Forseti vill geta þess að samkomulag er á milli þingflokka um fyrirkomulag umræðunnar. Framsögumaður og flokkur ráðherra fá 15 mínútur hvor og aðrir þingflokkar 12 mínútur. Í lok umræðunnar fá allir þingflokkar þrjár mínútur. Ræðutíma hvers þingflokks má skipta á milli þingmanna hans. Andsvör verða ekki leyfð. Atkvæðagreiðsla fer fram að lokinni umræðu.
Herra forseti. Ég flyt hér tillögu til þingsályktunar um vantraust á dómsmálaráðherra. Flutningsmenn eru þingmenn Samfylkingarinnar og Pírata, auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson, Helga Vala Helgadóttir, Jón Þór Ólafsson, Guðmundur Andri Thorsson, Björn Leví Gunnarsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, Halldóra Mogensen, Guðjón S. Brjánsson, Smári McCarthy og Albertína Friðbjörg Elíasdóttir. Þingsályktunartillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að lýsa vantrausti á dómsmálaráðherra.“ Það er síður en svo léttvægt að bera fram tillögu um vantraust á ráðherra í ríkisstjórn. Þeir eru æðstu fulltrúar framkvæmdarvaldsins og starfa með stuðningi Alþingis. Ráðherrar fara með mikilvæg mál frá degi til dags sem hafa áhrif á daglegt líf og öryggi almennings en snúast stundum um grundvallaratriði í tilveru okkar til mjög langs tíma. Ábyrgð hv. þingmanna við þessa atkvæðagreiðslu er því mjög mikil. Farsælt samfélag byggist á trausti og þá skiptir höfuðmáli að löggjafar-, framkvæmdar- og dómsvaldið njóti þess í sem ríkustum mæli. Sú tillaga sem hér verður rædd hverfist raunar um alla þessa þrjá þræði og samspil eða kannski því miður samtvinnun þeirra á óeðlilegan hátt, þ.e. ólögmæt afskipti framkvæmdarvaldsins af dómsvaldinu og hvort löggjafarvaldið ætli að láta slíkt óátalið. Herra forseti. Það er auðvitað alltaf alvarlegt þegar ráðherra brýtur lög við skipun starfsmanna ríkisins sem heyra undir ráðherra en óhuggulegt þegar brotið varðar skipun dómara sem vegna þrískiptingar valdsins verða að vera sjálfstæðir frá framkvæmdarvaldinu. Hér er um slíkt mál að ræða. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur í viðtali á RÚV fagnað umræddri tillögu því að þá fái hún kærkomið tækifæri til að ræða störf sín sem ráðherra. Gott og vel. Í störfum sínum sl. ár hefur hæstv. dómsmálaráðherra tvívegis verið dæmd í Hæstarétti fyrir embættisfærslur sínar þegar hún skipaði nýjan Landsrétt með ólögmætum hætti, framfaraskref sem margir hafa sagt að væri okkar stærsta réttarbót frá stofnun lýðveldisins. Þessi brot hafa svo þær afleiðingar að trúverðugleiki Landsréttar er dreginn í efa. Nú þegar eru rekin tvö mál fyrir dómi vegna þess og ekki ósennilegt að fleiri muni fylgja í kjölfarið. Það getur tekið mjög langan tíma að fá niðurstöðu og möguleiki er á að mál verði ógilt. Í því ljósi verður auðvitað að hafa í huga hagsmuni og skaðabótaskyldu ríkisins en alls ekki síður þau áhrif sem það gæti haft á líf margra einstaklinga og jafnvel alls almennings. Störf ráðherra snúast nefnilega á endanum alltaf um þjónustu stjórnvalda við fólkið í landinu og í því ljósi er þetta grafalvarlegt mál. Þessar embættisfærslur hafa verið mikið ræddar á liðnum vetri. Í þeim umræðum hefur ráðherra ítrekað farið með rangt mál. Hæstv. ráðherra hefur borið því við að hún hafi ekki getað staðið betur að málum vegna lítils tíma, að hún hafi þurft að skila tillögum sínum tveimur vikum eftir að matsnefnd um hæfi skilaði áliti sínu til hennar. Á þessi rök fellst umboðsmaður Alþingis ekki í nýlegu bréfi sínu til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis. Þar segir að þessi frestur eigi ekki við um skipun Landsréttar. Við höfum líka frétt eftir krókaleiðum að hæstv. ráðherra hafi fengið ítrekaða ráðgjöf frá sérfræðingum innan úr stjórnsýslunni um að hún þyrfti að uppfylla rannsóknarskylduna, vanda betur til verka. Þessar mikilvægu ráðleggingar sem eru í samræmi við dóma Hæstaréttar og álit umboðsmanns hunsaði hún og sagðist sjálf vera sérfræðingur í málaflokknum. Þá var það nú meira að segja svo að tillaga þáverandi stjórnarandstöðu var einmitt sú að vísa tillögu um skipun frá og veita meiri tíma til yfirferðar málsins. Það vakna spurningar: Af hverju þessi flumbrugangur? Hvað bjó að baki ákvörðunum hæstv. ráðherra sem umgekkst vald sitt með þessum hætti? Nú verður hver að dæma fyrir sig. Aðalatriðið er þó að vegna ólögmætrar embættisfærslu er óvissa um heilt dómstig. Bréf umboðsmanns Alþingis gefur fullt tilefni til að ætla að allt sé komið fram er varðar embættisfærslur dómsmálaráðherra. Engin mál fyrir dómstólum snúast um stöðu dómsmálaráðherra. Þau snúast eingöngu um slæmar afleiðingar ólögmætrar embættisfærslu ráðherra. Þess vegna er dómsmálaráðherra ekki treystandi til að fara með málefni dómstólanna í landinu eða vinda ofan af þeim vandræðagangi sem dómstólar eru komnir í. Hún verður því að axla ábyrgð á þeim og það er nauðsynlegt að það birtist með skýrum hætti. Þess vegna leggja Samfylkingin og Píratar fram vantraust á hæstv. dómsmálaráðherra. Herra forseti. Þessi atkvæðagreiðsla snýst um grundvallarmál, þ.e. á hverju við viljum byggja samfélag okkar, á lögum, gagnsæi, góðri dómgreind og siðferði eða andstæðu þessa. Hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins sagði í Kastljósi í gær að málið væri formstagl. Slíkar yfirlýsingar eru til vitnis um að í þingsal er enn fólk sem gefur í skyn að sá sem með einhverjum hætti kemst til valda hafi það í hendi sér hvernig hann fer með valdið. Einhver hefði jafnvel getað kallað það uppskrift að valdníðslu. Herra forseti. Í bréfi til flokksfélaga sinna frá því í júní sl. skrifaði hæstv. forsætisráðherra ásamt hæstv. heilbrigðisráðherra, með leyfi forseta: „Í tíð fyrri ráðherra málaflokksins var mikil áhersla á að leiða fram lagaumgjörð og inntak nýs dómstigs í sátt. Nýr ráðherra hefur nú þverbrotið það ferli, gengið fram á skjön við þann anda sem ríkti á fyrri stigum málsins. Uppnám millidómstigsins er nú algjört, á ábyrgð dómsmálaráðherrans og ríkisstjórnarinnar allrar. Enn er ekki séð fyrir endann á málalyktum þessa og gæti svo farið að Landsréttur yrði að glíma við vantraust og skort á trúverðugleika um árabil.“ Tilefni þessara orða var skipun hæstv. dómsmálaráðherra í nýjan Landsrétt. Þau voru skrifuð áður en ráðherra var tvívegis dæmd fyrir ólöglegar embættisfærslur. Það eitt gæfi jafnvel tilefni til þess að skrifa nýtt bréf og taka dýpra í árinni. Nú reynir, herra forseti, á orð hæstv. forsætisráðherra um ný vinnubrögð og aukið traust sem henni varð tíðrætt um í upphafi stjórnarsamstarfsins. Við þessa atkvæðagreiðslu gefst henni og öllum öðrum þingmönnum tækifæri til að sýna það í verki.
Virðulegi forseti. Það er nær óþekkt í þingsögunni að borið sé upp vantraust á einstaka ráðherra. Það er tilfellið þrátt fyrir að engar sérstakar takmarkanir séu á því hvert tilefni vantrausts getur verið. Engin rökbundin nauðsyn er þannig um að uppi séu álitamál sem snúa að umgengni um lög eða reglur. Það geta allt eins verið mál sem eru pólitísks eða jafnvel persónulegs eðlis. Þrátt fyrir að engin slík mörk séu á tilefni fyrir vantrauststillögu á einstaka ráðherra, eða eftir atvikum ríkisstjórn, þrátt fyrir að mál hafi fallið ríkinu og einstaka ráðherrum í óhag fyrir dómstólum í sögunni oftar en einu sinni, hefur slík vantrauststillaga, tillaga um vantraust á einstaka ráðherra, ekki verið borin upp á Alþingi svo áratugum skiptir, nóg hafa nú verið umdeildu málin hér á þinginu í gegnum söguna. Síðast 1954 var borin upp tillaga um vantraust á menntamálaráðherra. Ekki verður litið svo á að vantrauststillaga sem lögð var fram á Alþingi 1994 hafi verið einungis á einn ráðherra enda var hún borin upp á alla ráðherra ríkisstjórnarinnar, hvern og einn. Þótt það mál sem hér er á dagskrá verði ekki skoðað nema bara í því ljósi verður ekki annað sagt en að þeir sem að málinu standa séu á afar undarlegu ferðalagi. Í orði kveðnu er byggt á niðurstöðu Hæstaréttar frá því fyrir þremur mánuðum, í desember 2017, um að ráðherrann hafi ekki í einu og öllu fylgt réttum málsmeðferðarreglum, að hún hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni nægjanlega, ekki gert nægan samanburð á hæfni þeirra sem hún gerði tillögu um, borið saman við þá sem dómnefnd hafði gert tillögu um. Þó er það svo að Hæstiréttur féllst ekki á kröfu um að ógilda niðurstöðu ráðherrans. Þess utan hafði Alþingi áður fengið tillögu ráðherrans hér til meðferðar og fallist á hana. Ráðherrann hefur svo sannarlega verið tilbúin að færa rök fyrir máli sínu, bæði fyrir nefndum Alþingis, hér í þingsal einnig, og reyndar hvar sem eftir því hefur verið kallað. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur verið með málið til umfjöllunar. Þangað hefur ráðherrann mætt og svarað. Nefndin gerði tillögu um að vekja upp skoðun umboðsmanns Alþingis, en hann hefur nýlega tjáð sig um málið og telur ekki tilefni til að taka einstök atriði þessa máls til athugunar að eigin frumkvæði, eins og færð eru rök fyrir. Virðulegur forseti. Að öllu þessu virtu situr þetta eftir: Þeir sem að þessari tillögu standa eru í leiðangri sem gengur út á eitt og aðeins eitt, að reyna að koma höggi á ríkisstjórnina. Samfylkingin varð fljótari að bregðast við hvatningu fyrrverandi leiðtoga síns, eða ætti ég að segja viðvarandi leiðtoga, Jóhönnu Sigurðardóttur, frá því um síðustu helgi. Þar var kallað eftir því að Samfylkingin beindi spjótum sínum að Sjálfstæðisflokknum. Og viti menn, í fyrsta skipti í hálfa öld kom fram vantrauststillaga á ráðherra. Jú, ráðherra úr Sjálfstæðisflokknum. Í ljósi þeirrar langdregnu umræðu sem stjórnarandstöðuflokkarnir hafa staðið fyrir um þetta mál, sem er löngu upplýst og margskoðað, verð ég að segja að það er visst fagnaðarefni að fá hér tækifæri til að binda formlega enda á málið, fá tækifæri til að lýsa stuðningi við ráðherrann hér á Alþingi. Þá loks verður málið komið af dagskrá og við þingmenn getum farið að einbeita okkur að þeim stóru og mikilvægu verkefnum sem fram undan eru og varða framtíðina. Og ráðherrann getur snúið sér að þeim fjölmörgu verkefnum sem á hennar könnu eru og hún er vel fallin til þess að takast á við, málum sem m.a. snúast um varnir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, að styrkja landamæravörslu og landhelgisgæslu, um framgang aðgerðaáætlunar um meðferð kynferðisbrota og almennt um eflingu löggæslunnar og allt hitt. Ráðherrann nýtur nefnilega til þessara mála og annarra sem á hennar borði eru góðs stuðnings meiri hlutans á Alþingi. Það mun koma fram með skýrum hætti strax í dag.
Herra forseti. Það sem við erum að spyrja okkur, og landsmenn ættu að spyrja sig líka og hafa verið að spyrja sig, er hvort þessi dómsmálaráðherra sé traustsins verður. Á ég að treysta þessum dómsmálaráðherra? Þá horfum við til þess sem hefur verið í gangi. Við erum að rannsaka þetta mál. Dómstólarnir hafa kveðið upp sinn dóm, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur kallað eftir gögnum frá stjórnsýslunni um ákvarðanir og verklag ráðherra og fengið þau. Umboðsmaður Alþingis hefur farið yfir gögnin og telur ekki ástæðu til skoðunar, telur að það sé að fullu upplýst hvernig ráðherra hagaði sínum málum við skipan dómara. Þá horfum við til þess hvernig þetta byrjaði. Jú, dómnefnd er skipuð og á samkvæmt lögum að starfa á sjálfstæðan hátt við að meta hverjir eru hæfustu aðilarnir sem sækja um að fá að koma í þetta nýja dómstig sem hafði verið um árabil í undirbúningi í mikilli sátt. Og strax ákveður dómsmálaráðherra að reyna að skipta sér af því, biður um að fá fleiri valkosti fyrir sig. Þetta á að vera sjálfstæð nefnd en eftir að hafa verið dæmd fyrir að gerast brotleg við lög hvað þetta varðar ætlar hún bara einhvern veginn að skrifa upp á nýtt reglurnar varðandi þessa dómnefnd, refsa í rauninni nefndinni fyrir að hafa ekki hlýtt, ekki gert það sem dómsmálaráðherra vildi. Númer tvö er að dómstólaráðherra fær síðan tillögur frá dómnefndinni, ekki eins og hún vildi þær, ákveður samt sem áður bara að velja þá fjóra sem hún valdi. Það er bara einn aðili, einn sérfræðingur, sem segir að þetta sé löglegt og það er dómsmálaráðherra sjálfur. Allir hinir sem er skylt samkvæmt lögum að ráðleggja ráðherra segja: Þetta er ekki löglegt ef þú gerir þetta svona. Þetta er ekki löglegt ef þú gerir þetta svona. Og á endanum segir ráðuneytisstjóri dómsmálaráðuneytisins: Þetta er ekki löglegt ef þú gerir þetta svona, ég skal hjálpa þér að gera þetta. Ég get kallað saman fólk núna og við getum klárað þetta á einum sólarhring, meira að segja innan þessa tveggja vikna frests sem ráðherra hafði. Þetta eru svik við það fólk sem hefur það lögbundna starf að sinna þessum málum og svik við þá sem hafa verið að vinna að þessu máli alla tíð. Dómsmálaráðherra ákveður: Nei, ég ætla að gera þetta eftir mínu hyggjuviti, það er mín persónulega ákvörðun að gera tillögu um fjóra aðra inn í þetta, fjóra aðra, og við vitum að tveir þeirra eru mjög vel tengdir ráðherra. Þessi tillaga kemur inn til Alþingis og fer til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Lætur dómsmálaráðherra samstarfsflokka sína vita að allir aðrir en hún í ráðuneytinu og stjórnsýslunni hafi sagt að þetta væri ólöglegt ef hún gerði þetta svona? Nei, hún leyndi samstarfsflokka sína því, hún sveik þá. Þeir verða að geta treyst samstarfi sínu við ráðherra. Hún leyndi stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd því líka, nefndina sem á að hafa eftirlit með henni ef hún ákveður að breyta út af dómnefndinni sem hún getur gert. Við eigum að hafa eftirlit með henni en hún leynir okkur þessum upplýsingum. Það eru alvarleg svik við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis. Við verðum að fá upplýsingar til að geta tekið upplýsta ákvörðun um hvort þetta sé rétt. Það voru svik, hún leynir alla þingmenn þessum sömu upplýsingum þannig að þeir geta ekki tekið upplýsta ákvörðun um hvort það sé löglegt og rétt að gera þetta svona. Það eru svik við Alþingi, en hún fær meiri hlutann til að keyra það í gegn með því að leyna upplýsingum. Meiri hluti Alþingis samþykkir það en rétt áður en hann samþykkir það fær hún tækifæri til að fá þetta aftur í sínar hendur. Það er tillaga frá minni hlutanum, m.a. Vinstri grænum, um að við vísum þessu aftur til hennar og hún hefur heilan mánuð til að vinna málið. Gerum þetta rétt, gerum þetta vel. Henni var hafnað með einu atkvæði, atkvæði Sigríðar Á. Andersen sem þingmanns. Svo fer þetta fyrir forsetann. Hún leggur fram bréfið vitandi að hún er eini sérfræðingurinn með löglega aðkomu að málinu sem segir að þetta sé löglegt. Allir aðrir hafa sagt henni að þetta sé ólöglegt - nema Alþingi sem hafði ekki upplýsingarnar, þ.e. meiri hluti Alþingis. Hún leggur þetta fyrir forsetann vitandi að þetta er líklega ólöglegt. Hún leggur það samt fyrir forseta Íslands. Það eru svik við forseta Íslands, það eru svik að leyna forseta Íslands upplýsingum og hann er ekki sáttur við að vera leyndur upplýsingum um mál sem hann hefur þurft að skrifa upp á, t.d. um uppreist æru. Hann sagði að svoleiðis mál yrðu ekki afgreidd framar, auðvitað ekki og réttilega ekki. Svo eru þessir aðilar skipaðir í Landsrétt, fjórir aðilar, og nú dæmdi Hæstiréttur náttúrlega að það væri ólöglegt. Við erum með þetta nýja dómstig sem var vandað til alla tíð þangað til á lokametrunum að nýr dómsmálaráðherra, Sigríður Á. Andersen, ákveður að reyna að setja sitt fólk, þessa fjóra einstaklinga, inn í þennan dóm. Allir segja að það sé rautt ljós, ekki gera þetta, ekki gera þetta, en hún keyrir yfir og nú er hún búin að klessukeyra þennan dóm að því leytinu til að réttaróvissa verður um hann næstu árin. Það verður kært til Mannréttindadómstóls Evrópu. Þó að Hæstiréttur segi að dómararnir séu ekki vanhæfir verður þetta kært til Mannréttindadómstóls Evrópu. Það er einhver sem mun gera það. Það verður gert. Og hvað mun hann segja? Nú hefur dómsmálaráðherra sjálfur sagt að það gæti verið að hún ætti þakkargreiða hjá þeim dómurum sem hún hefur skipað, að þeir séu í þakkarskuld við sig. Það sagði hún í Kveik, hver sem er getur séð það, það verður sönnunargagn í málinu. Þá er það ekki óvilhallur dómstóll. Við erum með dómsmálaráðherra sem er búinn að koma á réttaróvissu í landinu með því að skemma ferli sem allir aðrir hafa unnið að faglega. Það eru svik við þá sem unnu að þessu allar götur. Það eru svik við Alþingi. Það eru svik við samstarfsflokkana, svik við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það eru svik við þá sem vinna í stjórnsýslunni okkar við að reyna að gera faglega hluti þar og ráðleggja ráðherra. Það eru svik við dómnefndina, hvernig hefur verið komið fram við hana. Þessi ráðherra hefur svikið alla aðila í þessu ferli frá upphafi til enda, allt frá því að hún kom að því. Þá spyr maður sjálfan sig: Hefur hún viðurkennt eitthvað í þessu? Nei, hún viðurkennir ekki að hún geri mistök. Það er alltaf einhverjum öðrum að kenna. Það er dómstólaráðherrann sem við erum með. Og hvað með framhaldið? Einstaklingur sem gerir svona mörg axarsköft og skemmir svona mikið út frá sér, er aldrei tilbúinn að viðurkenna og bendir alltaf á aðra, svoleiðis einstaklingur mun halda áfram að svíkja. Hún mun svíkja þessa ríkisstjórn og samstarfsflokka sína í henni fyrir mjög þröngan hóp, hennar innsta kjarna. Það er það sem við stöndum frammi fyrir. Ég vantreysti þessum dómsmálaráðherra og ég vona að sem flestir geri það.
