Hæstv. forseti. Ég kveð mér hér hljóðs af því að í gær mælti hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir fyrir frumvarpi sínu um afnám laga um orlof húsmæðra. Frumvarpinu var vísað til allsherjar- og menntamálanefndar en lög þessi heyra undir félags- og húsnæðismálaráðherra. Mig langar til að spyrja hæstv. forseta hvaða rök hafi legið fyrir því að senda málið ekki til velferðarnefndar. Mig langar líka að spyrja hæstv. forseta hvort ekki sé á þingfundaskrifstofu farið yfir það áður en mælt er fyrir málum hvert þau eigi að fara. Hérna er hreinlega verið að nema lögin úr gildi þannig að það er nokkuð afdráttarlaus aðgerð. Svo kunna að vera stærri mál fram undan þar sem mjög óheppilegt er að hægt sé að vísa málum bara þangað sem hver og einn telur henta hverju sinni.
Reynt er að fara eftir reglum varðandi verkefni nefnda þegar verið er að vísa málum til einstakra nefnda. Forseti hefur í sjálfu sér ekki skoðað þetta tiltekna mál sérstaklega en mun nú gera það en vill þó taka fram að það ræðst í raun og veru ekki af því hvaða ráðherra fer með málaflokk, heldur fer það eftir því hvaða verkefni heyra undir einstakar nefndir. Forseti mun kynna sér þetta mál betur til að geta farið yfir það með gleggri hætti efnislega.
Hæstv. forseti. Af því að hér er rætt um með hvaða hætti ég vísaði máli sem ég mælti hér fyrir til nefndar er rétt að taka fram að öllum var fullfært að koma í pontu og gera athugasemdir við það í gær. Um er að ræða mál sem ég tel varða jafnrétti og eiga fullt erindi til allsherjar- og menntamálanefndar.
Herra forseti. Fólk getur haft sínar skoðanir á því hvar mál eigi að vera. Það er orðin frekar þreytandi endurtekning hér að mál eru send þangað sem pólitísku vindarnir eru taldir blása rétt. Ég tel alls ekki svo vera í þessu tilfelli. Hv. þingmaður hefur fært rök fyrir því af hverju hún telji málið eiga heima í allsherjar- og menntamálanefnd. Ég vil bara benda á að það er mjög óheppilegt að ekki séu nokkuð fastar skorður á því hvernig með þessi mál er farið, að hafi þingfundaskrifstofa verið með aðra skoðun á málinu sé farið yfir það og jafnvel gefinn kostur á að greiða atkvæði um slíkt. Við erum ekki alltaf í salnum þegar málum er vísað til nefnda. Þetta mál gæti alveg eins heyrt undir sveitarstjórnarmál eða félagsmál.
Forseti vill af þessu tilefni segja að það heyrir til undantekninga að það sé ágreiningur um það í hvaða nefndir einstök mál fari. Þegar verið er að taka ákvörðun um það byggist það yfirleitt á tillögu þess sem mælir fyrir málinu. Þingfundaskrifstofa fer yfir það og auðvitað er horft til þeirra verkefna sem heyra undir einstakar nefndir þegar tekin er ákvörðun um hvert málum er vísað.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur og þakka hæstv. forseta fyrir að ætla að taka málið til skoðunar. Eins og ég og hæstv. forseti og nokkrir aðrir þingmenn munum gerðum við einmitt breytingar á þingskapalögum árið 2007. Áður fór fram sérstök atkvæðagreiðsla að lokinni 1. umr. að viðstöddum meiri hluta þingmanna þar sem menn tóku afstöðu til þess með formlegum hætti í hvaða nefnd málið ætti að ganga, en frá 2007 hafa mál gengið sjálfkrafa. Ég held að einmitt vegna þess að ýmis sjónarmið geta verið um það hvar mál eigi best heima, og þau geta út af fyrir sig átt heima í tveimur eða þremur nefndum, þá fari best á því að forsetinn og þingið sjálft hafi sjónarmið um það þegar mælt er fyrir máli og ef þau eru önnur en flutningsmanna séu þau mál sérstaklega skoðuð og tekin afstaða til þess.
Forseti vill taka fram að það hefur komið fyrir að þingfundaskrifstofa og forseti hafa gert athugasemdir við hugmyndir sem uppi hafa verið um vísun mála. Þá hefur þeim athugasemdum verið komið á framfæri og jafnan nánast án undantekninga hefur tekist að leysa úr því. Forseti vill árétta það sem hann sagði hér áðan að það heyrir til undantekninga að ágreiningur sé um það hvert eigi að vísa málum en forseti hafði ekki kynnt sér þetta mál sérstaklega og vildi þess vegna gefa sér tóm til þess. Í því felst í sjálfu sér ekkert fyrirheit um að forseti komist að annarri niðurstöðu en afgreidd var með þessu máli í gær.
Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, utanríkisráðherra, innanríkisráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra.
Virðulegi forseti. Í gær var okkur kynnt niðurstaða hv. þm. Brynjars Níelssonar sem hafði verið falið, af hálfu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að gera athugun á ásökunum sem settar höfðu verið fram varðandi skil milli nýju og gömlu bankanna. Sú niðurstaða liggur fyrir og felur í sér að að hans áliti hafi ekki verið beitt svikum eða blekkingum til hagsbóta fyrir erlenda kröfuhafa, ekki farið á svig við lög. Hann bendir á að skuldastaða ríkisins væri nokkur hundruð milljörðum verri ef upphafleg leið hefði verið farin og þjóðin væri ófær um að afla gjaldeyris til greiðslu útgefinna skuldabréfa til slitabúanna og þar af leiðandi hefði áhætta ríkisins af þeirri leið sem upphaflega var ætlunin að fara verið umtalsverð. Hæstv. forsætisráðherra hefur tekið djúpt í árinni varðandi þetta mál og hefur sagt í viðtölum við Morgunblaðið að ásakanirnar gefi sterklega til kynna að menn hafi gengið mjög langt í að snúa við niðurstöðu sem komin var sem hefði verið miklu hagstæðari almenningi í þeim eina tilgangi að þóknast kröfuhöfum bankanna. Hæstv. forsætisráðherra sagði jafnframt í viðtali við Bylgjuna að það væri við fyrstu sýn býsna sláandi að sjá hversu langt menn gengju, ekki aðeins í því að líta fram hjá tækifærinu til að vinna í þágu almennings, heldur að koma í veg fyrir að tækifæri yrði nýtt - þegar meira að segja Fjármálaeftirlitið er búið að ganga frá stofnsamningum inn í bankana að menn fari þá í að vinda ofan af því, menn hafi fundið leiðir til að fara fram hjá neyðarlögunum, sagði hæstv. forsætisráðherra líka. Hann var spurður: Eru það ráðherrar og opinberir starfsmenn sem þar hafa verið að verki? Já, það lítur út fyrir það, sagði hæstv. forsætisráðherra, og sagði að þinginu bæri að láta fara fram rannsókn á þessu og hann muni ganga eftir því að það verði gert. Í ljósi þessara stóru orða hæstv. forsætisráðherra og stórra orða þingmanna Framsóknarflokksins um þetta mál hér á síðustu vikum vil ég því spyrja hæstv. forsætisráðherra hver afstaða hans sé í málinu þegar fyrir liggur skýrsla hv. þm. Brynjars Níelssonar.
Virðulegur forseti. Ég er sammála því mati hv. þm. Brynjars Níelssonar að tilefni sé til að kanna þessi mál áfram, tilefni sé til að rannsaka þau á nákvæmlega sama hátt og ég hef áður lýst því að tilefni væri til slíks. Ég hef ekki fullyrt að lög hafi verið brotin í þessu samhengi. Ég varð hins vegar mjög var við það að hv. fyrirspyrjandi og samherjar hans vildu mjög fljótlega snúa umræðunni upp í spurninguna um lögbrot eða ekki vegna þess að þeir treystu sér ekki í umræðuna um það sem þetta snýst raunverulega um, pólitískar ákvarðanir, rangar og skaðlegar pólitískar ákvarðanir, ákvarðanir sem miðuðu að því að koma til móts við kröfur kröfuhafa bankanna. Það þarf ekki að líta til þeirra gagna sem Víglundur Þorsteinsson lagði fram til að fullyrða þetta. Það nægir að vitna beint í skýrslu fyrrverandi fjármálaráðherra um endurreisn bankanna, skýrslu sem var laumað hér inn í þingið daginn fyrir páskafrí árið 2011. Þar segir, með leyfi forseta: „Eftir því sem tíminn leið frá falli bankanna fór óánægja kröfuhafa gömlu bankanna, ekki síst þeirra erlendu, vaxandi. Sjónarmið þeirra var að lagt væri upp með áætlun sem væri einhliða, ekki væri gætt sjónarmiða þeirra og því yrðu þeir óhjákvæmilega að leita réttar síns hjá þar til bærum yfirvöldum. Þrátt fyrir að þetta sjónarmið væri ekki réttmætt var orðið ljóst í ársbyrjun 2009 að gera yrði breytingar á upprunalegum áætlunum um endurreisn bankanna.“ Með þetta í huga ákvað ríkisstjórnin í febrúar 2009 að koma á formlegum samningaviðræðum milli nýju bankanna og ríkisins sem eigenda annars vegar og skilanefnda og kröfuhafa bankanna hins vegar. Svo er því lýst hver hafi verið markmið fulltrúa ríkisins í þessum viðræðum og tekið fram að það hafi verið að sætta kröfuhafa bankanna þannig að þeir gætu betur við unað.
Virðulegi forseti. Það er forsætisráðherra Íslands sem hefur staðhæft í fjölmiðlaviðtali að það sé sláandi að menn hafi komið í veg fyrir að tækifæri yrðu nýtt og að menn hafi fundið leiðir til að komast fram hjá neyðarlögunum. Hann segir líka að að því hafi staðið ráðherrar og opinberir starfsmenn. Þetta eru auðvitað ásakanir sem hitta mjög marga fyrir. Hæstv. forsætisráðherra getur svo reynt að snúa endalaust út úr um það hvað mönnum hafi gengið til í samningum við kröfuhafa. Ég minni aftur á að það voru þáverandi seðlabankastjóri, leiðarljós lífs hans, og þáverandi fjármálaráðherra, sem 15. nóvember 2008 gáfu skýrt fyrirheit um að fram færi verðmat milli gömlu og nýju bankanna, nýtt verðmat, sem mundi ráða endurgreiðslum og gáfu skýrt loforð um að fullar endurheimtur kröfuhafa yrðu tryggðar. Það eru staðreyndir málsins. Virðulegi forseti. Mér finnst eðlilegt að fara fram á það [[Forseti hringir.]]við hæstv. forsætisráðherra að hann skýri [[Forseti hringir.]]frekar þau orð sín hvar farið var á svig við lög. Hvernig fundu menn [[Forseti hringir.]]leiðir til að fara fram hjá neyðarlögunum? [[Forseti hringir.]]
Virðulegur forseti. Eins og ég tók fram í fyrra svari er ég ekki að fullyrða að lög hafi verið brotin. Ég er að fullyrða að menn hafi tekið rangar og skaðlegar pólitískar ákvarðanir. Rétt eins og við framsóknarmenn bentum á það þá þegar í upphafi árs 2009 að til staðar væru tækifæri sem stjórnvöld væru ekki að nýta og ef þau nýttu tækifærin ekki þá væru þau að kasta miklum verðmætum á glæ, verðmætum sem gætu nýst og ættu að nýtast með réttu til að koma til móts við almenning í landinu, skuldara sem horfa nú upp á það að skuldir þeirra voru færðar til nýju bankanna með verulegum afslætti, tugprósenta afslætti, eins og nú hefur verið staðfest, en þeim í engu leyft að njóta góðs af því. Það er mjög sérkennilegt í þessu máli öllu að nú liggur fyrir staðfest að menn hafi gripið þarna inn í einhverja niðurstöðu sem virtist vera fyrirliggjandi af hálfu Fjármálaeftirlitsins í febrúar 2009. Af hverju er þetta sérkennilegt? Af ýmsum ástæðum, jú, en sérstaklega vegna þess að rétt fyrir kosningar, raunar kvöldið fyrir kosningar, árið 2009 kannaðist þáverandi fjármálaráðherra [[Forseti hringir.]]ekki við að fyrir lægi það verðmat sem spurt var um.
Virðulegi forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. forsætisráðherra sem leiðtoga ríkisstjórnarinnar vegna þeirrar umræðu sem orðið hefur í samfélaginu að undanförnu um skattstefnu og skattrannsóknir. Við höfum talsvert rætt um kaup á gögnum, í gær var fjallað um glufur í skattalöggjöfinni. Mig langar að beina spurningu til hæstv. forsætisráðherra í ljósi þess að hér er um að ræða stórt réttlætismál. Við búum í samfélagi þar sem almenningur greiðir sína skatta og skyldur, þar sem lítil og meðalstór fyrirtæki gera það líka en svo virðist vera sem einhverjir nýti sér glufur í skattalöggjöf til að leggja minna til samfélagsins sem er samt okkar sameiginlega verkefni að byggja upp. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra sérstaklega um það að á síðasta þingi var frumvarpi vísað til ríkisstjórnarinnar af hv. efnahags- og viðskiptanefnd, frumvarpi sem ég lagði fram um svokallaða þunna eiginfjármögnun sem snýst um það að félög sem eru með svokallaða þunna eiginfjármögnun, eru hátt skuldsett og hátt hlutfall af heildarfjármögnun þeirra kemur frá tengdum aðilum - þá snýst það um að þau vísa arðinum til að greiða lán til móðurfélaga sem eru staðsett í öðrum löndum þar sem skatthlutföll eru hagstæðari. Þetta er eitthvað sem mörg ríki heims hafa verið að taka á, OECD hefur bent á að þarna þurfi ríki heimsins að samræma löggjöf sína. Hið sama hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gert hér á landi. Þetta frumvarp lagði ég fram og hv. efnahags- og viðskiptanefnd skrifaði öll undir að þetta væri mjög mikilvægt og jákvætt markmið, þetta frumvarp þyrfti að verða að lögum og helst á haustþingi 2014 en einhver lagatæknileg atriði þyrfti að kanna af hálfu stjórnsýslunnar áður en það gæti orðið. Nú rek ég augun í að þetta mál er hvergi á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar þó að málinu hafi verið vísað til hæstv. ríkisstjórnar. Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra sem verkstjóra ríkisstjórnarinnar [[Forseti hringir.]]hvort hann telji ekki rétt að þessu máli verði lokið og það lagt fram hér á þessu þingi.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða hér um tiltekin mál tiltekinna fyrirtækja enda hef ég ekki forsendur til þess. Ég vil þó taka skýrt fram að ég tel að ég og hv. fyrirspyrjandi séum sammála um að stefna beri að því að hámarka skatttekjur ríkisins af þeirri starfsemi sem hér fer fram. En þar er að ýmsu að hyggja, meðal annars því að ríkið má ekki skattpína fyrirtæki að því marki að menn veigri sér við að fjárfesta á Íslandi. Að því sögðu er mjög mikilvægt að sú starfsemi sem hér á sér stað skili sem mestu til samfélagsins. Það er hins vegar óhjákvæmilegt að setja þetta í samhengi við umræðu sem átt hefur sér stað undanfarin ár um erlenda fjárfestingu þar sem við framsóknarmenn höfum bent á að þó að erlend fjárfesting væri vissulega mikilvæg og eftirsóknarverð, og við legðum okkar af mörkum til að reyna að ýta undir hana, hefði hún þó ákveðna galla sem ekki væri að finna í innlendri fjárfestingu. Þegar við höfum reynt að benda á þetta höfum við stundum verið sakaðir um að vilja loka landinu, eins fráleitt og það kann að virðast, en einn af göllunum við erlenda fjárfestingu er einmitt sá að eðli málsins samkvæmt, virðulegi forseti, og ekkert hægt að setja út á það, vilja erlendu fjárfestarnir ná fjárfestingu sinni til baka og það með vöxtum og mun betri vöxtum en þeir gætu fengið út úr því að leggja peningana inn á bankabók. Með öðrum orðum hefur erlend fjárfesting ýmis einkenni erlendrar lántöku. Það þarf að hafa í huga. Það þýðir ekki að erlend fjárfesting sé slæm, það þýðir bara að taka þarf þetta með í reikninginn. Það birtist okkur meðal annars í því að erlend fyrirtæki geta tekið lán hjá móðurfélögum en þau geta raunar tekið lán hjá banka og dregið afborganir af þeim frá skattstofni á sama hátt.
Virðulegi forseti. Svo að ég þýði svar hæstv. forsætisráðherra með mildum hætti þá vil ég skilja það sem svo að hann sé sammála því að það sé mjög mikilvægt að stoppa í þessar glufur, að það sé mjög mikilvægt að stoppa í þær glufur sem eru á skattkerfinu okkar sem gera að verkum að fyrirtæki geti með þessum hætti fært hagnað yfir til þess að greiða lán frá tengdum félögum sem er auðvitað bara ein aðferð til að koma honum úr landi. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra - hann sagði að hann vildi ekki tjá sig um einstök mál en samt sem áður gerði hann það í raun með því að segja að mikilvægt væri að tryggja þannig skattalaust umhverfi fyrir erlenda fjárfestingu að hagnaður skilaði sér til samfélagsins - hvað honum þyki þá um að þetta mál virðist vera fast uppi í fjármálaráðuneyti. Athygli mín var vakin hér á milli fyrirspurna og svarað með fyrirvara um að ekki sé von á þessu fyrr en í fyrsta lagi næsta vetur; ég spyr í ljósi þess að ég hef talað um að hér ætti að ríkja þverpólitísk sátt um að það væri forgangsatriði að búa okkar skattkerfi [[Forseti hringir.]]þannig úr garði að þar leggi allir af mörkum og þar sé stoppað í glufur.
Virðulegur forseti. Ég get svo sem ekki svarað spurningum um stöðu mála í fjármálaráðuneytinu en tek þó undir túlkun hv. þingmanns á orðum mínum að langmestu leyti um mikilvægi þess að stoppa í glufur en þó með þeim fyrirvara að við viljum ekki gera það á þann hátt að við lokum landinu og komum í veg fyrir erlenda fjárfestingu. Með öðrum orðum, við viljum hafa hér skattumhverfi sem hvetur til fjárfestingar og hámarkar með því ávinning samfélagsins af uppbyggingu sem á sér stað hérna. Ég vil ítreka það sem ég benti á áðan að fyrirtæki geta líka augljóslega tekið lán í erlendum bönkum og greitt þá af lánunum til þeirra banka og dregið frá skattstofni þannig að ekki er komið í veg fyrir erlendar lántökur með því að huga að samskiptum milli móðurfélags og dótturfélaga. En til að gera langa sögu stutta þá held ég að við hv. þingmaður séum sammála um mikilvægi þess að hámarka skatttekjur ríkissjóðs.
Virðulegur forseti. Svo virðist sem hæstv. forsætisráðherra hafi heyrt í einhverjum öðrum Brynjari Níelssyni en ég. Að minnsta kosti virðumst við hafa mjög ólíkan skilning á því sem var niðurstaða hans í hinu svokallaða Víglundarmáli. Það gæti kannski hafa hent hv. þm. Brynjar Níelsson að hafa borðað kjöt í útlöndum og skipt um persónuleika milli þess sem hæstv. forsætisráðherra heyrði í honum og ég. Mér fannst hann hafa komist að þeirri niðurstöðu að það væri útilokað að taka undir sjónarmið Víglundar og að ekkert benti til svika og blekkinga við endurreisn bankanna. Svo kemur hæstv. forsætisráðherra í ræðustól og segir að hann sé sammála þeirri niðurstöðu hv. þingmanns að rannsaka þurfi málið áfram. Eins og kunnugt er lagði Víglundur fram gögn sem hann sagði sanna víðfeðmt samsæri þar sem stjórnmálamenn, embættismenn ráðuneyta og Fjármálaeftirlitið hefðu framið stórfelld lögbrot við endurreisn bankanna eftir hrun. Þannig hefðu þrotabúum bankanna verið afhentar eignir þeirra á hrakvirði. Þeir sem hafa eitthvert fréttaminni töldu sig hafa heyrt þessar upplýsingar áður en nú bar svo við að hæstv. forsætisráðherra sagði þetta sláandi tíðindi, þau væru mjög alvarleg og þörfnuðust rannsóknar. Í fjölmiðlum í dag er spurt hvort ekki sé ástæða fyrir hæstv. forsætisráðherra til að biðjast afsökunar á því að hafa gefið þessum ásökunum byr undir báða vængi vegna þess að í þessu fælust svo alvarlegar ásakanir. Hæstv. forsætisráðherra virðist vera hér við sama heygarðshornið og því hlýtur maður að spyrja: Með hvaða hætti telur hann að eigi að rannsaka þessar ásakanir frekar? Hvar á sú rannsókn að fara fram? Er þetta að mati hæstv. forsætisráðherra tilefni lögreglurannsóknar? Á að skipa sérstaka rannsóknarnefnd á vegum þingsins? Mér leikur hugur á að fá að heyra nánar um hugmyndir hæstv. [[Forseti hringir.]]forsætisráðherra í þessum efnum.
Virðulegur forseti. Hér er að mestu leyti um að ræða fyrirspurn sem ég svaraði áðan og þess vegna verður hv. þingmaður að láta sér að mestu leyti sama svar duga. Hv. þm. Brynjar Níelsson tók fram að hann teldi tilefni til að rannsaka þessi mál áfram þótt hann teldi að samkvæmt eigin skoðun hefðu lög ekki verið brotin. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að mínu mati hefur þetta mál ekki snúist fyrst og fremst um það heldur þær pólitísku ákvarðanir sem voru teknar á sínum tíma sem leiddu til þess að það svigrúm sem varð til að koma til móts við íslenskan almenning, með því að færa niður skuldir fólks eða íslensk fyrirtæki til að rétta stöðu þeirra, var ekki nýtt. Það hefur nú skilað sér í uppsöfnuðum tæplega 300 milljarða kr. hagnaði nýju bankanna frá því að þessar ákvarðanir voru teknar. Hvernig varð þessi hagnaður upp á 300 milljarða kr. til? Að langmestu leyti að því er virðist, þó að ástæða sé til að skoða það í samhengi við þetta, með því að uppfæra mat á eignum sem höfðu verið færðar yfir í nýju bankana með verulegum afslætti rétt eins og við framsóknarmenn bentum á þegar í byrjun árs 2009 þegar tækifæri var til, og ekki bara tækifæri eins og ég nefndi áðan heldur nauðsyn, fullkomlega réttlætanleg nauðsyn, á að leyfa almenningi í einhverju að njóta þeirra afskrifta sem farið höfðu fram á skuldum almennings á Íslandi. Ég tek undir með hv. þm. Brynjari Níelssyni um að það sé svo sannarlega tilefni til að skoða þetta mál áfram. Ég tek líka undir varfærni hv. þm. Brynjars Níelssonar varðandi fullyrðingar um lögbrot þó að lögmenn virðist greina á um það miðað við það sem hefur mátt lesa í fjölmiðlum og vefmiðlum. Pólitísku ákvarðanirnar og afleiðingar þeirra þegar menn máttu vita betur eru svo sannarlega eitthvað sem gefur tilefni til frekari athugunar.
Virðulegur forseti. Nú hendir það oft hæstv. forsætisráðherra að vera misskilinn í hinni svokölluðu umræðu þannig að það er mjög mikilvægt að við séum alveg á sömu blaðsíðu hvað þetta mál varðar og vitum þá hvað við erum að tala um. Ég las niðurstöðu hv. þm. Brynjars Níelssonar þannig að honum fyndist tilefni til þess að fara yfir lagarammann, skoða hvort gera þyrfti breytingar þar, skýra hluti o.s.frv. Ég heyrði ekki betur, a.m.k. fyrr í umræðunni, en að hæstv. forsætisráðherra teldi að það þyrfti að rannsaka þetta mál eitthvað sérstaklega. Það er auðvitað allt annað mál að fara yfir lagaumhverfið og sjá hvort hægt sé að bæta það. Það er það sem við gerum hér frá degi til dags. Er hæstv. forsætisráðherra að boða til einhverrar sérstakrar rannsóknar á þessu máli umfram það sem felst í því að fara yfir lagarammann?
Virðulegur forseti. Ég er ekki að boða rannsóknir í stíl við þær rannsóknir sem síðasta ríkisstjórn stóð fyrir eða boðaði og átti að fela í sér að refsa mönnum fyrir pólitískar ákvarðanir. Ég er bara að tala um að menn læri af reynslunni, dragi það fram í dagsljósið að þarna voru gerð mistök svoleiðis að menn geti þá unnið málin öðruvísi ef upp koma sambærilegar aðstæður síðar. Það hlýtur líka að vera ekki bara réttlætanlegt heldur mikilvægt að mati hv. þingmanns að þegar um svona mikla hagsmuni er að ræða - það liggur fyrir og þarf enga rannsókn til þess, það er hægt að glöggva sig bara á skýrslu fyrrverandi fjármálaráðherra eins og ég nefndi áðan - hlýtur það að vera tilefni til að leggja mat á þær ákvarðanir sem þýða núna, miðað við uppgjör stöðunnar eins og hún er í dag, að nýju bankarnir hafa hagnast um um það bil 300 milljarða [[Forseti hringir.]]frá því að þeir voru stofnaðir með þessum hætti, en almenningur hefur ekki fengið leiðréttingu sinna mála nema vegna þess að þessi ríkisstjórn gafst ekki upp á því að ná fram því [[Forseti hringir.]]réttlæti.
Herra forseti. Ég er að fá símtöl þessa dagana og tölvupóstsskeyti áhyggjufulls fólks sem stendur frammi fyrir því að það er ekki búið að fá endanlega úr skorið um útreikninga á leiðréttingunni sem ríkisstjórnin setti í gang. Nú rennur fresturinn á nauðungarsölu sem við samþykktum hérna í haust, 7. mál í þinginu, út 3. mars. Eins og kom mjög skýrt fram í nefndinni var áætlað að þessi útreikningur væri kominn fram í lok september og það þyrfti ákveðinn tíma, fram til 1. mars til að ljúka öllu, klára útreikninga ef einhver vafaatriði væru o.s.frv. Ef útreikningarnir yrðu kláraðir í lok september myndi ferlinu ljúka 1. mars. Nú voru útreikningarnir ekki kláraðir fyrr en 11. nóvember og enn þá er fólk sem hefur ekki fengið úrlausn sinna mála en var farið af stað í stöðvun nauðungarsala sem hæstv. innanríkisráðherra þá, Hanna Birna Kristjánsdóttir, fór í fyrir rúmu ári þegar hún stöðvaði allar nauðungarsölur. Þetta var gert á grundvelli þess að fólk hefði sótt um leiðréttinguna og gæti mögulega komið fjármálum sínum á réttan kjöl þegar það væri búið að fá hana. Þetta var markmiðið eins og hæstv. innanríkisráðherra sagði í fyrirspurn við 1. umr. um málið í haust, með leyfi forseta: „Þess vegna er þetta hluti af þeirri aðgerð er lýtur að leiðréttingunni og tækifærum fólks til að yfirfara fjármál sín á grundvelli þess. Það var uppleggið í byrjun. Þetta var liður í þingsályktunartillögu sem forsætisráðherra mælti fyrir í upphafi þessa þings.“ Það er ekki búið að tryggja það sem átti að tryggja með þessum lögum og það sem ég vil spyrja ráðherra er hvort ekki sé hægt að gefa frest um einn, tvo mánuði, eftir því sem hennar ráðuneyti metur að þurfi, til að klára þetta með sóma.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það er alveg rétt sem hann segir, það hefur tekið lengri tíma en menn áttu von á að reikna þessa hluti út. Það er líka þannig að þeir sem hafa hlotið útreikning hafa ákveðinn umþóttunartíma til að fara yfir hann og síðan kemur líka til þess að menn geti kært niðurstöðuna svo allt þetta tekur tíma. Það má segja að þetta hafi tekið lengri tíma en við gerðum ráð fyrir, ég tek undir það með hv. þingmanni, og nú er tíminn auðvitað knappur. Við erum komin inn í febrúar og 1. mars er handan við hornið. Þetta er eitt af því sem ég er að skoða þessa dagana, gera mér grein fyrir því hversu mikið umfangið er og hversu margir það eru sem eru nákvæmlega í þessari stöðu eða hversu líklegt það er að þetta náist á þeim tiltekna tíma sem eftir er. Það er nokkuð sem við erum að fara yfir í ráðuneytinu þessa dagana. Ef til þess kæmi að við þyrftum að grípa inn í málið mundum við gera það hratt, þetta er einföld lagasetning og ég geri ráð fyrir því að því yrði vel tekið í þinginu ef á þyrfti að halda. Ég er ekki komin að neinni niðurstöðu með það enn þá, þetta er enn á því stigi að við erum að gera okkur grein fyrir því hvernig málið stendur.
Herra forseti. Þá vil ég bara hvetja innanríkisráðherra til að ganga rösklega í það mál. Hún hefur sýnt síðan hún kom hingað til þings að hún er röggsöm. Hún gengur í málin þegar þau koma inn á borð til hennar og klárar þau. Því fyrr, því betra. Fólk er mjög áhyggjufullt um stöðu sína enda ekki skrýtið, þetta er dýrasta eign fólks, heimili þess og þetta gæti raunverulega forðað því frá því að missa eignina til þriðja aðila af því að þeir frestir sem hafa verið veittir hafa ekki verið frestir á nauðungarsölu beint, það var ekki síðast. Fyrst var það þannig en síðan var það frestun á lokaafhendingu. Ef þessi frestur rennur út í sandinn án þess að hann verði framlengdur og fólk hefur ekki fengið algjörlega niður á blað hvað það fær út úr leiðréttingunni getur það misst heimili sitt að ósekju og það er óafturkræft ef það missir það til þriðja aðila. Síðustu frestir þýddu bara að það var alveg á lokametrunum að missa það.
Virðulegi forseti. Ég hef ekki miklu við það að bæta sem ég sagði áðan, en vil að endingu þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu og halda mönnum við efnið. Leiðréttingin er gríðarlega mikilvæg og hefur verið atriði sem ríkisstjórnin hefur lagt mikla áherslu á.
