Hæstv. forseti. Mig langar í þessari ræðu að vitna í Sigurð Oddsson verkfræðing en hann segir í aðsendri grein í Morgunblaðinu þann 16. maí sl., með leyfi forseta: „Umræðan um þriðja orkupakkann minnir á Steingrím, sem samdi við Jóhönnu og Samfylkinguna um inngöngu í ESB. Já, og það þrátt fyrir öll loforðin um að VG myndi aldrei samþykkja inngöngu í ESB.“ Í þetta sinn virðast ríkisstjórnarflokkarnir allir hafa samið þvers og kruss á einhvern óskiljanlegan hátt, þvert á sínar eigin stefnur og þvert gegn vilja þjóðarinnar. Í einhverju bríaríi hafa þingmenn ríkisstjórnarflokkanna talið sjálfum sér trú um að málið sem hefur verið til umræðu í allnokkra daga sé vel úr garði gert. Ekki veit ég hvað veldur en það þarf að hafa mikla sannfæringu þegar stjórnarskráin, fullveldið og þjóðarhagsmunir eru í húfi, sannfæringu eða heilaþvott Evrópusambandssinna og embættismanna sem eiga sér þann helsta draum að við seljum okkur undir yfirþjóðlegt vald. Gerist það ekki í hvelli skal það gerast smám saman. Og spurningin er: Hvernig borðar maður fíl? Jú, maður tekur bara einn bita í einu. Sjálfsagt hefur sá sem hér stendur borðað marga fíla í kílóum talið en ekki gert sér neinn magaverk úr því af því að einn biti hefur bara verið tekinn í einu og sér ekki á manni. Ég leyfi mér að vitna aftur í sömu grein, með leyfi forseta: „Þeir sem hafna þriðja orkupakkanum eru þeirrar skoðunar að með samþykkt hans afsölum við okkur yfirráðum á orkuauðlindinni án þess að fá nokkuð í staðinn. Í dag getum við t.d. óskað eftir tilboðum í græna orku gegn því að kaupandi reisi verksmiðjuna hér á landi og sett sem skilyrði að taka hvaða tilboði sem er og að 1) umhverfisvernd og 2) verðið fyrir orkuna hafi mest vægi. Við getum óskað eftir tilboði hvaðan sem er í heiminum og ekki bara frá ESB-löndum, eins og verður með samþykkt pakkans. Samþykkjum við þriðja pakkann fer orkan úr landi til uppbyggingar fyrirtækja sem við vildum gjarnan fá til okkar. Virðisauki framleiðslunnar verður á meginlandinu og ekki hjá okkur. Í staðinn munum við áfram fá mengandi stóriðju, sem fá lönd vilja fá til sín. Landsvirkjun mun geta selt umframorku og fengið hærra verð þegar stóriðjusamningarnir renna út. Á móti kemur að orkuverð til heimila og fyrirtækja mun hækka mikið. Þeir sem vilja samþykkja þriðja orkupakkann segja hann ekki skipta neinu máli. Hvorki fyrir okkur né EES. Hvers vegna er þá verið að samþykkja hann? Hvað fengum við með fyrsta og öðrum orkupakkanum annað en aukinn kostnað um leið og grunnur var lagður að sölu um sæstreng? Þeir segja líka enga hættu á að sæstrengur verði lagður. Það stangast á við smávirkjanaæðið og kaup erlendra aðila á hlutabréfum í orkuvirkjunum. Þessir aðilar myndu ekki fjárfesta svona ef þeir væru ekki vissir um að sæstrengur yrði lagður. Aukinn þrýstingur mun koma frá þeim um leið og þriðji orkupakkinn verður samþykktur. Svo koma fjórði og fimmti orkupakkinn með kröfu um að rífa niður þjóðareignina Landsvirkjun. Forsætisráðherra tekur undir að í þriðja orkupakkanum felist engin áhætta á lagningu sæstrengs, því að í samningnum sé fyrirvari um samþykki Alþingis. Er forsvaranlegt að taka sénsinn á að leika sér með fjöregg þjóðarinnar í trausti þess að Alþingi verji fullveldið?“ Ég spyr.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er mjög gott að fá hv. þingmann inn í umræðuna á þessum tímapunkti því að hann sér hlutinn kannski í aðeins öðru ljósi, í nýju ljósi myndi ég segja, og það er mjög gagnlegt fyrir okkur, þingmenn Miðflokksins, sem höfum verið að reyna að komast til botns í þessu öllu saman án þess að fá nokkur einustu svör frá þeim sem styðja málið eða nokkurn einasta viðbótarrökstuðning þeirra sem vilja að Alþingi samþykki þetta. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður nefndi smávirkjanir. Það er rétt að nú er mjög mikil ásókn í slíkar virkjanir. En svo er annað atriði sem ég hef gert að umtalsefni áður og myndi mjög gjarnan vilja fá álit hv. þingmanns á og það er mjög skyndilegur og mikill áhugi á því að reisa hér svokallaða vindorkugarða eða vindmyllugarða. Þetta eru gríðarlega miklar framkvæmdir. Vindmyllur eru engin smámannvirki og þarf mikið umstang í kringum þær, vegi á milli þeirra og auðvitað raftengingar og steypa þarf gríðarlega mikinn sökkul undir hverja vindmyllu svoleiðis að þetta hefur ekki verið samkeppnishæf orka miðað við það verð sem býðst fyrir orku á Íslandi, þ.e. það verð sem almenningur á Íslandi og fyrirtæki hafa haft aðgang að. Nú skyndilega kviknar þessi mikli áhugi á því að reisa vindmyllugarða og ég dreg þá ályktun að menn geri ráð fyrir að orkuverð muni hækka og þess vegna telji þeir þetta forsvaranlegt nú. [[Forseti hringir.]]Telur hv. þingmaður að þetta geti komið heim og saman?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir andsvarið. Hann talar um að það sé gott að fá þingmenn til að varpa nýju ljósi á umræðuna og það má vera að þar sem ég er að koma úr hálfs mánaðar fríi hafi ég eitthvað hlaðið batteríin og geti þar með kveikt á nýjum ljósum. Það var mjög kærkomið og reyndar gott líka að koma aftur. Í sambandi við vindmyllugarða og þá orku sem vindmyllur gefa hafa þær verið í þróun hér á landi um allnokkurt skeið og er nú svo komið að þetta hefur þróast í þá átt að menn eru að fá betri tæki. Mikið viðhald hefur verið á þessum vindmyllum hingað til og oft erfitt um aðdrætti og annað slíkt í sambandi við það. En það hefur líka vakið athygli mína að þeir sem tala mest um sjónmengun hafa ekki mikið, núna allt í einu, talað um að sjónmengun sé af vindmyllum ef hægt er að fela þær inni í einhverjum afdölum úti á landi þar sem fáir berja hlutina augum. Mér finnst það svolítið hlálegt. En það má örugglega til sanns vegar færa í sambandi við samkeppnishæfa orku og orkuverð að það kalli á hærra orkuverð að kaupa raforku sem kemur frá vindmyllum. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því en það mætti alveg segja mér það miðað við þann kostnað sem fylgir því að koma þessu á legg og halda gangandi. Það eru margir þættir sem ákvarða raforkuverð og hefur sú umræða einmitt átt sér stað núna til réttlætingar því ef raforkuverð mun hækka.
Herra forseti. Við þetta er því að bæta að á korti sem Evrópusambandið hefur birt að framtíðarskipan orkumála, eftir að allar þessar tengingar sem stefnt er að með þriðja orkupakkanum hafa náð fram að ganga, er gert ráð fyrir að Ísland verði tengt við evrópska raforkumarkaðinn og framleiði raforku einkum með þrennum hætti; með vatnsaflsvirkjunum, jarðvarmavirkjunum og vindmyllum, að þessi þriðja stoð bætist sem sagt við. Þetta hefur verið notað sem rökstuðningur fyrir sæstrengslagningu, ég held meira að segja af hálfu Landsvirkjunar, að þarna sé viðbótanna fyrst og fremst að vænta þegar búið er að tengja landið, þ.e. með aukinni vindorku, svoleiðis að mér þykir það vera enn ein vísbendingin um að þetta sé allt saman tengt. Ég ætlaði hins vegar að spyrja hv. þingmann um annað af því að hann spurði: Er Alþingi treystandi til að verja fullveldi landsins? Þá varð mér hugsað til orða hæstv. forsætisráðherra í fyrirspurnatíma, líklega í gær eða fyrradag - það er orðið erfitt að átta sig á hvaða dagur er hvað. Hæstv. ráðherra fullyrti þá að það kæmi alltaf til kasta Alþingis varðandi hugsanlega sæstrengslagningu. Nú er reyndar í dag búið að leiðrétta hæstv. ráðherra hvað það varðar, en hugsunin sem skaut upp í huga manns var þessi: Ef Alþingi er ekki treystandi til að leiða fram vilja almennings í orkumálum í þessu grundvallaratriði, [[Forseti hringir.]]verður Alþingi, sama Alþingi þess vegna, þá treystandi til að leiða sæstrengsmál til lykta svo sómi sé að?
Hæstv. forseti. Þetta er ansi áleitin og góð spurning, hvort Alþingi verði þá treystandi fyrir ákvörðun um lagningu sæstrengs, og leyfi ég mér að efast um það eftir að hafa reynt að botna í því hvernig búið er um þessa innleiðingu, þingsályktunartillögur og frumvörp sem fylgja með málinu. Svo virðist sem það sé ekki algjörlega kristaltært hvernig á að framkvæma það. Ég leyfi mér líka að efast um að Alþingi hafi burði til þess þegar og ef að því kemur. Ég er í sjálfu sér ekkert á móti sæstreng, svo fremi að það sé allt á okkar forsendum, en þá þurfum við líka að standa í lappirnar og geta tekið ákvarðanir um það með hagsmuni okkar Íslendinga í fyrirrúmi. Það er okkur bráðnauðsynlegt í allri þessari auðlegð orkumála hér, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, með vatnsafli, jarðvarma og vaxandi vindmylluvæðingu, að við ráðum yfir þeim orkumálum sjálf til eflingar landi og þjóð og getum þá, ef við viljum, selt orkuna annað en best fyndist mér að hún yrði nýtt hér heima til uppbyggingar fyrir land og þjóð, atvinnustarfsemi og annað slíkt. Þetta er hrein orka og þetta er hryggjarstykkið í okkar samfélagi, í okkar náttúru.
Herra forseti. Það er einmitt laukrétt hjá hv. þingmanni, þetta er hryggjarstykkið í náttúru okkar og þess vegna kemur kannski dálítið á óvart, og ekki bara dálítið á óvart heldur mjög á óvart, að svo virðist sem þingmenn VG, sem eru í raun og veru fremstir í flokki og einna forhertastir í stuðningi sínum við þetta mál, hafi ekki gaumgæft þau áhrif á íslenska náttúru sem stórfelld uppbygging á vindmyllugörðum og smávirkjunum mun hafa í för með sér. Þess vegna langar mig til að fara aðeins yfir það mál með hv. þingmanni. Hefur hann skýringu á kúvendingu Vinstri grænna sem einu sinni voru umhverfisverndarflokkur en eru núna markaðshyggjuflokkur þegar orkumál eru annars vegar? Getur hv. þingmaður skýrt fyrir okkur kúvendingu þingmanna flokksins í þessu máli? Þetta þykir mér eiginlega lykilspurning vegna þess að það er alla vega ekki búið að standa upp úr þeim þingmönnum VG sem hafa tekið til máls í þessu máli, og þá er ég að tala fyrri umr. því að enginn hefur komið hér í síðari umr., en það stóð upp úr nokkrum Sjálfstæðisþingmönnum að þeir hefðu verið í vafa en látið kaupa sig til fylgilags við þennan orkupakka með þessum ónýtu fyrirvörum. Því var ekki að heilsa hjá VG, að manni heyrðist, þannig að mig langar að spyrja hv. þingmann: Gerir hann sér grein fyrir því hvað getur hafa orðið til þess að þingmenn VG hafa kúvent í afstöðu sinni svo gjörsamlega sem raun ber vitni?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir andsvarið. Nei, ég geri mér ekki grein fyrir því og mig rak alveg í rogastans við þau tíðindi og í raun og veru með ríkisstjórnina í heild, þá flokka sem að henni standa. Í sjálfu sér kemur það ekki á óvart ef maður skoðar þá breiðu skírskotun sem alltaf er verið að tala um, kannski er hún bara sameiginleg ákvörðun um að halla sér aftur í mjúkum stólum. Ég veit það ekki, það er erfitt að fullyrða hvað fólk hugsar fyrr en það fer að tala. Stórfelld uppbygging virkjunarkosta, eins og kom fram hjá þingmanninum, og sú kúvending að Vinstri grænir skuli ekki andæfa því að það sé greinilegt að sú uppbygging muni herðast ef þessi orkupakki fer í gegn og næstu orkupakkar þar á eftir vekur líka furðu mína eftir að hafa verið varamaður nokkrum sinnum á tímabilinu 2013–2016 í öllum þeim látum sem voru þá um virkjunarkosti, rammaáætlun og annað slíkt sem Vinstri grænir hatrömmuðust út í þótt það væru virkjunarkostir sem væru í rammaáætlun, kostir í þeirri áætlun. Þeir gerðu allt til að stoppa það allt saman. Nú er verið að tala um enn þá meira. Það er verið að tala um aukna jarðvarmauppbyggingu og síðan vindmyllugarða. Ég get ómögulega sagt [[Forseti hringir.]]hvernig mönnum er innan brjósts í sambandi við þá í þessum flokkum.
Herra forseti. Ég er nokkuð sammála hv. þingmanni og ég held einmitt að við sjáum þessa breiðu skírskotun fyrir aftan okkur. Hún er svona breið, ég held að hún sé bara þar. Í framhaldi af þessu, af því að við erum að tala um stórfellda fyrirhugaða uppbyggingu, bæði vindmyllugarða og smávirkjana sem ekki þurfa að fara í umhverfismat, nota bene, tel ég liggja nokkuð ljóst fyrir að kostnaðarverðið á þeirri orku sem er framleidd með vindi og í smávirkjunum er allmiklu hærra en það verð sem við höfum verið að framleiða orku á hér undanfarna áratugi. Það leiðir hugann að því hvort það sé líklegra að þeir sem standa fyrir þeirri stórkostlegu uppbyggingu ætli sér að selja orkuna á innanlandsmarkaði á hærra verði en hefur þekkst undanfarið eða hvort þeir aðilar séu það langt komnir í áætlunum sínum að þeir sjái fram á að það sé alveg klárt að hingað verði lagður sæstrengur. Mig langar að biðja hv. þingmann að fara yfir það með okkur hvort hann telji líklegra af því tvennu, annars vegar að menn muni selja þessa dýrari orku inn á innanlandsmarkaðinn, sem þýðir hærra verð til þeirra sem nota, eða hvort hann telji líklegt að menn séu með það alveg á hreinu að hingað verði lagður sæstrengur og að þeir geti selt orkuna fullu verði um sæstreng til útlanda í stað þess að hún sé nýtt hér til atvinnuuppbyggingar.
Hæstv. forseti. Þegar rædd hefur verið hugsanleg, og raunar ábyggileg, hætta þess að raforkuverð hækki og menn hafa vitnað í hvað gerðist þegar orkupakki eitt og tvö voru innleiddir, þá hækkaði verð, er líka verið að ræða að inni í þessum pakka er jöfnun raforkuverðs innan ríkja sambandsins. Þá hlýtur það að þurfa að jafnast hér á landi líka, miðað við þau ríki. Svo hefur maður heyrt á þeim sem eru með pakkanum að ekki sé hætta á hækkun raforkuverðs en það gæti orðið meiri eftirlitskostnaður og annar kostnaður sem fylgi breytingunni en ekki beint salan á rafmagninu. Mér finnst það svolítið hláleg skýring vegna þess að þegar við leggjum þá þætti saman hljótum við að fá hærri tölu, hækkun á eftirlitskostnaði, hækkun á þjónustugjöldum eða umsýslugjöldum hækkar reikninginn þegar búið er að leggja allar tölurnar saman. Þarna er svolítið verið að slá ryki í augu þeirra sem spyrja þessara spurninga. Já, raforkuverð til neytenda hér á landi mun örugglega hækka og ef sæstrengur kemur geri ég mér ekki grein fyrir því hvernig það mun þróast en það verður eitthvert samtryggingarverð, held ég að hljóti að verða.
Herra forseti. Nú er komið að því að ég klári ræðu mína um samspil ólíkra reglugerða Evrópusambandsins. Þetta er ræða sem ég hóf sl. nótt, náði ekki að klára. Svo týndist hún í morgun en hefur nú fundist aftur. Mikið af blöðum fylgir þessari umræðu og nú er þessi ræða fundin, ólíkt fyrirvaranum, og ég get haldið áfram flutningi ræðunnar. Ég vil geta þess sérstaklega að þótt þetta efni hafi verið mér hugleikið alllengi voru það athugasemdir og ábendingar hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar um þessi mál sem fengu mig til að tileinka eina ræðu, sem verða nú raunar tvær, þessu efni. Þetta er gríðarlega stórt mál í samhengi hlutanna, þó að það hljómi kannski ekki mjög spennandi, einkum og sér í lagi í tengslum við þennan þriðja orkupakka, vegna þess að menn líta iðulega fram hjá því að með nýju regluverki lifir það ekki sjálfstæðu lífi. Það fer strax að spila saman við það regluverk sem fyrir er og ekki aðeins í þessu tilviki á sviði orkumála heldur til að mynda á sviði samkeppnismála og með tilliti til markaðsmála í heild innan regluverks þessa EES-samnings. Það getur auðvitað gert það svolítið ófyrirsjáanlegt hver endanleg og raunveruleg áhrif slíkra innleiðinga sem þessarar verða. Þó er mikilvægt að hafa í huga, og kannski hefur það mest skýringargildi, að allt er þetta mjög markmiðsmiðað hjá Evrópusambandinu. Segja má að með stöðugum viðbótum reglugerða sé Evrópusambandið að undirbúa jarðveginn fyrir það að geta náð meginmarkmiðunum. Þess vegna er mikilvægast af öllu að líta til meginmarkmiðanna og í tilviki þriðja orkupakkans að líta til meginmarkmiðanna um samtengingu raforkukerfis Evrópu og hugsanlegt uppbrot stórra raforkufyrirtækja og aukinn aðgang að endurnýjanlegri orku. Ég minnist þess, herra forseti, að þegar ég var starfsmaður á fréttastofu Ríkisútvarpsins snemma á þessari öld, í upphafi aldarinnar, átti fréttastofan eintak af EES-samningnum, upprunalegri gerð. Það hafði verið prentað í einum fjórum heftum. Þrjú þeirra voru samningurinn sjálfur og svo voru einhver fylgiskjöl í því fjórða. Þetta voru ekki stór hefti, þetta voru hálfgerðir bæklingar, fjórir bæklingar. Það var EES-samningurinn. Síðan þá hefur þessi samningur vaxið jafnt og þétt með nýjum reglugerðum á ótal sviðum, m.a. sviðum sem við Íslendingar höfum kannski ekki gert ráð fyrir að myndu heyra undir þennan samning. Ég veit ekki hversu stór samningurinn er núna, hversu marga hillumetra af plássi þarf undir hann, en hann vex jafnt og þétt. Hingað inn í þingið streyma stöðugt nýjar reglugerðir og má ekki skoða þær einangrað hverja fyrir sig. Þess vegna þótti mér undarlegt, og ég efast ekki um að hæstv. forseti hefur verið hissa eins og ég, þegar hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði að fjórði orkupakkinn kæmi þeim þriðja ekkert við og myndi bara skoðast sér seinna. Ekki aðeins tengjast þessir orkupakkar augljóslega allir saman og allt regluverk sem varðar orkumálin heldur tengjast reglugerðir sem varða orkumálin öllu hinu regluverkinu líka. Enn og aftur er einfaldasta leiðin til að átta sig á því í hvað stefnir að líta til markmiðanna. Evrópuréttur er mjög markmiðsdrifinn. Þetta er gamalt ágreiningsefni víða, frægt er að fyrir bandaríska hæstaréttinum takast menn á um það, og hafa gert um árhundraðaskeið, hvort eigi að túlka þröngt, þ.e. líta til laganna sjálfra, eða hvort menn eigi að túlka lögin út frá markmiðunum. Í Evrópurétti er alveg skýrt að markmiðin hafa hvað eftir annað reynst vera ráðandi og markmið þriðja orkupakkans ættu að vera til þess fallin að valda okkur Íslendingum verulegum áhyggjum og nægja til að við stöldruðum við og skoðuðum málið, [[Forseti hringir.]]biðum þeirra upplýsinga sem er að vænta og munu væntanlega skýra áhrifin enn frekar.
Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann og þakka honum fyrir það mál sem hann flutti nú. Mér fannst einhvern veginn að hann væri að tala á þeim nótum sem við höfum stundum rætt í þessari umræðu um að Evrópusambandið virðist hafa tendens til að gefa mönnum inn meðul sín í teskeiðum þannig að innleidd er hver gerðin af annarri og hægt og hægt herðist hnúturinn að þeim sem taka gerðirnar inn. Mér datt í hug að biðja hv. þingmann að fara aðeins yfir það hvað varðar fyrsta, annan og þriðja orkupakka Evrópusambandsins sem okkur hafa í raun og veru verið gefnir inn í teskeiðum, að ég tel, og hvernig hann sér þær innleiðingar eins og þær hafa gengið fyrir sig á Íslandi undanfarin ár, allt frá árinu 2003, líklega, þegar sú fyrsta var innleidd til ársins 2008 þegar sú önnur var innleidd með miklum bravör og aldrei skyldi verið hafa og þangað til nú að við erum að berjast við það að þriðji orkupakkinn verði innleiddur á íslenskum forsendum með alvörufyrirvörum og sjáum síðan glitta í þann fjórða frá því í gær og þann fimmta við sjóndeildarhringinn. Mig langar að biðja hv. þingmann að fara aðeins yfir fyrstu þrjá og [[Forseti hringir.]]hvernig okkur var gefið það inn í teskeiðum.
Herra forseti. Þetta er góð spurning. Það er einmitt mjög upplýsandi að skoða þróunina fram að þessu því að það gefur okkur vísbendingar um hvers sé að vænta. Að vísu voru fyrsti og annar orkupakkinn ekki nærri því eins íþyngjandi og sá sem nú er til umræðu og þeir voru raunar líka eðlisólíkir. Þeir samanstóðu af tilskipunum, svokölluðum raforkutilskipunum, hétu ekki einu sinni orkupakkar fyrr en þeir voru endurskírðir það með tilkomu þriðja pakkans. Þeir hétu orkutilskipanir Evrópusambandsins. Munurinn á tilskipunum Evrópusambandsins og reglugerðum er sá að tilskipanir veita þjóðríkjunum miklu meira frelsi til að aðlaga tilskipanirnar að aðstæðum á hverjum stað. Engu að síður höfðu menn miklar áhyggjur, sumir hverjir, margir held ég að mér sé óhætt að segja, af þeim tilskipunum þegar þær bárust seint á síðustu öld og svo í byrjun þessarar. Það er sérstaklega áhugavert að skoða umræðuna um annan orkupakkann, eins og hann er kallaður núna. Sá fyrsti hafði það fyrst og fremst í för með sér að skilgreina raforku sem vöru og þar með fella hana undir ýmis ákvæði EES-samningsins sem lýtur einmitt að umræðuefni mínu áðan, að með því að skilgreina raforkuna sem vöru fóru alls konar önnur ákvæði samningsins sem varða viðskipti með vörur að segja til sín. Svo var það önnur raforkutilskipunin og þar voru uppi miklar efasemdir af hálfu þingmanna úr ólíkum flokkum og t.d. mjög upplýsandi að lesa viðtal í Morgunblaðinu frá 2002 við Björn Bjarnason, þáverandi þingmann, sem varar við fjölmörgum þáttum, hækkandi orkuverði o.s.frv. [[Forseti hringir.]]sem svo allt kom á daginn.
Herra forseti. Eitt furðuverkið sem við höfum verið að gaumgæfa hér meðan við höfum rætt þriðja orkupakkann er sú eindregna kúvending á skoðunum sem orðið hefur hjá þeim sem gagnrýndu þá pakka harðast, þ.e. þann fyrsta og annan, en gleypa við þeim þriðja eins og hann sé sendur frá himnum. Mér dettur í hug fljótt á litið að þar fari fremstur meðal jafningja hæstv. forseti þingsins sem flutti hverja öndvegisræðuna á fætur annarri og varaði mjög sterklega við fyrsta og öðrum orkupakkanum en er nú reiðubúinn að gerast forgöngumaður þess að sá þriðji verði tekinn upp og ekki bara tekinn upp heldur með bravör. Vinstri græn eru náttúrlega núna orðin leiðandi í markaðsvæðingu á orkuauðlindum þjóðarinnar. Mig langar að biðja hv. þingmann að lýsa því hvað hann haldi að hafi gerst með Vinstri græna í þessu máli, sem mjög mörg voru á þingi þegar fyrsta og önnur tilskipunin var tekin inn og voru á móti því. Sumir hafa haldið sig að því, prinsippfastir menn eins og Ögmundur Jónasson, fyrrverandi hv. þingmaður, sem er mikið á móti því að við innleiðum þann þriðja, en aðrir hafa hins vegar stokkið á þennan vagn og vilja ólmir innleiða þriðja orkupakkann þótt þeir hafi verið á móti þeim fyrsta og öðrum. Sá fyrsti var auðvitað grunnurinn að þessu. Þeir voru kannski tiltölulega saklausir út af fyrir sig í samanburði við þennan. Eða hvað segir hv. þingmaður um það?
Herra forseti. Hv. þingmaður nefnir eina af stóru ráðgátunum í málinu. Hvað gerðist? Við erum mikið búin að reyna að átta okkur á því. Á mörgum sviðum höfum við náð árangri í þessari umræðu, komist nær kjarna málsins, en þetta er ein af stóru óleystu gátunum. Hvað gerðist, ekki hvað síst innan Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs? Ég veit að margir fyrrverandi þingmenn þess flokks eru jafn undrandi og við á því. Það koma engin viðbrögð sem heitið getur frá þingmönnum flokksins þannig að ekki hjálpar umræðan okkur að því leyti. Þeir tjá sig ekki, reyndar með einni undantekningu því að hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé, sem hafði tjáð sig talsvert um þriðja orkupakkann og gagnrýnt hann, tekur reyndar ekki þátt í umræðu um málið en hefur stöku sinnum komið upp í umræðum um fundarstjórn forseta til að skammast yfir því að við séum að ræða málið yfir höfuð. Í ljósi þess að hv. þingmaður spyr samtímis hvað gerðist með Vinstri græna og hvað við getum lært af reynslunni langar mig að grípa aðeins niður í frétt úr Morgunblaðinu frá 2002 um annan orkupakkann og vitna í þáverandi þingmann Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, Árna Steinar Jóhannsson, sem var fulltrúi flokksins í iðnaðarnefnd Alþingis. Hann segir, með leyfi forseta, að staða raforkumála í Evrópu sé allt önnur en hér á landi. „Við í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, lítum svo á að raforkukerfið hér á landi eigi að vera á félagslegum grunni,“ segir hann. „Við lítum á það sem eitt af stoðkerfum landsins.“ Þarna er sá hv. þingmaður, held ég að megi segja, í rauninni að vísa í tvennt sem ég taldi að væru meginstoðir viðhorfs Vinstri grænna í þessu máli. Annars vegar er hann að andmæla markaðsvæðingu orkunnar, hins vegar að draga það fram að hún skipti sköpum við [[Forseti hringir.]]uppbyggingu atvinnulífs hringinn í kringum landið. Það væri óskandi að Vinstri grænir rifjuðu upp fyrri yfirlýsingar og tækju mark á þeim.
Herra forseti. Ég ætla í þessari ræðu minni að ljúka yfirferð minni yfir upprunaábyrgðir raforku. Ég vona að mér takist að ljúka þeirri yfirferð minni vegna þess að ég hef verið mikið spurður um það efni að undanförnu. Eftir að ég fór yfir sögu virkjana á Íslandi hafa komið upp spurningar um tengsl og hversu mikið sé af jarðvarmavirkjunum og hversu stórt hlutfall þeirra virkjana sé í uppsettu afli innan lands. Ég mun í næstu ræðu, ef ég klára umfjöllun mína um upprunaábyrgðirnar, fjalla um sögu jarðvarmavirkjana. Ég hugsa að það verði ekki nema ein eða tvær ræður um það. Ég mun leitast við að verða við óskum um það efni. Ég hef fjallað um lagalegan fyrirvara, þar sem ég virðist vera í sjálfskipuðum erindisrekstri að leita að þeim lagalega fyrirvara sem stjórnarliðar kynntu fyrir alþjóð, og sérstaklega þá stjórnarliðinu sjálfu, og sögðu að væri grunnforsenda fyrir því að þessi innleiðing á orkutilskipunum Evrópusambandsins myndi takast svo vel. Sú leit stendur yfir. Ég hef verið önnum kafinn í öðrum verkefnum í dag en ég hef heyrt utan að mér að ýmsar ábendingar hefðu komið. Síðasta ábendingin sem ég heyrði af var frá hv. þm. Þorsteini Víglundssyni. Það var svolítið athyglisvert sem hann benti á því að hann var ekki sammála mörgum öðrum sem bent hafa í aðrar áttir. En það er til skoðunar og ég mun flytja fréttir af því um leið og það hefur verið rannsakað. Varðandi upprunaábyrgð á raforku, sem er vottorð, ekkert nema bréf eða rafrænt skjal um að menn geti sannað að raforka á pappírsformi sé upprunnin til endurnýjanlega orkugjafa, átti ég eftir að segja frá því að varðandi sölu á þessum vottorðum eru fjögur fyrirtæki sem hafa verið að selja þessi vottorð hér innan lands. Ég átti eftir að fjalla um hluta af því, t.d. að fjalla um hlut Landsvirkjunar, sem er langstærsta orkufyrirtækið. Ég var búinn að segja ykkur frá því að á síðasta ári, 2018, var áætlað að íslensk fyrirtæki myndu selja upprunaábyrgðir fyrir 800–850 millj. kr. Þá kemur að hlut Landsvirkjunar og kemur fram í svari við fyrirspurn minni til hæstv. ferðamála-, nýsköpunar- og iðnaðarráðherra fyrir nokkrum vikum, að af þessari sölu er hlutur Landsvirkjunar langstærstur. Þar segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt upplýsingum frá Landsvirkjun er áætlað að tekjur Landsvirkjunar vegna sölu upprunaábyrgða raforku verði um 600 millj. kr. árið 2018.“ - 600 milljónir af heildarsölu 800–850 þannig að þetta er um þrír fjórðu af heildarsölunni frá innlendum orkufyrirtækjum. - „Landsvirkjun hefur látið upprunaábyrgðir fylgja með í heildsölu undanfarin ár, án gjalds, þannig að heimili og fyrirtæki á Íslandi geti staðfest að þau noti orku úr 100% endurnýjanlegum orkugjöfum.“ Svo segir í svari hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Fyrirtæki þurfa hins vegar að kalla eftir upprunavottorði frá smásöluaðila.“ Það er ekki gefið að viðskiptavinir Landsvirkjunar geti gengið að því sem vísu að geta framvísað þessu upprunaábyrgðarvottorði, heldur þurfa þeir að kalla eftir því. Það kemur til af því að að það er hugsanlega uppselt. Það kemur að því einn góðan veðurdag, að mínu mati, að innlend fyrirtæki þurfa að borga fyrir þessi vottorð vegna þess að ef þau eru uppseld og allt selt erlendis verða íslensk fyrirtæki náttúrlega fyrr eða síðar að keppa á þessum markaði og kaupa sín vottorð ef þau vilja sanna uppruna orkunnar fyrir viðskiptavinum sínum, sem gætu verið erlendir aðilar sem gera kröfu til þess að þær vörur sem þeir kaupa séu framleiddar með orkugjöfum sem koma frá endurnýjanlegum orkugjöfum. Ég held að ég hafi verið búinn að klára þessa yfirferð en ég vil segja, með leyfi forseta, ef ég hef tíma til - [[Forseti hringir.]]að litið er á orkugjafana sem auðlind en það er líka litið á hreinleika orkugjafanna sem sjálfstæða auðlind.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir geysilega áhugaverða ræðuröð um upprunavottun orku sem ég hef fylgst með af athygli, enda er þetta nátengt markmiðum þriðja orkupakkans. Við sjáum að menn eru þegar farnir að leggja grunninn að því að hann komi til fullra áhrifa, m.a. með samtengingu raforkukerfis Evrópu og sölu orku úr einum sameiginlegum potti með þessari upprunavottun, sem er að mínu mati fölsun eins og sakir standa en verður það ekki ef búið verður að tengja saman allt orkukerfi Evrópu og allir sækja í sama pott. Ég ætla hins vegar að spyrja hv. þingmann um annað, um atriði sem hann nefndi í ræðu sinni og við höfum nefnt hérna annað slagið. Það er leitin að fyrirvaranum. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvort hann hafi veitt því athygli að í dag gaf sig fram nýtt vitni sem taldi sig hafa séð til fyrirvarans í starfi atvinnuveganefndar, taldi að hann væri í vinnslu þar. Tók hv. þingmaður eftir þeirri óvæntu heimsókn hv. þm. Þorsteins Víglundssonar og uppljóstrun hans? Getur þetta hjálpað hv. þingmanni eitthvað við rannsóknarstörf eða fer að koma að því að menn einfaldlega gefist upp á leitinni og úrskurði að fyrirvarinn sé ekki til?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Hann spurði helst um leitina að fyrirvaranum. Menn spyrja mig þeirrar spurningar ítrekað og það er sjálfskipaður erindisrekstur, sem ég tók reyndar ekki að mér í upphafi, að fara að leita að þeim fyrirvara. Auðvitað er það ekki mitt að svara þessu, hv. þingmaður. Við spyrjum spurninga og það er stjórnarliðsins, stjórnarþingmannanna og ríkisstjórnarinnar að svara. Það er forysta ríkisstjórnarinnar sem kynnir málið varðandi þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins, hún kynnir til leiks á hinu háa Alþingi með trommuslætti að nú sé málið leyst, menn geti lagt niður varnir, menn þurfi engar áhyggjur að hafa. Af hverju? Menn taka hattinn af og hvað er þar? Lagalegi fyrirvarinn. Svona er þetta kynnt. Lagalegi fyrirvarinn? Hér er hann, hann er hér. Síðan þegar þeir ætla að útskýra þetta verða þeir margsaga, eins og sagt er í lögreglurannsóknum. Þeir verða margsaga, menn benda í allar áttir. Ég hef heyrt þetta áður sem hv. þingmaður víkur að, að hér hafi gefið sig fram vitni í dag, hv. þm. Þorsteinn Víglundsson, og framburður hans hafi verið á þann hátt að fyrirvarans var að leita í atvinnuveganefnd. Ég hef heyrt það áður og ég spurði sérstaklega að því í fyrirspurn í þessum ræðustól af því að það vill svo til að Miðflokkurinn á fulltrúa í atvinnuveganefnd. Ég spurði einn fulltrúa okkar þar, hv. þm. Ólaf Ísleifsson, hvort hann hefði séð þennan fyrirvara, hvort hann hefði orðið var við það að hann væri í nefndinni. Hann kannaðist ekki við það, hann væri reyndar í nefndinni og lofaði því að hann myndi leita að honum, kannski á næsta nefndarfundi og spyrjast fyrir um hvort hann væri þarna [[Forseti hringir.]]innan nefndarinnar.
