Föstudaginn 27. maí barst bréf frá 10. þm. Reykv. n., Andrési Inga Jónssyni, um að hann verði fjarverandi á næstunni. Þann dag tók sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Pírata í kjördæminu, Lenya Rún Taha Karim. Einnig hefur borist bréf frá 10. þm. Norðaust., Jódísi Skúladóttir, um að hún geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti 2. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Kári Gautason, en 1. varamaður á lista hefur boðað forföll. Lenya Rún Taha Karim og Kári Gautason hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju.
Forseta hefur borist bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 488, um samskipti við hagsmunaverði og skráningu þeirra, frá Ásthildi Lóu Þórsdóttur, og á þskj. 897, um áhrif breytts öryggisumhverfis, frá Diljá Mist Einarsdóttur. Einnig hefur borist bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 966, um útvistun aðgerða vegna of langs biðtíma, frá Hönnu Katrínu Friðriksson, og á þskj. 724, um læknismeðferð erlendis vegna langs biðtíma innan lands, frá Hildi Sverrisdóttur.
Til svara eru: Forsætisráðherra, matvælaráðherra, menningar- og viðskiptaráðherra, mennta- og barnamálaráðherra og heilbrigðisráðherra.
Frú forseti. Nú bíða margir flóttamenn milli vonar og ótta og fylgjast með skeytasendingum á milli einstakra ráðherra. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur lýst sig ósammála stefnumótun og aðferðum hæstv. dómsmálaráðherra, sem er vissulega gott, en mig langar að vita hvað táknar í raun. Flokkur forsætisráðherra, VG, getur ekki skorast undan ábyrgð á störfum dómsmálaráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra ber sem slíkur líka ábyrgð á aðbúnaði og aðstæðum flóttamanna hér á landi og þar má nú heldur betur ýmislegt betur fara. Um helgina var hægt að lesa í Fréttablaðinu viðtal við úkraínska konu sem sagði aðstæður fjölskyldu sinnar ömurlegar. Henni var gert að flytja með skömmum fyrirvara upp á Ásbrú en foreldrar hennar voru sendir að Bifröst. Það fer ekki hjá því að maður blygðist sín örlítið yfir því að vera Íslendingur við að lesa um móttökurnar sem þessi úkraínska fjölskylda úr stríðshrjáðu landi fær. Konan lýsir óboðlegri framkomu Útlendingastofnunar og segir frá því hvernig fjölskyldan fékk ekki rúmföt, engin eldhúsáhöld, ekki potta eða pönnur en eitt glas til að deila, auk þess sem langt er í alla þjónustu. Þess er auðvitað varla að vænta að flóttafólk úr öðrum heimshornum mæti sérstaklega betra atlæti en hér er lýst. Frú forseti. Ég geri mér vel grein fyrir því að hæstv. ráðherrar geta ekki sjálfir staðið í að útvega fólki lágmarkseldhúsáhöld. En ég spyr: Er hæstv. forsætisráðherra ekki sammála mér um að betur megi gera en hér er lýst? Er hún ekki sammála því að stjórnvöld setja tóninn í samskiptum við fólk sem hingað leitar? Og að lokum: Er hæstv. forsætisráðherra sammála andstöðu félagsmálaráðherra við áform dómsmálaráðherra um stórfelldan brottflutning fólks héðan. Og ef svo er, fylgja einhver verk?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina sem var bæði um hið sértæka og hið almenna. Af því að hv. þingmaður spyr um stefnu minnar hreyfingar þá má auðvitað lesa hana út úr tölunum því að það liggur algerlega fyrir að þeim hefur fjölgað umtalsvert sem hafa fengið vernd hér á landi frá því að núverandi ríkisstjórn tók við í lok árs 2017. Ef við tökum bara fjöldann síðan þá, þá hafa tæplega 3.400 einstaklingar fengið vernd hér á Íslandi. Þetta má líka lesa út úr alþjóðlegum samanburði. Þegar við berum saman hvað við tökum á móti mörgum hér á Íslandi miðað við til að mynda önnur Norðurlönd þá held ég að við getum sannast sagna sagt að við Íslendingar stöndum okkur í því að taka á móti fleirum en við höfum áður gert. Hins vegar, af því að hv. þingmaður spyr líka um hið sértæka, má vafalaust ýmislegt gera betur í þeim málum. Ég las líka þetta viðtal sem síðan hefur verið rætt um af hálfu Útlendingastofnunar. Ég vil um það segja að mér þykir mjög leitt að heyra af upplifun þessarar fjölskyldu sem rætt var við í Fréttablaðinu um helgina. Mér finnst liggja algerlega ljóst fyrir að við eigum að taka það alvarlega þegar slíkar ábendingar berast. Það hefur verið ákveðið að bæði framkvæmdahópur og stýrihópur um móttöku flóttafólks frá Úkraínu muni heimsækja þessi búsetuúrræði til að ganga úr skugga um að viðeigandi lagfæringar hafi verið gerðar sem bent var á að þyrfti að gera í úttekt Rauða krossins frá 18. maí síðastliðnum. Það er auðvitað eðlilegt að við leggjum okkur öll fram um að bæta móttöku fólks og gerum betur í þeim efnum. Það eru margar áskoranir en mikill vilji til að leysa úr því. Þannig að ég vil segja já, við höfum verið að taka á móti fleirum. Er hægt að gera betur? Alveg örugglega og við eigum að taka það alvarlega þegar við lesum svona frásagnir og brugðist hefur verið við með þessum hætti. [[Forseti hringir.]]Hv. þingmaður spyr síðan um það mál sem mest hefur verið til umræðu og ég verð að koma að því í seinna svari
Frú forseti. Það er mjög sérstakt ástand uppi í heiminum. Það er stríð víða, í Sýrlandi t.d. Engu að síður sjáum við að fólk frá einstökum löndum á af einhverjum ástæðum greiða leið hingað inn, frá Venesúela t.d. miðað við Sýrland. Mig langar að spyrja hversu mörgum kvótaflóttamönnum við höfum boðið hingað til lands. Ég held að á síðasta ári hafi þeir ekki verið nema 34. Hæstv. forsætisráðherra hefur talað á síðustu dögum um að það vanti heildarstefnumótun í málefnum flóttamanna. Hún hefur verið forsætisráðherra þessarar ríkisstjórnar fimm síðustu ár. Og hvar er sú heildarstefnumótun? Ég þekki þó að haustið 2017 tók hún, ásamt formönnum allra flokka á þingi nema Sjálfstæðisflokks, þátt í að skrifa undir plagg um að endurskoðun og heildarstefnumótun þessara hluta yrði sett á dagskrá. En hvað gerist? Hæstv. forsætisráðherra myndar í tvígang ríkisstjórn þar sem dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins fer með öll völd.