Virðulegur forseti. Fyrir kosningar sagði hæstv. ráðherra mikilvægt að auka hagvöxt, lækka vexti, ná hundruðum milljarða af erlendum kröfuhöfum og losa gjaldeyrishöftin. Nú er kjörtímabilið hálfnað og hagvöxtur hefur minnkað, raunstýrivextir eru hærri en nokkru sinni frá hruni, enginn árangur hefur náðst í viðureigninni við kröfuhafana og gjaldeyrishöftin eru jafn klossföst og þau voru við kosningar. Þess vegna er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. forsætisráðherra um skýringar á þessu árangursleysi ríkisstjórnarinnar í öllum helstu málum í efnahagslífi þjóðarinnar. Verður hann ekki við viðurkenna að stjórnarstefnan er röng, að það hafi reynst rangar áherslur að lækka skatta á hina efnamestu en hækka neysluskatta eins og matarskatta á almenning, að það séu rangar áherslur hjá ríkisstjórninni að hafa ekki reynt að tryggja langtímakjarasamninga á vinnumarkaði heldur að hafa stefnt öllu í þær illdeilur á vinnumarkaði sem þar eru nú með þeirri óvissu sem því fylgir og með þeim töfum á fjárfestingum og framförum í atvinnu- og efnahagslífi þjóðarinnar sem því óhjákvæmilega fylgja? Hefur bægslagangur ríkisstjórnarinnar við að draga til baka aðildarumsóknina að Evrópusambandinu ekki sömuleiðis haft neikvæð áhrif? Hefur misvísandi málflutningur forsætisráðherra og fjármálaráðherra um erlenda kröfuhafa og markmið okkar í losun gjaldeyrishafta ekki spillt því máli verulega þar sem annar lýsir því yfir að óhjákvæmilegt sé að taka áhættu við losun hafta meðan forsætisráðherra segir að enga áhættu megi taka um lífskjörin í landinu við það? Meðan forsætisráðherrann segir eitt missirið að alls ekki megi ráðast í samninga við kröfuhafa sendir fjármálaráðherrann Lee Buchheit til viðræðna við slitastjórnir þrotabúanna strax á næsta missiri, [[Forseti hringir.]]þegar forsætisráðherra segir að þegar í janúar verði skref stigin í því efni segir fjármálaráðherra í júlí og þar fram eftir götum.
Virðulegur forseti. Eins og alltaf þegar hv. þingmaður kemur í ræðustól og byrjar að æpa var meira og minna allt sem hann sagði rangt. En ég þakka þó fyrir tækifærið til að fá að ræða árangur ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum vegna þess að hann er umtalsverður og meiri en menn hafa séð á svo skömmum tíma, a.m.k. í mjög langan tíma. Hagvöxtur á Íslandi frá því að ný ríkisstjórn tók við hefur verið með mesta móti ef litið er til Evrópulanda og útlit fyrir að á næsta ári verði hann líklega sá mesti í Evrópu. Við gætum jafnvel farið fram úr Noregi hvað það varðar. Frá því að ný ríkisstjórn tók við hafa orðið til milli 6 og 7 þús. ný heilsársstörf á Íslandi. Atvinnuleysi er komið niður í um það bil 3%. Verðbólgan hefur ekki haldist jafn lág jafn lengi í áratugi. Hvað varðar hins vegar vaxtastefnu Seðlabankans verður hv. þingmaður að beina fyrirspurnum til þeirrar stofnunar. Skattkerfisbreytingar sem ríkisstjórnin hefur ráðist í hafa verið til þess hannaðar að koma sérstaklega til móts við millitekjufólk og fólk með lægri tekjur og þannig voru breytingar á gjöldum og sköttum sem innleiddar voru með síðasta fjárlagafrumvarpi til þess fallnar að bæta sérstaklega stöðu fjögurra lægstu tekjutíundanna eins og kom fram og var rökstutt með skýrum útreikningum í gögnum fjármálaráðherra með fjárlagafrumvarpinu. Hvað varðar misvísandi málflutning veit ég ekki hvað hv. þingmaður á við. Fullyrðingar hans voru líka rangar. Lee Buchheit er þannig ekki í samningaviðræðum við kröfuhafa og ég kannast ekki við að hæstv. fjármálaráðherra hafi haldið því fram að sú væri raunin. Á heildina litið getur hv. þingmaður leyft sér að gleðjast yfir því að sú mynd sem hann reyndi að draga upp hér áðan er alröng.
Virðulegi forseti. Þegar þessi ríkisstjórn tók við árið 2013 var hagvöxtur rúmlega 3%. Hagstofan gefur 0,7% í fyrra en Seðlabankinn gefur þó 2% en hvort sem er er það minni hagvöxtur en var þegar ríkisstjórnin tók við. Stýrivextir eru liðlega 5% í innan við 1% verðbólgu. Raunstýrivextir hafa ekki verið jafn háir í landinu frá hruni. Tvær megináherslur forsætisráðherra fyrir kosningar voru að stækka kökuna og lækka vextina en hann gerir þveröfugt. Ef hann er svo sannfærður um að þetta sé allt saman svona gott og að hér drjúpi smjör af hverju strái, er þá nokkuð því til fyrirstöðu, hæstv. forsætisráðherra, að fallast á kröfur Starfsgreinasambandsins um 35 þús. kr. kauphækkun til hinna lægstlaunuðu? Eru þær ekki fyllilega réttmætar og eðlilegar fyrst það gengur svona vel eins og forsætisráðherrann heldur hér fram?
Virðulegur forseti. Eins og jafnan þegar hv. þingmaður spyr mig spurninga fer mest af svartímanum í að leiðrétta fullyrðingar hv. þingmanns. Hann bar hagvöxt ársins 2014 saman við hagvöxt ársins 2013 og eignaði síðustu ríkisstjórn hagvöxtinn 2013. Ef menn skoða hins vegar það ár kemur glögglega í ljós að allt í einu eftir stöðnun tók hagvöxtur kipp eftir að ný ríkisstjórn tók við á árinu 2013 [[Gripið fram í.]]og áhrifin af nýrri ríkisstjórn þar augljós í töflum yfir hagvaxtarþróun. [[Gripið fram í.]]Svo heldur hv. þingmaður áfram að eigna mér einhverja stefnu um vexti og að ég stýri stýrivaxtastefnu Seðlabankans. Hv. þingmaður mætti glöggva sig á þeim lögum sem Seðlabankinn starfar eftir. Þar sæi hann að ég hef enga aðkomu að ákvörðunum bankans um stýrivexti. Hvað varðar hins vegar stöðuna á vinnumarkaðnum og tækifærin til að auka kaupmátt enn - ég gleymdi að nefna það áðan, virðulegur forseti, að kaupmáttur á Íslandi hefur sjaldan, ef nokkurn tímann, aukist eins hratt og eftir að þessi ríkisstjórn tók við. Það eru svo sannarlega tækifæri til að halda áfram að auka [[Forseti hringir.]]þennan kaupmátt. [[Gripið fram í.]]Núna loksins eftir stöðnun, [[Forseti hringir.]]jafnvel hnignun síðasta kjörtímabils, geta [[Forseti hringir.]]launþegar vænst áframhaldandi kaupmáttaraukningar. [[Gripið fram í: … hnignun?]]
Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um heildstæða löggjöf um ívilnanir til nýfjárfestinga á Íslandi og byggist frumvarpið á lögum um ívilnanir frá árinu 2010. Markmiðið er að örva og efla nýfjárfestingu í landinu. Ég styð málið í heild sinni en minni á að fyrirvari minn gengur fyrst og fremst út á það að samhliða þessu frumvarpi liggi ekki fyrir frumvarp sem lögfesti almennar ívilnanir sem stuðli að nýfjárfestingarverkefnum í minni nýsköpunar- og sprotafyrirtækjum sem falla ekki undir þessa löggjöf. Ég hvet hæstv. iðnaðarráðherra til að hraða þeirri vinnu og ljúka henni sem fyrst svo við getum afgreitt slík lög.
Virðulegur forseti. Með þessu frumvarpi sem við greiðum nú atkvæði um eru tillögur starfshóps um breytingar á niðurgreiðslu til húshitunar settar algjörlega til hliðar. Þær tillögur voru kynntar í ríkisstjórn og í hv. fjárlaganefnd og atvinnuveganefnd snemma árs 2012 og þverpólitískur samhljómur var um þær. Hér er hins vegar farin sú leið að leggja meiri álögur á heimili og venjuleg fyrirtæki í þéttbýli, að því er virðist eingöngu til þess að hlífa stóriðjunni við að taka þátt í hinu mikilvæga samfélagslega verkefni að jafna raforkuverð í landinu og kostnað við húshitun. Samfylkingin getur ekki stutt þessa leið því að hún er ósanngjörn og auk þess er allt of hægt farið með frumvarpinu í að jafna húshitunarkostnað. Virðulegur forseti. Við munum styðja breytingartillögu frá 2. minni hluta en sitja hjá við afgreiðslu annarra tillagna.
Herra forseti. Við í 2. minni hluta atvinnuveganefndar leggjum til breytingu í þessu máli, að stórfyrirtækin, stóriðjan og þeir sem ekki eru innan dreifiveitna taki þátt í því að jafna dreifingu á raforku og niðurgreiðslu á jöfnun húshitunarkostnaðar. Umhverfis- og auðlindaskattur er nú lagður á raforku og heitt vatn. Þessi skattlagning á stórfyrirtækin rennur út um næstu áramót og við leggjum sem sagt til að sá skattur verði framlengdur og nýttur til þess að jafna kostnað við dreifingu á raforku og niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði. Þannig munu stórfyrirtækin líka taka þátt í þeirri samfélagslegu ábyrgð að jafna dreifingu á raforku- og húshitunarkostnað í landinu og gera það strax á næsta ári að þetta verði að fullu jafnað eins og við leggjum til hér.
Virðulegur forseti. Með þessu frumvarpi er stigið fyrra skrefið af tveimur til að leiða til lykta áratugalangt viðfangsefni sem margoft hefur verið fjallað um í þinginu í gegnum áratugina, um að jafna kostnað við dreifingu raforku milli dreifbýlis og þéttbýlis annars vegar og jafna húshitunarkostnað til þeirra sem búa á köldum svæðum. Þetta er fyrra skrefið. Það er verið að jafna dreifikostnaðinn milli þeirra sem eru notendur í dreifiveitunum. Stóriðjan er ekki notandi að dreifikerfinu. Stóriðjan borgar tengigjöld sín annars staðar. Breytingartillaga minni hlutans um að framlengja raforkuskatt sem síðasta ríkisstjórn setti á tímabundið er ekki sú leið sem farin er hér. Ef ætlun síðustu ríkisstjórnar hefði verið að hafa þann skatt varanlegan hefði hún haft kjörið tækifæri til þess í fjögur ár.
Virðulegur forseti. Hér er lagt til að halda áfram gjaldtöku sem í dag er á stóriðjuna í landinu. Í staðinn vill hæstv. iðnaðarráðherra leggja á nýjan sérstakan þéttbýlisskatt sem fyrir vikið verður margfalt hærri á heimilin í landinu og venjuleg fyrirtæki. Þetta er annar nýi skatturinn sem þessi hæstv. ráðherra kynnir hér á vorþinginu. Ég hélt að skattkerfið væri nógu flókið fyrir þó að ríkisstjórnin kæmi ekki sýknt og heilagt inn með nýja skatta til að flækja skattkerfið í því skyni að ná inn jafn miklum tekjum og hér eru annars vegar. Það er óskiljanlegt af hverju heimilin í landinu og fyrirtækin eiga að borga þann reikning sem stóriðjan hefur greitt hingað til.
Herra forseti. Hér leggjum við til, eins og komið hefur fram, að stóriðjan taki þátt í því samfélagslega verkefni að jafna húshitunarkostnað í landinu og taki þátt í niðurgreiðslu á dreifingu á raforku. Ef þetta verður ekki samþykkt horfum við upp á það að orkuverð hækki á mörgum stöðum á landsbyggðinni. Er það meining meiri hluta stjórnarþingmanna? Það mun hækka orkuverð á stöðum eins og Ólafsvík og Vestmannaeyjum og hjá minni iðnfyrirtækjum vítt og breitt um landið sem nota mikla raforku þar sem fjarvarmaveitur eru. Höfum við ekki talað um að reyna að jafna orkuverð og helst að ná því þannig niður sem fyrst? Með því að hafa þetta eingöngu innan dreifiveitna erum við ekki að því. Hér leggjum við til að stóriðjan taki þátt í þessari jöfnun og þar með getum við gert þetta hratt og fljótt.
Herra forseti. Kosturinn við það að fara þá leið sem minni hlutinn leggur til er sá að með því taka allir sem nota orku, rafmagn eða heitt vatn, til húshitunar þátt í jöfnuninni. Það eru ekki bara stórnotendur raforku sem þar með leggja sitt af mörkum heldur líka sá mikli meiri hluti landsmanna sem nýtur þeirra hlunninda að kynda hús sín með ódýru, heitu vatni. Það finnst mér svo borðleggjandi besta og sanngjarnasta fyrirkomulagið. Þetta er það öflugur tekjustofn að hann má næstum helminga miðað við núverandi áætlun. Ætli það væri ekki nóg að geta fært stóriðjunni þann gleðiboðskap að frá og með 2016 helmingaðist raforkuskatturinn eða svo til? Ég tel að bæði efnislega og líka út frá þessum almennu sjónarmiðum sé svo augljóst að þetta er betri leið og sanngjarnari en að leggja alla jöfnunina og þunga hennar á þá sem nota raforku í þéttbýli. Það er miklu þrengri markhópur til að standa að baki þessari jöfnun [[Forseti hringir.]]og það vantar ekkert nema viljann að mínu mati. En það má greinilega ekki anda á vissa aðila af hálfu núverandi ríkisstjórnar.
Virðulegur forseti. Reykjanesbær glímir við mikinn fjárhagsvanda. Samkvæmt upplýsingum sem KPMG hefur tekið saman var hallarekstur viðvarandi á árunum 2002–2014. Aðeins á árinu 2010 skilaði reksturinn jákvæðri niðurstöðu. Á sama tíma voru skatttekjur lágar og mun lægri en í viðmiðunarsveitarfélögum og skuldir voru yfir viðmiðunarmörkum allan tímann. Skuldahlutfall bæjarins er nú um 250% á meðan viðmiðið í sveitarstjórnarlögum er 150%. Reykjanesbær er skuldugasta sveitarfélag landsins og rekstrarkostnaður bæjarins hefur vaxið mikið síðustu ár. Ný bæjarstjórn sem tók við stjórnartaumunum eftir síðustu sveitarstjórnarkosningar hefur lagt fram áætlun sem kölluð er Sóknin og miðar að því að koma rekstri bæjarins í þokkalegt horf. Áætlunin nær til næstu átta ára. Fjárhagsstaða bæjarins kallar á margar erfiðar ákvarðanir sem varða íbúa bæjarins og starfsmenn hans. Áætlunin gerir ráð fyrir tekjuaukningu í formi hærra útsvars og fasteignagjalda, samtals um 455 millj. kr., og hagræðingu í rekstri um 500 millj. kr. á ári allt tímabilið. Einnig er gert ráð fyrir minni fjárfestingum og að B-hluta starfsemin skili hámarksarði. Þegar litið er yfir rekstrarsögu bæjarins verður sú spurning áleitin hver ábyrgð eftirlitsnefndar sveitarfélaga er. Ljóst er að áætlanir sem fyrrverandi bæjarstjórn lagði fyrir nefndina voru langt frá því í samræmi við niðurstöður ársreikninga. Íbúar bæjarins munu nú finna fyrir afleiðingum þess að ekki var tekið á vanda sem safnast hafði upp. Stjórnendur bæjarins gripu ekki til ráðstafana til að stöðva þessa slæmu þróun heldur gáfu frekar í en hitt. Eftirlitsnefndin virðist ekki hafa gert nógu skýra kröfu um breyttan rekstur. Atvinnuleysi hefur verið mikið á Suðurnesjum frá miðju ári 2008 og í mars 2011 mældist atvinnuleysi 14,5% á meðan það var 8,6% á landinu öllu. Atvinnuleysi nú er um 5% á svæðinu en á landinu öllu er hlutfallið rúmlega 3%. Enn er því atvinnuleysi á svæðinu með því mesta á landinu. Lækkun atvinnuleysisprósentunnar má að einhverju leyti rekja til þess að bótatímabil var fært aftur niður í þrjú ár um áramótin 2012/2013 eftir að hafa verið lengt tímabundið í fjögur ár, ekki síst vegna vanda langtímaatvinnuleysis á Suðurnesjum. Fjárhagsaðstoð sveitarfélaga hefur aukist verulega frá hruni og margir íbúar glíma við slæmar afleiðingar langtímaatvinnuleysis. Með ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar um frekari styttingu bótatímabils um hálft ár samhliða niðurskurði til starfsendurhæfingar hefur vandinn enn aukist. Áætlað er að við þessa ákvörðun muni fjárhagsaðstoð Reykjanesbæjar hækka um 70 millj. kr. í ár. Athuganir sýna að mörg börn á Suðurnesjum búa við fátækt og hlutfallslega fleiri en á landinu í heild. Raunhæft er að gera ráð fyrir að bág fjárhagsstaða Reykjanesbæjar þar sem búa um 14.500 íbúar bitni á þjónustu við börn. Harðast kemur slíkt niður á þeim heimilum þar sem ráðstöfunartekjur eru lágar. Þess má geta að hlutfall heimila í vanskilum á landinu er hæst á Suðurnesjum en 17% íbúa yfir 18 ára aldri eiga í alvarlegum vanskilum. Um 40% af íbúðum í eigu Íbúðalánasjóðs eru á Suðurnesjum. Allur þorri þeirra eigna stendur auður. Vandi Reykjanesbæjar hefur magnast vegna þess að íbúum svæðisins fjölgaði mjög mikið, um 30%, frá árinu 2005 til ársins 2009. Þegar stærsta sveitarfélag á Suðurnesjum á við svo stórkostlega fjárhagserfiðleika að stríða veikir það nágrannabyggðirnar. Það þarf að vinna að áætlun að því að efla atvinnulíf og samfélag á Suðurnesjum og það þarf að vera samstarf á milli ráðuneyta um fjárfestingar í mannauði, nauðsynlegum innviðum efnahagslífs og hvernig best megi styrkja þætti þess eins og hag barna, menntun, menningu, nýsköpun, atvinnulíf og samfélagslega innviði til að styðja við áætlun nýrrar bæjarstjórnar í Reykjanesbæ. Fyrir stuttu svaraði hæstv. innanríkisráðherra munnlegri fyrirspurn minni um ríkisstyrk til framkvæmda við Helguvíkurhöfn. Aðkoma ríkisins að því verkefni næmi um 180 millj. kr. og væri styrkur í verki. Annað sem mér finnst mikilvægt að taka til athugunar er að ríkið á miklar eignir á Ásbrú þar sem herinn var áður og hefur afslátt af fasteignaskatti því að af þeim eignum sem standa tómar greiðir ríkið ekki fasteignaskatt og nemur afslátturinn um 90 millj. kr. á ári, sem Reykjanesbær veitir ríkinu. Ég vil spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort hún telji ekki að það þurfi að líta til svona verkefna [[Forseti hringir.]]til að styrkja stöðu Reykjanesbæjar og þá um leið svæðisins á Suðurnesjum.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur, fyrir að kalla eftir þessari umræðu um fjármál sveitarfélaga og gera sérstaklega hér að umræðuefni þann mikla fjárhagsvanda sem blasir við Reykjanesbæ og þær aðgerðir sem bæjarstjórnin hefur gripið til til að ná tökum á rekstrinum til að uppfylla skyldur sveitarstjórnarlaga. Almennt vil ég segja um fjármál sveitarfélaga að þau hafa þróast til betri vegar hin síðari ár. Efnahagshrunið var sveitarfélögunum ekki síður erfitt en flestum öðrum stofnunum samfélagsins og hafa þau þurft að taka verulega á við að skipuleggja starfsemi sína og forgangsraða að nýju. Sveitarfélögin eru og voru hins vegar misjafnlega á vegi stödd og því hefur verkefnið verið ólíkt frá einu sveitarfélagi til annars og erfitt að alhæfa milli sveitarfélaga þegar kemur að ástandinu á hverjum stað. Skuldir sveitarfélaganna hafa almennt farið lækkandi. Ég nefni í því sambandi að tímabilið 2008–2013 lækkuðu skuldir A-hluta sveitarfélaga um 30 prósentustig og nam skuldahlutfallið í árslok 2013 að meðaltali um 117%. Skuldahlutfall samstæðu sveitarfélaga A- og B-hluta lækkaði að sama skapi og nam það í árslok 2013 að meðaltali 126% sem er undir þessari 150% viðmiðunarreglu sem við þekkjum. Ég held að það sé ágætt að hafa þennan almenna inngang að þessu ástandi sem við glímum við í Reykjanesbæ. En hvað fjármál Reykjanesbæjar varðar sérstaklega hafa þau um langt skeið verið til umfjöllunar hjá eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga eins og hv. málshefjandi gat um og nefndin hefur ítrekað lýst yfir áhyggjum af stöðu mála. Samkvæmt ársreikningi Reykjanesbæjar fyrir árið 2013 voru skuldir og skuldbindingar í hlutfalli af heildartekjum allt of miklar en skuldaviðmið ársins 2013 var 255%. Bæjarstjórn Reykjanesbæjar ákvað í apríl 2014 að láta fara fram óháða úttekt á fjármálum bæjarins og í framhaldinu var unnin áætlun um hagræðingu í rekstri. Um tvíþættar aðgerðir er að ræða, hækkun skatttekna og lækkun rekstrarkostnaðar, og gera fyrstu drög ráð fyrir 900 millj. kr. hagræðingu í rekstri. Samhliða lagði eftirlitsnefndin fyrir bæjarstjórn að endurskoða fyrri aðlögunaráætlun sveitarfélagsins þar sem ljóst þótti að hún mundi ekki standast. Í ljósi niðurstöðu ársreiknings 2013 og útkomuspár 2014 beindi nefndin því enn fremur til bæjaryfirvalda að gert yrði samkomulag milli Reykjanesbæjar og innanríkisráðherra um fjármál bæjarins í samræmi við 83. gr. sveitarstjórnarlaga. Bæjarstjórn Reykjanesbæjar samþykkti á fundi sínum þann 18. nóvember að óska eftir slíku samkomulagi og var það undirritað 30. desember eins og við þekkjum. Samhliða þessu samkomulagi og að eindreginni ósk sveitarstjórnarinnar heimilaði ráðherra jafnframt að lagt yrði álag á útsvar yfirstandandi árs. Þetta er því miður ekki í fyrsta skipti sem við þurfum að beita því ákvæði. Við þurftum að gera það líka vegna Sveitarfélagsins Álftaness, sem er reyndar eina sveitarfélagið sem hefur sérstaklega flaggað fjármálum sínum gagnvart eftirlitsnefnd, og eins vegna sveitarfélagsins Bolungarvík. Þegar menn ræða fjárhagsvanda Reykjanesbæjar verður að hafa í huga að bæjarfélagið hefur staðið fyrir mikilli uppbyggingu í þeirri von að framtíðartækifæri í atvinnulífinu yrðu mikil. Það má segja að bærinn hafi fjárfest í von um að tækifærin yrðu stór og það er að hluta til sá vandi sem sveitarfélagið býr við núna. Þau verkefni hafa alls ekki skilað þeim árangri sem menn væntu og því hafa fjárfestingar orðið mjög þungur baggi á sveitarfélaginu. En það má heldur ekki gleyma því að samfélagið suður frá hefur tekist á við margvíslegar aðrar áskoranir sem ég held að menn hafi kannski ekki alveg gert sér grein fyrir hversu stórkostlegar voru. Þá er ég sérstaklega að tala um það þegar herinn hvarf af Keflavíkurflugvelli og þá atvinnusköpun sem hann skaffaði Suðurnesjamönnum. Það getur tekið tíma og hefur svo sannarlega tekið tíma fyrir Reykjanesbæ að vinna úr því. Eins og fyrirspyrjandi nefndi, og ég held að sé mjög brýnt að hafa hugfast, hefur atvinnuleysi verið mjög mikið á Suðurnesjum, því miður, í samanburði við aðra landshluta sem auðvitað hefur spilað verulega inn í fjármál sveitarfélagsins. Gagnvart spurningum málshefjanda held ég að það sé alveg ljóst að mjög margt þurfi að spila inn í til að Reykjanesbær nái að rétta úr sínum fjárhagslega vanda. Á sviði innanríkisráðuneytisins erum við og eftirlitsnefndin að glíma við það hvað við getum gert til að létta á skuldum sveitarfélagsins en það gerist þó með þeim hætti að álögur aukast á íbúana. Það er auðvitað alveg ljóst að til þess að einhver veruleg breyting verði á afkomu Reykjanesbæjar þurfa frekari atvinnutækifæri að koma til. Hv. málshefjandi nefndi sérstaklega aðra þætti sem má í raun og veru segja að séu meira byggðalegs eðlis þegar verið er að tala um fasteignagjöld, ekki satt? [[Forseti hringir.]]Svo er líka þetta varðandi höfnina sem að hluta til kemur inn á mitt borð. [[Forseti hringir.]]Þá finnst mér það fyrst og fremst lýsa því að til að taka á vanda Reykjanesbæjar þarf svo miklu meira að koma til en að líta í mitt ráðuneyti, [[Forseti hringir.]]við þurfum að horfa miklu víðar.
Hæstv. forseti. Hlutskipti stjórnenda Reykjanesbæjar hefur ekki alltaf verið auðvelt, hvorki fyrrverandi né núverandi stjórnenda. Núverandi stjórnendur hafa fengið mikinn skuldavanda í fangið. Fyrrverandi stjórnendur þurftu að glíma við afleiðingar hrunsins eins og við öll og mikið atvinnuleysi er að auki á Suðurnesjum og hefur brotthvarf hersins verið nefnt í því sambandi. En vandinn hefur síður en svo verið einvörðungu utanaðkomandi. Hann hefur líka verið sjálfskaparvíti og af pólitískum toga, sömu gerðar og skrúfan sem hefur forskrúfast í sálarlífi Viðskiptaráðs Íslands svo rækilega að annað veifið erum við minnt á að svo sé. Nú í síðustu viku var hvatt til þess að ríki og sveitarfélög seldu eignir sínar fyrir 800 milljarða. Jafnframt var hvatt til einkavæðingar einkum í orkugeiranum. Nákvæmlega þetta gerðu bæjaryfirvöld í Reykjanesbæ. Þau seldu eignir sínar án þess að leggja andvirðið fyrir til síðari tíma líkt og gerðist í frægu dæmi frá Danmörku, Farum-sveitarfélaginu, það seldi eignir sínar og leigði þær svo til baka með ærnum prís. Það er einn vandinn. Síðan þekkja allir hina hörmulegu sögu einkavæðingar Hitaveitu Suðurnesja sem hófst 2007 þegar 29% hlutur var seldur til Geysir Green Energy. Síðan voru aftur hrókeringar 2009, reyndar ekki allar af hinu illa þá, alls ekki, þá var reynt að snúa ýmsu til baka en þá öðlaðist Geysir Green Energy, sem nú hefur farið í gjaldþrot upp á 28,5 milljarða kr., meirihlutaeign [[Forseti hringir.]]og Magma kom inn í málið. Nú er aftur verið að hvetja til þess að haldið sé út í fenið [[Forseti hringir.]]samkvæmt hinni gömlu forskrift Viðskiptaráðs Íslands. Þetta er dæmi sem við getum öll lært af, [[Forseti hringir.]]ekki bara Reyknesingar.
Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu þó að ekki sé hún mjög gleðileg. Sú þjónusta sem sveitarfélög bera ábyrgð á að veita íbúum sínum lögum samkvæmt er gríðarlega mikilvæg fyrir þá, svo sem barnavernd, þjónusta við fatlað fólk og rekstur leikskóla og grunnskóla. Allt hefur það mikil áhrif á lífsgæði fólks og tækifæri í lífinu. Góð grunnmenntun getur ráðið mestu um tækifæri til frekari menntunar og atvinnu. En öll sú þjónusta er háð því að til sé nægilegt fé. Sveitarfélög ráða málefnum sínum sjálf en þó er gert ráð fyrir að innanríkisráðuneytið fylgist með að þau fari að ýmsum reglum varðandi þjónustu og framkvæmd. Þá er sérstök eftirlitsnefnd á vegum ríkisins til þess að fylgjast með fjármálastjórn sveitarfélaga. Hér skal ekki gert lítið úr þeirri ábyrgð sem sveitarstjórnarfólk ber á rekstri sveitarfélaga sinna, svo sannarlega ekki, það er öðru nær, en það er mjög ámælisvert þegar þau fara gáleysislega með almannafé sem þeim er treyst fyrir. Það er líka mjög mikilvægt að eftirlit sem ríkið hefur með fjármálum sveitarfélaga virki vel. Það eftirlit er til þess að verja mjög mikilvæga hagsmuni ekki síst íbúa sveitarfélaganna. Ef þörf er á verðum við að gera viðeigandi breytingar á lögum og reglum til að þau virki vel. Við eigum líka að læra af því máli sem hér er til umfjöllunar, eins og fram kom í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar áðan. En við verðum líka að muna að íbúar í Reykjanesbæ eru ekki gerendur í málinu heldur fyrst og fremst þolendur. Þeir líða mest fyrir vondar ákvarðanir sem stjórnmálamenn tóku sem þeir treystu og að eftirlitskerfi með því virkaði ekki sem skyldi, eins og fram kom hjá málshefjanda, hv. þm. Oddnýju Harðardóttur, fjárhagsstaðan var neikvæð í fleiri ár í Reykjanesbæ án þess að nokkuð væri að gert.
Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur, fyrir að kalla eftir þessari umræðu um fjármál sveitarfélaga. Þó vil ég velta því upp hvort ekki sé umhugsunarefni hvort málefni einstakra sveitarfélaga eigi að rata í umræðu sem þessa, en vissulega er staðan alvarleg. Málefni Reykjanesbæjar hafa lengi verið til umfjöllunar því að fyrir hefur legið að skuldir og skuldbindingar sveitarfélagsins hafa verið allt of miklar miðað við hlutfall af heildartekjum. Með tilkomu nýju sveitarstjórnarlaganna í ársbyrjun 2012 voru sett viðmiðunarmörk um að skuldahlutfall skyldi ekki vera hærra en 150%. Við gildistöku laganna var skuldahlutfall 21 sveitarfélags yfir þeim mörkum. En óhætt er að segja að á heildina litið hafi fjármál sveitarfélaganna verið að þróast til betri vegar frá þessum tíma því að í lok árs 2013 voru 11 sveitarfélög undir þessum mörkum og líklega eru þau fleiri nú. Ramminn sem settur var á grundvelli bráðabirgðaákvæðis laganna lagði þær skyldur á sveitarstjórnir að leggja fram áætlun um það hvernig þau hygðust aðlaga skuldastöðu sína nýjum fjármálareglum innan tíu ára frá gildistöku laganna. Heildarárangur sem er vel sýnilegur í reikningum sveitarfélaganna sýnir að sveitarstjórnarmenn vinna almennt af mikilli ábyrgð og festu til að ná tilætluðum árangri, en verkefni þeirra og áskoranir eru vissulega mjög mismunandi. Það liggur alveg ljóst fyrir að sveitarstjórnir bera ábyrgð á eigin fjármálum. Hver sveitarstjórn þarf að standa með verkum sínum. Þó eru ákvæði og vörður í sveitarstjórnarlögum sem stuðla eiga að því að menn komist ekki í vandræði. Hlutverk eftirlitsnefndarinnar er almennt eftirlit með því að fjármál og fjármálastjórn sveitarfélaga séu í samræmi við lög og reglur. Nú þegar hafa fáein sveitarfélög sem lentu í alvarlegum fjárhagsvandræðum náð góðum árangri og bætt stöðu sína með markvissum aðgerðum sem unnar hafa verið í samstarfi við eftirlitsnefndina og með aðkomu Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Það hefur því sýnt sig að ef gripið er til aðgerða í tíma [[Forseti hringir.]]má ná góðum árangri.
