Virðulegur forseti. Á þessum tímum erum við í aðstæðum sem við þekkjum eiginlega ekki. Þetta eru aðstæður sem við verðum þó að takast á við og þess vegna erum við komin í þá stöðu nú að við getum ekki talað um mig og þig, ég og þú, heldur erum við öll í þessum aðstæðum. Við verðum að taka höndum saman og sérstaklega eins og staðan er í dag gagnvart þeim sem minnst mega sín í þessu samfélagi, fólki með undirliggjandi sjúkdóma, þeim sem verst hafa haft það vegna fátæktar í okkar samfélagi. Mæðrastyrksnefnd hefur opnað aftur og Fjölskylduhjálp Íslands er byrjuð að dreifa matarbökkum. Það er verið að hjálpa og það er verið að gera góða hluti, en meira þarf til. Það þarf líka að hjálpa fólki úti á landsbyggðinni því að þar er stór hópur sem einnig þarf hjálpar við. Við þurfum að passa upp á að óttinn grípi ekki öll völd af okkur. Geðhjálp hefur opnað síma til að aðstoða og við verðum líka að passa upp á að fara ekki offari í því að einangra og skilja að. Því miður hefur komið upp sú staða að í allri okkar einangrun, þar sem við erum að reyna að vernda okkar eldri borgara, að við erum að aðskilja hjón sem er ekki gott. Það getur valdið bæði kvíða og meiri erfiðleikum þannig að við verðum að hugsa aðeins um þá sem minnst hafa. Þess vegna ber okkur skylda til að taka höndum saman. Við sýndum það í velferðarnefnd og við getum sýnt það á þingi að þetta er ekki stjórnarandstaðan eða stjórnin, þetta erum við öll sem þurfum að taka á þessu. Núna er það það sem við þurfum að gera, standa saman og sjá til þess að við tökum á þessu og leysum þetta.
Virðulegur forseti. Hið daglega amstur er öðruvísi í dag en það var í gær. Jafn einföld athöfn og að fara í búðina er allt öðruvísi og fólk veit ekki alveg hvað það á að gera við jafn mikilvægar hefðir og afmælisveislur og jarðarfarir. Hvað gerist um næstu mánaðamót er stærri spurning en venjulega fyrir gríðarlega marga landsmenn og sú spurning er alla jafna ansi stór. Í dag afgreiðum við nokkur frumvörp sem eiga að hjálpa til við að svara spurningum. Þau eru ekki endanleg svör og ekki fullkomin svör en þannig eru svör mjög oft, sérstaklega þegar aðstæður eru erfiðar og erfitt að spá um hvað gerist á allra næstu dögum. Væri hægt að gefa betri svör? Já, auðvitað. En getum við gefið betri svör? Nei, ekki núna. Höfum í huga að allir eru að reyna að gera sitt besta, ríkisstjórn og þing. Kennarar taka á sig gríðarlegt álag til að sinna menntun barna okkar í þessu ástandi. Fjölskyldur eru í gríðarlegu dagskrárpúsluspili þar sem það er næstum full vinna að fylgjast með öllum tilkynningum um skipulag skóla og vinnu. Ég treysti mér ekki til að reyna að útskýra hvað heilbrigðisstarfsfólk er að afreka, ég er ekki nægilega góður í því að fara með orð til að segja frá því á nægilega sanngjarnan hátt. En það sem ég get sagt er að það getur enginn unnið starf þess betur. Það sem ég get hins vegar sagt og vísað í almennar sögulegar heimildir er: Þetta reddast. Á þingi er venjulegt fólk sem á börn og fjölskyldur, eins og allir aðrir. Starf okkar er að taka ákvarðanir byggðar á sannfæringu okkar. Við getum ekki gert það allt en við getum gert ansi mikið. Við getum ekki sinnt verkefnum heilbrigðisstarfsfólks en við eigum að geta passað upp á að heilbrigðisstarfsfólk sé til staðar. Kæru þingmenn. Gerum okkar besta og það sem við getum til að þetta reddist.
Virðulegur forseti. Þetta eru fordæmalausar aðstæður. Í björgunarsveitunum nálgast menn verkefni sem mikil óvissa er um með því að nota oft þau orð að tímabært sé að taka fram stóru sleggjuna. Þá bregðast menn við með öllu því sem til er í vopnabúrinu til að nálgast þann vettvang sem þarf að sækja að úr ýmsum áttum með þeim leiðum sem mögulegar eru. Við þessar aðstæður er tímabært að taka fram stóru sleggjuna í samfélaginu og það er í raun nauðsynlegt. Það er mikilvægt að horfa til margra þátta. Við horfum til brýnna verkefna þar sem þarf að bregðast við gagnvart atvinnulífi, samfélaginu öllu og launafólki, tryggja að áfallið verði sem minnst, að fyrirtæki nái að halda ráðningarsambandi við starfsfólk sitt og að við komumst í gegnum þá tímabundnu erfiðleika sem veiran veldur. Meira þarf þó til. Það þarf að horfa til lengri tíma. Það er mikilvægt fyrir okkur að taka þessari stöðu sem áminningu um það hversu mikilvægt það er fyrir fámenna þjóð í stóru landi sem byggir á ríkum náttúruauðlindum að horfa til fleiri þátta í uppbyggingu þess sem efnahagskerfi okkar byggir á. Við eigum einstök tækifæri í þeim efnum. Núna er tímabært fyrir okkur að horfa til þess hvernig við getum aukið og örvað fjárfestingu atvinnulífsins á þeim sviðum þar sem áhugi og möguleikar eru til staðar. Við þurfum að horfa til þess að víkja sterku og erfiðu regluverki til hliðar um stund. Við þurfum að setja það í algjöran forgang að þeir sem geta farið í fjárfestingar og byggt upp atvinnulíf geti það, ég nefni t.d. laxeldi plús allt það sem hið opinbera getur gert í innviðaframkvæmdum, en sérstaklega þurfum við að horfa til atvinnulífsins, lagningar vega, raflagna, uppbyggingar laxeldis og þeirra hvata sem verða til þess að auka bjartsýni og örva fjárfestingu í atvinnulífinu þannig að við komum með sem öflugasta viðspyrnu út úr þessum erfiðleikum.
Virðulegi forseti. Í dag greiðum við atkvæði um tvö frumvörp sem koma frá ríkisstjórninni og taka utan um stóran hóp fólks sem má eiga von á nokkurri röskun á sínu daglega lífi, annars vegar frumvarp sem grípur þá sem lenda í samdrætti fyrirtækja og hins vegar frumvarp vegna tímabundinna greiðslna til fólks sem þarf að sæta sóttkví. Ég vil nota tækifærið og þakka velferðarnefnd fyrir góða umfjöllun og mikla vinnu við málið. Það var einhugur um að koma þessu máli sem fyrst í gegn. Með stuðningi ríkisstjórnarinnar náðust fram ítarlegri og öflugri aðgerðir en farið var af stað með. Gera má ráð fyrir því að Covid-19 muni ganga hér yfir á einhverjum mánuðum og eru stjórnvöld að taka málið föstum tökum. Fyrir liggur að einhverjar raskanir verða tímabundið á hefðbundnu lífi borgaranna en stjórnvöld stefna á að lágmarka þær. Samheldni þjóðarinnar skiptir máli og hefur hún sýnt það í verki með því að fara eftir leiðbeiningum almannavarna og landlæknis sem er gríðarlega mikilvægt. Þannig komumst við standandi niður úr þessu falli. Þegar rykið sest verður hægt að fara af fullum krafti í að efla atvinnulífið. Verður það m.a. gert með þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur boðað, eins og með öflugu markaðsátaki í ferðaþjónustu og með því réttum við við einn stærsta atvinnuveg landsins. Það er líka þekkt að upp úr krísum myndast ný tækifæri, eins og kom í ljós í síðustu krísu. Þjóðarskútan mun rétta við og það þekkjum við öll sem búum á landi elds og ísa og stöndum saman nú sem fyrr. Í dag eru vorjafndægur. Nú eru dagur og nótt jafningjar, myrkur og ljós takast á. Á morgun nær dagurinn yfir. Vonin er að brátt heyrist vorfuglar kvaka. Við getum haldið í þá vissu á jafn skrýtnum tímum sem uppi eru núna.
Forseti. „Ísland klappar fyrir heilbrigðisstarfsfólki“ heitir viðburður sem verður klukkan sjö í kvöld þar sem Íslendingar eru hvattir til að fara út í dyragætt, fara út á svalir, fara út á pall og klappa fyrir heilbrigðisstarfsfólki. Þetta er að fyrirmynd viðburðar á Tenerife. Um viðburðinn í kvöld segir, með leyfi forseta: „Heilbrigðisstarfsfólkið í landinu okkar á svo sannarlega hrós skilið fyrir alla þá óeigingjörnu vinnu sem það hefur unnið núna síðustu vikur.“ Ég vil bæta við að þegar við fórum að skoða stöðu heilbrigðismála þegar ég datt inn á þing 2013 og vorum að gera fjárlög fyrir 2015 sögðu allar yfirstofnanir heilbrigðiskerfisins að það vantaði upp á til þess að þær gætu tryggt öryggi sjúklinga. Þegar við skoðuðum stöðuna kom í ljós að það bjuggust allir við því að heilbrigðiskerfið myndi fara niður, að við myndum ekki ná að halda uppi fyrsta flokks heilbrigðiskerfi eftir hrunið. En það er það sem heilbrigðisstarfsfólkinu okkar tókst. Því tókst að halda uppi fyrsta flokks heilbrigðiskerfi þrátt fyrir niðurskurðinn í hruninu, sem er skiljanlegur og var alla vega að miklu leyti nauðsynlegur. Heilbrigðisstarfsfólkið hélt kerfinu uppi. Það er bara þannig að við getum treyst heilbrigðisstarfsfólkinu okkar, við getum alltaf leitað til þess og treyst á að það standi sig. En það þurfti samt fyrsta læknaverkfall sögunnar til að læknar fengju hækkun, það kostaði 4 milljarða kr. að hækka laun þeirra. Þess vegna voru sett lög á verkföll hjúkrunarfræðinga 2015. Það var varað við manneklu. Hver er staðan núna? Við erum að uppskera núna og nú er kominn tími til að spýta í. Á sama tíma segir Félag hjúkrunarfræðinga á Íslandi okkur að enn einn árangurslaus samningafundur hafi verið haldinn fyrir tveimur dögum á milli samninganefndar Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga og samninganefndar ríkisins, [[Forseti hringir.]]sem er á ábyrgð hæstv. fjármálaráðherra. Þetta er ekki boðlegt. Það þarf að ná samningum strax við hjúkrunarfræðinga. En í kvöld klukkan sjö ætlum við að fara út í dyragætt eða út á svalir og klappa fyrir heilbrigðisstarfsfólkinu okkar.
Hæstv. forseti. Við lifum á ótrúlegum tímum, fordæmalausum í nútímasamfélagi, og við skulum vona að það sem þjóðin er að fara í gegnum núna muni styrkja hana og verða til þess að efla samhug og samvinnu fólks í framtíðinni - sem verður björt, því hef ég alla vega fulla trú á. En hvað er það sem við getum treyst á í þessum erfiðu aðstæðum? Eitt af því er okkar eigin landbúnaðarframleiðsla. Það er gott að vita til þess að hér er framleiðsla á mjólk, kjöti, eggjum og grænmeti sem við getum treyst á og á að vera í boði fyrir neytendur, og ekki þarf að treysta fullkomlega á aðrar þjóðir í því. Mjólk, egg og grænmeti er framleitt hér á hverjum degi og kjötbirgðir eru góðar. Afurðastöðvar og bændur munu gera sitt besta til að tryggja að dreifing matvæla verði eins hnökralaus og hægt er þannig að tryggja megi að afurðir komist á markað. Einnig er áhugavert að sjá að verslunin er farin að kalla eftir styrkingu landbúnaðarkerfisins í þessu ástandi hvað varðar innlenda framleiðslu, til að mynda í grænmeti. Fram kom á vef Morgunblaðsins í morgun að verslunarfyrirtækið Samkaup hefði skorað á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að ýta undir innlenda grænmetisframleiðslu í boðuðum aðgerðum ríkisstjórnarinnar vegna ástandsins. Leiddar eru líkur að því í bréfi þessu, samkvæmt fréttinni, að grænmetisframleiðsla í heiminum muni dragast saman og nú þegar séu tafir á flutningsleiðum. Þarna er sleginn nýr tónn hjá versluninni og hún er greinilega tilbúin að ganga í lið með bændum og fólkinu í landinu. Sá sem hér stendur lýsir hér með yfir stuðningi við þessar hugmyndir Samkaupa. Það á að nota tækifærið núna og inn í framtíðina og efla innlenda framleiðslu þjóðinni allri og landbúnaði til heilla.
Herra forseti. Það er varla ofsagt að við tökumst með heimsbyggðinni allri á við vanda sem er margbrotinn og hefur víðtækar afleiðingar. Sem betur fer erum við svo heppin að búa í samfélagi sem er að mörgu leyti vel í stakk búið til að standa af sér þær sviptingar sem nú ganga yfir. Á þessari stundu er óvissan mikil og það skapar áhyggjur um allt samfélagið af heilsu, öryggi og afkomu fólks og fyrirtækja. Það er skylda stjórnvalda og stjórnmálamanna að draga úr áhyggjum og ótta um heilsu og afkomu. Heilbrigðis- og almannavarnakerfið hefur staðið sig vel, tekið á málum af festu, gripið til aðgerða og miðlað upplýsingum og leiðbeiningum til landsmanna af yfirvegun. Það er ómetanlegt. Það er alltaf vandi að stjórna og fara með vald og sá vandi vex þegar margþættur vandi blasir við, þegar grípa þarf til róttækra aðgerða og grípa inn í gangverk samfélagsins með afgerandi hætti. Þess vegna er afar brýnt að við gleymum því ekki, og allra síst ríkisstjórnin, að við þessar aðstæður þurfa stjórn og stjórnarandstaða að koma saman að því að móta þær aðgerðir sem grípa þarf til. Það blasir við, þótt öll vonum við það besta, að allar líkur séu á því að það taki misseri og jafnvel einhver ár að koma öllum hlutum í samt lag. Afleiðingarnar verða á borði stjórnmálanna og þess vegna þarf að mynda samstöðu um hvað beri að gera, ella er hætt við að ofan á allt annað bætist erfiðar pólitískar þrætur sem munu ekki bæta ástandið. Herra forseti. Þess vegna brýni ég þá ríkisstjórn sem hefur lagt sérstaka áherslu á það í stjórnarsáttmála sínum að auka veg og virðingu Alþingis og styrkja aðkomu þess að vinnu stjórnvalda [[Forseti hringir.]]til að vanda sig í næstu skrefum og tryggja aðkomu okkar allra að mótun aðgerða og framkvæmd þeirra. Það er best að fara þá leið og þannig náum við mestum og bestum árangri við að takast á við þann vanda sem að steðjar.
Herra forseti. Ég ætla auðvitað að fjalla um það sama og flestir aðrir í þessum ræðustól, þ.e. ástandið vegna kórónufaraldursins. Ræða mín mun þó ekki fjalla um heilsufarslegar aðgerðir okkar til undirbúnings þess að faraldurinn leggist á með auknum þunga eða álag faraldursins á heilbrigðiskerfið. Þar standa heilbrigðisstéttirnar þétt saman og standa sig með afbrigðum vel. Þar kemur líka í ljós hvers virði almannavarnakerfið er því að þar er lyft grettistaki á hverjum degi í beinni útsendingu. Ég ætla ekki að fjalla um efnahagslegar ákvarðanir vegna þessa. Þar er lögð nótt við dag að undirbúa atvinnulífið og þjóðina undir þau áföll sem augljóslega eru í aðsigi. Þar er mikilvægt að stjórnmálamenn úr öllum flokkum standi saman og vinni að því, ekki einungis á þinginu heldur þarf einnig víðtæka samvinnu við sveitarstjórnarfólk. Ég ætla að tala um þriðja atriðið, félagslegar afleiðingar. Ég ætla að tala um einmanaleikann og einangrunina sem margir finna til þessa dagana. Fólk óttast eðlilega að vera innan um annað fólk og það er fjöldi fólks, sérstaklega eldra fólk, sem lifir nú í ótta og einangrun og ræða mín er hvatning til félagasamtaka, einstaklinga og stjórnkerfisins alls að reyna að leggja hönd á plóginn og finna leiðir til að rjúfa þessa einangrun með einhverju móti. Ég heyri fréttir af því að mjög margir, félagasamtök og aðrir, séu að reyna það. Margt af því sem ég hef séð er vel gert en ég óttast þessar afleiðingar sérstaklega, að þegar upp verður staðið verði þetta langtímaafleiðingarnar, að fólk hafi einangrast. Við verðum að finna leiðir til að reyna að rjúfa þá einangrun.
Virðulegi forseti. Eins og margir þingmenn hafa komið inn á lifum við fordæmalausa tíma, en einmitt á svona stundum brýst mennskan í okkur fram og við sýnum að við skiptum hvert annað máli. Þetta hefur komið fram í velferðarnefnd sem hefur unnið vel saman undir traustri forystu formannsins. Hún er búin að skila af sér tveimur gríðarlega mikilvægum málum undanfarna daga sem eru afgreidd út úr nefndinni í samstöðu. Nefndin hefur í sameiningu unnið að þeim breytingartillögum og lagfæringum sem þarf til að gera málin eins vel úr garði og kostur er. Þetta er til fyrirmyndar. Ríkisstjórnin stígur einnig með sínum aðgerðum afar mikilvæg skref. Þau koma ekki öll í einu, enda vitum við ekki frá degi til dags hvernig staðan verður á morgun. Skrefin sem eru tekin eru þó markviss í þá átt að taka smátt og smátt utan um þá aðila sem á því þurfa að halda á hverjum tíma. Það er gríðarmikilvægt. Almenningi ber einnig að þakka á svona stundum því að almenningur tekur á sig í þúsundatali að vera í sóttkví til að vernda samborgarana, til að tryggja að útbreiðsla faraldursins verði hægari en hún yrði ella. Þetta er gríðarmikilvægt. Einnig er ástæða til að þakka starfsfólki þingsins fyrir viðbrögð þess og framlag til stöðunnar eins og hún er núna. Hér eru allar hendur á dekki og hér eru allir að vinna að því að láta hlutina ganga. Það er til mikillar fyrirmyndar. Saman munum við komast í gegnum þessa krísu eins og aðrar krísur sem íslensk þjóð hefur komist í. Það er ánægjulegt að sjá, og ég ítreka það, [[Forseti hringir.]]herra forseti, að hér innan húss standa menn saman og ganga saman í verkin.
Forseti leyfir sér að taka undir orð hv. þingmanns um þakkir til starfsfólks Alþingis enda hafði forsætisnefnd það með í samþykkt sinni í gær að færa starfsfólki Alþingis sérstakar þakkir fyrir ómetanleg störf við erfiðar aðstæður.
Herra forseti. Nú ber nýrra við. Hér hafa verið fluttar einar tíu eða ellefu ræður og ég get tekið undir eiginlega allt sem allir ræðumenn hafa sagt hér að framan. Það gerist ekki á hverjum degi. Ég verð þó að segja af þessu tilefni að það sem af er undanfarna daga hefur starfið í þinginu gengið með ágætum. Þótt auðvitað hafi komið upp álitamál um hitt og þetta hafa menn reynt að leysa úr því þannig að allir geti verið þokkalega sáttir við. Það er mikilvægt að það verði unnið þannig áfram af hálfu bæði stjórnar og stjórnarandstöðu að hægt sé að halda frið um þau skref sem við þurfum að stíga, eins og kostur er. Það er ekki útilokað að skoðanir kunni að vera skiptar um einstaka aðgerðir sem gripið er til og á einhverjum tímapunkti þarf hugsanlega að höggva á hnúta í því sambandi. Það er ekki sjálfgefið að við verðum öll sammála um niðurstöðuna í öllum málum en meðan við getum rætt hlutina málefnalega, meðan við getum unnið með vönduðum hætti að úrlausn þeirra viðfangsefna sem að okkur snúa er gríðarlega mikilvægt að við vinnum málin þannig að allir hafi sömu sýn á markmiðin þó að okkur kunni að greina með einhverjum hætti á um leiðir í einstökum tilvikum. Störf þingsins verða auðvitað undirlögð vegna þeirra viðfangsefna sem við þurfum að glíma við. Ég varð var við það úti í bæ að þegar sagt var að starfsáætlun þingsins hefði verið tekin úr sambandi skildu sumir það þannig að þingið væri farið heim og ætlaði ekkert að gera. Það er misskilningur. Þetta þýðir að hin reglubundnu störf verða með nýjum og ólíkum hætti. En við tökumst á við þau viðfangsefni sem þingið þarf að glíma við í þessu ástandi.
Herra forseti. Það eru óvenjulegir tímar sem kalla á óvenjulegar aðgerðir stjórnvalda. Gömlu kreppuaðgerðirnar, að beita peningastefnu til að lækka vexti og ríkisfjármálunum til að byggja vegi og brýr, duga ekki einar og sér. Samráð er nauðsynlegt um markmið og leiðir, samráð ríkisstjórnarinnar við stjórnarandstöðuna, við heildarsamtök á vinnumarkaði og við sveitarfélögin. Það sem við gerum í stöðunni nú hefur áhrif á hvernig samfélagið verður í stakk búið til að rétta úr kútnum eftir að faraldurinn hefur gengið yfir og það segir líka til um hvernig samfélagið mun þróast til lengri tíma. Þessa stundina er fólkið í landinu að hugsa um heilsu sína og ástvina sinna og hvernig heilbrigðiskerfið ræður við vandann þegar enn fleiri smitast. Áhyggjur af efnahag koma seinna. En stjórnvöld verða að vera tilbúin strax til þess að taka á efnahagslegum vanda sem augljóslega verður stór og aðgerðirnar verða bæði að vera til skamms tíma, vegna aðstæðna sem lagast þegar faraldurinn hefur gengið yfir, og til lengri tíma, því að það mun ekki allt lagast af sjálfu sér á nokkrum vikum. Við vorum að glíma við niðursveiflu þegar heimsfaraldur skall á sem gerir niðursveifluna enn dýpri. Aðgerðirnar munu varða afkomu fólks og fyrirtækja í landinu. Aðgerðirnar munu varða heilbrigðiskerfið og innviði og aðgerðirnar munu skipta máli fyrir framtíðina og ná yfir kjörtímabil. Við í Samfylkingunni höfum reynt að koma okkar hugmyndum á framfæri í gegnum nefndarálit í efnahags- og viðskiptanefnd, með greinum í blöð og færslum á netinu. Áherslur okkar snúa að því að verja vinnu fólks, velferð og heilbrigði í bráð og lengd. Þetta er sameiginlegt verkefni okkar allra sem kjörin erum hér á Alþingi. Við skulum gera þetta saman en þá þurfum við líka að tala saman.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að taka undir þær þakkir sem hafa verið fluttar hér til íslensks heilbrigðisstarfsfólks. Ég hygg að það sé nauðsynlegt fyrir okkur hér á þingi að koma þeim skýru skilaboðum til þessa ótrúlega fólks að við munum tryggja það að a.m.k. skorti ekki fjármuni til að takast á við þær hættur sem steðja að okkur. Hér á næstu dögum og í dag, raunar á eftir og síðan á næstu dögum, er það okkar verkefni að tryggja að gripið verði til aðgerða í efnahagsmálum til að tryggja efnahag íslenskra fyrirtækja og íslenskra heimila. Það er alveg ljóst að þær eru umfangsmiklar. Seðlabankinn spilar þar auðvitað stórt og mikið hlutverk og hefur þegar gripið til ráðstafana sem munu skipta gríðarlega miklu máli. Hér í dag munum við vonandi samþykkja frumvarp félagsmálaráðherra um hlutabætur í atvinnuleysi sem skipta launafólk á Íslandi miklu og fyrirtækin einnig. Og á næstu dögum verða kynntar enn frekari og mjög umfangsmiklar aðgerðir. En það er líka alveg ljóst að við verðum að vera tilbúin til þess að grípa til frekari aðgerða á komandi dögum og vikum því að staðan breytist dag frá degi. Við þurfum stundum að hafa hröð handtök, taka ákvarðanir hér án þess að vera að velta fyrir okkur stundum ágreiningsmálum vegna þess að hraðinn skiptir miklu og við þurfum að bera gæfu til þess í þingsal og í nefndum að afgreiða mál fljótt og vel.