Frú forseti. Þá komum við að því hvað varðar heildarstefnuna. Nú er það svo á Íslandi, og ég bendi á, að hér hefur mikill fjöldi fólks fengið alþjóðlega vernd á undanförnum árum. Ég get líka bent á að innflytjendur eru hér fjölmennir. Hlutfall útlendinga er hátt í 20% á Íslandi og atvinnuþátttaka þeirra er há. Það eru hins vegar ýmsar aðrar áskoranir, ég get nefnt til að mynda menntun þeirra sem hingað koma. Við þurfum að huga miklu betur að þeim málum og það er það sem ég hef kallað eftir í ræðu um heildarstefnumótun, að við séum ekki bara að horfa á verndarkerfið, sem er mjög mikilvægt, heldur að við ræðum líka málefni útlendinga almennt. Í stjórnarsáttmála er sérstaklega fjallað um samspil atvinnu- og dvalarleyfa og ég vil segja það hér að vissulega hefði meira mátt gerast í þeim málum fyrr. En ég legg á það mjög mikla áherslu að félagsmálaráðuneyti og dómsmálaráðuneyti vinni saman að því, ásamt aðilum vinnumarkaðarins og öðrum aðilum úr háskólasamfélaginu, að setja af stað vinnu sem greiðir fyrir því að hér verði hægt að sækja um atvinnuleyfi, eins og ég hef þóst lesa úr orðum fólks að sé mikill vilji til að gera hér á þingi, að það verði gert í sátt við aðila vinnumarkaðarins og að við mörkum þá stefnu að við séum ekki bara að taka á móti fleirum heldur að við séum að gera það vel og tryggja um leið góðar aðstæður fyrir öll þau sem hingað koma.
Virðulegi forseti. „Í sjávarútvegi ríkir djúpstæð tilfinning meðal almennings um óréttlæti.“ Svo segir í grein frá hæstv. sjávarútvegsráðherra sem birtist í morgun og það er allt rétt sem þarna er sagt. Þar er vísað til samþjöppunar veiðiheimilda og misréttlátrar skiptingar á ágóðanum af þessari sameiginlegu auðlind þjóðarinnar. Mig langar núna að taka upp þennan þráð og spyrja hæstv. ráðherra sérstaklega hvað hún ætlar að gera nákvæmlega í þessari samþjöppun sem hún nefnir. Við í Viðreisn, ásamt fleiri flokkum, höfum ítrekað kallað eftir skýrslu um eignarhald 20 stærstu útgerðarfélaganna í íslensku atvinnulífi. Áhuginn á því hjá fyrrverandi sjávarútvegsráðherra var núll. En auðvitað þarf að kanna vísbendingar um hvernig fjárfestingar sjávarútvegsfyrirtækja hafa aukist í samræmi við stórbatnandi eiginfjárstöðu þeirra síðustu ár og við vitum vel að þau hafa byrjað að fjárfesta vel í íslensku atvinnulífi út um allt. Fákeppnin er líka hættuleg í þessu samhengi. Ég vil benda hæstv. ráðherra á frumvörp sem Viðreisn hefur lagt ítrekað fram ár eftir ár og hafa ekki fengist rædd sem taka einmitt á samþjöppun, sem taka á gegnsæi, taka á því hvernig við treystum markaðinn og hvernig við reynum að ýta undir tímabindingu samninga sem er algjört lykilatriði þegar kemur að því að tryggja þjóðinni auðlindina í sjónum. Mig langar að benda hæstv. ráðherra á að hún hefur góða reynslu af því að leita til stjórnarandstöðunnar sem heilbrigðisráðherra á síðasta kjörtímabili í grundvallarprinsippmálum eins og varðandi þungunarrof og kvenfrelsi á síðasta ári af því að Sjálfstæðisflokkurinn gat ekki stutt hana alla leið. Fyrirspurnin til ráðherra er: Mun hæstv. ráðherra leita til stjórnarandstöðunnar til að koma í gegn einmitt þeim breytingum sem við þurfum á að halda þannig að við snertum m.a. á þessari djúpstæðu tilfinningu meðal almennings um óréttlæti í sjávarútvegi? [[Forseti hringir.]]Mun hæstv. ráðherra leita til stjórnarandstöðunnar [[Forseti hringir.]]til þess að taka á því óréttlæti sem gildir í sjávarútvegi? Við erum til. Er ráðherrann til?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og þakka fyrir þann áhuga sem hún sýnir hér, hv. þingmaður og formaður Viðreisnar. Þessi mikla samþjöppun aflaheimilda sem hv. þingmaður vekur hér máls á, sem er hluti af samþjöppun auðs almennt í landinu, er sennilega ein meginástæða þess hversu mikið er deilt um sjávarútveg og það kerfi sem við höfum mótað til að stjórna fiskveiðum. Ég tel að við þurfum að gera mikið betur í að grafast fyrir um þau mál svo að þau séu uppi á borðum. Það verður farið í það. Við erum ekki alveg á byrjunarreit í því. Við höfum töluverðar upplýsingar. En það er meinsemd í þessu kerfi að ekki sé augljóst hver þessi samþjöppun er og hvaða áhrif hún hefur. Svo má ekki gleyma að Ríkisendurskoðun benti á að nauðsynlegt væri að skýra 13. gr. laga um stjórn fiskveiða þannig að auðveldara væri að hafa eftirlit með samþjöppun. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um þá aðferðafræði sem ég hef áhuga á að viðhafa í þessum efnum. Það er sagt af fullri einlægni að ég tel að hér sé um að ræða það stórt viðfangsefni að við getum ekki leyft okkur að nálgast það með þeim hætti að það snúist um það hver sé í stjórn og hver sé í stjórnarandstöðu. Af þeirri ástæðu þá er ég nú, og mun gera grein fyrir þeirri skipan á morgun, að setja saman annars vegar stóra samráðsnefnd með aðkomu allra þingflokka og helstu hagsmunaaðila en líka sérfræðingahópa sem eru ekki með beinar flokkspólitískar tengingar til að fara sérstaklega í saumana á samfélagsvinklunum, umgengni við auðlindina, tækifærum sem þar eru fyrir hendi og öðrum þeim sjónarmiðum [[Forseti hringir.]]sem þar eru. Virðulegur forseti. Ég vænti þess að eiga gott samstarf við þingflokk hv. þingmanns.
Virðulegur forseti. Það er framför að við erum komin með ráðherra sem er reiðubúin til að fara raunverulega ofan í samþjöppun í íslenskum sjávarútvegi. Það var ekki síðustu fjögur árin, á síðasta kjörtímabili, þannig að það er framför. Hitt er síðan að við skulum ekki vera einfeldningar í þessu. Ég veit að samráðsnefndin er á leiðinni, en ég vil líka benda á að þetta eru 27 einstaklingar. Á endanum kemur þetta hingað inn í þingsal. Við þurfum að taka pólitíska afstöðu til ákveðinna mála, m.a. um tímabindingu samninga. Reynsla mín á síðasta kjörtímabili er sú í gegnum stjórnarskrárvinnuna að það var alltaf einn flokkur sem stoppaði það mál, einn flokkur. Framsóknarflokkurinn og Vinstri græn eru fylgjandi tímabindingu samninga en Sjálfstæðisflokkurinn ekki. Og þegar við komum að þessum stóru prinsippmálum þá þurfum við hér í þinginu að taka afstöðu til þeirra. Þess vegna vil ég undirstrika það að já, Viðreisn er sko tilbúin í það að taka á tímabindingu samninga, taka á samþjöppun, auka gegnsæi í sjávarútvegi. Allt þetta liggur fyrir. Við erum með öll þessi mál ár eftir ár liggjandi fyrir þinginu. En er ráðherra reiðubúin til þess að leita til okkar hérna í þinginu, til stjórnarandstöðunnar, til þess einmitt að knýja á um mál sem eru gegn vilja Sjálfstæðisflokksins, eins og gert var m.a. í þungunarrofsmálinu þar sem forysta Sjálfstæðisflokksins greiddi atkvæði gegn ríkisstjórnarmáli? Við erum reiðubúin til þess að styðja ríkisstjórnina í þessu, styðja ráðherrann í þessu og ég vil fá skýrt svar hvað þetta varðar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni stuðninginn við mál sem þó er ekki komið fram þannig að ég vænti þess að það séu nú allir fyrirvarar á því sem hv. þingmaður segir með þá reynslu sem hún hefur af því. Auðvitað skiptir máli núna að læra af öllum þessum tilraunum sem hafa verið gerðar til að skapa meiri sátt í gegnum árin og þær hafa verið allnokkrar. Einhverjar þeirra hafa skilað árangri en ekki nægum. Við settum til að mynda á veiðigjöld á sínum tíma, á árinu 2012, sem var nýbreytni, á sem hafa skipt mjög miklu máli. Hv. þingmaður sem þá var í stjórnarandstöðu greiddi þá atkvæði gegn veiðigjöldum. Við höfum komið á strandveiðikerfi o.s.frv., þannig að við höfum stigið ýmis skref sem skipta máli. Það skiptir líka máli að við séum að koma til móts við breytingar í atvinnuháttum og stöndum þess vegna frammi fyrir í allt of ríkum mæli nokkurs konar bútasaumskerfi. Og þess vegna skiptir mjög miklu máli að við náum saman í því að skapa gott umhverfi fyrir fólk sem hefur lífsviðurværi sitt af því að nýta [[Forseti hringir.]]auðlindir lands og sjávar. Og þar með talið eru þessi sanngirnissjónarmið sem hv. þingmaður nefnir og snúast m.a. um tíma.
