Forseti Íslands gjörir kunnugt: „Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda mánudaginn 22. janúar 2018 kl. 15.00. Gjört í Reykjavík, 16. janúar 2018. Guðni Th. Jóhannesson. Katrín Jakobsdóttir. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Ég býð í framhaldinu hæstv. forseta þings og hv. alþingismenn velkomna til starfa að nýju og hlakka til samstarfsins fram undan á næstu mánuðum.
Forseti býður sömuleiðis hv. alþingismenn velkomna til starfa og heilsar jafnframt starfsfólki Alþingis.
Borist hafa bréf frá Birgi Þórarinssyni og Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur um að þau geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Einnig hefur borist bréf frá formanni þingflokks Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs um að Rósa Björk Brynjólfsdóttir geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þau Elvar Eyvindsson, Olga Margrét Cilia og Una Hildardóttir. Kjörbréf þeirra hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt en þau hafa ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.
Elvar Eyvindsson, Olga Margrét Cilia og Una Hildardóttir hafa undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðin velkomin til starfa á Alþingi.
Forseta hefur borist erindi frá þingflokki Miðflokksins um mannaskipti í nefndum þannig að Birgir Þórarinsson taki sæti Sigurðar Páls Jónssonar sem varamaður í Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins og Sigurður Páll Jónsson taki sæti Birgis Þórarinssonar sem varamaður á þingi Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu.
Á fundi Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA og EES 16. janúar sl. var Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir kjörin varaformaður nefndarinnar. Á fundi Íslandsdeildar þingmannanefndar um norðurskautsmál 16. janúar sl. var Líneik Anna Sævarsdóttir kjörin varaformaður nefndarinnar. Á fundi Íslandsdeildar NATO-þingsins fyrr í dag var Þorgerður K. Gunnarsdóttir kjörin varaformaður nefndarinnar.
Forseti vill tilkynna að með bréfi dagsettu 18. janúar 2018 hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um eftirfarandi skýrslur Ríkisendurskoðunar: Stjórnsýsla ferðamála, Endurmenntun starfsmanna Stjórnarráðs Íslands, Hjúkrunarfræðingar: Mönnun, menntun og starfsumhverfi, Læknaminjasafn Íslands, Vistvæn innkaup og grænn ríkisrekstur, Póst- og fjarskiptastofnun: Málsmeðferð og stjórnsýsluhættir, og loks: Ársskýrsla Ríkisendurskoðunar fyrir árið 2016. Jafnframt hefur forseti óskað eftir því við fjárlaganefnd með bréfi dagsettu 18. janúar síðastliðinn að hún fjalli um eftirfarandi skýrslur Ríkisendurskoðunar: Endurskoðun ríkisreiknings 2016 og Framkvæmd fjárlaga janúar til júní 2017.
Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá félags- og jafnréttismálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 58, um afnám vasapeningakerfis á dvalar- og hjúkrunarheimilum, frá Óla Birni Kárasyni. Borist hafa tvö bréf frá fjármála- og efnahagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 75, um skattfrádrátt til nýsköpunarfyrirtækja, frá Jóni Steindóri Valdimarssyni, og fyrirspurn á þskj. 41, um eignir og tekjur landsmanna árið 2016, frá Loga Einarssyni. Loks hafa borist þrjú bréf frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum frá Þorsteini Víglundssyni á þskj. 76, um búvörusamninga, á þskj. 87, um samkeppni í mjólkuriðnaði og stuðning við hann, og á þskj. 79, um samkeppni með landbúnaðarvörur.
Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar sem gerir ráð fyrir að formenn allra stjórnmálaflokka, eða talsmenn, taki til máls og hafi til þess tíu mínútur hver. Andsvör verða leyfð en óski fleiri en fjórir þingmenn eftir að veita andsvör gilda rýmri reglur þannig að allir stjórnarandstöðuflokkar eigi þess kost að veita andsvör við ræðum stjórnarliða og er þá ræðutími að sjálfsögðu aðeins ein mínúta í báðum umferðum. Röð flokkana verður eftirfarandi: Vinstrihreyfingin – grænt framboð, Samfylkingin, Miðflokkurinn, Sjálfstæðisflokkur, Píratar, Framsóknarflokkur, Flokkur fólksins og Viðreisn.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að nefna að þau sögulegu tíðindi urðu í morgun að stjórnmálaflokkarnir á Íslandi héldu sameiginlegan fund um #metoo-byltinguna. Á það var bent á fundinum að það væri líklega einsdæmi að stjórnmálaflokkarnir á Íslandi sameinuðust á þennan hátt, flokkar sem almennt eru í samkeppni um ýmis pólitísk mál en sameinuðust með slíkum hætti að setja þetta mál á dagskrá. Mér fannst mjög ánægjulegt að fá að taka þátt í þeim viðburði, eins og raunar fulltrúar allra flokka gerðu í morgun. Við skulum vona að sá viðburður skili sér í því að stjórnmálaflokkarnir taki þau mál til skoðunar innan raða sinna og við náum fram varanlegum breytingum á þeirri menningu sem við höfum séð birtast í frásögnum svo ótal margra kvenna, ekki bara í stjórnmálunum heldur í öllum geirum samfélagsins. Þar geta stjórnmálaflokkarnir svo sannarlega lagt sitt af mörkum. Ég vil segja það í upphafi um stjórnmálaástandið og horfur fram undan, eins og mig minnir að sé yfirskrift umræðunnar, að við komum saman í desember undir óvenjulegum kringumstæðum. Hér voru fjárlög afgreidd á mettíma annað árið í röð sem er ekki til eftirbreytni fram í tímann og fyrstu málin á dagskrá þessa þings munu raunar tengjast ríkisfjármálunum, það verður fjármálastefnan sem verður væntanlega á dagskrá í vikunni sem varðar langtímasýn og stefnumótun í þeim málum. Síðan er auðvitað risamál fram undan á vettvangi þingsins sem er fjármálaáætlun til næstu fimm ára. Ég vil segja að fjárlögin endurspegla að mörgu leyti gott efnahagsástand. Þau eru samþykkt með tæpum 33 milljarða kr. afgangi, eða 1,2% af landsframleiðslu, en fela hins vegar í sér aukningu upp á 19 milljarða kr. frá síðasta fjárlagafrumvarpi sem lagt var fram, en talsvert meiri aukningu, eða yfir 50 milljarða aukningu, frá síðustu fjárlögum. Ef við horfum til þess sem við vorum að ræða fyrir kosningar þá felst í þeirri útgjaldaaukningu mjög verulegur hluti þess sem flokkarnir vildu hvað mest auka útgjöld í, það felst í þessu frumvarpi. Þetta eru til að mynda 40% af því sem flokkur minn lagði til að yrði útgjaldaaukning í á kjörtímabilinu öllu, þannig að þar skiptir máli að við forgangsröðum þeim fjármunum sem við setjum í mikilvæg verkefni á skýran hátt. Mestur hluti aukningarinnar rann til heilbrigðismála. Ég held að gríðarlega stórt verkefni sé fram undan, þ.e. að við setjum heilbrigðisstefnu til lengri tíma. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur boðað að hún verði sett á dagskrá þingsins næsta haust. Ég vonast til þess að það verði mikið samráð haft um þá stefnu þar sem við setjum niður forgangsröðun fjármuna til heilbrigðismála, hvað við viljum leggja sérstaka áherslu á, en ég held að mikilvægt sé þegar við horfum til heilbrigðismálanna að horfa sérstaklega til geðheilbrigðismálanna, án þess að gert sé lítið úr öðrum mikilvægum þáttum. Mér fannst merkilegt að lesa í fjölmiðlum að nú hefur verið settur á ráðherra einmanaleika í Bretlandi, og þótti það mörgum skondið og kúnstugt, en félagsleg einangrun er þar orðin raunverulegt vandamál sem birtist til að mynda í auknu álagi á geðheilbrigðiskerfið. Ég held að mjög mikilvægt sé að við nýtum þau tækifæri sem við eigum til þess að vera á undan og sinna forvörnum skýrar og taka mark á þeim viðvörunarljósum sem við sjáum blikka, til að mynda í auknum kvíða ungmenna. Þrátt fyrir mikla útgjaldaaukningu erum við samt í þeirri stöðu að frumjöfnuður er hér mestur í Evrópu. Staða ríkisfjármála er góð. Sú stefna verður að heildargjöldin fari lækkandi, frumgjöldin aukist, vaxtagjöldin lækki, og það skiptir máli að við eflum innviði okkar á ábyrgan hátt. Ég tók eftir því í umsögn fjármálaráðs um fjármálastefnuna sem verður til umræðu á morgun að þar er sérstaklega talað um að hið opinbera þurfi að koma sér upp mælikvörðum til að mæla arðsemi fjárfestinga. Kallað hefur verið mjög eftir þeirri innviðauppbyggingu sem ég held að við höfum flestöll talað um en það skiptir máli að við tökum það til umræðu á vettvangi þingsins hvernig viljum við efla arðsemi þeirra fjármuna sem við setjum til hins opinbera. Það er til að mynda mín trú, og það sjáum við á ýmsum rannsóknum sem hafa verið gerðar annars staðar í Evrópu, að aukin fjárfesting í menntun, rannsóknum og vísindum skili sér í aukinni hagsæld, þó ekki daginn eftir en til lengri tíma skilar aukin fjárfesting í menntun, rannsóknum og vísindum tvímælalaust aukinni hagsæld. Þegar við ræðum arðsemi fjárfestinga finnst mér mikilvægt að við ræðum ekki eingöngu hinar áþreifanlegu fjárfestingar heldur líka hinar óáþreifanlegu. Áðan átti ég fund með formönnum flokkanna á þingi um það hvort við gætum sammælst um eitthvert ferli til þess að halda áfram að vinna að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Ég mun seinni partinn í dag setja á veraldarvefinn það minnisblað sem ég kynnti þar fyrir formönnum flokkanna þar sem lýst er því ferli sem ég hef lagt til og hef ég óskað eftir því við formennina að þeir taki þátt í þeim leiðangri þó að við gefum auðvitað ekkert um niðurstöður þess máls. Þar er lagt til að við setjum okkur áætlun fyrir þetta kjörtímabil og hið næsta um að ljúka heildarendurskoðun, byrjum á þeim málum sem kannski hvað lengst hafa verið komin. Ég vil sérstaklega nefna þau mál sem voru undir í þjóðaratkvæðagreiðslu um einstök atriði ásamt tillögum stjórnlagaráðs 2012 en líka fleiri mál sem við setjum á dagskrá. Ég mun setja þetta á heimasíðu forsætisráðuneytisins seinni partinn og vonast til þess að við getum náð saman um það að setjast niður við þetta borð þannig að við náum fram einhverjum áföngum í stjórnarskrárbreytingum á þessu kjörtímabili, kynnum þá áfanga með reglubundnum hætti á vettvangi þingsins og tryggjum að aukið verði sem mest samráð við almenning meðan á ferlinu stendur, bæði með því að nýta þær aðferðir sem við þekkjum til að efla beint lýðræði á borð við rökræðukannanir og annað slíkt, en líka með hefðbundnari aðferðum á borð við opna fundi og opið samráð í gegnum netið. Ég vil síðan nefna það að ég hef líka nýtt tímann núna til þess að kynna mér málefni svokallaðrar framtíðarnefndar, en eins og kunnugt er er slík nefnd lögð til í stjórnarsáttmála. Það byggir á hugmyndum frá Pírötum sem Píratar lögðu fram á fyrsta kjörtímabili sínu, en fleiri flokkar hafa lýst yfir stuðningi við og ámálgað slíkar hugmyndir og hér hafa verið, framtíðarnefndir. Fræg er framtíðarnefnd Steingríms Hermannssonar. Það er öllum bæði skemmtiefni og gagn í því að lesa þá skýrslu og velta fyrir sér hvað varð að veruleika í því sem þar var fjallað um. Sú vinna var góð og hjálpaði til við að setja niður ákveðna langtímahugsun. Það er það sem við horfum til. Ég hef lagt til, og ætla að kynna það fyrir formönnum flokka og við munum ræða það í samráði okkar, að við lítum til Finnlands þar sem slík framtíðarnefnd hefur verið starfandi frá tíunda áratugnum og er fastanefnd inni á finnska þinginu, vinnur með forsætisráðuneytinu og hefur verulegt svigrúm til að setja mál á dagskrá. Það eru mörg brýn mál á dagskrá hvað varðar langtímasjónarmið í íslenskum stjórnmálum og ég hef til að mynda nefnt í því samhengi fjórðu iðnbyltinguna og þær tækniframfarir sem eru fram undan, sem við ræddum töluvert fyrir kosningar en skiptir máli að við setjum í einhvern farveg á vettvangi þingsins. Að lokum vil ég nefna nokkur mál sem ég tel að eigi eftir að verða fyrirferðarmikil á vettvangi þingsins. Það er í fyrsta lagi frumvarp til laga um persónuvernd sem er innleiðing á nýrri reglugerð um persónuvernd sem hæstv. dómsmálaráðherra mun mæla fyrir. Þetta er gerbreyting á öllu umhverfi persónuverndar sem við munum vera að innleiða úr evrópskum rétti og veitir í raun og veru ekki af miðað við þær gerbreytingar sem hafa orðið á umhverfi okkar á undanförnum árum þegar kemur að málefnum persónuverndar. Ég vil líka nefna þá endurskoðun sem er fyrirhuguð á gildandi lögum um skipan ferðamála. Ég vil nefna tillögu til þingsályktunar um aðgerðaáætlun um ofbeldi sem byggir á samstarfsyfirlýsingu fjögurra ráðherra í fyrri ríkisstjórn, þ.e. félags-, mennta-, heilbrigðis- og dómsmálaráðherra, sem skiptir máli að við tökum til umræðu á þinginu. Síðast en ekki síst vil ég nefna mál sem gert er ráð fyrir að komi hér inn á vormánuðum um breytingar á skattkerfinu og gjaldtöku í formi grænna skatta eða skattaívilnana í takt við stefnu stjórnvalda í loftslagsmálum, sem við ræddum í tengslum við afgreiðslu tekjubandorms fjárlaga. Eins og kunnugt er og ég nefndi í upphafi var tíminn sem þingið hafði mjög stuttur til þess að ræða þau mál ítarlega svo að það verður gott að þingið fái tíma til þess að fara yfir einhverja slíka heildarsýn á málefni grænna skatta og skattaívilnana. Ég vil nota síðustu sekúndur mínar til að ræða það og upplýsa þingið um að stjórnvöld hafa á síðustu vikum átt óformleg samtöl við fulltrúa sveitarfélaganna og heildarsamtaka á vinnumarkaði um langtímasýn í málefnum íslensks vinnumarkaðar og hvernig megi ná aukinni samstöðu um það hvernig við skipuleggjum innlendan vinnumarkað. Þetta er eitt af því sem við höfum töluvert rætt á vettvangi Alþingis á undanförnum árum, hvernig við getum skapað aukna sátt um ýmsa þætti. Þar hafa verið settir niður starfshópar, nú þegar tveir. Ég fæ kannski tækifæri til þess á næstu vikum að eiga sérstaka umræðu við hv. þm. Jón Þór Ólafsson um málefni kjararáðs. Þar hefur verið settur niður starfshópur um þau málefni en í þessari viku verður líka skipaður hópur um launatölfræði, hvernig staðið er að því, því að þau mál hafa verið umdeild. Við horfum til þess hvernig við getum rutt einhverjum af þeim hindrunum úr vegi sem hafa verið því til fyrirstöðu að við höfum getað skapað aukna sátt um fyrirkomulagið á innlendum vinnumarkaði.
Herra forseti. Völdum fylgir ábyrgð. Að bera ábyrgð þýðir einnig að taka afleiðingum gjörða sinna eða þeirra sem undir mann heyra. Í upphafi árs fengu landsmenn fregnir af því að forsætisráðherra hefði skipað starfshóp um eflingu trausts á stjórnmálum og stjórnsýslu. Ekki veitir af, enda hefur undanfarinn áratug ríkt mikið vantraust á stjórnmálum á Íslandi. Ábyrgð ráðherra er tvenns konar: Lagaleg og pólitísk. Í ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur situr dómsmálaráðherra sem í síðasta mánuði fékk á sig tvo dóma í Hæstarétti vegna embættisfærslna sinna. Þetta er langt í frá daglegt brauð. Hún var einfaldlega dæmd fyrir að hafa farið þvert gegn fimm manna hæfisnefnd sérfræðinga sem mátu umsækjendur í starf dómara við Landsrétt. Að skipa starfshóp um eflingu trausts er góðra gjalda vert. En ég spyr forsætisráðherra: Hvað hyggst hún gera, annað en bara að segja, [[Forseti hringir.]]til að efla traust landsmanna á stjórnmálum?
Herra forseti. Sá starfshópur sem ég hef skipað er skipaður sérfræðingum á ólíkum sviðum, bæði þeim sem þekkja vel til stjórnsýslunnar en líka siðfræðingum og öðrum. Hópnum er ætlað að fara yfir í fyrsta lagi siðareglur framkvæmdarvaldsins, þ.e. ríkisstjórnar og stjórnsýslu, fara yfir reglur um hagsmunaskráningu, en eins og kunnugt er er það í raun og veru ekki fyrr en eftir hrun að Alþingi og ríkisstjórn fara í það verkefni að setja sér siðareglur. Það má segja að við höfum verið langt á eftir öðrum löndum þegar að því kemur. Ég tel fulla ástæðu til að fara yfir þessar reglur, hvernig framkvæmd þeirra hefur verið og hvað við getum gert betur. Það er líka hlutverk þessa starfshóps að bera þessar reglur að því hvernig þetta hefur verið framkvæmt annars staðar, í þeim löndum sem við berum okkur saman við, til að tryggja að við séum í einhverjum takti við þær reglur sem þar tíðkast. Ég tel þetta í raun mjög tímabært. Fyrir utan þetta hef ég óskað eftir því við þennan starfshóp að hann skoði einnig aðrar umbætur [[Forseti hringir.]]sem hugsanlega sé þörf á í lagaumhverfi stjórnsýslunnar.
Herra forseti. Það er gott að skipa starfshópa en vandinn blasir við okkur. Við vorum á fundi í morgun, #metoo. Þar var einmitt talað um það, hvað ef við höfum reglur, höfum lög, höfum ákveðnar siðareglur eða hvað sem er en ekki er farið eftir þeim? Hvað á þá að gera? Um þetta var spurt í morgun. Svarið var í raun skýrt: Þá verður sá sem ábyrgðina ber, vinnuveitandi, formaður í félagasamtökum, forsætisráðherra eða annar, að stíga inn og segja: Hér hefur orðið algert trúnaðarrof, hér skortir traust, hér hefur verið farið yfir ákveðin mörk, hér ríkir ekki traust, það verður að bregðast við. Það er ekki bara hægt að setja vandann, sem blasir við í íslensku dómskerfi, í íslensku réttarfari, í nefnd siðfræðinga og annarra mætra einstaklinga. Það verður einhvern veginn [[Forseti hringir.]]að sýna almenningi að lög beri að virða.
Herra forseti. Hv. þingmaður vísar hér til fundar sem haldinn var í morgun, og þar var einmitt rætt um nauðsyn umræðna, að við séum ekki að setja okkur reglur sem hafi ekki gildi í raun því að þær séu bara undirritaðar án umhugsunar, heldur einmitt að við tökum reglur og viðmið til raunverulegrar umræðu á okkar vettvangi. Hv. þingmaður talar hér um starfshópa eins og þeir skipti litlu máli. Ég vil segja að það skiptir einmitt máli að undirbúa slíka umræðu, hvort sem horft er til siðareglna, hagsmunaskráningar eða annars, með vönduðum hætti þannig að við tryggjum að umræðan skili sér út til okkar sem eigum að fylgja reglunum. Hv. þingmaður vísar í mál dómsmálaráðherrans og ég veit ekki betur en að það sé einmitt til skoðunar hjá hv. þingmanni sem leiðir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, þar séu þau mál til frekari skoðunar. Ég styð það að sú nefnd ljúki yfirferð sinni um þau mál eða ákveði nákvæmlega hvernig hún á að fara fram. Því það er eðlilegt að við tökum þetta mál til umræðu á þeim vettvangi [[Forseti hringir.]]eins og þegar hefur verið ákveðið að gera.
Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra Katrín Jakobsdóttir er nokkurn veginn búin að svara því fyrsta sem mig langaði að fá svar við, þ.e. hvort hún teldi að allar upplýsingar væru komnar fram varðandi það að dómsmálaráðherra braut lög við skipun dómara í vor. Nú koma fleiri upplýsingar fram og kom fram í fjölmiðlum í dag að sérfræðingar í ráðuneytinu, sem eiga samkvæmt lögum að upplýsa ráðherra um hvort hún fari að lögum - ráðherra á samkvæmt lögum að leita þeirra til að vita hvort hann sé að fara að lögum - upplýstu hæstv. dómsmálaráðherra, Sigríði Á. Andersen, um að hún væri að brjóta lög. Hún fékk að vita það tíu dögum fyrir skipunina, eitthvað svoleiðis, alla vega löngu fyrir skipunina, en hún ákvað samt að koma með skjal í þingið með tilnefningu sem braut lög samkvæmt öllum sérfræðingum sem komu fyrir nefndina. Það er gott að fá það á hreint að forsætisráðherra vill skoða málin, vill þegar verið er að skoða svona mál að sé nauðsynleg umræða, að kallað sé eftir því að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd skoði þetta mál vel þannig að við höfum upplýsingar um þá umræðu. [[Forseti hringir.]]Mig langaði bara að nefna þetta, að þetta væri skýrt, að því væri haldið til haga, og kannski fá smáandsvör frá forsætisráðherra.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég skildi fyrirspurn hans á þann veg að ég legðist ekki gegn því að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd færi yfir þau mál sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni - og það er algjörlega rétt, að ég leggst ekki gegn því. Hvað varðar þau gögn sem hv. þingmaður vísar til þá hefur hv. nefnd kallað eftir þeim gögnum en á væntanlega eftir að fara yfir þau þannig að málið liggur bara þar. Hins vegar er það svo að dómur er fallinn í málinu þannig að sú niðurstaða liggur fyrir af hálfu Hæstaréttar.
Herra forseti. Já, gögnin liggja fyrir, dómur liggur fyrir um að dómsmálaráðherra hafi brotið lög við skipan dómara en það eru fleiri gögn sem eru að koma fram og á einhverjum tímapunkti myndi maður ætla að menn endurskoðuðu afstöðu sína til þess hvort dómsmálaráðherra geti setið áfram. Mér fannst ekkert í máli forsætisráðherra stangast á við það og það er kallað eftir að við fáum þessar upplýsingar og það sé umræða um þær. Varðandi annað mál, því að þessi umræða gengur út á stöðuna í stjórnmálum í ársbyrjun og verkefnin fram undan, þá er eitt af stærstu verkefnunum að sjálfsögðu kjaramál. Margir kjarasamningar eru lausir og við stöndum frammi fyrir því að hundrað kjarasamningum, kjarasamningum 70% launafólks, þorra launafólks, gæti verið sagt upp í lok febrúar. Starfshópurinn á að skila af sér 10. febrúar. Gæti hæstv. forsætisráðherra Katrín Jakobsdóttir farið betur yfir það hvernig málum er háttað? Mér finnst verkefnið ekki vera mjög vel skilgreint, ég heyri það ekki. Það er búið að vera að reyna að vinna í þessum málum og ná heildarsátt svo árum skiptir. Síðasta og þarsíðasta ríkisstjórn reyndu það [[Forseti hringir.]]og nú stöndum við frammi fyrir þessu eftir mjög skamman tíma. Hvernig sér forsætisráðherra í alvörunni að verkið geti klárast á þessum tíma? Mér finnst það því miður ekki líklegt, en ég vona það.
Herra forseti. Ég vil fyrst segja það, af því að hv. þingmaður segir að ég kalli eftir því að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd taki mál til skoðunar, að ég er auðvitað bara hluti af framkvæmdarvaldinu og þetta liggur að sjálfsögðu algjörlega í höndum þingsins og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hennar hlutverki samkvæmt. Hv. þingmaður nefnir stöðuna á vinnumarkaði. Það er svo að auðvitað er ríkið aðeins viðsemjandi í hluta þeirra samninga sem hv. þingmaður vitnar til, þ.e. þeim samningum sem eru á hinum opinbera markaði. Það sem er okkar markmið og það ferli á sér stað með hefðbundnum hætti gegnum samninganefnd ríkisins, það ferli sem við horfum til er hvort við getum náð, eins og ég sagði áðan, aukinni samstöðu með aðilum vinnumarkaðarins um framtíðarfyrirkomulag og langtímasýn á vinnumarkaði. Hluti af því og af því að hv. þingmaður nefnir starfshóp um málefni kjararáðs er auðvitað að fara yfir það fyrirkomulag sem var breytt fyrir rúmu ári en hefur ekki enn kannski haft þau áhrif að breyta fyrirkomulaginu til lengri tíma í ljósi þess að kjararáð hefur verið að úrskurða um eldri beiðnir og hins vegar er það verkefni þess hóps sem hefur verið settur að fara síðan yfir þá tölfræði sem er á bak við úrskurði kjararáðs annars vegar og hins vegar launaþróun og launasetningu á almennum markaði. Síðan hafa aðrir hópar verið settir til að fara yfir launatölfræðina. Við ætlumst til þess að þeir hópar vinni hratt, mishratt þó, og við gerum þetta með aðilum vinnumarkaðarins. Við köllum þá að borðinu til þess að fá efnismeiri umræðu um þetta framtíðarfyrirkomulag. Ég tel því að skilgreiningin liggi nokkuð ljós fyrir og ég vonast að sjálfsögðu til þess að verkinu verði lokið á réttum tíma.