Herra forseti. Það sem mér finnst áhugavert í þessari umræðu er að ríkið á að hafa eftirlit með sveitarfélögunum og fjárhagsstöðu þeirra. Það er sér í lagi skiljanlegt ef við horfum til stjórnarskrárinnar því að samkvæmt 76. gr. hennar, sem er velferðarklausa, á að tryggja velferð. Sveitarfélögin fara með málefni sem varða menntun barna og velferð þeirra. Í stjórnarskránni segir, með leyfi forseta: „Börnum skal tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst.“ Ég man að einu sinni kynnti ég mér hvernig barnaverndaryfirvöld á hinum og þessum svæðum á landinu sinntu hlutverki sínu. Ákveðin lögbundin atriði áttu að vera til staðar þar en þeim var ekki sinnt vegna þess að ekki var nægt fé til þess. Ég ekki hvort það er hlutverk sveitarfélaganna eða ríkisins að sinna því, en það er klárlega þannig að ef sú staða kemur upp að hið opinbera á að sinna til dæmis velferð barna og ekki eru til peningar þá er það ekki gert. Ég talaði við yfirmann Barnaverndarstofu á sínum tíma og athugaði það mál. Það þyrfti að fara mjög vel í saumana á því þegar grundvallaratriði sem talað er um í stjórnarskránni eru vanrækt vegna fjárhagserfiðleika í sveitarfélögum. En ætti þá ekki hæstv. innanríkisráðherra eða stjórnvöld að hafa eftirlit með því og grennslast fyrir um hvernig málin standa? Ég held að það sé mjög mikilvægt að ganga í það mál.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa umræðu um stöðu mála í Reykjanesbæ. Það er hrósvert með hvaða hætti bæjarstjórnin hefur tekið á málum þar og auðvitað er það því miður þannig að íbúar í Reykjanesbæ munu þurfa að bera auknar byrðar vegna þessara fortíðarsynda. Það hefur verið ánægjulegt að sjá að bæjarstjórnin hefur haldið ítrekað íbúafundi, gert allt sem mögulegt er til að halda íbúum upplýstum og fá fólk í bænum með í þetta erfiða verkefni af því að það eru nefnilega alltaf takmörk fyrir því hversu langt er hægt að ganga í að láta almenna skattborgara bera byrðar af mistökum fortíðarinnar. Við sjáum það nú síðast í Grikklandi og ástandinu þar. Það eru takmörk fyrir því hvað hin lýðræðislega umgjörð gerir mögulegt að leggja á venjulega skattborgara. Þar verðum við að fara fram á að ríkið sýni líka ákveðna sanngirni og skynsemi. Þess vegna skiptir svo miklu máli að horfa á það hvernig við gátum komist í þessa skelfilegu stöðu. Það er óhjákvæmilegt að horfa til þess að á undanförnum árum hafa draumkennd fjárfestingaráform frá þáverandi bæjaryfirvöldum í Reykjanesbæ verið samþykkt af eftirlitsnefndinni. Það er líka óhjákvæmilegt að spyrja af hverju viðvörunarbjöllur hringdu ekki fyrr. Við hljótum að þurfa að rekja þessa raunasögu Reykjanesbæjar árin aftur í tímann og spyrja af hverju ekki var gripið í taumana fyrr vegna þess að kostnaðurinn fyrir íbúana í Reykjanesbæ er hræðilegur. Ríkið hlýtur að bera ábyrgð á því að hafa eftirlitskerfi sem virkar. Við hljótum að þurfa að rekja söguna til þess að læra af henni, til þess að forðast að staðan endurtaki sig. Eftirlitsnefndin hlýtur að þurfa að skýra það hvernig samþykkt voru áform bæjaryfirvalda í Reykjanesbæ árum saman á undanförnum árum [[Forseti hringir.]]þegar á almannavitorði var að engin efnisleg innstæða var fyrir þeim skýjaborgum sem þar voru byggðar.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að geta þess í upphafi ræðu minnar að þótt Reykjanesbær sé skuldugur og sé kominn í þessa slæmu fjárhagsstöðu býr þar öflugt og gott fólk og þar er gott að búa. Til dæmis eru skólarnir framúrskarandi og ná góðum árangri og þar er góður og frjór jarðvegur fyrir atvinnuuppbyggingu og sérstaklega nýsköpun með tilkomu Keilis og fleiri. Þannig að við skulum hafa það á hreinu og sveitarfélagið á algjörlega framtíðina fyrir sér. Sveitarstjórnarlög kveða skýrt á um það eftirlit sem á að hafa með sveitarfélögum og framkvæmd fjárhagslegra málefna þeirra. Eftirlitsnefndin hefur þar mjög skýrt hlutverk að fylgjast með og fá alla ársreikninga og á að hafa góðan aðgang að þeim gögnum. Við hljótum að ætla að þær áætlanir sem yfirvöld í hverju sveitarfélagi leggja fram hverju sinni séu í lagi fái þær náð fyrir augum eftirlitsnefndar. Það má náttúrlega alltaf spyrja þeirra spurninga hvort það séu stjórnvöld á hverjum tíma sem beri ábyrgð á eftirlitsnefndinni eða hver það er sem ber þá ábyrgð ef þær áætlanir standast ekki. Hins vegar þekkja öll sveitarfélög að áætlanir standast ekki alltaf. Áætlaðar tekjur berast ekki út af ýmsum utanaðkomandi aðstæðum sem breytast á tímabilinu. Kostnaður getur aukist t.d. vegna fólksfjölgunar, en hún hefur verið mikil í Reykjanesbæ. Þar hefur orðið mikil fólksfjölgun sem hefur kostað uppbyggingu innviða, sem hefur tekist vel eins og ég nefndi með skólana. Það hefur líka komið fram að meðaltekjur í Reykjanesbæ eru minni en annars staðar. Ef meðaltal tekna hjá tíu stærstu sveitarfélögum landsins gilti um tekjur hjá Reykjanesbæ, væru tekjurnar 900 milljónir meiri á hverju ári. Það er sama upphæð og Sóknin, áætlun um uppbyggingu, gerir ráð fyrir. En einnig hafa fjárfestingar sveitarfélagsins farið í það að tryggja atvinnuuppbyggingu [[Forseti hringir.]]til þess að auka meðaltekjurnar.
Herra forseti. Það eru augljóslega margir samverkandi þættir sem hafa leitt til þeirra miklu erfiðleika sem við er að glíma á Suðurnesjum og því miður víðar en í Reykjanesbæ, samanber þunga skuldastöðu Sandgerðis. En það verður líka að horfa til þeirrar ábyrgðar sem fyrri stjórnendur bæjarins bera. Ég held að sé ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu en þeirri að einkavæðingar- og úthýsingarstefnan sem þar var rekin hafi reynst skammgóður vermir eins og víðar. Menn selja og fá fé í kassann, sitja síðan uppi með dýra leigu og eiga svo ekki neitt á árunum þegar leigugreiðslurnar þyngjast og þyngjast. Ég tel sömuleiðis að ofuráhersla á íbúðabyggingar og fólksfjölgun á þensluskeiðinu á svæði þar sem undirstöður atvinnulífsins voru veikar eigi að sjálfsögðu sinn þátt í því að þegar síðan harðnar á dalnum þá verður atvinnuástandið mjög slæmt á þessu svæði. En staðan er eins og hún er. Það er grafalvarlegt mál að fimmta stærsta sveitarfélag landsins sé í þessum miklu erfiðleikum. Þó að ný bæjarstjórn sé að takast á við stöðuna af einurð þá eru það án efa þungbær spor að auka álögur á íbúana, því eru takmörk sett og undir það tek ég. Ég tel þar af leiðandi að við slíkar aðstæður eigi stjórnvöld að gera allt sem þau geta til að styðja við bakið á svæði sem á í slíkum erfiðleikum og sérstaklega þegar menn sýna sjálfir að þeir eru að takast á við erfiðleikana og færa fórnir í þess þágu. Það geta menn gert með ýmsum hætti. Fyrri ríkisstjórn fór í sérstaka heimsókn á þetta svæði og setti þá ýmis verkefni af stað. Þau voru kannski ekki risavaxin, en allt var það þó til þess að reyna að hjálpa til. Ég hef lítið orðið var við að núverandi ríkisstjórn hafi hleypt heimdraganum með sambærilegum hætti. Ríkið stendur þrátt fyrir allt á bak við, beint og óbeint, mikla fjárfestingu og uppbyggingu á svæðinu. Má þar nefna uppbyggingu í flugstöð Leifs Eiríkssonar og framkvæmdir á Ásbrú, en þar er auðvitað hægt að gera betur. Að síðustu, herra forseti, vil ég segja að það er mín skoðun og það hefur verið mín skoðun að þegar sveitarfélög lenda í erfiðleikum af þessu tagi þá eiga önnur sveitarfélög í landinu [[Forseti hringir.]]líka að koma að því borði að hjálpa til. Það á líka að vera samábyrgð meðal sveitarfélaganna [[Forseti hringir.]]í landinu og þau geta í gegnum samtök sín og sjóði lagt sitt af mörkum, t.d. með hagstæðum lánveitingum og góðum kjörum [[Forseti hringir.]]á lánum úr Lánasjóði sveitarfélaga.
Hæstv. forseti. Það þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það að staðan í Reykjanesbæ er grafalvarleg. Við sem höfum búið þarna suður frá höfum fylgst með málum ár eftir ár og aldrei getað skilið nokkurn skapaðan hlut í því sem þarna var að gerast því eins og hefur komið fram þá var ráðist í miklar framkvæmdir og allt byggt á von og væntingum eins og kom fram í máli hæstv. innanríkisráðherra. Það var allt byggt upp á von og væntingum og síðan hrundi það allt saman. Ég sat bæjarfundinn sem haldinn var í október á síðasta ári þar sem komu hvorki fleiri né færri en 400 manns og hlustuðu á þá áætlun sem hefur verið lögð fram núna undir nafninu Sóknin. Það hefur komið fram í máli hv. þingmanna að ný bæjarstjórn í Reykjanesbæ er að takast á við þennan vanda af mikilli alvöru. Þeirra verkefni er gríðarlega erfitt og er kannski sérstaklega fólgið í því að reyna að hjálpa fólki eða segja fólki sannleikann um hvernig staðan er, því meiri partur af íbúum Reykjanesbæjar er í sjokki yfir þessu. Sumir kannski neita jafnvel að trúa því í hvernig óefni er komið miðað við allt sem á undan er gengið, því það fór aldrei fram hjá neinum að það var alltaf sagt í viðtölum og yfirlýsingum frá fyrrverandi bæjarstjórn að allt væri í góðu lagi, það væri allt að gerast. Minni hlutinn sem sannarlega benti á að ekki væri allt í lagi var alltaf talinn vera að spila einhvern pólitískan skollaleik og þetta væru blekkingar hjá þeim. En annað hefur nú komið á daginn. Ég er alveg sammála hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að sveitarfélög eiga að hjálpa hvert öðru, ekki síst okkur á Suðurnesjum, þessu góða svæði. Það er gott að búa þarna eins og kom fram í máli hv. þm. Vilhjálms Árnasonar, þar eru góðir skólar og góðir innviðir, það er allt til staðar í Reykjanesbæ. Við þurfum að hjálpast að við að styrkja sveitarfélagið og hjálpa þeim að komast út úr erfiðleikunum og snúa bökum saman eins og bæjarstjórinn í Reykjanesbæ hefur beðið fólk að gera.
Hæstv. forseti. Í fyrri ræðum hefur verið tæpt á nokkrum grundvallaratriðum er varða rekstur sveitarfélaga, ábyrgð bæjarstjórna og hlutverk eftirlitsnefndar með fjármálum sveitarfélaga. Og það er gott að heyra að rekstur sveitarfélaga sé almennt á uppleið eftir efnahagshrunið. En það sveitarfélag sem við ræðum um í dag, Reykjanesbær, er ekki á góðum stað og útlit er fyrir að það taki mörg ár að koma rekstri bæjarins í viðunandi horf. Samkvæmt ársreikningi bæjarins fyrir árið 2013 voru skuldir og skuldbindingar í hlutfalli af heildartekjum allt of miklar - skuldaviðmið ársins 2013 var 255%! Öll sveitarfélög urðu fyrir skaða af völdum efnahagshrunsins. Mörg sveitarfélög hafa orðið fyrir því að tapa störfum af svæðinu sínu. Það er þó ekki samasemmerki með því og að kafsigla rekstur sveitarfélags, eins og gerst hefur í Reykjanesbæ. Ég er reið og döpur yfir því að svona sé komið fyrir okkur. Niðurstaðan er nefnilega sú að íbúarnir þurfa að borga reikninginn fyrir framúrkeyrsluna dýru verði. Útsvarið okkar hækkar umtalsvert og hið sama á við um fasteignagjöldin. Þetta er veruleg kjaraskerðing fyrir íbúa Reykjanesbæjar. Jafnframt verður þjónusta við íbúa skert á ýmsum sviðum. Ég vil að við veltum því vandlega fyrir okkur hvort eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga eigi ekki að hafa ríkari upplýsingaskyldu gagnvart íbúum þegar bæjarstjórnendum er ekki treystandi til að vera fullkomlega heiðarleg í sinni upplýsingagjöf til íbúa. Ég vil líka velta því hér upp hvort við ættum jafnvel að skoða hvort hlutverk eftirlitsnefndarinnar eigi að vera meira og ganga enn lengra hvað inngrip varðar. Í tilfelli Reykjanesbæjar er allt of seint í rassinn gripið. Látum það ekki henda önnur sveitarfélög. Í mínum huga felst lausnin í því að styrkja eftirlitið með rekstri sveitarfélaga enn frekar og upplýsingagjöfina til íbúa.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka þessa sérstöku umræðu og öllum öðrum þátttakendum fyrir innleggið. Eins og hér hefur komið fram eru það íbúar Reykjanesbæjar sem líða fyrir það að bærinn hafi nánast verið keyrður í þrot. Þeir þurfa að greiða hærri gjöld vegna óskynsamlegra ákvarðana stjórnmálamanna og bærinn þarf að draga saman í þjónustu við íbúa. Það er auðvitað kaldranalegt að álykta að ábyrgðin sé íbúanna vegna þess að þeir hafi kosið yfir sig slag í slag stjórnmálamenn sem áttuðu sig ekki á afleiðingum gjörða sinna eða fjárfestu í draumum sem ekki rættust. Fólk treystir á eftirlit eftirlitsnefndar sveitarfélaga og að þegar hún setur upp sín rauðu flögg verði gripið til viðeigandi aðgerða áður en allt fer í bál og brand. En það virðist hafa brugðist hvað Reykjanesbæ varðar, athugasemdir eftirlitsnefndarinnar virðast ekki hafa náð alla leið til íbúanna. Ég minni á þingsályktunartillögu sem ég er 1. flutningsmaður að og var lögð fram 13. nóvember sl. þar sem hæstv. ríkisstjórn er falið að skipa starfshóp fimm sérfræðinga úr jafn mörgum ráðuneytum til að vinna tímasetta aðgerðaáætlun um hvernig efla megi atvinnulíf og samfélag á Suðurnesjum. Ekki er ljóst hvenær tillagan kemst á dagskrá, en hæstv. ráðherra benti réttilega á að málefni sem taka þarf á í Reykjanesbæ heyra undir fleiri ráðuneyti. Því spyr ég hæstv. ráðherra sveitarstjórnarmála hvort hún muni taka þingsályktunartillögu mína upp á sína arma og leggja efni hennar til í ríkisstjórn.
Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu. Menn geta auðvitað haft á því ólíkar skoðanir hvort eftirlitsnefndin hefði átt að leggja til harðari úrræði, svo sem að láta fara fram rannsókn á fjármálum sveitarfélagsins, en hins vegar verður í því sambandi að hafa í huga að sveitarstjórnin hefur aldrei tilkynnt nefndinni um fjárþröng eins og skylt er samkvæmt sveitarstjórnarlögum ef um slíkt er að ræða. Það hefur einungis gerst einu sinni, hæstv. forseti, og það var í tilviki Sveitarfélagsins Álftaness. Sveitarfélögin bera sjálf ábyrgð á fjármálum sínum. Það er grundvallaratriði og hjá því verður ekkert komist. Það er verkefni þeirra að lögum. Við höfum hins vegar búið þennan mekanisma til sem eftirlitsnefndin er ef vandi steðjar að og það er akkúrat það sem við erum að horfa til núna. Sveitarfélagið vinnur núna vinnu sína á grundvelli þess samkomulags sem gert var í desember og greinir betur þá stöðu sem uppi er í fjármálum sveitarfélagsins. Ég á von á því að þeirri vinnu muni ljúka í mars/apríl sem verði þá færð eftirlitsnefndinni til athugunar og þá fáum við betur að sjá hvernig staðan raunverulega er. Það samkomulag sem gert var við innanríkisráðuneytið var til eins árs þannig að við höfum þetta ár til að átta okkur á stöðunni. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við sjáum hvað út úr því kemur áður en við förum að hafa uppi stærri orð en þörf er á í því tilliti. Við þurfum alltaf að gæta þess að sveitarfélögin eru með afar viðkvæma málaflokka. Þetta er það stjórnvald sem er næst okkur borgurunum með heimilin, börnin og þar fram eftir götunum þannig að auðvitað verður hver einasti maður í Reykjanesbæ var við það þegar vandinn er með þeim hætti sem hann hefur verið. Ég held að menn verði að beita þeim úrræðum sem tæk eru til að ná tökum á þessum vanda. Ég held að við ættum að bíða átekta þangað til við sjáum hvernig sú greining fer fram.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 153/2014, um breytingu á X. viðauka við EES-samninginn, um almenna þjónustu, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2011/24/ESB um réttindi sjúklinga varðandi heilbrigðisþjónustu yfir landamæri og framkvæmdartilskipun framkvæmdastjórnarinnar 2012/52/ESB um ráðstafanir til að auðvelda viðurkenningu á lyfseðlum sem eru gefnir út í öðru aðildarríki. Fyrrnefnda tilskipunin hefur það markmið að greiða fyrir aðgengi að öruggri, hágæða heilbrigðisþjónustu yfir landamæri og stuðla að samvinnu um heilbrigðisþjónustu á milli aðildarríkja, án þess þó að gengið sé á rétt ríkjanna til að skipuleggja eigin heilbrigðisþjónustu og hvernig hún er veitt í hverju ríki fyrir sig. Í þeirri síðarnefndu er svo að finna ráðstafanir sem auðvelda viðurkenningu á lyfseðlum sem eru gefnir út í öðru aðildarríki. Innleiðing gerðanna kallar á breytingar á lögum nr. 112/2008, um sjúkratryggingar, og er stefnt að því að heilbrigðisráðherra leggi fram frumvarp þess efnis á yfirstandandi þingi. Heilbrigðisráðherra mun að sjálfsögðu fjalla nánar um frumvarpið þegar það verður lagt fram, en til að stikla á stóru þá verður í því, til samræmis við tilskipunina um heilbrigðisþjónustu yfir landamæri, kveðið á um rétt einstaklinga til að velja að sækja sér heilbrigðisþjónustu til annars EES- eða EFTA-ríkis. Sjúkratryggingum er gert að greiða kostnað af því eins og um heilbrigðisþjónustu innan lands væri að ræða, enda sé sams konar þjónusta hluti þeirrar þjónustu sem sjúkratryggingar taka þátt í að greiða hér á landi. Þetta gildir þó ekki um þjónustu við athafnir daglegs lífs, ráðstöfun líffæra og aðgengi að þeim til líffæraflutninga eða bólusetningar gegn smitsjúkdómum. Þá verður heimild til að takmarka endurgreiðslu kostnaðar á grundvelli brýnna almannahagsmuna. Í dag er fátítt að einstaklingar ferðist milli landa til að sækja sér heilbrigðisþjónustu innan ESB og er talið að svo verði áfram þar eð mikill meiri hluti sjúklinga fær heilbrigðisþjónustu í eigin landi og kýs það öðru fremur. Við innleiðingu tilskipunarinnar verður einstaklingum sem búa hérlendis gert auðveldara að sækja heilbrigðisþjónustu til annarra EES-ríkja og má því ætla að einhverjir telji það heppilegri kost. Í innleiðingu á frumvarpinu er þó unnt að setja kröfur um fyrirframsamþykki í tilteknum tilvikum til samræmis við heimildir tilskipunarinnar. Venju samkvæmt mun kostnaðarmat fylgja frumvarpi heilbrigðisráðherra um breytingar á lögum nr. 112/2008, um sjúkratryggingar. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara og því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeim breytingum á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo að aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Mér fannst hann reyndar gera frekar lítið úr þessu máli. Ég held að þetta sé miklu stærra mál og geti haft mjög mikil efnahagsleg áhrif innan Evrópusambandsins á einstök ríki í plús og mínus. Ég geri ráð fyrir því að fólk geti sótt sér þjónustu til annarra ríkja innan Evrópusambandsins þegar biðlistar eru langir og þjónustan ekki veitt nema eftir dúk og disk og þetta geti orðið til þess að heilsuþjónusta eða heilsuferðamennska fari í gang. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið kannað í ráðuneyti hans hvort þetta leiði til þess að ferðamennska þar sem menn leita sér þjónustu geti verið Íslendingum búbót, þ.e. að hingað komi margir ferðamenn til að leita sér lækninga á ýmsum sviðum þar sem við erum með styttri biðlista og stöndum kannski framarlega, ég nefni til dæmis skipti á augasteinum, og hins vegar að Íslendingar fari til útlanda sæki þar þjónustu þegar hér eru langir biðlistar og þeir fá ekki þjónustuna strax.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er mat ráðuneytisins, eins og fram kom í ávarpi mínu hér og í texta með tillögunni, að það sé metið svo að litlar líkur séu á því að menn muni fara í miklum mæli yfir landamæri að sækja sér heilbrigðisþjónustu. Það er meðal annars vegna þess að samkvæmt tilskipuninni er löndunum heimilt að setja ákveðnar takmarkanir á slíkri þjónustu og þjónustan er víða sambærileg svo að dæmi sé tekið. Það er líka mögulegt að biðja um fyrirframsamþykki, ef menn vilja fara og sækja sér læknisþjónustu þá er hægt að setja þá kröfu. Allt þetta þarf að sjálfsögðu að útfæra í lögunum og því frumvarpi sem verður hér lagt fram. Felast í þessu einhver tækifæri fyrir Ísland? Það er vitanlega alveg ljóst að ef erlendir aðilar, sjúklingar innan EES-svæðisins, vilja koma til Íslands og sækja sér heilbrigðisþjónustu og þeirra ríki hefur ekki sett neinar reglur sem aftrar þeim frá því eða takmarkar það með einhverjum hætti o.s.frv., ef ég er með rétta sýn á þessa gerð, þá ætti það að auðvelda það. En ég ítreka að útfærslan er að sjálfsögðu mjög mikið undir því komin hvernig lagafrumvarpið mun líta út.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég hygg að vandanum sé þá velt yfir á Alþingi og heilbrigðisráðuneytið eða velferðarráðuneytið þegar það hyggst fara að semja lög til að fylla upp í þessa þingsályktun og setja fyrirvara við því að menn geti farið til útlanda þegar þeir fá ekki þjónustu hérna innan stutts tíma. Mig minnir að talað sé um þrjá mánuði. En ljóst er að þegar fólk er veikt og fær ekki þjónustu þá leitar það allra leiða til að fá hana, sérstaklega ef hún er brýn. Þetta er náttúrlega mikil hvatning til heilbrigðisþjónustu allra landa til að vera ekki með biðlista. Um leið er þetta líka, eins og ég gat um, tækifæri fyrir Ísland til að fá til sín sjúklinga sem ekki fá þjónustu innan skikkanlegs tíma í sínu heimalandi. Þannig að þetta getur farið í báðar áttir. Engu að síður er þetta mikil krafa um að heilbrigðisþjónustan sé bæði hröð, góð og ódýr.
Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni, það er ekkert nema eðlilegt við það að sjúklingar leiti leiða til að fá sem fyrst þjónustu og úrlausn sinna vandamála. Það er ekkert hér sem kemur í veg fyrir að hvert ríki skipuleggi sína heilbrigðisþjónustu út frá því hvernig hún er veitt heima fyrir. Það fellur ekki öll heilbrigðisþjónusta undir þessa tilskipun svo að það sé nú líka nefnt. Þó svo að gert sé ráð fyrir að almennt sé ekki krafist fyrirframsamþykkis þegar sjúklingur leitar yfir landamæri eftir þjónustu þá er heimilt að gera slíkt ef það er til dæmis gert í þágu almannahagsmuna o.s.frv. Ég lít svo á að þessi tillaga, frumvarpið er vitanlega ekki komið fram, að þetta mál ætti að vera til hagsbóta fyrir sjúklinga.
Frú forseti. Þessi umræða er lík mörgum umræðum sem við eigum um tillögu til þingsályktunar um staðfestingar á ýmsum tilskipunum Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins. Ég tel það vera dálítið hættulegt hvað við gerum lítið af því að kryfja þessar tilskipanir. Við þekkjum öll Icesave-málið sem byggði á tilskipun Evrópusambandsins og hefur síðan vaxið enn frekar í tilskipunarferlinu hjá Evrópusambandinu, og við þekkjum mörg önnur dæmi um tilskipanir sem eru gallaðar, vil ég segja. Ég skora því á hv. þingmenn að lesa þingsályktunartillögurnar frá hæstv. utanríkisráðherra miklu nánar og betur og gæta sín á því að samþykkja þær ekki alveg í blindni. En reyndin er sú að þær fá ekki mikla umræðu. Og þegar viðkomandi lagafrumvörp koma til þess að fylla upp í tilskipanir er sagt: Ja, þetta er nú bara samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins og við verðum að samþykkja það. Við sitjum þannig uppi með tilskipanir, sem stundum og reyndar oftast eru mjög góðar og til mikilla bóta, en einstaka sinnum geta verið þær mjög skaðlegar. Ég minni aftur á innlánstryggingatilskipunina sem ég held að sé bara alls ekki góð.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna, en vildi þó fyrst og fremst inna hann eftir því sem hann nefndi í lokaorðum sínum, af því að hv. þingmaður situr í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins og hefur oft og einatt verið talsmaður Sjálfstæðisflokksins í þeim málaflokki og því sem lýtur að fjármálamörkuðum. Hann lýsir því hér yfir að tilskipunin um innlánin sé ekki góð. Þá hlýtur maður að spyrja: Er hv. þingmaður þá að segja að hann telji að við eigum ekki að innleiða hana? Við getum jú ekki átt að innleiða tilskipanir sem við teljum ekki vera góðar. Hvaða staða er þá uppi ef við gerum það ekki í þessu samstarfi um Evrópska efnahagssvæðið og þátttöku okkar í því? Vegna þess hversu gríðarlega mikið hagsmunamál er á ferð, þó að málið sé ekki nákvæmlega sú tilskipun sem hér er undir þá gerði þingmaðurinn þetta að sérstöku umfjöllunarefni, er óhjákvæmilegt annað en að spyrja þingmanninn nánar út í þau orð.
Frú forseti. Ég nefndi þetta sem dæmi um tilskipun sem að mínu mati er ekki góð. Ég get fært rök fyrir því að innlánstryggingar sem stefna að því að tryggja örlítið brot af innlánum í landinu - segjum að banki sem er með 20% markaðshlutdeild í innlánum, sem allir þrír bankarnir á Íslandi eru með, að kerfið þoli ekki að gjaldþrot verði hjá slíkum aðila, það er bara ekki gott kerfi. Það má meira að segja færa rök fyrir því að í flestum löndum Evrópusambandsins mundi kerfið ekki þola það að stór banki með 20% markaðshlutdeild og jafnvel miklu minni færi á hausinn. Þannig að ég nefndi það sem dæmi. En það sem ég er að segja er að ég mundi vilja hvetja hv. þingmenn til að taka miklu meiri þátt í því að skoða það þegar málin koma inn, tillögur til þingsályktunar um staðfestingu á ákvörðunum varðandi ákveðnar tilskipanir. Hér er til dæmis verið að ræða tilskipun um almenna þjónustu í heilbrigðisgeiranum sem gerir að verkum að fólk getur farið víða um Evrópu til að ná sér í heilbrigðisþjónustu sem það telur sig ekki hafa hérna. Ég er bara að nefna það að þessar tilskipanir eru ekki endilega eins góðar og menn kynnu að halda af svona stóru batteríi eins og Evrópusambandið er.
Virðulegur forseti. Það var bara óhjákvæmilegt að spyrja hv. þingmann út í þessi sjónarmið hans vegna þess að flokkur hans hefur ekki viljað verða fullur þátttakandi í Evrópusamstarfinu, hluti af sambandinu sjálfu, aðili að Evrópska seðlabankanum og öllu því skipulagi, heldur hefur flokkurinn viljað hafa þennan samning um Evrópska efnahagssvæðið og okkur sem aðila að honum sem innleiðum þær tilskipanir sem hingað eru sendar með faxi hverju sinni. Nú segir þingmaðurinn að grundvallartilskipun á fjármálamarkaði, sú sem lýtur að innstæðutryggingum, sé ekki góð fyrir Ísland. Ég ætla ekkert að deila við þingmanninn um það. Segjum bara að hann hafi fullkomlega rétt fyrir sér um það efni. Hvað ætlar þingmaðurinn þá að gera? Ætlar hann að endursenda faxið til Brussel? Eða ætlar hann að segja lausu samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið? Eða hver er áætlun þingmannsins í málinu fyrst hann er þeirrar skoðunar að þessi stóra tilskipun um þennan mikilvæga lið á fjármálamarkaði sé ekki góð? Í því fyrirkomulagi sem hann styður, þar sem við erum aðilar að EES en höfum engin áhrif á hina upphaflegu ákvörðun, hvað ætlar hann þá að gera þegar hann fær vondar tilskipanir eins og hann virðist telja að hér séu á ferðinni? Ætlar hann að neita að innleiða þær og hvaða áhrif hefur það þá á samstarfið? Og var ekki efnahags- og viðskiptanefnd í morgun að neita að taka afstöðu til þess hvort einhver tilskipun frá Brussel væri góð eða vond af því að nefndin hefði ekki sjónarmið um það? Og hefði þingmaðurinn þá ekki í þessu ljósi átt að hafa sjónarmið á grundvelli 2. gr. á fundinum í morgun ef hann er þessarar skoðunar?