Herra forseti. Ástæða þess að við ræðum þessa tillögu um vantraust á hæstv. dómsmálaráðherra er sú tillaga sem samþykkt var af meiri hluta Alþingis sl. vor um 15 dómara við nýjan Landsrétt. Tillaga ráðherra var ekki í samræmi við tillögu dómnefndar sem mat 15 umsækjendur hæfasta, skilaði áliti þar að lútandi til ráðherra, en í tillögu sinni nýtti ráðherra sér þá heimild sem er í lögum um að heimilt sé að víkja frá áliti dómnefndar svo fremi sem meiri hluti Alþingis samþykki tillöguna. Þá þegar var bent á það við afgreiðslu málsins að þessi heimild undanskildi ráðherra ekki frá þeirri meginreglu stjórnsýsluréttar sem fjallað hefur verið um í dómum og álitum umboðsmanns Alþingis og byggt hefur verið á hér á landi í langan tíma, að skipa skuli þann hæfasta sem völ er á úr hópi umsækjenda. Sú regla tryggir almannahagsmuni og uppfyllir jafnræðisreglu stjórnarskrár. Bent var á að fyrir þyrfti að liggja fullnægjandi rökstuðningur. Þetta kom fram í áliti minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem ég sjálf mælti fyrir sl. vor en eigi að síður varð niðurstaða meiri hluta Alþingis þá að styðja tillögu hæstv. ráðherra. Mál þetta fór í kjölfarið fyrir héraðsdóm og svo Hæstarétt og dómur Hæstaréttar staðfestir það sem fram kom í þessu nefndaráliti, þ.e. niðurstaða réttarins var að rannsókn ráðherra væri ófullnægjandi og í andstöðu við 10. gr. stjórnsýslulaga. Hins vegar er alltaf matskennt, eins og hefur komið fram við meðferð þessa máls, hve ítarleg slík rannsókn á að vera. Það er eðli þessa regluverks að þarna þarf alltaf að liggja fyrir mat. Það hefur komið fram í máli mínu eftir dóm héraðsdóms og dóm Hæstaréttar að ég tek þessa niðurstöðu alvarlega og ég tel fulla ástæðu til að endurskoða gildandi lagaumgjörð um skipan dómara með hliðsjón af þeim dómafordæmum sem liggja fyrir. Það mikilvægasta sem við getum gert er að læra af slíkum dómum, enda er niðurstaðan í takt við það nefndarálit sem ég vísaði til áðan. Ég krafðist ekki afsagnar dómsmálaráðherra þótt ég væri þá í stjórnarandstöðu. Sú afstaða hefur ekki breyst. Allt þetta sem hér hefur verið rætt lá nefnilega fyrir á síðasta kjörtímabili, í tíð síðustu ríkisstjórnar, öllum þingmönnum þá mátti vera ljóst hvaða vafi ríkti um málið. Bent var á nauðsyn þess að skoða sérstaklega hvort rannsóknarreglu stjórnsýslulaga hefði verði fylgt. Það var spurt um þá ráðgjöf sem hæstv. ráðherra hefði sótt sér. Það gerði ég sjálf á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að hún vísaði til eigin mats eins og hún hefur gert síðan þannig að þetta eru ekki nýjar upplýsingar í málinu. Þetta lá ljóst fyrir en samt var það niðurstaða þáverandi meiri hluta að styðja tillögu hæstv. ráðherra. Héraðsdómur hafði fellt sinn dóm fyrir síðustu kosningar þannig að staðreyndir málsins lágu líka ljósar fyrir og þó að hæstaréttardómur félli síðar og væri að einhverju leyti ólíkur héraðsdómi, að því leyti að Hæstiréttur teldi enga annmarka á áliti dómnefndar sem héraðsdómur hins vegar gerði athugasemdir við, lágu þessar stóru línur í málinu algjörlega ljósar fyrir og það var því með opin augu - af því að hér hefur talsvert verið rætt um afstöðu þingmanna Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs - algjörlega opin augu sem við ákváðum að ganga til þessa ríkisstjórnarsamstarfs. Við erum algjörlega með opin augu í því enn þá. Það sem hefur gerst nýtt í þessu máli er að umboðsmaður Alþingis hefur ákveðið að taka það ekki til sérstakrar skoðunar en hann hefur hins vegar boðað frumkvæðisathugun á því mati sem fer fram á hæfi umsækjenda um opinberar stöður. Ég fagna þeirri athugun og tel fulla ástæðu til að fara yfir þau mál sem sömuleiðis var vísað til í þeim héraðsdómi sem ég nefndi áðan. Áður hefur komið fram að gerð hefur verið krafa um að einn þeirra dómara sem ekki voru hluti af tillögu dómnefndar viki sæti við meðferð máls í Landsrétti sökum vanhæfis. Landsréttur hefur þegar úrskurðað í málinu og hafnað því að dómarinn víki sæti. Því máli hefur verið skotið til Hæstaréttar. Það mál er því til meðferðar í dómskerfinu. Mér hefur þótt það sérkennilegt og í raun andstætt grundvallarreglum stjórnarskrárinnar um þrískiptingu ríkisvaldsins að kalla eftir því, eins og einhverjir hv. þingmenn gerðu hér í gær, að framkvæmdarvaldið stæði að einhvers konar inngripi í dómsvaldið. Ég veit hreinlega ekki hvað er verið að leggja til, að Landsréttur verði endurskipaður í heild sinni? Enn furðulegra er að telja að afsögn hæstv. dómsmálaráðherra eyði réttaróvissu í því máli. Henni verður eingöngu eytt með því að dómstólar ljúki sinni málsmeðferð. Þar verður dómsvaldið að eiga síðasta orðið og ég heyrði ekki betur, eða las raunar ekki betur á veraldarvefnum en að formaður Samfylkingarinnar væri mér sammála um að réttaróvissu yrði ekki eytt þrátt fyrir að hæstv. dómsmálaráðherra viki sæti. Ég fæ satt að segja ekki séð, herra forseti, að rökin með þessari vantrauststillögu séu fullnægjandi. Hér ætla hv. þingmenn að hlusta á umræðu og taka afstöðu út frá henni. Þar með er ég ekki að draga úr alvarleika dóms Hæstaréttar eða því að vönduð vinnubrögð séu viðhöfð í stjórnsýslunni. Ég tel hins vegar að þessi tillaga þjóni ekki slíkum markmiðum og ég mun því greiða atkvæði gegn henni.
Hæstv. forseti. Það gerist ekki á hverjum degi að á Alþingi sé lögð fram vantrauststillaga á sitjandi ráðherra. Það gerir örugglega enginn af léttum hug en í mínum huga er ein spurning ofar en margar aðrar, þessi: Eiga ráðherrar sem brjóta lög að sitja áfram í embætti? Það er kannski sú spurning sem við þurfum að svara hér í dag. Nú er það trauðla þannig að sá ráðherra sem hér er til umræðu, hæstv. dómsmálaráðherra, sé eini ráðherra Íslands sem hefur brotið lög eða fengið á sig hæstaréttardóma í embætti. Í hvert skipti sem það hefur komið fyrir undanfarandi, svo lengi sem ég man, hafa menn gripið í það sem hæstv. forsætisráðherra sagði áðan, að við eigum að læra af þessu. Ég veit ekki hvaða „við“ en við eigum að læra af þessu, segir hæstv. forsætisráðherra. Og við eigum að halda áfram að læra. Ég veit ekki hvað við eigum svo að gera og ég veit ekki heldur hver lærdómurinn á að vera. Auðvitað eru þær afleiðingar sem orðið geta af því hvernig hæstv. dómsmálaráðherra skipaði í Landsrétt nýverið ekki komnar fram og munu ekki koma fram fyrr en eftir þó nokkurn tíma. Þegar þær eru að fullu komnar fram, þ.e. þegar hæstaréttardómur hefur gengið og ef þessi mál fara til Mannréttindadómstólsins, verður örugglega spurt hvernig atkvæðagreiðslan sem hér fer fram á eftir fór, hvernig menn greiddu hér atkvæði. Bæði í 1. og 3. mgr. 5. gr. siðareglna ráðherra og í 1. mgr. 20. gr. laga nr. 115/2011 er kveðið á um að ráðherra skuli leita sér ráðgjafar í ráðuneyti sínu til að tryggja að störf hans séu í samræmi við lög og reglur. Það er ekki hægt að lesa annað út úr dómi Hæstaréttar á sínum tíma um nýlega skipan í Landsrétt en að þetta hafi ekki verið gert. Þess vegna kem ég aftur að spurningunni: Eiga ráðherrar sem brjóta lög að sitja áfram í embætti? Hugur minn er í sjálfu sér í dag hjá hæstv. forsætisráðherra sem veitir forsæti í ríkisstjórn sem hefur þann einlæga ásetning að efla traust á Alþingi, efla traust á stjórnmálum. Hún hefur skipað sérstaka nefnd til þess að efla traust á stjórnmálum og fulltrúar flokkanna hafa mætt fyrir þá nefnd og gefið skýrslu um hvað þeir telji að til þurfi að koma til þess að efla traust á stjórnmálum. En þessi sami forsætisráðherra situr uppi með tvo ráðherra, ber ábyrgð á þeim, sem báðir hafa hæstaréttardóm á bakinu, þann þriðja sem lítur út fyrir að verði vanhæfur í hverju málinu af öðru. Hún vill efla traust á stjórnmálum, hún vill efla traust á Alþingi og efla veg þess. Traust á Alþingi í dag sá ég í blaði að mælist 20%. Ég veit ekki, herra forseti, hvort það traust mun vaxa af þeirri tillögu sem hér er til athugunar, að henni felldri. Ég efast um það.
Virðulegi forseti. Í rökstuðningi hv. þm. Loga Einarssonar, fyrsta flutningsmanns þessarar tillögu, sagði hann að það væri síður en svo léttvægt að leggja fram vantraust á ráðherra. Nú má spyrja sig í ljósi þess að bæði sá sem hér stendur og margir sem komu að Landsréttarmálinu fyrir tæpu ári og fengu allar upplýsingar á borðið í ljósi hvers þessi vantrauststillaga er lögð hér á borðið. Allar upplýsingar lágu fyrir. [[Gripið fram í: Nei.]]Það er rétt að bæði héraðsdómur og Hæstiréttur voru samhljóða um að ráðherra hefði ekki rannsakað umsækjendur nægjanlega og þannig gerst brotleg við hina matskenndu rannsóknarreglu, 10. gr. stjórnsýslulaga. Sá sem hér stendur benti einmitt á það í sínu máli og taldi vafa leika á hvort nægjanlegri rannsókn rannsóknarskyldu hefði verið sinnt. Hins vegar lýsti ég því einnig margoft við þessar umræður sl. vor að ráðherra hefði fyllilega heimild til að bregða út af tillögu hæfnisnefndar og koma með aðra tillögu til þingsins sem ráðherra og gerði. Reyndar studdum við Framsóknarmenn þá tillögu vegna þess að okkur fannst mikilvægt að tekið væri meira tillit til dómarareynslu og kynjahlutfalla. Bæði héraðsdómur og Hæstiréttur staðfestu það í sínum dómum, settu ekki út á að það hefði verið heimilt, eingöngu út á hina matskenndu reglu um rannsóknarskylduna. Staðreyndin er líka sú að tillaga ráðherra fer inn í þing og meiri hluti þingmanna samþykkir hana, þingmenn þáverandi ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar. En af hverju er þessi tillaga borin fram hér í dag? Ég spyr. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur ekki lagt það til í umfjöllun sinni. Umboðsmaður Alþingis telur enga ástæðu til frumkvæðisathugunar hvað þetta varðar en bendir á að skoða þurfi almennt stjórnsýslu án ábyrgðar, þ.e. excel-skjölin í hæfnisnefndunum, bæði hjá dómaranefndunum og hæfnisnefndum annars staðar í Stjórnarráðinu. Við Framsóknarmenn bentum einmitt á það atriði í umfjöllun okkar sl. vor, sérstaklega eftir að hafa setið marga fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og hlustað á formann dómarahæfnisnefndarinnar. Þá vöknuðu mjög margar spurningar um þetta mat. Þessi „léttvæga“ uppákoma í dag er í boði Pírata og Samfylkingarinnar, tveggja flokka af fimm í stjórnarandstöðu. Ég er sammála síðasta ræðumanni, ég er ekki viss um að þessi uppákoma auki traust á stjórnmálum eða Alþingi. [[Gripið fram í.]]Ég er sannfærður um að svo sé ekki og ég styð ekki þessa tillögu.
Virðulegi forseti. Hér hefur verið lögð fram vantrauststillaga á dómsmálaráðherra. Þessi tillaga kemur til af skipun dómara í Landsrétt, sem er nýtt og mikilvægt dómstig hér á landi. Það er meginregla að stjórnvald sem skipar í opinbert starf eða embætti ber hverju sinni að velja hæfasta umsækjandann. Þau atriði sem þar skipta máli þurfa að vera nægilega upplýst og hafði margumrædd dómnefnd það hlutverk með höndum. Margt er hægt að segja um vinnubrögð þeirrar nefndar og hef ég áður komið að því í ræðustóli Alþingis og tel að finna eigi nýja aðferð við að velja dómara til starfa hér á landi. Sérstaklega geri ég athugasemdir við aðferðir við útreikning nefndarinnar og tel hann afskaplega brothættan og tilviljanakenndan um hver útkoman er hverju sinni. Það þarf ekki nema að hnika til vægi einstakra þátta um örfá stig eða einkunnagjöf, þá er útkoman allt önnur og gjörbreytt. Einkunnagjöfin sjálf er sérstakt úrlausnarefni og hefur sætt mikilli og réttmætri gagnrýni. En gott og vel. Ef ráðherra hyggst hins vegar víkja frá áliti þeirrar dómnefndar er það grundvallaratriði að hann reisi slíka breytingu frá álitinu á frekari rannsókn á umsækjendum og hæfi þeirra. Skyldi ráðherra því bera saman hæfni þeirra fjögurra umsækjenda, sem nefndin taldi vera meðal þeirra 15 hæfustu, og hinna fjögurra sem ráðherrann lagði til að skipa ætti í þeirra stað. Hæstiréttur taldi að ráðherra hefði ekki gert þetta og taldi það andstætt stjórnsýslulögum enda ekki síðar bætt úr þessum annmörkum. Því er ljóst að ráðherra fór ekki að lögum í athöfnum sínum við þessa skipun og tillögugerð til Alþingis. Hæstv. ráðherra er með þennan dóm á bakinu, auk þess sem hún leyndi upplýsingum fyrir Alþingi á sínum tíma. Og nú eftir þessa niðurstöðu málsins ríkir veruleg og óþolandi óvissa um dóma Landsréttar og lítur út fyrir að málið fari ekki bara fyrir Hæstarétt heldur einnig út fyrir landsteinana til Evrópu. Sú staða er auðvitað pínleg og með öllu óásættanleg fyrir réttarkerfið. Má velta því fyrir sér hver staðan sé ef vantraust á hæstv. dómsmálaráðherra verður samþykkt hér í dag. Ég tel engum vafa undirorpið að þá sé þessi ríkisstjórn fallin, henni er ekki sætt og þarf þá að mynda nýja ríkisstjórn í landinu. Við höfum orðið þess áþreifanlega vör að núverandi ríkisstjórn er mynduð um kyrrstöðu og þrælsetu ráðherra og þó að fallega sé talað um það fólk sem eru umbjóðendur Flokks fólksins hefur ríkisstjórnin ekki stutt sjálfsögð mál sem upp hafa verið borin hér á hinu háa Alþingi og koma hinum verst stöddu til góða. Þannig hafa ríkisstjórnarflokkarnir fellt góðar tillögur sem komu fram við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins æ ofan í æ. Kjósendur Flokks fólksins vilja aðra ríkisstjórn, ríkisstjórn sem vinnur í þágu aldraðra og öryrkja og þeirra lægst launuðu, verkafólksins okkar sem þrælar fyrir lágum launum. Brýnt er að vinna að því að afnema skatt af launum þeirra sem eru með undir 300 þús. kr. og binda þannig endi á þá vegferð sem hefur verið tíðkuð og þessi ríkisstjórn heldur áfram við að skattleggja fátækt.
Virðulegur forseti. Ég held að þetta mál snúist um traust, traust þjóðarinnar á dómstólum, traust þjóðarinnar á Landsrétti, traust þjóðarinnar á dómsmálaráðherra. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að dómsmálaráðherra hefði brotið gegn stjórnsýslulögum með skipan 15 dómara í Landsrétt. Ríkið var dæmt til að greiða miskabætur til tveggja umsækjanda og því nýtur ráðherra ekki trausts. Ráðherra gerðist brotleg við stjórnsýslulög og var dæmd tvívegis í Hæstarétti og hefur ekki tekið ábyrgð á þeim dómum. Ég tel að dómsmálaráðherra hefði átt að óska eftir nýju áliti dómnefndar um hæfi umsækjenda um dómarastöður, þ.e. ef hún taldi eitthvað rangt í áliti dómnefndarinnar. Í dómnum segir ráðherra, með leyfi forseta: „… ráðherra bar eftir sem áður stjórnskipulega ábyrgð á skipun dómara við Landsrétt […] og var við hana bundin af almennum reglum stjórnsýsluréttarins, bæði hvað varðar meðferð málsins sem og þá efnislegu ákvörðun sem ráðherra tók þegar hún lagði til við Alþingi að tilteknir einstaklingar yrðu skipaðir í embætti dómara.“ Í því sambandi er undarlegt að dómnefndin ráði allri skipan Landsrétt en ráðherra beri alla ábyrgð á þeim sem hún skipar. Þetta mál er allt ótrúlegt og verður að taka það allt til endurskoðunar til þess að sátt og traust verði um skipan dómara. Ekki verður því fullyrt að ráðherra hafi valið 15 hæfustu einstaklingana í Landsrétt, hvað þá dómnefndin. Í dómi héraðsdóms Reykjavíkur segir að stjórnsýslumeðferð ráðherra hafi ekki verið í samræmi við ákvæði laga nr. 50/2016, sem og skráðar og óskráðar reglur stjórnsýsluréttarins um rannsókn máls og þá einnig um mat á hæfi umsækjenda og innbyrðis samanburð á þeim. Þannig að þetta er stórfurðulegt mál og þarf taka það til endurskoðunar.