Virðulegur forseti. Að geta lesið sér til gagns er grunnfærni í lífinu, lykillinn að námi, þekkingarleit og þekkingarþróun hvers einstaklings. Hver er staða á lestrarkunnáttu barna og ungmenna á Íslandi? Rannsóknir sýna að 39% barna eftir 2. bekk grunnskóla í Reykjavík árið 2019 séu ekki að lesa sér til gagns. Við höfum ekki upplýsingar úr öðrum sveitarfélögum. Rannsóknir sýna að 38% 15 ára unglinga séu ekki að ná grunnfærni í lesskilningi og stærðfræði (UNESCO 2020) og að 34% drengja og 19% stúlkna lesi sér ekki til gagns tíu ára í grunnskóla (PISA-könnun 2018). Rannsóknir sýna að 15 ára börn norskra og danskra innflytjenda samkvæmt PISA-rannsókn 2018 skora hærra í lesskilningi en íslenskir drengir á sama aldri og unglingar á Suðurnesjum, Vesturlandi og Norðurlandi vestra. Rannsóknir sýna að 92,5% innflytjenda eru á rauðu og gulu ljósi hvað varðar íslenskukunnáttu, kunna sem sagt ekki íslensku. Þetta er skýrsla innri endurskoðunar Reykjavíkurborgar frá 2019. Rannsóknir sýna að 10,8% 19 ára ungmenna voru hvorki í námi eða starfi árið 2020 samkvæmt skýrslu ASÍ. Ástandið er hrikalegt. Þessar tölur tala sínu máli um lestrarkunnáttu barna og ungmenna. Samfélagsumræðan um þetta gríðarlega mikilvæga mál er þrátt fyrir ástandið lítil sem engin. Fræðslumál barna og ungmenna eru á ábyrgð barna- og menntamálaráðherra innan Stjórnarráðs Íslands samkvæmt forsetaúrskurði, þar á meðal námskrár, námsgögn og ábyrgð á læsi og hvaða lestrarkennsluaðferðir eru kenndar í landinu. Sem æðsti yfirmaður menntamála í landinu í skjóli Alþingis ber hæstv. barna og menntamálaráðherra ábyrgð á lestrarkunnáttu barna og ungmenna. Það er enginn annar. [[Forseti hringir.]] Spurning mín til hæstv. barna- og menntamálaráðherra er þessi: Hvað er verið að gera til að bregðast við þessu hrikalega ástandi varðandi læsi barna og ungmenna á Íslandi? [[Forseti hringir.]]Hvað er hann að gera í dag og hvað ætlar hann að gera í framtíðinni?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og tek undir áhyggjur hv. þingmanns af þeirri tölfræði sem hann rakti í sínu máli. Bara til að horfa aðeins á hver staðan er í dag og aðeins til baka, þá lagði forveri minn, hæstv. fyrrverandi mennta- og menningarmálaráðherra, Lilja Alfreðsdóttir, mikla áherslu á þessi mál þegar kom að aukinni útgáfu barnabóka, þegar kom að tilraunaverkefnum eins og Kveikjum neistann í Vestmannaeyjum, sem ég veit að hv. þingmaður þekkir, og fleiri verkefnum sem lúta að íslensku máli, sem lúta að lestrarkunnáttu og öðru er varðar skólakerfið. Við erum að halda þeim verkefnum áfram af fullum þunga og það er spennandi til að mynda að fylgjast með verkefninu Kveikjum neistann í Vestmannaeyjum. Síðan hefur það líka gerst, og byrjaði að gerast held ég af einhverjum krafti síðustu fjögur ár, að það er aukin aðkoma ríkisins að þjónustu við skólakerfið og samtal ríkisins við sveitarfélögin og við kennarasamfélagið um hvernig þurfi að standa betur við bakið á grunnskólakerfinu. Það hefur verið allt of lengi við lýði sú stefna að ríkið eigi kannski ekkert allt of mikið að koma að þessu. Við erum í rauninni að fylgja því eftir núna og hyggjumst fara í það og erum í samtali um það, bæði við Kennarasambandið og Samband íslenskra sveitarfélaga, hvernig við getum í auknum mæli aðstoðað skólakerfið miðlægt með skólaþjónustu til að styðja við nemendur en líka kennara og starfsfólk í skólasamfélaginu. Það er því kannski ekki hægt að segja að það sé einhver ein patentlausn sem við séum að boða hér inn í framtíðina heldur bara jöfn og þétt samvinna á milli ríkis, sveitarfélaga og skólakerfis sem miðar að því að byggja áfram á þeim grunni sem hefur verð lagður síðustu ár. Þetta er gríðarlega mikilvægt hagsmunamál og ég tek undir með hv. þingmanni hvað það snertir.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Hann sagði m.a. að ríkið hafi ekki komið allt of mikið að þessum málum. Ég held að það sé einmitt vandamálið. Það er einmitt vandamálið að ríkið, Alþingi Íslendinga í þingræðisríkinu og ráðherra hafi ekki stjórnað þessum málum nægjanlega vel. Ráðherra hefur frumkvæðisskyldu í þessu máli og það er alveg skýrt að þegar þessar tölur tala sínu máli, þ.e. að ástandið sé hrikalegt, þá er það á ábyrgð ráðherrans, það er enginn annar sem ber ábyrgð á þessu. Það er enginn annar í samfélaginu sem ber ábyrgð á þessu. Ábyrgð ráðherrans á menntakerfinu og menntun barna er hjá honum samkvæmt umboði frá Alþingi. Það er þannig sem það er. Ég get tekið dæmi hvernig önnur ríki hafa brugðist við. Það var svokölluð Rose-skýrsla frá 2006 sem kom út í Bretlandi og í framhaldi af því setti breska þingið lög um með hvaða aðferð ætti að kenna börnum að lesa, hvaða lestrarkennsluaðferð ætti að nota. Sama var gert í Frakklandi á sínum tíma. Þetta eru tvær helstu menningarþjóðir Evrópu. Í Vestmannaeyjum er í gangi verkefni, Kveikjum neistann, en þar er verið að beita alþjóðlega viðurkenndri lestrarkennsluaðferð sem á að fara beint í námskrá. Spurningin þessi: Er ráðherrann tilbúinn að setja það í námskrána þannig að það verði ein viðurkennd lestrarkennsluaðferð á landinu, sem er ekki í dag? Þetta virðist vera heimatilbúið kukl sem er í gangi núna en ekki viðurkenndar aðferðir .