Hæstv. forseti. Ég ætlaði að koma upp og ræða við hæstv. forsætisráðherra um sjúkrahúsmál eða spítala en ég ætla að halda áfram með það mál sem þeir sem hér hafa talað á undan hafa rætt um, þ.e. þá staðreynd að Hæstiréttur hefur tvisvar fellt dóm yfir hæstv. dómsmálaráðherra og nú spyr ég enn einu sinni - mér er alveg sama hvað það er, eitt er væntanlega nóg - hæstv. forsætisráðherra kemur sér hins vegar algjörlega undan því að ræða það mál, vísar nú á stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í fyrsta lagi: Eru ráðherrar hafnir yfir lög? Þurfa ráðherrar ekki að fara að lögum landsins? Í öðru lagi: Ef dómur fellur á ráðherra, á hann að axla ábyrgð með einhverjum hætti? Ef ekki, af hverju ekki? Ef það er þannig að ráðherrann á að axla ábyrgð, hvernig á hann þá að axla ábyrgð? Skiptir brotið máli? Skiptir máli hver á í hlut? Eða hvernig getur hæstv. ráðherra staðið hér frammi fyrir þingheimi og þjóðinni allri og látið í raun eins og það skipti ekki máli að dómsmálaráðherra í ríkisstjórn hennar hafi verið dæmdur af Hæstarétti?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina en ég hef nú þegar svarað henni hér á vettvangi þingsins áður, þannig að ég tel ekki að ég hafi komið mér hjá því að svara. Hins vegar var spurt um ýmsa aðra þætti. Það er alveg rétt að við höfum séð ráðherra fá á sig dóma, hæstv. dómsmálaráðherra núna. Við höfum séð ráðherra fá á sig dóma vegna brota á jafnréttislögum, skipulagslögum og svo mætti áfram telja. Hv. þingmaður spyr: Eru ráðherrar hafnir yfir lög? Að sjálfsögðu ekki. Dómurinn talar sínu máli, eins og ég sagði áðan. Hæstiréttur á að vera endir allrar þrætu, okkur ber að taka hann alvarlega. Okkur ber að fara yfir þetta ferli, okkur ber líka að fara yfir það lagaumhverfi sem við höfum skapað og fara yfir þær reglur sem hugsanlega þarf að setja. En hvernig axla ráðherrar ábyrgð? Ja, þau dæmi sem ég nefndi áðan leiddu ekki til afsagnar ráðherra og ég hef sjálf hvorki sem stjórnarandstöðuþingmaður né sem ráðherra í ríkisstjórn kallað sérstaklega eftir afsögnum ráðherra af þessum tilefnum. Hins vegar kalla ég eftir því að slíkir dómar séu teknir alvarlega og að við förum yfir þá á vettvangi þingsins og framkvæmdarvaldsins.
Virðulegi forseti. Nú var hæstv. forsætisráðherra einn af þeim þingmönnum sem ákvað að draga fyrrverandi forsætisráðherra fyrir landsdóm. Niðurstaðan þar varð sú að hæstv. forsætisráðherra hefði ekki haldið nógu marga fundi, ef ég skil niðurstöðu landsdóms rétt. Nú spyr ég hæstv. ráðherra, sem ákvað að forveri hennar í starfi skyldi dreginn fyrir landsdóm, hvort ekki sé tilefni til þess að ráðherrar, sem eru dæmdir í Hæstarétti, horfi nú aðeins inn í sig og velti fyrir sér hvort þeim sé sætt. Eða hefur forsætisráðherrann ekki áhyggjur af því? Hefur ráðherrann enga skoðun á því hvenær ráðherrar eigi að axla ábyrgð? Úr því að ráðherrann studdi það á sínum tíma að forveri hennar yrði dreginn fyrir landsdóm, hafði skoðun á því máli þá, spyr ég: Hefur hæstv. forsætisráðherra enga skoðun á því hvort hæstv. dómsmálaráðherra eigi að segja af sér eða sitja áfram? Þá spyr ég: Hvenær, að mati hæstv. forsætisráðherra, eiga ráðherrar að segja af sér þegar þeir hljóta dóm?
Herra forseti. Hv. þingmaður vísar hér til niðurstöðu sem Alþingi komst að í kjölfar rannsóknarskýrslu Alþingis, sem var unnin í samráði allra flokka og var borin undir atkvæði. Þessi ákvörðun, að leggja til að málum tiltekinna ráðherra yrði vísað til landsdóms, var tekin sökum umfangs þeirra mál. Ég hef hins vegar sagt það sjálf að mér finnist ástæða til að endurskoða lögin um ráðherraábyrgð og ákvæðin um landsdóm í kjölfar þess máls. Ég tel að þau séu að mörgu leyti barn síns tíma þó að við þurfum auðvitað að ræða það á þessum vettvangi nákvæmlega hvað ætti að koma í staðinn. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður telur þessu saman að jafna, atburðarás sem var samkvæmt tillögu meiri hluta þingmannanefndar sem vann úr niðurstöðum rannsóknarskýrslu Alþingis og þessum dómi. Ráðherra spyr hvenær ráðherrar eigi að fara fyrir landsdóm. Ég held að full ástæða sé til að endurskoða það fyrirkomulag. En hvenær er ráðherrum sætt? Ég ítreka það sem ég sagði hér áðan: Ég tel ekki endilega að dómur fyrir brot á lögum leiði til afsagnar ráðherra. Það sagði ég algjörlega skýrt hér áðan í mínu fyrra svari eins og hv. þingmaður heyrði.
Virðulegi forseti. Ég ætla, líkt og aðrir hafa gert hér, að vísa sérstaklega í byrjun í starfshóp sem hæstv. forsætisráðherra skipaði á dögunum um eflingu og traust á stjórnmálum og stjórnsýslu. Það er gott og blessað og ég fagna því. Það eru aðrir þættir sem skipta máli hvað varðar traust almennings á stjórnvöldum. Eitt af því sem mig langar til þess að koma inn á hér er mál, sem mikið hefur verið tekist á um á vettvangi íslensks samfélags síðustu ár og áratugi, en það varðar eðlilegt og sanngjarnt afgjald til íslenskrar þjóðar fyrir afnot af þjóðarauðlindunum. Nú er svo komið að það er ekki eingöngu ein stærsta atvinnugreinin heldur tvær sem byggja lífsviðurværi sitt og sinna á því að nota íslenska auðlind, sameign íslensku þjóðarinnar, án þess að við höfum borið gæfu til að skilgreina nákvæmlega hvernig íslensk þjóð á að njóta þeirrar eignar. Mig langar til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann geti ekki verið sammála mér í því að það að fá lúkningu í þetta mál [[Forseti hringir.]]skipti ekki síður máli varðandi traust almennings á stjórnmálunum og getu þeirra til að vinna að hagsmunum íslenskrar þjóðar án þess að missa málin sífellt [[Forseti hringir.]]… þess?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég gerði áðan að umtalsefni þá brýnu þörf sem ég tel vera á því að við ljúkum einhverjum áföngum í endurskoðun stjórnarskrárinnar á þessu kjörtímabili. Og af því að hv. þingmaður vísar ekki bara til veiðigjalda í sjávarútvegi heldur líka til ferðaþjónustunnar og í aðrar þær atvinnugreinar sem reiða sig á náttúruauðlindir okkar þá vil ég segja, það hefur komið fram, alla vega samkvæmt fulltrúa Vinstri grænna í þeirri nefnd sem fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipaði um endurskoðun á töku veiðigjalds í sjávarútvegi, hversu brýnt það er að við fáum auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Ég vil því byrja á að segja að ég held að það sé kannski stærsta málið til lengri tíma, þ.e. að við getum sammælst um slíkt ákvæði. Síðan er það svo að við þurfum að sjálfsögðu að skoða fyrirkomulag veiðigjaldanna en líka gjaldtöku í ferðaþjónustu. Þar höfum við verið að boða einhvers konar komu- eða brottfarargjald sem við munum ræða nú um við aðila í ferðaþjónustu. Grundvöllurinn þarf að liggja skýr fyrir og þar held ég að stjórnarskrárákvæðið sé mikilvægasti áfanginn, svona til framtíðar litið.
Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svarið. Ég tek undir það að til lengri tíma litið skiptir það máli. En ég tel jafnframt einsýnt að við séum komin í það öngstræti með þessi mál að tvö til fjögur kjörtímabil, eða hvaða tíma sem menn ætla sér til að ljúka athugun á stjórnarskránni, séu einfaldlega of langur tími. Við getum klárað þetta mál mun hraðar. Þegar litið er til stjórnarsáttmálans annars vegar og tekjuhliðar fjárlaga hins vegar er ekki alveg einsýnt hvaða leið ríkisstjórnin ætlar að fara í þeim málum á þessu kjörtímabili. Hæstv. ráðherra nefnir að verið sé að skoða komugjöld, þau hafa sannarlega verið skoðuð áður, það er gott og blessað. Veiðigjöldin, þau skilaboð sem hingað til hafa komið frá ríkisstjórninni eru á þann veg að það eigi að lækka þau. Maður spyr: Er þetta ekki örugglega - mig langar til að hæstv. ráðherra fullvissi mig um það - svo alvarlegt og mikilvægt mál að brýnt sé að koma því í þann farveg að sátt náist um? Er það ekki viðurkennt?
Herra forseti. Ég vil segja að ég vona að það taki ekki mörg kjörtímabil að ljúka auðlindaákvæði. Ég vonast til þess, í því plaggi sem ég lagði fram fyrir formenn flokkanna, að það verði á þessu kjörtímabili og það væri nú kannski bara dálítið góður áfangi ef við næðum því. Síðan vil ég segja, af því að hv. þingmaður segir að það sé fyrirhugað að lækka veiðigjöldin, að við erum að horfa á afkomutengingu. Það getur auðvitað leitt til bæði lækkunar og hækkunar. Eitt af því sem var m.a. til umræðu í þeirri nefnd sem ég vitnaði til áðan var auðvitað mismunandi staða útgerðarfyrirtækjanna gagnvart veiðigjaldinu eftir umfangi þeirra þar sem munar verulega miklu á smærri útgerðum og stærri útgerðum. Það atriði er hægt að endurskoða miklu fyrr sem og komu- og brottfarargjöldin eins og ég nefndi áðan þannig að að sjálfsögðu er hægt að fara í þessi mál á kjörtímabilinu með ákveðnum breytingum sem vonandi næst samstaða um. En ég held að til lengri tíma væri gríðarmikilvægt að fá auðlindaákvæði í stjórnarskrá sem myndi renna grundvelli undir þessi mál til framtíðar.
Herra forseti. Mannkynið lifir á dramatískum tímum og Íslendingum ber að sýna ábyrgð á þróun jarðarinnar. Með nútímatækni og samskiptum hefur mannkynið aldrei verið nær því að vera eins og ein fjölskylda þar sem við berum öll ábyrgð hvert á öðru. Pólitískur veruleiki hinum megin á hnettinum kemur okkur við og líka fólkið sem þar býr. Í rúm 70 ár höfum við lifað við ógn og í skugga kjarnorkusprengjunnar og gríðarleg orka hefur farið í að viðhalda ógnarjafnvægi. Við lok kalda stríðsins önduðum við léttar í nokkur ár en nú eru aftur blikur á lofti. Þá höfum við gengið svo freklega á gæði jarðar að í óefni stefnir og við höfum kannski bara nokkur ár til að snúa þróuninni við. Það væri kaldhæðnislegt og sorglegt ef þessi yfirburðadýrategund í lífríkinu yrði til þess að gera jörðina óbyggilega í staðinn fyrir að gera hana blómlega. Hugmyndakerfi sem hafa verið keyrð áfram af valdabaráttu, tortryggni og græðgi hafa stutt ósjálfbæra nýtingu, miskunnarlausa samkeppni og um margt mjög óheilbrigð viðhorf. Þetta hefur leitt til þess að einstakir heimshlutar hafa orðið undir, lönd hafa farið halloka, stórir þjóðfélagshópar átt í vök að verjast og helmingur mannkyns, konur, beittur kerfisbundinni mismunun. En styrjaldir, loftslagsógnin, kvennakúgun og félagsleg einangrun, eins og hæstv. forsætisráðherra nefndi áðan, eru hins vegar sjúkdómseinkenni, ekki sjálfur sjúkdómurinn. Hann heitir misskipting og gegn henni þarf að ráðast. Það er tilgangslaust að berjast sífellt gegn birtingarmyndinni ef ekkert er gert til að ráðast að orsökunum. Það er álíka árangursríkt og að reikna með því að það að klóra sér lækni hlaupabólu. Ísland verður auðvitað ekki afgerandi í þeirri baráttu en við getum og ættum að sýna gott fordæmi. Við eigum að taka afstöðu með friðsamlegum lausnum þegar nokkur er kostur, við þurfum að standa enn betur að þróunaraðstoð og virða þingsályktunartillögu frá 2011. Við þurfum að axla ríkari ábyrgð í málefnum flóttamanna og við eigum að ganga á undan með góðu fordæmi í loftslags- og jafnréttismálum. En nærtækast og árangursríkast er þó að vinna stóra sigra á heimavelli, ráðast gegn sjúkdómnum sjálfum. Það gerum við með því að auka jöfnuð og útrýma fátækt. Mannkynið stendur frammi fyrir gríðarlegri tæknibyltingu sem mun gerbreyta þjóðfélaginu. Innan fárra ára og áratuga verður þátttaka mannsins í samfélaginu með allt öðrum hætti en við þekkjum hingað til. Með nýrri tækni skapast tækifæri til að komast aftur á réttan kjöl. Framleiðni getur aukist stórkostlega, einnig möguleikar á vistvænni framleiðslu sem eru nauðsynleg viðbrögð við loftslagsógninni. En síðast en ekki síst gæti hún nýst til að minnka bilið á milli þeirra ríku og fátæku. Þeirri bylgju fylgja þó líka ógnir ef ekki er rétt haldið á spilunum. Það þarf ekki mikið hugmyndaflug til að átta sig á því að hægt er að framleiða enn ömurlegri vopn en áður. Valdið og auðurinn geta í framtíðinni færst á enn færri hendur, ójöfnuður aukist, sem ýtir aftur undir ófrið. Þess vegna fagna ég boðaðri þverpólitískri nefnd um þau mál í samræmi við framlagða þingsályktunartillögu Samfylkingarinnar og fleiri flokka. En þar verður að tryggja að ágóðinn af tæknivæðingunni lendi ekki í höndum þeirra sem eiga fyrirtæki heldur hjá almenningi öllum. Vissulega standa Íslendingar framarlega í samanburði við aðrar þjóðir á mörgum sviðum. Jafnrétti er mikið, hér ríkir friður, við búum yfir auðlindum sem gætu gert okkur kleift að byggja umhverfisvænt samfélag og fátækt er óvíða minni. Það er þó engin afsökun fyrir því að láta staðar numið. Raunar ættum við að vera í meiri færum en ella. Ísland er ríkt land og á einstöku hagvaxtarskeiði ættum við að geta gert miklu betur nú en áður. Því eru áherslur ríkisstjórnarinnar þegar kemur að veikustu hópum samfélagsins mikil vonbrigði. Í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra sagði hæstv. heilbrigðisráðherra að til þess að mynda ríkisstjórn með þeim flokki sem Vinstri græn hafa gagnrýnt mest þyrfti skýra pólitíska sýn, þrek og kjark. Þau hafi þorað að taka frumkvæði og gripið tækifærið. Orðrétt sagði hún, með leyfi forseta: „Við erum að bjarga heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu og samgöngunum frá langvinnri vanrækslu og ásælni peningaaflanna í landinu. Það er búið að rétta efnahagslífið við eftir hrunið.“ Um leið og Samfylkingin fagnar hverri krónu sem er sett í styrkingu almannaþjónustunnar teljum við allt of lítið gert enn þá. Við erum tilbúin til að berjast með stjórninni af meiri metnaði á því sviði ef það er gert skynsamlega. Við gagnrýnum hins vegar það hættuspil að fjármagna slík útgjöld með því að klípa af rekstrarafgangi ríkissjóðs en afla ekki tekna fyrir þeim. Slíkt getur auðveldlega leitt til hærri vaxta og aukinnar verðbólgu. Undir þær áhyggjur taka bæði fjármálaráð og peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands. Við hörmum beinlínis að skattkerfið og önnur tekjujöfnunartæki séu ekki nýtt til að bæta stöðu viðkvæmustu hópanna, aldraðra, öryrkja, ungs fólks og tekjulágra. Þá er gefinn eftir 21 milljarður í skattheimtu frá fjárlagafrumvarpi síðustu ríkisstjórnar, sem hefði mátt nýta í þessa baráttu. Loks verður fróðlegt að fylgjast með því hvað ríkisstjórnin ætlar að gera. Ætlar hún að lækka afgjald okkar almennings að sameiginlegum auðlindum og lækka veiðigjaldið? Miðstjórn ASÍ hefur raunar ályktað og telur að núverandi stefna ríkisstjórnarinnar muni leiða til meiri misskiptingar. Varla er það gott veganesti inn í komandi kjaraviðræður. Er þetta virkilega hinn skýri pólitíski vilji Vinstri grænna nú þegar búið er að rétta efnahagslífið við, eins og hæstv. heilbrigðisráðherra orðaði það? Herra forseti. Til þess að hafa raunveruleg tækifæri til að dafna og þroska og nýta hæfileika sína þarf fólk að búa við viðunandi kjör. Það geta ekki þau 6 þús. börn sem búa við skort, ungt fólk sem hrekst um á ótryggum íbúðamarkaði, öldruð hjón sem njóta eingöngu tekna frá almannatryggingum og fá um 250 þús. hvort eftir skatta, eða einhleypur sem fær 243 þús. eftir skatta eða öryrkinn sem fær enn þá minna en það. Þetta fólk getur ekki nýtt sér það fjölmarga sem íslenskt samfélag hefur upp á að bjóða og telst til sjálfsagðra mannréttinda í dag. Þótt það hafi kannski naumlega til hnífs og skeiðar býr það við félagslega fátækt og vaxandi hópur hefur ekki einu sinni efni á að leita sér lækninga. Ríkisstjórnin hefur reyndar gefið í skyn að hún ætli að ræða félagslegar umbætur í tengslum við kjarasamninga. En nauðsynlegt grunnkerfi á aldrei að vera skiptimynt í kjarasamningum. Vinstri flokkur ætti að hafa meiri metnað en það. Við eigum einfaldlega ekki að braska með fæði, klæði, húsnæði eða öryggi fólks. Eins mikilvægt og það er að ná breiðri sátt ólíkra sjónarmiða, eins og hæstv. forsætisráðherra hefur lýst stjórnarsamstarfinu, getur félagshyggjuflokkur tæplega sætt sig við að málamiðlun leiði til óbreyttrar þróunar í átt að aukinni misskiptingu. Ríkisstjórnin birti í stjórnarsáttmálanum metnaðarfullar tillögur í loftslagsmálum en skortur á fjármögnun veldur vonbrigðum. Þá er áhyggjuefni að ekkert sé minnst á hlutverk hins byggða umhverfis í þeirri baráttu, þrátt fyrir að þangað sé kannski mest að sækja. Þar mun þétting byggðar og borgarlína höfuðborgarsvæðisins leika gríðarlega stórt hlutverk. Í ljósi málflutnings fjögurra af fimm frambjóðendum í leiðtogakjöri Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík er nauðsynlegt að við fáum að heyra frá flokksmönnum Sjálfstæðisflokksins um stefnu hans og ríkisstjórnarinnar varðandi þá þætti. Herra forseti. Talsmönnum ríkisstjórnarinnar varð við myndun hennar tíðrætt um að hlutverk hennar væri að efla traust og auka pólitískan stöðugleika. Traust er lykilþáttur í því að Alþingi og stjórnvöld geti risið undir skyldum sínum. Traust er þó hvorki hægt að kaupa né krefjast. Það verður fólk að ávinna sér. Eins mikilvægt og það er að forsætisráðherra skipi nefnd sem útbúi vegvísa er vísasta leiðin að stjórnvöld og kjörnir fulltrúar hagi sér þannig að það byggist upp. Reyndar væri ný stjórnarskrá ágætisskref í þá átt. En ef einhver heldur að traust aukist með dómsmálaráðherra sem hefur verið dæmd í Hæstarétti fyrir afskipti af dómsvaldinu eða flokki sem hefur ekki náð að klára þrjú síðustu kjörtímabil sín í ríkisstjórn fer sá hinn sami villur vegar. Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur nú lifað sína stuttu hveitibrauðsdaga. Samfylkingin er fús til samstarfs en þá verða ríkisstjórnarflokkarnir að koma af fullri alvöru með okkur í að lengja fæðingarorlof, lækka greiðsluþátttöku, byggja fleiri leiguíbúðir og almennt að gera mikið betur í baráttunni gegn ójöfnuði og fátækt.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans hér í dag, ekki síst um loftslagsmálin og umhverfismálin í heild sinni. Ég held að það sé alveg ljóst að loftslagsmálin eru málefni sem við verðum öll að ná góðri samstöðu um, bæði í þinginu og úti í samfélaginu. Ég fagna því að Samfylkingin sé samstarfsfús í þeim málum og hlakka til að eiga við þingmenn hennar umræðu um þau á komandi mánuðum og árum. Til að nefna tvennt eða þrennt í því samhengi vil ég byrja á því sem forsætisráðherra nefndi áðan og verið er að vinna að í fjármálaráðuneytinu, en það er úttekt á grænum sköttum, þar með talið kolefnisgjaldinu sem var mikið hér til umræðu fyrir jólin. Þar þarf að leggja línurnar til að hægt sé að fjármagna þær aðgerðir sem ráðist verður í á næstu árum. Í því samhengi hef ég áður nefnt í þessum ræðustól að aðgerðaáætlun er í vinnslu í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu, sem gengur þvert á öll ráðuneyti svo að segja. Þar þurfa mjög margir að koma að. Við getum nefnt dæmi eins og rafvæðingu samgangna, sem talið er að muni skila miklum árangri til móts við það markmið okkar að ná niður útblæstri gróðurhúsalofttegunda til lengri tíma í samræmi við Parísarsamkomulagið. Ég vil síðan nefna sérstaklega það sem snýr að tækni og rannsóknum. Það þarf að auka rannsóknir til þess að geta ráðist í breytingar í atvinnuvegum, eins og í sjávarútvegi og landbúnaði. Ég vil að lokum nefna að skipulagsmálin eru mjög mikilvæg þegar kemur að þessum þætti, loftslagsmálunum, og ég mun beita mér fyrir því í gegnum landsskipulagsstefnu að tekið verði á þeim málum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir hans innlegg. Nú er það svo að núverandi ríkisstjórn hækkaði gjöld á bifreiðar aðeins um helming á við það sem græna ríkisstjórnin, sem var á undan, hugðist gera og tapaði þar með úr ríkissjóði yfir 2 milljörðum sem hefðu nýst ágætlega í þessar aðgerðir. Í staðinn standa eftir í fjárlagafrumvarpinu, minnir mig, 20 millj. kr., sem er varla mikið. Það er góðra gjalda vert að við stuðlum að rafvæðingu bílaflotans og samgangna og það höfum við öll samþykkt. En þar með er bara einn björn unninn vegna þess að bíllinn í eðli sínu, einkabílinn, er óheillafyrirbrigði ef hann er notaður of mikið. Það er ekki bara orkugjafinn sem slíkur sem er slæmur, það er þessi eiginleiki bílsins að hafa þennan gríðarlega hreyfanleika, að maður getur búið 100 km frá vinnu, farið á fótboltaleik aðra 50 km og verslað svo 30 km þar í burtu og farið heim til sín allt á sama deginum. Það býr í sjálfu sér til innbyggða hvöt til að belgja út byggðina og vinna land sem engin þörf er á. Það er það sem þarf að taka á. Það er nefnilega mikill misskilningur að það sé einhver smekkur hvað sé gott skipulag og hvað slæmt. Við hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson erum örugglega sammála um að þar er hægt að komast að algildri niðurstöðu sem byggist ekki bara á fegurð heldur líka skynsemi og umhverfissjónarmiðum.