Herra forseti. Þingsályktunartillaga um vantraust er réttur þingmanna til að veita framkvæmdarvaldinu ákveðið aðhald og slíkan rétt á ekki að umgangast af léttúð eða neinu slíku. Þess vegna fannst mér sárt að heyra það áðan hjá ráðherrum í ríkisstjórn og fannst ekki mikill bragur yfir því að tala niður þetta veigamikla hlutverk sem þingmenn í stjórnarandstöðu og líka í stjórn hafa, að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Það er skýlaus réttur þeirra þingmanna sem eru flutningsmenn þessarar tillögu. Við skulum virða þann rétt. Fyrir okkur í þingsal sem erum ekki flutningsmenn þessarar tillögu er það okkar að fara yfir málsatvik, kynna okkur öll málsgögn og taka síðan málefnalega afstöðu til þess hvort og hvenær ráðherrann þarf að axla ábyrgð vegna embættisverka sinna og/eða pólitískra ákvarðana. Ég viðurkenni alveg að þetta er þungbært af því að ég hafði séð fyrir mér, ekki síst í ljósi þess sem stendur m.a. í stjórnarsáttmálanum og þess sem við höfum öll verið að ræða um og ég efast ekki um að er sett fram af einlægni, að bæta vinnubrögð innan þings sem utan. Það gildir líka um ríkisstjórnina. Ég hefði viljað sjá hér líka umræðu um önnur viðmið, önnur vinnubrögð og að ríkisstjórnin setji þetta ekki bara á prent í ríkisstjórnarsáttmála heldur sýni líka frumkvæði í bættum vinnubrögðum. Við viljum vanda okkur og við ætlum að taka þessa umræðu alvarlega. Ráðherra hefur talað um í málinu að hann beri alla ábyrgð, sagt það skýrt, hann hafi beitt sínu sérfræðiáliti, farið yfir gögn málsins sem ég efast ekki um og sett fram sína niðurstöðu. Á endanum er ábyrgðin þar. En hvað felst þá í slíkri ábyrgð? Að mínu mati snýst spurningin svolítið um það. Í rauninni má segja að Hæstiréttur hafi tekið þetta skýrt fram og sett mjög glögglega fram í sinni niðurstöðu. Ráðherrann fékk skýr aðvörunarorð frá sínum helstu sérfræðingum. Ráðherrann fór gegn þeim, tók sína pólitísku meðvituðu ákvörðun um þá niðurstöðu. Ráðherrann upplýsti þingið ekki. Það vita allir. Upplýsti ekki samstarfsflokka. Það er afar þungbært þegar maður er í ríkisstjórn og þess vegna skil ég viðbrögðin líka hjá hæstv. ráðherrum. Það standa allir svolítið saman. Þetta er svolítið lið. Þess vegna var sárt að ríkisstjórnin var ekki upplýst. Ég efast ekki heldur um það að hæstv. þáverandi forsætisráðherra hefði ekki hleypt málinu í gegnum ríkisstjórn ef við hefðum verið upplýst um þessa annmarka sem síðan kom í ljós að voru á málinu. Á þeim grunni var hæstv. ráðherra dæmdur. Umboðsmaður tekur undir þetta, alveg skýrlega. Þess vegna er frumkvæðisathugun ekki sett af stað af því að Hæstiréttur er búinn að tala í málinu. Það er óþarfi að umboðsmaður fari nákvæmlega yfir þessi málsatvik. Fyrir vikið stöndum við frammi fyrir því að ríkið sé ekki bara skaðabótaskylt, líklega fyrir tugum ef ekki hundruðum milljóna, heldur er komin ákveðin réttaróvissa. Það er búið að skapa réttaróvissu alla vega til skemmri tíma, hugsanlega til lengri tíma ef málið fer til Mannréttindadómstólsins. Þetta millidómstig sem við erum búin að vera að byggja upp og við erum búin að tala um lengi og heitir nú Landsréttur - ég flutti á sínum tíma þingsályktunartillögu um millidómstig af því að það skiptir svo miklu máli að byggja upp réttarríkið í landinu, halda áfram að gera það - er gríðarlega mikilvægt tæki og ég vara við því að við í þessari umræðu tölum það niður því að þeir einstaklingar sem nú þegar gegna þar mikilvægum störfum gera það allir af miklum heilindum. Ég vil leyfa mér að fullyrða það. En afleiðingar þessarar pólitísku ákvörðunar og embættisverka ráðherra eru alvarlegar. Þá erum við komin að þessu stóra máli: Hvað með vantraust? Hvað með afsagnir ráðherra áður en við förum yfir í vantraust? Það er ekkert endilega algengt í íslensku samfélagi. Innanríkisráðherra sagði af sér fyrir ekki löngu síðan, ekki fyrir það að hafa verið dæmd af Hæstarétti, dæmd fyrir embættisverk, heldur vegna þunga málsins og axlaði þannig ábyrgð þegar staðan var orðin mjög erfið. Það gerði líka heilbrigðisráðherra á sínum tíma hjá Alþýðuflokknum. Þegar staðan var orðin mjög erfið þá fóru menn frá og horfðust í augu við það sem við blasti, líka til að auka traust á undirstöðum samfélagsins sem er m.a. framkvæmdarvald, sem er dómsvaldið, sem er þingið. Þar öxluðu menn og konur ábyrgð. Það hefur verið rætt um það og ég var þeirrar skoðunar á sínum tíma að ráðherrar sem hafa verið dæmdir fyrir Hæstarétti verði að íhuga stöðu sína. En við skulum líka skoða það með allri sanngirni. Ég verð að horfast í augu við það að ákveðin sanngirni er í því þegar ráðherrar eru dæmdir fyrir að hafa farið að ráðgjöf og ráðleggingum sérfræðinga og embættismanna innan Stjórnarráðsins að þeir settu fram sína ákvörðun á grunni ráðlegginga sérfróðra manna eftir að hafa farið í gegnum ferli. Á þeim grunni voru þeir dæmdir. Ég tel svo að ráðherra hafi haft ótal tækifæri til að stíga sjálf til hliðar en hefur kosið þess í stað að sitja áfram með fulltingi ráðherra í ríkisstjórn, hæstv. forsætisráðherra, hæstv. samgönguráðherra sem ekki fyrir löngu síðan, það eru bara nokkrir mánuðir síðan, gagnrýndu þennan sama ráðherra afar harkalega, ekkert endilega mildilega eins og var farið yfir áðan heldur nokkuð harkalega fyrir þessar embættisfærslur vegna Landsréttar. Þetta var gagnrýni sem Hæstiréttur tók síðan eindregið undir og umboðsmaður líka. Á endanum erum við enn og aftur komin að því að þetta snýst um vinnubrögðin. Þetta snýst um það hvernig við breytum þeim. Við þurfum að taka afstöðu til þessarar tillögu, þessarar snúnu tillögu. Við horfum upp á það sama gamla. Samstarfsflokkum í ríkisstjórn er stillt upp við vegg, þinginu er stillt upp við vegg þannig að ekkert breytist. Það er öllum smalað heim. Liðin eru svona og hinsegin og ekkert breytist. Það sem mér finnst sorglegt er að sjá ekki frumkvæði af hálfu ríkisstjórnar, af hálfu þeirra sem sitja í forsæti ríkisstjórnar sem segi: Breytum þessu, sýnum það í verki. Það er svo margt sem þetta mál snýst um. Þetta mál snýst fyrst og síðast um grundvallarprinsipp, grundvallaratriði í íslensku samfélagi, gegnsæi og traust á grunnstoðum samfélagsins. Það er það sem við verðum að hafa í huga þegar við greiðum atkvæði hér á eftir og það er það sem við þingmenn Viðreisnar munum hafa í huga síðar í dag í atkvæðagreiðslunni.
Herra forseti. Traust er dýrmætt og áunnið. Glatist traustið þarf mikinn vilja og vinnu til að endurheimta traust að nýju. Dómsmálaráðherra er rúin trausti vegna ólögmætra embættisathafna sinna við skipan dómara í Landsrétt. Á því ber enginn ábyrgð nema hún sjálf. En í stað þess að viðurkenna brot sín, í stað þess að vinna gagngert að því að ná trausti okkar aftur, deilir hún við dómarann í eigin sök og grefur sér sífellt dýpri gröf. Við vantreystum dómsmálaráðherra vegna þess að hún ber enga virðingu fyrir því valdi sem henni er trúað fyrir í embætti sínu. Sigríður Andersen braut lög við skipan dómara. Það staðfestir Hæstiréttur. Hún gerði það gegn ráðleggingum sérfræðinga. Ekki bara einu sinni vöruðu sérfræðingar ráðherra við, ekki tvisvar, heldur ítrekað. Hún kann ekki að fara með vald sitt, beitir því eftir eigin geðþótta og hentisemi og skellir svo skuldinni á hverja undirstöðustofnun stjórnkerfisins á fætur annarri. Venjulegur einstaklingur hefði á þeim tímapunkti einfaldlega tekið pokann sinn, enda er það skoðun mikils meiri hluta landsmanna að hæstv. dómsmálaráðherra eigi að segja af sér. Dómsmálaráðherra hefur allt frá því að hún vanrækti rannsóknarskyldu sína við skipan dómara í Landsrétt spillt trausti til embættisins, en ekki síður til allra stofnana sem voga sér að sinna hlutverki sínu. Til þess beitir hún öllum tiltækum ráðum og þvælir umræðuna út í eitt, með dyggum stuðningi samstarfsmanna sinna í Sjálfstæðisflokknum. Þar á bæ er löng hefð fyrir að beina umræðunni sífellt í átt að tæknilegum smáatriðum, formstagli, og fyrir gríðarlegri móðgunargirni þegar einhver dirfist að benda á efni og eðli ágreiningsins. Raunar mætti segja að Sjálfstæðismenn séu í umræðuhefð sinni fastir í fornum hugsunarhætti þeirra persónugerðar Íslendinga fyrri tíma sem Halldór Laxness lýsir svo vel í Innansveitarkroniku. Með leyfi forseta: „Því hefur verið haldið fram að Íslendingar beygi sig lítt fyrir skynsamlegum rökum, fjármunarökum varla heldur og þó enn síður fyrir rökum trúarinnar, en leysi vandræði sín með því að stunda orðhengilshátt og deila um tittlingaskít sem ekki kemur málinu við en verði skelfingu lostnir og setji hljóða hvenær sem komið er að kjarna málsins.“ Kjarni málsins er að umboðsmaður Alþingis telur málsatvik og lagaleg atriði þess máls sem liggur til grundvallar atkvæðagreiðslunni fullupplýst. Það leysir ráðherrann ekki undan ábyrgð, eins og ráðherrar hæstv. ríkisstjórnar reyna að sannfæra okkur um, heldur staðfestir hana og rennir enn frekari stoðum undir þá kröfu að ráðherra skuli segja af sér. Það liggur fyrir að ráðherra braut lög við skipun dómara í Landsrétt. Það liggur fyrir að það gerði hún gegn allri ráðgjöf sérfræðinga og án handbærs rökstuðnings. Það liggur fyrir að tengsl eru á milli ráðherra og þeirra aðila sem ráðherra skipaði í stað annarra sem fagleg matsnefnd taldi hæfari. Það sér almenningur og það lítur ekki vel út fyrir ráðherra enda telur meiri hluti þjóðarinnar að Sigríður Andersen eigi bara að segja af sér. Í því ljósi krefjumst við Píratar og Samfylkingin sömuleiðis að þeir þingmenn sem ætla að verja ráðherra vantrausti komi hingað upp í pontu og skýri afstöðu sína. Orðum mínum er ekki síst beint til hv. þingmanna Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, en níu af hverjum tíu þeirra sem kjósa myndu flokkinn í dag vilja ráðherra burt. Gerum betur, sögðu talsmenn hv. þingmanna fyrir kosningar. Hvernig verja þeir þetta? Í áðurnefndri Innansveitarkroniku er einnig að finna Söguna af brauðinu dýra, af brauðinu sem Eyrúnu Jónsdóttur var falið að flytja á milli bæja. Hún villtist af leið í þoku og ráfaði um í nokkra daga. Kona sú snerti þó ekki brauðið í þessum ógöngum sínum. Þegar Guðrún var spurð hvers vegna hún hefði ekki gert það svaraði hún: Því sem manni er trúað fyrir því er manni trúað fyrir. Dómsmálaráðherra var trúað fyrir því að setja á fót nýtt dómstig til réttarbóta fyrir almenning. Hún hefur brugðist því trausti. Þingmenn eru fulltrúar almennings og ábyrgð þeirra er mikil. Almenningur treysti þingmönnum m.a. fyrir eftirliti með framkvæmdarvaldinu og í krafti þess hlutverks greiðum við atkvæði hér í dag. Það er því í okkar höndum í þessum sal að láta hæstv. ráðherra sæta ábyrgð á gerðum sínum og setja hana af. Herra forseti. Í atkvæðagreiðslunni hér á eftir standa allir þingmenn frammi fyrir mikilvægri ákvörðun: Við getum valið um að greiða atkvæði með hagsmunum almennings og aukið traust á því að lögin í landinu skuli jafnt yfir alla ganga, eða brugðist því trausti sem okkur er falið og greitt atkvæði með samtryggingu og sérhagsmunagæslu valdastéttarinnar í landinu. Valdið er okkar, herra forseti, og ábyrgð okkar er mikil.
Virðulegur forseti. Loksins kom vantrauststillagan sem stjórnarandstaðan hefur boðað mánuðum saman. Reyndar eru stjórnarandstöðuþingmennirnir sem ekki standa að þessari vantrauststillögu fleiri en flutningsmennirnir. Systurflokkarnir Píratar og Samfylkingin hafa einir látið hafa sig í það að kalla eftir vantrausti á þann ráðherra sem hér stendur, ráðherra sem fylgdi lagabókstafnum í einu og öllu við skipan dómara við hinn nýja dómstól. Lagaákvæði sem fjalla um skipan dómara við Landsrétt í fyrsta sinn eru ekki mörg en þau eru alveg skýr. Hæfnisnefnd gerir tillögur um dómaraefni til ráðherra. Ráðherra getur vikið frá þeirri tillögu hafi hann uppi málefnaleg sjónarmið sem standi til þess. Ráðherra leggur svo tillögur sínar fyrir Alþingi sem annaðhvort samþykkir eða synjar tillögunum. Alþingi samþykkti í júní sl. tillögur mínar um 15 einstaklinga í embætti dómara við Landsrétt. Eins og menn þekkja var mikið ákall um það í þinginu að Landsréttur yrði skipaður jafnt konum sem körlum. Þetta kom fram í ræðum og skrifuðum greinum og nefndarálitum þingmanna, en einnig í samtölum mínum við forystumenn flokkanna þegar niðurstaða dómnefndar lá fyrir. Ég mat það svo sjálf að dómarareynslu hefði ekki verið gefið nægt vægi af hálfu hæfnisnefndar og því var tillaga mín frábrugðin tillögu dómnefndar að því leyti að níu reyndir héraðsdómarar bættust við í hóp þeirra sem hæfnisnefnd hafði metið sem hæfasta. Tillaga mín til Alþingis var þannig frábrugðin tillögu hæfnisnefndar til mín um fjóra einstaklinga. Þessir fjórir einstaklingar höfðu ekki aðeins verið metnir hæfir af dómnefndinni vegna landsréttarskipunarinnar, heldur voru þeir einnig metnir hæfir þegar þeir voru skipaðir sjálfir héraðsdómarar endur fyrir löngu. Við þessa breytingu jafnaðist hlutur karla og kvenna í Landsrétti. Mér segir svo hugur að aldrei áður hafi jafn mikilvæg stofnun verið sett á laggirnar hér á landi í lýðveldissögunni með jöfnum hlut beggja kynja. Virðulegur forseti. Ég biðst forláts á því að það hafi gerst á minni vakt og án þess að ég hafi sérstaklega vísað til kynjakvóta eða kynjasjónarmiða við þessa skipan. Þetta gerðist einfaldlega vegna þess að ég sá engin málefnaleg rök fyrir því að telja sitjandi skipaða dómara með áratugadómarareynslu ekki jafn hæfa og þá 15 sem dómnefndin taldi að kæmu bara til greina. Í desember sl. kvað Hæstiréttur upp úr um að ég hefði ekki rannsakað málið nægjanlega áður en ég gerði tillögu til Alþingis. Þar með hefði ég farið gegn 10. gr. stjórnsýslulaga sem kveður á um, eins og hv. þingmenn þekkja, að mál skuli nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Þetta kallast rannsóknarregla í stjórnsýslurétti. Rannsóknarregla segir ekki annað en þetta: Nægjanlega upplýst. Hvergi er neina skýringu að finna á því hvað telst nægjanlegt. Um það hefur skapast hefð og venja við tilteknar aðstæður en ekki allar og er þessi regla reyndar mjög reglulega viðfangsefni dómstóla. Skipan 15 dómara í einu lagi er fordæmalaus og verður trúlega einsdæmi í íslenskri réttarsögu. Við þingheim vil ég segja: Ég innti af hendi viðamikla rannsókn á umsóknum umsækjenda um embætti við Landsrétt, umsögn dómnefndar, andmælum umsækjenda og vægi og stigagjöf dómnefndar og vinnubrögðum hennar almennt fyrr og nú. Ég vó sjónarmið ráðgjafa minna innan Stjórnarráðsins en einnig utan þess og öll lög og reglur sem málið varðaði og lögskýringargögn og síðast en ekki síst sjónarmið alþingismanna og formanns dómnefndar. Ég taldi mig hafa rannsakað málið nægjanlega áður en ég tók ákvörðun um að leggja til við Alþingi tillögur um aðra umsækjendur en nefndin. Ég taldi mig hafa rannsakað málið nægjanlega og ég frábið mér algerlega allan málflutning hér innan dyra, í þessum sal, um að ég hafi af ásetningi ætlað að valda dómstólunum einhverjum skaða, að hafa ætlað að skerða tiltrú almennings á réttarkerfinu eða dómstólum með þessum hætti. Ég frábið mér slíkan málflutning algerlega. Þegar menn telja nú dóm Hæstaréttar frá því í desember vera tilefni til afsagnar minnar eða vantrausts alls Alþingis á mér er á ferðinni einhver misskilningur á þrígreiningu ríkisvaldsins. Ráðherra hefur ekki síðasta orðið um túlkun á lagareglum þegar hann tekur sínar ákvarðanir. Þegar um matskenndar reglur er að ræða og ágreiningur er um túlkun þeirra kemur auðvitað fyrir að niðurstaða stjórnvalds sé borin undir dómstóla. Þá eru það dómstólar sem hafa lokaorðið. Þetta á ekki síst við um matskenndar reglur stjórnsýsluréttarins og jafn eðlilegt er þá að stundum dæmi dómstólar stjórnvaldi, ráðherra, sveitarfélagi eða ríkisstofnun, í óhag. Dómstólar sjálfir eru stundum ósammála. Dómum héraðsdóms er snúið við í Hæstarétti. Þá hefur okkar helstu fræðimenn og lögspekinga greint á um túlkun laga og reglna. Það er einfaldlega réttarríkið hér sem er að verki og við höfum komið okkur saman um að una niðurstöðunni. Sú tillaga um vantraust sem við ræðum sýnist mér til marks um að hv. flutningsmenn uni ekki niðurstöðu dómstóla og vilji fá einhvers konar ábót á dómsniðurstöðu. Menn hafa reynt að kreista þessa ábót einnig út úr störfum hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Menn hafa vonast til að geta kreist þessa ábót út hjá umboðsmanni Alþingis, án árangurs. Ég nefni það hér í nýútkomnu bréfi frá umboðsmanni Alþingis þar sem hann boðar frumkvæðisskoðun á störfum hæfnisnefndar. Þá vil ég líka nefna að nefnd sem falið er að meta hæfni dómaraefna hefur sjálf komist að þeirri niðurstöðu, skipti um skoðun algerlega frá því í sumar og kynnti það með sinni nýjustu umsögn að það væri auðvitað ekki eðlilegt að hlutlægt mat væri lagt á alla umsækjendur, hægt væri að komast að niðurstöðu með þeim hætti. Virðulegur forseti. Fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott. Þessi vantrauststillaga sýnir nefnilega að valdið til að skipa dómara á að vera í höndum ráðherra en ekki hjá andlitslausri stjórnsýslunefnd. Hæfnisnefndir verða nefnilega aldrei dregnar til ábyrgðar. Ráðherra er hægt að draga til ábyrgðar, eins og flutningsmenn hér reyna nú að gera með þessum hætti. Ég vil biðja þingheim allan um að virða mér það til vorkunnar að ég mun ekki greiða atkvæði með þessari tillögu en tek undir það sem fram kom hjá einum hv. þingmanni stjórnarandstöðunnar, að það verður í minnum haft hvernig menn greiða hér atkvæði á eftir.
