Herra forseti. Ég get því miður ekki orða bundist. Hér var fundur formanna flokka sem sæti eiga á Alþingi í gær til að ræða þinglok. Það var engin niðurstaða á þeim fundi. Það er engin hugmynd um það hjá stjórnarflokkunum, virðist vera, hvernig eigi að ljúka þinghaldinu. Hæstv. forseti ákvað af þessum sökum að slíta fundi í gær og gefa stjórnarmeirihutanum þar með tækifæri til þess að reyna að koma sér saman um hvernig standa eigi að lokum þinghaldsins, en sá tími hefur því miður ekki verið nýttur. Hér mætum við því enn og aftur til þingstarfa, starfsáætlun er útrunnin, við höfum ekki hugmynd um hver forgangsmál meiri hlutans í þinginu eru og við erum í algjörri óvissu um framhald þingstarfa. Mér finnst það leiðinlegt því að hér hefur verið reynt að standa málefnalega að málum, bæði í vor og síðan frá því í ágúst. Við höfum lagt áherslu á að nálgast málin málefnalega og mér finnst leitt ef meiri hlutinn ætlar að bregðast því trausti sem við höfum lagt á hann við að reyna ljúka málum þannig að einhver bragur sé að og að við ætlum að stefna þinginu í þetta óefni. Mér finnst það mjög leitt, herra forseti.
Virðulegur forseti. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvaða hafi breyst frá því að hann sleit þingfundi kl. 18 síðdegis í gær. Þá hafði hann áður frestað þingfundi og síðan slitið fundi vegna þess að það voru engar forsendur til þess að halda umræðunni áfram því að ekki lá fyrir hvað forustumenn meiri hluta þingsins vilja með dagskrá. Við erum löngu komin fram yfir þann tíma sem ætlunin var að ljúka á, loforð Bjarna Benediktssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, um að stytta kjörtímabilið um eitt þing er þegar svikið. Við hljótum að spyrja virðulegan forseta hvort það hafi eitthvað gerst í millitíðinni sem okkur er ekki kunnugt um. Hefur eitthvað komið fram af hálfu stjórnarmeirihlutans hver sé fyrirætlun hans með þessu fundahaldi, eða hvað það er sem hann vill eða hvort hann hafi einhverja stefnu? Okkur er ekki kunnugt um að neitt hafi breyst frá því að forseti sleit sjálfur fundi kl. 18 í gær því að enginn vissi í hvaða átt skipið átti að sigla.
Það eina sem breyst hefur á dagskránni í dag er dagsetningin á dagskrárblaðinu, eins og öllum er kunnugt. Að öðru leyti hefur fátt gerst sem forseta er kunnugt um. Forseti hefur átt samtöl við forustumenn ríkisstjórnarflokkanna, gert þeim grein fyrir stöðunni og vill ítreka þá skoðun sína að hann telur mjög brýnt að fundur eigi sér stað hjá forustumönnum stjórnmálaflokkanna til þess að reyna að komast að einhverri niðurstöðu í þessu máli. Forseti telur að sú óvissa sem núna er uppi sé óviðunandi. Í ljósi þess að forseti tók þá ákvörðun í gær að fresta fyrst þingfundum um tíma og slíta síðan þingfundi kl. 18, taldi hann engu að síður eðlilegt að hefja þinghaldið í dag í trausti þess að reynt yrði að tala hér saman og komast a.m.k. lengra í umræðum um það hvernig við ætlum að ljúka þessu þinghaldi.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka forseta fyrir upplýsingarnar í ræðu hans áðan. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem talað hafa á undan að það sætir nokkurri furðu að við séum komin hér aftur með sama dagskrárblað og í gær af fundinum sem slitið var í gær vegna óvissu um framhaldið. Fundur formanna fór fram upp úr hádegi í gær og þá stóð til að framhald yrði á en ekkert hefur frést. Það er ánægjulegt að heyra að hæstv. forseti hefur þó heyrt í forsvarsmönnum ríkisstjórnarflokkanna. Þetta er orðið vandræðalegt, við erum komin fram yfir starfsáætlun, við erum komin inn í kosningabaráttu og okkur þingmönnum berast boð um að mæta á fundi hingað og þangað um landið. Okkar hlutverk hér er auðvitað ekki að vera starfsmenn stjórnmálaflokkanna heldur erum við í þjónustu almennings og þurfum að sinna þingstörfum á meðan þing situr. Ég bið hæstv. forseta innilega að hafa það í huga þegar hann ákveður dagskrána og framhaldið.
Virðulegi forseti. Við fengum að sjá lista yfir mál í gær sem ríkisstjórnarflokkarnir virtust hafa komið sér saman um að þeir vilji klára. Ef maður fer yfir hann og reynir að reikna út og áætla lágmarskumræðutíma fyrir hvert og eitt mál sem þar er þá sýnist mér við verða hér næstu tvær, þrjár vikurnar, það er einfaldlega þannig. Ef við ætlum að klára þetta þing þurfa menn fyrir alvöru að setjast niður og tala saman. Ég tel að forseti eigi að láta í sér heyra gagnvart formönnum stjórnarflokkanna, að þeir hafi ekki nýtt gærkvöldið betur en raun ber vitni til að reyna að komast til botns í þessu máli. Það eru 24 dagar þangað til gengið verður til kosninga, 24 dagar. Það er fjöldinn allur af framboðum fyrir utan þetta þinghús sem vill fara að komast í kosningabaráttu, fá athygli, komast inn í umræðuna. Á meðan erum við hér, en oddvitar stjórnarflokkanna eru allir einhvers staðar úti í kosningabaráttu. Hér sitjum við hin [[Forseti hringir.]]og reynum að halda þessu gangandi. Virðulegi forseti. Þetta er til skammar fyrir Alþingi Íslendinga. [[Forseti hringir.]]Ég legg til að forseti slíti þessum fundi [[Forseti hringir.]]og kalli til sín forustumenn stjórnarflokkanna.
Virðulegi forseti. Í ljósi þess sem hér hefur komið fram um hvað ríkisstjórnin hefur sagt okkur hingað til þykir mér virðulegur forseti vera ansi bjartsýnn á að eitthvað breytist á meðan þingfundum er haldið áfram. Ég gæti endurtekið ræðuna sem við erum búin að halda margsinnis í nokkurn tíma. Ekkert hefur breyst. Komið er á samtali og það er einhver listi sem er augljóslega út úr kortinu. Það eru 24 dagar til kosninga, í vikulokin verða það þrjár vikur. Það fer að hafa áhrif á getu flokkanna til að skipuleggja og taka þátt í kosningabaráttu. Það er mjög alvarlegt, virðulegt forseti, og hvorki þinginu til sóma né þeim vinnubrögðum sem hérna eru stunduð að jafnaði hvað þetta varðar. Mig langar að spyrja virðulegan forseta: Hvað telur hann að muni breyta viðhorfum ríkisstjórnarinnar í sambandi við þennan margumtalaða lista?
Þeirri spurningu er rétt að beina til forustumanna ríkisstjórnarflokkanna.
Virðulegi forseti. Stjórnarmeirihlutinn er hættur á þessu þingi, hann er hættur að vinna. Ég sat nærri því fjögurra klukkustunda fund í fjárlaganefnd í gær um mikilvægt mál sem hér er á dagskránni, lífeyrismál opinberra starfsmanna. Þar voru tveir þingmenn stjórnarmeirihlutans og báðir að hætta á þingi. Aftur í morgun voru sömu tveir mættir einir í fjárlaganefnd. Virðulegi forseti. Þarf frekari vitnanna við? Það er enginn þingmaður stjórnarmeirihlutans sem hyggur á endurkjör sem virðir þingið mætingu. Þeir mæta ekki. Þetta gengur ekki. Fjárlaganefnd var þannig skipuð tvo morgna í röð að þar sjást ekki þingmenn aðrir en þeir sem ekki hyggja á endurkjör. Þetta er grafalvarlegt mál. Hæstv. forseti verður að taka stjórn þingsins í sínar hendur, hann hefur tólin og tækin. Hann verður að gera hlé á þingfundum þangað til að [[Forseti hringir.]]stjórnarmeirihlutinn kemur með málalista og það liggur í augum uppi að það geta ekki verið ágreiningsmál [[Forseti hringir.]]því að tíminn til að ræða ágreiningsmál er úti þegar starfsáætlun er lokið.
Virðulegur forseti. Forseti sýndi sjálfstæði í gær þegar hann afboðaði eða rauf þingfund. Við vorum ekki hér í gærkvöldi vegna þess að það liggur ekkert fyrir um hvert framhaldið verður. Núna er einkennilegt að við skulum ætla að fara inn í þennan dag í sömu stöðu. Ég vil biðja forseta að sýna sjálfstæði og sýna að þingið stendur ekki og situr eins og framkvæmdarvaldinu sýnist. Ég veitt ekki hvað við erum að fara að gera hérna í dag ef virðulegur forseti ætlar að halda fundi til streitu. Ég vil spyrja: Finnst forseta eðlilegt að halda hér áfram á meðan hæstv. ríkisstjórn eða þeir herrar sem þar eru í forsvari, tala ekki við okkur í minni hlutanum eða forseta?
Virðulegi forseti. Ég hef fullan skilning á því að forseti þingsins er í mjög erfiðri stöðu núna. Það er eiginlega núna sem reynir á hvort hann dregur taum framkvæmdarvaldsins eða löggjafarsamkomunnar. Forseti Alþingis, við gerum kröfur til þín um að standa núna vaktina fyrir okkur, þingmenn á Alþingi Íslendinga, og taka af skarið. Ég tel að það væri rétt að fresta eða slíta þessum fundi og boða ekki til nýs fundar. Hvort það tekur klukkustund, sólarhring eða viku skiptir ekki máli, við vitum ekkert hvað við erum að gera hér. Þetta eru leiktjöld. Það er ekki verið að vinna. Stjórnarmeirihlutinn mannar ekki nefndir. Ég var á fundi í allsherjar- og menntamálanefnd í morgun og það voru tveir stjórnarþingmenn mættir þar. Það er staðan. Við getum ekki, virðingar þingsins vegna, látið þetta dampa svona [[Forseti hringir.]]dag eftir dag.
Virðulegi forseti. Ég held að alveg óhætt sé að fullyrða og ganga út frá því að formenn stjórnarflokkanna vinna samkvæmt einhverri áætlun. Þeir vinna samkvæmt plani. Þeir hafa þessa þræði í höndum sér. Þeir eru farnir í kosningaferðalög. Það sem er ámælisvert og gríðarlegt áhyggjuefni fyrir lýðræðið í þessu landi í aðdraganda kosninga er að aðrir vita ekkert um þetta plan, hafa enga aðkomu að þessari áætlun, vita ekkert um hana. Við erum í óvissu. Það er alveg rétt sem hv. þm. Árni Páll Árnason bendir á í Fréttablaðinu í dag, þetta er umkvörtunarefni til ÖSE, Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu. Hér er verið að misnota aðstöðu sína gagnvart löggjafarþinginu. Hér er verið að misnota völd. Ekki bara á miðju kjörtímabili, við erum að fara að kjósa [[Forseti hringir.]]eftir örfáa daga þannig séð, í þessum mánuði. Menn misnota stöðu sína. Á því þarf að taka af festu, hæstv. forseti.
Herra forseti. Það er allt hárrétt sem hér hefur komið fram og algerlega tilefni til að skoða hvort ástæða sé til að fara með málið lengra. Við erum með lengsta þing sögunnar, það er orðið til hér. Hér hefur komið fram hvernig mönnun nefnda er þessa dagana. Ég sat á tveimur fundum í morgun og það varð að fresta fundi í fjárlaganefnd því að ekki var meiri hluti til að taka málið út af hálfu meirihlutaflokkanna. Það var upplýsingafundur hjá allsherjar- og menntamálanefnd þar sem einungis voru mættir tveir meirihlutafulltrúar. Hér er fólk hætt vinnu sinni inni á þingi, eins og komið hefur fram, það er bara komið í kosningabaráttu, í samtal við kjósendur, sem það á auðvitað að vera að gera. En við eigum líka að vera að tala við kjósendur. Það er ekki forréttindamál ríkisstjórnarflokkanna. Það eru örfáir þingmenn meiri hlutans hér í salnum, enn sem komið er að minnsta kosti. En ég virði það við forseta að hafa ákveðið að slíta fundi í gær í ljósi þess að ekkert er að gerast. Ég hefði talið skynsamlegast að gera slíkt hið sama í dag. Þangað til menn koma hér að samtalsborðinu [[Forseti hringir.]]og gera eitthvað af viti eigum við bara að fresta fundi.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja forseta um hvort hann telji ekki rétt að grípa inn í þegar það er svo í hverri þingnefndinni á fætur annarri að þingmenn stjórnarmeirihlutans sinna ekki störfum sínum. Telur forseti það eðlilegt? Telur forseti að grípa þurfi inn í með einhverjum hætti, ræða það í þingflokkum stjórnarflokkanna? Telur hann það ekki ámælisvert að fella þurfi niður fundi, fresta fundum o.s.frv. vegna þess að stjórnarmeirihlutinn er farinn í kosningabaráttu? Mér finnst ekki ganga annað en að virðulegur forseti grípi inn í þessa stöðu. Það gerðist ekkert hér á mánudag. Það gerðist ekkert hér í gær. Það stefnir í að það gerist heldur ekkert hér í dag. Það hreyfist ekki neitt. Forseti verður að slíta fundi. Við verðum að slíta þessu 145. þingi og ganga til kosninga. Það er óverjandi að niðurlægja þingið með þeim hætti sem hér er verið að gera.
Þótt forseti skipti sér alla jafna ekki af daglegum störfum nefnda mun hann í ljósi þeirra upplýsinga sem hér hafa verið reiddar fram um mætingu á nefndafundum reyna að stuðla að því að eðlileg mæting sé á nefndafundi. Það er auðvitað augljóst mál að ekki getur gengið að það sé slík mæting á nefndafundi að það standi nefndastarfinu fyrir þrifum. Forseti mun hafa atbeina að því.
Virðulegi forseti. Það gleður mig að heyra að hæstv. forseti ætlar að kanna þetta mál með mönnun í nefndum. Í gær var ég á fundi atvinnuveganefndar sem aðeins þrír nefndarmenn úr stjórnarmeirihlutanum sátu á meðan verið var að taka út og fjalla um stór og mikilvæg mál, eins og til að mynda raflínur að Bakka. Ég spyr: Til hvers að eiga það samtal, sem þó er mikilvægt, ef fólk ætlar ekki einu sinni að mæta til að hlusta? Stjórnarmeirihlutinn ætti að hafa nóg af þingmönnum sem geta komið inn í staðinn ef einhver forfallast. Staðan er þannig að á mánudag voru ekki ráðherrar í fyrirspurnatíma, sem við eigum annars heimtingu á að séu til staðar. Hæstv. fjármálaráðherra var þar ekki, hæstv. innanríkisráðherra var þar ekki því að þau voru að sinna kosningabaráttu sinni. Ég vil segja það að ef forseti ætlar ekki að slíta þingi þá skulum við bara vera hér til 28. október [[Forseti hringir.]]og við notum þennan míkrafón í kosningabaráttu okkar. Það verður erfitt [[Forseti hringir.]]fyrir stjórnarliða sem sjá ekki sóma sinn í því að mæta í vinnuna.
Herra forseti. Það er þinginu til minnkunar hvernig ástandið er í þinginu núna, það er mjög dapurlegt. Ég efast ekki um að hæstv. forseti er ekki glaður með að stjórnarmeirihlutinn geti ekki náð neinni niðurstöðu í sínum málum, að ljúka þessu þingi. Mér dettur nú í hug: „Það er engin leið að hætta.“ Það er eins og þessi stjórn vilji ekki sleppa höndum af stjórnartaumunum þar sem hún veit hún mun ekki fá þá í hendurnar aftur. En það verður einhver að hjálpa henni við það, hvort sem það er sálfræðingur eða einhver annar. Það er ýmislegt í gangi úti í kjördæmunum og við vitum að ráðherrar eru að klippa á borða hér og þar og mega ekkert vera að því að vera í þinginu. Ég og hæstv. forseti hefðum átt að vera í Stykkishólmi í dag þar sem Samband sveitarfélaga á Vesturlandi er að funda. Það getur verið að aðrir þingmenn kjördæmis séu þar í góðu yfirlæti. En við sem teljum okkur þurfa að sinna þingstörfum erum hér í dag. Það er ekki bjóðandi fólki að hafa þennan háttinn á. Auðvitað á forseti bara að segja: Ég held engan þingfund [[Forseti hringir.]]fyrr en niðurstaða er komin í málið hjá þessum stjórnarherrum. Annað er ekki boðlegt.
Virðulegi forseti. Ég sat fund fjárlaganefndar í morgun þar sem mættir voru tveir fulltrúar stjórnarflokkanna, bæði þingmenn sem eru að hætta. Í þeirri nefnd sitja tveir oddvitar í kjördæmum og þeir mættu ekki vegna þess að þeir voru að sinna erindum annars staðar, annar í kjördæminu og hinn í pallborði úti í bæ. Þetta vildu oddvitarnir sem hér sitja inni gjarnan vera að gera, hver af öðrum úr stjórnarandstöðuflokkunum. Þeir vildu gjarnan vera úti í kjördæmunum og sinna kosningabaráttunni en menn líta svo á að þegar þing er eigi þeir að vera hér og ljúka sinni vinnu. Það er augljóst á því hvernig þessi salur er mannaður að oddvitar stjórnarflokkanna líta ekki svo á. Það er þeirra fyrsta verkefni að vera annars staðar að sinna kosningabaráttu. Hér inni er einn oddviti stjórnmálaflokks í kjördæmi stjórnarflokkanna og það er hv. þm. Karl Garðarsson. Hinir eru allir einhvers staðar úti á akrinum, að vinna í kosningabaráttu. [[Forseti hringir.]]Þetta er ekki í lagi. Hæstv. forseti á að stöðva þetta þing og segja þessu fólki að mæta í vinnuna.
Virðulegur forseti. Mér finnst verið að kasta steinum úr glerhúsi þegar verið er að gagnrýna mætingu þingmanna. Það er svo sem ósköp eðlilegt að þingmenn sitji ekki undir því rugli sem ég vil kalla svo. Allt á þetta sín fordæmi. [[Gripið fram í: Hvaða fordæmi?]]Í atvinnuveganefnd var verið að gagnrýna slælega mætingu - ég er alveg tilbúinn að birta mætingarlistann í atvinnuveganefnd í vetur ef menn telja sér til framdráttar að upplýsa mætingu á fundina. Hér er málefnaleg umræða sniðgengin. Það er önnur hlið á þessum peningi og hún heitir málþóf. Við höfum áður upplifað þetta, á síðasta kjörtímabili skorti ekki umræðuna um það að hér væri málþóf. Fyrir framan okkur liggur dagskrá og á henni er þingsályktunartillaga um fjögurra ára samgönguáætlun, frumvarp um stofnun millidómstigs, frumvarp um almennar íbúðir, frumvarp um vexti og verðtryggingu, frumvarp um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð og frumvarp um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Þetta eru allt stór mál sem talað hefur verið um að ljúka á þessu þingi. Ég held að við ættum bara að hefja málefnalega umræðu um þessi mál í stað þess að þurfa að verða vitni að því grimma málþófi sem hér er í gangi. Það er einmitt ástæðan fyrir því að ekkert gerðist hér á mánudag og þriðjudag, forseti hefur ekki viljað hafa þá ásýnd á þinginu sem birtist almenningi [[Forseti hringir.]]í formi alls þess málþófs sem minni hlutinn stendur fyrir. Við skulum vonast til þess [[Forseti hringir.]]að það dvíni og við náum að klára þetta. Það er full ástæða til þess.
Virðulegi forseti. Það er svolítið galið að saka minni hlutann um málþóf þegar virðulegur forseti hefur ákveðið að slíta fundi tvo daga í röð af því að hv. meiri hluti [[Gripið fram í: … samgöngunefnd.]]hefur ekki komið sér saman um hvað eigi að gera. [[Háreysti í þingsal.]] Virðulegi forseti. [[Forseti hringir.]]Það tveggja turna tal sem virðulegur forseti vill að eigi sér stað milli stjórnarflokkanna virðist ekki skila miklu. Einfaldlega virðist tilvistarkreppa í gangi og ég spyr hvort það jaðri ekki við stjórnleysi í landinu. Er eitthvað að gerast? Er ríkisstjórnarkreppa í gangi? Vilja stjórnarþingmenn ekki tala saman? Hvað er eiginlega í gangi? Við viljum fá lista yfir forgangsmál. Við erum núna búin að biðja um það í fjóra til fimm mánuði. Þetta er sjálfsögð krafa, það eru þrjár og hálf vika til kosninga. Ætlar virðulegur forseti að slíta þingi undir lok þessarar viku eða munum við fara inn í kosningabaráttuna með þingið enn starfandi?
Virðulegi forseti. Satt að segja er heillandi að fá upp í ræðustól hv. þm. Jón Gunnarsson og heyra hann ásaka aðra þingmenn um málþóf, manninn sem einn manna í þessum sal hefur orðið svo uppiskroppa með hvað hann ætlaði að segja úr þessum stól að hann hélt sömu ræðuna orðrétt tvisvar. [[Hlátur í þingsal.]] Virðulegi forseti. Aldrei höfum við gengið þá leið sem hv. þm. Jón Gunnarsson taldi sér sæma að gera hér á síðasta kjörtímabili. Grundvallaratriðið í þessu máli er að við viljum að nákvæmlega sömu viðmið gildi og á síðasta kjörtímabili. Eftir að starfsáætlun er lokið á síðasta þingi fyrir kosningar verða engin mál afgreidd nema þau sem eru í sátt. Það leiðir af eðli máls því að tíminn er búinn. Það að halda áfram þingfundum er brot á meginreglum lýðræðisins og jafnræði flokka til að heyja kosningabaráttu. Þegar mikilvæg mál, eins og lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna, eru rædd í fjárlaganefnd í sex klukkutíma samtals og aðeins tveir þingmenn stjórnarflokkanna viðstaddir, sem báðir eru á leiðinni út, er það ekki eðlileg þingleg meðferð. Það er skammarlegt fyrir stjórnarflokkana [[Forseti hringir.]]og sýnir að hér er verið að búa til leiktjöld. Hér er engin alvöruvinna í gangi, það er bara verið að halda stjórnarandstöðunni frá því að heyja málefnalega kosningabaráttu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég ætla að hrósa forseta fyrir fundarstjórn og sérstaklega í gær. Forseti gerði hárrétt í því að halda engan fund og hefði gert rétt í því að gera það sama í dag meðan ástandið er eins og það er. Ég held að það þurfi að rifja upp hvers vegna við erum stödd í þessum sporum. Það er vegna þess að ríkisstjórnin ákvað í vor að reyna að framlengja líf sitt um nokkra mánuði og sagði að það væri nauðsynlegt vegna þess að hún ætti mikilvæg mál eftir óafgreidd. Aðspurð gat ríkisstjórnin að vísu ekki svarað því hvaða mikilvægu mál það væru, en þó var fljótlega farið að nefna þrennt. Það var húsnæðismálapakki, það voru búvörusamningar og tollasamningur og það var rýmkun fjármagnshafta. [[Gripið fram í: Allt búið.]]Húsnæðismálin voru afgreidd með mikilli vinnu stjórnarandstöðunnar hér sl. vor, búvörusamningar og tollasamningur eru afgreiddir og gjaldeyrismálin bíður 3. umr. tilbúið til afgreiðslu. Í aðalatriðum er þetta búið. En þá kemur sundurtættur stjórnarmeirihlutinn og vill allt í einu fara að prenta út þingmálaskrána og fá hana afgreidda. Menn komast ekkert áfram af því að báðir stjórnarflokkarnir eru í upplausn. [[Forseti hringir.]]Sjálfstæðisflokkurinn er á taugum út af klofningi yfir í Viðreisn og Framsókn logar stafnanna á milli. Það er ekki við neina að tala, við neina að semja, og það er ekkert annað að gera, herra forseti, en að hætta þessu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Ég varð fyrir gríðarlegum vonbrigðum í gær að ekkert skyldi koma út úr fundi formanna flokkanna. En mér fannst hins vegar hæstv. forseti gera vel þegar hann sleit fundi vegna þess að allir sáu að ekki var fundarfært. Ég mundi vilja hvetja hæstv. forseta til að halda áfram málunum í sínum höndum og fresta hér fundum áfram. Það er ótrúlegt að hlusta á hv. þm. Jón Gunnarsson koma hér og tala eins og við höfum allan tímann í heiminum, eins og starfsáætlun Alþingis sé ekki fallin úr gildi, eins og hér séu margar vikur til þess að vinna mál og láta þau fara í eðlilegt ferli á þinginu. Það er ekki svoleiðis. Starfsáætlun er runnin út, það stendur upp á forustumenn stjórnarflokkanna á þingi að koma með þau mál sem þeir leggja áherslu á að klára, setjast niður og semja og á meðan það liggur ekki ljóst fyrir getum við ekki haldið áfram að tala hér í þessum sal.
Virðulegur forseti. Stjórnarandstaðan hefur staðið við sitt en allt virðist benda til að stjórnarflokkarnir ætli ekki að gera það. Hér var á vordögum gengið farsællega frá afgreiðslu fjölmargra mála á þeirri forsendu að efnt yrði til stutts þings í lok ágúst og með loforði Bjarna Benediktsson, formanns Sjálfstæðisflokksins, um að þetta kjörtímabil yrði stytt um eitt þing. Nýtt þing átti að hefjast annan þriðjudag í september, við erum komin fram í október. Nú er búið að afgreiða nær öll þau mál sem stjórnarmeirihlutinn lagði þá áherslu á og þá er bara kominn nýr bunki af málum, mörg mjög vanreifuð og algerlega óundirbúin fyrir afgreiðslu í þinginu. Virðulegur forseti. Ég veit engan styttri frest til kosningabaráttu en þrjár vikur í vestrænum [[Forseti hringir.]]lýðræðisríkjum. Á laugardaginn eru þrjár vikur til kosninga og ég spyr: Á að gefa hér skemmri tíma en nokkurs staðar annars staðar til að stunda lýðræðislega kosningabaráttu?
Herra forseti. Það er ekkert upp á stjórnarandstöðuna að klaga í þingstörfum á þessu stutta haustþingi sem átti að vera. Hins vegar standa stjórnarliðar og hæstv. ríkisstjórn ekki við orð sín. Núna er þolinmæðin úti og ég bið hæstv. forseta að grípa í taumana. Það er allsendis óásættanlegt að stjórnarandstaðan mæti á þingfundi til að vinna vinnuna sína á meðan stjórnarliðar, hv. þingmenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, eru úti í kjördæmunum til að tala við kjósendur. Það er sniðugt skipulag á kosningabaráttu hjá stjórnarflokkunum, þykir mér, að halda stjórnarandstöðunni við vinnu í þinginu á meðan þeir skottast út í kjördæmin til að tala við [[Forseti hringir.]]kjósendur. Það þurfti að fresta fundi, það var ekki hægt að taka út stjórnarmál, meirihlutanefndarálit í fjárlaganefnd, af því að meiri hlutinn mætti ekki.
Virðulegur forseti. Sá bragur sem er á þinginu núna þætti ekki góður í fyrirtækjarekstri, hvorki hér á landi né annars staðar. Við getum líkt því við það að hér eru 63 þingmenn að störfum, eða a.m.k. á launum, og skilvirknin er akkúrat engin þessa dagana. Þeir sem standa í rekstri mundu aldrei láta það líðast að vera með fjölda manns á launaskrá án þess að nokkuð gerðist. Okkur ber skylda á Alþingi Íslendinga til að ganga á undan með góðu fordæmi og sýna og sanna í starfsháttum okkar að við erum komin hingað til að vinna fyrir kaupinu okkar. Það gerum við svo sannarlega, við sem eru í stjórnarandstöðunni. Hér er ég mætt sem varaþingmaður og á launum þessa viku. En nú er ég mætt á þriðja degi án þess að leggja hönd á plóg nema í svona stuttar umræður um störf þingsins og ég vil [[Forseti hringir.]]vinna fyrir laununum mínum þessa vikuna.
Herra forseti. Hér í þessum sal eru tveir þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Hér er upplýst að ekki er hægt að afgreiða mál út úr fjárlaganefnd af því að meiri hlutinn nennir ekki að mæta. Ég virði skoðanir hv. þm. Jóns Gunnarssonar og yfirleitt kemur hann hér og er ærlegur og heiðarlegur í ræðustól, en það er hvorki ærlegt né heiðarlegt að koma hingað í ræðustól, ekki síst við þessar aðstæður þegar hans eigin flokksmenn nenna ekki að mæta, og tala hér í einhverjum dylgjum og getsökum. Hv. þingmaður talar um að stjórnarandstaðan mæti ekki í umhverfis- og samgöngunefnd og þá væntanlega atvinnuveganefnd líka, hótar hér að birta einhverjar upplýsingar um það. Er þá ekki bara rétt að hv. þingmaður geri það [[Kliður í þingsal.]]í staðinn fyrir að koma hingað og tala eins og að stjórnarandstaðan mæti ekki í nefndir þegar það liggur fyrir að hér er ekki hægt að klára mál, ekki einu sinni hægt að semja um mál, vegna þess að forusta stjórnarflokkanna nennir ekki að koma hingað til fundar?
Virðulegi forseti. Það er nefnilega ýmislegt sem liggur hér undir, ekki síst virðing þingsins. Það er ekki góð ásýnd fyrir þingið þegar ekki er hægt að ljúka þingstörfum svo sómi sé að vegna þess að óábyrgur stjórnarmeirihluti er ekki til staðar nema að óverulegu leyti og telur sér ekki skylt að virða þau verkefni og þær starfsskyldur sem við höfum hér fyrst og fremst sem alþingismenn. Það er óásættanlegt. Ég skora á yfirstjórn þingsins að stinga nú niður fæti og sýna framkvæmdarvaldinu fram á það hvernig rétt og eðlilegt er og skylt að koma fram gagnvart löggjafarsamkundunni Alþingi Íslendinga.
Virðulegi forseti. Það má kannski væna mig um vænisýki, en ég held að það sé eitthvert plan í gangi, ég held bara að við hin fáum ekki að vita af því. Það skekkir alveg ótrúlega stöðu flokkanna gagnvart lýðræðislegum kosningum sem fara nú í hönd og er gríðarlega alvarlegt mál. Ég heyrði stjórnarþingmenn segja á göngunum fyrir nokkrum vikum að það væri allt í lagi að láta þingið vera svolítið lengi vegna þess að árið 2009 hafi það verið svo rosalega lengi, eiginlega bara alveg fram að kosningum. Virðulegi forseti. Þetta er svolítið alvarlegt. Árið 2009 vorum við að glíma við þjóðargjaldþrot. Það logaði allt í samfélaginu. Er það fordæmið sem verið er að vinna eftir, að vegna þess að þingið 2009 stóð svo lengi sé allt í lagi að láta bara þingin hér eftir líka dankast næstum alveg fram á kjördag? Ég held að það þurfi nefnilega af mjög mikilli festu að kippa í taumana núna og segja, vegna þess að það verður væntanlega mjög mikil endurnýjun á næsta þingi, að þetta sé ekki í lagi, þetta sé ekki fordæmi. Það á að vera þannig í aðdraganda kosninga að allir sitji við sama borð. Starfsáætlunin sem nú er runnin úr gildi var niðurstaða samningaviðræðna. Það er mikilvægt að minna sig á það, hún var niðurstaða þess að flokkarnir settust niður og sögðu: Þarna á þingið að enda. Allir vissu af því. Núna er engin svoleiðis áætlun [[Forseti hringir.]]og það þýðir að flokkarnir sitja ekki við sama borð. Það er ámælisvert í lýðræðisríki.
Virðulegi forseti. Hér er stjórnarandstaðan sökuð um málþóf. Málþóf er fúkyrði yfir umræður sem taka langan tíma. Stundum taka þær langan tíma af ómálefnalegum ástæðum en stundum af málefnalegum ástæðum. Þegar sífellt þarf að vera að rífast yfir því sjálfsagða atriði að fá að vita hvernig meiri hlutinn sér fyrir sér að halda áfram þessu þingi er það málefnaleg ástæða fyrir því að fólk kemur upp í hrönnum til að benda á þá staðreynd og krefst úrbóta strax. Það er samdóma álit allra, þar á meðal virðulegs forseta og að mínu viti allra þingmanna meiri hlutans, þeirra sem ég hef nokkurn tímann heyrt tala um það, að þingstörfin hafi verið með afbrigðum málefnaleg og góð í það minnsta fram á þá viku sem starfsáætlun átti að ljúka, í lok september. Það er samdóma álit allra. Svo þegar starfsáætlun lýkur og hér er farið að kvarta undan því að haldið sé áfram er það kallað málþóf. Virðulegi forseti. Ef þetta er málþóf er lexían sem við erum búin að læra hér sú að málefnalegar umræður frá vori fram yfir starfsáætlun lengsta þings Íslandssögunnar séu slæm hugmynd. Að við hefðum átt að stunda málþóf frá vori. Það er lexían, vegna þess að ef við gerum það ekki verður lengsta þing Íslandssögunnar notað til að halda stjórnarandstöðunni frá kosningabaráttunni. [[Forseti hringir.]]Vill virðulegur forseti að það verði arfleifð þessa þings?
Virðulegi forseti. Staðan er sú að nú hefur þetta þing, 145. þing, lokið öllum þeim mikilvægu málum sem rædd voru í apríl. Búið er að ljúka húsnæðismálunum, búið er að ljúka haftamálunum að mestu og hér ættum við að ljúka atkvæðagreiðslu eftir 3. umr. um höft og hætta svo. Það er eina málið sem stendur út af, eitt þingmál, að ljúka atkvæðagreiðslu eftir 3. umr. um höft. Virðulegi forseti. Íslandssögunni lýkur ekki 29. október. Það er ekki þannig. Öll þau mál sem eru hér á dagskrá og sem eru á listanum langa frá núverandi ríkisstjórn eru þeirrar gerðar að nýtt þing getur unnið úr þeim. Það er þannig. Nýtt, lýðræðislega kjörið þing sem hefur raunverulegt umboð til þess, sem núverandi, fráfarandi ríkisstjórn hefur sannarlega ekki. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Það á að ljúka þessari einu atkvæðagreiðslu og senda þingið heim þannig að allir sitji við sama borð í kosningabaráttu fyrir kosningarnar að þessu sinni. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseta hefur borist eftirfarandi dagskrártillaga: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Náttúruvernd, frv., 87. mál, þskj. 87, 2. umr. 2. Grunnskólar, frv., 104. mál, þskj. 104, 2. umr. 3. Fæðingar- og foreldraorlof, frv., 261. mál, þskj. 288, 2. umr. 4. Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað, frv., 237. mál, þskj. 257, 2. umr. 5. Þjóðgarður á miðhálendinu, þáltill., 10. mál, þskj. 10, síðari umr. 6. Embætti umboðsmanns aldraðra, þáltill., 14. mál, þskj. 14, síðari umr. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta rita bréf rita hv. 9. þm. Reykv. s., Helgi Hjörvar, hv. 10. þm. Norðaust., Brynhildur Pétursdóttir, hv. 10. þm. Reykv. s., Ásta Guðrún Helgadóttir og hv. 5. þm. Reykv. s., Svandís Svavarsdóttir. Gengið verður til atkvæða um tillöguna síðar á þessum fundi. Forseti vill enn fremur tilkynna að það er ætlun forseta að gera hlé á þingstörfum til kl. 15 eftir að við höfum lokið við fyrsta dagskrármálið, störf þingsins.