Virðulegi forseti. Við getum verið sammála um það, ég og hv. þingmaður, að ég held að ríkið hafi almennt ekki verið að skipta sér - eða kannski ætti ekki að nota orðin skipta sér, heldur hefur ekki verið nægilega mikil samvinna á milli ríkis og sveitarfélaga þegar kemur að grunnskólamálum og raunar leikskólamálum líka. Það sem ég kemst næst er að þessi aldarfjórðungur sem liðinn er síðan skólinn var fluttur yfir - að fyrstu árin þar á eftir var bara almennt sú stemning að við ættum ekki að skipta okkur mikið af þessu, ríkisvaldið. Ég held að það sé talsvert kallað eftir því núna og það er það sem við erum að vinna að. Síðan vil ég segja að þegar kemur að lögum um aðferðir við lestrarkennslu þá er verið að keyra tilraunaverkefni í Vestmannaeyjum sem ég held að sé mjög skynsamlegt. Það eru hins vegar skiptar skoðanir um hvort þessi aðferð eða önnur sé betri. Ég ætla ekki að standa hér í ræðustól Alþingis og þykjast vera sérfræðingur um þau mál. Hins vegar viljum við fylgjast með þessu tilraunaverkefni. Það er spennandi og það var sett af stað í samstarfi ríkis, viðkomandi sveitarfélags og [[Forseti hringir.]]sérfræðinga, bæði innlendra og erlendra, og vísindasamfélags. [[Forseti hringir.]]Það verður spennandi að fylgja því eftir og sjá hvaða ákvarðanir verða teknar í framhaldi af því.
Frú forseti. Þegar hæstv. forsætisráðherra kynnti núverandi ríkisstjórn á blaðamannafundi á Kjarvalsstöðum sagði hún að uppstokkun ráðuneytanna sýndi einbeittan vilja til að láta Stjórnarráðið vinna saman sem samhenta heild. Það gaf mér vonir um að hin mörgu ólíku sjónarmið sem fyrirfinnast á stjórnarheimilinu fengju aukið vægi í ríkisstjórninni í stað þess að ráðherrar yrðu einvaldar í sínum ráðuneytum eins og hefur tíðkast svo lengi. Það væri í anda þeirra samræðu- og sáttastjórnmála sem ríkisstjórnin segist vilja stunda. Annað hefur hins vegar komið á daginn, ekki síst þegar kemur að útlendingamálum, og við höfum fengið að fylgjast með tveimur ráðherrum takast opinberlega á í fjölmiðlum þar sem ráðherrar ýmist ljúga eða eru sakaðir um að ljúga. Hæstv. forsætisráðherra hefur talað um mikilvægi regluverks og þess að fara í heildstæða stefnumótun í þessum málaflokki og lætur það hljóma eins og það hafi engin slík stefnumótun farið fram. Þvert á móti hefur stefnumótun ríkisstjórnarinnar í útlendingamálum birst fjórum sinnum í frumvarpi sem blessunarlega hefur verið stöðvað þrisvar sinnum og verður vonandi stöðvað í það fjórða en umrætt frumvarp hefur verið rætt í 13 klukkustundir og 15 mínútur í þingsal frá því að það var lagt fram árið 2020. Samþykkti hæstv. forsætisráðherra þetta frumvarp ekki fjórum sinnum út úr ríkisstjórn? Er þetta frumvarp ekki einmitt stefnumótunin sem forsætisráðherra segist kalla eftir? Ég fæ nefnilega ekki betur séð en að draumastefnumótun hæstv. forsætisráðherra í útlendingamálum liggi fyrir. Annars hefði ríkisstjórnin sem hún leiðir ekki samþykkt þetta frumvarp fjórum sinnum. Stendur hæstv. forsætisráðherra við stefnu eigin ríkisstjórnar í útlendingamálum og ætlar hún að láta hæstv. dómsmálaráðherra einum eftir að sjá um þessi mál án þess að hún og aðrir ráðherrar hennar flokks skipti sér af?
Frú forseti. Hér hefur áður verið spurt hvað átt sé við þegar ég kalla eftir heildarstefnumótun um málefni útlendinga og ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að setja þau mál á dagskrá hér. Að mínu viti var það nefnilega gæfuspor þegar Alþingi Íslendinga samþykkti lög um útlendinga 2016 sem tóku svo gildi 2017. Þau lög voru samþykkt í ótrúlega breiðri samstöðu, ekki fullkominni samstöðu en ótrúlega breiðri samstöðu. Ég man að þá var rætt um hversu mikið gæfuspor þetta væri, að við værum ekki að stefna þessum málum í skotgrafir eins og við höfum séð hjá öðrum þjóðum. Síðan þá hefur hins vegar komið á daginn að við erum ekki á eitt sátt um framkvæmd þeirra laga og túlkun þeirra laga. Mín skoðun er sú að lögin sjálf standist enn vel tímans tönn. Mín skoðun er sú að þær breytingar sem gerðar hafa verið, til að mynda hvað varðar tímafresti, sérstaklega hvað varðar málefni barna, og þeir tímafrestir styttir þannig að börn og fjölskyldur þeirra njóti forgangs þegar kemur að því að taka mál þeirra til meðferðar, hafi verið skynsamlegar ráðstafanir. En mín skoðun er sú að þessari löggjöf hefði átt að fylgja eftir með ákveðnu samráði um sýn og stefnumótun í málefnum útlendinga. Það kann vel að vera að hv. þingmenn séu ósammála mér um það, en ég leyfi mér að benda á þá staðreynd að annars vegar tökum við á móti töluvert mörgu fólki á flótta sem fær hér vernd. Ég fór með tölur áðan sem ég ætla að gera þann fyrirvara við að þær eru líklega frá upphafi árs 2017 en ekki frá upphafi síðasta kjörtímabils, bara svo öllu sé til haga haldið í þeim efnum. Við erum líka með mikinn fjölda útlendinga sem ekki er fólk á flótta, fólk sem kemur hingað og vinnur. Mér finnst á það skorta að við sem stjórnkerfi - og ég get tekið mína ábyrgð á því sem forsætisráðherra - vinnum nægjanlega vel saman í því að tryggja lífskjör og lífsgæði allra þeirra sem hingað koma, [[Forseti hringir.]]hvort sem er til að leita ásjár í okkar verndarkerfi eða til að leita sér að tækifærum. [[Forseti hringir.]]Það er sú stefnumótun sem mig langar að sjá fara fram í þverpólitísku samráði.
Forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir andsvarið. Hún nefnir að útlendingalögin hafi verið samþykkt árið 2016 og að ríkt hafi mikil ánægja um þau lög. En hver er tilgangurinn með því að samþykkja þessi lög, sem voru samþykkt í mikilli samstöðu, ef við erum með ríkisstjórn sem túlkar lögin þeim í óhag sem hingað leita? En svo er það kjarni málsins og spurningin sem ég fékk ekki svar við í fyrri ræðu: Stendur hæstv. forsætisráðherra á bak við stefnu síns eigin flokks í þessum málaflokki eða stendur hún á bak við stefnu Sjálfstæðisflokksins í þessum málaflokki? Er hæstv. forsætisráðherra ánægð með þá stefnumótun sem ríkisstjórn hennar hefur staðið fyrir í útlendingamálum og endurspeglast í þeim lagabreytingum sem ítrekað hafa verið lagðar til og hafnað og reyna á að fá samþykktar í fjórða skiptið? Af því að ég get ekki séð betur en að þetta fari á skjön við stefnu VG í útlendinga- og flóttamannamálum, því miður.