Herra forseti. Það veldur mér vissum vonbrigðum að ekki skuli vera meira gagn í vitnisburði hv. þm. Þorsteins Víglundssonar en raun ber vitni, en maður lifir í voninni um að nýjar upplýsingar berist sem geti varpað einhverju ljósi á þetta. Það sem ég hjó þó sérstaklega eftir hjá hv. þm. Þorsteini Víglundssyni í vitnisburði hans var að hann nefndi að fyrirvarinn væri ekki tilbúinn. Hann taldi að hann væri í vinnslu í nefndinni og þá auðvitað kemur upp spurningin: Ef sú er raunin, ef svarið er þarna að finna og nánari eftirgrennslan leiðir það í ljós, hvers vegna í ósköpunum ætlast ríkisstjórnin til þess af okkur þingmönnum að við samþykkjum þriðja orkupakkann með vísan í fyrirvara án þess að búið sé að kynna fyrirvarann? Er það röð sem gengur upp? Getur á nokkurn hátt talist eðlileg röð hlutanna að segja þingmönnum að þeim sé óhætt að samþykkja stórt og umdeilt mál, þriðja orkupakkann, vegna þess að það sé kominn fyrirvari en ætla ekki að kynna hann fyrr en eftir að málið hefur verið afgreitt? Ef sú er raunin, ef fyrirvarinn er í vinnslu í atvinnuveganefnd af öllum stöðum og birtist einhvern tímann, hefur hv. þingmaður þá einhverja kenningu um það hvers vegna hlutunum er raðað upp með þessum hætti, að ætlast til þess að þingið samþykki málið fyrst og fái svo að sjá fyrirvarann?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir þessar hugleiðingar og spurningu. Það er alþekkt viðbára varðandi rannsóknir mála að þeir sem hafa einhverju að leyna bendi í allar áttir og verði tvísaga. Það er alþekkt í rannsóknum mála og ekkert nýtt að menn bendi í allar áttir þegar leitað er eftir einhverju sem þeir vita kannski ekki um eða eru að reyna að fela. Í þessu máli á það auðvitað ekkert við vegna þess að málið er kynnt fyrir þjóðinni og sérstaklega þó fyrir stjórnarliðinu sem felldi niður allar varnir um leið og það var orðað þannig að þeir myndu gera þetta en með lagalegum fyrirvara, sem var grundvallarforsenda. Stjórnarliðið hefur enga burði haft eða sýnt til að útskýra þetta fyrir okkur í stjórnarandstöðunni, eða þeirri stjórnarandstöðu sem starfar á þinginu sem er bara fólgin í einum flokki um þessar mundir, en fyrst og fremst hafa þeir ekki haft burði til að útskýra þetta fyrir þjóðinni svo að hún skilji. Hvað þýðir það? Þýðir það að ekkert sé þarna á bak við, ekkert að finna, gagni ekki að gera húsleit hjá atvinnuveganefnd vegna þess að það sé ekkert þar? Á maður að trúa því? Menn benda á að þetta sé í vinnslu í atvinnuveganefnd en framburður fulltrúa okkar þar hefur verið á þann hátt að þeir hafi ekki orðið varir við hann. Þetta er alvarlegt. Stjórnin verður að geta útskýrt fyrir þjóðinni hvað felst [[Forseti hringir.]]í hinum lagalega fyrirvara, hvar hann er, hvers efnis hann er og í hverju hann er fólginn og einnig, að síðustu, hvert gildi hans er.
Herra forseti. Ég hnaut einmitt um síðustu orð hv. þingmanns um að ríkisstjórnin sé ófær um að kynna þetta mál fyrir þjóðinni. Það er punktur sem ég er búinn að taka upp í umræðunni núna í kvöld. Ég er búinn að segja að það sé í sjálfu sér skylda ríkisstjórnarinnar að kynna orkupakkann þannig að almenningur skilji. Þetta er flókið mál. Það þarf að eyða dálitlum tíma og fyrirhöfn í það. Það kom einmitt fram í kvöldfréttum Ríkisútvarpsins þegar talað var við fólkið á götunni að kallað var eftir frekari kynningu á þessu máli áður en það yrði keyrt í gegn, eins og lítur út fyrir að menn ætli að gera nú. Mig langaði aðeins til að fara ofan í það með hv. þingmanni og biðja hann um að gefa okkur sína sýn á það, vegna þess að hann er búinn að taka það fram að menn geti ekki útskýrt fyrirvarana, sem eru stundum til og stundum ekki og finnast ekki o.s.frv., og eru náttúrlega vonlausir og máttlausir, eins og fram hefur komið. En mig langaði fyrst að spyrja hv. þingmann hvað hann telji að ríkisstjórnin og meiri hlutinn á Alþingi ásamt fylgihnöttum geti gert til að skýra þetta mál með gaumgæfilegum hætti fyrir þjóðinni þannig að almenningur geti gert sér ljóst áður en þetta mál verður keyrt hér í gegn og samþykkt að lokum, ef svo fer, hvaða afleiðingar það mun hafa á líf hans og afkomendur. Mig langar að biðja hv. þingmann [[Forseti hringir.]]um að fara aðeins yfir það fyrir okkur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir spurningarnar og hugleiðingar hans um þetta. Því er til að svara að auðvitað eiga menn að gera kröfur til sjálfra sín þegar þeir kynna hingað til sögunnar mál, frumvörp eða þingsályktunartillögur, sem varða þjóðina og hagsmuni hennar svo miklu eins og í þessu máli, framtíð orkuauðlinda þjóðarinnar, nýtingu þeirra, ráðstöfun og skipulag. Þegar menn kynna þetta mál til leiks, að hér eigi að innleiða regluverk Evrópusambandsins varðandi þessar auðlindir, verður auðvitað að gera kröfu til stjórnarinnar um að hún geti útskýrt það fyrir stjórnarandstöðunni, en ekki síður fyrir þjóðinni, á skiljanlegu máli. Sérstaklega grundvallarforsendu málsins, sem er þessi svokallaði lagalegi fyrirvari. Það ætti að vera auðvelt að útskýra hann fyrir þjóðinni á mannamáli, hv. þingmaður, svo menn skilji við hvað er átt. En menn fara undan í flæmingi þegar þeir eru spurðir og verða margsaga. En hitt er ekki síður áhugavert hjá þeim hluta stjórnarinnar sem áður var í stjórnarandstöðu og er samsettur af nokkrum flokkum hér á þingi - það er athyglisvert og athugavert hvers lags gagnrýnisleysi er í gangi. Þessir flokkar koma hér fram á Alþingi, leggja niður vopn strax í upphafi, [[Forseti hringir.]]og segjast samþykkja orkutilskipunina gagnrýnislaust.
Herra forseti. Jú, þetta er einmitt það sem maður hefur klórað sér verulega í kollinum yfir. Að vísu er það þannig að við vitum að samfylkingingarflokkarnir þrá ekkert heitar en að komast í sæluríkið og eru í sjálfu sér tilbúnir að gera hvað sem er, enda hafa þeir ekkert annað á dagskrá. Þetta eru eins máls flokkar. Það er í sjálfu sér nákvæmlega sama hvaða mál kemur til umræðu hér á þinginu; lausnin er alltaf að flýja í faðm Evrópusambandsins, jafn kaldur og hann nú er. Þannig að það kemur ekki á óvart. Það sem kemur hins vegar á óvart er viðsnúningur flokks eins og Vinstri grænna, sem hefur svo gjörsamlega snúið við blaðinu að elstu menn muna ekki annan eins viðsnúning á jafn skömmum tíma, eins og maðurinn sagði. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann út í það. Í fyrsta lagi um viðsnúning Vinstri grænna. Í öðru lagi langar mig til að spyrja hv. þingmann, vegna þess að hann er sá maður sem hefur gengið einna lengst í því að reyna að komast að hinu sanna um þessa svokölluðu fyrirvara. Við erum búnir að halda því fram nokkrir að þessum fyrirvörum hafi upphaflega verið beitt til að veiða til fylgis við þetta mál þá þingmenn t.d. Sjálfstæðisflokksins sem voru einna neikvæðastir eða skeptískastir á þetta mál. Mig langar til að spyrja hv. þingmanninn hvort hann telji að það geti verið að fyrirvararnir séu svona óljósir og illa um búnir vegna þess að þeir hafa í upphafi ekki verið hugsaðir til að geta nýst í málaferlum, heldur til þess að beita þingmenn þrýstingi eða blekkingum til að fá þá til að fylgja þessu máli.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég verð að upplýsa hv. þingmann fyrir hönd þeirra sem tekið hafa að sér að rannsaka þetta mál og reynt að leita að þessum fyrirvörum, og kannski verður hann fyrir vonbrigðum, að það er alls ekki búið að staðfesta að hér sé um marga fyrirvara að ræða. Í fyrsta lagi hefur rannsóknin alls ekki leitt það í ljós hvort það sé einn eða fleiri. Það er óljóst eða óupplýst. Við héldum, hvort það var í gær, að við að við værum búin að staðsetja nokkuð örugglega að í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti væri hann í formi draga að reglugerð sem ráðherra var að undirbúa sig fyrir að skrifa undir. Við vorum orðin nokkuð viss í okkar sök. En svo koma nýjar upplýsingar, eins og í dag, nýjar upplýsingar, t.d. frá hv. þm. Þorsteini Víglundssyni, um að þetta mál sé inni í atvinnuveganefnd. Þannig að rannsóknin sveiflast dag frá degi og þetta fer að verða spennandi. Ég fagna öllum þeim sem geta lagt okkur lið í þessu efni. En varðandi stjórnarandstöðuna sem áður var og er núna komin í lið með stjórninni í þessu máli: Þegar þetta var kynnt, eins og við erum margbúin að tala um, varðandi lagalega fyrirvarann, sem komið hefur í ljós að enginn veit í raun og veru hvað felst í, hvar hann er og hvers efnis hann er og hver áhrif hans verða, hvort eitthvert hald er í honum ef eitthvað kemur upp á, þá stökk stjórnarandstaðan, sem áður var, inn í skrúðgönguna strax á fyrsta degi. Hún stökk inn í skrúðgönguna þar sem trommað var að þetta væri svo gott mál og fyrirvararnir myndu halda, væru svo frábærir. Þeir stukku þar inn gagnrýnislaust, herra forseti.
Herra forseti. Það er tvennt sem mig langar að leiða fram í þessari ræðu. Í fyrsta lagi langar mig að fara lítillega yfir umsögn Alþýðusambands Íslands sem var send til utanríkismálanefndar í tengslum við framlagningu þessa máls um þriðja orkupakkann. Í þeirri umsögn segir, með leyfi forseta: „Raforka er grunnþjónusta og á ekki að mati Alþýðusambands Íslands að vera háð markaðsforsendum hverju sinni. Raforka á að vera á forræði almennings og ekki á að fara með hana eins og hverja aðra vöru á markaði. Það er því mat ASÍ að of langt hafi verið gengið nú þegar í markaðsvæðingu grunnstoða og feigðarflan að staðfesta markaðsvæðinguna og ganga lengra í þá átt. Rafmagn er undirstaða tilveru okkar í dag og það er samfélagsleg ábyrgð að tryggja framleiðslu og flutning til allra, sú ábyrgð er of mikil til að markaðurinn fái að véla með hana enda hefur markaðsvæðing grunnstoða yfirleitt ekki bætt þjónustu, lækkað verð né bætt stöðu starfsfólks. Það er forsenda fyrir áframhaldandi uppbyggingu lífsgæða að eignarhald á auðlindum sé í samfélagslegri eigu og að við njótum öll arðs af nýtingu auðlindanna og getum ráðstafað okkar orku sjálf til uppbyggingar atvinnu hér á landi.“ Það hefur komið fram áður í þessari umræðu að Landvernd skilaði ekki umsögn um þetta mál en það hefur jafnframt komið fram opinberlega að fyrrverandi formaður Landverndar, Guðmundur Hörður Guðmundsson, er á móti upptöku þriðja orkupakkans. Hann hefur lýst því mjög gaumgæfilega á opinberum vettvangi. Til að öllu sé til skila haldið, herra forseti, til að koma í veg fyrir að Guðmundur Hörður Guðmundsson, sem er gagngóður drengur og málafylgjumaður, verði fyrir áreiti að óþarfa vil ég taka fram að hann er ekki tengdur Miðflokknum á nokkurn hátt. Hann er er jafn langt frá skoðunum Miðflokksins í mörgu og hann framast getur orðið þannig að ég vona að hann verði ekki fyrir kárínum af því að hafa stigið fram og sagst vera á móti þessum orkupakka. Hann hefur í gegnum tíðina sett fram bloggpunkta sem eru mjög gaumgæfilegir og fara vel yfir. Hann talar t.d. í innfærslu frá því í júní 2017, með leyfi forseta, um offjárfestingu atvinnuveganna og að sú offjárfesting hafi líklega átt stærstan þátt í að skapa óstöðugleika í íslenska hagkerfinu. Hann segir að verðbólga, gengisfellingar, okurvextir og atvinnuleysi hafi yfirleitt fylgt í kjölfar mikilla offjárfestinga, til að mynda í síldveiðum á sjöunda áratugnum og þorskveiðum áratuginn þar á eftir, offjárfestinga í bankakerfinu o.s.frv. Hann segir að sú offjárfesting sé til marks um óheilbrigt og spillt samband viðskipta og stjórnmála á Íslandi. Hann dregur fram dæmi af Orkuveitu Reykjavíkur. Þar fóru menn offari í einkavæðingardraumum sem endaði með því að það varð um 48% hækkun á raforkuverði 2011 og 68% hækkun flutningsgjalds, vegna þess að menn fóru þar offari og ætluðu sér að markaðsvæða eins mikið eins og hægt var. Hann bendir einnig á að eins og nú er sé mikil offjárfesting fyrirhuguð í línulögn. Til dæmis hefur komið fram hjá Norðuráli að íslenska raforkukerfið, raforkuflutningskerfið, sé of dýrt í samanburði við til að mynda Noreg. Hann vill halda því fram að Landsnet starfi enn í anda úreltrar stóriðjustefnu og varar einmitt við því að nú sé farið af stað með offjárfestingu í flutningslínum og væntir þess að það sé gert að hluta vegna þess að menn sjái, innan skamms eða innan seilingar, sæstreng verða að veruleika.
Herra forseti. Það er áhugavert að skoða afstöðu Alþýðusambands Íslands og raunar fleiri samtaka á vinnumarkaði, sérstaklega kannski verkalýðshreyfingarmegin en ekki eingöngu, og bera saman við þá umræðu sem varð í Noregi þar sem hin geysilega sterku norsku alþýðusamtök voru eindregið andsnúin þriðja orkupakkanum. Verkamannaflokkurinn, sem er nátengdur þeim samtökum, hafði miklar efasemdir um þennan pakka. Manni finnst það í sjálfu sér rökrétt þegar litið er til þess hvaða áhyggjur menn hafa af innleiðingu pakkans og þeirri markaðsvæðingu orkunnar sem gert er ráð fyrir í framhaldinu. Því að nú hefur þessi svokallaða markaðsvæðing orku ekki alltaf reynst sérstaklega vel, reyndar oft mjög illa, og leitt til óhagkvæmni og verðhækkana fremur en hitt. Ég nefni sem dæmi þá þróun sem varð í Bandaríkjunum á tíunda áratugnum, til að mynda í Kaliforníu, þar sem reynt var að stuðla að aukinni samkeppni á markaði og einmitt gefa fólki kost á að velja milli fyrirtækja, hvaðan það keypti orkuna. Þá urðu til fyrirtæki eins og Enron. Enron hafði reyndar verið orkuframleiðandi áður, orðið til úr tveimur orkufyrirtækjum, en fór að einbeita sér að því að selja orku, og jarðgas reyndar líka, rafmagn og gas. En afleiðingin varð ekki betra verð fyrir neytendur og á endanum fór fyrir Enron [[Forseti hringir.]]eins og menn þekkja, þeir gengu of langt í veðmálum, í að veðja á orkumarkaðinn.
Herra forseti. Jú, þetta er mjög þörf ábending og gott mál sem þarna kemur fram hjá hv. þingmanni. Þetta er kannski einmitt það sem við höfum verið að vara við í umræðunni undanfarið, því kerfi sem hér hefur verið rekið mjög lengi, sem byggist á því að Landsvirkjun sé með sirka 70% markaðshlutdeild, Orkuveita Reykjavíkur með 20% og Hitaveita Suðurnesja 10% - og nú er búið að endurheimta Hitaveitu Suðurnesja að hálfu úr tröllahöndum. Þrátt fyrir það að hún sé ekki í opinberri eigu er hún að 50% í eigu íslenskra lífeyrissjóða, sem ætti í sjálfu sér að tryggja það að almenningur hefði hag af rekstri hennar. Nú aftur á móti, þegar hingað streyma inn, að því er virðist, erlendir fjárfestar sem vilja fjárfesta hér mjög verulega, eftir því sem fréttir herma, í vindorkugörðum og í smávirkjunum sem eru líka í gegnum íslensk eignarhaldsfyrirtæki, fer ekki hjá því að það fari aðeins um mann. Það eru svo margir smábitar sem safnast í púslið. Núna, ég held í síðustu viku var Farice-strengurinn færður út fyrir sviga hjá Landsvirkjun. Spurningin er: Er verið að undirbúa sölu eða uppskipti, annaðhvort sölu á Farice eða uppskipti á Landsvirkjun? Hvað eru menn að undirbúa með svona gerð? Það er því ýmislegt sem blasir ekki við berum augum. En í ljósi reynslunnar af því hvernig hefur verið farið með orkumál undanfarið - það liggur t.d. fyrir fyrirspurn frá þeim sem hér stendur um kostnað Landsvirkjunar síðustu tíu ár að undirbúningi við sæstreng sem ég vona að fáist svar við - ýmiss konar smábitar safnast saman og gera mann heldur tortrygginn um þetta mál. [[Forseti hringir.]]Eða hvað segir hv. þingmaður um það?
Forseti. Já, ég tel að það séu miklar líkur á að beint samhengi sé milli aðskilnaðar Farice og Landsvirkjunar og innleiðingar þriðja orkupakkans. En þetta er eitthvað sem við þurfum að kryfja nánar og helst að vísa beint í þær reglugerðir sem varða þetta mál. Það er einmitt hluti af markmiðum þriðja orkupakkans að brjóta upp slíka starfsemi þannig að hún sé ekki á hendi sama fyrirtækis. Svoleiðis að mér finnst liggja beint við að þetta sé nátengt. Þetta er líka áminning um að í þessum orkupakka er falið mikið óhagræði fyrir Ísland vegna íslenskra aðstæðna. Þetta er fámenn þjóð í stóru landi og manni virðist einhvern veginn augljóst að eina vitið fyrir okkur sé að reyna að ráðast í framkvæmdir, sem eru nú eiginlega dýrar, á þann hátt að mannvirkin og flutningsgetan nýtist heildinni, nýtist öllum. Það getum við gert með því fyrirkomulagi sem við höfum haft hér á landi. En ef þetta á að verða samkeppni ólíkra fyrirtækja, ég tala nú ekki um erlendra fyrirtækja í bland, og svo bætist það við að sum selja jafnvel til útlanda, þá er viðbúið að mikið óhagræði verði í kerfinu. Menn ráðist í fjárfestingar umfram það sem hefði þurft og þar af leiðandi fjárfesti umfram nauðsyn og innheimti að sjálfsögðu gjald í samræmi við það.
Herra forseti. Það er rétt. Og þetta var einmitt það sem sá ágæti maður sem ég nefndi hér til sögunnar, Guðmundur Hörður Guðmundsson, fjallaði um í ágætri blogggrein á sínum tíma og birti svo aftur um daginn. Hann dró það fram að offjárfesting, t.d. á raforkumarkaðnum, muni ávallt leiða til þess að þeir sem síst skyldi, þ.e. heimili og fyrirtæki, greiði fyrir þá offjárfestingu. Hann dró þetta ágætlega fram. Ég er sammála því sem kemur fram í máli hv. þingmanns að auðvitað er hættan sú að þegar hingað koma inn fjárfrekir aðilar og vilja setja upp t.d. mjög stór vindorkuver verði um offjárfestingu að ræða sem Íslendingar munu með einhverjum hætti greiða kostnaðinn af. Það er kannski þessi áhætta sem manni sýnist beintengd innleiðingu orkupakkans þriðja núna, sem er svona viðbótaráhyggjuefni við allt hitt, við hvað málið er illa reifað, við það að fyrirvararnir eru engir, við öll varnaðarorðin frá lögfræðingunum, bætist þessi áhætta við. Þess vegna finnst mér alveg einboðið, og ég bara skil ekki fyrir mitt litla líf enn hvernig stjórnarmeirihlutinn ásamt fylgifiskum ætlar að keyra málið svo búið í gegnum þingið á engum tíma, þegar tíminn er nægur. Okkur liggur ekkert á. Þjóðin er á móti þessu að meiri hluta til. Hvers vegna skyldum við halda áfram á þessari ógæfuleið?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Ég minntist á það fyrr í dag, eða í kvöld réttara sagt, að það hefur ekki fengið mikla umfjöllun í þinginu, ég man ekki eftir að hafa séð sérstaklega fjallað um það í áliti meiri hluta, reyndar í nefndarálitum, eða þá í þeirri umfjöllun sem ég hef séð frá nefndum. Þannig er það að í minnisblaði frá atvinnuvegaráðuneytinu, skrifstofu orkuiðnaðar, 2014 kemur fram að þegar Noregur óskar eftir því að fá undanþágu frá tilskipun 72/2009, sem fjallar um sameiginlegar reglur á þessum markaði, er svar framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins þannig að því er hafnað, vegna þess að tilskipunin gildi um starfsemi í sérefnahagslögsögunni og á landgrunni aðildarríkjanna. Þá fer maður að hugsa: Bíddu, er þingmönnum almennt kunnugt um að sú tilskipun sem á að samþykkja hafi svona mikið gildi og svona mikið vægi? Er það öllum ljóst? Það hefur heyrst hér að það sé galið eða vitlaust að halda fram að landgrunnið geti verið undir og eitthvað þess háttar þegar við höfum áhyggjur af sæstreng, að við hljótum að geta bannað það. En í ljósi fréttanna í dag og því sem skrifað hefur verið á Facebook, m.a. af héraðsdómara, spyr ég hv. þingmann: Undirstrikar þetta ekki áhættuna sem menn eru að taka varðandi málsóknir einkaaðila?
Herra forseti. Jú, við fyrstu heyrn myndi ég telja afar líklegt að þetta auki þá áhættu. Og talandi um að þingmenn hafi almennt ekki gert sér grein fyrir því hvað felist í þessum orkupakka verð ég, þrátt fyrir að hæstv. utanríkisráðherra sé ekki hér, að taka fram að heimsókn hans um daginn til okkar olli mér vonbrigðum. Mér fannst einhvern veginn að utanríkisráðherra væri ekki nægilega búinn sjálfur í þessa umræðu. Ef það er rétt ályktun hjá mér og ekki bara kvikindisskapur við hæstv. ráðherrann, sem ég ætla nú ekki að sé, þá segir það manni það - við höfum sagt að málið er flókið - að ef sá sem mælir fyrir þingsályktunartillögunni hér inni er ekki algjörlega með á áhrifunum sem innleiðing hennar hefur, utanríkismálanefnd og forysta hennar handvelur fólk til að taka á móti, vísar í handvaldar umsagnir til að þjóna sinni lund, segist hafa svarað öllum spurningum, sem er rangt, segist hafa velt við öllum steinum, sem er rangt - ég sé ekki heldur að þar sé að finna gaumgæfilega þekkingu á þessu máli. Það er ekki svo að sá sem hér stendur telji sig hafa yfirburðaþekkingu á þessu máli, því að hann hefur það ekki. Hitt er svo annað mál að sú umræða sem staðið hefur hér undanfarandi hefur, held ég, dýpkað þekkingu allra sem að henni hafa komið á því hvernig þetta mál er vaxið. Það færir manni kannski heim sanninn um hversu misráðið það [[Forseti hringir.]]var af meiri hlutanum á Alþingi að ætla að keyra þetta mál í gegn án umræðu.
Forseti. Það er svolítið sérstakt að hv. þingmenn sem eru fylgjandi málinu skuli ekki koma hingað og mæla því bót eða tala fyrir því. Það hafa fjölmargar spurningar komið fram og þó þykist ég sjá það að einhverjir þeirra telji ekkert nýtt hafi komið fram í málinu. Þá erum við bara ósammála því. Til dæmis þarf að fá svör við því hvernig menn telji þróunina varðandi orkupakka fjögur verða. Líka varðandi það sem ég nefndi áðan, að Evrópusambandið líti svo á að reglurnar gildi um efnahagslögsöguna og landgrunnið, sem ég hefði haldið að undirstrikaði enn þá meira hættuna á því að einkaaðilar fari í málsókn gegn ríkinu og að það muni styrkja stöðu þeirra ef ríkið reyni með einhverjum hætti komið í veg fyrir að hér verði lagður rafstrengur. Auðvitað má hugsa sér að ríkið og sveitarfélög geti þvælst fyrir í skipulagsferli og slíku. En það er alveg ljóst að miðað við þá hagsmuni sem eru mögulega í húfi verður það sótt af mikilli hörku af þeim sem telja hagkvæmt að fara í svo gríðarlega stórt og viðamikið verkefni sem sæstrengur er. Það er því mikið áhyggjuefni og ég spyr hv. þingmann hvort það geti verið að hv. þingmenn séu ekki upplýstir um allt og jafnvel hæstv. forsætisráðherra, miðað við hvernig hún talaði í dag eða í morgun. Ég trúi því ekki að jafn varkár og góður stjórnmálamaður og forsætisráðherra hefði talað þannig ef hún vissi hvernig lægi í málinu öllu saman.
Herra forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni. Ég ber fyllsta traust til og mikla virðingu fyrir hæstv. forsætisráðherra. Hún er einn af stærstu stjórnmálamönnum sem við eigum og ég er alveg sannfærður um að hún hefði ekki svarað svona í gær eða dag, eða hvenær sem það var, ef henni hefði verið fullkunnugt um málavöxtu. Ég held að það sé eins gagnvart henni og þeim þingmönnum sem ég held fram að hafi verið blekktir til að taka þátt í að styðja þetta mál. Ég held að fólk hafi ekki verið upplýst að fullu um alla enda og kanta málsins. Þá kem ég enn að því að þetta mál er gríðarflókið í eðli sínu. Það er það. Allar tilraunir til að ýta því frá og segja að það sé einfalt og skipti ekki neinu máli stangast á við þá áfergju sem menn hafa til að þrýsta málinu í gegn. Má ég þá vitna aftur í, með leyfi forseta, fyrrverandi hv. þingmann, Sighvat Björgvinsson, sem er ekki Miðflokksmaður og ekki stuðningsmaður Miðflokksins á neinn hátt. Hann sagði: Ef þriðji orkupakkinn skiptir Ísland engu máli, hvers vegna er þá Alþingi eyða tíma í að innleiða hann? Hvers vegna láta menn það þá ekki vera? Hvað eru menn að eyða tíma í það - eins og hann sagði - þegar nóg er af stórum málum til þess að fjalla um? Hvað eru menn að eyða tíma í þetta fánýti ef það skiptir Íslendinga engu máli? En þetta stangast á við þann mikla áhuga og þann mikla einbeitta vilja sem menn hafa til að þrýsta þessu máli í gegnum þingið á engum tíma, órannsökuðu, illa búnu og í andstöðu við þjóðina.
