Hæstv. forseti. Hér í gærkvöldi féllu ummæli sem ekki er hægt að sitja undir. Í atkvæðaskýringu sagði hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, með leyfi forseta: „Menn ættu að hlusta sem ættu að hlusta í þessum sal. Það er ekki hægt að láta bjóða sér það að menn séu flissandi hérna úti í sal undir áhrifum.“ Og nú vil ég fá að vita, herra forseti, hvaða menn er verið að tala um. Undir hvaða áhrifum voru þeir? [[Gripið fram í.]]Ef þetta verður ekki upplýst sitjum við öll sem erum hérna [[Gripið fram í.]]andspænis ráðherrabekknum undir þessu og ég kæri mig ekki um það vegna þess að allt bull sem hér fer fram, gott og slæmt, fer inn í fundargerðir Alþingis. Ég kæri mig ekki um að barnabörnin mín komi einhvern tímann og lesi fundargerð þessa fundar og hugsi með sér: Ja, afi gamli var fullur í þessum sal. Ég kæri mig ekki um þetta. Ég vil því fá að vita í fyrsta lagi hvaða menn þetta voru og undir hvaða áhrifum. Ef ekki er hægt að verða við því að þessi ummæli verði [[Forseti hringir.]]dregin til baka og beðist afsökunar á þeim, verði það ekki gert, tek ég þetta upp í forsætisnefnd þingsins þar sem ég sit vegna þess að svona áburður er óþolandi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti lítur þetta atvik og þessi ummæli alvarlegum augum og hefur gert tilraun til þess að ræða við þann sem lét ummælin falla. Það var ekki hægt að koma því við en forseti mun auðvitað ræða þessi mál og kynna sér þau til hlítar.
Forseta hefur borist dagskrártillaga sem er svohljóðandi: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að fyrstu mál á dagskrá næsta fundar verði eftirfarandi þingmál: 1. Óundirbúinn fyrirspurnatími. 2. Húsnæðisbætur (heildarlög), stjfrv. félags- og húsnæðismálaráðherra, 407. mál, þskj. 565, 1. umr. Ef leyft verður. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Árni Páll Árnason, Katrín Jakobsdóttir, Óttarr Proppé og Helgi Hrafn Gunnarsson.
Virðulegi forseti. Ástæða þessarar tillögu er sú að nú er farið að sneyðast um tíma í þingstörfunum og þá setur stjórnarmeirihlutinn á dagskrá mál sem er hér til 3. umr., um breytingar á Þróunarsamvinnustofnun Íslands, sem skiptir í sjálfu sér engu sérstöku máli hvort afgreiðist einum mánuðinum fyrr eða seinna, á sama tíma og brýn mál bíða umræðu og úrlausnar. Nú, eftir tveggja og hálfs árs bið, er loksins farið að glitta í að ríkisstjórnin leggi eitthvað til í húsnæðismálum og hér bíður umræðu frumvarp um húsnæðisbætur frá hæstv. félagsmálaráðherra. Það er fullkomlega óvíst að það mál komist til umræðu eða til nefndar ef það verður ekki tekið fram fyrir á dagskránni. Af hverju erum við ekki að ræða hér eitthvað sem snertir hagsmuni fólksins í landinu? Það er fullt af fólki búið að bíða eftir úrlausn í húsnæðismálum allan starfstíma þessarar ríkisstjórnar og það er orðið mjög brýnt að hefja umræðu um húsnæðismál. Þess vegna leggjum við fram þessa tillögu þannig að við getum einbeitt okkur [[Forseti hringir.]]núna á þeim örlitla tíma sem eftir er til jóla sem ekki þarf að fara í fjárlög og fjárlagatengd málefni, að málum sem skipta raunverulegu máli fyrir fólkið í landinu.
Virðulegur forseti. Á dagskrá þingsins eftir lengstu fjárlagaumræður sögunnar eru þrjár tegundir af málum; það eru fjárlög og fjárlagatengd mál, það eru kjarasamningsmál, sem húsnæðismálin sannarlega eru, og í þriðja lagi mál sem samkomulag var um að klára á þessu haustþingi. Raunar var samkomulag um að klára tvö mál sem eru hér á dagskrá, annars vegar það mál sem á að koma nú til umræðu og hins vegar opinber fjármál. Það var samkomulag um að klára þau fyrir október. [[Gripið fram í.]]Það var ekki túlkun stjórnarandstöðunnar að það samkomulag hefði falið það í sér, heldur að þessi mál yrðu kláruð hér á haustþingi. Við vinnslu málsins tókst síðan samkomulag um afgreiðslu þess, að það færi líka á dagskrá eftir 2. umr. fjárlaga, þannig að hv. þm. Árni Páll Árnason er því ekki að brjóta samkomulag einu sinni sem hann hefur gert sjálfur, hann brýtur það ekki tvisvar, [[Gripið fram í.]]hann brýtur það þrisvar .
… aldrei neitt samkomulag …
… talað við mig.
Virðulegur forseti. [[Forseti hringir.]]Það eru þrenns konar mál á dagskrá. Það eru samkomulagsmál, eins og hér gat um, það eru fjárlagatengd mál og það eru kjarasamningsmál, eins og húsnæðismálin sannarlega eru, [[Forseti hringir.]]og ég trúi því ekki að hv. þm. Árni Páll Árnason ætli að fara að stoppa það [[Forseti hringir.]]að þessar þrjár tegundir af málum komist hér í afgreiðslu fyrir 1. janúar.
Virðulegi forseti. Fyrir tæpu ári síðan eða þegar síðasta vorþingi lauk var samið um að þrjú mál yrðu kláruð í september. Það voru opinber fjármál, það var Þróunarsamvinnustofnun og það voru sanngirnisbætur, sem Ögmundur Jónasson lagði mikla áherslu á. Ekkert af þessu gekk nú beinlínis eftir nema hvað við stóðum við okkar samkomulagshluta. Við kláruðum sanngirnisbæturnar. Það virðist hins vegar vera ógjörningur fyrir minni hlutann að standa við það sem samið er um. Formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, segist ekki hafa gert neitt samkomulag. En það gerði þingflokksformaður hans sannarlega sem ég trúi ekki að hann ætli enn og aftur að svíkja það sem hann undirritar jafnvel hér í þingsal. Hvernig er komið fyrir Alþingi þegar menn haga sér með þeim hætti að svíkja trekk í trekk það sem þeir lofa og skrifa jafnvel undir? Og að ætla sér svo, voga sér, hugsið ykkur, að draga kjarasamningamál inn í þessa umræðu. Mál sem eru lögð fram sem hluti af kjarasamningum. Ég held að það hafi [[Forseti hringir.]]aldrei gerst, eða ég man alla vega ekki eftir því frá því að ég kom inn á þing 2009, að svo lágt hafi menn lagst að stöðva kjarasamningamál hér í þinginu.
Virðulegi forseti. Það er einmitt það sem þessi tillaga gengur út á, að hv. velferðarnefnd fái húsnæðismálin til sín og geti fjallað um þau helst strax í dag og sent þau til umsagnar þannig að úrvinnslan sé með sómasamlegum hætti. Stjórnarandstaðan leggur það til og er samhuga og einhuga í því að greiða málinu leið í þinglega meðferð. Þá standa hér upp þingflokksformaður Framsóknarflokksins og meðráðherra hæstv. húsnæðismálaráðherra og missa sig. Ég átta mig ekki á því hvernig taugakerfið virkar hjá þessu fólki. [[Gripið fram í.]] Við bendum á að þarna séu brýn mál á ferð og að við ræðum þau í mikilvægisröð. Er nokkuð að því? Og vegna þess að hér er verið að tala um samkomulag um að eitthvað hefði átt að klárast í september þá bið ég bara hæstv. utanríkisráðherra að sýna mér þann texta, að einhvern tíma hafi verið samkomulag um að klára eitthvað í september, áður en hann fer að bera svik upp á fólk.
Virðulegi forseti. Samkomulagið snerist um að málið færi inn í haustið og yrði lagt fram aftur að hausti, ekki að það yrði afgreitt í september. [[Hlátur í þingsal.]] Ég kæri mig ekki um svikabrigsl. [[Kliður í þingsal.]]Hv. utanríkisráðherra hefur sagt að hér sé [[Forseti hringir.]]eingöngu um formbreytingu að ræða. Við höfum haldið því fram að um eðlisbreytingu sé að ræða þegar kemur að þróunarsamvinnu og að þarna verði grundvallarbreytingar á eðli starfsemi þróunarsamvinnu af Íslands hálfu. Ef eingöngu er um smotterísformbreytingu að ræða, eins og hæstv. ráðherra heldur fram, hvers vegna skal þetta mál þá ganga framar mikilvægum húsnæðismálum og öðrum málum sem ríkisstjórnin þarf að afgreiða fyrir jól? Vill einhver hér inni útskýra fyrir mér hvers vegna svo þung [[Forseti hringir.]]áhersla er lögð á þetta umdeilda mál ef eingöngu er um smotterísformbreytingu að ræða?
Virðulegur forseti. Framsóknarflokkurinn þarf ekki að reisa áburðarverksmiðju meðan hann hefur á að skipa keppinautunum Ásmundi Einari og Gunnari Braga Sveinssyni. Um samkomulög er það að segja að það er út af fyrir sig rétt að hér var samið um að þetta mál kæmi á dagskrá eftir 2. umr. fjárlaga. [[Gripið fram í.]]En eins og ég hef ítrekað sagt var aldrei samið um að það kæmi á dagskrá strax á eftir. [[Hlátur í þingsal.]]Það er ákvörðun stjórnarmeirihlutans. [[Hlátur í þingsal.]]Þetta samkomulag gerðu [[Forseti hringir.]]þrír þingmenn. [[Forseti hringir.]]Það eru þingmennirnir ég, Svandís Svavarsdóttir og Hanna Birna Kristjánsdóttir. Ég hygg að meiri hluti þeirra sem viðstaddir voru þá samkomulagsgerð séu sammála um það sem ég hér segi. [[Kliður í þingsal.]]Hitt hlýtur að vekja athygli okkar allra að menn vilji ekki hafa þau forgangsmál sem þeir sjálfir segja að séu hér á dagskrá fundarins, húsnæðismálin í landinu, en það er [[Forseti hringir.]]þeirra val. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Það er mjög undarlegt að heyra hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur lýsa því yfir hér að samið hafi verið um að fá að mæla fyrir þingmáli eða taka það á dagskrá. Hvers konar rugl er þetta? Það þarf ekkert að semja um að mæla fyrir einhverju þingmáli. [[Gripið fram í.]]Það vita allir þingmenn að ef þeir koma máli á dagskrá fá þeir að mæla fyrir því, að sjálfsögðu. Þetta er þvílíkt rugl. Það var samið … [[Gripið fram í.]]- Já, það er til undirritað. [[Forseti hringir.]]Hv. þm. Helgi Hjörvar, sem mætti nú fara að læra það að standa við orð sín, það er til undirritað [[Gripið fram í.]]og það er búið [[Forseti hringir.]]að fara yfir það með ykkur, hrapparnir ykkar, [[Forseti hringir.]]það nú bara einfaldlega þannig. [[Kliður í þingsal.]]
Forseti biður um hljóð í salnum.
Síðan var samið um það eftir að þið gátuð ekki staðið við það. Þá var samið um að klára málið á þessu þingi, en þið ætlið að svíkja það líka. Nú spyr ég: Fyrst hv. þm. Helgi Hjörvar talar um að ekki hafi verið samið endanlega um að málið kæmi strax á dagskrá heldur bara einhvern tímann, hvað þá með samkomulagið: þetta er klárað í haust? Eru það ósannindi? Er það lygi að um það hafi verið samið, hv. þm. Helgi Hjörvar? Ert þú að bera það upp á Ásmund Einar Daðason, þingflokksformann Framsóknar, að hann sé að ljúga að þingflokknum [[Forseti hringir.]]að slíkt hafi verið gert? [[Forseti hringir.]]Ég held að hv. þingmaður ætti nú einu sinni að ganga [[Forseti hringir.]]hreint til verks og standa við stóru orðin, standa við það sem hann skrifar upp á og lofar.
Virðulegi forseti. Það er mjög athyglisvert að stjórnarmeirihlutinn hefur ekki áhuga á [[Kliður í þingsal.]] [[Forseti hringir.]]að ræða húsnæðismál, sem ætti að vera hagsmunamál allrar þjóðarinnar, sem ætti að vera stjórnarmeirihlutanum efst í huga, [[Kliður í þingsal.]]þetta gríðarlega … Virðulegi forseti, það er náttúrlega ekki í lagi hvernig menn hegða sér í þingsalnum. Það er með ólíkindum að stjórnarmeirihlutinn skuli ekki vilja ræða alvörumál. Við erum einfaldlega að biðja um að á þeim stutta tíma sem eftir er fram að jólum verði sett í forgang mál sem skipta þjóðina máli og eru alvöruþjóðþrifamál. Það er svolítið sérkennilegt að húsnæðismálin séu slík afgangsstærð í huga þessarar ríkisstjórnar að menn séu ekki tilbúnir að þiggja boð stjórnarandstöðunnar um að setja þau fremst á dagskrá, um að ræða þau fyrst. Það er það sem við leggjum upp með. Það er enginn að mæla gegn því að Þróunarsamvinnustofnun verði afgreidd þegar röðin kemur að því máli, en af hverju byrjum [[Forseti hringir.]]við ekki á því sem mestu skiptir?
Virðulegur forseti. Þá er darraðardansinum haldið áfram af hálfu stjórnarandstöðunnar. Hér kristallast kannski ástæða þess að við erum búin að ræða fjárlögin í hátt í 100 klukkustundir í þinginu. Það skyldi þó ekki vera að ástæðan sé sú að utanríkisráðherra vill leggja niður Þróunarsamvinnustofnun í núverandi mynd og flytja starfsemina inn í utanríkisráðuneytið með ákveðinni hagræðingu sem hann hefur fært rök fyrir? Skyldi það vera ástæðan fyrir öllu þessu málþófi, lengsta málþófi sögunnar á Alþingi Íslendinga, að hæstv. utanríkisráðherra vill færa til starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar? Mér sýnist það kristallast í þessu risamáli. Þá er það „kamóflassað“ hér með því að ríkisstjórnarflokkarnir vilji ekki taka húsnæðismálin á dagskrá, þetta mikilvæga mál. Svona er allur spuninn í þessu leikhúsi fáránleikans af hálfu stjórnarandstöðunnar búinn til til þess að blekkja þjóðina. [[Gripið fram í: Rétt.]]Þetta eru vinnubrögð stjórnarandstöðunnar. Við sem höfum einhverja sómatilfinningu getum ekki [[Forseti hringir.]]látið bjóða okkur þetta.
Virðulegi forseti. Það er vægast sagt dálítið sérstakt að upplifa hæstv. ráðherra gera að aðalatriði karp um samkomulag sem gert var og þar sem orð stendur á móti orði um það nákvæmlega hvernig og í hvaða röð mál verða tekin fyrir í vinnu okkar. Á þessum tíma þegar við erum að nálgast jól og erum komin langt fram úr starfsáætlun er dálítið sérstakt að þetta sé það sem er þeim efst í huga. Tillaga okkar er einfaldlega um að reyna að hjálpa til þess að forgangsraða í störfum þingsins núna fram að jólum eða jafnvel áramótum. Við vitum að tíminn styttist og það eru mörg mikilvæg mál fram undan. Það er nú bara þannig því miður að samtalið innan þingsins og milli flokka, milli meiri hluta og minni hluta hefur verið mjög takmarkað. Þess vegna erum við að reyna að sýna ábyrgð með því að taka þátt í því að forgangsraða störfunum hérna þannig að við komum nú einhverju í verk fyrir áramót.
Forseti. Við höfum beðið spennt í allt haust og reyndar í allan fyrravetur líka eftir því að hæstv. húsnæðismálaráðherra talaði fyrir húsnæðisfrumvörpum sem hún hefur tönnlast á að hún hyggist leggja fram. Nú hefur eitthvað af þeim loksins litið dagsins ljós og þá halda félagar hennar í stjórnarmeirihlutanum áfram að ýta þeim til hliðar og leyfa henni ekki að tala fyrir þeim. Hún var meira að segja að reyna í atkvæðaskýringum í gær að koma að einhverju efni um þessi frumvörp sín. En nú á hún ekki að fá að gera það vegna þess að þeim liggur svo mikið á að tala um Þróunarsamvinnustofnun og menn tala um að eitthvert hagræði sé í því máli. En það stendur einmitt alls staðar að það sparist ekkert, það gerist ekki neitt [[Gripið fram í: Það eru samlegðaráhrifin.]]annað en það að ein fremsta stofnun [[Forseti hringir.]]landsins verði lögð niður af pólitískum, ég veit ekki einu sinni hvað ég á að kalla það, einhverri pólitík.
Forseti. Við vitum öll að dagskráin hefur riðlast töluvert mikið. Því finnst mér allt í lagi og í raun og veru tel ég engar annarlegar forsendur vera fyrir því að taka húsnæðismál félagsmálaráðherra fram fyrir þannig að þau geti farið í hið hefðbundna ferli, umsagnir og annað. Við vitum öll að Þróunarsamvinnustofnun verður kláruð fyrir áramót. Það er alveg næstum því öruggt miðað við hvernig dagskránni vindur fram hér. Þetta var í raun tilraun okkar til þess að sýna ákveðna velvild gagnvart húsnæðismálunum af því að margir bíða eftir því að þau verði afgreidd, og liggja annarlegar hvatir þar að baki.
Virðulegi forseti. Þriðji þingvetur þessarar ríkisstjórnar er nú hálfnaður og við erum enn þá í þeirri stöðu að heilt húsnæðismálaráðuneyti hefur ekki skilað neinu í húsnæðismálum nema ágætishugarflugsfundi um byggingarreglugerð núna nýverið, öðru ekki og við erum orðin mjög langeyg eftir aðgerðum í húsnæðismálum. Við erum búin að leggja fram þingsályktunartillögu í níu liðum um aðgerðir á sviði húsnæðismála. Ríkisstjórnin er loksins nú að koma með einhver mál og þá viljum við gjarnan flýta fyrir því að þau geti farið í vinnslu í nefndinni. Það eru örfáir dagar til jóla. Við eigum eftir að ræða bandorminn í 2. umr. og 3. umr., fjárlög og fjáraukalög í 3. umr. og það eru fjölmörg stórmál eftir. Við höfum áhyggjur af því miðað við áherslur þessarar ríkisstjórnar að hún muni skilja húsnæðismálin eftir.
Virðulegur forseti. Menn tala um húsnæðismálin. Það er gríðarlega ánægjulegt að Samfylkingin skuli hafa áhuga á húsnæðismálum vegna þess að það var vægast sagt verulega stórt verkefni hjá hæstv. húsnæðismálaráðherra að ná utan um þann málaflokk þegar hún tók við þessu embætti því að Samfylkingin hafði einmitt verið með það ráðuneyti á undan og lítið búið að gerast í þeim verkefnum. Það er þess vegna líka ánægjulegt að finna að stjórnarandstaðan gerir sér grein fyrir því að húsnæðismálin þurfa að komast áfram en það er líka mjög mikilvægt að Samfylkingin og stjórnarandstaðan svíki ekki það samkomulag sem þau hafa gert, ekki einu sinni, ekki tvisvar og ekki þrisvar. Það er rétt, húsnæðismálin þurfa að komast til nefndar fyrir áramót og þau munu gera það, hygg ég, miðað við ummæli hv. stjórnarandstæðinga og stjórnarliða. En það þarf líka að vera svo að menn standi við það sem þeir segja og þau samkomulög sem þeir hafa áður gert. Þess vegna segi ég: Áður en við förum heim þurfum við að klára fjárlög og fjárlagatengd mál. [[Forseti hringir.]]Við þurfum að koma húsnæðismálunum til nefndar og við þurfum að standa [[Forseti hringir.]]við það samkomulag sem við höfum gert áður, hv. þingmenn, og koma þeim málum áfram sem við gerðum [[Forseti hringir.]]samkomulag um á síðasta þingi.
Virðulegi forseti. Það er 17. desember í dag. Unnsteinn Þorsteinsson, vinur minn, er fimmtugur og ég óska honum til hamingju með það. En það þýðir að það er mjög stutt til jóla og hv. stjórnarandstaða getur haldið ýmsu fram en hún getur ekki haldið því fram að hún sé að reyna að liðka fyrir þingstörfum með því að koma með tillögur sem þessar. Það er umhugsunarefni, burt séð frá efni mála, ef við erum komin á þann stað í íslenskum stjórnmálum að stjórnarandstaðan ætlar með málþófi og tafaleikjum að reyna að koma í veg fyrir að þingbundinn meiri hluti geti klárað mál. Það er miklu stærra mál en sem snýr að þeim einstöku málum sem hérna eru. Það er þannig í sumum löndum að það er vandi ef viðkomandi ríkisstjórn hefur ekki meiri hluta vegna þess að þar eru minnihlutastjórnir. Hér er ekki um það að ræða og ég hvet hv. þingmenn að hugsa þessa leiki til enda [[Forseti hringir.]]því að allt sem gert er er fordæmisgefandi.
Hæstv. forseti. Ég hygg að það sé enginn maður í þessum sal í stjórnarandstæðingahópnum sem hefur brennandi áhuga á þessu máli nema hv. þm. Össur Skarphéðinsson.
Ekki ég?
Þess vegna hefur hann safnað öllum stjórnarandstöðuþingmönnum að baki sér á eyðimerkurgöngu líkt og Móse forðum í þeirri von að Rauðahafið muni opnast þeim, en það gerir það ekki, hann mun ganga beint í sjóinn með þetta. Auðvitað er hægt að afgreiða þetta mál hratt og vel og taka til við húsnæðismálin. Það þurfum við að gera. Það alvarlega í þessu máli - fyrir utan taugaástand fólks, ég kæri mig nú ekki um að vita um taugaástand hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur - er að það er alltaf gott þegar menn eru menn orða sinna, en stjórnarandstöðufólk á Íslandi núna er ekki menn orða sinna. Það er mjög alvarlegt vegna þess að enn er drjúgt eftir af kjörtímabilinu og það er svo óbærileg tilhugsun að geta ekki gert samkomulag [[Forseti hringir.]]við fólk í vissu þess að það verði ekki svikið þegar maður snýr sér við.
Herra forseti. Það má rifja það upp fyrir þingheimi að Móse leiddi sína þjóð út af eyðimörkinni og hann var líka leiddur af guðlegri forsjá. Ég ætla nú ekki að halda því fram að nokkur hér inni sé þannig staddur, en hins vegar gengst ég fúslega við því að ég er nokkur áhugamaður um Þróunarsamvinnustofnun. Ég kem þó aðallega hér upp vegna þess að mér finnst hæstv. utanríkisráðherra spyrja mjög óviðeigandi spurningar. Hann spurði: Er nokkur maður hér inni sem heldur að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason ljúgi? Ég hugsa að svo sé ekki. Ekki held ég það. Ég tel að í honum búi hrein og tær sál Daladrengsins. En hins vegar finnst mér hann oft misskilja hlutina. Ég held að hægt sé að leysa þetta mál. Hæstv. utanríkisráðherra vill ná fram ákveðnum breytingum á Þróunarsamvinnustofnun og við höfum lagt hér fram breytingartillögu sem tekur nánast yfir allt það sem hæstv. ráðherra vill, þannig að við þurfum ekkert að vera hér til jóla og alls ekki til [[Forseti hringir.]]áramóta. Við gætum afgreitt þetta mál á klukkutíma, [[Forseti hringir.]]tveimur tímum, með þeim hætti að hæstv. utanríkisráðherra fengi stofnunina inn í utanríkisráðuneytið [[Forseti hringir.]]og það yrði nánast gengið að öllum þeim markmiðum sem hann vill. Það er hægt ef menn vilja frið í málinu.
Forseti. Nú þegar tvö og hálft ár eru búin af þessu kjörtímabili og sem betur fer styttist í næstu kosningar er í raun saga ríkisstjórnarinnar í húsnæðismálum mjög dapurleg, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Það sem hefur kristallast og komið fram í fjölmiðlum eru veruleg átök milli stjórnarflokkanna um þessi mál.
Nú?
Við höfum áttað okkur á því og séð það að húsnæðismálin hafa lokast inni í fjármálaráðuneytinu ítrekað. Að Sjálfstæðisflokkurinn virðist setja sig upp á móti húsnæðismálum húsnæðismálaráðherra ítrekað og [[Gripið fram í.]]það virðist vera vandi að koma málunum þar í gegn. Nú er það svo að ráðherrann virðist ekki einu sinni njóta stuðnings síns eigin fólks. Við erum bara að tala um það hér að koma málunum í þinglega meðferð. Við erum bara að tala um að koma húsnæðismálunum til velferðarnefndar þannig að velferðarnefndin geti sent þau til umsagnar. Er eitthvað sem kallar fram slík boðaföll og skapofsaköst í tilefni af því?
Herra forseti. Ég vil taka það fram að ég hef mikinn áhuga á ÞSSÍ, bara svo að það sé sagt. Össur er ekki einn hér í salnum sem hefur þennan gríðarlega áhuga.
Hv. Skarphéðinsson.
- Hv. Skarphéðinsson, já. En ég vil líka segja að þegar verið er að tala um að það sé popúlismi að koma fram með þessa dagskrárbreytingartillögu - ja, öðruvísi mér áður brá, ég get nú ekki sagt annað. Að halda því líka fram að við séum að spila út einhverjum tafaleikjum. Ríkisstjórn Íslands samdi um að þessi húsnæðismál væru partur af kjarasamningum. Ég gerði það ekki. Stjórnarandstaðan gerði það ekki.
Ertu á móti því?
Ríkisstjórnin gerði það. Ríkisstjórn Íslands er nýkomin fram með þessi mál. Við töfðum þau ekki. [[Gripið fram í.]]Við töfðum þau ekki.
Þið eruð búin að vera í málþófi síðan í haust.
[[Gripið fram í: … reyna að greiða fyrir …]] Málin frá ríkisstjórninni hafa komið seint til þingsins þannig að það er ekki hægt að segja að stjórnarandstaðan hafi tafið fyrir því að þau kæmust hér á dagskrá. Við erum að biðja um að þau njóti forgangs umfram mál sem er svo lítil að sögn hæstv. utanríkisráðherra að þau eru bara formbreyting. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin er hér að forgangsraða þessu litla máli umfram húsnæðismálin. [[Forseti hringir.]]Um það snýst málið.
Hvaða vitleysa er þetta?
Það eru örfáir dagar hér til jóla [[Gripið fram í.]]og það er [[Forseti hringir.]]ekki hægt að halda því fram [[Tíminn er búinn.]]að ekki sé hægt að taka málin á dagskrá í þeirri röð sem við leggjum hér til. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt umræðunnar vegna að setja þetta mál í aðeins betra samhengi. Málið var til umfjöllunar í þinginu á síðasta vetri. Það var til umræðu frá áramótum og fram á vor. Það fékk mjög ítarlega yfirferð í utanríkismálanefnd Alþingis og var afgreitt út úr utanríkismálanefnd Alþingis. En vegna hótana [[Gripið fram í.]]um málþóf var samið um að afgreiðslu þess yrði frestað fram á haustið. Þetta var með allra fyrstu málum sem komu inn í þingið í haust, þá að mínu mati raunar tilbúið til afgreiðslu. En engu að síður fékk það aftur ítarlega umfjöllun í utanríkismálanefnd eftir því sem mér skilst, ég á ekki sæti þar lengur. Síðan var það rætt vikum saman hér í þinginu. Eftir 2. umr. var stjórnarandstöðunni í nefndinni líka sýnd mikil tillitssemi í sambandi við afgreiðsluna. [[Forseti hringir.]]En enn eru leiknir tafaleikir í þessu sambandi og stjórnarandstaðan verður bara að gangast við því að hún ætlar með þinglegu ofbeldi að reyna að koma í veg fyrir afgreiðslu þess.
Virðulegi forseti. Ég lít svo á að afgreiðsla þessarar dagskrártillögu snúist um að standa við það sem maður lofar. Maður lofar að afgreiða ákveðið mál og þá stendur maður við það. Húsnæðismálin eru hlutir sem við lofuðum að fara í og við munum standa við það. Við munum standa við samkomulag sem við gerðum við aðila vinnumarkaðarins ólíkt því sem fyrri ríkisstjórnarflokkar gerðu. Við munum líka standa við það sem við lofuðum stjórnarandstöðunni í samningum. Ákveðnum hlutum sem snúa að þessu máli um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands var lofað og við það eiga menn að standa. Ég vil líka benda á að hér eru þrjú frumvörp sem snúa að húsnæðismálunum. Það tekur ákveðinn tíma fyrir þingmenn jafnvel að lesa í gegnum þau, það væri kannski hægt að nýta tímann til þess í dag á meðan við erum að klára umræðuna um 2. dagskrármálið. En við getum líka tekið ákvörðun um að hraða þeirri umræðu. Ég held að við höfum þegar eytt allt of löngum tíma í þá umræðu og [[Forseti hringir.]]ekki sé nauðsynlegt að ræða það mál neitt frekar.
Hæstv. forseti. Ég legg til að við snúum okkur beint að þeirri dagskrá sem lögð var fyrir þennan fund og hættum að eyða tíma í þessa dagskrártillögu. Ef við gerum það höfum við meiri tíma til í að ræða þau mál sem eru á dagskrá dagsins og þá er mun líklegra að við náum að komast að húsnæðisfrumvörpunum og náum því markmiði sem við hljótum öll að vilja stefna að, að ná inn frumvarpi um húsnæðisbætur, frumvarpi um almennar íbúðir og frumvarpi um húsaleigulög sem öll eru á dagskrá dagsins. Ég legg til að við hv. þingmenn nýtum tímann og einbeitum okkur að dagskránni og komumst yfir það sem þar er.
Hæstv. forseti. Hv. ríkisstjórn og sér í lagi hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hefur talað mikið um nauðsyn þess að koma með frumvörp um breytingar á húsnæðismarkaði og þá sér í lagi að koma með breytingar sem mundu bæta kjör leigjenda. Þessi mál koma gríðarlega seint fram og hér er viðleitni okkar til þess að þau komist framar á dagskrána til þess að þau geti fengið góða þinglega meðferð. Þess vegna styð ég þessa dagskrártillögu. En svo vil ég taka undir það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði áðan, það liggja fyrir ítarlegar breytingartillögur við frumvarpið um Þróunarsamvinnustofnun og mig langar að hvetja hv. þingmenn til að kynna sér þær vegna þess að líkt og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði þá eru þær í rauninni [[Forseti hringir.]]þannig að hæstv. ráðherra fær allt þar fram sem hann vill.
Hæstv. forseti. Hér ræðum við um framgang þingsins, hvernig við ætlum að klára málin og koma málum áfram. Ég verð að játa að upplifun mín er ekki sú að hér séu menn að liðka fyrir þingstörfum. Það er þá einhver annar þráður sem menn eru í í þessu lífi en ég ef sú er upplifunin hjá einhverjum. Málið sem um ræðir er Þróunarsamvinnustofnun sem virðist setja allt í hnút. Í vor var ákveðið að taka það út af lista. Allir þingflokksformenn settu stafi sína á blað við það að það yrði tekið fyrir strax í upphafi september og afgreitt svo hratt og vel samkvæmt samtali, eins og um var rætt. Við það hefur ekki verið staðið. Málið kom inn á fyrsta degi þingsins, hefur fengið gríðarlega mikla og góða umfjöllun líkt og hv. þm. Birgir Ármannsson fór yfir þannig að ég held að mál sé að linni. Við afgreiðum það mál og göngum svo í málin sem við eigum hér eftir. Ég vona að við berum gæfu til þess að vinna hratt, vel og örugglega.
Virðulegi forseti. Í utanríkismálanefnd í haust var kynnt samkomulag sem undirritað höfðu með stöfum sínum formenn þingflokka allra flokka á Alþingi eða fulltrúar þeirra, um að ÞSSÍ fengi ákveðna málsmeðferð í september. Þegar átti svo að inna menn eftir hvað þeir teldu að ætti að standa og þýða … [[Frammíköll í þingsal.]]Má ég klára? [[Forseti hringir.]]Hvað það væri sem fælist í þessu samkomulagi kom í ljós …
Forseti biður um hljóð í þingsalinn. Hv. þingmaður hefur orðið.
Í ljós kom að það voru mismunandi túlkanir á því í hverju samkomulagið ætti að felast. Þetta segir mér að hér í þinginu er ekki hægt að gera samkomulag án þess að það sé nákvæmlega niðurritað með texta um hvað það snúist. [[Forseti hringir.]]Menn skilja ekki orð á sama hátt. Nú er þetta aftur komið upp, nákvæmlega það sama. Menn töluðu um að eftir 2. umr. fjárlaga ætti þetta mál að fara á dagskrá aftur og núna eru áhöld um hvað menn voru að meina enn einu sinni. Ég hvet ykkur og okkur til þess að skrifa niður efni samkomulags. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Ég hygg að það sé stórgóð hugmynd að skrifa niður efnislega þessi samkomulög. Nú var ég þarna þegar téð samkomulag var undirritað og það samanstóð af lista yfir þingmál sem voru til afgreiðslu á því þingi og fyrir aftan sum þeirra stóð eitt orð: September. Það er það sem var kvittað undir. Þetta er mjög dæmigert í lok þings, sér í lagi þegar þingið stefnir inn í júlí eins og var tilfellið þá, fólk er að reyna að finna út hvaða mál sé hægt að afgreiða á þeim litla tíma sem eftir er. [[Gripið fram í.]]Þá búa menn til þessa lista. Við kvittuðum undir þessa lista, vissulega. Eina efnislega umfjöllunin um það hvernig málsmeðferðin ætti að vera var orðið „september“. Samkvæmt mínu minni vorum við alveg skýr með það að við getum ekki samið um þingsköp, við getum ekki samið um það hvernig málinu vindur fram. Ef menn vilja leggja málið fram og ræða í september, gott og vel. [[Gripið fram í: Nákvæmlega.]]Ég legg til eins og hv. þingmaður sem talaði hér á undan að samkomulag verði skriflegt héðan í frá [[Forseti hringir.]]en sömuleiðis vil ég benda hv. meiri hluta á það að besta svarið, ef þetta er eitthvað „stönt“, er að segja bara já.
Virðulegi forseti. Við höfum verið að ræða fjárlög sem eru eitt stærsta mál á þingvetrinum. Á leiðinni hérna inn áðan hitti ég hóp elli- og örorkulífeyrisþega sem höfðu mikinn áhuga á þessu máli og því hvernig fjárlögunum vindur fram. Við eigum eftir að klára fjárlögin. Við eigum eftir að klára bandorm, klára fjáraukalög. Það þykir mér skipta mjög miklu máli. Það hlýtur að vera forgangsröðunin núna á þessum dögum, löngu eftir að við erum komin fram yfir áætlun þingsins, að klára þessi lykilmál. Ég er sjálfur mikill áhugamaður um Þróunarsamvinnustofnun og hlakka mikið til að taka hana til umræðu. En ég skil ekki að það mál, sú formbreyting, sé orðið áhersluatriði hjá ríkisstjórnarflokkunum og hæstv. ríkisstjórn. Ég átta mig ekki alveg á því. En ekki stendur á mér, ég hlakka til umræðunnar.
Virðulegi forseti. Hér hafa fallið orð sem mér finnst ástæða til þess að gera athugasemd við og þess vegna blanda ég mér í þessa umræðu. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson segir að enginn maður í stjórnarandstöðunni hafi áhuga á Þróunarsamvinnustofnun nema hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Ég vil leiðrétta það. Ég hef heilmikinn áhuga á málefnum þeirrar stofnunar [[Gripið fram í.]]enda hef ég tjáð mig um það mál í tveimur ræðum. En af því að hér er verið að tala um tillitssemina sem verið sé að sýna stjórnarandstöðunni, m.a. í sambandi við þetta mál, þá fannst mér tillitssemi stjórnarflokkanna koma best fram í gær þegar við vorum í sjö klukkutíma atkvæðagreiðslu og í ljós kom að ekki ein einasta tillaga frá stjórnarandstöðunni var samþykkt við 2. umr. Það minnti töluvert á gamla tíma þegar ég var í borgarstjórn Reykjavíkur [[Gripið fram í.]]þegar Davíð Oddsson var borgarstjóri [[Gripið fram í.]]og það var stefna … Hæstv. forseti. Þetta er náttúrulega ekki hægt. [[Forseti hringir.]] [[Forseti hefur verið að biðja um hljóð í salnum.]] [[Háreysti í þingsal.]] Fæ ég þrjár sekúndur? Takk fyrir, virðulegi forseti. Þetta minnti töluvert á þá tíma þegar umtalaður maður, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra var borgarstjóri í Reykjavík og það var stefna þess meiri hluta að samþykkja aldrei tillögur frá minni hlutanum. Nú er þessi pólitík komin inn á hið háa Alþingi sem ekki hefur verið áður. Það er svolítið sorglegur vitnisburður en þó lýsandi um stjórnarhættina hér og andrúmsloftið.
Virðulegur forseti. Það er í senn alvarlegt og leitt að sú staða skuli vera komin upp í þinginu, sem hefur verið óskrifuð regla hér, að menn geti treyst þeim samningum sem þeir gera. Ég er búinn að sitja hér í átta ár og ég man ekki eftir því að sú staða hafi komið upp áður að menn geti ekki treyst þeim samningum sem gerðir hafa verið. [[Gripið fram í.]]Það er alveg nýtt.
… í salnum og grípur svo fram í góða ræðu Jóns Gunnarssonar.
Það blasir hérna við leikhús fáránleikans, eins og ég kallaði það áðan, í þessu máli. Hv. þm. Birgir Ármannsson fór áðan vel yfir alla þá umfjöllun sem málið hefur fengið. Það var tuga klukkutíma umræða í vor, mikil umræða í utanríkismálanefnd, málið var svo aftur tekið til nefndar í haust og fékk ítarlega umfjöllun. Í 50 klukkutíma er búið að ræða málið á þessu þingi og enn kemur hv. þm. Óttarr Proppé upp og segist hlakka mikið til umræðunnar. Það gerir þetta mál að þeim málum sem hlotið hafa hvað mesta umræðu í þingsögunni. [[Forseti hringir.]]Það er í hópi þeirra. Þetta er bara flutningur á einni stofnun innan sama ráðuneytisins. [[Forseti hringir.]]Öðruvísi mér áður brá þegar allir tilflutningarnir voru gerðir á síðasta kjörtímabili. [[Forseti hringir.]]Hættum þessum leikaraskap, hv. þingmenn, og látum þingræðið ráða hér. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Þeir sem hafa setið með mér á þingflokksformannafundum þekkja vel þá ítrekuðu kröfu mína ár eftir ár að hér séu allir samningar sem þingflokksformenn gera vandlega útfærðir og undirskrifaðir. Þessi listi … [[Gripið fram í.]]- Viltu gera svo vel og halda þínu ágæta munni, hv. þm. Jón Gunnarsson. [[Forseti hringir.]]Ég er að tala. Ég er bara að útskýra mjög einfaldan hlut og ef maður fær ekki að gera það í friði er eitthvað að ykkur, hv. þingmenn. Ég hef ítrekað óskað eftir því að samningar séu vandlega útfærðir. Maður fær t.d. ekki að bóka hluti á þingflokksformannafundum. Þar er bara óformlegt samráð þannig að það er engin hefð eða helgun fyrir því að samningar séu skriflegir, engin. Það er mjög mikilvægt að við breytum því verklagi og mér finnst mikilvægt fyrir okkur hina þingmennina að við vitum nákvæmlega um hvað er samið þannig að við lendum ekki í svona hnút eins og við erum í núna.
Herra forseti. Ég hef fúslega gengist við því að vera mikill áhugamaður um ÞSSÍ og er glaður ef það er almennt álitið að ég sé fremstur í hópi jafningja, þeirra sem vilja veg stofnunarinnar sem mestan. En ekki getur hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson álasað mér fyrir að fara að sannfæringu minni og beita þeim rétti sem ég hef hér. Hv. þingmaður gerir því skóna að ég muni beita þinglegu ofbeldi til að koma í veg fyrir samþykkt þessarar tillögu. [[Gripið fram í.]] Nú er það svo að það eru tveir þingmenn hér sem geta talað þetta mál dautt. Það er ég og formaður utanríkismálanefndar sem mælum hér fyrir álitum, við getum talað í þessu máli fram til áramóta. Ég tel nú ólíklegt að hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir geri það og ég hyggst ekki tala til áramóta, kannski til jóla. Hins vegar hefur umræðan leitt það fram að það er möguleiki á sáttum. Sá möguleiki var ekki til í upphafi. Hann spratt með gildistöku laga, breytinga á Stjórnarráðinu síðastliðið sumar sem gera það að verkum að hægt er að flytja stofnun eins og þessa í heilu lagi inn í ráðuneytið. Það er það sem við erum að leggja til, að hæstv. ráðherra fái allt sitt fram. Það sem við viljum fá fram er að starfsmennirnir [[Forseti hringir.]]verði undanþegnir flutningsskyldu. [[Forseti hringir.]]Það er allt og sumt. [[Forseti hringir.]]Þá gætu allir mín vegna farið heim í kvöld. Ég er ekki að tefja þetta mál.
Hæstv. forseti. Þessi ríkisstjórn er nú búin að sitja í tvö og hálft ár og ákvað í upphafi kjörtímabils að nefna einn ráðherra húsnæðismálaráðherra. Það hefur tekið þau allan þennan tíma að koma tillögum inn í þingið, tillögum sem beðið er eftir. Í þokkabót laug Framsóknarflokkurinn að leigjendum þegar hann sagðist ætla að bæta þeim upp hækkun á matarskatti með hækkun húsaleigubóta. Það hefur ekki gengið eftir. Hæstv. húsnæðismálaráðherra virðist ekki fá mikinn stuðning úr eigin flokki. Hún var látin vera í þeirri niðurlægjandi stöðu að fá ekki málin út úr fjármálaráðuneytinu og enginn af ráðherrum Framsóknarflokksins, hvað þá formaður flokksins, virtist reyna að verja hana í því máli. Nú eru málin loksins komin inn í þingið. Nei, þá er ekki hægt að taka það á dagskrá því að það þarf að þjóna lund eins karlanna [[Jæja.]]og hans mál þarf að vera í forgangi. Þetta er forkastanlegt, hæstv. forseti.
Virðulegi forseti. Þegar vísað var í samkomulag milli stjórnar og stjórnarandstöðu kölluðu stjórnarandstæðingar: Sýnið okkur þetta samkomulag! og vildu fá að vita hvar það væri og hvernig það liti úr. Svo fóru þau að kannast við það og sögðu að það hefði verið samkomulag um að málið kæmi til umræðu eftir fjárlagaumræðuna en ekki hvenær, sem er náttúrlega fáránlegt. Síðan sögðu þau líka og bættu um betur að það hefði jú verið samkomulag um að stjórnarmeirihlutinn fengi að leggja málið fram í september. Svo kom einn hv. þingmaður og hann mundi eftir hinu skriflega samkomulagi og vísaði þar til orðsins „september“ en hann túlkaði það þannig að það hefði einmitt verið þetta „leyfi“ sem stjórnarandstaðan veitti stjórnarmeirihlutanum til þess að fá að leggja málið fram. Ég starfaði eitt sinn sem lögmaður og ég kynntist ýmsu, en ég hef aldrei á ævi minni kynnst ósvífnari túlkun á skriflegu [[Forseti hringir.]]samkomulagi, [[Lestu samkomulagið.]] [[Gripið fram í.]]Að hlusta á stjórnarandstöðuna hér. [[Gripið fram í: Lestu samkomulagið.]]Þetta er með algjörum eindæmum, [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti. Þetta mál er margrætt. Það er hægt að klára það hér á [[Þú hefur ekki séð það.]]einni, tveimur klukkustundum [[Forseti hringir.]]og svo förum við í húsnæðismálin.
Þú hefur ekki lesið það.
Forseti vill … [Háreysti í þingsal.] (Forseti hringir.) Forseti flytur nú endurtekið efni frá því í atkvæðagreiðslunni í gærkvöldi. Það er lágmarkskrafa að minnsta kosti að frammíköllum ljúki þegar hv. þingmenn eru farnir úr ræðustólnum.
[[Háreysti í þingsal.]] Forseti flytur nú endurtekið efni frá því í atkvæðagreiðslunni í gærkvöldi. Það er lágmarkskrafa að minnsta kosti að frammíköllum ljúki þegar hv. þingmenn eru farnir úr ræðustólnum.)
Virðulegur forseti. Ég veit að þetta ætlar að taka eitthvað lengri tíma heldur en efni og ástæður eru kannski til, en ég ætlaði að leggja til líkt og aðrir að við færum nú að drífa okkur í umræðu um þetta mál. Menn tala hér um, og það er kannski lærdómurinn af þessu, að það sé til samkomulag og við vitum það öll. Ég hef margsinnis séð það og ég hef lesið það nákvæmlega. Ef menn eru að setja niður samkomulag eins og þarna var gert og undirritað það, setja stafina sína við það þá er tilgangslaust … [[Gripið fram í.]]- Ég skal láta senda þér það, hv. þingmaður. [[Gripið fram í: Lestu það.]]Þá er hægt að sjá að þar kemur fram að talin eru upp ákveðin frumvörp. Til hvers voru þau talin upp en ekki önnur og sett ákveðin tímasetning við það? Til hvers var það gert? Þá þurfa menn að átta sig á því til hvers nokkur frumvörp voru nefnd og sett við það tímasetning? Það er vegna þess, og ég ítreka að það … [[Gripið fram í.]]Ég skal láta senda samkomulagið. [[Forseti hringir.]]Mér þætti vænt um, forseti, ef hægt væri að klára [[Forseti hringir.]]málið. Það er annars vegar það samkomulag sem er undirritað. Það er undirritað. Síðan er hins vegar munnlegt samkomulag um að [[Forseti hringir.]]farið sé í málið á ákveðnum tímapunkti. Lærdómurinn af þessu öllu, 50 klukkustundunum sem við höfum eytt í þessum sal í að tala um mál sem stjórnarandstaðan var að ræða um að við ættum að tala um, þ.e. það sem almenningur væri að [[Forseti hringir.]]tala um, við ættum að skynja fólkið þarna úti. [[Forseti hringir.]]Halda menn í alvöru að almenningur sé að tala sig hásan um formbreytingu á Þróunarsamvinnustofnun Íslands? [[Forseti hringir.]]Halda menn það í alvöru? Við erum … [[Háreysti í þingsal.]]Við erum hins vegar búin að eyða … [[Forseti hringir.]] [[Kliður í þingsal.]] [[Forseti hringir.]]Við erum búin að eyða í þetta mál [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]50 klukkustundum í umræðu hér [[Gripið fram í.]]á þinginu. Við erum búin [[Forseti hringir.]]að ræða það á 16 fundum [[Forseti hringir.]]utanríkismálanefndar, á 16 fundum [[Gripið fram í.]]utanríkismálanefndar, og nú [[Gripið fram í.]]er komið að þinglegri meðferð. Nú er komið að því að klára þinglegu meðferðina [[Gripið fram í.]]að ljúka málinu og greiða um það atkvæði og fara að ræða málin sem [[Forseti hringir.]]hv. stjórnarandstöðu þykir svo mikilvægt að ræða og almenningur er að tala [[Forseti hringir.]]um. Almenningur er ekki búinn að ræða um málið eins og stjórnarandstaðan [[Forseti hringir.]]er búin að gera hér og svo tala menn um að þetta sé málefni eins ráðherra. Þetta er málefni [[Forseti hringir.]]ríkisstjórnarinnar. Ef þetta málþóf snýst um eitthvað þá snýst það um það að virðulegur og fyrrverandi [[Forseti hringir.]]hæstv. utanríkisráðherra [[Forseti hringir.]]vill koma í veg fyrir málið.
Forseti vill ítreka það að það er óþolandi þegar sú staða er uppi að hv. þingmenn, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, koma hér upp og þurfa að skýra mál sitt og hafa til þess eina mínútu, að þeir fái ekki til þess næði á þeim stutta tíma. Það er eðlileg krafa bæði þeirra sem tala, krafa forseta og annarra þingmanna, að menn virði það að hv. þingmenn hafa stuttan tíma til þess að koma máli sínu á framfæri. Hér hafa talað allmargir þingmenn í samræmi við þingsköp. Forseti gerir að sjálfsögðu engar athugasemdir við það, en hann vill að þeir hv. þingmenn sem hér tala, eins og sá hv. þingmaður sem talaði hér áðan, fái möguleika á að koma því á framfæri sem hv. þingmaður [[Gripið fram í.]]vill gera. Og það á við um aðra þingmenn, og sömuleiðis að virða ræðutíma. En þegar það gerist að frammíköllin hefjast með þessum hætti, sem hefur verið að gerast allt of oft hér í morgun, hefur það þau áhrif að þingmenn fara lengra fram yfir sinn leyfilega ræðutíma og þó að forseti berji í bjöllu er ekki tekið tillit til þess.
Virðulegi forseti. Mér finnst gæta misskilnings hjá einhverjum þingmönnum í þessum sal, að láta eins og við viljum ekki ræða Þróunarsamvinnustofnun. Við viljum endilega gera það. En við viljum ræða málin sem fólkið er að hugsa um, eins og hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir leggur mikla áherslu á; við viljum ræða húsnæðismálin fyrst. Við erum að hjálpa hæstv. húsnæðismálaráðherra að koma nú málunum sínum loksins á dagskrá, [[Gripið fram í.]]því að félagar hennar í Framsóknarflokknum og félagar hennar í ríkisstjórn hafa tafið hana nógu lengi til þess. Það er það eina sem við viljum gera. Svo viljum við gjarnan ræða Þróunarsamvinnustofnun þar á eftir. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Já, við viljum nefnilega líka ræða húsnæðismálin. Núna er klukkan tíu mínútur yfir ellefu, þingfundur hófst hér klukkan tíu, við erum búin að eyða rúmum klukkutíma í að þræta um hvað eigi að fara hér á dagskrá. Dagskrá þingsins liggur fyrir. Hér eru 12 dagskrárliðir á dagskrá, þar á meðal húsnæðismál. Þróunarsamvinnumálið hefur verið rætt hér í þinginu, eins og fram hefur komið, í fimmtíu klukkustundir og líka á síðasta þingi, kemur aftur inn óbreytt. Ég trúi bara ekki öðru en að flestallir þingmenn sem hafa áhuga á málinu hafi nú þegar sagt það sem þeir þurfa að segja í því máli og sú umræða þurfi ekki að taka langan tíma. Þetta á heldur ekki að snúast um ÞSSÍ. Þetta á að snúast um framlag Íslendinga til þróunarsamvinnuverkefna, hvort sem þau verkefni eru í sérstakri stofnun eða ekki. Við eigum að gera vel. Ég tel að frumvarpið eigi að hljóta að sjálfsögðu góða og vandaða umræðu [[Forseti hringir.]]en hún þarf ekki að taka marga daga eins og hingað til. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Það vill stjórnarandstöðunni til happs að það eru nú fáir sem nenna lengur að fylgjast með tilburðum hennar hér. Flestir eru farnir að huga að jólunum og misstu þar af leiðandi af því þegar stjórnarandstaðan sagði um það bil 200 sinnum ósatt í gærkvöldi og byrjar svo daginn í dag á svikum, margendurteknum og ítrekuðum svikum.
Hvaða svikari er það?
Svo kalla menn bara: Þið hefðuð átt að hafa þetta skriflegt. Og þegar menn eru minntir á að þetta var einmitt skriflegt segja menn: Ja, þið þurfið að sýna okkur samninginn. Samningurinn er hér, virðulegur forseti. Þetta er allt saman undirritað af fulltrúum allra flokka og gæti líklega ekki verið skýrari. Hér eru listuð upp mál með númerum [[Forseti hringir.]]og merkt við málin haust/vor eftir því hvenær þau eiga að klárast og í sumum tilvikum eru menn enn þá nákvæmari og taka sérstaklega fram í hvaða mánuði menn áttu að klára málin. Það á við um það mál sem er hér til umræðu, Þróunarsamvinnustofnun, sem er merkt sérstaklega september. Já, það er átt við september á árinu 2015, ekki september 2020, eins og einhverjum stjórnarandstæðingi dettur sjálfsagt í hug að halda fram hér síðar.
Virðulegi forseti. Ég hygg að misskilningurinn um þetta samkomulag sé að einhverju leyti óumflýjanlegur, vissulega heiðarlegur á báða bóga því að það eru margar leiðir til að skilja svo fá orð. Sem dæmi sagði hér hæstv. forsætisráðherra að samið hefði verið um að klára þessi mál á tilteknum tíma, sem er ekki tilfellið. Það er ekki það sem við vorum að tala um í sumar.
Þú ert að grínast, er það ekki?
[[Gripið fram í.]] Ef við ætlum að hugsa í lausnum [[Forseti hringir.]]þá er ein lausn á þessu og hún er að hafa þetta skriflegt. Það ætti ekki að vera neitt reginhneyksli að hafa það þannig. Samningar eru almennt skriflegir. Skilmálar almennt eru oft mjög ítarlegir þótt það sé enginn ágreiningur milli viðskiptavinar og þess sem veitir þjónustuna. [[Gripið fram í.]]Það er bara vegna þess að fólk vill hafa hlutina skýra. Af hverju gerum við það ekki, virðulegi forseti? Ég held að það sé vegna þess að þegar menn fara að taka saman svona lista í kjölfar brjálæðisins eins og þess sem var hér í sumar hafi þeir tilhneigingu til að skilja hlutina á sinn eigin hátt, þeir gleyma að ræða til hlítar hver sé sameiginlegur skilningur og í kjölfarið verður til svona vesen. [[Forseti hringir.]]Það eru til lausnir á þessu og ég hef bent á þær. [[Forseti hringir.]]Að lokum vil ég nefna eitt í viðbót. Ég tel alveg eðlilegt að við ræðum dagskrána [[Forseti hringir.]]hér í upphafi dags, fullkomlega eðlilegt og málefnalegt. Ég skil ekki hvers vegna það er svona mikið vesen alltaf með dagskrána.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur um að þegar kemur að þróunarsamvinnu ætti umræðan auðvitað að snúast um það hvernig við getum hækkað framlög Íslands. Mér finnst það merkilegt að þingmenn sem mikið hafa talað fyrir mikilvægi þess að húsnæðismálin komist á dagskrá, skuli fyrst vilja taka mál sem þeir telja svo lítils vert að það snúist eingöngu um formbreytingu. Húsnæðisbætur, heildarlög, eru númer 9 á dagskránni í dag, en ég held hins vegar að allir viti að það kemst ekki til umræðu í dag því að það eru risamál þar á undan, eins og 3. málið [[Forseti hringir.]]sem eru ýmsar forsendur fjárlagafrumvarpsins. Við þurfum að ræða vel og ítarlega hvernig við ætlum að afla tekna til þess [[Forseti hringir.]]að fjármagna það sem við vorum að samþykkja eða fella í gær. Við verðum að setja húsnæðismálin framar.
Hæstv. forseti. Ég verð að segja að þegar ég sá dagskrá þessa fundar varð ég hissa, hissa á þessari forgangsröðun og að hér væru húsnæðismálin ekki sett í forgang svo þau kæmust til nefndar. En ég hefði kannski ekki átt að verða hissa eftir fjárlagafrumvarpið þar sem eldri borgarar, öryrkjar, barnafjölskyldur og Landspítali eru látin greiða fyrir það að hægt verði að lækka skatta á hátekjufólk. Þetta er mjög málefnaleg tillaga og algerlega eðlilegt að hún fái jákvæða afgreiðslu hér og að Framsóknarflokkurinn sýni að hann standi í raun með félags- og húsnæðismálaráðherra. Svo vil ég segja út af látunum í þessum sal að það er náttúrlega erfitt fyrir svona réttláta og glæsilega ríkisstjórn að eiga við svona óbilgjarna stjórnarandstöðu. Kannski er tímabært að setjast aðeins niður og kanna hvort eitthvað sé hægt að ræða það hér hvernig þetta þing ætlar að starfa þangað til við erum búin að ljúka fjárlagamálunum.
Virðulegi forseti. Fyrir um klukkutíma síðan, næstum einum og hálfum, kannaðist stjórnarandstaðan ekki við neitt samkomulag og var ítrekað kallað fram í: Hvaða samkomulag? Hvaða samkomulag? [[Gripið fram í.]] Nú kannast menn heldur betur við þetta samkomulag vegna þess að búið er að veifa því framan í þá og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hefur gengist við því. Hann skilur það hins vegar þannig [[Gripið fram í.]]að skýrt orðalag um að klára málið í september sé bara eitthvað sem menn verði að túlka hver á sinn hátt. Ég get ekki skilið hann betur en að hann leggi til að framvegis verði sérstakir skilmálar og að þetta verði útskýrt í löngu máli, svo væntanlega verði því þinglýst og varnarþing sett ef ágreiningur kemur upp. Þetta er alger vitleysa. Samið var um að klára þetta mál og það er það sem við ætlum að gera. Þetta er að verða eitt mest rædda mál Íslandssögunnar, sem er galið. Göngum til dagskrár, klárum þetta mál. [[Forseti hringir.]]Það hefur allt verið sagt í því sem þarf að segja. Förum [[Forseti hringir.]]svo í húsnæðismálin og svo sannarlega stöndum við framsóknarmenn með okkar ráðherra.
Hæstv. forseti. Það er venja þegar kemur að þinglokum fyrir jól og að vori að þá eru tekin til afgreiðslu ýmis mál sem fengið hafa ítarlega umfjöllun yfir veturinn. Svo er um það mál sem hér liggur fyrir. Ég rakti hér áðan hvernig málsmeðferð var síðasta vetur og hvernig hún hefur verið í haust varðandi þetta mál. Það er á allan hátt tilbúið til afgreiðslu. Auðvitað eru skiptar skoðanir um það en ítarleg umræða hefur átt sér stað og á vettvangi nefndar, hér í þingsal og annars staðar, þannig að okkur er ekkert að vanbúnaði að ganga til atkvæða um málið. Leikaraskapurinn sem hér er hafður uppi og hártoganir í sambandi við samkomulag sem gert hefur verið um þetta mál breyta engu þar um og eru auðvitað bara þeim til hneisu sem að því standa. Það þarf ekki að koma á óvart að forusta Samfylkingar og Vinstri grænna [[Forseti hringir.]]skuli ganga fram með þessum hætti. En það er hins vegar áhugavert að velta fyrir sér hvernig Píratar, sem telja sig talsmenn nýrra viðhorfa [[Forseti hringir.]]og nýrra aðferða í stjórnmálum, hafa komið fram hér og leikið leikinn [[Forseti hringir.]]með hinum stjórnarandstöðuflokkunum í þessu eins og reyndar öðru.
Herra forseti. Hvorki hv. þm. Birgir Ármannsson eða aðrir ákveða hvort umræðan er búin. Ef fólk telur sig þurfa að tala hér í þinginu, þá gerir það það.
Það er misnotkun á …
[[Gripið fram í: Höskuldur!]] Þú ert búinn að fá þín tvö slott, hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson, þannig að þú þarft væntanlega ekki að tala meira [[Þú ert búin að fá 700 klukkutíma.]] [[Forseti hringir.]]samkvæmt því sem þingflokksformenn ykkar segja. Virðulegi forseti. Ég skil ekki alveg þetta stand á stjórnarmeirihlutanum að vilja ekki taka velferðarmálin hér inn. Ég átta mig bara ekki á því hvers vegna ríkisstjórnin kýs þá að gera þetta að sínu forgangsmáli þegar hún segir sjálf að þetta sé lítil breyting á Þróunarsamvinnustofnun. Það er auðvitað umræðuefni út af fyrir sig að velta því fyrir sér hvers vegna þetta er forgangsmál ríkisstjórnarinnar. Þegar við erum komin hér fram í 17. desember liggur fyrir að mörg mál eru óafgreidd og við þurfum að komast að einhvers konar samkomulagi um það hvernig við ætlum að klára þessa umræðu ef við ætlum að komast heim fyrir áramót, ef við ætlum að afgreiða dagsetningarmál, ef við ætlum að klára fjárlagaumræðuna. Það er bara þannig. [[Forseti hringir.]]Og til þess þarf fólk að setjast niður, eins og ég hef áður sagt, og tala saman, þ.e. þingflokksformenn stjórnar og stjórnarandstöðu.
Virðulegi forseti. Ég bað um orðið til að lýsa því hvað ég finn til með virðingu Alþingis. Ég finn til að þurfa að sitja undir þessari óþörfu klukkustundaumræðu um mál sem þó kom fyrst á dagskrá í haust, mál sem búið er að ræða í 37 klukkustundir. Hér liggur dagskrá fyrir og af hverju göngum við ekki eins og siðað fólk til dagskrár og klárum þetta mál sem er nr. 2 á dagskránni? Við getum gengið til atkvæðagreiðslu fljótlega um það og auðvitað viljum við síðan geta tekið húsnæðismálin fyrir. Það er það sem fólkið er að bíða eftir, en sú firring sem átt hefur sér stað síðastliðna klukkutíma er það sem setur virðingu Alþingis niður. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur en í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Svo er ekki.
Til svara eru: Forsætisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og utanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Í gærkvöldi fór hér fram atkvæðagreiðsla um fjárlög við 2. umr. Hún markaði tímamót í málefnum Ríkisútvarpsins. Annars vegar vegna þess að felld var tillaga stjórnarandstöðunnar um að Ríkisútvarpið nyti áfram óbreytts útvarpsgjalds. Sú aðgerð kom í kjölfar ítrekaðra aðfinnsla og útásetninga af hálfu stjórnarmeirihlutans í garð Ríkisútvarpsins. Þegar ríkjandi stjórnvöld láta fjárveitingar til frjáls fjölmiðils ráðast af afstöðu til fréttaflutnings hans erum við á mjög hættulegri braut sem lýðræðisríki. Þetta er hins vegar sérstaklega athyglisvert í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra hefur í svari við mig áður lýst yfir sérstökum áhuga Framsóknarflokksins á að standa vörð um Ríkisútvarpið. Það er líka vitað að hæstv. menntamálaráðherra gaf stjórn Ríkisútvarpsins, sem var samhljóða í ósk um óbreytt fjármagn til stofnunarinnar, upplýsingar um það í vor að hann mundi beita sér fyrir óbreyttu útvarpsgjaldi og til þess nyti hann tilstyrks hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra. Nú þegar hæstv. forsætisráðherra hefur staðið hér að afgreiðslu sem í fyrsta lagi gengur gegn lýðræðislegum grundvallarleikreglum og kemur í annan stað þvert á yfirlýsingar sem hæstv. menntamálaráðherra hefur gefið, hann hefur gert sinn eigin menntamálaráðherra að ómerkingi, hvernig ætlar hæstv. forsætisráðherra að standa við það sem hann hefur sagt um að Framsóknarflokkurinn vilji styðja við Ríkisútvarpið og tryggja veg þeirrar stofnunar?
Virðulegur forseti. Ég heyri að yfirdrifin yfirlýsingagleði gærkvöldsins heldur áfram af hálfu hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Það er alveg furðulegt að menn skuli leyfa sér að tala um aðför og árásir og slíkt gagnvart hinu og þessu þegar um er að ræða í flestum eða öllum tilvikum verulega aukningu fjárveitinga til hinna ýmsu málaflokka og stofnana. En allt eru þetta árásir, pólitískar aðfarir og ég veit ekki hvað. Þegar við berum saman hvernig þessi ríkisstjórn hefur staðið að þeim málum sem hv. þingmaður nefndi í upphafi, t.d. varðandi stöðu eldri borgara og öryrkja eða stofnanir eins og þá sem hann spurði sérstaklega um, sjáum við að í öllum tilvikum leggur núverandi ríkisstjórn meira til þeirra þátta í fjárlögum en sú síðasta. Með rökum hv. þingmanns gæti ég miklu frekar sakað hann um að hafa verið í aðför að öllum þessum hópum og þessum stofnunum, [[Gripið fram í.]]eins fráleitt og það nú væri. Þetta er viðkvæmt, virðulegur forseti. Hér byrjar hv. þm. Svandís Svavarsdóttir að kalla fram í á sama hátt og af sömu biturð og birtist okkur í gærkvöldi. Virðulegur forseti. Eins og hæstv. menntamálaráðherra hefur útskýrt þurfa mál að njóta stuðnings í þingflokkum stjórnarflokkanna og auðvitað meðal ráðherra til að hægt sé að afgreiða þau til þingsins. Hæstv. menntamálaráðherra hefur metið það sem svo, og ég tel að það sé rétt mat hjá honum, að tillögur á borð við þá sem hv. þm. Árni Páll Árnason nefndi hafi ekki notið stuðnings í þessum þingflokkum. Hins vegar verður hv. þingmaður að hafa í huga að ríkisstjórnin hefur verið að setja fjármagn í þessa stofnun langt umfram það sem hans eigin ríkisstjórn gerði og auk þess er nú verið að afhenda lóð sem var í ríkiseigu Ríkisútvarpinu til þess að styrkja enn rekstrarforsendur þess og auka framlög til stofnunarinnar frá því sem leit út fyrir fáeinum vikum.