Herra forseti. Eins og aðrir þakka ég viðbragðsaðilum og starfsfólki þingsins fyrir að láta hlutina ganga hér í samfélagi okkar. Mig langar að koma inn á það að við erum að fara að afgreiða tvö mál í dag sem skipta töluvert miklu máli og reyndar mjög miklu máli. Annað málið tekur m.a. á þeim sem eiga rétt á launum. Ríkissjóður virðist ætla að standa undir allt að 75% af launum starfsmanna í stað 50%. Við þökkum nefndinni, sérstaklega stjórnarandstöðunni, fyrir að hafa fengið það í gegn að hlutfallið sé hækkað. Hins vegar eru fyrirtæki fyrir utan þetta hús sem ekki eiga peninga fyrir þeim 25% sem upp á vantar. Það eru fyrirtæki sem fá engar tekjur, mörg sem hafa engar tekjur og munu ekki hafa neinar tekjur á næstu vikum og mánuðum. Þessi fyrirtæki hafa verið í fjárfestingum og skulda væntanlega þar af leiðandi töluverða fjármuni. Við þurfum að mæta þeim hópum. Það sem við þurfum að gera núna er að taka mjög stórar og fljótar ákvarðanir. Við eigum að byrja á því að veita öllum greiðsluskjól, bæði heimilum og fyrirtækjum - strax. Við verðum að gera það strax. Ef það vantar einhverjar útfærslur vinnum við úr þeim eftir á. Við þurfum að gera þetta einn, tveir og þrír. Við þurfum að fella tryggingagjaldið niður strax til lengri tíma litið þannig að fyrirtækin geti séð fram í tímann. Við eigum að gera ráðstafanir og vera viðbúin því að geta tekið vísitölu neysluverðs úr sambandi ef þarf á að halda. Við eigum að vera tilbúin með þetta. Það er fullt af aðgerðum sem við eigum að vera reiðubúin að fara í án þess að þurfa að velta fyrir okkur útfærslum og afleiðingum fyrr en við erum búin að tilkynna og ákveða hvað við ætlum að gera. Það þarf að hugsa hratt, fast og ákveðið og til þess er stjórnarandstaðan reiðubúin til að vinna með ríkisstjórninni ef boðið er upp á það samtal sem ekki hefur verið hingað til. Við erum tilbúin, við erum með fullt af hugmyndum og við erum gjarnan tilbúin til að koma þá að borðinu og reyna að leysa þessi mál með stjórnarliðum ef upp á það verður boðið.
Herra forseti. Það er á tímum sem þessum sem í ljós kemur hvaða mann við höfum að geyma, hvert og eitt og saman. Það blasir við að nú strax og á næstu vikum munu koma þeir tímar að við sem þurfum að taka ákvarðanir fyrir alla aðra, eða flesta aðra, munum þurfa að taka mjög erfiðar ákvarðanir, flóknar ákvarðanir. Við þurfum að takast á við mjög flókin úrlausnarmál sem óneitanlega fylgja þeim aðstæðum sem öll heimsbyggðin er í. En það er líka á tímum eins og þessum sem í ljós kemur hve nauðsynlegt er að hlusta. Það hefur komið fram hjá fleirum en einum fulltrúa stjórnarandstöðunnar að stjórnarandstaðan er fús að vinna með ríkisstjórninni, hjálpa til, leggja gott til, taka á málum fljótt og vel og afgreiða mál fljótt og vel, en gerir að sama skapi þær kröfur til ríkisstjórnarmeirihlutans að hann hlusti, að hann hlusti á góðar tillögur sem koma fram frá stjórnarandstöðunni. Í því sambandi vil ég minna á tilkynningu sem Miðflokkurinn sendi út nýverið í nokkrum liðum þar sem farið er yfir mál sem gætu horft til heilla fyrir flesta. Ég vil líka hvetja til þess að þegar stærstu aðgerðirnar eru boðaðar hafi ríkisstjórnin samráð við stjórnarandstöðuna og kynni stjórnarandstöðunni þær tillögur og þær áætlanir sem stjórnin hefur áður en þær verða gerðar opinberar, t.d. á blaðamannafundum. Ég held að það yrði til heilla til að við getum öll unnið saman að því erfiða verki sem fram undan er. Við skulum ekki vera hugdeig, við skulum horfa upp og horfa fram á við.
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, dómsmálaráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra.
Herra forseti. Það er óhætt að segja að landsmenn bíði eftir aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar sem hæstv. menntamálaráðherra kallaði efnahagslega loftbrú í Kastljósinu í gær. Það þarf að lyfta grettistaki til að koma okkur yfir versta hjallann á næstu mánuðum og auk þess þarf að byrja á að skipuleggja viðspyrnu frá botninum þegar veirufjandinn hefur verið sigraður. Enginn einn stjórnmálaflokkur hefur allar lausnir, en öll höfum við eitthvað fram að færa. Með náinni samvinnu og hjálp okkar færustu sérfræðinga getum við komið okkur út úr þessari krísu. Samstarf allra flokka hefur gengið vonum framar í velferðarnefnd og hún hefur unnið dag og nótt til þess að hægt sé að afgreiða aðgerðir í þágu launafólks seinna í dag. Þarna sýndu stjórn og stjórnarandstaða að þegar á reynir vinnum við mjög vel saman og það þurfum við svo sannarlega að gera áfram. Í Noregi og Danmörku stóðu allir flokkar saman að aðgerðapökkum sem kynntir voru í byrjun vikunnar. Allir flokkar voru fengnir að borðinu og bera því sameiginlega ábyrgð á þeim aðgerðum sem ráðist verður í. Þannig vekja aðgerðirnar meira traust hjá landsmönnum og ég er viss um að í þessu árferði vill fólkið sjá að allir fulltrúar landsins leggist á árar. Telur hæstv. fjármálaráðherra ekki æskilegt að allir flokkar vinni nánar en nú er gert að vinnu við stóra aðgerðapakkann eða sér hann einhverja augljósa vankanta eða hindranir á að það sé gert?
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þann góða tón sem hv. þingmaður slær hér varðandi viðbrögð og samstarf um mikilvægar lausnir á aðsteðjandi vanda. Við höfum þurft að vinna dag og nótt undanfarnar tvær vikur í raun og veru til að fylgjast með þróuninni frá degi til dags og leggja mat á raunhæfar aðgerðir til að bregðast við. Það eru nokkrir hlutir sem standa upp úr. Það er gríðarlegt tekjufall í einkageiranum sem auðvitað mun brjótast fram í tekjufalli hjá ríkinu og hinu opinbera sömuleiðis. Við erum komin hingað inn í þingið með mál og ég tek undir með hv. þingmanni að vel hefur tekist til í góðu samstarfi allra flokka í viðkomandi nefndum sem hafa fengið þau mál til umfjöllunar. Frestun á gjalddögum skiptir líka miklu máli í upphafi þessarar viku. Ég sé þetta í grófum dráttum þannig fyrir mér að þær aðgerðir sem stjórnvöld munu kynna, sem ríkisstjórnin mun vilja leggja fyrir þingið, séu í öllum meginatriðum nokkuð fyrirsjáanlegar: Við þurfum að bregðast við vegna tekjufallsins. Við þurfum að huga að atvinnuöryggi fólks. Við þurfum að huga að því að þegar fyrirtæki tapa lausu fé þarf að vera til eitthvert fjármagn til að brúa tímabilið sem við vonumst til að verði sem styst. Og sömuleiðis er strax orðið tímabært, já, að fara að huga að því hvernig við fáum viðspyrnuna. Það verður reyndar viðvarandi verkefni sem verður ekki leyst á næstu sólarhringum en við eigum að byrja það samtal. Þannig að í grófum dráttum myndi ég vilja leggja fram þá sýn mína á þetta að þetta samtal geti mjög vel farið fram í gegnum þinglega meðferð málanna.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir hreinskilið svar. Það eru viss vonbrigði því að ég er á þeirri skoðun að þeim mun fyrr sem stjórnarandstaðan fær að koma að hlutunum og leggja sitt í púkkið, þeim mun betri og breiðari sátt náum við og þeim mun líklegra er að við munum eftir öllum hópum samfélagsins. Við erum talsmenn ólíkra hópa og hugsjóna. Þetta snýst nefnilega hvorki um hæstv. fjármálaráðherra, hv. þm. Bjarna Benediktsson, eða Loga Einarsson. Þetta snýst um fólkið í landinu og í ljósi þess held ég að það sé gríðarlega mikilvægt að við fáum að koma og leggja í púkkið en eigum ekki bara að taka við og bregðast við. Að því sögðu heiti ég því að Samfylkingin mun samt sem áður leggja allt sem hún getur í að vinna málefnalega og í samstarfi við aðra flokka um að ná ásættanlegri lausn á þessu vandamáli.
Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram af þessu tilefni að það ástand sem hefur skapast hér á undanförnum sólarhringum leggur þær skyldur á herðar ríkisstjórninni að færa fram hugmyndir að viðbrögðum. Ég hygg að þegar fyrstu viðbrögð verða orðin skýrari þá skapist aðeins betra svigrúm, bæði í þinglegri meðferð þeirra mála en ekki síður vegna næstu skrefa sem verða óhjákvæmileg, til þess mögulega að dýpka þetta samtal eitthvað. Ég lýsi mig alveg opinn fyrir því að ná að mynda breiða samstöðu um meginlínur viðbragða stjórnvalda. Ég held að það sé löng leið fram undan. Það er ekki gott að spá fyrir um það nákvæmlega en við höfum ekki séð í botninn á þessari krísu. Við gerum það vonandi á þessu ári og það verða mörg mál sem eiga eftir að koma hér til umræðu [[Forseti hringir.]]milli flokka, bæði á þinginu og mögulega áður en mál koma til þingsins.
Virðulegur forseti. Fyrir skömmu kynnti hæstv. fjármálaráðherra aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í sjö liðum til að leitast við að styrkja fyrirtækin í landinu vegna þess skelfilega heimsfaraldurs sem við erum í stríði við. Nú eru öll hjól atvinnulífsins að stöðvast. Hér varð hrun fyrir 11 árum þar sem 12.000 fjölskyldur misstu heimili sín í verðbólgubáli sem kviknaði þá. Almenningur, fólkið í landinu, er ekki bara hræddur við Covid-19 sjúkdóminn, hann er einnig skelfingu lostinn um að missa heimili sín, að lánin hans stökkbreytist, eignir brenni upp í óðaverðbólgu. Við stöndum sterkari í dag til að takast á við þessa vá en þegar hrunið skall á okkur. Ég sakna þess engu að síður að sjá enga sérstaka áætlun til að tryggja að verðtryggingin geti ekki enn á ný stökkbreyst, verðtrygging á verðtryggðum lánum heimila með jafn hrikalegum afleiðingum og eftir hrun. Gjaldeyrisforðinn er um 930 milljarðar og við stöndum ótrúlega vel. Ég spyr því hæstv. fjármálaráðherra: Hvað er hann að gera fyrir heimilin? Ætlar hann að taka á þessu? Mun hann sjá til þess að fólkið þarna úti geti andað rólega, viti að lánin þess muni ekki stökkbreytast, viti að það muni ekki missa heimilin? Er hann t.d. tilbúinn að taka verðtrygginguna úr sambandi ef verðbólgan fer upp? Er ekkert plan um að taka á þessum vanda og eigum við ekkert að læra af hruninu?
Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að verkefnið sem við okkur blasir snýst ekki um kennitölur fyrirtækja heldur um fólk og á endanum snýst þetta þess vegna allt um heimilin og lífskjör fólks sem býr í þessu landi. Hins vegar er alveg augljóst að í einkageiranum á Íslandi er að verða hrikalegt tekjufall og að fólk sem starfar í einkageiranum á Íslandi stendur frammi fyrir miklu meiri ógn af atvinnuleysi en t.d. fólk sem starfar í opinbera geiranum. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að það er eðlilegt að fólk spyrji um húsnæðisöryggi, verðbólgu og slíka þætti. Ég hef bara þau svör núna að við sjáum ekki fram á það á þessari stundu að okkur standi mikil ógn af verðbólgunni. Það er ekki gert ráð fyrir neinni óðaverðbólgu vegna gengisfalls eða hækkunar á erlendum mörkuðum. Sumt spilar reyndar með okkur gegn verðbólgu, t.d. mikil lækkun á olíuverði. Nú er lægsta verð á olíu í mjög langan tíma og heimilin standa nokkuð sterkt. Fyrstu aðgerðir okkar sem hafa þegar birst hafa einmitt miðað að því að verja þessa stöðu heimilanna, að fólk geti t.d. haldið launum sem mest þrátt fyrir að hafa farið í lægra starfshlutfall. Um það snýst málið sem við höfum verið að vinna að undanfarna daga á þinginu. Að lokum minni ég bara á að Seðlabankinn vinnur samkvæmt verðbólgumarkmiði. Það hefur ekki verið aftengt. Áfram er verðbólgumarkmið í gildi og Seðlabankinn mun þá væntanlega beita sér með þeim stjórntækjum sem hann hefur. Við þurfum að styðja Seðlabankann í okkar aðgerðum til að ná því markmiði. Allra síðast ætla ég að vekja athygli á því hversu hátt hlutfall landsmanna hefur tekið óverðtryggð lán þannig að ef sú hætta raungerist [[Forseti hringir.]]sem hv. þingmaður talar um er ekki síður ástæða til að horfa til þess fólks.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég vil taka undir það að eins og skátarnir verðum við ávallt að vera viðbúin. Ég vil líka benda honum á að þeir sem eru með verðtryggð lán eru yfirleitt þeir sem hafa það verst, greiðslubyrðin gerir það að verkum að þeir sem eru með lægstu launin og standa verst í þessu samfélagi taka yfirleitt slík lán. Á sama tíma langar mig líka að spyrja hann hvort hann muni ekki styðja hæstv. félags- og barnamálaráðherra í því að styrkja Mæðrastyrksnefnd, Fjölskylduhjálp Íslands og Hjálparstarf kirkjunnar til að þar sé hægt að halda úthlutunum áfram og einnig að sjá til þess að eitthvað verði gert í sambandi við Tryggingastofnun ríkisins fyrir þá sem eru í þeirri aðstöðu í dag að eiga ekki fyrir hreinlætisklútum, ekki fyrir spritti, ekki fyrir mat, ekki fyrir lyfjum og eru í einangrun. Þetta er auðvitað skelfileg staða og því miður er fólk komið í þessa stöðu og þetta verður ekkert betra. Þarna þarf einhverja fjármuni til að tryggja að þetta fólk sitji ekki eftir.
Virðulegi forseti. Ég tek undir mikilvægi þess að hjálparsamtök geti áfram sinnt því mikilvæga starfi sem þau vinna fyrir samfélagið. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt að öðru leyti, að við gerum rétt við þessar aðstæður í því að styðja þau fyrirtæki sem eiga sér framtíð og geta komist í gegnum tímabilið með margvíslegum stuðningsaðgerðum. Sumar þær aðgerðir hafa þegar komið til framkvæmda. Við höfum rætt þær hér á undanförnum dögum. Það eru aðgerðir á borð við frestun á gjalddögum og það að ríkið taki þátt í að tryggja fólki sem hefur tapað starfshlutfalli framfærslu í gegnum hlutabótaleiðina. Margt fleira kemur til og við munum þurfa að meta stöðuna á hverjum degi og í hverri viku fram undan og aðlaga aðgerðir okkar eftir aðstæðum. Við vonumst til þess að koma fram mjög bráðlega með meginlínur næstu skrefa.
Herra forseti. Í lögum um gjaldþrotaskipti frá 1991 er mælt fyrir um að skuldarar, bæði einstaklingar og fyrirtæki, sem eigi í verulegum fjárhagsörðugleikum og vilji freista þess að koma nýrri skipan á fjármál sín geti leitað heimildar til greiðslustöðvunar. Í greinargerð með beiðni um greiðslustöðvun skal m.a. koma fram ítarleg greinargerð skuldarans um hvað valdi verulegum fjárhagsörðugleikum hans, í hverju þeir felist, hvernig hann hyggist leysa úr þeim með heimild til greiðslustöðvunar og hvern hann hafi ráðið sér til aðstoðar. Það er því alls ekki einfalt að óska eftir greiðslustöðvun og uppfylla þarf ströng skilyrði. Í 2. mgr. 12. gr. laganna er talað um þau atriði sem gera það að verkum að héraðsdómara er skylt að synja um heimild til greiðslustöðvunar. Þannig beri að synja um greiðslustöðvun ef ráðagerðir skuldarans um ráðstafanir eru ekki taldar raunhæfar eða líklegar til að koma nýrri skipan á fjármál hans. Með öðrum orðum er úrræðinu um greiðslustöðvun ætlað að leysa ástand þar sem skuldari ræðst í tilteknar aðgerðir til að leysa úr fjárhagsörðugleikum. Í dag erum við stödd í fordæmalausum aðstæðum í þjóðfélaginu vegna farsóttar og ný staða kemur upp nánast á hverjum degi. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að það er nánast ógerlegt fyrir fyrirtæki og einstaklinga að tilgreina raunhæfar aðgerðir til að fá samþykkta greiðslustöðvun eins og lögin kveða á um miðað við ástandið eins og það er og óvissuna fram undan. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji að núverandi ástand í samfélaginu falli undir framangreind skilyrði laganna, þ.e. að fyrirtæki og einstaklingar sem verða fyrir tímabundnum tekjumissi vegna Covid-19 og aðgerða stjórnvalda uppfylli skilyrði til að sækja um greiðslustöðvun? Geta fyrirtæki og einstaklingar sótt um greiðslustöðvun á grundvelli farsóttarinnar Covid-19?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Það er auðvitað sjálfsagt að skoða þetta þegar búið er að tryggja að allir sem geta veitt ákveðnar fyrirgreiðslur og annað eru búnir að tryggja það. Það er það sem aðgerðir okkar hafa miðast við undanfarið. En svo má skoða greiðslustöðvunina, hvort það sé þörf á að einfalda það lagaákvæði sem hv. þingmaður vísar sérstaklega til, ef til þess kemur að þörf þyki á því. En þær aðgerðir sem farið hefur í og er verið að undirbúa núna miða að því að aðilar geti veitt ákveðna fyrirgreiðslu sem mun vonandi gera það að verkum að greiðslustöðvun þurfi ekki að koma til. Þetta er eitthvað sem ég mun þurfa að skoða, en það er kannski ekki mitt að dæma um nákvæmlega það sem hv. þingmaður vísaði til.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og lýsi ánægju minni með það að ráðherra sé tilbúinn að skoða þetta mál. Ég vil hvetja ríkisstjórnina til að skoða það alvarlega og hafa það í huga að geta breytt lögunum þannig að þetta úrræði verði mögulega virkt meðan núverandi ástand varir, þ.e. að þeir einstaklingar sem lenda í þessum aðstæðum, sem koma örugglega til með að verða margir, geti þá fallið undir ákvæði laganna um greiðslustöðvun. Ég tel ákaflega mikilvægt að stjórnvöld hafi það í huga og að þetta sé úrræði sem hægt verði að beita innan skamms ef þess gerist þörf. Að lokum langar mig að nota þetta tækifæri til að minna á einn hóp sem hefur algjörlega gleymst í umræðunni hér vegna aðstæðnanna í samfélaginu. Það er fólk og einstaklingar sem eru á atvinnuleysisskrá. Það eru u.þ.b. 11.000 einstaklingar á atvinnuleysisskrá sem eru sumir hverjir að missa rétt sinn [[Forseti hringir.]]og útséð um að fái vinnu eins og staðan er í dag. Þeir eru í skelfilegum aðstæðum fjárhagslega. Ég held það sé mjög nauðsynlegt, herra forseti, að það verði skoðað alvarlega [[Forseti hringir.]]að lengja tímann eins og gert var í hruninu, þ.e. rétt til atvinnuleysisbóta.
Virðulegur forseti. Það kom kannski ekki beint fram spurning í seinni ræðu hv. þingmanns en við erum bara að meta alla hópa í þessu ferli og munum halda því áfram eftir því sem fram líður, hversu mikil áhrif þetta hefur, hversu langt þetta ástand verður. Við erum saman í því verkefni og einstök mál sem varða greiðslustöðvun ráðast af mati á hverju máli fyrir sig, er eitthvað sem við munum skoða ef til þess kemur. Eins og hv. þingmaður segir mun þetta hafa áhrif á stóra og mjög fjölbreytta hópa í samfélaginu með mismunandi hætti. Það sem við reynum að gera er að vernda þá og átta okkur á því hvar er þörf á að við stígum inn í, hvar er þörf á lagabreytingum, hvar er þörf á meiri hjálp en minni og hvar við þurfum kannski ekki að breyta reglum. Þetta er eitt af þeim fjölmörgu atriðum sem munu koma upp og ég er viss um að hv. þingmaður mun standa með okkur að þeim breytingum sem þarfar þykja hverju sinni.
Forseti. Hjúkrunarstarfsfólkið okkar er í framlínunni við að minnka mannlegan og fjárhagslegan harmleik kórónufaraldursins. Á tíma sem heilbrigðisstarfsfólkið okkar er langmikilvægasta starfsfólk landsins segir Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga okkur frá enn einum árangurslausum samningafundi við samninganefnd fjármálaráðherra. Fjármálaráðherra segir: Kórónufaraldurinn mun kosta okkur yfir 100 milljarða. Ég spyr því fjármálaráðherra hvað það kostar marga milljarða ef hann klárar samningana við hjúkrunarfræðinga í dag? Kostar það minna en 4 milljarða? Eftir fyrsta læknaverkfall sögunnar á Íslandi gerði ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og Bjarna Benediktssonar loks samninga við lækna 2015 sem kostuðu 4 milljarða, en svo settu þeir lögbann á verkfall hjúkrunarfræðinga þó að það kosti það sama og samningar við lækna. Samt eru hjúkrunarfræðingar tvöfalt fleiri. Þeir settu lögbann á verkfall hjúkrunarfræðinga þó að landlæknir segði það skammtímalausn, þó að það myndi valda skorti á hjúkrunarfræðingum. Það er skortur á hjúkrunarfræðingum. Starfsskilyrðin eru svo slæm að margir menntaðir hjúkrunarfræðingar starfa ekki sem hjúkrunarfræðingar. Ég ætla að biðja landsmenn að horfa á fjármálaráðherrann okkar. Hann fór með okkar vald til að semja við hjúkrunarfræðinga 2015 en samþykkti frekar lögbann á verkfall þeirra. Hann fer með okkar vald til að semja við hjúkrunarfræðinga í dag. Batnandi mönnum er best að lifa og næsti samningafundur er kl. 13 í dag. Ég ætla að biðja landsmenn að hlusta vel á fjármálaráðherrann okkar. Ég vil geta treyst honum í þessu máli. Hvað kostar það að klára samninga við hjúkrunarfræðinga í dag eða um helgina?
