Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 28. desember 2021 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 17. janúar 2022.“ Tillagan skýrir sig sjálf.
Forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá meiri hluta fjárlaganefndar. Nefndin hefur fjallað um málið að nýju eftir 2 umr. og fengið fulltrúa fjármála- og efnahagsráðuneytisins á sinn fund. Breytingartillögur meiri hlutans eru bæði á tekju- og gjaldahlið frumvarpsins, auk hækkunar á lántökuheimild skv. 5. gr. Gerðar eru nokkrar breytingartillögur vegna tilfærslu verkefna á milli ráðuneyta, eins og kunnugt er, í samræmi við forsetaúrskurð nr. 125/2021 frá 28. nóvember sl. Þar eru gerðar breytingar á 4. gr. fjárlaga sem sundurliðar fjárheimildir eftir málefnasviðum, málaflokkum og ráðuneytum. Gerðar eru tvær tillögur á tekjuhlið til samræmis við breytingartillögur sem fram hafa komið frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar við 3. mál, frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2022. Annars vegar er 7.200 millj. kr. lækkun tekna vegna virðisaukaskatts. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur til að framlengja auknar endurgreiðslur á virðisaukaskatti vegna vinnu í tengslum við byggingarframkvæmdir o.fl. Fyrirkomulagið hefur verið kallað Allir vinna og var hluti af tímabundnum mótvægisráðstöfunum vegna heimsfaraldurs kórónuveiru. Ekki liggja fyrir gögn um hvaða áhrif endurgreiðslan hefur haft á innheimtu tekjuskatts. Meiri hlutinn leggur til að ráðuneytið vinni að úttekt til að meta þau áhrif. Hins vegar er gerð tillaga um 500 millj. kr. hækkun tekna af bifreiðagjöldum í samræmi við tillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um 1.000 kr. hækkun gjaldsins. Gerð er ein tillaga á gjaldahlið fjárlaga um 272,4 millj. kr. hækkun sóknargjalda, sem leiðir af breytingartillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar við 3. mál. Forsendur fjárlagafrumvarps miðuðu við að sóknargjaldið yrði 985 kr. á hvern einstakling skráðan í þjóðkirkjuna, 16 ára og eldri. Nú er gert ráð fyrir að gjaldið verði tímabundið miðað við 1.107 kr. á einstakling. Í nefndaráliti meiri hlutans við 2. umr., þskj. 210, er að finna umfjöllun um svokallaða „skilavegi“, þ.e. vegi sem færðir voru úr flokki stofnvega í sveitarfélagavegi við gildistöku vegalaga, nr. 80/2007. Með þeirri breytingu var ábyrgð á veghaldi færð frá Vegagerðinni til sveitarfélaga. Árið 2015 var Vegagerðinni veitt heimild til ársloka 2019 til að semja við sveitarfélögin um yfirfærslu veganna. Sá frestur var síðan framlengdur til ársloka 2020 og nú til ársloka 2021. Deilt hefur verið um hvert ástand vega eigi að vera við skil til sveitarfélaga. Hefur þetta tafið fyrir tilfærslu veganna til sveitarfélaga. Nefndinni bárust umsagnir frá Reykjavíkurborg og Sambandi sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu þar sem áréttað var mikilvægi þess að fullnægjandi fjármagn fylgdi við yfirfærslu veganna. Í greinargerð með því frumvarpi umhverfis- og samgöngunefndar sem framlengdi frestinn til ársloka 2021, sbr. lög nr. 139/2020, kemur fram að með þeirri framlengingu sé gert ráð fyrir að Vegagerðin muni áfram um sinn standa straum af kostnaði við veghald þessara skilavega en þó ekki lengur en til ársloka 2021. Meiri hlutinn áréttar að nýju mikilvægi þess að samningum ljúki um skil þessara vega en bendir jafnframt á að frá og með 1. janúar 2022 er það samkvæmt vegalögum, sem ég nefndi hér áðan, á ábyrgð sveitarfélaga en ekki Vegagerðarinnar að annast veghald skilavega en mikilvægast af öllu er að sveitarfélögin og ríkið nái hér saman. Hér eru líka þessar breytingartillögur vegna skiptingar stjórnarmálefna milli ráðuneyta, eins og ég sagði áðan, í samræmi við forsetaúrskurð og hann er rakinn í þessu nefndaráliti. Fyrir Alþingi liggur þingsályktunartillaga um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands og stefnt er að því að 1. febrúar taki gildi nýr forsetaúrskurður um skiptingu Stjórnarráðsins í ráðuneyti, með þeim breytingartillögum sem ályktunin felur í sér. Ljóst er því að umfangsmeiri breytingar verða á skiptingu milli ráðuneyta eftir nýjan úrskurð. Gert er ráð fyrir að lagt verði fram frumvarp til fjáraukalaga í ársbyrjun þar sem ný skipting og ný ráðuneyti verði endurspegluð að fullu. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem skýrðar hafa verið og gerð er tillaga um í þingskjölum þar fylgjandi.
Virðulegi forseti. Minni hlutinn vakti athygli á því við 2. umr. að 2 milljarða kr. gat væri í rekstri Landspítalans og líka væri gat þegar kæmi að rekstri Sjúkrahússins á Akureyri vegna þess að fjármagn sem á að mæta öldrun og fjölgun þjóðar féll niður þrátt fyrir að öldrunin og fjölgunin væri víst óhjákvæmileg. Það kom fram við 2. umr. að þær upplýsingar hefðu borist formanni hv. fjárlaganefndar að fjármagn væri til á lið heilbrigðisráðuneytisins sem gæti mögulega mætt þessu gati og það yrði skoðað. Ég vildi því beina þeirri spurningu til hv. formanns fjárlaganefndar hver staðan væri á þessu máli, hvort þessu gati yrði lokað.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Okkur hefur alla vega ekki borist neitt annað en við fengum upplýsingar um þá, að það væru til fjármunir á lið heilbrigðisráðuneytisins og ráðherrann hefur ekki haft samband til að ítreka við okkur að svo sé ekki. Um það get ég bara ekki meira sagt.
Forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar fyrir svarið. Mig langaði til að fylgja þessu eftir og spyrja hv. formann hvar hún telur þessa 2 milljarða muni vera að finna á rekstrarreikningi Landspítalans næstu árin. Nú liggur fyrir að Landspítalinn og ríkissjóður hafa gert samning sín á milli um að ef Landspítalinn skilar hallalausum rekstri þá falli niður fyrri skuldir spítalans við ríkissjóð. Ef við sjáum 2 milljarða hlaðast upp á þessu ári í ljósi óhjákvæmilegs rekstrargats, sem virðist ekki hafa verið tilfallandi útreikningur, hverjar verða afleiðingarnar á rekstur Landspítalans að öðru jöfnu? Telur formaður hv. fjárlaganefndar að hægt sé að finna þessa 2 milljarða í sparnaði á Landspítalanum?
Virðulegi forseti. Ég er alveg sannfærð um það að starfsfólkið sem vinnur á Landspítalanum og stjórnendur hans munu leggja sig fram um, eins og þau hafa gert, að hagræða í sínum rekstri. Ég geri ekki ráð fyrir því að spítalinn verði krafinn um 2 milljarða niðurskurð eða eitthvað slíkt ef hv. þingmaður er að ýja að því. En ég held að það megi gera betur mjög víða í rekstrinum og tel að hæstv. heilbrigðisráðherra sé í færum til þess að aðstoða spítalann ef á þarf að halda eins og við höfum verið að gera í faraldrinum en líka til að hann geti haldið áfram að starfa eins og við viljum að hann starfi þegar faraldrinum vonandi lýkur, sem við vonum að gerist nú sem fyrst. En við erum ekki að gera ráð fyrir því að spítalinn þurfi að greiða niður gamla hallann. Rætt hefur verið í nefndinni að lengt verði í ef þess þykir þurfa, ekki síst vegna þess ástands sem við höfum búið við í tvö ár.
Virðulegi forseti. Í nefndaráliti og breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er lagt til 700 millj. kr. framlag til landbúnaðarins vegna hækkunar áburðarverðs. Ég vil spyrja hv. formann fjárlaganefndar í fyrsta lagi hvernig þetta fer saman við áherslur í stjórnarsáttmála á eflingu lífrænnar framleiðslu. Í öðru lagi vil ég spyrja hvers vegna þessi tiltekna atvinnugrein sé tekin svona út fyrir sviga, hvers vegna það sé þá ekki komið með sams konar hætti til móts við ýmis önnur fyrirtæki í matvælaframleiðslu sem sjá líka fram á miklar hækkanir á hráefnisverði.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Ég held að þetta sé bara mjög mikilvægt sem partur af því að tryggja matvælaöryggi í landinu, eins og við höfum oft rætt í þessum stól áður og er mikilvægt að hafa á hreinu. Þetta er heimild, við skulum hafa það á hreinu, til þess að greiða bændum, verði raunveruleikinn sá að þeir búi við þá gríðarlegu hækkun á innflutningi á áburði sem allt virðist stefna í, því miður. Þetta er vel umfram margt annað sem við stöndum frammi fyrir varðandi aðrar verðlagshækkanir á vöru og þjónustu og þess vegna teljum við ástæðu til þess að hafa varann á, þannig að hægt sé að bæta bændum þetta komi til þess. Um leið erum við að fara með bændum í vegferð varðandi loftslagsmarkmið og annað slíkt sem landbúnaðurinn hefur lýst sig tilbúinn til að vinna með. [[Forseti hringir.]]Ég tel því að þetta sé bara partur af öllu stóra samhenginu, að breyta líka um aðferðir.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaðurinn talaði um fæðuöryggi. Þá má ég til með að spyrja hvort t.d. áhrif á verð á kjöti og mjólk séu meira fæðuöryggismál en þegar kemur að ávöxtum, grænmeti, hrísgrjónum, pasta. Annað sem ég vil spyrja um varðar áform um hækkun sóknargjalds umfram það sem frumvarpið gerði ráð fyrir. Ég vil fá að spyrja hv. þingmann hvort hún telji æskilegt til framtíðar að ríkið sinni þessu hlutverki fyrir þetta eina trúfélag og hvort það fyrirkomulag samrýmist hugmyndum Vinstri grænna um hlutverk ríkisvaldsins á 21. öld.
Virðulegi forseti. Bara til að árétta þetta með landbúnaðinn þá höfum verið að styðja dálítið vel við grænmetisbændur og sem betur fer hefur þegar sést árangur þar. Ég held að við eigum að halda áfram á þeirri braut. Varðandi sóknargjöldin hefur fulltrúi sem var í efnahags- og viðskiptanefnd í fyrra lýst því hér að meiri hluti nefndarinnar taldi sig vera að setja inn til frambúðar þá tölu sem við erum að fást við í dag. Það er m.a. á þeirri forsendu sem við erum að lagfæra þetta. Við erum með samkomulag um þessi mál varðandi þjóðkirkjuna og ég er hlynnt því. Það eru skiptar skoðanir í mínum flokki eins og kannski mörgum öðrum um ríki og kirkju, en ég tilheyri líklega kirkjunnar armi því að ég styð þetta samkomulag.
Frú forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar fyrir yfirferð um nefndarálit. Mig langar til að spyrja, af því að nú erum við að ræða mál í dag í þeirri röð að fjárlögin eru fremst í röðinni: Komi upp sú staða í dag, hv. formaðurinn fór yfir að það hefðu verið gerðar sérstakrar breytingar á tekjuhliðinni vegna ákvarðana sem voru teknar í tengslum við átakið Allir vinna, verði eitthvað gert í þingsal í dag sem kallar á breytingar, hvernig verður það gert? Verður það gert með framhaldsnefndaráliti fjárlaganefndar eða breytingartillögu sem verður tekin inn með afbrigðum ef ákvörðun verður tekin í þingsal í dag sem kallar á breytingartillögu eða einhverja aðlögun fjárlaga? Spurningin er sem sagt: Hvernig sér hv. formaður fjárlaganefndar fyrir sér að það verði gert, komi sú staða upp?
Frú forseti. Ef ég hef skilið hv. þingmann rétt, ef það kemur fram breytingartillaga í dag við 2. mál, væntanlega þá bandorminn svokallaða sem kallar á breytingu hjá fjárlaganefnd, það er þá væntanlega útgjaldaauki sem hv. þingmaður er hér að vísa í. Dettur mér þá í hug alla vega tvennt eins og varðandi tengiltvinnbíla sem mér sýnist hv. þingmaður vera með tillögu um eða lengingu á átakinu Allir vinna. Ég hef alla vega ekki stutt að þessar framlengingar verði öðruvísi en þær eru bornar fram en verði meiri hluti í þinginu fyrir því að breyta þessu þá kallar það væntanlega á að fjárlaganefnd komi saman til þess að gefa heimild fyrir útgjöldunum og það yrði þá að vera í formi einhvers konar álits, já.
