Hæstv. forseti. Ég er verulega hugsi eftir gærdaginn og reyndar marga aðra vinnudaga. Nokkrir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar fara statt og stöðugt í manninn í stað þess að gagnrýna aðferðirnar eða málefnin. Á meðan þingmenn leika þennan leik sitja nokkrir aðrir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar úti í sal og hlæja hæðnislega að þeim orðum sem látin eru falla um ákveðna einstaklinga. Þetta er hópur sem stundar þetta í sameiningu og svo virðist sem hér sé um skipulagða hegðun að ræða. Þetta er ljótur leikur og eingöngu gerður til að særa og gera lítið úr öðrum. Þó að okkur greini á um leiðir er ekkert sem réttlætir það að tala illa hvert um annað. Svona vinnubrögð segja meira um þá sem þau stunda en þá sem orðahríðin beinist að. Þessi vinnubrögð væru aldrei liðin á öðrum vinnustað en Alþingi. A öðrum vinnustöðum væri fólk sem stundaði þetta og tæki ekki tiltali kallað á teppið og látið taka pokann sinn. Einhver segir eflaust núna: En þetta var ekkert betra á síðasta kjörtímabili. Það er bara engin afsökun. Í mörg ár starfaði ég sem grunnskólakennari og í starfi mínu þurfti maður því miður stundum að vinna að málum og taka á málum sem tengdust einelti. Ég hef aldrei og mun aldrei leggja blessun mína yfir einelti af nokkrum toga og finnst það mjög rýr afsökun að segja: Þetta er í lagi því að einhver annar gerði þetta einu sinni. Ég tel að stjórn þingsins verði að setjast niður og kanna með hvaða hætti við getum gert þennan vinnustað betri og einnig samskipti okkar sem hér störfum. Kannski er eina leiðin að kalla til sérfræðing í mannauðsstjórnun eða þá sem komið hafa að eineltismálum af einhverjum toga og unnið að gerð eineltisáætlana til að vinna með okkur sem hér störfum. Þangað til bið ég alla hv. þingmenn að líta í eigin barm og skoða hvort það sé eitthvað í þeirra fari sem betur megi fara. Ég mun svo sannarlega ekki láta mitt eftir liggja í þeim málum.
Virðulegi forseti. Ég ætla að vera á sömu nótum og hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir og ræða um störf þingsins. Ég verð að viðurkenna að maður opnar ekki fjölmiðil eða mætir á vinnustaði, ég mætti á eina þrjá, fjóra í morgun, án þess að fólk undrist það hvernig við, ég segi við þingmenn, högum okkur í vinnunni. Hér fer fram hráskinnaleikur af verstu gerð, það er bent á, eins og hér kom fram í fyrstu ræðunni, að þetta hafi verið stundað á síðasta kjörtímabili. Ég hef líka sagt það úr þessum stól hér áður að það er til háborinnar skammar hvernig það var. Það bætir ekkert stöðuna í dag. Mér finnst, kæru vinir í þessum sal, að hatrið og reiðin leiði þingmenn áfram í þingstörfunum.
Hvaða vitleysa.
Jú, það er það, þetta er bara reiði sem kraumar í fólki og mér finnst að þeir sem voru hér á síðasta kjörtímabili séu uppfullir af reiði í garð hver annars og það setur mark á þingstörfin. [[Gripið fram í.]] Ég verð að segja eins og er að ég held að við öll verðum að taka þetta til okkar og reyna að bæta ástandið í húsinu. Framkoma í garð virðulegs forseta þingsins er líka algjörlega ósæmileg og óboðleg. Ég veit ekki betur en að hann reyni að standa sína plikt að fullu í erfiðu starfi. Það er erfitt þegar mótbárurnar eru miklar og á móti blæs að halda skútunni á beinni stefnu. Ég treysti honum, og engum öðrum betur, til þess að hann haldi áfram að beita sér fyrir því að ná sáttum í þinginu. Ég kalla eftir því af öllum aðilum, ég er ekkert að kenna einum eða neinum um það. Það er alltaf báðum að kenna þegar tveir deila. Ég legg ríka áherslu á það við okkur að við sýnum þjóðinni að við séum þess verðug að eiga heima á þessum vinnustað og skila honum þannig af okkur að það sé til sóma.
Virðulegi forseti. Ég vil líka gjarnan ræða störf þingsins. Ég held að það sé okkur öllum vonbrigði hve illa gengur að semja um störf þingsins. Ég held að forseti þingsins taki það ekki nærri sér þó að einhverjir krefjist þess og segi að hann mætti reyna meira á sig eða gera betur. Forseti þingsins er ekki fæddur í gær og veit nákvæmlega hvað til hans friðar heyrir. Ég verð að segja það að ég er svo sem ekki grunnskólakennari eða framhaldsskólakennari eða neitt slíkt, ég hef hins vegar verið á vinnustað og það jaðraði við að einhver væri lagður í einelti. Á því var tekið. En það er líka þannig að ef allir koma upp og segja að einhver sé lagður í einelti þá fer fólk að trúa því að einhver sé lagður í einelti. Ég hef ekki orðið vör við það hér í þessum þingsal, virðulegi forseti, að einn eða neinn sé lagður í einelti, enda höfum við öll boðið okkur fram til að vera hér á þessu þingi. Við hljótum að búast við því að störf okkar séu gagnrýnd og því hærra sem við erum í þjóðfélagsstiganum er það eðlilegasti hlutur í heimi að vera gagnrýndur. Ef það er einelti þá á fólk að fá sér aðra vinnu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Mig langar til að ræða hér aftur hlut sem ég ræddi fyrir helgi, þ.e. nýgerða stýrivaxtahækkun Seðlabankans. Seðlabankastjóri segir meðal annars að þessi stýrivaxtahækkun, sem er margboðuð reyndar, og þær sem á eftir muni koma séu vegna aukinna verðbólguvæntinga. Mér sýnist sem Seðlabankinn sé að gera sitt ýtrasta til að búa til þær verðbólguvæntingar með þessari hækkun. Ég sé ekki betur en að með þeim sé verið að rýra kjör fyrirtækja sem eru nú að taka á sig launahækkanir sem eru verðskuldaðar. Mig langaði til að vitna í grein eftir Gunnar Þór Gíslason rekstrarhagfræðing sem hann ritaði í Morgunblaðið á fimmtudaginn í síðustu viku. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þessi fyrsta vaxtahækkun eykur vaxtakostnað fyrirtækja um 5–7% og setur stórt strik í rekstur margra fyrirtækja. […] Hærri vextir draga einnig úr hvatanum til að leggja í ný verkefni og það mun hamla hagvexti í náinni framtíð og hafa þannig neikvæð áhrif á aukningu kaupmáttar.“ Hér segir líka að hækkun stýrivaxta sé ekki leið til þess að halda aftur af einkaneyslu vegna þess að hér á Íslandi eru flest fasteignalána með föstum verðtryggðum vöxtum. Þetta hefur því ekki áhrif þar á og það eru margar aðrar leiðir vænlegri til að halda aftur af einkaneyslu en stýrivaxtahækkun. Það virðist einhvern veginn vera svo, herra forseti, að Seðlabankinn kunni ekkert annað en að fara í stýrivaxtahækkanir trekk í trekk í stað þess að beita öðrum aðferðum eins og að auka bindiskyldu banka og hafa áhrif á það að hér verði til alvörusparnaður, til dæmis til þess að menn kaupi sér húsnæði. Því miður virðist kjarkleysi og dugleysi Seðlabankans í þessu máli algjört.
Hæstv. forseti. Ég spurði nýlega innanríkisráðherra hvernig staðið væri að afplánun fangelsisrefsinga og sérfræðiþjónustu við fanga. Ég hef að undanförnu rætt við fólk sem þekkir vel til þessara mála og hafði grun um að ýmislegt mætti betur fara. Ég er samt sleginn yfir svörum ráðherra. Í þeim kemur meðal annars fram að á síðasta ári hafi liðið að meðaltali 383 dagar frá því að dómur var kveðinn upp og þar til afplánun refsingar hófst. Rúmt ár. Þó er það óumdeilt að eigi fangelsisrefsing að geta stuðlað að því að fangi bæti ráð sitt er afar mikilvægt að hann taki út refsingu sína sem fyrst eftir dóm. Og heilu ári eftir dóm er það raunar svo að sumir hafa bætt ráð sitt og jafnvel stofnað fjölskyldur en þeim þá kippt út úr því og stungið í fangelsi. Hvaða glóra er í þessu? Í svörum ráðherra segir einnig að samkvæmt nýrri rannsókn eigi tæplega 60% fanga við vímuefnavanda að stríða og að um helmingur þeirra hafi haft einkenni um athyglisbrest og ofvirkni. Og hvernig stöndum við að því að hjálpa þessum einstaklingum að takast á við vímuefnavandann, athyglisbrestinn, ofvirknina og aðrar raskanir og geðræn vandamál? Í svari ráðherra kemur fram að þeim mikilvægu og erfiðu verkefnum sinni tveir sálfræðingar, tveir félagsráðgjafar, einn námsráðgjafi og tveir sérfræðingar á meðferðargangi á Litla-Hrauni. Sálfræðingarnir tveir og félagsráðgjafarnir tveir sinna 600 einstaklingum. Er það mannúðlegt gagnvart fólki sem líður oft mjög illa og er jafnvel veikt, fólki sem við lokum inni og getur því ekki leitað annað með sinn vanda? Og hvernig líður aðstandendum þessa fólks með að vita að þetta er svona? Er þetta líklegt til að stuðla að því að fangar fóti sig í samfélaginu eftir afplánun og láti af afbrotum? Nei, að sjálfsögðu ekki. Við verðum að tryggja Fangelsismálastofnun fjármagn til að hún geti leyst þessi mál vel af hendi. Þar til við höfum lagað þetta legg ég til að við stillum okkur alveg um að nota orðið betrun um fangelsisrefsingar á Íslandi.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að tala um einelti. Mér finnst það gjaldfelling á hugtakinu „einelti“ hvernig fólk fer með það hér gagnvart ráðandi mönnum í samfélaginu eins og ráðherrum ríkisstjórnarinnar sem hafa öll tögl og hagldir í höndum sér, forseti þingsins hefur það líka, og að tala um einelti þegar fólk gagnrýnir störf mótherjans inni á þingi er gjaldfelling á hugtakinu því við vitum um mjög marga sem eiga verulega um sárt að binda vegna þess að þeir hafa orðið fyrir einelti. Fólk sem starfar og hefur starfað í grunnskólum eða framhaldsskólum á að vita betur en svo að leggja þetta að jöfnu að mínu viti. Það sem ég ætlaði hins vegar að vekja athygli á, og ég hvet þá sem hér eru í meiri hluta og hafa kannski eitthvað meira með það að gera en við í minni hlutanum, er að það er búið að auglýsa störf sem Námsmatsstofnun á að hafa með höndum. Eins og við þekkjum þá er verið að reyna að koma hér í gegn frumvarpi um Menntamálastofnun sem á að taka við þeim hlutverkum. Þessi störf, tíu að minnsta kosti, eiga öll að vera staðsett hér fyrir sunnan. Hér var gerð tilraun til að reyna að flytja Fiskistofu með manni og mús sem ekki tókst. Þetta eru störf sem áætlað er að verði til fimm ára og ég vil spyrja hvort það sé ekki hugmynd sem við ættum að leggja lið að t.d. einhver af þessum störfum gætu verið tengd Háskólanum á Akureyri, verið staðsett þar. Þetta þarf ekki allt að vera á sama stað, teymi geta unnið saman, við þekkjum það sem höfum starfað í slíku. Ég hvet landshlutasamtök sveitarfélaga til að láta í sér heyra og hvetja til þess að að þessu verði hugað en fresturinn rennur út 29. júní. Ég hvet auðvitað meirihlutafólkið til að ræða þetta við ráðherra sinn, menntamálaráðherra sem hefur með þetta að gera, að sjá til þess að þessi störf geti verið staðsett að einhverju leyti úti á landsbyggðinni.
Herra forseti. Eitt stærsta málið sem er deilt um á þessu sumarþingi er makríllinn og er í raun og veru það mál sem ég held að standi mest í okkur sem erum að reyna að semja um þinglok. Almenningur í landinu er kannski ekki alltaf með á nótunum út á hvað það gengur og það hafa safnast yfir 51 þús. undirskriftir á thjodareign.is þar sem er skorað á forseta Íslands að setja málið í þjóðaratkvæðagreiðslu ef fiskveiðiauðlindinni verði ráðstafað til lengri tíma en árs í senn. Þær breytingar sem hafa verið gerðar núna í atvinnuveganefnd ganga út á það að verið er að úthluta aflahlutdeild til ótímasetts tíma, bara fram í framtíðina. Í raun og veru er þetta enn þá alvarlegra en frumvarpið sem upphaflega var lagt fram sem var til sex ára. Nú er þetta ótímabundið eins og er í lögum um stjórn fiskveiða sem auðvitað hefur verið mikið gagnrýnt í samfélaginu. Á þeim forsendum er auðvitað óásættanlegt að samþykkja eitthvað slíkt. Ég vil vekja athygli á fréttatilkynningu frá aðilum sem stóðu að þessari undirskriftasöfnun. Þó að þeir geti aldrei verið málsvarar 51 þús. manns þá stendur auðvitað þessi texti fyrir sínu. Þeir segja hér í lokin: „Alþingi er í lófa lagið að taka af allan vafa með því að setja í lagafrumvarpið ótvírætt ákvæði um að úthlutun aflahlutdeildar makríls verði aðeins til eins árs í senn.“ Undirskriftasöfnun á thjodareign.is heldur því áfram allt þar til útséð er um afdrif makrílfrumvarpsins. [[Forseti hringir.]]Ég vil undirstrika það og hvetja fólk til þess að kynna sér þessi mál og setja nafn sitt þarna undir.