Virðulegi forseti. Það hefur tekið langan tíma fyrir samninganefndir að ná niðurstöðu í fjölda samninga á undanförnu ári, myndi ég vilja segja, tæpu ári. Ríkið hefur samið við fjöldann allan af stéttum, það gerði stóra samninga fyrir stuttu og það er mjög miður að ekki skuli hafa tekist samningar við hjúkrunarfólk. Af hálfu ríkisins er lögð áhersla á að það sé innbyrðis samræmi í samningagerð með auðvitað breytilegri útfærslu gagnvart einstaka stéttum. Við vonumst til að ná samningum við hjúkrunarfólk sem fyrst. Það var mjög miður að Alþingi, ekki fjármálaráðherrann heldur Alþingi, hafi þurft að samþykkja lögbann á síðasta verkfall með þeim rökum sem þar var teflt fram sem lutu að öryggi heilbrigðisþjónustu í landinu. Niðurstaða gerðardóms í því máli var reyndar mjög nálægt kröfugerð hjúkrunarfræðinga en það breytir því ekki að það voru vonbrigði að sú leið skyldi verða niðurstaðan. Þegar hv. þingmaður spyr um kostnað við það ástand sem er uppi núna og vísar í 100 milljarða töluna vil ég bara ítreka enn og aftur það sem ég hef sagt í þessum sal, ég hef eingöngu sagt að það væri augljóst að halli ríkissjóðs færi yfir 100 milljarða og vel það. Ég hef engu spáð um það hvar hallinn endar og mér finnst í raun og veru alveg ómögulegt að setja samninga við hjúkrunarfræðinga í eitthvert samhengi við hallann á þessu ári eða samninga við lækna frá því fyrir nokkrum árum. Við erum að semja innan ákveðins svigrúms sem við teljum að hafi verið mótað af lífskjarasamningunum og öðrum samningum við aðra opinbera starfsmenn. Innan þess ramma hefur samningsumboð samninganefndar ríkisins verið. Með því að fara út fyrir það umboð kunna menn að vera að rjúfa forsendur annarra samninga og það þarf að hefja samningaviðræður við aðrar stéttir upp á nýtt.
Forseti. Það eru breyttir tímar. Hæstv. fjármálaráðherra bendir ítrekað á að frá degi til dags séu breyttar forsendur. Það er búið að lýsa yfir neyðarástandi almannavarna frá því að lífskjarasamningarnir voru samþykktir. Það þýðir að það hlýtur að vera hægt að víkja frá þessu innra samvirði til að senda skýr skilaboð út í samfélagið um að við ætlum ekki að skilja hjúkrunarstarfsfólkið okkar eftir með ókláraða samninga miðað við núverandi ástand. Starfsskilyrðin voru bara svo léleg hjá hjúkrunarstarfsfólki á bestu tímum, áður en faraldurinn skall á, að margir hjúkrunarfræðingar sem voru búnir að mennta sig sem slíkir - það er ekkert djók að mennta sig sem hjúkrunarfræðingur, það er langt, erfitt og dýrt nám - störfuðu ekki sem hjúkrunarfræðingar. Við hljótum að sjá að það verður að bregðast öðruvísi við. Ég trúi ekki öðru en að allir landsmenn myndu styðja hæstv. fjármálaráðherra [[Forseti hringir.]]í því að klára þessa samninga sem fyrst og ekki festa sig í innra samvirði. Ég fékk ekki svar við spurningunni en ég verð að fá það. Það kostaði 4 milljarða að klára samninga við lækna. Hvað kostar að ganga að þeim kröfum sem hjúkrunarfræðingar hafa gert í dag? Hvað kostar það? Við verðum að fá að vita það.
Virðulegi forseti. Ég er einfaldlega ekki með nákvæma tölu til að tjá mig um það hvað það myndi kosta að ganga að kröfum hjúkrunarfræðinga. En ég bendi á það að við höfum verið að semja við aðrar heilbrigðisstéttir eins og sjúkraliða. Við höfum verið að gera grundvallarbreytingar á vinnufyrirkomulagi í vöktum. Vaktavinnufyrirkomulagið hefur í nýlegum samningum tekið miklum breytingum og sambærilegir hlutir eru til umræðu við hjúkrunarfræðinga.
Ætlarðu ekkert að gera …?
Stytting vinnuvikunnar er eitt af áherslumálum flestra opinberra stétta. Og ef heimurinn væri nú bara svona einfaldur, eins og hv. þingmaður segir, að hægt væri að vísa í ástandið og segja: Nú ætlum við að taka einn hóp út fyrir, þá væri kannski ágætisbyrjun að allar hinar stéttirnar sem ætluðu ekki að gera kröfu til þess að njóta góðs af því sem aðrir hafa fengið umfram þær, byrjuðu á því að lýsa því yfir og lofa samninganefnd ríkisins að ekki verði vísað í aðra samninga.
Lýst þú því yfir.
Það hefur aldrei gerst. Það er bara veruleiki þessara mála að menn semja hver fyrir sig.
Virðulegur forseti. Það sem er kannski fallegast við þetta litla samfélag okkar er sú samstaða sem skapast á tímum sem þessum þar sem allir taka höndum saman, eins og við gerum öll núna, og hjálpast að við að lágmarka dreifingu veirunnar, lágmarka heilsufarslegan skaða af þeirri vá sem við erum að glíma við. Maður finnur svo vel að þrátt fyrir alla þá óvissu og þann ótta sem er í samfélaginu stendur þjóðin saman sem einn maður. Það skiptir miklu máli og við finnum líka að það er krafa til þess að við sem hér störfum stöndum líka saman sem einn maður í viðbrögðum, bæði hvað varðar hina miklu heilsufarslegu vá en ekki síður hvað varðar hina miklu efnahagslegu vá sem við erum að glíma við. Hún verður umtalsverð, þetta verður mikið högg til skamms tíma litið en það mun líka fylgja okkur eitthvað áfram. Okkar bíða bæði brýn verkefni í bráð en líka í lengd. Það er gott að hafa í huga og þess vegna er svo mikilvægt að við séum raunverulega að starfa saman, að meiri hlutinn, sem á endanum stýrir talsvert för um að hve miklu leyti hann hefur minni hlutann með í ráðum, upplýsi minni hlutann um þær sviðsmyndir sem verið er að vinna með og af hverju gripið er til þessara aðgerða en ekki einhverra annarra. Ég brýni því hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórn til að efla samráðið til muna. Það hefur ekki verið til neinnar fyrirmyndar, sérstaklega ekki varðandi þær efnahagsaðgerðir sem við vitum að eru handan við hornið til kynningar en höfum ekki fengið að sjá neitt innan í. Það er ágætt að hafa það í huga. Við skulum draga lærdóm af því sem gerðist í hruninu þar sem einmitt þessi sama samstaða breyttist því miður í mikla reiði. Við vitum að af þessum áskorunum verður tjón. [[Forseti hringir.]]Fólk mun verða fyrir miklum missi og skaða og af því getur hlotist mikil reiði. Við þurfum öll sem hér störfum að vinna saman að því að koma í veg fyrir að slíkt fari úr böndunum.
Virðulegi forseti. Ég vil aftur þakka fyrir þennan tón sem ég heyri í þinginu um viljann til samstöðu um stórar og mögulega erfiðar ákvarðanir. Ég heyri það sem sagt er, að menn hefðu viljað hafa samráðið dýpra á undanförnum dögum. Ég get eiginlega ekki annað sagt við því en að í ráðuneytum, eins og t.d. í mínu ráðuneyti, hefur þurft að leggja nótt við nýtan dag til að ná einfaldlega utan um stöðuna, leggja mat á hana og safna saman í tillögugerð. Meira að segja hefur verið algjört lágmarkssamráð innan stjórnarinnar og á ríkisstjórnarfundi sem stóð í morgun voru margir ráðherrar að sjá í fyrsta skipti útfærslur að hugmyndum og ríkisstjórnin að fá tækifæri til að ræða innbyrðis. Ég er allur af vilja gerður til að eiga það samstarf sem kallað er eftir en þegar Stjórnarráðið er að störfum eins og á við þessa dagana, þar sem mér bárust tölvupóstar með upplýsingum kl. 2.30 í nótt og það er unnið hreinlega allan sólarhringinn, er það viss áskorun. Ég vonast til þess að eftir að við komum samtalinu af stað um fyrstu tillögur ríkisstjórnarinnar sem fylgja í kjölfar málanna sem þegar hafa komið fram skapist aðeins meira svigrúm til að sjá a.m.k. nokkrar vikur fram í tímann. En við erum núna í algjöru bráðaástandi þar sem er sterkt ákall um viðbrögð og við þurfum að bregðast við því. Ég vil bara taka fram, af því að fyrr í morgun undir liðnum um störf þingsins var talað um að mikilvægi þess að stjórnarandstaðan fengi kynningu á málum áður en þau yrðu gerð opinber, að ég get staðfest að það stendur til að setjast niður með stjórnarandstöðunni áður en tillögur verða gerðar opinberar.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þetta svar og fagna því að það standi til. Ég hef fullan skilning á því að þetta eru fordæmalausar aðstæður og fordæmalausar ráðstafanir sem við þurfum að grípa til í ríkisfjármálum, fordómalausar vonandi líka svo að slegið sé á létta strengi með það. Það er mikilvægt að við séum öll með sömu myndina fyrir framan okkur þegar við tökumst á við þetta af því að öll höfum við sama verkefnið, að tryggja að þær aðgerðir sem gripið er til hér gagnist sem best, komi í veg fyrir sem mest tjón og lágmarki skaðann sem af þessu ástandi kann að hljótast. Við sáum það í góðu starfi velferðarnefndar með þau mál sem við erum að fara að ræða hér á eftir að þetta samstarf getur verið bæði mjög gott og mjög gagnlegt. Ég vona svo sannarlega að það muni einkenna samstarf minni hluta og meiri hluta í gegnum þessar aðgerðir bæði í bráð og lengd af því að öll höfum við það sama markmið að tryggja að þjóðin komi sem sterkust út úr þessari stöðu.
Virðulegi forseti. Ég tel að það verði augljósir samstarfsfletir milli stjórnar og stjórnarandstöðu í framhaldinu vegna fjöldamargra mála sem augljóslega eru að koma á okkar dagskrá. Ég gæti nefnt sem dæmi að við stefnum að því að koma með fjármálastefnu og fjármálaáætlun að vori sem augljóslega munu ekki geta fengið þá þinglegu meðferð í tíma sem undir venjulegum kringumstæðum væri í boði. Það kallar á miklu nánara samstarf og samvinnu um allan aðdraganda og meðferð þess máls í þinginu. Í augnablikinu stöndum við frammi fyrir hreinlega ákveðnu neyðarástandi þar sem tekjur í einstaka fyrirtækjum falla um meira en helming í mörgum tilvikum. Ég heyrði af dæmi í vikunni þar sem eitt fyrirtæki, sem hefur 300 viðskiptamenn, fékk greiðslur frá tveimur þeirra á eindaga. Það er þessi staða sem við ætlum næst að bregðast við og er svo mikið kallað eftir.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um Ábyrgðasjóð launa, minnkað starfshlutfall. Velferðarnefnd hefur fjallað um þetta mál og fengið til sín fjölda gesta, í gegnum fjarfundabúnað, þá aðila sem hlut eiga að máli. Frumvarpið er lagt fram í ljósi þess alvarlega ástands sem nú er á vinnumarkaði þar sem mikil óvissa ríkir vegna Covid-19 og þar er lagt til að bráðabirgðaákvæði bætist við lög um atvinnuleysistryggingar, nr. 54/2006, annars vegar og lög um Ábyrgðasjóð launa, nr. 88/2003, hins vegar þar sem kveðið verði á um tímabundnar ráðstafanir til 1. júlí 2020 sem einkum miða að því að hvetja vinnuveitendur til, og gera þeim kleift, að halda ráðningarsambandi við starfsmenn í stað þess að grípa til uppsagna þrátt fyrir tímabundið tekjufall. Ætla má að væntanlegur samdráttur vegna útbreiðslu Covid-19 sjúkdómsins muni hafa víðtæk samfélagsleg og efnahagsleg áhrif. Við sérstakar aðstæður sem þessar er nauðsynlegt að mæta þeim vanda sem fyrirsjáanlegur er hjá fólki og fyrirtækjum. Tryggja þarf afkomu launafólks, gera atvinnurekendum kleift að minnka umfang starfsemi sinnar tímabundið vegna hægari gangs í hagkerfinu og styðja þá sjálfstætt starfandi einstaklinga sem þurfa að þola tilheyrandi samdrátt í rekstri. Markmið frumvarpsins er að treysta grundvöll fólks og fyrirtækja á óvissutímum og vinna gegn atvinnuleysi til skemmri og lengri tíma og þeim neikvæðu afleiðingum sem af því leiðir. Framlagning frumvarpsins er hluti af nauðsynlegum aðgerðum á tímum mikilla áskorana og er ætlað að skjóta stoðum undir viðspyrnu samfélagsins og hagkerfisins eftir að ástandið sem nú ríkir er yfirstaðið. Í meðförum nefndarinnar voru lagðar til breytingar á frumvarpinu sem fyrst og fremst er ætlað að hlífa lág- og millitekjuhópum og koma til móts við stærri hópa launamanna í hlutastörfum. Nánar verður gerð grein fyrir breytingartillögum nefndarinnar hér á eftir. Ég ætla ekki að fara ítarlega yfir efni sjálfs frumvarpsins sem ráðherrann kynnti hér á dögunum heldur fyrst og fremst að fara yfir þær breytingar sem urðu á málinu og fara aðeins yfir umfjöllun nefndarinnar. Í umsögnum sem bárust nefndinni og í framsögum gesta á fundum nefndarinnar var bent á þau ólíku áhrif sem Covid-19 faraldurinn hefði á ólíka hópa atvinnulífsins. Meðal annars var fjallað um áhrif ferðabanns, sem mörg ríki hafi gripið til, á ferðaþjónustu, áhrif á inn- og útflutningsgreinar og afleiðingar samkomubanns fyrir sjálfstætt starfandi stéttir sem búa við óörugga verkefnastöðu. Fyrirtæki og sjálfstætt starfandi einstaklingar þurfa óhjákvæmilega að draga saman í rekstri vegna faraldursins. Frumvarpið miðar að því að gera fyrirtækjum auðveldara um vik að minnka starfshlutfall launamanna svo þau geti viðhaldið ráðningarsamböndum og að tryggja sjálfstætt starfandi aðilum svigrúm til þess að draga úr rekstri án þess að verða fyrir óviðráðanlegu tekjutapi vegna faraldursins. Nefndin áréttar í því sambandi að um er að ræða atvinnuleysisbætur til þess að koma til móts við minnkað starfshlutfall vegna tímabundins samdráttar í rekstri. Úrræðinu er því ekki ætlað að standa straum af launakostnaði vegna vinnuframlags sem innt er af hendi. Því er gert ráð fyrir að dregið verði úr vinnuframlagi launamanns sem nemur hinu minnkaða starfshlutfalli. Hvetur nefndin Vinnumálastofnun til þess að stuðla að því að launamenn séu upplýstir um réttindi sín og ábyrgð atvinnurekenda í þeim efnum. Mikilvægt er að samhliða gildistöku þeirra úrræða sem frumvarpið mælir fyrir um fari fram víðtæk kynning á þeim og að tryggt verði að þau nái til þeirra hópa sem úrræðin koma helst til með að nýtast. Ljóst er að fyrirtæki í ferðaþjónustu eru á meðal þeirra sem verða fyrir einna mestum áföllum vegna Covid-19 faraldursins. Taka þarf sérstakt tillit til þess að starfsmenn þessara fyrirtækja eru af ýmsum þjóðernum og því verður að tryggja að upplýsingar um úrræðin verði aðgengilegar á fleiri tungumálum en íslensku. Nefndin hvetur sérstaklega til þess að Vinnumálastofnun birti upplýsingar um þau úrræði sem frumvarp þetta kveður á um a.m.k. á ensku og pólsku auk íslensku. Hið sama á eftir atvikum við um önnur yfirvöld og önnur viðbrögð stjórnvalda við þeim aðstæðum sem uppi eru. Þá um réttindi fiskvinnslufólks. Samkvæmt 6. mgr. a-liðar 1. gr. frumvarpsins gildir ákvæðið ekki um launamenn sem njóta réttar til kauptryggingar og starfa hjá vinnuveitanda sem á rétt á greiðslum úr Atvinnuleysistryggingasjóði í tímabundinni vinnslustöðvun á grundvelli laga um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks, nr. 51/1995. Nefndin hefur verið fullvissuð um að launafólk sem heyrir undir þau lög verði ekki verr sett en annað launafólk eftir gildistöku þessa frumvarps. Þetta megi eftir atvikum tryggja með breytingu á reglugerð nr. 556/2004 þannig að fyrirtækjum í sjávarútvegi verði búnir sambærilegir möguleikar til rekstrarákvarðana og fyrirtækjum í öðrum atvinnugreinum. Nefndin telur þennan skilning vera forsendu þess að ákvæði 6. mgr. a-liðar 1. gr. frumvarpsins eigi rétt á sér. Breytingartillögur nefndarinnar verða þá kynntar. Til samræmis við það sem fram kemur í kaflanum um aðstæður í samfélaginu vegna Covid-19 faraldursins leggur nefndin til að skýrt verði tekið fram í 1. mgr. a-liðar 1. gr. frumvarpsins að vinnuveitandi geti ekki krafist vinnuframlags frá launamanni umfram það starfshlutfall sem eftir stendur þegar starfshlutfall hefur minnkað. Varðandi skerðingu heildargreiðslna launamanna samkvæmt 2. málslið 2. mgr. þess bráðabirgðaákvæðis sem kveðið er á um í a-lið 1. gr. frumvarpsins geta laun frá vinnuveitanda og greiðslur atvinnuleysisbóta samanlagt ekki numið hærri fjárhæð en 80% af meðaltali heildarlauna launamanns miðað við þriggja mánaða tímabil áður en starfshlutfall skertist. Þá geta greiðslurnar ekki numið hærri fjárhæð en 650.000 kr. á mánuði, samanber 3. mgr. ákvæðisins. Þessar takmarkanir sættu mikilli gagnrýni við 1. umr. um málið á þingfundi og við umfjöllun nefndarinnar, ekki síst í ljósi þess að lægstu laun í samfélaginu væru ekki undanþegin skerðingu samkvæmt ákvæðinu og að skerðingarnar bitnuðu á lág- og millitekjuhópum. Nefndin leggur til að í stað 80% þaksins verði miðað við að samanlagðar greiðslur til launamanns sem nýtir úrræðið geti numið 90% af meðaltali heildarlauna hans síðustu þrjá mánuði áður en starfshlutfall var minnkað. Þá leggur nefndin til að 650.000 kr. hámarksgreiðsla á mánuði hækki og verði 700.000 kr. Loks leggur nefndin til að greiðslur allt að fjárhæð 400.000 kr. á mánuði skerðist ekki samkvæmt ákvæðinu, né heldur að greiðslur sæti skerðingu niður fyrir þá fjárhæð. Verði breytingartillagan samþykkt hefur það þau áhrif að launamaður sem hefur haft allt að 400.000 kr. í heildarlaun á mánuði að meðaltali síðustu þrjá mánuði heldur óbreyttum greiðslum að krónutölu á meðan á beitingu úrræðis samkvæmt a-lið 1. gr. frumvarpsins stendur. Hafi launamaður haft á bilinu 400.000–445.000 kr. í mánaðarlaun á tímabilinu verða greiðslur hans við beitingu úrræðisins 400.000 kr. á mánuði. Hafi launamaður haft yfir 445.000 kr. í mánaðarlaun skerðast greiðslur til hans um 10% meðan á beitingu úrræðisins stendur. Heildargreiðsla getur þó að hámarki orðið 700.000 kr. á mánuði, í stað 650.000 kr. eins og upphaflega var lagt til. Í frumvarpinu kemur fram að skilyrði beitingar úrræðisins sem mælt er fyrir um í a-lið 1. gr. þess sé að fyrra starfshlutfall hafi „lækkað hlutfallslega um 20% hið minnsta“. Misskilnings hefur gætt um hvort hér sé átt við 20 prósentustiga lækkun, t.d. þannig að 80% starfshlutfall lækki í 60%, eða hvort átt sé við fimmtungslækkun á fyrra starfshlutfalli, sem myndi þýða að 80% starfshlutfall þyrfti að lækka í 64%. Að höfðu samráði við ráðuneytið telur nefndin ljóst að ætlunin sé að miða skilyrðið við 20 prósentustiga lækkun. Til að taka af vafa um þetta atriði og auka skýrleika frumvarpsins leggur nefndin til breytingu á orðalagi um þetta skilyrði í 1. mgr. a-liðar 1. gr. frumvarpsins. Í 1. mgr. þess bráðabirgðaákvæðis sem kveðið er á um í a-lið 1. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að launamaður haldi að lágmarki 50% starfshlutfalli til þess að geta nýtt sér það úrræði sem er lagt til. Við umfjöllun nefndarinnar var skilyrðið gagnrýnt þar sem fyrirsjáanlegt væri að mörg fyrirtæki þyrftu að draga verulega úr rekstri sínum og að í einhverjum tilvikum myndi þurfa að lækka starfshlutfallið enn frekar til þess að geta haldið sem flestum á launaskrá. Einnig var bent á að krafa um 50% lágmarksstarfshlutfall kæmi sér illa fyrir starfsfólk í hlutastörfum þar sem lítið svigrúm yrði fyrir fólk í þeirri stöðu til að taka á sig lækkað starfshlutfall. Úrræðið nýttist því illa fyrir mörg ferðaþjónustufyrirtæki og kæmi sér einnig illa fyrir námsmenn sem sinna störfum samhliða námi. Nefndin leggur því til breytingu þess efnis að lágmarksstarfshlutfallið verði lækkað niður í 25%. Við meðferð málsins hefur stöðu námsmanna borið á góma enda ekki skýrt hvort námsmenn sem sinna hlutastörfum heyri undir ákvæði a-liðar 1. gr. frumvarpsins, en samkvæmt 1. mgr. 52. gr. laga um atvinnuleysistryggingar teljast námsmenn almennt ekki tryggðir samkvæmt lögunum. Við umfjöllun nefndarinnar kom skýrt fram að frumvarpinu væri einnig ætlað að koma til móts við námsmenn sem sinntu hlutastörfum og þyrftu að taka á sig skert starfshlutfall. Þá kom einnig fram að úrræðið ætti að nýtast starfsmönnum sem eftir atvikum hefðu ekki áunnið sér atvinnuleysistryggingu, samanber t.d. skilyrði 15. gr. laga um atvinnuleysistryggingar um ávinnslutímabil. Til þess að taka af allan vafa um að úrræðið taki til námsmanna og þessara hópa leggur nefndin til að tekið verði skýrt fram að heimilt sé að greiða bætur samkvæmt ákvæðinu þótt launamaður teljist ekki tryggður í skilningi laganna, svo sem vegna náms, samanber 52. gr., eða skilyrða um ávinnslutímabil, samanber 15. gr., enda sé skilyrðum ákvæðisins fullnægt. Önnur ákvæði laganna gildi um greiðslu bóta samkvæmt ákvæðinu eftir því sem við geti átt. Í því samhengi bendir nefndin á að ákvæði á borð við 14. gr. laganna um virka atvinnuleit og 2. mgr. 17. gr. laganna um ákvarðanir um að minnka starfshlutfall geti eðli málsins samkvæmt ekki átt við um greiðslur bóta samkvæmt bráðabirgðaákvæði a-liðar 1. gr. frumvarpsins. Í þessu skyni leggur nefndin til að orðalagi 5. mgr. a-liðar 1. gr. frumvarpsins verði breytt. Jafnframt leggur nefndin til að orðalagi ákvæðisins um að greiðslur atvinnuleysisbóta samkvæmt því skerði ekki rétt til greiðslu atvinnuleysisbóta verði breytt þannig að skýrar verði kveðið á um að átt sé við að greiðslur bóta samkvæmt ákvæðinu skerði ekki áunnin réttindi samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar. Í ljósi þeirrar miklu óvissu sem uppi er í samfélaginu og þess hversu ört aðstæður breytast leggur nefndin til að gildistími ákvæða frumvarpsins verði styttur þannig að þau gildi til 1. júní 2020 í stað 1. júlí 2020. Nauðsynlegt er að áhrif þessara aðgerða verði metin áður en gildistími frumvarpsins rennur út. Á þessari stundu er ómögulegt að spá fyrir um þróun næstu mánaða og verður því að gera ráð fyrir að þetta úrræði ýmist renni sitt skeið eða taki breytingum í samræmi við þá reynslu sem fæst næstu vikur á nýtingu þeirra úrræða sem frumvarpið kveður á um. Leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku breytingaskjali sem hér liggur frammi og búið er að fara yfir þær breytingar sem gerðar hafa verið í nefndarálitinu sem ég hef hér farið yfir. Ég undirstrika að það er verið að lækka starfshlutfallið úr 50% í 25%. Það er verið að breyta hámarkinu sem launamaður getur fengið samanlagt úr 650.000 kr. í 700.000. Það er verið að tryggja að það sé gólf í 400.000 kr., það fari enginn neðar en það í skerðingu. Þeir sem eru með heildarlaun undir þeirri upphæð halda sínum heildarlaunum, en enginn fer neðar en 400.000 kr. á mánuði fyrir fullt starf. Ég tel að þessar breytingar séu mikið til bóta og eins og kom fram í máli ráðherra þegar hann flutti málið í fyrr í vikunni að það lá fyrir að það myndi vera farið í enn frekari vinnu til þess að mæta því fordæmalausa ástandi sem blasir við hér á vinnumarkaði, sérstaklega hjá ferðaþjónustunni, en mun leiða til hliðaráhrifa út í atvinnulífið heilt yfir. Undir þetta nefndarálit rita sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Helga Vala Helgadóttir, formaður nefndarinnar, Ólafur Þór Gunnarsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Anna Kolbrún Árnadóttir, með fyrirvara, Halldóra Mogensen, með fyrirvara, Ásmundur Friðriksson og Vilhjálmur Árnason. Ég hef þetta ekki lengra og treysti því að þetta stóra og mikilvæga mál fái góða afgreiðslu á þinginu í dag. Það er nauðsynlegt að senda skilaboð út í samfélagið að allt sem hægt er verði gert til þess að mæta þeim aðstæðum sem nú eru uppi og verða vonandi tímabundnar og þetta er hluti af þeim aðgerðum sem stjórnvöld grípa til í góðri og breiðri samstöðu. Vil ég þakka fyrir góða samstöðu í velferðarnefnd að vinna úr þeim tveim stóru málum sem nefndin hafði til umfjöllunar þessa tvo síðustu daga.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að flytja okkur þetta nefndarálit og þakka henni að sjálfsögðu og öðrum í velferðarnefnd fyrir mikla vinnu við að koma þessu máli til okkar. Málið hefur tekið töluverðum breytingum enda var mikil þörf á því. Það var ekki nógu langt gengið þegar frumvarpið var lagt fram af hálfu ríkisstjórnarinnar og gott að Alþingi og nefndin skyldi taka í taumana og breyta því. Ég hef þó ákveðnar áhyggjur af málinu og mig langar að spyrja hv. þingmann út í tvö, þrjú atriði varðandi það. Í fyrsta lagi er starfshlutfalli breytt úr 50% í 25% þannig að fyrirtækin virðast eiga rétt á 75% greiðslum. Eftir standa 25%. Mjög mörg fyrirtæki hafa engar tekjur og munu ekki fá krónu í kassann í dag, næstu vikur eða næstu mánuði. Hvað á að gera fyrir þau fyrirtæki, fyrir þá aðila sem hafa ekki neinar tekjur? Í öðru er nú töluvert af fólki búið að vera á atvinnuleysisbótum og fer væntanlega að tapa bótarétti sínum á næstunni. Það er litla vinnu að fá akkúrat í dag. Hvað verður þá um það fólk sem er að fara af bótum og fær ekki atvinnu? Getur það haldið áfram á bótum? Fær það eitthvert nýtt úrræði eða hvernig verður tekið á því?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Það var farið vel yfir þessa hluti með þeim gestum sem við fengum í gegnum fjarfundabúnað þingsins. Vissulega komu upp ýmis tilfelli sem erfitt mun reynast að klæðskerasauma aðgerðir í kringum en þarna er úrræði fyrir sjálfstætt starfandi atvinnurekendur sem eru með fyrirtæki og sjá núna fram á ekki nein verkefni. Þeir geta fengið atvinnuleysisbætur. Hafi þeir greitt reiknað endurgjald og verið í rekstri geta þeir sinnt einstökum verkefnum innan mánaðarins og farið á atvinnuleysisbætur þess á milli. Ég tel að sjálfstætt starfandi atvinnurekendum sem hafa verið í einhverjum rekstri síðustu þrjá mánuði sé ágætlega mætt í þessu frumvarpi. Ég held að ekki sé gerlegt að fara neðar en 25%. Þá er starfsemin orðin eiginlega engin. Með því að færa hlutfallið niður í 25% erum við að grípa þó nokkuð margt fólk í hlutastörfum sem skiptir miklu máli að ná utan um. Það er t.d. verið að mæta því fólki sem hefur unnið með skóla og fólki sem er í hlutastörfum á kannski fleiri en einum stað. Varðandi fólk sem er á atvinnuleysisbótum núna og sér fram á að réttur þess til atvinnuleysisbóta sé að klárast hef ég ekki fengið upplýsingar um að staðan sé þannig hjá mörgum. Það kom ekki fram í máli Vinnumálastofnunar. Ef slíkt er að tel ég [[Forseti hringir.]]að bregðast þurfi við því hjá Vinnumálastofnun og stjórnvöldum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Við vitum um fyrirtæki sem hafa verið með 30–40 manns í vinnu en horfa fram á engar tekjur næstu mánuði, þá er ég að meina núll tekjur, vegna þess að þessi veira er búin að kippa fótunum undan fyrirtækjum. Ástandið gerir það. Engir ferðamenn eru að koma, enginn að kaupa ferðir og enginn að kaupa þjónustu. Fyrir þessi fyrirtæki er í sjálfu sér kannski ekki annað val en að hætta starfsemi og loka, segja öllum upp, vegna þess að þau geta ekki einu sinni borgað þessi 25% sem þau eiga að greiða. Það er gott að heyra að við hv. þingmaður erum sammála um að það þurfi að taka á þeim augljósu atriðum sem koma upp varðandi þá sem eru mögulega að detta út af atvinnuleysisbótum. Hins vegar eigum við einn hóp eftir, foreldra sem eru heima hjá börnum vegna þess að skólarnir hafi ákveðið að skipta skóladeginum eða skólavikunni. Þá þarf fólk að vera heima og taka sér annaðhvort veikindaleyfi [[Forseti hringir.]]eða nýta orlofið sitt. Hefur verið skoðað að koma til móts við þessa aðila sérstaklega?