Virðulegi forseti. Fyrirheitið sem hæstv. menntamálaráðherra gaf stjórn stofnunarinnar var um óbreytt útvarpsgjald og að hann nyti í því efni stuðnings hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra. Hæstv. forsætisráðherra kemur síðan hér upp og segir að mál verði að njóta stuðnings í stjórnarflokkunum. Er það þá þannig að hæstv. forsætisráðherra getur ekki sannfært sína eigin liðsmenn um þetta mál eða er hæstv. forsætisráðherra svo hverflyndur að hann er búinn að skipta um skoðun frá því í apríl? Ef hann telur enn þá að gera þurfi betur fyrir Ríkisútvarpið, hvað hyggst hann gera? Eða á að túlka svar hans þannig að hann telji nóg að gert og ætli að ganga gegn samstöðunni sem var mynduð í stjórn Ríkisútvarpsins, þvert á alla flokka, um óbreytt útvarpsgjald og traustar rekstrarforsendur fyrir þessa mikilvægu stofnun til framtíðar?
Virðulegur forseti. Þetta var undarleg spurning frá manni sem hefur orðið tíðrætt um mikilvægi þess að efla þingið og virða þær reglur sem eiga að gilda um þingræðið eða vald þingsins í samfélagi okkar. Það vald liggur ekki hvað síst í fjárveitingavaldinu sem er alfarið hjá þinginu.
Og Vigdísi.
Þetta veit hv. þingmaður. Og af því að hv. þingmaður kallar hér fram í nafn hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur þá er hún þingmaður [[Gripið fram í.]]og hefur sem slíkur að sjálfsögðu með hinum þingmönnunum 62 fjárveitingavaldið. Þetta mál, fjárlög ársins 2016, er enn til umræðu og ég hef alltaf verið fylgjandi stefnu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um að ráðherrar tjái sig ekki um mál sem ekki eru fram komin. En um fjárlögin í heild sem vissulega eru fram komin má þó segja og minna hv. þingmann á að valdið er hjá þinginu og þar á það að vera.
Virðulegur forseti. Mig langar til þess að ræða við hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra og eins og þingmaðurinn sem var hér á undan mér hef ég áhyggjur af stöðu Ríkisútvarpsins. Nú kom það í ljós í gær eða var alla vega samþykkt í 2. umr. fjárlaga að ekki yrði horfið frá lækkun útvarpsgjalds sem lækkar vissulega tekjur útvarpsins og gerir rekstur þess erfiðan. Ég, eins og hæstv. ráðherra að ég held, er mikill áhugamaður um Ríkisútvarpið og af mörgum ástæðum, ekki síst sem mikilvæga menningarstofnun. Ég vil meina að íslenska ríkisútvarpið sé framvörður íslenskrar menningar og tungu og ekki síst íslenskrar tónlistar. Ég hef áhyggjur af rekstrarstöðunni sem mun koma upp þegar tekjur til stofnunarinnar lækka. Nú vitum við að Ríkisútvarpið hefur átt í fjárhagslegum erfiðleikum. Það er búið að skera talsvert mikið niður. Nýir stjórnendur og ný stjórn hafa staðið saman og að því er virðist gengið vel að aðlaga reksturinn. Það virðist hafa gengið óvenjuvel að gera það farsællega að hafa starfsfólkið samtaka í vinnunni, þó svo maður finni auðvitað mun, án þess að það bitni of illa á dagskrá eða setji allt í loft. Nú hefur þverpólitísk stjórn Ríkisútvarpsins sammælst um að það verði mjög sársaukafullt að fara í breytingarnar ef svo fer sem horfir og gefið þær yfirlýsingar til okkar. Þess vegna langar mig til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann deili ekki áhyggjum af þessum síðustu breytingum og hvort hann sé ekki sammála mér að það skipti máli að Ríkisútvarpið sé sterkt í menningarlegu tilliti.
Virðulegi forseti. Ég held að við séum sammála um það og ég held reyndar að ágætt samkomulag sé um að Ríkisútvarpið hafi mjög mikilvægu hlutverki að gegna, einkum og sér í lagi þegar kemur að menningarlífi þjóðarinnar. Ég hef áður nefnt það í þessum ræðustól að þær áhyggjur sem við höfðum á árum áður vegna áhrifa hins svokallaðra Kanasjónvarps á þróun tungumáls og menningu þjóðarinnar ættu að vera okkur til umhugsunar þar sem það voru hreinir smámunir á við það sem við er að fást nú á tímum. Það er sérstök ástæða til þess að halda vöku sinni hvað varðar tungumál okkar, máltöku barna og íslenskt menningarlíf, ekki út frá þeirri hugsun að við eigum að einangra okkur og loka af heldur einmitt að vera opin, hafa þetta sem fjölbreyttast, opin fyrir sem flestum straumum og stefnum, en gæta vel að því sem er okkar, okkar menningu og okkar sögu. Og Ríkisútvarpið er auðvitað stærsta menningarstofnun þjóðarinnar, þess vegna skiptir máli að það geti sinnt því hlutverki sem lög og reglur kveða á um. Ef við viljum draga verulega úr fjármagninu þá verðum við að gæta þess á sama tíma að þau verkefni sem við felum Ríkisútvarpinu séu í takti þar við. Ég vil líka taka undir það sem hér hefur verið sagt að núverandi stjórn Ríkisútvarpsins og stjórnendur hafa náð markverðum árangri í hagræðingu í rekstri. Það kemur fram í Eyþórs-skýrslunni svokölluðu að á síðasta ári hefur verið dregið úr rekstrarkostnaði upp undir 5%. Leigt hefur verið út húsnæði sem ekki er notað, lóðinni hefur verið komið í verðmæti, byggingarréttinum, og allt er þetta til hins betra. En það breytir ekki því að þessi fjölmiðill þarf að sjálfsögðu eins og aðrir fjölmiðlar í landinu að standa frammi fyrir breyttu umhverfi. Ég er ekki í hópi þeirra sem segja að Ríkisútvarpið eigi að vera óbreytt um aldur og ævi, það hlýtur að þróast í takti við það sem er að gerast á fjölmiðlamarkaði.
Virðulegur forseti. Ég og hæstv. ráðherra deilum þeirri skoðun að Ríkisútvarpið eigi að þróast og breytast, það segir sig eiginlega sjálft og það mundi væntanlega hætta að geta staðið undir skilgreindu hlutverki sínu og líka sem menningarstofnun ef ekki væri þróun þar. Það er kannski dálítið augljóst fyrir mér sem kem úr tónlistarbransanum hvað uppeldishlutverk Ríkisútvarpsins er ómetanlegt og er hluti af því sem hefur gert það að verkum hvað íslensk tónlist er orðin stór bransi og stór alþjóðlegur bransi. Nú hefur stjórnin og núverandi stjórnendur Ríkisútvarpsins sett fram áætlanir um breytingar og komið mörgum þeirra til leiða, en ég hef áhyggjur af því að sú lækkun tekna sem nú verður muni setja þær áætlanir í uppnám. Ég hef áhyggjur af því og vona og [[Forseti hringir.]]biðla til hæstv. ráðherra að standa með mér og öðrum í því að reyna að koma í veg fyrir að þær áætlanir renni allar út í sandinn.
Virðulegi forseti. Auðvitað þarf að setja allar stærðir hér í samhengi. Ríkisútvarpið hefur úr umtalsverðum fjármunum að spila. Þjónustutekjurnar eru einhvers staðar í kringum 3,5 milljarðar, auglýsingatekjur upp á 12,2. Það sem við erum að ræða hér er mismunurinn á milli 17.800 kr. og 16.400 kr., sem þýðir ef ég man rétt lækkun upp á 460 millj. kr. En þá þarf auðvitað að horfa til þess að á undanförnum árum, allt frá 2008 hefur orðið samdráttur í framlagi ríkisins ef við miðum við það ár. Stofnunin hefur farið í gegnum heilmikla endurskipulagningu og það sem skiptir okkur máli er sú hugsun sem felst í því að við setjum lög þar sem við ætlum þessari stofnun ákveðið hlutverk. Þess vegna hef ég þá skoðun reyndar, og það er þessu máli skylt, að skynsamlegt sé að stefna að því að Ríkisútvarpið fari af auglýsingamarkaði. Ég tel að það sé óheppilegt að auglýsingar verði alltaf stærri og stærri hluti af heildartekjunum. Þess vegna finnst mér við svolítið stefna í öfuga átt. Ég held að [[Forseti hringir.]]skynsamlegra sé að setja upp áætlun um það hvernig við komumst með Ríkisútvarpið af auglýsingamarkaði vegna þess ef ríkið setur lög um að það eigi að gera eitthvað [[Forseti hringir.]]þá tel ég að þá eigi að fylgja því fjármagn, en ekki ætla þessum aðila að vera í harðri samkeppni við aðra fjölmiðla um að ná í fjármagn til að uppfylla bókstaf laganna sem við höfum [[Forseti hringir.]]sjálf sett hér. Mér finnst það ganga gegn því markmiði að hafa fjölbreytta fjölmiðlaflóru.
Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri hér úr stól Alþingis að óska hæstv. umhverfisráðherra til hamingju með niðurstöðu Parísarsamkomulagsins um loftslagsmál og biðja hana að bera kveðju mína sérstaklega til íslensku samninganefndarinnar sem hefur unnið þrotlaust að þessu markmiði árum saman og á þakkir skilið fyrir það. Nú liggur fyrir að markmið Íslands fellur undir almenna markmiðið, þ.e. almenna markmið Evrópusambandsins um 40% samdrátt fram til ársins 2030. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hún sér fyrir sér að íslenska markmiðið verði mótað, þ.e. innanlandsmarkmiðið. Hvernig sér hún fyrir sér samstarf við sveitarfélögin í þeim efnum? Hvernig sér hún fyrir sér samstarf við atvinnulífið? Og hvernig sér hún fyrir sér hlutverk og verkefni Alþingis í varðandi þessa brýnu umræðu? Umhverfisráðherra og hennar ráðuneyti hlýtur að eiga að vera í forustu um það hvernig ákvarðanir eru teknar um næstu skref. Ég hef ekki heyrt neitt um það samráð eða samskipti við atvinnulíf, sveitarfélög eða Alþingi ef því er að skipta varðandi þennan málaflokk. Ég hef áhyggjur af því ef menn ætla að láta það duga að vera bara þátttakendur í sameiginlegu markmiði og taka svo ekki til við það af miklum krafti að móta íslenska markmiðið og það sé metnaðarfullt og það sé skýrt skilgreint hvernig þetta nauðsynlega samráð fer fram.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir góð orð í minn garð og ráðuneytisins og tek svo sannarlega undir það að samninganefndin íslenska hefur unnið ótrúlegt kraftaverk. Nefndin búin að standa í samningum í fleiri ár um loftslagsmálin og ég varð vitni að því núna eins og ég veit að hv. þingmaður hefur áður verið vitni að að það var unnið dag og nótt. Það er ekkert ofmælt í því efni, sérstaklega síðustu dagana úti í París. Menn þurftu jafnvel að hafa vaktaskipti til þess að geta aðeins gleymt sér í einhverjar mínútur. Það verður ekki fullþakkað hvað þau lögðu á sig og þau voru að passa eins og gengur í svona samningaviðræðum að orð og annað sem við vildum alls ekki að dytti út, héldist inni. Þar vil ég nefna það sem mörgum fannst nú sérstakt og ég hef sagt áður, þ.e. að passa jafnrétti, en það voru ákveðin nýyrði sett inn um að gæta jafnræðis og jafnréttis vegna þess að það er svo mikilvægt í því þegar kemur að því að endurskoða það sem sett var fram á þessum fundi að sjónarmið sem flestra komi að í samninganefndum og í þeim úttektum sem gerðar eru, hvað sé búið að gera og það verði tekið markvisst út og að konur séu í þeim nefndum. Ég varð vitni að því að mönnum fannst kannski svolítið sérkennilegt að við skyldum leggja þessa áherslu á jafnréttið. Ég tel að núna sé ákveðið upphaf. Við fórum út til Parísar með markmið, við vorum búin að móta okkur ákveðnar skoðanir hvað við gætum gert, en nú vinnum við úr því. Og sannarlega vil ég taka þessa umræðu hér á Alþingi, hlakka til að fá góðar ábendingar, því það er enginn einn sem er að vinna þetta eða eitt ráðuneyti. Þetta er samstarfsverkefni. Öðruvísi verður aldrei hægt að gera þetta. Þetta er samstarfsverkefni í raun allra. Þetta er verkefni þar sem ákveðin hugarfarsbreyting þarf að eiga sér stað svo við náum árangri.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin svo langt sem þau náðu. En ég verð að segja að það veldur mér vonbrigðum að ráðherrann skuli líta svo á að næstu skref í þessum verkefnum séu bara tvist og bast úti í samfélaginu og ekki þurfi að halda utan um þau. Ég hefði haldið að ráðherra svo mikilvægs málaflokks fyndi sig í því að hafa forustu um það að beina þessum kröftum í sameiginlegan farveg, þ.e. sveitarfélögunum, atvinnulífinu og grasrótarsamtökum og öðrum þeim sem hafa skoðanir, reynslu og aðkomu að losunarmálum. Þannig að ég vil hvetja hæstv. ráðherra til dáða. Við erum ekki á byrjunarreit í þessum málaflokki, hann hefur auðvitað verið á dagskrá ráðuneytisins um árabil og hæstv. ráðherra hefði kannski getað látið sér detta í hug að við værum með einhverja niðurstöðu eftir París og vera þá tilbúin í næstu skref, þ.e. þessi innanlandsverkefni. Mig langar að spyrja ráðherrann líka um það hvernig hún sér fyrir sér að kynjasjónarmið komi inn í innanlandsmálin að því er varðar loftslag.
Virðulegi forseti. Mér þykir leitt ef fyrirspyrjandanum finnst ekki ríkja nægur metnaður og skal ég sannarlega taka það til mín og reyna að standa mig sem best ég get og halda utan um þetta og halda í þá forustu sem við í umhverfis- og auðlindaráðuneyti höfum haft, því Hugi Ólafsson sem er fyrir sendinefndinni hefur stýrt þessu og þetta er á okkar vegum. Það er ekki þannig að við séum ekki búin að gera neitt. Títtnefndur Hugi Ólafsson situr t.d. í stjórn um málefni hafsins sem er í sjávarútveginum með Háskóla Íslands til þess að móta nýja tækni í sjávarútvegi til þess að geta sparað orku. Raunverulega gekk allt út á það í París að breyta heiminum varðandi orkumálin, orkuskiptin og hvaða nýir möguleikar væru í því að afla orku. Við höfum tekið það alvarlega. Það var líka mjög gaman að því að vera vitni að því hvað fólk var áhugasamt t.d. um [[Forseti hringir.]]jöklana okkar, landgræðsluna og aðra atburði sem við héldum þarna úti. Að þessu öllu munum við vinna, höfum verið að gera plön og munum vinna að þeim í framhaldinu.
Virðulegur forseti. Mig langar til að ræða um tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Sveitarfélögin standa mörg hver illa, ríkissjóður er að braggast en sveitarfélögin eru mörg ekki í góðum málum. Mér finnst ekki hægt að útskýra það bara með því að sveitarfélögin séu ekki vel rekin. Það eru vissulega sveitarfélög sem hafa verið afar illa rekin, við þekkjum það, jafnvel farið á hausinn. En mér finnst það að mörgu leyti réttmæt gagnrýni frá sveitarfélögunum að þau ættu að fá meiri hlutdeild í tekjum ríkissjóðs og þau tiltaka sem dæmi að þau mundu vilja fá hlutdeild í tryggingagjaldinu og gagnrýna að tryggingagjaldið lækki ekki vegna þess að það bitnar auðvitað á þeim. Þau benda á að þau vilji fá hlutdeild í fjármagnstekjuskatti þar sem margir einstaklingar og lögaðilar sem þiggja þjónustu sveitarfélaganna greiði í rauninni ekki útsvar. Það finnst mér líka vera mjög réttmæt ábending. Og svo er það eitt og annað eins og að sveitarfélögin vilji ekki greiða fjármagnstekjuskatt til ríkisins, það er kallað eftir aukinni hlutdeild í skattstofnum eins og t.d. gistináttagjaldi og gjöldum af umferð, sem ég sé fyrir mér að gæti kannski verið flóknara. Mig langar að heyra hvað hæstv. forsætisráðherra finnst um þetta. Það er mjög mikilvægt að sveitarfélögin standi á traustum grunni og geti rekið sína þjónustu. Þau hafa líka verið að yfirtaka verkefni frá ríkinu og í einhverjum tilfellum hefur ríkið ekki verið að greiða algjörlega með þeim. Það er mjög jákvætt að komið sé samkomulag um málefni fatlaðs fólks en sem dæmi má nefna að sveitarfélögin eru að greiða með hjúkrunarheimilum, Akureyrarbær greiddi jafnvel með heilsugæslunni á Akureyri um tíma, og svo mætti áfram telja. Telur hæstv. forsætisráðherra að kominn sé tími til að sveitarfélögin fái aukna hlutdeild í tekjum ríkisins?
Virðulegur forseti. Verkaskipting ríkis og sveitarfélaga og þar af leiðandi tekjuskiptingin hefur verið til umræðu á árum og áratugum saman og tekið ýmsum breytingum og mun eflaust verða svo áfram. Það er rétt að ýmis sveitarfélög glíma við fjárhagserfiðleika nú um stundir. Ég hygg að miklar launahækkanir sem eru í farvatninu valdi mörgum sveitarfélögum áhyggjum, en einnig rekstrarvandi þeirra sveitarfélaga sem hafa kannski ekki verið nógu ábyrg sum hver undanfarin ár. Ég nefni sérstaklega Reykjavíkurborg undanfarin ár sem hefur komið sjálfri sér í miklu meiri fjárhagsvandræði en ástæða hefði verið til. Við þær aðstæður geta sveitarfélög ekki vænst þess að ríkið hlaupi einfaldlega undir bagga og að við nýtum þann efnahagslega styrk sem ríkissjóður er að byggja upp vegna skynsamlegrar efnahagsstjórnar til þess að bæta mönnum vanhugsaða stjórn fjármála í Reykjavíkurborg. Þetta hlýtur að haldast í hendur fyrst og fremst við þau verkefni sem færast á milli ríkis og sveitarfélaga. Þar hafa menn sérstaklega verið að líta til, eins og hv. þingmaður nefndi reyndar, stöðu fatlaðs fólks og kostnaðinn við að sinna því mikla og mikilvæga en um leið oft á tíðum dýra verkefni. Það er mjög ánægjulegt að menn skuli hafa náð niðurstöðu um það og á næstu missirum og árum munu menn áfram ræða skiptingu verkefna og fjármagns milli ríkis og sveitarfélaga.
Virðulegur forseti. Ég ætlaði ekki að tala um einstök sveitarfélög, ég var nú að hugsa um Reykjanesbæ þegar ég var að tala um mjög illa rekin sveitarfélög. Álftanes er annað dæmi. En ég skynja mikinn þunga í þessari umræðu einmitt núna, ég veit þetta hefur verið til umræðu í mörg ár en þunginn er mikill núna. Menn hafa áhyggjur af þessu og ég er hér að taka undir þær og kalla eftir viðhorfum hæstv. forsætisráðherra, sem kom mér kannski svolítið á óvart. Ég er líka að hugsa um það að við erum kannski að fara að fá inn tekjur vegna stöðugleikaframlags þótt við ætlum auðvitað ekki að setja það allt beint inn í rekstur, en ef við náum að lækka skuldirnar þá lækkum við vaxtagreiðslur. Mun það ekki nýtast sveitarfélögunum með einhverjum hætti? Ég er bara að segja að nú árar betur, er þá ekki kannski rétti tímapunkturinn til að fara að ræða þetta? Ég vil líka spyrja hæstv. forsætisráðherra út í sóknaráætlun landshluta sem er verklag sem mikil ánægja ríkir með þvert á flokka en þessi ríkisstjórn skar niður með óskiljanlegum hætti. Sú áætlun er tækifæri til þess að beina fjármagni út í landshlutasamtökin þar sem þau forgangsraða og finna út úr því hvernig fjármunir eru nýttir. Það er önnur leið til að bæta sveitarfélögum upp þá þröngu stöðu sem þau eru í og ég hef skilning á því, þau eru að greiða með verkefnum í mörgum tilfellum og sum sveitarfélög eru alvarlega að tala um að skila hreinlega verkefnum til ríkisins. Mér finnst við ekki geta bara skautað yfir þetta, við þurfum að taka almennilega umræðu um þessi málefni. Og þar sem ég stend hér og hugsa þá kemur mér í hug að við ættum kannski að kalla eftir sérstakri umræðu um þetta, því þessi viðbrögð koma mér svolítið á óvart.
Virðulegur forseti. Þessi mál verða rædd eins og ég nefndi áðan næstu missirin og líklega árin, en sérstaklega á næstunni samhliða þeim breytingum sem verið er að ráðast í varðandi fjárreiður ríkisins og mat á verkefnum sveitarfélaganna. Það verður hins vegar að byggjast á þeim verkefnum sem sveitarfélögin sinna frekar en sveiflum í efnahagslegum árangri ríkisins. Það er ekki hægt að halda því fram að vegna þess að þessi ríkisstjórn hefur náð miklum árangri í stjórn efnahagsmála þá eigi það sérstaklega að þýða að hún setji meira til sveitarfélaga. Það hefði þá þýtt að á síðasta kjörtímabili hefðu menn dregið úr framlögum ríkisins til sveitarfélaga vegna þess að stjórn efnahagsmála gekk ekki nógu vel. Við verðum alltaf að láta þetta haldast í hendur við verkefnin. Það er þess vegna álitaefni hvort fleiri verkefni eða önnur verkefni eigi að færast til sveitarfélaganna en nú er. Vissulega þarf það að haldast í hendur við það fjármagn sem sveitarfélögin hafa úr að spila.
En sóknaráætlunin?
Frú forseti. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. menntamálaráðherra um þá stefnu sem hefur núna verið knúin fram með fjárveitingavaldi að meina 25 ára og eldri, þ.e. fullorðnum nemendum, aðgang að framhaldsskólum landsins. Í ljós hefur komið í umræðunni að það eru í kringum 740 manns sem í reynd hefur verið þrýst út úr hinu opinbera framhaldsskólakerfi og yfir í annað kerfi sem er þá símenntunar- og fullorðinsfræðslukerfi sem hefur upp á að bjóða annað námsframboð og felur auðvitað í sér stóraukinn kostnað. Það má því segja að þessi tilhögun feli í sér mismunun og þetta kemur verst niður úti á landi þar sem fólk hefur hingað til átt þess kost að sækja sér menntun í framhaldsskólakerfinu og ljúka stúdentsprófum þó seint sé. Þetta hefur ekki síst átt við um konur sem hafa verið bundnar yfir börnum en nú er búið að loka í reynd á þennan möguleika. Þetta vekur spurningar um sýn stjórnvalda og þar á meðal hæstv. menntamálaráðherra á hlutverk menntakerfisins í samfélagi okkar. Í mínum huga er menntun sá þáttur sem hefur hvað mest áhrif á velferð fólks og möguleika þess til virkni og þátttöku í samfélaginu, m.a. á vinnumarkaði. Mig langar til að heyra af munni hæstv. menntamálaráðherra hver sýn hans er á tengsl menntakerfisins við t.d. byggðastefnu.
Virðulegi forseti. Ég vil fyrst byrja á því að gera athugasemd við það orðalag hv. þingmanns að lokað hafi verið fyrir aðgang að framhaldsskólum landsins fyrir 25 ára og eldri. Í fyrsta lagi er það svo að engar breytingar hafa verið gerðar hvað varðar aðgengi að iðn- og verknámi enda er stór hluti þeirra nemenda mun eldri, er ekki á hefðbundnum framhaldsskólaaldri. Síðan talaði hv. þingmaður um 700 nemendur. Það er nú svo og þetta höfum við rætt á fundi í hv. allsherjar- og menntamálanefnd að mjög sterkt samhengi er á milli fjölda þeirra sem eru 25 ára og eldri og sækjast eftir námi í framhaldsskólum og atvinnustigs, og sennilega líka, án þess að ég hafi látið skoða það sérstaklega, kaupmáttar eða launa. Þegar skoðaðar eru tölur aftur í tímann og borið saman það atvinnustig sem nú er og það sem var fyrir hrun og fjölda nemenda sem voru þá eldri en 25 ára í framhaldsskólakerfinu og þann fjölda sem nú er, blasir við sú mynd að það eru sambærilegar tölur. Þess vegna er það mjög undarleg talnaleikfimi sem hv. þingmaður stundar hér að leggja svo út að þarna sé beint samhengi á milli þegar gögnin sýna annað og ég veit að hv. þingmaður hefur séð þessi gögn því ég sýndi hv. þingmanni þau sjálfur á fundi. Hvað varðar sýnina á þetta kerfi þá skal ég segja þetta: Við Íslendingar höfum skorið okkur úr hvað varðar samanburð við aðrar OECD-þjóðir í því að við erum með eitthvert mesta brottfallið og lélegustu námsframvinduna á framhaldsskólastigi. Þessu þarf að breyta. Við erum að breyta þessu. Meðal annars liggur fyrir að það er gríðarlegt brottfall hjá þeim sem eru eldri en 20 ára í framhaldsskólakerfinu [[Forseti hringir.]]og við höfum horft til dæmis til þess hvernig Norðurlandaþjóðirnar gera þetta. Tökum til dæmis Svía og Norðmenn. Báðar þjóðirnar hafa þá reglu að þegar fólk er orðið 25 ára og eldra fer það inn í fullorðinsfræðsluna en er ekki gert að setjast á skólabekk með 16 ára nemendum. [[Forseti hringir.]]Það er það sem við erum að leggja upp með, svipað og gert er í hinum margþekktu norrænu velferðarríkjum.
Virðulegi forseti. Ég hef nú sjálf reynslu af því að hafa fullorðið fólk í framhaldsskólakerfinu og ég get fullyrt að það er engin áþján fyrir fullorðna manneskju að sitja á skólabekk með ungu fólki. Þvert á móti hefur það oft haft góð áhrif að blanda aldurshópum í framhaldsskólunum. Það er því engin áþján fyrir fullorðnar manneskjur að nýta sér þann kennslukraft, það námsframboð og þær aðstæður sem framhaldsskólakerfið hefur upp á að bjóða. Ekki síst getur þetta haft gagnkvæman ávinning í för með sér úti á landi, hjá landsbyggðarskólunum sem eru margir fáskipaðir nemendum. En við skulum ekki pexa um tölur. Það hefur komið skýrt fram að 740 manns sem voru inni í framhaldsskólakerfinu í fyrra, 25 ára og eldri, skiluðu sér ekki þangað núna í haust. Af hverju það stafar getum við fabúlerað um út í hið óendanlega. Ég vona heitt og innilega að þetta fólk hafi fengið vinnu og það sé ástæðan fyrir fjarveru þess, að það sé á vinnumarkaði. En hitt er líka jafn ljóst að vinnumarkaðurinn þarf á menntuðu og hæfu fólki að halda. Þar af leiðandi hefði ég haldið að þessi stefnumótun væri ekki æskileg í samfélagslegum skilningi.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði: Við skulum ekki pexa um tölur. En þetta snýst um tölur. Það var uppleggið hér, þ.e. fjöldi nemenda, sú tala sem við erum að tala um, hversu margir eru eldri en 25 ára í kerfinu og hvers vegna fólk er í skóla og hvers vegna ekki. Ég var að benda hv. þingmanni á það að atvinnustigið hefur hér heilmikið að segja. Það er hægt að skoða atvinnustigið fyrir hrun. Hvað voru margir þá 25 ára og eldri í skólunum? Atvinnustigið er hið sama núna og hvað eru margir núna á þessum aldri í skólunum? Þetta skiptir máli. Síðan getur hv. þingmaður auðvitað kannað hversu margir hafa verið að bætast á atvinnuleysisskrá af þeim hópi. Auðvitað erum við hv. þingmaður sammála um að menntun skipti máli. En við skikkum ekki fólk inn í skóla. Það sem við þurfum að gera og verðum að breyta og höfum látið ganga hér allt of lengi er að við vermum botnsætið þegar kemur að námsframvindu í framhaldsskóla. Það þýðir að við erum alltaf að búa til vandamál, búa til þá stöðu að allt of margir detta úr framhaldsskólunum, ljúka ekki námi þar, koma svo seinna á ævinni. Þetta er vond nýting á tíma og fjármunum, sérstaklega á tíma einstaklinganna. Eigum við að halda áfram að hafa þetta svona? Eigum við að halda áfram að skera okkur úr hvað varðar aðrar þjóðir og verma botnsætið þegar kemur að þessu? [[Forseti hringir.]]Nei. Við þurfum að breyta þessu og komast á svipaðan stað og aðrar þjóðir þannig að til dæmis um 65% af okkar ungmennum sem klára framhaldsnám klári það á tvítugu, á þeim tíma sem á að klára það. En við erum langt frá því. Það eru einungis 45% af hverjum árgangi hjá okkur sem klára framhaldsskólann á tilsettum tíma. Það er óásættanlegt. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Þá tökum við til 3. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands og fleira sem lýtur að skipulagi, formi og fyrirkomulagi þessarar mikilvægu stofnunar. Eins og komið hefur fram í umræðunni áður og svo sem einnig í umræðunni áðan höfum við rætt þetta mál í þessum sal í 50 klukkustundir, hvorki meira né minna. Það hefur verið tekið fyrir á 16 fundum utanríkismálanefndar þannig að einhver mundi nú reyna að halda því fram með nokkurri sanngirni, held ég, að málið hefði verið vel rætt og ítarlega og að fram hafi komið mörg sjónarmið er það varða. Ljóst má vera að um það eru skiptar skoðanir. Eins og kom fram í fyrri umræðu, og ég ætla ekki að fara í gegnum það nákvæmlega, hvorki innihald frumvarpsins, inntak þess eða það nefndarálit sem hér var til umræðu við 2. umr., en svona holt og bolt kom þar fram vilji meiri hluta utanríkismálanefndar til þess að málið yrði klárað óbreytt í þeirri mynd sem það var lagt fram. Nú liggur fyrir breytingartillaga frá meiri hlutanum sem undir rita sú sem hér stendur og aðrir fulltrúar meiri hlutans í utanríkismálanefnd. Ég vil láta þess getið að málinu var vísað, eins og þingheimur þekkir, til utanríkismálanefndar eftir 2. umr. í þessum sal og var í framhaldi af því tekið fyrir á fjórum fundum nefndarinnar, 27. nóvember, 30. nóvember, 3. desember og 7. desember, þar sem málið var afgreitt úr nefndinni með hjásetu fulltrúa minni hlutans í nefndinni. Á þessa fjóra fundi voru fengnir gestir, að sjálfsögðu var orðið við þeim beiðnum sem komið höfðu um að ákveðnir gestir kæmu á fund nefndarinnar, auk þess sem rætt var um þau álitamál sem nefndarmenn töldu helst ástæðu til að ræða betur að lokinni 2. umr. Til upplýsingar komu á fund nefndarinnar í þessari umræðulotu eftir 2. umr. komu á fund nefndarinnar Ágúst Geir Ágústsson frá forsætisráðuneytinu og Matthías G. Pálsson frá utanríkisráðuneytinu. Þá komu einnig Engilbert Guðmundsson, Ágústa Gísladóttir og Hannes Hauksson frá Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Á öðrum fundi um málið í þessari lotu komu Kristján Andri Stefánsson, Helga Hauksdóttir, Harald Aspelund og María Erla Marelsdóttir frá utanríkisráðuneytinu. Og síðan á þriðja fundinn í þessari lotu, þann 3. desember síðastliðinn, kom Maríanna Traustadóttir frá ASÍ og aftur komu Ágústa Gísladóttir og Hannes Hauksson frá Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Síðan var málið rætt og afgreitt úr nefndinni 7. desember síðastliðinn. Áður höfðu þessir gestir meira og minna allir komið á einhverjum tímapunkti á fund nefndarinnar. Það sem aðallega var til umræðu á vettvangi nefndarinnar að þessu sinni voru í fyrsta lagi þær hugmyndir sem fram komu við 2. umr. og ræddar hafa verið á milli þingmanna, um aðkomu Alþingis, aðkomu þingmanna að þessu verkefni. Hér er lögð fram breytingartillaga við þetta frumvarp frá meiri hluta utanríkismálanefndarinnar sem lýtur að 3. gr. frumvarpsins og tekur á því að tryggja að hver þingflokkur sem sæti á á Alþingi skuli tilnefna einn fulltrúa í þróunarsamvinnunefndin er kemur að þessum málum. Við vorum sammála um það í nefndinni. Ástæðan fyrir því er sú að í fyrirliggjandi frumvarpi er gert ráð fyrir fimm fulltrúum úr þessum sal, frá þingmönnum. Okkur þótti eðlilegt sem erum í meiri hluta nefndarinnar, og ég vona að um það náist ágæt sátt hér, að hver þingflokkur sem sæti á á Alþingi eigi sinn fulltrúa í þróunarsamvinnunefnd. Að þessu sinni er það svo að hér eiga fleiri þingflokkar sæti en fimm og töldum við mikilvægt að komið væri til móts við það. Eins væri mikilvægt að festa ekki fjöldann heldur tæki hann mið af fjölda þingflokka hverju sinni. Þess vegna er lögð fram breytingartillaga um að b-liður 3. gr. orðist svo, með leyfi forseta: „Hver þingflokkur sem á sæti á Alþingi skal tilnefna einn fulltrúa.“ Í greinargerð kemur fram orðrétt, virðulegur forseti: „Í ljósi þess að fjöldi flokka á Alþingi er breytilegur telur meiri hlutinn mikilvægt að tryggt sé að hver þingflokkur sem á sæti á Alþingi hverju sinni eigi fulltrúa í þróunarsamvinnunefnd.“ Það var einnig til mikillar umræðu og verður sjálfsagt betur yfirfarið af hálfu fulltrúa minni hlutans hér, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, er lýtur að hugmyndum sem nefndar hafa verið í þessu samhengi um að í stað þess að stofnunin fari beint undir ráðuneytið verði um að ræða svokallaða ráðuneytisstofnun. Nokkuð var um það rætt á fundum nefndarinnar. Þetta var ef til vill fyrirferðarmesta umræðuefnið í þessari lotu. Það er álit okkar sem í meiri hlutanum sitjum eftir þá yfirferð og umræður að ekki sé farsælt að setja neitt slíkt inn í þennan lagatexta eða frumvarpið enda sé þetta í raun og veru skipulagsákvörðun ráðherra á hverjum tíma og lúti að skipuriti í ráðuneyti hans. Það var því ekki skoðun okkar að það væri farsælt. Aukinheldur teljum við ekki að það fyrirkomulag mundi gagnast að þessu leyti, sérstaklega vegna þess að það þyrfti þá að taka alla þá er starfa á vettvangi ráðuneytisins að þróunarmálum og setja þá undir umrædda stofnun vegna þess að allt verkefnið þyrfti að fara undir slíka stofnun. Niðurstaða okkar var því sú að það mundi flækja málið, gera það að verkum að meginmarkmið frumvarpsins, sem er að einfalda og gera skilvirkari stjórnsýsluna í kringum verkefnið, mundi vera komið í þá flækju að úr því yrði illa leyst. Við töldum því að það væri ekki farsælt. Ég vildi gera grein fyrir því að um það var talsvert rætt. Val á gestum sem fyrir nefndina komu tók mikið mið af vilja nefndarmanna til að ræða þetta frekar. Meiri hluti utanríkismálanefndar leggur hins vegar áherslu á að frumvarpið er mikilvægt. Það er mikilvægt að klára þessa löggjöf og tryggja umgjörðina um þetta mikilvæga verkefni. Við höfum náð góðum árangri í þessum málaflokki. Forgangsraðað hefur verið í þágu þessara verkefna. Það er alfarið okkar skoðun og í raun og veru urðum við enn staðfastari í þeirri skoðun okkar eftir þessa yfirferð að fyrirkomulagið sem hér er lagt til sé farsælt og það farsælasta sem í boði er til þess að ná auknum árangri í málaflokknum. Við leggjum því til líkt og áður að frumvarpið verði samþykkt og það verði að lögum sem allra fyrst til að eyða þeirri óvissu sem þessi langa umræða hefur skapað í kringum málið. En ég vona að breytingartillagan sem við leggjum hér áherslu á og leggjum fram til að ná aukinni sátt um málið og tryggja þessa farsælu aðkomu þingsins, hljóti hér góðar undirtektir.
Frú forseti. Ég þakka hv. formanni utanríkismálanefndar fyrir skýra framsögu fyrir viðhorfum hv. þingmanna stjórnarliðsins í nefndinni. Ég get ekki neitað því að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með efnislega niðurstöðu í máli hv. þingmanns. Hins vegar hefur enginn þingmaður sem hingað hefur stigið inn á síðustu tíu árum haft jafn mörg og skýr orð uppi um að það sé nauðsyn á samtali, nauðsynlegt að ná sátt um niðurstöðu og menn þyrftu jafnan að teygja sig yfir ágreining. Ég geri mér því glöggar vonir um að hv. formaður, sem ég tel nú í hópi vitsmunavera á þessu þingi, kunni hugsanlega þegar líður á umræðuna og við erum búin að reyna að skoða málið frá ýmsum hliðum, eins og er tilgangur þessarar umræðu, að sjá að ef til vill er sú breytingartillaga, sem við getum kallað sáttatillögu, sem hér liggur fyrir af okkar hálfu, ekki jafn galin og ófarsæl og vænta má. Ég reifa hana vitaskuld betur í máli mínu síðar í dag. En af því að hv. þingmaður talaði um langa umræðu má margt segja um umræðuna og nefndarstarfið. Ég tel að það skipti engu máli. Ég er sammála hv. þingmanni um það. Málið er þrautrætt og eins og fram kom í máli okkar í nefndinni þurftum við ekki frekari yfirferð. En við þurftum þetta. Sú yfirferð leiddi til þess að við komum fram með tillögu sem byggðist á breytingu sem orðið hafði á lagaramma millum þess að málið var lagt fram í hið fyrra skipti og síðara skipti. En af því að ráða mátti af annars hógværu máli hv. formanns og miklu frekar hér á orðahnippingum fyrr í dag að það hafi verið einhver sérstaklega langur tími og tafir af okkar hálfu verð ég að rifja upp fyrir hv. formanni að það var stjórnarmeirihlutinn sem gerði rof í 2. umr. [[Forseti hringir.]]málsins frá 22. október til 18. nóvember. Þar glataðist heill mánuður. Heldur hv. þingmaður að ekki hefði mátt vera búið að ljúka þessu máli fyrir lifandis löngu ef stjórnarmeirihlutinn hefði sýnt meiri rögg, tekið þetta mál hér á dagskrá? Í heilan mánuð lá það utanveltu þings.
Virðulegur forseti. Ég held að við höfum eytt hérna einum og hálfum tíma í morgun í að ræða fyrirkomulag þessarar umræðu og hvort hún sé orðin of löng eða of stutt eða hvernig menn vilja túlka það. Ég er hins vegar þeirrar gerðar, og hv. þm. Össur Skarphéðinsson getur snúið því á alla þá vegu sem hann kýs, að ég tel mikilvægt að ná sátt í stjórnmálum. Ég tel mikilvægt að við ræðum okkur til niðurstöðu og reynum að ná sátt þegar um það ræðir. Það á þó aðallega við í risastórum hagsmunamálum er varða almenning á Íslandi þar sem það skiptir miklu máli. Slíkar formbreytingar eins og hér er um að ræða eru þess eðlis að ég verð að viðurkenna að ég skil ekki að við skulum geta gert þetta að ágreiningsefni á þinginu og eytt í það lunganum af tíma þingsins. Ég skil það ekki. Mér finnst þetta vera og eiga að vera ákvörðun hvers ráðherra. Hann þekkir gleggst til þess hvað er mikilvægt og hvernig farsælt er að halda á því. Síðan kemur stjórnarmeirihlutinn eðlilega að því og það er mat okkar bæði í Sjálfstæðisflokknum og í Framsóknarflokknum að þetta sé farsæl leið. Ég þekki ekki nákvæmlega og ætla ekki að fara í einhver átök við hv. þingmann um hvort hraða hefði mátt þessu máli á milli 22. október og 18. nóvember, eins og nefnt var hér, en nóg hefur stjórnarandstaðan nú gagnrýnt okkur fyrir að hafa keyrt málið í gegnum utanríkismálanefnd, eins og það var orðað, þrátt fyrir að haldnir hafi verið 16 fundir. Stundum er líka rétt að vera sammála um að vera ósammála. Við erum ósammála um þetta form og fyrirkomulag. Ég er algerlega sannfærð. Það er ágætt að hv. þingmaður telji þessa löngu umræðu hafa verið til góðs og málsmeðferðina í utanríkismálanefnd hafa nýst honum vel. Ég get sagt hið sama. Ég er mjög sannfærð og sátt við að fara með málið eins og gert er. Ég held að það sé kominn tími til að vera sammála um að vera ósammála í þessu máli.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur fyrir yfirferð hennar hér og fyrir að skýra frá sýn meiri hluta hv. utanríkismálanefndar í þessu máli. Mér fannst hv. þingmaður fara vel yfir það starf sem unnið var í hv. utanríkismálanefnd á milli 1. og 2. umr. Mig langar að taka undir breytingartillöguna sem hv. þingmaður kynnti fyrir hönd meiri hluta utanríkismálanefndar um að hver þingflokkur sem á sæti á Alþingi skuli tilnefna einn fulltrúa, enda er tillagan algerlega samhljóða fyrstu breytingartillögunni sem minni hluti nefndarinnar leggur til, þannig að um það atriði erum við sammála þvert á meiri hluta og minni hluta í nefndinni. En mig langar að spyrja út í lokaorð hv. þingmanns um að hún teldi að nú væri kominn tími á að vera sammála um að vera ósammála. Líkt og rakið var ágætlega í framsögu hv. þingmanns erum við hér mjög ósammála. Það sést auðvitað langbest á hinni löngu umræðu sem verið hefur um málið. Það er vegna þess að það er alveg gríðarlegur ágreiningur uppi um þetta mál. Hingað til hafa þessi mál, þróunarsamvinnumálin, verið „settluð“ í sátt allra flokka. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi ekki áhyggjur af því varðandi þetta gríðarlega stóra mál sem ætti ekki í eðli sínu að þurfa að vera flokkspólitískt, að það sé hér að komast í átakafarveg.
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið og ég þakka hv. þingmanni fyrir að lýsa því yfir að um breytingartillöguna verði góð sátt, og ég á reyndar von á því. Ég þakka líka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir innlegg hennar í þetta mál því að mér hefur fundist mjög gagnlegt að sitja í utanríkismálanefnd og ræða þessi mál við hv. þingmann, sem ég efast ekki um að hafi einlægan áhuga á málaflokknum og hún hefur spurt þannig spurninga að ég hef ekki áhyggjur, svo ég svari lokaspurningunni, af því að við endum á einhverjum þeim stað að nota þetta mál til að undirbyggja einhvern frekari ágreining í þessu mikilvæga máli. Ég held að þegar þessu máli lýkur setjumst við öll niður saman og tökumst á við þróunarmálin sameiginlega eins og við höfum gert. Ég vil trúa því að við getum einhvern veginn farið á svalirnar í þessu máli og horft yfir mikilvægi málaflokksins og látið formið ekki flækjast fyrir okkur. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni og ég dreg ekkert undan í því, það er ágreiningur í þessum sal og ég ætla ekki einu sinni, þó að það gæti hljómað eitthvað skemmtilega pólitískt fyrir mig, að segja að þetta hafi verið allt tilgangslaus umræða hér og menn hafi verið að leika sér með málið. Ég ætla ekki að setja mig í þá dómarastöðu. Ég trúi því að menn hafi mikla ástríðu fyrir málaflokknum og telji að breytingin sé ekki farsæl. En ég trúi því líka að hv. þingmönnum þyki það vænt um viðfangsefnið að við náum þegar þessu lýkur að vinna sameiginlega að málaflokknum eins og við höfum gert. Aðalatriði málsins er að við erum sammála um mikilvægi þessa máls. Við erum sammála um viljann til að gera vel. Okkur langar að gera vel í málaflokknum. En við getum verið ósammála um með hvaða hætti er best að halda á því í formi og fyrirkomulagi. Svar mitt er því þetta: Mér þykir miður að slíkur ágreiningur sé um þetta mál og að það sé í átakafarvegi, en ég held að við munum hefja okkur upp yfir það þegar málinu er lokið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og get í sjálfu sér tekið undir það og ég vona svo sannarlega að þegar þessu máli lýkur, á hvern hátt sem það verður, getum við snúið okkur að því að ræða inntakið í þróunarsamvinnunni og það verkefni sem hlýtur að liggja fyrir okkur á næstu árum, þ.e. að hækka framlag Íslands sem er núna í hinu skammarlega 0,21%, á meðan þjóð með okkar þjóðartekjur ætti að geta veitt 0,7% af þjóðartekjunum í málið. Þar getum við verið sammála. En það breytir ekki því að ég hef eftir sem áður áhyggjur af umgjörðinni sem málinu verði búin. Fram kom hjá gestum nefndarinnar, að embættismönnum úr utanríkisráðuneytinu frátöldum, að þeir lýstu áhyggjum af því að fagþekkingin mundi glatast eða útvatnast. Af því höfðu ráðuneytisstarfsmennirnir ekki sömu áhyggjur og höfðu skýringar og svör við því af hverju þeir hefðu ekki áhyggjur. En aðrir gestir lýstu yfir mjög miklum áhyggjum. Þess vegna er eitt af því sem við í minni hluta nefndarinnar leggjum til að starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar Íslands skuli vera undanþegnir ákvæði laganna sem fjalla um flutningsskyldu. Mig langar að lokum að spyrja hv. þingmann hvort hún sé alveg [[Forseti hringir.]]fullsannfærð um að ekki þyrfti að hafa áhyggjur af flutningsskyldunni. Ég hef persónulega einmitt dýpri áhyggjur af því að hér sé hreinlega ekki vel um málin búið í frumvarpinu.
Virðulegur forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það kom fram, sérstaklega í máli fulltrúa frá Þróunarsamvinnustofnun, að það fyrirkomulag sem tilheyrir utanríkisþjónustunni og starfsemi utanríkisráðuneytisins gæti haft áhrif á það að fletja út þessa þekkingu, eins og það var orðað. Að hún þyrfti að vera mjög djúp hvað varðar þróunarmálin og að þetta gæti valdið því að yfirborðið yrði gárað meira en það yrði á dýptina. Aðrir, þar með taldir fulltrúar ráðuneytisins sem starfa að þróunarmálum, höfðu ekki áhyggjur af þessu, sögðu að í utanríkisráðuneytinu væru menn með víðtæka og breiða þekkingu og þyrftu að koma víða við í því. Ég treysti því bara að við fylgjum því vel eftir. Ég trúi því að menn vilji gera vel í þessu og vandi sig í því. Varðandi flutningsskylduna kom auðvitað líka fram að sumir hafa af því áhyggjur, aðrir lýstu því sem veruleika sem það fólk sem starfar fyrir Þróunarsamvinnustofnun hefði alltaf vitað af og hefði sjálft þurft að fara til starfsstöðva innan stofnunarinnar og liti svo á að það væri bara hluti af starfsumhverfi þeirra og sæi það ekki sem sérstaka hindrun. Sumir virðast telja það frekar kost en galla. Ég held að sé allt í því. En með því er ég síður en svo að gera lítið úr þeim áhyggjum sem réttilega komu fram. Sannarlega er það rétt hjá hv. þingmanni að fram komu áhyggjur hjá starfsmönnum Þróunarsamvinnustofnunar um flutninginn eins og hann leggur sig og afar margt í því. En það kom jafnframt fram hjá þeim starfsmönnum og starfsmönnum utanríkisráðuneytisins að verið væri að vinna að þessu sameiginlega og menn mundu ræða sig í gegnum það. Ég treysti því að það ferli sé með þeim hætti að menn séu að hugsa um að varðveita málaflokkinn og gæta þess að vel sé unnið að málinu. Ég held að sé mikilvægt, og þess vegna leggjum við líka til þessa breytingartillögu, að þingið hafi líka aðkomu að ákveðnu eftirliti og eftirfylgni í því.
Frú forseti. Mörgum kann að finnast skrýtið að ég sé þakklátur fyrir að þetta mál komist að lokum til umræðu í þinginu. Ég tel að okkur beri skylda til að reyna að vera lausnamiðuð í þessari umræðu og geri mér góðar vonir um að hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir, formaður utanríkismálanefndar, hafi að minnsta kosti notað þessa umræðu til að hlusta vel og velta fyrir sér hvort ekki sé færi á því fyrir hana sem handhafa málsins, að því marki sem hún hefur forræði á því innan þingsins sem formaður utanríkismálanefndar, að finna með okkur hinum mögulega sáttaleið í þessu máli. Ég tel að ef friður sé í boði eigi menn að taka hann, sérstaklega í málefni eins og þessu sem harðar deilur hafa staðið um, sem mikill óvilji er gagnvart því að samþykkja hjá fjölda fólks hér inni og sem nánast engir hafa lýst yfir stuðningi við. Hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir þekkir hjörtun og nýrun í þingmönnum Sjálfstæðisflokksins töluvert betur en ég og ég þarf ekkert að spá í það hvort hún viti ekki hina raunverulegu afstöðu þingmanna Sjálfstæðisflokksins til þessa máls sem mér þykir vont. Það hefur komið fram fyrr á þessum morgni að ég er kappsfullur um þetta mál, það er alveg hárrétt, en ég vísa því hins vegar algjörlega á bug að ég eða einhverjir aðrir í liði stjórnarandstöðunnar hafi með einhverjum hætti farið umfram það sem hægt er að kalla eðlileg þingmörk í viðleitni okkar til að leiða fram hið rétta í þessu máli. Því nefni ég þetta að í morgun var talað um að menn eins og ég væru reiðubúnir að beita þingið ofbeldi í málinu. Hvað er ofbeldi í þessu máli, frú forseti? Ofbeldið hefur mér sýnst fyrst og fremst koma frá þeim sem flytur málið sem hefur ekki tekist að koma fram með nein rök fyrir því en er hér að reyna að þrýsta því í gegn í krafti vilja síns án þess að hafa fært fyrir því rök sem hafa sannfært að minnsta kosti stjórnarþingmenn um málið í þeim mæli að þeim hafi þótt taka því að reyna að létta honum róðurinn í því þunga andstreymi sem hér er. Samkvæmt þingsköpum getum ég, sem flutningsmaður nefndarálits, og hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir flutt hérna eins margar ræður og okkur sýnist. Ég geri ekki ráð fyrir að hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir muni að þessu sinni notfæra sér þann rétt út í einhvers konar öfgar, en ef það væri rétt sem til dæmis hv. þm. Ásmundur Einar Daðason lét að liggja hér í morgun, að mér væri málið slíkt kappsmál að það væri hugsanlegt að fara í einhverjar [[Gripið fram í.]]slíkar æfingar - eða þá skoðanabræður hv. þingmanns - [[Gripið fram í.]]væri mér í lófa lagið af því að ég er vel sofinn og þrekmikill miðað við aldur og fyrri störf [[Gripið fram í: Og fallegur.]]- ég læt aðra dæma um það - að halda hér umræðu mjög lengi áfram. Mér er hins vegar mest í mun að ná hér vitrænni umræðu um þá tillögu sem við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum lagt fram sem sáttaleið í málinu. Áður en ég held lengra finnst mér nauðsynlegt að það komi algjörlega skýrt fram að mér þótti félagi minn Helgi Hjörvar borinn þungum sökum hér í morgun. Því var haldið fram að hann hefði gert samkomulag sem ekki væri verið að standa við. Nú er rétt að það komi fram að ekki vissi ég af neinu meintu samkomulagi fyrr en hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir upplýsti um það sem hún taldi niðurstöðu í því á fundum í nefndinni. En það kom líka fram í umræðu í þeirri nefnd að jafnvel þeim sem voru á vettvangi þegar það samkomulag var gert og eiga sæti í utanríkismálanefnd, fólki á báðum vængjum stjórnmálanna, þótti niðurstaðan í besta falli óskýr. Hafi niðurstaðan verið sú að þessu máli ætti að ljúka á haustþingi eru engin tilefni til þess á þessum tímapunkti að ásaka hv. þm. Helga Hjörvar um neins konar svik eða undirmál í þeim efnum vegna þess að haustþingi er ekki lokið. Því lýkur ekki fyrr en á gamlársdag. Jafnvel þó að við tölum í þessu máli fram á gamlársdag eru engin tilefni til að halda því fram fyrr. Þar að auki ætla ég að halda því fram að það sé fyrst og fremst sleifarlag meiri hlutans á þingi að það er ekki löngu búið að finna niðurstöðu í þessu máli á hvorn veg sem hún fellur. Hæstv. ráðherra getur verið hundfúll út í mig fyrir að hafa skoðanir sem eru honum fullkomlega öndverðar. Báðir höfum við lögmætar ástæður til að hafa þá skoðun sem við höfum. Það eru engin lögmæt tilefni til að ásaka stjórnarandstöðuna um einhvers konar málþóf eða tafir vegna þessa máls. Hvers vegna er þetta mál á dagskrá núna en er ekki löngu lokið? Það er vegna þess að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, formaður þingflokks framsóknarmanna, hefur greinilega ekki ýtt meira eftir málinu en svo að í heilan mánuð lá það í kyrrstöðu í miðri umræðu. Það var ekki að ósk stjórnarandstöðunnar sem þessu máli var kippt úr umræðu fyrirvaralaust 22. október og látið liggja umræðulaust til 18. nóvember. Í heilan mánuð lét stjórnarliðið þetta mál liggja án þess að nokkuð væri gert í því og það var svo sannarlega ekki að ósk stjórnarandstöðunnar. Við hefðum gjarnan viljað taka þá snerru sem þarf að taka um þetta mál og leggja það síðan til hliðar og taka næsta mál á dagskrá. Það var ekki vilji okkar að fara með það með þessum hætti. Þetta vildi ég segja í upphafi þessarar umræðu, frú forseti. Efnisleg rök okkar í stjórnarandstöðunni liggja fyrir. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa langt mál um þau. Þau komu öll fram við 1. og 2. umr. þessa máls og sömuleiðis í fyrra. Þeim sem vilja kynna sér það vísa ég sérstaklega á nefndarálit sem við lögðum fram þegar málið kom til 2. umr. í þinginu. Það sem ég ætla í stuttu máli að fara yfir eru þær hugmyndir sem við höfum í málinu. Hvað vill hæstv. ráðherra? Hann vill sameina öll verkefni á sviði þróunarsamvinnu innan utanríkisráðuneytisins. Hann vill gera það til að stytta boðleiðir millum sín og þróunarsamvinnukjarnans. Hann vill koma í veg fyrir tvíverknað. Hann vill hafa betri yfirsýn yfir málaflokkinn og hann vill hugsanlega koma málum þannig til leiðar að það sé mögulegt að í framtíðinni verði hægt að ná fram einhvers konar hagræðingu. Þá er rétt að greina frá því að í allri umræðu málsins hér í hátt á annað ár hefur ekkert komið fram sem bendir til þess að um nokkurn tvíverknað sé að ræða millum Þróunarsamvinnustofnunar annars vegar og utanríkisráðuneytisins hins vegar. Það hefur komið fram í úttektum óháðra erlendra aðila að samskiptin séu mjög góð og mjög lipur og að ekkert skorti á þau. Það hefur sömuleiðis komið fram af hálfu þeirra sem gerst vita, þ.e. fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, að það sé varla hætishót af von um að þetta leiði til sparnaðar upp á eina einustu krónu. Þá veltir maður fyrir sér, og það væri gaman að fá að heyra viðhorf hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, formanns utanríkismálanefndar, til þess, hvers vegna við erum þá að fara þessa leið. Hvers vegna erum við að breyta stofnun sem jafnvel nýtur lofsyrða hæstv. ráðherra, stofnun sem talað er vel um af öllum sem hafa komið til nefndarinnar og sem allir eru mjög jákvæðir gagnvart? Þá er rétt að rifja upp ummæli hv. þm. Hönnu Birnu sjálfrar Kristjánsdóttur við 1. umr. málsins þegar ég spurði hana sérstaklega eftir viðhorfi hennar til stofnunarinnar og hún hlóð hana lofsyrðum, eins og aðrir. Staðreyndin er sú að Þróunarsamvinnustofnun er fyrirmyndarstofnun. Hún hefur hlotið lof innan lands og erlendis og menn hafa sérstaklega hrósað henni fyrir nýmæli í starfi. Þau nýmæli hafa orðið til þess að erlendar systurstofnanir miklu stærri ríkja eins og Þýskalands hafa óskað sérstaklega eftir því að fá að kynna sér starfsemi hennar með það fyrir augum að taka upp ýmiss konar nýmæli. Þau nýmæli sem byggja ekki síst á því með hvaða hætti stofnunin starfar með grasrótinni nálgast hana með því hugarfari að gefa heimamönnum í héraði, þar sem fjármunum Íslendinga er varið til að þétta efnahagslegar undirstöður, kost á því að hafa sitt álit á og sína þátttöku í því hvaða verkefni eru tekin upp og með hvaða hætti þau eru unnin. Þetta er ákaflega lofsverð nálgun. Undir núverandi forustu, og reyndar fyrri forustumönnum þessarar góðu stofnunar, hefur tekist ákaflega vel að brjóta upp starfsemi hennar og ná upp nýjum takti, nálgast viðfangsefni með nýstárlegum hætti. Þetta ber auðvitað að viðurkenna og horfast í augu við. Miklu frekar en að láta verk stofnunarinnar verða til þess að hún verði felld að velli með einu bylmingshöggi ætti að ýta undir hana og styrkja hana. Það er niðurstaða þeirra sem hafa farið höndum um þessar hugmyndir hæstv. ráðherra. Í því efni vísa ég auðvitað ekki síst til þeirra fagsérfræðinga sem hafa komið til máls við utanríkismálanefnd. Ég nefni sérstaklega umsögn félagsvísindasviðs Háskóla Íslands sem sagði einfaldlega á fundi nefndarinnar og sló það síðan í gadda í umsögn að það væri bráðræði að ætla sér að leggja stofnunina niður. Miklu frekar vildu þeir sérfræðingar sem meðal annarra orða njóta álits, ekki bara heima heldur líka erlendis, fyrir rannsóknir sínar á sviði þróunarsamvinnu leggja til að stofnunin yrði styrkt, að farin yrði sú leið sem hæstv. menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson og fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Davíð Oddsson, komust að 2004 og 2005 þegar þessum sömu tillögum var velt upp gagnvart þeim að það væri best að fara þá leið að sameina öll þróunarsamvinnuverkefnin á einum stað, vissulega, en gera það utan utanríkisráðuneytisins, þ.e. taka verkefnin sem eru innan þess ráðuneytis og flytja í Þróunarsamvinnustofnunina. Ég held að það væri betri kostur en sá sem núna er uppi og víst er að þeir sem hafa rannsakað þessi mál komust að þeirri niðurstöðu að það væri betra þó að menn teldu, líkt og ég, að best væri að hafa stofnunina með óbreyttu lagi. En gott og vel, ráðherrann vill koma í veg fyrir tvíverknað, hann vill að stofnunin gangi í takt við utanríkisstefnuna, hann vill skapa möguleika til hugsanlegrar hagræðingar í framtíðinni og hann vill, eins og hann sagði hér í sinni síðustu ræðu um málið, auka yfirsýn yfir málaflokkinn. Þetta eru lögmæt sjónarmið. Þetta eru prýðileg markmið þó að það sé ekkert andlag fyrir því að það sé eitthvað sérstakt sem kalli á þetta. En gott og vel, er hægt að sameina þessi markmið hæstv. ráðherra við þau markmið sem við höfum og slá á þann kvíðboga sem við berum fyrir þessum breytingum? Og hver er hann? Jú, við óttumst að með því að þróunarsamvinna sé með þessum hætti tekin inn í utanríkisráðuneytið, vegna þess hvernig málum er þar háttað vegna flutningsskyldunnar, þynnist að lokum sú þekking og reynsla sem er til staðar og hefur byggst upp árum saman innan Þróunarsamvinnustofnunar. Þess vegna höfum við flutt hér tillögu sem við teljum að sé kjörin leið til sátta í þessu máli. Í stuttu máli felst hún í því að Þróunarsamvinnustofnun sé færð í heilu lagi inn í utanríkisráðuneytið, starfi þar áfram sem sérstök ráðuneytisstofnun og að inn í hana séu færðir allir þeir starfsmenn og öll þau verkefni sem lúta að þróunarsamvinnumálum. Það sem við erum í reynd einungis að fara fram á er að gerð verði undanþága gagnvart flutningsskyldunni. Þetta teljum við að muni leiða til þess að þekkingin tvístrist ekki og dvíni heldur geti með sama hætti haldið áfram að byggjast upp innan stofnunarinnar. Þá velti ég fyrir mér hvaða rök séu gegn þessu. Ég spyr hv. þingmann, formann utanríkismálanefndar: Er þetta ekki sáttaleið sem er einnar messu virði að skoða? Ráðherrann nær fram öllum þeim markmiðum sem hann vill. Með þessu er í gadda slegið að það verður enginn tvíverknaður. Það er gulltryggt að stofnunin gengur í takt við utanríkisstefnuna. Ef hæstv. ráðherra vill hafa fjarstjórnarvald yfir henni er alveg ljóst að hann hefur það samkvæmt þessu. Hvers vegna að slá á þetta sáttaboð af okkar hálfu? Allir utanríkisráðherrar, allt frá hinum stórmerka leiðtoga Framsóknarflokksins Ólafi Jóhannessyni sem segja má að hafi hrundið Þróunarsamvinnustofnun af stokkunum, hafa mann fram af manni lagt sig í líma og framkróka við að hafa sátt um þróunarsamvinnu. Hún er í eðli sínu flókinn og viðkvæmur málaflokkur. Það er mjög auðvelt að gera hana tortryggilega eins og við sjáum af umræðu sem oft sprettur upp. Það er þess vegna eftir miklu að slægjast að reyna að ná þverpólitískri sátt um málefni stofnunarinnar, um þróunarsamvinnu. Nú er stjórnarliðinu boðið upp á þessa sátt sem felur það í sér að málaflokkurinn er allur færður inn í ráðuneytið. Hæstv. ráðherra nær því öllu fram sem hann vill og það eina sem við erum í reynd að óska eftir er að flutningsskyldan verði undanskilin gagnvart starfsmönnum Þróunarsamvinnustofnunar. Það erum ekki bara við sem höfum áhyggjur af þessu. Það eina sem ég finn að ræðu hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur hér áðan er að mér fannst hún tala af fullmikilli léttúð um að þessi breyting yrði ekki til þess að hafa áhrif á það hvernig þekkingin dvínar og jafnvel glutrast niður með þessu nýja lagi. Hverja hafði hún fyrir því? Hún tilgreindi eina heimild, bara eina heimild, ráðuneytisstarfsmennina, starfsmenn hæstv. ráðherra sem komu á fund nefndarinnar. Og við hverju býst hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir þegar spurt er út í frumvarp ráðherra? Vitaskuld bera þeir lof á það og telja engar hættur stafa af því með þessum rökum. Hvað segir höfundur skýrslunnar sem lagði fram tillögur sem frumvarpið er byggt á? Í skýrslu hans upp á 218 blaðsíður fær fátt jafn þunga áherslu og einmitt hættan á því að þekking starfsmannanna fari forgörðum. Á bls. 204 og 205 er sérstaklega rætt djúpt um það og þar segir í umfjöllun um tillöguna sem frumvarpið var að lokum byggt á, með leyfi hæstv. forseta: „Verði þróunarsamvinnuskrifstofa að miklu leyti mönnuð fólki sem getur átt von á að vera sent á starfsstöðvar sem ekkert tengjast þróunarsamvinnu er hætt við að stofnanaminni hverfi fljótt.“ Það er ekki ég sem skrifa þessi orð. Það er eini ráðgjafinn sem hæstv. utanríkisráðherra kallaði sér til ráðuneytis. Hann segir að ef þessi breyting verði gerð sé sérstök hætta á því að stofnanaminnið daprist og týnist fljótt. Hann segir jafnframt, með leyfi forseta: „Ef mikið er um flutning á fólki inn á þróunarsamvinnuskrifstofu, sem enga reynslu hefur á þróunarsamvinnu, útvatnast þekkingin fljótt.“ Með öðrum orðum, eini maðurinn sem hæstv. ráðherra kallaði sér til ráðuneytis er á annarri skoðun og hefur dregið aðra ályktun af sinni ítarlegu rannsókn á málinu en hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir dró af tiltölulega stuttum samtölum yfir skrifborð á fundum utanríkismálanefndar. Við hverja? Við starfsmenn hæstv. ráðherra. Hvað sögðu sérfræðingarnir? Voru þeir kallaðir til? Hvað sögðu þeir? Þeir sögðu náttúrlega ekki neitt vegna þess að það voru engir sérfræðingar kallaðir til um það mál. En við höfum einn sérfræðing, Þóri Guðmundsson, sem hér hefur verið lýst sem miklum þekkingarmanni á þessu sviði og ég dreg ekkert úr því þó að ég sé þeirrar skoðunar að það hafi verið glapræði af hæstv. ráðherra að kalla bara til augu Rauða krossins. Það er önnur saga. Þórir Guðmundsson sem er sérstakur ráðgjafi hæstv. ráðherra skrifar um það á mörgum blaðsíðum hvað það er mikilvægt að varðveita stofnanaminnið og koma í veg fyrir að þekkingin útvatnist. Hann vísar sérstaklega til þess að í öðrum stofnunum, eins og í Írlandi sem hann notar sem módel fyrir tillögu sína, eigi menn til dæmis kost á því að skorast undan flutningi. Hann greinir frá því að til þess að koma í veg fyrir að þekkingin glatist til dæmis hjá Írum sé þess gætt að þróunarfræðingar flytjist fyrst og fremst á millum þróunarskrifstofa. Hefði ekki verið að minnsta kosti einnar messu virði fyrir hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur að skoða okkar tillögu og jafnvel athuga hvort hægt væri á grundvelli hennar að finna eitthvað sem kæmi til móts við kvíðboga okkar varðandi þetta tiltekna dæmi? Það gæti hugsanlega verið eitthvað í átt við það sem er við lýði núna í Írlandi. Það sem er grátbroslegast við stöðu málsins er að þegar við ræðum um þá sáttatillögu sem felst í því að Þróunarsamvinnustofnun verði í heilu lagi flutt inn í utanríkisráðuneytið byggir sú tillaga á lagabreytingum um Stjórnarráð Íslands sem tóku gildi í sumar. Ég hef fullan skilning á því að sú leið hafi ekki verið skoðuð þegar málið kom upphaflega fram vegna þess að hún var ekki fær að því marki sem fram kemur í lagabreytingunum frá því í sumar. En að frumkvæði hæstv. ríkisstjórnar samþykktum við hér síðla vors breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands sem tóku gildi í júlí. Þar er bókstaflega dregin upp forskrift að því hvernig á að gera þetta, sagt með hvaða hætti eigi að flytja stofnanir inn í ráðuneyti og því sömuleiðis lýst hvernig þær eru byggðar upp. Það er greint frá því að yfir þeim geti verið ákveðin forusta sem sé undir beinu boðvaldi utanríkisráðuneytisstjórans. Með öðrum orðum eru boðtengslin orðin svona: Hæstv. utanríkisráðherra > ráðuneytisstjóri > yfirmaður ráðuneytisstofnunar. Það er ekki hægt að búa til kerfi þar sem einn ráðherra getur haft meiri áhrif á eina stofnun. Hvað segir í greinargerð með lögunum sem við samþykktum síðastliðið vor og tóku gildi í júlí um ráðuneytisstofnanir? Það er beinlínis sagt að það sé verið að samþykkja þessa breytingu til að hún sé einmitt valkostur þegar áformaðar eru breytingar af því tagi sem hér eru að fara fram. Með öðrum orðum er breytingin á stjórnarráðslögunum eins og klæðskerasniðin fyrir hið háa Alþingi til að finna sátt. Við erum að leggja fram þessa sátt og er þá rétt að slá á hana með þeim hætti sem hér hefur verið gert? Þá vil ég brýna fyrir hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur að það er hún sem er í forsvari fyrir þá sem hafa forræði málsins. Hæstv. ráðherra hefur ekkert með það að gera lengur. Málið er komið til þings. Það er ekki lengur á forræði hans. Ef þetta snýst um einhvers konar bernskt stolt ráðherra verður hv. þingmaður, formaður utanríkismálanefndar, að láta hagsmuni þingsins og heildarinnar ganga fyrir. Hv. þm. Hanna Birna fór ekki með mjög sterk rök fyrir því af hverju hún teldi sér ekki kleift að fara að tillögu okkar. Hv. þingmaður sagði að hún hefði skoðað þetta mál og að það hefði verið rætt í nefndinni. Svo hefðu þau rætt þetta í meiri hlutanum og komist að þeirri niðurstöðu að málið væri ekki farsælt. Gott og vel, ég get ekki deilt um það ef menn komast að annarri niðurstöðu, en ég á kröfu og heimtingu á því að fá rökin fyrir því. Af hverju, hv. formaður utanríkismálanefndar, er ekki farsælt fyrir þróunarsamvinnu að fara þá leið sem bókstaflega er teiknuð upp í nýjum breytingum í stjórnarráðslögunum? Af hverju er ekki farsælt að fara þá leið sem felst í írska módelinu sem var undirstaða tillögunnar sem Þórir Guðmundsson lagði upp með í frumvarpi sínu og segir bókstaflega í lýsingu á írska módelinu í glærukynningu sem við fengum á sínum tíma til okkar og er vafalítið hægt að finna á vefnum? Þar lýsir hann því beinlínis að innan írska utanríkisráðuneytisins sé þróunarsamvinnan í afmörkuðu hólfi, ekki ráðuneytisstofnun, hann segir það ekki en lýsir því með þeim hætti að það er eins og það sé bara „copy/paste“, með leyfi forseta, upp úr stjórnarráðsbreytingunum sem við samþykktum hér í fyrra. Hvað veldur því að hv. formaður utanríkismálanefndar er í reynd annarrar skoðunar en Þórir Guðmundsson, annarrar skoðunar en ýmsir sérfræðingar? Mér finnst mikilvægt að fá svör við þessu vegna þess að við erum hér í efnislegri umræðu og ég er hér, a.m.k. af hálfu minna pólitísku skyldmenna, að reyna að finna leið til sátta sem byggist á málefnalegum efnisatriðum en ekki einhverjum huglægum hrifum hjá einstökum ráðherrum sem eiga erfitt með að sætta sig við það að þingið taki af þeim völdin. Hversu oft hefur það ekki gerst, frú forseti, að mjög umdeild mál hafa komið inn á Alþingi Íslendinga sem menn, ekki síst ráðherrar, hafa beygt sig aftur á bak til þess að reyna að ná sáttum um? Hvenær í sögunni hefur það gerst að hér hafi verið samþykkt frumvörp eða þingsályktunartillögur um þróunarsamvinnu sem djúpur ágreiningur hefur verið um? Aldrei. Hingað inn hafa komið mál sem menn hafa slegist alveg rosalega um, en þá hefur þingið borið gæfu til að láta þau liggja. Síðast minnir mig að það hafi verið 2008. Þá kom inn mál sem var svakalega umdeilt og olli heiftarlegum deilum og það var látið liggja. Nú er þetta mál komið hér inn og að minnsta kosti af hálfu okkar í stjórnarandstöðunni er mikil andstaða við það. Hér er lögð fram málefnaleg tillaga til sáttar sem byggir á sama módeli og höfundur skýrslunnar sem var undirstaða breytingarinnar lýsir, tillaga sem byggir á breytingu sem þessi ríkisstjórn kom í kring á lögum um Stjórnarráðið. Það segir bókstaflega í greinargerð að hún sé teiknuð upp fyrir breytingar af þessu tagi, fyrir utan það að í áliti nefndar frá árinu 2000 þar sem er fjallað um ráðuneytisstofnanir, vegna þess að málið hefur langan aðdraganda, er eiginlega í gadda slegið að svona eigi að gera þegar menn ætla sér að flytja verkefni inn í ráðuneyti eða sameina þau þar. Mér er algjörlega hulið, frú forseti, af hverju menn ætla að kasta þessu svona frá sér. Ég tel að hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir skuldi mér og okkur í stjórnarandstöðunni frekari skýringar á því. Hún þarf að skýra það út af hverju þetta er ekki farsælt og hún þarf að skýra út af hverju hún tekur orð starfsmanna ráðherrans sem vill ekki breyta málinu ein gild gagnvart því að flutningsskyldan útvatni ekki þekkinguna þegar fyrir liggur að margar blaðsíður í skýrslunni sem frumvarpið byggir á útskýra með hvaða hætti það geti gerst. Og meðal annarra orða, ég bendi hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur á að í þeirri skýrslu er skýrsluhöfundurinn með margar ábendingar og leiðbeiningar um það hvernig hægt sé að draga úr þessum áhrifum en það er varla orð um það í frumvarpinu sjálfu. Í síðasta lagi vildi ég benda hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur á eitt. Hún sagði áðan að það væri óhöndugt, ég man ekki hvaða orð hún notaði, að koma öllum starfsmönnum þróunarsamvinnunnar fyrir inni á sömu skrifstofu. Hver er tillaga Þóris Guðmundssonar? Hún er bókstaflega sú þannig að mér sýnist að hér rekist margt á annars horn. Frú forseti. Eins og ég hef sagt virði ég lögmæti allra skoðana sem koma frá stjórnarliðinu. Ég vil hins vegar fá rökin fyrir þeim. Við erum hér loksins í málefnalegri umræðu og ég óska eftir því að það komi önnur svör en „af því bara“. Þau svör hafa komið frá hæstv. ráðherra. Hann hefur ekki fært skilmerkileg rök fyrir máli sínu eins og við útskýrum rækilega í greinargerðum og ég nenni ekki einu sinni að fara yfir það. Ég vil bara málefnalega umræðu og reyna að finna sátt. Ef menn vilja ekki sátt verður hv. þm. [[Forseti hringir.]]Hanna Birna Kristjánsdóttir að skýra út fyrir mér af hverju hún vill ófrið þegar friður er í boði.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Síðan ætla ég vitanlega að mótmæla því sem hv. þingmaður sagði og er alrangt eins og svo margt í umræðunni sem staðið hefur yfir í langan tíma, þ.e. að ekki verði færð rök fyrir þessum breytingum og síst að færð hafi verið rök fyrir því að hann nefndi sérstaklega eitthvað sem hann kallaði held ég tvívirkni eða það sem verið var að gera á tveimur stöðum. Það hef ég talið upp í ræðu hér og hefur jafnframt verið kynnt fyrir utanríkismálanefnd, að sjálfsögðu. Nægir að nefna að það eru tveir sem sinna fjármálum, kynningarmálum, árangurseftirliti, tvöföldum gagnagrunnverki, það eru tvöföld samskipti við sömu aðila í útlöndum o.s.frv. Þar er af nógu að taka. Varðandi þær breytingartillögur sem hér hafa komið fram, sem þingmaðurinn kallar sáttaleið, þá ganga þær einfaldlega ekki upp. Í fyrsta lagi samræmist það ekki lögum um ráðuneytisstofnun að ráðuneytisstofnun skuli byggð á lagagrein og gerð að lögum. Þar segir einfaldlega að ráðuneytisstofnun séu þau verkfæri sem ráðherra hafi innan þeirrar stjórnsýslueiningar sem þegar séu innan ráðuneytisins. Ekki er því gert ráð fyrir að slík stofnun sé sett með sérstökum lögum, heldur er það einfaldlega ákvörðun sem er á valdi ráðherra. Síðan er mikilvægt að taka fram að í kynningu með þessari hugmynd að ráðuneytisstofnun er sagt sérstaklega að þetta sé hugsun og möguleiki fyrir ráðherra á hverjum tíma til hagræðingar og samhæfingar í ráðuneyti sínu, ekki til þess að búa til sérstaka stofnun í ráðuneytinu sem í raun er lagt til í breytingartillögunum. Í öðru lagi er lagt til að þessi stofnun annist tvíhliða þróunarsamvinnu og miði í rauninni að því að viðhalda núverandi fyrirkomulagi. Það er algjörlega andstætt markmiðum þessara laga að halda áfram með tvöfalt system. Síðan er einnig lagt til að skipaður verði sérstakur forstöðumaður sem er embættismaður og heyri beint undir yfirstjórn ráðuneytisstjóra. Áfram er gert ráð fyrir að þetta sé aðskilið, þetta sé ekki samtvinnað og sé ekki unnið saman á einum stað. Í fjórða lagi er hér talað um að starfsmenn verði ekki flutningsskyldir. [[Forseti hringir.]]Það byggir á einhverjum miklum misskilningi, því að hluti starfsmanna ÞSSÍ í dag er flutningsskyldur og töluverður hluti er meira að segja flutningsskyldur nú þegar. [[Forseti hringir.]]Fyrirgefðu forseti. Ég lýk máli mínu síðar.
