Borist hefur bréf frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1138, um fundahöld, frá Brynhildi Pétursdóttur.
Virðulegi forseti. Ég veit að þingmálið er íslenska en ég ætla samt að segja: „God dag til våre norske kollegaer fra Stortinget“, sem eru hérna á þingpöllum. Ég biðst velvirðingar á útlenskunni. Það sem mig langar að gera að umræðuefni í dag eru samkeppnisaðstæður á bankamarkaði, og ekki í fyrsta sinn. Yfirleitt hefur orðræðan verið þannig, alla vega frá minni hendi úr þessum ræðustóli, að ég hef talið að þar væru hlutirnir ekki í lagi, að þar ríkti fákeppni sem kæmi illilega niður á íslenskum neytendum sem borguðu allt of mikið í gjöld og vexti. Þetta ástand, sem mér finnst óeðlilegt og ekki lýsa frjálsri samkeppni, leiðir svo til hagnaðar bankanna sem má vel rökræða hvort ekki sé of mikill og að þarna þurfi að ríkja meira jafnvægi. Góðu fréttirnar eru þær að Íslandsbanki hefur nú rifið sig upp af þessum þyrnirósarsvefni og fellt niður lántökugjald fyrir kaupendur sem kaupa húsnæði í fyrsta sinn. Einnig hefur bankinn, sem skiptir mjög miklu máli, gert greiðslumatið aðgengilegt á netinu þar sem maður getur fyllt það út og fengið það afgreitt með rafrænni undirskrift. En 1% af lántökugjaldi af lánsfjárhæð er bara ansi há fjárhæð og skiptir örugglega miklu máli fyrir þá sem fjárfesta í eigin húsnæði í fyrsta sinn. Þarna bregst bankinn því við því ákalli sem fram hefur komið um að viðskiptavinirnir verði að vera hærra settir en þeir eru núna. Þess vegna er ég til dæmis fylgjandi því þegar rétti tíminn kemur að við fáum hingað erlendan banka sem [[Forseti hringir.]]leiðir samkeppnisstarfið, sem mér finnst skorta verulega á hér á bankamarkaði.
Hæstv. forseti. Ég ætla að vekja athygli á alþjóðlegri ráðstefnu sem var nú í vikunni í Hörpu. Annars vegar var um að ræða alþjóðlega ráðstefnu um nýtingu jarðvarma og samhliða ráðstefnu um SPI-vísitöluna sem er skammstöfun fyrir, með leyfi forseta, Social Progress Index sem er mat á félagslegum innviðum og mælikvarði á samfélagslegar framfarir. Auðvitað gefst ekki tími núna til að fara mjög náið í þá vísitölu, ég geri það mögulega síðar. Á ráðstefnuna komu gestir frá öllum heimshornum, um 40 þjóðlöndum og auðvitað með þátttöku okkar helstu aðila á þessu sviði. Þetta er þriðja ráðstefnan sem haldin er á sviði jarðvarma hér, sú fyrsta var 2010, og er merki um hversu framarlega við erum á þessu sviði með fjölþætta nýtingu jarðvarma, en ekki síður er þetta merki um vel heppnað klasasamstarf á þessu sviði. Þetta var hugmynd Michaels Porters, prófessors við Harvard-háskólann, þegar hann heimsótti Ísland 2009. Góðir hlutir gerast þegar vísindamenn og fræðimenn, fulltrúar stjórnvalda, stjórnsýslu og viðskiptalífs koma saman. En ég verð að segja að það sem vantar til að fylgja þessu frábæra starfi sjálfsprottinna klasa eftir er opinber stefna. Dæmi um vel heppnaða sjálfsprottna klasa eru íslenski jarðvarmaklasinn, sjávarklasinn og ferðaklasinn er kominn af stað. Ég hvet stjórnvöld og atvinnu- og nýsköpunarráðherra til dáða á þessu sviði.
Hæstv. forseti. Hér hefur mönnum verið tíðrætt um fordæmalaust ástand í þjóðfélaginu og það er réttmætt því að hér hefur náðst árangur sem ekki eru fordæmi fyrir. Í upphafi kjörtímabils var um 30 milljarða kr. halli á ríkissjóði. Þar hefur orðið algjör viðsnúningur og viðvarandi afgangur verið á rekstri ríkisins. Með öflugri efnahagsstjórn hefur verðbólga haldist undir 2,5% í tvö ár. Það er árangur sem horfa má til og skiptir landsmenn svo sannarlega máli því hér hefur kaupmáttur aukist meira og hraðar en dæmi eru um áður í sögunni. Raunin er sú að hér hefur orðið kaupmáttaraukning allt að 30% á þremur árum meðan til tíðinda telst í öðrum löndum þegar talað er um árlegar kauphækkanir upp á 2%. Hæstv. forseti. Ég hef fundið það í samtölum mínum við fólk í landinu að landsmenn finna sannarlega fyrir bættum hag og kunna að meta þann stöðugleika sem hér hefur ríkt. Þá vil ég benda á að svo farsællega hefur tekist að leysa úr eftirstöðvum efnahagshrunsins og áhrifum slitabúa föllnu bankanna að erlend staða þjóðarbúsins er nú betri en hún hefur verið í hálfa öld. Stefna og aðgerðir ríkisstjórnarinnar gagnvart slitabúum og kröfuhöfum til afnáms hafta hefur skilað svo miklum árangri að furðu sætir erlendis, svo miklum að helsti sérfræðingur heims á sviði skuldaaðlögunar ríkja, Lee Buchheit, segir að árangurinn sé einstakur í fjármálasögu heimsins. Hér er atvinnuleysi með því minnsta sem mælist og skuldastaða heimilanna sem hlutfall af ráðstöfunartekjum er orðin ein sú besta á Norðurlöndum í kjölfar aðgerða ríkisstjórnarinnar síðastliðin þrjú ár. Hér munar heimilin heldur betur um þá vel heppnuðu efnahagsaðgerð sem skuldaleiðréttingin var. Það má með sanni segja að hér sé um fordæmalaust ástand að ræða því að á undraskömmum tíma hefur tekist að byggja traustan grunn að þeirri miklu innviðauppbyggingu sem þarf að halda áfram. Hæstv. forseti. Það er ekki eftirspurn eftir upplausn og óstöðugleika.
Herra forseti. Nei, það er akkúrat ekki auglýst eftir upplausn og óreiðu en hún er ríkjandi og það er það sem fólk hefur ítrekað mótmælt. Það er afar merkilegt að framkvæmdastjórn Framsóknarflokksins sem taldi ekki ástæðu til að framkvæmdastjórinn færi frá vegna tengsla sinna við aflandsfélög - það sagði hæstv. forsætisráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson og honum finnst bara virðingarvert að framkvæmdastjórinn skyldi láta af störfum vegna þess að það væri til þess fallið að kasta ekki rýrð á Framsóknarflokkinn og hann þakkaði honum fyrir gott starf. Sjálfur sagði framkvæmdastjórinn að hann léti af störfum vegna þess að umræðan væri svo óvægin og einsleit en það væri engin viðurkenning á því að hann hefði brotið lög eða starfað með óheiðarlegum hætti. Virðulegi forseti. Við erum að tala um forsætisráðherra landsins sem hefur sagt og lýsir því yfir að það sé í lagi að eiga fjármuni og eignir í skattaskjólum. Það varð þó til þess að formaður flokks hans sagði af sér. Hvers lags bull er þetta eiginlega? Fjármála- og efnahagsráðherra talar nánast fyrir því að það sé í lagi að vera í skattaskjólum, enda Ísland svo sem skattaskjól að mati ráðherrans. Hann telur það þjóðinni boðlegt um leið og hann ætlar að hafa krumlurnar í því að selja eignir þrotabúanna sem þjóðin situr uppi með. Honum finnst ómerkilegt að allir sem eiga eignir og fjármuni í skattaskjólum séu settir undir sama hatt. Það er eins og ráðherra skattamála skilji ekki að það er engin leið fyrir íslensk skattyfirvöld að sannreyna að fullu hvort skattar skili sér. Það er undir eigendum þessara aflandsfélaga komið hvort þeir skila öllum gögnum og sums staðar er ekki einu sinni krafa um ársreikningagerð. Ráðherrann sem skilur ekki að berjast þarf gegn tilvist skattaskjóla á að segja af sér. Það er nauðsynlegt að hér fari fram opinber rannsókn sem við ætlum að fjalla um á eftir. Ég vona að sjálfsögðu að þingið samþykki beiðnina. Af einhverri ástæðu [[Forseti hringir.]]telur fólk heppilegra að eiga eignir og fjármuni í skattaskjólum. Það er ekki af-því-bara. Það er alveg ljóst að þeir sem hafa meira umleikis eru þeir sem borga ekki sinn skerf til samfélagsins. Venjulegt launafólk gerir það og tekur á sig ýmsar auknar byrðar til að svo megi verða. [[Forseti hringir.]]Það er allt í kringum þessa ríkisstjórn sem lyktar af spillingu og hún á að fara frá.
Herra forseti. Opinber rannsókn á tilurð aflandsfélaga er algjörlega nauðsynleg. Við verðum að fá svör við því hvernig þau urðu til og hvaðan peningarnir komu. Við vitum að þeir rúmlega 5 þús. milljarðar sem íslenska bankakerfið tók að láni fyrir hrun á skuldabréfamörkuðum voru veittir áfram að láni inn í eignarhaldsfélög. Hinn svokallaði „Gervimaður útlönd“ var annar stærsti þiggjandi arðgreiðslna íslenskra fyrirtækja árið 2008 upp á 2.239 millj. kr., en auk þess voru sex af tíu stærstu arðþiggjendum það ár félög á Bresku Jómfrúreyjum eða stofnsett erlendis af Íslendingum. Enginn veit hvaða tekjur aflandseigendurnir hafa haft af þessum félögum. Gervimaður útlönd fékk hæstan arð greiddan af einstaklingum árið 2006 upp á 1.234 millj. kr. Hann fékk líka hæstu arðgreiðslu tvö árin þar á eftir. Árið 2007 fékk gervimaðurinn 2.909 millj. kr. og 2008 2.239 millj. kr. í arð. Þessar upplýsingar og fleiri um Gervimann útlönd er að finna í 9. bindi rannsóknarskýrslu Alþingis. Þá ágætu skýrslu ættum við sem flest að lesa aftur og fara eftir þeim úrbótum sem þar er bent á og ekki hefur verið brugðist við. Nú höfum við fengið nöfn á suma gervimennina og nokkrir þeirra eru með kunnugleg andlit. Sumir láta eins og í einhverjum tilfellum séu aflandsfélög nauðsynleg fyrir viðskipti, en það er rangt. Þau eru alltaf til þess að leyna og komast hjá skattgreiðslum, líka aflandsfélagið sem einu sinni var í eigu hæstv. fjármálaráðherra. Það er engin leið að sætta sig að milljarðar hafi verið fluttir úr landi rétt fyrir hrun og geymdir í skjóli á meðan stjórnvöld og almenningur glímdu við afleiðingar hrunsins, bjuggu við skattahækkanir og niðurskurð á öllum sviðum til að bjarga ríkissjóði frá gjaldþroti og verja velferðarkerfið. Gervimaður útlönd slapp vel á meðan við hin greiddum hans hlut til samfélagsins.
Virðulegur forseti. Mig langar að vekja athygli þingheims á merkum frumkvöðli sem getið er um í Fréttablaðinu í dag. Hún heitir Herdís Storgaard. Hún hefur unnið ötullega að slysavörnum barna, verkefni sem áður átti heima hjá landlækni en fékk þar sjaldnast fjármagn sem skyldi. Þessi ágæti frumkvöðull ákvað að fara ein og sér í burtu þaðan og stofna sitt eigið fyrirtæki til þess að halda áfram þeirri vegferð sem hún hóf um slysavarnir og öryggi barna. Mörg sveitarfélög skelfdust um tíma þetta nafn, Herdís Storgaard, þegar hún kom og tók út leikvelli og dagheimili og benti á augljósar hættur sem fyrir voru á þeim stöðum, og töldu að kröfur hennar um bætt öryggi á þeim vígstöðvum væru ívið of miklar. Engu að síður gengu sveitarfélögin flestöll í að verða við þeim ábendingum sem komu frá þessari ágætu konu og öryggi barna og unglinga, barna aðallega, hvort heldur á leikvöllum við skóla eða við leikskóla hefur batnað til muna. Nú er þessi ágæti frumkvöðull að kynna verkefni sín á erlendri grund og er það vel. Mér þykir miður, virðulegi forseti, að í ljós kom að Miðstöð slysavarna barna skuli eingöngu vera styrkt af tveimur fyrirtækjum á Íslandi og ekki renni króna frá sveitarfélögum í landinu né heldur ríki til þessarar merku starfsemi. Ég vil því beina þeim tilmælum mínum til hv. fjárlaganefndar að hún íhugi hvort þessi þáttur í öryggi barna og unglinga eigi ekki heima með einum eða öðrum hætti á fjárlögum.
Hæstv. forseti. Nýlega bárust fréttir af því að greiðslukortafyrirtækið Borgun hefði greitt út 2,2 milljarða kr. í arðgreiðslur. Þessi arðgreiðsla til eigenda Borgunar sýnir enn einu sinni hvílík hörmungarákvörðun það var af hálfu stjórnenda Landsbankans að selja hlut ríkisins í Borgun í lokuðu söluferli án þess að fleiri kæmust þar að. Sú ráðstöfun, auk þess hvernig landsbankamenn hafa hrakist úr einu víginu í annað til að reyna að réttlæta þennan gjörning, hefur leitt til þess að meiri hluti fyrrverandi bankaráðs hefur sagt af sér, þar á meðal fyrrverandi formaður ráðsins sem er valinkunnur sómamaður. En það var ekki fyrrverandi bankaráð Landsbanka Íslands sem seldi Borgun í lokuðu söluferli. Það var ekki bankaráð Landsbankans sem ákvað að hluturinn skyldi seldur þeim fyrsta sem bankaði á dyrnar, á verði sem menn vissu ekki hvort var viðunandi og síðan hefur komið í ljós að var alls óviðunandi. Það voru bankastjóri Landsbankans og yfirstjórnendur Landsbankans sem seldu þennan hlut og stóðu að sölunni. Þeir sitja enn. Bankasýsla ríkisins hefur gert svo alvarlegar athugasemdir við framgöngu stjórnenda bankans í þessu máli að ég get ekki séð hvernig nýtt bankaráð, sem Bankasýsla ríkisins skipaði um daginn, kemst hjá því að gera breytingar á yfirstjórn bankans þannig að um hann og starf bankans megi ríkja sæmilegt traust. Það skiptir ekki máli hvort bankastjóri Landsbankans og samstarfsmenn hans ætli í mál til að reyna að fá til baka eitthvað af því sem þeir glutruðu niður með mistökum. [[Forseti hringir.]]Það skiptir engu máli. Það þarf að skipta út yfirstjórn Landsbankans vegna þessa máls.
Hæstv. forseti. Í gær átti ég samtal við nemendur í Fjölbrautaskóla Suðurlands. Tilefnið var stjórnmáladagar í skólanum. Mörg þeirra spurðu hvort ekki þyrfti að gera breytingar á húsnæðiskerfinu, það væri allt of dýrt að leigja. Það er rétt og ég gat þá upplýst þau um að Alþingi væri nú langt komið með húsnæðisfrumvörpin en markmið þeirra er að tryggja öllum húsnæði á viðráðanlegu verði. Mörgum þeirra varð tíðrætt um neikvæða umræðu á samfélagsmiðlum og spurðu svo: Gengur ekki bara allt vel? Af hverju er svona margir reiðir? Þetta voru einlægar spurningar. Okkur Íslendingum gengur nefnilega ansi vel. Okkur hefur tekist að greiða niður skuldir ríkissjóðs og staða sjóðsins er nú betri en nokkru sinni fyrr. Skuldaleiðréttingin og áætlun um afnám hafta hefur haft mjög jákvæð áhrif á þjóðarbúið. Fyrir fáum dögum fengum við þær fréttir að ríkissjóður skilaði óvæntum afgangi upp á rúma 70 milljarða kr. 70 milljarðar eru ansi miklir peningar og ég hefði viljað sjá meiri umfjöllun um hvaða þýðingu það hefur fyrir samfélagið. Þrátt fyrir góðan árangur ríkisstjórnarinnar tæmist verkefnalistinn aldrei. Við þurfum að halda áfram að styrkja heilbrigðiskerfið. Við höfum reyndar bætt verulega í á síðustu þremur árum, en betur má ef duga skal. Við þurfum einnig að gefa verulega í hvað varðar samgöngumálin en samkvæmt fyrirliggjandi samgönguáætlun er stefna ríkisstjórnarinnar að bæta við nokkrum milljörðum árlega í þau verkefni þannig að við erum á réttri leið. Ríkisstjórnin stendur sig vel. Árangurinn er mælanlegur og hann er góður. Stjórnarandstaðan heldur samt áfram að kalla eftir þingrofi og kosningum í nafni þjóðarinnar. Sú þjóð sem ég þekki vill ekki þingrof og kosningar og það vill heldur ekki meiri hluti Alþingis. Það liggur fyrir. Hæstv. forseti. Það er eitthvað verulega skakkt við umræðuna.
Virðulegi forseti. Ég tek alvarlega fréttum af aflandsfélögum og skattsvikum tengdum þeim og vil að öllum ráðum verði beitt til að komast til botns í þeim málum og draga hina brotlegu fyrir dómstóla. Ég treysti þeim eftirlitsstofnunum sem bera ábyrgð á þeim málum og ég vil treysta löggjöf þeirra til að hreinsa óþverrann út úr banka- og fjármálakerfinu sem ber ábyrgð á allri Tortóluskítafýlunni. Í þinginu skulum við sækja fram. Við Íslendingar erum með kjöraðstæður til að sækja fram á mörgum sviðum og við getum haldið áfram að bæta hag heimila í stað þess að glutra tækifærunum niður með innbyrðis sundrungu og upplausn eins og er í samfélaginu í dag. Virðulegi forseti. Það er hættumerki sem okkur ber að varast þegar kynt er undir ólgu og sundrungu í samfélaginu. Ríkisstjórnin hefur rekið ríkissjóð hallalaust allt kjörtímabilið, fellt niður vörugjöld og tolla, aukið kaupmátt og launin hafa hækkað. Við höfum lækkað skatta á almenning og fyrirtæki, við höfum hækkað skatta á fjármálafyrirtæki og áfram skal haldið til að bæta lífskjör öryrkja og eldri borgara með nýjum almannatryggingalögum, barátta sem stendur yfir og er eitt af þeim stóru málum sem þetta þing þarf að klára. Frumvarp um greiðsluþátttöku og jöfnun í heilbrigðiskerfinu sem heilbrigðisráðherra hefur lagt fram, er gott fyrsta skref. Þar má sjá að allt að 39 þús. barnafjölskyldur í landinu geta farið í gegnum kerfið með tilvísun án þess að borga krónu. Samkvæmt þjóðfélagsgæðavísitölu sem mælir árangur sem við náum varðandi lífsgæði fólks og heilbrigði þjóðfélagsins er Ísland í 4. sæti af 133 löndum á eftir Noregi, Svíþjóð og Sviss. Virðulegi forseti. Íslenskt samfélag er í stórsókn til betri lífskjara í landinu samkvæmt öllum mælanlegum kennitölum og við þurfum ekki að deila um það. Ætlum við að glata þessu tækifæri til sóknar með innbyrðis sundrungu og upplausn samfélagsins? Ég segi nei.
Virðulegur forseti. Fatlað fólk er ekki í forgangi hjá ríkisstjórninni. Hún hefur núna skilað forgangslista sínum og þar er hvorki að finna fullgildingu á sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks né innleiðingu á tilskipunum Evrópusambandsins um bann við mismunun. Eiga þau mál þó að vera til. Tilskipun um bann við mismunun tók gildi í Evrópusambandinu árið 2000. Nú eru liðin 16 ár án þess að þau réttindi fatlaðs fólks hafi verið lögfest á Íslandi. 153 ríki veraldarinnar hafa fullgilt sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ísland er í hópi þeirra ríkja sem aftast standa í þessu efni. Við erum eitt af fjórum ríkjum í Evrópu sem ekki hafa tryggt réttindi fatlaðs fólks samkvæmt sáttmála Sameinuðu þjóðanna. Hverju sætir þetta fálæti? Hvers vegna eru málefni fatlaðs fólks ekki á forgangslista ríkisstjórnarinnar? Þau liggja fyrir, þau eru til, það þarf ekkert að gera nema koma með þau hingað inn og samþykkja þau. En við finnum forgangsmál um timbur og timburvörur, virðulegur forseti. Já, og við finnum evrópskar tilskipanir frá árinu 2013 þegar málefni atvinnulífsins eru annars vegar af því að þau eru í forgangi. Ég skora á þingmenn úr öllum flokkum sem vilja vinna að réttindum fatlaðs fólks að mótmæla forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og gera það að kröfu úr öllum þingflokkum að sjálfsögð mannréttindi fatlaðs fólks, sem lögfest hafa verið um alla Evrópu og sem þrír fjórðu hlutar [[Forseti hringir.]]af öllum ríkjum veraldarinnar hafa þegar fullgilt, verði líka látin taka gildi á Íslandi.
Hæstv. forseti. Hvernig væri að meta það sem við mælum í staðinn fyrir að elta það? Það fylgir því nefnilega viss áhætta að elta mælikvarðana. En hvort sem það er einangrun landsins eða annað samkvæmt nýjum alþjóðlegum mælikvörðum um samfélagsgæði, hagsæld þjóða, borga og landsvæða vermir Ísland nú fjórða sæti af 133 þjóðum jarðar. Þetta kom fram á ráðstefnu sem fór fram í Hörpu í gær. Hugmyndafræðin með listann er að meta það sem skiptir fólk gjarnan mestu máli, svo sem heilsugæslu, menntun, jafnrétti og trú. Þessi lífsgæði samtímans eru ekki sjálfsögð, alls ekki. Ég segi gjarnan við unglingana sem ég kenni: Þið eruð þeir unglingar sem hafið það hvað best á jörðinni. Ég velti því oft fyrir mér hvort þeir sannarlega trúa þeirri staðreynd. Það veldur mér hins vegar áhyggjum að þegar kemur að hærri og meiri menntunarmöguleikum skorum við ekki eins hátt og ætla mætti. Lykillinn að áframhaldandi velmegun felst nefnilega í góðri og innihaldsmikilli menntun á hverjum tíma, ekki magni heldur gæðum og fjölbreytileika, að meta hvert starf, allt sem hver og einn leggur til samfélagsins að verðleikum sem hlekk í keðju samtímans. Við erum sameiginlega ábyrg fyrir gæfu hver annars, enda mannlegt samfélag mannanna verk, rétt eins og hér á Alþingi. Okkur birtust í gær fréttir frá Samtökum atvinnulífsins að nú skyldi auka frjálsræði og einkarekstur í mennta- og heilbrigðiskerfinu, orkugeiranum, fjármálakerfinu, og að ríkið ætti að selja hlut sinn í eignum sínum eins og bönkunum, Keflavíkurflugvelli, ÁTVR og orkufyrirtækjum, svo dæmi séu nefnd. Allt snýst þetta um skynsamlega blandað hagkerfi, ekki að líta svo á að af því að nú gengur okkur vel ættum við að selja með skammtímagróðahagsmuni í huga heldur að líta okkur nær, njóta og meta tilveru okkar og gera enn betur, því að á sama tíma og ójöfnuður minnkar meðal þjóða þá eykst ójöfnuður innan þjóða. Og aftur: Það er menntunin sem er lykillinn að auðlegð samtímans. Verum þess vegna spurning án augljósra svara. Þannig komumst við ávallt að skynsamlegustu niðurstöðunni, líka á Alþingi.
Virðulegur forseti. Dr. Michael E. Porter er einn af þekktari hagfræðingum heimsins. Hann er prófessor við Harvard-háskóla og var hér á áhugaverðri ráðstefnu í Hörpu í gær. Hann var þar að kynna nýja vísitölumælingu fyrir samfélög. Í dag mælum við m.a. útgjöld og framleiðslu í mælingum okkar. Hin nýja vísitala er kölluð þjóðfélagsgæðavísitala. Hún mælir árangurinn sem við náum. Hún gerir borgarana virkari í allri samfélagsumræðu og er mælikvarði á það. Ísland er í 4. sæti í heiminum, samkvæmt niðurstöðu Michaels Porters, á eftir Noregi, Svíþjóð og Sviss. Þetta er ítarleg aðferð í raun til þess að mæla heilbrigði samfélagsins, heilbrigði samfélagsins sem við búum í. Þetta er ný nálgun í hagfræðinni á það hvernig borgarar geta verið virkir í samfélagi sínu, hverjar aðstæður borgaranna eru. Það er auðvitað gríðarlega ánægjulegur árangur og sýnir stöðuna í íslensku samfélagi í algerlega nýju ljósi. Ég held að við hér á hinu háa Alþingi ættum að gefa því gaum. Þeir sem kjósa hér í önnum dagsins að ræða stöðugt af bölmóði og með neikvæðum hætti um stöðuna í íslensku samfélagi ættu að gaumgæfa þetta. Ég held að það sé orðið tímabært að menn taki til málefnalegri umræðu í stað þeirrar óheiðarlegu umræðu sem við verðum vitni að og á stærstan þátt í því hvar Alþingi skipar virðingarsess meðal þjóðarinnar. [[Forseti hringir.]]Rökþrota stjórnarandstaða beitir gjarnan slíkum aðferðum [[Forseti hringir.]]að reyna að vilja skapa upplausn og óánægju. [[Forseti hringir.]]Það er tímabært að við förum að snúa við blaðinu og tökum málefnalega umræðu um málin.
Virðulegur forseti. Það er áhugavert að heyra að menn eru farnir að nota orð eins og óvissa og upplausn í auknum mæli hér í ræðustól. Það skyldi þó ekki vera liður í kosningabaráttu sem væntanlega er að hefjast. Það sem mig langaði til að ræða um er hvernig við vinnum mál á Alþingi. Mig langar sérstaklega, af því að ekki er alltaf auðvelt að hrósa þessari ríkisstjórn og hefur ekki verið, að hrósa fyrrverandi innanríkisráðherra, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, fyrir það hvernig hún tók á málum varðandi nýju útlendingalögin. Að koma inn í ráðuneyti, halda áfram með vinnu sem þegar er í gangi, skipa þverpólitískan þingmannahóp til að vinna það mál, reyna að gera það í sátt og samlyndi, það er alveg til fyrirmyndar. Ég skil ekkert í því að ráðherrar geri ekki meira af þessu. Þegar farið er yfir þennan langa lista ríkisstjórnarinnar sér maður alls konar mál. Til dæmis er talað um frumvarp um LÍN, Lánasjóð íslenskra námsmanna. Ég hefði haldið að það væri dæmigert mál þar sem við ættum einmitt að vinna þverpólitískt saman og ég held að allir séu sammála um að gera þurfi breytingar á LÍN. Það er margt þar sem er ekki gott. Eftir því sem meiri þverpólitísk sátt er um lög sem við setjum, þeim mun minni líkur eru á að við förum að hringla í þeim og breyta þeim. Því vil ég hvetja þá sem verða áfram hér á hinu háa Alþingi og setjast jafnvel í ráðherrastóla til að vinna málin með öðrum hætti. Við erum kosin vegna þess að við höfum skoðanir. Við viljum taka þátt í að móta stefnu, en hlutverk okkar þingmanna er í rauninni meira eða minna bara að taka við frumvörpum sem ráðuneytin eru búin að semja. Við erum í rauninni ekki í neinni stefnumótandi vinnu hérna. Til þess að gera það þarf maður eiginlega að verða ráðherra. Það er ekkert að því og bara virðingarvert að sitja sem þingmaður en maður á að geta haft meiri áhrif sem þingmaður en tilfellið er í dag.
Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að ræða þá stöðu sem uppi hefur verið í samfélaginu undanfarið og það ástand sem ríkt hefur á hinu háa Alþingi. Ég vil líka nefna það að allt frá því að ég varð þingmaður fyrir rétt rúmum þremur árum síðan - í gær var þriggja ára afmæli okkar þingmanna sem erum nýir á þingi - hef ég alltaf hvatt til þess að ríkisstjórnin og Alþingi mundu hafa samráð við fólkið í samfélaginu, miklu meira samráð við alla hagsmunaaðila, kalla alla að borðinu til þess að reyna að finna lausnir fyrir samfélagið sem geta skapað sátt. Því miður hefur það ekki verið raunin en ég get alveg tekið undir með þeim stjórnarþingmönnum sem hafa komið upp og sagt að hér gangi margt ágætlega. En það er líka ekki hægt að líta fram hjá því að það er margt sem ekki gengur vel. Það hefur aldeilis ekki verið slegið á þá óvissu, sundrung og tortryggni sem verið hefur í samfélaginu allt frá hruni, því miður. Ég held að það hefði átt að vera eitt helsta mál okkar hér á þingi að reyna að skapa sátt. Ég get alveg sagt frá mínum dýpstu hjartarótum að ég er ekki ánægður með þá stöðu sem uppi er. Ég er ekki ánægður með að ríkisstjórnin skuli vera í þessum málum. En hún er samt í þessum málum og það skiptir engu máli þó að allt sé ef til vill á blússandi uppleið í efnahagslífinu, hér hefur orðið trúnaðarbrestur. Ég segi, og hef sagt það áður, að það mikilvægasta í mannlegum samskiptum er traust, ekki síst í stjórnmálum. Það er það sem fólk er að mótmæla. Það er það sem fólk kallar eftir, að við hér, þau 63 sem hér stöndum, þar á meðal ríkisstjórnin, endurnýjum umboð okkar svo við getum byrjað upp á nýtt, því að við þurfum að gera það. Ég held að það sé ekki of mikil frekja í stjórnarandstæðingum, eða hvað sem þið viljið kalla það, að biðja ríkisstjórnina að tiltaka kannski tíu mál sem hægt væri að afgreiða nú í vor og boða svo til kosninga strax í ágúst eða í byrjun september. Það getur ekki verið frekja vegna þess að það er skýlaus [[Forseti hringir.]]krafa almennings að kosið verði og að við endurnýjum umboð okkar öll hér, öll sem eitt.
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. 1. þm. Norðaust. sem sagði áðan að hann segði unglingunum sínum sem hann kenndi að hann héldi að þau hefðu það hvað best hér á jörðinni. Þetta er nákvæmlega það sem ég sagði við hv. þingmann þegar ég kenndi honum á árum áður. Það er ánægjulegt að sjá hvernig skilaboðin berast áfram. Á eftir munum við væntanlega samþykka stefnu og aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum til næstu fjögurra ára og er það vel. Ég vil hins vegar benda á að einn hópur sérstaklega, sem ég hef haft mikið saman við að sælda, á oft erfitt uppdráttar og það eru unglingar í framhaldsskólum landsins. Nú er staðan sú og hefur komið fram að allt að 5% einstaklinga eru með svonefnda ADHD-röskun. Það má alveg fullyrða að hátt í 10% ungs fólks í framhaldsskólum glími við ýmiss konar geðraskanir. Þess vegna tel ég afskaplega mikilvægt að menntamálaráðuneytið og velferðar- og heilbrigðisráðuneytið taki höndum saman og útfæri stefnu um vinnu með þetta unga fólk. Það skiptir okkur máli að eiga sem flesta heilbrigða einstaklinga í samfélagi okkar. Við þurfum á hverri einustu vinnandi hönd að halda þegar til kastanna kemur. Eins og forfeður okkar sögðu: Heilbrigð sál í hraustum líkama. Það er það sem við eigum öll að stefna að.
Herra forseti. Það er mikið gleðiefni að við séum hér að fara að greiða atkvæði um þingsályktunartillögu sem felur í sér geðheilbrigðisstefnu og aðgerðaáætlun með fjármagni til fjögurra ára. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir sköruglega framgöngu í að láta móta þessa áætlun. Ég þakka velferðarnefnd fyrir frábæra vinnu en ekki síst öllum þeim tugum umsagnaraðila og gesta sem lögðu málinu lið. Á síðustu árum hefur orðið mikil vakning í umræðu um geðheilbrigðismál og mikilvægi þeirra og það að þetta er miklu algengara, að við glímum við andlega krankleika, en almennt hefur fengið að koma fram í umræðunni þangað til á allra síðustu árum. Þetta er fyrsta skrefið og svo sannarlega mikilvægt en á næstu árum þurfum við að stíga mun djarfari skref og ég vonast til að samstarfið á Alþingi um þau skref verði jafn gott og um þetta fyrsta.
Herra forseti. Ég fagna því að við séum komin á þann stað að samþykkja fyrstu stefnumörkun og aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum. Við sem að þessu unnum í velferðarnefnd erum sammála um að þetta sé gott fyrsta skref en það þarf auðvitað meira til. Fjármunir þurfa að fylgja þessum aðgerðum á komandi missirum í heilsugæslunni og framhaldsskólunum þar sem ráðnir verða sálfræðingar til að byggja upp öflug, þverfagleg teymi og þar fram eftir götunum. Ég vil svo beina því til hæstv. ráðherra að þessi stefna verði, ja, kannski ekki strax en mjög fljótlega sett í endurskoðun þannig að innan tveggja ára liggi fyrir drög að næstu fjögurra ára áætlun og komi fyrir þingið þar sem búið verði að styrkja stefnumótunarþáttinn í pakkanum þannig að hér sé ekki fyrst og fremst um að ræða aðgerðaáætlun til tiltekins tíma heldur líka heildstæða stefnumótun. Það væri æskilegt að færa þetta í þann farveg að með reglubundnum hætti væri slík stefna og aðgerðaáætlun uppfærð á tveggja ára fresti og að við hefðum alltaf framan við okkur gilda fjögurra ára áætlun á þessu sviði.
Virðulegi forseti. Ég fagna því sérstaklega að við erum að afgreiða þetta mál hér í dag, þakka heilbrigðisráðherra líka fyrir aðkomu hans að málinu. Að mínum dómi verðum við að taka í faðminn og hjálpa þeim börnum og ungmennum sem eiga við geðraskanir að stríða en sá hópur fer því miður stækkandi með hverju árinu. Við verðum að halda fast utan um þessi mál hér á landi og ekki láta deigan síga. Þrátt fyrir að þetta sé gott fyrsta skref verður þetta að vera upphafið að einhverju meiru vegna þess að við viljum komast til botns í þessum vanda og við viljum að börnunum okkar hér á landi líði vel, ekki bara líkamlega heldur líka andlega. Ég hvet allan þingheim til að styðja þetta mál.
Herra forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað um þetta gleðilega fyrsta skref í áætlun og stefnu í geðheilbrigðismálum. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að hafa lagt málið fram. Eins og hefur komið fram er þetta fyrsta skref og mjög mikilvægt fyrsta skref. Eins og fram kom í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem gefin var út í febrúar um geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga er pottur brotinn í þessum málum. Við þurfum aldeilis að spýta í lófana til að takast á við geðheilbrigðismál á Íslandi. Eins og komið hefur fram hafa um 38% þeirra sem eru á örorku lent á henni vegna andlegra veikinda þannig að til mikils er að vinna. Við eigum ekki að hugsa mikið um hvað við leggjum mikinn pening í þetta því að þetta er fjárfesting. Peningar sem eru lagðir inn í geðheilbrigðismál strax á fyrstu stigum skila sér margfalt til baka, það hafa rannsóknir sýnt.
Virðulegur forseti. Við göngum innan tíðar til atkvæða um fyrstu marktæku áætlun stjórnvalda um umbætur í geðheilbrigðisþjónustu og ég fagna þeim áfanga. Mig langar að leggja sérstaka áherslu á tvo þætti í þessu, annars vegar að í nefndarálitinu er lögð áhersla á að sérhæft, þverfaglegt heilsuteymi fyrir þá sem eru heyrnarlausir og heyrnarskertir og hins vegar að tungumálið táknmál verði nýtt í þessu sérhæfða heilsuteymi. Það tel ég afar mikilvægt í því verkefni sem hér liggur fyrir sem og þá áherslu sem lögð er á að koma til móts við börn og unglinga sem eiga við geðræn vandamál að stríða með snemmtækri íhlutun vegna þess að kerfið okkar, heilsugæslan, félagsþjónustan og skólar, er í öllum færum til þess að gera svo hafi það til þess fjármagn. Ég skora á þingheim allan að veita þessu máli brautargengi.