Herra forseti. Varðandi síðara atriðið sem hv. þingmaður nefndi á það frekar við það frumvarp sem verður mælt fyrir á eftir og komið er inn á þar.
Það er rétt.
Varðandi minni fyrirtæki eins og t.d. í ferðaþjónustu sem sjá fram á enga starfsemi næstu mánuði - tvo mánuði, þrjá mánuði, hver veit? - og eru kannski með 20–30 manns í vinnu skiptir auðvitað máli að ríkissjóður greiði 75% af launum þeirra starfsmanna til að halda ráðningarsambandi milli launamanns og viðkomandi fyrirtækis. Ef fyrirtæki sér fram á að það geti ekki búið við það blasir lítið annað við en gjaldþrot og uppsagnir. Viðkomandi launamenn fengju þá full laun samkvæmt sínum rétti til uppsagnarfrests sem væri dýrari kostur og verri. Þess vegna hef ég trú á að fyrirtæki reyni að feta þennan veg ef þau hafa ekki verið komin alveg [[Forseti hringir.]]fram á brún gjaldþrots þegar þetta ástand brast á.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni framsöguna. Það er eitt sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um og það snýr að atriði sem ég kom inn á í ræðu við 1. umr. og óskaði eftir því að nefndin skoðaði sérstaklega. Síðan veit ég að þingmaður Miðflokksins í nefndinni tók þessa spurningu upp þar og óskaði undir lokin eftir skriflegu svari sem hefur ekki borist. Ég er ekki fulltrúi í nefndinni og heyrði ekki umræðurnar sem þar áttu sér stað en atriðið snýr að því að starfsmaður fyrirtækis fer í lækkað starfshlutfall, segjum 50%, og er í því yfir þann tíma sem þessi lausn stendur til boða, hvort sem það verður sá tímarammi sem er rammaður inn núna eða hvort framlenging kemur til. Hver er staða starfsmanns sem fer í lækkað starfshlutfall en lendir síðan í uppsögn, sem sagt lengri tíma atvinnuleysi? Ég sé ekki tekið á þessu í nefndarálitinu og það væri áhugavert að heyra hvort nefndin meti það sem svo að réttindi þessa starfsmanns miði þá við hið lækkaða starfshlutfall sem hann fer í í tengslum við þetta frumvarp eða hvort miðað sé við upphaflega starfshlutfallið sem hann var í áður en til lausnarinnar kom.
Herra forseti. Þetta kom til umræðu og það er alveg kýrskýrt að starfsmenn sem ganga inn í þetta úrræði með sínum vinnuveitanda njóta allra kjarasamningsbundinna réttinda sem miðast við stöðu þeirra áður en þeir gengu inn í þetta úrræði. Það er alveg tryggt. Ef til uppsagnar kemur hugsanlega að loknu þessu úrræði munu réttindi þeirra í uppsagnarfresti miðast við stöðu þeirra áður en þeir fóru í lækkað starfshlutfall. Ég held að það sé brýnt að það sé alveg á hreinu. Það er mikilvægt að kynna þetta vel fyrir launafólki, eins og ég nefndi í minni ræðu, á fleiri tungumálum en íslensku því að ferðaþjónustan hefur að stórum hluta byggst á fólki af erlendum uppruna sem talar ekki endilega íslensku. Það er brýnt, bæði hjá vinnuveitendum, Vinnumálastofnun og verkalýðsfélögum, að kynna fólki vel réttindi þess í þessum málum í kjölfar þess að frumvarpið verður samþykkt, vonandi í dag. Það er algjörlega skýrt að þau réttindi miðast við stöðu launamanns áður en þetta úrræði varð virkt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna og tek undir það sem hér hefur verið sagt og vil færa nefndinni og formanninum þakkir fyrir vel unnin störf á krefjandi tímum. Ég vona svo sannarlega að mönnum hafi ekki yfirsést neitt í þessari vinnu. Þess vegna langar mig að koma aðeins inn á framkvæmdina á þessum aðgerðum sem skipta náttúrlega verulegu máli. Ég held að segja megi að fjölmörg fyrirtæki muni nýta sér þetta úrræði og ég spyr: Hvernig er með starfsemi Vinnumálastofnunar, geta starfsmenn annað þessu öllu saman? Er búið að fara yfir framkvæmdaþáttinn á þessu úrræði? Mun þetta ganga snurðulaust fyrir sig? Við þekkjum að það er oft þannig í kerfinu, t.d. í samskiptum við Tryggingastofnun, að hlutirnir taka stundum óralangan tíma og þarf að vinna bragarbót á því. Það er mjög brýnt og ég vildi fá aðeins svör frá hv. þingmanni hvað þetta varðar. Síðan vil ég árétta það sem kom fram áðan. Í dag eru á ellefta þúsund einstaklingar á atvinnuleysisskrá, þeim hefur fjölgað verulega frá því í janúar þegar þeir voru um 7.000 og kemur til með að fjölga áfram. En eins og var nefnt áðan eru líka einstaklingar að detta út af atvinnuleysisskrá. Er hv. þingmaður tilbúin að beita sér fyrir því varðandi þá einstaklinga sem koma til með að detta út af atvinnuleysisskrá og sjá fram á mjög erfiða tíma [[Forseti hringir.]]að þetta tímabil verði framlengt eins og var gert í efnahagshruninu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Varðandi framkvæmd þessa máls er Vinnumálastofnun búin að vera að búa sig undir þetta. Nefndin ræddi um akkúrat þessa hluti þegar Vinnumálastofnun kom til fundar við hana og ég myndi segja að hún hefði verið frekar brött. Vinnumálastofnun gerir ráð fyrir að þurfa að fjölga starfsmönnum og hún er að virkja það net allt í kringum landið. Við þekkjum starfsstöðina á Skagaströnd, þar væri hægt að bæta við strax og hér fyrir sunnan og virkja jafnvel fleiri starfsstöðvar. Ég skildi Vinnumálastofnun þannig að hún gengi brött til verka í þessum málum, vissi að fjöldinn yrði mikill sem og álagið. Vinnumálastofnun ætlar að einfalda enn frekar aðgengi að sínu rafræna kerfi til að sækja um og mæta fólki sem hefði ekki tök á að gera það og einfalda mjög viðmótið hjá þeim notendum og hafa ekki mörg flækjustig þegar sótt er um á vef Vinnumálastofnunar. Kannski finnst mörgum fullmikið fyrir. Ég held að við getum verið bjartsýn á að þar muni allir leggja sig mjög fram um að þetta gangi snurðulaust fyrir sig því að þess vegna geta 20.000–30.000 sótt um til að nýta þetta úrræði. Ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns af fólki sem hugsanlega er að detta út af atvinnuleysisbótum og tel að við sem samfélag munum gera það sama og gert var þegar efnahagshrunið varð, að grípa það fólk og mæta því ef þörf krefur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir greinargott svar. Það er ákaflega mikilvægt að þessir hlutir gangi allir snurðulaust fyrir sig og ég efast ekki um að starfsmenn Vinnumálastofnunar komi til með að gera sitt allra besta. Hins vegar megum við ekki hafa neina hnökra í regluverkinu sem geta tafið afgreiðslu þessara mála. Eins og hv. þingmaður nefndi réttilega mun mjög stór hópur koma til með að nýta sér þessi úrræði. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að upplýsa hér að vel hafi verið farið yfir þetta og að starfsmenn Vinnumálastofnunar séu allir af vilja gerðir í þessum efnum. Ég ítreka það sem ég sagði, herra forseti, við megum ekki gleyma þeim hópi sem er nú þegar á atvinnuleysisskrá og hefur lengi verið að leita sér að atvinnu. Ég fagna því að hv. þingmaður og [[Forseti hringir.]]formaður velferðarnefndar skuli hugsa á þann veg að við verðum að bregðast við þessu og fara þá leið sem við fórum í efnahagshruninu, að lengja það tímabil sem hægt er að vera á atvinnuleysisskrá.
Herra forseti. Manni finnst næstum því eins og efnahagshrunið hafi gerst í gær þegar við stöndum núna frammi fyrir þeim áskorunum sem þessi veira krefst af öllum í samfélaginu að mæta með ýmsum hætti. Það kom þó út úr efnahagshruninu, þó að allt hafi verið með ósköpum og endemum, að ýmsar aðgerðir gögnuðust mjög vel eins og þær að bjóða upp á að hluti launafólks væri á bótum ef viðkomandi héldi ráðningarsamningi við atvinnurekanda, að lengja atvinnuleysistímabilið gagnvart því fólki sem var búið að vera lengst á atvinnuleysisskrá og bjóða fólki að vera á atvinnuleysisbótum og fara að mennta sig. Öll þessi úrræði gögnuðust mjög vel og núna getum við farið í þá verkfærakistu og nýtt hana mjög vel við þessar aðstæður og bætt um betur. Ég treysti því að við öll munum mæta þeim sem verst standa í samfélaginu [[Forseti hringir.]]við þessar aðstæður.
Virðulegur forseti. Við erum að fjalla um frumvarp til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um Ábyrgðasjóð launa (minnkað starfshlutfall). Þetta mál höfum við verið með í þessari viku í velferðarnefnd og ég verð að segja alveg eins og er að samstarfið í nefndinni hefur verið til fyrirmyndar. Við höfum lagt okkur virkilega fram um að leysa þau mál sem hafa komið upp og ég tel að við höfum gert það eins vel og okkur er mögulega unnt. Þá hefur ekki skipt neinu máli hvort það er stjórn eða stjórnarandstaða, allir hafa verið tilbúnir að leysa málin á farsælan hátt. Þessi vinnubrögð eru algjörlega til fyrirmyndar og ég vona heitt og innilega, og ég held að ég geti bara trúað því, að við munum vinna á svipaðan hátt í málunum fram undan. Í þessu máli hefur komið fram og er mjög mikilvægt að það er búið að setja lágmarksgreiðslu upp á 400.000 kr. Enginn fær minna en það. Síðan er hámarkið 700.000 kr. og þá verður skerðingarhlutfall bratt upp úr því. Það er verið að reyna að tryggja að sérstaklega þeir sem eru á lægstu launum og í millitekjuhópnum verði fyrir sem minnstu höggi. Í þessu samhengi má líka benda á að þetta frumvarp er ekki fullkomið og verður það aldrei. Hópar munu detta á milli og við erum meðvituð um það. Þess vegna er það líka á hreinu að gildistíminn er stuttur, fram til 1. júní. Á því tímabili verður örugglega fylgst með því hvort gera þurfi bragarbót á frumvarpinu til að grípa einhverja sem hafa dottið þar á milli, hafa ekki fengið þá leiðréttingu og hjálp sem frumvarpið á að veita. Bent hefur verið á eina mikilvæga spurningu sem ég vona að ráðherra og verkalýðshreyfingin geti svarað. Það er mjög alvarlegt mál sem ég hef heyrt um og ég trúi ekki að sé rétt. Það er í sambandi við VIRK Starfsendurhæfingarsjóð, að það sé verið að útskrifa fólk með hraði úr þeirri endurhæfingu. Þetta eru einstaklingar sem eru þarna inni vegna veikinda. Ég trúi þessu ekki því að ef þetta fólk er útskrifað með hraði í því ástandi sem núna er á það engan rétt í atvinnuleysiskerfinu. Um leið og það fer út úr VIRK Starfsendurhæfingarsjóðnum er það komið á þann stað að það hefur engar tekjur. Er þá verið að vísa þessu fólki á félagsbætur? Ég trúi því ekki, heldur vil ég trúa og treysta að verkalýðshreyfingin og þeir sem stjórna VIRK taki tillit til þeirra aðstæðna sem nú eru uppi. Ef þetta er rétt og ef þarna er eitthvað undir kemst það ekki fyrir í þessu frumvarpi en þá er engin hætta á öðru en að tekið verði á því. Annað er ekki hægt. Ég bendi líka á að með frumvarpinu er verið að hjálpa ákveðnum hópi fólks á vinnumarkaði. Fólk getur farið niður í allt að 25% starfshlutfall sem skiptir rosalega miklu máli. Við verðum að átta okkur á því að stór hópur fólks er í 50–60% starfshlutfalli. Ef einhver er í 45% starfshlutfalli og það minnkar um 20 prósentustig er hann inni, þá eru 25% eftir og viðkomandi er inni í þessu úrræði. Þeir sem eru í hlutastörfum, kannski í 60% starfshlutfalli og fara niður í 40%, eru inni í þessu frumvarpi og það verður tekið utan um þá. Þetta er mikilvægt vegna þess að sá hópur sem er oft í þessu litla starfshlutfalli er mjög viðkvæmur, hann er hópur sem getur kannski ekki unnið meira en 20–60%. Þeir sem eru í 20% starfshlutfalli eru því miður ekki inni en það er þegar komið af stað viðbragðsteymi sem er komið í vinnu til að taka á og hjálpa þeim sem eru í viðkvæmustu hópunum og til að kortleggja að allir sem þurfa á hjálp að halda fái hana. Miðað við þá vinnu sem við lögðum í þetta og samstarfið í velferðarnefnd trúi ég því að við munum halda því samstarfi áfram, tryggja það og sjá til þess að þeir sem þurfa á hjálp að halda fái hana. Þeir þurfa bara að fylgjast með og leita þangað þegar þetta er komið af stað. Mér skilst að þessi nefnd sé tekin til starfa og örugglega koma einhverjar niðurstöður frá henni strax eftir helgi. Fólk getur farið að leita sér aðstoðar sem það þarf á að halda. Þess vegna er mjög mikilvægt að óttinn nái ekki tökum á fólki, að það leiti hjálpar og hlusti. Við verðum öll að hjálpast að og hjálpa þeim sem geta ekki einhverra hluta vegna komist á netið eða í síma til að leita sér hjálpar, að einhverjir fylgist með og aðstoði þá sem virkilega þurfa á að halda. Það eru margir boðnir og búnir til þess eins og hefur komið fram, fólk er að hjálpa, keyra út vörur og annað, sem mér líst vel á, eins og staðan er í dag. Við munum hjálpast að og við munum komast í gegnum þetta. Þetta er eitt af fyrstu frumvörpunum til að koma hlutunum í lag og ég trúi því og treysti að mörg fleiri frumvörp muni koma inn í þeim tilgangi að hjálpa og við munum standa saman að þeim.
Herra forseti. Með nokkur atriði hefur tekist vel til með lagfæringar á milli umræðna í hv. velferðarnefnd. Sýnist mér til að mynda að ágætlega hafi tekist til við útfærslu á hækkuðu þaki. Eins og frumvarpið kom fram var miðað við að heildarsamtala launa og bóta færi aldrei upp fyrir 80% af meðaltekjum þriggja mánaða á undan. Nú hefur þetta verið fært upp í 90% og öll laun fyrir neðan 400.000 kr. á mánuði njóta 100% bótaréttar hvað samtöluna varðar. Í þessu er annað atriði sem var töluvert rætt við 1. umr., það sem kom inn sem 650.000 kr. þak samkvæmt frumvarpinu. Nefndin gerir tillögu um að þetta þak verði fært upp í 700.000 kr. Ég tel að þarna hefði nefndin áhættulítið getað gengið töluvert lengra sem væri skynsamlegt vegna þeirra stóru hópa innan atvinnulífsins sem eru í launabilunum rétt ofan við þessi mörk. Þá verða starfsmenn sem fara í lækkað starfshlutfall búnir að taka á sig lækkun niður í 90%, sem er gott og blessað, en til viðbótar kemur 100% skerðing eftir að 700.000 kr. markinu er náð. Mig langar að lesa upp svar frá velferðarráðuneytinu við spurningu sem hv. velferðarnefnd sendi af fundi sínum í gær. Svarið barst rétt í þessu og þar segir, með leyfi forseta: „Ef þakið yrði afnumið myndi kostnaður Atvinnuleysistryggingasjóðs sveiflast frá 200 millj. kr. og upp í 456 millj. kr. fyrir hverja 5.000 samninga (sem gerir þá tæplega 2 milljarða fyrir 20.000 samninga) eftir því hvert starfshlutfall umsækjenda verður en ætla má að starfshlutfall þeirra sem eru í efstu tekjubilunum sé að jafnaði 100%.“ Ég held að í þeirri heildarmynd sem blasir við okkur núna væri 2 milljörðum mjög vel varið til að styðja við það að við þessum hópum blasti ekki sú staða að sá kostur væri bestur að fara beint á þriggja mánaða uppsagnarfrest og vona síðan hið besta. Það vakti athygli mína í sjónvarpsfréttum Stöðvar 2, held ég að hafi verið, í gærkvöldi þegar hæstv. félagsmálaráðherra Ásmundur Einar Daðason kom í viðtal og sagði að í upphafi hefði viðmið ríkisstjórnarinnar verið að þessi tiltekna aðgerð myndi kosta 1,5 milljarða kr. Ég vona að sú tala hafi verið á misskilningi byggð í beinni útsendingu því að ef viðmið ríkisstjórnarinnar var að þetta myndi ekki kosta nema 1,5 milljarða er ég hræddur um að mælikvarðarnir og viðmiðin séu mjög bjöguð. Eins og ég segi vona ég að þetta hafi verið á misskilningi byggt eins og stundum getur orðið en í viðtalinu kom fram það sem ég held að hafi komið fram í framsögu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur áðan, að kostnaðurinn lægi einhvers staðar ofan við 12 milljarða núna. Mér sýnist hv. formaður velferðarnefndar nikka kolli hvað það varðar. Ef verðmiðinn á þessum aðgerðum fer úr 12 í 14 milljarða við það að afnema þakið eða hækka það allnokkuð held ég að til mikils væri unnið hvað það varðar að halda við þessum stéttum sem eru vissulega á ágætislaunum en jafnframt í viðkvæmu ráðningarsambandi hvað það varðar að tekjufall verður svo afgerandi að þessar stéttir munu þurfa sérstaka umhugsun um það hvort ekki sé betra að fara strax á atvinnuleysisbætur. Ég held að viðbótarkostnaðurinn sé ekki svo mikill að taka ætti einn snúning í viðbót, ef svo má segja, á þessu tiltekna atriði. Ég fagna því sérstaklega að neðri mörk starfshlutfallsviðmiðsins hafi verið færð úr 50% niður í 25%. Ég held að þetta sé algjörlega nauðsynlegt. Það sjá allir sem fylgjast með fréttum og taka á móti skilaboðum sem þingmönnum berast úr atvinnulífinu að hópur þeirra fyrirtækja sem ekki hafa einu sinni burði til að borga 25% er yfirdrifið nógu stór. Ég held því að það hafi verið góð breyting að fara þó niður í 25% í breytingartillögum nefndarinnar og fagna ég því. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki sannfæringu fyrir því að skynsamlegt sé að stytta líftíma breytingarinnar eins og gert er hér, að færa gildistíma hennar frá 1. júlí 2020 að 1. júní 2020. Líftími frumvarpsins er þá einhvers staðar í námunda við 70 daga í staðinn fyrir rétt um 100. Við verðum að horfa til þess að framlenging komi þegar þar að kemur. Einmitt þessi stytting ætti að veita mönnum kjark til að ganga lengra hvað aðgerðir varðar og vil ég þá sérstaklega nefna þetta þak sem er í öllu samhengi mjög hóflegt. Ég skildi það þannig við 1. umr. að 650.000 kr. talan, sem var í upphaflega frumvarpinu, hafi verið óvísitölubætt frá svipuðum aðgerðum í tengslum við bankahrunið. Ég er ekki með ártal þeirrar aðgerðar í kollinum en ef við gefum okkur að það sé árið 2010 er 650.000 kr. vísitölubætt tala til dagsins í dag væntanlega einhvers staðar í námunda við milljón en ekki 700.000 eins og lagt er til í nefndinni að hækka þetta viðmið í. Ég ítreka að ég held að gerðar hafi verið prýðilegar breytingar í nefndinni heilt yfir en þetta þak sem er þá fært úr 650.000 í 700.000 er ég hræddur um að gæti reynst fyrirtækjum landsins og ríkissjóði dýrt þegar málið verður gert upp síðar. Ef raunverulegur kostnaður við að afnema þakið, eins og kemur fram í svari velferðarráðuneytisins við spurningum velferðarnefndar, er upp á um 2 milljarða miðað við 20.000 samninga held ég að skynsamlegt væri að hækka það umtalsvert, ef ekki afnema það að fullu, og aldrei minna en sem nemur því að það væri vísitölubætt frá þeim tíma sem viðmiðið var sett árið 2010, ef það er ártalið. Ég ítreka að ég er ekki með það í kollinum. Þetta er það sem ég vildi segja við þessa umræðu og lýsa áfram yfir því að Miðflokkurinn - nú berast mér upplýsingar um að viðmiðið sé frá 2009 og uppreiknað væri það 950.000 kr. miðað við daginn í dag. Ég sé að hv. þm. Helga Vala Helgadóttir, formaður velferðarnefndar, nikkar hér úti í sal þannig að ég tel að ef kostnaður við að afnema það sé 2 milljarðar miðað við þær forsendur sem velferðarráðuneytið gefur sér væri talan væntanlega eitthvað lægri við að færa það upp í 950.000. Ég tel að skynsamlegt væri að við gengjum aldrei skemmra en það, en ég ítreka þá tillögu mína að við ættum að horfa til þess að afnema það að fullu á meðan við erum að átta okkur á stöðunni. Þetta verður sérstaklega áhættuminna í ljósi þess að búið er að stytta líftíma frumvarpsins. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta í bili en ítreka að við í Miðflokknum styðjum hér eftir sem hingað til góðar tillögur sem koma fram til lausnar á málunum. Málið hefur batnað í meðförum nefndarinnar en ég held að það væri skynsamlegt að ganga nokkrum skrefum lengra hvað varðar það tiltekna atriði sem snýr að hámarksþakinu.