Forseti. Ég ætla ekki að elta ólar við skæting ráðherrans, ég ætla að reyna að ræða þetta málefnalega við hann. Fyrst ætla ég að segja eitt og ég ætla líka að beina því til hv. formanns utanríkismálanefndar: Það er ansi klént af löggjafanum að koma hingað og segja að í lögunum um Stjórnarráðið sé ekki gert ráð fyrir að séu sett sérlög heldur sé þetta bara ákvörðunarvald ráðherra. Það getur vel verið, en eins og ég hef áður sagt á fundum utanríkismálanefndar erum við löggjafinn. Þar er gert ráð fyrir því að svona stofnanir séu til, þar er dregið upp forskrift, jafnvel skipurit af því með hvaða hætti það eigi að vera. Ef það er til lausnar á þessari deilu að þingið taki af skarið og segi við hæstv. ráðherra: Þú átt að gera þetta svona, þá er það bara fullkomlega í valdi okkar og hæstv. ráðherra kemur það í sjálfu sér ekki neitt við. Það er þingsins að gera þetta. En hæstv. ráðherra gæti líka stigið langt skref til sátta í málinu með því að segja að hann ætli sér að gera það. Sá texti sem hæstv. ráðherra las og hefur greinilega ekki skrifað sjálfur er byggður á einhvers konar misskilningi. Í greinargerð með því frumvarpi sem við samþykktum hérna, og ég líka með hæstv. ráðherra í vor, og leiddi til laga sem tóku gildi í júlí, er tekið sérstaklega fram að þegar stofnun fær stöðu ráðuneytisstofnunar í stað sérstaks stjórnvalds þarf slík breyting ekki að hafa í för með sér umfangsmiklar breytingar á skipulagi, verkefnum eða ytri ásýnd viðkomandi stofnunar. Það kemur líka fram þar að stofnun dragi nafn af starfslegum tengslum sínum við ráðuneytið. Hæstv. ráðherra sagði sjálfur að hann ætlaði að halda áfram að nota hið enska orð ICEDA yfir verkefnin erlendis. Er eitthvað að því að nota það líka á íslensku? Þetta er sáttaleið. Hví í ósköpunum reyna menn ekki að ræða það á [[Forseti hringir.]]málefnalegum grunni?
Virðulegi forseti. Það er nú einmitt vandinn við þessa umræðu fram að þessu í það minnsta að hún hefur lítið verið rædd á málefnalegum grunni, þetta eru aðallega einhver hnútuköst, dylgjur og eitthvað slíkt af hálfu hv. þingmanns og fleiri svo sem. Það er alveg ljóst að miðað við þau lög sem gilda í dag um ráðuneytisstofnanir á slíkt ákvæði ekki heima í lögum um slíka stofnun. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, auðvitað getur Alþingi sett lög um alla skapaða hluti. En hérna er um að ræða stofnun sem á þegar ákveðinn stað í lögum. Þar er útskýrt hvernig hún verður til og, eins og hv. þingmaður las alveg réttilega upp, hvernig menn horfa á hana, hvernig skipulagið er og svoleiðis. Til dæmis getur sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra búið til ráðuneytisstofnun í sínu ráðuneyti á morgun, telji hann það verkinu til farsældar. Það þarf enga lagabreytingu til þess, alls enga. [[Gripið fram í.]]Þetta er byggt [[Gripið fram í.]]á misskilningi hjá hv. þingmanni. Mig langar aftur að benda á, af því hv. þingmaður talar hér um að það vanti málefnalega umræðu, að sú hugmynd sem flytjendur þessarar tillögu virðast hafa, að starfsmenn eigi ekki að geta verið flutningsskyldir, að mér finnst menn ganga mjög langt í því að vilja banna að svo sé þar sem nú þegar eru ákveðnir starfsmenn flutningsskyldir. Ég hefði viljað frekar að menn hefur þá valkost, ef það er nokkur möguleiki í systeminu að menn geti valið. Ég hef marglýst því yfir í þessum ræðustól. Gallinn við þessa ágætu tilraun hv. þingmanns og minni hlutans í þessu máli er að tillögurnar ríma ekki við markmið frumvarpsins sem verið er að leggja fram, þ.e. að sameina stofnanir í eina, að sameina þróunarsamvinnu á einn stað, gera hana skilvirkari, gera hana betri, vinna betur, stækka hópinn sem vinnur að þessum málum, nýta betur það hugvit og þann mannauð sem þarna er. Tillögurnar ríma bara alls ekki við það. Þess vegna getur þetta, því miður, hv. þingmaður, ekki talist einhver sáttaleið þegar hún gengur þvert á markmið frumvarpsins.
Herra forseti. Ég ætla nú ekki að vera jafn æstur og hæstv. ráðherra [[Gripið fram í.]]Þó ætla ég bara að mótmæla einu. Þegar hæstv. ráðherra segir að ekki hafi verið rætt málefnalega um þetta mál er það þannig að síðasti maðurinn sem getur fellt dóm um það er hæstv. ráðherra vegna þess að hann hefur ekki viljað vera við umræðuna. Hér hefur þurft að draga hann til umræðunnar, hún tafðist um þrjá daga vegna þess að hann kaus að vera í felum í framsóknarfylgsni sínu einhvers staðar úti á landi. Það er auðvitað hans val. Það er greinilegt að hæstv. ráðherra veit ekki hvað hann er að tala um, hann hefur ekki lesið heima. Ég nefndi hérna álitið sem lögin og lagabreytingin í vor voru byggð á, þ.e. álit nefndar sem fjármálaráðherra skipaði árið 2000 og rætt var í þinginu. Það var meðal annars um ábyrgð valdsvið og stjórnunarumboð stofnana. Í því áliti kemur fram að ráðuneytisstofnanir eru yfirleitt skilgreindar með lögum. Þær hafa jafnframt stöðu stofnana í fjárlögum og er því rétt að líta á þær sem stofnanir. Og beri menn þetta nú saman við það sem hæstv. ráðherra var að segja. Ráðuneytisstofnanir draga jafnframt nafn sitt af nánum starfslegum tengslum við ráðuneyti. Þær eru verkefnalega og stjórnunarlega aðgreindar en gegna ekki sjálfstæðum stjórnsýsluverkefnum. Veit hæstv. ráðherra ekki hvað hann er að tala um? Í annan stað erum við löggjafinn og við ráðum því hvað fer héðan út. Það er í fyrsta lagi hægt að skipa þessum málum með þeim hætti í lögum í því frumvarpi sem hæstv. ráðherra hefur lagt hér fram og við erum að ræða, það er hægt að setja inn ákvæði þar, en menn geta líka sett inn pósitíft ákvæði í lög um ÞSSÍ um að hún skuli vera ráðuneytisstofnun af þessu tagi. Þá eru það sérlög sem ganga lengra. Þetta er „elementary, dr. Watson“. Afsakið, frú forseti.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm Össuri Skarphéðinssyni fyrir ræðuna og það hve vel hann fór yfir þær breytingartillögur sem við í minni hluta hv. utanríkismálanefndar leggjum til hér við 3. umr. Mér fannst þingmaðurinn spyrja margra mjög góðra spurninga og velta ýmsu upp, m.a. um sérstakar ráðuneytisstofnanir, breytingarnar á stjórnarráðslögunum og hvernig þetta allt saman tengist. Ég varð kannski fyrir svolitlum vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra hvað varðar þessi efni. Mig langar í þessu fyrra andsvari mínu að ræða aðeins um vinnu nefndarinnar við hv. þingmann því að eitt af því sem hefur verið talsvert mikið rætt hérna er það hversu langur tími hafi farið í umræðurnar sem að mínu viti er bara eðlilegt vegna þess að það hefur verið alveg bullandi ágreiningur um þetta mál þó að hér komi minni hlutinn með tillögu til sátta. Hefur nefndin að mati hv. þingmanns, sem hefur allmiklu meiri þingreynslu en ég, fjallað óeðlilega mikið um þetta mál? Er hv. þingmaður sammála mér um að í vinnu nefndarinnar milli 2. og 3. umr. hafi verið haldnir alveg gríðarlega góðir og mikilvægir fundir sem hafa í rauninni tekið [[Forseti hringir.]]málið á dálítið annan stað eins og mun líklega sjást staður í umræðunni í dag?
Herra forseti. Ég hef setið í öllum nefndum þingsins og er náttúrlega ýmsu vanur. Ég hef komið að því að breyta flóknum lögum um stjórnkerfi fiskveiða og ég mundi telja að umfjöllun um þau mál hefði tekið töluvert lengri tíma og reyndar fleiri ár en þetta. Ég geri engar sérstakar athugasemdir við vinnu nefndarinnar. Í fyrra, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson fór mjög vel yfir, fengum við mikinn tíma og skoðuðum þetta mál vel. Þá tengdi enginn þetta tiltekna mál við lagabreytingarnar í Stjórnarráðinu. Ég hef heldur ekki áfellst hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur fyrir stjórn hennar á vinnu nefndarinnar og þær misfellur sem þar voru og voru nokkuð alvarlegar. Það var samt ekki henni að kenna, hún var ekki á þeim fundi. Ég mundi telja að merkustu fundirnir hefðu verið haldnir milli 2. og 3. umr. Ég tel að þær upplýsingar sem þar komu fram hafi skýrt það mjög vel að það er búið að búa til hólf í lagarammanum sem er beinlínis eins og teiknaður upp fyrir þá stofnun sem Þórir Guðmundsson lýsir nokkuð ítarlega og byggir á írska módelinu. Þá vísa ég hv. þingmanni sérstaklega á þá glæru í glærukynningu hans þar sem er nákvæmlega teiknað upp það sem hann vill. Á það er stimplað með „retró sixtís“ letri, Irish Aid, þ.e. írsku stofnuninni. Hann hefur beinlínis teiknað þetta upp, lýsir stofnun sem ekki var pláss fyrir í íslenskum lögum, íslenskum rétti, fyrr en þegar breytingarnar á stjórnarráðslögunum tóku gildi í júlí síðastliðnum. Því miður þekki ég ekki afstöðu Þóris til þess, enda skiptir hún ekki máli. Við erum hér að ákveða þetta. Ég mundi telja að fundirnir millum 2. og 3. umr. hafi verið gagnmerkir en miðað við það í hvaða stöðu málið var komið geri ég engar athugasemdir við að ekki hafi það hrosshár verið spunnið frekar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég er sammála því að gríðarlega góðir fundir voru haldnir í nefndinni á milli umræðna. Ég sat sjálf ekki í hv. utanríkismálanefnd á síðasta ári en fékk engu að síður aðgang að þessari glærusýningu sem mér skilst að nefndarmenn á síðasta ári hafi fengið að sjá. Eins og kemur fram hjá hv. þingmanni gat ég ekki fengið annan skilning með því að skoða þessa glærusýningu en einmitt þann að rétta leiðin væri að taka írska módelið okkur til fyrirmyndar sem ég tel okkur reyndar vera að gera með breytingartillögunum en vitaskuld inn í hið íslenska samhengi. Þetta var gríðarlega mikilvægt. Hér hefur komið fram að hingað til hefur verið passað upp á að þverpólitísk sátt ríki um þennan mikilvæga málaflokk. Mér heyrist, a.m.k. í orði kveðnu, allir vera sammála um mikilvægi þess að hin þverpólitíska sátt ríki, en mig langar þess vegna að gera viðbrögðin við breytingartillögum minni hlutans að umtalsefni. Er ekki dálítið skrýtið að segjast telja mikilvægt að þverpólitísk sátt sé um málið en koma hins vegar með mál sem mikil andstaða er [[Forseti hringir.]]við og vilja svo í rauninni ekkert ræða efnislega um kosti og hvað mætti jafnvel hugsanlega betur fara í sáttarboði minni hlutans?
Það var bara einn ljóður á ágætu máli hv. þingmanns. Hæstv. ráðherra hefur aldrei sagst vilja þverpólitíska sátt um málið. Mig rekur ekki minni til þess. Allir aðrir forverar hans hafa hins vegar sagt það, lagt sig í líma, gjörbreytt frumvörpum og þingsályktunartillögum sem hingað koma. Ég lagði fram nokkur mál sem vörðuðu þróunarsamvinnu. Þau voru öll samþykkt nánast einróma og gerðar á þeim töluverðar breytingar. Ég var spurður í þingsal yfir þetta púlt hvernig mér litist á tilteknar breytingar. Efnislega var svar mitt að mér kæmu þær varla við. Ef þetta væri niðurstaða þingsins sætti ég mig við hana. Þannig var það. Varðandi síðan feril málsins er það þannig, og menn mega ekki gleyma því, að í fyrra var þetta mál þrautrætt í utanríkismálanefnd. Ég taldi þá að það mundi koma hingað til afgreiðslu. Það gerðist ekki og var ekki á mínu valdi eða vegna einhverra hótana stjórnarandstöðunnar þá. Það virtist bara ekki vera rosalegur stuðningur við það. Kannski óttuðust menn að það mundi setja mál hér í uppnám og kann vel að vera. Síðan kemur nýtt ár og þá segja þingsköp að málið eigi að fá nýja rannsókn. Ef allir þingmenn sitja áfram gegnir kannski öðru máli. Í þessu tilviki voru þrír nýir fulltrúar. Tveir þeirra kváðust afsala sér rétti sínum til að fá hina ítarlegu umfjöllun, einn var úr hópi stjórnarandstöðunnar og gerði það ekki, en ég mundi segja að gróflega hefði verið broti á rétti þess þingmanns. Um þetta er órækur vitnisburður í fundargerðum nefndarinnar þar sem fram kemur að á einum tilteknum fundi þar sem formaður nefndarinnar var fjarstaddur er því lýst yfir af þeim sem stýrði fundi að málið yrði afgreitt á þeim fundi. Sömuleiðis kemur fram að ekki var gefin heimild til að fara yfir allar umsagnir [[Forseti hringir.]]og ekki var farið yfir tvær þeirra. Það hefur aldrei gerst í 25 ára sögu þings sem ég þekki og enginn starfsmanna þingsins kannast við það heldur. En það er ekki aðalatriði máls.
Hæstv. forseti. Nú erum við í 3. umr. um frumvarp til laga um breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands o.fl. Á ýmsu hefur gengið í þeirri umræðu og ef ég á að segja alveg eins og er skil ég ekki enn hvers vegna málið hefur tekið allan þennan tíma í meðförum þingsins. Frumvarpið kom til þingsins á síðasta þingi. Við náðum ekki að afgreiða málið þá vegna þess að stjórnarandstaðan kaus að hertaka það. Að lokum var gert samkomulag um að málið yrði afgreitt í september þegar þing hæfist að nýju. Því miður stóð stjórnarandstaðan ekki við gerða samninga og þóttist ekkert kannast við þá. Þrátt fyrir að frumvarpið hefði verið rætt langtímum saman um vorið og kæmi nánast óbreytt aftur inn í þingið ákvað stjórnarandstaðan að hertaka málið öðru sinni. Hið sama var uppi á borðinu í nefndarstörfum utanríkismálanefndar. Þingmenn stjórnarandstöðunnar fóru fram á að 24 umsagnarbeiðnir yrðu sendar út aftur þrátt fyrir að aðeins fjórir aðilar hefðu sent inn umsögn á síðasta þingi. Hv. formaður utanríkismálanefndar varð við þeirri beiðni og gaf fullan umsagnarfrest, sem fyrr. Ekkert nýtt kom fram í umsögnunum. Málið var rætt ítarlega í utanríkismálanefnd. Allir gestir sem óskað var eftir komu fyrir nefndina. En hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni virtist vera það kappsmál að klára ekki málið og fór til dæmis fram á það 15 mínútum fyrir nefndarfund, þegar nokkrir gestir voru á leiðinni á fundinn að hans beiðni, að sá fundur yrði afboðaður hið snarasta þar sem hann ætlaði að hlusta á ræðu forseta Íslands við setningu Arctic Circle-ráðstefnunnar í Hörpu. Við því var ekki orðið þar sem fyrirvarinn var mjög skammur og gestir gátu ekki komið á öðrum tíma. Fundurinn var því haldinn, gestirnir mættu og málið var síðan tekið úr nefndinni þegar ljóst varð að samkomulagi yrði ekki náð í nefndinni um málið, því miður. Umræður hófust að nýju í þingsal. Flestallir þingmenn stjórnarandstöðunnar tjáðu sig um málið, sumir af þekkingu, aðrir ekki. Ég er ekki búin að taka saman í hvað margar klukkustundir málið var rætt á yfirstandandi þingi en þær voru ansi margar. Maður velti því fyrir sér hver tilgangurinn með umræðunni var. Var hann sá að reyna að varpa nýju ljósi á málið, koma fram með nýjar röksemdir sem ekki höfðu heyrst áður eða var eini tilgangurinn að reyna að halda því sem lengst inni í þinginu svo að ekki næðist að klára það fyrir jól? Ég vil varla trúa því síðastnefnda því að ef svo er eru þingmenn stjórnarandstöðunnar vísvitandi að skaða þingið að mínu mati. Í fyrsta lagi með því að koma í veg fyrir að mikilvæg mál fáist rædd og afgreidd hjá þinginu og í öðru lagi með því að styrkja neikvæða ímynd Alþingis. Við hljótum að geta gert betur en þetta, hagað okkur eins og fólk, rætt málin af skynsemi, efnislega, en ekki bara tala til að tala og tefja. Ætluðum við, nýja fólkið, ekki að breyta þessu? Erum við komin á sama stað og gömlu refirnir sem við ætluðum ekki að líkjast? Lét stjórnarandstaðan gamlan ref stýra sér í þessu máli? Ég vona ekki. Svo að ég haldi áfram að fara yfir málsmeðferðina þá var málið tekið aftur inn í nefnd á milli 2. og 3. umr. til að koma aftur til móts við óskir stjórnarandstöðunnar í því skyni að skoða málið enn betur og afgreiða það síðan að lokinni fjárlagaumræðu. Um það var samið. Tilgangur inntöku í nefndina var aðallega að skoða betur hugmynd um ráðuneytisstofnun, eins og fram hefur komið, og þekkingarsjónarmiðið, þ.e. hvort sérþekking mundi hugsanlega þynnast út með þessari skipulagsbreytingu. Einnig höfðu menn miklar áhyggjur af því að meðferð fjármuna og framkvæmd verkefna yrði ógagnsærri ef frumvarpið næði fram að ganga. Fjórir fundir voru haldnir í utanríkismálanefnd til að skoða þessa þætti betur. Á þeim fundum kom fram að hugmyndin um ráðuneytisstofnun hefði verið skoðuð lauslega hjá starfshópnum sem samdi frumvarpið en verið lögð til hliðar þar sem hún samræmdist ekki markmiðum frumvarpsins, þ.e. að ná meiri krafti, sveigjanleika og samhæfingu í málaflokkinn frá því sem nú er. Menn vilja sem sagt styrkja tengsl þróunarsamvinnu við önnur verkefni ráðuneytisins, samræma og koma í veg fyrir tvítekningu, eins og kom meðal annars fram í máli hæstv. ráðherra hér í dag. Óljóst er hver ávinningurinn yrði með slíkri ráðuneytisstofnun. Auk þess kom fram að þó að menn vildu á einhverjum tímapunkti fara þá leið að ráðuneytisstofnun mundi ramma inn málaflokkinn í utanríkisráðuneytinu þá stæði núverandi frumvarp samt sem áður óbreytt vegna þess að það er ekki löggjafans að ákveða innra skipulag ráðuneyta. Ráðuneytisstofnun er eingöngu skipulagsvalkostur fyrir ráðherra. Við getum þrætt um þetta endalaust en svona er þetta. Írar hafa til dæmis farið þessa leið, en aðrar þjóðir eru með þróunarsamvinnuverkefnin í utanríkisráðuneytum sínum. Danir eru síðan með einn eina útfærsluna, þeir eru ekki með sérstaka deild um málaflokkinn heldur skipta þeir verkefnum í ráðuneyti sínu eftir landsvæðum. Niðurstaða meiri hluta nefndarinnar varð sú að ráðuneytisstofnun, þ.e. írska leiðin, væri ekki eitthvað sem ætti heima í frumvarpinu og tók því ekki undir breytingartillögu minni hlutans í nefndinni. Nefndin fór ítarlega yfir fjármálahliðina eins og fyrr segir. Sumir þingmenn höfðu áhyggjur af því að meðferð fjármuna yrði mun ógagnsærri ef þróunarverkefni ÞSSÍ færu inn í ráðuneytið. Í ljós kom að sá ótti var með öllu óþarfur. Áður en lengra er haldið ætla ég að útskýra lauslega hvernig fyrirkomulag þróunarsamvinnuverkefna af Íslands hálfu er í dag og meðferð fjármála. Þróunarsamvinnusvið utanríkisráðuneytisins er með starfsemi á 2. hæð í húsnæði utanríkisráðuneytisins. ÞSSÍ er með starfsemi á 4. hæð í sama húsi. Starfsmenn ÞSSÍ og þróunarsamvinnusviðs utanríkisráðuneytisins vinna að hluta til að sömu verkefnum. Þeir vinna því saman daglega og samkvæmt sömu ferlum. Öllum sem fara með ríkisfé ber að gera það markvisst og Ríkisendurskoðun hefur eftirlit með fjármálum allra aðila. Utanríkisráðuneytið er ábyrgt fyrir fjármálum ÞSSÍ gagnvart Ríkisendurskoðun. Margoft hefur komið fram í umræðunni að fjármálum ÞSSÍ hefur verið afar vel stýrt og hið sama gildir um fjármál utanríkisráðuneytisins. Þessar upplýsingar komu ítrekað fram á fundum nefndarinnar. Menn hafa líka nefnt að stýring verkefna verði mögulega ógagnsærri ef Þróunarsamvinnustofnun færist inn í utanríkisráðuneytið. Eftir ítarlega yfirferð um þann lið hefur komið í ljós að svo er ekki. Ríkt eftirlit er með þróunarsamvinnuverkefnum, bæði hjá utanríkisráðuneytinu og ÞSSÍ. Allir aðilar starfa samkvæmt stefnu um þróunarsamvinnu sem samþykkt er á Alþingi. Verkefni ráðuneytisins eru tvíhliða þróunarverkefni sem unnin eru í samvinnu við alþjóðlegar stofnanir, svo sem Sameinuðu þjóðirnar og undirstofnanir. Verkefni ÞSSÍ eru marghliða þróunarverkefni sem einnig eru unnin í samstarfi við ýmsa aðila. Stundum skarast verkefni ráðuneytisins og ÞSSÍ og hefur það valdið ruglingi hjá erlendum samstarfsaðilum. Í öllum tilfellum sem snúa að þróunarsamvinnu er unnið samkvæmt mjög stífum ferlum frá DAC. Eftirlitið er gott, úttektir eru gerðar reglulega og öll gögn eru birt opinberlega á heimasíðu ráðuneytisins og/eða heimasíðum þeirra stofnana sem unnið er með hverju sinni. DAC rýnir auk þess reglulega starfsemi þróunarsamvinnuverkefna, bæði hjá ráðuneytinu og hjá ÞSSÍ. Stýrihópurinn, sem eftirlit hefur með öllum þróunarsamvinnuverkefnunum, hittist reglulega þannig að ráðuneytið hefur nú eftirlit með ÞSSÍ. Ráðuneytið er líka ábyrgt fyrir skilum á fjárhagsgögnum frá ÞSSÍ til OECD. Samkvæmt núgildandi lögum leggur hæstv. utanríkisráðherra reglulega fram skýrslu til Alþingis um árangur af þróunarsamvinnuverkefnum. Að þessu sögðu er ljóst að fjármála- og verkefnisstjórn mun ekki verða ógagnsærri með færslu ÞSSÍ inn í þróunarsamvinnudeild utanríkisráðuneytisins. Annað atriði sem ég vil nefna er starfsmannamálin. Fram hefur komið að öllum starfsmönnum ÞSSÍ verði boðin sambærileg störf hjá ráðuneytinu. Starfsmenn utanríkisráðuneytisins eru með flutningsskyldu, þ.e. menn eru fluttir á milli starfsstöðva, en þó er alltaf horft til bakgrunns starfsmanna, þekkingar hans, reynslu og færni. Hið sama gildir um starfsfólk ÞSSÍ. Það eru því afar litlar líkur á því að til dæmis sérfræðingur í þróunarsamvinnu verði sendur á starfsstöð til að gegna stöðu sérfræðings í öryggismálum, svo eitthvað sé nefnt. Ég tel því að sérþekking muni varðveitast og flutningsskyldan ógni alls ekki þekkingunni, nema síður sé. Ég vil bæta því við að menn eru mjög meðvitaðir um hve verðmætur þekkingarþátturinn er. Maður heyrði það á fundum nefndarinnar, bæði frá starfsmönnum Þróunarsamvinnustofnunar og ráðuneytisins. Fólk veit það. Fólk vinnur líka í þróunarsamvinnuverkefnum í ráðuneytinu. Við skoðuðum starfsmannamál mjög ítarlega og fórum meðal annars yfir breytinguna sem varð 1. júlí 1996, þ.e. hvað varðar þá sem voru ráðnir fyrir og þá sem voru ráðnir eftir. Nefndin fékk minnisblað þar um en ég ætla að láta þar við sitja í bili. Hvað flutningsskylduna varðar er hún að mínu mati mjög jákvæð fremur en neikvæð. Starfsmenn fá aukin tækifæri til starfsþróunar, eins og fyrr segir, og hverju sinni er valið í störf út frá færni, þekkingu og reynslu. Starfsfólk mun geta aflað sér endurmenntunar sem fyrr. Ráðuneytið styður eindregið að fólk sæki sér menntun sem tengist starfinu á vinnutíma og fái styrk til þess. Ég hef nú rakið stuttlega feril málsins og þau atriði sem hafa verið hvað umdeildust. Að lokum langar mig til að segja að við erum öll sammála um að við eigum að gera vel í þróunarsamvinnu. Við eigum ekki að eyða meiri tíma en orðið er í að velta okkur upp úr því með hvaða hætti formið eigi að vera. Við eigum fyrst og fremst að sinna verkefnunum vel. Markmið fyrirliggjandi frumvarps utanríkisráðherra snýst akkúrat um að gera vinnuna enn betri, ekki endilega að spara peninga heldur nýta þá peninga sem við leggjum í þessi verkefni betur og með markvissari hætti og nýta mannauðinn betur. Við erum í 3. umr. núna og erum búin að taka málið inn í nefnd í millitíðinni. Þar átti sér stað góð umræða eins og fram hefur komið. Ég vona að við förum að komast að þeim punkti að greiða atkvæði um málið í þinginu og að við getum klárað hin afar mikilvægu húsnæðismál sem liggja fyrir þinginu og eru á dagskrá þingsins í dag og komið þeim til nefndar vegna þess að þau eru svo sannarlega stóru málinu. Engu að síður verðum við að klára þetta mál. Við getum ekki dregið það lengur eftir að hafa verið með málið á síðasta þingi og í umsjá þingsins frá því í haust. Við hljótum að vera að komast á leiðarenda, alla vega fljótlega.
Forseti biður þingmenn í hliðarsal að sýna stillingu.
Herra forseti. Úr hvaða pípulögn hljómaði þessi rödd? Það er töluverður munur á því að hlusta hér á hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur tala málefnalega um aðdraganda þessa máls og efni og hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur varaformann. Ég hef hingað til ætlað að hlífa þeirri hv. þingkonu við því að fjalla um hennar þátt í aðdraganda og meðferð þessa máls. Engin manneskja sem ég hef setið með hefur farið jafn harkalega með hlutverk sitt og stöðu sem varaformaður við að stýra nefnd eins og hv. þingmaður sem bókstaflega braut ítrekað lög um þingsköp. [[Gripið fram í: Rangt.]]Ég gerði ráð fyrir því að það væri einungis vegna þekkingarleysis og vegna þess að hún væri ný, ég skil slíka hluti, en það breytir ekki hinu að í samþykktum fundargerðum nefndarinnar kemur ákaflega skýrt fram hvernig hún lýsti því yfir áður en búið var að fara yfir umsagnir að það ætti að klára málið á þeim fundi. Þegar tókst að koma í veg fyrir það kallaði hún utan fundar, þegar við vorum að ganga út, a.m.k. ég, að það ætti að vera fundur daginn eftir. Ég mótmælti því harðlega. Hvers vegna? Vegna þess að við höfðum á þeim tíma verið boðin til að hlýða á forseta lýðveldisins, utanríkismálanefnd sérstaklega, flytja setningarræðu sína við upphaf „Hringborðs norðurslóða“. Svo getur hún kallað mig gamlan ref vegna þess að ég [[Gripið fram í.]]virði forseta lýðveldisins og reyndi að koma í veg fyrir að starfandi formaður utanríkismálanefndar sýndi honum vanvirðu og ósóma. Það gerði hún og það setti blett á heiður þingsins. Að öðru leyti velti ég fyrir mér: Eru þetta nýju vinnubrögðin? Hv. þingmaður kemur hér og stærir sig af því að vera ein af nýja fólkinu. Er það nýja fólkið sem ætlar að vinna svona, brjóta þingsköp, vanvirða forseta? Ég spyr. [[Forseti hringir.]]Ef það er nýi tíminn, má ég þá, herra forseti, vera partur af gamla tímanum [[Forseti hringir.]]sem sýnir forseta Íslands virðingu? Það sem skiptir þó mestu máli er að ég virði rétt þingmanna og [[Forseti hringir.]]brýt ekki lög þingsins.
Virðulegur forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson þarf ekki að hlífa mér en ég þakka honum hugulsemina samt sem áður. Það er rangt og ég fyrirbýð honum að saka mig um að brjóta þingsköp. Hins vegar blekkti hv. þm. Össur Skarphéðinsson mig á fundi nefndarinnar á fimmtudegi, hann man það örugglega eins vel og ég, og taldi mér trú um, í krafti reynslu sinnar, vitandi um reynsluleysi mitt, að ég mundi brjóta þingsköp. Ég man ekki greinina en held að það hafi verið 15. gr. Ég fékk síðan lögfræðiálit og varaði mig á þessu. Ég bakkaði svo að ég mundi örugglega ekki brjóta nein þingsköp þannig að ég hef ekki gert það. Ég mundi gjarnan vilja vita hvað þingmaðurinn á við vegna þess að þetta er rangt. Fundarboð um aukafund nefndarinnar á föstudegi var sent út milli fjögur og fimm á fimmtudeginum. Þangað voru boðaðir gestir sem þingmaðurinn sjálfur, Össur Skarphéðinsson, hafði óskað eftir að fá til fundar við nefndina. Hv. þingmaður óskaði eftir að fundur yrði afboðaður um áttaleytið næsta morgun. Hann hafði tæpan sólarhring til að óska eftir að fundur yrði afboðaður. Hann gerði það þegar sú sem hér stendur var á leiðinni á fundinn. Eins og þingmaðurinn veit ekur sú sem hér stendur langar vegalengdir til vinnu daglega þannig að hún er ekki í símanum að skoða skilaboð á þeim tíma heldur sér þau korteri fyrir fund þegar gestirnir eru á leiðinni til fundarins. Það hefði verið alger dónaskapur gagnvart gestum nefndarinnar að afboða fundinn með svo skömmum fyrirvara þegar þeir voru líka búnir að segja að þeir gætu ekki mætt á öðrum tíma. Ég hafna þessum dylgjum þingmannsins.
Herra forseti. Það kann vel að vera að sumir þingmenn skeyti hvorki um skömm né heiður þings eða forseta lýðveldisins. Ég er ekki í þeim hópi. [[Gripið fram í: Heyra þetta.]]Á sínum tíma var það þannig að hv. þingmaður braut þingskapalög með því að hafna því að við þingmenn stjórnarandstöðunnar fengjum til fundar fulltrúa stofnana sem höfðu sent inn umsagnir. Það hefur aldrei gerst. Hér í húsinu krossuðu menn sig þegar þeir fréttu af þessu. Hún hafnaði þessu. Það má kannski segja að ég hafi í krafti reynslu minnar bjargað því sem eftir var af heiðri nefndarinnar með því að hafa frumkvæðið að því að þrír þingmenn notfærðu sér rétt sem þeir hafa samkvæmt síðustu breytingum á þingsköpum til að óska eftir því að fólk kæmi til fundar til að fjalla um tiltekið mál. Þetta er alsiða og menn gera það. Ég tel að ég hafi bjargað tætlunum af heiðri hv. þingmanns með því. [[Gripið fram í.]]En það er önnur saga. Í ræðu hv. þingmanns kom fram mjög merkilegt efni. Nú bið ég hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur að leggja við hlustir. Í ræðunni sagði hv. þingmaður, og ég ætla að spyrja hana út í það, að með þessari breytingu vekti það líka fyrir stjórnarliðinu að samræma þróunarsamvinnu við önnur verkefni. Hvað er átt við með því? Getur verið að hér sé komið að kjarna málsins? Ég hef aftur og aftur borið það af hæstv. utanríkisráðherra, vegna þess að ég tel að hann sé vandaður maður þó að við séum pólitískt ósammála, að það kunni að vera að á bak við þessar breytingar liggi sú fyrirætlan að blanda þróunarsamvinnu til dæmis inn í utanríkisviðskipti Íslendinga. Ég hef sagt að ekkert slíkt telji ég að vaki fyrir hæstv. ráðherra. [[Forseti hringir.]]En hvað vakir fyrir hv. þingmanni þegar hún segir að þessi breyting sé gerð [[Forseti hringir.]]til að samhæfa þróunarsamvinnu við önnur verkefni? Getur virkilega verið að það eigi að fara [[Forseti hringir.]]að nota þróunarsamvinnu til að koma fram öðrum hagsmunamálum?
Hæstv. forseti. Það er afar áhugavert að hlusta á þingmanninn. Hann lítur á sjálfan sig sem bjargvætt, hafi bjargað heiðri mínum og annarra með einhverjum klókindum. Ég tel svo ekki vera. Ég hafna því enn og aftur að ég hafi brotið þingsköp. [[Gripið fram í.]]Það er rangt. Tilgangurinn er alls ekkert dularfullur. Ég fór ágætlega yfir það í ræðu minni að þær þjóðir sem við berum okkur helst saman við eru með þessi mál inni í sínum utanríkisráðuneytum. Það er ekkert einkennilegt við það og enginn illur hugur býr þar að baki, þvert á móti. Við viljum að það fjármagn sem við setjum í þennan málaflokk sé betur nýtt. Hæstv. utanríkisráðherra fór ágætlega yfir það líka, [[Gripið fram í.]]að það væri ekki tvöfalt tölvukerfi, tvöfaldur gagnagrunnur og tvöföld stjórn úti um allt. Ég vil nefna það hér líka að á milli 2. og 3. umr. á fundum nefndarinnar, þegar hv. þingmaður var ekki viðstaddur heldur varamaður hans, hv. þm. Kristján Möller, að flestar spurningar þingmannsins sneru að starfsmannamálum. Ég skil það mætavel, en honum varð tíðrætt um hvort starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar fengju sömu mannaforráð og sömu starfstitla þegar þeir væru fluttir inn í ráðuneytið, eins og það skipti einhverju máli. Þetta á ekki að snúast um einstaklinga, þetta á ekki að snúast um hv. þm. Össur Skarphéðinsson eða þá sem hér stendur eða hæstv. ráðherra. Þetta snýst um að við gerum vel í þeim þróunarsamvinnuverkefnum sem Ísland tekur þátt í. Mér finnst að við eigum að einbeita okkur að því að svo komnu máli.
Hæstv. forseti. Ég mæli mjög eindregið gegn því að það frumvarp sem við ræðum hér í 3. umr., þ.e. frumvarp til laga um breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands og fleira skipulag, verði samþykkt í þeirri mynd sem það liggur fyrir, sem mundi fela í sér að Þróunarsamvinnustofnun yrði lögð niður og verkefni hennar flutt í utanríkisráðuneytið. Í þeirri breytingu felast að mínu mati ýmsar hættur sem bæði ég og aðrir fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa ítrekað bent á við umræðu málsins, bæði nú í vetur og í fyrra og við 1. og 2. umr. þessa máls. Ég er þeirrar skoðunar að ástand mála í heiminum sé með þeim hætti að það sé alveg gríðarlega mikilvægt að hlúa alveg sérstaklega að þróunarsamvinnuverkefnum sem eru til þess fallin að styrkja innviði fátækra landa. Ég tel að það eigi að vera eitt af meginmarkmiðunum með þróunarsamvinnu. Þess vegna er ég líka þeirrar skoðunar að fyrirkomulag þróunarsamvinnunnar skipti miklu máli til þess að góður árangur náist. Rannsóknir hafa sýnt að ef að henni er staðið með faglegum hætti bætir hún lífskjör, heilsu og menntun á þeim svæðum þar sem hennar nýtur við. En rannsóknir hafa hins vegar einnig sýnt að gæði og afköst þróunarsamvinnu minnka þegar ríki láta eigin hagsmuni, til dæmis viðskiptahagsmuni eða pólitíska hagsmuni, hafa áhrif á úthlutun framlaga til þróunarsamvinnu. Bæði gömul og ný reynsla annarra þjóða hefur sýnt að sambýli þróunarsamvinnu og utanríkisviðskipta innan eins og sama ráðuneytisins getur skapað ákveðinn freistnivanda og getur þá með tímanum dregið úr gæðum starfsins. Þó er ekki þar með sagt að það muni gerast á Íslandi en ég hef áhyggjur af því að með því að koma málunum svona fyrir aukist líkurnar á því að þetta gerist. Ég hef reyndar farið yfir það í fyrri ræðum mínum. Það sem vekur mér enn meiri ugg um fyrirkomulag þróunarsamvinnunnar er að á milli 2. og 3. umr. um þetta mál ræddum við, og afgreiddum síðan í gær, frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2016, en í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar er svolítill kafli þar sem fjallað er um þróunaraðstoð. Mér finnst hann því miður ekki bera þess merki að þar sé sérstaklega mikill áhugi á þessum málaflokki. Þar er gefið í skyn að framlög til þróunarsamvinnu hafi hækkað um 50% frá árinu 2011. Það er vissulega rétt að í krónum talið hefur framlagið hækkað. Það er hins vegar svo að framlög Íslands eru ekki nema 0,21% af þjóðarframleiðslu meðan þjóð með okkar þjóðarframleiðslu og ríkidæmi ætti að leggja til 0,7% af þjóðarframleiðslu sinni í þróunarsamvinnu. Í stað þess að meiri hluti hv. fjárlaganefndar leggi til leiðir til þess að við gætum hækkað þetta hlutfall, sem er nú allt of lágt, er látið í veðri vaka að verið sé að hækka framlögin og svo fundin leið - ekki hjáleið því að það er vissulega rétt að það má fara þá leið - að telja með útgjöld vegna hælisleitenda og flokka það sem þróunarsamvinnu. Ég er alfarið á móti þeirri leið en það er ekki bannað að gera það. Með því væri hægt að reikna það út að við settum 0,25% af þjóðartekjum okkar í þróunarsamvinnu sem og útgjöld vegna hælisleitenda. Þegar ég les þetta tvennt saman, það frumvarp sem hér liggur fyrir og það sem lesa má um í nefndaráliti meiri hlutans, verð ég ekki rólegri gagnvart því hvort hér sé fyrst og fremst verið að hugsa um hvað sé málaflokknum þróunarsamvinnu fyrir bestu. Og vegna þess að fram kom í orðaskiptum milli hv. þm. Silju Daggar Gunnarsdóttur og Össurar Skarphéðinssonar, þá er það einmitt það sem ég hef haft einna mestar áhyggjur af, þ.e. tengslunum milli þróunarsamvinnu og utanríkismála. Í textanum, athugasemdum með lagafrumvarpinu sjálfu, er millifyrirsögn sem heitir hreinlega Sterkari tengsl milli þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála. Ég hef áhyggjur af þessu máli og viðurkenni það hér og nú. Það kom ítrekað fram hjá gestum sem komu fyrir nefndina að það fæli í sér ákveðnar hættur að styrkja tengslin milli þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála. Þeir sögðu að hætta væri á að diplómatískar áherslur og viðskiptapólitískir hagsmunir blönduðust inn í þróunarsamvinnu með þeim hætti að framlagsríki færu að reka hana með eiginhagsmuni að leiðarljósi en ekki hagsmuni fátækra ríkja eingöngu. Svo var bent á að enn meiri hætta væri á því þar sem þróunarsamvinna væri rekin undir sama þaki og utanríkisviðskipti viðkomandi ríkis. Þetta hefur verið meginþunginn í gagnrýni minni á þetta mál, en það eru vissulega fleiri atriði sem ég hef haft áhyggjur af og lýst í ræðum mínum. Ég hef áhyggjur af því að þekkingin geti útvatnast ef starfsmennirnir verða flutningsskyldir. Ég skal ekki hafa neitt á móti því að starfsmenn sem vinna að þróunarsamvinnu séu flutningsskyldir innan málaflokksins, þ.e. ef þeir eru flutningsskyldir í öðrum þróunarverkefnum. Ég hef hins vegar áhyggjur af því ef þeir verða flutningsskyldir í utanríkisþjónustunni almennt og hef nefnt það hér að ég sjái fyrir mér að það gæti orðið einhvers konar stökkpallur fyrir fólk; það byrjar til dæmis í Malaví og fer síðan til Evrópu og þannig vinnur það sig upp í goggunarröð utanríkisþjónustunnar. Jafnframt kom skýrt fram hjá gestum nefndarinnar ótti við að fagþekkingin og reynslan sem byggst hefur upp innan ÞSSÍ glatist. Það áhyggjuefni er reifað margoft í skýrslu Þóris Guðmundssonar sem hér hefur títt verið nefnd og er sögð liggja frumvarpi ráðherrans til grundvallar. Það kom líka vel fram í glærukynningu sem mér skilst að hv. utanríkismálanefnd hafi fengið á síðasta ári, ég var ekki í nefndinni en fékk aðgang að þeim glærum og þar kom það vel fram. Þróunarsamvinna er málaflokkur sem ég tel mikilvægt að um sé almenn og breið pólitísk samstaða. Þannig hefur það verið hér á landi hingað til. Ég er þeirrar skoðunar að farsælast sé að halda stofnanaramma þróunarsamvinnu í óbreyttu horfi. Ef ég fengi ein að ráða mundi ég vilja að ÞSSÍ mundi starfa áfram í núverandi formi en ég átta mig líka á að það er ekki í boði. Og vegna þess að ég tel svo mikilvægt að reyna að halda pólitískri sátt um málið og ekki síst nú á tímum þegar mjög miklar hnattrænar breytingar eru og þar sem öflug þróunarsamvinna er gríðarlega mikilvæg og líklegt að verði enn meiri á komandi árum, flyt ég ásamt öðrum fulltrúum minni hlutans í hv. utanríkismálanefnd hér breytingartillögu sem ég tel að ætti að geta verið grundvöllur til sátta um málið. Breytingartillöguna er að finna á sérstöku þingskjali. Ég vil hvetja hv. þingmenn til að kynna sér hana. Stærstu drættirnir í henni felast í því að Þróunarsamvinnustofnun verði áfram til sem sérstök starfseining sem væri þá flutt í utanríkisráðuneytið í formi ráðuneytisstofnunar líkt og heimild er fyrir. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur farið ágætlega yfir það að heimild er fyrir slíku í lögum um Stjórnarráð Íslands. Tillagan tekur ekki til míns stærsta áhyggjuefnis sem er meiri nánd milli þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála. Ég átta mig fyllilega á því. En ég átta mig líka vel á því að ef ná á sátt þurfa allir að slá af kröfum sínum. Ég er tilbúin að bíta á jaxlinn varðandi þetta vegna þess að mér finnst annað svo mikilvægt atriði nást fram með breytingartillögu minni hlutans, þ.e. að við leggjum til að starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar Íslands verði undanskildir lögum um flutningsskyldu. Ég er alveg til í að ræða það hér áfram hvort við viljum hafa þá flutningsskylda innan þróunargeirans. Ég er opin fyrir því að ræða það. Mér hugnast hins vegar illa að hafa starfsmenn almennt flutningsskylda innan allrar utanríkisþjónustunnar. Ég er tilbúin að slá af minni draumsýn um hvernig verkefnið eigi að vera og að það eigi að vera óbreytt. Þess vegna tek ég þátt í að flytja þessa breytingartillögu sem ég vona svo sannarlega að við eigum eftir að fá meiri umræðu um á eftir og vonandi að endingu að geta hreinlega fallist á hana.
Forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir framlag hennar hér í dag í þessu efni. Hún minntist á fjárframlögin til þróunarmála hér á landi. Það eru núna 0,21% af vergri þjóðarframleiðslu. Menn guma sig mikið af því að krónutalan sé há en þá ber að hafa í huga að öll þjóðarframleiðsla er að aukast. Ef þetta helst í 0,21% mun það aukast eitthvað í krónutölu, en það er almennt samkomulag í þessum bransa, ef þannig má að orði komast, að miða ekki við krónutölu, ekki við pund hjá Bretum eða danskar krónur hjá Dönum, heldur hlutfall af þjóðarframleiðslu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það hafi ekki verið rétt skilið hjá mér að hún sýni afskaplega mikla víðsýni og góðvild þegar hún fer að leggja framlög, sem við ætlum að leggja til hælisleitenda og flóttamanna í því átaki sem við erum í núna, saman við það sem við ætlum að leggja til þróunarsamvinnu, og þá komumst við hugsanlega upp í 0,25%, er það ekki? Svo það sé rétt skilið hjá mér. Og er þar víðsýni og góðvild þingmannsins í hæsta máta mikil, finnst mér.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir spurninguna. Til að leiðrétta hér misskilning: Annaðhvort hef ég ekki verið nógu skýr í máli mínu eða ekki komið þessu öðruvísi frá mér en mér heyrist, að hv. þingmaður hafi annaðhvort misskilið mig eða ég einhvern veginn komið þessu frá mér vitlaust. Það sem ég var að vísa í eru reikningskúnstir meiri hluta hv. fjárlaganefndar. Það er með reikningskúnstum sem meiri hluti hv. fjárlaganefndar segir í nefndaráliti sínu, ég ætla að lesa upp úr því, með leyfi hæstv. forseta: „Meiri hlutinn bendir á að hlutfallið hefur ekki verið reiknað rétt“ - þ.e. þessi 0,21% - „þar sem stór hluti útgjalda vegna hælisleitenda ætti að flokkast sem þróunaraðstoð. Ef rétt er reiknað er hlutfall Íslands um 0,25% af þjóðartekjum og enn hærra ef verkefni Þróunarsjóðs EFTA sem snúa að flóttamönnum eru meðtalin.“ Það er ekki ég sem er að leggja til þessa reiknireglu og það er alls ekki svo að það eigi að flokka þetta svona, að taka eigi hælisleitendurna með, en það er ekki óleyfilegt og sum ríki gera það. Ég er hins vegar alfarið á móti því að það sé gert, svo það sé alveg klárt. Ég er alfarið á móti því að hælisleitendur séu teknir einhvern veginn inn í framlögin til þróunarverkefna og mér finnst það bara ömurlegt að við séum með [[Forseti hringir.]]svona reikningskúnstum að reyna að toga hlutfallið sem við veitum í þessi mál upp.
Virðulegi forseti. Ég held að þessum mínútum okkar hafi verið vel varið í þessi andsvör. Þetta er þá alveg á hreinu að þær reikningskúnstir sem ég tel að þingmaðurinn kalli réttilega svo koma frá hv. fjárlaganefnd. Reikningskúnstir hv. fjárlaganefndar koma mér almennt ekki á óvart og síst af öllu í þessum málaflokki vegna þess að forustumaður þeirrar nefndar hefur náttúrlega sýnt af sér að sá málaflokkur er ekki henni mjög að skapi og vakti það sérstaka athygli þegar hún greiddi hér ein atkvæði á móti hækkun í þennan málaflokk fyrir nokkrum árum. En mig langar samt sem áður aðeins að halda áfram með þetta á öðrum nótum. Ég er alveg þeirrar skoðunar að þessar tölur sé ekki hægt að leggja saman og ekki hægt að kalla þróunarhjálp eða þróunarsamvinnu, en á hinn bóginn er það þannig í mínum huga, einmitt vegna þess hvernig aðstæður eru í heiminum í dag að þá skiptir svo miklu máli að þróunarsamvinnan fái það fjármagn sem hún þarf vegna þess að það gæti þá hugsanlega dregið úr flóttamannavanda í heiminum. En það er önnur hlið. Ég er ekki einu sinni viss um að þetta sé sami peningurinn. En ef þetta er sami peningurinn er það alla vega allt önnur hlið.
Hæstv. forseti. Já, ég tel svo sannarlega að við sem rík þjóð þurfum að leggja miklu meira fjármagn í þróunarsamvinnu. Það er í mínum huga ekkert annað en eitt af því sem er kjarninn í minni pólitík, ég vil berjast fyrir því að auka jöfnuð. Það er ekki bara að auka jöfnuð hér á Íslandi heldur líka á heimsvísu. Það er það sem ég tel að við verðum að gera, sérstaklega núna á 21. öldinni. Verkefnin verða bara stærri. Það er einmitt svo gríðarlega mikilvægt að setja peninga í þessi grunninnviðastyrkingarverkefni í fátækum ríkjum, eins og það að byggja brunna. Maður er að heyra tölur um að konur sérstaklega gangi allt upp í 12, 14 tíma á sólarhring til að sækja vatn til heimilisins. Hættan er á að þetta muni bara versna með loftslagsbreytingum, sem við erum nú sem betur fer að reyna að berjast gegn. Ég held því að gríðarlega mikilvægt sé að setja peninga í að styrkja innviðina í fátækari löndum. Svo er gríðarlega margt fólk á flótta í heiminum í dag, mjög margir vitanlega að flýja stríðsátök, en sumir eru líka að flýja fátækt og ömurlegar aðstæður sem fólk sér ekkert fram á að komast úr. Þess vegna fer þetta saman, annars vegar að setja peninga í að taka á móti hælisleitendum en það tengist svo þróunarsamvinnunni með því að gera skilyrðin í heimalandi fólks þannig að það þurfi ekki að fara af stað, það geti búið sér betri lífskjör [[Forseti hringir.]]heima fyrir. Þess vegna þurfum við að setja peninga í hvort tveggja, að taka á móti fólki en líka að gera það að verkum að fólk geti búið heima.
Forseti. Það hefur verið gert nokkuð úr því í þessum þingsal að sú umræða sem farið hefur fram um breytingar á Þróunarsamvinnustofnun sé af einhverjum annarlegum ástæðum. Ég vil mótmæla því. Þetta er mjög merk stofnun. Hún hefur unnið gott og mikið starf. Ég er alfarið á móti þeim tillögum sem liggja hér fyrir um að flytja stofnunina inn í ráðuneytið. Ég mun koma að því síðar af hverju það er helst. Ég kann mjög illa að meta það þegar ég kem í ræðustól til að tjá skoðanir mínar, hvort sem það er á ríkisfjármálum eða Þróunarsamvinnustofnun, að vera sökuð um að ég geri það af einhverjum öðrum ástæðum en þeim að ég er kjörin til þings og vil að skoðanir mínar komist á framfæri. Þá verð ég í framhaldi af því að undra mig mjög á þeirri ræðu sem haldin var fyrr í dag þegar varaformaður utanríkismálanefndar talaði hér. Ég hef aldrei séð hana hérna við umræðuna áður, ekki einu sinni séð hana í þingsal. Ég held að ég fari rétt með að hún hafi ekki talað um þetta efni áður í þingsal. Ég held að eini maðurinn … [[Hún var allan tímann í þingsal. Hvernig dettur þér í hug að brigsla þingmönnum um svona bull?]]Vill hæstv. ráðherrann koma hér í ræðustól, eða hvað?
Bara biðja þingmanninn að vera ekki að bulla.
Biðja þingmanninn að vera ekki að bulla? Er það það sem hæstv. ráðherra hefur til málanna að leggja þegar fólk er í ræðustól? Er hann orðinn svo pirraður á að það sé rætt um þetta vonda frumvarp hans? [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]
Ég vil biðja þingmenn um að flytja ræður og vera ekki í samtölum úr ræðustól.