Hæstv. forseti. Hagstofan hefur vanreiknað vísitölu neysluverðs í hálft ár. Ástæðan er sú að í útreikningum Hagstofunnar var reiknuð húsaleiga vanmetin. Í 12 mánaða útreikningum Hagstofunnar, áður en mistökin komu fram, var verðbólga mæld 0,9% þar sem stuðst er við vísitölu neysluverðs. En ef reiknað væri út frá samræmdri vísitölu neysluverðs, líkt og gert er í OECD-ríkjunum, hefði verðbólgan verið -0,9%. Ástæðan er sú að í samræmdri vísitölu neysluverðs er húsnæðisliðurinn ekki inni. Þar er hann hugsaður sem fjárfesting en ekki neysla líkt og hér á landi. Í nýjum tölum Hagstofunnar mælist verðbólga síðustu 12 mánaða 1,8%, ef stuðst er við vísitölu neysluverðs, en 0,4%, ef reiknað væri út frá samræmdri vísitölu neysluverðs. Þarna er um gríðarlegan mun á útreikningum að ræða og birtast þessi áhrif m.a. á verðtryggðum fjárskuldbindingum heimila í landinu. Vegna þessara mistaka er upplagt að endurskoða þau viðmið sem við reiknum vísitöluna út frá. Því þarf að minnast á þingsályktunartillögu mína sem ekki hefur komist á dagskrá þingsins og hljómar á þessa leið, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela fjármála- og efnahagsráðherra að skipa starfshóp óháðra sérfræðinga sem greini kosti og galla þess að gera breytingar á útreikningi verðbólgu og verðtryggingar þannig að framvegis verði notuð samræmd vísitala neysluverðs (SVN) í stað vísitölu neysluverðs (VNV). Við greiningarvinnuna verði sérstaklega horft til þess hvernig verðbólga er mæld í helstu viðskiptalöndum Íslands og metið hvaða áhrif breytingin hefði á launakjör, lánakjör, stöðu verðtryggðra lána og vexti.“ Við framsóknarmenn viljum koma þessu máli á dagskrá fyrir þinglok og við trúum ekki öðru en að aðrir flokkar séu okkur sammála. Það tekur enga stund að koma þessu máli í ferli. Hér er um afar hógværa tillögu að ræða en hún getur skipt gríðarlega miklu máli fyrir heimili landsins. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Þeim fjölgar óðum sem koma fram og gagnrýna þá hávaxtastefnu sem rekin er á Íslandi. Samkvæmt fréttum sem bárust úr Seðlabankanum í morgun er ekkert að frétta þaðan. Þar er sami kjarkurinn og framsýnin, núll. Mig langar að vekja athygli á því sem einn af mikilvægustu mönnum í íslensku viðskiptalífi, Björgólfur Jóhannsson, formaður Samtaka atvinnulífsins, sagði um vaxtastefnu Seðlabankans á fundi sem var haldinn á Hilton nýlega. Með leyfi forseta, sagði forstjórinn: „Mér finnst það gjörsamlega út í hött að við séum að horfa á þetta háa vaxtastig. Horfum á allt aðra stöðu í nágrannalöndum sem við erum að berjast við. Ég tel að Seðlabankinn hafi gert afdrifarík mistök á undanförnum mánuðum.“ Hann sagði svo seinna í ræðu sinni: „Ég er ekki svartsýnn fyrir hönd míns félags en mér finnst styrking á gengi krónunnar og vaxtastefnan galin. Punktur.“ Maður tekur eftir þegar menn af þessum kalíber stíga fram og taka til máls með þessum hætti. Það er því ekki að ófyrirsynju að sá sem hér stendur hefur farið fram á sérstaka umræðu um vaxtakjör á Íslandi við hæstv. fjármálaráðherra þar sem m.a. yrði farið yfir stýrivextina eins og þeir eru reiknaðir á Íslandi, hvernig vísitalan er reiknuð hér á landi, sem er öðruvísi en alls staðar annars staðar. Ég held að mjög mikilvægt sé að slík umræða sé tekin nú í aðdraganda kosninga vegna þess að alla vega er það stefna okkar framsóknarmanna að taka til í fjármálakerfinu. Ég held að nauðsynlegt sé að sú umræða komist á dagskrá áður en þingi lýkur, [[Forseti hringir.]]sé innlegg inn í þá baráttu.
Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða stöðugleika. Efnahagsmál og innviðauppbygging fer hátt í umræðunni og það sem hefur einkennt umræðuna er viljinn til að auka ríkisútgjöld og setja meiri fjármuni t.d. í heilbrigðis- og velferðarmál og aðra innviðauppbyggingu. Ég ætla ekki að mæla gegn því að fjárþörf sé til staðar víða en vil þó segja hér að efnahagslegur stöðugleiki hlýtur að skipta mestu máli, verðlagsstöðugleiki, gengisstöðugleiki, pólitískur stöðugleiki fyrir atvinnulífið og fyrir heimilið, til þess að við verðum áfram og í frekari færum til að styrkja innviðina. En af hverju er stöðugleikinn svo mikilvægur? Í mjög einföldu máli erum við, heimilin og atvinnulífið, frekar tilbúin til að hreyfa okkur til athafna við slíkar aðstæður, til nýbreytni og nýsköpunar. Við verðum öruggari í stöðugu umhverfi. Í óstöðugu umhverfi höldum við að okkur höndum, bíðum átekta og leitum í skjól. Við mikinn öldugang úti á sjó þá stígum við annaðhvort ölduna eða leggjumst í koju. Við náttúruhamfarir, storma og hvirfilbylji leitum við skjóls og bíðum það af okkur. Þegar allt er á hreyfingu í kringum okkur stoppum við og bíðum af okkur þá hreyfingu. Það sama á við um efnahagsmálin. Hinar miklu skattbreytingar á síðasta kjörtímabili eru dæmi um það. Fyrirtæki halda að sér höndum í mannaráðningum, fjölskyldan dregur saman útgjöldin, ekki til uppbyggilegs sparnaðar heldur neyðarsparnaðar. Hér boða flestir flokkar stóraukin útgjöld, uppskurð kerfa, kerfisbreytingar á grundvallaratvinnuvegum. Staðreyndin er að samhliða stöðugleika hefur atvinnulífið dafnað, kaupmáttur aukist og ráðstöfunargeta heimilanna sem og efnahagslega staða þjóðarinnar batnað á þessu kjörtímabil og sjaldan verið betri.
Virðulegi forseti. Í gær kynnti Samfylkingin tillögur um aðgerðir fyrir fyrstuíbúðarkaupendur undir yfirskriftinni Forskot á fasteignamarkaði. Við viljum gefa fyrstuíbúðarkaupendum forskot með því að veita þeim aðgang að því að fá útgreiddar vaxtabætur fyrstu fimm ára af kauptíma fyrir fram til að hjálpa til við að kljúfa kostnað af útborgun. Í dag er staðan sú, og það er alvarlegasta vandamálið á fasteignamarkaði í dag, að fullt af fólki hefur ekki fengið tækifæri til að komast inn á fasteignamarkaðinn en borgar leigu sem er í mörgum tilvikum jafnvel tvöfalt það sem það mundi borga í afborgun af lítilli íbúð. Við viljum gefa fólki tækifæri til að komast út úr þeirri stöðu. Það er brýnasta verkefnið á fasteignamarkaðnum í dag. Samhliða viljum við byggja upp leigumarkað. En við getum ekki sagt við allt það fólk sem nú bíður eftir úrlausn á vonlausum leigumarkaði að það þurfi að bíða árum saman eftir að þau hús verði fullbyggð. Það þarf lausnir strax. Eina gagnrýnin sem ég hef heyrt á þetta útspil er sú að það muni leiða til hækkunar á fasteignaverði. Það er nú því miður þannig að allar leiðir sem auka aðgang að lánsfé og fjölga þeim sem geta keypt, hafa áhrif á fasteignaverð til hækkunar. Það er óhjákvæmilegt. En þessi aðgerð er prógressíf, hún er framsækin og nýtist þar af leiðandi best þeim sem minnstar hafa tekjurnar, öfugt við leið ríkisstjórnarinnar, fyrstu fasteign, sem nýtist ekki til fulls nema þeim sem hafa 1.400 þús. kr. í mánaðarlaun. Þá er verið að veita fólki ríkisstyrk til að bjóða enn hærra í íbúðir sem það hefur hvort sem er efni á að kaupa. Leiðin sem við leggjum til nýtist fyrst og fremst fólki á lágum og meðaltekjum og þeim mun betur sem fólk er á lægri tekjum, losar fólk úr fáfæktargildru, kemur þeim úr óöryggi leigumarkaðar og vísar veginn fram á við fyrir fólk til farsældar.
Virðulegi forseti. Þótt margt sé óljóst um þinglok þá er alveg ljóst að senn líður að þinglokum. Ég sem hér stend vil þess vegna nota þetta tækifæri, því að nú fækkar þeim tilefnum sem gefast til að ræða um störf þingsins næstu daga, til að kveðja Alþingi. Ég hef upplifað á þessum vinnustað tvö sérkennileg kjörtímabil í sögu þingsins. Eftirhrunstímabilið sem var það erfiðasta og átakamesta sem sögur fara af og síðan það sérkennilega og skerta kjörtímabil sem nú er að líða undir lok. Á fyrra tímabilinu urðu átök og úlfúð til mikils skaða fyrir virðingu Alþingis. Það hefur breyst til batnaðar á þessu kjörtímabili og má vafalaust þakka að verulegu leyti málefnalegri stjórnarandstöðu. En Alþingi á enn langt í land með að endurvekja traust meðal kjósenda í því andrúmslofti stjórnmálaleiða og ráðvillu sem nú gætir í samfélagi okkar og birtist ítrekað í skoðanakönnunum. Hér á þessum vettvangi starfar margt frábært og hæft fólk, en Alþingi er þó á margan hátt fast í hefðum sem eru að sumu leyti steinrunnar en geta líka varið þessa stofnun og viðkvæma stjórnsýslu hennar í miklum ágangi stjórnmálaumræðunnar. Hins vegar hefur mér oft fundist ógagnsæi og jafnvel baktjaldamakk vera of ríkur þáttur í starfi Alþingis og mér finnst líka að þingmennirnir þurfi sjálfir að standa betur með bæði þinginu sem löggjafar- og lýðræðisstofnun og líka með sjálfum sér. Vera óhræddir að standa vörð um kjör sín, starfsaðstæður og réttindi, verja þingið og efla virðingu þess með framgöngu sinni og umtali. Virðulegi forseti. Ég geng héðan rík af reynslu og minningum sem ég mun vegsama um ókomna tíð. Ég er þakklát fyrir að hafa starfað hér. Ég er þakklát fyrir þann trúnað sem mér var sýndur þegar ég var fyrst kjörin hingað inn árið 2009. Ég er þakklát því fólki sem hér hefur orðið á vegi mínum, starfsfólki Alþingis, samverkafólki í stjórnmálum og mótherjum mínum sem margir hverjir hafa kennt mér ýmislegt, hver á sinn hátt. Alþingi óska ég blessunar og þakka fyrir mig.
Forseti vill þakka hv. þingmanni góð orð og árnaðaróskir til okkar þingmanna og Alþingis. Forseti vill þakka hv. þingmanni fyrir hennar mikilvæga framlag í störfum Alþingis á undanförnum árum. Það væri sennilega synd að segja að við hv. þingmaður höfum alltaf verið sammála og stundum verið ansi fjarri því. Við höfum tekist á og það er eðlilegt í stjórnmálum. Stjórnmál endurspegla mismunandi skoðanir fólks og ekkert nema eðlilegt um það þegar þingmenn með ólík sjónarmið, ólíkar skoðanir, ólíka hugmyndafræði takast á. Ég hef líka starfað með hv. þingmanni í kjördæmi okkar, Norðvesturkjördæmi. Þar hefur okkur auðnast að snúa saman bökum í miklu fleiri málum en hinum og stundum haft góðan árangur, stundum gengið miður eins og gengur. Forseti vill þakka það góða samstarf í gegnum tíðina, þakka þann tíma sem við höfum átt saman í stjórnmálum jafnt í átökum sem samherjar.
Herra forseti. Ég tek undir þakkir forseta til hv. 5. þm. Norðvest., Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur, og óska henni alls góðs á nýjum vegum. Ég ætla að gera hér að umtalsefni mjög fróðlegar tölur frá Hagstofunni um eignastöðu heimilanna sem Hagstofan hefur nú birt og unnið upp úr skattagögnum. Eignastaða heimilanna eða eignastaða landsmanna hefur haldið áfram að batna og hélt áfram að batna á síðasta ári rétt eins og hún hefur gert öll árin frá 2010. Það langfróðlegasta við þessar tölur að mínu mati er þó skipting þessara eigna. Í ljós kemur að 43% af öllum eignaaukanum á síðasta ári féll í hendur 10% ríkasta fólksins. 10% ríkasta fólkið, efsta tekjuhæsta tíundin, á hreinar eignir upp á 1.880 milljarða kr., eignir umfram skuldir upp á 1.880 milljarða kr. af tæplega 3.000 milljarða eignum landsmanna í heild. Þessi hópur á sem sagt 64% af allri hreinni eign heimila í landinu. Ef við tökum næstu tíund með, tekjuhæsta fimmtunginn, þá á hann 87% af öllu saman. Skoðum aðeins hinn endann. Ef við tökum tekjulægri helming landsmanna, hvað á hann mikið, 50%, helmingurinn af menginu, 100 þúsund manns? Nei, þeir skulda 211 milljarða umfram eignir. Svo svakalega misskipt er þessum eignum. En þetta eru hóparnir, tekjuhæsta fólkið, sem þessi ríkisstjórn valdi að setja í sérstakt öndvegi og forgang með því að fella niður auðlegðarskatt og með því að moka tugum milljarða af skattfé í að lækka skuldir þessa fólks sem einhverjar átti, auka auð þeirra. Það er staðreynd. Þetta hefur ýtt undir þessa hrottalegu misskiptingu auðs [[Forseti hringir.]]sem við Íslendingar erum hér að sjá framan í eins og margar aðrar vestrænar þjóðir. Þarf ekki að ræða þetta og taka eitthvað á þessu?
Virðulegur forseti. Mig langar til að gera að umtalsefni frétt sem ég sá í gær á mbl.is og RÚV um meint dýraníð, þar sem einstaklingur á að hafa misþyrmt lambi. Ég veit ekki hversu áreiðanlegar fréttirnar eru en eitthvað hefur eflaust átt sér stað þarna. Þingið samþykkti betri löggjöf um dýravernd, ég held að það hafi verið 2013, þannig að ég held að löggjöfin eigi að vera nokkuð góð. Auðvitað voru það vonbrigði að við skyldum ekki ná fullnaðarsigri þegar við vorum með búvörusamningana undir. Ég hef áhyggjur af því að dýraníð viðgangist og að við náum ekki utan um það vandamál. Í þessu tilfelli þurfa vitni að gefa sig fram og lögreglan þarf að rannsaka málið. Einstaklingur er grunaður um verknaðinn og enginn veit í raun hver hann er, verið er að úthúða honum á netinu; og ekki veit ég hverju það skilar. En það þarf að rannsaka málið, það þarf að ná í viðkomandi og það þarf að bjóða honum aðstoð. Fólk sem misþyrmir dýrum - þetta er ekki eins og að labba inn í söluturn og stela kókflösku eða eitthvað. Það er eitthvað mikið í gangi þarna. Skilaboðin sem við sendum, löggjafarvaldið, hvernig við refsum eða aðstoðum þá sem brjóta svona af sér, það þarf líka að vera alveg á hreinu hvernig við gerum það. Ég fæ sting í magann þegar ég les svona fréttir og því miður eru þær allt of algengar. Stundum tölum við eins og þetta sé vandamál sem eiginlega tíðkist ekki og kannski hefur það jafnvel verið þannig að við skiptum okkur ekki af því þó að einhverjum hestum sé misþyrmt o.s.frv. Það er ekki þannig. Þetta er mjög alvarlegt vandamál. Mér finnst vont að fréttir af þessu máli eru á reiki. Jafnvel var grunur um að lamb sem hafði verið misþyrmt hefði verið urðað. Það fannst mér fréttnæmt í sjálfu sér. [[Forseti hringir.]]Svo kom í ljós að það var ekki rétt. Það er mikilvægt að fréttir af þessum málum séu skýrar. En ég ætla rétt að vona að lögreglan og héraðsdýralæknir [[Forseti hringir.]]séu að rannsaka þetta mál og reyna að komast til botns í þessu vegna þess að þetta er grafalvarlegt.
Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur fyrir falleg orð í garð þingsins og framtíð þess. Ég vil lýsa því yfir að það verður söknuður að henni af þessum vettvangi, baráttukonu fyrir landsbyggðina og fyrir róttækum umbótamálum. Ég á eftir að sakna hennar ef ég verð kjörin aftur inn á þing, sem ég ætla rétt að vona. Ég vil minnast á að á mánudaginn var áskorun til pólska þingsins send frá þingmönnum hér varðandi lagasetningu um bann við fóstureyðingum og pólsk stjórnvöld hvött til að standa vörð um sjálfsákvörðunarrétt kvenna og lýst þungum áhyggjum yfir þeirri lagasetningu sem þar liggur fyrir um að banna fóstureyðingar. Ég vil lýsa því hér yfir að ég styð hjartanlega þessa ályktun þingmanna. Ég var því miður ekki í þinginu og þetta fór því fram hjá mér og ég var of sein að vera með á þessari áskorun. En við þurfum auðvitað að standa vörð um þau réttindi kvenna sem náðst hafa hvar sem er. Það er mikil afturför ef pólska þingið ætlar að banna fóstureyðingar. Þetta eru mannréttindi, að virða sjálfsákvörðunarrétt kvenna um líkama sinn. Það eru víða fordómar og afturhaldsöfl sem við þurfum að gjalda varhuga við og standa með öðrum þjóðum, vinaþjóðum okkur og hvar sem er í heiminum, í baráttu þegar slíkar gerræðislegar ákvarðanir eru uppi á þjóðþingum annars staðar í heiminum. Þjóðþing Íslendinga á að standa með pólskum konum í mannréttindabaráttu þeirra í þessum efnum og ég styð því þessa áskorun hjartanlega.
Virðulegi forseti. Ég vil sömuleiðis taka undir þakkir til hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur, sem hélt hér mjög góða ræðu. Ég mun svo sannarlega, ef ég verð hér áfram, sakna samstarfsins við hana þótt við séum ekki alltaf sammála, ég og hv. þingmaður. Aðeins út af því sem síðasti hv. þingmaður nefndi þá er ég sammála því að það á ekki að ganga fram með þeim hætti sem hv. þingmaður lýsti. En ef við ætlum hins vegar að gagnrýna mannréttindabrot í Evrópu í hvert skipti sem þau er framin þá er af nógu að taka, því miður. Ég vildi líka geta þess, virðulegi forseti, að hér talaði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon um auðlegðarskattinn. Ég vil vekja athygli á því að þeir sem greiddu auðlegðarskatt voru að stærstum hluta, og þetta er hér í þingskjölum, tekjulágir eldri borgarar sem áttu skuldlausar eignir. Aðilar sem áttu skuldlausar eignir voru teknir út og þeir þurftu að greiða þennan skatt. Þeim aðilum var sleppt sem áttu ríkistryggðar eignir eins og lífeyrisréttindi, sem voru tiltölulega fáir einstaklingar, fyrst og fremst í stjórnmála- og embættismannastétt. Því fólki sem greiddi þennan skatt, og þurfti jafnvel að selja eigur sínar, var lofað að hann væri tímabundinn. Hann var tímabundinn og núverandi ríkisstjórn tók hann ekki af heldur uppfyllti loforðið sem síðasta ríkisstjórn gaf þessu fólki um það. Virðulegi forseti. Ég vildi vekja athygli á því að við höfum náð góðum árangri í að auka viðskiptafrelsi hér á Íslandi á þessu kjörtímabili. Við getum gert það vegna þess að við förum sjálf með okkar mál. Við höfum afnumið vörugjöld, afnumið tolla og það er nokkuð sem við eigum að halda áfram að gera. Ég vil vekja athygli á því, af því að það eru ekki margir meðvitaðir um það, að ef við gengjum í Evrópusambandið mundi verð á vörum frá löndum utan ESB hækka, [[Forseti hringir.]]það þyrfti að fjölga tollvörðum og auka kostnað verulega. Ég held að það sé mikilvægt að það sé haft í huga þegar við ræðum þessi mál á næstunni, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Okkur í þessum ræðustól verður tíðrætt um mannréttindabrot sem eiga sér stað úti í hinum stóra heimi. Nú er í fréttum - og kann að vera að við sem lesum fréttirnar vitum ekki alla málavexti - að í þessum töluðu orðum er verið að brjóta mannréttindi á litlum fimm ára dreng sem ákveðið hefur verið að senda til norskrar barnaverndarnefndar vegna þess að móðir hans, ung kona, átti við áfengisvandamál að stríða meðan hún bjó í Noregi. Hún hóf meðferð og þegar ljóst var að taka ætti af henni barnið ákvað hún að koma til Íslands. Hún hefur haldið áfram sinni meðferð, hún er virkur alkóhólisti en hún hefur verið edrú í langan tíma. Hún á hér fjölskyldu, en af því að hún var svipt forræði yfir drengnum sínum í Noregi - faðirinn býr í Danmörku og hefur engin afskipti af drengnum - þá á að taka þennan fimm ára dreng og flytja hann til Noregs og koma honum fyrir á fósturheimili á meðan fjölskylda hans hér á Íslandi og móðir hans er að taka á sínum málum og vinna í því sem að henni snýr. Þetta þýðir að þessi fimm ára drengur verður í fjórtán ár á fósturheimili í Noregi og móðir hans fær að hitta hann tvisvar á ári undir eftirliti. Við tölum um mannréttindabrot á pólskum konum og við tölum um mannréttindabrot á fólki í Sýrlandi. Virðulegi forseti. Fyrir mig sem þingmann, fyrir mig sem móður og ömmu þá er þetta mannréttindabrot sem ég get ekki sætt mig við. Ég skora á hæstv. innanríkisráðherra og Barnaverndarstofu að ganga í málið nú þegar og koma í veg fyrir að þessi litli fimm ára drengur verði rifinn frá móður sinni og fjölskyldu á Íslandi og komið í fóstur í Noregi. [[Gripið fram í: Hárrétt.]] [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir þau orð sem hér féllu um þessi mál í Noregi. Ég þekki fleiri mál og mál lesa um það á sérstakri Facebook-síðu hvernig farið er með Íslendinga og íslensk börn í Noregi. Ég ætla að ræða um langan loforðalista vinstri flokkanna fyrir kosningar, sem er mikill fagurgali, dýrir kosningavíxlar þar sem allir eiga að fá allt frítt, heilbrigðisþjónustuna, og talað er um endalaus útgjöld. Ég ræddi í morgun við Friðgeir Jóhannesson sem sótt hefur mál á hendur Reykjavíkurborg vegna fötlunar sinnar eftir ömurlegt slys sem hann lenti í þegar hann varð undir hjólagröfu fyrir fjórum árum. Hann hefur í tvö ár sótt mál á hendur borginni til að fá fram rétt sinn til liðveislu frá borginni en enginn hefur svarað. Fjögur ár, fjórar ákærur og dómar og enginn hefur rætt við þennan mann. Svona eru efndirnar oft þegar loforðin eru há og mikil, þá verða efndirnar minni. Fögru kosningaloforðin fölna þegar maður les um svona staðreyndir og heyrir af því hvernig farið er með fólk. Ég held að við ættum að ganga til kosninga og hugsa um stöðugleika og þann mikla kaupmátt sem við þurfum að halda áfram að tryggja í þessu samfélagi og lofa ekki fólki því sem ekki er hægt að standa við. Verkin tala. Reykjavíkurborg hefur í þessu tilfelli komið skammarlega fram við þennan mann. Það voru fréttir um þetta mál í sjónvarpinu í gær. Ég held að við ættum að temja okkur að lofa ekki gulli og grænum skógum þegar efndirnar eru ekki betri en þetta.
Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, auðvitað á innanríkisráðuneytið að bregðast við í þessu máli. Það er alveg kristaltært í mínum huga að þessi litli drengur á að vera hér heima en ekki vera komið í fóstur bara vegna þess að norsk löggjöf heimilar það. Við getum vel gripið inn í og eigum að gera það. Ég vona svo sannarlega og tek undir þá áskorun að innanríkisráðherra geri það. Mig langar að þakka hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur fyrir skemmtilegt samstarf sem við höfum átt á þessu kjörtímabili. Við höfum setið saman í allsherjar- og menntamálanefnd frá því að hún kom hér á þing. Hún er skeleggur ræðumaður og það er gaman að spjalla um lífið og tilveruna við hana. Ég óska henni alls hins besta í því sem hún tekur sér fyrir hendur. Mig langaði aðeins að gera að umtalsefni það sem við þingmenn minni hlutans stöndum frammi fyrir. Við getum ekki farið og rætt við kjósendur okkar um hvernig staðan er raunverulega af því að við erum föst hér. Eins og ég hef margoft sagt gumar ríkisstjórnin af góðum efnahagsbata og öðru slíku, en það er mikilvægt að hafa í huga að þar undir eru stöðugleikaframlögin, það er ekki endilega þannig að rekstur ríkisins sé raunverulega svo góður. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi auðlegðarskattinn áðan og tyggur í sífellu að hann hafi verið lagður á eldri borgara. Það er margbúið að segja að það er eitt af því sem má laga, þ.e. hvernig hann var settur fram, sem og aðrir skattar ef því er að skipta. Ríkasta prósentið á að leggja meira til. Fjármálin, innviðirnir, samgöngurnar, skólamálin, flugið, geðheilbrigðismálin eru í molum. Ekki hefur tekist að manna sálfræðiþjónustu eins og heilbrigðisráðherra ætlaði að gera. Geðheilbrigðismál ungs fólks sérstaklega eru mjög stór og mikill vandi og það er gríðarlega mikilvægt að grípa þar til aðgerða til forvarna til framtíðar. Við þurfum að hugsa um það nú þegar við förum að ganga til kosninga: Hverjum við treystum til þessara verka?
Virðulegi forseti. Það eru nokkur málefni, og þó eitt sérstaklega, sem ég hef tekið eftir að hefur tilhneigingu til að afmyndast í umræðunni. Fólk hefur tilhneigingu til að nálgast málefnið út frá kolröngum forsendum og tefla fram staðreyndum sem eru rangar. Einn slíkur málaflokkur eru útlendingamál í víðum skilningi. Í Morgunblaðinu í dag er frétt um að kannski þurfi að herða reglur gagnvart hælisleitendum sem koma hingað í ákveðnum tilgangi. Þar birtist eitt af þeim mörgu vandamálum sem geta orðið til í málaflokknum, þ.e. þegar mikið álag verður á kerfi okkar. Þá heyrir það til undantekninga að umræðan í kjölfarið verði yfirveguð og byggð á staðreyndum og sömuleiðis heyrir til undantekninga að ekki blossi upp mikil alda haturs og úlfúðar sem þá byggist á sleggjudómum, fordómum og einföldu þekkingarleysi; þekkingarleysi á lögunum, þekkingarleysi á því hvernig hlutirnir virka í dag, hvernig þeir eru áætlaðir í framtíðinni og sömuleiðis um meira eða minna allt sem lýtur að málaflokknum. Í ljósi þess að við búum við þær aðstæður að flóttamannakrísa er í heiminum og í ljósi þess að þessi málaflokkur hefur verið áberandi upp á síðkastið langar mig að leggja ríka áherslu á það að á honum verði tekið af yfirvegun, að ekki verið farið í sleggjudóma - það má hver sem er taka það til sín sem vill og út frá hvaða sjónarmiði sem er. Þessi málaflokkur er viðkvæmur, við erum að tala um raunverulegt fólk, í alvörunni. Það er mikilvægt að menn komi fram með hliðsjón af staðreyndum og þekkingu á málaflokknum. Þekkingu á málaflokknum öðlast maður ekki með því að lesa einfaldlega fjölmiðla. Maður þarf að komast inn í málaflokkinn til þess að skilja hann almennilega. Ég tek eftir því aftur og aftur að sleggjudómarnir byggjast á vanþekkingu sem ekki er hægt að bæta upp með því að lesa blöðin og hafa skoðanir úti í bæ. [[Forseti hringir.]]Það er ekki hægt þannig. Það þarf að kynna sér málaflokkinn djúpstætt og það þarf að ræða við fólk sem hefur skoðanir á honum. Við hljótum öll á einhvern hátt að vilja vel.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni um að í umræðu um málefni flóttamanna og innflytjenda er mjög mikilvægt að kynna sér málin til hlítar. Að því sögðu langar mig að ræða um eitt af þeim málum sem ég tel mjög mikilvægt að við afgreiðum hér á þessu þingi. Það er frumvarp um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Nú liggur frumvarpið fyrir þinginu eftir umfjöllun í allsherjar- og menntamálanefnd ásamt breytingartillögu þaðan. Ég tel að sú kerfisbreyting sem felst í frumvarpinu sé mjög mikilvæg fyrir íslenska námsmenn og fyrir menntakerfið í heild sinni. Þessu frumvarpi fylgir hvati til þess að stunda nám miðað við fulla námsframvindu. Því fylgir viðbótarhvati við það sem verið hefur til þess að stunda iðnnám, sem er mjög mikilvægur hluti frumvarpsins. Fyrir meiri hluta námsmanna mun þetta þýða minni og fyrirsjáanlegri afborganabyrði og mun leiða af sér gagnsærri og skýrari mynd af því hverjir njóta styrks. Í breytingartillögum allsherjar- og menntamálanefndar felst mjög viðamikil og mikilvæg breyting, þ.e. að námsmenn geti fengið greidda út styrki og lán samhliða námi eftir að fyrsta missiri lýkur, en það hefur verið baráttumál íslenskra námsmanna frá árinu 1992 og getur skipt sköpum fyrir marga.
Virðulegur forseti. Í gær freistaði ég þess að sannfæra þingheim um að fólk ætti að kjósa Bjarta framtíð í komandi kosningum. Það urðu mér ákveðin vonbrigði að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir kom hér upp á eftir mér í þeim ræðutíma og lýsti því yfir að hún ætlaði ekki að kjósa Bjarta framtíð. Ég geri því aðra tilraun. Mér finnst það svo augljóst, í lok þessa kjörtímabils, að það er pólitík Bjartrar framtíðar, stjórnmál Bjartrar framtíðar, sem eiga erindi við þessa þjóð. Við höfum séð að langtímahugsun hefur í máli eftir máli verið lögð til hliðar á þessu kjörtímabili, markvisst. Björt framtíð stendur fyrir langtímahugsun í pólitík. Björt framtíð hefur staðið vaktina þegar kemur að mannréttindamálum, umhverfismálum, málum sem varða fjölbreytni í samfélaginu. Við höfum talað fyrir því að byggja upp innviðina í samfélaginu, það hefur algjörlega verið látið reka á reiðanum á þessu kjörtímabili, markvisst. Áætlanir eru einfaldlega lagðar til hliðar, samgönguáætlun sem er tvö ár aftur í tímann. Svo vil ég nefna annað í tilefni þess að hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttur kom hér upp og talar um LÍN-málið. Líklega eru fá mál þar sem það kristallast jafn skýrt hve rosalega mikilvægt það er að átta sig á því að það skiptir máli hverjir stjórna. Björt framtíð hefði aldrei lagt fram svona frumvarp. Þetta frumvarp er unnið í algjöru samráðsleysi. Flokkarnir hér á þingi, ég held allir, vilja námsstyrkjakerfi, þeir vilja taka upp námsstyrki. En ríkisstjórnin kemur, algjörlega án samráðs, með frumvarp sem er þannig gert að allir námsmenn fá námsstyrki og þeir koma langsamlega verst út úr þessu sem þurfa virkilega aðstoð. Þeir sem þurfa aðstoð, einhleypir foreldrar, fólk í langskólanámi, fólk í félagslega erfiðri stöðu ber kostnaðinn af námsstyrkjunum fyrir alla hina. Það er svo ótrúlegt skilningsleysi á hugtakinu jöfnuði að maður á ekki orð. [[Forseti hringir.]]Og það er í máli eftir máli sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa komið inn með svona frumvörp [[Forseti hringir.]]sem hjálpa þeim sem þurfa þess ekki en sem bitna á þeim sem virkilega þurfa hjálp. Pólitík skiptir máli og við þingmenn vil ég segja: Það þarf enginn að vita hvernig þið kjósið í kjörklefanum. Við erum efst á blaði, X-A.
Virðulegur forseti. Eins og við ræddum fyrr á þessum degi frestaði forseti Alþingis þingfundi síðdegis í gær vegna þess að engar forsendur voru fyrir því að halda þingfundinum áfram eða umræðum á honum. Í framhaldi af því sleit hann þingfundi um kl. 18 í gær vegna þess að þá voru heldur ekki neinar forsendur fyrir því að halda þingfundinum áfram. Umræðan var síðan ekki heldur hafin í morgun vegna þess að í morgun voru enn engar forsendur fyrir því að halda umræðu áfram eða þingfundi áfram meðan engar áætlanir voru um það með hvaða hætti ætti að ljúka hér störfum. Ég hlýt þess vegna að spyrja núna hvort eitthvað hafi breyst frá því fyrir hádegi í morgun, hvort hér liggi eitthvað fyrir um framhald starfanna, áætlun, samkomulag eða eitthvað slíkt sem gefi tilefni til að halda fundi áfram nú frekar en í morgun eða síðdegis í gær.
Forseti getur vel upplýst, sem öllum hv. þingmönnum er kunnugt, að ekki hefur mikið breyst hvað þær forsendur varðar sem hv. þingmaður nefnir. Hins vegar er það mat forseta, eins og það var mat hans í gærkvöldi, að þrátt fyrir það væri eðlilegt að boða til fundar í dag með þeirri dagskrá sem hér liggur fyrir.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég er ósammála þessu stöðumati forseta því að nú erum við komin vel inn í algjörlega óskipulagða og ófyrirséða viku eftir að tveimur starfsáætlunum er lokið og ekkert liggur um fyrir hvað stendur til. Ég verð bara að segja við forseta að eina leiðin til að skapa þrýsting á formenn stjórnarflokkanna til að við reynum að gera okkur grein fyrir um hvað málið snýst hér er greinilega að fresta þingfundum. Það að halda áfram þingfundum er sýndarmennska vegna þess að það er augljóslega ekki í þingsalnum sem þau samtöl fara fram sem þurfa að fara fram. Ég segi bara, virðulegi forseti, að ef við náum ekki utan um stöðuna í dag eigum við að klára að afgreiða þetta haftamál, ljúka 3. umr. og greiða atkvæði um það, slíta 145. þingi og halda í kosningabaráttu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér kom fram og gerði eiginlega ráð fyrir að forseti mundi setja fund og slíta svo fundi en fyrst það hefur ekki verið gert liggur væntanlega eitthvað fyrir. Þá er einhverra frétta að vænta og við verðum væntanlega boðuð á þingflokksformannafund fljótlega.
Forseti. Hvorki hefur verið haft samband við formenn né þingflokksformenn í dag eða í gær þrátt fyrir mjög skýr skilaboð frá formönnum stjórnarandstöðunnar um að starfsáætlun þyrfti að liggja fyrir eigi síðar en í gærkvöldi. Ekkert hefur heyrst í forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar og það er alveg ljóst að tökin á þessu þingi eru farin. Ríkisstjórnin veldur þessu ekki og það er einsýnt að ekki er hægt að klára mál þegar ekki er einu sinni hægt að manna t.d. fjárlaganefnd af meiri hlutanum. Þetta er ekkert annað en sýndarmennska og ég legg til að við klárum haftamálið og rjúfum síðan þing og göngum til kosninga.