Forseti. Ég ætla að halda áfram að reyna draga fram og varpa ljósi á mikilvægi þess að mál þetta sé skoðað heildrænt, þ.e. að ekki sé hægt að líta á þetta mál varðandi þriðja orkupakkann sem sjálfstæðan sérstakan hlut, heldur sé þetta ákveðið skref, partur af stóru og miklu ferli sem Íslendingar þurfa að taka ákvörðun um hvort þeir ætli að halda áfram að taka þátt í. Þetta ferli snýst reyndar um það fyrst og fremst að taka þátt í því að starfa eftir orkustefnu Evrópusambandsins, orkustefnu sem við komum ekki nálægt að móta - sem betur fer, segi ég, því að ef við myndum vera við það borð værum við eins og Evrópusambandið, sem er vitanlega ekki neitt spennandi. En það sem ég hef hins vegar verið að velta fyrir mér eru nokkrar spurningar sem ég held að menn þurfi að skoða í þessu stóra samhengi. Ég hef velt því upp hvaða auknu völd eða breytingar verði á t.d. gerðum 72/2009 og reglugerð 714/2009, þar sem fram kemur í upplýsingum um fjórða orkupakkann að þetta verði uppfært. Það á að uppfæra þetta. Svo kemur reyndar ný reglugerð um áhættuviðbúnað, og þessi ACER-stofnun fær aukin völd og aukið hlutverk. Ég fæ ekki skilið af hverju þingmenn eru ekki tilbúnir að skoða hvort heildarmyndin breytist, hvort samanlögð áhrif þriðja og fjórða orkupakkans séu með þeim hætti að við viljum staldra við núna, því að við gerum það ekki þegar búin að innleiða þetta, í ljósi þess að fjórði orkupakkinn er kominn fram. Það verða að teljast nýjar upplýsingar fyrir þingmenn og þingheim vegna þess að við höfum ekki fengið neina kynningu á því sem þarna er þó svo að það hafi verið í einhverju ferli úti í bæ, auk þess sem það er augljóslega komið í ljós að sá fyrirvari sem nefndur hefur verið varðandi lagningu sæstrengs er eingöngu til heimabrúks. Það kemur sífellt betur í ljós með hverjum deginum sem líður. Það sem meira er, eins og ég benti á í andsvari við hv. þm. Þorstein Sæmundsson, er að undir er ekki bara einhver veiting á leyfum á landi, heldur snýr þetta líka að stjórnun og sameiginlegum reglum innan efnahagslögsögunnar og á landgrunninu. En ég hef velt því fyrir mér hvort Ísland þurfi að fá undanþágur í þessum fjórða orkupakka, líkt og reynt var að sækja um í þriðja orkupakkanum, og þá frá hverju. Það held ég að sé býsna mikilvægt, því að ef það er áframhaldandi þróun á þeim greinum sem við höfum reynt að fá undanþágur frá en ekki fengið, er harla ólíklegt að hægt sé að fá undanþágu frá þeim þegar lengra er komið og mun líklegra að Evrópusambandið muni túlka málin þannig: „Jú, þið innleidduð þennan þriðja orkupakka með þeim hætti að ekki er ástæða til að fara að veita ykkur núna þá undanþágu sem þið gátuð ekki fengið á þeim tíma.“ Þannig að aukaspurningin er þessi: Er líklegt að það takist að fá undanþágur ef þetta er þróun á þeim gerðum sem við höfum viljað reyna að sleppa frá? Svar við því er auðvitað nei, það er ekki líklegt að það takist. Það eitt og sér, fyrir utan öll önnur álitaefni í þessu máli, ætti að vera þingmönnum umhugsunarefni hvort ekki þurfi að skoða hlutina í samhengi og velta fyrir sér hvað þetta skref þýði varðandi næstu skref sem við höfum tækifæri til að sjá í framtíðinni, enda hefur komið fram í umsögnum um málið, jafnvel hjá stuðningsaðilum þessa þriðja orkupakka, að sá næsti sé mun umfangsmeiri og setji meiri skyldur, kvaðir og kröfur á fyrirtæki og breytingar á markaði og þess háttar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það sem mig langaði að koma aðeins inn á við hv. þingmann er sæstrengurinn, eins og hann nefndi hér aðeins. Forsætisráðherra gaf frá sér svolítið merkilega yfirlýsingu í gær þess efnis að hún vonaðist til þess að sæstrengur yrði ekki lagður. Auðvitað tekur maður undir það með henni, a.m.k. að ef sæstrengur yrði lagður þá yrði hann lagður á íslenskum forsendum, þ.e. hann yrði þá bara gerður á okkar vegum en ekki með þeim hætti sem hér er lagt upp með, að hann verði alfarið á valdi Evrópusambandsins þegar fram í sækir og við hefðum sáralítið um þau mál að segja. En það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann út í er sú yfirlýsing að vonast sé til þess að sæstrengur verði ekki lagður. Það hlýtur að gefa augaleið að ekki er hægt að treysta fyrirvara sem settur er til heimabrúks, ef svo má segja, af hálfu ríkisstjórnarinnar, um að hér verði ekki lagður sæstrengur, að það verði bundið í lög, vegna þess að það eru kosningar reglulega, skipt er um kjörna fulltrúa, skipt er um ríkisstjórn og ný ríkisstjórn eða meiri hluti myndaður o.s.frv. Má ekki líta svo á að nánast sé hægt að segja það þannig að við getum búist við því að ákvörðun sem þessari verði bara breytt jafnskjótt og hún er sett á, þ.e. lög um að hér verði ekki sæstrengur? Að þau verði bara afnumin þegar ákveðnum þrýstingi beitt? Kannski er meginefnið þetta: Getum við treyst því að staðið verði við það, [[Forseti hringir.]]að Alþingi standi við það að hér verði ekki lagður sæstrengur?
Hæstv. forseti. Auðvitað getum við ekki treyst því, hv. þingmaður. Við höfum séð það að hlutirnir geta breyst hratt í stjórnmálum og fyrirvari sem þarna er settur er augljóslega fyrst og fremst fyrirvari fyrir ríkið sjálft, sem er einhvern veginn að setja fyrirvara á sjálft sig, það má orða það þannig, vegna þess að ef einkaaðilar vilja fara í þessa framkvæmd og fjármagna hana, flytja út orku, þá hefur komið fram hjá a.m.k. fjórum lögmönnum sem hafa skoðað málið, nú síðast hjá héraðsdómaranum Arnari Þór Jónssyni, að það stenst engan veginn að banna slíkt vegna fjórfrelsisins. Stefán Már og Friðrik Árni benda á að ef Orkustofnun myndi standa í vegi fyrir slíku myndi það mjög líklega kalla á málshöfðun og það yrði mjög erfitt fyrir Ísland að standast slíkt. Síðan höfum við nú í kvöld verið að benda á neitun framkvæmdastjórnarinnar á undanþágu Norðmanna um að undanskilja sæstrengi til olíuborpalla sinna frá þessum reglum. Svarið sem Norðmenn fengu var að undir þessar reglur féllu ekki bara ákvarðanir eða það sem gerðist á landi, heldur líka efnahagslögsagan í heild og landgrunnið. Það var það sem framkvæmdastjórnin sagði við Norðmenn: Þið fáið ekki undanþágu vegna þess að þetta gildir líka á landgrunninu og efnahagslögsögunni, sem þýðir það að ekki er hægt að bera það fyrir sig þegar og ef íslenska ríkið vill standa í vegi fyrir því að hér verði lagður sæstrengur. Þá er búið að kveða upp úr um það að reglurnar gilda á landgrunninu og einnig í efnahagslögsögunni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það sýnir glögglega sem hv. þingmaður hefur nefnt hér að mál þetta getur haft mjög víðtækar afleiðingar, í raun og veru miklu víðtækari en við höfum gert okkur grein fyrir þegar við tölum um efnahagslögsöguna og fiskimiðin, að landgrunnið er mögulega undir. Það þurfa að fást svör við því hvort þessir þættir séu undir. Þetta er eitt af þeim málum sem komið hafa fram á síðari stigum þessarar umræðu, sem sýnir hversu nauðsynleg umræðan er, og það er í raun og veru afar einkennilegt að hv. þingmenn skuli ekki taka þátt í umræðunni með Miðflokknum. Mér er mikið til efs að meiri hluti þingmanna hafi sett sig inn í þetta mál. Ég hef sagt það hér og nefndi það fyrr í kvöld að mér teldist til að um 20 þingmenn hefðu ekkert tjáð sig um þetta mál, ekki neitt, ekki nokkurn skapaðan hlut. Engu að síður ætla þeir að styðja það af því að þeir eru hluti af þeim 52 þingmönnum sem rætt er um sem ætli að styðja þetta mál. Það sýnir alvarleika málsins að þegar jafn viðamiklir þættir og landgrunnið gætu hugsanlega orðið fyrir áhrifum held ég að málið sé komið á það stig að nú verði hv. þingmenn að taka sig á og setja sig inn í þetta mál. Það verður ekki aftur snúið. Það er kjarninn í þessu öllu saman. Það verður ekki aftur snúið þegar búið er að innleiða þessa tilskipun, ekki nema hreinlega að segja upp EES-samningnum. Við höfum ekki talað fyrir því. Það er rétt að taka það skýrt fram að Miðflokkurinn hefur ekki talað fyrir því að segja upp þessum samningi þó að það sé kannski margt sem mætti skoða að fara yfir, kosti og galla o.s.frv.
Hæstv. forseti. Þegar Norðmenn óskuðu eftir því að fá undanþágu frá gerð 72/2009, geri ég ráð fyrir því að á þeim tíma hafi þeir ekki getað séð hvað fælist í þeirri uppfærslu á þeirri grein sem nú er boðuð í fjórða orkupakkanum. Svörin sem þeir fengu þá var að þessi gerð, 72/2009, gilti og myndi gilda í efnahagslögsögu Noregs og landgrunni Noregs. Þar af leiðandi mun hið sama líka gilda um Ísland. Og ef einhvers konar uppfærsla á þessari gerð um þessar sameiginlegu reglur og hvernig skuli starfa eftir þeim, hefur kannski enn þá dýpri og meiri áhrif á þessa túlkun eða framkvæmd gerðarinnar, þegar kemur að þessum þáttum sem ég nefndi, er full ástæða til að staldra við. Mig langar að spyrja, og ég veit að einhverjir þingmenn eru hér enn í húsi þó að það sé reyndar ekki frá öllum flokkum, hvort menn hafi gert sér grein fyrir því í fyrsta lagi að þessi fyrirvari er eins og hann er, hann tekur ekkert á þeim einstaklingum eða lögaðilum sem myndu vilja fara þessa leið upp á sitt einsdæmi, og líka það að menn hafa gert sér grein fyrir því að landgrunnið og efnahagslögsagan eru undir verði þetta innleitt. Gerðu menn sér grein fyrir því að þetta gildir ekki bara um einhverjar litlar og sætar reglur í kringum Orkustofnun, eitthvað slíkt, heldur allt sem er undir reglunum og þar sem þær eiga að gilda, hæstv. forseti? Það er ekki bara túnjaðarinn hérna í kringum Alþingi, það landgrunnið og efnahagslögsagan. Því verða menn að vera alveg klárir á.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðuna. Þingmanninum varð tíðrætt um undanþágur og fyrirvara. Það er nú svo að mikið af umræðunni hefur einmitt snúist um þau tvö atriði, undanþágur og/eða fyrirvara, hvort það haldi. Þá er vitnað í t.d. kjötmálið, hráakjötsmálið og slíkt. Við fengum það, hvað á maður að segja, í andlitið, það hélt ekki vatni og við fengum á okkur dóm sem var okkur mjög dýr og síðan erum við núna að vinna í því máli í nefndum þar sem frumvarp landbúnaðarráðherra snýst um mótvægisaðgerðir vegna dómsins. Mig langar að spyrja þingmanninn í sambandi við fyrirvarana. Talað er um að fyrirvararnir eða fyrirvarinn, eða hvað við segjum, hvort það er í fleirtölu eða eintölu, sé einhliða og þar af leiðandi aðeins til heimabrúks. Ég spyr þingmanninn: Voru fyrirvarar í kjötmálinu einhliða eða hvað varð til þess að dómur í því máli var okkur í óhag? Var það eitthvað sem við gerðum rangt eða var það alveg fyrir fram vitað að sá dómur myndi verða okkur í óhag? Vorum við bara það einföld eða trúðum við því að við værum með málið í höndunum okkur í hag? Mátti gefa sér fyrir fram að það myndi fara svona?
Hæstv. forseti. Ég held að ekki sé hægt, hv. þingmaður, að segja að það hafi verið fyrir fram vitað að þetta færi svona. Menn töldu að þeir hefðu ákveðna fyrirvara, undanþágur varðandi kjötinnflutning til landsins, m.a. út af legu, sjúkdómavörnum og slíku. Það reyndist því miður ekki þannig, í það minnsta túlkaði EFTA-dómstóllinn málið ekki eins og stjórnvöld á Íslandi. Það kom einmitt í hlut þess sem hér stendur að taka ákvörðun á sínum tíma um að reka þetta mál alla leið, að láta reyna á það. Það hafðist því miður ekki og nú sitjum við uppi með viðbrögð við því öllu saman. Líkindin milli kjöts og orku eru kannski fyrst og fremst þau að hvort tveggja er vörur og í augum margra, Evrópusambandsins og einhverra heildsala á Íslandi, gildir sama um þær, þarna eigi að vera frjálst flæði yfir landamæri, þetta sé hluti af fjórfrelsinu og því eigi að vera hægt að versla með vörurnar og ekki megi hindra að viðskipti geti fari fram. Það er nákvæmlega það sem við erum að láta okkur dreyma um, eða ekki við, þeir sem standa að hinum meinta fyrirvara eða fyrirvörum, að hægt sé að koma í veg fyrir að sæstrengur verði lagður og að allar þessar gerðir verða að fullu innleiddar. Þær verða að vísu að fullu innleiddar en menn halda hins vegar að sæstrengskaflinn sé undanskilinn, sem hann er ekki ef einstaklingur eða lögaðili lætur á það reyna. Hann gildir í rauninni aðeins fyrir stjórnvöld, þessi blessaði fyrirvari eða fyrirvarar.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ef maður tekur það gott og gilt að fyrirvarinn gildi aðeins fyrir stjórnvöld en ekki ef kemur til þess að einhverjir aðilar hyggjast fara í lagningu sæstrengs má segja að það sé algerlega kýrskýrt að við höfnum þessum pakka og sendum hann aftur til EES-nefndarinnar samkvæmt 102. gr. samningsins. Það er svo einfalt í mínum huga. Ég veit eiginlega ekki að hverju ég ætti að spyrja í seinna andsvarinu. Það væri kannski helst í sambandi við Orkustofnun, sjálfstæði hennar. Nú er ACER hugsað sem einhvers konar ventill eða til að opna fyrir flöskuhálsa í samskiptum á milli þjóða þannig að ekki séu neinir hnökrar og í því felist sú hætta hjá þeim sem eru í andófi gegn þessum pakka að orkuverð hækki. En meðflutningsmenn málsins tala um að engin hætta sé á ferð því að Orkustofnun sé algerlega sjálfstæð og verði það áfram. Hefur þingmaðurinn ekki áhyggjur af því að það kunni að vera rangt, að sjálfstæði Orkustofnunar verði ekki eins og sagt er af málafylgjumönnum orkupakkans?
Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að Orkustofnun og sambærilegir aðilar verða að fara eftir þeim reglum sem umboðsaðilum eða hvað við köllum þetta, nú er nafnið dottið úr hausnum á mér, þeim aðilum sem munu vinna að því að fylgja eftir þeim reglum sem Evrópusambandið, ACER-stofnunin setur og okkar tvíhliða stofnun, ESA, mun hafa haft tækifæri til að fjalla um líka - það er ljóst að eftir þeim verður Orkustofnun að starfa. Orkustofnun mun að einhverju leyti öðlast sjálfstæði eða meira svigrúm frá íslenska ríkisvaldinu en á móti kemur að aðrir hlutir koma í staðinn. Það er skrifað inn í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar ákveðið ferli til að leysa úr slíkum ágreiningi. Það verður að segjast eins og er að orðið skal, eða „shall“ á enskri tungu, er svolítið mikið notað, þ.e. hvernig eftirlitsstofnun ESA eigi að bregðast við. Það hefur reyndar enginn mótmælt því að ACER mun geta og mun hafa frumkvæði að því að setja reglur og koma með tillögur að lausnum komi upp ágreiningur sem ESA þarf að taka til umfjöllunar. Það sem væri hins vegar áhugavert að fara yfir er hvaða þróun er á regluverki ACER í fjórða orkupakkanum sem er búið að kynna og liggur fyrir hvaða breytingar verða þar t.d. á verksviði Orkustofnunar, verði það allt að veruleika.
Hæstv. forseti. Í umræðunni hefur stundum verið talað um aðferð Evrópusambandsins við að fá þjóðir til liðs við sig, að fá þær til að taka við reglugerðum og tilskipunum, einni í einu. Hver um sig kann að hafa lítil áhrif. En eftir að hafa innleidd fjöldann allan af reglugerðum munu þessar þjóðir hafa selt sig undir yfirþjóðlegt vald sem erfitt er að losna undan. Ég kýs að líkja þessu við aðferðina þegar ungt barn er platað til að borða hafragraut. Þá er gjarnan sagt við barnið: Eina skeið fyrir pabba og eina skeið fyrir mömmu, eina skeið fyrir ömmu og svo eina skeið fyrir afa. Munurinn á grautnum sem gerir barninu gott og því að gleypa við innleiðingu einni í einu er sá að á endanum er líklegt að þjóðir verði komnar að því að kasta upp af öllum óþarfanum sem þær gleypa við. Það á við um þriðja orkupakkann, að gleypa við honum kann að virðast saklaust, en verkirnir sem við sem þjóð þurfum að fást við í framtíðinni í formi hærra orkuverðs, minni atvinnu og flótta fyrirtækja úr landinu, geta orðið óbærilegir. Hér ætla ég mér að vitna í Arnar Þór Jónsson héraðsdómara, með leyfi forseta. „Fyrirvarar sem stjórnvöld hyggjast gera einhliða vegna fyrirhugaðrar innleiðingar þriðja orkupakka Evrópusambandsins hér á landi í gegnum EES-samninginn munu enga þýðingu hafa komi til þess að fjárfestar vilji leggja sæstreng á milli Íslands og Evrópu.“ Verði það að veruleika að fjárfestar innlendir eða erlendir, sem líklegra er, geri þá kröfu að fá að leggja hingað sæstreng geta afleiðingarnar orðið hrikalegar. Það mætti kannski kalla það hamfarir. Hér yrði samkvæmt EES-samningnum að selja endurnýjanlega orku á sama verði og býðst á Evrópska efnahagssvæðinu, enda er það markmiðið með sameiginlegum innri markaði að svo verði. Við gætum staðið frammi fyrir því að fyrirtæki sem eru starfrækt hér á landi vegna góðrar samkeppnisstöðu landsins myndu flytja á brott, þá að sjálfsögðu vegna hækkandi raforkuverðs. Enda því skyldu fyrirtæki sem framleiða t.d. hrávöru eins og ál, stunda framleiðslu hér á landi langt frá sínum mörkuðum ef rafmagnið er selt á sama verði og á meginlandi Evrópu? Hvað verður um öll gagnaverin? Ætli það færi ekki svo að þau flyttu á brott á jafn skömmum tíma og þau komu hingað til lands? Slík starfsemi er auðveldlega færanleg, og eðlilega vilja slík fyrirtæki vera sem næst framleiðendum þess búnaðar sem þau nota. Það gefur augaleið. Þá stendur eftir spurningin: Hvers konar atvinnulíf viljum við hafa hér á landi? Við yrðum hráefnisframleiðandi þar sem orkan er hráefnið en ekki fullvinnsluframleiðendur. Við lögðum á sínum tíma mikla áherslu á að fiskur yrði fullunninn hér á landi en ekki fluttur út. Það eigum við að sjálfsögðu að gera í orkunni líka. Við eigum alltaf að nýta hana hérlendis til framleiðslu enda skilar það mestum tekjum á endanum. Í því liggur virðisaukinn í framleiðslunni. Við sköpum fjölbreytt störf fyrir háskólamenntaða og ófaglærða. Hagur þjóðfélagsins verður mestur á þann hátt. Þetta ber að taka alvarlega.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Ég vil byrja á að segja að þótt ég hafi verið sammála líkingu hv. þingmanns um þá aðferðafræði sem Evrópusambandið notar við innleiðingar til að ná markmiðum sínum, þá finnst mér nú svo sem illa gert gagnvart hafragrautnum að líkja honum við þetta samband, af því að hann er hollur og góður og fer ágætlega í maga meðan hitt er ekki jafn gott í það minnsta, ég ætla ekki að segja meira. Við erum að fjalla um orkupakka þrjú. Á miðvikudaginn í síðustu viku tók ég eftir og sá að Evrópusambandið birti á vefsíðu sinni að orkupakki fjögur væri tilbúinn. Þá liggur fyrir hvað í honum felst. Meðal annars hefur komið í ljós að þar er uppfærsla á þeim gerðum sem við eigum að fara að samþykkja núna. Það er sem sagt búið að segja að breytingar verði, og þær liggja fyrir, á því sem við eigum að fara að samþykkja núna. Væri ekki svolítið snjallt og er það ekki í rauninni rétt að staldra aðeins við og reyna að skoða hvað er í vændum, sjá aðeins inn í framtíðina, vegna þess að sú bók er opin? Mér þætti fróðlegt að vita hvort hv. þingmaður geti verið sammála mér um það. Þetta er svolítið eins og - hv. þingmaður var nú útgerðarmaður á trillu áður en hann fór inn á þing, ef hann gæti vitað hvernig ástand sjávarins yrði eða hvar besta veiðin yrði 2021, hvort það væri ekki svolítið gott að geta gert áætlanir og sniðið sinn stakk eftir vexti í samræmi við það.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir spurningarnar. Ég er honum alveg sammála með hafragrautinn, en ég tók líka fram að munurinn á grautnum sem gerir barninu gott er annar en að gleypa innleiðingar þó að um sé að ræða eina og eina innleiðingu í einu. Ég er alveg sammála því að hafragrauturinn er hollur. Hann er örugglega hollari en þessi innleiðing þegar til lengdar lætur, enda borðaði ég mikið af hafragraut sem barn [[Gripið fram í: Það sést.]]og er stór og mikill. Drakk reyndar lýsi líka. Eins og við höfum margoft sagt og erum sammála um er rétt að staldra við og horfa til framtíðar, til að sjá hvort það sé ekki betra að fara aðeins hægar í þessu, enda hefur það komið fram. Ég vitnaði í viðtal sem haft var við hæstv. iðnaðarráðherra síðasta haust. Hæstv. ráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir sagði þá í því viðtali að það lægi ekki það mikið á, ekki væri nein hætta á ferðum þó að þessari innleiðingu þriðja orkupakkans yrði frestað til næsta hausts. Ég trúi ekki öðru en að hún sé sammála sjálfri sér í því enn þann dag í dag. Talandi um reynslu mína af sjómennsku og því að hafa verið í útgerð er framtíðarsýnin þar oft að taka veðurspána og maður rær ekki ef hann spáir einhverri bölvaðri brælu, það er alveg á hreinu.
Hæstv. forseti. Í umsögn Samtaka iðnaðarins segir m.a., með leyfi forseta: „Að gefnu tilefni benda SI á að til umfjöllunar á vettvangi ESB er nú þegar fjórði orkupakkinn, þ.e. svokallaður „vetrarpakki“, þar sem liggur undir enn víðtækara regluverk en samkvæmt fyrstu orkupökkunum …“ Þetta skrifa Samtök iðnaðarins væntanlega vegna þess að þau hafa fengið einhverja kynningu á orkupakka fjögur. Við alþingismenn höfum ekki fengið þá kynningu. Við vitum að þetta er tilbúið. Við vitum að hann er beint framhald af fyrri orkupökkum. Við vitum að ákveðnar greinar á að uppfæra, eiga að breytast, og það bætast reyndar við nýjar greinar. Við vitum líka að hlutverk ACER stofnunar mun breytast og þess vegna er maður svolítið hissa á því að þingmenn stjórnarflokkanna og fylgjendur þessa máls skuli ekki vilja staldra við og í það minnsta bera saman breytingarnar sem verða milli þessara orkupakka. Hvað er það sem breytist? Það er ekki alltaf þannig að við séum í þessari aðstöðu, virðulegur forseti, að hafa í rauninni framtíðina fyrir framan okkur, þ.e. geta séð hana. Hún er vitanlega alltaf fyrir framan okkur af því að við erum ekki komin þangað, en við getum séð hvað er í henni í þessu tilfelli. Þetta er ekki kristalskúla, við erum ekki að lesa í bolla eða spá í spil. Það er búið að samþykkja það sem við munum þurfa að taka upp á næstu mánuðum eða árum, það fer eftir því hversu hratt það mun ganga. Og hvers vegna þá ekki að staldra við og bera það saman og líta á heildina og breytingarnar sem þar verða?
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir spurninguna. Þetta er mjög góð spurning. Eins og þingmaðurinn kom inn á er þetta engin kristalskúla þannig lagað séð og maður hefur heyrt það. Í umsögn frá Samtökum iðnaðarins kemur fram að fjórði orkupakkinn sé á borðinu í vinnslu og einhver beinagrind komin um hvernig um hnútana þar er búið. Þá er mjög rökrétt að hinkra við og skoða það miklu betur áður en við samþykkjum orkupakka þrjú, því að þetta er ekkert smámál. Þetta er stórmál. Öll skref í málinu þarf að taka mjög varlega með skynsemina að leiðarljósi. Mér finnst þessi punktur að hinkra við, lesa sig til um og fræðast um hvað fjórði orkupakkinn snýst um sé mjög góð rök ofan á öll önnur rök sem við höfum talað um hér á undan. Það er ekki spurning, og fresta málinu alla vega til haustsins og eins að hafa það í handraðanum að nýta sér þann möguleika að koma þessu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar og taka síðan málið upp aftur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég er ánægður með samlíkingu hans þegar hann fjallaði um mikilvægi þess að við notuðum orkuna hér innan lands. Hann líkti því við mikilvægi þess að fullvinna fisk. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Það eru margfalt meiri verðmæti fólgin í því að fullvinna fiskinn hér heima. Þetta var skemmtileg samlíking til þess að einfalda málið og gera það vel skiljanlegt. Það er mikilvægt að setja málið fram með þeim hætti að almenningur skilji mikilvægi þess, hvað er hér á ferðinni, vegna þess að auðvitað eru innleiðingar, eins og í þessu tilfelli, orkupakki þrjú, tilskipun nr. 3 frá Evrópusambandinu, síður en svo einfaldar. Það er heilmikið regluverk þarna á bak við og það þarf að koma skilaboðunum til almennings með einföldum hætti svo hann geti mótað sér afstöðu í þessu máli vegna þess að það er jú hið beina lýðræði að almenningur fái eitthvað um það að segja hvernig ákvarðanirnar eru teknar sem varða almenning, til frambúðar og inn í framtíðina, sem breytist ört í þessum efnum þegar kemur að raforkumálunum og umhverfismálunum og baráttunni gegn loftslagsbreytingum. En mig langaði að spyrja hv. þingmann: Er ekki alveg viðbúið að verði það raunin að héðan verði flutt út rafmagn gegnum sæstreng í framtíðinni muni iðnaður hér á landi lenda í samkeppni við rafmagn [[Forseti hringir.]]sem flutt er á meginlandið, að hann muni eiga undir högg að sækja?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir þetta andsvar. Varðandi þá myndlíkingu sem ég notaði í sambandi við fiskvinnslu og raforku er jú margoft talað um að fullvinnsla á fiski sé okkur nauðsynleg í því skyni að auka virðisaukann á því að flytja fiskinn út unninn, því að hann er jú miklu verðmætari þannig. Það hefur gengið á ýmsu í þeirri umræðu. Sjálfur hef ég starfað lengi við fiskveiðar og þurft að eiga við alls konar mál í því sambandi. Þar á meðal hef ég fundið það undanfarin ár, sérstaklega núna hin síðari ár í sambandi við samskiptin við lánastofnanir, að af því að útgerð mín er ekki með fiskvinnslu hefur hún ekki eins mikið aðgengi að fjármagni í lánastofnunum því að virðisaukinn felst ekki í því að veiða fiskinn, heldur í því að fullvinna hann og flytja hann þannig út. Ég fæ bara það svar. Ég gæti kannski kríað út lán, en ég fengi ekki eins góða vexti og þeir sem eru í fiskvinnslu. Þá er ég að tala um í sambandi við kvótakaup og annað slíkt. En í sambandi við spurningu þingmannsins um raforkuverð, og hann nefndi iðnaðarstarfsemi, er það einboðið að það eru ekki mikil landamæri í iðn- og tækninámi [[Forseti hringir.]]og slík fyrirtæki gætu auðveldlega flutt sig úr landi ef raforkuverð myndi hækka.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hann kom þarna inn á mjög athyglisverðan þátt sem hefur fengið allt of litla athygli hér. Hann nefnir að það sé auðveldara að fá lánafyrirgreiðslu í fiskvinnslunni ef fiskvinnslan fullvinnur fiskinn heima, ef ég skildi hv. þingmann rétt. Það er vegna þess að þá er verið að flytja út verðmætari vöru á verðmætari markað. Það má heimfæra á raforkufyrirtækin vegna þess að í umsögn HS Orku við þessa þingsályktunartillögu segir t.d. að þeir telji þetta mál jákvætt, m.a. vegna þess að það geti auðveldað fyrirtækjum á borð við HS Orku að leita eftir lánafyrirgreiðslu í stærri og fjárfrekari verkefni. Ef skil ég það rétt er í þessari umsögn verið að tala um að leita lánafyrirgreiðslu erlendis. Þess vegna held ég að það snúist einmitt um að þá sé verið að framleiða verðmætari vöru, sem í þessu tilfelli er hin hreina raforka. Hún er þá flutt út um sæstreng. Þess vegna held ég að fyrirtæki á borð við orkufyrirtækin hér séu einmitt jákvæð gagnvart þessu verkefni af því að þau sjá fyrir sér þann möguleika, að geta í framtíðinni flutt orkuna út. Þá stofnum við iðnaðarfyrirtækjum hér heima í hættu með því að raforkan verður þá orðin dýrari til heimabrúks vegna þess að hægt er að selja hana miklu hærra verði í útlöndum.
Hæstv. forseti. Já, það er algjörlega sambærilegt varðandi virðisauka hráefnisins, hann eykst að sjálfsögðu við framleiðslu hér á landi til útflutnings. Og eins og fram kom áðan hefur það yfirleitt verið stefna stjórnvalda að koma því svo fyrir í sambandi við fiskveiðar og fiskvinnslu að sem mest af útflutningi fisks sé unninn fiskur. Má nefna í því sambandi nefna að menn hafa áhyggjur af því að fiskur sé fluttur út í gámum, óunninn, beint frá skipshlið. Það er t.d. einn vinkillinn á þeirri umræðu. Það hlýtur að vera það sama í sambandi við raforkuna, að við stuðlum að því að öll sú raforka sem við framleiðum sé unnin, sé seld til fullvinnslu hér á landi. Þannig að eins og kom fram í spurningu þingmannsins áðan í sambandi við iðn- og tæknistörf og allan þann iðnað sem er frekur til rafmagnsnotkunar, að heimilin myndu þá líka njóta góðs af því ef við gætum búið svo um hnútana að við værum algjörlega sjálfbær í þessum málum. Þar af leiðandi þurfum við að standa með okkur sjálfum í þessu máli. Það gerir það enginn fyrir okkur, engin önnur þjóð.