Nei, þá er kannski rétt, virðulegi forseti, að biðja hæstv. ráðherra að vera ekki að tala við mig þegar ég er í ræðustól. Virðulegi forseti. Varaformaður utanríkismálanefndar rakti mikinn málatilbúnað um þetta mál og síðan sagði hún að fólk hefði komið í ræðustól mikið og oft og sumir talað af þekkingu og aðrir ekki. Mér finnst þetta undarlegt. Fyrir utan að við þingmenn sem tökum til máls erum sökuð um að gera það af einhverjum annarlegum ástæðum en ekki af því að við höfum áhuga á efninu eða eins og í þessu tilfelli viljum koma því mjög eindregið á framfæri að við séum mótfallin því frumvarpi sem hér liggur frammi, þá eigum við líka að sitja undir því að okkur séu gefnar einkunnir. Ég átta mig alveg ekki á því á hvaða skala einkunnirnar eru gefnar. En þetta finnst mér mjög einkennilegt og sannast að segja óskemmtilegt líka. Það sem liggur fyrir er það sem hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir nefndi sem svo að samhæfa ætti utanríkisþjónustuna og þróunarsamvinnuna, þetta væri gert til þess. Það hefur oft komið fram að þetta er ekki gert til að hagræða. Það hefur komið fram hjá hæstv. ráðherranum líka, held ég, að það liggi ekki hagræðing í þessu. Það hefur komið fram í umræðunni og ég held líka að hæstv. ráðherra hafi sagt að það væru svo sem ekki gerðar neinar athugasemdir við störf Þróunarsamvinnustofnunar, en samt sem áður þarf að samhæfa þetta. Þá virðist liggja beinast við að álykta sem svo að starfsmennirnir sem núna eru í ráðuneytinu og í hinni almennu utanríkisþjónustu og starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar eigi að fara allir í eina púllíu, ef ég má orða það svo, og ganga í störf hver annars. Nú er það svo að það að starfa í utanríkisþjónustunni, hinni almennu diplómasíu sem svo er kölluð, er sérstakt fag. Það er eiginlega fag í því, held ég en ég hef svolítið fylgst með starfi utanríkisþjónustunnar og fólki sem þar starfar, að vera generalistar. Það er sérstakt fag að vera generalisti. En það er einmitt ekki það sem á við þegar talað er um þróunarsamvinnu. Það er alveg sérstakt fag að sinna þróunarsamvinnu og gera það á þann veg að það sé ljóst að þróunarsamvinnan sé samvinna. Mér finnst það sýna sig svolítið í því hvernig orðanotkun okkar hefur breyst í tímans rás. Einu sinni var þetta alltaf kallað þróunarhjálp, nú er þetta kallað þróunarsamvinna. Það er mikill munur á. Það er unnið í þróunarlöndunum með fólkinu til að reyna að koma aðstæðum þar sem þær eru verri en hjá okkur til betri vegar. Hverju höfum við beitt okkur fyrir sérstaklega? Við höfum beitt okkur fyrir að fólk hafi aðgang að vatni, við höfum beitt okkur fyrir menntun, við reynum að hjálpa konum. Konur skipta náttúrlega alltaf mjög miklu máli en það virðist vera þannig að þær skipti ekki síður máli í hinum frumstæðari þjóðfélögum ef ég má orða það svo, þar sem þær sjá um allt, allt sem er heima fyrir, á meðan karlarnir eru kannski einhvers staðar annars staðar. Við höfum lagt áherslu á að vinna með þessu fólki þannig að líf þess geti orðið bærilegra. Þetta er allt öðruvísi starfsemi en er unnin í hinni almennu diplómasíu. Þess vegna er ég á sömu slóðum og hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir sem segir: Ég er tilbúin til að ræða hvort það eigi að vera flutningsskylda innan þróunarsamvinnunnar, að fólk flytjist þar á milli verkefna, væntanlega er sama grunnþekkingin sem þarf að vera fyrir hendi í þeim verkefnum. Ég get fallist á það. Mér finnst alveg mega ræða hvort fólk eigi að geta flust á milli verkefna innan þróunarsamvinnuverkefnanna. En alls ekki úr hinni almennu diplómasíu inn í þróunarsamvinnuna. Síðan er maður náttúrlega enn þá nokkuð óttasleginn yfir því hvort það geti virkilega verið, ég vil samt varla trúa því að svo sé, að menn séu með það á bak við eyrað að hægt sé að fara að blanda viðskiptahagsmunum landsins inn í þróunarsamvinnuna. Það yrði væntanlega gert þannig að áhersla yrði lögð á einhver atriði þar sem íslensk fyrirtæki eiga hagsmuna að gæta og reynt að tvinna þannig saman viðskiptalega hagsmuni og þróunarsamvinnuna. Þetta var til og þótti ekkert voðalega vond danska fyrir allnokkru síðan en eftir því sem ég best veit og þekki til þykir þetta ekki fínt í dag. Þannig að ég vil alls ekki trúa því að svo sé. Mig langar að nefna breytingartillögu meiri hlutans við frumvarpið, það er ein breytingartillaga frá honum, og ég verð að segja að ég gleðst yfir henni. Hún kemur inn á eitt atriði sem ég hef nefnt ítrekað þegar ég hef talað um þessi mál. Mér hefur þótt einkennilegt að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að í samstarfsnefnd um þróunarmál, ég held að hún heiti það, eigi að sitja fjórir menn tilnefndir af Alþingi. Ég hef undrað mig á því og velt fyrir mér hvort það ættu að vera þrír frá meiri hluta og einn frá minni hluta eða hvernig það ætti að vera. En nú hefur meira að segja meiri hlutinn lagt til að þessu verði breytt og það verði einn frá hverjum þingflokki. Það finnst mér ánægjulegt. Ég þakka meiri hlutanum fyrir það þótt ekki séu þau tilbúin til að gera annað. Það liggur fyrir mjög merk breytingartillaga frá minni hluta utanríkismálanefndar. Hún er í þeim anda að reyna að halda því sem hefur verið lögð áhersla á með þessi verkefni allt þangað til núna, að það ríki pólitísk sátt, að menn séu pólitískt nokkuð sammála að minnsta kosti um hvernig hlutum er fyrir komið, stofnanalega og á annan hátt, um þessi mikilsverðu mál. En nú liggur frumvarp utanríkisráðherrans fyrir og breytingartillaga minni hlutans gengur út á það að stofnunin verði ráðuneytisstofnun, hún sé sem sagt alveg klárlega í ráðuneytinu og haldi sér þar sem ráðuneytisstofnun, og, og þá komum við aftur inn á flutningsskylduna, að starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar séu ekki flutningsskyldir. Þetta er nefnilega grundvallaratriði. En þá kemur hæstv. ráðherrann og segir: Það er ekki hægt að fallast á þetta og taka í þessa útréttu sáttarhönd, sem hann nefndi nú ekki svo en ég ætla að kalla svo, af því að það stríðir gegn meginsjónarmiðum frumvarpsins. Meginsjónarmið frumvarpsins er sem sagt að rjúfa það samkomulag sem hefur verið hér á landi um hvernig þessum málum er fyrir komið og var stofnað til fyrst af Ólafi heitnum Jóhannessyni, fyrrverandi formanni Framsóknarflokksins, held ég að ég fari rétt með. Nú vilja menn ekki ganga áfram í samkomulagi með þetta. Það er rétt að málið hefur verið rætt lengi og ítarlega. En það er ekki vegna þess að menn geri það til að tefja tímann. Menn gera það vegna þess að okkur er mikið niðri fyrir. Mér er mjög mikið niðri fyrir því ég hef áhyggjur af því að almennu samkomulagi um þennan viðkvæma og mikilsverða málaflokk sé hent út um gluggann. Þannig er það, virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Virðulegur forseti. Ég er fulltrúi í utanríkismálanefnd og var það sömuleiðis á síðasta vetri þannig að ég hef fylgt þessari tillögu og umræðu um hana alveg frá upphafi í gegnum nefndina og tekið þátt í umræðum hér í þinginu bæði í vor og síðan aftur í haust. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu með því að endurtaka þær ræður.
Þær voru góðar.
Þær voru góðar og mér hefur verið sagt að þær hafi jafnvel verið skemmtilegar. Þær eru allar á vísum stað og aðgengilegar á hinum góða vef Alþingis þannig að fólk getur leitað í þær. Ég var tiltölulega nýkominn í utanríkismálanefnd og inn á Alþingi, þegar þetta mál rak á okkar fjörur, og áhugamaður um málaflokkinn, en viðurkenni fúslega að ég var ekki neitt sérstaklega inni í honum, ekki með djúpan skilning á honum. Þó svo að mér hafi frá upphafi fundist þetta ólukkans tillaga og verið andsnúinn þeim breytingum sem var verið að leggja til hefur umræðan um tillöguna og meðferð nefndarinnar, sem hefur verið ítarleg eins og farið hefur verið yfir, dýpkað mjög skilning minn á málaflokknum, á eðli starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar Íslands og líka skilning á því hvernig Þróunarsamvinnustofnunin rækir skyldur sínar og hvernig stofnunin og starfsemi hennar hefur þróast. Þessi innsýn, þessi lærdómur, sem sá þingmaður sem hér stendur hefur öðlast í umræðunni, hefur stóraukið álit mitt og trú á Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Þróunarsamvinnustofnun Íslands fer með mjög mikilvæg verkefni fyrir hönd Íslands. Mikilvæg verkefni í því að taka þátt í þessu alþjóðlega átaki, ef svo má kalla það, til að minnka ójöfnuð í heiminum, með því að lyfta upp þeim samfélögum sem eiga hvað erfiðast og þurfa mest á því að halda. Það er mjög verðugt verkefni. Það er ekki eintóm góðmennska af hendi hinna ríku að hjálpa hinum sem eru fátækari heldur, svo að ég leyfi mér að sletta, virðulegi forseti, „kommon sens“. Það er fullkomlega eðlilegt að við hugsum hvað sé heildinni fyrir bestu því að á endanum er það okkur líka fyrir bestu sem höfum það betra en aðrir. Ég hef fengið innsýn í hvernig starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar hefur þróast, hvernig stofnunin hefur unnið sín störf og ég hef fyllst djúpri aðdáun á stofnuninni. Við höfum fengið raðir af gestum sem allir eru sammála um það; sömuleiðis þingmenn báðum megin úr málinu. Þróunarsamvinnustofnun Íslands er fyrirmyndarstofnun og hefur rækt starfsskyldur sínar mjög vel, farið vel með fjármagn og fengið mjög mikið út úr þeim verkefnum sem hún hefur staðið í. En ég ætla ekki að endurtaka ræður mínar frá því fyrr en ítreka samt að í umræðunum og meðferð málsins hef ég, ef eitthvað er, styrkst í þeirri trú að það sé óráð að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og færa verkefnin inn í ráðuneytið. Ekki vegna þess að ég trúi að það sé slæmt fólk eða óvandvirkt sem starfar í ráðuneytinu heldur meira út frá þeirri hugsun annars vegar að ef eitthvað virkar mjög vel er betra að breyta því ekki eða breyta því hægt en að setja það í kollsteypur, en líka vegna þess að ég hef styrkst í þeirri trú að það skipti máli að svona stofnun sé sjálfstæð, bæði upp á sinn trúverðugleika en líka upp á einbeitinguna á verkefnunum. Ef maður setur fram aðalpunktana - og þá er ég kannski farinn að tala inn í breytingartillögur minni hlutans sem ég á þátt í - þá eru þeir á þann veg að passað sé upp á að halda verkefnum og aðaltilgangi Þróunarsamvinnustofnunar, sem er að halda utan um tvíhliða þróunarsamvinnu og beina tengingu á gólfið eða út til þeirra landa sem verið er að vinna með, skýrt skilgreindum og aðgreindum frá öðrum verkefnum. Í ljósi samtala minna og þess sem ég hef kynnt mér í þróunarsamvinnu annarra landa, nágrannalanda sem við miðum okkur oft við, og eru undir hjá DAC, þá er ég dálítið hræddur við það þegar þróunarsamvinnan fer að tengjast almennri utanríkisstefnu, jafnvel utanríkisviðskiptalegri stefnu landa. Því miður eru dæmi um að þar hafi orðið til grá svæði. Ég tel í það minnsta fulla ástæðu til að forðast það. Ég hef sömuleiðis styrkst í virðingu fyrir því að þróunarsamvinna er sérstakt fag. Starfsfólk sem starfar við þróunarsamvinnu þarf að vita hvað það er að gera. Þar þarf ákveðna tegund af þekkingu og reynslu. Það er mikilvægt, sérstaklega á landi eins og Íslandi, með litlar stofnanir, að við höldum í þá sérþekkingu sem við þó eigum og missum hana ekki út. Þess vegna er ég vægast sagt dálítið hræddur við að starfsfólk í tvíhliða þróunarsamvinnu detti inn í almenna flutningsskyldu í utanríkisráðuneytinu. Þess vegna tel ég að það sáttaboð sem við í minni hlutanum leggjum fram með breytingartillögu okkar - sem leggur til að reyna að kvitta upp á tilgang ráðherrans, að því er virðist með tillögunni, að tengja ráðuneytið og ráðherra sjálfan betur við verkefnið með því að færa starfsemina inn í ráðuneytið og sömuleiðis að tryggja betur, þó svo ég sjái nú ekki að það hafi verið vandamál hingað til, eða hafi heyrt neinn halda því fram nema óljóst að svo hafi verið, að starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar hafi ekki verið í nógu nánum tengslum við utanríkisstefnu Íslands. Engu að síður er í breytingartillögunni rétt fram sú sáttarhönd að starfsemin fari inn í ráðuneytið en í svokallaðri sérstakri ráðuneytisstofnun sem hefur ákveðna sérstöðu innan ráðuneytisins sem er fyrst og fremst fagleg, til að halda utan um faglega vinnu og til að halda utan um starfsfólkið þannig að flutningsskylda starfsfólksins sé innan málaflokksins en ekki yfir í önnur og óskyld verkefni utanríkisráðuneytisins. Ég ætla ekki að eyða meiri tíma hér í umræðurnar enda erum við komin fram úr starfsáætlun Alþingis og farið að líða að jólum. Ég er viss um að almenningur hér úti, sem er að fylgjast með okkur, er kominn með hálfan hugann við jólaundirbúninginn frekar en Alþingi. Ég ætla ekki að endurtaka ræður mínar frá því fyrr. Breytingartillögu meiri hlutans, um samsetningu í þróunarsamvinnunefnd, tel ég vera til bóta. Þar er gert ráð fyrir að allir flokkar, hversu margir eða fáir sem þeir eru, sem eigi sæti á Alþingi eigi sæti í þessari nefnd. Ég held að það sé mikilvægt hreinlega til að tengja Alþingi betur við þennan málaflokk og við starfsemina. Það verður að segjast eins og er að utanríkismálanefnd er stór nefnd, hefur mörg stór verkefni á sínum höndum. Ég held að það skipti miklu máli að hafa sérvettvang þar sem einhver hópur þingmanna hefur nána aðkomu að þróunarsamvinnu. Þá skiptir máli að allir eigi þar sæti. Rétt til að ljúka ræðu minni held ég að aðalatriðið sé að við erum ekki að reka stofnanir í þróunarsamvinnu stofnananna vegna. Við erum ekki að reka þróunarsamvinnu fyrir starfsfólkið eða stofnunina; ekki Íslands vegna. Við erum að reka Þróunarsamvinnustofnun og þróunarsamvinnu fyrst og fremst út frá því stóra alþjóðlega verkefni okkar að hjálpa til þegar við getum og þar sem við getum. Það er á grundvelli heimamanna eða þeirra landa sem verið er að veita aðstoð að skilgreina verkefni og kalla eftir því á hverju er þörf. Okkar hlutverk er að koma þá faglega í það verkefni. Ég hef eiginlega meiri áhyggjur af því og finnst óþægilegt, þó að ég sé ósáttur við þessar breytingar og þessa tillögu eins og ég hef ítrekað sagt, að við séum að ræða utanumhald um það hvernig við vinnum verkefnið í stað þess að ræða grundvöllinn í verkefninu. Það er viðmið Sameinuðu þjóðanna að hin þróuðu eða ríku lönd skuldbindi sig til að leggja 0,7% af þjóðarframleiðslu í alþjóðlega þróunarsamvinnu til að flýta einmitt því verkefni að minnka misskiptingu í heiminum og ná öllum í sama hlaup, ekki endilega á sama stað. Ísland hefur því miður aldrei náð að vera nálægt því að uppfylla þessi skilyrði frekar en flest lönd í heiminum. Því miður höfum við síðustu ár frekar verið að leka niður í þessu. Sú aukning sem maður getur mögulega séð í prómillum af framlögum Íslendinga kemur aðallega til vegna annarra verkefna, eins og í sambandi við flóttamannavandamálið og neyðaraðstoð og slíkt. Mér fyndist fara betur á því, og ég brýni hæstv. ráðherra til þess, að flýta því sem mest megi að við fáum þróunarsamvinnuáætlun sem skylt er að leggja fram. Auðvitað óska ég eftir og brýni ráðherra til að hún verði eins myndarleg og metnaðarfull og orðið getur. En mér finnst sú umræða í raun ákveðið grundvallaratriði. Ég sakna þeirrar umræðu. Að öðru leyti er ég á nefndaráliti minni hlutans og tek heils hugar undir það; sömuleiðis á breytingartillögu minni hlutans. Hérna er mitt aðalinnlegg í 3. umr. um málið, að hvetja þingheim allan til að fylkja sér um breytingartillögur okkar til að málið verði skárra. Ég hef lokið máli mínu.
Herra forseti. Ég hygg að það sé óskhyggja hjá hv. þingmanni að sá mikli fjöldi landsmanna sem hugsanlega er staddur heima hjá sér á þessari stundu sé límdur við sjónvarpstækin til að fylgjast með okkur. Ég efast um að mjög margir fórni jólaundirbúningi til að fylgjast með. Hins vegar gleður mig að hv. þingmaður hafi svona gott álit fyrir hönd okkar sem stofnunar. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði, þróunarsamvinnan af hálfu Íslendinga hefur verið að leka niður á allra síðustu árum, þ.e. frá því þessi ríkisstjórn tók við. Staðreyndin er sú að ef við hefðum staðið við þá áætlun sem var meðal annars samþykkt og gefið í af hálfu utanríkismálanefndar, meðal annars með atkvæði hæstv. utanríkisráðherra, værum við núna að greiða 4,7 milljörðum meira í þróunarsamvinnu. Það eru háar upphæðir. En þegar litið er til þess að við erum samkvæmt síðustu fréttum næstríkasta þjóð í Evrópu er það nú hugsanlega ekki nema það sem ætti að gerast til að við gætum haft þokkalegan frið í samviskunni. Okkur ber að láta af hendi rakna. Virðulegi forseti. Sú tillaga sem hér liggur fyrir af hálfu okkar í stjórnarandstöðunni er beinlínis sniðin til þess að reyna að búa til sátt. Það er alveg ljóst að sáttarvilji er hjá mörgum þingmönnum stjórnarliðsins. Miðað við fortíð hv. formanns utanríkismálanefndar og tal hennar um mikilvægi samtals og samkomulags og sátta í stjórnmálum hefði maður ætlað að hægt væri að ná sátt. Hvað finnst hv. þingmanni um undirtektirnar? Hér erum við með útrétta sáttarhönd til að ná þverpólitískri sátt um magnað deilumál en það er ekki nokkur maður [[Forseti hringir.]]sem virðist hafa einn einasta áhuga á því. Er það rétt mat hjá mér að það sé eins og menn vilji frekar ófrið en frið í þessu máli?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og hugleiðingarnar. Sá þingmaður sem hér stendur hefur reynt að gera ekki of miklar tilraunir til að kafa ofan í hugarheim annarra þingmanna. Ég átta mig ekki alveg á hvað aðrir þingmenn eru að hugsa og vil síður gera þeim upp skoðanir. Ég get svo sem tekið undir með hv. þingmanni að ég hefði óskað þess að sjá meiri vilja til að ná sáttum í þessu máli. Ég held að það skipti miklu. Þessi málaflokkur skiptir miklu meira máli en að hann sé einkamál einhverra, einkamál Íslendinga, einkamál stjórnarflokkanna eða stjórnarandstöðuflokkanna eða einhverra í samfélaginu eða pólitíkinni en ekki annarra. Sátt í málaflokknum eða í það minnsta samstaða er alger grundvöllur. Samstaða um það hvert eigi að stefna. Mér þykir miður að með þessari tillögu er ákveðin breyting í sögu íslenskrar þróunarsamvinnu. Það virðist stefna í ósamkomulags- eða ósamstöðuátt um málaflokkinn. Ég held því miður að það geti frekar skaðað hann en bætt hann. Síðan minntist hv. þingmaður örlítið á hve framlögin hafa verið að lækka. Nú hef ég upplifað í samtölum við bæði embættismenn og stjórnmálamenn í Bretlandi, þar sem Bretar hækkuðu sitt hlutfall í þróunarsamvinnu einmitt í miðri kreppunni og litu á það sem sína siðferðislegu skyldu, [[Forseti hringir.]]að það hefur verið mikill innblástur fyrir mig og hvatning til að gera betur. Ég mun halda áfram að boða það fagnaðarerindi.
Herra forseti. Þegar það hefur gerst að hv. þm. Óttarr Proppé hefur kastað sér til sunds í ónumdum og óþekktum djúpum hefur hann nánast alltaf komið aftur upp úr kafinu með þekkingu og vitneskju sem hefur kastað skýrara ljósi á veruleikann. Nú er kannski komið að því að hv. þingmaður skyggnist ofan í þau sálardjúp sem hann sagðist hafa kinokað sér við að kafa ofan í, þ.e. inn í hugardjúp hv. þingmanna stjórnarliðsins, þó ekki væri nema til þess að búa til verkfæri fyrir okkur sem viljum reyna að finna einhverja fleti á því að hægt sé að ná samtali við þá um þetta mikilvæga mál. Hér hafa allir utanríkisráðherrar, hver einasti, frá Ólafi Jóhannessyni og fram að þeim sem síðast var, lagt sig í líma við að ná sátt um málaflokk sem er í eðli sínu viðkvæmur. Við vitum það vel af umræðu sem sprettur stundum upp í tengslum við þróunarsamvinnu að þar geta fallið þung og hörð orð. Við þurfum öll að umgangast málaflokkinn af gætni. Þess vegna skiptir svo miklu máli að hægt sé að ná um hann sátt sem sker á pólitíska flokka. Það erum við að reyna hér. Í ljós kemur að ekki er nema örlítill munur á viðhorfum manna gagnvart þessari tillögu. Þá velti ég því að minnsta kosti fyrir mér og hv. þingmaður má síðan ráða því sjálfur hvort hann er mér sammála, hvort þetta sé einhvers konar kergja í hæstv. ráðherra. Er þetta einhvers konar barnalegt stolt hans? Hann getur ekki hugsað sér að þingið komist að niðurstöðu í sáttaskyni sem er öðruvísi en sú sem hann tók við blóðhrárri úr höndum embættismanna sem allir vita að hafa áratugum saman reynt að koma á þessari breytingu til að auka sín eigin völd. Hér liggur fyrir sáttatillaga sem hægt væri að nota til að setja niður [[Forseti hringir.]]deilur um ÞSSÍ. Ég er eiginlega furðu lostinn yfir því af hverju menn vilja ekki einu sinni skoða hana og hafa lítil rök. Ég geri ekki ráð fyrir að hv. þingmaður geti varpað ljósi á það og er eiginlega ekki einu sinni að biðja hann um að reyna það.
Virðulegur forseti. Það kemst nú enginn með tærnar þar sem hv. þingmaður Össur Skarphéðinsson hefur hælana í því að mæra samþingmenn sína og útlista kosti þeirra. Ég vil alls ekki taka til mín það hól [[Gripið fram í.]]sem hann kom með hér. Hafi þessi þingmaður einhvern tíma verið djúpur er það nú kannski ekki síður vegna samvista sinna við hv. þm. Össur Skarphéðinsson á köflum. Sem ég þakka fyrir. Ég vil samt sem áður ekki reyna að gerast neinn Nostradamus eða skilningsaðili. Eins og ég minntist á í ræðu minni hef ég ekki alveg almennilega skilið ástæðu tillögunnar og ekki heldur þrákelknina við að halda henni til streitu, sérstaklega eftir þá miklu vinnu í nefndinni undir stjórn formanna hennar, bæði í vor og núna í haust. En alla vega er ekki annað að skilja en að mikill vilji sé til að knýja málið óbreytt í gegn. Breytingartillaga minni hlutans þykir mér vera sáttatilboð sem kvittar upp á það sem ráðherra talar um í tillögunni sem ætlunarverk hennar. Satt að segja gengur breytingartillagan lengra en mér líður endilega vel með. Ég vil taka fram að þó svo að ég leggi fram breytingartillögu er þetta sáttatillaga. Ég vildi fegnastur og helst vilja að Þróunarsamvinnustofnun væri áfram sjálfstæð stofnun eins og verið hefur og hefði getað haldið áfram í sínu fyrirmyndarstarfi sem allir virðast sammála um. Ég leyfi mér því að hafa takmarkaðan skilning [[Forseti hringir.]]á þessari miklu breytingaþörf.
Herra forseti. Ég vil segja að mér þykir það leitt að við skulum standa frammi fyrir niðurstöðu meiri hlutans, hann virðist ekki taka vel í þær breytingartillögur sem minni hlutinn leggur til og er það bagalegt. Við erum búin að ræða þetta mál töluvert og höfum skiptar skoðanir á þessu fyrirkomulagi, þessu utanumhaldi. Auðvitað væri mun vænlegra að við værum að ræða hér um innihald en ekki utanumhald. En það skiptir máli hvernig utanumhaldið er. Við höfum áhyggjur af því að það verði ekki það sama eða það verði ekki sambærilegar áherslur verði stofnunin flutt eins og ráðherrann vill gera inn í ráðuneytið. Þess vegna leggjum við til breytingar sem snúast um að þetta verði stofnun inni í ráðuneytinu og auðvitað undir yfirstjórn ráðherra en haldi sjálfstæði sínu engu að síður. Það er auðvitað munurinn á tillögu okkar og ráðherrans því miðað við það sem ráðherrann leggur til þá missir stofnunin sem slík sjálfstæði sitt og það þykir okkur bagalegt. Það er líka bagalegt í ljósi þess að alla jafna hefur ríkt nokkuð góð sátt um þessi mál. Þrátt fyrir skiptar skoðanir þá hefur niðurstaðan fram til þessa að minnsta kosti verið sú að málinu hefur ekki verið hreyft þegar andstaðan hefur verið mikil eins og hún hefur verið nú en hæstv. ráðherra ætlar engu að síður að hafa hana að engu og það þykir mér miður. Minni hlutinn bendir á í framhaldsnefndaráliti sínu að hægt sé að breyta fyrirkomulaginu með þeim hætti sem minni hlutinn leggur til, þ.e. að gera ÞSSÍ að stofnun inni í ráðuneytinu á grundvelli laga sem tóku gildi í júlí á þessu ári. Þegar ráðherra lagði málið fyrst fram var það ekki hægt þar sem lögin voru ekki til. En það er hægt núna og hefði verið hægt þegar málið fór til nefndar milli umræðna. Það er val ráðherrans að gera það ekki. Ég lýsi vonbrigðum með að það hafi verið niðurstaðan og skil eiginlega ekki alveg hvers vegna ráðherrann er feiminn við að koma til móts við hugmyndir okkar eða ræða þær. Það kemur fram í áliti minni hlutans þar sem farið er yfir írska módelið sem tillaga minni hlutans byggir á að það hafi verið einn af þeim valkostum sem Þórir Guðmundsson lagði fram í skýrslu sinni sem er jú undirliggjandi plagg fyrir ákvörðun ráðherrans. Írar hafa þróunarsamvinnu innan utanríkisráðuneytisins eins og ráðherrann vill gera hér en það er þó í sérstakri stofnun eins og við viljum leggja til. Hér hefur flutningsskylda starfsmanna aðeins verið rædd og mér finnst áhugavert að bera aðeins niður þar því það hefur verið sagt að þessi farvegur gæti orðið einhver tröppugangur í diplómasíunni. Það er ekki hægt að taka það neitt út fyrir sviga, ég held að það geti alveg verið svo. En það er svo mikilvægt að halda utan um það fólk sem hefur aflað sér þessarar þekkingar og ég hef áhyggjur af því að það verði ekki með sama hætti og ef um væri að ræða sérstaka stofnun. Þrátt fyrir að í írska módelinu séu þróunarsérfræðingarnir flutningsskyldir er það þó fyrst og fremst í kringum þróunarmál og þeir geta farið fram á að vera ekki fluttir úr þróunargeiranum því að það er vissulega hægt að flytja fólk á milli starfa. En það er bagalegt ef það fer að vinna einhvers staðar allt annars staðar í utanríkisþjónustunni og staldrar jafnvel stutt við. Það kallar á að þekkingin verður ekki eins stabíl og hún annars gæti orðið og er mjög nauðsynlegt fyrir svona málaflokk. Við verðum auðvitað að muna að hér er ekki verið að ræða um að þessi stofnun sé til fyrir það fólk sem þar vinnur akkúrat núna eða yfirleitt heldur ræðum við um hana vegna þeirra verkefna sem hún sinnir. Það er það sem er svo mikilvægt, þekkingin sem skapast vegna þeirra verkefna sem Þróunarsamvinnustofnun hefur sinnt. Við höfum verið að byggja upp gríðarlega mikla þekkingu hjá okkar starfsfólki og það er hætt við því að þegar stofnunin fer undir ráðuneytið geti orðið meiri hreyfing á því. Þess vegna er bagalegt að hæstv. ráðherra og nefndin hafi ekki látið skoða ítarlega þann möguleika sem hér er lagður til og tryggja að starfsmennirnir geti, hvað á ég að segja, verið lengi í þjónustunni en ekki stutt því að hugmyndafræði utanríkisráðuneytisins byggist á því að starfsmenn eigi að kynnast sem flestum hliðum utanríkismálanna og þá er við því að búast að sérhæfingin fari dvínandi, eða að þeim fækki sem sinna þessari starfsemi að minnsta kosti. Ég á ekki beinlínis mikið ósagt í þessu máli en ég vil þó segja um sjálfsmynd málaflokksins að ég hefði viljað styrkja hana frekar en að draga tennurnar úr málaflokknum eins og mér finnst verið að gera hér að miklu leyti. Ég hef líka horft mikið til þess og finnst það skipta máli að Ríkisendurskoðun hefur varað við þessu, stofnun sem við treystum á að veiti starfsemi Alþingis og stofnunum Alþingis óháð aðhald. Ég tek það mjög alvarlega þegar Ríkisendurskoðun varar við breytingunni. Ég hef líka nefnt ógagnsæi ráðuneyta og þar eru fordæmi fyrir hendi. Það var nú bara síðast verið að kvarta yfir því í fjárlagaumræðunni varðandi safnliði, fólk vissi ekkert hvert það færi, það væri meira ógagnsæi og erfiðara aðgengi að upplýsingum. Utanríkisráðuneytið er ekkert öðruvísi hvað það varðar. Við höfum tekið dæmi um bæði friðargæsluna og skóla Sameinuðu þjóðanna sem ekki hafa verið mjög gagnsæ verkefni, það verður að segjast eins og er. Þrátt fyrir að verið sé að gera einhverja úttekt á skóla Sameinuðu þjóðanna að mér skilst, þá er það jú eftir allan þennan tíma. Þegar við erum með stofnun í höndunum sem hefur skilað mjög góðum faglegum úttektum, alltaf fengið plús í kladdann fyrir allt sitt starf, þá finnst mér erfitt að segja að þetta sé gert á grundvelli mikillar hagræðingar. Eflaust er hagræðingin einhver og hún gæti náðst með því að flytja ÞSSÍ sem stofnun inn í ráðuneytið eins og við leggjum til. Við erum fyrst og fremst að hugsa um að þróunarsamvinnan takist vel á vettvangi. Hún tekur tíma, það þarf undirbúning og framkvæmd og allt það. Við erum að tala um fólk í framandi umhverfi sem er viðtakendur þessarar aðstoðar og við erum að hluta til að tala þeirra röddu, ég tel mig að minnsta kosti að vera að reyna að gera það vegna þess að ég tel málum betur fyrir komið með þeim hætti sem er í dag en að stofnunin fari undir ráðuneytið. Ég sé ekki beinlínis hagræðinguna fyrir fólkið og verkefnin sem við vinnum að í samstarfslöndunum með því fyrirkomulagi sem lagt er til af hálfu ráðherrans. Þetta eru langtímaverkefni alla jafna og það þarf að vera skilvirkni og ráðuneytin eru ekki þekkt fyrir að vera mjög spontant, virðulegi forseti, ef ég má nota það orð, eða bregðast hratt við eins og gjarnan þarf að gerast í þessum málaflokki. Ég á ekki von á því að svo verði. Mér finnst því ekki hafa verið færð nægjanleg rök fyrir þessari breytingu en stend frammi fyrir því að hún verði að veruleika. Mér þykir miður að ráðherrann ætli ekki einu sinni að velta hinu fyrir sér, þ.e. að hafa þetta sem stofnun inni í ráðuneytinu. Ég hef heldur ekki skilið þennan asa að geta ekki beðið eftir niðurstöðu DAC, að hverju þetta þarf að gerast akkúrat núna. Það hefur ekki komið fram að það sé einhver tími sem skipti máli, eitthvað renni út eða eitthvað gerist ef frumvarpið verður ekki að lögum núna eða áður en skýrsla DAC kemur út. Það er ekkert sem hefur komið fram sem styður það. Þess vegna þykir mér í rauninni algjör óþarfi að ræða þessi mál akkúrat núna því það er auðvitað töluverð breyting að sameina ráðuneyti eða sameina fagstofnun ráðuneyti. Þetta er eina stofnun þessa ráðuneytis og maður hefur frekar á tilfinningunni að verið sé að styrkja utanríkisráðuneytið frekar en þróunarmálin. Það hefur líka komið fram að við getum tapað góðu fólki sem hefur sinnt þessum málum. Hér hefur mikið verið rætt um tiltekna ráðgjafa, mestmegnis tvo, sem hafa gert skýrslur og fólk hefur togast á um það sem er í sjálfu sér allt í lagi. En það eru miklu fleiri sem hafa haft á þessu skoðanir og taka ætti mark á, fólk sem ég tel vert að hlusta á eins og prófessor Jónína Einarsdóttir sem er okkar helsti fræðimaður á sviði þróunarfræða. Hún leggst alfarið gegn þessu og kemst að sömu niðurstöðu og ráðherrar sem hafa setið á undan þeim sem nú situr, að þróunarsamvinnu sé betur fyrir komið með þeim hætti sem er í dag en inni í ráðuneytinu. Ég verð að taka undir það, Það er vissulega ein breyting sem meiri hluti nefndarinnar leggur til og minni hlutinn tekur undir, þ.e. að hver þingflokkur sem eigi sæti á Alþingi skuli tilnefna fulltrúa í þróunarsamvinnunefnd. Það er auðvitað gott, en það er afskaplega lítið komið til móts við hugmyndir minni hlutans sem raktar hafa verið og vel rökstuddar að ég tel. Rökstuðningur ráðuneytisins er haldlítill og mér þykir rökstuðningur þess fólks sem starfar í þessu og hefur lagt fram athugasemdir miklu dýpri og faglegri en svona „af því bara“ og „ég má þetta og ég get þetta“ rökstuðningur, ég hef svolítið á tilfinningunni að það sé þannig. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég er bara svolítið sorgmædd yfir þessu. Mér þykir leiðinlegt að við stöndum frammi fyrir því að þetta sé að verða að veruleika í staðinn fyrir að við eflum þróunarstarf og innviði þróunarsamvinnunnar. Ég vildi að ég hefði verið að afgreiða í fjárlögum í gær aukið framlag til þróunarsamvinnu en ekki sama framlag og er á yfirstandandi ári. En það er ekki gert og við erum langt undir markmiðum Sameinuðu þjóðanna hvað það varðar. Ég vildi fremur vera að ræða verkefnin sem ég þekki aðeins til sem unnin eru á vettvangi af hálfu starfsfólks Þróunarsamvinnustofnunar og starfsnema hennar. Ég er ekki viss um að allir þeir sem greiða frumvarpinu atkvæði sitt á þingi séu meðvitaðir um það hvers konar starfsemi fer fram hjá Þróunarsamvinnustofnun og hvað það er sem gæti gerst og gæti breyst. Ég hef miklar efasemdir um það.
Herra forseti. Fyrst vildi ég nú segja það - af því að ég nefndi það í andsvari áðan, að líkast til væru engir að horfa á þessa umræðu - að síðan ég gerði það hafa mér borist boð bæði frá Breiðdalsvík, Akureyri, Ísafirði og Reykjavík sem sanna hið gagnstæða. Þannig að bersýnilega eru fleiri sem enn halda sig frá jólaundirbúningi og eru hér við sjónvarpið til að fylgjast með okkur en ég hugði. Herra forseti. Ég held að þetta mál, burt séð frá kjarna þess sem viðfangsefnis, spegli svolítið slæma þróun hér á Alþingi Íslendinga. Við höfum lagt fram sáttatillögu í málinu og hún byggist meðal annars á því að það hefur komið skýrt fram að stuðningurinn af hálfu stjórnarliða er nánast enginn. Hv. formaður utanríkismálanefndar heldur auðvitað sinn skyldustíl sem hún þarf að gera sem framsögumaður stjórnarliðsins. Síðan hefur komið hér einn þingmaður annar og haldið ræðu en það eru allar ræðurnar sem haldnar hafa verið samanlagt. Í reynd einungis ein ræða sem stjórnarliði hefur haldið ef frá eru talin stöku andsvör og framsögur fyrir nefndarálitum. Þetta rennir stoðum undir þá skoðun mína að við málið er ákaflega lítill stuðningur og enginn veigamikill, enginn af sannfæringu. Þess þá heldur hefði átt að vera unnt, þegar deilurnar eru svona miklar, að ná einhvers konar sátt. En það er ekki gert. Nú tel ég að það séu öll föng til þess að hægt væri að ná samtali við hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur vegna þess að hún hefur svo oft sagt að hún vilji önnur vinnubrögð í stjórnmálunum. En þegar henni gefst kostur á að sýna það í framkvæmd þá gerir hún það ekki. Af hverju? Vegna þess að við sjáum hér þróun sem hnígur að því sem var verst hér á árum fyrri. Ráðherraræðið. Þar sem framkvæmdarvaldið þröngvar sínum skoðunum fram og þingmenn verða bara að taka því. Er hv. þingmaður sammála mér um þetta?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Já, ég er yfir höfuð ósátt við vinnubrögð ríkisstjórnarinnar og ekki bara í þessu máli heldur mörgum öðrum. Hún stendur afskaplega lítið við stefnuyfirlýsingar sínar um sátt og samvinnu. Við höfum að sjálfsögðu skiptar skoðanir í pólitík og ólíka nálgun á málin. En hér finnst mér vera svo ótrúlega - hvað á ég að segja, ég vil ekki segja gott tilboð. En hér finnst mér við vera að nálgast ráðherra málaflokksins afskaplega vel og þykir mjög miður að það skuli nánast ekki vera rætt um þá samvinnu sem hv. þingmaður var að nefna, sátt sem þarf að ríkja um þennan málaflokk. Það olli mér miklum vonbrigðum að nefndin skyldi ekki láta skoða það mjög vel. Við vitum að ráðherra er mjög í mun að fá þetta inn í ráðuneyti sitt og þá hefði að sjálfsögðu þurft að eiga einhvers konar samtal við hann. Mér finnst það óbilgirni að vilja ekki nálgast þetta á nokkurn hátt því að hér fær ráðherra, eins og kemur fram í nefndarálitinu, nánast allt sem hann hefur viljað gera og sagt að gæti orðið til batnaðar. Það skilar sér með þessari tillögu. Það sem er hins vegar öðruvísi í breytingartillögunni er að áfram er um sjálfstæða stofnun að ræða og það er eins og hann vilji það ekki. Þá fer maður auðvitað að velta því fyrir sér hvers vegna svo sé.
Herra forseti. Það yrði þó stofnun sem yrði undir beinu boðvaldi hæstv. ráðherra, þ.e. boðleiðirnar væru þá frá hæstv. ráðherra til ráðuneytisstjóra, til yfirmanns stofnunarinnar. Það er skýrt tekið fram að einnig er um að ræða fjárstjórnarvald. Ráðherrann hefur öll föng til að ráða því sem hann vill í reynd og þarna er að minnsta kosti tekið á öllum þeim þáttum sem ráðherrann sagði að hann vildi sjá á annan veg. Hann gat að vísu ekki fundið nein rök fyrir staðhæfingum sínum um tvíverknað og taktleysi gagnvart utanríkisstefnunni o.s.frv. Þau komu aldrei fram. Í öllu falli væri girt fyrir að slíkt gæti gerst með þessari breytingu. Samt vill hæstv. stjórnarlið alls ekki taka þátt í því að reyna að finna þarna einhvers konar lausn. Maður veltir því fyrir sér af hverju það er og eina skýringin sem ég finn á því er sú að við erum aftur komin í þetta gamla far þar sem að löggjafinn var beygður undir framkvæmdarvaldið, nánast þræll þess í mörgum málum. Ég er ekki að halda því fram að ástandið sé orðið eins svart og á svartasta skeiði fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins þegar þingheimur varð að sitja og standa eins og þáverandi forsætisráðherra vildi. En þetta hnígur í sömu átt og ég finn enga aðra skýringu á því. Mér finnst það vitaskuld miður, í ljósi þess að ég taldi að jarðvegur væri fyrir því í nýrri forustu utanríkismálanefndar, miðað við allar þær yfirlýsingar sem frá þeim hv. þingmanni hafa gengið síðustu tíu árin, held ég að ég megi segja. Ég á safn tilvitnana í hv. þingmann þar sem það kemur fram allt frá því að hún tók að sér að vera forseti borgarstjórnar. [[Forseti hringir.]] En það er enginn vilji til þess og ekki er hægt að komast að annarri niðurstöðu en að það sé bernsk þrá hæstv. ráðherra að ráða öllu í þessu máli. Ég skil það vel því að þetta er eina málið sem hæstv. ráðherra hefur einhverju fengið ráðið um.
Herra forseti. Það er spurning hvað ráðherranum gengur til og hvers vegna hann varð sá sem féll á hakann eftir allar þær atlögur sem gerðar hafa verið að ráðherrum margra stjórnmálaflokka undanfarinn áratug að minnsta kosti og var aðeins rakið í fyrra nefndaráliti minni hlutans. Ég tek undir það að það er svolítið óþægilegt að vita að það skipti engu máli hvað þinginu finnist, það skipti engu máli hvaða athugasemdir komi fram, það verði samt gert; það er enga breytingu þar að fá, af því að ég ætla að hafa það svoleiðis. Það er Alþingi ekki boðlegt. Ég hef miklar áhyggjur af ógagnsæi. Ég hef áhyggjur af þeim athugasemdum sem Ríkisendurskoðun hefur sett fram vegna þessa máls. Svo er það hið diplómatíska ferli sem gæti orðið fyrir starfsfólk utanríkisþjónustunnar, þetta gæti orðið svona kanall í það. Ég hef það miklu frekar á tilfinningunni en að hér sé einhver væntumþykja um málaflokkinn. Mér finnst ekki að það sé sýnt, sérstaklega ekki þegar fram er komin breytingartillaga sem mætir athugasemdum ráðherra klárlega, sem hann setur fram án þess að hafa rökstutt með dæmum, um tvíverknað eða sparnað eða eitthvað annað; án þess að það hafi verið rökstutt. Þannig að: Já, þetta er áhyggjuefni, virðulegi forseti.
Hæstv. forseti. Þá er þessi gamli draugur kominn aftur á dagskrá og ráðherrann situr yfir því máli og passar það eins og köttur passar afkvæmi sín [[Gripið fram í: Dauða mús.]]- eða dauða mús. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir yfirferð hennar á málinu. Hv. þingmaður á sæti í fjárlaganefnd og hefur mikla þekkingu á þeirri vinnu og því langar mig aðeins að fara aftur til ársins 2013, til síðustu daga þingsins í desember þar sem formaður og varaformaður utanríkismálanefndar stóðu fyrir alveg sérstökum niðurskurði á utanríkisráðuneytið, sem var óskiljanlegt. Sá niðurskurður kom inn með töluverðum hvelli, það var aukaniðurskurður og umfram það sem önnur ráðuneyti fengu á sig. Hæstv. utanríkisráðherra bar sig mjög illa þótt hann hafi nú ekki beint farið að grenja, en hann taldi sig beittan mjög miklu óréttlæti hvað það varðar. Ég hygg að það hafi nú verið svolítið til í því og veit ekki hvað hæstv. ráðherra hafði unnið til þess að það var gert á þessum tíma. Í fyrra andsvari mínu langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála mér í því sem ég hef haldið hér fram, vegna þess að ég hef ekki séð nein rök fyrir að gera þetta, engin, þ.e. að ráðuneytið ásælist stofnunina vegna fjármuna hennar og vilji skella þeim inn í ráðuneytið. Síðan byrjar starfsmannavelta og svo framvegis og þá er [[Forseti hringir.]]meira að segja hægt að skipa menn í ráðuneytinu í störfin. Þeir eru ýmsir þar sem ekki eru með föst verkefni. Er hluti af markmiðinu með þessum gjörningi að ásælast peninga stofnunarinnar og fá meira fyrir ráðuneytið sjálft?
Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að enginn skildi af hverju þessi hvellur varð. Ég tók ekki undir það þegar meiri hluti fjárlaganefndar lagði til með mjög skömmum fyrirvara aukinn niðurskurð á öll ráðuneyti og ráðuneyti utanríkismála umfram það sem hin ráðuneytin fengu á sig, eins og hv. þingmaður benti á. Nú vill svo til að í þeim fjárlögum sem við vorum að afgreiða í gær á allt í einu að opna sendiráð í Frakklandi sem við höfðum áður lokað. Við þurfum ekki tvö. Ég veit ekki hver á að sinna því. Það kemur auðvitað í ljós. Hvers vegna þörf er á því hefur heldur ekki verið rökstutt en það er auðvitað kannski eitt af því sem manni þykir óþægilegt að hægt sé að opna sendiráð án svona einhverrar umræðu. Ég hef áhyggjur af því að fjarað geti undan faglegheitunum. Ég er hrædd um að orðið geti meiri hreyfing á þekkingunni og mannauðnum sem við búum við nú þegar og að einhver viðskiptamál geti farið að blandast inn í þróunarmálin, að haldið verði betur utan um þau en minna hlúð að þróunarsamvinnunni sjálfri. Það er þetta tvennt sem ég hef sérstakar áhyggjur af, fyrir utan það að þegar þetta er komið inn undir ráðuneytið höfum við sem þingmenn og almenningur minni aðgang að því. Mál og verkefni Þróunarsamvinnustofnunar eru tekin út mjög reglulega, það birtist allt opinberlega og hingað til hefur maður getað haft aðgang að því. En það gerum við ekki þegar það er komið inn í ráðuneytið. Við getum auðvitað óskað eftir því sem þingmenn að fá einhverjar upplýsingar en það er ekki [[Forseti hringir.]]með sambærilegum hætti og ég þekki heldur ekki dæmi þess að Ríkisendurskoðun hafi tekið út ráðuneyti í tengslum við slíkt verkefni.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir undirtektirnar og svarið við þeirri spurningu sem ég setti fram. Ég segi fyrir mitt leyti við yfirferð á þessu máli um Þróunarsamvinnustofnun, sem er margverðlaunuð stofnun og hefur fengið mikla og góða úttekt hjá Ríkisendurskoðun, alþjóðasamtökum og fleirum, að þetta er alveg óskiljanleg ráðstöfun. Ég styrkist í þeirri trú vegna þess hversu mikla áherslu hæstv. utanríkisráðherra leggur á þetta mál, hann leggur eiginlega bara allt undir til að ná sínu fram. Einhvern tímann hefði maður kallað það þrjósku eða þvergirðingshátt að þegar menn eru einu sinni búnir að taka ákvörðun skuli hún bara standa og þeir skuli ná henni í gegn sama hvað það kostar. Þess vegna finnst mér það mjög undarlegt eftir þá miklu deilu sem búin er að standa um þetta mál að tillaga minni hlutans er tillaga til sátta varðandi ráðuneytisstofnun miðað við lög sem tóku í gildi í sumar, lög sem þessi ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkar komu í gegnum Alþingi. Maður skyldi halda að það væri einhvern tilgangur með því, að það hafi ekki bara verið tilgangurinn að opna ráðuneytisskrifstofu ráðuneytisstofnunar húsameistara ríkisins í forsætisráðuneytinu til þess að reyna að pína okkur á Alþingi til að nota einhverja tillögu frá 1918 eftir Guðjón Samúelsson, þann mikla meistara, til að byggja við húsnæði Alþingis. Það er óskiljanlegt að við skulum hafa eytt öllum þessum tíma í þessa deilu. Hún hefur eingöngu skapast af þráhyggju utanríkisráðherra að ljá ekki máls á neinu öðru en því sem hann hefur ákveðið. [[Forseti hringir.]] Ég spyr hv. þingmann. Getur hún tekið undir þau sjónarmið, fyrir utan það sem ég sagði áðan með fjárhagstillögurnar, sem ég held að sé eitt af veigamiklum atriðum?
Herra forseti. Já ég get tekið undir það. Ég held að þetta sé einmitt svona: Hæstv. ráðherra er búinn að bíta þetta í sig og ætlar bara að klára málið með þeim hætti sem hann er búinn að ákveða. Eins og fram kom í samskiptum mínum og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar áðan varðandi þessi mál er það þessi þvergirðingsháttur sem veldur því að ég hef áhyggjur af því að framkvæmdarvaldið sé að valta yfir þingið. Þess vegna þykir mér það frekar bagalegt að ekki sé einu sinni rætt eða skoðað almennilega að koma til móts við tillögu minni hlutans af því að hún uppfyllir drauma ráðherrans um að fá stofnunina inn í ráðuneytið til sín. En eitthvað annað býr að baki fyrst það er ekki hægt. Fyrst hann hafnar faglegri stofnun í ráðuneyti sínu vekur það auðvitað upp spurningar. Það er erfiðara þegar stofnunin er komin inn í ráðuneytið, að sinna innra aðhaldi við ákvarðanatöku og að styrkja faglega stefnumótun, eins og er hægt að gera með því að hafa þetta sem sérstaka stofnun. Hafa verið færð fram rök fyrir því fyrr í umræðunni um málið. Það er það sem Ríkisendurskoðun hefur verið að benda á, þ.e. að það er allt annað að vera með eftirlit utan ráðuneyta og það hefur ekki tíðkast að verkefnum sé fylgt eftir með þeim hætti í ráðuneytunum. Skipuleg stefnumótun er lykillinn að framförum þróunarsamvinnu og við eigum að einbeita okkur að fjárframlögum [[Forseti hringir.]]til hennar, auka þau og styrkja innra starfið en ekki utanumhaldið sem við ræðum hér. Það á að fá að vera eins og það er.
Hæstv. forseti. Ég ætla að nýta mér rétt minn til að ræða í þær 15 mínútur sem ég hef í fyrri ræðu í dag um þingmál nr. 91, hjartans mál hæstv. utanríkisráðherra og hans eina mál [[Gripið fram í: Aleina.]]- aleina. Þetta eina mál hæstv. utanríkisráðherra er 100% meira en mál atvinnuvegaráðherrans, Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, vegna þess að þaðan hefur ekkert komið. Það sem ég vildi segja, virðulegi forseti, í byrjun er að sú breytingartillaga sem minni hluti nefndarinnar flytur á þessu máli snýst í stuttu máli um að í staðinn fyrir að stofnunin renni inn í ráðuneytið og allt hennar hafurtask og fari þar inn í diplómasíuna og hlíti þeim reglur sem þar gilda í einu og öllu þá er tillagan millileið um að við nýtum okkur nýsamþykkt lög ríkisstjórnarinnar og leiðsögn hennar um að stofna ráðuneytisstofnun. - Ef ég hef tíma til þess á eftir langar mig að fara svolítið í gegnum umræðuna á einum af þeim fundum sem ég sat í hv. utanríkismálanefnd fyrir hv. þm. Össur Skarphéðinsson þegar hann gegndi skyldustörfum erlendis. Ég vona að ég komist í það, en fyrst ætla ég að tala meira um þessa tillögu. - Tilgangurinn hlýtur að hafa verið sá að opna fyrir þann möguleika að ráðuneytið gæti farið þessa leið. Eins og kom fram á fundi nefndarinnar með fulltrúa úr forsætisráðuneytinu, sem ég hygg að hafi komið að samningu þeirra frumvarpa og hugmynda sem sótt eru til annarra Norðurlandaþjóða, þá var það ótvírætt að þetta væri hægt og væri skynsamleg leið. Ríkisstjórnin hefði valið að gera þetta að lögum til þess að ráðuneyti gætu gripið til þessa ráðs í endurskipulagningu stofnkerfisins ríkisins. Við verðum auðvitað að hafa í huga tillögu sparnaðarnefndar ríkisstjórnarinnar, sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, formaður og varaformaður fjárlaganefndar, leiddu, þar sem var eiginlega boðað að leggja niður allar litlar stofnanir og steypa þeim saman í eitthvað meira og stærra. Þess vegna var þetta örugglega flutt. Mér finnst þess vegna með ólíkindum að hæstv. utanríkisráðherra taki ekki í útrétta sáttarhönd minni hlutans og fallist á að við höldum fullri sátt um Þróunarsamvinnustofnun með því að gera hana að ráðuneytisstofnun inni í ráðuneytinu og fá fullt samþykki á Alþingi fyrir þeirri leið. Ég spyr mig að því, virðulegi forseti, hvort ástæðan tengist bara hæstv. utanríkisráðherra, vegna þess að hann vill ná sínu fram og getur ekki beygt af leið, og nokkrum þingmönnum Framsóknarflokksins sem styðja hann. Það gerist auðvitað oft að þingmenn ræða saman á nefndarfundum og eftir nefndarfundi til þess að reyna að finna sáttaleið í deilumálum og ég fullyrði að innan hins stjórnarflokksins, Sjálfstæðisflokksins, eru sjálfstæðismenn sem segja: Við skiljum ekkert í því af hverju hæstv. utanríkisráðherra kom fram með þetta mál. Við skilum ekkert í því af hverju þarf að leggja niður stofnun sem er margverðlaunuð. Við skiljum ekkert í hvað hæstv. utanríkisráðherra er að fara með þessu máli. - En þetta er hjartans mál framsóknarmanna og eina mál þeirra og það verður að keyra í gegn hvað sem tautar og þá verða þingmenn hins flokksins ásamt óbreyttum þingmönnum Framsóknarflokksins að kyngja því veskú og samþykkja þetta arfavitlausa frumvarp. Þetta er eitt af því, virðulegi forseti, sem er að hér á Alþingi. Fyrst og fremst er ekki rætt um málin áður en þau koma inn. Þetta mál var ekki skoðað af þverpólitískri nefnd fulltrúa allra þingflokka sem íhuguðu hvað ætti að gera og reyndu að komast að niðurstöðu um hvað skyldi leggja fram áður en málið færi til þings og sköpuðu um það sátt. Nei, það var komið inn með deilumál sem tekur langan tíma og hefur mikið verið rætt og farið í eitthvert þrátefli. Því næst hefst nefndarvinna og í nefndinni fæðast skynsamlegar og góðar tillögur, eins og minni hlutinn er með, en þá er algjör stífni og þvergirðingsháttur. Ráðherrann getur ekki beygt af leið og sagt: Ókei, við skulum fara þessa leið og skapa fulla sátt um þetta mál. Nei, það er ekki hægt. Áfram skal halda veginn hvað sem tautar og raular. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins, samstarfsflokks Framsóknarflokksins, verða að gjöra svo vel og mæta í þingsal og greiða atkvæði með máli af því að Framsóknarflokkurinn og hæstv. utanríkisráðherra krefjast þess þó að þeir hafi engan áhuga á málinu og telji það jafnvel arfavitlaust, eins og sumir. Það verður að segjast eins og er, virðulegur forseti, og bera virðingu fyrir því, vegna þess að mér finnst það alltaf virðingarvert þegar menn segja skoðanir sínar í þingsal, að hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason hefur gert það. Virðulegi forseti. Þetta er að mínu mati góð leið. Þetta er sáttaleið. Ég ætla enn einu sinni að skora á hæstv. utanríkisráðherra að koma til móts við okkur í þessum deilum og standa upp, fara upp á stóran hól og verða miklu stærri og meiri með því að segja: Já, við skulum fara þessa leið og halda sáttinni um þetta mál. Ég held að utanríkisráðherrann nái nánast öllu sínu fram hvað þetta varðar með því að fara þessa leið, a.m.k. er í greinargerð vitnað til ýmissa þátta hvað varðar ráðuneytisstofnun. Það er fjallað hér um hvað kom fram í greinargerðum og hvað sagt var þar og á fundum utanríkismálanefndar eins og ég sagði áðan, sem ég sat á, voru fulltrúar sem kunnu þetta mál utan að og mæltu með þessari leið í raun og veru, það væru engin tormerki á þeirri leið, enda er því pakkað saman í ágætu nefndaráliti minni hlutans sem rökstuðningi þessa máls, eins og segir, með leyfi forseta: „Samþykkt hennar [sáttatillögunnar] gerir utanríkisráðherra kleift að ná öllum markmiðum sínum í sátt við Alþingi. Hún ætti því að vera góður grunnur að sátt.“ Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en eytt seinni hluta ræðutíma míns í málsmeðferðina í nefndinni. Málsmeðferðin í nefndinni, sérstaklega á fyrri stigum, hefur staðfest það fyrir mér að hæstv. ráðherra lagði einstaklega mikla áherslu á málið. Það er reyndar nr. 91 en fór mjög fljótlega á dagskrá og var keyrt í gegnum nefndina til 2. umr. á óskiljanlegan hátt. Flaustursleg vinnubrögð eru formanni og varaformanni nefndarinnar til skammar. Hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir hefur sagst ætla að beita sér fyrir nýjum vinnubrögðum í stjórnmálum á Íslandi, hún hafi svo mikinn áhuga á því. [[Gripið fram í.]]Þess vegna ætlaði hún að halda áfram í stjórnmálum eftir hrakfarir sem ráðherra. En það bólar ekkert á þeim nýju vinnubrögðum. Ég verð því miður að segja að vinnubrögð hv. formanns nefndarinnar eru jafnvel verri en maður hefur kynnst annars staðar hjá þeim sem hafa setið á þingi. Nýir vendir sópa ekki best hvað það varðar. Vendirnir eru reyndar hálfstrálausir. Þá kem ég að varaformanni nefndarinnar, hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur, sem situr í salnum og gerði að mér skilst fundi nefndarinnar að umtalsefni hér áðan. Þó að ég hafi ekki verið nefndur á nafn tek ég það til mín vegna þess að ég var sá eini sem spurði út í þá þætti er vörðuðu starfsmenn, þ.e. um skipulag, biðlaunarétt og hvort væri verið að bjóða þeim sambærileg störf. Hún vitnaði til minnisblaðs ríkisstjórnarinnar frá því í febrúar um nýjar leiðir við sameiningu stofnana, þ.e. allsherjaruppsagnir, t.d. hvað starfsmenn Hafrannsóknastofnunar og starfsmenn Veiðimálastofnunar eiga að fá sem þeir skilja sjálfir ekkert í. Hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir gerði það að umtalsefni hér áðan. Mér er sagt og ég hef reynt að hlusta á þá ræðu, ég var að vísu ekki í þingsal, ég var í jarðarför, að þar hafi hún gert lítið úr því sem ég spurði um. Til dæmis um fjármálastjóra, er honum boðið sambærilegt starf? Um upplýsingafulltrúa, er honum boðið sambærilegt starf? Nei, auðvitað ekki vegna þess að þessu verður skellt inn í þær stofnanir sem eru í ráðuneytinu fyrir. Þar með fullyrði ég, virðulegi forseti, að biðlaunaréttur mun vakna. Það er alveg með ólíkindum að í umsögn fjármálaráðuneytis um þetta frumvarp skuli ekki vera fjallað um það. Þar eru reyndar sömu slugsvinnubrögðin og voru við sameiningu Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar. Það var enginn tilraun gerð til að skoða það mál. Það hefur ekki enn verið gert af ráðuneytinu. Þess vegna skora ég á hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur að koma í andsvar og leyfa mér að heyra hvað hún setti út á í sambandi við þær spurningar sem ég spurði á nefndarfundi um ráðuneytisfólkið hvað þetta varðar vegna þess að svörin sem ég fékk voru þannig að mér varð verulega brugðið. Mér brá verulega vegna þess að það var ekkert búið að skoða þau mál. Það voru engin svör. Eins tók steininn úr þegar stjórar úr ráðuneytinu, sem ég ætla ekkert að nefna en eru ráðuneytisfólk, komu á fundinn og ég spurði út í stjórnskipulagið í ráðuneytinu, sem fjallað var um í einhverjum greinargerðum og umsögnum, ef ráðherra tækist að „sjanghæja“ stofnunina inn með húð og hári. Þetta var í endaðan nóvember, 30. nóvember held ég. Mér varð verulega brugðið vegna þess að í máli þeirra sem voru úr ráðuneytinu kom fram að ekkert starfsskipulag væri til um þetta. Menn hefðu jú rætt málin og skoðað þau en það hefði ekkert verið gert í því. Þá var mánuður í að þessi gjörningur átti að eiga sér stað, um áramótin. Nú er 17. desember og ég veit ekki hvort þessir 17 dagar hafi verið notaðir eitthvað í það. Mér kæmi það hins vegar ekki á óvart að gefið hefði verið í eftir þennan dag og eftir gagnrýni mína á það að menn væru virkilega ekki búnir að upphugsa það hvernig ætti að skipa starfsmönnum og Þróunarsamvinnustofnun, ef hún kæmi inn í ráðuneytið, til borðs þar innan húss. Þetta var alveg með ólíkindum. Auðvitað verður maður alltaf að fara varlega með það sem maður heyrir á fundum vegna þess að við megum ekki vitna í það. Þetta getum við sagt að sé í stórum dráttum það sem þar kom fram. Aftur að hugsanlegum biðlaunarétti sem gæti myndast. Það er ekki búið að skoða málin hvað hann varðar. Það hefur ekkert verið rætt við starfsmenn og ekkert skoðað hvort þeir muni þiggja flutning eða hvort þeim verður boðið sambærilegt starf. Ég leyfi mér að fullyrða, virðulegi forseti, að hið allt að því kolvitlausa minnisblað sem samþykkt var í ríkisstjórninni ryður ekki í burtu lögum um aðilaskipti, alls ekki. Minni ég nú á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um að ríkisstjórn verði að fara varlega í að setja niður ákvæði sem eru ekki bundin við lög eða boða eitthvað sem er á skjön við lög. Ég leyfi mér að fullyrða að í tilfelli eins og hjá Hafrannsóknastofnun og Veiðimálastofnun mun vakna upp biðlaunaréttur sem hvorki fagráðuneytin né fjármálaráðuneytið hafa fjallað um. Ég gagnrýni þau vinnubrögð. Það var líka fjallað um á fundi nefndarinnar, virðulegi forseti, hvað gerðist þegar starfsmennirnir væru komnir inn í utanríkisráðuneytið. Þá var talað um að það væri allt annar hugsunarháttur í utanríkisráðuneytinu en hjá Þróunarsamvinnustofnun þar sem er mikil breidd og mikil fagleg þekking sem nýtist Þróunarsamvinnustofnun og hefur nýst en þegar starfsmenn væru komnir inn í ráðuneytið, í raun og veru ráðnir eins og aðrir starfsmenn ráðuneytisins, þá kynni að vakna upp löngun til að taka þátt í því sem ráðuneytisfólkið kallaði að setja í gang ákveðna flutningsfléttu, að fá að taka þátt í flutningsfléttunni. Ég hváði við og spurði: Hvað er flutningsflétta? Jú, það er þegar hringrásin fer í gang, einhverjir utanríkisráðherrar eru skipaðir eins og þarf að gera í nýja sendiráðinu í Strassburg og einhverjir póstar sem talað var um að menn vildu komast inn á. Með öðrum orðum, þegar þeir sem eru með sérþekkingu í Þróunarsamvinnustofnun verða komnir inn í ráðuneytið til jafns við hina þá [[Forseti hringir.]]langi þá jafnvel til að fara að vinna í ráðuneytinu í Strassburg, sem dæmi. [[Gripið fram í.]]Þá getur þessi flutningsflétta farið í gang og menn fengið pósta og fagþekking á málum Þróunarsamvinnustofnunar [[Forseti hringir.]]og því öllu glatast og fer eitthvert annað og kannski verður hægt að setja einhverja aðra sem eru með aðra pósta, alls óskylda, inn í þróunarstofnun. Virðulegi forseti. [[Forseti hringir.]]Mér þykir leitt að þurfa að segja það undir bjölluhljómi en ég verð samt að gera það, ég held að þetta sé eitt vitlausasta og versta frumvarp sem hefur komið fram í langan tíma á Alþingi.