Herra forseti. Ég tek heils hugar undir það sem hér var nefnt varðandi skipulagsmálin og eins og ég nefndi áðan tel ég að ein leiðin til að takast á við það sem hv. þingmaður lýsti hér sé einmitt í gegnum landsskipulagsstefnu. En þar kemur náttúrlega líka til að sveitarfélögin í landinu, sem fara með svæðisskipulag, aðalskipulag og deiliskipulag, þurfa að vinna að þessum málum í sínum ranni og landsskipulagsstefna getur verið leiðarljós í þeirri vinnu. Augljósasta dæmið, sem hv. þingmaður nefndi líka í ræðu sinni, eru kannski samgöngumál eins og borgarlínan sem hér var nefnd. Það er nokkuð sem ríkisstjórnin mun að sjálfsögðu skoða með borginni þegar að því kemur. Ég fagna því síðan að við eigum samtal um þessi mál áfram í þinginu og reynum að hjálpast að við að gera þennan málaflokk enn stærri og auka fjármagn til hans.
Herra forseti. Já, ég er alveg sannfærður um að við getum átt alveg prýðilegt samstarf. Ég vænti töluverðs af hæstv. umhverfisráðherra. Landsskipulag er góðra gjalda vert. En það verður að vera með þeim hætti að það sé beinlínis kvöð á sveitarfélög að haga sér skikkanlega. Menn eiga ekki að geta farið með takmarkaða auðlind eins og þeim sýnist. Hvað varðar borgarlínuna fagna ég því að taka á umræðuna. Það þarf að gera meira en það. Ég hef áhyggjur, því að hver frambjóðandinn á fætur öðrum í leiðtogakjöri Sjálfstæðisflokksins í borginni tjáir sig um borgarlínuna með þeim hætti að ég hef áhyggjur af því. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins verða að þyrpast hingað upp og gera grein fyrir því. Það er ekki nóg að hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir skrifi ágætisgreinar. Hv. þm. Óli Björn Kárason verður að koma líka og lýsa stuðningi við borgarlínuna.
Herra forseti. Við ræðum borgarlínuna síðar. Ég vil hins vegar spyrja hv. þingmann og formann Samfylkingarinnar aðeins um grunnhugmyndir hans þegar kemur að skattstefnu Samfylkingarinnar. Að þessu sinni ætla ég aðeins að spyrja hann um veiðigjöld. Ég minnist þess ekki að hv. þingmaður hafi komið í ræðustól og rætt um tekjuöflunarkerfi ríkisins öðruvísi en að boða stöðugt hærri skattheimtu, alveg sama hvað er rætt. Látum það nú vera. Ég ætla að spyrja hann svona almennt um stefnu hans þegar kemur að veiðigjöldum. Telur þingmaðurinn að það eigi að hámarka veiðigjöldin, hafa þau sem hæst? Og þar með sé nauðsynlegt að afnema lagaákvæði um hámarksstærð sjávarútvegsfyrirtækja, hlutdeild þeirra í heildaraflanum. Sem leiðir síðan til þess að fyrirtæki sem þurfa að standa stöðugt undir hærri veiðigjöldum verða að þjappa sér saman, fyrirtækin verða færri og færri, stærri og stærri. Er það framtíðarsýn Samfylkingarinnar og hv. þingmanns að hafa veiðigjöld með þeim hætti að það leiði til þess að sjávarútvegsfyrirtækjum fækki og þau verði risastór á íslenskan mælikvarða?
Herra forseti. Fyrst um grunnhugmyndir Samfylkingarinnar í skattamálum. Þær eru það keimlíkar hugmyndum Vinstri grænna í skattamálum að það gæti varla vafist fyrir þingmanninum að eiga samstarf við okkur einhvern tíma. [[Hlátur í þingsal.]]En ég er hins vegar ekki viss um að við myndum gefa jafn mikið eftir. Með veiðigjöldin þá viljum við fyrst og fremst að þjóðin fái hærri afgjöld af sameiginlegum auðlindum sínum, hvort sem um er að ræða sjó eða orku eða annað slíkt. Auðvitað getur slíkt leitt til mikillar samþjöppunar. En það eru líka til aðrar leiðir til að halda uppi byggðum í landinu en að þvinga menn til að standa í útgerð og atvinnuháttum sem bera sig kannski ekki lengur. Af hverju bjóðum við ekki út eitthvað af þessum kvóta? Af hverju tökum við ekki byggðakvótann og látum byggðirnar fá peningana í staðinn fyrir að vera með þetta kerfi sem við erum með í dag og gerum þeim kannski kleift að byggja upp á nýjum atvinnuvegum, ferðaþjónustu, nýsköpun og öðru slíku? Síðan er alveg ótrúlegt að hlusta á fulltrúa frjálshyggjunnar hérna, hv. þm. Óla Björn Kárason, þegar kemur að útgerðinni. Á hún að lúta allt öðrum lögmálum en allir aðrir? Allt öðrum en verkfræðistofur eða rakarastofur eða nuddstofur? Er ekki allt í lagi þó að eitthvað af útgerðarfyrirtækjunum fari á hausinn og við leitum í hagkvæmasta reksturinn þannig að þjóðin fái á endanum afgjaldið? Aðalatriðið er að byggðunum blæði ekki. En ef hv. þingmaður getur fullvissað mig um að í núverandi kerfi hafi byggðunum ekki blætt, þá skal ég bara biðjast afsökunar.
Herra forseti. Þetta var merkileg ræða. Ég skal fullyrða að það mun fyrst og fremst koma niður á byggðum, m.a. í kjördæmi hv. þingmanns, ef hugmyndafræði hans og stefna þegar kemur að veiðigjöldum nær fram að ganga. Það kemur ekkert á óvart að þingmaðurinn skuli tala með þessum hætti þegar hugmyndafræði hans byggir á því að ríkið sé að afsala sér einhverjum tekjum þegar skattar eru ekki hækkaðir meira en gert er eða þeir lækkaðir. Sá sem talar með þeim hætti gengur út frá því að ríkið eigi í raun allt sem einstaklingurinn aflar sér, launamaðurinn, vegna þess að það er ekki hægt að afsala sér neinu því sem maður á ekki. Hugmyndafræðin byggir á því að ríkið eigi í rauninni allt sem einstaklingurinn aflar og fyrirtækin afla. Þeirri hugmyndafræði er ég að berjast gegn. Ef það telst frjálshyggja er ég frjálshyggjumaður.
Herra forseti. Í fyrsta lagi, hv. þingmaður, eru veiðigjöld ekki skattur. Þau eru gjald fyrir afnot af takmarkaðri auðlind. Ef það hefur farið fram hjá hv. þingmanni þá hefur Samfylkingin meira að segja talað fyrir annars konar gjaldtöku sem er hugsanlega í formi uppboðs sem leiðir til þess að menn bjóða væntanlega ekki meira í hlutinn en þeir ráða við að borga. Í góðu ári fáum við miklar tekjur og í slæmu ári minni tekjur þannig að greinin geti alltaf borið þetta. Það er auðvitað skynsamlegast þegar öllu er á botninn hvolft. Þannig gerum við þetta í ýmsum öðrum atvinnugreinum. Mér skilst að hv. þingmaður styðji það.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Það er alltaf jákvætt að eiga góða bandamenn á þingi. Hann talaði um að hann og Samfylkingin ætluðu að reynast okkur bandamenn hér á þingi. Ég verð samt að halda áfram með umræðuna sem við áttum fyrir áramótin. Mér hefur þótt lítið úr því gert sem átti sér stað í kringum fjárlögin og síðast heyrði ég nú í útvarpinu um helgina að því máli var haldið áfram. Í ræðu hv. þingmanns kom fram að honum þætti ekki nóg að gert á þessu ári. Mig langar að spyrja hvort hann hefði viljað skera niður eitthvað af þeim verkefnum sem lagt var af stað með á þessu ári í fjárlagafrumvarpinu. Eins og komið hefur fram voru þetta rúmir 19 milljarðar sem var bætt við frá frumvarpinu sem var lagt fram í september. Það hefur líka komið fram í umræðunni að það er u.þ.b. helmingur af þeirri fjárhæð sem Samfylkingin lagði til að yrði á kjörtímabilinu.
Það er …
Ég spyr bara: Hvað finnst þingmanninum eðlileg útgjöld fyrsta kastið í fjárlögum varðandi þessa málaflokka? Er það eitthvað sem hann hefði viljað hafa öðruvísi? Er það heilsugæslan? Heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni? Við hækkuðum útgjöld til barnabóta sem mér hefur fundist Samfylkingin gera mjög lítið úr. Framlög til fæðingarorlofs voru hækkuð sem mér hefur fundist Samfylkingin gera lítið úr. Það er auðvitað alltaf hægt að gera betur. Við erum sammála um það. Við deilum ekki um það. En mér hefur þótt umræðan af hálfu Samfylkingarinnar, sem segist vera bandamaður okkar í mjög mörgum góðum málum, vera þannig að gera lítið úr því sem gert er. Ég spyr: Hvað telur þingmaðurinn að hefði verið eðlilegt að bæta við frá fjárlagafrumvarpinu frá því í haust í fjárlögunum sem [[Forseti hringir.]]voru samþykkt núna?
Herra forseti. Ef ræður Vinstri grænna frá því á síðasta kjörtímabili, og jafnvel úr kosningabaráttunni, væru skoðaðar væru þær nokkuð samhljóða því sem við erum búin að tala um. Við vorum nefnilega býsna samstiga í kosningabaráttunni um hvað þyrfti að gera, það þyrfti að afla tekna til að ráðast í innviði. Hér talar hv. þingmaður um að þau hafi bætt við 19 milljörðum. Það er alveg rétt en 21 milljarður var líka gefinn eftir frá fjárlagafrumvarpi Benedikts Jóhannessonar. Nei, við höfum ekki talið þörf á því að skera niður og ég fagnaði því raunar áðan að bætt hefði verið í heilbrigðiskerfið, menntakerfið og örlitlu í samgöngurnar. En betur má ef duga skal. Aðalatriðið er að báðir þessir flokkar lögðu fram trúverðuga lausn á því fyrir kosningar hvernig hægt væri að afla tekna til að enn eina ferðina myndum við ekki skilja eftir aldraða, öryrkja, unga fólkið og fátæk börn í landinu. Við héldum satt að segja að orð myndu halda miklu lengur en það. Það væri þá miklu heiðarlegra af hv. þingmanni að segja: Sorrí, svona er málamiðlun þegar tveir mjög ólíkir flokkar þvælast inn í hjónaband saman, en við gátum ekki gert betur. Í staðinn stendur hv. þingmaður hér og ver hugmyndir og útfærslu sem er í grundvallaratriðum á skjön við það sem hún talaði um fyrir kosningar, þ.e. að afla tekna hjá þeim sem eru mjög vel aflögufærir, verja lág- og millitekjufólkið og fara núna loksins í það á toppi hagsveiflunnar að bæta kjör verst stöddu hópanna í staðinn fyrir að hleypa óróa í efnahagslífið með því að kroppa eitthvað aðeins af tekjuafgangnum.
Herra forseti. Því miður er það þannig að tekjuöflunarleið, sem var að mörgu leyti lík milli Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, eins og hv. þingmaður segir, fékk um 29% fylgi. [[Gripið fram í: … var málamiðlun.]]Því miður naut það ekki meiri stuðnings þjóðarinnar. Ég vil líka minna á það, hv. þingmaður, að það var eiginlega engin ein stefna sem hlaut brautargengi. Þess vegna eru væntanlega átta flokkar á þingi, það er partur af því. Hv. þingmaður talar hér eins og millistéttarfólk, barnafólk eða börn njóti ekki góðs af þeim aðgerðum sem hér eru lagðar til. Orðræða mín er í engu ósamræmi við það sem ég sagði fyrir kosningar. Ég vil biðja þingmanninn að bera það ekki upp á mig að ég hafi sagt eitthvað annað fyrir kosningar, í kosningabaráttunni, en það sem ég hef hér staðið við. Hitt er svo annað mál að við erum að stíga fyrstu skrefin og því má heldur ekki gleyma. Þetta er fyrsta fjárlagafrumvarp þessarar ríkisstjórnar og ríkisfjármálaáætlun er fram undan og þá sjáum við væntanlega hvert við ætlum að stefna.
Herra forseti. Talaði hv. þingmaður ekki um þrepaskiptingu skattkerfisins? [[Gripið fram í.]]Já. [[Gripið fram í.]]Ertu að boða það, [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður? Talaði hv. þingmaður um auðlegðarskattinn? Er kannski umræða um það við hæstv. fjármálaráðherra núna? Hv. þingmaður sagði áðan að okkar tillögur hefðu bara fengið 29% atkvæða og að þess vegna hefðu þær ekki orðið að veruleika. Sem sagt, hún gerði málamiðlun og hún verður að lifa með henni en ekki vera hissa á því, hv. þingmaður, að við sem höfnuðum því að vera í þessari ríkisstjórn, m.a. vegna þess að við töldum okkur ekki geta náð ásættanlegri niðurstöðu við Sjálfstæðisflokkinn, tölum eftir kosningar eins og við töluðum fyrir kosningar. Það væri furðulegi hluturinn ef við ættum að hverfa frá okkar málflutningi af því að við treystum okkur ekki til að gera þá málamiðlun sem hv. þingmaður gerði. Og víst talaði hv. þingmaður öðruvísi fyrir kosningar en [[Forseti hringir.]]en hún gerir nú.
Herra forseti. Ég tel ástæðu til að byrja á að þakka fyrir að efnt skuli til þessarar umræðu hér, sem ég tel mjög góða og tímabæra. Því þó að þessi ríkisstjórn hafi ekki starfað lengi er svo sannarlega komið tilefni, mörg tilefni, til að ræða störf hennar og ástand og horfur í stjórnmálunum fram undan. Þessi ríkisstjórn kynnti sig þannig að hún ætlaði sérstaklega, umfram allar aðrar ríkisstjórnir, að vinna að eflingu Alþingis. Stjórnarsáttmáli ríkisstjórnarinnar hét ekki stjórnarsáttmáli; nei, þetta var sáttmáli um samstarf þriggja flokka og eflingu Alþingis. En hver er svo raunin sem blasir við okkur aðeins fáeinum vikum síðar? Hver og einn ráðherra er búinn að ráða sér tvo pólitíska aðstoðarmenn. Þeir hafa aldrei verið jafn margir þegar allir ráðherrarnir hafa ráðið tvo; ég er ekki viss um að þeir hafi allir klárað það en það eru þá fáir eftir. Á sama tíma er stjórnin að auka verulega fjárveitingar til annarra pólitískra verkefna á sínum vegum. Þingflokkar stjórnarflokkanna fá að sjálfsögðu sitt fólk til starfa. Aukningin til forsætisráðuneytisins, til pólitískra verkefna, nemur hundruðum milljóna. Heildaraukningin til forsætisráðuneytisins milli ára er rúmlega 50%. Eitthvað hefði núverandi hæstv. forsætisráðherra nú sagt, og félagar hennar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, ef einhver forsætisráðherra í fyrri ríkisstjórn hefði gert annað eins. Stór hluti þessarar aukningar á að renna í að beita sér pólitískt í að ráða fólk til að vakta pólitíkina hjá ríkisstjórninni. Svo bætist auðvitað eitt og annað við. Þessi ríkisstjórn ætlar að stofna alls konar starfshópa og nefndir, ráða þar inn fólk til að vinna að pólitískri stefnu stjórnarinnar. Svo eru upplýsingafulltrúar ráðuneyta og auðvitað allt embættismannakerfið sem er í vinnu fyrir framkvæmdarvaldið. En Alþingi á víst að fá að ráða einn nýjan starfsmann á sama tíma. Þetta er efling Alþingis, niðurstaða sáttmála um samstarf þessara þriggja flokka og eflingu Alþingis. Aldrei hefur eins miklu verið ausið eins hratt í framkvæmdarvaldið og að styrkja pólitíska stöðu flokkanna sem mynda stjórnina. Enda veitir þeim sjálfsagt ekkert af að fá aðstoð við að útskýra út á hvað þetta stjórnarsamstarf gengur eða reyna að draga upp þá mynd að það hafi einhvern tilgang. Stjórnin, eða margir sem hana mynduðu, var að vísu hreinskilin með það að þetta yrði ekki stjórn mikilla breytinga, ekki stjórn stórra lausna, þetta væri svona stjórn til að halda í horfinu og eyða peningum. Það hefur hún gert og státar sig af því eins og hæstv. forsætisráðherra gerði síðast hér í ræðu sinni í dag, hvað henni tekst að auka mikið útgjöld ríkisins. Það virðist vera sjálfstætt markmið. Staða þingsins hefur ekki verið styrkt á nokkurn hátt. Við sáum það þegar kom að því að skipa í nefndir. Stjórnarandstaðan fékk ekkert umfram það sem hún átti beinlínis rétt á í krafti fjölda. Þegar kom að því að afgreiða fjárlög var ekki ein einasta tillaga frá stjórnarandstæðingi samþykkt, jafnvel þó að það væru tillögur sem féllu fullkomlega að því sem stjórnin hafði boðað. Af því að þær komu frá stjórnarandstæðingi á þinginu, komu frá fulltrúa minni hluta, voru þær felldar af öllum stjórnarliðum með tölu. Það er passað upp á agann í stjórnarliðinu og að menn hlaupi ekki út undan sér og fari að leyfa þinginu að ráðskast með ákvarðanir ráðherranna. Þetta er ríkisstjórnin sem kynnti sig sem stjórn um breytt vinnubrögð á Alþingi og eflingu Alþingis. Herra forseti. Þessi stjórn virðist ætla að halda í horfinu, reyna það, eins og hún boðaði, frekar en að koma með eitthvað nýtt, ráðast í kerfisbreytingar. Hún virðist ætla að auka útgjöld til ýmissa málaflokka en ekki laga kerfið. En hver er afleiðing slíkrar stefnu? Við sjáum það nú þegar. Við sjáum það nú þegar í afturför á ýmsum sviðum. Það skortir ekki fjármagnið. Meðal annars hefur ríkisstjórnin boðað að hún muni nýta eigið fé úr bönkunum, tveimur þeirra, Landsbankanum og Íslandsbanka, í þarfari verkefni, í greiðslu skulda og innviðauppbyggingu. En hún ætlar hins vegar ekki að gera það sama með Arion banka því að þar er þetta sinnuleysi stjórnarinnar, eða stefna um að reyna bara að halda sjó, þegar að skila sér í að ríkið er að missa Arion banka úr höndunum. Það hefur orðið U-beygja á þeirri stefnu sem var boðuð og innleidd á árunum 2013–2016 og þar af leiðandi fer umfram eigið fé Arion banka ekki í uppbyggingu innviða á Íslandi, ekki í að bæta heilbrigðisþjónustuna eða menntakerfið, heldur í bónusa hjá vogunarsjóðum í New York og London. Þetta er afleiðing af nálgun þessarar ríkisstjórnar í stjórn landsins. Sama á við um Landspítalann þar sem hæstv. forsætisráðherra heldur því nú ítrekað fram að þingið hafi sérstaklega samþykkt að nýjan Landspítala ætti að byggja við Hringbraut. Það er öðru nær, herra forseti. Hæstv. ráðherra ætti nefnilega að rifja upp hvernig það var þegar sú tillaga sem hæstv. ráðherra vísar í var samþykkt. Þá var lögð fram tillaga - og ánægjulegt er að sjá að hæstv. heilbrigðisráðherra skuli hér ætla að veita andsvar, ég held að það sé gott að ná þeirri umræðu - um að nýr Landspítali skyldi byggður við Hringbraut og þingið tekið í gíslingu til að fá menn til að samþykkja þá tillögu. En hópur þingmanna gaf þetta ekki eftir, gat ekki hugsað sér að samþykkja tillögu um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut. Því var hún dregin til baka eða breytt þannig að menn náðu saman um að ástæða væri til að fara í viðhald og nauðsynlega uppbyggingu á gamla húsnæðinu við Hringbraut. Þannig er þessi ríkisstjórn ýmist að ausa fjármagni í gölluð kerfi án þess að reyna að laga þau eða að festa í sessi stór mistök sem hefði verið hægt að grípa inn í á þessum tímapunkti, en ekki miklu síðar, til að laga. Nýjasta dæmið er þessi borgarlína sem er enn eitt atriðið sem er vanhugsað og til þess fallið að auka á vandann sem lausninni er ætlað að draga úr frekar en hitt. Þarna ætla stjórnarflokkarnir, að því er virðist samkvæmt stjórnarsáttmála, að bæta við fjármagni í mjög vanhugsaðar tillögur sem munu auka til mikilla muna á vandann í umferðinni og á fjárhagsvanda sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Þessi atriði sem ég hef nefnt hérna, nálgunin á fjármálakerfið, heilbrigðismálin eða Landspítalinn og svo þessi innviðauppbygging eða þessi hluti hennar sem borgarlínan er, eru mjög lýsandi fyrir þessa ríkisstjórn sem hefur ekkert fram að færa pólitískt. Hún hefur enga sýn. Hún er ekki að boða okkur einhverja pólitíska framþróun eða jákvæðar breytingar til framtíðar, hvernig megi haga hlutum betur í samfélaginu. Nei, það eina sem hún getur gert er að ausa peningum í gölluð kerfi og halda áfram að festa mistök fortíðar í sessi í stað þess að bregðast við, leita lausna, hugsa út fyrir boxið, eins og sagt er, og nýta tækifærin og kveða niður vandamálin. Þetta er ekki ríkisstjórn sem við þurfum á að halda við þær aðstæður sem nú eru uppi á Íslandi. Reyndar ekki ríkisstjórn sem við þyrftum á að halda við nokkrar aðstæður. Og þetta hefur komið í ljós á aðeins fáeinum vikum. Við skulum muna það. Það eru bara nokkrar vikur liðnar frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Samt hefur allt þetta komið í ljós, í hvað stefnir. Það er verulegt áhyggjuefni ef þetta er það sem koma skal næstu árin, ef við sitjum hér uppi með ríkisstjórn sem vanvirðir Alþingi eða gerir a.m.k. ekkert til að styrkja stöðu þess, og snýst eingöngu um að halda sem fastast í ráðherrastólana, eftirláta kerfinu að stjórna landinu en halda í ráðherrastólana og útdeila fjármagni í gallað kerfi. Það er ekki vænlegt stjórnarmynstur til framtíðar, stjórnarmynstur sem byggir á því einu að skipta á milli sín ráðuneytum og útdeila gæðum.
Virðulegi forseti. Ég staldra við þau orð hv. þingmanns að íslenska ríkið sé að missa Arion banka úr höndunum. Mig langar að ganga aðeins á eftir því að hv. þingmaður útskýri hvað átt er við með þessu. Ég man þetta þannig að við hv. þingmaður, sem þá var forsætisráðherra, höfum á sínum tíma kynnt hér gríðarlega viðamiklar aðgerðir sem sneru að þrotabúum gömlu bankanna; að við höfum hér á Alþingi gengið frá stöðugleikaskatti á slitabúin sem síðan var hægt að koma sér undan með því að undirgangast mjög ströng stöðugleikaskilyrði. Í tilviki þess fyrirtækis sem er í raun og veru forveri Arion banka þurfti viðkomandi fyrrverandi banki að gera hið sama og hinir, að undirgangast mjög ströng stöðugleikaskilyrði, sem fólust í því að undirgangast fjársópsákvæði, að gefa út skuldabréf upp á rúma 80 milljarða og öll þau skilyrði sem um það fjölluðu hvernig greiða mætti og ætti inn á skuldabréfið til uppgjörs við ríkið; fjársópsákvæðið átti síðan að sópa upp alls konar óvissueignum beint inn á ríkisreikninginn. Allt þetta kynntum við hv. þingmaður, í sameiningu í raun og veru, og ég a.m.k. var fyrir mitt leyti nokkuð ánægður með hvernig til tókst, enda er hægt að halda því fram að verulegan hluta þess efnahagslega ávinnings sem við horfum fram á í dag, þegar við bæði skoðum stöðuna í rauntölum en eins líka þegar við berum okkur saman við aðrar þjóðir, megi að verulegu leyti rekja til þessara aðgerða. Mér er hins vegar óljóst hvernig íslenska ríkið er að missa Arion banka frá sér vegna þess að ríkið er ekki með Arion banka. Við höfum haft ákveðinn eignarhlut í Arion banka frá árinu 2009 og höfum áskilið okkur verulega ávöxtun af því eiginfjárframlagi sem þar var lagt inn. Ég sé ekki betur en að það sé [[Forseti hringir.]]allt að skila sér ágætlega.