Virðulegi forseti. Það er afar ánægjulegt að sjá fyrstu geðheilbrigðisstefnuna til lengri tíma líta dagsins ljós. Ég vil við það tilefni þakka velferðarnefnd sérstaklega fyrir vel unnin störf og ekki síður formanni velferðarnefndar, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, sem var í rauninni upphafsmaður þessa máls með flutningi þingsályktunartillögu sem stefnan byggir hér á. Þessi vinna sýnir okkur, það er ágætt að hafa það í huga, að þrátt fyrir allt getur þingið náð saman um mjög góð mál sem þetta. Það er ánægjulegt og gott. Við höfum núna einhvern grunn til að byggja á. Þetta er vissulega fyrsta skrefið, en þessi grunnur gefur þeim góða stöðu sem vilja fylgjast með, ýta á hluti, veita stjórnvöldum aðhald og grunn til að byggja á frekari ákvarðanir. Ég tek undir þau orð sem komu fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar áðan að það sé nauðsynlegt að endurskoða þessa stefnu innan eins til tveggja ára. Hann mæltist til þess að sá sem hér stendur [[Forseti hringir.]]gerði það og ég vænti þá öflugs stuðnings hv. þingmanns [[Hlátur í þingsal.]]við það verkefni. Kærar þakkir. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um rannsókn á aflandsfélögum Íslendinga og skattundanskotum sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggur fram í heild sinni. Tilefnið er mönnum ljóst og hefur verið til umræðu bæði hérlendis og erlendis síðan upplýsingar bárust úr svokölluðum Panama-skjölum og umfjöllun um þau hófst fyrr í þessum mánuði og í síðasta mánuði raunar líka. Við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum talað fyrir því allt frá því að þessi umræða hófst á Alþingi sem var raunar í vikunni þegar hér barst í tal yfirlýsing á Facebook-síðu eiginkonu fyrrverandi forsætisráðherra um Gróu á Leiti; að Gróa á Leiti væri að ræða aðkomu hennar og þar með þeirra hjóna að aflandsfélagi. Þetta var viðbragð við viðræðum við hæstv. forsætisráðherra sem síðan voru sendar út í Kastljóssþætti þremur vikum síðar, þ.e. frá 11. mars og þar til þremur vikum síðar var það eina sem hæstv. forsætisráðherra gerði í málinu að setja saman ásamt eiginkonu sinni þessa yfirlýsingu á Facebook. Tilefnið var miklu, miklu stærra en þau viðbrögð báru með sér og raunar var tilefnið svo stórt að við finnum held ég öll til okkar ábyrgðar, við sem erum á Alþingi Íslendinga, í því að ná utan um þetta mál með þeim hætti að Íslandi sé sómi að. Það hefur því miður verið þannig undir viðlíka kringumstæðum á Íslandi að okkur hefur ekki alltaf lánast að stilla saman strengi um viðbrögð. Okkur er sérstakur vandi á höndum í þessu tilviki þegar í Panama-skjölunum er að finna alls fjóra evrópska ráðherra og þar af eru þrír á Íslandi. Án þess að hér sé tekin afstaða til umfangs þeirra mála sem þar um ræðir stendur eftir að einn af þessum þremur ráðherrum á Íslandi hefur sagt af sér ráðherraembætti, er þó enn þá alþingismaður og enn þá formaður annars stjórnarflokksins og er þar með fullur þátttakandi í stjórnmálum og því sem hér er tekið fyrir og rætt. Eftir stendur sú furðulega staða að ráðherra skattamála sem er líka að finna í Panama-skjölunum hefur rökstutt sitt mál með þeim hætti að ef viðkomandi, hver sem það er, þar með hann sjálfur, greiðir skatta og skyldur af umsýslu sinni í aflandsfélagi sé mál viðkomandi þar með hafið yfir vafa. Hér er um að ræða skilgreiningu og mat sem er í raun og veru einsdæmi. Það er einsdæmi að forustumaður í ríkisstjórn á Vesturlöndum sem er að glíma við mál af þessu tagi velji þessi skil í málflutningi sínum. Sú umfjöllun sem hefur verið á undanförnum árum um skattaskjól lýtur að því að skattaskjól séu í sjálfu sér skaðleg, skattaskjólin og tilvist þeirra séu í sjálfu sér skaðleg. Skattaskjól eru vettvangur skattsvika af slíkri stærðargráðu að enginn getur í raun og veru áttað sig á því umfangi. Skattaskjól eru staður þeirra sem vilja fría sig frá skyldum við sitt upprunasamfélag. Það er staður þar sem glæpastarfsemi og fé sem verður til með glæpastarfsemi, er blandað saman í leynisjóði stórfyrirtækja og auðkýfinga og þar með hvítþvegið. Þetta kemur fram á bloggsíðu Indriða H. Þorlákssonar sem er fyrrverandi ríkisskattstjóri og hefur mikla reynslu og þekkingu á þessu sviði. Þannig að þegar starfsemi sem ekki er glæpastarfsemi og snýst ekki um illa fengið fé, þegar fé af því tagi er geymt í skattaskjólum, er það skálkaskjól, ekki bara skattaskjól heldur er það skálkaskjól fyrir glæpastarfsemi. Þess vegna eru þeir sem fara með sitt fé í gegnum slík félög þátttakendur. Þess vegna er OECD að beita sér með markvissum hætti gegn allri skattaskjólastarfsemi. Nú er það svo að fjármálaráðherrar fimm stærstu hagkerfa Evrópu; Bretlands, Þýskalands, Frakklands, Ítalíu og Spánar, hafa samþykkt að ríkin deili sín á milli upplýsingum um dulda eigendur fyrirtækja og sjóða sem skráð eru í skattaskjólum. Þetta átak er til þess að sýna fram á raunverulegar aðgerðir þessara þjóða til þess að vinna gegn því athæfi sem skattaskjól fela í sér. Samkvæmt heimildum innan breska fjármálaráðuneytisins, kemur fram á vef Vísis, mun samningur á milli ríkjanna gera ríkum einstaklingum og fyrirtækjum erfiðara fyrir að komast hjá því að greiða rétta skatta. Markmiðið er jafnvel að skoða möguleika á einhvers konar aðgerðum ef ekki gengur betur, eins og til að mynda viðskiptaþvingunum. Tillaga sú sem hér er lögð fram og ég hef miklar væntingar til þess að fái góða og efnislega meðferð í þinginu snýst um rannsókn. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að láta fara fram rannsókn á fjölda og starfsemi félaga sem tengjast íslenskum aðilum, einstaklingum og lögaðilum, og eru í skattaskjólum sem skilgreind hafa verið af Efnahags- og framfarastofnuninni, OECD, og íslenskum stjórnvöldum. Í því skyni skipi forseti Alþingis rannsóknarnefnd samkvæmt 1. gr. laga nr. 68/2011. Rannsóknarnefndina skipi fjórir einstaklingar auk formanns sem hafi sérþekkingu á alþjóðaviðskiptum, fjármálum og skattamálum. Nefndin skrái öll aflandsfélög, hvar sem er í heiminum, sem tengjast eða hafa tengst íslenskum aðilum. Gefin verði út í lok nefndastarfsins sérstök aflandsfélagaskrá yfir alla þá sem í hlut eiga þar sem fram komi nöfn hlutaðeigandi félaga og einstaklinga og upplýsingar um staðsetningu skattaskjólanna. Rannsóknarnefndin miðli upplýsingum og niðurstöðum til skattyfirvalda og annarra yfirvalda eftir því sem efni standa til meðan á starfi hennar stendur. Rannsóknarnefndin skili Alþingi skýrslu í september 2016 um þá íslensku aðila sem hún hefur orðið áskynja um en lokaskýrslu fyrir 31. desember 2016 sem innihaldi mat á umfangi aflandsstarfseminnar og áhrifa hennar á íslenskt samfélag.“ Það er auðvitað gríðarlega mikilvægur þáttur að fram fari úttekt á þessu umfangi. Og áfram, með leyfi forseta: „Jafnframt ályktar Alþingi að fela fjármála- og efnahagsráðherra að stofna sérstakan rannsóknarhóp sem fari yfir og meti skattundanskot og aðra ólögmæta starfsemi, svo sem peningaþvætti, sem kunni að hafa átt sér stað með aflandsfélögum og byggist á upplýsingum og niðurstöðum rannsóknarnefndarinnar. Rannsóknarhópurinn starfi með embættum ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra á þeim forsendum sem skattrannsóknarstjóri ákveður. Fjármálaráðherra- og efnahagsráðherra sjái til þess að veitt verði fé úr ríkissjóði til þess að kosta viðbótarstarfslið sérfræðinga og annars starfsfólks sem þarf að mati ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra til starfa fyrir rannsóknarhópinn og hlutaðeigandi skattyfirvöld. Skattrannsóknarstjóri skili skýrslu um störf og niðurstöður rannsóknarhópsins með ábendingum um úrbætur til forseta Alþingis fyrir lok ágúst 2017.“ Í greinargerðinni segir að þegar upplýsingarnar tóku að berast urðum við öll áskynja um fjölda aflandsfélaga í skattaskjólum sem tengjast íslenskum ríkisborgurum. Enn er það svo að ekki hafa allar upplýsingar í umræddum gögnum verið birtar en samt sem áður hefur þegar komið í ljós að íslenskir ríkisborgarar hafa stofnað slík félög í langtum meiri mæli en í nágrannalöndunum. Það eitt og sér er tilefni til þess að Alþingi taki utan um þetta með myndarlegum hætti. Þar er vert að nefna að hér er um að ræða upplýsingar í gagnasafni sem tengjast aðeins einni íslenskri fjármálastofnun og því má telja næsta víst að aflandsfélög í eigu Íslendinga séu langtum fleiri en fram er komið, enda störfuðu hér fleiri fjármálafyrirtæki á þeim tíma sem mest var um að stofnuð væru aflandsfélög. Skal einnig á það bent að þrotabú fjármálafyrirtækjanna sem féllu haustið 2008 kunna að veita upplýsingar um aflandsviðskipti með hlutdeild annarra fjármálafyrirtækja. Í ljósi þess hversu viðamikið þetta hlutverk aflandsfélaga virðist hafa verið í fjárvörslu fyrir íslenska borgara er mikilvægt að íslensk stjórnvöld geri einbeitta og myndarlega atrennu að því að afla upplýsinga um fjölda slíkra félaga til að komast að þeirri vitneskju sem nauðsynleg er fyrir íslenskan almenning og íslensk stjórnvöld. Þessar upplýsingar gætu leitt til endurákvörðunar álagningar á skatta eftir því sem ástæða er til og lög heimila en mun undir öllum kringumstæðum auka vitneskju stjórnvalda og almennings um fjármálastarfsemi Íslendinga í aflandsfélögum. Upplýsingar og vitneskju, sem rannsókn á umfangi og starfsemi aflandsfélaga tengdum Íslendingum leiðir í ljós, ber að nýta til að girða fyrir misnotkun á slíkum félögum og er því lagt til að rannsóknarhópurinn fari yfir og meti skattskil vegna fjármuna í slíkum félögum og gefi gaum að því hvort þau kunni að hafa verið nýtt til ólögmætrar starfsemi á borð við peningaþvætti sem er þá viðfangsefni héraðssaksóknara. Lagt er til að hópurinn leggi fram ábendingar og tillögur til stjórnvalda um úrbætur á þeim misfellum sem kunna að koma í ljós. Áhrif skattaskjóla eru auðvitað með ýmsum hætti og geta orðið til þess að auka auðlegð fjármagnseigenda sem vista fé sitt þar til að skjóta sér undan sköttum sem lagðir eru á í heimalandinu, en það fé sem safnast til fjármagnseigendanna af þessum sökum vantar þar með í skattskil í heimalandinu sem verður til þess að peningarnir renna ekki til innviða eða velferðarþjónustu. Það er auðvitað hornsteinn tekjuöflunar allra upplýstra velferðarríkja að búa við gagnsæja og öfluga skattheimtu og réttláta. Skattaskjól snúast þar með ekki bara um stöðu hvers ríkis fyrir sig heldur eru þau til þess fallin að auka og viðhalda misskiptingu auðs í heiminum. Þar er verið að varðveita gróða eins og hér hefur áður verið nefnt af ýmis konar ólögmætri starfsemi sem bitnar á almenningi, svo sem vopna- og eiturlyfjasölu, svo sem vændi og mansal. Skattaskjól grafa alls staðar undan velferð og velgengni samfélaga sem sjá á eftir fé sem þar verður til inn í þessi svarthol. Efnahags- og framfarastofnunin, OECD, og ýmis ríkjasamtök henni tengd, svo sem G7, G8 og G20, hafa um langt árabil tekið þátt í aðgerðum og skipulagt þær til að vinna gegn starfsemi skattaskjóla, og Ísland er þátttakandi í þeim aðgerðum, sérstökum, sértækum undirrituðum aðgerðum sem hæstv. fjármálaráðherra hefur meira að segja undirritað eigin hendi ef marka má orð hans í þingsal í gær, þ.e. átak OECD gegn starfsemi skattaskjóla. Árið 2006 tóku Norðurlönd að vinna að samræmingu aðgerða sinna gegn skattaskjólum á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar. Þær aðgerðir felast fyrst og fremst í tvíhliða samningi við ríkin sem hýsa skattaskjól og upplýsingagjöf varðandi eignir og skattskil. Alþjóðasamstarf Íslands í skattamálum, bæði á vettvangi OECD og Norrænu ráðherranefndarinnar og ýmissa annarra aðila, hefur leitt til þess að gerðir hafa verið fjölmargir samningar um upplýsingagjöf vegna skattamála á undanförnum árum á Íslandi. Auðvitað er hald í þeim ráðstöfunum sem gerðar hafa verið til að vinna gegn þessum áhrifum skattaskjóla og við þurfum að viðhalda þeim aðgerðum og auka á þær og styrkja þær. En hvorki hefur verið gerð sérstök tilraun til að komast að því hvert umfang slíkrar starfsemi var á þeim árum sem mest gekk á í fjármálalífinu hér á landi né hvert umfangið er nú eða áhrif skattaskjóla á íslenskt samfélag, en þau þarf að meta sérstaklega. Í þessari tillögu er lagt til að þetta verði gert til að hið sanna komi í ljós og gerðar verði nauðsynlegar ráðstafanir gegn því að grafið sé undan efnahag landsins og arðinum af auðlindum þess og starfi landsmanna leynt í myrkum afkimum fjármálakerfis heimsins. Markmið þingsályktunartillögunnar er því að upplýsa um umfang og áhrif skattaskjólastarfsemi á íslenskt samfélag [[Forseti hringir.]]og viðleitni til að koma lögum yfir þá sem hafa með rangindum haft fé af samborgurum sínum og samfélaginu öllu.
Herra forseti. Panama-skjölin upplýstu um mein í íslensku samfélagi sem var miklu dýpra og hafði greinilega sollið miklu lengur en nokkurn hafði órað fyrir. Ég verð að segja alveg eins og er að miðað við umfang þess máls í íslensku samfélagi, miðað við hversu það hefur hrært upp í hugum okkar á Alþingi og líka meðal landsmanna, finnst mér með ólíkindum að í þessari umræðu skuli hvorki hæstv. fjármálaráðherra né hæstv. forsætisráðherra vera viðstaddir. Mér finnst það ekki hægt, sér í lagi í ljósi þess að hæstv. fjármálaráðherra hefur tjáð sig um þessar tillögur með þeim hætti að hann verður að koma hingað til þess að gera skýrari grein fyrir skoðunum sínum. Fyrsta spurning mín til hv. þingmanns er: Ætlar hún sem fyrsti flutningsmaður þessa máls að una því að hæstv. fjármálaráðherra, sem farið hefur háðuglegum orðum um það hversu lítil þörf sé á því þingmáli sem hún ber hér fram, skuli vera fjarstaddur? Mér finnst það hvorki mönnum né hundum bjóðandi. Herra forseti. Ég tel að í ljósi þess að hæstv. fjármálaráðherra hefur nánast lýst blessun sinni á því sem hann kallar heilbrigða skattasamkeppni verði hann að koma hingað og gera okkur grein fyrir því. Það er annað sem hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt, hann hefur sagt að það sé í reynd ekki þörf á þessari tillögu sem ég styð heils hugar, eins og fram hefur komið margsinnis hjá mér áður. Hann hefur vísað til tveggja þátta, í fyrsta lagi þeirra upplýsingaskiptasamninga sem við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerðum á síðasta kjörtímabili og sömuleiðis laga um CFC-reglur. Hann segir að í reynd sé þetta nóg til þess að koma höndum og ef til vill lögum yfir þá skattaskálka sem falið hafa fé sitt í erlendum reikningum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um afstöðu hennar til þessara einu málefnalegu raka [[Forseti hringir.]]hæstv. fjármálaráðherra: Telur hún að þessi tæki gangi nógu langt? [[Forseti hringir.]]Telur hún að það séu málefnalegar ástæður sem duga fyrir því að hæstv. fjármálaráðherra [[Forseti hringir.]]ætlar bersýnilega ekki að koma til umræðunnar eða að styðja málið?
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er sammála því að það sé ótækt að fjármálaráðherra sé ekki viðstaddur þessa umræðu, en eins og þingmaðurinn bendir á kom það ítrekað fram í gær, bæði með efnislegum athugasemdum og háðsglósum, að þessi tillaga væri ekki til góðs fyrir málið. Raunar var undirtónninn í þeim málflutningi fjármálaráðherra allur með þeim hætti að ekki þurfti mikla textagreiningu til að átta sig á því að hann var fyrst og fremst að tala um sjálfan sig, þ.e. að skilin þyrftu að vera við skattsvik, þetta snerist um skattsvik en ekki um starfsemi aflandsfélaga í skattaskjólum. Hann velur að skilgreina vandann með þeim hætti að það henti hans stöðu, sem er óásættanlegt með öllu. CFC-lögin auðvitað breyttu mjög miklu enda höfðu þau og sú aðferðafræði verið í farvatninu um langt árabil og krafa skattyfirvalda um að slíkt yrði leitt í lög en var ekki gert fyrr en undir vinstri stjórn. Af hverju skyldi það nú vera að það var ekki gert fyrr en undir vinstri stjórn? CFC-lögin, þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra orði það með öðrum hætti sem segir að við höfum þá eiginlega lögleitt aflandsfélög, hann orðar það með þeim hætti, snúast auðvitað um það að lágmarka skaðann. Það var markmiðið með þeirri löggjöf. Einnig hefur komið fram að upplýsingaskiptasamningarnir, svo góðir sem þeir eru, bíta ekki með þeim ekki sem vænst var í byrjun. Við sitjum uppi með að andlag skattheimtunnar er [[Forseti hringir.]]í raun og veru orð þess sem félagið á, svo mikils virði sem þau eru á hverjum tíma.
Herra forseti. Við þurfum að hreinsa upp þessa fjármálaskandala sem nú koma hér upp, gjósa upp eins og sveppir á sumarvelli. Við þurfum að gera það öll. Við þurfum að fara í þessa umræðu. Það er krafan í þessum sölum. Það er líka krafan fyrir utan Alþingi Íslendinga. Er það þá virkilega þannig að sú umræða á að fara fram með þeim hætti að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra ætla bara að sitja heima? Á þetta að vera eintal stjórnarandstöðunnar? Er þetta ekki fyrst og fremst mál, eins og það hefur birst okkur, sem tengist öðrum stjórnmálaflokkum fremur en þeim sem sitja í stjórnarandstöðunni? En staðan nákvæmlega núna þegar klukkuna vantar 20 mínútur í tólf er sú að níu manns eru á mælendaskrá og þeir eru allir úr stjórnarandstöðunni. Ætla hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna að bara að þruma þetta mál af sér með slímusetum í stólum sínum? Ætlar enginn að koma og ræða það? Ég tel að hér sé um að ræða mál sem er eitt mikilvægasta málið sem nú liggur fyrir Alþingi [[Forseti hringir.]]og miklu mikilvægari en flest þau mála sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram. Ég tel [[Forseti hringir.]]að menn verði að koma heiðarlega [[Forseti hringir.]]að þessu máli og taka þátt í umræðunni. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Ég er mjög hugsi yfir þessu, ekki síst vegna þess að ég tók þátt í fundi þingflokksformanna með hæstv. forseta þar sem við fórum yfir dagskrá daganna á fundi í gær, m.a. varðandi dagskrá dagsins í dag. Þar kom til tals að við mundum hafa umræðuna með þeim hætti að við ræddum málið í tvo tíma og að allir flokkar fengju þar aðkomu. En fyrir orð þingflokksformanna stjórnarflokkanna var horfið frá því fyrirkomulagi og haft hér venjulegt form umræðu um þingsályktunartillögur. Til hvers var það? Ég taldi í einfeldni minni að það snerist um að þar með kæmust fleiri að, að fleiri áhugasamir þingmenn stjórnarflokkanna kæmust þá að og gætu rætt þessa tillögu við okkur. En þá virðist meiningin hafa verið sú allan tímann að það snerist um að láta okkur um að ræða þetta sjálf [[Forseti hringir.]]vegna þess að málið væri of snúið fyrir stjórnarflokkana til þess að þeir kæmu að því.
Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir með þeim þm. hv. Össuri Skarphéðinssyni og Svandísi Svavarsdóttur að það er í hæsta máta óeðlilegt að sjá hér ekki forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar sem hafa verið með hártogunum og jafnvel hálfsannleika að bera í bætifláka fyrir aflandsfélög og skattaskjól. Auðvitað eiga þeir að vera viðstaddir þessa umræðu. Það er eiginlega til skammar að þeir skuli ekki sjást hér. En ég vildi aðeins inna hv. þingmann eftir einu atriði sem ég rek augun í hér í greinargerðinni með þessari annars ágætu tillögu. Þar segir í annarri málsgrein á bls. 2 að nýta beri upplýsingar og vitneskju, sem rannsókn á umfangi og starfsemi aflandsfélaga leiði í ljós, til að girða fyrir misnotkun á slíkum félögum. Ég hnaut aðeins um þetta vegna þess að ég er reyndar komin á þá skoðun, og hún hefur mótast bara á örfáum dögum eftir því sem meira hefur komið í ljós, að notkun aflandsfélaga sé alltaf annarleg. Mig langar að inna hv. þingmann eftir því hvort að svo kunni að vera að hún sé sammála mér um þetta. Orðalagið hér er varfærið og það er skiljanlegt. Menn reyna jafnan að vera varfærnir og kurteisir í greinargerðum með þingsályktunartillögum. En í ljósi þess sem hefur verið að koma í ljós alveg fram á þessa stundu: Hver er afstaða hv. þingmanns til aflandsfélaga sem fyrirbæris? Eru þau ekki einfaldlega skálkaskjól til þess að viðhafa leynd og undanskot? Kann að vera að það sé í raun og veru aldrei, þó að það kunni að vera löglegt að nýta þau, siðferðilega verjandi?
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta. Áður en ég svara spurningu hennar langar mig að geta þess, af því að það fórst fyrir í framsögu minni áðan, að ég legg til að málinu verði vísað til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til umfjöllunar. Hv. þingmaður veltir fyrir sér hvaða afstöðu ég hafi til skattaskjóla almennt. Það er einfalt, eins og fram kom í minni framsögu, og ég tek undir ábendingu hennar um varfærið orðalag. Mín afstaða er mjög skýr; ég tel að skattaskjól séu í sjálfu sér skaðleg vegna þess að þau skapi skjól. Með því að halda því fram að eitthvað af starfseminni sé í lagi þá skapa þau skjól fyrir háalvarlega alþjóðlega starfsemi eins og tilflutninga á fjármagni í kringum vopnasölu, mansal og aðra slíka starfsemi sem er háalvarlegt viðfangsefni allra samfélaga. Þannig að skilgreining fjármálaráðherrans, hins íslenska fjármálaráðherra og skattamálaráðherra, er ekki bara frétt fyrir okkur. Hún er í raun og veru frétt á heimsvísu, þ.e. að á meðan fjármálaráðherrar Evrópusambandsins og OECD og Norðurlöndin og svo framvegis eru að beita sér gegn starfseminni sem slíkri þá talar fjármálaráðherra Íslands af stakri léttúð um starfsemina og talar jafnvel um heilbrigða skattasamkeppni sem endurspeglist að hluta með því sem hann kallar lögmæta starfsemi í aflandsfélögum. Það er ekki hægt að Ísland þoli það að vera með fjármálaráðherra sem talar með þessum hætti um aflandsstarfsemi. [[Forseti hringir.]]Það gengur einfaldlega ekki að ábyrgur fjármálaráðherra tali þannig.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svar hennar og er henni hjartanlega sammála um þetta vegna þess að með starfrækslu aflandsfélaga, með því að leyfa þau, hafa þau við lýði, þá er í raun og veru verið að skekkja allar leikreglur, heimila undanskot, auðvelda leynd og ógagnsæi. Það getur aldrei talist heilbrigt í samfélaginu þegar einar leikreglur eiga að gilda um almenning en einhverjar aðrar um þá sem stunda fjármálaviðskipti og þess háttar. Þess vegna er það auðvitað óþolandi staða að við skulum hafa í ríkisstjórninni tvo ráðherra, þar á meðal fjármálaráðherra, æðsta stjórnvald skattamála í landinu, sitjandi eins og ekkert hafi í skorist eftir þann alvarlega trúnaðarbrest sem kominn er upp sem tengist þessum málum. Ég tek undir það með hv. þingmanni að fjármálaráðherrann á að sjá sóma sinn í því að segja af sér og auðvitað á ríkisstjórnin að fara frá.
Forseti. Af því hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er ekki hér - og ég óska eftir því eindregið, forseti, að hann verði kallaður til þessarar umræðu - þá verður maður bara að hafa eftir honum það sem hann hefur sagt um þessa tillögu og um stöðu mála. Það má í raun og veru velta því fyrir sér hvort hann sé ekki með sínu orðalagi hér á Alþingi sá sem er að gera aflandsfélög lögmæt. Hugsið ykkur bara hversu alvarlegt það er að tala af slíkri léttúð um aflandsfélög, tala af léttúð um skattaskjól, jafnvel að Ísland sé skattaskjól, því þar með er það hann, skattamálaráðherra Íslands, sem er að segja okkur, þjóðinni, heiminum, að þetta sé lögmætt í þeim skilningi að það sé að minnsta kosti siðlegt, að það sé í lagi og raunar til fyrirmyndar. [[Forseti hringir.]]Það er það alvarlega í þessari stöðu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil segja að ég styð þessa þingsályktunartillögu heils hugar. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji ekki að það þurfi líka að fara fram opinber rannsókn á tilurð aflandsfélaganna og hvort við þurfum ekki að fá svör við því hvernig þau urðu til og hvaðan peningarnir komu til þess að stofna þau félög. Við vitum að íslenska bankakerfið tók að láni rúmlega 5.000 milljarða fyrir hrun á skuldabréfamörkuðum og við vitum að þau lán voru áfram veitt til eignarhaldsfélaga. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis kemur þetta allt mjög vel fram og í 9. bindinu, í yfirliti yfir arðgreiðslur, t.d. til Gervimanns útlönd, eins og það er kallað í skjölunum, en sá maður, Gervimaður útlönd, var annar stærsti þiggjandi arðgreiðslna íslenskra fyrirtækja á árinu 2008. Það var auðvitað ekkert smáræði sem þangað rann, 2.239 millj. kr. er arðgreiðslan til félaga í eigu Gervimanns útlönd á árinu 2008. Í skýrslunni er að finna mjög góðar upplýsingar um argreiðslur, bæði til einstaklinga sem bera heitið Gervimaður útlönd og eins til félaga sem voru stofnuð í útlöndum af Íslendingum. Þess vegna spyr ég: Verðum við ekki að bæta við tillögu um að opinber rannsókn fari fram á tilurð aflandsfélaganna til að rekja það hvaðan peningarnir komu og hvaða tjón í rauninni varð af þess völdum hér?
Forseti. Ég held að þetta sé afar áhugaverð og mikilvæg athugasemd sem kemur fram hjá hv. þingmanni. Í grein eftir Indriða H. Þorláksson segir, með leyfi forseta, og ég vil gera hans orð að mínum um þessi mál. „Mikill (froðu)gróði var í íslenskum fyrirtækjum einkum fjármálafyrirtækjum á árunum fyrir hrun, arðgreiðslur gífurlegar og hlutabréfavelta lífleg. Hvað varð um þennan arð og söluhagnaðinn? Ekki fannst hann í gjaldþrota fjármálastofnunum og eignarhaldsfélögum. Þennan kafla hrunsögunnar vantar og þær skýringar sem hann gæti gefið á þeim atburðum sem hér urðu í hruninu og reyndar eftir það líka.“ Hérna bendir Indriði H. Þorláksson, á sama þátt og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, á að tilurð fjármagnsins er eitthvað sem þarf líka að skoða sérstaklega og ég legg til að hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd skoði það mál sérstaklega. Ég vona svo innilega að til standi að taka málið til efnislegrar umfjöllunar, en við séum ekki hér, forseti, að ræða þetta bara til að renna því til nefndar svoleiðis að fólk geti aftur farið að taka til við það sem hæstv. ríkisstjórn kallar mikilvæg mál.
Herra forseti. Þó að sumir haldi því fram að aflandsfélög séu nauðsynleg í sumum tilfellum til að halda uppi viðskiptum þá er það alrangt. Þau eru alltaf stofnuð út af leynd og til að komast hjá skattgreiðslum. Afhjúpanir Panama-skjalanna hafa valdið reiði ekki bara hér á Íslandi heldur úti um allan heim vegna þess að menn verða náttúrlega reiðir út af óréttlætinu þegar ríka fólkið sem notar skattaskjólin lætur almenning bera sinn hlut til greiðslu til samfélagsins. En alþjóðasamtök úti um allan heim eru að rísa upp og vilja setja bann við skattaskjólum, m.a. eru það alþjóðasamtök jafnaðarmanna og jafnaðarmannaflokkurinn á Evrópuþinginu. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji ekki mikilvægt að Íslendingar leiti til slíkra samtaka og leggi þeim lið við að uppræta [[Forseti hringir.]]þetta alls staðar. Kannski getum við ekki gert þetta alveg ein.
Forseti. Ég er auðvitað sammála því að beita þarf öllum tiltækum ráðum til að stemma stigu við þessari starfsemi. Ef sú leið sem hv. þingmaður nefnir er ein þeirra þá styð ég þá leið. Hins vegar finnst mér sú staða sem við erum akkúrat í á þessum föstudegi varpa mjög skýru ljósi á það að við verðum að kjósa núna. Við verðum að kjósa núna. Við erum að tala hér um fordæmalausa stöðu Íslands. Við erum að tala um stærsta pólitíska hneyksli undanfarinna áratuga. Við erum að tala um svo alvarlegan hlut sem mest má vera. Hér erum við að ræða um að ná að rannsaka það og taka utan um það svo einhver sómi sé að en þá eru bekkirnir hérna tómir. Það verður, virðulegi forseti, hvort sem við ætlum að banna skattaskjól með öðrum löndum, hvort sem við ætlum að stíga fastar fram á vettvangi Norðurlandasamstarfs, OECD eða hvar, við verðum að losna við þessa ríkisstjórn, annars komumst við ekki úr sporunum. Það er veruleikinn sem við horfum á, forseti. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Hér hafa ræðumenn vakið athygli á því að á mælendaskrá er kominn einn þingmaður stjórnarflokkanna, hv. þm. Elín Hirst, hún er tíundi ræðumaður héðan í frá. Hér eru bekkirnir tómir, enginn ráðherra er í húsi og hér situr einn þingmaður stjórnarflokkanna í salnum. Eru málefni skattaskjólanna og það sem verið hefur í gangi í samfélagi okkar á undanförnum vikum orðin eitthvert einkamál stjórnarandstöðunnar? Ríkisstjórnarflokkarnir sýna hér aftur og aftur í umræðum um þetta mál og núna með þátttökuleysi sínu í umræðunum að þeir hafa engan áhuga á því að gera neinar breytingar á þessari stöðu. Þeim finnst þetta allt í lagi. Svona vilja þeir bara hafa þetta, tvær þjóðir í landinu, önnur sem getur gert það sem hún vill og svo hin sem heldur þessu öllu uppi.
Herra forseti. Ég tek undir hvert orð sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fór með áðan. Mér finnst við þurfa að taka mynd af auðu stólunum og setja út stóra frétt með fyrirsögn: Hneykslismálin sem Panama-skjölin upplýstu eru mál stjórnarandstöðunnar. Hér labbar einn framsóknarmaður í salinn, annar situr úti í sal, enginn ráðherra. [[Gripið fram í: Enginn á mælendaskrá.]]Enginn þeirra er á mælendaskrá. Þetta er hneyksli, herra forseti, og ég vona að fjölmiðlar landsins taki eftir þessari stöðu og spyrji: Hvers vegna er það ekki þverpólitískt baráttumál að rannsaka afleiðingar skattaskjóla á íslenskt samfélag og uppræta slíka meinsemd? Því er það ekki þverpólitískt mál? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Ég óska eftir því að hlé verði gert á þingfundi og honum ekki fram haldið fyrr en fjármálaráðherra er kominn í salinn og forsætisráðherra sömuleiðis. Það er algjörlega fyrir neðan allar hellur og ekki í samræmi við tilefni umræðunnar að stjórnarflokkarnir taki ekki þátt í henni. Það er lítilsvirðandi fyrir Alþingi, það er lítilsvirðandi fyrir þessa tillögu sem er sett fram af mjög ríku tilefni. Er einhver sem ætlar að halda öðru fram en að þetta sé mikilvægt tilefni? Forseti. Það gengur ekki að við höldum umræðunni áfram öðruvísi en að þessir tveir menn komi hér inn og sem þingflokksformaður og fyrsti flutningsmaður málsins legg ég á það ríka áherslu að þeir verði kallaðir hingað og umræðunni frestað.
Herra forseti. Það er ekki hægt annað en að taka undir það sem hér hefur komið fram, það er alveg augljóst að þetta er ekki mál stjórnarandstöðunnar, þetta hlýtur að vera mál okkar allra og ekki bara okkar þingmanna. Þetta er mikilvægt mál eins og skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis var á sínum tíma. Við sjáum hvað rannsóknarblaðamennirnir hafa gert í kjölfar þess, þ.e. hverju þeir hafa bætt við það sem þar kemur fram. Það er augljóst að þetta er eitthvað sem þjóðin þarf á að halda, að fá að sjá og vita uppruna skattaskjóla og eigna fyrirtækja í skattaskjólslöndum. Það að ráðherrar sem bendlaðir hafa verið við Panama-skjölin telji ekki ástæðu til að sitja hér og taka þátt í umræðunni er eiginlega alveg merkilegt. Eins og hv. flutningsmaður tillögunnar nefndi hefur auðvitað komið fram viðhorf hæstv. skattamálaráðherra okkar, Bjarna Benediktssonar. Hann lítur á þessa tillögu sem algjörlega óþarfa sem lýsir því kannski hvers vegna hann er ekki hér í dag að taka þátt í þessari umræðu. En hún er ekki óþörf, hún er mjög mikilvæg.
Forseti. Ég vil, líkt og hv. þingmaður á undan mér, lýsa furðu minni á því að hér skuli þingmenn úr stjórnarliði ekki virðast ætla að taka þátt í umræðunni, með einni heiðarlegri undantekningu sem er hv. þm. Elín Hirst. Þetta er mál sem varðar okkur öll, ekki bara þá sem eru í stjórnarandstöðu, þetta varðar alla. Þess vegna eiga stjórnarþingmenn að taka þátt í umræðunni og ráðherrar eiga náttúrlega að sitja hér og að minnsta kosti hlusta á hana ef þeir vilja ekki taka þátt í henni. Þetta er algerlega óþolandi. Ég vil taka undir með hv. flutningsmanni frumvarpsins að hlé verði gert á umræðunni þangað til forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa sýnt sig hér í húsi og hlusti á umræðuna og taki helst þátt í þeirri umræðu sem hér fer fram.
Herra forseti. Hér er verið að spretta upp einhverju mesta meini nútímans sem felst í því að örlítill hluti íslensku þjóðarinnar hefur orðið uppvís að því að flytja gríðarlegt magn af fjármunum í erlend skattaskjól, að því er virðist, að minnsta kosti í tilviki sumra, beinlínis til þess að komast hjá því að taka þátt í því að greiða fyrir far sitt í gegnum hið íslenska velferðarsamfélag. Það eitt í sjálfu sér er skandall. En það er líka skandall þegar maður horfir yfir salinn og sér að hér er enginn sem tilheyrir öðrum stjórnarflokknum.
Ha?
Þó að hv. þm. Frosti Sigurjónsson bendi hér og pati úti í sal þá bíð ég eftir því að hann komi hingað sem formaður efnahagsnefndar og tjái okkur afstöðu sína. Það stendur framsóknarmönnum næst að segja hvort þeir séu sammála [[Forseti hringir.]]hæstv. fjármálaráðherra um að það sé bara allt í lagi með svona viðskiptahætti.
Herra forseti. Ég ætlaði ekki að koma hér upp og ræða fundarstjórn, en ég verð að segja að ég varð ákaflega hissa þegar ég leit á mælendaskrána og áttaði mig á því að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar stjórnarflokkanna hefðu ekki meiri áhuga en raun ber vitni á að ræða þetta risastóra mál sem búið er að skekja hér samfélagið allt og hefur orðið til þess að ráðherrar hafa sagt af sér. Það er búið að ákveða að flýta kosningum. Ég hefði haldið að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar stjórnarflokkanna hefðu þá verulegan áhuga á að ræða sína sýn í þessum málum, hvernig þeir sjá fyrir sér að við getum tekið á þessum málum hér á þingi, hvort þetta sé rétta leiðin eða hvort einhverjar aðrar leiðir séu betri. Ég verð því að taka undir með þeim sem hér hafa talað og lýsa yfir undrun minni þegar svona stór mál eru undir í umræðu að við heyrum ekki meira frá stjórnarflokkunum. Ég vonast til þess að við munum heyra frá þeim því að þetta er mál sem við ættum að geta skipst á skoðunum um og velt fyrir okkur hvernig við ætlum nákvæmlega að taka á því, á máli sem er ekki bara alvarlegt fyrir efnahagslífið, alvarlegt fyrir fjármálakerfið, heldur líka gríðarlega alvarlegt fyrir traust almennings á stjórnmálum í landinu.
Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan í störfum þingsins hef ég verið að hlusta eftir því hvernig sérstaklega Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn tala, og reyndar hv. forseti Íslands líka, um stöðuga óvissutíma. Það er vel þekkt bragð. Donald Trump gerir það líka. Eina óvissan sem ég upplifi núna er hvernig stjórnarflokkarnir og ríkisstjórnin ætla að taka á þessu aflandsmáli. Ég sit hér í salnum af því að mig langaði raunverulega til að heyra í hæstv. fjármálaráðherra og stjórnarþingmönnum, hvað þeir hafa um málið að segja. Er þetta bara allt í lagi? Hvað ætla menn að gera? Hér erum við að ræða mjög góða tillögu og menn hafa ekki einu sinni fyrir því að setja sig á mælendaskrá. Enn og aftur er stjórnarandstaðan að tala hér við sjálfa sig. Það er ekki boðlegt. Ég tek undir þá kröfu að hæstv. fjármálaráðherra komi og útskýri fyrir þingheimi hvað hann ætlar sér í þessu máli. Við erum [[Forseti hringir.]]ekki að ræða hér eitthvert léttvægt mál.
Virðulegi forseti. Ég er almennt ekki þeirrar skoðunar að ráðherrar þurfi alltaf að vera til staðar þegar mál eru rædd. En hér erum við að ræða aflandsfélög og þá stöðu sem þingið er núna gagnvart hæstv. fjármálaráðherra í ljósi þess að málið varðar beinlínis hæstv. fjármálaráðherra. Mér þykir það fráleitt að hafa ekki hæstv. fjármálaráðherra hér til þess að benda hv. flutningsmönnum þessarar góðu tillögu á hvað sé að henni, hvað sé rangt við hana. Af hverju ætti Alþingi ekki að greiða atkvæði með þessari tillögu? Þá þarf hæstv. fjármálaráðherra auðvitað að vera hér og hann þarf að taka þátt í umræðunum, í það minnsta stjórnarliðar, hefði ég haldið. Nú er ég þriðji maður á mælendaskrá og ég býð það sæti handa þeim þingmönnum stjórnarmeirihlutans sem vilja taka til máls í minn stað og skal þá fara síðastur á mælendaskrá sjálfur ef það hjálpar til við að liðka fyrir umræðunni hér. En umræðan þarf að eiga sér stað og þarf að eiga sér stað núna. Þá vil ég vekja athygli á því að þetta er mildari tillaga af tveimur sem við munum ræða hér í dag. Ef menn ætla ekki að ræða um hana hvenær ætla þeir að ræða þetta? Í fundarstjórn forseta?
Virðulegi forseti. Það að fulltrúar ríkisstjórnarinnar skuli veigra sér við að mæta í þingsal og vera viðstaddir umræðuna þegar lögð eru fram tvö formleg þingmál sem varða eitt helsta samfélagsmeinið sem grefur um sig í samfélaginu í dag, sýnir okkur afstöðu sem er svo mikið ábyrgðarleysi. Það vantar ekki að þeir vitni í sex þingmanna þingmeirihluta sem varð til í síðustu kosningum, það vantar ekki að þeir vísi til valdsins sem þeir hafa. Þeir geta setið af því að þeir hafa sex þingmanna meiri hluta. En þeir geta ekki setið undir umræðunni. Þeir geta ekki tekið umræðuna, staðið fyrir máli sínu, varið gjörðir sínar og verið þátttakendur í því lýðræði sem ver þó þeirra valdasetu eins og sakir standa. Þetta er ömurlegt ástand, virðulegi forseti. En ég tek undir með öðrum [[Forseti hringir.]]þingmönnum. Ég krefst þess að fundinum verði frestað þangað til að fjármálaráðherra að minnsta kosti sér sóma sinn í að sitja hér undir umræðum.
Herra forseti. Ég tek undir orð síðasta ræðumanns, það er ekki ásættanlegt að hæstv. fjármálaráðherra sjái sér ekki fært að vera við umræðuna. Hann hlýtur þá að hafa ríka ástæðu til að vera ekki hérna, kannski er hæstv. fjármálaráðherra sjálfur að kanna skattaskjólin á vettvangi, ég veit það ekki. Mér finnst þetta vera það alvarlegt mál að ekki er hægt að afgreiða það með neinni léttúð. Ég geri þá kröfu almennt til stjórnarþingmanna að vera viðstaddir þessa umræðu, taka þátt í henni og skiptast á skoðunum um þau mál sem liggja hér undir, að rannsökuð sé aðkoma Íslendinga og fyrirtækja að skattaskjólum og áhrif þess á íslenskt samfélag. Það er ekki hægt að afgreiða þetta mál sem neitt tuð. Oft er það þannig þegar við í stjórnarandstöðunni förum upp í fundarstjórn forseta og ræðum alvarleg mál, þá er það afgreitt sem eitthvert tuð. Þetta er grafalvarlegt [[Forseti hringir.]]mál sem allir þingmenn eiga að sjá sóma sinn í að taka þátt í því að þetta varðar íslenskt samfélag það mikið.
Herra forseti. Það er stundum sagt að hægt sé að segja mikið með þögninni. Það má kannski segja að það sé líka hægt að segja mikið með fjarverunni. Þögnin í þessu tilviki er æpandi og fjarveran í þessu tilviki er æpandi. Forustumenn stjórnarflokkanna sem hafa ærið tilefni til að koma og gera Alþingi grein fyrir stöðu þessara mála, svo nátengdir sem báðir flokkarnir eru þessari starfsemi og ljóst hefur orðið á undanförnum dögum, kjósa að vera fjarverandi. Og ekki bara það, hafandi verið uppi með úrtölur undanfarna daga og málflutning af því tagi að erfitt er að ráða af honum annað en að ráðherrunum þyki þetta bara allt í lagi. Nú er það þannig að í báðum tilvikum eru forustumenn í flokkunum sjálfir tengdir þessu, ef ekki beinlínis formennirnir sjálfir eins og í tilviki fjármála- og efnahagsráðherra. Forsætisráðherra, sveitastjórnarfulltrúar beggja flokka, ráðherrar beggja flokka, [[Forseti hringir.]]sérstakir trúnaðarmenn beggja flokka. Það eru búnar að vera afsagnir úr embættum í báðum stjórnarflokkunum. Borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins farinn í Reykjavík, [[Forseti hringir.]]framkvæmdastjóri Framsóknarflokksins farinn, forsætisráðherra farinn. [[Forseti hringir.]] En samt er þetta svona lítið mál gagnvart formönnum stjórnarflokkanna að þeir kjósa að senda þjóðinni, sem mun örugglega taka eftir því, þau skilaboð að þetta þurfi ekki að ræða.
Virðulegur forseti. Að formaður Sjálfstæðisflokksins og fjármálaráðherra, Bjarni Benediktsson, sé ekki viðstaddur þessa umræðu hlýtur að koma öllum hér á óvart. Þetta mál snýr að þeim skattaskjólsmálum sem mjög hafa brunnið á ríkisstjórninni. Forustumaður annars stjórnarflokkanna axlaði að minnsta kosti að hluta til ábyrgð í málinu og vék sem forsætisráðherra, en óhjákvæmilegt er að fjármálaráðherra sé hér til andsvara. Ekki er um að ræða Gervimann í útlöndum, sem nefndur var í ýmsum þeim félögum sem falin voru á þessum aflandseyjum. Það er algerlega nauðsynlegt að formaður Sjálfstæðisflokksins sé viðstaddur umræðuna, sérstaklega þegar þingflokkarnir hafa gert með sér samkomulag um þinghaldið í þessari viku, hvenær tiltekin mál yrðu tekin hér til umræðu. Þá var það auðvitað gert á þeirri forsendu að allir yrðu viðstaddir þá umræðu en ekki þannig að stjórnin fengi að afgreiða þau mál sem henta henni [[Forseti hringir.]]og gæti svo bara skilið stjórnarandstöðuna eftir inn í helgina með stærstu mál samfélagsins.
Virðulegi forseti. Ég ætla að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta. Mér finnst það vera ansi sérstakt þegar menn eru farnir að misnota þennan lið alveg miskunnarlaust eins og gert er hér í dag. Það er búið að setja Íslandsmet í því á þessu þingi af hv. stjórnarandstöðu til þess að tefja gang mála, en það er ansi sérstakt þegar menn eru farnir að tefja fyrir eigin máli. Þær aðdróttanir sem ganga út á að hv. stjórnarþingmenn séu ekki að fylgjast með, standast bara ekki neina skoðun. Hv. þm. Helgi Hrafn þekkir það ágætlega því að hann var við hliðina á okkur sjö stjórnarþingmönnum áðan sem vorum að fylgjast með umræðunni. Ég skil ekki hvernig í ósköpunum menn geta ætlast til þess að hægt sé að taka hv. Alþingi alvarlega ef menn ganga fram með þessum hætti. Það er bara sjálfsagt að skammast í ríkisstjórninni og stjórnarflokkunum eins mikið og menn vilja, en nú er þetta mál komið á dagskrá sem er ykkar mál, þið báðuð um það, og þá koma menn og reyna að tefja [[Forseti hringir.]]fyrir þingstörfum. Og virðulegur forseti gerir ekki neitt. [[Forseti hringir.]]Ég geri alvarlegar athugasemdir við fundarstjórn forseta.
Forseti gerir athugasemd við það og minnir á að ræðumenn skulu nefna þingmenn fullu nafni eins og birt er í þingskrá.
Virðulegi forseti. Kannski er krafan ekki alveg nógu skýr í augum hv. þingmanns. Krafan er að hér verði umræða til dæmis með þeim aðilum sem að málinu koma. Hæstv. fjármálaráðherra kemur málinu beinlínis við. Í því felst vandinn sem við eigum við hérna. Í því felst það vanhæfi sem fólk talar um, það felst í þeim vanda. Ég veit að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er upptekinn. Ég ber fulla virðingu fyrir því. En það er líka fráleitt að sá hæstv. ráðherra sé ekki hér þegar við ræðum þetta mál. Hvað varðar þingmenn meiri hlutans veit ég mætavel að menn geta fylgst með umræðum hvar sem er. En umræðan hlýtur að eiga að eiga sér stað hérna. Það er einn þingmaður meiri hlutans á mælendaskrá og hafi sá hrós fyrir. Þeir mættu vera fleiri. Ég er búinn að bjóða sætið mitt. Það stendur enn þá. En það þarf að eiga sér stað umræða. Það er ekki nóg að hv. þingmenn meiri hlutans heyri kvabbið í stjórnarandstöðunni, við viljum umræðu hérna. Það er algerlega sjálfsagt. Yfir því er kvartað.
Herra forseti. Það er skammarlegt og ófyrirleitið af hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að koma hér upp og þremur sinnum í sinni ræðu veitast að hæstv. forsætisráðherra sem hér hefur einungis samkvæmt þingsköpum gefið mönnum heimildir til þess að flytja mál sitt … [[Gripið fram í: Forseta.]]forseta, gefið mönnum heimild til þess að flytja mál sitt og óska eftir því að hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra komi hingað til þessarar umræðu. Herra trúr, er það ekki á valdsviði hæstv. forseta að hlusta á slíkar umræður og gefa mönnum orðið? Svo kemur hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sem ekki hefur kjark til að leggja fram sínar málefnalegu skoðanir í þessu máli, sem ekki þorir að setja sig á mælendaskrá, og kvartar undan því að hæstv. forseti leyfi öðrum þingmönnum að tjá sig um það sem þingsköp heimila þeim að gera. Ég legg til að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson skrái sig eigi síðar en nú þegar á mælendaskrá [[Forseti hringir.]]og taki að því loknu upp símann og óski eftir því að hans eigin leiðtogi komi hingað til þess að leyfa okkur að tala við sig.
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa á undan talað og krafist þess eða farið þess á leit að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir og taki þátt í umræðunni. Það segir auðvitað rosalega mikið um stöðu Íslands, um stöðu Alþingis, um stöðu meiri hlutans á Alþingi, að þingmenn og hæstv. ráðherrar helmingaskiptaflokkanna láti sig hverfa og séu fjarverandi í þessari umræðu. Auðvitað segir það okkur gríðarlega mikið um þá stöðu sem Ísland er í þegar kemur að því að takast á við þær upplýsingar sem við höfum fengið með tilvist Panama-skjalanna. Ég spyr: Er þetta fólkið sem við treystum til þess að fara í einhverja rannsókn á þessu máli? Fólkið [[Forseti hringir.]]sem mætir ekki einu sinni í umræðu í þingsal um málið.
Virðulegi forseti. Annan daginn í röð kemur hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og tekur þátt í umræðum um fundarstjórn forseta og skammast yfir því að menn skuli gera athugasemdir við þátttökuleysi stjórnarflokkanna í umræðum um aflandsmálin og eys í leiðinni vandlætingu sinni yfir þingheim. [[Gripið fram í.]]Þetta eru risastór mál sem hér eru undir. Hvað erum við að biðja um? Við erum að biðja um umræðu á Alþingi Íslendinga um skattaskjólsmál. Hvert er svar og hver eru viðbrögð stjórnarflokkanna? Að ausa vandlætingu yfir okkur sem tökum þátt og óskum eftir að þeir komi til viðræðu við okkur. Það er framlag ríkisstjórnarflokkanna til þessarar umræðu. Virðulegi forseti. Frá því að þetta mál kom upp hefur aldrei að frumkvæði stjórnarflokkanna verið tekin umræða um það í þinginu. Aldrei. Allar þær vikur sem þetta mál hefur verið hér til umræðu. Hvaða sögu segir það okkur um viðhorf þessara flokka gagnvart málinu? Gæti verið að fjarvera þingmanna Framsóknarflokksins hér í salnum [[Forseti hringir.]]skýrist af því að þeir séu heima að lesa Fréttatímann og velta því fyrir sér hvernig þeir eigi að klóra sig út úr því sem þar kemur fram?
Forseti. Það er augljóst og kannski skiljanlegt að þingmenn Sjálfstæðisflokksins treysti sér ekki til að tala um þetta mál. Það er kannski skiljanlegt að þeir skammist sín. Það er kannski skiljanlegt að þeim finnist helsta og mikilvægasta framlag í umræðu dagsins snúast um það að stjórnarandstaðan sé ekki að haga sér almennilega, að hún sé til leiðinda og sé að nota liðinn um fundarstjórn forseta einhvern veginn eins og hv. þingmönnum mislíkar. Vill hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ekki bara ræða skattaskjól og aflandsfélög? Vill hann ræða þá staðreynd að formaður flokksins og skattamálaráðherra er sjálfur í Panama-skjölunum? Vill hv. þingmaður ræða það? Nei. Hann vill gera athugasemdir við fundarstjórn forseta um að stjórnarandstaðan sé að misnota dagskrárliðinn.
Þæfa eigin mál.
Virðulegi forseti. Ég geri aftur athugasemdir við fundarstjórn forseta og vek athygli á því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem hefur verið hérna í 25 ár, þekkir ekki enn muninn á virðulegum forseta og hæstv. forsætisráðherra. Látum það liggja á milli hluta. [[Gripið fram í.]] Þegar hann kom inn [[Gripið fram í.]]þá voru … [[Gripið fram í.]]- Virðulegi forseti. Get ég fengið hljóð fyrir köllum og gjammi varaformanns Samfylkingarinnar? Liðurinn um fundarstjórn forseta var ekki notaður á þennan hátt. Það veit hv. þingmaður. Nú er ekkert mál að taka umræðu um þetta mál eins og mörg önnur, ekkert mál. Við skulum gera það. En ég legg til að við misnotum ekki þennan lið svona. Þetta er mjög mikilvægur liður og ef við viljum gera athugasemdir við fundarstjórn forseta eigum við að fá að gera það. En nú er þetta mál á dagskrá og okkur ekkert að vanbúnaði að ræða það. Í guðs bænum, sýnið þá á spilin, hvaða skoðanir þið hafið á þessu en farið ekki [[Forseti hringir.]]að misnota þennan lið fram eftir öllum degi.
Forseti tekur fram að hann hefur hlustað á óskir þingmanna sem hafa komið fram um viðveru tveggja hæstv. ráðherra og hefur komið þeim skilaboðum áleiðis.
Virðulegi forseti. Ég skráði mig á mælendaskrána í þeirri trú að ræða ætti um þessi mikilvægu mál, þ.e. skattaskjól og hvernig við getum komið í veg fyrir að fólk komi sér undan að bera þær byrðar sem samfélagssáttmáli okkar er um hvað varðar skattgreiðslur. Þess vegna finnst mér mjög leiðinlegt að við séum komin í þær stellingar eina ferðina enn að rífast um fundarstjórn forseta úr þessum stóli. Mér finnst þetta allt of mikilvægt og stórt mál til að við förum yfir í þessar æfingar í tengslum við málið. Ég vildi óska þess að við fengjum að halda góðri umræðu áfram.
Herra forseti. Ég er alveg sammála síðasta ræðumanni um málið sé mjög mikilvægt. Þess vegna gerum við athugasemd við fundarstjórn forseta, því að þegar þetta mál var sett á dagskrá dagsins gerðum við ráð fyrir að við mundum eiga samtal við stjórnarmeirihlutann og hugsanlega ráðherra, sem er ekki óeðlilegt í ljósi þess hversu stórt málið er. Það er í raun hluti af því að bregðast við því ástandi sem upp er komið í samfélaginu eftir þennan Panama-leka, sem hefur orðið til þess að formaður Framsóknarflokksins þurfti að segja af sér ráðherradómi. En hvorki hæstv. forsætisráðherra né hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sjá ástæðu til að vera hér og ræða þessi mál, til að segja okkur hvernig þeir ætla að bregðast við, hvað þeir ætli að gera eða hvort þeir telji yfir höfuð ástæðu til þess. Það er mjög mikilvægt að eiga slíkt samtal. Það er það sem við gerum athugasemd við, virðulegi forseti, að þeir aðilar séu ekki í samtalinu.
Herra forseti. Ég tel að það mál sem hér liggur undir sé eitt af þeim mikilvægustu sem Alþingi þarf að ræða áður en við göngum til kosninga. Ég tel að ekkert þingmál sem hæstv. ríkisstjórn hefur að minnsta kosti enn þá lagt fram sé jafn mikilvægt og þetta mál. Ég tek undir með hv. þm. Elínu Hirst, að vitaskuld eiga menn að reyna að fara málefnalega í þetta mál. En það skiptir auðvitað miklu varðandi framgang málsins að geta átt rökræn og málefnaleg samskipti við þá sem fara með framkvæmdarvald í því. Það er þess vegna, hv. þingmaður, sem æskilegt er að hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins komi til þessarar umræðu vegna þess að hann hefur á umliðnum dögum, síðast í gær, sett fram skoðanir sem koma manni á óvart. Hann hefur meðal annars talað í þá veru, eða ég hef að minnsta kosti skilið það svo, að það sem hann leyfir sér að kalla skattasamkeppni, sem felst í því að eylendur úti í heimi bjóða upp á lægri skatta en gerist í heimalandinu, sé af hinu góða. Ég er því algjörlega ósammála. Mér finnst mikilvægt í þessari umræðu að afstaða hæstv. ríkisstjórnar liggi fyrir. Mér finnst sömuleiðis mikilvægt að fá það fram hjá hæstv. ráðherra, vegna þess að það er hann sem býr yfir þeirri þekkingu, hver reynslan hefur orðið af þeim upplýsingaskiptasamningum og CFC-lögum sem samþykkt voru í tíð síðustu ríkisstjórnar. Hæstv. fjármálaráðherra hefur talað eins og það sé í reynd nóg og þar séu tækin komin sem geri okkur kleift að fá allar þær upplýsingar sem við þurfum. Ég vil fá að ræða það við hæstv. fjármálaráðherra vegna þess að það eru lykilþættir í umræðunni. Ég ímynda mér að þau kunni að skipta sköpum um með hvaða hætti málið fær framgang. Það er þess vegna sem það skiptir máli að að minnsta kosti lykilaðilar í ríkisstjórninni sem búa yfir upplýsingum um reynsluna af þessu komi til umræðunnar. Í ljósi þess hvernig málið hefur vakið upp gríðarlega ólgu í samfélaginu og velt fram nýjum sannindum sem voru furðuleg, að minnsta kosti fyrir mig, ég vissi einfaldlega ekki að málið væri svona vaxið, þá finnst mér það mikilvægt að þetta sé rætt af öllum í þinginu, þ.e. að allir flokkar komi að þessum málum. Mér finnst sérstaklega mikilvægt að þeir flokkar sem málið stendur kannski næst, Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn, gefi upp sína afstöðu. Ég tel til dæmis að í þessari umræðu eigi ég heimtingu á því að formaður efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, láti hér yfir þetta púlt ganga hvaða afstöðu hann hefur í þessu. Ég tel að ég eigi heimtingu á því í lykilmáli sem þessu að ég viti hvaða afstöðu Sjálfstæðisflokkurinn hefur í málinu. Ég hef sagt það algjörlega skýrt að ég tel að það mál sem hérna er sé angi af aðgerðum sem nauðsynlegt er að við samþykkjum eftir yfirlegu og umfjöllun í þessu þingi til þess að það sé hægt að minnsta kosti að draga upp einhvers konar vísi að samfélagssátt um það hvernig við viljum búa saman í þessu landi. Hvað var það sem Panama-skjölin afhjúpuðu og uppljóstruðu? Að minnsta kosti í mínu tilviki sýndu þau mér fram á það í fyrsta lagi að hér eru tvær þjóðir sem ferðast á mismunandi farrýmum. Það er örlítill hluti þjóðarinnar, hinir efnameiri, þeir sem hafa mest fjármagn undir höndum sem virðist mögulegt að geta fært sig í tímanum á fyrsta farrými án þess að borga það sama og við hin sem erum á almenna farrýminu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Með öðrum orðum, upplýsingar Panama-skjalanna undirstrika það að hér eru tvær þjóðir sem búa við mismunandi kjör. Það er annars vegar hinn fámenni hópur sem á peninga og getur komið þeim fyrir í skattaskjólum, partur af þessum hópi bersýnilega til þess að svíkja undan skatti, annar til þess að borga minni skatta og hugsanlega þriðji parturinn sem ekki vill láta koma fram eignarhald sitt á þessu. Hins vegar erum það svo við sem þurfum að búa í þessu landi, almenningurinn í gjánni sem þarf að búa með krónuræfilinn sem ekki er gjaldgengur miðill í útlöndum, á sama tíma og hinir geta valsað um með arðinn af auðlindum okkar, eins og í sumum tilvikum er reyndin, og gert það sem þeir vilja. Í öðru lagi verð ég að segja að þetta birtir líka aðra mynd sem ég gerði mér ekki heldur grein fyrir að hefði verið til staðar. Það sem Panama-skjölin sýna fram á er að hér var á froðuárunum fyrir hrun í reynd búið til færiband þar sem peningar voru fluttir út úr froðuhagkerfinu, breytt úr pappírspeningum hér á Íslandi, fóru í gegnum bankann yfir í útibú bankans í útlöndum og síðan eftir ýmsum leiðum í skattaskjól þar sem þeir voru faldir, þar sem eignarhald er í sumum tilvikum ekki gefið upp og þar sem í mörgum tilvikum er ekki hægt að sannreyna hvort að skattar og skyldur hafi verið gefin upp í samræmi við íslensk lög. Þetta er kannski það voðalegasta í þessu máli öllu saman. Það kemur í ljós að þeir sem mest hafa borið úr býtum, hafa auðgast á því að geta haft nýtingarrétt af auðlindinni, hafa farið fyrir tilstilli þjónustu bankanna með peningana út úr samfélaginu og sett þá í sjóði í útlöndum, sumir hafa falið þá, beinlínis í einhverjum tilvikum til þess að þurfa ekki að taka þátt í því að greiða fyrir sinn hlut í velferðarsamfélaginu. Það er á þetta sem ég get heimfært orð eins af spekingum Sjálfstæðisflokksins sem í hárri elli sinni sagði að þetta samfélag væri ógeðslegt. Þetta er ógeðslegt. Mér rennur það til rifja að búa í samfélagi þar sem svona viðgengst. Það er þetta sem við þurfum að tala saman um hérna. Við þurfum sem löggjafarsamkoma að reyna saman með einhverjum hætti að koma í veg fyrir að þetta sé gert því að þetta er ómóralskt og þetta er að minnsta kosti í sumum tilvikum siðlaust og ólöglegt. Ég held að allir þeir sem hér sitja í þessum sal hljóti að vera mér sammála um það. Fyrsta skrefið til þess að kanna umfang þessa máls hlýtur að vera að kortleggja það. Það er þess vegna sem ég lagði áherslu á það í framlagi mínu í umræðunni um stefnuræðu nýs forsætisráðherra að kortleggja vandann. Tillaga hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er nákvæmlega um það. Það er þess vegna sem ég styð hana heils hugar. Ég á eftir að sjá þetta þing standa upp og ljúka fullt af málum án þess að þetta mál fái áheyrn hjá þinginu og fái afgreiðslu hjá þinginu. Til viðbótar þessu tel ég að til þess að koma í veg fyrir að hægt sé að beita þessum leiðum til þess að komast hjá því að greiða sína skatta og skyldur þurfi Alþingi líka að íhuga að banna Íslendingum að eiga reikninga í skattaparadísum og aflandseyjum þar sem ekki er ljóst að stjórnvöld hlíta þeim stöðlum sem OECD hefur sett um lög og reglur varðandi upplýsingaskil. Ef ekki þá munum við áfram búa við það að Íslendingar geti átt slíka reikninga, gefið upp eigur eins og þeim sýnist sjálfum án þess að við eða íslensk skattyfirvöld getum með nokkrum hætti sannreynt það. Ég er líka sammála hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur sem sagði hér áðan að hún teldi að það yrði líka að rannsaka tilurð þess máls. Förum í það. Með hvaða hætti varð þetta til? Hvernig skapaðist það ástand að hér á Íslandi eru tífalt fleiri eigendur aflandsreikninga en í ýmsum löndum sem við berum okkur saman við? Hver var tilgangurinn? Hvaða bankar voru þetta? Af hverju réðust menn í þetta? Ég tel líka að fara þurfi yfir þær breytingar sem hér voru gerðar í fyrra. Ég fór hamförum gegn því að aflagður væri svokallaður Tortóluskattur. Hér voru menn í þessum sal sem héldu því fram að hann skipti engu máli vegna þess að þetta væru svo litlir peningar sem þarna töpuðust. Nú er komið í ljós að í þessum skattaparadísum á Tortólu er um að ræða reikninga þar sem menn geyma vaxtaberandi pappíra. Og við vorum hér á þessu þingi í fyrra að fella niður skatta á það. Það var ég sem kallaði þetta Tortóluskattinn, en svar stjórnarliðsins var að þetta skipti engu máli, umfangið væri svo lítið. Við þurfum líka að fara í það. Svona að lokum, herra forseti. Hér var á sínum tíma samþykkt að gera rannsókn á einkavæðingu bankanna. Þó að það sé ekki algjörlega tengt þessu er alveg ljóst að það voru hinir einkavæddu bankar sem höfðu forgöngu um aflandsreikningana. Því [[Forseti hringir.]]skora ég nú á þingheim að skera upp herör fyrir því að við ráðumst í rannsókn á einkavæðingu bankanna [[Forseti hringir.]]vegna þess að þar á margt óhreint eftir að koma úr pokahorninu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afar áhugaverða ræðu í þessum áhugaverðu málum, ég vil taka undir með þeim sem hér sitja að þetta eru afar mikilvæg mál. Ég er fyllilega sammála því og hef setið í þessari umræðu frá upphafi en verð því miður að fara héðan klukkan tvö og gat því ekki sett mig á mælendaskrá, en ég ætla að taka þátt í andsvörum og vona að ég fái að ræða aðeins við hv. þingmann. Fyrst vil ég láta koma fram að afstaða mín til skattaskjóla er algerlega skýr. Ég er andvígur starfsemi þeirra og tel nauðsynlegt að Ísland verði hvorki meira né minna en í fararbroddi í því að berjast gegn starfsemi þeirra. Til þess eru nokkur skref mjög mikilvæg. Fyrsta skrefið er að gera sér grein fyrir umfangi vandans sem snýr að okkur. Um það fjallar þessi tillaga til þingsályktunar sem mér finnst að öllu leyti ákaflega áhugaverð og margt í henni sem ég tel að við getum stutt. Ég veit að í meðförum þingsins mun hún eingöngu batna og vona að hún nái fram að ganga. Það er afstaða mín til málsins. Ég held að ákaflega mikilvægt sé að við gerum okkur grein fyrir heildarmyndinni. Við höfum aðeins séð hluta af henni nú þegar í þessum gagnaleka. Í efnahags- og viðskiptanefnd höfum við tekið frumkvæði að því sem nefnd að taka til okkar gesti til þess að kynna okkur hvað stjórnvöld hafa verið að gera, hvernig lögin eru og hvort það séu tækifæri til að bæta lögin. Ég mun gera það að tillögu að efnahags- og viðskiptanefnd skili skýrslu um það mál með tillögum sem nefndinni hafa borist um lagabætur, þannig að þingið muni fá þetta og geti rætt það hér sérstaklega. Ég vildi spyrja hv. þingmann út í ræðu hans. Ég skil hann sem svo að hann styðji þetta mál heils hugar, eins og fleiri hér inni. Ég er sammála honum í því að það þarf að verða alger siðbót í þessu. Það er ekki hægt að una því að verið sé að grafa undan velferðarsamfélagi okkar með því að sumir taki eignir sínar og greiði ekki af þeim skatta eða af tekjum sínum. [[Forseti hringir.]]En ég kem að spurningu minni í seinna andsvari.
Herra forseti. Eftir þetta prýðilega svar hv. þingmanns, sem var málefnalegt að öllu leyti og lýsti í reynd nokkuð eindregnum stuðningi við málið, verð ég að segja að ég græt það sárt að hv. þingmaður skuli þurfa að hverfa af fundi og skora á hann að reyna að breyta dagskrá sinni til þess að geta skilað okkur áfram þeim upplýsingum sem hann bersýnilega býr yfir. Hins vegar tek ég undir allt það sem hv. þingmaður sagði og þakka Frosta Sigurjónssyni, hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar, fyrir það jákvæða viðhorf sem hann tjáir. Það eru nákvæmlega svör af þessu tagi sem geta leitt okkur sameiginlega til einhvers konar niðurstöðu sem endar í því að við, svo ég vísi í orð hv. þingmanns, komum í veg fyrir að hluti af samfélaginu geti farið burt með fé sitt og komist hjá því að greiða af því skatta og skyldur til velferðarsamfélagsins. Þetta voru lokaorð hv. þingmanns. Ég er honum algjörlega sammála um að það er mergur málsins. Mér finnst það lofa góðu að hv. þingmaður, þótt ekki sé nema í andsvari, komi og taki með þessum hætti svo rækilega undir málið. Það var ekki hægt að skilja mál hans öðruvísi en að hann teldi að ein af þeim leiðum sem þyrfti núna að rekja sig eftir væri að kortleggja vandann og þá væntanlega að beita þeim tækjum og tólum sem hugsanlega nefndin, hugsanlega rannsóknarnefndin sem verður stofnuð á grundvelli þessarar tillögu - og skoði þá líka aðra banka. Það er ákaflega mikilvægt. Þetta er aðeins eitt fyrirtæki sem einn banki notar, kannski notaði hann fleiri. Það voru aðrir bankar. Við þurfum að ná utan um þann vanda allan. Við þurfum að uppræta þetta því að þetta er versta táknmynd ójöfnuðarins sem er að skapast í íslensku samfélagi. Það veit ég að einn [[Forseti hringir.]]af þeim sem fylgja í fótspor Jónasar frá Hriflu, sem alltaf vildi taka saman höndum með fulltrúum verkamanna í [[Forseti hringir.]]bæjunum, vill ekki svoleiðis samfélag frekar en ég.
Virðulegi forseti. Ég held að við séum að öllu leyti sammála um þetta, ég og hv. þingmaður. Það sem maður hefur tekið eftir eftir því sem maður fræðist betur um starfsemi aflandsfélaga og skattaskjóla er hversu erfitt er að ná tökum á þessu og erfitt að finna upplýsingar um þetta nema fyrir tilstilli leka á borð við þann sem hefur orðið hér og er stórmerkilegur. Í löndum sem eru á EES-svæðinu og Evrópska efnahagssvæðinu eru skattaskjól. Mér finnst töluverð hræsni í því hvernig bæði Bandaríkjamenn og Evrópska efnahagssvæðið fjalla um þetta. Skattasamkeppni verður mjög fljótt að skattaskjólum. Hugsanlega nýta öll skipafélög okkar sér skattaskjól til að skrá skip sín einhvers staðar þar sem þau þurfa ekki að borga mannsæmandi laun eða gjöld af launum áhafnarinnar, þeirra sem vinna um borð í skipunum. Við erum með orkufyrirtæki sem eru með tryggingafélög á Bahama-eyjum til þess einhvern veginn að nýta sér þá þjónustu sem er í skattaskjólum, allt löglegt, segja menn. Við veltum fyrir okkur frumvarpi um að sérfræðingar sem koma erlendis frá borgi minni skatta en sérfræðingar sem eru menntaðir og búsettir á Íslandi. Við erum með í Brussel þúsundir manna sem borga enga skatta af því þeir eru erindrekar. Við erum með … [[Gripið fram í.]]- Brussel er bara eitt stórt skattaskjól. [[Gripið fram í.]]Ég er á móti þessu. Ég er á móti þeirri elítuhugsun allri. Ég held að við eigum öll að taka þátt í því að greiða skatta til samfélagsins. Nýlega var því breytt með forsetaembættið sem var skattfrjálst, að mér skilst. Mér fannst það gott. Ég held að við eigum öll að greiða skatta af laununum okkar, greiða skatt af fjármagnstekjum okkar. Þeir geta þá verið lægri þegar við tökum öll þátt. Við getum gert meira. Það er talið að skattundanskotin séu 80 milljarðar en ég held að það sem er ekki skattundanskot, þar sem við erum með tvískinnung, sé enn hærri tala.
Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að tvískinnungur og hræsni hefur einkennt sum viðbrögð forustumanna í ríkjum Bandaríkjanna og Evrópu. Við þurfum ekkert sérstaklega að tala um Brussel. Við vitum náttúrlega hvernig sá maður sem er forustumaður Evrópusambandsins í dag hafði sérstakt frumkvæði að því meðan hann var forsætisráðherra í Lúxemborg að gera það örríki að einhverju stærsta skattaskjóli sem að minnsta kosti á þeim tíma stóð innan vébanda Evrópu. En það breytir ekki hinu að við sem stjórnmálamenn hljótum alltaf að leggja okkur fram um að koma í veg fyrir að einhverjir geti skotið sér hjá því að byggja upp þá velferð sem við þrátt fyrir allt erum sammála um að við stefnum að. Það er mergurinn málsins. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson má mín vegna leggja fram frumvarp og berjast gegn því að íslenskir diplómatar séu undanþegnir sköttum. Það er sjónarmið. Saman erum við alla vega á þeirri skoðun að við viljum ekki að lögin séu með þeim hætti að þau skapi mönnum færi á því með einhvers konar lagagloppum að setja sig beinlínis í stöðu þar sem fólk segist ekki hafa svikið undan skatti en við sem stjórnvald höfum engin tök á að sannreyna það. En þannig er staðan í dag. Það er að minnsta kosti eitt sem við getum tekið á, það er skavanki sem hægt er að skera af. Af því að því var löngum haldið fram, herra forseti, af núverandi ríkisstjórn að ekki væri hægt að setja til dæmis lög sem bönnuðu reikninga í aflandseyjum sem ekki uppfylltu upplýsingakröfur sem skattyfirvöld þurfa til þess að geta sannreynt upplýsingarnar þá var það Eftirlitsstofnun EFTA sem að eigin frumkvæði, andspænis þeirri umræðu sem kom upp á Íslandi, yfirlýsingum frá íslenskum forustumönnum, steig fram fyrir skjöldu og sagði: Þetta er víst hægt. Þá höfum [[Forseti hringir.]]við það svart á hvítu. Sú afsökun sem var logið hér lengi í fólk [[Forseti hringir.]]er ekki lengur fyrir hendi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er að vísu ekki alveg rétt hjá hv. þingmanni að þetta hafi byrjað eftir að bankarnir voru einkavæddir. Eins og hv. þingmaður veit og er vel þekkt þá byrjaði þetta og var auglýst með stórum heilsíðuauglýsingum þegar Landsbankinn var ríkisbanki og sá aðili sem stóð fyrir því og var í forsvari fyrir það var síðan ráðinn forstjóri Fjármálaeftirlitsins á síðasta kjörtímabili. Samfylkingin fékk mjög merkilegan fyrirlesara til sín, John Kay, sem er prófessor við London School of Economics. Hann var, fannst mér, með mjög málefnalegar og góðar athugasemdir, hann vill berjast gegn þessu eins og ég held að allir vilji, en í frétt um þetta segir, með leyfi forseta: „Hann segir miklu máli skipta að fara varlega og skilja á milli þeirra fyrirtækja sem stofnuð eru í þessum ríkjum í heiðarlegum tilgangi annars vegar og hins vegar í þeim tilgangi að svíkja undan skatti eða þvætta peninga.“ Mér finnst þegar ég hlusta á hv. þingmann að hann vilji ekki gera þennan greinarmun. Ég vildi fá að vita það bara skýrt: Er hv. þingmaður sammála prófessornum um að það eigi að gera þennan greinarmun? Ég held að vísu að flestir komist að þeirri niðurstöðu að það sé eðlilegt og annað sé vægast sagt ósanngjarnt. Hvað sem því líður þá hlýt ég líka að spyrja út af þessari eldræðu hv. þingmanns hvort hann sé búinn að skipta um skoðun varðandi Evrópusamstarfið. Ég sé ekki alveg hvernig við eigum að geta lokað landinu eins og hv. þingmaður talaði um ef við ætlum að vera í EES, ég tala nú ekki um ESB. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson talar náttúrlega um skattsvikin eða skattundanskotin í Evrópusambandinu sem eru bara stefna Evrópusambandsins og hv. þingmaður sjálfur nefndi það að formaður framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins er fyrrverandi forsætisráðherra Lúxemborgar og allt þetta umhverfðist þetta nú í gegnum fjármálakerfi Evrópusambandsins. Þannig að ég er með [[Forseti hringir.]]tvær spurningar fyrir hv. þingmann, hvort hann sé sammála útleggingu Johns Kays og sömuleiðis hvort hv. þingmaður sé búinn að skipta um skoðun varðandi þátttöku okkar í Evrópusamstarfinu.
