Herra forseti. Ég vil bara árétta að við Píratar munum sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu. Málið er seint inn komið, flutt af meiri hluta nefndar, sem er þá fimm af níu, engin umræða í nefndinni um það nema bara þegar það var flutt, lítið af upplýsingum komið fram, gert í flýti og svo á að klára málið í haust þar sem betur verður lagst yfir það. En þangað til að við förum í málefnalega yfirlegu yfir hvað þetta þýðir allt saman munu Píratar sitja hjá. Það er margt gott í þessu, það er verið að leggja niður kjararáð og passa að laun æðstu ráðamanna fylgi launaþróun, í þessu tilfelli að vísu opinberra starfsmanna, sem við þurfum að skoða nákvæmlega hvað þýðir í þessu samhengi. Það er margt gott í þessu en mörgum spurningum líka ósvarað þannig að við munum sitja hjá í þessari atkvæðagreiðslu.
Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, nr. 64/2006, með síðari breytingum. Nefndin fjallaði um málið að nýju eftir 2. umr. og fékk sent minnisblað frá dómsmálaráðuneyti þar sem fram kemur afstaða þess til breytingartillögu á þskj. 1156, þar sem lagðar voru til breytingar á 2. gr. frumvarpsins sem varðar orðskýringar, sem og gildistöku frumvarpsins. Í minnisblaði ráðuneytisins, dags. 8. júní 2018, er vísað til sjónarmiða í öðru minnisblaði sem ráðuneytið sendi nefndinni á fyrri stigum og er dags. 30. maí 2018. Í minnisblaðinu frá 8. júní segir að ráðuneytið telji óheppilegt að víkja frá þeim skilgreiningum sem horft var til við gerð frumvarpsins og bendir á að í athugasemdum um 2. gr. í greinargerð frumvarpsins er að finna upptalningu í dæmaskyni á starfsemi sem fellur utan gildissviðs frumvarpsins. Nefndin fjallaði um þetta. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir þau sjónarmið ráðuneytisins og leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Þorsteinn Sæmundsson skrifar undir álitið með fyrirvara um að stafrænt veski sé ekki skilgreint í lögunum. Ólafur Ísleifsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu. Undir þetta rita Óli Björn Kárason formaður, Brynjar Níelsson framsögumaður, Þorsteinn Víglundsson, Birgir Ármannsson, Oddný G. Harðardóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Ásgerður K. Gylfadóttir og Þorsteinn Sæmundsson, með áðurnefndum fyrirvara.
Herra forseti. Þetta mál á sér uppruna í lagafrumvarpi sem flutt var af gervöllum þingflokki Flokks fólksins. Hv. þm. Guðmundur Ingi Kristinsson er 1. flutningsmaður og aðrir þingmenn Flokks fólksins með honum. Efni þingsályktunartillögunnar er um að fela fjármála- og efnahagsráðherra að leggja fram lagafrumvarp eigi síðar en 1. nóvember á þessu ári sem leysi undan skattskyldu uppbætur á lífeyri samkvæmt lögum um félagslega aðstoð. Þessar uppbætur eru þannig vaxnar að þær lúta að hvers kyns þjónustu og hjálpartækjum fyrir öryrkja og lífeyrisþega sem ekki fást með öðrum hætti. Þannig háttar til að þessar uppbætur hafa verið skattlagðar eins og þær væru tekjur, sem er náttúrlega ekki rétt. Þetta er það sem mætti jafna við útlagðan kostnað. Málið hefur fengið mikinn stuðning hér á Alþingi, fyrst í efnahags- og viðskiptanefnd, sem hefur lýst stuðningi við málið og telur óeðlilegt og ósanngjarnt að uppbót á lífeyri sé skattlögð líkt og um launatekjur sé að ræða án þess að veittur sé frádráttur á móti vegna útlagðs kostnaðar. Þetta er innsti kjarni málsins. Á grundvelli umsagna sem bárust um frumvarpið, sem við þingmenn Flokks fólksins fluttum, var talið að málið þyrfti eilítið nánari skoðunar við vegna skattatæknilegra atriða og annarra slíkra. Það varð að ráði að flytja þessa tillögu til þingsályktunar um að fela fjármála- og efnahagsráðherra að leggja fram frumvarp um þetta efni. Þessi tillaga til þingsályktunar er borin fram af þingmönnum Flokks fólksins auk þess sem það er stutt einum fulltrúa frá hverjum stjórnmálaflokki sem á sæti hér á Alþingi. Ég vil nota tækifærið og þakka fyrir þann mikla stuðning sem þetta málefni hefur fengið. Þetta felur í sér mikla réttarbót fyrir fólk sem stendur höllum fæti. Þó að heildarfjárhæðir sem um er að tefla fyrir ríkissjóð séu ekki ógnarlega háar er um að ræða fjárhæðir sem geta skipt einstaklinga afar miklu máli. Ég vil ítreka þakklæti mitt fyrir þann mikla stuðning sem málið hefur fengið og þessi þingsályktunartillaga nýtur. Hún felur í sér mjög sterk eindregin skilaboð til framkvæmdarvaldsins og fyrirmæli til hæstv. ráðherra um að leggja fram frumvarp þessa efnis eigi síðar en 1. nóvember á hausti komanda. Ég þakka öllum þeim hv. þingmönnum sem tóku til máls við fyrri umræðu um þingsályktunartillöguna og lýstu yfir mjög eindregnum stuðningi við þetta mál. Ég vil sömuleiðis þakka efnahags- og viðskiptanefnd og ekki síst formanni hennar fyrir atbeina í þessu máli.
Hæstv. forseti. Ég er nú bara kominn í þessa pontu til þess að ánýja þann stuðning sem Miðflokkurinn hefur sýnt þessu máli sem er réttlætismál. Þetta er gott dæmi um mál þar sem við getum tekið saman höndum um, því að við getum það ef við viljum. Vonandi er það vegvísir í að við getum í einhverjum málum sem virkilega skipta máli - og þau eru nokkur, m.a. hér í kvöld - lagt frá okkur vopn og sameinast í því að fylgja þeim fram. Ég óska Flokki fólksins til hamingju, og flutningsmanni sérstaklega, þótt hann sé ekki hér í salnum, með að hafa komið málinu alla þessa leið. Ég lýsi yfir eindregnum stuðningi við það og vona að það fái hér góða úrlausn og áfram í framhaldinu því að ekki er sopið kálið þó að í ausuna sé komið. Auðvitað verðum við þá að halda ríkisstjórninni við efnið þannig að málið sofni ekki heldur haldi áfram allt til enda.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hlutans um breytingar á lögum um Íslandsstofu. Fyrst vil ég segja að markmiðið með því lagafrumvarpi sem við fjöllum um er fyrst og fremst að efla samstarf atvinnulífs og stjórnvalda og auka samstarf og samþættingu og þar af leiðandi betri nýtingu fjármuna þegar kemur að því að markaðssetja Ísland og íslenskar afurðir á erlendri grundu. Það er líka markmið að skýra stjórnsýslulega stöðu Íslandsstofu í ljósi þess að athugasemdir hafa komið frá bæði Ríkisendurskoðun og umboðsmanni Alþingis um skýrleika á því hvort um væri að ræða opinbera stofnun eða ekki. Í ljósi þess fór heilmikið af tíma nefndarinnar í umræðu um nákvæmlega það. Á fund nefndarinnar mættu fjölmargir aðilar og eru þeir tilgreindir í nefndarálitinu. Umsagnir bárust frá fjórum aðilum, Ferðamálastofu, Samkeppniseftirlitinu, Samtökum atvinnulífsins og utanríkisráðuneyti. Hægt er að segja að við höfum meira og minna orðið við þeim athugasemdum sem komu fram. Frumvarpið sem um ræðir byggir á talsvert langri og mikilli vinnu innan utanríkisráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar allrar og líka hjá Samtökum atvinnulífsins. Utanríkisráðherra setti haustið 2013 á fót starfshóp sem ætlað var að skoða heildstætt fyrirkomulag markaðssetningar á Íslandi og á íslenskum vörum og þjónustu erlendis með það að markmiði að kanna hvort unnt væri að efla þá sókn sem verið hefur í markaðsstarfi undanfarin ár. Þess má geta að það var hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sem á þeim tíma gegndi þeirri stöðu og setti af stað þann ágæta samstarfshóp. Síðan hefur verið unnið með það sem fram kemur og í rauninni er lögunum ætlað að innleiða þær hugmyndir sem þar koma fram um starfsemi Íslandsstofu. Í upphafi frumvarpsins er tekið á því að Íslandsstofa sé sjálfseignarstofnun og komum við þar fyrst og fremst til móts við sjónarmið umboðsmanns Alþingis og reyndar líka Ríkisendurskoðunar um að skilgreina skýrt hvað Íslandsstofa er. Það má ljóst vera af umræðum sem voru hér á sínum tíma þegar lögin um Íslandsstofu tóku gildi að hv. þingmenn gerðu ekki ráð fyrir að um opinbera, alla vega ekki hefðbundna, stofnun væri að ræða. Það varð engu að síður niðurstaða umboðsmanns Alþingis þegar hann gerði á því úttekt. Í frumvarpsdrögunum var því tilgreint sérstaklega að ákveðin lagaákvæði sem lúta gjarnan að opinberum rekstri ættu ekki við í þessu tilfelli. Meiri hluti hv. utanríkismálanefndar leggur til að 1. og 2. efnisgrein 1. gr. orðist svo: „Íslandsstofa er sjálfseignarstofnun sem rekin er á einkaréttarlegum grunni með sjálfstæðri fjárhagsábyrgð og starfar samkvæmt sérstakri skipulagsskrá.“ Íslandsstofa er undanþegin tekjuskatti samkvæmt lögum um tekjuskatt og gilda ákvæði stjórnsýslulaga þá ekki um hana. Aftur á móti varð töluverð umræða í nefndinni um upplýsingalögin. Í upphaflegu frumvarpsdrögunum var gert ráð fyrir að upplýsingalögin giltu ekki um Íslandsstofu en meiri hlutinn telur að það sé eftir sem áður sé mikilvægt og lagði þar af leiðandi til breytingu á 1. gr. frumvarpsins. Við leggjum áherslu á að gætt verði gegnsæis í starfsemi Íslandsstofu og hugað að sérstökum hæfisreglum. Þegar kom að umræðu um lög um opinber innkaup var í frumvarpinu gert ráð fyrir að þau giltu ekki. Við frekari skoðun og meðferð málsins var rætt hvort tiltaka ætti það sérstaklega og komu fram þau sjónarmið að rekstrarform Íslandsstofu gerði það að verkum að lögin giltu ekki um starfsemina og því óþarfi að undanskilja lögin sérstaklega. Nefndin telur þó rétt að ef upp koma tilvik í starfsemi Íslandsstofu sem lög um opinber innkaup ná yfir taki lögin til þeirra þátta. Við tökum því undir að þetta ákvæði verði fellt brott úr frumvarpinu. Það hafði líka verið tilgreint í drögum að frumvarpinu að samkeppnislögin ættu ekki við. Í umsögn Samkeppniseftirlitsins kom fram gagnrýni á þann þátt og er það niðurstaða nefndarinnar að ekki sé þörf á því að tilgreina að þau eigi ekki við enda gildi lögin um alla starfsemi. Aftur á móti vísum við í meiri hluta hv. utanríkismálanefndar til þeirrar meginreglu að hvers kyns atvinnurekstur skuli falla undir samkeppnislög en bendum jafnframt á þau undanþáguákvæði sem eru í lögunum. Í ljósi þessa leggur meiri hlutinn til breytingu á 1. gr. frumvarpsins, um að fallið verði frá því að undanþiggja starfsemi Íslandsstofu samkeppnislögum. Með því telur meiri hlutinn að tekinn sé af allur vafi um að frumvarpið sé í fullu samræmi við 53. og 54. gr. EES-samningsins. Meiri hlutinn áréttar þó að Íslandsstofa er samstarfsverkefni stjórnvalda og atvinnulífs. Starfsemi Íslandsstofu byggist á því að Íslandsstofa og íslensk fyrirtæki vinni sameiginlega að verkefnum sem byggi undir og stuðli að útflutningi og markaðssetningu á vörum og þjónustu fyrirtækja erlendis. Í slíku umhverfi er alltaf fyrir hendi einhvers konar samráð, en við teljum að samstarf þetta falli innan þess ramma sem löggjafinn hefur þegar markað í 15. gr. samkeppnislaga. Töluverð umræða skapaðist í nefndinni um útflutnings- og markaðsráð sem hefur það hlutverk að marka stefnu til lengri tíma um útflutnings- og markaðsmál þjóðarinnar. Þar er horft til þess að sem flest sjónarmið heyrist og var í frumvarpsdrögunum gert ráð fyrir að 29 aðilar ættu sæti í markaðsráði, skipaðir bæði af Samtökum atvinnulífsins og ráðuneytum, opinberum aðilum. Við leggjum til að þetta ágæta ráð stækki enn frekar og verði 31 manna. Við það bætist að Samband íslenskra sveitarfélaga og samstarfshópur markaðsstofa landshlutanna tilnefni í ráðið. Með því teljum við að tryggt sé að sjónarmið landsins alls og markaðsstofur landshlutanna fái aukið vægi. Þá leggjum við líka til að umhverfis- og auðlindaráðherra sé einn þeirra tíu fulltrúa sem skipaðir eru í ráðið án tilnefningar. Þess má jafnframt geta að í ráðinu eru bæði fleiri ráðherrar og þingmenn þeirra þingflokka sem ekki eiga sæti í ríkisstjórn. Er þá fyrst og fremst hugsað að þarna náist breið sátt um þá stefnu sem verið er að marka til lengri tíma. Stjórn Íslandsstofu er í dag sjö manna en gert var ráð fyrir í frumvarpsdrögunum að hún yrði fimm manna. Það fékk allmikla umræðu innan nefndarinnar og að lokum varð samkomulagið að við leggjum til að þeim fjölda verði ekki breytt þannig að í stjórn Íslandsstofu sitji áfram sjö fulltrúar. Þá teljum við mikilvægt að ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra skipi fulltrúa í stjórnina og er það fyrst og fremst í ljósi þeirra málaflokka sem undir þann ráðherra heyra og snúa að nýsköpun, hugviti og ferðamennsku. Þannig gerum við ekki breytingu á því að Samtök atvinnulífsins hafi enn þá meiri hluta í stjórninni eins og gert var ráð fyrir í upphafi og skipa þeir fjóra fulltrúa, utanríkisráðherra tvo fulltrúa og ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra einn. Ákveðin umræða skapaðist jafnframt í nefndinni um Ríkisendurskoðun og hlutverk hennar við Íslandsstofu en lagt hafði verið til af ráðuneytinu að setning um að ríkisendurskoðandi endurskoðaði reikningana, sem var setning sem fallið hafði burt úr gildandi lögum, kæmi inn aftur. En eftir samtal við Ríkisendurskoðun og skoðun á því fellst nefndin á að það eigi ekki við vegna þess að í raun er það hlutverk Ríkisendurskoðunar að hafa eftirlit með stofnunum sem eru með staðfesta skipulagsskrá. Við féllumst á þær athugasemdir Ríkisendurskoðunar að það væri óbreytt frá öðrum sjálfseignarstofnunum. Við gerum breytingar á gildistökuákvæðunum þannig að lögin taka gildi 1. september í stað 1. júlí. Jafnframt gerum við tillögu að nýju bráðabirgðaákvæði sem gerir ráð fyrir að ráðherra skuli gera úttekt innan þriggja ára á starfsemi Íslandsstofu og útflutnings- og markaðsráði, annars vegar til að kanna hvort markmið laganna hafi náð fram að ganga en hins vegar er bráðabirgðaákvæði um að ráðherra skuli skipa starfshóp til að fara yfir rekstrarformið í ljósi þess að mikil umræða skapaðist um það og var það reyndar líka tilgreint í greinargerðinni með frumvarpsdrögunum að ekki væri til neitt heppilegt rekstrarform fyrir fyrirbæri eins og Íslandsstofu, sem er samstarfsvettvangur milli opinbers aðila og [[Forseti hringir.]]atvinnulífsins. Hæstv. forseti. Ég gæti án efa talað meira um þetta ágæta frumvarp en ég sé að tíminn er á þrotum.
Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þetta mál sem við höfum verið að fjalla um í utanríkismálanefnd; það hefði kannski verið allt í lagi að fjalla aðeins lengur og nánar um það og taka á fleiri álitamálum en gert var. En það er þó þannig að þær viðbætur og þær breytingar sem gerðar hafa verið frá frumvarpinu eru allar til bóta, svo að ég taki það nú strax fram. Mér finnst hins vegar að sumu leyti ekki nógu langt gengið varðandi þær breytingar sem hefði þurft að gera og í raun ekki tekið á að minnsta kosti einum mjög mikilvægum þætti þegar kemur að útflutningsaðstoð og markaðssókn Íslands og kem ég örlítið að því hér á eftir. Það hefur verið bent á það mjög lengi, m.a. af Ríkisendurskoðun 2009, að fjármunir sem eru settir í útflutningsaðstoð eða markaðssókn eru dreifðir of víða um kerfið. Eitt af því sem kom fram í skýrslu starfshópsins, sem hér var minnst á í dag, sem skipaður var 2013 og skilaði af sér skýrslu 2015, er einmitt um fjárveitingarnar. Ég hefði viljað sjá að við gerð þessa frumvarps og við lok þess hér á Alþingi hefði verið tekið meira á þessu, þ.e. að við hefðum einfaldlega farið í að kortleggja betur fjármunina sem settir eru í útflutningsaðstoðina, markaðssóknina, og koma þeim öllum á einn stað. Það er óeðlilegt að mínu viti, og ekki vænlegt til sóknar, að vera með kraftana svona dreifða. Það kemur fram á fleiri en einum stað í skýrslunni Áfram Ísland sem minnst var á í upphafi. Í áliti minni hlutans er farið aðeins yfir þetta mál en byrjað á að fara yfir þá furðulegu vinnu sem er sett af stað, þ.e. fyrst er farið í að búa til lagaumgjörð um Íslandsstofu, breyta eðli stofnunarinnar, sem nota bene er mjög mikilvægt að skilgreina. Það er búinn til samstarfsvettvangur ríkis og einkaaðila án þess í raun að lagaumgjörð sé klár. Hins vegar kemur svo fram í frumvarpinu, og í raun samþykkjum við það í sjálfu sér, utanríkismálanefnd, að skrifa þurfi lagaumgjörð utan um þetta félagaform. Þá veltir maður fyrir sér hvort ekki sé verið að byrja á vitlausum enda. Ég byrja mitt minnihlutaálit á að velta því fyrir mér. Það hefði verið skynsamlegra að byrja á því að búa til lagaumgjörðina og fara síðan í að máta stofnunina inn í lagaumgjörðina. Íslandsstofa er gerð að sjálfseignarstofnun sem er fyrirkomulag sem er að mörgu leyti ágætt og líklega það form sem er einna skást í dag þegar við horfum á hvaða möguleikar eru í boði. Það er þó þannig að í mjög veigamiklum atriðum er ríkið enn með undirtökin og yfirtökin á verkefninu Íslandsstofa. Fjölda stjórnarmanna var breytt úr fimm í sjö til þess að fá meiri breidd í stjórnina og tryggja aðkomu ákveðinna aðila. Þó svo að atvinnulífið hafi verið með meiri hluta í stjórninni er ríkisvaldið áfram með meiri hluta í útflutnings- og markaðsráðinu. Það held ég að séu mistök. Ég hefði viljað sjá að markaðsráðið væri með meiri hluta frá atvinnulífinu líka vegna þess að þetta er verkefni sem ég held að sé best fyrir komið hjá atvinnulífinu. Þess vegna slær það mig svolítið, mér finnst það svolítið undarlegt, að sjá að hæstv. utanríkisráðherra Sjálfstæðisflokksins skuli ekki leggja fram frumvarp sem miðar að því að styrkja þátt atvinnulífsins og í raun einkaréttarlegu aðilanna í þessu máli. Ríkið á að sjálfsögðu að vera með, gera þjónustusamning við atvinnulífið eða þá sem nýta þjónustuna eða halda henni á lofti og sjá til þess að þar fúnkeri allt saman, lög og reglur séu eðlilegar, peningarnir komi og að viðskiptafulltrúar sendiskrifstofanna okkar, sem eru víða um heim, frábært fólk, séu til taks og samningur sé á milli hvernig eigi að nota þá þekkingu sem þar er. Það kemur svolítið á óvart að Sjálfstæðisflokkur sé í raun að styrkja þátt ríkisins í Íslandsstofu með því hvernig málinu er lokið hér. Það gera þeir líka með því að taka ekki á þessum fjárveitingamáli sem ég nefndi fyrr í kvöld. Ég nefni hér og birti töflur í nefndarálitinu til að undirstrika hvað þetta er ógreinilegt, hvaðan fjármunir koma og líka í hvað þeir fara. Við fengum ekki heildstæða mynd af því í nefndinni hvaðan peningarnir koma og í hvað þeir fara. Auðvitað er hægt að nálgast það allt saman en við hefðum þurft að fá þessar upplýsingar inn í nefndina til að geta áttað okkur betur á þessu. En ég áttaði mig á því, þegar ég setti þessa vinnu af stað sem ráðherra 2013, að um er að ræða einn af lykilþáttunum sem ná þyrfti utan um, þ.e. hvernig við nýtum peningana best. Það kemur klárlega í ljós hjá þeim sem hafa farið yfir málið, sökkt sér ofan í það, að það er einn af grundvallarveikleikunum í þessu hjá okkur, þeir mörgu aðilar sem eru með fjármunina og það að við erum að senda misvísandi skilaboð út í heim. Við erum ekki að selja Ísland einni röddu, ef þannig má orða það. Það er verið að selja harðfisk, fisk, lambakjöt kannski, skyr og allt mögulegt, og Ísland fyrir ferðamenn, en erum við að tala einni röddu? Við gerðum ákveðna tilraun með verkefninu Inspired by Iceland sem tókst afar vel, vel heppnað átak. En við vitum líka að það eru ekkert endilega allir sem voru þátttakendur í því eins og gengur. Það var líka ekki tekin sú ákvörðun að Inspired by Iceland, svo að ég taki eitt dæmi, yrði notað yfir það að selja vatn, selja skyr, fisk, hross og guð má vita hvað. Það er enn þá verið að senda misvísandi skilaboð. Við erum bara svo lítil land með litla fjármuni í að markaðssetja okkur að þetta allt verður að vanda mun betur. Auðvitað getur vel verið þegar fram líða stundir, og við endurskoðun sem er boðuð á lögum um Íslandsstofu og verkefninu, að við hverfum frá því að vera áfram að gutla - ætla ég að leyfa mér að segja, virðulegi forseti - með þessa peninga á of mörgum stöðum og horfa ekki á það hvernig við getum náð sem mestu út úr þessum peningum; vonandi komumst við að því síðar að við getum lagað það. Það er örlítið kapp lagt á að klára þetta mál í dag, aðeins verið að flýta sér; að óþörfu, held ég. Auðvitað hef ég ákveðinn skilning á því að breyta þurfi stofnuninni. Til þess var vinna sett af stað 2013, til að við færum í ferli til að breyta þessu. En mér finnst við vera að stíga hænuskref. Sumir geta sagt að það sé betra að stíga lítið skref og gott en stórt skref og vita ekki út í hvað maður er að fara. En mér finnst lykilþættir verða hér eftir, virðulegi forseti. Ég ítreka hér undir lokin það sem ég sagði áðan að ég sakna þess svolítið að ekki sé tekið á þessum gríðarlega mikilvæga þætti sem eru fjármunirnir, á því hvernig við nálgumst verkefnið út frá öllum aðilum með því að setja þá á einn stað. Það er ekki verið að gera það með því að búa til þetta markaðsráð. Svo ítreka ég að ég hefði viljað sjá að atvinnulífið fengi meiri ábyrgð á því að sinna þessu verkefni því að þar er þekkingin, þar eru aðilarnir sem eru að reyna að selja fisk eða skyr eða hvað sem er út um allan heim. Þeir eru ekki í utanríkisráðuneytinu eða í ráðuneyti ferðamála eða annars staðar, þeir eru úti á akrinum. Við eigum hins vegar í ráðuneytunum, í utanríkisráðuneytinu, í ráðuneyti ferðamála og öllum öðrum ráðuneytum, að vera reiðubúin að aðstoða þessa aðila, búa til umgjörð sem passar þeim. Því þarna er fólkið sem veit hvað það syngur þegar að þessu kemur. Virðulegi forseti. Ég er ekki á móti frumvarpinu. Ég mun að sjálfsögðu styðja það en hefði vonast til að við hefðum getað gert þetta örlítið betur. Það hefðum við getað gert ef við hefðum haft aðeins meiri tíma og ráðherrann örlítið meiri metnað fyrir hag atvinnulífsins.
Virðulegi forseti. Mig langar að koma hér örstutt inn í þessa umræðu um nefndarálit og breytingartillögur við frumvarp til laga um Íslandsstofu. Ég ætla ekki að ræða málið í heild sinni en af því að ég kom inn á tengslin við markaðsstofur landshlutanna í 1. umr. langar mig að fagna sérstaklega þeirri breytingu sem lögð er til varðandi þær. Eins og kemur fram í nefndaráliti komu fram sjónarmið um nauðsyn þess að fjölbreyttur hópur ætti sæti í útflutnings- og markaðsráði. Lagt er til að í hóp þeirra sem eiga þar sæti bætist tveir fulltrúar sem tilnefndir verða til setu í ráðinu, annars vegar af Sambandi íslenskra sveitarfélaga og hins vegar af samstarfshópi markaðsstofa landshlutanna. Þetta tel ég afskaplega mikilvægt og í samræmi við önnur markmið stjórnvalda um dreifingu ferðamanna sem víðast um landið. Ég get til dæmis bent á að hér áðan vorum við að samþykkja byggðaáætlun en eitt af verkefnunum eru áfangastaðaáætlanir sem unnar eru af markaðsstofunum og þurfa óhjákvæmilega að tengjast starfi Íslandsstofu. Það skiptir þess vegna mjög miklu máli að þessi tillaga skuli vera komin fram sem tengir saman starfsemi markaðsstofanna og Íslandsstofu því að það er alltaf erfitt að hafa samstarf þegar samstarfsvettvangurinn og samstarfsleiðirnar eru ekki skilgreindar.
Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hefur komið fram hjá mörgum öðrum sem hafa rætt málefni Íslandsstofu, að gott er að finna þennan sameiginlega þráð, sameiginlega hljóm í þá veru að vilja efla Íslandsstofu frekar, skerpa og skýra hlutverk hennar og til þess var leikurinn kannski gerður og ekki síst til að reyna að útkljá þá óvissu sem er um stjórnsýslulega stöðu stofnunarinnar. Ég tek eindregið undir að það skref sem er verið að taka með þessu frumvarpi er rétt, þ.e. að skerpa á því að þetta verði sjálfseignarstofnun, einkaréttarleg stofnun, og þá ekki lengur undir því sem flokkast undir opinberar stofnanir. Það er mikilvægt skref að taka fyrir útflutningsverðmæti okkar, hvernig við ætlum að ýta undir ímynd og auka verðmæti okkar í útflutningi, þá skiptir þetta máli. En þetta hefur verið nokkuð snúið því að segjast verður eins og er að frumvarpið sem kom frá utanríkisráðuneytinu var einfaldlega ekki nægilega burðugt og ekki nægilega vel unnið. Þess vegna vil ég beina þökkum mínum til allra nefndarmanna í utanríkismálanefnd og ekki síst formannsins og framsögumannsins sem hafa gert sitt besta til að vinna úr þessu máli. Ég undirstrika að markmið okkar er að ýta undir hlutverk Íslandsstofu, gera það skilvirkara, dýnamískara þannig að Íslandsstofa geti verið raunverulegur stuðningsaðili fyrirtækja okkar þegar kemur að útflutningi. Hægt er að draga fram og má vissulega spyrja, eins og ég hef spurt sjálfa mig: Af hverju erum við að taka þennan snúning? Markaðsgjaldið er tekið af fyrirtækjunum, við erum nýbúin að lögfesta mikilvæg lög um opinber fjármál, líka hvað markaða tekjustofna varðar, og þá erum við í raun komin með fyrsta málið sem er undanþága frá mikilvægri meginreglu um meiri aga í ríkisfjármálunum. En fyrirtækin og atvinnulífið hefur mjög þrýst á þetta, skiljanlega. Þau vilja vera í þessu sambandi sem verður að vera skilvirkara, dýnamískara, við hið opinbera til að ýta undir markvissari markaðssetningu. En ég velti líka fyrir mér hvort atvinnulífið hefði ekki sjálft getað tekið þennan kaleik og gert síðan samstarfssamning við ríkið. En eftir mikið samráð, í rauninni áralangt sem hófst 2013 eða 2014, er þetta lendingin. Ég vil styðja við hana. Ég vil beina því til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að koma þarf með frumvarp á nýju þingi sem ýtir undir og skerpir umhverfi þess forms þegar hið opinbera fer í samstarf við einkaaðila. Ég vona að það verði meira af því. Ég get vel séð fyrir mér samstarf ríkisins ekki bara aukið við einkaaðila og ekki bara á sviði heilbrigðismála, við getum talað líka um samstarf um flugvelli, rekstur þeirra og uppbyggingu, og samgöngumannvirki og fleira. Það þarf að koma fram frumvarp, rammalöggjöf um PPP eins og það er kallað, þar sem skerpt er á þessu máli. Aðeins varðandi Íslandsstofu sjálfa, ég sé að tíminn rennur hér mjög hratt frá okkur, þá vil ég taka undir að þær breytingar sem hafa verið gerðar á málinu í meðferð nefndarinnar eru mjög til bóta. Það er verið að skerpa á samkeppniseftirlitinu eða -hlutverkinu, verið er að draga fram upplýsingalögin að hluta, sem er fínt. Og síðan ekki síst að tengja markaðsstofurnar eins og ábendingar voru um hjá gestum nefndarinnar, að marka þeim skýrara hlutverk en nú er. Það er allt gott og blessað. Ég tek undir að hluta til það sem kom fram í máli hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar sem er með minnihlutaálit. Ég hefði viljað sjá myndina skýrar. Þess vegna gagnrýni ég það að frumvarpið var ekki nægilega vel unnið. Ekki var búið að vinna forvinnuna. Það var ekki búið að vinna þetta heildstæða. Við viljum að fjármunir okkar sem koma frá ríkinu séu í sem bestri notkun. Við erum ekkert fullviss um það, því að verkefni eru enn þá á víð og dreif um ráðuneytin, um hinar ýmsu stofnanir, og við erum ekki með þá heildstæðu mynd sem ýtir undir það að við gerum hvað best við getum til að efla tækifæri okkar og sókn þegar kemur að útflutningi íslenskra afurða. Það er að mörgu leyti ákveðið tækifæri sem við misstum af, og það er á ábyrgð utanríkisráðherra. En það hefur engu að síður verið unnið vel í nefndinni, þetta er mál sem ég er á, ég er á meirihlutaáliti nefndarinnar, af því að ég tel málið hafa batnað mjög í meðförum nefndarinnar, en að mínu mati er ekki búið að fullvinna það enn þá. Ég hvet ríkisstjórnina til að ná heildstæðri mynd [[Forseti hringir.]]á þetta þannig að Íslandsstofa geti raunverulega fúnkerað í samræmi við það hlutverk sem henni er ætlað í þessu frumvarpi.