Frú forseti. Ég vil bara segja það að það eru þrír flokkar í ríkisstjórninni og þeir eru ekki með sömu stefnu í útlendingamálum og að sjálfsögðu stend ég með stefnu minnar hreyfingar í útlendingamálum. Hins vegar er það hlutverk allra þeirra sem sitja við ríkisstjórnarborð að finna lausnir, líka þegar flokkarnir við ríkisstjórnarborðið eru ekki fullkomlega sammála. Það er bara eðli þess að sitja í ríkisstjórn, að ég tali nú ekki um að leiða ríkisstjórn. En af því að hv. þingmaður spyr um stefnumótun þá vil ég bara ljúka því sem ég sagði hér um það. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við tökum til umræðu, eins og ég nefndi áðan í svari við fyrirspurn hv. þm. Loga Einarssonar, m.a. samspil atvinnu- og dvalarleyfa. Þar þurfa tvö ráðuneyti að vinna saman. Hv. þingmaður nefndi samstarf ráðuneyta í fyrri spurningu sinni. Það getur oft reynst gríðarlegum erfiðleikum háð að ólíkar einingar stjórnkerfisins vinni saman en þessi stóri málaflokkur á það svo sannarlega skilið að ekki bara þessi tvö ráðuneyti heldur öll ráðuneyti, ég nefni hér menntamálaráðuneyti og önnur ráðuneyti, komi saman að því að tryggja heildstæða stefnu í málefnum útlendinga sem við sem samfélag höfum ekki mótað. Ég get tekið það á mig að sú heildstæða stefna [[Forseti hringir.]]hafi ekki verið mótuð á síðasta kjörtímabili, það hefði kannski betur verið gert. En verkefnið núna [[Forseti hringir.]]er að ljúka þeirri stefnumótun þannig að við getum líka sannarlega verið stolt af því sem við erum að gera, [[Forseti hringir.]]sem um margt er gott. En í sumu er tvímælalaust úrbóta þörf.
Hæstv. forseti. Grein dr. Ólafs Ísleifssonar, fyrrverandi hv. þingmanns, um skattlagningu séreignarsparnaðar sem birtist í Morgunblaðinu í liðinni viku vakti mikla og verðskuldaða athygli. Í greininni dregur Ólafur fram að skattlagning séreignarsparnaðar felur í sér að skattleggja fjármunaeign eins og hún væri tekjur, eign sem erfist og er varin fyrir kröfuhöfum. Skattlagning þessara eigna miðast við þrjú þrep tekjuskatts. Fjármunaeignir bera 22% fjármagnstekjuskatt. Með óhóflegri skattlagningu er gengið nærri eignum eldri borgara en séreignarsparnaðurinn er laus til útborgunar eftir að 60 ára aldri er náð. Ólafur vekur athygli á því í grein sinni að greiðendum skattsins er mismunað því þeir falla eftir tekjum í þrjá flokka og við bætist sá fjórði í ljósi þess að þeir falla undir ákvæðið um fyrstu kaup íbúða og greiða engan skatt upp að vissu marki. Þessi mismunun verður Ólafi tilefni til að spyrja í grein sinni, með leyfi forseta, hvort jafnræðisregla stjórnarskrár eigi ekki við nema stundum. Af þessu tilefni vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra um viðhorf ráðherrans til þeirra sjónarmiða sem hér hafa verið rakin; ofsköttun í ljósi þess að eignir eru skattlagðar eins og tekjur sem þær eru ekki og mismunun milli greiðanda. Loks vil ég spyrja hæstv. ráðherra um þann þátt í grein Ólafs þar sem dregið er fram að skattafslættir skapa almennt ekki skattkröfur síðar og eru nefnd skýr dæmi um það í greininni. Undantekningin sýnist vera eldri borgarar, 60 ára og eldri, sem lagt hafa fyrir með séreignarsparnaði til efri ára til að mæta óvæntum áföllum, eftir atvikum til annarra þarfa. Ýmsir myndu telja að komið væri aftan að þeim með þeirri ofurskattlagningu sem raun ber vitni. Hver eru viðbrögð hæstv. forsætisráðherra við þessum sjónarmiðum?
Frú forseti. Nú er ég ekki svo lánsöm að hafa lesið grein góðvinar míns, Ólafs Ísleifssonar, þegar hún birtist þannig að ég verð bara að hlusta á endursögn hv. þingmanns á þessari grein. Ég heyri þó að hann nefnir sérstaklega séreignarsparnaðinn í þessu tilviki sem og þá staðreynd að honum má ráðstafa skattfrjálst í tiltekin verkefni en ekki í önnur verkefni og hvort það stangist þá á við jafnræðisreglu. Það er kannski erfitt að draga þá ályktun en ég vil þó nefna það sem kom fram í nýlegri álitsgerð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um fyrirkomulag húsnæðisstuðnings, sem séreignarsparnaðurinn er auðvitað hluti af, þar sem bent er á að þetta þurfi að taka til skoðunar, þ.e. að geta ráðstafað séreignarsparnaði inn á húsnæðislán, þ.e. út frá því að meta þurfi hvort það sé besta ráðstöfun á húsnæðisstuðningi stjórnvalda að gera það með þessum hætti. Mér heyrist á endursögn hv. þingmanns að hann sé þá fremur að horfa í að fara ætti í almennar skattaafléttingar á öðrum þáttum séreignarsparnaðar fremur en að fara í hina áttina. Ég leyfi mér að segja það í ljósi þess að ég hef ekki lesið greinina að það sé alltaf full ástæða til þess að rýna í svona þætti þegar þeir hafa verið teknir upp með tímabundnum hætti, eins og gert var á sínum tíma, og taka þá til skoðunar, ekki síst út frá þeim ábendingum sem hafa birst um að það verði að endurskoða húsnæðisstuðninginn heildstætt þannig að hann nýtist best þar sem hans er mest þörf. Það held ég að sé kannski stóra verkefnið í þessu. Hvað varðar síðan almenn sjónarmið hvað varðar skattlagningu er ég náttúrlega þeirrar skoðanir, og get bara nota tækifærið til að ítreka það, að réttlátt skattkerfi snýst um að þeir sem mest hafa leggi hlutfallslega meira til en hinir sem minnst hafa. Það finnst mér að eigi að vera hin almenna lína, hvort sem um er að ræða fjármagnstekjur eða launatekjur í þessum efnum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin svo langt sem þau náðu og skora á hana að lesa frábæra grein Ólafs Ísleifssonar. Í þeirri grein dregur hann fram ágalla á skattaframkvæmd þegar kemur að skattlagningu séreignarsparnaðar, ofsköttun og mismunun milli greiðenda þvert á jafnræðisreglu. Hér er ekki, eins og Ólafur segir í grein sinni, við Skattinn að sakast heldur stjórnvöld í ljósi ákvæða í lögum um tekjuskatt. Ég spyr því ráðherrann, sem getur kannski svarað betur eftir að hún hefur lesið þessa fínu grein: Hvaða áform hefur hæstv. ráðherra um að ráða bót á þessum alvarlega misbresti í skattlagningu séreignarsparnaðar þar sem fólk, 60 ára og eldra, sýnist sæta afarkjörum á ómálefnalegum grundvelli? Hver eru áform hæstv. ráðherra til að bæta úr skák og fella skattlagningu á séreignarsparnaði sem fjáreign í eðlilegan farveg sem samrýmist sjónarmiðum um réttláta og sanngjarna skattlagningu íslenskra skattalaga um ólíka skattalega meðferð tekna og eigna?