Herra forseti. Ég var búinn að boða það að í þessari ræðu minni ætlaði ég að bæta fyrir það að mér hefði láðst þegar ég fór yfir virkjunarsögu Íslands fyrir nokkru að fara yfir hlut jarðvarmavirkjana í raforkuframleiðslu hér á landi. Ég hef fengið athugasemdir um það og vonast til að geta bætt úr því í einni ræðu. Hlutur jarðvarmavirkjana í framleiðslu á rafmagni hefur aukist mjög hratt á Íslandi undanfarin ár. Fyrsta jarðvarmavirkjunin sem tekin var í notkun var Bjarnarflag árið 1969. Það var lítil virkjun með uppsettu afli upp á rúmlega 3 MW. Hefur framleiðsla þeirrar virkjunar verið mjög misjöfn og sum árin ekki verið nein framleiðsla. Mörg undanfarin ár hefur þetta verið lítil framleiðsla og var á síðasta ári vart teljandi, undir 1 GWst., 0,2 GWst. 2018, en fór upp í og yfir 20 GWst. á árunum 1973 og 1996–1998. Næst í sögunni var Krafla, Kröfluvirkjun, sem var sett upp árið 1978 og var þá með uppsett afl upp á 12,5 MW og var aukið í 60 MW 1997. Raforkuframleiðsla Kröfluvirkjunar hefur verið vaxandi allt frá hinu litla afli í upphafi, eftir árið 1982 100 GWst., allt upp í 200 árið 1996 og yfir 500 í byrjun þessarar aldar og hefur verið í tæplega 500 GWst. árlega síðustu árin. Krafla er sjötta stærsta jarðvarmavirkjun landsins. Virkjunin í Svartsengi var tekin í notkun árið 1977 og hefur verið stækkuð nokkrum sinnum, árið 1980 í 8 MW, 1989 í 11 MW, 1999 í 46 MW og loks í 76 MW árið 2007. Raforkuvinnslan hefur aukist í takt við það og var á árinu 2018 587 GWst. og hefur verið nokkuð stöðug síðustu ár. Svartsengi er fimmta stærsta jarðvarmavirkjunin. Nesjavallavirkjun var tekin í notkun árið 1998 með uppsett afl upp á 60 MW og 120 MW árið 2005. Raforkuvinnsla fór fljótt vaxandi og fór nokkur ár yfir 1.000 GWst. en var á síðasta ári 970 GWst. Nesjavellir er næststærsta jarðvarmavirkjun landsins á eftir Hellisheiðarvirkjun. Reykjanesvirkjun kemur þarna í millitíðinni, árið 2006, 100 MW. Raforkuvinnsla hefur aukist hratt þar, úr 500 GWst. í 600–800 undanfarin ár og á síðasta ári 810 GWst. Reykjanesvirkjun er þriðja stærsta jarðvarmavirkjun landsins. Stærst er Hellisheiðarvirkjun sem var tekin í notkun árið 2006 með uppsett afl upp á 90 MW. Hún hefur verið stækkuð nokkrum sinnum, yfir 100, yfir 200 og núna í dag 303 MW. Raforkuvinnsla Hellisheiðarvirkjunar hefur að sama skapi vaxið stórum skrefum og var árið 2018 2.500 GWst. Hún er langstærsta jarðvarmavirkjun landsins. Þeistareykir er fjórða stærsta virkjunin og var tekin í notkun 2017, 45 MW, árið 2018 90 MW og var raforkuvinnsla virkjunarinnar á Þeistareykjum á árinu 2018 680 GWst. Það eru nokkrar litlar virkjanir, svo að ég ljúki yfirferð minni á þessum virkjunum. Það er Húsavík, lítil virkjun, 2 MW, frá árinu 2000. Hún var skammlíf virkjun, á árunum 2000–2007, og skilaði um og yfir 10 GWst. meðan hún starfaði. Á Flúðum er lítil virkjun starfandi upp á 0,6 MW af uppsettu afli [[Forseti hringir.]]en vinnsla var mjög lítil á síðasta ári. Ég ætlaði að fara yfir fleira og mun gera það í næstu ræðu.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna og þetta ágæta yfirlit yfir jarðvarmavirkjanir og hvernig þróunin hefur verið. Jarðvarminn og fallvötnin eru ómetanleg gæði sem Íslendingar búa yfir. Þetta eru verðmæti á margan hátt. Við getum framleitt rafmagn úr því. Við hitum húsin okkar. Þetta er atvinnuskapandi o.s.frv. Þar af leiðandi þarf enginn að vera hissa á því að stjórnvöld annarra ríkja og jafnvel einstaklingar og fyrirtæki renni hýru auga til Íslands þegar kemur að því að nýta eða ná sér í þessa grænu orku. Hv. þingmaður hefur einnig fjallað í ræðum sínum um þann fyrirvara sem átti að vera á þessu öllu saman. Nú hefur komið í ljós að a.m.k. fjórir lögmenn, ef ekki fleiri, hafa fjallað um að þessi fyrirvari sé í rauninni lítils virði þegar kemur að því að einkaaðilar vilji fara í útflutning á raforku og framleiðslu. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi nokkurs staðar séð að einhvers staðar sé undanskilin einhver tegund orkuvinnslu sem gæti mögulega fallið utan fyrirvarans eða innan hans. Ég hef skilið þetta þannig að þetta sé almennur fyrirvari og gildi í rauninni bara gagnvart stjórnvöldum hér á Íslandi, eða Alþingi í rauninni, en vilji einkaaðili framleiða orku t.d. úr jarðhita, eða vilji fyrirtæki leggja sæstreng með öðrum einkaaðilum, þá sé nokkuð ljóst samkvæmt þessum fjórum lögmönnum að Orkustofnun [[Forseti hringir.]]eða íslenska ríkið getur ekki komið í veg fyrir slíkt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrri spurninguna. Ég var að ræða um jarðvarmavirkjanir. Mér heyrist ekki hv. þingmaður vera að spyrja að því, en hann spurði um lagalega fyrirvarann, eða fyrirvarann, eins og hann orðaði það. Það eru tvenns konar fyrirvarar sem ræddir hafa verið í tengslum við þetta mál og það má ekki rugla þeim saman. Það er sá þjóðréttarlegi fyrirvari sem Ísland setur þegar málið kemur til umræðu fyrir sameiginlegu EES-nefndinni. Þá sjá menn frá aðildarlöndunum hvort lagabreytinga þurfi við í viðkomandi landi. Ef menn telja slíkt þurfa, þá flagga þeir, eins og sagt er, og setja þjóðréttarlegan fyrirvara við samþykkið, sem þýðir í raun að Alþingi þarf að fjalla um málið og aflétta þessum þjóðréttarlega fyrirvara. Í því felst loforð og skuldbinding um að viðkomandi land innleiði löggjöfina, breyti lögum, setji lög á þessu sviði svo ekki fari í bága við reglur þær sem verið er að innleiða, þ.e. reglur Evrópusambandsins. Lagalegi fyrirvarinn er allt annar hlutur. Lagalegi fyrirvarinn, sem verið hefur til rannsóknar hjá okkur og menn hafa verið að leita að dyrum og dyngjum, er annar hlutur, vegna þess að hann fæðist á stjórnarheimilinu, ef rannsóknir eru réttar, og er einhvers konar loforð um að tilskipunin verði innleidd með lagalegum fyrirvara, þ.e. að Ísland verði ekki skuldbundið jafnvel þótt þjóðréttarlega fyrirvaranum verði aflétt, hversu þverstæðukennt sem sú röksemdafærsla nú er.
Hæstv. forseti. Ég þakka svarið. Hv. þingmaður fjallaði réttilega í ræðu sinni um jarðvarmavirkjanirnar og kannski hefði andsvarið átt að miða meira við innihald ræðunnar. Það er því freistandi að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi vitneskju um eða geti svarað því hversu mikið menn áætla að sé eftir af virkjanlegum jarðvarma á Íslandi og þá hvort ekki sé freistandi fyrir erlenda sem innlenda aðila, þess vegna einkaaðila, að ráðast í slíkar virkjanir til útflutnings á orku. Jarðvarminn og þær virkjanir sem hv. þingmaður taldi upp eru eins og aðrir orkugjafar, eða orkuframleiðendur, undir sama regluverkinu. Þar af leiðandi mun Orkustofnun fjalla um verðlagningu eða umsýsluna á þessum orkugeira, ef þessar breytingar verða, í einhvers konar umboði ESA og ACER. En það er kannski aukaatriði í ljósi ræðunnar sem hv. þingmaður flutti. Ég velti því fyrir mér hvort þingmaðurinn hafi yfirsýn yfir það, einnig miðað við það sem ég spurði hann um áður varðandi mögulegar frekari jarðvarmavirkjanir og hversu mikið hægt sé að virkja. Þekkir þingmaðurinn til þess, t.d. samanborið við vindorku þegar kemur að kostnaði á hverja megavattstund? Hefur þingmaðurinn einhverja vitneskju um hvort kostnaður er sambærilegur? Þá er ég að hugsa út frá því hvað er freistandi [[Forseti hringir.]]fyrir einkaaðila að fara út í.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir seinni spurningu hans sem laut að jarðvarmavirkjunum sem ég fjallaði um í ræðu minni og mun halda áfram að fjalla um vegna þess að ég var ekki alveg búinn að ljúka umfjölluninni. Restin af þeirri ræðu er ekki síður áhugaverð. Rafmagnsframleiðsla frá jarðvarmavirkjunum hefur vaxið mjög hratt á undanförnum árum. Hv. þingmaður spyr um hvort fyrir liggi áætlanir um hversu mikið er hægt að virkja á þessu sviði, hversu mikið er hægt að virkja af jarðvarma umfram það sem við höfum þegar gert. Það nýjasta á þessu sviði síðustu árin er sérstakt rannsóknarefni, þ.e. svokallaðar djúpboranir sem ku geta fært okkur verulegt afl sem unnt er að virkja. Ef tími vinnst til kanna ég það örlítið betur og kem að því í ræðu síðar ef tækifæri gefst til, þ.e. varðandi áætlanir, væntingar og rannsóknir sem gerðar hafa verið á djúpborunum. Jarðvarminn á Íslandi. Ég hef ekki kannað hvað menn áætla að hægt sé að virkja með skaplegu móti af honum umfram það sem nú þegar hefur verið gert. Tæplega þriðjungur af uppsettu afli á Íslandi er í formi jarðvarma. En jarðvarminn hefur gert okkur miklu meira en það, vegna þess að við höfum skipt úr olíu yfir í jarðvarma til húshitunar á undraskömmum tíma. Nú telst það vera sjálfsagður hlutur, en það var það ekki fyrir um 60 árum, þá var megnið af húsnæði landsins kynt með olíu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og þetta mjög svo áhugaverða sögulega yfirlit hans um jarðvarmavirkjanir landsmanna og mikilvægi þeirra í okkar orkuöflun og hversu mikið þær hafa vaxið á undanförnum árum. Kom mér sérstaklega á óvart hvað þær hafa vaxið er lýtur að raforkuframleiðslu. Það er nauðsynlegt einmitt að halda til haga upplýsingum því að margt bendir til þess að ákveðin fyrirtæki séu að undirbúa sig fyrir það að selja orkuna úr landi, þessa hreinu orku, og það getur haft afleiðingar fyrir fyrirtækin hér heima sem kaupa rafmagn af þeim fyrirtækjum, afleiðingar sem yrðu þá þær að rafmagnsverðið myndi hækka. Þessi hreina orka, sem er okkur svo mikilvæg, yrði flutt úr landi. Hv. þingmaður kom aðeins inn á djúpboranir sem mér þykir mjög áhugavert verkefni. Það má finna þó nokkuð um greinar á netinu á ensku um að hér sé verið að huga að djúpborunum sem eigi að gagnast eins og t.d. Bretlandi. Allt ber að sama brunni með það að stefnan sé að selja orkuna úr landi. En nú eru t.d. umhverfisáhrif þessara djúpborana þó nokkuð mikil. Mig langar að kanna það hjá hv. þingmanni hvort hann [[Forseti hringir.]]hafi kynnt sér það sérstaklega.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir spurningu hans. En ég verð að hryggja hv. þingmann að ég hef ekki kannað hver áhrif djúpborana eru frá sjónarhóli umhverfis. En ég tók fram í ræðu minni að þetta væri verðugt rannsóknarefni að kanna það og koma með það í þessa umfjöllun og á fullt erindi. Ef í ljós kemur að þarna sé um auðuga orkuuppsprettu að ræða á það fullt erindi í þessa umræðu, þ.e. rannsóknir á djúpborunum og hvað menn halda að unnt sé að ná mikilli orku með því móti, en jafnframt að kanna og rannsaka hver umhverfisáhrifin kynnu að geta orðið og hugsanleg skaðleg áhrif á svæðum þar sem jarðeldahætta er, eins og á Reykjanesi. Það er sérstakt rannsóknarefni. Það er líka fleira en djúpboranir, jarðvarmi og fallvötnin. Vindorkan er líka eitthvað sem er að mestu óbeisluð hér á landi, sem oft hefur verið rætt um. En það er fleira. Sjávarfallaorka er einnig umhverfisvæn orkuuppspretta og víða hér á landi er örugglega hægt að virkja sjávarfallaorku, eins og t.d. í Breiðafirði eða á öðrum strandsvæðum sem gefa auðveldlega möguleika á því að virkja hana, eins og í fjörðum víða um land. En ekki síður og kannski enn þá umhverfisvænni er sú orka sem ég hef nefnt, ölduorka, þ.e. að virkja kraft öldunnar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég held að mjög mikilvægt sé einmitt að ræða þennan þátt málsins, þ.e. skort á því að rætt sé ítarlega um hugsanleg umhverfisáhrif þessarar þingsályktunartillögu um innleiðingu á þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins hér á landi. Eins og hv. þingmaður nefndi hafa verið í farvatninu rannsóknir á djúpborunum og ljóst er að það er liður í því að auka framleiðslu þessara fyrirtækja. Ef maður skoðar þær greinar sem ég sá í erlendum miðlum um að hér séu verkefni í gangi, djúpborunarverkefni sem hafa fengið styrki erlendis frá til að kanna möguleika á því að fara í boranir og talað er um allt að 4,7 km, þetta getur haft gífurleg áhrif, eins og t.d. á Reykjanesi. Hvaða áhrif hefur það á núverandi orkuframleiðslu? Getur hún verið í hættu? Þetta er allt efni sem þarf að rannsaka. En ég held nefnilega að málið sé það, herra forseti, að við þurfum að fá umhverfisráðherra í þessa umræðu vegna þess að umhverfisþátturinn hefur nánast ekkert verið ræddur í þessu samhengi. Verði þessi tillaga samþykkt er alveg ljóst að hún er undirbúningur að miklu stærra skrefi sem verður að selja raforkuna úr landi til Evrópu og það mun auka á framkvæmdir hér á landi, hugsanlegar djúpboranir o.s.frv. Þetta er umhverfisþáttur sem við verðum að ræða mun nánar í þessu samhengi, herra forseti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir seinna andsvar. Hann ræddi áfram um djúpboranir og nefndi þessa dýpt, allt að 4,7 km. En þá dettur mér í hug að þegar menn eru komnir svona djúpt ofan í jarðskorpuna opnast enn frekari möguleikar, ekki bara á Reykjanesinu eða þar sem grunnt er niður á hita eins og víðast er hér á Íslandi, að víða erlendis opnast þá líklega möguleikar og jafnvel í Evrópu, ég hef ekki kannað það hversu djúpt er niður á varma sem einhverju skiptir í löndum Evrópu þar sem mestu möguleikarnir eru kannski, en þessar rannsóknir opna auðvitað möguleika á að mannkynið finni þar orkuauðlind sem verður auðveldara með aukinni tækni að leita í og beisla til hagsbóta fyrir þjóðfélög nútímans og geta þá í leiðinni losað sig við þá sóðalegu orku sem við erum að nýta í allt of miklum mæli, eins og kjarnorku og brennslu olíu og kola. Ég fagna því ef rannsóknir á djúpborunum bera einhvern árangur. En ég er ekki að segja að þetta sé eitthvað sem við eigum að hlaupa til hér á landi. Mér sýnist möguleikar á orkuöflun næstum óþrjótandi, eins og ég nefndi áðan, með vindorkuna og jarðvarmann, bara eins og hann kemur fyrir, og sjávarfallaorku o.s.frv. Ég held að við höfum ekki neina þörf fyrir að taka neina áhættu í þessu sambandi, herra forseti.
Herra forseti. Í frétt sem birtist fyrir skömmu síðan, að ég held í gær, kemur fram að Landsvirkjun hafi náð raforkusamningi við fyrirtækið Elkem á Íslandi, sem er með starfsemi á Grundartanga. Í fréttinni segir að raforkuverð hafi hækkað umtalsvert til fyrirtækisins. Ég rakst á það að einhverjir hv. þingmenn hafa fagnað því á Facebook-síðum sínum og sagt að þetta sé einmitt það sem koma skal, að hækka þurfi raforkusamninga við þessi fyrirtæki og orkupakkarnir séu hluti af því að það verði að veruleika, sem beri að fagna. Ég tek þessu með miklum fyrirvara, herra forseti. Ég tel að hér sé um þróun að ræða sem geti haft alvarlegar afleiðingar. Ég tók einnig eftir því að verkalýðsforinginn Vilhjálmur Birgisson hefur lýst yfir áhyggjum af því að verið sé að hækka verulega raforkusamninga til fyrirtækisins Elkem á Íslandi. Hann skrifar færslu um það á Facbook-síðu sinni og lýsir áhyggjum af því. Ég ætla aðeins að koma inn á það á eftir, með leyfi forseta. En það er þannig með fyrirtækið Elkem á Íslandi, sem veitir fjölda manns atvinnu og er mikilvægt fyrirtæki, að forsvarsmenn þess hafa um langan tíma reynt að ná samningum við Landsvirkjun um raforkuverð en algjörlega án árangurs. Það fór svo að ágreiningnum var vísað til gerðardóms vegna þess að Elkem náði ekki samningum við Landsvirkjun um raforkuverðið. Það verður að segjast eins og er að ekki er allt fengið með því að reyna að kreista fyrirtæki eins og þetta til að borga hæsta mögulega verð fyrir raforku. Elkem þurfi á tímabili að berjast fyrir í tilveru sinni rekstrarlega séð og umtalsverð hækkun getur leitt til þess að fyrirtæki eins og það hætti á endanum starfsemi. Þá spyr maður sjálfan sig: Hver var ávinningurinn af því að gera ýtrustu kröfur um hækkun á raforkuverði? Verkalýðsleiðtoginn Vilhjálmur Birgisson fullyrðir að ef auglýst raforkuverð sem Landsvirkjun vildi fá fyrir raforkuna hefði orðið að veruleika í tilfelli Elkem á Grundartanga hefði fyrirtækinu verið lokað og hundruð starfsmanna misst lífsviðurværi sitt. En þrátt fyrir að Landsvirkjun hafi ekki náð í gegn ýtrustu kröfum sínum um raforkuverð mun þessi hækkun - það fullyrðir verkalýðsforinginn - samt sem áður ógna rekstrarforsendum Elkem gríðarlega og þar með starfsöryggi starfsmanna fyrirtækisins. Þetta er málefni sem við verðum að horfast í augu við. Maður veltir fyrir sér hvort stjórnvöld geri sér grein fyrir því. Hér hefur því verið haldið fram af hv. þingmönnum að innleiðing þessa orkupakka sé svo mikilvæg af því að þá förum við loksins að fá verðið fyrir raforkuna sem við eigum að fá þegar kemur að stóriðjunni. En þetta er dæmi um það hvað getur gerst ef við förum fram úr okkur í þeim efnum. Ég sé það, herra forseti, að tími minn er liðinn. Ég ætla að koma nánar inn á þetta í næstu [[Forseti hringir.]]ræðu og óska hér með eftir að verða settur aftur á mælendaskrá.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég tók eftir þessum sömu fréttum og þeirri umræðu sem hv. þingmaður fór yfir varðandi verðlagningu Landsvirkjunar á raforku. Mig langar aðeins að vita hvort hv. þingmaður geti rifjað það upp með mér, eða er það ekki rétt munað, að fyrir nokkru síðan endurskoðaði fyrirtækið verðlagsstefnu sína og tók upp einhver ný viðmið sem tækju mið af orkuverði í Evrópu, ef ég man rétt. Nú velta menn fyrir sér hvort skynsamlegt sé að gera það þar sem orka er væntanlega framleidd með mun dýrari hætti en hér á landi og flutt um lengri veg, jafnvel flutt inn frá öðrum ríkjum o.s.frv., og hvort það sé þá ekki hætta, ef þetta eru markmið fyrirtækisins, að vera bara á sama stað verðlega séð og önnur lönd, hvort sem það er Evrópa eða segjum Kanada eða eitthvað slíkt, að verið sé að gefa eftir samkeppnisforskot eða ákveðið forskot sem Ísland á að geta haft í það minnsta. Þá veltir maður líka fyrir sér án þess að vera með einhverjar samsæriskenningar endilega. Nú vitum við að innan Landsvirkjunar hefur verið mikill áhugi á að skoða sæstreng, flytja út orku, en það er svolítið sérstakt að á sama tíma og fyrirtækið er að skoða það virðist það vera að breyta stefnu sinni í þá átt að geta flutt út rafmagn og selt það á verði sem er sambærilegt og í Evrópu, en vissulega með græna umhverfisvæna orku. Er þetta [[Forseti hringir.]]svo langt frá veruleikanum sem ég er að hugsa um, hv. þingmaður?
Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi einmitt komið að kjarna málsins. Það lítur út fyrir að framtíðaráformin hjá þessum fyrirtækjum, eins og Landsvirkjun, séu að selja þessa hreinu orku hæstbjóðanda. Það mun verða á Evrópska efnahagssvæðinu. Það er alveg ljóst. Þess vegna kemur það mér ekkert á óvart að þetta fyrirtæki sem landsmenn eiga skuli hafa verið fylgjandi innleiðingu orkupakka þrjú í umsögn sinni. En það sem er kannski aðalatriðið í mínum huga hvað þetta varðar er að menn verða að gera sér grein fyrir hverjar afleiðingarnar geta orðið. Er það kannski bara stefna stjórnvalda að koma stóriðjunni, þessum fyrirtækjum sem veita fjölmörgum atvinnu, úr landi? Það er það sem maður veltir fyrir sér vegna þess að ýmis kostnaður fylgir því að vera langt frá mörkuðum o.s.frv. Það er alveg hugsanlegt, eins og hv. þingmaður nefndi, það gæti verið hagstæðara fyrir þessi fyrirtæki þegar upp er staðið, þegar búið verður að hækka raforkuverðið til þessara fyrirtækja, að þau flytji starfsemi sína nær mörkuðunum, t.d. í Evrópu. Þetta eru allt sjónarmið sem við verðum að ræða og fara yfir vegna þess að mjög mikið er í húfi. Ég held að það sé ákaflega vafasamt af þingmönnum, sumum hverjum, sem hafa núna fagnað orkusamningi við Elkem að nú sé stóriðjan loksins farin að borga verð sem hún á að borga [[Forseti hringir.]]þegar niðurstaðan verður kannski eftir tvö, þrjú ár sú að fyrirtækið verður bara ekki rekstrarhæft. Þetta er eitthvað sem þarf að skoða. [[Forseti hringir.]]Allir þessir hagsmunir skipta máli í því sambandi.
Hæstv. forseti. Ég þakka svarið. Nú erum við með þessa staðreynd fyrir framan okkur að ríkisfyrirtækið Landsvirkjun hefur verið að hækka raforkuverð umtalsvert til stórnotenda í það minnsta, stóriðjunnar sérstaklega. Ósjálfrátt veltir maður því fyrir sér, eins og hv. þingmaður, að það sé einhvers konar stefna þar í gangi að reyna að draga úr sölu til slíkra fyrirtækja, hvort sem það er til útflutnings eða til að reyna að laða að einhver önnur fyrirtæki. En þá veltir maður fyrir sér hvort verðlagið sé það hátt að það borgi sig t.d. fyrir gagnaver sem er að leita sér að köldum stað og ódýrri orku, að fara t.d. til Kanada eða eitthvert annað, Ísland væri útundan. En svo er annað sem skiptir máli í þessu öllu saman, þ.e. hver þróunin í þessum orkupökkum öllum verður þegar kemur að umsýslu með orkumál. Og hvort þær breytingar verði sem boðaðar eru á orkumarkaðnum í Evrópu og koma m.a. að einhverju leyti fram í þessum orkupökkum, þar á meðal varðandi eftirlitshlutverk, völd og inngrip sem stofnanir eins og ACER og umboðs- eða undirstofnanir hennar eiga að hafa. Þá veltir maður fyrir sér hvort líkur séu á því að orkuverð, hvort sem það er til einstaklinga, fyrirtækja eða jafnvel stórnotenda, komi til með að hækka í framtíðinni. Ef ég man rétt var Landsvirkjun líka að gera samninga til styttri tíma en gerðir hafa verið. Þá mun verð þurfa, þegar kemur að endurnýjun samninga, að hækka enn þá meira, m.a. vegna umsýslukostnaðar sem mun óhjákvæmilega aukast.
Herra forseti. Það er alveg ljóst að allur svona kostnaður sem fylgir þessu, t.d. umsýslukostnaður, mun á endanum alltaf lenda á neytendum. Við þurfum ekki annað en að horfa til þess sem kemur fram í umsögn HS Orku við þingsályktunartillöguna, þar sem fyrirtækið fullyrðir að hækkun á eftirlitsgjaldi muni fara út í verðlagið og muni fara til neytenda. Þannig að strax við þessa innleiðingu munum við sjá hækkun til neytanda. Við vitum ekki hversu mikla hækkun en hækkun engu að síður. Þetta yfirþjóðlega vald, þessi orkustofnun Evrópusambandsins, sem er kölluð ACER, verður náttúrlega heilmikið bákn og kemur til með að vera með sinn kostnað í rekstri sínum, sem mun náttúrlega að sjálfsögðu á endanum lenda á neytendum eins og alltaf í þessum efnum. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að ekki er horft nægilega í þessa þætti sem geta orðið valdar að því að rafmagnið hækkar til heimila og fyrirtækja í landinu. Við sáum það bara við það að skipta orkufyrirtækjunum upp hér á Íslandi við innleiðingu orkupakka eitt og tvö, þá hækkaði allur umsýslukostnaður. Ef neytandi ætlar að skipta um orkusala í dag er talað um að það sé svo mikil neytendavernd. Ávinningurinn er sáralítill. Sýnt hefur verið fram á það. Neytendasamtökin eru búin að sýna fram á það. Bara við það að skipta um orkusala þarf að borga sérstakt seðilgjald sem getur vegið upp í þennan [[Forseti hringir.]]sparnað, þann litla sparnað sem fæst með orkuskiptunum. Talað er um að þetta sé kannski um 1.000 kr. á ári sem sparast með því að skipta um orkusala og svo er seðilgjaldið kannski 500 kr.
Herra forseti. Það er ástæða til að þakka hv. þingmanni fyrir mjög yfirgripsmikla ræðu á aðeins fimm mínútum. Hún vekur ýmsar spurningar. Maður veit varla hvar maður á að byrja. Hv. þingmanni hefur verið tíðrætt um verðþróun á orku, ekki hvað síst til heimila. Ég varð nú satt að segja hálffeginn að hv. þingmaður skyldi hafa brugðið sér úr sal þegar hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir hélt því fram eina ferðina enn, reyndar ekki í ræðustól en við hlið ræðustóls, að orkuverð, a.m.k. í tilviki hv. þingmanns, hefði lækkað. En það er kannski svolítið lýsandi fyrir umræðuna og lýsandi fyrir meginþema ræðu hv. þingmanns, sem gekk út á að bera saman annars vegar raunheima og hins vegar málflutning stuðningsmanna þessa orkupakka. Hv. þingmaður fjallaði ekki bara um raforkuverð til heimila heldur ekki síður til fyrirtækja og nefndi stóriðjuna. En því miður hefur stóriðjan, það verður að segjast, mætt heilmiklum fordómum m.a. úr stjórnarliðinu, ekki af hálfu hæstv. forseta, ég vil taka það skýrt fram, en úr ákveðnum áttum innan stjórnarinnar, jafnvel ekkert svo fjarri hæstv. forseta, en ekki frá honum sjálfum. Það er mjög bagalegt því að stóriðjan hefur skipt alveg gríðarlega miklu máli fyrir heilu byggðarlögin, fyrir heilu landshlutana sem undirstaða nýsköpunar. Það má ekki gleyma því að svona undirstöðuatvinnugreinar eru um leið undirstaða nýsköpunar. En það sem ég vildi spyrja hv. þingmann út í er hvort menn séu að hans mati að færast meira og meira í þá átt að vanmeta framlag iðnaðar og stóriðju [[Forseti hringir.]]á sama tíma og ríkisstjórnin boðar þjóðarsjóð þar sem hún ætlar að safna saman tekjunum af því að selja raforku til stóriðju?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég deili þessum áhyggjum með honum um það hvernig stjórnmálamenn, margir hverjir, líta stóriðjuna hornauga. Ég minni á að stóriðjan skipti okkur sköpum í hruninu við að byggja upp atvinnulífið að nýju og efnahagsmálin, þannig að hún er okkur mikilvæg. Þess vegna er það undarlegt að þingmenn skuli fagna því hér sérstaklega að það sé mikil hækkun á verði raforku til stóriðju. Að sjálfsögðu á stóriðjan að borga sanngjarnt raforkuverð, en við megum hins vegar ekki verja verðleggja okkur út af markaðnum, eins og oft er sagt. Ég held að menn geri sér ekki grein fyrir því hverjar afleiðingarnar gætu orðið ef fyrirtæki á borð við Elkem á Grundartanga sæi sér ekki lengur fært að greiða það raforkuverð sem sett er upp og myndi á endanum leggja niður starfsemi sína. Þetta er áhyggjuefni sem verður að skoðast í ljósi þessarar þingsályktunartillögu, vegna þess að eins og oft hefur komið fram leggur þessi tillaga grunninn að því að við verðum á þessu sameiginlega markaðssvæði. Það er svo margt sem bendir til þess að orkuframleiðslufyrirtæki á Íslandi séu að undirbúa sig fyrir að selja orku um sæstreng. Þá geta þessi fyrirtæki verið í hættu og þau [[Forseti hringir.]]fjölmörgu störf sem þau veita.
Herra forseti. Eins og komið hefur fram virðist núverandi forstjóri Landsvirkjunar vera mjög hlynntur þriðja orkupakkanum. Við höfum okkar kenningar um það og höfum raunar fært rök fyrir því að það sé tengt sérstökum sæstrengsáhuga forstjórans og þar með fyrirtækisins nú um stundir. En sú var tíð að Landsvirkjun lagðist gegn raforkutilskipunum Evrópusambandsins, til að mynda árið 2002 þegar stóð til að innleiða aðra raforkutilskipunina. Það er mjög fróðlegt að líta hér í frétt um þau áform þar sem vitnað er í Einar Odd Kristjánsson heitinn, sem var nú síður en svo afturhaldssamur þingmaður Sjálfstæðisflokksins, en hann var á þeim tíma varaformaður fjárlaganefndar þingsins. Í fréttinni segir, með leyfi forseta: „Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður fjárlaganefndar þingsins, bendir á að ýmsar athugasemdir hafi verið gerðar við frumvarpið, m.a. hafi komið fram athugasemdir frá Landsvirkjun og Rafmagnsveitu ríkisins. „Menn hafa af eðlilegum ástæðum efasemdir um það að til virkrar samkeppni geti komið í dreifbýli Íslands,“ útskýrir hann. Hann segir að menn hafi einnig horft til þess að í frumvarpinu sé gert ráð fyrir mjög flóknu eftirlitskerfi, sem menn óttist að verði dýrt í framkvæmd. „Einnig hafa menn efasemdir um það hvernig staðið verði að þeirri jöfnun á raforkukostnaði sem lögð er til …““ Herra forseti. Er þetta ekki bara enn eitt dæmið um að við gætum svo hæglega lært af reynslunni? Meira og minna allar þessar viðvaranir sem komu fram um aðra raforkutilskipunina reyndust á rökum reistar, urðu að raunveruleika. Hér er Landsvirkjun greinilega að vara við þessari innleiðingu, ekki hvað síst vegna þess að fyrirtækið óttast að erfitt [[Forseti hringir.]]muni reynast að viðhalda virkri samkeppni í dreifbýli landsins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu vegna þess að það er mjög mikilvægt að halda þessu til haga að það sem hv. þingmaður rekur þarna í umsögn Landsvirkjunar, ef ég heyrði rétt, við orkupakka eitt og tvö, þegar verið er að innleiða þá, er neikvætt. Og það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það hefur gengið eftir og gerði það bara nánast um leið og sú innleiðing varð að veruleika, þá fór landsbyggðin halloka. Flutningur á raforku hækkaði verulega. Landsbyggðin hefur þurft að blæða fyrir það. Ýmsir sérsamningar voru bannaðir, þar á meðal sérstakar niðurgreiðslur til húshitunar á ákveðnum svæðum. Þannig að það hefur allt saman gengið eftir. Þess vegna spyr maður sjálfan sig: Hvers vegna í ósköpunum eru þessi stóru fyrirtæki hlynnt innleiðingu þessa þriðja orkupakka? Það hlýtur að vera sú ástæða að þeir sjá tækifæri til þess að selja orkuna úr landi og hafa þar af leiðandi ekki áhyggjur af hag heimilanna og fyrirtækjanna í landinu, sem er náttúrlega mikið áhyggjuefni. Auðvitað á fyrirtæki eins og Landsvirkjun að hugsa um hag landsmanna hvað þetta varðar. Þetta eru fyrirtæki í eigu landsmanna og það á fyrst og fremst að huga að hag heimilanna, eins og t.d. einn ágætur maður, Kári Stefánsson, hefur skrifað greinar um, að það eigi að selja raforkuna til heimilanna á kostnaðarverði, það séu lífsgæði sem Íslendingar eigi að búa að.