Virðulegur forseti. Hér birtist okkur enn og aftur það grimma málþóf sem er hafið á lokadögum þessa þings og hvatning til hæstv. forseta um að slíta þingi þrátt fyrir mjög brýn mál sem meiri hlutinn vill að verði lokið áður en gengið er til alþingiskosninga. [[Gripið fram í.]]Það er alveg eðlilegt í sjálfu sér að minni hlutinn á þingi vilji ekki taka til málefnalegrar umræðu brýn mál eins og lánasjóðsmálið og málin um Bakka. Það er vitað um mikla andstöðu við þau mál. Hv. þingmenn Pírata hótuðu því fyrir einhverjum dögum að ef LÍN-málið yrði sett á dagskrá mundu þau taka þingið í gíslingu. Við erum auðvitað að vera vitni að því að það er verið að [[Gripið fram í.]]virkja þá hótun. [[Gripið fram í: … í gíslingu.]]Þetta er ekkert annað en ákveðin gíslataka á þinginu. Hér liggur fyrir dagskrártillaga. Við skulum taka afstöðu til hennar og sjá hvort það er ekki lýðræðislegur meiri hluti fyrir þeirri dagskrá sem fyrir liggur. Svo hvet ég [[Forseti hringir.]]virðulegan forseta til að setja á dagskrá sem allra fyrst mál eins og Bakkamálið, þar sem við verðum fyrir tjóni á hverjum degi sem framkvæmdir þar tefjast, og mál eins og Lánasjóð íslenskra námsmanna.
Virðulegi forseti. Ég er nú eiginlega hálfringluð. Hér var fundi frestað í hádeginu og við áttum að koma aftur saman núna klukkan þrjú af því að mál áttu þá að hafa skýrst í millitíðinni. Það hefur ekkert samtal átt sér stað á milli stjórnar og stjórnarandstöðu eða forseta og formanna eða þingflokksformanna. Því spyr ég: Hvað erum við eiginlega að gera hér? Hvert er planið þegar ljóst er að ekki er neitt búið að forgangsraða hvað varðar þau þingmál sem beiðni liggur fyrir um að koma í gegn, og þegar fyrir liggur að þingmenn stjórnarflokkanna eru farnir í kosningabaráttu en við í stjórnarandstöðu mönnum þingið á meðan? Meðan það er þannig heyjum við bara kosningabaráttuna hér. Ég mun fjalla um baráttumál Bjartrar framtíðar [[Forseti hringir.]]eins og stjórnarþingmenn fá að fjalla um baráttumál sín úti í héruðum þessa dagana. Þá notum við bara [[Forseti hringir.]]þennan stað til þess að tala fyrir okkar málum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Maður veltir fyrir sér þegar staðan er eins og hún er, að enginn samningsvilji er hjá forustumönnum stjórnarflokkanna, að kannski er engin ástæða til þess að semja um nokkurn skapaðan hlut. Kannski ætti maður frekar að hvetja hæstv. forseta til þess að tryggja að þau mál sem eru á dagskrá þingsins fái eðlilega þinglega meðferð, að ekkert sé afgreitt hér í einhverjum flýti og að menn taki sér bara þann tíma sem þeir þurfa til þess að fara yfir þau mál sem liggja fyrir þinginu. Það eru nógu margir hér innan dyra sem ekki eru í kosningabaráttu, eins og t.d. ég. Ég get verið hér og sinnt mínum störfum alveg fram að kosningum. Mér er það bæði ljúft og skylt. Það er engin ástæða fyrir mig til þess að fara í einhverjar samningaviðræður. Það er engin ástæða fyrir mig til að reyna að flýta þeim málum sem eru á dagskrá þingsins. Af hverju ætti það að vera? Hér kemur nýr meiri hluti inn eftir næstu mánaðamót. [[Forseti hringir.]]Hann tekur til starfa og hann hlýtur bara að halda áfram [[Forseti hringir.]]með þau mál sem liggja til grundvallar, og flytur ný mál fyrir nýju þingi. [[Forseti hringir.]]Ef eitthvað er, ef menn ætla að taka [[Forseti hringir.]]einhverja ákvörðun hér, virðulegur forseti, þá á bara að vanda sig við þau mál sem [[Forseti hringir.]]fram undan eru og fara sér í engu óðslega í þeim efnum.
Virðulegur forseti. Ég ætla að taka þátt í því grimmilega málþófi sem hér fer fram. Mig langar að beina þeim tilmælum til hv. þm. Jóns Gunnarssonar að hann láti þau skilaboð út ganga til flokksmanna sinna að mæta þá í það minnsta á nefndarfundi. Ef stjórnarliðar eru hér ekki einu sinni margir hverjir til að halda uppi starfinu skil ég ekki lengur hvað við erum að gera hérna. Það var þannig í morgun að við gátum ekki haldið fund í fjárlaganefnd. Þar var minni hlutinn mættur en það vantaði fólk úr meiri hlutanum, m.a. úr flokki hv. þingmanns. Mig langar að beina þeirri spurningu til hæstv. forseta hvort það sé raunverulega þannig að hann ekki fengið neinar nýjar upplýsingar frá því í gær um það með hvaða hætti stjórnarflokkarnir ætla sér að ljúka þessu þingi. Er það raunverulega þannig, hæstv. forseti? Ég vil fá svör við því.
Það er ljóst mál að þessi mál hafa ekki skýrst og munu ekki skýrast nema í samtölum manna í millum.
Virðulegi forseti. Mig langar fyrst að taka það fram að hér eru þingmenn sem ekki eru í framboði og ætla sér ekki í kosningabaráttu, en ég ætla mér í kosningabaráttu fyrir flokkinn minn. Mig langar til að inna ýmis störf af hendi til þess að hjálpa flokknum mínum við að bæta þingstörfin vonandi á næsta kjörtímabili. Ég kemst ekki í það fyrr en þessu þingi lýkur. Það hefur mjög raunveruleg áhrif á suma þingmenn, einnig þá sem eru ekki að bjóða sig fram til þings, að þingið skuli dragast svona á langinn. Fyrir utan það er bara ekki í lagi að hæstv. ráðherrar séu í kosningabaráttu á meðan aðrir eru hér að vinna. Það er ekki sanngjarnt. Það er ekki lýðræðislegt. Það er ekki á nokkurn hátt í lagi. Ég sé ekki hvers vegna það er svona erfitt að koma saman og reyna að ræða þetta af einhverri alvöru. Ég skil það virkilega ekki. Ég fatta ekki alveg hvaða hagsmunir það eru aðrir en þeir að halda þinginu í gíslingu, eins og minnst hefur verið á, og frá kosningabaráttu. Það er einu hugsanlegu hagsmunirnir sem ég get séð að þessi vitleysa þjóni, vegna þess að þetta er vitleysa. Það þarf ekkert að vera svona.
Forseti. Samtöl eru til mikils. Það skipti máli ef ríkisstjórnin og forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar mundu gefa sér tíma eða væru búnir að undirbúa sig. Þegar maður mætir á fundi með þeim ágætu og hæstv. herramönnum eru þeir aldrei búnir að undirbúa sig neitt fyrir þá. Það liggur ekki fyrir nein áætlun um hvað gera eigi til þess að ná utan um þinglok. Það var nú líka þannig í gær. Ég hygg að það sé svo, eins og maður heyrir talað um í samfélaginu, að ástæða þess að við höfum ekki enn heyrt í forustumönnum ríkisstjórnarinnar sé að þeir tala ekki saman. Þeir voru í það minnsta ekki búnir að undirbúa sig saman fyrir fundinn í gær og það hlýtur að vera ein ástæðan fyrir því að enn hefur ekki verið boðað til fundar með formönnum flokkanna að nýju.
Hæstv. forseti. Það eru mér vonbrigði að heyra að engin samtöl hafi átt sér stað núna. Ég hafði satt að segja leyft mér að binda vonir við að nú mundi eitthvað fara að gerast. Það gengur ekki að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans tali eins og að hér sé eitthvert plan til að vinna eftir. Það er engin starfsáætlun í gangi og við verðum að taka mið af því í því hvernig við högum okkur hérna inni. Því get ég ekki gert annað en að beina enn og aftur til hæstv. forseta ósk um að fresta fundum þangað til þessi mál komast á hreint. Eftir það hvernig hæstv. forseti brást við í gær, að mínu mati vel með því að slíta þingfundi, vonaði ég að eitthvað [[Forseti hringir.]]mundi gerast en þetta var greinilega ekki nóg svo ég verð að halda áfram að brýna hæstv. forseta til góðra verka og til þess að standa með þinginu.
Herra forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni. Ég held að það sé afar mikilvægt að við höldum ekki þingfundi á meðan við vitum ekki hvernig á að lenda málum og ljúka þessu þingi. Stjórnarandstaðan hefur ævinlega verið tilbúin að eiga samtal við stjórnarliða, hvort sem það eru formenn þingflokka eða formenn stjórnarflokkanna. Um leið og símtalið kemur og fundur er ákveðinn erum við mætt á staðinn. Það er hins vegar enginn að ræða við okkur núna og það er rétt hjá hæstv. forseta að málið mun ekki leysast nema með samtölum. Kannski þurfa formenn stjórnarflokkanna að byrja á að tala saman en ég óska eftir því að við þingmenn séum ekki látin gjalda fyrir það að okkur sé haldið hér í tómri vitleysu, [[Forseti hringir.]]leyfi ég mér að segja, á meðan þeir tala ekki saman sem fara fyrir ríkisstjórninni.
Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að forseti sagði af þessu tilefni, þeirri fundarstjórnarumræðu sem við erum í, að mál mundu ekki skýrast nema í samtali manna á milli. Það er hárrétt hjá forseta. Meinið er bara að fólk býður ekki upp á samtal, stjórnarflokkarnir bjóða ekki upp á samtal og hafa ekki gert það. Þá spyr maður hvort það sé virkilega þannig að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar vilji ekki koma þessum málum á dagskrá. Á þetta bara allt að renna út í sandinn? Þá þarf að vera alveg á hreinu á hvers ábyrgð það er. Við í Bjartri framtíð höfum verið áfram um að fundinn verði t.d. einhver botn í í lífeyrisréttindamálið. Það skiptir mjög miklu máli en á meðan fólk ræðir ekki saman [[Forseti hringir.]]gerist auðvitað ekki neitt. Það er ekki á ábyrgð þeirra sem hér standa eða sitja og bíða og eru tilbúnir að vinna.
Virðulegi forseti. Ég tek eftir því oft þegar upphefjast svona fundarstjórnarhrinur svokallaðar að fátt er um svör. Það er staðreynd sem virðist óumdeild af virðulegum forseta eða nokkrum öðrum að hér muni ekkert fara áfram fyrr en forsvarsmenn flokkanna eru búnir að tala saman um framhald þingsins. Þetta er staðreynd. Önnur staðreynd er sú að hæstv. ráðherrar eru farnir í kosningabaráttu úti á landi. Það er staðreynd. Með hliðsjón af þessum tveimur staðreyndum er auðséð að það sem þarf að gerast núna er að forustumenn flokkanna tali saman til að finna út úr því hvernig þingið geti lokið störfum og allir farið í kosningabaráttu. Þetta er staðreynd og hún óumdeild eftir því sem ég fæ best séð. Vissulega kemur hingað einn og einn þingmaður stjórnarmeirihlutans og er með sína stæla eins og venjulega. Það verður bara að hafa það, ekkert við því að gera, en það sem ég átta mig ekki á er afstaða virðulegs forseta. Hvers vegna lætur hann þetta viðgangast? Hvers vegna eru hér haldnir fundir og ríkisstjórninni haldið í þeirri trú að hér sé hægt að trukka allt í gegn á valdinu einu saman frekar en einfaldlega tala saman?
Forseti. Mig langar að spyrja forseta tveggja spurninga í ljósi stöðunnar. Vill forseti í fyrsta lagi vera svo vænn að upplýsa okkur þingmenn um það hver hann telji vera eðlileg næstu skref í þeirri stöðu sem upp er komin, stöðu sem er augljóslega föst vegna þess að fólk talar ekki saman? Ég spyr: Hver telur forseti eðlileg næstu skref? Okkur er það öllum ljóst, nánast óháð því hver verður niðurstaða þeirra samtala, að við þurfum tíma til að loka þinginu, við þurfum tíma til þess að klára það sem þarf að klára. Því spyr ég forseta: Hversu lengi telur forseti að sé verjandi að halda þinginu áfram? Hversu nálægt kosningum telur forseti verjandi að halda þinginu enn þá gangandi þannig að hv. þingmenn komist ekki út í kosningabaráttu?
Varðandi fyrri spurninguna vill forseti segja að næsta skref að mati forseta er að fulltrúar flokkanna ræði saman um þá stöðu sem uppi er og reyni að ná saman um ramma sem hægt er að vinna út frá. Það er forsendan fyrir því að hægt sé að svara síðari spurningunni. Ef hægt er að ná utan um það telur forseti að ekki þurfi að taka langan tíma að ljúka störfum þingsins. Hann minnir á að flest þeirra mála sem hér eru undir hafa verið í þinginu býsna lengi, önnur skemur en eru hins vegar mál sem hv. þingmenn þekkja. Forseti treystir sér ekki til að nefna neina dagsetningu varðandi það hvenær í síðasta lagi er hægt að ljúka þingstörfum.
Herra forseti. Það er orðið ansi súrt ástand hérna. Við erum eins og biluð grammófónplata að ræða um sömu hlutina aftur og aftur, og ekki skemmtiefni fyrir neinn. En það er svo sorglegt að þjóðþing okkar sé í þessari stöðu. Það hefur verið vitað frá því í vor að það ætti að kjósa í haust og menn eru alltaf á byrjunarreit, eru að fara að tala saman, fara yfir málin, skoða þau frá þessum og hinum hliðum. Maður hélt nú að það losnaði eitthvað um þrýstinginn eftir að formaður Framsóknarflokksins var kosinn. En sama stíflan virðist vera í gangi hjá þessari ríkisstjórn áfram. Ég segi ekki að það þurfi að fá drullusokk eins og venjulega er fenginn til að losa stíflur, en það verður að fara að gera eitthvað í þessum málum til að losa þessa stíflu hjá þessari ríkisstjórn. Hún verður að fara að taka sig saman í andlitinu og pakka saman, því að hennar tími er liðinn. Stundaglasið er tómt. Það er tómt, það er ekki að tæmast, það er tómt. Við verðum að fara að ljúka þessu því að við erum að fara að hefja kosningar. Og við í stjórnarandstöðunni [[Forseti hringir.]]viljum líka fá að komast út til fólks og tala við fólk. Það er ekki bara einkamál stjórnarmeirihlutans að geta verið hér út og suður alla daga.
Virðulegur forseti. Allt á þetta sér einhver fordæmi. Þrátt fyrir góð fyrirheit og yfirlýsingar um að minni hlutinn sé tilbúinn að eiga hér samstarf og samtal þá vitum við að veruleg andstaða er í hópi þeirra við ákveðið mál sem stjórnarmeirihlutinn, lýðræðislegur meiri hluti hér í þinginu, leggur áherslu á að koma í gegn. Ég vil nefna breytingar á Lánasjóði íslenskra námsmanna sem er algjört grundvallaratriði að okkar mati að hljóti afgreiðslu. Við vitum að mikil andstaða er við það í hópi minni hlutans hér. Ég held að væri eðlilegt að lýðræðislegur meiri hluti fengi bara að ráða því hvaða mál yrðu kláruð og við afgreiddum það eftir hefðbundnum leiðum. Það er ekki fordæmislaust að við séum hér fram undir kosningar. Það er ekki lengra síðan en 2009, vorið 2009, að við vorum hér í þinginu þar til vika var í kosningar og þar var verið, af þáverandi meiri hluta, að bjóða upp á afgreiðslu mála eins og breytingar á stjórnarskrá á síðustu metrunum og breytingu á kosningalögum. Það er smámál í þeirra huga.
Virðulegi forseti. Mig langar til að árétta það að þegar ríkisstjórn hefur boðað til kosninga þá hefur hún misst það umboð sem hún hefur til að koma með ný mál og klára þau mál, eins og hún hefur nú verið að gera. Það er ástæða fyrir því að þing er vanalega rofið u.þ.b. mánuði fyrir kosningar. Það er gert til þess að fólk geti farið í kosningabaráttu. Það er ekki þannig að fordæmi séu fyrir því að trukka málum í gegn. [[Gripið fram í: Árið 2009.]]2009. Þá var hrun, hv. þm. Jón Gunnarsson, þá var hrun. Hér varð siðferðislegt hrun sem heitir Panama-skjölin og þess vegna erum við að kjósa núna. Það er ekki út af því að hér hafi orðið bankahrun, hér varð siðferðislegt hrun stjórnarmeirihlutans. Þess vegna erum við að ganga til kosninga og Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur þurfa að fara að gangast við því.
Virðulegur forseti. Orð skulu standa. Stjórnarandstaðan hefur staðið við sinn hlut þess samkomulags sem gert var á vordögum um afgreiðslu mála. Hér hefur gjaldeyrishöftum verið lokið, þeim þingmálum sem tengdust húsnæðismálum og sömuleiðis því sem laut að búvörusamningum og tollum. Þá er ekki hægt að koma með nýjan stabba af málum eins og þm. Jón Gunnarsson reynir hér og segja: Og þetta líka og þetta líka og þetta líka. Því um það var ekki samið í vor þegar formaður Sjálfstæðisflokksins lýsti því yfir að þetta þing yrði stytt um sem næmi einu þingi, en nýtt þing átti að hefjast annan þriðjudag í september. Við erum komin inn í október og það er ekkert sem kallar á það að afgreiða eitt einasta mál annað en gjaldeyrishöftin sem ekki er hægt að gera í nóvember að loknum kosningum af þeim þingmeirihluta sem þá situr. Stjórnarmeirihlutinn hér, rúinn fylgi og [[Forseti hringir.]]trausti, á enga lýðræðislega kröfu á því að fá nein mál afgreidd [[Forseti hringir.]]næstu daga fyrir kosningar. Ef hann fær til þess meiri hluta þá getur hann klárað þau hér í nóvember og verður bara að bíða þangað til.
Virðulegi forseti. Þau mál sem voru nefnd til sögunnar í vor, þegar talað var um að ljúka þyrfti nokkrum mikilvægum málum áður en kosið yrði, hafa verið til lykta leidd hér í þinginu. Málaskráin sú er búin. Nú er verið að tala um mál sem eru seint fram komin, mörg illa unnin. Ég nefni lánasjóðsfrumvarpið, seint fram komið, illa unnið frumvarp, sem hefði þó, hefðu menn gefið sér tíma, verið hægt að ná þverpólitískri sátt um að leiða til lykta, hefðu menn bara gefið sér þann tíma og viðhaft það samráð sem þurfti til þess að ganga almennilega frá því máli. Verkefnaskráin er tæmd, virðulegi forseti. Það er ekki eftir neinu að bíða. Þegar meiri hlutinn getur ekki einu sinni verið viðstaddur þingstörfin og virðir þingið ekki viðlits með viðveru [[Forseti hringir.]]sinni þá er ekki eftir neinu að bíða, það á bara slíta þessu þingi.
Hæstv. forseti. Það virðist vera nauðsynlegt að koma hérna upp alltaf öðru hvoru og halda því til haga að þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa einmitt verið einstaklega sáttfúsir og lausnamiðaðir þegar komið hefur að því að ljúka málum í nefnd. Það höfum við verið allt fram að því, getum við sagt, að starfsáætlun Alþingis rann út. Þá breytist afstaða fólks. Svo er eins og hv. þm. Jón Gunnarsson sé hissa á því að ólíkir flokkar hafi ólíka pólitíska afstöðu til mála. Skárra væri það nú. Það er einmitt þess vegna sem flókin og stór mál þurfa góðan tíma í þingnefndum. Sá tími er einfaldlega liðinn að það sé hægt að vinna mál þannig og þess vegna er ekki eftir neinu að bíða með að vinda ofan af þessu og ákveða hvaða mál er [[Forseti hringir.]]nauðsynlegt og hægt að klára og slíta síðan þingi. Og þar verð ég aftur að biðla til hæstv. forseta um að taka stjórnina í sínar hendur.
Virðulegur forseti. Í hinni opinberu umræðu var því haldið fram af hæstv. ráðherra Gunnari Braga Sveinssyni og hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að það ætti aldrei að gefa upp kjördag vegna þess að stjórnarandstöðunni væri með því fært svo gríðarlegt vopn í hendur. Nú hefur komið á daginn að þeir höfðu ekki alveg rétt fyrir sér, þessir minnipokamenn í Framsóknarflokknum, a.m.k. að þessu leyti, vegna þess að hér hefur stjórnarandstaðan beðið eftir samtali og beðið eftir því að menn settust niður og færu yfir þau mál sem á eftir að klára og hvernig ætti að gera það. Þegar menn komast að niðurstöðu með þau mál sem eru kláruð í þinginu á svona endaspretti eru menn yfirleitt að semja af sér réttinn til að tala í málum. Þá er stjórnarandstaðan að segja: Við erum tilbúin til að þessi mál fari í gegn og við ræðum þau ekki mikið, umfjöllun um þau verður kláruð í þingnefndum og þar fram eftir götunum, en það er ekki hægt að gefa þann rétt eftir þegar ekkert samtal er til staðar. Þá er ekkert um að semja ef menn ætla einfaldlega [[Forseti hringir.]]að fá að klára allan listann sinn. Ég minni þingmenn stjórnarmeirihlutans á það, af því að þeim verður tíðrætt um lýðræðislega kjörinn meiri hluta, að eftir rétt rúmar þrjár vikur verður nýr lýðræðislega kjörinn meiri hluti í landinu. Hann getur alveg eins og meiri hlutinn hér klárað þau mál sem fyrir liggja.
Virðulegur forseti. Ég kem hingað upp vegna þess að mér þykir sérstakt þegar þingmenn ræða um það að umboð þingmanna sé runnið út. Ég var kjörin á þing í apríl 2013 og mitt umboð sem þingmanns rennur ekki út fyrr en á kosningadaginn, 29. október. Það að tala eins og umboð okkar sem erum í meiri hluta, í Sjálfstæðisflokknum eða Framsóknarflokknum, til þingsetu og ríkisstjórnarinnar sem situr í umboði þessara tveggja þingflokka sé ekki fyrir hendi er fáránlegt. Það er furðulegt að þingmaður skuli tala með þeim hætti vegna þess að hér hefur ekkert umboð runnið út, hér hafa engir nýir flokkar fengið meirihlutaumboð. Það kann að verða þannig í kosningunum 29. október, en það er ekki þannig. Þeir þingmenn sem hér sitja fyrir Framsóknarflokk og Sjálfstæðisflokk hafa fullt umboð [[Forseti hringir.]]til 29. október.
Herra forseti. Hér er ekkert eftir nema að slíta þingi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Hér eru engin brýn mál eftir sem þarf að afgreiða. Það er búið að tæma dagskrána af öllum slíkum málum. Hæstv. forsætisráðherra taldi upp þau mál þegar hann óskaði eftir samvinnu um að ljúka þingi í sátt. Stjórnarandstaðan hefur tekið saman höndum við hann og aðra í stjórnarliðinu um að ljúka þeim málum. Hér eru engin mál eftir nema einungis örfá mál sem ráðherrar vilja nota til að reisa sér bautasteina, ráðherrar sem lifa vissir í þeirri trú að þeir eigi ekki afturkvæmt á ráðherrabekki. Það er eina ástæðan fyrir því að við erum hér. Hæstv. formenn og ráðherrar frá stjórnarflokkunum sýna ekki einu sinni þinginu þann sóma að koma hingað til að ræða málin. Hæstv. forseti hefur áhuga á að ræða samgönguáætlun á eftir. Ég leyfi mér að spyrja: Hvar er hæstv. innanríkisráðherra sem við eigum að geta innt svara varðandi hana? Hvar er hún? Er hún ekki [[Forseti hringir.]]úti á landi? Til hvers eigum við þá að vera hér?
Herra forseti. Auðvitað ætti ekki að vera þingfundur. Þegar ekki liggur fyrir hver framvindan verður er þetta óboðlegt og það vita allir. Þessi ríkisstjórn er kannski ekki búin að missa umboð sitt, þ.e. þingmennirnir, fyrr en 28. október en hún er rúin trausti. Hún er búin að vera það síðan í vor, þá algjörlega rúin trausti með þrjá ráðherra innan borðs tengda Panama-skjölunum. Við getum ekki horft fram hjá því að það er þess vegna sem við göngum nú til kosninga. Það er allt í lagi að fólk hafi það hugfast þegar það telur sig eiga eitthvert erindi að afgreiða fullt af málum sem geta vel beðið. Ef fólk hefur svona miklar efasemdir um að það komist aftur á ráðherrabekkina og til framkvæmdarvaldsins segir það bara miklu meira en ég get sagt hér að það treystir því ekki einu sinni sjálft að þjóðin treysti því til valda. Virðulegi forseti. Hér eigum við að láta staðar numið, ganga út til kosninga og tala við kjósendur og tala við fólkið og sjá hverjum það felur traust sitt til að fara með framkvæmdarvaldið.
Forseti vill trauðla trufla þann góða anda sem hér hefur [[Hlátur í þingsal.]]skollið á í þinginu og veit að það verður gott veganesti fyrir okkur til þess að ræða hér samgönguáætlun á eftir, væntanlega. [[Gripið fram í.]] Eins og tilkynnt var á þingfundi áðan hefur forseta borist eftirfarandi dagskrártillaga sem er svohljóðandi: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Náttúruvernd, frv., 87. mál, þskj. 87, 2. umr. 2. Grunnskólar, frv., 104. mál, þskj. 104, 2. umr. 3. Fæðingar- og foreldraorlof, frv., 261. mál, þskj. 288, 2. umr. 4. Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað, frv., 237. mál, þskj. 257, 2. umr. 5. Þjóðgarður á miðhálendinu, þáltill., 10. mál, þskj. 10, síðari umr. 6. Embætti umboðsmanns aldraðra, þáltill., 14. mál, þskj. 14, síðari umr. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta rita bréf rita hv. 9. þm. Reykv. s., Helgi Hjörvar, hv. 10. þm. Norðaust., Brynhildur Pétursdóttir, hv. 10. þm. Reykv. s., Ásta Guðrún Helgadóttir, og hv. 5. þm. Reykv. s., Svandís Svavarsdóttir. Nú fer fram atkvæðagreiðsla um tillöguna, en áður en það gerist vill forseti vekja athygli á því að formgalli er á þessari tillögu og því er hún ekki tæk á dagskrá í ljósi þess að þau sex mál sem þarna eru tilgreind eru öll enn þá í nefndum, hafa ekki hlotið afgreiðslu til 2. umr. Engu að síður telur forseti eðlilegt að látið sé reyna á málið og telur þess vegna eðlilegt að um þessi mál séu greidd atkvæði þrátt fyrir þann galla sem á tillögunni er. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Hér leggjum við fram nokkur mjög góð þingmannamál vegna þess að framkvæmdarvaldið er að vandræðast með hvernig það ætlar að ljúka þessu þingi. Á meðan það er að vandræðast er rétt að við hér í þinginu einbeitum okkur að þingmannamálunum. Þessi mál hafa öll verið unnin í sátt, eru í nefndum og mörg þeirra eru tilbúin. Ekkert er því til fyrirstöðu að henda í nefndafundi og taka málin út, annað eins hefur verið gert ef vilji er fyrir því. [[Gripið fram í.]]Við getum alveg samþykkt þessa tillögu og svo förum við inn í nefndirnar. Ef gera þarf nefndarálit er það gert, en meiri hluti þings getur alveg kallað eftir því að mál sé tekið á dagskrá þó að ekki liggi fyrir nefndarálit.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna komu þessara ágætu farfugla í salinn sem ekki hafa sést hér undanfarna daga, þingmanna stjórnarmeirihlutans sem verið hafa uppteknir við kosningabaráttu sína. Sérstaklega býð ég velkominn hæstv. fjármálaráðherra, yfirflakkarann, sem háði kosningabaráttu austur á landi á mánudaginn þegar [[Forseti hringir.]]óskað var eftir viðveru hans hér í … [[Forseti biður hv. þingmann, sem er dálítið með þann plagsið að uppnefna fólk, að láta af þeim leiða vana.]] [[Hlátur í þingsal.]] Virðulegi forseti. Ég var einfaldlega að lýsa því að maðurinn er flakkari og hann er búinn að vera að flakka. Það er ekki uppnefni. Við erum komin með þingstörfin á þann alvarlega stað að við höfum verið að funda klukkustundum saman í fjárlaganefnd um alvörumál, lífeyrissjóðsmál opinberra starfsmanna, klukkutímum saman. Þar höfum við boðið gestum upp á það að einu nefndarmennirnir sem verið hafa á staðnum af hálfu stjórnarmeirihlutans eru tveir stjórnarþingmenn [[Forseti hringir.]]sem eru að hætta störfum. Hér er verið að setja upp fáránleg leiktjöld, hér er verið að ganga á grundvallarleikreglur lýðræðisins og það er ekki boðlegt, virðulegi forseti. Ég hvet þingmenn til að greiða atkvæði með þessari tillögu og reyna að stöðva stjórnarmeirihlutann á þessari fáránlegu vegferð.
Virðulegi forseti. Ég vona að ég fái ekki hamar hæstv. forseta í haus minn þótt ég líki honum við Salómon konung því að mér fannst úrskurður hæstv. forseta vera fádæma örlátur og jákvæður. En eigi að síður vil ég leyfa mér að gera svolítinn ágreining við túlkun hans. Ég er þeirrar skoðunar að þingið geti hvenær sem það vill kallað til sín mál úr nefnd. Hér var rætt sérstaklega um sex mál. Eins og fram hefur komið eru þau öll í sammæli nefndarmanna. Mig langar til að nota þetta tækifæri, um leið og ég hrósa hæstv. forseta, til að spyrja hann út í hvort hann líti ekki svo á að ef tillagan væri samþykkt mundi hún jafngilda kalli þingsins eftir þessum sex málum.
Forseti hefur í sjálfu sér ekki hugsað þetta svo djúpt sem hv. þingmaður. Það er einfaldlega þannig og um það verður tæplega deilt að þessi mál eru í nefndum. Þau þurfa þá að hljóta afgreiðslu nefndarinnar og það er þá nefndin sem væntanlega tekur ákvörðun um það. Með skírskotun til þessa vakti forseti eingöngu athygli á þessum formgalla. [[Gripið fram í.]]En það varð niðurstaða forseta engu að síður að það væri eðlilegast að þingið sjálft skæri úr um hvort það vildi breyta þeirri dagskrá sem forseti vandaði sig svo mjög við og lagði hér fram, ekki einu sinni heldur tvisvar.
Virðulegi forseti. Það var góð niðurstaða hjá forseta að bera þetta undir þingmenn. Það er gaman að það lyftist brúnin á stjórnarþingmönnum þegar þeir labba í salinn. Þeir hafa verið hálfhnípnir á göngunum, þeir sem hafa verið hér. Fyrst þeir eru komnir er gaman að minna aftur á orð forseta; þessu þingi lýkur ekki nema fólk fari að tala saman um það hvernig því á að ljúka. Hér er komin tillaga um að halda áfram einhverju eðlilegu starfi. Þangað til það gerist er boltinn hjá stjórnarþingmönnum. Og á meðan þau finna út úr því hvað þau vilja gera erum við hin í stjórnarandstöðunni til í að vinna góð mál áfram.
Forseti. Það er ljóst að eitthvað þarf að gera til að hvetja þingmenn stjórnarliðsins til að koma í þingsal. Það hefur ítrekað gerst að ekki hefur verið hægt að afgreiða mál vegna þess að ekki voru nægilega margir í þingnefndum eða í þingsal. Það er ánægjulegt að sjá svona marga hér og ég vonast til þess að þingmenn muni vera áfram í þingsal þegar við byrjum að ræða samgönguáætlun. Ég á ekki von á öðru. Það væri mjög gagnlegt ef hæstv. innanríkisráðherra mundi jafnframt koma og taka þátt í þeim umræðum og jafnvel koma í andsvör við þá þingmenn sem hæstv. ráðherra er ósammála. Það er alveg ljóst að þingheimur getur kallað inn í þingið mál sem eru í nefnd. Það er svo einfalt. Þannig virka þingsköpin.
Virðulegur forseti. Ég þakka forseta úrskurðinn. Það er út frá bókstafnum rétt að það er rúm túlkun af hans hálfu að tillöguna megi þegar í stað taka til afgreiðslu. En það er ástæða til að rifja upp að þegar sú breyting var gerð á kjörtímabilinu 1995–1999, hygg ég, að minni hlutanum í þinginu var falin formennska í tveimur nefndum var við sama tækifæri gerð breyting á þingskapalögum sem tryggði að þingsalurinn sjálfur gæti hvenær sem er kallað mál út úr þeim nefndum. Ef formennirnir úr röðum minni hlutans létu ekki að vilja meiri hlutans hefði salurinn alltaf vald til þess að taka málið til umræðu og hefðu menn þá tækifæri til að skila nefndarálitum inn í salinn eftir því sem þeir svo kysu. Ég hvet þingmenn til að samþykkja fram komna dagskrártillögu. Nái hún ekki fram að ganga, eins og mér skildist af orðum forseta allar líkur benda til, hvet ég hann aftur til að [[Forseti hringir.]]fresta fundi þangað til stjórnarmeirihlutinn hefur einhverja áætlun um hvað hann vill gera í þessum sal yfir höfuð.
Virðulegi forseti. Tilefni þessarar dagskrártillögu er fjarvera stjórnarmeirihlutans hér síðustu dægur og virðingarleysi stjórnarmeirihlutans gagnvart þinginu. Nú hefur mikið verið rætt síðustu mánuði og missiri um hnignandi virðingu Alþingis út á við. En það er orðið æðislæmt þegar þingmenn sjálfir og þeir sem eiga að bera þingstarfið uppi í krafti meirihlutavalds bera sjálfir ekki meiri virðingu fyrir þinginu en svo að þeir láta ekki sjá sig og ætla stjórnarandstöðunni að halda þingstörfum gangandi. Það er eitthvað mjög óeðlilegt við þá afstöðu, hún er umhugsunarefni, virðulegi forseti. Svo ítreka ég það sem áður er fram komið og tek undir það með fleirum hér að verkefnaskráin er í raun og veru tæmd. Það er ekkert sem þarf að afgreiða í einhverjum hvínandi hvelli rétt fyrir kosningar nema hugsanlega hin auma samgönguáætlun sem [[Nei.]]stjórnarmeirihlutinn lagði hér fram.
Nei.
Það litla sem þar er þó lagt fram verður að komast til framkvæmda, og þyrfti að framkvæma meira en þar er lagt til. [[Gripið fram í.]]Það er það eina sem raunverulega er ástæða til að samþykkja hér. Að öðru leyti er ekki eftir neinu að bíða fyrir þá sem eru að bíða eftir að komast í kosningar.
Mjög ósanngjarnt.