Herra forseti. Margoft hef ég tekið hér upp málefni sparisjóðanna. Þó að margt sé sem okkur í þinginu greinir á um þá hygg ég að segja megi að allir stjórnmálaflokkarnir standi sameinaðir um þá ósk að hægt væri að byggja aftur upp sparisjóðakerfið á leifum þeirra sparisjóða sem þó lifðu af hrunið. En nú vil ég vekja athygli hv. þingmanna á þeirri staðreynd að á örfáum vikum hafa bankarnir þrír hirt upp af götu sinni og sporðrennt þrem af stærstu sparisjóðunum. Það byrjaði með sparisjóðnum í Vestmannaeyjum, AFL var tekið næst og núna um síðustu helgi Sparisjóður Norðurlands. Það er með ólíkindum að sjá hvernig mynstrið er. Það sem einkennir þessa atburðarás er að um leið og það koma fjárfestar ýmist með innlenda eða erlenda peninga og sjá viðskiptatækifæri í sparisjóðunum þá koma stóru bankarnir og gleypa þá. Og ég spyr: Hvar er Fjármálaeftirlitið? Hvar er Samkeppniseftirlitið? Bankarnir fá þá ókeypis eins og hefur komið fram í svari hæstv. fjármálaráðherra við fyrirspurn minni varðandi Landsbankann og Sparisjóð Vestmannaeyja, Landsbankinn fær greitt með honum hundruð milljóna í formi yfirfæranlegs taps, skattalegs taps. Þar að auki fá bankarnir viðskiptavinina sem fylgja. Það sem mestu skiptir fyrir bankana og mestu skiptir líka fyrir okkur neytendur er að með þessu eru bankarnir að ryðja burt mögulegum keppinaut í framtíðinni. Sparisjóðabanki hefði orðið eina mótvægið við þá banka sem samkvæmt yfirliti yfir vexti í síðustu skýrslu Seðlabankans um fjármálalegan stöðugleika eru með hæsta vaxtamun sem hægt er að finna í Evrópu. Ég spyr: Er þetta mál, tildrög þess og hvernig það er allt saman vaxið, ekki eitthvað sem efnahags- og skattanefnd þingsins þarf að rannsaka, ef ekki stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, [[Forseti hringir.]]því hér er ekki góður ilmur af því hvernig bankarnir hafa hagað sér?
Virðulegi forseti. Á meðan menn eyða tíma sínum hér í að gengisfella alvarlega hluti eins og einelti þá er það að gerast í okkar samfélagi að 198 heilbrigðisstarfsmenn eru búnir að segja upp störfum vegna laga sem sett voru á þá fyrir skömmu, 167 af þeim eru hjúkrunarfræðingar. Er einhver að ræða þetta hér á Alþingi? Nei, það hefur enginn áhuga á því. Við erum búin að bjóða ríkisstjórninni upp á það aftur og aftur að ræða þessi mál við okkur en hún gerir það ekki. Komnir eru langir biðlistar í heilbrigðiskerfinu sem þarf að taka á og forstjóri Landspítalans sagði okkur í gær að það muni kosta verulega fjármuni. Er einhver að tala um það hér? Nei, það er ekkert verið að tala um það hér. Eru menn með einhverjar áætlanir eða að kynna okkur hvernig þeir ætla að bregðast við þessu ástandi? Nei, það er enginn að því. Menn eru ekkert að gera í þessum málum, hafa engan áhuga á því. Við erum búin að bjóða upp á samtal um þetta síðustu þrjá mánuði, hefur einhver svarað því kalli? Það hefur enginn svarað því kalli, hvorki þingmenn stjórnarliðsins né heldur ríkisstjórnin. Þetta er alvarleg staða. Nú er það þannig að menn eru að hittast í dag, hjúkrunarfræðingar og ríkið, í fyrsta skipti frá því 10. júní. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Hvers konar stjórnvöld eru það sem við höfum í þessu landi sem eru að keyra heilbrigðiskerfið í svaðið með slíkri framkomu gagnvart starfsfólkinu sem heldur því uppi? Við erum með starfsfólk á heimsmælikvarða sem getur farið hvert sem það vill til starfa. Og hvað gerum við? Við sýnum því vanvirðingu, tölum ekki við það svo vikum og mánuðum skiptir og setjum svo lög á það. Þannig er framkoma ríkisstjórnarinnar gagnvart þessu fólki. Virðulegi forseti. Ég held að menn ættu að hysja upp um sig og fara að ræða hluti sem skipta máli [[Forseti hringir.]]og hætta að gera lítið úr þeim sem hafa orðið fyrir einelti með því að kalla það einelti þegar verið er að gagnrýna ráðamenn.
Hæstv. forseti. Mig langar að gera vinnustaðinn Alþingi að umtalsefni mínu í dag. Hér erum við öll saman komin, alþingismenn. Öll vorum við kosin til starfa í apríl 2013. Á bak við hvern þingmann er fólk sem hefur trú á honum og því sem hann hefur fram að færa. Það er staðreynd sem við þurfum að bera virðingu fyrir. Ég reikna fastlega með því að hvert og eitt okkar sé hér með það að leiðarljósi að vinna landi og þjóð gagn. En það er ekki alltaf augljóst þeim sem fylgjast með störfum okkar og landsmenn hafa ýmsar skoðanir á því. Það hef ég líka en er þess þó fullmeðvituð að ég hef ekki umboð til að ala aðra upp eða segja þeim til um framkomu og samskipti. Ég vil þó deila þeim hugsunum með ykkur að margt sem fram fer hér í þessum sal mundi ég aldrei líða í kennslustofu. Einhvers staðar virðist sumum hafa verið úthlutað leyfi til að láta flest vaða sem þeim dettur í hug, hömlulaust að því er mér virðist. Ég veit ekki hvar slík leyfi fást og langar ekki til að afla mér þeirra. Nú standa yfir samningaumleitanir vegna þingloka. Varðandi þau hefur ýmislegt verið sagt en alltaf legið ljóst fyrir að verið er að semja um heildarpakka mála sem afgreidd verða. Það er ekki flokkaskipt. Nú á eftir funda formenn okkar og reyna að leiða mál til lykta. Ég óska þeim góðs gengis og vona að fundur þeirra verði árangursríkur. Hæstv. forseti. Mig langar enn og aftur til að gera orð Páls heitins Skúlasonar að lokaorðum mínum, með leyfi forseta: „Forsenda þess að bæta heiminn er að takast á við spillinguna í sjálfum sér, það að vera manneskja er að reyna að bæta sjálfan sig.“
Virðulegur forseti. Það eru orð að sönnu sem hv. þm. Þórunn Egilsdóttir mælti hér; hún vitnaði til orða Páls Skúlasonar að síðustu í ræðu sinni. Maður getur í raun bara borið ábyrgð á sjálfum sér í því starfi sem við fáumst við í þessari stofnun. Ég hef nú verið hér í rúm sex ár og reglulega hafa komið upp ákveðnar krísur sem erfitt hefur reynst að leysa. Það hefur þó alltaf tekist vegna þess að menn hafa verið tilbúnir til að setjast niður og ræða saman og bera virðingu fyrir skoðunum hver annars. Ég hef fulla trú á því að við munum leysa þann vanda sem við blasir núna þó að ég hafi sjaldan séð það svartara, svo að það sé nú bara sagt alveg eins og það er. Engu að síður: Samtalið verður að halda áfram. En ég er svolítið ósammála þeim sem segja að þetta gefi mjög slæma mynd af þinginu vegna þess að ég held að fólk sé löngu hætt að fylgjast með því sem hér er í gangi. Ég verð þeirrar gæfu aðnjótandi að fá að leiðsegja fólki um fjöll og firnindi í frítíma mínum, gerði það í Vestmannaeyjum nú um helgina og varð frá að hverfa úr miðri gönguför. Þegar ég sagði fólki frá því að ég væri að fara til vinnu var spurt: Nú, er þingið enn þá starfandi? Þó að kannski sé ekki byggjandi á því þá held ég að mun færri séu að fylgjast með því sem er í gangi hér en fólk ímyndar sér. Það breytir því ekki að við þurfum að ljúka þingstörfum og við þurfum að gera okkur grein fyrir því að þegar við erum að semja um þinglok og meðferð mála, sem komið hafa fram seint í þinginu, þá erum við alltaf að semja um að mál fari í gegn með eins lítilli umræðu og mögulegt er. Við sem erum hér erum kosin af ólíkum einstaklingum og ólíkum þjóðfélagshópum, erum kosin til þess að vera fulltrúar þeirra sjónarmiða. Það er þess vegna með mikilli ábyrgð þegar menn fallast á að mál [[Forseti hringir.]]fari í gegn án mikillar umræðu út af því að það er það sem starfið snýst um. Við verðum [[Forseti hringir.]]að bera virðingu fyrir þeirri staðreynd, virðulegur forseti.
Virðulegi forseti. Þegar maður heyrir eitthvað sem fær blóðið til að sjóða af reiði getur verið bót í máli að það komi frá einhverjum sem maður þó ber mikla virðingu fyrir. Vonandi hefur maður þá rænu á því að róa sig áður en maður tekur til máls. Hér hafa einstakir þingmenn meiri hlutans ýjað að því að forsætisráðherra landsins og forseti þingsins séu lagðir í einelti. Einelti verður ekki rætt ítarlega af þolendum þess af hreinskilni án þess að fyrr eða síðar falli tár. Sem þolandi eineltis í æsku vekur það tilfinningar sem ég kann ekki við að lýsa of hreinskilnislega hér þegar fólk gjaldfellir hugtakið einelti með þeim hætti sem hér hefur verið gert. Að ráðamenn telji sig lagða í einelti segir mér tvennt um þá, þ.e. ef þeir sjálfir væru hér til að tala um það. 1. Að þeir skilja ekki hugtakið einelti. 2. Að þeir skilja ekki eðli sinnar eigin stöðu, forréttinda sinna og valds. Glaður skal ég ræða þetta áfram við hv. þingmenn sem nefndir voru hér áður og alla þá sem vilja tala um þetta en ég ætla að láta þetta duga að sinni um það. Það eru til lausnir á þeim vanda sem við eigum við að stríða hér. Þessi vandi lýsir sér varla í því að hér fyrir utan hið háa Alþingi sé hlið sem fólk gengur í gegnum og verður skyndilega að vondu fólki. Það getur ekki verið að það sé þannig. Sá vandi sem við eigum við að stríða hérna er kerfislægur, er hluti af reglunum sem við fylgjum og fyrirkomulaginu sem við vinnum eftir. Það er þar sem við eigum að reyna að finna lausnir frekar en að skammast hvert í öðru, hvort sem það er gagnvart meiri hluta eða minni hluta - sem við getum jú gert og gerum vegna þess að við erum öll fólk. Við eigum að líta á kerfið, við eigum að líta á reglurnar. Hvernig getum við breytt fyrirkomulaginu sjálfu þannig að auðveldara sé að leysa mjög erfiðar deilur? Ég legg enn og aftur til að leiðin sé meira lýðræði, að gera það auðveldara fyrir þjóðina að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um umdeild mál, fyrir minni hlutann og helst hafa fleiri leiðir. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegur forseti. Mig langar að taka undir það með hv. þm. Össuri Skarphéðinsson hvernig stóru bankarnir ásælast sparisjóðina og hvernig það gengur fyrir sig án þess, að því er virðist, að Samkeppniseftirlit eða Fjármálaeftirlit almennt sinni því meginhlutverki sem þeim ber, þessu tvenns konar eftirliti. Það fer ekki mikið fyrir áliti Samkeppniseftirlitsins þegar stóru bankarnir gleypa sparisjóðina og það fer heldur ekki mikið fyrir Fjármálaeftirlitinu í því ferli. Fjármálaeftirlitið lýsir yfir að það samþykki og sjái ekki ástæðu til annars, en í þessu ferli er að sjálfsögðu verið að rýra samkeppni á fjármálamarkaði og það er verið að beina öllum að stóru bönkunum þremur, plús það að nú varð einn samruninn enn milli MP-banka og Straums. Sá samruni er líka samþykktur af Fjármálaeftirlitinu þannig að við erum, og það hlýtur að vera okkur öllum áhyggjuefni, að fá álíka einsleitt bankakerfi og hér var í aðdraganda hruns. Það kallar á skoðun og það kallar á að Fjármálaeftirlitið fari verulega ofan í saumana á þessari yfirtöku, því að ekki er um samruna að ræða, og skoði nákvæmlega í hverju hún er fólgin og af hverju ekki var hægt að verða við óskum innlendra fjárfesta sem vildu taka yfir eins og til dæmis AFL á Siglufirði. Það hljóta að klingja bjöllur í þessum sal, í það minnsta hjá okkur sem hér sátum árið 2008 þegar bankakerfið hrundi; það virðist sem við stefnum í jafn einsleitt bankakerfi og áður var. Virðulegi forseti. Með fullri virðingu, það setur að mér hroll.
Hæstv. forseti. Við höfum hér á Alþingi nýlega fagnað með hátíðarhöldum 100 ára kosningarréttarafmæli kvenna en það má segja að þetta ár einkennist líka af kvennabyltingu. Konur eru að brjóta þöggunar- og skammarmúrinn í kringum kynbundið ofbeldi með táknmyndabirtingu, gulum og appelsínugulum, á facebook. Ungar konur er að taka sér skilgreiningarvaldið yfir eigin líkama, með Free the Nipple-átakinu, en síðast en ekki síst eru konur á íslenskum vinnumarkaði að rísa upp gegn kynbundnum launamun. Við sjáum það í verkföllum BHM og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga að konur ætla ekki að sætta sig við það lengur að þeim sé mismunað í launum á grundvelli kyns. Auk þess er rétt að minna á það í þessum sal að það er beinlínis bannað, samkvæmt íslenskum lögum, að borga konum minna en körlum. Páll Matthíasson, forstjóri Landspítalans, hefur bent á það að ekki hafi orðið fjölgun á alvarlegum atvikum á Landspítala á milli ára þrátt fyrir verkföll. Hann segir að ef orðið hafi einhver skaði af verkföllunum geti orðið erfitt að sjá það og hann voni þá að sá skaði verði ekki óafturkræfur. En skaðinn kynni að verða óafturkræfur vegna þeirra laga sem hér voru sett og hefur valdið því að tugir og hundruð kvenna hafa sagt upp störfum og karlar einnig þó þeir séu í miklum minni hluta í þessum stóru kvennastéttum. Bent er á það í ágætri grein eftir Maríu Ósk Gunnsteinsdóttur hjúkrunarfræðing, í Fréttablaðinu í gær, að ef hjúkrunarfræðingar tækju því tilboði sem legið hefur á borðinu yrðu þær áfram með 14–25% lægri laun en hefðbundnar sameiginlegar karlastéttir hjá ríkinu eftir fjögurra ára nám. Ég vona svo sannarlega að samninganefnd ríkisins gangi að samningaborðinu nú með það að markmiði að eyða kynbundnum launamun svo að skaðinn verði ekki óafturkræfur af lagasetningu stjórnarmeirihlutans.
Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að tala niður til almennings á svipaðan hátt og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir gerði hér áðan, en það er ágætt að fara yfir það hvers vegna makríll er kvótasettur eða hlutdeildarsettur réttara sagt nú. Það er vegna þess að hann er hlutdeildarsettur með reglugerð ár í senn. Það er svo að almenningur er oft leiddur á villigötur með því sem hér er sagt úr þessum ræðustól, þess vegna er mjög sjálfsagt að reyna að leiðrétta það. Nú er verið að úthluta makríl með reglugerð ár í senn og fyrir utan það verða 2 þús. tonn til sölu fyrir þá sem vilja hasla sér völl í greininni. Það hefur komið fram hjá forsvarsmönnum þeirrar undirskriftarsöfnunar sem nýlega fór fram hér á Íslandi að þær breytingar sem nú hafa verið gerðar á frumvarpinu um makrílveiðar komi til móts við þær kröfur og þær væntingar sem þeir ágætu forsvarsmenn höfðu í garð stjórnvalda. Hvers vegna er þessi hlutdeildarsetning sett á? Hún er sett á vegna þess að það kom ábending frá umboðsmanni Alþingis um að sjávarútvegsráðherrar síðustu ríkisstjórnar hefðu brotið lög að hans dómi. Þess vegna þarf að hlutdeildarsetja makríl til þess að hætta að feta þá slóð lögbrota sem þar var farin. Væntanlega mun á seinni hluta þessa árs koma til þess að menn munu koma fram með málsóknir á hendur þessum sömu stjórnvöldum vegna gerða þessara sömu ráðherra. Til þess er núna verið að hlutdeildarsetja makrílinn að feta af þessari slóð, herra forseti.
Herra forseti. Það er erfitt að sitja undir slíkri niðurlægingu, eins og raunin varð, þegar hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson talar í lok umræðunnar um störf þingsins á þann veg að ég hafi verið að tala niður til almennings í landinu þegar ég ræði mál sem eru efst á baugi í þjóðfélaginu og fer yfir þau. Hér talar maður sem telur sig hafa efni á því að tala eins og sá sem valdið hefur og með miklum hroka; hann útskýrir fyrir almenningi hvernig hann lítur á það að verið sé að ráðstafa makríl til langs tíma. Það fer ekkert á milli mála að með því að hlutdeildarsetja makríl, eins og þetta makrílfrumvarp lítur út, er verið að ráðstafa makríl til langs tíma. Það er með reglugerð til eins árs í senn, en með kvótasetningu. En í makrílfrumvarpinu sem við deilum um er verið að hlutdeildarsetja til langs tíma [[Forseti hringir.]]og það er sannleikur málsins. Mér líkar ekki þegar ræðustóll Alþingis er notaður til þess að gera lítið úr öðrum þingmönnum gagnvart almenningi, eins og hv. þingmaður gerir.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til þess að óska eftir því að hæstv. forseti ásamt forsætisnefnd fundi um þær aðdróttanir sem hér hafa komið fram um skipulagt einelti af hálfu ákveðinna þingmanna, það var nú ekki nafngreint þó að einn hv. þingmaður hafi hér verið svo ósmekklegur að væna annan hv. þingmann persónulega um að tala niður til fólks. Ég óska eftir því að forsætisnefnd fari yfir þetta mál, kanni hvort þetta sé rétt, því þetta eru þöggunartilburðir, það er algjörlega óþolandi, hæstv. forseti, að sitja undir því að málefnaleg gagnrýni minni hlutans í þinginu sé sett í einhvers konar eineltisbúning. [[Gripið fram í.]]Ég tel að það þurfi að fara fast í þetta mál. Ef það er svo að hér sé verið að beita einelti þá er eins gott að það komi upp á yfirborðið, enda eru lög um að það eigi ekki að viðgangast.
Virðulegi forseti. Ég hlýt að gera athugasemdir við það þegar þingmaður sem er 15. á mælendaskrá undir liðnum um störf þingsins beinir orðum sínum með lítillækkandi hætti að öðrum þingmanni án þess að dagskrárliðurinn rúmi hennar andsvör. Það er óþolandi, virðulegi forseti. Ég óska eftir því að það sé sérstaklega skoðað og viðkomandi þingmaður sé minntur á þá góðu reglu sem hann ætti náttúrlega að þekkja og honum ætti að vera vel kunnugt, enda sat hann í forsætisnefnd síðast þegar ég vissi og ætti þá að þekkja grundvallaratriðin í þessum siðum sem við viljum viðhafa innan þingsins. En svo virðist vera að framsóknarmenn séu svo illa haldnir að sjálfsupphafningu og að ég segi ekki leiðtogablæti að það sé orðið þannig að þeir séu hafnir yfir alla venjulega mannasiði hérna. Svo koma þeir hér vælandi hver á fætur öðrum og leyfa sér, þessi valdaflokkur á Íslandi, að [[Forseti hringir.]]kalla það einelti. Kalla það einelti, svo alvarlegt sem það er, grafalvarlegt mál sem einelti er, [[Forseti hringir.]]þegar stjórnarandstaðan viðhefur sitt eðlilega viðnám og sína eðlilegu gagnrýni gagnvart [[Forseti hringir.]]valdhroka og yfirgangi þess flokks.
Herra forseti. Ég tók eftir því fyrr í vetur að þá var einhver þingmaður Vinstri grænna sem talaði um hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson undir liðnum um störf þingsins en gaf ekki Guðlaugi Þór tækifæri til að svara. Það er almenn kurteisi ef maður er að tala um annan mann eða er með einhverjar aðdróttanir í hans garð að gefa mönnum tækifæri til að svara, það er bara almenn kurteisi. Nú, Guðlaugur Þór kom hérna upp undir þessum lið [[Forseti hringir.]]hinn reiðasti.
Þingmaður á að nefna aðra hv. þingmenn með fullu nafni.
Hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson kom hérna upp alveg bálreiður og kvartaði undan þessu og Svandís Svavarsdóttir, hv. þingflokksformaður Vinstri grænna, kom upp í ræðustól og baðst afsökunar, sagði, já, að sjálfsögðu verðum við að gæta að þessu í störfum þingsins. Ég hef átt þetta samtal líka við Ragnheiði Ríkharðsdóttur, hv. þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins. Hún sagði að það væri ekki stefna hennar flokks að vanvirða þessa reglu. Þannig að þetta [[Forseti hringir.]]virðist vera regla, almenn góð regla í samfélaginu, eitthvað [[Forseti hringir.]]sem er venjuhelgað á þingi [[Forseti hringir.]]og er kannski bara gott að hv. þingmenn Framsóknarflokksins virði líka.
Hæstv. forseti. Ummæli mín hér áðan má skoða í samhengi við ræðu hv. þingmanns sem ég vitnaði til áðan og ég legg til að ef mönnum finnst ég hafa farið offari í þessu máli að við setjumst yfir útprentun á þessari ræðu og þá mun það koma í ljós að það sem ég sagði var fullkomlega eðlilegt. Ég þakka fyrir margítrekaðar tilraunir til þess að kenna mér mannasiði sem komu úr ýmsum áttum. Ég mun eflaust taka þær til greina að svo miklu leyti sem ég tel viðkomandi vera færa um að eiga svoleiðis lagað aflögu [[Gripið fram í.]]og mun örugglega gæta að því að fara alla vega ekki brattar fram en þeir hv. þingmenn sem hér hafa gengið hvað harðast fram í að gagnrýna mig fyrir þetta.
Er ekki sama hvaðan gott kemur?
Virðulegi forseti. Mér sýnist þá að það verði fundað um þetta ef ég skil síðasta hv. ræðumann rétt. Mig langar til þess að nefna það að hér förum við oft í umræðu um fundarstjórn forseta og ég vil ítreka þá hugmynd sem ég hef oft komið fram með sem er sú að við ræðum það sem sérstakt málefni með fullum ræðutíma, með andsvörum og svo framvegis vegna þess að mér finnst full þörf á því. Það er oft kvartað undan því hvað við notum þennan lið mikið. Sannleikurinn er sá að þingstörfin sjálf, hvernig þingið virkar, þarf umræðu, það er ekki þannig að menn komi hérna upp bara vegna þess að menn séu svo vondir og leiðinlegir og óþolandi. Það er greinilegur ágreiningur um það hvernig eigi að haga störfunum hérna og þá er sjálfsagt að við ræðum það hreinskilnislega og höfum til þess vonandi meira en eina mínútu í einu. Að lokum vil ég bara segja að ég trúi því að hv. þingmaður sem talaði hér um einelti áðan hafi talað af auðmýkt og einlægni. Ég ber fulla virðingu fyrir þeim hv. þingmanni, en mér finnst það mikilvægt að við höldum þessu orði [[Forseti hringir.]]til haga sem mjög alvarlegu orði sem við eigum ekki að nota um ráðamenn þjóðarinnar.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að segja að ef ég gekk of langt og fór yfir strikið í ræðu minni undir liðnum um störf þingsins vil ég biðja afsökunar á orðum mínum. Það var ekki ætlun mín að gjaldfella orðið einelti og gera lítið úr þeim sem orðið hafa fyrir því því að ég þekki það verulega vel sjálf. Andrúmsloftið hér í þingsalnum undanfarna daga hefur verið virkilega erfitt og mér finnst það rangt þegar ég sé og hlusta á þingheim gera lítið úr öðru fólki og fjöldi fólks hlær og tekur undir það. Ég hef kannski tekið of stórt upp í mig og ef svo er vil ég biðjast afsökunar á því.
Virðulegur forseti. Það eru ákveðnir hlutir sem skipta máli sem felast í hinum óskráðu reglum þingsalarins, til dæmis að menn stunda ekki frammíköll eða inngrip þegar varaþingmenn koma hingað inn og flytja jómfrúrræður sínar. Eins er það að veitast ekki með efnislegri eða pólitískri gagnrýni að pólitískum andstæðingum sínum í þingsal þegar þeir hafa ekki tækifæri til þess að svara því, eins og gerðist hér áðan undir þessum lið. Þessi tvö atriði ætti hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson að taka til sérstakrar skoðunar.
Hæstv. forseti. Ég kem nú ekki endilega upp til að kvarta yfir fundarstjórninni en mér sýnist þessi dagur ætla að byrja eins og flestallir núna undanfarið á þessum leik hér í pontunni um fundarstjórn forseta. Það var opið hús hér á laugardaginn, sem var virkilega skemmtilegt og gekk vel og það var gaman að finna hvað það var góður andi í húsinu. Ég sat hérna inni í hliðarherbergi og talaði við einn af starfsmönnum þingsins og við vorum að ræða hvernig ástandið væri búið að vera hérna undanfarið. Þá kom hún með þá frábæru uppástungu, að mér fannst, að hæstv. þingforseti ætti að hefja alla þingfundi á söng, að við ættum að syngja eitt lag saman áður en við byrjuðum þingfundi. Mér finnst það frábær hugmynd. Síðan ættum við í kjölfarið að íhuga í fimm mínútur í þögn. Ég get alveg lofað ykkur því að það mundi svínvirka, þá mundi kannski ástandið verða betra hérna og við gætum boðið fólki upp á gott þing. Það hefur verið reynt í skólum í Bandaríkjunum, íhugun í 15 mínútur í erfiðustu skólum Los Angeles, og það virkaði. Þeir eru með þeim bestu í dag.
Hæstv. forseti. Sá sem hér stendur er breyskur maður. Honum verður oft á. Hann segir oft hluti sem eru vanhugsaðir, stundum í fljótræði, stundum hluti sem hann sér eftir en þessi maður er ekki þangað kominn að hann þurfi að taka kurteisisleiðsögn frá hv. þingmanni sem hefur orðið ber að því í þessum ræðustól að kalla andstæðinga sína hryggleysingja, skriðdýr og annað þess háttar. [[Gripið fram í.]]Þess vegna frábið ég mér kurteisishjal frá þeim hv. þingmanni, takk.
Forseti. Ég verð að gera athugasemd við það að forseti boði formenn á fund sinn kl. 14 og hafi ekki gert hlé á þingfundi þangað til þeim fundi væri lokið. Ekki fengum við formenn neinar meldingar um að forseti kæmist ekki á fundinn. Mér finnst þetta ekki gott vinnulag. Það hefði verið mjög skynsamlegt að bíða hreinlega með þingfund þangað til þessum formannafundi væri lokið. Síðan vil ég segja sem foreldri barns sem hefur verið lagt í einelti að ég á ekki til orð til að lýsa því hvað ég er hneyksluð yfir því hvernig þingmenn nota þetta orð um embætti og embættismenn. Mig langar til að fólk hugsi aðeins um raunveruleg fórnarlömb eineltis áður en það notar það orð í þessu samhengi á Alþingi.
Forseti vill af þessu tilefni taka það fram að hann hafði hugsað sér að gera hlé strax eftir störf þingsins en kom því ekki við því að hv. þingmaður bað um orðið strax eftir umræðuna um fundarstjórn forseta og forseti varð að sjálfsögðu að verða við því. Síðan spannst þetta orð af orði, mann af manni, og nú hafa talað hér 15–20 manns.
Virðulegur forseti. Ég óska eftir því að hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson komi í þingsal og lesi upp úr þingræðum hvar ég hef kallað menn í þessum sal skriðdýr. Ósk mín er einfaldlega þessi: Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson skal koma hingað í salinn og sýna mér hvar ég hef notað þetta orð og um hvern. Auðvitað veit ég að ég hef hvergi sagt þetta og hv. þingmaður veit það sjálfur. Hann á þess vegna að vera maður að meiri og láta sína síðustu ræðu hér falla undir flokkinn sem hann byrjaði á að tala um áðan, þ.e. orð sem hann segir vanhugsuð, og biðjast afsökunar vegna þess að hvergi hef ég notað þetta orð hér og ber af mér svona áburð.
Nú vonast forseti til þess að brátt fari þessari umræðu að ljúka svo að hægt sé að gera hlé til þess að halda fund formanna flokkanna sem forseti hafði vonast til að gæti hafist kl. 14.
Virðulegi forseti. Forseta hefði verið í lófa lagið að slá í bjölluna kl. 14 og gera hlé á þingfundinum, sama í hvaða ástandi þingsalurinn var. Núna erum við hins vegar búin að bíða í 20 mínútur eins og illa gerðir hlutir niðri í forsætisnefndarherbergi og ég tel þá eðlilegast að forseti ákveði nýjan tíma og boði okkur aftur til fundar. Nú erum við öll komin út og suður vegna þess að við fengum engin boð um að breytt hefði verið um tíma.
Forseti gerir nú hlé á þessum fundi til kl. 15 og harmar það að hann hafi gert það sem jafnan er gert þegar hv. þingmenn biðja um orðið um fundarstjórn forseta, að hann skuli hafa orðið við því. Það er greinilegt að það er ekki hægt að gera það vel að öllum líki.