Herra forseti. Lýsing hæstv. fjármálaráðherra er alveg hárrétt þótt hann dragi ekki rétta ályktun af eigin lýsingu. Ég skal reyna að hjálpa hæstv. ráðherra að rifja upp hvernig þetta gekk fyrir sig og það er einfaldast að gera það með samanburði á annars vegar Íslandsbanka og hins vegar Arion banka. Íslandsbanki var hluti af greiðslu Glitnis á stöðugleikaframlögunum sem hæstv. ráðherra nefndi. Það var Arion banki á vissan hátt líka sem greiðsla frá Kaupþingi. Ástæðan fyrir því að farin var önnur leið þar var sú, eins og hæstv. ráðherra væntanlega man, að hluti ríkisstjórnarinnar, hluti ráðherra ríkisstjórnarinnar, taldi einum of, eins og það var orðað, að ríkið væri með þrjá banka í fanginu samtímis. Þá var gerð málamiðlun innan stjórnarinnar sem fól það í sér að í stað þess að ríkið tæki beint við Arion banka þá héldi það á honum óbeint. Það átti að skila sambærilegri niðurstöðu. Grundvallaratriðið í þessu, herra forseti, var að skila sambærilegri niðurstöðu svo jafnræðis væri gætt. Þannig átti, og á, Kaupþing, eða Kaupskil eða hvað það nú heitir sem heldur utan um Arion banka fyrir hönd Kaupþings, að greiða ríkinu megnið af því sem kæmi fyrir Arion banka. Sem sagt, ríkið á eiginlega Arion banka óbeint. Þess vegna er það algjörlega óásættanlegt að þessir aðilar komist upp með það að selja bankann í raun sjálfum sér á undirverði til þess að það sem komi í hlut ríkisins verði óeðlilega lágt. En það er ríkisstjórnin núna að heimila. Því var meira að segja fagnað af hæstv. fjármálaráðherra og þáverandi fjármálaráðherra þegar tilkynnt var um þetta í upphafi síðasta árs að vogunarsjóðir væru að eignast stóran hlut Arion banka með þessum hætti. Fyrirkomulagið var þannig hannað að hægt væri að koma í veg fyrir slíkt, annars vegar með því að stjórnvöld veittu ekki leyfi og svo hins vegar í versta falli með nýtingu forkaupsréttar.
Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað mjög stórt mál og erfitt að taka hér í stuttri andsvaralotu. Það er einfaldlega rangt að íslenska ríkið sé í þeirri stöðu að annaðhvort segja nei eða beita forkaupsrétti þegar skilyrði forkaupsréttarins eru ekki til staðar. Þetta er bara rangt. Staðreyndin er sú að það var sett ákveðið gólf í það verð sem hægt var að eiga viðskipti með hlutafé í bankanum á. Ef menn eru yfir því verði kann að vera að hv. þingmaður sé þeirrar skoðunar í dag að það sé fulllágt, en það var um það samið og ákveðinn tímarammi skilgreindur fyrir slík viðskipti. Þannig að ég hafna því alfarið að hér sitji ríkisstjórnin hjá með hendur í skauti og sé að missa Arion banka úr höndunum þegar staðreyndin er sú að íslenska ríkið er á góðri leið með að fá góða ávöxtun á upphaflega eiginfjárframlagið og allt það sem samið var um í stöðugleikaskilyrðunum virðist vera að ganga eftir. Þannig er t.d. staða skuldabréfsins sem var gefið út á sínum tíma fyrir rúma 80 milljarða komin niður í 35 milljarða vegna þess að það er búið að [[Forseti hringir.]]greiða þetta mikið inn á bréfið og aðrar eignir hafa sömuleiðis verið að skila sér.
Herra forseti. Eins og ég hef rakið áður og fleiri hafa gert eru skilyrði forkaupsréttarins svo sannarlega til staðar. Nú bætist það við, eins og ég spurði hæstv. ráðherra út í ekki alls fyrir löngu, að farið er fram á það að ríkið gefi eftir fyrirframforkaupsrétt að því sem eftir stendur vegna áhuga á því að skrá bankann á markað. Ég spurði hæstv. ráðherra að því á sínum tíma hvort hann myndi gefa þann rétt eftir. Hann sagði þá að hann myndi ekki gera það ef forkaupsrétturinn væri til staðar. Við verðum þá bara að vona að það gangi eftir, a.m.k. með þann hluta Arion banka, að hæstv. ráðherra standi við það sem hann sagði á sínum tíma í andsvari við mig, að ríkið muni nýta þann forkaupsrétt, þó að mínu mati og annarra sé ekki of seint að grípa inn í varðandi þessi fyrstu viðskipti, sem ganga gegn því sem lagt var upp með þegar þeir sem héldu á Arion banka fengu að fara aðra leið en þeir sem héldu á Íslandsbanka.
Herra forseti. Hv. þingmaður sagði hér í ræðu sinni að ríkisstjórnin hefði enga pólitíska sýn. Einhvern tímann hefði maður haldið að slíkar staðhæfingar gengju ekki lengur og menn segðu þá heldur „gagnrýnisverða pólitíska sýn“ eða eitthvað slíkt. Í merki Miðflokksins er hestur, föngulegur og fallegur hestur. Það minnir mig á náttúru landsins og umhverfismálin svo að mig langar að spyrja hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson: Er Miðflokkurinn hlynntur markmiðum um kolefnislaust Ísland árið 2040? Hvernig vill flokkurinn forgangsraða verkefnum og fjármunum? Ég gæti auðvitað haldið því fram að Miðflokkurinn hefði enga stefnu í umhverfismálum, enga stefnu í loftslagsmálum, en ég geri það ekki. Ég vil hins vegar fá svar við þessari spurningu. Í öðru lagi: Er hægt að sinna loftslagsmálum án þess að auka framlög ríkisins og ná til þeirra fé með einhverju móti? Í raun og veru er ég að spyrja hvort þessi tiltölulega nýstofnaði stjórnmálaflokkur vilji hjálpa okkur hinum að draga hlassið.
Herra forseti. Það er alveg rétt að ríkisstjórnin hefur stefnu í ákveðnum málum eða réttara sagt að ákveðnir flokkar ríkisstjórnarinnar, sérstaklega flokkur hv. þingmanns, hafa stefnu í ákveðnum málum. En ríkisstjórnin sem slík hefur enga sérstaka framtíðarsýn. Ekki hef ég orðið var við það að minnsta kosti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að flokkur hans leggur, eins og nafnið gefur til kynna, mikla áherslu á umhverfismálin og spyr um stefnu míns flokks í þeim efnum. Ég get sagt hv. þingmanni það nú að ég tel að það muni koma í ljós þegar á þessu þingi að Miðflokkurinn er mesti umhverfisverndarflokkur á Íslandi. Við munum með nútímalegum tillögum í umhverfismálum draga það fram og sýna að ef menn vilja raunverulega vernda umhverfið, hvort sem er náttúra Íslands eða loftslagið, þá er Miðflokkurinn með bestu tillögurnar til þess. Þær verða vonandi ræddar á þinginu í þaula. Hvað varðar skattahækkanir, þessa grænu skatta. Það má víst ekki tala um þessa skatta af því að þetta er grænt. Ef menn tala um velferðarskatta, eru það þá ekki skattar? Ég skil ekki alveg þessar endalausu tilraunir ríkisstjórnarinnar og reyndar annarra líka til þess að orða sig einhvern veginn frá hlutunum. Þessi grænu gjöld og skattar eiga víst að hækka enn. Hækkuðu núna síðast um síðustu áramót, m.a. með 50% hækkun kolefnisgjalds. Hvað gerir það í raun? Mun það verða til þess að fólk keyri minna þó að bensínlítrinn hækki um nokkrar krónur vegna þess að kolefnisgjald hækkaði? Nei, fólk þarf áfram að komast leiðar sinnar. Það eina sem þetta gerir er að auka útgjöld heimilanna og þar með hækka lánin, hækka verðtryggð lán á Íslandi. Þetta er dæmi um stefnu í umhverfismálum sem er ekki hugsuð til enda og leiðir til verri stöðu en til stóð að fást við.
Herra forseti. Ég reikna þá með því að hv. þingmaður styðji þetta háleita markmið um kolefnishlutlaust Ísland árið 2040. Það væri nú gaman ef hann gæfi okkur ádrátt, þótt ekki væri nema pínulítinn ádrátt, á þá stefnu sem verið er að móta sem er svona óskaplega framsækin sem ég vona að sé raunverulega rétt því það hljóta að liggja í henni töluverðar tillögur um hvernig beri að fjármagna þetta viðamikla verkefni. Þetta snýst ekki einungis um minnkandi losun kolefnisgasa, þetta snýst líka um miklar framkvæmdir í landinu hvort sem það er borgarlína eða einhver önnur lausn sem Miðflokkurinn kann að hafa. Það er skógrækt, hvað á að gera í henni? Hvað á að gera í framræslu votlendis o.s.frv.? Í raun og veru kom hv. þingmaður mjög lítið inn á þessar tvær spurningar mínar. Látum það gott heita. Hann hefur þá tækifæri til þess að fjalla um kolefnishlutlaust Ísland 2040 [[Forseti hringir.]]hér á eftir og útskýra hvernig hann sér fyrir sér leiðina.
Herra forseti. Ég er að sjálfsögðu hlynntur markmiðum um kolefnislaust Ísland enda fór ég til Parísar á sínum tíma til þess að undirrita þá stefnu fyrir hönd landsins. Hvað varðar aðferðirnar við að ná þeim árangri þá er kannski einhver áherslumunur hjá okkur. En ég held að það sé mikilvægt að ná þessu einkum með tvennum hætti, í fyrsta lagi með stóraukinni landgræðslu og í öðru lagi með nýtingu innlendra orkugjafa. Það er nefnilega svo gott við innlendu orkugjafana að þeir eru umhverfisvænir. Þeir koma úr endurnýjanlegri orku vegna þess að við höfum byggt virkjanir til þess að nýta þá orku sem býr í náttúrunni á Íslandi á umhverfisvænan hátt. Ef við framleiddum jafn mikið af orku og við gerum nú en gerðum það með því að brenna kol eins og gert er svo víða annars staðar þá þyrfti að flytja inn 26 tonn af kolum á hvern einasta Íslending til þess að geta framleitt sama magn af orku. Ef við getum nýtt þetta í auknum mæli á þeim sviðum þar sem við erum háð kolefnaeldsneyti þá mun það og líklega það eitt gera okkur kleift að ná þessu markmiði með landgræðslunni sem ég nefndi áðan. En refsiaðgerðir gagnvart almenningi, að refsa fólki fyrir það að eiga bíl, fólki sem hefur ekki aðstöðu til annars en að fara leiðar sinnar á fjölskyldubílnum, er mjög neikvæð og röng nálgun og mun ekki skila tilætluðum árangri, rétt eins og áform um borgarlínu mun ekki skila tilætluðum árangri heldur að mínu mati öfugum áhrifum. Það sem ég á við með því er að þá er verið að þrengja þannig að umferð á höfuðborgarsvæðinu að menn munu sitja fastir um alla borg og umferðarvandinn verður miklu verri en núna. Á sama tíma verða strætisvagnarnir hringsólandi í hverfunum að sækja farþega til þess að keyra þá að borgarlínunni í stað þess eins og núna að strætisvagnarnir fara þó um alla borgina. Með hvaða hætti þessi borgarlína á að leysa eða bæta umhverfisvandann [[Forseti hringir.]]fæ ég ekki séð.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það eru nokkur atriði sem mig langar að spyrja hann um. Ég er sérstakur áhugamaður um Alþingi. Mér finnst mikilvægt að Alþingi virki vel. Ég veit að við hv. þingmaður höfum ekki alltaf verið sammála um hvernig eigi að gera það og ég þurfti stundum að eltast við hann hér sem þingmaður þegar hann var ráðherra sjálfur og hafði ekki mikinn áhuga á að vera í þingsalnum eða taka þátt í störfum Alþingis. Það var alveg sérstakt viðfangsefni að kalla eftir honum, þá forsætisráðherra, til að eiga orðastað við Alþingi eða virða það viðlits ef því var að skipta. Ég vil spyrja hv. þingmann sem er núna í annarri stöðu og þykir væntanlega aðeins meira til um að Alþingi virki en honum þótti þá: Hvernig telur hann best að auka veg Alþingis og styðja við löggjafarstarfið og stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu? Ég held að öllum sé ljóst sem hafa fylgst með stjórnmálum að þarna hefur orðið viðsnúningur í afstöðu hv. þingmanns til þessa. Hv. þingmaður notar mikið orðalag eins og það að hann og hans flokkur séu með bestu tillögurnar og eiginlega þær einu og aðrir séu með enga sýn og ef einhverja, þá vitlausa. Ég held að þessi tegund af orðræðu sé ekki nákvæmlega sú sem er best til þess fallin að finna góðar niðurstöður í málum. Ég vil hins vegar spyrja hann hvort hann muni ekki eftir því þegar gerð var úttekt á staðsetningu Landspítala árið 2015, þegar hann sjálfur var forsætisráðherra, og þegar Alþingi afgreiddi þingsályktunartillögu um þá staðsetningu og þegar sú afstaða var fest í sessi undir hans forsæti þegar Alþingi komst að niðurstöðu í fjárlagafrumvarpinu á því ári, um að undirbúa uppbyggingu Landspítala á þeim stað.
Herra forseti. Þetta eru margar spurningar en ég skal reyna að fara hratt yfir sögu. Ég gleðst þó mjög yfir því að hæstv. ráðherra telji tilefni til að bera saman aðgerðir núverandi ríkisstjórnar og þeirrar sem ég fór fyrir. Ég held að það muni gefa okkur mörg tækifæri til skemmtilegs samanburðar. Ég hafði vissulega á sínum tíma áhuga á Alþingi og störfum þess þó að ég hafi ekki haft sérstakan áhuga á að hlýða á endalausar ræður hæstv. ráðherra um fundarstjórn forseta á sínum tíma. Þegar hæstv. núverandi ráðherra var í stjórnarandstöðu var varla vinnufriður á þinginu fyrir endalausum uppákomum sem lýstu sér m.a. í margra klukkustunda ræðum um fundarstjórn forseta nánast daglega. Hvað varðar Landspítalann er rétt að hópur lét gera mjög afmarkaða úttekt byggða á mjög afmörkuðum forsendum á sínum tíma. Þetta var ekki á mínum vegum. Það var enginn sem spurði mig hvort ætti að ráðast í þessa úttekt eða spurði mig álits á því hvernig það yrði best gert. Enda var úttektin gerð til þess að skila ákveðinni niðurstöðu. Forsendurnar voru til þess gerðar. Eins og hæstv. ráðherra veit er það þannig með excel-forritið að það sem kemur út úr því byggir algjörlega á því sem sett er inn í það. Það var fullkomlega fyrirsjáanlegt hvað kæmi út úr þeirri úttekt og til hvers hún var ætluð - að ná þessari niðurstöðu. Eins og ég rakti í ræðu áðan er það einfaldlega alrangt og það er mótsögn að Alþingi hafi á árinu 2014, held ég að það hafi verið, samþykkt tillögu um að byggja ætti nýjan Landspítala við Hringbraut. Þvert á móti. Ég og fleiri þingmenn sem töldum þetta óráð vorum ekki tilbúnir að samþykkja þá tillögu. Og til þess að hægt væri að ljúka þingstörfum var þá fallist á að afgreiða tillögu sem var hvorki fugl né fiskur miðað við það sem lagt var upp með, þar sem allir sammæltust um og allir voru sammála um að það þyrfti að ráðast í nauðsynlegt [[Forseti hringir.]]viðhald og framkvæmdir við Hringbraut en ekki byggingu nýs Landspítala við Hringbraut.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni upprifjunina. Það er sem sagt í hans máli hópur á vegum heilbrigðisráðherra í hans ríkisstjórn á sínum tíma sem hann kallar núna einhvern hóp sem skilaði einhverri niðurstöðu sem var eiginlega ekkert að marka vegna þess að hún var bara kokkuð upp og svo var bara einhver tillaga samþykkt hérna sem þýddi eitthvað allt annað í huga hv. þingmanns en flestra þingmanna í þingsal [[Gripið fram í.]]og er áhugavert að heyra í þessu samhengi. Ég geri mér grein fyrir að hv. þingmanni finnst þetta ekki skemmtileg umræða um að bæta störf Alþingis. Hann telur að þegar ráðherra leiðist að hlusta á tiltekna þingmenn eigi hann bara ekkert að rækja skyldur sínar gagnvart Alþingi. Er þessi afstaða þingmannsins óbreytt? Telur hann að við sem sitjum núna á ráðherrabekknum eigum bara að velja þau tímabil og þær ræður sem okkur hugnast að hlusta á hjá hv. þingmanni [[Forseti hringir.]]og þá hvort okkur leiðist að hlusta á hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson á hverjum tíma hvort við sitjum hér undir hans ræðum eða ekki? Eða snýst þetta um skyldur framkvæmdarvaldsins frammi fyrir löggjafanum? Þaðan kemur valdið.
Herra forseti. Ráðherrar eiga nú sem fyrr að taka þátt í málefnalegum umræðum á þinginu. Hins vegar gegnir öðru máli þegar þingmenn sýna Alþingi þá lítilsvirðingu að vera hér í stöðugri umræðu um fundarstjórn forseta sem snýst ekki einu sinni um fundarstjórn forseta heldur eingöngu um það [[Gripið fram í.]]að beita valdi, taka þingið í gíslingu. Ég skal viðurkenna að ég hef tekið þátt í því sem kalla mætti málþóf á sínum tíma en eingöngu í stórum málum, hættulegum málum sem þáverandi ríkisstjórn reyndi að troða í gegn og okkur tókst sem betur fer í mörgum tilvikum að stöðva. Það þýðir ekki að vera í því hlutverki að ætla að hafa þingið í viðvarandi gíslingu, beita það í rauninni valdi með hreinum vitleysisgangi, herra forseti, og ætla á sama tíma að stilla sér upp sem einhvers konar varðmanni Alþingis.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna þeirri nýbreytni sem felst í þeirri umræðu sem hér fer fram. Vissulega höfum við oft, við tímamót í þingstörfunum, efnt til almennrar stjórnmálaumræðu, en það er nokkur nýbreytni hér í fyrirkomulagi og tiltölulega stutt síðan stefnuræða forsætisráðherra var flutt þannig að ég fagna því að við setjum vorþingið af stað með þessum hætti. Það má segja að við myndun nýrrar ríkisstjórnar hafi verið lögð sérstök áhersla á að teygja sig eftir því að auka festuna í stjórnarfarinu hér á Íslandi. Með því er meðal annars verið að vísa til þess að við höfum haft kosningar of oft á undanförnum árum. Það er sömuleiðis verið að vísa til þess að við finnum öll fyrir þeirri almennu tilfinningu að regluleg uppákoma í þingstörfum eða á kjörtímabilinu hverju sinni sé ekki líkleg, eða a.m.k. að jafnaði ekki vel til þess fallin, að skila auknum árangri í þingstörfunum. Það má segja að hluti þeirra áherslna sem birtast í stjórnarsáttmálanum, og snúa að eflingu Alþingis og auknu pólitísku samráði, sé einmitt viðleitni stjórnarflokkanna til að ýta enn frekar undir þessi markmið. Hvernig til tekst er auðvitað ekki eingöngu í höndum stjórnarflokkanna. Það þarf alla að því borði til þess að vel takist til að styrkja þetta samtal um breið mál. Hér vísaði forsætisráðherra, í upphafi síns máls, m.a. til þeirra tímamóta sem fólust í fundinum sem haldinn var í morgun þar sem allir flokkar koma saman til þess einfaldlega að ræða almennt um tiltekið mál án þess að þar sé verið að reyna að leita málamiðlana milli flokkanna eins og svo oft er þegar um ákveðin stefnumál er að ræða. Ég held að það sé ákveðið framfaraskref að okkur hafi tekist jafn vel til með þann fund og raun ber vitni. Ég ætla ekki að halda því fram að hér verði algjör straumhvörf í hlutverki stjórnarflokka og ríkisstjórnar annars vegar og stjórnarandstöðu hins vegar. Ég held hins vegar að það megi alveg segja að við getum lagt aðeins meira á okkur til þess að bæta braginn á þingstörfunum. Ég get deilt því hér með mönnum að það er ósjaldan sem maður hefur fengið spurninguna í gegnum árin: Hvernig í ósköpunum nennirðu að standa í þessu þrasi? Hvernig í ósköpunum nennirðu að standa í því þegar umræðan fer inn á það málefnalega plan sem maður svo oft verður vitni að? Ég held að ég sé ekki einn um að hafa fengið slíka spurningu. Spurningin er bara sú hvort við getum, kannski með því að bera aðeins meiri virðingu fyrir ólíkum sjónarmiðum, og með því hvernig menn beita orðinu héðan úr ræðustól, náð að gera umræðuna hér á þinginu aðeins áhugaverðari fyrir almenning. Og aftur að þessari umræðu sem hér á sér stað; þá erum við dálítið að brjóta upp umræðuna á Alþingi með þessum hætti. Það er nokkuð áhugavert. Það er algert grundvallaratriði að við náum að halda þannig á umræðu í þinginu og almennt á stjórnmálaumræðunni í landinu að það veki áhuga landsmanna. Um stöðu stjórnmálanna í enn víðara samhengi en í þessu þrönga þinglega samhengi þá er ljóst að við erum hér við upphaf nokkurra tímamóta á árinu. Ég nefni þar fyrst og fremst fullveldi þjóðarinnar sem við ætlum að fagna á árinu. Mér finnst að við eigum að standa sem allra mest saman um að gera það veglega þannig að við vekjum áhuga landsmanna á málefninu og komum til skila þeim sögulegu tímamótum sem í því felast. Síðan eru aðrir stórir áfangar. Við sjáum fram á sveitarstjórnarkosningar hér innan nokkurra vikna. Það skiptir auðvitað máli að við náum að haga þingstörfunum á þann veg að sem minnst truflun verði fyrir sveitarstjórnarmálin í tengslum við kosningarnar. Hér hefur verið stillt upp starfsáætlun sem ætti að geta tryggt það að við komum aftur saman að loknum sveitarstjórnarkosningum. Annars er það kannski tilefni að minnast á, í tilefni af sveitarstjórnarkosningunum, að það er gleðiefni að sjá að sá efnahagslegi bati sem við erum að upplifa í gegnum ríkisfjármálin er greinilega líka að skila sér á sveitarstjórnarstigið. Stórt mál á vettvangi stjórnmálanna á þessu ári eru öll vinnumarkaðstengd mál. Ríkisstjórnin hefur á sínum fyrstu dögum töluvert látið til sín taka í samskiptum við vinnumarkaðinn undir forustu forsætisráðherra sem hefur leitt marga fundi með aðilum vinnumarkaðarins, þar sem öll breiðsíðan hefur tekið þátt. Við höfum sett á dagskrá nokkur álitamál sem lengi hafa reynst nokkuð erfið í samskiptum milli vinnumarkaðsaðila og stjórnvalda, en það þýðir ekkert að líta undan, það þarf að halda áfram og reyna að takast á við slík verkefni eins og hver önnur. Ég ætla að segja það alveg eins og er að ég er ágætlega bjartsýnn á að okkur takist að höggva á vissa hnúta sem vonandi geta orðið til þess að skapa meiri sátt og meiri stöðugleika á vinnumarkaði en við höfum horft fram á á undanförnum árum þar sem mér finnst að við höfum of oft horft fram á vinnudeilur. Á árinu heldur síðan, ef maður horfir aðeins út fyrir landsteinana, Brexit-ferlið áfram. Við Íslendingar eigum þar töluvert mikilla hagsmuna að gæta. Því er mjög vel við hæfi að utanríkisráðherra skuli hafa látið taka sérstaka skýrslu saman um helstu hagsmuni okkar Íslendinga í því efni. Ég held reyndar, þegar við horfum yfir það svið, það sem er að gerast í samskiptum einstakra Evrópuríkja, eins og Bretlands í þessu tilviki og Evrópusambandsins, og lítum síðan aftur hingað heim og skoðum hvernig við þurfum í sífellu að leita leiða til þess að aðlaga okur að kröfum Evrópusambandsins á einstökum stefnusviðum, þá gæti verið fullt tilefni fyrir okkur til þess að láta taka saman almenna skýrslu um samskipti Íslands á Evrópska efnahagssvæðinu við Evrópusambandið; það hvernig samningurinn hefur þróast yfir árin, hvaða helstu álitamál hafa komið upp, hvernig á þeim hefur verið tekið hér heima, hversu vel lausnirnar hafa reynst, hvaða úrræði við höfum almennt á grundvelli samningsins til þess að bregðast við. Þá er ég að vísa til tveggja stoða kerfisins og hvernig umræðan um þau efni hefur verið annars staðar. Þetta er málefni sem varðar íslenska hagsmuni gríðarlega miklu og það geta komið fram fletir á möguleikum okkar í samskiptum við Evrópusambandið í tengslum við Brexit-ferlið sem við þurfum að vera vakandi yfir. Almennt um stöðu efnahagsmála verð ég að segja eins og er að útlitið, ef við horfum bara á hagvísa þjóðhagsspár, er býsna gott um þessar mundir. Við sjáum í þjóðhagsyfirliti, sem fylgdi fjárlagafrumvarpinu, að því er spáð að einkaneyslan, sem fór upp um tæp 8% á síðasta ári, haldi áfram að vaxa á komandi ári, sem sýnir bættan hag heimilanna. Þó að við viljum ekki að hagvöxtur sé eingöngu drifinn áfram af aukinni einkaneyslu, þá er þetta engu að síður merki um batnandi hag landsmanna. Hér verður áfram nokkuð kraftmikill hagvöxtur, rúm 3% samkvæmt spám. Viðskiptajöfnuður þó nokkur. Þegar maður horfir til baka þá er í raun ótrúlegt hvað okkur hefur tekist að gera á sviði efnahagsmála á skömmum tíma. Við höfum töluvert mikið aukið ríkisútgjöldin til að gera betur á hinum ýmsu sviðum samfélagsins sem okkur er annt um, svo mjög að það eru fá dæmi jafn mikillar útgjaldaaukningar og við sáum fram á á síðustu tveimur árum. En það hefur tekist að gera það þó þannig að hlutfall heildarútgjalda af landsframleiðslu hefur staðið í stað eða lækkað. Á sama tíma og útgjöldin aukast þetta mikið er töluvert mikill hagvöxtur í landinu, einkaneyslan að vaxa, eins og ég hér rakti. Seðlabankinn sér við þessar aðstæður samt sem áður tækifæri til þess að lækka vexti. Laun fara upp, launavísitalan fór upp um rétt um 7% á síðasta ári. Því er spáð að laun haldi áfram að hækka á yfirstandandi ári. Þrátt fyrir allt þetta hefur verðbólga verið við og fyrir neðan viðmiðunarmörk Seðlabanka Íslands. Þetta er alveg ótrúleg staða sem á sér fá dæmi til jafnaðar. Við [[Forseti hringir.]]þurfum að tryggja að í þeirri vinnu sem er fram undan, m.a. á þessu vorþingi í tengslum við fjármálaáætlun [[Forseti hringir.]]ríkisstjórnarinnar til næstu ára, nýtum við þessa góðu stöðu til hagsbóta fyrir landsmenn alla. Ég ætla að lokum að ítreka þakkir til [[Forseti hringir.]]hæstv. forseta fyrir að brydda upp á þessari nýjung, þessari almennu umræðu, þegar þing kemur saman að nýju [[Forseti hringir.]]eftir stutt hlé. Hér sýnist mér að vera að dragast upp ágætlega stóra myndin í stjórnmálum.