Virðulegi forseti. Ég ætla að hafa þetta örstutt hér. Mig langar að nýta tækifærið og þakka hæstv. ráðherra og öllum nefndarmönnum hv. utanríkismálanefndar fyrir samstarfið í þessu máli. Hér erum við að stíga mikilvægt og gott skref til að ná heildstæðu fyrirkomulagi í markaðssetningu á Íslandi, bæði er varðar vörur og þjónustu, og reyna að ná þeirri heildarsýn og langtímastefnu sem við þurfum að móta saman bæði ríki og atvinnulíf. Ég held að við munum sjá stór og mikilvæg skref stigin með þessu frumvarpi í átt að því að skýra betur hvert hlutverkið er, hvernig við sjáum hlutina vinna betur saman. Ég vona að það náist með frumvarpinu en við verðum auðvitað áfram vakandi yfir því. Sett er inn ákveðið ákvæði sem ég held að sé mikilvægt til að skoða og móta nýtt félagaform sem gæti hjálpað að móta formið í kringum vinnu af þessu tagi enn frekar. Gott starf var unnið í nefndinni þó að snúið væri oft á tíðum. Ég þakka nefndarmönnum kærlega fyrir og hlakka til að fylgjast með þessu mikilvæga verkefni.
Virðulegi forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti frá umhverfis- og samgöngunefnd um frumvarp til laga um skipulag haf- og strandsvæða. Þetta er viðamikið nefndarálit og því fylgja breytingartillögur í átta töluliðum. Ég er að hugsa um að óska strax eftir örlitlum meiri tíma til að gera grein fyrir álitinu en hefur verið mælst til að við notum. Nefndin fékk til sín fjölda gesta og bárust 30 erindi og umsagnir. Nefndin hefur farið yfir það og skoðað mismunandi sjónarmið. Það verður að segjast eins og er að í upphafi voru talsvert skiptar skoðanir um málið. Með frumvarpinu er lögð til heildstæð löggjöf um skipulag á haf- og strandsvæðum. Þetta er í raun í fyrsta skipti sem slík löggjöf er sett. Þau álitamál sem hlutu hvað mesta umfjöllun hjá nefndinni voru gildissvið frumvarpsins eða afmörkun þess svæðis sem skipulagið nær til og þar með afmörkun haf- og strandsvæða, skipan svæðisráðanna sem fjalla um skipulagið og líftími svæðisráðanna. Gestir nefndarinnar voru allir sammála um að brýnt væri að hefja vinnu við gerð strandsvæðisskipulags. Bent var á að mikil ásókn væri til að mynda í fiskeldi, ferðamennsku og efnistöku á strandsvæðum, sér í lagi í fjörðum, auk þess sem ný sóknarfæri til nýtingar væru til skoðunar. Vinna við gerð strandsvæðisskipulags tekur talsverðan tíma og því mikilvægt að setja um hana ramma svo hægt sé að hefja vinnu við að marka skýra heildstæða stefnu um nýtingu, vernd, mannvirkjagerð, framkvæmdir og umferð með sjálfbærni svæða að leiðarljósi. Ég ætla að reyna að taka þau atriði úr nefndarálitinu sem snerta breytingartillögurnar sem nefndin gerir. Fyrst að skipulagsvaldinu. Samband íslenskra sveitarfélaga hefur um langt skeið kallað eftir því að sett verði löggjöf um skipulag haf- og strandsvæða og haldið þeim sjónarmiðum á lofti að í þeirri vinnu verði lögð áhersla á að skipulag strandsvæða, allt að einni sjómílu út frá grunnlínu landhelginnar, verði á forræði sveitarfélaga. Samkvæmt skipulagslögum hafa sveitarfélög haft skipulagsvald innan netlaga en til þessa hefur ekki verið til löggjöf um strandsvæðisskipulag þar fyrir utan. Í vinnunni komu líka fram þau sjónarmið sveitarfélaganna að strandsvæði væru ásamt innfjörðum og flóum nátengd skipulagsáætlunum sveitarfélaga og yrðu þess vegna vart slitin úr samhengi við skipulagsáætlanir þeirra. Fyrir nefndinni komu líka fram gagnstæð sjónarmið um að mikilvægt væri að skipulagsvald væri í höndum ríkisins en ekki einstakra sveitarfélaga, enda væri oft litið til þrengri svæðisbundinna sjónarmiða á vettvangi sveitarfélaganna en hjá ríkinu. Á þessum vettvangi er mikilvægt að horfa til hagsmuna heildarinnar og landsins alls. Nefndin áréttar að mikilvægt er að virða stjórnarskrárvarinn sjálfsstjórnarrétt sveitarfélaga en leggur um leið áherslu á að umræða um skipulag er og á að vera lýðræðislegt ferli, leitt af stjórnvöldum og kjörnum fulltrúum þar sem almenningur og hagsmunaaðilar eigi að hafa aðkomu. Um er að ræða svæði sem þarf aðkomu bæði ríkisvalds og sveitarfélaga. Fyrirliggjandi frumvarpi er ætlað að tryggja þá breiðu aðkomu og skýra skipulagsvaldið. Næst ætla ég að snúa mér að gildissviðinu og afmörkun svæða. Af umsögnum og umfjöllun gesta mátti ráða að gildissviðið var ekki auðskilið og nægilega vel afmarkað. Nefndin leggur því til orðalagsbreytingu í því skyni að skýra það. Auk þess er tillaga um að færa ákveðin atriði úr ákvæði um gildissvið í orðskýringar til einföldunar og til að tryggja skýrleika og samræmi. Tillagan um gildissviðið hljómar svo: „Lög þessi gilda um stefnu um skipulag haf- og strandsvæða og um strandsvæðisskipulag. Lög þessi gilda þó ekki um nýtingu og vernd fiskstofna eða annarra lifandi auðlinda hafsins og hafsbotnsins, að undanskilinni nýtingu sem háð er leyfi til efnistöku og eldi eða ræktun nytjastofna.“ Þá var talsverð gagnrýni um afmörkun á bæði skipulagssvæðinu og því svæði sem stefnu um skipulag haf- og strandsvæða er ætlað að ná til. Nefndin leggur til að innri mörk eða afmörkun stefnu um skipulag haf- og strandsvæða og mörk skipulags strandsvæða verði þau sömu strandmegin, þ.e. frá netlögum, því að stefnan nær út að ytri mörkum efnahagslögsögunnar en þar sem strandsvæðisskipulagið er unnið nær það að viðmiðunarlínunni sem tilgreind er í 5. gr. laga um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Samt sem áður er óhjákvæmilegt að stefna um skipulag haf- og strandsvæða nái til þess lands þar sem samspil hafs og lands gætir. Þar sem stefnan er hluti af landskipulagsstefnum tvinnast sú vinna óhjákvæmilega saman. Skipulag strandsvæða mætir hins vegar aðalskipulagi sveitarfélaga við netlög. Nefndin leggur til þær breytingar á svæðisráðunum að fulltrúar í þeim verði átta manns, svo að aðliggjandi sveitarfélög hafi þar alls þrjá fulltrúa í stað eins áður. Samband íslenskra sveitarfélaga verði áfram með einn fulltrúa og þannig verði meira jafnvægi tryggt í skipun svæðisráðanna þar sem fulltrúar ráðuneyta verða áfram fjórir og fulltrúar sveitarfélaga því jafnmargir. Þá er lagt til að ákvarðanir í ráðinu þurfi að taka með auknum meiri hluta þannig að til afgreiðslu þurfi að lágmarki sex fulltrúar að samþykkja mál. Þetta er til að mæta þeim áhyggjum að fulltrúar ríkisins hefðu neitunarvald í svæðisráðinu. Þá var í frumvarpinu lagt til að umhverfissamtök ættu áheyrnaraðild að svæðisráði. Nefndin leggur til breytingu á því en áréttar samt sem áður mikilvægi þess að ákvæði Árósasamningsins séu virt og nauðsyn þess að fá fram sem fjölbreyttust sjónarmið sem fyrst í skipulagsferlinu. Umhverfisverndarsamtök hafa ákveðna sérstöðu þar sem þeim er ekki ætlað að gæta fjárhagslegra hagsmuna heldur hagsmuna umhverfisins í samræmi við Árósasamninginn. Nefndin leggur því til þá breytingu að ekki verði áheyrnaraðild en að ráðherra skipi samráðshóp sem verði svæðisráði til samráðs og ráðgjafar þegar það vinnur að gerð strandsvæðisskipulags fyrir viðkomandi strandsvæði. Með því væri hægt að tryggja að sjónarmið og athugasemdir fulltrúa þeirra aðila sem sitja í samráðshópnum kæmu fram snemma, bæði í undirbúningsferlinu og við gerð skipulagsáætlunar. Gert er ráð fyrir að í samráðshópnum verði a.m.k. fimm fulltrúa tilnefndir af ferðamálasamtökum, samtökum atvinnulífsins, umhverfisverndarsamtökum og útivistarsamtökum. Lagt er til að fulltrúar umhverfisverndarsamtaka verði tveir og að annar þeirra komi frá umhverfisverndarsamtökum á viðkomandi svæði. Því til viðbótar er gert ráð fyrir að svæðisráð geti tilnefnt eða óskað eftir tilnefningu allt að þriggja fulltrúa til viðbótar í samráðshópinn telji það þörf á að leita eftir viðbótarsjónarmiðum sem eiga t.d. aðeins við á tilteknum svæðum. Þá var nokkuð rætt um breytingar á strandsvæðisskipulagi. Þó að skipulag sé samþykkt má alltaf gera ráð fyrir að gera þurfi breytingar. Því leggur nefndin til þá breytingu að á öllum tímum verði starfandi svæðisráð sem geta tekið strandsvæðisskipulag til endurskoðunar verði þörf á því. Lagðar eru til breytingar á því hvernig hægt er að eiga frumkvæði að breytingum þannig að frumkvæðið geti komið hvort sem er frá sveitarfélögum, Skipulagsstofnun eða ráðherra. Nokkuð var í umsögnum komið inn á mörk hafnarsvæða eða áhrif skipulags á hafnarsvæðum á strandsvæðisskipulag. Í nefndarálitinu er gerð ítarleg grein fyrir því hvernig vinna má skipulag á hafnarsvæðum og strandsvæðisskipulag saman, sem ég ætla ekki að fara nánar yfir en bendi á að liggur fyrir í þingskjali. Nefndin ræddi mikilvægi þess að vinnan við fyrstu strandsvæðisskipulögin hefjist sem fyrst og leggur áherslu á að fjármögnun til að vinna strandsvæðisskipulag samkvæmt bráðabirgðaákvæði fyrir Austfirði og Vestfirði verði tryggt, eins og fram kemur í fjármálaáætlun. Þá þarf að sjálfsögðu að fylgja því eftir að fjárheimildir Skipulagssjóðs verði í samræmi við frumvarpið og fjármálaáætlun. Þá áréttar nefndin mikilvægi þess að vinnan fyrir þau svæði gangi eins fljótt fyrir sig og auðið er, á þeim hraða sem er skynsamlegur í skipulagsvinnu. Nefndinni bárust ábendingar um að ekki væri nægjanlega skýrt í hvaða tilvikum leyfisveitendum væri heimilt að fresta afgreiðslu á leyfisumsókn þar til strandsvæðisskipulag hefði tekið gildi fyrir viðkomandi svæði. Það var sem sagt bent á að lagaskilyrðin væru ekki nægilega skýr. Nefndin leggur til breytingu á 18. gr. til að taka af allan vafa um að leyfisveitanda er einungis heimilt að fresta afgreiðslu á umsókn um leyfi á strandsvæði samkvæmt lögum um skipulag haf- og strandsvæða þegar umsókn er lögð fram eftir að tillaga að strandsvæðisskipulagi hefur verið auglýst. Það þarf að vera búið að vinna tillöguna og auglýsa hana til þess að leyfisveitanda sé heimilt að fresta afgreiðslu umsóknar. Lögin hafa því ekki áhrif á mál sem eru nú þegar í ferli. Þá ætla ég að lokum að gera grein fyrir því [[Forseti hringir.]]að nefndin leggur til endurskoðun. Nefndinni barst talsvert af athugasemdum og leggur hún til töluvert [[Forseti hringir.]]af breytingum. Þá leggur nefndin til bráðabirgðaákvæði um að þar sem löggjöfin er ný [[Forseti hringir.]]verði látið reyna á þetta. -Virðulegi forseti. Í upphafi óskaði ég sérstaklega eftir viðbótartíma.
Já. Forseti varð við því. Það komu þrjár aukamínútur við tímann.