Forseta hefur borist eftirfarandi dagskrártillaga og eftirfarandi bréf: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Störf þingsins. 2. Staðan á vinnumarkaði, munnleg skýrsla forsætisráðherra. 3. Sérstakar umræður um verðtryggingu. Málshefjandi er Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og til andsvara verður forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. 4. Sérstakar umræður um fyrirhugaðar skattbreytingar og jöfnuð í samfélaginu. Málshefjandi er Steingrímur J. Sigfússon og til andsvara verður fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarni Benediktsson. 5. Sérstakar umræður um öryggi sjúklinga í kjölfar fjöldauppsagna heilbrigðisstarfsfólks. Málshefjandi er Jón Þór Ólafsson og til andsvara verður heilbrigðisráðherra, Kristján Þór Júlíusson. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Katrín Júlíusdóttir, Jón Þór Ólafsson og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Þessi tillaga verður borin upp í upphafi næsta þingfundar.
Þetta er óneitanlega búinn að vera sérstakur dagur og áhugavert að taka hér upp umræðu klukkan níu að kvöldi. Við vorum búin að eiga ágæta umræðu um þetta mál, í gær kom hæstv. menntamálaráðherra í pontu og ræddi ákveðin atriði er varða þetta og skýrði ýmislegt, m.a. má skilja sem svo að skólahaldi í tónlistarskólum á framhaldsstigi verði áfram haldið á tilteknum stöðum að minnsta kosti vítt um landið og er það vel. En ég hef nú varann á mér í ljósi umræðunnar um framhaldsskólana og þeirrar stöðu sem þeir lentu í, m.a. sá sem ég kom úr vinnu frá og var mikið búið að ganga á í því sambandi sem var svo sagt vera misskilningur þegar á reyndi. Ég hef áhyggjur af því að þetta haldi ekki og hér verði einn tónlistarskóli á höfuðborgarsvæðinu á ríkisframlagi, ekki endilega ríkisrekinn í eiginlegum skilningi, gæti allt eins verið einkarekinn með ríkisframlagi, sem eigi að taka við eins og ráðherra nefndi afburðanemendum og þeim sem ætla að leggja fyrir sig tónlist jafnvel sem atvinnu. En það eru jú margir aðrir en slíkir nemendur að læra tónlist á framhaldsskólastigi. Ég hef gert athugasemd við og haft áhyggjur af framlagi Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Mér fannst því ekkert sérstaklega vera svarað í gær. Auðvitað tóku sveitarfélögin þetta yfir til sín, vissulega gerðu þau það með samkomulagi sem gert var 2011 og lögðu í þetta púkk að vera með varasjóð húsnæðismála. Ég kem úr sveitarfélagi þar sem á eftir að selja töluvert af íbúðum. Það er líka svoleiðis fyrir vestan og víðar og þá skipta máli þær milljónir sem sjóðurinn getur látið af hendi rakna upp í mismun á söluverði og áhvílandi lánum sem er þá ekki til staðar núna. Sveitarfélögin fengu send bréf í lok maí, 21. maí, þar sem þeim er sagt frá því að sjóðurinn sé lagður af. Ég veit að Samband íslenskra sveitarfélaga er vissulega heildarsamtök fyrir sveitarfélögin og getur kannski ekki alltaf talað fyrir hvert og eitt sveitarfélag á öllum tímum, en þegar maður kemur úr sveitarfélagi þar sem hver króna skiptir máli og íbúafjöldinn er ekki mikill hefur maður áhyggjur af þessu. Meðal annars hafa Dalvíkurbyggð og fleiri bókað í sínum fundargerðum að óskað sé eftir upplýsingum frá sambandinu um það hvernig eigi að tryggja þetta verkefni áfram. Það hefur í raun ekkert annað komið fram en akkúrat það sem við höfum fengið upplýsingar um hjá félags- og húsnæðismálaráðuneytinu í allsherjar- og menntamálanefnd annars vegar og svo frá sambandinu. Þeir telja bara þetta verkefni mikilvægara en hitt. Þá segi ég að þetta er auðvitað fyrst og fremst vandi tónskólanna á höfuðborgarsvæðinu af því að Reykjavíkurborg hefur ákveðið að túlka samkomulagið með öðrum hætti en sveitarfélögin á landsbyggðinni. Þarna finnst mér landsbyggðin gjalda fyrir það. Þarna er verið að taka 30 milljónir tvisvar sinnum að minnsta kosti til þess að fylla upp í þetta samkomulag. Ég gagnrýndi þetta auðvitað og spurði ráðherra í gær um það því nú er verið að leggja til milljarða í aukafjárveitingar á fjáraukalögum vegna þess að ríkisstjórnin ákveður það í vegamálum, innviðum og slíku. Hér erum við að tala um smáaura í því samhengi. Af hverju í ósköpunum getur ríkisstjórnin ekki bara tekið það og viðhaldið áfram varasjóði húsnæðismála? Virðulegi forseti. Ég er hér í síðari ræðu og hef lítinn tíma, en þetta er eitthvað sem ég hefði viljað fá svör við, a.m.k. frá sambandinu. Við fengum ekki svör við því í nefndinni hvernig það sæi fyrir sér að þessi mál yrðu leyst hjá sveitarfélögum til framtíðar sem eiga undir högg að sækja varðandi íbúðaverð og þess háttar. Við í nefndinni flytjum þetta mál af því að það er [[Forseti hringir.]]skólunum mikilvægt. Við stöndum að því þess vegna, en það er ekki vegna þess að við viljum það endilega, [[Forseti hringir.]]við hefðum viljað að málið hefði verið leyst með öðrum hætti.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ágætu ræðu sem var auðvitað samkvæmt málinu, enda situr hv. þingmaður í allsherjarnefnd. Ég vil byrja á því að þakka þingmanninum fyrir samstarfið í nefndinni vegna þess að flutningsmanni láðist að þakka fyrir það ágætissamstarf þegar mælt var fyrir málinu. Mig langaði að spyrja hv. þingmann, vegna þess að hér á þingi sitja fulltrúar ýmissa flokka sem starfa jafnframt í borgarstjórn Reykjavíkur, standa þar að meirihlutasamstarfi: Hvernig hafa þau sjónarmið blandast hér í umræðuna varðandi afstöðu Reykjavíkurborgar til málefna tónlistarskólanna? Það hefur kristallast í vinnu okkar í allsherjarnefnd í mörg ár, eða þau tvö ár sem við höfum setið saman í allsherjarnefnd, að það er Reykjavíkurborg ein sem skilur þetta samkomulag á allt annan hátt en öll önnur sveitarfélög á Íslandi, allt öðruvísi en allir aðrir sem stóðu að því að undirrita það. Við höfum fengið lýsingar á því í nefndinni hvernig upplifun manna er af afstöðu Reykjavíkurborgar. Kannast hv. þingmaður við það að hingað upp hafi komið þingmenn sem starfa í þeim flokkum sem standa að meirihlutasamstarfi í Reykjavíkurborg og útskýrt það fyrir okkur hinum hvers vegna Reykjavíkurborg tekur á málunum með þessum hætti, þannig að við í þinginu þurfum að vera að bera fram mál eins og þetta? Ástæðan fyrir því er einfaldlega sú að Reykjavíkurborg hefur túlkað þetta samkomulag á allt annan hátt en önnur sveitarfélög í landinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég hef í sjálfu sér ekki svör við því hvers vegna þingmenn sem eiga aðild að borgarstjórn núna frekar en áður svari fyrir þau mál sem eru til umræðu í þinginu hverju sinni. Varðandi það að allsherjarnefnd flytji málið núna tel ég ekki vera samskiptaleysi milli ríkis og sveitarfélaga eða eitthvað slíkt, það er fyrst og fremst það að ráðherra leysti ekki málin á tilskildum tíma. Það var auðvitað í valdi hans að gera það. En ég tek undir orð hv. þingmanns. Minn flokkur á aðild að meirihlutastarfi í Reykjavíkurborg núna og hefur valið að túlka samkomulagið á annan hátt, þeir fulltrúar sem sitja þar við völd í bæði, held ég, meiri hluta og minni hluta hafa gert það og við höfum ekki getað skilið þetta öðruvísi. Það kom fram í máli fyrrverandi menntamálaráðherra í gær í andsvörum við núverandi menntamálaráðherra að þau skildu málið eins, þ.e. grunn málsins, forsendurnar. Ég tek undir þann skilning og þess vegna hef ég sagt að ég held að samtalið þurfi að eiga sér stað. Við hefðum getað krafið þá um svör sem telja sig geta svarað fyrir það hvers vegna borgarfulltrúar allra þeirra flokka sem að meiri hluta standa núna skilja þetta á svona. Við getum líka óskað þeirra svara í menntamálanefnd og höfum auðvitað fengið hluta af þeim. En fyrst og fremst er það Samband íslenskra sveitarfélaga sem fer fyrir hönd allra sveitarfélaga í landinu og segir þetta og tekur þessa afstöðu. Það er það sem mér mislíkar, af því að Reykjavíkurborg ein og sér velur að túlka á þennan hátt. Ég vildi svo sannarlega að sambandið segði: Litlu sveitarfélögin úti á landi sem þurfa á varasjóðnum að halda eiga að njóta vafans en ekki túlkun Reykjavíkurborgar einnar.
Hæstv. forseti. Þetta var ágætisandsvar en við vitum alveg hvers vegna þetta mál liggur hér fyrir og af hverju við erum að leggja það fram. Það er einfaldlega vegna þess að ekki hefur náðst að leysa stóra hnútinn sem málið er í. Grunnurinn að þeim hnút er mismunandi túlkun á þessu samkomulagi. Mér er algjörlega og fullkomlega óskiljanlegt af hverju einn aðili getur verið með allt aðrar túlkanir á samkomulaginu en allir aðrir sem að málinu standa þannig að við sitjum uppi með það að málið er í slíkum hnút að við þurfum að leysa það á þennan hátt. Þetta er ekki lausn á málinu heldur bráðabirgðalausn sem dugar aðeins í nokkra mánuði, sem er auðvitað ekki til fyrirmyndar. Engu að síður erum við í nefndinni öll sammála um að það er ekkert annað að gera en að standa að þessu máli hér. Þess vegna leggjum við það fram og vonumst til þess að það hljóti brautargengi í þinginu. Spurning mín var einfaldlega sú hvort einhverjir fulltrúar þessara flokka hefðu komið hingað upp og útskýrt fyrir okkur hvers vegna túlkun Reykjavíkurborgar er með þessum hætti. Eins og ég skildi hv. þingmann hefur enginn komið upp og svarað þeirri spurningu.
Herra forseti. Nei, það hefur enginn fulltrúi Reykjavíkurborgar eða þeir aðilar sem eiga fulltrúa við stjórnvölinn í Reykjavíkurborg komið og útskýrt þetta fyrir okkur, enda getur það vel gerst, eins og hv. þingmaður þekkir, að við séum ekki endilega sammála túlkun félaga okkar í sveitarstjórnum hvar á landinu sem það er hverju sinni. Eins og ég sagði áðan, og mér finnst það mjög mikilvægt, er Samband íslenskra sveitarfélaga viðsemjandi ríkisins í þessu máli. Það er sambandið sem fer með umboðið og mér finnst sambandið taka afstöðu stærsta sveitarfélagsins og vinna með hana en taka ekki sveitarfélögin sem síður standa og þurfa kannski á þeim krónum og milljónum að halda sem til dæmis varasjóðurinn sem ég gerði að umtalsefni í ræðu minni þurfi að njóta að aðalefni. Ég finn svo sannarlega til með tónlistarskólum á höfuðborgarsvæðinu og vil að þeir fái að starfa áfram, svo að það sé sagt. Ég er ein af þeim sem telja það menningarlíf sem tónlistin og tónlistarnám er vera afar mikilvægt og þurfa miklu meiri stuðning en kannski er. En sá skilningur sem Reykjavíkurborg virðist leggja í samkomulagið, að ríkið hafi alfarið ætlað að borga framhaldsnám, er ekki samkvæmt þeirri túlkun sem ég og hv. þingmaður deilum. Það kom fram hjá einum þingmanni að það væri skítaredding að allsherjar- og menntamálanefnd væri að flytja þetta mál. Ég tek það orð kannski ekki upp í mig en við erum alveg sammála um það að við hefðum helst viljað að þetta samstarf hefði verið búið að fá einhvern tiltekinn farsælan endi, hvort sem væri í formi einhvers konar samkomulags eins og hér er um að ræða eða einhvers annars, svo að við þyrftum ekki að standa í þessu. Við vonum það svo sannarlega að að ári eða nokkrum mánuðum liðnum þurfum við ekki að gera það.
Herra forseti. Það var hjartnæmt að hlusta á hv. þingkonur í andsvörum áðan bera lof og skjall hvor á aðra. Ég vil taka fram að ég er sammála þeim báðum. Ég tel að það sé örlátt og örlætisgerningur af hálfu nefndarinnar að standa saman að því að flytja þetta mál sem eins og hv. framsögumaður nefndarinnar var rétt í þessu að segja að væri bara redding til nokkurra mánaða. Er það ekki rétt hjá mér að hæstv. ráðherra hefur haft tvö ár til að leysa málið? Sá ágreiningur sem er á milli Reykjavíkurborgar og ríkisins lá ljós fyrir strax á vordögum 2013. Ráðherrann hefur haft tvö ár og hefur ekki leyst hann enn. Það sem meira er, hann kom hér til að leggja fram stefnu sína að ósk og kröfu þingmanna og það var fróðlegt. Hæstv. ráðherra sagðist gera sér góðar vonir um að leggja fram frumvarp sem birti stefnu hans varðandi málefni tónlistarskólanna næsta haust. Það kom fram að starfshópur er að störfum sem vinnur tilteknar hugmyndir sem hæstv. ráðherra lýsti. Ég rifja það upp fyrir hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur að undir lok máls síns sagði hæstv. ráðherra þegar ég spurði hann út úr um þessi mál að það væru líka aðrar hugmyndir sem væri verið að ræða. Þá langar mig til að spyrja hv. þingmann sem hefur verið hér um nokkurt skeið: Telur hún í ljósi þessa og þess hversu skammt ráðherrann er kominn og hversu óljósar hugmyndir hann virðist hafa og lausar í reipunum, að það sé nokkur von til þess að hæstv. ráðherra verði með frumvarpið reiðubúið þegar kemur að hausti? Blasir þá ekki við að þessi vandræðagangur muni halda áfram allt næsta ár? Hvernig líður hv. þingmanni við þá tilhugsun að sennilega þarf hún ásamt fleirum að koma aftur með nýtt frumvarp? Þá get ég aftur glaðst yfir því [[Forseti hringir.]]að heyra hv. þingkonur bera lof hvor á aðra [[Forseti hringir.]]fyrir það hversu duglegar þær eru að redda vesalings ráðherranum.