Ég skil ekki alveg síðari spurningu hv. þingmanns. Hún er um það hvort ég sé búinn að skipta um skoðun á þátttöku Íslands í Evrópusamstarfinu. Af hvaða tilefni er sú spurning? Það var ekkert sem ég sagði sem gaf tilefni til hennar. Ég er þeirrar skoðunar að Ísland ætti að vera innan Evrópusambandsins. Ég gæti til dæmis hugsað mér að fulltrúi Íslands í framkvæmdastjórninni yrði skeleggur maður eins og Guðlaugur Þór Þórðarson sem gæti beitt sér fyrir frumkvæði Íslands gegn skattundanskotum. Ég held að hv. þingmaður væri ákaflega vel fallinn til þess. Ég er þeirrar skoðunar að á Íslandi ríki núna kerfi þar sem eru mikil skattsvik. Þau hafa af núverandi stjórnvöldum verið metin á milli 80 og 100 milljarða. Ég veit ekki hvort það er meira eða minna hlutfall en innan Evrópusambandsins, það skiptir ekki meginmáli. Meginmálið er að við tökum höndum saman, hvort sem við erum innan eða utan Evrópusambandsins, til þess að uppræta skattsvik. Ríkisstjórnin sem nú situr stendur andspænis því að það eru lagagloppur sem gera kleift fyrir Íslendinga að fara út úr Íslandi með peninga, geyma þá á reikningum í skattaparadísum þar sem lög og reglur viðkomandi lands eru þannig að hægt er að stela undan skatti. Þetta kalla ég lagagloppu. Því var haldið fram af forustumönnum í ríkisstjórninni sem hv. þingmaður styður að það væri ekki hægt að banna mönnum að eiga reikninga þar. Nú liggur það alveg skýrt fyrir, eftirlitsaðilinn sjálfur, ESA, hefur stigið fram og sagt: Það er hægt. Þar með er sú afsökun og forsenda, viðbára, fallin. Þá er ekkert sem kemur í veg fyrir það að hv. þingmaður geti tekið höndum saman með mér og bannað slíka reikninga. Varðandi orð Johns Kays er ég þeirrar skoðunar að skattasniðganga sé óæskileg. Ég er þeirrar skoðunar að fyrirtæki og einstaklingar eigi að borga sína skatta eftir því sem [[Forseti hringir.]]hægt er í eigin heimalandi og það eigi ekki að beita neinum sérstökum [[Forseti hringir.]]undanbrögðum til þess. Ég hef sem handhafi framkvæmdarvalds verið aðili að mörgum fundum þar sem helstu forustumenn [[Forseti hringir.]]í Evrópu hafa einmitt verið að taka höndum saman um að uppræta það [[Forseti hringir.]]sem í munni hv. þingmanns [[Forseti hringir.]]heitir svo fallega skattasamkeppni.
Virðulegi forseti. Ég endurtek bara spurninguna. Ég skil ekki af hverju hún á að hafa verið óskýr því hv. þingmaður skilur hlutina mætavel. Ég ætla þá að fara aftur yfir orð prófessorsins. Prófessorinn segir í viðtali við íslenska fjölmiðla, með leyfi forseta: „Hann segir þá miklu máli skipta að fara varlega og skilja á milli þeirra fyrirtækja sem stofnuð eru í þessum ríkjum í heiðarlegum tilgangi annars vegar og hins vegar í þeim tilgangi að svíkja undan skatti eða þvætta peninga.“ Ég vil bara fá að vita hvort hv. þingmaður sé sammála nálgun prófessorsins hvað þetta varðar. Prófessorinn kemur hingað til þess að tala fyrir því að við tökum höndum saman með öðrum þjóðum til að uppræta skattundanskot, en hann segir að það sé mikilvægt að gera þennan greinarmun sem ég nefndi. Ég spyr hv. þingmann aftur hvort hann sé sammála þessari nálgun prófessorsins eða ekki. Varðandi ESB þá er hv. þingmaður í þessum ræðustól búinn að tala um að Lúxemborg sé skattaparadís.
Var það, sagði ég.
Einn grunnur í Evrópusamstarfinu eða innri markaðar Evrópusambandsins, sem við erum þátttakendur í með EES, er frjálst flæði fjármagns. Það þýðir að við getum fjárfest til dæmis í fyrirtækjum í Lúxemborg. Það má vera að það sé hægt að banna einhverja reikninga, en hv. þm. Össur Skarphéðinsson getur stofnað fyrirtæki án vandkvæða og ég tala nú ekki um eftir að við erum búin að létta af fjármagnshöftunum sem hefur meðal annars verið baráttumál hv. þingmanns. Það er óhjákvæmilegt ef við tökum þátt í Evrópusamstarfinu, auðvitað enn þá frekar ef við förum í Evrópusambandið sem stundar þetta, sumir aðilar Evrópusambandsins. Og talandi um tvær þjóðir í einu landi, það er sérþjóð í Brussel sem vinnur hjá Evrópusambandinu sem borgar ekki skatta. Það er líka svo að 5% af útgjöldum Evrópusambandsins er eitthvað sem hverfur og menn vita ekki hvert fer. Endurskoðendur hafa bent á það í 20 ár. Það sem ég er að vísa í, virðulegur forseti, [[Forseti hringir.]]er hvort hv. þingmaður telji að við getum verið í Evrópusamstarfinu, bæði í EES og inni í Evrópusambandinu, ef við ætlum að banna þetta eins og hv. þingmaður talar um. [[Forseti hringir.]] Svo vil ég spyrja aftur, virðulegi forseti, hvort hann sé sammála uppleggi prófessorsins eða ekki.
Ég taldi að það væri mikill agnúi bæði á ESB-samstarfinu og EES-samstarfinu að ekki væri hægt að uppræta þá starfsemi sem felst í því að koma fyrir fé í skattaparadísum sem ekki væri hægt að fá upplýsingar um hvort menn væru að beita til þess að stela undan skatti. Nú liggur fyrir að það er hægt og það breytir náttúrlega miklu. Þannig að ég er þeirrar skoðunar að Ísland ætti, ef það fer í Evrópusambandið, með öðrum smáþjóðum að hafa forgöngu að því að taka undir og hrinda til framkvæmda tveimur ef ekki þremur ályktunum Evrópuþingsins um að það beri að uppræta öll skattaskjól. Það er svarið, svo ég árétti það, við fyrri spurningunni. Varðandi síðari spurninguna um John Kay þá er það einfaldlega þannig: Ég geri greinarmun á þeim sem eru heiðarlegir og óheiðarlegir. Ég geri greinarmun á þeim sem stela og þeim sem stela ekki. Ég geri greinarmun á þeim sem svíkja meðvitað undan skatti og hinum sem ekki gera það. Það breytir ekki neinu um þá afstöðu mína að ég vil uppræta þessar skattaparadísir. Í dag er það þannig að menn geta með löglegum hætti komið fé fyrir í skattaparadísum, gefið íslenskum yfirvöldum upplýsingar sem benda til þess að þeir séu að greiða eðlilega skatta en eru eigi að síður staðsettir í þannig skattumhverfi að íslenskt yfirvald getur ekki gengið úr skugga um að það sé satt. Slík starfsemi er algjörlega á gráu svæði. Ég vil ekki leyfa reikninga í eigu Íslendinga á slíkum svæðum vegna þess að nú liggur fyrir að okkur er heimilt að banna það. En bara til þess að öllu sé til haga haldið: Ég er á móti skattaparadísum og þeirri tegund skattasamkeppni.
Á þingfundi í gær, 28. apríl, var máli 665, opinberum innkaupum, vísað til efnahags- og viðskiptanefndar. Málið átti að fara til fjárlaganefndar og hefur það verið leiðrétt.
Herra forseti. Ég vil eins og fleiri þingmenn hafa gert hér að undanförnu í umræðunni og í umræðum um fundarstjórn forseta vekja athygli á því að forustumenn stjórnarflokkanna skuli velja að vera algerlega fjarstaddir og ríkisstjórnarbekkirnir tómir meðan við ræðum þetta stóra mál. Með einstöku ánægjulegum undantekningum þá eru frekar fáir þingmenn stjórnarliðsins hér sömuleiðis. Ég held að sé ágætt að byrja aðeins á því, þegar við ræðum skattaskjól og skattundanskot í gegnum aflandsfélög, að ræða hin hugmyndafræðilegu tengsl. Veruleikinn er nefnilega sá að þetta er skilgetið afkvæmi nýfrjálshyggjunnar, nýkapítalismans, og tilrauna hans til þess að gera allan heiminn án landamæra að vígvelli sínum. Þessi hugmyndafræði fékk að ráða á Íslandi í ein 18 ár, þá komst hún reyndar í þrot. Nú eru því miður sömu flokkar aftur við völd. Þetta var allt saman og er allt saman í boði Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Þeir fóru hér með völdin frá 1995 til 2007 og gerðu ekkert - gerðu ekkert í því að koma í veg fyrir starfsemi af þessu tagi. Þvert á móti vildu þeir breyta Íslandi í svona skattaskjól. Það voru gefnar út skýrslur, það voru haldnar ráðstefnur og það voru keypt gögn, settir menn í vinnu um að breyta Íslandi í Tortólu. Þeir vanræktu algerlega að taka á því sem önnur lönd almennt voru þó að gera á svipuðum tíma, að reyna að sporna gegn því að skatttekjur rynnu beinlínis úr landi í stórum stíl til lágskattasvæða af þessu tagi. Þetta er skilgetið afkvæmi græðgiskapítalismans og hugmyndafræðinnar sem hann byggir á. Markmiðið er að hámarka gróðann, skammtímagróðann, græða sem mest, blóðmjólka hagkerfi landanna, flá innan úr fyrirtækjunum verðmæti og koma þeim til hliðar, koma þeim í skjól og reyna að sleppa sem mest undan því að borga skatta. Þetta er með öðrum orðum siðleysi á hæsta stigi. Þetta er ógeðslegasta birtingarmynd græðgiskapítalismans sem við sjáum í þessari starfsemi. Því miður hafa sterk hagsmunaöfl og lönd haldið verndarhendi sinni yfir þessu alveg fram undir síðustu ár. Ég hef fylgst með og tekið þátt í umræðum um þetta, t.d. á vettvangi OECD, í gegnum Norðurlandaráð líka, var í sérstökum starfshópi Norðurlandaráðs á 10. áratug síðustu aldar, sem heimsótti m.a. OECD og vann með þeim og var að skoða þessi mál frá norrænum sjónarhóli. Það má OECD eiga að þeir hafa sinnt þessu máli, en vandinn hefur alltaf verið sá, alveg fram undir síðustu, ár að ákveðin hagsmunaöfl og lönd hafa haldið verndarhendi yfir þessari starfsemi. Bretland, Lúxemborg, Sviss, Bandaríkin, þvældust alltaf fyrir allri alþjóðlegri viðleitni við að loka skattaskjólum og gerðu öðrum löndum erfitt um vik. Nú er þar að vísu orðin breyting á þegar meira að segja skattaskjól eru orðin sérstakur dagskrárliður á fundum G7-ríkjanna, stærstu hagkerfa heimsins. Það er vegna þess að hin alþjóðlega fjármálakreppa 2008, 2009, opnaði auðvitað augu manna fyrir því hversu stórkostlega skaðleg þessi starfsemi er og dýr hún er löndunum. Þá fóru menn að hugsa sinn gang. Það hefur því verið breytt andrúmsloft til að vinna að þessum málum alveg upp á síðkastið, en auðvitað allt of seint. Skattaskjólin eru kannski hvergi skelfilegri en í tilviki þróunarríkjanna sem eru með frekar veikburða stjórnkerfi og mikla spillingu. Það flæðir auður frá Afríku, Mið- og Suður-Ameríku inn í þessi skattaskjól í stórum stíl frá fátækum ríkjum þar sem spillt yfirstétt flytur hagnaðinn af nýtingu auðlinda eða atvinnustarfsemi úr landi. Það eru til skýrslur um hversu hroðalegar tölur þetta eru í tilviki Afríku. Afríka gæti orðið skuldlaus og aftur skuldlaus á örfáum árum ef arðinum væri ekki fleytt svona stanslaust út úr álfunni yfir í skattaskjól af spilltri yfirstétt með hjálp Vesturlanda að sjálfsögðu. Þau halda verndarhendi sinni yfir þessu. Það er ekkert siðlegt við þetta. Ég fyrirverð mig fyrir að þurfa að hlusta á á köflum í umræðunni hér réttlætingu á þessu. Ég get ekki sætt mig við að Ísland sé með fjármálaráðherra sem talar af slíkri léttúð um þessa starfsemi sem raun ber vitni. Það var auðvitað ömurlegt að hæstv. fjármálaráðherra okkar skyldi birtast í Panama-skjölunum. En ég er farinn að hallast að því að af tvennu illu sé verra að hlusta á hann tala núna um skattaskjólin með þeim hætti sem hann gerir og reyna að draga upp þá víglínu að í raun og veru sé þetta allt í lagi bara ef menn stela ekki beinlínis sköttum. Bíddu, á að þakka mönnum sérstaklega fyrir það? Nema hvað. Auðvitað eigum við að ganga út frá því að menn borgi skatta. Það er ekki til að hrósa mönnum fyrir að þeir geri það. En við höfum ekkert nema þeirra eigin orð fyrir því reyndar, því að það er eitt af vandamálunum að ekki er hægt að sannreyna það nema með miklum erfiðismunum hvort rétt er upp gefið meðan menn hafa ekkert annað en orð þeirra sem eiga aflandsfélögin fyrir því að þeir hafi greint frá eignum þeirra með réttum hætti í sínum framtölum. Þá að sjálfsögðu eingöngu eftir 2010. Stjórnarflokkarnir og ýmsir talsmenn þeirra hafa því miður í raun og veru varið aflandsvæðinguna í viðskiptalífinu með ræðuhöldum um að ekkert bendi nú til annars en að þetta hafi allt verið löglegt og ekkert bendi nú til annars en menn hafi borgað af því skatta. Er þetta þá í lagi? Nei. Getum við haft fjármálaráðherra sem er þar með að mæla því bót að menn færi arðinn úr landi? Því þetta er fjármagnsflótti. Aflandssvæðin eru heimahöfnin fyrir fjármagnsflóttann út úr hagkerfum Vesturlandanna og þróunarlandanna, því miður. Það eitt í sjálfu sér er skaðlegt jafnvel þótt það þýði ekki tapaðar skatttekjur. Ég sætti mig ekki við þennan málflutning og mér finnst það lítilmótlegt af þeim formönnum stjórnarflokkanna að vera ekki menn til þess að koma hérna í umræðuna og ræða við okkur. Skömm þeirra má þá vera lengi uppi. Þjóðin mun taka eftir því að hvorki formaður Framsóknarflokksins eða varaformaður sem gegnir embætti forsætisráðherra né formaður Sjálfstæðisflokksins, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, koma hér og taka þátt í umræðunni. Segir fjarvera þeirra ekki ansi mikið, herra forseti? Er ekki þögnin dálítið æpandi? Er ekki fjarveran dálítið æpandi? Þeir treysta sér væntanlega ekki í þessa umræðu og af skiljanlegum ástæðum ef viðhorfin eru þau sem ætla má af ummælum þeirra undanfarna daga. Þeir hafa jafnvel gengið svo langt, hæstv. ráðherrarnir, forsætisráðherrann núverandi og fjármála- og efnahagsráðherra, að reyna að klína því á síðustu ríkisstjórn að hún hafi með einhverjum hætti löggilt starfsemi aflandsfélaga. Ég hef aldrei heyrt annan eins málflutning. Hvaða lög voru það, herra forseti, sem sérstaklega heimiluðu aflandsfélög á síðasta kjörtímabili? Eru þeir ekki sjálfir að segja að þetta hafi allt verið löglegt 2005? Þurftum við þá að lögleiða eitthvað? Nei, auðvitað ekki. Veruleikinn er sá að við erum eina ríkisstjórnin sem tókum á þessum málum. Við gerðum það með margvíslegum hætti. Við tvöfölduðum skatta á fjármagnstekjur. Við hertum löggjöfina um einkahlutafélög og komum í veg fyrir að menn gætu mokað stjórnlaust til sín gróða út úr einkahlutafélögum sem fjármagnstekjum en ekki launum. Og við innleiddum CFC-reglurnar, sem stendur fyrir Controlled Foreign Corporation og Ísland hefði átt að gera 15 árum fyrr, en ríkisstjórn sömu flokka og nú eru við völd vanrækti að gera. Við tókum á þessum hlutum, gerðum það sem í okkar valdi var til að lágmarka skaðann af þessu og það þýðir ekki að við höfum verið að skrifa upp á þetta, viljað þetta eða löggilt á nokkurn hátt. Það er auma málefnastaðan sem menn eru í þegar þeir fara að reyna slíkt. Þá er það að gerast sem Jón Sigurðsson, fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, varaði flokkinn við þegar hann sagði: Við verðum að moka flórinn hjá okkur. Við verðum að horfast í augu við okkur sjálf og við eigum ekki að reyna að kenna einhverjum öðrum um. En auðvitað reynir Framsókn eins og venjulega að kenna fyrri ríkisstjórn um einhvern veginn með skáldskap af þessu tagi, eins og hún ætlaði að fara að gera okkur ábyrg fyrir 110 ára leyndinni sem var óvart í frumvarpi sem var flutt af þeirra eigin menntamálaráðherra og þau samþykktu. [[Gripið fram í.]] Niðurstaðan er sú að stjórnarflokkarnir báðir hafa ærið verk að vinna. Þeir eru kolflæktir í þetta með ráðherra sína, sveitarstjórnarmenn sína, trúnaðarmenn sína í flokkunum og þeir ættu auðvitað að biðja þjóðina afsökunar, kannski alveg sérstaklega Framsóknarflokkurinn, því við vitum auðvitað að Sjálfstæðisflokkurinn er svona þenkjandi. Það er ekki málsbót að þeir eru talsmenn græðgiskapítalisma, en það er þó að minnsta kosti það sem þeir meina og vilja. En að Framsókn skuli vera flæktari í þetta en eiginlega [[Forseti hringir.]]nokkur annar flokkur er yfirgengilegt. Það sem Framsókn á að gera, hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason, [[Forseti hringir.]]er að biðja þjóðina afsökunar og bjóðast til að bjóða ekki fram í næstu kosningum, hvíla þjóðina á sér í fjögur ár. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] [[Gripið fram í: … síðan 1983.]]
Virðulegur forseti. Maður óskar þess aldrei sérstaklega að koma næst á eftir hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Þetta verður eitthvað aðeins dauflegri framkoma hjá mér. Ég vil byrja á að þakka þingflokki Vinstri grænna fyrir að leggja þessa tillögu fram. Mér finnst hún afar góð og mér finnst mjög mikilvægt að við rannsökum málið ofan í kjölinn. Ég held að það sé nauðsynlegt til þess að geta byggt upp traust aftur. Ég vænti þess að þegar tillagan fer í umsagnarferli muni margir hafa skoðanir á henni. Þess vegna er gott að við náum að taka hana fyrir hérna svo snemma eftir að hún kom fram til að við getum fengið umsagnir og rætt tillöguna ítarlega. Vonandi verður hún samþykkt í þinginu. Það eru vonbrigði að ekki hafi fleiri stjórnarliðar ákveðið að taka til máls en einhverjir eru víst komnir aftarlega á mælendaskrána. Það stendur því til bóta. Ég upplifi að þetta sé mál málanna í dag. Ég hefði haldið að það yrði mikil eftirspurn eftir að koma í ræðustól og að fólki vildi segja hvað því finnst. Það sem hefur komið núna upp á yfirborðið með aflandsfélögin er meinsemd. Það þarf að grípa til einhverra aðgerða. Við höfum vitað af þessu lengi. Þetta er ekkert nýtt en þegar komin eru nöfn og persónur á bak við félögin verður þetta allt miklu ljósara og opinberara og ég er mjög ánægð með að þessum skjölum hafi verið stolið eða lekið vegna þess að skattundanskot, peningaþvætti og annað slíkt sem á sér stað í þessum löndum og sumum aflandsfélögum, þótt mörg þeirra séu auðvitað saklaus, grefur undan velferðarsamfélaginu. Við þurfum líka að fara að ræða í stóra samhenginu hvers vegna við erum yfir höfuð að borga skatta. Svo er önnur spurning: Af hverju ættum við að sjá eftir því? Af hverju ættu þeir sem hafa meira umleikis að sjá eftir fénu? Þetta er siðferðisleg spurning sem við ættum kannski að ræða meira. Evrópusambandið hyggst grípa til ýmissa aðgerða, m.a. gegn bönkum og skattaráðgjöfum sem hjálpa viðskiptavinum sínum að flytja fjármuni í skattaskjól á aflandssvæðum. Einhver hugmynd er um að koma upp sameiginlegum svörtum lista yfir skattaskjól. Það er mjög mikilvægt að þetta sé gert á alþjóðavísu því að vandamálið er þess háttar og það verður áhugavert að fylgjast með hvar EES-löndin koma inn í þetta og hvert svar okkar og afstaða verður í þessu máli. Það er einmitt þess vegna sem hæstv. fjármálaráðherra mætti vera hér og taka þátt í umræðunni. Mér finnst líka þessi umræða gefa tilefni til að ræða um skattsvik almennt af því að þetta er bara hluti af einhverri stemningu og umburðarlyndi sem hefur ríkt á Íslandi, að skattsvik eða það að leyna eignarhaldi og notfæra sér aflandsfélög sé í rauninni ekkert svo alvarlegt. Það er auðvitað ekki þannig og ég bind miklar vonir við að þau mál sem hafa komið upp muni leiða eitthvað gott af sér. Þess vegna er mikilvægt að við á hinu háa Alþingi ræðum þetta. Þetta er í fyrsta skipti sem við höfum almennilegt tækifæri til þess. Ég hef verið hissa á hvað ríki, jafnvel í Evrópusambandinu, hafa komist upp með gagnvart alþjóðasamfélaginu. Þótt ýmislegt hafi verið gert á undanförnum árum finnst mér seint í rassinn gripið og þetta þurfti til. Maður hugsar með sér að ef þetta hefði ekki gerst, þessum Panama-skjölum hefði ekki verið lekið, værum við kannski ekkert að ræða þetta. Vandamálið væri samt jafn aðkallandi og væri enn til staðar. Mér finnst líka sá misskilningur í umræðunni, og það er sú afstaða ráðherra ríkisstjórnarinnar sem veldur áhyggjum, að stilla þessu upp þannig að ef greiddir hafi verið af þessu skattar og skyldur sé ekkert athugavert við það. Ég er ekki alveg sammála, það er ástæða fyrir því að fólk stofnar aflandsfélög. Ef fólk á pening og þarf að eiga viðskipti í útlöndum getur verið auðveldara að gera það í erlendum banka en íslenskum, en þá má allt eins fara til Noregs eða Danmerkur. Hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra orðaði það einhvern veginn þannig að það sem hefði komið út úr þessu væri að komið væri í ljós að konan hans hefði greitt alla sína skatta og skyldur. Það sama segir hæstv. fjármálaráðherra. Skárra væri það ef ráðherrar í ríkisstjórn Íslands væru ekki með allt sitt á hreinu þannig að bara að þurfa að taka það fram finnst manni einkennilegt. Þetta snýst ekki um það, þetta snýst um að ákveða að eiga félög í skattaskjóli aflandsfélaga sem menn þurfa í rauninni ekki að upplýsa um frekar en menn vilja, enda kemur í ljós núna í Panama-skjölunum að þarna eru alls konar félög sem fólki hefði ekki dottið í hug að segja frá. Af hverju ekki? Ef þetta er allt svona rosalega saklaust, af hverju er þetta þá ekki í hagsmunaskráningu þingmanna, hagsmunaskráningu sveitarstjórnarmanna og þar fram eftir götunum? Af hverju liggur þetta ekki fyrir ef fólki finnst þetta raunverulega fullkomlega eðlilegt? Þetta er ekki gott og eiginlega hálfglatað að við skulum eiga einhvers konar heimsmet í fjölda ráðherra sem tengjast beinlínis Panama-skjölunum. Þetta segir mikið um stemninguna sem var hér fram að hruni þar sem við færðum siðferðisviðmið allt of langt niður og margir fóru að telja að mjög óeðlilegir viðskiptahættir væru fullkomlega eðlilegir. Við þurfum að taka stórt skref til baka. Þess vegna finnst mér mikilvægt að tillaga eins og þessi verði samþykkt á Alþingi og að farið verði í slíkar rannsóknir. Eins að skattrannsóknarstjóri fái það fjármagn sem hann þarf til að rannsaka þessi mál til hlítar. Ég sé ekki eftir peningunum sem fara í það. Ég hafði vænst þess að heyra flutningsmenn í efnahags- og viðskiptanefnd taka meira til máls, stjórnarliða, vegna þess að þar hafa þessi mál verið rædd og haldnir opnir fundir. Ég veit að þar hefur farið fram upplýst ágætisumræða um þessi mál. Ég ætla sérstaklega að hlusta eftir því hvað nefndarmenn þar hafa um málið að segja. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur vissulega tekið til máls, situr reyndar ekki lengur í nefndinni en þekkir þetta mjög vel. Ég held að við verðum hér langt fram á kvöld því að svo erum við með aðra tillögu á eftir, tillögu Samfylkingarinnar sem er angi af sama meiði. Við höfum um nóg að ræða hér og ég hlakka til að hlusta á.
Virðulegi forseti. Þar sem umræður um fundarstjórn forseta eru alltaf pínulítið takmarkaðar, kannski eðlilega, finnst mér rétt að nefna aðeins í sambandi við það sem við ræddum áðan undir liðnum um fundarstjórn forseta, þ.e. hvernig umræðunni væri háttað, að það er rétt að þrír þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru komnir á mælendaskrá, sem er mjög gott, þar á meðal er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem er prýðilegt. Sömuleiðis vil ég halda því til haga að hann fór í andsvör áðan og tekur því þátt í umræðunni, sem er mikið gleðiefni. Hann nefndi í ræðu sinni um fundarstjórn forseta að minni hlutinn væri jafnvel farinn að tefja eigin mál og mig langar til að undirstrika að það stenst ekki. Það stenst hreinlega ekki hagsmuni minni hlutans. Við mundum helst vilja fá atkvæðagreiðslu um þetta sem fyrst, þótt auðvitað þurfi umræða að eiga sér stað áður, en mig langar að vekja athygli á því að staðan á Alþingi er sú að þegar hv. þingmenn biðja um viðveru fjármála- og efnahagsráðherra er eiginlega eins og það geti ekki verið tilfellið að það sé raunveruleg og einlæg bón. Það er greinilegt að það lítur þannig út, alla vega fyrir sumum, að slíkar kvartanir og beiðnir séu ávallt til þess að tefja. Mér þykir það umhugsunarefni fyrir okkur öll og mér finnst það einkenni þess sem er að á Alþingi. Í umræðuefni eins og þessu tel ég að það ætti að vera hvað skýrast hvernig Alþingi vinnur best. Það vinnur auðvitað best með því að umræðan hér eigi sér einnig stað af hálfu stjórnarliða en eins og ég segi sé ég fram á betri tíma í þeim efnum í umræðunni með hliðsjón af því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru komnir á mælendaskrá, þar á meðal hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Ég er á því að maður geti verið ákveðinn og hneykslaður og jafnvel reiður en samt sem áður yfirvegaður á sama tíma, og vissulega sanngjarn. Þegar kemur að málum sem koma illa við aðra stjórnmálamenn þykir mér almennt mikilvægt og hreinlega best til þess að ræða málin að reyna að gefa fólki eins mikinn séns og mögulegt er, að láta fólk njóta vafans. Það er ekki aðeins vegna þess að ég tel það almennt betra upp á samskiptin að gera heldur líka vegna þess að ég tel að málefnaleg og yfirveguð umræða eigi að vera nóg til þess að rökstyðja og opinbera hið rétta í málinu og stöðunni. Ég vil halda því til haga. Ég vil endilega gefa ráðherrum þessarar ríkisstjórnar og öðru fólki allan þann séns sem mögulegt er og leyfa því að njóta vafans eins og mögulegt er. Vandinn er sá að staðreyndir um málið gera það að verkum að þrátt fyrir að maður sé yfirvegaður og jafnvel þótt maður gefi mönnum allan þann séns sem mögulegt er þá er til staðar grundvallarvandamál í þeirri stöðu sem við erum í núna. Sú staða er að þegar kemur að þessu máli og því næsta hér er á eftir varða þau beinlínis hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Það er í eðli sínu slæmt, sama hversu mikinn séns maður gefur. Alveg sama þótt maður leyfi honum að njóta alls vafa breytir það því ekki að það hefur áhrif á hvernig almenningur getur búist við að þessi umræða fari fram. Það breytir óhjákvæmilega trúverðugleika þeirra stjórnmálamanna sem eiga einhvern hlut í einhverjum málum sem varða þau mál sem við erum að ræða. Þar á meðal er hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Þetta er afskaplega óheppilegt og í því felst ekki endilega einhver áfellisdómur, heldur ábending um það hvers er krafist af okkur núna sem stjórnmálamönnum. Fyrir hrun 2008 töldum við Íslendingar okkur ægilega klár og sniðug í fjármálum og vorum oft með, að mínu mati, óttalega glannaskap í þeim efnum opinberlega. Sú gríma féll í hruninu 2008. Við erum enn að byggja upp orðstír okkar eftir það og vissulega er misskilningur í fjölmiðlum um það að hér hafi komið ný stjórnarskrá og allt það og mikið af því er ekki rétt, reyndar er merkilega mikið af því ekki rétt. Fólk sem hefur vit á fjármálum og veit hvernig þessir hlutir virka, hvernig bankakerfið virkar og er í þessum viðskiptum og starfsemi, hlýtur að átta sig á því nákvæmlega hvað gerðist vegna þess að það var á margan hátt fyrirsjáanlegt. Það var ábyrgðarleysi sem gerði það að verkum að hér varð hrun og að mínu mati, í það minnsta, er það ábyrgðarleysi að miklu leyti afleiðing ungs aldurs þjóðarinnar þegar kemur að fjármálum. Við erum ekki mjög sjóuð í þeim efnum miðað við aðrar reyndari þjóðir. Síðan kemur inn regnbogi mannlífsins þar sem meðal annars finnst spilling, hér eins og annars staðar, eins og væntanlega alls staðar í heiminum. Punkturinn er sá að það hafa verið tímar á Íslandi þegar efnahagurinn hefur virst vera í góðum málum, það hefur verið lítið atvinnuleysi, lág verðbólga, ríkissjóður skilað afgangi og allt í góðu, reyndar mjög góðu, og samt var eitthvað að. Það var í grundvallaratriðum eitthvað að á bak við það hvernig þetta allt saman leit út. Þetta opinberaðist skýrt, til lengri tíma á skýran hátt, held ég, í hruninu 2008. Það er ekki lengur nóg fyrir okkur á hinu háa Alþingi eða í stjórnmálunum að nota efnahagsaðstæður eins og þær eru hverju sinni til að segja að hér sé allt í lagi vegna þess að það er hægt að ná góðum efnahagslegum árangri á röngum forsendum, á forsendum sem geta fallið um sjálfar sig þegar á reynir, eins og gerðist að mínu mati 2008. Krafan núna frá almenningi á stjórnmálamenn held ég að snúist fyrst og fremst um traust. Þá liggur á að við sýnum það traust, ekki einungis þegar við teljum okkur ekki hafa brotið nein lög heldur þurfum við að sýna það í verki með því að bera virðingu fyrir kröfunni. Það er afskaplega erfitt þegar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra mætir ekki einu sinni hingað til að ræða um þetta mál. Og ég vil benda á að ég er ekki þeirrar skoðunar að ráðherrar eigi alltaf að vera til staðar þegar þingið er að ræða mál sem varða málaflokka þeirra, vegna þess að það er eftir allt saman þingið sem á að taka ákvörðun. Vandinn er sá að þetta varðar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra beint og þann trúnaðarbrest sem varð í samfélaginu. Um það snýst þessi tillaga og þess vegna finnst mér mikilvægt að hann sé hér. Það er til það viðhorf að eðlilegt sé að geyma eignir í skattaskjólum og sjálfsagt hefur hver sína skoðun á því. Mér finnst það sjálfum ekki eðlilegt og í allra skásta falli óheppilegt. Mér finnst það sérlega óheppilegt þegar hæstv. ráðherra skattamála talar eins og það sé eðlilegt, talar eins og að þær áhyggjur fólks af því hvernig mál virka séu aðeins misskilningur. Málið er nefnilega það að eins og þetta blasir við fólki eru þarna eignir sem eru settar inn í hin ýmsu skjól til þess að fela þær, kannski ekki endilega til að skjóta undan skatti en af einhverjum ástæðum. Af hvaða ástæðum? Fólk veltir því fyrir sér. Það fer að velta fyrir sér hvort það séu einhverjar sniðugar flækjur sem menn fara í. Hvers vegna fara menn í það að búa til félög af handahófi hér og þar til að sýsla með eignir? Það er spurning sem sjálfsagt eru til mjög mörg mismunandi svör við, en það að almenningur þurfi sífellt að velta því fyrir sér í sambandi við mál ráðherra skattamála þýðir að almenningur getur ekki leyft sér að treysta okkur hér jafn vel og almenningur á að geta gert. Ég vil leggja áherslu á að ég leyfi hæstv. ráðherra að njóta alls þess vafa sem ég mögulega get, en þetta eru áhyggjur sem okkur ber að taka alvarlega, ekki vegna þess að það er lögbundin skylda okkar heldur vegna þess að það er hið rétta sem maður gerir í stjórnmálum. Það er einfaldlega hið rétta. Þess vegna leiðist mér hvernig menn fara oft út í það hvað hafi verið löglegt og ekki löglegt. Hvað varðar CFC-reglurnar vil ég nefna eitt sem ég rakst á við að leita að þeim stjórnarfrumvörpum síðustu hæstv. ríkisstjórnar, sem fjallaði um þau mál og setti í lög og það var gert af þáverandi hæstv. ráðherra Katrínu Júlíusdóttur í máli 629 á 141. þingi. Síðasta ríkisstjórn kom því á, ekki þessi. Þar áður hafði Sjálfstæðisflokkurinn verið við völd, í ríkisstjórn, og í svari á þskj. 1031 á 135. þingi komu fram þau viðbrögð við fyrirspurn, reyndar annars sjálfstæðismanns, að ekki væri sérstök nauðsyn til að innleiða CFC-reglur í íslenskan skattarétt í ljósi þess hversu lágt tekjuskattshlutfall fyrirtækja væri hér á landi á þeim tíma. Ég hef ekki mikinn tíma til að rekja þetta en það sem ég er að reyna að koma að er að það skiptir máli að við sýnum trúverðugleika og sá trúverðugleiki getur ekki aðeins verið bundinn í lögum, hann þarf líka að vera bundinn í því hvernig við ætlum að nálgast [[Forseti hringir.]]þær lögmætu og eðlilegu áhyggjur almennings af því hvernig málin eru í pottinn búin hjá ríkisstjórnarmeðlimum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður nefnir, sem ég held að sé alveg hárrétt hjá honum, að það skiptir máli að byggja upp traust. Grundvallaratriðið í því er að við leggjum hlutina fram á réttan hátt og snúum ekki út úr eða erum með hálfsannleik eða annað slíkt. Mér finnst það vera frétt ef þessi þingsályktunartillaga gengur út á hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Ég hélt að þetta væri miklu stærra mál en svo. Hv. þingmaður vísaði einnig í þingsvar sem kom í tíð ríkisstjórnar sem Sjálfstæðisflokkurinn átti aðild að. Þá var vísað í að ekki væri hagur í því fyrir íslensk félög að fara annað vegna þess að skatthlutföllin væru svo lág. Má vera að það hafi verið rétt. Ég fer betur yfir það í minni ræðu. Hv. þingmaður talar um að þetta sé fyrst og fremst gert til að fela, þ.e. að fara í aflandsfélög. Það má vera rétt. Ég fer betur yfir þau mál í ræðu minni á eftir. En ég held að við viljum ekki sjá hagkerfi eða efnahagslíf þar sem menn gera slíkt, að fela hluti. Ég vil því spyrja hv. þingmann vegna þess að Píratar eru í meiri hlutanum í Reykjavíkurborg. Undir forustu Pírata og þess meiri hluta sem er núna fór Orkuveitan í að stofna aflandsfélag. Mér finnst skipta máli að menn tali þá bara hreint um það af hverju menn fóru í það ef þetta er bara gert til að fela. Hv. þingmaður þekkir þessi mál vel. Ég þarf ekki að rifja upp þá sögu. Þetta hefur verið mikið í umræðunni. Ég vil spyrja: Var það þannig að Píratar tækju þátt í því, ásamt Vinstri grænum og Samfylkingunni, að fela eignir eða annað slíkt með því að stofna félag á vegum Orkuveitunnar í aflandsfélagi?