Herra forseti. Nýverið gaf hið sjálfstæða fjármálaráð út álit sitt á fjármálastefnu ríkisstjórnarinnar og er stefnan sögð vera þensluhvetjandi, ógagnsæ og ósjálfbær. Hún er sögð vera aðhaldslítil, vera ábótavant og geta stuðlað að efnahagslegum óstöðugleika. Stefnan er sögð byggja á slökum greiningum og einsleitum spálíkönum og að engin áhersla sé lögð á félagslegan stöðugleika, eins og segir í áliti fjármálaráðs. Í mínum bókum felur slík umsögn í sér falleinkunn. Í því sambandi eru hugsanlegar lækkanir á tekjuskatti gagnrýndar harðlega. Er slík lækkun talin geta ógnað stöðugleika. Með 1 prósentustigs lækkun verður ríkið af allt að 15 milljörðum kr., sem færi langleiðina að fjármagna útgjaldatillögur Samfylkingarinnar sem hún lagði fram við nýsamþykkt fjárlög. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig mun hann bregðast við þeirri falleinkunn sem hann og stefna hans fá? Ætlar hann [[Forseti hringir.]]að standa við yfirlýsingar sínar úr kosningabaráttunni um að lækka beri tekjuskattinn? Ef svo er, [[Forseti hringir.]]er hann þá ósammála hagfræðingunum um að slíkt væri óráð á þessum þenslutímum?
Virðulegi forseti. Mér fannst þetta nú ekki góð greining á áliti fjármálaráðs vegna framkominnar fjármálastefnu. Við fáum svo sem tækifæri til þess að ræða það frekar á morgun. Vissulega eru ábendingar í álitinu um að menn þurfi að gæta að útgjaldastiginu og vexti ríkisútgjalda. Í þeim efnum hefur flokkur hv. þingmanns verið frekar brattari gagnvart þörfinni fyrir aukin ríkisútgjöld en sá sem hér stendur. Varðandi skattalækkanir hef ég verið mjög skýr í þeim efnum. Ég tel að það sé sanngjarnt að draga úr tekjuskattinum. Ég tel að um 35% tekjuskattur til viðbótar persónuafslætti sé ágætlega sanngjarnt hlutfall á öll venjuleg laun og að viðmiðunarmörkin á milli neðra þrepsins og efra þrepsins séu alveg ágætlega stillt í dag, þau mættu hækka eitthvað. En tímasetningar skipta hér öllu. [[Forseti hringir.]]Um það höfum við verið alveg skýr í bæði stjórnarsáttmálanum og allri umræðu. [[Forseti hringir.]]Fjármálaráð setur fram getsakir þegar kemur að lækkun tekjuskatts, enda sést það mjög greinilega [[Forseti hringir.]]á textanum.
Herra forseti. Til að bregðast við þenslu er hægt að fara tvær meginleiðir. Við getum dregið saman útgjöldin eða við getum aukið tekjurnar. Ríkisstjórnin gerir hvorugt. Því er augljóst að vandanum er ýtt á heimilin með hærri vöxtum og/eða með verri þjónustu. Fyrir nokkrum vikum ætlaði enginn stjórnmálaflokkur að draga saman ríkisútgjöldin til að bregðast við þenslunni, þar á meðal flokkur hæstv. fjármálaráðherra, sem talaði beinlínis um 100 milljarða kr. innspýtingu í innviðina. Eftir stendur að hægt er að bregðast við þenslunni með því að auka tekjur ríkisins. Sú leið hefur einnig þann kost að þá getum við fjármagnað kosningaloforðin. En í nýsamþykktum fjárlögum og í stjórnarsáttmálanum er ekki talað um að fara þá leið. Í umræðunni núna er jafnvel talað um að lækka veiðileyfagjöldin. Ég held að sú umræða sýni vel hið sanna og rétta andlit ríkisstjórnarinnar. Það er augljóst að í munni hæstv. fjármálaráðherra er orðið stöðugleiki bara frasi enda sýna verkin annað. Þar virðast hagsmunir stórútgerðarinnar [[Forseti hringir.]]og ríkustu 5% alltaf vera í forgrunni. Á meðan þurfa [[Forseti hringir.]]95% landsmanna að borga brúsann. Það er mjög gagnrýnisvert.
Virðulegi forseti. Stöðugleikinn birtist m.a. í fjárlagafrumvarpinu þar sem farið er yfir þjóðhagsyfirlit 2017–2020 og fjallað er um neysluverðsvísitölu: 2017 1,8%, 2018 2,9%, 2019 2,9%, 2020 2,6%. Því er spáð að verðbólga verði áfram lítil og þó hefur hún verið undir viðmiðunarmörkum Seðlabankans í fjögur ár. Ég kalla því eftir frekari skýringu á því hvaða þenslu hv. þingmaður er að tala um. Ef við tölum um það sem hægt er að gera þegar þensla lætur á sér kræla, þegar verðbólga rýkur upp, þá er margt hægt að gera. Seðlabankinn er líklegur til að breyta vöxtum ef stjórnvöld beita ekki aðhaldssamri ríkisfjármálastefnu. Það sama á við með öðrum formerkjum á vinnumarkaði. Þegar erfitt er að ná samningum á vinnumarkaði vegna þess að stéttarfélög fara fram á bætt kjör er annaðhvort hægt að hækka launin eða lækka skattana, ekki satt? Það er það sem ríkisstjórnin hefur sagt í stjórnarsáttmála sínum; [[Forseti hringir.]]að því gefnu að launastefna sú sem samið verður um sé í takti við slíka stefnu munum við beita þeirri aðferð. Hún hefur áður reynst vel, [[Forseti hringir.]]hún er sanngjörn fyrir launþegana í landinu, þ.e. að skattar [[Forseti hringir.]]verði lækkaðir á þá.
Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra, Bjarni Benediktsson, kom ágætlega inn á það í lok svars síns hér á undan að það væri sanngjarnt að skattar lækkuðu á heimili landsins, launþega, þegar svigrúm væri til. Það sem mig langaði að koma inn á hér í dag er að það olli mér nokkrum vonbrigðum að heyra á tal hæstv. ráðherra á svokölluðum skattadegi Deloitte fyrir viku síðan sem það endurskoðunarfyrirtæki hélt í samstarfi við Viðskiptaráð og Samtök atvinnulífsins. Það skildi eftir hjá mér eina einfalda spurningu sem kallar ekki á langt svar: Telur hæstv. fjármálaráðherra að meiri þensluáhrif eða þensluáhætta verði af því að fjármunir verði eftir í bókum fyrirtækja eða í vösum heimila eða einstaklinga heldur en ef sömu fjármunir liggi í ríkissjóði? Það sem ég er að kalla eftir er auðvitað [[Forseti hringir.]]sýnin á frekari skattalækkanir til handa fyrirtækjum og einstaklingum með tryggingagjaldið [[Forseti hringir.]]sérstaklega í huga.
Virðulegi forseti. Nei, ég hef ekki þá skoðun að það sé hættulegt að skilja eftir svigrúm fyrir launþega, heimili eða atvinnulíf og það sé líklegra til að skila meiri ávinningi fyrir heildina að taka slíka fjármuni úr umferð til ríkisins. Ég hef nú ekki þá sýn. Ég held hins vegar að þetta samspil skipti gríðarlega miklu máli. Það er þetta samspil sem ég var að tala um á skattadeginum sem hv. þingmaður vísaði til, og þá var ég eingöngu að tala um það að ef menn eru að tala um skattalækkanir til að auka kaupmátt vakti ég athygli á því að það hefur ekki verið mikill skortur á kaupmáttaraukningu á undanförnum tveimur árum. Hún hefur verið gríðarleg. Hún hefur verið að setja met sögulega séð og við höfum náð mesta kaupmætti launa sem við höfum séð og svoleiðis margfalt meiri kaupmáttaraukningu en í nágrannaríkjunum eða OECD-löndunum. Margfalt meiri. Þetta er birt ágætlega myndrænt með nýja fjárlagafrumvarpinu. Hins vegar talaði ég á sama tíma fyrir því almennt að við ættum að lækka skatta og lagði áherslu á það að slíkar aðgerðir ætti að tímasetja [[Forseti hringir.]]vel og þær þyrftu að kallast á við niðurstöðu á vinnumarkaði og vonandi gætum við með slíkum aðgerðum stutt við farsæla niðurstöðu á vinnumarkaði.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin. Þau endurspegluðu má segja akkúrat það sem ég hafði áhyggjur af að skattaafstaða ríkisstjórnarinnar væri fyrst og fremst orðin einhver tæknileg útfærsla, það væri engin sérstök stefna eða sýn í þeim efnum. Staðreyndin er sú að Ísland er með hvað hæstu skattaálögur innan OECD-ríkjanna þegar tekið er tillit til þess hvernig lífeyrissjóðamálum er fyrirkomið hér. Við skattalækkun, hvort sem er til handa heimilum eða fyrirtækjum, verða alltaf einhver tæknileg útfærsluatriði í kjarasamningum aðila og þá eru líkur til þess að niðurstaða mögulegra skattalækkana verði alltaf á svipuðu róli við það sem niðurstaðan hefur orðið hvað varðar lækkun tryggingagjalds á fyrirtæki í landinu á undanförnum árum, sem er náttúrlega á þeim nótum, eins og ég hef margfarið yfir í ræðum, algjörlega úr samhengi við þann [[Forseti hringir.]]kostnað sem tryggingagjaldinu er ætlað að standa undir. En ég lýsi yfir áhyggjum af því að horft sé á þetta sem tæknilegt útfærsluefni [[Forseti hringir.]]og alltaf þurfi að miða allar dagsetningar við það hvernig kjarasamningum er háttað. Það á að vera hægt að leggja þá línu að lækka þurfi skatta á heimili og fyrirtæki.
Virðulegi forseti. Já, ég er talsmaður þess að lækka tryggingagjaldið og ég hef verið nokkuð skýr með það hvað ég telji vera sanngjarnan tekjuskatt. Við sem settum saman þessa ríkisstjórn höfum lagt á það áherslu að aðgerðir af þessu taginu kölluðust á við það sem um væri samið á vinnumarkaði. Ég tel reyndar að það sé bara mjög ábyrgt og alveg skýrt, skynsamlegt markmið í sjálfu sér. Okkar bíður síðan að setja saman núna ríkisfjármálaáætlun til næstu ára þar sem þessi mál hljóta að koma til nánari umfjöllunar, bæði þessi tvö. [[Forseti hringir.]]Ég held að þegar upp verður staðið verði hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]þokkalega sáttur [[Forseti hringir.]]hvað það varðar að stefnan er í átt til lækkunar.
Virðulegur forseti. Þetta er kannski knappur tími til að fara í efnismiklar umræður en mig langar samt að gera tilraun. Ég tek undir orð hv. þingmanns Samfylkingarinnar, um þá falleinkunn sem fjármálastefna ríkisstjórnarinnar fær í umsögn fjármálaráðs, en ég held að við fáum betra tóm til að ræða hana. Ég hef meiri áhyggjur af efnahagsstefnu þessarar ríkisstjórnar og það eru kannski þá fyrst og fremst áhyggjur af því að það er engin efnahagsstefna hjá þessari ríkisstjórn, hana er hvergi að finna. Hér er talað um mikilvægi þess að auka viðgang tækni- og þekkingarfyrirtækja og leggja aukna áherslu á menntun en það er enga sýn að finna á það hvernig á að skapa þessum fyrirtækjum rekstrargrundvöll. Það er engin sýn á það hvernig á að skapa þeim stöðugt gengisumhverfi, hvernig á að skapa þeim lágt vaxtaumhverfi. Það er meira að segja svo að ríkisvaldið leggst í sérstaka niðurgreiðslu á þá atvinnugrein sem býr kannski við hvað [[Forseti hringir.]]lægst þekkingarstig og minnsta menntunarþörf sem er ferðaþjónustan. Og nú vil ég ekki vera að hallmæla gildi ferðaþjónustunnar fyrir vöxt og viðgang hagkerfisins hjá okkur en það er einfaldlega svo að við verðum að horfa til annarra þátta þegar við ætlum að vaxa til framtíðar.
Virðulegi forseti. Þegar lagt er upp með efnahagsumræðu er erfitt að gera það, eins og hv. þingmaður segir hér, á tveimur mínútum. En endurskoðun peningastefnunnar stendur yfir og við munum vonandi sjá niðurstöðu þeirrar vinnu innan fárra vikna. Þá umræðu þurfum við að taka hingað inn í þingið þegar að því kemur. Ríkisstjórnin skilar hér fjárlögum með töluvert miklum afgangi og í samræmi við fjármálastefnu sem, þegar horft er til hins opinbera í heild, skilar töluvert miklum afgangi, í raun og veru miklu betri stöðu en flestir aðrir sem við berum okkur gjarnan saman við. Það er alveg sjálfstæð stefna í efnahagsmálum að leggja það á sig að mæta væntingum og kröfum á vinnumarkaði - við höfum átt fjölmarga fundi nú þegar með vinnumarkaðnum - og skapa skilyrði [[Forseti hringir.]]stöðugleika, lægri vaxta. Það er efnahagsstefna í sjálfu sér og svo mætti lengi halda áfram. Að öðru leyti verð ég bara að vísa í það sem sagt hefur verið í stjórnarsáttmálanum.
Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra, tíminn er knappur en við reynum áfram. Staðreyndin er sú að þau fjárlög sem samþykkt voru hér fyrir áramót - og það mátti sjá í flestum umsögnum - skapa hættu á hærra vaxtastigi og sterkara gengi en ella. Það kom mjög skýrt fram í umsögnum flestra sérfræðinga. Það grefur aftur undan samkeppnisstöðu þeirra útflutningsgreina, eins og tækni- og sprotafyrirtækja, sem ég vísaði til hér áður. Staðreyndin er sú að á sama tíma og við höfum séð mikinn og kröftugan vöxt í ferðaþjónustu er engan útflutningsvöxt að ráði að finna hjá tækni- og sprotafyrirtækjum, hvort heldur sem er í þjónustuliðnum eða vöruútflutningi. Það er napurleg staðreynd sem við höfum horft upp á á undanförnum fjórum árum og áfram virðist eiga að stuðla að því sama. Í tíð fyrri ríkisstjórnar var þetta töluvert áhyggjuefni og horft t.d. til einföldunar á virðisaukaskattskerfi og tilfærslu ferðaþjónustu upp í efra þrep sem efnahagsaðgerðar en ekki skattaaðgerðar, þ.e. að allur almenningur gæti notið góðs af lægri virðisaukaskatti [[Forseti hringir.]]en ella meðan samkeppnisstaða ferðaþjónustunnar væri jöfnuð í ljósi þess að hún virtist þrengja mjög að öðrum útflutningsgreinum sem ekki hafa vaxið á sama tíma. Það er þess vegna sem ég velti þessu fyrir mér.
Virðulegi forseti. Breytingin sem ríkisstjórnin hefur boðað varðandi þessi vasksáform horfir fyrst og fremst til þess að gengið hefur styrkst að hluta og að mestu leyti vegna ferðaþjónustunnar. Í öðru lagi eru fyrirtækin nýlega búin að taka á sig töluvert hækkað lífeyrisframlag og síðan hafa launin verið að hækka á undanförnum árum þannig að ástæða er til að hafa talsverðar áhyggjur af samkeppnisstöðu þeirrar greinar. Síðan er það auðvitað almennt dálítið vandasamt að ætla að feta þá slóð að velja úr í fjölbreyttu atvinnulífi þær greinar sem manni finnst vera æskilegar. Ég tek undir með hv. þingmanni þegar kemur að framleiðni - auðvitað er langæskilegast að hér byggist upp greinar sem skila afburðaframleiðni og geta þannig greitt hærri laun. Það er hins vegar mitt grundvallarviðhorf til gengismálanna að við eigum að vera með fljótandi gengi og þegar hv. þingmaður kallar eftir veikari krónu er hann að kalla yfir landsmenn alla aukna verðbólgu.
Virðulegi forseti. Smáathugasemd. Kosningar of oft og hvernig nennir þú að standa í þessu þrasi? Ráðherra ætti kannski að íhuga hvort góð ástæða sé fyrir þrasinu, því að það eru nefnilega ekki allir sem lenda í því. Það væri hægt að axla smáábyrgð á of tíðum kosningum. En þá eru það spurningarnar. Ég ætla að byrja á einni. Vegna laga um opinber fjármál þar sem gagnsæi er grunngildi, getur ráðherra tekið undir að fjármál séu almennt séð ógagnsæ hvað varðar grunnrekstur ríkisins? Fjárlagaumræðan snýst aðallega um viðbætur, styrki og skatta en að mjög litlu leyti um aðhald vegna ramma fyrra árs sem fjárlagafrumvarpið byggir ofan á, sem er langstærsti hluti fjárlaganna. Því vil ég spyrja: Getur ráðherra tekið undir að fjárlög séu ógagnsæ hvað varðar grunnrekstur ríkisins? Og í framhaldi: Gæti ráðherra tekið undir að hægt væri að laga þetta vandamál með því að gefa út ákveðin grunnrekstrarfjárlög á hverju ári, t.d. að vori? Grunnfjárlög myndu innihalda upplýsingar um þann grunnkostnað sem þarf til þess að standa undir rekstri ríkisins, svo sem launabundin útgjöld og annað því um líkt. Þannig væri hægt að ræða þann grunn þar sem aðhald hefur áhrif og [[Forseti hringir.]]gefa þeim sem hafa ekki aðgang tækifæri til að byggja upp eigin fjárlög.
Virðulegi forseti. Ég hef svo mikla trú á lýðræðinu að besta leiðin til þess að endurheimta traust ef eitthvað skortir á það er að ganga til kosninga. Það er leið sem ég hef sjálfur talað sérstaklega fyrir, bæði á síðasta ári og árið þar áður, þannig að það að ganga á fund kjósenda er leið til að gera upp mál. Það hefur ekki verið neitt umkvörtunarefni fyrir mig að eiga fund með kjósendum í landinu. Varðandi hugmyndafræðina um fjárlögin get ég ekki tekið undir það. Þótt það sé heilmikið verkefni að setja sig inn í fjárlög hvers tíma og grunnrekstur ríkisins get ég ekki tekið undir að einhverju sé verulega ábótavant varðandi gegnsæi um ríkisfjármálin. Við gefum þeirri umræðu töluverðan tíma í þinginu, bæði gjalda- og tekjuhliðinni, meiri tíma en á við t.d. í Danmörku. Þar er þó miklu stærra ríkiskerfi [[Forseti hringir.]]undir í umræðunni.
Virðulegi forseti. Af hverju þá að kvarta undan of tíðum kosningum? Ég er ekki viss um að það geri upp þau mál sem talað er um hérna. Fjármálaráð talar einmitt um þann skort á gagnsæi sem tröllríður öllu í lögum um opinber fjármál, það er mjög greinilegt af fyrri álitum þess. Seinni spurning mín er um vinnubrögð. Á síðasta kjörtímabili lagði ég fram fyrirspurn sem var ekki svarað. Fyrirspurnin var ekki umfangsmikil og þurfti ekki að afla sérstakra gagna til þess að svara spurningunni. Tíminn til að svara spurningunni var rúmur, mun meiri en þær þrjár vikur sem ráðherra vill t.d. gefa kjararáðshópnum. Því vil ég spyrja ráðherra sem bar ábyrgð á því að svara þeirri fyrirspurn, vegna þess að ég hef áhyggjur af vinnubrögðum: Hver leggur mat á það hvort þær upplýsingar sem ráðherra hefur undir höndum varði almannahag eða ekki? Hvað telst reglulegur og skipulagður háttur við upplýsingagjöf til almennings og fjölmiðla?