Herra forseti. Eins og ég nefndi í fyrra svari þá hefur séreignarsparnaðurinn í raun og veru verið nýttur sem stuðningur við sérstakra hópa og þá er sérstaklega verið að horfa til yngra fólks sem nýtir hann sem húsnæðisstuðning. Og eins og ég benti á í mínu fyrra svari er bent á það í nýjustu úttekt Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að það sé ástæða til þess að horfa á húsnæðisstuðninginn. Það er í raun og veru sama niðurstaða kemur út úr nýjum húsnæðishópi stjórnvalda þar sem er bent á að þetta kerfi þurfi að taka til endurskoðunar. Út frá því sem hv. þingmaður segir eru rökin fyrir því vissulega mismunandi. Þess vegna tel ég að þetta stangist ekki á við jafnræðisregluna því að verið er að að styðja sérstaklega yngri hópa til að komast í sitt eigið húsnæði. Spurningin er hvort það sé skilvirkasta leiðin, eins og hefur verið bent á, og hvort við þurfum ekki að skoða það í samhengi við annan húsnæðisstuðning. En ég tek brýningu hv. þingmanns og les greinina þannig að ég hafi betri svör fram að færa næst þegar við ræðum þessi mál.
Virðulegi forseti. Samkvæmt ákvörðun þáverandi heilbrigðisráðherra frá 7. nóvember 2019 verða opnaðar tvær nýjar starfsstöðvar heilsugæslu á Akureyri. Það er löngu tímabær uppbygging sem hefur dregist um of. Heilsugæslan á Akureyri sinnir vel yfir 20.000 manns sem deila einni heilsugæslu í úr sér gengnu húsnæði. Það er því mikið fagnaðarefni að loks verði tvær heilsugæslustöðvar á Akureyri. Önnur verður í nýbyggingu á tjaldstæðisreitnum við Þórunnarstræti og hin í endurgerðu húsnæði í Sunnuhlíð. En ég vil þó kannski bíða með fagnaðarlætin á meðan framkvæmdir hafa ekki enn farið af stað á nýbyggingunni. Oft á tíðum hefur reynst erfitt að fá sérfræðinga, hvort sem er á sviði læknisfræði eða annarra sérfræðigreina í heilbrigðisgeiranum, til starfa á landsbyggðinni. Leiða má líkur að því að auknir valmöguleikar hvað varðar rekstrarform í heilbrigðisþjónustu hafi í för með sér að auðveldara verði að fá heimilislækna til starfa á Akureyri og því er mikilvægt að gera starfsumhverfi þeirra eins fjölbreytt og aðlaðandi og unnt er. Nú hefur einkarekstur heilsugæslustöðva gefið góða raun og mælist ánægja og traust notenda til þeirra meira en heilsugæslustöðva sem reknar eru af hinu opinbera. Hins vegar eru allar einkareknar heilsugæslustöðvar landsins staðsettar á höfuðborgarsvæðinu og hefur landsbyggðin setið hjá í þessari þróun. Flokkur hæstv. heilbrigðisráðherra hefur talað fyrir svokallaðri blandaðri leið í veitingu heilbrigðisþjónustu og er kjörið tækifæri til að fara slíka leið, ekki bara til að fá fleiri sérfræðinga til starfa á Norðurlandi heldur einnig til að bæta þjónustu og valfrelsi notenda heilbrigðisþjónustunnar. Og þá er bara komið að fyrirspurninni: Hefur hæstv. heilbrigðisráðherra í hyggju að bjóða út rekstur annarrar heilsugæslustöðvarinnar sem til stendur að opni á Akureyri?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Berglindi Ósk Guðmundsdóttur fyrir að taka þetta mál á dagskrá varðandi heilsugæsluna á Akureyri. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þingmanni og fagna því að þetta er þó komið í þennan farveg. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir að heilsugæslan á Akureyri, þar sem hún hefur verið til húsa í Hafnarstræti, er komin til ára sinna og full þörf á því að gera bragarbót þar á. Það er búið að auglýsa eftir húsnæði undir heilsugæslustöð og síðan á að byggja nýja heilsugæslu fyrir Akureyri suður, eins og skiptingin er. Þar er í deiliskipulaginu heimilt að reisa tveggja hæða hús. Sú uppbygging er fjármögnuð. Það er reyndar uppi ágreiningur um hvort setja eigi bílastæði undir húsið sem var ekki ráðgert þegar frumathugun átti sér stað, en við leysum það. Það þarf frekara samtal sem er búið að vera á milli bæjarins, Framkvæmdasýslu ríkiseigna og ráðuneytis. Varðandi það hvort þetta verði einkarekin heilsugæsla eður ei þá kemur það vel til greina. Þetta er bara á því stigi að það hefur ekki verið tekin nein ákvörðun um það enn þá. Af því að hv. þingmaður kom inn á mönnunarvandann þá er þetta tvíþætt mál. Það eru alltaf áhyggjur þeirra sem eru að reka heilsugæslu fyrir að missa frá sér mannskap. Við erum í raun og veru alltaf í samkeppni um sama takmarkaða mannauðinn. En það kann vel að vera að það sé skynsamlegt módel og geti hentað vel [[Forseti hringir.]]á Akureyri. Ég útiloka það ekki. Það samtal er bara að hefjast.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svarið. Ég held einmitt að það séu mikil tækifæri fólgin í því að fá aðra aðila að borðinu og fara að skoða það. Ég vil hvetja heilbrigðisráðherra til að fela Sjúkratryggingum að bjóða út rekstur heilsugæslu á Akureyri. Eins og ég sagði í minni fyrri ræðu hefur landsbyggðin farið á mis við þá þróun sem orðið hefur á höfuðborgarsvæðinu. Það eru fleiri svæði sem heilbrigðisráðherra verður að líta til, ég nefni sérstaklega Suðurnesin þar sem skýrt hefur verið kallað eftir bættri þjónustu og fjölbreyttara rekstrarformi. Þetta er sem sagt verkefni sem vert er að skoða einmitt fyrir mannauðinn okkar í heilbrigðisgeiranum á landsbyggðinni. Þar þarf ekki að bítast um starfsfólk ef þar er notalegt og gott starfsumhverfi. Svo ég ítreki spurningu mína: Mun heilbrigðisráðherra beita sér fyrir fjölbreyttari rekstrarformum á veitingu heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni í heild?