Virðulegi forseti. Ég er ekki í borgarstjórn og get ekki svarað spurningu hv. þingmanns vegna þess að hann gerir það sem er algengt, að manni er gefið það að hafa kynnt sér þau mál sem eru ekki á manns könnu. Ég get ekki svarað hv. þingmanni um það mál. En það breytir engu um skoðanir mínar þegar um er að ræða mál sem er til umræðu eins og nú og varðar aflandsfélög og rannsókn á þeim, sem ég styð, að þá komi ekki til umræðu sá sem málið varðar og hefur málaflokkinn á sínum höndum, sem er nefnilega hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, og mál hans er beinlínis hluti af ástæðunni fyrir því að þetta mál er sett á dagskrá til að byrja með. Hvað varðar það mál sem hv. þingmaður nefnir í sambandi við Reykjavíkurborg þykir mér alveg sjálfsagt að skoða það líka. En ef ég bæri ábyrgð á því máli og væri ráðherra þess málaflokks mundi ég náttúrlega mæta á svæðið til að ræða það og til að ræða þau atriði sem varða kannski málið. En eins og ég segi, ég vil gefa mönnum eins mikinn séns og mögulegt er. Ég vil að við leyfum fólki að njóta vafans. Þess vegna hef ég rosalega gott af því sem þingmaður sem vill almennt taka meðvitaðar ákvarðanir, að vita hvað ég er að tala um áður en ég byrja að tala um það og vissulega áður en ég tek ákvörðun um það, að heyra rök hæstv. fjármálaráðherra hérna. Að heyra hann fara í andsvör við flutningsmenn tillögunnar. Að fá hann til að taka hér ræðu sem væri hægt að fara í andsvör við og fá sjónarmið hans á þessari tillögu, hvers vegna hún sé góð eða slæm eftir atvikum. Styður hæstv. ráðherra tillöguna? Við vitum það ekki einu sinni. Það skiptir máli fyrir umræðuna. Ég er viss um að hægt væri að skera út tvær, þrjár ræður eða fleiri af hálfu stjórnarandstöðuþingmanna ef hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra kæmi og segðist styðja tillöguna. Þá gætum við klárað þetta sennilega í dag ef eitthvað er, alla vega snemma í næstu viku ef svo væri. Það er það sem ég geri athugasemd við, að hafa ekki umræðuna, sem þarf að eiga sér stað, hér.
Virðulegi forseti. Mér hefur fundist það vera kostur hjá hv. þingmanni að hann hefur alla jafna sett sig inn í mál. Þess vegna kemur það mér á óvart að hv. þingmaður hafi ekki sett sig inn í þau mál sem snúa að því sem Píratar stjórna, þ.e. í Reykjavíkurborg. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur svo sannarlega tekið þátt í umræðu um þessi mál á opinberum vettvangi og annars staðar og hefur fengið fjölmargar fyrirspurnir í þinginu og ekkert hefur vantað upp á að hann hafi svarað fyrir þessi mál. Ekki neitt. Hér var maður sem ég sakna og er fallinn frá, vinur okkar hv. þm. Pétur Blöndal. Hann þreyttist aldrei á að segja, og ég held að það hafi verið mikið til í því, að við í þinginu ættum að taka hlutverk okkar alvarlegar og við eigum ekki alltaf að þurfa hæstv. ráðherra, með fullri virðingu fyrir því góða fólki sem gegnir því embætti hverju sinni, til að ræða málin því það er okkar að taka ákvarðanir. Þó að hæstv. ráðherrar séu alla jafna flestir hv. þingmenn þá er það þannig að það er þingið sem á að taka ákvörðun, semja lögin og gefa línuna. Síðan er það framkvæmdarvaldið sem á að framkvæma. Það er hugmyndin og við viljum hafa, alla vega í orði kveðnu og vonandi í verki líka, aðskilnað þar á milli. Mér finnst því slæmt ef menn eru ekki tilbúnir, því að ég held að við þurfum að ræða þessi mál af fullri alvöru og á dýptina og gott að fá þetta mál á dagskrá til að ræða það, og finnst vont ef allt snýst um það hverjir séu viðstaddir umræðuna. Ég hef tekið þátt í umræðunni eins og hv. þingmaður veit. Hv. þingmaður veit að stjórnarþingmenn hafa svo sannarlega fylgst með henni. Mér fannst sérstakt að verið væri að misnota liðinn hérna áðan, fundarstjórn forseta, til að tefja umræðuna af hv. stjórnarandstæðingum. En við getum ekki nálgast þetta öðruvísi en að ræða efnislega um málið. Ef menn segja að aflandsfélög séu af hinu illa þá er svolítið sérstakt að þeir séu svo að standa fyrir stofnun aflandsfélaga á sama tíma.
Virðulegi forseti. Nú segir mér annar hv. þingmaður að þetta eignarhald hafi komið fyrir í ársreikningum Orkuveitunnar og sé því opinber gögn og því sé ekki hægt að fela það. En að því sögðu þekki ég ekki málavexti þess máls nógu vel til að segja eitthvað meira um það og því ætla ég ekkert að segja um það. Hv. þingmaður getur hneykslast eins og hann vill á því að til séu málefni í þessu samfélagi og í Reykjavíkurborg þá sérstaklega sem ég viti ekkert um. Þannig er það og þannig verður það áfram. Hluti af því að setja sig inn í mál er að bera virðingu fyrir muninum á því hvað maður veit og hvað maður veit ekki. Ég skammast mín ekkert fyrir það að vita ekki eitthvað um eitthvert mál sem er í gangi hjá borginni [[Gripið fram í.]]- og met það ef það er ekki það sem hv. þingmaður átti við. Talandi um hv. þm. Pétur H. Blöndal, þann góða mann sem því miður er ekki með okkur lengur, þá minnist ég ræðu sem hann flutti þar sem hann sagði - og nú vona ég innilega að ég fari alveg hárrétt með hvað hann sagði - að hann sæi á þeim tímapunkti í það minnsta einungis tvær ástæður til að vera með félög á umræddum svæðum. Það væri annars vegar til að fela eignarhald og hins vegar til að skjóta undan skatti. Nú má vel vera að til séu aðrar ástæður fyrir því að menn séu með slík félög í þessum löndum. Það geta verið lögmætar ástæður. Vandinn hér er að almenningur þarf að velta fyrir sér hvaða tilgangi það þjónar. Ef hægt er að svara því með einhverjum lögmætum hætti sem er skiljanlegur fyrir almenning, þá er það gott og vel. Það er hluti af því að taka alla þessa umræðu. En að hæstv. ráðherra skattamála taki ekki þátt í umræðunni sem varðar hann sjálfan breytir því hversu mikið almenningur getur leyft sér að taka umræðuna trúverðuglega. Það er vandinn. Trúverðugleiki snýst ekki bara um að fylgja lögum. Það er oft sagt um réttlætið að ekki sé nóg að réttlætinu sé framfylgt. Það þurfi að sjást að því sé framfylgt. Það er eins með þetta. Ekki er nóg að lögmætar ástæður séu fyrir þessu. Það þurfi að sjást hvaða lögmætu ástæður það eru. Það er ekki skýrt og þess vegna er mikilvægt að þetta komi allt upp á yfirborðið og að menn flytji rök sín, sem ég vona að hæstv. ráðherra geri fyrr eða síðar.
Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða mál sem er nauðsynlegt að ræða og fara yfir. Og ég held að það sé líka nauðsynlegt að við gerum hvað við getum til þess að upplýsa fólk um hvað er í gangi hér. Það er mikilvægt að við séum ekki að dylgja um neina hluti heldur reynum að tala um þetta út frá staðreyndum. Hér var t.d. sagt áðan að þetta mál hefði fyrst og fremst komið upp, þ.e. þessi þjónusta, eftir að bankarnir voru einkavæddir. Það er rangt. Á bls. 14 í DV í dag eru sýndar heilsíðuauglýsingar frá ríkisbankanum Landsbankanum frá árinu 2000 þar sem var verið að bjóða upp á aflandsþjónustu. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa upp úr auglýsingunni: „Rekstur Fortuna sjóðanna fer fram á Guernsey, alþjóðlegri fjármálamiðstöð á Ermarsundi. Þar vaxa peningar í góðu skjóli og ná ávöxtun eins og hún gerist best í heiminum.“ Sá sem stóð fyrir þessu var síðan á síðasta kjörtímabili ráðinn forstjóri Fjármálaeftirlitsins. Þetta var allt saman eitthvað sem var vitað. Ég sé ekki alveg hvernig við eigum að vinna á þessu án þess að gera það í samvinnu við aðrar þjóðir. Ég spurði einn hv. þingmann Samfylkingarinnar um það, af því að hann talaði mjög gegn þessu, talaði um boð og bönn o.s.frv., hvort Samfylkingin hefði eitthvað endurskoðað afstöðu sína til þátttöku okkar í Evrópska efnahagssvæðinu og í Evrópusambandinu því ég á mjög erfitt með að sjá, meðan þeir aðilar taka ekki þátt í þessu af fullum krafti, hvernig við getum gert það ein. Nema þá bara að ganga úr EES, alla vega alls ekki ganga í ESB. Skattsvik eru alltaf alvarleg og skiptir engu máli hvernig þau eru framkvæmd. Það er mikilvægt að við vinnum alltaf gegn þeim. En hér í umræðunni, m.a. af hv. þingmanni Samfylkingarinnar, hefur verið talað um að Lúxemborg sé skattaparadís. Menn hafa nefnt m.a. Kýpur og Möltu. Svo eru náttúrlega þessar eyjar sem ég vísaði í sem eru allar í Evrópu. Það er ekki verið að tala um Panama, sem er að vísu ekki eyja síðast þegar ég vissi, og Tortólu og hvað þessar eyjar heita allar. Ég held að við ættum aðeins að gaumgæfa það sem gestur Samfylkingarinnar, John Kay, hefur sagt, en hann er einn þekktasti hagfræðingur Vesturlanda, kynntur þannig í fjölmiðlum, og prófessor við London School of Economics. Við ættum að líta í smiðju hans þegar við ræðum þessi mál ef við ætlum að ná raunverulegum árangri. Hann talar að vísu mjög skýrt um að mikilvægt sé að gera greinarmun á því þegar menn stofna félög sem þessi í heiðarlegum tilgangi og hinum sem eru annaðhvort að svíkja undan skatti eða eru í peningaþvætti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst það hljóma skynsamlega að gera greinarmun á því. Hann segir líka, sem mér finnst vera kjarni máls, að við séum búin að þróa mjög flókið fjármálakerfi sem ýti undir þetta. Hann talar um uppstokkun í fjármálakerfinu. Ég hef talað fyrir því lengi og mun halda því áfram. Hann er ekki eini hagfræðingurinn eða forvígismaðurinn á þessu sviði sem talar með þeim hætti. Þessi umræða hefur t.d. verið mjög áberandi í Bandaríkjunum. Þar eru menn að reyna að vinna að því að koma m.a. ábyrgðinni á fjármálakerfinu úr höndum skattgreiðenda. Þessi umræða hefur ekki verið áberandi hér. Því miður hefur oft verið mikið um upphrópanir. Mér fannst hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson aðeins detta í það áðan að tala eins og hér hefði bara verið fjármálahrun á Íslandi og hefði ekkert með heiminn að gera. Við erum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Við tökum upp alla okkar löggjöf frá Evrópusambandinu þegar kemur að fjármálamarkaðnum. Það er enginn vafi á því að við sofnuðum á verðinum, en ein ástæðan var sú að það var fölsk vörn í því að taka blint upp það sem aðilar í Brussel, sem áttu að hafa bestu sérþekkinguna á þessum málum, lögðu fram og við hefðum átt að vera miklu meira á varðbergi. Bandaríski seðlabankinn bjargaði nokkurn veginn allri Evrópu. Hann þurfti meira að segja að bjarga Sviss og öðrum þjóðum Evrópusambandsins, en ekki okkur. Það var vel. Við björguðum Íslandi með því að setja hér neyðarlögin sem allir flokkar samþykktu með skömmum fyrirvara að undanskildum Vinstri grænum. Það er enginn vafi að það var afskaplega skynsamleg aðgerð. Ég vísaði líka í það að Reykjavíkurborg undir forustu Samfylkingar, Vinstri grænna og Pírata, hefði nýverið staðið fyrir stofnun aflandsfélags. Nú veit ég ekki hvort það sé til þess að fela eitthvað eða gera eitthvað óeðlilegt, ég ætla mönnum það ekki, en mér finnst svolítið sérstakt hvernig menn tala á sama tíma og þeir ganga í slík verk. Ber þá kannski hæstan fyrrverandi viðskiptaráðherra sem tók nokkra hringi á afstöðu sinni til aflandsfélaga þegar hann varð uppvís að því að hafa tekið þátt í þessum ákvörðunum. Við á þessu kjörtímabili höfum verið í fararbroddi eða í forustu með öðrum þjóðum OECD þegar kemur að því að vinna gegn skattsvikum. Við erum til dæmis í hópi 52 ríkja sem undirrituðu samkomulag 29. október 2014 í Berlín um að taka upp sameiginlega staðla til þess að veita upplýsingar á milli. Við erum í hópi ríkja sem kallast Early Adopters Group. Við höfum tekið þátt í sameiginlegu átaki Norðurlanda um gerð upplýsingaskiptasamninga við lágskattaríki frá árinu 2006. Svo var nú gengið í það og sett sérstakt fjármagn á fjáraukalögum til að kaupa upplýsingar um íslenska aðila sem eiga eignir á þessum svæðum. Síðan er hægt að nefna CFC-löggjöfina og BEPS-áætlunina og þar erum við með þeim þjóðum sem ganga fremst hvað þetta varðar. Menn tala síðan hér um það að við eigum að setja á fót sérstaka rannsóknarnefnd út af aflandsfélögunum. Ég held að við þurfum þá að líta til þess að við erum með sérstakar eftirlitsstofnanir sem vinna að þessum hlutum. Við þurfum líka að ákveða hvort við treystum þeim í þessum verkum eða ekki. Ég er hér að vísa í ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra. Eftir því sem ég best veit vinna þær stofnanir samviskusamlega og gefa ekki neitt eftir í að hafa uppi á skattsvikurum og núna sérstaklega á þessu sviði, ég vona að það sé á öðrum sviðum líka en sérstaklega á þessu sviði. Ég mundi ætla að það væri skynsamlegt í umræðunni að við mundum hlusta í það minnsta á þær eftirlitsstofnanir áður en við færum í að búa til einhver önnur batterí. Ég held að þeir aðilar sem séu best til þess fallnir að uppræta þetta séu eftirlitsstofnanirnar. En á sama hátt þurfum við að líta þá sérstaklega til lagaumgjarðarinnar, hvort það sé eitthvað sem við getum gert til að gera skattumhverfið einfaldara og skiljanlegra. Sömuleiðis fjármálakerfið eins og John Kay vísar hér til. Ég hvet menn til að lesa viðtöl við hann um þessi mál. Ég tel að hann leggi hlutina upp með réttum hætti. Ég held að við ættum kannski líka að leita í smiðju fyrrverandi hv. þm. Lilju Mósesdóttur, sem fékk nú ekki góðar trakteringar hjá félögum sínum í Vinstri grænum á síðasta kjörtímabili þegar hún var með allra handa hugmyndir ásamt okkur sem vorum þá í minni hluta hv. viðskiptanefndar um að reyna að upplýsa um eignarhald og annað slíkt. Við eigum líka að byrja á því, það er það sem við erum búin að vinna að og munum klára, að opna til dæmis upplýsingar sem eru í hinu svokallaða leyniherbergi sem er afskaplega mikilvægt að við upplýsum um. Þar erum við líka að tala um samninga um gríðarlega mikla eignatilfærslu frá ríkinu til einkaaðila sem aldrei hafa litið dagsins ljós. Það sem mér finnst áhugavert í Panama-skjölunum og mér finnst að við þurfum að líta til þess hvernig vinnubrögðin hafa verið hjá slitastjórnunum, það virðist vera að líka hafi orðið eignatilfærsla til ákveðinna aðila sem ég vissi í það minnsta ekki um, kannski fylgist maður bara ekki nógu vel með. Ég vona að þessi mál hafi verið unnin með þeim hætti að þetta hafi verið opið og gagnsætt ferli. Við þekkjum sömuleiðis söluna á ríkiseignum í gegnum bankana, Vestia bar hátt á síðasta kjörtímabili. Borgun á þessu kjörtímabili. En þegar við fengum svarið frá Landsbankanum til Bankasýslunnar núna kom í ljós að það voru ýmsar [[Forseti hringir.]]eignatilfærslur sem virtust ekki vera í opnu ferli. Við í meiri hluta fjárlaganefndar munum kalla eftir ítarlegri upplýsingum um það.
Virðulegi forseti. Í frétt frá 25. apríl 2016 kemur fram á mbl.is að Orkuveitan hafi hætt við aflandsfélag. Í fundargerð nr. 5355 frá Reykjavíkurborg kemur fram bókun meiri hlutans, sem samanstendur af Samfylkingunni, Bjartri framtíð, Vinstri grænna og Pírötum. Ég vona að ég hafi tíma til að lesa hana upp, með leyfi forseta: „Erindi Orkuveitu Reykjavíkur er háð samþykki eigenda og er í umsagnarferli hjá fjármálaskrifstofu Reykjavíkurborgar. Erindið kemur til afgreiðslu borgarráðs þegar umsögnin liggur fyrir. Rétt er að fram komi að meiri hlutinn hefur gert skýran fyrirvara við að stofnað verði félag erlendis í þágu skattahagræðis og verður umfjöllun um þann þátt málsins hluti af meðferð þess.“ Þetta kemur fram. Ég ítreka um leið að Orkuveitan var samkvæmt þessari frétt hætt við að stofna þetta aflandsfélag. Með hliðsjón af því að hér er um opinber gögn að ræða, þ.e. fundargerðir Reykjavíkurborgar, sér hv. þingmaður að það er munur á því að fara út í þessar æfingar - nota bene, ég vil taka fram að ég er á móti svona æfingum, ég tel ekki að menn eigi að gera þetta og ég er ekki yfir það hafinn að vera ósammála samherjum mínum í pólitík, það kemur fyrir á hverjum degi og er bara allt í lagi. En sér hv. þingmaður ekki mun á því að gera þetta í opinberum fundargerðum fyrir allra augum með umræðu og fyrir augum fjölmiðla annars vegar og hins vegar að gera þetta þannig að það séu engin gögn til staðar þar sem almenningur kemur auga á þau?
Virðulegi forseti. Ég vil lesa úr frétt úr Morgunblaðinu frá 22. apríl á þessu ári, með leyfi forseta: „Stjórn Orkuveitunnar samþykkti í fyrra að stofna aflandsfélag um tryggingar eigin eigna. Ákvörðunin var lögð fyrir eigendur til staðfestingar. Svar hefur ekki fengist.“ Annars staðar í fréttinni er talað við upplýsingafulltrúann, Eirík Hjálmarsson, með leyfi forseta: „Aðspurður hvort stjórnin hafi enn þá áhuga á stofnun aflandsfélags svarar Eiríkur játandi og bætir við að málið hafi fengið töluverða skoðun og rýni innan húss. „Menn voru alveg með opin augu fyrir því að þetta kynni að orka tvímælis. Jafnvel þótt fyrirkomulagið gæti þýtt að skattgreiðslur hér á landi myndu aukast, þá vissu menn að þetta fyrirkomulag væri ekki óumdeilt,“ segir hann. Aðspurður hvernig skattgreiðslur hér á landi komi til með að aukast segir Eiríkur að kostnaðurinn sem Orkuveitan er í dag að greiða til erlendra milliliða yrði að hagnaði hjá Orkuveitunni. Hagnaði sem skattar eru greiddir af. „Við teljum að í þessu geti falist fjárhagslegur ábati fyrir fyrirtækið og eigendur þess en erum þó meðvitaðir um mórölsk álitamál“, segir Eiríkur.“ Það liggur því alveg fyrir að farið var í þetta og ég veit ekki alveg hvað hv. þingmaður á við varðandi það að þetta sé sett í fundargerðina. Skárra væri það nú ef opinberir aðilar mundu ekki hafa hlutina í fundargerðum. [[Gripið fram í.]]Ef menn tala um aflandsfélög til eða frá held ég að við verðum að tala um hlutina eins og þeir eru. Það er ekki sannfærandi að á sama tíma og menn segja: Aflandsfélög á að afleggja með öllu og menn eiga ekki að koma nálægt þeim, á sama tíma og menn eru að stofna aflandsfélög. Það er bara ekki sannfærandi. Ég held að hver maður sjái það. Síðan hef ég verið að kalla eftir því hvort þeir aðilar sem talað hafa fyrir Evrópusamstarfinu hafi endurskoðað afstöðu sína til þess ef þeir eru algerlega á móti þessu. Ég get ekki séð að meðan evrópska reglugerðarverkið er með þessum hætti að við getum aflagt þetta með öllu. Aðalatriðið er, og ég held að við [[Forseti hringir.]]hljótum að vera sammála um það, að það er sérkennilegt að segja: [[Forseti hringir.]]Ég vil alls ekki sjá starfsemi aflandsfélaga, á sama tíma og menn stofna aflandsfélög.
Virðulegi forseti. Umræðan um hvort það eigi hreinlega að banna aflandsfélög eða viðskipti með þau eða við þau eða hvernig það er útfært, er löng umræða sem er tæknilegs eðlis, sem ég hugsa að sé áhugaverðari en fólk heldur. Það er sjálfsagt að eiga þá umræðu. En hins vegar finnst mér vera munur á máli Orkuveitunnar annars vegar og hins vegar máli hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, sérstaklega í ljósi þess að Orkuveitan er ekki ráðherra skattamála. Í því felst reginmunur. Sömuleiðis er um að ræða ferli í tilfelli Orkuveitunnar sem á sér stað löglega og fyrir opnum tjöldum, með réttu. Hins vegar þegar kemur að einstaklingum sem gera út félög í þessum aflöndum, úti í heimi, þá veldur það tortryggni í sambandi við ætlaðan tilgang þess, hvað verði gert með þau, til hvers þau séu stofnuð og hvaða starfsemi sé stunduð þar. Það er ekki þannig þegar menn ræða slík félög í opinberum gögnum annars vegar í pólitískri opinberri umræðu, sem er aðgengileg fjölmiðlum, og hins vegar að hætt er við stofnun félags, Orkuveitan hætti við það. Ég hygg að það hafi verið vegna þess að menn sáu að umræðan vakti tortryggni. Sumir stjórnmálamenn, alla vega sumir einstaklingar óháð því hvort þeir eru í stjórnmálum eða ekki, hlusta og taka mark á gagnrýnisröddum og reyna að skilja tortryggnina sem er til staðar. Þeir reyna að skilja á hverju hún byggist og bregðast við með þeim hætti að eyða henni. Vandann í þessu máli sé ég fyrst og fremst í því hvernig viðbrögðin hafa verið frá upphafi. Það varðar ekki bara hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra heldur líka hvernig fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra brást við fréttunum. Menn vörðu þetta með kjafti og klóm og notuðu gífuryrði sem ég ætla ekki að endurtaka að þessu sinni. En sér hv. þingmaður virkilega ekki mun á því hvernig er farið með það mál annars vegar og hins vegar mál [[Forseti hringir.]]hæstv. fjármálaráðherra?
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður veldur mér miklum vonbrigðum. Ég þarf ekki að vera sammála hv. þingmanni en mér hefur alla jafna fundist hv. þingmaður vera málefnalegur. Nú segir hann: Heyrið, sjáið sko annars vegar mál hæstv. fjármálaráðherra og hins vegar Orkuveitunnar, Orkuveitan er opinber og það er allt í lagi en hæstv. fjármálaráðherra, hann er í þessu, og það er ekki á opinberum vettvangi. Ég held að allir sem hafi hlustað á þetta hafi metið það þannig að hæstv. fjármálaráðherra væri núna að stofna aflandsfélag. Hv. þingmaður veit það að þetta var 2006, fyrir tíu árum síðan. Hann veit að hæstv. ráðherra var ekki ráðherra þá, var ekki formaður Sjálfstæðisflokksins, og hann tók þátt í viðskiptum. Hann gaf þetta upp [[Gripið fram í.]]og hefur ekki falið neitt hvað þetta varðar. Ef menn halda ræður eins og hv. þingmaður gerði áðan getur verið að eftir smástund eða einhvern tíma hugsi allir bara: Já, hæstv. fjármálaráðherra, hann á bara fullt af aflandsfélögum. En það er bara ekki rétt. Þetta var fyrir tíu árum síðan. Hann var þá í viðskiptum. Hann hefur gert fulla grein fyrir því. Hann gerði það allt samkvæmt skattalögum. Ég vísa hér í John Kay, sem mér fannst nú hv. þingmaður segja, alla vega þegar átt væri við Orkuveituna og Pírata, að munur væri á því hvort menn stofnuðu aflandsfélög í löglegum tilgangi eða hvort menn gerðu þetta til þess að svíkja undan skatti og til þess að þvætta peninga. Ef við tökum skilgreiningu John Kay liggur alveg ljóst fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hefur alveg staðist þá skilgreiningu sem prófessorinn frá London School of Economics, sem Samfylkingin boðaði hingað, lagði upp með. Ég skil ekki af hverju menn reyna þá samt sem áður að láta þetta líta út fyrir að vera ekki þannig. Ég skil ekki af hverju menn vilja þá ekki ræða vandamálið skattundanskot og fara þá efnislega í það sem til dæmis þessi ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]hefur gert. Getum við gert betur? Förum þá yfir það. Það er mikilvægt. Áttum við að samþykkja tillögu [[Forseti hringir.]]hv. þm. Lilju Mósesdóttur á síðasta kjörtímabili? Eigum við kannski að hlusta á fyrrverandi hv. þingmann núna? Kannski væri gott ef hún færi á þingflokksfund hjá Vinstri grænum.
Virðulegi forseti. Aflandsfélög og skattaskjól eru í raun og veru illgresi í þeim matjurtagarði sem samfélag okkar er. Þau grafa undan samábyrgð og samkennd, þau veita undankomuleið frá heilbrigðum leikreglum, skekkja samkeppnisskilyrðin, raska undirstöðum þeirrar samfélagssáttar sem þarf að vera til staðar og er undirstaða þess að hægt sé að reka samfélag á forsendum samneyslu og samábyrgðar. Þetta finnst mér rétt að segja strax í upphafi míns máls, ekki síst í ljósi þeirra orðaskipta sem urðu milli hv. þingmanna Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og Helga Hrafns Gunnarssonar rétt áðan þar sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson reyndi, og teygði sig mjög langt í því, að sýna fram á að starfsemi aflandsfélaga og skattaskjóla gæti verið fullkomlega eðlileg svo framarlega sem hún væri lögleg og fæli ekki í sér skattundanskot. Þeir sem til þekkja og hafa gerst fjallað um þessi mál að undanförnu hafa hins vegar sýnt fram á í máli sínu og rökræðum að starfsemi aflandsfélaga og skattaskjóla felur þvert á móti í sér samfélagsleg óheilindi og grefur undan samneyslunni og hinni samfélagslegu samábyrgð. Áhrifin af starfsemi aflandsfélaga og skattaskjóla eru þess vegna ekki bara umtalsverð heldur mikil og ekki bara á samkeppnisumhverfi heldur á skattkerfið sjálft og fjármálastöðugleika. Nú ræðum við þingsályktunartillögu sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir er fyrsti flutningsmaður að um að láta fara fram rannsókn á fjölda og starfsemi félaga sem tengjast íslenskum aðilum, einstaklingum og lögaðilum, og eru í skattaskjólum sem skilgreind hafa verið af OECD og íslenskum stjórnvöldum. Í tillögunni er gert ráð fyrir því að í þessu skyni skipi forseti Alþingis rannsóknarnefnd sem skili Alþingi skýrslu í september 2016, þ.e. næsta haust, um þá íslensku aðila sem hún hefur orðið áskynja um en lokaskýrslu fyrir árslok um mat á umfangi aflandsstarfseminnar og áhrifum hennar á íslenskt samfélag. Tillagan felur jafnframt í sér að fela fjármála- og efnahagsráðherra að stofna sérstakan rannsóknarhóp sem fari yfir og meti skattundanskot og aðra ólögmæta starfsemi, svo sem peningaþvætti, sem kunni að hafa átt sér stað með aflandsfélögum og byggist á upplýsingum og niðurstöðum rannsóknarnefndarinnar. Þessi tillaga er fyllilega tímabær því að það er þegar komið í ljós að mikil brögð hafa verið að því að íslenskir ríkisborgarar hafa stofnað slík félög og hlutfall þeirra hér á landi er langt umfram það sem þekkist í nágrannalöndum okkar sé miðað við mannfjölda og þarf að seilast ansi langt, ef það er yfirleitt hægt, til að finna eitthvað sambærilegt í löndunum umhverfis okkur. Það er líka umhugsunarefni að upplýsingar sem hafa komið fram í Panama-skjölunum, eins og bent er á í greinargerð, tengjast ekki nema einni íslenskri fjármálastofnun og einu lögfræðifyrirtæki, Mossack Fonseca, þannig að það er næsta víst að aflandsfélög í eigu Íslendinga hljóta að vera langtum fleiri en komið hefur fram í Panama-lekanum. Þetta hefur verið mun umfangsmeira þegar fjármálafyrirtæki voru að stofna félög af þessum toga þegar mest gekk á og aflandsfélögin spruttu upp eins og sveppir á sumarvelli svo ég vitni í gullvæga setningu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar fyrr í dag. Aflandsfélög og skattaskjól auka auðlegð fjármagnseigenda, segir í greinargerð með tillögunni, sem með þessu móti skjóta sér undan sköttum sem lagðir eru á í heimalandi þeirra og raka þannig til sín fjármagni sem annars færi í skattskil í heimalandinu. Heimalandið neyðist þá til þess að annaðhvort draga úr samneyslu á borð við heilbrigðisþjónustu og skólastarf eða þyngja álögurnar á aðra skattgreiðendur eins og rakið er í greinargerð. Þar er líka ágætlega rakið, sem fram hefur komið, að höfuðeinkenni skattaskjóla er skattleysi eða lágir skattar, lítilfjörleg löggjöf um banka og fjármálastarfsemi og leynd yfir uppruna þess fjár sem þar er geymt, með öðrum orðum kjörlendi fyrir peningaþvætti og illa fengið fé. Orðið skálkaskjól fær eiginlega alveg ferska og nýja merkingu þegar maður hugsar um starfsemi þessara félaga því að þau eru til þess fallin að viðhalda og auka misskiptingu auðs í heiminum og í þeim er varðveittur ágóði af ýmiss konar ólögmætri starfsemi sem bitnar á almenningi eins og í tengslum við vopna- og eiturlyfjasölu, vændi, mansal o.fl. Það er svona sem skattaskjólin grafa undan velferð og velgengni samfélaga sem sjá þar með á eftir fé sem hverfur inn í það sem í greinargerð er kallað svarthol. Okkur ætti ekki að blandast neinn hugur um að starfsemi af þessu tagi felur í sér samfélagsleg óheilindi, óheilindi sem er ekki hægt að líða. Nú hefur komið í ljós að starfsemi af þessu tagi hefur teygt anga sína um allt íslenskt samfélag og mun lengra en okkur óraði fyrir, inn í stjórnmálaflokkana, inn í ríkisstjórn landsins þar sem þrír ráðherrar hafa meðal annars tengst slíkri starfsemi. Forsætisráðherrann fyrrverandi sat sjálfur að samningum um uppgjör við kröfuhafa og gerði áætlanir um afnám gjaldeyrishafta en var á sama tíma kröfuhafi og eigandi aflandsfjár. Hann neyddist til að segja af sér en eftir sitja tveir ráðherrar á stóli, þar á meðal fjármálaráðherra landsins, æðsta stjórnvald skattsýslunnar á Íslandi, og talar eins og aflandsstarfsemi sé eðlilegur liður í viðskiptum. Það er auðvelt að tala yfir þeim sem hafa ekkert val, yfir íslenskum almenningi sem er fastur í viðjum krónunnar en fær enn eina ferðina að horfa upp á höfðingjana haga sér, höfðingjana sem muna ekki einu sinni hvar þeir lögðu frá sér 50 milljónirnar, hvort þær urðu eftir í Lúxemborg eða á Seychelles-eyjum eins og hæstv. fjármálaráðherra sem streitist við að sitja og þráast við að segja af sér. Nú þegar í ljós er komið hversu djúpt þessi starfsemi hefur teygt sig inn í íslenskt stjórnkerfi verður ekki undan því vikist að uppræta þessi félög og vinna bug á þeim óheilindum sem starfræksla þeirra og viðgangur felur í sér. Þess vegna fagna ég ummælum hv. þm. Frosta Sigurjónssonar sem fyrr í dag ræddi um mikilvægi þess að skera upp herör og gera einbeitta atrennu að því að afla upplýsinga um fjölda þessara félaga til að komast að haldbærri vitneskju um hversu stóran hluta íslenska hagkerfisins er að finna í þessum aflandsfélögum. Við Íslendingar höfum á tyllidögum státað okkur af ríkri lýðræðishefð. Fram að hruni var oft talað um stéttlaust samfélag. Sú mynd hefur mikið bjagast að undanförnu, svo mikið að segja má að samfélagssáttin sé í húfi. Það er mikilvægt að hreinsa til í garðinum, uppræta arfann og illgresið sem árum saman hefur fengið að sjúga næringu frá rótarkerfi matjurtanna sem gróðursettar voru samfélaginu til góðs. Þar er ég að tala um samneysluna, velferðarkerfið, heilbrigðismálin, skólana. Illgresið er það hugarfar sem liggur að baki starfsemi aflandsfélaga og skattaskjóla sem felur í sér ábyrgðarleysi og leiðir af sér spillingu og ójöfnuð. Þessi uppræting þarf að eiga sér stað á mörgum flötum samtímis. Í stjórnmálunum verða menn að axla ábyrgð og ganga á undan með góðu fordæmi. [[Forseti hringir.]]Stjórnvöld verða auk þess að gera gangskör að því að uppræta undanskot og leynimakk með fjármuni og fyrsta skrefið í þá átt er rannsókn á umfangi og eðli slíkra umsvifa. Að því miðar þessi tillaga og því styð ég hana heils hugar.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður var að ýja að því að ég væri einhver sérstakur stuðningsmaður aflandsfélaga og sagði að ég hefði talað með þeim hætti í ræðunni. Ég veit ekki hvað hv. þingmaður er að vísa í. Kannski er hv. þingmaður að vísa í að ég nefndi Samfylkinguna sérstaklega. Annars vegar vísaði ég í gest Samfylkingarinnar sem kom hingað, prófessor við London School of Economics sem sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Hann segir miklu máli skipta að fara varlega og skilja á milli þeirra fyrirtækja sem stofnuð eru í þessum ríkjum í heiðarlegum tilgangi annars vegar og hins vegar í þeim tilgangi að svíkja undan skatti eða þvætta peninga.“ Ég vitnaði í þessi orð. Það er ágætt að vita hvort hv. þingmaður sé ósammála mati prófessorsins sem Samfylkingin kallaði til. Hins vegar vísaði ég í ákvarðanir Samfylkingarinnar um að stofna aflandsfélag fyrir tryggingar sínar í Orkuveitunni. Vinstri grænir, Samfylkingin og Píratar ákváðu að gera það í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur. Hv. þingmaður talaði um að þetta væru samfélagsleg óheilindi, það ætti að uppræta illgresið, það að vera í viðskiptum við aflandsfélög sýndi hugarfar spillingar og guð má vita hvað. Ég spyr þá hv. þingmann: Hefur hún eitthvað beitt sér á vettvangi Samfylkingarinnar til þess annaðhvort að mótmæla þessum prófessor, nú eða mótmæla því sem borgarfulltrúarnir gera, eða þá kannski bara að upplýsa um þessi erlendu félög með nafninu Fjölnir og Fjalar sem virðast leigja Samfylkingunni húsnæði undir markaðsleigu? Síðan er áhugavert og við förum kannski í það í seinna andsvarinu að fara yfir síðasta kjörtímabil og hvernig Samfylkingin tók t.d. á hv. þm. Lilju Mósesdóttur.
… yfirheyrsla.
Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvert hv. þingmaður er að fara með þessum málflutningi. Hann er búinn að finna erlendan fyrirlesara sem kom hér í gær og ég á að vera búin að mótmæla og sennilega skrifa blaðagrein til að mótmæla ummælum hans þar sem hann gerir greinarmun á lögmætri starfsemi og glæpum á borð við skattundanskot. Auðvitað gerum við öll greinarmun á lögmætri starfsemi og glæpum, en við vitum líka að lögmæt starfsemi getur falið í sér siðleysi. Það sem við erum að ræða varðandi það að upplýsa um umsvif aflandsfélaga og skattaskjóla á Íslandi er siðferðileg hlið málsins vegna þess að þetta grefur undan samneyslunni og þeim samfélagslegu verkefnum sem við erum sem samfélag að reyna að fjármagna með skattgreiðslum. Eða eins og einhver orðaði það svo ágætlega fyrr í dag: Þegar menn eru að reyna að kaupa sér far með fyrsta farrými en láta hina borga, ætla að láta aðrar leikreglur gilda um sig og sitt fjármagn en hinir sem eru í haftaviðjunum og vaxtaflækjum íslensku krónunnar þurfa að láta yfir sig ganga. Ummæli fyrirlesarans sem hv. þingmaður var að vísa til eru ekki sakavottorð fyrir starfsemi aflandsfélaga, ekki vottorð fyrir ágæti þess að reka slík félög og soga tugi milljarða út úr hagkerfum inn í slíka starfsemi. Ég er í grundvallaratriðum mótfallin því að það gildi ekki einar leikreglur fyrir alla í einu samfélagi. Við eigum öll að sitja við sama borð. Við eigum að greiða okkar skatta og skyldur. Það eiga ekki sumir að komast upp með að geyma fjármuni sína í skattaskjólum á aflandseyjum [[Forseti hringir.]]einhvers staðar suður í höfum á meðan hinir þurfa að engjast í viðjum íslensku krónunnar.
Virðulegi forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni. Það eiga að gilda einar reglur og menn eiga ekki að svíkja undan sköttum, menn eiga bara ekki að svíkja undan skatti, svo einfalt er það, alveg sama hvaða aðferðir menn fara í því. Hér talar hv. þingmaður um að orð fyrirlesarans séu ekki sakavottorð fyrir starfsemi aflandsfélaga. Þarf hv. þingmaður ekki að fara að tala þá við sitt fólk í Samfylkingunni? [[Gripið fram í.]]Hv. þingmaður veit það eins og allir vita að borgarstjórn undir forustu Samfylkingarinnar, Vinstri grænna og Pírata var að stofna aflandsfélög. [[Gripið fram í: Nei.]]Samþykkti að stofna aflandsfélög, stjórn þeirra samþykkti að stofna aflandsfélög. Ég spurði líka hv. þingmann hvort hún vissi eitthvað um tilurð erlendu félaganna með þessi rammíslensku nöfn, Fjölnir og Fjalar, sem leigja Samfylkingunni húsnæði. Miðað við fréttir, ég veit ekki meira en það sem kemur fram í fréttum, er það undir markaðsleigu, sem er svolítið stórt mál. Ég spurði hv. þingmann hvort hún vissi eitthvað um tilurð þeirra út af þessum stóru ræðum sem hér eru haldnar, ég bíð eftir því svari. Ég spyr líka hv. þingmann, ekki bara um Fjölni og Fjalar, heldur um ESB og Evrópusamstarfið. Ef við ætlum að vinna gegn skattsvikum, og nú er það kannski raunhæft, ég veit það ekki, ég er algjörlega á móti skattsvikum, alveg sama hvaða nafni þau nefnast, ég er ekki að tala fyrir aflandsfélögum sem ég hef sagt að séu í besta falli ósiður, en hvaða afstöðu hefur hv. þingmaður til Evrópusamstarfsins? Á grunni Evrópusamstarfsins er þetta gert, á grunni EES-samningsins. Hér er um að ræða lönd sem eru lykilríki, kjarnaríki Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins. Þannig að ég spyr hv. þingmann aftur í fyrsta lagi: Þarf hún ekki að ræða þetta í Samfylkingunni? Og ég spyr hvort hv. þingmaður viti eitthvað um þessi félög með rammíslensku nöfnin sem ég nefndi. Ég vek líka athygli á því, virðulegi forseti, [[Forseti hringir.]]að fyrirlesarinn var hér síðasta laugardag en ekki í gær.
Virðulegi forseti. Ég hef ekki hugmynd um þessi félög sem hv. þingmaður var að telja upp og tengja við Samfylkinguna, veit ekkert um þau og get ekkert svarað neinu um það mál. Þingmaðurinn spyr mig um Evrópusambandið og Evrópska efnahagssvæðið sem einhvern grundvöll fyrir aflandsstarfsemi. Á leiðinni hingað upp í pontu varð á vegi mínum ljósrit af frétt um að fjármálaráðherrar fimm stærstu hagkerfa Evrópu samþykktu aðgerðir gegn skattaskjólum. Þetta er það sem ráðamenn í Evrópu eru að aðhafast í þessu máli. Hvað ætlar hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, að gera í þessu máli? Og hvar er hann við þessar umræður sem hafa staðið um þetta mál í dag? Hann hefur ekki sést hér í húsi.
Ég fór yfir það áðan hvað við erum að gera.
Herra forseti. Við ræðum um tillögu okkar Vinstri grænna um rannsókn á aflandsfélögum Íslendinga og skattundanskotum. Farið hefur verið vel yfir af fyrsta flutningsmanni, hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur, út á hvað tillagan gengur. Ég vil koma inn á það hvað þessi gjörningur, stofnun aflandsfélaga, og að fara með fé í skattaskjól frá ríkjum almennt og frá Íslandi, þýðir fyrir samfélögin í heild og fyrir vöxt þeirra og velferð. Íslendingar hafa kannski ekkert áttað sig á því fyrr en nú þegar þessar uppljóstranir koma í ljós að þetta hafi verið svona grasserandi í samfélaginu, að ríkasti hluti þjóðarinnar var á fullu í að koma fé undan og leyna eignarhaldi og reyna að komast hjá því að greiða sinn hlut til samfélagsins. Þegar þetta birtist svona augljóslega, eins og þegar þær uppljóstranir komu fram að 600 Íslendingar tengjast 800 aflandsfélögum í gegnum skattaskjól og í gegnum Landsbankann sem kom í lekanum frá lögfræðistofunni Mossack Fonseca, þá brestur auðvitað eitthvað hjá fólki. Það sér að raunveruleikinn er sá að í þessu landi lifa tvær þjóðir, það fólk sem vinnur myrkranna á milli og greiðir sitt til samfélagsins og þeir einstaklingar og fyrirtæki sem telja sig geta verið á fyrsta farrými hér innan lands en farið síðan með auð sinn út og geti ekki hugsað sér að greiða til samfélagsins og skila því í innviðauppbyggingu. Það er auðvitað sorglegt, en þetta er nú bara veruleikinn. Skattaskjól og aflandsfélög þróast í skjóli kapítalisma og frjálshyggju. Það er veruleikinn. Þess vegna þarf auðvitað að taka á því. Það er það sem við þurfum að horfa til þegar við vinstri menn erum að byggja upp jöfnuð í samfélaginu, að ekki er hægt að líða að einhverjir taki ekki þátt í því og skjóti sér undan því í skattaskjólum. Þess vegna er baráttan gegn ójöfnuði og kapítalisma jafn mikilvæg í dag og hún var fyrir 100 árum. Ég vil kannski taka þetta svolítið á þeim nótum vegna þess að fram undan er alþjóðlegur baráttudagur verkafólks. Þar er krafan um jöfnuð efst á blaði eins og svo oft áður. Hvernig þessi mál hafa þróast í veruleikanum er að verið er að vinna leynt og ljóst gegn jöfnuði, hvort sem er á Íslandi eða úti í hinum stóra heimi. Það að 10% eignamestu Íslendinga eigi um 70% eigna á Íslandi er auðvitað ansi sterk mynd af því hvernig þjóðirnar eru orðnar í raun og veru tvær í landinu og að sá hluti Íslendinga sé að koma fé sínu undan. Talað er um að reikna megi með að verið sé að svíkja undan skatti um 80 milljarða. En líka hafa komið fram tölur um hvað það gæti verið til viðbótar þegar reiknað er með því sem fer í skattaskjól og skilar sér ekki til landsins. Þó að menn haldi því á lofti, eins og hv. fjármálaráðherra og fleiri, að þeir sem eru með fé í skattaskjólum greiði til Íslands skatta af þessum eignum sínum, þá segir það okkur hinum ekkert um að það sé veruleikinn. Það er ekki hægt að sannreyna það. Væri það ekki skrýtið ef allir Íslendingar gætu bara gefið upp einhverja tölu sisvona og sagt skattinum að þetta væru tekjur þeirra og ekki væri reynt að sannreyna það neitt? Ég er hrædd um að þá heyrðist einhvers staðar hljóð úr horni ef aðrir þjóðfélagsþegnar fengju að telja fram með þeim hætti. Þegar ég tala um jöfnuð almennt, bæði á Íslandi og á milli jarðarbúa, þá á 1% jarðarbúa 50% af auðæfum heimsins. Þannig eru málin að þróast. Skattaskjól og aflandsfélög eru einn hlekkurinn í þeirri þróun. Þess vegna á lýðræðisríkið Ísland, sem og önnur ríki, að berjast gegn skattaskjólum. Menn eru kannski að vakna til vitundar núna og innan OECD er verið að beita sér gegn skattaskjólum og fimm ráðherrar stærstu ríkja innan Evrópusambandsins hafa talað þannig líka. En hvað heyrist frá okkar ráðamönnum? Hvar eru þeir í þessari umræðu? Þeir skjóta sér undan því að vera viðstaddir umræðuna eins og hún er hérna í dag, sýna ekki sóma sinn í að sitja á ráðherrabekkjum, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra. Það segir ansi mikla sögu um áhuga þeirra á þessum málum yfir höfuð. Það er auðvitað mikið áhyggjuefni. En hægt er að vera stoltur af því að þjóðin hefur risið upp og sýnt reiði sína og vandlætingu í verki með því að koma hingað og mótmæla eins og hún gerði svo kröftuglega á Austurvelli 4. apríl. Afleiðingin varð sú að hæstv. forsætisráðherra hrökklaðist frá en aðrir ráðherrar sem bera alveg jafnt ábyrgð á því að vera tengdir aflandsfélögum og skattaskjólum eiga auðvitað að sjá sóma sinn í því líka að stíga til hliðar og boða til kosninga því það er það sem við þurfum til að moka flórinn, eins og fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins sagði svo vel, að moka þarf flórinn í íslensku samfélagi. Það eru ekki Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn sem moka flórinn greinilega. Það þarf einhverja aðra til að moka flórinn eftir þessa flokka því að þeir bera líka mikla ábyrgð á því hvernig íslenskt samfélag hefur verið að þróast og hvað olli hruninu. Og þessi miklu tengsl á milli viðskiptalífsins og stjórnmálanna, atvinnulífs og stjórnmálamanna, það er auðvitað eitthvað líka sem er stórhættulegt, þetta samspil og þessi hreðjatök valds og peninga á samfélaginu. Þannig vil ég ekki sjá íslenskt samfélag þróast. Nú er að opinberast meir og meir hvað menn í atvinnulífinu og í lífeyrissjóðunum, háttsettir menn víða eins og framkvæmdastjóri Framsóknarflokksins og fjöldi aðila, sem er vel farið yfir í Fréttatímanum í dag, tengjast þessu öllu þvers og kruss. Það er einhvern veginn þannig að yfirþyrmandi er að hugsa sér að við, þetta litla samfélag, Ísland, getum ekki skapað heilbrigðara samfélag en hefur verið að þróast undanfarin ár með alls konar skjólum og skattaskjólum fyrir spillingu og annan gjörning sem hefur ekki þolað dagsljósið. Það verður auðvitað að fara að taka á þessum málum. Þessi tillaga lýtur að því að taka þetta föstum tökum. Þeir stjórnmálamenn sem treysta sér ekki í að taka svona mál eins og hér er á ferðinni, undanskot skattaskjóla og aflandsfélög, föstum tökum eiga hreinlega ekkert erindi til að gæta hagsmuna almennings. Þeim er ekki treystandi til þess ef þeir eru ekki menn til að stíga fram og horfast í augu við það að svona getum við ekki haft hlutina. Menn geta ekki verið að réttlæta þetta með einum eða öðrum hætti endalaust. Það gengur ekki upp. Ég vil í lokin, því að tíminn flýgur hratt eins og alltaf, fara með eina vísu sem ég heyrði á dögunum í tilefni umræðu um aflandsfélög og skattaskjól. Vísan hljóðar svo, með leyfi forseta: [[Forseti hringir.]] Hans var jafnan höndin treg að hjálpa smælingjunum. Gekk þó aldrei glæpaveg en götuna meðfram honum. Þetta er eftir Bjarna Gíslason. Finnst mér þessi [[Forseti hringir.]]vísa eiga vel við um marga í dag.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir ræðu hennar. Vísan í lokin kryddaði hana vel, hún var góð. Hv. þingmaður er einn af flutningsmönnum tillögunnar sem við ræðum, um skattaskjól og aflandsfélög. Hv. þingmaður talaði vítt og breitt um slíka starfsemi og óæskilegar hliðar hennar og ég get tekið undir hvert orð í þeim efnum. Eflaust má finna eitthvert pólitískt svið í þessari umræðu. Ég er ekki þar. Ég get sagt það hér og nú að ég styð tillöguna, mér finnst hún góð á margan hátt, sérstaklega markmiðin sem eru aftast í tillögunni, sem eru tvíþætt. Í fyrsta lagi er það að meta áhrifin og umfangið í skattaskjólum á samfélagið. Það væri afar gagnlegt fyrir alla aðila og samfélagið allt. Í öðru lagi er það að ná til þeirra á grundvelli þeirra gagna sem fyrri nefndin, sem nefnd er í tillögunni, mundi vinna til að ná til þeirra sem ekki hafa gefið upp tekjur af slíkri starfsemi og skotið sköttum undan. Mig langar að spyrja hv. þingmann tengt markmiðum og uppsetningu á tillögunni, af því hún fer til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég ætla að vísa til orða ríkisskattstjóra þar sem hann talaði um að hann hefði verið hrópandinn í eyðimörkinni og hefði í heilan áratug bent á þessa starfsemi og þann vanda sem [[Forseti hringir.]]tengist henni. Hvað vill hv. þingmaður segja um sein [[Forseti hringir.]]viðbrögð þjóðfélagsins, fjölmiðlanna og okkar hv. [[Forseti hringir.]]þingmanna við því?
Herra forseti. Það hefur vissulega orðið viðhorfsbreyting á ekki svo mörgum árum. Við sáum auglýsingar frá Landsbankanum árið 2000 um að bankinn aðstoðaði aðila við að koma fé í aflandsfélög í skattaskjólum, við köllum það skattaskjól af því það er það, í ákveðnum löndum eins og Tortólu og fleiri löndum. Almenningur í landinu hefur ekki gert sér grein fyrir því hve mikil sogkraftur á fjármagni út úr efnahagskerfinu var þarna á ferðinni, sem kom niður á samfélagsuppbyggingu og innviðauppbyggingu. Ég nefni líka heilbrigðiskerfið. Við gætum haft það gjaldfrjálst ef við bættum í 2–3 milljörðum í það núna. Við erum að tala um skattsvik innan lands og kannski 80 milljarða og varðandi aflandsfélögin hefur talan 300 milljarðar verið nefnd, svo að þetta eru engir smápeningar. Það er verið slá íslenskt samfélag kalt með því að koma svona fram gagnvart því. Eins og komið hefur fram voru á síðasta kjörtímabili innleiddar CFC-reglurnar sem gerðu þeim löndum sem hafa verið með fé í skattaskjóli skylt að veita upplýsingar. Það voru ýmsar reglur hertar í skattalöggjöfinni svo að menn kæmust ekki undan því að greiða skatta og eins og líka hefur verið nefnt voru skattar innan einkahlutafélaga, fjármagnstekjuskattur, hækkaðir úr 10 í 20% og ýmsar reglur voru hertar. Menn hafa því verið að vinna að því og líka að því styrkja þessi embætti. En það þyrfti að styrkja þau miklu, miklu meira en við gerum í dag því að það [[Forseti hringir.]]mun skila sér til baka til samfélagsins.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur svörin. Ég held að það sé hárrétt sem hv. þingmaður segir. Það þarf oft einhvers konar viðburð, eins og hinn gríðarlega gagnaleka Panama-skjalanna, þó að það sé ekkert óvænt. Við vitum öll sem upplifðum árin fyrir hrun hvernig eignarhaldi var háttað til að mynda á bönkunum. Það þurfti ekkert annað en fara inn á heimasíðuna og sjá eignarhaldið á þeim félögum sem áttu í bönkunum. Það var bara á heimasíðu bankanna. Það var erlent eignarhald. Svo vissum við ekkert hvert það náði. Þess mátti síðan sjá stað í rannsóknarskýrslu Alþingis. Þetta kemur ekkert á óvart. En það þarf oft meira til til að ná fram viðhorfsbreytingu. Það byggir oft á grunni og gildislægu mati sem er byggt upp á löngum tíma. Ég fylgi þessari spurningu eftir og spyr hv. þingmann hvort hún hafi trú á því að í kjölfarið muni verða sú viðhorfsbreyting sem er nauðsynleg gagnvart viðskiptalífi og skattundanskotum. Við getum þá nýtt okkur alla þá vinnu sem fram fer. Ég met það svo að þessi þingsályktunartillaga sé jákvætt framhald og innlegg í þær aðgerðir sem þó hefur verið farið í. Það má nefna upplýsingaskiptasamninga og sérreglur. Í umræðunni hafa komið fram viðbrögð fimm ríkja á vorfundi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Alþjóðabankans. Ég held að það sé afar jákvætt. Er það ekki líka á alþjóðavísu sem viðhorfsbreytingar eiga sér stað?
Herra forseti. Sem betur fer eru viðhorfin að breytast. Það er mjög af hinu góða. Ég er mjög ánægð með málflutning hv. þingmanns í þessu máli og mættu margir taka hann sér til fyrirmyndar því að akkúrat svona þurfum við að hugsa og tala, sama hvar við stöndum í samfélaginu, hvort sem við erum í atvinnulífinu, viðskiptalífinu eða hvar, venjulegt launafólk, stjórnvöld og allir ráðandi aðilar. Menn þurfa að taka höndum saman og vinna gegn þeirri óværu að sumir reyni stöðugt að skjóta sér undan samfélagslegri ábyrgð og láti þungann af uppbyggingu í samfélaginu hvíla á herðum allt of fárra. Misskipting á auði í heiminum bitnar gífurlega á fátækustu þjóðunum og framgangi þeirra. Það er verið að soga út úr efnahagskerfum þeirra mikla fjármuni og koma fyrir í skattaskjólum þar sem þeir sem eiga mesta auðinn geta látið hann vaxa mjög hratt en nýta hann ekki til samfélagslegrar uppbyggingar. Það er talið að skattaskjól kosti fátæku löndin í það minnsta 170 milljarða bandaríkjadala í töpuðum skatttekjum á hverju ári. Fátæku löndin tapa sem sagt 170 milljörðum bandaríkjadala í skatttekjum á hverju ári. Þetta er óhuggulegt að heyra slíkar tölur því að ef við mundum öll standa okkar plikt og skila okkar til samfélagsins gætu allir jarðarbúar haft það miklu betra. En ég er ánægð að heyra málflutning hv. þingmanns. Ég vona [[Forseti hringir.]]að fleiri komi á eftir honum og tali á sömu nótum og styðji tillöguna, eins og ég skora á allan þingheim að gera.
Herra forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um rannsókn á aflandsfélögum Íslendinga og skattundanskotum. Tilefnið er ekki skemmtileg eins og við vitum flest. Hér hefur komið fram, m.a. hjá þingmönnum meiri hlutans, m.a. á samskiptamiðlum, að hér væri verið að ræða þetta á persónulegum nótum en ekki af skynsemi eins og rætt var um í háskólanum í hádeginu, en þá vil ég bara minna á að ástæðan er auðvitað mjög persónuleg. Hér inni sitja ráðherrar sem hafa orðið uppvísir að því að eiga félög í skattaskjólum. Forsætisráðherra hefur sagt af sér. Þannig að það er ekkert óeðlilegt að við krefjum fólk um svör og við höfum í rauninni ekki fengið þau nema að mjög litlu leyti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki séð ástæðu til þess að ræða þessi mál sem er mjög miður. Ég vil eins og hv. þingmaður hér á undan þakka stuðninginn frá hv. þm. Willum Þór Þórssyni vegna þess að ég held að það sé mikilvægt að við sameinumst um að reyna að uppræta og leysa þessi mál eins vel og við getum gert. Panama-lekinn sýnir kannski fyrst og fremst hvað góð rannsóknarblaðamennska getur haft í för með sér og hann bætir auðvitað við rannsóknarskýrslu Alþingis. Þannig að þetta er hægt. Það er hægt að ná í þessi gögn. Það þarf að gera það með slíkum hætti og hér þurfti að gera. Það er ekki nóg að gefa þær upplýsingar sem íslenskir aðilar sem nefndir hafa verið hafa reynt að gefa, þeir segjast hafa borgað af þessu skatta og skyldur, þeir hafi gert grein fyrir þessu á skattframtölum, þeir hafi borgað allt sitt í ríkissjóð o.s.frv. Skattrannsóknarstjóri hefur sagt að hún geti ekki staðfest þessar staðhæfingar. Þær hafa því mjög takmarkað gildi sem slíkar. Við vitum það, það er alveg kristaltært, að aflandsfélög eru sett upp í einhverjum tilgangi, þau eru ekki „af því bara“. Þá gætum við öll eins haft fjármunina okkar heima ef þetta er allt í lagi og hefur engan tilgang. Mér finnst mjög kjánalegt að halda því fram að það hafi engan tilgang að vera með auðævi sín í aflandsfélagi. Það er í alla staði slæmt út frá samfélagslegum sjónarmiðum. Þetta er vettvangur sem fyrirtæki nota til þess að færa hagnað sinn, m.a. héðan þar sem hann ætti annars að skattleggjast, þar sem við getum ekki endilega rakið öll tengslin. Hér var einmitt minnst á hvernig þetta var með bankana, það voru nú þvílíkir vefir og klækir og í sumum tilvikum mjög flókið að komast að því hverjir voru þar á bak við. Þetta er klárlega vettvangur sem gerir fólki og fyrirtækjum mögulegt að losna undan lögum sem gilda á Íslandi sem og í öðrum löndum. Þetta er meinvarp og þetta er ógnun við einstök ríki, eins og hér var einmitt rakið, sérstaklega fátækari ríki, og þetta er spilling. Þarna fyrirfinnst klárlega spilling. Þarna er þvegið fé, þarna eru fjárglæframenn og fíkniefnabarónar og guð má vita hvað. Svo eru þar eflaust heiðarleg fyrirtæki, ég ætla ekki að halda öðru fram. En tilgangurinn hlýtur að vera einhver, hann er ekki „af því bara“. Hér hefur verið talað um að við verðum af 80 milljörðum hér á Íslandi á hverju ári bara vegna hefðbundinna skattsvika og fyrir tilstuðlan skattaskjóla. Við vitum ekki hvort verið er að koma arði af auðlindum okkar, sjávarauðlindinni eða öðrum auðlindum, erlendis í slík félög. Kannski á það eftir að koma upp í þessum skjölum. Við vitum það hins vegar að við hrunið fóru gríðarlegir fjármunir út úr hagkerfinu í akkúrat þessi félög, einkahlutafélög Íslendinga í skattaskjólum. Eins og ég hef sagt áður, þeir sem hafa geð í sér og telja það siðferðilega í lagi að koma sér hjá íslenskum lögum með þessum hætti, að athafna sig utan þess kerfis sem við búum hér við, mér finnst þeir ekki vera til þess bærir að stjórna hér samfélagi í gegnum ráðherradóm eða ríkisstjórn og hef þess vegna sagt að þeir eigi að segja af sér. Ég stend við þau orð. Mér finnst það ekki viðunandi málflutningur, hvorki af hálfu hæstv. forsætisráðherra né fjármála- og efnahagsráðherra, að tala með svo óábyrgum hætti, reyna að drepa málinu á dreif og gera lítið úr því og halda því jafnvel fram að Ísland sé skattaskjól. Það er vert að geta þess þegar maður veltir því fyrir sér af hverju þessir herrar sjá ekki ástæðu til þess að segja af sér að margir hafa sagt af sér eða nokkrir alla vega fyrir utan forsætisráðherra. Allt eru þetta aðilar sem áttu félög fyrir margt löngu, sumir einhver nýrri, en þetta eru aðilar sem hafa ákveðið að stíga til hliðar vegna þess að þeir telja það heppilegra fyrir þau félög sem þeir hafa verið að starfa fyrir eins og lífeyrissjóði og önnur. En ríkisstjórnin sér ekki ástæðu til þess þrátt fyrir að vera í sambærilegum sporum. Það eru sem sagt einhverjir aðrir sem gera slíkt, en ekki þeir aðilar sem hér stýra landinu. Mig langar að fara aðeins í gegnum hvers vegna Panama-skjölin varða femínista, það er mjög mikilvægt að við höldum því aðeins til haga. Í grein sem birtist á opendemocracy.net og var þýdd á Knúz, er vitnað til konu sem býr til afurð, selur hana og þarf að borga skatta vegna þess að skattheimtumennirnir koma til hennar, þannig að hún kemst ekki hjá því að borga. Þetta er auðvitað ekki skattamálið sem við erum að ræða. Við erum að ræða um fólkið sem trónir efst á toppnum í fjárhagslegum skilningi sem finnur sér leiðir til að komast undan því að borga skatta og það bitnar á fólki eins og akkúrat þessu fátæka fólki. Þetta endurspeglar líka valdastöður vegna þess að flestir sem koma fram í Panama-skjölunum eru karlmenn, sem er líka áhugavert út af fyrir sig. Hér var einmitt farið inn á það hversu mikið skattaskjólin kosta okkur, þetta eru 2 billjónir íslenskra króna sem þetta skiptir máli. Við þurfum að hafa í huga að þetta er eitt af því sem verður til þess að fátækt fólk víða um heim hefur ekki tök á því að fá menntun eða jafnvel ekki heilbrigðisþjónustu eða borða eða guð má vita hvað. Að geta ekki náð í tekjur frá auðugum einstaklingum eða fyrirtækjum verður til þess að við þurfum að hækka óbeina skatta. Og hvað sjáum við ekki gerast hér? Við höfum verið að lækka óbeina skatta að einhverju leyti, en það endurspeglast ekkert í vöruverðinu sem við eigum að fá. Þetta hefur í rauninni mest áhrif á það sem hafa lægstar tekjurnar og það eru jú alla jafna konur víða um heim. Þetta er eitt af því sem mér finnst að við þurfum að hafa í huga, því að þeim sem finnst þetta siðferði í lagi, að leyna hagnaði sínum eða draga hann úr landi eins og hér hefur verið farið yfir, borga auðvitað ekki til velferðarkerfisins eins og þeir ættu að gera, til fólksins sem framleiðir og skapar vinnuframlag dagsins í dag og auðvitað framtíðarinnar. Við eigum að berjast fyrir sanngjarnara kerfi. Við eigum að berjast fyrir betri stefnu í stjórnmálum þannig að bæði fátækt og brjálæðislegur auður verði ekki til staðar og allir, bæði konur og karlar, komi að ákvarðanatökum á öllum stigum. Eins og forsætisráðherra Kanada sagði, þá er árið 2016 runnið upp og allt annað væri í rauninni fáránlegt. Við þurfum að uppræta skattkerfi sem gerir auðugasta fólkinu kleift að komast hjá því að greiða sinn skerf til samfélagsins. Virðulegi forseti. Eins og gjarnan þá æðir tíminn áfram. Ég vil að lokum bara segja að stjórnmálamenn, hverjir svo sem þeir eru hverju sinni, sem mæla ekki afdráttarlaust gegn aflandsfélögum og starfsemi aflandsfélaga, hljóta að vera í þeim sporum að skilja ekki hvaða áhrif þau hafa á efnahagsstarfsemina, hvaða áhrif þau hafa á almenning í landinu og til framtíðar litið hvernig áhrifin verða á öll velferðarsamfélög. Ég verð að segja að mér hefur því miður fundist hæstv. ráðherrar þessarar ríkisstjórnar vera í þeim sporum að þeir virðast ekki átta sig á þessari stöðu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir ræðuna. Ég ætla að víkja að þingsályktunartillögunni og fara aðeins tæknilega í málið. Ég sagði fyrr í andsvari við hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur að ég styddi þessa tillögu og ég styð hana út frá þeim markmiðum sem koma fram aftast í henni. Ég tengi leiðirnar tvær sem koma fyrst fram í tillögunni við þau tvö markmið. Fyrri leiðin er að setja á fót rannsóknarnefnd, í samræmi við þau lög sem gilda um rannsóknarnefndir, til að ná utan um þetta umfang. Seinni leiðin tengist seinna markmiðinu og er að ná til þeirra sem hafa skotið undan sköttum. Þá er um að ræða sérstakan rannsóknarhóp sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra mun stofna sem nýtir þá vinnu sem rannsóknarnefndin hefur unnið. Það kemur fram í fyrri leiðinni, sem snýr að fyrra markmiðinu um að meta umfangið, að rannsóknarnefndin miðli upplýsingum og niðurstöðum til skattyfirvalda og annarra yfirvalda. Er ekki óhjákvæmilegt í ljósi þeirrar vinnu sem þegar hefur átt sér stað, til að mynda á grunni þeirra gagna sem voru keypt eða skattrannsóknarstjóri fékk heimild til að kaupa, að það verði einhvers konar samstarf á milli rannsóknarnefndarinnar og skattyfirvalda, í ljósi þeirra aðgerða sem þó þegar hefur verið farið í? Það kemur [[Forseti hringir.]]mögulega betur og ítarlegar fram í vinnu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Samstarf er kannski ekki óhjákvæmilegt en eflaust væri það skynsamlegt. Það gæti líka flýtt fyrir þar sem það léttir vinnuna. Ég er talskona þess að fólk starfi saman og leiti lausna saman. Ég held að þetta sé eitthvað sem gæti komið og kemur líklega fram í vinnu nefndarinnar þegar málið fer til hennar. Mér skilst að birta eigi þau gögn sem þegar hefur verið upplýst um, þ.e. upplýsingar úr Panama-lekanum, á heimasíðu félagsins sem að því stendur. Við þurfum samt að muna að þetta er aðeins frá Mossack Fonseca. Það eru auðvitað fleiri aflandsfélög til víðar og fyrirtæki sem hafa sérhæft sig í að aðstoða einstaklinga og fyrirtæki við að geyma fé sitt og eignir þar. Ég held klárlega að það sé gott að sem flestir geti komið að þessu til að miðla upplýsingum, en það má heldur ekki verða það stórt að ekki sé hægt að ná utan um það, að fólk náist ekki saman til að vinna það, heldur sé það meira í formi þess að kalla fólk á fund og fá gögn og allt það. Svo þegar við erum komin að tiltekinni niðurstöðu eða leið geri ég ráð fyrir að skattrannsóknarstjóri taki við málinu, sé um að ræða einhver mál, við skulum halda því til haga. Ég geri þó ráð fyrir því miðað við hvernig þetta er til komið og eins og ég skil skattaskjól. Eins og ég sagði áðan eru þau ekki til komin af því bara, það er einhvers konar hagræði af þeim þótt það sé ekki beinlínis ólöglegt. Við vitum heldur ekki hvort allir hlutir [[Forseti hringir.]]hafi verið gefnir upp og skattrannsóknarstjóri hefur sagt að hún geti ekki sannreynt það. Ég vona því að þessi vinna verði til þess.
Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur svörin. Ég taldi mig vita svarið fyrir víst og hv. þingmaður útskýrði það mjög vel. Ég held að það verði alltaf gagnkvæma vinna. Það kemur skýrt fram í leið tvö að rannsóknarhópurinn, sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra mun skipa eða verður falið að skipa samkvæmt tillögunni, mun síðan miðla eða eiga samstarf við embætti skattyfirvalda. Ég sé alveg samhengi á milli markmiða og leiða og hlutverka beggja hópanna. Ég velti áfram fyrir mér tæknilegu atriðum og meiningunni með því að rannsóknarnefndin skili skýrslu, hér er dagsetningin september 2016, en mér hugnast mjög vel að fá slíka áfangaskýrslu til að meta starf nefndarinnar. Ég held að það hafi verið vömm í starfi fyrri nefnda hvað leið langur tími og Alþingi var ekki upplýst í áföngum og ég held því að þetta sé mjög gott skref, hvort sem það var einhver önnur eða sérstök ástæða fyrir því gagnvart þessu starfi. Svo er hér greinargerð, reyndar ekki mjög ítarleg, eða hún er stutt og hnitmiðuð og um það sem þó hefur verið gert á þessu sviði, alþjóðlega og svo kannski minna hérlendis. Ég nefndi áðan CFC-reglur og upplýsingaskiptasamninga og fleira í þeim dúr. Það hafa komið tillögur frá báðum embættum, ríkisskattstjóra og [[Forseti hringir.]]skattrannsóknarstjóra, um hvort það verði þá hlutverk þessa rannsóknarhóps [[Forseti hringir.]]að taka upp þær ábendingar og gera tillögur að úrbótum og lögum, hvort það sé meiningin með þessu.
Herra forseti. Það er rétt hjá þingmanninum að óskað er eftir stöðuskýrslu. Ég held að það sé mjög mikilvægt og ég var einmitt að fá svör frá tveimur ráðherrum um nefndarskipan. Ég held að eitt af því sem þingið geti gert betur þegar nefndir eru skipaðar sé að setja þeim tímaramma. Mér finnst allt of mikið um að við skipum nefndir sem eru ekki með tímaramma. Ég tek undir það varðandi stóru rannsóknarnefndirnar sem við höfum skipað að við höfum lært af því, ég vona það. Það er nýbúið að mæla fyrir máli sem skerpir svolítið á starfseminni. Það er í anda þess að við fáum að fylgjast með framvindunni. Við erum öll sammála um að gera hefði mátt betur í sumum af þeim skýrslum sem unnar hafa verið, bæði í tímafaktornum og í kostnaði, og stundum var farið í hluti sem ekki hefði þurft að fara í. En fyrst og síðast snýr þetta að því sem hér er rakið. Hvað annað leiðir af því og hvort við getum gert eitthvað betur varðandi CFC-reglurnar eða upplýsingaskiptasamningana eða eitthvað slíkt verður þessi vinna að leiða í ljós, hvort það verður einhver hliðarafurð eða niðurstaða eða eitthvað slíkt sem þessir aðilar komast að raun um að þurfi að gera til að ná enn þá betur utan um þetta, og sjálfsagt að gera það. Eins og ég segi er það ekki uppleggið þótt þetta hangi allt saman. Ég hef mikla trú á því að þingið afgreiði þetta tiltölulega skjótt því að við erum sammála um, vona ég, að mikilvægt er að fara ofan í þetta. Maður heyrir að fólki finnst það skipta verulegu máli. Við upplifum í rauninni enn þá, svolítið eftir að hrunið varð, að það kemur eitthvað upp sem fólk tengir við óheiðarleika og spillingu og annað slíkt. Við þurfum að fá botn í þessi mál. Ég held [[Forseti hringir.]]að þetta sé meðal annars leið til þess.
Virðulegi forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um þetta mál og byrja á því að þakka flutningsmönnum fyrir að leggja það fram. Það er full ástæða til þess að fram fari rannsókn á fjölda og starfsemi félaga sem eru í skattaskjólum. Við vitum það eitt um þá stöðu sem upp er komin að allar þær fréttir sem borist hafa og hafa skekið heimsbyggðina á undanförnum vikum stafa frá einni lögmannsstofu, Mossack Fonseca í Panama. Hún er ekki eina lögmannsstofan í Panama og Panama er ekki eina ríkið sem hefur gefið sig út fyrir lögfræðilega aðstoð við að koma peningum í skattaskjól. Þar fyrir utan skipta skattaskjól tugum. Við vitum líka, miðað við það sem flogið hefur fyrir í hinum alþjóðlega bankaheimi, að sú leið Mossack Fonseca sem Landsbankinn bauð upp á fyrir hrun þótti ódýr og einföld leið til að koma peningum í skattaskjól, var eins konar bónuslausn fyrir þá sem vildu koma peningum í skjól. Aðrar dýrari og flóknari leiðir voru í boði annars staðar. Við vitum ekkert um þær. Þess vegna er góður sá andi sem birtist í tillögu þeirri sem hér er til umræðu, að fara alfarið yfir umfangið um tengsl við íslenska aðila. Ég vil síðan sérstaklega gera athugasemd við þau orð sem hæstv. fjármálaráðherra hefur látið fjalla um þessa tillögu og þær rangtúlkanir sem hann hefur beitt á stöðu mála. Ég verð satt að segja að taka fram hér að það er auðvitað algjörlega fráleitt að hann skuli ekki vera viðstaddur umræðuna. Hann sagði í óundirbúnum fyrirspurnum í gær að tillagan væri ámælisverð fyrir þær sakir að í henni væri gert ráð fyrir því að gert yrði uppskátt um nöfn þeirra sem hlut ættu að máli hvað varðaði skattaskjól og eignir í þeim. Það er málefnalegt sjónarmið sem er alveg hægt að rökræða með hvaða hætti eigi að opinbera eða gera almenningi aðgengilegar upplýsingar af þessum toga en það er ekki rökrétt sem hæstv. ráðherra sagði hér í gær, að vegna þess að flutningsmenn þessarar tillögu og aðrir stjórnarliðar á síðasta þingi hefðu stutt löggjöf um CFC-skattlagningu hefðu þeir þar með fyrirgert rétti sínum til þess að grípa með einhverjum hætti til aðgerða til að takmarka eign í skattaskjólum, grafast fyrir um þær eða grípa til einhverra frekari aðgerða gagnvart þeim. CFC-löggjöfin sem lögfest var á síðasta kjörtímabili var nauðvörn til að tryggja að tekjur úr aflandsfélögum kæmu til skattlagningar á Íslandi óháð öllu öðru. Hún fól ekki í sér almenna viðurkenningu á að skattaskjól svo uppgefin væru jákvæður og uppbyggilegur þáttur í íslensku atvinnulífi. Mér þykir því ekki rétt að stilla málum upp með þeim hætti sem hæstv. ráðherra gerði að þessu leyti. Ég get hins vegar alveg tekið undir með honum með að það má ræða í nefnd með hvaða hætti nákvæmlega birtingu upplýsinganna sem þarna yrði að veruleika yrði hagað. Hitt er alveg ljóst að það er mjög mikilvægt að heildarrannsókn fari fram á umfanginu og að í því skyni verði skapaðir möguleikar til að fá upplýsingar frá slitabúum hinna föllnu banka því að við vitum ekki neitt um umfang þessara viðskipta annars staðar en bara í gegnum Mossack Fonseca og Landsbankann. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu lengri en ítreka þakkir til flutningsmanna fyrir að flytja þetta mál og vonast til að það fái greiða og góða vinnu í nefnd.
Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann um eitt, en hann er formaður Samfylkingarinnar og stóð fyrir ráðstefnu sem fjallaði einmitt um þetta efni meðal annars, mér skilst að hún hafi verið ansi vel heppnuð og áhugaverð, en ég átti nú ekki heimangengt á hana um síðustu helgi. Mér skilst ef marka má fréttir að fram hafi komið í ræðu eins aðalræðumannsins þar að gera yrði skýran greinarmun í umræðu um aflandsfélög á félögum sem væru stofnuð í lögmætum tilgangi og öðrum. Mig langaði að vita hvort hv. þingmaður tæki undir þetta og þar með geti þá viðurkennt að einhverju leyti gildi aflandsfélaga eða félaga í svokölluðum aflöndum. Svo er hitt sem ég velti fyrir mér, þ.e. efni þessarar þingsályktunartillögu sem mér heyrist hv. þingmaður ætla að styðja, að þar er gengið út frá því að einhverjum hópi manna verði falið að hafa uppi á öllum aflandsfélögum eða öllum félögum Íslendinga í öllum aflandslöndum. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi á því einhverja skoðun eða átti sig á því með hvaða hætti það eigi að verða svona í ljósi þess að menn hafa einmitt verið að vísa til þessara félaga að þau hafi verið stofnuð einmitt í þeim tilgangi að leyna eignarhaldi. Hefur hv. þingmaður skoðað þetta eitthvað? Ég velti fyrir mér í tengslum við þetta, vegna þess að hv. þingmaður fer fyrir flokki sem virðist tengjast einhverjum félögum þar sem eignarhaldið virðist ekki vera ljóst, það eru félögin Fjalar og Fjölnir, ef ég man rétt, sem eru eigendur fasteignar sem Samfylkingin er í. Hefur hv. þingmaður einhverjar upplýsingar [[Forseti hringir.]]um þetta umfram það sem fram hafa komið í fjölmiðlum, en þær hafa eiginlega ekki verið neinar um eignarhald [[Forseti hringir.]]þessara félaga.
Virðulegi forseti. Ég þekki ekki eignarhald leigusala í smáatriðum, þeir verða bara að útskýra það sjálfir og hafa gert það og birtu upplýsingar þar um. En ég hef tekið eftir því hins vegar að helsti fréttamiðillinn sem hefur fjallað um það mál, Morgunblaðið, hefur bæði seint og illa birt leiðréttingar og upplýsingar frá eigendum húsnæðisins. Kann það kannski að skýrast af því hversu mikill fótur er fyrir fréttaflutningnum að öðru leyti. Að því er hv. þingmaður síðan spyr um aðgreininguna á milli félaga sem eru rekin í lögmætum tilgangi, aflandsfélögum og öðrum ekki, þá verðum við að fallast á þá skilgreiningu ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar að í grunninn séu bara tvær ástæður fyrir rekstri félaga í einkaeigu í aflandsfélögum, það sé annars vegar að fela eignarhald, komast undan t.d. reglum varðandi hagsmunaárekstra, hagsmunaskráningu eða eitthvað annað slíkt, eða til að forðast skattheimtu. Þetta liggur fyrir staðfest. Síðan kunna að vera tilvik eins og hafa verið í fréttum upp á síðkastið af hálfu bæði Landsvirkjunar og Orkuveitu Reykjavíkur sem hafa viljað eiga félög í lágskattaríkjum til að fá betri lánakjör. Í þeim tilvikum er hvorki verið að leyna eignarhaldi né verið að forðast skattlagningu því að þau eru talin með hér í skattskilum þessara fyrirtækja. Við þær aðstæður er alveg hægt að sjá fyrir sér að mögulegt sé að vera í lágskattaríkjum. Eftir sem áður höfum við í hreyfingu jafnaðarmanna tekið móralska afstöðu gegn skattaskjólum. Næsta mál á dagskrá er tillaga okkar í Samfylkingunni um viðskiptabann gegn lágskattaríkjum til að þvinga þau til að láta af háttsemi sinni og taka þátt í alþjóðlegri stefnu um sameiginlegan skattstofn og sameiginlegan skattgrunn. Við erum bjargfastlega þeirrar skoðunar að skattasamkeppni sé af hinu illa og grafi [[Forseti hringir.]]undan félagslegri velferð í okkar löndum.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður hefði að mínu mati átt að nota tilefnið og tækifærið til að upplýsa um þær leiðréttingar sem Morgunblaðinu hafa verið sendar en hafa ekki verið birtar er varðar eignarhaldið á Fjalari og Fjölni, félaga sem virðast hafa fengið fé frá fyrrverandi flokksstofnunum Alþýðubandalagsins gamla og Alþýðuflokksins. Mér þykir heldur aumt hjá formanni Samfylkingarinnar, hv. þingmanni, að ætla að draga svo þykk landamæri við þau félög sem hann gerir hér. Hitt er annað mál vegna þess að hér er vísað til afstöðu skattyfirvalda um tilgang svokallaðra aflandsfélaga, þá vek ég athygli á skýrslu skattsvikanefndar, einni af mörgum skýrslum margra skattsvikanefnda sem hafa verið gerðar undanfarin ár, í þessu tilviki frá 2003, 2004, en í henni sátu nákvæmlega skattrannsóknarstjóri, ríkisskattstjóri og tollstjóri á sínum tíma. Ríkisskattstjóri var á þeim tíma Indriði H. Þorláksson, sem hefur verið sérlegur ráðgjafi t.d. síðustu ríkisstjórnar í skattamálum, en þeir skiluðu einmitt skýrslu á þeim árum þar sem var sérstaklega fjallað um skattaparadísir og skattavildarreglur þar sem kemur sérstaklega fram, með leyfi forseta, ef ég vitna í skýrsluna: „Skattaparadísir og skattavildarreglur geta átt rétt á sér …“. Það liggur því fyrir, að minnsta kosti er afstaða skattyfirvalda að einhverju leyti sú að það geti átt rétt á sér, eða að minnsta kosti félög í þessum löndum. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni sem var nú kannski kjarni andsvars míns. Með hvaða hætti sér hv. þingmaður það fyrir sér að hópur manna fari í þá viðamiklu vinnu sem felst í því að lista upp öll þau félög sem Íslendingar [[Forseti hringir.]]mögulega eiga aðild að í hinum svokölluðum aflöndum?
Virðulegi forseti. Ég geri mér alveg fullkomlega grein fyrir því, til að svara spurningu hv. þingmanns sem hún lauk fyrirspurn sinni hér á, að ekki er einfalt að setja á fót rannsóknarnefnd af þessum toga. Ég legg til að í nefndinni verði farið mjög vandlega yfir það hvaða rannsóknarheimildir ætti að búa til og möguleika til þess að komast að sannleikanum. Eins og ég sagði í máli mínu áðan vitum við það eitt að ein lögmannsstofa sem vann fyrir einn íslenskan banka hefur skilað 600 Íslendingum í skattaskjól, en við vitum að allir þrír stóru bankarnir fyrir hrun buðu upp á þessa þjónustu og við vitum ekkert um umfangið eða þær lausnir sem þar var boðið upp á. Óhjákvæmilegt er að grafast fyrir um þetta til fullnustu. Þess vegna þarf að reyna að finna færar leiðir til þess. Ég nefndi áðan hvort ekki væri hægt að gera kröfu á slitabú hinna föllnu banka að opna bækur sínar að þessu leyti. Varðandi síðan hitt sem mér finnst satt að segja fyrir neðan virðingu hv. þingmanns að bera hér inn róg, því að það er ekki neitt annað en rógur að halda því fram að eitthvað sé óhreint hvað varðar fjárhagsleg samskipti Samfylkingarinnar við leigusala hennar. Það er vissulega þannig að peningar sem eignarhaldsfélag Alþýðuhússins og Sigfúsarsjóður eiga hafa orðið til í gegnum áratugi fyrir vinnu íslensks erfiðisvinnufólks sem hefur lagt til fé til að byggja hús yfir starfsemina. Þau félög keyptu húsnæði sem Samfylkingin leigði. Frá og með gildistöku laga um fjármál stjórnmálaflokka árið 2006 var ljóst að ekki var hægt annað en að borga markaðsleigu fyrir húsnæðið jafnvel þótt um skylda aðila væri að ræða. Þannig hefur öllu reikningshaldi Samfylkingarinnar verið hagað frá gildistöku þeirra laga. Ríkisendurskoðun hefur haft með það eftirlit að gera og verið fullkunnugt um tengsl aðilanna við Samfylkinguna og engar athugasemdir gert við þessi skil og reikningsskil Samfylkingarinnar. Rógur af þessum toga, að reyna að kasta rýrð á eignarhald og dylgja þar með um að eitthvað óhreint mjöl sé í pokahorninu, Samfylkingin njóti með einhverjum hætti fjárhagslegs ávinnings af þessum félögum eða slíkt er óhreint, ósiðlegt og ekki hv. þingmanni sæmandi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að fagna þessari umræðu í dag og þakka fyrir hana. Ég held að hún þurfi alls ekki að fara niður á það plan sem við vorum á hér áðan. Málið er stóralvarlegt og það stórt að það þarf að mæta því með þeim hætti og þeirri alvöru sem slíkum málum fylgja. Það er alveg ljóst að samfélag okkar á stórt verkefni fyrir höndum eftir að upp komst um svokölluð Panama-skjöl og allt það sem fylgdi í kjölfarið. Hér verðum við að gera skýran greinarmun á þeim sem brjóta lög og þeim sem ekki að brjóta lög. Það finnst mér vera aðalatriðið. Mér finnst það vera aðalatriðið að þeir sem geta farið með peningana sína í svokölluð skattaskjól til að koma í veg fyrir að standa við skuldbindingar sínar og greiða sinn hlut til samfélagsins sitja uppi með skömmina. Það er óþolandi að þegnum þessa lands sé mismunað með þessum hætti, að sumir verði að standa undir meiri byrði en aðrir til þess að við getum rekið hér sjúkrahús, skóla, vegakerfi o.s.frv. Ég endurtek þau orð mín sem ég hef látið falla úr þessum ræðustól. Ég skil einfaldlega ekki hvað fer í gegnum huga fólks sem hugsar svona og getur hugsað sér að láta aðra bera þyngri byrðar til að sleppa sjálft með auðveldari hætti. Fyrir þinginu liggja sem sagt tvær þingsályktunartillögur sem verða væntanlega ræddar hér í dag. Þar er margt skynsamlegt að finna og ýmislegt sem ég mundi vilja sjá öðruvísi, eins og gengur og gerist. En við eigum að skoða allar tillögur og meta hvað er gott í þeim og hvað getur hjálpað okkur til þess í baráttunni við þetta þjóðfélagsmein eins og allar þjóðir um allan heim gera nákvæmlega þessa dagana. Því fleiri sem leggja í það púkk því betra. Það er gott til þess að vita að fjármálaráðuneyti Íslands brást strax við 6. apríl með því að senda embættum ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra og tollstjóra bréf þar sem óskað var eftir tillögum um hvað hægt væri að gera til að bregðast við því ástandi sem upp var komið. Núna er væntanlega búið að skila þessum tillögum og það verður mjög forvitnilegt að heyra frá fjármálayfirvöldum hér í landi hvaða tillögur þau koma með um hvernig við bregðumst við. Það er alveg ljóst að viðhorf ríkisstjórna um allan heim er breytt eftir að Panama-skjölin svokölluðu komu fram. G20-ríkin eru búin að álykta. OECD brást hratt og örugglega við. Kallaður var saman fundur í París með fulltrúum 38 ríkja um Panama-skjölin fyrir nokkrum dögum. Sá fundur hafði að sjálfsögðu stuttan aðdraganda. Þar var verið að fjalla um aðgerðir vegna þessara uppljóstrana. Fundinn sátu fyrir Íslands hönd fulltrúi embættis ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra og fulltrúi fjármálaráðuneytis. Það var mjög ánægjulegt að heyra það. Við erum á fullu í hinu alþjóðlega samstarfi vegna þess að öðruvísi verður þetta mein ekki upprætt, þ.e. nema með því að við stöndum öll saman. Mér finnst einkennilegt að hér skuli málið vera sett í flokkspólitískt samhengi. Það á ekki að þurfa í þessu máli. Það er alveg ljóst að við þingmenn sem hér vinnum og gerum það heiðarlega, stöndum öll saman í því að koma í veg fyrir að fólk brjóti lög í þessu landi. Aðeins út frá þeirri pólitík sem ég aðhyllist, þá finnst mér nú skattbyrðin sem lögð er á fólk hér á landi alveg nógu há og mikil og það er augljóst að hún væri lægri, alveg eins og Sjálfstæðisflokkurinn berst fyrir, ef menn reyndu ekki í stórum stíl að koma sér undan því að axla sínar byrðar gagnvart samfélaginu, og fá frítt far, eins og ég hef kallað það. Þarna fara menn undan með peninga sem gerir það að verkum að skattprósentan hér á landi er hærri en hún þyrfti að vera, sem er mjög miður. Eins og ég sagði áðan er baráttan gegn skattsvikum ekki möguleg nema með alþjóðlegri samvinnu, sér í lagi skiptum á upplýsingum. Þarna er þátttaka Íslands í vinnu efnahags- og framfarastofnunarinnar OECD mjög þýðingarmikil. Stofnunin hefur einmitt haft forgöngu um að þróa sameiginlegan staðal þar sem aðildarríkin skuldbinda sig til að skiptast reglubundið á upplýsingum um fjármunalegar eignir og tekjur af þeim. Upplýsingaskiptin fara fram án sérstakrar beiðni af hálfu ríkjanna. Íslensk stjórnvöld hafa um árabil lagt áherslu á að taka þátt í þessu samstarfi og eins og áður segir erum við á fullu og okkar stofnanir sem að þessum málum koma láta svo sannarlega sitt ekki eftir liggja í þeim efnum. Það er mjög gott að vita til þess. Ég vil að lokum ítreka það að ég fagna þessum þingsályktunartillögum. Ég er ekkert endilega sammála öllu því sem fram í þeim kemur. Mér finnst hins vegar gott að þessi mál séu til umræðu hér á hinu háa Alþingi. Ég vil hafa sem allra mesta umræðu um þessi mál. Ég tel þau vera það stór í sniðum og það alvarleg að þau þurfi mikla umræðu. Þjóðin þarf líka að taka þátt í þeirri umræðu. Við verðum að velta hlutunum fyrir okkur og verðum líka að hafa þá þekkingu á málinu að gera greinarmun á því sem er í lagi og því sem er ekki í lagi. En oft finnst mér eins og það liggi ekki alveg ljóst fyrir og sjálf tel ég mig oft skorta upplýsingar um það hvernig leikreglur við viljum hafa. Ég vil treysta á Alþingi og aðilum í þessum málaflokkum til þess að koma þar fram með leiðbeiningar til okkar þingmanna.
Hæstv. forseti. Ég kem hér til þess að hæla hv. þingmanni fyrir að vera annar þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem treystir sér að koma í umræðuna og taka þátt í henni, um þá mikilvægu tillögu sem hér er rædd. Spurning mín til hv. þingmanns er ósköp einföld miðað við ræðu hennar, sem ég þakka henni fyrir: Styður hv. þingmaður að þessi þingsályktunartillaga svona eða eitthvað breytta eftir vinnu nefndarinnar verði samþykkt á Alþingi áður en þingstörfum lýkur?
Virðulegi forseti. Ég tel að hluti af því sem fram kemur í þeirri þingsályktunartillögu sem við fjöllum um núna og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir er fyrsti flutningsmaður að, sé nokkuð sem ég gæti vel hugsað mér að styðja, eins og til dæmis varðandi rannsóknarnefnd og að setja þurfi á fót rannsóknarhóp. Mér finnst einnig afar athyglisverð sú þingsályktunartillaga sem hér verður rædd á eftir þar sem segir að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að beita sér fyrir alþjóðlegum viðskiptaþvingunum gagnvart - ég vil ekki kalla það lágskattaríki, frekar skattaskjól. Mér finnst mjög gott að fá þessar hugmyndir upp hérna. Við verðum að skoða allar leiðir sem mögulegar eru til þess að stoppa upp í þessi árans göt. Ég fagna því eins og áður segir. En auðvitað þurfa tillögurnar að fara til þinglegrar meðferðar. En eins og staðan er núna þá sé ég þarna ágæta, jákvæða punkta í báðum tillögum.
Hæstv. forseti. Ég endurtek spurningu mína og óska bara eftir svari, já eða nei, en bæti við: Þegar tillagan verður búin að fá þinglega meðferð í nefnd, menn búnir að fara í gegnum hana, lagfæra hana ef til vill eða bara setja hana fram óbreytta, þá hefur það komið fram hjá einum þingmanni stjórnarliðsins, hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, að hann styðji tillöguna og er mjög hlynntur henni, alveg eins og ég tel að komið hafi fram í ræðu hv. þm. Elínar Hirst, sem ég fagna mjög. Mér finnst það alltaf gott þegar þingmenn eru ekki svo bundnir flokkum sínum eða stjórnarsamstarfi að menn láti af sjálfstæðum skoðunum. Mér finnst að hv. þingmaður hafi hér verið að lýsa stuðningi við þetta. Þess vegna endurtek ég spurningu mína: Eftir þinglega meðferð í nefnd, mundi hv. þingmaður vilja standa með okkur að því að samþykkja þingsályktunartillögu um að setja á fót rannsóknarnefnd miðað við lög um rannsóknarnefndir og allt það í framhaldi af því áður en þinginu lýkur?
Virðulegi forseti. Ég starfa hér á þingi samkvæmt minni eigin sannfæringu og ég get náttúrlega ekki skrifað upp á óútfylltan tékka eins og hv. þingmaður Kristján L. Möller hlýtur að skilja. Ég styð það að þessi mál komi fram. En auðvitað vil ég hafa hönd í bagga með hvernig þau verða svo endanlega útfærð, þess vegna er ég hér í vinnu. Mér finnst aðalatriðið að ég segi að mér finnist gott að menn komi hér fram með hugmyndir um hvernig fara skuli í þessi mál til þess að reyna að uppræta þetta mein, sem ég kalla svo, án þess að ég þurfi í þessum ræðustól endilega hér og nú að segja af eða á um hvort ég muni styðja nákvæmlega það sem verður svo niðurstaða þingsins. Ég vona það svo innilega vegna þess að það veitir ekki af.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er á svipuðum slóðum og hv. þm. Kristján Möller. Eðli málsins samkvæmt leggur maður við hlustir þegar maður heyrir jákvæða tóna úr hópi stjórnarþingmanna í garð þessarar tillögu. Ég hafði þegar tekið eftir því að hv. þm. Willum Þór Þórsson hafði einfaldlega lýst yfir stuðningi við tillöguna, hann gerði það hér í ræðu áðan, og hv. þm. Frosti Sigurjónsson sagði margt jákvætt vera í tillögunni. Ég er einfaldlega að reyna að átta mig á því hvort það sé kannski almennur stuðningur við málið af því að ég hef heyrt í þingmönnum stjórnarandstöðuflokkanna sem telja að málið sé gott og mikilvægt. Hv. þm. Elín Hirst talar um að þarna séu jákvæðir punktar, eins og hún orðar það, og þó að tillagan sé nokkuð ítarlega hugsuð langar mig að biðja hv. þingmann að deila því með okkur, af því að hún talar um að hlutverk og verkefni rannsóknarnefndarinnar og rannsóknarhópsins séu verkefni sem hún telur fulla ástæðu til að ráðast í - ef ég skil hana rétt, hún leiðréttir mig annars - hvort það sé eitthvað í tillögunni sem hún telur að megi annaðhvort missa sín eða mætti breyta með einhverju móti þannig að við getum byrjað þetta samtal. Eins og við vitum sem erum í þinginu er auðvitað tilhneigingin sú að ef mál fer til nefndar og er borið uppi af stjórnarandstöðunni hafi það tilhneigingu til þess að verða afvelta þar ef svo má að orði komast. Um leið og við heyrum jákvæða tóna höfum við auðvitað ástæðu til að vænta þess að eitthvað sé á bak við það og að við getum þá tekið málið lengra.
Virðulegi forseti. Í fyrri hluta þingsályktunartillögu Vinstri grænna um rannsókn á aflandsfélögum Íslendinga og skattundanskotum segir að nefndin skuli skrá öll aflandsfélög, hvar sem er í heiminum, sem tengjast eða hafa tengst íslenskum aðilum. Gefin verði út í lok nefndastarfsins sérstök aflandsfélagaskrá yfir alla þá sem í hlut eiga og fram komi nöfn hlutaðeigandi félaga og einstaklinga og upplýsingar um staðsetningu skattaskjóla. Rannsóknarnefndin miðli upplýsingum og niðurstöðum til skattyfirvalda og annarra yfirvalda eftir því sem efni standa til meðan á starfi hennar stendur. Ég velti því fyrir mér hvaða ramma menn eru að setja hér vegna þess að ég tel mjög mikilvægt að við tökum á því sem er ólöglegt. Við erum ekki að tala um að það til dæmis að fjárfesta í útlöndum sé endilega eitthvað slæmt. Ég vil ekki sjá að Íslendingar fari frá Íslandi í stórum stíl vegna þess að þeir telji að þeir hafi ekki frelsi til að stunda heiðarleg fjármálaviðskipti, ekki bara innan lands heldur líka erlendis. Án þess að hafa kafað djúpt ofan í finnst mér fyrri hluti þingsályktunartillögunnar það veikasta sem fram kemur í henni. Hins vegar finnst mér seinni hlutinn nokkuð sem mig langar til að skoða og eins sú tillaga sem við ræðum hér á eftir um viðskiptaþvinganir gagnvart skattaskjólsríkjum þannig að ég segi það bara alveg eins og það kemur frá hjartanu.
Forseti. Það er auðvitað mikilvægt að geta átt hér í efnislegu samtali um þessi mál. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis voru líka ýmsar upplýsingar um eigendur og starfsemi ýmiss konar fjármálafyrirtækja o.s.frv. án þess að um væri að ræða einhvers konar sakamannalista. Hugsunin þar var, rétt eins og hún er hér, fyrst og fremst það leiðarljós að mikilvægt sé fyrir almenning að þarna ríki gagnsæi. Mér finnst afar mikilvægt að við höldum því leiðarljósi til haga. Við erum ekki að tala um einhvers konar lista yfir seka einstaklinga heldur lista yfir þá sem eiga eða hafa átt félög í skattaskjólum. Hv. þingmaður er upptekin af því að tala skýrt og að við séum klár á því um hvað við erum að ræða hér og mér finnst líka afar mikilvægt að við gerum greinarmun á því annars vegar að eiga peninga erlendis og hins vegar að eiga peninga í skattaskjólum. Grundvöllur þessarar tillögu er að víglínan er þá þar og það er sama víglína og OECD-ríkin draga. Hv. þingmaður er mjög upptekin af þessu með lögmæti og ekki lögmæti, að ef starfsemi sé lögmæt séum við í lagi. Þá spyr ég: Hvað segir hv. þingmaður um þá fullyrðingu fjölmargra rannsakenda og innlendra og erlendra aðila að skattaskjól séu vettvangur þar sem ágóði af hvers kyns glæpastarfsemi og öðru illa fengnu fé sé blandað í leynisjóði stórfyrirtækja og auðkýfinga og að þar með séum við að skapa kjörlendi fyrir hvítþvott slíkra fjármuna? Það er ástæðan fyrir því að skattaskjól eru ámælisverð eins og þau leggja sig.
Virðulegur forseti. Ég á mjög erfitt með að sjá einhvern mæla bót svokölluðum skattaskjólum þar sem verið er að leyna peningum til þess að komast undan því að borga það sem fólki ber að borga. Slíku fyrirkomulagi er ekki hægt að mæla bót. Hvað það snertir er ég náttúrlega á nákvæmlega sömu línu og OECD hefur lýst yfir. Það þarf enginn að velkjast í vafa um það. En alveg eins og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir sagði áðan vil ég, eins og ég segi, að við göngum samt um þetta mál af varfærni og missum okkur ekki í einhvern ofsa. Það þarf að gera þetta eins vel og vandlega og hægt er þannig að hið sanna komi sannarlega í ljós. Gegnsæi er grundvallaratriðið til að hér á landi geti stjórnmál virkað eins og þau eiga að virka og gert það gagn sem þau eiga að gera.
Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um rannsókn á aflandsfélögum Íslendinga og skattundanskotum, mjög merkileg og góð tillaga og ég tek undir það sem margir hafa sagt að þetta er stórt og mikið mál. Ég vil segja í upphafi máls míns að Alþingi getur ekki lokið störfum, sama hvenær það verður á þessu ári og á þessu kjörtímabili, án þess að slík tillaga verði samþykkt. Allt hefst þetta með því að Panama-skjölin voru birt. Miklar upplýsingar komu fram þar og margt hefur gerst í framhaldi af því. Þessi tillaga fjallar um að fram fari rannsókn á fjölda og starfsemi félaga sem tengjast íslenskum aðilum, einstaklingum og lögaðilum, og eru í skattaskjólum sem skilgreind hafa verið af Efnahags- og framfarastofnun og íslenskum stjórnvöldum og að notuð verði lög um rannsóknarnefndir Alþingis til að fara í þá vinnu. Ég minni á að hæstv. forseti Alþingis mælti nýlega fyrir breytingu á þeim lögum frá forsætisnefnd. Ég minni líka á að á Alþingi var samþykkt að fara í rannsókn á einkavæðingu bankanna 2003 þó svo að sú rannsókn hafi ekki hafist og peningaskorti kennt um. Vissulega styðja þessar miklu upplýsingar og umræðan sem fór fram í framhaldinu af Panama-skjölunum það að nauðsynlegt sé að fara í slíka vinnu. Það hefur margt gerst síðan Panama-skjölin voru birt, heldur betur, og það dregið dilk á eftir sér. Mér finnst mjög merkilegt við þessa umræðu hversu fáir stjórnarliðar taka þátt í henni og eru viðstaddir hana, ef frá eru taldir einn sjálfstæðismaður sem er búinn að tala og annar sem á það eftir og einn framsóknarmaður sem kom í stutt andsvar, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, sem lýsti yfir stuðningi við tillöguna, ekki mátti heyra annað. Hann er formaður efnahags- og viðskiptanefndar og ber að þakka fyrir hreinskilni hans. Svo má nefna það sem komið hefur fram hjá hv. þm. Elínu Hirst og að mér skilst hjá hv. þm. Willum Þór Þórssyni, sem ég heyrði því miður ekki í því að ég þurfti að bregða mér aðeins úr húsi. Því fagna ég og vil segja eins og ég sagði áðan að ég trúi því ekki að allir stjórnarliðar láti binda sig þannig á klafa að þeir komi í veg fyrir að Alþingi álykti um þessi skjöl og upplýsingar án þess að bregðast við þeim, vegna þess að hér hefur heldur betur margt komið í ljós. Ég minni á að í dag var haldinn fundur í háskólanum þar sem meðal annars skattrannsóknarstjóri lýsti því sem fór fram. Í einum fjölmiðlanna í dag segir Bryndís Kristjánsdóttir skattrannsóknarstjóri, sem keypti gögn á síðasta ári er varða meint undanskot Íslendinga, að um sé að ræða 600 félög sem tengi um 400 einstaklinga, að tæplega 400 félög sé ekki hægt að tengja við nöfn tiltekinna einstaklinga. Það kemur líka fram að flókið ferli sé sett í gang og við höfum séð það til að mynda í Kastljósi að allt er þetta vafalaust gert til að villa sýn. En í fréttinni stendur, með leyfi forseta: „„Þetta er stærsti upplýsingagrunnur um svona málefni sem skattyfirvöld hafa nokkru sinni komist yfir,“ sagði Bryndís. Hins vegar sé engar fjárhagsupplýsingar að finna í gögnunum þannig að verkefni skattrannsóknarstjóra sé að reyna að afla þeirra upplýsinga.“ Það kom fram á fundi skattrannsóknarstjóra með þingflokkum minni hlutans að í þessum skattaskjólum er engin skylda að leggja fram ársreikning eða framtöl. Þarna er komin aðalástæðan, fyrir utan að fela peninga, fyrir því að menn leita í skattaskjól. Jafnvel þótt fyrirtæki séu skráð í löndum sem eru í Evrópusambandinu eða tilheyra hinu Evrópska efnahagssvæði, eins og Lúxemborg, þá stofna menn félög á furðulegum eyjum til að fela slóð. Það kom fram við hvaða erfiðleika skattyfirvöld eiga að etja í því sambandi og var tekið dæmi. Það getur komið fram í framtali, ef til vill í CFC-reglunum sem voru lögleiddar á síðasta kjörtímabili af þáverandi ríkisstjórn, að greiddur sé t.d. 100 millj. kr. sérfræðikostnaður. En það sem er ansi merkilegt og varpar ljósi á hvernig þetta er og við hvað skattyfirvöld eiga að etja er að ef skattyfirvöld vilja fá sundurliðun á því hvernig þessi sérfræðikostnaður var greiddur er ekki hægt að fá þær upplýsingar. Það er skýringin á því hvernig þetta er gert. Virðulegi forseti. Í þingsályktunartillögunni gefst okkur ekki tími til að ræða öll þau mál sem við vildum ræða vegna þess að við höfum aðeins tíu mínútur við fyrri umr. Ég ætla ekki að lengja umræðuna um meira en mínar tíu mínútur vegna þess að ég tel afar brýnt að málið farið til nefndar, að nefndin sendi það út til umsagnar og taki til meðferðar og skili tillögu til þingsins til síðari umr. áður en þingstörfum lýkur. Þá kem ég að því hvers vegna þetta er gert. Það hefur komið fram hversu miklar upphæðir þetta eru og hvað við verðum af miklum skatttekjum vegna þessa. Ég hugsa aftur til páska 2008, hálfu ári fyrir hrun. Rétt fyrir páska varð töluverð gengislækkun hér á landi, 7–10% ef ég man rétt. Það sem mig langar að vita er hvað gerðist þá. Þá voru ekki fjármagnshöft. Voru það óeðlilega miklir eða mjög miklir fjármagnsflutningar úr landi sem gerðu það að verkum að gengið hríðféll á tveimur, þremur dögum? Ég man það vel, virðulegi forseti, hvað mönnum létti við það að það voru að koma páskar og allir bankar og bankakerfi lokaði. Ég man líka að í aðdraganda þessa fóru fram umræður um hvort hægt væri að sameina Landsbankann og Glitni. Ef til vill var farið að glitta í byrjun hrunsins sem varð í október 2008. En hvað gerist þarna? Að mínu mati hefur aldrei komið fram almennileg skýring á því sem gerðist tveimur dögum fyrir páska árið 2008. Ég vil svo segja, bæði út frá því sem kom fram á fundinum sem ég vitnaði til með skattrannsóknarstjóra og vegna æpandi þagnar stjórnarmeirihlutans, að mér finnst að ráðherrar ættu að sitja þessa umræðu, alla vega í byrjun þegar málið er flutt, vegna þess að við þingmenn minni hlutans sitjum hér þegar ráðherrar flytja sín mál. Mér hefur alltaf fundist að það ætti að vera gagnkvæmt. Þetta mál er miklu stærra en ýmsar aðrar þingsályktunartillögur og mér finnst mjög miður að ráðherrarnir séu ekki viðstaddir og taki ekki þátt í umræðunni. Ég tek eftir því að það eru að berast fréttir af því að ríkisstjórnin hafi ákveðið í morgun að skipa nefnd, fulltrúa ráðuneyta og skattembættanna, til að fara í gegnum þessa vinnu. Ég tek líka eftir því að stjórnarandstöðunni er ekki boðin aðild að þeim vinnuhópi. Ég hefði viljað sjá þverpólitíska vinnu sem yrði unnin í framhaldi af því og ég vil taka því þannig að menn vilji gefa í og klára þetta í hvelli. En rannsóknarnefndin sem slík, sem lögð er til, á auðvitað fullan rétt á sér vegna þess að það þarf að fara í svo margt annað. Ég vek athygli á því að í Panama-skjölunum sem hafa verið birt virðist mér það alltaf vera dálítið tengt starfsemi Landsbankans í Lúxemborg. Þá spyr ég mig: Hvað gerðu hinir bankarnir? Tóku þeir þátt í þessu? Ég veit það ekki, en þetta eru áleitnar spurningar. Að lokum vil ég segja að svona rannsóknarnefnd þarf að fara í gegnum atriði sem mér finnst ákaflega mikilvægt að við Íslendingar fáum að vita um. Þau eru hvort íslenskir aðilar sem hafa verið með peninga sína í skattaskjólum, gjaldeyrishöftum frá hruni, og jafnvel stundað viðskipti í hinum föllnu bönkum með því að kaupa þar kröfur á hrakvirði séu þá kröfuhafar í þrotabúin. Ef til vill verður erfitt að komast að því vegna þess að mér er sagt að menn geti keypt þar í sjóðum og öðru slíku, t.d. í hinni stóru Ameríku, til að fara í gegnum þetta. En spurningin er áleitin. Það hefur oft komið upp í huga minn hvort við þingmenn getum beitt okkur fyrir því með fyrirspurnum um þá banka sem við eigum mest í og [[Forseti hringir.]]ber því að veita upplýsingar um, hvort hægt sé að draga fram þær upplýsingar sem þarna eru. Mér er sagt að það sé mjög erfitt. Virðulegi forseti. [[Forseti hringir.]]Ég vil segja að lokum að ég tel ákaflega mikilvægt að þessi þingsályktunartillaga fái fljóta og góða meðferð í nefnd og komi sem fyrst [[Forseti hringir.]]aftur í þingsal til síðari umræðu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil byrja á að segja að ég tek heils hugar undir lokaorð hv. þingmanns um þá von að tillagan fái skjóta og góða meðferð í nefnd. Mig langar að bæta því við að þetta er eitt af þeim málum sem ég tel afar brýnt að við ljúkum fyrir lok þessa þings. Þetta er eitt af málunum sem í mínum huga eru mikilvægu málin sem þarf að ljúka. Mér fannst áhugavert það sem kom fram í máli hv. þm. Kristjáns L. Möllers sem fagnaði, og ég tel réttilega, því að nokkrir hv. þingmenn úr stjórnarflokkunum hafa tekið til máls og sumir lýst yfir stuðningi við tillöguna. Ég vil meira að segja leyfa mér að segja að ég fagna því hreinlega þegar þingmenn stjórnarmeirihlutans taka þátt í umræðum um tillögur frá okkur þingmönnum minni hlutans jafnvel þótt þeir séu ósammála þeim því að ég held að umræðan skipti líka máli. Hv. þingmaður nefndi það sem hafði farið fram hjá mér í fréttum að ríkisstjórn hafi skipað nefnd með fulltrúum ráðuneyta um þetta mál. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann: Hvernig les hv. þingmaður í fjarveru og þögn hæstvirtra ráðherra ríkisstjórnarinnar í þessu máli? Er honum eins innan brjósts og mér sem líður eins og þeir séu hreinlega á flótta undan umræðunni og virðast ekki, ég veit ekki, þora að koma hingað og ræða þetta mjög svo mikilvæga mál í þessum þingsal?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir andsvarið. Já, og við eigum það auðvitað sameiginlegt þetta með þinglega meðferð. Ég vil trúa því að hv. þm. Ögmundur Jónasson, formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem ég geri ráð fyrir að fái þessa tillögu í hendur, bretti upp ermar og taki marga fundi nefndarinnar í að fara í gegnum þetta og reyni að ná því úr nefnd með samstöðu. Ég tek líka eftir og sem kom fram hjá hv. þingmanni að komnir eru tveir þingmenn Framsóknarflokksins sem hafa lýst yfir stuðningi og að minnsta kosti einn þingmaður Sjálfstæðisflokksins hefur lýst yfir stuðningi líka. Ég tók eftir að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ræddi lítið um þetta mál heldur eyddi hann megninu af tíma sínum í að ræða um einhverjar hugmyndir Orkuveitu Reykjavíkur um að stofna aflandsfélag en heyrði svo hvernig hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson bar það til baka og borgarstjórnarmeirihlutinn er nú eitthvað að draga það til baka. Vonandi er þetta góðs viti. Síðan ræddi hv. þingmaður um það sem ég sá í fréttum rétt áður en ég kom upp í ræðustól að ríkisstjórnin hefði samþykkt í morgun að stofna starfshóp og í honum ættu að vera fulltrúar forsætisráðuneytis, fjármála- og efnahagsráðuneytis, auk fulltrúa frá ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra og tollstjóra. Ég sagði áðan að ég hefði talið betra að fleiri kæmu að því. Það sem mér finnst gott við þessa tillögu er að skila skal tillögum fyrir 30. júní í ár. Þá get ég sagt með fullri vissu að þessi tillaga og umræðan hér í dag hefur nú þegar borið mikinn árangur þó svo gera mætti betur hvað það varðar. En ég vil svo segja, virðulegi forseti, að í hinu flókna skattkerfi þá finnst mér ýmislegt taka of langan tíma. Það kom líka fram í fréttum ekki alls fyrir löngu að einhverjir svikahrappar hefðu svikið út úr ríkissjóði 280 milljónir út af húsum sem ekki voru byggð. Það var árið 2010. En það mál er að koma til dómstóla nú fyrst árið 2016. Já, við skulum vona, ég og hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir, að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd láti heldur betur [[Forseti hringir.]]hendur standa fram úr ermum og klári þetta mál.
