Borist hefur bréf frá velferðarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 276, um fjárveitingar til endurhæfingar geðsjúkra, frá Ernu Indriðadóttur.
Til svara eru: Mennta- og menningarmálaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og heilbrigðisráðherra.
Virðulegur forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um Aflið á Akureyri. Mér finnst frekar óþolandi að þurfa alltaf að vera að fjalla um svona litla fjárlagaliði, getum við sagt, þegar við eigum að vera að horfa á stóru myndina, en staðan er þannig að vinnubrögðum var breytt á þann veg að safnliðir fóru til ráðuneytanna og ég er sammála þeirri breytingu, mér finnst gott að ráðuneytin sjái um safnliði og einhver fagleg umsýsla sé hjá þeim. En hins vegar verðum við þingmenn að fá svör þegar við óskum eftir því, til dæmis um Aflið á Akureyri sem eru samtök gegn kynferðis- og heimilisofbeldi. Þau fá afar litla fjármuni úr ríkiskassanum, um 3 milljónir á ári held ég. Öll sveitarfélög í nágrannabyggðum hafa stutt Aflið og sent frá sér bókun hvað það varðar. Ég vil helst ekki þurfa að koma hér rétt fyrir jólin með einhverja breytingartillögu, jafnvel um að setja nýjan fjárlagalið í fjárlögin. Ég er viss um að ég get sannfært þingheim og Alþingi og löggjafarvaldið um að við eigum að styrkja þessi samtök frekar, ég get gert það með ýmsum ráðum sem mér finnst ekki endilega fagleg. Ég mundi vilja að ráðuneytið sæi um þetta. En ég verð að spyrja ráðherra: Er ætlunin að styðja betur við þessi samtök? Ef ekki, hvers vegna ekki? Við erum örugglega sammála, ég og hæstv. ráðherra, um að það á að gera kröfu til allra þeirra sem fá fjárframlög. Ef það er eitthvað í starfsemi Aflsins sem veldur einhverjum vandkvæðum eða spurningarmerkjum hjá hæstv. ráðherra er sjálfsagt að gera kröfur um að bæta þar úr. En ég vil benda á að samtök sem hafa 3 milljónir til umráða hafa ekki einu sinni efni á að ráða starfsmann í hálft starf þannig að faglegt starf getur verið erfitt. [[Forseti hringir.]]Ég óska eftir svörum við þessu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir fyrirspurnina. Hv. þingmaður hefur áður tekið þetta mál upp. Ég vil benda á í fyrsta lagi að fjárlagafrumvarpið er núna í meðferð þingsins í fjárlaganefnd þar sem hv. þingmaður á sæti og hefur þá tækifæri til að koma á framfæri ábendingum sínum. Eftir að safnliðirnir svokölluðu fóru yfir til ráðuneytanna höfum við lagt mikla áherslu á fagleg vinnubrögð og faglegt mat á þeim umsóknum sem koma um velferðarstyrkina. Sérstök matsnefnd sem er starfandi innan velferðarráðuneytisins fer yfir allar umsóknirnar og kemur með tillögur um hvernig sé best að standa að úthlutun styrkja. Við fáum fjölmargar umsóknir frá mjög hæfum frjálsum félagasamtökum og því miður getum við sjaldnast orðið við beiðnum frá þeim um þær upphæðir sem þau óska eftir. Fjárveiting til þeirra styrkja sem ráðuneytin veita hefur ekki hækkað og þar af leiðandi eru alltaf minni og minni peningar til skiptanna í ljósi kostnaðarbreytinga almennt í rekstri bæði frjálsra félagasamtaka og annarra. Ég vil hins vegar benda á að við höfum í ráðuneytinu lagt áherslu á að bæta faglega þjónustu við þá sem verða fyrir ofbeldi. Það höfum við gert með því að setja 10 millj. kr. í að fjármagna stöðu sálfræðings á Sjúkrahúsinu á Akureyri. Það er sama upphæð í krónum talið og var sett til geðdeildarinnar hér á höfuðborgarsvæðinu þó að það séu umtalsvert færri sem búa á Norðurlandi en á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel að að engu leyti sé verið að gera athugasemdir við starfsemi Aflsins eða annarra félagasamtaka sem við getum því miður ekki komið til móts við miðað við þann fjárlagaramma sem við erum með.
Virðulegur forseti. Þetta svar vekur mér ekki von í brjósti. Ég vil benda á að þetta mál er ekki inni á borði fjárlaganefndar. Það er á safnliðum og heyrir þar af leiðandi undir ráðuneytið. Ég get ekkert gert í fjárlaganefnd í þessu máli, en ég get lagt tillögu fyrir þingið og ég mun þá væntanlega gera það þótt mér sé það á móti skapi vegna þess að mér finnst það ekki vera vinnubrögðin sem við eigum að stunda. Ég vil bara minna á að við 2. umr. fjárlaga ákveður hæstv. ráðherra væntanlega að styrkja Kvenfélagasambandið um 5 millj. kr. og einnig núna í fjárlögum er verið að styrkja Kvenfélagasambandið. Það er verið að styrkja ýmislegt. Þetta er spurning um forgangsröðun. Skipta samtök sem sinna kynferðisofbeldi og eru einu samtökin af þeim toga utan höfuðborgarsvæðisins og þykja mjög mikilvæg á sínu svæði ekki meira máli en svo að þau fái einhverjar 3 milljónir kr. á fjárlögum? Ég átta mig ekki á þessu. Ég mun þá koma fram með breytingartillögu rétt fyrir jól þótt mér sé það á móti skapi því ég hefði viljað sjá ráðherra standa upp og gera betur í þessum málaflokki.
Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði. Fjárlagafrumvarpið er núna í höndum þingsins. Það er Alþingi sem hefur endanlegt ákvörðunarvald um það hvernig fjármunum er ráðstafað. Ef það verður niðurstaða þingsins að tilgreina sérstaklega aukið fjármagn til Aflsins þá munum við að sjálfsögðu fara eftir því sem þingið vill. [[Gripið fram í: … gera þjónustusamning.]] Ég vil líka ítreka það að við höfum lagt mikla áherslu í ráðuneytinu að viðhafa fagleg vinnubrögð varðandi úthlutun á velferðarstyrkjunum og við munum halda áfram að gera það.
Forseti. Mér hefur verið hugleikin staðan hjá heilsugæslustöðvunum í Reykjavík og einnig víða um land. Hún hefur lítið verið rædd en þar sem við erum núna með fjárlögin á borði þingsins og erum að fara í gegnum einstaka liði þess langaði mig að heyra hver stefna hæstv. heilbrigðisráðherra er varðandi það neyðarástand sem ríkir á heilsugæslustöðvunum. Mig langaði líka að spyrja um þessa stefnu í ljósi þess að það hefur verið ótrúlega mikil fækkun í þeirri starfsstétt sem vinnur á heilsugæslustöðvunum, þ.e. hjá heimilislæknum. Aldurssamsetningin er þannig að mjög stór hluti þessara lækna, en heimilislæknaþjónustan er fyrsta snerting almennings áður en lengra er haldið inn í heilbrigðiskerfið, er að fara á eftirlaun. Ástandið er orðið háskalegt og þetta er mjög dýrt fyrir samfélagið í heild og þetta er mjög vont fyrir almenning því að það eru svo margir hérlendis sem hafa ekki heimilislækni. Fólk bíður ekki bara í nokkur ár heldur áratugum saman án þess að hafa fastan heimilislækni. Þó að settar hafi verið á fót einkareknar heilsugæslustöðvar þá er aldurssamsetningin hjá heimilislæknunum þar nákvæmlega sú sama og annars staðar og jafnvel verri. Það vill svo til að mín heilsugæslustöð er einkarekin og það er alveg jafn erfitt að fá heimilislækni þar eins og annars staðar. Þannig að vandamálið hlýtur að liggja í því að starfið þyki ekki nógu spennandi eða nógu öruggt og það sé of erfitt. Þetta hefur jafnvel byrjað þegar settir voru kvótar á sjúklinga á sínum tíma. Mig langar því að spyrja um stefnu ráðherrans í þessum málaflokki.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Málefni heilsugæslunnar eru mjög mikilvæg og full þörf á að ræða þau. Það er engin launung á því að ég tek að nokkru leyti undir áhyggjur hv. þingmanns sem snerta aldurssamsetningu heimilislækna í landinu. Það er klárlega mjög hröð öldrun þar og fram undan mikil skipti. Ég vil þó upplýsa það hér að sennilega höfum við aldrei verið að mennta jafn marga sérfræðinga í heimilislækningum á Íslandi eins og nú um stundir, hvernig svo sem það skilar sér hingað. Ég veit það ekki. Við höfum reynt að mæta óskum heimilislækna með ýmsum hætti. Ég vil nefna sérstaklega fjölgun á námsstöðum lækna við heilsugæsluna. Við höfum verið líka að færa út heimildir vegna námsstaðnanna til heilsugæslunnar frá miðlægri ákvörðun þannig að heilsugæslan hafi meira frelsi til að spila úr því þar. Ég vil nefna líka atriði sem vissulega telja en að margra mati telja ekki nægilega þungt í fjárlagafrumvarpi næsta árs þar sem við gerum ráð fyrir styrkingu í heimilislæknastöðum á höfuðborgarsvæðinu, auk annarra atriða sem lúta að styrkingu heilsugæslunnar sem eru heimahjúkrunin og síðan sálgæslan þar inni. Ég kannast hins vegar ekki við það að það séu einhverjir kvótar á sjúklingum. Það er uppi ákveðinn ágreiningur milli lækna og stjórnvalda um það hversu marga sjúklingar eigi að telja til hvers læknis, en sá fjöldi er líka mjög breytilegur eftir stöðum. Við erum núna, svo ég komi að því undir lok máls míns, að undirbúa fjölgun heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu á grundvelli þeirra fjárheimilda sem [[Forseti hringir.]]eru í fjárlagafrumvarpinu og get ég komið aðeins nánar að því í mínu síðara svari.
Herra forseti. Ég þakka svörin en það er alveg ljóst að ekki er nóg að horfa bara til þess að mennta fleiri lækna þó að það sé mjög mikilvægt. Það hefur komið fram hjá sérfræðingum á þessu sviði að margir vilja hreinlega ekki koma heim eftir nám og þarna er einmitt um að ræða eina af þeim starfsstöðvum hérlendis þar sem ekki er hægt að fá að ráða lækna erlendis frá. Það er bara þannig. Kostnaðurinn við það að fólk viti hreinlega ekki í hvorn fótinn það eigi að stíga þegar það kennir sér meins er mikill. Það fer þá frekar til dæmis á neyðarmóttöku eða læknamiðstöðvar þar sem fólk fær ekki almennilega greiningu. Ég hef ítrekað farið þangað og veit um marga sem fara þangað og það er bara happa og glappa aðferðin hvaða lækni maður fær og hversu mikinn tíma maður fær til að fara ofan í hvað er að. Það á í rauninni eingöngu að vera fyrir neyðartilvik. Þannig að þetta er löngu sprungið. Það er mjög gott að fjölga þessum stöðvum en það er enn þá þannig að það er viðvarandi vandamál á landsbyggðinni að heimilislæknar vilja ekki fara þangað vegna erfiðra starfskjara. Því verð ég að spyrja: Hver er nákvæmlega stefna ráðherrans í þessum málaflokki? Er á einhvern hátt brugðist við því neyðarástandi sem þarna er? Nóg er nú álagið á spítölum landsins út af öllu því sem á undan er gengið að bæta ekki þar á. Þess vegna verð ég að spyrja nákvæmlega: Hver er stefna ráðherra? Er brugðist við þessu ástandi í fjárlögum?
Virðulegi forseti. Stefna ráðherrans er sú að styrkja heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustað í heilbrigðisþjónustunni. Það er grundvallaratriði. Þannig hljóðar löggjöfin. Ég skal alveg viðurkenna að þegar maður horfir yfir söguna allt til dagsins í dag þá hefur þessu ákvæði ekki verið fylgt nægilega vegna þess að við sjáum að fólk streymir til annarra þátta heilbrigðisþjónustunnar en til heilsugæslunnar. Þegar hér er sagt, eins og hv. þingmaður nefnir, að margir læknar vilja ekki koma heim erlendis frá til þess að starfa innan heilsugæslunnar þá hef ég heyrt það m.a. innan úr félagi heimilislækna að það stafi m.a. af því að þeir eigi engan annan kost enn þann í núverandi skipulagi en að verða opinberir starfsmenn. Þeir vilji hafa meira frelsi til þess að vinna sína vinnu. Við erum að hluta til með því sem ég nefndi áðan að reyna að mæta þeim óskum með því að bjóða upp á fleiri rekstrarform en opinberan rekstur. Í þeirri vinnu stöndum við núna. Við erum að leggja síðustu hönd á kröfulýsingu fyrir alla heilsugæslu sama hvort [[Forseti hringir.]]hún er opinber eða einkarekin. Við erum að endurgera allt fjármögnunarlíkanið og ég vonast til að geta kynnt þetta innan mjög skamms tíma.