Lagt er til bráðabirgðaákvæði um endurskoðun um leið og strandsvæðisskipulagi Vestfjarða og Austfjarða verði lokið en þó eigi síðar en að þremur árum liðnum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Bergþór Ólason formaður, Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Ari Trausti Guðmundsson, Hanna Katrín Friðriksson, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, Jón Gunnarsson, Karl Gauti Hjaltason, Rósa Björk Brynjólfsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Sara Elísa Þórðardóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu.
Frú forseti. Ég get ekki látið hjá líða að koma upp og ræða þetta mál enda líklega einn af fáum þingmönnum sem hafa komist nálægt því að taka þátt í gerð skipulags strandsvæðis. Ég tók þátt í gerð svokallaðrar nýtingaráætlunar strandsvæðis Arnarfjarðar 2012–2024 en reynslan af því verkefni sannaði svo um munaði mikilvægi þess að vinna þyrfti lög um strandsvæðisskipulag. Það er því sérstaklega gleðilegt fyrir mig að fá að taka þátt í umfjöllun um þetta mál. Eins og fram kom í máli hv. framsögumanns, Líneikar Önnu Sævarsdóttur, er hér verið að leggja til heildstæða löggjöf um skipulag á haf- og strandsvæðum, nokkuð sem sveitarfélögin, sérstaklega á Vestfjörðum og Austfjörðum, hafa lengi kallað eftir. Í 1. umr. um málið kom ég inn á nokkra þætti sem ég taldi að mættu fara betur, svo sem skipan fulltrúa svæðisráðs og sömuleiðis að nokkuð sérstakt væri að fulltrúi umhverfisverndarsamtaka ætti áheyrnaraðild að svæðisráði á meðan fulltrúar annarra, svo sem allra aðliggjandi sveitarfélaga og annarra hagsmunasamtaka, ættu það ekki. Ég tel að með þeim breytingartillögum sem hér eru lagðar til frá hv. umhverfis- og samgöngunefnd sé málið fært til betra horfs og betra jafnvægi skapað en gert var í frumvarpinu. Sérstaklega er heppileg breytingin um skipan svæðisráðsins þar sem aukið jafnvægi er á milli sveitarfélaga og ríkis. Þó að ég viti að margir telji of langt gengið með tillögu um svokallaða samráðshópa tel ég að þar sé komin fram sæmileg málamiðlun um aðkomu hagsmunaaðila. Ég fagna því. Það er að mínu mati mjög mikilvægt að hafist verði handa sem allra fyrst við gerð strandsvæðisskipulaga fyrir Vestfirði og Austfirði enda mörg mikilvæg úrlausnarefni sem þar liggja fyrir. Þannig er sömuleiðis mikilvægt að einhver reynsla verði komin á lögin áður en þau verða endurskoðuð eins og lagt er til í áliti nefndarinnar og breytingartillögum um endurskoðun í ljósi reynslunnar, nokkuð sem ég held sömuleiðis að verði mjög gagnlegt.
Frú forseti. Hér er lagt fram mikilvægt frumvarp um skipulag haf- og strandsvæða. Það er eins og vitað er byggt á svokölluðu landsskipulagi, a.m.k. að hluta til. Þar er verið að koma gildum böndum á skipulag til sjávar utan netlaga, eða 115 m frá landi, rétt eins og unnið hefur verið að lausn skipulagsmála á landi, þó með ólíku sniði sé. Mig langar að halda til haga tvennu sem er mikilvægt í þessum lögum. Í fyrsta lagi að sjávarsvæðin utan netlaga eru í raun skilgreind sem hafalmenningur, hugtak sem fáir hafa heyrt. Það er svæði sem er ekki á forræði sveitarfélaga heldur ríkisins í nafni samfélagsins alls. Þetta er haft þannig, að því er rök herma, vegna sérstöðu auðlinda sjávarins utan netlaga en þar innan við er skipulag í höndum sveitarfélaga eins og allir vita. Í öðru lagi, og þar er einmitt stórt „en“, gera lögin nefnilega ráð fyrir sterkri innkomu sveitarfélaga sem liggja að ströndum. Það gerist með þeim hætti að aukinn meiri hluta þarf í átta manna svæðisráði. Það er skipað þannig að þar er til jafns fjöldi sveitarstjórnarmanna, getum við sagt; þrír frá aðliggjandi sveitarfélögum og einn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og svo jafnmörgum fulltrúum ríkisins. Þetta er átta manna ráð og það þarf aukinn meiri hluta, 60%, til samþykkis í hverju máli. Frú forseti. Það mætti tína fleira til sem til gagns gæti orðið eftir lagasetninguna en í meginefnum er um að ræða sátt sem náðist í hæstv. umhverfis- og samgöngunefnd á grundvelli gagnrýni og athugasemda margra umsagnaraðila fyrir nefndinni. Ekki er gengið svo langt að fela svæðisfélögunum allt skipulagsvald innan fjarða og flóa landsins eða fyrir suðurströndinni eins og kom fram fyrr í máli mínu. Í lögunum, og það er mikilvægt, er endurskoðunarákvæði. Það er hið besta mál og verður eflaust virkt þegar þar að kemur. Ég vil, sem 2. varaformaður umhverfis- og samgöngunefndar, þakka öllum fulltrúum stjórnarandstöðu og stjórnar fyrir ötula þátttöku í því að lenda einu samhljóða áliti og koma þessum skipulagslögum til framkvæmda með því að hefja skipulagsvinnu á Vestfjörðum og Austfjörðum. Þá sjáum við hvernig þessu vindur fram og lítum með opnum huga til breytinga á lögunum, gerist þess raunverulega þörf. Hér er um mikilvægt frumvarp að ræða og það er mjög mikilvægt að það skuli hafa verið afgreitt héðan frá hinu háa Alþingi á þessu þingi.
Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá atvinnuveganefnd um frumvarp til laga um Ferðamálastofu. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði heildarlög um Ferðamálastofu þar sem einnig er ákvæði um ferðamálaráð, um leyfisveitingar í ferðamannaþjónustu og fleira. Samhliða frumvarpinu hefur nefndin til meðferðar frumvarp til laga um pakkaferðir og samtengda ferðatilhögun. Verði frumvörpin að lögum falla lög um skipan ferðamála úr gildi. Helstu breytingar sem felast í frumvarpinu lúta að stjórnsýslu málaflokksins og að því að ferðaþjónustuaðilum verður skylt að útbúa öryggisáætlun fyrir hverja tegund ferðar sem framkvæmd verður. Tilgangur öryggisáætlunar samkvæmt 10. gr. er að auka öryggi ferðamanna. Ferðaþjónustuaðilar skulu leggja mat á þá áhættu sem felst í ferð, uppfæra slíkt mat eftir þörfum og skal áætlunin aðgengileg ferðamönnum. Öryggisáætlun skal fela í sér fjögur mismunandi atriði, þ.e. áhættumat, verklagsreglur, atvikalýsingu og viðbragðsáætlun. Nefndin telur ákvæði þetta afar brýnt, einkum með tilliti til öryggis ferðamanna, og er mikilvægt að virkt eftirlit verði með því að ákvæðinu sé framfylgt. Hvað varðar stjórnsýslu málaflokksins er í 2. gr. kveðið á um markmið laganna sem er að stuðla að þróun ferðaþjónustu sem mikilvægrar og sjálfbærrar grunnstoðar í íslensku samfélagi að teknu tilliti til þolmarka íslenskrar náttúru og samfélags. Einnig skal unnið að samræmingu, greiningum og rannsóknum með hliðsjón af stefnu stjórnvalda. Framangreind verkefni eru falin Ferðamálastofu og samkvæmt 3. gr. felast verkefni hennar m.a. í að veita leyfi fyrir starfsemi og hafa eftirlit með henni, afla upplýsinga og miðla þeim, gæta að öryggismálum og neytendavernd og hafa umsjón með tryggingum og tryggingarskyldu. Einnig eru lagðar til breytingar á skipan ferðamálaráðs sem þó taka ekki gildi fyrr en 1. janúar 2020 þegar verkefnum Stjórnstöðvar ferðamála verður að mestu lokið. Samkvæmt frumvarpinu fær stjórnsýslan aukið vægi í ferðamálaráði og verður það skipað fulltrúum fjármála- og efnahagsráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra sem og fulltrúum sveitarfélaganna og Samtaka ferðaþjónustunnar auk þess sem ferðamálastjóri mun eiga sæti í ráðinu. Samkvæmt 19. gr. fær Ferðamálastofa heimild til að leggja dagsektir á þá sem falla undir lögin ef ekki er farið að skilyrðum laganna eða ákvörðunum stofnunarinnar. Með þessari heimild verður stofnuninni kleift að virkja ákvæði laganna án þess að þurfa að ráðast í það ferli að leita til lögreglu sem getur verið tímafrekt og viðkomandi aðili getur starfað óáreittur meðan það stendur yfir. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu: Nefndin leggur til breytingu á 4. gr. í þá veru að Samband íslenskra sveitarfélaga tilnefni í ferðamálaráð tvo fulltrúa í staðinn fyrir einn og skal annar þeirra vera fulltrúi markaðsstofa landshlutanna. Jafnframt er lagt til að ferðamálastjóri sitji fundi ráðsins áfram með tillögurétt og málfrelsi en eigi ekki sæti í ráðinu eins og kveðið er á um í frumvarpinu. Við nánari skoðun á frumvarpinu og frumvarpi til laga um pakkaferðir og samtengda ferðatilhögun eru lagðar til eftirfarandi breytingar á skilgreiningum í 6. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi er lagt til að hugtakið ferðasali dagsferða verði skilgreint á þann veg að um sé að ræða aðila sem setur saman, býður fram eða selur í atvinnuskyni skipulagðar ferðir sem ekki falla undir lög um pakkaferðir og samtengda ferðatilhögun. Í öðru lagi er lagt til að áfram verði notað hugtakið ferðaskrifstofa en það er þó víðtækara en það sem er í gildandi lögum. Samhliða þessu falla brott skilgreiningar á hugtökunum seljandi, skipuleggjandi og smásali í 6. gr. sem eru skilgreind í frumvarpi um pakkaferðir og samtengda ferðatilhögun. Hið sama á við um skilgreiningu á hugtökunum pakkaferð og samtengd ferðatilhögun, þ.e. að þær falli brott enda eru hugtökin skilgreind í frumvarpi um pakkaferðir og samtengda ferðatilhögun. Framangreindar breytingar eru lagðar til til einföldunar og til að gæta betur að samræmi við fyrrgreint frumvarp um pakkaferðir og samtengda ferðatilhögun. Lögð er til breyting á 7. gr. og 7. mgr. 8. gr. í samræmi við breytingar á 6. gr. Jafnframt leggur nefndin til að áfram verði gert ráð fyrir að starfræktar verði upplýsingamiðstöðvar sem sinni hlutlausri upplýsingagjöf til almennings. Lagt er til að við 6. gr. bætist nýr töluliður þar sem starfsemi þeirra verði skilgreind og að við bætist ný grein um skráningu þeirra og starfsemi, þar með talið um að upplýsingamiðstöðvar sem njóta opinbers fjárstuðnings haldi þeim þætti starfseminnar fjárhagslega aðskildum frá öðrum þáttum hennar. Einnig er lagt til að d-liður 2. mgr. 8. gr. falli brott til að skýra nánar ákvæði um öryggisáætlun sem aðeins þeir þurfa sem framkvæma ferð. Lagt er til að 3. mgr. 14. gr. falli brott þar sem kveðið er á um að leyfisbréfi skuli skila til Ferðamálastofu við niðurfellingu leyfis enda verða ekki gefin út áþreifanleg leyfisbréf. Lögð er til breyting á ákvæði til bráðabirgða I í þá veru að þeir sem hafa leyfi samkvæmt gildandi lögum sæki um nýtt leyfi hjá Ferðamálastofu fyrir ákveðið tímamark. Einnig eru lagðar til breytingar á orðalagi á nokkrum stöðum til áréttingar og skýringar. Í 20. gr. frumvarpsins er lagt til að lögin öðlist gildi 1. júlí 2018. Nefndin telur of skamman tíma frá samþykkt laganna til gildistöku samkvæmt frumvarpinu og leggur til að lögin öðlist gildi 1. janúar 2019. Í samræmi við þetta er lögð til breyting á dagsetningu í ákvæði til bráðabirgða I auk þess sem lagt er til að ákvæði til bráðabirgða II falli brott. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Þorgerður K. Gunnarsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hún samþykk áliti þessu. Það er öll atvinnuveganefnd sem skrifar undir þetta álit: Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður, Njáll Trausti Friðbertsson framsögumaður, Inga Sæland, Halla Signý Kristjánsdóttir, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, Ásmundur Friðriksson, Kolbeinn Óttarsson Proppé, Sigurður Páll Jónsson og Smári McCarthy.
Frú forseti. Eins og fram kom í máli hv. flutningsmanns er hér um að ræða töluvert mikla breytingu á starfsemi Ferðamálastofu og stjórnsýslu málaflokksins í heild. Þannig er hlutverk Ferðamálastofu hvað varðar markaðssetningu í raun og veru alveg tekið út en þeim mun meiri áhersla lögð á megintilgang stofnunarinnar sem er að fylgjast með og stuðla að þróun ferðaþjónustunnar sem mikilvægrar og sjálfbærrar grunnstoðar í íslensku samfélagi, að svo ég vitni í greinargerð frumvarpsins. Í raun má segja að verið sé að breyta Ferðamálastofu í eins konar eftirlitsstofnun. Ný verkefni tengjast til að mynda, eins og vel er komið inn á í nefndarálitinu, öryggisáætlunum og umsjón með starfi nýs ferðamálaráðs. Hlutverk ferðamálaráðs er sömuleiðis verulega breytt en hlutverkið er að vera ráðherra til ráðgjafar um áætlanagerð og langtímastefnumótun í ferðamálum ásamt því að hafa og veita ákveðna yfirsýn yfir áætlanagerð og stefnumótun í ferðamálum, framtíðarþróun og samspil greinarinnar og stjórnvalda. Það er því eðlilegt að í því sitji fulltrúar þeirra lykilráðuneyta sem tengjast ferðaþjónustunni auk fulltrúa frá Samtökum ferðaþjónustunnar og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Eins og hv. framsögumaður kom inn á í nefndarálitinu taldi atvinnuveganefnd ekki rétt að ferðamálastjóri ætti sæti í ráðinu heldur sæti aðeins fundi ráðsins, eins og verið hefur, með tillögurétt og málfrelsi. Í staðinn kemur inn annar fulltrúi Sambands íslenskra sveitarfélaga sem skal þá vera fulltrúi markaðsstofa landshlutanna en eðlilegt hlýtur að teljast að fulltrúi þeirra eigi aðkomu að ráðinu enda eru alls um 850 fyrirtæki að baki markaðsstofunum og 66 sveitarfélög. Til samanburðar má nefna að alls eru 482 fyrirtæki félagar í Samtökum ferðaþjónustunnar samkvæmt upplýsingum á heimasíðu þeirra. Heilt yfir held ég að með þessum breytingartillögum séum við að færa frumvarpið til betri vegar. Vil ég nýta þetta tækifæri til að þakka hv. nefndarmönnum í atvinnuveganefnd fyrir góða samvinnu og að öðrum ólöstuðum sérstaklega hv. framsögumanni Njáli Trausta Friðbertssyni. Eins og ég hef komið inn á áður í þessum ræðustól er staðreyndin sú að ferðaþjónustan á Íslandi er líklega okkar mikilvægasta atvinnugrein í dag og því sérstaklega mikilvægt að við leggjum okkur fram við að skapa henni stjórnsýslu og stuðning þannig að hún geti sem mest vaxið og dafnað. Það frumvarp sem hér er lagt fram er hænuskref í þá átt en við eigum vonandi eftir að eiga fjölmörg uppbyggileg og skemmtileg samtöl um ferðaþjónustuna í haust og næstu misseri.