Herra forseti. Það er galsi í mannskapnum, heyrist mér, kominn svona kvöldgalsi í fólk. Vissulega er það svo að við verðum kannski að vera vongóð í hjartanu um að ráðherrann, þrátt fyrir skamman tíma, geti komið þessum óljósu hugmyndum sínum í framkvæmd, og starfshópurinn er að störfum. Nú veit ég ekki og ég man ekki til þess að fram hafi komið hjá ráðherra hvenær þessi starfshópur ætti að skila, ég held að það hafi ekki gert það, komið hafi fram tími á því. Það er kannski eitt af því sem við gætum gert í allsherjar- og menntamálanefnd að ýta á að tillögur um fyrirkomulag náms og framvindu á framhaldsstigi liggi fyrir fyrr en seinna. Ráðherrann framlengdi náttúrlega þann samning sem hér um ræðir fram til ársloka 2014 og hefur lítið gert í því í sjálfu sér. Það má vel vera að þessi deila við Reykjavíkurborg hafi verið það erfið að mönnum hafi ekki tekist að leysa hana. En ég held að það sé, eða það er mín skoðun, að ráðherrann og ráðuneytið hafi ýtt þessu frá sér og þetta hafi einhvern veginn beðið þangað til bara allt í einu þurfti að taka á því og þá var það gert með þessum hætti. En stefna ráðherrans um tónlistarskólana, ég hef auðvitað ákveðnar áhyggjur af því eins og ég sagði áðan. Þó að hann hafi vissulega létt á þeim áhyggjum í gær með því að segja að nemendur gætu lært þetta um allt land þá fannst mér hann tala á stundum í kross og þess vegna mundi ég auðvitað vilja fá að sjá þær hugmyndir fljótlega. Ég held að við hérna án þess að mæra hvor aðra, ég og hv. formaður allsherjarnefndar, gætum kannski kallað svolítið eftir því í nefndinni að þær tillögur starfshópsins mundu liggja fyrir innan skynsamlegs tíma þannig að við þyrftum ekki að standa frammi fyrir þessu aftur.
Herra forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að það er enginn kveldúlfur í mér. Nú nálgast hins vegar sá tími sólarhringsins sem ég tel að sé bestur og finnst yfirleitt að þingið hugsi skýrast, nóttin. Hv. þingmaður sagði alveg réttilega að það væri góð hugmynd að spyrja ráðherrann út í það hvenær starfshópurinn á að ljúka störfum. Það kom nefnilega ekki fram hjá hæstv. ráðherra. Ég gekk eftir því. Hann sagðist vonast til þess að það gæti gerst þannig að frumvarpið kæmi fram á haustdögum og yrði lagt fram sem eitt þá af fyrstu málum ríkisstjórnarinnar á nýju þingi. Eitt af því sem kom fram í máli hæstv. ráðherra var hins vegar að samhliða þyrfti að ganga frá nýrri tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Við þekkjum það nú, ég og hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir. Það er ekki eitthvað sem menn hrista bara fram úr erminni. Þar er oft við mjög ramman reip að draga að ná niðurstöðu í slíkum málum. Ég tel gersamlega útilokað að hægt verði að ná niðurstöðu í það áður en t.d. fjármálaráðuneytið getur unnið úttekt sína sem þarf að fylgja því frumvarpi sem stjórnarfrumvarpi þegar það kemur fyrir þingið. Ég tel því að hæstv. ráðherra hafi talað af dæmafáu reynsluleysi þar. Ég efa ekki að hann hefur góðan vilja. Það sem þetta mál snýst um er að hæstv. ráðherra hefur ekki unnið sína heimavinnu. Málið er í uppnámi og þessi redding sem við ræðum hér dugar bara samkvæmt lýsingu hv. formanns nefndarinnar, Unnar Brár Konráðsdóttur, einungis í nokkra mánuði. Hvað gerist þá? Hvað gerist í framtíðinni? Það módel sem hæstv. ráðherra teiknaði upp var fagurt, en það var í reynd um tónlistarskóla í Reykjavík, miðlægan, á háskólastigi. Hvað heldur hv. þingmaður að það muni kosta? Og heldur hann að það gangi vel fyrir hæstv. ráðherra sem yfirleitt hefur komið berstrípaður úr viðureign sinni við niðurskurðarnefnd [[Forseti hringir.]]ríkisstjórnarinnar að koma því í gegn þar? [[Forseti hringir.]]Ég dreg það mjög í efa.
Herra forseti. Það má svo sem alveg segja að málið sé í ákveðnu uppnámi hjá okkur og það að hæstv. ráðherra hefur ekki og var ekki tilbúinn til þess að gefa skýr svör að öðru leyti en því að hann mundi koma með frumvarp að hausti. Það er eins og ég sagði áðan kannski okkar í allsherjar- og menntamálanefnd, og af því að formaðurinn situr jú hér heyrir hún þetta sjónarmið okkar, mitt alla vega, að ýta á eftir því. Ég veit að hún vill ekki frekar en ég standa í þessum sporum aftur að þurfa að flytja svona mál. Eins og ég sagði áðan var engu okkar ljúft í nefndinni að þurfa að flytja þetta af því að við vildum auðvitað að ráðherrann væri búinn að leysa þetta mál. Það sem ég hef haft áhyggjur af, og það hafa komið fram svör og skýringar við því, er að enginn fulltrúi frá tónlistarskólunum er í þessari nefnd. Mér hefur fundist vera ástæða til þess. Þrátt fyrir að þetta sé samkomulag um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga er þarna um að ræða mikla hagsmuni fyrir tónskólasviðið og ég hefði haldið að það gerði málinu meira gagn að hafa þar einhvern inni frá tónlistarskólunum. Það hefur verið fóðrað með því að þess þurfi ekki af því að þetta sé verkaskiptingin, eins og hv. þingmaður nefndi, um tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga varðandi þennan málaflokk. En það þarf líka stundum að koma inn hinu akademíska eða hinu faglega sjónarhorni. Það kemur fyrst og fremst frá þeim sem um málið véla, þ.e. þeim sem eiga að sinna því, eins og í þessu tilliti fulltrúar tónlistarskólanna. Ég hefði viljað sjá þá í nefndinni því ég tel að niðurstaðan verði best ef þeir aðilar sem þurfa síðan að vinna eftir því samkomulagi sem gert er séu aðilar máls. Nákvæmlega eins og ég sagði með 30 milljónirnar eða 60 sem þær verða hérna varðandi varasjóð húsnæðismála, að ef sveitarfélögin hefðu sinnt hlutverki sínu hvert og eitt, sem [[Forseti hringir.]]þau gera ekki, þau láta sambandið sjálft um það, þá hefðu þau staðið betur að vígi.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka nefndinni fyrir að taka það að sér að flytja þetta mál. Á sama tíma verður maður að gagnrýna það að ráðherrann sé ekki á tveimur árum búinn að koma málum þannig fyrir að þetta komi hingað inn með öðrum hætti og komi þá inn sem hluti líka af framtíðarsýn í málaflokknum. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að það er allt of mikið um það hjá þessari ríkisstjórn að hún komi seint og illa með mál inn í þingið sem veldur því í þessu tilfelli að nefndin þarf að flytja málið svo að ráðherrann þurfi ekki að fara með það með afbrigðum í gegnum þingið. Frumvarpinu er dreift 9. júní og starfsáætlun lauk 30. maí. Þetta er eitt dæmi af svo ótal mörgum þar sem við horfum upp á gríðarlega sleifarlag í vinnulagi og ofboðslegan hægagang í þessum verkefnum. Eins og fram hefur komið í ræðum hér og í máli hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur þá lá fyrir frumvarp í ráðuneytinu, sem var kynnt á vordögum 2013, um heildarsýn í málaflokknum og framtíðarfyrirkomulag, þannig að það var ekki eins og menn kæmu að tómum kofanum. Þar að auki byggir þetta mál á samkomulagi sem gert var árið 2011 milli þáverandi ríkisstjórnar og sveitarfélaga þar sem ríkið kom inn með 250 nýjar milljónir og síðan komu sveitarfélögin með 230. Það sem þarf kannski líka að skoða er að við erum að fjalla um mál sem við hefðum getað unnið svo mikið betur. Menn hefðu getað gefið sér betri tíma og gert það á mun skýrari hátt og komið með það hingað inn sem hluta af heildarpakka og framtíðarsýn, svo það sé sagt. Virðulegi forseti. Inn í þá vinnu alla saman verður maður líka að velta því upp hvers vegna ríkið sér ekki einfaldlega um þetta framhaldsnám eins og annað. Ríkið er með framhaldsskólana á sínu forræði og það væri þess vegna lógíst og eðlilegast að ríkið sæi líka um þetta framhaldsnám eins og annað. Þetta lítur svolítið út eins og að menn séu að koma sér hjá því að greiða fyrir það og láta sveitarfélögin gera það í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Ég hefði viljað að við ræddum þessa hluti, en ráðherrann gefur voða lítið færi á því. Það er eins um þetta mál og önnur, t.d. breytingar á framhaldsskólanum - hverjir hafa aðgang að honum? Umræðan um sameiningu háskóla fer ekki fram í þessum sal, hún fer fram einhvers staðar alls staðar annars staðar. Við erum að sjá hér vísi að stefnubreytingum í gegnum fjárlagafrumvarp og fleira í þeim dúr. Hæstv. menntamálaráðherra verður að fara að koma inn í þennan sal og eiga við okkur samtal um stóru línurnar í menntapólitíkinni. Það á líka við um þetta mál. En það er aldrei gert. Menn koma sér fimlega hjá því til dæmis núna að nefndin öll flytur þetta mál og þá þurfa menn auðvitað ekki að svara fyrir það hvers vegna þessi tvö ár hafa ekki verið nýtt betur til að vinna með einhverja framtíðarsýn. Það vantar löggjöf um tónlistarnám. Það hefur ekkert sést á þessum tveimur árum sem núverandi ríkisstjórn hefur setið, eins og ég sagði, þrátt fyrir að frumvarp hafi verið kynnt á netinu vorið 2013. Það hefur verið gagnrýnt. Það væri kannski ágætt að heyra það frá einhverjum sem þekkir betur til að það var gagnrýnt að menn væru að fjalla um stig sem er í raun og veru ekki til, þ.e. hið svokallaða 4. stig. Það er ekki nein námskrá og þetta stig hefur ekki orðið til formlega enn þá þótt við séum hér að fjalla um það. Annað sem ég velti fyrir mér og það sem er kannski nýtt í þessu er fjármögnunin frá varasjóði húsnæðismála. Ef við skoðum hlutverk varasjóðs húsnæðismála á vefsíðu velferðarráðuneytisins þá segir þar að með stofnun hans hafi varasjóður viðbótarlána verið lagður niður og verkefni hans flutt til varasjóðs húsnæðismála. Honum er ætlað að veita rekstrarframlög til sveitarfélaga vegna hallareksturs félagslegra leiguíbúða eða íbúða sem hafa staðið auðar í lengri tíma. Honum er jafnframt ætlað að veita framlög til sveitarfélaga vegna sölu félagslegra eignar- og leiguíbúða á almennum markaði og líka að hafa umsýslu með tryggingasjóði vegna byggingargalla og fleira í þeim dúr. Ef menn eru tilbúnir að taka 30 milljónir þaðan og setja í tónlistarskólana þá velti ég því fyrir mér hvert sé orðið hlutverk þessa sjóðs. Þegar maður les þetta og kynnir sér hver verkefni sjóðsins hafa verið þá hafa þau ekki síst snúist um, eins og kom líka ágætlega fram í máli hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur hér áðan, fjölmörg svæði hér á landi sem eru svokölluð varnarsvæði þar sem er töluvert af auðu húsnæði, þaðan sem töluverður brottflutningur hefur verið. Þessi svæði þurfa ekki síst á þessum framlögum að halda, varnarsvæði og byggðir um landið sem búa við þetta. Maður spyr sig því þegar menn ákveða að flytja fjármuni úr varasjóði húsnæðismála í þetta verkefni hvað verði um hann. Er verkum hans lokið? Þurfa menn ekki lengur þessi framlög? Ég heyri ekki betur en svo sé ekki. Það kemur kannski einhver og leiðréttir mig vegna þess að ég heyri ekki betur en hlutverk þessa sjóðs sé enn mikið. Munar sjóðinn þá ekkert um þessa fjármuni? Þótt verkefnið sé gott, og við styðjum það og þetta mál allt saman, þá verða menn samt að gæta sín á því að það gangi ekki á eitthvað annað eins og gæti verið í þessu tilfelli. Virðulegi forseti. Ég held, eins og komið hefur fram, að þetta sé mikilvægt mál þótt ég gagnrýni ákveðna hluti í umgjörðinni og hvernig það kom hingað inn og sömuleiðis skort á heildarsýn og framtíðarsýn. Þetta er mál gott og við vitum að það skiptir máli. Tónlistarnám í öllum sveitarfélögum er gríðarlega mikilvægt og ekki síst í minni sveitarfélögunum um landið þar sem það er, eins og fram hefur komið í máli annarra þingmanna, oft hjarta þeirra samfélaga, þ.e. tónlistarnámið og tónlistarlífið. Þess vegna skiptir máli að vel sé búið um það. Það er einmitt þess vegna sem við hljótum að kalla eftir því að menn séu með skýra framtíðarsýn, komi málum fyrir með skýrum hætti í löggjöf sem tekur heildstætt á þeim og að fjármögnunin sé örugg og trygg til lengri tíma svo að menn séu ekki í reddingum á síðustu stundu vegna þess að þeir voru værukærir og sinntu ekki að ljúka málum eins og við horfum upp á hér. Okkur stendur ekki á sama um tónlistarnámið og því köllum við þingmenn eftir þessu og gagnrýnum það að menn hafi ekki tryggt þetta og unnið betur á þeim tveimur árum sem liðin eru frá því að málið var fyrst kynnt. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra en við munum halda áfram að kalla eftir þessu samtali. Mér finnst hæstv. menntamálaráðherra þurfa að fara að koma hingað í þingið og ræða oftar við okkur um hvert stefnt er í menntamálum almennt. Við ræddum það mikið hér fyrir jól að verið væri að fara með stefnubreytingar í gegnum þingið þegar við vorum að ljúka fjárlögum. Það voru gríðarlegar stefnubreytingar sem menntamálaráðherra fór með í gegnum þingið þá hvað varðar framhaldsskólana í landinu og við höfum aldrei fengið neitt samtal eða neina framtíðarsýn um hana. Ráðherrann kom svo hingað í gær og ég fagna því að hann hafi komið og reynt að lýsa fyrir okkur hvernig hann sæi fyrir sér framtíðina í tónlistarnáminu. Hann lýsti hugmyndum sem voru alveg ágætar en þær eru gríðarlega umfangsmiklar og munu kosta töluverða fjármuni. Ég held að það sé ekki seinna vænna en að hann fari að kalla eftir því að eiga samtal við stjórnmálamenn og líka tónlistarfólkið sjálft um það með hvaða hætti þetta eigi að vera og hvernig eigi að framkvæma það. Þetta er svo sem það næsta sem hann hefur komist í því að eiga hér einhvers konar samtal um framtíðarmúsík, ef svo má segja, í menntamálum - það er viðeigandi að kalla það framtíðarmúsík í þessu máli. Mér finnst ráðherrann skulda okkur að koma hingað og tala við okkur um stóru línurnar og styrkja betur samtalið við okkur hér. Það gengur ekki að koma með stórar stefnubreytingar í gegnum fjárlög eða að koma hingað eftir tvö ár af aðgerðaleysi og biðja nefndina um að flytja svona mikilvæg mál vegna þess að menn hafa ekki nýtt tímann. Það gengur ekki. Við hljótum að sýna ráðherra mikla óánægju með það á sama tíma og við tökum að okkur að flytja þetta mál og fylgja því hér í gegn til þess að skjóta tryggum stoðum undir það tónlistarlíf sem við þekkjum í landinu og námið er þar undirstaðan.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú er þingmaðurinn reyndar líka fyrrverandi fjármálaráðherra og ég vil því spyrja hana hvort það sé ekki einmitt þar sem þetta mál eigi uppruna sinn, þ.e. sá vandræðagangur ráðherrans að þurfa að leita til nefndarinnar um að flytja mál sem hann ætti í raun sjálfur að flytja, sem liggur í því að fjárhagsvandi tónlistarskólanna og allur vandræðagangur Sjálfstæðisflokksins með málefni tónlistarskólanna undanfarin tvö ár stafi einfaldlega af því að menntamálaráðherra hafi ekki getað forgangsraðað fjármunum eða sótt fjármuni í fjárlagagerðinni til þeirra hluta sem gera þarf í tónlistarnáminu. Hann hefur trúlega skort afl eða stuðning til þess að hrinda þeim áformum sem þingmaðurinn lýsti sem ágætum í framkvæmd. Við höfum jú orðið vitni að því ítrekað í þinginu að forustan í fjárlaganefndinni, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hefur ekki beinlínis greitt leið menntamálaráðherra með fjárveitingar í þinginu. Er það ekki í raun og veru það sem skapar slíkt neyðarástand í tónlistarskólunum, þ.e. sundrungin innan stjórnarflokkanna í þessum málaflokki, og það að jafnvel þó að menntamálaráðherra vilji koma einhverju fram í þessu þá fær hann það ekki, hvorki fyrir flokkssystkinum sínum né fyrir samstarfsflokknum vegna þess að fjármunina skortir einfaldlega?