Hæstv. forseti. Við þessa umræðu hefur komið fram að ríkisstjórnarmeirihlutinn og þingmeirihlutinn ásamt fylgihnöttum hefur látið sér varnaðarorð reyndra manna sem vind um eyru þjóta. Ég ákvað í þetta sinn að bera niður í umsögn líklega þess manns sem mesta reynslu hefur og þekkingu á þeim samningi sem við erum að tala um og sem þetta er hluti af, þ.e. Jóns Baldvins Hannibalssonar. Í sjálfu sér leiðir hann þetta mál fram mjög ljóst. Hann takmarkar sig við fjórar spurningar sem eru eftirfarandi, með leyfi forseta: „(1) Ber brýna nauðsyn til að veita ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar lagagildi hér á landi, þrátt fyrir að öllum beri saman um að þau lagaákvæði „eiga ekki við og hafa ekki raunhæfa þýðingu hér á landi að óbreyttu“? Svarið við því er nei. (2) Þar sem öllum og þar með talið flutningsmönnum málsins ber saman um að tenging íslensks raforkumarkaðar við þann evrópska … myndi hafa „margvísleg áhrif hér á landi““ - sjá tilvitnun í greinargerðina - „ber löggjafanum, að mínu mati, skylda til að greina vandlega hver þessi áhrif verði nú þegar, en láti það ekki bíða seinni tíma, þrátt fyrir að áhrifavaldurinn - lögin - hafi þegar tekið gildi. Þetta er að mínu mati kjarni málsins.“ - Þá kemur næsta spurning, með leyfi forseta: „(3) Var sameiginlegur orkumarkaður Evrópusambandsins hluti af EES-samningnum, þegar hann var undirritaður árið 1992? Svarið við því er nei. Fullyrðingar í greinargerð um annað (sjá bls. 4) eru einfaldlega rangar.“ Fjórða spurningin er þessi: „(4) Mun höfnun á lögleiðingu orkupakka þrjú … setja EES-samninginn í uppnám? Stutta svarið við því er nei. Hins vegar verða að teljast verulegar líkur á því að ótímabær lögleiðing orkupakka þrjú og ófyrirséðar og óhagstæðar afleiðingar, öndverðar íslenskum þjóðarhagsmunum, muni grafa undan trausti á og efla andstöðu með þjóðinni við EES-samninginn, eins og reynslan sýnir frá Noregi. Þegar af þeirri ástæðu er óráðlegt að flana að fyrirhugaðri löggjöf nú.“ Jón Baldvin segir þegar hann fer að skýra út, með leyfi forseta: „Löggjafanum ber skylda til að greina þessi „margvíslegu áhrif“ út frá íslenskum þjóðarhagsmunum og hagsmunum neytenda áður en lagt er upp í þessa óvissuferð. M.a. vegna þess að yfirgnæfandi líkur eru á því að meintir fyrirvarar reynist haldlitlir vegna þessara „margvíslegu áhrifa“. … Framsal valds til fjölþjóðlegra stofnana réttlætist jafnan af því að það þjóni þjóðarhagsmunum betur en óbreytt ástand. Þessa þjóðhagslegu greiningu skortir gersamlega. Hún þarf að liggja fyrir áður en lengra er haldið. Það er ekki nóg að vísa í fyrirvara, sem vafasamt er að haldi þegar á reynir.“ Síðan segir litlu síðar, með leyfi forseta: „Meginreglur innri markaðar ESB snúa að grunnreglum fjórfrelsisins um jafnræði keppinauta á samkeppnismörkuðum. Ráðandi markaðshlutdeild ríkisfyrirtækja samrýmist ekki þeim reglum. … Reynsla Norðmanna staðfestir þetta.“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Hætt er við að tilgreindir fyrirvarar ráðherra reynist haldlitlir þegar á reynir. Því má slá föstu að yfirlýsing núverandi framkvæmdastjóra orkumála ESB með ráðherra reynist samkvæmt fyrri reynslu marklaus. Hefðbundin norsk löggjöf um virkjunarréttindi hefur þegar verið dæmd ósamrýmanleg meginreglum varðandi samkeppni á innri markaðnum. Viljum við taka þessa áhættu?“ Jón Baldvin segir síðan skýrt og skorinort, með leyfi forseta: „Þeir sem halda því fram, að fyrirhuguð löggjöf snúist aðallega um neytendavernd þurfa að lesa sér betur til.“ Að lokum segir hann: „Niðurstaðan er því sú að það sé óráðlegt að flana að lögleiðingu um tengingu við sameiginlega markaðinn nú með haldlitlum eða haldlausum fyrirvörum og alls ónógri vitneskju um „hinar margvíslegu afleiðingar“.“ Af því að ég hef svo stuttan tíma ætla ég bara að fara hér með lokaorð Jóns Baldvins, með leyfi forseta: „Ef hinn voldugi samningsaðili, Evrópusambandið, hættir að virða í reynd þetta grundvallaratriði EES-samningsins og krefst þess að EFTA-ríkin samþykki skilyrðislaust það sem að þeim er rétt, án tillits til eigin þjóðarhagsmuna, er hætt við að stuðningur við EES-samninginn fari þverrandi. Þar með getur EES-samningurinn, með öllum þeim ávinningi sem hann hefur tryggt Íslandi á undanförnum aldarfjórðungi, verið í uppnámi. Á því bera þá þeir einir ábyrgð sem vilja þröngva þriðja orkupakkanum upp á þjóðina - með ófyrirséðum afleiðingum og í trássi [[Forseti hringir.]]við þjóðarviljann.“ Ég gæti ekki verið meira sammála, herra forseti.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og fyrir að fara yfir álit fyrrverandi ráðherra og alþingismanns og guðföður þessa samnings, EES-samningsins, sem ég vil gjarnan kalla svo, Jóns Baldvins Hannibalssonar. Það er svolítið merkilegt hvernig sá einstaklingur og reyndar fleiri sem hafa komið nálægt þingstörfum og eru af eldri kynslóðinni í þessu öllu saman sjá hætturnar í þessum orkupakka sem er til umræðu. Eitt af því sem hefur verið gagnrýnt er einmitt það sem hv. þingmaður las upp úr álitinu, að verið sé að fresta því að taka á þessum stjórnskipulegu álitaefnum. Um leið og við erum að ræða þennan þriðja orkupakka, ræða það hvort eigi að fresta þessum stjórnskipulegu álitaefnum, erum við komin með upp á yfirborðið og öllum ljós sem vilja skoða, fjórða orkupakkann. Er ekki ástæða til að velta upp hvort í honum felist líka stjórnskipuleg álitaefni? Eða er hugmyndin kannski að fresta því að taka á þeim næstu árin og bíða eftir því að fjórði orkupakkinn verði í sölum Alþingis að gera alla gráhærða yfir valdaframsali og mögulegum stjórnarskrárbrotum? Er mögulegt að menn ætli bara að fresta þessu og taka þetta allt í einu lagi? Það er algjörlega galið því að samt sem áður er verið að innleiða reglurnar, það er verið að innleiða markmiðin og stefnuna sem er í boði. Því spyr ég hv. þingmann hvort það sé ekki rétt í ljósi þess og í rauninni vegna þess að þetta er nýlega orðið staðfest og komið fram - það var í síðustu viku, á miðvikudaginn, að fjórði orkupakkinn var klár í Evrópusambandinu - að gefa þingmönnum færi, þótt ekki væri nema fram á haustið að fara í gegnum þetta mál allt saman sem eina heild.
Hæstv. forseti. Jú, ég held að það væri ráð. Ég held að það væri líka ráð, herra forseti, að ríkisstjórnarmeirihlutinn myndi kynna þetta mál almennilega, þótt ekki væri nema fyrir þingmönnum. Það er greinilegt að þeir hafa ekki kynnt þetta fyrir sínum eigin þingmönnum og ég er alveg sannfærður um að ef sitjandi forseti hugsar til baka er hann sammála mér um að slík kynning hafi ekki farið fram að gagni. Nú ætla ég að segja eitt í viðbót, herra forseti. Ef meiri hluta utanríkismálanefndar hefði lánast að lesa bara þessa umsögn sér til gagns hefði hún ekki mælt með því að þetta mál yrði afgreitt eins og hún ætlar að gera núna. Ef við tökum svo saman umsögn Eyjólfs Ármannssonar og fleiri og fleiri er það enn brýnna og enn augljósara að meiri hluti utanríkismálanefndar átti ekki að mæla með því að málið færi svona í gegn. Ég vona að forseti hafi grætt töluvert á því að sitja hér og hlýða á þær umræður sem hafa farið fram undanfarið vegna þess það er alveg dagljóst að menn eru, þá er ég að tala um meiri hluta þingsins og fylgifiska, að taka þvílíka áhættu með fjöregg íslensku þjóðarinnar að ég veit ekki hvort að hægt er að kalla þetta gáleysi - nú kemur lögfræðiþekking forseta mér hugsanlega til hjálpar - vítavert gáleysi eða hvort menn hafa bara svona einbeittan vilja til að ana áfram þrátt fyrir allar þær viðvaranir sem menn hafa fengið í þessu máli. [[Forseti hringir.]]Ég held að menn ættu að byrja á því að kynna þetta mál en að sjálfsögðu er ég sammála hv. þingmanni um að það þyrfti að kynna þessi mál saman og áhrifin af þeim báðum til samans.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Í mínum huga er það mjög sérstakt að stjórnarmeirihlutinn, fylgjendur málsins, skuli ekki leggja meiri áherslu á að tala fyrir því. Hv. þm. Birgir Þórarinsson benti á - ætli það séu ekki í kringum 20 þingmenn sem ekkert hafa tjáð sig um þetta mál í ræðustól? Maður veltir fyrir sér hvers vegna svo sé. Frá því að orkupakki þrjú var afgreiddur inn í þingið hefur fjórði orkupakkinn líka komið í ljós og ljóst að þar er verið að breyta og uppfæra hluti sem við fjöllum um núna í þessum þriðja. Samt sem áður virðist enginn áhugi vera hjá þingmönnum stjórnarliðsins á að meta hvort það hafi áhrif á fullveldi landsins þegar báðir pakkarnir eru skoðaðar saman. Hvað býr að baki? Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að annaðhvort er ég búinn að gleyma því eða það hefur bara aldrei komið fram: Hvers vegna er svona mikilvægt að samþykkja þennan orkupakka þrjú? Hvers vegna vill stjórnarmeirihlutinn samþykkja hann? Það er búið að sýna fram á að ekki er það neytendaverndin, ekki er það til að lækka raforkuverð. Hvers vegna þá? Er það bara til að tékka í boxið að við uppfyllum skyldur okkar sem aðilar að EES-samstarfinu? Ef svo er þurfum við ekki stjórnskipulegan fyrirvara. Við þurfum ekki að halda fund í sameiginlegu EES-nefndinni ef við ætlum bara að samþykkja það sem þaðan kemur. Ég hef áhyggjur af því, virðulegur forseti, að ef viðhorfið er þetta erum við ekki bara á beinu brautinni með að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins, við erum á hraðbrautinni. Við erum á hraðri leið með að innleiða stefnu sem er hönnuð og gerð fyrir allt aðrar aðstæður og hluti en gilda á Íslandi. Það á að gerast núna í hraði og flýti í boði þessa stjórnarmeirihluta.
Hæstv. forseti. Við Íslendingar hneykslumst mjög á ferðalöngum sem fara af stað á vanbúnum ökutækjum upp til heiða og taka ekki mark á lokunarskiltum, fara sem sagt vanbúnir, fara út af í fyrstu beygju eða ef þeir eru „heppnir“ komast þeir afleiðis inn á hálendi og eru þar pikkfastir. Við segjum: Þetta eru nú meiri asnarnir, þessir ferðalangar sem hafa anað út í þetta þrátt fyrir öll varnaðarskiltin sem þeir sáu, keyra fram hjá lokunarskiltinu o.s.frv. Ég sé ekki betur en að ríkisstjórnarmeirihlutinn sé akkúrat að vinna það mál sem við tölum um núna með þeim hætti. Nú eru tveir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í salnum og ég hlýt að spyrja: Voru mönnum kynntar þær umsagnir sem við höfum farið yfir hér? Vita menn af umsögn Eyjólfs Ármannssonar lögfræðings? Vita menn hvaða varhuga Jón Baldvin Hannibalsson galt við þessum samningi í umsögn sinni? Við þurfum eiginlega að vita það vegna þess að ef allar þessar umsagnir hafa verið kynntar þingflokki Sjálfstæðisflokksins, öll þessi varnaðarorð kynnt þingflokki Sjálfstæðisflokksins og hann segir samt: Kýlum á þetta, keyrum málið í gegn, tökum þetta í gegnum ríkisstjórn, gegnum þingflokkinn, komum þessu inn í þingið, komum þessu í gegnum þingið á sem skemmstum tíma og tökum þetta upp í íslensk lög - ef þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur fengið allar þær upplýsingar sem hér hafa komið fram í umsögn eftir umsögn verð ég að viðurkenna að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins, sem ég hélt að væri íhaldssamur, varkár og sæi fótum sínum forráð, hefur sýnt vítavert gáleysi í meðferð þessa máls.
Háæruverðugur forseti. Hv. þingmaður sagði: Meiri hluti utanríkismálanefndar átti ekki að afgreiða málið með þeim hætti sem meiri hlutinn gerði. Ég tel rétt að taka fram að málið er mér skylt. Ég var minni hlutinn, einn, en meiri hlutinn var allir hinir. En hvað er átt við með „átti“? Hvað er átt við með að eiga að gera eitthvað? Getur það ekki þýtt annaðhvort að menn eigi að gera eitthvað vegna þess að það er rétt eða að menn eigi að gera eitthvað vegna þess að þeim er skipað að gera það? Ég óttast einmitt að meiri hluti utanríkismálanefndar hafi átt að afgreiða málið með þeim hætti í öðrum skilningnum þó að hann hafi ekki átt að gera það í hinum, enda var skyndilega skorið á umræðu í nefndinni og tekið fyrir það að fleiri gestir yrðu kallaðir fyrir, þar með talið fyrrnefndur Jón Baldvin Hannibalsson, sem maður hefði haldið að hefði talsvert skýringargildi fyrir málið í ljósi stjórnmálasögu hans og aðkomu að gerð EES-samningsins fyrir Íslands hönd. Því spyr ég hv. þingmann: Hvað veldur að hans mati því að meiri hluti utanríkismálanefndar afgreiddi þetta mál með þeim hætti sem gerðist og að við erum hér um miðja nótt að ræða þetta mál án þess að nokkur svör hafi borist dögum saman frá því fólki [[Forseti hringir.]]sem segir okkur að við eigum að innleiða þennan þriðja orkupakka?
Hæstv. forseti. Þetta var athyglisverð nálgun og ég get tekið undir að það lítur út fyrir að menn hafi átt að gera þetta samkvæmt skipun frá einhverjum. En það er ekki lýsing á þeim Sjálfstæðisflokki sem maður þekkir, sem er í eðli sínu varkár, ögn íhaldssamur, þó framsýnn, sem gengur ekki á rétt annarra og tekur ákvarðanir að lokinni nákvæmri athugun. En því er ekki að heilsa hér og því verður maður að spyrja af því að hér hefur hv. þm. Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur brugðið fyrir í hliðarsal öðru hvoru meðan á þessari umræðu hefur staðið. Hún er formaður utanríkismálanefndar en hún hefur ekki fengist til að taka þátt í umræðum og hefur gefið það út opinberlega að öllum spurningum hafi verið svarað um þetta mál. Nú verð ég að segja, herra forseti: Ég hefði viljað heyra svar hv. þingmanns um það hvort þingflokki Sjálfstæðisflokksins hafi verið kunnugt um öll þau varnaðarorð sem er að finna í umsögn Eyjólfs Ármannssonar lögmanns og fleiri umsögnum áður en þingflokkurinn tók ákvörðun um að þetta mál skyldi lagt fram í þeirri mynd sem það er nú. Kannski getur hæstv. forseti upplýst okkur um hvort svo sé, hvort þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hafi virkilega tekið þessa ákvörðun eftir að hafa kynnt sér þetta mál, þessa umsókn, og fleiri ef svo er, [[Forseti hringir.]]vegna þess að ef sú er raunin er Sjálfstæðisflokkurinn ekki sami flokkurinn og hann var, alla vega þegar ég var upp á mitt besta.
Forseti minnist þess ekki, hv. þingmaður, að Sjálfstæðisflokkurinn hafi tekið nokkra ákvörðun í þessu máli.
Herra forseti. Þessi athugasemd hæstv. forseta var besta athugasemd sem nokkur forseti þingsins hefur komið með í seinni tíð, a.m.k. í þessari umræðu, og vekur okkur vonir, okkur áhyggjufullum þingmönnum, til að mynda mér og hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni, því að ég hafði talið mig vera að koma hingað upp til að tilkynna hv. þingmanni að því miður þyrfti ég að valda honum vonbrigðum, að ég óttaðist að gamli góði Sjálfstæðisflokkurinn, eins og hv. þingmaður lýsti honum, kynni að heyra sögunni til. Ég las grein eftir hv. formann utanríkismálanefndar í Morgunblaðinu í dag þar sem því var haldið fram að hlutir sem taldir hefðu verið góðir og gildir í gamla daga hjá flokknum væru það ekki lengur. Að öðru leyti hafði framlag hv. formanns utanríkismálanefndar til umræðunnar einkum fólgist í því að mæta í sprellþátt í ríkissjónvarpinu og tísta, m.a. um ræðu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar. Ég veit ekki hvort hæstv. forseti getur upplýst mig um hvort þetta sé kannski að vera nútímalegur stjórnmálamaður. Má ég þá frekar biðja um gamaldags Sjálfstæðismenn, a.m.k. stjórnmálamenn sem eru tilbúnir að skoða málin ofan í kjölinn, kynna sér staðreyndirnar og líta til ábendinga frá þeim sem best þekkja til en taka svo ákvörðun sjálfir, taka ákvörðun og bera á henni ábyrgð, fremur en að vísa í að þeir séu einfaldlega að framfylgja faglegu mati einhverra annarra án þess þó, eins og í þessu tilviki, að skoða allt hið faglega mat. Ég kom hingað upp til að valda hv. þingmanni vonbrigðum, en nú spyr ég hv. þingmann: Hefur ekki glæðst ný von?
Hæstv. forseti. Það er ekki ætlan mín að koma forseta í vandræði þar sem ég veit að hann er þess ekki umkominn að taka þátt í umræðu í þingsal meðan hann situr á hástóli sínum. Ég hvet hann hins vegar til þess að gera það þegar hann stígur niður af stólnum á eftir. En það er önnur saga. Þetta er ekki í fyrsta skipti, hv. þingmaður, sem þessi hæstv. forseti vekur mér von. Hann hefur áður gert það með orðum sínum, látæði og framkomnu. Nú man ég reyndar ekki númer hvað þessi ræða er, ég var reyndar ekki búinn að lesa þetta tíst hjá hv. formanni utanríkismálanefndar en ég sá það einhvers staðar og ég man að hún var eitthvað að velta fyrir sér númerinu á ræðunni sem flutt var þann daginn. En þessi ræða mín núna er vonandi efni í tíst fyrir hv. þingmann, hv. formann utanríkismálanefndar, með því að svara spurningunni sem ég bar upp áðan: Var þingmönnum Sjálfstæðisflokksins gerð grein fyrir þessum viðvörunum og öðrum áður en þeir samþykktu að þetta mál skyldi lagt fram í þeirri mynd sem það er í núna? Ég heyri það á hæstv. forseta að það er málum blandið og ég gleðst vegna þess að það segir mér að þrátt fyrir allt eru í þingliði Sjálfstæðisflokksins enn menn af þeirri sort sem þar voru fyrrum, varkárir og yfirvegaðir menn sem vilja taka ákvarðanir á grundvelli bestu gagna. Þetta mál er svo stórt, eins og fram hefur komið, og það er ekki hægt að kasta til höndunum við afgreiðslu þess. Það er bara ekki hægt. Það er ekki verjandi fyrir nokkurn einasta mann. Þess vegna verðum við, herra forseti, allir þingmenn, ekki bara þingmennirnir sem eru hér nú og andæfa í hógværð [[Forseti hringir.]]þessum málatilbúnaði, heldur verða þingmenn allir að bregðast við, taka ábyrgð á þessu máli og afgreiða það með sóma.
Vegna vangaveltna hv. þingmanns getur forseti tilkynnt honum að þetta var 46. ræða hans.
Gleður mig, herra forseti. Takk fyrir þessar upplýsingar. Þetta var gagnlegt og nú veit formaður utanríkismálanefndar vonandi númerið sem hún þarf að bregðast við. Takk.
Hæstv. forseti. Þetta kom mér aðeins á óvart því ég hélt að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson væri næstur í ræðustólinn, hafði séð það á netinu, en ég skal glaður flytja forseta fregnir af orkupakka þrjú.
Hv. 3. þm. Norðaust. kemur alltaf aftur.
Hæstv. forseti. Nú er farin hálf mínúta í þetta en höldum áfram, gerum ekki mál úr því. Í flýtinum gleymdi ég náttúrlega spurningalistanum mínum en ég held að ég muni hann að einhverju leyti. Ég held áfram í það minnsta að velta upp spurningunni sem ég hef áður borið fram og ég vona í einlægni að einhverjir af þeim þingmönnum sem eru fylgjandi málinu og eru að hlusta geri sér far um að svara henni. Ég kíkti á viðverulistann áðan og eftir því sem stendur á skjánum vantar a.m.k. fulltrúa tveggja flokka í salinn. Kannski eru þeir á skrifstofum sínum, ég veit það ekki, en það er enginn frá flokkunum Viðreisn og Flokki fólksins. Ég man ekki betur en að þeir flokkar eða fulltrúar þeirra hafi einmitt gert athugasemdir við að þingmenn væru ekki í þingsal á vinnutíma. Það er því spurning hvort forseti gái að því hvort það sé ekki örugglega einhver vakandi af því ágæta fólki. En mér er svo sem sama. Virðulegur forseti. Ég kom inn á mál sem er býsna mikilvægt að mínu viti, tengist umræðunni sem ég er búin að vera að fjalla um og reyna að höfða til þess að stjórnarþingmenn komi upp og svari nokkrum spurningum varðandi heildarmyndina, sem er orkustefna Evrópusambandsins, sem felur í sér innleiðingu á fyrstu og annarri orkutilskipun, orkupakka þrjú og orkupakka fjögur. Nú er það orðið ljóst að innleiðing sameiginlegu reglnanna, þ.e. gerð 72/2009, takmarkast ekki við land eða ekki við orkuvirki á landi eða tengingar á landi, heldur snýr þetta líka að efnahagslögsögunni og landgrunninu. Ég velti því upp hvort fylgismönnum málsins hafi verið ljóst að þetta sé svona. Þetta gerir stöðu Íslands enn þá erfiðari ef til þess kemur að einkaaðili höfðar mál á hendur íslenska ríkinu eða Orkustofnun eða einhverju til þess bæru stjórnvaldi sem hyggst koma í veg fyrir að viðkomandi leggi sæstreng til að flytja eigin orku eða orku sem hann kaupir af einkaaðila eða öðrum aðilum úr landi. Þetta er mikilvægt í mínum huga og ber að sjálfsögðu að skoða í samræmi við það sem koma skal vegna þess að 72. gerð er talin upp í fjórða orkupakkanum sem gerð sem mun taka breytingum í þeim pakka. Það á sem sagt að uppfæra hana og við höfum ekki fengið að vita hver sú uppfærsla er. Þess vegna er svolítið kjánalegt að ætla að fara að samþykkja þá gerð og grein á sama tíma og við vitum að hún er að fara að breytast og skoða ekki hver breytingin verður. Ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvort óhætt sé að segja að þetta sé óábyrgt? Það leiðir mig enn og aftur að því að reyna að átta mig á því hvað vakir fyrir þessum ágætu þingmönnum. Ég geri mér alveg grein fyrir því að samfylkingarflokkarnir báðir vilja drífa þetta af vegna þess að þá langar svo óskaplega inn í Evrópusambandið en að stjórnarflokkarnir sem fram til þessa hafa ekki verið talsmenn þess að ganga í Evrópusambandið, nema kannski einhver hluti Sjálfstæðisflokksins og reyndar innan Vinstri grænna líka, held ég, þetta kann eitthvað að breytast, það er alltaf að breytast, skuli ekki vilja skoða þetta skil ég ekki. Það hefur enginn stjórnarþingmaður ómakað sig við að koma í ræðustól og útskýra fyrir mér eða öðrum þingmönnum hvers vegna þetta er ekki skoðað á þennan hátt, hvers vegna menn líta einfaldlega svo á að þetta skipti [[Forseti hringir.]]ekki máli. Hvað er það sem vakir fyrir mönnum?
Herra forseti. Ég vildi koma aðeins nánar inn á það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson fjallaði um. Ég ætlaði reyndar að fara í andsvar við hv. þingmann en það hefur eitthvað misfarist og ég deili ekki við forseta um það. En það sem vekur athygli varðandi þessar nýjustu fréttir er að nánast daglega, bara síðustu daga, berast fréttir sem tengjast þessu máli. Við sáum fréttir sem bárust af undirbúningi sæstrengs, að því virðist, samkvæmt breska blaðinu The Times, sem er virt blað þar í landi, um að breskur auðkýfingur væri búinn að fullfjármagna, eða svo gott sem, lagningu sæstrengs, þ.e. að fjármögnun væri tryggð við lagningu sæstrengs hingað til lands, sem myndi skapa mörg atvinnutækifæri í Bretlandi. Þar eru nefndir til sögunnar um 25 fjárfestar og stór banki, sem kæmi einnig að þessu, bandaríski bankinn J.P. Morgan. Þannig að það er alveg ljóst að það mál er komið mjög langt á veg og breytir umfjölluninni í þinginu þó nokkuð að mínu mati. Það verðskuldar umræðu, vegna þess að því hefur verið haldið fram hér að sæstrengur sé ekkert á leiðinni, við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur af því, það hafi enga þýðingu að samþykkja þennan orkupakka o.s.frv. Síðan kom athyglisverð grein frá fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins, Þorsteini Pálssyni, sem nefnist: „Rétt að setja fulla aðild aftur á dagskrá.“ Þá á hann við aðildarumsókn að Evrópusambandinu og færir rök fyrir því að núna séu komnar upp þær aðstæður í tengslum við þriðja orkupakkann, að þar sem við tökum þessi skref þýði það í raun og veru að við séum að fara inn á innri markaðinn hjá Evrópusambandinu með því að innleiða þessar orkureglur, og þá veikist rökin gegn fullri aðild verulega, eins og hann segir í sinni grein. Þetta eru mjög athyglisverðar fréttir og daglega berast nýjar fréttir. Maður veltir því fyrir sér hvort það sé virkilega svo að það sé að verða stefnubreyting hjá t.d. Sjálfstæðisflokknum um að skoða eigi aðild að Evrópusambandinu. Það er nokkuð sem vekur verðskuldaða athygli og maður leggur nú yfirleitt við hlustir þegar fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi forsætisráðherra, Þorsteinn Pálsson, kemur fram á ritvöllinn. Í þessu tilfelli hefur hann blandað sér inn í umræðuna með afgerandi hætti. Það víkur að því að þar sé eitthvað á bak við sem við vitum ekki nákvæmlega um, einhverjar forsendur, hagsmunir sem ekki hafa verið kynntir til sögunnar og þess vegna sé verið að keyra þetta mál í gegn. Það er náttúrlega augljóst mál þegar kemur að Samfylkingunni og Viðreisn, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson kom inn á áðan, að það eru flokkar sem vilja aðild að Evrópusambandinu og þeir samþykkja allt sem þaðan kemur. Mig minnir að Samfylkingin hafi verið búin að lýsa yfir stuðningi við þetta verkefni, við þessa innleiðingu, án þess að hafa kynnt sér gögn málsins [[Forseti hringir.]]eða þingskjölin. En þetta er athyglisvert mál sem ég vil koma nánar að því á eftir, herra forseti, og óska eftir að verða settur aftur á mælendaskrá.
Forseti hvetur hv. þingmenn til að gefa merki tímanlega innan fimm mínútna ræðutíma ef þeir finna sig knúna til að fara í athugasemdir eða í andsvör við meðflokksmenn sína eftir öll þessi fundahöld, sem eru nú orðin vel á annað hundrað klukkustundir að lengd. Tveir hv. þingmenn hafa óskað eftir að veita andsvör.
Þrír.
Þrír. [[Gripið fram í.]]Já, þá er rétt að rifja upp reglurnar. Aldrei er góð vísa of oft kveðin. En þá gildir sú regla að tími er styttur í eina mínútu í seinni umferð.
Forseti. Mér finnst að það sé komin einhvern tónn í forseta, að honum þyki þessi umræða orðin löng. En það er mikil hætta á að hún verði töluvert lengri, menn leggja nú ekki mikið á sig að svara þeim spurningum sem við höfum beint til fylgjenda þessa máls. Ef forseti gæti nú eitthvað liðkað til eða hnippt í menn og beðið þá að koma hér upp og svara okkur þá væri það vel þegið. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er rétt sem hv. þingmaður kom hér inn á, að það er vitanlega búið að upplýsa okkur um nýja eða breytta hluti í þessu máli öllu saman, eins og t.d. með sæstrenginn. Búið er að ítreka og taka af allan vafa um að svokallaður fyrirvari er einskis virði í rauninni þegar kemur að einkaaðilum eða aðilum öðrum en ríkisstjórninni. Það hefur komið í ljós. Einnig er búið að rifja hér upp að það kom í ljós að fjórði orkupakkinn tilbúinn. Það er svo margt sem hefur skýrst í þessari umræðu allri saman. Það eina sem hefur ekki skýrst er hvers vegna stjórnarmeirihlutinn leggur svona mikla áherslu á þetta mál. Við vitum af hverju Samfylkingarflokkarnir vilja það, en hvers vegna vill stjórnarmeirihlutinn gera það? Maður fer að velta fyrir sér: Af hverju þessi þögn? Er verið að leyna okkur einhverju? Ég held að ég varpi nú yfirleitt ekki fram svona vangaveltum í ræðustól Alþingis, en ég er farinn að fá þá tilfinningu að það sé eitthvað þarna á bak við sem manni hugnast ekki alveg. En nú er tíminn náttúrlega búinn, þannig að mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann hafi fengið þetta á tilfinninguna einhvern tímann? Eins vil ég biðja þingmanninn að útskýra fyrir mér hversu mikilvæg þessi grein er hjá fyrrverandi forsætisráðherra [[Forseti hringir.]]og formanni Sjálfstæðisflokksins, Þorsteini Pálssyni.
Ég þakka hv. þingmanni, herra forseti. Að sjálfsögðu hefur maður velt því fyrir sér hvort hér sé eitthvað á ferðinni sem við höfum ekki verið upplýst um. Ég rakti t.d. í ræðu minni áðan áhyggjur mínar af því að sumir þingmenn fagni því mjög að fyrirtæki á borð við Elkem á Grundartanga þurfi að greiða mun hærra raforkuverð en þeir hafa gert. Sá fögnuður gæti verið skammvinnur. Ég verð að segja það, herra forseti, vegna þess að það er alveg ljóst að fyrirtæki eins og Elkem, sem lent hefur í rekstrarerfiðleikum, þarf núna að greiða töluvert hærra raforkuverð. Það gæti farið á þann veg á endanum að fyrirtækið hætti starfsemi og þá held ég að þeir þingmenn sem fagnað hafa þessum fréttum muni ekki fagna. Fyrirtæki eins og Elkem á Grundartanga veitir fjölmörgum starfsmönnum atvinnu. Þá veltir maður því fyrir sér, af því að hv. þingmaður nefndi það réttilega, hvort einhverjir hagsmunir séu þarna að baki. Er það hugsanlegt, hægt er að varpa því fram hér, að það sé kannski bara hugmyndafræði Vinstri grænna í þessu að styðja þetta mál núna, þvert á það sem þeir hafa áður sagt varðandi orkupakka eitt og tvö, að þeirra markmið sé kannski bara að koma stóriðjunni úr landi? Að það sé það sem hugsjónir þeirra snúast um í þessum efnum og þetta sé leið til þess, vegna þess að þarna séu möguleikar á að selja orkuna dýrara til Evrópu? En að sama skapi leggst niður atvinnustarfsemi hér á landi. Ég velti því hér upp. Þetta er eitt af þeim atriðum sem maður kemst ekki hjá að skoða.
Virðulegur forseti. Mér hefur eiginlega fundist það enn þá merkilegra við afstöðu Vinstri grænna hversu mikla áherslu sá flokkur leggur skyndilega orðið á það að orkan sem kemur, auðlindir landsins, séu nýttar í markaðslegum tilgangi, að orkan sé orðin söluvara eins og hver önnur vara sem flæðir á milli landa. Það er alveg ljóst að sá flokkur hefur skipt algjörlega um kúrs í því. Reyndar er kannski jafn mikil alvara í þessu atriði hjá flokknum og að við hættum að vera þátttakendur í NATO-samstarfinu. Það er í rauninni orðinn brandari. Vinstri grænir fara í hverja ríkisstjórnina á fætur annarri og gefa það alltaf eftir. Maður fer að velta fyrir sér hvort að það sé eins með Sjálfstæðisflokkinn þegar kemur að Evrópusambandinu. Það er orðinn einhver brandari í Sjálfstæðisflokknum að vera andsnúinn inngöngu í Evrópusambandið, líkt og fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins bendir á, að flokkurinn kann núna að vera að liðka fyrir því að við gerumst aðilar að þessu óhappabandalagi þarna.