Virðulegi forseti. Skiptar skoðanir eru um hversu mikilvægt þetta mál er. Hæstv. ráðherra hefur haldið því fram að þetta sé bara einhver svona smotteríis formbreyting. Hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir sagði um fundarstjórn forseta fyrr í dag að það hefði enginn áhuga á málinu, enginn væri að fylgjast með þessu, þetta væri svo ómerkilegt. En við erum bara því miður nokkur hér sem teljum þetta mjög merkilegt og mikilvægt mál, þ.e. hvernig farið er með þróunarsamvinnu hér á landi. Þróunarsamvinnustofnun Íslands hefur verið ein af þeim stofnunum sem hefur náð markmiðum sínum aftur og aftur. Í fyrsta lagi markmið um faglega og góða starfsemi sem hefur hlotið alþjóðlegar viðurkenningar og í öðru lagi hefur hún sem stofnun verið gríðarlega vel rekin og ein af fyrirmyndarstofnunum ríkisins og fengið lof fyrir að halda sig innan ramma fjárlaga og hún hefur náð að sinna þeim verkefnum sem hún hefur ætlað sér svona að mestu leyti. Það er því ekki vandamálið að hún hafi fengið á sig harða gagnrýni út á sín faglegu störf né heldur er þetta vandræðastofnun fjárhagslega innan ríkisbatterísins. Þess vegna er það þannig að við sem teljum mikilvægt að það sé viðurkennt innan stjórnkerfisins að þarna sé um að ræða gríðarlega viðkvæmt og mikilvægt fag sem eigi heima í sérstofnun, okkur finnst þessi stofnun og starfsemi léttvæg fundin með þeim ummælum sem ráðherrann hefur viðhaft hér og formaður nefndarinnar líka. Þetta er stórmál, hvernig við förum með þróunarsamvinnu. Það skiptir svo miklu máli að safna slíkri þekkingu. Það eru ekki margir með sérþekkingu á þessu sviði ef við skoðum heiminn allan og hvað þá Ísland. Það eru ekki margir einstaklingar. Þess vegna er mikilvægt að safna þeirri þekkingu saman. Það kom út skýrsla að ég held þegar de Cuellar var framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna þar sem dregin voru fram söguleg mistök í þróunaraðstoð sem gerð hafa verið þegar menn töldu enn lykilinn að uppbyggingu í þróunarríkjum að koma með stór verkefni utan frá inn í samfélögin, stórar verksmiðjur og ýmislegt slíkt. Það skilaði sér síðan á endanum í því að menn höfðu raskað samfélagsgerðum ýmissa viðkvæmra samfélaga í þróunarlöndunum þannig að ekki varð aftur snúið. Þess vegna skiptir svo miklu máli að þessi fagþekking sé til staðar, þ.e. hvernig menn nálgast samfélögin sem þeir vinna í. Niðurstaðan hefur verið sú að það skipti mestu að menn stuðli að breytingum innan frá, þ.e. að unnið sé með heimafólki að því að gera breytingar og þannig sé stuðlað að eðlilegum, heilbrigðum innri vexti sem byggir á grunngerð samfélaganna þar sem verið er að vinna. En ekki vestrænum hugmyndum um stórar verksmiðjur eða stór verkefni sem öllu eiga að umbylta. Þróunarsamvinnustofnun hefur tekist þetta ótrúlega vel. Í skýrslu DAC-nefndarinnar, undirstofnunar OECD, var gerð úttekt á þróunarsamvinnunni þegar við gengum þar inn og þar kemur þetta einmitt fram. Þróunarsamvinnustofnun er líka sérstaklega hrósað fyrir hversu valddreifð hún er í ákvarðanatöku og hversu mikið svigrúm starfsmenn og sérfræðingar Þróunarsamvinnustofnunar hafa í þeim útstöðvum til þess einmitt að taka ákvarðanir á staðnum byggðar á þeirri hugmyndafræði að verið sé að vinna með fólkinu á staðnum og valdefla það á þeirra forsendum. Peningar sem okkur finnast kannski ekki miklir en eru stórir hjá móttakandanum geta haft mjög mikil áhrif. Þeir geta líka haft skaðleg áhrif. Það er hægt að hræra þannig upp í þeim samfélögum að þau lendi í vanda í framhaldinu. Samfélagsgerðirnar þar eru bara af allt öðrum toga en hér. Það ber að virða og reyna frekar að styrkja samfélögin út frá þeim forsendum en okkar eigin. Fólk er þjálfað í þessu sem nemur slík fræði öll sömul. Við höfum áhyggjur af þessu þegar stofnunin er beinlínis lögð af. Þegar við erum með stofnun utan um málaflokk sem krefst svona mikillar sérþekkingar er það ekki þannig að við séum að segja að ef málaflokkurinn komi inn í ráðuneytið séum við að vantreysta starfsmönnum þar til að fara með þetta. Það snýst miklu frekar um að málaflokkurinn er varinn faglega. Allt það starfsfólk og sérfræðingar með þessa sérþekkingu eru varin faglega inni í stofnun, þ.e. þau setja mörkin og ráða stefnu sinni að mestu leyti. Ég verð að segja alveg eins og er að það angrar mig alveg gríðarlega hversu lítið formaður nefndarinnar og ráðherrann hafa gert úr málinu, þetta sé bara einhver formbreyting og enginn hafi áhuga á þessu í samfélaginu, bara einhverjir kverúlantar inni á þingi séu að velta þessu fyrir sér, svona er talað, miðað við það finnst mér alveg ótrúlegt hvað mikill þungi er á að koma málinu hér í gegn. Það er alveg með hreinum ólíkindum. Það er lögð slík áhersla á málið að ég hef ekki séð einu sinni stór stefnumál ríkisstjórnarinnar lögð fram og borin í gegn af jafn miklum ákafa. Þess vegna gerist það að maður verður skeptískur. Maður fer að velta fyrir sér hvað búi þarna að baki. Hvers vegna keyra menn mál fram með þessum hætti? Sérstaklega á málasviði eins og þessu. Málasviði sem okkur hefur tekist að halda friðinn pólitískt um og ráðherra málaflokksins núna ætlar að vera svo ábyrgðarlaus að hann er til í að rjúfa friðinn um þróunarsamvinnu á Íslandi til að koma í gegn einhverri formbreytingu. Hver trúir svoleiðis vitleysu? Það er nefnilega þannig að hér er um eðlisbreytingu að ræða. Það er engin formbreyting í þessu. Þegar málaflokkur er tekinn með þessum hætti inn í ráðuneyti þá breytist eðlið. Þá er ekki lengur þessi vörn utan um hina faglegu starfsemi heldur er það þannig að pólitískir duttlungar eru komnir inn í málaflokkinn. Ráðherrann er á næstu skrifstofu. Ráðherrann leggur línurnar. Hann getur haft gríðarleg áhrif á það sem þar er gert og það aftur síðan grefur undan faglegu starfi og faglegri umgjörð þeirra sem í þessu vinna og getur gert starf þeirra algerlega óbærilegt. Við erum að mótmæla þessu. Þetta er ekki bara einhver sérviska einhverra einstaklinga hér. Við erum öll búin að vera að tala um þetta, þingmenn stjórnarandstöðunnar sem höfum talað í þessu máli. Við erum búin að reyna og reyna að fá áheyrn hjá stjórnarflokkunum gagnvart þessu máli. Við höfum lagt fram fleiri, fleiri tillögur um málamiðlanir. Það er fúlsað við þeim öllum af því að það á einfaldlega að trukka þessu svona í gegn. Við höfum lagt til að beðið sé eftir jafningjamati frá DAC sem á að fara fram á næsta ári. Í framhaldi af því fari þverpólitískur hópur í að taka ákvarðanir um framvindu og framhald. Því var hafnað. Búið er að bjóða að gildistímanum á málinu verði frestað fram yfir næstu kosningar. Því var líka hafnað. Núna hefur verið lögð fram tillaga af hálfu fulltrúa okkar í nefndinni, tillaga sem ég tel að í raun og veru gangi allt of langt í áttina að ráðherranum. Allt of langt. En það sýnir hversu mikið við erum tilbúin að leggja á okkur til að reyna að skapa frið um þennan málaflokk, þ.e. að þetta verði beinlínis stofnun inni í ráðuneytinu. Hvað vill ráðherrann meira? Það koma engar málamiðlunartillögur frá honum. Ráðherra málaflokksins er svo ábyrgðarlaus gagnvart málaflokknum að hann vill frekar vera í stríði með málaflokkinn, sprengja upp alla sátt, en að hlýða á tillögur sem við höfum lagt fram. Hvað á þetta að þýða? Hvers vegna? Er það þessi ofboðslega djúpstæða andúð á flokkunum sem tilheyra minni hlutanum og fyrrverandi ríkisstjórn að hann getur bara ekki hugsað sér að eiga samstarf við okkur á einu einasta málasviði? Ekki einu sinni þróunarsamvinnu. Ja, lítill er sá maður sem ekki er tilbúinn til að eiga samtal við okkur um þær tillögur sem við höfum lagt hér fram. Og megi ráðherrann eiga skömm fyrir þetta. Fullkomna. Ég verð að segja eins og er, virðulegi forseti, að maður sem er í ráðherrastóli sem hefur ekki áhuga á að ræða við fólk um sjónarmið þeirra í málaflokki sem hann fer fyrir og hvað þá eiga samtal um tillögur sem ganga langt til móts við hann þó að við höfum aðrar hugmyndir, hann er ekki starfi sínu vaxinn. Hann er bara, virðulegi forseti, fyrst og fremst í starfi sínu til þess að kynda ófriðarbál. Það er ekki það besta sem gert er fyrir þennan málaflokk. Framganga ráðherrans í málinu hefur gengið algerlega fram af mér. Svo koma menn hingað upp og reyna að halda því fram að málið sé léttvægt, skipti ekki máli og við séum hér öll að elta dellu einhvers eins þingmanns. Það er bara ekki þannig. Það eru margir hér í salnum sem hafa verið að reyna að koma því á framfæri að þeim stendur ekki á sama um málaflokkinn og eru búnir að biðja fallega en líka ákveðið þegar ekki hefur verið á þá hlustað um áheyrn ráðherrans um málaflokkinn. Hvort hann sé tilbúinn að setjast niður og ræða hann. Nei. Það kemur ekki til greina. Og með þennan stóra meiri hluta á þingi sem ráðherrann hefur er hann að beita ofbeldi í málinu. Eftir því verður munað. Virðulegi forseti. Ég er alveg ótrúlega leið yfir því á hvaða vegferð ráðherrann er með málaflokkinn. Ekki bara eru menn búnir að taka ákvörðun um að halda okkur niðri þegar kemur að framlögum til þróunarmála, nei, núna á að taka þessa faglegu stofnun þar sem safnast hefur saman mikil þekking þeirra fáu einstaklinga sem hana hafa hér á landi og grauta henni inn í verkefni ráðuneytisins. Hann hefur ekki kynnt eina einustu stefnu eða farið yfir það með hvaða hætti það verði gert og hvernig þetta fagsvið verði varið fyrir pólitískum duttlungum hvers tíma. Ekki treysti ég ráðherranum eftir þessa umræðu og eftir það hvernig málið hefur farið hér í gegn til að vera faglegur á þessu sviði. Það geri ég ekki. Menn sem eru ekki einu sinni tilbúnir að ræða einhvers konar málamiðlun um þróunarsamvinnu, hvers konar menn eru það? Það fýkur í mann yfir þessu. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem menn koma svona fram. Þegar einhver gagnrýnir það sem þeir gera, þessi stjórnarmeirihluti með 38 þingmenn, fær hann á sig stimpil. Þá er settur einhver svona stimpill á hann. Þessi er bara í einhverjum leiðindum. Já, já, þau eru búin að vera að tala um fjárlögin af því að það er einn maður í stjórnarandstöðunni sem vill þróunarsamvinnuna út og er búinn að tala hin til. Auðvitað er þetta ekki svona. Þetta er hugsjónamál okkar. Þarna kristallast líka hugmyndafræðilegur ágreiningur þessara tveggja pólitísku arma, vinstri og hægri. Okkur er ekki sama. En ykkur er sama. Þess vegna hafið þið keyrt málaflokkinn út í þennan skurð.
Hæstv. forseti. Ég þarf auðvitað ekki að taka það fram að ég tek undir hvert orð flokkssystur minnar hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur í þessu máli. Hún hefur ráðherrareynslu eins og ég hafði í þrjú ár og við þurftum á erfiðleikatímum að grípa til ýmissa ráðstafana, skera niður. Sá sem hér stendur fór í að sameina stofnanir og gerði það á mjög faglegan hátt þar sem myndaðir voru vinnuhópar og farið í gegnum málin. Mikil vinna og samstarf var við starfsmenn sem meðal annars var kvartað mjög mikið yfir við sameiningu Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar. Þá er spurning mín þessi til hv. þingmanns: Kveður hér ekki við algerlega nýjan tón? Hér virðist ekki vera neitt atriði að gera þetta í samvinnu og sátt við starfsmenn. Hér er göslast áfram. Í raun og veru fara menn um eins og naut í flagi, samanber hið dæmalausa minnisblað ríkisstjórnarinnar frá því í febrúar síðastliðnum þar sem ríkisstjórnin tók þá ákvörðun að við sameiningu lítilla og meðalstórra stofnana, og reyndar kannski allra, ætti vinnureglan að vera sú að segja upp öllum starfsmönnum. Getur verið að við það að gera þetta þannig kunni að koma til meiri biðlaunaréttur og freisting til þess til að fara þá leið sem ég hef mjög verið að gagnrýna, leið utanríkisráðherra, að þá verði til aukinn kostnaður? Fram kom í svari við fyrirspurn hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur til allra ráðherra að kostnaður við skýrslugerð við vinnu eins manns í skýrslugerðinni var 9 millj. kr. Á fundi nefndarinnar spurði ég út í frekari kostnað og þar kom fram að alls konar aukakostnaður eins og ferðakostnaður og fleira væri um 1,7 millj. kr. þannig að heildarkostnaður var tæpar 11 millj. kr. [[Forseti hringir.]]við þessa skýrslugerð. Er ekki örugglega aukakostnaður þarna inni sem ekki er rætt um, sem mundi falla til vegna þessa?
Virðulegi forseti. Jú. Það er ég algerlega sannfærð um. En talandi um kostnað er annað sem ég er að átta mig á í þessari umræðu. Hv. þm. Jón Gunnarsson kom hér upp í dag undir liðnum um fundarstjórn forseta og sagði eitthvað á þá leið að af þessum breytingum ætti að hljótast mikið hagræði og hagræðing. Ráðherrann hefur hins vegar haldið því fram að svo verði ekki. Það verði engin breyting, þetta sé svo agalega lítið mál. En samt virðist málið hafa verið selt þingmönnum stjórnarflokkanna þannig að út úr þessu eigi að koma einhver hagræðing. Það er einhvern veginn verið að draga fólk á asnaeyrunum með einhverjum upplýsingum sem henta hverju sinni. Einn fær að vita að þetta sé hagræðing til að hann styðji málið, öðrum er sagt til að reyna að friðþægja hann að að þessu verði engin hagræðing, þarna sé bara verið að flytja verkefni úr stofnun inn í ráðuneyti. En ekkert af þessu liggur fyrir. Það mun kosta fé að flytja stofnun inn í ráðuneyti. Að sjálfsögðu. Sá kostnaður kemur úr mörgum áttum. Það eru mjög misvísandi upplýsingar í þessu máli sem gera mig tortryggna gagnvart tilganginum. Kannski hafa menn bara engan áhuga á þróunarsamvinnu og sjá þarna einhverja leið til þess að friðþægja hagræðingarhópinn því að hann hefur ekki fengið neinar af sínum tillögum í gegn, en nú skuli hæstv. ráðherra Gunnar Bragi taka eitthvert eitt verkefni af listanum og láta af því verða. Ég held að það sé meira þannig. Svo mun það grautast saman við önnur verkefni í ráðuneytinu og sú þróunarsamvinna sem Þróunarsamvinnustofnun hefur verið að vinna til dagsins í dag og er alþjóðlega viðurkennd mun hverfa eins og hún er. Því hef ég áhyggjur af. Virðulegi forseti. Hvað mundu menn segja ef svona skýrt afmarkað fagsvið eins og þetta, t.d. vegagerð [[Forseti hringir.]]yrði nú tekið inn í innanríkisráðuneytið?
Forseti beinir því til hv. þingmanns að nefna aðra hv. þingmenn og hæstv. ráðherra með fullu nafni.
Hæstv. forseti. Já. Hér kemur fram í máli hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, fyrrverandi ráðherra í ríkisstjórn Íslands, staðfesting á því sem ég hef haldið fram, að þarna er ýmis dulbúinn kostnaður, falinn, allt að því leyndur, bara út af slugsvinnubrögðum. Hann er ekki metinn, sennilega til þess að fá fleiri til liðs við málið. En í nefndarvinnu koma hlutirnir fram. Því verður ekki móti mælt að við þessa leið kann að vakna biðlaunaréttur, jafnvel þannig að starfsmenn taki ekki störf. Þá getur hann orðið meiri. Það er svolítið misjafnt eftir því hvenær starfsmenn eru ráðnir og við hvaða lög er miðað og í hvaða stéttarfélagi viðkomandi er. Því til staðfestu vil ég taka dæmi sem kemur af því að hæstv. forsætisráðherra hefur sennilega fyrir augunum á sér alla daga þegar hann gengur út úr Stjórnarráðinu gamlan hafnargarð frá 1928 sem reistur var hér í Reykjavíkurborg. Forsætisráðherra, sem er mjög annt um gamla hluti, Ísland allt, beitti sér fyrir því að þessi garður yrði friðaður. Ég tek undir það að það á að sjálfsögðu ekki að skemma svona hluti. Þarna er verið að byggja hótel og spurning er hvort ekki hefði mátt breyta teikningum og hafa garðinn inni á reitnum. En nú er komið fram samkvæmt frétt á Vísi að kostnaður við að færa hafnargarðana er um 500 millj. kr., segi og skrifa 500 millj. kr. Minjastofnun er að vinna, í samvinnu við verktakafyrirtæki og verkfræðistofur, við að flytja þessa garða, og talið er að búið verði að flytja hafnargarðinn innan eins mánaðar, stein fyrir stein. [[Forseti hringir.]]Það verður nú engin söfnun á Karolina Fund eða eitthvað svoleiðis fyrir þessum 500 millj. kr. Minjastofnun segir beinlínis: Við munum sækja það til ríkisins, til forsætisráðherra, [[Forseti hringir.]]að fá þessar 500 millj. kr. fyrir að flytja garðinn í geymslu og setja svo upp aftur. [[Forseti hringir.]]Er þetta ekki táknrænt dæmi fyrir slugsvinnubrögð?
Virðulegi forseti. Svo sannarlega og það verður tekið eftir þeim minnisvarða sem þar verður reistur í næstu fjárlögum. Hv. þingmaður dregur fram að vinnubrögðin í þessu máli og öðrum eru með þeim hætti að menn vanda sig ekki. Það er bara búið að taka ákvörðun og bíta eitthvað í sig og þá gera menn það sama hvað það kostar. Mönnum er sama þótt þeir rjúfi frið um mikilvæga málaflokka og mönnum er sama um kostnaðinn. Það er bara einhver reikningur sem þeir fá þá í hausinn síðar. Mönnum er líka algerlega sama um þá starfsemi sem þeir gera breytingar á, bara ef þeir fá sínu framgengt. Þessir 38 þingmenn í stjórnarmeirihlutanum vaða í villu. Þeir koma hér upp hver með sínar upplýsingarnar um það af hverju þeir styðja þetta mál. Einn segir að það sé svo fín hagræðing að þessu, annar kemur upp og segir: Starfsemin verður óbreytt, það verður engin hagræðing að þessu, hvers vegna hafið þið þá áhyggjur af þróunarsamvinnu? Eftir stöndum við hin sem er alls ekki sama um þennan málaflokk og erum með rosalegar áhyggjur af því í hvaða höndum þessi málaflokkur er. Það hefur verið hlegið að því hér þegar ég hef líkt Vegagerðinni og Þróunarsamvinnustofnun saman. Fyrir mér eru það jafn mikilvægar stofnanir. Þær eru jafn settar. Þetta er algerlega sambærilegt því að báðar sinna gríðarlega sérhæfðum verkefnum þar sem safna þarf saman þekkingu, þar sem þekkingin er ekki hjá mörgum. Það þarf að safna henni saman og það er mjög dýrmætt að halda í hana. Ég held að menn mundu nú segja eitthvað ef ákvörðun [[Forseti hringir.]]væri tekin um að taka Vegagerðina og grauta henni inn í starfsemi innanríkisráðuneytisins. Alveg eins líður mér gagnvart þessu máli.
Herra forseti. Nú þegar segja má að þessi umræða sé að komast á flug og menn séu að tala sig heita þá er rétt að fara yfir meginatriði þessa máls. Þau eru þessi: Við erum stödd í 3. umr. og öll þessi umræða hefur snúist um eitt, hún hefur snúist um þá tillögu sem stjórnarandstaðan hefur sameiginlega lagt fram um sættir í þessu máli. Þróunarsamvinna er viðkvæmur og flókinn málaflokkur. Viðkvæmur, segi ég, af því að við vitum að deilt er um þróunarsamvinnu, ekki bara í þinginu, heldur eru margir sem telja að hún sé hugsanlega ekki það þarfasta sem Íslendingar eyði fjármunum í. Við höfum hins vegar litið svo á að okkur sem ríkri þjóð - ein auðugasta þjóð í heimi, næstríkasta þjóð í Evrópu miðað við nýjar upplýsingar - beri siðferðisleg skylda til að reiða af höndum fram miðað við efni og okkar efni eru mikil. Nú blasir við að eftir að fjórar ríkisstjórnir hafa sameiginlega unnið að því að greiða úr þeim miklu flækjum sem hið ófyrirsjáanlega hrun leiddi yfir þjóðina hefur í fimm ár samfellt verið meiri hagvöxtur á Íslandi en í nokkru öðru ríki Evrópu að jafnaði. Og við þær aðstæður, þegar við erum að sigla nokkuð góðum skriði upp úr efnahagshruninu, er það skylda okkar að standa okkur vel gagnvart þróunarsamvinnu. Það er þess vegna sem það er svo mikilvægt að sátt ríki um þessi mál. Við sjáum það í nálægum löndum, eins og til dæmis á Stóra-Bretlandi, að þar leggja menn sig í líma við að ná sátt um þetta málefni. Forsætisráðherra Breta, íhaldsmaðurinn David Cameron, sem hér var nýlega í heimsókn, sýndi heldur betur skörungsskap og meiri framsýni og meiri reisn en íslensk stjórnvöld. Í miðri kreppu gaf íhaldsforinginn í Bretlandi í og setti meiri peninga í þróunarsamvinnu en nokkru sinni fyrr. Honum og þeirri ríkisstjórn til hróss segi ég það að einmitt þegar Bretar stóðu hvað höllustum fæti eftir hrunið þá réðust þeir í gríðarlega bólusetningarherferð í Afríku sem að öllum líkindum bjargaði tugum þúsunda barnslífa. Þetta er rétta viðhorfið. Bretar eru fyrir löngu búnir að ná því takmarki sem Sameinuðu þjóðirnar hafa sett þjóðum sínum, að greiða af vergri landsframleiðslu 0,7% í málaflokkinn. Við erum ekki einu sinni hálfdrættingar í því. Við náum ekki einu sinni 1/3 af því sem Bretar ná hvað landsframleiðslu varðar. Undir þessari ríkisstjórn hefur orðið árleg afturför. Í ár erum við til dæmis að greiða minna, lægra hlutfall, af landsframleiðslu en í fyrra. Í ár er það 0,21% samkvæmt nýbirtum upplýsingum Þróunarsamvinnustofnunar, var í fyrra 0,23%. Hefði átt að vera 0,40% miðað við það sem hæstv. utanríkisráðherra greiddi atkvæði með, þegar utanríkismálanefnd ákvað að framhlaða áætlun sem ég lagði á sínum tíma fyrir þingið. Í dag, miðað við áætlunina sem leiðtogi Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, sagði að hann teldi að væri raunhæf, þegar hann greiddi henni atkvæði sitt árið 2011, ættum við að vera að greiða 4,7 milljörðum meira. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga til að setja hlutina í samhengi. Við ræðum hér um það hvernig á að halda utan um þá miklu fjármuni sem fara til þróunarsamvinnu. Það skiptir mjög miklu máli að það sé gert með þeim hætti að um það ríki þverpólitísk sátt. Það hefur verið aðall okkar í stjórnarandstöðunni. Það hefur verið hið sama markmið sem hver einasti utanríkisráðherra frá hinum glæsilega leiðtoga Framsóknarflokksins Ólafi Jóhannessyni til þessa ráðherra sem er sá eini sem sker sig úr; allir þeir sem á undan komu hafa verið fullir af vilja og kappi til að halda þverpólitískri sátt. Svo kemur þessi hæstvirti ráðherra með mál sem mætir gríðarlegri andstöðu. Þegar málið dagar uppi á þingi í fyrra hafði hæstv. ráðherra ráðrúm til að hugsa sig um, ráðrúm til að leita eftir samstöðu við stjórnarandstöðuna, skoða málið hugsanlega upp á nýtt og athuga hvort hægt væri að leggja það fram með einhverjum öðrum hætti sem gerði að verkum að líklegra væri að ná þverpólitískri sátt. Það var engin tilraun gerð til þess. Í sjálfu sér er það líka stórskrýtið að eina málið sem hæstv. ráðherra leggur fram sem eitthvað kveður að, gerir það að máli númer eitt, er þetta. Allt hitt eru mál sem varða allt það sem hann varast vildi, þ.e. auknar innleiðingar á ESB-löggjöf, það eru EES-mál. Þetta er mál númer eitt hjá hæstv. ráðherra, sett í forgang og þetta er eina málið sem hann er í reynd að leggja hér fram og telur að marki einhver spor. Í því ljósi get ég út af fyrir sig vel skilið það að hæstv. ráðherra sé kappsmál að ná því fram vegna þess að öll önnur stórmál hafa lekið niður í höndum hans. Var þetta ekki ráðherrann sem ætlaði að slíta aðildarumsókn að ESB? Hvernig reiddi því máli af? Hver er afstaða ESB sjálfs til þess? Jú, þeir sendu honum fingurinn, storka honum fyrir hvað, minna en tveimur vikum, þegar þeir segja blákalt við blaðamenn að Íslendingar geti hvenær sem þeir vilja, bak næstu kosningum, sótt um eins og ekkert hafi í skorist, haldið áfram, tekið upp umsóknina. Með öðrum orðum hefur ekkert gerst í því máli sem hægt er að segja að hafi kallað fram einhverjar meginbreytingar. Málið er sannarlega á ís, á þeim sama ís og það var lagt á í tíð fyrri ríkisstjórnar. Það hefur ekkert breyst. Tökum annað mál sem hæstv. ráðherra ætlaði að gera hér að stórmáli líka, það var að halda fram stefnu fyrri ríkisstjórnar sem fyrst ríkisstjórna setti norðurslóðir með formlegum hætti á dagskrá. Hvar eru norðurslóðir í dag? Það heyrir enginn af þeim nema af því að okkar ágæti forseti, Ólafur Ragnar Grímsson, er stöðugt með þau á dagskrá. Forseti lýðveldisins setti á fund mestu ráðstefnu um þau mál sem haldin hefur verið, bauð mörgum þjóðarleiðtogum þar að borðinu. Þegar hann bauð utanríkismálanefnd að sitja þá ráðstefnu og hlýða á setningarræðu sína var það samkvæmt sérstakri skipan hæstv. utanríkisráðherra að framhandleggur hans í nefndinni kom með handrit úr utanríkisráðuneytinu þar sem bókstaflega var fyrirskipað að ljúka máli fyrir tiltekinn tíma. Það var smekkur þeirra sem þar um réðu að setja fundinn, sennilega forseta lýðveldisins til háðungar, á sama tíma og hann hélt ræðu sína. Þetta var framlag Framsóknarflokksins og hæstv. utanríkisráðherra og hv. þm. Silju Daggar Gunnarsdóttur til norðurslóða á þessu kjörtímabili. [[Gripið fram í.]]Það mál er týnt. En sem betur fer það í góðum höndum forseta lýðveldisins. Svona er mál eftir mál sem hæstv. utanríkisráðherra hugðist í [[Gripið fram í.]]upphafi kjörtímabilsins bera hér fram, þau eru öll týnd, þau eru gufuð upp. Hvernig fór með hið bætta samband við Bandaríkin? Var það ekki eitt sem átti líka að gera? Hvernig fór það? Jú, það hafa aldrei verið meiri hótanir af hálfu Bandaríkjamanna gagnvart Íslandi út af hvalveiðum en einmitt núna. Hingað kemur ekki nokkur maður nema einhverjir kontóristar í heimsókn og svo hefur það ekki verið. Muna menn þegar hæstv. ráðherra sagði hér í upphafi að hann ætlaði að sýna allt önnur vinnubrögð og viðmót gagnvart Bandaríkjunum og fann eðlilega að því að fyrri ríkisstjórn tókst ekki að fá nokkurn ráðherra Bandaríkjanna hingað í heimsókn? Hvað hefur gerst síðan? Jú, hann hefur fengið einhverja strompa úr ráðuneytum, en Bandaríkjamenn vilja ekki tala við hæstv. ráðherra. Við þessar aðstæður er það helsta bjargræði og haldreipi hæstv. ráðherra að leggja fram tillögu um að slá af þá stofnun sem sennilega má segja að hafi aukið hróður Íslands í útlöndum mest. Er það verk og hlutverk utanríkisráðherra að slá í einu höggi til jarðar þá stofnun sem mest og best hefur borið hróður Íslands um heila meginálfu? Herra guð, segi ég bara, það eru aldeilis verkin sem liggja eftir þessa ríkisstjórn í utanríkismálum. Ef ekki væri fyrir forseta lýðveldisins þá hygg ég að það mætti segja að hlutur Íslands í utanríkismálum væri ansi léttvægur í dag. En því segi ég þetta sem var það sem olli því að ég taldi að ástæða væri til að spyrna við fótum þegar varaformaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir, sýndi hæstv. forseta lýðveldisins þá vanvirðingu að koma í veg fyrir að utanríkismálanefnd gæti sýnt forsetanum þann sóma að vera við setningarræðu hans við einhverja mikilvægustu ráðstefnu sem haldin hefur verið um norðurslóðir hér á landi og sem í reynd bjargaði heiðri Íslands, vegna þess að norðurslóðir eru gleymt hugtak af hálfu ríkisstjórnar Íslands. Aðeins til að svara því sem sami hv. þingmaður sagði hér áðan, að það hefði verið með vélabrögðum sem við hefðum knúið hana til þess að fá til fundar við okkur þrjá fulltrúa sem höfðu sent inn álit og við höfðum ekki fengið að ræða við. Ég segi það enn og aftur: Hún kallar það vélabrögð, en ég tel að þar hafi ég, með því að notfæra mér rétt í þingsköpum, bjargað þeim tætlum sem eftir voru af heiðri hennar sem varaformanns í nefndinni. Því hefði það ekki gerst hefði það orðið að stórkostlegu máli hér í þingsölum sem hefði dregið langan slóða á eftir sér. Það er mikilvægt að þetta komi fram, herra forseti. Meginatriði þessarar umræðu hefur verið tillaga okkar um sátt. Hún gengur út á það að í staðinn fyrir að Þróunarsamvinnustofnun sé slegin af verði hún, í anda laga sem samþykkt voru og flutt af hæstv. ríkisstjórn á síðasta vori og tóku gildi í júlí, færð í heilu lagi inn í ráðuneytið og hún verði þar ráðuneytisstofnun í anda þeirra laga eða eins og lýst er í greinargerð með frumvarpinu. Það vill svo til að það var fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins sem lagði grunn að þessu árið 2000 og bókstaflega lýsti tilganginum í því að skapa rými fyrir ráðuneytisstofnun innan íslensks réttar, innan laga um Stjórnarráð Íslands, til að svara aðstæðum eins og þessum. En stjórnsýslulegt flaustur hæstv. ráðherra og eftirtektarleysi á umhverfi sínu, eins það birtist í þessu mál, var slíkt að hæstv. ráðherra vissi bersýnilega ekki að hann sjálfur hafði samþykkt lög sem hann segir að ríkisstjórn hafi lagt fram sem gerði ráð fyrir því að svona vinnubrögð yrðu viðhöfð til þess að svara aðstæðum eins og þessum þegar menn vilja flytja verkefni inn í ráðuneytið. Hæstv. ráðherra virðist einfaldlega ekki hafa vitað af því. Það er vel hægt að fyrirgefa honum það, en það er hins vera erfitt að sjá í gegnum fingur sér við hæstv. ráðherra þegar hann kemur og beinlínis bítur og slær á þær hendur sem eru réttar honum til að reyna að ná sáttum. Það kom glögglega fram í ræðu og andsvari hæstv. ráðherra hér fyrr í dag að hann hefur ekki einu sinni lesið heima. Hann þekkti hvorki haus né sporð á þeim málum sem við vorum hér að tala um. Hann virtist í fyrsta lagi ekki vita að skýrslan, sem hann sagðist hafa byggt sitt eigið frumvarp á, gerir ráð fyrir fyrirkomulagi af þessu tagi. Það kemur skýrt fram í skýrslu Þóris Guðmundssonar, sem ráðherra segir sjálfur að hann byggi frumvarpið á. Í öðru lagi kom það skýrt fram að hann vissi ekki einu sinni hvað lögin sem við samþykktum hér um Stjórnarráð Íslands í sumar fælu í sér. Í þriðja lagi þá kom það líka fram hjá hæstv. ráðherra að hann hefur svo vélrænt viðhorf til embættismannaveldisins og til laganna að hann skilur ekki að löggjafinn er framkvæmdarvaldinu æðri. Hann hélt því fram að ekki væri hægt að fara þessa leið vegna þess að stjórnarráðslögin gerðu ráð fyrir því að það væri ákvörðun ráðherra. Herra trúr. Er það ekki Alþingi Íslendinga sem ræður því sjálft hvort það gefur hæstv. ráðherra fyrirmæli um að búa til stofnun af þessu tagi innan vébanda ráðuneytisins í anda tiltekinna laga? Eða veit hæstv. ráðherra heldur ekki af þeim möguleika að hægt væri að setja pósitíft ákvæði [[Forseti hringir.]]inn í lögin um Þróunarsamvinnustofnun, að svona skyldi fyrirkomulag hennar vera - og það eru sérlög sem taka hinum fram.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir ræðuna. Nú finnum við fyrir mjög eindregnum ásetningi hæstv. utanríkisráðherra að keyra þetta mál fram enda þótt fram hafi komið mjög vel rökstudd og víðtæk gagnrýni á frumvarpið af hálfu stjórnarandstöðunnar og í samfélaginu almennt, sem sagt ekki bara hér innan dyra heldur utan dyra einnig. Ef svo fer sem tölfræðin segir okkur, að það gæti vel hent að þetta frumvarp yrði samþykkt, þá kemur dagur eftir þennan dag. Sér hv. þm. Össur Skarphéðinsson einhvern möguleika eða kost í stöðunni að þessari ákvörðun yrði snúið til baka? Ég geri mér grein fyrir því sem formaður BSRB til margra ára að slíkt er ekki auðvelt. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að þegar ráðist er í kerfisbreytingar er erfitt að vinda ofan af þeim, á nákvæmlega sama hátt og það hefur áhrif á starfsemi stofnunar og líf starfsmanna þegar þær eru teknar upp með rótum og skipulagi breytt, en mig langar til að heyra álit hv. þingmanns á þessu eða vangaveltur hans um möguleika í þessu efni. Hvað gæti morgundagurinn borið í skauti sér að þessu leyti?
Herra forseti. Það gáfulegasta sem sagt hefur verið í þessari umræðu voru orð hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar sem sagði: Það á ekki að skakast í stofnunum sem hafa staðið sig vel. Hann er eini þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem hefur tekið til máls um málið og hann gagnrýndi það. Ég er sammála því. Það á hvorki að skakast í stofnuninni né í málaflokknum. Hv. þingmaður orðaði það svo að það væri einbeittur vilji ráðherrans að knýja þetta mál fram. Það kann vel að vera, en þá verða ég að draga hér eina markalínu og hún er þessi: Þetta mál kemur hæstv. ráðherra ekki lengur við. Málið er á forræði þingsins. Það er þingið sem á að ákveða þetta. Það vill svo til að formaður utanríkismálanefndar, sem nú hefur reyndar hopað af hólmi, er sú okkar allra sem sitjum í þinginu sem hefur haft hæst um það, reyndar síðustu tíu árin, að ný vinnubrögð þurfi í stjórnmálunum. Það er rétt að rifja það hér upp að á afdrifaríkasta degi í stjórnmálaferli hennar gaf hún yfirlýsingu þar sem hún sagðist vilja vinna með fólki, leita sátta og velta upp nýjum kostum. Það hefur komið í ljós að í þeim efnum er heldur ekkert að marka hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur. Hún hefur varla tekið þátt í umræðum og ekki svarað fyrirspurnum sem til hennar er beint. Spurningu hv. þingmanns um hvað morgundagurinn ber í skauti sér svara ég með þessum hætti: Ef það fer svo, eins og allt bendir til, að þetta verði samþykkt þá verða menn að sjá hvaða reynsla kemur á málið. Það getur auðvitað ekkert fylgt af okkar hálfu nema góðar óskir í nýjum leiðangri. En ef í ljós kemur að sá kvíðbogi sem við höfum borið fyrir málinu reynist réttur um að þekking glatast, hún þynnist, hún byggist ekki áfram upp eða því sem hefur verið haldið hér fram að málaflokkurinn verði ruslakista fyrir starfsmenn sem eru á millum pósta og ekki hægt að finna neitt starf fyrir - ég veit af fyrri störfum að það kemur fyrir og ég veit hvernig menn hafa gert þetta í ráðuneytinu - þá þurfum við auðvitað að skoða málið aftur [[Forseti hringir.]]og þá finnst mér einboðið [[Forseti hringir.]]að við förum sömu leið og Ítalir, hugsum málið [[Forseti hringir.]]upp á nýtt og komumst að þeirri niðurstöðu að íslenska fyrirkomulagið núverandi er best.
Hæstv. forseti. Ég get að mörgu leyti tekið undir það sem fram kom í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sem þekkir mjög vel til þessa málaflokks, ekki aðeins hefur hann gegnt stöðu utanríkisráðherra og fylgst með þróunarvinnunni frá þeim sjónarhóli heldur hefur hann lengi verið mikill áhugamaður um þetta málefni sem ég held að skýri þann hita sem hefur einkennt málflutning hans. Honum er ekki sama um þetta starf. Honum er ekki sama um þessa stofnun og það ber að virða. Ég tek einnig undir að það á ekki, eins og hann orðar það og vitnar í þingmann Sjálfstæðisflokksins, að skakast í stofnunum sem hafa staðið sig vel. Það er alveg rétt. Ég er algerlega sammála því. Einhvern tíma var það orðað svo af hálfu Philips Boyers, sem var aðalframkvæmdastjóri heimssambands símamanna og kom hingað til að ræða um einkavæðingu í þeim geira, að það ætti ekki að reyna að gera við það sem ekki væri bilað. Það er náttúrlega vinnureglan sem við eigum að hafa sem útgangspunkt okkar. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég get alveg tekið undir að það er eðlilegt að meta málin í ljósi reynslunnar, en því er ekki lokið. Atkvæðagreiðsla hefur ekki farið fram um málið. Við þekkjum vilja margra innan stjórnarmeirihlutans, sem eru málinu í hjarta sínu ósammála og vilja ekki að það nái fram að ganga. Þar til endanleg atkvæðagreiðsla hefur farið fram um málið skulum við ekki gefa okkur neina niðurstöðu.
Herra forseti. Það er náttúrlega alveg ljóst að þingmenn Framsóknarflokksins eru fullkomlega fjötraðir í þessu máli. Við heyrðum það best á dómadagsræðu hv. þm. Silju Daggar Gunnarsdóttur hér fyrr í dag, sem notaði helming af ræðu sinni til þess að fara í persónulegar árásir. Vitaskuld uppskar hún viðmót af sama toga. Fram að því hafði umræðan verið fullkomlega málefnaleg af minni hálfu, annarra og ekki síst hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur sem gerði mjög efnislega grein fyrir máli sínu og talaði með allt öðrum hætti en hæstv. ráðherra en þó sérstaklega hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir sem hér í dag hélt áfram skelfilegri píslargöngu sinni í þessu máli. Það er ekki saman að jafna vinnubrögðum hennar, sem voru óskapleg og þinginu til vansæmdar, og vinnubrögðum hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur sem hélt sig, þegar upp var staðið, við þau lög sem bjóða okkur þingmönnum ákveðinn rétt. En um það hvernig málið fer þá verður náttúrlega að undirstrika að hér hefur enginn þingmaður Sjálfstæðisflokksins flutt ræðu málinu til stuðnings, ekki einu sinni komið upp í andsvör. Það getur vel verið að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sé komin í salinn þeirra erinda að flaðra upp um hæstv. ráðherra fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins í þessu vitlausa máli. Hins vegar verð ég að segja það sjálfstæðismönnum til hróss að þeir hafa ekki einu sinni talað um að málið sé ágætt. Hv. þingmenn eins og Brynjar Níelsson, sem hafa skoðanir á öllum sköpuðum hlutum, hlaupa héðan út eins og hraktir hundar þegar þeir koma í salinn og heyra um hvað er verið að ræða. Þeim liggur við uppsölum út af þessu máli. Við eigum ekki að hringla í málaflokkum eða stofnunum. Ef við komumst í ríkisstjórn eftir næstu kosningar eigum við ekki að segja núna að við ætlum að breyta þessu aftur vegna þess að við eigum að skoða hvort ótti okkar reynist [[Forseti hringir.]]réttur. Við skulum vona ekki. Við höfum alla vega rétt hér fram sáttarhönd sem hefur ekki bara [[Forseti hringir.]]verið slegið á heldur beinlínis bitið [[Forseti hringir.]]í af hálfu stjórnarliðsins.
Hæstv. forseti. Þetta er að mörgu leyti búin að vera athyglisverð umræða. Mig langar til að víkja að einum þætti sem fram kom í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar varðandi viðveru ráðherra og þingmanna í þeirri nefnd sem fjallar um málið. Það er alveg rétt sem hann segir að eftir að mál er komið inn til þingsins þá er það á forræði þingsins og á forræði þeirrar nefndar sem um málið fjallar. Auðvitað eigum við að horfa til þess fyrst og fremst að formenn nefnda og nefndarmenn séu viðstaddir og síðan aðrir eftir atvikum sem vilja taka þátt í umræðunni. Hins vegar og ég vék að því aðeins í umræðunni um fjárlögin skiptir líka máli að hafa ráðherra til staðar einfaldlega vegna þess að þeir eru upphaflegir ábyrgðarmenn mála. Þeir þekkja markmiðin, þeir þekkja umgjörðina um smíði málanna og á endanum eru það þeir sem koma að allri málamiðlunarvinnu. Þannig er samspilið á milli framkvæmdarvaldsins og þingsins. Þess vegna þótti mér góður bragur á því þegar hæstv. menntamálaráðherra kom hingað til þingsins á lokastigum fjárlagumræðunnar að okkar ósk til þess að við fengjum sýn hans á það sem undir ráðuneyti hans heyrði. Þá var það náttúrlega fyrst og fremst eins og við þekkjum öll Ríkisútvarpið sem kom þar til álita. Að sama skapi þótti mér gott að sjá til þess að hæstv. utanríkisráðherra var hér og er í húsinu og hefur fylgst með þessari umræðu. Ég verð að viðurkenna að ég las það úr andlitssvip hans að hann þurfti talsvert á sig að leggja til að vera við umræðuna og hlýða á það sem gagnrýnendur frumvarps hans höfðu fram að færa. En ég hygg að það hefði verið gott ráð hjá honum að koma til umræðunnar á fyrri stigum. Þetta mál á sér langan aðdraganda í þinginu. Það hefur áður komið fram og umræðan hefur verið löng og það sem má læra af umræðunni er að hún hefur einkennst af vaxandi þunga. Sífellt fleiri hafa komið til umræðunnar með sín sjónarmið og það hefur mátt merkja á henni að það er vaxandi sannfæring fyrir því að málið sé ekki þess eðlis að við eigum að hrapa að því að afgreiða það. Það stendur enn af minni hálfu að svo er. Mig langar þessu næst að fara aðeins inn á mikilvægi stofnanabreytinga af þessu tagi og þá með hvaða hætti eigi að bera sig að við þær. Í grófum dráttum eru tvær línur uppi. Annars vegar er sú hugsun að hlutverk Alþingis eigi fyrst og fremst að vera almenn stefnumótun. Síðan eigi það að vera framkvæmdarvaldsins að sjá um hvernig þeirri stefnu er komið í framkvæmd innan þess ramma sem fjárveitingavaldið ákveður, stofnanaleg umgjörð eigi ekki að skipta máli. Þetta hefur iðulega verið notað af hálfu þeirra sem hafa viljað einkavæða opinbera þjónustu. Þeir hafa sagt: Það sem skiptir þegnana máli er tvennt, það sem tekið er upp úr þeirra vösum inn í skatthirslurnar, hvernig farið er að því og svo hins vegar að peningarnir nýtist í samræmi við það sem Alþingi ákveður, við þá stefnu sem mótuð er af Alþingi. Þetta er annar þráðurinn. Síðan er það hinn þráðurinn sem segir: Stofnanalegt umhverfi getur skipt máli. Það er ekki hægt að alhæfa um það, alls ekki. Það skiptir máli hvernig stofnanir eru gerðar að umgjörð utan um samkeppni eða samvinnu eftir atvikum. Við höfum fengið núna upp á okkar borð hugmyndir hæstv. heilbrigðisráðherra um að peningar eigi að fylgja sjúklingi. Þetta er mantra frá Milton Friedman og nýfrjálshyggjunni sem er að reyna að taka skipulagsvaldið frá samfélaginu og færa það yfir til markaðshyggjunnar. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur talað fyrir þessu. Nú erum við að sjá fyrstu merki þess að hann er að byrja að skipuleggja heilbrigðiskerfið með þá hugsun í huga. Þarna skiptir miklu máli hvaða fyrirkomulag við höfum á þeim stofnunum sem eiga að ná fram þeim markmiðum sem löggjafinn setur og síðan fjárveitingavaldið. Í anda fyrri hugsunarinnar eru breytingar sem voru gerðar á stjórnarráðslögunum síðastliðið vor í kjölfar deilna um Fiskistofu eins og við munum. Eftir þær breytingar sem gerðar voru á lagabálknum er núna kveðið á um það í 6. gr. laganna að heimilt sé að setja á fót sérstakar starfseiningar og ráðuneytisstofnanir sem eru starfræktar sem hluti af ráðuneyti. Nú vitna ég í 6. gr., með leyfi forseta: „Slíkum starfseiningum stýrir embættismaður, í skilningi laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, undir yfirstjórn ráðuneytisstjóra.“ Ég lagðist algerlega gegn þessu þótt ég telji að það eigi að vera mikill sveigjanleiki í hinu opinbera kerfi og því kerfi eigi stöðugt að vera hægt að breyta og laga að breyttum þörfum og óskum og viðhorfum sem uppi eru, það á stöðugt að vera hægt. Þegar gerðar eru hins vegar breytingar á stofnanaveldinu eða stofnanakerfinu sem hafa áhrif á starfsemina þá á það að koma inn til Alþingis sem sníður þennan stakk. Þar er kominn samanburðurinn sem ég var að taka upp með heilbrigðisþjónustuna. Þar skiptir stofnanaþátturinn skiptir máli um sjálfa framkvæmd stefnunnar. Þessu hafa menn haldið fram í tengslum við þetta frumvarp um Þróunarsamvinnustofnun. Menn telja að það skipti máli hvaða háttur er hafður á í þessu efni, hvort um er að ræða afmarkaða stofnun sem sinnir hlutverkinu eða hvort hún er hluti af ráðuneyti til að mynda. Ég held að þetta geti skipt máli. Menn hafa verið að taka það upp hér líka í þessari umræðu að við erum með veigamikla starfsemi eins og Vegagerðina sem starfar sjálfstætt samkvæmt samgönguáætlun, samkvæmt fyrirmælum sem Alþingi og framkvæmdarvaldið setur að öðru leyti, en hún er aðgreind og sjálfstæð. Mig langar til að víkja að einum þætti sem ég held að skipti máli í stofnanalegu tilliti. Ég hef reyndar gert það áður. Þegar landbúnaðarráðuneytið var fært inn í atvinnuvegaráðuneytið á sínum tíma þá held ég að flestir hafi séð skynsemina í því. Það er skynsamlegt að vera með stjórnsýslu atvinnunnar almennt undir sama þaki, undir sömu regnhlíf, að vera þar með sjávarútveginn, vera þar með landbúnaðinn og jafnvel með iðnaðinn, hafa það allt undir einni regnhlíf. Það er að mörgu leyti skynsamlegt. En að öðru leyti ekki. Að hvaða leyti gæti það verið vanhugsað? Jú, það verður nefnilega eðlisbreyting þegar lagt er niður nokkuð sem heitir landbúnaðarráðuneyti. Landbúnaðarráðuneytið hefur bara eitt hlutverk, það er að vera stjórnsýsluleg umgjörð utan um landbúnaðinn í landinu. Það er ákveðin viðurkenning á landbúnaðinum sem mikilvægs hluta af efnahagslífi okkar að hafa utan um hann tiltekið ráðuneyti sem hugsar síðan um ekkert annað en hann. Mér finnst þetta vera þáttur sem er alveg þess virði að hugleiða, vegna þess að þetta tengist umræðuefni okkar hér sem er Þróunarsamvinnustofnun. Það er stofnun sem hefur bara þetta tiltekna hlutverk, að sinna þróunarvinnu, ekki allri heldur að hluta til, og hún á ekki að hugsa um neitt annað en það. Í því er fólgið nokkuð sem Bretar kalla „commitment“, þ.e. að menn hafa ákveðna skuldbindingu og þetta einkennir síðan allt starfið vegna þess að þetta er eina markmiðið. Það kynni hins vegar að breytast þegar komið er með starfsemina inn í annað ráðuneyti. Hæstv. forseti. Nú líður að því að tími minn renni út, en ég hefði haldið að stjórnarmeirihlutinn gæti farið að þeirri ósk sem fram hefur komið við þessa umræðu af hálfu þeirra sem þekkja til starfs sem fer fram t.d. á vegum OECD um skipulag í þessum efnum og beðið eftir hvað kemur út úr athugunum þeirra. Það hefur komið fram í umræðunni að nokkuð sem heitir DAC-nefnd, það er nefnd sem starfar á vegum OECD, er að gera úttekt á starfsemi í ýmsum ríkjum sem er sambærileg við það sem við erum að fjalla um núna. Eftir því sem ég skil málið þá á þessi úttekt að fara fram á komandi ári, árinu 2016, og liggja fyrir eftir það. Við höfum fengið ábendingar um það í þessari umræðu að margir horfi til þess fyrirkomulags sem við höfum á Íslandi sem eftirsóknarverðs. Ég man ekki betur en það væri vísað til Ítalíu í þeim efnum, að Ítalir væru að horfa til okkar fyrirkomulags. Ef það er nú þannig að þetta er ekki mál sem liggur lífsins á að fá í gegn - það eru engar slíkar stórvægilegar breytingar sem það hefði til bóta, þetta á t.d. ekki að spara peninga, svo dæmi sé tekið - og ef það er engin hætta á ferðum að bíða og ef það er svo í annan stað að mikil gagnrýni er á málið innan sem utan Alþingis og ef það er verið að vinna þessa samanburðarvinnu erlendis, væri þá ekki gott ráð að hinkra við og bíða og kanna hvað kemur út úr þeim viðræðum? Annar kostur væri sá að gefa sér tiltekinn tíma, að við gæfum okkur einhverja mánuði, segjum fyrir þinglok, og reyna að ná sáttum, þverpólitískri sátt um þetta mál innan veggja þingsins. Það hefur vissulega komið til kasta utanríkismálanefndar og segja má sem svo að þar sé verkefnið að komast að niðurstöðu og leita eftir þverpólitískri samstöðu um hugsanlega sátt í málinu. En ég hef það á tilfinningunni að það hafi ekki verið í boði nokkru sinni. Mér hefur fundist þetta vera ansi mikið stál í stál. Það má hugsanlega gagnrýna okkur í stjórnarandstöðunni fyrir að hafa uppi svipuð sjónarmið, svipaða læsta stöðu í málinu. En þó hefur örlað á því undir lok þessarar umræðu eða á seinni stigum hennar að stjórnarandstaðan hefur verið að tefla fram ýmsum hugmyndum, ýmsum millileiðum í þessu efni. Ég vil nota þessar fáu sekúndur sem eftir eru til þess að hvetja hæstv. utanríkisráðherra, hvetja hæstv. utanríkismálanefnd og verkstjórann þar á bæ að íhuga það tilboð sem hefur komið fram af hálfu stjórnarandstöðunnar um að við reynum að ná þverpólitískri sátt í máli sem á engan hátt getur kallast flokkspólitískt. Hér hafa menn mismunandi skoðanir og mismunandi viðhorf þvert á stjórnmálaflokka. Það eru engar skýrar línur í þeim efnum þegar kemur að stjórn og stjórnarandstöðu. Það sem hins vegar hefur gerst er að málinu hefur verið teflt inn í þann farveg. Það tel ég ekki hafa verið hyggilegt.
Hæstv. forseti. Ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum með að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki léð máls á því að koma á nokkurn hátt til móts við eða viljað taka til greina þær tillögur sem minni hluti hv. utanríkismálanefndar hefur lagt fram við 3. umr. Hæstv. ráðherra virðist vera algjörlega sama um að djúpstæð gjá sé á milli meiri hluta og minni hluta á Alþingi. Miðað við þátttökuna í þessari umræðu og þann fjölda sem hefur verið í þingsal af hálfu stjórnarmeirihlutans þá hef ég því miður ekki mikla von um að áhugi sé á því að samþykkja þá sáttatillögu sem minni hlutinn í hv. utanríkismálanefnd hefur lagt fram, sáttatillögu sem gengur mjög langt í þá átt að teygja sig að vilja ráðherrans og teygir sig reyndar svo langt að mörgum okkar finnst það nálega erfitt en við vorum engu að síður tilbúin til þess að setja nafn okkar við vegna þess að við teljum málaflokkinn svo mikilvægan að okkar ýtrustu kröfur séu ekki aðalatriðið heldur að gera málaumbúnaðinn sem allra bestan miðað við það að uppi séu gríðarlega ólík sjónarmið. Ég fæ ekki betur séð en að það verði skilið við þetta mikilvæga mál í miklu ósætti á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það finnst mér gríðarlega dapurlegt því að þróunarsamvinna er verkefni sem mun því miður bara verða mikilvægara, að því er ég tel, á komandi árum. Þess vegna þurfum við að hafa þetta í sem allra bestu horfum. Hæstv. forseti. Ég vil því aftur lýsa yfir vonbrigðum mínum með það hvernig umræðan hefur farið hér í dag. Það er náttúrlega smávon eftir þegar kemur að atkvæðagreiðslunni, en ég hef ekki nógu góða tilfinningu fyrir því hvernig hún fer. Það finnst mér miður.
Herra forseti. Ég trúi á hið góða í manninum. Hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir spurði mig snemma í þessari umræðu í vetur hvort ég teldi einhvern möguleika á því að fyrir hæstv. ráðherra vekti, með þessari breytingu, að nota hugsanlega þá miklu fjármuni sem er að finna innan þróunarsamvinnugeirans til að koma fram öðrum hagsmunum Íslands. Þá svaraði ég henni að ég teldi að ekkert slíkt vekti fyrir hæstv. ráðherra. Það væri enginn möguleiki á því að það væri eitt af því sem að baki lægi. Hv. þingmaður spurði mig þá hvort ekki væru dæmi um það að nábýli þróunarsamvinnu og annarra pólitískra þátta í einu og sama ráðuneytinu hefði haft óheppileg áhrif. Ég svaraði því til að vissulega þekkti ég dæmi þess og vísaði reyndar til þeirra fyrir talsvert löngu síðan í öðrum löndum en taldi að þetta væri praxís sem væri búið að leggja af. Ég fór hins vegar heim til mín og rannsakaði málið og kannaði betur og kom aftur síðar í umræðunni og sagði við hv. þingmann að hugsanlega hefði ég haft rangt fyrir mér. Ég benti á nýlegt dæmi sem var Holland þar sem þróunarsamvinna og utanríkisviðskipti voru fyrir fimm árum sett í sama ráðuneyti. Það er alveg klárt að það hafði veruleg áhrif þegar fram í sótti og var nýlega gagnrýnt mjög harkalega í skýrslu. Því nefni ég þetta hér að mig rak í rogastans þegar hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir sagði í ræðu sinni í dag að eitt af markmiðum með þessari breytingu væri að samhæfa þróunarsamvinnu við önnur verkefni. Ég spurði þá hv. þingmann: [[Forseti hringir.]]Hvað þýðir það? Ég fékk engin svör. [[Forseti hringir.]]Kynnu grunsemdir hv. þm. Steinunnar Þóru Árnadóttur að vera [[Forseti hringir.]]réttar þegar upp er staðið?
Hæstv. forseti. Ég vona svo sannarlega að ég hafi ekki rétt fyrir mér í þessu máli. Ég vona svo sannarlega að það liggi enginn hvati nokkurs staðar til þess að haga utanríkispólitíkinni með þeim hætti að viðskiptahagsmunir okkar Íslendinga fari að vega þyngra en hagsmunir fátækra þjóða. En ég tel aukna hætta á því með því að flytja málaflokkinn inn í ráðuneytið þar sem utanríkismál eru að öðru leyti. Það verður þar með styttra á milli málaflokka. Eins og ég hef nokkrum sinnum bent á í umræðunni þá gerir millifyrirsögnin í athugasemdunum með sjálfu frumvarpinu mig sérstaklega órólega yfir þessu þar sem hreinlega stendur, með leyfi forseta: „Sterkari tengsl milli þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála.“ Mér finnst þetta gefa ádrátt um að eitthvað meira liggi undir. Það kom skýrt fram hjá þeim sérfræðingum sem komu fyrir hv. utanríkismálanefnd að þessu tvennu mætti alls ekki blanda saman, þróunarsamvinnu þyrfti alltaf að framkvæma á forsendum fátæka ríkisins. Þannig vil ég hafa það. Þannig tel ég að það eigi að vera. Ég er hrædd um að Íslands sé mögulega að færast inn á grátt og vont svæði.
Herra forseti. Hvað vakir þá fyrir hv. þingmanni sem lét þessi orð falla? Hvað þýðir að samhæfa eigi þróunarsamvinnu við önnur verkefni ráðuneytisins? Kannski gæti hv. þm. Karl Garðarsson upplýst okkur um það? Hann á líka sæti í utanríkismálanefnd og er mikill sérfræðingur um margt sem lýtur að utanríkismálum eins og ég þekki mjög vel af góðu samstarfi við hv. þingmann. Ég held að það þurfi að skýra þetta. Ég hef spurt eftir þessu hér í dag. Engin svör hafa komið. Herra forseti. Það er auðvitað orðið mjög framorðið í þessu máli. Í dag hafa komið fram nýjar upplýsingar af hálfu bæði hæstv. ráðherra og hv. þingmanns sem ég nefndi hér áðan, Silju Daggar Gunnarsdóttur, sem mér finnst að þurfi að skoða áður en við lokum málinu. Hæstv. ráðherra sagði hér í dag að það væri tóm vitleysa að það hefðu engar skýringar komið fram í þessari umræðu um tvíverknað milli Þróunarsamvinnustofnunar og utanríkisráðuneytisins. Síðan þuldi hann upp mörg tilefni sem ég hafði aldrei heyrt. Ég hef setið flesta fundi og alla framan af, sem um þetta mál hafa fjallað. Ég hef spurt hæstv. ráðherra mjög oft um þessi mál og það hafa engin svör komið. Þetta er óupplýst. Að vísu sagði hv. ráðherra að það væri tvöfaldur gagnagrunnur. Ég veit ekki hvaða gagnagrunnur það er sem er svo stór að vöxtum að hann kosti stórkostlegt fé og fokdýra fjármálastjórn. Gott og vel. Ef hæstv. ráðherra telur að þetta sé eitthvað sem þarf að vinda bug að þá liggur fyrir þinginu sáttatillaga sem kemur í veg fyrir þennan möguleika. Þó að það sé framorðið, herra forseti, ætla ég samt að spyrja hæstv. ráðherra, ég veit að það er fjandans frekja af mér, hvort hann telur ekki algjörlega nauðsynlegt að þessari umræðu verði frestað og málið skoðað í nefndinni [[Forseti hringir.]]áður en við göngum til atkvæða. Við þurfum að vita hvað við erum að greiða atkvæði um og [[Forseti hringir.]]hér hafa komið fram nýjar upplýsingar.
Hæstv. forseti. Ég get því miður ekki svarað því hvað vakti fyrir hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur eða hvernig túlka beri orð hennar í umræðunni fyrr í dag. Þau eru vissulega umhugsunarverð og bæta óþægilegum þætti í þessa umræðu, að því er mér finnst. Mér er minnisstætt þegar hæstv. forsætisráðherra talaði, líklega fyrir einhverjum missirum, um sóknarfærin fyrir Ísland sem væru fólgin í bráðnun íss og hlýnun jarðar og átti þá líklega við siglingar um norðurhvel jarðar. Ég ætla rétt að vona að Framsóknarflokkurinn og hæstv. utanríkisráðherra ætli ekki að fara að líta til sóknarfæra fyrir Ísland þegar kemur að þróunarsamvinnumálunum og nota þau sem einhvers konar sóknarfæri hvort sem er fyrir íslenska framleiðslu, íslenskan iðnað eða íslenskt hyggjuvit sem getur vissulega verið gott að kynna erlendis en það verður þó alltaf að gera það vegna þess að beðið var um það að frumkvæði ríkisins sem á að taka við því en ekki þannig að við séum að troða hagsmunum okkar sem ríkrar þjóðar upp á aðra og fátækari þjóð.
Herra forseti. Hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir sagði að hún hefði ekki hugmynd um það hvað stallsystir okkar, hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir, hefði átt við þegar hún sagði að eitt af markmiðunum með því að breyta Þróunarsamvinnustofnun með þessum hætti væri að samhæfa verkefni í þróunarsamvinnu við önnur verkefni utanríkisráðuneytisins. Ef enginn getur svarað því, er þá ekki nærtækast að hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir svari því sjálf? Jú, ég hef hér fyrr í dag mörgum sinnum innt hana eftir því hvað þetta þýði. Ég tel nauðsynlegt að það komi fram hvað átt er við. Það getur ekki verið flókið mál að útskýra þetta, hæstv. ráðherra hefur sannarlega sagt, mörgum sinnum held ég, fyrr í þessari umræðu að hér sé ekki átt við að það verði einhvers konar nábýli og mengun milli utanríkisviðskipta og þróunarsamvinnu. Ég hef sagt við þingmenn sem hafa rætt þetta mál við mig yfir ræðupúltið að ég hef ekki nokkra trú á því að slíkt vaki fyrir hæstv. ráðherra, en það vill svo til að hér hafa talað þingmenn í dag sem kalla sjálfa sig hina nýju vendi Framsóknarflokksins, töluðu um sjálfa sig sem nýtt fólk. Sannarlega getum við hæstv. utanríkisráðherra ekki endilega fellt okkur í þann flokk. Enginn veit hversu löng ævi okkar á þinginu verður þannig að það er hugsanlegt að nýtt fólk komi í stað okkar, maður í manns stað, og að einhver annar taki við af hæstv. utanríkisráðherra, hugsanlega einhver af þeim sem sitja í utanríkismálanefnd. Þarf þá ekki að liggja fyrir hvað það er sem þau eiga við með þessu? Í mínum huga er um lykilatriði að ræða. Herra forseti. Ég hef í ýmsum ræðum og andsvörum í dag fjallað örlítið um það hvílík vonbrigði mér eru að hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir virðist ekki einu sinni vera reiðubúin að skoða þær hugmyndir að sátt sem er að finna í tillögum okkar. Ég sagði að það hefði vakið mér vonbrigði og ég vil jafnvel vera svo róttækur í orðavali að kalla að ég sé sorgmæddur yfir því vegna þess að enginn þingmaður sem á sæti á hinu háa Alþingi hefur undirstrikað jafn skýrt og hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir hversu mikilvægt það sé að taka hér upp ný vinnubrögð. Ég hef sæg af tilvitnunum, þá elstu tíu ára gamla, í hv. þingmann allar götur frá því að hún tók, við litlar vinsældir ritstjóra Morgunblaðsins, borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins og forustu flokksins, að sér að vera forseti borgarstjórnar í skjóli annars meiri hluta en Sjálfstæðisflokksins. Hún gerði það með vísan í það að nauðsynlegt væri að innleiða ný vinnubrögð í íslensk stjórnmál. Þetta hefur hún allar götur síðan endurflutt með einhverjum hætti og það var gleðilegt að rekast á tilvitnun í hana frá því daginn eftir kosningar þegar ljóst var að nýir flokkar væru að taka við landsstjórninni, hún sagði að þjóðin hefði sannarlega kosið sér nýja ríkisstjórn og það væri til marks um að fólkið í landinu vildi breytt fyrirkomulag í stjórnmálunum, það væri að kalla eftir nýjum tímum. Hvað er það, herra forseti, sem fólkið í landinu var að kalla eftir? Því að á það væri hlustað og eftir samvinnu og víðtækri sátt í stjórnmálunum. Hér leggur stjórnarandstaðan fram tillögu til sátta í mikilvægu máli, deilumáli sem hefur slitið þingið sundur, a.m.k. hvað varðar þennan mikilvæga málaflokk, þróunarsamvinnu. Þegar rétt er út sáttarhönd finnst hv. þingmanni, formanni utanríkismálanefndar, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, þingmanninum, manneskjunni, konunni sem kallar eftir nýjum vinnubrögðum og víðtækri sátt, það ekki einu sinni svara vert. Ég spyr, herra forseti: Hvar er formaður utanríkismálanefndar? Hvernig stendur á því að þeim spurningum sem til hennar hefur verið varpað er ekki svarað?
Hæstv. forseti. Mig langar til að hrósa hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir staðfestu hans í þessu máli. Hann er að tala um málefni sem er honum hugsjónamál, sem hann hefur kynnst af eigin raun í starfi sem einstaklingur og lagt þar mikið af mörkum sem slíkur. Hann hefur sinnt þessu máli sem utanríkisráðherra Íslands og ber hag þessa málefnis mjög fyrir brjósti af þeim sökum þannig að hann verður ekki sakaður um að hafa ekki reynt að koma á framfæri þeim sjónarmiðum sem hann telur skipta máli í þessu efni. Hann hefur talað þessu máli innan veggja Alþingis en einnig utan veggja þess á fundum, skrifað blaðagreinar og þar fram eftir götunum. Nú þegar hillir undir að síðustu orðin verði sögð í þessari umræðu langar mig til að beina einni spurningu til hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sem hefur talað fyrir málamiðlun í þessu efni: Getur hann í nokkrum setningum sagt okkur í hverju sú málamiðlun væri fólgin? Ég geri mér fyllilega grein fyrir því, og það hefur komið fram í hans máli, að hann vill helst engar breytingar gera á núverandi fyrirkomulagi og vill að við höldum okkur við það fyrirkomulag sem nú er við lýði. Síðan eru gagnstæð sjónarmið, hæstv. núverandi utanríkisráðherra er [[Forseti hringir.]]á öðru máli. Hverjar teldi hv. þm. Össur Skarphéðinsson helstu mögulegu málamiðlanir í þessu efni?