Herra forseti. Ég get ekki annað en tekið undir málflutning fyrsta fyrirspyrjanda hér í dag hvað varðar frammistöðu ríkisvaldsins í málefnum Aflsins á Akureyri. Það er með endemum hversu snautleg þátttaka ríkisins er í stuðningi við það starf og lítið jafnræði í því ef borið er saman við það sem þó er gert í þessum málaflokki á höfuðborgarsvæðinu og mætti vera meira. Ég er nefndarmaður í velferðarnefnd og áhugamaður og mjög áhyggjufullur stjórnmálamaður um stöðu húsnæðismála og ástandið á fasteignamarkaði, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu, og aðstæður ungs fólks sem eiginlega er ekki nokkur lífsins leið að verða sér úti um íbúð og koma sér út á fasteignamarkaðinn á einhverjum kjörum sem ganga upp í dag. Samkvæmt þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar boðar hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra - ég vek athygli á orðinu húsnæðis, ég veit ekki hvort áður hefur verið í starfsheiti ráðherra samkvæmt úrskurði um verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins að ráðherra fari sérstaklega með húsnæðismál - sex frumvörp um húsnæðismál á haustþingi, húsnæðisbætur, félagslegt leiguhúsnæði (stofnframlög), húsnæðissamvinnufélög, húsaleigulög, húsnæðismál (Íbúðastofnun) og húsnæðismál (húsnæðislán). Það eru sex frumvörp sem hæstv. ráðherra hefur boðað að yrðu lögð fram á haustþingi, væntanlega til umfjöllunar hér. Ekkert þessara frumvarpa er komið á listann yfir frumvörp á heimasíðu Alþingis og ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra hverju sæti. Það er ekki nóg að halda fjölskipaða ráðherrafundi úti í bæ ef ekkert gerist í þessum málum. Það væri fróðlegt að heyra hvort hæstv. ráðherra teldi þetta meðal annars eiga hlut í landflóttanum, að ungt, menntað fólk flýi land vegna þess að húsnæðismálin eru í þvílíkum ólestri og ekkert að gerast. Hverju sætir að engin af þessum frumvörpum eru komin fram? Hvar eru þau strand? Er ágreiningur í ríkisstjórninni um þessi mál? Er hæstv. húsnæðismálaráðherra stopp af einhverjum ástæðum? Er hæstv. húsnæðismálaráðherra kannski bara búinn að velja þá leið sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra [[Forseti hringir.]]í kvótamálum að gefast upp?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími Sigfússyni fyrir fyrirspurnina. Eins og hv. þingmaður kannast örugglega við skuldbatt ríkisstjórnin sig í tengslum við kjarasamninga til þess að fara í ákveðnar aðgerðir í húsnæðismálunum. Við höfum unnið samkvæmt þeirri aðgerðaáætlun. Inn í þingið eru þegar komnar tillögur um fjármögnun á þeim aðgerðum í fjárlagafrumvarpinu og eru núna í meðferð fjárlaganefndar. Tillögur sem snúa að bandorminum eru líka komnar inn í efnahags- og viðskiptanefnd. Síðan höfum við, ráðherrar sem höfum komið nálægt málaflokknum, unnið að þeim frumvörpum og útfærslum á því hvernig rétt sé að úthluta þessum fjármunum og öðru sem tengist yfirlýsingunni. Annar hluti af yfirlýsingunni er mjög víðtækt samráð við aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélögin. Það hefur einfaldlega tekið sinn tíma. Þetta samstarf hefur gengið með ágætum, það hefur ekkert breyst. Það kom fram hjá mér þegar við ræddum síðast málaþurrð í þinginu að ég tæki það að sjálfsögðu til mín sem ég ætti og að við ynnum hörðum höndum að því að koma frumvörpunum inn í þingið. Það hefur ekkert breyst varðandi þingmálaskrána. Við stefnum enn á ný að því að koma þessum málum inn. Eins og ég hef nálgast þetta verkefni er lykilatriði að ná sátt um frumvörpin og það að við tökum eins mikið tillit til þeirra athugasemda í samráðinu og hægt er. Málið er bara í farvegi og ég vænti þess að þessi mál komi fljótlega fram á þinginu.
Herra forseti. Ég hef ástæðu til að ætla að að minnsta kosti sumir aðilar vinnumarkaðarins séu ekkert allt of sáttir við þennan farveg og hvernig málin ganga fram. Ég nefndi það að ég væri að taka þetta mál upp líka sem nefndarmaður í velferðarnefnd. Þetta er mikill pakki sem nefndin hefur beðið eftir og það er auðvitað ekki boðlegt ef nefndin á svo allt í einu að fá rétt fyrir jól bunka af frumvörpum og hafa engan tíma til að vinna þau. Þetta eru flókin mál og mjög margt umdeilanlegt og umdeilt í útfærslum í þessum efnum eins og sýndi sig í fyrravor þegar hæstv. ráðherra kom þó einu eða tveimur frumvörpum til þings. Þau fóru aldrei lengra, en þá þegar kom í ljós að margt í þessu var umdeilanlegt og umdeilt, tæknilegt og flókið. Ég vek bara athygli á því að svona geta þessir hlutir ekki gengið fyrir sig. Alþingi getur ekki verið algjör afgangsstærð í þessum efnum ef á að vinna þessi mál vel og gefa til þess eðlilegan tíma á þinginu. Mér sýnist algjörlega ljóst að hæstv. ráðherra sé fallinn á tíma með þetta allt saman fyrir jól og það fer að ganga [[Forseti hringir.]]á kjörtímabilið, hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, ef eitthvað á að gerast.
Virðulegur forseti. Ég þakka enn á ný fyrir andsvarið hjá hv. þingmanni um það sem ég svaraði. Ég treysti því að velferðarnefnd vinni hratt og vel í þessum málum. Hún kannast við þrjú af þeim frumvörpum sem eru á þingmálaskránni hjá mér fyrir haustið. Við höfum líka að sjálfsögðu verið að fara yfir þær athugasemdir sem komu frá umsagnaraðilum við meðferð málsins, m.a. í sumar, og höfum reynt að taka tillit til þeirra eins og hægt er. Ég vænti þess að menn muni vinna vinnuna vel. Varðandi hins vegar spurningu þingmannsins um það hvort ég teldi að ungt fólk væri að fara til náms eða flytja til útlanda vegna húsnæðismála vil ég bara benda á að staðan á mörgum þéttbýlissvæðum, t.d. á Norðurlöndunum og í Bretlandi, er verri en hér ef eitthvað er. Ég held að við verðum að horfa til einhverra annarra ástæðna en akkúrat húsnæðismála hvað það varðar. Menn hafa rætt áhyggjur af möguleikum ungs fólks til að taka lán en ég vil benda á að það tengist [[Forseti hringir.]]neytendalánalöggjöfinni sem hv. þingmaður stóð að og talaði fyrir á sínum tíma sem þrengdi mjög möguleika fólks á að fá lán.
Hæstv. forseti. Í upphafi máls míns fagna ég alveg sérstaklega þeim hátíðisdegi, sem ég vil kalla svo, sem var í gær, 11.11., nánar tiltekið kl. 11.11 þegar hæstv. heilbrigðisráðherra skrifaði undir verksamning um byggingu sjúkrahótels á lóð Landspítalans við Hringbraut og tók í framhaldi af því fyrstu skóflustungu að því mikla og góða verki sem þarna hófst að viðstöddu miklu fjölmenni. Ég vil nota þetta tækifæri og óska okkur öllum, þingmönnum, stjórnendum spítalans og starfsfólki, til hamingju með þennan áfanga sem að mínu mati var í gær upphafið að byggingu nýs spítala. Ég minni á það út af umræðu um staðarval að Alþingi samþykkti þingsályktunartillögu sem ég var 1. flutningsmaður að, sem var lögð fram í október 2013 en samþykkt í maí 2014 með 56 samhljóða atkvæðum, um að fela ríkisstjórninni að ljúka eins fljótt og verða mætti undirbúningi við endurnýjun og uppbyggingu Landspítalans við Hringbraut í Reykjavík og hefja framkvæmdir þegar fjármögnun hefði verið tryggð. Þetta var skýr ályktun Alþingis og eftir henni hefur verið unnið, sem betur fer, og ráðherrann sýnt staðfestu hvað það varðar. Mínar spurningar til hæstv. ráðherra eru þrjár. Sú fyrsta er um meðferðarkjarnann. Við sjáum að það er tryggt fjármagn til hönnunar og það getur tekið um tvö ár. Er það ekki alveg tryggt af hálfu ríkisstjórnar til Alþingis að fjárframlög verði tryggð til útboðs á réttum tíma og hvenær útboðið gæti farið fram? Meðferðarkjarninn mun spara mikið. Í öðru lagi spyr ég um rannsóknahúsið. Er tryggt að fjármagn til hönnunar á því húsi sé til staðar? Rannsóknastarfsemi er rekin á tíu stöðum í dag. Í þriðja og síðasta lagi er kannski mikilvægasta spurningin um sjúkrahótelið sem bygging á hófst í gær: Er ekki alveg tryggt að sjúkrahótelið verði rekið af spítalanum sjálfum [[Forseti hringir.]]þegar það verður tekið í notkun? Þetta eru spurningar mínar til hæstv. heilbrigðisráðherra.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni hugleiðingu hans í upphafi síns máls og árnaðaróskir og þakkir til allra sem að þessu verki hafa komið. Hann á sömuleiðis heiður skilinn fyrir sína framgöngu í því máli. Þetta var virkilega ánægjulegur dagur, ánægjuleg stund, og í anda dagsins, 11.11. kl. 11.11, held ég að það sé hægt að vonast eftir því að menn geti unað því og samið um málalok í deilum og unað við þá niðurstöðu sem þar var fengin, í anda þess sem gert var árið 1918, að menn sættu sig bara við orðinn hlut, luku deilum sínum og horfðu bjartari augum til framtíðar. Ég vona að við gerum það svo sannarlega hér í þessu máli. Það sem lýtur að fjármögnun frekari framkvæmda við þessi áform verður að koma inn í ríkisfjármálaáætlun til lengri tíma. Við höfum núna í gildi ríkisfjármálaáætlun 2016–2019 þar sem gert er ráð fyrir fullri fjármögnun á hönnun og undirbúningi útboðs á meðferðarkjarna og sömuleiðis til framkvæmda sem tengjast byggingu rannsóknahússins. Það sem hv. þingmaður spyr um varðandi sjúkrahótelið er núna á lokametrunum, skipun starfshóps sem á að fara yfir rekstrarfyrirkomulag, möguleika þess starfs sem sjúkrahótelið hýsir og áhrif þess á Landspítalann. Sú vinna er að hefjast. Ég vil ekki gefa mér neitt fyrir fram um það hver komi til með að reka sjálft húsnæðið en það er hins vegar algerlega óumdeilt að Landspítalinn [[Forseti hringir.]]hlýtur að hafa mestallt um það að segja með hvaða hætti sú starfsemi sem þarna verður hýst gangi fram.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Þau eru skýr að mínu mati hvað það varðar að hér verður unnið eftir því vinnuplani sem hefur verið og kemur fram í ríkisfjármálaáætlun þar sem tryggt er fé til hönnunar og síðar útboðs á meðferðarkjarnanum. Ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt, sem ég vona að hafi verið, er inni í þessu líka tryggt fjármagn til hönnunar á rannsóknahúsinu sem mun hefjast bygging á í beinu framhaldi af meðferðarkjarnanum, þegar framkvæmdum við það lýkur. Það er mikilvægt að nota þessi ár meðan verið er að byggja meðferðarkjarnann til að fullhanna og, ef vel árar hjá okkur sem ýmislegt bendir til, að við gætum jafnvel byrjað aðeins fyrr á rannsóknahúsinu en áætlanir eru um vegna þess að það mun spara starfsemi á mörgum stöðum í staðinn. Ég get tekið undir margt af því sem hæstv. ráðherra sagði um sjúkrahótelið. Ég fagna því að starfshópur hafi verið skipaður og vona að margir aðilar eigi þar aðkomu. Ég ætla að lokum að lýsa þeirri skoðun minni, virðulegi forseti, [[Forseti hringir.]]að ég tel að það sé langfarsælast að sjúkrahótelið sé rekið af spítalanum og að spítalinn geti haft fulla umsjón með þeim rekstri.
Virðulegi forseti. Það kemur mér ekkert á óvart þó að hv. þingmaður hafi mjög ákveðnar skoðanir á ýmsum þáttum í þessu verki. Ég ítreka þá afstöðu mína að ég vil ekkert gefa mér fyrir fram í þeim efnum sem lúta að rekstri sjúkrahótelsins. Ég tel einfaldlega að spítalanum sé margt betur gefið en að reka einhverja tiltekna starfsemi en ég vil, eins og ég segi, ekki gefa mér fyrir fram að það verði ekki og heldur ekki að það verði endilega á einhvern annan veg. Ég vil bara leggja þetta verk upp þannig að það verði vandað til þess með hvaða hætti starfsemi sjúkrahótelsins verði og muni tengjast spítalanum. Þarna er gríðarlega mikil starfsemi að fara af stað, sérstaklega þegar tekið er tillit til þeirrar þróunar sem átt hefur sér stað í ýmsum sérgreinum læknisfræðinnar sem er alltaf að þéttast meira [[Forseti hringir.]]og meira inn á þjóðarsjúkrahúsið. Því er afar áríðandi að starfsemi sem þarna á að fara fram verði mjög vel skipulögð og þá til lengri tíma en eins eða þriggja ára.