Frú forseti. Ég kynni hér nefndarálit atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um pakkaferðir og samtengda ferðatilhögun. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Brynhildi Pálmarsdóttur, Heimi Skarphéðinsson og Sigrúnu Brynju Einarsdóttur frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Guðnýju Hjaltadóttur og Martein Áka Ellertsson frá Félagi atvinnurekenda, Matthildi Sveinsdóttur og Tryggva Axelsson frá Neytendastofu, Skarphéðin Berg Steinarsson frá Ferðamálastofu, Skúla H. Skúlason frá Ferðafélaginu Útivist og Ásberg Jónsson og Gunnar Val Sveinsson frá Samtökum ferðaþjónustunnar. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Alþýðusambandi Íslands, Félagi atvinnurekenda og WOW air, Ferðamálastofu, Ferðafélagi Íslands, Neytendastofu og Samtökum ferðaþjónustunnar. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði heildarlöggjöf um pakkaferðir og samtengda ferðatilhögun í stað gildandi laga um alferðir. Frumvarpið byggist á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins ESB 2015/2302 um pakkaferðir og samtengda ferðatilhögun og um breytingu á tilteknum gerðum Evrópusambandsins sem vísað er til í 34. gr. frumvarpsins. Í hinni nýju tilskipun er upplýsingaskylda seljanda aukin og réttindi ferðamanna sett fram með ítarlegri hætti. Skilgreining á hugtakinu pakkaferð er útvíkkuð og því falla undir ákvæðin fleiri ferðir en samkvæmt gildandi lögum og að sama skapi eykst kostnaður seljenda. Markmið tilskipunarinnar er einkum að færa regluverkið til nútímans enda hafa viðskiptahættir og söluaðferðir á þessu sviði orðið fjölbreyttari. Skilgreiningar samkvæmt frumvarpinu taka mið af þessu og undir hugtakið pakkaferð falla nú ferðir sem settar eru saman á fjölbreyttari hátt en áður og svokölluð samtengd ferðatilhögun. Einnig eru ákvæði um upplýsingaskyldu seljanda, breytingar á og framsal ferða og réttindi ferðamanns og skyldur seljanda og skipuleggjanda meðan á ferð stendur. Þá eru í frumvarpinu ákvæði um vernd gegn ógjaldfærni og er lagt til í frumvarpinu að fyrirkomulag tryggingarskyldu vegna sölu á pakkaferðum verði óbreytt frá gildandi lögum. Þetta atriði var nokkuð rætt við umfjöllun um málið í nefndinni og komu fram sjónarmið um að eðlilegt væri að breyta fyrirkomulaginu t.d. á þann veg að komið verði á fót tryggingarsjóði til endurgreiðslu fjármuna til neytenda í þeim tilvikum þegar sá sem veitir þjónustu verður ógjaldfær eða rekstur stöðvast. Vísað var til þess fyrir nefndinni að dæmi væru um að ferðaþjónustuaðilar þyrftu að fá ábyrgð banka fyrir tryggingarfjárhæð. Nefndin telur rétt að ráðherra skoði þetta atriði í þaula með tilliti til verndar neytenda enda liggur fyrir að ákvæði tilskipunarinnar veita nokkurt svigrúm við útfærslu tryggingarskyldunnar. Eftir að hafa farið í gegnum og rætt þær fjölmörgu athugasemdir sem bárust við frumvarpið leggur nefndin til nokkrar breytingar á frumvarpinu: Í fyrsta lagi er lögð til breyting tvívegis í 1. tölulið 4. gr. frumvarpsins í þá veru að orðalagið ,,að vera í eðlilegum tengslum við“ komi í stað orðanna ,,órjúfanlegur hluti“ enda nær það að mati nefndarinnar betur yfir viðeigandi hugtak tilskipunarinnar (e. intrinsically). Þó má benda á að það verður ávallt túlkunaratriði hverju sinni hvort tiltekin þjónusta við ferðamenn sé í eðlilegum tengslum við flutning farþega, gistingu eða leigu á ökutækjum og því er ekki unnt að kveða í eitt skipti fyrir öll á um það um hvers konar þjónustu geti verið að ræða. Í öðru lagi leggur nefndin til að vísað verði til bifreiða og bifhjóla sem krefjast ökuréttinda í A-flokki í c-lið 1. tölulið 4. gr. í stað þess að vísa til skráningarskyldra ökutækja sem er víðtækara hugtak. Í þriðja lagi er lagt til breytt orðalag 2. og 5. tölulið 4. gr. þar sem vísað er til,,tegundar ferðaþjónustu“ og telur nefndin heppilegra að orðið ,,tegund“ falli brott svo að ekki verði skörun við hugtakið ,,ferðatengd þjónusta“ í 1. tölulið 4. gr. frumvarpsins. Í fjórða lagi er lögð til breyting við 4. mgr. 18. gr. þannig að skýrt verði að kostnaður sem ferðamaður getur fengið endurgreiddan frá skipuleggjanda eða smásala takmarkist við nauðsynlegan kostnað vegna vanefnda þeirra síðarnefndu. Í fimmta lagi leggur nefndin til að í stað endurgreiðslu verði vísað til afsláttar í 20. gr. Í sjötta lagi er lagt til að orðinu smásali verði bætt við 3. mgr. 26. gr. þar sem það hefur fallið út fyrir mistök. Loks leggur nefndin til að lögin öðlist gildi 1. janúar 2019, verði frumvarpið að lögum, til að þeir sem falla undir lögin hafi nokkurn aðlögunartíma. Nefndin beinir því til ráðherra að fyrir þann tíma hafi verið farið yfir álitamál um fyrirkomulag tryggingar sem getið er um fyrr í áliti þessu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem ég fór yfir hér á undan. Undir nefndarálitið rita, auk þeirrar sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir formaður, Njáll Trausti Friðbertsson, Inga Sæland, Halla Signý Kristjánsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Kolbeinn Óttarsson Proppé, Sigurður Páll Jónsson og Smári McCarthy, sem ritaði undir álit þetta með fyrirvara um fyrirkomulag tryggingar samkvæmt VII. kafla frumvarpsins. Þorgerður K. Gunnarsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hún samþykk áliti þessu. Fyrir hönd nefndarinnar legg ég til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er grein fyrir á sérstöku þingskjali.
Virðulegur forseti. Innvirðulegar þakkir fyrir að hleypa mér hingað, það er mikill heiður að fá að komast að. Ég ætla í sjálfu sér ekki að lengja þessa umræðu. Jú, ég ætla náttúrlega að lengja hana eitthvað, annars hefði ég nú ekki komið hingað, en ég ætla ekki að lengja hana mikið. Mig langaði aðeins að koma inn á - því að þau eru nátengd þessi tvö mál, þetta og það sem við ræddum hér á undan - að það er margt sem mér finnst hafa verið mjög lærdómsríkt í þessu ferli öllu er lýtur að ferðamálum sem við höfum tekið til umfjöllunar í hv. atvinnuveganefnd. Hvað þetta frumvarp varðar, eins og hv. framsögumaður, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, kom inn á, getur þýðing á orðum skipt gríðarlega miklu máli. Það segi ég ekki bara sem meðlimur í Bandalagi þýðenda og túlka heldur höfðu margir umsagnaraðilar áhyggjur af því að það gæti haft hamlandi áhrif á starfsemi þeirra ef ein þýðing væri notuð umfram aðra. Það er mikilvægt að við vöndum okkur við þetta. Annars kom ég aðallega hingað upp til að loka hróshringnum úr hv. atvinnuveganefnd sem hófst hér fyrr í dag í umræðum um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Ég vil þakka fyrir það góða samstarf sem hefur verið í nefndinni um þetta mál og þá hrósa sérstaklega hv. framsögumanni. Ég tel ekki hallað á neinn þó að ég taki hv. framsögumann sérstaklega út fyrir, þó að ég hafi nú kannski búist við að hún þakkaði mér sérstaklega fyrir þetta gat ég unnt henni þess að draga framsögumanninn fram yfir mig í síðustu orðum sínum. En gamanlaust hefur mér þótt þetta mjög lærdómsríkt. Nú er oft mikið talað um ósamlyndi á þingi. Það er nokkuð vinsælt umræðuefni að hér inni sé allt í ósamlyndi og hér rífist fólk og einhverjir troði einhverju í gegn og aðrir reyni að gera eitthvað annað o.s.frv. En mér hefur þótt samvinnan í hv. atvinnuveganefnd algerlega til fyrirmyndar, hvernig við höfum þvert á flokka getað sest yfir málin og skoðað þau efnislega og komist að sameiginlegri niðurstöðu. Það á að sjálfsögðu ekki við um öll mál. Í sumum málum eru einfaldlega skiptar skoðanir, ólík pólitík. En við höfum getað rætt málin nánast undantekningarlaust af mikilli yfirvegun. Ég vildi koma hingað upp til að þakka sérstaklega fyrir þetta samstarf. Nú veit ég ekki hversu oft hæstv. forseti hleypir mér aftur í stólinn. Ég nýti þá þetta tækifæri til að þakka fyrir þetta góða samstarf og segi eins og … [[Gripið fram í.]]Ekki kannski þegar við erum að fjalla um frumvörp atvinnuveganefndar, ég er ekki viss um að það séu fleiri þaðan, en ég get svo sem spilað það eftir eyranu. En ég segi bara eins og gangnamaðurinn sagði í eldhúsinu hjá ömmu minni, þegar hann var búinn að tæma kleinufatið sem hafði þó verið kúffullt: Ég þakka fyrir það sem komið er, vonast til að fá meira.
Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með frávísunartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið umsagnir m.a. frá Seðlabanka Íslands, Viðskiptaráði Íslands, Alþýðusambandi Íslands, Samtökum sparifjáreigenda og Hagsmunasamtökum heimilanna. Nefndin hefur áður fjallað um og afgreitt þingsályktunartillögu um mat á forsendum við útreikning verðtryggingar, 135. mál. Málið hlaut ítarlega umfjöllun í nefndinni og nefndarálit með breytingartillögu var samþykkt á fundi nefndarinnar 2. maí síðastliðinn. Alþingi samþykkti einróma þingsályktunina með þeim breytingum sem nefndin lagði til á þingfundi 8. maí síðastliðinn, samanber þingsályktun nr. 17/148 á þingskjali 951. Með samþykkt þingsályktunartillögunnar er fjármála- og efnahagsráðherra falið að „skipa starfshóp sérfræðinga sem meti kosti og galla þess að miða verðtryggingu fjárskuldbindinga við vísitölu neysluverðs án húsnæðisliðar eða að lántaki hafi val um hvaða vísitala liggi til grundvallar verðtryggingu slíkrar skuldbindingar“. Starfshópnum er gert að horfa sérstaklega til þess hvernig verðbólga er mæld í helstu viðskiptalöndum Íslands og meta hvaða áhrif breytingin hefði á launakjör, lánakjör, stöðu verðtryggðra lána og vexti, sem og áhrif sem tillögur verkefnisstjórnar um endurmat peningastefnu kynnu að hafa á vísitölur, verðtryggingu og vaxtastefnu Seðlabankans, en þær tillögur voru kynntar í liðinni viku. Ráðherra skal flytja Alþingi skýrslu með helstu niðurstöðum fyrir árslok 2018. Með hliðsjón af samþykki Alþingis á framangreindri þingsályktunartillögu þykir meiri hlutanum liggja í augum uppi að sá starfshópur sem skipaður verður á grundvelli hennar fjalli um efni þess frumvarps sem hér er til umfjöllunar. Leggur meiri hlutinn því til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnslu. Undir nefndarálitið rita sá er hér stendur, Óli Björn Kárason, Brynjar Níelsson, Birgir Ármannsson, Ólafur Þór Gunnarsson og Ásgerður K. Gylfadóttir.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, með síðari breytingum. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Verðtrygging húsnæðislána var tekin upp á Íslandi árið 1979. Þá voru efnahagsaðstæður erfiðar, atvinnulíf og gjaldeyrisöflun einhæf og verðbólga mikil. Ætlað var að verðtryggingin stæði um skamma hríð.“ Síðan teygðist úr því og það virðist sem svo að enginn hafi haft kjark til þess að höggva á þennan hnút eða þennan höggorm því að verðtryggingin er eins og höggormur sem hefur umlukið hér allt allan þennan tíma. En vonin í þessu öllu er sú að fyrr í dag afgreiddum við mál í salnum sem skiptir verulegu máli, einhuga, þvert á flokka. Þetta mál er mjög stórt. Þetta er eitt af stærri málum sem við tökum fyrir á þessu þingi og það er mjög miður að við skulum gera það í tímahraki í bláendann á þinghaldinu, við erum reyndar bara í 2. umr., en engu að síður er það út af fyrir sig áfangi að málið skyldi fást út úr nefnd þótt draga þyrfti það með töngum inn í þennan sal til að við gætum tekið hér alvöruumræðu. Kollegi minn sem talaði á undan mér, hv. þm. Óli Björn Kárason, bauð reyndar ekki upp á mikla umræðu um málið, heldur las hann einfaldlega upp nefndarálit meiri hlutans og forðaði sér. Þetta minnir dálítið á 1. umr. um þetta mál, þar sem menn hóstuðu hérna upp einhverjum andsvörum, Framsóknarmenn og Sjálfstæðismenn, en Samfylkingin var ekki með, VG var ekki með, Píratar tóku ekki þátt. Það er út af fyrir sig fróðlegt fyrir 100 þúsund heimili í landinu að þeir flokkar sem ég nefndi hér síðast skuli dæma sig úr leik í þessu máli. Það er mjög fróðlegt. Auðvitað koma þeir til með að skýra það einhvern tímann, væntanlega fyrir einhverjum, af hverju það er. Svo vill til að formaður Framsóknarflokksins hoppaði því sem næst hæð sína um daginn og fann hjá sér óvenjulegan kjark til að fagna því að skýrsla um peningastefnu kom út. Í henni er einmitt ýjað að því að taka þurfi húsnæðisliðinn út úr vísitölugrunni. Formaður Framsóknarflokksins sagði að þetta hefði verið stefna flokksins alla tíð. En orð og efndir fara ekki alltaf saman hjá þeim ágæta flokki, eins og við þekkjum t.d. úr staðarvalsmálinu um Landspítala við Hringbraut þar sem flokkurinn er búinn að snúast heilhring síðan í október síðastliðnum, afrek út af fyrir sig. Treysti ég á þann stuðning? Nei, ekki alveg, myndi ekki leggja hann inn í banka. En auðvitað vænti ég þess að Framsóknarmenn finni hjá sér kjark til að styðja þetta mál eins og þeir hafa lofað að gera og standi einu sinni við það sem þeir segja. Auðvitað er það þannig að sú tillaga sem hv. þm. Óli Björn Kárason vitnaði til hér áðan og er farin í faðm ríkisstjórnarinnar var náttúrlega lægsti samnefnari sem Framsóknarflokkurinn gat komið í gegn í þessu ríkisstjórnarsamstarfi. Ég skil það og er svo sem ekkert að nudda mönnum upp úr því. Þetta er einfaldlega sú staða sem menn komu sér í, þeir kjökuðu sig inn í ríkisstjórn fyrir þrjá ráðherrastóla með engin mál. Auðvitað er það skiljanlegt. En ég vænti þess að núna þegar menn fá tækifæri til þess að sýna hvað í þeim býr grípi menn þann möguleika og noti hann. Frú forseti. Ég segi aftur, þetta mál skiptir nefnilega svo ofboðslega marga rosalega miklu máli. Það kemur fram í nefndaráliti minni hlutans að bara á bilinu mars 2017 til mars 2018 munaði það lántakendur á Íslandi um 50 milljarða íslenskra króna að sá háttur sem lagður er til í frumvarpinu var ekki hafður á. Á síðustu fimm árum er þessi upphæð 118 milljarðar. Það kom fram um daginn í svari hæstv. fjármálaráðherra við fyrirspurn hv. þm. Ólafs Ísleifssonar. Úrtölumenn munu segja: Já, en þetta er ekki rétti tíminn. Hagkerfið er að kólna og húsnæðisverð fer að lækka og þetta er ekki rétti tíminn. Ég get sagt ykkur, góðir hálsar: Það mun aldrei verða réttur tími í augum þessa fólks að taka af verðtryggingu eða breyta henni. Aldrei. Hv. þm. Óli Björn Kárason vitnaði áðan í umsagnir sem borist höfðu. Þær voru eins og vænta mátti frá Viðskiptaráði Íslands og Samtökum sparifjáreigenda, sem eru helstu varðhundar verðtryggingar á Íslandi. Auðvitað mæltu þeir ekki með því að frumvarpið yrði samþykkt. Seðlabankinn lafhræddur með belti og axlabönd. Auðvitað lagði hann ekki til að frumvarpið yrði samþykkt. Aftur á móti gerði Alþýðusamband Íslands það. ASÍ lagði til að það yrði gert og hvatti til þess. Hagsmunasamtök heimilanna vildu ganga alla leið og afnema verðtryggingu. Það er náttúrlega það sem við stefnum að. Ef við ætlum að vera samkeppnisfær við nágrannalöndin þá hljótum við að gera það. Menn af öðru sauðahúsi hérna segja gjarnan: Það er ekki hægt að gera það nema taka upp evru. Það er náttúrlega ekki hægt að gera neitt í margra augum nema taka upp evru og ganga í Evrópusambandið, það er lækningin á öllu, alveg sama hvað það er. Þá vitna ég í það að í Noregi eru menn ekki með evru, þeir eru með norska krónu, sem er til skamms tíma búin að vera í frjálsu falli og féll þegar mest var um 20%. Það breytti ekki vaxtakjörum almennings á húsnæðislánum sem eru undir tveimur prósentum, óverðtryggt. Ef menn ætla að leita í næsta land við hliðina, til Danmerkur, er verðbólga þar. En það breytir ekki því að þar fá menn húsnæðislán með 2–2,5% vöxtum, óverðtryggt. Það vill þannig til að núna seinni árin hækkar meðalaldur þeirra sem kaupa íbúð í fyrsta sinn. Skiljanlega. Menn eru lengur við nám og mennta sig betur og eru lengur að því sem betur fer. Mig minnir að ég hafi séð það í fyrra að meðalaldur fólks við fyrstu kaup á húsnæðismarkaði væri 32 ár. Hvað bjóðum við því fólki? Við bjóðum því lán sem eru með rosalega fína greiðsludreifingu og greiðslubyrði. Við segjum við fólkið: Nú ert þú þrítugur maður, eða kona, búinn að mennta þig vel, við ætlum að bjóða þér lán til 40 ára með verðtryggingu. Þú borgar mjög lítið á mánuði. Á lánstímanum muntu borga lánið fjórum sinnum. Mánaðarupphæðin mun líklega þrefaldast á þessum tíma og þú munt ekki sjá högg á vatni með lánið fyrr en síðustu fimm árin, fimm árum áður en þú ferð á eftirlaun. Við getum ekki boðið einni kynslóð á Íslandi þetta einu sinni enn. Við getum ekki boðið fólki upp á það að kaupa fasteign í fyrsta sinn, borga hana fjórum sinnum á 40 árum og fara síðan á eftirlaun. Þetta er eitthvað sem fólk sættir sig einfaldlega ekki við. Nú er það þannig, frú forseti, að fjölmargir aðilar hafa komist á þá skoðun að efni þessa frumvarps sé nauðsynlegt skref, virtir hagfræðingar. Það vill þannig til að einn situr hérna í salnum með okkur, hv. þm. Ólafur Ísleifsson. Ég gæti nefnt dr. Ólaf Margeirsson, efnilegur ungur hagfræðingur, sem hefur sagt bæði í ræðu og riti, m.a. á góðum fundi í Háskólabíói í aðdraganda síðustu þingkosninga, að við verðum að breyta þessu. Tækifærið er núna, hv. þingmenn, vegna þess að við erum búin að sýna það einu sinni í dag að við getum tekist í hendur hérna þvert yfir salinn og ef það hefur einhvern tíma verið ástæða til að gera það, að taka höndum saman, allur þingheimur, í einu máli sem skiptir 100 þúsund heimili í landinu gríðarlegu máli, þá er það akkúrat núna. Allt sem þarf er vilji. Eins og skáldið sagði forðum: „Vilji er allt sem þarf“. Það sem við þurfum að gera er að finna hjá okkur kjark og þor til að koma hingað upp og taka þátt í umræðunni. Og fengur væri að því að fá þingmenn Samfylkingarinnar, Vinstri grænna og Pírata og náttúrlega Sjálfstæðisflokksins, og ég tala ekki um þingmenn Viðreisnar, hingað upp til að segja okkur hvers vegna þetta er ekki hægt, til að segja okkur hvers vegna er ekki hægt að breyta þeim verðbólgugrunni sem er að éta heimili landsins innan frá, sem er að skemma fyrir fólki úti um allt land. Hvers vegna getum við ekki tekið höndum saman, hv. þingmenn, afgreitt þetta mál í eitt skipti fyrir öll, tekið þetta skref, [[Forseti hringir.]]landslýð öllum til heilla?
Frú forseti. Ég vil hefja mál mitt á að þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni 1. flutningsmanni þessa frumvarps, og meðflytjendum hans fyrir þeirra framtak í þessu máli. Í þessu máli, frú forseti, þá tala staðreyndirnar skýrt. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson vísaði til nýlegs svars sem fjármálaráðherra gaf við fyrirspurn frá þeim sem hér stendur um það hver væru áhrif húsnæðisliðar vísitölunnar á greiðslur vegna verðtryggðra íbúðalána síðastliðin fimm ár. Þessar tölur, frú forseti, eru sláandi, þær eru hrópandi. Fram hjá þeim verður ekki litið. Þær eru svona: Verðbætur vegna almennra verðhækkana nema, á þessum fimm árum, 15 milljörðum sem leggjast ofan á heimilin. Vegna húsnæðisliðarins leggjast 118 milljarðar kr. ofan á heimilin. Þetta er meira en tvö þjóðarsjúkrahús miðað við þær tölur sem nýlega hafa verið veittar af heilbrigðisráðherra um kostnað við byggingu þess. Þetta eiga heimilin að taka á sig. Vegna hvers, frú forseti? Vegna þess að þessi húsnæðisliður hækkar. Af hverju hækkar þessi húsnæðisliður? Hann er að hækka af ýmsum ástæðum. Ég ætla að nefna hérna tvær. Önnur er sú að í stærsta sveitarfélagi landsins er rekin stefna sem vegur þyngst við mat á húsnæðisverði, sem er sérviskuleg stefna, eins og menn þekkja, og ekki þeim til sóma sem að henni standa og á henni bera ábyrgð og sýnir sig í lóðaskorti hér ár eftir ár. Hvaða áhrif halda menn að lóðaskortur hafi á húsnæðisverð? Það er augljóst mál. Hin ástæðan sem ég vil nefna er sú að vegna mikils innstreymis ferðamanna hefur fjöldi íbúða, sem hafa verið hér í leigu eða sem í hefur búið venjulegt fólk, verið notaðar í skammtímaleigu fyrir ferðamenn. Hvaða áhrif halda menn að þetta hafi á þennan húsnæðislið? Auðvitað hækkar þetta hann. Nú þegar við blasir að þessi meiri hluti sem hefur staðið fyrir lóðaskortinum verður áfram við völd í Reykjavík, halda menn að það verði einhver breyting á þeirri stefnu? Hvaða áhrif mun það hafa á heimilin í landinu? Þetta mun auðvitað halda áfram að hækka íbúðaverðið, framhald á þessari lóðaskortsstefnu, með þeim afleiðingum sem menn þekkja og eru nú fyrirsjáanlegar. Þess vegna kallaði ég eftir því, í eldhúsdagsumræðum hér frammi fyrir alþjóð, að ríkisstjórnin sæi til þess að húsnæðisliðurinn væri felldur brott án tafar úr vísitölunni. Það væri neyðarráðstöfun til þess að vernda heimilin, verja heimilin fyrir þessum ófögnuði, því þetta er ekkert annað en ófögnuður. Menn sjá í ljósi þessara talna að húsnæðisliðurinn er eins og hver önnur ófreskja sem étur heimilin að innan verðu og ofan af fólkinu. Fjölskyldur flæmast út og börn eru leidd út af heimilum sínum með róti og öryggisleysi. Hvaða land í okkar heimshluta býður fólki upp á svona? Svar: Ekki eitt einasta land. Ekki neitt. Við eigum 30.000 manns Íslendingar í útlöndum. Hvað eigum við að segja við það fólk? Komið þið fagnandi heim á landið fagra og þið verðið tekin í náðarfaðm verðtryggingarinnar. Fólk sem á kost á því í nágrannalöndunum að taka lán til 30 ára eða hvað það nú er og það veit frá fyrsta degi upp á krónu hvað það á að borga á hverjum einasta gjalddaga út allan lánstímann. Haldið þið að það sé freistandi fyrir fólkið að koma heim upp á þessi býtti? Þessi verðtrygging, frú forseti, er tilraun. Og við, Íslendingar, erum tilraunadýrin. Hún er tilraun í samfélagslegri verkfræði. Verkin sýna merkin. Reynslan af þessu kerfi er ömurleg. Við eigum að hætta þessu vísitölufúski og við eigum að bjóða fólki hér upp á sambærileg kjör í fjármögnun íbúðarhúsnæðis og gerist og gengur í þriggja klukkutíma flugfjarlægð frá okkar landi, til að mynda í höfuðborgum Norðurlandanna. Ég mælist eindregið til þess að þetta frumvarp verði samþykkt hér á þeim verðleikum sem það hefur. [[Forseti hringir.]]Það stuðlar að því að verja heimilin og fjölskyldurnar. [[Forseti hringir.]]Ég lýsi yfir stuðningi þingmanna Flokks fólksins við þetta frumvarp. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim ræðumönnum sem hér hafa talað fyrir þeirra ræður. Ég varð eins og aðrir fyrir vonbrigðum með ræðu hv. þm. Óla Björns Kárasonar. Maður bjóst við að betur yrði tekið í þetta mál, ekki síst í ljósi þeirrar skýrslu sem hér hefur aðeins verið nefnd; hún kom fram eftir að Framsóknarmenn lögðu fram sína veikluðu tillögu um að skipa nefnd til að taka á málinu. Nú er hins vegar búið að skila skýrslu sem heitir Framtíð íslenskrar peningastefnu. Ef lesið er á milli línanna má segja að það sé hreinlega sagt að þetta sé eitt af því sem standi okkur fyrir þrifum í dag, þ.e. að húsnæðisliðurinn skuli vera svona sterkt inni í vísitölunni. Nú er tækifæri til að klára þetta mál. Nú er tækifæri til að taka afstöðu til þess að hreinsa húsnæðisliðinn út úr vísitölunni. Hér hafa þingmenn, þar af hv. þm. Ólafur Ísleifsson, bent okkur á þær gríðarlega háu tölur og hagsmuni sem eru í húfi. Við heyrðum, bæði hjá hv. þm. Ólafi Ísleifssyni og hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni, að það eru aðilar sem halda vísitölunni uppi, sem hafa hag af því að hafa vísitöluna með þessum hætti. Það er svo furðulegt að á sama tíma og við ræðum þetta þá vinnur einn flokkur á Alþingi, Viðreisn, hörðum höndum að því að framlengja líf meiri hlutans í borginni sem hefur hvað mest áhrif haft á þróun vísitölunnar undanfarin ár, þ.e. húsnæðisliðarins, með lóðaskorti og með okri á þeim lóðum sem til eru. Nei, nú ætla fulltrúar Viðreisnar í borginni að mynda meiri hluta með þessu fólki og leiða það til valda næstu fjögur árin og viðhalda þessu. Þetta er sorglegt, virðulegi forseti. Það sem skiptir máli núna er að taka ákvörðun, að afgreiða málið. Það þarf ekki kjark til þess að samþykkja þetta mál. Það þarf skynsemi til þess. Það þarf skynsemi og það þarf vilja. Maður veltir fyrir sér hvort orð hinna ágætu þingmanna Framsóknarflokksins á þessu þingi séu orðin tóm þegar talað er ítarlega um verðtrygginguna, um bölið sem henni fylgi, en svo skal svæfa allt í nefnd. Við vitum að það er algjörlega marklaust að setja málið í nefndina sem hér er talað um, sem hv. þm. Óli Björn Kárason vill vísa þessu til og meiri hluti nefndarinnar, því að þar mun, að mínu viti, ekkert gerast. Við erum búin að fjalla um þetta. Það er búið að fara með þetta mál í nefndir. Nú er komin staðfesting á því að við þurfum að gera þetta. Þessi skýrsla er gott dæmi um að við þurfum að fara í þessa vegferð, svo að ekki sé talað um rökin sem hér hafa komið fram, hjá hv. þm. Ólafi Ísleifssyni svo að eitthvað sé nefnt. Við þurfum að klára þetta mál, virðulegi forseti. Ágæt rök eru færð fyrir því í nefndaráliti minni hlutans að mikilvægt sé að gera þetta núna. Í nefndarálitinu segir meðal annars, með leyfi forseta: „Samkvæmt nýlegum útreikningum Hagstofu Íslands kom í ljós að verðbólga á Íslandi frá mars 2017 til mars 2018 hefði mælst 2,3%, en mæling án húsnæðisliðar var á sama tíma neikvæð um 0,9%. Á þessu tímabili má ætla að aukinn kostnaður lántaka vegna húsnæðisþáttar vísitölu hafi numið um 50 milljörðum kr.“ Við erum að tala um 50 milljarða kr. bara á þessu tímabili. Hér eru menn að tala um að ekki eigi að taka á þessu á lokaspretti þessa þings og spara heimilunum þannig hundruð milljóna eða milljarða þar til við komum saman í haust. Ég velti fyrir mér og kasta því hér fram, í ljósi þess að mér sýnist að hv. þm. Willum Þór Þórsson ætli að koma í ræðustól, hvort menn geri sér vonir um að nefndin sem á að fjalla um þetta mál verði búin að ljúka störfum í haust þegar við komum saman aftur þannig að við getum þá klárað málið í þinginu fyrir jól. Munum við geta komið hér í haust með fagnaðarerindi fyrir þá sem eiga húsnæði á Íslandi og sagt: Við afgreiðum þetta mál í haust fyrst ekki tókst samstaða um það og menn höfðu ekki vilja til þess að gera það síðasta vor, þ.e. núna? Við hljótum að vilja fá svör við þessu. Það getur ekki talist eðlilegt að vísa svo mikilvægu máli í nefnd nema hafa lokapunkt á því, að við sjáum fyrir hvenær nefndin á að ljúka störfum sínum ef það er vilji meiri hlutans að gera það. Er það þannig að meiri hlutinn treystir sér ekki til að taka ákvörðun um þetta hér, þrátt fyrir öll rökin sem hafa verið talin upp, þrátt fyrir skýrsluna góðu þar sem bent er á þetta, þrátt fyrir að þúsundir heimila bíði eftir því að meiri hlutinn hér á Alþingi taki á sig rögg og samþykki að taka húsnæðisliðinn út úr vísitölunni?
Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, með síðari breytingum, um húsnæðislið vísitölu neysluverðs. Málið snýr að því að breyta 14. gr. laga um vexti og verðtryggingu þess efnis að heimila að verðtryggja sparifé og lánsfé þannig að grundvöllur verðtryggingar verði vísitala neysluverðs án húsnæðisliðar frá þeirri vísitölu sem við miðum við í dag, vísitölu neysluverðs. Þá miðum við vísitölu sem Hagstofan reiknar út og er án húsnæðisliðar, ef við höldum áfram með þetta mál. Nú er þetta mál komið til 2. umr. Eins og fram kemur í áliti meiri hluta nefndarinnar afgreiddi nefndin mál af þessu tagi í fyrra og samþykkti Alþingi einróma 8. maí sl. þingsályktunartillögu með þeirri breytingu sem nefndin lagði til og kemur fram í nefndaráliti meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Þar er fjármála- og efnahagsráðherra falið að skipa starfshóp sérfræðinga til að meta kosti og galla þess að miða verðtryggingu fjárskuldbindinga við vísitölu neysluverðs án húsnæðisliðar ellegar að lántaki hafi val um hvaða vísitala liggi til grundvallar. Þetta er mikilvægt. Alþingi samþykkti að fara faglega yfir málið vegna þess að slík ákvörðun snertir marga þætti efnahagslífs okkar og hefur áhrif á aðrar breytur, eins og fram kemur í samþykktri tillögu, t.d. samanburð við viðskiptalöndin, launakjör, lánakjör, stöðu verðtryggðra lána og vexti og ekki síst niðurstöðu og tillögur verkefnisstjórnar um endurmat á peningastefnu og ákvörðunum er lúta í framhaldinu að vaxtastefnu Seðlabankans. Þetta er tvennt ólíkt, sú ákvörðun sem er tekin varðandi stýrivexti og sú ákvörðun sem við tökum í frumvarpi sem þessu um verðtryggða lánasamninga. Allt sem ég nefndi snertir hagsmuni heimila og fyrirtækja, ekki aðeins sú einhliða ákvörðun sem lagt er til í frumvarpinu að taka án nokkurs faglegs mats t.d. á peningastefnu og áhrifum á vaxtakjör. Það er býsna ankannalegt að tala hátíðlega um fjármál og efnahagslegan stöðugleika og reyna að vinna aðra hluti faglega og skella þessu svo á sisvona án þess að fara í faglegt mat á því hvaða áhrif það hefur. [[Gripið fram í.]]Í mínum huga verður málið óþarft eftir samþykkt Alþingis, eins og ágætur hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson orðaði það úr ræðustól. En það er komið hérna inn og er í sjálfu sér velkomið í þá faglegu vinnu sem Alþingi hefur þegar falið fjármála- og efnahagsráðherra og smellur reyndar inn í þá vinnu sem er boðuð í kjölfarið um framtíð íslenskrar peningastefnu. Það kemur einmitt fram í þeirri tillögu, í samræmi við þingsályktunartillöguna sem Alþingi samþykkti, að meta fyrst og breyta svo. Starfshópurinn tekur þá grundvallarafstöðu að ekki eigi að reyna að beita stýrivöxtum gegn fasteignaverði og metur nokkrar leiðir færar til þess, svo sem vísitölu neysluverðs án húsnæðis eða samræmda vísitölu neysluverðs, svipað og sú tillaga sem Alþingi samþykkti einróma. Að mati starfshópsins þarf að skoða slíkar leiðir vel og vandlega. Ég endurtek, virðulegi forseti, skoða vel og vandlega. Það er alveg í takt við þingsályktunartillöguna sem var samþykkt. Það þarf að setja málið í faglegt ferli. Markmiðið með frumvarpinu sem við ræðum og þingsályktunartillögunni er það sama nema hér er ekki um að ræða neitt faglegt mat á því sem á að gera. Ég hlýt því að styðja nefndarálit meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Þá fer þetta frumvarp inn í þá vinnu sem þingsályktunartillagan boðaði og Alþingi samþykkti og er velkomið í það faglega ferli.
Herra forseti. Ég fagna þessu frumvarpi og er einn af flutningsmönnum þess. Ég þakka fyrir þær góðu ræður sem hafa verið fluttar hér. Við sjáum að þetta mál er afar mikilvægt fyrir almenning í landinu. Ég verð að sama skapi að segja að ég varð fyrir vonbrigðum með ræðu hv. þm. Willums Þórs Þórssonar sem lagði áherslu á að setja yrði málið í faglegt ferli o.s.frv. Hvað erum við búin að heyra það oft áður að það sé svo erfitt að framkvæma þetta og það þurfi að skoða þetta betur? Það er aldrei hægt að taka ákvörðun. Hluti af þessum vanda, að við sitjum enn uppi með verðtryggingu yfir höfuð, er að mínum dómi ákvarðanafælni stjórnmálamanna sem eru ekki tilbúnir til að takast á við vandann af djörfung. Það þarf að gera það. Verðtryggingin er mannanna verk. Við þekkjum það, það hefur komið fram hér í þessum sal, að hún var sett árið 1979 með svokölluðum Ólafslögum og hafði reyndar verið við lýði frá 1955 að hluta með lögum um húsnæðismálastjórn, en þar var einungis einn fjórði hvers láns verðtryggður. Þá voru rökin, eins og við höfum heyrt hér, mikil verðbólga, tregða lánastofnana til lánveitinga, hvatning til sparnaðar og auk þess var mikil verðbólga á heimsvísu. Verðtryggingin var sem sagt sett til að bregðast við verulega neikvæðum aðstæðum í efnahagslífinu. Bankainnstæður og lán urðu að engu og bankar skiljanlega mjög tregir til að lána. Við þetta bættust svo aðstæður á heimsvísu eins og hátt olíuverð. Í dag búum við við allt aðrar aðstæður, bæði á heimsvísu og hér heima. Engu að síður er verðtryggingin við lýði. Í sögulegum og efnahagslegum samanburði er engin þörf fyrir verðtryggingu á Íslandi í dag. Þess vegna fagna ég frumvarpinu. Það er fyrsta skrefið í þá átt að gera búsetuskilyrði á Íslandi mannsæmandi í samanburði við aðrar þjóðir. Eins og hv. þm. Ólafur Ísleifsson rakti svo vel hér áðan býr fjöldi Íslendinga erlendis og hefur sjálfsagt takmarkaðan áhuga á að koma hingað heim, m.a. vegna þess að húsnæðislánin hér eru með allt öðrum og neikvæðari hætti en hjá nágrannaþjóðunum. Fyrir kosningar heyrum við stjórnmálaflokkana reglulega lofa því að draga úr vægi verðtryggingar eða fella hana niður. Við þekkjum efndirnar, þær eru engar. Þess vegna segi ég: Það er kominn tími til að framkvæma. Við gætum farið þá leið sem var farin 1955, að trappa verðtryggingu niður, vægi hennar, með þeim hætti að þrír fjórðu láns yrðu verðtryggðir. Síðan væri hægt að færa það niður í helming og svo einn fjórða af hverju láni. Þannig væri hægt að skapa aðstæður sem myndu skipta almenning verulega miklu máli, en hins vegar væri hægt að fara varlega í efnahagslegu tilliti eins og hv. þm. Willum Þór Þórsson nefndi réttilega áðan, að við þurfum að fara varlega og setja þetta í ferli o.s.frv. Af hverju er ekki hægt að fara þessar leiðir? Málið þarf alltaf að fara í einhverja nefnd og það er setið yfir því og svo er málið þæft, alveg eins og hér í þessum þingsal. Nú er verið að koma með þetta mál hér inn, þetta mikilvæga hagsmunamál fyrir almenning, á síðustu metrum þingsins eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson nefndi áðan. Það sýnir að stjórnarflokkarnir hafa engan áhuga á þessu. En fyrir kosningar hafa þeir að sjálfsögðu áhuga og ætla að gera allt til að bæta úr og lofa öllu fögru en svo gerist ekki neitt. Herra forseti. Það er ljóst í mínum huga að partur af þessu máli er einfaldlega ákvarðanafælni stjórnmálamanna. Ég skora á ríkisstjórnina að hleypa frumvarpinu í gegn. Um er að ræða gríðarlegt hagsmunamál fyrir almenning á Íslandi. Það er löngu tímabært að það óréttlæti sem fylgir verðtryggingunni á Íslandi verði afnumið.