Virðulegur forseti. Með stofnun Landsréttar átti sér stað eitthvert stærsta framfaraskref sem orðið hefur í íslensku réttarkerfi. Með Landsrétti færðumst við loksins nær því sem þekkist í löndunum í kringum okkur er varðar áfrýjunardómstól. Vil ég leyfa mér að vitna í orð Ólafar heitinnar Nordal er mælti fyrir breytingu á dómstólalögunum á sínum tíma, en í máli hennar hér á þingi kom fram að að hennar mati væri um að ræða verulegar umbætur á íslensku réttarkerfi sem fælu í sér mikilvæg framfaraskref. Virðulegur forseti. Ég er henni sammála. Landsréttur var ekki stofnaður á einni nóttu. Á bak við stofnun Landsréttar lá þrotlaus vinna starfsfólks dómsmálaráðuneytis, áður innanríkisráðuneytis, árum saman sem og vinnuhóps sem falið var að undirbúa stofnun þessa mikilvæga áfrýjunardómstóls. Nefnd um millidómstig kom einnig að málinu og var jafnframt kallaður til rýnihópur fagfólks til að gefa álit sitt á frumvarpi er varðaði Landsrétt. Af hverju öll þessi vinna? Jú, vegna þess að fagmennska við stofnun heils dómstigs er algjörlega nauðsynleg. Það skiptir máli vegna þess að dómstólar eru einn af þremur stólpum samfélagsins og er í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands að finna þá grundvallarreglu að dómsvaldið sé aðgreint frá löggjafar- og framkvæmdarvaldinu. Við skipan Landsréttar var farin sú leið að í stað þess að ráðherra stæði einn að málum skyldi Alþingi vera nokkurs konar öryggisventill með framkvæmdarvaldinu svo tryggt væri að flokkspólitík kæmi þar hvergi við sögu. Við Íslendingar viljum teljast til þróaðra lýðræðisríkja og því var mikilsvert að fyrrverandi innanríkisráðherra Ólöf Nordal skyldi vanda svo mjög til verka eins og raun bar vitni. Þess vegna er það þyngra en tárum tekur hvernig hæstv. dómsmálaráðherra Sigríði Ásthildi Andersen tókst til þegar hún var sest í stól dómsmálaráðherra. Í hennar hlut kom það eitt að skipa dómara við Landsrétt og var til verksins fengin matsnefnd sem meta skyldi hæfi umsækjenda. Mikill áhugi reyndist vera um að taka sæti í hinum nýstofnaða rétti og því var verkið umfangsmikið en niðurstaða nefndarinnar skýr: Nefndin skilaði niðurstöðu sinni um 15 hæfustu einstaklingana og var skýrsla nefndarinnar hvorki meira né minna en 115 blaðsíðna löng. Þegar til kom tók hæstv. dómsmálaráðherra þá ákvörðun að fara gegn niðurstöðu matsnefndar um hæfi umsækjenda og handvelja fjóra einstaklinga sem hún vildi öðrum fremur setja í réttinn, einstaklinga sem ekki þóttu hæfastir til setu í Landsrétti. Bar hún sinn breytta lista undir Alþingi sem þrátt fyrir hávær mótmæli stjórnarandstöðunnar, þar á meðal hæstv. forsætisráðherra, samþykkti lista ráðherra óbreyttan enda vissi meiri hluti þings þá ekki af því að allir sérfræðingar sem að málinu hefðu komið hefðu ráðlagt. hæstv. dómsmálaráðherra eindregið frá því sem hún var við það að gera. Var henni ítrekað tjáð að með því myndi hún brjóta gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins. Þetta vissu hv. þingmenn ekki þegar þeir fengu þetta verkefni í hendur síðastliðið sumar. Þetta vissu hv. þingmenn og hæstv. forsætisráðherra Katrín Jakobsdóttir heldur ekki þegar hún gekk til stjórnarsamstarfs við Sjálfstæðisflokkinn og flokk hæstv. dómsmálaráðherra. Dómsmálaráðherra valdi að hlusta ekki á öll þessi ráð. Hæstiréttur hefur nú þegar í tvígang komist að þeirri niðurstöðu að hæstv. dómsmálaráðherra hafi við ákvörðun sína ekki uppfyllt rannsóknarskyldu stjórnsýsluréttarins við embættisfærslur sínar. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur eftir uppkvaðningu dóma í Hæstarétti ítrekað greint svo frá að hún sé ósammála þessari niðurstöðu æðsta dómstóls landsins. Umboðsmaður Alþingis sagði svo í bréfi sínu til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem barst í vikunni, með leyfi forseta, að hann fái ekki annað séð en að þar, þ.e. í dómum Hæstaréttar, sé nægilega upplýst um málsatvik og lagaatriði og því sé ekki nauðsyn á frekari rannsókn á starfsháttum ráðherra hvað þetta varðar. Þetta, virðulegur forseti, heitir á fagmáli að málið teljist upplýst. Virðulegur forseti. Embættisfærslur hæstv. dómsmálaráðherra voru í andstöðu við stjórnsýslulög. Eftir uppkvaðningu hæstaréttardóma hefur ýmislegt fróðlegt komið í ljós varðandi feril málsins innan ráðuneytis sem einnig orkar tvímælis. Hefur komið fram að ráðherra fór gegn öllum ráðum sérfræðinga innan sem utan ráðuneytis. Einnig byggði hæstv. dómsmálaráðherra vörn sína á því að hún bæri ekki ábyrgð heldur Alþingi sem hefði greitt atkvæði um skipanina. Slík málsvörn hefur einnig verið slegin út af borðinu með dómum Hæstaréttar. Loks lýsti hæstv. dómsmálaráðherra því yfir að henni hefði verið nauðugur einn kostur að fara þessa leið enda tíminn naumur eða einungis tvær vikur. Einnig það reyndist rangt. Í áðurnefndu bréfi umboðsmanns Alþingis segir að umræddur tveggja vikna frestur eigi ekkert við um skipan dómara í Landsrétt svo að sú málsvörn ráðherra gengur heldur ekki. Þá sagði einnig í dómi Hæstaréttar, með leyfi forseta, að ófullnægjandi rannsókn máls og ágallar á mati stjórnvalds verði almennt ekki réttlætt á grundvelli sjónarmiða um málshraða. Virðulegur forseti. Í dag er staðan sú í íslensku réttarkerfi að fjöldi dómsmála vegna embættisfærslna hæstv. dómsmálaráðherra liðast um allt hið íslenska réttarkerfi, öll dómstigin, héraðsdóm, Landsrétt og Hæstarétt, og má vænta þess að þau muni á endanum ná út fyrir landsteinana enda snýst málið fyrst og fremst um sjálfstæði dómstóla samanber stjórnarskrá og samanber 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Sjálfstæði dómstóla skal vera ótvírætt og hafið yfir allan vafa. Sé vafi fyrir hendi er nauðsynlegt að lagfæra ágalla án tafar. Virðulegur forseti. Sjálfstæði Landsréttar er ekki hafið yfir vafa eftir meðferð hæstv. dómsmálaráðherra við skipan dómara. Það verður að lagfæra svo bæta megi úr því tjóni eða minnka það tjón sem orðið hefur. Stjórnarandstaðan hefur nú um margra vikna skeið innt forystumenn ríkisstjórnarinnar svara við hinni augljósu spurningu hvort dómsmálaráðherra sé sætt í ráðherrastól en svo virðist sem leiðtogar ríkisstjórnarinnar átti sig ekki á alvarleika málsins og er það miður. Íslenskir skattgreiðendur hafa nú þegar fengið fyrstu reikningana inn til sín vegna ólögmætra embættisfærslna dómsmálaráðherra og verði ekki brugðist við er hættan fyrir hendi um að ógilda þurfi alla dóma hins nýja Landsréttar mörg ár aftur í tímann. Um þetta, virðulegur forseti, snýst málið og því greiðum við í dag atkvæði um vantraust á hæstv. dómsmálaráðherra svo að endurreisa megi hið nýja dómstig, Landsrétt.
Frú forseti. Hér er komin fram vantrauststillaga sem flutt er af hluta stjórnarandstöðunnar. Ég mun greiða atkvæði gegn tillögunni. Hún snýst nefnilega ekki um dómsmálaráðherra eingöngu heldur í raun um ríkisstjórnina í heild. [[Gripið fram í: Nei.]]Ég var og er ósátt við þau embættisverk dómsmálaráðherra á síðasta ári sem eru undirrót þessarar tillögu. Það hefur ekki breyst. Hér er hins vegar verið að fjalla um tillögu um vantraust og þar gilda önnur sjónarmið. Það er alveg ljóst að skaðinn er skeður. Þegar er búið að vinna þau embættisverk sem eru ástæða þessarar umræðu. Það var gert í síðustu ríkisstjórn landsins, fyrir síðustu kosningar. Ef vantrauststillagan verður samþykkt getur tvennt gerst; annaðhvort að ráðherrann fari og nýr dómsmálaráðherra taki við. En hvað mundi þá gerast? Breytist eitthvað? [[Gripið fram í: Já.]]Ætti nýi ráðherrann að skipa nýja dómara og setja hina af? Hvernig er það gert? Ljóst er að samþykkt tillögunnar leysir þess vegna engan efnislegan vanda. Hitt sem gæti gerst væri að Sjálfstæðisflokkurinn yfirgæfi ríkisstjórnina og þar með væri hún úr sögunni. Vil ég aðra ríkisstjórn án alþingiskosninga, aðra en ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur? Mitt svar er nei. Þegar við Vinstri græn gengum til þessa ríkisstjórnarsamstarfs lá ljóst fyrir að við myndum ekki hafa neitt um ráðherraval samstarfsflokka okkar að segja fremur en þeir um okkar. Það hefur ekkert breyst efnislega frá því að ákvörðun um að ganga í þetta ríkisstjórnarsamstarf var tekin. Hæstiréttur staðfesti efnislega minnihlutaálit stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem núverandi forsætisráðherra Katrín Jakobsdóttir lagði fram og skrifaði á síðasta ári. Embættisfærslur dómsmálaráðherra frá því á síðasta ári lágu því fyrir þegar farið var í þetta ríkisstjórnarsamstarf og efnislega hefur ekkert breyst. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur farið ofan í saumana á málinu ásamt umboðsmanni Alþingis og sú vinna og ábendingar munu nýtast til að endurskoða stjórnsýsluna í skipun í opinber embætti. Hæfi dómara er líka til skoðunar í Hæstarétti. Aðild okkar Vinstri grænna að þessari ríkisstjórn og stuðningur við alla ráðherra hennar byggist á þeim mörgu góðu framfaramálum sem fram koma í samstarfsyfirlýsingu samstarfsflokkanna í ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur. Ríkisstjórnin skilar mikilvægum verkum að mati okkar Vinstri grænna og er rétt að hefja kjörtímabilið þar sem krefjandi verkefni eru fram undan við að uppfylla metnaðarfulla samstarfsyfirlýsingu. Ég get bent á mikilvæg mál og vinnu sem nú þegar er hafin, t.d. í ráðuneyti heilbrigðismála og í umhverfisráðuneytinu og ég bendi líka á öfluga forystu forsætisráðherra okkar, Katrínar Jakobsdóttur, fyrir þessari ríkisstjórn. Ég vil t.d. minna á það sem gerðist í síðustu viku þegar hæstv. forsætisráðherra stöðvaði vopnaflutningana og lýsti því yfir að Landsbankinn yrði ekki seldur, svo einhver dæmi séu tekin. Aðkoma okkar Vinstri grænna að ríkisstjórninni skiptir máli. Þessi tillaga snýst um ríkisstjórnina [[Gripið fram í: Nei.]]og ég vil að hún haldi áfram með sín mikilvægu verkefni því að skaðinn er skeður varðandi þau umdeildu embættisverk sem unnin voru af dómsmálaráðherra á síðasta ári. Skoðanir mínar þar að lútandi hafa ekki breyst og er brýnt að læra af þeim mistökum.
Einmitt.
[[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] Við erum öll sammála um að læra af þeim mistökum. En munum það að ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur ekki komið efnislega að því máli. Ég ber fullt traust til ríkisstjórnarinnar og ráðherra og treysti því að forsætisráðherra leiði þessa ríkisstjórn áfram til góðra verka, landi og þjóð til heilla.
Virðulegur forseti. Ég er hálfringlaður eftir síðustu ræðu, minnir mig svolítið á ræðurnar sem voru fluttar hérna í kringum 2009 þegar þingmenn Vinstri grænna voru á móti því að sækja um aðild að Evrópusambandinu en gerðu það nú samt. Svolítið svipuð ræða. Ég er á móti því að sækja um, en ég ætla samt að sækja um. En við ætlum ekki að rifja það upp hér, það er nægur tími til þess. Ég ætla að byrja, virðulegur forseti, á að segja að ég er ofsalega sammála því sem hæstv. ráðherra sagði í lok sinnar ræðu um að við gætum ekki látið andlitslausa stjórnsýslu um valdið. Það er hjá ráðherranum og ábyrgðin er sjálfsagt þar líka. Þess vegna er ég sammála henni um það að þegar eitthvað kemur frá svona nefnd á ráðherrann að sjálfsögðu fara yfir það og hlýtur að þurfa að skoða það því að hann ber ábyrgðina. Þá byrjar að mér sýnist vandræðagangurinn, þá byrjar klúðrið í rauninni, hvernig eftirleikurinn er. Það er mjög mikilvægt, fyrst að ráðherrar, sérstaklega forsætisráðherra, eru æstir í að læra af þessu öllu saman, mjög gott að menn læri af þessu og við þurfum þá að breyta mjög miklu. Við þurfum að breyta því hvernig menn horfa á svona andlitslausar nefndir. Ef ráðherrann á að bera ábyrgð þarf hann að hafa leyfi, völd, hafa getu til að bera ábyrgðina en hann á líka að svara fyrir ábyrgðina. Ég margspurði í þessum ræðustól hæstv. forsætisráðherra: Hvenær þarf ráðherra víkja? Hvenær á ráðherra að víkja ef hann hefur brotið af sér í starfi? Það voru engin svör að sjálfsögðu. Hæstv. forsætisráðherra sá ekki ástæðu til þess að koma með skilgreiningar á því. Ég velti því fyrir mér hvort ráðherra eigi að víkja þegar nógu margir æpa að hann eigi að víkja, þegar nógu margir mæta hér fyrir utan húsið og segja: Þú átt að fara. Á hann þá að víkja? Er það reglan? Á ráðherra að víkja þegar hann er dæmdur á æðsta dómstigi landsins? Hvenær þá? Fyrir hvað? Skiptir það máli líka? Á hann að víkja ef hann brýtur stjórnsýslureglur? Á hann að víkja ef hann keyrir of hratt? Hvenær á að ráðherra að víkja? Ef þetta er eitthvert vafamál þá þurfum við að sjálfsögðu að fara yfir það. Ég sagði hér fyrir nokkrum árum síðan þegar hæstv. núverandi heilbrigðisráðherra var dæmdur af Hæstarétti að ráðherrann ætti að taka pokann sinn sem umhverfisráðherra vegna þess að æðsti dómstóll landsins hafði dæmt hana. Ég er á sama stað, mér finnst hún eigi ekki að sitja sem ráðherra í dag. Ég er þar af leiðandi á því að hæstv. dómsmálaráðherra þurfi að víkja vegna þess að hún hefur fengið dóm á sig á æðsta dómstigi landsins. Meðan við höfum ekki skilgreint betur hvað þarf að gerast til að ráðherra víki í slíkum aðstæðum þá finnst mér að ráðherra eigi að víkja, það er mjög einfalt. Ég er líka sammála þeim sem segja að það ríki mikil óvissa um framhaldið varðandi Landsrétt. Hvernig verður framhaldið með þennan rétt, þetta stofustáss sem nú er búið að koma upp í dómskerfinu og allir ætluðu að vera sammála um? Svo komumst við að því að upplýsingarnar sem við höfðum voru ekki allar á borðinu. Var þeim leynt vísvitandi? Ég held ekki. Ég held kannski að þeim hafi verið leynt óvart, að við höfum ekki fengið að vita af þessari ráðgjöf og gagnrýni innan úr ráðuneytinu vegna þess að menn gleymdu að segja okkur frá því. Ég ætla nú að vera á þeim stað, ég ætla ekki að segja að menn hafi verið vísvitandi að fela það fyrir okkur. Hefði það breytt einhverju? Jú, mögulega hefði það breytt atkvæðagreiðslunni hér á Alþingi. Ég hugsa að það hefði breytt einhverju fyrir alla vega einhverja, menn hefðu kannski spurt spurninga sem er núna verið að spyrja. Virðulegur forseti. Ég verð þó að nefna það og ég vona að við séum ekki að horfa upp á slíkt í náinni framtíð, sem hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra nefndi, landsdómsmálið, landsdóm. Það er nú ljóta ófétið að við skyldum gera það, eða ekki við, ég stóð ekki í því, en þeir sem gerðu það á sínum tíma og þeir sem fylgdu því fast eftir eiga að skammast sín að mínu viti. Við eigum ekki að þurfa að horfa upp á slíkt, aldrei aftur. Aldrei nokkurn tíma aftur. Það sem við horfum fram á núna er virðing löggjafans, virðing Alþingis. Þetta er virðingin sem hæstv. forsætisráðherra myndaði ríkisstjórn út á. Einhver talaði um voðalega breiða ríkisstjórn. Hver er skírskotunin þegar kemur að breiddinni? Er það bara að sitja sem lengst, láta hvað sem er yfir sig ganga? Hæstv. forsætisráðherra ber ábyrgð á þessari ríkisstjórn. Hún hlýtur að þurfa að svara því: Hvenær eiga menn að axla ábyrgð í hennar samstarfi undir hennar stjórn? Ég spyr að því. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég er sammála hæstv. dómsmálaráðherra þegar hún segir að ráðherra þarf að taka ákvarðanir, ráðherra þarf að bera ábyrgð en ráðherra þarf þá líka að hafa tæki til þess og hann þarf að bera ábyrgðina á því sem hann ákveður.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér vantrauststillögu á hæstv. dómsmálaráðherra. Fyrsti flutningsmaður málsins, hv. þm. Logi Einarsson, fór í framsögu sinni yfir rökstuðning og fleiri hv. þingmenn sem styðja þessa tillögu hafa farið yfir það á hvaða forsendum Alþingi eigi að lýsa yfir vantrausti á hæstv. ráðherra. Farið er yfir val hæstv. ráðherra á dómurum í Landsrétt þar sem Hæstiréttur taldi hæstv. ráðherra brjóta gegn stjórnsýslulögum með því að fara ekki að hæfnismati dómnefndar um skipun þeirra í Landsrétt, þeirra 15 dómara sem dómnefndin mat hæfasta. Í stuttu máli hefði ráðherrann átt að bera saman hæfni þeirra fjögurra sem dómnefndin lagði til og þeirra sem hæstv. ráðherra ákvað að skipa í staðinn, samkvæmt þeim þáttum sem hæstv. ráðherra lagði til grundvallar. Mat Hæstiréttur að ekki lægju nægileg gögn fyrir eða engin, eins og kemur fram í dómi Hæstaréttar, um það mat hæstv. ráðherra og segir að slík málsmeðferð sé andstæð 10. gr. stjórnsýslulaga. Það sama ætti reyndar við um meðferð Alþingis á þeirri tillögu hæstv. ráðherra þar sem ekki hafi verið bætt úr þeim annmörkum á málsmeðferð hæstv. ráðherra. Þessi skipan dómara í Landsrétt byggir á lagabreytingu er varðar skipan dómara frá 2010, þar sem vægi dómnefndar var aukið. Þrátt fyrir allt er gert ráð fyrir að hæstv. ráðherra dómsmála geti vikið frá niðurstöðu nefndarinnar og lagt nýja tillögu fyrir Alþingi til samþykktar, eins og hæstv. ráðherra Sigríður Á. Andersen gerði í þessu tilviki. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd tók málið til umfjöllunar á grundvelli niðurstöðu Hæstaréttar og ákvað á endanum, svo að ég fari hratt yfir sögu, að gefa umboðsmanni Alþingis færi á að taka afstöðu til þess hvort hann myndi hefja frumkvæðisathugun á málinu. Umboðsmaður svaraði því og kemur svar hans fram á vef umboðsmanns Alþingis, í bréfi frá 2. mars sl. til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að hann telji umfjöllun dómstóla svara nægilega vangaveltum um undirbúning ákvarðanir ráðherrans í málinu. Jafnframt er athyglisvert að umboðsmaður hyggst hefja frumkvæðisathugun og kemur það fram í samantekt um málið á bls. 15 að hefja eigi frumkvæðisathugun á áhrifum stigagjafar og því hvernig hún er metin með tilliti til reglna stjórnsýsluréttar. Hæstv. ráðherra tók sína ákvörðun og tekur ábyrgð á henni. Hún hafði heimild til þess samkvæmt lögum. Þó að hæstv. dómsmálaráðherra hafi farið gegn 10. gr. stjórnsýslulaga, og ég geri ekki lítið úr þeirri niðurstöðu Hæstaréttar og skil vel að það sé til umræðu, gegn rannsóknarreglunni, sem mörgum þykir matskennd, þá mátti hæstv. ráðherra lögum samkvæmt koma með sína niðurstöðu. Ber að vísa í að bæði héraðsdómur og Hæstiréttur vísuðu frá kröfu tveggja umsækjenda um ógildingu á þeirri skipan sem Alþingi samþykkti 1. júní 2017. Frá þeim tíma hefur hæstv. ráðherra náð kjöri í kosningum. Hún hefur brugðist við dómi Hæstaréttar. Hæstv. ráðherra hefur kallað eftir samráði við þingmenn. Hæstv. ráðherra hefur mætt fyrir hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á opnum fundi, rætt málið hér margoft í þingsal og svarað spurningum - öllum spurningum. Virðulegur forseti. Ég ítreka að ég geri ekki lítið úr í tillögunni sem slíkri. Ég geri ekki lítið úr niðurstöðu Hæstaréttar, en það eru mörg önnur atriði sem skipta máli hér sem ég hef reynt að rekja í ræðu minni og sem komið hefur fram í máli margra hv. þingmanna. Ég segi það hér að ég get ekki stutt tillöguna og styð hæstv. dómsmálaráðherra.
Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að það er mér ekki sérstakt gleðiefni að stíga í ræðustól Alþingis að þessu sinni. Því miður verður ekki betur séð en að ráðherra hafi orðið á umtalsverð mistök í málsmeðferð sinni við skipan 15 dómara við Landsrétt. Fyrir liggja tveir dómar Hæstaréttar, frá 19. desember 2017. Umboðsmaður Alþingis rekur í bréfi sínu til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis frá 2. mars sl. að komist hafi verið að þeirri niðurstöðu að rannsókn dómsmálaráðherra hefði verið ófullnægjandi til að upplýsa málið nægilega svo að ráðherra væri fært að taka aðra ákvörðun um hæfni umsækjanda en dómnefndin hafði áður tekið. Var málsmeðferð, segir umboðsmaður, ráðherra að þessu leyti andstæð 10. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, þar sem hann rekur þennan dóm. Þá segir í endursögn umboðsmanns að í dóminum segi að það leiddi af sjálfu sér að annmarki hafi verið á meðferð Alþingis á tillögu dómsmálaráðherra þar sem ekki var bætt úr annmörkum á málsmeðferð ráðherra þegar kom til atkvæðagreiðslu á Alþingi. Í 20. gr. laga nr. 115/2011, um Stjórnarráð Íslands, er lögð á ráðherra sú skylda að leita álits ráðuneytis til að tryggja að öll stjórnsýsla ráðherra og ráðuneytis sé í samræmi við ólögfesta réttmætisreglu stjórnsýsluréttar, þ.e. að ákvarðanir og athafnir séu byggðar á málefnalegum sjónarmiðum eða lögmætum sjónarmiðum sem taki mið af þeim opinberu hagsmunum sem um ræðir hverju sinni. Ekki verður annað séð, frú forseti, en að ráðherra hafi borið skylda til að upplýsa Alþingi um efni þeirrar ráðgjafar sem henni barst úr Stjórnarráðinu. Alþingi verður að geta treyst því að ráðherra leyni ekki upplýsingum sem gætu haft áhrif á meðferð mála og niðurstöður þeirra. Þegar út af þessu er brugðið hlýtur það að hafa afleiðingar fyrir hvaða traust Alþingi getur borið til ráðherrans. Þetta atriði vegur þyngst í mínum huga í þessu máli. Ég vil nota þetta tækifæri, frú forseti, og gera alvarlegar athugasemdir við málsmeðferð dómnefndar í landsréttarmálinu. Nefndin kaus að leggja fram tillögu um 15 einstaklinga, jafn marga og átti að skipa, á grundvelli stigamats í excel-skjali þar sem munur á mönnum mælist í þúsundustu pörtum. Þessi háttur vekur upp alvarlegar spurningar um hvaða hlut lýðræðislega kjörnum fulltrúum er ætlaður við skipan dómara. Eiga lýðræðislega kjörnir fulltrúar aðeins að vera stimplar á ákvarðanir andlitslausra nefnda sem hafa ekkert lýðræðislegt umboð og sem engri ábyrgð verður komið yfir? Ég fagna ákvörðun umboðsmanns Alþingis um að hefja frumkvæðisrannsókn um þetta efni.
Frú forseti. Traust og ábyrgð eru stór orð og rík að innihaldi. Traust og ábyrgð eru oft notuð í samhengi hvort við annað. Skylda er annað orð af sama meiði. Við treystum fólki til einhvers, þá nýtur það trausts okkar. Við gerum oft hluti í trausti einhvers sem fólk segir og við treystum. Það er traustsins vert. Því miður gerist það að fólk bregst trausti okkar. Það segir eitt en gerir annað. Það leynir okkur atriðum sem máli skipta. Það segist hafa farið í einu og öllu að reglum, en gerir það ekki. Andstaða trausts er vantraust. Þegar einhver bregst trausti okkar er afleiðingin vantraust. Við treystum viðkomandi ekki lengur. Það breytir öllu eðli samskiptanna. Trúnaður hefur verið rofinn. Fólk ber ábyrgð á gjörðum sínum og á að standa á þeim reikningsskil. Það er almennur og viðtekinn sannleikur og einn af grunnþáttum samfélagssáttmála okkar. Stundum segist fólk bera fulla ábyrgð á einhverju. Þá treystum við því. Oft er það kallað að axla ábyrgð. Því miður gerist það að slíkar yfirlýsingar eru orðin tóm. Þær hafa ekkert innihald eða afleiðingar. Fólk firrir sig ábyrgðinni eða segist hafa axlað ábyrgð með einhverjum hætti sem er algjörlega marklaus. Þá er eina ráðið að draga viðkomandi til ábyrgðar með þeim ráðum sem tiltæk eru. Skylda er svo enn eitt hugtak sem hefur innihald og merkingu. Maður á að gera skyldu sína. Manni ber skylda til þess að segja frá einhverju eða upplýsa um öll atriði. Þannig hefur maður skyldum að gegna. Því miður ber svo við að fólk bregst skyldum sínum. Þá kemur til kasta þess að íhuga traust eða vantraust, ábyrgð eða ábyrgðarleysi. Frú forseti. Það er mér þungbært að standa í þessum ræðustóli á þessum fallega degi og ræða um þingsályktunartillögu um vantraust á hæstv. dómsmálaráðherra. Mér ber hins vegar skylda til þess. Yfirlýsing um vantraust er alvarlegt mál. Ég tek því ekki af léttúð. Ég var stuðningsmaður síðustu ríkisstjórnar þegar ákvarðanir voru teknar um skipan dómara í Landsrétt. Ég var ekki bara stuðningsmaður stjórnarinnar heldur studdi ég tillögu hæstv. dómsmálaráðherra. Ég get því ekki vikið mér undan því. Í mínum huga snýst þetta mál í grundvallaratriðum um afar einfalda hluti. Það snýst um samskipti Alþingis og hæstv. dómsmálaráðherra. Það snýst um samskipti hæstv. dómsmálaráðherra við samstarfsflokka sína í síðustu ríkisstjórn og þingmenn þeirra. Um samskipti hæstv. dómsmálaráðherra við ráðherra og þingmenn eigin flokks get ég eðli málsins samkvæmt ekki fullyrt neitt um. Alþingi og einstakir þingmenn eiga yfirleitt ekki annan kost en að treysta ráðherra til þess að búa mál þannig í hendur þingsins að það sé vandað og öllum lögum og reglum sé fylgt, hann hafi uppfyllt þær stjórnsýslulegu skyldur sem honum eru lagðar á herðar og upplýsi þingi um öll atriði sem haft geta þýðingu fyrir afgreiðslu málsins. Það hefur ótvírætt verið leitt í ljós að hæstv. dómsmálaráðherra hefur við undirbúning þess máls, sem er kveikja þessarar vantrauststillögu, ekki staðið rétt að verki. Annars vegar uppfyllti hann ekki rannsóknarskyldu sína og málatilbúnað með fullnægjandi hætti. Um það hefur Hæstiréttur dæmt. Hins vegar hefur komið fram að hann kaus að upplýsa hvorki samherja sína í ríkisstjórnarsamstarfi né Alþingi, sem er sýnu alvarlegra, um að hæstv. ráðherra hefði farið þvert gegn ráðleggingum embættismannanna í þessu stóra máli. Hér er rétt að hafa í huga að hæstv. ráðherra er sjálfur í miðju allra ákvarðana sem teknar voru um skipan dómaranna við Landsrétt. Hann staðfesti ekki eða fór að ráðum embættismanna. Nei, hann tók málin í eigin hendur þvert á ráðleggingar. Afleiðingin varð sú að ráðherra var dæmdur í Hæstarétti, einmitt fyrir þau atriði sem embættismenn vöruðu hann sérstaklega við. Hann ber því einn þá ábyrgð. Hann brást skyldum sínum. Ráðherra kaus að upplýsa þingið ekki um að hann færi gegn ráðleggingum. Þvert á móti var hann staðfastur í því að fullyrða að hér væri allt í góðu lagi. Hann brást upplýsingaskyldu sinni gagnvart Alþingi. Hann reis ekki undir því trausti sem til hans var borið í þessu máli, í það minnsta ekki þess sem hér stendur. Eftir stendur því að ráðherra tók ákvarðanir í þessu máli sem ekki standast þær kröfur sem gera verður til hans. Hann brást trausti. Hvorki Alþingi, dómsmálaráðuneytið né dómstólar landsins geta búið við að í ríkisstjórn Íslands sitji ráðherra sem ekki nýtur trausts. Það getur almenningur í þessu landi ekki heldur.
Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra grípur nú til mælskubragða en lendir í rökvillu. Hann vísar í hefðarrétt og telur að ekki eigi að nota vantraustið vegna þess að það hafi ekki verið notað frá 1940. En hann tilheyrir hins vegar ríkisstjórn sem hefur lagt áherslu á siðbót og þá á hefðarréttur einfaldlega ekki við hvernig laga má hluti ef aldrei má taka upp nýja siði. Fyrr má nú vera íhaldssemin að telja að það sé ómálefnalegt þegar tekist er á um ólöglega skipan á heilu dómstigi. Það má vera illa áttaður ráðherra sem vitnar í landsfund Samfylkingar og telur að málið hafi komið upp á tveim síðustu dögum. Hann ætti kannski að líta upp úr Mogganum, virða fyrir sér heiminn, hlusta á almenning og átta sig á því um hvað menn hafa verið að tala á síðustu misserum. Mér fannst málsvörn forsætisráðherra vera yfirklór, kattarþvottur, og í rauninni var hann að drepa málinu á dreif. Mál hæstv. dómsmálaráðherra er ekki til umfjöllunar hjá dómstólum. Það eru afleiðingar ólöglegra gjörða hennar sem eru þar að valda vandamálum. Á orsökinni eigum við að taka, á sjúkdómum eigum við að taka en ekki sjúkdómsafleiðingunum. Loks er útúrsnúningur og forherðing hæstv. dómsmálaráðherra skýrasti vitnisburðurinn um að við ættum auðvitað að samþykkja þetta vantraust. Það eru nefnilega ekki talin málefnaleg sjónarmið fyrir því að auka dómarareynslu eða fjölga konum, eins gott og það nú er, ef málið er ekki rannsakað og ef ekki er farið í heildarmat á öllum umsækjendum. Hér hefur komið fram að umboðsmaður Alþingis ætli líka að hefja frumkvæðisrannsókn á framkvæmd mats almennt við ráðningu og skipan í embætti á vegum hins opinbera. Hann hafði hins vegar orð á þessu fyrst árið 2016, ekkert í tengslum við þetta Landsréttarmál, heldur vegna annarra mála. Og loks, hæstv. fjármálaráðherra: Við erum ekki að greiða atkvæði um manneskjuna Sigríði Á. Andersen, heldur hæstv. dómsmálaráðherra. Og það er beinlínis ósmekklegt að láta að því liggja að hér sé eitthvert persónulegt mál á ferðinni. Þetta er grafalvarlegt mál. Þetta varðar það hvort við ætlum sem samfélag að rísa upp úr lægð vantrausts og koma okkur upp betra orðspori hjá almenningi í landinu.
Hæstv. forseti. Hér var talað um að rísa upp úr vantrausti. Ég verð að segja að sú umræða sem á sér stað hér í dag gefur mér alla vega til kynna að sum stjórnmálaöfl í þessu landi virðast vilja nærast á vantrausti og ala á vantrausti. Hér hafa mörg orð fallið, sumt eru ýkjur og stóryrði, annað eru málefnaleg sjónarmið eins og gengur. Mér finnst rétt til áréttingar að taka það fram að auðvitað eru það fullkomlega málefnaleg sjónarmið við skipun dómara að taka aukið tillit til dómarareynslu. Það er ekki hægt að halda því fram að það séu ólögmæt sjónarmið eða ómálefnaleg sjónarmið. [[Gripið fram í: Rétt.]] Það er líka mikilvægt að hafa í huga að ágreiningurinn sem á endanum stóð upp úr í hæstaréttarmálinu sem hér er til umræðu snerist um það hversu vel rannsókn hefði farið fram, ekki um aðra þætti. Það var búið að hafna í dómsmálum ógildingu á skipun dómaranna og fjalla um fjölmörg önnur atriði sem voru tínd til. Þarna var um að ræða ágreining um mat á því hvernig matskennd regla hefði verið framkvæmd. Það er nú stórmálið sem hér er til umræðu og gefur ekki tilefni til stóryrða um vantraust á réttarkerfinu og hrun lýðræðis á Íslandi og ég veit ekki hvað menn hafa sagt hérna. Það gefur ekki tilefni til þess. Ég vildi segja að umræðan hefur endurspeglað það að af hálfu stjórnarandstöðunnar er nálgunin mismunandi frá flokkum. Að sumra mati snýst þetta eingöngu um þetta mál. Að sumu leyti brýst hér greinilega fram andstaða við þennan ráðherra, jafnvel út af einhverjum öðrum málum. [[Gripið fram í.]]Það hefur komið fram í umræðunni.
Nei.
Ekki hjá hv. þm. Loga Einarssyni, en öðrum í þessari umræðu. Fyrir suma er þetta greinilega leið í einhverri leikjafræði gagnvart ríkisstjórninni. Það hefur líka komið fram. Það er auðvitað mikilvægt að við höfum það í huga þegar við greiðum atkvæði á eftir. Þetta er mismunandi nálgun. Það er eitt atriði sem ég vildi nefna sérstaklega vegna þess að það hafa nokkrir hv. þingmenn, einkum af hálfu Viðreisnar og reyndar Flokks fólksins líka, vikið sérstaklega að því að ráðleggingar embættismanna hafi gengið á annan veg og ráðherra hefði borið skylda til þess að upplýsa um það í málsmeðferð í þinginu. Það vill svo til að í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd var mjög mikið tekist á um þetta efnisatriði. Fræðimenn sem komu fyrir nefndina höfðu uppi sjónarmið af þessu tagi. Fulltrúar allra flokka, þar á meðal Viðreisnar, voru viðstaddir þá umræðu [[Forseti hringir.]]og gengu til atkvæðagreiðslu meðvitaðir um að það var ágreiningur, lögfræðilegur [[Forseti hringir.]]ágreiningur, um það hvernig matskenndri reglu 10. gr. stjórnsýslulaga væri fullnægt að þessu leyti. Það var ekki eins og [[Forseti hringir.]]það væri eitthvert leyndarmál að um það væru skiptar skoðanir.
Ég bið hv. þingmenn að virða tímamörkin.