Virðulegur forseti. Ég fagna því að við séum komin með þetta frumvarp til umræðu og vonandi lokaafgreiðslu fljótlega því að ég tel það vera einn af þeim grundvallarþáttum sem munu geta hjálpað meginþorra þeirra fyrirtækja sem verða fyrir miklum tekjubresti núna og eftirspurnarbresti á þessum óvenjulegu tímum sem við lifum á. Þetta er grundvallarmál í því að gefa þeim von um að geta dregið úr tekjuflæði frá sér vegna þess að tekjuflæðið til þeirra hafi stoppað og haldið sínum góðu fyrirtækjum sem skaffa heimilunum í landinu lífsviðurværi með störfum og launum. Það er gríðarlega mikilvægt. Ég held að málið eins og það er núna nái utan um meginþorrann eða stærsta hópinn. Við getum aldrei náð utan um alla hópa. Við erum búin að eiga miklar umræður um þetta í hv. velferðarnefnd og ég vil bara nýta tækifærið og þakka nefndinni allri og formanni hennar fyrir mjög góð störf og gott samstarf í þessu. Við náðum að fara yfir ótrúlega marga hluti á skömmum tíma með ótrúlega mörgum við erfiðar aðstæður. Frumvarpið er búið að taka gríðarlegum breytingum. Ég held að þegar við horfum á lokaniðurstöðu frumvarpsins verðum við líka að líta til þess hvað við gerðum margar stórar og kostnaðarsamar breytingar á málinu. Við hlustuðum á margar athugasemdir og það getur vel verið að við höfum ekki náð að svara hverri einustu spurningu enda tel ég að svona mikilvæg grundvallaraðgerð þurfi að vera svolítið almenn og skýr þannig að hún nái markmiðum sínum sem best og sendi sem skýrust skilaboð. En svo vitum við það öll sem hér erum að það verða fleiri tilfelli og önnur sem við þurfum að bregðast við í annarri löggjöf eða í gegnum aðra sjóði eða fara aðrar leiðir. Þannig að þó að við höfum ekki náð að svara öllum áhyggjum fyrirtækja og fólks í þessu máli munum við vonandi fá tækifæri til að bregðast við flestum þeim á einhvern annan hátt, hvort sem það er í gegnum reglugerðarbreytingar, aðra lagasetningu eða breytingu á framkvæmd ýmissa þátta og öðru slíku. Það eru margir möguleikar í boði. Það að taka samtalið og fara yfir þetta skiptir miklu máli. Ég hef líka fundið það við vinnslu þessa máls og frá því það kom fyrst fram að fyrirtækin bíða gríðarlega mikið eftir þessu. Þetta er mál sem hefur gert það að verkum að við erum ekki farin að heyra fréttir af miklum fjöldauppsögnum, sérstaklega í ferðaþjónustunni og afleiddum störfum ferðaþjónustunnar sem er nánast í öllu atvinnulífi íslensks samfélags. Þó að menn séu ekki beint að vinna í ferðaþjónustu eru þeir svo oft að vinna á margvíslegan hátt fyrir ferðaþjónustuna og svo eru áhrif samkomubanns náttúrlega farin að breiðast út þannig að alltaf eru fleiri og fleiri sem geta nýtt sér þetta, sjá fram á vandamál en sjá hér lausn sem getur hjálpað þeim að standa af sér mesta skaflinn. En við vitum það öllsömul að við þurfum að takast saman á við þetta verkefni. Þetta er sameiginlegt mál. Það munu allir þurfa að taka eitthvað á sig. Það sem við erum að reyna að gera hér er að láta þann skell sem hver og einn þarf að taka á sig ekki verða óyfirstíganlegan, hvort sem það eru heimilin, fyrirtækin, ríkissjóður eða hver það er. Ég fagna þeim breytingum sem við höfum gert á frumvarpinu. Þær hafa komið skýrt fram í dag en ég ætla samt að fara örstutt yfir helstu breytingarnar. Þegar eftirspurnin minnkar svona rosalega hratt, fer eiginlega bara niður í núll, var gríðarlega mikilvægt að geta breytt málinu þannig að það megi lækka starfshlutfall niður í 25%, við breyttum úr 50% í 25. Ég held að það skipti gríðarlega miklu máli. Þetta er stór breyting og breytir kostnaðarmatinu mikið en ég held að þetta sé eitt af grundvallaratriðum til að málið nái markmiðum sínum. Ég geri mér grein fyrir því að þetta getur aftur á móti sett millitekjuhópana, millistéttina og meðallaunamann í landinu, í aðeins verri stöðu. Þess vegna var mikilvægt að gera samhliða þá breytingu að hækka hámark greiðslna sem hægt er að fá úr Atvinnuleysistryggingasjóði samanlagt úr 80% upp í 90%. Með þeirri breytingu drögum við úr áhrifunum á launafólkið og það er gríðarlega mikilvægt að þetta sé 10% skerðing af heildarlaunum í staðinn fyrir 20%. Ég get tekið undir það sem hefur komið fram hér að 700.000 kr. hámarkið er enn ein, getum við sagt, girðingin í málinu til að stilla af kostnaðinn og hvernig þetta á að nýtast. En það skiptir töluverðu máli því að bæði með því að lækka skerðinguna úr 20% niður í 10%, breyta hámarkinu úr 80 í 90% og hækka greiðslur úr 650.000 kr. í 700.000 kr. náum við samt að teygja okkur töluvert lengra og upp fyrir meðallaun í landinu, með áhrifin af þessu og vel upp fyrir það. Þeir sem eru með rúmlega 900.000 kr. í laun, ef við tökum áhrif af tekjuskatti og öðru, fá hlutfallslega meiri skerðingu en 10%, af því sem er þar fyrir ofan. Það er alltaf hægt að ganga lengra en eins og ég sagði áðan þá gerðum við margar róttækar breytingar sem skipta miklu máli. Þær munu gera það að verkum núna að fyrirtækin eru farin að stilla upp á fullu sviðsmyndum sínum þannig að þetta mun draga verulega úr uppsögnum og óvissu hjá starfsfólki um einhvern tíma. Því held ég að þetta sé ásættanleg niðurstaða. Það hefði vissulega verið freistandi að hækka hámarkið um meira en 700.000 kr., eða jafnvel taka þær út og notast við hámarkið úr Atvinnuleysistryggingasjóði sem er rúmar 456.000 kr., fullar atvinnuleysisbætur. 50% af því er 228.202 kr. Það var vissulega eitt af því sem var skoðað. En það þurfti að forgangsraða þeim breytingum sem var hægt að gera og þetta var sameiginleg niðurstaða nefndarinnar. Allra viðkvæmustu hóparnir eru varðir með því að setja 400.000 kr. gólfið og það er mikilvægt. En við vitum alveg að þetta mun líka verða erfitt fyrir millitekjuhópa og hærri af því að þeir eru með margar skuldbindingar á bak við sig, í námslánum og eru væntanlega með þessi laun búnir að koma sér upp fjölskyldubíl og slíku. Við þurfum þá bara að skoða hvort sá hópur er að fara að lenda eitthvað verr í þessu en hinir og hafa það í huga í frekari aðgerðum. En ég held að með því að halda þessari aðgerð almennri og ná einnig að gera þessar grundvallarbreytingar séum við með góða niðurstöðu. Ég vil líka aðeins koma inn á gildistíma frumvarpsins. Hann er til 1. júní eftir breytingar nefndarinnar. Í ljósi aðstæðna held ég að það hafi verið rétt að hafa hann ekki lengri því að vissulega eru fyrirtækin að skuldbinda sig til lengra ráðningarsambands með þessu, með því að greiða hluta af laununum í ákveðinn tíma. Það er gríðarlega mikilvægt það sem stendur í nefndaráliti með frumvarpinu að við þurfum að meta stöðuna í maí. Hvernig hafa mál þróast? Hvernig er staðan almennt hjá fyrirtækjunum? Þá getum við framlengt ákvæðið, við getum líka breytt ýmsu í því eins og t.d. hlutföllum og hámarki í launum og öðru slíku. Þá er hægt að bregðast við. Við þurfum að hafa það hvernig þessi leið virkar og hvernig hún gengur til stanslausrar endurskoðunar alveg frá því að hún tekur gildi. Og svo þurfum við bara að sjá hver staðan verður þegar líður að því að þetta renni út. Er möguleiki að framlengja ákvæðið eða breyta því eða er bara komin upp sú staða að það renni sitt skeið, atvinnulífið sé komið af stað aftur eða hafa einhverjar aðrar aðgerðir tekið við eða gripið fyrirtækin og heimilin? Þetta þurfum við að kanna. Ég tel þetta vera mjög skýr og góð skilaboð sem Alþingi og stjórnvöld geta sent út í atvinnulífið og þar af leiðandi til heimilanna um það að við ætlum að aðstoða þau. Það má raunverulega segja að hér sé verið að endurgreiða tryggingagjaldið til þeirra fyrirtækja sem lenda í erfiðleikum út af þeirri stöðu sem er uppi. Aðgerðin er samt miðuð að því að hjálpa þeim sem þurfa á því að halda. Við erum að forgangsraða þannig. Það er hægt að fara í fleiri almennar aðgerðir, ég ætla ekki útiloka að það verði gert á einhverju stigi, ég veit það ekki, t.d. fella niður tryggingagjald og annað. Það er þá almenn aðgerð og nær líka til þeirra sem hafa kannski ekki orðið fyrir tekjumissi og öðru slíku. Það getur vel verið að maður geti verið sammála þeirri leið en við verðum að horfa á þetta út frá þeim aðstæðum sem við erum í núna. Við erum svolítið í viðbragðinu og björgunarstörfum núna og svo þurfum við bara að meta ástandið á hverjum tíma og hvaða aðgerð sé rétt á hverjum stað. Ég tel við séum með mjög gott mál þar sem nefndin hefur komist að mjög farsælli niðurstöðu í samráði við ríkisstjórnina. Ég hlakka til að sjá hvort við náum ekki einhverjum af markmiðum okkar og helst sem flestum með því að samþykkja þetta frumvarp í dag.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir ræðuna. Mig langar til að spyrja þingmanninn út í það sem hann kom inn á, styttinguna á gildistíma frumvarpsins og það að nefndin, og ríkisstjórnin væntanlega, sér fyrir sér að gera breytingar eftir að áhrifin af frumvarpinu birtast og menn sjá hversu vel það nær markmiðum sínum. Hefur þingmaðurinn ekki áhyggjur af því að þá verði einmitt þessir hópar sem þakið fer hvað verst með í raun búnir að slíta ráðningarsambandi við sinn vinnuveitanda með uppsögn, á grundvelli þess að njóta fullra réttinda í þrjá mánuði? Hefði mögulega ekki verið skynsamlegt að ganga skrefinu lengra núna og geta þá bakkað eftir endurskoðun frumvarpsins síðar? Ég er hræddur um að áhrifin af því að ganga svona skammt hvað þakið varðar komi fram strax þannig að mönnum gefist ekki ráðrúm til að aðlaga frumvarpið og lausnina að þeirri stöðu sem þá kemur upp.
Forseti. Það getur vel verið að þá væri orðið of seint gagnvart vissum hópum en ég held að við séum komin þangað þar sem þetta er farið að hafa veruleg áhrif, komin það hátt í skalann. Það sem við erum að bregðast við hér eru mestmegnis þjónustufyrirtæki þannig að það er ekki mörg störf akkúrat núna sem eru hér undir. Það er vissulega einn og einn hópur þarna inni og þá er það svolítið fyrirtækjanna að meta hvort þau fari síður í uppsögn gagnvart þeim og hvernig þau gera það. Eins og ég kom inn á áðan erum við að reyna að bregðast við ástandinu núna og það eru fyrst og fremst þjónustustörfin sem eru hér undir. Með því að vera komin upp undir milljónina með lágmarksáhrif af þessari aðgerð á launamanninn þá tel ég að við séum að ná það stórum hópi að við getum vel við unað þó að ég geti alveg tekið undir það að hættan er fyrir hendi. En það eru margir aðrir slíkir hópar sem koma upp hér. Við ræddum námsmenn og við reynum að bregðast við því eins og við getum með þessu en margir námsmenn eru t.d. ekki með ráðningarsamband og falla því ekki hér undir og við gátum því ekki leyst það. Svo eru aðrir hópar sem eru kannski með starfshlutfall á tveimur stöðum eða eru í 40% starfshlutfalli og falla því ekki undir þetta. Það er hægt að tína til marga hópa og við verðum að sætta okkur við að við getum ekki leyst allt með þessu og fyrirtækin verða líka að vera svolítið framsækin við að finna lausn innan sinna raða með þetta til þess að þetta geti verið almennt, skýrt og virkað. Svo verða stjórnvöld að sjá hvort það séu stórir hópar sem falla hér utan við sem þarf að grípa á annan hátt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni svarið. Ég vil auðvitað ekki vanþakka það sem vel er gert í þeim viðbrögðum sem nú er verið að undirbúa. Það er síður en svo markmiðið. En það verður líka að halda því til haga að það er ekki þannig að við séum með þessari reglubreytingu að komast upp undir milljónina í launum hvað lágmarksáhrif varðar. Áhrifin eru 100% eftir að 700.000 kr. markinu er náð. Hv. þingmaður kom inn á það í svari sínu, og þá gef ég mér að það sé á grundvelli gagna sem voru lögð fyrir velferðarnefnd, að þetta væru ekki mjög stórir hópar í fyrirtækjum sem væru að verða fyrir verulegum áhrifum, og því spyr ég: Er þá ekki enn frekar ástæða til þess að hleypa þeim inn í bráðaviðbrögðin og geta þá bakkað síðar ef menn telja að þetta hafi verið yfirskot? Ég held að það sé verulega áhættuminna að yfirskjóta en undirskjóta akkúrat núna. Svar velferðarráðuneytisins, sem ég kom inn á í ræðu minni á undan, sneri að því að ef þetta hefði áhrif á 20.000 samninga þá væri viðbótarkostnaðinum rétt um 2 milljarðar á líftíma þessa tiltekna regluverks. Ef þetta er miklu lægri tala en að þetta hafi áhrif á 20.000 samninga þá er það auðvitað bara jákvætt og ætti að gera það enn auðveldara að yfirskjóta, getum við sagt, gagnvart þessum tilteknu hópum til skamms tíma til að eiga auðveldara með að meta stöðuna hvað endanleg áhrif varðar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort fjöldinn sem þarna er undirliggjandi hafi verið skoðaður sérstaklega. Ef sú lína virðist liggja að þetta séu ekki stórir hópar telur hv. þingmaður þá ekki a.m.k. þess virði að velta vöngum yfir því að halda í þá minni, sérstaklega í ljósi þess að búið er að stytta líftíma frumvarpsins? Þá er hægt að stíga frá þeirri lausn miðað við þennan stytta tíma þegar hann er liðinn, jafnvel fyrr.
Virðulegi forseti. Það sem ég vil kannski byrja á að benda á er að það voru margir hópar sem komu hér inn í, misstórir og allt það, og nefndin kom inn á mörg atriði. Kostnaðarmat frumvarpsins þegar það kom til þingsins, hvort sem það var alveg 100% rétt eða ekki, var 700–1.500 milljónir. Nú er kostnaðarmatið komið upp undir 20 milljarða þannig að við skulum hafa það í samhengi hvaða breytingar við erum búin að gera og hvernig við erum þó búin að bregðast við í málinu. Varðandi þessa hópa þá var eiginlega bara einn hópur sem kom og talaði skýrt um að þetta gæti haft áhrif á það hvort þeir myndu samþykkja að fara þessa leið eða ekki. Aftur á móti bentu BHM og SA og aðrir á að með þessu þaki hefði frumvarpið aukin áhrif á vissa hópa. Þessir aðilar höfðu ekki áhyggjur af því að það yrði til þess að þeir færu ekki inn í leiðina til að aðstoða sitt fyrirtæki og taka því en þakið myndi hafa þessi áhrif, þau sögðu að það myndi ekki grípa þessa hópa alveg. Töluvert mörg ferðaþjónustufyrirtæki hafa sagt að fólkið sem er komið á umrædd laun sé oftast millistjórnendur og aðrir. Það er oftast fólkið sem fyrirtækin þurfa á að halda næstu daga hvort sem er og þau munu ekki segja því upp. Þetta er fólkið sem mun sjá um rekstur fyrirtækisins þannig að hjartslátturinn gangi þangað til að hægt er að kalla fleiri inn í fyrirtækið aftur, sjá um að halda utan um fyrirtækin á meðan hremmingarnar ganga yfir. Það var því ekki mikið kallað eftir þessu frá ferðaþjónustunni.