Virðulegur forseti. Það liggja í raun tvær tillögur fyrir þessum fundi núna. Önnur er breytingartillaga við dagskrá sem lögð er fram af minni hlutanum, þar sem svo klaufalega hefur verið staðið að verki að þar eru mestmegnis mál sem ekki eru komin út úr nefnd með formlegum hætti. Það er ákaflega sérstakt að kallað skuli vera eftir því að þau verði tekin án nefndarálita út úr nefndum. Látum það nú vera. Hv. þm. Helgi Hjörvar sagði áðan að nái tillagan ekki fram að ganga sé best að fresta þingfundi til þess að við vitum þá hvað við viljum yfir höfuð gera. Það liggur alveg fyrir af hálfu meiri hlutans í þinginu, við tökumst á um þessa tillögu. Verði hún ekki samþykkt er það vilji meiri hlutans að halda áfram með þá dagskrá sem liggur fyrir þessum þingfundi. Ég vona bara að þingmenn minni hlutans sýni þinginu þá virðingu og okkur öllum að lýðræðisleg niðurstaða fái að ráða í því og að við höldum áfram einhverjum störfum hér sem geta skilað okkur áfram að því að ljúka hér þingstörfum. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Við höldum hér áfram þar sem frá var horfið í síðari umræðu um tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2015–2018. - Herra forseti …
Forseti vill ítreka beiðni sína til þingmanna um að gefa gott hljóð hér í þingsalnum og vekur athygli á að fyrir utan þingsalinn er ágætisrými til þess að ræða önnur mál.
Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Það er óneitanlega pínulítið skrýtið að koma aftur að þessari umræðu þar sem frá var horfið í fyrradag þar sem var bent á fjarveru hæstv. ráðherra, þar á meðal hæstv. innanríkisráðherra sem lagði þessa þingsályktunartillögu fram. Þá var hæstv. ráðherrann staddur úti á landi, en ég veit ekki hvar hún er núna, hún hefur mögulega einhverja lögmæta ástæðu til þess að vera ekki hér, í það minnsta er ráðherrann ekki heldur hérna núna.
Forseti vill vekja athygli á að hæstv. ráðherra er á leiðinni hingað.
Takk kærlega fyrir þessar upplýsingar, hæstv. forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu að hæstv. ráðherrann sé á leiðinni í hús. Í þessari umræðu er ekki hægt að komast hjá því að nefna það og árétta, sem hefur komið fram áður og við fyrri umr. um þetta mál, að illa hefur gengið hjá hæstv. ríkisstjórn að koma með samgönguáætlun og að fá hana samþykkta. Þessi áætlun gildir fyrir árið 2015, sem er auðvitað liðið, og árið 2016 og nú erum við komin fram í október þannig að hún gildir í rauninni aðeins fyrir þá mánuði sem eftir eru af árinu 2016 og svo árin 2017 og 2018. En þrátt fyrir þann galla sem augljóslega er á málinu held ég að allir séu alveg sammála um að það skiptir samt máli að þessi samgönguáætlun sé komin fram. Ég held að það sé nokkur vilji, eðlilega, til þess að hún verði afgreidd þó svo að okkur greini mögulega á um hvaða breytingar sé nauðsynlegt og eigi að gera á henni. Það sem er kannski dapurlegast er að það liggur alveg fyrir að það vantar peninga inn í samgöngukerfið og það hefði svo sannarlega verið gott að nota þann efnahagsbata sem orðið hefur til þess að styrkja samgöngukerfið. Það er heldur ekki hægt að komast hjá því að hugsa að nú þegar einungis örfáir dagar eru í kosningar fari málin að hreyfast og þá sé ríkari vilji til þess að koma með viðbætur inn í samgönguáætlun, sem þó hefur verið kallað eftir drjúgan hluta af þessu kjörtímabili. Eins og ég segi tel ég engu að síður að það beri að fagna því að við séum þó komin á þennan stað. Ég held að það sé í rauninni enginn stór ágreiningur um það, enda hefur komið fram að minni hluti hv. samgöngunefndar styður breytingartillögurnar sem koma frá meiri hluta hv. þingnefndar en vilja vissulega gefa enn betur í. Ég held að það viti allir og hafa jafnvel reynt á eigin skinni eða eigin samgöngutækjum að vegakerfið er að drabbast niður. Ég held að það sé heldur enginn ágreiningur um að það skorti að fjármagn sé veitt í nýframkvæmdir. Fólk hefur áhyggjur af því að fjármagnið nægi ekki einu sinni til þess að halda í horfinu hvað viðhald varðar, heldur sé vegakerfið okkar hreinlega að versna. Það kemur fram í nefndaráliti minni hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar að á fundum nefndarinnar hafi fulltrúar Vegagerðarinnar bent á að það þyrfti að veita 8–9 milljarða kr. árlega í viðhald vega til þess eins að halda í horfinu, en það þyrfti hins vegar 11 milljarða kr. árlega til þess að bæta ástand vega og öryggi samhliða nauðsynlega viðhaldinu. Það segir einnig í áliti minni hlutans að samkvæmt þingsályktunartillögunni sjálfri um samgönguáætlun eins og hún liggi fyrir þá standi þessi tala í 7 milljörðum fyrir næstu tvö árin, þ.e. árin 2017 og 2018, en verði hún samþykkt óbreytt sé ljóst að vegakerfið muni halda áfram að versna því að þessi upphæð muni ekki einu sinni vera nóg til þess að halda í horfinu. Meiri hluti hv. umhverfis- og samgöngunefndar leggur til að þessi liður verði hækkaðir í 8 milljarða á ári fyrir árin 2017 og 2018, en það vantar þó enn þá talsvert til að ná upp í það sem Vegagerðin bendir á að þurfi og telur minni hluti hv. nefndar efni standa til þess að hækka þá fjárhæð enn meira og leggur því til að hún verði hækkuð upp í 9,5 milljarða árlega til þess að það megi hefja uppbyggingu í kerfinu. Undir þá tillögu tek ég. Í áliti minni hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar er bent á að við áætlanagerð í samgöngumálum sé mikilvægt að þekking og álit sérfræðinga á sviðinu sé virt að verðleikum og að það eigi að reyna að forðast tilviljanakenndar ákvarðanir. Ég tel að gríðarlega mikilvægt sé að vinna málin þannig því að mér finnst ekki vera góður bragur á því eða það sé hlutverk okkar á Alþingi að vera að togast á um það út frá einhvers konar pólitísku, landshlutabundnu eða kjördæmabundnu sjónarhorni hvar verði farið í vegabætur eða nýframkvæmdir. Nú er þetta samt svo að þingmenn þekkja oft vel til á sínu heimasvæði og vita kannski ýmislegt um það sem þar megi betur fara og alveg eðlilegt að við höfum skoðanir á því. En ég held samt að það sé alltaf mikilvægt að við sem stofnun, Alþingi, sem löggjafarsamkunda allrar þjóðarinnar, séum alltaf meðvituð um að við erum þingmenn landsins alls og þess vegna skipti máli að við tökum mark á okkar helstu sérfræðingum og forðumst að það verði einhvers konar tilviljanakenndar ákvarðanir sem eru teknar eftir því nánast hverjir eru í stuði í hvaða kjördæmi hverju sinni. Á sama tíma er hægt að halda góðu samtali við hina ólíku landshluta og þar má einmitt benda á vinnubrögð eins og t.d. voru viðhöfð þegar kemur að sóknaráætlun landshlutanna. Eins og ég sagði býr líka mikil þekking úti í kjördæmunum. Ég tel samt að við verðum alltaf að hafa þessa heildarmynd undir. Þetta tvennt þarf að vegast einhvern veginn á. Það sem kom mér dálítið á óvart þegar ég fór að kynna mér þessi nefndarálit, því að ég á ekki sæti í hv. umhverfis- og samgöngunefnd, er að ég fann ekki þegar ég var að lesa álit frá hv. meiri hluta nefndarinnar að eitthvað væri fjallað um loftslagsmál. Það kann að vera að ég hafi ekki náð að lúslesa álitið nógu vel, og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson leiðréttir mig ef ég fer með rangt mál, en ég fann ekki að það væri neitt minnst á loftslagsmál, sérstaklega í nefndaráliti meiri hlutans. Mér fannst það skjóta svolítið skökku við því að við erum nýlega búin að samþykkja fullgildingu á Parísarsamningnum, sem er að mínu mati eitt af því mikilvægasta og merkilegasta sem við höfum gert á þessu þingi. Þessi samningur skiptir gríðarlegu máli fyrir framtíð okkar og hvort okkur takist með einhverjum hætti að ná tökum á loftslagsbreytingunum. En eitt af því sem kemur fram í nefndaráliti hv. utanríkismálanefndar vegna fullgildingar á Parísarsamningnum er að ein helstu sóknarfæri Íslands þegar kemur að því að uppfylla þennan samning séu í samgöngumálunum. Það er atriði sem ég held að við eigum að taka mjög alvarlega og við verðum að taka mjög alvarlega og þar þurfi að setja aukinn þunga í vinnuna. Minni hluti hv. umhverfis- og samgöngunefndar tekur loftslagsmarkmiðin hins vegar upp og telur jafnframt að hraða beri vinnu við það að minnka hlut jarðefnaeldsneytis í samgöngum og auka endurnýjanlega orkugjafa. Þetta er eitt af því sem er alveg gríðarlega mikilvægt inn í framtíðina ef okkur á að takast að ná tökum á loftslagsbreytingunum. Þarna liggja ákveðin - mér finnst svolítið óþægilegt að nota orðið sóknarfæri í þessum því að það er of jákvætt orð í mínum huga meðan loftslagsbreytingarnar eru hins vegar gríðarlega neikvæðar og munu hafa gríðarlega neikvæðar afleiðingar í för með sér, en þarna er alla vega tækifæri Íslands til að draga úr losun. Þess vegna tek ég undir þær áherslur sem lagðar eru á fjölbreytilega samgöngumáta og tel jafnframt mjög mikilvægt að stuðlað verði að eflingu almenningssamganga og að það verði passað upp á innviði fyrir þá sem kjósa umhverfisvænustu samgöngumátana, eins og það að fara um gangandi eða hjólandi. Virðulegi forseti. Það er svolítið sérstakt að standa hér og ræða um samgönguáætlun á þessum tímapunkti á þessu kjörtímabili þegar við erum komin út úr starfsáætlun þingsins. Í raun liggur ekkert annað fyrir en að gera þurfi samkomulag um það hvernig eigi að ljúka þessu þingi og fara héðan út og hefja kosningabaráttu. Í mínum huga er það einboðið að ef ljúka á þessu máli, sem ég held raunar að sé talsvert breið samstaða um, verði að gera það í samkomulagi. Ég tel að það verði þá að gera með því að samþykkja einnig breytingartillögur frá minni hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar, þ.e. að bæði tillögurnar frá meiri hluta hv. þingnefndar verði samþykktar sem og minni hlutans. Ég er bjartsýn á að það væri hægt að ná sátt um þá lendingu á þessu máli. Ég held nefnilega að við séum öll sammála um að það sé alveg gríðarlega mikilvægt að við förum í það að tryggja fjármagn [[Forseti hringir.]]til þess að bæta, ekki síst vegakerfið okkar en auðvitað einnig [[Forseti hringir.]]ýmsa aðra þætti sem ég hef ekki fjallað um í ræðu minni.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Mig langaði engu að síður að spyrja hana nokkurra spurninga. Sú fyrsta varðar ummæli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar áðan, þar sem hann nefndi, undir liðnum fundarstjórn forseta, að engin mikilvæg mál væru eftir. Er þingmaðurinn sammála þessari túlkun, t.d. að afgreiðsla samgönguáætlunar sé ekki mikilvæg? Ég hefði persónulega talið það afar brýnt og hef ekki fundið neitt annað og ég mundi virkilega vilja heyra afstöðu hennar til þessa álitaefnis. Mér finnst líka skjóta skökku við að þingmaðurinn skuli kalla eftir hæstv. innanríkisráðherra þegar við erum fyrst og fremst að ræða álit frá meiri hluta og minni hluta sem eru hér fyrir þinginu. Innanríkisráðherra lagði samgönguáætlun fram í vor og þá fékk hún ítarlega umfjöllun. Það er meiri hlutinn fyrst og fremst sem stendur að þeim breytingartillögum sem hér eru til umræðu. Er þingmaðurinn ekki sammála mér um að við þingmenn séum með málið á okkar forræði og það sé okkar að leggja til breytingartillögur sem ég hef talið mjög ítarlegar? Ég tel þá aukningu sem hefur komið fram jákvæða fyrir samgöngumálin. Við erum að bæta rétt tæplega 12 milljörðum í þennan málaflokk á tveimur árum og í hinu stóra samhengi er um miklar fjárhæðir að ræða. Að öðru leyti þakka ég hv. þingmanni fyrir ræðuna áðan.
Hæstv. forseti. Auðvitað er samgönguáætlun mjög mikilvægt mál. Þess vegna er bagalegt að ekki hafi verið nein samþykkt samgönguáætlun í gildi síðustu missiri og ár. Ég vona að það klúður sem ég vil leyfa mér að segja að hafi verið hér á þingstörfunum síðustu daga, þar sem starfsáætlun Alþingis er runnin út, hafi ekki orðið til þess að skapa okkur eitthvert vandamál þegar kemur að því vegna þess einfaldlega að dögunum fækkar fram að kosningum sem við höfum til að klára mál. Eftir því sem dögunum fækkar verður eðli málsins samkvæmt minni tími fyrir hvert og eitt þingmál sem hér er hægt að ljúka. Ég vona hins vegar að formenn stjónmálaflokkanna muni eiga samtöl sem við höfum rætt hér í dag og í gær, undir liðnum fundarstjórn forseta, sem nauðsynlegt er að eigi sér stað til þess einmitt að það komist á hreint hvaða mál formenn stjórnarflokkanna setja á oddinn og vilja nota tímann til að klára. Þá held ég að þingið geti gert ýmislegt en það þarf að liggja fyrir hvar áherslan er. Það er það sem við höfum kallað eftir. Ég verð að svara þessu með hæstv. ráðherra í seinna andsvari.
Virðulegi forseti. Mér finnst stjórnarandstaðan afar ósamkvæm sjálfri sér. Hún viðurkenndi áðan, undir liðnum fundarstjórn forseta, að hún væri í málþófi til að knýja á um einhvers konar dagskrá og þau mál sem ríkisstjórnin vildi ljúka. Það sem hefur hins vegar verið á dagskránni hér undanfarna daga er samgönguáætlun og ég veit ekki betur en að breið og mikil samstaða sé um að klára samgönguáætlun. Ég gat ekki heyrt betur á hv. þingmanni en að hún vildi og teldi mikilvægt að klára samgönguáætlun og gagnrýndi það að það hefði ekki verið gert. Engu að síður er hún reiðubúin að taka þátt í því að tefja framgang málsins. Það þarf ekkert sérstakt samkomulag á milli formanna stjórnarflokkanna um að klára samgönguáætlun. Það hefur margítrekað komið fram hér í sölum Alþingis að allir vita um mikilvægi þess að klára þetta brýna mál. [[Forseti hringir.]]Eigum við þá ekki að leggja okkur öll fram um að klára þetta góða mál og fara svo í eitthvað annað?
Frú forseti. Ég neita því algjörlega að stjórnarandstaðan hafi verið hér í málþófi. [[Gripið fram í.]]Stjórnarandstaðan hefur ekki verið hér í málþófi, stjórnarandstaðan hefur verið að reyna að fá það á hreint nú þegar starfsáætlun þingsins er runnin út, tíminn er einfaldlega liðinn samkvæmt því plani sem við áttum að starfa eftir, og þá snýr það upp á hæstv. ríkisstjórn og formenn stjórnarflokkanna að koma og segja okkur hvað þeir leggi áherslu á að klára. Við erum ekki stödd bara einhvers staðar inni á þessum þingvetri. Við erum stödd örfáum dögum fyrir kosningar og þess vegna þarf þetta að liggja fyrir. Þó að ég vilji auðvitað að samgönguáætlun sé samþykkt veit ég í raun ekki hvort það skiptir öllu máli, úr því sem komið er, hvort það gerist á morgun eða eftir mánuð. Því miður er það bara svo að hér [[Forseti hringir.]]hafa góð tækifæri glatast í að setja peninga inn í vegakerfið og það má alveg spyrja sig: Er það kannski hlutverk nýrrar ríkisstjórnar að taka við því?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu og hafði hugsað mér að spyrja hana efnislega út í það sem hún ræddi hér. Fyrst vil ég aðeins staldra við það að hv. formaður samgöngunefndar komi hér upp og útskýri fyrir hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur hvað það er sem hún sjálf meini sem meðlimur í stjórnarandstöðu. Ég vil bara árétta það að hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir er fullfær um að útskýra það sjálf hvað það er sem hún meinar með ummælum í sínum málum er varða hennar stjórnarandstöðu. Þá að því sem hv. þingmaður var að segja hér um loftslagsmál og orkuskipti. Ég er sammála þingmanninum og mér finnst að nú árið 2016 væri það virkileg bragarbót við samgönguáætlun að fjallað væri um orkuskipti. Það skiptir máli, þegar við leggjum til fé, sem hér er allt of lítið, að við gerum ráð fyrir uppbyggingu á stöðvum um landið allt þar sem bílar geta tekið rafmagn inn á orkutanka sína, ef maður getur sagt sem svo, svo að við getum rafbílavætt landið allt. Þetta þarf auðvitað að ræða samhliða samgönguáætlun. Ég vil bara taka undir það sem þingmaðurinn sagði áðan að þetta vantar. Sér þingmaðurinn hvernig við gætum komið þessu til betra horfs? Minni hlutinn nefnir [[Forseti hringir.]]þetta í áliti sínu, en loftslagsmálin eru mikilvæg. Við þurfum að tala um þau hér.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Björt Ólafsdóttur fyrir þessa spurningu. Ég er hjartanlega sammála henni um að það er þetta sem við eigum að leggja áherslu á og ræða af fullri alvöru og þunga, þ.e. hvernig við getum staðið að orkuskiptum í samgöngum. Ég mundi halda að þetta sé einmitt atriðið sem hljóti að vera skynsamlegt að ræða í samstarfi við sveitarfélögin, hvernig þau geti komið að því að koma upp stöðvum og ræða til dæmis hvar sé þá réttast að byrja. Það eru kannski ekki líkur til þess að við getum komið upp stöðvum í hverju einasta sveitarfélagi á sama tíma, einhvers staðar þarf að byrja. Þá held ég að þetta samtal sé gríðarlega mikilvægt. Ég mundi halda að það væri einn af augljósu kostunum til þess að ræða. Af því að við ræðum loftslagsmálin í tengslum við þetta þá langar mig að nefna hér í lokin, af því að ég kom því ekki að í ræðu minni áðan, að ekkert er minnst á samgöngur í tengslum við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks þegar kemur að samgöngumálum. Ég skannaði nú í gegnum, fór hreinlega í orðaleit, samgönguáætlun [[Forseti hringir.]]fyrir árin 2015 til 2026. Þar er ekki heldur neitt minnst á þetta. Það held ég að sé enn eitt atriði sem við verðum að taka inn í þegar við ræðum um samgönguáætlun, því að samgöngumál eru auðvitað eitt risastórt aðgengismál.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni góð og skýr svör. Ég tek undir það með henni að sveitarfélög eiga að sjálfsögðu að vera meira inni í málum. Auðvitað vænti ég þess að þau hafi komið fyrir nefndina og hafi gefið sitt álit. Ég veit að hæstv. umhverfis- og samgöngunefnd hlýtur að hafa unnið þannig og tekið mið af því sem hin ýmsu sveitarfélög um land allt hafa sagt um þessa áætlun. Það er mín skoðun að við eigum að gera minna af því hér á Alþingi að stjórna því hvað sveitarfélög um land allt eru að gera. Við eigum að treysta þeim í því að stjórna framkvæmdum sínum og áætlunum sjálf og treysta þeim líka til að forgangsraða; þau hafa sýnt að þau geta það vel. Sér hv. þingmaður fram á að við gætum til dæmis líka gert þetta í uppbyggingu ferðamannastaða, að [[Forseti hringir.]]leyfa sveitarfélögunum aðeins að taka boltann og stjórna hlutunum betur?
Frú forseti. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við sem störfum hér á Alþingi förum ekki að ofmetnast og halda að við vitum allt best um alla hluti. Það ætti miklu frekar að vera okkar að koma málunum í þann farveg að sem flestir hafi aðkomu að þeim. Það er kannski frekar okkar að reyna að halda ákveðinni yfirsýn yfir það sem er að gerast á landsvísu en treysta svo einmitt sveitarfélögunum til þess að gera sínar áætlanir. Ég held að þar megi nefna þau vinnubrögð sem viðhöfð voru í sóknaráætlun landshlutanna sem mjög góða fyrirmynd að því hvernig þannig vinna er vel unnin.
Forseti. Það er eitt sem er gríðarlega gott við þingsalinn: Með því að sitja hér og hlusta á ræður þingmanna um ólíka málaflokka - Píratar hafa oft ekki tök á að sitja í nefndunum því að fundir ýmissa nefnda eru á sama tíma - þá verður maður öllu upplýstari um viðkomandi málaflokka. Ég hef heyrt með samtölum og með því að hlusta á minni hlutann að minni hlutinn hafi komið með mjög gagnlegar breytingartillögur við áætlunina, tillögur sem maður hefði haldið að ættu erindi inn í þessa tveggja ára áætlun, því að ljóst er að þessu kjörtímabili er að ljúka. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvað henni finnist, af samtölum við aðra þingmenn, með því að vera vel inni í þessum málaflokki, hvort hún skynji vilja hjá meiri hlutanum til að taka inn breytingartillögurnar. Ég veit, frá því sem ég hef heyrt og fylgst með, að minni hlutinn hefur unnið mjög náið með meiri hlutanum í þessari samgönguáætlun. Því væri góður bragur á því ef þingmenn meiri hlutans í nefndinni og á þingi ásamt ráðherraliði sínu mundu taka tillit til þess að nýtt umboð mun brátt líta ljós. Hver verður með það umboð er kannski ekki meginstefið heldur aðalstefið að við séum með samgönguáætlun sem gagnast öllum landsmönnum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir hennar spurningu. Það segir sitt um stöðu málaflokksins að samgönguáætlun fyrir árin 2015 og 2016 hefur ekki fengist samþykkt. Þess vegna gildir sú áætlun sem við ræðum hér einungis fyrir tvö ár af þeim fjórum sem hún átti að gilda fyrir. Það segir líka sitthvað um þessa samgönguáætlun, eins og hún er lögð fram af hæstv. ráðherra, að meiri hluti hv. umhverfis- og samgöngunefndar leggur til ansi viðamiklar breytingartillögur við hana þar sem meðal annars er verið að setja inn aukið fjármagn. Minni hluti hv. umhverfis- og samgöngunefndar telur það fjármagn hins vegar ekki vera nóg heldur þurfi meira til og vísar þar meðal annars í upplýsingar frá fulltrúum Vegagerðarinnar sem benda á að það þurfi miklu meira fjármagn til þess eins að vegakerfið versni ekki hreinlega eins og mundi gerast að óbreyttu. Ég treysti mér ekki til að segja hvort vilji sé til þess hjá þingmönnum meiri hlutans að samþykkja einnig tillögurnar frá [[Forseti hringir.]]minni hluta hv. nefndar. Mér finnst bara ekki neitt vit í öðru en að gera það, því að ekki viljum við sitja uppi með verra og hættulegra vegakerfi.
Ég þakka kærlega fyrir góð svör. Það varpar enn skýrara ljósi á það hversu mikilvægt er að hæstv. ráðherra málaflokksins sé til staðar þannig að hægt sé að spyrja um afstöðu ráðherrans til þeirra breytingartillagna sem meiri hlutinn og minni hlutinn hafa lagt fram. Því er nú ekki að til að dreifa hér í þingheimi að ráðherrarnir sem fara með málaflokkana láti sig umræðuna á Alþingi varða, sem er miður. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún kannist við að hefð sé fyrir því að samgönguáætlun dragist svona gríðarlega í nefnd. Það er mjög einkennilegt hve lengi þetta hefur verið hér í nefndinni, hvort þingmaðurinn þekki dæmi þess að landið sé nánast samgönguáætlunarlaust í heil tvö ár.
Frú forseti. Nefndir geta auðvitað verið misjafnlega lengi að vinna mál og hér er um viðamikið mál að ræða. Ég þekki það ekki, ég á ekki sæti í hv. umhverfis- og samgöngunefnd, svo að ég veit í sjálfu sér ekki hversu margir fundir hafi verið teknir undir þetta mál og hvort óeðlilega langur tími hefur farið í starf nefndarinnar við það. Mér finnst það hins vegar stórfurðulegt, og hæstv. ráðherra ekki til mikils sóma, að samþykkt samgönguáætlun hafi ekki verið hér í gangi fyrir þetta ár og árið í fyrra. Ég velti því fyrir mér - ég held að það sé eitthvað sem þurfi að skoða af mjög mikilli alvöru ef fjármagn fæst ekki á þessu þingi, [[Forseti hringir.]]svo að við getum sinnt þessu máli sómasamlega - hvort það skipti þá einhverju, úr því sem komið er, að láta málið hreinlega bíða nýrrar ríkisstjórnar að afloknum kosningum. Ég veit ekki hvort það skiptir öllu eins og málum er komið nú.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér stuttu samgönguáætlunina, þ.e. fjögurra ára áætlunina fyrir árin 2015–2018. Ef fólk er ekki með það á hreinu er árið 2015 liðið og 2016 langt komið. Við ræðum þetta núna vegna þess að samgönguáætlun, stuttu áætlanirnar hafa ekki verið samþykktar, eins og rakið er skilmerkilega í ágætu nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar, þ.e. hvernig þær dagaði hér uppi. Loksins er lögð fram samgönguáætlun sem við ræðum hér. Sú samgönguáætlun var um allt of lítið, ef ég væri í stuði mundi ég segja: um nánast ekki neitt. Sem dæmi var á öllu norðursvæðinu, sem er stórt, áætlað að verja 200 millj. kr. til samgönguframkvæmda á næsta ári, sem hefði dugað fyrir 1,4 til 1,5 km lögn á malarvegi. Það er nú allt og sumt. Árið 2018 áttu að fara 150 millj. kr. í samgönguframkvæmdir á norðursvæði. Samgönguáætlunin sem lögð var fram var því um lítið sem ekki neitt. Samgönguáætlun hefur batnað í meðförum umhverfis- og samgöngunefndar. Ég hika ekki við að segja að þar eigi formaður umhverfis- og samgöngunefndar, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, stóran þátt í því ásamt eiginlega öllum öðrum nefndarmönnum, sama hvort þeir eru í meiri hluta eða minni hluta. Hér hafa fulltrúar minni hlutans lýst því yfir að þeir hafi talað fyrir ýmsum framkvæmdum sem þarna eru settar inn og við styðjum þær breytingartillögur sem nefndin setur fram. Skárra væri það nú vegna þess að loksins er komið smá kjöt á beinin. Ég ítreka að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, formaður nefndarinnar, á heiður skilinn, ásamt auðvitað öllum nefndarmönnum í umhverfis- og samgöngunefnd, fyrir það sem þarna er gert og það sem lagt er fram. Mér líka svona vinnubrögð þar sem nefndir taka sig til og taka fram fyrir hendur framkvæmdarvaldsins og bæta í. Ef það er rétt sem mér sýnist, að verið sé að bæta við 11–12 milljörðum árin 2017 og 2018, eða 5–6 milljörðum á ári, sýnir það bara hve mikil þörf er á því. Það var líka hugmyndin í vor, en þá dagaði hana uppi vegna þess að þá sögðu stjórnarherrarnir: nei, takk, þetta verður ekki samþykkt, þetta eru of mikil útgjöld. Það er kannski eini kosturinn við kosningar eftir nokkra daga að samgönguáætlun verður þá samþykkt núna með þessari viðbót svo menn geti farið í kosningar með samgönguáætlun sem er með smá kjöt á beinunum. Það sem ég ætla að gera að umtalsefni fyrst, virðulegur forseti, á þessum tíu mínútum sem ég hef, eru þær tekjur sem Vegagerðin hefur. Það eru 19,7 milljarðar á næsta ári af mörkuðum tekjum og við það bætast 8 milljarðar úr ríkissjóði, það eru 28,7 milljaðar alls. Í meðfylgjandi gögnum má lesa um að innheimtar tekjur sem markaðar eru til vegamála hafa ekki hækkað í takt við verðlag. Þess vegna er sagt að ef markaðar tekjur hefðu verið hækkaðar í takt við verðlag væru útgjöldin 23 milljarðar í staðinn fyrir 16. Það munaði hvorki meira né minna en 7 milljörðum kr. Ég hef aldrei skilið af hverju sá þáttur er ekki hækkaður til jafns við þann hluta sem rennur beint í ríkissjóð. Ég hef reyndar sagt, og lagði það einu sinni til í ræðu, að á meðan olíuverð var svo lágt hefðum við átt að hækka bensíngjaldið og olíugjaldið a.m.k. sex mánuði ársins, yfir sumartímann þegar 13–15 þús. bílaleigubílar keyra um landið. En eins og við vitum borga ferðamenn eldsneytiskostnað af bílaleigubílunum. Hér er sem sagt aðeins verið að bæta í. Ég fagna líka tillögunni um að styrkja innanlandsflugið til að greiða niður dýr fargjöld fyrir íbúa svæða fjarri höfuðborgarsvæðinu - og í þessari umræðu hafa verið tekin dæmi af ýmsum löndum Evrópusambandsins þar sem það er gert, bæði hvað varðar flug og samgöngur. Ég fagna þeim tillögum og tel að útfæra eigi þær á skynsamlegan hátt. Ég minni á að verið er að auka fjárveitingar til almenningssamganga á höfuðborgarsvæðinu um 1,2 milljarða kr., í strætó. Það er gott mál til þess að fjölga farþegum þar og minnka almennan akstur. Þess vegna segi ég í sömu andrá, virðulegi forseti, að það er nauðsynlegt að skoða tillöguna varðandi innanlandsflugið, sem er allt of dýrt og gerir það að verkum að farþegum fækkar. Útfærum þessar hugmyndir og það sem hér er sett fram. Í tíu mínútna ræðu gefst manni ekki tækifæri til að fara yfir marga af þessum þáttum, en ég vísa til fyrri ræðu minnar. En þarna er loksins sett inn fjárfesting til að klára Dettifossveg. Það var á áætlun síðustu ríkisstjórnar en þeir peningar sem þar voru inni voru teknir í viðhald vega. Þeim átti svo að skila til baka árið eftir en það gerðist ekki. En það er sem sagt komið þarna. Loksins er líka komin fjárveiting til að nota efnið sem kemur út úr Vaðlaheiðargöngum til að setja í nýtt flughlað við Akureyrarflugvöll, sem er á undanþágum. Ef þotur lenda þar þurfa þær að standa á hlaðinu þannig að það er allt of stutt út í flugbrautina og í raun er það fyrir utan allar reglur. Þetta fé fer eingöngu í það flytja efnið og koma því fyrir. Svo á það eftir að síga og byggja þarna almennilegt flughlað. En vegna þess dráttar sem verið hefur á því að flytja efnið eru ýmsir aðrir búnir að ná sér í sennilega 100–120 þús. rúmmetra af efni sem ekki verður þá sett í flughlaðið, þannig að við getum ekki nýtt það efni eins átti að gera. Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni fjallaði ég um ýmsa aðra þætti sem voru inni í samgönguáætlun. Ég segi það vegna þess að þessi málaflokkur hefur verið mitt hjartans mál þau 17 ár sem ég hef verið á þingi. Ég var settur í samgöngunefnd og hef verið stoltur af því sem þar hefur verið gert. Ég vil halda áfram að ræða það vegna þess að innviðastyrkingin sem fæst með bættum samgöngum, sérstaklega úti á landi þar sem samgöngur eru erfiðar og vegakerfið og annað slíkt er mjög lélegt á mörgum stöðum, hefur mikil áhrif. Gert hefur verið gert stórátak sem hefur heldur betur skilað sér til almennings og til fyrirtækja og hefur þýtt mikla uppbyggingu og styrkingu byggðarlaga í framhaldi af því. Ég tek sem dæmi hvaða þýðingu Héðinsfjarðargöng hafa haft fyrir minn heimabæ, Siglufjörð. Ég nefni líka Bolungarvík. Ég nefni Norðfjörð. Þau göng verða tekin í notkun á næsta ári. Þannig má lengi halda áfram. Eðli málsins samkvæmt, virðulegi forseti, er jarðgangaáætlun mjög mikið langtímaplan. Hvort sem við erum að vinna við ein eða tvenn jarðgöng á hverju ári, sem ætti náttúrlega helst að vera, þurfum við að hugsa fram í tímann. Það var einmitt þess vegna sem ég lagði fram tillögu til þingsályktunar í apríl sl. um að fela innanríkisráðherra, sem mundi þá fela Vegagerðinni það, að hefja nauðsynlegar rannsóknir og frumhönnun á jarðgöngum milli Siglufjarðar og Fljóta. Hvers vegna legg ég þá tillögu fram? Ég er ekki að segja að fara þurfi í þetta næstu tvö til fimm árin. Þetta er langtímamarkmið. Þetta er langtímavegatenging sem kemur í staðinn fyrir hættulegan og erfiðan veg um Almenninga, þar sem mikið jarðsig er og akkúrat núna á þessum tíma fer þar allt af stað rétt einu sinni vegna úrkomu. Síðan hafa aðrir þættir blandast þar inn í. Með stóraukinni umferð um Héðinsfjarðargöng er vegurinn í gegnum bæinn orðinn stórhættulegur og liggur fyrir að ef nota á hin gömlu Strákagöng áfram, sem eru barn síns tíma, þau eru í raun á kolvitlausum stað, þarf að gera ráðstafanir varðandi nýja innkeyrslu vegna þess að ekki gengur að hafa innkeyrsluna í gegnum þéttar íbúðagötur. Þess vegna er þessi langtímahugsun sett þarna fram, til að hefja undirbúning, rannsóknir, sem fólgnar eru í því að nokkrir verkfræðingar og aðrir aðilar fari um svæðið og skoði kort og annað slíkt og ímyndi sér hvernig sé best að gera þetta. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið er hægt að gera fimm kílómetra jarðgöng úr Siglufirði yfir í Fljót, sem mundi jafnframt stytta leiðina mjög mikið. Ég nefni það í leiðinni að þessi leið gæti orðið varaleið fyrir Öxnadalsheiði þegar hún er ófær, sem gerist oft á veturna vegna slæmra veðra. Þetta gæti orðið mín síðasta ræða á Alþingi um samgönguáætlun. Vonandi fara málin að þokast eitthvað áfram hér á þingi og vonandi förum við að klára málin, en e.t.v. er þetta mín síðasta ræða hvað það varðar. Þess vegna gat ég ekki annað en minnt á þessa hugmynd sem vert er að skoða. Það þarf ekki að eyða miklum peningum í hana. Menn fara ekki í neinar borrannsóknir eða neitt fyrr en tveimur, þremur, fjórum, fimm árum áður en framkvæmdir hefjast. Menn eyða ekki peningum svo langt fram í tímann. En rannsóknir, skoðun og undirbúningur eru mikilvægur undanfari. Ég fagna þeirri viðbót sem nefndin leggur hér til og vona að viðbæturnar verði samþykktar. Ekki veitir af í þeirri áætlun sem lögð var fram, sem [[Forseti hringir.]]var um lítið sem ekki neitt. Hér er aðeins komið kjöt á beinin með þessari viðbót og orðum [[Forseti hringir.]]mínum kannski líka, virðulegi forseti. Ég talaði um nauðsyn á frekari skoðun varðandi jarðgöng, [[Forseti hringir.]]sama hvort það eru Siglufjarðargöng eða Álftafjarðargöng eða aðrar brýnar framkvæmdir sem eru lausn á samgönguvanda og skapa mikið öryggi til [[Forseti hringir.]]100, 150 ára.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni Kristjáni L. Möller fyrir ræðu hans. Ég veit ekki hvort það verður hans síðasta, hann fær vonandi alla vega að koma hér aftur upp og svara mér í andsvari og getur þá haldið aðeins áfram að ræða um samgöngumál, sem ég veit að eru mál sem eru hv. þingmanni ansi hugleikin. Ég hlustaði af athygli á það sem hv. þingmaður sagði um jarðgöng, því að ég er sjálf svolítill áhugamaður um jarðgöng og finnst þau frábær samgöngubót, og ég er sammála því að við þurfum að hafa metnað þar og vera svolítið stórhuga. Það er auðvitað mjög merkilegt og eitthvað sem við eigum að hafa í huga, sem ég tók einmitt eftir að kom fram í framsögu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar með áliti meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar, að komið hefur í ljós að jarðgöng styrkja stöðu kvenna í hinum dreifðari byggðum. Þetta er atriði sem ég held að við þingmenn eigum að taka mark á og hafa alltaf í huga. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna þess að hann talaði um að það þyrfti að samþykkja breytingarnar sem lagðar hefðu verið til með málinu. Mér fannst það ekki alveg vera ljóst af máli hv. þingmannsins hvort það þurfi ekki að samþykkja tillögur bæði meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar, sem eru ansi viðamiklar og segja mikið um samgönguáætlun, og [[Forseti hringir.]]frá minni hluta hv. þingnefndar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og þær spurningar sem komu fram. Jú, sannarlega er það svo og e.t.v. hefði ég átt að gera þeim betur skil, en ég taldi að ég hefði gert það í fyrri ræðu, þ.e. tillögum minni hlutans sem ganga lengra, auka meira við. Ef tillögur meiri hlutans verða samþykktar, sem ég geri ráð fyrir og styð, er sannarlega þörf á því að taka tillögur minni hlutans líka vegna þess að þær m.a. fjalla um það sem við getum sagt að hafi verið vanrækt mjög á síðustu árum, m.a. á árunum sem mest var framkvæmt, þ.e. 2008, 2009, 2010, þar sem Íslandsmet voru slegin í samgöngumálum, að taka á því sem þá var vanrækt sem er viðhaldið. Í tillögu minni hlutans er gert ráð fyrir því að bæta 2,5 milljörðum kr. við það fjármagn sem á að veita árlega 2017 og 2018 til viðhalds. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, þá erum við að segja að núna þegar betur árar, og það var alltaf skilningur okkar stuðningsmanna síðustu ríkisstjórnar sem oft með óbragð í munni þurftum að skera niður hluti, þó svo að samgöngumálin hafi ekki lent þar inni út frá því sem ég hef áður sagt um metframkvæmdir, þyrfti þessi upphæð að koma inn, vegna þess að hér erum við að vinna upp nokkrar syndir. Það verður að segjast eins og er að við vorum meðvituð um það með ýmsar stórframkvæmdir á ýmsum svæðum sem heldur betur hafa styrkt innviði, tökum sem dæmi Vopnafjarðarleiðina, leiðin til Vopnafjarðar, þar sem 40, 45 kílómetrar voru boðnir út á einu bretti. Auðvitað má segja að það hafi verið að hluta viðhald. Það þarf ekkert viðhald á þann veg eftir að hann var byggður upp. En nú er komið að miklu meira viðhaldi, eins og hefur komið fram hjá fulltrúum Vegagerðarinnar við nefndina, þess vegna eru tillögur meiri hlutans um að auka um milljarð, en minni hlutinn vill ganga lengra. [[Forseti hringir.]] Svarið er: Best færi á því að á þessum lokadögum rétt fyrir kosningar [[Forseti hringir.]]yrðu báðar tillögurnar samþykktar og þar með skilaði Alþingi góðu verki til Vegagerðarinnar til að vinna eftir árið 2017 og 2018.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég held að þetta sé einmitt það sem við hljótum að geta svo auðveldlega orðið sammála um, að það gengur auðvitað ekki að svo litlum peningum sé, að óbreyttu, varið í viðhald að vegakerfið okkar sé hreinlega að versna. Þess vegna er í mínum huga svo borðleggjandi að þingið á núna á þessum síðustu dögum, ef það á á annað borð eitthvað gera með þessa áætlun, að gera þetta almennilega, því að peningana þarf svo sannarlega í viðhaldið. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það sem einnig kom fram í ræðu hans þar sem hann fjallaði ítarlega um mörkuðu tekjurnar. Mig langar að spyrja vegna þess að þetta eru sláandi tölur, hefðu mörkuðu tekjurnar verið hækkaðar væru þetta 7 milljarðar í viðbót sem við hefðum úr að spila til vegamála. Hefur hv. þingmaðurinn einhverja skýringu á því af hverju það hefur ekki verið gert? Geta verið lógísk rök fyrir því? Ég sé þau ekki og spyr þess vegna. Ég vil einnig spyrja: Verður ekki jafnframt að tryggja að mörkuðu tekjurnar verði látnar renna óskiptar til vegamálanna og [[Forseti hringir.]]fari ekki í eitthvað annað?