Virðulegur forseti. Ég ætla að reyna að koma okkur aftur á réttan kjöl í þessari umræðu. Hæstiréttur mun bráðum fella dóm um hæfi dómara við Landsrétt. Gefum okkur að Hæstiréttur meti dómara Landsréttar hæfa. Þá mun þessu verða skotið til Mannréttindadómstóls Evrópu sem mun taka tvö til þrjú ár í að komast að niðurstöðu og á þeim tíma verður réttaróvissa um mál Landsréttar. Jafnvel þótt Mannréttindadómstóll Evrópu komist síðan að þeirri niðurstöðu að þeir séu allir í góðu lagi, þá verður það samt ekki fyrr en eftir tvö til þrjú ár. Það er búið að skemma fyrir þessu millidómstigi. Skaðinn er skeður og hann verður meiri. Við erum hérna, og ég fyrir mitt leyti, að fara í þetta vantraust gegn þessum ráðherra fyrir það, ekki fyrir persónu ráðherrans, og ég frábið mér slíkan málflutning. Þetta snýst um afleiðingar hegðunar ráðherrans, hvernig hann hagar sér. Ég ætla að reyna að fara yfir nokkra punkta sem aðrir hv. þingmenn hafa nefnt. Hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson sagði að þetta snerist um persónu ráðherrans. Af hverju? Af hverju ættum við að vera að lýsa yfir vantrausti vegna persónu ráðherrans? Í alvöru? Höfum við ekki betri hluti að gera? Hv. formenn stjórnarflokkanna sögðu allir að umboðsmaður Alþingis ætlaði ekki að fara í frumkvæðisathuganir. Eins og það væri málinu til stuðnings. Hann bendir á að hann geri það ekki vegna þess að hann sér ekki ástæðu til að upplýsa meira. Þetta er allt komið fram. Það er ekki flókinn punktur. Virðulegur forseti. Ég hygg að hæstv. ráðherra skilji þetta mætavel og mætti hætta að láta öðruvísi. Hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson segir að uppákoman sé ekki til að auka traust á Alþingi. Ég er því miður sammála honum, ef niðurstaðan verður sú að ráðherra heldur sæti sínu, þá erum við hjartanlega sammála honum, því miður. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir fjallar síðan um þrjá punkta. Hún segir að tillagan fjalli um ríkisstjórnina. Ég bið hv. þingmann um að lesa tillöguna. Það er einfaldlega efnislega rangt hjá hv. þingmanni, og ég vil bara bæta því við: Margur heldur mig sig. Hv. þingmaður nefnir einnig að VG hafi ekki komið að þessu máli á sínum tíma og mér finnst áhugavert að hún nefni það. Og af hverju? Jú, vegna þess að þetta er skandall, er það ekki? Vegna þess að þingmenn vita að þetta er rangt. Það er rangt sem gerðist og það á að vera ábyrgð þeirra úr ríkisstjórninni, en hæstv. ráðherra axlar ekki þá ábyrgð. Við hljótum öll að sjá þetta. Það er bara þessi árans pólitík sem þvælist alltaf fyrir okkur þegar við ætlum að gera eitthvað rétt hérna. Hv. þingmaður spyr einnig: Eigum við ekki að læra af þessu? Jú. Hvað hefur hæstv. ráðherra lært? Hvenær hefur hæstv. ráðherra nokkurn tíma sýnt áhuga á að læra eitthvað af þessu máli? Ef við sleppum allri pólitík og spyrjum hvernig manneskju eða ráðherra við viljum hafa. Hvernig ættum við að vilja hafa dómsmálaráðherra sem lærir ekki af mistökum, sem viðurkennir ekki mistök, sem deilir við dómarann, hunsar viðvörunarorð og heldur áfram og áfram? Ráðherra sem greinilega lærir ekki neitt og telur sig, að því er virðist, yfir það hafinn. Þetta snýst ekki bara um einhver lagatæknileg atriði. Þetta snýst um það hvort við viljum hafa hæfan dómsmálaráðherra í þessu landi eða ekki, vegna þess að þessi hæstv. dómsmálaráðherra er einfaldlega ekki hæfur til verksins.
Frú forseti. Ég hef hlustað á umræðuna og hlýt að taka undir með þeim sem benda á að hér nálgast þingmenn ólíkra flokka þetta mál úr mjög ólíkum áttum. Hér talaði hv. þm. Karl Gauti Hjaltason, þingmaður Flokks fólksins, um að þetta mál snerist um ríkisstjórnina, að hún hefði ekki gert nóg fyrir aldraða og öryrkja og því væri mikilvægt að styðja við þessa vantrauststillögu á hæstv. dómsmálaráðherra. Hæstv. dómsmálaráðherra var sakaður um sviksemi á sínum tíma gagnvart sínum samstarfsflokki, raunar af öðrum hv. þingmönnum, og svo var hér lýst vantrausti á hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir atvik sem varð fyrir tvennum kosningum. Það er því algerlega ljóst að hv. þingmenn nálgast málið úr öllum áttum. Það er kannski áhugavert í sjálfu sér að upplifa þessa ólíku sýn sem kemur mér ekkert á óvart eftir að hafa starfað í þinginu á þessu kjörtímabili. Niðurstaðan sem ég dreg af þessu er sú að stjórnarandstaðan sé sammála um að þetta sé ómöguleg ríkisstjórn. Það kemur mér ekki á óvart og þau hafa ólíka sýn á það. [[Gripið fram í.]]Ég tek þetta til mín, hv. þingmaður. Mér finnst hins vegar merkilegt þegar því er haldið fram hér af hv. þingmönnum að ég hafi ekki áttað mig á þessu máli á sínum tíma, þegar sagt er að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki áttað sig á málinu á sínum tíma. Ég bið hv. þingmenn, sem því halda fram, að lesa nefndarálitið sem ég mælti fyrir á sínum tíma. Það sem kom fram í minni ræðu var að ég er sammála dómi Hæstaréttar enda hafði ég bent á þetta á fyrri stigum. Ég tel hins vegar ekki að af því leiði að ráðherrann eigi að segja af sér eða að ég styðji vantraust á ráðherrann í ljósi þess sem ég fór yfir áðan, að um er að ræða matskenndar reglur sem eru rannsóknarreglur stjórnsýsluréttarins. Í ljósi þess að þau rök sem hér hafa verið færð fram um réttaróvissu duga ekki til til þess að rökstyðja vantraust á núverandi ráðherra [[Gripið fram í.]]og það hef ég sagt - ég ætla að leyfa mér að fá að tala því að ég held að þau auki ekki virðingu Alþingis, þessi frammíköll hv. þingmanna, sem ég er nú ekki mikið í sjálf [[Gripið fram í.]]- ég er nú ekki mikið í því sjálf, hvorki á þessu kjörtímabili né öðrum, hv. þingmaður. Ég tel að sú tillaga sem hér liggur fyrir muni ekki gagnast neitt, eins og kom fram í ræðu minni, við að eyða réttaróvissu. Ég tel heldur ekki að þessi tillaga gagnist til að læra af málinu. Og hér var spurt sérstaklega: Hvað á að læra af málinu? Til að mynda endurskoðaða lagaumgjörð um skipan dómara. Það hef ég sagt og er mikilvægt. Hv. þingmönnum kann að virðast það töluvert ómark en hafi þeir lesið þá dóma sem hér um ræðir, kynnt sér dómafordæmin, held ég að þeir hljóti að verða sammála því mati. Meira hef ég ekki að segja um þetta að sinni en ég ítreka það sem hér kom fram, að ég mun ekki styðja þessa tillögu.
Forseti hvetur hv. þingmenn til að taka tillit til þess sem stendur í ræðustól og hafa hljóð í salnum.
Hæstv. forseti. Mér finnst hafa speglast í þessari umræðu að hún er okkur öllum þungbær, hún er engum létt, og ég vona sannarlega að hv. þm. Birgir Ármannsson hafi ekki verið að vísa til þess sem hér stendur þegar hann benti á að einhverjir þingmenn væru hér í persónulegum hefndarleiðangri gegn núverandi hæstv. dómsmálaráðherra. Ég bara vona það. Átakanlegast af öllu fannst mér að hlusta á hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur sem þvoði hendur sínar og VG af dómsmálaráðherra af meiri ákefð en ég hef heyrt og séð síðan Pílatus gamli þvoði hendur sínar fyrir margt löngu af öðrum atburði. Ég verð að segja að þessi málflutningur hv. þingmanns gerði mér ljóst hvað þingmönnum VG líður illa með þetta mál. Þeir voru algjörlega á móti málsmeðferð hæstv. ráðherra í fyrra „en skaðinn er skeður svo við bara klórum yfir“. Það gera kettirnir líka þar sem þeir eru staddir í sandkassa, þeir klóra yfir það sem þeir skilja eftir af því að skaðinn er skeður. Og hver á að sitja uppi með skaðann? Jú, við eigum að læra, sagði hv. þingmaður. Hæstv. forsætisráðherra endurtók það og ég spyr aftur: Hvaða „við“ og hvað eigum við að læra? Hver á að læra? Eins og ég segi skil ég að þingmönnum VG líði illa með þetta mál. Ég skil að þeim líði illa með afstöðu sína en eins og ég sagði áðan vitum við ekki og getum ekki gert okkur grein fyrir því í dag hvaða áhrif það mun hafa hvernig Landsréttur er skipaður í dag. Við getum líklega orðið vör við það eftir þrjú ár eða svo og þá er skaðinn vissulega skeður en hann verður ekkert léttbærari fyrir það. Hann verður mjög þungbær og það er satt að segja algjörlega óþolandi ef dómskerfið á Íslandi verður ekki hafið yfir vafa næstu þrjú ár. Ég get ekki hugsað þá hugsun til enda. Þess vegna hlýtur maður að spyrja: Hvað þarf til til þess að íslenskur ráðherra segi af sér? Ég spurði hæstv. dómsmálaráðherra þessarar spurningar á nefndarfundi um daginn og eftir nokkurt japl sagði hún: Ef hann gerist brotlegur við hegningarlög. Ég hugsaði með mér: Allt í lagi, eigum við þá að sleppa skattalögum, umferðarlögum, jafnréttislögum sem einhver ráðherra kallaði barn síns tíma einu sinni og forsætisráðherra nokkur braut? Eigum við þá bara að líta á lagasetninguna í heild og lagasafn Íslands eins og hlaðborð og ef ráðherra brýtur bara á réttum stað á hlaðborðinu er allt í lagi með hann en ef hann brýtur á öðrum stað á hann að víkja? Ég get ekki fallist á þennan málflutning, því miður.
Virðulegur forseti. Það hefur verið áhugavert að hlusta á þessar umræður hérna í dag. Þær hafa, eins og aðrir hafa nefnt, komið úr margvíslegum áttum. Mig hefur undrað að heyra farið dálítið frjálslega með sannleikann og staðreyndir í ljósi þess að ég sat í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd með sumum sem hér hafa talað, líka í ljósi þess að í kjölfarið á þessari umfjöllun í þinginu fóru stuðningsmenn og fulltrúar síðustu ríkisstjórnar fram, til að mynda hv. þingmenn Viðreisnar, og sögðust hafa komið í veg fyrir að hæfnislisti dómnefndarinnar yrði lagður fram. Þeir kannast síðan ekkert við það að þeir beri ábyrgð á því að tillaga hafi komið frá hæstv. ráðherra sl. sumar eða vor þar sem tekið var meira tillit til kynja, sem ég var reyndar sammála að væri skynsamleg og góð tillaga. Hér hefur líka margt verið mistúlkað, menn hafa til að mynda fjallað um meinta réttaróvissu, en sú lausn sem hér er lögð til mun ekki leysa úr henni. Hér er einhvern veginn talsvert sett í einhvern pott, hrærigraut, og umræðan verður nokkuð óljós um það hvert þingið er í raun að beina þessari vantrauststillögu og út af hverju. Ég bíð spenntur eftir atkvæðagreiðslunni. Ég hef ekki breytt um skoðun við það að hlusta á umræðurnar hérna í dag. Ég vísa aftur til þeirrar umræðu sem við tókum í fyrrasumar, þess nefndarálits sem ég skrifaði upp á og þeirra ræðna og skoðana sem við Framsóknarmenn héldum þá fram í þinginu. Ég mun ekki styðja þessa vantrauststillögu.
Herra forseti. Þessi umræða er búin að leiða margt í ljós. Ég verð satt best að segja að viðurkenna að ég bjóst ekki við því. Í fyrsta lagi verð ég að segja að mér finnst afar ógeðfellt að hlusta á í rauninni hreinar og beinar hótanir að mínu mati af hálfu framkvæmdarvaldsins héðan úr pontu. Mér fannst það vera þannig í garð löggjafarvaldsins, þessa réttar okkar til að setja fram þessa tillögu [[Gripið fram í.]]og ræða málefnalega um þá tillögu sem liggur fyrir. Mér hugnast það ekki. Það er í rauninni búið að snúa hlutunum á hvolf. Þegar hæstv. dómsmálaráðherra er byrjuð að skýla sér á bak við jafnréttislög og kynjahlutföll þá er margt orðið skrýtið í kýrhausnum. En það er alveg rétt sem hæstv. samgönguráðherra segir: Við í Viðreisn settum fram skýra tillögu um það, sem hefur margoft komið fram, að dómsmálaráðherra myndi við ákvörðun sína taka tillit til kynjasjónarmiða. En við vorum ekki að segja henni að brjóta lög. Hún átti bara einfaldlega að vinna heimavinnuna sína hvað þetta varðar. Það sem er svo hættulegt í þessu er að við erum síðan ekki upplýst. Það verður hæstv. samgönguráðherra, sem ber ábyrgð á ýmsu í gegnum tíðina hér í þessum þingsal, að hlusta á. Við vorum ekki upplýst, ekki ríkisstjórn, löggjafarvaldið var ekki upplýst sem er auðvitað enn þá erfiðara og verra. Það er einfalt að mínu mati það sem hefur komið hérna fram. Þetta er skýrt. Ráðherra fór ekki eftir ráðleggingum. Umboðsmaður segir það líka. Fyrir þá sem hafa ekki lesið það þá er það skýrt. Umboðsmaður segir: Ráðherra hlustaði ekki á ráðleggingar, fór ekki eftir ráðleggingum. En það sem undrar mig hér eftir þessa umræðu, m.a. af hálfu hæstv. dómsmálaráðherra, er að það kemur fram í áliti umboðsmanns Alþingis að í svari hæstv. ráðherra hafi hann ekki leitað eftir ráðgjöf utan Stjórnarráðsins. Segir skýrt hér. En hvað sagði ráðherrann áðan? Að hæstv. ráðherra hefði leitað eftir ráðgjöf innan sem utan ráðuneytisins? Það stangast strax á annars vegar álit og bréf ráðherra til umboðsmanns Alþingis og síðan það sem er sagt hér í þessum stóli. Ég kalla eftir því, enn og aftur, að farið verði yfir þetta verklag og vinnubrögð verði vönduð. Þetta snýst, eins og ég gat um áðan, um þessi grundvallarprinsipp í íslenskri stjórnsýslu, umgjörð löggjafarvaldsins, framkvæmd ráðherra, að það ríki gegnsæi og traust og trúverðugleiki á grunnstoðum íslensks samfélags. Þetta mál snertir einmitt framkvæmdarvaldið, löggjafarvaldið og dómsvaldið þannig að við verðum að vanda okkur þegar kemur að þessu. En þessi umræða hefur að mínu mati skýrt málið verulega. Afstaða okkar í Viðreisn liggur líka fyrir. Við munum segja já við vantrausti hér á eftir.
Herra forseti. Við greiðum atkvæði um vantraust á ráðherra sem braut lög um skipan í Landsrétt. Tvisvar kemur hæstv. forsætisráðherra hingað upp og reynir að afvegaleiða umræðuna og segir að það skipti engu máli vegna þess að verið sé að fjalla um hæfi dómara í dómskerfinu. Það er rétt hjá hæstv. forsætisráðherra. Það er alveg sama þó að það fyndist hvítþveginn engill uppi í Valhöll og yrði fenginn til að setjast í stól dómsmálaráðherra, það mundi engu breyta um þau mál sem eru til umfjöllunar. En við þurfum að taka á afleiðingum þess sem ráðherrann gerði. Við þurfum að ráðast gegn sjúkdómnum en ekki sjúkdómseinkenninu.
Forseti. Virðingin fyrir embættinu er engin. Hæstv. dómsmálaráðherra lagði á síðasta ári upp í þá vegferð að skipta út dómurum sem henni þóknuðust ekki fyrir dómara sem henni leið betur með. Hún skipti út mönnum á borð við Ástráð Haraldsson og Jóhannes Rúnar Jóhannesson fyrir aðra sem voru pólitískt þóknanlegir. Tölum bara hreint út um þetta. Er þetta ekki bara þannig að pólitískar skoðanir Ástráðs voru ráðherra ekki þóknanlegar og það gat ekki fengið að standa? Ráðherra hunsaði því alla ráðgjöf, keyrði áfram veginn sjálf og henti ráðgjöfunum út á ferð. Ég á þetta, ég má þetta er stef ráðherra og á þessari vegferð eru bæði aðalljósin farin, framrúðan brotin, bremsurnar slitnar og allt í botni í efsta gír. Viðvörunarskiltin eru löngu horfin úr baksýnisspeglinum, ráðherra er á háhraða að keyra yfir brennandi brú og hún er með íslenska dómskerfið bundið við farþegasætið. Forseti. Er þetta ekki komið gott?
Herra forseti. Hæstv. ráðherra Sigríður Andersen hefur ítrekað sýnt að hún er ekki traustsins verð og verður því að víkja. Við fórnum ekki trausti almennings á kerfið allt vegna persónulegs metnaðar ráðherra til að ríghalda í stólinn. Metnaður einstakra stjórnmálaflokka til stjórnarsetu er langsamlega minni hagsmunir en þeir að við getum öll réttilega borið traust hvert til annars. Þess vegna segja ráðherrar af sér eftir slíka framkomu sem við höfum verið að ræða hér til þess að persónulegt vantraust á þeim smitist ekki yfir á alla. Það er að axla ábyrgð. Um það greiðum við atkvæði núna, um siðað samfélag þar sem alþingismenn gæta hagsmuna almennings eða samfélag sérhagsmunagæslu og samtryggingar.
Hæstv. forseti. Ég held að það sé full ástæða til að mótmæla þeim ummælum sem hafa komið hér fram að ómálefnaleg sjónarmið hafi búið að baki tillögu hæstv. dómsmálaráðherra síðasta vor. Það hefur komið skýrt fram og ekki verið hægt að hrekja það með neinum hætti að ástæðan fyrir tillögu dómsmálaráðherra og þeirri breytingu sem hún gerði frá tillögu dómnefndar byggði á sjónarmiðum um dómarareynslu, sem er ótvíræð þegar málin eru skoðuð út frá þeim gögnum sem liggja fyrir. Ég vildi hins vegar nota þetta tækifæri til að skora á hv. þingmenn að taka afstöðu eftir sinni bestu sannfæringu og ekki eftir flokkslínum. Ég held að það sé mikilvægt vegna þess að í þessu máli hefur dómsmálaráðherra fært góð rök fyrir máli sínu. Dómsmálaráðherra hefur lagt spilin á borðið og verið tilbúin til viðræðna við þingið hvenær sem er og hvar sem er um þessi efni. Ég held að við getum tekið afstöðu á þessum forsendum. Við eigum ekki að líta á þetta sem leiki í einhverri pólitískri refskák heldur að taka afstöðu til [[Forseti hringir.]]tillögunnar út frá ráðherranum og embættisfærslunni [[Forseti hringir.]]þar sem hún hefur gert skýra og góða og glögga grein fyrir sinni afstöðu og rökstutt vel.
