsins.
Enn minnir forseti á tímamörk.
Virðulegur forseti. Það er mat mitt að tvö megináhersluatriði Evrópusambandsins þessi misserin og árin séu annars vegar þessi sameiginlegi fjármálamarkaður Evrópu, þar með talið evran og að reyna að bæta þar úr eftir hremmingarnar sem menn urðu fyrir í fjármálakrísunni, og hins vegar orkumálin. Evrópusambandið og reyndar ESA, verður því miður að segjast, hefur gengið mjög hart fram í málum sem virðast nú kannski léttvæg í samanburði eins og að fá að flytja hingað ófrosið hrátt kjöt, mál sem var ekki einu sinni innan EES-samningsins. Í því máli sem skiptir að maður myndi halda mjög takmörkuðu máli fyrir Evrópusambandið í heild hafa íslensk stjórnvöld engu að síður verið þvinguð til að gera það sem við töldum og höfðum rök fyrir að væri ekki í samræmi við EES-samninginn. Getur þetta ekki verið vísbending um hvers sé að vænta í svona stóru hagsmunamáli. eins og ég segi, öðru af megináhersluatriðum Evrópusambandsins?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég held að hann hafi einmitt komið þarna inn á mjög mikilvægan þátt sem við þurfum að horfa á í þessari umræðu, þ.e. hráakjötsmálið. Við innleiðum matvælalöggjöf Evrópusambandsins 2009 og við höfðum ekki áhuga á því að hingað yrði flutt inn hrátt kjöt og settum á svokallaða frystiskyldu, að allt kjöt yrði fryst í 30 daga, minnir mig, áður en það yrði flutt inn til landsins. Við töldum að við værum búnir að tryggja okkur með þessu móti. Þetta er lagalegur fyrirvari sem menn töldu að væri hið besta mál. Annað kemur síðan á daginn. Tíu árum síðar þurfum við að flytja inn hrátt kjöt til landsins sem verður núna á haustmánuðum. Það mál í samanburði við málið sem hér er til umræðu er náttúrlega bara smámál eins og hv. þingmaður nefndi. Þess vegna er það alveg ljóst í mínum huga að þegar Evrópusambandið lagði svona ríka áherslu, með hagsmunaaðila hér á Íslandi, að brjóta þessa múra varðandi frystiskylduna þá mun það svo sannarlega gera allt til þess að þetta mál fari hér í gegn, sem hefur miklu meiri þýðingu fyrir Evrópu í heild sinni og Evrópusambandið.