Virðulegur forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls í þessari umræðu um þetta mál einfaldlega vegna þess að ég hafði heyrt hér mjög góðar og ítarlegar ræður málshefjanda og fleiri þingmanna, þingmanna Miðflokksins, og ekki hvað síst hv. þm. Ólafs Ísleifssonar, sem rökstuddi þetta mál mjög vel. Svo heyrði ég ræðu hv. þm. Willums Þórs Þórssonar og ég verð að vera hreinskilinn, virðulegur forseti: Mér brá í brún. Hv. þingmaður er þingmaður Framsóknarflokksins, flokks sem var stofnaður til að vera róttækur umbótaflokkur og flokkur sem var róttækur umbótaflokkur fyrir ekki svo löngu og setti það á oddinn, var með það sem eitt af sínum megináhersluatriðum, að afnema fyrirkomulag verðtryggingar á íslenskum fjármálamarkaði; mál sem sá flokkur barðist fyrir árum saman, fékk tækifæri til þess, í ríkisstjórn á árunum 2013–2016, að uppfylla þau fyrirheit sem hann hafði gefið um þetta mál og, verður að segjast, virðulegur forseti, náði ekki að klára það vegna þess að kjörtímabilið kláraðist ekki og vegna þess að samstarfsflokkurinn á þeim tíma, ekki hvað síst hæstv. núverandi fjármálaráðherra, sem þá var líka fjármálaráðherra, hafði engan áhuga á því. Þegar ég heyrði hv. þm. Willum Þór Þórsson koma hér upp og halda því fram við þingheim að menn ættu að hafa sig hæga og ekki að vera að vonast til þess að þetta mál yrði drifið hér í gegn vegna þess að það væri komið í ferli hjá hæstv. fjármálaráðherra, þá brá mér í brún; að hv. þingmaður teldi raunverulega eða héldi því a.m.k. fram að hæstv. fjármálaráðherra væri líklegur til þess að klára þetta mál eftir að það kæmist í ferli, faglegt ferli. Hv. þingmaður flokks sem taldi sig róttækan umbótaflokk kemur hér og reynir að útlista fyrir þinginu að málið eigi að fara í ferli og við eigum ekki að vera svona óþolinmóð, það eigi að skoða þetta frá öllum hliðum, mál sem Framsóknarflokkurinn er búinn að berjast fyrir, og í miklu róttækari útgáfu en við erum að fjalla um hér, árum saman. Nú er tækifæri til að ná þessu stóra skrefi í þessu stóra máli. Þá kemur þingmaður Framsóknarflokksins og segir þingmönnum að hafa sig hæga, málið sé komið í ferli hjá hæstv. fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins. Virðulegur forseti. Ég geri ráð fyrir að hæstv. forseti skilji að mér sé mikið niðri fyrir að heyra slíkan málflutning frá þingmanni Framsóknarflokksins þegar þetta bætist við það að sá flokkur hefur talað fyrir ýmsum stórum umbótamálum á undanförnum árum, en þau hafa nú öll verið látin niður falla í þessu stjórnarsamstarfi. Framsóknarflokkurinn boðaði til blaðamannafundar með samtökum um betri spítala á betri stað. Frjáls samtök féllust á að halda blaðamannafund með Framsóknarmönnum rétt fyrir kosningar vegna þess að Framsóknarmenn ætluðu að gera það að lykilatriði í sinni kosningabaráttu að byggður yrði nýr Landspítali á nýjum stað. Framsóknarflokkurinn gaf þetta mál eftir áður en kom að stjórnarmyndun. Núverandi hæstv. samgönguráðherra hélt ótal ræður um mikilvægi þess að menn kæmust ekki upp með það sem stefndi í í málefnum Arion banka. Sá hæstv. ráðherra og flokkur hans var ekki fyrr kominn í ríkisstjórn en 180° beygja var tekin í því máli, algjör eftirgjöf í málefnum Arion banka. Svo sjáum við það sama gerast núna með þetta stóra mál, þetta stóra ókláraða mál Framsóknarflokksins, að þingmaður þess flokks kemur hér í ræðustól og segir að við eigum ekkert að vera að hamast í því að klára þetta núna, málið sé komið í nefnd, málið sé komið í ferli, hæstv. fjármálaráðherra ætli að skoða þetta. Virðulegur forseti. Þetta er ekki trúverðugur málflutningur. Ég verð að segja eins og er að mér sárnar að þessi málflutningur skuli koma frá flokki sem áður var róttækt umbótaafl í íslenskum stjórnmálum en vill nú setja málin í nefnd. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Ég veit eiginlega ekki alveg í hvaða innantökum ég er staddur hérna [[Gripið fram í.]]en kannski ég komi að því, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, ef ég fæ að nýta þessa pontu til að tjá mig án frammíkalla sem hv. þingmanni eru orðin nokkuð töm, [[Gripið fram í.]]þó kominn á þennan virðulega aldur, nýkominn, og óska ég aftur til hamingju með afmælið. Ég verð að játa að ég skil eiginlega ekki alveg hvað er hér á seyði nema, ég eins og ég segi, að hér séu einhverjar innantökur fyrrum flokksfélaga, mikil sárindi út í fyrrum félaga sína og það er gott og blessað, það er gott að tala um það þegar maður er sár. Mér er mikill heiður að komast inn á þessa löngu mælendaskrá Miðflokksins, ég held að það séu nú bara allir þingmenn hans sem komist hafa einu sinni ef ekki tvisvar á mælendaskrána. Það er gott að fá að komast að og spjalla um þessi mál. Vegna ýmissa ummæla hér á undan um orð hv. þm. Willums Þórs Þórssonar er ég ekki alveg viss um að fólk sem er ekki alveg inni í málum átti sig á því um hvað málið snýst. Þess vegna langar mig, með leyfi forseta, að lesa upp þingsályktun sem hv. þm. Willum Þór Þórsson var að ég hygg 1. flutningsmaður að, og var samþykkt 8. maí síðastliðinn. Nú er ég sagnfræðingur og man ýmislegt aftur tímann, en ég man líka það sem gerðist fyrir einum mánuði. Ég les, með leyfi forseta: „Þingsályktun um mat á forsendum við útreikning verðtryggingar. Alþingi ályktar að fela fjármála- og efnahagsráðherra að skipa starfshóp sérfræðinga sem meti kosti og galla þess að miða verðtryggingu fjárskuldbindinga við vísitölu neysluverðs án húsnæðisliðar eða að lántaki hafi val um hvaða vísitala liggi til grundvallar verðtryggingu slíkrar skuldbindingar. Við greiningarvinnuna verði sérstaklega horft til þess hvernig verðbólga er mæld í helstu viðskiptalöndum Íslands og metið hvaða áhrif breytingin hefði á launakjör, lánakjör, stöðu verðtryggðra lána og vexti, sem og áhrif sem tillögur verkefnisstjórnar um endurmat peningastefnu kynnu að hafa á vísitölur, verðtryggingu og vaxtastefnu Seðlabankans. Ráðherra flytji Alþingi skýrslu með helstu niðurstöðum fyrir árslok 2018.“ Hljómar þetta kunnuglega, virðulegur forseti? Já, í það minnsta í eyrum mínum. Hér er ansi margt sem er að finna í þeirri þingsályktunartillögu og því máli sem við erum að ræða. Koma svo hér og leyfa sér að láta eins og hv. þm. Willum Þór Þórsson sé með einhvern gunguskap, eftirgjöf, og ég veit ekki hvað og hvað hefur verið látið falla hérna af því að hann vill standa við það sem var samþykkt fyrir mánuði síðan, það þykir mér mjög sérkennilegt. Ég sé að hv. þm. og flutningsmaður, Þorsteinn Sæmundsson, samþykkti tillögu hv. þm. Willums Þórs Þórssonar. Í hvaða leikriti erum við stödd hér, virðulegi forseti? Síðan stendur fólk hér í einhverjum innantökum sem ætti kannski heima annars staðar en í þessum sal með frýjuorð á fyrrum félaga sína. Ég segi alveg eins og er að margt í máli þeirra sem hér hafa talað á undan mér fékk mig til að hugsa um hvort þetta væri kannski ágætismál. En þegar stórkarlalegu yfirlýsingarnar um gunguskap og að það vanti bara djörfung og dug og ég veit ekki hvað og hvað fóru að dynja á hlustum mínum frá hverjum stuðningsmanna tillögunnar á fætur öðrum, þá sannfærðist ég um að rétta leiðin til að skoða hvort verðtryggingin ætti heima í húsnæðisliðnum væri sú sem hv. þm. Willum Þór Þórsson lagði fram og gott ef ekki allir þeir sem hafa tjáð sig í kvöld samþykktu fyrir einum mánuði síðan.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mjög en fann mig knúinn til að koma hér í kjölfar ræðu formanns Miðflokksins, hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Hann ræddi um Framsóknarflokkinn meira en annað í þeirri ræðu og hann tengist því máli sem við ræðum hér og þingsályktunartillögunni sem Alþingi samþykkti. Ég vil bara að staðreyndir komi fram, þ.e. að sú þingsályktunartillaga sem var samþykkt hér á Alþingi var upphaflega lögð fram, þetta er í þriðja sinn hygg ég sem hún er lögð fram, af þingmönnum Framsóknarflokksins, m.a. af 1. flutningsmanni, hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni. Hann var flutningsmaður í þessu máli, enda voru það þingmenn Framsóknarflokksins sem lögðu málið upphaflega fram og í þá tíð var hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson formaður Framsóknarflokksins. Staðreyndin er sem sagt sú að þetta er hluti - rétt sem hv. þingmaður sagði - af stefnu Framsóknarflokksins og var lagt fram í tíð hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar, sem þá var flutningsmaður á málinu. Eini munurinn er sá að nú tókst okkur Framsóknarmönnum að koma þessu máli áleiðis og í gegn og fá það samþykkt á Alþingi.
Herra forseti. Það er ástæða til að árétta það að í 40 ár, síðan 1979, hefur staðið yfir samfélagsleg tilraun þar sem íslenskir þjóðfélagsborgarar eru tilraunadýrin. Íslenskir þjóðfélagsborgarar hafa greitt þessa tilraun dýru verði. Þúsundir og aftur þúsundir fjölskyldna, íslenskra fjölskyldna, foreldrar með börn, hafa mátt hrekjast af heimilum sínum vegna þessarar samfélagslegu tilraunar. Þessi samfélagslega tilraun er tilraun til að stjórna landinu eins og það sé verkfræðilegt úrlausnarefni. Því megi bara stilla upp eins og það sé vélgengt og lúti lögmálum kúlulegunnar og tannhjólsins. En efnahagslífið er óvart, herra forseti, ekki vélrænt. Það lýtur ekki verkfræðilegum lögmálum. Efnahagslífið er síkvikur vefur sem byggist á samskiptum fólks. Að því leyti til er efnahagslífið ekki vélrænt heldur lífrænt. Réttlætingin fyrir þessari verkfræðilegu tilraun er þessi: Það á að bæta lánveitanda upp að á lánstímanum rýrni peningar í verðgildi. Það er það sem er eðli verðbólgu. Verðbólga er verðrýrnun peninga og af því peningarnir rýrna í verði þarf að borga fleiri peninga fyrir vöruna, verðið á vörunum hækkar. Þetta er það sem við köllum verðbólgu. Verðbólga er ekki vísitala neysluverðs eða nein önnur vísitala. Vísitala neysluverðs er tilraun, viðleitni, til að mæla fyrirbæri sem í sjálfu sér er erfitt að kasta tölulegum mælikvarða á. Nú blasir það við að sá mælikvarði sem hér hefur verið notaður, þ.e. vísitala neysluverðs, innihaldandi þennan húsnæðislið, er eins ófullkominn og lélegur mælikvarði og hann getur mögulega orðið. Hann hefur ekkert með verðrýrnun peninga að gera þegar húsnæðisliðurinn hefur náð þessu vægi sem menn sjá. Húsnæðisliðurinn hefur farið hækkandi bröttum skrefum á sama tíma og almennt verðlag í landinu hefur farið lækkandi. Hækkunin á húsnæðisliðnum á sér rætur í allt öðru en verðrýrnun peninga. Hækkunin á sér rætur í þeim þáttum sem ég gat um hér áðan og öðrum skyldum þáttum. Það er stefna sveitarfélaga, sérstaklega stórs sveitarfélags þar sem við erum nú reyndar stödd, sem felur í sér lóðaskort og aðra sérvisku. Það er það að hér hafa flætt inn ferðamenn sem taka upp stóran part af húsnæði sem annars hefði verið til ráðstöfunar fyrir íbúana. Þetta hefur ekkert með verðrýrnun peninga að gera. En þessi áhrif birtast í vísitölunni eins og hún er sett saman með húsnæðisliðinn inni. Ég vil leyfa mér að segja að það má alveg spara sér það nefndastarf sem hér er vísað til, vegna þess að þessar staðreyndir liggja á borðinu. Það er staðreynd sem verður ekki í móti mælt, sem fjármálaráðherra hefur kynnt í svari við fyrirspurn, sem sá sem hér stendur lagði fram, að á sama tíma og almennar verðhækkanir, [[Forseti hringir.]]gáfu tilefni til þess að hækka höfuðstól lánanna um 15 milljarða þá leggur húsnæðisliðurinn aðra 118 [[Forseti hringir.]]ofan á. Þarf frekari vitnanna við, herra forseti?
Hæstv. forseti. Við erum ýmsu nær eftir þessa umræðu. Ég þakka fyrir hana. Við vitum t.d. núna að Samfylkingin skilar auðu í umræðunni. Við vitum að Píratar gera það einnig. Við vitum að þingmaður VG skilur hvorki upp né niður. Ég trúi honum vel. [[Gripið fram í: Einmitt.]]Við vitum líka að hv. þm. Willum Þór Þórsson er búinn að rita ræður tvisvar og ég þakka honum kærlega fyrir það. Hann flutti mál sitt vel eins og vant er og var settur í þá aðstöðu enn einu sinni af hálfu Framsóknarflokksins að verja vondan málstað, sem hann gerði mjög vel. Hann sagði áðan að ég hefði samþykkt tillögu þessa efnis árið 2016. Það er alveg rétt, en ég gerði það vegna þess að þá taldi ég að lengra væri ekki hægt að komast. Jú, ég samþykkti tillöguna sem kom fram 8. maí, en hvernig var staðan þá? Þá var frumvarpið sem nú er til 2. umr., inn í nóttina á síðasta degi þingsins, búið að liggja í nefnd í þó nokkurn tíma því að það var lagt fram í mars, ef ég man rétt, svo að það sé skýrt, herra forseti. Ef maður heldur að maður nái ekki öllum málum sínum fram gerir maður kannski það næstbesta. Hitt er svo annað mál að ég lofa því staðfastlega eins og ég stend hér að í september næstkomandi, væntanlega 12.–13., mun þetta frumvarp koma fram aftur, vegna þess að það er fullrannsakað, hv. þingmaður. Í árslok 2014 komu tvö álit úr nefnd um verðtryggingu sem þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hafði skipað tæplega tveimur árum fyrr. Hún lagði áherslu á að leggja af verðtryggingu. Hún gerði það. Og núna á dögunum fáum við þessa skýrslu um peningastefnu sem gefur okkur vísbendingar í nákvæmlega þá átt. Hvenær er nóg rannsakað? Væntanlega aldrei. 5. júní sl. fagnar formaður Framsóknarflokksins því gríðarlega að þetta mál skuli vera komið fram og segir: Við Framsóknarmenn höfum alltaf stutt þetta mál og erum búin að flytja það misserum saman. Svo fá Framsóknarmenn tækifæri til að styðja málið og hvað gerist þá? Ekkert. Það er hins vegar eitt sem er klárt núna, og þetta er viðbót við það sem ég sagði áðan, vegna þess sem Sjálfstæðisflokkurinn gerði í umræðunni. Hann þuldi upp nefndarálit og hljóp á dyr. Stórmannlegt. Herra forseti. Það sem gerist á morgun er að þeir sem ekki vildu, þorðu eða gátu tekið þátt í umræðunni í kvöld og ekki vildu, þorðu eða gátu tekið skýra afstöðu og sagt hana frá hjarta sínu fá tækifæri til þess á morgun, því að frumvarpið kemur til atkvæða á morgun. Þá fá menn að viðhöfðu nafnakalli að upplýsa þjóðina um afstöðu sína til þess hvort menn eiga að halda áfram að bera drápsklyfjar verðtryggingar eða ekki, hvaða skýringu og skoðun menn hafa á því. Ég veit að einn hópurinn vill bíða eftir því að við fáum evru, sem tekur 12 ár. Hvað kostar það heimilin? Bara síðustu fimm hefur það kostað þau 108 milljarða, þannig að við getum nokkurn veginn reiknað það út. Nefndin skilar af sér í haust, ef hún þá gerir það, fyrir algjörlega áhugalausan fjármálaráðherra um þetta mál. Hvað gerir hann við skýrsluna? Hleypur hann til og flytur svona frumvarp eins og hér liggur fyrir? Mér þætti gaman að sjá það, eins og Halli og Laddi sögðu forðum. Ég hefði mikinn áhuga á því að heyra það og það myndi koma mér verulega á óvart. Á morgun gefst mönnum tækifæri til að sýna hug sinn í verki, að tjá hug sinn í orði. Í millitíðinni geta menn sofið á þessu máli og safnað sér kjarki ef þeir vilja til að koma á morgun til atkvæðagreiðslu um þetta frumvarp, um þetta réttlætismál sem skiptir 100 þús. heimili í landinu máli og lýsa yfir sérstökum áhuga sínum, eða áhugaleysi, á málefnum þeirra 100 þús. heimila. Herra forseti. Ég hlakka til morgundagsins og get varla beðið eftir því að komast að því hverjir það eru sem munu standa með sjálfum sér og hverjir munu beygja af leið og beygja af. Auðvitað vona ég [[Forseti hringir.]]að menn finni hjá sér dug og kjark og þor til að standa með sjálfum sér [[Forseti hringir.]]og til að standa einu sinni með heimilum þessa lands.
Herra forseti. Það er mér sönn ánægja að mæla fyrir frumvarpi til laga um veitingu ríkisborgararéttar fyrir hönd allsherjar- og menntamálanefndar. Allsherjar- og menntamálanefnd hafa borist 147 umsóknir um ríkisborgararétt á vorþingi 148. löggjafarþings, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um íslenskan ríkisborgararétt veitir Alþingi ríkisborgararétt með lögum. Nefndin leggur til að 69 umsóknir verði samþykktar og þeim einstaklingum veittur ríkisborgararéttur að þessu sinni. Undir þetta ritar öll allsherjar- og menntamálanefnd. Að lokum legg ég til að þetta mál fari beint til 2. umr.