Herra forseti. Það er nú þannig hjá okkur sem störfum í sveitarstjórnarmálum að við höfum það á tilfinningunni og höfum haft í svolítinn tíma að við séum í stanslausri varnarbaráttu. Við þurfum einhvern veginn að verja allar okkar fjaðrir og það tekur á samfélögin og tekur á fólkið. Það er viðurkennt að ein besta byggðaaðgerð sem hefur verið gerð á Íslandi er þegar Háskólinn á Akureyri var stofnsettur. Hvert byggðarlag á sínar perlur og við sem erum í sveitarstjórnarmálum eigum þá ósk heitasta að þessar perlur fái að vaxa og dafna og fái ekki síst að vera í friði. Það er ein perla norður í Skagafirði sem heitir Hólar í Hjaltadal og önnur perla í Borgarfirði er Landbúnaðarháskóli Íslands á Hvanneyri. Nú hafa margir tekið höndum saman og eru að vinna að góðu verkefni á Hólum í Hjaltadal, hestamenn og bændasamtök, með stuðningi þings. Það er gott og ég vænti þess að það verkefni fái áframhaldandi stuðning. En óvissan varðandi reksturinn á þessum stofnunum á Hvanneyri og Hólum er mjög nagandi. Ég átti fund í Borgarfirði í gær með íbúum á Hvanneyri og ástandið er ólíðandi. Þess vegna vil ég beina eftirfarandi spurningu til hæstv. menntamálaráðherra: Hvenær má vænta þess að framtíð þessara stofnana, rekstrarframtíð, skýrist?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Hv. þingmaður vekur hér máls á vanda sem staðið hefur yfir margt lengi og snýr að rekstri þessara tveggja háskólastofnana, annars vegar á Hólum í Hjaltadal og hins vegar Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri. Rekstrarvandinn endurspeglast m.a. í því að þegar litið er til Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri er þar uppsafnaður verulegur rekstrarhalli og ríkisendurskoðun hefur ítrekað gert athugasemdir við þá stöðu ásamt athugasemdum sem ráðuneytinu hafa borist frá hv. fjárlaganefnd. Hólar í Hjaltadal hafa líka lengi glímt við erfiða rekstrarstöðu og endurspeglar sú staða þá staðreynd að hér er um að ræða mjög litlar stofnanir með fáum nemendum sem starfa undir löggjöf sem er ætlað að ná utan um starfsemi okkar stærstu skóla, eins og Háskóla Íslands. Það setur því þungar kröfur á þessa skóla sem erfitt er fyrir þá að standa undir. Ég vil nota tækifærið og hrósa stjórnendum skólanna fyrir starf þeirra og allt það framlag sem hefur komið til að ná tökum á þessari stöðu. Verkefnið er sannarlega erfitt. Nú hefur verið starfandi um nokkurt skeið nefnd undir forustu tveggja hv. þingmanna sem í eiga sæti sveitarstjórnarmenn bæði úr Skagafirði og Borgarfirði ásamt fulltrúum þessara menntastofnana. Það hefur nokkuð dregist að nefndin skili til mín tillögum sínum en ég hef fullvissu fyrir því og hef rætt það við hv. þingmenn sem eru í forustu að innan mjög skamms muni niðurstöður þeirrar nefndar líta dagsins ljós. Í framhaldinu getum við vonandi unnið áfram með þessi mál.
Forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra svörin. Ég lít svo á að þau séu nokkuð skýr, þ.e. að innan skamms megi vænta niðurstöðu í þessu máli og við munum þá skoða það þegar þar að kemur og fara yfir þá stöðu sem þarna er uppi og hvaða möguleikar eru í stöðunni.
Virðulegi forseti. Enn á ný þakka ég hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu vegna þess að þetta er hluti af háskólastefnunni hér ásamt auðvitað mikilvægum áherslum í byggðamálum. Þetta tvennt þarf að samtvinna þannig að gæði háskólastarfsins og gæði þeirra háskólagráðna sem nemendur afla sér séu alveg örugglega eins mikil og hægt er. Það þarf að vera í forgrunni, en um leið þarf að horfa til byggðasjónarmiða. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir að fyrir einstök svæði þar sem þessar stofnanir eru starfandi þá skiptir starfsemin gríðarlega miklu máli. Það mun ekki verða svo um langa framtíð ef gæði námsins þarna standast ekki samanburð. Þá mun fjara undan stofnununum. Það sem við erum að leita eftir er að tryggja það að stofnanirnar geti áfram starfað heima í héraði og boðið [[Forseti hringir.]]upp á full gæði. Ég ber fullt traust til starfsfólksins [[Forseti hringir.]]til þess að sinna því, en við þurfum auðvitað að styðja við það í þeirri viðleitni.
Herra forseti. Á vormánuðum lagði ég fram spurningar til skriflegs svars til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um stöðu fatlaðra nemenda í framhaldsskólum. Ég spurðist fyrir um hvort tölulegar upplýsingar lægju fyrir um hve margir fatlaðir nemendur sem greindir eru með skerðingar í grunnskólum lykju framhaldsskóla samanborið við ófatlaða nemendur. Jafnframt hvernig fjármagni sem er úthlutað til framhaldsskóla væri skipt milli fatlaðra nemenda á starfsbrautum á móti öðrum brautum og á grundvelli hvers fjármögnun væri úthlutað. Að lokum vildi ég vita hvernig stuðlað væri að samfellu í þjónustu við fatlaða framhaldsskólanemendur sem þurfa mikla aðstoð við athafnir daglegs lífs og spurðist fyrir um hvort samtal væri hafið um samþættingu notendastýrðrar persónulegrar aðstoðar við þjónustu framhaldsskóla. Um leið og ég vil þakka hæstv. menntamálaráðherra svörin verð ég að viðurkenna að þau ollu mér nokkrum vonbrigðum sökum ónákvæmni. Tel ég því brýnt að þingheimur fjalli um þennan hóp nemenda og fái viðbrögð framkvæmdarvaldsins. Framhaldsskólanemendur sem þurfa mikla aðstoð við daglegar athafnir, einkum þeir sem vilja sækja nám utan starfs- eða sérnámsbrauta, lenda reglulega í verulegum vanda þar sem ekki fylgir þeim nægur stuðningur til þess að geta sinnt námi, heimavinnu og félagslífi. Virðast þeir upplifa að þeir þurfi að velja sér skóla á grundvelli þess hver sé reiðubúinn að veita nauðsynlega aðstoð en ekki á grundvelli áhugasviðs og námsframvindu. Dæmi er um að nemendum sé beint eða óbeint hafnað því framhaldsskóli telur sig ekki geta veitt aðstöðuna sem þörf er á. Auk þess er aðstoðin alla jafna bundin við skólabygginguna svo hún fylgir ekki heimanámi sem er umtalsvert á þessu skólastigi ásamt þátttöku í félagslífi. Sveitarfélögin koma alls ekki alltaf til móts við aðstoð utan skóla sem þó tengist skólanum með beinum hætti. Lög um framhaldsskóla, aðalnámskrá framhaldsskóla og reglugerð um þjónustu við nemendur með sérþarfir í framhaldsskóla kveða á um að nemendur skuli fá nám við hæfi, námsaðstæður skuli vera aðlagaðar að þörfum þeirra og að öll vinna skuli miðast við að stefna um skóla án aðgreiningar nái fram að ganga, þ.e. að nemendum sé kennt saman þó að þeir fari ólíkar leiðir. Athyglisvert er þó að ýmsa fyrirvara má sjá í þessu skjölum og orðalag eins „eins og kostur er“ kemur víða fyrir sem dregur úr þunga ákvæðanna og þar með réttindum. Enn fremur fjallar reglugerð um þjónustu við nemendur með sérþarfir í framhaldsskólum lítið um nemendur með mikla þörf fyrir aðstoð og hneigist meira að námi í aðgreiningu. Gengur sú nálgun í berhögg við markmiðsákvæði íslenskrar löggjafar á þessu sviði og 24. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sem Ísland hefur undirritað og ríkisstjórnin vinnur að fullgildingu á, þótt hægt fari, en þar er m.a. kveðið á um, með leyfi forseta: „Aðildarríkin viðurkenna rétt fatlaðs fólks til menntunar. Þau skulu koma á menntakerfi á öllum skólastigum án aðgreiningar …“ og „að fatlað fólk fái nauðsynlegan stuðning innan almenna menntakerfisins til þess að greiða fyrir gagnlegri menntun þess.“ Herra forseti. Fatlað fólk á langa sögu af aðskilnaði og útskúfun úr samfélaginu og hefur hér á landi búið við mjög skert lífsskilyrði og mannréttindi frá upphafi. Það birtist meðan annars í félagslegri einangrun, fátækt og atvinnuleysi og fordómum sem dregur úr þátttöku og áhrifum fólksins og þar af leiðandi virkni og framlagi. Alþjóðlegar skýrslur, til dæmis skýrsla Alþjóðaheilbrigðismálastofnunar um stöðu fatlaðs fólks í heiminum sem kom út 2011 og skýrsla UNICEF um stöðu fatlaðra barna í heiminum sem kom út 2013, sýna svart á hvítu að tækifæri fólks til menntunar eru mjög skert. Það hættir frekar í námi því þörfum þess er ekki mætt og lýkur því síður framhaldsmenntun. Það hefur eðli málsins samkvæmt áhrif á atvinnutækifæri þess, fjárhagsstöðu og þar af leiðandi félagslega virkni og heilsu, svo fátt eitt sé nefnt. Fatlaðar konur eru í sérstökum áhættuhópi hvað þetta varðar. Í báðum skýrslum kemur fram að skortur á tölulegum upplýsingum um fatlað fólk og stöðu þess á ýmsum sviðum samfélaga geri að verkum að hópurinn týnist og erfitt sé að átta sig á raunverulegri stöðu mála. Það stuðlar að hættu á aðgerðaleysi stjórnvalda og aukinni mismunun. Herra forseti. Ef við sjáum ekki vandann höfum við tilhneigingu til þess að láta eins og hann sé ekki til staðar. Okkur ber að hafa miklar áhyggjur af þessu. Hæstv. menntamálaráðherra segir í svörum sínum að ekki sé hægt að safna upplýsingum um fatlaða nemendur því það brjóti persónuverndarlög. Vissulega er gagnaöflun vandmeðfarin en eins og í fjöldanum öllum af málaflokkum öflum við gagna um stöðu mála og því er augljóst að það að safna gögnum um fjölda nemenda sem hefja framhaldsskóla með fötlun og ljúka honum eru ekki persónuupplýsingar. Óska ég eftir viðbrögðum hæstv. menntamálaráðherra um þessi mál og vandaðri umræðu okkar allra í dag.
Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga efni. Ég ítreka að réttindi nemenda til náms í framhaldsskólum eru tiltekin í lögum um framhaldsskóla, nr. 92/2008, nánar tiltekið í 2. gr. og 32. gr. og 33. gr. Í 34. gr. eru réttindi fatlaðra nemenda sérstaklega tiltekin. Þar segir: „Á framhaldsskólastigi skal veita nemendum með fötlun, sbr. 2. gr. laga nr. 59/1992, um málefni fatlaðra, og nemendum með tilfinningalega eða félagslega örðugleika kennslu og sérstakan stuðning í námi. Látin skal í té sérfræðileg aðstoð og viðeigandi aðbúnaður eftir því sem þörf krefur. Nemendur með fötlun skulu stunda nám við hlið annarra nemenda eftir því sem kostur er.“ Þar segir einnig að ráðherra geti heimilað rekstur sérstakra námsbrauta fyrir fatlaða nemendur, svokallaðra starfsbrauta. Í reglugerð nr. 230/2012 sem sett var við 34. gr. laganna kemur fram að nemendur í framhaldsskólum eigi rétt á, og ég tel hér upp, með leyfi virðulegs forseta: „a. að komið sé til móts við náms- og félagslegar þarfir þeirra án aðgreiningar, án tillits til líkamlegs eða andlegs atgervis, b. að sjónarmiðum þeirra sé gefinn gaumur miðað við aldur þeirra og þroska í samráði við einstaklingana eftir því sem við verður komið, samanber samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins og samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fólks með fötlun, c. að fá sérfræðilega aðstoð og viðeigandi búnað eftir því sem þörf krefur, d. að veitt sé skimun og greining á leshömlun ásamt eftirfylgni og stuðningi í námi eftir því sem þörf krefur, e. aðgangi að viðeigandi samskiptamáta, svo sem táknmáli og punktaletri, auk nauðsynlegs tækjabúnaðar, sérsniðnum námsgögnum eftir því sem við á, aðstöðu og kennslu til að stuðla að sem bestri menntun, sjálfsstyrkingu og félagsþroska.“ Í 23 af 31 framhaldsskóla eru nú starfræktar starfsbrautir fyrir fatlaða nemendur. Er þjónustan veitt á einstaklingsgrundvelli með einstaklingsnámskrá fyrir hvern og einn nemanda. Nær allir nemendur úr grunnskólum sem þurfa á slíkri þjónustu að halda sækja brautirnar og sjaldgæft er að um brotthvarf sé að ræða af brautunum. Brautirnar eru skipulagðar til fjögurra ára þrátt fyrir að almennt nám í framhaldsskólum sé að færast í þriggja ára nám. Starfsbrautirnar hafa á að skipa fagfólki, svo sem almennum kennurum, sérkennurum, þroskaþjálfum og fleiri sérfræðingum vegna fötlunar nemenda. Er þannig leitast við að koma til móts við allar þarfir nemenda á hverjum tíma. Ég vil líka bæta því við að ekki er aðeins um að ræða þann hóp fagfólks sem hér var talinn upp heldur er víða líka stuðst við og leitað aðstoðar annarra nemenda í skólunum sem taka að sér störf og aðstoð við þessi verkefni sem ég tel mjög til fyrirmyndar. Menntamálaráðuneytið greiðir sérstakt framlag með nemendum á starfsbrautum á grundvelli umsókna frá framhaldsskólum sem sendar eru tvisvar á ári. Einnig er greitt sérstakt framlag vegna athafna daglegs lífs fyrir fatlaða nemendur á öðrum námsbrautum. Við þetta er því að bæta að hér er um að ræða verkefni sem ég tel að við þurfum að gefa nánari gaum, meðal annars þurfum við að ræða betur saman milli ráðuneytanna, menntamálaráðuneytisins annars vegar og félags- og heilbrigðisráðuneytanna hins vegar, um samstarf á þessu sviði. Ég tel augljóst að með auknu samtali og samstarfi þessara ráðuneyta um þennan málaflokk ættum við að geta haldið áfram að bæta þjónustuna. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að við eigum að stefna að því og þurfum áfram að stefna að því að gera betur hvað þetta varðar. Ég tel að okkur hafi miðað mjög fram á undanförnum árum, þjónustan er betri en hún var hér áður fyrr. Það er held ég ljóst og óumdeilanlegt. Fjöldi þeirra sem þurfa síðan á sérúrræðum að halda, m.a. vegna ADHD-greininga og annarra frávika, hefur vaxið mjög á undanförnum árum þannig að þetta er orðið kostnaðarmeira. Það kann að vera vegna þess að við erum einmitt að greina þessi vandamál betur í kerfinu og bregðast betur við en áður var, en þetta kostar allt og kallar á fjármuni sem við þurfum að beina inn í skólakerfið til að takast á við þessi verkefni. Þess vegna eru þeir fyrirvarar settir sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni í sinni ágætu ræðu sem snúa auðvitað að þeim fjármunum sem Alþingi, fjárveitingavaldið, veitir til málaflokksins. Þetta er sett fram með eðlilegum hætti líkt og gert er um raunar öll önnur verkefni sem eru sambærileg við það sem hér er um að ræða.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni fyrir að hefja þessa umræðu. Ég verð að segja að ég hefði viljað heyra eitthvað meira frá ráðherranum en upplestur úr lögum, reglugerðum og svari við skriflegri fyrirspurn sem þegar hefur verið dreift hér. Ég hefði viljað fá meiri hugsjónaeld í þetta mál en ekki bara tal um kostnað. Það er rétt sem málshefjandi, hv. þm. Páll Valur Björnsson, nefndi að útskúfun fatlaðra úr íslensku samfélagi hefur því miður verið staðreynd. Það er jafnframt rétt sem hæstv. ráðherra benti á að það hefur horft til betri vegar, en við verðum að vera miklu metnaðarfyllri því að fatlað fólk í dag lítur eðlilega svo á að það eigi að eiga sömu tækifæri og aðrir í samfélaginu, enda eru það sjálfsögð mannréttindi. Þetta eru réttindi sem eru mikilvæg fyrir einstaklingana og fjölskyldur þeirra, en þetta eru líka réttindi sem eru mikilvæg fyrir okkur öll því að framlag fatlaðs fólks til samfélagsins er jafn verðmætt og framlag okkar hinna, auk þess sem samfélagið verður fjölbreyttara og víðsýnna. Ég ætla ekki að tala um innihald námsins heldur kannski meira ADL-stuðninginn, athafnir daglegs lífs. Gerðir voru samningar við skólana þannig að þjónustan fer fram á vegum skólans. Ég tel að það eigi að skoða það að færa þá þjónustu til félagsþjónustunnar eða í lög um málefni fatlaðs fólks og hún verði á hendi sveitarfélaganna en ótengd skólabyggingunni og fylgi heldur hverjum einstaklingi, enda er þetta mjög persónubundin þjónusta sem er mikilvægt að einstaklingurinn sem í hlut á fái að hafa meira að segja um. Þetta var það framlag sem ég vildi hafa þann stutta tíma sem ég hafði hér. Ég vona að þessi umræða leiði til umbóta í málaflokknum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni fyrir að hefja þessa umræðu sem er svo sannarlega þörf. Ég tek undir að ég hefði viljað hafa svör ráðherra svolítið fyllri. Af því að ég hef starfað með nemendum sem hafa átt við einhvers konar röskun að etja á starfsbraut, þar sem hér var verið að ræða að gefa fólki kost á því að vera í námi við hæfi án aðgreiningar, þá hef ég alla vega í störfum mínum séð hvað tilfærsla á milli skólastiga skiptir miklu máli, þ.e. þegar nemendur fara úr grunnskóla yfir í framhaldsskóla hafi átt sér stað einhver samtöl á milli þeirra skóla sem nemendur eru að koma frá og þeirra sem nemendur eru að koma til, skólastiganna beggja og skólafólksins sem við tekur, þannig að nemendur upplifi ekki óöryggi og finnist þung spor að fara í nýtt umhverfi. Þegar við erum hins vegar að tala um fatlað fólk þá erum við auðvitað að tala um ótrúlega breitt litróf. Við erum að tala um fólk með hreyfihömlun, við erum að tala um fólk með þroskaskerðingu, við erum að tala um daufblinda eða dvergvaxna o.fl. Hreyfihömlun, þroskaskerðing og ýmislegt er þar á bak við og það skiptir allt máli. Þarfirnar eru gríðarlega ólíkar. Við sem glímum ekki við það stöndum til dæmis ekki frammi fyrir því að það sé vandamál að hlaupa eftir lykli á læst klósett. Það getur verið stórkostlegt mál fyrir einhvern sem er mjög hreyfihamlaður og á auðvitað ekki að vera þannig. Ég tek undir það að fólk eigi að hafa val um það með hvaða hætti það sinnir námi sínu í skólanum. En auðvitað snýst þetta fyrst og fremst um að ríkið uppfylli skyldur sínar þegar kemur að þjónustu við fatlað fólk. Þegar ég [[Forseti hringir.]]bíð eftir svari við fyrirspurn, m.a. vegna [[Forseti hringir.]]námsefnis fyrir heyrnarlaus börn, og ítrekað hefur verið beðið um frest þá virðist það vera í mikilli upplausn [[Forseti hringir.]]í ráðuneytinu hvernig standa eigi að því að sinna fólki með einhvers konar hömlun.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni fyrir að hefja þessa mikilvægu umræðu. Í þessari stuttu ræðu minni langar mig að fara örstutt yfir hvernig skipulagið er varðandi nemendur í framhaldsskóla þar sem ég þekki aðeins til með það að markmiði að koma á framfæri því sem vel er gert. Í skólanum sem hér um ræðir er starfsbraut fyrir nemendur sem hafa fengið fötlunargreiningu. Nemendur fara í kennslustundir sem tilheyra brautinni og ýmsir starfsmenn, m.a. kennarar og stuðningsfulltrúar, sinna mismunandi getu og þörfum þeirra. Jafnframt veit ég að nemendur sem eru á hinu svokallaða gráa svæði og þurfa mikið utanumhald um námsefnið hafa fengið þjónustu brautarinnar, m.a. til að skipuleggja heimanám og halda utan um skipulag námsins. Þessi þjónusta, eins og ég hef séð hana birtast, er til mikillar fyrirmyndar. Nemendur og aðstandendur þeirra virðast ánægðir. Það er afar jákvætt og mikilvægt, eins og við vitum, því að líðan nemenda þarf að vera góð til að þeir geti sinnt daglegu lífi og stundað nám og haft ánægju og gagn af. Í þeim tilvikum sem ég þekki til hafa nemendurnir sem eru í 10. bekk og eru með fötlunargreiningu eða á þessu gráa svæði fengið ákveðna aðlögun að framhaldsskólanum og þá sérstaklega inn á starfsbrautina. Þá voru skipulagðar nokkrar heimsóknir í framhaldsskólann á meðan nemandi var í 10. bekk. Auk þess veit ég að foreldrar og forráðamenn nemandans auk starfsmanna grunnskólans fengu fund með starfsmönnum skólans og brautarinnar. Allt er þetta gert til að gæta hagsmuna nemandans og tryggja að réttar upplýsingar berist á milli. Þetta tel ég gott ferli sem getur aukið vellíðan einstaklingsins sem um ræðir til mikilla muna. Ég geri mér ekki fyllilega grein fyrir hver staðan er á landsvísu, en þetta finnst mér vera kerfi sem vert er að horfa til. Til að við getum haldið úti góðri þjónustu líkt og fram kemur í þessari ræðu þarf nægt fjármagn til málaflokksins og vil ég ítreka það hér í lok ræðu minnar.
Virðulegi forseti. Það er oft og mundi ég halda reyndar yfirleitt mjög mikill munur á upplifun fatlaðs fólks og ófatlaðs fólks gagnvart flestu í lífinu. Það sem virðist vera mjög lítið mál fyrir ófatlað fólk getur mjög auðveldlega orðið óyfirstíganlegt fyrir fatlað fólk og þar sem umræddur hópur er jú afskaplega fjölbreyttur þá þarf mjög lítið hugsunarleysi til þess að gengið sé mjög nærri réttindum fatlaðs fólks. Það eru til í það minnsta tvær tegundir af tillitsleysi, ein er t.d. þegar maður notar bílastæði sem hugsað er fyrir fatlað fólk, eitthvað sem maður gerir og gengur einhvern veginn á réttindi fatlaðs fólks. Síðan er til önnur tegund af tillitsleysi sem er einfaldlega hugsunarleysi, t.d. það að gera við hús þannig að það verður ekki lengur aðgengilegt fyrir fatlað fólk, hugsunarleysi þar sem ekki er horft til þess að þessum hópi þarf að sýna meðvitað tillit. Við þurfum að sýna meðvitað tillit þegar við setjum lög og reglugerðir sem varða nokkurn þann hlut sem getur varðað fatlað fólk og varðar að sjálfsögðu líka í meginatriðum og væntanlega öllum hagsmuni ófatlaðs fólks. Þegar við setjum slíkar reglugerðir og slík lög er mikilvægt að við höfum þetta í huga. Við þurfum að sýna meðvitað tillit. Það er ekki nóg að skauta fram hjá einhverjum vandamálum, við þurfum að leggja vinnu af hendi til þess að tryggja og vernda réttindi þessa hóps. Þetta er eitthvað sem ég sé aftur og aftur í umræðunni og þegar ég hitti fatlað fólk að það upplifi sig útskúfað úr samfélaginu. Það er vegna þess að það er útskúfað úr samfélaginu. Það er útskúfað með venjulegu hugsunarleysi. Vel meinandi og gott fólk sem vill vel og vill ekki sýna neinum tillitsleysi eða vanvirðingu gerir það samt ef það gerir bara þau einföldu mistök að gleyma. Það gerum við öll. Við verðum að hafa það í huga þegar við setjum reglur og lög um hvaða málaflokk sem er, þar á meðal menntun.
Virðulegur forseti. Ég vil eins og allir aðrir þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni fyrir þessa umræðu því að ég held að þetta sé einmitt einn af þeim hlutum sem við getum aldrei hætt að tala um. Það fer svolítið saman við það sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson var að segja áðan að margt af því sem við setjum í reglugerðir og lög og í umhverfið sem við búum okkur til á það til að vera mjög hugsunarlaust gagnvart þeim sem eru ófatlaðir, einfaldlega vegna þess að þeir eru ekki hér í jafn miklum mæli og við hin sem erum ófötluð. Þannig að tillitsleysi er innbyggt í mikið af okkar strúktúr. Ég held að þetta sé eitt af því mikilvægasta sem við þurfum að berjast fyrir að breyta, þ.e. að stíga til hliðar og hleypa fleirum og ólíkari sjónarmiðum að. Einungis þannig getum við hægt og bítandi fært okkur í áttina að betra og réttlátara samfélagi. Við vitum það öll að í dag eru hlutirnir ekki eins og við mundum vilja hafa þá en við þurfum alltaf að halda áfram að reyna. Eitt af því sem við ættum að gera til þess að minna okkur á og búa okkur til betri strúktúr er að staðfesta samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Annað sem mig langar að nefna er hvað tekur við eftir framhaldsskólanám fatlaðs fólks. Er atvinnulífið undir það búið að taka við einstaklingum með ólíka fötlun í vinnu? Ég held að það sé alls ekki oft þannig. Það er eitthvað sem ég veit ekki hvort við getum sett mikið af boðum og bönnum um en við ættum að tala í auknum mæli um það og reyna að stuðla að því að atvinnulífið taki á móti þeim sem við erum að mennta í menntakerfinu óháð því hvernig þeir eru líkamlega til þess búnir.
Virðulegi forseti. Ég þakka að þessi umræða skuli fara fram um málefni fatlaðs fólks. Þegar ég tala um fötlun er ég að tala um fjölbreytt róf, fötlun, þroskahömlun, greindarskerðingu. Skólaganga þessara systra okkar og bræðra er mannréttindi og sem betur fer hefur ýmislegt gerst á þeim 25 árum, skulum við segja, sem ég þekki best til í þessum málaflokki. Um aldamótin síðustu var til dæmis einungis boðið upp á tveggja ára nám í fjölbrautaskólum. Árið 2000 gerðist það að opnaðar voru starfsnámsbrautir til fjögurra ára í það minnsta í tveimur framhaldsskólum í Reykjavík. Það er einmitt vandamál sem ég held að fólk úti á landsbyggðinni standi andspænis þegar um frávik er að ræða því að þá þarf það að flytja úr sinni heimabyggð. Það er alls ekki nógu gott. Í þessum málaflokki eru, eins og ég sagði, frávikin mjög mismunandi og aðlögun þarf að miðast við hvern þann einstakling sem um er að ræða. Ég vil í þessu sambandi minna á að þetta fólk, þessir samborgarar okkar og bræður og systur, hefur tekið fagnandi öllum þeim úrræðum sem því hefur boðist. Í Fjölbrautaskólanum í Garðabæ var það á þann veg að fyrsti hópurinn sem fór þar í gegnum fjögurra ára nám skilaði þakklæti sínu með því að mæta upp á hvern einasta dag og var allur sá hópur með 100% mætingu. Ég er ekki að segja að við séum komin langt. Við þurfum líka að horfa til þess hvað gerist eftir að framhaldsskóla [[Forseti hringir.]]lýkur. Þá ætla ég bara að minna á að við verðum að styðja við diplómanám [[Forseti hringir.]]á mennta- og vísindasviði Háskóla Íslands. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu með þessum orðum.