Virðulegi forseti. Það gæti vel verið hluti af skýringunni því að þegar svona mál er lagt fram af nefnd þá þarf ekki kostnaðarmat fjármálaráðuneytisins og þar af leiðandi þarf það ekki að fara í gegnum þá síu. Það er auðveldara að koma því þannig inn til þingsins enda um sympatískt mál að ræða sem ég held að við séum öll sammála um að skipti gríðarlega miklu máli að hafa í lagi. Ég er samt ekki til í að sleppa ráðherranum svo auðveldlega vegna þess að hann er búinn að hafa tvö ár til þess að koma skikki á þessi mál og hann hefur ekki nýtt þau. Við heyrðum ekkert af þessu máli fyrr en starfsáætlun var lokið og þinginu átti að ljúka. Menn voru komnir með allt í bál og brand og í virkilegum vandræði með þetta. Auðvitað vita þeir að við höfum engan áhuga á því að ljúka þingi og skilja tónlistarskólana í landinu eftir í vanda. Þar af leiðandi hlaupum við undir bagga. Ég efast ekki um að hluti af ástæðunni er að fara auðveldu leiðina. Ráðherrann sleppur þá líka við það að þurfa að eiga eitthvert alvörusamtal við okkur við flutning málsins um framtíðarsýnina, þó að hann hafi komið lítillega við hér í gær og rætt málin. Menn sleppa líka við kostnaðarmat. Það breytir samt ekki þeirri staðreynd að tvö ár eiga fyllilega að duga mönnum til að sýna í það minnsta á spilin. Ráðherra hefur ekki gert það. Menn hafa ekkert vitað hvert stefnir í þessum málaflokki. Ég tel að annaðhvort hafi ráðherra bara gleymt því, ekki sinnt þessu eða hvað skal segja? Einhver er ástæðan fyrir því að við erum með þetta mál hér. Ég held að það væri oft gæfulegra ef þingið fengi það í sínar hendur [[Forseti hringir.]]að afgreiða mikilvæg mál í staðinn fyrir að ráðherrarnir væru að því.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að þegar ríkisstjórnin hefur staðið þannig að málum að það er neyðarástand í tónlistarskólunum og menntamálaráðherra hefur látið reka á reiðanum í tvö ár og framlagningarfrestur mála liðinn á þessu þingi þá er auðvitað mikilvægt að stjórnarandstaðan hlaupi undir bagga og sýni þá ábyrgð að tryggja það að þingið útvegi lágmarksfjármuni til þessa málefnis fyrst svo illa er komið fyrir þessu mikilvæga námi sem skiptir þúsundir og aftur þúsundir barna í landinu ákaflega miklu máli. Ég spyr þingmanninn um það fyrirkomulag að leitað sé eftir fjármunum sem eru í raun og veru til vörslu í öðru fagráðuneyti, ráðuneyti sem hefur líka átt nokkuð erfitt með að sækja fjárveitingar til þeirra verkefna sem menn hafa haft hug á þar, þ.e. félags- og húsnæðismálaráðuneytið, og ekki síst til húsnæðismálanna þar sem maður hélt raunar að væri skortur á fé en ekki beinlínis í digra sjóði að sækja til að skammta í önnur verkefni. Finnst þingmanninum það ekki býsna kindarlegt að farið sé inn í húsnæðismálin og teknir þaðan peningar til þess að leysa þennan vanda? Þá aðeins um það sem nefnt var, að menntamálaráðherra hafi verið iðinn við að reyna að gera grundvallarbreytingar á menntakerfinu án þess að koma með þær inn í þingið. Hefur þingmaðurinn áhyggjur af því að hann freistist til þess að reyna það líka með tónlistarnámið, þ.e. gera þar einhverjar grundvallarbreytingar án þess að koma með þær inn í þingið og leggja þær þar fyrir?
Fyrst aðeins um tímasetningu framlagningarinnar. Þessu máli var dreift eftir að starfsáætlunin rann úr gildi. Ég fór yfir það í ræðu minni að 9. júní var þessu máli dreift vegna þess að ráðherrann hafði sofið á verðinum. Það er ástæðan fyrir því að við gerum þetta svona. Okkur er ljúft og skylt að gera það, en vandinn er bara sá að þetta á við svo mörg önnur mál. Menn eru að koma seint inn með stór mál eins og stöðugleikaskattinn, stöðugleikaskilyrðin og húsnæðismálin. Samgönguáætlun kom inn í þingið 30. maí. Það eru svona stór grundvallarmál sem koma allt of seint hingað inn. Það er þess vegna sem við erum með allt í óefni í skipulagi þingsins, en líka af því menn hafa ekki hugmynd um hvað þeir vilja fá afgreitt. Þá er nú gott þegar nefndir grípa í taumana eins og verið er að gera nú. Ég fagna því að náðst hafi samstaða um það í nefndinni að tryggja að við færum ekki í sumarfrí með tónlistarskólana í lausu lofti. Ég verð enn og aftur að gagnrýna það að menn hafi ekki nýtt þessi tvö ár betur. Varðandi varasjóð húsnæðismála þá fór ég líka yfir það í ræðu minni. Ég hef hvergi séð það eða fengið það staðfest að hlutverki hans sé lokið eða að hann megi sjá af þessum 30 milljónum. Miðað við hvert hlutverk hans er þá sé ég ekki betur en að á svæðum um landið þar sem við erum í ákveðinni vörn, þar sem mikið af húsnæði stendur autt og við horfum upp á töluverða brottflutninga, þurfi menn þessa fjármuni. Ég hef hvergi séð og enginn hefur staðið hér og sagt okkur það að þessi varasjóður húsnæðismála sé óþarfur. Ég hefði viljað fá skýringar á þessu. Ég tel að ríkisstjórnin hefði átt að [[Forseti hringir.]]koma að þessu með öðrum hætti, en svona gerum við þetta núna. Við munum krefjast skýringar á þessu. [[Forseti hringir.]]Varðandi stóru málin þá er algjörlega ljóst að við munum fylgjast með því hvað menntamálaráðherra gerir á öllum [[Forseti hringir.]]skólastigum á næstunni.
Forseti. Mig langar að dvelja aðeins lengur við varasjóð húsnæðismála. Ég tek undir mikilvægi þess að ganga í þetta mál og ég held að sé afar mikilvægt að við tryggjum það að tónlistarskólarnir verði ekki afvelta sökum í raun og veru verkleysis ráðherrans og það er ótækt að láta svo mikilvægan þátt í íslensku menningarlífi og menntunarumhverfi líða fyrir það. Hins vegar er ég mjög hugsi yfir þessari stjórnsýslu. Eitt er að nefndin neyðist til þess að flytja málið vegna þess að það kemur seint og líka vegna þess að þetta er klúður í utanumhaldi að svo mörgu leyti, en annað er að færa fjármuni innan kafla í fjárlögum til þess að bjarga fyrir horn tilteknum og fyrirséðum vanda. Þá velti maður fyrir sér: Hvaða kríteríur þarf slík ákvörðun að uppfylla? Gætum við til dæmis séð fyrir okkur að liðurinn um ófyrirséð útgjöld væri eitthvað sem mætti nota í svona uppákomur varðandi tónlistarskólana? Væri hægt að hætta við að kaupa einhvern ráðherrabíl? Eða væri hægt að hugsa sér að liðurinn Græna hagkerfið sem hefur nú verið notaður til ýmissa hluta væri notaður í þennan þátt? Það sem ég hef áhyggjur er að annars vegar erum við hér með frumvarp um opinber fjármál þar sem ná á betri og agaðri umsýslu fjármuna ríkisins og hins vegar kemur svona tilviljanakennd tilfærsla opinbers fjár sem er í raun og veru borin uppi af fagnefndinni sem fer bara með útgjaldahluta [[Forseti hringir.]]tilfærslunnar, þ.e. tónlistarskólamegin en ekki húsnæðismálamegin. Maður veltir þessu fyrir sér, virðulegur forseti.
Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi einmitt komið að kjarna málsins þegar hún sagði að hér væri verið að bjarga fyrir horn fyrirséðum vanda. Það er nefnilega akkúrat það sem við erum að fást við. Þetta var algerlega fyrirséð, en menn gerðu ekkert í því. Menn létu þetta danka þangað til að komið var í óefni, nefndin tekur þetta að sér og þá gerast svona undarlegir hlutir, menn verða einhvern veginn að bjarga fjármunum í þetta og ríkisstjórnin ákveður að gera það svona. Ég held að það sé óvenjulegt að peningar séu fluttir með þessum hætti milli ráðuneyta, það er frekar innan ráðuneyta sem menn færa til. En auðvitað eru til dæmi um þetta, þó nokkur dæmi, það er bara ákvörðun hverju sinni. Öguð umsýsla fjármuna ríkisins, segir hv. þingmaður. Já, auðvitað stefnum við öll þangað, en það er eitt sem ég skil ekki í þessu máli. Ef við horfum fram hjá þessum 30 milljónum sem koma úr varasjóði húsnæðismála og segjum ókei, svona lagað getur gerst og við þurfum bara að verða við því og við erum sammála því að gera þetta enda erum við meðflutningsmenn á málinu, þá er það eitt, en horfum á stóru myndina. Hvernig má það vera að frá vori 2013 hafi legið fyrir frumvarp sem felur í sér heildstæða löggjöf utan um tónlistarnámið en menn hafi ekkert gert í því í tvö ár og ekki heldur sinnt því að fjármagna þennan samning og fjármagna tónlistarnámið heldur komi með þetta mál í þingið algjörlega á lokametrunum þegar er allt komið í voll og stefnir í mikinn fjármögnunarvanda hjá tónlistarskólunum? Ég hef gríðarlegar áhyggjur af þessari nálgun almennt. [[Forseti hringir.]]Það virðist vera, þegar kemur að þessari ríkisstjórn, að menn eigi bara mjög erfitt með að skoða einhverja heildarmynd og fylgja henni eftir.
Forseti. Það er sem betur fer komið fram í seinni hálfleik þessa kjörtímabils og það er einmitt þá sem maður fer að horfa á það sem fyrirhugað var að gera og ná utan um. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur verið með heildarendurskoðun tónlistarmenntunar á Íslandi á sínum þingmálalista, ekki bara einu sinni heldur tvisvar. Nú erum við að sigla inn í þriðja þingveturinn í haust og enn bólar ekki á heildarsýn ráðherrans, það eina sem við heyrum erum sögusagnir. Því miður eins og þegar framhaldsskólinn er annars vegar þá þurfum við að reiða okkur annars vegar á sögusagnir og hins vegar á stefnumörkun sem á sér oftar en ekki stað undir flaggi fjárlagafrumvarpsins á hverjum tíma. Það er óásættanlegt. Það er algerlega óásættanlegt. Eitt er að það sé ekki góð stjórnsýsla, en annað er að þetta er ekki heldur góð pólitík vegna þess að stefnumörkunin fer fram með lokuðum og óaðgengilegum hætti. Forseti. Það hefur komið fram að félagsmálaráðuneytið gerir ráð fyrir því að ráðstafa nákvæmlega þessu fé, þ.e. þessum 30 milljónum, til húsnæðismála í samræmi við nýtt húsnæðiskerfi, það hefur komið fram á fundum allsherjar- og menntamálanefndar. Þá vakna auðvitað spurningar um það hvort til standi að bæta varasjóði húsnæðismála tap á sínu ráðstöfunarfé með einhverju enn öðru móti. Hvernig sér fólk eiginlega fyrir sér þessa hringekju sem þá er að fara af stað? Það hefur komið mjög skýrt fram að hlutverki sjóðsins er ekki lokið, alls ekki. Það væri synd að segja að það væri snyrtilegt yfirbragð á þessum tilflutningi fjár. En ég vil taka það fram að markmiðið er mikilvægt og tónlistarskólarnir [[Forseti hringir.]]eru starfsemi sem verður að vera undir fullum seglum.