Ég vil ítreka þakkir til hv. þingmanns fyrir þessa fyrirspurn um einkarekna heilsugæslu. Það er rétt sem hv. þingmaður kemur inn á, að einkarekin heilsugæsla hefur gefist vel hér á höfuðborgarsvæðinu, og þá vísa ég helst til kannana sem varpa ljósi á ánægju, virkilega ánægju með þjónustuna. Ég vil líka segja það að opinbera heilsugæslan kemur mjög vel út í samanburði við stofnanir. Af því að hv. þingmaður kemur inn á þetta rekstrarform og aðra staði þá erum við í sama samráðinu við heilsugæsluna á Suðurnesjum og í samráði við heilbrigðisstofnunina þar, HSS. Við erum komin á þann stað að það geti verið vænlegt skynsamlegt að bjóða þann rekstur út. En þetta verður að vinnast í samráði við heilbrigðisstofnanir á svæðinu. Það held ég að sé skynsamlegast í þessu.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á nokkrum lögum í tengslum við þátt lífeyrismála í stuðningi stjórnvalda við gerð lífskjarasamninga aðila vinnumarkaðarins frá í apríl 2019. Frumvarp með sama markmiði var fyrst lagt fram á 151. löggjafarþingi en vegna ólíkra sjónarmiða sem komu fram í umsögnum til þingsins vísaði efnahags- og viðskiptanefnd málinu að nýju til ríkisstjórnarinnar til frekari rýni og samráðs við hagaðila um breytingartillögur frumvarpsins. Það frumvarp sem nú er lagt fram er afrakstur endurskoðunar á fyrra frumvarpi þar sem leitast hefur verið við að koma til móts við ólík sjónarmið. Efni þessa frumvarps er því að nokkru leyti ólíkt því sem lagt var fram í fyrra þó markmiðin sem stefnt er að séu enn þau sömu. Ég ætla að leyfa mér, með vísan til þessarar forsögu, að fara sérstaklega yfir þær tillögur í þessu máli sem fela í sér breytingar frá því hvernig málið var áður kynnt hér í þinginu. Það liggur í hlutarins eðli að ég kem inn á það við einstakar breytingartillögur. En ef við ræðum um þetta mál bara út frá breytingunum sem frumvarpið felur í sér þá eru það fyrst breytingar á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Í fyrsta lagi er hér lagt til að lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðs verði hækkað úr 12% í 15,5% af iðgjaldsstofni líkt og samið hefur verið um í langflestum kjarasamningum. Í öðru lagi er lagt til að meðaltal réttindaöflunar til mánaðarlegs ellilífeyris hækki úr 1,4% á ári í 1,8% á ári af þeim iðgjaldsstofni sem greitt er af yfir 40 ára inngreiðslutíma. Í þriðja lagi er lögð til heimild til handa lífeyrissjóði til að kveða á um í samþykktum sínum að sjóðfélagi geti ráðstafað í heild eða að hluta hækkuninni á lágmarksiðgjaldinu til tilgreindrar séreignar. Nýti sjóðfélagi sér þessa heimild lækkar meðaltal réttindaöflunar úr 1,8% á ári í allt að 1,4% á ári. Úttekt á tilgreindri séreign getur fyrst hafist þegar sjóðfélagi hefur náð a.m.k. 62 ára aldri. Útgreiðsla skal dreifast á jafnar mánaðarlegar greiðslur frá því að sjóðfélagi óskar eftir að fá tilgreinda séreign greidda út og þar til hann nær 67 ára aldri. Við andlát sjóðfélaga fellur séreignin til erfingja. Í fjórða lagi er lagt til að lífeyrissjóði sem hefur ákveðið lágmark tryggingaverndar þannig að iðgjaldi sé varið að hluta til öflunar lífeyrisréttinda í séreign og að hluta í sameign skv. 3. mgr. 4. gr. laganna, verði heimilt að halda óbreyttu fyrirkomulagi. Þannig tryggi sjóðurinn sjóðfélaga vernd sem nemur að lágmarki 1,4% á ári af þeim iðgjaldsstofni sem greitt er af, líkt og við á um ráðstöfun til tilgreindrar séreignar. Í fimmta lagi er lagt til að lífeyrissjóðum og vörsluaðilum verði gert skylt að senda Skattinum sundurliðun á ráðstöfun á lífeyrisiðgjaldi hvers einstaklings í lok hvers árs. Þessar upplýsingar munu varpa ljósi á það hvernig lífeyrisiðgjald skiptist þar sem heimilt er samkvæmt lögum að ráðstafa iðgjaldinu þannig að hluta þess sé varið til öflunar lífeyrisréttinda í sameign og hluta til öflunar lífeyrisréttinda í séreign. Þá er í frumvarpinu ákvæði um að lífeyrissjóðum og vörsluaðilum verði gert skylt að tilgreina við útborgun hvaða hluti séreignar myndast af iðgjaldsstofni og hvaða hluti séreignar hefur myndast á grundvelli iðgjalds til viðbótarlífeyrissparnaðar. Loks er lagt til að á meðan í kjarasamningi er enn kveðið á um 12% iðgjald til lífeyrissjóðs sé heimilt að miða lágmarksiðgjaldið við 12%, þar til aðilar hafi náð saman um breytta hlutfallstölu í viðkomandi kjarasamningi. Eftir það beri að miða lágmarksiðgjald við 15,5%. Þá ætla ég að víkja að breytingum á lögum um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð. Tillögur að breytingum á lögunum snúa einna helst að skattfrjálsri heimild einstaklinga til að nýta tilgreinda séreign til kaupa á fyrsta íbúðarhúsnæði. Hún kæmi til viðbótar við ráðstöfun á viðbótariðgjaldi til séreignarsparnaðar enda nái einstaklingur ekki að nýta heimildina að fullu með viðbótariðgjaldinu. Einnig er lagt til að einstaklingum sem ekki hafa verið skráðir eigendur að íbúðarhúsnæði í fimm ár, fram að þeim tíma er umsókn um ráðstöfun berst Skattinum, verði heimilað að nýta sér sömu séreignarsparnaðarúrræði og kaupendum fyrstu íbúðar. Helstu breytingar á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra eru þær að kveðið er á um breytt samspil lífeyrisgreiðslna frá lífeyrissjóðum og greiðslna úr almannatryggingakerfinu þannig að allur lífeyrissparnaður, annar en viðbótarlífeyrisparnaður, kemur til lækkunar við ákvörðun ellilífeyris samkvæmt lögum um almannatryggingar. Að óbreyttum lögum yrði viðhaldið því ójafnræði sem hefur verið til staðar frá árinu 2008 á milli sjóðfélaga. Ég tel þessa síðastnefndu breytingu mikið réttlætismál sem brýnt er að fái umræðu í þinginu og nái fram að ganga. Þetta hefur einfaldlega með það að gera að það sé til einhver tegund sparnaðar sem ekki kemur til frádráttar við ákvörðun á réttindum í almannatryggingakerfinu, annað heldur en það sem við höfum kallað viðbótarlífeyrissparnað. Það er talið að útgreiðslur vegna þess, eins og rakið er í greinargerð með frumvarpinu, gætu verið í kringum 1 milljarð kr. á ári. Þessu væri þá breytt til framtíðar og ég tel að þetta sé mikilvægt og á allan hátt mikið sanngirnismál. Þá er að finna í frumvarpinu sömuleiðis tillögur að afleiddum breytingum á lögum um tekjuskatt í tengslum við skattfrelsi á ráðstöfun tilgreindrar séreignar við kaup á fyrstu íbúð og það ætti að skýra sig sjálft. Ég sagði áðan að ég myndi fara aðeins yfir breytingarnar frá því að frumvarpið lá hér áður fyrir og það er kannski sérstaklega vert að nefna að við erum hérna að fjalla um að í lög fari heimildarákvæði vegna tilgreindu séreignarinnar. Það er breyting. Það er nokkuð veigamikil breyting sem skilur eftir ákveðið frelsi fyrir þá sem í hlut eiga til að taka þetta upp í sínum samþykktum. Í öðru lagi myndi ég vilja nefna sérstaklega að þeim lífeyrissjóðum sem hafa ákveðið lágmark tryggingaverndar þannig að iðgjaldi sé varið að hluta til öflunar réttinda í séreign, eins og ég nefndi áðan, og svo að hluta í sameign, verður heimilt áfram að