Frú forseti. Ég vil benda á að við erum að ræða hér tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á X. viðauka um almenna þjónustu í heilbrigðisþjónustu. Hér er hv. þingmaður farinn út um víðan völl, farinn að tala um fundi í efnahags- og viðskiptanefnd í morgun o.s.frv., þannig að ég held að ég sé nú ekki að taka á því öllu. Hins vegar held ég, og ég er að benda hv. þingmönnum á það, að þeir þurfi að skoða miklu nánar þær tilskipanir sem koma frá Evrópusambandinu. Þær eru ekki endilega allar jafn góðar og menn kynnu að halda, menn halda kannski að búið sé að fara mjög vandlega yfir þetta mál hjá Evrópusambandinu. Þegar menn tala um að Íslendingar hafi ekki aðgang að þeim ákvörðunum þá er það þannig að jafnvel stærri þjóðir eins og Finnar og Danir og fleiri Norðurlandaþjóðir kvarta undan því að þær hafi engin áhrif á ákvarðanir vegna þess að þær séu í raun teknar af þremur stærstu ríkjunum ef ekki bara einu. Maður sá það þegar vandræðin voru í skuldakrísunni hjá bönkunum, þá voru það eiginlega Frakkland og Þýskaland sem tóku ákvarðanir um hvað ætti að gerast innan evrusvæðisins. Þannig að jafnvel smærri ríki, sem eru þó mjög stór á okkar mælikvarða, Ítalía og Spánn og önnur, voru að kvarta undan því að þau væru ekki þátttakendur í ákvörðunum. Þannig að ég hugsa nú að Ísland hefði nú ekkert voðalega stórt vægi í því að taka ákvarðanir um tilskipanir þó að það væri orðið hluti af Evrópusambandinu. En við erum sem sagt að ræða tillögu til þingsályktunar um innleiðingu á tilskipun EES-nefndarinnar og ég var bara að skora á hv. þingmenn að skoða þær tilskipanir nánar í staðinn fyrir að umræðan sé svona lítil eins og hér hefur orðið raunin.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til lokafjárlaga fyrir árið 2013 sem dreift hefur verið á þskj. 907. Í frumvarpinu eru annars vegar lagðar til breytingar á fjárheimildum vegna frávika í mörkuðum skatttekjum og öðrum rekstrartekjum samkvæmt uppgjöri þessara tekna í ríkisreikningi 2013 miðað við áætlanir í fjárlögum og fjáraukalögum 2013 og hins vegar gerðar tillögur um niðurfellingar á tilteknum fjárheimildastöðum í árslok. Einnig fylgir frumvarpinu yfirlit um fjárheimildastöður í árslok 2013 sem gert er ráð fyrir að verði fluttar til ársins 2014. Þá er frumvarpið einnig til staðfestingar á niðurstöðum ríkisrekstrarins samkvæmt ríkisreikningi fyrir árið 2013. Uppbygging frumvarpsins er með sama hætti og undanfarin ár og tillögur um uppgjör og ráðstöfun á stöðu fjárheimilda í árslok byggjast á sömu viðmiðunarreglum og verið hafa. Í fylgiskjali 2 er yfirlit yfir talnagrunn frumvarpsins. Yfirlitið sýnir uppruna allra fjárheimilda ársins 2013, bæði fyrir ríkissjóð í heild og einstök fjárlagaviðfangsefni. Þar er um að ræða yfirfærðar fjárheimildastöður frá fyrra ári, fjárheimildir samkvæmt fjárlögum og fjáraukalögum, millifærðar fjárheimildir innan ársins og breytingar á fjárheimildum vegna frávika ríkistekna samkvæmt þessu frumvarpi. Því næst eru tilfærð útgjöld samkvæmt ríkisreikningi og loks fjárheimildastaða í árslok, þ.e. mismunur heildarfjárheimilda og reikningsfærðra útgjalda. Heildarfjárheimildir á árinu 2013 námu 595,4 milljörðum kr. og útgjöld samkvæmt ríkisreikningi voru 592,2 milljarðar kr. Fjárheimildastaða í árslok var því jákvæð um 3,2 milljarða kr. sem eru um 0,5% af heildarfjárheimildum ársins. Fjárheimildastaðan í árslok skiptist í samtals 26,6 milljarða kr. afgangsheimildir og 23,4 milljarða kr. umframgjöld á einstökum fjárlagaliðum. Eins og stundum áður eru nokkrir óreglulegir liðir fyrirferðarmiklir hvað varðar stöðu gagnvart fjárheimildum. Má þar nefna 11,9 milljarða kr. umframgjöld vegna afskrifta skattkrafna, u.þ.b. 1,5 milljarða kr. hækkun lífeyrisskuldbindinga umfram áætlun fjárlaga og fjáraukalaga og tæplega 500 millj. kr. niðurfærslu á bókfærðu verðmæti eignarhluta í fyrirtækjum og sjóðum í ríkisreikningi. Í öllum tilvikum er um að ræða reikningshaldslegar uppgjörsfærslur, samtals 13,8 milljarða umfram fjárheimildir, sem voru ófyrirséðar við afgreiðslu fjáraukalaga ársins 2013 þar sem þær eru gerðar við lokun á ríkisreikningi um hálfu ári síðar. Að þessum þremur liðum frátöldum er staða gagnvart fjárheimildum í árslok jákvæð um 17 milljarða kr. Í frumvarpinu er að vanda lagt til að árslokastöður verði annaðhvort felldar niður, eins og fram kemur í 2. gr., eða yfirfærðar til næsta árs eins og fram kemur í fylgiskjali 1. Vík ég þá nánar að lagagreinum frumvarpsins. Í 1. gr., samanber nánari skiptingu í sundurliðun 1, eru tillögur um breytingar á fjárheimildum ársins 2013 vegna frávika markaðra skatttekna og annarra rekstrartekna stofnana frá áætlunum fjárlaga og fjáraukalaga. Lagt er til að fjárheimildir verði auknar um 1,2 milljarða samkvæmt þessu uppgjöri á fjármögnun verkefna með mörkuðum ríkistekjum. Nánar tiltekið er hér leitað eftir heimild Alþingis til að ráðstafa þessum tekjum í samræmi við það hverjar þær urðu samkvæmt uppgjöri ríkisreiknings eða hver metin fjárþörf verkefna, sem fjármögnuð voru með þessum tekjum, reyndist vera. Almennt gildir að útgjaldaheimildir hækka sem nemur mörkuðum tekjum umfram fjárlög en lækka hafi tekjurnar reynst minni en áætlað var. Þetta viðmið er þó ekki algilt því að ekki eru lagðar til breytingar á fjárheimildum vegna ríkistekjufrávika þar sem ekki er beint samband milli tekna og útgjaldaþarfar þannig að breytingar á tekjum hafi bein áhrif á kostnað. Hið sama gildir ef útgjaldaheimildir í fjárlögum hafa verið ákvarðaðar út frá verkefnum án tillits til hugsanlegra breytinga á fjármögnun með mörkuðum tekjum, svo sem framlög til vegamála. Í 2. gr. frumvarpsins, samanber nánari skiptingu í sundurliðun 2, eru tillögur um niðurfellingar á fjárheimildastöðum í árslok 2013. Tillögur um ráðstafanir á fjárheimildastöðum í árslok byggjast á viðmiðunarreglum þar sem einkum er litið til þess hvort útgjöldin eru lögbundin þannig að þau ráðist af öðrum lögum en fjárlögum eða lúti hagrænum, kerfislægum eða reikningshaldslegum þáttum fremur en fjármálastjórn tiltekins stjórnsýsluaðila. Einnig er við það miðað að yfirfærsla afgangsheimilda í almennum stofnanarekstri og reglubundnum rekstrarverkefnum fari almennt ekki umfram 10% af fjárlagaveltu viðkomandi verkefna nema sérstakar ástæður séu taldar til annars. Einnig fellur heimildastaða niður sé viðkomandi verkefni lokið. Eins og jafnan áður hefur við undirbúning þessa lokafjárlagafrumvarps verið farið yfir alla fjárlagaliði og tillögur um yfirfærslur og niðurfellingar hafa verið gerðar með hliðsjón af málsatvikum samkvæmt þessum viðmiðunarreglum. Tilgangur þess að takmarka yfirfærslur rekstrarfjárheimilda milli ára við 10% af veltu er meðal annars að stemma stigu við því að heimilt sé að efna til umtalsverðra útgjalda umfram fjárlög, enda auka útgjöld sem stofnað er til á grundvelli yfirfærðra fjárheimilda kostnað ríkissjóðs á sama hátt og önnur útgjöld. Við undirbúning frumvarpsins var farið yfir þau tilvik þar sem afgangsstöður fjárheimilda eru umfram framangreint viðmið. Í nokkrum tilvikum voru málsatvik með þeim hætti að fagráðuneytin töldu nauðsynlegt að flytja meiri afgangsheimildir til ársins 2014. Dæmi um slík tilvik er ef framkvæmd verkefnis hefur frestast yfir áramót eða ef stofnað hefur verið til skuldbindingar á grundvelli fenginna fjárheimilda sem ekki hefur verið gjaldfærð í ríkisreikningi. Samkvæmt 2. gr. frumvarpsins falla niður 9,7 milljarða kr. gjöld umfram heimildir á rekstrargrunni en á greiðslugrunni fellur niður 4 milljarða kr. afgangur. Munurinn þarna á milli stafar að mestu leyti af niðurfellingu 13,8 milljarða kr. umframgjalda á þeim þremur óreglulegu liðum sem ég vék að áðan þar sem í öllum tilvikum er um að ræða reikningshaldslegar gjaldfærslur án greiðslna úr ríkissjóði á árinu. Í fylgiskjali 1 með frumvarpinu er yfirlit yfir fjárheimildastöður sem gert er ráð fyrir að yfirfærist til ársins 2014. Hrein aukning fjárheimilda á árinu 2014 vegna þessara ráðstafana nemur 12,9 milljörðum kr. sem eru um 2% af gjaldaheimild fjárlaga 2014. Til samanburðar má nefna að í lokafjárlögum 2012 var 14,8 milljarða kr. jákvæð staða flutt til 2013, þ.e. sem svarar til 2,4% af gjaldaheimild fjárlaga 2013. Ég hef, virðulegi forseti, farið yfir helstu þætti frumvarpsins. Með því eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöður úr rekstri ríkissjóðs gagnvart fjárheimildum á árinu 2013 og vísast í því sambandi til greinargerða í fjáraukalögum og ríkisreikningi um meginatriði í framvindu ríkisfjármálanna og helstu frávik í tekjum og gjöldum. Einnig hefur Ríkisendurskoðun lagt fyrir Alþingi skýrslu um endurskoðun ríkisreiknings 2013. Ég tel því ekki ástæðu til að fara nánar yfir einstök atriði í frumvarpinu og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar Alþingis.
Virðulegi forseti. Ég hef sagt það áður og segi það enn að mér finnst lokafjárlög alltaf vera mjög óaðgengileg. Það þarf töluvert að hafa fyrir því að leita að upplýsingum og átta sig á hvernig það allt er sett fram. En af því að ráðherrann minntist á ríkisreikninga þá höfum við aðeins verið að velta því upp hvort ekki þurfi að vera samræmi milli höfuðstóls í lokafjárlögum og ríkisreikningi af því að ætlunin er jú að staðfesta ríkisreikninginn með þessu frumvarpi. Það er til dæmis neikvæð staða á fjárlagaliðnum Flugvellir og flugleiðsöguþjónusta. Maður veltir fyrir sér hvort ekki þyrfti þá að leiðrétta það því að í fjáraukalögunum kemur fram að gera hefði átt ráðstafanir til að þetta yrði fært úr ríkisreikningi. Það er ekki tilgreint hvernig á að gera það. Ég spyr ráðherra hvort hann telji að hér megi fara betur. Svo er annað, Fjármálaeftirlitið. Það er liður 04-241. Þar er öllum mörkuðum tekjum liðarins ráðstafað til hans. Það kemur þar fram sem betri afkoma og hækkun á höfuðstólnum en í fjárlögunum hafði verið gert ráð fyrir að 92 millj. kr. yrði haldið eftir í ríkissjóði. Og það er líka þetta sama, hvaða skoðun hefur hæstv. fjármálaráðherra á þessari framsetningu? Mig langar líka að spyrja um annað af því að ég átta mig ekki á því. Þegar maður er að fletta í fyrri hluta frumvarpsins þá koma þar ákveðnar sundurliðanir sem er ekki endilega að finna í fylgiskjali 1 og 2, til dæmis í lið 04-583 á bls. 38, Niðurgreiðslur á húshitun. Þar eru sértekjur upp á 1,7 millj. kr., það er svo sem ekki meira, en hvað er það? Hvaða sértekjur er um að ræða?
Virðulegi forseti. Varðandi það samræmi sem vísað er til og snertir frumvarp til lokafjárlaga og ríkisreikning vil ég vekja athygli á því að samkvæmt því fyrirkomulagi sem gert er ráð fyrir að verði með nýjum lögum um opinber fjármál þá taka þessi mál talsverðum breytingum og lokafjárlögin verða í sjálfu sér óþörf samkvæmt því fyrirkomulagi sem þar er verið að leggja upp með. Um skýringar á einstökum atriðum sem spurt er um þá vék ég stuttlega að því í máli mínu að breytilegt getur verið hvernig fer með sértekjur. Það er almenn regla sem ég vék að og leiðir til þess að þeim er varið til að standa undir þeirri starfsemi sem er að baki tekjuöfluninni þegar um markaðar tekjur er að ræða, en sú regla er þó ekki algild. Ég hygg að tilvikið sem nefnt var og tengist Fjármálaeftirlitinu sé af því taginu. Að því leytinu til eru fjárlögin og jafnvel fjáraukalögin eingöngu áætlun um vissa þætti sem ekki verða gerðir upp endanlega fyrr en viðkomandi fjárlagaári er lokið og við höfum fengið tækifæri til að horfa yfir fjárlagaárið í heild sinni og hvernig það gerist upp með tilliti til ríkisreiknings og síðan er það endurspeglað hér í þessu riti. Um hin atriðin sem spurt var um tel ég alveg augljóst að það ætti að vera hægt að fá nánari upplýsingar um þau í meðferð nefndarinnar.
Virðulegi forseti. Það vildi þannig til að nefndin tók þetta mál fyrir áður en búið var að mæla fyrir því. Ég spurði fjármálaráðuneytið út í það og fékk ekki svör við því, þannig að ég vona þá að þegar við hittum nefndina næst séu þær sértekjur sem niðurgreiðslur á húshitun hafa til að bera einhvers staðar tiltækar. Það er mikið talað um nýju lögin. Samkvæmt því sem ráðuneytið sagði sjáum við fyrst framsetningu á þeim í fyrsta lagi árið 2017 og því eigum við von á öðru svona frumvarpi með þessari framsetningu, sem er mjög ruglingsleg og hefur verið, aftur á næsta ári og þarnæsta því að þetta er fyrir árið 2013. En það er líka annað sem mig langar að spyrja ráðherrann um og er á bls. 76 þar sem landlæknir er gerður upp og lýðheilsusjóður undir honum, þ.e. þessi mismunur á framsetningu annars vegar í ríkisreikningi og hins vegar í lokafjárlögum. Af hverju stemmir þetta ekki saman? Vert væri að spyrja hvort ráðherrann hafi einhverja tillögu að nýrri framsetningu fylgiskjalanna, t.d. hvort skýrara væri að fylgiskjal 2 sýndi [[Forseti hringir.]]fjárhæðina sem felld er niður og líka þá sem fer yfir á næsta ár.
Virðulegi forseti. Ég tel reyndar að það sé ágætt að halda þessu aðskildu og að þetta komi fram í sérstöku fylgiskjali þar sem það færist yfir á næsta ár. Ég geri ráð fyrir að það séu skýringar sem hægt er að kalla eftir í meðförum nefndarinnar þegar menn rekast á einstaka liði þar sem eitthvert misræmi er á milli þess sem birtist í lokafjárlagafrumvarpinu og því sem fram hefur komið í ríkisreikningi, en ég þekki því miður ekki alla einstöku liðina.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framlagningu á þessu lokafjárlagafrumvarpi sem er til staðfestingar á ríkisreikningi þó að ekki sé um að ræða sömu tölur. En vitandi að hæstv. ráðherra getur verið afar málefnalegur í skýringum og öðru langar mig aðeins að rifja upp þetta ár, 2013. Það er verið að fjalla um fjárlög fyrrverandi ríkisstjórna og lokafjárlög eftir reynsluna af þeim fjárlögum. Þegar hæstv. ríkisstjórn tók við á miðju ári 2013 var því spáð að afkoma á fyrri hluta væri halli upp á 16 milljarða kr., vegna fyrri ríkisstjórnar. Nú langar mig að inna hæstv. ráðherra eftir því hverju var breytt sem lagfærði þetta svona mikið. Ég man ekki eftir neinum ráðstöfunum í niðurskurði eða breytingum hjá nýrri ríkisstjórn á síðari hluta ársins. Það var einfaldlega vanmetið hversu góðu búi fyrri ríkisstjórn skilaði á þeim tíma, menn skiluðu miklu betra búi en talað var um. Ég ætlast til þess að hæstv. ráðherra af einlægni sinni og með málefnalegum rökum staðfesti að ýmislegt gekk miklu hagstæðar en spáð hafði verið. Ég varð vitni að því þegar hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson steig fram og leiðrétti það þegar menn voru að hjóla í stofnanir úti um allt land fyrir það hversu illa hefði verið staðið að fjármálum, mikill halli á fyrri hluta ársins, en svo gufaði það allt upp á seinni hlutanum af því að útgjöld og tekjur dreifðust ekki jafnt á árið. Er það ekki nákvæmlega eins með umfjöllun núverandi ríkisstjórnar um fjárlögin á sínum tíma? Hitt sem mig langar að spyrja um er yfirfærsla á heimildum, þ.e. á hallarekstri. Gert er ráð fyrir því í lokafjárlögum að fella niður skuldir á Landspítalanum sem ég held að hafi verið afar ráðlegt og ekki ganga að þeim síðar. En það er haldið eftir, samanber það sem stendur á bls. 78, margra ára halla eins og í Landbúnaðarháskólanum og öðrum slíkum stofnunum. Hefði ekki verið ástæða til að hreinsa þetta út þannig að menn væru ekki alltaf að fá skammir fyrir það að hafa ekki staðið í skilum hvað þetta varðar, alltaf sami gamli hallinn?
Frú forseti. Varðandi fyrra atriðið, hvað gerðist frá miðju ári 2013 til ársloka sem bætti afkomu ríkissjóðs, þá var það einkum einskiptistekjufærsla vegna afhendingar á hlutabréfum í Landsbankanum sem breytti stöðunni mjög verulega. Þegar við horfum eingöngu til rekstrarþáttanna og lítum fram hjá óreglulegum tekjum þá endaði staðan nokkuð nálægt því sem spáð var hjá ríkisaðilum á árinu 2013. Það er að sjálfsögðu ánægjuefni að heildarafkoman hafi verið betri en á horfðist en ég tel að það hafi sýnt sig að þær aðhaldsaðgerðir sem ný ríkisstjórn greip til sumarið og haustið 2013 með fjáraukalögum hafi reynst nauðsynlegar. Þær voru skynsamlegar í ljósi þeirrar óvissu sem þá ríkti um afkomuna og til að tryggja þau markmið sem ríkisstjórnin setti sér um að loka fjárlagagatinu við fyrsta mögulega tækifæri. Spurt var um Landbúnaðarháskólann, þann halla sem þar hefur verið viðvarandi, eldri halli, og einnig vikið að því að í frumvarpinu er gamall halli Landspítalans felldur niður. Þá gerist það þannig með Landspítalann að samkomulag tekst á sínum tíma um að reyna að tryggja hallalausan rekstur og þegar þau markmið nást er staðið við það sem í því samkomulagi var lofað, þ.e. að fella eldri halla niður. Vandinn hjá Landbúnaðarháskólanum hefur verið viðvarandi halli. En ég hef áhuga á því í mínu ráðuneyti að koma upp skýru verklagi fyrir stofnanir og ríkisaðila um þessi atriði þannig að menn geti gengið að því vísu að eldri halli verði strikaður út eftir ákveðið tímabil samkvæmt samningi ef tiltölulega skýr og gegnsæ markmið hafa náðst.
Hæstv. forseti. Ég tók það sérstaklega fram að ég teldi rétt að menn stæðu við það að fella niður halla eins og á Landspítalanum. Ég fagna því að hæstv. ráðherra segir að mótað verði skýrt verklag og staðið við samninga sem gerðir voru milli stofnunar og ríkissjóðs um að fella niður halla. Það hefur ekki verið nein regla á þessu, frekar verið að taka geðþóttaákvarðanir. Hæstv. ráðherra segir að gripið hafi verið til aðhaldsaðgerða, það eru engir 17 eða 20 milljarðar sem voru leiðréttir því að miklu betri afkoma varð á ríkissjóði síðari hluta ársins án inngripa ríkissjóðs og það gekk miklu betur með reksturinn en hæstv. ráðherra spáði í viðtölum þegar hann tók við til að hræða almenning. Ríkissjóður var rekinn með afgangi á árinu 2013 ef frá eru taldir óreglulegir liðir, segja til dæmis markaðspunktar bankanna, þ.e. frá Arion banka. Menn stóðu við reksturinn að mestu leyti [[Forseti hringir.]]án þess að nýja ríkisstjórn þyrfti til. Ég held að menn væru meiri að því að játa hvernig fyrri ríkisstjórn tók á þessu sameiginlega með þjóðinni, hvaða árangri hún hafði náð. Nóg geta menn svo hælt sér af einhverju þar fyrir utan ef því er að skipta.
Frú forseti. Ég held að þetta sé ekki atriði sem sé tilefni til mikils ágreinings. Það kemur einskiptistekjufærsla upp á á þriðja tug milljarða sem veldur því að afkoma ársins í heild er nálægt því að vera í jafnvægi en er þó í minni háttar halla, sem er að sjálfsögðu jákvætt eins og ég vék að áðan. Þar var um að ræða einskiptistekjur sem voru færðar í ríkisreikning í framhaldi af því að Landsbankinn afhenti slitabúi gamla bankans skuldabréf og á móti kom afhending á hlutabréfum til ríkissjóðs sem engin greiðsla kom fyrir og þess vegna þessi stóra tekjufærsla.
Frú forseti. Fjárlög fyrir árið 2013 voru samþykkt í lok árs 2012. Síðan voru fjáraukalög samþykkt í lok árs 2013 og núna, í upphafi árs 2015, erum við að samþykkja lokafjárlög. Spurning mín til hæstv. ráðherra er hvort hægt sé að stytta þetta ferli frá lokum árs 2013 þar til lokafjárlög eru samþykkt. Ég vildi helst sjá það í febrúar eða mars ári seinna. Það ætti að vera hægt ef menn setja sér það markmið. Þetta gera stórfyrirtæki um allan heim með miklu fleiri færslur en íslenska ríkið, þeim tekst að koma fram ársreikningum í janúar eða febrúar og spurning mín er hvort að þessu sé stefnt og hvort þessi nýju fjárreiðulög geri þetta mögulegt. Svo væri gott að sjá hvernig afgangurinn á fjárlögum árið 2013 og fjáraukalögum og síðan endanlegum lokafjárlögum þróast. Það er afgangur hjá ríkissjóði sem skiptir til dæmis máli fyrir þróun verðbólgu, og þá hinn raunverulegi afgangur en ekki einhver sýndarafgangur eins og hefur stundum verið hér áður fyrr.
Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er mjög æskilegt að stytta þetta tímabil eins og hægt er. Reyndar tel ég að okkur hafi tekist að koma ríkisreikningi fyrr frá okkur en lengi átti við. Við erum þó fullseint hér að ræða lokafjárlög vegna 2013, ég er sammála því. Varðandi þróun heildarafgangs, að sýna hvernig hann þróast frá framlagningu frumvarps í gegnum allt ferlið, væri líka áhugavert að það væri skýr framsetning á þeirri þróun með lokafjárlögum eða í ríkisreikningi eftir atvikum. Þó finnst mér oft og tíðum hafa verið gert of mikið úr umræðunni um breytingar á fjárlagafrumvarpinu frá því að það er lagt fram þar til það er samþykkt. Í almennri umræðu er það oft túlkað sem mikið veikleikamerki ef gjaldahliðin breytist til hækkunar í meðförum þingsins en fyrir því geta verið fullkomlega eðlilegar og skýrar ástæður sem ekki er ástæða til að tortryggja eins og oft er gert þegar menn eru í almennri umræðu með alhæfingar um þessi mál. Það getur beinlínis verið afleiðing af reiknuðum stærðum. Það þarf ekki að hafa verið ákvörðun um að auka raunútgjöldin með sérstökum nýjum útgjaldaliðum. Í því samhengi finnst mér þess vegna mikilvægt að það sé fyrst og fremst horft á það hvernig fjárlögin eru á endanum afgreidd frá þinginu og síður horft á það hvernig ferlið hefur verið frá framlagningu frumvarps til samþykktar nema þá að menn taki þá umræðu sérstaklega, brjóti hana upp og skilji á milli sérstakra ákvarðana sem leiða til útgjaldahækkunar og hinna sem eru reiknaðar stærðir.