Forseti. Ég vil líkt og aðrir þingmenn þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni fyrir að hefja máls á þessu hér. Orð eru til alls fyrst, er sagt, og þess vegna þurfum við að tala um þetta. Kannski þurfum við að tala um það oftar en gert er og ekki síst í ljósi þess að ég varð fyrir vonbrigðum með svör ráðherrans sem voru á þann veg að mér fannst eins og hann hefði farið í lagasafnið og lesið þaðan upp hverju fólk ætti rétt á, en þessi umræða er hafin einmitt út af því að fólk fær ekki það sem lögin segja að það eigi að fá. Ég vona að ráðherrann komi hingað í lokaræðu sinni og lýsi yfir fullum vilja til þess að gera það sem hann getur til að þessi mál fari í betri farveg en þau eru. Það var líka ánægjulegt að heyra frá hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur hvar hlutirnir eru vel gerðir. Það mætti kannski beina því til ráðuneytisins að það vísaði á umræddan skóla öðrum til eftirbreytni þannig að hver lærði af öðrum. Lokatakmarkið hlýtur náttúrlega að vera, virðulegi forseti, að við tryggjum öllu fólki, jafnt fötluðu sem ófötluðu, að það fái að njóta þeirra réttinda sem við höfum sett í lög en lesum ekki bara upp úr lagasafninu.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu. Í skýrslunni Fordómar og félagsleg útskúfun, sem unnin var að beiðni velferðarráðuneytisins árið 2014, kemur fram að niðurstaða margra rannsókna sé sú að framhaldsskólar starfi ekki eftir hugmyndafræði um skóla án aðgreiningar. Mig langar að vitna í samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Í 24. gr. segir, með leyfi forseta, að aðildarríkin tryggi „að fatlað fólk fái nauðsynlegan stuðning innan hins almenna menntakerfis til þess að stuðla að haldgóðri menntun þess“ og „að árangursríkar, einstaklingsbundnar stuðningsaðgerðir séu boðnar fram í umhverfi sem ýtir hvað mest undir framvindu í námi og félagslega þróun sem aftur samræmist því markmiði að fatlað fólk geti lifað í samfélaginu án nokkurrar aðgreiningar“. Fatlað fólk er gríðarlega fjölbreyttur hópur en skortur á formlegri menntun hefur staðið fötluðu fólki fyrir þrifum þegar kemur að atvinnu. Rannsóknir sýna að eftir því sem menntun fatlaðs fólks er meiri því meiri líkur eru á að það sé virkt á vinnumarkaði. Möguleikar fatlaðs fólks til að stunda framhaldsskólanám skipta því alveg gríðarlega miklu máli. Við verðum að skoða þetta í stærra samhengi því að nú er til dæmis mikið til umræðu að taka upp starfsgetumat þar sem þátttaka á vinnumarkaði er grundvallaratriði til að fatlað fólk geti framfleytt sér. Við verðum þess vegna alltaf að hugsa um málefni fatlaðs fólks sem part af stærri heild, heild sem heitir samfélag. [[Forseti hringir.]]Framhaldsskólinn og menntun í framhaldsskóla er einn mjög stór liður [[Forseti hringir.]]í því að fatlað fólk geti tekið þátt í samfélaginu til jafns við aðra.
Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna enda er hún mikilvæg og mjög margt áhugavert hefur komið fram. Mér sýnist í fljótu bragði að við ¾ af framhaldsskólunum í landinu sé rekin starfsbraut. Þar sem ég þekki til er starfið í kringum þessar brautir til fyrirmyndar. Ég velti hins vegar fyrir mér nemendunum í þeim fjórðungi skóla þar sem ekki er rekin starfsbraut. Þeir fara á mis við það að kynnast þeim nemendum sem þar gætu stundað nám og því starfi sem þar er í kring því að starfsbrautin er ekki eingöngu fyrir þá sem hana sækja heldur líka fyrir skólasamfélagið í heild. Þjónusta við nemendur á starfsbrautum er yfirleitt vel innrömmuð og góð tenging við félagsþjónustu, grunnskóla og aðra sem komu á undan. Hins vegar vantar upp á fyrirsjáanleika og gagnsæi í fjárveitingum þar sem þær eru eftir á. Það kom líka verulega á óvart svarið við fyrirspurninni sem hv. þm. Páll Valur Björnsson lagði fram síðastliðið vor, að ekki væru til neinar heildartölur um nemendur á starfsbrautum eða nemendur sem þurfa að fá sérstakan stuðning í framhaldsskólum. Hvernig á að vera mögulegt að fjármagna og stýra og meta árangur af verkefni sem ekki er til nein heildarmynd af? Ég tek undir það sjónarmið að mikilvægt sé að þjónusta í daglegu lífi verði óháð skólunum en skólarnir ábyrgir fyrir einstaklingsnámskrám og kennslu, en auðvitað þarf oft og tíðum að samþætta þessa þjónustu og það getur verið til bóta. Ég vil líka aðeins koma inn á hér í lokin að ég hef ekki síður áhyggjur af þeim nemendum sem ekki falla undir starfssvið starfsbrautanna. Þeir nemendur eru dálítið týndir, hvort sem það eru nemendur sem [[Forseti hringir.]]vilja stunda nám á öðrum brautum þrátt fyrir einhverja fötlun eða [[Forseti hringir.]]nemendur sem ekki teljast fatlaðir en þurfa samt mikinn stuðning.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og umræðuna. Einnig vil ég þakka þeim hv. þingmönnum sem tóku til máls fyrir innlegg þeirra í þessa gagnlegu umræðu. Ég get svo sem tekið undir með mörgum sem komu hingað upp að auðvitað hefði verið gaman að sjá svör ráðherrans einkennast af meiri hita fyrir þessu máli vegna þess að það er svo gríðarlega mikilvægt í okkar samfélagi að laga þetta. Það hefur líka komið fram í ræðum hjá hv. þingmönnum að víða er vel gert. Það hafa orðið framfarir í þessum málaflokki. Það er enginn að tala um annað en það þurfi að gera mun betur. Það væri rosagott að fá frekari umræðu um næstu skref. Það er ljóst að það þarf að marka skýrari stefnu og aðgerðir og framkvæmdaáætlun og þá í samráði við fatlað fólk. Eitt af því sem ég hef rekist á hér undanfarin ár er að það er lítið samráð haft við þetta fólk þegar unnið er að málum þess, sem mér finnst bagalegt. Mér finnst að fatlað fólk eigi að fá að vera í meiri hluta í þeim verkefnisstjórnum og hópum sem eru að vinna að málefnum þess. Það þekkir málin best. Ekki síst þarf það að vera í samráði við framhaldsskólasamfélagið á grundvelli upplýsinga. Um það snýst kannski málið. Það eru ekki til nógar upplýsingar um stöðu mála. Það er eitt af því sem við þurfum að laga vegna þess að ef við höfum það ekki þá vitum við ekki hvert við erum að fara. Það er mikið atriði. Við þurfum að berjast fyrir því einhvern veginn að eyða hindrununum sem þessir einstaklingar þurfa að takast á við. Tækifærin eru mörg og þau felast einkum í því að samþætta þjónustu svo að hún fylgi fyrst og fremst einstaklingum en ekki húsum. Þannig má leysa ýmis vandamál innan og utan skóla og hafa áhrif á námsmöguleika og draga úr aðgreiningu og annarri mismunun. Ein mikilvæg leið í því er að skoða hvernig notendastýrð persónuleg aðstoð getur fléttast inn í jöfnuna. Það hefur margsýnt sig á undanförnum árum að notendastýrð persónuleg aðstoð er frábært tæki fyrir fatlað fólk til þess að stunda nám og taka þátt í lífinu, en það er nú reyndar í uppnámi eins og svo margt annað. Við þurfum að taka á þessu af miklum krafti. Ég treysti hæstv. menntamálaráðherra til að taka þennan málaflokk [[Forseti hringir.]]föstum tökum til að við getum alla vega staðið við skuldbindingar okkar gagnvart þessu fólki.
Virðulegi forseti. Ég þakka enn og aftur málshefjanda, hv. þingmanni, og öðrum hv. þingmönnum fyrir umræðuna hér. Ég tek fram af því að það var fundið að því að það vantaði hita í málið að yfirskrift þessarar umræðu er eftirfarandi, virðulegi forseti: Sérstök umræða um réttindi fatlaðra nemenda í framhaldsskólum með áherslu á gagnaöflun og stöðu fatlaðra nemenda í framhaldsskólum og rétt þeirra til aðstoðar óháð því hvaða námsbrautir þeir velja. Að sjálfsögðu ber ráðherra, þegar yfirskrift umræðunnar er þessi, að beina sjónum sínum að þeim lagaákvæðum og réttindum sem nemendum eru tryggð með því. Það skýrir mína ræðu, virðulegi forseti. Jafnframt legg ég á það áherslu að síðan er spurningin um samhengið á milli fjárveitinga og þeirra réttinda sem kveðið er á um í lögum sem ræður því þjónustustigi sem við bjóðum upp á. Ég tel skipta máli að við séum komin í það minnsta á þann stað að 23 af 31 framhaldsskóla skuli starfrækja starfsbraut. Ég tel það ánægjuefni og ég hef kynnt mér þessa starfsemi ágætlega, virðulegi forseti, og leyfi mér að fullyrða að það er víða frábærlega staðið að verki, þarna er fólk sem vinnur afrek á hverjum einasta degi í störfum sínum í þessari þjónustu. Ég er líka sammála því og við getum öll verið sammála því að við getum gert betur og þurfum að gera betur. Ég nefndi það í ræðu minni að meðal annars væri mikilvægt að auka samstarfið og samtalið milli ólíkra ráðuneyta sem koma að þessum málaflokki. Ég vek sérstaklega athygli á þeim ummælum sem hér féllu um hvað tekur við þeim einstaklingum sem ljúka framhaldsskólanáminu. Ég held að það skipti máli að horfa til þessa því að ég veit að foreldrar barna sem fá þessa þjónustu eru oft og tíðum ánægð með það sem þarna er í boði og kvíða því þegar börnin þeirra fara úr þessu þjónustuformi. Í raun og veru er lítið sem tekur þá við. Ég held að það sé alveg sérstök ástæða fyrir okkur til að horfa til þessa og ég skal [[Forseti hringir.]]bregðast við þeirri ágætu brýningu sem hv. málshefjandi hafði til mín um að reyna að gera allt okkar besta í þessum málaflokki því að þörfin er svo sannarlega til staðar.
Forseti. Yfirskrift þessa samtals okkar hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra er svokölluð RÚV-skýrsla, en af málinu sjálfu leiðir að umræðan mun sjálfsagt verða nokkuð víðari en bara skýrslan sem slík. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra sé tilbúinn til að eiga við mig orðastað um stöðu Ríkisútvarpsins í lengd og bráð. Í fyrsta lagi langar mig að segja að Ríkisútvarpið hefur búið við þann veruleika í íslensku samfélagi um langt árabil að Sjálfstæðisflokkurinn hefur sérstaklega haft horn í síðu þeirrar stofnunar. Það hefur gjarnan endurspeglast í ályktunum ungliðahreyfinga Sjálfstæðisflokksins, SUS og Heimdallar. Þegar hæst hefur látið höfum við séð þess stað á landsfundum flokksins og slíkum samkomum að flokkurinn í heild hefur beinlínis ályktað með því að selja Ríkisútvarpið, leggja það niður eða með einhverju móti koma því út af kortinu sem fjölmiðli í almannaþágu. Þetta er pólitískur veruleiki sem hefur verið til staðar um nokkurt árabil eins og ég nefndi hér og að jafnaði hefur það verið þannig að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki haft mikinn stuðning í kringum sig, hvorki í stjórn né stjórnarandstöðu, í þeim leiðangri. Nú hefur borið svo við að framsóknarmenn hafa sumir hverjir stigið fram og talað gegn Ríkisútvarpinu. Það var beinlínis þannig að fyrrverandi menntamálaráðherra Björn Bjarnason fagnaði því sérstaklega að nú væri loksins komið pólitískt lag til að vaða í Ríkisútvarpið vegna þess að nú væri Sjálfstæðisflokkurinn með svo góðan félagsskap í ríkisstjórn og stemning fyrir því að vaða í að leggja Ríkisútvarpið niður. Ég taldi ástæðu til að nefna þetta vegna þess að þegar ný ríkisstjórn tók við var byrjað á því með nokkuð bröttum hætti að auka pólitísk tök á stjórn Ríkisútvarpsins og í því ljósi þarf ég að spyrja hæstv. ráðherra um ástæður úttektarinnar eða þeirrar skýrslu sem hér er til umræðu. Hver er ástæðan fyrir því að óskað var eftir henni og hver er ástæðan fyrir því að hér er beinlínis óskað eftir skýrslu frá innanbúðarmanni í Sjálfstæðisflokknum? Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra átti sig ekki á því að þar með er trúverðugleiki skýrslunnar fyrir bí, eins og raunar hefur komið í ljós í umræðunni, ekki bara vegna þess heldur vegna einstakra efnisþátta hennar. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra um útvarpsgjaldið. Hér hefur hann talað um að hann vilji tryggja að útvarpsgjaldið muni ekki lækka þrátt fyrir að formaður fjárlaganefndar hafi haldið öðru fram. Ég vil spyrja hvort hæstv. ráðherra hafi átt samtöl við útvarpsstjóra um stöðu útvarpsgjaldsins og hvort útvarpsstjóri hafi skilyrt áframhaldandi stýringu sína á Ríkisútvarpinu við það að útvarpsgjaldið muni ekki lækka og að tekið verði á lífeyrisskuldbindingum Ríkisútvarpsins. Hefur þetta sérstaklega verið rætt á fundum ráðherra og útvarpsstjóra? Í nýlegu viðtali við útvarpsstjóra kemur fram að yfirlýsingar menntamálaráðherra séu að útvarpsgjaldið lækki ekki frekar. Hann segir, með leyfi forseta: „Ef þetta gengur eftir, eins og hann hefur lagt upp með, þá á að vera hægt að tryggja hér áframhaldandi öfluga innlenda dagskrá sem á erindi við íslenska þjóð. Ef þessar forsendur bresta, þá þarf að sjálfsögðu að bregðast við því.“ Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann skilji þessi orð útvarpsstjóra. Það liggur auðvitað fyrir að öruggt rekstrarumhverfi og samningar til langs tíma í senn eru yfirlýst markmið stjórnenda RÚV og hafa verið um árabil. Ég spyr hæstv. ráðherra hvernig hann sjái fyrir sér að geta tryggt þann stöðugleika í rekstrarumhverfi og fjárhagslegum grundvelli Ríkisútvarpsins eða hvort hann sjái það fyrir sér að fara í endurskoðun á lögum og þar með endurskoðun á hlutverki Ríkisútvarpsins. Það liggur algerlega fyrir miðað við núgildandi lög að Ríkisútvarpinu hefur verið of þröngur stakkur skorinn miðað við þau áform að lækka útvarpsgjaldið. Mig langar að árétta spurningu mína varðandi lífeyrisskuldavandann sem er eitt langstærsta einstaka vandamál Ríkisútvarpsins, hvort ráðherra hyggist taka á því og þá með hvaða hætti. Hann hefur líka talað um ohf.-formið. Þá vil ég spyrja hann um það hvernig hann sjái fyrir sér að taka á því sérstaklega, hvaða framtíðarsýn hann hafi hvað það varðar. Ráðherrann hefur boðað þingsályktunartillögu um framtíð Ríkisútvarpsins í vor og ég vil spyrja hvert verði megininnihald hennar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja hér umræðu um Ríkisútvarpið og fyrirliggjandi skýrslu. Í upphafi máls síns hélt hv. þingmaður því fram að Sjálfstæðisflokkurinn hefði sérstakt horn í síðu Ríkisútvarpsins. Ég held að þetta sé fulleinfölduð orðræða. Þetta mál snýst mest um það markmið sem við setjum okkur með afskiptum ríkisins á fjölmiðlamarkaði, hvernig við til dæmis tryggjum best menningu þjóðarinnar, sögu okkar og tungu, að því sé sem best miðlað til þjóðarinnar, grundvöll lýðræðislegrar umræðu í fjölmiðlum o.s.frv. Síðan getur menn greint á um hvaða leiðir séu bestar að því markmiði. Þeir eru til sem telja að besta leiðin sé í gegnum ríkisrekinn fjölmiðil, aðrir telja það ekki bestu leiðina. Eins og ég segi held ég að það sé fullmikil einföldun að nálgast þetta eins og hv. þingmaður gerði í upphafi síns máls vegna þess að þá er raunverulega verið að líta svo á að markmiðið sé Ríkisútvarpið sjálft. Ég lít hins vegar svo á að Ríkisútvarpið sé leið að markmiði. Ég tel reyndar að þetta sé góð leið og ég er í hópi þeirra sem telja þörf fyrir ríkisútvarp en ég er ekki þeirrar skoðunar að það sé mótað í eitt skipti fyrir öll, greypt í stein og óbreytanlegt. Það þarf að þróa þá stofnun eins og aðrar stofnanir í ljósi þess umhverfis og þeirrar tækni sem breytist dag frá degi um þessar mundir. Hvað varðar þá skýrslu sem hér er til umræðu lét hv. þingmaður þau orð falla að trúverðugleiki hennar væri fyrir bí vegna tvenns, annars vegar þess að einn af þremur nefndarmönnum tengdist Sjálfstæðisflokknum og hins vegar vegna einstakra efnisþátta eins og það var orðað. Þá vil ég segja, virðulegur forseti, að í nefndinni sátu þrír einstaklingar, Svanbjörn Thoroddsen sem er þekktur fyrir sín störf á sviði fyrirtækjaráðgjafar og úttektar á rekstri fyrirtækja, embættismaður úr fjármálaráðuneytinu sem hefur meðal annars komið að skoðun á rekstri Ríkisútvarpsins og síðan, alveg hárrétt, Eyþór Arnalds sem hefur heilmikla reynslu af rekstri opinberrar stofnunar eins og sveitarfélags. Hann kemur úr menningargeiranum og þekkir líka vel til fjarskiptageirans svo dæmi séu tekin. Ég tel það ekki til framdráttar umræðu hér um Ríkisútvarpið að fara þá leiðina að segja að skýrslan sé ómarktæk og benda á einstaklinginn. Menn eiga að ræða efnisatriði þessa máls, ekki reyna að hlaupa bak við einstaklingana. Ég heyrði ekki í ræðu hv. þingmanns tekið fram af hennar hálfu einstök veigamikil atriði sem efnislegur ágreiningur er um. Vitanlega eru alltaf deilur um einstök efnisatriði í skýrslu eins og þessari, túlkun á þeim eða jafnvel það hvort menn telja réttar tölur frammi eða ekki. Fyrir mér vakir það eitt að svona úttekt sé gerð af utanaðkomandi aðilum. Ríkisútvarpið og forustumenn þess geta síðan, og munu og hafa, brugðist við þeim tölum, lagt fram gögn sín og sjónarmið. Saman virt byggir þetta grunn sem við alþingismenn getum nýtt okkur þegar við ræðum til dæmis hvert útvarpsgjaldið á að vera. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði mig hvort sú staða hefði komið upp í samtölum mínum við útvarpsstjóra að útvarpsstjórinn hefði sett einhvers konar skilyrði fyrir áframhaldandi störfum sínum. Ekkert slíkt hefur verið gert, engin slík skilyrði sett og aldrei komið til umræðu. Hvað varðar orð sem fallið hafa um forsendubrest er þar um það að ræða að ef útvarpsgjaldið lækkar þurfi að grípa til niðurskurðaraðgerða. Það er þá mat útvarpsstjóra, það segir sig sjálft og það er til þess sem útvarpsstjórinn er væntanlega að vísa. Hvað varðar lífeyrissjóðsgreiðslurnar kemur fram í skýrslunni að fjármagnskostnaður Ríkisútvarpsins er um 6%. Menn geta síðan borið það saman við fjármagnskostnað ýmissa annarra stofnana en það er alveg rétt að það eru þungar lífeyrissjóðsskuldbindingar á þessari stofnun og það er til umhugsunar. Hvað varðar aftur á móti áform mín eða skoðun á útvarpsgjaldinu lýsti ég því yfir strax síðastliðið vor að ég teldi ekki ástæðu til að lækka það og heldur ekki til að hækka það, heldur að það stæði í stað. Sú skoðun mín hefur komið fram áður. Hvað varðar væntanlega þingsályktunartillögu get ég ekkert sagt til um efni hennar. Það þarf að fara fram heilmikil vinna um það þar sem ég hafði þá hugsað mér að menn mundu skoða það og leggja grunn að umræðu í þinginu um hver framtíð stofnunarinnar yrði, hvaða breytingar við sæjum á henni á næstu árum sem meðal annars endurspegla þær breytingar sem hafa orðið í framboði á skemmtiefni, ýmsu afþreyingarefni, fræðsluefni og menningarefni sem kemur nú úr svo mörgum áttum, efni sem áður var ekki aðgengilegt almenningi. [[Forseti hringir.]] Aðalatriðið í þessu hvað mig varðar, það er mín afstaða, er að ég tel þörf á nútímafjölmiðlamarkaði fyrir Ríkisútvarpið en ég er ekki þeirrar skoðunar að það sé meitlað í stein í eitt skipti fyrir öll hvernig sú stofnun eigi að vera uppbyggð.
Virðulegur forseti. Undir nýrri forustu er rekstur RÚV nú hallalaus samfara stóraukinni innlendri dagskrárgerð. Það væri fráleitt að refsa fyrir þann góða árangur með því að lækka nú útvarpsgjaldið, tekjur stofnunarinnar. Þvert á móti er full ástæða til að verðlauna slíkan árangur og nauðsynlegt að ráðherra málaflokksins taki af öll tvímæli um að hann hafi stuðning stjórnarmeirihlutans fyrir því að halda útvarpsgjaldinu óbreyttu. Ef svo er ekki, ef stjórnarmeirihlutinn ætlar með handafli að lækka útvarpsgjaldið um áramót, er ekki hægt að skilja það öðruvísi en sem pólitíska aðför að útvarpinu, sem tilraun til að kúga útvarpið frá gagnrýninni umfjöllun sem það hefur uppi um ríkisstjórn á hverjum tíma. Ég kalla þess vegna eftir því að ráðherrann segi okkur af eða á hvort stjórnarmeirihlutinn ætli að hafa gjaldið óbreytt eða lækka það. Í landinu er enginn að kalla eftir því að útvarpsgjaldið hans verði lækkað um 116 kr. á mánuði ef það þýðir stórfelldan niðurskurð hjá ríkisútvarpinu okkar. Það er líka full ástæða til að losa Ríkisútvarpið við lífeyrisskuldbindingar þær sem hlaðið var á það við stofnun opinbers hlutafélags. Ef hverfa þarf frá opinberu hlutafélagi er sjálfsagt að ræða það, ríkisstofnun eða sjálfseignarstofnun. Skilyrðið fyrir því er þó að sjálfstæði Ríkisútvarpsins verði tryggt, sjálfstæði þess frá endurtekinni pólitískri aðför af hálfu forustumanna stjórnarflokkanna á þessu kjörtímabili, þar á meðal jafn veigamikilla forustumanna og þeirra sem fara með forustu í fjárlaganefnd. Það eru auðvitað pólitískar aðfarir sem engin leið er að búa við í siðuðu samfélagi árið 2015.
Virðulegur forseti. Menn geta auðvitað haft alls konar skoðanir á Ríkisútvarpinu og því hvort við eigum að hafa ríkisrekinn fjölmiðil og þar fram eftir götunum. Það er eðlilegt að eiga þá umræðu. Ég er þeirrar skoðunar að það sé þörf á ríkisreknum fjölmiðli á Íslandi, en ég er líka þeirrar skoðunar að ef við ætlum að hafa hann eigi hann að vera öflugur og sjálfstæður og eigi að geta axlað þá ábyrgð að efla lýðræðislega umræðu og vera veita fyrir menningarefni, efla íslenska menningu eins og Rás 2 hefur gert fyrir rokk- og popptónlist. Þetta er hlutverkið. Það er fullkomlega marklaust að vera með ríkisútvarp og grafa síðan hér eða annars staðar undan því. Mér sýnist umræðan um Ríkisútvarpið hafa verið mjög ósanngjörn undanfarið. Mér fannst skýrslan sem var gefin út vond og mér finnst hana af mörgum ástæðum skorta trúverðugleika. Mér finnst hún illa gerð. Mér finnst það til dæmis ósanngjarnt að taka ekki með í reikninginn að innan RÚV er unnið mjög hörðum höndum að því að innleiða alls konar nýja tækni sem er nauðsynleg fyrir fjölmiðil í breyttu samfélagi. Mér finnst ósanngjarnt að taka það ekki skilmerkilega með í reikninginn að hallalaus rekstur hefur verið raunin á RÚV undanfarna 18 mánuði. Það hefur orðið mjög stórbrotin hagræðing, t.d. í húsnæði, og rekstrarkostnaður lækkaði á síðasta ári um 4,7%. Sala á byggingarrétti hefur leitt til mestu skuldalækkunar í sögu RÚV. Innlent efni hefur á sama tíma verið stóraukið, efni fyrir börn, innlend dagskrárgerð af öllu tagi fyrir menninguna, fyrir landsbyggðina og þar fram eftir götunum. RÚV stendur sig í stykkinu. Hvað þurfum við að ákveða hér? Jú, að lækka ekki útvarpsgjaldið, að láta það renna óskert til Ríkisútvarpsins og gera eitthvað til að laga stórbrotinn fortíðarvanda sem felst í því [[Forseti hringir.]]að stofnunin er að sligast undan allt of þungum lífeyrisskuldbindingum. Getum við ekki ákveðið þetta? Er málið þá ekki bara dautt? Við erum með mjög öfluga og góða stofnun sem við getum verið stolt af og er að vinna vinnuna sína.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. málshefjanda fyrir að taka þessa umræðu hér upp og hæstv. ráðherra fyrir hans svör og þeim öðrum sem hafa komið inn í umræðuna. Ég vil byrja á því að segja að umræðan hefur kannski vaxið svolítið síðustu daga og eftir að skýrsla RÚV kom út, sem var hér til umræðu áðan, og fyrirspurnin frá hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur hafa menn farið í miklar skotgrafir á báða bóga, bæði þeir sem hallast að því að það verði að skera meira niður hjá RÚV og aðrir. Það er margt í þessari skýrslu sem er jákvætt. Það er alltaf jákvætt að við skoðum hvað megi betur fara í rekstri þar sem verið er að nota opinbert fjármagn. Það er alltaf jákvætt, alveg sama hvort um er að ræða Ríkisútvarpið eða annað vegna þess að það er rekið fyrir almannafé. Í þessari skýrslu eru jákvæðir punktar þar sem bent er á þætti hvað það snertir. Það er líka svo að þegar við tölum um stöðu og hlutverk RÚV þá vil ég taka undir með þeim sem hér hafa komið. Mín persónulega skoðun, og skoðun Framsóknarflokksins til langs tíma, hefur verið sú að það sé mikilvægt að hafa hér ríkisútvarp sem öflugan fjölmiðil hvað varðar menningu. Það er líka mikilvægt að hafa hlutlausan fjölmiðil sem fjallar um fréttir, bæði hér á höfuðborgarsvæðinu, landsbyggðinni og málefni líðandi stundar. Það er ágætlega farið yfir þetta af stjórnarmanni Framsóknarflokksins í blaðagrein í dag þar sem hann segir meðal annars: „RÚV er í þágu okkar allra. Framsóknarflokkurinn hefur ætíð staðið vörð um þessa menningarstofnun sem hefur fylgt okkur lengi og meginþorri þjóðarinnar vill hafa við hlið sér.“ Það er mikilvægt að hafa öflugan, sjálfstæðan og hlutlægan fjölmiðil og það er okkar hlutverk hér að tryggja þessi atriði á hverjum tíma. Það er líka svo að það er fullkomlega eðlilegt að þingmenn, bæði hér og [[Forseti hringir.]]úti í samfélaginu, séu að velta fyrir sér hvernig farið er með opinbert fé hjá Ríkisútvarpinu og öllum öðrum stofnunum. Það hefur verið gert og það eru jákvæðir punktar í skýrslunni sem benda á það og það eigum við að taka með okkur.