Virðulegi forseti. Tvær veigamiklar breytingar eiga sér stað á milli 2. og 3. umr. fjárlaga. Önnur felur í sér verulegt tekjutap, hin umfangsmikla tilfærslu á fjármunum. Sú fyrri snýr að framlengingu á úrræðinu Allir vinna, og mun ég koma að þeirri tillögu hér síðar í minni ræðu, en hin breytingartillagan snýr að skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta. Minnisblað um umfang og áhrif þeirra breytinga barst nefndarmönnum í fjárlaganefnd 26. desember sl., annan í jólum, kl. 16:30. Lítið kemur fram í minnisblaðinu nema þær upphæðir sem flytjast á milli málefnasviða og tafla sem tilgreinir hvert fjármagnið á að renna, en engin greinargerð fylgir um hvers vegna ákveðnir málaflokkar eru fluttar á milli ráðuneyta. Aðeins er vitnað í forsetaúrskurð um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, en hvergi má finna útskýringu á því hvernig komist var að niðurstöðu um hvaða málaflokkar skyldu fluttir á milli. Þá er engin greiningarvinna á bak við þessa ákvörðun, hvaða ábati hlýst af henni eða rökstuðningur. Fyrstu breytingarnar tengdar Stjórnarráðinu, sem koma hér fram, hljóða upp á 15 milljarða kr., ef litið er á það ráðuneyti þar sem mesta breytingin er varðandi fjárveitingu, en auðvitað er aðeins um hreinar millifærslur að ræða. Það breytir ekki því að frá félagsmálaráðuneyti fara í núverandi holli 11,5 milljarður og til samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytis 15 milljarðar. Það gefur augaleið að enginn tími var fyrir nefndarmenn til að rýna þessar breytingar að ráði eftir að tillögurnar birtust sem og minnisblöð frá ráðuneytinu. Þetta vinnulag er ekki nýlunda í fjárlaganefndarumræðunni eða vinnunni þetta árið en hraðinn í aðdraganda 3. umr. þar sem stórum breytingum er ýtt í gegn sem auka lántökþörf ríkissjóðs og gjörbreyta skiptingu fjárheimilda rammar verklagið inn að einhverju leyti. Virðulegi forseti. Fjárlaganefndarvinna milli 2. og 3. umr., sem fór fram á örfáum klukkustundum, ef svo má segja, leiddi til þess að fyrir Alþingi liggur nú til samþykktar fjárlagafrumvarp fyrir árið 2022 sem skilar ríkissjóði 7 milljörðum kr. verri afkomu en eftir 2. umr. Það er ekki vegna þess að meiri hlutinn hafi ákveðið að fylgja skynsamlegum og fjármögnuðum tillögum við 2. umr. sem sneru að: Í fyrsta lagi að stoppa í 2 milljarða kr. gat í rekstri sjúkrahúsanna. Í öðru lagi að stöðva kjaragliðnun milli viðkvæmra hópa í samfélaginu sem fá tekjur sínar í gegnum almannatryggingakerfi og almennra launþega. Í þriðja lagi að styðja við aukna virkni meðal öryrkja sem geta ekki unnið án þess að lenda í hæstu skattlagningu hér á landi. Og í fjórða lagi ákvörðun um að tryggja fulla fjármögnun starfsemi SÁÁ þar sem um 600 manns eru nú á biðlista, mikið til ungt fólk með ung börn sem þarf mikla aðstoð. Það er heldur ekki vegna þess að meiri hlutinn og ríkisstjórnin hafi ákveðið að taka undir tillögur minni hlutans um að fjármagna almennilega og fylgja eftir aðgerðaáætlun stjórnvalda í loftslagsmálum, sem Loftslagsráð telur ómarkvissa og það þrátt fyrir að metnaðarfullt markmið í stjórnarsáttmála hafi verið uppfært um að ná 55% samdrætti í losun eftir átta ár. Ekki kemur þessi 7 milljarða kr. aukakostnaðar heldur til vegna þess að ákveðið hafi verið að taka undir tillögur minni hlutans um að leggja meira fjármagn í framlög til uppbyggingar hagkvæms húsnæðis, sem gæti dregið úr verðtryggingu á húsnæðismarkaði, dregið úr launaþrýstingi og verðbólgu og þar með kostnaði heimila, ríkissjóðs, fyrirtækja, sem er mjög áhugavert í ljósi þess að aukin verðbólga, sem má að nær öllu leyti rekja til íbúðaverðshækkana, hefur kostað ríkissjóð 13 milljarða kr. á árinu. Öllum þessum tillögum var nefnilega hafnað af meiri hlutanum núna fyrir jól. Hér er um að ræða 7 milljarða kr. kostnað í tengslum við verkefni sem fjármálaráðuneytið, ráðuneyti ráðherra stjórnmálaflokks sem í orðræðu leggur mikla áherslu á ábyrgð í ríkisfjármálum, mikilvægi forgangsröðunar og að halda aftur af kostnaði og hefur að sama skapi talaði um að ríkið geti sig lítið hreyft við núverandi kringumstæður til þess að mæta stóru áskorunum okkar tíma vegna þess að verðbólga sé til staðar. Þetta sama ráðuneyti telur engar efnahagslegar forsendur vera fyrir umræddu verkefni, nánar tiltekið í verkefnið Allir vinna. Í minnisblaði fjármálaráðuneytisins til efnahags- og viðskiptanefndar 16. desember sl. segir, með leyfi forseta: „Það er niðurstaða SSK út frá stöðu efnahagsmála, stöðu þeirrar atvinnugreinar er tengjast byggingariðnaði, bílaviðgerðum o.fl. og upphaflegu markmiði tímabundinnar endurgreiðslu á 100% VSK, um að mæta á efnahagslegum áhrifum í kjölfar heimsfaraldurs kórónuveiru, að ekki sé til staðar þörf á framlengingu úrræðanna.“ Þegar litið er til hagspár um fjárfestingu í atvinnulífinu á næsta ári kemur einnig fram í minnisblaðinu, með leyfi forseta: „Í þessum spám er ekki gert ráð fyrir framhaldi á 100% endurgreiðslu VSK af vinnulið. […] Þessar spár benda ekki til að þörf sé fyrir sérstakan skattahvata í byggingarstarfsemi. Varðandi endurbætur og viðhald íbúðarhúsnæðis þá bendir fátt til verkefnaskorts. […] Þá má nefna að letjandi áhrif Covid á ferðalög til útlanda hafa að sama skapi haft hvetjandi áhrif á sumarbústaðaframkvæmdir og þau áhrif eru ekki horfin. Auk þess bendir margt til þess að umframeftirspurn sé eftir iðnaðarmönnum og myndi áframhaldandi skattahvati fremur viðhalda því ójafnvægi en draga úr því.“ Hvað varðar stöðu ríkissjóðs er fjármálaráðuneytið líka skýrt, með leyfi forseta: „Framlenging myndi torvelda það verkefni að draga úr hallarekstri ríkissjóðs. Bæði yrði um öruggt og verulegt beint tekjutap að ræða og auk þess líkur á að jafnræði yrði raskað sem myndi skapa þrýsting um hliðstæðar endurgreiðslur til handa fleiri tegundum starfsemi.“ Þá virðast engar greiningar vera til staðar á hvort og hvernig þessu úrræði hefur tekist að sporna gegn svartri atvinnustarfsemi. Raunar hefur ákveðin útfærsla á þessu úrræði verði til staðar í að verða tíu ár, en það liggja samt engar tillögur fyrir eða greiningar fyrir í ráðuneytinu hvernig Allir vinna hefur í gegnum árin haft áhrif á svarta atvinnustarfsemi eða er þar neitt sem bendir til þess að hækka hlutfallið upp í 100% árið 2020 hafi miklu breytt í þessu samhengi. Við vitum það einfaldlega ekki. Það er ekki hægt að fullyrða neitt í þessu samhengi, greiningarnar liggja ekki fyrir. Ráðuneytið velti því einnig upp hvort þetta sé besta nýting fjármuna í minnisblaðinu, með leyfi forseta: „Þar sem ívilnanir af þessari tegund eru í eðli sínu styrkir, er enn fremur þörf á að leggja sérstaklega mat á hvort þessum fjármunum væri mögulega betur varið með öðrum hætti eða á öðum vettvangi.“ Að lokum er í minnisblaði til fjárlaganefndar 22. desember 2021 talað um áhrif þessarar ákvörðunar á mögulegan niðurskurðar síðar meir í ríkisfjármálum, með leyfi forseta: „Lakari afkomu- og skuldastaða mun hafa í för með sér að meiri þörf en ella kann að verða fyrir aðhaldsráðstafanir á komandi árum.“ Engin röksemdafærsla hefur borist frá meiri hlutanum í fjárlaganefnd um hvers vegna mjög afgerandi álit fjármálaráðuneytisins á framlengingu verkefnisins Allir vinna er hunsað. Á álitið er ekki einu sinni minnst í nefndaráliti meiri hlutans. Virðulegi forseti. Það þykir eftirsóknarvert að reikna hlutina út, fá efnahagslegt samhengi, taka ákvarðanir á yfirvegaðan og kaldan hátt út frá staðreyndum, teknókratismi er þetta stundum kallað innan hins pólitíska sviðs. Það sem er áhugavert í þessu samhengi er hvenær teknókratísk rök eru notuð á þessu sviði og hvenær ekki. Samfélagsleg umræða er reyndar að mínu mati orðin gegnsýrð af arðsemis- og hagvaxtarútreikningum; allt gengur út á að reikna sig niður á rétta tölu til að réttlæta aðgerðir. Eftirtektarverðasta dæmið frá síðasta kjörtímabili var farsældarfrumvarp ríkisstjórnarinnar þar sem búið var að reikna út að fjárfesting í börnunum - takið eftir orðanotkuninni: fjárfesting - væri jafn arðbær og fjárfesting í Kárahnjúkavirkjun, aðeins arðbærari en Sundabraut en ekki alveg jafn arðbær og Keflavíkurflugvöllur. Á þeim forsendum var ákveðið að ráðast í fjármögnun á tengiliðum fyrir börn innan stofnana á vegum hins opinbera. Það er ekki nóg í dag að gera eitthvað af því að það er það rétta í stöðunni. Því fylgja víst of miklar tilfinningar þrátt fyrir að fólk sem hefur talað á svokölluðum tilfinningalegum forsendum í áratugi sé ekki bara að tala með tilfinningum sínum, það vissi og veit enn að efnahagur okkar er byggður á fólki og að samfélag sem styður við fólk, ungt fólk, börn, stendur betur að vígi en önnur samfélög. Það ætti ekki að þurfa hagfræðing til að reikna það út. Það ætti ekki að þurfa tilbúnar forsendur og formúlu til að bera saman fólk, börn og vega- og virkjunargerð, en þannig virðist hins vegar vera oftar en ekki í dag; markaðslegar forsendur virðast þurfa að eiga við allt í samfélaginu. Þetta er umhugsunarverð þróun, jafnvel fyrir manneskju eins og mig með hagfræðibakgrunn, því að staðreyndin er sú að það eru nær engar rannsóknir sem sýna fram á nákvæmlega hvað styður við hagvöxtinn sem títt er rætt um að sé aðalmarkmið ákvarðana. Fjölmargar rannsóknir benda hins vegar til þess að vel unnin stefna í ákveðnum málaflokkum sem styður við fólk og bætir lífsskilyrði þess sé skynsamleg. Þegar öllu er á botninn hvolft er það markmið stjórnvalda að bæta lífsskilyrði fólks. Af því leiðir að samfélagið styrkist, sem styður við efnahaginn, enda er efnahagurinn fall af heilbrigði samfélagsins. Um þetta snýst pólitíkin að mörgu leyti, virðulegi forseti, eða ætti öllu heldur að snúast: Að taka ákvarðanir um að bæta líf fólks. Stjórnvöld þurfa að geta bent á líf hverra það ætlar að bæta með hvaða aðgerðum. Fjármagn sem fer í eina aðgerð getur víst ekki farið í aðra. Og þar, virðulegi forseti, liggur forgangsröðunin. Ég taldi hér að framan upp þær breytingartillögur sem var hafnað fyrir jól. Fyrir liggur breytingartillaga meiri hlutans, sem birtist nú við 3. umr. fjárlaga, sem kostar 7,2 milljarða kr. Lykilatriðið er þetta: Þarna liggur pólitíkin. Þarna er forgangsröðunin. Eitt er alla vega víst: Miðað við teknókratísku rökin frá fjármálaráðuneytinu er ákvörðunin um framlengingu Allir vinna ekki byggð á hreinum efnahagslegum rökum. Þetta er fyrst og fremst pólitísk forgangsröðun um hvar á að bæta lífsskilyrðin, sem er gott og vel ef það væri bara viðurkennt. Þessi ráðstöfun væri ekki mín fyrsta forgangsröðun ef einungis væri um 7 milljarða kr. svigrúm að ræða, sem er svo sem miklu stærri spurning, þ.e. hvar þetta raunverulega svigrúm liggur. En þarna liggur líka pólitíski ágreiningurinn, algerlega óháð efnahagslegum staðreyndum.