Hæstv. forseti. Hér kemur hv. þingmaður inn á meginatriðið sem við ættum að ræða einna mest um, þ.e. um tekjuöflunina. Þar á eftir mundum við takast á um að skipta því. Sitt sýnist hverjum um það og yrðu ekki vandræði við það. Varðandi mörkuðu tekjurnar, sem ég gerði aðeins skil í ræðu minni áðan, bendi ég þingmönnum sem hér hlusta á bls. 28. Þar stendur að reiknað er með að gjaldskrár markaðra tekna verði hækkaðar a.m.k. í takt við útgjöld. Reiknað er með því, það hefur ekki verið gert. Þingmaðurinn spyr mig: Af hverju hefur það ekki verið gert? Ég held að það sé gert vegna þess að við fjárlagagerð hækka menn þetta í samræmi við verðlag. Þá hækka menn þann hluta sem rennur beint í ríkissjóð en sleppa hlutnum sem á að koma til Vegagerðarinnar, bæði til nýbyggingar og viðhalds og þjónustu. Ætli svarið við því sé ekki eingöngu að menn eru þar að horfa í hækkun vísitölu neysluverðs. Auðvitað hefur þetta áhrif þar inn. En af hverju hefur ríkissjóður sem hefur verið að bólgna út af tekjum, m.a. út af ferðamönnum, sem er fjallað um í minnihlutaálitinu, og tekjum af þeim, af hverju hefur því ekki verið skilað þarna inn? Ég held að þetta sé svarið. Það er líka dálítið merkilegt sem kemur fram, að á undanförnum árum hafa markaðar tekjur ekki hækkað í takt við verðlag. Ef þær hefðu gert það værum við með 7 milljörðum kr. meira í framkvæmdafé og hefðum verið með þessi ár. Þá værum við ekki að fjalla um að það þyrfti að gera tillögur eins og við erum að gera núna, vegna þess að þá væri þetta búið að vera miklu lengur. Virðulegi forseti. Það má nefna hið fallega og mikla rit sem Vegagerðin hefur gefið út í mörg ár og heitir Framkvæmdafréttir sem fjallar um ýmislegt sem verið er að gera, tilkynnt um fyrirhuguð verk, talað um hannanir og svo eru útboð. Í ár, núna í október, [[Forseti hringir.]]er þetta 9. tölublað. Ég man þá tíð þegar mikið var gert í samgöngumálum og tölublöðin voru svona 25 á árinu. Tölublaðafjöldinn segir kannski allt [[Forseti hringir.]]um hversu lítið hefur verið gert undanfarin ár.
Hæstv. forseti. Mig langar til að byrja ræðu mína á því að þakka fyrir samstarfið í nefndinni og jafnframt að þakka fyrir þessa umræðu og lýsa yfir ánægju minni með að þingheimur skuli vera, a.m.k. þeir sem hafa talað hér á undan mér, sammála því að þetta mál skuli klárast fyrir kosningar. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þessi framkvæmdaáætlun nái fram að ganga til þess að Vegagerðin hafi skýrara umboð til að vinna eftir þessu plaggi restina af þessu ári og fyrir næstu tvö ár. Ég fæ skammtaðar 20 mínútur, þær eru fljótar að fara, og ég ætla að stilla ræðu minni þannig upp að ég ætla að byrja á að tala um það sem ég þekki best til, eða það kjördæmi sem ég kem úr. Ég sé svo til hvort ég þurfi að fara í aðra ræðu til að ræða almenn málefni og það sem snýr meira að öðrum kjördæmum og landinu í heild, eða hvort ég hafi tíma til að klára það. Við fegnum fjölmarga umsagnaraðila. Ég held að það sem umhverfis- og samgöngunefnd hefur verið að bæta í frá upphaflegu tillögunni sé ekki að neinu leyti óskalisti nefndarinnar. Eins og komið hefur fram í umræðunni hefur verið góð samstaða milli meiri hluta og minni hluta og landshlutasamtökin hafa hjálpað okkur gríðarlega með stefnumörkun sinni og forgangsröðun sem við erum í raun að fylgja. Við fylgjum stefnumörkun sem sátt er um innan hvers landshluta. Ég held að í fyllingu tímans ættum við að reyna að færa okkur frá þessu formi á því að afgreiða og vinna með samgönguáætlun, þetta ætti frekar að vera listi, hvað kæmi næst, þannig að ekki væri um að ræða kjördæmapot eða þingmannaslagsmál í nefnd eða þingsal heldur væri bara forgangslisti og forgangsraðað eftir umferðarmagni og umferðaröryggi. Ég ætla að byrja á að tala hér um nokkra vegi. Í mínu kjördæmi, Suðurkjördæmi, höfum við ekki farið varhluta af þeirri umferðaraukningu og þeim ferðamannastraumi sem hefur komið til landsins. Af öllum stöðum liggur það líklega þyngst á vegakerfinu í Suðurkjördæmi þar sem flestir farþegar koma um Leifsstöð og svo annaðhvort hingað á höfuðborgarsvæðið og svo inn í Suðurkjördæmi, eða megnið af þeim, og fara síðan eða jafnvel beint þangað. Þá liggur kannski beinast við að byrja á Reykjanesbraut, en umferðaraukning hefur verið alveg gríðarleg þar. Ef ég man rétt og er ekki að segja rangt frá þá hefur ekki orðið banaslys á Reykjanesbrautinni frá því að hún var tvöfölduð. Ég held að við ættum að horfa til þess á fleiri svæðum þar sem mikil umferðaraukning er. Við erum reyndar að vinna að því á þessum æðum út úr Reykjavík, á Vesturlandsvegi og Suðurlandsvegi, að þetta verði vegir sem geti borið þá umferð sem er á háannatímum, sérstaklega yfir sumartímann. Við leggjum til í samvinnu við hópinn sem kallar sig Stopp – hingað og ekki lengra, sem vinnur að endurbótum á vegakerfinu frá Reykjavík að flugstöðinni og fram hjá bæjum á Reykjanesinu, að farið verði í bráðaaðgerðir sem eru hringtorg. Ráðist verður í það strax á næsta ári, og árið eftir verður farið í endurnýjun á Hafnavegi, það eru ekkert mjög dýrar framkvæmdir, upp á 100 og 200 milljónir, sem vonandi gera það að verkum að við sjáum ekki fleiri banaslys. En síðan er líka langtímaverkefnið að tvöfalda restina af kaflanum út úr höfuðborginni og að flugstöðinni. Einnig þarf að gera gatnamót sem eru þar á leiðinni hættuminni. Ein góð framkvæmd er að klárast núna, það er breikkun á Hellisheiði frá Hellisheiðarvirkjun að Kömbunum. Það kláraðist núna 2016 og við tekur að breikka veginn milli Hveragerðis og Selfoss sem er gríðarlega hættulegur vegur, mjög fjölfarinn, mikið af afleggjurum og aðreinum, heim á sveitabæi, landbúnaðartæki, þungaflutningar - allt hefur þetta áhrif á umferðaröryggi og því alveg gríðarlega mikilvæg aðgerð að ráðast í og verður ráðist í hana á næstu árum. Vegagerðin er að byrja á henni. Í beinu framhaldi er ný Ölfusárbrú. Ölfusárbrúin eins og hún er núna er í stöðugu eftirliti. Hún er í mælingum af því að hætt er við því að hún þoli ekki þungaflutninga. Það er gríðarlega mikilvægt að við fáum nýja Ölfusárbrú austan við bæinn. Það styttir vegalengdir frá sveitunum austan við Selfoss til höfuðborgarinnar, en einnig er það mikið umferðaröryggismál að fá ekki þungaflutninga og aðra umferð, sem á ekki erindi inn í bæinn, inn í Árborg eða inn á Selfoss. Þar er hringtorg þar sem vörubifreiðar hafa oltið, reyndar ekki, eftir því sem ég veit best, eftir að hringtorgið var tvöfaldað. Ég veit ekki hve margar gangbrautir eru þarna á leiðinni, örugglega einar sex eða sjö gangbrautir, þannig að að mínu viti er augljóst að færa þjóðveginn út fyrir bæinn. Þá leggjum við einnig til að því verði flýtt að ráðast í nokkra vegi í uppsveitum Árnessýslu. Þar er einnig gríðarleg umferð, eins og við vitum, út af aðdráttaraflinu sem það svæði hefur, samanber gullni hringurinn og fleiri fallegir staðir. Við leggjum til að settir verði fjármunir í Skeiða- og Hrunamannaveg, sem er mjög mikill ferðamannavegur, en einnig í Biskupstungnaveg. Það er bara til að breikka veginn, 60 milljónir, lítill peningur, og einnig að Reykjavegi verði flýtt, að ráðist verði í hann á næsta ári og hann kláraður 2018. Ef ég færi mig talsvert austar komum við að einbreiðu brúnum sem ég tel vera eitt það hættulegasta sem við höfum í samgöngukerfinu. Þær eru enn þá 39 á hringveginum. Það sem er hættulegt við þær er að hámarkshraði er 90 km á klukkustund. Oft eru ferðamenn að koma þar sem þekkja ekki aðstæður á Íslandi, jafnvel í snjókomu, myrkri, mæta hver öðrum, aðstæður ekkert sérlega góðar. Í ofanálag eru vegirnir að og frá þessum brúm grannir og því miður hefur aðeins skort upp á vegmerkingar og merkingar fyrir brýrnar. Meiri hlutinn í umhverfis- og samgöngunefnd leggur til, í samvinnu við minni hlutann, að 500 milljónir verði lagðar aukalega á hvort ár 2017 og 2018 sérstaklega í einbreiðar brýr. Hægt er að fjarlægja um tvær til þrjár brýr fyrir 500 milljónir, eða fjórar til sex á þessum árum eftir umfangi þeirra, eftir því hvort sett verða ræsi eða hvort það þurfi stein- eða stálbrú, hvort færa þurfi veglínur með tilheyrandi framkvæmdum í kjölfarið eða hvað. Með þessari milljarðaaukningu næstu tvö ár er það von okkar í umhverfis- og samgöngunefnd að hægt verði að taka fjórar til sex einbreiðar brýr af hringveginum og Vegagerðin mun að sjálfsögðu velja þær eftir því hvar fjármunirnir nýtast best með tilliti til umferðaröryggis. Mér finnst að við eigum að leggja kapp á það að einbreiðu brúnum verði útrýmt. Mín uppáhaldsframkvæmd í þeirri áætlun er um Hornafjarðarfljót þar sem vegurinn mun styttast talsvert. Þar verður gerð almennileg tveggja akreina brú og hún leysir af hólmi þrjár einbreiðar brýr. Ég man ekki nákvæmlega á hvaða ári hún er áætluð, en ég held að það sé 2017 eða 2018. Ég er líka gríðarlega ánægður með þá athygli sem hafnir landsins hafa verið að fá. Ef ég nota enska orðaslettu, með leyfi forseta, þá eru hafnir mjög ó-sexý. Þær sjást ekki mikið, þetta eru dýr mannvirki en gríðarlega mikilvæg. Þær eru mikilvægar fyrir inn- og útflutning, þær eru mikilvægar fyrir næststærstu atvinnugreinina okkar. Við höfum reynt að leggja áherslu á það og þessi samgönguáætlun ber þess aðeins merki. Í mínu kjördæmi og reyndar á fleiri stöðum er stálþil orðið gamalt, yfir 40 ára, farið að verða götótt og orðið hættulegt. Ég held að tími sé kominn á það að við gerum meiri skurk í því að viðhalda og byggja upp hafnir landsins. Að öðrum höfnum ólöstuðum held ég að eitt arðbærasta samgöngumannvirki sem við getum ráðist í sé höfnin í Þorlákshöfn. Fyrir mjög litla peninga er hægt að stækka hana gríðarlega mikið, taka á móti skipum sem eru allt að 180 metrar að lengd, sem opnar gríðarleg tækifæri fyrir Suðurland og suðvesturhornið í út- og innflutningi. Í kringum Þorlákshöfn er mjög gott mikið landsvæði og fundið hefur verið út að þetta getur stytt tímann á markað með skipaflutningum um allt að 18 tíma. Í því liggja bein verðmæti. Af því að ég er kominn í hafnirnar og Þorlákshöfn kemst ég ekki hjá því að fjalla aðeins um breytingartillögu sem Vilhjálmur Árnason er skrifaður fyrir, en kemur að mínu viti frá ríkisstjórn, frá meiri hlutanum, en hún snýst um að ráðast í útboð og smíði á nýrri Vestmannaeyjaferju. Ég skal viðurkenna það hér að ég hef verið tregur til í þessu máli, en það hefur verið af áhuga á málinu og til að bæta það, af því að þegar við erum að ráðast í framkvæmd upp á 3,6 milljarða fáum við ekkert margar tilraunir. Ég held því að það sé gríðarlega jákvætt skref að verið sé að bjóða út Vestmannaeyjaferju. Innan fárra ára verður vonandi tekin í gagnið ferja sem getur þjónað Vestmannaeyingum betur, því að eins og þeir hafa sjálfir sagt og ég tek undir þá er hún þeirra þjóðvegur, þjóðvegurinn til Vestmannaeyja. Mig langar á þeim stutta tíma sem ég á eftir að fjalla um tvennt í viðbót og í leiðinni að mæla fyrir breytingartillögu við samgönguáætlun á þskj. 1680. Hún hljóðar upp á að settir verði fjármunir í rannsóknir við Grynnslin við Hornafjörð, 20 milljónir hvort ár 2017 og 2018. Það er gríðarlega mikilvægt að halda þessu áfram. Þó að rannsóknir hafi staðið í yfir 20 ár þá er mikilvægt að vita hvernig ströndin og sjórinn hagar sér. Í framhaldi þarf að ráðast í framkvæmdir. Það er bara eitt sem bíður Hornafjarðar, 2.000 manna samfélags, ef Grynnslin lokast eins og útlit var fyrir síðasta vetur eða þarsíðasta vetur þar sem stærri skip voru hætt að geta siglt inn og út úr höfninni; Hornafjörður yrði brothætt byggð. Ég held því að það sé gríðarlega mikilvægt að halda þessum fjármunum inni, klára þessar rannsóknir þannig að þær hafi samfellu, þær týnist ekki úr í tímaröð. Einhvers staðar verðum við síðan að setja punktinn og fara að gera tilraunir með framkvæmdir. Að lokum langar mig til að koma inn á eitt atriði í langtímaáætluninni. Ég hef ekki náð að gaumgæfa hana alla. Þá vil ég sérstaklega nefna jarðgöng í gegnum Reynisfjall. Ég held að miðað við þann texta sem er í langtímaáætluninni, 12 ára áætluninni, af því að langtímaáætlun verður ekki samþykkt hér fyrir kosningar, þurfi að flytja málið aftur þegar nýr meiri hluti og ný umhverfis- og samgöngunefnd tekur við, á meðan fer þetta mál aftur upp í innanríkisráðuneyti. Ég beini þeim skilaboðum til þess ráðherra sem mun stýra innanríkisráðuneytinu þá, eða til þess fólks sem er að vinna að samgönguáætlun, ef það er að hlýða á mig hér, að orðalag verði lagað þar sem talað er um jarðgöng undir Reynisfjall. Nú er talað um jarðgöng við Gatnabrún við Reynisfjall. Gatnabrún er annar staður en þar sem veglínan mun koma til með að liggja. Veglínan hefur verið samþykkt í aðalskipulagi og hefur farið í gegnum tvennar kosningar í Mýrdalnum, þannig að ég harma það hversu illa þetta er orðað í áætluninni. Ég held að lag sé að bæta úr því áður en þingið fær málið til efnislegrar umfjöllunar. Ég mundi einnig vilja bæta því við að þó að þessi jarðgöng séu á þriðja tímabili, rannsóknarfé sé á þriðja tímabili, sé ekkert í vegi fyrir því að hefja rannsóknir strax því að þessi göng eru stutt og sérlega vel fallin í einkaframkvæmd, við þurfum meiri innspýtingu fjármuna inn í samgöngukerfið okkar. Ef tækifæri er til þess að knýja einkaframtakið til að bæta samgöngur, auka umferðaröryggi - þeim sem búa í Vík, öllum sem ég hef talað við, finnst það vera mikið öryggismál. Þar kemur annar mest ekni fjallvegur landsins, sá eini sem meira er ekið um er Hellisheiðin, og láglendisvegur út fyrir bæinn og þetta er gríðarlega mikið öryggismál. Ég vil mælast til þess að rannsóknarfé verði sett á fyrsta eða annað tímabil og síðan verði það metið hversu framarlega í röðinni á jarðgangaáætlun þessi framkvæmd eigi að vera, eða hvort fara eigi út í hana með aðstoð einkaaðila. Síðustu 30 sekúndurnar nota ég til þess að lýsa yfir ánægju minni með að við bættum 150 milljónum við í sjóvarnir í Vík, tvöfölduðum það. Síðasta vetur varð ströndin þar illa leikin af veðri og úthafinu. Virðulegi forseti. Ég held ég þurfi að setja mig aftur á mælendaskrá þar sem ég er bara búinn að fara yfir eitt kjördæmi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég tek undir flest af því sem hann segir. Þegar maður les nefndarálit meiri hlutans og minni hlutans sér maður að það er nú samhljómur. Það er verið að kalla eftir meira fé í vegakerfið og menn eru sammála um að þörf sé á mikilli innviðauppbyggingu, sérstaklega í ljósi stóraukins fjölda ferðamanna til landsins. Hv. þingmaður kom aðeins inn á það og talaði m.a. um einbreiðu brýrnar og að þar hafi orðið slys á ferðamönnum. Ég velti fyrir mér merkingum á vegum og að fjallað sé um það í nefndarálitinu. Við vitum að það er mikill kostnaður við að bæta vegakerfið þannig að það verði eins öruggt og mögulegt er, en merkingar geta örugglega gert mjög mikið. Mér finnst stundum þegar ég er að keyra á svæðum þar sem ég þekki ekki vel til og er t.d. á T-gatnamótum - ég lenti einu sinni næstum því að keyra út af á svæði þar sem ég þekkti ekki vel til þótt það hafi verið merkt og ég telji mig þokkalega vakandi við stýrið. Það er ekki lagt til, held ég, neitt sérstakt fjármagn í að auka merkingar en samt lögð áhersla á það. Ég vil vita hvort hv. þingmaður sé sammála mér í því að við ættum að leggja áherslu á að þetta væri eitthvað sem við gætum gert strax. Mér finnst oft merkingar þannig að stafirnir eru litlir, mér finnst ég vera komin allt of nálægt beygjunni. Ég var í Slóveníu í sumar og þar voru merkingarnar risastórar og flottar. Þar er spurning hvort samgöngunefnd hefði átt að skella sér þangað til að skoða hvernig á að merkja.
Hæstv. forseti. Ég þakka kærlega fyrir þetta andsvar og þessar ábendingar. Mér finnst það mjög áhugavert sem þingmaðurinn er að segja að við þurfum jafnvel sérstakan lið í vegmerkingar, kannski ekki. Við erum að setja aukapeninga í viðhald. Á þetta hugsanlega að fara af viðhaldi eða jafnvel af einhverjum öryggispotti sem Vegagerðin er með? Hv. þingmaður nefnir einbreiðar brýr og merkingar og það hefur verið sérstakt áhugamál hjá mér. Ég hef sent Vegagerðinni bréf og hvatningu þess efnis að merkja sérstaklega einbreiðu brýrnar betur. Þar var ég aðallega með eina lausn í huga. Ef þingmenn hafa keyrt niður Kambana þá sjá þeir tilmælaskilti. Þau eru blá og með stórum stöfum og ætlast er til þess að þú keyrir á ákveðnum hraða þó að ekki sé bannað að keyra hraðar. Þetta skilst á öllum tungumálum, stendur 60, 50 eða 40 eða hvaða tala sem er. Ég mundi vilja sjá, á þeim einbreiðu brúm sem enn eru á þjóðveginum, að sett verði tvö eða þrjú skilti beggja megin við hverja einbreiða brú, 70, 50, 30. Þetta segir að það er hætta á leiðinni, æskilegt að þú hægir á þér og ef þú missir af einu skilti þá nærðu a.m.k. því næsta. Mér finnst þetta skynsamlegt. Að sjálfsögðu kostar þetta eitthvað og ekki er verið að ráðast að rót vandans sem er einbreiða brúin. En þegar maður er með lítið af peningum milli handanna þá getur þetta verið betra en að tapa mannslífi eða að missa fólk í alvarleg slys.
Virðulegi forseti. Ég veit að Vegagerðin er meðvituð um merkingarmál og í nefndarálitinu segir að sérfræðingar í umferðaröryggismálum hafi komið á fund nefndarinnar og menn séu að vinna í því að breyta skiltum þannig að erlendir ferðamenn skilji þau. Af því ég var að tala um Slóveníu áðan þá er það svæði sem ég var að keyra á í kringum höfuðborgina. Ég er viss um að í því stóra landi eru merkingarnar kannski ekki alls staðar jafn góðar og ég upplifði þarna. Auðvitað gerum við kröfur hér á Íslandi, við viljum vegina eins góða og mögulega er hægt. En stundum verðum við að hafa í huga að þrátt fyrir allt, þrátt fyrir fámennið í þessu stóra landi, er í raun ótrúlegt hve gott vegakerfi við höfum byggt upp. Við þurfum bara að gera betur. Við vitum það. Þá veltir maður fyrir sér, í ljósi þess að 30% aukning ferðamanna er á milli ára. Þeir fara örugglega langflestir og nýta þjóðvegina, og einna mest í Suðurkjördæmi. Ef þeir fara ekki á bílaleigubílum á eigin vegum þá fara þeir í rútuferðir og annað, þannig að álagið er gríðarlegt. Þá veltir maður fyrir sér: Við þurfum að byggja upp þessa innviði en hvernig eigum við að fjármagna það? Hvar eigum við að fá peningana í þetta? Við í Bjartri framtíð höfum ítrekað bent á að við hefðum viljað nota peningana sem fóru í skuldaniðurfellinguna í annað. Ég veit að ég og hv. þingmaður erum ekki sammála þar, en einhvern veginn þurfum við að fá þessa peninga. Eigum við þá að hækka olíugjaldið eða bensíngjaldið eða eigum við að horfa til innheimtu þannig að ef maður keyrir á ákveðnum vegum þá borgi maður fyrir það? Bent hefur verið á það í þessum ræðustól að eldsneytisgjaldið hafi ekki hækkað samhliða verðlagsþróun. Það kemur fram í nefndarálitinu að þar höfum við orðið af tekjum. Það er þetta sem ég er að velta fyrir mér. Ég spyr hvort [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður hafi einhverjar skoðanir á því. Hvernig fjármögnum við þá uppbyggingu sem við þurfum að fara í?
Hæstv. forseti. Það er meðal annars þetta sem mig langar að koma inn á í seinni ræðu minni. Ég ætla samt að tæpa aðeins á því á þeim tveimur mínútum sem ég hef hérna. Fyrst aðeins varðandi umferðarslys: Banaslys og alvarleg umferðarslys eru í kringum 160 til 170 á ári og ef það gerðist í öðrum greinum eða annars staðar í þjóðfélaginu yrði það kallað hamfaraástand. Í sjómennskunni hefur verið notuð svokölluð núllsýn, þ.e. að við viljum ekki að neinn deyi. Enginn. Unnið hefur verið markvisst að því með öryggisaðgerðum, námskeiðum, fræðslu, öryggisbúnaði og reglum. Ég held að við ættum að vinna að því að tak upp núllsýn í umferðinni líka. Við ættum að byggja samgöngumannvirkin þannig upp. Við þyrftum að hafa bílana þannig, fræðsluna, reglurnar. En þetta gerist ekki á einni nóttu og það ætti að vera langtímaverkefni að komast í núllsýn. Það er alla vega mín skoðun. Nú hef ég 30 sekúndur eftir í fjármögnunina. Ég skoðaði það aðeins fyrr á þessu ári. Ef ég skildi það rétt þá eru mörkuðu tekjurnar bara hluti af þeim gjöldum sem eru innheimt á bifreiðarnar eða skattur sem er lagður á umferðina. Ég taldi upp nokkur meðan þingmaðurinn beindi til mín orðunum, það er olíugjald, bensíngjald, þungaskattur með virðisaukaskatti og bifreiðagjöld. Ef ég man rétt, þetta er sagt með fyrirvara, þá eru það kringum 60 milljarðar. Það er þrisvar sinnum hærra en við erum að setja í áætlun á ári. Hugsanlegt er að við getum skilað [[Forseti hringir.]]meira af þeim sköttum sem við rukkum umferðina um í vegakerfið, en við notum þá ekki annars staðar á meðan.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Haraldi Einarssyni fyrir ræðuna. Það er gaman að hlusta á menn halda ræðu þegar þeir tala greinilega af þekkingu. Mér fannst koma mjög skýrt í ljós í máli hv. þingmanns að hann þekkir kjördæmi sitt ansi vel og það er auðvitað gott. Þess vegna var bæði fróðlegt og skemmtilegt að hlusta á ræðu um samgöngu- og vegamál í kjördæmi hans. Við getum svo deilt um það einhvers staðar annars staðar hversu kynþokkafullar hafnir eru, en ég held að við tökum þá umræðu kannski ekki hér og nú. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Hann boðaði í upphafi ræðu sinnar að tíminn væri takmarkaður og því ætlaði hann að byrja á því að einbeita sér að sínu kjördæmi og boðaði það jafnframt undir lok ræðunnar að hann yrði þá að koma aftur í seinni ræðu til að tala um restina af landinu. Mig langaði að heyra hvaða sýn hv. þingmaður hefur á þetta, þ.e. þessi pólitísku og kjördæmatengdu sjónarhorn, og hvernig við sem þingmenn getum látið þetta kallast á og vera í einhverju jafnvægi. Ég er í það minnsta þeirrar skoðunar að það sé ekki gott að við förum héðan frá Alþingi í eitthvert kapphlaup um að lofa sem mestu á tilteknum svæðum án þess að hafa neina heildarmynd undir. Mig langar að biðja hv. þingmann um að lýsa því hvernig hann sér þetta.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Hún er ekki einföld og því verður svarið ekki heldur einfalt. Það sem er mikilvægast í samgöngumálum og mikilvægast þegar við vinnum með samgönguáætlun er að við erum með ákveðna fjármuni sem við ætlum að setja í málaflokkinn og það verður alltaf pólitískt hve mikið við setjum í hann. Það verður alltaf hægt að bæta við og við erum aldrei búin að fulltryggja umferðaröryggi. Peningarnir eiga að fara í að bæta umferðaröryggi og fyrirbyggja slys, það er mín sýn. Oft getur það markmið tapast ef við erum með stóran þrýstihóp sem kallar, sendir okkur skeyti eða hringir í okkur heima í kjördæmi, eða í aðra sem við þekkjum. Þá getur það gerst að sýnin á umferðaröryggið tapast. En umferðaröryggi er heldur ekki einfalt. Það fer eftir því hvernig samgöngukerfinu er háttað, það fer eftir magni umferðar, það fer eftir svo mörgu. Þetta er í því í sjálfu sér tiltölulega flókið. Það er mjög erfitt fyrir eina nefnd að segja hvað sé betra en annað. EuroRAP hefur verið að mæla vegi eftir ákveðnum stöðlum og gefa þeim einkunn og því held ég að það sé alveg til skoðunar að við ættum að skipta um kerfi þegar við erum að forgangsraða því í hvað við ráðumst fyrst og næst og hvað síðar, eftir þannig mælikvörðum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég átta mig alveg á því að þetta er stór og viðamikil spurning sem erfitt er að svara á tveimur mínútum, en ég held að þetta sé mikilvægt mál sem við þurfum að hafa í huga. Við hljótum þá líka að þurfa að líta til þeirra sem gleggst þekkja málið á landsvísu. Þar er nærtækt að benda á fulltrúa Vegagerðarinnar. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann út í það sem hann sagði í ræðu sinni um við þurfum að fá meiri innspýtingu í samgöngukerfið. Þetta var nefnt í tengslum við öryggismálin og viðhaldsmálin. Það hefur verið bent á það af fulltrúum Vegagerðarinnar að enn meiri peninga þurfi í samgönguáætlun til þess eins að halda í horfinu í vegakerfinu. Það er, má segja, eitt risastórt öryggismál. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hann treysti sér til að samþykkja, greiða atkvæði sitt með þeim breytingartillögum sem minni hluti hv. umhverfis- og samgöngunefndar leggur til. Þar er jú lagt til að ráðstafa enn meiri peningum í þennan mikilvæga málaflokk.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessar spurningar og vangaveltur. Ég tek undir það sem hv. þingmaður segir. Varðandi viðhald vega voru 6 milljarðar í upphaflegu tillögunni, það hefur verið hækkað upp í 7 milljarða. Vegagerðin segir að það sleppi til, ef ég skildi það rétt. Þeir geta rétt svo haldið í horfinu. En ef vel á að vera og til þess að vinna á þeim vanda sem safnast hefur upp frá því í hruninu - þá voru framlög í þennan málaflokk skert eins og í aðra málaflokka - þarf að koma innspýting og fulltrúar Vegagerðarinnar telja að það séu 11 milljarðar. Ég held að vel færi á því að samþykkja aukningu upp á 1,5 milljarða, sem minni hlutinn leggur til, á næstu tveimur árum. Það færi vel á því að við mundum setja þá upphæð þarna inn. Varðandi einstakar framkvæmdir sem minni hlutinn nefndi viðurkenni ég að ég þekki þær ekki mjög vel. Þær voru ekki, að mig minnir, á umsagnarlistum. Eitthvað af því var frá Vestfjörðum og þar var skýr forgangsröðun, það voru Dýrafjarðargöng og Dynjandisheiði næst, og þeir vildu ekki gera mikið til að raska þeirri forgangsröðun. Ég skil hins vegar vel að framkvæmdir sem eru minni í sniðum, eins og við Látrabjarg og annars staðar, séu mikilvægar og verði mikilvægari eftir því sem líður á og eftir því sem ferðamönnum fjölgar. Ég hef fullan skilning á því en mér þætti vel fara á því að við samþykktum tillöguna um aukna fjármuni í viðhald vega.