Frú forseti. Lokafjárlög eru sett fram til að staðfesta ríkisreikning. Ríkisreikningur fyrir árið 2013 var lagður fram í ágúst á síðasta ári og nú erum við að ræða lokafjárlögin sem eru ríkisreikningi til staðfestingar. Ég held reyndar að aldrei hafi tekist að leggja fram samhliða ríkisreikning og lokafjárlög, eins og gert er ráð fyrir í fjárreiðulögum, og það tókst ekki heldur núna. Það er rétt að minna á það af því að gagnrýnt er á hverju ári að það takist ekki og ekki sé gott fyrir okkur sem vinnum með ríkisreikning og lokafjárlög að svona langur tími líði á milli. Ríkisendurskoðun skilaði skýrslu í nóvember í fyrra um endurskoðun ríkisreiknings og fer þar yfir nokkra hluti. Fram kemur að tekjuhallinn samkvæmt ríkisreikningi árið 2013 sé um 700 millj. kr., en hins vegar höfðu fjárlög og fjáraukalög gert ráð fyrir að hann yrði 19,7 milljarðar kr. Það er ágætt að benda á það í framhaldi af þeim orðum sem fóru á milli hv. þm. Guðbjarts Hannessonar og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra varðandi afkomu ársins 2013. Ég vil tala um Markaðspunkta Arion banka sem gefnir voru út 18. ágúst 2014 og vitna, með leyfi forseta, í þá fróðlegu greiningu. Þar er farið yfir stöðuna en jafnframt bent á að afkoma ríkissjóðs, ef við drögum frá óreglulega liði bæði tekjumegin og gjaldamegin, er í plús upp á 9 milljarða kr. Þar segir að til þess að greina undirliggjandi rekstur ríkissjóðs sé gagnlegt að horfa fram hjá óreglulegum liðum og skoða hvernig afkoman þróast á milli ára og síðan er sýnt myndrænt hvernig þróunin var frá árinu 2009 og til ársins 2013 samkvæmt ríkisreikningi. Frá því sjónarhorni, segir í greiningunni, er afkoma ríkissjóðs jákvæð árið 2013 um 9 milljarða kr. og batnar um 20 milljarða kr. á milli ára. Þá sést einnig af þeirri mynd sem þeir sýna að umtalsverður árangur hefur náðst síðastliðin fimm ár þar sem afkoman hefur batnað jafnt og þétt milli ára og er tæplega 120 millj. kr. betri en árið 2009. Það er fróðlegt að skoða þá hluti án óreglulegra liða, vegna þess að á tímabilinu koma inn stórar upphæðir sem teljast óreglulegir liðir. Það er Íbúðalánasjóður, við höfum brugðist við afkomu hans, og eins og hæstv. ráðherra benti á koma inn tekjumegin á árinu 2015 25 milljarðar kr. vegna eignaaukningar ríkissjóðs í Landsbankanum. Á móti kemur líka að skattkröfur eru afskrifaðar upp á 22 milljarða kr., eða tæplega 12 milljörðum meira en áætlanir gerðu ráð fyrir. Þetta eru því líka óreglulegir liðir sem vega upp á móti og fleiri liðir koma þarna inn sem virka á bæði tekju- og gjaldahlið. En ef við horfum á einungis grunnreksturinn hefði niðurstaðan orðið 9 milljarðar í plús á árinu 2013, sem er afar jákvætt. Ég nefndi áðan afskriftir skattkrafna sem samkvæmt ríkisreikningi 2013 eru 21.883 millj. kr. en áætlun í fjárlögum hafði verið gert ráð fyrir að þetta yrðu 10 milljarðar kr. Við í fjárlaganefndinni höfum gagnrýnt að ekki sé hægt að áætla nákvæmar afskriftirnar vegna þess að þær fara eftir ákveðnum reglum. Það er ekki nema komi óvænt inn stórt gjaldþrot, sem er þá auðvitað allt fært niður í einni svipan af því að ljóst er að ekki er hægt að innheimta kröfurnar. En þar sem við sjáum ekkert slíkt á árinu 2013 höfum við beðið Ríkisendurskoðun að skoða þessar afskriftir. Ef allt hefði verið eins og það er, ef afskriftir skattkrafna hefðu verið eins og áætlanir gerðu ráð fyrir, hefði ríkissjóður komið út í plús á árinu 2013. Mér finnst þetta umhugsunarefni en ég er ekki að ásaka neinn um neitt. Ég vil aðeins ganga úr skugga um að þeir sem færa niður skattkröfurnar, og auðvitað eru þetta bara reiknaðar tölur og pólitíkin á hvergi að koma þar nærri, horfi ekki á niðurstöðu ársins og segi: Ja, þarna er borð fyrir báru. Við skulum taka svolítið góðan stabba af skattkröfum og færa þær niður núna af því að það er borð fyrir báru. Ég vil ganga úr skugga um að sú hafi ekki verið raunin heldur sé farið eftir ákveðnum reglum sem eru til skráðar og um leið að það sé farið yfir áætlanir. Við getum horft á árið 2012 þar sem einnig var gert ráð fyrir um 10 millj. kr. afskriftum skattkrafna en í ljós kom að þær urðu tæplega 5 milljarðar, þannig að þar er líka í hina áttina mikill munur á áætlunum og síðan afskriftum og mikilvægt að fara yfir þau mál. En ef við tækjum einungis afskriftir skattkrafna frá og þær hefðu orðið eins og áætlanir gerðu ráð fyrir hefði árið 2013 komið út í plús. Það er svolítið athyglisvert og sannarlega ástæða til að bera þá niðurstöðu saman við þann hamagang sem ég leyfi mér að segja að hafi verið í forustumönnum stjórnarflokkanna, bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, hér um mitt ár þegar þeir lýstu nánast yfir neyðarástandi í ríkisfjármálum á árinu 2013. Svo þegar raunveruleikinn birtist í ríkisreikningi og lokafjárlögum kemur allt annað í ljós. Virðulegi forseti. Mér finnst sjálfsagt að íbúar þessa lands máti þetta saman, rifji upp hvað sagt var og hvað gert var, því að það sem var gert þegar ný hæstv. ríkisstjórn tók við var að gefa afslátt á veiðileyfagjöldum, nema úr gildi lög sem gerðu ráð fyrir að erlendir ferðamenn greiddu hér hærri neysluskatt fyrir gistingu og afnema fjárfestingaráætlun fyrrverandi ríkisstjórnar að mestu leyti, þó ekki að öllu leyti. Þetta eru stærstu póstarnir sem breytt var og síðan var þrengt að stofnunum að öðru leyti. Niðurstaðan sem átti að vera samkvæmt áætlunum nýrrar ríkisstjórnar upp á tæpa 20 milljarða varð svo sannarlega ekki þannig heldur var hún 700 milljónir og ef óreglulegir liðir eru teknir frá hefði niðurstaðan orðið 9 milljarðar í plús. Mér finnst þetta vera fréttir sem vert er að staldra við. Ríkisendurskoðun bendir á ýmislegt sem hún hefur bent á aftur og aftur í mörgum skýrslum til Alþingis um ríkisreikninga. Sumt af því mun vonandi lagast ef ný lög um opinber fjármál verða samþykkt og það eru svolítið svör ráðuneytanna við sumum athugasemdanna. Mig langar að staldra við nokkrar athugasemdir Ríkisendurskoðunar. Ein af þeim er að Alþingi kanni möguleika á að setja lög um skattstyrki. Mér finnst þetta vera athyglisverð athugasemd og það segir hér í skýrslu Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta: „Á árinu 2013 námu skattstyrkir 17,8 milljörðum kr. samanborið við 17,2 milljarða kr. á árinu 2012. Á undanförnum árum hefur Ríkisendurskoðun vakið athygli á meðferð skattstyrkja í bókhaldi ríkisins, flokkun þeirra og lagaumhverfi. Fjármálaráðuneytið hefur í umfjöllun í fjárlagafrumvörpum síðustu ára lýst þessu vandamáli þannig: … með beitingu skattstyrkja verða mörkin á milli tekna og gjalda hjá hinu opinbera óskýrari og um leið verður skattkerfið ógagnsærra og flóknara. Enn fremur er tilhneiging til að viðhalda þeim mjög rík, jafnvel þótt upprunalegu rökin fyrir tilvist þeirra eigi ekki lengur við. Það var og er mat Ríkisendurskoðunar að Alþingi þurfi að skoða forsendur þess að setja sérstaka löggjöf um skattstyrki þar sem kveðið væri skýrt á um markmið skattafslátta og þau væru vel skilgreind og mælanleg. Allar forsendur, athuganir og útreikningar sem lögð væru fyrir þingið þyrftu að vera ítarleg og skjalfest. Þá er lagt til að gildistími yrði í öllum tilfellum takmarkaður.“ Mér finnst þetta mjög áhugavert og held að mikilvægt sé að fara út í þá vinnu og jafnframt að skilgreina hvað skattstyrkir eru. Ég vil velta fyrir mér til dæmis þegar atvinnugrein býr við neysluskatta, svipað og almenningur býr við þegar hann verslar nauðsynjar eins og matvöru, hótel og gistiheimili, er það skattstyrkur eða hvað? Það er mjög mikilvægt, finnst mér, að við skilgreinum hvað skattstyrkur til fyrirtækja og atvinnuvega er og veltum því fyrir okkur í leiðinni varðandi atvinnugrein sem innheimtir lægri neysluskatta en aðrar atvinnugreinar hvort sérstakur skattstyrkur sé fólginn í því eða ekki. Mér finnst þetta áhugavert umfjöllunarefni sem ég tek undir með Ríkisendurskoðun að fara þurfi yfir. Síðan bendir Ríkisendurskoðun á að umfjöllun um áhættu ríkissjóðs verði birt í skýringum með ríkisreikningi. Þeir eru sem sagt að leggja áherslu á að farið verði yfir þá áhættu sem ríkissjóður býr við og það verði útskýrt og tekið fram þannig að fólk geti áttað sig á áhættunni. Þar er talað um gjaldmiðlaáhættu, það er talað um lausafjáráhættu, vaxtaáhættu, mótaðilaáhættu, endurfjármögnunaráhættu og áhættu vegna hugsanlegra náttúruhamfara. Í niðurstöðu sinni segir Ríkisendurskoðun að verði frumvarp um opinber fjármál samþykkt muni þetta verða með öðrum hætti en nú er. En óháð því hver afdrif frumvarps til laga um opinber fjármál verða telur Ríkisendurskoðun rétt að umfjöllun um stærstu fjárhagslegu áhættuþætti ríkissjóðs verði bætt við skýringar með ríkisreikningi. Ég tel afar mikilvægt að við gerum það. Ríkissjóður hefur orðið fyrir miklu áfalli, ekki síst vegna áhættu sem tekin var. Við eigum að læra af þeirri reynslu og reyna að skilgreina áhættuna og um leið koma í veg fyrir að hún verði of mikil. Virðulegur forseti. Þetta frumvarp til lokafjárlaga er hér í 1. umr. og fer nú í vinnslu í hv. fjárlaganefnd. Ég mun ræða frekar um einstaka liði frumvarpsins við 2. umr.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna orða hennar um afskriftir skattkrafna árið 2012 og afskriftir skattkrafna árið 2013. Á áætlun ársins 2012 voru 10 milljarðar en skattkröfur voru afskráðar um 5 milljarða það ár. Það sama er í frumvarpinu 2013, þá eru afskriftir skattkrafna 10 milljarðar en fara í 22,5 milljarða. Mig langar spyrja hv. þingmann af því að mér fannst hún gefa til kynna að það væru tilfærslur í pólitískri þágu að afskrifa úr 10 milljörðum í 22,5 og þá aftur í hina áttina úr 10 milljörðum í 5: Vill hv. þingmaður útskýra hvað hún á við þegar rætt er um að þetta sé í pólitískri þágu, vegna þess að ég veit að hv. þingmaður hefur líka sinnt störfum sveitarstjórnarfulltrúa og þar eru skattkröfur afskrifaðar í fjárhagsáætlun ef ljóst er að ekki næst að innheimta þær? Ég bið hv. þingmann að útskýra hvað hún á við þegar talað er um að þetta sé í pólitískri þágu og þá í báðar áttir.
Virðulegur forseti. Ég vona að ég hafi komið því skýrt á framfæri í máli mínu að ég lagði áherslu á að þetta eru reiknireglur sem pólitík á ekki að koma nálægt. Við í fjárlaganefnd fengum hins vegar ekki skýringar á því í hverju þessi munur er falinn. Við höfum óskað eftir því að Ríkisendurskoðun fari í gegnum það og útskýri fyrir fjárlaganefnd, vegna þess að við viljum ekki sitja uppi með einhverjar getgátur um að af því að borð var fyrir báru árið 2013 hafi þetta verið gert en ekki 2012, skilur hv. þingmaður mig? Að það sé alveg öruggt, að við getum verið alveg viss um það og fáum fyrir því gögn að farið hafi verið eftir reglunum. Það er ákveðin töf í skattkröfunum, eins og hv. þingmaður þekkir væntanlega, þannig að á ákveðnum árafresti hefur eitthvað safnast upp sem er síðan afskrifað nema það komi inn stórt gjaldþrot. Þá gera menn auðvitað ráð fyrir því að fá það ekki greitt og því engin ástæða til þess að vera þar með töf. Þess vegna höfum við í fjárlaganefndinni kallað eftir skýringum á því, af því að það á að liggja ljóst fyrir. Að mínu viti á að vera hægt að áætla þetta nákvæmar og við eigum að geta séð svona sveiflur nokkuð fyrir nema um stór gjaldþrot sé að ræða sem óvænt koma upp. Það hefur enginn sýnt okkur fram á að svo hafi verið á árinu 2013. Við í fjárlaganefnd bíðum enn þá eftir greiningu Ríkisendurskoðunar sem mun örugglega leiða þetta í ljós.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður óskar eftir því sem nefndarmaður í fjárlaganefnd að Ríkisendurskoðun útskýri afskriftir skattkrafna árið 2013. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þegar gert er ráð fyrir því í fjárlögum að þær séu 10 milljarðar en skattkröfur eru afskrifaðar upp á 22,5 milljarða kalli það á skýringu. En ég held að það kalli líka á skýringu ef skattkröfur eru í fjárlagafrumvarpi áætlaðar 10 milljarðar en eru svo eingöngu 5, hvers vegna svo sé. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann: Mun hv. þingmaður jafnframt kalla eftir endurskoðun Ríkisendurskoðunar á því af hverju skattkröfur sem lágu fyrir í frumvarpinu 2012 upp á 10 milljarða urðu ekki 10 milljarðar heldur 5? Þetta hlýtur að ganga jafnt í báðar áttir ef meginhugtakið er að standast fjárhagsáætlun og hvað varðar fjárlög, hvort heldur er fjárhagsáætlun sveitarfélaga eða fjárlög ríkisins, þarf að vera nokkuð ljóst á hverju ári hversu lengi skattkröfur hafa legið og ljóst hvort það næst að innheimta eður ei. Ég tek því undir með hv. þingmanni að það liggi nokkuð ljóst fyrir, en það er spurning hvenær þær eru afskrifaðar og af hverju þær eru stundum afskrifaðar meira en minna.
Virðulegur forseti. Vitanlega er ekki einungis tekið árið 2013. Það þarf að skoða fleiri ár, einmitt út af þeim reglum sem farið er eftir. Kröfurnar liggja í ákveðinn árafjölda og síðan eru þær afskrifaðar ef ljóst er að ekki er hægt að innheimta þær. Til þess að auðvelda okkur í fjárlaganefnd eftirlitshlutverkið er afar mikilvægt að áætlanir séu nákvæmar og góðar og að hægt sé að nýta þær sem stjórntæki. Sveiflurnar á árinu 2013 upp á tæpa 12 milljarða - þetta er ansi stór upphæð. Eins og ég fór yfir í máli mínu áðan er það þannig að ef áætlun hefði staðist værum við með jákvæðan rekstur þrátt fyrir óreglulega liði á árinu 2013. Það munar sannarlega um 12 milljarða í reikningum ríkisins. Mér finnst mikilvægt að áætlanir séu yfir höfuð vandaðar og það þarf að fara í gegnum þau mál. Það er ekki pólitík sem á að vera í afskriftum skattkrafna, og ég er ekki að segja að hún sé þar, en við þurfum í ljósi gegnsæis og trausts að fá þetta upp á borðið svo að við getum í framhaldinu áætlað betur niðurfærslu skattkrafna í framtíðinni.
Herra forseti. Það verður seint sagt að sérlega spennandi sé að ræða lokafjárlög. Þau hafa í gegnum tíðina verið sett fram með því lagi sem hér er sem er alls ekki nógu aðgengilegt að mörgu leyti. Maður veltir því fyrir sér þegar við í fjárlaganefnd þurfum að hafa töluvert fyrir því að lesa saman og reyna að finna út úr því sem þar kemur fram og jafnvel spyrja ráðuneytið, sem getur ekki svarað í fyrsta kasti, hvernig í ósköpunum þeir sem vilja fylgjast með fjárlögum ríkisins eigi að geta gert það. Maður er að fjalla um eitthvað sem er búið og í sjálfu sér afgreitt og lítið hægt að gera við, nema helst læra af því sem kemur fram, og hversu miklum tíma á að eyða í það. Ég held að til dæmis væri mjög til bóta að hafa í fylgiskjali 2, með frumvarpinu eru fylgiskjöl 1 og 2, a.m.k. einn dálk í endann þar sem koma fram heimildir að frádregnum niðurfellingum og hvað er svo fært yfir, í staðinn fyrir að vera með þetta í tvennu lagi og maður sér lokastöðuna í raun á hvorugum staðnum. Ég hefði viljað sjá, af því að nú eru þetta ekki síðustu lokafjárlögin sem verða sett fram á þennan hátt, þau eiga líklega eftir að koma fram tvisvar enn, að gerðar yrðu breytingar til að gera lokafjárlögin læsilegri. Það er alltaf vísað í það lagafrumvarp sem hefur verið í vinnslu um fjárreiður ríkisins en ekki tekið gildi og menn ættu frekar að reyna að vinna eftir þeim hugmyndum. Ég spurði ráðherra spurninga áðan sem hann gat ekki svarað. Reyndar hefur ráðuneytið ekki heldur getað svarað því. Það er auðvitað að mörgu leyti athugunarvert að frumvarpið sé tekið fyrir í fjárlaganefnd áður en búið er að mæla fyrir því. Það væri áhugavert að vita hvort slíkt hefur verið gert með svona frumvarp áður. Maður veltir fyrir sér til dæmis af hverju fjárheimildir eru fluttar á milli ára, hvers vegna það er gert á þennan hátt, og í sjálfu sér fær maður ekkert yfirlit yfir það. Er einhverjum verkefnum ólokið eða hvað veldur því að flutt er á milli ára, þetta eru oft sömu liðir ár eftir ár? Við kannski höfum lítil tækifæri til komast að því hvers vegna þetta er svona, enda erum við alltaf að fjalla um þessi mál löngu seinna og ekkert hægt að gera til að hafa áhrif þau. Eitt af því sem ég hef gagnrýnt töluvert er staða Vegagerðarinnar. Það kemur fram í þessu frumvarpi að það eru tæpir 2 milljarðar á framkvæmdalið Vegagerðarinnar. Ég velti fyrir mér: Hverju var frestað? Það kemur ekki fram og eflaust gæti maður leitað svara hjá Vegagerðinni. En svo er það líka neikvæð staða Vegagerðarinnar, þ.e. neikvætt bundið eigið fé. Það kemur meðal annars fram hjá ríkisendurskoðanda þar sem hann fer yfir ríkisreikninginn að þar er neikvætt eigið fé bundið um 17,3 milljarða í árslok 2013 og nú þegar er farið, eins og hér hefur margoft verið rætt, að draga það frá framlögum Vegagerðarinnar. Ég veit ekki til þess að aðrar stofnanir hafi lent í því að þetta sé álitið sem skuld við ríkið, að þingið hafi svo sannarlega aðkomu að því og taki ákvarðanir um að fara í tilteknar framkvæmdir en það sé fært á þennan hátt. Ekki er brugðist við ábendingum Ríkisendurskoðunar um það. Í nokkrum tilfellum er halli afskrifaður án þess að það sé rökstutt, það er ekki alls staðar að finna skýringu í ríkisreikningunum. Það má svo sem velta því fyrir sér af hverju það er gert. Ég spurði hæstv. ráðherra áðan, og fékk ekki svör, um samræmi á milli höfuðstólsins samkvæmt frumvarpinu til lokafjárlaga og ríkisreiknings, af því að það á jú að staðfesta ríkisreikning. Tekið er fram á bls. 75, þar sem m.a. er fjallað um flugvelli og flugleiðsöguþjónustu, að samræmi eigi að vera þar á milli. Í fjáraukalögunum kom fram að gera hefði átt ráðstafanir til þess að þetta væri fært út úr ríkisreikningi 2015 en ekki hvernig ætti að gera það. Svo er annað dæmi um mismun að staða Atvinnuleysistryggingasjóðs er sýnd til dæmis í ríkisreikningi sem bundið eigið fé en ekki á höfuðstól. Það eru mörg slík dæmi sem eru ekki færð á sama hátt. Ég spurði ráðuneytið um einn svona lið sem er að finna á bls. 76, sem á er landlæknir og Lýðheilsusjóður. Þar myndast mismunur vegna þess að Lýðheilsusjóður er gerður upp undir fjárlagalið landlæknis en er samt sérstakur fjárlagaliður. Það er eiginlega ekki nema fyrir þá sem hafa óskaplega mikinn áhuga eða geta grúskað mikið að átta sig oft á tíðum á stöðu margra þessara liða. Einn af þeim er fjármála- og efnahagsráðuneytið. Þar er frávik vegna fjármálaliðarins 12-402 sem er Fjármálaeftirlitið. Þar var öllum mörkuðum tekjum liðarins á sínum tíma ráðstafað til hans og það kom fram sem betri afkoma og hækkun á höfuðstól. Fjárlögin höfðu gert ráð fyrir að 92 milljónum yrði haldið eftir í ríkissjóði, þannig að þar er ekki heldur samræmi. Það má auðvitað spyrja sig að því hvort ekki væri til bóta og öll framsetning skýrari ef búið væri að ganga þannig frá frávikum, eins og þeim sem ég hef rakið, að þau væru ekki til staðar. Ég hefði viljað að ráðherra svaraði því áðan þegar ég spurði hann um fylgiskjöl 1 og 2, hvort hann sæi fyrir sér að þar væri hægt að nota annars konar framsetningu, t.d. eins og ég nefndi, að bæta við einum lið þar sem maður sér þá niðurfelldar heimildir og lokastöðu og það sem færist svo yfir á næsta ár. Einnig væri áhugavert að vita það sem kemur ekki fram, þar sem 10% reglan gildir ekki, hvers vegna það er, af því að það er ekki alltaf skýrt í texta þessara lokafjárlaga. Það sem mér finnst maður aðallega geta gagnrýnt svona í fyrsta kasti er framsetningin, hvort sem það eru lokafjárlög eða annað, fjárlagafrumvarpið er líka mjög ógagnsætt og erfitt að lesa sér til í því. Það er vont að þurfa að leggjast í útreikninga eða fyrirspurnir til þess að átta sig á stöðu tiltekinna liða. Ég held að hægt væri að gera mjög margt til þess að laga það án þess að það væri sérstaklega flókið. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Mér finnst fyrst og fremst að það eigi að vera hægt að setja þetta fram skýrar og einfaldar, þannig að við getum í það minnsta lært af því sem við erum að fjalla um. Þótt ekki sé hægt að hafa áhrif á fjárhæðir eða annað slíkt sem hér er gætum við a.m.k. nýtt tækifærið til að fara í gegnum hvers vegna, hvort það eru alltaf sömu stofnanir eða sömu liðir í ríkisreikningi sem er ýmist verið að fella niður af eða færa umfram yfir ár hvert. Ég held það mundi auka hið faglega eftirlit fjárlaganefndar.
Hæstv. forseti. Bara stutt innlegg í umræðuna vegna þess að í upphafi hennar áður en henni var frestað voru umræður hér um það með hvaða hætti við innleiddum ýmsar samþykktir frá Evrópusambandinu og þá í gegnum EES-samninginn. Það sem vantaði kannski í þá umræðu og þarf auðvitað að leggja mikla áherslu á er að hér afgreiðum við tillögur sem Evrópusambandið ákvað 2011 og 2012, er síðan samþykkt í EES-nefndinni, sýnist mér, árið 2014 og er núna komið fyrir íslenska þingið. Þetta eru væntanlega tillögur sem hafa verið til skoðunar og ákvörðunar um það hvernig ætti að leggja þær fram frá árinu 2008, 2009 eða 2010 eða einhvers staðar löngu áður en þær koma hér fram. Tekin hefur verið upp sú vinnuvenja hér í þinginu sem er mjög mikilvæg að þingnefndir fái til umsagnar mál, sem er verið að fjalla um og er verið að leggja fyrir hjá Evrópusambandinu, á því stigi er hægt að hafa á þau veruleg áhrif. Ég held að mikilvægt sé að við reynum að vanda okkur einmitt á því stigi að skoða í nefndunum hverju til dæmis eigi að hleypa áfram, hvaða athugasemdir við eigum að gera fyrir fram áður en málið er afgreitt endanlega frá ESB eða frá EES-nefndinni. Hér er mál sem fer eins og aðrar tillögur, verið er að samþykkja þingsályktunartillögu um staðfestingu ákvörðunar, síðan á eftir að fylgja því eftir í lagafrumvörpum og setja í frekari ramma. Af því að ég spurði hæstv. utanríkisráðherra hvert málið færi þá fer þetta eins og öll þessi mál til utanríkismálanefndar, en hér er verið að fjalla um heilbrigðismál og það er gríðarlega mikilvægt að málið fari til velferðarnefndar, og það var staðfest af hæstv. ráðherra að það sé nú venjan að mál fari til fagnefnda einnig. Þó að hér sé verið að samþykkja réttindi til að sækja sér heilbrigðisþjónustu yfir landamæri er heimilt að setja fullt af reglum og kvöðum, við getum haft þær strangar, við getum haft þær mjög opnar, og þar þarf þingið að fá tækifæri til að fjalla um það og við þurfum að vanda okkur í eigin lagasetningu til að framkvæmdin á þessu verði með þeim hætti sem við helst viljum. Almennt vil ég segja um þær tillögur þar sem verið er að veita þau réttindi handa sjúklingum að sækja sér heilbrigðisþjónustu yfir landamæri að slíkir samningar eru einmitt til þess fallnir að veita aðhald innlendri heilbrigðisþjónustu, til dæmis ef biðlistar verða of langir er hægt að sækja þjónustu erlendis. Ef gæðin eru ekki nægjanleg er hægt að sækja hana erlendis. Væntanlega, eins og raunar hefur komið í ljós á milli landa eins og Bretlands og Frakklands, ef ég veit rétt, þá vanda menn sig bara betur, þ.e. hindra að menn þurfi að nota þetta. Þeir bæta þjónustuna, tryggja gæðin og tryggja styttri biðlista til að ekki komi til þess að menn þurfi að fara til útlanda nema í einhverjum einstökum undantekningartilfellum eða við einhverjar flóknari aðgerðir til að sækja sér þjónustu. Ég vildi að þetta kæmi fram við fyrri umr., líka vegna þess að hingað kom hv. þm. Pétur H. Blöndal og gagnrýndi að ekki kæmu fleiri að umræðunni. Sú gagnrýni er þannig að venjulega við fyrri umr. getum við tjáð skoðanir okkar og þar með fylgt málinu eftir til nefndar, en þessi mál eru að því leyti öðruvísi að þau fara til nefndar til að staðfesta svona almennu regluna, síðan á eftir að fylgja henni eftir með lagafrumvörpum og nánari útfærslum sem kalla á mikla umræðu og mikla umfjöllun í þinginu.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 88/2014 um breytingu á XIII. viðauka við EES-samninginn um flutningastarfsemi og fella inn í samninginn þrjár reglugerðir EB sem eru nánar tilgreindar í tillögunni sjálfri. Með gerðunum eru settar sameiginlegar reglur um skilyrði sem þarf að uppfylla til að mega starfa sem flutningsaðili á vegum og um aðgang að mörkuðum fyrir alþjóðlega fólks- og farmflutninga á vegum. Þá er stefnt að því að stuðla að skilvirkum vöru- og fólksflutningum á vegum og búa til sanngjörn samkeppnisskilyrði. Innleiðing gerðanna kallar á lagabreytingar hérlendis og er gert ráð fyrir því að nauðsynlegra lagaheimilda til að innleiða reglugerðirnar verði aflað í nýjum frumvörpum til laga um farþegaflutninga á landi í atvinnuskyni annars vegar og hins vegar um farmflutninga á landi, sem meðal annars leysa af hólmi lög nr. 73/2001, um fólksflutninga og farmflutninga á landi. Frumvörpin hafa nú þegar verið lögð fram á Alþingi, samanber mál 503 og 504, og mælti hæstv. innanríkisráðherra fyrir þeim í gær. Ekki er gert ráð fyrir því að innleiðing tveggja gerðanna hafi mikil áhrif hérlendis enda er gildissvið þeirra takmarkað við akstur yfir landamæri. Umgjörðin mun hins vegar hafa nokkur áhrif í för með sér enda kveður hún á um sameiginlegar reglur til að mega starfa sem flutningsaðili á vegum. Með það að markmiði þurfa aðildarríkin að halda rafræna skrá yfir fyrirtæki sem stunda farm- og fólksflutninga á vegum og hafa fengið til þess leyfi frá yfirvöldum, en uppsetning og rekstur slíkrar skráar mun hafa kostnað í för með sér. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo að aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Virðulegur forseti. Það er óhjákvæmilegt - þegar svo vel ber í veiði að hér er hæstv. utanríkisráðherra við umræður um EES-mál einmitt í þeirri viku þegar flokksfélagar hans margir hafa verið að gefa út yfirlýsingar um bæði EES-tilskipanir og um að Framsóknarflokkurinn sé orðinn pirraður á EES, ég held að ég fari rétt með orð samþingmanna hæstv. ráðherra - að spyrja hann hvort það eigi líka við um utanríkisráðherra, hvort hann sé orðinn pirraður á EES. Ég vil líka spyrja um þau sjónarmið hæstv. umhverfisráðherra, um að milda beri í þýðingum ákvæði tilskipana Evrópusambandsins, hver sjónarmið ráðherrans séu um þá skoðun umhverfisráðherra, sem mér skildist að hún hefði falið embættismönnum umhverfisráðuneytisins að framfylgja á einhvern hátt. Ég spyr hvort hann telji það eðlilegt og hvort það sé eitthvað í textanum í þessari tillögu eða þeirri sem hér var til umfjöllunar áðan sem hafi í þýðingum á vegum utanríkisráðuneytisins verið mildað með einhverjum hætti áður en það var borið hér inn í þingið. Eða er ráðherrann kannski, eins og hv. þm. Karl Garðarsson, heyrðist mér, öndverðrar skoðunar, verandi líka í þingflokki Framsóknar, og telur mikilvægt að jafnræðis sé gætt og að þessar tilskipanir séu innleiddar með eðlilegum hætti en ekki eitthvað sérstaklega mildaðar?
Virðulegi forseti. Þetta andsvar eða hvað á að kalla þetta hjá hv. þingmanni hefði kannski frekar átt heima í óundirbúnum fyrirspurnum en við umræðu um þá þingsályktunartillögu sem ég var að mæla fyrir. Engu að síður er ég búinn að fá þessar spurningar og ég mun reyna að svara þeim eftir bestu getu. Það er nú þannig, og hv. þingmaður veit það, og held ég alþjóð, að innan Framsóknarflokksins hafa frá upphafi EES-samningsins verið mjög skiptar skoðanir um þann samning, það er ekkert nýtt í því. Það er ekkert nýtt í því að framsóknarmenn hafi alls konar skoðanir á þessu máli eins og öðrum. Framsóknarflokkurinn hefur hins vegar ekki ályktað um að segja eigi upp EES-samningnum eða eitthvað slíkt og ég veit ekki til þess að áform séu um neitt þess háttar, enda er sá samningur í dag aðgöngumiði okkar inn á innri markað Evrópusambandsins. Varðandi það hvort ráðherrann sé pirraður á EES-samningnum sem slíkum þá er hann ekki pirraður á honum, en ég tek hins vegar undir þau sjónarmið að það mætti gjarnan vera þannig að gerðir og annað sem kemur frá Evrópusambandinu inn í þennan EES-samning mætti - það þarf ekki að vera að skipta sér af öllu, við skulum frekar orða það þannig. Þau sjónarmið eru reyndar uppi innan Evrópusambandsins líka. Við sjáum að það er markmið hjá Evrópusambandinu að fækka reglusetningum, fækka gerðum. Ég man ekki alveg tölurnar en mig minnir að það sé eitthvað á þá leið að menn ætli að fækka gerðum úr 160 á ári niður í 100, eitthvað slíkt, og fagna ég því mjög. Það er í mjög í anda þess sem ég hef talað fyrir. Varðandi þýðingarnar þá er þýðingamiðstöðin í utanríkisráðuneytinu að gera mjög góða hluti, þau standa sig vel undir mikilli pressu yfirleitt. Það er hins vegar ekkert að því að menn velti því upp hvort og hvernig orð eru notuð. Það er til dæmis dæmi um það úr þýðingamiðstöðinni þegar menn voru að velta því fyrir sér hvort nota ætti orðið „shall“ eða „should“ þegar verið væri að innleiða eða þýða ákveðna hluti. Farið var í greiningu á því hvernig það yrði gert. En það er hins vegar þannig, svo að því sé nú haldið til haga, að þegar kemur að útfærslu á [[Forseti hringir.]]þessum gerðum þá eru það fagráðuneytin sjálf sem fara með þær útfærslur. Og þar er hægt að nota orðalag með skapandi hugsun eins og ágætur maður sagði.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka af tvímæli um það að hæstv. utanríkisráðherra er ekki pirraður á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið eða því að fylgja honum. En ég hlýt að spyrja hann, vegna síðustu orða hans um skapandi hugsun: Er það þannig að hæstv. utanríkisráðherra telji að reyna eigi að draga úr orðalagi í þeim tilskipunum sem innleiddar hafa verið og innleiddar verða, að það eigi með einhverjum hætti að breyta merkingu þeirra við þýðingu og innleiðingu, að fagráðuneyti hafi sérstakt svigrúm til að milda tilskipanirnar frá því sem þær eru þegar þær eru settar? Ég held að það sé mjög mikilvægt að það sé alveg skýrt frá utanríkisráðherra til fagráðuneytanna hvort þau hafa eitthvert slíkt skapandi svigrúm til að milda orðalag tilskipana í meðhöndlun sinni. Ef það er afstaða ráðuneytisins og fagráðuneytanna þá kallar það á allt aðra meðhöndlun á tillögum þeim sem koma inn frá ríkisstjórninni um EES en verið hefur hér í þinginu þar sem menn hafa bara treyst því að gerðirnar séu innleiddar eins og þær eru settar fram en ekki með neinum sérstökum skapandi hætti af hálfu ráðuneytanna.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er að tala um tvo hluti. Annars vegar er verið að tala um þær þýðingar sem fara fram á þeim gerðum sem berast eða koma inn í samninginn sem þýðingamiðstöðin sér um að þýða og hins vegar hvernig sú þýðing eða sú gerð er leidd í íslensk lög. Við höfum margoft séð að fagráðuneytin hafa svigrúm í textagerð og slíku um það hvernig ákveðin atriði eru innleidd í íslenska löggjöf. Við höfum líka dæmi um það frá utanríkismálanefnd, að hún hafi gert athugasemdir og tillögur að breyttu orðalagi o.s.frv. við lagatexta sem byggir á ákveðinni gerð. Við erum því að ræða hér um tvenns konar hluti. Þegar ég tala um skapandi hugsun er ég vitanlega að vísa til þess sem við höfum gert, meðal annars á meðan sá er hér stendur sat í utanríkismálanefnd, og er alþekkt að menn geri. Frá fagnefndum þegar við sendum þessar gerðir þangað hafa komið athugasemdir um orðalag og annað. Í grunninn ber okkur að sjálfsögðu skylda til að ná fram markmiðum þeirra gerða sem við erum að innleiða en mjög oft er svigrúm í texta hvernig það er gert.
Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um að draga úr plastpokanotkun. Þingsályktunin hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela umhverfis- og auðlindaráðherra að finna leiðir til að minnka plastpokanotkun hér á landi. Við val á leiðum til þess verði litið til annarra ríkja í Evrópu þar sem markvisst hefur verið dregið úr plastpokanotkun. Aðgerðaáætlun verði birt fyrir 1. mars 2015. Flutningsmenn ásamt þeirri sem hér stendur eru hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Katrín Júlíusdóttir, Guðbjartur Hannesson, Össur Skarphéðinsson, Bjarkey Gunnarsdóttir, Brynhildur Pétursdóttir, Birgitta Jónsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir og Elín Hirst. Eins og forseti tekur eftir er hér um þverpólitíska samstöðu að ræða. Ég vil aðeins fara yfir greinargerð með tillögunni: Undanfarna áratugi hefur mikil vakning orðið í samfélaginu um umhverfisvernd og endurnýtingu. Samfara auknu upplýsingaflæði og tæknivæðingu hefur endurvinnsla á notuðum umbúðum aukist til muna. Á 143. löggjafarþingi var Margrét Gauja Magnúsdóttir, varaþingmaður Samfylkingarinnar, fyrsti flutningsmaður þingsályktunartillögu um að kanna hagkvæmni þess að draga úr plastpokanotkun hér á landi. Í framhaldi af umræðum um þá tillögu telja flutningsmenn að grípa þurfi til aðgerða hvað þetta varðar. Það er alkunna að plastpokar og aðrar plastumbúðir utan um matvæli og efnavörur hafa skaðleg áhrif á umhverfið. Plast eykur eftirspurn eftir olíu og það brotnar treglega niður í náttúrunni. Áætlað er að hver íbúi Evrópusambandsins noti að meðaltali um 500 plastpoka á ári, flesta þeirra einungis einu sinni. Á árinu 2008 voru framleidd 3,4 milljón tonn af plastpokum í Evrópusambandinu. Fram kemur í landsáætlun um meðhöndlun úrgangs fyrir árin 2013–2024 að ætla megi að um 70 milljónum plastpoka sé fleygt á hverju ári hér á landi en það eru um 1.120 tonn. Til að framleiða þennan fjölda poka þarf um 2.240 tonn af olíu. Léttir plastpokar eru að jafnaði ekki notaðir oftar en einu sinni en geta verið hundruð ára að eyðast í náttúrunni, oft í formi örsmárra plastagna sem geta verið skaðlegar náttúru, til að mynda fyrir lífríki hafsins. Þannig hafa hafstraumar smalað plastögnum úr plastpokum og ýmsu öðru í gríðarstóra fláka í Kyrrahafi, Atlantshafi og Indlandshafi. Plastrusl í hafi getur einnig haft verulegan kostnað í för með sér fyrir útgerðir vegna plasts sem flækist í veiðarfærum, skrúfum o.s.frv. Talið er að árlega endi 8 milljarðar plastpoka í ruslinu í Evrópu sem hefur í för með sér alvarlegar afleiðingar fyrir lífríkið. Einfaldar aðgerðir geta haft töluverð áhrif á lífríkið í langan tíma. Hver plastpoki sem fýkur út í veður og vind getur orðið upphafið að langri og afdrifaríkri atburðarás sem ekki hefði farið af stað ef meiri áhersla hefði verið lögð á fyrirbyggjandi aðgerðir í upphafi. Til að stemma stigu við þessari þróun hafa nokkur ríki í Evrópu gripið til úrræða eins og banns eða skattlagningar á notkun plastpoka til að draga úr magni þeirra í umferð og þar með neikvæðum áhrifum þeirra á umhverfið. Í þessu tilliti má sérstaklega benda á Írland, Þýskaland, Holland, Belgíu, Sviss og Ítalíu. Ef önnur ríki færu að ráðum þeirra væri hægt að draga umtalsvert úr plastpokanotkun á EES-svæðinu. Vakin er athygli á því að nú þegar hefur verið ákveðið að hefja vinnu við breytingar á Evrópulöggjöf til að taka á þeim vanda sem skapast hefur vegna mikillar plastpokanotkunar. Því ber að fagna. Breytingarnar sem falla undir EES-samninginn og koma því til framkvæmda hér á landi miða að því að Evrópuþjóðir grípi til aðgerða til að draga úr plastpokanotkun í hverju landi fyrir sig. Hvert ríki getur svo valið mismunandi leiðir að þessu markmiði, svo sem að leggja á gjöld vegna notkunarinnar, setja sérstök landsmarkmið um samdrátt í plastpokanotkun eða leggja blátt bann við slíkri notkun. Fram kemur á vefsíðu umhverfis- og auðlindaráðuneytisins að gert er ráð fyrir að breytingarnar muni lúta að tilskipun Evrópusambandsins um umbúðir og umbúðaúrgang sem Ísland hefur innleitt vegna EES-samningsins. Þannig muni ríkjum til að byrja með verða skylt að grípa til aðgerða í því skyni að draga úr notkun á plastpokum sem eru þynnri en 50 míkron. Slíkir pokar eru sjaldnar endurnýttir en aðrir plastpokar og enda því iðulega fljótt sem úrgangur. Fram kom í kjölfar umfangsmikils samráðs við almenning að ríkur vilji er til að gripið verði til aðgerða til að stemma stigu við plastpokavandanum og flutningsmenn þingsályktunartillögu þessarar telja rétt að grípa strax til aðgerða hér á landi til að draga úr notkun plastpoka. Virðulegi forseti. Ég legg til að þingsályktunartillagan verði til umræðu í umhverfis- og samgöngunefnd.
Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að fara nokkrum orðum um þingsályktunartillögu hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur um að draga úr plastpokanotkun. Þetta er málefni sem hefur víða verið til umfjöllunar. Ýmis sveitarfélög hafa sett sér markmið, svo dæmi sé tekið, um að draga úr plastpokanotkun, efnt til plastpokalausra daga og ég man ekki betur en að ég hafi séð slíkar fregnir frá Hafnarfirði og Garðabæ sem var með slagorðið Temdu þér taupoka, ef ég man rétt, og merkileg þótti mér frétt sem ég sá í fyrra um að Rúanda hefði ákveðið að gerast plastpokalaust land, plastpokalaust Rúanda. Það er ekki svæði sem maður tengir endilega við slík átök þannig að þetta er víða reifað og rætt. Vissulega er það rétt sem hér kemur fram, það er mikið framleitt af plastpokum og flestir þeirra, eins og kom fram í máli hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, eru nýttir einu sinni. Það er ekki mikil notkun á þessum plastpokum. Hins vegar held ég að það sé rétt sem bent var á í umsögnum um tillögu svipaðs efnis frá hv. þáverandi þingmanni Margréti Gauju Magnúsdóttur, þar sem lagt var til að gera úttekt á plastpokanotkun með það að markmiði að draga úr henni, það er líka mikilvægt að við skoðum valkostina. Við vitum að plastpokarnir brotna illa niður í umhverfinu og það eru umhverfisáhrifin sem af þeim stafa. Það sem þyrfti að gera er að skoða þetta ferli heildstætt, þ.e. hvernig plastpokarnir eru framleiddir, hvaða umhverfisáhrif sú framleiðsla hefur og bera saman við aðra kosti. Sjálf hef ég verið mikil talskona þess að skipta yfir í taupoka en bent hefur verið á að þá þurfi að nota mjög mikið til að maður nái tilætluðum árangri hvað varðar umhverfisáhrif. Að sjálfsögðu munu þau skila sér ef við hreinlega tökum plastpokana út og allir skipta yfir í taupoka. Þá væntanlega næst árangurinn en það sem hefur verið bent á er að meðan plastpokar eru í boði og taupokarnir gleymast heima þurfi að meta áhrifin af því hversu mikið þurfi að nota taupokana í staðinn fyrir plastpokana og annað slíkt. Þetta er nokkuð sem væri áhugavert að hv. umhverfis- og samgöngunefnd færi yfir í umfjöllun sinni um málið. Ég vona svo sannarlega í ljósi þess að þetta mál hefur verið talsvert til umræðu, bæði á vettvangi sveitarfélaganna og bara almennt í stjórnmálunum, að hv. nefnd nái að fjalla um málið og fara yfir þessa þætti þannig að við náum tilætluðum árangri. Ég veitti því athygli að umsagnaraðilar um tillögu hv. þáverandi þingmanns Margrétar Gauju Magnúsdóttur komu fæstir úr umhverfisgeiranum, voru fyrst og fremst sveitarfélög sem hafa tekið upp eða verið með átök á þessu sviði en einnig komu umsagnir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Sorpu þar sem settar voru á blað ýmsar spurningar. Það hefði því verið mjög áhugavert að fá líka umsagnir frá Landvernd og öðrum aðilum á sviði umhverfismála sem hafa skoðað þessi mál. Ég vænti þess að umhverfis- og samgöngunefnd skoði það. Þessi tillaga er angi af miklu stærri umræðu sem lýtur að neyslu og sóun í samfélaginu. Við erum núna að taka þátt í samnorrænu verkefni um matarsóun sem er alveg feikilega merkilegt verkefni þar sem bent hefur verið á að allt að þriðjungi matvæla sé hent í Evrópusambandinu. Ísland sver sig væntanlega í ætt við ríki Evrópusambandsins hvað það varðar. Annað fyrirbæri sem er nátengt matarsóuninni er tískusóun svokölluð, þ.e. fólk kaupir mikið magn af fötum sem eru kannski nýtt sjaldan, fellur fyrir því að kaupa fimm gallabuxur á verði þrennra eða eitthvað slíkt, hugsar ekki út í þann umhverfiskostnað sem hefur orðið við framleiðslu flíkurinnar, við hvaða aðstæður verkafólk býr sem framleiðir þessar flíkur sem oft eru gríðarlega bágbornar eins og við höfum séð í fréttum þegar fataverksmiðjur hrynja með þeim afleiðingum að fjöldi fólks deyr þar sem það vinnur við algjörlega óviðunandi aðstæður við að framleiða ódýran tískufatnað handa Vesturlandabúum. Þetta er allt angi af sömu umræðu og lýtur að neyslumynstri. Ég er nokkuð viss um að allir hv. þingmenn þekkja þá tilfinningu að opna eldhússkáp og út hrynur eitthvert plastpokafjall, svo kaupir maður eitthvað og fer með heim í plastpoka sem maður stingur inn í skáp og svo, eins og hér kemur fram, er sá plastpoki aldrei notaður aftur. Jafnvel er svo bara, og vonandi, farið með hann í endurvinnsluna en honum ekki hent í almenna sorpið þegar tekið er til í skápunum einu sinni á ári . Þetta er angi af þessu neyslumynstri þar sem stöðugt er keypt meira og meira án þess að það sé endilega þörf fyrir það og án þess að hugað sé að heildaráhrifunum á umhverfið, án þess að hugað sé að vistsporinu sem við skiljum eftir okkur með þessari neyslu. Ég fagna þeirri tillögu sem hér er fram komin. Ég veiti því athygli að hér eru meðflutningsmenn úr öllum flokkum þannig að ég hefði vænst þess að þessi tillaga fengi framgang á þinginu í ljósi þess að bak við hana er þverpólitískur stuðningur en mér finnst mikilvægt, eins og ég segi, að þegar við ræðum þessi mál gerum við það í stóra samhenginu, að við séum meðvituð um að markmið okkar er að minnka vistsporið sem við skiljum eftir okkur. Þess vegna er mikilvægt að farið verði yfir þær athugasemdir sem komu fram í umsögnum um heildarumhverfisáhrif plastpokanna og síðan að við stígum markviss skref í framhaldinu til að ná tilætluðum árangri. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það verði gert í hv. nefnd og vona það svo sannarlega. Hér er að vísu lagt til að aðgerðaáætlun verði birt fyrir 1. mars 2015. Hann er eftir viku þannig að ég á ekki von á því að sú dagsetning standist en ég vona að þetta verði samþykkt á þessu þingi þannig að við fáum að sjá marktæk skref á þessu ári. Það væri ánægjulegt og óskandi að við gætum farið í fleiri málaflokka þessu tengdu með sama hugarfari.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um athugun á hagkvæmni lestarsamgangna milli Keflavíkurflugvallar og Reykjavíkur annars vegar og léttlestakerfi innan höfuðborgarsvæðisins hins vegar. Kannaðir verði kostir þessa samgöngumáta og gallar, sem og hugsanlegar leiðir. Skoðaður verði samfélagslegur kostnaður og ávinningur, sem og efnahagsleg, umhverfisleg og skipulagsleg áhrif í anda sjálfbærni. Kallaðir verði til sérfræðingar bæði innan lands og utan og helst að niðurstöðurnar liggi fyrir um mitt ár 2015. Tillöguna flyt ég ásamt hv. þingmönnum Svandísi Svavarsdóttur, Silju Dögg Gunnarsdóttur, Óttari Proppé, Karli Garðarssyni og Oddnýju G. Harðardóttur. Tillagan var áður flutt á 143. löggjafarþingi af Árna Þór Sigurðssyni, en varð ekki útrædd og endurflytjum við hana óbreytta. Á síðasta löggjafarþingi fylgdi eftirfarandi greinargerð sem fylgir með plagginu þar sem farið er yfir ýmsa þætti málsins. Stóra málið er að mínu viti kannski fyrst og fremst það að í desember á þessu ári verður haldinn loftslagsfundur í París þar sem ætlunin er að komast að nýju samkomulagi um hvernig við getum dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda. Íslendingar hafa átt því láni að fagna að vera tiltölulega heppnir hvað varðar húshitun og annað og höfum getað nýtt til þess endurnýjanlega orkugjafa, en við sjáum það líka að samgöngur, fyrir utan stóriðjuna, eru sá þáttur í samfélaginu sem veldur mestri losun gróðurhúsalofttegunda. Þá undanskil ég stóriðjuna, hún er þar auðvitað með meiri losun en samgöngur, þá er ég bæði að ræða samgöngur í lofti, á láði og legi, mundi maður líklega segja. Þess vegna er mikilvægt til að geta uppfyllt markmiðin um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda að einblína ekki síst á samgöngur og hvernig hægt er að ná frekari skrefum til þess að draga úr losun á þeim vettvangi. Töluvert hefur áunnist til að mynda með bættri nýtingu eldsneytis í fiskiskipaflotanum. Uppi hafa verið hugmyndir um orkuskipti enn fremur á þeim vettvangi en það gæti tekið einhvern tíma til viðbótar, en við höfum séð verulega framþróun í nýtingu annarra eldsneytisgjafa en hefðbundinna eldsneytisgjafa í það sem við getum kallað þessar hefðbundnu einkabílasamgöngur. Það breytir því ekki eins og kemur fram í greinargerðinni að á höfuðborgarsvæðinu, svo að dæmi sé tekið, af því að tillagan snýst auðvitað um það, að hér er bifreiðaeign með því mesta sem gerist í heiminum. Þegar við berum okkur saman við til dæmis aðrar borgir á Norðurlöndum má sjá allt annað samgöngumynstur hér en þar, þó að það hafi aðeins verið að snúast við á síðustu árum eftir því sem ég hef kynnt mér, þ.e. þeim hefur fjölgað sem fara ferða sinna hjólandi, það er orðinn raunhæfari samgöngumáti, en eigi að síður er bifreiðaeign með því mesta sem gerist. Ef við horfum langt aftur í tímann, þó að einhverjar sveiflur hafi líka orðið á því undanfarin ár, þá hefur þeim fækkað sem nýta almenningssamgöngur til þess að ferðast á milli staða. Það er þrátt fyrir að sveitarfélögin hafi gert ýmsar tilraunir til að bæta þjónustu Strætó byggðasamlagsins. En við höfum séð ákveðna fjölgun þar, að farþegum fjölgar vegna bættrar þjónustu þar, kannski tengist það að einhverju leyti breyttum efnahagsaðstæðum fólks, en líka í því að Strætó hefur verið, ekki síst eftir að samkomulag var gert milli ríkisins og Reykjavíkurborgar um að setja aukið fé í almenningssamgöngur, að bæta þjónustuna, aukið tíðni ferða sem hefur gríðarleg áhrif á það hvort þetta er raunhæfur valkostur fyrir íbúa. Það er umhugsunarefni hins vegar að af skilgreindu þéttbýli borgarinnar fer um það bil helmingur undir samgöngumannvirki, bílastæði og götur. Það er auðvitað ekki sérstaklega lífvænlegt umhverfi. Hér kemur fram sem er áhugavert í greinargerðinni að Manhattan-eyjan í New York, þar sem nokkrar milljónir manna búa og starfa, er lítið minni að flatarmáli en byggt land Reykjavíkur. Þetta er umhugsunarefni fyrir okkur sem höfum áhuga á því hvernig borgarskipulagið þróast og þar hefur náttúrlega verið mikið rætt um þéttingu byggðar. Þétting byggðar er auðvitað einn lykillinn að því að hægt sé að reka hér almenningssamgöngur. Hvað varðar lestirnar þá virðist það nánast vera innprentað í okkur Íslendinga í raun og veru, allt frá því þegar Einar Benediktsson gerði tilraunir með járnbrautarlagningu, að þetta sé ekkert fyrir okkur, þessar járnbrautir, þetta sé nú ekki neitt sem dugi á Íslandi. En það breytir því þó ekki að ýmsir hafa viljað kanna þessi mál. Meðal þess sem hefur gerst er að kynntar hafa verið hugmyndir um hraðlest milli Reykjavíkur og Keflavíkur. Sú framkvæmd gæti kostað um 100 milljarða kr. samkvæmt þeim hópi sem setti fram þá hugmynd. Það mundi breyta verulega samgöngum milli Reykjavíkur og Keflavíkur, því að lestin mundi fara á milli á 15–20 mínútum, en hún gæti verið annaðhvort segulhraðalest eða rafhraðalest. Þeir sem hafa verið að skoða þetta verkefni líka, fyrir utan Reykjavíkurborg, eru Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum, Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar, Landsbankinn, Ístak og Isavia. Ég tel að sú könnunarvinna setji þessi mál á dagskrá aftur og enn. Auðvitað hefur þetta verið talsvert rætt. Ég get nefnt það að ég kom að málum sem varaborgarfulltrúi á kjörtímabilinu 2002–2006, og þá var þetta eitt af því sem var reifað. Þá voru kostir þessa léttlestakerfis innan höfuðborgarinnar skoðaðir, ekki frá Reykjavík til Keflavíkur, ekki síst vegna þess að við höfum dæmi um það frá öðrum evrópskum borgum af svipaðri stærð og höfuðborgarsvæðið er þar sem slík kerfi hafa gefist vel og breytt samgöngumynstri í þeim. Vissulega gæti það verið, eins og bent er á hér, að þar sem léttlestir hafa verið teknar upp hefur farþegum fjölgað mjög í almenningssamgöngum. Það hefur dregið mjög úr álaginu í almenna gatnakerfinu, aukið afköst í samgöngukerfinu í heild og laðað til sín notendur sem ekki nýttu sér strætisvagna áður, ekki síst vegna jákvæðrar ímyndar og meiri öryggis og áreiðanleika. Umhverfislegi ávinningurinn er auðvitað augljós. Ég held að eðlilegt sé að setja þetta í samhengi, þ.e. léttlestakerfi innan höfuðborgarsvæðisins annars vegar og hins vegar lest milli Reykjavíkur og Keflavíkur. Ekki hefur verið gert ráð fyrir uppbyggingu léttlestakerfis í aðalskipulagi svo ég þekki, en þó veit ég eftir að hafa setið fund þar sem þingmenn kjördæmanna, Reykjavíkurkjördæmanna, fengu að sitja með borgarfulltrúum í Reykjavík að þetta er valkostur sem menn hafa áhuga á að skoða nánar. Ég held að Alþingi ætti að taka höndum saman með sveitarstjórnarmönnum og setja í gang slíka könnun. Þessi tillaga snýst fyrst og fremst um það að allir hlutaðeigandi aðilar, þ.e. innanríkisráðherra, sveitarfélög og stofnanir komi saman að sama borðinu til að kanna þennan möguleika út í hörgul. Það er kannski það sem hefur skort á hingað til, að allir setjist við sama borðið og skoði þennan möguleika. Þetta hefur verið kannað hér og þar og kynnt og svona reifað, svolítið með þeim undirtóni að þetta sé ekki raunhæft. En ég tel hins vegar að við verðum að leita leiða til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og gera það án þess að afköst samgöngukerfisins minnki. Þetta gæti líka verið mikilvægur liður í því að þétta byggðirnar sem er opinber stefna Reykjavíkurborgar, þ.e. að þétta byggð til þess að minna landrými fari undir samgöngumannvirki og auka þar með í raun og veru lífsgæði borgarbúa. Því miður verð ég að segja eftir að hafa kynnt mér þessi mál núna, fyrst og fremst sem almennur borgari og ég er enginn sérfræðingur á þessu sviði, að þegar skoðaðar eru bílaborgir Bandaríkjanna, Detroit er þekktasta dæmið þar sem 2,5 milljónir manna bjuggu, þar búa núna um 600 þúsund manns. Eins og hv. þingmenn þekkja sem hafa skoðað myndirnar af yfirgefnum húsum benda menn beinlínis á þá borg og segja: Vissulega var margt í efnahagslífinu sem þarna hafði áhrif, en ekki gleyma því að hluti af vandanum er að byggðar voru hraðbrautir sem klufu borgina í marga litla búta og gerði að verkum að ómögulegt var að ferðast á milli staða nema á bíl, gerði að verkum að gríðarleg stéttaskipting varð milli ólíkra hverfa í borginni og hún hreinlega visnaði upp og dó. Skipulagsstefna getur svo sannarlega haft áhrif á það hvort borgir lifa eða deyja. Ég vil líka benda á að borgir eru að verða æ mikilvægari áhrifavaldar í þeim ákvörðunum sem við tökum um framtíðina. Það skiptir gríðarlega miklu máli hvað borgir gera til að mynda þegar kemur að þessum loftslagsmarkmiðum sem ég nefndi áðan. Þess vegna tel ég eðlilegt að ríkisvaldið setjist við þetta borð ásamt sveitarstjórnarmönnum, eins og ég nefndi áðan, og stofnunum til að gera úttekt á því hversu raunhæft þetta er, hver væri umhverfislegur ávinningur þegar kemur að, ekki bara losun gróðurhúsalofttegunda heldur líka því að ná fram þéttingu byggðar. Þetta snýst ekki bara um að hafa rafknúna lest sem losar ekki gróðurhúsaloft, heldur fækka líka bílum á götunum, fækka þeim sem fara ferða sinna jafnvel einir í bíl um allt höfuðborgarsvæðið, og skoða samfélagslegan ávinning sem gæti falist í því að stytta ferðatímann milli Reykjavíkur og Keflavíkur. Við vitum öll hvernig það er að fara þar á milli. Það hugsa ég alla vega í hvert einasta skipti sem ég sest upp í hina ágætu rútu og fer fram og til baka, að það væri nú gaman að geta sameindaflust eða að minnsta kosti stytt þann ferðatíma með einhverjum hætti. Og skoðað líka þann samfélagslega ávinning sem fælist í því, kem ég þá aftur að léttlestakerfinu á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. að minna rými færi undir samgöngumannvirkin til framtíðar litið. Svo er það hin efnahagslega hlið. Það er alveg ljóst að gríðarlega dýr verðmiði hefur verið settur á lest milli Reykjavíkur og Keflavíkur, 100 milljarðar, það er eins og 20 mislæg gatnamót. En hvað erum við með mörg mislæg gatnamót á höfuðborgarsvæðinu? Við gætum svo sem dundað okkur við að telja þau og velt fyrir okkur hvað þau kosta og hvort við getum kannski talið okkur upp í eitthvað slíkt sambærilegt. Ég skal ekki segja. Ég er ekki búin að dæma þetta mál fyrir fram eða hver niðurstaðan gæti orðið í því. Ég hef hins vegar mikla trú á því, virðulegi forseti, að þetta sé valkostur sem við eigum að kanna til hlítar. En ég hef mikla sannfæringu fyrir því að hann verði ekki kannaður til hlítar nema ríkisvaldið og sveitarstjórnirnar komi saman að því að ljúka þeirri könnun. Ég hef líka þá sannfæringu að við verðum að kalla til þá sem hafa þekkinguna og reynsluna utan landsteinanna, kanna hvernig til hafi tekist. Meðan við höfum ekki lokið þeirri nauðsynlegu grunnvinnu til að geta tekið afstöðu þá finnst mér ekki hægt að slá hugmyndina út af borðinu. Mér finnst miklu heldur ástæða til þess að við setjum þetta í faglegt ferli og tökum svo upplýsta ákvörðun um hvernig við ætlum að haga samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu. Þetta tengist auðvitað líka samgöngum höfuðborgarsvæðisins við Keflavíkurflugvöll þar sem ferðamönnum fer sífjölgandi sem lenda þar til að sækja þetta land heim. Þetta lýtur að því hvernig við tökum á móti þeim og hvaða samgöngukosti við höfum til að flytja ferðamenn milli staða. Þetta er því stórmál, bæði út frá umhverfislegum sjónarmiðum en líka út frá hinum samfélagslegu. Ég lagði þetta mál hér fram í haust og hef beðið alllengi eftir að fá að mæla fyrir því. Það virðist nú vera einhver stefna hér að þingmannamál séu tekin í kippum í lok dags, eitt frá hverjum flokki. Ég hefði frekar sagt: Af hverju tökum við ekki hreinlega einn dag undir þingmannamál einhvern tímann, það yrði ansi hressandi breyting á dagskrá þingsins. En gott og vel. Ég fagna því að fá að mæla fyrir þessu núna í lok febrúar eftir að hafa lagt það fram á haustmánuðum. Best væri þó að málið fengi efnislega meðferð. Ég vonast til í ljósi þess að hér eru þingmenn, reyndar ekki allra flokka, en alla vega nokkurra flokka á málinu að það fái efnislega umfjöllun hjá hv. umhverfis- og samgöngunefnd, þannig að við fáum tækifæri til að taka efnislega afstöðu til þess hvort við erum reiðubúin. Ekki felur það í sér miklar skuldbindingar að láta á það reyna að kanna það í samstarfi allra þeirra aðila sem þurfa að koma að því máli. Meira hef ég ekki um þetta að segja, virðulegi forseti, en legg til að málinu, af því að við ræðum hér nefndavísanir, verði vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa heildstæðu nálgun á mikilvægu máli. Ég held að við töpum sannarlega engu á því að rannsaka þessa möguleika. Og vegna þess að hv. þingmaður nefndi áhuga Einars Ben. hér fyrr á tíð á að leggja lest austur fyrir fjall þá skiluðu rannsóknir á þeirri lestarlagningu okkur veginum um Þrengslin og því vegarstæði sem áður var ókunnugt um og var miklu snjóléttara en leiðin yfir heiðina, svo það ætti ekki að verða til þess að hræða menn frá því að skoða málin. Ég skil áætlanirnar um lest frá Keflavík til Reykjavíkur þannig að hún standi undir sér á viðskiptalegum forsendum og að inn í það dæmi sé ekki reiknað verðmæti landsins sem losnar í Vatnsmýrinni, að ekki sé reiknaður sparnaðurinn við að þurfa ekki að reka tvo flugvelli með þessu millirúmi, að ekki sé reiknaður sparnaðurinn í ferðatíma, þjóðhagslegur ávinningur o.s.frv. Ég spyr hv. þingmann: Er það ekki alveg nauðsynlegur hluti af því að gera átak í þessu efni að ríkið kæmi með myndarlegum hætti að stofnfjárfestingunum af því að sveitarfélögin eru ekki í miklum færum til þess? Er ekki margvíslegur ávinningur fyrir ríkissjóð og ríkið varðandi gjaldeyrisútgjöld, landvinninga og þjóðhagslegan ávinning ýmiss konar sem ríkið fengi á móti slíkum framlögum? Leggur ríkið ekki einmitt verulega fjármuni í svona innviðagerð í almenningssamgöngum í löndunum í kringum okkur sem við viljum helst bera okkur saman við?
Virðulegi forseti. Þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Vissulega er það svo, ekki bara í þessu máli heldur svo oft þegar við ræðum stórmál hér á vettvangi þingsins, að það þarf að skoða hin þjóðhagslegu áhrif. Þá vitna ég til þess sem hv. þingmaður nefndi um umhverfiskostnaðinn, landrýmið og annað slíkt sem við tökum kannski ekki alltaf með í dæmið þegar við tölum um kostnað framkvæmda. Það er rétt að það er ekki inni í þeim kostnaði sem ég nefndi áðan sem slegið hefur verið á lestarsamgöngur á milli Reykjavíkur og Keflavíkur. En það þarf að meta hvort það gæti verið þjóðhagslega hagkvæm fjárfesting. Ég man eftir því þegar við ræddum hér síðast breytingar á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna þar sem ég lagði til að hluti lána mundi breytast í styrk. Vissulega var það kostnaður fyrir ríkið, en líklega ótvíræður þjóðhagslegur sparnaður, ávinningur sem erfitt er að leggja mat á og við, stjórnsýslan, höfum því miður ekki haft mikil tök á að leggja í kostnað við að reikna hann út. Það þyrfti auðvitað að gera í þessu tilfelli. Ef af yrði að menn mætu þetta þjóðhagslega hagkvæma framkvæmd, hagkvæma fyrir umhverfi og samfélag, þá teldi ég að sjálfsögðu að það væri ríkisins að standa að einhverri slíkri framkvæmd milli Reykjavíkur og Keflavíkur. Það gæti ekki verið sveitarfélaganna að horfa til þess því að þetta er auðvitað þjóðbraut og mikilvægasta samgönguæðin inn í landið, þannig að að sjálfsögðu þyrfti að horfa til ríkisins um slíka fjárfestingu til lengri tíma.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og fagna því að verið sé að horfa á þessa hluti í samhengi, þ.e. sporbundnar almenningssamgöngur hér innan höfuðborgarinnar og síðan á milli höfuðborgarinnar og flugvallarsvæðisins. Ég tel raunar að við ættum að líta á allt landnám Ingólfs meira og minna sem eitt svæði í þessu. En það skiptir þá máli í því að flytja fólk til þeirra samgönguleiða sem liggja til flugvallarins, að hafa hér samgöngur innan borgarinnar. Ég spyr því: Er einvörðungu ætlunin að skoða léttlestakerfi eða hafa menn líka jarðlestir í huga, sem við vitum að lagt hefur verið í í litlu stærra þéttbýli, t.d. í Malmö, fyrir allnokkru síðan? Það virðist vera æ hagkvæmari kostur fyrir minni borgir að ráðast í slíka innviðauppbyggingu. En vegna þess að við ræðum samgöngur við flugvöllinn og við vitum nú sem er að formaður þeirrar nefndar sem lagt er til að málinu sé vísað til er sérstakur áhugamaður um flugvallarmálið svokallaða, þá spyr ég: Ef hægt er að finna hagkvæma og arðbæra leið til þess að stytta ferðatímann frá Reykjavík til Keflavíkur með svo verulega eins og allt bendir til í forkönnun á þeirri leið, gæti það þá ekki orðið til þess að létta mönnum mjög lausn þess viðkvæma deilumáls sem nú hefur sundrað margri fylkingunni í landinu um langt árabil, sem er einmitt málefni Reykjavíkurflugvallar og innanlandsflugs frá þéttbýlinu?