Virðulegur forseti. Það er afar ánægjulegt að fá að standa hér við ræðupúlt hins háa Alþingis í fyrsta sinn og taka þátt í störfum þingsins. Sá sem hér stendur hefur fylgst með umræðum um fjárlagafrumvarpið þar sem farið hefur verið yfir forsendur og mikilvægi þess að fjárlög fái lýðræðislega umfjöllun sem þeim ber. Af fjárlögunum má ráða hvernig stjórnmálaflokkarnir koma stefnu sinni á framfæri, hver forgangsröðun stjórnvalda er hverju sinni og hvaða gildi ráða för. Þrátt fyrir að ríkisstjórnin ráði ferðinni hverju sinni höfum við sem samfélag komið okkur saman um ákveðinn sáttmála og falið hinu opinbera að tryggja að ákveðnar grunnþarfir borgaranna séu uppfylltar. Okkur kann að greina á um leiðir og hversu langt eigi að ganga í þeim efnum og um það snúast kosningar og ekki síður gildi einstakra stjórnmálaflokka. Ég aðhyllist hugmyndafræði þar sem tekjur ríkisins eru notaðar til að draga úr ójöfnuði og til að jafna stöðu einstaklinga innbyrðis. Í framlögðum fjárlögum hefur ríkisstjórnin kveðið á um starfsemi hins opinbera á komandi ári og því miður vantar töluvert upp á að ríkisstjórnin hafi gætt að samstöðu eða samábyrgð þannig að tekið hafi verið nægilegt tillit til hagsmuna þeirra sem lakast standa í samfélaginu. Þá er heldur ekki að sjá að fjármögnun þeirra kerfa sem eiga að tryggja grunnþarfir sé fullnægjandi. Í heilbrigðisstefnu ríkisins til 2030 segir að heilbrigðiskerfið sé einn af hornsteinum samfélagsins, hluti af samfélagssáttmálanum. Um það erum við öll sammála og við höfum sem þjóð haft forsjá til að byggja upp opinbert heilbrigðiskerfi þannig að fjárhagur og búseta einstaklinga stýri ekki för varðandi meðferð og aðgengi að þjónustu. Til að þessi samfélagssáttmáli haldi er nauðsynlegt að tryggja fjármögnun kerfisins, fjármögnun sem tryggir ekki einungis að hægt sé að standa undir óbreyttum rekstri heldur líka að þróast og takast á við eðlilegar lýðfræðilegar breytingar og innleiða framfarir í meðferð sjúklinga. Það er á tímum sem þessum, þegar heimsfaraldur geisar og álag er á heilbrigðiskerfi landsins, þar sem auknar byrðar eru lagðar á heilbrigðisstarfsfólk og því gert að vinna hraðar og afkasta meiru, sem mikilvægi samfélagssáttmálans skín hvað skærast. Samkvæmt fjármálaáætlun og fyrirliggjandi fjárlögum blasir hins vegar við áframhaldandi vanfjármögnun heilbrigðiskerfisins, sem birtist í undirmönnun, flótta fagfólks og lengri biðlistum. Þessi sjónarmið hafa verið reifuð í nefndaráliti hv. þm. Kristrúnar Frostadóttur, fulltrúa Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd, og vil ég taka sérstaklega undir þau sjónarmið sem þar koma fram og mikilvægi þess að fjárheimildir verði auknar til að tryggja almannaþjónustu í landinu. Slíkt myndi veita þeim heilbrigðisstarfsmönnum sem lagt hafa mikið á sig síðastliðin tvö ár stuðning og gefa þeim trú á að betri tíð sé í vændum. Þá langar mig að ræða heilbrigðisþjónustu í landsbyggðarkjördæmunum. Það er ánægjulegt að sjá að heilbrigðisstofnanir á Suðurlandi og Suðurnesjum fái auknar fjárheimildir og aukin verkefni. Hins vegar vantar mikið til að þetta mikla vaxtarsvæði hafi fengið nægilegar fjárheimildir á undanförnum árum til að hægt sé að veita þá grunnheilbrigðisþjónustu sem íbúar eiga rétt á. Þannig vantar verulega upp á aðgengi að heilsugæslu og staðan er þannig í dag að fleiri þúsund íbúar þurfa að sækja þjónustu heimilislækna á höfuðborgarsvæðinu, þjónustu sem íbúar eiga rétt á í sinni heimabyggð. Að lokum er rétt að nefna stöðu íþrótta- og æskulýðsstarfs í landinu. Íslenska ríkið hefur staðfest með sérstökum fjárframlögum, og nú í fjáraukalögum, mikilvægi starfsins. Sá sem hér stendur hefur starfað í íþróttahreyfingunni um langt skeið og er því málið ekki óskylt. Ég þekki vel af eigin reynslu hversu mikilvægt það er að börn og ungmenni geti stundað tómstundastarf við hæfi undir leiðsögn. Slíkt verður ekki dregið í efa né þau góðu samfélagslegu áhrif sem slíkt starf hefur sem forvarnir og sem fararnesti inn í framtíðina. Starf þetta er að stóru leyti unnið af sjálfboðaliðum og því miður verður sífellt erfiðara að manna það. Stuðningur hins opinbera við þetta starf er því afar mikilvægur. Í fjárlagafrumvarpinu er ekki gert ráð fyrir áframhaldandi stuðningi og er það miður. Í mínum huga er ljóst að áhrif faraldursins munu vara fram á næsta ár og þau áhrif munu takmarka möguleika íþrótta- og æskulýðsfélaga til að afla tekna með fjáröflunum og hefðbundnu starfi. Virðulegur forseti. Ég hefði talið rétt að gera ráð fyrir því í fjárlögum að félögin þurfi viðbótarfjármagn á næsta ári til að geta haldið áfram að reka það metnaðarfulla starf sem byggt hefur verið upp hérlendis á undanförnum áratugum, starf sem þjóðin hefur getað verið stolt af, starf sem þjappar samfélaginu og þjóðinni allri saman með reglulegu millibili. Nú má vera að meiri hluti þings telji heppilegra að taka slíka fjárveitingu í gegnum aukafjárlög, líkt og samþykkt hefur verið á þessu þingi, þar sem 100 millj. kr. var varið til íþrótta- og æskulýðsstarfs vegna tekjumissis; upphæð sem nægir reyndar engan veginn til að bæta þá fjáröflun sem gengið hefur úr skaftinu á þessu ári. En gott og vel. Þetta eru fjármunir sem félagasamtökin munar um. Það er hins vegar þannig að fyrirsjáanleikinn við þennan rekstur sem annan er mikilvægur og sakna ég þess að fyrir liggi í upphafi árs að komið verði til móts við það tjón sem liggur fyrir að koma mun til á næsta ári. Samkvæmt könnun UNICEF hafa um 17% barna og ungmenna hérlendis ekki aðgengi að skipulögðu æskulýðsstarfi og það sem er áhyggjuefni er að það er einkum á barnmörgum heimilum, á heimilum þar sem atvinnuþátttaka er lág og meðal barna og ungmenna sem búa með foreldrum í leiguhúsnæði þar sem þátttakan er hvað minnst. Það er því ánægjulegt að sjá í fjárlögum áframhald á sérstökum stuðningi við tekjulægri fjölskyldur sem hefur það að markmiði að auka tækifæri þeirra sem tekjulægri eru til þátttöku í skipulögðu íþrótta- og æskulýðsstarfi. Það er styrkur sem nær til um 13.000 grunnskólabarna. Hins vegar er verra að sjá að nýtingarhlutfallið á þessum styrk í nóvember var einungis um 50%. Gera þarf bragarbót á því að upplýsa foreldra um þennan stuðning og óskandi að forsendur sem liggja fyrir fjárlögum, um 80% nýtingu, náist. Það er einmitt þessi hópur sem fátækt kemur verst niður á, börn og ungmenni sem búa við aðstæður sem þau hafa enga stjórn á eða möguleika á að bæta úr. Að lokum vil ég nefna að ég sakna þess að sú góða tillaga sem Framsóknarflokkurinn kom fram með fyrir kosningar, þess efnis að ríkið myndi styðja við tómstundir barna með 6.000 kr. á ári, verði að veruleika. Reyndar hefði ég talið heppilegra að gera róttækar breytingar á barnabótakerfinu og hækka greiðslur til barnafjölskyldna en úr því sem komið er er ljóst að slíkar breytingar verða ekki gerðar hvað sem síðar verður. Það breytir því ekki að tillaga um 6.000 kr. myndi auka möguleika barna og ungmenna á að stunda tómstundir sem þau kjósa. Virðulegur forseti. Það er ljóst að í framlögðu frumvarpi sjást ekki miklar breytingar á forgangsröðun frá síðasta kjörtímabili og er það miður. Ég vonast til að sjónarmið og gildi sem byggjast á jafnrétti og samstöðu hljóti meira vægi á komandi árum og við berum gæfu til að hlúa að samfélagssáttmálanum sem hér hefur verið við lýði.
Virðulegur forseti. Við afgreiðum nú fljótlega frá okkur fjárlög næsta árs. Meginmarkmið ríkisfjármálaáætlunar fólust í því að vaxa út úr kreppunni sem leiddi af kórónuveirufaraldrinum og sem við erum því miður enn að glíma við. Leiðarljós áætlunarinnar voru svigrúm í krafti árangurs í ríkisfjármálum, áhersla á nýsköpun og innviðauppbyggingu og að létta byrðum af fólki og fyrirtækjum. Arðsemi og atvinnusköpun var höfð í fyrirrúmi við fjárfestingar og skuldasöfnun stöðvuð á áætlunartímanum. Þessi leiðarljós eru enn til staðar og ég held að þessi fjárlög hér varpi góðu ljósi á þessar áætlanir ríkisstjórnarinnar sem ég styð heils hugar. Það er áhugavert að horfa til síðasta árs og þeirra hagspáa sem fram hafa komið á síðasta ári. Ég held að hver ein og einasta spá hafi ekki ræst. Alltaf virtist í spánum myrkrið vera meira en raunveruleikinn sýndi svo síðar, líklega vegna þess að aðgerðir ríkisstjórnarinnar skiluðu árangri. Við náðum árangri eins og stefnt var að. En það er ekki þannig að velsæld einstaklinganna í samfélaginu byggist bara á hagvexti. Þess vegna er svo mikilvægt að við erum núna að vinna líka með markmið um velsældarhagkerfi. Við þurfum að gera það áfram. Við sjáum þess skýr merki í síðustu fjármálaáætlun og sjáum þess líka merki í fjárlagafrumvarpinu núna en ég vil sjá enn þá skýrari merki í nýrri fjármálaáætlun sem við sjáum í upphafi næsta árs. Mig langar líka að ítreka það sem fram kom í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um mikilvægi þess að Stjórnarráðið fari í markvisst endurmat útgjalda og ýti enn frekar undir verkefnið Stafræn þróun. Við sjáum töluvert mikinn árangur af þeim aðgerðum. En, virðulegur forseti, ég vil líka fara að sjá árangur þeirra aðgerða í fjárlögunum sjálfum og að við sjáum fram á þann mikla sparnað og þá miklu hagræðingu sem er að hljótast af stafrænni þróun Stjórnarráðsins og allrar opinberrar þjónustu. Virðulegur forseti. Ég verð líka að fá tækifæri til að koma inn á skilavegi, mál sem ég hygg að flestum þyki býsna flókið. Bráðabirgðaákvæðið sem við hér á Alþingi höfum framlengt alla vega í tvígang, ef ekki þrígang, fellur úr gildi um þessi áramót. Sveitarfélögin, sérstaklega þau á höfuðborgarsvæðinu, eru ósátt við þessa stöðu. Ég tek undir með hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur sem sagði hér áðan að við vonum að það náist samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga um þetta mál. Við vitum að það er búið að ná samkomulagi um ástand þessara vega en nú er uppi ágreiningur um framtíðarrekstrarkostnað. Í þessu samhengi vil ég ítreka mikilvægi þess að við flýtum okkur varðandi þróun á framtíðargjaldtöku fyrir akstur. Við ræddum hér áðan um bifreiðagjöldin og svona - nú vantar mig orðið, virðulegur forseti - við eigum að ýta undir umhverfisvænni orkugjafa. [[Gripið fram í: Ívilnanir.]]Ívilnanir, þakka þér fyrir, hv. þingmaður, ívilnanir var nákvæmlega orðið sem ég var að leita að. Nú eru ívilnanir að breytast varðandi tengiltvinnbílana og við höfum sett okkur stór markmið um að skipta alveg yfir í hreina orkugjafa og ég vil ýta undir það. Það segir okkur líka að til lengri tíma litið þá verðum við að huga að því hvernig skattheimta eða gjaldtaka á að vera af bifreiðum eða akstri. Ég held að það sé einsýnt að sveitarfélögin þurfi að fá hluta af þeirri gjaldtöku. Þeir tekjustofnar sem sveitarfélögin hafa í dag eru eingöngu útsvar og fasteignagjöld og þau þurfa meiri og sterkari tekjustofna til að standa undir þeim útgjöldum og þeirri þjónustu sem þeim er lögum samkvæmt falið að veita.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, margt ágætt sem þar kom fram. Ég er sérstaklega sammála því sem hv. þingmaður sagði um mikilvægi þess að byggja á velsældarmælikvörðum frekar en einungis sjónarmiðum sem varða hagvöxt. Af því ég veit að hv. þingmaður er áhugasöm um loftslagsmál og talaði sérstaklega um þau þá langar mig að spyrja hvort hún deili ekki með mér ákveðnum áhyggjum af því að í þessum fjárlögum skuli í rauninni ekki endurspeglast með skýrari hætti sú staðreynd að ríkisstjórnin styðst nú við talsvert metnaðarfyllri markmið í loftslagsmálum en var gert á síðasta kjörtímabili og hvort hv. þingmaður hafi ekki áhyggjur af því eins og ég að þess sjáist ekki skýr merki á fyrsta fjárlagaári þessa kjörtímabils, sem er þá 25% af kjörtímabilinu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og ég get verið sammála hv. þingmanni um áhyggjur af loftslagsmálum. Ég held að það sé ein af okkar allra stærstu áskorunum. Ég er stolt af því að styðja ríkisstjórn sem hefur sett loftslagsmarkmiðin í fyrsta sæti, er með metnaðarfullar aðgerðaáætlanir í loftslagsmálum sem lúta að þeim markmiðum sem við höfum sett okkur. Mér finnst sjást skýr merki um það bæði í stjórnarsáttmálanum og í fjárlögunum. Ég útiloka ekki að það þurfi að setja enn meiri fjármuni til loftslagsmála þegar fram líða stundir. En mér finnst líka mikilvægt að nefna, virðulegur forseti, þegar við horfum á svona risastóra málaflokk eins og loftslagsmálin, að þó að vissulega geti það kostað fjármuni að ná ákveðnum árangri þá snýst þetta líka um að við setjum upp svokölluð loftslagsgleraugu, alveg eins og við höfum rætt um jafnréttismál og hvað þau skipta miklu máli og að við horfum á allt út frá jafnréttismálum. Það sama á við um loftslagsmálin. Það eru svo margar ákvarðanir sem hið opinbera er að taka og í öllum þessum ákvörðunum þurfa loftslagsgleraugun að vera á lofti. Það kallar ekki endilega á fjármuni frá ríkinu. Það getur stundum bara kallað á breytt vinnubrögð, breyttar áherslur að einhverju leyti, og mér finnst sjást skýr merki þess. En ég hlakka til að takast á við þennan vanda með hv. þingmanni á komandi árum þannig að við í þinginu veitum gott aðhald og þegar að öllum ákvörðunum kemur séu loftslagsmálin höfð í fyrirrúmi.
Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar við andsvari. Þetta er tónn sem mér líkar vel. Það skiptir máli að huga að loftslagsmálum bæði á útgjaldahliðinni og tekjuhliðinni. Eins og fjármálaráð hefur bent á skiptir auðvitað máli að það sé skýrt samræmi á milli þess sem er sagt í stjórnarsáttmála og þess sem kemur fram í fjármálastefnu og þá fjárlögum líka og ég sé ekki alveg skýrt samræmi þarna á milli. En að öðru. Nú man ég eftir því að í kosningabaráttunni voru Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn kannski ekki sammála um mjög margt en báðir flokkar voru þó sammála um að það þyrfti að hækka fæðingarstyrk námsmanna. Nú liggja fyrir fyrstu fjárlög ríkisstjórnarinnar á nýju kjörtímabili og þess sjást engin merki að það eigi að efna þetta loforð sem var gefið. Þá spyr ég hv. þingmann: Strandar þetta eitthvað sérstaklega á Framsóknarflokknum og Vinstri grænum, er henni kunnugt um það? Eða eru stjórnarflokkarnir sammála um að það sé ekki tímabært að hækka fæðingarstyrki hjá námsmönnum? Í þessu samhengi vil ég benda á að við erum að koma út úr afskaplega vondu tímabili þar sem hafa verið og eru samskiptatakmarkanir og annað. Ég sakna þess líka að í fjárlögunum séu ekki ný lög um niðurgreiðslu sálfræðiþjónustu fjármögnuð með meira fullnægjandi hætti en raun ber vitni, 250 milljónir eða svo. Það dugar ansi skammt ef við ætlum að fylgja þessum lögum svo vel sé. Ég geri mér grein fyrir að ég er kannski að valda hv. þingmanni vandræðum með því að demba hérna fram svona mörgum spurningum, en það er kannski aðallega þetta með hækkun fæðingarstyrksins sem mér þætti gott að fá svör við.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur andsvarið. Hv. þingmaður tæpti á ýmsu og ég ætla að reyna að nálgast það, alla vega flest af því. Hann nefndi fæðingarstyrk námsmanna. Ég get bara tekið undir það að ég hefði gjarnan viljað sjá þess merki í fjárlagafrumvarpinu. Þeim mun mikilvægara er að við sjáum það í fjármálaáætluninni og í fjárlögunum sem við munum afgreiða undir lok næsta árs. Það fara þó auknir fjármunir í Fæðingarorlofssjóð. Það er m.a. vegna aukinnar töku feðra á fæðingarorlofi. Það er því að þakka að við breyttum fæðingarorlofslöggjöfinni fyrir þarsíðustu jól, tókum einmitt umræðu um það og nú er fæðingarorlofið orðið 12 mánuðir sem er mikil réttarbót fyrir foreldra og skiptir mjög miklu máli. Það er einstaklega ánægjulegt að sjá að það sem við ræddum þá hér í þessum sal hefur einmitt raungerst, þ.e. að feður taka í auknum mæli foreldraorlof. Eitt af því sem ég sagði í þeirri umræðu var að næsta skrefið væri líka að hækka þakið í fæðingarorlofi. Það hvetur enn frekar til þátttöku feðra vegna þess að því miður erum við enn þá í þeirri stöðu að karlmenn hafa almennt hærri laun í samfélaginu. Hv. þingmaður kom líka inn á niðurgreiðslu á sálfræðiþjónustu. Ég hef verið hlynnt því og studdi það frumvarp, held ég hafi meira að segja verið flutningsmaður á því frumvarpi á sínum tíma með þeirri reglugerðarheimild sem það fól í sér til ráðherra. Ég vona að hægt verði að spila með þá fjármuni sem eru í sjúkratryggingum þannig að hægt sé að koma þeirri þjónustu á. Ég átta mig á því að það verður að setja einhvern ramma í kringum það. Það er aðeins meira en að segja það þótt við viljum öll styðja við sálfræðiþjónustuna og ég hygg að það að hafa gott aðgengi að sálfræðiþjónustu sé mjög mikið lýðheilsumál og geti sparað fé til lengri tíma litið. Þess vegna hefur m.a. verið lögð áhersla á þjónustu sálfræðinga hjá heilsugæslunni, í framhaldsskólunum og víðar og næsta skref er svo að hefja niðurgreiðslu til þeirra.
Virðulegi forseti. Alþjóð spyr sig: Hverjum eru þessi fjárlög fyrst og fremst til gagns? Hvaðan eru tekjurnar teknar, frá þeim ríku eða þeim fátæku? Hvernig er tekjunum varið, í dýr ráðuneyti eða til aukinnar velmegunar fyrir þá sem minnst mega sín? Kannski að svarið við þessum spurningum sé að það þurfi heildarendurskoðun á fjárlögum.
Forseti. Þetta er minn fimmti dagur hér á Alþingi. Í fyrstu ræðu minni færði ég þingmönnum hvatningu til að bera meiri virðingu fyrir skattgreiðendum þessa lands. Ég vil þakka hversu vel er tekið á móti nýjum þingmönnum hérna og ég vil líka þakka fyrir nefndastörfin sem ég hef tekið þátt í. Þar er að mínu mati sýnd fagmennska og mér líður eins og ég sé á fundi í fyrirtæki úti í bæ þar sem er unnið með mjög faglegum vinnubrögðum. Ég vil líka geta þess að á þessum dögum hef ég orðið vitni að því að það hafa verið samþykktir fjármunir í mörg mjög góð mál á sviði heilbrigðismála, menntamála, umhverfismála og málefna sem bæta lífskjör þeirra sem virkilega þurfa aðstoð frá ríkinu. En það eru mikil vonbrigði að sjá að útgjöld, stór útgjöld, eru samþykkt hér án mikillar umhugsunar eða undirbúnings. Ég vil nefna þrjú dæmi. Það er búið að samþykkja hér rúma 7 milljarða í verkefni sem heitir þessu fallega nafni Allir vinna. En eru allir að vinna? Þetta er verkefni sem er búið að mæla gegn í fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Seðlabanki Íslands mælir gegn því. Þetta leiðir til óstöðugleika í efnahagslífinu. Samt er þetta samþykkt hér. Ég vil benda á að svona lausleg áætlun mín sýnir að þetta eru skattar 1.000 heimila, það eru sirka 1.000 heimili í landinu sem borga alla skatta sína á næsta ári í þetta verkefni. Annað mál er 500 milljónir í streymisveitu ríkisins. Ég eiginlega skil ekki hvernig var hægt að koma þessari hugmynd hingað inn í þingið. Þetta er algerlega án rökstuðnings. Ég hef hvergi fundið neina greinargerð sem fylgir þessum 500 milljónum. Þetta eru skattar 70 fjölskyldna sem fara bara í þetta eina streymisveitugæluverkefni. Síðan í þriðja lagi: 300 milljónir eiga að fara í að fjölga ráðuneytum. Engin greining, engin rök, engar útskýringar. Stundum finnst mér þurfa að minna hæstv. ráðherra á að við erum við yfirmenn þeirra. Ég vil í lokin ítreka hvatningu mína um að við hv. þingmenn sýnum skattgreiðendum þessa lands meiri virðingu og þjálfum okkur jafnvel í að segja stundum nei við nýjum útgjöldunum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna, að mörgu leyti mjög góð ræða og gaman að fá hv. þingmann inn á þing og heyra hver hans sýn er á þingstörfin. Hv. þingmaður nefndi 500 millj. kr. í streymisveitur. Það er svolítið ruglandi framsetning í fjárlögunum, það er það fyrsta sem ég las líka út úr viðkomandi dálki. En það er ekki svo. Þessar 500 milljónir fara í framfylgd á kvikmyndastefnu sem mótuð hefur verið og ég held að það séu 5 milljónir sem okkur hefur verið sagt að fari í streymisveitu og er hugsunin sú að koma gömlum íslenskum kvikmyndum, sem ekki hafa burði til að að vera veitt í gegnum aðrar streymisveitur, í loftið þannig að menningararfurinn lifi áfram. Við vorum fullvissuð um það í fjárlaganefnd að þetta færi ekki í einhvers konar samkeppni við annað efni. Ég vildi bara að það kæmi hér fram.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa útskýringu. Ég vil jafnframt geta þess að við þurfum stundum að hugsa, þetta er stundum kölluð umhyggja fyrir hlutum sem við eigum ekki að vera að skipta okkur af. Og annað sem ég vil segja líka: Einkareksturinn gæti hugsanlega tekið þetta að sér. Svona verkefni eru dæmigerð verkefni sem ætti bara að bjóða út. Það eru svona 10 til 15 fyrirtæki sem hafa bent á að þau geti tekið slík verkefni að sér. Mín hvatning er sú að við séum ekki alltaf að taka á okkur öll þessi verkefni en leyfum frekar einkaframtakinu að njóta þess að taka þau að sér.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2022 frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Frumvarpinu var vísað aftur til nefndarinnar að lokinni 2. umr. og hefur nefndin fjallað um málið að nýju. Erindi bárust frá Lífeyrissjóði Tannlæknafélags Íslands, Ólafi K. Ólafssyni og Seðlabanka Íslands. Í erindi Lífeyrissjóðs Tannlæknafélags Íslands kemur fram að breytingartillaga meiri hluta nefndarinnar við 11. gr. frumvarpsins hreyfi ekki við föstu gjaldi á sjóðum með hreina eign til greiðslu lífeyris undir 15 milljörðum kr. Með breytingunni hækki eftirlitsgjald sem lagt er á lífeyrissjóðinn úr 4.135.018 kr. í 4.178.335 kr. Í nefndaráliti meiri hlutans við 2. umr. kemur fram að meiri hlutinn telji ekki forsendur fyrir því að þáttur fastagjalds í heildarálagningu lífeyrissjóða verði hækkaður með þeim hætti sem lagt var til í frumvarpinu, því sé lagt til að hlutfall fastagjaldsins af heildarálagningu verði áfram 60%. Nefndin óskaði eftir afstöðu ráðuneytisins og Seðlabanka Íslands um það hvort forsendur væru til þess að lækka hlut fastagjaldsins á sjóði með hreina eign til greiðslu lífeyris undir 15 milljörðum kr. Meiri hlutinn telur ekki forsendur til að lækka fastagjald á lífeyrissjóði með eignir undir 15 milljörðum kr. enda sé það mat Seðlabankans að kostnaður við beint eftirlit með lífeyrissjóði nemi að lágmarki 4.000.000 kr. á ári. Nefndin hefur fjallað að nýju um breytingar á ívilnunum vegna innflutnings tengiltvinnbifreiða samkvæmt lögum um virðisaukaskatt sem að óbreyttu falla niður eftir að samtals 15.000 tengiltvinnbifreiðar, sem notið hafa ívilnana, hafa verið skráðar á ökutækjaskrá. Líkt og fram kemur í áliti meiri hluta nefndarinnar við 2. umr. telur meiri hlutinn ekki forsendur til breytinga á fyrirkomulagi ívilnana vegna tengiltvinnbifreiða að svo stöddu, enda kalli breytingar á því á víðtækari endurskoðun, m.a. með hliðsjón af ríkisstyrkjareglum og skuldbindingu íslenskra stjórnvalda til þess að tilkynna breytingar á fyrirkomulaginu til Eftirlitsstofnunar EFTA. Meiri hlutinn beinir því til fjármála- og efnahagsráðherra að taka til skoðunar hvort tilefni sé til þess að framlengja framangreindar ívilnanir með einhverjum hætti, eða gera breytingar á fyrirkomulagi þeirra, áður en 15.000 tengiltvinnbifreiða markinu verði náð. Varðandi virðisauka og endursölu bílaleigna vil ég taka hér fram að vilji er fyrir því að það verði skoðað heildstætt á nýju ári í samráði við skattaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Að framansögðu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt. Þetta er ritað á Alþingi 28. desember 2021. Undir álitið rita: Guðrún Hafsteinsdóttir, Ágúst Bjarni Garðarsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir og Steinunn Þóra Árnadóttir.