halda óbreyttu fyrirkomulagi. Þetta er breyting sem verður eftir umsagnarferli og frekara samráð og leiðir kannski af því að megintilgangurinn með þessu máli var ekki að breyta slíku fyrirkomulagi. Það var ekki megintilgangurinn. Megintilgangurinn var að koma á fót lagabreytingu sem opnaði fyrir tilgreindu séreignina og í þessu frumvarpi erum við síðan að gefa tilgreindu séreigninni ákveðna réttarstöðu, ekki síst út af íbúðarkaupum. Það var ákveðið meginatriði í þessu. En þegar við fórum að smíða frumvarpið eftir að hafa haft samráð við aðila komu í ljós alls konar snertifletir við önnur atriði í lífeyriskerfinu hjá okkur sem kallað var eftir að tækju breytingum en voru í sjálfu sér, eins og ég horfði á það frá upphafi, ekki hluti af grunnhugsuninni frá upphafi. Öll þessi vinna hefur kannski bara varpað ljósi á það hversu brýnt er orðið að við förum í þessa heildarendurskoðun sem má segja að hafi staðið yfir núna í á annan áratug. Það var hér sett af stað sameiginlegt verkefni til að fara í heildarúttekt á lífeyrissjóðakerfinu og fæddust tillögur úr því starfi sem við höfum að hluta til tekið inn í lögin. En síðan eru liðin u.þ.b. átta ár, nei, ætli sé ekki réttara að segja sex ár, og enn standa fjölmörg atriði út af sem við þurfum aftur að fara að setjast yfir saman. Þetta eru grundvallarþættir sem er mikilvægt að við gefum góðan tíma til að skoða. Það eru t.d. ólík sjónarmið uppi um það hvort við séum með viðbótarlífeyrissparnaðinum farin að nálgast það að vera með nánast oftryggingu í kerfinu hjá okkur og ef svo er að fólk sem er með fullan vinnualdur á markaði og er að leggja til hliðar í séreignarsparnaðarúrræðið, þetta viðbótarlífeyrissparnaðarúrræði sem ég er að vísa til hér, er komið með mögulega 100% af meðalævitekjum sínum í lífeyrisréttindi, þá finnst mér það verðskulda alvöruumræðu um það hvort við megum ekki stórauka frelsið til að ráða því með hvaða hætti slíkum sparnaði er komið fyrir. Það eru svona grundvallaratriði sem mér finnst þurfi að fara vel yfir. Við höfum smám saman verið að gera breytingar á undanförnum árum sem ég ætla ekki að rekja hér, en ég myndi samt vilja minnast á afnám bakábyrgðar ríkissjóðs. Þetta frumvarp hér er hluti af þeirri vegferð í þeim skilningi að hér erum við að reyna að jafna lífeyrisréttindastöðuna á milli markaða. Undir lok síðasta árs voru sömuleiðis gerðar breytingar út af breytingum sem hafa orðið á lífslíkum og við höfum verið að horfast í augu við ófjármagnaðar lífeyrisskuldbindingar, gerum betur grein fyrir þeim núna í opinberum reikningum. Við höfum greitt töluvert mikið inn á ófjármagnaðar lífeyrisskuldbindingar og gjörbreytt stöðunni, sérstaklega gagnvart A-deildinni og B-deildin er svo sem í farvegi. Við höfum verið að verja 10 milljörðum á ári inn í ófjármagnaðar skuldbindingar í B-deildinni vegna þess að við viljum gera sem minnst af því að velta því vandamáli áfram á herðar framtíðarkynslóða. Eins og maður kannski sér strax og farið er út fyrir efni frumvarpsins er þetta málasvið efni í svo stóra umræðu og mikilvæga að ég held ég láti staðar numið hér. Ég ætla þó að láta þess getið að þetta kerfi okkar í heildina tekið er býsna sterkt og var nýlega sett í fyrsta sæti í alþjóðlegri vísitölumælingu milli ólíkra lífeyriskerfa sem hlýtur að hafa talist vera mjög góð niðurstaða fyrir samanburð íslenska lífeyrissjóðakerfisins við önnur kerfi annars staðar. Við höfum svo sem ekkert efni á því að bíða með að gera umbætur á kerfinu vegna þess að þjóðin er að eldast og það mun smám saman reyna meira og meira á styrk kerfisins. Við erum síðan með önnur frumvörp í þinginu eins og varðandi fjárfestingarheimildir sem var lagt fyrir þetta þing og þar er líka horft til þess að styrkja kerfið til framtíðar litið. En við erum hérna með nokkrar breytingar frá fyrra frumvarpi sem ég tel að séu réttlætanlegar og nauðsynlegar. Ég er þá sérstaklega vísað til þess að þegar um var að ræða atriði sem voru í sjálfu sér ekki hluti af grunnhugmyndinni um tilgreindu séreignina þá hef ég ákveðið að gera breytingar í átt til þess að láta slík atriði eiga sig. Annað dæmi sem ég hefði getað nefnt hér er það sem ég rakti áðan um 12% iðgjaldið. Það var aldrei hugmyndin með tilgreindu séreigninni og samningunum sem við köllum lífskjarasamningana að ná utan um það atriði sérstaklega. Þetta eru sjómennirnir, þeir sem taka réttindi sín úr samningum við útgerðina og gilda að nokkru leyti svona sérstök sjónarmið varðandi hlutaskiptakerfið allt og réttindaávinnslu í því vinnuréttarsambandi. Þó að það megi svo sem alveg segja: Heyrðu, af hverju var ekki bara ferðin notuð til þess að klára það mál líka? þá var það bara aldrei hugmyndin á bak við tilgreindu séreignina eins og um var um hana var samið að fara að afgreiða atriði eins og þetta. Þess vegna höldum við því inni, eins og var reyndar í eldra frumvarpi, að það sé undir samningsaðilum komið að gera þessa breytingu og færi þeir lágmarksiðgjaldið upp í 15,5% þá skuli það frá og með þeim tíma gilda. Það er erfitt að sjá hvernig við hefðum getað í sjálfu sér fært svona atvinnutengd réttindi upp í 15,5%, bara með einu pennastriki í lögum, án þess að það teldist vera bara hrein launahækkun og þyrfti að taka tillit til hennar við frekari kjarasamningagerð þeirra aðila. Ég læt staðar numið við að rekja skýringar á breytingum og setja þetta mál í samhengi við stærri grænbókarvinnu sem ég tel að sé óumflýjanlegt að fara núna að setja af stað. Eins og ég hef hér rakið þá má öllum vera ljóst, m.a. af fyrri tilraunum til að festa þetta samningsatriði um tilgreindu séreignina í lög, að þetta er mál þar sem eru skiptar skoðanir. Þar eru t.d. skiptar skoðanir milli opinbera hlutans og almenna og það náðist ekki sátt um efni þessa frumvarps á sínum tíma. Ég hef verið að vinna í málinu í millitíðinni og við höfum lagt í töluverða vinnu við að greina hvert og eitt einasta atriði og málið er núna komið aftur fram og það er hefur tekið breytingum frá því að málið lá frammi í samráðsgátt. Þannig að þetta frumvarp er afrakstur mikils samráðs og við höfum í þrígang kynnt drög að þessu frumvarpi. Ég vil meina að öll þessi vinna hafi leitt til þess að við höfum náð að koma til móts við margar ábendingar. Ég er alveg viss um að það verða enn þá athugasemdir við málið en ég hef kosið það sjónarhorn eða valið þá nálgun varðandi þær athugasemdir sem ég enn heyri, að spyrja einfaldlega þessarar spurningar: Er atriðið sem er verið að gagnrýna hluti af því sem við vorum að tala um í lífskjarasamningaviðræðunum eða er um að ræða einhvern óskalista um aðrar breytingar sem tengdust því í sjálfu sér ekki neitt? Eigum við þá ekki bara að taka slík atriði inn í heildarendurskoðunina og klára þetta með tilgreindu séreignina? Virðulegi forseti. Ég legg til að þessu sögðu að málinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar og svo til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.