Herra forseti. Hv. þingmaður spyr mig: Hverjar eru hugsanlegar málamiðlanir í þessu máli? Það hefur komið fram í máli þeirra sem standa að tillögunni ásamt mér að þau telja jafnvel fulllangt gengið með þessari málamiðlun. Ég tel að í stöðunni sé rétt af okkur að stíga svona langt. Við höfum sömuleiðis sagt algjörlega skýrt að ótti okkar við að sérhæfing og reynslusjóður ÞSSÍ glatist er helsta ástæða okkar fyrir því að við erum málinu svona harkalega andsnúin. Þarna deilum við viðhorfum með höfundi skýrslunnar sem var lögð til grundvallar þessu frumvarpi. Hann talar um að það sé hætta á að stofnanaminnið glatist og ef mikið er um flutning á starfsmönnunum út og inn úr geiranum geti, eins og hann segir, þekkingin útvatnast fljótt. Ég hef sagt að það skipti miklu máli í þessum efnum að þetta viðhorf sé virt. Kannski er það rangt viðhorf, kannski hefur ráðherrann rétt fyrir sér, en hann er þá á annarri skoðun en við Þórir Guðmundsson. Einn möguleiki að sátt í þessu efni væri vitaskuld að fyrir lægi að starfsfólkið sem væri í þessum geira og kemur inn í ráðuneytið með þessari lagabreytingu væri ekki orpið undir flutningsskylduna. Það skiptir töluverðu máli.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir þetta svar. Við erum augljóslega að hlaupa lokametrana í þessari löngu umræðu um Þróunarsamvinnustofnun. Við hefðum að sjálfsögðu kosið að málalyktir yrðu á annan veg en nú blasir við en ég minni á að atkvæðagreiðslu um málið er enn ekki lokið. Ég hef sett mig að nýju á mælendaskrá og mun flytja mjög stutta ræðu um mat mitt á þeirri stöðu sem nú er uppi og læt lokið þessu andsvari.
Hæstv. forseti. Ég þarf ekki langa ræðu að þessu sinni. Ég reifaði málið hér fyrr í dag, fór yfir helstu efnisþætti og reyndi að skilja og skilgreina hvað veldur því að eins mikil andstaða er við málið og raun ber vitni. Ég tel þessa andstöðu sprottna af margvíslegri rót. Annars vegar eru þeir sem horfa til kerfisbreytinga sem verið er að framkvæma erlendis og starfs sem unnið er á vegum OECD um samanburð á fyrirkomulagi í ýmsum ríkjum. Þeir aðilar hafa bent á að ýmsar þjóðir horfi til Íslands sem dæmis, Ítalir telji að mörgu leyti ákjósanlegt það fyrirkomulag sem við höfum. Aðrir líta svo á að það veiki starfsemina að setja hana undir stærri regnhlíf. Ég hef tekið sem samanburðardæmi þar að þó að ýmsir kostir hafi verið við það að sameina atvinnuvegaráðuneytin hafi það að mörgu leyti veikt landbúnaðinn sem slíkan að tapa sinni stjórnsýslulegu umgjörð. Umgjörð getur nefnilega skipt máli og það er mergur málsins í málflutningi ýmissa sem hafa kvatt sér hljóðs um þetta mál að slík breyting komi til með að veikja Þróunarsamvinnustofnun að þessu leyti. Síðan hafa ýmsar aðrar ástæður verið tíndar til og þess er að lokum að geta að jafnvel þótt menn hafi læst sig í ákveðinni niðurstöðu á báða vegu hefur ekki skort á það, stjórnarandstöðumegin, að menn hafi viljað leita lausna og sátta í þessu máli, millilendingar, setja málið í bið í fáeina mánuði og freista þess að taka það út úr hita umræðunnar þannig að menn komi örlítið kældari að borði og leiti niðurstöðu í máli sem er ekki flokkspólitískt á nokkurn hátt. Þetta er praktískt mál fyrst og fremst og á ekki að þurfa að sundra okkur flokkspólitískt eða eftir landamærum sem liggja á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Málið verður að sjálfsögðu ekki til lykta leitt fyrr en við göngum til atkvæða um það. Ég sagði, hæstv. forseti, að ég ætlaði að tala stutt í þessari umferð og hef því lokið máli mínu.
Virðulegur forseti. Mig langar að taka fram að í fyrsta lagi hygg ég að þetta sé mín síðasta ræða í umræðu um þetta mál og því vil ég endurtaka nokkur atriði, sér í lagi eitt, það að markmiðið með þessari breytingu er ekki að skaða það starf sem unnið hefur verið í þróunarsamvinnu. Þvert á móti ætlum við að reyna að búa til öflugra lið til að vinna að því að bæta, ef hægt er að bæta, starfsemi okkar þegar kemur að þróunarmálum. Mig langar líkt og hv. þm. Ögmundur Jónasson sem talaði á undan mér, og það geri ég einlæglega, að þakka þingmönnum fyrir þann áhuga sem þeir hafa sýnt málinu, sér í lagi hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni sem talar hér fyrir þessu máli út frá heiðarleika sínum og trú á þennan málaflokk. Það geri ég reyndar líka en okkur greinir á um hvaða leið eigi að fara. Ég virði það svo sannarlega. Mig langar að nefna biðlaun sem mig minnir að hv. þm. Kristjáni L. Möller hafi minnst á. Um þau gilda almennar reglur og það verður ekkert svínað á neinum um neitt slíkt ef menn kjósa þau. Ég tek það fram þannig að það liggi fyrir. Ég held að það sé alveg laukrétt sem fram hefur komið, m.a. hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að ég held, að Alþingi getur sett alls konar lög. Alþingi getur í sjálfu sér ákveðið að búa til ráðuneyti, stofnun eða hvaðeina inni í ráðuneyti. Það mundi að sama skapi stangast á við 17. gr. stjórnarráðslaganna sem er eitthvað á þá leið að ráðherra skipuleggi ráðuneyti sitt. Þá er Alþingi farið að setja ráðherra fyrir hvernig hann skuli skipa sitt ráðuneyti. Það getur vel verið eðlilegt í einhverjum tilvikum, ég ætla ekkert að segja að svo sé ekki, en að minnsta kosti þarf að hafa það í huga. Það sem ég tel einna mest að þeirri tillögu sem hér kom fram og menn hafa sett fram örugglega í góðri meiningu sem sáttatillögu er að í henni felst að mínu mati mjög lítil breyting í sjálfu sér. Tillögurnar ganga út á að búa til áfram sjálfstæða stofnun en að vísu inni í ráðuneytinu. Það er ekki það samspil sem við vorum að reyna að ná með þeim tillögum sem hér hafa verið settar fram. Að öðru leyti þakka ég fyrir umræðuna.
Herra forseti. Þessi dagur byrjaði með því að hér féllu, að mér þótti, digur svigurmæli í garð stjórnarandstöðunnar, kannski sérstaklega í garð stallbróður míns, hv. þm. Helga Hjörvars. Hér voru menn ásakaðir um að hafa gengið á bak meintum samningum sem þó var alveg ljóst af umræðum í utanríkismálanefnd, þar sem voru staddir tveir af þeim sem áttu aðild að hinum meintu samningum, að það voru mismunandi skoðanir og ég fullyrði líka að í hópi stjórnarliða sem komu þar að var alveg ljóst að mönnum þótti fátt í gadda slegið. Eigi að síður var því haldið fram af mönnum að hv. þm. Helgi Hjörvar hefði svikið samkomulag um að menn mundu afgreiða þetta mál fyrir lok haustþings. Ég vil benda á þá staðreynd, herra forseti, að okkur þingmönnum stjórnarandstöðunnar hefði verið í lófa lagið að beita einhvers konar vísi að þinglegu ofbeldi í þá veru sem menn sáu hér á síðasta kjörtímabili, að skipuleggja að minnsta kosti þriggja og hálfs dags málþóf um þetta mál. Það hefði ekki verið nokkur vandi fyrir reynslubolta eins og er að finna í hópi stjórnarandstöðunnar að láta stjórnarliðið hanga á snúrunni í að minnsta kosti á fjórða sólarhring. Núna er þessari umræðu að ljúka, herra forseti, án þess að liðið hafi sex klukkustundir. Þá finnst mér í lok dags að þeir hv. þingmenn stjórnarliðanna sem tóku til máls með þeim hætti um formann þingflokks Samfylkingarinnar sem þeir gerðu í morgun að þeir ættu að minnsta kosti í einrúmi að fara og horfa í spegil og skammast sín pínulítið og síðan eiga þeir að leita hv. þm. Helga Hjörvar uppi og biðja hann afsökunar. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að hann hefur skoðanir sem hann hefur fyllilega rétt til að hafa, eins og ég hef alltaf sagt. Lögmæti skoðana hans dreg ég ekkert í efa en hann verður samt að færa rök fyrir þeim og mér finnst hann hafa flutt ákaflega léleg rök fyrir því af hverju ekki er rétt að taka í framrétta sáttarhönd hjá okkur. Hæstv. ráðherra segir að honum finnist það of lítil breyting. Ja, herra trúr, það er þó breyting sem tryggir í fyrsta lagi að það verður ekki um neinn tvíverknað að ræða. Í öðru lagi verður ljóst að þeir sem sinna þróunarsamvinnu og ráðuneytið ganga samræmt að því er varðar utanríkisstefnuna. Í þriðja lagi gerir það honum kleift að hafa fullt fjárstjórnarvald og haga málum eins og hann vill og ná þannig fram því hagræði sem hann telur sig ná en fjármálaráðuneytið telur engan möguleika að ná fram. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Þetta hefði svarað öllum þeim þörfum sem hæstv. ráðherra hefur sagt að hann hafi. Ég held hins vegar að þetta sé allt saman tóm vitleysa. Ég held ekkert að ráðherrann hafi neinar sérstakar þarfir í þessu. Ég held að niðurstaðan í þessu máli hafi verið gefin fyrir fram og að allt hitt hafi verið sjónarspil. Ég er þeirrar skoðunar, sérstaklega núna þegar við leggjum fram tillögu sem er nánast eins og klippt út úr skýrslu Þóris Guðmundssonar. Svona er þetta bara og við höfum alltént átt nokkuð heiðarlega umræðu í dag og málefnalega og ég er þeirrar skoðunar að þessi langi ferill hafi að minnsta kosti leitt fram, með ítarlegri rannsókn í utanríkismálanefnd, að til eru aðrir möguleikar. Það eru sáttamöguleikar í málinu. Hvað stendur þá eftir þegar upp er staðið? Jú, það að formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir, er sá þingmaður sem hér er stöðugt með á vörunum einhvers konar yfirlýsingar um að það þurfi nýja tegund af stjórnmálum og að hún sé hin nýja tegund af stjórnmálamanni. Þessar yfirlýsingar skipta mig máli. Nú sjáum við hvernig nýju stjórnmálin líta út í augum hv. formanns utanríkismálanefndar. Þegar menn koma hér, leggja sig nánast á hnén fyrir framan hana, koma með sáttatillögu sem nær yfir öll mismunandi sjónarmið í málinu hverfur hún. Þá er hún ekki hér, þá hlustar hún ekki og hún svarar engu. Ég er hér með bunka af tilvitnunum en ég ætla ekki að þreyta hana með. Í öðru lagi, herra forseti, og það er það sem skiptir máli fyrir þingið, er hér talað um að of mikið ósætti sé í þinginu og að menn þurfi að reyna að vinna saman. Þegar stjórnarandstaðan kemur svo með ítarlega tillögu, býður samkomulag, gengur svo langt að sumir aðilar að tillögunni til sátta eru henni nánast ósammála vegna þess að þeir telja svo mikið gefið eftir er ekki bara slegið á þá hönd heldur er líka bitið í hana. Lærdómurinn er [[Forseti hringir.]]að það þýðir ekkert að bjóða þessu stjórnarliði frið vegna þess að það kýs frekar ófrið.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2016. Álitið er að finna á þskj. 577. Þetta er þingmál nr. 2. Breytingartillögur með nefndaráliti er að finna á þingskjali 578. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum er snúa að tekju- og gjaldahlið ríkissjóðs og hefur frumvarpið því sterk tengsl við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2016. Nefndin hefur fengið góðan tíma til umfjöllunar og fjölmargar umsagnir bárust um málið. Á fund nefndarinnar komu flestir fulltrúar umsagnaraðila til að fylgja eftir þeim sjónarmiðum og athugasemdum sem þar koma fram en lista yfir umsagnaraðila og nöfn þeirra fulltrúa sem komu fyrir nefndina er að finna fremst í nefndaráliti. Virðulegi forseti. Ég ætla að haga framsögu minni á þann veg að víkja fyrst að þjóðhagsspá sem fjárlög og þetta frumvarp byggir á. Því næst ætla ég í stuttu máli að draga saman þær megináherslur sem koma fram í frumvarpinu. Þó mun ég aðallega halda mig við meginefni álitsins sem snýr að þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til. Vík ég þá fyrst að þjóðhagsspánni en frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2016 og tekjuaðgerðir sem koma fram í frumvarpinu byggjast í grunninn á þjóðhagsspá Hagstofu Íslands frá júní 2015. En 13. nóvember síðastliðinn birti svo Hagstofa Íslands uppfærða þjóðhagsspá fyrir árið 2016. Af helstu hagvísum í slíkri spá er einkum litið til þróunar landsframleiðslu, einkaneyslu, samneyslu, fjárfestingar, atvinnu, kaupmáttar, ráðstöfunartekna og verðstöðugleika. Í júní var þegar að merkja þenslumerki í hagkerfinu þar sem kröftugur vöxtur hagkerfisins var í kortunum. Spáð var myndarlegum hagvexti á þessu ári og á komandi missirum auk þess sem slakinn í þjóðarbúskapnum var að mestu leyti horfinn með tilheyrandi fjölgun ársverka og minna atvinnuleysi. Spáð er aukinni einkaneyslu en hóflegum vexti samneyslu. Fjárfesting vex kröftuglega bæði árin 2015 og 2016 en mun að líkindum draga úr þegar fyrirséðum stóriðjuverkefnum lýkur. Við aðstæður eins og nú eru uppi, og er að finna í báðum spám, er vandinn að verja verðstöðugleikann. Segja má að samspil ytri aðstæðna, ýmissa aðgerða hæstv. ríkisstjórnar og aðhaldssamrar peningastefnu hafi haldið aftur af verðbólgu sem hefur verið lægri en ella og innan marka og markmiða Seðlabankans um langa hríð. Af ytri aðstæðum má nefna lágt verð á eldsneyti og innfluttri hrávöru, gengisstyrkingu krónunnar og almennt lága verðbólgu í helstu viðskiptalöndum okkar. Af aðgerðum ríkisstjórnarinnar vil ég nefna niðurfellingu vörugjalda og tolla og hóflegar hækkanir opinberra gjalda. Það má því segja að auk annarra ráðstafana hafi kaupmáttur ráðstöfunartekna aukist þó nokkuð og mun að líkindum halda áfram að aukast með lækkun skatta, frekari niðurfellingu tolla og hóflegum gjaldskrárhækkunum eins og boðað er í þessu frumvarpi. Þrátt fyrir allt er útlit fyrir meiri verðbólgu á næstu árum en gert var ráð fyrir, meðal annars vegna umtalsvert meiri launahækkana en gert var ráð fyrir í voráætlun. Í forsendum fjárlaga var jafnframt óvissa með þróun áætlunar um losun hafta en nú er útlit fyrir að sú áætlun muni ganga farsællega eftir og að hér takist að losa höft, lækka skuldir ríkissjóðs og verja lífskjör almennings til frambúðar. Að mati meiri hlutans kallar uppfærð þjóðhagsspá þrátt fyrir allt ekki sjálfkrafa á breytingar á ákvæðum frumvarpsins. Um megináherslur og markmið frumvarpsins er það að segja, virðulegi forseti, að í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á fjölmörgum lögum sem tengjast tekju- eða gjaldahlið í bókhaldi ríkissjóðs og í samræmi við þær forsendur sem lagðar eru til grundvallar í forsendum fjárlagafrumvarps fyrir árið 2016. Áfram er unnið eftir þeirri yfirlýstu stefnu að einfalda skattkerfið og gera það skilvirkara, létta á skattbyrði heimilanna. Það má merkja áherslu í þessu frumvarpi á millitekjuhópa eins og hæstv. ríkisstjórn lofaði í tengslum við kjarasamninga á vormánuðum, en breytingarnar koma þó öllum tekjuhópum til góða og fækkun þrepa úr þremur í tvö, ásamt breytingum á tekjuviðmiðum, miðar að einföldun tekjuskattskerfisins; aðgerðir sem skilja auknar tekjur eftir hjá heimilunum og auka ráðstöfunargetu þeirra. Enn fremur er haldið áfram á braut tollalækkana og einföldunar og styrkingar virðisaukaskattskerfisins. Aðrar breytingar eru minni háttar og tengjast aðallega hóflegum gjaldskrárhækkunum og framlengingu bráðabirgðaákvæða. Ég mun nú fara yfir helstu breytingar sem meiri hlutinn leggur til í nefndaráliti. Fyrst er þar að telja vörugjöld vegna bifreiða sem ætlaðar eru til útleigu hjá ökutækjaleigum. Á fundum nefndarinnar kom fram nokkur gagnrýni á boðaðar breytingar þar sem kveðið er á um heimild til lækkunar á vörugjaldi vegna bifreiða sem ætlaðar eru til útleigu hjá ökutækjaleigum. Umsagnaraðilar töldu að rétt væri að falla frá boðuðum breytingum eða endurskoða þær og fresta gildistöku þar til heildarendurskoðun hefði farið fram á skattlagningu ökutækja og eldsneytis. Bent var á að ekki væri fyrirhugað að afnema undanþágur á vörugjöldum til leigubifreiða og hópferðabíla. Jafnframt var lögð áhersla á það sjónarmið að bílaleigur hér á landi búa við erfiðari rekstrarskilyrði en bílaleigur í samkeppnislöndum þar sem hér eru hærri vextir, meiri afföll og mikil samkeppni á takmörkuðum endursölumarkaði. Einnig kom fram að með fjölgun ferðamanna til landsins yrði þáttur bílaleigufyrirtækja í að dreifa ferðamönnum jafnar um landið meiri og því mikilvægt að friður ríkti um skattumhverfi greinarinnar. Auk þess var látin í ljós sú skoðun að boðaðar breytingar samræmdust ekki stefnu stjórnvalda í ferðamálum. Meiri hlutinn bendir á að vörugjöld á bílaleigubíla hafa verið til umræðu um nokkurt skeið á Alþingi og hefur umræðan snúist um að atvinnugreinin hafi styrkst með fjölgun ferðamanna. Þörfin fyrir lækkunarheimild hefur því minnkað. Í nefndaráliti við frumvarp til laga um ýmsar forsendur til fjárlaga fyrir árið 2016 fjallar meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar um breytingu á viðmiðunarfjárhæð undanþágu og tekur sérstaklega fram að stjórnvöld geri ráð fyrir að lækka viðmiðunarfjárhæðina enn frekar í framtíðinni. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru því í samræmi við það sem búast mátti við. Eigi að síður telur meiri hlutinn rétt að bregðast við þeim athugasemdum sem komið hafa fram og leggur til breytingar sem miða að því að milda áhrif á bílaleigur án þess þó að falla frá því að afnema lækkunarheimildina sem frestast um eitt ár frá því sem upphaflega var áætlað og mun taka gildi frá og með ársbyrjun 2018. Meiri hlutinn leggur því til að gerðar verði breytingar á nýju bráðabirgðaákvæði sem lagt er til í 24. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi er lagt til að bráðabirgðaákvæðið taki bæði til ársins 2016 og 2017. Í öðru lagi er lagt til að viðmiðunarfjárhæð verði lækkuð frá núgildandi lögum í 500 þús. kr. Í þriðja lagi er lagt til að hinn svokallaði binditími verði óbreyttur eða 15 mánuðir en ekki 24 eins og fyrirhugað er í frumvarpinu. Einnig er lagt til að fallið verði frá því að innheimta sérstakt gjald vegna leyfis til að njóta lækkaðra vörugjalda. Meiri hlutinn telur að með þessari tillögu til að milda áhrif af lækkuðu þaki verði komið til móts við sjónarmið atvinnugreinarinnar og jafnframt að tveggja ára frestur gefi færi á að ljúka heildarendurskoðun á skattlagningu á ökutæki og eldsneyti sem gert er ráð fyrir að hefjist í fjármála- og efnahagsráðuneyti á nýju ári. Í því samhengi vill meiri hlutinn taka fram að hann væntir þess að skattbyrði bílaleigna verði skoðuð á heildrænan hátt við heildarendurskoðun skattlagningar á ökutæki og eldsneyti. Í þeirri vinnu leggur meiri hlutinn áherslu á að ríkt samráð verði haft við alla hagsmunaaðila í greininni. Breytingartillöguna er að finna á sérstöku þingskjali, 578, í tölulið 9.a og 9.b, og vísa ég til þess þingskjals er varðar breytingartillöguna. Þegar kemur að breytingar sem boðaðar eru af hálfu meiri hlutans er rætt hér um afnám tolla. Við umfjöllun um frumvarpið var bent á, í athugasemdum við 9. gr., þar sem fjallað er um tilfærslu tollnúmera, að tilvísanir séu mismunandi. Meiri hlutinn hefur kannað þetta sérstaklega og telur að umræddar athugasemdir byggist á ákveðnum misskilningi á texta athugasemda við frumvarpið. Í ljósi þess telur meiri hlutinn rétt að taka af allan vafa um hvað átt er við og vísa ég til minnisblaðs frá fjármála- og efnahagsráðuneyti frá 13. nóvember síðastliðnum en þar segir að af texta athugasemda við frumvarpið leiði að vörur sem falla undir númerið 2105.0021 og 2105.0029 verði felldar undir hin nýju númer, sem eru í þessu tilviki 2105.0091 og 2105.0099. Við vinnslu málsins var bent á að ákveðnar vörur sem að mati umsagnaraðila gætu talist staðgengdarvörur mjólkurafurða verða ekki undanþegnar tollum. Um það snýst þetta mál og meiri hlutinn áréttar að markmið þeirra breytinga sem lagðar eru til í frumvarpinu, á þessum tollskrárnúmerum sem er að finna í 21. kafla tollskrár, er stuðlað að því að þeir sem ekki neyta mjólkuríss af einhverjum ástæðum verði í sambærilegri stöðu og þeir sem neyta íss úr mjólkurafurðum. Tillagan vísar þannig í breytingar sem voru gerðar með samþykkt laga nr. 76/2014 en þar var markmiðið að fella niður tolla af staðgengdarvörum mjólkur. Það er mat meiri hlutans að í umsögnum sé hugtakið „staðgengdarvörur mjólkur“ útvíkkað umfram það sem má leiða af tilgangi laga nr. 76/2014 og því er gert ráð fyrir að niðurfelling tolla taki eingöngu til íss úr sojabaunum, hrísgrjónum, höfrum, hnetum og/eða möndlum en ekki annarra tegunda, svo sem ávaxtaíss. Að undanförnu hefur borið nokkuð á gagnrýni á skattlagningu á dömubindi og tíðartappa. Að mati meiri hlutans á gagnrýnin rétt á sér og því er lagt til að tollar á vörur sem falla undir tollskrárnúmerið 9619.0012, og nær til þessara vara, verði 0% frá og með 1. janúar 2016. Breytingartillöguna sem snýr að þessari breytingu er að finna á þskj. 578, í tölulið 3.b. Í þriðja lagi ætla ég að ræða hér um breytingartillögu er snýr að ferðaleiðsögn en í VI. kafla frumvarpsins eru lagðar til nokkrar minni háttar breytingar á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sem er í framhaldi af breytingum sem gerðar voru á þeim lögum með lögum nr. 124/2014 og sneru að miklu leyti að virðisaukaskatti í ferðaþjónustu. Eftir 1. janúar 2016 mun ferðaþjónustan að mestu leyti falla undir neðra þrep virðisaukaskatts. Á fundum nefndarinnar var bent á að svokölluð ferðaleiðsögn mun hins vegar falla í efra þrep virðisaukaskatts. Í minnisblaði sem nefndinni barst frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, dagsett 13. nóvember síðastliðinn, kemur fram að ekki liggja fyrir upplýsingar um virðisaukaskattskil þessa hóps og því erfitt að leggja mat á hver lækkun tekna ríkissjóðs verður ef ferðaleiðsögn verði færð í neðra þrepið. En meiri hlutinn telur að það geti verið til þess fallið að valda vandkvæðum í skattframkvæmd þegar tveir þjónustuþættir falla hvor undir sitt skatthlutfallið. Að athuguðu máli telur meiri hlutinn því bæði samræmisrök og skattatæknileg rök standa til þess að ferðaleiðsögn verði felld undir 11% skatthlutfall. Þessa breytingartillögu er að finna á þskj. 578, í tölulið 3.b. Vík ég þá að fækkun skattþrepa í tekjuskatti einstaklinga og tekjuskatti samskattaðs fólks. Í 1. og 5. gr. frumvarpsins er lagt til að skattþrepum vegna tekjuskatts einstaklinga verði fækkað úr þremur í tvö á tveimur árum ásamt því sem tekjumörkum verði breytt á þann veg að mörk efra og neðra þreps verði 8,4 millj. kr. þegar þessar breytingar eru gengnar í garð, þ.e. 700 þús. kr. á mánuði. Tillögurnar miða að því að minnka skattbyrði og auka ráðstöfunartekjur einstaklinga. Í þessu samhengi var bent á að með brottfalli miðþreps tekjuskatts fellur jafnframt niður ákvæði sem tekur til samskattaðs fólks og felst í flutningi helmings ófyllts miðþreps þess sem lægri hefur tekjurnar til þess sem hærri tekjur hefur. Ákvæðinu er ætlað að draga úr þeim mun sem annars væri á heildarskattbyrði samskattaðs fólks eftir því hvort tekjuöflun þeirra er jöfn eða ójöfn innbyrðis. Í þessu samhengi bendir meiri hlutinn á að fram kom við vinnslu málsins að heimild sú sem vísað er í er þannig úr garði gerð að þegar skattaðilar eru samskattaðir skal taka tillit til þess hvort tekjuskattsstofn annars er undir tekjuviðmiðum þriðja þreps, og þá erum við að tala út frá núgildandi kerfi. Við ákvörðun tekjuskatts þess tekjuhærri skal þannig taka tillit til þess ef tekjuskattsstofn hans er undir tekjuviðmiðum þess tekjuhærri sem í dag eru 10.036.847 kr. þó að hámarki 3.163.584 kr. árlega. Sú fjárhæð sem þannig myndast er skattlögð í öðru þrepi í stað þriðja og er hámarkslækkun tekjuskatts þó um 205 þús. kr. á ári; sem sagt þak í dag. Þetta er óbreytt á næsta ári ítreka ég en tilfærslan er sem sagt á milli tveggja efstu skattþrepanna eins og þetta er heimilað í dag. Fram komu í athugasemdum dæmi um áhrif þess ef þessu verður breytt, eins og það mun koma til með að breytast verði þetta frumvarp að lögum, eftir eitt ár. Þá mun tvöföld fjárhæð lægra þreps einstaklings samkvæmt nýju tillögunum verða 16,8 millj. kr. Ef annað þeirra aflaði allra teknanna má gera ráð fyrir að skattur af þeim verði 30% hærri en ef hvort þeirra um sig aflaði helmings teknanna. Þessi skekkja er til komin af því að ef annað hefur allar tekjurnar skattleggst helmingur þeirra í efra þrepinu en ef tekjurnar skiptast jafnt skattleggjast allar tekjurnar í lægra þrepinu. Það er mat meiri hlutans að mikilvægt sé að þessi heimild haldist inni og telur nefndin að einföldunar- og skilvirknissjónarmið sem bent hafi verið á vegi ekki eins þungt og þeir hagsmunir einstaklinga sem þarna búa að baki. Meiri hlutinn telur rétt að áfram verði heimilt að færa tekjur milli skattþrepa eins og kveðið er á um. Breytingartillöguna er að finna á þskj. 578 í 1. og 2. tölulið a og b. Vík ég þá að endurgreiðsluheimild vegna sölu hópbifreiða úr landi en athygli nefndarinnar var vakin á að í inngangsmálslið 16. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að öll greinin sé tekin upp en í 2. málslið gildandi 6. gr. er að finna reglugerðarheimild sem ekki er ætlunin að falli út. Við þessu er brugðist og þá tillögu er að finna í þskj. 578, í tölulið 7. Ég ætla rétt aðeins að víkja að kostnaði af starfsemi Fjármálaeftirlits. Ekki er um að ræða breytingartillögu en fram komu athugasemdir um umfang og kostnað við rekstur Fjármálaeftirlits. Á fyrri stigum hefur verið bent á að neytendavernd stofnunarinnar sé ekki nægilega virk þar sem fjármuni hafi skort í slík verkefni. Við vinnslu málsins fékk nefndin þær upplýsingar að gert sé ráð fyrir að bæta við nýju stöðugildi vegna eftirlits með viðskiptaháttum, meðal annars vegna samskipta eftirlitsskyldra aðila við viðskiptamenn en um slíkt er fjallað í flestum sérlögum á fjármálamarkaði sem og í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Meiri hlutinn leggur áherslu á mikilvægi þess að tryggja neytendavernd á fjármálamarkaði með öflugu eftirliti með neytenda- og viðskiptaháttum. Fram kom að unnið er að samstarfssamningi milli Fjármálaeftirlits og Neytendastofu varðandi neytendavernd á fjármálamarkaði sem meiri hlutinn fagnar og telur vera skref í rétta átt. Í sjöunda lagi, þegar kemur að breytingartillögum, ætla ég að fjalla hér um víxlverkanir örorkubóta almannatrygginga og örorkulífeyris lífeyrissjóða en í 44. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að framlengja ákvæði til bráðabirgða í lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, til að sporna við því að víxlverkanir örorkubóta almannatrygginga og örorkulífeyris lífeyrissjóða hefjist að nýju. Margir þeir sem sitja hér í þingsal muna eftir samkomulagi sem náðist 2011 um þetta og það er vel og samstaða í nefndinni að framlengja þetta og tryggja að slíkar víxlverkanir hefjist ekki að nýju. Ákvæði frumvarpsins kveður á um það að við útreikning tekjutryggingar þeirra örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega sem fá greiðslur úr skyldubundnum atvinnutengdum lífeyrissjóðum, á tímabilinu 1. janúar 2015 til og með 31. desember 2015, skuli gera samanburð á útreikningi tekjutryggingar, annars vegar samkvæmt þeim reglum sem gilda á árinu 2015 og hins vegar þeim reglum sem voru í gildi á árinu 2014, auk 3,6% hækkunar og að teknu tilliti til þess tekjumarks sem myndast hefur við framkvæmd 16. töluliðar ákvæðis til bráðabirgða í lögunum. Þeirri reglu sem leiðir til hærri greiðslna fyrir lífeyrisþega skal beitt. Þá er lagt til að í stað 3,6% hækkunar komi 6,7% hækkun. Í minnisblaði frá fjármála- og efnahagsráðuneyti frá 13. nóvember var athygli nefndarinnar vakin á því að í ljós hefur komið að gera á samanburð á útreikningi tekjutryggingar á milli þeirra reglna sem gilda á árinu 2015 og þeirra reglna sem giltu á árinu 2013 en ekki milli áranna 2015 og 2014 eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Við þessu þarf að bregðast þannig að við tryggjum að þetta gangi eftir, þ.e. að komið verði í veg fyrir að slíkar víxlverkanir geti átt sér stað. Einnig hefur gleymst að gera ráð fyrir sambærilegri framlengingu á ákvæði til bráðabirgða í lögum um félagslega aðstoð og þarf að gera sambærilega leiðréttingu á þeim lögum og skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997. Meiri hlutinn leggur því til breytingu á þessum ákvæðum í því skyni að koma í veg fyrir að víxlverkanir skerðinga fari af stað. Breytingartillögurnar eru ansi ítarlegar og þétt orðaðar og er að finna í þskj. 578, í töluliðum 11 og 12.a og b. Ég ætla hér næst að fjalla um virðisaukaskatt vegna fólksflutninga; almenningssamgöngur. Hinn 1. janúar 2016 munu fólksflutningar verða virðisaukaskattsskyldir en frá og með þeim degi mun virðisaukaskattur meðal annars leggjast á aðkeypta akstursþjónustu. Umsagnaraðilar lýstu áhyggjum af því að sveitarfélög og stofnanir þeirra sem annast rekstur almenningssamgangna, skipulagðrar ferðaþjónustu fatlaðs fólks, skipulagðrar ferðaþjónustu aldraðra og akstur skólabarna verði fyrir kostnaðarauka vegna breytinganna. Að mati meiri hlutans verður að líta svo á að aðkeypt akstursþjónusta í þágu aðila sem hafa fólksflutninga með höndum, sem undanþegnir verða virðisaukaskatti samkvæmt c-lið 1. gr. laga nr. 124/2014, muni falla undir undanþágu 6. töluliðar 3. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, enda verði hún nýtt sem þáttur í undanþeginni þjónustu samkvæmt ákvæðinu. Í minnisblaði fjármála- og efnahagsráðuneytis frá 13. nóvember síðastliðnum var nefndinni bent á tillögu um breytingu á reglugerð um innskatt. En ég vil taka fram að varðandi almenningssamgöngur og fólksflutninga er ekki að finna breytingartillögu á þskj. 578 enda ekki verið að leggja til neina breytingu heldur vísa til túlkunar á lögum og skilnings. Nefndin fékk ábendingu um að í greinargerð starfshóps um virðisaukaskatt af ferðaþjónustu, og snýr að breytingu á reglugerð, er talað um að ferðaþjónustuaðilum sem annast fólksflutninga á breyttum jeppabifreiðum í atvinnuskyni verði gert mögulegt að færa innskatt á móti útskatti við uppgjör virðisaukaskatts. Lagt er til að heimild til færslu innskatts verði látin ná til torfærubifreiða með leyfða heildarþyngd yfir 5.000 kg með þeim skilyrðum að bílarnir verði aðeins notaðir í virðisaukaskattsskyldri starfsemi og beri rauð/hvít skráningarnúmer. Telur meiri hlutinn rétt að bregðast við framangreindu og gerir breytingartillögu þess efnis þannig að þessir aðilar, eins og til var ætlast, falli hér undir og geti nýtt heimild til að innskatta á móti útskatti. Er þessa breytingartillögu að finna á þskj. 578, í tölulið 6. Til að taka af mögulegan vafa um hvort velta sem verður til á grundvelli viðskipta sem komist hafa á fyrir gildistöku ákvæða samkvæmt a-lið 11. gr. laga nr. 124/2014 verði virðisaukaskattsskyld við og eftir gildistökuna leggur meiri hlutinn til, að höfðu samráði við fjármála- og efnahagsráðuneyti, að nýju ákvæði til bráðabirgða verði bætt við lög nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, þar sem kveðið verði á um að afhending skattskyldrar vöru eða þjónustu eftir 31. desember 2015 teljist til virðisaukaskattsskyldrar veltu. Hér er ákvæði sem er að finna annars staðar í lögum og snýr að lagaskilum og þá breytingartillögu er að finna í þskj. 578, í tölulið 8. Vík ég hér að tilfærslu á virðisaukaskatti og áfengisgjaldi. Það er skilningur meiri hlutans - þar sem hér er verið að fara með virðisaukaskatt á áfengi í neðra þrep og hækka áfengisgjald á móti - að með því að öll skattskylda veitingahúsa verði í sama virðisaukaskattsþrepinu, eins og frumvarpið gerir ráð, fyrir ættu skattskil að verða einfaldari og draga ætti úr mögulegum ávinningi af undanskotum. Því ættu skil á virðisaukaskatti af áfengi sem selt er á veitingahúsum að batna. Meiri hlutinn telur hins vegar nauðsynlegt að komið verði til móts við sjónarmið þess efnis að þessar breytingar á því fyrirkomulagi sem er á innheimtu áfengisgjalds, sem er tvær vikur á móti tveimur mánuðum, í innheimtu á virðisaukaskatti, gætu orðið sérstaklega íþyngjandi fyrir áfengisframleiðendur og setji minni framleiðendur, sem eru að komast inn á markaðinn, í verri stöðu. Það er því mat meiri hlutans að ekki sé ætlunin að breyting þessi hafi neikvæð áhrif á framleiðendur í greininni heldur sé hér á ferðinni breyting til einföldunar á skattskilum. Meiri hlutinn telur rétt að koma til móts við aukna fjárbindingu vegna hækkunar gjaldsins með því að greiðslufrestur áfengisgjalds verði lengdur í einn mánuð. Meiri hlutinn telur jafnframt rétt að árétta að stefnt skuli að því að finna varanlega lausn og samræmi í skilum sem raski ekki stöðu framleiðenda og birgja. Breytingartillögu þessa er að finna á þskj. 578, í tölulið 4. Þá vík ég að auknu framlagi sem kom fram í fjárlagafrumvarpi sem við vorum með hér til umræðu í gær og atkvæðagreiðslu, en þar var lögð til breyting gagnvart umboðsmanni skuldara, þ.e. að framlag yrði hækkað um 200,5 millj. kr. frá því sem áætlað var. Í ljósi þessa þarf einnig að breyta 40. gr. frumvarpsins á þann veg að álagt gjald fyrir árið 2016 þurfi að nema 0,01118% af gjaldstofni í stað 0,00491%. Þessa breytingartillögu er að finna í 10. tölulið á þskj. 578. Þetta aukna framlag til umboðsmanns skuldara er þannig til komið að haustið 2014 dæmdi Héraðsdómur Reykjavíkur íslenska ríkið til að greiða fjármálafyrirtækinu Lýsingu rúmar 10 millj. kr. vegna ólögmætrar gjaldtöku vegna rekstrar embættis umboðsmanns skuldara. Þannig að hér þarf að bregðast við. Hér sjáum við speglast þessi tengsl á milli fjárlagafrumvarps og forsendna fjárlaga, þess máls sem við ræðum hér. Þær breytingartillögur sem ég hef farið yfir, virðulegi forseti, leggur meiri hlutinn til að verði samþykktar en komið hefur í ljós að gera þarf frekari breytingar í tengslum við fjárlagafrumvarpið og legg ég því til að frumvarpið komi til nefndar fyrir 3. umr. Undir nefndarálitið rita eftirtaldir hv. þingmenn: Frosti Sigurjónsson, Willum Þór Þórsson, Sigríður Á. Andersen, Líneik Anna Sævarsdóttir, Brynjar Níelsson og Vilhjálmur Bjarnason.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir framsögu hans og ágæta samvinnu í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Ég rita ekki undir þetta álit sökum grundvallarmunar á skoðunum nefndarmanna á því hvernig skattkerfið eigi að vera uppbyggt og hvaða áherslur eigi þar að vera í fyrirrúmi og skrifa undir nefndarálit 1. minni hluta ásamt hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann út í nokkur atriði í nefndaráliti meiri hlutans. Sumum hverjum þeirra er ég sammála og öðrum ekki. Mig langar að spyrja um kostnað við þær breytingar sem hér eru lagðar til. Sérstaklega langar mig að spyrja um kostnaðinn við þá breytingu sem lögð er til í fækkun skattþrepa sem hv. þingmaður fór yfir, sem vísar að því að áfram verði heimilt að færa tekjur milli skattþrepa og lagt er til að hætt verði við að fella brott 4. tölulið 1. mgr. 66. gr. laganna og honum breytt til samræmis við fækkun þrepa, þ.e. að heimilt verði að færa tekjur milli þrepa hjá samsköttuðum einstaklingum þó að tekjumörkin séu orðin önnur í kjölfar þess að þrepum hefur verið fækkað. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir þetta mál hér um hvað felst í því þannig að ég ætla ekki að endurtaka það, en spyr hvort búið sé að reikna út kostnaðinn við þetta, og hver hann þá er. Enn fremur langar mig að spyrja hvort aðrir kostnaðarliðir hafi verið reiknaðir. Hér er til dæmis ágætistillaga, sem ég er sammála, um afnám tolla á dömubindi og tíðatappa, en ég óska líka eftir upplýsingum um kostnaðinn við afnám tolla á þær vörur, sem og aðrar tillögur, þannig að við fáum heildarsýnina á það.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir spurninguna. Hún spurði um kostnað, sem áætlað er að verði af eða hljótist við að fara í þessar skattkerfisbreytingar. Þegar tekjuskattsbreytingarnar verða að fullu komnar fram á tveimur árum þá eru þetta um 11 milljarðar sem fara til heimilanna, gætum við orðað. Síðan er það samsköttunin. Samsköttunin kostar ríkissjóð, eins og hún er í gildi núna að helmingi með þaki upp á 205 þús. kr. og verður í gildi á næsta ári, nálægt 1,5 milljörðum. Færum við þá leið að heimila samsköttun að fullu á milli - ja, þrepin eru í raun og veru bara tvö, við getum kallað það tröppu á persónuafsláttinn og svo tvö þrep sem umhverfast í kringum 700 þús. kr. Þegar við erum búin að færa þrepin niður á þann punkt þá mun þetta verða 3,5 milljarðar. Þannig að við getum sagt að það kosti um 2 milljarða að taka það skref til fulls. [[Gripið fram í: En dömubindin?]]184 þús. kr. kostar að fara með toll af dömubindum og túrtöppum niður í 0%.
Frú forseti. Já, það er gott að fá þessar upplýsingar. 184 þús. kr. sagði hv. þingmaður að það kosti að afnema tolla af dömubindum og túrtöppum. Mér finnst það merkilega lág fjárhæð, satt að segja, og furðulegt í raun og veru að þetta hafi ekki verið gert fyrr. En ég vek athygli á þessari fjárhæð, þ.e. að sú breyting sem meiri hlutinn leggur til til að heimila samsköttun milli þrepa hefur þá í rauninni neikvæð áhrif á ríkissjóð um 2 milljarða og til fulls eru það 3,5 milljarðar. Ég get svo sem tekið undir þau sjónarmið sem kunna að vera uppi, að það kann að virðast óréttlátt þegar annar aðilinn hefur miklu hærri tekjur en hinn en heildartekjurnar eru tilteknar, að þeir séu þá skattaðir með öðrum hætti en til að mynda hjón þar sem tekjurnar eru tiltölulega jafnar. En það breytir því samt ekki að ástæða þess að þetta hefur ekki verið hefur kannski fyrst og fremst verið kynjasjónarmið, þ.e. langoftast eru það konurnar sem eru með lægri tekjurnar og karlarnir sem eru með hærri tekjurnar og þetta hefur í raun og veru ekki þótt hvetjandi til eðlilegrar þróunar í launamun kynjanna til dæmis, að hafa þetta ákvæði inni. Mig langar að vita í ljósi þess að ætlunin er að hér sé kynjuð hagstjórn og fjármála- og efnahagsráðuneytið er með sérfræðinga í svokallaðri kynjaðri hagstjórn, hvort meiri hlutinn hafi fengið álit þeirra sérfræðinga á því hvaða áhrif þessi breytingartillaga meiri hlutans í efnahags- og viðskiptanefnd hefur á kynin, hvaða ólíku áhrif hún hefur á karla og konur. Ég held, frú forseti, að við þurfum að hafa þau áhrif auðvitað á hreinu áður en frumvarpið kemur hér til afgreiðslu, hvaða ólíku áhrif það hefur á kynin. Mig langar því að spyrja hv. þingmann. Liggur sú greining fyrir og hvernig er hún þá, ef hún liggur fyrir?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir spurningu er snýr að samsköttun og samsköttunarsjónarmiðum. Upphaflega var nokkuð góð samstaða í nefndinni með því fyrirkomulagi sem er til staðar og svo voru sjónarmiðin mögulega í þá átt að ganga í þetta að fullu, en hjá einhverjum væntanlega ekki. En þetta með kynjasjónarmiðin. Ég verð bara að játa að það var ekki tekið fyrir í nefndinni og engar upplýsingar liggja fyrir um það. Ég get alveg tekið á mig ábyrgð að því leytinu til vegna þess að þetta hefur auðvitað komið til umfjöllunar í gegnum tíðina, bæði hefur maður séð þetta í skýrslum hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og víðar. [[Gripið fram í.]]Já, einhvers staðar las ég, af því að þetta snýr að öðrum réttindum líka, lífeyrisréttindum og fleiru, í úttekt hjá lífeyrissjóði um áhættu á milli hjóna þegar þau geta dreift lífeyrisréttindum á milli. Og það sama er í raun og veru með tekjurnar þegar við förum að hafa með svona ákvörðunum áhrif á þær ákvarðanir sem eru teknar. Við þurfum alltaf að horfa til þess. Þetta er vissulega sjónarmið sem við þurfum að skoða betur. Við höfum heilt ár til þess áður en þetta tekur gildi, en í 13. gr. breytingartillagna á þingskjali 578 er gildistökuákvæði og það tekur gildi að ári liðnu. Við höfum því tíma fyrir okkur. Ég hvet hv. þingmann til að halda okkur við efnið með það og skoða þetta nánar. Vissulega tilefni til.
Virðulegi forseti. Já, það þarf ábyggilega ekki að hvetja suma hér til að halda mönnum við efnið út af þessari samsköttun en ég ætla ekki að spyrja um það aftur, ég mun koma að því í ræðu minni, ég ætla ekki að gera það aftur, þó ég hafi ætlað að við höfum hugsað líkt um þessi andsvör, ég og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir. Mig langar til að spyrja framsögumanninn, hv. þm. Willum Þór Þórsson. Þessar skattalækkanir hafa náttúrlega mikil þensluáhrif og hv. þingmaður fór yfir hina jákvæðu þjóðhagsspá sem hér blasir við og allt er á fullu ef svo má segja.
Blússandi góðæri.
Blússandi góðæri, segir hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hefur rétt fyrir sér í því eins og svo sem oft áður í öðrum hlutum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af þessu. Hefur hann ekki áhyggjur af þeirri vanstillingu sem er að verða, sýnist manni, á milli peningamálastefnunnar og ríkisfjármálastefnunnar, og sem er akkúrat það sem fór með þetta þjóðfélag nánast fjandans til fyrir rúmum áratug, á fyrsta tug þessarar aldar? Mig langar að spyrja þingmanninn: Hefur hann ekki áhyggjur af þessu? Hvað finnst honum um þetta?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir mjög góða spurningu. Ég get nefnilega vísað í það sem var svona kjarninn - ég skipti framsögu minni í þrennt og fór yfir forsendur þess, efnahagslegar forsendur, sem hv. þingmaður vísaði til og þar lagði ég áherslu á að það væri verkefnið sem væri fram undan. Það er mitt uppáhald að ræða hér. Þess vegna fagna ég þessari spurningu, tel hana afar góða til að ræða hér, þ.e. samspil peningamálastefnu og fjármálastefnu. Af því að við erum að horfa á peningamálastefnu með vaxtatækið, stýrivexti, kannski svolítið lengi vel eitt að vopni getum við sagt, þeim til varnar í Seðlabankanum sem halda hér á peningamálastefnunni, til að hamla, eðlilega, gegn spáðri þenslu og verðbólgu og einkaneyslu sem við sannarlega erum að gefa í með skattalækkunum, þá hækka stýrivextir. Það sem við þurfum að horfa til er að hvetja til sparnaðar og ekki síst sparnaðar í því formi að greiða niður skuldir. Okkur hefur tekist ágætlega það sem af er kjörtímabili að aðstoða heimilin við að ná niður skuldum, og þá vísa ég til skuldaleiðréttingar, og það sannarlega. Ef við skoðum það í öllum mælikvörðum hafa skuldir heimilanna sem hlutfall af vergri landsframleiðslu lækkað, það er að finna í forsendum, en þetta er sannarlega verkefnið. Um það erum við hv. þingmaður sammála. Það ber að hafa áhyggjur af þessu. Ég tel og það hefur reyndar komið fram hjá mörgum hagfræðingum sem hafa heimsótt hv. efnahags- og viðskiptanefnd [[Forseti hringir.]]að munurinn nú og þess tímabils í aðdraganda hruns sem hv. þingmaður vísaði til er að við erum ekki alveg jafn mikið að taka þessa þenslu að láni, ekki í jafn miklum mæli. Það er vel.
Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður erum sammála um að það hlýtur að vera verkefnið. Nú er ég þeirrar skoðunar að hagkerfi okkar sé eiginlega of lítið. Hættan er sú að krónan ráði ekki við þetta. Mig langar til að spyrja hv. þingmann sem spekúlerar mikið í þessu hvort hann kunni einhver þau fiff í efnahagsstjórn sem geta komið í staðinn fyrir það að við verðum hluti af stærra myntsvæði og að þenslan verði ekki svo mikil að krónan bólgni út. Svo endi þetta allt saman með því að enn ein gengisfellingin verði og fjármunir fluttir aftur frá fólkinu til fyrirtækjanna, frá sem minna hafa til hinna ríku, og auki enn á þá misskiptingu sem þessar breytingar á tekjuskatti og öllu hér sem hv. þingmaðurinn er að mæla fyrir veldur í þjóðfélaginu. Kann þingmaðurinn einhver ráð?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur góða spurningu. Hv. þingmaður kom inn á stöðu efnahagslífs og í hvaða stöðu við erum núna. Við skulum bara gefa okkur að það sé blússandi góðæri. Hagvöxtur hefur verið hér, að vísu hægur í einhvern tíma, og tengdi hv. þingmaður það gjaldmiðlinum sem er mikið til umræðu. Það er nú þannig með hagfræðina að hún beitir orðatiltækinu að öðru jöfnu, á latínu, með leyfi forseta, ceteris paribus. Ég vildi að veröldin væri svört og hvít oftar en hún er. Það eru vissulega kraftar sem togast á. Varðandi gjaldmiðilinn hef ég ekki fundið neina patentlausn á því, hvorki í mínu eigin hugskoti né hjá neinum af þeim sérfræðingum eða skýrslum sem um það fjalla, alla vega ekki til skemmri tíma litið. Ég velti fyrir mér og horfi til Finnlands sem er í stórkostlegum vandræðum núna að þurfa að skera niður á vinnumarkaði um 15%, annaðhvort í kostnaði eða það komi þá fram í auknu atvinnuleysi. Þeir ná ekki að aðlagast evrunni sem þeir eru búnir að hafa í 17 ár. Í Danmörku hafa menn tengt dönsku krónuna við evruna og eru í miklum vandræðum með mjög lága stýrivexti þar sem lán safnast upp, og að hluta til mjög vond lán, sem þeir koma til með að þurfa að afskrifa. Í Noregi eru menn núna að treysta á það að gengið falli til að hjálpa öðrum útflutningsatvinnugreinum en olíuiðnaðinum sem er í stórkostlegum vandræðum. Þetta er því sannarlega ekki einfalt. En þetta eru sannarlega stórar spurningar sem við eigum að ræða í þingsal. Mér finnst þetta afar góð spurning.
Forseti. Ég mæli fyrir áliti 1. minni hluta í efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga, sem á innanhússmáli er gjarnan kallað bandormurinn. Þar er kveðið á um þær tekjur sem eiga að standa undir ríkisútgjöldunum. Við skilum þessu minnihlutaáliti í sameiningu, fulltrúi Samfylkingar, þ.e. undirrituð, og fulltrúi Vinstri grænna í efnahags- og viðskiptanefnd, hv. þm. Katrín Jakobsdóttir. Nefndarálitið er almenns eðlis þar sem aðallega er farið yfir skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Ég mun fara yfir það í grófum dráttum og koma svo nánar inn á einstaka liði í frumvarpinu eða jafnvel í einhverjum breytingartillögum þótt þeirra sé ekki getið sérstaklega í nefndarálitinu sjálfu. Þessar tillögur í skattamálum endurspegla stefnu ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum, hvort sem er á tekju- eða gjaldahlið. Þess vegna eru þetta náttúrlega hápólitískar tillögur, rétt eins og margt í fjárlagafrumvarpinu sem við ræddum hér og lukum við að ræða í gær er líka hápólitískt. Því er kannski ekki furða þó að fólk greini nokkuð á um hvernig standa beri að hlutunum. Ríkisstjórnin hefur lagt mikið upp úr því að einfalda skattkerfið eins og það er kallað. Mér sýnist það hins vegar þýða því miður fyrst og síðast að minnka álögur á þá sem best hafa það í þjóðfélaginu en gera miklu minna, ef þá nokkuð, fyrir þá sem lakar eru staddir efnahagslega. Þannig tel ég að ríkisfjármálapólitík ríkisstjórnarinnar, hvort heldur er á tekjuhliðinni eða gjaldahliðinni, auki mjög á ójöfnuð í þjóðfélaginu. Það var rétt sem fram kom í umræðunum í gær að jöfnuður í þjóðfélaginu jókst mjög á fyrstu árunum eftir hrun. Það sem olli því var hvort tveggja að mikill auður tapaðist og hvarf þegar banka- og efnahagskerfið hrundi og að þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin greip til á síðasta kjörtímabili beindust að því að reyna að hlífa þeim sem minna höfðu og leggja þá meira á breiðu bökin sem svo eru kölluð. Enda er það í samræmi við stefnu þeirra stjórnmálaflokka sem þá voru við völd og er stefna sem mér þóknast og hugnast vel í ríkisfjármálum, að þeir sem meira hafa leggi meira af mörkum en þeir sem minna hafa og að við hjálpum þeim sem minna hafa eftir því sem mögulegt er. Í fyrra var byrjað á að breyta virðisaukaskattskerfinu. Hærra þrepið var vissulega lækkað úr 25,5% í 24% en lægra þrepið var hækkað úr 7% upp í 11%. Það er einmitt í því þrepi sem nauðsynjar eru, svo sem eins og matur. Því var matarskatturinn sem svo er kallaður hækkaður úr 7% í 11%. Það stóð reyndar til að hækka þrepið upp í 14% en öflug andstaða við það, bæði innan þings og utan, meira að segja innan stjórnarmeirihlutans, kom í veg fyrir það. Endirinn varð sá að virðisaukaskatturinn var hækkaður úr 7% í 11%. Það áttu að koma mótvægisaðgerðir við það, sérstaklega út af hækkuninni á matarskattinum sem leggst auðvitað þyngst á og kemur helst við þá sem þurfa að eyða stærstum hluta tekna sinna í mat. Þess vegna voru boðaðar mótvægisaðgerðir. Barnabætur voru hækkaðar um milljarð. Vaxtabætur voru hækkaðar um 400 millj. kr. En hvað gerðist síðan? Núna í frumvarpi til fjáraukalaga, sem við ræðum væntanlega aftur síðar í kvöld, eru af barnabótunum teknar 600 millj. kr. til baka og þeim skilað aftur í ríkissjóð. Menn segja að það sé af því að viðmiðunarmörkin voru ekki hækkuð þannig að tekjuskerðingar urðu til þess að einungis 400 millj. kr. af 1 milljarði í mótvægisaðgerðirnar komu fólki að einhverju gagni. Hvað varðar vaxtabæturnar sem áttu að vera 400 millj. kr. er 200 skilað aftur í ríkissjóð í fjáraukanum. Þannig fór um sjóferð þá, ef svo má kalla, þegar átti að hjálpa þeim sem eru með börn og lágar tekjur og þurfa að borga vexti. Það skilaði sér ekki einu sinni helmingurinn af þessum mótvægisaðgerðum. Síðan hækkaði líka virðisaukaskattur á bækur og tónlist. Menn hafa áhyggjur af læsi en hækka virðisaukaskatt á bækur á sama tíma. Maður hefði haldið að eitt það besta sem hægt væri að gera til að auka læsi væri að menn gætu búið til bækur og selt þær á viðráðanlegu verði svo krakkarnir hefðu eitthvað skemmtilegt að lesa. Það er náttúrlega ein forsendan fyrir því að fólk læri og nenni að lesa, að það hafi eitthvað skemmtilegt að lesa. Þá kem ég að tekjuskattinum. Lagt er til að fækka tekjuskattsþrepum og á að fækka þeim úr þremur í tvö á tveimur árum. Allt bendir til þess að lokatakmarkið sé að hér verði einungis eitt tekjuskattsþrep. En þrepaskipt tekjuskattskerfi er mjög öflugt tekjujöfnunartæki, virðulegi forseti. Þegar nýfrjálshyggjan var í sem mestum metum fyrir áratug eða tveimur var mikil tíska að taka ætti þrepaskipt tekjuskattskerfi úr sambandi þar sem það var við lýði. Ég held að það hafi verið á níunda áratugnum eða svo sem jaðarskattur efstu tekna í Bandaríkjunum fór yfir 90%. Það voru náttúrlega gífurlegar tekjur. En með nýfrjálshyggjunni fór hann niður fyrir 40%. Þessi kenning um að með því að allir borgi sama hlutfall af skattinum og þeir sem ríkastir eru hafi nóg, seytli það einhvern veginn niður um allt þjóðfélagið, kölluð brauðmolakenning, hefur verið rækilega afsönnuð. Það er rétt um ár síðan OECD gaf út tímamótaskýrslu og þar er beinlínis sagt að eftir rannsóknir sem hafa verið gerðar í OECD - og þá er rétt að rifja upp um leið og það er sagt að OECD hefur ekki verið nein sérstök kratastofnun - hafi þeir komist að því og því er haldið fram í þessari skýrslu að meiri jöfnuður geri samfélögin ekki bara réttlátari og þá um leið betri til að búa í heldur verði þau einnig efnahagslega betur sett og hagvöxtur verði meiri, hann aukist eftir því sem dragi úr ójöfnuði. Þá er það náttúrlega eftir íslenskum stjórnvöldum að fara í þveröfuga átt og draga úr þeim tekjujöfnunartækjum sem voru innleidd hér á síðasta kjörtímabili. Það finnst mér ekki skynsamlegt. Því er haldið fram, fjármálaráðherra heldur því fram og ekki bara hann, að við getum ekkert verið að gagnrýna þessar tillögur ríkisstjórnarinnar um skattalækkanir og afnám þrepaskipts tekjuskatts vegna þess að um þetta hafi verið samið í kjarasamningum. En mér sýnist það vera þannig að ríkisstjórnin hafi smyglað stjórnarstefnu sinni inn í þá kjarasamninga sem gerðir voru í vor. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í gær þegar tryggingagjaldið var til umræðu, sem ég ætla að koma nánar að á eftir, og hann var spurður af hverju ríkisstjórnin legði ekki áherslu á að lækka tryggingagjaldið sem kemur öllum fyrirtækjum til góða, að aðilar vinnumarkaðarins hefðu frekar viljað fara tekjuskattsleiðina. Nú ætla ég auðvitað ekki og mér dettur ekki í hug að segja að það sé ekki rétt hjá fjármálaráðherranum. En mér finnst þetta svolítil skreytni. Ég held einhvern veginn að aðilum vinnumarkaðarins hafi verið boðið þetta mjög stíft fremur en að talað hafi verið um tryggingagjaldið. Mér kemur líka í hug þegar ég tala um þetta, því þarna er verið að tala um aðila vinnumarkaðarins, það er ASÍ og svo eru það Samtök atvinnulífsins, að í þessum kjarasamningum, sérstaklega innan Samtaka atvinnulífsins, vega stórfyrirtækin svo þungt. Þau hafa svo mikil áhrif. Og það er alveg ljóst að lækkun tryggingagjaldsins kemur sér miklu betur og er dýrmætari hlutfallslega fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki en stór fyrirtæki. Tryggingagjaldið er launaskattur og launin vega svo miklu þyngra í kostnaði lítilla og meðalstórra fyrirtækja en stóru fyrirtækjanna. Þess vegna hef ég svolitlar grunsemdir um að stórfyrirtækin leggi ekki jafn mikið upp úr lækkun tryggingagjalds og minni fyrirtæki gera. Ríkisstjórnin leggur til með þessum skattalækkunum að á tveimur árum lækki tekjuskattar um 11 milljarða og má segja að það sé það sem hún hafi lagt til til að kjarasamningar næðust. Ef maður tekur þessa 11 milljarða og skoðar þá í hlutfalli af tryggingagjaldinu þá eru 11 milljarðar hlutfallslega 12% af tekjum af tryggingagjaldinu. Með einfaldri þríliðu má gróft reikna að það jafngildi 0,9 prósentustigum af tryggingagjaldinu. Gjaldið yrði þá 6,35% sem er einungis einu prósentustigi hærra en það var þegar það var fyrst hækkað eftir efnahagshrunið. Þannig að ef þessir 11 milljarðar sem eru vegna tekjuskattslækkunar hefðu verið teknir af tryggingagjaldinu hefði ekki einu sinni þurft að lækka það til jafns við það sem það var áður en það fór að hækka. Mér er alveg óskiljanlegt hvers vegna þessi leið var ekki farin. Þá um leið hefðu fyrirtækin þurft að bera ábyrgð á launahækkunum vegna þess að það er það eðlilega, virðulegi forseti, að fyrirtækin semji ekki um launahækkanir sem þau geta ekki staðið undir og sem er ætlast til að komi í gegnum tekjuskattskerfið. Það veldur því líka þegar er farið að hræra þessu öllu svona í einn graut að erfiðara verður að nota ríkisfjármálin til þess að stilla af efnahagslífið. Það er alveg ljóst að við þær aðstæður sem við búum við núna með þessar miklu skattalækkanir er hætta á að þær muni valda mjög mikilli þenslu í efnahagslífinu. Þetta var almennt um tekjuskattsbreytingarnar. Við erum algerlega á móti því að afnema þrepaskipt skattkerfi. Ég ætla líka að koma inn á samsköttun hjóna sem nú er lagt til að taka upp að fullu. Það hefur verið þannig í þrískipta tekjuskattskerfinu að hægt hefur verið að færa á milli efsta þreps og miðþreps skattbyrði ef tekjur hjóna eru mjög misjafnar, allt upp í að það geti sparað 205 þús. kr. í skatt á ári. Það mun verða þannig líka á næsta ári en síðan á að fækka þrepunum og þau verða tvö. Þá allt í einu leggur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar til, og það er ekki samkvæmt tillögu fjármálaráðuneytisins, ég vil taka það fram, heldur er þetta tillaga meiri hluta nefndarinnar, að hægt verði að flytja tekjuskattsbyrðina eða tekjur á milli þeirra tveggja þrepa sem standa eftir. ASÍ hefur reiknað út að ef hjón eru með 1,4 millj. kr. í tekjur á mánuði geti þetta numið allt að 900 þús. kr. á ári, ef annar aðilinn vinnur ekki. Þá er hægt að lækka skattbyrðina um 900 þús. kr. á ári. Þau ætla ekki að hafa neitt hámark á þessu eins og er í dag. Þetta á að kosta 3,5 milljarða. Við höfum verið að tala um að bæta kjör eldri borgara og öryrkja til jafns við það sem aðrir launþegar fá. Það eru rúmir 6 milljarðar, náttúrlega minna ef tekið er tillit til þess að síðan er greiddur einhver skattur af því, en þarna ætlar meiri hlutinn að færa mjög tekjuháum heimilum allt upp í 900 þús. kr. á ári, 3,5 milljarða, 2 milljarða viðbót við það sem samsköttunin sem leyfð er í dag leyfir. Þetta finnst mér algerlega ótrúlegt. Mig langar að nefna líka tillögur um húsaleigu. Gerð er tillaga um að tekjuskattur af tekjum vegna leiguhúsnæðis sem núna eru skattlagðar einungis 70%, lækki og verði 50% af tekjum af leiguhúsnæði sem teljast til skatts. Menn segja að þetta sé til þess að auka framboð á leiguhúsnæði. Það má vel vera. Það er skýrt tekið fram að þetta verður að vera löng búseta, það er ekki hægt að nota þetta ef fólk er að leigja til ferðamanna í styttri tíma. En mig langar af þessu tilefni að minna á tillögu samfylkingarfólks í þessum efnum. Við höfum lagt til að leigutekjur af einni íbúð verði algerlega skattfrjálsar. Það er ekki óeðlilegt að fólk eigi kannski eina aukaíbúð, kjallaraíbúð, eldra fólk eða þannig. Mér finnst það nær en að lækka skatt af þessum tekjum ef fólk á kannski margar íbúðir. Það getur vel verið að einhverjir eigi fjórar, fimm íbúðir og þá lækkar tekjuskattur af þeim. Það er þá í línu við annað að þeir sem eiga margar íbúðir sem þeir geta leigt út eru náttúrlega miklu betur staddir en hinir sem eiga hugsanlega eina. Þannig að þetta er enn á sömu bókina lært. Mig langar einnig að nefna bílaleigurnar. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur til að fresta því um eitt ár að bílaleigurnar fari að borga öll þau gjöld sem gilda almennt um bíla og þær séu enn í því sérumhverfi sem þau hafa verið. Það er vegna þess að bílaleigurnar segja: Þetta kemur svo seint, við erum ekki tilbúin að taka við þessu. Ég ætla svo sem ekki að setja mig upp á móti því að menn fresti þessu í eitt ár. En hins vegar hafa þeir sem reka bílaleigur vitað það í mörg ár að þetta stæði til. Það er engin spurning með það. Það er líka alveg ljóst að bílaleigum hefur fjölgað um mörg hundruð prósent undanfarið. Þær voru tíu, tuttugu fyrir fimm eða sex árum og nú eru þær yfir hundrað. Það er ljóst að þetta er alveg blússandi bissness enda hefur ferðamönnum fjölgað mikið eins og við vitum öll. Og alveg eins og það er sjálfsagt að hjálpa fyrirtækjum og atvinnurekstri þegar hann er að byrja, þá verða þeir sem eru í atvinnurekstri að eldast. Við erum með börnin heima hjá okkur, við ölum þau upp og þau ganga í skóla en svo verða þau náttúrlega að fara einhvern tímann að heiman, annað er ekki hægt. Það er alveg eins með atvinnugreinar sem hafa fengið svona meðgjöf eins og bílaleigurnar hafa vissulega fengið til að létta þeim róðurinn og til að þær komist á legg, þær verða líka að fara að heiman. Atvinnugreinar verða einhvern tíma að fara að greiða skatta og skyldur og leggja til hinna sameiginlegu sjóða. Þá vil ég nefna í tengslum við þetta og líka út af virðisaukaskattinum að menn eru núna að breyta virðisaukaskatti af leiðsögn, færa hann niður í 11% um áramótin og segja: Það er af því að á öðru í ferðamannaiðnaðinum er 11% skattur, á rútuferðir og fleira. Þá eru menn að velta fyrir sér hvort ekki sé líka rétt að hafa 11% skatt á bílaleigubílum. Er ekki rétt að ferðaþjónustan almennt greiði bara 11% virðisaukaskatt? Þessu velta menn fyrir sér. En ef ein af þremur stærstu atvinnugreinunum eða sú stærsta, er hún ekki orðin stærri en sjávarútvegurinn, ætlar að vera á afsláttarkjörum, höfum við efni á því að allur atvinnurekstur í landinu sé á afsláttarkjörum? Ég tel það ekki vera. Atvinnuvegirnir verða, þegar þeir eru orðnir rótgrónir, að borga skatta og skyldur eins og við öll. Eitt er þó ánægjulegt við breytingartillögur meiri hlutans varðandi bílaleigurnar. Það er breytingartillaga um að fastagjald sem bílaleigur hafa þurft að greiða til þess að komast inn á þessi sérkjör verði lagt af. Það hefur virkað þannig að sérkjörin eru miklu betri og meiri fyrir stóru bílaleigurnar en þær litlu því þær þurftu alltaf að byrja á að borga þetta fastagjald. Að það skuli hafa verið þannig er einmitt í sama dúr og ég nefndi með tryggingagjaldið. Hagsmunir stóru fyrirtækjanna eru alltaf í miklu meira fyrirrúmi í atvinnuuppbyggingu okkar en litlu og meðalstóru fyrirtækjanna. En það er í litlu og meðalstóru fyrirtækjunum þar sem framtíðin liggur til að byggja upp fjölbreyttara atvinnulíf. Mér finnst skipta máli að við áttum okkur á því. Ég ætla að geta þess í lokin að við stöllur í minni hlutanum leggjum fram tvær breytingartillögur við frumvarpið. Annars vegar um viðmiðunarmörk um barnabætur, þegar þær byrja að skerðast, að viðmiðunarmörkin séu hækkuð og miðuð við lægstu laun. Það er til þess að þeim barnabótum sem við veitum á fjárlögum verði ekki öllum skilað inn aftur í fjáraukalögum næsta árs. Hins vegar leggjum við til að orkuskatturinn svokallaði verði ekki lengur tímabundinn heldur um framtíð. Orkufyrirtækin eða þeir sem nota orkuna leggi þannig sitt til hinna sameiginlegu sjóða.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir yfirgripsmikla og góða ræðu. Hún ræddi hér efnahagsþróun og forsendur og tók helstu atriði sem hafa áhrif í frumvarpinu og vék að tekjuskattinum og þeim breytingum sem þar eru. Sannarlega er meginmarkmið með þeim breytingum að auka ráðstöfunartekjur launþega og kaupmátt. Það er skýr tenging og kemur vel fram í frumvarpinu við kjarasamningana þar sem var lögð áhersla á að auka tekjur millitekjuhópa. Ég er sammála hv. þingmanni og það er í raun og veru búið að sýna fram á það að stígandi skattkerfi, þ.e. það sem menn kalla „progressive“, er tæki til jöfnunar. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Í svona sígandi hlutfallslegu kerfi er skattbyrðin í sjálfu sér minni á tekjuhærri einstaklingana. Hins vegar erum við ekki að falla frá þrepaskiptu kerfi. Eins og þetta er byggt upp blasir við að þetta ætti að ná tilætluðum árangri með auknum ráðstöfunartekjum og það er sannarlega það sem var stefnt að í tengslum við kjarasamninga. Til ítrekunar þá verður áfram þrepaskipt kerfi eftir tvö ár þótt þrepum verði fækkað um eitt. [[Forseti hringir.]]Telur hv. þingmaður að þessi stígandi áhrif fari út við það að fækka um eitt þrep?