Frú forseti. Ég þakka hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar fyrir framsöguna vegna þess nefndarálits sem hér er lagt fram. Það kemur formanninum væntanlega ekki á óvart að sá sem hér stendur varð fyrir töluverðum vonbrigðum með þessa afgreiðslu nefndarinnar. Mig langar til að spyrja hv. formann í fyrsta lagi í tengslum við það sem kemur fram í nefndarálitinu og hv. formaður fór yfir að hluti af því að ekki er talin forsenda til að taka málið upp eða breyta um kúrs sé, eins og segir hérna, að þessar breytingar myndu kalla á víðtækari endurskoðun, m.a. með hliðsjón af ríkisstyrkjareglum og skuldbindingu íslenskra stjórnvalda til að tilkynna breytingar á fyrirkomulagi til Eftirlitsstofnunar EFTA. Að hvaða leyti er þetta mál öðruvísi vaxið en þær breytingar sem nefndin gerir á Allir vinna-regluverkinu núna í meðförum sínum? Það er í fyrsta lagi. Í öðru lagi segir hér, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn beinir því til fjármála- og efnahagsráðherra að taka til skoðunar hvort tilefni sé til þess að framlengja framangreindar ívilnanir með einhverjum hætti …“ Telur hv. formaður að það sé vænlegt til árangurs að spyrja þann ráðherra sem var að leggja til í frumvarpinu að þetta yrði ekki gert hvort gera eigi þetta á nýju ári? Eru einhverjar líkur til þess að niðurstaða þess ágæta ráðherra verði önnur á nýju ári heldur en núna þegar er raunverulega búið að taka ákvörðun um að fella ívilnunina niður? Við byrjum á þessu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvar. Ég tel að það geti vel verið vænlegt til árangurs að beina þeim tilmælum til ráðherra. Það er öllum ljóst að ríkisstjórnin hefur efnt til skuldbindinga varðandi losun kolefnis og sett sér mjög metnaðarfull markmið um að hér verði stefnt að kolefnishlutleysi árið 2040 og að Ísland verði óháð jarðefnaeldsneyti árið 2050. Þetta er verkefnið sem blasir við okkur og þá hlýtur spurningin að vera: Hvernig ætlum við að gera það? Ein af leiðunum og ein sú árangursríkasta er að fara í að skipta um orkugjafa sem þýðir að við þurfum að breyta samgönguflota okkar, bæði bílum, skipum og flugvélum. Það er verkefnið sem blasir við okkur. Búið er að taka ákvörðun um að við ætlum að hverfa frá jarðefnaeldsneyti yfir í hreina, græna og sjálfbæra orku. Komið hefur fram að það inniber gríðarlegan sparnað, hátt í 100 milljarðar á ári sem við getum sparað okkur í innkaupum á jarðefnaeldsneyti. Hins vegar vil ég benda hv. þingmanni á það, og það kom líka fram í umræðunni í gær, að ég hef ákveðnar áhyggjur af því að innviðirnir séu ekki komnir á þann stað sem við þurfum til að rafbílavæða allt landið. Þá getur maður spurt sig: Hvað á að koma á undan; eggið eða hænan?
Frú forseti. Ég þakka svarið frá hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar. Það virðist vera með þetta mál, eins og svo oft vill verða þegar meiningin er góð, að þær aðgerðir sem gripið er til ganga beinlínis gegn þeim markmiðum sem ætlunin er að ná fram. Ég er þess fullviss að sú breyting sem hér er verið að gera muni hægja á orkuskiptum í samgöngum. Af hverju segi ég þetta? Í fyrsta lagi blasa áhrifin á þá sem flytja inn þessar bifreiðar auðvitað við öllum sem vilja sjá. Í öðru lagi mun þetta væntanlega orsaka það að bílaleigur, sem eru mikilvægur þáttur í endursölumarkaði allra nýlegra bíla, munu væntanlega ekki kaupa einn einasta tvinnbíl á nýju ári. Það mun setja verulegan þrýsting á að afsetja, bara undir þeim skattareglum sem hv. þingmaður vísar til varðandi virðisaukaskattsendurgreiðslu. Það mun koma fram verulegur slíkur þrýstingur. Það sem mun gerast á endanum er að uppbygging bæði dreifikerfisins og bílaflotans, sem er annaðhvort tengiltvinnbílar eða að fullu með rafmagni, mun eiga sér stað hægar en ef þessi brú væri til staðar. Af því að ég veit að hv. þingmaður hefur skoðað þetta, telur hún að þessi breyting verði til þess að flýta orkuskiptum í samgöngum á Íslandi hvað einkabílinn varðar, sem sagt fjölskyldubílinn? Í ljósi þess að við vitum að umboðin fá til að mynda ekki þann fjölda sem líklegt er að eftirspurn verði eftir, að tengiltvinnbílunum frátöldum, telur formaður efnahags- og viðskiptanefndar að þetta flýti uppbyggingunni eða kann að vera [[Forseti hringir.]]að á nýju ári fjölgi skráningu dísil- og bensínbíla [[Forseti hringir.]]sem hafa að engum hluta rafmagn sem orkugjafa?
Virðulegi forseti. Tel ég að þetta muni flýta orkuskiptum? Ég er ekki sá spámaður að ég geti séð inn í þá kristalskúlu sem margir eru nú að horfa í í lok árs, hvernig framtíðin muni blasa við okkur. Ég sé það ekki alveg fyrir. En þær raddir hafa heyrst að það eigi ekki að vera ívilnun eða niðurgreiðsla á ökutækjum sem ganga fyrir jarðefnaeldsneyti. Það eru ein rökin. Önnur rökin eru þau hvort við þurfum á því að halda að hér sé þá einhver millileikur sem við kjósum að líta svo á, alla vega hingað til, að hafi verið tengiltvinnbílar sem geti þá brúað bilið þangað til innviðir okkar verði komnir þangað að þeir ráði við það. Maður getur alveg velt því fyrir sér að bílaleigurnar okkar stýra að miklum hluta eftirmarkaðnum eða sölu notaðra bíla. Bílaleigur landsins hafa verið að flytja inn um helming af nýskráðum bílum á Íslandi þannig að það liggur í hlutarins eðli. Eftir því sem ég kemst næst af upplýsingum frá þeim hefur verið vandkvæðum bundið að leigja 100% rafbíla. Ferðamenn sem ætla að fara hringinn í kringum landið eða í lengri ferðir veigra sér við því. Ég er talskona þess að við sjáum uppbyggingu ferðaþjónustu og uppbyggingu atvinnulífs hringinn í kringum landið. Þess vegna verður að gera gangskör í því að byggja hér upp innviði fyrir rafbíla og [[Forseti hringir.]]þá munum við sjá hér mjög fljótt orkuskipti, að ég tel.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2022 um að hækka kolefnisgjaldið. Þetta eru breytingar sem eru tímabærar og eru í samræmi við þær tillögur sem vísindamenn, hagfræðingar, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, umhverfissamtök og rannsóknir sýna okkur að séu besta leiðin til þess að virkja markaðsöflin til að ná árangri í loftslagsmálum. Eitt vil ég hafa á hreinu áður en ég held lengra. Það er að þetta er ekki einhver venjulegur skattur sem leggst á ákveðna starfsemi og fer inn í ríkissjóð. Þetta eykur ekki umsvif ríkisins og þarf ekki að breyta heildarupphæðum fjárlaga og ríkisrekstrar. Þetta er skattur sem færir raunverulegt gjald losunar gróðurhúsalofttegunda, sem við vitum öll hvað er gríðarleg, til markaðarins, eitthvað sem hefur ekki verið tekið inn í útreikninga áður því við höfum ekki fundið fyrir þessum áhrifum á samfélagið í þessum mæli. Ef við tökum dæmi um fyrirtæki eða einstakling sem tekur ákvarðanir á markaði um hvort skuli kaupa hlut A á 500 kr. sem losar kannski 5 kíló af kolefni eða hlut B sem kostar 700 kr. en losar 10 kíló af kolefni er undir núverandi efnahagskerfi óraunhæft að búast við því að aðilar taki inn í sína ákvarðanatöku þann fjarstæða kostnað sem þessi losun á auka 5 kílóum af kolefni hefur enda eru fyrirtæki og einstaklingar skiljanlega oft að hugsa um að standa á eigin fótum og um eigið fjármagn. Ég veit vel að sumir einstaklingar og aðilar á markaði myndu kjósa grænni kostinn út frá samfélagslegum sjónarmiðum en það er ekki alveg hægt að stóla á það enda núna 30 ár síðan við vissum af alvarleika vandans og stór hegðunarbreyting á þeim skala sem nauðsynleg er hefur ekki átt sér stað. Kolefnisskattur tæklar einmitt þessi vandamál og færir raunkostnað losunar, sem við vitum öll hvað er hár, inn í ákvarðanatöku aðila á markaði. Samkvæmt fjárlögum núna stendur til að hækka kolefnisgjaldið um 2,5%, sem hljómar náttúrlega ótrúlega vel. En eins og stjórnarandstaðan hefur bent á hækkar neysluvísitalan um 4% og þá á eldsneyti að hækka í takt við það. Þess vegna dregur þetta í rauninni úr þeim áhrifum sem kolefnisskatturinn ætti að hafa, sem er þvert á þessi ótrúlega flottu markmið ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum þar sem loftslagsmálin og markaðurinn eiga einmitt að vinna saman. Kolefnisskattur er þess vegna fullkomin leið til þess að gera einmitt það, að láta markaðinn og loftslagið vinna saman, því með þessu er ríkið ekki að koma að stjórn um hvert markaðurinn eigi að stefna heldur gerir hann það sjálfur með betri útreikningi á raunverulegum kostnaði. Þessi breytingartillaga gerir fyrst ráð fyrir 4% hækkun út frá neysluvísitölu og svo tvöföldun, enda segir Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að kolefnisgjöld þurfi að a.m.k. tvö- eða þrefaldast til að hafa tilætluð áhrif, alla vega hér á Íslandi. Fjármagnið sem fæst af þessum stofni þarf að vera sett til hliðar og skýrt að það fari til loftslagsaðgerða eða endurgreiðslna, svokallaðra, með leyfi forseta, „carbon dividens“. Þetta gerir Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn alveg skýrt í greiningu sinni og legg ég til að þegar þingið kemur aftur saman í janúar verði strax tekin umræða um hvernig skuli nýta þennan skatt. Það er hægt að nýta hann beint til loftslagsaðgerða og má þá t.d. horfa til Noregs, Svíþjóðar og Bresku-Kólumbíu þar sem það hefur sýnt sig að þetta hefur ekki slæm áhrif á efnahaginn en mjög jákvæð áhrif á loftslagið. Einnig væri hægt að greiða hann út og er þá horft til tillagna í sameiginlegu bréfi 3.500 hagfræðinga, þar af 28 Nóbelsverðlaunahafa, um að greiða út skattinn, mest til þeirra tekjuminnstu og lækka í þrepum eftir því sem laun hækka. Þá fengju tekjuminnstu hóparnir enn þá meira tækifæri til að taka þátt í grænu umskiptunum. Það væri raunhæf leið fyrir ríkið að setja á fót slíkan skatt í samvinnu við tekjuminni hópa og meiri hluta þjóðfélagsins sem myndi fá greiddar fyrrnefndar „carbon dividens“ eða kolefnisarðgreiðslur. Þetta er eitthvað sem þingið gæti rætt síðar. Báðar leiðir eru raunhæfar til að virkja allt samfélagið í því að minnka verulega útblástur gróðurhúsalofttegunda og með því áhrif loftslagsbreytinga. Með þessar staðreyndir í huga og frábær markmið ríkisstjórnarinnar tel ég þetta vera raunhæfa leið til að koma loftslagsmálunum í forgang og tel að þingmenn, sem er annt um umhverfið, sama í hvaða flokki þau eru og sama á hvaða hlið stjórnmálanna eða hagstjórnarinnar þau eru, geti öll sætt sig við þessa lausn. Það er ótrúlega mikilvægt að fjármagna þessar loftslagsaðgerðir og halda áfram að fylgja vísindum og sérfræðingum þegar kemur að því að leita lausna. Við getum því ekki, næstum á árinu 2022, verið að ræða fjárlög sem er ætlað að minnka áhrif kolefnisgjalds, þeirrar lausnar sem fræðimenn einmitt hvetja til. Þetta vona ég að þingmenn, sérstaklega í ríkisstjórninni, sem vilja ná fram loftslagsmarkmiðum sínum, skoði ítarlega og greiði atkvæði með þessari breytingartillögu.