Virðulegur forseti. Þetta er risastórt mál sem við ræðum hérna. Þetta er fyrsta ræðan mín en ég er búin að fara í nokkur andsvör. Ég gæti haldið margar ræður en ég ætla að byrja á þessari og sjá hvort það dugar mér. Það vekur fyrst athygli, og ber að nefna, að við séum hér vonandi að samþykkja samgönguáætlun, þá fyrstu á þessu þingi. Lögð var fram tillaga á 141. löggjafarþingi en varð ekki einu sinni rædd. Svo var hún aftur lögð fram á 143. þingi, þá hlaut hún ekki afgreiðslu, aftur á 144. löggjafarþingi og þá var hún afgreidd úr umhverfis- og samgöngunefnd en hlaut ekki endanlega afgreiðslu. Og nú erum við árið 2016 væntanlega að fara að samþykkja þessa samgönguáætlun sem er, ef ég á að lesa út úr nefndarálitum meiri hluta og minni hluta, í raun vanfjármögnuð. Allir virðast vera sammála um að við hefðum átt að setja meiri peninga í þennan mikilvæga málaflokk. Það þarf peninga í viðhald og nýframkvæmdir. Eins og ítrekað hefur verið nefnt hér erum við með 39 einbreiðar brýr á þjóðvegi 1. Ef upplýsingar mínar eru réttar, þær eru líklega upp úr einhverju nefndaráliti, eru 683 einbreiðar brýr á öllu landinu. Auðvitað er engin ástæða til að fara í framkvæmdir við sumar þeirra, þær geta verið á fáförnum vegum, en það að við séum með 39 einbreiðar brýr á þjóðvegi 1 er allt of mikið og það skiptist þannig niður að þær eru bara í Suðurkjördæmi og Norðausturkjördæmi. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir lagði á þessu þingi fram fyrirspurn um einbreiðar brýr, spurði út í kostnað við að útrýma einbreiðum brúm á þjóðvegi 1 og fékk það svar frá innanríkisráðuneytinu að það kostaði 13 milljarða. Í stóra samhenginu þegar við horfum á þær fjárhæðir sem fara í samgöngumál er það ekki stór upphæð. Nú á vissulega að halda áfram með verkefnið, alltaf er eitthvað verið að bæta og laga, taka einbreiðar brýr og breyta þeim en það gerist mjög hægt. Eins og við ræddum áðan hafa orðið alvarleg slys á ferðamönnum sem hugsanlega þekkja ekki fyrirbærið einbreið brú og skilja ekki merkingarnar. Þá skiptir máli að á meðan við erum ekki búin að lagfæra þetta séu merkingarnar alveg skýrar og það getur ekki verið kostnaður sem við setjum fyrir okkur. Ég veit að Vegagerðin hefur skilning á þessu en þeir peningar þurfa þó að vera til svo hægt sé að búa til þannig skilti. Okkur verður tíðrætt um fjölda ferðamanna og það álag sem er á þjóðvegum landsins vegna þeirra. Við erum að byggja upp samgöngukerfi fyrir íbúa landsins fyrst og fremst. Þjónustan hefur verið að færast yfir í þéttbýlisstaðina og það kallar á greiðar samgöngur. Ef ég tek dæmi úr mínu kjördæmi fæða væntanlega flestar konur núna á Sjúkrahúsinu á Akureyri sem þýðir að þær þurfa að komast til Akureyrar hvernig sem viðrar, að vestan og austan. Krafan um greiðar samgöngur er mjög rík og mjög eðlileg og þess vegna hafa allir skoðanir á þessum málum og væntanlega líka þá skoðun að við eigum að setja meiri pening í kerfið. Hvaðan eiga þá peningarnir að koma? Við í Bjartri framtíð höfum ítrekað bent á að við sjáum eftir þeim peningum sem fóru í skuldaniðurfellinguna. Ég geri mér grein fyrir því að deildar meiningar eru um hvort þeir peningar hafi nýst vel. En þegar við komum út úr hruninu og þurftum að skera niður á sem flestum sviðum, náðum ekki að byggja upp eins og hefði þurft, safnaðist upp þörf á viðhaldi og uppbyggingu og það kostar. Ef við látum viðhaldið sitja á hakanum verður það dýrara þegar við ætlum að ráðast í framkvæmdirnar, gera við eða byggja upp. Hv. þm. Haraldur Einarsson nefndi áðan, sem mér fannst áhugavert, að hann teldi að við værum að innheimta 60 milljarða í alls konar gjöld sem tengjast umferð, bifreiðaskatt, eldsneytisgjöld og hvað þetta heitir allt. Hluti þeirra fer aftur í samgöngumálin en restin væntanlega í önnur málefni. Ef við ætlum að taka meira af þessari köku í samgöngumálin þurfum við að ákveða hvað á undan að láta. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ræddi það í ræðustól að mörkuðu tekjurnar hefðu ekki hækkað í samræmi við hækkun vísitölu og að þar hefðum við orðið af töluverðum upphæðum. Það er líka tilgreint, sá ég einhvers staðar í nefndaráliti meiri hlutans, að þarna hefðum við orðið af tekjum. Ég held að ég muni rétt að í nefndaráliti meiri hlutans var vikið að því að það bæri að skoða að hækka þessi gjöld. Þá er ekkert annað í boði en að gera það. Ef menn ætla að fá meiri pening í málaflokkinn verður að sjálfsögðu að innheimta þau gjöld einhvers staðar. Ég veit ekki alveg eftir hverju er beðið þar. Mér finnst mjög mikilvægt að ræða umferðaröryggismálin. Við vitum að erlendu ferðamennirnir eru oft og tíðum ekki vanir að keyra á malarvegum eða mjög mjóum malbikuðum vegum með malarkanti og eru vanir því að hámarkshraði sé mun hærri en hér. Þegar ég vann sem leiðsögumaður keyrði ég stundum með Ítölum sem fóru mjög greitt. Það á líka við um okkur Íslendinga. Ég keyrði frá Siglufirði um helgina og inni í Héðinsfjarðargöngunum fóru tveir bílar fram úr okkur. Við vorum á löglegum hraða og bílar fóru fram úr inni í jarðgöngum. Ég held að þetta hafi ekki verið útlendingar, ekki hægt að kenna þeim um, og ég hef áhyggjur af því að löggæsla á vegum úti sé bara ekki nógu sýnileg. Við sem keyrum oft á milli Akureyrar og Reykjavíkur pössum okkur sérstaklega í kringum Blönduós, í Húnavatnssýslunum. Þar hefur umferðareftirlitið verið mjög mikið, þar er eini staðurinn sem ég hef nokkurn tímann verið tekin fyrir að keyra of hratt og það skiptir máli, það hefur áhrif. Ég er líka að velta fyrir mér hve rög við erum við að taka á því þegar fólk talar í farsímann í bílum. Við getum öll litið í eigin barm hvað það varðar. Það er alveg út í hött að við skulum ekki taka það alvarlega. Ég veit að í Danmörku eru sektirnar mjög háar. Fólk svarar ekki í símann inni í bíl vegna þess að það vill ekki eiga á hættu að fá háa sekt. Við verðum að horfa til þessa. Það skiptir vissulega miklu máli að við byggjum upp eins örugga vegi og hægt er. Það skiptir máli að klára tvöföldun Reykjanesbrautar eins og bent var á og vinna í því af meira kappi að aðskilja akreinar, að byggja vegina upp samkvæmt þeim stöðlum sem við þekkjum og eru vísbending um það hvernig vegir geta verið eins öruggir og mögulegt er. Það þarf auðvitað merkingar og við verðum að losa okkur við einbreiðu brýrnar en ég held líka að löggæsla, fræðsla og forvarnir skipti mjög miklu máli. Annað sem gefst ekki tími til að ræða hér en er mjög spennandi og kannski líka ógnvekjandi eru sjálfkeyrandi bílar sem við eigum örugglega eftir að sjá í framtíðinni og hvaða áhrif þeir hafa. Ég held að slysin verði því miður oft vegna þess að við gleymum okkur eða keyrum of hratt miðað við aðstæður og það er sjálfsagt að reyna að koma í veg fyrir það með öllum ráðum. Ég velti því t.d. fyrir mér af hverju við sættum okkur við að sauðfé gangi laust við þjóðveg 1. Allir hafa örugglega upplifað það að hafa næstum orðið fyrir slysi eða orðið vitni að slysi þar sem keyrt er á sauðfé. Við sem ölumst hér upp vitum að við eigum ekki að stoppa heldur keyrir maður áfram en ferðamennirnir vita það ekki og ég man eftir banaslysi þar sem frönsk kona dó vegna þess að það var verið að reyna að keyra fram hjá sauðfé. Það þarf að girða, það kostar sitt, en er það ekki bara sá kostnaður sem við förum í til að koma í veg fyrir jafnvel banaslys? Á sumum sviðum finnst mér við stundum vera að bjóða hættunni heim. Minnst er á það í nefndaráliti meiri hlutans að misræmi sé á milli fjármálaáætlunar og samgönguáætlunar. Við ræddum þetta í fjárlaganefnd þegar við vorum með fjármálaáætlunina til umfjöllunar. Nú man ég ekki hvort þetta voru 3 eða 5 milljarðar. Jú, þarna vantaði 3 milljarða inn í. Eins og segir hér er það ekki há upphæð sem hlutfall af samgönguáætlun en 3 milljarðar eru samt 3 milljarðar og einhvern veginn þarf að finna út úr því hvorum megin þetta liggur. Í fjármálaáætluninni var örugglega gert ráð fyrir að framlögin til samgöngumála væru lægri en þau eru í raun og veru. Þetta verður væntanlega lagað þegar fjármálaáætlun verður uppfærð. Lagt er til að 75 millj. kr. viðbótarframlag verði sett í almenningssamgöngukerfið til að mæta uppsöfnuðum halla. Það hafa verið mikil vandamál, kannski sér nú fyrir endann á þeim, en þær almenningssamgöngur sem komið var upp úti á landi eru gríðarlega mikilvægar. Það gekk mjög brösuglega og á svæði Eyþings var reksturinn ekki góður, lítið fékkst úr þróunarsjóði og eitt og annað var að. Menn höfðu gert ráð fyrir að fá olíugjaldið endurgreitt og ekki varð af því. Verkefnið er þó mikilvægt og ég er mjög ánægð með að það hafi ekki dottið upp fyrir eins og manni fannst næstum því stefna í og að fjármagn sé þá sett í að reyna að rétta þetta af og koma skikki á málið. Þetta skiptir miklu máli. Minni hlutinn er með breytingartillögur sem ganga aðeins lengra. Meiri hlutinn er vissulega líka með breytingartillögur þar sem lagt er til að setja meira fé í hin og þessi verkefni og ég held að það færi mjög vel á því að tekið væri tillit til breytingartillagna minni hlutans og samgönguáætlun samþykkt með breytingartillögum bæði minni og meiri hluta. Það má lesa út úr áliti meiri hlutans að of naumt er skammtað, það segir hér. Ef borð er fyrir báru í ríkisfjármálunum þurfum við að leggja meira fé í þennan málaflokk ef ekki á illa að fara. Af því að þetta er samgönguáætlun tölum við mikið um vegamálin en undir eru líka hafnarframkvæmdir og samgöngur í lofti. Við höfum aðeins rætt innanlandsflugið sem er gríðarlega mikilvægt fyrir landsbyggðina og hefur ekki verið alveg á hreinu hvert hlutverk Isavia er gagnvart innanlandsvöllunum. Sumum finnst að mikið fari í uppbyggingu í Keflavík, en hún er væntanlega nauðsynleg, á meðan margir aðrir flugvellir liggja jafnvel undir skemmdum, eins og maður upplifir t.d. á Norðfirði. Það er eiginlega ekki hægt að tala um samgöngumál án þess að tala um Reykjavíkurflugvöll. Nú finnst manni eins og farið sé að tala um það af aðeins meiri alvöru að skoða hvort það sé góð hugmynd að setja nýjan innanlandsflugvöll í Hvassahraun. Ég varð fyrir vonbrigðum eftir að hin svokallaða Rögnuskýrsla kom út, ég hélt að sú skýrsla mundi leiða til umræðu, að við mundum taka málið áfram. Vissulega var Reykjavíkurflugvöllur ekki einn af kostunum í þeirri skýrslu heldur voru aðrir kostir skoðaðir. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við tökum umræðu um Reykjavíkurflugvöll áfram og fáum botn í það hvort flugvöllurinn eigi að vera áfram í Vatnsmýrinni. Ef hann á ekki að vera þar, hvað á þá að gera? Hvernig er hægt að tryggja innanlandsflugið, örugga samgönguleið á höfuðborgarsvæðið fyrir fólk utan af landi? Hvernig verður það best gert? Hvað þýðir það ef innanlandsflugið fer til Keflavíkur? Við spólum í hjólfari hérna og mér finnst við þurfa að fara að slá einhverja kosti út af borðinu og skoða hvaða kostir eru raunhæfir. Hvassahraun gæti alveg verið raunhæfur kostur, ég ætla ekki að slá það út af borðinu. Persónulega held ég að ef innanlandsflugið færi til Keflavíkur mundi næstum því borga sig fyrir Akureyringa að keyra. Þá eru forsendur innanlandsflugsins að einhverju leyti brostnar. Ég skal ekki segja hvort það mundi bæta upp að fleiri ferðamenn færu þá um völlinn. Það er ekki fjallað um þessa þætti í nefndarálitum um tillögu um samgönguáætlun en mér finnst brýnt að við tökum þessa umræðu alvarlega í meira mæli en við höfum gert hingað til. Ég hefði viljað sjá miklu meiri umfjöllun um Rögnuskýrsluna. Ég vona að við skoðum hvort eitthvert vit sé í hugmyndinni um Hvassahraun. Það má vel vera. Persónulega mundi ég vilja fá flugvöllinn á Bessastaðanes, þegar ég flýg yfir horfi ég á landsvæði rétt við borgina. Ég veit að þarna er gæs, það er spurning hvort við gætum fundið henni annan stað. Ég veit ekki hvort forsetinn er svo mikið á Bessastöðum að aðflugið trufli hann. Þetta er mín persónulega skoðun þegar ég met stöðuna uppi í háloftunum og horfi yfir svæðið, kannski ekki mjög vísindalegt. Ég læt þessu lokið að sinni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir ræðuna. Hún koma víða við í yfirferð sinni enda um risastórt mál að ræða, sem samgönguáætlun til nokkurra ára er. Margt þarf að hafa undir þar og hafa athyglina á. Mér fannst það mikilvægur fókuspunktur í ræðu hennar sem snýr að öryggismálunum. Ég held að seint verði hægt að segja að of mikil áhersla sé lögð á þau. Ég held einmitt að þetta þurfi annars vegar að skoðast í því ljósi hvernig við þróum vegakerfið okkar áfram, förum í nýframkvæmdir og bætum öryggið þannig, og hins vegar það sem við gerum með því að sinna viðhaldi. Ég er hjartanlega sammála því sem hv. þingmaður sagði um að það kosti að láta viðhaldið sitja á hakanum. Ég held að við hv. þingmaður séum hjartanlega sammála um að þar þurfi að setja meiri peninga inn. Við þurfum því ekki beinlínis að ræða þá hlið en mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann aðeins nánar út í mörkuðu tekjurnar. Ég skil það sem svo að hún telji að þær eigi að fylgja verðlagi. En mig langar einnig að spyrja hv. þingmann hvort ekki sé jafnframt nauðsynlegt að þær verði látnar renna óskiptar til samgöngumála eða vegamála.
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Ég tel að það þurfi að hækka markaðar tekjur. Við hefðum þurft að gera það fyrr. Við höfum haft tækifæri til þess vegna þess að eldsneytisverð hefur verið lágt, heimsmarkaðsverð hefur verið mjög lágt og þar af leiðandi hefðum við haft borð fyrir báru og það hefði ekki verið íþyngjandi aðgerð að hækka eldsneytisgjaldið. Ef við ákvæðum hins vegar eins og staðan er í dag, með þeim mörkuðu tekjum sem við höfum í dag, að setja meira af þeim í samgöngumálin færi minna í eitthvað annað. Ekki gæti ég talað fyrir því að skera niður í heilbrigðiskerfinu eða í framhaldsskólunum eða hvað við erum að tala um. Ég sé kannski ekki neina leið aðra en að hækka álögurnar til þess að fá meiri peninga í kerfið. Eins og ég sagði í ræðu minni þá fóru vissulega 80 milljarðar í skuldaniðurfellingu sem ég hefði viljað sjá nýtta í aðra hluti og þá ekki síst í alla þá innviðauppbyggingu sem við stöndum frammi fyrir og ekki bara í vegakerfinu. Varðandi merkingar þá er ég mikil áhugamanneskja um það mál. Mér finnst það áhugavert og spennandi og hef skoðað merkingar þegar ég er úti í löndum. Við áttum samtal um það hér, ég og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir, að við viljum stundum verða heimóttarleg hér á landi af því að við þekkjum svæðið, erum staðkunnug, og veltum því kannski ekki svo mikið fyrir okkur hvernig merkingarnar fúnkera fyrir þá sem eru utanaðkomandi. Ég villist gjarnan í Reykjavík vegna þess að ég veit ekki að beygjan inn í þetta hverfi leiðir mig líka inn í annað hverfi eða að ég er of sein að koma mér yfir á réttu akreinina. Þetta skiptir allt máli. Svo eru það að sjálfsögðu merkingar sem snúa að öryggismálum, eins og merkingar við einbreiðar brýr. [[Forseti hringir.]]Það er allt í lagi að ég taki aukahring um Reykjavík, ég er ekkert að kvarta yfir því, en hvað varðar einbreiðu brýrnar getum við ekki látið deigan síga.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er athyglisvert sem hv. þingmaður bendir á að eldsneytisverðið hefur verið lágt og þess vegna hefði verið gráupplagt að hækka mörkuðu tekjurnar og fá þannig meiri peninga inn í kerfið. Ég verð að viðurkenna að fyrir mitt leyti finnst mér alveg grátlegt að þeir flokkar sem hafa farið með stjórnartaumana á Alþingi hafi látið sér þetta tækifæri úr greipum ganga og að við sitjum uppi með vegakerfi sem er illa haldið. Það hefur ekki einu sinni verið hægt að sinna viðhaldi á vegum heldur er ástandið þannig að vegirnir eru að versna og þess vegna þarf að grípa inn í og setja aukið fjármagn í þá. Auðvitað þarf að afla þess. Ég held að það verði ekkert hjá því komist, ástandið er þannig, þetta er svo gríðarlegt hagsmunamál fyrir alla landsmenn, hvar sem þeir búa. Þetta er líka mikilvægt í atvinnulegu tilliti og á alla lund. Mig langar að nota þessar síðustu sekúndur til að spyrja hv. þingmann út í loftslagsmarkmiðin og loftslagsmálin, spyrja hana hvort hún sé sammála mér í því að það hefði þurft að leggja enn meiri áherslu á orkuskipti í samgöngum. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann, af því að hún á sæti í fjárlaganefnd, að því hvernig þeim málum er háttað almennt. Er farið að líta nógu mikið til þess við áætlanagerð og ráðstöfun fjármuna hvernig við getum tekist á við loftslagsvandann?
Virðulegi forseti. Ég og hv. þingmaður erum greinilega að hugsa á sömu nótum. Við fyrri spurningu var ég búin að skrifa hjá mér „brennsla á jarðefnaeldsneyti“. Það að hækka álögur á eldsneyti til að fá inn meiri skatt er líka aðgerð í loftslagsmálum. Það á ekki endilega að vera ódýrt að kaupa eldsneyti og við ættum að vera að gera allt sem við getum til þess að fara í orkuskipti og hætta að brenna jarðefnaeldsneyti. En það hefur aldrei mátt innheimta neinn skatt hjá þessari ríkisstjórn, hún er eitthvað viðkvæm fyrir því. Eins og hv. þingmaður sagði þá hefði verið svo gráupplagt að leggja skatt á eldsneyti á sama tíma og heimsmarkaðsverð er í lægstu í lægðum. Það er eiginlega óþolandi staða að hafa beinlínis misst af þeim tekjum. Lögð var fram þingsályktunartillaga frá hæstv. atvinnuvegaráðherra um orkuskipti í samgöngum sem mér fannst nokkuð metnaðarfull svo framarlega sem hún gengur eftir. Við höfum í raun öll tækifæri til að rafbílavæða landið að miklu leyti og nýta aðra orkugjafa en jarðefnaeldsneyti. Ég treysti því að sú ríkisstjórn sem tekur við muni halda því máli áfram, taka það alla leið. Mér finnst metnaðarleysið hafa verið heldur mikið í þeim málaflokki. Það skiptir máli fyrir þá sem eru að fara að kaupa nýjan bíl að þeir viti hvernig menn hugsa þetta fram í tímann, hvort þeir séu þá t.d. að gera góð kaup. Varðandi það hvort við í fjárlaganefnd höfum skoðað hvernig þetta kemur inn í loftslagsmálin og inn í áætlanir þá er það nú ekki svo, við erum kannski upptekin við annað þannig að ég get ekki svarað því. Ég get bara tekið undir að það að leggja aukaskatt á eldsneyti væri mjög mikilvægt og gott skref í átt að því að hætta að brenna jarðefnaeldsneyti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hennar í umræðu um samgönguáætlun, sem er heldur rýr í roðinu, satt að segja. Þess vegna er til nokkurs að vinna að reyna að afgreiða hana þó á þessu þingi þótt ekki sé annað. Hv. þingmaður gerði innanlandsflugið að umtalsefni og ég hef áhuga á þeim þætti samgangna sem landsbyggðarþingmaður vegna þess að í mínum huga er innanlandsflugið innviður í almenningssamgöngum. Vandinn er kanski sá að innanlandsflugið skortir skilgreint hlutverk. Við höfum í raun og veru aldrei fjallað faglega um það hvert eigi að vera hlutverk innanlandsflugsins, og það er heldur ekki gert í samgönguáætlun, og hvert skuli stefna með þann samgönguinnvið. Undanfarin ár höfum við staðið í talsverðu þrefi og vangaveltum um staðsetningu Reykjavíkurflugvallar og í þeirri umræðu hefur mikið verið talað um mikilvægi innanlandsflugsins fyrir landsbyggðina. En ég hef annars vegar saknað umfjöllunar um öryggisþáttinn og að menn gangi með opnum hug að umræðu um aðra möguleika en Reykjavíkurflugvöll. Þá er svo margt sem ástæða væri til að ræða í því samhengi, eins og lestarsamgöngur. Ef mönnum er alvara með að taka miðstöð innanlandsflugsins og færa hana t.d. saman við Keflavíkurflugvöll verður ekki undan því vikist að ræða hvernig samskiptin við höfuðborgina eigi að vera. Ekki er hægt að segja A í því samhengi án þess að segja B. Mig langaði aðeins að heyra sjónarmið þingmannsins varðandi þetta.
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni. Ég held við skilgreinum innanlandsflugið oft bara sem okkar lestarsamgöngur. Við notum innanlandsflugið eins og lestarsamgöngur eru notaðar í Danmörku og í öðrum löndum, þó að innanlandsflugið sé vissulega dýrara almennt en lestir. Þegar menn kvarta yfir því að hafa flugvöllinn í Vatnsmýrinni og í miðborginni, og ég get svo sem alveg skilið það, getur maður bent þeim á að í öllum miðborgum eru risastórar lestarstöðvar og teinar út frá þeim. Mönnum dettur ekki í hug að losa það land, vegna þess að hugmyndin er sú að koma fólki inn í miðborgina. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að maður hefur enga framtíðarsýn séð varðandi innanlandsflugið. Er hugmyndin sú að það verði í enn meira mæli nýtt sem samgöngukostur á milli landsbyggðar og höfuðborgar eða er stefnan sú að við förum að færa samgöngurnar yfir á betri vegi og stytta vegalengdir? Í öðru orðinu á að fara með flugvöllinn til Keflavíkur og setja upp hraðlest, en í hinu orðinu er verið að tala um að byggja spítalann hjá Vatnsmýrinni. Þá verðum við væntanlega að taka tillit til þess að sjúkraflugið þyrfti að lenda sem næst spítalanum. Ef menn ætla að færa flugvöllinn þyrfti kannski að skoða aðeins hvar hátæknisjúkrahúsið á að vera staðsett. Það er margt í þessu og mér finnst ekki eins og menn horfi á þetta heildrænt og einhverja áratugi fram í tímann. Ég get ekki séð það. Það sem ég er í raun og vera að hvetja til er að við förum að taka þetta samtal en það er svolítið eins og enginn viti hver ber ábyrgð á þessu. Auðvitað er það ríkisstjórnin hverju sinni, það er á forræði innanríkisráðherra, en mér hefur fundist hálfpartinn að fólk hjá Reykjavíkurborg hafi sínar skoðanir í þessum málum og svo er fólk á svæðum eins og okkar hv. þingmanns eitthvað að reyna að malda í móinn, en enginn veit í raun hvert stefnir. Fara flugbrautirnar bara að hverfa ein af annarri? Og hvað svo?
Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að heildarsýn skortir. Það skortir heildarsýn í því að bera samgöngukerfið saman við ýmis önnur áform sem uppi eru í okkar ágæta samfélagi, til að mynda áform um sameiningu sveitarfélaga, áform um að leggja saman atvinnu- og búsetuþróunarsvæði, áform um staðsetningu Landspítalans. Allt veltur það á samgöngum og greiðum tengingum. Við vitum líka að umferðarkerfið í Reykjavík og í nágrenni Reykjavíkur er á köflum að springa undan umferðarþunga. Mér finnst hafa verið afskaplega lítil umræða hér í samfélaginu um lestarsamgöngur sem úrræði í samgöngumálum í tengslum við innanlandsflug og í tengslum við almennar almenningssamgöngur í þéttbýlinu. Er ekki tími til kominn að við Íslendingar förum að skoða það af meiri alvöru en gert hefur verið? Það hefur oft og tíðum verið viðkvæði að allt sé svo dýrt. Veistu hvað það kostar? spyrja menn þegar ég nefni lestarsamgöngur. Ég segi: Nei, en hefur einhver skoðað það? Það er kannski orðið tímabært að við gerum það. Þetta er líka öryggismál, og ég veit að hv. þingmanni eru öryggismálin í umferðinni hugleikin, þ.e. að létta umferð af þeim umferðaræðum sem nú þegar eru að bresta undan álagi. Það er hér í höfuðborginni og það er í nágrenni höfuðborgarinnar og það er á ýmsum stórum stofnbrautum vegna aukins ferðamannaþunga. Væri það ekki þess virði að mati hv. þingmanns að gangskör yrði gerð í því að skoða af alvöru uppbyggingu lestarkerfis og þar með möguleika á að létta af umferðarþunganum hér í höfuðborginni?
Virðulegi forseti. Miðað við það sem ég hef séð í fréttum hafa alltaf verið uppi öðru hvoru hugmyndir um léttlestakerfi á höfuðborgarsvæðinu. Ég veit ekki nákvæmlega hvað verið er að tala um þar, en gott ef það var ekki í fréttum nú nýlega. Ég hef kannski ekki fylgst með samgöngumálum í höfuðborginni af mikilli athygli, en ég verð vör við þá umferðarhnúta sem hv. þingmaður nefndi. Ég held að verið sé að skoða léttlestakerfi í höfuðborginni og svo er alltaf umræða um lest milli Keflavíkur og Reykjavíkur. Það væri fyrsta forsenda þess að hægt væri að flytja innanlandsflugið til Keflavíkur ef mjög greiðar samgöngur væru til Reykjavíkur. Það er áhugaverð hugmynd að flytja þessa milljón ferðamenn, eða hvað það nú er, frá Keflavík til Reykjavíkur með lest, eins og þekkist alls staðar annars staðar. Ég væri líka mjög til í að það væri lest á milli Akureyrar og Reykjavíkur þannig að ég gæti bara setið róleg í lestinni. Það væri ótrúlegur lúxus. Eitt það versta við að búa á Akureyri og það sem veldur mér mestum ótta er ef ég veit af börnunum mínum að keyra á þjóðveginum. Það finnst mér mjög óþægileg tilfinning vegna þess að vegirnir eru ekki öruggir og það þarf ekki mikið til út af að bera til þess að slys verði, t.d. vegna hálku og annars. Ég yrði því manna fegnust ef ég gæti sest upp í lest og sett alla mína fjölskyldu í lest til að komast á milli staða. En væntanlega þarf að vera ákveðinn fjöldi á hvorum enda. Að sjálfsögðu eigum við að vera opin fyrir öllu og kanna þessa möguleika. Sérstaklega þurfum við að vega það og meta hvernig við ætlum að haga flugsamgöngum inn í framtíðina ef við ætlum ekki að hafa lestarkerfi. Eigum við kannski að fara um hugsa um niðurgreiðslur á flugi til þess að gera þær samgöngur aðgengilegri fyrir þá sem búa fjærst höfuðborginni, eins og við höfum aðeins rætt hér í þingsal?
Virðulegi forseti. Við ræðum hér fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2015–2018. Svo kúnstugt sem það nú er þá erum við hér að ræða áætlun á miðju því tímabili sem undir er. Ég ætla svo sem ekki að dvelja sérstaklega við það. Hæstv. innanríkisráðherra er komin í salinn og kann að hafa hug á að taka þátt í umræðunni. Ef svo er þætti mér áhugavert að heyra í henni varðandi lokaumbúnað málsins og afgreiðslu þess. Eins og lýðum er ljóst og alþjóð er kunnugt hefur stjórnarandstaðan verið að reyna að ná einhverjum samtölum um það hvernig við ætlum að ljúka þingstörfum. Ég held að öllum sé ljóst að samgönguáætlun hlýtur að vera eitt af því sem við klárum hér á þinginu, a.m.k. væri mikilvægt að gera það með einhverjum þeim hætti að allir gengju tiltölulega sáttir frá borði. Við höfum öll, stjórnarandstaðan, rætt um það hversu seint þessi áætlun er fram komin, hversu illa hún rímar við ríkisfjármálaáætlun og hversu lágar tölurnar eru í byrjun. Síðan hefur verið bætt töluvert í í breytingartillögum meiri hlutans og hefur minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar lagt til ákveðnar breytingar á tillögunni. Má segja að mesti þunginn sé í tveimur þáttum; annars vegar að því er varðar viðhald, þar sem við leggjum til að 1.500 millj. kr. bætist við fyrir árið 2017 og annað eins fyrir árið 2018 og þá með tilvísun í þær ráðleggingar, eða í þá leiðsögn, sem við höfum frá Vegagerðinni. Hjá henni kemur fram að til þess að halda í við ástandið þurfi 8–9 milljarða á ári, en til þess að geta farið að gera töluvert betur og þar með talið að vinna á þeim svæðum þar sem öryggi er helst ógnað, þyrfti 11 milljarða á ári. Við í minni hlutanum leggjum hér til að niðurstöðutalan á hvoru ári fyrir sig í viðhaldi verði 9,5 milljarðar, en meiri hlutinn hafði þegar lagt til 1 milljarð til viðbótar, þannig að talan hafði hækkað úr 7 milljörðum í 8 milljarða á hvoru ári fyrir sig. Hinn grundvallarþátturinn, sem er tala sem breytir töluvert miklu, eru styrkir til almenningssamgangna. Ég þarf ekki að halda neinar ræður um hversu mikilvægur sá þáttur er, sérstaklega að því er varðar jafnræði ferðamáta og aukna möguleika almennings til að leggja sitt af mörkum í því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda með því að breyta ferðamáta sínum. Það er kannski ekki síst hér á höfuðborgarsvæðinu sem sá möguleiki getur virkilega haft áhrif á losun gróðurhúsalofttegunda vegna samgangna. En auðvitað hefur sú kúvending sem varð á möguleikum til almenningssamgangna á landsbyggðinni á síðasta kjörtímabili breytt mjög miklu um lífsgæði og möguleika fólks úti um land. Mér þætti vænt um að heyra í hæstv. ráðherra um það ef hún blandar sér í umræðuna hér á einhverjum stigum, hvernig og hvort hún sæi það fyrir sér að við gætum sammælst um að þingið yrði einhuga um þessar breytingartillögur til viðbótar við þær sem koma frá meiri hlutanum. Það liggur algjörlega fyrir að það mun verða verkefni nýs þings og nýrrar ríkisstjórnar, nýs fjármálaráðherra, sem leggur væntanlega fram frumvarp til fjárlaga fljótlega eftir kosningar, að leiða þessa áætlun til lykta. Það er því mitt mat að það mundi styrkja hana verulega ef á bak við hana væri þverpólitískur stuðningur hér undir lok yfirstandandi þings og kjörtímabils. Mig langar líka að nefna önnur atriði sem ég dvaldi ekki mikið við í fyrstu ræðu minni um þennan málaflokk, en það snýst um samspil heilbrigðiskerfisins og samgöngumála. Gríðarlega mikil áhersla hefur verið lögð á stöðu heilbrigðiskerfisins nú í aðdraganda kosninga og ekki að ófyrirsynju. Gríðarlegur vandi hefur verið víða í heilbrigðiskerfinu, víða er pottur brotinn. Við höfum upplifað verkföll heilbrigðisstétta, erfiðleika við mönnun, mjög mikla erfiðleika varðandi húsnæði Landspítalans, átök um staðsetningu jafnvel í ríkisstjórninni og flókna stöðu að því er varðar fjármögnun heilbrigðisstofnana úti á landi, erfiða stöðu heilsugæslunnar hér í Reykjavík o.s.frv. Til viðbótar við þá umræðu alla hefur komið umræðan um hinn mikla kostnað sem fylgir umferðarslysum. Við horfumst auðvitað í augu við það að með fjölgun erlendra ferðamanna - og þá er ég ekki að tala um hinn eiginlega kostnað sem aldrei verður metinn í krónum og aurum, heldur er ég miklu frekar að tala um það sem mæðir á innviðum okkar vegna þess hve tíð alvarleg umferðarslys eru orðin hér sem hluti af álaginu sem innviðirnir verða fyrir vegna fjölgunar ferðamanna. Við verðum að sporna gegn þessum slysum og við eigum ekki að sætta okkur við neitt minna en að þau verði engin, að við losnum við þau úr okkur umferðarmenningu, ef svo má að orði komast. Samkvæmt nýjustu útreikningum um kostnað vegna umferðarslysa eru tölurnar vegna banaslysa eða hvers alvarlegs slyss sem felur í sér örkuml fleiri hundruð milljónir króna. Á síðasta ári, á árinu 2015, létust 16 í banaslysum á Íslandi. Þar af voru fimm erlendir ferðamenn, sem gerir nánast 16% af þeim sem létust í umferðinni. Við höfum séð í umræðunni að gríðarlega mikið mæðir á tilteknum svæðum í þessum efnum og þá kannski sérstaklega hér á suðvesturhorninu, eða á þeim svæðum sem eru undir mestu álagi vegna ferðamanna. Það eru Þingvellir, gullni hringurinn o.s.frv. þar sem innviðirnir og umferðarmannvirkin bera varla það álag sem þar er. Að auki erum við að tala um mjög mikil og sterk viðbrögð og áköll frá þeim aðilum sem eiga að annast öryggi, sjúkraflutninga, löggæslu og heilsugæslu o.s.frv. á þessu svæði. Þetta spilar allt saman og það er því miður þannig að á síðasta ári var ekki ein einasta króna sett í umferðaröryggisáætlun. Ég held að það hljóti að teljast ámælisvert í þessu samhengi öllu saman að við tökum ekki þennan öryggisþátt nægilega föstum tökum, fræðsluþáttinn og samspil við aðra innviði samfélagsins, sem eru þeir þættir sem ég hef verið að telja hér upp og rekja. Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað málaflokkur sem við tæmum ekki með stuttum ræðum á Alþingi, en það voru þessi tvö atriði sem mig langaði sérstaklega að drepa á hér, annars vegar með hvaða hætti við getum afgreitt samgönguáætlun svo þessu þingi sé sómi að, og svo hins vegar vanrækslusyndir að því er varðar umferðaröryggisáætlun og önnur öryggismál almennt, samspil við aðra þætti innviða samfélagsins sem eru undir töluverðu álagi vegna fjölgunar erlendra ferðamanna og eru þættir sem ættu auðvitað að endurspeglast í afgreiðslu málsins hér.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar til að snerta á einu atriði sem kom fram í máli hennar, sem er samspil samgönguáætlunar við þá miklu fjölgun ferðamanna sem við blasir. Það er svolítið athyglisvert að horfa framan í þá staðreynd að í þessari áætlun, sem á að vera til langs tíma, er ekki verið að horfa til þess hvaða þróun á sér stað í fjölgun ferðamanna eða horfa til annarrar áætlunar. Við vitum að auðvitað mun fjölgun ferðamanna og áframhaldandi vöxtur í komu þeirra til landsins hafa áhrif á umferðaröryggi og möguleika til reksturs ýmissa samgöngumannvirkja. Ég held til dæmis að enginn hafi í einhverri alvöru skoðað hvaða rekstrarmöguleikar eru fyrir hendi núna í ljósi breyttrar stöðu á strandsiglingum sem í sjálfu sér eru mjög eftirsóknarverður samgöngumáti og væri mjög æskilegt að við gætum flutt vörur meira með skipum en við gerum á þjóðvegakerfinu. Ég var að lesa mjög athyglisverða grein eftir Róbert Guðmundsson, athafnamann á Siglufirði, sem kallar eftir nýjum innanlandsflugvelli í Hvassahrauni og millilandaflugvelli. Þessar raddir eru að verða háværari á landsbyggðinni sem hingað til hafa verið kannski varðmenn óbreytts ástands, viljað hafa flugvöllinn í Vatnsmýrinni o.s.frv. vegna þess að fólk er að átta sig á því að veruleikinn sem við búum við hefur gjörbreyst. Auðvitað spilar þetta stóru rullu í því hvernig við eigum að byggja upp okkar samgöngukerfi til lengri tíma en við erum ekki að því í þessari áætlun. Mig langar að heyra viðbrögð hv. þingmanns við þessum hugleiðingum mínum.