Herra forseti. Ég held nefnilega að mjög mikilvægt sé að það sé einmitt á þessum vettvangi, á Alþingi, þar sem kjörnir fulltrúar þjóðarinnar sitja, að þar sé tekið á þessum málum. Við sáum það auðvitað öll hér fyrir utan á Austurvelli þegar fjölmennustu mótmæli Íslandssögunnar voru því að þar var fólk sem ég held að hafi verið algjörlega misboðið eftir að hafa séð þátt þar sem fjallað var um tengsl fyrrverandi forsætisráðherra við aflandsfélög sem og annarra hæstv. ráðherra sem sitja enn í ríkisstjórn. Það er einmitt þess vegna sem ég held að það sé svo mikilvægt vegna þess að trúnaðarbrestur varð. Traust þjóðarinnar á ráðamönnum minnkaði alveg gríðarlega. Ég held að það sé alveg rosalega mikilvægt að til að endurvekja traust þjóðarinnar til kjörinna fulltrúa þá séu nákvæmlega hér á vettvangi Alþingis settar í gang rannsóknir á aflandsfélögum Íslendinga og skattundanskotum. Það er örugglega fínt að hæstv. ríkisstjórn geri eitthvað líka í málunum. Mín skoðun er í það minnsta sú að sé hæstv. ráðherrum alvara með því að þeir vilji gera eitthvað alvöru sem bítur til þess að rannsaka skattundanskot og skattaskjól, þá sé það á þessum vettvangi sem þeir eiga að tala fyrir því og koma að þeirri vinnu að setja rannsókn í gang.
Hæstv. forseti. Þær upplýsingar um ákvörðun ríkisstjórnarinnar í morgun um að skipa starfshóp frá þessum ráðuneytum, ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra og tollstjóra eru góðar og góðra gjalda verðar, en eins og ég sagði áðan hefði verið betra að fulltrúar stjórnmálaflokka væru líka, þótt ekki væri nema til að fylgjast með og leggja inn í umræðuna og koma kannski í veg fyrir tortryggni. Það má enginn misskilja mig á þann veg að skipun ríkisstjórnarinnar, þetta viðbragð hennar í morgun, dragi úr því að þessa þingsályktunartillögu þurfi að samþykkja um rannsóknarnefnd, alls ekki. Ég held að það sé mikilvægt og vitna í það sem ég sagði áðan um samþykkt Alþingis frá síðasta kjörtímabili um að rannsaka einkavæðingu bankanna árið 2003 sem er eftir, og að þessi Panama-skjöl og upplýsingar sem við fáum um hvernig unnið var af bönkum og hefur verið lesið upp hér í dag, m.a. af hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni úr auglýsingum Landsbankans frá árinu 2000, þurfi að rannsaka miklu meira. Eitt er að rannsaka til að fara í gegnum þetta eins og ég sagði áðan, en voru svona óeðlilega miklir fjármagnsflutningar úr landi í aðdraganda páska 2008 sem hreyfði svona mikið við gengi krónunnar eða hvað var það annað? Allt þetta þarf að athuga vegna þess að hluti af þessari rannsókn, hvort sem um rannsóknarnefnd eða starfshóp er að ræða, er til að koma í veg fyrir að þetta geti gerst. Það er mjög nauðsynlegt og ég tala nú ekki um meðan við erum með okkar litlu krónu í þessu litla hagkerfi þar sem einstakar aðgerðir manna geta verið mjög afdrifaríkar. Það eru stórar ákvarðanir sem geta verið, má ég kalla það „fiff“ við íslensku krónuna, og eru í raun og veru þannig í dag að þær fara fram á takkaborðinu og þegar ýtt er á takkann „enter“ þá hefur það verið gert sem getur hreyft svona við. Þannig að við erum svo viðkvæm, [[Forseti hringir.]]líka vegna þess hve hagkerfið er lítið.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með öðrum hv. þingmönnum sem fagna umræðunni um þetta mál, þ.e. um aflandsfélög og tengsl aflandsfélaga við Íslendinga, einkum og sér í lagi með vísan til mögulegra skattundanskota. Þetta er afar umfangsmikið mál og sjálfsagt að það sé rætt í þingsölum og jafnvel meira en einn dag eins og nú er kannski fyrirhugað, fleiri en einn og jafnvel fleiri en tvo daga. Ég sakna hins vegar, verð ég að segja, efnislegrar umræðu um fyrirbærið aflandsfélög, svokallaðar skattaparadísir eða það sem menn hafa oft og tíðum kallað félög á aflandseyjum. Virðulegur forseti. Það er enginn ágreiningur í þessum þingsal frekar en úti í þjóðfélaginu um að skattundanskot, sama með hvaða hætti þau eru stunduð, eru algjörlega ólíðandi. Leita á allra leiða til þess að uppræta þau. Við vitum vel að skattundanskot hafa farið fram með þeim hætti að menn stofna félög í löndum eða í lögsögu þar sem hægt er að fela fé sitt og þar af leiðandi mögulega að fela tekjur sínar. Aflandsfélög eru hins vegar ekki öll í ólögmætum tilgangi. Það liggur fyrir og ég sakna þess að enginn þingmaður hefur léð máls á því eða viðurkennt það sem ég tel þó að sé staðreynd og blasi við okkur hér á landi sem annars staðar. Ég rifja til dæmis upp skýrslu, eina af mörgum skattsvikaskýrslum svokölluðum, skýrslu frá 2003 og 2004 þar sem skattyfirvöld, sem skipuðu starfshóp um skattsvikaskýrsluna, tóku einmitt skýrt fram að hinar svokölluðu aflandseyjar eða aflandsfélög gætu átt rétt á sér. Ég rek hér nokkur dæmi sem mér detta í hug um lögmæt aflandsfélög og málefnalegar ástæður fyrir þeim. Hópur manna sem býr hist og her um heiminn getur átt sameiginlega hagsmuni, t.d. kröfur á einn aðila eða fleiri. Það getur verið heppilegt að reka innheimtu slíkra krafna í einum sjóði fremur en að hver og einn innheimti þær með sínum hætti. Þá getur komið til greina og verið málefnalegt að menn komi slíkum kröfum fyrir í einum sjóði sem safni saman fé eða innheimtukröfum og dreifi áfram til eigenda sinna. Þá getur skipt máli að menn verði ekki af lögmætum réttindum sínum fyrir tilstuðlan tvísköttunar sem oft getur átt við. Það er meðal annars þess vegna sem menn hafa stundum sett slíka sjóði á þessi lágskattasvæði, látið innheimta kröfur sínar þangað, félagið dreifir því síðan áfram inn í þá heimilisfesti sem kröfuhafarnir búa í, hver á sínum stað, og þar greiða menn sína skatta. Þetta er eitt dæmi. Annað dæmi hefur verið í fréttum hér. Það er dæmi af ríkisfyrirtæki, Landsvirkjun, sem á árinu 2003 stofnaði sitt eigið tryggingafélag í þeim tilgangi að tryggja eigur sínar og verja hagsmuni sína hér á landi; tók þá ákvörðun árið 2003 að stofna þetta félag. Fyrir valinu varð Bermúda sem telst til lágskattaríkja. Ég man ekki betur en að í stjórn Landsvirkjunar á þeim tíma hafi einmitt setið einn hv. þingmaður sem enn situr hér á þingi, þingflokksformaður Samfylkingarinnar, og tók þátt í því að stofna þetta félag á Bermúda á sínum tíma. Það voru algjörlega málefnalegar ástæður sem lágu þar að baki og allt lögmætt. Það var meira að segja borið undir skattyfirvöld á þeim tíma sem gáfu það álit sitt að þetta væri ekki óeðlilegt og blessuðu þann gjörning. Þetta eru nú nokkur dæmi um svona lögmæta sjóði. Svo er það líka lögmætt sjónarmið að menn velji þau ríki þar sem skattarnir eru lágir. Öll ríki eru í samkeppni um hagkvæmt rekstrarumhverfi. Með hinum svokölluðu CFC-reglum, sem eru margumræddar hér, er hins vegar tekið á því að menn séu ekki að koma sér undan sköttum hér á landi. Um er að ræða ólögmæt aflandsfélög þegar menn stofna félög gagngert til þess að skjóta eigum sínum - ekki endilega undan sköttum, ég er ekki svo viss um það að það sé helsti tilgangur manna þegar menn stofna félög í þessum ólögmæta tilgangi, heldur eru menn miklu frekar að koma eignum undan frá kröfuhöfum, fela illa fengið fé og þar fram eftir götunum. Ég er ekki endilega viss um að menn séu að forðast skattana sem slíka. Það kann þó auðvitað að vera í einhverjum tilvikum. Það er alveg ljóst að það verður aldrei réttlætanlegt og menn eiga að grípa til allra tiltækra ráða til þess að ráðast gegn því. Mér þykir það því miður að umræðan í dag hefur einvörðungu hverfst um þessi skattundanskot. Reynt er að gera það tortryggilegt að menn leiti í hagfelldara skattumhverfi. Ég spyr líka: Hvað gerum við hér á Íslandi í þessum efnum? Erum við ekki að reyna að laða til okkar útlendinga með sérstökum ívilnunarsamningum, fjárfestingasamningum, um lægri skatta, undanþágur frá tilteknum sköttum og þar fram eftir götunum? Á síðasta kjörtímabili náði sú ríkisstjórn sem þá var við völd að gera marga slíka samninga. Þar fóru einmitt fremstir í flokki þeir sem hafa talað hér í dag mjög gegn alls kyns skattundanskotum eða skattasniðgöngu, þá voru þeir í forustu fyrir gerð slíkra ívilnunarsamninga. Virðulegi forseti. Svo að ég víki að efni þingsályktunartillögunnar, svona formlega. Það má margt læra af því að kortleggja umfang aðkomu Íslendinga, einstaklinga og fyrirtækja, að aflandsfélögum og greina ástæðu þess að menn fara þá leið að stofna hin svokölluðu aflandsfélög. Að því leyti tek ég undir markmið þingsályktunartillögunnar. En ég vil líka nefna að hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur lagt sig sérstaklega í líma við að koma til móts við þessi sjónarmið. Á undanförnum dögum höfum við fengið nokkuð yfirgripsmikla umfjöllun frá skattaðilum, hagsmunaaðilum, fagaðilum á þessu sviði, um nákvæmlega þetta atriði, um aflandsfélögin og aðkomu Íslendinga að þeim. Ekki er útilokað að nefndin gefi út um þetta sérstaka skýrslu. Þetta er enn til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd. Það er því ekki rétt að halda því fram við þessa umræðu í þingsal að ekki sé verið að gera neitt, að hvorki stjórnvöld né þingmenn láti sig málið varða. Það er öðru nær. Nýlega bárust fréttir af því, í dag eða í morgun, að ríkisstjórnin hefði skipað starfshóp til að kanna þetta umfang. Hér var reynt að gera það tortryggilegt að í henni sætu ekki pólitískir fulltrúar. Eðli þessara mála varðar svo mikla hagsmuni, bæði fyrir einstaklinga og ríkið, að ég tel að minnsta kosti rétt, og fagna því, að starfshópur sem nú hefur verið skipaður sé skipaður fagaðilum á þessu sviði, þeim eftirlitsaðilum sem eru til þess bærir að fjalla um þessi mál og þekkja þessi mál. Ég tel rétt að við hvetjum þennan starfshóp til góðra verka og að við hér á Alþingi höldum áfram að ræða þessi mál og eftir atvikum í viðkomandi nefndum. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að sú vinna sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur verið í undanfarið geti leitt af sér nokkuð gott yfirlit um starfsemi Íslendinga í aflandsfélögum.
Hæstv. forseti. Við ræðum um skattaskjól og aflandsfélög. Ég fagna þessari umræðu sem kemur til af þeirri þingsályktunartillögu sem liggur fyrir og snýr að rannsókn á aflandsfélögum Íslendinga og skattundanskotum. Fyrst vil ég segja, virðulegi forseti, að ég skynja ekki annað af umræðunni hér undanfarið en að skattundanskot eru auðvitað ekki umborin eða liðin. Við ræðum tillöguna núna í fyrri umr. og þá ætla ég að halda mig við efni tillögunnar, alla vega fyrst í ræðunni, og ræða hana út frá þeim markmiðum sem koma þar fram. Þau snúa að, og koma fram aftast í tillögunni, umfangi og áhrifum starfsemi í skattaskjólum á íslenskt samfélag og að sama skapi viðleitni til að koma lögum yfir þá sem hafa með rangindum haft fé af samborgurum sínum og samfélaginu öllu. Þannig eru markmið tillögunnar í raun og veru tvíþætt. Í fyrsta lagi að meta umfangið og áhrif þess umfangs á íslenskt samfélag. Í öðru lagi að leitast við að ná til þeirra sem hafa nýtt sér slík skattaskjól og ekki gefið upp tekjur af slíkri starfsemi. Mikilvægt er að hafa það í huga. Ég get því heils hugar tekið undir með öllum hv. þingmönnum sem hafa tekið til máls og stutt markmið þessarar tillögu. Mjög margt gott er í þingsályktunartillögunni, sérstaklega þessi markmið. Síðan er lagt upp með áætlun og leiðir til þess að ná þeim markmiðum. Það er jafnframt tvíþætt og snýr að markmiðunum eins og ég les tillöguna. Í fyrsta lagi að láta fara fram rannsókn á fjölda og starfsemi fyrirtækja og félaga sem tengjast íslenskum aðilum, lögaðilum og einstaklingum. Til þeirra verka verði skipuð rannsóknarnefnd í samræmi við lög sem um slíkar nefndir gilda. Nefndin skuli þannig vinna að því að fyrra markmiði tillögunnar verði náð, þ.e. að meta umfangið og áhrifin á íslenskt samfélag. Ég held, ég held ekkert um það, ég er alveg sannfærður um að það væri mjög gagnlegt og við hæfi í ljósi þess gagnaleka og umræðunnar - gagnaleka, þá er ég að vísa í Panama-skjölin og umræðurnar, ekki bara á Íslandi heldur alþjóðlega. Það er ágætlega farið yfir það í þingsályktunartillögunni hvernig sú rannsóknarnefnd verður skipuð og kröfur um þekkingu, en ég held að það sé kannski á færi hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að fara yfir það hvaða heimildir, úrræði og möguleika nefndin hafi. Það hefur auðvitað ýmis vinna farið fram sem hægt er að nýta, en ég held að það verði að ræðast í nefndinni hvernig hægt er að vinna úr því. Ég er mjög ánægður með þá fyrirætlan í tillögunni að nefndinni er skipaður mjög skýr tímarammi og ætlað að skila áfangaskýrslu. Mér finnst í ljósi starfa fyrri rannsóknarnefnda, sem hafa reyndar skilað ágætisskýrslum, þetta vera svona vísbending um það að við höfum sitthvað lært af því. Þetta er í raun og veru tvíþætt leið og seinni leiðin í þessari fyrirætlan er síðan að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er ætlað að stofna sérstakan rannsóknarhóp. Ég les það þannig úr tillögunni að það snúi að seinna markmiðinu, að rannsóknarhópurinn geti þá nýtt sér þau gögn sem verða til við að meta umfangið og ná utan um þá starfsemi sem tengist íslenskum félögum og geti þá komið með tillögur að frekari úrbótum. Ég verð því að segja að ég styð heils hugar markmið tillögunnar. Ég held að leiðirnar til þess að ná þeim markmiðum séu mjög röklegar og alveg vísar til þess að ná markmiðunum, gott innlegg í umræðuna, og það sem þó þegar hefur verið gert og það sem er að gerast á vettvangi Alþingis í dag, m.a. hjá hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem hefur þegar sýnt frumkvæði og fengið á opna fundi skattrannsóknarstjóra, ríkisskattstjóra, Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Þar komu fram mjög gagnlegar ábendingar, m.a. í formi minnisblaða, sem fylgt var eftir á þeim fundum, og tillögur að úrbótum. Það er auðvitað hárrétt sem kemur fram í greinargerð tillögunnar að það háttalag sem við erum að ræða þegar aflandsfélög eru nýtt í þeim tilgangi að koma fjármunum undan og svíkja þannig samborgara og samfélag er ekki sem betur fer algjör viðhorfsbreyting gagnvart slíkri háttsemi vegna þess að byrðarnar verða þá meiri á þá sem hér skila sköttum til samfélagsins til að standa undir grunnstoðunum, grunnþjónustunni og velferðinni. Ég verð þó að segja að við verðum að gera greinarmun á þeim félögum sem kunna á rökum og forsendum að hafa hag af því að stofna félög erlendis og gefa allt upp og allt innan ramma laga og skrá allar upplýsingar og skila sköttum eins og félögum ber að gera hér á landi og í samræmi við lög. Það kann að vera og ég les anda tillögunnar þannig að með því að taka saman þetta umfang og meta það þá sé hægt að gera nákvæmlega þennan greinarmun þannig að það sé öllum til hagsbóta. Í tilefni af ræðu hv. þm. Sigríðar Á. Andersen áðan, sem kom inn á það að gera þennan greinarmun, þá les ég einmitt anda tillögunnar þannig og tel það svona mæla með því, og tillagan fer auðvitað til nefndar og frekari úrvinnslu. En ég styð heils hugar markmið tillögunnar og vil ítreka það, virðulegi forseti, ekkert síður til þess að við náum einmitt að meta þetta. Ég hef farið yfir það sem hefur verið gert hér í þinginu. Síðan hefur auðvitað ýmislegt verið gert á vettvangi skattyfirvalda. Talað hefur verið um CFC-reglur, sem þó hefur kannski ekki mikið reynt á en er þó vissulega mikilvægt skref sem snýr að skráningu slíkra félaga. Komið hefur verið inn á upplýsingaskiptasamninga bæði á vettvangi OECD og Norðurlandanna og tvíhliða samninga þar á milli. Hér hefur jafnframt komið fram að í dag skipaði ríkisstjórnin á fundi sínum í morgun starfshóp sem er ætlað að fara yfir skattundanskot og starfsemi í skattaskjólum. Það á skoðast sem aðgerðaáætlun íslenskra yfirvalda gegn skattundanskotum. Það er vel, þannig að það eru allir á vaktinni. Það hlýtur síðan að vera á vettvangi nefnda að vinna úr því, því að hér er hafin vinna eins og ég fór yfir í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og þessi ágæta tillaga fer til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Hér er kominn í gang aðgerðahópur. Þetta er auðvitað svolítið mikið og á nokkrum vígstöðvum. Það er því mikilvægt að nefndirnar skoði vinnuna sem er í gangi og reyni að samhæfa aðgerðir þannig að við getum verið með markvissar úrbætur á þessu sviði. Ég get ekki annað en ítrekað það að ég styð tillöguna og sérstaklega markmið hennar. Mér finnst þingsályktunartillagan verklegt innlegg í þær aðgerðir sem þegar hefur verið farið í. Ég ætla jafnframt að segja að mér finnst hafa verið ágætisjafnvægi í þessari umræðu og þegar á hefur liðið umræðuna hafi hún sífellt orðið málefnalegri.
Hæstv. forseti. Ég kem fyrst og fremst hingað upp til að þakka hv. 5. þm. Suðvest. Willum Þór Þórssyni kærlega fyrir góða ræðu, mjög málefnalega, og síðast en ekki síst stuðning við þessa tillögu. Mér finnst góður bragur á því sem samflokksmaður hans, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, hefur sagt í stuttu andsvari um þessa tillögu; jákvæðni og stuðningur við þá hugmynd sem hér er sett fram um að skipa rannsóknarnefnd og fara í gegnum þetta. Hv. þingmaður fór ágætlega í gegnum báða liði tillögunnar. Í stuttu andsvari langar mig fyrst og fremst að þakka honum fyrir jákvæða afstöðu og stuðning. Ég velti því fyrir mér hvort hann og hv. þm. Frosti Sigurjónsson, sem báðir eru þingmenn í þingflokki Framsóknarflokksins, eigi sér fleiri stuðningsmenn í Framsóknarflokknum hvað varðar stuðning við þessa tillögu. Ég spyr hvort það séu ekki örugglega fleiri sem vilji stuðla að því að tillagan fái þinglega meðferð, að hún fari með öðrum orðum ekki bara til nefndar til að daga þar uppi, heldur verði unnið með hana og hún komi hér til seinni umræðu og atkvæðagreiðslu. Er ekki hægt að treysta því að það séu fleiri jákvæðir og góðir framsóknarmenn í þingflokknum um þessar mundir?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir jákvæð viðbrögð við ræðu minni. Það er gott að heyra að við séum sammála um meginmarkmið tillögunnar og uppleggið í henni. Ég hlustaði á ræðu hv. þingmanns hér áðan og er honum hjartanlega sammála um inntakið í tillögunni. Við getum treyst því að það er fullt af jákvæðum og góðum framsóknarmönnum, en ég hef ekki gert almenna könnun á því hver stuðningurinn er við tillöguna sem slíka í flokknum. Ég geri ráð fyrir því að hann sé á jákvæðum nótum. Mér finnst tillagan vel uppbyggð og samræmi er á milli aðgerða og markmiða. Ég les tillöguna þannig. Ég hef svo sem ekki heyrt það á neinum þeirra sem tekið hafa til máls í dag um tillöguna að þeir geti annað en stutt markmiðin og sjái ekkert því til fyrirstöðu að hún gangi til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til frekari umræðu. Ég held að það sé mjög gagnlegt að draga það - mér finnst andinn í tillögunni þannig - upp á yfirborðið hvert umfangið er, hver áhrifin eru á íslenskt samfélag og fara betur yfir aðferðir og leiðir og heimildir þeirra nefnda sem hér eru ræddar. Ég trúi því að allir hv. þingmenn, hvar í flokki sem þeir standa, styðji þessa ágætu og góðu tillögu.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mjög mikið en fagna að hún sé fram komin, sérstaklega markmiðið um ályktanirnar, þ.e. að upplýsa umfang og áhrif skattaskjólastarfsemi á íslenskt samfélag. Um leið og ég segi það finnst mér við hins vegar ekki mega gleyma því að í grunninn á þetta mál sér miklu stærri og dýpri rætur en nokkurn tímann það sem við höfum hér á Íslandi og almennt í vestrænum samfélögum. Grunnurinn að samfélagi okkar, velferð þess, byggir því miður á eymd annarra. Ég ætla að leyfa mér að nefna nokkur dæmi sem ég hef sjálfur komið að í tengslum við verkefni sem ég hef unnið. Þar má nefna arðrán heilu þjóðanna í Afríku. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór mikinn í sinni ræðu og hún endaði reyndar ekki vel, en margt var gott sem þar kom fram. Ég ætla að nefna dæmi um arðrán Kínverja á demantsnámum í Namibíu þar sem peningar eru faldir fyrir nýríka Kínverja í Kína í gegnum skattaskjól. Af hverju segja ég þetta hér á litla Íslandi? Jú, þetta á sér í rauninni miklu dýpri, stærri og meiri rætur en það sem við ræðum hér. Ég vitna í málsgrein á síðu 2, næstneðstu málsgreinina, ég vil fá að lesa hana hér upp, með leyfi forseta: „Skattaskjól eru til þess fallin að viðhalda, auka misskiptingu auðs í heiminum“ - það er alveg rétt - „og í þeim er varðveittur ágóðinn af ýmis konar ólögmætri starfsemi sem bitnar á almenningi, svo sem vopna- og eiturlyfjasölu, vændi og mansali.“ Ég ætla aðeins að fá að staldra við hér. Nú er maður kannski kominn út fyrir efnið þegar við tölum um Ísland, en ég ætla samt aðeins að leyfa mér að fara út fyrir efnið því að vandinn er að við byggjum velferð okkar á eymd annarra, því miður. Mansal er sú ólöglega atvinnugrein sem vaxið hefur hvað hraðast, þannig að ég held að við þurfum að taka á því hér þó svo að þessi þingsályktunartillaga sé auðvitað til komin vegna þess umróts sem verið hefur hér síðustu vikur. En ég fagna þessari tillögu og styð markmið hennar sérstaklega og segi, eins og hv. þingmaður hér á undan mér, Willum Þór Þórsson, að menn ættu um leið að taka umræðu um þankagang okkar sem förum með löggjafarvaldið. Ég held að flestallir séu sammála um að svona starfsemi er óeðlileg í grunninn. Ég held að flestallir séu sammála um að það sé ekki gott mál. Ég fagna því að tillagan sé fram komin og að maður hafi tækifæri til þess að styðja þetta mál.
Herra forseti. Ég kem fyrst og fremst hingað upp til að þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur verið um þessa tillögu okkar þingmanna í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Ég þakka fyrir þann mikla stuðning sem við höfum heyrt frá þingmönnum stjórnarandstöðunnar en líka frá nokkrum hv. þingmönnum Framsóknarflokksins. Það er ánægjulegt. Ég held að það skipti miklu máli að Alþingi Íslendinga taki þessi mál til umræðu. Við sjáum það þegar við skoðum heimsmiðlana - ég fylgi fordæmi hv. þingmanns sem hér talaði á undan mér að horfa aðeins út fyrir okkar litla land því að það er bara einn angi af þessu máli, þetta er alþjóðlegt vandamál - að mjög víða eru ríkisstjórnir og þjóðþing að grípa til mjög afgerandi aðgerða. Það er gert með mismunandi hætti. Sums staðar hafa verið skipaðar nefndir sem beinlínis eru þá undir þeim yfirvöldum sem eiga að berjast gegn spillingu. Settar hafa verið á laggirnar nefndir þar sem verið er að þætta saman skattrannsóknir ríkisskattstjóra og aðrar sem mesta þekkingu hafa á efninu. Það er kannski það sem við erum að leggja til hér; við erum að leggja til sérfræðinefnd. Þar getur maður ímyndað sér að komi saman þeir sem gerst til þekkja og starfi saman og nýti þá þekkingu sem þeir hafa. Bankar hafa verið að skipa sérstakar rannsóknir innan dyra, til dæmis í Kanada. Þar hafa stærstu bankarnir stigið fram og skipað innri rannsóknir á sínum efnum. Þannig að við sjáum viðbrögð um allan heim. Norðurlöndin hafa öll sett í gang sérstök ferli til að fara í rannsóknir, hvort sem það er fjármálaeftirlitið á viðkomandi stað, stofnanir skattstjóra eða einhvers konar þverfaglegar nefndir eins og hér er lagt til. Það er áhugavert að það er meira að segja komin færsla á Wikipediu, þó að hún sé auðvitað ekki altæmandi heimild um allt saman, þar sem farið er yfir viðbrögð stjórnvalda við Panama-skjölunum. Þar segir kannski ekki mikið um Ísland annað en að greint er frá afsögn hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og borgarfulltrúans Júlíusar Vífils Ingvarssonar. Ég mundi gjarnan vilja sjá þessa færslu á Wikipediu breytast þannig að fram kæmi að Alþingi og stjórnvöld hefðu ákveðið að rannsaka þessi mál og fara ofan í saumana á því. Það sem er gott við þessa umræðu er að við erum að færast nær, að ég held, sameiginlegum skilningi á því hversu mikil meinsemd skattaskjólin eru. Þau snúast nefnilega ekki bara um skattundanskot, þau sjónarmið heyrast vissulega hér í þessum sal, þau snúast líka um þá leynd sem hvílir yfir eignarhaldinu sem gerir eigendum eigna í þessum aflandsfélögum kleift að velja sér sína eigin skattprósentu sem er ekkert sem venjulegur almenningur í þessu landi á kost á. Leyndin skekkir líka samkeppnisstöðu þeirra sem eru með slík félög gagnvart öðrum sem vilja bara reka sín fyrirtæki í því regluverki sem við höfum sammælst um í okkar lýðræðissamfélagi. Það er þessi skekkja sem er svo óheilbrigð fyrir samfélagið allt og viðskiptalífið allt. Ég hefði haldið að allir sem vilja heilbrigt viðskiptalíf ættu að vera áfram um að við gerum hvað við getum til að berjast gegn skattaskjólunum. Það verður ekki bara gert hér á landi, það verður gert með alþjóðlegu samstarfi. En það að átta sig á umfanginu og áhrifunum á samfélagið er fyrsta skrefið. Ég vil að lokum, herra forseti, þakka fyrir ágæta umræðu. Ég vonast svo sannarlega til þess að hún sé vísbending um að við munum taka málið til meðferðar í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég vona svo sannarlega að við munum ná lendingu um að afgreiða þetta mál með einhverjum þeim hætti þannig að við munum sem samfélag læra af þessu öllu saman, læra og fá í staðinn breytingar sem gera að verkum að við munum geta byggt hér upp heilbrigðara viðskiptalíf. Ég held að það sé til mikils að vinna.
Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri, um leið og ég veiti andsvar við ræðu þingmannsins, til að fagna þessari umræðu og því að hún hefur orðið málefnalegri og meira upplýsandi eftir því sem liðið hefur á hana, öfugt við það sem stundum vill verða hér í þingsal. Ég, eins og eflaust margir aðrir þingmenn, hef síðustu daga velt fyrir mér hugtakanotkun og reynt að átta mig á umræðunni. Að því leyti hefur umræðan hér í dag verið mikilvæg. Ég hef líka verið að velta því fyrir mér að í öllum áföllum eða óvæntum atburðum felist tækifæri. Þess vegna hef ég fagnað því að í dag höfum við verið að velta fyrir okkur tækifærum samfélagsins, sem þó felast í þeim uppákomum og þeirri umræðu sem farið hefur fram síðustu daga. Ég tek þess vegna undir síðustu orð hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur: Hvað getum við lært? Í dag hefur verið farið ágætlega yfir neikvæðu hvatana til þess að stofna aflandsfélög. En ég velti fyrir mér: Hver var hvati íslensku bankanna til þess að beina öllum þessum íslensku viðskiptavinum í þann farveg að stofna þessi félög og flytja fé til aflandseyja eða aflandsríkja? Það hlýtur að vera einhver viðbótarhvati þarna því að þar sem er illa fengið fé þar þarf heiðarlega aðila, og það þarf hvata til að draga þá inn á þessi svæði. Er þingmaðurinn sammála því að það sé eitt af því sem við þurfum að fá fram í þeim lærdómi sem við drögum af þessu? Hvað er það sem dró íslensku bankana þangað? Því það er eitt af því sem ekki má endurtaka sig.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég veit að ekki er ætlast til þess að ég spyrji hv. þingmann spurninga en ég leyfi mér að túlka orð hv. þingmanns sem svo að hún sé jákvæð gagnvart þessari tillögu og geti hugsað sér að styðja hana. Hún leiðréttir mig þá ef svo er ekki. Það má segja að það sem við höfum séð í gegnum Panama-skjölin sé áþreifanleg birtingarmynd þess sem við lásum áður um í rannsóknarskýrslu Alþingis þar sem fjallað er um það, sem hv. þingmaður nefnir í sínu andsvari, þ.e. þá starfshætti að fara með mjög mikla fjármuni úr landi í gegnum aflandsfélög í margháttuðum vafningum, ef við getum sagt það, eins og við höfum áþreifanleg dæmi um, til að hafa áhrif á stöðu bankanna, til að hafa áhrif á lánstraust bankanna. Þar voru vissulega hvatar til staðar. Það er áþreifanlegra að sjá þetta, sjá tölvupóstana, sjá hvernig hlutirnir eru gerðir en að lesa um það í skýrslu. Það er kannski ástæðan fyrir því að margir hafa fengið áfall undir þessari umfjöllun þótt þeir hafi áður heyrt um þessa starfsemi. En umfangið var mikið. Það sem er svo áþreifanlegt líka er að þarna eru svo mörg fyrirtæki undir ekkert endilega öll með háum fjárhæðum. Hvatinn til að stofna aflandsfélög virðist ekki bara vera sá að komast hjá skattgreiðslum heldur líka að njóta leyndarinnar, njóta þess að regluverkið er ekki hið sama, ekki sama krafa um ársreikninga og upplýsingagjöf og annað slíkt, sem kynni þá að teljast ívilnun frá þeim reglum sem við erum samt búin að ákveða að hafa hér á landi. Það hafa væntanlega verið hvatarnir fyrir þá sem síðan ákváðu að fylgja ráðgjöfinni og stofna slík aflandsfélög. En þetta hafði áhrif á heildarstöðu bankanna eins og þeir voru reknir hér fyrir hrun.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Mig langar þá að spyrja hv. þingmann hvernig hún sér fyrir sér samspil þeirra viðbragða sem nú eru að fara af stað - þ.e. samþykkt ríkisstjórnarinnar frá því í morgun um starfshóp, sem er fyrst og fremst skipaður úr stjórnsýslunni og aðilum sem vinna við að framfylgja löggjöf og koma með tillögur til úrbóta í löggjöf - og annarra þátta. Það er samspil þeirra tillagna sem hér eru til umfjöllunar, og fara ef ég þekki rétt til til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þingsins, við þá vinnu sem nú þegar er hafin í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég tel kannski kostinn við þá umræðu sem hér fer fram í dag þann að þingmenn verða betur upplýstir og betur búnir undir þær tillögur sem kunna að berast úr stjórnsýslunni. Hvernig sér hv. þingmaður þetta samspil verða sem best, að unnið sé á fleiri en einum vettvangi eða að vinnan sameinist á einhverjum tímapunkti í einn stað? Ég fagna þessum tillögum að því leyti að ég tel markmiðin mikilvæg. Ég er sammála því meginmarkmiði að við nýtum þessa umræðu og þessa vinnu til að læra af, til að læra á það hverjir hvatarnir voru, hvað dró þá aðila sem hafa kannski árum saman stundað heiðarleg viðskipti inn á þennan vettvang og hvernig hægt sé að breyta því viðhorfi til framtíðar að þetta sé sjálfsagt.
Herra forseti. Það andrúmsloft sem flest þessara aflandsfélaga voru stofnuð í þó ekki öll - enda höfum við dæmi úr þessum ágætu skjölum um að enn er verið að stofna slík félög - en andrúmsloftið á árunum fyrir hrun var mjög mótað af þeirri stjórnarstefnu sem þá hafði verið við lýði sem var mjög sterklega lituð af nýfrjálshyggju og rætt um að Ísland þyrfti að vera í samkeppni um að lækka skatta til að geta verið í samkeppni við skattaskjól. Ég held að við séum komin ansi langt frá þeirri umræðu, enda höfum við vonandi eitthvað lært af efnahagshruninu og þeirri kreppu sem gengið hefur yfir Evrópu og raunar öll Vesturlönd þar sem við sáum þetta samspil verða til þess - þessa miklu afregluvæðingu, svokallaða einföldun og kerfi sem gerði fólki í raun léttara fyrir að fara fram hjá kerfinu, fram hjá leikreglunum - að við sjáum fram á meiri misskiptingu gæða á Vesturlöndum en við höfum sé alla 20. öldina. Það er hræðileg þróun. Það er hræðileg þróun að horfa á að við séum að eiga hér við kerfi þar sem þeir ríkustu verða alltaf ríkari og eftir situr þessi stóri hópur fólks hvað sem við köllum hann, ekki bara fátækasta fólkið heldur millistéttin, sem situr eftir og sér ekki fram á bjartari tíma. Þetta er ótrúlega brýnt viðfangsefni sem við ættum að vera að fjalla um. Skattaskjólin eru ein birtingarmynd þeirrar misskiptingar, því að þau eru bara fyrir útvalinn hóp fólks. Ef við gætum eitthvað lært þá væri það auðvitað það að við þurfum að hafa skýrar reglur og við þurfum að hafa sameiginlegan skilning á því að það sé atvinnulífinu og samfélaginu til góðs að við spilum eftir þeim leikreglum. Ég held að það liggi á borði hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að meta samspil alls þess sem hægt er að gera. Ég hefði kosið, eins og ég hef sagt hér áður, að ríkisstjórnin hefði stigið skýrar fram með sína sýn [[Forseti hringir.]]í þessum málum, hvað ætti að gera. Þá hefði kannski ekki verið þörf á þessari tillögu ef strax hefði verið ráðist fram. En nú vonast ég til þess að þessi tillaga um rannsóknarnefnd geti farið saman við annað sem gert er. [[Forseti hringir.]]Ég ætla að leyfa mér að vera vongóð eftir þessa umræðu um að við getum náð saman um það; mér finnst hún mjög efnileg í það. Nú ætla ég að hætta að tala, herra forseti, og biðst afsökunar á tímanum.