Virðulegi forseti. Ég vil fyrst nefna það að tillagan gengur út á léttlestakerfi og ekki er horft til annars konar sporbundinna samgangna svo sem jarðlesta, sem er auðvitað alveg feikilega þægilegur ferðamáti. Það er í sjálfu sér ekkert sem kemur í veg fyrir að ákveðið verði að teygja athugunina út til þess. Ég ímynda mér að það sé hins vegar talsvert dýrari framkvæmd, stofnkostnaður, í ljósi þess að það mundi kalla á skoðun á því hvort þetta svæði hér á höfuðborgarsvæðinu mundi standa undir slíku. Léttlestakerfi er talið raunhæfari kostur fyrir íbúabyggð með þennan fjölda. Hins vegar tek ég undir það sem hv. þingmaður segir þegar hann talar um landnám Ingólfs og í raun og veru má tala um hið stóra suðvesturhorn, við getum líka talað um „frá Hvítá til Hvítár“, kannski er það landnám Ingólfs, ég þyrfti nú hreinlega að rifja upp Landnámabók og Íslendingabók til að fá það algjörlega á hreint. Frá Hvítá til Hvítár getum við sagt, það er orðið eitt atvinnusvæði. Þar ferðast fólk hiklaust til og frá vinnu. Þess vegna væri ekki úr vegi að skoða eitthvert heildstætt samgöngukerfi á þessu sviði ef menn vilja gera einhverja alvöru úr þessu. Við höfum séð að eftir að ráðist var í eflingu almenningssamgangna með samningi ríkisins og sveitarfélaganna hefur þeim fjölgað mjög sem kjósa að nýta sér almenningssamgöngur, til að mynda frá Selfossi til Reykjavíkur, frá Borgarnesi til Reykjavíkur og auðvitað líka í hina áttina. Það er ánægjulegt að fylgjast með því hvernig það verkefni hefur breytt ásýnd almenningssamgangna og viðhorfi almennings til þess að nýta sér almenningssamgöngur með þessum hætti í lengri ferðalög.
Virðulegi forseti. Ég kem hér til að leggja mitt lóð á vogarskálarnar, skulum við segja, og mæla með þeirri tillögu sem fram er komin, ég er reyndar einn af flutningsmönnum á málinu. Mig langar að þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir góða og yfirgripsmikla ræðu og get tekið undir allt í þeirri ræðu. Mig langaði bara til að bæta örfáum punktum við, kannski að einhverju marki vegna þess að það er styttra síðan ég var borgarfulltrúi en hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir og Helgi Hjörvar, aðeins styttra síðan maður lá yfir málefnum höfuðborgarsvæðisins og samgangna hér. Mig langaði að fara aðeins dýpra inn í þróun höfuðborgarsvæðisins. Það er mikilvægt að hugsa til þess að hlutirnir breytast á stuttum tíma, jafnvel hér á Íslandi. Við upplifum Reykjavíkurborg eins og hún er sé búin að vera svona nokkuð lengi, en staðreyndin er sú að frá árinu 1985, eða um það bil þegar Kringlan var byggð, hefur byggt land höfuðborgarsvæðisins tvöfaldast, þ.e. byggðin á höfuðborgarsvæðinu hefur tvöfaldast frá árinu 1985. Staðan í dag er sú að þriðjungur Íslendinga býr í Reykjavík og 2/3 íbúa landsins eru búsettir á höfuðborgarsvæðinu. Höfuðborgarsvæðið, þó að það sé vissulega ekki eina svæðið og kannski minna en mörg önnur svæði á landinu, og hagkerfi höfuðborgarsvæðisins, er alla vega stóri drifkrafturinn í íslensku hagkerfi hjá íslensku þjóðinni. Það er kannski skiljanlegt að ákveðin tilhneiging sé til þess hér að tiltölulega lítill tími fari í umræður um þróun höfuðborgarsvæðisins miðað við umræður um þróun landsins í heild og annarra svæða. Þess vegna fagna ég hverju tilefni til þess að kafa í borgarmálin hérna. Hv. frummælandi Katrín Jakobsdóttir kom aðeins inn á þær breytingar sem orðið hafa í samgöngum á höfuðborgarsvæðinu. Það er óhjákvæmilegur fylgifiskur þeirrar miklu fólksfjölgunar sem orðið hefur á svæðinu á síðustu áratugum og ekki síður útþenslu svæðisins, eins og ég segi hefur höfuðborgarsvæðið tvöfaldast frá 1985. Við síðustu mælingu fóru 48% af landsvæðinu undir umferðarmannvirki, þ.e. götur, bílastæði o.s.frv. Sífellt lengri tími íbúa höfuðborgarsvæðisins fer í ferðir á milli staða. Þetta er ákveðin skerðing á lífsgæðum þessara íbúa, auk þess sem þetta er ekki sjálfbært. Þetta eykur mengun. Þetta eykur svifryk sem er orðið verulegt vandamál í sumum hverfum borgarinnar. Auðvitað er þetta þjóðfélagslega dýrt. Þetta eyðir miklu innfluttu eldsneyti. Sífellt fleiri ferðir auka slysatíðni sem aftur er þjóðhagslega dýrt o.s.frv. Öll þróun í þá átt að auka hlut almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu er ekki bara þjóðhagslega hagkvæm heldur þýðir líka mælanlega aukin lífsgæði fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins þá 2/3 hluta landsmanna sem hér búa. Það er því til mikils að vinna. Mig langaði aðeins til að skoða hinn endann á tillögunni, hugmyndina um að kanna lagningu lestar á milli höfuðborgarsvæðisins og Keflavíkurflugvallar. Mig langar að skoða það aðeins út frá ferðamannaiðnaðinum. Keflavíkurflugvöllur er ekki lengur gátt okkar Íslendinga til útlanda, til umheimsins, heldur ekki síður aðalgátt gesta Íslands og í raun grunnur að öllum ferðamannaiðnaðinum sem nú er aftur orðinn stærsti atvinnuvegur landsins. Maður heyrir stundum talað um að ferðamannaiðnaðurinn á Íslandi sé einhvers konar bóla sem sé alveg að fara að hætta. Það hefur vissulega sést í öðrum löndum sem hafa orðið stórir ferðamannastaðir að ferðamennskan hefur minnkað. Yfirleitt hefur þurft einhvers konar óáran til, pólitískan óstöðugleika, stríð, náttúruhamfarir eða eitthvað slíkt. Það virðist vera ákveðið lögmál þegar kemur að ferðamennsku að staður sem orðinn er vinsæll nýtur vinsælda, þó svo auðvitað fari það upp og niður, til langframa. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur í allri uppbyggingu, þegar við skoðum stoðkerfi okkar, að við gerum ráð fyrir því að ferðamannaiðnaðurinn sé ekki bara enn ein síldarvertíð sem styttist í að hætti. Í umræðu um stöðu ferðamannaiðnaðarins, sérstaklega nú í vetur, má eiginlega segja að öll okkar kerfi séu í raun sprungin, þar með talinn Keflavíkurflugvöllur og tengingin við gistirýmið og höfuðborgarsvæðið. Þegar flugstöð Leifs Eiríkssonar var opnuð 1987 urðu harðar deilur í þessum sal um það hvort flugstöðin væri ekki allt of stór, að okkur mundi ekki endast ævin til að nýta allt það pláss. Síðan höfum við eiginlega verið í stöðugu stækkunarferli og sjáum ekki fyrir endann á því. Þannig að öll svona tenging, það að stytta ferðatímann og bæta samgöngur við Keflavíkursvæðið, er mjög mikilvæg. Það er mikilvægt í dag og verður enn mikilvægara eftir nokkur ár. Mig langaði aðeins að koma inn á kostnaðinn líka. Menn slá tölunni 100 milljarðar á svona verkefni sem eru vissulega mjög miklir peningar og háar upphæðir, en sem stofnframkvæmd sem nýtist annars vegar höfuðborgarsvæðinu, þar sem 2/3 landsmanna búa, og hins vegar ferðamannaiðnaðinum, sem er stærsti iðnaður í hagkerfinu, má spyrja hvort 100 milljarðar séu í raun svo mikil fjárfesting. Mig langar að minna þingheim, áður en ég hætti hér, á nokkrar framkvæmdir. Minni manna er misjafnt en þeir sem muna hversu óhugsandi þær framkvæmdir voru áður en þær urðu að veruleika, hversu ógurlega stórar og dýrar þær voru og að þetta væri nú örugglega eitthvað sem mundi aldrei gerast á okkar lífstíð, en það gerðist nú samt. Ég minni á Landssímann sem settur var á fót í kringum 1905. Ég minni á hringveginn sem opnaður var 1974. Ég minni á Reykjavíkurhöfn sem var byggð á árunum 1913–1915. Ég minni á Hvalfjarðargöng sem voru opnuð 1998, Landspítalann sem var opnaður 1930. Allt voru þetta risaframkvæmdir, miklu stærri en þjóðin hélt að hún mundi nokkurn tímann þurfa á að halda. Megnið af þeim eru framkvæmdar og opnaðar á erfiðleikatímum í íslenskri sögu og í íslensku hagkerfi. En ég held að enginn fari að rífast um það að allar urðu þessar framkvæmdir til góðs og allar hafa þær margsannað sig síðan.
Virðulegur forseti. Í upptalninguna um þessar stórframkvæmdir má náttúrlega bæta við Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem menn fyrir aðeins tiltölulega fáum árum síðan töldu allt, allt, allt of stóra byggingu, en er nú sannarlega sprungin. Það er rétt sem fram kemur hjá þingmanninum að byggðamálin, sem oft eru rædd í sölum þingsins, hið stóra byggðamál er málefni byggðarinnar á höfuðborgarsvæðinu þar sem 2/3 hlutar landsmanna búa og innviðirnir hér skipta auðvitað sköpum um samkeppnishæfni okkar við útlönd. Af því að þingmaðurinn er, eins og hann vék að sjálfur, nýkominn af vettvangi borgarstjórnarinnar vil ég spyrja hann hvort ekki sé rétt skilið hjá mér að það sé algjör forsenda fyrir því að hægt sé að ráðast í svona mikla uppbyggingu á innviðum á höfuðborgarsvæðinu í almenningssamgöngum, hvort sem það væru léttlestir eða samgöngur við Keflavík eða annað þess háttar, að bæði innan borgarinnar og líka á milli sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu væri algjör forsenda fyrir því að ríkið kæmi að þeirri uppbyggingu, stofnfjárfestingunni og ef ekki alfarið þá a.m.k. að mjög verulegu leyti, vegna þess að sveitarfélögin geti ekki við núverandi aðstæður borgað stofnfjárfestinguna sem sannarlega mun ekki fást til baka í fargjöldum, a.m.k. ekki hér innan bæjar, frekar en það gerir hjá Strætó bs.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að það eru allar líkur til þess að það mundi alla vega flýta fyrir málinu og gera það mögulegra að ríkið kæmi myndarlega að. Ég held að það sé í raun í fullu samræmi við það hvernig við högum vegamálum á höfuðborgarsvæðinu nú þegar. Vegagerðin og ríkið reka stóran hluta af stofnbrautasamgöngum á höfuðborgarsvæðinu, og reyndar síðustu árin, sem er mjög ánægjulegt og hefur komið myndarlega inn í almenningssamgöngurnar og sömuleiðis uppbyggingu á göngu- og hjólreiðastígakerfi á höfuðborgarsvæðinu. Það er mjög jákvætt. Ég held að höfuðborgarsvæðið hafi að sumu leyti orðið út undan í stærstu byltingunum og átökunum sem hafa orðið í vegamálum á Íslandi síðustu 15–20 árin. Það er kannski ekki skrýtið þar sem við höfum einbeitt okkur að stórvirkjum í vegakerfi á landsbyggðinni. Það er engin spurning í mínum huga að við erum komin með borgarsamfélag þar sem landrými er ekki lengur óendanlegt og allar breytingar sem gera landsvæði dýrmætari leysa líka úr læðingi heilmikil verðmæti sem hægt væri að sjá fyrir sér að hægt væri að nýta í svona uppbyggingu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er rétt sem þingmaðurinn bendir á að það er auðvitað ríkið sem fjárfestir í stofnbrautunum á höfuðborgarsvæðinu, eins og úti um landið, og það væri sömuleiðis eðlilegt um almenningssamgöngur. Því miður hefur ríkið verið fremur tregt þangað til á síðasta kjörtímabili að leggja fjármuni til almenningssamgangna. Við höfum nýlega séð opinbera umfjöllun um hagkvæmniathugun á samgöngum milli flugstöðvarinnar og Reykjavíkur og þær stærðir eru þekktar. Ég geri ráð fyrir því að frá því að ég var í borgarstjórn að minnsta kosti hafi aftur verið skoðaðir kostir á sporbundnum samgöngum innan borgarinnar, hvort sem það væru léttlestir eða einhverjir aðrir mátar. Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvaða athuganir hafa farið fram af hálfu borgarinnar á slíkum möguleika, sérstaklega léttlestarmöguleikanum. Er það eitthvað nýlega og getur hann frætt okkur um hvað hafi komið út úr því? Hafa það verið sjónarmið hjá borginni að það sem fyrst yrði raunsætt í þeim efnum eða helst væri raunsætt í þeim efnum væru einhvers konar léttlestarsamgöngur eða eru menn að velta fyrir sér öðrum kostum þar? Og sömuleiðis hvar skipulagsþáttur málsins er staddur, hvort það hafi á einhvern hátt verið gert ráð fyrir svona stofnleiðum í sjálfu skipulaginu, því að þótt ekki sé byrjað að fjárfesta í því eða búið að taka ákvörðun um framkvæmdir er fyrsta skrefið auðvitað að gera ráð fyrir möguleikanum til lengri tíma á skipulagi. Hefur það verið gert?
Virðulegi forseti. Það er skemmst frá því að segja að áætlanir hafa ekki verið kláraðar en hins vegar í samvinnu við eða í undirbúningi að aðalskipulagi í Reykjavík, sem var samþykkt á síðasta ári, og aðalskipulagsvinnu fleiri sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og nú svæðisskipulagsvinnu sem er í fullum gangi á höfuðborgarsvæðinu þá hafa menn verið að skoða þessa möguleika. Það hefur verið passað upp á að loka ekki fyrir þá möguleika að gera lestartengingar við miðsvæði Reykjavíkur og við Keflavík þannig að ekki verði byggt fyrir eða lokað á svæði þar sem slík lest þyrfti að fara í gegn. Þessi vinna er í raun og veru enn þá í fullum gangi og mér er kunnugt um það að á vegum Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu er verið að skoða og menn eru að kynna sér hvernig þessum málum hefur verið háttað í borgum annars staðar Norðurlöndum og í löndunum í kringum okkur. Menn eru þá opnir fyrir því að skoða léttlestakerfi og jafnvel kynna sér jarðlestarkerfið, þótt þau séu sennilega fulldýr fyrir ekki fjölmennari svæði, en einnig kerfi sem eru að ryðja sér til rúms, sérstaklega í minni borgum í Suður-Ameríku en líka víðar, sem eru eins konar strætólestarkerfi, þ.e. lokuð kerfi strætisvagna sem keyra á sérstökum akreinum og stoppa á ákveðnum stöðum á svipaðan hátt og lestir en eru þó í bílum. Þau kerfi eru mikið ódýrari í bæði uppsetningu og rekstri.
Virðulegur forseti. Ég vildi byrja á því að árétta þakkir mínar til flutningsmanna fyrir að setja þetta mál á dagskrá þingsins. Mikilvægasta verkefni okkar í hinu stóra samhengi á Íslandi er auðvitað að leita leiða til að minnka vistspor okkar sem kallað er, þ.e. draga úr þeirri mengun og þeim umhverfiskostnaði sem fylgir okkur og athöfnum okkar og daglegu lífi. Það er því miður þannig að ef allir jarðarbúar hegðuðu sér eins og við Íslendingar gerum þyrftum við hvorki fleiri né færri en 10 jarðir, 10 hnetti með tíföldum þeim auðlindum sem til ráðstöfunar eru á þeirri einu jörð sem við höfum til að búa á. Og til að tryggja að jörðin verði sjálfbær þurfa þjóðir sem lifa um efni fram í skilningi umhverfisins náttúrlega að draga úr umhverfisáhrifum sínum og leita allra leiða til að halda sér innan þeirra marka sem móðir jörð setur okkur. Almenningssamgöngur eru mikilvægur hluti í því að leggja af mörkum þegar kemur að umhverfisáhrifum samgangna, útblæstri gróðurhúsalofttegunda þá sérstaklega. Almenningssamgöngur hafa líka margvíslega aðra samfélagsþætti í för með sér, þær eru líka hluti af því að vera vel skipulagt samfélag, vera samfélag sem er skilvirkt þar sem skipulagi er þannig háttað að auðvelt sé að komast leiðar sinnar og það séu tiltækir kostir fyrir fólk til að lifa og starfa á ódýran og hagkvæman hátt. Það að vera með öflugt almenningssamgöngukerfi er mikilvægur hluti af þeim lífsgæðum. Hér bárust aðeins í tal fyrr í umræðunni ýmsar ólíkar leiðir í því, m.a. léttlestir, lest til Keflavíkur og jarðlest. Ég held að það sem er fagnaðarefni við þessa tillögu sé að flutningsmenn gera ráð fyrir því að kalla alla aðila að borðinu. Ég held að við, 0,3 millj. manna samfélag, getum ekki leyft okkur að ráðast í verkefni af þessari stærðargráðu, ef það yrði niðurstaðan, öðruvísi en þannig að við höfum tryggt að allir komi að því og við nýtum sem allra best alla þá krafta sem við höfum til þess. Það er nú einu sinni þannig með samgöngur að þær spila saman. Þær skipta máli, ekki bara í sveitarfélögunum heldur skipta þær líka ríkisvaldið máli, þær skipta máli á milli sveitarfélaga, þær skipta máli fyrir atvinnulíf og fyrirtæki og ólíkar gerðir samgangna þurfa að vinna saman. Dæmið um flugvallarlest er náttúrlega hvað skýrast um það, dæmi sem við þekkjum frá mörgum nágrannalanda okkar að hefur verið að færast sífellt í vöxt. Menn bæta flugsamgöngurnar með því að styrkja stofnleiðir að flugvöllum og greiða mönnum leið til og frá flugvöllum og þannig vinna ólíkar gerðir samgangna saman. Það sem nefnt var áðan um jarðlestir er síðan ágætisdæmi um hið sama vegna þess að ég held, frómt frá sagt, að enn séum við ekki komin þangað að forsvaranlegt sé að ráðast í fjárfestingar í uppbyggingu á jarðlestakerfi, jafn gríðarlega fjárfrek og slík uppbygging er í innviðum. Ég hygg að minnsta þéttbýlissvæði sem hefur ráðist í slíka uppbyggingu sé enn þá Malmö með nærfellt 500 þúsund íbúa og enn eru á höfuðborgarsvæðinu ekki nema á þriðja hundrað þúsund íbúar, svo að það er trúlega nokkuð í land með að það sé yfir höfuð möguleiki sem við eigum að skoða hér. En lengi vel var það svo að menn töldu óhugsandi að fara með jarðlestir í þéttbýli sem væru minni en 1 milljón manna og nú er það komið niður í hálfa milljón og einhvern tíma mun það eflaust verða tiltækt fyrir samfélag sem hefur kvartmilljón eins og hér á höfuðborgarsvæðinu. En það hygg ég að sé lengra inni í framtíðinni. Hins vegar eru ákveðin tækifæri tengd þeim jarðlestaleiðum sem tengjast einmitt því sem við höfum í vaxandi mæli verið að ráðast í á síðustu árum og það er gangagerð. Það er auðvitað þannig að menn hafa þróað leiðir og um leið og þeir leggja akveg á hagkvæman hátt hafa þeir gert ráð fyrir sporbundnum samgöngum við sömu framkvæmd. Þá er í raun og veru bara viðbótarkostnaðurinn sem fellur til sporbundnu samgangnanna. Ég held að eðlilegt sé að menn skoði það í tengslum við gangagerð á höfuðborgarsvæðinu. Hún mun verða meira og meira á dagskrá eftir því sem umferðin hér eykst og fólkinu fjölgar og þetta efnahags- og atvinnusvæði eflist og styrkist, sem við öll vonum. Þá verður meira og meira kallað eftir gangagerð á höfuðborgarsvæðinu og eru það leiðir sem jafnframt er hægt að nýta fyrir almenningssamgöngur. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar í þeim efnum að það eitt og sér að búa til sporbundnar samgöngur á milli höfuðborgarinnar og Keflavíkur væri takmarkaður áfangi að ná vegna þess að eftir sem áður á fólk alltaf eftir að komast á þann punkt sem er hér í höfuðborginni, þ.e. það á eftir að ná í farþegana og koma þeim á staðinn og ef ekki eru tiltækar þokkalegar almenningssamgöngur innan borgarinnar er fólkið hvort sem er komið upp í bílinn og lagt af stað. Við sjáum það í borgum í kringum okkur þar sem góðar samgöngur hafa þróast til flugvallanna, hvort sem við horfum á Arlanda í Svíþjóð, til Heathrow-flugvallar, til Kastrup-flugvallar í Kaupmannahöfn eða annarra þeirra staða sem við Íslendingar leggjum helst leið okkar til. Þar hefur fyrst þróast sporbundið samgöngukerfi innan þéttbýlisins og síðan þegar það er orðin burðarflutningsleið í samgöngukerfi viðkomandi borgar styrkja menn og bæta samgöngurnar úr því kerfi við flugvöllinn. Þess vegna finnst mér það sérstakt fagnaðarefni að flutningsmenn gera ráð fyrir því að skoða þá hluti í samhengi, þ.e. möguleika á að þróa hér léttbeltasamgöngur yfir lengri tíma, hvort sem það væri ein lína yfir fjölförnustu leiðina á höfuðborgarsvæðinu eða eitthvert víðtækara kerfi sem mundi síðan tengjast aftur samgöngum út í Keflavík og gera fólki kleift að nýta hvort tveggja. Að skoða þetta saman held ég að sé sérstaklega áhugavert núna eftir að fram hafa komið frumniðurstöður úr athugun aðila á hagkvæmni þess að vera með samgöngur milli Reykjavíkur og Keflavíkur og flugvallarins. Ég hef fylgst nokkuð lengi með þessum málum, við fórum m.a. í nokkuð ítarlegar kannanir frá Reykjavíkurborg á möguleikum í þeim efnum í kringum aldamótin síðustu, árið 2000. Við fengum til að mynda til okkar yfirmann eða framkvæmdastjóra hins stóra alþjóðlega samgöngufyrirtækis Alstom, sem einmitt kom að flestum helstu lestarverkefnum undir lok síðustu aldar, þar á meðal nýju léttlestunum sem menn byrjuðu að leggja í Bandaríkjunum, í Portland, komu að Heathrow-lestinni, í Arlanda og fleiri stórum verkefnum. Það kemur auðvitað á óvart að frumniðurstöður úr könnun á sporbundnum samgöngum á þessari leið, Reykjavík til Keflavíkur, geti borgað sig á viðskiptalegum forsendum, þ.e. á forsendum þeirra farþega sem fara þarna á milli. Þar er ekki verið að reikna inn í dæmið sparnað sem gæti orðið við að ekki þyrfti að reka tvo alþjóðlega flugvelli með svo stuttu millibili sem raunin er með Reykjavík og Keflavík og ekki er gert ráð fyrir því að nýta landið [[Forseti hringir.]]í Vatnsmýrinni til einhvers annars en undir flugvöllinn [[Forseti hringir.]]heldur borgi þetta sig á viðskiptalegum forsendum.
Virðulegi forseti. Ég flyt tillögu til þingsályktunar um seinkun klukkunnar og bjartari morgna. Flutningsmenn ásamt mér, Páli Val Björnssyni, eru hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson, Róbert Marshall, Björt Ólafsdóttir, Brynhildur Pétursdóttir og Óttarr Proppé úr Bjartri framtíð. Það er mér mikið gleðiefni að telja upp fleiri sem eru úr öðrum flokkum, Valgerði Bjarnadóttur úr Samfylkingu, Valgerði Gunnarsdóttur úr Sjálfstæðisflokki, Frosta Sigurjónsson úr Framsókn og Jón Þór Ólafsson og Birgittu Jónsdóttur úr Pírötum. Það er nýtt við þessa tillögu að þingmenn úr öllum flokkum skuli vera meðflutningsmenn. Hún hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að seinka klukkunni á Íslandi um eina klukkustund. Valin verði hentug tímasetning til þess að ráðast í aðgerðina, innan árs frá samþykkt tillögu þessarar, að lokinni tilhlýðilegri kynningu í þjóðfélaginu ásamt undirbúningi. Tillaga þessi var áður flutt á 139. löggjafarþingi, var þá mál nr. 379, og á 143. löggjafarþingi, mál nr. 197, en hlaut ekki efnislega umræðu. Miðað við gang sólar er klukkan á Íslandi rangt skráð. Síðan 1968 hefur klukkan á Íslandi verið stillt á sumartíma allt árið og er því klukkutíma of fljót miðað við legu landsins sem leiðir til þess að ljósaskiptum seinkar, bæði dagrenningu og kvöldi. Sól er því hæst á lofti vestast á landinu, t.d. í Reykjavík, kl. 13.30 og austast, t.d. á Egilsstöðum, hálftíma fyrr, en væri þar á hádegi ef landið tilheyrði réttu tímabelti. Verði klukkunni varanlega seinkað um eina klukkustund, eins og tillaga þessi gerir ráð fyrir, yrði sól hæst á lofti í Reykjavík að jafnaði klukkan hálfeitt og á Egilsstöðum í kringum tólf eins og eðlilegt er. Sumartími gefur okkur bjartari kvöld á sumrin, en fórnarkostnaðurinn er sá að á veturna styttist birtutíminn á morgnana um rúmar sex vikur vegna þess að við færum ekki klukkuna aftur yfir á vetrartíma. Vegna þessarar tímaskekkju á Íslandi kannast líklega flestir Íslendingar við þá nöpru tilfinningu að vakna til vinnu eða skóla í svartamyrkri stóran hluta ársins. Í raun er enn nótt á Íslandi miðað við gang sólar þegar Íslendingar fara til vinnu klukkan átta eða hálfníu miðað við núverandi klukku. Verði klukkunni seinkað um eina klukkustund verða morgnarnir hins vegar bjartir langt fram í nóvember og byrja aftur að verða bjartir síðari hluta janúar. Sólin rís oftar á undan fólkinu með tilheyrandi birtu. Myrkum morgnum fækkar til muna. Þetta tímamisræmi sem nú ríkir skekkir upplýsingar sem lífsklukkan nýtir sér til að samhæfa starfsemi líkamans með hliðsjón af þörfum hans að degi og nóttu. Ástandinu má líkja við þotuþreytu eftir ferðalög yfir nokkur tímabelti nema hvað þetta ástand er viðvarandi hjá okkur Íslendingum yfir vetrartímann allan ársins hring og kallast klukkuþreyta. Þetta ástand leiðir til þess að nauðsynlegur svefn skerðist og það eykur líkur á heilsufarsvanda, svo sem offitu, sykursýki og hjarta- og æðasjúkdómum, eins og fjölmargar nýlegar rannsóknir sýna. Komið hefur í ljós að unglingar eru sérstaklega viðkvæmir fyrir truflunum hvað þetta varðar. Ungmenni vakna þreytt á morgnana, enda enn nótt, og njóta síður dagsins sem í hönd fer. Rangt skráð klukka getur haft mikil áhrif í þá átt að minnka einbeitingu skólanema og annarra. Rannsóknir sýna fylgni milli svefnskerðingar og námsárangurs. Skammdegið hefur slæm áhrif á árstíðabundið þunglyndi en það er þunglyndi sem kemur oftast á haustin og veturna, oftast nefnt skammdegisþunglyndi. Það er talið tengjast minnkandi dagsbirtu og truflun á líkamsklukkunni. Ef tillaga þessi um að leiðrétta klukkuna á Íslandi nær fram að ganga gæti það án vafa orðið til þess að bæta líðan okkar og laga svefnvenjur. Það gæti jafnvel orðið til þess að spara útgjöld í heilbrigðiskerfinu. Í því sambandi má benda á að Íslendingar nota margfalt meira af svefn- og þunglyndislyfjum en nágrannaþjóðir okkar. Tillagan, verði hún samþykkt, leiðir vitaskuld til breyttrar tímaafstöðu Íslands gagnvart nágrannalöndunum. Tímamismunur minnkar um eina klukkustund milli Íslands og Ameríku en eykst um eina klukkustund milli Íslands og annarra Evrópulanda. Ekki verður séð á tækniöld að þetta þurfi að hafa teljandi áhrif á viðskipti og samskipti Íslendinga við útlönd. Frá sjónarhóli flutningsmanna er áríðandi að tíminn á Íslandi sé rétt skráður og þannig komið í veg fyrir það misræmi sem er viðvarandi á staðar- og líkamsklukkunni, klukkuþreytuna, en Íslendingar skrái ekki tímann vitlaust af annarlegum ástæðum. Mikilvægast er að tíminn á Íslandi sé skráður til samræmis við stöðu landsins á hnettinum. Við flutningsmenn útilokum ekki að við vinnslu tillögunnar verði það jafnframt skoðað að klukkunni verði einungis seinkað yfir vetrartímann og að á sumrin verði sumartími, líkt og í mörgum löndum, til að mæta sjónarmiðum um meiri sól síðdegis á sumrin. Það er það sem við höfum alltaf haldið fram. Við erum opin fyrir öllu þessu. Það hefur líka komið fram áður í umræðunni um þetta, við bárum þessa tillögu líka fram á síðasta þingi, að þetta væri kannski mjög kjörið þjóðaratkvæðagreiðslumál. Þegar mér var falið það verkefni að vera 1. flutningsmaður að þessari tillögu tók ég mig til og hringdi í skólastjóra úti um land og kannaði hug þeirra til þessarar tillögu og hvort það gæti verið betra, eins og fram kemur með nemendur, fyrir skólana, hvort það mundi hafa jákvæð áhrif á þá. Ég veit ekki hvort það er tilviljun en allir sögðu já, að þetta mundi breyta mjög miklu. Þegar ég talaði við skólastjórnendur og skólafólk víða kom fram að það mundi gjörbreyta öllu ef við seinkuðum klukkunni um klukkutíma og byrjuðum skólana hálfníu. Þá værum við nánast komin með hið fullkomna dæmi í hendurnar. Við könnumst öll við það sem eigum börn sem eru unglingar hvernig er að koma börnum á fætur á morgnana. Það er oft og tíðum mjög erfitt. Ég hafði aldrei hugsað út í þetta áður en við fórum að móta þessa tillögu. Maður einhvern veginn velti þessu ekki fyrir sér en svo þegar maður fer að velta því fyrir sér áttar maður sig á því hvað þetta hefur mikið að segja. Ég get nefnt sem dæmi, ég hef áður gert það hér í ræðustólnum, að ég var í Los Angeles í Bandaríkjunum um síðustu jól þar sem klukkan er rétt stillt og maður bara finnur muninn. Það er svo einfalt. Ég man eftir því að þegar við lögðum þessa tillögu fram og þetta kom til umfjöllunar og var í fréttum fyrir áramót var birt mynd, mig minnir að það hafi verið á mbl.is, sem var tekin af Kópavogsbrúnni. Hver var munurinn klukkan rúmlega 9 og rúmlega 8? Sú mynd vakti mikla athygli og vakti fólk til umhugsunar um hvort það gæti verið rétt. Mig langar líka að minnast á að í hvítbók menntamálaráðherra þar sem talað er um brottfall úr skólum er ein stærsta ástæða þess mæting nemenda í skólann sem segir okkur svolítið mikið um það að hugsanlega gæti þessi tillaga breytt ýmsu í þeim málum. Eins og kom fram áðan hefur tillagan verið flutt áður en ekki hlotið efnislega umræðu. Við vísum henni til velferðarnefndar núna, en henni hefur áður verið vísað til allsherjar- og menntamálanefndar, af því að við teljum þessa tillögu fyrst og fremst lýðheilsumál sem miði að því að bæta heilsu og hag allra í landinu. Það er lykilatriði. Þetta er ekki lagt fram til að við í Bjartri framtíð getum sofið lengur á morgnana eins og sagði í einni umsögninni. Töluvert margar umsagnir bárust um þetta mál síðast og þar á meðal sagði einn að við værum bara að þessu til að geta sofið lengur á morgnana. Það er alls ekki þannig, ég vil bara leiðrétta þann misskilning. Ég tel því ekkert til fyrirstöðu að þetta fái bara góðan framgang og ég vona að þetta mál, eins og á við um öll mál sem lögð eru fram í þingi, fái góðan framgang, efnislega umræðu og verði tekið til afgreiðslu. Ef svo vill verkast er málið bara fellt í atkvæðagreiðslu. Þá nær það ekki lengra. Það finnst mér bara hin lýðræðislega leið, að tillagan verði þá bara felld hér. Ég vona sannarlega að þetta mál fái efnislega umræðu og verði afgreitt úr nefnd.