Frú forseti. Ég vil koma inn á þrjú atriði svona að meginstofni til, kannski bætist eitthvað aðeins við í ræðu minni. Ég vil í fyrsta lagi koma inn á breytingartillögur sem við í Miðflokknum leggjum hér fram milli 2. og 3. umr. og síðan langar mig til að koma aðeins inn á mál sem hafa verið hér nokkuð rædd sem snúa að ívilnunum tengiltvinnbíla og breytingum sem eru að verða þar á og viðbrögð efnahags- og viðskiptanefndar við þeim og þeirri umræðu sem hefur átt sér stað í þeim efnum. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd lét frá sér nefndarálit nú í dag sem undir rita hv. þingmenn stjórnarflokkanna Guðrún Hafsteinsdóttir, formaður nefndarinnar, Ágúst Bjarni Garðarsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir og Steinunn Þóra Árnadóttir. Þar segir um þetta efni, með leyfi forseta: „Nefndin hefur fjallað að nýju um breytingar á ívilnunum vegna innflutnings tengiltvinnbifreiða samkvæmt lögum um virðisaukaskatt sem að óbreyttu falla niður eftir að samtals 15.000 tengiltvinnbifreiðar, sem notið hafa ívilnana, hafa verið skráðar á ökutækjaskrá. Líkt og fram kemur í áliti meiri hluta nefndarinnar við 2. umræðu telur meiri hlutinn ekki forsendur til breytinga á fyrirkomulagi ívilnana vegna tengiltvinnbifreiða að svo stöddu …“ Ég er hræddur um að það eigi eftir að koma á daginn á nýju ári að þetta er ekki hugsað til enda. Ég held að með því að stöðva ívilnunina hérna sé beinlínis verið að fara í aðgerð sem mun hægja á orkuskiptum í samgöngum. Ég held að það liggi þannig, ef við horfum á það sem blasir við, takmörkun á afhendingargetu framleiðanda og bílaumboða á 100% rafbílum, þá brú sem felst í tengiltvinnbílunum, sérstaklega gagnvart landsbyggðinni, ef við horfum á þá aðlögun fólks að læra að nýta sér rafmagnsbílana sem felst í þessu, ef við horfum á uppbyggingu innviðanna, hversu skammt þeir eru raunverulega á veg komnir hvað það varðar að ráða við þessa umbreytingu, orkuskipti í samgöngum, þá er allt sem bendir til þess að það sé hreinlega alveg galið að ætla sér að reyna að ná þeirri breytingu fram með því að slá tengiltvinnbílana út úr ívilnanagrúppunni núna um áramótin. Áramótin eru að ganga í garð bara eftir nokkra daga þannig að þessi ívilnun er varðar tengiltvinnbílana er búin. Það sem tekur við verður væntanlega markaður á næsta ári þar sem umboðin munu þurfa að stýra framboðinu meira inn á sparneytna, sem er auðvitað jákvætt, bensínbíla og dísilbíla sem í engu nýtast við rafmagn sem orkugjafa. Eins og gögn Bílgreinasambandsins benda til og þær umsagnir sem borist hafa um þetta frá þeim aðilum sem starfa á þessum markaði þá er ég hræddur um að að ári liðnu munum við standa hér og horfa á tölur þar sem hefur orðið afturför í orkuskiptum í samgöngum á Íslandi, sérstaklega hvað varðar fólksbíla. Ef það er markmiðið er ágætt að það komi bara fram því það er því miður svo oft í aðgerðum sem eru réttlættar með hagsmunum loftslagsins, sem getur alveg verið í lagi, að þær ganga beinlínis gegn þeim markmiðum sem menn segjast ætla að ná fram. Þetta er eitthvert skýrasta dæmið sem hægt er að hugsa sér um það. Hér er þessi breyting gerð og hún mun hægja á orkuskiptum í samgöngum. Það er engum blöðum um það að fletta. Þetta er vond ákvörðun og hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefði átt að gera þetta betur. Það er auðvitað engin skýring eins og segir hér í nefndarálitinu um að viðhalda ekki fyrirkomulaginu, með leyfi forseta, „enda kalli breytingar á því á víðtækari endurskoðun, m.a. með hliðsjón af ríkisstyrkjareglum og skuldbindingu íslenskra stjórnvalda til þess að tilkynna breytingar á fyrirkomulaginu til Eftirlitsstofnunar EFTA“. Ef þetta er alvöru vandamál þá bara gera menn þetta, ganga til þessa verks. En það liggur fyrir að ESA er nú þegar búið að stimpla fyrirkomulagið eins og það var. Ég held að stjórnvöld hafi oft þrammað um á þynnri ís en í þessu máli ef framlengingin hefði verið ákveðin hér án þess að ræða áður við Eftirlitsstofnun EFTA. Eftirlitsstofnunin er búin að fara í gegnum þetta, núverandi reglur sem eru að renna úr gildi núna um áramótin hafa þennan stimpil. Þannig að þetta er auðvitað bara fyrirsláttur. Annað sem hefur komið upp í þessari umræðu er að fjárlaganefnd sé búin að loka sinni vinnu en eins og kom fram hér í svari hv. formanns fjárlaganefndar áðan í umræðu um fjárlög við andsvari mínu þá yrði þetta bara gert með því að nefndin er kölluð saman og hún leggur fram breytingartillögu sem er tekin inn hér með afbrigðum. Það er algerlega vandalaust. Þetta er einhver undansláttur. Hvað veldur? Er svona mikil harka? Nú veit ég ekki, eigum við að reikna með að það sé mikil harka eins stjórnarflokksins? Eigum við að giska á að það sé þingflokkur Vinstri grænna sem er harður á móti? Ég trúi ekki öðru en að þingflokkar Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins hafi skilning á þessu máli. Annað stenst enga skynsemisskoðun, auðvitað gera þingflokkarnir það. Ef það er staðan að við erum hér að samþykkja mál sem gengur beinlínis gegn því að ná árangri í orkuskiptum í samgöngum þá er þessi ríkisstjórn varla á vetur setjandi. Ef þröngsýn sjónarmið, eins og virðast ráða í þessu máli, stýra ferð og þingflokkar Sjálfstæðisflokks og Framsóknar kyngja aftur og aftur gagnvart málum sem blasir við að ríkisstjórnin er rangstæð í eins og þessu, þegar hérna er beinlínis verið að hægja á orkuskiptum í umferð, þá hljóta þingflokkar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks að gefast býsna fljótt upp. Það veldur mér verulegum vonbrigðum að þetta sé niðurstaðan. Þingmenn stjórnarflokkanna munu hér síðar í dag fá tækifæri til að fella tillögu Miðflokksins um að halda þessum reglum óbreyttum frá því sem nú er og ég vona að mönnum snúist hugur fyrir þann tíma. En í öllu falli, ef vilji er til þess að finna einhverja millileið sem getur áfram stutt við orkuskipti í samgöngum og menn taki ekki nokkur skref aftur á bak, eins og blasir við að verði raunin á næsta ári, þá mun ég styðja slík mál og mun fagna þeirri framgöngu meiri hluta fulltrúa í efnahags- og viðskiptanefnd. Það væri skynsamlegt og þá mun sá sem hér stendur draga sína eigin tillögu til baka. Til viðbótar við þessi atriði er snúa að ívilnunum fyrir tengiltvinnbíla langar mig að nefna breytingartillögu sem Miðflokkurinn leggur fram núna milli 2. og 3. umr. þar sem lagt er til að frítekjumark ellilífeyrisþega verði hækkað í 6 millj. kr. á ári, 500.000 kr. á mánuði, í stað 2,4 milljóna eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. 2,4 milljónir er skref í rétta átt frá 1,2 milljónum á ári og því ber að fagna. En við verðum að horfa heildstætt á kostnaðinn sem af þessu hlýst. Ég hef gagnrýnt það reglulega að fjármálaráðuneytið horfir eingöngu á kostnaðarþáttinn af þessu en í engu er tekið tillit til þeirra tekna sem af slíkri hækkun frítekjumarksins hlýst. Það er auðvitað fráleit nálgun að hér standi fyrirsvarsmenn stjórnarflokkanna og haldi því fram að það séu bara útgjöld af því að hækka frítekjumark eldri borgara. Eldri borgarar eru ekki að fara að setja hverja krónu undir koddann og láta hana stoppa þar. Þetta fer allt meira og minna í neyslu og skapar ríkinu áfram tekjur. Ég vil halda til haga þeirri gagnrýni sem ég hef sett fram og minnti á í umræðu um fjárlög áðan þar sem við vorum að samþykkja töluverðar breytingar á lögum um opinber fjármál, það verður að koma á þannig mekanisma fyrir okkur þingmenn að fjármálaráðuneytinu sé uppálagt að sýna á báðar hliðar peningsins, ef svo má segja, það sé bæði tekið tillit til þeirra útgjalda sem af ákvörðun hljótast og þeirra tekna sem líklegt er að af henni skapist. Meðan svo er ekki þá erum við alltaf að horfa á bjagaða mynd. Síðan til viðbótar verður hér tillaga frá okkur í þingflokki Miðflokksins, eins og ég kom inn á áðan, um að framlengja ívilnun tengiltvinnbíla út árið 2022 án þess að gera neinar hliðaraðlaganir. En ég myndi fagna því ef fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna kæmu fram með tillögu sem væri í þá áttina, þó að skilyrðin yrðu ekki framlengd að fullu. Ég hef dregið til baka tillögu er snýr að kolefnisgjaldinu. En efnislega er afstaða okkar í Miðflokknum óbreytt, það er skattur sem ætti að lækka eða fella hreinlega niður, enda hefur það ítrekað komið fram í svörum ráðherra hér á liðnu kjörtímabili að stjórnvöld hafa enga hugmynd um áhrif þessa skatts. Þetta er bara hreinn viðbótarskattur á fyrirtæki og landsmenn alla og við eigum að draga slíkt til baka í stað þess að setja skattahækkanir í búning grænna lausna og grænna skatta sem eru ekkert annað en almennir skattar. Ég ætla að láta þetta duga í bili.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir ræðuna. Ég held að ég geti tekið undir ýmislegt, auðvitað ekki allt, sem þar kom fram. Við hv. þingmaður höfum meðal annars rætt þessi mál hér á göngum Alþingis. Það sem er í þessu nefndaráliti frá meiri hlutanum og hv. þingmaður skautaði kannski fram hjá er að við beinum því til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að taka þetta heildstætt til endurskoðunar og hvort tilefni sé til að framlengja þær ívilnanir sem verið hafa í gangi vegna tengiltvinnbifreiða og það áður en þessum 15.000 bíla kvóta verði náð. Ég held að það sé mjög mikilvægt að gera það. Ég get alveg tekið undir það sem fram kemur að þetta er auðvitað hluti af markmiðum ríkisstjórnarinnar þegar kemur að loftslagsmálum. Ég vil spyrja hv. þingmann, þar sem þetta er niðurstaða nefndarinnar, hvaða tölu hann hefur í huga varðandi þennan kvóta, hvort við erum að tala um að fara í 17.000, 18.000 eða 20.000, hvaða tölu hv. þingmaður hefur í huga.