Forseti. Það er einkennilegt að sá ráðherra sem fer með málaflokk RÚV skuli taka þátt í þeirri aðför sem nú er gagnvart þessari mikilvægu stofnun. Mér finnst það mjög alvarlegt að ráðherra standi ekki betur við bakið á RÚV. Við höfum séð aðfarir að RÚV þar sem stofnuninni hefur verið hótað því að það sem henni beri á fjárlögum verði tekið af henni ef hún haldi sig ekki við efnið í fréttaflutningi. Það er mjög alvarleg aðför að tjáningarfrelsinu og fjölmiðlafrelsi á landinu. Af því við erum að tala um efnahagsmál er tengjast efnahag RÚV langar mig að taka undir allt það sem kom fram í ræðu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar. Mig langaði að spyrja ráðherra að nokkrum einföldum hlutum. Hver bar ábyrgð á og af hverju var eiginfjárhlutfall RÚV svona lágt þegar því var breytt í ohf.? Hvenær hefur RÚV fengið alla kökuna? Hvenær hefur RÚV fengið allan nefskattinn? Ég óska eftir því að ráðherra standi keikur og sterkur í fæturna og standi við loforðið um að RÚV fái sinn nefskatt út frá eðlilegri verðlagsþróun og ekki verði gengið á bak því sem lofað var í tengslum við útvarpsgjaldið. Það er mjög mikilvægt. Mig langar líka að spyrja ráðherrann að því hve mörg ohf.-fyrirtæki ríkisins þurfa að bera lífeyrisskuldbindingar áfram. [[Gripið fram í.]]Nei, það er ekki rétt. En ég óska eftir því að hv. þingmaður útskýri þetta betur.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég velti því upp með hæstv. ráðherra og öðrum þeim sem með þessi mál fara að ef við ætlum að gera raunhæfar áætlanir til langs tíma í einhverju fyrirtæki, hvort sem það heitir RÚV eða eitthvað annað, hljótum við að þurfa að fá fjármagn fast í hendi, ekki bara til eins árs í senn ef rekstrarumhverfið á að vera öruggt. Ég held að stjórn og stjórnendur RÚV hafi unnið hörðum höndum út frá þeirri áætlun sem samþykkt var og forsendum sem eru alveg í takt við yfirlýsingar menntamálaráðherra, m.a. um að útvarpsgjaldið lækki ekki frekar. Hér hefur verið rakið að viðsnúningur hefur orðið í rekstri og að hann er nú hallalaus. Útvarpsstjóri orðaði það svo ágætlega: Við höfum hagrætt í umbúðum en varið innihaldið. Útvarpsstjóri hefur líka sagt að hann gangi út frá því að menntamálaráðherra fái stuðning við það frumvarp sem hann ætlar að leggja fram. Hann hlýtur að þurfa að leggja það fram á haustdögum fyrir fjárlagagerðina, þ.e. áður en henni lýkur. Hér hefur líka verið komið inn á lífeyrissjóðslánið og ráðherra svaraði því ekki. Þess eru fordæmi að slíkar skuldbindingar séu felldar niður og má í því sambandi nefna einkareknu hjúkrunarheimilin þannig að hann ætti að hafa stuðning innan síns flokks. Það er alveg morgunljóst að RÚV er ætlað hlutverk sem öðrum miðlum er ekki ætlað en til þess þarf auðvitað tekjustofninn að skila sér. Mig langar að vitna í Bandalag íslenskra listamanna sem segir að Ríkisútvarpið sé „eini fjölmiðillinn sem sinnir íslenskri listsköpun á markvissan og skipulagðan hátt í öllum sínum miðlum og eini fjölmiðillinn sem samofinn er menningarsögu þjóðarinnar í bráðum 90 ár“. Áhersla RÚV er að þjónusta landsbyggðina, efla innlenda dagskrá, öflugt menningarefni og setja börnin framar í forgangsröðina um leið og vilji er til að skerpa á almannaþjónustuhlutverkinu. Ég vil gera orð útvarpsstjóra að lokaorðum mínum þar sem hann segir að ríkisútvarp eigi að snúast um innihald fyrst og fremst og vera sameinandi afl í samfélagi sem er alltaf að verða [[Forseti hringir.]]sundurleitara og sundurleitara. Með þetta að leiðarljósi eigum við að geta horft bjartsýn til framtíðar þannig að ríkisútvarp morgundagsins verði betra en ríkisútvarp dagsins í dag.
Virðulegur forseti. Sú skýrsla sem við ræðum er að mínu mati kjörið tækifæri og tilefni fyrir Alþingi og aðra til að skoða rekstur og framtíð RÚV. Ég hef áður sagt að við verðum að hafa hugrekki til að taka þá umræðu, ekki aðeins á grundvelli þess að standa vörð um stofnunina RÚV eða óbreytta stöðu hennar heldur miklu frekar hvernig við getum best nýtt takmarkað fjármagn í þágu þess markmiðs að efla íslenska menningu, tungu og framleiðslu. Ég held að það sé einkum þrennt sem við hljótum að staldra við í þeirri skýrslu sem hér er til umræðu. Í langan tíma, allt of langan tíma, hefur kostnaður RÚV verið meiri en tekjur. Umframeyðsla hefur verið fjármögnuð með lánum en stærsti vandinn er samt sem áður kostnaðartengdur, felst í of stóru húsnæði, of mikilli yfirbyggingu og of dýru dreifikerfi svo eitthvað sé nefnt. Í öðru lagi er í þessari skýrslu bent á það að mun færri en áður nýta sér nú þjónustu RÚV. Tugprósentafækkun þeirra sem horfa og hlusta á þennan ríkisrekna fjölmiðil er staðreynd, bæði vegna þess að aðrir bjóða upp á sams konar þjónustu og einnig vegna þess að miklar tæknibreytingar hafa orðið. Síðan virðist erfitt, og það er í þriðja lagi það sem bent er á í skýrslunni, að nálgast samræmdar upplýsingar um stöðu RÚV. Þrátt fyrir að í skýrslunni séu tölur, sagðar frá stofnuninni, er enn tekist á um hvað sé rétt og rangt í þeim. Eðlilegt eftirlit virðist líka erfitt. Það er hægt að sjá það hvað varðar Ríkisendurskoðun, fjölmiðlanefnd, fjárlaganefnd og fleiri. Þessu verður að breyta og þetta verður að bæta, enda er RÚV opinbert hlutafélag sem verður að þola slíka skoðun. Ég held þó að mestu skipti, hæstv. forseti, að það blasir við að það er ekki aðeins þörf á breytingum hér og nú í verkefnum er varða RÚV, heldur er þörf á því að taka ákvarðanir um hlutverk, stöðu og tilvist RÚV til framtíðar. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að skoða rekstrarformið, það þurfi að skoða það að taka RÚV af samkeppnis- og auglýsingamarkaði og það þurfi að minnka umsvif þess í verkefnum sem varla verða skilgreind sem kjarna- eða menningarhlutverk [[Forseti hringir.]]þess. Ég treysti því og vona að Alþingi hafi hugrekki til að takast á við þessar spurningar og aðrar í rekstri RÚV og hafi þar að leiðarljósi minni ríkisafskipti, ábyrga ráðstöfun opinberra sjóða, eðlilega samkeppni og varðstöðu um það sem skiptir mestu máli í þjónustu ríkisins.
Herra forseti. Það er afar mikilvægt fyrir íslenskt samfélag að eiga ríkisútvarp sem er ekki háð viðskiptahagsmunum og er í góðum tengslum við landið allt. Við þurfum að búa svo um hnútana að Ríkisútvarpið geti sinnt lögbundnu hlutverki sínu sem öflugur fréttamiðill og vettvangur fræðslu, menningar og skoðanaskipta. Svo stjórn og stjórnendur Ríkisútvarpsins geti beitt sér að framtíðarstefnu almannaútvarps þarf að leysa að minnsta kosti þrjú mál með atbeina Alþingis. Þau eru öll löngu þekkt og hafa verið nefnd hér fyrr í umræðunni. Í fyrsta lagi er í fjáraukalagafrumvarpi, sem mælt hefur verið fyrir, tillaga um að Alþingi samþykki forsendur sölusamnings með sölu á lóð RÚV. Salan gæfi RÚV umtalsverða upphæð sem nota mætti til þess að greiða skuldir. Í öðru lagi þarf að leysa þann vanda RÚV sem lífeyrisskuldbindingar valda. Alþingi samþykkti með fjáraukalögum 2014 að ríkið tæki á sig lífeyrisskuldbindingar einkarekinna hjúkrunarheimila. Því er sjálfsagt framhald að stjórnvöld leysi vanda sem lífeyrisskuldbindingarnar skapa í félagi í þess eigin eigu. Í þriðja lagi þarf útvarpsgjaldið að haldast að minnsta kosti óbreytt en taka ekki lækkunum eins og lög gera ráð fyrir. Boðað hefur verið að hæstv. menntamálaráðherra mæli fyrir frumvarpi um óbreytt útvarpsgjald innan tíðar og ég vænti þess að hæstv. ráðherra staðfesti það í máli sínu á eftir. Allar verðbættar fjárhæðir í þeirri skýrslu sem við ræðum hér eru framreiknaðar miðað við vísitölu neysluverðs en laun hafa hækkað mun meira. Það sér hver maður að ef útvarpsgjaldið lækkar frá því sem nú er en laun hækka umtalsvert, bæði hjá starfsmönnum og verktökum sem RÚV skiptir við, verður rekstrarstaða RÚV enn verri, enn frekari niðurskurður blasir við og Ríkisútvarpið enn lengra frá því að rækja hlutverk sitt sem almannaútvarp. Er það kannski það sem hæstv. ráðherra og stjórnarmeirihlutinn vill og telur sér hag í að vinna að?
Virðulegur forseti. Fyrir rétt um ári leist mér svo á þegar ég sá mannvalið sem hafði tekið við sem millistjórnendur hjá Ríkisútvarpinu ásamt nýjum útvarpsstjóra að framtíð þessarar stofnunar væri nokkuð björt, þarna væri kominn mannskapur sem hefði burði, þekkingu og getu til þess að endurskilgreina hlutverk sitt, mæta nýjum áskorunum og nýjum tímum. Mér fannst á þeim tímapunkti sem hæstv. menntamálaráðherra hefði staðið sig vel. Áhyggjur mínar af því að breytt skipan í stjórn stofnunarinnar leiddi til pólitískra afskipta höfðu þá reynst óþarfar, a.m.k. eftir því sem mér sýndist, þannig að það horfði til nokkuð góðra hluta svo því sé vel til haga haldið hér. Nú finnst mér nauðsynlegt að segja í þessum sal að ég er ekki ánægður með störf hæstv. menntamálaráðherra. Hann þarf að fá að heyra það líka í þessum sal að úti í samfélaginu er ekki mikil ánægja með störf hans varðandi Ríkisútvarpið. Það er vegna þeirrar atburðarásar sem við höfum orðið vitni að gagnvart stofnuninni á undanförnu ári, fyrst í farsanum sem einkenndi fjárveitingar hér á síðasta vetrarþingi í aðdraganda jóla og nú síðast með þeirri skýrslu sem leidd var af innanbúðarmanni í Sjálfstæðisflokknum, Eyþóri Arnalds. Það er ekki hægt, virðulegur forseti, að hæstv. ráðherra ítreki hér við okkur að ekki megi ræða manninn, eða fara í manninn eins og sagt er, þegar svo klárlega er illa staðið að mannvali í nefndina. Ég er að minnsta kosti ekki tilbúinn til þess að láta innanbúðarmann í Sjálfstæðisflokknum ramma inn fyrir mig umræðuna um Ríkisútvarpið. Af hverju kemur hæstv. ráðherra ekki bara hérna [[Forseti hringir.]]inn með hugmyndir sínar um framtíðina og við ræðum það hvernig hann vill sjá þessa stofnun? Tökum pólitíska umræðu um það í þinginu. Ég skal taka þátt í henni en ég ætla ekki að láta ramma það inn fyrir mig af innanbúðarmanni í Sjálfstæðisflokknum hvernig ég tala um þessi mál í pólitíkinni.
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og fagna henni. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að þörf sé fyrir ríkisútvarp til að rækta íslenska tungu, miðla íslenskri menningu, efla tengsl við landsbyggðina, fyrir börn, fyrir Íslendinga, fyrir innflytjendur og fyrir lýðræðislega umræðu og fréttaumfjöllun. Á hverjum tíma er þó mikilvægt að skoða hvernig hlutverkinu verður best sinnt í takti við samfélagið eins og það er hverju sinni. Ég fagna því umræddri skýrslu og tel hana gagnlega fyrir umræðuna til að draga fram mismunandi sjónarmið og skoðanir, hvað sem mér finnst svo um einstök efnisatriði hennar. Mér finnst til dæmis mikilvægt að það hafi verið dregið fram að sú leið sem farin var við uppsetningu stafræns dreifikerfis RÚV hafi hugsanlega ekki verið sú hagstæðasta fyrir þjóðina. Mér er kunnugt um að á þeim tíma sem sú ákvörðun var tekin lágu þegar fyrir ábendingar um að skynsamlegt væri að nýta fjármagn sem færi í að byggja upp dreifikerfi um land allt á annan veg, m.a. með því að sameina krafta við uppbyggingu ljósleiðara. Það er þó líklega ekki eingöngu við RÚV að sakast í þessu því að við höfum búið okkur til regluverk um fjarskipti sem hefur orðið okkur fjötur um fót í uppbyggingu í dreifðum byggðum og orðið til þess að fjármagni sem nýtt hefur verið í uppbyggingu dreifikerfis hefur ekki verið vel varið. Mun meira hefur farið í þetta verkefni en við hefðum kannski í heildina þurft að kosta til ef við hefðum sameinað kraftana fyrr.
Forseti. Ég þakka ágæta umræðu. Ég held þó að í lok hennar þurfi ég að hnykkja á því að ekki verður við það unað að þessari umræðu ljúki öðruvísi en að hæstv. ráðherra svari mjög skýrt spurningunni um stöðu útvarpsgjaldsins. Hann hefur sjálfur sagt að hann sé þeirrar skoðunar - þá talar hann eins og hann sé partur af einhverri óskilgreindri heild og hafi takmörkuð áhrif á þá heild, sem þingmaður væntanlega - að útvarpsgjaldið eigi að vera óbreytt. Stjórnmálamenn og þingmenn í lykilstöðu í meiri hluta þingsins, þeim meiri hluta sem styður ríkisstjórnina, hafa haldið öðru fram, hafa haldið því fram að það eigi að lækka, m.a. formaður fjárlaganefndar.