Hæstv. forseti. Mig langar að leggja nokkur orð í belg og taka þátt í umræðu um þingsályktunartillögu um að Alþingi feli hæstv. ríkisstjórn að seinka klukkunni á Íslandi um eina klukkustund. Mér finnst þetta um margt hið áhugaverðasta mál og verð að segja að það gladdi mig svolítið að heyra hv. flutningsmann segja að hann legði til að tillögunni yrði vísað til hv. velferðarnefndar hvar ég sit vegna þess að mér finnst á þessu ýmsar hliðar sem ég mun hafa gaman af að skoða. Ég mun leggja mitt af mörkum þar til að þetta fái góða og efnislega umfjöllun. Að því sögðu vil ég jafnframt segja að ég er ekki sjálfkrafa á þeirri skoðun að breyting á skráningu klukkunnar sé endilega til góðs þó að mér finnist það allrar skoðunar virði, eins og ég sagði rétt áðan. Það sem við græðum, ef svo má segja, á núverandi skráningu er bjartara síðdegi. Mér finnst mikilvægt að við skoðum einnig þann hluta af málinu, það verði vegið og metið og reynt að skoða í starfi nefndarinnar. Þó að við breytum skráningu klukkunnar breytum við ekki svo glatt legu landsins og þar með dimmum eða björtum klukkustundum yfir sólarhringinn þó að við getum að einhverju leyti stýrt því klukkan hvað þær eru. Ég vil líka taka fram að ég er alls ekki fylgjandi því, eins og hefur stundum verið nefnt í umræðu um klukkuna, að fara akkúrat í hina áttina og flýta henni. Það held ég að sé alveg kolröng leið. Ég held að við eigum að taka fyllilega til greina og skoðunar þetta með líkamsklukkuna en við þurfum líka að hugsa um hvaða áhrif það mundi hafa í hina áttina. Þegar börn ljúka skóla er orðið dimmt fyrr og það getur haft ýmis áhrif líka á ýmsa félagsþátttöku. Nógu dimmt er oft þegar börnin koma heim úr skólanum og þá lengjum við það í þann endann og þess vegna held ég að líka sé mikilvægt að skoða vel þær rannsóknir sem eru til um skammdegisþunglyndi og reyna að greina hvað af því stafar af skráningu klukkunnar og hvað mögulega megi bara rekja til okkar norðlægu legu á hnettinum. Við erum ekki alveg komin svo langt í tækniframkvæmdum að við getum farið að draga okkur á suðlægari slóðir þó að maður hugsi stundum þegar farið er að síga á seinni hluta febrúar til þess að það gæti verið svolítið gaman og gott. Mér finnst þess vegna mikilvægt að við veltum upp þeim möguleika að láta skólana hreinlega byrja seinna á morgnana. Líkt og hv. flutningsmaður Páll Valur Björnsson nefndi í framsöguræðu sinni væri kannski hið fullkomna kerfi að seinka bæði klukkunni og skólanum. Mér finnst alveg koma til greina að spá í hvaða áhrif það mundi hafa að seinka bara skólanum. Eins og ég segi finnst mér þetta spennandi mál sem eigi að taka til góðrar og efnislegrar skoðunar. Það á að fá góða umfjöllun og ég hlakka til að fást við það í nefndarstörfunum en vil þó ekki, eins og ég hef rakið hérna, lýsa mig fylgjandi því á nokkurn hátt. Ég vil að við skoðum þetta og vonandi kemur til þess að við greiðum atkvæði um það hér í vor með vonandi betri og gagnmerkari upplýsingar í höndunum til að byggja á.
Herra forseti. Með þessum breytingum verður sannleiks- og upplýsingaskylda ráðherra gagnvart Alþingi skýr. Þetta er hófstillt tillaga sem byggir á lagaramma okkar eins og hann er og á ábendingum sérfræðinga. Tillagan er einfaldlega sú að ráðherrar séu gerðir lagalega ábyrgir fyrir því að grafa undan lögbundnu hlutverki Alþingis við að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu ef það er gert af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi. Þá eru ráðherrar ábyrgir í lögum um ráðherraábyrgð ef þeir fara af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi í bága við landslög. Það er þegar í lögum um ráðherraábyrgð. Lög um þingsköp eru hluti af landslögum okkar sem ráðherrar eru ábyrgir fyrir að brjóta ekki gegn af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi, þ.e. gegn leikreglum þingsins. Þau fjalla meðal annars um upplýsingaskyldu ráðherra gagnvart þinginu. Í núgildandi segir að ráðherra skuli leggja fram þær upplýsingar sem hann hefur aðgang að og hafa verulega þýðingu fyrir mat þings á málum. Það er nú þegar þannig að ef ráðherra fer í bága við landslög, meðal annars þingsköp, af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi - en í þingsköpum er talað um að ráðherra skuli leggja fram upplýsingar sem hann hefur aðgang að og hafa verulega þýðingu fyrir mat þings á máli - þá væri hann að brjóta ráðherraábyrgð. Lögspekingar á Íslandi, okkar helstu fræðimenn, hafa lengi bent á að nauðsynlegt sé að þessi refsiákvæði séu skýr en eins og það er núna í þessum tveimur lagabálkum eru refsiákvæðin ekki skýr, ekki samkvæmt lögskýringum okkar. Þetta frumvarp mun gera þessi ákvæði skýr. Jafnframt mun það víkka aðeins út ábyrgð ráðherra. Það er ekki nóg að ráðherra leggi fyrir upplýsingar sem hann hefur aðgang að og hafa verulega þýðingu fyrir mat þingsins á máli, það þarf líka að víkka aðeins út ábyrgð ráðherra út af því að ef hann gefur þinginu rangar eða villandi upplýsingar eða leynir upplýsingum af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi varðar það líka ráðherraábyrgð. Það er allt og sumt sem þetta frumvarp felur í sér. Ég get ekki ímyndað mér að nokkrum finnist það ekki hófstillt í raun eða ekki gott fyrir stjórnsýsluna að ráðherra sé lagalega ábyrgur fyrir því ef hann gefur þinginu af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangar eða villandi upplýsingar eða leynir upplýsingum sem hafa verulega þýðingu fyrir meðferð Alþingis á máli þegar þingið sinnir sínu lögbundna eftirlitshlutverki með framkvæmdarvaldinu. Það er það sem málið fjallar um. Það breytir sem sagt tveimur lagabálkum. Þetta eru smávægilegar breytingar, 50. gr. laga um þingsköp er breytt lítillega og lögð er til smávægileg breyting á lögum um ráðherraábyrgð. Ef við förum í greinargerðina með frumvarpinu eru þar athugasemdir um einstakar greinar þess. Ég ætla að lesa það sem stendur um 1. gr. sem breytir lögum um þingsköp lítillega, svo það sé skýrt. Með leyfi forseta: „Í 1. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 50. gr. laga um þingsköp Alþingis. Í ákvæði 50. gr. er fjallað um upplýsingaskyldu ráðherra til þingsins. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að vísað verði til laga um ráðherraábyrgð í umræddu ákvæði þannig að um brot ráðherra skv. 1. mgr. 50. gr. laga um þingsköp Alþingis fari eftir lögum um ráðherraábyrgð.“ Hér segir í raun að ákvæðin í lögum um þingsköp varðandi sannleiksskylduna varði ráðherraábyrgð. Þá er það orðið skýrt. Þetta er það sem lagasérfræðingar hafa bent á að þurfi að vera skýrt. Um 2. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Með ákvæðinu er lagt til að refsivert verði fyrir ráðherra að gefa Alþingi rangar eða villandi upplýsingar eða leyna upplýsingum er hafa verulega þýðingu við meðferð máls á Alþingi, enda geri ráðherra þetta af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi. Lagt er til að refsiákvæði um þetta efni verði lögfest í lögum um ráðherraábyrgð. Fyrri hluti ákvæðisins varðar nákvæmni þeirra upplýsinga sem þingmenn eða þingnefndir kalla eftir hjá ráðherra og getur varðað hvaða opinbera málefni sem er án þess að vera bundið við tiltekið þingmál sem til meðferðar er á Alþingi. Samkvæmt ákvæðinu sem lagt er til að lögfest verði verður refsivert svara fyrirspurnum og öðrum upplýsingabeiðnum með villandi eða röngum upplýsingum. Síðari hluti ákvæðisins varðar upplýsingar sem ráðherra ber að veita að eigin frumkvæði og hafa verulega þýðingu við meðferð máls á Alþingi og er lagt til að refsivert verði að leyna upplýsingum sem honum ber að veita af þessu tilefni.“ 3. gr. frumvarpsins skýrir sig sjálf, að frumvarpið skuli taka þegar gildi. Ég legg til að við látum frumvarpið taka gildi, að við samþykkjum það hérna á Alþingi og styrkjum, gerum það skýrt að það sé refsivert fyrir ráðherra að veita Alþingi ekki upplýsingar sem hann hefur og víkkum það út þannig að jafnframt sé refsivert að leyna Alþingi upplýsingum annars vegar eða að veita rangar eða villandi upplýsingar af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi. Svo legg ég til að frumvarpið gangi til 2. umr. og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu með ræðuhöldum enda fæ ég tækifæri til að koma að málinu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en það er auðvitað mikilvægt að ráðherrar skýri satt og rétt frá í þinginu. Það er algert grundvallaratriði til að þessi samkoma geti starfað eins og hún á að gera. Um leið er dapurlegt ef það er upplifun nýs þingmanns á þinginu að herða þurfi á því í lögum. Þá vaknar óhjákvæmilega sú spurning hvort það sé reynsla hv. þingmanns af störfum í þinginu frá því í kosningunum vorið 2013 að hér hafi ráðherrar haldið upplýsingum leyndum sem hefði með þessari breytingu verið skylt að gera grein fyrir, hvort hann hafi orðið vitni að því að ráðherra hafi veitt villandi upplýsingar og hvaða tilfelli það eru þá eða hvort hann hafi upplifað það í þingstörfum að ráðherra hafi beinlínis sagt þinginu ósatt, þ.e. hvort það séu skýr tilefni héðan úr þinginu sem gefa honum tilefni til að flytja málið. Síðan er eðlilegt að spyrja út frá varúðarsjónarmiðum hvort þingmaðurinn hafi ekki áhyggjur af því að þetta geti verið matskennt, þ.e. hvað sé villandi, hvað sé rétt, hvað sé nauðsynlegt að leggja fram af upplýsingum og hvað ekki.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á síðari spurningunni. Að sjálfsögðu er það matskennt eins og með öll lög, en þetta er hófstillt tillaga. Það er talað um ásetning sem mun þá þurfa að sanna eða stórkostlegt hirðuleysi og það er lagalegt ákvæði sem er mjög erfitt líka að sanna þannig að tillagan er hófstillt. Varðandi fyrri spurninguna þá er þessi umræða í gangi að ráðherrar séu ekki að segja satt og rétt frá og fólk þarf ekki annað en að hafa fylgst með fjölmiðlum síðastliðið ár til að sjá það, en þingmenn hafa sakað ráðherra um að gefa ekki réttar upplýsingar, leyna upplýsingum. Það þekkja allir landsmenn þá sögu og geta farið og skoðað hana. Það þarf ekki annað en skoða umræðuna í óundirbúnum fyrirspurnum með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur 16. desember fyrir rúmu ári síðan, 2013, ef menn vilja finna dæmi um tilvik þar sem menn vildu meina að ráðherra væri ekki að segja satt og rétt frá. Að sjálfsögðu eru mýmörg dæmi. Þessi tillaga þýðir bara að það sem lögspekingar eins og t.d. Róbert R. Spanó hafa sagt um skýrleika refsiheimildar, eins og kemur fram í greinargerðinni, verður skýrara. Refsiheimildir verða að lýsa að lágmarki einhverjum hlutlægum viðmiðunum eða hafa að geyma áþreifanlega leiðbeiningu um inntak þeirra enda þótt þær séu orðaðar með matskenndum hætti. Þetta þarf að vera skýrt. Það er markmið þessa frumvarps, að þetta sé skýrt.
Virðulegur forseti. Það er náttúrlega grafalvarlegt ef hv. þingmaður telur að það séu mýmörg dæmi um það á kjörtímabilinu að ráðherrar hafi sagt þinginu ósatt. Ég skildi þingmanninn þannig, hann sagði að vísu að „menn teldu“, ég skildi það að þar væri hann að vísa til sjálfs sín. En ég spyr hins vegar um hið matskennda vegna þess að með því að láta þetta varða við lög um ráðherraábyrgð, ef ég skil rétt, fellur þetta í raun og veru undir landsdómsferlið og ákæruvaldið er þá þingið. Til að það reyndi raunverulega á að ráðherra væri dreginn til ábyrgðar fyrir að segja ranglega frá eða veita villandi upplýsingar þyrfti meiri hluti þingmanna að meta það að svo hafi verið. Er ekki viss hætta á því, meðan við búum við það fyrirkomulag sem hér er, að meiri hlutinn í þinginu hverju sinni mundi alltaf verja ráðherra sinn eða slá skjaldborg um hann eins og hefur verið rík söguleg hefð fyrir í stofnuninni? Ef þetta er rétt skilið held ég að minnsta kosti að ástæðulaust sé að hafa áhyggjur af því að ákvæðinu verði beitt of oft því að augljóslega þarf þann meiri hluta sem ráðherrann styðst við, liðsstyrk hans, til að það megi taka á ósannsöglinni. Annars komast menn hvorki lönd né strönd með málið.
Herra forseti. Já, hv. þingmaður misskildi það að dæmin væru mýmörg á þessu kjörtímabili, dæmin eru mýmörg í gegnum söguna, en ég held að það hafi kannski verið til gamans gert að misskilja það. Varðandi seinni spurninguna þá er kerfið þannig úr garði gert að það þarf meiri hlutann til að ráðherra sé ákærður, skipaður saksóknari, mig minnir að ferlið sé þannig, og farin landsdómsleiðin, enda er þetta er hófstillt tillaga. Það er ekkert auðvelt að fara þessa leið en með þessari breytingu verður skýrt það sem er nú þegar í lögum í raun og veru, að það varði ráðherraábyrgð ef ráðherra af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi gengur í bága við lög. Ein þeirra laga eru þingsköp sem kveða á um upplýsingaskyldu ráðherra gagnvart Alþingi sem er náttúrlega grundvallaratriði til að Alþingi geti sinnt því stjórnarskrárbundna hlutverki sínu að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Þá verður þetta skýrt og lögspekingar hafa kallað eftir því að refsiábyrgðin sé skýr, þetta eigi að vera skýrt. Og jafnframt er bætt við mjög eðlilegum þætti að það sé ekki bara þannig að þegar þingið sinnir eftirlitshlutverki sínu þurfi ráðherrann bara að láta þær upplýsingar í té sem hann hefur aðgang að. Hann getur sem sagt farið leynt með það sem hann hefur ekki aðgang að. Það sé þá skýrt að það sé líka refsivert að gefa rangar og villandi upplýsingar. Út á það gengur frumvarpið. Ég legg aftur til að frumvarpið gangi til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og við samþykkjum það, gerum þetta skýrt í eitt skipti fyrir öll.
Hæstv. forseti. Ég flyt hér tillögu til þingsályktunar um eflingu virkniúrræða fyrir atvinnuleitendur. Fyrsti flutningsmaður er Ásmundur Friðriksson en auk hans eru 17 þingmenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks flutningsmenn. Mál þetta var áður flutt á 143. löggjafarþingi. Ég ætla að grípa aðeins niður í greinargerðina, forseti. Nýjar tölur benda til að atvinnuleysi sé á undanhaldi og að sjá megi fram á bjartari tíma í efnahags- og atvinnumálum hér á landi. Mikilvægt er að búa þeim sem ekki hafa vinnu gott umhverfi þar sem þeir fá aðstoð við að finna sér nýja vinnu, fá atvinnutengda starfsendurhæfingu og virkniúrræði sem henta hverjum og einum og á meðan á atvinnuleit stendur er mikilvægt að menn geti haldið áfram að vera virkir þátttakendur í samfélaginu. Með þessari þingsályktunartillögu er lagt til að ráðherra efli það starf sem nú þegar er fyrir hendi fyrir atvinnuleitendur og leitist jafnframt við að koma á nýjum virkniúrræðum í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga, Bandalag háskólamanna, Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins. Á undanförnum árum hafa stjórnvöld staðið fyrir margvíslegum verkefnum og virkniúrræðum fyrir atvinnuleitendur. Um þörf og góð verkefni hefur verið að ræða og margir hafa notið góðs af en lengi má gott bæta og flutningsmenn telja að horfa þurfi til þess í auknum mæli að atvinnuleitendum verði einnig boðið upp á að stíga inn í ýmis störf sem unnin eru í samfélaginu öllu til góða og þar sem lengi má bæta við góðu fólki og gera gott starf betra. Flutningsmenn tillögu þessarar horfa einkum til starfa á vegum sveitarfélaga sem tengjast samfélagslegum málefnum. Þá eru ýmiss konar sjálfboðaliðastörf fyrir frjáls félagasamtök sem vinna að góðum málum í þágu almennings. Í greinargerðinni er farið nánar út í um hvaða störf er að ræða til dæmis. Nauðsynlegt er að mati flutningsmanna að nýttar verði lagaheimildir sem skylda atvinnuleitendur til að taka þátt í virkniúrræðum, það verði skilyrði greiðslu úr Atvinnuleysistryggingasjóði og framfærslu sveitarfélaga að atvinnuleitendur taki þátt í virkniúrræðum við hæfi og leggi á þau góða ástundun enda verði settar reglur um lágmarksvinnuframlag. Rétt er að atvinnuleitendur fái nokkurn tíma, tvo til fjóra mánuði til dæmis, til að leita nýrrar vinnu áður en skylda til þátttöku í virkniúrræðum verði virk og þá er að sjálfsögðu einnig gert ráð fyrir því að á meðan þátttaka í virkniúrræðum stendur verði atvinnuleitendur enn í leit að atvinnu við hæfi. Eðlilegt er að horft skuli til samfélagslega mikilvægra verkefna af þessu tagi fyrir þá atvinnuleitendur sem kjósa að fara ekki í nám og þá þarf einnig að huga að réttindum þeirra meðan á starfi stendur, svo sem tryggingum og hæfilegum greiðslum, og þá er eðlilegt að fólk sem stundar vinnu í gegnum virkniúrræði sem þessi njóti desemberuppbótar á ári hverju. Flutningsmenn óska eftir að málið verði tekið fyrir í velferðarnefnd.
Hæstv. forseti. Ég vil taka þátt í umræðu um þingsályktunartillögu um eflingu virkniúrræða fyrir atvinnuleitendur þó að ekki væri nema vegna þess að ég gerði þessa tillögu, sem þá hafði líklega nýverið verið dreift hér í þinginu, að umræðuefni í umræðu um þriðja þingmálið sem var á dagskrá í haust, þ.e. um ýmsar forsendur fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2015. Mig langar núna, þegar þessi tillaga er komin á dagskrá, að taka upp þráðinn, ef svo má segja, frá því sem þá var. Fyrst langar mig þó að segja að við erum líklega, geri ég ráð fyrir, öll sammála um nauðsyn þess að efla virkni og virkniúrræði fyrir atvinnuleitendur þó að okkur geti greint á um hvaða leiðir séu bestar eða líklegastar til að skila árangri. Það sem kemur mér svolítið spánskt fyrir sjónir, ef svo má segja, er að þessi tillaga kom fram og henni var dreift á sama tíma og við vorum að ræða ýmsar forsendur fjárlagafrumvarpsins þar sem verið var að skerða eða draga úr ýmsum virkniúrræðum, svo sem virkniúrræðinu Virk sem hefur verið samstarfsverkefni verkalýðshreyfingarinnar og Samtaka atvinnulífsins, það var verið að skerða þar úrræði. Á sama tíma voru hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna, sem studdu þessar skerðingar í ýmsum forsendum fjárlagafrumvarpsins, að tala fyrir auknum virkniúrræðum með þingsályktunartillögu. Eins og þetta sneri við mér fannst mér miklu eðlilegra að hætta við skerðingarnar sem þarna voru boðaðar. Það var ekki bara hjá Virk sem var verið að skera niður heldur var í raun verið að veikja menntakerfið og bóknámi í framhaldsskólum var í raun lokað fyrir þá sem voru 25 ára og eldri, í praxís var því lokað. Ég sé að hv. þingmaður hristir höfuðið en það var þannig í praxís að skólarnir hafa ekki fjárhagslega burði til að taka við þessum nemendum þannig að þar var verið að loka á ákveðið virkniúrræði. Á sama tíma var verið að vísa fólki inn í dýrara úrræði, þ.e. einkaskóla. Það er langt í frá sjálfgefið að fólk hafi efni á því að fara í skóla með háum skólagjöldum. Svo er eitt annað sem ég vil gera að umræðuefni. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni segir, með leyfi forseta: „Í þessu skyni er nauðsynlegt að nýttar verði lagaheimildir sem skylda atvinnuleitendur til að taka þátt í virkniúrræðum.“ Eins og ég skil þetta er hér verið að boða að setja megi skilyrðingu fyrir því að atvinnuleitendur fái einhvers konar bætur eða greiðslur frá hinu opinbera. Mér finnst mikilvægt að við ræðum þetta og setjum í samhengi við frumvarp hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um skilyrðingu á fjárhagsaðstoð sveitarfélaga sem við eyddum drjúgum tíma í að ræða hér einn eftirmiðdag. Ég er þeirrar skoðunar að skilyrðing, þ.e. að þvinga fólk í virkniúrræði, sé einfaldlega ekki leið sem sé vænleg til árangurs og vinni í raun á móti því að vera virknihvetjandi. Reynsla annarra landa, eftir því sem ég best veit, er sú að ungt fólk hafi til að mynda litið á virkniskilyrðingar sem refsingar, sér í lagi þegar fólki hefur verið gert að taka þátt í einhvers konar vinnu, t.d. eins og nefnt er í greinargerðinni, sem er þá aðstoð við þrif á búningum fyrir íþróttafélög, sem sagt einhvers konar - ég vil ekki segja atvinnubótavinna en þar sem fólk er þvingað til að taka þátt í störfum sem yfirleitt hafa verið unnin í sjálfboðavinnu; að reynslan hafi verið eða geti verið sú að við ýtum fólki, sem við þurfum að koma í virkni, út á jaðarinn, að við förum í þveröfuga átt og drögum úr samfélagsþátttöku þess. Það finnst mér vera hið versta mál. Þá erum við að vinna gegn markmiðinu, sem, eins og ég sagði í upphafi máls míns, ég held að við séum öll sammála um, þ.e. að við viljum efla virknina, en ég hef efasemdir um þær leiðir sem hér eru lagðar til eða boðaðar. Eins og ég sagði áðan þá finnst mér það vera svolítið skrýtið að byrja á því að samþykkja að skera niður virkniúrræðið og koma svo örstuttu seinna með þingsályktunartillögu þar sem aftur er verið að hvetja til eflingar virkniúrræða.
Hæstv. forseti. Ég flyt hér tillögu til þingsályktunar um aukinn stuðning vegna tæknifrjóvgana. Auk mín eru á tillögunni hv. þingmenn Kristján L. Möller, Guðbjartur Hannesson, Elsa Lára Arnardóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Bjarkey Gunnarsdóttir og Björt Ólafsdóttir. Í þingsályktunartillögunni felst að fela heilbrigðisráðherra að endurskoða reglur um greiðsluþátttöku ríkisins vegna tæknifrjóvgunarmeðferða fyrir árslok 2015. Við endurskoðunina verði gætt að eftirtöldum atriðum: 1. að greiðsluþátttaka sjúkratrygginga nái til fyrstu glasafrjóvgunarmeðferðar, 2. að greiðsluþátttaka sjúkratrygginga sé óháð því hvort pör eða einstaklingar eigi barn fyrir, 3. ef uppsetning á fósturvísum fer ekki fram þar sem engin frjóvgun hefur orðið, þá sé full greiðsluþátttaka sjúkratrygginga vegna þeirrar meðferðar, en þó ekki talin með öðrum tæknifrjóvgunarmeðferðum sem greiðsluþátttaka sjúkratrygginga nær til, 4. að greiðsluþátttaka sjúkratrygginga taki til ferðakostnaðar vegna tæknifrjóvgunarmeðferða jafnvel þótt greiðsluþátttaka sjúkratrygginga nái ekki til þeirra meðferða, 5. að kynfrumur (eggfrumur og sáðfrumur) frá tilteknum gjafa fari aðeins til eins pars eða einstaklings. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta en ætla að grípa niður í greinargerðinni á nokkrum stöðum. Til upplýsingar þá má ætla að eitt af hverjum sex pörum eigi við ófrjósemi að stríða af einhverju tagi, en tíðni ófrjósemi er því miður alltaf að vaxa af ýmsum ástæðum. Með þingsályktunartillögu er lagt til að fela ráðherra að endurskoða greiðsluþátttöku ríkisins vegna tæknifrjóvgunarmeðferða þannig að stuðningur ríkisins verði meiri en nú er og geri fólki sem glímir við ófrjósemi auðveldara að sækja meðferðir vegna sjúkdómsins en nú er, vegna þess að ófrjósemi er skilgreind sem sjúkdómur. Greiðsluþátttaka ríkisins vegna glasafrjóvgunarmeðferða fer nú eftir ákvæðum reglugerðar nr. 917/2011, um þátttöku sjúkratrygginga í kostnaði við tæknifrjóvganir sem veittar eru án samnings við Sjúkratryggingar Íslands, með síðari breytingum. Samkvæmt 1. gr. reglugerðarinnar tekur hún til glasafrjóvgunar og smásjárfrjóvgunar, þ.e. ekki tæknifrjóvgunar. Gildistími reglugerðarinnar er tímabundinn, samanber 8. gr. hennar, og hefur gildistími hennar verið framlengdur um eitt ár í senn á hverju ári síðan hún var sett. Af því má vera ljóst að núverandi fyrirkomulag er ekki ætlað til framtíðar að mati flutningsmanna þessarar tillögu og því er full ástæða til að ráðherra endurskoði núverandi fyrirkomulag um greiðsluþátttöku. Fyrrnefndri reglugerð var breytt með reglugerð nr. 1167/2011 þannig að nú nær greiðsluþátttaka sjúkratrygginga aðeins til annarrar til fjórðu meðferðar, hvort sem um er að ræða par sem ekki á barn saman fyrir eða einhleypa konu sem ekki á barn. Áður náði þátttakan til fyrstu meðferðar. Eftir breytinguna taka sjúkratryggingar ekki þátt í kostnaði vegna glasafrjóvgunarmeðferðar hjá pörum sem fyrir eiga barn saman. Ég vil einnig benda á að frjósemisaðgerðir á Íslandi eru einungis framkvæmdar á einni læknastöð, ART Medica í Kópavogi. Gjaldskrá sjúkratrygginga vegna tæknifrjóvgana er ekki í samræmi við þann kostnað sem fylgir meðferðunum. Þetta þarf að samræma og ég dæmi í greinargerðinni út frá annars vegar greiðsluþátttöku sjúkratrygginga og kostnaði við meðferð. Mismunurinn getur verið 50 þús. kr. sem greiðist þá einungis af sjúklingi. Að mati flutningsmanna er nauðsynlegt að auka stuðning vegna tæknifrjóvgunarmeðferða á Íslandi því að við erum eftirbátar nágrannalandanna á þessu sviði. Ég tek dæmi um Danmörku og Svíþjóð en þar nær greiðsluþátttaka til fyrstu, annarrar og þriðju meðferðar. Í Þýskalandi er ekki gerður greinarmunur á meðferðum og allar meðferðir niðurgreiddar af ríkinu hafi pör náð 25 ára aldri. Á Englandi er full greiðsluþátttaka í einni til þremur glasa- og smásjárfrjóvgunarmeðferðum og í Noregi eru þrjár meðferðir greiddar að fullu. Finnland er á svipuðum stað, þannig að við erum nokkrir eftirbátar á þessu sviði. Mig langar einnig til að nefna mismunun gagnvart landsbyggðarfólki, en eins og ég sagði áðan þá er einungis ein læknastofa … [[Forseti hringir.]]
Forseti vill vekja athygli hv. þingmanns á að nú er nær liðinn sá tími sem við höfum til ráðstöfunar á þessum þingfundi.
Hæstv. forseti. Má ég ljúka máli mínu?
Við höfum einungis eina mínútu til þess.
Ég lýk þá máli mínu og vísa þingsályktunartillögunni til velferðarnefndar.