Virðulegur forseti. Mér finnst glatað að þurfa að fara í þessa atkvæðagreiðslu. Ráðherra með sómakennd væri búinn að segja af sér fyrir löngu síðan í öllum samfélögum þar sem ábyrgð í pólitík er eitthvað annað en slæmt djók eins og það er hér á Íslandi, því miður. Það var boðinn meiri tími, það var sýndur vilji til að gera þetta rétt. Hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn á þeim tíma var boðin leið til að gera þetta rétt. Því var hafnað. Það vildi enginn kljúfa Alþingi í herðar niður vegna Landsréttar eða skipun dómara í Landsrétt. Það vildi það enginn. Það hefði verið hægt að afstýra þessu ef það væri bara smá sómakennd og ábyrgðartilfinning í íslenskum stjórnmálum, sem því miður er ekki tilfellið. En að ráðherranum sem hér um ræðir. Viljum við ráðherra sem hunsar viðvörunarorð sérfræðinga við skipun nýs dómstigs, svolítið stórt mál? Viljum við ráðherra sem hafnar lausnum frá minni hlutanum til að gera hlutina rétt? Viljum við ráðherra sem er slétt sama þótt Alþingi sé klofið í herðar niður yfir skipun nýs dómstigs, getur ekki viðurkennt mistök, heldur áfram að deila við dómarann, Hæstarétt sjálfan, firrir sig ávallt ábyrgð en segist samt axla hana, [[Forseti hringir.]]ætlar engu að breyta í eigin fari? Er þeim ráðherra treystandi til að taka málefnalegar ákvarðanir? Nei. Axla svona ráðherrar ábyrgð? Nei. [[Forseti hringir.]]Lærir þessi ráðherra af reynslu? Nei. Hæstv. ráðherra er ekki hæfur. [[Forseti hringir.]]Það eitt og sér er nógu góð ástæða til að segja já við þessari tillögu í dag.
Herra forseti. Í samsteypustjórnum er hver flokkur ábyrgur fyrir skipan sinna ráðherra, en með því að ganga til samstarfs yfirleitt lýsa hinir flokkarnir stuðningi hver við annan og slíkt er í raun forsenda samstarfsins. Vinstri græn voru ekki sammála embættisfærslu í tengslum við skipan Landsréttar á síðasta kjörtímabili en ákváðu engu að síður að mynda ríkisstjórn með Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki eftir kosningar. Sú ákvörðun stendur.
Herra forseti. Mig langar bara að byrja á að segja að það er fullt af góðum ráðherrum í þessari ríkisstjórn. Þessi ríkisstjórn getur alveg gert fullt af góðum hlutum og hefur farið vel af stað, heilbrigðisráðherra, menntamálaráðherra, forsætisráðherra með margt gott, fjármálaráðherra - þar er margt gott líka en kannski eru sum atriði vafasöm samt sem áður sem þarf að skoða líka. Þessi ríkisstjórn getur gert fullt af góðum hlutum. Hún er íhaldssöm og það verða kannski ekki miklar breytingar á hlutunum, nema vonandi í heilbrigðismálum ef við fáum heilbrigðisstefnu. Það er margt gott sem þessi ríkisstjórn hefur farið af stað með og gæti gert. Þess vegna er svo sorglegt að vera með ráðherra dómsmála sem hefur svikið alla í ferlinu við skipun í Landsrétt. Horfið á að það voru Sjálfstæðismenn sem fóru m.a. af stað með það að búa til Landsrétt til að styrkja réttarkerfið. Ráðherrar þeirra, þingmenn og þeir sem voru skipaðir í stjórnsýslunni unnu faglegt starf við að koma þessu af stað og í lög. Á síðustu metrunum var það skemmt vegna þess að nú er réttaróvissa um hvort þessir dómarar séu vilhallir ráðherra. Ráðherra brýtur lög með þessu [[Forseti hringir.]]og af minna tilefni gæti Mannréttindadómstóllinn dæmt alla dóma dómstólsins ómerka. Þetta er það sorglega í stöðunni og ráðherra hefði að sjálfsögðu átt fyrir löngu að vera búinn að segja af sér til þess að við öll í samfélaginu getum farið að starfa að einhverju uppbyggilegu.
Virðulegi forseti. Þetta hefur verið athyglisverð umræða hér í dag. Það hafa komið fram mörg ólík sjónarmið um það hvers vegna ætti að samþykkja tillöguna eða ekki. Hjá þeim sem vilja samþykkja tillöguna er það allt frá því að segja að falli dómur ráðherra í óhag eigi vantraust ávallt að vera undir yfir í það að menn hafi verið blekktir. Það er reyndar furðulegasti málflutningurinn af öllu því sem ég hef heyrt í dag, að hér hafi stjórnarliðar og þingmenn Viðreisnar á síðasta kjörtímabili verið blekktir eða gögnum haldið frá þeim. Það lá m.a.s. fyrir nefndarálit samhljóma þeim sérfræðingum sem menn telja að hafi verið haldið frá umræðunni hér á þinginu. Þess vegna er það með miklum ólíkindum að sama fólkið og studdi tillögu ráðherrans, hafandi heyrt öll sjónarmiðin sem lágu niðurstöðu Hæstaréttar til grundvallar hér í þingsal í nefndarálitum, komi nú upp og þykist ætla að styðja tillögu um vantraust á sama ráðherra. Það er með mestu ólíkindum. Það er eiginlega lágpunktur í þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Hér hefur margt komið fram og m.a. orðin: Skaðinn er skeður. Þá líður mér dálítið eins og ég horfi á naut í postulínsbúð sem eru búin að hlaupa út um allt og brjóta allt, en það sem við ætlum að gera er að bera inn meira postulín, það er lærdómurinn greinilega af þessu hér, í staðinn fyrir að toga nautin út. Svolítið áhugavert. Einnig hefur verið talað um að verið sé að taka ábyrgð. Ég spyr aftur: Hvernig er verið að axla ábyrgð? Í alvöru, ég spyr að því. Það er greinilegt af orðum hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur að Sjálfstæðisflokkurinn gengur frá stjórnarsamstarfinu ef vantrauststillagan verður samþykkt. Þar biðla ég til þingmanna að vega og meta hvort er mikilvægara traust eða stjórnarsamstarf. Verið er að hengja sig í ýmis konar mat, matskennda reglu. Við sjáum það í rauninni á öllu þessu ferli hérna að á síðasta kjörtímabili hafði meiri hlutinn rangt fyrir sér. Dómur Hæstaréttar staðfesti það. Aðstæðurnar og gögnin sem við sjáum voru að þingið fékk ekki allar upplýsingar. Það gerðist að meiri hluti hafði rangt fyrir sér. Ætlar hann að hafa rangt fyrir sér aftur?
Herra forseti. Það er öllum augljóst fyrir utan þingmenn stjórnarliðsins að dómsmálaráðherra er rúin trausti. 72% af þjóðinni vilja hana úr embætti sem er sögulega há tala. Ráðherrann hefur brotið lög að mati Hæstaréttar. Ráðherrann hefur skapað tugmilljónaskaðabótakröfu sem skattgreiðendur þurfa að greiða úr eigin vasa vegna ásetningsbrots ráðherrans. Ráðherrann hefur í raun stefnt réttaröryggi þúsunda Íslendinga í hættu í ljósi þess að dómar til tveggja eða þriggja ára geta verið ómerktir af alþjóðadómstól. Þessi ráðherra starfar í skjóli Katrínar Jakobsdóttur og þingmanna Vinstri grænna fyrst og fremst. Það er dapurlegt. Þið eruð að verja mjög vondan málstað og þið vitið það. Um 92% af kjósendum Vinstri grænna vita það einnig og vilja að ráðherrann axli ábyrgð og fari. Rétt í þessu voruð þið að missa ungliðahreyfinguna ykkar í þessu máli þar sem segir, herra forseti: Virkilega eru örlög Vinstri grænna orðin dapurleg í þessum sal.
Herra forseti. Það vita allir í þessum þingsal að listi hæfnisnefndar hefði ekki farið óbreyttur í gegnum þingið. Hann hefði ekki verið samþykktur. Í þessu máli er grundvallaratriði að hafa í huga að Hæstiréttur hefur staðfest að dómsmálaráðherra var í fullum rétti til að gera breytingar á dómaraefnum. Dómsmálaráðherra hefur sagt að hún hafi gætt að rannsóknarskyldu sinni eins og hún taldi fullnægjandi. Dómsmálaráðherra er reyndur og farsæll lögmaður. Það er engin ástæða til að rengja að hún hafi þar verið í góðri trú og fráleitt að ákvörðun ráðherrans hafi byggst á geðþótta eða ásetningi. Á þessu er lykilmunur. Það er sjálfsagt að læra af þeim dómum sem skýra gildandi löggjöf sem gerist eins og við vitum reglulega en að fullyrða að mat Hæstaréttar á því að ráðherra hafi getað sinnt rannsóknarskyldu sinni betur sé tilefni til að leggja fram vantrauststillögu er fyrirsláttur í pólitískum leik sem gerir lítið til að auka virðingu Alþingis nema síður sé.
Herra forseti. Dómsmálaráðherra segir okkur í stjórnarandstöðunni eitthvað vera að misskilja þrískiptingu ríkisvaldsins. Í sömu ræðu lýsir hæstv. ráðherra því yfir, þvert á dómsorð Hæstaréttar Íslands, að hún hafi fylgt lagabókstafnum í einu og öllu við skipan dómara í nýjan dómstól, Landsrétt. Forseti. Það er ráðherrann sjálfur sem misskilið hefur þrískiptingu ríkisvaldsins þegar hún heldur því fram að hún sé betri dómari í eigin sök en Hæstiréttur. Raunar gengur hæstv. ráðherra skrefinu lengra og lætur hv. þingmenn vita að atkvæði þeirra verði lengi í minnum höfð. Ég vil biðja hæstv. dómsmálaráðherra um að virða þrískiptingu ríkisvaldsins og vera ekki að hóta handhöfum löggjafarvaldsins þegar þeir sinna sinni lögbundnu eftirlitsskyldu með framkvæmdarvaldinu.
Herra forseti. Fyrir rúmum mánuði mætti breskur ráðherra of seint í fyrirspurnatíma og missti af spurningu sem var beint til hans. Ráðherrann bað um orðið í kjölfarið og lýsti því yfir að hann hefði orðið sjálfum sér og embætti sínu til skammar og baðst lausnar þá þegar. Þetta var afskaplega lítilvægt atriði til að segja af sér út af og afsögninni var hafnað en þetta er glæsilegt dæmi um mann sem setur virðingu fyrir embætti sínu ofar sínum persónulega metnaði. Það er erfitt að ímynda sér hvernig ráðherrar í öðrum löndum myndu bregðast við ef þau væru dæmd af æðsta dómstól landsins fyrir að brjóta lög á algerlega óafturkræfan hátt. Við getum hins vegar öll gefið okkur að viðbrögðin yrðu annað en valdhroki og þráseta. Við höfum rakið þetta mál mjög ítarlega, við höfum staðfest að hér var um að ræða meðvitaða ákvörðun dómsmálaráðherra um að brjóta lög. Nú er þingsins að taka afstöðu. Sé það raunverulega markmið okkar að auka virðingu Alþingis er grundvallaratriði að við berum nægilega mikla virðingu fyrir sjálfum okkur til að segja stopp þegar fólk fer illa með völd sín og ábyrgð og ber ekki nægilega mikla virðingu [[Forseti hringir.]]fyrir embætti sínu til að segja stopp sjálft. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Þetta er ekki leikur í einhverri pólitískri refskák. Það skilur bara eftir óbragð í munni hvernig var farið að þessari dómaraskipan. Hún leiðir af sér tortryggni og efasemdir um heilindi ráðherra hvort sem sú tortryggni á rétt á sér eða ekki. Það skiptir ekki máli. Tortryggnin er til staðar. Vantraustið er til staðar. Það er vandamálið. Dómsmálaráðherra ber ábyrgð á þessu, ákvörðunin var hennar og nú þarf hún rétt eins og við öll að taka afleiðingum ákvarðana sinna. Eða ætlum við að skýla henni? Ætlum við að skýla henni fyrir því að þurfa að taka ábyrgð á þessu?
Virðulegur forseti. Við höfum heyrt ráðherra þrástagast nokkuð á því og kvarta yfir að hér sé ekki alltaf flutt sama ræðan af hálfu stjórnarandstæðinga. Ég vona að ráðherrar virði mér það til vorkunnar þó að ég flytji enn nýja ræðu. Manni virðist stundum að hér á landi ríki einhvers konar fjórgreining ríkisvaldsins, þ.e. löggjafarvald, dómsvald, framkvæmdarvald og flokksvald. Fólk sem kemst til valda í gegnum Sjálfstæðisflokkinn starfar stundum eins og það hafi víðtækara umboð til valda en aðrir kjörnir fulltrúar. Fyrir mér snýst þessi atkvæðagreiðsla um þennan meinta valdrétt Sjálfstæðismanna, hvort við föllumst á það að ráðherrar þess flokks hafi ríkari geðþóttaheimildir en aðrir kjörnir fulltrúar.
Virðulegur forseti. Ég held að okkur þingmönnum öllum, sér í lagi ráðherrum, sé ágætt að viðhafa ákveðna auðmýkt fyrir ábyrgð okkar og skyldum hverju sinni. Mér þykir miður að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. dómsmálaráðherra hafa valið annan kúrs hvað það varðar og raunar með ólíkindum að hlusta á hótanir í garð þingheims og þau brigsl sem hæstv. fjármálaráðherra hefur haft hér uppi varðandi aðkomu þingmanna Viðreisnar að þessu máli. Það er alveg rétt að við greiddum atkvæði með tillögu dómsmálaráðherra á sínum tíma. Við höfðum uppi verulegar efasemdir í umfjöllun okkar um málið, að það hefði ekki verið nægilega vel rannsakað, en kusum á endanum að treysta ráðherra gegn síendurteknum fullyrðingum um að málið verði vandlega undirbúið. Í þessari umfjöllun, í meðhöndlun dómstóla og dómi Hæstaréttar, kemur í ljós að ekki er hægt að vísa til eins einasta [[Gripið fram í.]]sérfræðings sem studdi tillögu ráðherra annars en hyggjuvits ráðherra sjálfs og hennar sérfræðikunnáttu. Það er verulega umhugsunarvert. Það undirstrikar það að okkur urðu á mistök við stuðning málsins á sínum tíma. Við ætlum ekki að endurtaka þau mistök hér.
Virðulegur forseti. Alþingi á ekki stjórnast af aflsmunum heldur vitsmunum, skrifaði Ólafur Páll Jónsson heimspekingur í grein árið 2009. Í nefndaráliti minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um skipun dómara í Landsrétt segir, með leyfi forseta: „Ef við hugleiðum hlutverk Alþingis þá er það auðvitað skylda okkar að tryggja það að almenningur geti haft traust á Alþingi sem stofnun, alveg eins og almenningur geti haft traust á dómstólunum, framkvæmdarvaldinu, vissum stofnunum sem almenningur verður að geta treyst að séu réttlátar, því að það er undirstaða okkar samfélagsgerðar.“ Þar kemur einnig fram að rannsóknarskyldu var ekki sinnt, andmælaréttur var ekki virtur og „að um er að ræða grundvallarmál sem varðar skipun nýs dómstóls sem er falið mikilvægt hlutverk í dómskerfi landsins og markar tímamót í réttarsögunni“ og nauðsynlegt að skipun dómara væri yfir allan vafa hafin. Undir þetta skrifa núverandi hæstv. forsætisráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra. Það er hafið yfir allan vafa að dómsmálaráðherra braut lög og upplýsti þingið ekki um sérfræðiálit gegn ákvörðun hennar. Vanvirðing hennar gagnvart þinginu er algjör.
Virðulegi forseti. Það hafa nú alla vega ein mistök verið viðurkennd í dag og þau voru að treysta hæstv. dómsmálaráðherra á sínum tíma. Nefnt var áðan af fleiri en einum að þetta snerist um ríkisstjórnina og ríkisstjórnarsamstarfið. Ég segi bara: Nei. Það er þess vegna sem þessi tillaga fjallar um hæstv. dómsmálaráðherra en ekki ríkisstjórnina í heild og vonandi útskýrir það undran hæstv. fjármálaráðherra á því að hér sé tillagan um einn tiltekinn ráðherra. Vegna þess að málið snýst um einn tiltekinn ráðherra. Það varpar vonandi ljósi á málið. Ég get sagt við sjálfan mig: Ég er hæstánægður með ýmsa ráðherra hérna. Mér finnst mjög gleðilegt að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir sé hæstvirtur forsætisráðherra. Mér finnst mjög gleðilegt að hv. þm. Svandís Svavarsdóttir sé hæstvirtur heilbrigðisráðherra, mér finnst það mjög gleðilegt, ég er mjög ánægður með það og hlakka til að vinna með þeim í framtíðinni. En framganga hæstv. dómsmálaráðherra er ekki í lagi og við eigum ekki að láta eins og hún sé í lagi. Mig langar að biðja hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans að ímynda sér eina sekúndu, eða nokkrar sekúndur, að þeir séu í stjórnarandstöðu að horfa upp á þetta og meta málið líka frá því sjónarhorni, bara svona í gamni, þótt ég efist reyndar um að það sé mjög skemmtileg lífsreynsla fyrir hv. þingmenn.
Herra forseti. Það er greinilegt að sumir hæstv. ráðherrar kjósa að sitja í sætum sínum og hlusta ekki á það sem er sagt. Mér finnst harla undarlegt hjá hæstv. fjármálaráðherra að leggja að jöfnu að einhver sjónarmið komi fram fyrir nefndinni við þau sjónarmið sem koma frá hæstv. dómsmálaráðherra og að maður gæti trúað frá ráðgjöfum hans í ráðuneytinu sem eru helstu sérfræðingar málsins. Er enginn munur á því, hæstv. fjármálaráðherra?
… samtali?
Nei, ég er að horfa á þig, ég er ekki í samtali við þig. [[Hlátur í þingsal.]] Ég segi: Skilur þú ekki muninn á því að maður leggi traust sitt - sem bregst - á ráðherra sem fer með málaflokkinn? Maður veit að hann hefur sérfræðingalið í ráðuneytinu. Hann kýs að hlusta ekki á það. [[Forseti hringir.]]Sérðu ekki muninn?
Forseti minnir þingmenn á að tala ekki til annarra þingmanna eða ráðherra í 2. persónu.
Herra forseti. Það kom fram í þjóðarpúlsi Gallups, var í fréttum í dag, hvernig traust hefur vaxið eða hrunið í samfélaginu síðastliðið ár og viti menn, traust á Alþingi hefur rokið upp. Ég er ekkert hissa. Ég er bara ekkert hissa á því að traust á Alþingi hafi rokið upp. Alþingi hefur verið að sinna eftirlitshlutverki sínu gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það er nákvæmlega það sem landsmenn vilja. Það er það sem landsmenn vilja og við höfum haft góðan tíma til að gera það og við höfum sinnt því vel. Þetta er hluti af eftirlitshlutverki okkar gagnvart framkvæmdarvaldinu og við munum halda áfram að gera nákvæmlega það. Það er lögbundin skylda okkar og við munum halda því áfram. Ég held að þetta muni auka traust á Alþingi. Þetta mun ekki auka traust á ríkisstjórninni. Þetta mun ekki auka traust á þeim aðilum [[Forseti hringir.]]sem hafa hrunið í tíð núverandi dómsmálaráðherra, [[Forseti hringir.]]dómskerfinu, löggæslunni, þetta mun ekki auka traust á þeim. Þetta mun auka traust á Alþingi vegna þess að við erum að sinna okkar [[Forseti hringir.]]lögbundna hlutverki, að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu fyrir landsmenn.