Fara bara að lögum. …
Þetta stendur út af. Hún kallar hér fram í, eins og oft áður, að það snúist um að fara bara að lögum. Hæstv. ráðherra þarf nú að gera okkur grein fyrir, ekki bara sinni afstöðu í málinu heldur því hvort það sé meiri hluti á þinginu, hvort hann tali fyrir munn ríkisstjórnarflokkanna og ríkisstjórnarinnar, fyrir því að útvarpsgjaldið verði óbreytt eins og hann sjálfur hefur rökstutt að sé mikilvægt, eins og útvarpsstjóri sjálfur hefur útskýrt að sé mikilvægt, vegna þess að ég get sannfært hæstv. ráðherra um að hann mun njóta víðtæks stuðnings í þinginu ef hann leggur fram frumvarp þess efnis þó að hann þurfi hugsanlega að glíma við einstaka andstæðinga Ríkisútvarpsins í þinginu, m.a. formann fjárlaganefndar. Hann getur að minnsta kosti ekki stigið frá þessari umræðu hér í dag öðruvísi en að tala skýrar en hann hefur gert hingað til. Er meiri hluti [[Forseti hringir.]]í þinginu fyrir óbreyttu útvarpsgjaldi?
Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda og hv. þingmönnum öllum fyrir umræðuna. Að gefnu tilefni vil ég byrja á að svara því sem sérstaklega var beint til mín í lokaræðu um útvarpsgjaldið. Það er ekki svo að ég hafi bara lýst skoðun minni almennt, ég sagði strax í vor að ég mundi leggja fram frumvarp sem hefur þær afleiðingar að útvarpsgjaldið verður óbreytt. Ég vil gera það þannig að það er ekki bara einhver skoðun. Á hitt vil ég minna hv. þingmann, sem ég veit að hv. þingmaður þekkir vel, að ríkisstjórnin er ekki fjölskipað stjórnvald og að ég tala hér um þann málaflokk sem undir mig heyrir. Ég vil líka gera athugasemd, virðulegi forseti, við þá fullyrðingu hv. þingmanns, málshefjanda, að formaður fjárlaganefndar sé einhver sérstakur andstæðingur Ríkisútvarpsins. Ég tel þetta rangt. Formaður fjárlaganefndar er bara að vinna sitt starf sem snýr að því að reyna að tryggja að nýting á þeim fjármunum sem ríkið og Alþingi veitir til ákveðinnar starfsemi sé alltaf sem best og gagnsæjust. Mér finnst ekki rétt að nálgast það með þessum hætti. [[Gripið fram í.]] Síðan tek ég líka undir það sem hér hefur verið sagt í umræðunni, það er merkjanlegur og mjög athyglisverður árangur sem hefur náðst hjá stjórnendum Ríkisútvarpsins á undanförnum mánuðum og missirum, m.a. hvað varðar reksturinn sjálfan, það að ná að leigja frá sér húsnæði, koma byggingarrétti á lóðinni í verð og auka framleiðslu á innlendu og menningartengdu efni. Ég held að þetta sé mikilvægt og ég tel mjög til eftirbreytni þá áherslu sem Ríkisútvarpið leggur til dæmis á barnaefni. Ég vil líka segja að ég tel ekki að það eigi að hlaupa í einhverjar breytingar á þessum rekstri. Við eigum að gera það að vel athuguðu máli, ræða það í þingsölum og í samfélaginu áður en menn gera einhverjar slíkar breytingar. Ég tel að við eigum að vera opin fyrir þeirri umræðu og að nauðsynlegt sé að fara í hana. Hvað varðar síðan yfirlýsingar einstakra þingmanna eins og hv. þm. Róberts Marshalls um að þeir vilji ekki vera bundnir þessari skýrslu vegna þess að þarna hafi sjálfstæðismaður verið einn af þremur nefndarmönnum [[Forseti hringir.]]geri ég engar athugasemdir við það. Ég geri enga kröfu á hv. þingmenn um að þeir haldi sig á málefnalegum nótum frekar en þeir sjálfir kjósa. Ég vil þó segja að þessi skýrsla er ágætur grunnur ásamt öðrum þeim upplýsingum sem hafa komið fram um rekstur Ríkisútvarpsins til að ræða þann þátt málsins. Síðan eigum við eftir að ræða í framtíðinni aðra þætti sem snúa að því hvernig við náum þeim markmiðum sem sett voru varðandi rekstur Ríkisútvarpsins.
Virðulegi forseti. Það sem mér finnst standa upp úr á þessum tímamótum er að Íslendingar munu á komandi árum og vonandi lengur búa við góða náttúrulöggjöf sem var unnin í mikilli samvinnu. Samtalið var gott og það var hlustað á öll sjónarmið. Þetta leiddi af sér hina sögulegu sátt um frumvarp til náttúruverndarlaga sem við erum að fara að greiða atkvæði um. Áður en atkvæðagreiðslan hefst vil ég þó vekja athygli á því að í c-lið 17. töluliðar breytingartillögu nefndarinnar á þskj. 407 hefur slæðst inn rangt greinarnúmer þar sem stendur „Við 58. gr.“ en á að standa: Við 60. gr., og bið ég forseta að leiðrétta þetta þegar kemur að atkvæðagreiðslu um 17. tölulið.
Virðulegi forseti. Um leið og ég fagna því að við séum núna loksins að lögfesta löggjöfina frá 2013 sem við höfum ítrekað frestað gildistökunni á eru engu að síður ákveðin atriði sem maður hefði viljað sjá öðruvísi. Þessi löggjöf er ekki endilega meitluð í stein og við þurfum að fylgjast með því með hvaða hætti framkvæmd byggð á þessari löggjöf verður og þá kannski ekki síst hvað varúðarregluna varðar. Síðan er áframhaldandi vinna fyrirhuguð hvað almannaréttinn varðar. Við erum gríðarlega ánægð með að vinnu við þessa löggjöf skuli vera að ljúka, þessari stóru endurskoðun sem hófst 2009 þegar menn byrjuðu að skrifa hvítbók um náttúruvernd sem löggjöfin frá 2013 byggir á og er verið að lögfesta með þessum breytingum. Við fögnum þessari niðurstöðu, hér eru málamiðlanir sem við munum standa með og styðja þrátt fyrir að við höfum [[Forseti hringir.]]í draumum okkar viljað sjá niðurstöðuna aðeins öðruvísi. Við erum engu að síður ánægð með þá niðurstöðu og það framfaraskref sem hér er stigið.
Virðulegi forseti. Það er mikið ánægjuefni að Ísland er loksins að eignast náttúruverndarlög sem eru betri en þau sem eru í gildi frá 1999. Það er framför í náttúruvernd á Íslandi sem er gríðarlega mikilvægt skref og löngu tímabært að sé stigið. Þessi vinna á sér langan aðdraganda og hefur átt sér stað alveg frá upphafi síðasta kjörtímabils. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka öllum þeim sem hafa langt hönd á plóg í því að gera þennan dag og þessa niðurstöðu mögulega því að það eru sannarlega margir sem hafa komið að því verkefni. Eins og hér hefur komið fram er ekki um sátt að ræða vegna þess að það verður áfram deilt um náttúruvernd á Íslandi en hér er um að ræða sögulega og mikilvæga málamiðlun. Við náum því að vera með sameiginlegan skilning á því um hvað náttúruverndarlög eiga að snúast. Það þarf að fylgja framkvæmdinni mjög vel eftir eins og hér hefur verið nefnt og við þurfum að fylgjast mjög vel með því að þessi löggjöf geri það sem [[Forseti hringir.]]henni var ætlað og það er að hún standi vörð um íslenska náttúru.
Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram. Hér er stigið mikið framfaraspor með samþykkt þessara laga. Okkur hefur gengið vel að vinna í þessari löggjöf í umhverfis- og samgöngunefnd og ég vil, án þess að á nokkurn sé hallað, þakka sérstaklega fyrrverandi umhverfisráðherra sem hefur verið nefndinni alveg gríðarlegur akkur í þessari vinnu, enda er hv. þm. Svandís Svavarsdóttir upphafsmaður þessa máls. Það er mjög ánægjulegt að með þessu verða lög nr. 60/2013 loksins að veruleika. Ég fagna því. Í málinu eru auðvitað málamiðlanir þar sem maður hefði í sumum tilfellum viljað ganga lengra. Við náum ekki saman um utanvegaaksturinn og við í minni hlutanum erum með breytingartillögu. Ég ætla að kalla hana til 3. umr. en hvet menn til að skoða þá tillögu vegna þess að hún felur í sér engar efnisbreytingar en er miklu snyrtilegri og vandaðri en orðalagið sem er að finna í frumvarpinu.
Forseti. Ég óska þingheimi til hamingju með að hafa náð sögulegri sátt. Eins og komið hefur fram er hún að sjálfsögðu þannig að allir þurftu eitthvað að gefa eftir. Ég tek undir með hv. þm. Róberti Marshall og óska sérstaklega fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra og núverandi hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur til hamingju með þennan mikla áfangasigur. Jafnframt vil ég hrósa formanni nefndarinnar, hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, fyrir að ná að leiða fram þessa miklu og mikilvægu sýn. Þetta er fyrsta skrefið. Við ætlum að standa vörð um náttúru landsins, það er svo mikilvægt og hér erum við einhuga um að gera það, þingmenn landsins árið 2015.
Herra forseti. Það er mikið gleðiefni að við skulum vera að samþykkja þetta frumvarp hér í dag. Að sumu leyti eru þetta vinnubrögð sem Alþingi getur vel notað sem fyrirmynd, þau vinnubrögð sem fóru fram í nefndinni í þessu flókna og stóra máli þar sem auðvitað voru skiptar skoðanir. Ég held að það sé líka hreinlega ákall frá kjósendum í landinu, fólkinu í landinu, um að við á Alþingi vinnum saman. Eins og komist var að orði hér áðan var ekki almenn sátt en það er sátt um þessa málamiðlun. Þannig gengur það fyrir sig í lífinu, venjulega þurfa menn að komast að einhverri málamiðlun til að skapa sátt. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með þessi vinnubrögð [[Forseti hringir.]]og vona að þau verði notuð sem fordæmi áfram.
Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri niðurstöðu sem hér er orðin og þeirri framför í náttúruvernd sem við það verður og endurspeglar vaxandi meðvitund samfélagsins um mikilvægi vandaðrar löggjafar á þessu sviði. Eins og fram hefur komið eru lögin þó ekki meitluð í stein og þau þurfa að þróast frekar á næstu árum, svo sem varðandi almannaréttinn, aðkomu og hlutverk sveitarfélaga vegna vaxandi ferðamennsku og heildarsýn á landnotkun og náttúruvernd.
Virðulegi forseti. Ég stend hér upp fyrst og fremst til að þakka umhverfisnefnd fyrir frábær störf. Mig langar jafnframt til að þakka starfsmönnum Alþingis fyrir þeirra störf varðandi framgang þessa máls því að ég veit að nefndarritari hefur lagt á sig ómælda vinnu. Þá vil ég líka segja að starfsmenn umhverfisráðuneytisins hafa líka lagt á sig heilmikið til að þessi lausn, sátt eða málamiðlun, hvað sem við viljum kalla það, hafi náðst fram. Ég hef fylgst með því, ég held að náttúruvernd hafi nánast borið á góma hvern einasta dag í ráðuneytinu þetta tæpa ár sem ég hef verið þar, enda var lögð rík áhersla á það að náttúruverndarmálið væri [[Forseti hringir.]]helsta mál ráðuneytisins þetta árið. Í hjarta mínu ríkir mikil gleði yfir að standa núna frammi fyrir því að við séum að ganga til atkvæðagreiðslu um þetta mál.
Virðulegi forseti. Í a-lið 1. gr. frumvarpsins erum við núna að greiða atkvæði um það að orðin „eftir miðja 18. öld“ falli brott þegar kemur að skilgreiningu á því hvað eru framandi lífverur. Ég vil af því tilefni beina sjónum að því sem stendur í nefndaráliti um það atriði. Það er auðvitað gert ráð fyrir því að áfram verði byggt á faglegu mati Náttúrufræðistofnunar sem gefur út lista um þau atriði. Sömuleiðis kemur fram í nefndarálitinu og nefndin áréttar að mikilvægt sé að unnið sé með bestu mögulegu þekkingu í hvert skipti, en komi hins vegar upp vafi hvað varðar flokkun framandi lífvera eigi að miða við 18. öld. Ég vildi árétta það sem stendur í nefndarálitinu um þetta. Það getur skipt máli þar sem sá vafi getur mjög hæglega komið upp að gögn séu ekki nægilega skýr um það hvenær skilgreiningin eigi við og hvenær ekki.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur í atkvæðaskýringu hennar. Ég vil líka gera grein fyrir því að í e-lið sem breytir 19. tölulið, þar sem fjallað er um óbyggð víðerni, erum við að taka út tvö orð sem eru „á jörðu“ þar sem stendur skilgreining á óbyggðum víðernum en áður var það skrifað þannig að það væri staður þar sem menn gætu verið án truflunar af mannvirkjum eða umferð vélknúinna farartækja á jörðu. Þetta endurspeglar auðvitað þann breytta veruleika sem við þurfum að horfast í augu við að umferð vélknúinna farartækja í lofti fer stigvaxandi, hvort sem hún er mönnuð eða ómönnuð, og með því að taka þessi orð í burtu er átt við alla vélknúna umferð.
Virðulegi forseti. Það er nú eins og presturinn sagði, af jörðu ertu kominn. Ég vil rétt nefna það að ég vil í túlkun þessa ákvæðis að farið verði dálítið varlega vegna þess að ef banna á alla flugumferð yfir svæði sem er 25 km² að stærð í óbyggðum erum við farin að ganga dálítið langt. Ég óska þess að túlkun ákvæðisins verði með mannlegum hætti en ekki af allra bókstaflegasta hætti því að ef banna á flugumferð erum við komin dálítið langt í náttúruvernd. Ég hef fullan skilning á því að ágætt sé að njóta einverunnar, en flugvélar þurfa jú loftrými. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Í upphafi atkvæðagreiðslunnar kom framsögumaður nefndarinnar á framfæri smáleiðréttingu við 17. lið breytingartillagna. Forseti ber því töluliðinn upp svo leiðréttan, þ.e. að liðurinn á við 60. gr., ef enginn hreyfir andmælum.