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ágústi Bjarna Garðarssyni fyrir andsvarið. Varðandi þessar tölur, ef ég byrja á að svara því, þá held ég að 20.000 væri skynsamlegt viðmið til að brúa það bil sem við horfum til að sé nauðsynlegt að brúa til að samfella geti orðið í þessum orkuskiptum hvað fólksbílaflotann varðar. Með fyrirvara um að það sé misminni held ég að ég hafi þá tölu frá Bílgreinasambandinu. Það verður að vera smáfyrirvari á því svari mínu en ég held að tölurnar séu þaðan og þær passa við þau gögn sem liggja fyrir núna um þegar skráða bíla, með hvaða hætti sá taktur hefur verið og það tímabil sem Bílgreinasambandið hefur talað fyrir að þurfi að brúa. Þess vegna hef ég talið skynsamlegt að kvótinn verði settur upp í 20.000 bíla úr 15.000. Það sem hv. þingmaður sagði að ég hefði skautað fram hjá þá var það nú ekki svo. Ég kom inn á þetta í andsvari við hv. formann nefndarinnar fyrir stuttu varðandi það að meiri hlutinn beindi því til fjármála- og efnahagsráðherra að taka til skoðunar hvort tilefni væri til að framlengja framangreindar ívilnanir o.s.frv. Hversu líklegt er það til árangurs að beina þeirri fyrirspurn til þess ráðherra sem lagði til að fella þessar ívilnanir úr gildi að athuga nokkrum vikum seinna hvort ástæða sé til að taka þær upp aftur? Það er bara einhver undansláttur. Ég er hræddur um að það komi ekkert út úr því. Ég vona að ég hafi rangt fyrir mér, ég vona það innilega. En ég er hræddur um að það sé bara verið að kaupa sér frið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Enn og aftur ítreka ég að ég held að við séum sammála um ansi margt þegar kemur að þessu máli. Ég held að kannski sé það þessi umhverfisþáttur, uppbygging innviða úti um allt land, þetta tengist allt saman, að hugsanlega séum við að fara of bratt í að fella ívilnanirnar alveg úr gildi. Það er kannski ástæðan fyrir því að við erum að leggja það til. Ég hef trú á því að að bæði hæstv. ráðherra og við þingmenn séum til í að hlusta á rök og það sé margt sem geti breyst í þessari vinnu. Ég ætla því ekki að útiloka að málið geti tekið breytingum. Mig langar að lokum að spyrja hv. þingmann. Segjum sem svo að við munum hækka þennan kvóta. Er hv. þingmaður sammála mér í því, af því að við erum að tala um loftslagsmálin, að í þeirri aðgerð sé skynsamlegt, ef til hennar kemur, að lækka CO2 í jafnvel 40 grömm þannig að við tökum þá inn bíla sem hafa stærra batterí og lengri drægni þannig að við séum þá komin með bílaflota sem skipti raunverulega einhverju máli í því verkefni okkar allra og ríkisstjórnarinnar að láta gott af okkur leiða í loftslagsmálum?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er skemmst frá því að segja að ég er algerlega sammála þeirri nálgun að hnika til gildunum í þessum efnum. En ég held að það gerist af sjálfu sér. Nú er þessi svokallaða þriðja kynslóð tengiltvinnbíla með miklu meiri drægni á rafmagninu en sú kynslóð rafbíla sem kom fyrst með þessari tengiltvinnlausn og náði þá kannski einhverjum 15–30 km. En við erum að horfa á einhverja 80 km, plús/mínus 10, í flestum tilvikum núna, sýnist mér. Ég held að þetta gerist af sjálfu sér. Það er einmitt það sem við verðum að gera, að leyfa þessari þróun að eiga sér stað dálítið á forsendum þróunarinnar í tækninni. Hún á sér stað hjá stóru framleiðendunum. Það er orðin algjör bylting á milli fyrstu og þriðju kynslóðar hybrid-bíla. Ég væri mjög fylgjandi því að færa þetta viðmið til, en ég bara verð að viðurkenna að það kæmi mér mjög á óvart ef verið væri að flytja inn bíla í dag með mjög litla drægni. Ég verð að viðurkenna að ég þekki það ekki en ég held að þeir bílar séu varla framleiddar lengur, bara í ljósi þeirrar þróunar sem orðið hefur. En ég vona að það sé rétt mat hjá hv. þingmanni að enn sé von til að þetta verði fært til betri vegar því að eins og þetta liggur fyrir núna er verið að fara eins illa að þessu og nokkur kostur er. Eins og ég segi er beinlínis verið að hægja á orkuskiptum í samgöngum hvað fólksbílaflotann varðar. Ég tek undir og hvet hv. þingmann og félaga hans í hv. efnahags- og viðskiptanefnd að fylgja þessu máli eftir hvað varðar þá endurskoðun sem nefndin vísar til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra.
Virðulegur forseti. Við erum að ræða fjárlögin og að undanförnu höfum við sérstaklega verið að ræða um loftslagsmál. Það sem er kannski eitt það furðulegasta við okkur Íslendinga í loftslagsmálum er þessi ótrúlega hræsni að við höldum að við séum nafli alheimsins í sambandi við loftslagsmál. Því miður erum við það lítil að við erum varla mælanleg í því samhengi, en auðvitað ber okkur skylda til að taka á þeim málum. En á sama tíma og við tölum hér um loftslagsmálin, eins og við séum að gera eitthvað rosalega mikið í þeim málum, þá erum við að selja mengunarkvóta til kjarnorkuvera, kolabrennsluvéla og olíubrennslu. Hvað segir það um okkur? Jú, það er hræsni af okkur. Og á sama tíma og við þykjumst vera rosaleg í loftslagsmálum þá erum við að flytja ruslið okkar til útlanda og höldum að við séum svo ofboðslega umhverfisvæn að gera svoleiðis hluti. En tölum um hitt sem hefur verið til umræðu hér, tengiltvinnbílana. Þar erum við líka komin í þessa ótrúlegu hræsnisferð að halda því fram að það sé ekki skynsamlegt að viðhalda ívilnunum sem varða tengiltvinnbíla. Fyrstu tengiltvinnbílarnir og tengiltvinnbílar sem eru komnir í dag eru gjörólíkir hlutir. Í nýjustu bílunum hefur maður jafnvel val um þrjá möguleika. Maður getur keyrt þá eingöngu á rafmagni, maður getur keyrt þá eingöngu á hybrid, þá er rafmagn og bensín notað, og síðan eingöngu á bensíni. Núna duga flestir bílarnir eingöngu á rafmagni frá 50 og alveg upp undir 100 km. Hvað segir það okkur, bara í samhenginu, ef við tökum venjulegan vinnandi mann sem er að fara í vinnu? Flestum innan höfuðborgarsvæðisins dugir eingöngu rafmagn úr og í vinnu. Og ætli venjulegur vinnandi maður sé að jafnaði að keyra bílinn sinn innan borgarmarkanna þannig að rafmagnið myndi duga? Ég myndi giska á að það væri svona frá 60 upp í 80% og jafnvel meira. Þar af leiðandi erum við að segja við þann hóp sem vill keyra á tengiltvinnbílum en eingöngu á rafmagni: Nei, við ætlum að stoppa það. Þið verðið að fara bara á rafmagn, ekkert annað. En á meðan við höfum ekki rafvætt þannig að nógu mikill fjöldi bíla komist að til að tengja sig hringinn í kringum landið þá erum við ekki tilbúin að fara eingöngu í rafmagnsbíla eins og allir vilja fá. Og annað í þessu. Ef við tökum bara 50–80 km akstur þá erum við líka að segja við þá sem búa á Suðurnesjum og sækja vinnu í bænum að þeir geti farið á hleðslubíl í bæinn, hlaðið bílinn og farið svo aftur á hleðslunni heim. Og líka þeir sem búa í Hveragerði eða á Selfossi. Þannig að við erum að segja við þá sem búa úti á landi, þar sem innviðir í sambandi við rafmagnshleðslu eru ekki nógu góðir, að þeir geti farið allra sinna daglegu ferða innan síns bæjarfélags eingöngu á rafmagni. Ég veit um fólk sem býr úti á landi og notar eingöngu rafmagn á tengiltvinnbíl. Eina skiptið sem það notar bensín- eða dísilmótorinn er þegar það fer langar ferðir í bæinn. Þannig að við sjáum að þetta er mjög hagkvæmt. En því miður held ég að það sé orðið of seint að breyta þessu. Hluti af þessu dettur út núna um áramótin og síðan á þetta að detta út varðandi 15.000 bíla. Þá erum við að tala um hækkanir upp undir tæpa milljón. Kannski er hægt að minnka það um helming og vonandi verður það gert vegna þess að það er heilbrigð skynsemi í því. Ég tek undir og mun styðja breytingartillögu hv. þm. Bergþórs Ólasonar er þetta varðar vegna þess að það er bara heilbrigð skynsemi í því að halda þessari ívilnun áfram. Við verðum líka að átta okkur á því hverjir endurnýja bílana sína í dag. Ef við erum að tala um fólk sem er með allt upp í tíu ára gamla bíla, sem eyða 15–20 lítrum á hundraðið, og förum í tengiltvinnbíla, þá erum við að tala um eyðslu upp á kannski 1–2 lítra. Það er bara himinn og haf á milli 15–20 lítra eyðslu á 100 km eða 1–2 lítra og jafnvel ekki neitt þegar eingöngu er keyrt á rafmagni. Þannig að það er bara algjörlega heilbrigð skynsemi að gera þetta svona. Og síðan vitum við að þróunin er hröð. Og eins og við urðum vör við í fréttum í gærkvöldi þá er núna að koma fyrsta flugvélin sem flýgur eingöngu á rafmagni. Hún er komin til landsins. Samkvæmt þeim fréttum eru ekki nema 2–3 ár og þá erum við farin að fljúga innanlandsflug eingöngu á rafmagni. Við erum líka að koma skipum yfir í rafmagn. Við erum með skip sem siglir á rafmagni milli lands og eyja. Þróunin er hröð og ég held að það hefði verið til góðs ef við hefðum getað haft tengiltvinnbíla óbreytta út árið 2022. Síðan er annað mál sem hv. þm. Bergþór Ólason kom inn á og það er um atvinnutekjur, að hækka frítekjumark atvinnutekna upp í 500.000 kr. á mánuði, 6 milljónir á ári. Þegar þú ert kominn upp í svona tölur þá breytir það engu máli, þá geturðu alveg eins sagt: Burt með allar takmarkanir. Það þarf ekki að setja neinar takmarkanir, það þarf ekkert vera 500.000, 600.000 eða 700.0000. Það á bara að vera: Þú vinnur og þú borgar skatta. Staðreyndin er sú að þegar þú ert kominn í þessar tekjur, ásamt því að fá eitthvað frá lífeyrissjóði, færðu hvort sem er ekkert frá Tryggingastofnun ríkisins vegna þess að það dettur út við um 700.000 kr. tekjur. Þarna erum við eiginlega að blekkja okkur. Það gildir eiginlega nákvæmlega það sama, þetta er það heimskulegasta sem nokkurn tíma hefur verið gert af nokkurri ríkisstjórn yfir höfuð, að letja fólk til að vinna og hindra það í að vinna. Nákvæmlega það sama gildir um öryrkjana þegar sagt er við þá að þeir fái bara 109.000 kr. frítekjumark. Það er eiginlega hálfgerður brandari. Það getur enginn unnið vegna þess að það skilar sér ekki. Út af skerðingum og keðjuverkandi skerðingum þá skilar það sér ekki. Aftur á móti er sagt á sama tíma: Ókei, þið eruð tilbúin að borga fólki til að vera heima fyrir nákvæmlega sömu upphæðina en ef það fer að vinna og borga skatta á móti þá má það ekki gera það. Eitt það heimskulegasta sem við gerum er að letja fólk til vinnu. Þeir tala út og suður. Í einni setningunni segja þeir: Við viljum ekki hækka frítekjumarkið. En í hinni segja þeir: Við þurfum einhvern veginn að fá öryrkja til að vinna meira. Þetta eru ekki skynsamlegar tillögur frá ríkisstjórninni. En eins og ég segi er það staðreynd að við ættum að ryðja öllum hindrunum úr vegi. Það er hreinlega búið að sanna að það er hagkvæmt um 2–4 milljarða kr. að taka allt frítekjumark af atvinnutekjum eldra fólks. Síðan hefði verið mjög skynsamlegt líka ef við hefðum gert svipað fyrir öryrkjana og Svíar gerðu, leyft þeim að vinna skatta- og skerðingarlaust í 2–3 ár, bara til þess að sjá að þeir geti farið út á sínum forsendum en ekki á einhverjum þvinguðum forsendum þeirra sem vilja endurskoða almannatryggingalögin og pína upp einhverja starfsgetu.