Forseti. Það er sannarlega rétt sem hv. þingmaður bendir á, umræðan um innanlandsflugið er í mikilli deiglu. Þessir hefðbundnu pólar sem hafa ekkert endilega verið mikið á dýptina eru að mínu mati á undanhaldi. Við heyrum raddir sem eiga afkomu sína undir öflugri ferðaþjónustu úti um land sem eru farnar að benda á hið augljósa, að á meðan hliðið inn í landið er bara á einum stað erum við í raun að búa til alveg ofboðslega mikinn þrýsting á suðvesturhornið. Þegar fólk stoppar hér í tiltölulega stuttan tíma leggur það ekki land undir fót til að fara norður og austur eða vestur. Sú opnun sem mundi skapast af því að vera með innanlandsflugið í beinu framhaldi af millilandafluginu væri til þess að efla byggðirnar úti um land og væri kannski ein af sterkustu byggðaaðgerðum sem við gætum farið í um leið og við værum þá að losa dýrmætt byggingarland í Vatnsmýrinni og þar með stuðla að þéttingu byggðar á höfuðborgarsvæðinu sem er líka gríðarlega mikilvæg aðgerð til að efla og styrkja okkar höfuðborg, ég tala nú ekki um til þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda vegna þess að þá værum við hér með þéttari og öflugri byggð þar sem fólk gæti lifað sínu daglega lífi með miklu fleiri möguleika á því að iðka aðra ferðamáta en þennan hefðbundna með einkabílnum. Fólk gæti farið gangandi, hjólandi og með strætó sinna ferða. Það sem ég sé í því líka er að þar með værum við með sterkari höfuðborg í samkeppninni við höfuðborgir Norðurlandanna sem er sú staða sem unga fólkið okkar er að horfa á.
Virðulegur forseti. Þetta er auðvitað málið, það kemur á daginn, þegar menn fara að skoða þessa mynd, að hagsmunum mjög margra þéttbýlisstaða á landsbyggðinni væri mjög vel borgið, sérstaklega í viðskiptalegu tilliti, með því að menn væru með samtengingu á milli alþjóðaflugvallar og innanlandsflugvallar þannig að hingað gætu komið ferðamenn sem mundu ekki staldra við á suðvesturhorninu heldur rétt lenda á flugvellinum í Hvassahrauni og fljúga þaðan til Vestmannaeyja, Hafnar, Egilsstaða, Akureyrar, Ísafjarðar. Það mundi draga úr því mikla álagi sem er hér á suðvesturhornið. Það er eftirminnilegt að hafa núna fyrir u.þ.b. tveimur, þremur árum heyrt raddir frá Vestmannaeyjum, þegar ferðamönnum tók að fjölga mjög mikið á Suðurlandi, en á meðan lokað var fyrir siglingar í Landeyjahöfn skiluðu þeir ferðamenn sér ekki út í Eyjar. Þær voru bara í algjöru sambandsleysi og fólk treysti sér ekki til að fara í þriggja, fjögurra tíma siglingu. Á sama tíma hafa raddir verið uppi um það, bæði á Ísafirði og Höfn í Hornafirði, þar sem menn hafa viljað breyta þeim flugvöllum sem þar eru í millilandaflugvelli eða geta haft þann möguleika að taka við þotum beint. Auðvitað væri eðlilegt að þetta færi fram bara á sama flugvellinum, að það væri nýr flugvöllur með alþjóðaflug og innanlandsflug. Það er það sem við þurfum að gera og við þurfum að hugsa til lengri tíma og vera í stóru myndinni. Til þess eru áætlanir, nú erum við í þessari fjögurra ára samgönguáætlun sem að vísu er tvö ár aftur í tímann og segir auðvitað allt sem segja þarf um fyrirhyggju núverandi stjórnarflokka.
Forseti. Þetta er mjög áhugaverð umræða vegna þess að það er sannarlega ein af okkar stærstu áskorunum að fleiri landshlutar fái að njóta þeirrar innspýtingar sem fjölgun ferðamanna felur í sér. Þá værum við að tala um að heilsársferðamennska væri víðar um land. Við sjáum það núna að á þeim svæðum sem fjærst eru Reykjavík erum við enn með einhvern hluta, kannski þriðjung eða fjórðung, af árinu sem um er að ræða rekstur á öflugri ferðaþjónustu. Þá værum við að tala um heilsársferðamennsku, þá værum við að tala um störf og þá værum við að tala um þúsund þorska á færibandinu í þessum skilningi, sem væru að spýta inn krafti í fleiri byggðarlög en bara hér á höfuðborgarsvæðinu. Kannski er miklu meira vit í því, frekar en að vera að ræða einstakar útfærslur að því er varðar gistináttagjald eða eitthvað slíkt, að setja það inn í langtímasýn að raunverulegur möguleiki sé á því að innanlandsflugið komi í beinu framhaldi af millilandafluginu með flugvelli í Hvassahrauni. Ég vil líka segja að Hvassahraunsflugvöllur er góður kostur fyrir innanlandsflugið fyrir okkur sjálf. Hann er staðsettur mjög miðlægt á höfuðborgarsvæðinu. Ef við erum að horfa á fjarlægðir þá erum við korter frá Hvassahrauni í Kringluna, en við erum kannski tíu mínútur úr Vatnsmýrinni í Kringluna. Þetta eru ekki slíkar fjarlægðir sem fólk er vant að hugsa um. Ég endurtek, vegna þess að verið er að tala um gríðarlegan kostnað sem felst í þessu öllu saman, að það liggja töluvert mikil verðmæti í landinu í Vatnsmýrinni sem færu á flot með þessu öllu saman. Ég hef engar efasemdir um að þarna séum við farin að breyta þessari umræðu í þá veru að þetta sé ekki lengur spurning um póla á milli [[Forseti hringir.]]höfuðborgar og landsbyggðar heldur séu þetta sameiginlegir hagsmunir okkar allra.
Hæstv. forseti. Við erum hér í síðari umr. um þingsályktunartillögu, fjögurra ára samgönguáætlun, framkvæmdaáætlun fyrir árin 2015–2018. Til grundvallar eru nefndarálit meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar og jafnframt álit minni hluta ásamt breytingartillögum beggja. Ég á ekki sæti í hv. umhverfis- og samgöngunefnd en hef, vegna þess að þetta er stórt og mikilvægt mál, fylgst með umræðunni og hún er ekki bara mikilvæg heldur afar fróðleg. Það er ákveðinn samhljómur milli þeirra sem hafa tekið til máls, hvort sem þeir tilheyra meiri hluta eða minni hluta, stjórnarandstöðu eða stjórnarmeirihluta, og jafnframt er samhljómur í áliti meiri og minni hluta hv. nefndar. Ég vil fyrst taka undir með meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar: Það hefur ekki tekist á undanförnum löggjafarþingum að samþykkja þá fjögurra ára áætlun sem við ræðum og því hefur ekki verið í gildi áætlun eins og lög um samgönguáætlun kveða á um og kemur fram í nefndaráliti meiri hluta, er tiltekið í 2. mgr. 3. gr. þeirra laga. Það er miður þegar við ræðum áætlanir sem eru svo mikilvægar og í samræmi við 12 ára áætlunina, sem er stefnumótandi hluti áætlunar, og þá framkvæmdaáætlun sem við ræðum hér. Sú langtímaáætlun, stefnumótandi áætlun, sem nú er í gildi er ályktun Alþingis til 12 ára sem var samþykkt 19. júní 2012 fyrir árin 2011–2022. Samtímis var samþykkt áætlun fyrir árin 2011–2014, þ.e. fjögurra ára framkvæmdaáætlun. Þetta er sannarlega miður. Ég tek undir með bæði meiri hluta og minni hluta sem um þetta hafa fjallað og þeim hv. þingmönnum sem hafa komið inn á þetta. Það er býsna alvarlegt að til tveggja ára, frá 2014 og hingað til, hefur ekki verið í gildi samþykkt áætlun sem hefur hlotið viðhlítandi afgreiðslu á Alþingi. Vonandi bætum við hér úr. Það er jafnframt mikilvægt, þegar við ræðum öll okkar grunnkerfi og samþykkjum áætlanir og fjárframlög til þeirra, að kjörnir fulltrúar komi að því. Hér er jafnframt dregið fram ósamræmi ríkisfjármálaáætlunar. Þó nokkrir hv. þingmenn hafa rætt það. Hún er í gildi fyrir árin 2017–2021 á grundvelli laga um opinber fjármál og þeirrar áætlunar sem við ræðum hér. Þær kallast ekki nákvæmlega á í fjárhæðum og er það bagalegt, en á sama tíma dregur það fram mikilvægi áætlana sem lagðar eru fram á grundvelli fjármálastefnu stjórnvalda eins og hér er um að ræða og má jafnframt setja í samhengi við hversu mikilvægt það er alla jafna og alltaf að setja fram stefnu. Þetta eru ekki háar fjárhæðir í samhengi hlutanna, það hefur komið fram, um 3 milljarðar, en væntanlega verður það lagað þegar ríkisfjármálaáætlun verður uppfærð. Þá vil ég nefna og taka fram með jákvæðum formerkjum að meira er hér lagt til af fé til samgöngumála frá umræðunni á síðasta þingi í breytingartillögu meiri hluta, eða um 12 milljarðar ef ég les rétt úr tölunum, virðulegi forseti. Samgöngur eru eðli máls samkvæmt okkur afar mikilvægar eins og svo margir hv. þingmenn hafa komið inn á og er vel reifað í nefndarálitum. Þörf er á fjölbreyttum kostum til að halda uppi eðlilegri umferð vegna byggðar, vegna búsetuskilyrða, flutninga, atvinnu og grunnþjónustu. Þá eru samgöngur einn af lykilþjónustuþáttum sem mynda vörukjarna í ferðaþjónustu, auk gistingar og alls sem því fylgir. Gífurleg fjölgun ferðamanna eykur til muna álagið á allar samgöngur og samgöngukerfið. Flugumferð eykst, skipa- og ferjusiglingar og svo ekki síst álagið á vegi með auknum þunga umferðar. Þessi aukni umferðarþungi kemur síðan ofan á þá uppsöfnuðu viðhalds- og uppbyggingarþörf sem myndast hefur á liðnum árum. Þá sögu þekkjum við vel. Við þurfum hins vegar að takast á við verkefnið og skipuleggja það vel og þess vegna er áætlun eins og við ræðum hér jafnvel enn mikilvægari, að við sjáum fyrir hvernig við vinnum á uppsafnaðri þörf á viðhaldi og lagfæringum og svo frekari fjárfestingum og nýframkvæmdum í samgönguinnviðum. Það kemur og fram og birtist í umsögnum og máli hv. þingmanna, sem sumir hverjir eiga sæti í hv. umhverfis- og samgöngunefnd, að áætlun þessi er vanfjármögnuð með tilliti til þessara þarfa. Vonandi getum við á komandi árum með bættum hag hægt og bítandi unnið að því að setja meiri fjármuni í samgönguinnviði. Þegar við ræðum um samgöngukerfið er komið inn á marga þætti. Á bls. 2 í nefndaráliti minni hluta segir, með leyfi forseta: „Minni hlutinn telur mikilvægt að við áætlanagerð í samgöngumálum séu þekking og álit sérfræðinga á sviðinu virt að verðleikum og reynt að forðast tilviljanakenndar ákvarðanir.“ Mér finnst ástæða til að tiltaka þessa setningu því að þetta er mjög fjölþætt og stórt og mikilvægt mál, hefur áhrif á mjög margt í samfélaginu eins og ég kom inn á, hefur áhrif á búsetu og atvinnuuppbyggingu. Það verður því alltaf vandasamt að fullyrða um fjármögnun og hver þörfin er og við hvað á að miða. Ég hef reynt að lesa á milli, bæði þingsályktunartillöguna, sem geymir þessa framkvæmdaáætlun, 12 ára áætlunina og svo nefndarálit. Þar er settur fram þessi venjubundni samanburður við árlega verðmætasköpun sem er verg landsframleiðsla. Svo er það hækkandi í rauntölum og það er hagvöxtur og við þurfum að ná saman um það hvað er raunhæfur mælikvarði og viðmið á það hver þörfin er. Það er, held ég megi fullyrða, uppsöfnuð þörf í viðhaldi vega. Ég held að auðvelt sé að taka undir það. Hér hefur orðið veldisaukning í komu ferðamanna og álagið á vegi aukist. Það hefur jafnframt komið fram hér og í tölum um umferðarslys þannig að auðvitað má draga vísbendingar héðan og þaðan. Ég held að það sé afar mikilvægt í þessu ljósi, þegar við förum yfir áætlanir okkar, framkvæmdaáætlanir, að tekið verði mið af þessu. Ég sakna þess að geta ekki náð betur utan um þetta á einum stað, öll þessi viðmið og hver fjármögnunarþörfin er. Mér finnst við oft og tíðum vera að kljást um þetta, hér á Alþingi og víðar, á mjög hæpnum forsendum, þegar kemur að tölum í þessum málum. Okkur hefur orðið tíðrætt um umferðaröryggi. Það er ekki að ófyrirsynju, það er ekki að tilefnislausu. Ef ég hnykki á þeim orðum sem koma fram í nefndaráliti meiri hlutans og snúa að umferðaröryggismálunum þá segir meiri hlutinn, í sérstökum kafla á bls. 4, að hann telji afar jákvætt að á áætlun séu nú framkvæmdir við nokkra af umferðarþyngstu vegum landsins. Brýnt er að þeim verði lokið sem fyrst, segir þar, enda mikið öryggisatriði að aðskilja akstursstefnur á fjölförnum vegum. Í þessu sambandi má nefna framkvæmdir við breikkun Vesturlandsvegar um Kjalarnes sem munu hefjast árið 2018 og haldið verður áfram með tvöföldun Reykjanesbrautar, en í fyrsta áfanga þess verks verða framkvæmdir við mislæg gatnamót við Krýsuvíkurveg, en margoft og ítrekað hefur verið farið yfir það hversu mikilvægt það er að hraða og klára framkvæmdir þar. Fjölmargar aðrar framkvæmdir koma fram á áætlun og í áliti meiri hlutans eins og breikkun hringvegar milli Hveragerðis og Selfoss. Ég les svo, eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni, virðulegur forseti, að í áliti meiri og minni hluta sé fullur samhljómur og einnig á milli allra hv. þingmanna sem hér hafa talað um að taka vel á þegar kemur að öryggismálum og öryggi á vegum um allt land, ekki bara þar sem umferðarstraumurinn er þyngstur heldur jafnframt víða um land á tengivegum og til byggða. Jafnframt hefur verið rætt um öryggi þegar kemur að fækkun einbreiðra brúa, ég get tekið undir með öllum hv. þingmönnum sem það hafa rætt, og samgöngubætur við umferðarmannvirki eins og flugstöðina. Þar er nefndur kaflinn frá Fitjum að flugstöð og jarðgangagerð. Almenningssamgöngur eru okkur eðlilega hugleiknar. Þær eru mikilvægar þegar kemur að sparnaði fjármuna og til þess að draga úr mengun, hægt er að taka undir allt sem snýr að því. Minni hlutinn leggur áherslu á að hraða beri vinnu við að minnka hlut jarðefnaeldsneytis í samgöngum og auka notkun endurnýjanlegra orkugjafa og leggur áherslu á fjölbreytilegan samgöngumáta og telur í þeim efnum mikilvægt að efla almenningssamgöngur, að huga að innviðum fyrir gangandi og hjólandi vegfarendur. Ég vil draga þetta fram úr nefndaráliti minni hluta vegna þess að það er kannski betur hnykkt á því þeim megin en í nefndaráliti meiri hluta. Þar er jafnframt komið inn á borgarlínur, hraðvagna og léttlestakerfi þar sem allar slíkar framkvæmdir og áætlanir um slíkt styðja við framtíðarárangur á sviði loftslagsmála og markmið þar að lútandi. Við erum nýbúin að fullgilda Parísarsamkomulagið og erum með yfirlýst markmið um að taka þátt í að minnka losun gróðurhúsalofttegunda. Því til viðbótar er mikilvægt að horfa til, og það kemur fram hjá meiri hlutanum, jöfnunar búsetuskilyrða. Ég tek heils hugar undir með meiri hluta nefndarinnar sem undirstrikar mikilvægi þess að Reykjavíkurflugvöllur verði í óbreyttri mynd á núverandi stað og tryggi þannig greiða aðkomu allra landsmanna að höfuðborgarsvæðinu og þeirri opinberu þjónustu sem þar er veitt. Virðulegi forseti. Ég tók með mér bréf sem var sent til allra þingmanna og er frá aðilum á Austurlandi sem er umhugað um samgöngubætur í sínu samfélagi. Ég ætla að vitna í það bréf, með leyfi forseta, en þar segir: „Dýrt innanlandsflug er hamlandi fyrir landsbyggðina sem sækir þjónustu og afþreyingu til höfuðborgarinnar. Stór byggðalög og landshlutar líða fyrir dýrt innanlandsflug sem gerir svæðin ósamkeppnishæf um fólk og fyrirtæki. Stendur þannig í vegi fyrir vexti, sem auk þess heldur aftur af aukinni þjónustu og gerir byggðina veikari en ella.“ Ég held að við getum tekið heils hugar undir hvert orð þegar kemur að mikilvægi innanlandsflugs sem almenningssamgöngumáta. Jafnframt segir: „Allir landsmenn eiga sjálfsagðan rétt á þeirri þjónustu sem við höfum öll byggt upp í höfuðborg landsins. Þá hlýtur það líka að vera hlutverk hins opinbera að jafna eins og kostur er aðgang að henni. En auk Landspítalans og stærsta hluta sérfræðiþjónustu lækna sem þar er, þá eigum við líka þjóðleikhús, Hörpu, Sinfóníuhljómsveit, Þjóðminjasafn, þjóðarbókhlöðu, framhalds- og háskóla svo eitthvað sé nefnt, svo ekki sé talað um alla stjórnsýslu landsins. Einnig er vert að nefna Keflavíkurflugvöll, sem verið er að verja tugum milljarða í uppbyggingu á og þeir sem næst honum búa komast til flestra staða í heiminum með beinu flugi fyrir álíka og jafnvel mun lægra verð en það kostar að fljúga innan lands.“ Þeir undirritaðir aðilar sem sendu okkur þetta bréf, virðulegi forseti, stofnuðu fésbókarhóp sem þeir kalla Dýrt innanlandsflug, þín upplifun. Ég vil bara ítreka það hér að þetta hangir mjög vel saman við það sem kemur fram í, fullyrði ég, áliti bæði meiri hluta og minni hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar, ég vildi draga það fram hér. Tíminn líður mjög hratt þegar við ræðum svo stórt mál sem framkvæmdaáætlun samgöngumála er. Fulltrúar sveitarfélaga og landshlutasamtaka komu á fundi nefndarinnar og eru nafngreindir í áliti meiri hlutans. Ég vil hnykkja á nokkrum atriðum. Auk mislægra gatnamóta við Krýsuvíkurveg, sem ég minntist á fyrr í ræðu minni, þá fagna ég þeirri áherslu sem meiri hlutinn leggur, þ.e. að 300 millj. kr. verði varið í að ljúka við framkvæmdir við Kjósarskarðsveg og það á árinu 2017, enda mikilvægt öryggisatriði vegna stóraukins ferðamannastraums um veginn, auk þess sem vegurinn gegnir mikilvægu hlutverki sem varaleið til Reykjavíkur þegar framkvæmdir við tvöföldun Vesturlandsvegar um Kjalarnes hefjast árið 2018. Ég vil minnast á mikilvægi framkvæmda við Arnarnesveg og lesa upp ályktun bæjarráðs Kópavogs sem var send öllum þingmönnum höfuðborgarsvæðisins. Hún er birt á vef sem umsögn til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Bæjarráð Kópavogs brýnir fyrir yfirvöldum samgöngumála að ljúka við gerð Arnarnesvegar hið fyrsta. Fyrri áfanga verksins er nú að ljúka, en alls er óvíst um lok seinni áfanga sem er tenging við Breiðholtsbraut. Með tilliti til umferðaröryggis og styttingar vegalengda er um brýnustu framkvæmd í samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu að ræða. Það er óásættanlegt að samkvæmt fyrirliggjandi samgönguáætlun 2015–2018 sé ekki gert ráð fyrir að ljúka þessari framkvæmd og skorar bæjarráð á Alþingi að setja seinni hluta verks Arnarnesvegar inn á samgönguáætlun.“ Ég get tekið undir hvert orð hér. Síðasta vetur myndaðist öngþveiti þar á helstu umferðartímum og þegar snjóar yfir háveturinn verður ástandið enn verra og mikið álag og umferðarteppa. Ég vildi koma þessu á framfæri og trúi því að þetta verði klárað í þeirri framkvæmdaáætlun sem við horfum til. Hér er breytingartillaga frá hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni sem snýr að útboði við nýja ferju milli Vestmannaeyja og Landeyjahafnar. Ég held að það sé vel að verið sé að leita framtíðarlausna samhliða framkvæmdum í Landeyjahöfn þannig að hægt verði að halda uppi samgöngum á milli Eyja og lands. Virðulegi forseti. Að síðustu vil ég árétta ósk mína og vona að þessi tillaga nái fram að ganga og verði samþykkt, þessi mikilvæga áætlun, fyrir þinglok.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir ræðu hans þar sem eðli máls samkvæmt var komið víða við enda mikið undir þegar verið er að ræða um samgönguáætlun. Mig langar að hrósa hv. þingmanni fyrir það að hann vísaði bæði í nefndarálit meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar og í atriði í áliti minni hluta hv. þingnefndar þar sem honum þótti ástæða til. Mér fannst til eftirbreytni að haga máli sínu svona og fara ekki í einhverja hefðbundnari flokkadrætti hvað varðar meiri hluta og minni hluta stjórnmálaflokkanna hér á þingi og þótti vænt um að heyra m.a. að hann talaði um mikilvægi þess að við mundum ná utan um loftslagsmarkmiðin. Ég er þingmanninum hjartanlega sammála um að þetta sé mikilvægt og tel það reyndar verða okkar stóra hlutverk á 21. öldinni. Mig langar hér í mínu fyrra andsvari að spyrja hv. þingmann út í mörkuðu tekjurnar þar sem fram kemur í áliti meiri hlutans að þar er bent á að gjaldskrárnar hafa ekki verið hækkaðar í takt við verðlag. Ég vil spyrja hv. þingmann hver sé hans sýn á það. [[Forseti hringir.]]Telur þingmaðurinn að mörkuðu tekjurnar ættu að renna óskiptar til samgöngumála?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir spurningar hennar. Fyrst vil ég segja að mér fannst vera ákveðinn samhljómur í máli hv. framsögumanna, hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, sem var framsögumaður minnihlutaálits hv. umhverfis- og samgöngunefndar, og framsögumanns meiri hluta og formanns nefndarinnar, hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar. Ég á ekki sæti í hv. umhverfis- og samgöngunefnd og hef ekki verið með í umræðunni í gegnum allt ferlið við að taka á móti gestum og samhliða að fara yfir umsagnir, eins og er hefðbundið vinnulag í nefndum og í stórum málum. Mér finnst því mikilvægt bæði að taka þátt í umræðunni og hlusta eftir sjónarmiðum og reyna að flýta aðeins fyrir með því að fara í bæði álitin. Mér fannst ýmislegt mjög jákvætt og gott í álitum beggja og fullyrði hér að það er mikill samhljómur og hugur í þingheimi að klára þetta mál. Varðandi mörkuðu tekjurnar verð ég eiginlega að svara því út frá tilfinningu minni. Mér finnst eðlilegt að þær fylgi verðlagi og ef við erum að vinna með markaðar tekjur, sem mér finnst almennt að við eigum að hafa sem minnst af í kerfi okkar, þá eiga þær að fara þangað sem þeim er beint.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýr og greinargóð svör. Ég er sammála hv. þingmanni í því að verið hefur allnokkur samhljómur í umræðunni um samgönguáætlun. Ég hef ekki heyrt nokkurn mótmæla því að nauðsynlegt sé að setja aukna fjármuni inn í samgönguáætlun. Breytingartillögur meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar bera því glöggt vitni og tekur minni hluti nefndarinnar það fram í fyrstu setningunni í nefndaráliti sínu að hann lýsi yfir stuðningi við þær breytingartillögur. Eins og lesa má á bls. 2 í nefndaráliti minni hlutans kom fram á fundum nefndarinnar að fulltrúar Vegagerðarinnar telja að það þurfi enn meira fjármagn inn í áætlunina en það sem lagt er til af meiri hluta nefndarinnar. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hann muni styðja það að farin verði sú leið sem minni hluti nefndarinnar leggur til, þ.e. að bætt verði við enn meiri fjármunum þegar kemur að viðhaldi á vegakerfinu. Svo eru auðvitað lagðar til ýmsar aðrar breytingar hér en mig langar sérstaklega að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart þeim lið sem snýr að viðhaldinu.
Hæstv. forseti. Ég þakka seinna andsvar hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur. Fyrst vil ég segja að ég er svo innilega sammála þeim punkti og tiltók það í ræðu minni að við eigum að láta sérfræðingana um að segja okkur hvað þarf til. Það kemur ágætlega fram í þingsályktunartillögunni sjálfri hverjir bera ábyrgð. Vegagerðin ber vissulega ábyrgð á þáttum í framkvæmdaáætlun sem snúa að umferðaröryggi. Kjarni þess, af því það hefur mikið verið í umræðunni, er auðvitað ástand og viðhald vega. Ef ég hef ekki alveg tapað mér í tölunum þá vantar hér upp á mat Vegagerðarinnar, þetta eru þá eitthvað um 11 milljarðar ef við eigum bara að halda í horfinu. Ef við tökum bæði breytingartillögur meiri hluta og minni hluta er búið að teygja þetta upp í 8–9 milljarða. Ef þar vantar upp á 2 milljarða þá hlýtur það að vera markmið að bæta þessum 2 milljörðum við, ef við ætlum að mæta kröfum og óskum sérfræðinganna. Í nefndarálitum bæði meiri og minni hluta er rík lögð áhersla á umferðaröryggið og jafnframt í máli flestra hv. þingmanna hér. Það snýr að vegakerfinu, ökutækjunum og ekki síst að vegfarendum. Þetta er á ábyrgð Vegagerðarinnar í framkvæmdaáætlun. Við eigum að sjálfsögðu að hlusta á sérfræðingana á því sviði.
Virðulegur forseti. Mig langar að byrja á að þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir ágætisræðu þar sem hann kom víða við enda af nægu að taka þegar við ræðum samgönguáætlun, eða það sem þetta heitir núna réttara sagt, verkefnaáætlun í samgöngumálum. Ég deili skoðunum hans og í sjálfu sér þingsins í mjög mörgu sem sett er fram í þessari verkefnaáætlun. Það virðist vera talsverður samhljómur á milli meiri og minni hluta, en auðvitað eru forgangsmálin mismunandi. Við erum öll sammála um að vegakerfið þarfnast miklu meiri fjármuna bara til þess að halda í horfinu, þá erum við ekki einu sinni að tala um að búa okkur undir þá aukningu sem við sjáum fram á í umferðinni. Fyrir utan þann ferðamannafjölda sem við sjáum fram á og gerum ráð fyrir í öllum okkar áætlunum þá gerum við ráð fyrir að íbúum á höfuðborgarsvæðinu fjölgi um 70.000 manns næstu árin. Það er allnokkuð að íbúum á suðvesturhorni landsins eða á höfuðborgarsvæðinu fjölgi um 70.000 manns. Hv. þm. Willum Þór Þórsson gladdist yfir því að til stæði að bæta eða tvöfalda þjóðveginn um Kjalarnes. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann og nú tala ég til hans sem þingmanns í Suðvesturkjördæmi: Hefur þingmaðurinn ekki áhyggjur af því að Sundabrautin er alfarið tekin út úr verkefnaáætlun meiri hlutans?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni Önnu Margréti Guðjónsdóttur fyrir spurningu hennar og andsvar. Við deilum þeirri skoðun að það þurfi aukna fjármuni í vegakerfið. Hv. þingmaður fór mjög vel yfir bæði veldisvöxtinn í fjölda ferðamanna, ég kom jafnframt inn á það í ræðu minni, og íbúaaukningu á þessu svæði. Ég tók hér fram úr áliti meiri hlutans um tvöföldun þjóðvegar um Kjalarnes. Ég skal viðurkenna það að ég verð að svara spurningu hv. þingmanns játandi. Já, ég deili algjörlega áhyggjum hennar vegna Sundabrautarinnar. Þetta er ekkert síður öryggisatriði en samgöngubót á þessu svæði.
Virðulegur forseti. Það gleður mig að heyra að við hv. þm. Willum Þór Þórsson deilum áhyggjum í þessum efnum enda er þetta tvímælalaust ótrúlega mikið hagsmunamál ekki bara fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins, heldur landið allt. Hvað sem líður allri umræðu um flugvöll og það er umræða sem ég ætla að taka í ræðu minni á eftir eða í kvöld eða morgun eða hvenær sem hún verður, þá er það engu að síður svo að þær 2 milljónir ferðamanna sem koma til landsins núna og allir þeir sem búa hér í þessu landi munu í síauknum mæli ferðast með bílum. Það er bara veruleiki sem við verðum að horfast í augu við. Mér finnst það beinlínis móðgun við íbúa í Mosfellsbæ og sveitarfélög á norðanverðu höfuðborgarsvæðinu að eiga að taka á móti allri þessari gríðarlegu umferð sem fer um þetta svæði. Ég held að þetta sé afar mikið öryggismál. Þetta er auðvitað líka umhverfismál. Það kemur fram í verkefnaáætlun samgönguáætlunar að Sundabraut sé tekin út af áætluninni vegna þess að leita eigi leiða til að fara í einkaframkvæmd með hana. Nú vil ég nefna annað fyrirbæri sem við náum kannski ekki að ræða núna, við hv. þm. Willum Þór Þórsson, en það er borgarlínan. Þar er verið að skoða möguleikann á því og leitað fyrirmynda erlendis um að tengja saman ríki, sveitarfélög og einkaaðila í fjármögnun. Auðvitað er það sú umræða sem oft hefur átt sér stað í sambandi við Sundabraut. Það er hins vegar mikið áhyggjuefni að brautin skuli tekin út og ég vona að hv. þm. Willum Þór Þórsson leggist á sveifina með mér og öðrum sem bera þetta mál fyrir brjósti að Sundabraut verði aftur sett [[Forseti hringir.]]inn á áætlun því að það er algjörlega forkastanlegt að taka hana út af áætlun sem á að gilda fram til ársins 2018. Það má ekki gerast. [[Forseti hringir.]]Þetta er öryggismál og þetta er umhverfismál og þetta er mikið hagsmunamál fyrir alla sem búa á þessu landi.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka sérstaklega hv. þm. Önnu Margréti Guðjónsdóttur fyrir að draga þetta fram, það jaðrar við að ég hálfskammist mín fyrir að hafa gleymt að minnast á þetta risastóra samgöngumál hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég get tekið undir hvert orð sem hv. þingmaður sagði um þessa mikilvægu framkvæmd. Í ljósi alls þess sem hefur verið í umræðunni um fjölgun ferðamanna og þann ferðamáta sem leggur aukinn þunga á vegakerfið og samgöngurnar inn og út úr höfuðborginni og á höfuðborgarsvæðinu og út á vegi landsins get ég tekið undir hvert orð sem hv. þingmaður sagði. Þetta er líka umhverfismál af því að við vorum að ræða hér um göfug markmið gegn losun gróðurhúsalofttegunda, þetta er risastórt umhverfismál. Það verður kannski sérstök umræða þegar kemur að því hvernig við ætlum að fjármagna þessa framkvæmd og hvort blanda megi saman beinum framlögum og skattpeningum og einhvers konar einkaframkvæmd. Það verður alltaf hápólitísk umræða, en ég ætla í lokin að ítreka þakkir mínar til hv. þingmanns fyrir að hafa bætt þessu við mína ræðu. Þó að auðvitað vanti margt upp á í þessu stóra máli, samgöngumáli, þá er Sundabrautin eitt alstærsta samgöngumálið til úrbóta á höfuðborgarsvæðinu.