Virðulegi forseti. Í stjórnkerfinu erum við með nokkuð mótaðar reglur um upplýsingagjöf til fjölmiðla sem geta m.a. leitt til þess að menn skjóti til úrskurðarnefndar um upplýsingamál, sem er vistuð í forsætisráðuneytinu, álitamálum um þetta efni. Það held ég að menn ættu að þekkja ágætlega nýleg dæmi um. Að öðru leyti svara ráðherrar auðvitað þeim fyrirspurnum sem beint er til þeirra á þeirra málefnasviði. Þeir eru kannski minna í því að svara almennum álitaefnum. Það er í raun og veru forsetaúrskurðurinn sem sker úr um það hvaða málefni heyra til hvers ráðherra.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að leggja mat mitt á hið nýja form sem við erum að prófa þótt mér finnist það ágætt í bili. Ég ætla að reyna að komast yfir nokkur málefni. Ég verð að segja eins og er að mig langaði mjög mikið að halda jákvæða ræðu og tala mikið um framtíðina og tækifærin sem þar er að finna, sem nóg er af og gott betur. En ég álít það skyldu mína að tala aðeins um mál sem í daglegu tali er kallað Landsréttarmálið. Hefjast þá leiðindin. Þann 16. maí á síðasta ári sendi sérfræðingur hjá kjara- og mannauðssýslu ríkisins fjármálaráðherra póst með viðvörun til lögfræðings hjá dómsmálaráðuneytinu og ráðuneytisstjóra forsætisráðuneytis. Segir þar orðrétt, með leyfi forseta: „Ef ráðherra ætlar að leggja þetta breytt fyrir þingið, þá þarf ráðherra að leggja sjálfstætt mat á alla umsækjendur, út frá þeim sjónarmiðum sem hún leggur til grundvallar. Í því gæti falist að kalla eftir upplýsingum frá öllum umsækjendum, auk þess að upplýsa þá.“ Þetta er skrifað 16. maí. 26. maí berst bréf til dómsmálaráðherra sjálfs frá lögfræðingi í dómsmálaráðuneytinu þar sem ábendingin er ítrekuð. 28. maí sendir sérfræðingur hjá kjara- og mannauðssýslu fjármálaráðuneytisins aftur bréf til ráðuneytisstjóra forsætisráðuneytis og lögfræðings hjá forsætisráðuneyti þar sem það er ítrekað. 29. maí, eftir að þetta á sér stað, afhendir dómsmálaráðherra forseta Alþingis bréf með tillögum sínum sem og rökstuðningi í fylgiskjali um það hverjir skuli valdir á hið nýja dómstig, Landsrétt, hið nýja, mikilvæga dómstig, sem allir hér inni voru sammála um að setja bæri fót á sínum tíma og töldu mikilvægt það að væri til staðar. 31. maí sendi Lögmannafélag Íslands Alþingi umsögn með sömu viðvörunarorðum. Þar segir, með leyfi forseta: „Stjórn Lögmannafélags Íslands telur þessa embættisfærslu síst til þess fallna að skapa nýjum dómstól það traust og veganesti sem nauðsynleg er í lýðræðisþjóðfélagi.“ 31. maí kemur fram bókun frá hv. þingmönnum Jóni Þór Ólafssyni og Birgittu Jónsdóttur í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þar sem viðvörunarorð þeirra sérfræðinga sem komu fyrir fundinn eru ítrekuð. Og já, þá var búið að tala um Hæstaréttarfordæmi í máli nr. 412/2010. Þann 31. maí, sama dag, sendir minni hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar frá sér álit þar sem segir, með leyfi forseta: „Með vísan til framangreinds, þ.e. þess að ekki er sýnt að ráðherra hafi sinnt rannsóknarskyldu sinni samkvæmt stjórnsýslulögum, að ráðherra hafi ekki virt andmælarétt samkvæmt stjórnsýslulögum, að ekki reyndist unnt að afla nægjanlegra sérfræðiálita í málinu, að þinginu og nefndinni var gefinn óhóflega skammur tími til skoðunar málsins, að ekki var vilji til að fresta afgreiðslu málsins til að veita ráðherra tækifæri til að bæta úr annmörkum og tryggja vandaða málsmeðferð, að um er að ræða grundvallarmál sem varðar skipun nýs dómstóls sem er falið mikilvægt hlutverk í dómskerfi landsins og markar tímamót í réttarsögunni, að nauðsynlegt er að sátt ríki um skipun dómara við Landsrétt og skipun þeirra sé hafin yfir allan vafa, samþykkir Alþingi að málinu verði vísað frá og tekið verði fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þetta er sem sé dagskrártillaga frá hv. þáverandi hv. þingmönnum Katrínu Jakobsdóttur, Birgittu Jónsdóttur, Jóni Þór Ólafssyni og Sigurði Inga Jóhannssyni. 1. júní: Alþingi greiðir atkvæði og fellir tillöguna með 31 atkvæði gegn 30. Sama dag er tillaga dómsmálaráðherra samþykkt með 31 atkvæði gegn 22, átta sátu hjá. 19. desember. Dómur Hæstaréttar fellur, lokaorðin í málinu eru þau að viðvörunarorðin voru rétt. Viðvörunarorðin voru rétt sem birtust fyrst 16. maí, sem voru ítrekuð af sérfræðingum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, og sem haldið var uppi hér. Mér þykir leitt að þurfa að telja hér upp nokkrar staðreyndir. Staðreynd nr. 1 er að ráðherrann braut stjórnsýslulög við gerð tillögu sinnar til Alþingis. Það er óumdeilt. Nr. 2: Það var einróma álit þeirra sem vöruðu við þessu. Þeir sögðu að þetta myndi grafa undan trausti til Landsréttar, til dómskerfisins okkar. Nr. 3: Ráðherrann var varaður við fyrir fram af ráðuneytisstarfsfólki. Nr. 4: Sérfræðingar í nefnd vöruðu við þessu áður en þingið samþykkti það. Og nr. 5: Þingmenn vöruðu við þessu og lögðu til lausnir, lögðu fram hugmynd um meiri tíma. Þá var mánuður til stefnu áður en skipa þurfti dómara í Landsrétt. Hv. þingmenn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sem og ráðherrann sjálfur, hefðu þurft að starfa í einn mánuð í viðbót og hæstv. ráðherra hefði einfaldlega getað búið til rökstuðning, hún hefði einfaldlega getað sinnt þeirri skyldu sem búið var að benda á ítrekað úr mörgum áttum að hún ætti að sinna. Hvers vegna gerði hæstv. ráðherra það ekki? Var hæstv. ráðherra sama um traust til dómstóla landsins? Eða treysti hún sér ekki til þess að búa til slíkan rökstuðning sem samræmdist lögum? Nýr Landsréttur var skipaður með lögbroti hæstv. dómsmálaráðherra þrátt fyrir viðvörunarorð, með þingheim klofinn í herðar niður. Það var samþykkt með minna en helmingi atkvæða á Alþingi, þótt ég verði að nefna að það var ástæða fyrir því. Tveir þingmenn viku úr sal vegna tengsla. Hæstv. dómsmálaráðherra ætti að sýna embættinu þá virðingu að segja af sér, að sjálfsögðu, og dirfist enginn að hneykslast. Við erum að tala um dómskerfið okkar. Hér fyrr í dag var nefnt að ráðherrar hafi jú brotið lög einhvern tíma áður. Vissulega. En væri ekki fínt ef hefðin væri sú að þá segðu þeir af sér ráðherraembætti? Væri það ekki bara fínt? Þá væri það á hreinu? Bara hugmynd. Pælum í því seinna. En fyrir utan það er kannski ekki alveg hægt að bera saman einhver lögbrot annars vegar og hins vegar það að grafa undan trausti á dómskerfi okkar, á nýtt dómstig. Það er ekki sambærilegt. Nú hef ég eytt þorra ræðutíma míns í þetta en eftir stendur þetta, og málið fer ekki neitt, fullyrði ég. En mig langar til að fara aðeins yfir á léttari nótur og fjalla um upplýsinga- og tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs. Áhugi á þessum málum hefur aukist aftur, sem er gott. Nýtt frumvarp um persónuvernd er að koma í þingið, sem er mjög spennandi og gott. Ég vil þá minna á þingsályktun frá 2010, sem lögð var fram af þáverandi hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, um að Ísland skapaði sér afgerandi lagalega sérstöðu varðandi vernd tjáningar- og upplýsingafrelsis. Þegar tillagan var samþykkt skapaði hún okkur Íslendingum mikinn og góðan orðstír á erlendri grundu. Því miður er sá góði orðstír óverðskuldaður akkúrat núna vegna þess að erlendis var gert ráð fyrir að samþykkt tillögunnar þýddi að verkefninu væri lokið og að hér væri besta tjáningarfrelsi og upplýsingafrelsi og friðhelgi einkalífsins í heimi. Svo er ekki enn þá. Við höfum enn tækifæri. Það er orðið svolítið síðan tillagan var samþykkt en við höfum enn þá tækifæri. Ísland er enn kjörið fyrir atvinnutæki framtíðarinnar í upplýsingatækni. Hér er hátt þekkingarstig, rótgróinn þekkingariðnaður, mjög framsækin tæknimenning, ódýr og að mestu umhverfisvæn orka. Ég spyr: Hvað ef við hefðum bestu lagaumgjörðina ofan á allt það? Því að upplýsingatæknin er ekki lengur bara hugbúnaðargerð og gagnaver, hún snýr að flestum okkar mikilvægustu réttindum. Mér finnst skemmtilegast - og leiðinlegast - að benda á snjallsímann, sem er tvíeggjað sverð. Annars vegar gerir hann mönnum auðveldara að brjóta á öðrum, taka myndir af fólki þegar það vill ekki, jafnvel að taka upp hljóð þegar það vill það ekki, njósna um fólk, það er auðveldara en áður með snjallsíma. Því miður. En það er líka auðveldara að verja réttindi sín, segjum gagnvart lögreglu. Ef lögregla fer að haga sér ósæmilega er auðveldara að fylgjast með því og búa til sönnunargögn þegar fólk verður vitni að glæpum. Snjallsímar eru tvíeggjuð sverð og varða réttindi okkar á mjög djúpstæðan hátt. Og við eigum að vera með bestu löggjöfina í kringum allt sem varðar upplýsingatækni. Síðast en ekki síst fagna ég viðleitni nýs forsætisráðherra til að halda áfram stjórnarskrármálinu. Það er orðið frekar langt síðan við stofnuðum lýðveldi, svona að nafninu til og að ýmsu öðru leyti, en ekki að fullu leyti að mínu mati. Þá vil ég árétta að það skiptir öllu máli að vinnan sé gegnsæ. Það voru mistök hjá þáverandi hæstv. forsætisráðherra Bjarna Benediktssyni að gefa ekki strax út hugmyndir sínar um hvernig hann hefði hugsað sér að vinna það mál. En hæstv. núverandi forsætisráðherra hefur lært af því, sem betur fer, og verður það birt seinna í dag. Það er mikið gleðiefni. Það voru mistök að hafa ekki fundi stjórnarskrárnefndarinnar opna frá 2013–2016. Gríðarleg mistök. Við megum ekki endurtaka þau. En stærstu mistökin eru að nýta ekki það sem fyrir er, sem er að sjálfsögðu frumvarp Stjórnlagaráðs. Eina ástæðan sem ég get ímyndað mér fyrir því að hafa fundina lokaða er ef einhverjir gestir óska eftir því. Að sjálfsögðu eiga þessir fundir að vera opnir að jafnaði, eins og reyndar aðrir fundir. Meira um það síðar.
Virðulegi forseti. Í þessari umræðu ætla ég að fara aðallega yfir samgöngumálin, byggðamálin og hin stóru sjónarmið ríkisstjórnarinnar sem hún vinnur að. Verkefni ríkisstjórnarinnar er að skapa sterkt samfélag og auka samkeppnishæfni landsins þannig að Ísland verði land tækifæranna fyrir alla landsmenn. Við viljum jú að unga fólkið okkar velji Ísland til búsetu vegna þess að hér sé gott að búa og starfa. Þess vegna þurfa innviðir samfélagsins að vera sterkir alls staðar á landinu. Gott samfélag þarf að vera til fyrir alla en styrkja þarf sérstaklega stöðu þeirra sem höllum fæti standa og hefur ríkisstjórnin þess vegna áform uppi um slíkt. Heilbrigðismálin, menntunarmöguleikar fólks og samgöngur eru lífæðar hverrar byggðar sem þarf að efla og bæta. Það er okkar stjórnmálamannanna að skapa skilyrðin, tryggja tækifærin og jafna aðgengi fólks að þjónustu óháð aldri og búsetu. Við blasa brýn verkefni í uppbyggingu innviða um allt land. Við sýndum á spilin í fjárlögunum 2018 þar sem þingið í annað sinn þurfti að afgreiða fjárlög á óvanalega stuttum tíma. Í fimm ára fjármálaáætlun sem undirbúningur er hafinn að og kemur fram í marslok, fyrir 1. apríl, þurfum við að sýna fram á hvernig við ætlum að nota þetta kjörtímabil til að standa við þau orð sem við höfum haft uppi. Samgöngur eru undirstaða þess að samfélag geti þrifist á eðlilegan hátt, bæði samgöngur til útlanda og hér innan lands, og hvað varðar atvinnu, menningu, öryggi og þróun samfélagsins. Góðar og greiðar samgöngur skapa störf og eru mikilvægar til að búa til hagvöxt, eru undirstaða hagvaxtar og velmegunar þjóðfélaga. Ríkisstjórnin ætlar á næstu árum að bæta enn við þau fjárframlög til vegaframkvæmda og veitir ekki af og taka á uppsöfnuðum vanda hringinn í kringum landið. Á undanförnum árum hefur umferð bifreiða margfaldast með auknum fjölda ferðamanna og velmegun í samfélaginu. Á sama tíma hefur okkur ekki tekist að viðhalda vegakerfinu sem skyldi en skortur á fjármagni til þess hefur leitt til þess að víða er pottur brotinn. Staðan er því miður bágborin. Samgöngukerfið er forsenda samkeppnishæfninnar, þjónustunnar, atvinnulífsins og búsetugæða. Þess vegna þarf þróunin að taka mið af þörfum fólks hvar sem það býr, atvinnulífsins, búsetunnar, þjónustunnar og öryggishlutverki þess sem það gegnir. Allt bendir til þess að umferð um vegi landsins haldi áfram að aukast verulega á næstu misserum og árum. Því miður fylgja aukningunni ýmis óæskileg áhrif. Alvarleg slys, banaslys, hræðileg slys, eru alltaf óásættanleg. Fyrir nokkrum árum var gert átak í öryggismálum sjófarenda til að treysta öryggi íslenskra skipa, áhafna og farþega þeirra. Við sögðum einfaldlega að við sættum okkur ekki við það sem við höfum lifað af í gegnum árhundruð, áratugina. Með bættum búnaði, fræðslu, hertari reglum og öflugum björgunarsveitum tókst að fækka sjóslysum, jafnvel svo að á síðustu árum hafa komið þó nokkur ár þar sem enginn hefur farist á sjó. Í kjölfar alvarlegs flugslyss fyrir nokkrum árum gerðum við það sama í fluginu; hertum reglur og fórum yfir verklagsreglur. Og með nokkuð góðum árangri. Á sama hátt getum við fækkað umferðarslysum, sem eru því miður allt of algeng staðreynd, þrátt fyrir aukninguna í umferðinni. Á síðustu árum hefur verið stöðugt unnið í því að fækka þeim. Margt hefur áunnist. En betur má ef duga skal. Það er alltaf hægt að gera betur, þó að við komum auðvitað aldrei í veg fyrir öll slys. Aukin umferð krefst þess að umferðaröryggi sé tekið föstum tökum þar sem allir taki sameiginlega ábyrgð á að fækka þeim. Heilsa og öryggi þarf að vera forgangsatriði í samfélagi okkar. Við eigum rétt á að aka um vegina og ganga um göturnar án þess að slasast alvarlega eða láta lífið. Börnin okkar eiga réttmæta kröfu á að búa í öruggu umhverfi. Við eigum ekki að sætta okkur við að banaslys sé eðlilegur hluti af samgöngukerfinu. Fyrir utan mannlegan harmleik sem umferðarslys valda hleypur kostnaður þeirra á tugum milljarða. Vaxandi umferð krefst þess einnig að sjónum sé beint að notendum vegakerfisins og ekki síst þeim fjölmörgu ferðamönnum sem ferðast um landið. Þar eru notendur sem koma úr allt annarri umferðarmenningu en við eigum að venjast og þekkja kannski ekki akstursskilyrði nægilega sem oft eru á íslenskum vetri. Í nýrri samgönguáætlun verður forgangsraðað í þágu öryggis og viðhalds þar sem metnaðarfull og skilvirk markmið verða sett um öryggi samgangna og gerðar skilvirkar öryggisáætlanir fyrir samgöngur á landi, á sjó og í lofti. Það verður hins vegar alltaf svo að við getum seint komið í veg fyrir mistök. En framtíðarmarkmiðið hlýtur að vera að lágmarka og draga úr alvarleika umferðarslysa. Hæstv. forseti. Það er mikilvægt fyrir okkar strjálbýla land að undirstöðuatvinnugreinar okkar, landbúnaður, sjávarútvegur og ferðaþjónusta sem eru undirstöðuatvinnugreinarnar á landsvísu, eða aðrar, hinar skapandi greinar, nýsköpun, sem við þurfum einnig að efla hringinn í kringum landið, gefi af sér verðmæti alls staðar á landinu. Við byggjum það upp alls staðar. Einstaka svæði eiga því miður í vök að verjast. Þess vegna þarf að leita nýrra leiða til að snúa við vítahring íbúafækkunar og einhæfs atvinnulífs hjá fámennum byggðarlögum. Liður í því er að virkja námslánakerfið til að efla búsetu á þeim svæðum sem lið í uppbyggingu og horfa til byggðaaðgerða sem tíðkast í nágrannalöndum okkar þar sem menn nota m.a. námslánakerfið eða afborganir af þeim og hlé á afborgunum til að ýta undir búsetu fólks með menntun sem vantar inn á þau svæði, en einnig þarf að nýta svæðisbundna þekkingu sem best. Öflugt menntakerfi um land allt er því lykilatriði þess að hér verði áframhaldandi velsæld þjóðar. Þar skiptir sköpum að öflug fjarskiptatækni og tryggur gagnaflutningur sé til staðar sem gerir fólki kleift að vinna hvar sem er, skapa verðmæti, sinna vinnu eða námi þar sem það vill búa. Þess vegna er jú gleðilegt að við erum með verkefnið Ísland ljóstengt hringinn í kringum landið, sem mun verða lokið við á þessu kjörtímabili, þar sem við verðum ljósleiðaratengd, öll heimili og fyrirtæki í landinu. Eða allflest, 99,9%. Tenging byggðakjarna sem mynda sterk vinnusóknarsvæði með skilvirkum samgöngum þar sem landsmenn hafa jafnan aðgang að ásættanlegri heilbrigðisþjónustu, möguleikum til að afla sér menntunar, atvinnutækifærum og lífskjörum er forsenda þess að byggð haldist um landið allt. Þar er innanlandsflugið mikilvægur þáttur og á að vera hluti af almenningssamgöngum. Við ætlum að leita leiða til að gera innanlandsflugið að hagkvæmari kosti fyrir íbúa landsbyggðarinnar og stytta þannig ferðatíma fólks á milli svæða. Í því samhengi verður skoðað með hvaða hætti svokölluð skosk leið geti orðið hvati til aukinnar notkunar á innanlandsflugi í þeim tilgangi að jafna aðgengi landsmanna að þjónustu. Þá hefur flugstarfsemi almennt farið vaxandi á undanförnum árum og hlutur hennar í vergri landsframleiðslu kominn á annan tug prósenta í flugtengdri starfsemi. Flugið er nefnilega undirstaða ferðaþjónustunnar, ekki bara til landsins, heldur getur það líka orðið undirstaða uppbyggingar almennings- og ferðaþjónustu víðs vegar um land. Að ferðamennirnir komist, ekki síst yfir vetrarmánuðina. Það er undirstaða ferðaþjónustunnar og mikilvægt fyrir atvinnulíf, landsmenn og atvinnusköpun þess er mjög mikil. Í tengslum við samgönguáætlun mun því verða skipaður starfshópur á næstunni til að móta tillögur að flugstefnu. Já, fram undan eru mjög stór verkefni og stefnumótun sem snerta daglegt líf almennings. Á næstu vikum mun fjármálaáætlun líta dagsins ljós þar sem áherslan verður á að byggja upp sterka innviði sem skapa sterkt og stöðugt samfélag en um leið að tryggja þau verðmæti sem felast í efnahagslegum stöðugleika. Ég hef heyrt hér og hlustaði á umræðuna í dag að menn hafa talað um að ríkisstjórnin viti ekki hvað hún ætli að fara að vinna við. Það er algerlega skýrt í mínum huga. Við ætlum að byggja upp öflugt, sterkt samfélag á grunni þess sem við þekkjum og halda áfram að þróa það í þá átt sem við viljum stefna, að allir landsmenn búi við möguleika á að sækja sér þjónustu, jafna þjónustu, af hálfu ríkisins, og eigi möguleika á að nýta tækifærin í heimabyggð sinni, hver sem hún er. Til þess þurfa að vera til sterkir innviðir. Samhliða fjármálaáætluninni er í mínu ráðuneyti unnið að stefnumótun í samgönguáætlun, fjarskiptaáætlun og byggðaáætlun. Allar þessar áætlanir þurfa að vera raunsæjar og tímasettar áætlanir í takti við fjárheimildir sem Alþingi er tilbúið til að samþykkja. Aukin fjárfesting og framkvæmdir [[Forseti hringir.]]tryggja samfélagsleg verðmæti, jöfn dreifing verkefna og tímasettar áætlanir fram í tímann með fyrirsjáanleika, draga úr óþarfa sveiflum sem styðja jafnan við óeðlilegan hagvöxt. Það eru verðmæti sem við getum mjög vel tryggt með þverpólitísku samtali á Alþingi.
Virðulegi forseti. Ein örstutt hérna. Í nýlegri grein í Stundinni kemur fram sú skoðun hjá þingflokksformanni Vinstri grænna að það sé ekki þingmanna Vinstri grænna að ákveða ráðherraval annarra flokka. Mig langar því að spyrja formann Framsóknarflokksins, hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, hvort það sama eigi við um þingmenn Framsóknarflokksins.
Virðulegi forseti. Eins og menn þekkja er það þannig í samsteypustjórnum að hver flokkur ber ábyrgð á sínum ráðherrum, leggur til sína ráðherra, þeir eru samþykktir sem slíkir. Á Íslandi er ekki fjölskipað stjórnvald heldur ber hver ráðherra ábyrgð á sínum málaflokki þannig að það er mjög eðlilegt.
Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að mótmæla þessari túlkun um að þingmenn hafi ekkert um ráðherraval annarra flokka að segja. Þingmenn hafa að sjálfsögðu val um að segja já eða nei. Af þeim kostum er valmöguleikinn nei mun mikilvægari því ef þingmenn hafa ekkert um ráðherraval annarra flokka að segja er verið að segja að þingmenn muni aldrei, ekki undir nokkrum kringumstæðum, samþykkja vantrauststillögu. Þeir hafi jú ekkert um ráðherravalið að segja. Svo ég leggi hæstv. ráðherra ekki orð í munn langar mig að endurorða fyrri spurningu: Geta þingmenn Framsóknarflokksins ekki undir nokkrum kringumstæðum stutt vantrauststillögu á ráðherra annars flokks? Með öðrum orðum: Geta þingmenn Framsóknarflokksins ekki stutt vantrauststillögu á ráðherra samstarfsflokks og þar með haft áhrif á ráðherraval annars flokks?
Virðulegi forseti. Það liggur í augum uppi að við getum verið hvor á sinni skoðun um hvort ráðherraval í samstarfsstjórnum eigi að vera þannig að flokkar geti verið með neitunarvald. Þannig er það ekki í praxís. Þess vegna ítreka ég fyrra svar mitt. Við ráðherraval í samstarfsstjórnum er það auðvitað val hvers flokks fyrir sig að raða upp ráðherralista. Yfirleitt er það þannig að þingflokkar viðkomandi flokks samþykkja tillögu formanna um hverjir sitji sem ráðherrar í slíkum samsteypustjórnum. Varðandi hina fræðilegu spurningu um hvort einhvern tíma kæmi til í einhverri samsteypustjórn að þingmenn Framsóknarflokksins gætu ekki greitt atkvæði með vantrausti á einhvern ráðherra sem hefði gert eitthvað af sér ætla ég bara að láta vera að svara því það liggur í augum uppi að það þyrfti að taka afstöðu til þess ef slíkt kæmi upp. Og það er ekki á borðinu í dag.
Herra forseti. Mig langaði að koma inn á nauðsyn raunverulegrar byggðastefnu fyrir Ísland. Staðreyndin er sú, og ég held að við getum öll horfst í augu við það, að fyrri byggðaáætlanir hafa margar hverjar verið einstaklega máttlausar. En ég vona svo sannarlega að það verði breyting á. Því miður virðist allt of oft sem mál sem snerta landsbyggðina nái ekki í gegnum stofnanir og ráðuneyti, einfaldlega vegna skorts á skilningi ráðuneytisstarfsmanna á aðstæðum utan 101 Reykjavíkur. Þar má t.d. nefna undarlegar ákvarðanir um niðurskurð í tengslum við sjúkraflutninga við utanverðan Eyjafjörð og á Raufarhöfn sem líta, að því er mér virðist, sérstaklega vel út í excel-skjalinu en síður í raunveruleikanum. Mig langar því að spyrja um afstöðu hæstv. ráðherra. Hvernig líst honum á að unnin yrði heildstæð byggðastefna sem næði í gegnum allar stofnanir ríkisins þannig að þær þyrftu allar að taka tillit til byggðaáhrifa í ákvörðunum sínum?
Virðulegi forseti. Mér líst sem byggðamálaráðherra ákaflega vel á hugmyndina og vil svo sem halda því fram að það sé það sem við lögðum til í kosningabaráttunni. Í ríkisstjórnarsáttmálanum er fjallað um byggðamál í hverjum einasta kafla. Ég nefndi í inngangi mínum að nauðsynlegt væri til að mynda er varðar þá málaflokka sem heyra undir ráðuneyti mitt, þ.e. fjarskiptamálin, samgöngumálin og byggðamálin, að samþætta þá. Það var samþykkt á þingi fyrir nokkrum misserum að fjárlögin ættu að fara í skoðun hjá Byggðastofnun til að kanna áhrif þeirra á byggðir landsins. Ég held að þetta sé liður í því. Í tíð ríkisstjórnar á árunum 2013–2016 var búið til stýrinet Stjórnarráðsins sem virkaði á margan hátt ágætlega út á við en var kannski skortur á að virkaði inn á við, inn í ráðuneytin, þannig að tryggt væri að menn væru alltaf með réttu byggðagleraugun þegar verið væri að fjalla um einstök málefni. Ég held að [[Forseti hringir.]]við getum gert betur og það er meiningin að reyna það.
Herra forseti. Ég verð að nýta tækifærið og nefna áhyggjur mínar af stöðu samgöngumála í landinu og nefni sérstaklega stöðu innanlandsflugsins, sem hæstv. ráðherra kom sannarlega inn á í ræðu sinni áðan. Ég verð einkum að nefna fréttir sem bárust af fundi Isavia í síðustu viku um að við stæðum í raun frammi fyrir því að loka flugvöllum á næstu misserum ef ekkert breyttist. Sömuleiðis verður að teljast sorglegt ef fer sem horfir og við glutrum niður tækifærinu til að byggja upp nýja gátt inn í landið, eins og hefur komið fram í fréttum á síðustu dögum. Það þarf t.d. að styrkja Akureyrarflugvöll allverulega með búnaði á borð við aðflugsbúnað og stækka húsnæði. Ég held að þeir sem hafa farið þarna um þegar Super Break-vélarnar eru að koma sjái það ansi skýrt. Svo er það náttúrlega viðhaldið, stækkun flugsvæðis o.fl. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvernig hann ætli að bregðast við ákalli sveitarstjórnar, ferðaþjónustu og Isavia um umbætur. Ætlar hann að bregðast við strax eins og raunverulega er þörf á?
Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni í því að ýmislegt má gera betur í innanlandsfluginu. Ég held að nánast sé hægt að fullyrða að fáir ef nokkrir séu ánægðir með þjónustuna sem þar er veitt. En um leið eru gríðarleg tækifæri. Það þarf vissulega talsverða fjármuni og ég treysti á að það verði hljómgrunnur fyrir því í þinginu þegar við leggjum slíkar tillögur fram, m.a. um skosku leiðina sem er stuðningur við almenningssamgöngur fyrir íbúa landsbyggðarinnar. En ekki síður þarf aukið fé til viðhalds á þessum flugvöllum. Við erum kannski ekki að tala um neinar stjarnfræðilegar tölur en við erum engu að síður að tala um nokkur hundruð milljónir á ári til að það sé ásættanlegt. Ég held að tækifæri séu fólgin í þessu. Við í ráðuneytinu höfum verið að skoða mál er varða t.d. Akureyrarflugvöll og ég treysti því að þar verði unnið eins hratt og hægt er [[Forseti hringir.]]til að leysa úr þeim vandkvæðum sem uppi eru. Það hefði vissulega verið heppilegra ef það hefði verið gert áður en við þurfum bara að taka á þeim vanda eins og hann er í dag og reyna að gera eins vel og hægt er eins fljótt og hægt er.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir góða ræðu og yfirgripsmikla. Samgöngumál eru nánast á eftir um land allt og mikið álag á vegum. Ég hjó eftir því að ráðherra talaði um að von væri á nýrri samgönguáætlun á næstu vikum. Það verður spennandi að sjá hana. Mig langar að spyrja ráðherrann. Nú hefur verið á dagskrá síðan árið 2003 vegur um Teigsskóg og hefur lítið eða ekkert skeð. Umhverfisráðherra talaði um það í haust að hann væri ekki sammála því umhverfislega séð að lagður yrði vegur þarna. Megum við eiga von á því að [[Forseti hringir.]]ráðherrann fari í þá framkvæmd? Er hann hræddur við þensluáhrif varðandi slíkar framkvæmdir sem myndu auka á efnahagsvandann?
Virðulegi forseti. Varðandi þensluáhrifaumræðuna sem ég hef aðeins heyrt í fjölmiðlum veit ég ekki hvort hún er sprottin upp úr því sem sá ráðherra sem hér stendur sagði, að við þyrftum að horfa til þensluáhrifa þegar við værum m.a. að forgangsraða á næstu árum. Það var meira sagt í því skyni að það væri nokkuð augljóst að þótt þörf væri fyrir mjög fjárfrekar framkvæmdir á suðvesturhorninu, kannski 100–200 milljarða, væru líka verkefni hringinn í kringum landið. Ég hef minni áhyggjur af því að verkefni sem eru lengra frá þenslusvæðunum hafi áhrif, svo að það sé sagt. Varðandi Teigsskóg, það verkefni, er það í dag hjá sveitarfélaginu, bíður þar afgreiðslu, breytingar á aðalskipulagi og svo hugsanlegs framkvæmdaleyfis. En hafi mátt skilja orð mín þannig að samgönguáætlun væri að koma inn á þing á næstu vikum vil ég leiðrétta það. Ég á ekki von á [[Forseti hringir.]]að samgönguáætlun náist fyrr en hugsanlega í haust en í fyrsta lagi á síðustu vikum þingsins í vor og myndi þá væntanlega ekki fá tíma til afgreiðslu.
Hæstv. forseti. Þá hefur mér misheyrst þetta með næstu vikur, en margar vikur mynda jú mánuði og síðan ár. Í sambandi við dýrar samgöngur komu vegtollar til tals á síðasta kjörtímabili, sem ég hef heyrt núverandi ráðherra þvertaka fyrir að verði settir á. Getur það samt sem áður verið til skoðunar þar sem hægt er að fara aðrar leiðir, eins og var gert í Hvalfjarðargöngum? Það var hjáleið og var réttlætt með því að vegtollar væru í lagi. Þá dettur mér í hug væntanleg Sundabrautarleið sem reyndar hefur verið álíka lengi á dagskrá og Teigsskógurinn. [[Forseti hringir.]]Nú eru eingöngu 2/3 af því gjaldi sem tekið er [[Forseti hringir.]]í bensínskatt og á að fara til vegamála [[Forseti hringir.]]notaðir. [[Forseti hringir.]]Hvar er 1/3 af því gjaldi sem á sannarlega [[Forseti hringir.]]að fara í …?
Virðulegi forseti. Það hefur verið svo um langan veg að mikið af þeim tekjum sem teknar eru renna í ríkissjóð og því miður ekki allar til uppbyggingar. Við þekkjum það að allt frá árinu 2010 og kannski allt fram til ársins 2015 fór allt of lítill hluti til uppbyggingar á samgöngukerfinu. Það hefur aðeins lagast síðustu ár en verulegra úrbóta er þörf og mun þurfa talsvert fjármagn til. Á sama tíma höfum við líka verið með ívilnanir er varða rafbíla, tvinnbíla og aðra vistvæna bíla, sem er hið besta mál en um leið gröfum við svolítið undan því tekjufyrirkomulagi sem við höfum haft til að byggja upp vegasamgöngur. Við þurfum aðeins að velta fyrir okkur hvernig við getum gert þetta inn í framtíðina þannig að tryggt sé að við fáum tekjur. Ein leið sem væri fólgin í því væri að taka gjald, eins og hv. þingmaður minntist á, fyrir framkvæmdir þar sem menn hefðu valkost. Við þekkjum Hvalfjarðargöngin, Vaðlaheiðargöngin og kannski önnur slík. En [[Forseti hringir.]]það er rétt sem kom fram hjá þingmanninum að tollahlið inn í Reykjavík til að taka gjöld fyrst og fremst af þeirri umferð voru ekki skrifuð inn í stjórnarsáttmálann og ég vinn ekki eftir því.
Virðulegi forseti. Þjóðvegakerfi Íslands er bútasaumur. Það eru bútasaumaðar slysagildrur úti um allt land. En verstu kaflarnir eru á Reykjanesbraut frá Áslandi og suður fyrir Straumsvík. Þar á enn eftir að tvöfalda veginn og eins veginn frá Mosfellsbæ að Hvalfjarðargöngum. Er það á dagskrá á næstunni? Hvenær þá? Hvers vegna í ósköpunum er ekki búið að gera það? Þetta á ekki að kosta neitt rosalega mikið miðað við hvað það kostar að gera hlutina. Þetta eru um 2 milljarðar á Reykjanesbrautinni í Hafnarfirði. Ég veit ekki hversu mikið það myndi kosta að laga veginn á Kjalarnesi. En hvað þarf að gerast á þessum stöðum áður en það verður gert? Þarna fara tugþúsundir bíla [[Forseti hringir.]]um á hverjum einasta degi.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefnir tvo vegarkafla sem eru vissulega mjög umferðarþungir og þar sem slys verða því miður allt of oft. Ég held reyndar að úrbætur á þessum köflum kalli nú á umtalsvert hærri fjárhæð en þingmaðurinn nefndi. Það eru einhverjar úrbætur tilteknar í núgildandi samgönguáætlun. Eitthvað af þeim hefur verið fjármagnað og kemur til framkvæmda á þessu ári. En ekki á að klára Reykjanesbrautina eða Vesturlandsveginn upp í Hvalfjörð, hvað þá að taka Suðurlandsveginn og mjög marga vegi víða á Íslandi þar sem umferðin er löngu vaxin fram úr burðargetu vegakerfisins á viðkomandi svæði. Við horfum fram á mjög stórt verkefni. Við þurfum að fá verulega aukna fjármuni frá Alþingi til að geta farið í það, til að geta forgangsraðað og sett upp áætlanir bæði til skamms tíma og líka til lengri tíma um hvernig við ætlum að ljúka þessu þannig [[Forseti hringir.]]að ekki sé um bútasaumsteppi að ræða heldur heildstæðar samgöngur.
Herra forseti. Hæstv. ráðherra kom líka inn á kjör öryrkja og eldri borgara. Ég vil spyrja hann hvort hann sætti sig við að eldri borgarar og öryrkjar séu á barna- eða unglingatöxtum eða töxtum langt undir þeim, töxtum sem hugsaðir eru fyrir börn og unglinga sem ekki þurfa á húsnæði að halda. Þeir eru svo lágir að það er til háborinnar skammar að 70% af t.d. öryrkjum séu greiddar bætur sem eru undir 200.000 kr. Síðan er það enn þá meira til skammar að ef þessir öryrkjar fá einhverja styrki til einhvers konar kaupa, lyfjakaupa eða annarra, eru þeir taldir sem tekjur til að skerða aðra bótaflokka. Með því hirðir ríkið 200–250 millj. kr. af þeim sem síst skyldi. Þeir hafa ekki einu sinni efni á að borga það til baka og eiga ekki að gera það. [[Forseti hringir.]]Þetta er mjög illa gert því að fólk veit ekki einu sinni af því.
Virðulegi forseti. Það er rétt að ríkisstjórnin hyggst gera úttekt á stöðu þeirra sem minna mega sín í samfélaginu, þeirra sem skilgreindir eru í hlutfallslegri fátækt og bera hreinlega minna úr býtum en ég held að samfélag eins og Ísland, eins ríkt og það nú er, geti verið sátt við. Hæstv. félagsmálaráðherra leiðir þá vinnu. Auðvitað er hugmyndin að fara í samtal við fulltrúa Öryrkjabandalagsins til þess að finna leiðir til að þær skerðingar sem við þekkjum á bótum séu ekki með beinum hætti, króna á móti krónu, eins og við þekkjum í dag. Ein leið til þess er að meta getu fólks til vinnu. En þá er alveg grundvallaratriði að slík hlutastörf séu til. Þar þurfa ríki og sveitarfélög að ganga á undan með góðu fordæmi. Og auðvitað á að borga eðlileg og mannsæmandi laun fyrir þá vinnu, eins og ég held að við hv. þingmaður séum sammála um.
Herra forseti. Í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar er talsvert lagt upp úr samráði og samtali. Það er vel. Ég hjó eftir því í máli hæstv. ráðherra að hann nefndi að hann vildi búa þannig um hnútana að ungt fólk veldi Ísland. Ég held að hann hafi sagt það nokkurn veginn orðrétt. Hann sagði líka í ræðu sinni að við gætum náð árangri með þverpólitísku samstarfi. Þetta er allt saman vel. Mig langaði því til að vekja athygli hæstv. ráðherra á ályktun sem Samtök ungra bænda sendu frá sér í dag, og ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra hefur séð, þar sem þeir gagnrýna mjög þá ráðstöfun núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að skipa upp á nýtt í endurskoðunarnefnd búvörusamninga og þar með draga úr samráði og [[Forseti hringir.]]kippa út röddum unga fólksins. Er þetta við hæfi?
Virðulegi forseti. Það er reyndar rétt hjá hv. þingmanni að ég hef ekki séð þessa ályktun og þekki þar af leiðandi ekki forsendur fyrir henni. Ríkisstjórnin hefur lagt mikla áherslu á eflingu Alþingis, aukið samráð. Þó nokkrir hlutir hafa verið nefndir í umræðunni í dag þar sem við erum að vinna að nákvæmlega þeim þáttum, að eiga samtalið innan þingsins við alla flokka um stefnumarkandi mál inn í framtíðina. Ég tel alltaf til bóta, alveg sama hvar unnið er, hvort sem það er í landbúnaðarmálum eða öðrum málum, að menn eigi samtal og ekki síst við unga fólkið. Það er rétt sem hv. þingmaður hafði eftir mér úr ræðu minni að það er einfaldlega þannig í hinum stóra heimi, sem alltaf verður minni og minni og með betri og betri menntun fyrir unga fólkið - sem er eitt af því frábæra við Ísland, að við getum menntað unga fólkið vel - að fólk hefur aukið val um það hvar það vill setja sig niður í framtíðinni. Þess vegna þurfum við að gæta að samkeppnishæfni Íslands [[Forseti hringir.]]á öllum sviðum, þannig að unga fólkið velji að búa á Íslandi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa örstutt úr þessari ályktun þar sem segir: „Þess í stað á nú að fækka um helming í nefndinni og hverfa aftur til fortíðar þar sem fáir koma að borðinu. Ráðherra hverfur því frá þeirri stefnu að ná skuli víðtækri sátt og skilningi margra aðila um búvörusamninga. Hvorki er hafður með fulltrúi úr umhverfisráðuneytinu, sem á þó marga snertifleti með landbúnaðinum, né heldur frá ungum bændum sem lengst þurfa að búa eftir þeirri stefnu sem mörkuð er núna.“ Er þetta ásættanlegt, hæstv. ráðherra?
Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði um þetta áðan. Ég hef hvorki kynnt mér ályktunina sérstaklega né forsendurnar. Hv. þingmaður las vissulega upp úr ályktuninni og maður getur svo sem gert sér í hugarlund hvert þeir eru að fara. Ég tel mikilvægt í hverju máli fyrir sig að haft sé eins mikið samráð og hægt er, sérstaklega ef menn eru að huga að stefnumótun til langs tíma eins og búvörusamningar eru, til tíu ára. Huga þarf að samtali við unga fólkið sem réttilega, eins og kemur fram í ályktuninni, mun þurfa að búa við slíkt fyrirkomulag lengur en flestir aðrir.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja gleðilegt nýtt ár við alla, þetta er fyrsti dagurinn okkar hérna saman og í rauninni er ég afskaplega þakklát fyrir þessa umræðu og þau erindi sem hér hafa þegar komið fram og andsvörin einnig. Ég vildi gjarnan vera bjartsýn og brosandi og vera jákvæð en ég ætla ekki að vera það. Ég ætla að tala um fólkið í landinu. Ég ætla að tala um sorg. Ég ætla að tala um ótímabæran dauða ungs fólks. Ég ætla að tala um þá staðreynd sem blasir við okkur hér og nú að það ríkir ógnarástand úti í samfélaginu í dag. Fíknivandinn í samfélaginu fer vaxandi og hvað erum við að gera í því? Ég skrifaði grein sem birtist þann 19. janúar sl. í Morgunblaðinu. Þetta var lítill pistill. Ég fann mig knúna til þess að skrifa hann eftir að ég hafði heimsótt sjúkrahúsið Vog annars vegar og hins vegar farið upp á Vík þar sem eftirmeðferð fíklanna okkar fer fram. Það er í rauninni sárara en tárum taki að hugsa um það að á árinu 2017 dóu 32 Íslendingar undir fertugu vegna fíknivanda. Þar af voru 14 undir þrítugu. Getum við eitthvað gert í því? Ég segi já. Það skiptir engu máli hvort við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu. Við hljótum að geta sammælst um það að þetta er stórt verkefni sem við þurfum að stíga inn í og vinna að af öllum mætti. Við tölum um skelfileg dauðsföll í umferðinni. Sum þeirra má rekja beint til fíknivandans og þeirra áhrifa sem ökumennirnir eru undir þegar þeir lenda í þessum skelfilegu slysum. Ég er ekki að telja þau dauðsföll inn í þessa 32. Við tölum um 40–50 Íslendinga sem svipta sig lífi á ári. Margir þeirra eru fíklar og þeir eru ekki inni í þessari tölu, 32. Við gætum hugsanlega verið að tala um hátt í 100 Íslendinga á ári. Hvað er það á einu kjörtímabili? Vægt áætlað erum við að horfa á eftir vel yfir 300 Íslendingum í gröfina, ótímabært. Og þetta er okkar fjársjóður. Hvers vegna er ástandið svona? Við verðum að fara að læra að líta heildstætt á myndina. Hér er talað um að koma á nefndum. Hér er talað um að koma á starfshópum. Ef einhvers staðar einhvern tíma við ættum að setja saman starfshóp þá er það núna. Við erum að tala um svokallaða ópíóíða, sem er náttúrlega afskaplega ljótt orð, það eru morfínskyld lyf. Ég get nefnt Contalgin, Oxycontin er annað. Þetta eru lyf sem eru komin hér á svarta markaðinn og unga fólkið okkar notar til að sprauta sig í æð. Það er skelfilegt ástand t.d. í Bandaríkjunum núna af völdum þessara morfínskyldu lyfja. Það er okkar, okkar sextíu og þriggja sem höfum verið valin hingað inn á Alþingi Íslendinga, að taka utan um þennan málaflokk og gera það svo að við getum verið stolt af því. Það er okkar að koma með forvarnir. Það er okkar að byggja undir börnin okkar. Það er okkar að fara inn í leikskólana, grunnskólana, hjálpa þeim, gera það þannig að þau séu sátt við að ganga út í lífið og það séu ekki rúmlega 30% ungra drengja sem útskrifast nánast ólæsir úr 10. bekk. Þessi starfshópur sem ég tala um og myndi kalla eftir hér og nú á að taka utan um öll gögn, allar skýrslur, koma með heildstæðan grunn um það hverjir eru það sem leiðast helst út í þennan vanda, þennan ömurlega stað. Við vitum að stétt og staða virðist ekki skipta máli, en það gerir það samt. Það er mun algengara að þeir sem glíma við fátækt, þeir sem fá ekki að fylgja eftir í samfélaginu, þeir sem geta ekki farið í framhaldsnám eða flosna upp úr því, finni sig ekki, þeim líði ekki vel og leiðist út í eitthvað sem þeir hefðu sannarlega kosið að gera ekki. En við erum heppin. Við eigum frábært fagfólk hjá SÁÁ. Við eigum fagfólk, lækna, hjúkrunarfræðinga, sálfræðinga, geðlækna, frábært fólk sem gæti hjálpað fólkinu okkar á mun öflugri hátt en það hefur kost á og bolmagn til að gera í dag. Það eru yfir 350 manns á biðlista inn á Vog. Það verða ansi margir þeirra dánir áður en röðin kemur að þeim. Það eru 63 rými sem hægt er að hafa í einu í meðferð. Það skortir fjármagn. Það er okkar að forgangsraða og veita fjármagn þangað sem það kemur sér best. Við erum að tala um framtíðina. Við erum að tala um börnin okkar. Við erum að tala um skelfingu. Það er okkar að reyna að gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að þurrka þetta út. Við eigum að skera upp herör gegn þeirri ömurlegu vá sem fíkniefnavandinn er í dag. Við eigum heldur ekki að refsivæða hana þannig að við sjáum ekkert annað í stöðunni en henda þeim í steininn sem leiðast út af brautinni eða refsa þeim á annan hátt. Við eigum að taka utan um fólkið okkar og hjálpa því. Eins og staðan er núna hjá SÁÁ, vissuð þið það, þá eru þeir að fjármagna sjálfir göngudeildina sem þeir eru með til þess að taka utan um fólkið eftir að það er búið að vera í fjórar vikur á Vogi. Þeir fjármagna hana sjálfir. Þeir fá ekki krónu frá ríkinu í göngudeildina. Samt eru þeir þar með sálfræðiþjónustu fyrir börn alkóhólista og fíkla, með geðþjónustu og göngudeild. Við ættum að skammast okkar fyrir að styrkja þá ekki betur en raun ber vitni. Ég skora á okkur að taka höndum saman því ég veit að það er vandfundin sú fjölskylda á Íslandi í dag sem ekki hefur notið hjálpar SÁÁ og á einhvern fjölskyldumeðlim sem hefur þurft á hjálp þeirra að halda. - Ég ætla að fá að fá mér vatnssopa því nú er ég orðin svo hjartanlega hugsjónafull að ég er öll að þorna upp. En í alvöru talað. Þetta er vægast sagt dapurlegt. Við þurfum ekki að hafa þetta svona. Við erum eyja norður í ballarhafi og með þetta dóp sem flæðir hérna inn og annað slíkt; ef það er einhver þjóð sem ætti að geta staðið fyrir því að fylla ekki landið af þessu sem kemur utan að frá, a.m.k. það, þá erum það við. Við njótum ákveðinnar sérstöðu og við eigum að nýta okkur hana í auknum mæli. Við eigum að nýta okkur það hvar við erum stödd á landakortinu. Þórarinn Tyrfingsson, sá maður sem ég myndi segja að hefði hvað mesta hugsjón, reynslu og þekkingu á þessum vanda sem ég er að tala um, segir að það sé hreinlega að verða stökkbreyting í dag. Við horfum upp á gjörólíkt landslag. Bara á milli áranna 2016 og 2017 þá dóu fimm fleiri ungmenni vegna neyslu á þessum ömurlegu lyfjum. Ég þarf ekki að segja meira. Ég held að ég sé búin að segja allt sem segja þarf. Framtíðin er okkar. Það skiptir engu máli í hvaða flokki við erum, þetta er eitt af þeim málum sem við hljótum að geta tekið höndum saman um eins og við gerðum í morgun þegar við komum saman í #metoo-byltingunni, eins og við erum að gera núna þegar við ætlum að reyna að vinna saman að bættri og breyttri stjórnarskrá. Það er nákvæmlega hérna sem við getum tekið höndum saman og unnið til heilla fyrir unga fólkið okkar og framtíðina í þessu landi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Við deilum að mörgu leyti þeirri sýn að mikilvægt sé að horfa heildstætt á þann vanda sem hv. þingmaður fer hér yfir. Fíkniefnavandinn er ekki bara vandamál eða viðfangsefni einhvers einstaklings sem í honum lendir heldur er hann verkefni og viðfangsefni samfélagsins alls. Mig langar í ljósi umræðunnar að láta það koma fram hér að bæði embætti landlæknis og Lyfjastofnun hafa nú á undanförnum vikum og mánuðum verið að kortleggja það sem hv. þingmaður nefnir hér, sem er notkun ópíóíða og annarra lyfja sem valdið geta ávana og fíkn. Það er gríðarlega mikilvægt að átta sig á hversu mikið það er. Samkvæmt upplýsingum frá embætti landlæknis hefur embættið aukið verulega þungann í eftirliti með ávísunum á ávanabindandi lyf. Embættið vinnur að allnokkrum atriðum. Í fyrsta lagi hefur embættið haft samband bæði formlega og óformlega við fjölda lækna sem fengið hafa bréf með athugasemdum vegna lyfjaávísana. Embættið birti nýlega leiðbeiningar um góða starfshætti lækna við ávísun lyfja þar sem m.a. er unnið út frá nýjum leiðbeiningum annarra þjóða við meðferð krónískra verkja. Það er augljóst að Ísland er í vandræðum í þessu máli. Við gefum of mikið af þessum lyfjum. Það er hluti af þeim vanda sem hv. þingmaður nefnir hér. Samráðsfundir hafa verið milli lyfjateymis embættis landlæknis og Lyfjastofnunar m.a. vegna sterkra verkjalyfja. Þar eru í bígerð aðgerðir til að sporna enn frekar við frekari ávísunum hárra skammta sterkra verkjalyfja. Embætti landlæknis skoðar öll dauðsföll þar sem grunur leikur á að rekja megi dauðsfall til lyfjaeitrunar. Ef hinir látnu fá eða hafa fengið ávísað óeðlilega af þessum lyfjum er brugðist við því sérstaklega. Virðulegur forseti. Ég vildi gera hv. þingmanni sérstaklega grein fyrir því horni [[Forseti hringir.]]á málinu. En ég er sammála þingmanninum um að við því þarf að bregðast með heildstæðum hætti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir andsvarið. Ég hugsa meira um lausnir, ekki um það hvað við getum gert núna í því að skoða hlutina og kortleggja eitt og annað. Ég hugsa um hversu margir deyja á meðan. Ég vil koma þeim í meðferð strax. Ég vil koma því fólki til hjálpar strax. Stórum hluta af þeim morfínskyldu lyfjum sem eru í undirheimunum er ekki ávísað af læknum á Íslandi. Þau koma frá útlöndum. Þeim er smyglað til landsins. Þau eru vinsæl til neyslu og notkunar. Kannski búast fæstir þeirra sem þau nota við því að verða jarðaðir skömmu seinna en það er staðreyndin. Ég segi bara: Það verða að koma úrbætur strax. Það er ekki eftir neinu að bíða. Það deyja tveir til þrír í hverjum einasta mánuði á Íslandi í dag. Þetta er dauðans alvara.
Virðulegi forseti. Það er hárrétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns, að hér er oft um að ræða baráttuna um líf og dauða. Það er jafn mikilvægt fyrir okkur sem höfum áhrif og völd í þessu samfélagi að horfa til heildrænna lausna, að byggja okkar ákvarðanir á sterkum og öruggum grunni, hafa gögn ákvörðunum okkar til stuðnings um leið og við megum engan tíma missa. Það útilokar ekki hvort annað, þ.e. að grípa til ráðstafana fyrir þá sem höllustum fæti standa annars vegar og hins vegar að fara betur yfir þá skráningu sem hér er á ferðinni, hvað liggur að baki á hverjum tíma og halda vel utan um það. Eins og fram kemur í máli hv. þingmanns erum við líka að tala um hvernig við búum að börnunum okkar, hvernig við búum að fólki sem býr við fátækt og félagslega erfiðleika, hvernig við búum til að mynda að föngum og möguleikum þeirra til betrunar og þess að snúa aftur inn í samfélagið, hvernig við búum að geðheilbrigðisþjónustunni í víðasta skilningi, hversu aðgengileg sálfræðiþjónusta er fyrir þá sem sækja þjónustu inn í heilsugæsluna, ekki bara hér á höfuðborgarsvæðinu heldur úti um allt land. Það er allt saman sama verkefnið, þ.e. að horfa til bráðavanda einstaklinga en um leið að freista þess að ná utan um samfélagið í heild. Þar veit ég að hv. þingmaður og ég erum samferða.
Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra, takk enn og aftur fyrir andsvarið. Ég átta mig ekki á því hvers vegna við getum ekki sagt beint út hvað við getum gert akkúrat núna, strax. Heildstætt, allt í lagi. Staðreyndin er sú að þegar ráðherra talar um að safna saman gögnum og fá heildstæðar upplýsingar og annað slíkt þá eru 24.000 Íslendingar skráðir inn í gagnagrunn SÁÁ. Yfir 30% af þeim sem deyja á hverju ári er fólk sem þegar er í gagnagrunni SÁÁ, fólk sem þeir vita af og fólk sem þeir hafa kallað eftir að taka utan um og hjálpa strax, svo framarlega sem þeir einstaklingar vilja fá hjálp. Ég segi: Samvinna, samvinna og aftur samvinna. Það myndi breyta ýmsu og auðvitað snýst þetta um fjármagn. Staðreyndin er líka sú að þau bráðatilfelli sem koma inn á Landspítala – háskólasjúkrahús vegna fíknivanda fara beinustu leið upp á Vog. Það er kannski líka spurning um að reyna að tengja saman þann fagþátt sem felst annars vegar í því að taka utan um fíkniefnavandann og fíklana okkar og reyna að leiðbeina þeim og hjálpa þeim út í lífið á ný og hins vegar Landspítala – háskólasjúkrahús. Þegar við tölum um að gera eitthvað heildstætt og byggja á einhverju sterku skulum við a.m.k. nota það sem við höfum fyrir og skoða hvað við getum gert til þess að gera það betra, bæta það og gera það strax.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir góða ræðu og þó að hún væri dramatísk þá fjallaði hún um raunverulegan vanda. Ég hjó eftir því að hún sagðist hafa farið, hún og hennar flokkur, í heimsókn upp á Sjúkrahúsið Vog. Við erum einmitt á leiðinni þangað bráðum í mínum flokki til að kynnast þeirri starfsemi og fá yfirferð yfir hana. Þetta er gríðarlegur vandi. Þingmaðurinn kom inn á fátækt versus alkóhólisma og fíkniefnavandamál. Nú er það svo að áfengissýki eða alkóhólismi fer ekki í manngreinarálit þannig að það eru ekki bara fátæklingar eða fátækt fólk sem verður fyrir þeirri sorg, það fer ekki í manngreinarálit. Húsnæðisvandi útigangsmanna var í fréttunum um daginn. Flestallir útigangsmenn og -konur eiga við alkóhólisma að glíma. Ég gladdist einmitt yfir því að heilbrigðisráðherra var hérna í salnum vegna þess að ég lagði fram skriflega fyrirspurn um Sjúkrahúsið Vog og þingmaðurinn kom einmitt inn á Sjúkrahúsið Vog, að þar væru 350 á biðlista. Sjúkrahúsið Vogur varð fyrir fjárskerðingu, það var niðurskurður hjá ríkisstjórn sem var við lýði 1995 og þá var skorið niður til meðferðarmála. Síðan hefur ekkert verið bætt í það. [[Forseti hringir.]]Tíminn er allt of fljótur að líða. Ég gleðst mikið yfir því að við erum á sama stað og hv. þingmaður á bandamann í mér. [[Forseti hringir.]]Ég mun fara betur yfir þetta í síðara andsvari.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég verð nú að byrja á því að segja að hv. þingmaður hefur kannski misskilið mig ef hann hefur skilið það þannig að ég hafi talað um að það væru bara fátæklingar og fátækt fólk sem ætti við fíknivanda að stríða. Ég nefndi einmitt að sá vandi spyrði hvorki um stétt né stöðu. En það breytir ekki þeirri staðreynd að það er meiri tilhneiging til þess, þegar einstaklingurinn hefur ekki að neinu að hverfa og á hvergi höfði sínu að halla, að hann leiðist út af hinni svokölluðu réttu braut. Ég vona að þið upplifið sömu innspýtinguna og við þegar við heimsóttum Vík og Vog, en það breytir ekki þeirri staðreynd að ég þekki vel til þessarar starfsemi og þekki marga sem hafa fengið hjá þeim hjálp. Ég vona að þeir verði miklu, miklu fleiri.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Ég minntist á Vog. Nú er það svo að Sjúkrahúsið Vogur er eina sjúkrahúsið sem afeitrar alkóhólista, þ.e. áfengis- og vímuefnasjúklinga. Þangað eru sendir sjúklingar af Landspítalanum og Hlaðgerðarkoti og fleiri stöðum sem þeir vinna fyrir. Það er eina sjúkrahúsið sem sér um afeitrun á áfengis- og vímuefnasjúklingum. En biðlistinn er samt sem áður þessi vegna fjársveltis. Þingmaðurinn talaði um að það þyrfti að gera eitthvað strax. Það sem þarf að gera strax er að það þarf að setja meiri peninga í Sjúkrahúsið Vog svo að það geti tekið á móti fleiri sjúklingum og hjálpað þeim. Vandi útigangsmanna er ekki húsnæðisvandi eingöngu. Hann er aðallega alkóhólismi. Svo kom þingmaðurinn inn á forvarnir. Forvarnir eru allt of lítið skoðaðar og allt of lítill peningur settur í þær. Ef settur væri meiri peningur í forvarnir myndi það spara fyrir heilbrigðiskerfið. Þetta er búið að skoða, þetta er algjörlega konkret. Ég myndi segja að þetta væri eitthvað sem heilbrigðisráðherra mætti skoða miklu betur. En ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég þakka kærlega fyrir umræðuna og þakka fyrir mig.
Virðulegi forseti. Kærar þakkir, hv. þingmaður. Já, það er rétt, það vantar fjármagn. Það vantar fjármagn strax. Það er í rauninni mjög mikill vilji til verka hjá þeim sérfræðingum og þeim aðilum sem vinna í þessum málaflokki. Þess vegna segi ég nákvæmlega þetta núna: Nú vinnur ríkisstjórnin að fimm ára fjárhagsáætlun. Við fáum að líta hana augum í lok mars. Ég ætla svo sannarlega að vona að þar fáum við að sjá vilja til verksins þannig að við tökum virkilega saman höndum og séum tilbúin til, hvað sem það kostar í krónum, að bjarga fólkinu okkar.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka forseta Alþingis fyrir þessa áhugaverðu tilraun. Ég er búin að vera hér nokkuð lengi, næstlengst á eftir hæstv. forseta, og ég held að þetta sé áhugaverð tilraun sem við eigum að þróa áfram til þess að efla hina pólitísku umræðu. Síðan getum við talað um það hvernig flokkarnir raðast, lengd andsvara o.s.frv. Ég held að þetta sé merkileg tilraun sem við eigum að halda áfram að þróa og ég hvet bæði forseta og þingflokksformenn til þess að gera það, þetta verði gert reglulega og við verðum í ákveðinni nýsköpun hér á þinginu. Í morgun var ég á fundi stjórnmálaflokkanna um #metoo. Það var gott að vera á þessum fundi. Þetta var líka merkilegur fundur fyrir margra hluta sakir þar sem við í forystu stjórnmálaflokkanna ásamt öðrum reynum að taka höndum saman. Þrátt fyrir að vera ólík eins og hæstv. forsætisráðherra sagði réttilega og úr ólíkum flokkum þá erum við samt að reyna að leita leiða saman til þess að berjast gegn þessu sem hefur viðgengist allt of mikið í skugga valdsins. Ég bind vonir við það að eitthvað meira verði úr því en bara fundir og orð. Þær tillögur sem m.a. ríkisstjórnin hefur lagt fram eru allrar athygli verðar. Þá skiptir máli að við veitum þolendum kynferðisbrota öryggi. Þau finni að þau eru ekki ein þarna úti og að tíminn, sem hefur verið allt of langur, verði styttri, viðbrögðin verði fljótari, samfélagið bregðist við og að gerandinn sjálfur verði afhjúpaður og geti ekki lengur þrifist í skugga valdsins. #metoo dregur svolítið fram út af hverju við erum í stjórnmálum. Fyrir hverja erum við í stjórnmálum? Þannig getum við virkjað stjórnmálin. Jafn átakanlegt og þetta er, málin sem tengjast #metoo, þá er í raun ákveðin fegurð samt í stjórnmálunum þegar við reynum saman að ýta hlutunum áfram til þess að breyta og gera hlutina mannlegri og mennskari í íslensku samfélagi. Ég er eldri en tvævetur, eins og ég gat um áðan, í stjórnmálum og hef upplifað ýmislegt. Reynslan er ómetanleg. Við höfum öll gert mistök. Við eigum að læra af þeim, ekki síst sú sem hér stendur hefur og ég hef reynt að gera það. Við höfum tekið slagi. Ég hef tekið slagi, marga mjög brýna, aðra algjörlega óþarfa, komist upp á kant við hina og þessa, stundum leitt, stundum ekki. Stundum þurfti maður að fara í ákveðna slagi. Hvernig tökum við þá allt þetta áfram? Getum við sagt hvernig við ætlum að breyta stjórnmálunum? Þá held ég að sé þýðingarmikið og ég bind enn þá vonir við - þetta er ágætur dagur því að í hádeginu boðaði forsætisráðherra líka fund um stjórnarskrána - og ég bind vonir við það að við förum upp úr þeim skotgröfum sem hafa verið í því máli. Ertu með eða á móti breytingum á stjórnarskránni? Ertu með eða á móti landsbyggðinni? Ertu höfuðborgarbúi eða ekki? Ertu með eða á móti borgarlínu? Ég veit ekki alveg hvar Sjálfstæðisflokkurinn er að fara þangað, en ertu með eða á móti henni? Getum við ekki aðeins tekið þetta lengra og reynt að byggja á upplýsingum, samtölum, og farið lengra með þau mál sem skipta m.a. máli fyrir framtíðina? Síðan er okkur á þinginu haldið við efnið af hinum ólíku hagsmunahópum, alls konar hagsmunahópum. Það er mjög mikilvægt að við hlustum á þessa hagsmunahópa, forystumenn þeirra sem og einstaklinga sem hafa sterkar skoðanir á málefnum líðandi stundar. Við eigum ekki að setja okkur á þann stall að þykjast vita eða skilja betur hvernig gangverkið virkar, en við verðum samt líka að þora að greina á milli þess hvenær slík hagsmunaöfl eru að berjast fyrir eðlilegum og réttlátum breytingum í þágu alls samfélagsins þar sem almannahagsmunir eru teknir framar sérhagsmunum og hvenær þessi hagsmunaöfl eru farin yfir línuna og byrja að rugga m.a. lýðræðissamfélagi. Af hverju dreg ég þetta fram? Það er m.a. út af því hvernig ég upplifði síðustu kosningar þar sem maður sá fjársterka aðila ýta af stað áróðurssíðum, mjög ógagnsætt hver fjármagnar þær, og hvernig reynt var markvisst að breyta niðurstöðum kosninga. Það er vandamál og viðfangsefni sem við á þingi þurfum saman að takast á við því að ég mun koma fram með skýrslu til þess að fara yfir þetta. Það verður líka fróðlegt að fylgjast með því hvaða flokkar muni styðja það, hvaða flokkar muni styðja það að þessar rannsóknir fari fram. Það eru sveitarstjórnarkosningar fram undan og menn eru farnir aftur af stað með þennan ógagnsæja, lymskufulla áróður. Það eru ýmsar áskoranir sem bíða okkar. Ég er sannfærð um að leiðarstef okkar í Viðreisn, frjálslyndi, alþjóðahyggja, jafnrétti, samkeppni, samkennd, frelsi, munu stuðla að því að almannahagsmunir vegi þyngra en sérhagsmunir. Þannig munum við ýta sérhagsmunum út af borðinu, leyndarhyggjunni út af borðinu. Það er þannig sem ég horfi á áskoranir okkar í Viðreisn og hvernig við ætlum að halda ríkisstjórninni við efnið. Það þarf nefnilega að halda henni við efnið. Við sjáum hvernig það skiptir máli. Við styðjum öll uppbyggingu innviða og verkefni sem skipta máli, að efla heilbrigðiskerfið o.s.frv. En við megum ekki loka á breytingar og sérstaklega ekki þegar eru núna 25 ár liðin frá því við samþykktum EES-samninginn. Það verður að halda áfram að hafa þor og dug og kjark til þess að horfa inn í framtíðina. Það þýðir ekki að setja pottlokið ofan á og ræða ekki breytingar á peningamálastefnu. Ég er hrædd um að í niðurstöðu nefndarinnar, en hún mun birta hana á næstu vikum, finnist lægsti samnefnari, þ.e. að það verði áfram króna að mjög lítið breyttum breytanda. Það þýðir að stórfyrirtækin geta haldið áfram að gera upp í evrum og dollurum meðan íslensk heimili verða áfram sett á vagn rússibanans með tjóni fyrir íslensk heimili og almenning. Þessu munum við halda áfram að berjast gegn og halda ríkisstjórninni við efnið. Þá eru það landbúnaðarmálin. Hæstv. landbúnaðarráðherra byrjaði á því að breyta endurskoðunarnefndinni. Gott og vel. Ekkert mál að breyta endurskoðunarnefndinni, ég gerði það, en með það í huga að víkka hana út, fá neytendur, fá unga bændur, ekki bara afurðastöðvarnar og bændasamtökin að borðinu, heldur fá fleiri og fá víðari sýn. En nú á að þrengja hana. Og það er ekki bara ég sem á að segja þetta heldur ungir bændur líka sem gagnrýna hæstv. landbúnaðarráðherra markvisst. Ég hefði kannski ekki undrast þetta hefði það komið frá Framsóknarflokknum, en það er merkilegt, og ég hef sagt það áður, að þegar Sjálfstæðisflokkurinn er í stjórn með Framsóknarflokknum þá er eins og Sjálfstæðisflokkurinn þurfi að verða Framsóknarflokkurinn líka. [[Gripið fram í.]]Sem er eflaust gott að mati hæstv. formanns Framsóknarflokksins. Þetta er eitt. Síðan er annað. Fyrsta mál sem maður sér á þinginu af hálfu hæstv. landbúnaðarráðherra er að hann dregur til baka frumvarp sem afnemur sérreglur og ýtir undir heilbrigða samkeppni. Ég segi enn og aftur: Það hefði ekki komið mér á óvart ef ráðherrann hefði verið frá Framsóknarflokknum eða Vinstri grænum, en þetta kemur frá flokki sem kennir sig við frelsi, sem kennir sig við samkeppni. En það á að draga úr henni. Hverra erinda er þá hæstv. landbúnaðarráðherra að ganga þegar verið er að ýta undir sérreglur á kostnað heilbrigðrar samkeppni? Við vitum alveg hverjir munu borga brúsann, hverjir mæta afgangi. Það eru neytendur og það eru smærri framleiðendur sem eru að reyna að festa sig í sessi innan mjólkurframleiðslunnar. Eigum við að byrja að tala um sjávarútvegsmálin? Ég á bara eina og hálfa mínútu eftir. Förum bara í sérstaka umræðu um það, hæstv. forseti. Það verður líka fróðlegt að vita hvað gerist þar og ég hvet hæstv. forsætisráðherra að vera dugleg við verkstjórn þegar kemur að sjávarútvegsmálum. Það voru allir flokkar nema Sjálfstæðisflokkurinn tilbúnir til að ljá máls á tímabundnum samningum í þverpólitískri nefnd allra flokka á þingi fyrir jól. Einn flokkur var á móti, Sjálfstæðisflokkurinn, sá sem heldur núna um taumana í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Þetta vekur tortryggni. Þetta eru áskoranir sem við í Viðreisn munum taka og munum halda ríkisstjórninni við efnið. Það liggur alveg ljóst fyrir. Það vekur umhugsun og ákveðnar áhyggjur að heyra að það á í rauninni að mínu mati eftir umræðuna í dag, sem ég þakka aftur fyrir, að bíða eftir breytingum. Tilfinningin er sú að það eigi að bíða eftir breytingum á stjórnarskránni, auðlindaákvæðinu, sem ég vona að allir flokkar séu sammála um að við setjum inn í stjórnarskrá næst. Auðlindir þjóðarinnar, ekki síst í sjónum, hafinu í kringum landið, eru sameign þjóðarinnar. Ef það á að bíða með sáttina um sjávarútveginn þangað til stjórnarskrárákvæðið er samþykkt, að bíða í þrjú, fjögur ár í viðbót, þá verður það engin sátt. Það er búið að gefa tóninn um að það eigi að lækka veiðigjöldin á útgerðina. Veiðigjöld eru gjöld fyrir aðgang að takmarkaðri auðlind, auðlind [[Forseti hringir.]]íslensku þjóðarinnar. Það verður ekki gefið eftir í þeirri baráttu og við munum halda ríkisstjórninni við efnið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það vakti undrun mína, verð ég að segja eins og er, að í nokkrum orðum fór hún yfir það að Framsóknarmenn væru líklegir til að gera eitt og annað sem hv. þingmanni finnst ekki skynsamlegt. Framsóknarstefnan er nú skynsemisstefna frá grunni, þannig að yfirleitt förum við bara skynsamlegustu leiðina. Nú er Viðreisn klofningur út úr Sjálfstæðisflokknum, kannski ekki skrýtið að hv. þm., formaður Viðreisnar, noti tækifærið og hjóli svolítið í Sjálfstæðisflokkinn. Þar sem hv. þingmaður fór að minnast á hluti sem ég hef orðið var við að þingmenn Viðreisnar virðast ekki geta lært hvernig eru, hverjar staðreyndirnar eru, þá langar mig að spyrja hv. þingmann, fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra: Þær hagræðingaraðgerðir sem farið var í á grundvelli búvörusamnings, þegar hv. þingmaður var í Sjálfstæðisflokknum og sat í þessum sal og greiddi atkvæði með, skiluðu 3 milljörðum á ári samkvæmt mati Hagfræðistofnunar í skýrslu sem var gefin út, en hv. þingmenn Viðreisnar virðast aldrei kunna eða vilja vitna til, síðast á Sprengisandi núna um helgina. Hv. þm. Þorsteinn Víglundsson hélt því þá fram að sá samningur hefði ekki skilað nokkrum sköpuðum hlut og virðast þeir þingmenn ekki skilja þann samning, þær undanþágur frá samkeppnislögum sem Mjólkursamsalan fékk, og vilja ekki viðurkenna að þessi samningur skilaði 3 milljörðum á ári í hagræðingu þar sem 2 milljarðar fóru til neytenda í þessu landi og 1 milljarður til bænda. Það var afurðastöðin sem tók þetta á sig við þessa hagræðingu. Þegar menn síðan koma, hv. þingmaður sem landbúnaðarráðherra [[Forseti hringir.]]á sínum tíma lagði til að menn hyrfu frá bara sisvona - hvað ætluðu menn þá að gera? Ætluðu þeir að skila þessari hagræðingu, taka hana aftur til baka? 3 milljörðum á ári skilaði sá [[Forseti hringir.]]samningur, 2 milljörðum til neytenda og 1 milljarði til bænda.
Herra forseti. Það kemur ekkert á óvart að Framsóknarflokkurinn komi hingað upp í pontu og tali gegn því að samkeppni ríki á mjólkurmarkaði. Það er það sem ég var að reyna að draga fram. Það kemur ekkert á óvart því að Framsóknarflokkurinn hefur aldrei talað fyrir samkeppni, hvað þá fyrir hagsmunum neytenda þegar kemur að landbúnaðarmálum. Ég horfi hins vegar á hagsmuni neytenda og bænda sem sameiginlega hagsmuni. Ég trúi því og treysti, og það er það sem ég er að kalla fram, að þingmenn Sjálfstæðisflokksins, og það er náttúrlega eftirtektarvert að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, kannski ekki svo mjög, skuli ekki vera í þingsal því að þeir vilja kannski ekki taka mjög mikið þátt í því að breyta vinnulagi á þingi, en mér kemur á óvart og það er það sem ég er að draga fram að Sjálfstæðisflokkurinn skuli fara gegn því að berjast fyrir samkeppni á mjólkurmarkaði. Ef við trúum á samkeppnina þá trúi ég því að hún leiði til góðs, m.a. fyrir neytendur og fyrir bændur í landinu. Við viljum og eigum ótvírætt að halda áfram að styðja við bændur í landinu. Það er enginn og ég vona að enginn sé ósammála mér um það. Við eigum að treysta innviðina. Við eigum að fara í það að styðja bændur, m.a. við að auka og styrkja þá varðandi kolefnisjöfnun. Við eigum að fara í svæðisbundna styrki, sem m.a. Bændasamtökin voru ekkert endilega sammála mér um á sínum tíma, við eigum að fara í miklu markvissari svæðisbundna styrki, þora að segja hvar sauðfjárræktinni vegnar betur eða ætti að vera frekar en annars staðar. Við eigum að fara í það að styðja við unga bændur. Við eigum að þora að segja: Við viljum fá jafnvægi á framleiðsluna. Við eigum líka að þora að segja að afurðastöðvarnar geta ekki komið fram við bændur eins og þeim hentar. Það getur vel verið að Framsóknarflokkurinn styðji afurðastöðvarnar í því, ég geri það ekki.
Virðulegi forseti. Þetta var nákvæmlega það sem mig grunaði, þess vegna fór ég hér upp í andsvar. Ég bað um skýr svör hvort þingmenn Viðreisnar gætu viðurkennt það að í samningi sem hv. þingmaður, þáverandi þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hafði gert, í búvörusamningi sem skilaði 3 milljörðum í hagræðingu þar sem 2 milljarðar á ári fóru til neytenda og 1 milljarður til bænda, hvort þeir gætu viðurkennt það hér í pontu svo hægt væri að festa það bara á blað að Viðreisn hefði skilið þann samning. Það er nefnilega þannig að í núverandi búvörusamningi voru gerðir sérstakir samningar við unga bændur. Það var líka gert um svæðisbundinn samning. Í tíð minni sem landbúnaðarráðherra var líka gengið frá því, alveg ólíkt því sem kom fram í viðræðunum á Sprengisandi um helgina, að litlu mjólkurbúin gátu keypt mjólk af Mjólkursamsölunni á verði sem þriðji aðili ákvarðaði, nákvæmlega eins og menn eru að tala um. Það er bara búið að gera þetta allt saman. Það á bara að viðurkenna hlutina eins og þeir eru. Hlutirnir eru þannig að búvörusamningurinn frá 2004, sem varð síðan allt of langur af því að hann var framlengdur nokkrum sinnum, skilaði 3 milljörðum á ári, 2 til neytenda og 1 til bænda. Og það er búið að fara ofan í svæðisbundinn stuðning, í stuðning til ungra bænda. Búið er að taka á því ákvæði í þessum vandræðum sem Mjólkursamsalan kom sér sjálf í með því að ákvarða verð sem þriðji aðili ákvarðaði þar sem allir sátu við sama borð til þess að auka samkeppni á skynsamlegan hátt. Nákvæmlega. Allt búið að gera. Það væri nú gott einu sinni að menn viðurkenndu hlutina eins og þeir eru en hættu að standa hér og gala um að Framsóknarflokkurinn sé einhver afturhaldsflokkur gegn samkeppni. Það er rangt. Við höfum nákvæmlega unnið á þessum nótum. Og það væri ánægjulegt ef þingmenn Viðreisnar myndu vilja skilja að þetta væri svona og viðurkenndu staðreyndir hér úr þessum ræðustól Alþingis, hæstv. forseti.
Herra forseti. Ég held einmitt að þessi ræða formanns Framsóknarflokksins og hæstv. samgönguráðherra hafi undirstrikað að það er bara ósköp einfalt að afnema þessa sérreglu. Af hverju að viðhalda þá sérreglunni? Af hverju? Af hverju er verið að viðhalda sérreglunni? Þess sést hvergi staður að hagræðingin hafi verið sem skyldi, m.a. í tölum Hagstofunnar. Hvað er það sem við sáum m.a. í umræðunni þegar við endurskipuðum verðlagsnefnd búvara, af hverju var það viðkvæmt? Gat það verið viðkvæmt af því að við erum að draga fram upplýsingar, auka gegnsæi innan landbúnaðarkerfisins? Það er eitt af því sem kemur fram hjá mér þegar ég hugsa um þann tíma sem ég var í ráðuneytinu, að gegnsæið er allt, allt of lítið. Ekki bara það að kerfið sjálft eða þeir sem koma að því skilji það ekki nægilega vel, heldur skilja neytendur og íslenskur almenningur ekki uppbygginguna á því hvernig verðlagsmyndunin er. Það er sjálfsagt að fara miklu betur í það og fá allt upp á borð. Ég trúi á að samkeppni sé til hagsbóta fyrir alla, fyrir neytendur og bændur, fyrir íslenskt samfélag. Það þarf að rökstyðja það sérstaklega. Ég hef ekki heyrt rökin hjá hæstv. samgönguráðherra af hverju á að viðhalda sérreglu. Ég hef bara ekki heyrt rökin. Ég hef ekki heyrt þau. Það er nákvæmlega þess vegna og þeirra orða hæstv. samgönguráðherra sem var hérna í pontu áðan sem við í Viðreisn munum halda þessari ríkisstjórn við efnið. Henni verður haldið við efnið. Sérhagsmunir verða aldrei látnir ganga framar almannahagsmunum. [[Gripið fram í.]]Það er hins vegar þannig að Framsóknarflokkurinn og orð hæstv. samgönguráðherra og formanns Framsóknarflokksins eru þannig að hann ætlar að halda áfram, það er reyndar 100 ára gömul saga, að viðhalda sérhagsmunum í þágu Framsóknarflokksins. [[Gripið fram í.]]