Forseti. Við erum nú á klára afgreiðslu fjárlaga og um það hefur margt verið sagt og ég ætla svo sem ekki að endurtaka það. En meðal þeirra tillagna sem hér eru og við greiðum atkvæði um núna er breytingartillaga frá fjárlaganefnd sem varðar m.a. fjármögnun átaksins Allir vinna upp á 7,2 milljarða kr. Þegar bandormurinn var samþykktur greiddi þingflokkur Viðreisnar atkvæði gegn þeirri tillögu. Við munum vera við sama heygarðshornið hér og greiða atkvæði gegn fjármögnun þessa verkefnis þar sem við teljum að það sé algerlega órökstutt hvaða hagsbætur það hefur. Þvert á móti eru miklar vísbendingar um að það sé óráð að halda þessu verkefni áfram um þessar mundir.
Virðulegi forseti. Það segir sína sögu að hér erum við að skila ríkissjóði með 180 milljarða halla, sem er u.þ.b. 5% af vergri landsframleiðslu. Það er mikilvægt að ná jafnvægi í ríkisrekstrinum og styðja við peningastefnuna. En þrátt fyrir þennan mikla halla erum við hér með fjárlög sem styðja svo um munar við fólk og fyrirtæki og innviði okkar á komandi ári. Við erum að framlengja vinnumarkaðsúrræði og við höldum áfram að efla og styðja við nýsköpun, rannsóknir og þróun. Hér eru líka framlög til einstakra safna og stuðningur við menningarstarfsemi víða um land, sem skiptir verulegu máli. Við erum að styrkja rekstrargrunn hjúkrunarheimila og höldum áfram að efla heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustað og við bætum í geðheilbrigðismálin. Þessi fjárlög eru góð og þau skipta máli fyrir fólkið í landinu.
Virðulegi forseti. Mig langar til að nýta tækifærið hér þar sem ég er að fara að greiða atkvæði í fyrsta skipti um fjárlög á Alþingi Íslendinga. Ég hef setið í fjárlaganefnd ásamt öðru góðu fólki og hafa undanfarnar vikur verið viðburðaríkar og afar lærdómsríkar. Við höfum þurft að vinna hratt og vel og vil ég hrósa hér öllum aðilum, nefndarmönnum fjárlaganefndar og starfsfólki, fyrir gott samstarf, góða samvinnu. Sér í lagi af því að ég er hérna uppi vil ég nýta tækifærið til að hrósa hv. þingmanni og formanni fjárlaganefndar, Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, fyrir afar góða fundarstjórn og vinnu: Takk fyrir. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Fyrstu fjárlög þessarar ríkisstjórnar boða ekki gott fyrir baráttuna gegn loftslagsvanda. Þau boða ekki gott fyrir stöðu öryrkja og þau boða ekki gott fyrir sókn í húsnæðismálum, því miður. Hér er ansi bjöguð forgangsröðun þar sem 7 milljarðar eru settir í átak sem liggur fyrir að er þensluhvetjandi og óþarfi, en ekki fengust nema 150 milljónir aukalega í markmið um niðurgreidda sálfræðiþjónustu, sem við vitum að er mikil þörf á um þessar mundir í miðjum heimsfaraldri með þau áhrif sem hann hefur haft á geðheilsu þjóðarinnar. Það er bjöguð forgangsröðun í þessum fjárlögum, virðulegi forseti. Þau eru vissulega í takt við ríkisstjórn þessa minnsta samnefnara, eins og við höfum séð. Þau eru vond byrjun á þessu kjörtímabili.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um efnistök þessa frumvarps. Eftir mig liggja nokkur nefndarálit eftir vinnuna og mig langar að þakka nefndarfólki, formanni, fyrir áhugaverðar síðastliðnar vikur. Mig langaði bara til að koma hérna upp og taka það fram að þetta eru náttúrlega ótrúlegar aðstæður til að afgreiða 1.000 milljarða út úr svona batteríi. Þetta eru mín fyrstu kynni af fjárlagavinnu, en það hlýtur að teljast mjög sérstakt að þurfa að fara í svona yfirgripsmikla vinnu á svona litlum tíma. Ég segi þetta líka af virðingu við allt það fólk sem komið hefur á nefndarfundi til okkar sem hefur veitt okkur ómælanlega aðstoð og við höfum fengið mjög mikla viðbótarinnsýn í verkefnin sem við erum að vinna. Þess vegna sést það mjög augljóslega hversu mikið betri þessi vinna hefði getað orðið að mörgu leyti ef við hefðum haft meiri tíma. Þess vegna vona ég að við munum ekki sjá þetta ferli í þessu formi aftur og að næst verði kosið að vori.
Virðulegur forseti. Í fjárlögum er verið að hækka kolefnisgjald um 2,5%, sem er í raun lækkun á áhrifum þess ef litið er til 4% hækkunar á neysluvísitölu. Þessi breytingartillaga er aðeins hækkun í samræmi tillögur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um hækkun til þess að skatturinn geti haft þau áhrif sem hann á að hafa. Skattinn væri hægt að nýta til uppbyggingar á grænum efnahag eða einfaldlega greiða út og er raunhæf leið til þess að ná fram ótrúlega flottum markmiðum ríkisstjórnar í loftslagsmálum. Ég vona að þingið taki þetta mál alvarlega á nýju ári því að þetta er ein raunhæfasta leiðin sem fólk frá öllum hliðum stjórnmálanna getur komið sér saman um til að takast á við loftslagsvandann og færa hann í hendur markaðarins.
Frú forseti. Samfylkingin vill sannarlega hefja kraftmikla sókn í loftslagsmálum, sókn sem jafnast á við stærstu samfélagsverkefni 20. aldarinnar, raflýsingu, hitaveitu, lagningu síma og þjóðvega. Við erum hins vegar mjög meðvituð um að slíkar aðgerðir geta aukið ójöfnuð og ófrið í samfélaginu, sé ekki vandað til verka. Ef fólk sem býr við verstu kjörin þarf að taka á sig mjög miklar byrðar mun það á endanum leiða til þess að andstaða verður við nauðsynlegar aðgerðir. Það verður til þess að við náum ekki árangri í þessum mikilvæga málaflokki. Því er afar mikilvægt að hugmyndafræði jafnaðarmanna ráði för þegar ráðist er í aðgerðir af þessum toga. Þó að góður hugur fylgi þessu máli teljum við að tillögum sem þessari, sem fela í sér miklar álögur á venjulegt fólk án tillits til efnahags, verði að fylgja mótvægisaðgerðir, t.d. grænar ávísanir, eins og þekkjast annars staðar á Norðurlöndum. Við í Samfylkingunni munum því ekki greiða atkvæði.
Frú forseti. Við þingmenn Miðflokksins leggjum hér til að í stað þess að frítekjumark ellilífeyrisþega hækki úr 1.200.000 kr. á ári í 2,4 milljónir hækki það í 6 millj. kr. á ári. Þetta er til samræmis við óskir Félags eldri borgara og við teljum að kostnaðarmat fjármálaráðuneytisins í þessum efnum standist enga skynsemisskoðun. Þar er, eins og við þekkjum, eingöngu tekið tillit til kostnaðarhliðar málsins en ekki í neinu gætt að tekjuhliðinni eins og hver einasti eldri borgari sem þessa nyti myndi stinga hverri krónu undir koddann hjá sér og láta hana daga uppi. Við teljum að kostnaður af þessari aðgerð sé hverfandi ef nokkur, ef afleidd áhrif eru skoðuð, og því leggjum við til að þetta frítekjumark fyrir eldri borgara fari úr 1.200.000 kr. eins og það er núna í 6 millj. kr. á ári.
Frú forseti. Hér er þessi tillaga sem fjallar um að ívilnanir er varða tengiltvinnbíla verði framlengdar til loka árs 2022, eins og reglurnar hafa verið til þeirra áramóta sem senn ganga í garð. Ég fór ítarlega yfir það í ræðu hér rétt áðan hvaða áhrif ég tel að muni hljótast af þeirri breytingu sem hér er að verða, en það má ná því saman með því að segja að með þessari aðgerð, að falla frá þessum ívilnunum tengiltvinnbíla og láta 100% rafbíla eingöngu njóta þeirra, er verið að hægja á og jafnvel taka skref aftur á bak hvað orkuskipti í samgöngum varðar, fólksbílaflotann. Ég held að það væri skynsamlegt að leyfa þessu fyrirkomulagi að lifa eitt ár í viðbót og viðhalda þeirri brú sem þeir sem best þekkja til á þessum markaði, Bílgreinasambandið og aðrir, telja nauðsynlega til að framleiðsla bíla og tækniþróun hafi náð okkur á þann stað að við getum með góðu móti að fullu farið yfir í 100% rafbílana.
Hv. alþingismenn. Þá er komið að lokum síðasta fundar á Alþingi á árinu 2021. Árið hefur líkt og síðasta ár markast af kórónuveirufaraldrinum sem hefur haft áhrif á þjóðlífið og störf okkar hér á Alþingi. En þó að þetta þing hafi ekki komið saman fyrr en 23. nóvember hefur tekist að ljúka afgreiðslu þeirra mála sem brýnt var að hlytu samþykki þingsins fyrir áramót. Vil ég þakka þingmönnum fyrir gott samstarf um þetta efni við krefjandi kringumstæður síðustu vikurnar. Eðli máls samkvæmt var höfuðáhersla lögð á samþykkt fjárlaga ársins 2022 og tengdra mála ásamt nokkrum þingmálum sem bundin voru gildistöku um áramót. Framlögð stjórnarfrumvörp á þessum fyrsta hluta 152. löggjafarþings eru 19 og stjórnartillögur níu. Þá hafa 67 þingmannafrumvörp og 45 þingmannatillögur verið lagðar fram. Til viðbótar hafa nefndir lagt fram eitt frumvarp. Af þessum fjölda hafa tíu stjórnarfrumvörp orðið að lögum, eitt nefndarfrumvarp og fimm stjórnartillögur verið samþykktar. Ég ítreka þakkir mínar til þingmanna fyrir ágætt samstarf. Einnig færi ég starfsfólki Alþingis þakkir fyrir þess góðu störf. Ég óska öllum farsældar á nýju ári og þeim sem eiga um langan veg heim að fara óska ég góðrar heimferðar og heimkomu og bið þess að við megum öll hittast heil á nýju ári. Landsmönnum öllum sendi ég mínar bestu nýárskveðjur.
Frú forseti. Fyrir hönd okkar alþingismanna vil ég flytja forseta og varaforsetum þakkir fyrir samstarfið á þessu haustþingi. Einnig þakka ég forseta hlý orð í okkar garð og ég vil einnig fyrir hönd okkar færa starfsfólki Alþingis kærar þakkir fyrir góð störf og mikilvæga aðstoð. Þingstörf síðustu daga og vikna hafa um margt verið óvenjuleg. Við erum mörg að takast á við ný verkefni. Sjaldan eða aldrei hafa fleiri varaþingmenn setið samtímis á þingi, sumir með nokkra reynslu eins og sá sem hér stendur, aðrir alls enga. Þeir hafa átt fullt í fangi með að átta sig á gangverki Alþingis á þessum háannatíma sem alltaf er fyrir jól og áramót en allt hefur þó farið vel að lokum. Mikið hefur mætt á starfsfólki þingsins sem hefur staðið sig með miklum sóma en ég held að á engan sé hallað þótt ég nefni sérstaklega forseta þingsins, Líneik Önnu Sævarsdóttur, sem hefur stýrt þinginu af skörungsskap síðustu daga. Það er ekki auðvelt að taka það kefli fyrirvaralaust en það hefur frú forseti gert með sóma. Ég ítreka þakkir okkar til forseta og starfsfólks Alþingis og óska þeim og öllum þingmönnum farsæls nýs árs. Ég vil biðja þingmenn um að taka undir þau orð mín með því að rísa úr sætum. - [[Þingmenn risu úr sætum.]]
Forseti þakkar.
Frú forseti. Forseti Íslands gjörir kunnugt: „Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 152. löggjafarþings, frá 28. desember 2021 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 17. janúar 2022. Gjört í Reykjavík, 28. desember 2021. Guðni Th. Jóhannesson. Katrín Jakobsdóttir. Bréf forseta Íslands um frestun á fundum Alþingis.“ Samkvæmt þessu umboði og með vísan til samþykkis Alþingis fyrr í dag lýsi ég því yfir að fundum Alþingis, 152. löggjafarþings, er frestað. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka hv. alþingismönnum og starfsmönnum þingsins fyrir gott samstarf við þessar óvenjulegu og erfiðu aðstæður á stuttu en snörpu desemberþingi. Við hugsum öll til þeirra sem hafa verið í einangrun og ekki fengið að taka þátt í þingstörfum vegna þess heimsfaraldurs sem geisar og þökkum fyrir öfluga innkomu varaþingmanna. Ég óska ykkur sem og landsmönnum öllum farsældar á komandi ári. Förum gætilega og hittust heil á nýju ári.