Herra forseti. Já, ég held að hv. þingmaður hafi komið með mjög athyglisverðan punkt, að liðka fyrir því að við færum inn í Evrópusambandið. Ég held að það geti mjög vel átt við rök að styðjast vegna þess að innleiðing þessa orkupakka felur í sér að þegar skrefið verður stigið til fulls er komið þetta yfirþjóðlega vald yfir orkumálum okkar, þ.e. orkustofnun Evrópusambandsins, ACER, kemur til með að stjórna þessum málum, ekki við. Þess vegna séu komin rök fyrir því að við séum komin svo langt inn í regluverk Evrópusambandsins að tímabært sé orðið að við höfum áhrif í þeim efnum og það gerist með því að við gerumst aðilar að Evrópusambandinu. [[Forseti hringir.]]Ég held að þetta sé mjög athyglisverður punktur hjá hv. þingmanni.
Herra forseti. Mér þótti yfirferð hv. þingmanns ákaflega áhugaverð vegna þess að hún lýtur að stóra samhengi þessa máls, sambandi Íslands og Evrópusambandsins ekki hvað síst, og sambandi íslenskra stjórnmálamanna og flokka við það samband, eða kannski réttara sagt viðhorf íslenskra stjórnmálamanna og flokka til sambandsins. Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, var fyrstur manna til að benda á að fyrirvararnir svokölluðu, eða fyrirvarinn, við höfum aldrei vitað hvort þetta ætti að vera í fleirtölu eða eintölu, væru blekking, við skulum alla vega segja fyrstur til að gera það með áberandi hætti. Nú í dag eða kvöld, eða í gær, herra forseti, tíminn líður, benti Þorsteinn Pálsson á annað sem kann eftir á að hyggja að virðast augljóst, að undanlátssemi Sjálfstæðisflokksins við Evrópusambandið í þessu orkupakkamáli kunni að vera til marks um einhvers konar nýja vakningu innan þess flokks varðandi sambandið við ESB og hugsanlega aðild, a.m.k. hefur margt í rökum þeirra sem tala fyrir innleiðingu þriðja orkupakkans haft mikinn samhljóm með því sem til að mynda hv. þingmenn Viðreisnar og Samfylkingarinnar hafa sagt og lýtur einmitt að sambandi Íslands og Evrópusambandsins. [[Forseti hringir.]]Telur hv. þingmaður að við horfum upp á hugsanlega stefnubreytingu Sjálfstæðisflokksins gagnvart Evrópusambandinu?
Herra forseti. Þetta er mjög áhugaverð spurning hjá hv. þingmanni og ég þakka honum andsvarið. Gætum við verið að horfa upp á stefnubreytingu Sjálfstæðisflokksins gagnvart Evrópusambandinu? Það er alveg ljóst að flokkurinn er klofinn í afstöðu til þessa máls og fyrrverandi formaður flokksins, Þorsteinn Pálsson, og fyrrverandi forsætisráðherra, leggur út frá því að þarna sé komin leið til að reyna að ná sáttum innan flokksins, þ.e. sjálfsagt myndi flokkurinn leggja áherslu á að það yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um að hefja aðildarviðræður að nýju og það væri kannski leið fyrir flokkinn að reyna að höfða til grasrótarinnar og sýna það að flokkurinn leggur áherslu á beint lýðræði o.s.frv. En ef maður skoðar þessa grein fyrrverandi forsætisráðherra og fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins kemur margt fram í henni sem er athyglisvert. Þar talar hann t.d. um jákvæða gerjun í evrópskri pólitík og nefnir að hrakspár um það að evran myndi líða undir lok o.s.frv. hafi ekki gengið eftir og ekki sú upplausn Evrópu sem margir hafa talað fyrir. Hann telur upp þá jákvæðu þætti. En varðandi spurningu hv. þingmanns er það mjög fróðlegt rannsóknarefni hvort það sé að verða stefnubreyting hjá Sjálfstæðisflokknum, a.m.k. [[Forseti hringir.]]kemur verulega á óvart hversu ríka áherslu þeir leggja á að innleiða þennan orkupakka, sem er jú þegar upp er staðið valdaframsal.
Herra forseti. Þetta varðar vissulega umræðuna um þriðja orkupakkann. Það hefur verið hálfgerð aukabúgrein hjá okkur að reyna að greina ástæður þess að stjórnarmeirihlutinn gengur fram með þeim hætti sem hann gerir í málinu, því að það myndi hjálpa okkur að skilja eðli orkupakkans og hvers kunni að vera að vænta í tengdum málum í framtíðinni. Það má segja að a.m.k. sé grein Þorsteins Pálssonar ákveðin vísbending. En ég myndi vilja bæta því við greinina, eins og ég kom reyndar aðeins inn á í fyrra andsvari, að mér þykir vera svo mikill samhljómur með rökstuðningi Evrópusambandsflokkanna, Viðreisnar og Samfylkingarinnar, og svo rökstuðningi þeirra Sjálfstæðismanna, a.m.k. hluta þeirra, í þinginu sem hafa talað fyrir innleiðingu pakkans. [[Forseti hringir.]]Er það hugsanlega ekki tilviljun að menn skuli rökstyðja innleiðinguna á sama hátt?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Kjarni þessa máls er að hér er verið að innleiða regluverk Evrópusambandsins sem gengur lengra en við höfum áður séð, þ.e. við erum að leggja grunninn að því að taka þátt í þessu sameiginlega markaðssvæði á afgerandi hátt. Fyrri orkupakkar voru markaðssetning raforkunnar hér á landi, uppskipting á fyrirtækjunum o.s.frv., en núna á að stíga skrefið til fulls. Ég skil alveg röksemdafærslu fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins, Þorsteins Pálssonar, hvað það varðar. Það er hægt að færa rök fyrir því að við séum komin svo langt að nú verðum við að fara að hafa áhrif á framvindu mála innan Evrópusambandsins og það gerum við með aðild. [[Forseti hringir.]] Það er verið að taka eitt og eitt skref til að rökstyðja það að í augum þessara Evrópusinna er á endanum kannski bara best að vera [[Forseti hringir.]]innan sambandsins.
Herra forseti. Ég held að það hafi verið Lao Tse sem sagði, með leyfi forseta: Margra mílna ferð hefst á einu skrefi. Kannski er það bara það sem við erum að horfa upp á hér, að Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að samsama sig svo Evrópuöflunum - nú kemur samrunakenningin aftur - að ekki verður aftur snúið. Nú er ég náttúrlega ekki þessi kremlólóg sem Þorsteinn Pálsson, nafni minn, er og þekki ekki myrkviði Sjálfstæðisflokksins eins og hann. Hins vegar er mjög áhugavert það sem hv. þingmaður hefur velt hér upp, að við verðum að skilja hvers vegna þessir þrír flokkar sem mynda ríkisstjórnina hafa allir snúist 180° í viðhorfi sínu til orkupakkans. Við verðum að skilja hvað það er sem fær þá alla til að svíkja kosningaloforð sín frá því í síðustu kosningum og ganga á bak orða sinna gagnvart kjósendum sínum með þessum hætti. Við verðum að skilja hvað liggur að baki. Hvað er mikilvægara þessum þremur flokkum en að vera heiðvirðir, að standa við orð sín? Hvað er það sem er æðra því? Eru það hagsmunir? Er það gerbreytt viðhorf? Það blasir náttúrlega við að þetta ágæta fólk veit eitthvað sem við vitum ekki og vill ekki segja okkur það af því að við höfum spurt svo oft. Það liggur fyrir. Spurningin er bara hvað það er. Það hefur komið í ljós í smáskömmtum vegna þess að allar þær fréttir sem við höfum fengið núna á síðustu vikum áttu að berast okkur eftir að var búið að afgreiða þetta mál. Mig langar aðeins [[Forseti hringir.]]til að fá hv. þingmann til að koma til baka með það. Er það ekki mergurinn málsins? [[Forseti hringir.]]Allt þetta sem nú liggur fyrir átti ekki að liggja fyrir meðan við fengumst við þetta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Jú, auðvitað veltir maður fyrir sér hvers vegna þessir flokkar leggja svona ríka áherslu á að koma málinu í gegn, eins og t.d. Vinstri grænir sem hafa talað og töluðu eindregið gegn orkupakka eitt og tvö og maður hefði talið að væri ekki markaðshyggjuflokkur. En það er greinilegt að flokkurinn er orðinn markaðshyggjuflokkur, sem er náttúrlega alveg ótrúlegt. Mér segir svo hugur um að grasrót flokksins muni ekki una við það, nema þá hreinlega að flokkurinn líði undir lok ef það verður niðurstaðan. En þeir eru greinilega tilbúnir að taka þá áhættu og þá hljóta að vera einhverjir hagsmunir þar á bak við sem skipta þá máli. Kannski þessi hugmynd sem ég varpaði hér fram, hvort niðurstaðan gæti verið sú að Vinstri grænir sæju þarna möguleika á að hægt væri að koma stóriðjunni úr landi, ef svo má að orði komast. Þetta er flokkur sem hefur náttúrlega ávallt verið andsnúin stóriðju í landinu og virðist ekki hafa neinar áhyggjur af því að þau fyrirtæki gætu farið héðan úr landi og myndu sjálfsagt fagna því, en um leið myndu þá fjölmargar og hundruð fjölskyldna missa lífsviðurværi sitt, missa atvinnu og útflutningstekjur skerðast að sama skapi, mikilvægar útflutningstekjur. Það var nú þannig eftir hrunið að þetta voru fyrirtæki sem skiptu okkur algerlega sköpum. Það kann að vera að þetta liggi að baki hvað Vinstri græna varðar. - Ég sé að [[Forseti hringir.]]tíminn er búinn, herra forseti, ég kem kannski inn á aðra flokka á eftir.
Herra forseti. Ég teldi það aðallega vera tvennt sem yrði til þess að menn skiptu svona gjörsamlega um kúrs í pólitík, annaðhvort hugsjónir eða hagsmunir. Og nú hef ég ekki þá trú, herra forseti, því miður, að þessir þrír flokkar sem við erum að tala um núna, ríkisstjórnarflokkarnir, búi yfir þeirri gnægð af hugsjónum að það gæti verið ástæðan. Þá er hinn þátturinn eftir, hagsmunirnir. Spurningin er: Hverjir eru þeir? Hverjir halda á þeim? Hverjum koma þeir að gagni? Það er það sem við þurfum að komast að næst, því að þetta var athyglisverð kenning sem hv. þingmaður kom fram með áðan, að hugsanlega vildu Vinstri græn ýta stóriðjunni úr landi. En það er merkilegt vegna þess að nú er líka von á ótal vindmyllugörðum og smávirkjunum, þannig að það [[Forseti hringir.]]harmónerar ekki alveg saman. Hv. þingmaður getur kannski skýrt það aðeins betur í seinna andsvari.
Herra forseti. Já, þetta skýtur svolítið skökku við. Hugsanlega sjá Vinstri grænir fyrir sér að við verðum stærsti útflutningsaðili hreinnar orku og það sé það sem stefna skal að og þá eru menn tilbúnir til að fórna þeim störfum sem eru í boði. Iðnaðurinn mun þá væntanlega þurfa að líða fyrir það að hér verði raforka dýrari en víðast hvar annars staðar, alla vega á sama basis, eins og maður segir, hvað varðar Evrópu vegna þess að þá þurfa þessi fyrirtæki einfaldlega að fara að keppa við raforkuverð í Evrópu. Það mun náttúrlega þýða að þau fyrirtæki [[Forseti hringir.]]koma til með að lenda í miklum erfiðleikum vegna þess að fjarlægðin frá mörkuðum er miklu meiri héðan heldur en hjá fyrirtækjum á meginlandinu.
Herra forseti. Við þyrftum að halda áfram þeirri umræðu sem hér hefur verið undanfarandi um það hvað það er sem veldur því að þrír stjórnmálaflokkar, þrír þingflokkar, skipta algerlega um kúrs í miðri á. Ég hafði orð um það áðan þegar ég fór í gegnum umsögn fyrrverandi hv. þingmanns og hæstv. ráðherra Jóns Baldvins Hannibalssonar, þar sem voru varnaðarorð gegn þessu máli, að ég tryði því ekki að þingflokkarnir allir, sérstaklega þingflokkur Sjálfstæðisflokksins, hinir eru hugsanlega í stöðu minni, létu svona varnaðarorð sem vind um eyrun þjóta. Ég vildi ekki trúa því vegna þess að þetta eru ekki einu varnaðarorðin sem fram hafa komið. Það komu náttúrlega strax fram varnaðarorð í greinargerð frá tveimur ágætum lögmönnum sem hafa oft verið nefndir á nafn hér, Friðriki Árna Friðrikssyni Hirst og Stefáni Má Stefánssyni, og menn fóru strax í að túlka afstöðu þeirra og reyndar fá þá til að skerpa hana, þannig að hún félli hugsanlega betur að því markmiði sem ráðuneytið hafði hvað málið varðaði. En allt fram á þennan dag eru að koma fram álit, greinargerðir, upplýsingar, sem hníga að nákvæmlega sama marki. Ég sagði áðan í andsvari, og því laust bara niður í kollinn á mér, að ef allt hefði farið „samkvæmt áætlun“ ríkisstjórnarflokkanna væri þetta mál nú þegar samþykkt og við teknir til við eitthvað allt annað. Þá hefðu engu máli skipt upplýsingar um sæstreng sem komu fram í fyrradag, upplýsingar Arnars Þórs Jónssonar sem komu fram í gærmorgun, upplýsingar um hvað fyrirvararnir eru glataðir fyrir utan það að þeir eru týndir, sem hefur komið fram í vikunni. Allt þetta hefði legið hjá garði óbætt og við hefðum staðið frammi fyrir gerðum hlut, þ.e. við hefðum staðið frammi fyrir því að orkupakki þrjú væri þegar samþykktur sem þingsályktun og málinu væri að þeim parti lokið. Horfum á tímalínuna frá því að þessi umræða hófst fyrir að verða tveimur vikum, þótt hún hafi náttúrlega ekki tafið þingið um tvær vikur því að við höfum unnið töluverða yfirvinnu við þingmenn sem höfum verið að malda í móinn. Á þeim tíma sem liðinn er inn í umræðuna hafa okkur borist og birst upplýsingar sem við höfðum ekki áður. Hefði það breytt einhverju? Ég veit það ekki. Ég held að það hefði breytt töluverðu máli ef þetta væri orðið að þingsályktun Alþingis og nú hefðu komið fram, að því gerðu, þær upplýsingar sem komið hafa fram síðustu daga. Ég held svei mér þá, herra forseti, í ljósi þess sem fram kom t.d. í kvöldfréttum sjónvarps í gærkvöldi um afstöðu almennings, sem vildi fá frekari kynningu á málinu, sem vildi vita meira um málin, alveg eins og við viljum vita meira um málið, að almenningur á Íslandi hefði örugglega orðið tortrygginn ef hann hefði fengið upplýsingar um sæstrenginn sem við fengum inn á borð í fyrradag og ef hann hefði fengið t.d. upplýsingarnar sem fram komu hjá Arnari Þór Jónssyni í gærmorgun og það hefði verið búið að samþykkja þingsályktunina. Allt þetta ber að sama brunni. Það verður að kynna málið betur. Þjóðin á inni hjá okkur að við gerum það. Það verður að fresta málinu. Undan því verður ekki vikist hvað sem menn kunna að tauta og raula. Ég hvet enn til þess að ríkisstjórnarflokkarnir og fylgihnettirnir sjái að sér [[Forseti hringir.]]og dragi þetta mál til hliðar og kanni það betur.
Forseti. Ein rökin fyrir því að við teljum að það þurfi að skoða þetta mál betur er sú staðreynd að fyrir liggur að orkupakki fjögur hefur verið afgreiddur í Evrópusambandinu, þannig að innihald hans og áhrif ætti að vera hægt að rannsaka og skoða. Eðlilega vakna ýmsar spurningar við það og ekki hefur fylgjendum málsins tekist eða þeir ekki haft vilja til að koma upp og svara spurningum. Ein af þeim spurningum sem ég hef hent fram er hvað það þýði að breyta eigi eða uppfæra völd svokallaðrar ACER-stofnunar. Mun það hafa þýðingu hérna heima? Mun það hafa þýðingu varðandi hlutverk Orkustofnunar, svo dæmi sé tekið? Hvaða áhrif mun það hafa á almenn fyrirtæki sem sýsla með orku og falla að einhverju leyti undir þá skipun? Annað er nefnt í orkupakka fjögur og það er áherslan á orkunýtni bygginga. Eitt af því sem fram kemur, ef mig misminnir ekki, í umsögn Samtaka iðnaðarins, eru einmitt nokkrar áhyggjur af þeirri þróun sem kann að vera innan Evrópusambandsins og hvetja menn til að hagsmunum Íslands sé sérstaklega haldið á lofti í tengslum við þann þátt vegna okkar stöðu varðandi jarðhita og þess háttar. Ég spyr hv. þingmann hvort þetta séu ekki einmitt enn ein rökin fyrir því að skoða þetta mál betur, m.a. út frá varnaðarorðum Samtaka iðnaðarins, sem eru reyndar sammála innihaldinu í orkupakka þrjú, svo það sé tekið fram. [[Forseti hringir.]]En nú höfum við þennan fjórða fyrir framan okkur, þarf ekki að skoða málið í samhengi?
Herra forseti. Það er gott að halda því til haga. Það sem hv. þingmaður nefnir í andsvari sínu er eitt í viðbót sem við hefðum ekki vitað fyrr en að samþykktri tillögunni ef ekki hefði komið til þetta andóf, þessi umræða sem er dýpri og dýpri með hverjum deginum. Þá hefðum við verið með samþykkta þingsályktunartillögu. Við hefðum fengið fréttir af fjórða orkupakkanum að henni samþykktri. Við hefðum fengið álit Arnars Þórs Jónssonar að henni samþykktri. Við hefðum fengið allar þessar upplýsingar sem tínst hafa hingað inn á þeim dögum sem liðnir eru, nema þingsályktunin hefði verið samþykkt og klár, frágengin. Nú spyr maður: Er það vegna þess arna sem lá svona á? Vildu menn vera búnir að koma þingsályktunartillögunni í skjól, samþykktri, áður en að fregnir bærust af fjórða orkupakkanum, áður en að fregnir bærust af því sem við höfum verið að tína saman, að fyrirvararnir væru ónýtir, allt það sem tínst hefur til undanfarið? Er það það sem veldur? En það kemur enginn að svara okkur. Og ég hrósa hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir að sitja hér með okkur en hann situr þögull. Vonandi færir hann félögum sínum fregnir af því hvað við höfum rætt núna og vonandi færir hann formanni utanríkismálanefndar, hv. þm. Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur, sem vill svara öllum spurningum eða segist hafa gert það, fregnir af því að þarna séu nokkrar spurningar sem er ósvarað. Það væri mjög þakkarvert ef hún kæmi á vettvang og svaraði þeim og uppfyllti þá [[Forseti hringir.]]ætlan sína að svara öllum spurningum.
Forseti. Þetta er að verða svolítið áhugavert. Þetta er eiginlega eins og kosninganótt. Hæstv. forseti kemur reglulega með nýjustu tölur yfir ræðufjölda og slíkt. Það þarf ekki annað en að það dúkki upp sá stjórnmálarýnir sem er reglulega í Ríkisútvarpinu á kosninganótt og fari að greina þetta, hann var reyndar eitthvað að reyna það um daginn, sá ágæti maður. En auðvitað snýst þetta mál ekki um fjölda ræðna eða ræðutíma, þó svo að fjölmiðlar og ekki síst Ríkisútvarpið virðist hafa mestan áhuga á því, heldur snýst þetta vitanlega um spurningarnar og innihaldið sem við erum að reyna að kryfja og fá svör við. En látum það liggja á milli hluta. Mig langar að spyrja fleiri spurninga sem ég tel nauðsynlegt að velta fyrir sér áður en málið er klárað og hið augljósasta er kannski: Hver eru tengslin milli orkupakka þrjú og fjögur, þ.e. ef við horfum á heildarmyndina á breytingunum? Það er ljóst og við sjáum að yfirlýst er að ákveðnir hlutir munu breytast en við vitum ekki hvernig. Við höfum ekki fengið neina rannsókn á því. Eins höfum við ekki fengið að sjá hvort heildarstjórnskipulegi vafinn, ef má orða það svo, það er svolítið sérkennilegt að orða þetta þannig, ég geri mér grein fyrir því, er á þann hátt að sérfræðingar sem fjallað hafa um málið myndu hugsanlega segja eitthvað annað í umsögnum sínum um orkupakka þrjú ef þeir vissu hvað væri í þeim fjórða. Myndu þeir mögulega segja: Við skulum stoppa núna. Við verðum að afgreiða stjórnskipulega þáttinn? Hann er mögulega of mikill eða skiptir ekki máli, of lítill eða hvernig það er allt saman. En lengra verður ekki gengið vegna þess að við vitum hvað þetta þýðir þegar hinn fjórði mun dynja á okkur.
Herra forseti. Mér býður í grun að hæstv. forseti númeri ræðurnar til hægðarauka fyrir RÚV sem hugsanlega horfir á þessa útsendingu og merki við í kladdann til að geta birt nýjan Eurovision-lista á morgun yfir mínútur og númer. En það er önnur saga. Þetta er alveg hárrétt athugasemd hjá hv. þingmanni. Þá kem ég enn að því hvar við stæðum ef ríkisstjórnarflokkarnir hefðu fengið sínu framgengt og búið væri að samþykkja tillöguna, áður en upplýsingarnar um orkupakka fjögur komu, áður en upplýsingarnar um sæstrenginn komu, áður en síðustu upplýsingar frá Arnari Þór Jónssyni komu. Hvar stæðum við þá? Það er kannski þetta sem lá svona á að klára og eyða til þess öllum þessum nóttum við að reyna að koma í veg fyrir það að öllum þeim nóttum væri eytt í að reyna að grafa upp hvað það er sem vantar upp á að málið sé vel reifað. Núna hins vegar eru komin það mörg atriði upp á borðið í þessu að við skulum setja þetta aftur í samhengi: Hvað ef búið væri að ganga frá málinu, það væri farið til ríkisstjórnarinnar og við sætum eftir að samþykktri tillögu vitandi það sem við vissum ekki fyrir tveim vikum síðan? Þetta held ég að sé mergurinn málsins og þetta held ég að sé ein stærsta ástæða þess, og þær eru margar og stórar, fyrir því að nú verði málið flautað út af í bili, tekið til hliðar, rannsakað og skoðað betur, m.a. þau áhrif sem hv. þingmaður minntist á, samhengi milli þriðja og fjórða orkupakka. Ég held að okkur sé alger nauðsyn [[Forseti hringir.]]á að gera þetta til að klára málið með einhverjum sóma.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Það er málefni sem mér finnst ekki hafa verið rætt nægilega og er mjög lítið rætt í þessu samhengi, þ.e. hvernig ríkisstjórnin hefur markaðssett þennan orkupakka hér innan lands. Ég vil meina að sú markaðssetning sé nokkuð blátt áfram. Það eru ákveðin slagorð sem hafa verið gegnumgangandi þegar kemur að markaðssetningunni af hálfu ríkisstjórnarinnar, eins og t.d. að orkupakkinn skipti engu máli og það sé búið að skoða þetta alveg nógu lengi. Það eru frasar sem hafa verið notaðir mikið af stjórnarliðunum: Orkupakkinn skipti ekki máli. Við erum búnir að skoða þetta alveg nógu lengi. Það er búið að svara öllum spurningum. Þetta kaupir almenningur, held ég, þegar þessu er haldið fram nógu oft. Og þar hafa þeir fengið liðsinni fjölmiðla, eins og t.d. Ríkisútvarpsins, sem hefur að mínu mati ekki verið með nógu gagnrýna umfjöllun um þetta stóra og mikla mál. Þó eru fjölmiðlar að vakna svolítið til lífsins, finnst mér, núna á allra síðustu metrunum og vil ég t.d. þakka Morgunblaðinu og Viljanum, svo dæmi sé tekið. Það er þetta ójafnvægi að það er alveg greinilegt, og við sjáum það, að markaðssetningin hjá ríkisstjórninni er mun öflugri. Þeim gengur mun betur að koma þessu á framfæri en okkur, Miðflokknum, sem erum að reyna að sýna fram á það að þetta er óskynsamleg leið [[Forseti hringir.]]sem ríkisstjórnin er að fara. Ef hv. þingmaður gæti kannski aðeins komið inn á þennan aðstöðumun.
Herra forseti. Að hluta til ætla ég að vera ósammála hv. þingmanni vegna þess að ég held nefnilega ekki að þjóðin hafi keypt fagurgalann. Það sáum við í gærkvöldi í sjónvarpsfréttum RÚV þar sem fulltrúar almennings, sem talað var við úti á götu, sögðu: Við viljum vita meira. Það er hins vegar annað mál að auðvitað hafa ríkisstjórnarflokkarnir átt greiðari leið með upplýsingar sínar til almennings en við sem hér stöndum. Það er t.d. eitt sem ég held að ég hafi orðað hér í gærkvöldi eða í gær eða einhvern tímann, að sjónvarpsþáttur sem ég lenti í ásamt hæstv. utanríkisráðherra einhvern tímann í apríl, hefði orðið allt öðruvísi núna miðað við þær upplýsingar sem fram eru komnar núna sem ekki voru komnar fram þá. Og þá hefði kynning málsins í þeim þætti orðið með allt öðrum hætti en hún varð. Ég er út af fyrir sig sammála því að auðvitað ætti ríkisfjölmiðillinn, sem kostar 4.000 milljónir af almannafé á ári, að hafa gengið fram fyrir skjöldu og kynnt málið frá báðum hliðum með vönduðum hætti. Auðvitað hefði hann að mínu mati líka átt að flytja þær fréttir héðan úr húsinu sem ekki vörðuðu númerið á ræðum eða lengdina á þeim eða hverjir væru búnir að tala mest og hverjir minnst og eitthvað slíkt, og í hvaða röð. Ég held að það hafi sáralítið að gera með innihald þriðja orkupakkans út af fyrir sig. Þannig að það hefði verið miklu nær fyrir ríkisfjölmiðilinn [[Forseti hringir.]]að flytja hér vandaða umfjöllun um það sem komið hefur á daginn í þessari umræðu.
Herra forseti. Þetta er afar mikilvægur þáttur í þessari umræðu, að fjalla um störf fjölmiðla, áhrifamátt fjölmiðla og framsetningu þeirra á máli eins og þessu, sem varðar almenning miklu og einnig komandi kynslóðir. Kannski er hluti af þessu sá að menn hafi ekki tamið sér þau vinnubrögð að horfa nægilega langt fram í tímann, að geta séð fram í tímann þau áhrif sem þetta getur haft. Að halda því fram að orkupakkinn hafi í raun og veru engin áhrif er að hluta til rétt að því leytinu til að það þarf sæstreng til að virkja öll ákvæðin, þó að vissulega muni reglugerðirnar hafa áhrif strax, eins og t.d. hvað varðar Orkustofnun, svo dæmi sé tekið. Fjölmiðlar sjá ekki nægilega fram í tímann og gefa sér ekki tíma til þess að velta upp öllum hliðum málsins. Ég treysti persónulega fjölmiðlafólki til að vinna sína vinnu ágætlega í flestum tilfellum og við eigum mjög vandaða blaðamenn sem ættu að gefa sér góðan tíma í að fara í kjölinn á máli sem þessu. En rekstrarumhverfi fjölmiðla er orðið með öðrum hætti en var. Þar hefur komið til tals að styrkja fjölmiðlana með einhverjum hætti vegna þess að [[Forseti hringir.]]markaðshlutinn er orðinn svo stór á þeirra vegum. Þetta er efni í heila ræðu sem ég gæti tekið síðar, en segi þetta [[Forseti hringir.]]gott í bili.
Herra forseti. Í byrjun þessa svars leyfi ég mér að vitna til orða fyrrverandi hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, sem er ekki í Miðflokknum og hefur ekki verið það, og ég vænti þess nú ekki að hann gangi til liðs við okkur. Hann sagði: Ef orkupakki þrjú skiptir engu máli, af hverju erum við þá að eyða tíma í að ræða hann? Af hverju liggur þá svona mikið á að koma honum í gegnum þingið? Það er alveg laukrétt. Þannig að ég tek alveg heils hugar undir með þessum fyrrverandi hv. þingmanni. Hins vegar er það sem hv. þingmaður sagði varðandi fjölmiðla. Það er alveg rétt, við eigum þó nokkuð marga vandaða fjölmiðlamenn. En nú skilst mér að það styttist í komu frumvarps í þingið, þar sem fjölmiðlar verði meira og minna á ríkisframfæri. Við höfum í sjálfu sér ekkert rosalega góða reynslu af því að ríkið sé að spandera miklum peningum í fjölmiðla. Nefni ég t.d. Ríkisútvarpið sem kostar rúma 4 milljarða af almannafé á ári sem landsmenn borga allir í þar til yfir lýkur. Ég hef ekki svo sem séð að þessi fjárfesting landsmanna skili sér í mjög vandaðri umfjöllun, t.d. hvað fréttir varðar eða skemmtiprógrömm. En það er nú önnur saga. Vandi fylgir vegsemd hverri, þannig að það er vonandi að fjölmiðlamenn og fjölmiðlar yfirleitt geri sér grein fyrir því að ef þeir verða meira og minna ríkisstyrktir innan skamms hljóti það að gera meiri kröfur á hendur þeim um vandaða [[Forseti hringir.]]málsmeðferð og svo framvegis. Vonandi fáum við þá betri fjölmiðla.