Herra forseti. Það hefur gengið mikið á undanfarna daga og frá því fyrir helgi varðandi það mál sem við fjöllum um hér, frumvarp til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um Ábyrgðasjóð launa, vegna minnkaðs starfshlutfalls. Ég vil byrja á því að þakka þeim fjölmörgu aðilum sem hafa komið á fund nefndarinnar, á fjarfundi eðlilega, sem hafa miðlað sinni þekkingu og reynslu til okkar. Ég vil þakka öllu nefndarfólki sem hefur nótt og dag unnið mjög hratt og mikið til að þetta mál komist til afgreiðslu í þingsal. Ég vil þakka starfsfólki ráðuneytis, starfsfólki stofnana, Vinnumálastofnunar, ríkisskattstjóra og fleiri, en síðast en ekki síst vil ég þakka starfsfólki þingsins, starfsfólkinu á nefndasviði, sem hefur verið að vinna með okkur í þessu öllu, af því að það gleymist oft. Ég veit alveg að það eru margir að þakka núna og veitir ekki af að gera það. Það er mikið álag á starfsfólkinu hér innan húss, á nefndasviði og um allt kerfið. Það þarf að muna eftir því. Það er líka vert að minna á að allir nefndarmenn í hv. velferðarnefnd standa saman að því nefndaráliti sem hér er verið að fjalla um og áheyrnarfulltrúi Viðreisnar, Hanna Katrín Friðriksson, er samþykk nefndarálitinu. Það voru tveir með fyrirvara en það var vegna smávægilegra þátta sem gerð var grein fyrir en allir studdu nefndarálitið og þær breytingar sem þetta mál hefur tekið eftir að það kom hingað til þingsins fyrir tæpri viku. Þetta mál, og það mál sem við fjöllum um á eftir, leit í byrjun út fyrir að vera lítið skref af mörgum sem tekin verða í framhaldinu og í viðbrögðum okkar og stjórnvalda við þessari veiru, en reyndist líklega vera stærsta einstaka aðgerð sem farið verður í varðandi vinnumarkaðinn. Maður heyrir það glöggt hjá aðilum vinnumarkaðarins að beðið er mjög eftir þessu. Mig langar að koma inn á nokkra þætti. Eins og komið hefur fram er ekki hægt að gera allt fyrir alla. Þetta er ömurlegur frasi en það er samt þannig. Það er ómögulegt. Ég og við í velferðarnefnd lögðum sérstaka áherslu á að við myndum passa þá sem eru með lægstu launin. Þar voru fulltrúar ASÍ algjörlega sammála sem og fulltrúar BSRB og annarra sem horfðu á tölurnar, horfðu á 80% þakið sínum talnaglöggu augum og bentu okkur í velferðarnefnd á það hvernig dæmið myndi líta út fyrir þá sem væru með 400.000 kr. og lægra, hvernig 20% skerðingin kæmi út fyrir þann hóp. Okkur var alveg ljóst að það myndi ekki ganga fyrir lægstu launin. Ég er ótrúlega ánægð með þá samstöðu í nefndinni að verja þennan hóp af því að það þarf að taka einhvern hóp út og þá er ég ánægð með að við skyldum verja þá sem eru með lægstu launin. Þeir sem eru með 400.000 eða lægra fá ekki 80% hlutfall af fyrri tekjum heldur halda þeim 100% og það verður ekki farið undir 400.000 kr. Í breytingartillögunni er þetta algjörlega skýrt. Við gerðum þessar breytingar. En auðvitað verður fyrir vikið höggið mest fyrir þá sem eru með hæstu launin. Það hefði alltaf verið högg fyrir þá sem eru með hæstu launin vegna þess að þakið á greiðslum frá Vinnumálastofnun, úr Atvinnuleysistryggingasjóði, er alltaf 450.000 kr. Þeir sem eru með hærri tekjur hefðu alltaf fengið eitthvert högg, það er óhjákvæmilegt. En að þessu sinni var a.m.k. farið í að verja sérstaklega þá tekjulægstu. Það var mjög mikil umræða í nefndinni um sjálfstæða atvinnurekendur. Við breyttum því sem áður hafði komið fram um að það ætti bara að miða við skil launa síðustu þriggja mánaða, til hliðsjónar verður uppgjör á ársgrundvelli til að gera þetta meðaltal. Það getur verið að t.d. á síðustu fjórum vikum hafi orðið mikið högg, sérstaklega hjá þeim sem eru í ferðaþjónustunni af því að það fór að bera á afbókunum fyrir nokkrum vikum. Það skiptir því máli að horfa á 12 mánuði en ekki bara þrjá mánuði. Sjálfstæðir atvinnurekendur eru þó í þeirri stöðu að uppsagnarfrestur er oft og tíðum ekki til staðar. Nú skal taka það fram að hér er um að ræða úrræði þannig að atvinnurekendur fari frekar í að semja við sína launamenn og starfsmenn um að fara í minnkað starfshlutfall í stað þess að grípa til uppsagna. Þetta er það sem við verðum að muna af því að við fengum í gær og fáum í dag og síðustu daga fjölmarga aðila sem segja: Staða mín er breytt. Ég var á verkefnatengdum launum þannig að ég fékk bara borgað eftir útkalli. Þannig er það á fjölmörgum veitingastöðum og mjög víða í ferðaþjónustunni. Leiðsögumaður fær t.d. bara borgað fyrir útkallið en er samt sem áður skilgreindur í föstu vinnusambandi. Við þessa einstaklinga vil ég nefna að ef öll verkefni falla niður og maður hefur ekki þann rétt að vera með einhvern uppsagnarfrest af því að það er ekki slíkt vinnusamband, þá fara þeir einstaklingar einfaldlega á atvinnuleysisskrá. Það er því miður raunin. En með þessu úrræði sem er verið að búa til hér er verið að fækka þeim aðilum sem fara beint af öllu afli, í öllu sínu veldi, inn á atvinnuleysisskrá. Það er verið að búa til það kerfi að vinnusamband milli starfsmanns og fyrirtækis haldist en starfshlutfallið sé minnkað og Atvinnuleysistryggingasjóður grípi þann hluta sem starfsmaðurinn missir. Þeir sem hafa enga vinnu, þeir sem munu ekki vera með 25% eða meira, fara einfaldlega á atvinnuleysisskrá. Nú er það svo að þeir sem eru launamenn með sinn uppsagnarfrest eiga að fullnýta uppsagnarfrestinn áður en þeir geta farið á atvinnuleysisskrá. Þess vegna verður þetta flækjustig. Maður á ekki rétt á atvinnuleysisbótum fyrr en maður hefur klárað uppsagnarfrestinn. Það er verið að vinna frumvarpið með þessum hætti vegna þess að það er fjöldi fyrirtækja úti í samfélaginu sem hefur orðið fyrir svo miklu höggi af því að það koma engar tekjur inn að þau geta einfaldlega ekki borgað uppsagnarfrestinn. Þetta er flókið. Ég held að þetta sé sérstaklega flókið fyrir þann sem var t.d. að kveikja á sjónvarpinu eða Alþingisrásinni núna og er að reyna að átta sig á út á hvað þetta gengur. En við þurfum að vera dugleg, við og stjórnvöld og stofnanir, Vinnumálastofnun, og auðvitað stéttarfélögin og launþegahreyfingin, að útskýra fyrir fólki muninn á þessu úrræði annars vegar og hins vegar því úrræði að ef fyrirtækið verður gjaldþrota fer maður beint á atvinnuleysisskrá. Ef fyrirtæki lokar, ef fyrirtæki ætlar bara að segja upp starfsfólki sínu þá á það rétt á uppsagnarfresti og sá réttur verður ekki af starfsfólki tekinn. Hann er til staðar. Það er bara þegar fyrirtæki fara í gjaldþrot sem starfsfólk getur farið beina leið á atvinnuleysisbætur. Launafólk sem er í verkefnatengdu launasambandi þarf að skoða hvort einhver uppsagnarfrestur er til staðar eða hvort viðkomandi fari beint á atvinnuleysisbætur af því að það eru engin verkefni. Í meðförum nefndarinnar breyttum við lágmarkinu, eins og hefur komið fram hér, ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í það, úr 50% starfshlutfalli í 25% og það skiptir mjög miklu máli vegna stöðunnar. Þeir atvinnurekendur sem helst taka við þessu höggi sögðu einfaldlega að 50% starfshlutfall væri of hátt. Þetta leiddi til töluverðs aukins kostnaðar fyrir ríkissjóð. En við töldum engu að síður að það væri réttlætanlegt. Við fengum til okkar námsmenn sem höfðu töluverðar áhyggjur af þeim sem ekki eru á námslánum, sem eru í hlutastarfi eða jafnvel fullu starfi með fullu námi í háskóla eða framhaldsskóla til að framfleyta sér og fjölskyldum sínum. Raunveruleikinn í dag er að þeim námsmönnum sem framfleyta sér á námslánum hefur fækkað mjög hlutfallslega. Það eru mun fleiri sem vinna með námi. Ef þú tekur tíu einingar eða fleiri, eins og staðan er í dag, fullt nám telst til 30 eininga á önn, þá áttu ekki rétt á atvinnuleysisbótum. Með þessu frumvarpi er verið að aftengja þetta. Námsmenn munu eiga rétt á atvinnuleysisbótum vegna minnkaðs starfshlutfalls til jafns við aðra. Þá er líka verið að aftengja það sem hefur verið að maður verði að vera í virkri atvinnuleit til að eiga þennan rétt. Ekki verður gerð krafa um virka atvinnuleit í þessu máli vegna þess að gert er ráð fyrir að maður fari bara í sitt fulla starf þegar þessu tímabili lýkur, af því að þetta er tímabundin aðgerð og við erum öll að horfa á það að þessu ljúki fyrr en síðar. Við erum að senda skýr skilaboð um það. Þar sem þetta er ekki heimatilbúið efnahagshrun heldur hrun vegna veiru sem herjar á heimsbyggðina þá sjáum við þróunina þar sem hún byrjaði fyrst, þetta er eins og fjallganga, við förum niður aftur sem í þessu tilviki er gott. Það er stundum talað um að það sé vont að fara niður aftur, en í þessu tilviki er gott að komast niður úr þessum Covid-toppi. Því er ekki talað um að viðkomandi þurfi að vera í virkri atvinnuleit til að eiga þennan rétt. Þá er rétt að árétta, af því að það koma inn fjölmargar spurningar til okkar varðandi stöðu launamanns ef til uppsagnar kemur seinna, eftir að viðkomandi hefur samþykkt að minnka starfshlutfall en þarf seinna að leita algerlega í atvinnuleysisbætur eða önnur réttindi, að minnkað starfshlutfall hefur engin áhrif á framtíðarmöguleika viðkomandi launamanns. Það verður horft á tímabilið áður en þetta ástand hófst. Það er mikilvægt að þær upplýsingar fari sem víðast. Aðeins varðandi álag á Vinnumálastofnun. Við höfðum miklar áhyggjur af því og fengum Vinnumálastofnun til okkar sérstaklega til að ræða um það álag sem er fyrirséð að verði á stofnuninni, bæði á öllu starfsfólki sem og tækjum og tölvubúnaði og þess háttar. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að horft sé til þess í stóra pakkanum, í því sem talað er um að gert verði ráð fyrir í einhvers konar fjárauka sem er auðvitað hægt að koma með hvenær sem er. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt, líka gagnvart heilbrigðiskerfinu, svo að það sé sagt hér, að við förum að sjá slíkar fjárheimildir afgreiddar hér á þinginu. Vinnumálastofnun verður að fá auknar fjárheimildir til að bregðast við þessu, til að ráða inn fleira starfsfólk til að taka á móti þeim kúfi sem er fram undan. Það er talað um að við séum mögulega að horfa á 20.000 umsagnir og þó að tekið hafi verið fram að skilyrðin í þessu séu þess eðlis að það minnki flækjustigið í umsóknarferlinu er alveg ljóst að umtalsvert álag verður á Vinnumálastofnun. Við sem fjárveitingavaldið og stjórnvöld verðum að gera okkar til að þetta starfsfólk, sem er auðvitað líka að kljást við veiruna í sínu nærumhverfi og út um allt og fjölskyldur þeirra, og skerta þjónustu í skólum o.s.frv., standist álagið og að við séum raunverulega að búa til úrræði sem verður virkt fljótt, að við séum ekki að búa til úrræði sem virkjast eftir 12 vikur eða 16 vikur. Það gengur auðvitað ekki. Höggið er núna. Venjulegur umsóknarfrestur um atvinnuleysisbætur hefur verið einhvers staðar á bilinu fjórar til sex vikur og við megum ekki láta umsóknarfrest í þessu vera lengri og hann á að vera styttri af því að þetta er svo langur tími. Fyrst í byrjun vikunnar heyrði ég að það væri alveg fyrirsjáanlegt að umsóknarfresturinn myndi lengjast í a.m.k. átta vikur og mögulega 12 vikur en það er ekki í boði. Við getum ekki verið að svara fólki sem leitar eftir þessu úrræði einhvern tímann um mitt sumar. Við verðum að tryggja að álagið verði ekki meira hjá Vinnumálastofnun, ráða þangað inn fleira fólk. Það er fullt af fólki sem er núna að missa vinnuna sem við getum nýtt í þetta og við þurfum bara að vera stórhuga, vera útsjónarsöm og átta okkur á því að það kerfi sem við erum að búa til hér, þessi lagasetning, á að virka. Ég tel rétt að minnast á það, í lokin á þessari stuttu yfirferð minni, að milli 2. og 3. umr. mun koma inn breytingartillaga við málið sem varðar heimild skattyfirvalda eða ríkisskattstjóra til að veita upplýsingar að eigin frumkvæði til Vinnumálastofnunar vegna þeirra sem eru að nýta sér þetta úrræði. Þar eru upplýsingar sem Vinnumálastofnun hefur nú þegar heimild til að kalla eftir hjá ríkisskattstjóra. En við teljum rétt, vegna þess hvernig vinnslu er háttað hjá ríkisskattstjóra og hversu mikilvægar upplýsingar koma þangað inn, að veita stofnuninni heimild í þessu tímabundna úrræði til að vinna meira með Vinnumálastofnun og hafa eigið frumkvæði að því að flagga ef eitthvað er að misfarast í kerfinu. Við teljum að slík heimild sé nauðsynleg og höfum verið í sambandi bæði við ríkisskattstjóra og Persónuvernd út af þeirri heimild. Ég mun flytja breytingartillögu milli 2. og 3. umr. er þetta varðar. Að lokum vil ég ítreka þakkir til nefndarinnar, þakkir til allra nefndarmanna. Þetta hefur verið hörkupúl en ég vona að við höfum náð að sýna líka stjórnvöldum að við getum svo vel unnið saman þvert á flokka þegar á reynir.
Hæstv. forseti. Ég þakka þeim sem hafa tekið til máls í þessari umræðu og þakka formanni nefndarinnar, sem hér talaði síðast, fyrir mikla og góða vinnu í nefndinni. Hún hefur haldið vel utan um þá hluti alla saman. Þeim sem eru að reyna að sjá á púltið vil ég segja að hér stendur: „Forðist að snerta púltið“. Þess vegna eru allir með tuskur í ræðustól þessa dagana sem er bara eðlilegt og gott. Mig langar að koma inn á nokkur atriði varðandi þetta mál. Fyrst langar mig aðeins að fara yfir það, þannig að það sé alveg skýrt, að sá fyrirvari sem fulltrúi Miðflokksins hafði í nefndinni sneri m.a. að því að hún taldi að kannski hefði verið hægt að ganga lengra í ákveðnum þáttum í málinu, t.d. varðandi þau aldursmörk sem annars staðar eru sett inn. Mig langar hins vegar að taka undir það að málið hefur batnað mjög mikið í meðferð nefndarinnar. Satt best að segja var maður svolítið hissa þegar málið kom frá ríkisstjórninni á því hvernig það leit út. Það var eins og metnaðinn vantaði í það ef ég má orða það þannig. Úr því hefur verið bætt í nefndinni. Auðvitað getum við haft alls konar skoðanir á því hversu langt á að ganga, hversu mikið á að gera, hvar á að fókusera og hvar ekki. Ég er þeirrar skoðunar að við þær aðstæður sem nú eru uppi eigum við að ganga allt of langt í fyrsta skrefi, draga síðan úr og fara til baka ef á þarf að halda. Menn geta sagt að það sé flumbrugangur en ég held að það sé betra við þessar aðstæður. Þar af leiðandi tek ég undir með þeim sem hafa velt fyrir sér hvort þakið sem þarna er sett eigi að vera hærra. Ég held að það eigi að vera hærra. Það er gott að við erum að vernda þá sem lægstar hafa tekjurnar en við verðum líka að huga að því að þegar dregst saman hjá þeim sem hafa hærri tekjur geta þeir kannski illa staðið í skilum með skuldbindingar sínar og jafnframt minnkar veltan úti í samfélaginu. Aðilarnir sem hefðu annars haldið veltunni gangandi að einhverju leyti draga líka úr neyslunni. Ég hefði viljað sjá þakið hærra og taka í raun alla í fangið til að byrja með, tína síðan úr þá hópa sem ekki þurfa aðstoð. Ég hef áhyggjur af þeim sem eru á atvinnuleysisbótum í dag og eiga að fara af bótum út á vinnumarkaðinn. Ég hef ekki fengið skýrt svar við því sem ég velti upp í andsvari í dag þegar ég spurði: Hvað verður um þá? Þetta er nokkuð sem við þurfum að taka til skoðunar og reyna að finna lausn á. Kannski hefði verið betra að hafa gildistímann lengri til að menn sæju lengra fram í tímann en stytta hann seinna ef ekki væri þörf á lausninni. Ég held líka að það hefði verið mjög gott ef stjórnvöld kæmu skýrt fram og segðu við fyrirtækin: Ekki hlaupa til, við ætlum að koma með almennar, stórar aðgerðir. Hér er aðeins verið að klæðskerasauma aðgerðirnar, eins og kom fram í máli eins stjórnarþingmanns í dag. Það þarf að gera á einhverjum tímapunkti en ég held að nú hefðum við átt að stíga fram með stórar, almennar aðgerðir. Ég held að það sé líka mjög mikilvægt að þeim sem mögulega sjá fram á samdrátt í tekjum eða jafnvel að missa atvinnu verði sagt að á meðan það versta gengur yfir séu þeir í skjóli með skuldbindingar sínar. Fyrirtæki og einstaklingar eiga núna að fá skýr skilaboð um að það sé greiðsluskjól í ákveðinn tíma, lengri tíma en styttri, þrjá mánuði, fjóra mánuði, fimm mánuði. Það gengur ekki að við upplifum sama ástand og fyrir tíu árum eða svo þegar farið var að velja hverjir áttu að lifa og hverjir ekki. Við höfum nú þegar heyrt ráðherra ríkisstjórnarinnar tala um lífvænleg fyrirtæki, og ekki bara ráðherra ríkisstjórnar, fleiri hafa notað þetta orð. Mér hugnast ekki að við séum komin á þann stað í dag að fara að velja hvaða fyrirtæki eiga að lifa og hver ekki vegna þess að í kjölfarið fylgir ýmislegt annað, heimili, jafnvel sparnaður fólks o.s.frv. Við þurfum að vanda gríðarlega mikið þau skref sem tekin eru. Eins og aðrir sem hér hafa talað hefði ég satt að segja viljað sjá betra samtal og samráð við stjórnarandstöðuna. Það er búið að segja að það verði gert og ber að fagna því. Ég hygg að mikilvægt sé að það samtal og samráð eigi sér stað tímanlega þannig að stjórnarandstaðan geti komið á framfæri hugmyndum sínum, lagt þær í púkkið, komið að málum og sagt: Þetta er fínt sem þið eruð að gera, kæru ráðherrar, en þetta gengur ekki nógu langt. Gerum þetta, við getum bundist samtökum um þetta. Það er alveg ljóst að kostnaðurinn fyrir samfélagið, kostnaður Íslands, ríkissjóðs, verður mikill á næstu árum. Við þurfum að skuldsetja ríkissjóð núna um tugi eða hundruð milljarða til að bregðast við vandanum. Þetta er fordæmalaus vandi og við verðum að sætta okkur við það. Við sáum það eftir efnahagshrunið að við unnum okkur nokkuð hratt upp úr þeim áföllum og ég held að það sé engin ástæða til að ætla annað en að slíkt gerist líka núna. Ef fram fer sem horfir, ef þessi ófögnuður, þessi veira, gengur yfir á ákveðnum tíma eins og við sjáum frá öðrum löndum, vitum við að hjólin fara að snúast eftir einhverja mánuði. Þótt það taki efnahagslífið og samfélagið aðeins lengri tíma, jafnvel ár, að ná sér á fullt skrið munu markaðir opnast og ferðamenn munu byrja að koma. Þá þurfum við að vera tilbúin að taka á móti þeim. Ríkissjóður mun jafna sig. Við þurfum aðeins að seinka stóru framtíðarplönunum sem við höfðum fyrir nokkrum mánuðum en þetta mun allt koma ef við tökum slaginn núna strax, erum stórhuga og ófeimin við að fara í almennar, stórar aðgerðir. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að nýta allan ræðutímann, ég vildi fyrst og fremst koma þessum hugleiðingum á framfæri varðandi fyrirvarann sem okkar ágæti fulltrúi í nefndinni hafði um að okkur í Miðflokknum finnst að hægt hefði verið að ganga lengra. Við bíðum að sjálfsögðu spennt eins og aðrir eftir frekari tillögum ríkisstjórnarinnar. Við höfum sjálf sett fram ákveðnar tillögur, við höfum reynt að dreifa þeim, sent þær á fjölmiðla sem hafa ekki séð ástæðu til að birta þær. Við höfum hins vegar dreift þeim á Facebook og þetta eru tillögur sem við hefðum viljað sjá verða að veruleika strax en núna eru þær bara tillögur sem eru settar í púkkið og við erum tilbúin að vinna með stjórnvöldum að lausn og útfærslu.
Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á að lofa þetta frumvarp og sérstaklega þær breytingar sem voru gerðar á því. Samt eru vissulega nokkur atriði sem má gera athugasemdir við. Til að byrja með eru ekki margar upplýsingar á bak við það af hverju hinir og þessir þröskuldar eru valdir. Ef t.d. reglan um 20 prósentustig væri tekin alveg burtu má spyrja hvaða hópar sem hún myndi ekki ná utan um yrðu varðir fyrir því að þurfa að skera niður starfshlutfall. Núna er 25% starfshlutfallsgólf. Fyrra starfshlutfall má lækka um 20 prósentustig hið minnsta sem þýðir að hver sá sem er í minna en 45% starfshlutfalli getur ekki nýtt sér úrræðið. Þá gæti maður ímyndað sér hóp fólks sem er í nokkrum hlutavinnum en gæti ekki nýtt sér úrræðið. Það kom fram í umræðunum að það er ekki lagt saman eins og fyrst var rætt um heldur skiptir máli í hvaða einstaka starfi maður er og hversu hátt starfshlutfallið er í hverju starfi en ekki samanlagt starfshlutfall. Það er möguleiki á því að þarna sé hópur sem er í nokkrum hlutavinnum en gæti ekki nýtt sér þetta úrræði. Hvort það kemur niður á þeim eða ekki er síðan annað mál. Það þarf ekkert endilega að vera. En það er gott að hafa þetta í huga. Ég sé þetta frumvarp eins og skyndilausn eða bráðahjálp. Þetta er mjög viðamikið viðbragð sem nær til flestra hópa, eins og hv. þm. Vilhjálmur Árnason sagði, en það gæti verið að hópar yrðu út undan. Það er ekki sýnt fram á það með gögnum að enginn sé í þeim hópum. Það gæti verið en það gæti líka verið að svo væri ekki. Það er alveg hægt að segja að þetta sé allt í lagi, að þetta sleppi svona, en við skulum þó fylgjast með þeim stöðum þar sem einhver gæti fallið milli skips og bryggju varðandi þessa lausn. Það er gott að hafa það í huga. Punktarnir blandast svolítið saman hjá mér um þetta mál og málið sem er til umfjöllunar á eftir, ég er að reyna að feta á milli þeirra og tengingarinnar við málið um sóttkví sem er mjög fínt og með fínar breytingar líka og útskýringar. Mig langaði til að minna sérstaklega á að í þessu frumvarpi er möguleiki að einhverjir geti fallið á milli og stjórnvöld þurfa að vera vakandi fyrir þeim hópum og bregðast við. Þingið og velferðarnefnd eru boðin og búin að bregðast við þeim götum sem er mögulega að finna í frumvarpinu en þau eru engin augljós. Það er möguleiki á þeim á nokkrum stöðum. Mig langar að gera sömu athugasemd og hv. þm. Vilhjálmur Árnason gerði í ræðu áðan þegar hann sagði að við gætum aldrei náð utan um alla hópa. Við verðum samt eiginlega að gera það, sérstaklega þá hópa sem falla undir markmiðið með þessu frumvarpi sem er að ná til þeirra sem eru verst staddir. Okkar hlutverk er að reyna að ná a.m.k. utan um alla þá hópa, ekkert endilega umfram þá sem lögin ná utan um núna. Mörkin eru samt rýmkuð, það er farið upp í 700.000 kr. og gefið 400.000 kr. gólf. Þegar maður fer yfir bæði frumvarpið og breytingartillögurnar sér maður að það er verið að reyna að stilla ýmis atriði fram og til baka. Þegar allt kemur til alls, ef maður hugsar aðeins til framtíðar, væri mjög gott ef þetta væri aðeins einfaldara og þá hugsar maður sjálfkrafa um skilyrðislausa grunnframfærslu. Það væri miklu einfaldara ef hún væri bara skilgreind. Þá værum við ekki með svona undanþágur hér og sérstakar áherslur þar. Það væri áhugavert að skoða það í framtíðinni, enda var því máli vísað til framtíðarnefndar. Það væri ágætt að fara að sjá einhverjar niðurstöður þar og vinnslu á málinu. Eins og ég talaði um við hæstv. menntamálaráðherra í óundirbúnum fyrirspurnum á þriðjudaginn erum við með tiltölulega nýlega reynslu af efnahagshruni sem þetta frumvarp er viðbragð við. Við sjáum fram á að afleiðingarnar af því hruni lentu að lokum á heimilum landsins, ekki bara íbúðareigendum heldur líka leigjendum og námsmönnum sem voru með lán eða leigu sem var vísitölubundin. Aðeins einn af þeim hópum fékk einhvers konar leiðréttingu á þeim mistökum sem bankarnir gerðu þegar þeir bjuggu til bólu og þau leiðindi öll. Ég myndi vilja sjá framtíðaraðgerðir til að koma til móts við þann skaða sem við munum óhjákvæmilega sjá að öllu óbreyttu. Þetta er vissulega plástur til næstu vikna, frumvarpið nær til loka maí, líklega með áformum um framlengingu eða að þá verði komnar aðrar almennar lausnir eins og hefur komið fram í máli hv. þingmanna. Þetta er ákveðinn gálgafrestur fyrir þingið og fyrir ríkisstjórnina, úrræði til að ná að grípa a.m.k. það alvarlegasta. Fram undan er sviðsmynd sem nær til miklu lengri tíma. Þó að við náum að hrista af okkur þetta tímabil þar sem sóttkví og þess háttar er í gangi kemur samt tímabil þar á eftir sem verður áhugavert, ekki endilega í jákvæðri merkingu þess orðs, að glíma við. Þar myndi ég vilja sjá að ekki myndu sömu hóparnir missa af aftur. Í þeim breytingum sem gerðar eru núna er einmitt jákvætt að réttindi námsmanna í hlutastarfi með námi eða jafnvel fullu starfi eru tryggð líka. Þegar á heildina er litið er þetta mjög jákvæð fyrsta aðgerð til að grípa alvarlegustu vandamálin sem eru fyrirsjáanleg á næstu vikum. Þetta er fyrsta skref og tvímælalaust þarf að grípa til fleiri aðgerða. Við heyrum óljóst um risapakka sem ríkisstjórnin áformar að koma með. Ég hlakka til að sjá til hvers konar úrræða verður gripið í þeim pakka. Maður heyrir t.d. að í umhverfis- og samgöngunefnd er mikið verið að spyrjast fyrir um hvaða verkefni liggja tilbúin ef til væri fjármagn, hverjum þeirra væri hægt að flýta til að hafa ákveðnar framkvæmdir í gangi, til að við lendum ekki í framkvæmdakreppu eins og við lentum í í hruninu. Fólk virðist vera að nýta sér þá reynslu sem við erum nýbúin að koma okkur úr. Vissulega komumst við tiltölulega hratt út úr síðasta hruni en ég hef pínulitlar áhyggjur af því að enn glímir þó nokkur hluti fólks við afleiðingarnar af því. Það missti húsnæði sitt og er enn að grafa sig upp úr skuldum, er í leigugildrunni sem slíkri, leiguverð er gríðarlega hátt og fólk væri ekki þar ef ekki hefðu verið misgáfuleg og misgóð úrræði fyrir mismunandi hópa í kjölfar síðasta hruns. Það skiptir rosalega miklu máli fyrir okkur að horfa til þess að ekki séu glufur í þeim aðgerðum sem við erum að grípa til núna af því að þær voru tvímælalaust stórar síðast og þess vegna varar maður við þeim núna. Úrræðið sem við erum að ræða hérna er með mögulegum glufum þannig að ég hvet einfaldlega stjórnvöld til að fylgjast mjög vel með þeirri tölfræði sem kemur út úr notkun á þessu úrræði, fylgjast sérstaklega með því hvort einhverjir hópar geti ekki nýtt sér úrræðið sem kemur þá niður á atvinnu þeirra eða möguleikum til tekjuöflunar og grípa þá hópa. Ég efast ekki um að þingið verður boðið og búið að hlaupa undir bagga og koma með skjót úrræði til að loka slíkum gjám. Það er ekkert augljóst, það eru engin gögn sem fylgja með þessu frumvarpi sem segja að þessir hópar séu til staðar. Ef 20 prósentustiga reglan væri t.d. fjarlægð gæti það þýtt að aðrir hópar og fleiri, t.d. þeir sem þyrftu ekki nauðsynlega á úrræðinu að halda, myndu nýta sér það. Það myndi kosta miklu meira. Það er ýmislegt flókið við þetta og væri kannski ekki góð hugmynd út frá kostnaði því að kostnaðurinn lendir að lokum á okkur öllum, í lánum sem við þurfum síðan að borga til baka og erum ekki með einhver stöðugleikaframlög sem koma sjálfkrafa þegar búið er að gera þau upp. Hver sem upphæðin verður eru slík framlög ekki til í þessu tilviki. Ég segi við stjórnvöld: Vinsamlegast fylgist með þeim hópum sem nýta ekki þessi úrræði og bregðist hratt við til að koma í veg fyrir áföll fyrir þá aðila.
Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mjög. Þetta mál gæti, með þeim breytingum sem orðið hafa á því, orðið ein áhrifaríkasta og viðamesta aðgerðin til að lyfta undir með heimilum og fyrirtækjum á komandi mánuðum. Það er fagnaðarefni að sjá hversu gott samstarf náðist í hv. velferðarnefnd og hversu miklum og góðum breytingum málið almennt hefur tekið. Það er alveg ljóst að málið, eins og það kom fram fyrst, dugði engan veginn til þess að takast á við þann vanda sem fyrirtækin eru að glíma við og hefði að óbreyttu getað leitt til mun meira umfangs uppsagna nú um mánaðamótin heldur en vonandi verður raunin, að þessu frumvarpi samþykktu. Það ber auðvitað sérstaklega að nefna ákvæðið um starfshlutfall, það var lækkað úr 50% í 25%, sérstaklega var tekið utan um lágtekjuhópinn þannig að engar skerðingar eru á þá einstaklinga sem eru með 400.000 kr. eða lægra á mánuði og síðan var hámarksgreiðslan hækkuð lítillega. Þetta sýnir hversu góðri samstöðu er hægt að ná í þessum sal þegar á reynir og verður vonandi vegvísir að samstarfi meiri hluta og minni hluta um þær aðgerðir sem nauðsynlegar munu reynast á komandi vikum og mánuðum vegna þessa fordæmalausa efnahags- og heilbrigðisástands sem við erum að glíma við. Það er rétt að taka það fram strax í upphafi að það láðist að nefna í ræðu framsögumanns að Hanna Katrín Friðriksson, hv. þingmaður Viðreisnar, er áheyrnarfulltrúi í velferðarnefnd og er samþykk málinu, og því er lýst yfir í nefndaráliti, með þeim breytingum sem lagðar eru til. Það eru engu að síður nokkur atriði sem við hefðum viljað nefna þar sem hefði mátt ganga lengra. Fyrir það fyrsta er alveg ljóst að hámarkið, 700.000 kr., er enn of lágt. Flestar umsagnir, hvort sem litið var til umsagna Alþýðusambands Íslands, BHM, Samtaka atvinnulífsins eða fleiri, voru á þann veg að réttara væri að miða við hærri tölu, 800.000–900.000 kr. gjarnan nefndar í því samhengi, enda verður að hafa það í huga að meðallaun fyrir fullvinnandi einstakling á vinnumarkaði eru í dag um 750.000–770.000 kr., uppreiknaðar miðað við gögn Hagstofunnar. Það er því alveg ljóst að fólk á meðallaunum í fullu starfi tekur nokkrum skerðingum þrátt fyrir þetta ákvæði. Við verðum að hafa það í huga í þessari fordæmalausu stöðu að því miður mun þetta úrræði væntanlega verða mjög mikið notað af fyrirtækjum, í það minnsta á næstu tveimur til þremur mánuðum. Það er engin leið í sjálfu sér að geta sér til um hversu víðtækt það verður. En ég hygg að það sé alveg ljóst, sökum þess að við erum vonandi fyrst og fremst að glíma við tímabundið áfall en mjög þungt, að notkun þessa úrræðis verður mun meiri núna en var til að mynda í hruninu á sínum tíma. Þess vegna er mikilvægt að úrræðið sé metnaðarfullt, viðamikið og taki virkilega undir með atvinnulífi og heimilum til að takast á við það ástand sem við erum að glíma við núna. Annað sem rétt er að hafa í huga er staða námsmanna í lágu starfshlutfalli sem engu að síður hafa treyst mjög á tekjur meðfram námi. Þetta úrræði nær ekki til þeirra. Viðkomandi eiga þá ekki rétt á atvinnuleysisbótum þar sem þau teljast ekki vera starfandi í þeim skilningi. Ég hygg að það sé mikilvægt fyrir Alþingi að huga að því, þegar reynsla kemur á framkvæmd þessa úrræðis um næstu mánaðamót, að við séum strax reiðubúin til að lagfæra ýmsa hnökra sem kunna að vera á því í framhaldinu. Það er alveg augljóst að hér rennur þingið nokkuð blint í sjóinn með það hvernig úrræðið verður nýtt, hverjum það nýtist best og hvaða hópum, sem það ætti að ná til, það mun á endanum ekki gagnast eins og það lítur út í dag. Síðast en ekki síst um gildistímann: Í meðhöndlun nefndarinnar er gildistími úrræðisins styttur um einn mánuð þannig að nú er lagt til að það gildi til 1. júní í stað 1. júlí áður. Það tel ég miður. En það er mikilvægt í því samhengi að stjórnvöld og þingið lýsi því afdráttarlaust yfir að úrræðið verði framlengt eins og þörf krefur eftir því sem við sjáum betur framan í hversu langvinnt ástandið sem við erum að glíma við kann að verða. Það er augljóslega mjög mikilvægt t.d. fyrir ferðaþjónustuna að geta haldið ráðningarsambandi við starfsfólk sitt eins lengi og kostur er og þar er óvissan hvað mest um það hvenær þessu tímabundna höggi linnir og hversu hratt ferðalög taka við sér þegar veiran hefur gengið yfir bæði hér á landi og í nágrannalöndum okkar og um heim allan. Þetta held ég að sé mikilvægt að hafa í huga og mjög mikilvægt að stjórnvöld taki skýrt fram að þessu úrræði verði beitt eins lengi og þurfa þykir. Það verði enginn vafi, hvorki fyrir fyrirtæki né almenning, þar að lútandi. Ég fagna þeim breytingum sem málið hefur tekið. Þær eru allar sem hér eru lagðar fram verulega til bóta og málið mun betra og öflugra tæki fyrir okkur en það var þegar það kom inn til þingsins.
Virðulegi forseti. Mig langaði til að koma hérna upp til að fagna þessu frumvarpi sem við höfum verið að vinna með í velferðarnefnd og vil nota tækifærið að taka undir orð þingmanna sem hafa komið upp og fagnað þeirri vinnu sem fór fram í nefndinni. Það má segja að velferðarnefnd hafi staðið sem einn maður að þessu máli þótt það hafi verið misjafnar áherslur. En við náðum einni niðurstöðu sem allir voru sáttir við. Frumvarpið kom frá ríkisstjórninni í byrjun þessarar viku, var tilbúið fyrir um viku, og hefur tekið breytingum bæði í meðferð nefndarinnar og með góðri samvinnu við fulltrúa ráðuneytisins. Frumvarpið kemur frá hæstv. félagsmálaráðherra, Ásmundi Einari Daðasyni, og við höfum verið í góðu sambandi við ráðuneytið um þessar tillögur. Það var vitað þegar þetta frumvarp kom frá ríkisstjórninni, og tillögurnar, að ástandið myndi breytast og það hefur breyst má segja frá klukkutíma til klukkutíma, frá degi til dags, en það var góð niðurstaða sem fékkst. Það var áætlað í byrjun að frumvarpið myndi kosta okkur tæpar 800 milljónir en við sjáum að ef 20.000 einstaklingar nýta sér þessi úrræði verða þetta tæpir 13 milljarðar og getur farið upp í allt að 30 milljarða ef 50.000 manns nýta sér þetta. Málið snýst um að koma til móts við fólk sem hefur ráðningarsamband við sinn atvinnurekanda og grípa þá einstaklinga og líka þá sem eru sjálfstætt starfandi. Mig langar að koma aðeins inn á það því að það hefur verið svolítil spurning hvernig úrræðið getur gripið þá. Þeir sem eru sjálfstætt starfandi og eru með reiknað endurgjald hafa rétt á atvinnuleysisbótum á meðan starfsemi þeirra fellur niður. Þeir sem eru sjálfstætt starfandi falla undir ákveðinn viðmiðunarflokk ríkisskattstjóra eftir því við hvað þeir starfa og hvaða starfsemi þeir eru með og greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs út frá frumvarpinu taka mið af því endurgjaldi og viðmiðunarflokki sem þeir hafa skilað inn á síðasta tekjuári eða 2019. Þetta skiptir miklu máli. Við getum nefnt bæði listamenn, sjálfstætt starfandi atvinnurekendur, hárgreiðslufólk og svo mætti lengi telja og verður varla upptalið. Þeir geta tekið mið af því endurgjaldi sem þeir hafa greitt. Eins er ég afskaplega ánægð með það að okkur tókst að ná utan um hópinn með lægstu tekjurnar, undir 400.000 kr. Það held ég að hafi skipt mestu máli, miklu meira máli en að við séum að ná til þeirra tekjuháu vegna þess að þetta frumvarp tekur bara til þriggja mánaða. Maður verður að halda að þeir sem eru tekjuhærri hafi borð fyrir báru, komist af þessa mánuði þótt vissulega verði tekjufall. Auðvitað sér maður að það er innspýting inn í hagkerfið ef þeir eyða sínum krónum í neyslu. En það er sama, það skiptir mestu máli á þessum tímum að við náum utan um þá sem eru lægst launaðir. Þetta er oft ungt fólk sem er kannski með lítil börn á framfæri og hefur ekki annað að lifa af en þær tekjur sem það horfir kannski fram á að missa. Vissulega eru þarna alls konar hópar sem úrræðið tekur ekki til, t.d. námsfólk í hlutavinnu. Til okkar komu námsmenn frá stúdentaráði og fleirum og sögðu okkur að þeir væru í íhlaupavinnu, jafnvel bara afleysingum, og þeir fengju bara SMS: Þú þarft ekki að mæta aftur. Þeir voru ekki með neitt ráðningarsamband og þá eru þeir að missa það sem þeir höfðu til að fleyta sér yfir námstímann. Það er mikil óvissa hjá námsmönnum, bæði menntskælingum og háskólastúdentum, því hvernig verður svo sumarið? Þeir hafa getað komist í þau störf sem hafa verið í boði í ferðaþjónustunni og á fleiri stöðum en eru kannski ekki fyrirliggjandi í sumar. Þetta eru miklir óvissutímar sem ná jafnvel fram á næstu önn. Það skiptir máli að það verði einhverjar aðrar aðgerðir en þessar vegna þess að ef námsmenn hafa ekki verið í ráðningarsambandi taka þessi úrræði ekki til þeirra, nema þeir sem ekki hafa slíkt samband komist beint á atvinnuleysisbætur og það skiptir líka miklu máli. Það er því mikilvægt að aðrar aðgerðir sem ríkið hefur boðað, eru kannski ekki komnar fram en boðað hefur verið að séu í pípunum, taki utan um þessa viðkvæmu hópa. Það var nú kannski ekki mikið fleira sem ég vildi nefna, bæði hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, framsögumaður nefndarálits, og hv. þm. Helga Vala Helgadóttir, formaður nefndarinnar, hafa komið inn á þetta og útskýrt málið mjög vel. Vil ég að endingu þakka aftur kærlega fyrir starfið í nefndinni. Það var virkilega gaman að vinna að þessu eins og einn maður. Ég þakka bæði nefndarfólki og formanni fyrir vel unnin störf.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. velferðarnefndar um frumvarp til laga um tímabundnar greiðslur vegna launa einstaklinga sem sæta sóttkví samkvæmt fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda án þess að sýna merki þess að vera sýktir. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund stóran hóp gesta, sem ég ætla nú ekki að fara að telja hér upp, frá ýmsum hornum samfélagsins og atvinnulífinu; sjálfstætt starfandi einstaklinga, listamenn, námsmenn, fólk í ferðaþjónustu, fólk frá stórfyrirtækjum, frá Þroskahjálp og fleiri. Markmiðið með frumvarpinu er að tryggja að atvinnurekendur, sem greiða launamönnum er sæta sóttkví samkvæmt fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda án þess að vera sýktir, laun á tímabilinu frá 1. febrúar 2020 til og með 30. apríl 2020, geti sótt um greiðslur vegna launakostnaðar. Sama á við um greiðslur til launamanna sem sæta sóttkví á sama tímabili en fá ekki greidd laun frá atvinnurekanda. Þá er lagt til að lögin skuli gilda um greiðslur til sjálfstætt starfandi einstaklinga sem verða fyrir launatapi þar sem þeir sæta sóttkví samkvæmt fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda á framangreindu tímabili. Með frumvarpinu er stefnt að því að einstaklingar geti fylgt fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda um að sæta sóttkví án þess að hafa áhyggjur af afkomu sinni. Skilyrði fyrir greiðslum eru m.a. að launamaður hafi ekki getað sinnt vinnu að öllu leyti eða að hluta þaðan sem hann sætir sóttkví, þ.e. hafi ekki getað sinnt fjarvinnslu. Frumvarpið er hluti af viðbrögðum ríkisstjórnar Íslands, Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands, samanber yfirlýsingu þar um, við breyttum aðstæðum á vinnumarkaði til að bregðast við Covid-19 faraldrinum. Aðeins um gildissvið frumvarpsins. Nefndin fjallaði sérstaklega um gildissvið þess en í 1. gr. er lagt til að lögin taki til greiðslna til atvinnurekanda - svo að þetta sé alveg skýrt - sem hafa greitt launamönnum sem sæta sóttkví laun á tímabilinu frá 1. febrúar til og með 30. apríl 2020. Enn fremur gildi lögin um greiðslur til launamanna sem sæta sóttkví á sama tímabili en fá ekki greidd laun frá atvinnurekanda vegna rekstrarörðugleika eða tekjufalls. Þarna er verið að tryggja það að launamaðurinn geti, í þeim tilvikum þegar atvinnurekandi getur ekki borgað laun, sótt þessar tilteknu greiðslur sjálfur. Í þriðja lagi gildir frumvarpið um greiðslur til sjálfstætt starfandi einstaklinga sem sæta sóttkví á sama tímabili. Fyrir nefndinni komu fram ábendingar um nauðsyn þess að útvíkka gildissviðið þannig að það nái til þeirra tilvika þegar foreldri eða forráðamaður þarf að annast barn vegna þess að það er í sóttkví án þess að vera sýkt og foreldrið getur af þeim sökum ekki sinnt vinnuskyldu sinni að öllu leyti eða að hluta. Þá kom fram að þannig geti verið að barn sem er í sóttkví sé ekki veikt og þarfnist ekki umönnunar nema sökum þess að það getur ekki verið eitt heima vegna ungs aldurs. Auk þess var bent á að eldri systkini sem eru t.d. í menntaskóla eða háskóla séu nú heima vegna lokunar þeirra stofnana og því ekki þörf á viðveru foreldra. Þess vegna væri þetta mögulega óþarfi. Nefndin fjallaði um þetta og tekur í því sambandi fram að samkvæmt almennum kjarasamningum er réttur til launaðra fjarvista vegna veikinda barna afmarkaður við 13 ára aldur barns en í þessu sambandi, þegar kemur að sóttkví, er ekki um veikindi að ræða en engu síður aðstæður sem geta í einhverjum tilfellum krafist þess að foreldri sé heima með barn og geti ekki sinnt vinnuskyldu sinni. Nefndin telur rétt að taka fram að þrátt fyrir röskun á skólastarfi þurfi nemendur í menntaskólum og háskólum að sinna öllu sínu námi nú í fjarnámi. Nefndin telur með hliðsjón af framangreindu rétt að útvíkka gildissvið frumvarpsins til að mæta þessum sjónarmiðum, og gera ekki öðrum fjölskyldumeðlimum að sinna þessu meðfram sinni fjarvinnslu eða fjarnámi, og leggur því til breytingu á frumvarpinu þess efnis, þ.e. að annað foreldri eða forsjáraðili eða forráðamaður fái þessar greiðslur þurfi viðkomandi að vera heima vegna sóttkvíar. Nefndin fjallaði einnig um stöðu foreldra barna undir 18 ára sem fá þjónustu samkvæmt lögum um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir og þurfa að sæta sóttkví. Nefnd voru dæmi um að foreldrar eða aðrir aðstandendur gætu ekki sinnt starfsskyldum sínum eða þyrftu að minnka starfshlutfall sitt vegna þess. Nefndin telur nauðsynlegt að mæta þessum sjónarmiðum og leggur til breytingu á frumvarpinu í þá veru. Þá leggur nefndin til að Vinnumálastofnun geti kallað eftir upplýsingum frá félagsþjónustu sveitarfélaga í tengslum við þessa breytingu. Ég vek athygli þingsins á að við erum að tala um eldri hóp í þessu tilviki. Þegar talað er um börn í sóttkví almennt er miðað við 13 ára aldur sem er almennt í kjarasamningum. Þar er alltaf talað um 13 ára og yngri þar sem foreldrar eiga veikindarétt vegna veikra barna. En þegar kemur að fötluðu fólki með langvarandi stuðningsþarfir sem þarf að sæta sóttkví erum við með aldursmarkið 18 ára. Af hverju 18 ára? Vegna þess að þar er ákveðin umönnunarskylda foreldra samkvæmt barnalögum. Þess vegna var miðað við 18 ára aldurinn vegna aðstæðna þeirra. Börn eldri en 13 ára, sem ekki glíma við stuðningsþarfir, eru talin geta verið heima í sóttkví án þess að foreldri sé þar allan daginn. Einnig komu fram sjónarmið um að gildissvið yrði útvíkkað þannig að það næði einnig til foreldra sem þurfa að vera heima með börnum sínum vegna skertrar starfsemi í leik- og grunnskólum vegna samkomubanns, ekki vegna sóttkvíar. Það er auðvitað það sem við erum að glíma við í samfélaginu öllu og kann að vera að breytist enn meira ef upp kemur hreinlega útgöngubann eins og er verið að grípa til víðs vegar um heiminn, að skólar loki alveg. Núna er skert starfsemi í leik- og grunnskólum vegna samkomubanns. Það var fjallað töluvert um þetta í nefndinni vegna þess að aðstæður fólks eru mismunandi. Sumir hafa ekkert bakland til að skiptast á að vera með barni sem ekki fær fullan skóladag eða fulla skólaviku eða leikskóla. Við töluðum sérstaklega um aðstæður einstæðra foreldra og ekki síst aðstæður einstæðra foreldra sem eru af erlendu bergi brotnir og hafa ekki stórt fjölskyldunet. Samfélagið verður að horfa sérstaklega til þess hvernig við ætlum að mæta þeim hópi því að þar eru einstaklingar sem eru mögulega líka búnir með allan sinn orlofsrétt vegna þeirra verkfalla sem hafa staðið yfir og standa sums staðar enn yfir í sveitarfélögum um land allt. Þó að Reykjavíkurborg sé búin að semja þá eru verkföll enn þá annars staðar í öðrum sveitarfélögum. Það þarf einhvern veginn að taka á þessu. Nefndin tekur undir mikilvægi þess að tekið verði tillit til þeirrar flóknu stöðu sem fjölskyldufólk er í og beinir til ráðherra að kanna það við þá vinnu sem fram undan er vegna faraldursins. Engu að síður var tekin ákvörðun um það í þessu tiltekna máli að útvíkka þetta ekki utan um allan þennan hóp af því að hér erum við eingöngu, svo það sé áréttað, að fjalla um það þegar fólk er skikkað til að fara heim vegna sóttkvíar, bara vegna sóttkvíar, ekki annarra utanaðkomandi þátta. Í 3. gr. frumvarpsins er lagt til að sóttkví verði skilgreind þannig að einstaklingi sé gert að einangra sig eins og kostur er, einkum í heimahúsi, samkvæmt beinum fyrirmælum heilbrigðisyfirvalda þegar hann hefur mögulega smitast af sjúkdómi en sýnir ekki merki þess að vera sýktur. Fram kom á fundi nefndarinnar að einstaklingur á rétt til greiðslu í sóttkví eins oft og slík tilmæli koma frá sóttvarnalækni. Þetta er ekki eitt einstakt tilvik, maður getur þurft að fara í 14 daga sóttkví og svo aftur í sóttkví mánuði síðar vegna annarra aðstæðna. Þannig að þetta er ekki eitt einstakt tilvik. Þá kom einnig fram að réttindi einstaklinga til launa í sóttkví breytast ef staðfest er að einstaklingur greinist með Covid-19. Þá virkjast hefðbundinn veikindaréttur samkvæmt kjarasamningum. Það þarf að árétta varðandi einstakling í sóttkví að hér er um að ræða rétt vinnuveitanda til að sækja einhvers konar bætur í þessu ástandi. Maður getur séð fyrir sér lítinn vinnustað þar sem eru tíu starfsmenn og fimm þeirra þurfa að fara í sóttkví eða jafnvel allur vinnustaðurinn. Stundum er það kannski þannig að fimm einstaklingar þurfa að fara í sóttkví og þá verður algjört tekjufall á vinnustaðnum á sama tíma. Starfsmennirnir halda óskertum launum. Þarna eru stjórnvöld að grípa inn í þannig að vinnustaðurinn fari ekki hreinlega í gjaldþrot út af því tekjufalli sem verður við að missa marga starfsmenn út. Nefndin fjallaði einnig um stöðu sjálfstætt starfandi einstaklinga en í 3. gr. frumvarpsins er lagt til að undir þá skilgreiningu falli hver sá sem starfar við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi í því umfangi að honum sjálfum er gert að standa mánaðarlega eða með öðrum reglulegum hætti skil á staðgreiðslu af reiknuðu endurgjaldi og tryggingagjaldi vegna starfs síns samkvæmt reglum ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald. Í 7. gr. frumvarpsins er lagt til að skilyrði fyrir greiðslum til sjálfstætt starfandi einstaklinga verði m.a. að sjálfstætt starfandi einstaklingur sé með opinn rekstur auk þess að hafa staðið í skilum á greiðslu tryggingagjalds og staðgreiðslu skatts af reiknuðu endurgjaldi samkvæmt ákvörðun skattyfirvalda a.m.k. þrjá mánuði á næstliðnum fjórum mánuðum fyrir umsóknardag, samanber d-lið. Þetta er það sem var í frumvarpinu. Fyrir nefndinni komu fram ábendingar um að í framkvæmd væri almennt litið til rekstrar undanfarinna 12 mánaða. Nefndin telur nauðsynlegt að samræmis sé gætt í skilgreiningu 3. gr. og skilyrðum 7. gr. fyrir greiðslum og leggur til að við d-lið bætist: eða með öðrum reglulegum hætti samkvæmt reglum ríkisskattstjóra. Við erum þá með þetta 12 mánaða fyrirkomulag en ekki bara þriggja mánaða eins og hafði verið í frumvarpinu. Nefndin leggur til að réttur sjálfstætt starfandi einstaklinga hvað varðar viðmið fjárhæðar greiðslna verði sambærilegur við rétt launamanna og leggur því til að miðað verði við mánaðarlegar meðaltekjur hans í stað 80%, eins og var í frumvarpinu. Við erum að tala um heildargreiðslurnar, meðaltekjurnar en ekki 80% bara hjá sjálfstæðum og 100% hjá launamönnum. Það eru aðrar breytingar. Nefndin leggur til smávægilega lagfæringu á 10. gr. frumvarpsins um heimild til upplýsingaöflunar þannig að skýrt sé að Vinnumálastofnun hafi heimild til öflunar og eftirfarandi vinnslu nauðsynlegra upplýsinga við framfylgd laganna auk breytinga á fyrirsögn þeirrar greinar. Loks leggur nefndin til að fyrirsögn frumvarpsins breytist þannig að orðin „að sýna merki þess“ falli brott. Er þetta gert vegna þess að einstaklingar geta sýnt merki þess að vera sýktir af Covid-19 án þess að vera það þar sem einkennin líkjast hefðbundnum flensueinkennum. Eftir því sem þessi skrambans veira fer víðar þá er þetta auðvitað eins og með önnur leiðindi, manni finnst alltaf líklegra og líklegra að hver einasti hnerri og hver einasti hósti hljóti að vera þessi Covid. Þannig að merki þess geta ekki orðið tilefni til þess að viðkomandi eigi rétt. Maður þarf að vera sýktur til að hefðbundinn veikindaréttur gildi, ekki bara að vera með merki þess að vera með Covid, af því að maður getur verið með hvað sem er annað. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem eru tilgreindar á sérstöku skjali. Það hafa orðið nokkrar breytingar sem ég hef farið yfir sem ég ætla ekki að lúslesa en ég fór yfir helstu breytingar í ræðunni. Allir nefndarmenn skrifa undir þetta mál, það er sú sem hér stendur, formaður velferðarnefndar, Ólafur Þór Gunnarsson, Ásmundur Friðriksson, Anna Kolbrún Árnadóttir, ritar undir þetta með fyrirvara, Guðmundur Ingi Kristinsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Halldóra Mogensen, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Vilhjálmur Árnason og áheyrnarfulltrúi Viðreisnar, Hanna Katrín Friðriksson, er samþykk áliti þessu. Í lok þessarar kynningar á nefndarálitinu vil ég þakka hv. velferðarnefnd fyrir afskaplega vönduð störf. Þetta hefur verið mjög annasamur tími frá því fyrir helgi að koma þessu öllu saman, eitthvað sem maður hélt jafnvel að væri einfalt mál og þyrfti engar breytingar en kallaði svo á breytingar á nánast öllum ákvæðum frumvarpsins eða svo gott sem, fjölmargar breytingar. Frumvarpið kom auðvitað til nefndarinnar með miklu hraði og það kallar á mörg augu sem koma að lagfæringum á því. Ég vil þakka nefndinni kærlega fyrir alla þá vinnu sem þar átti sér stað og þá samstöðu sem nefndarfólk hefur sýnt í þessari viku sem hefur hreinlega verið til fyrirmyndar. Ég vil líka þakka þeim fjölmörgu aðilum utan úr samfélaginu sem hafa komið til nefndarinnar í fjarfundi, komu með ábendingar, sent okkur alls konar ábendingar í tölvupóstum, í umsögnum, símtölum, í smáskilaboðum og hvaðeina. Þessi samstaða hefur verið alveg mögnuð. En síðast en ekki síst vil ég þakka starfsfólki Alþingis og nefndasviðs kærlega fyrir þeirra mikla starf á síðustu sólarhringum. Þau eiga svo sannarlega hrós skilið og fá vonandi vænan konfektkassa fyrir vikið.