Virðulegur forseti. Ég styð að sjálfsögðu þessa vantrauststillögu og tel að allir þingmenn ættu að íhuga það mjög alvarlega að styðja einnig þessa vantrauststillögu. Það hefur verið lagt fyrir okkur að málið er mjög víðtækt og alvarlegt. Áhrif þess eru jú eins og er óafturkallanleg en við getum á ný hafið þær leiðréttingar og lagfæringar sem þarf að grípa til í kjölfarið. Það væri mjög óeðlilegt að sá sem hljóp um og braut allt eigi síðan að laga það sjálfur eftir sig. Það er augljóst að slíkum ráðherra er ekki treystandi til að laga það sem hann braut. Ég hvet ráðherra og þingmenn til að styðja þessa vantrauststillögu og íhuga sannfæringu sína sem þingmenn, hlutverk sitt í eftirliti gegn framkvæmdarvaldinu.
Herra forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur með embættisfærslum og ótækri túlkun á umboði vegið að trausti á dómstólum landsins og með sama hætti er gert lítið úr löggjafar- og eftirlitshlutverki Alþingis sem þó er atriði sem núverandi ríkisstjórn lagði höfuðáherslu á í upphafi að yrði fært til betri vegar. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur fyrirgert trausti sínu til að gegna þessu krefjandi og mikilvæga embætti. Því segi ég já við fáheyrðri tillögu á lýðveldistímanum um vantraust.
Forseti. Verk og hegðun dómsmálaráðherra er birtingarmynd þeirrar spillingar sem hefur fengið að grassera og eitra út frá sér í allt of langan tíma. Þetta verður að stoppa. Af ræðum þingmanna VG að dæma eru þau sammála því að ráðherra hafi brotið af sér. „Skaðinn er skeður,“ sagði hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir. Það skiptir máli að ráðherra sem viðurkennir í viðtali að dómarar gætu verið í þakkarskuld við sig sé fjarlægð úr valdastöðu. Það er ótrúlegt að hlusta á réttlætingar hv. þingmanns Vinstri grænna - en það á ekki að vera uppgjör. Það á enginn að sæta ábyrgð. Við eigum bara að setja kíkinn fyrir blinda augað og halda áfram. Og hvað? Svo við getum haldið áfram að vinna með ráðherra sem hylmir yfir og snýr út úr með hroka og valdníðslu? Nei, takk. Ég styð þessa tillögu.
Forseti. Ég bjóst ekki við sérstakri auðmýkt í umræðum hér í dag af hálfu hæstv. ráðherra dómsmála, en ég verð að viðurkenna að ég hafði ekki hugmyndaflug í það að þingheimur sæti undir hótunum. Það hefur ekki verið auðvelt að sitja undir vantraustsumræðu á ráðherra vegna embættisfærslna sem voru unnar í tíð ríkisstjórnar sem ég studdi, vegna embættisfærslu sem ég studdi. Síðan hefur ljósi verið varpað á ákveðin atriði í samskiptum hæstv. ráðherra og Alþingis og alvarleiki þess ítrekaður í nýju bréfi umboðsmanns Alþingis. Hæstv. ráðherra brást trausti Alþingis, brást skyldu sinni. Hann stóð ekki undir trausti og ég segi já við þessari tillögu.
Herra forseti. Skaðinn er skeður, sagði hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir. Við hana sem og aðra þingmenn hér í salnum segi ég: Reynum að koma í veg fyrir frekara tjón. Skaðinn er skeður. Tjónið verður meira eftir því sem við leyfum þessu að viðgangast lengur. Nei, kæru þingmenn Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, þetta er ekki vantraust á ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur. Þá hefði vantraustið beinst að henni. Þetta er vantraust á hæstv. dómsmálaráðherra Sigríði Á. Andersen vegna hennar embættisfærslna. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Það var mikill heimspekingur sem lifði, að því er virðist, einhvern tímann sem hét Joshua bar-Joseph, þekktur sem Jesús Kristur. Hann lagði mikið upp úr fyrirgefningu og skilningi og umburðarlyndi og svoleiðis. Ég er mikill aðdáandi þessa manns og hans speki, þvert á það sem margir telja. Það er ákveðin forsenda fyrir því, þ.e. að fólk skilji hvað það gerir rangt, að fólk sýni iðrun og sýni viðleitni til þess að bæta fyrir það sem það gerir rangt eða í það minnsta hagi sér öðruvísi í framtíðinni. Ef einhverrar slíkrar viðleitni gætti frá hæstv. dómsmálaráðherra er ég ekkert viss um að þessi tillaga hefði endilega komið fram. Stóra málið er það að hæstv. dómsmálaráðherra hefur við hvert einasta fótmál sagt: Svo ætla ég að gera þetta, mér er alveg sama hvað ykkur finnst. Hún kærir sig kollótta um afleiðingarnar. Það virðist alveg sama hversu langt málið fer. Einhvern veginn skiptir alltaf mestu máli að þessi tiltekni einstaklingur verði í þessu tiltekna sæti. Það er alltaf á aðaláherslan hér á Íslandi, að því er virðist, vegna þess að á Íslandi gerum við ekki greinarmun á stöðu og einstaklingi. Hér gerum við það. Enda erum við að leggja til að hæstv. dómsmálaráðherra víki sæti til að einhver hæfur komi í hans stað.
Virðulegi forseti. Já, það er vægast sagt dapurlegt að vera stödd hér í þessum tilgangi en staðreyndin er sú að við höfum kallað eftir breytingum og við höfum kallað eftir betri stjórnskipan. Við höfum kallað eftir ábyrgð. Það er nákvæmlega það sem sú kona sem hér stendur segir líka. Ég vil sjá ábyrgð og ef við sem embættismenn hjá framkvæmdarvaldinu eða hvar annars staðar sem er verðum uppvís að því að hafa brotið lög þá finnst mér skilyrðislaust að við eigum að axla ábyrgð. Við viljum gjarnan bera okkur saman við löndin í kringum okkur. Við sjáum að þar þarf nú ekki nema að nota rangt vísakort þegar maður kaupir bleiur, þá þarf maður að segja af sér. Ég segi líka að það er afskaplega dapurlegt að heyra í rauninni undirliggjandi hótanir hjá hæstv. dómsmálaráðherra þegar löggjafarvaldið á að axla sína ábyrgð og standa undir því hlutverki sem það er jú borið til að gera. - Þingmaðurinn segir já.
Herra forseti. Ég held að þessi ríkisstjórn muni ekki falla þó að það verði samþykkt hérna í dag að dómsmálaráðherra þurfi að víkja. Ég held ekki. Ég held að Sjálfstæðisflokkurinn hafi engan áhuga á því, ekki Framsóknarflokkurinn, ekki Vinstri grænir. Þau munu halda saman. Það treystir í rauninni enginn þessum dómsmálaráðherra, ekki í alvöru, til að leyna ekki upplýsingum og svíkja og láta sína hagsmuni ráða og sitja sem fastast, sama hvað það kostar ríkisstjórnina. Þessi dómsmálaráðherra verður látinn víkja. Hagsmunir flokksins verða að fá að ráða þegar dómsmálaráðherra er búinn að skemma allt það langa ferli sem flokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn, hefur af fagmennsku verið að vinna að. Ég er alveg viss um að það verða allir lifandis fegnir yfir því að við getum farið að starfa áfram af fagmennsku. Ríkisstjórnin mun halda þannig að ég vona að það séu einhverjir tveir þingmenn sem ákveða að greiða atkvæði með vantrausti. Sjálfstæðisflokkurinn þarf þá bara að fara í sitt bakland og segja: Heyrðu, við gerum þetta bara betur. Við gerum þetta áfram, við þurfum að velja annan. Þessi ríkisstjórn á ekki eftir að falla á þessu. Þetta vantraust er á dómsmálaráðherra.
Þingmaðurinn segir væntanlega já.
Já.
Virðulegur forseti. Þessi vantrauststillaga snýst um ákvarðanir og embættisverk úr tíð síðustu ríkisstjórnar, ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks, Bjartrar framtíðar og Viðreisnar. Ég var mótfallinn þeim ákvörðunum og embættisverkum, ólíkt hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokks, Bjartrar framtíðar og Viðreisnar þá. Ég styð hins vegar ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur og það er sannfæring mín að hún sé og eigi eftir að verða landinu til heilla. Ég segi nei.
Herra forseti. Millidómstigið sem átti að vera svo mikil bót fyrir íslenskt réttarfar er í uppnámi vegna embættisfærslu hæstv. dómsmálaráðherra. Landsréttur glímir við vantraust og skort á trúverðugleika. Það gæti orðið svo um árabil ef ekki verður gripið í taumana. Ég treysti hæstv. dómsmálaráðherra ekki til að halda um þá tauma og þess vegna segi ég já.
Herra forseti. Í stað þess að gleðjast yfir þeim tímamótum í íslenskri réttarsögu er varða skipan 15 nýrra dómara við glænýtt dómstig hafa þau tímamót verið sveipuð tortryggni og vantrausti. Við þau sögulegu tímamót ákvað ráðherra dómsmála, ein og óstudd, að veita skipun nýrra dómara í farveg tortryggni og vantrausts. Það blasir við öllum, líka æðsta dómstigi Íslands, Hæstarétti, sem staðfesti það með skýrum dómi sínum um skipunina í desember. Traust á stjórnvöldum er ekki áunnið með að stofna starfshópa. Traust stjórnvalda er áunnið með sanngirni og virðingu og heiðarlegum vinnubrögðum, ekki vinnubrögðum sem veikja dómskerfið eða réttarkerfið í heild sinni eða vekja athygli á alþjóðavísu ef það kostar okkur formúur úr sameiginlegum sjóðum okkar. Traust verður að vinnast af verkum en ekki slælegum embættisverkum sem enginn ber pólitíska ábyrgð á. Hér verður ráðherra dómsmála í landinu að bera pólitíska ábyrgð á embættisverkum sínum. Hún hefur ekki gert það þrátt fyrir að hún þurfi að fylgja meginreglum í íslenskum stjórnsýslulögum eins og aðrir ráðherrar. Þess vegna styð ég þessa vantrauststillögu því að ég vil ekki fúin og trénuð vinnubrögð. Ég vil ný vinnubrögð.
Virðulegur forseti. Það er fátítt að lögð sé fram tillaga um vantraust á einstaka ráðherra. Fyrst til stóð að leggja fram vantraust hefði verið betra að leggja fram tillögu um vantraust á ríkisstjórnina í heild, ekki hvað síst í ljósi þess að færa mætti rök fyrir því að aðrir ráðherrar ættu ekki síður að víkja en sá ráðherra sem tillagan fjallar um. Ég hef hins vegar hvorki tekið að mér að verja þessa ríkisstjórn vantrausti né að veita henni hlutleysi. Eðli máls samkvæmt styð ég því tillögur um vantraust á ríkisstjórnina eða ráðherra hennar. Ég ætla ekki að taka undir málflutning flutningsmanna tillögunnar, en ég vantreysti þessari ríkisstjórn. Á þeim forsendum og þeim forsendum einum styð ég tillögur um vantraust á ráðherra hennar og þar með ríkisstjórninni í heild, tilurð hennar, vinnubrögð og stefnu.
Þingmaðurinn segir já?
Já.
Herra forseti. Mér finnst afskaplega leiðinlegt að við skulum þurfa að taka þessa umræðu. Ég hefði gjarnan viljað komast í gegnum þingferil án þess að þurfa að fara í gegnum vantraustsumræðu, en það er rétt að dómsmálaráðherra hefur orðið embætti sínu til skammar. Og það er rétt hjá ráðherra, og það er kannski það eina rétta í málflutning hennar, að eftir þessari atkvæðagreiðslu verður munað. Ég talaði áðan um virðingu fyrir embættum sem við höfum og ég verð bara að segja: Ég ber nægilega mikla virðingu fyrir embætti mínu hér á þinginu til að segja já við þessari tillögu vegna þess að það er ekki ásættanlegt að ráðherrar brjóti af sér vísvitandi, iðrist einskis og fái að komast upp með það.
Herra forseti. Ég stend hér og geri grein fyrir atkvæði mínu vegna þess að ég tel það það rétta í stöðunni. Það hryggir mig að hér komi ekki fleiri stjórnarliðar upp í pontu og geri grein fyrir atkvæði sínu og útskýri hvers vegna þeir treysti þessum ráðherra. Ég leyfi mér að vitna í orð hæstv. forsætisráðherra í tilefni stefnuræðu síðasta forsætisráðherra þar sem hún sagði, með leyfi forseta: „Stjórnmálamenn mega aldrei vísa í ríkjandi kerfi til að rökstyðja bið eftir réttlæti. Stjórnmálamenn þurfa að vera reiðubúnir að beita sér stöðugt fyrir réttlætinu og breyta kerfinu ef það þarf til. Annars er hættan sú að traust fólks á hinu lýðræðislega samfélagi dvíni og þá ábyrgð þurfum við öll að axla.“ Hv. þingmenn. Ég hvet ykkur til að beita ykkur fyrir réttlætinu. Ég hvet ykkur til þess að breyta kerfinu og setja af dómsmálaráðherra sem nýtur ekki trausts og setja annan í hans stað sem þess nýtur. Þannig berjumst við fyrir réttlætinu öll sem eitt og þá ábyrgð þurfum við öll að axla.
Þingmaðurinn segir?
Þingmaðurinn segir já.
Hæstv. forseti. Ég hef setið og hlustað vel á rök og jafnvel rökleysu og ég segi nei.
Herra forseti. Orð Ungra vinstri grænna ná vel utan um þetta, með leyfi forseta: „Það er ótækt að Sigríður skuli gegna embætti dómsmálaráðherra eftir að hafa brotið lög um skipun dómara í Landsrétt, þar sem hún íhlutaðist í lista valnefndar án þess að hafa haldbæran rökstuðning til. Dómsmálaráðherra braut lög sem eiga að koma í veg fyrir að spilling ráði för við skipan dómara. Það er ólíðandi að vinnubrögð af hendi ráðamanns í lýðræðissamfélagi sem bera vott um spillingu hafi engar afleiðingar í för með sér þrátt fyrir dómsúrskurð um að vinnubrögðin hafi brotið í bága við lög. Ef slík lög hafa engin áhrif, er íslenska dómskerfið ekki í stakk búið til þess að taka á spillingu. Í ljósi þess er eðlileg krafa að Sigríður Á. Andersen víki af þingi og að skipaður verði nýr dómsmálaráðherra. Það er einnig mikilvægur liður í því að auka traust almennings á Alþingi.“ Herra forseti. Gjörðir vega þyngra en orð. Herra forseti. Ég segi já.
Virðulegur forseti. Sumir vilja meina að siðferði og rétt breytni skipti litlu í stjórnmálum. Ég er ósammála því. Þessi afstaða mín var ein af ástæðum þess að ég studdi ekki stjórnarsamstarf Vinstri grænna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknar þegar til þess var stofnað. Á þeim tíma taldi ég að nóg væri af dæmum um mál sem sýndu að ekki væri hægt að treysta samstarfsflokknum. Þar nefndi ég sérstaklega framgöngu Sjálfstæðisflokksins í málum sem tengdust uppreist æru, harðnandi afstöðu flokksins í útlendingamálum og loks skipan dómara í Landsrétt. Mér þótti Landsréttarmálið slæmt í nóvember en síðan hefur það stöðugt versnað. Ráðherra hefur sýnt að hún er ekki traustsins verð. Vinnubrögðin sæma ekki ráðherra og almenningur getur ekki treyst því að vandað sé til verka til að tryggja óháða dómstóla. Mín afstaða er einföld. Ég styð ekki áframhaldandi setu dómsmálaráðherra í ríkisstjórn. Ég segi já.
Virðulegur forseti. Ég ber fullt traust til hæstv. dómsmálaráðherra Sigríðar á Andersen. Það var alveg ljóst, eins og komið hefur fram í umræðunum, að ekki var meiri hluti fyrir óbreyttum lista hæfnisnefndarinnar. Ég tel viðbrögð ráðherra rétt, hvernig hún rannsakaði málið, hvernig hún kom með nýjan lista eftir að hafa metið málið með sínum hætti og kom með hann hingað inn á þingið þar sem þingið samþykkti tillögu hennar. Það má fara yfir margt sem gerst hefur í umræðunni í dag en það er eitt sem ég ætla ekki að láta óátalið. Það er sú lágkúra að leggjast svo lágt að vitna til orða látins ráðherra og þingmanns, nota þau og snúa þeim með sínum hætti til að rökstyðja mál sitt. Ég segi nei.
Virðulegur forseti. Ég er á móti þessari ríkisstjórn. Ég er andstæðingur hennar. Hún er verklítil, sem er þó á köflum kostur þegar mál sem lögð eru fram eru að stórum hluta til óþurftar. Þar get ég nefnt að innantómt blaður um bætt vinnubrögð sem viðhaft var í upphafi kjörtímabils hefur engu skilað, afgreiðslu skattamála í fjárlagagerð, sem var ómöguleg í alla staði, Arion banka-málið þar sem menn eru sinnulitlir um stórkostlega hagsmuni ríkisins, og yfirlæti og hroka þegar kemur að umræðu um spítala og staðsetningu hans, sem miklu máli varðar fyrir alla sem að koma. En í dag erum við ekki að greiða atkvæði um það. Við erum að greiða atkvæði um vantraust á einn tiltekinn ráðherra, varðandi afar matskennt atriði þar sem er tekist á um hvort hún hafi upplýst nægjanlega um tiltekin atriði í ferli málsins. Ég tel mörg mál hafa komið upp á síðustu árum og kjörtímabilum sem kallað gætu á tillögu um vantraust á tiltekna ráðherra, en þetta er ekki eitt af þeim að mínu mati. En ástæðan fyrir því að ég er ekki á rauða takkanum er sú að ég er andstæðingur þessarar ríkisstjórnar. Hún er vond. Hún er vond fyrir íslenska hagsmuni. Þar af leiðandi eru þeir ráðherrar sem að henni standa hluti af henni. Ég mun því ekki greiða atkvæði í þessari atkvæðagreiðslu.
Herra forseti. Vinstri græn tóku undir forystu Katrínar Jakobsdóttur sæti í ríkisstjórn vitandi af því að Hæstiréttur gæti staðfest niðurstöðu héraðsdóms. Það hefur verið margrætt af okkar hálfu. Níu þingmenn Vinstri grænna meta það svo að ríkisstjórnarsamstarfið sé undir ef vantraust verður samþykkt. Við myndum líta þannig á ef málið sneri að okkur, annað er einföldun á pólitíkinni að mínu mati. Ég er ánægð með þetta ríkisstjórnarsamstarf. Ég vil ekki fórna góðri forystu Katrínar Jakobsdóttur því að ég trúi því einlæglega að við eigum eftir að koma mörgum góðum málum áfram í gegnum þingið enda erum við rétt að hefja vegferðina.