Herra forseti. Forseta rekur vonandi minni til þess að fyrir eins og tveimur nóttum var ég byrjaður að ræða um Kýpur og þá reynslu sem Kýpur hefur af lagningu sæstrengs eða áformum um lagningu sæstrengs sem nýst getur Íslandi, held ég, mjög vel við að leggja mat á þennan þriðja orkupakka, því að þar kemur sameiginleg orkumálastofnun Evrópusambandsins, ACER, mjög við sögu. Kýpur er eyja. Ég fellst á það á sama hátt og Miguel orkumálastjóri fellst á það í sameiginlegri yfirlýsingu með hæstv. utanríkisráðherra að Ísland sé eyja, en fyrir vikið getur reynslusaga eða dæmi um Kýpur veitt okkur innsýn í hvers kunni að vera að vænta af hálfu þessarar Orkustofnunar, ACER, hvað varðar lagningu sæstrengs. Nú stendur til að tengja Kýpur við Grikkland og reyndar við Ísrael líka með sæstreng, rafstreng, í gegnum Krít annars vegar og svo beint til Ísraels. Það er, eftir því sem ég kemst næst, ekkert sérstaklega umdeilt mál á Kýpur. Ég held að þá eyju skorti raforku umtalsvert meira en okkur hér á Íslandi. En það sem er áhugavert við dæmið um Kýpur er hvernig haldið hefur verið á málum. Það verkefni hófst með því að einkafyrirtæki, fjárfestar, lýsti áhuga á að ráðast í lagningu sæstrengs. Um leið og það lá fyrir og fjármögnun hafði verið tryggð - þetta er sérstaklega áhugavert, herra forseti, með tilliti til fréttar Sunday Times núna um helgina um fyrirhugaða lagningu sæstrengs til Íslands - blandaði ACER sér í málið, enda kemur fram í reglum þeirrar stofnunar að það skuli tafarlaust tilkynnt þegar fyrir liggur áhugi fjárfesta og fjármögnun sem geti leitt til tengingar yfir landamæri og skuli það tafarlaust tilkynnt til ACER svoleiðis að stofnunin geti haft umsjón með eða fylgst með framgangi verkefnisins og tryggt að engar hindranir mæti verkefninu, engar óeðlilegar hindranir, hvort sem þær eru viðskiptalegs eðlis eða pólitísks eða tæknilegs. Þetta var tilkynnt til ACER og ACER hafði í raun eftirlit með framgangi þessa máls. En svo gerðist áhugaverður hlutur núna nýverið. Þetta verkefni mun, að því er virðist, hafa komist í einhvers konar uppnám, vegna þess að fjárfestar sem höfðu ætlað sér að ráðast í lagningu þessa sæstrengs lögðu í fyrstu a.m.k. óhóflega áherslu á að byggja upp raforkukerfi í kringum Aþenu að mati ACER. Þetta taldi ACER ganga gegn því sem lagt hafði verið upp með og þar af leiðandi væru þessir fjárfestar að einhverju leyti að fyrirgera þeirri fyrirgreiðslu sem þeir hefðu notið af hálfu þessarar stofnunar. Síðustu fréttir eru þær að þetta mál sé enn í ágreiningi vegna þess að ACER leggur svo mikla áherslu á að menn forgangsraði á þann hátt að þeir tryggi þessa tengingu yfir landamæri, tryggi tengingu við eyjuna Kýpur. En þess er einmitt sérstaklega getið á verkefnasviði ACER, með tilliti til þriðja orkupakkans, að tengingar við svæði sem áður hafa verið einangruð, til að mynda eyjar, skuli vera í forgangi. Við getum rétt ímyndað okkur hvort tenging við þá miklu umhverfisvænu endurnýjanlegu orkuframleiðslu sem er á Íslandi myndu ekki teljast forgangsverkefni af hálfu þessarar stofnunar, auk [[Forseti hringir.]]þess að falla undir þann möguleika að geta sótt styrki til Evrópusambandsins.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna og að hafa loksins farið í Kýpurumræðuna af alvöru. Maður er búinn að bíða svolítið eftir þessu ágæta dæmi. Það er nauðsynlegt, held ég, að heimfæra það, ef þingmaðurinn vildi vera svo vænn og hefur til þess tíma að teikna upp sambærilegar aðstæður og hann lýsti hér varðandi Ísland. Ég minni á að fyrirtæki sem vill leggja sæstreng til Íslands mun sjálfsagt geta það og ríkið mun ekki geta stöðvað það með góðum hætti, miðað við það sem við höfum séð undanfarið. Er það þá þannig að þrátt fyrir öll varnaðarorðin og orðin um að þessi ACER-stofnun muni ekki ná til Íslands muni hún samt sem áður gera það með óbeinum hætti? Vegna þess að þó svo að ESA eigi að fjalla um deilumál eða kveða upp úr varðandi Ísland, er það þá ekki rétt munað hjá mér, hv. þingmaður, að það er vandlega skrifað inn í aðferðafræðina hvernig ACER mun koma að lausninni? Og væntanlega mun þá þessi ACER-stofnun beita sömu rökum eða reyna að fá ESA til að taka ákvarðanir sem gera lausnirnar á markaðnum einsleitar, því að það er yfirlýst stefna, ekki bara stofnunarinnar eða verkefna hennar, heldur Evrópusambandsins að sjálfsögðu. Getur þingmaðurinn gæti heimfært þetta upp á Ísland? Það kallar kannski á lengri ræðu en eitt andsvar. En svo er það einnig varðandi þá þróun sem ACER mun hafa versus ESA hins vegar …
Herra forseti. Á vissan hátt var ágætt að ég skyldi ekki ná að klára þessa stuttu yfirferð mína um stöðu mála varðandi tengingu við Kýpur með sæstreng fyrr en nú vegna þess að það hefur svo margt skýrst í millitíðinni. Nú liggur fyrir þessi áhugi, og ekki bara áhugi heldur áform breskra fjárfesta um að tengjast Íslandi um sæstreng, fullfjármögnuð áform, eftir því sem Sunday Times segir, og einnig liggur fyrir álit þess efnis að verði búið að innleiða þriðja orkupakkann þegar fjárfestar banka upp á og segjast vera tilbúnir til að tengja geti Alþingi ekki gert neitt til að stöðva það. En spurningar hv. þingmanns eru stórar. Annars vegar er það spurningin um hvernig þetta gangi fyrir sig. Það er hreinn klaufaskapur í mér að vera ekki búinn að hafa til reglugerðirnar sem varða þetta sérstaklega, en ég las þær við undirbúning þessarar ræðu um Kýpur. Þær eru aðgengilegar. Ég mun þá þurfa að fjalla um það í ræðu í framhaldinu. En ég get hins vegar strax svarað spurningu hv. þingmanns um samspil ACER og ESA. Þetta hefur verið nefnt af stjórnvöldum hér til marks um að tveggja stoða kerfið sé enn í fullu gildi, að það sé í rauninni ekki ACER sem hlutast til um málin hér heldur fari það allt saman í gegnum ESA. En það er allt saman mjög skýrt með hvaða hætti það gerist. Það gerist með þeim hætti að ESA tekur við forskrift eða drögum, eins og það er kallað, það mætti alveg kalla það tilmæli, sem sagt ESA tekur við tilmælum frá ACER um [[Forseti hringir.]]hvernig málum skuli fylgt eftir.
Forseti. Ég veit að hv. þingmaður mun halda áfram að svara þessari spurningu í seinna andsvari. Er það misminni hjá mér, hv. þingmaður, að í útfærslunum á þessu samspili ACER og ESA sé orðið skal eða „shall“ notað mjög mikið, að ESA skuli gera þetta og hitt? Það bendir til þess að menn líti svo á að ACER hafi eitthvert meira vægi en ESA, eftirlitsstofnunin. Því má líka velta fyrir sér að frumkvæðið, ekki síst, eða tillögurnar að lausnum, skulu koma ekki síður frá ACER en ESA. Mig langar reyndar að fylgja þessu eftir, herra forseti, með aukaspurningu. Hún lýtur að því að nú er boðað í fjórða orkupakkanum að hlutverk ACER-stofnunarinnar muni breytast. Ljóst er að reglurnar verða uppfærðar og það kemur líka fram að valdheimildir verði auknar. Í ljósi Kýpurdæmisins, er þá ekki sérstakt að halda áfram með orkupakka þrjú einan og sér og reyna ekki að meta heildaráhrifin af þessum breytingum á ACER og innleiðingunni á íslenskan veruleika og taka þá upplýsta ákvörðun um hvort heildaráhrifin séu e.t.v. orðin það mikil að við viljum segja stopp núna, en ekki reyna að segja stopp síðar þegar það verður orðið illmögulegt eða ekki hægt? Þetta eru þær vangaveltur, virðulegur forseti, sem ég hef um málið út frá Kýpurævintýrinu.
Herra forseti. Þetta tel ég alls ekki vera mismæli eða misminni hjá hv. þingmanni og raunar hefur mér þótt kostulegt, eftir að hafa kynnt mér þetta ágætlega, að hlusta á suma hv. þingmenn stjórnarliðsins á meðan þeir voru enn að tjá sig um málið, halda því fram að einn af meginkostum þessarar innleiðingar, eða þess hvernig að henni var staðið, væri sú staðreynd að tveggja stoða kerfið væri varið með milligöngu ESA. En fræðimenn bentu hins vegar á það, m.a. fyrir utanríkismálanefnd, að það væri ekki síst þetta sem storkaði tveggja stoða kerfinu vegna þess að það væri orðið hæpið að halda því fram að ESA réði ferðinni. En ég myndi bæta við þetta og segja að ekki aðeins lúti ESA í rauninni boðvaldi ACER þegar þetta er allt komið til framkvæmda, heldur geti milliganga eða hlutverk ESA í þessu tilviki í raun falið í sér aukaálag á Ísland. Því að þess er sérstaklega getið að ESA hafi möguleika eða rétt á að beina athugasemdum til ACER. Það er ekki hægt að skilja það öðruvísi en svo að þar sé átt við athugasemdir sem lúta að því að ACER hafi misst af einhverju sem varðar eftirfylgni reglnanna, orkupakkans, svoleiðis að það má í raun líta á ESA sem aukaeftirlit með Íslandi og þá að sjálfsögðu Noregi og Liechtenstein líka. En hin spurning hv. þingmanns um fjórða orkupakkann er auðvitað gríðarlega stór, sem og áhrif hans. Við erum enn að vinna í því að kynna okkur þau áhrif. Ég vonast til þess, herra forseti, að við [[Forseti hringir.]]munum geta haft ítarlegar umræður um það hér á föstudag.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mér fannst mjög athyglisvert þegar hann fjallaði um tengingarnar til Kýpur. Auk þess nefndi hann Ísrael í þessu sambandi og aðkomu ACER að þeim málum. Það hefur einmitt komið fram í umræðum í þinginu og við upphaf þessarar umræðu hér - ég man sérstaklega eftir því að hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson hélt því statt og stöðugt fram að ACER kæmi hvergi nálægt tengingum milli landa. Nú hefur hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson hrakið þessar fullyrðingar hv. þm. Ara Trausta Guðmundssonar, sem sýnir það enn og aftur hversu margar rangfærslur eru í málflutningi stjórnarliða. Það vekur mann til umhugsunar um að annaðhvort eru þessir þingmenn illa að sér í málinu eða þeir eru að reyna að afvegaleiða umræðuna. Það er að sjálfsögðu alvarlegur hlutur. En þarna færir hv. þingmaður okkur rök fyrir því að ACER sé í raun og veru það yfirþjóðlega vald sem við höfum alltaf haldið fram að það væri, sem kæmi til með að stjórna þessu, tengingu á milli landa og öllum þeim stjórnsýslulegu ákvörðunum sem tengjast því og þar með höfum við ekkert um það að segja sem lýtur sérstaklega að fullveldinu. Ef hv. þingmaður gæti kannski aðeins farið nánar út í [[Forseti hringir.]]þessa aðkomu, þá á ég t.d. við stjórnsýslulega þáttinn [[Forseti hringir.]]og hvort viðkomandi ríki hafi ekkert um það að segja. Hvort hann þekki það varðandi Kýpurdæmið.
Herra forseti. Já, ég minnist þeirra athugasemda sem hv. þingmaður vísar í frá hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni. Það kom mér á óvart, ég skal segja alveg eins og er. Raunar kom fleira mér á óvart í yfirlýsingum hv. þm. Ara Trausta Guðmundssonar í þessu máli, ekki hvað síst er varðar náttúruvernd. En það er önnur saga. Þetta dæmi um Kýpur er mjög upplýsandi fyrir okkur Íslendinga vegna þess að það er svo margt sem er sameiginlegt með þeirri stöðu sem við erum í og horfum nú fram á, ekki hvað síst eftir umfjöllun Sunday Times. En þó ber þess að geta að auðvitað er þetta lengra komið hjá Evrópusambandsríkjunum, en við erum á þessari sömu braut. Og þriðji orkupakkinn gerir þegar ráð fyrir þessu aukna hlutverki ACER. En þá að hinni eiginlegu spurningu hv. þingmanns. Það var einmitt mjög lýsandi fyrir vald ACER yfir ríkjunum eða landsreglurunum, eins og þeir eru kallaðir - það munu vera orkustofnanir ríkjanna sem eru í rauninni reknar, sýnist mér á öllu, sem einhvers konar útibú frá ACER - að eftir að það vandamál kom upp sem ég nefndi í lok ræðu minnar, um að menn teldu fjárfestana ekki forgangsraða á réttan hátt, þeir legðu of mikla áherslu í upphafi á byggingu innviða í kringum Aþenu í stað þess að fara beint í sæstrenginn, þá setti ACER einmitt ofan í við landsreglara eða orkumálastofnun Grikklands fyrir að láta þetta viðgangast. Og það gerði reyndar framkvæmdarstjórn Evrópusambandsins líka. Svoleiðis að þetta hvort tveggja lagðist á eitt, framkvæmdastjórnin og ACER, við að [[Forseti hringir.]]hirta eiginlega orkumálastofnun Grikklands.
Herra forseti. Þetta er mjög mikilvægt innlegg inn í þessa umræðu sem hv. þingmaður hefur komið hér fram með. Þarna sjáum við að dæmin sanna það hversu valdamikil þessi stofnun er og kemur til með að vera, orkustofnun Evrópusambandsins, ACER. Þarna höfum við dæmin og það eru einmitt þau sem við eigum að leggja út frá og getum síðan yfirfært þau á Ísland þegar sæstrengur verður kominn. Þá er alveg ljóst að aðkoma okkar að þeim málum verður engin samkvæmt þessu. Menn eiga alltaf að læra af reynslunni, þeir eiga að kynna sér málin ofan í kjölinn. Það er alveg greinilegt að hv. þingmenn hafa ekki gert það hvað þetta varðar. Hér heyrðum við og bentum á rangfærslur sem hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson kom hér á framfæri og væri óskandi að hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson væri hér í salnum núna til þess að geta rökrætt það við okkur. Við höfum margsinnis kvartað yfir áhugaleysi annarra þingmanna yfir því að koma inn í þessa umræðu. Það þýðir ekkert að skýla sér á bak við það að búið sé að segja allt sem segja þarf. Hér eru alveg kristaltær dæmi um með hvaða hætti þessi stofnun vinnur og hefur þar af leiðandi það vald sem við höfum óttast mjög að verði þegar innleiðing þriðja orkupakkans verður að veruleika. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að gera vel grein fyrir þessu vegna þess [[Forseti hringir.]]að þetta er afar mikilvægur þáttur í umræðunni.
Forseti. Ég þakka andsvarið og mun leitast við að gera enn frekar grein fyrir þessu og vísa m.a. í þær reglugerðir sem beitt er í dæmum sem þessu og sérstaklega þessu tiltekna dæmi um Kýpur. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. þingmanni að það vekur enn furðu að hv. þingmenn sem styðja framgöngu þessa máls, eða virðast gera það - þeir gerðu það síðast er þeir tjáðu sig - skuli ekki leitast við að leiðrétta okkur ef þeir telja að við séum að fara með rangt mál. Ég bið ekki um meira. Ég geri mér ekki einu sinni lengur vonir um að þeir svari spurningum. En það væri strax vel þegið og myndi dýpka umræðuna enn frekar ef þeir hefðu fyrir því að leiðrétta okkur ef þeir telja að við séum að fara með einhverjar rangfærslur hér. Engu að síður hefur þessi umræða reynst mjög gagnleg. Og enn í kvöld og nótt höfum við verið að uppgötva nýja fleti á þessu máli og vonandi getum við haldið áfram að dýpka þessa umræðu á föstudag, ekki hvað síst ef athugun okkar á fjórða orkupakkanum gefur okkur tækifæri til að setja hann í samhengi við þann þriðja. En af því að hv. þingmaður nefndi að það væru fáir til svara hér, fáir að fylgjast með, nánast enginn, vil ég þó láta þess getið að hinn ágæti hv. þm. Vilhjálmur Árnason situr hér með okkur í salnum. Við kunnum að meta það. Auðvitað vildum við helst að hann tæki þátt í umræðunni og kæmi í andsvör við okkur. Við skulum sjá til. Það getur gerst enn. Hvað sem því líður þá þökkum við nærveru hans hér og kunnum að meta hana.
Herra forseti. Ég vil halda áfram umfjöllun minni um raforkusamninga til stóriðjunnar og hvernig ákveðnir hv. þingmenn hafa fagnað því að raforkuverð til stóriðjunnar sé að hækka, sérstaklega ber að nefna raforkusamning til Elkem en tilkynnt var í gær að raforkuverðið til fyrirtækisins hefði hækkað umtalsvert. Ég geld varhuga við að fagna mjög þeim fréttum. Vissulega á stóriðjan að greiða sanngjarnt og eðlilegt gjald fyrir raforkuna en við megum ekki hækka eða breyta þessum samningum þannig að það fari svo að slík fyrirtæki sjái hreinlega ekki hag í því að vera með starfsemi hér á landi lengur og leggi niður starfsemi. Verkalýðsleiðtogar hafa lýst áhyggjum sínum af því. Vilhjálmur Birgisson, eins og ég nefndi í fyrri ræðu um sama efni, hefur lýst þungum áhyggjum af því að raforkuverð sé að hækka mikið til þessara fyrirtækja. Ég ræddi sérstaklega um Elkem í því sambandi en mig langar núna að víkja aðeins að raforkusamningi við Ísal í Straumsvík. Landsvirkjun gerði raforkusamning við Ísal árið 2010 og nánast frá þeim tíma var álverið í Straumsvík rekið með tapi. Ég held að margir geti verið sammála því að það hafi munað mjög litlu að Ísal hætti starfsemi árið 2015. Það hefði verið mikið áfall fyrir atvinnulífið, það eru fjölmörg störf sem skapast í tengslum við starfsemi fyrirtækisins, bæði bein störf starfsmanna sem starfa þar og einnig afleidd störf sem eru fjölmörg, þ.e. ýmis fyrirtæki sem þjónusta álverið. Þarna munaði litlu að fyrirtækið hætti starfsemi með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir okkur. Það má eiginlega segja að það hafi verið móðurfélagið eða nokkurs konar móðurfélagsábyrgð á raforkusamningnum sem kom í veg fyrir lokun. Þá veltir maður fyrir sér hvort það sé stefna Landsvirkjunar að koma málum þannig fyrir að rekstrarforsendur fyrirtækja í orkufrekum iðnaði verði hægt og bítandi á þann á hátt að þau sjái sér ekki fært að starfa hér lengur og myndu þúsundir starfa tapast ef sú yrði raunin. Gleymum því ekki að það er umframorka í kerfinu í dag. Hún nýtist ekki. Það er hugsanlegt að þessi fyrirtæki dragi úr starfsemi sinni, hætti kannski ekki starfsemi en dragi úr henni, sem hefur væntanleg áhrif á afkomu fyrirtækjanna og raforkusamninga sem eru í flestum tilfellum afkomutengdir, þ.e. rekstri fyrirtækjanna. Það verður að segjast að það er áhyggjuefni hvernig Landsvirkjun hefur hagað málum sínum hvað þetta varðar og nauðsynlegt að ræða þetta í samhengi við þessa [[Forseti hringir.]]umræðu. Ég kem nánar inn á málið á eftir og held áfram að fjalla um það, herra forseti, og óska eftir að verða settur aftur á mælendaskrá.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Já, það er vissulega áhyggjuefni hvernig þróunin virðist vera og erfitt að átta sig á því hvert markmið fyrirtækisins Landsvirkjunar er með svo háu orkuverði sem er augljóslega farið að pirra eða jafnvel að grafa undan starfsemi þessa stórfyrirtækis hér á landi. Það er ágætt að velta því fyrir sér hvort frekari breytingar á hinum sameiginlega orkumarkaði Evrópu kunni að leiða til þess að orkuverð hækki enn meira, ef það er yfirlýst stefna Landsvirkjunar að viðmiðunarverðið sé eitthvert verð, ég kann ekki alveg hvað þetta heitir allt saman þar sem þeir sækja viðmiðanir sínar, en ef það heldur áfram að hækka, hvort það muni þá leiða til frekari hækkunar hjá þeim fyrirtækjum sem hv. þingmaður minnist á. Það er kannski meginspurningin hvort reynslan kenni okkur að þetta sé snjóbolti sem stækkar og stækkar út frá því. Það er eitt sem mig langar að skjóta að hv. þingmanni. Nú er ljóst að fyrirvarinn sem var settur á eða virðist vera einhvers staðar á sveimi - eða fyrirvararnir - eru ekki til þess fallnir að tryggja íslenska ríkið eða Orkustofnun fyrir málsókn af hálfu einkaaðila. Er þá ekki nauðsynlegt fyrir okkur að leita leiða til þess, ef fyrirvarinn á að halda, að gera hann þannig [[Forseti hringir.]]að hann haldi líka gagnvart þeim aðilum?
Herra forseti. Ég held að þetta sé mjög rétt ábending hjá hv. þingmanni. Hvað þessa fyrirvara varðar hefur ekki verið haft í huga að aðrir aðilar gætu átt bótakröfu á hendur okkur. Það er mikilvægt að hafa í huga og því hefur verið fleygt fram í umræðunni. Ég vil segja í því sambandi að það er mikill ábyrgðarhluti af fyrirtæki í almannaeigu eins og Landsvirkjun að ganga fram fyrir skjöldu á þann hátt að í raun og veru stilla þessum fyrirtækjum upp við vegg. Gleymum því ekki að þó raforkuverðið mætti vera hærra til þessara fyrirtækja, og ég styð það alveg að samningarnir séu endurskoðaðir og reynt að finna flöt á því hversu hátt er hægt að fara með raforkuverðið, þá er það sjónarmið sem við verðum að hafa í huga að ekki er hægt að stilla slíkum fyrirtækjum upp við vegg þannig að þau sjái jafnvel hag sinn í því að hætta starfsemi. Raforkusamningar eru eins og hverjir aðrir samningar og alveg eins og EES-samningurinn. Það eru tveir aðilar sem koma að samningnum og það er meginregla í samningagerð að báðir aðilar fari sáttir frá samningaborðinu. Það þarf að vera líka í þessu tilfelli, [[Forseti hringir.]]annars mun það hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar sem geta orðið okkur mikið áfall.
Forseti. Það er vissulega rétt að þegar samningar eru gerðir er leitast við að báðir aðilar fari þokkalega sáttir eða þokkalega ósáttir frá borði. En þarna er um að ræða að þegar menn koma að samningaborðinu standa þeir ekki alveg jafnfætis. Það hafa gríðarlegar fjárfestingar átt sér stað hjá fyrirtækjunum, búið að fjárfesta fyrir tugi eða hundruð milljarða í tækjum og byggingum og mannafla og slíku, og það er vitanlega mjög erfitt að horfa ekki á þá miklu fjárfestingu þegar verið er að semja um orkuverð. Mótaðilinn er í þessu tilviki Landsvirkjun - og ég tek undir með þingmanninum að það er eðlilegt að slíkir samningar séu endurskoðaðir en ég hef áhyggjur af aðferðafræðinni og þeim mörkum sem fyrirtækin setja sér - og menn standa ekki jafnfætis þegar annar aðilinn býður vöru, í þessu tilfelli raforku, sem hinn þarf nauðsynlega á að halda til að halda starfseminni gangandi. Ég skil vel áhyggjur sem hafa komið fram, m.a. frá verkalýðsleiðtoganum Vilhjálmi Birgissyni, um fyrirtækið Elkem, að Landsvirkjun sé í þeirri stöðu að geta nýtt sér þá staðreynd að sú mikla fjárfesting sem þarna er sé þess eðlis að fyrirtækið muni í lengstu lög reyna að fá til baka þá fjárfestingu. En það eru einhver sársaukamörk sem ekki verður farið yfir og spurningin er vitanlega hvenær þau eru orðin slík að áhyggjur verkalýðsforkólfsins [[Forseti hringir.]]verði raunverulegar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Auðvitað eigum við að hlusta á verkalýðshreyfinguna í þeim efnum. Verkalýðshreyfingin í landinu, stóru verkalýðsfélögin, ASÍ, VR, hafa lýst yfir andstöðu sinni við þennan orkupakka, við innleiðingu hans, og það eru réttmætar áhyggjur. Þetta eru gríðarlega stór samtök með mjög marga félagsmenn, þúsundir félagsmanna, og auðvitað á að hlusta á raddir þeirra. Það gera stjórnvöld ekki. Verkalýðsfélögin hafa náttúrlega áhyggjur af umbjóðendum sínum, hækkun á raforku til heimilanna, og síðan atvinnuástandinu, þ.e. hvort orkupakkinn geti orðið til þess að hér verði umtalsverð fækkun starfa, til að mynda í iðnaði. Á því hefur ekki verið gerð nein athugun. Það hefur ekki verið gerð nein rannsókn á því hver áhrif orkupakkans verða á t.d. iðnaðinn í landinu. Það er sjálfsögð og eðlileg krafa þegar ríkisvaldið fer fram á þennan hátt, innleiðir orkupakka sem kemur til með að hafa veruleg áhrif til framtíðar, að gerð sé einhvers konar greining, við notum orðið sviðsmyndagreining í því sambandi, á áhrifunum. Það hefur ekki verið gert sem þýðir að málið er ekki nægilega vel unnið. Þetta er kjarni málsins, herra forseti, og þess vegna á að sjálfsögðu að fresta málinu og fara miklu dýpra yfir áhyggjur [[Forseti hringir.]]þeirra aðila sem ég hef greint frá.
Forseti. Ég hef verið að fara yfir spurningar sem mér finnst skipta máli varðandi það að við okkur blasir hinn svokallaði fjórði orkupakki og möguleg áhrif sem hann kann að hafa til framtíðar. Það á eðlilega að tengja orkupakka þrjú við orkupakka fjögur. Ég hef verið að velta upp spurningum sem ég tel nauðsynlegt að leita svara við. Ein spurningin sem ég velti fyrir mér er það hver afgreiðslan verður, af því að nú virðast Norðmenn komnir eitthvað á undan okkur með upplýsingar og kynningu á fjórða orkupakkanum, hver verður afgreiðslan endanlega á þeim bænum? Er líklegt að það verði aukin andstaða þar og eru kannski líkur á að það verði svipað ástand og er á Íslandi, að menn verði almennt, þjóðin og hluti þingmanna í það minnsta, andvígir þeirri innleiðingu? Þetta er ástæða til að fara sér hægt, ekki síst af því að við höfum það forskot, ef má kalla það forskot, að vera ekki búin að ganga alla leið með orkupakka þrjú. Síðan er annað sem ég velti fyrir mér: Er einhver þróun í fjórða orkupakkanum sem færir þeim einkaaðilum, sem vilja byggja orkuver og leggja rafstreng upp á sitt einsdæmi og á eigin kostnað frá Íslandi og hugsanlega til Skotlands og þaðan til Evrópu eða Noregs eða eitthvert annað, betri tæki eða vopn í hendurnar fyrir málsókn gegn Íslandi ef ríkið, Orkustofnun eða einhverjar aðrar stofnanir, reyna að koma í veg fyrir að strengur verði lagður? Við getum reynt að átta okkur á því ef menn gefa sér tíma til að fara í fjórða orkupakkann. Þá verða þingmenn vitanlega að komast út úr boxahugsuninni, þ.e. að hugsa þetta þannig að í hverju boxi sé einn orkupakki, því að allar þessar tilskipanir og allt þetta reglugerðaflóð sem kemur frá Evrópusambandinu í kringum orkumálin miða að því að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins. Hún er í raun ekki hólfuð niður heldur er þetta heildarstefna þó svo að hún sé innleidd í pörtum, eins og margoft hefur verið bent á, og fólk matað á henni með teskeið, eins og pylsa sem er skömmtuð ofan í mann. En stefnan er það sem verið er að innleiða. Mig langar að rifja upp varnaðarorð t.d. lögmannsins Eyjólfs Ármannssonar sem varaði sérstaklega við því eða benti á að varasamt væri, leyfi ég mér að segja, að innleiða orkustefnu ríkjabandalagsins, Evrópusambandsins, í íslenska löggjöf eða fyrir Íslendinga á meðan við hefðum sjálf ekki okkar eigin orkustefnu til að taka mið af. Verður það þannig þegar langtímaorkustefna fyrir Ísland lítur loksins dagsins ljós að hún verði aðlöguð að Evrópustefnunni? Mun hún þurfa að draga upp mynd sem er þóknanleg þeim markmiðum sem Evrópusambandið hefur sett sér og þá með tilvísunum í að við höfum innleitt þessar og hinar gerðir sem verður að taka mið af? Mér finnst það óeðlilegt. Þetta er röng forgangsröðun. Það að við skulum ekki hafa orkustefnu til lengri tíma ætti að duga eitt og sér til þess að vilja skoðað málið lengur og gaumgæfa það. Ég er enn þá þeirrar skoðunar að vísa ætti málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar, í það minnsta væri það til mikilla bóta, ekki síst málinu, ef menn gæfu sér sumarið til að svara þeim fjölmörgu spurningum sem hafa kviknað um [[Forseti hringir.]]þetta stóra og mikla mál.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir hans prýðisgóðu ræðu. Hann kom þar inn á orkustefnu Evrópusambandsins. Við það vöknuðu nokkrar spurningar sem ég myndi vilja bera undir hv. þingmann. Í fyrsta lagi: Hvað finnst hv. þingmanni um að fjórði orkupakkinn hafi litið dagsins ljós? Hann var samþykktur í síðustu viku í ráðherraráði Evrópusambandsins, eftir því sem fréttir greina. Þessi orkupakki hefur ekki litið dagsins ljós hér fyrir augum okkar á hinu háa Alþingi okkar Íslendinga. Vekur það ekki furðu hv. þingmannsins, fyrst svo er að hann er búinn að fá samþykki - vitað er til þess að þessi orkupakki, sem er samansafn reglugerða og tilskipana Evrópusambandsins, sem er það nýjasta, svokallaður vetrarpakki, í tengslum við það mál sem við erum nú að ræða, þ.e. innleiðingu þriðja orkupakkans, sem er gömul frétt í Evrópusambandinu - af hverju í ósköpunum við ræðum ekki líka fjórða orkupakkann hér, alla vega til kynningar og til skoðunar til að sjá fram í tímann í tengslum við það mál sem við ræðum hér nú? Þetta er eins og ökumaður sem er að keyra og horfir bara rétt fram fyrir húddið og ekur af stað kannski á allt of miklum hraða miðað við hversu langt hann sér. Er ekki rétt að áliti hv. þingmanns að málið sé skoðað fyrst þetta er komið fram og mun verða komið á borð uppi í Stjórnarráði?
Forseti. Fyrst menn hafa tækifæri til að skyggnast inn í framtíðina, þ.e. að sjá hvað er í þessum fjórða orkupakka, en það mun taka einhverja mánuði, töluverðan tíma, að koma honum í framkvæmd, og menn hafa rúman tíma til að kynna sér innihaldið, er auðvitað sérkennilegt að vilja ekki nýta það tækifæri, vegna þess að við erum að tala um mjög stórt mál. Við erum að tala um orkumál þjóðarinnar. Við erum að tala um auðlindir þjóðarinnar og þá staðreynd að við erum hér að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins í smáskömmtum. Það er svolítið skemmtilegt að hv. þingmaður skyldi taka þessa samlíkingu með bílinn eða aksturinn, nema í þessu tilviki höfum við svo mikla forgjöf. Ef við slökuðum nú aðeins á og kynntum okkur þennan fjórða orkupakka - við getum orðað þannig að ef við værum búnir að plana það að keyra hringinn í kringum landið eftir þrjá mánuði, gætum núna séð hvernig færðin væri, hvernig veðurspáin væri og slíkt, og átta okkur á því hvar vegaframkvæmdir væru, hverju við vildum sneiða fram hjá o.s.frv. - Við erum í þeirri stöðu í dag að ef stjórnarmeirihlutinn og þeir sem vilja keyra þetta mál í gegn kæra sig um að kynna sér hvað er í orkupakka fjögur, hver heildaráhrifin verða eftir innleiðingu á orkupakka þrjú og fjögur, hvað breytist milli þessara tveggja pakka, þá geta menn gert það núna. Ég nefni þetta ekki síst í ljósi þess að a.m.k. annar þeirra ráðherra sem bera ábyrgð á þessu máli í þinginu hefur sagt að í sjálfu sér liggi ekkert á, og viðraði það meira að segja að fresta því til haustsins, a.m.k. annar þeirra, ef ekki báðir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Það er skrýtið að taka hér umræðu um þriðja orkupakkann, þær reglugerðir og tilskipanir sem honum fylgja og við ræðum innleiðingu á þeim með þetta lítilli athugun, sérstaklega á þeirri leið sem ríkisstjórnin ætlar að fara, þ.e. gera þetta með lagalegum fyrirvara, sem enginn virðist geta bent okkur á eða orðað þannig að við skiljum eða þjóðin skilji. Það er skrýtið að fara þá leið, líka þegar við vitum að fjórði orkupakkinn er kominn til skoðunar uppi í ráðuneytum. Búið er að samþykkja hann í ráðherraráði Evrópuráðsins en við fáum ekki að sjá hann. Samt erum við að fara að innleiða hér þriðja orkupakkann. Hv. þingmaður líkti þessu við bíltúr, eins og ég hafði reyndar gert áður. Það er svipað og að fara af stað að vetri til yfir heiði í lakkskónum, á sumardekkjunum án þess að skoða veðurspána áður en lagt er af stað. Það er jafn mikið vit í því. Algerlega fyrirhyggjulaust, herra forseti. Það er bara vaðið af stað á lakkskónum. Hvað finnst hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni um þá líkingu? Mér finnst þetta líta þannig út. Fjórði orkupakkinn er ekki skoðaður. Hann er ekki birtur. Hann er ekki kynntur. Þriðji orkupakkinn er hér til umræðu og menn búa til eitthvað sem heitir lagalegur fyrirvari, sem er rosalega fínt orð. Fyrst þegar ég heyrði það hélt ég að þetta væri nú aldeilis skothelt í bak og fyrir, geirneglt, eins og sagt er í smiðjunni. En hvað kemur svo í ljós? Við erum búin að leita dyrum og dyngjum, [[Forseti hringir.]]með logandi ljósi hér í á aðra viku en það fást engin svör. Þjóðin [[Forseti hringir.]]þarf svör.