Hæstv. forseti. Þetta verður ekki löng ræða hjá mér í þetta skiptið. Ég vil byrja á að þakka formanni velferðarnefndar, hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur, fyrir að flytja okkur þetta nefndarálit. Eitt sem mig langar að koma á framfæri og hv. þingmaður kom aðeins inn á í sinni ræðu, og er minnst á í nefndarálitinu á bls. 2, er staða þeirra sem þurfa að vera heima með börn vegna skipulags sem þeir ráða ekki við, skipulags skóla eða einhvers annars þar sem börnin eru send heim og foreldrar þurfa að vera heima hjá þeim. Þetta þýðir tekjutap fyrir einhverja, einhverjir eru að nýta orlofið sitt í þetta og þess háttar, mögulega eiga einhverjir góða vinnuveitendur sem líta á þetta sem veikindadaga o.s.frv. Ég hefði viljað að frumvarpið, þegar það kom til þingsins, hefði tekið á þessu. Hér stendur að nefndin brýni ráðherra til að horfa til þessa og er það mjög gott, það er ánægjulegt að nefndin skuli gera það. En mig langar að nota tækifærið til að skora á nefndina, fyrst formaðurinn er í salnum, að fylgja því fast eftir að það komi tillögur frá ráðuneytinu eða ráðuneytið komi til viðræðna við nefndina um hvernig megi útfæra þetta því að það er drjúgur hópur fólks víða um land sem nú er heima hjá sínum börnum að kenna þeim eða að hafa ofan af fyrir þeim með öðrum hætti. Síðan langar mig að nefna það sem einhverjir hafa nefnt líka, varðandi 13 ára aldurstöluna. Manni finnst eðlilegt að miða við grunnskólaaldurinn, sá hluti er allur hjá sveitarfélögunum hvað það varðar. Þetta er það tvennt sem ég vildi koma á framfæri að svo komnu máli. Við eigum örugglega eftir að fjalla oftar um sóttkví og þann vanda sem fylgir því þegar samfélagið er að stórum hluta í sóttkví og jafnvel einhverjir í einangrun, en það eru nokkur atriði sem ég held að við verðum að reyna að kippa í liðinn sem allra fyrst.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og vildi aðeins koma inn í þessa umræðu varðandi börnin, fjölskyldurnar og allt það. Við vorum lengi vel að reyna að finna leið til þess að taka utan um þennan hóp og hafa hann inni. Við fengum heimsókn frá fulltrúum Þroskahjálpar. Við fengum ábendingar frá Geðhjálp. Það er verið að loka deildum þar sem þeir sem eiga við geðræn vandamál að stríða dvelja langdvölum og til skemmri tíma, sem fara núna heim. Það er verið að fækka rúmum á öldrunarstofnunum þannig að aldraðir eru að fara heim, þurfa sólarhringsumönnun. Við byrjuðum á fjölskyldum barna en svo þegar við áttuðum okkur á því að þetta er víðtækara vandamál þá ræddum við í nefndinni við hæstv. félagsmálaráðherra og okkur var tjáð að þar eigi sér nú þegar stað vinna til að skoða hvað er hægt að gera í þessu. Hún er farin af stað með fjölda hagsmunaaðila, með skólasamfélaginu, ég veit að sveitarfélögin eru í þessu samstarfi og ég veit að fulltrúar frá Þroskahjálp og Geðhjálp og fleiri eru þar inni og fjöldinn allur af hagsmunaaðilum. Þannig að þetta er stærri hópur en svo að við gætum gripið hann í þessu tiltekna máli. Það átti bara að varða sóttkvína og við urðum að þrengja sviðið aftur og fjalla um það út frá því. Ég vildi bara koma því að. Þetta er ekki spurning, þetta er bara upplýsingagjöf.
Hæstv. forseti. Mig langar að þakka þingmanni fyrir þessar upplýsingar, þetta var einmitt punktur á blaðinu hjá mér sem ég gleymdi að spyrja um, varðandi öryrkja og þá sem eru ekki jafn heppnir og við hin, að geta verið heima og haft einhvern til að vera hjá og eitthvað slíkt. En ég bíð þá bara spenntur og við hin eftir því hvað kemur frá blessuðu ráðuneytinu um þennan hóp. Ef ekki þá verðum við einfaldlega að fara í þetta sjálf.
Virðulegur forseti. Þetta eru góðar viðbætur við frumvarp sem leit ekki út fyrir að vera flókið en breytingarnar eru kannski flóknari. Það er frábært að bjóða laun til foreldra barna undir 13 ára aldri sem hafa fengið tilmæli um að vera í sóttkví. Ábendingar voru gefnar um að huga að foreldrum barna með skerta skólaþjónustu sem er einmitt sérstaklega erfitt fyrir einstæða foreldra, eins og framsögumaður benti á í ræðu sinni, og að réttur sjálfstætt starfandi einstaklinga verði sambærilegur á við réttindi launafólks er einnig mjög mikilvægt. Af því að við erum að tala um sóttkví langar mig örstutt að nýta tækifærið og dýfa tánum aðeins í tölfræðina. Við Íslendingar erum svo rosalega sérstök með það að vinna allt út frá höfðatölutölfræði. Núna eru 409 staðfest smit og þegar maður ber það saman við Bandaríkin sem eru með þúsund sinnum fleiri íbúa en Ísland eða svo myndi það þýða um 400.000 smit í Bandaríkjunum. Það er að sjálfsögðu ekki komið því að í tölulegum upplýsingum eru staðfest smit um 255.000 í heiminum eins og hann leggur sig. Það getur verið rosalega skemmtileg leikfimi að bera saman við höfðatölu allt það sem gerist á Íslandi miðað við annars staðar í heiminum en það er líka varhugavert. Við vitum það og gerum dálítið grín að því hvernig við reiknum allt út frá höfðatölu en þegar kemur að svona dæmum kemur pínulítið niður á okkur sú áhugaverða staðreynd að Ísland vinnur allt úr frá höfðatölu. Þegar við notum hana í alvörusamanburði verður myndin pínulítið skekkt. Í þessu tilviki erum við örugglega með einna bestu og nákvæmustu tölurnar um fjölda staðfestra smita í öllum löndum. Við vinnum þessa tölfræði vel en hún er ekki góð þegar á að nota hana til að byggja á einhverja spádóma um hversu slæmt allt er eða eitthvað því um líkt. Förum varlega með þetta.
Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. velferðarnefnd fyrir góða vinnu í þessu máli undir stjórn formanns. Það er til fyrirmyndar hvernig þau tvö mál sem við erum að tala um í dag hafa verið unnin og afar gleðilegt að við skulum ná að leysa úr eins flóknum verkefnum og hér er um að ræða á þennan hátt á svo stuttum tíma. Það er sannarlega til fyrirmyndar og vonandi merki um það sem verður í þeim málum sem við þurfum óhjákvæmilega að vinna í tengslum við þann faraldur sem nú geisar. Þær breytingartillögur sem eru fluttar eru allar til batnaðar. Sumar þeirra var nánast fyrirséð við flutning málsins að þyrftu að koma til, aðrar komu fram í vinnu nefndarinnar. Raunar hefur ítrekað komið fram hjá stjórnvöldum undanfarna daga að vegna þess hversu hratt staðan breytist kunni það að verða í mjög mörgum málum sem við flytjum hér að þau verði næstum orðin úrelt, a.m.k. ekki eins nákvæm og hnitmiðuð og þau þyrftu að vera, jafnvel þegar þau koma til afgreiðslu. Í ástandi eins og þessu sem við erum í núna er aldrei hægt að sjá alla hluti fyrir. Það er aldrei hægt að taka utan um alveg alla þætti en eins og ræðumenn hafa komið að á undan mér er vinna í gangi í félagsmálaráðuneytinu til að reyna eftir fremsta megni að grípa þá aðila sem kynnu einhverra hluta vegna að bera skarðan hlut frá borði vegna þessara fordæmalausu aðstæðna. Ég held hins vegar að ekki sé hægt að draga fjöður yfir það að auðvitað mun allt samfélagið að einhverju leyti þurfa að bera byrðar og jafnvel lenda í einhvers konar erfiðleikum vegna þessa máls. Byrðarnar verða þó léttari ef fleiri koma að því að bera þær. Mig langar að hnykkja á því sem er kannski einna mikilvægast í breytingunum, atriðum sem snúa að umönnun barna en þó sérstaklega að umönnun þeirra barna og ungmenna sem þurfa að sækja þjónustu á grundvelli laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir. Þetta er afar viðkvæmur hópur og gríðarlega mikilvægt að nefndin skuli hafa fengið ábendingar utan úr samfélaginu um að bregðast við stöðu hans en jafnframt að nefndin skuli í fullri samstöðu taka ákvörðun um að breyta þessum ákvæðum frumvarpsins. Í öðru lagi var í vinnu nefndarinnar komið töluvert inn á stöðu sjálfstætt starfandi einstaklinga, einyrkja sem oft og tíðum eru í þannig starfi að verkefni falla niður um þessar mundir, m.a. vegna óvilja margra til að vera úti á meðal fólks, annars vegar vegna samkomubannsins en hins vegar vegna sinnar persónulegu stöðu. Því er mjög mikilvægt að tekið sé betur utan um réttindi þessa fólks í þeim breytingartillögum sem nefndin flytur. Þetta er mikilvægt og ég taldi rétt, herra forseti, að koma þeim skilaboðum á framfæri. Enn og aftur flyt ég hv. velferðarnefnd kærar þakkir sem og starfsfólki þingsins sem hefur unnið gott verk við að koma málinu hingað.
Þá er komið að atkvæðagreiðslum og þær fara fram við mjög sérstakar aðstæður. Í ljósi þeirra aðstæðna hefur verið gert samkomulag milli þingflokka, og var það innsiglað á fundi forseta með formönnum þingflokkanna áðan, um að við atkvæðagreiðslurnar nú verði stuðst við heimild í 1. mgr. 80. gr. þingskapa, þar sem segir: „Þá er forseti hefur ástæðu til að ætla að allir séu á einu máli eða úrslit máls séu ljós fyrir fram má hann lýsa yfir því að gert sé út um atriði án atkvæðagreiðslu ef enginn þingmaður krefst þess að hún fari fram og skal þá sú yfirlýsing forseta koma í stað atkvæðagreiðslu. Um lokaafgreiðslu lagafrumvarpa og þingsályktunartillagna verður forseti þó að viðhafa atkvæðagreiðslu.“ Í þessu ljósi er ætlunin að haga atkvæðagreiðslum hér á eftir þannig að breytingartillögur og afbrigði verði samþykkt án atkvæðagreiðslu á grundvelli yfirlýsingar forseta sem enginn hreyfir andmælum við, en síðan gangi allar greinar frumvarpanna, svo breyttar, og svo frumvörpin í heild í lokin til venjulegrar atkvæðagreiðslu.
Herra forseti. Ég lýsi yfir ánægju með afgreiðslu þessa frumvarps og vil þakka hv. velferðarnefnd fyrir að hafa unnið mjög snöfurmannlega að afgreiðslu þessa mikilvæga máls en vil nota tækifærið til að lýsa því hér yfir að við munum þurfa að endurmeta stöðu þessa máls strax í maímánuði út frá stöðu og þróun í efnahags- og atvinnulífi. Það kann að vera að brýn þörf verði þá til að framlengja úrræðið og ríkisstjórnin er mjög meðvituð um að slíkt endurmat þurfi að fara fram. Þetta verður eitt það mikilvægasta sem við gerum til að tryggja afkomu launafólks á Íslandi í gegnum þessar tímabundnu þrengingar.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að við séum að ljúka þessu gríðarlega mikilvæga máli hér. Við erum að tryggja afkomu fólks og fyrirtækja á sama tíma sem þau eru að ganga í gegnum þrengingar. Við erum sannfærð um að þetta úrræði muni nýtast fjölmörgum enda gerum við ráð fyrir því að þær breytingar sem hafa verið gerðar á frumvarpinu, m.a. í samstarfi við velferðarnefnd, útvíkki það mjög mikið. Það nær til mun stærri hóps en það gerði í upphafi, enda er sú áskorun sem við erum að glíma við sem samfélag miklu stærri en okkur óraði fyrir. Með þessari hugsun erum við sannfærð um að við komumst saman í gegnum þetta og ég hvet bæði fyrirtæki og launafólk til að nýta sér þetta úrræði.
Virðulegur forseti. Fyrir hönd þingflokks Miðflokksins vil ég koma þeim sjónarmiðum á framfæri hér að það er ánægjulegt að þetta mál gangi svo hratt í gegnum þingið og með þeim breytingum sem voru gerðar til bóta í velferðarnefnd. Ég vil þó halda til haga við þessa umræðu tveimur atriðum. Í fyrsta lagi teljum við í Miðflokknum að skynsamlegt hefði verið að hækka þakið meira en raunin varð. Heildargreiðslur eru hækkaðar úr 650.000 í 700.000. Við teljum að það hefði verið skynsamlegt að ganga hið minnsta upp að 950.000 kr. sem hefði verið vísitölubæting á tölunni frá 2009. Síðan kom inn rétt áðan til allra þingmanna póstur frá forseta Alþýðusambands Íslands sem ég held að sé nauðsynlegt að velferðarnefnd taki til skoðunar við fyrsta tækifæri með það fyrir augum hvort nauðsyn verði á einhvers lags lagfæringu sem snýr að stöðu fiskverkafólks. Að öðru leyti lýsi ég yfir ánægju minni með að málið sé að ganga hér í gegn með þessum hætti.
Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langa ræðu hérna eða þakkalista heldur vísa bara í það sem kom fram fyrr í dag. Vegna þess erindis sem við fengum núna af áhyggjuröddum um réttindi fiskvinnslufólks vil ég árétta að í nefndaráliti er sérstaklega fjallað um réttindi fiskvinnslufólks. Við í nefndinni töluðum um þann hóp sérstaklega og var nefndin fullvissuð um að launafólk sem heyrir undir lög um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks verði ekki verr sett en annað launafólk eftir gildistöku þessa frumvarps. Þessi lög eru um Atvinnuleysistryggingasjóð en það er sérstakur Atvinnuleysistryggingasjóður vegna fiskvinnslufólks og var nefndin fullvissuð um að tryggt yrði með reglugerðarbreytingu að fiskvinnslufólk fengi sömu réttindi og annað launafólk í landinu. Ég vísa í nefndarálitið sem er auðvitað flókið fyrir marga en vil segja hérna að það er alveg tryggt að vilji löggjafans er að fiskvinnslufólk hafi sömu réttindi og annað launafólk í landinu.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þá góðu samstöðu og þá góðu vinnu sem var unnin í velferðarnefnd með þetta mál. Það hefur tekið mjög miklum breytingum í meðhöndlun nefndarinnar sem tryggir að þetta verður mun bitmeira úrræði fyrir atvinnulíf og heimili. Ég trúi því að við séum að samþykkja hér mál sem geti komið að miklu gagni til að milda það högg sem hagkerfið er að ganga í gegnum á þessum erfiðu tímum. Við á þingi þurfum eftir sem áður að vera vakandi. Þetta er unnið mjög hratt og það má vel vera að við þurfum að vinna frekari breytingar og lagfæringar á þessu máli eftir því sem reynsla af því hlýst. Málið er gott eins og það er komið úr meðhöndlun velferðarnefndar og ég styð það heils hugar.
Forseti. Ég vildi nefna að miklar breytingar hafa verið gerðar á frumvarpinu. Að mestu leyti var brugðist við ábendingum sem við Píratar komum með en þó vil ég nefna að það er fámennur hópur sem er núna með undir 45% vinnuhlutfall og svo virðist sem sá hópur verði ekki dekkaður. Það þarf að minnka starfshlutfallið um 20% og svo mega menn ekki vera undir 25% hlutfalli til að fá þennan stuðning. Þetta verður að vera alveg skýrt. Launamaður les kannski að hann megi ekki vera undir 25% en hann má ekki hafa lækkað. Sá sem lækkar verður að lækka um 20% að lágmarki. Við bentum á þetta en við því var ekki brugðist þó að brugðist hafi verið við því að færa hlutfallið úr 50 niður í 25 sem þýddi að eins og það var hefði viðkomandi þurft að vera í 70% starfi eða meira til að geta nýtt þetta. Nú er það 45% eða meira. Það var sagt að þarna undir féllu mjög fáir aðilar en þá má spyrja: Hvers vegna ekki þá bara að fjarlægja þessi 25% eða þessa 20% reglu þannig að þetta nái til allra [[Forseti hringir.]]þó að þeir séu í lægra hlutastarfi en 45%? Annars er margt gott í þessu frumvarpi.
Herra forseti. Þetta frumvarp byggir á samkomulagi sem ég undirritaði fyrir hönd ríkisstjórnar við fulltrúa Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands. Eins og staðan er í dag sæta tæplega 4.200 einstaklingar sóttkví að tilmælum sóttvarnalæknis. Það var nauðsynlegt að koma til móts við atvinnulífið og verkalýðshreyfingu um að tryggja afkomu þeirra sem eru settir í sóttkví og eru þar með að sinna skyldu sinni gagnvart almennum sjónarmiðum sóttvarnalæknis um að hefta útbreiðslu veirunnar. Ég fagna því mjög að þetta mál sé hér komið til afgreiðslu. Það skiptir verulegu máli en til lengri tíma litið skiptir að sjálfsögðu máli að við setjum varanlegar reglur um það hvernig eigi að haga greiðslum vegna tilmæla um sóttkví eins og flest önnur Norðurlönd eru með. Slík ákvæði voru ekki í íslenskri löggjöf en ég þakka hv. velferðarnefnd fyrir vinnuna, hæstv. félags- og barnamálaráðherra sem lagði málið fram sem og aðilum vinnumarkaðarins fyrir að hafa leyst þetta mál með farsælum hætti með okkur stjórnvöldum.
Virðulegur forseti. Ég fagna því að við séum að greiða atkvæði um þetta mál sem líkt og forsætisráðherra kom inn á er unnið í framhaldi af yfirlýsingu stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins til að tryggja að þeim einstaklingum sem þurfa að sæta sóttkví að tilmælum sóttvarnalæknis sé tryggð afkoma í sóttkví. Ég þakka líka velferðarnefnd fyrir vinnslu þessa máls og þær breytingar sem gerðar hafa verið á málinu í góðu samstarfi við nefndina. Ég held að þetta sé gríðarlega mikilvægt mál og miðað við þann fjölda sem nú er í sóttkví sýnir sig að það er mikilvægt að þetta frumvarp styðji við þær aðgerðir sem sóttvarnalæknir hefur lagt til í þeim efnum.
Herra forseti. Ég held að við höfum gert mjög góðar en nauðsynlegar breytingar á því frumvarpi sem kom inn í þingið enda gafst stuttur tími. Við náðum að taka inn stærri hópa, þ.e. líka foreldra barna sem þurfa að fara í sóttkví. Við náðum að hækka hlutfall launa hjá sjálfstæðum atvinnurekendum og fleira þannig að ég held að þetta frumvarp sé eins gott og mögulegt er til að tryggja þá sem þurfa að fara í sóttkví og ekki síður tryggja þá sem greiða laun starfsmanna sem eru í sóttkví á þessum undarlegu tímum. Ég fagna þeirri samstöðu sem augljóslega er að birtast hér í þinginu.