Frú forseti. Það gladdi mig alveg ósegjanlega þegar ég sá hæstv. innanríkisráðherra koma hér í salinn um stundarkorn fyrir um einum og hálfum tíma síðan, en því miður er hæstv. ráðherra farinn aftur [[Gripið fram í.]]og sömuleiðis … Nú, guð láti gott á vita ef hún er hér nálæg og eins var það með formann samgöngunefndar sem hefur sést svona af og til. Ég er nefnilega með eina tiltekna beina spurningu til annars þeirra eða beggja. Þannig er að ég sat í sérstakri nefnd sem Akureyrarbær hafði frumkvæði að að koma á fót varðandi vanda Grímseyjar, þar hefur steðjað nokkur vandi að byggðinni. Sett var saman nefnd með fulltrúum bæjarins, Byggðastofnunar, þingmannahópsins, bankans og fleiri aðila sem að því komu og skilaði af sér ágætistillögum sem tók síðan ríkisstjórnina um það bil ár að skoða áður en hún gerði þær að sínum í aðalatriðum óbreyttar, svo sem eins og að festa tiltekinn byggðafestukvóta við Grímsey sem blessunarlega hefur gengið eftir og hefur verulega hjálpað til í þeim efnum að útgerðir hafa náð að semja um skuldamál sín o.s.frv. En það var eitt lítilræði sem innanríkisráðherra eða stjórnvöldum var ætlað að gera í þessum pakka sem er eins og ég segi að verða eins og hálfs árs gamall frá því að nefndin skilaði af sér vorið 2015 og það var að bæta samgöngur til eyjarinnar. Í raun var þar hvort tveggja til skoðunar, flugsamgöngur og ferjusiglingar. Staðan er sú að Grímseyingar búa í raun og veru við hörðustu kostina í þessu af öllum eyjabyggðunum, þ.e. bæði lélegustu samgöngurnar eða minnsta tíðni og það er dýrast fyrir íbúa Grímseyjar. Þetta tæplega 100 manna samfélag norður við heimskautsbaug má sæta því að þurfa að borga býsna há fargjöld í ferju sem það verður að sjálfsögðu að reiða sig á sem gengur aðeins tvisvar til þrisvar í viku og/eða mjög dýr flugfargjöld þótt vissulega sé það flug ríkisstyrkt. Það er engu að síður ansi mikill viðbótarkostnaður sem fylgir því að sækja sér þjónustu, læknisþjónustu og margt fleira, sem svona lítið samfélag verður að gera þar sem eingöngu lágmarksþjónustu er að fá á staðnum. Því var beint til stjórnvalda, og ég veit ekki betur en að ríkisstjórnin hafi samþykkt þá tillögu nefndarinnar og gert hana að sinni, að bæta áætlun Sæfara, auka tíðnina í fjórar að lágmarki, helst fimm ferðir á viku, og ganga þannig frá að síðasta ferð í land á föstudögum væri ekki fyrr en eftir klukkan fjögur þannig að bátar gætu almennt komið afla sínum ferskum á markað fyrir helgi en þyrftu ekki að geyma hann fram yfir helgi með tilheyrandi verðfalli. Ég skil ekki að það skuli taka heila ríkisstjórn að verða hátt í tvö ár að koma svona hlutum í framkvæmd frá því að nefndin skilaði tillögum sínum í maí 2015 og þangað til ríkisstjórnin kom þessu loksins frá sér seint á árinu. Nú erum við komin þetta langt inn á árið 2016 og það bólar ekkert á aðgerðum í þessum efnum. Ekki neitt. Það er að vísu sagt að nú eigi að fara að bjóða áætlun Sæfara út og þá er spurningin: Er þá meiningin að í útboðslýsingunni verði þessi aukna tíðni og eru fjármunir ætlaðir til þess í samgönguáætlun? Og verður þetta að veruleika núna í síðasta lagi um áramótin eða svo? Ég held að ekki sé ástæða til að hanga lengur yfir þessu máli, ekki stærra en það er. Í fyrri ræðu minni fór ég auðvitað yfir það hversu sorglegt það er hvað tíminn hefur verið illa nýttur undanfarin þrjú ár til þess að fikra sig að a.m.k. af stað í áttina að því að vinna upp þann slaka sem hefur myndast í viðhaldi og endurbyggingu vegakerfisins. Ég held að við hljótum öll að geta verið sammála um að það var kannski fátt annað að gera en rifa eitthvað seglin í þeim efnum á allra erfiðustu árunum eftir hrunið og ekki beint auðvelt að réttlæta viðbótahallarekstur á ríkissjóði á meðan hann var enn undir núllinu með fjárfestingum af þessu tagi. Þó ætluðum við nú að láta okkur hafa það og gerðum það á árinu 2012 í þeirri fjárfestingaráætlun sem þá var lögð upp og fjármögnuð sérstaklega með viðbótartekjuöflun úr veiðigjöldum og arði af bönkum. Þá var lagt af stað í innspýtingu í framkvæmdum í vegamálum, í viðhald og tengivegi með því að hleypa nokkrum stórum framkvæmdum eins og Norðfjarðargöngum af stað og settir peningar í Herjólf, framkvæmdir á Vestfjörðum og fleira. Það hvarflaði aldrei að mér að með batnandi ríkisbúskap síðan ár frá ári, ríkissjóði í jöfnuði sem við skiluðum í hendur núverandi ríkisstjórnar á árinu 2013 og síðan batnandi afkomu ár frá ári, mundu menn bara halda sjó í þrjú ár. En það er það sem var gert og varla það einu sinni. Því árið 2014 er eitt allra aumasta ár í 10 ár þegar við tökum það sem fer til samgöngumála sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Fyrsta árið sem ríkisstjórnin bar ein og í heild sinni ábyrgð á fjárveitingum til samgöngumála þá fór þetta hlutfall niður, enda munum við umræðurnar við afgreiðslu fjárlaga í nóvember/desember 2013 þegar á þetta var bent. Þetta er sérstaklega sorglegt vegna þess hve þörfin er æpandi og allir eru í raun og veru sammála um það. Neyðarkall berst úr öllum áttum. Vegagerðin hefur ekkert farið dult með það, enda á hún ekki að gera það. Það er hennar faglega mat að við séum komin í stórkostlegan háska með þetta. Það er beinlínis að verða sérstakt tjón vegna þess að vegirnir eru að brotna niður og burðarþolið að hverfa úr þeim. Það er vel þekkt að þegar viðhaldið fer niður fyrir visst mark, slitlagið er orðið veikt, þá fer að verða brot í vegunum, þá fer að verða viðbótartjón sem slík vanræksla veldur og kostar mikið síðar meir að laga. Vegirnir fara að verða öldóttir o.s.frv., þannig að vegir sem hefðu með betra viðhaldi geta enst kannski þokkalega í 10, 20 ár þeir verða nánast ónýtir og það kallar á stórkostlega og dýra endurbyggingu þeirra miklu fyrr en ella væri. Þessi þróun er hraðari nú vegna þess hversu miklir þungaflutningar eru á vegunum. Allt þetta þekkjum við. Þegar svo við bætist að umferðin er að taka flugið eins og við mátti búast með auknum hagvexti og betri hag manna innan lands og stórauknum ferðamannafjölda sem ferðast orðið mikið um vegina á eigin bílum, þá er þetta á engan hátt í lagi. Við höfum tapað dýrmætum tíma. Þetta eru þrjú glötuð ár í boði þessarar ríkisstjórnar. Auðvitað er það betra en ekkert að menn segi núna korter í tólf þegar andinn er að fjara úr nösum ríkisstjórnarinnar að rétt sé að bæta aðeins í með breytingartillögum, en það er ansi síðbúið, m.a. vegna þess líka að það var sérstaklega hagstætt að framkvæma á árunum 2013–2015 og jafnvel inn á þetta ár, en nú er vinnumarkaðurinn orðinn þandari og kostnaðaráætlanir standast ekki alltaf þegar til útboða kemur, því að menn bjóða hærra. Allt þetta og margt fleira mætti nefna. Virðulegur forseti. Þetta bætist við alveg hörmulega frammistöðu ríkisstjórnarinnar almennt í málefnum landsbyggðarinnar. Hún er alveg hörmuleg. Það er ósköp einfaldlega þannig að þessi ríkisstjórn af einhverri óskaplegri meinbægni í garð alls þess sem gert hafði verið kjörtímabilið á undan, hún réð ekki við sig, framsóknarmenn og sjálfstæðismenn voru búnir að æsa sig svo rosalega í stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili, sannfæra sjálfa sig svo rosalega um að það hlyti allt að vera svo vitlaust sem ríkisstjórn Jóhönnu og Steingríms var að gera að það væri náttúrlega sjálfgefið að slá það allt af þegar þeir væru komnir til valda, snillingarnir eftir vöfflubaksturinn vorið 2013. Þeir stútuðu sóknaráætlun. Þeir hentu fjárfestingaráætlunni og gerðu marga fleiri mjög óskynsamlega hluti. Sóknaráætlanirnar voru vel valdaðar og það var þverpólitískur stuðningur við þær meðal sveitarstjórnarmanna í landinu og almenn ánægja orðin með það verklag að setja aukna peninga í þann farveg og að heimamenn forgangsröðuðu sjálfir og völdu verkefnin. En auðvitað er það ekki þess virði að standa í þeim viðamikla prósess sem það er að safna mönnum saman í heilum landshlutum og láta þá liggja yfir því að forgangsraða verkefnum ef engir peningar koma svo í það. Það er það sem ríkisstjórnin ákvað, að skera það niður við trog. Af hverju? Af því að það væri ekki ánægja með þetta á svæðunum? Jú, það var það. Af því að verkefnin væru ekki nóg? Jú, þau eru það. Af því að það væri ekki tækifæri til að nýta peningana? Jú, það er það. Nei, það var af því fyrri ríkisstjórn hafði gert þetta. Fjárfestingaráætlunin var skorin niður strax að hluta til á fyrsta heila árinu sem hún átti að vera í framkvæmd 2013, t.d. hlutur eins og Kirkjubæjarstofa sem átti að fara af stað á því ári var hent út. Og ekkert kom í staðinn annað en tómarúm í þrjú ár, rétt að halda sjó í þessum efnum. Við þekkjum t.d. klúðrið í sambandi við fjárfestingar í innviðum ferðaþjónustunnar. Þannig að því miður er það ekki svo. Það væri strax betra ef það væri bara í vegamálunum, samgöngumálunum, sem ríkisstjórnin hefði staðið sig illa, [[Forseti hringir.]]en það er því miður ekki þannig. Hún hefur almennt staðið sig mjög hörmulega í málefnum landsbyggðarinnar og í raun og veru í atvinnu- og byggðamálum í heild sinni.
Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að ræða við hv. þingmann um það sem hann kom inn á varðandi viðhaldið á þeim fjárfestingum sem þegar hefur verið ráðist í. Það kom fram í máli Vegagerðarinnar fyrir nefndinni að til að viðhalda vegunum án þess að þeir héldu áfram að grotna niður, þeir væru byrjaðir að grotna niður, þá þyrfti að leggja til þess viðhalds bara til að halda í horfinu 8–9 milljarða. Gera má ráð fyrir að menn séu nær efri mörkunum í því frekar en hitt. En ef menn ætluðu hins vegar að fara að taka vegina eitthvað inn í framtíðina, þ.e. uppfæra þá, breikka og endurbæta og bæta öryggi einmitt vegna þessa aukna álags sem hv. þingmaður nefndi, þá þyrftu það að vera um 11 milljarðar árlega. Við sjáum að í ár eru settir 6 milljarðar, samgönguáætlunin gerir ráð fyrir 7 milljörðum á næsta og þarnæsta ári. Meiri hluti nefndarinnar lagði fram tillögu sem við í minni hlutanum styðjum um að þetta fari upp í 8 milljarða en eru þá áfram í neðri mörkunum. Við í minni hlutanum leggjum þess vegna til viðbót við það, þannig að þetta fari upp í 9,5 milljarða svo við getum a.m.k. farið að taka fyrstu skrefin inn í uppfærslu á vegunum. Mig langar að spyrja hv. þingmann sem hefur mikla þekkingu á þessum málaflokki: Hversu lengi getur það gengið að vera með undirfjármögnun á viðhaldinu, þ.e. hversu lengi geta menn haldið áfram á þeirri braut að undirfjármagna bara hið almenna viðhald á þessum fjárfestingum? Og hversu miklum kostnaðarauka [[Forseti hringir.]]eru menn að velta inn í framtíðina sem þetta mun líklega kalla á, þ.e. enn stærri framkvæmdir síðar ef við erum farin að tala um [[Forseti hringir.]]ónýta vegi en ekki bara vegi sem þarfnast viðhalds?
Frú forseti. Ég veit ekki hvað skal segja. Það eru ýmsar viðmiðanir notaðar í þessum efnum, t.d. eins og varðandi bundið slitlag. Það var almennt talað um að æskilegt væri að geta endurnýjað það, keyrt yfir það nýju lagi á svona sex til átta ára fresti, þessu almenna slitlagi, olíuslitlagi sem við þekkjum úti á vegunum, öðru en malbiki. Nú hafa menn gripið til þess á undanförnum árum að teygja þetta alveg upp í níu til ellefu ár. Þá eru menn auðvitað farnir að taka ansi mikla sénsa gagnvart því að þetta verði hreinlega ónýtt og þá kemur það sem ég var að segja, að undirlagið undir veginum geti farið að skemmast meira en ella væri og það kemur svo harkalega á bakið á mönnum síðar með bakreikningum. Sama á við í sjálfu sér um malarvegina, viðhaldið á þeim mörgum hverjum er orðið svo hörmulegt, það hefur ekki verið unnið og keyrt út unnu efni, fínasta laginu ofan á malarvegina, sums staðar svo áratugum skiptir. Menn hafa ekki séð slíkt í tíu, fimmtán ár sums staðar. Þá er það efni nánast allt horfið úr veginum. Það er ekkert til að hefla upp á vorin og breiða aftur yfir. Grjótið fer að ganga upp úr veginum. Og hvað hafa menn gert? Menn hafa notað gula málningu til að mála stórgrýti sem er að koma upp úr veginum þannig að ökumenn geti sneitt hjá því. Þetta hefur verið gert á árunum bæði í Ísafjarðardjúpi og t.d. á mínum heimaslóðum á Brekknaheiði, bara farið með fötu með gulri málningu og grjótið málað. Svona er þetta orðið. Ég keyrði allan Bárðardalinn á sunnudaginn var. Það er alveg skelfilegt að sjá þá vegi sem þar er boðið upp á. Ef Vegagerðin hefði 10, 11 milljarða á ári úr að spila í viðhaldinu þá opnast líka ýmsir möguleikar fyrir hana eins og hún hefur stundum gert, að safna kannski saman einhverju viðhaldsfé og fara í varanlegar aðgerðir á einhverjum bútum. Hún hefur oft farið í raun og veru í hálfgerðar nýbyggingar með viðhaldsfé meðan sæmilega nóg var af því til að þurfa ekki alltaf að vera að glíma við sömu vondu kaflana ár eftir ár. Þetta svelti [[Forseti hringir.]]veldur svo miklu tjóni og það takmarkar svo möguleika Vegagerðarinnar til að [[Forseti hringir.]]spila úr málum með einhverjum sveigjanlegum hætti að það í sjálfu sér eitt og sér er vandamál.
Virðulegi forseti. Það er nefnilega þetta sem mér finnst málið snúast um, þ.e. ef þú vanrækir viðhaldið þá ertu að búa til miklu meiri kostnað síðar. Maður skyldi ætla að við hlytum að vera sammála um það þvert á flokka að reyna a.m.k. að vera með nægt fé í viðhald þó ekki væri nema til að halda í horfinu. Síðan er það einfaldlega þannig að það er skylda okkar að fara í að uppfæra þá vegarkafla sem kannski helst þyrfti vegna þessa aukna álags sem orðið er á vegum vegna komu ferðamanna. Því er það von mín að þeir stjórnarþingmenn sem á þetta hlýða séu tilbúnir til þess að fara með okkur í það að samþykkja tillögu okkar um 1,5 milljarða til viðbótar, við eigum þá til, við getum gert þetta, til að tryggja það að við séum alla vega að viðhalda fjárfestingunum sem við höfum þegar ráðist í og getum farið að stíga fyrstu skrefin í að uppfæra þá vegarkafla sem á þarf að halda, þannig að ég nýti nú tækifærið og hvetji menn til að skoða það af alvöru að horfa til þeirra hluta breytingartillagna okkar. Ég held að það sé mjög áríðandi fyrir okkur að gera þetta núna og láta ekki fleiri ár líða þar sem við erum að undirfjármagna bara viðhaldið, það er óskynsamlegt til lengri tíma. Þá langar mig að nefna eitt örstutt, þó að tíminn fljúgi frá mér, við hv. þingmann. Það sem hefur angrað mig pínulítið, hafandi verið í samgöngunefnd á þessu kjörtímabili í fyrsta skipti sem þingmaður, er hvað þetta virðast allt vera svolítið tilviljanakenndar uppákomur, ef við tökum t.d. Reykjanesbrautina. Þessi breikkun sem við sjáum núna að þarf að ráðast í frá Fitjum og upp að flugstöð, af hverju var t.d. ekki búið að benda okkur [[Forseti hringir.]]nefndarmönnum á að þetta væri vegarkafli sem sérstaklega [[Forseti hringir.]]mikið álag væri á og væri á einhvers konar áhættulista hjá [[Forseti hringir.]]yfirvöldum? Við eigum fleiri svona vegarkafla. Mér finnst við ekki nógu skipulögð og ekki nógu dugleg að flokka eftir álagi, byggðaþróun, atvinnuþróun, uppbyggingu á vegakerfinu.
Frú forseti. Ég held að það hafi fengið aukið vægi að undanförnu að horfa til bæði umferðaröryggisins, hættulegustu kaflana í vegakerfinu, og svo auðvitað þess að leggja af stað með svona öflugri uppbyggingu og í fullum framtíðarstaðli út frá höfuðborgarsvæðinu í allar áttir. Auðvitað er ánægjulegt að sjá glitta í veginn austur fyrir Selfoss og svo þarf að klára tenginguna við Suðurnes og síðan leggja af stað héðan upp í Borgarfjörð o.s.frv. En að mínu mati þarf að leggja drög strax að t.d. leiðinni milli Reykjavíkur og Akureyrar. Það þarf að fara að huga að því hvenær og hvernig þar verður komið á aðskildum akstursstefnum, því þar verða líka ljót slys. Almennt er það auðvitað þannig að ef við vanrækjum endurnýjun og viðhald á innviðunum þá kemur það okkur í koll. Það er auðvitað ekkert annað en skuld við framtíðina. Verið er að búa til skuld inn í framtíðina með þessu. Þess vegna er það ekki skynsamlegt eiginlega í neinu tilliti og sérstaklega ef það veldur beinu tjóni. Það er náttúrlega ekki þannig. Það sem mér er óskiljanlegast af þessu öllu, og gaman kannski ef hæstv. innanríkisráðherra fengist til að tjá sig, við mundum fara út og kaupa blóm ef ráðherra kæmi hingað í ræðustólinn einhvern tímann. [[Gripið fram í: … er að hlusta …]]Gott er. Af hverju í ósköpunum voru ekki markaðir tekjustofnar til vegamála færðir upp til verðlags, svo ég tali nú ekki um þegar eldsneytisverð fór að hríðfalla á heimsmarkaði þannig að enginn hefði tekið eftir því? Útsöluverð á bensíni og olíu hefði bara lækkað aðeins minna, örfáum krónum minna en það hefur gert um þessa fleiri, fleiri tugi, ef menn hefðu þá sett inn hækkanir í áföngum á mörkuðum tekjum. Upplýst er að þá hefðum við 7–8 milljörðum kr. meira úr að spila í dag á ársgrundvelli. Þannig að uppsafnað er tapið fyrir vegamálin sennilega 14, 16 milljarðar kr. Hvernig [[Forseti hringir.]]í ósköpunum stendur á því að þessi afglöp, þessi vanræksla, átti sér stað í tíð þessarar [[Forseti hringir.]]ríkisstjórnar, sem gerir engin mistök að eigin sögn?
Frú forseti. Ég ætla aðeins að koma inn í þessa umræðu þótt sjaldan sé gaman að ræða jafn mikilvæg mál og samgönguáætlun þegar farið er að kvölda og flestir líklega farnir að horfa á kvöldfréttir, Kastljós eða eitthvað slíkt. Hér hefur margt verið sagt en nauðsynlegt er að fara yfir að mínu viti nokkur atriði. Ég eins og aðrir hlýt að tala um það að sú vanræksla sem hefur átt sér stað frá því ríkisstjórnin tók við völdum hefur orðið til þess, eins og réttilega var sagt áðan, að vísað er inn í framtíðina gríðarlegum fjárhæðum. Þegar hæstv. fjármálaráðherra hefur talað um að það sé betra að borga niður skuldir og það sé mjög nauðsynlegt, og ég held að við getum öll fallist á það, þá hefur forgangsverkefnið eingöngu verið það en ekki að gera hlutina samhliða. Það kostar líka að hafa ekki tekið þá ákvörðun að sinna samgöngukerfinu. Það kostar mikla peninga, það er alveg ljóst og við stöndum frammi fyrir því núna. Ég tel að það hafi verið afar misráðið að fara þessa leið og gera það eins og hér hefur verið gert. Ég hef líka talað mikið um Vegagerðina, um stöðu Vegagerðarinnar og það sem kallað hefur verið neikvætt bundið eigið fé og hér var verið að nefna, kannski að því leyti að markaðar tekjur hafa ekki skilað sér allar til langs tíma. Svo er það þessi skuld um áramótin og alltaf spurning hvernig menn sjá fyrir sér að leysa úr því máli. Fram kemur í áliti meiri hlutans að það þurfi að gera, en ekki hafa fengist svör við því hvort það verði gert núna. Ég er reyndar ekki búin að lesa yfir lokafjárlögin þannig að ég veit ekki hvort fram kemur tillaga um það þar. En ég mun alla vega leggja það til þegar þau koma til afgreiðslu. Ég tel að það sé rangt sem kemur fram á bls. 4 í meirihlutaálitinu, þar sem framlög til samgöngumála hafa aldrei verið lægri eftir hrun fjármálakerfisins árið 2008 en árin þar á undan. Það sést ágætlega á yfirliti sem minni hlutinn lagði fram þar sem kemur fram að 2009 og 2010 - 2009 er hærra en 2007, og 2010 er svipað af vergri landsframleiðslu og 2007. Þannig að þetta er kannski ekki alveg rétt með farið. Auðvitað lyktar þetta af því að það eru að koma kosningar. Allir eru held ég sammála um að aukna fjármuni þurfi í vegamálin en það hefur einhvern veginn ekki gengið fyrr en þá núna að fá inn í þau peninga. Það gekk ekki þegar ráðherrann lagði fram þessa áætlun sína þar sem hún sagði að hún gæti staðið með þessu en treysti sér ekki til að standa með meiru. En núna eins og ég segi, korteri í kosningar, bætist töluvert við sem er af hinu góða að mínu mati, en það lyktar óneitanlega af því að það eru að koma kosningar. Ég verð að taka undir tillögur hjá minni hlutanum þar sem lagt er til að bætt verði í og ég vona að áður en þetta verður afgreitt náist samkomulag um að taka þær breytingartillögur hér inn í. Það kemur fram í áliti meiri hlutans að þetta sé vanfjármagnað þrátt fyrir þá viðbót sem meiri hlutinn leggur til og minni hlutinn er í rauninni að leggja til viðbót upp á 2,5 milljarða svo þetta hangi í nauðsynlegri viðhaldsþörf. Það er eitt af því sem mér finnst persónulega vera forsenda þess að við getum samþykkt þessa áætlun. Eitt af því sem lagt er til og tengist kjördæmi mínu er að vegur yfir Öxi fylgi strax á eftir framkvæmdum við Berufjarðarbotn. Þetta hefur verið á áætlun ótrúlega lengi og alltaf einhvern veginn sett aftur fyrir. Ég held að það sé bara kominn tími á þetta verkefni, sem sýnt hefur verið fram á, eins og í sumar, að miklu meiri umferð er þar yfir en yfir þrjá aðra sambærilega vegi til samans. Ég held að það eitt og sér rökstyðji þörfina fyrir þessa framkvæmd. Svo varð slys ekki alls fyrir löngu, eins og einhverjir vita eflaust af, sem styður kannski enn frekar við það að með auknum ferðamannastraumi og aukinni umferð þarna yfir þá þurfi að klára þessa framkvæmd. Mig langar að leiðrétta hérna eitt í álitinu þar sem verið er að fjalla um jarðgöng. Þar stendur, með leyfi forseta: „Við umræðu í nefndinni um jarðgöng og mikilvægi þeirra fyrir tengingu byggðarlaga og stækkun atvinnusvæða á landsbyggðinni var vikið að rannsókn sem unnin var við Háskólann á Akureyri og Háskóla Íslands þar sem rannsökuð var staða kynjanna fyrir og eftir opnun Seyðisfjarðarganga …“ Hér er auðvitað átt við Héðinsfjarðargöng og þyrfti líklega að lagfæra þetta í álitinu. Það er staðreynd þegar við höfum stundum verið að fjalla um mikilvægi ganga - þessi göng voru á sínum tíma ekki álitin mjög nauðsynleg en þau hafa skipt gríðarlegu máli hvað varðar atvinnusvæði, byggðina og þróunina sem þar er að verða. Hér var m.a. rætt í dag að allur sá rekstur sem hefur orðið til í framhaldinu gerist í rauninni bara vegna þess að göngin verða að veruleika. Það eitt og sér skiptir miklu máli. Þess vegna held ég að við verðum að standa þétt við bæði Dýrafjarðargöng og Seyðisfjarðargöng. Í rauninni eiga göng alltaf að vera í gangi. Ég held að það sé eitt af því sem er forsenda þess að hér geti byggð haldist um hinar dreifðu byggðir. Bara þar sem ég bý eru fern göng, en okkur vantar ein enn vegna þess að vegurinn sem kallaður hefur verið um Almenninga og í Fljótum, þar er gríðarlega mikið jarðsig og hefur verið til áratuga. Það er í rauninni bara tímaspursmál hvenær sá vegur fer í sjó fram og afar mikilvægt að þau göng komist á kortið, þannig að þau verði í röðinni. Ég eyddi fyrri tíma mínum fyrst og fremst í það að ræða um flugsamgöngur af því að ég tel þær mikilvægar og lít á þær sem part af almenningssamgöngum, en ég ætla ekki að taka þær fyrir núna heldur legg ég fyrst og fremst áherslu á þá staði sem hafa verið hættulegir og þá vegi sem eru hættulegir, malbikun um Berufjarðarbotn til dæmis, og að klára eigi Dettifossveginn. Þetta eru öryggismál líka ekki síður en að klára hringveginn. Framkvæmdir við Bárðardalsveginn eru líka nefndar sem hluti af því sem á að fara í. En það er kannski verið að kasta til peningum í langtímaáætluninni, koma mörgum verkum einhvern veginn á koppinn og sýna þau án þess endilega að verið sé að gera tilraun á næstu árum til að klára þau eða setja almennilega fjármuni í þau. Ég verð auðvitað að fagna því að veita á fjármuni í uppbyggingu Skarðsvegar í Skarðsdal. Og eins og ég sagði áðan, malbikun um Berufjarðarbotninn og Borgarfjarðarveg og fleira sem hér er undir og tilheyrir kjördæmi mínu. Þar hafa auðvitað verið töluverðar framkvæmdir sem hafa skipt samfélagið þar miklu máli. Eins og hér hefur verið talað um þurfum við að dreifa ferðamönnum með öruggari hætti. Álagið á vegina er ekki síst í því fólgið að þungaflutningarnir hafa færst alfarið upp á land og eru gríðarlega miklir. Það, auk þess að vera með illa farna vegi og mikið af erlendum ferðamönnum sem hafa aldrei nokkurn tímann keyrt á slíkum vegum, eins og landið býður upp á, viðkemur auðvitað öryggismálum sem hafa aðeins verið nefnd og koma fram í áliti meiri hlutans, minnir mig, þar sem fjallað er um öryggismál. Alla vega er kostnaðurinn sem hefur hlotist af því í kringum 48 milljarðar árið 2015 samkvæmt rannsóknarverkefni háskólans og beinn kostnaður heilbrigðiskerfisins vegna umferðarslysa árið 2009 var 930 milljónir á núverandi verðlagi. Þetta allt rökstyður það að ekki hafi verið settir nægjanlegir fjármunir í lágmarkið, þ.e. öryggisþáttinn. Það er algjörlega óásættanlegt og við verðum eiginlega bara að grípa til aðgerða. Nú er kominn október og alveg ljóst að minnsti hlutinn af þeim framkvæmdum sem hér er ætlað að gera á þessu ári nær fram að ganga.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir ágæta yfirferð yfir verkefnaáætlun samgönguáætlunar. Eins og gjarnan er tala landsbyggðarþingmenn fyrst og fremst um sitt kjördæmi. Ég hef sjálf verið í þeirri stöðu. Á síðasta kjörtímabili var ég varaþingmaður í Suðurkjördæmi og þá beinast sjónir sérstaklega að þeim hluta. Hv. þingmaður talaði um botn Berufjarðar og ég fagna því að loks sjái fyrir endann á því að hringvegurinn um landið verði bundinn slitlagi og að þessi litli en vondi bútur klárist. En við skulum líka viðurkenna að ekki er einungis við Vegagerðina að sakast í þeim efnum, þar hafa verið innbyrðisdeilur á milli landeigenda og það gæti verið efni í aðra ræðu og aðra messu hvort við þurfum að skoða það hversu mikil áhrif það hefur; eignarrétturinn er mjög sterkur en það er býsna oft í vegagerð á Íslandi þar sem eignarrétturinn hindrar framgöngu góðra samgöngumannvirkja. Ég er ekki búsett í umræddu kjördæmi og þekki ekki mikið til þar en mér hefur borist til eyrna að Breiðdalsheiðin sé mjög oft farartálmi fyrir íbúa á sunnanverðum Austfjörðum og að þar hafi lítið verið mokað og viðhaldi lítið sinnt undanfarna vetur. Það gerir að verkum að ýmsir sem eru að byggja upp atvinnustarfsemi á Austfjörðum búa við skerta samkeppnisstöðu ef við getum orðað það þannig, það er einfaldlega erfitt að byggja upp atvinnustarfsemi vegna þess að Breiðdalsheiðinni er ekki haldið opinni og henni er ekki sinnt í marga mánuði á ári. Um leið og við fögnum endurbótum á [[Forseti hringir.]]veginum yfir Öxi þá hlýtur þetta að vera umhugsunarefni fyrir þingmann kjördæmisins.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er rétt að það voru innbyrðisdeilur landeigenda sem kannski töfðu framkvæmdir þarna um of. En nú er töluvert síðan samkomulag náðist og þess vegna hefðu framkvæmdir getað átt sér stað, ef ríkisstjórnin hefði komið þessu frá sér fyrr. Ég er sammála því að eignarrétturinn getur oft verið mjög sterkur og hef rætt það úr þessum ræðustóli að mér þyki óeðlilegt að einhver eigi land frá fjalli til fjöru og hefði nú talið að svona 200 metra upp ættum við öll en ekki tilteknir aðilar sem geta hamlað manni för. Varðandi Breiðdalsheiðina og mokstur og viðhald á henni þá höfum við fjallað töluvert um snjómoksturinn og vetrarviðhaldið. Við ræddum það töluvert mikið, þingmenn Norðausturkjördæmis, vegna þess að það var ægilegt ástand í hittiðfyrra á þeim slóðum. Sumir komust ekki heim til sín. Ég horfi bara á hæstv. forseta vegna þess að ástandið var það slæmt. Það var mjög vondur vetur, það var kannski meira þess vegna, en það var líka verið að skerða moksturinn vegna þess að ekki voru til peningar. Það var gríðarlega mikið sem vantaði upp á vetrarþjónustuna og Vegagerðin var búin að kalla eftir því mjög lengi. Það þýðir ekki að horfa fram hjá því að kröfurnar eru að aukast. Sveitarfélög eru að sameinast, eru að verða eitt atvinnusvæði, heilbrigðissvæði o.s.frv., og fólk gerir kröfur um meiri mokstur og meiri opnun en áður. Ég tek undir það að þetta þýðir skerta samkeppnisstöðu eins og með Breiðdalsheiðina og Árneshreppinn, ég nefni það sem dæmi. Þar eru íbúar nánast innilokaðir yfir veturinn vegna þess að þeir fá ekki mokstur. Allt skerðir það samkeppnisstöðu fólks sem vill byggja upp heilsársatvinnurekstur, það er alveg ljóst. Það er verið að segja þér að þú getir ekki sinnt honum nema á tilteknum stöðum á landinu ef þessi þjónusta er ekki til staðar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svar við mínu andsvari. Mig langar hins vegar að taka þetta aðeins lengra vegna þess að í mínum huga, og í huga okkar allra, eru flugsamgöngur og landsamgöngur eitt og sama samgöngukerfið, þ.e. hluti af því að flytja fólk milli landshluta. Ef byggja á upp ferðaþjónustu á Austfjörðum er mjög mikilvægt að hafa góð tengsl; flugvöllurinn á Egilsstöðum skiptir þar mjög miklu máli og Breiðdalsheiðin er út af fyrir sig framlenging af honum, ef við viljum skoða málið þannig. Ég þekki ekki skoðanir hv. þingmanns á veru flugvallarins í Vatnsmýri, en flestir sem hér hafa stigið í pontu og koma utan af landi eru mjög andvígir því að flytja flugvöllinn. Fyrir mér er það beinlínis byggðamál, mjög mikilvægt byggðamál, að flytja innanlandsflugvöllinn suður í Keflavík. Við vitum öll og þekkjum það af eigin ferðahegðun að ef þú þarft að fara inn í borg og stoppa þar þá eru litlar líkur á því að þú haldir áfram til fjarlægra staða, eins og til dæmis norðausturhorns landsins. En ef þú kemst þangað í beinu flugi frá Keflavík, eða frá alþjóðaflugvellinum hvar sem hann er staddur, aukast líkurnar á því. Mér finnst það vera byggðasjónarmið og að það styrki samkeppnisstöðu landsbyggðarinnar að innanlandsflugvöllurinn fari úr Vatnsmýrinni og verði nær alþjóðaflugvellinum. Ég hef sjálf búið vestur á fjörðum og þekki mjög vel hversu mikilvægar flugsamgöngur eru fyrir þá sem búa úti á landi. En í samhengi hlutanna, í samhengi lengdar ferðalagsins, er ferðin frá Keflavíkurflugvelli til Reykjavíkur, fyrir þá sem búa til dæmis austur á landi, [[Forseti hringir.]]eða á Austfjörðum, svo stutt. Þess vegna spyr ég: Hefur hv. þingmaður hugleitt þetta út frá þessu sjónarhorni?
Frú forseti. Ég tek undir það að flugsamgöngur og samgöngur á vegum landsins ættu að flokkast undir almenningssamgöngur. Hv. þingmaður talar um góð tengsl og flugvöllinn á Egilsstöðum, Vatnsmýrina og Keflavíkurflugvöll. Ég hef verið hlynnt því að flugvöllurinn verði í Vatnsmýrinni á meðan ekki hafa fengist viðunandi niðurstöður annars staðar. Ef maður gæti tekið þetta stakt út og væri bara að hugsa um ferðamennskuna þá er ég sammála því að best væri að fljúga á Keflavík og geta flogið þaðan innan lands. En það er bara svo miklu meira undir. Ef léttlestir væru komnar til værum við líka að tala um aðra hluti. Meðan Landspítalinn er á þeim stað sem hann er og meðan öll opinber þjónusta er meira og minna hér í 101 - stór hluti fólks sem flýgur innan lands er að sækja slíka þjónustu og við þekkjum umræðuna um sjúkraflugið - finnst mér Vatnsmýrarflugvöllurinn eiga rétt á sér. Hvað svo sem kemur út úr könnunum varðandi Hvassahraun eða hvort eitthvað verður gert í Keflavík - Keflavík annar ekki því sem þar er að gerast í dag og getur ekki bætt við sig innanlandsfluginu eins og staðan er núna - þá þarf það að liggja fyrir áður en við lokum flugvellinum í Vatnsmýrinni. Ég skil alveg að Reykjavíkurborg vilji fá þetta dýrmæta land undir íbúðabyggð, ég ætla ekkert að draga úr því. Í stóra samhenginu horfir þetta svona við mér en ef ég ætti eingöngu að horfa á hlutina út frá ferðaþjónustunni held ég að það sé alveg klárt að Keflavík væri betri kostur. Við búum bara ekki í þeim raunveruleika.