Virðulegi forseti. Ég held að þarna gæti verið komið tilefni til að við sendum skriflega fyrirspurn til ráðherra félags- og húsnæðismála og óskum eftir upplýsingum um hvernig menn sjá hlutverk þessa sjóðs fyrir sér vegna þess að við erum komin í þá stöðu núna að við getum ekki beðið um sérstakar umræður. Við getum ekki farið í munnlegar fyrirspurnir, en við getum óskað eftir þessu og fengið skriflegt svar þegar líður á sumarið. Ég held að það sé mikilvægt. Það er auðvitað óþægilegt að vera að hlaupa til til að bjarga góðu máli, mikilvægu og nauðsynlegu máli sem allir eru sammála um, með því að seilast í sjóði utan ráðuneytis sem líka er ætlað mikilvægt hlutverk. Þannig að þetta skilur mann eftir í örlítið óþægilegri stöðu. En engu að síður þá virðast ráðherrarnir meta það svo að þetta gangi í þetta sinn og allt gott með það, en þá skulum við líka biðja um yfirlit yfir það. Hvað er það sem sjóðurinn á eftir að fjármagna? Hvað þýðir það að hann missi 30 milljónir? Við þurfum að fá þessar upplýsingar betur upp á borðið að mínu mati. Það breytir því ekki að síðan er hitt stóra verkefnið og það er að reyna að fá fram og ná einhverri samstöðu um framtíðarsýn í þessum málaflokki. Ráðherrann lýsti í gær ágætum hugmyndum um framhaldsnám með stofnun sérstaks skóla sem yrði rekinn af ríkinu ef ég skildi hann rétt, það var allrar athygli vert. Við mundum vilja eiga samtal við hann um þetta og aðrar hugmyndir. Þetta er hins vegar alveg ófjármagnað og þetta voru dýrar hugmyndir sem lýst var í gær. Ef menn ætla að ná að hrinda þeim í framkvæmd á næstu árum þá er ekki seinna vænna en að fara að vinna að þeim og vinna þeim fylgi. [[Forseti hringir.]]Það verður best gert þverpólitískt vegna þess að þá þarf að afla fjár til þeirra og eins og við vitum er [[Forseti hringir.]]haldið fast um budduna í fjármálaráðuneytinu.
Herra forseti. Ég kem hér upp í seinni ræðu mína um þetta mál til að halda nokkrum atriðum til haga. Í fyrsta lagi er það svo að við ræddum sambærilegt mál í fyrra sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra mælti þá fyrir, þ.e. sem varðaði framlengingu á þessu samkomulagi. Þá var það lagt fram fyrir tilskilinn tímafrest og hæstv. ráðherra mælti sjálfur fyrir því en boðaði þá að vonandi yrði lagt fram frumvarp með framtíðarsýn um málefni tónlistarnáms í landinu núna í haust, haustið 2014. Nú erum við komin fram í júní 2015 og hæstv. ráðherra kom í umræðuna í gær, sem var mjög gott og gagnlegt fyrir umræðuna, og sagði að hann boðaði að slíkt frumvarp kæmi fram næsta haust. Ég vil fyrst og fremst ítreka þetta í síðari ræðu minni um það mál sem við ræðum nú. Ég held að við öll sem höfum talað hér höfum lýst yfir stuðningi við málið. Það verður auðvitað að segjast með þeim fyrirvara að við verðum að treysta á að þetta sé í síðasta sinn sem við ræðum mál af þessu tagi og við fáum frumvarp með framtíðarsýn næsta haust. Ég skal vera síðasta manneskjan til að draga úr því að þessi mál séu flókin og kom ég aðeins inn á það í fyrri ræðu minni. Ég vil þó taka fram að þann 30. apríl 2013 var kynnt frumvarp að nýjum heildarlögum um starfsemi tónlistarskóla sem hafði þá verið í vinnslu í alllangan tíma. Þar var lagt til að sett yrðu ný heildarlög um starfsemi tónlistarskóla og samskipti ríkis og sveitarfélaga í þeim efnum. Rekstur tónlistarskóla hefur verið valkvætt verkefni sveitarfélaga og á ábyrgð sveitarfélaganna og ákveðið var að leggja ekki til breytingu á því fyrirkomulagi. Hins vegar var lagt til að festa í sessi það fyrirkomulag sem hefur verið inni í þessu samkomulagi sem og að kveða með talsvert skýrari hætti á um starfsemi tónlistarskóla en gert er í gildandi lögum, sem eru auðvitað komin allnokkuð til ára sinna og taka ekki mið af þeirri þróun sem hefur orðið í almenna skólakerfinu. Enn fremur var gert ráð fyrir tilteknum lágmarkskröfum sem tónlistarskólar þyrftu að uppfylla og lagt til að þetta samkomulag yrði lögfest. Þetta hefur legið fyrir, annars vegar hvert hlutverk sveitarfélaga er í þessu, tillögur, og hvert hlutverk sveitarfélaga eigi að vera, hvert hlutverk ríkisins eigi að vera, hvernig eigi að standa að stofnun og rekstri tónlistarskóla og skipuleggja tónlistarnám. Þótt ég taki fram að mér auðnaðist ekki að leggja slíkt frumvarp fram á þinginu, ég kynnti það í raun og veru undir lok þingvetrarins 2013, veldur það mér vonbrigðum að þessi vinna hafi þá ekki haldið áfram. Nú eru liðin rúmlega tvö ár síðan drög mín voru kynnt, sem voru unnin í ágætu samstarfi allra hagsmunaaðila, og það liggur í raun fyrir út frá svörum hæstv. ráðherra hér í gær að slíkt frumvarp kemur í fyrsta lagi fram haustið 2015, en það var líka boðað haustið 2014. Við fengum aðeins að heyra þær hugmyndir sem verið er að vinna með hvað varðar nýtt frumvarp. Það liggur fyrir að þar eru boðaðar ákveðnar breytingar, sérstaklega hvað varðar hugmyndir um að sameina tiltekna sjálfstætt starfandi tónlistarskóla en halda þó um leið áfram að styrkja framhaldsnám í öðrum skólum. Það er auðvitað mjög mikilvægt að þessar hugmyndir komi hér fram og helst sem fyrst næsta haust þannig að þingið fái tíma til að kafa ofan í þetta mál, því að, herra forseti, undirstaðan fyrir tónlistarlífið í landinu er gott og öflugt tónlistarnám. Það sem við finnum sem fylgjumst með því starfi er að sú óvissa sem hefur staðið um rekstur tónlistarskólanna undanfarin ár hefur lamandi neikvæð áhrif á starf skólanna. Ég hef ekki heyrt betur en að við sem höfum tjáð okkur í þessari umræðu úr ólíkum flokkum, okkur sé öllum mjög annt um það að efla starfsemi þessara skóla. Hér hefur komið fram skilningur á mikilvægi þeirra fyrir tónlistarlífið í landinu og við getum ekki látið það um okkur spyrjast að þessi óvissa vari áfram. Þar er ábyrgð hæstv. ráðherra rík. Ég segi það hér í lok minnar síðari ræðu í málinu að það er mjög [[Forseti hringir.]]mikilvægt að við fáum fram þessa framtíðarsýn strax eftir þær tíu vikur [[Forseti hringir.]]sem eiga eftir að líða þangað til þing kemur saman aftur, herra forseti, svo að við getum farið að vinna að þessum málum og eyða óvissunni.
Herra forseti. Hv. þingmaður er þekkt fyrir gæsku sína í garð alls þess er hrjáð og smátt. En er umburðarlyndið ekki farið að ganga full langt þegar mér finnst hv. þingmaður nánast bera blak af hæstv. ráðherra fyrir að vera ekki kominn fram með þessa stefnu? Má ég í örstuttu máli leggja hann á mælikvarða hennar sjálfrar sem menntamálaráðherra í tíð síðustu ríkisstjórnar? Í miðri kreppu þegar sú ríkisstjórn þurfti að skera niður hvar sem hægt var að koma hnífi að til þess að afla fjár til að fylla upp í hroðalegt gat sem skapaðist í ríkisfjármálunum eftir bankahrunið, þá tók það hana þó ekki nema tæp tvö ár að leysa þennan hnút. Nú hefur hæstv. menntamálaráðherra, í tíð sem hans eigin ríkisstjórn lýsir sem einni mestu tíð hunangs og gósens, ja alveg frá því sögur hófust, ekki klárað vandamál sem var hlutfallslega mun smærra að vöxtum og hefur þó haft til þess tvö ár. Er það ekki full mikið af hv. þingmanni að halda heila ræðu án þess að vanda um við eftirmann sinn í starfi? Hv. þingmaður gerði aðeins að umræðuefni þá hugmynd sem hæstv. ráðherra lagði fram, en hún er algjörlega hálfköruð. Mundi hv. þingmaður vera ósammála mér þegar ég segi, eftir að hafa skoðað ræðu hæstv. ráðherra frá því í gær nokkuð náið, að um sé að ræða hugmynd sem leysi að engu leyti þennan vanda? Ég fæ ekki betur séð en þar sé um að ræða hágæðanám nánast á háskólastigi, með tengingu við menntaskólana og framhaldsskólana, þar sem þjappað er saman úrvalsnemendum sem eru að búa sig undir lengra nám á þessum sviðum. En hvernig á það að leysa þann fjárvanda sem blasir við í dag [[Forseti hringir.]]og birtist í því að tónlistarskólarnir vita ekki hvort þeir eiga fyrir launum um hver einustu mánaðamót og þar sem skólagjöld fara [[Forseti hringir.]]stöðugt hækkandi út af þessari óvissu? Hvað segir hv. þingmaður um það og tengingu við hugmynd hæstv. ráðherra?
Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson má ekki láta blíðlegt mæli mitt blekkja sig því auðvitað hef ég verið einstaklega gagnrýnin á þá stöðu sem er uppi í málefnum tónlistarskólanna, en ég get þó ekki annað en lýst skilningi á því að þetta verkefni hefur tekið langan tíma, ekki bara hjá núverandi hæstv. ráðherra, heldur líka hjá þeim sem á undan honum kom og þeim sem á undan mér kom í því embætti. Þannig að þann skilning stend ég alveg við. En auðvitað geta skólarnir ekki búið við þessa óvissu. Hvað varðar hins vegar það sem hv. þingmaður nefnir um framtíðarsýn hæstv. ráðherra þá get ég tekið undir að hún er mjög óljós. Eins og ég skil hana þá kallar hún á gríðarlegt aukafjármagn inn í framhaldsstigið, háskólastigið eða fjórða stigið sem á væntanlega eftir að skilgreina í lögum um tónlistarskóla þannig að það sé til samræmis við það sem hefur verið skilgreint í löggjöf um hina almennu skóla. Þá vinnu sem var komin mjög langt vorið 2013 hefði ég kosið að sjá kláraða fyrr og ég benti á að hæstv. ráðherra hefði sagt fyrir meira en ári að von væri á frumvarpi haustið 2014. Nú er komið vor 2015 og enn er von á frumvarpi, lengi von á því. Sé sú framtíðarsýn greind sem hv. þingmaður nefnir þá sé ég ekki annað en að þar væri boðað, herra forseti, að framhaldsnám í tónlist yrði stutt í ólíkum skólum í kringum landið sem og skólum á höfuðborgarsvæðinu, en aukinheldur yrði settur á laggirnar sameinaður skóli sem hefði sérstöku hlutverki að gegna. Ég veit, herra forseti, að maður á ekki að spyrja hv. þingmenn sem veita manni andsvar, en stenst þó ekki freistinguna að spyrja hv. þingmann hvort það hljóti a.m.k. ekki að vera eðlileg túlkun á orðum hæstv. ráðherra í gær.
Herra forseti. Hugsanlega hef ég meiri trú á hv. þingmanni en hún sjálf og met aðkomu hennar að þessu máli miklu betur en hún virðist gera að verðleikum. Hv. þingmaður tók við vandamáli sem beið hennar í ráðuneytinu á sínum tíma og það var nánast ókleifur hjalli miðað við þá erfiðleika sem þá voru uppi í samfélaginu og í ríkisfjármálum. En á tveimur árum leysti hún það og ekki bara það, þegar hún fór úr ráðuneytinu þá skildi hún eftir skapalón, nánast sjókort til lífhafnar í þessu máli. Hæstv. ráðherra í þessari tíð sem ég lýsti áðan, hunangstíð núverandi ríkisstjórnar, hefur haft tvö ár til þess að leysa þetta, hann hefur ekki gert það. Hann hefur lagt fram bæði árin sem hann hefur setið í embætti þingmálaskrá þar sem hefur verið að finna endurskoðun, gott ef það var ekki heildarendurskoðun á málefnum tónlistarmenntunar í landinu. Nú er hann kominn með hugmynd sem ég vil taka algjörlega skýrt fram að er, eftir því sem ég skoða hana betur, flott hugmynd, en hún er viðbót. Þessi hugmynd er viðbót við núverandi tónlistarnám, kærkomin viðbót. Sannarlega er gott að fá það sem ég hef skilgreint sem tónlistarnám á háskólastigi. Hv. þingmaður kallar það fjórða stigið og ég veit að það er til sem óskilgreint en loðið hugtak hjá nokkrum tónlistarskólum, því eftir er að útfæra það. En þetta kallar á viðbótarfjármagn. Af því hv. formaður fjárlaganefndar Vigdís Hauksdóttir gekk hér um sali þvert áðan þá ætla ég að það verði gríðarlega erfitt að fá til viðbótar fjármagnið sem þarf til að leysa það vandamál sem hér er undir, þau hundruð milljóna sem ég vil fullyrða að fullskapaður skóli eins og hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]lýsti hér í gær hlýtur að kosta. Sú hugmynd leysir ekki þennan vanda.