Virðulegi forseti. Stutta svarið er já. Ég tel að það verði. Ég er ekki með jöfnuna, ég get ekki farið með diffrunarformúluna hvernig það gerist. En ég tel það alveg víst að það dragi úr jöfnunaráhrifum skattkerfisins að afnema þetta efsta þrep. Sumir segja jafnvel að þau ættu að vera fleiri. Ég skal ekki um það segja. Þessi ríkisstjórn er líka búin að leggja af það sem við köllum auðlegðarskatt. Hann var lagður á þá sem áttu mest undir sér. Já, því miður, ég tel alveg ljóst að ekki sé nóg í þessu dæmi að vera með tvö skattþrep. Ég segi líka í framhaldi af því, af því að við ræddum það fyrr í dag og ég kom inn á það í ræðu minni, að þessi æfing með samsköttun hjóna án þess að setja á hana nokkurt hámark er í mínum augum algerlega óskiljanleg. Ég veit að fólk segir: Þetta er fólk sem er heima að gæta gamalla foreldra eða er með veik börn, en það er svo lítill minni hluti. Við skulum þá taka á því sérstaklega ef það þarf að hjálpa því fólki. En að ætla að setja í þetta 3,5 milljarða, miðað við það sem lagt var upp með frá fjármálaráðuneytinu, finnst mér algerlega ótrúlegt og mikill höfðingsskapur við þetta fólk hjá meiri hluta nefndarinnar. Það stendur í nefndarálitinu held ég að hagsmunir þeirra séu meiri en einföldunin á einhverju. Ég efast ekki um það. Þetta eru miklir hagsmunir fyrir þetta fólk. En það þýðir líka að við hin þurfum að borga 3 milljörðum meira samtals.
Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur svarið. Varðandi tekjuskattinn sé ég engin rök í því að jöfnunaráhrifin fari út við það að fækka þrepum. Við erum hér með persónuafslátt sem er ein trappa og svo erum við með eitt þrep og það er sannarlega til einföldunar. Þegar við erum að tala um einföldun meinum við ekki endilega að það sé erfitt fyrir skattstjórann að innheimta með færri þrep. Skattstjóri hefur sýnt fram á að hann getur klárlega átt við það. En við erum að horfa á einföldunina gagnvart þeim sem við erum að innheimta skatta af. Það er sannarlega til einföldunar. Skattkerfi gagnvart þeim sem eru að taka ákvarðanir út frá skatti eiga auðvitað að vera einföld og fyrirsjáanleg. Við erum sannarlega að einfalda þetta. Við erum að ná þeim markmiðum að auka kaupmátt og ráðstöfunartekjur sem sannarlega var ákall um. Það er það sem stefnt var að ásamt því að einfalda. Markmiðunum, eins og lagt var upp með, erum við að ná. Varðandi samsköttunina verð ég að koma inn á það að 3,5 milljarðar - það er ekki þannig að við séum að fara frá því að vera með núll. Samsköttun er leyfileg í dag; reyndar með þaki og að hálfu leyti í þessu þrepaskipta kerfi eins og það er, með þremur þrepum. En hún kostar 1,5 milljarða í dag, sú samsköttun. Þannig að kostnaðurinn við að fara í það að fullu er 2 milljarðar. Það er sá kostnaður sem við lítum til. Það getur auðvitað munað ef tekjuskiptingin á milli hjóna eða sambúðarfólks, samskattaðra aðila, er ójöfn innbyrðis, allt að 30% eftir samsetningu, eftir því hvernig við erum að skattleggja. Það er ákveðið réttlæti í að eitthvert jafnræði sé þar á milli. Þess vegna erum við með þetta í dag. Að ganga alla leið getur, [[Forseti hringir.]]samkvæmt dæmi sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur, munað 781 þús. kr., það eru ekki 900 þús. kr., í skattlagningu.
Virðulegi forseti. Ég ætla nú að segja það fyrst að mér finnst það bitamunur en ekki fjár hvort það eru 900 þús. kr. eða 781 þús. kr. Það er hárrétt hjá hv. þingmanninum, ég var að vona að mér hefði tekist að koma því til skila, að viðbótin er 2 milljarðar. Þetta kostar 1,5 milljarða í dag. Viðbótin er 2 milljarðar, það er hárrétt. Hins vegar var tillagan í frumvarpinu um að afnema þetta alveg. Ráðuneytið segir í minnisblaði að þar sem ekki hafi verið hægt að flytja á milli miðþrepsins og lægsta þrepsins í dag telji þeir ekki rök fyrir því að taka það yfir í þetta nýja kerfi. Miðað við tillögur ráðuneytisins erum við að tala um 3,5 milljarða. Það hlýtur að vera þannig. Auðvitað er betra að hafa tvö þrep en eitt, ég er sammála því. Það hefur meiri tekjujöfnunaráhrif. En ég tel að það hafi enn meiri tekjujöfnunaráhrif að hafa þrjú í staðinn fyrir tvö. Það er það sem ég held að sé betra. Auðvitað tala menn um kjarasamningana en það er líka það sem ég var að reyna að segja í framsögu minni, og hefur líklega ekki komist til skila, að ég skil ekki af hverju menn, ef þeir ætla að setja í þetta 11 milljarða, lækkuðu ekki tryggingagjaldið um 11 milljarða, settu það beint til fyrirtækjanna og þá hefðu fyrirtækin getað borgað fólki 11 milljörðum meira í laun. Það er önnur leið að því sama, að hjálpa fyrirtækjunum en láta þau ráða því, vera ekki með puttana í því sjálf og komin í þetta nákvæmlega, að létta meira á þeim sem mest hafa. Á endanum verður það því miður þannig.
Virðulegur forseti. Ætli ég haldi ekki bara áfram umræðunni þar sem frá var horfið í andsvörum og ræðu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur um tekjuskattskerfið. Ég hugsa að ég verði í breiðu línunum í þessu framsöguerindi með nefndaráliti mínu. Ég upplifi ekki stóran ágreining um mjög marga þætti frumvarpsins í meðferð nefndarinnar en það er ágreiningur um ákveðna skattapólitík. Hann var ágætlega útlistaður í framsögu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur. Ég deili þeim áherslum að stóru leyti, þó ekki öllu. Ég taldi ástæðu til að skrifa mitt eigið álit út frá áherslum mínum og Bjartrar framtíðar. Við deilum þeim áhuga ríkisstjórnarinnar að vilja einfalda skattkerfið og hafa það skilvirkt og gagnsætt og fólki skiljanlegt og þar fram eftir götunum. En hins vegar teljum við að það sé ekki eina markmiðið. Það er ekki eina markmiðið að afla tekna fyrir ríkissjóð með einföldu skattkerfi. Skattkerfið, eins og kom ágætlega fram í umræðunum hér áðan, er líka tekjujöfnunartæki. Tekjujöfnuður er góður. Það er gott markmið líka. Hann má kannski ekki verða svo mikill að skattkerfið verði íþyngjandi fyrir þá sem vinna kannski meira en aðrir. Menn verða náttúrlega að njóta afraksturs dugnaðar síns. Skattkerfið má ekki vera letjandi að því leyti til. En það er hins vegar hagkvæmt og gott að menn nái ákveðnum tekjujöfnuði, að dreifa gæðunum í samfélaginu. Fátækt kostar, fyrir utan að vera mjög óréttlát og íþyngjandi fyrir þá sem lenda í henni. Við í Bjartri framtíð teljum að tekjuskattskerfið sé langhentugast til tekjujöfnunar. Tekjuskattskerfið er hentugra en bótakerfið til dæmis, hentugra en virðisaukaskattskerfið. Stundum er talað um virðisaukaskattskerfið sem einhvers konar vettvang sem ætti að nota til tekjujöfnunar. En við teljum að tekjuskattskerfið sé besta kerfið til að ná þeim markmiðum. Og þá getum við ekki verið sammála þeirri stefnumörkun í þágu einföldunar að fækka þrepunum úr þremur í tvö. Við teljum að það minnki tekjujöfnunaráhrif tekjuskattskerfisins og getum því ekki stutt það. Ég sjálfur, þegar ég var í minni hluta á þinginu á síðasta kjörtímabili og ríkisstjórnin þáverandi tók upp þetta þrepaskipta kerfi, ætlaði aldeilis að vera á móti því vegna þess að ég er svolítið svag fyrir sjónarmiðum um einfalt skattkerfi. Ég lagðist inn á Datamarket og opnaði excel-skjal og ætlaði að reikna mig alveg í gegnum þetta og koma hér upp vopnaður tölum og mínum eigin útreikningum um það að millistéttin í landinu mundi fara ægilega illa út úr því að taka upp svona þrepaskipt kerfi. En að sjálfsögðu komst ég að því af eigin raun, eftir að hafa reiknað til klukkan fjögur um nóttina, að það var bara ekki rétt. Þetta er býsna hentugt kerfi, þrepaskipt kerfi, til að hlífa þeim sem maður vill hlífa, til að ná í meiri peninga af þeim sem eiga mjög mikið. En ég held hins vegar að í þrepaskiptu kerfi þurfi menn að vera svolítið vakandi fyrir viðmiðunarmörkunum. Það sem ríkisstjórnin er að gera núna er að taka bara miðjuhópinn og setja hann til jafns við þennan sem er í lægsta þrepinu, gera eitt þrep úr því og svo er eitt hærra þrep. Ég hefði talið skynsamlegra, til þess að reyna að viðhalda markmiðum um tekjujöfnuð betur, að hækka viðmiðunarmörkin og reyna frekar að láta hæsta þrepið ná til þeirra sem hafa virkilega háar tekjur. Ég held að það sé ekkert þar núna, þetta eru ekkert virkilega háar tekjur sem hæsta þrepið er í. Hækka viðmiðunina við miðþrepið til þeirra sem hafa kannski í kringum 600–700.000 kr. Fara hærra með þetta. Ná þar með í meiri peninga hjá þeim sem eru virkilegir auðmenn í samfélaginu. Nota miðþrepið til þess að stjórna því hvað við leggjum mikið á hina raunverulegu millistétt og svo lægsta þrepið til að hlífa þeim sem hafa mjög lítið milli handanna. Ég held að það hefði verið betri leið. Síðan er það hitt, sem óneitanlega liggur í eðli þessarar ákvörðunar, að þetta er náttúrlega bara skattalækkun á ákveðinn hóp. Auðvitað finnur sig enginn stjórnmálamaður sérstaklega mikið í því að fara af hörku gegn lækkun skatta vegna þess að þetta er í eðli sínu eitthvað sem flestir vilja. Það vill enginn vera með allt of miklar álögur á almenning. Hér er um eitthvað að ræða sem var talað um í kjarasamningum. En engu að síður verð ég að segja að mér finnst þetta óskynsamleg skattalækkun. Mér finnst hún illa tímasett. Mér finnst þetta lykta af sams konar hagstjórnarmistökum og hér hafa verið gerð áður. Það er ágætlega rakið í áliti meiri hlutans og öðrum plöggum sem við þingmenn höfum séð að það eru spár fyrir hendi um mikla uppgangstíma. 4,5% hagvöxtur á þessu ári og 3,5% hagvexti spáir Hagstofan á næsta ári. Miklar atvinnuvegaframkvæmdir, aðallega í stóriðju og eins í ferðaþjónustu í uppbyggingu gistirýma til dæmis. Mikill vöxtur í neyslu áætlaður. Það eru ýmsir mjög góðir utanaðkomandi þættir sem virka vel inn í hagkerfið, eins og til dæmis mjög lágt eldsneytisverð sem við njótum góðs af, hefur meðal annars áhrif á að verðbólga er mjög lág. Á þessum tímapunkti, svo að ekki sé talað um kjarabæturnar sem eru í spilunum, launahækkanirnar sem samið var um - og áhöld eru um hvort atvinnulífið, þjóðfélagið, geti staðið undir - er þá rétt að fara í tekjuskattslækkun? Samkvæmt mínum kokkabókum - og það sem maður lærði alltaf og hefur haft til hliðsjónar - ber þeim sem bera ábyrgð á efnahagsstefnunni að vera leiðinlegir þegar partíið byrjar, reyna að draga úr þenslu. Þegar kreppir að á að grípa til örvandi aðgerða. Skattalækkun er náttúrlega takmörkuð gæði. Maður grípur ekki til hennar alltaf og ítrekað. Það verður að vera einhver langtímasýn í þessu. Ég hefði haldið að við ættum að tímasetja svona skattalækkanir í tekjuskattinum betur. Það ætti frekar að geyma þær þangað til kreppir að. Ég held að við getum líka vel notað þann pening sem annars kæmi inn af þessum tekjuskatti sem er um 5 milljarðar núna, sem tekjuskattslækkunin nemur - það er allnokkuð og safnast upp á nokkrum árum - til nauðsynlegrar uppbyggingar á innviðum samfélagsins. Opinber fjárfesting er allt of lítil. Það kemur fram í fylgiriti við fjárlagafrumvarpið að opinber fjárfesting heldur ekki í við afskriftir sem þýðir að eignir ríkisins, eignir hins opinbera, eru að rýrna. Það er auðvitað bara lántaka og ósjálfbær meðferð ríkisfjármála, ósjálfbær efnahagsstefna. Og að vera að lækka tekjuskattinn og færa þar með tekjur úr ríkissjóði á þessum tíma, þegar svona mikil þensla er, þegar svona miklar kjarabætur eru, þegar svona mikil þörf er á fjárfestingu - ég er ekki viss um að það sé skynsamlegt. Ég held að það sé bara alls ekki skynsamlegt. Það kom til dæmis fram umsögnum frá aðilum á vinnumarkaði fyrir nefndinni. Menn sögðu að þetta væri illa tímasett. Ég held að ríkisstjórnin hefði ekki átt að leggja upp með þessar áherslur. Hún byrjaði á þessu, að lækka tekjuskattinn hér á sínu fyrsta þingi, og hefur verið að þessu. Ég upplifi ekki mjög sterka kröfu um það í samfélaginu að menn færu í þetta. Eftir miklar þrengingar upplifði ég það frekar að farið yrði í að létta vinnuálagi af fólki. Fólk er algerlega útkeyrt í velferðarkerfinu. Það sést til dæmis á tölum um vinnustundir á spítölum. Ég held að það hafi verið krafa um að menn færu í að gera við hús og byggja vegi, byggja upp innviði velferðarkerfisins eftir þessa tíma þar sem allt hafði verið látið reka á reiðanum. Ég heyrði engan sem vonaði að þegar við kæmumst upp úr kreppunni yrðu skattar lækkaðir um einhverjar fjárhæðir sem skipta í heimilisbókhaldi hvers og eins kannski ekki svo miklu máli, sérstaklega ekki í ljósi þess að kjarabæturnar eru að verða mjög miklar og allt það sem ég rakti áðan sem er fólki og heimilum hagfellt. Allt snýst þetta um tímasetningar. Á þessum tímapunkti er þetta ekki skynsamlegt. Við eigum að eiga svona inni fyrir verri tíma. Ég fjalla um það í nefndarálitinu mínu að ég hefði talið að markmið um einföldun skattkerfisins ætti mjög vel við þegar kæmi að virðisaukaskattskerfinu. Ríkisstjórnin hefur verið að tala mikið um einföldun á skattkerfinu. Mér finnst svolítið merkilegt að sjá ekki þessa áherslu þá í ríkari mæli í virðisaukaskattinum. Mér finnst það vera eitthvað sem virkilega ætti að skoða, hvort ekki ætti að taka upp eitt þrep í virðisaukaskatti. Ég er á því að það ætti að gera. Ég held að það væri ekkert auðvelt að búa til samkomulag um það við almenning í landinu og vinnumarkaðinn og allt þetta. En ég held að það ætti að stefna að því. Byrja að tala um það. Það held ég að yrði raunverulega góð einföldun fyrir almenning og atvinnulíf í landinu og alla sem þurfa að standa skil á þessu. Við erum ítrekað að lenda í því í nefndinni að við erum endalaust að leysa einhverjar flækjur sem koma upp í þessu virðisaukaskattskerfi. Nú erum við til dæmis að leysa flækjuna sem hefur ítrekað verið hjá þeim sem selja áfengi, hafa hingað til kannski verið með tvo vökva, hvorn í sínu þrepinu, í sama glasinu. Meiri hluti nefndarinnar bjó til nýja flækju þrátt fyrir að hún ætlaði að einfalda hlutina í síðasta bandormi, fyrir ári, þegar allt í einu voru komin mismunandi virðisaukaskattsþrep á náttúrulegt bað og önnur böð þannig að baðstaðir sem voru með ólíkar tegundir af baði voru að borga í mismunandi þrepum. Núna erum við að reyna að leysa flækju hér í þessum bandormi sem snýst um tegundir almenningssamgangna, þegar aðilar eru með almenningssamgöngur eins og skólaakstur með höndum og láta annan sjá um þann akstur þá á það líka að vera án virðisaukaskatts. Það eru endalaust að koma upp einhverjar flækjur í þessu. Við erum sem betur fer líka að leysa eina í þessu frumvarpi sem snýst um að leiðsögumenn verði líka í 11% eins og restin af ferðaþjónustunni. Þetta eru ótrúlegar flækjur og ég held að þetta sé letjandi. Ég hef ekki mikla trú á því að við eigum að nota virðisaukaskattskerfið til tekjuöflunar. Ég held að það sé ekki hentugt. Ég held að ef við förum með neysluvörur í lágt þrep munum við einfaldlega færa þeim sem kaupa mjög mikið mjög mikinn pening. Það er ekki góð tekjujöfnunarleið, finnst mér. Miklu betra að gera það í gegnum tekjuskattskerfið og mögulega einhverjar aðrar leiðir. Og við eigum að stefna að því að hafa eitt þrep í virðisaukaskatti. Mér finnst ríkisstjórnin ekki vera neitt mikið að stefna að einföldun þegar hún er ekki að ræða um þetta. Mér finnst holur hljómur í einhverju einföldunarmarkmiði þegar virðisaukaskattskerfið er eins og það er og þegar skrefin til einföldunar í virðisaukaskattskerfinu eru svona lítil. Og svo er nú eitt sem mér finnst alveg rakinn vitnisburður um að ríkisstjórnin er ekki að einfalda skattkerfið. Það er hvernig meðferðin eða misnotkunin hefur verið á tryggingagjaldinu. Svo að sanngirni sé gætt er það kannski ekki bara verk þessarar ríkisstjórnar að hafa freistast til að seilast inn í tryggingagjaldið. Þetta hefur verið þróun yfir eitthvert árabil. En ég vil þó segja að eftir að uppgangurinn hófst af einhverju viti skapaðist tækifæri og hefur fyrir löngu skapast til að koma tryggingagjaldinu í ásættanlegt horf. Til þess að leiðrétta það. Hvað er tryggingagjaldið? Tryggingagjaldið er gjald sem atvinnulífið greiðir til að fjármagna ýmis nauðsynleg verkefni á vinnumarkaði og í almannatryggingakerfum. Fæðingarorlofssjóður er dæmi um einn lið sem er fjármagnaður af sérstökum stofni í tryggingagjaldi, atvinnuleysisbætur annar, starfsendurhæfing, jöfnun á örorkubyrði almenna lífeyrissjóðakerfisins - þetta á allt að vera þannig að þarna séu bara afmarkaðir hlutar gjaldsins sem renna til afmarkaðra verkefna. Ríkisvaldið þurfti að hækka tryggingagjaldið eins og þið vitið mjög mikið þegar atvinnuleysi jókst mjög mikið eftir hrunið, hækka það umtalsvert. Það var gert í samvinnu við atvinnulífið og öllum var ljóst að þyrfti að gera það. Síðan fer atvinnuleysið niður en tryggingagjaldið lækkar ekki. Það má alveg halda því fram, aðilar í atvinnulífinu hafa haldið því fram, að bara þetta nemi því að ríkið sé að taka inn í bakdyramegin á mjög ógagnsæjan hátt 25 milljarða á ári, með því að láta tryggingagjaldið ekki lækka til jafns við atvinnuleysi. Spurningin er alveg sú sama, nema bara með öfugum formerkjum, og ég var að velta fyrir mér varðandi tekjuskattslækkunina. Að láta tryggingagjaldið ekki lækka þegar atvinnuleysi lækkar svona mikið er alveg ótrúlegur skortur á framsýni. Hvað gerum við þegar kreppir að næst? Hvað gerum við þegar atvinnuleysi fer upp næst? Þá erum við búin að vera að viðhalda þessu háa tryggingagjaldi alveg frá síðasta atvinnuleysi og höfum ekkert svigrúm til að hækka það neitt til að taka þann skell ef hann kemur. Hann kemur örugglega einhvern tímann. Við þurfum að hafa borð fyrir báru. Þannig að tryggingagjaldið verður að fara niður í góðæri til jafns við atvinnuleysið til að hægt sé að fara með það upp í samvinnu við atvinnulífið þegar atvinnuleysið vex. Annars er þessi gjaldstofn ónýtur þegar kreppir að. Þetta er mjög alvarlegur skortur á framsýni og fyrirhyggju að mínu viti, fyrir utan hvað þetta er ógagnsætt, að vera að sækja tekjur í ríkissjóð bakdyramegin og færa og velta nauðsynlegum verkefnum sem tryggingagjaldið á að dekka yfir á aðra aðila. Þetta eru brellur sem maður áttar sig ekki á alveg strax. Maður þarf aðeins að fatta þetta. Tökum Fæðingarorlofssjóð. Hér var ákveðið í þessum sal að lengja fæðingarorlofið í skrefum. Ríkisstjórnin gerir það eitt af sínum fyrstu verkum að hætta við það. Ríkisstjórnin hefur almennt hætt við mjög marga hluti. Hún hætti við þetta og gerði þá hlut Fæðingarorlofssjóðs í tryggingagjaldinu minni samkvæmt því. En lækkaði tryggingagjaldið? Nei. Það lækkaði ekki. Þessi aðgerð skilaði ríkissjóði bara peningi í gegnum almenna hluta tryggingagjaldsins í aðra hluti. Hér var bara farið inn í Fæðingarorlofssjóð, náð í pening og hann notaður í annað. Hvert fara verkefnin? Þarna átti að lengja fæðingarorlofið. Verkefnið er eftir sem áður fyrir hendi. Það þarf að brúa bilið milli leikskóla og fæðingarorlofs. Það átti meðal annars að gera með þessu. En hvert fer það verkefni við þessa breytingu? Ríkissjóður fór þarna og náði sér í pening en verkefnið fer yfir á sveitarfélögin. Sveitarfélögin þurfa að axla þetta verkefni með því að reyna að lækka aldur þeirra, með ærnum kostnaði, sem fara inn á leikskóla. Með styrkjum til dagmæðra. Þau verða að brúa þetta bil. Krafan er á sveitarfélögin. Þannig að þarna spilar ríkið svolítið ljótan leik í gegnum tryggingagjaldið, nær sér í pening með því að plokka af verkefni sem er mjög nauðsynlegt fyrir atvinnulífið sem er fæðingarorlof, mylur undan því öllu saman, nær sér í upp undir 10 milljarða í gegnum þessa brellu og veltir verkefninu yfir á aðra aðila, sveitarfélögin. Þeir gerðu þetta líka í fyrra, þegar menn styttu hámarkstíma atvinnuleysisbóta og þar með þurfti minni pening úr tryggingagjaldinu til að fjármagna atvinnuleysisbætur. Lækkaði tryggingagjaldið til samræmis við það? Nei, auðvitað ekki. Sama brella. Peningurinn tekinn, látinn renna í annað innan ríkissjóðs. Hvert fór verkefnið, að sinna þessu fólki sem var langtímaatvinnulaust? Yfir á sveitarfélögin, aftur. Það er verið að gera þetta. Mér finnst þetta ekki heiðarleg skattheimta. Mér finnst þetta ekki einföld skattheimta. Mér finnst þetta mjög ógagnsæ skattheimta. Það tekur langan tíma að skilja hvað er í gangi hérna. Og þetta er ekki fyrirhyggja. Þetta er ekki gott. Þetta gjald er hugsað til að fjármagna hluti á vinnumarkaði og það verður að geta sveiflast upp og niður eftir því hvernig árar. Það er verið að eyðileggja það. Svo er þetta líka bara vondur skattur. Þetta er skattur sem leggst á öll laun, hann leggst þungt, eins og sýnt hefur verið fram á, á lítil og meðalstór fyrirtæki sem við þurfum að rækta. Þarna liggur meginhluti vinnuaflsins. Þarna liggja nýsköpunarfyrirtækin, sprotafyrirtækin og allt sem getur aukið fjölbreytni í íslensku atvinnulífi. Við eigum ekki á þessum góðæristímum að vera að skattleggja þessi fyrirtæki sérstaklega. Þannig að ég geri verulegar athugasemdir - þótt út af fyrir sig sé ekkert í þessu frumvarpi núna, ákvarðanirnar voru allar teknar áður - við að ekkert sé um tryggingagjaldið í bandorminum núna, það sé ekki verið að lækka það. Mér er eiginlega alveg sama um þessi svör þegar sagt er að aðilar á vinnumarkaði, í gegnum kjarasamninga, hafi ekki viljað lækka tryggingagjaldið. Aðilar á vinnumarkaði ráða ekki skattstefnunni. Það er eftir sem áður óskynsamlegt í mínum huga að lækka ekki tryggingagjaldið til samræmis við lækkandi atvinnuleysi þó svo að ekki hafi verið beðið um það í kjarasamningum. Ég sakna þess líka að í frumvarpinu er ekkert reynt frekar en áður að taka á mjög ósanngjarnri tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Það má ræða tryggingagjaldið í því sambandi. Fyrst sífellt er verið að velta verkefnum sem tryggingagjaldið á að dekka yfir á sveitarfélögin, og ég nefndi hér tvö dæmi áðan, ættu þá ekki sveitarfélögin að fá hlutdeild í tryggingagjaldi eða afslátt af því? Það hafa borist fregnir af því að í ívilnunarsamningum við tiltekna stóriðju sé alfarið gefinn afsláttur af tryggingagjaldi. Fyrirtækið þarf bara ekki að borga tryggingagjald. Þannig að hér er fordæmi. Af hverju ættu menn þá ekki að veita sveitarfélögunum slíkan afslátt til samræmis við verkefnin sem þau sinna sem tryggingagjaldið ætti öðrum kosti að dekka? Sívaxandi straumur ferðamanna ætti að skila tekjum. Sveitarfélögin hafa ýmsum skyldum að gegna gagnvart uppbyggingu í ferðaþjónustu. Ég held að það sé orðið mjög áríðandi að smíða sveitarfélögunum tekjustofna af ferðaþjónustu. Það er ekkert gert í þessu frumvarpi til að takast á við það. Það þarf að mæta kostnaði sveitarfélaga vegna þeirra íbúa sem borga nánast eingöngu fjármagnstekjuskatt og ekkert útsvar en njóta samt þjónustu sveitarfélaganna. Á þessu þarf að taka og hefur lengi verið kallað eftir því. Sterk rök mæla líka með því að sveitarfélög fái endurgreiddan virðisaukaskatt, hvort heldur er vegna framkvæmda eða kaupa á vörum eða þjónustu, enda geta sveitarfélög ekki nýtt sér innskattsheimildir. Svo þarf líka að skoða hvort það sé sanngjarnt að sveitarfélög greiði fjármagnstekjuskatt til ríkisins. Ég hef í sjálfu sér ekkert markað mér endanlega afstöðu í öllu þessu, ég er bara að nefna hér nokkur dæmi um eitthvað sem ég tel mjög aðkallandi að fara að skoða. Ég held að við getum ekkert skilað auðu gagnvart þeirri kröfu sem verður sífellt háværari frá sveitarfélögunum að þetta verði skoðað. Það er mjög skrýtið að upplifa það að við batnandi tíma í ríkisrekstrinum og hagfelld skilyrði eru sveitarfélögin hins vegar, sem hafa verið að taka á sig sívaxandi skyldur, í æpandi vandræðum. Það er eitthvað mikið að í þessu. Ég held að ríkisvaldið verði að hætta þessum leik að velta jafnvel í gegnum mjög ógagnsæjar leiðir og með einhvers konar barbabrellum verkefnum yfir á sveitarfélögin án þess að tekjur komi. Ég fagna því að afnema eigi tolla. Það er gott. Ég vil líka afnema tolla á kartöfluflögum, svo að því sé til haga haldið. Ég vil afnema tolla á miklu meiru en hér er gert og hef spurt af því af hverju ekki séu afnumdir tollar á matvælum líka fyrst verið er að afnema tolla til hagsbóta fyrir neytendur á alls konar nauðsynjavörum, fötum og skóm. Af hverju ekki mat? Ég hef átt ágætar samræður við bændur í þessu landi um það til dæmis af hverju í ósköpunum tollur er á lambakjöti. Hver er samkeppnin í lambakjöti? Ég held að hún komi aðallega frá Nýja-Sjálandi. Það er nú aldeilis fjarlægðarverndin sem við njótum í samkeppni við Nýja-Sjáland. Það er algerlega hinum megin á hnettinum. Það er afskaplega lítil samkeppni til dæmis í lambakjöti sem er okkar helsta landbúnaðarafurð. Ég er að nefna hér dæmi um landbúnaðarafurðir sem sterk rök mundu mæla með að við ættum að hafa tolla á til að vernda. En ég held að það sé algerlega augljóst að bændur vilja fara að fá tollfrjálsan útflutning og eru vel tilbúnir til að gefa eftir tollverndina hér. Það er ekki mikil samkeppni við þessa gæðavöru frá nágrannalöndunum. Bændur eru farnir að horfa miklu meira á útflutning með þessa vöru. Þetta umhverfi er að breytast mjög ört. Þetta verndartollafyrirkomulag í heimi þar sem sívaxandi umframeftirspurn eftir matvælum mun ríkja og við þurfum svo miklu, miklu minna að hafa áhyggjur af offramleiðslu þá er fáránlegt að vera með þessa tolla á mat. Þetta er bara vond framkoma við neytendur. Dæmin sýna að þar sem tollar hafa verið felldir niður, eins og á tómötum, gúrkum, hafa íslenskir bændur spjarað sig vel í samkeppninni og íslenskir neytendur velja íslenskt, velja ferska, góða matvöru. Sem betur fer er hún það. Hér eigum við að vera miklu óhræddari og stíga skrefin, vera framsýn og láta af tollum á mat á sama hátt og verið er að láta af tollum á ýmsum mikilvægum vörum í þessu frumvarpi. Ég hef farið í gegnum þetta, eitt og annað, styð ýmislegt eins og ég hef hér tæpt á, eins og það að leiðsögumennska í ferðaþjónustu sé í 11%, áfengi fært í lægra þrep og áfengisgjaldið hækkað á móti, ýmislegt í þeirri útfærslu sem þyrfti að ræða en ég styð þá niðurstöðu sem náðist. Eins varðandi skólaaksturinn og almenningssamgöngur og það allt saman. Með bílaleigurnar hefur auðvitað verið á dagskrá lengi að afnema þessa heimild til að gefa eftir vörugjöld á bílaleigubíla. Nú ættu bílaleigurnar að fá nógu góðan tíma til að aðlaga sig að þessu með þessum aukna fresti sem er gefinn. En ég vil líka segja að ég held að það sé mjög aðkallandi að skoða þetta rekstrarumhverfi á bílaleigum á Íslandi og í samhengi við þau markmið sem við setjum okkur í ferðaþjónustu. Það er mjög mikilvægt að bílaleigur hér og verð á bílaleigubílum sé samkeppnishæft við önnur lönd og ég held að bílaleigur séu algerlega nauðsynlegar í að ná þeim markmiðum að dreifa ferðamönnum um landið, sem er nú eitt af höfuðmarkmiðum íslenskrar ferðaþjónustu. Þá verðum við að hafa öflugar bílaleigur. Við þurfum að gæta þess mjög að tryggja bílaleigum, alveg eins og hópferðabílum og leigubílum, viðunandi rekstrarskilyrði. Ég held að þetta sé engu að síður skynsamlegt skref sem stigið er í frumvarpinu. Ég fagna því líka að skattur á leigu er lækkaður. Það held ég að sé mjög gott skref og ég læt það verða mín síðustu orð. Takk fyrir.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Ég ætla aðeins að fá að ræða sérstaklega þessar skattalækkanir sem mér heyrðist hv. þingmaður hafa efasemdir um, ekki endilega í eðli sínu heldur frekar að formi til ef ég skildi rétt. Það eru þessar tekjuskattslækkanir sem liggja fyrir og þær breytingar á tekjuskattinum sem felast í fækkun þrepanna. Hv. þingmaður segir: Þetta er ekki rétti tíminn. Nú er ekki rétti tíminn til að lækka skatta, í góðæri. En þetta er bara sama mantran og höfð er þegar illa árar. Þá er heldur ekki rétti tíminn til að lækka skatta á fólk og gefa því kost á að halda eftir meiru af sjálfsaflafé. Ég vil sérstaklega minna á að áform um skattalækkanir og breytingar á tekjuskattskerfinu voru innlegg í kjarasamningsviðræðurnar síðasta vor. Maður vill varla hugsa þá hugsun til enda hvernig kjarasamningar hefðu endað ef þessu útspili hefði ekki verið teflt fram. Hv. þingmaður nefndi nefnilega - sem er alveg rétt, ég tek undir það - að það er vinnuálag á fólki. Það eru allir eins og útspýtt hundskinn daginn út og daginn inn, allan sólarhringinn. En gæti það ekki einmitt verið vegna þess að menn eru ekki með nógu miklar ráðstöfunartekjur? Getur hv. þingmaður ekki verið sammála mér um að þegar allt kemur til alls er það kannski ekki krónutalan sem skiptir máli, hvað það er sem kemur í vasann hjá fólki, útborguð laun, eða kjarasamningar eins og þeir eru gerðir á hverjum tíma, heldur ráðstöfunartekjurnar? Erum við ekki að reyna með þessum tekjuskattslækkunum að bregðast við því ákalli?
Virðulegi forseti. Ég lét í ljósi margvíslegar efasemdir, bæði tæknilegar og líka út frá efnahagslífinu, um þær aðgerðir sem er verið að fara í varðandi tekjuskattinn. Ég vil segja fyrst: Ég vil frekar lækka tryggingagjaldið en tekjuskattinn. Ég held að það þurfi að minnka það hlutfall sem launagreiðendur greiða til ríkisins af þeirri upphæð sem fer til launamannsins. Ég held að þetta sé orðið mjög mikið. Ég hafði líka efasemdir um að fækka þrepunum vegna þess að ég held að við eigum að hafa þrjú þrep og reyna frekar að færa þau upp og hlífa millistéttinni þannig og ná frekar í auknar tekjur af þeim sem hafa virkilega há laun. Ég held að það sé sanngirnismál að reyna að ná tekjujöfnunaráhrifum betur með þremur þrepum. Svo er það þetta með að auka ráðstöfunartekjur og allt það. Það er bara svo mikið að gerast í einu. Vissulega var það sagt í kreppunni að ekki væri svigrúm til að lækka skatta en vegna hvers var það? Það var vegna þess að 2003 og 2007, kosningabaráttan þá, snerist allt um að lækka skatta, á einhverjum mestu góðæristímum sem hér höfðu verið. Mér fannst það ekki skynsamlegt. Mörgum fannst það ekki skynsamlegt. Þess vegna talaði ég um að þetta lyktaði allt saman af hefðbundnum hagstjórnarmistökum. Við eigum ekki að nota þetta verkfæri, þegar svona margt er hagfellt, að auki sem er skattalækkanir. Bíðum aðeins með það þar til virkileg þörf verður á því að örva atvinnulífið og auka kaupmátt. Nú hefur kaupmáttur aukist mjög mikið á undanförnum árum. Er þá rétti tíminn til að lækka skatta akkúrat núna? Hvað eigum við að lækka þegar meiri þörf verður á því?
Virðulegi forseti. Já, ég get tekið undir það með hv. þingmanni að full þörf er á að lækka tryggingagjaldið. Það verður reyndar gert núna um áramótin - í mýflugumynd, ég get tekið undir það með hv. þingmanni. Mér finnst ekki nóg að gert þar. Enda eru áform um að lækka það verulega á næstu missirum. Einmitt til þess, það er gott að það komi fram, að tryggingagjaldið, þótt það sé launagreiðandinn, atvinnurekendur, sem greiðir það, hefur áhrif á tekjur launamanna. Það hefur áhrif á getu atvinnurekanda til að greiða laun og hækka laun þar með. Ég vil hins vegar árétta að mér fannst hv. þingmaður kannski ekki fjalla neitt sérstaklega um þá kröfu sem hér hefur verið uppi, og ég held að við hljótum að geta verið sammála um, að það eru einmitt ákveðnir tekjuhópar, fólk í ákveðnum tekjuhópum, sem hafa verið kallaðir millitekjuhópar, sem hafa borið gríðarlegar byrðar hér undanfarin ár. Það er yfirlýst markmið, með þeim breytingum sem nú standa yfir, að koma til móts við það fólk, sem er obbinn af íslenskum launþegum. En örstutt um virðisaukaskattinn. Mér finnst áhugavert að heyra aðeins nánar um hugmyndir hv. þingmanns um að setja virðisaukaskattinn í eitt þrep. Ég get svo sannarlega tekið undir það. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi einhvern tíma hugsað út í það hversu hár slíkur virðisaukaskattur gæti verið. Sjálf hef ég skoðað það á einhverjum tímapunkti og taldi raunhæft að það gæti verið 15–18% virðisaukaskattur, þar sem allt væri tekið inn, matvara og annað. En ég vil hins vegar benda á að of hár virðisaukaskattur er heldur ekki hættulaus, eins og hv. þingmaður vildi halda fram, vegna þess að fólk getur kosið með fótunum og efnameira fólk getur verslað erlendis.
Virðulegi forseti. Ég held ég hafi nú ekki haldið því fram að nokkuð væri hættulaust, sérstaklega ekki þegar kemur að skattamálum. Fyrst aðeins um tekjuskattinn áfram. Ég er að tala um tímasetningar. Ég var ekki þátttakandi í kjarasamningunum og ég veit ekkert á hvað ríkisstjórnin lagði áherslu þar, hvort hún talaði um tryggingagjaldið eða lagði mikla áherslu á það eða ekki. Það kom mér á óvart að heyra að það væri ekki krafa númer eitt að lækka tryggingagjaldið. Og það kemur mér á óvart að svona mikil áhersla hafi verið lögð á tekjuskattslækkun, sérstaklega í ljósi þess að fyrir nefndina komu hagfræðingar á vegum aðila á vinnumarkaði og lýstu þeim efasemdum sem ég er að lýsa núna, um að þetta væri illa tímasett. Ég held því að við séum alltaf að tala um ákveðin gæði sem við höfum, að lækka tekjuskatt, sem við getum bara spilað út svo og svo oft. Þetta er ekki góður tímapunktur í svona miklum uppgangi sem er að hefjast, það held ég ekki. Síðan eru ýmsar leiðir til að koma til móts við millistéttina og það þarf líka að halda þeim leiðum opnum þegar verr árar út af utanaðkomandi þáttum. Þar verður að nefna að það er líka hægt að breyta viðmiðunarupphæðum innan þriggja þrepa kerfis til að ná betur þeim markmiðum að koma til móts við millistétt sem svo er skilgreind. Þetta með virðisaukaskattinn - er ekki eitt þrep í Danmörku? Það er eins og mig minni það. Það er nú dálítið hátt. Ég held að það sé 24–25%. Ég er ekki með það á hraðbergi í kollinum en ég held að það sé svolítið hátt. Einhvers staðar er eitt þrep og það er 21%. Þetta er almennt frekar hátt þannig að ég held að við mundum standast samkeppni þó að við hefðum þetta á bilinu 18–22%. Ég er frekar þar, er ekki bjartsýnn á að við mundum ná því alveg niður í 15%, en einhvers staðar á bilinu 18–21% held ég að væri vel raunhæft.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir prýðisframsögu og ræðu. Hann var mikið til að skoða meginlínur efnahagsmála og svo það sem boðað er í frumvarpinu. Þar eru auðvitað skattamálin fyrirferðarmikil og mjög athyglisverðar vangaveltur varðandi skattkerfið. Í andsvari við hv. þm. Sigríði Á Andersen ræddu þau það sem ég ætlaði fyrst að spyrja út í um tekjuskattinn og að hafa stígandi skattkerfi. Breiddin, þ.e. tekjudreifingin ef við getum kallað svo, er ekki fjölmennur hópur í efstu tekjutíundinni hér. Við erum ekki að tala um mjög há laun. Ég velti fyrir mér þegar við erum farin að láta þrepin umhverfast eftir tvö ár í tvö þrep við 700 þús. kr. út frá meðallaunum sem við sjáum að eru rétt í kringum 500 þúsund hjá ASÍ, mögulega hafa þau breyst eitthvað, ég vil fara varlega í þær tölur. Getum við ekki séð jöfnunaráhrif í þrepaskiptingu eins og dreifingin er á Íslandi ganga upp gagnvart jöfnuði með tveimur þrepum og náð um leið einföldun gagnvart þeim sem við erum að innheimta skattinn af? Ég vil meina að þegar við erum að tala um einföldun á kerfinu eigum við að horfa til þeirra sem við erum að innheimta skattinn af, að það sé einfalt, fyrirsjáanlegt og gagnsætt gagnvart þeim. Við höfum auðvitað alltaf áhrif á ákvarðanir neytenda.
Virðulegur forseti. Ég er ekkert brjálæðislega heitur yfir því að fækka þrepunum úr þremur í tvö, ég tel betra að hafa þau þrjú. Ég held að þannig sé hægt að ná betur tekjujöfnunaráhrifum og skynsamlegra sé að skoða frekar viðmiðunarupphæðirnar í hverju þrepi. Í sjálfu sér er ríkisstjórnin að gera það núna. Hún er einfaldlega að færa miðþrepið niður í sömu upphæð og lægsta þrepið. Mér finnst, eins og ég rakti í ræðu minni, að ef menn vilja stefna að einföldun þá sé tekjujöfnunarmarkmiðið mikilvægara í tekjuskattskerfinu en annars staðar, mikilvægara en einföldunin. Mér finnst við ekki flækja það svo mikið þó að það séu þrjú þrep fremur en tvö. Hér er einhvers konar ás sem við erum að tala á. Auðvitað fara tekjujöfnunaráhrifin ekkert algerlega út úr tekjuskattskerfinu, eins og hv. þingmaður rekur ágætlega, þó svo að þrepunum verði fækkað úr þremur og niður í tvö. Við höfum eftir sem áður persónuafsláttinn sem er til tekjujöfnunar og ágætt dæmi um vel heppnaða aðgerð á því sviði. Við erum að tala um einhvers konar áherslur. Ég veg þetta og met og segi: Einföldunin á frekar við í virðisaukaskattskerfinu og hún á við þegar við umgöngumst tryggingagjaldið. Þar er búið að flækja skattkerfið mjög mikið að mínu viti. Ég mundi segja varðandi einföldun að forgangsröðun mín væri öðruvísi. Varðandi tekjujöfnuðinn vil ég að hann sé meiri og að við höfum öflugri tæki í tekjuskattskerfinu en ríkisstjórnin virðist vilja hafa.
Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mér heyrist að við séum ekki að nálgast þetta á ólíkum nótum. Ég held að við þyrftum að fara í dýpri vangaveltur um grunngerðina og tekjudreifinguna með einhvern talnabunka fyrir framan okkur til að ná einhverri lendingu þar. Hins vegar langar mig að koma að tengingunni við stöðuna í hagkerfinu og sveifluáhrifin. Hv. þingmaður talaði um að það væri ekki tímabært að lækka skatta miðað við það góðæri sem við værum stödd í. Ríkisstjórnin lagði af stað með þá skýru stefnumörkun að forgangsraða í þágu heimila og horfa á efnahagshringrás grunneininganna sem ég veit að hv. þingmaður áttar sig á að eru atvinnulíf og heimili og svo erum við með einhvern sameiginlegan sjóð. Þessi hringrás þarf að virka fyrir heimilin og atvinnulífið. Hv. þingmaður nefndi opinbera fjárfestingu og svo atvinnuvegafjárfestingu. Þannig virkar þessi hringrás. Hið opinbera, atvinnulífið og heimilin var allt heft af skuldum. Það var unnið í því að ná niður skuldum. Það þurfti að bæta kjörin, hækka rauntöluna og auka svo kaupmáttinn. Það hefur tekist. Þá eykst eftirspurn og eftirspurn eftir vinnuafli eykst um leið því að hún er afleidd. Það ætti að skila sér í sameiginlega sjóði án þess að við gefum frá okkur jöfnunaráhrifin. Ég held, af því að efnahagsbatinn hefur verið það hægur, að fara þurfi hægar í þetta að þessu leyti og auka kaupmáttinn í leiðinni. Ég trúi því að verkefnið [[Forseti hringir.]]fram undan sé að verja verðstöðugleikann. Hvernig sér hv. [[Forseti hringir.]]þingmaður fyrir sér að það verði gert?
Virðulegur forseti. Með allri virðingu er svo sjálfsagt mál í mínum huga að forgangsraða fyrir heimilin. Hver er ekki í pólitík til þess að gera það? Í þeirri hagfræði sem ég lærði eru bara heimili. Heimilin eru eigendur fyrirtækjanna. Aðgreiningin á heimili og atvinnulífi og síðan hinu opinbera - hið opinbera er að sinna þjónustu fyrir heimilin. Heilbrigðisþjónustan er fyrir heimilin. Við skilgreinum allt sem heimili. Það að forgangsraða fyrir heimilin er eiginlega merkingarlaust í pólitík. Það gera allir. Við erum alltaf að tala um að forgangsraða fyrir heimilin. Hér er ég að tala um tímasetningu á því. Nú hafa lífskjör batnað mjög mikið, sem er gott. Við erum að rísa upp úr kreppu. Það er mjög hröð kaupmáttaraukning eftir mjög erfiða tíma. Þetta er að mörgu leyti fyrirsjáanlegt. Það er nánast lögmál að það sem fer niður kemur upp. Mér finnst Íslendingar oft stjórna illa í góðæri. Það er eins og það sé erfiðara að tala um aðhald og vera leiðinlegi maðurinn í partíinu þegar góðæri hefst. Núna er búið að ná frekar mikilli kaupmáttaraukningu. Það er verið að tala um að fara í skattalækkanir á næsta ári. Burt séð frá skattalækkunum eru spár um vöxt í einkaneyslu þokkalegar, spár um hagvöxt eru þokkalegar. Vandamálið er frekar á hina röndina. Í hvaða beisli ætlum við að grípa í þessu litla hagkerfi? Ég sé það ekki alveg. Alltaf viljum við bæta lífskjör og alltaf viljum við forgangsraða fyrir heimilin. Þegar kemur að því að eldsneytisverð hækkar eða einhver áföll verða, makríll fer, ferðaþjónustan mögulega hrynur, hvernig bætum við lífskjör þá? Tölum um það. Þá væri mjög gott að geta til dæmis lækkað álögur á fólk, reynt að auka kaupmátt þannig. Við verðum að halda einhverju eftir. Þetta er svolítið svipað og þegar var verið að tala um skuldaleiðréttinguna. Hæstv. fjármálaráðherra nefnir alltaf dæmi um góða skuldastöðu heimilanna [[Forseti hringir.]]en hún var þegar komin fram áður en gripið var til aðgerðanna þannig að málflutningur [[Forseti hringir.]]hæstv. ráðherra er ein samfelld röksemd fyrir því að það er alger óþarfi að grípa til svona kostnaðarsamra aðgerða. [[Forseti hringir.]]Árangrinum hefur þegar verið náð.
Herra forseti. Það er í eðli sínu mjög pólitískt mál sem við ræðum hér í kvöld. Ýmsar forsendur fjárlaga hljóma kannski ekki pólitískar í sjálfu sér en eru það samt því að þær snúast um það hvernig við innheimtum tekjur til að halda uppi samfélagi. Einhvern tímann var sagt að skattar væru það gjald sem við greiddum fyrir hið siðaða samfélag. Auðvitað er umræða um skattamál pólitísk því að hún snýst líka um það hvernig samfélag við viljum byggja, hvernig við viljum búa að fólkinu sem býr í því samfélagi og hvernig við viljum svo dreifa skattbyrðinni. Ég vil fyrst segja að starfið í hv. efnahags- og viðskiptanefnd var með ágætum í þessari vinnu. Það liggur líka fyrir að í þessum málum er pólitískur grundvallarágreiningur. Ég skrifað undir nefndarálit ásamt hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, sem mælti fyrir álitinu áðan, vegna þess að um þetta er grundvallarágreiningur. Málið snýst um það hvernig við dreifum skattbyrðinni og hvernig við nýtum fjármunina sem er hin umræðan sem við áttum í gær um fjárlög ríkisins. Ég er mjög ósammála skattstefnu núverandi ríkisstjórnar sem var í raun og veru mörkuð strax og hún tók við. Ríkisstjórnin hefur tekið margar ákvarðanir til að snúa við þeim breytingum sem síðasta ríkisstjórn gerði á skattkerfinu og nægir þar að nefna ákvarðanir á borð við að fækka þrepum í skattkerfinu og ákvarðanir um að framlengja ekki auðlegðarskatt og orkuskatt auk annarra skattatengdra ákvarðana eins og að lækka veiðigjöld. Í stuttu máli má segja að allar þessar ákvarðanir hafi miðað að því að létta byrðum af þeim efnamestu í samfélaginu. Auðlegðarskatturinn er kannski besta dæmið en líka fækkun þrepa tekjuskattsins. Þrepaskipt tekjuskattskerfi, sem er stundum kallað framsækið skattkerfi, snýst um að hver og einn borgi hlutfallslega meira eftir því sem hann hefur meiri tekjur. Það miðast sem sagt við hugmyndina um að fólk eigi að njóta ákveðinnar grunnframfærslu og umfram hana sé eðlilegt að fólki borgi þá hærri skatta af þeim grunni en þeir sem minna hafa. Á sama tíma hefur í nafni einföldunar verið ráðist í breytingar á virðisaukaskattskerfinu. Stærsta deiluefnið hér í fyrra var líklega hækkun á lægra virðisaukaskattsþrepi úr 7% í 11% og var þó rætt að síðar meir ætti að hækka virðisaukaskattsþrepið upp í 14%, en það hefur ekki orðið, væntanlega vegna mikillar andstöðu. Hækkunin á lægra virðisaukaskattsþrepinu var fyrst og fremst gagnrýnd vegna þess að hún sneri að matvöru sem vegur auðvitað þyngra hjá tekjulægri hópum en hinum tekjuhærri. Ég er þeirrar skoðunar að það sé eðlilegra að hafa virðisaukaskattskerfið einfaldara, ef við getum notað það orð, eða flatara ef við gætum sammælst um að hafa hér þrepaskipt tekjuskattskerfi og horfðum fyrst og fremst á það kerfi til tekjujöfnunar fremur en virðisaukaskattskerfið. Það sem ég gagnrýndi í fyrra og vil ítreka þá gagnrýni var að fara í þá átt að fletja út virðisaukaskattskerfið og tekjuskattskerfið. Mér finnst gengið of nærri þeim sjónarmiðum að skattkerfið eigi ekki eingöngu að snúast um tekjuöflun fyrir ríkissjóð heldur að vera líka nýtt sem tæki til tekjujöfnunar. Ef við byrjum á tekjujöfnunarrökum, sem skipta auðvitað máli, þá jókst ójöfnuður í samfélaginu á árunum fyrir efnahagshrun. Hann minnkaði í hruninu, bæði vegna þess að auður tapaðist og vegna þess að breytingar á skattkerfinu sem ráðist var í í tíð síðustu ríkisstjórnar miðuðu að því að taka hér upp þrepaskipt skattkerfi, reyna að hlífa þeim sem lægstar höfðu tekjurnar og skattleggja fremur þá sem höfðu hærri tekjur. Það hefur raunar komið fram í umfjöllun ýmissa aðila, t.d. OECD, að þessar aðgerðir þóttu skila þeim árangri að tekjulægri hópum var hlíft. Þær hafa hlotið mjög jákvæða umfjöllun af þeim sem fjalla um efnahagsmál á alþjóðavettvangi. Ég nefni sérstaklega OECD sem er talsvert vitnað til í nefndaráliti 1. minni hluta. Ójöfnuður og jöfnuður er auðvitað ekki nýtt viðfangsefni. Í ágætu nefndaráliti 1. minni hluta er vitnað til franska hagfræðingsins Thomas Piketty sem gaf út mikla metsölubók um auðmagnið á 21. öldinni. Hagrannsóknir hans eru um margt ólíkar þeim hagfræðirannsóknum sem við höfum séð á undanförnum árum, sem hafa verið það sem við getum kallað abstrakt, þ.e. hagfræðingar hafa fyrst og fremst verið að fást við hinn stærðfræðilega hluta hagfræðinnar, en Piketty vinnur innan þess ramma að hagfræði sé ekki hægt að taka úr samhengi við samfélagið og félagsvísindin. Bók hans rekur hvernig ýmsar breytingar, t.d. á skattkerfum eða hvernig við skipuleggjum í raun og veru ríkisfjármál, hafa skilað sér innan samfélaga þegar kemur að jöfnuði, þegar kemur að lífskjörum og þegar kemur að vexti samfélaga. Þar safnar hann gögnum frá nokkrum Vestur-Evrópuríkjum allt frá 19. öld og fer yfir þau í talsvert ítarlegu máli og sýnir hvernig annars vegar sögulegir viðburðir og hins vegar stjórnvaldsákvarðanir hafa breytt þessari þróun. Það er nokkuð ljóst að þegar við skoðum þessa þróun í Evrópu má segja að eftir síðari heimsstyrjöld hefjist ákveðið tímabil jöfnuðar vegna þess að síðari heimsstyrjöldin var viðburður af þeirri stærðargráðu að hún hleypti upp öllu því kerfi sem var fyrir með þeim hörmungum sem henni fylgdu. Í kjölfarið kom mjög sterkur pólitískur vilji til að hefja uppbyggingu velferðarkerfis og hinu þrepaskipta skattkerfi var þá komið á. Síðan breyttist það eftir að kenningar nýfrjálshyggjunnar ruddu sér til rúms á Vesturlöndum, sérstaklega í Bretlandi og Bandaríkjunum, sem höfðu áður verið með mjög háa skattheimtu og sveifluðust öfganna á milli úr mjög hárri skattheimtu yfir í mjög lágan, flatan skatt. Þessi saga ætti að vera okkur umhugsunarefni, sem tökum ákvarðanir á Íslandi. Það vekur mér satt að segja ákveðna furðu að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hafi ekki viljað líta til þeirrar greiningar og rannsókna sem OECD hefur birt á undanförnum árum, eins og ég vitnaði til áðan. Í nefndaráliti 1. minni hluta er vitnað til skýrslu frá desember 2014 þar sem er farið yfir rannsóknir sem benda til þess að aukinn ójöfnuður dragi úr hagvexti. Það er í takt við rannsóknir sem hafa verið gerðar á bresku samfélagi af fræðimönnum í Cambridge-háskóla, sem hafa tekið saman og reynt að greina hagþróun í Bretlandi og komist að þeirri niðurstöðu að ráðstafanir sem gripið var til, sérstaklega á níunda áratug 20. aldar, hafi orðið til þess að vöxtur hafi orðið minni í Bretlandi en ella hefði orðið vegna þess að ójöfnuður jókst svo rækilega með þeim skattkerfisbreytingum sem þá var ráðist í. Það má segja að kenningar nýfrjálshyggjunnar eigi ákveðnar rætur að rekja til Kuznets sem sagði að vöxturinn leiddi sjálfkrafa til aukins jöfnuðar. Piketty andmælir því sjónarmiði og telur að gögnin sýni að vöxturinn leiði alls ekki sjálfkrafa til aukins jöfnuðar. Hins vegar sé það svo að þegar rentan af auðmagninu verði meiri en almennur vöxtur þá hefjist þróun, eða spírall, sem auki ójöfnuð. Við ættum að hafa áhyggjur því að í 30 ár hefur bilið milli ríkra og fátækra í löndum OECD aldrei verið meiri en nú. Ríkustu 10% þéna 9,5 sinnum meira en þau 20% sem lægst eru í tekjustiganum. Á níunda áratugnum þénuðu þeir ríkustu 7 sinnum meira. Þetta eru auðvitað sláandi tölur. Við þurfum ekkert að leita til OECD, við getum líka skoðað tölur frá Íslandi þar sem ríkasta 1% skattgreiðenda á 25% alls auðs á Íslandi og ríkustu 10% eiga alls 75%. Ég er ekki þeirrar gerðar að ég geri þá kröfu að allir séu mér sammála, en við getum ekki annað en leyft okkur að ræða það, hvort sem við erum fylgjandi jöfnuði eða ekki, hvort við teljum að þær aðgerðir sem stjórnvöld ráðast í núna stuðli að jöfnuði eða ekki. Ég tel það morgunljóst að þær skattkerfisbreytingar sem hefur þegar verið ráðist í af ríkisstjórninni og eru boðaðar leiða til aukins ójöfnuðar. Það þýðir ekki að vitna hér í tölur frá árinu 2013 og segja að jöfnuður hafi aldrei verið meiri því að sjálfsögðu eiga áhrif þessara skattkerfisbreytinga eftir að koma fram. Hér hefur verið bent á að þessar skattbreytingar séu liður í kjarasamningum. Það er vissulega rétt. Ég hef hins vegar fullan rétt á því að hafa skoðun á því hvernig ríkisstjórnin stóð að þeirri kjarasamningagerð. Á það er bent í nefndaráliti okkar að hefðum við haft eitthvað um þessa kjarasamninga að segja hefðum við talið einfaldari og skilvirkari leið að lækka tryggingagjald, enda er tryggingagjaldið í raun ígildi skatts á launatekjur þannig að lækkun þess hefði haft áhrif á allan launatekjuskalann öfugt við lækkun skatthlutfallsins sem hefur engin áhrif á þá sem hafa lægstu launin. Ég tel því að lækkun tryggingagjaldsins hefði ekki aðeins komið atvinnulífinu til góða heldur hefði það komið einstaklingunum til góða, fyrir utan kannski þau sjónarmið sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson nefndi hér áðan og ég tek auðvitað undir að við eigum að horfa á það sem eina heild þegar við tölum um atvinnulíf, heimili og samfélag því að allt hangir það saman og hefur hag hvert af öðru. Þetta er órofaheild. Þetta var hugmyndafræðilega sýnin á málið. Ég hef aldrei verið feimin við að benda á að það kostar peninga að halda uppi velferðarþjónustu, samfélagsþjónustu, á borð við þá sem ég vil sjá og þess vegna skipti máli að við nýtum þá tekjustofna sem við eigum. Alveg óháð því hvort maður aðhyllist almennt sterkt velferðarkerfi og skattheimtu til að standa undir því eða minni háttar ríkisumsvif og lægri skatta þá eru þau varnaðarorð sem við höfum heyrt frá hagfræðingum frá Seðlabankanum um ástandið í efnahagsmálum þjóðarinnar núna gríðarlegt umhugsunarefni þar sem verið er að tala um þenslumerki og aukinn hita í hagkerfinu. Þá er einnig umhugsunarefni að verið sé að ráðast í skattalækkanir í slíkri þenslu. Ég hjó eftir því á fundi hv. efnahags- og viðskiptanefndar að mikilvægt væri að skattalækkanir væru fjármagnaðar. Ég óttast og það kemur fram í nefndaráliti minni hlutans að skattalækkunin auki líkur á að Seðlabankinn hækki í kjölfarið vexti til að draga úr eftirspurn. Það er auðvitað umhugsunarefni að skömmu eftir hrun skulu sömu sjúkdómseinkenni gera vart við sig í hagstjórninni, þ.e. að við séum ekki með stuðning í ríkisfjármálastefnunni við peningamálastefnu Seðlabankans. Ég hef átt þá ósk að ræða efnahagsmálin við hæstv. fjármálaráðherra af því ég tel að við þurfum líka að ræða þetta. Ég tel að við þurfum að ræða það hvort við teljum að hagkerfið sé að hitna um of og hvernig við ætlum nákvæmlega að bregðast við því því að á sama tíma og það er að gerast er mikil krafa um fjárfestingar sem þarf að stýra þannig að þær komi ekki illa við þensluna. Þetta þarf auðvitað að ræðast miklu betur á þinginu. Það er líka umhugsunarefni að ríkisstjórnin, sem hefur gengið mjög hart fram í skattalækkunum, hafi þannig veikt tekjustofna ríkisins áður en við getum sagt að við séum komin á beinu brautina í ríkisfjármálum. Ef við tökum stöðugleikaframlögin til hliðar sjáum við að afgangurinn af fjárlögunum hefði getað orðið miklu meiri ef tekjustofnum hefði verið viðhaldið og við værum komin hraðar á veg að mínu viti í því að lækka skuldir og ná hér betra jafnvægi í ríkisbúskapnum. Mig furðar hversu hratt hefur verið gengið fram í skattalækkunum. Það hefur verið helsta mál ríkisstjórnarinnar. Mig langar að nefna nokkur atriði hér af því ég á bara fáar mínútur eftir, sem eru annars eðlis. Ég vil sérstaklega nefna stöðu sveitarfélaganna. Það misgengi sem hefur orðið á stöðu ríkis og sveitarfélaga er áhyggjuefni líka. Þar þarf að ráðast í alvöruumræðu um endurskoðun tekjustofna. Ég segi það hins vegar líka það er ekki einfalt mál. Það er ekki þannig að ég leggi hér fram, eða hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, einhverjar patentlausnir á því verkefni. Ég held við verðum að horfast í augu við vandann í tengslum við þau verkefnum sem flutt hafa verið yfir til sveitarfélaganna á síðustu árum og aukinnar kröfu um þjónustu sveitarfélaganna. Það er áhyggjuefni hvernig sveitarfélögin standa. Við nefnum tekjur af ferðaþjónustu, sem dæmi, sem er auðvitað hálfundarlegt að við séum ekki búin að finna neina lausn á eftir að hv. þingmenn úr öllum flokkum höfðu mjög stór orð um, eftir að náttúrupassafrumvarpið steytti á skeri, að við mundum finna einhverja góða leið til að efla gjaldtöku af ferðaþjónustunni. Rætt var um blandaða leið af hærra gistináttagjaldi, komugjöldum og einhverju slíku. Sú vinna er ekki farin af stað og í staðinn erum við komin með opinbera stofnun, Stjórnstöð ferðamála, sem kemur væntanlega með einhverjar tillögur um þetta. Ég held að það hefði verið einfaldara að gera þetta í þinginu og ráðast bara í það verkefni. Sveitarfélögin hafa til dæmis sett fram kröfur í þeim efnum. Maður gæti séð fyrir sér að ríki og sveitarfélög skiptu tekjunum með einhverjum hætti eins og við þekkjum víða erlendis frá þar sem við værum með gistináttagjald sem skiptist á milli ríkis og sveitarfélaga. Mig langar líka að nefna grænu málin. Ég lýsti því í atkvæðaskýringu í gærkvöldi að græna hagkerfið - sú tillaga sem hér var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum á síðasta kjörtímabili en hefur síðan verið hent fyrir borð og peningarnir teknir og settir í málefni húsafriðunar í skúffu í ráðuneyti hæstv. forsætisráðherra. Og þó að ég sé mikil áhugakona um húsafriðun, ég tek það fram, finnst mér þetta samt einkennilegt bókhald í ríkisrekstrinum; ég hefði viljað sjá báðum þessum málaflokkum sinnt vel - snerist til dæmis um það hvernig við gætum staðið við þau markmið sem við samþykktum á Parísarfundinum um að draga úr loftslagsbreytingum. Þar skiptir máli að við skoðum hvernig við getum gert atvinnulíf hér grænna. Ég held að það eigi í kjölfar þessa fundar að skoða allt ríkiskerfið. Rétt eins og við innleiddum kynjaða hagstjórn hér ættum við að taka upp græna hagstjórn með miklu markvissari hætti og skoða áhrif ríkisbúskaparins alls. Þá er ég ekki bara að tala um tekjuhliðina, ég er auðvitað líka að tala um gjaldahliðina. Þar held ég að við getum skoðað skattlagningu sem varðar umhverfistengda þætti, en að sjálfsögðu líka hvernig við byggjum upp. Erum við að byggja vistvænar byggingar? Erum við að nýta vistvænan samgöngumáta og allt slíkt? Að lokum langaði mig að nefna þá breytingartillögu sem ég reifaði hér áðan við hv. þm. Willum Þór Þórsson um samsköttunina sem ég hef mikið velt fyrir mér. Ég tek það fram að ég hefði líklega átt að setja fram þá ósk sem ég setti fram fyrr í nefndarstarfinu en það er nú svona, maður þarf stundum að gefa sér tíma til að skoða málin. Ég hef rætt það við framsögumann málsins, hv. þm. Willum Þór Þórsson, að efnahags- og skattanefnd fái að taka þetta mál milli 2. og 3. umr. og ræða við sérfræðinga í kynjaðri hagstjórn, sem eru starfandi í fjármálaráðuneytinu, hvaða áhrif gætu möguleg orðið af þessum breytingum og hvaða greiningu við gætum unnið á því máli. Í fyrsta lagi vil ég segja að breytingartillaga meiri hlutans í efnahags- og skattanefnd, um að þakið verði tekið af því hvernig einstaklingar geti verið samskattaðir milli þrepa, hefur verulega neikvæð áhrif fyrir ríkissjóð sem mér finnst full ástæða til að ræða. Breytingin kostar 2 milljarða, þ.e. sú viðbótarbreyting sem meiri hlutinn leggur til, á tímum þar sem við erum að horfa upp á aðhald á ýmsum stöðum. Við ræddum það talsvert hér í gær. Við ræddum um fjármuni sem vantar til að bjarga íslenskri tungu sem allir vilja bjarga hér á tyllidögum, en ekki voru til 200 milljónir í það. Þessi breyting kostar 2 milljarða. Þegar ég las fyrst um heildaráhrifin af þessari breytingu trúði ég eiginlega ekki að þau yrðu svona mikil. Þetta var staðfest hér áðan. Ég segi nú bara: Dýr mundi Hafliði allur á tímum þar sem skortir hér fjármuni, t.d. í að hefja vinnu við að gera tungumálið okkar gjaldtækt í tölvutækum heimi. Við erum með alþjóðlega sérfræðinga sem flagga rauða fánanum og flögguðu honum reyndar í fyrra og hittiðfyrra og við sitjum bara róleg og ætlum að setja 30 milljónir í verkið, en okkur finnst þetta vera forgangsverkefni. Ég held að hitt athugunarefnið í þessu máli séu kynjasjónarmiðin. Miðað við bara almenna þróun launa í samfélaginu, það er auðvitað ekki algilt og það þekki ég sjálf, þá ímynda ég mér að þarna séu fyrst og fremst karlar sem eru með hærri laun en konur. Mér finnst ástæða til þess að við fáum það á hreint. Hv. framsögumaður tók vel í þá beiðni þannig að ég reikna með að við gefum okkur pínulítinn tíma í að greina þetta út frá sjónarmiðum kynjaðrar hagstjórnar. Ég held að ef við viljum breyta því hvernig við vinnum skattamál og ríkisfjármál og taka til hliðsjónar kynjasjónarmiðin, grænu sjónarmiðin, þá skipti máli að það sé gert alla leið, ekki bara í frumvörpum frá ríkisstjórn heldur líka í þinginu.
Virðulegur forseti. Já, tekjujöfnunina ber á góma hér við þetta mál og ég tek undir það með hv. þingmanni að þetta er hápólitískt mál. Þetta er aðalmálið til umfjöllunar hér á þingi. Menn halda að fjárlögin séu merkileg, en þetta er einmitt aðalmálið. Þetta eru tekjurnar. Tekjujöfnun er hugtak sem vinstri menn hafa alltaf notað til þess í raun að fegra skattheimtu, fegra endurúthlutun stjórnmálamanna á fjármunum almennings og launþega. Það er nú bara þannig. Það er vert að hafa í huga að tekjujöfnun fer fram út um allt samfélagið. Þegar stjórnmálamenn ákveða að bjóða upp á ókeypis nám í lögfræði og tannlækningum, þá er það tekjujöfnun og þannig mætti lengi telja. Hv. þingmaður hefur áhyggjur af því að hér sé verið að ganga á svig við tekjujöfnunarmarkmiðið. Hún talaði um að hér væri verið að fletja út tekjuskattskerfið. En ég vil árétta að það er ekki verið að fækka skattþrepunum niður í eitt, þau verða áfram tvö. Ég er ekki að segja að ég sé sammála því en mig langar að spyrja hana aðeins út í þau fjárhæðarmörk sem hér er stefnt að. Ef hv. þingmaður vill hafa mörg skattþrep bið ég hana að upplýsa okkur aðeins um afstöðu sína til þess. Nú eru efri mörkin til dæmis miðuð við 836 þús. kr. sem einhver mundi telja háar tekjur, fara niður í 700 og 770 þús. kr. - hvernig vill hv. þingmaður stilla þetta af?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Andersen og ég er sammála því sem hún segir, þetta er auðvitað aðalmálið, þetta er pólitíska málið. Ég held hins vegar að þar ljúki því sem við erum mjög sammála um í þessu máli. Aðeins um tekjujöfnunarhlutverkið: Auðvitað er það rétt sem hv. þingmaður segir. Skólakerfið hefur jöfnunarhlutverki að gegna sé það ókeypis og fyrir alla og eins þeir innviðir sem við byggjum upp í samfélagi okkar, sem hafa þessu jöfnunarhlutverki að gegna. Það hefur verið trú margra stjórnmálamanna að menntun sé það tæki sem leiði til mests jafnaðar, þ.e. að aukin menntun skapi og leiði af sér jöfnuð. Þau gögn sem Piketty teflir fram í bókinni sem ég vitnaði í hér áðan sýna fram á að menntun eykur tvímælalaust lífsgæði, hefur góðar afleiðingar fyrir samfélög, eykur vöxt í samfélögum, en leiðir ekki sjálfkrafa af sér meiri jöfnuð í samfélaginu. Að sjálfsögðu getum við sagt að kjör allra batni ef þeir mennta sig, en jöfnuðurinn eykst ekki endilega. Virkasta aðgerðin til þess að auka jöfnuð, vilji maður stefna þangað, sem ég held að sé mikilvægt af þeim sökum sem ég fór hér yfir áðan, er að nýta skattkerfið. Við erum ekki að fletja skattkerfið út, réttilega, það eru enn þá tvö þrep, en það er búið að fækka þeim úr þremur í tvö. Mér heyrist ýmsir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins tala fyrir því að lengra verði gengið í þá átt þó að það sé ekki gert í þessu frumvarpi. Hvar tekjumörkin eigi að liggja, hv. þingmaður spyr um það. Auðvitað þarf það að vera úrlausnarefni á hverjum tíma. Ég er ekki endilega að gera athugasemdir við það nákvæmlega hvar tekjumörkin liggja hér, ég held að það sé eitthvað sem eðlilegt er að ná sátt um og meta út frá launaþróun í samfélaginu og öðru. Það hefur verið gagnrýnt að tekjumörkin hafi ekki verið sanngjörn í því þrepaskipta [[Forseti hringir.]]skattkerfi sem komið var á á síðasta kjörtímabili, þannig að ég held að þetta sé eitthvað sem er ávallt til endurskoðunar. Ég held að strúktúrinn sjálfur sé samt það sem skiptir mestu máli.
Virðulegur forseti. Nei, við verðum sjálfsagt ekki sammála um að hlutverk skattkerfisins eigi að vera tekjujöfnun. Ég held að aðrar leiðir séu miklu betri og áhrifaríkari vilji menn á annað borð hafa það að markmiði, þess vegna benti ég einmitt á menntun og annað sem boðið er upp á. Mér finnst hins vegar alveg ótækt annað en menn hafi á því skoðun, ef menn vilja hafa hátekjuskatt, hvort 836 þús. kr. séu háar tekjur eða svo háar að það réttlæti sérstakan hátekjuskatt. Ég er að minnsta kosti þeirra skoðunar að svo sé ekki heldur þurfi hátekjuskattur á Íslandi að vera töluvert hærri en það. Mér líður sjálfri ekkert sérstaklega vel með að efra þrepið muni í framtíðinni miðast við 700 þús. kr., en þess ber þó að geta að skattur í neðra þrepi lækkar þannig að tekjuskatturinn í heild, nettó ætti að lækka. Úr einu í annað: Hv. þingmaður nefndi græna hagkerfið. Það rifjaðist upp fyrir mér af löngum fundi í gær, næturfundi, þar sem fjárlögin voru afgreidd, að í breytingartillögu stjórnarandstöðunnar voru lögð til útgjöld upp á að mig minnir 200 milljónir, kannski 150 milljónir, í það sem kallað var græna hagkerfið eða eitthvað því um líkt. Nei, það var verulega há fjárhæð, það var hærra en það sem ég heyri hér utan úr sal. En ég velti því fyrir mér í því sambandi hvort hv. þingmaður hefur tillögur að skattlagningu í þessum flokki, hvort hún hefur velt fyrir sér kolefnisskattinum, hvort hún telji eðlilegt að hann sé til dæmis eingöngu lagður á bifreiðar í dag þegar í ljós hefur komið að losun útblásturs, heildarlosun, frá bifreiðum er bara 4%, en stærstur hlutur af losun koltvísýrings [[Forseti hringir.]]er frá framleiðslulandi. Kæmi til greina af hálfu hv. þingmanns að dreifa þessari skattbyrði með sanngjarnari hætti?
Herra forseti. Hef ég skoðun á því hvort 836 þús. kr. séu há laun? Mér finnst það ansi há laun, já, sérstaklega þar sem öryrkjum og öldruðum, sem við ræddum talsvert hér í gær, er boðið upp á tekjur undir 200 þús. kr. sem eru 1/4 af þeirri upphæð. Mér finnst 836 þús. kr. alveg ágætlega há laun. Hv. þingmaður vitnaði til græna hagkerfisins. Við lögðum til 70 milljónir í það verkefni í gær. Ég var að fletta því upp, hv. þingmaður, og minnir mig að það sé sú tala sem áður var tekin úr þeim potti. Hv. þingmaður nefnir hér kolefnisgjald en í kjölfar loftslagsráðstefnunnar í París vakna ýmsar spurningar um framhaldið. Hvernig ætlum við að fara að því að uppfylla þau markmið sem þar er búið að setja niður á blað til þess að þau verði ekki bara orð á blaði? Hluti af því er kolefnisgjald. Hluti af því sem við þurfum að fara að hugsa - ég bara hafði ekki tíma hér til að koma inn á það í ræðu minni - og tengist því hvernig við höfum séð skattkerfið þróast, er það að fjármagnið er fyrir löngu orðið alþjóðlegt, en skattkerfið er ekki alþjóðlegt. Það hefur valdið því að til eru það sem við köllum skattaskjól og það hefur valdið því að við erum að gera upplýsingaskiptasamninga til að koma í veg fyrir að fólk geti sett peninga í skattaskjól. En ég held að í umræðunni á næstu árum eigi eftir að verða miklu meiri þungi á einhvers konar samstarf um skattlagningu. Við sjáum samkomulag tíu ríkja um svokallaðan millifærsluskatt eða „transfer tax“ innan Evrópu. Þetta eigum við eftir að horfa á og meðal annars í tengslum við það að viðfangsefnin sem er við að eiga núna, eins og loftslagsbreytingar, eins og þjóðflutningar, kalla á miklu meira samstarf ríkja í skattamálum. Ég held að við ættum líka að taka þá umræðu hvert við viljum stefna í þeim málum. Við höfum verið að gera fleiri upplýsingaskiptasamninga. Við höfum verið að bregðast svolítið við þessari þróun. Þetta er raunverulegt viðfangsefni á allra næstu árum.
Virðulegi forseti. Ég stend að áliti meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar í þessu máli og þakka framsögumanni málsins fyrir ræðu hans og greinargóða lýsingu og yfirferð yfir nefndarálit meiri hlutans. Ég ætla hins vegar að nota tækifærið núna til að mæla fyrir breytingartillögu sem ég legg fram við frumvarp til laga um ýmsar forsendur fjárlagafrumvarpsins. Þetta er breytingartillaga sem miðar að því að fella niður 59% toll á innflutning á tiltekinni gerð af snakki. Nefndin hafði til umfjöllunar afnám tolla á tilteknar vörur, eins og framsögumaður nefndarinnar kom inn á, og í því sambandi var athygli nefndarinnar vakin á því að afar háir tollar, 59%, sem ég held að ekki sé hægt að kalla annað en ofurtolla, séu almennt lagðir á innflutning á vöru sem falla undir tiltekið tollskrárnúmer, þ.e. tollskrárnúmerið 2005.2003. Réttilega var bent á það í þeirri umfjöllun að gert væri ráð fyrir að fella niður tolla á unnar landbúnaðarvörur samkvæmt nýlegum samningi sem Ísland gerði nú á haustdögum við Evrópusambandið á sviði tollamála, en í þeim samningi er samið um að tollar á tilteknar unnar landbúnaðarafurðir verði felldir niður. Það var skilningur nefndarinnar við þá umfjöllun að verðtollur á vörur sem falla undir þetta framangreinda tollnúmer eigi fyrst og fremst rót að rekja til sögulegra forsendna, en eftir umfjöllun nefndarinnar var það úr að meiri hluti nefndarinnar legði ekki til breytingar á þessu, en hins vegar geri ég það og hef gert það hér með. Snakk er margvíslegt. Það er ástæða til að fara nokkrum orðum yfir þann merkilega matvælaflokk og mætti segja sem svo að snakk sé einhvers konar safnheiti yfir það sem margir kalla kartöfluflögur eða flögur. Á mínu heimili kallast þessar vörur bara flögur hvernig svo sem þær eru í laginu. Þær geta verið skrúfur, skífur, keilur og hvað eina annað, en snakk er hins vegar líka margvíslegt að því leyti að það er ýmist búið til úr kartöflum, maís eða kartöflumjöli, eða einhverju af þessu þrennu, og einhvers konar deigi. Þetta er allt saman afskaplega fróðlegt. En það er líka rétt að geta þess að nú þegar hefur verið felldur niður á Íslandi tollur á evrópskar snakkvörur, ýmist með tvíhliða samningi Íslands við ESB eða samkvæmt EES-samningnum. Tollflokkafrumskógurinn er almennt ekki auðveldur yfirferðar. Það á svo sannarlega við þegar kemur að þessu snakki, sem ég leyfi mér að nota hér sem yfirheiti, safnheiti, yfir allar þær tegundir sem ég hef nefnt. Flestar snakkvörur falla í tiltekin tvö tollflokkanúmer. Ég bið, virðulegur forseti, að afsaka þótt ég gerist hér tæknileg. Það kann að hljóma leiðinlega ef menn taka því svo, en þó má hafa af því nokkurt gaman ef menn setja sig í þær stellingar. Það er sem sagt annars vegar tollflokkurinn númer 1905.9060, en hann kallast nasl, svo sem skífur, skrúfur, hringir, keilur, stangir og þess háttar. Þetta er að mér skilst snakk úr kartöflumjöli og deigi. Nasl var svolítið nýyrði hvað mig varðaði, ég er ekki vön að kalla þetta nasl, en nasl er sem sagt hugtak sem er til í tollheiminum. Á vörur í þeim vöruflokki sem ég var að nefna er lagður 20% tollur ef vörurnar koma frá tilteknum löndum utan Evrópusambandsins en enginn tollur er á þessum vörum samkvæmt samningi Íslands við ESB og reyndar líka EES-samningnum og ýmsum fríverslunarsamningum EFTA við mörg lönd, þar á meðal Kanada, Perú, Serbíu, Hong Kong, Kostaríka og fleiri lönd, þar er sem sagt 0% tollur. Svo er það hins vegar tollflokkurinn sem breytingartillaga mín lýtur að, númer 2005.2003, en sá tollvöruflokkur kallast nasl, svo sem skífur, skrúfur, hringir, keilur, stangir og þess háttar, alveg eins og fyrri tollflokkurinn, nema með eftirfarandi viðbót: „þó ekki úr kartöflumjöli“, heldur sem sagt úr eiginlegum kartöflum. Þetta er algengasti vöruflokkurinn. Á vörur sem bera þetta tollnúmer er lagður 59% tollur nema ef vörurnar eru færeyskar. Samkvæmt sérstöku samkomulagi er enginn tollur sem fellur á þær vörur. Það eru fleiri tollflokkar sem varða naslið, rétt bara að nefna það. Það er einn tollflokkur sem kallast framleiðsla úr kartöflumjöli, lítill innflutningur er úr því tollnúmeri, en á þær vörur er lagður 42% tollur svona almennt. Aftur eru Færeyjar með tollfrelsið. Annar tollflokkur er undir heitinu kartöflur, þ.e. fín- eða grófmalaðar eða flögur. Á þær vörur er lagður 15% tollur svona almennt, en samkvæmt EES-samningnum er enginn tollur lagður á þær komi þær frá Evrópusambandinu. Þá er það flokkurinn sem nú hefur verið samið um í samningum við Evrópusambandið en hefur ekki tekið gildi enn þá, það eru sneiddar eða skornar kartöflur, ófrystar, sem bera núna 76% toll, en samið hefur verið um 46% toll. Þetta eru kannski ekki beint snakkkartöflur, heldur einhvers konar sneiddar kartöflur, ég held að þetta falli ekki undir snakk. Að lokum vil ég samt nefna, það verður að gera það líka, maíssnakk úr pressuðu poppkorni. Það ber 7,5% toll komi það frá löndum utan ESB, en engan toll ef það kemur frá hinu Evrópska efnahagssvæði. Þannig er að flestar snakkvörur sem fluttar eru inn frá Evrópusambandinu bera engan toll heldur einungis þær sem eru úr eiginlegum kartöflum. Verndartollum er ætlað að vernda innlenda framleiðslu með þeim hætti að tollarnir eru lagðir á innfluttar vörur sem eru sambærilegar við hina innlendu framleiðslu. Þannig nýtur lambakjötið sérstakrar verndar, tollverndar, með því að lambakjöt frá öðrum löndum er tolllagt. Með sama hætti eru kjúklingar tollaðir og þar fram eftir götunum. Grænmeti ber stundum ofurtolla á þeim tímum þegar íslenskt grænmeti er á boðstólum, en annars ekki. Í hinum dularfulla heimi snakksins er ekki um þetta að ræða. Íslensk snakkframleiðsla byggir nefnilega ekki á íslenskum kartöflum. Hún byggir í rauninni ekki á kartöflum. Um er að ræða iðnaðarframleiðslu þar sem búið er til úr innfluttu kartöflumjöli sem er með einhverjum hætti blásið upp hér á landi og lítil sem engin innlend aðföng notuð þá, nema loftið ef enn má telja loftið íslenskt sem blásið er þarna í. Eftir viðskipti Íslendinga með alls kyns loftslagskvóta þá gæti raunin orðið sú að þetta væri blásið upp með útlensku lofti. Þá blasir það við að hér eru lagðir á ofurtollar á annars konar vörur úr kartöflum til að vernda vöru á Íslandi sem er ekki framleidd úr kartöflum. Hér úr þessum ræðustóli er fólki oft mjög misboðið, ég vil nú ekki vera svo stóryrt, en mörgum kynni að vera misboðið við slíka vernd. Þá spyrja menn: En er þá samt ekki í rauninni verið að tolla vöru sem er í samkeppni við hina innlendu? Er þá ekki hægt að réttlæta þessa ofurtolla? Jú, vissulega, en það eru margar aðrar sambærilegar vörur í samkeppni við innlenda vöru, eins og til dæmis snakk úr kartöflumjöli frá Evrópusambandinu, sem eru ekki tollaðar, svo ekki sé talað um margvíslegar staðgönguvörur hinnar íslensku framleiðslu. Breytingartillaga þessi miðar að því að fella niður toll á snakkvörur sem búnar eru til úr eiginlegum kartöflum. Ég árétta að engar slíkar snakkvörur eru framleiddar á Íslandi, hvorki úr íslenskum né erlendum kartöflum. Þess ber líka að geta að íslenskir neytendur greiða og hafa verið að greiða 160 milljónir til að vernda þessa íslensku framleiðslu sem ber kannski 5% af íslenska markaðnum, snakkvörumarkaðnum. Ég vil einnig geta þess að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þessar vörur eigi að falla inn í 0%, en breytingin taki ekki gildi fyrr en 1. júlí á næsta ári. Ég vil hvetja hv. efnahags- og viðskiptanefnd að skoða þessi mál af fullri alvöru fram að þeim tíma með það að markmiði að komið verði í veg fyrir að aðrar sambærilegar vörur falli milli skips og bryggju. Ég geri mér alveg grein fyrir að það eru einhverjar vörur á þessum markaði sem munu enn bera einhvers konar ofurtolla. En markmiðið er að fá allar þessar vörur niður í 0% tollflokk. Eru tollar skiptimynt í viðskiptum við önnur ríki? Þessi málflutningur kemur stundum upp, að menn vilja halda tollum á Íslandi til að við getum átt einhverja skiptimynt þegar við förum að ræða um aðgang að mörkuðum erlendis. Þetta er náttúrlega verulegur misskilningur á eðli viðskipta og samskipta á milli þjóða. Það er í besta falli misskilningur, en í versta falli er þetta bara blekking í þágu einhverra sérhagsmuna. Í upphafi þessa árs voru vörugjöld sem höfðu verið lögð á hér á landi frá árinu 1988 afnumin með öllu. Enginn hélt því fram að ekki mætti afnema þau vörugjöld. Þetta voru vörugjöld á símtækjum og sjónvörpum frá Suður-Kóreu. Það var enginn sem hélt því fram að við ættum að bíða eftir því að Suður-Kórea hætti að skattleggja fisk til að við gætum afnumið þessi vörugjöld. Nei, við aflögðum bara þessi vörugjöld. Að mínu mati er það eitt mesta afrek núverandi ríkisstjórnar hingað til að teknu tilliti til lykta gjaldeyrishaftanna og samskipta við slitabúin. Tollar eru nefnilega ein versta tekjuöflunarleið ríkissjóðs vegna þess að afleiðingar af tollum eru svo margvíslegar og hinar óbeinu afleiðingar eru svo afskaplega óheppilegar. Tollar ráðast ekki bara að þeim sem kaupa hina tolluðu vöru, heldur skekkja tollarnir alla samkeppnisstöðu á þeim tiltekna markaði, ekki bara á tollmarkaðnum, heldur svo langt út fyrir hann líka. Menn leita í aðrar vörur, staðgönguvörur, og þá eru menn ekki endilega að leita í hagkvæmustu vörurnar. Þegar markaðurinn er heftur með tollum eru neytendur auðvitað sviptir sínu helsta hlutverki sem neytendur, þ.e. hlutverkinu sem lýtur að því að ýta undir þróun og hagkvæmni á markaðnum. Ég get ekki látið hjá líða að nefna þróunarlönd í þessu sambandi vegna þess að tollar hafa skelfilegar afleiðingar í þróunarlöndum. Afnám tolla á Vesturlöndum, í lýðræðisríkjum, í efnameiri löndum getur orðið, held ég, ein helsta þróunaraðstoðin. Meginforsenda þess að þróunarlönd geti náð sér upp úr fátækt er að opna aðgengi að mörkuðum fyrir þau lönd. Tollar eru algjörlega heimatilbúinn vandi og er bein aðför ríkisvaldsins að þegnunum. Þess vegna eru tollar á algjöru undanhaldi hvarvetna í upplýstum lýðræðisríkjum. Við eigum ekki að bíða með hendur í skauti eftir samningum við önnur ríki vegna þess að fólk í öðrum löndum er ekki að missa svefn yfir tollum á Íslandi. Það varðar engan um tollinn hér. Ef menn telja eða trúa því virkilega að tollar séu skiptimynt í viðskiptum og samskiptum við önnur ríki þá eiga menn auðvitað að fagna því þegar Ísland tekur frumkvæði að því að afnema tolla. Aðrar þjóðir hafa þá ekkert upp á okkur að klaga. Við eigum að standa sjálf upp úr þessum sandkassaleik og við eigum að hafna tollum og við eigum að fagna frjálsri verslun þvert á landamæri. Þessi breytingartillaga er skref í þá átt og vegferð á leið til aukins gagnsæis í vöruverði, aukinnar samkeppni og lækkun vöruverðs og síðast en ekki síst betra siðferðis við tekjuöflun ríkisins. Ég heyri og vænti þess að hv. þingmenn, sem ég veit að langflestir gera, taki að minnsta kosti undir markmið þessara tillagna og ég hvet þá til að fylkja sér á bak við þessa breytingartillögu og halda svo áfram með hv. efnahags- og viðskiptanefnd að grisja þennan tollafrumskóg.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Á. Andersen fyrir mjög góða ræðu, sér í lagi á sviði tolla. Ég ætla að byrja á því að taka undir með hv. þingmanni með það - og hefur nú löngum verið bent á það, og ekkert um það deilt - að tollar skekkja hagræði utanríkisviðskipta. En einhvern tímann fóru menn út á þá óheillabraut að fara í ýmiss konar útgáfu af tollum, bæði til öflunar ríkistekna, til að vernda innlenda framleiðslu, jafnvel til að refsa fyrir óæskileg áhrif af einhverri vöru o.s.frv. Ég ætla ekki að fara í þá sögu alla. Við sjáum að síðan er viðleitni til að brjóta þetta niður í formi fríverslunarsamninga og gagnkvæmra samninga til að reyna að ná því óhagræði sem af þessu hlýst út úr viðskiptum. Varðandi snakkið þá var athygli hv. efnahags- og viðskiptanefndar vissulega vakin á því að það væru afar háir tollar á þessu tollanúmeri sem hv. þingmaður fór hér yfir, 2005.2003, sem er nasl og skífur og skrúfur, hringir, keilur og stangir, en þó ekki kartöflumjöl. Hún fór svo yfir það að það eru fleiri flokkar, fleiri tollflokkar og fleiri hráefni. Við vorum hins vegar í þeirri trú að þetta væri í samhengi við samning sem gerður var við Evrópusambandið sem kemur svo í ljós að steig ekki alla leið niður í núll heldur, eins og hv. þingmaður benti á, einvörðungu niður í um 40%, í 35% hygg ég það hafi verið. Er ekki sjónarmið í því að setja þetta fram heildrænt og í frumvarpi til að gæta meðalhófs og jafnræðis og gefa þeim aðilum sem starfa í þessum rekstri færi á að bregðast við með umsögnum og fylgja þeim eftir? Það er þetta hefðbundna ferli í vinnu í nefndum.
Virðulegur forseti. Jú, það er fullt tilefni til að taka þessi mál heildstætt og leggja fram heildstætt frumvarp um afnám tolla. Það er bara aldrei gert. Það er bara þannig. Það er ekkert gert. Þegar upp kemur tiltekinn tollflokkur, tiltekið vandamál sem blasir við, sem hægt er að leysa, þá sé ég enga ástæðu til annars en að bregðast við því og gera það með fyrirvara, með rúmum fyrirvara, sem gefur hv. efnahags- og viðskiptanefnd ásamt fjármálaráðuneytinu færi á að taka þessi mál til heildarendurskoðunar. Ég veit hins vegar að tollarnir verða kannski ekki í heild sinni endurskoðaðir í einu vetfangi, en þarna eru vöruflokkar sem bera svo sannarlega ofurtolla. Það er hægt að laga það, út á það gengur breytingartillagan. Menn höfðu tækifæri til að veita umsagnir um málið og nefndinni bárust umsagnir frá hagsmunaaðilum sem starfa á þessum markaði. Þær umsagnir voru svo sannarlega skoðaðar gaumgæfilega og allar þær málsástæður sem þar komu fram. Eftir þá skoðun og eftir skoðun frá mörgum sjónarhornum, þá er það mín skoðun að þær umsagnir gefi ekki tilefni til að ráðast ekki í þessar breytingar núna. En ég vænti þess að hv. efnahags- og viðskiptanefnd skoði málið eftir áramót fram að sumri og taki þá fleiri vöruflokka undir. Hvað varðar samninginn við Evrópusambandið þá ætti ég nú kannski að koma að því í seinna andsvari hafi ég tækifæri til þess.
Ég þakka hv. þingmanni svarið og ítreka það að við höfum nákvæmlega sama markmið í þessu máli. Hæstv. ríkisstjórn hefur verið á þessari vegferð og við styðjum þá, enda stöndum við saman að áliti meiri hluta nefndarinnar. Hér hafa verið felld niður almenn vörugjöld. Það var gert með einu pennastriki. Við studdum það og það var tímabær aðgerð. Nú erum við að afnema tolla á fötum og skóm og þetta er allt í samhengi við þá stefnu að bæta kjör og auka ráðstöfunargetu heimilanna. Hv. þingmaður kom inn á þær óformlegu umsagnir sem komu hér á lokametrunum. Það vill á tíðum verða að hér er brugðist við, þegar nefndarálit taka að birtast, því sem kemur þar fram. Það gerðist í þessu tilviki þar sem við töldum að við værum á sömu vegferð með þetta tollanúmer. Ég er sammála hv. þingmanni með það að við eigum ekkert að gefa eftir í þessu. Við eigum að halda áfram á þeirri vegferð að fella niður tolla. Í breytingartillögu hv. þingmanns er gefin aðlögun í hálft ár. Við tökum þetta til að mynda fyrir í hv. efnahags- og viðskiptanefnd en í fríverslunarsamningum er yfirleitt miðað við eitt ár þegar þetta hefur áhrif á rekstur og samkeppnisstöðu. Ég er ekki í vafa um að við getum unnið þetta í góðri sátt og náð því sameiginlega markmiði sem við stefnum alltaf að, þ.e. að halda áfram að höggva niður þann frumskóg sem eru tollar og stuðla að gagnsæi og frjálsri verslun.
Virðulegur forseti. Af því að menn tala um heildstæða endurskoðun þá er það rétt. Nú er til dæmis verið að afnema tolla af fatnaði og skóm heildstætt. Hvað þennan snakkheim varðar vil ég árétta að nú þegar eru tilteknar snakkvörur afgreiddar inn í landið með engum tolli. Það er við því sem þessari breytingartillögu er ætlað að bregðast. Hv. þingmaður vísaði í fyrra andsvari sínu til nýgerðs samnings Íslands við Evrópusambandið þar sem samið var um tiltekinn tollvöruflokk um lækkun á skatti niður í 46%. Það sýnir í hvílíkum ógöngum þessi mál eru í samningum við einstök ríki. Hvaða vit er í því að semja um lækkun á tolli úr 76% eða 79% niður í 46%? Hvaða vit er í þessu? Þess utan varðar sá tollflokkur sem þar um ræðir ekki beint snakkvörumarkaðinn heldur kartöflur á öðru formi. Þarna var verið að semja almennt um unnar landbúnaðarafurðir, en við eigum að gera svo miklu betur. Samningur sem þessi við Evrópusambandið, eins og aðrir fríverslunarsamningar, þar sem samið er um lækkun en ekki afnám tolla, hindrar ekki að Ísland gangi skrefinu lengra og geri hreint fyrir sínum dyrum.
Herra forseti. Ég ætla að taka þátt í umræðu um þennan svokallaða bandorm eða frumvarp til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2016. Ég tek undir með hv. þingmanni sem hér var að stíga úr stól að þetta er ekki síður mikilvægt frumvarp en fjárlagafrumvarpið því þetta er jú það sem fjárlögin grundvallast á. Það eru tekjurnar og þarna birtist hápólitískt plagg. Í sjálfu sér birtist pólitíkin fyrst og fremst þar og það skilar sér svo inn í fjárlögin. Ég ætla að fara svolítið um víðan völl og kíkja aðeins í frumvarpið sjálft og nefndarálit bæði meiri hluta og minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar í sambandi við það. Sú pólitík sem birtist í frumvarpinu að stóru leyti er auðvitað ekki sú sem samræmist minni lífsskoðun nema að takmörkuðu leyti og þá sérstaklega hvað varðar innheimtu skatta. Mér þykir bagalegt eins og ég sagði við fjárlagaumræðuna að hér stefnir í að skattkerfið verði fært aftur til gamallar tíðar í þá átt að fletja það út eða einfalda eins og ríkisstjórnarformennirnir hafa viljað kalla það. Ég er ekki sannfærð um að það sé í þá veru, eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir rakti ágætlega áðan og vitnaði í bæði rannsóknir og virta hagfræðinga sem hafa farið í gegnum það með hvaða hætti skattkerfi getur haft áhrif til jöfnunar. Mér sýnist að þær aðgerðir sem farið hefur verið í, margar hverjar, alls ekki allar, ég ætla ekki að halda því fram en margar hverjar, hafi frekar beinst að þeim sem eru betur staddir en þeim sem þyrftu kannski meira á því að halda. Þar er skemmst að minnast hækkun matarskattsins. Ég er ekki sannfærð um að mótvægisaðgerðirnar hafi skilað sér og ég held að þingið þurfi að kalla eftir því að fá niðurstöðu í það eða eitthvert uppgjör á því hvernig staðan er núna í árslok á þessum mótvægisaðgerðum, þ.e. hverju þær hafa skilað til neytenda. Hér er líka verið að leggja til afnám tolla áfram og við þurfum að vera nokkuð viss um að það skili sér til hagsbóta fyrir neytendur. Það hafa komið fram í umræðunni áhyggjur hjá neytendum og hjá mörgum sem hafa tjáð sig um þessi mál að aðgerðirnar skili sér ekki eins og vera ber. Ég ætla að tala líka um barnabætur og vaxtabætur. Það er verið að leggja til 3% hækkun á viðmiðunarfjárhæðum barnabóta en það er ekki verið að hækka skerðingarmörkin. Það verður þess valdandi að ríkissjóður fær til sín töluvert af tekjum eða öllu heldur leggur þær ekki út til barnafjölskyldna sem mér þykir afar miður. Ég er ekki sannfærð um þá heimild sem var sett hér inn forðum um að það mætti skuldajafna barnabótum og ánægjulegt að sjá að það á að fella hana alfarið niður. Mér finnst það mjög gott í þessu frumvarpi að sjá að það er gert. En ég hefði viljað í sambandi við viðmiðunarfjárhæðirnar að skerðingarmörk barnabóta yrðu að minnsta kosti færð upp í 270 þús. kr. sem teljast vera lágmarkslaun í dag í staðinn fyrir 200 þús. kr. Ég tel að það kæmi ungum barnafjölskyldum betur og auðvitað barnafjölskyldum yfirleitt sem hafa verið að fá greiddar barnabætur. Það sama á í rauninni við um vaxtabætur. Hér er verið að lagfæra eða framlengja ákvæði. En það sem gerist í vaxtabótunum, eins og kannski með aðrar skattbreytingar sem hafa verið lagðar til og sumar þeirra eru í raun samþykktar nú þegar, er að dreifing þeirra, eins og segir í frumvarpinu, verður á fleiri fjölskyldur sem njóta ekki bóta í dag, væntanlega vegna þess að þær eru með viðunandi tekjur, en á sama tíma munu lækka bætur fjölskyldna sem hafa notið hámarksbóta, hér er sagt tekjulágar og eignalitlar fjölskyldur. Þetta þykir mér röng forgangsröðun. Ég tel að við eigum ekki að styðja við þá sem eru betur staddir með þessum hætti frekar en með mörgum öðrum breytingum sem gerðar hafa verið. Þetta er eitt af því sem menn greinir auðvitað á um í pólitískri umræðu og lítið við því að segja virðist vera, það er ekki áhugi fyrir því að ræða það neitt nánar. Varðandi tekjuskattinn þá er í nefndaráliti meiri hlutans farið í gegnum þær breytingar. Þar kemur fram að ef það gengur eftir að skattþrepunum verði fækkað úr þremur í tvö á tveimur árum verði með breytingunni á tekjumörkunum mörk efra og neðra þreps í kringum 8,4 millj. kr. Það er alveg sama með þetta og kemur kannski í beinu framhaldi af því sem ég var að ræða áðan, að ég hefði frekar viljað sjá að fólk byrjaði að greiða skatt seinna þrátt fyrir að fjármálaráðherra hafi talað um að ríkið, gagnvart þeim sem greiddu skatt af lægstu tekjunum, gæti ekkert lækkað það vegna þess að þeir greiddu ekki skatt til ríkisins. En við getum auðvitað hækkað fjárhæðirnar. Við getum líka hækkað persónuafsláttinn. Það er hægt að fara margar leiðir. Persónuafslátturinn kemur auðvitað öllum til góða, það er klárt. Eins kemur hann þeim verst stöddu til góða ef þeir byrja að borga tekjuskatt síðar, þ.e. við hærri mörk. Það er leið til jöfnunar og það er leið til þess að þeir sem hafa lágar tekjur hafa hlutfallslega betri ráðstöfunartekjur. Í því sambandi má benda á að sú aðgerð sem hér er lögð til, lækkun skatthlutfalls í neðra þrepi um 0,18 prósentustig og í efra skattþrepi um 1,4 prósentustig, sú skattalækkun þýðir fyrir þá sem hafa lágmarkstekjur upp á 184 þús. kr. hækkun á ársgrundvelli um 5.604 kr. Ef við hefðum hins vegar snúið þessu við og lækkað neðsta eða fyrsta skattþrepið um 1,4 prósentustig hefði það þýtt fyrir þennan sama einstakling rúmlega 35 þús. kr. Slíkar fjárhæðir skipta máli þegar tekjurnar eru svona svakalega lágar. Ég velti þessu líka fyrir mér í ljósi þess sem Seðlabankinn hefur sagt um tekjuskattslækkunina og aðgerðir ríkisstjórnarinnar, að þær séu ekki skynsamlegar og ríkisfjármálastefnan styðji þá ekki við peningamálastefnu bankans og viðbúið að bankinn þurfi að hækka vexti til að draga úr eftirspurn. Þannig að ég spyr mig hvort það sé skynsamlegt að fara í þensluhvetjandi aðgerðir af þessum toga þegar fyrir liggur að þær geti haft þessar afleiðingar og búið er að setja það fram með rökstuddum hætti, fyrir utan að þetta er ekki að gerast í fyrsta sinn í heiminum, að núna sé ekki tími skattalækkana. Vissulega er þessi aðgerð hluti af kjarasamningsbreytunum en það má gagnrýna að farin hafi verið þessi leið en ekki einhver önnur. Þá ætla ég að vinda mér í tryggingagjaldið sem ég hefði frekar viljað sjá lækka en að fara þessa tekjuskattsleið. Það er alveg ljóst að slík aðgerð hefði komið bæði stórum launagreiðendum eins og sveitarfélögunum til góða sem við vitum að búa við versnandi hag. Það hefur verið krafa atvinnulífsins að gjaldið sé lækkað hraðar en gert er. Atvinnuleysi hefur minnkað og maður veltir því fyrir sér að tryggingagjaldið hefur ekki lækkað að sama skapi. Það hefði líka verið meiri tekjujöfnun ef við hefðum lækkað tryggingagjaldið og hefði átt að þjóna markmiðum verkalýðshreyfingarinnar mun betur en tekjuskattslækkunin. Það hefur verið sagt af hálfu Samtaka atvinnulífsins held ég að lækkun þess eins og nú er gæti orðið til þess að atvinnulífið geti ekki staðið undir þeim kjarasamningum eða launahækkunum sem orðið hafa í kjarasamningum. Þá fer auðvitað atvinnuleysið væntanlega upp aftur. Það má líka velta því fyrir sér hvort tryggingagjaldið eigi að vera mismunandi. Það er eitt af því sem hægt er að skoða. Við getum horft til sveitarfélaga sem eru risastórir launagreiðendur en þar er launabilið vissulega mjög stórt, eða horft til þess hvort lítil fyrirtæki með einn til þrjá starfsmenn eða fimm eða tíu, ég veit ekki hver viðmiðin ættu að vera, ættu að greiða lægra gjald. Þetta er bara hugmynd sem ég er að velta upp, hvort það væri heppilegra, því við erum jú að greiða sömu prósentutölu af hverjum einasta launþega. Maður heyrir að þar sem er lítil velta þá skiptir þetta miklu máli. Ég þekki það svo sem sjálf að þetta er íþyngjandi. Ég held því að við ættum frekar að lækka tryggingagjaldið en að lækka tekjuskattinn. Ég held að það væri líka mikilvægt fyrir sveitarfélögin sem við vitum að mörg hver standa ekki sérstaklega vel, sum auðvitað ágætlega, þetta gæti komið þeim vel. Hér eru lagðar til nokkrar breytingar á virðisaukaskatti. Ég hef reyndar haft skoðanir á því að ferðaþjónustan eigi ekki að þurfa að vera í lægra skattþrepinu, ívilnandi skattþrepi. Mér hefði fundist að hún ætti að fara í hærra skattþrep. Í þeim geira er vissulega gríðarlega mikil uppbygging og það má hafa áhyggjur af því hvort ferðaþjónustan verði tilbúin í einhver áföll þegar hún er að skuldsetja sig svakalega eins og hér er. Hér eru byggð hótel, þau spretta upp eins og gorkúlur á vinsælum stöðum í höfuðborginni og svo er verið að byggja á vinsælum áfangastöðum úti á landsbyggðinni sem eru nú kannski ekki ýkja margir. Auðvitað er spáð miklum ferðamannastraumi til okkar sem betur fer og það er að mörgu leyti jákvætt þótt við séum ekki tilbúin til þess að taka á móti honum þar sem við erum ekki búin að fara í þá innviðauppbyggingu sem við þurfum. En ég hef áhyggjur af því að ferðaþjónustan verði orðin svo skuldsett til margra ára að hún geti ekki tekið á móti ef eitthvað gerist sem veldur því að atvinnuvegurinn dregst verulega saman. Ég hef haft þá skoðun að hún hefði átt frekar að fara í hærra virðisaukaskattsþrepið og það harmónerar í raun við tilfærsluna á virðisaukaskatti og áfengisgjaldi af því að hér er lagt til að áfengi fari í 11% þrepið, þ.e. lækki þannig að veitingahúsin verði með allt í sama þrepi. Það verður áhugavert að sjá hvort það skilar sér eitthvað frekar. Hér er því velt upp varðandi skattsvik í ferðaþjónustu að þessi aðgerð verði til þess vonandi að skattur skili sér frekar inn ef þetta er gert svona. Ég skal ekki segja hvort að það skipti einhverju máli ef fólk ætlar að svíkja undan skatti í hvaða þrepi það er eða hvort fólk hafi verið að stimpla inn áfengi eða matvöru eða eitthvað slíkt í lægra virðisaukaskattsþrepi fram til þessa. Þetta er eitthvað sem ríkisstjórnin þarf þá að fylgja eftir og sjá hvað það er raunverulega sem skilar auknum skatttekjum ef virðisaukaskattstekjur aukast, hvort það sé vegna þessarar aðgerðar meðal annars eða einhvers annars. Ég ræddi í vikunni um virðisaukaskatt á fólksflutninga, þ.e. á almenningssamgöngur og skólaakstur og ég er ánægð að sjá í nefndaráliti meiri hlutans að búið sé að taka af allan vafa um það. Sveitarfélögin hafa jú kallað töluvert eftir því að það sé skýrt að þau þurfi ekki að greiða virðisaukaskatt af akstursþjónustu vegna þessa. Hv. framsögumaður nefndarálitsins benti mér á að þetta hefði verið sett í nefndarálitið til að skýra þetta ef efasemdir væru uppi um með hvaða hætti skattlagningin væri. Þannig að ég er ánægð að sjá að það liggur fyrir. Þegar við erum að tala um skatttekjur milli ríkis og sveitarfélaga og hvaða leiðir er fært að fara þá hafa verið nefndir ýmsir möguleikar. Gistináttagjaldið hefur verið nefnt og ég hefði viljað sjá t.d. fjármagnstekjuskatt, að sveitarfélögin fengju eitthvað af honum. Það var náttúrlega sérstaklega mikið um það fyrir hrun að mjög margir voru farnir að greiða sér tekjur eingöngu í formi arðs eða einhvers slíks og þeir greiða þá bara fjármagnstekjur sem sveitarfélögin fá ekkert af. Þær renna beint til ríkisins. Mér finnst að sá tekjustofn eigi að skiptast með einhverjum hætti milli ríkis og sveitarfélaga. Svo hefði ég viljað sjá líka í þessu frumvarpi að sveitarfélög þyrftu kannski ekki að greiða virðisaukaskatt því að þau fá ekki innskattinn á móti og þetta er eitt af því sem þau hafa lagt til. Ég geri mér ekki grein fyrir því hversu mikið tekjutap það yrði fyrir ríkissjóð. En í ljósi versnandi hags sveitarfélaganna og að hér er líka til umfjöllunar frumvarp um opinber fjármál sem byggir á því að ríki og sveitarfélög standi sameiginlega að afkomu þá held ég að þetta sé eitt af því sem þurfi að skoða ef allir eiga að græða eins og maður segir, ef allir eiga að geta staðið við sínar skuldbindingar. Ég heyrði einmitt á fjárlaganefndarfundi áðan þar sem var farið yfir samninginn út af málefnum fatlaðs fólks, tekjubreytinguna hvað það varðaði, að þetta er eitt af því sem út af stendur sem snýr að m.a. að virðisaukaskattsmálum og fleiru.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir hennar ræðu. Hún fór mjög vítt yfir sviðið og fór marga þætti í tekjujöfnunarkerfi okkar; tekjuskattinn og jöfnunaráhrifin og svo virðisaukaskattskerfið, sem er sá skattstofn sem skilar mestu. Síðan kemur tekjuskattur á einstaklinga og svo lögaðila og svo tryggingagjaldið. Hv. þingmaður vék að þeim þáttum í tekjuöflunarkerfi okkar. Ég held að við höldum okkur við seinni tíma skýrslur, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og skýrslur sem snúa að þessari stígandi eða það sem er kallað prógressíft skattkerfi og jöfnunaráhrif, þrepaskiptingu. Við erum sannarlega ekki fallin frá því. Hér er jöfnuður óvíða meiri en á Íslandi. Fyrsta spurning mín snýr að virðisaukaskattskerfinu. Hvert er álit hv. þingmanns á jöfnunaráhrifum virðisaukaskattskerfisins? Sér hv. þingmaður fyrir sér eitt þrep þar? Hv. þingmaður kom inn á þá tillögu meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar sem snýr að því að lækka virðisaukaskatt á áfengi og hækka áfengisgjaldið á móti þannig að tekjuáhrifin jafnist út, í þeim tilgangi að virkja skattstofninn betur. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Ég náði því ekki hvort það kom fram í ræðu hv. þingmanns.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er ekki á því að við eigum að hafa eitt virðisaukaskattsþrep. Ég er ekki sannfærð um að það sé rétt enn sem komið er að minnsta kosti. Það er of margt sem veldur ójöfnuði enn þá til að ég sé tilbúin til þess. En ég mundi vilja hafa matvöru og annað slíkt í lægra þrepi. Vissulega er margt í efra þrepinu líka sem allir þurfa á að halda og allt það. En sérstaklega þegar kemur að matvörunni tel ég að við eigum að vera með lægra þrep. Ég vildi ekki hækka það upp í 11%, eins og fram kom þegar við ræddum þetta á sínum tíma þegar að það var lagt til. En ég er sammála því að þrjú þrep sé flókið kerfi og það er kannski óþarfi að vera með þrjú þrep. Svo er auðvitað alltaf spurningin um bilið á milli, hvort við eigum að vera með 24% eða hvort við eigum að vera með 11% og allt það og hvað við ættum þá að miða við. Eigum við að miða við 15% á allt? Það er hluti af því að finna jafnvægi í þessu ef við ætlum að vera með eitt þrep, hversu hátt það á að vera. Hversu hátt þarf það að vera? Þyrfti það að vera að lágmarki 18% eða eitthvað svoleiðis? Ég átta mig ekki alveg á því. En ég vil síður skattleggja matvælin og þar sem ég veit að ekki er hægt að hafa allt í einu virðisaukaskattsþrepi í 11%, eins og lægra þrepið er núna, þá vil ég ekki að við höfum aðeins eitt þrep.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég ítreka að skilvirkni kerfisins og sú stefna að breikka skattstofninn meðal annars með því að fækka undanþágum, er auðvitað það sem lagt er til og stefnt er að og þar á meðal í ferðaþjónustu. Hún er í auknum mæli tekin með. Hv. þingmaður vék að því að frá og með 1. janúar 2016 muni fólksflutningar verða virðisaukaskattskyldir, að almenningssamgöngum, ferðaþjónustu fyrir fatlað fólk og aldraða og skólaakstri undanskildum. Þarna er dæmi um þá klemmu sem við erum oft og tíðum að takast á við á vettvangi löggjafans. Þrátt fyrir háleit markmið um viðleitni að breikka skattstofninn, eins og í þessu tilviki, og fækka undanþágum, skapar opinber þjónusta eins og af þessu tagi ekki virðisauka og ekki er beinlínis markmiðið að skapa virðisauka og greiða þá skatta af því. Í áliti meiri hlutans kemur fram það álit ríkisskattstjóra og túlkun hans á að almenningssamgöngur falli undir undanþágu 6. töluliðar 3. mgr. 2. gr. laganna. En varðandi virðisaukaskattinn, og hv. þingmaður vék að ferðaþjónustunni, þá er ferðaþjónustan mjög verðmæt þegar kemur að grunnþjónustu. Mikið af uppbyggingu í grunnþjónustunni [[Forseti hringir.]]er hár fastur kostnaður eins og í hótelbyggingum, eins og hv. þingmaður vék að. En það er skoðun mín að við verðum að fara mjög varlega í að taka alla ferðaþjónustuna í hærra þrep.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Það er alveg rétt, ég get svo sem alveg fallist á það í ljósi þess að ferðaþjónustubransinn er á mikilli uppleið mjög hratt. Það gerist allt mjög hratt. Ég hef hins vegar meiri áhyggjur af því að hún sé að skuldsetja sig svo ofboðslega. Þarna er eins konar væntingaskuldsetning sem byggð er á ákveðnum spám. Ég hef áhyggjur af því að það geti orðið til þess að hér geti allt of margir farið á hliðina ef eitthvað alvarlegt gerist, eins og ef forsendurnar breytast. Það er vissulega alveg rétt að meðal annars þess vegna er grunnurinn svolítið erfiður, ég þekki það nú svo sem sjálf. Ég átta mig á þeim fasta kostnaði sem þarna er þar sem ég hef starfað í þessum geira. Greinin er búin að vera í lægra þrepinu allt of lengi, finnst mér. Ég er ánægð með að sjá að hún er dregin meira undir en verið hefur. Það er skref í áttina og kvarta eflaust margir yfir því. En ég er ánægð með að það sé að gerast og það er kannski fyrsta skrefið. Ég er mjög ánægð með undanþágu varðandi virðisaukaskattinn og ég geri mér grein fyrir klemmunni þegar við erum að reyna að einfalda eitthvað. En svo er það skilgreiningin á einföldun. Sjálfstæðismenn útskýra þetta sem einföldun á skattkerfinu en ég lít ekki á þetta sem einföldun. Ég tala nú ekki um þegar menn voru einungis að fækka tekjuskattsþrepum úr þremur í þrjú, eins og maðurinn sagði. Ég held að þetta sé eitt af því sem [[Forseti hringir.]]við þurfum að huga að. En ég tek undir með hv. þingmanni að mörgu leyti í þessu efni.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 153/2006, um gatnagerðargjald, með síðari breytingum. Lagt er til að við 1. tölulið ákvæðisins til bráðabirgða við lögin komi dagsetningin 31. des. 2017 í stað 31. des. 2015. Breytingin felur í sér að gildistími heimildar til álagningar og innheimtu svokallaðs B-gatnagerðargjalds verði framlengdur um tvö ár til ársloka 2017. Er það gert í þeim tilgangi að veita þeim sveitarfélögum sem ekki hafa enn lokið framkvæmdum við lagningu bundins slitlags á eldri götur og lagningu gangstétta aukið svigrúm til að ljúka því verkefni og fjármagna það með álagningu og innheimtu þessa gjalds. Bráðabirgðaákvæði þetta, virðulegi forseti, hefur verið í lögum frá setningu laga um gatnagerðargjald, nr. 17/1996, en það tekur aðeins til lóða sem var úthlutað eða veitt byggingarleyfi fyrir fyrir 1. janúar 1997. Heimildin var framlengd við gildistöku núgildandi laga nr. 153/2006 en átti að falla úr gildi í árslok 2009. Í kjölfar efnahagshrunsins var heimildin framlengd til ársloka 2012 til að auðvelda sveitarfélögum að bregðast við efnahagsástandinu. Á árinu 2012 var gildistími ákvæðisins enn framlengdur, nú til ársloka 2015, þar sem fram höfðu komið um það eindregnar óskir frá sveitarfélögum á landsbyggðinni sem ekki sáu fram á að geta lokið þessum gatnagerðarframkvæmdum í tíma. Það er að frumkvæði Sambands íslenskra sveitarfélaga að lagt er til að gildistími bráðabirgðaákvæðisins verði enn framlengdur. Samkvæmt könnun sambandsins eiga sjö sveitarfélög enn ólokið framkvæmdum sem heimilt er að fjármagna með þessu gjaldi. Samtals eiga þessi sveitarfélög eftir að leggja bundið slitlag á um 20 götur en framkvæmdir eru hafnar í tveimur sveitarfélaganna. Samkvæmt upplýsingum frá sambandinu má áætla að kostnaður við þessar framkvæmdir geti í heild numið á bilinu 150–200 millj. kr. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að verði heimildin framlengd með þeim hætti sem hér er lagt til muni viðkomandi sveitarfélög og Samband íslenskra sveitarfélaga leggja fram áætlun um lok umræddra gatnagerðarframkvæmda og kynna innanríkisráðuneytinu. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir efni frumvarpsins og legg til að að þessari umræðu lokinni verði því vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis til þóknanlegrar meðferðar og 2. umr.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum um happdrætti og talnagetraunir, sem snýr að framlengingu starfsleyfis, og kemur frá hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Málinu var vísað til nefndar eftir 2. umr. og kallað til fundar. Á fund nefndarinnar komu Árni Múli Jónasson og Bryndís Snæbjörnsdóttir frá Þroskahjálp. Fram kom í máli þeirra að lög um happdrætti og talnagetraunir fela í sér ólögmæta og alvarlega mismunun hvað varðar möguleika þeirra til tekjuöflunar. Nefndin áréttar að við vinnslu málsins í nefndinni kom fram að fyrirhugað er að skoða breytingar á umhverfi happdrættismála hér á landi. Í ljósi þeirra athugasemda sem nefndinni hafa borist telur hún mikilvægt að við undirbúning breytinganna verði haft víðtækt samráð við þá sem málið varðar. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Vilhjálmur Árnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Unnur Brá Konráðsdóttir, formaður allsherjar- og menntamálanefndar og framsögumaður nefndarálitsins sem ég mæli hér fyrir í fjarveru hv. þingmanns, Willum Þór Þórsson, Páll Jóhann Pálsson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og Svandís Svavarsdóttir.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, og lögum um sjúkratryggingar, nr. 112/2008, með síðari breytingum. Tilgangur með frumvarpinu er að auka heimildir sjúkratryggingastofnunar til samningsgerðar um þjónustu í rýmum fyrir aldraða og einfalda um leið stjórnsýslu í samskiptum við stofnanir fyrir aldraða. Hinn 1. janúar 2015 tóku lög um sjúkratryggingar að fullu gildi þegar ákvæði IV. kafla laganna, þ.e. ákvæði um samninga um heilbrigðisþjónustu, komu til framkvæmda að því er varðaði samninga við sveitarfélög og aðra þá sem reka hjúkrunarheimili. Frá sama tíma féll úr gildi heimild heilbrigðisráðherra til að ákveða með reglugerð daggjöld vegna heilbrigðisþjónustu sem veitt er í hjúkrunarrýmum sjúkrahúsa og hjúkrunarrýmum stofnana fyrir aldraða og hjúkrunarheimila. Með frumvarpi því sem varð að lögum um sjúkratryggingar, nr. 112/2008, var skilið á milli heilbrigðisþjónustu við aldraða annars vegar og almennrar öldrunarþjónustu hins vegar. Sá aðskilnaður er í samræmi við það viðhorf að öldrun sé ekki sjúkdómur sem kallar á heilbrigðisþjónustu heldur almenna öldrunar- og umönnunarþjónustu. Heilbrigðisþjónusta við aldraða var því á forræði heilbrigðisráðuneytisins en búsetuúrræði og almenn öldrunarþjónusta var flutt til félags- og tryggingamálaráðuneytisins. Í greinargerð með frumvarpi um breytingu á lögum um almannatryggingar o.fl., og fjallaði meðal annars um verkaskiptingu ráðuneyta og kaup á heilbrigðisþjónustu, sem varð að lögum nr. 160/2007, kom fram að ljóst væri að nokkurn tíma tæki að skilja á milli þess sem teldist almenn öldrunarþjónusta og þess sem teldist heilbrigðisþjónusta fyrir aldraða. Meðal þess sem ráðuneytin þyrftu að skilgreina nánar væri hvernig samskiptum og greiðslum við stofnanir fyrir aldraða skyldi háttað. Gert var ráð fyrir að skipta þyrfti daggjöldum í tvennt, annars vegar í daggjöld vegna heilbrigðisþjónustu sem ætti undir heilbrigðisráðuneyti og hins vegar daggjöld vegna búsetu- og almennrar öldrunarþjónustu sem ættu undir félags- og tryggingamálaráðuneytið. Margt hefur breyst frá því þetta var ritað og ráðuneytin hafa meðal annars verið sameinuð. Heilbrigðisráðherra fer nú einnig með, auk málefna hjúkrunarheimila, málefni dvalarheimila og dagdvalar samkvæmt forsetaúrskurði nr. 72/2013, um skiptingu starfa ráðherra. Ég skipaði því vinnuhóp undir forustu ráðuneytisstjóra velferðarráðuneytisins um verkaskiptingu velferðarráðuneytisins og sjúkratryggingastofnunar vegna yfirfærslu á samningnum um öldrunarþjónustu til stofnunarinnar. Niðurstaða vinnuhópsins var að sjúkratryggingastofnun semdi um og greiddi fyrir dvöl á öldrunarstofnunum, en ráðherra mundi eftir sem áður ákveða hámarkskostnaðarþátttöku heimilismanna. Einnig fól ég starfshópi að skoða samræmi laga um sjúkratryggingar, laga um almannatryggingar og laga um málefni aldraðra og heimildir Sjúkratrygginga Íslands til að semja við sveitarfélög og aðra þá sem reka heimili fyrir aldraða. Horft var til þess hvort lagaákvæði kæmi í veg fyrir að Sjúkratryggingar Íslands semdu bæði um dvalar- og hjúkrunarheimili auk dagdvalar. Niðurstaða starfshópsins var að svo væri og að nauðsynlegt væri að breyta lögum til þess að Sjúkratryggingar Íslands gætu samið bæði um dvalar- og hjúkrunarrými á heimilum fyrir aldraða auk dagdvalar. Af þessu leiddi að ég ákvað að leggja fram frumvarp sem fæli í sér nauðsynlegar lagabreytingar til að sjúkratryggingastofnunin hefði heimild til að semja um báðar tegundir rýma á heimilum fyrir aldraða, auk dagdvalar, enda er slíkt fyrirkomulag talið hagkvæmt í stað þess að stofnunin semji eingöngu um hjúkrunarrými, en að daggjöld í dvalarrýmum verði áfram ákveðin af ráðherra með reglugerð. Virðulegi forseti. Frumvarp það sem hér er mælt fyrir er samið af starfsmönnum velferðarráðuneytisins í samráði og samstarfi við Tryggingastofnun ríkisins og Sjúkratryggingar Íslands. Meginefni frumvarpsins er eftirfarandi: Lagt er til að heimild ráðherra til að ákveða daggjöld í dvalarrýmum verði felld brott. Lagt er til að Sjúkratryggingar Íslands semji við heimili fyrir aldraða um dagdvöl og dvalarrými auk hjúkrunarrýma. Lagt er til að verkaskiptingu sjúkratryggingastofnunar og Tryggingastofnunar ríkisins verði breytt. Dvalarrými sem hafa verið talin til félagslegra úrræða eru innan við 400 og fer fækkandi meðal annars vegna aukinnar heimaþjónustu og heimahjúkrunar á vegum heilsugæslunnar. Samþykki færni- og heilsufarsnefnda er forsenda fyrir dvöl í dvalarrými á sama hátt og fyrir dvöl í hjúkrunarrými. Þeir sem fá samþykki fyrir dvöl í dvalarrýmum eru jafnan eldri og veikari en áður og þurfa þess vegna á meiri hjúkrunarþjónustu að halda. Því er í reynd ekki lengur eðlismunur á dvalar- og hjúkrunarrýmum heldur stigsmunur varðandi hjúkrunarþjónustu. Þessar tvær tegundir rýma eru gjarnan undir sama þaki og rekstraraðili sá sami og því hagkvæmast að sjúkratryggingastofnunin semji um báðar tegundir rýma. Samkvæmt gildandi lögum ákveður hins vegar ráðherra daggjald í dvalarrýmum. Þá heimild þarf að fella brott til þess að sjúkratryggingastofnunin geti samið um dvalarrými. Auk samningsgerðar er lagt til að sjúkratryggingastofnunin annist greiðslur til heimila fyrir aldraða, en Tryggingastofnun ríkisins hefur til þessa annast greiðslurnar. Ný greiðslustofnun krefst lagabreytinga. Lagt er til að Tryggingastofnun ríkisins muni áfram annast útreikninga vegna greiðsluþátttöku heimilismanna í dvalarkostnaði og er enn fremur gert ráð fyrir að heimilismenn leiti áfram til Tryggingastofnunar ríkisins þurfi þeir á upplýsingum sem tengjast útreikningnum að halda. Sjúkratryggingastofnunin mun aftur á móti sjá um samskiptin við heimilin. Taka nokkur ákvæði frumvarpsins mið af þessum breytingum. Ég tel rétt að vekja sérstaklega athygli á að í frumvarpinu er lagt til að þeir sem eru yngri en 67 ára og dvelja í hjúkrunarrýmum taki þátt í dvalarkostnaði á sama hátt og þeir sem eru 67 ára og eldri. Það hefur ekki verið raunin til þessa þar sem beina lagastoð fyrir gjaldtöku hefur skort. Á hinn bóginn þykir það réttlætismál að allir heimilismenn sem hafa tekjur yfir nánar tilgreind mörk taki þátt í greiðslu dvalargjalds óháð aldri þeirra. Í frumvarpinu er lagt til að breytingin nái einungis til þeirra 67 ára og yngri sem verða heimilismenn á hjúkrunarheimilum frá og með gildistöku laganna 1. janúar 2016, þ.e. að breytingin nái ekki til þeirra sem þegar eru heimilismenn. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins og leyfi mér því að leggja til að því verði vísað til hv. velferðarnefndar og til 2. umr.