Herra forseti. Það liggur fyrir að ástæða þessa máls er auðvitað ekki síst örðug fjárhagsstaða tónlistarskóla í Reykjavík. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður nefndi í fyrri ræðu sinni í kvöld að þar höfum við séð fram á til að mynda hærri skólagjöld á nemendur, þróun sem skólastjórar þessara skóla eru allsendis ekki sáttir við því það gerir það að verkum að færri nemendur hafa hreinlega tök á því að sækja nám í þeim. Þannig að ég get ekki annað en tekið undir þann skilning og mér heyrist við hv. þingmaður vera sammála um að þörf er á auknum fjármunum, bæði í fyrirkomulag tónlistarnáms eins og það er núna en ekki síður ef ætlunin er að fara að gefa í. Sú framtíðarsýn sem hæstv. ráðherra lýsti í gær finnst mér allrar athygli verð, en það er framtíðarsýn sem kostar fjármuni, ekki síst af því að við erum auðvitað með háskólanám í tónlist innan Listaháskóla Íslands. Og hvernig er staða hans eftir niðurskurð undanfarinna ára? Listaháskóli Íslands hefur nú ekki riðið feitum hesti frá fjárlögum, herra forseti, og hefur ekki hlotið neinar aukafjárveitingar að ráði þegar við höfum rætt háskólamál í fjárlögum. Við þurfum að horfa heildstætt á allt ferli tónlistarmenntunar. Það þarf að gerast í samspili ríkis og sveitarfélaga. Við þurfum að horfast í augu við það að bara það að festa það fyrirkomulag í sessi sem var mín tillaga á sínum tíma í frumvarpinu sem var kynnt vorið 2013 kostar ákveðna fjármuni. Þar hefur ríkið lagt til fjármuni eins og hér hefur komið fram í umræðunni. En hvað ef við ætlum að fara að bæta við það fyrirkomulag? Þeim spurningum þarf auðvitað að svara. Þess vegna ítreka ég það að þessar tillögur þurfa að koma hér inn ekki seinna en [[Forseti hringir.]]fyrir miðjan september 2015.
Forseti. Það fer gjarnan svo í umræðum af þessu tagi að fólk sé svolítið á sama stað, ef það má orða það þannig. Ég vil halda áfram með þessar upplýsingar eða hugmynd sem við heyrðum af þegar við fengum þetta litla frumvarp, ef ég má leyfa mér að kalla það það, um að bjarga tónlistarskólunum fram að áramótum. Þá berast okkur til eyrna og í blöðum og við þingmenn fáum líka upplýsingar um það í pósti að það séu miklar hugmyndir uppi um að breyta kerfinu og koma á fót sérstöku háskólastigi fyrir afburðanemendur, ef svo mætti kalla. Ekki ætla ég frekar en ræðumenn á undan að setja mig upp á móti því, en hlýtur það ekki líka - mig langar að spyrja hv. þingmann vegna þess að hún þekkir vel til þessara hluta - að vera komið að því að farið verði með tónlistarnám eins og aðrar námsgreinar í skólum þannig að sveitarstjórnarstigið beri einfaldlega ábyrgð á grunnskólakennslu og ríkið á framhaldsskólakennslu, eins og mér skilst að Reykjavíkurborg túlki þetta samkomulag enda er þar væntanlega miklu meira framhaldsnám í boði en í flestum öðrum sveitarfélögum?
Herra forseti. Það hefur legið fyrir af minni hálfu allt frá því ég gegndi embætti ráðherra að ég hef ekki verið sammála túlkun Reykjavíkurborgar á samkomulagi ríkis og sveitarfélaga enda hefur lögum um tónlistarskóla ekki verið breytt. Ábyrgðin á verkefninu liggur hjá sveitarfélögum. Fram hjá því er ekki hægt að horfa. Ég hef hins vegar sagt að mér hefði fundist eðlilegt að við skoðuðum þessa skiptingu. Upphaflega var skoðun mín sú að það væri eðlilegast að ríkið tæki ábyrgð á framhaldsstiginu, eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir nefndi, og sveitarfélög sæju um leik- og grunnskólastig. Það var niðurstaða mín eftir að hafa skoðað þetta mál með sveitarfélögum, hagsmunaaðilum, tónlistarskólum, kennurum og skólastjórum að sú framkvæmd yrði of flókin því að við erum með fjölmarga skóla sem eru með öll stig innan borðs. Það hefði í raun og veru kallað á að ríkið tæki yfir hluta rekstrar mjög margra eininga, sem ég taldi ekki hagkvæma leið. Tillagan sem ég kynnti á sínum tíma var því sú að það samkomulag sem við ræðum núna yrði fest í lög með þeim hætti að þar yrði hreinlega fest í lög hvernig fjárstuðningi ríkisins yrði háttað, að framlagið skyldi renna til kennslukostnaðar við söngnám í mið- og framhaldsnámi og hljóðfæranámi í framhaldsnámi, að viðbættu álagi fyrir stjórnunarkostnað, tekið skyldi mið af áætluðu kennslumagni og kjarasamningum sem Samband íslenskra sveitarfélaga gerði við stéttarfélög tónlistarskóla á hverjum tíma og ríkið og Samband íslenskra sveitarfélaga mundi gera með sér samkomulag til fimm ára í senn um fjárstuðning ríkisins til sveitarfélaga samkvæmt lögum þessum í samræmi við opinbera fjármálastefnu. Sveitarfélög skyldu hins vegar tryggja að framlag samkvæmt þessari málsgrein mundi fjármagna kennslu þeirra nemenda sem væru innritaðir í viðurkennda tónlistarskóla án tillits til búsetu. Við lögðum í raun og veru til að hlutverk ríkis [[Forseti hringir.]]og sveitarfélaga yrðu skilgreind með lögum þannig að við værum ekki með þessa [[Forseti hringir.]]túlkunaróvissu.
Virðulegi forseti. Þetta er eins og margt annað flóknara en það virðist í fyrstu. Ég skil að þetta geti verið erfitt vegna þess að skólarnir kenna mismunandi stig. Það sem ég er að hugsa er að hættan við þær hugmyndir sem hæstv. menntamálaráðherrann setti fram hér í gær er sú að framhaldsskólastigið verði svolítið út undan vegna þess að við ætlum að koma inn með háskólastig og skóla fyrir afburðanemendur, sem ég er mjög hlynnt eins og komið hefur fram, en það hlýtur að kosta mikla peninga. Ég velti því líka fyrir mér, virðulegur forseti, og skil það þegar hv. þingmaðurinn segir að sveitarfélögin beri ábyrgð á rekstri tónlistarskólanna, en síðan koma þingmenn og segja: Það þarf að flytja þetta frumvarp vegna þess að Reykjavík túlkar þetta einhvern veginn öðruvísi en aðrir. Er það ekki viðurkenning á því að Reykjavíkurborg hafi töluvert til síns máls ef þetta er í annað eða þriðja skipti sem er verið að flytja hér tillögu um að brúa það bil sem upp á vantar? Ég læt það fara svolítið í taugarnar á mér að þingmenn komi hingað upp og segi að við þyrftum ekkert að vera að þessu ef Reykjavíkurborg túlkaði ekki hlutina öðruvísi en aðrir. Mér sýnist þetta vera viðurkenning á því að Reykjavíkurborg [[Forseti hringir.]]hefur aðra stöðu í þessum málum en [[Forseti hringir.]]önnur sveitarfélög.
Herra forseti. Ég lít svo á að þetta mál snúist ekki um túlkun ólíkra sveitarfélaga á stöðunni heldur um það að framlengja samkomulag ríkis og sveitarfélaga vegna þess að framtíðarsýn liggur ekki fyrir. Fyrirkomulag um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga hefur ekki verið lögfest. Eins og ég sagði áðan þá hef ég ekki verið sammála túlkun Reykjavíkurborgar en tek það á mig að þegar samkomulagið var undirritað var boðað að þessi skipting yrði skýrð í nýjum lögum um málefni tónlistarskóla. Það frumvarp lá fyrir. Þó að hv. þm. Össur Skarphéðinsson telji að ég geri of lítið úr mínu framlagi í því þá hefði ég gjarnan viljað ljúka því fyrr, en ég sé í raun og veru enga skýringu á því af hverju því máli hefur ekkert miðað síðan í þau tvö ár sem það frumvarp hefur legið fyrir, svo það sé sagt. Það er alveg rétt, svo að við gætum allrar sanngirni, að staða tónlistarnáms í Reykjavík er frábrugðin öðrum sveitarfélögum, ekki síst vegna þess að þetta er höfuðborg og ekki síst vegna þess að í Reykjavík hefur verið það fyrirkomulag að tónlistarskólar eru sjálfstætt starfandi vegna þess að hlutverk þeirra hefur verið annað en í smærri sveitarfélögum þar sem algengt er að sveitarfélögin reki þá. Það hefur auðvitað aukið flækjustig þegar kemur að hagnýtum spurningum um yfirsýn yfir nemendabókhald og annað að fjöldinn allur af sjálfstætt starfandi skólum skapar mikla flóru í tónlistarnámi, en gerir það að verkum að samskipti sveitarfélagsins við þessa skóla er annað þar sem sveitarfélagið rekur sjálft skólana. Það er hluti af vandanum. Á sínum tíma þegar við ræðum þennan túlkunarvanda var framlag ríkisins til málsins að sumu leyti vanáætlað vegna þess að yfirsýn yfir nemendafjöldann á framhaldsstigi var ekki nægjanlega góð. Á móti kemur að beint í kjölfar samkomulagsins gerðu sveitarfélögin nýja kjarasamninga við tónlistarkennara sem skapaði auðvitað vanda þegar [[Forseti hringir.]]framlagið miðaðist við fyrri kjarasamninga. Þetta eru mál sem þarf að leysa. [[Forseti hringir.]] Herra forseti. Svo ég fái aðeins að syndga upp á tímann þá var eitt af því sem lagt var til í frumvarpinu sérstök samráðsnefnd um málefni tónlistarskóla þar sem ríki, sveitarfélög og skólar áttu að eiga aðila, þannig að alþingismenn þyrftu ekki að ræða atriði á borð við þessi í umræðum á þinginu.
Herra forseti. Þessi umræða hefur verið ákaflega fróðleg, ekki síst vegna þess að hún skilaði okkur hingað inn á fjörur þingsins hæstv. menntamálaráðherra sem fór yfir hugmyndir sínar. Ég kem að þeim síðar í ræðu minni. Hér hafa menn aðeins drepið á eðli reddingarinnar sem er í þessu frumvarpi. Það birtist með ýmsum hætti. Í fyrsta lagi því að þetta er mál sem rekið hefur á reiða ráðuneytisins í tvö ár og er óleyst. Í öðru lagi er spegilmynd reddingarinnar sú staðreynd að sóttir eru peningar í alls óskylt ráðuneyti, í alls óskyldan málaflokk, teknar 30 milljónir úr varasjóði húsnæðismála. Það er sjóður sem átti að fara, ef ég man rétt, til þess að standa straum af eða létta undir með sveitarfélögum vegna kostnaðar þeirra af vannýttum félagslegum íbúðum. Maður veltir fyrir sér: Af hverju varasjóður félagslegra húsnæðismála? Hvers vegna í ósköpunum ekki eitthvað annað eins og til dæmis stofnverndarsjóður íslenska hestsins? Þar var þó fullt af peningum. Ég minnist þess þegar ég rannsakaði það mál fyrir 10 árum síðan að þá voru 50 milljónir í þeim sjóði ekki nýttar og misstum við þó, herra forseti, litförótta graddann úr landi til Þýskalands, sem aldrei skyldi verið hafa. Það er önnur saga. Lausn ráðherrans virðist vera tvenns konar: Annars vegar að bjarga málum til bráðabirgða með því að reiða sig á hjálpsemi og samstöðu þingmanna allra flokka til þess að bjarga stöðunni gagnvart tónlistarskólum, en hún er í slíku öngstræti að skólarnir vita ekki þegar dregur að mánaðamótum hvort þeir hafi peninga til þess að greiða laun kennara. Hún birtist líka í síhækkandi skólagjöldum nemenda, óvissu um valkosti við nám og færri valkostum að sjálfsögðu. Svona er staðan. Þetta ætlaði hæstv. ráðherra að leysa til bráðabirgða upp á náð hv. allsherjar- og menntamálanefndar með því frumvarpi sem við styðjum öll og ég mun greiða atkvæði með. Hins vegar ætlaði hæstv. ráðherra að koma hér með frambúðarlausn. Hann hefur núna tvö ár í röð lagt fram þingmálaskrá þar sem fram kemur að heildarendurskoðun á málefnum tónlistarmenntunar í landinu verði meðal mála hans. Það mál hefur ekki komið fram enn þá. En hæstv. ráðherra var nánast dreginn hingað á axlaböndunum af hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, formanni þingflokks sjálfstæðismanna, í umræðunni í gær þegar þingmenn kröfðust þess að hann kæmi og greindi frá hugmyndum sem verið hafa á hljóðbergi hér og hvar og hæstv. ráðherra hefur reifað alls staðar annars staðar en hér. Honum til hróss ber þó að segja að hann lagði fram hugmyndir sínar nokkuð ítarlega. Ég hef skoðað þær eins og hægt er á grundvelli ræðu hæstv. ráðherra frá í gær. Ég komst að þeirri niðurstöðu að hugmyndin er mjög góð. Hún felur í sér fjórða stigið í tónlistarmenntun. Í reynd felur hún í sér að mínu mati eins konar háskólanám í tónlistarmenntun hér á landi. Þá hugmynd styð ég. Hún felur það í sér að þar er verið að þjappa saman afburðanemendum hvaðanæva að af landinu og bjóða þeim upp á hágæðamenntun áður en þeir halda til lengra náms í útlöndum vegna þess að þeir hafa kosið í krafti sérstakra hæfileika að gera tónlist að framtíðarstarfi. Jafnframt kom fram í máli hæstv. ráðherra að sérstök tenging er við mennta- og framhaldsskóla landsins. Það er fín hugmynd. Hún mun örugglega skjóta styrkum stoðum undir tónlistarlífið á Íslandi. Hún mun leiða til þess, ef henni verður einhvern tímann hrint í framkvæmd, að tónlistarlíf á Íslandi glæðist og við munum að öllum líkindum eignast fleiri Víkinga, fleiri afburða Íslendinga á sviði tónlistar. Herra forseti. Það er hængur á þessu máli. Hann er sá að það leysir með engu móti þann fjárhagslega vanda sem tónlistarmenntun í landinu býr við í dag og við höfum verið að ræða hér í dag og í gær. Þvert á móti er líklegt að akademía af þessu tagi muni kosta miklar fjárhæðir. Ég slæ á að það geti ekki verið undir nokkrum hundruðum milljóna. Með öðrum orðum, hin góða hugmynd hæstv. ráðherra mun leiða til þess að kallað verður eftir meira fé. Ekkert af þessu mun bjarga fjárhagsvanda tónlistarskóla á landsbyggðinni og alls ekki hér í Reykjavík eða á höfuðborgarsvæðinu. Hugmynd hæstv. ráðherra er fín, en hún kemur þessu máli ekki við, því miður, hún leysir engan vanda.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um veitingu ríkisborgararéttar, sem venja er að flytja hér bæði að vori og eins á haustþingi. Nefndin hefur farið yfir þær umsóknir sem okkur bárust með hefðbundnum hætti og leggur til að 32 einstaklingum verði veittur ríkisborgararéttur að þessu sinni. Nefndinni bárust alls 47 umsóknir um ríkisborgararétt á þessu vorþingi.