Forseti. Varðandi þennan lagalega fyrirvara sem leit hefur staðið yfir á hafa fræðimenn sagt að hvernig sem þessi fyrirvari er eða hvaða upplýsingar þeir virðast hafa haft á sínum tíma - nú hef ég reyndar þann fyrirvara á að ég er ekki viss um að þeir hafi allir séð endanlega útgáfuna af fyrirvaranum, hann er væntanlega bara til heimabrúks. Síðan hafa a.m.k. fjórir lögmenn tjáð sig, eins og ég hef nefnt áður, og sagt að ekkert hald sé í þessum fyrirvara, hvernig sem hann er og hvar sem hann er, gagnvart aðilum sem myndu vilja fara í mál við ríkið eða undirstofnanir eða stofnanir okkar, vilji þeir fara í sæstrengsleiðangur á sinn kostnað en við reynum að standa í vegi fyrir þeim. Það er eitt. Hitt er vitanlega alvarlegra sem hv. þingmaður spurði um, að við fáum ekki upplýsingar um þennan fjórða orkupakka, hver áhrif hans eru. Í spurningum þeim er ég beindi til utanríkisráðuneytisins spurði ég um þetta, spurningarnar voru sex eða sjö, held ég, eitthvað slíkt. Þeim var svarað almennt, en hins vegar var sagt að starfshópur væri að störfum og eitthvert samráð haft og eitthvað svoleiðis. Af hverju fáum við ekki að sjá þetta? Af hverju fáum við t.d. ekki að sjá ef búið er að vinna einhver minnisblöð eða lögfræðiálit um þennan fjórða orkupakka um áhrif hans? Er búið að því? Við fáum ekki einu sinni svör við slíkum spurningum. Hefur stjórnarmeirihlutinn fengið einhverja kynningu á þessum fjórða orkupakka og áhrifum hans, samþykki hann þann þriðja? Við fáum ekki svör við þeirri spurningu. Það hefur einfaldlega ekki neinu verið svarað af því sem við höfum verið að spyrja um, jafnvel þó að við höfum bent á það, svo sannarlega, með réttmætum hætti, því að miklir hagsmunir eru í húfi fyrir land og þjóð. Þetta er mjög sérstakt, hv. þingmaður, hvernig að þessu máli er staðið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég er honum mjög sammála í því að það er alveg stórundarlegt að við skulum ekki fá upplýsingar um fjórða orkupakkann því að þetta hangir algjörlega saman. Það er rangt hjá þingmönnum eins og hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur sem sagði í viðtali á netmiðlum í gær að það ætti að aðgreina þarna á milli, taka hvern pakka fyrir sig. Það getur engan veginn átt við í þessu máli. Ég held að það sjái allir. Mér fannst mjög gott hjá hv. þingmanni þegar hann kom inn á það hér hvers vegna ekki væri hægt að veita okkur þessar upplýsingar, minnisblöð sem hann minntist á, lögfræðiálit o.s.frv. Norðmenn hafa fengið allar þessar upplýsingar en ríkisstjórnin heldur þeim spilum algjörlega að sér. Einhverra hluta vegna verður maður að álykta sem svo að stjórnarmeirihlutinn, ríkisstjórnin, sem er að reyna að koma málinu í gegn, vilji hreinlega ekki veita okkur nauðsynlegar upplýsingar um fjórða orkupakkann. Að manni læðist sá grunur, herra forseti, að það tengist því að þá sjáum við enn betur hvert stefnir að endanum í því að afsala okkur fullveldi yfir orkuauðlindum okkar þegar á hólminn er komið, þegar við erum komin með fjórða orkupakkann, að það sé endapunkturinn hvað þetta varðar. Þó að þeir verði fleiri er hann a.m.k. endapunkturinn þegar kemur að því yfirþjóðlega valdi sem orkustofnun Evrópusambandsins fær. En ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma svona vel inn á það [[Forseti hringir.]]hvað er að óttast við að við fáum þessar upplýsingar.
Herra forseti. Hvað þýðir það fyrir framtíð orkumála á Íslandi að innleiða bæði orkupakka þrjú og fjögur? Það er vitað og við sjáum það. Ef við lesum þá stuttu kynningu sem er á vefsíðu Evrópusambandsins um orkupakka fjögur sjáum við að ákveðnar breytingar verða gerðar. Hvað þýðir það fyrir okkur? Er það virkilega þannig að alþingismenn vilja ekki vita það, að fylgjendur þessa máls vilja ekki kynna sér hann, að þeim finnist betra að afgreiða þetta mál og hitt komi þá einhvern tímann? Það er óábyrgt að hugsa þannig og vinna þannig. Það er óábyrgt að vilja ekki gera sér grein fyrir heildaráhrifunum þegar það er hægt. Ef við værum hins vegar, herra forseti, að tala um eitthvert mál sem við vitum að er einhvers staðar við sjóndeildarhringinn, segjum bara orkupakki tíu, er ekki hægt að ætlast til þess að menn geti kynnt sér hann ef það er ekkert búið að vinna í slíku, ef það er ekki búið að kynna innihaldið eða breytingarnar. Við höfum hitt hins vegar fyrir framan okkur í dag. Það er hægt að sjá heildaráhrifin og mér finnst mjög sérstakt þegar stjórnmálamenn stíga upp og segja að þetta séu óskyldir hlutir, þetta sé afgreitt í einhverjum boxum eða bitum þegar heildaráhrifin eru það sem skiptir máli og það sem mun skipta okkur máli. Ef við hefðum þá sýn á alla vinnu okkar á Alþingi, hvort sem það eru lagafrumvörp eða þingsályktunartillögur, að horfa aðeins á akkúrat plaggið sjálft, ekki hvaða áhrif það hefur á önnur lög, værum við í vondum málum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Þetta er mjög sérstakt mál að mínu mati, að haldið skuli vera frá okkur, ef svo má að orði komast, upplýsingum um fjórða orkupakkann vegna þess að þær liggja fyrir. Noregur hefur fengið þær upplýsingar og það er bara lágmarkskrafa þegar svona stórt mál er til umfjöllunar í þinginu að allar upplýsingar liggi fyrir. Við Miðflokksmenn höfum marghamrað á því í þinginu að það vanti mikilvægar upplýsingar, og þess vegna höldum við þessari umræðu áfram. Við erum að kalla eftir upplýsingum. Við erum að kalla eftir því að aðrir þingmenn taki þátt í umræðunni. Við óskuðum eftir því að utanríkisráðherra kæmi hér sérstaklega og hann gerði það en hins vegar var ósköp lítið að græða á þeim svörum sem hann veitti okkur. Mörg hver voru loðin og sumu svaraði hann hreinlega ekki. Þetta eru vinnubrögð sem ganga ekki og maður spyr sjálfan sig: Hver er tilgangurinn? Hvers vegna er verið að halda upplýsingum frá okkur? Hvers vegna sjá stjórnvöld ekki hag sinn í því að allt liggi fyrir? Það hlýtur að vera hagur stjórnvalda að málefnið sé vel upplýst, ekki vilja þau vera sökuð um það á síðari stigum að hafa leynt mikilvægum upplýsingum sem geta skipt verulegu máli. Sá grunur læðist að manni að það sé hreinlega verið að halda upplýsingum frá þingmönnum og það kann ekki góðri lukku að stýra. Kjarni málsins er sá að tengslin milli orkupakka þrjú og fjögur, eins og hv. þingmaður hefur haldið góðar ræður um, eru ótvíræð. [[Forseti hringir.]]Það eru ótvíræð tengsl þarna á milli sem verður að skýra betur og fá allar upplýsingar um.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Manni fyndist í rauninni lágmark að fylgjendur þessa máls, sem líta svo á að það skipti þá engu máli hvernig orkupakki fjögur lítur út í framhaldi af orkupakka þrjú, kæmu og útskýrðu það fyrir okkur, í það minnsta svöruðu spurningunum hvers vegna svo er. Ef menn líta svo á að ekki séu tengsl á milli orkupakka þrjú og fjögur vil ég nefna sem dæmi að í yfirlitinu yfir orkupakka fjögur kemur fram að reglugerð 72/2009, sem við erum m.a. að fjalla um hér, muni taka breytingum í fjórða orkupakkanum. Ef það er ekki bein tenging veit ég hreinlega ekki hvað bein tenging er, ég verð að segja það. Það stendur og er sérstaklega tekið fram að sú gerð muni breytast, reyndar 714/2009 líka, nýja reglugerðin, en ný gerð kemur. Maður veltir fyrir sér, herra forseti, hvað geri það að verkum að hv. þingmenn gangi fram með þessum hætti eða í rauninni þegi þetta af sér. Mér skilst að hæstv. forseti Alþingis sé með einhverjar yfirlýsingar í Fréttablaðinu í dag en þingræðið snýst ekki minna um það að menn tjái sig hér og lýsi skoðunum í staðinn fyrir að þegja.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að fara svona vel yfir það með okkur hversu mikilvæg tengslin eru á milli þriðja og fjórða orkupakka. Þetta er eitt af þeim atriðum sem hefur ekkert verið rætt af hálfu stjórnarliða, eins og það sé hreint og beint aukaatriði í huga þeirra. Það vekur að sjálfsögðu furðu og upp koma vangaveltur þess efnis að þarna sé verið að forðast það að ræða viðkvæm málefni í tengslum við þennan orkupakka, sem er augljóslega að þetta valdaframsal er innsiglað endanlega í orkupakka fjögur. Það er óþægilegt í augum stjórnarliða, eitthvað sem þeim hugnast greinilega ekki og þess vegna heldur ríkisstjórnin spilunum þétt að sér. En það er bara sjálfsögð og eðlileg krafa að þingmenn séu upplýstir um allar hliðar málsins. Það er ekki hægt að taka upplýsta ákvörðun, og það á við um alla þingmenn hér, nema fyrir liggi allar upplýsingar. Auðvitað vekur það sérstaklega athygli í því sambandi, herra forseti, ef maður minnist á þingmenn, að stór hluti þingmanna hefur ekki tjáð sig nokkurn skapaðan hlut um þetta stóra mál sem sýnir að almenningur [[Forseti hringir.]]á þá kröfu að þingmenn séu vel upplýstir. Þetta er jú, eins og við þekkjum, þingræði sem skiptir máli í lýðræðisríki.
Það mun hafa verið ofrausn af hálfu forseta að gefa hv. þingmanni möguleika til þessa andsvars en það er gert með ljúfu geði í þeirri von að þetta muni, eflaust, verða eitt lítið hænuskref í þá átt að ljúka þessari umræðu.
Herra forseti. Af því að við höfum hér með okkur fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Vilhjálm Árnason, í salnum langar mig að spyrja hv. þingmann í upphafi ræðu minnar, ég ætla að taka mér það bessaleyfi um leið og ég bið forseta að koma þeirri spurningu áleiðis til utanríkisráðherra, um gögn sem utanríkisráðuneytið birti á heimasíðu sinni. Plaggið var uppfært 1. apríl 2019, þannig að gögnin eru ný, til þess að gera í samhengi hlutanna, þ.e. það sem kallast spurningar og svör um þriðja orkupakka ESB. Það er á heimasíðu iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins. Nú vil ég biðja hv. þm. Karl Gauta Hjaltason, sem stýrt hefur leitinni að fyrirvörunum, að fylgjast líka með af því að hv. þingmaður er í salnum. Hér er klausa sem snýr að hinum lagalegu fyrirvörum, eins og þeir eru kallaðir í þessari samantekt. Samantektin ber yfirskriftina: „Er lagalegur fyrirvari Íslands á innleiðingu þriðja orkupakkans hérlendis í samræmi við skilning ESB?“ Það er kaflinn sem ég vísa til. Í þessum kafla eru átta efnispunktar. Sá áttundi er, með leyfi forseta: „Sérstaða Íslands og grundvallarforsendan verður jafnframt áréttuð með bókun í sameiginlegu EES-nefndinni. Þar verður vísað í þennan sameiginlega skilning Íslands og ESB.“ Í fyrsta skipti verð ég að biðja tiltekinn þingmann að koma upp í andsvar. Ég óska eftir að Karl Gauti Hjaltason kom hérna upp í andsvar og upplýsi mig um hvort hann í öllum sínum málarekstri hafi séð tangur eða tetur af þessari bókun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Ég man ekki eftir því að þetta atriði hafi verið lagt fram með gögnum málsins, hvorki þingsályktunartillögu utanríkisráðherra né heldur lagafrumvörpum iðnaðarráðherra. Ef ég hef misskilið plaggið þá biðst ég forláts á því. En það væri þá bara til styrkingar umræðunni ef bent væri á hvar þessi bókun í sameiginlegu EES-nefndinni liggur, hvernig hún er orðuð og þar fram eftir götunum, því að það hlýtur að skipta umtalsverðu máli í því samhengi að saga fyrirvaranna í þessu máli er sorgarsaga. Það væri sérstaklega athyglisvert í ljósi þess hversu takmarkaðar upplýsingar stuðningsmenn þessarar innleiðingar hafa haft um fyrirvarana, að hérna væri plagg sem er sérstaklega tilgreint 1. apríl síðastliðinn í yfirlitsplaggi iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis, og það kannast enginn við, að ég held, að hafa séð það. Ég vil ítreka, með leyfi forseta: „Sérstaða Íslands og grundvallarforsendan“ - er þá verið að vísa til hinna meintu fyrirvara - „verður jafnframt áréttuð með bókun í sameiginlegu EES-nefndinni.“ Við verðum að fá að óska eftir því að þessi bókun verið lögð fyrir væntanlega utanríkismálanefnd, ég tel að hún væri réttur farvegur fyrir þessar upplýsingar, þó að þetta sé sett fram hér af iðnaðarráðuneytinu. En ég læt þetta duga í þessari ræðu minni. Tíminn er að hlaupa frá mér. Ég kem inn á efnisatriðin í næstu ræðu sem ég ætlaði mér að koma inn á í þessari. Ég bið hæstv. forseta að hlutast til um að við fáum upplýsingar um hvar þessa bókun sameiginlegu EES-nefndarinnar er að finna, [[Forseti hringir.]]því að það gæti hjálpað til við að skýra myndina eða undirstrika hversu óskýr hún er.
Herra forseti. Þau tíðkast hin breiðu spjótin, varð Atla Ásmundarsyni að orði þegar Þorbjörn öxnamegin rak hann í gegn, eða svo segir frá í Grettis sögu. Og mér verður svipað við við þessar fréttir, því að það er alltaf eitthvað nýtt að frétta eins og hv. þingmaður kom inn á, það er víst komin einhver færsla inn á ráðuneytið, þar sem varið er ærnu plássi í að útskýra þann fyrirvara sem við höfum verið að leita að og það er ný frétt, heyrist mér. Ég hef ekki lesið þetta sjálfur en mér heyrist að hv. þm. Bergþór Ólason, sem ég þakka fyrir ræðuna, komi þar með nýjar upplýsingar inn í málið, nýjar upplýsingar beint úr ráðuneytinu, brennheitar og nýjar. Ef ég heyrði rétt það sem hv. þingmaður var að tala um eru áform um hinn svokallaða sameiginlega skilning sem oft hefur verið rætt um að menn hafi verið að gefa yfirlýsingar um, að það væri sameiginlegur skilningur að Ísland væri eyja, það væri sameiginlegur skilningur á því að hingað lægi ekki sæstrengur. Menn hafa verið að árétta þetta úti í Evrópu, bæði hjá EFTA-ríkjunum og Evrópuríkjunum og orkumálastjóranum og fleirum. Nú er komin þessi frétt og ég ætlaði að spyrja hv. þingmann hvort það sé rétt skilið hjá mér að fyrirhugað sé að sú sérstaða Íslands verði áréttuð með bókun fyrir sameiginlegu EES-nefndinni, hvort það sé rétt skilið að þetta sé hinn nýi fyrirvari sem hér er að koma í ljós?
Virðulegur forseti. Það er svo sem erfitt um að segja hver meiningin hafi verið í þessu hjá ráðuneytinu þann 1. apríl, en ég hef fengið þær upplýsingar að í utanríkismálanefnd hafi verið lagt fram minnisblað sem tók á því. En það vekur aftur athygli á því, ef þessi sérstaða var áréttuð með bókun í sameiginlegu EES-nefndinni, hvers vegna í veröldinni enginn þingmanna ríkisstjórnarflokkanna eða í utanríkismálanefnd virðist hafa tilgreint þetta sem hluta af þeim fyrirvararamma sem notast verði við í málinu. Þykir manni allt benda til þess að það sé vegna þess að þingmennirnir séu ekki upplýstir um með forsvaranlegum hætti hvar fyrirvarann er að finna og þar fram eftir götunum. Ég ætla að taka mér tíma í að skoða þá yfirlýsingu sem var lögð fram til að byrja með í trúnaði en virðist síðan hafa verið gerð opinber en hefur hvergi, held ég, verið nefnd hér í öllum umræðum um þetta mál, þann tíma sem þær hafa staðið, sem í rauninni undirstrikar áfram hversu lítt grunduð umræðan um fyrirvarana er. Þetta virðist ekki vera í þeim gögnum sem liggja frammi með málinu, en ég á eftir að skoða betur hvort það hafi verið sýnt í utanríkismálanefnd.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir svarið. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. þingmanni að þetta þarfnast frekari skoðunar við og fyrstu fregnir af því eru óljósar. Ég tek undir með hv. þingmanni þegar hann segir að það sé einkennilegt og auðvitað sætir furðu ef hv. þingmenn stjórnarinnar hafa ekki getað upplýst þetta fyrr í umræðunni. Nú erum við búnir að vera ansi lengi í þessari umræðu en samt eru að koma nýjar upplýsingar, glænýjar upplýsingar. Við fyrstu sýn virðist þetta vera eitthvað nýtt í málinu, en eftir því sem hann las áðan, ef ég tók rétt eftir, eru þetta einhvers konar áform um að sérstaða Íslands verði áréttuð í sérstakri bókun fyrir sameiginlegu EES-nefndinni. Ef það er rétt skilið, sem ég hef ekki vitneskju um á þessu stigi málsins, er þetta enn annar búturinn í púsluspilið um það að leiðin fyrir sameiginlegu EES-nefndinni er vörðuð skilningi á sérstöðu Íslands og þess þá heldur ætti að vera greið leið að mæta fyrir þá sömu nefnd og æskja eftir undanþágu. Ef þessi bókun verður að veruleika þarf auðvitað að ræða hvaða gildi hún hefur sem einhvers konar fyrirvari á skuldbindingum Íslands þegar við innleiðum reglugerðir á Íslandi, hvort sú árétting nægi eða dugi, það þarf að ræða.
Virðulegur forseti. Mér hefur núna á milli andsvara svo sem bara gefist tækifæri til að glugga lauslega í yfirlýsingu sameiginlegu EES-nefndarinnar vegna málsins frá því, að mig minnir, í maí 2017, þannig að þar er eðlilega ekki gerð nein grein fyrir þessum síðar tilkomna fyrirvara. Við verðum að skoða í dag hvað snýr upp og niður á því. En fremst í röðinni er það hversu hissa maður er á að fyrirvaraumræðan sé ekki betur grunduð en þetta. Þarna virðist þó hafa verið gengið frá einhvers lags sameiginlegri lýsingu. Ég á eftir að skoða hvað í henni felst og vekur undrun að ekki hafi verið meira úr því plaggi gert ef eitthvert hald er í, sem maður á alveg eftir að gefa sér tíma til að skoða. Það gæti svo sem vel verið að frágangurinn á þessu sé svipaður og sameiginlega skilningnum sem var lagður fram í tveimur fréttum á heimasíðu utanríkisráðuneytisins, annars vegar sameiginlegur skilningur EFTA-þjóðanna og hins vegar sama sameiginlegur skilningur hæstv. utanríkisráðherra og orkumálakommissarsins, sem ég í augnablikinu man ekki hvað heitir, en Spánverjinn ágæti sem hefur svo oft verið nefndur í þessari umræðu.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna, burt séð frá því hvað felst í þessari yfirlýsingu sem var þarna birt eða þessa bókun sem þar var vísað í. Ég held að það tengist yfirlýsingu sem var á sínum tíma send utanríkismálanefnd í trúnaði og svo birt daginn eftir. Ég man það þó ekki alveg. Þetta blandast allt saman. En burt séð frá því stöndum við frammi fyrir því að við höfum vitneskju, ja, ekki vitneskju, segja má að ný sannindi séu komin fram í þessu máli eða ný gögn sem eru kannski í fyrsta lagi að þessi fjórði orkupakki sem við köllum svo er kominn í ljós. Ítrekað er að fyrirvarinn sem okkur er réttur hefur ekkert gildi eða heldur ekki gagnvart t.d. einkaaðilum sem vilja gera þetta upp á sitt einsdæmi, leggja sæstreng, svo dæmi sé tekið, eða þarf að semja við. Við vitum líka að þetta sæstrengsverkefni í Bretlandi er á fullri ferð, þ.e. áhugi manna þar. Því er eðlilegt að spyrja og þess vegna spyr ég hv. þingmann hvort ekki sé eðlilegt að skoða þessa heildarmynd sem við höfum fyrir framan okkur og við höfum ekki fengið nein svör við, þ.e. hver heildaráhrifin verða þegar við erum búin, þ.e. ef við innleiðum orkupakka þrjú og fjögur saman, t.d. varðandi stjórnskipuleg álitaefni. Bara það eitt ætti að vera nóg til þess að við sammælumst um það, þingmenn, að rannsaka málið betur. Ekki hraða því eins og virðist vera vilji til.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni andsvarið. Ég held að óhætt sé að segja að öll hófsemdar- og skynsemisrök hnígi að því að gefa þinginu og nefndum þess rýmri tíma til að fara yfir málið. Það verður að líkindum ekki gert nema með tveimur mismunandi útfærslum, annars vegar að taka málið af dagskrá núna, hleypa öðrum málum að og vinna það í nokkra daga. Nægur er tíminn í því samhengi. Eftir því sem ég best veit er uppfærð fjármálastefna ekki einu sinni farin til umsagnar hjá Fjármálaráði. Ef ég þekki regluverkið rétt hefur Fjármálaráð heila viku til að skila umsögn þó að vel megi vera að þeir hafi verið upplýstir jafnt og þétt og þurfi þar með skemmri tíma. En það er tími. Það er punkturinn hjá mér. Það er tími til að vinna þetta áfram með því að hleypa öðrum málum að. Það sem skynsamlegast væri, að mínu mati, er að taka málið af dagskrá með það fyrir augum að vinna það í gegnum sumarið og leita bestu leiða, svara þeim spurningum sem upp hafa komið og reyna að girða fyrir þær áhyggjur sem mestar eru, afgreiða málið svo í haust. Ég er þess fullviss að hægt verði að ramma málið inn með þeim hætti að allir treysti sér til að fara í þá vinnu í gegnum sumarið og hafa málið tilbúið í haust þegar þing kemur saman aftur. Ég held að það væri skynsamlegast í þessum efnum. Annað lyktar meira af þrjósku en öðru.
Forseti. Ég þakka fyrir svarið. Það sem við vitum um orkupakka fjögur er komið af heimasíðu Evrópusambandsins og þar eru nokkrir liðir taldir upp, það helsta við þennan nýja fjórða orkupakka, þar er t.d. rætt um orkunýtni bygginga. Samtök iðnaðarins vísa í umsögn sinni til þess að þetta þurfi að athuga sérstaklega. En í þeim pakka er líka kafli sem heitir einfaldlega Endurnýjanleg orka. Ég hef ekki náð að kynna mér hann sérstaklega. En bara nafnið segir mér eitt, að það sé áhugavert fyrir okkur Íslendinga að reyna að skyggnast inn í hvað þar er á ferðinni. Hvað er í fjórða orkupakkanum um endurnýjanlega orku? Er það eitthvað sem við þyrftum að setja okkur inn í og hafa hugsanlega áhyggjur af? Ég segi þetta vegna þess að þetta er beint framhald af fyrri orkutilskipunum á pökkum sem hafa verið innleiddir á Íslandi. Það er heildarmyndin sem skiptir máli. Við höfum svo sem líka séð það hjá fræðimönnum sem hafa fjallað um íslensku stjórnarskrána, hvort við höfum gengið of langt í framsali á valdi, að menn hafa haft áhyggjur af því að samandregið yfir þessi 25 ár sem EES-samningurinn hefur verið í gildi kunnum við að vera búin að afsala okkur svo miklu af völdum að við þurfum að staldra við. Meðal annars spilar inn í þetta umræðan um breytingar á stjórnarskrá o.s.frv. Er þá ekki eðlilegt fyrst við höfum bæði orkupakka þrjú og fjögur núna opna fyrir framan okkur, eða getum haft þá, að skoða heildaráhrifin þótt ekki væri nema stjórnskipulegu álitaefnin?
Virðulegur forseti. Ég held að það væri margra hluta vegna mjög skynsamlegt, þótt ekki væri nema bara fyrir það atriði sem kemur fram í frétt af fjórða orkupakkanum eftir samþykkt ráðherraráðsins á pakkanum um miðja síðustu viku. Þá kom fram í þeirri frétt - ég verð að viðurkenna að mér hefur ekki gefist tækifæri til að blaða í gegnum reglugerðir pakkans eins og þær liggja fyrir - en í þeirri frétt og samantekt um efnisatriði fjórða orkupakkans var eitt atriði sem stakk þar sérstaklega í augu og það var fyrirætlan um að útvíkka og styrkja valdsvið ACER. Og af því að þessar áhyggjur af stjórnskipulega hlutanum hverfast dálítið um þá stofnun með einum eða öðrum hætti, þá er þessi ætlan Evrópusambandsins að útvíkka og styrkja valdheimildir þess og hlutverk auðvitað til þess fallin að kalla á nauðsyn þess að þetta verði skoðað áður en gengið er frá þriðja orkupakkanum. Það hlýtur bara að teljast einhver sanngjörn og eðlileg nálgun á það atriði þegar Evrópusambandið, sem leggur málin upp, er búið að segja: Við ætlum að bæta í, víkka út og styrkja þessa stofnun. Sú stofnun og verksvið hennar er það sem veldur mestum áhyggjum hér heima varðandi pakkann á undan sem nú er ræddur og þá er ekkert annað í stöðunni en að skoða þetta saman og heildstætt.
Herra forseti. Ég fór í síðustu ræðu minni yfir í jarðvarmavirkjanir. Ég var búinn að fara yfir gangsetningar á þeim virkjunum sem eru hér á landi, sem voru átta eða níu talsins. Átta eru starfræktar enn þá, reyndar ein mjög smá en nokkrar stærri. Sú stærsta var Hellisheiðarvirkjun uppsett upp á 303 MW og næststærst voru Nesjavellir, sem er líka nýleg virkjun og er upp á 120 MW. Sú þriðja, Reykjanesvirkjun, er upp á 100 MW, og sú fjórða stærsta og nýjasta er Þeistareykjavirkjun, sem hefur uppsett afl nú um stundir upp á 90 MW. Við erum að fikra okkur áfram í nýrri vinnslu, nýjum orkugjafa til vinnslu á raforku, sem hófst nokkurn veginn um það leyti sem Kröfluvirkjun var gangsett á áttunda áratugnum. Ég fór einnig yfir það að uppsett heildarafl allra þessara jarðvarmavirkjana til raforkuframleiðslu hefur vaxið hratt á þessu tímabili, er 35 MW 1979 það er ekki lengra síðan. Fyrir 20 árum var uppsett afl komið í 170 MW, en er nú orðið 753 MW. Þannig að hraðinn í vexti virkjunar á jarðvarma til raforkuframleiðslu hefur verið mjög mikill á undraskömmum tíma. Nú er svo komið að raforkuvinnslan úr þessum jarðvarmavirkjunum er u.þ.b. 27% af rafmagnsframleiðslu á landinu, næstum því þriðjungur, og fer vaxandi. Hver framtíðin er varðandi þetta er óvíst. Menn hafa sumir talið að mikil umhverfisáhrif væru af þessu, bæði sjónræn og í öðru samhengi, og spurt hvort hægt sé að virkja þetta endalaust. Ég hugsa að það sé nú töluvert eftir í þessu sambandi. En ég held jafnframt að það séu miklir möguleikar, eins og t.d. varðandi djúpboranir. Eins og hv. þm. Birgir Þórarinsson kom inn á í andsvari fyrr í kvöld munu vera ansi miklir möguleikar sem eru órannsakaðir að mestu, en rannsóknir standa yfir og hafa staðið yfir þó nokkuð lengi hérlendis. Við höfum verið framarlega í því. Bæði hafa djúpboranir ýmsa kosti umfram hefðbundnar jarðvarmavirkjanir en hafa líka órannsakaða galla sem geta hugsanlega leynst í vinnslu þeirra. Varðandi raforkuframleiðsluna er ónefnt og má ekki gleyma því að jarðvarmi hefur einnig verið notaður hér á landi mjög lengi til að kynda hús landsmanna um langt skeið. Það er ekki langt síðan að hús voru yfirleitt kynt með olíu, en í dag er jarðvarmi nýttur til að kynda 89% alls húsnæðis á Íslandi, sem er alveg stórkostlegur árangur á undraskömmum tíma. Það eru ekki nema 30–40 ár síðan höfuðborgarsvæðið var allt tengt hitaveitukerfinu, en áður voru mörg hús í sumum hverfum kynt með olíu. Þannig að þar hefur orðið gífurleg framför. Þegar ég tala um 89% alls húsnæðis á ég við rúmmál húsnæðis, ekki fjölda. Um miðja síðustu öld voru 74% húsnæðis kynt með olíu, en aðeins 22% með jarðvarma, þannig að þarna hefur orðið gjörbreyting á. Notkun olíu hefur líka farið minnkandi, hún var 2,5% árið 1990, [[Forseti hringir.]]en er núna 0,2%.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Hann fór ágætlega yfir söguna í nótt og mikilvægi auðlindanna, sér í lagi jarðhitans. Því er eðlilegt að spyrja þingmanninn hvort honum finnist eðlilegt að við séum hér með orkupakka þrjú og höfum orkupakka fjögur nánast liggjandi fyrir framan okkur, að vera að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins á Íslandi í stað þess að vinna eftir orkustefnu Íslands, langtímaorkustefnu Íslands, þar sem m.a. væri horft til nýtingar á jarðvarma, mögulegrar fjölgunar virkjana eða uppsetts aukaafls í þeim sem fyrir eru o.s.frv. Við höfum verið að kalla eftir því undanfarið að nokkrum spurningum sé svarað af hálfu fylgjenda þessa máls, þar á meðal spurningunni um hvort menn taki undir það sem fram kemur í umsögn lögmannsins Eyjólfs Ármannssonar, þar sem hann varar beinlínis við því að verið sé að samþykkja þetta mál hér án þess að fyrir liggi orkustefna fyrir Ísland. Er þá ekki rétt, ekki síst í ljósi sögunnar, þar sem við höfum náð svo gríðarlegum árangri í að byggja upp nýtingu á sjálfbærri endurnýjanlegri orku, að við mörkum okkur stefnu áður en við tökum upp stefnu ríkjabandalags hinum megin við hafið? Það er forgangsröðun sem mér finnst allt í lagi að velta fyrir sér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir þessa spurningu. Hann spyr um orkustefnuna, ekki bara orkustefnu Evrópu heldur einnig orkustefnu fyrir Ísland. Ég tek undir með hv. þingmanni að það sætir furðu þegar við tökum jafn afdrifaríkar ákvarðanir og stefnan er að gera með því að innleiða orkutilskipun Evrópusambandsins, sem er sú þriðja í röðinni, og sitjum uppi hér án orkustefnu. Það er auðvitað furðulegt vegna þess að ef maður veit ekki hvert maður er að fara þá skiptir kannski ekki máli hvaða leið maður velur vegna þess að maður lendir þá bara einhvers staðar. Menn þurfa að setja sér markmið. Þeir þurfa að leggja spilin á borðið, átta sig á því hvert þeir vilja fara til þess að taka réttar ákvarðanir. Við stöndum frammi fyrir því að vera hérna mjög orkuríkt land. Hér eru fallvötnin. Við erum búin að virkja þau mikið á síðustu öld. Við erum með jarðvarmann, og ég hef farið yfir það. Við njótum góðs af honum. Við höfum notið hans til húshitunar. Við höfum notið hans til raforkuframleiðslu. Ég minntist áðan á djúpboranir sem gætu fært okkur enn þá meiri orku í náinni framtíð. Tilraunir og rannsóknir standa yfir. Við erum einnig með vindorku sem höfum lítt notað. Við erum hérna með sjávarfallaorku sem margir geta séð að getur fært okkur umtalsverða orku í náinni framtíð. Og af því að ég bjó lengi í Vestmannaeyjum þá nefni ég að við erum hérna með óbeislaða ölduorku.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta svar. Já, það eru, ég segi ekki óþrjótandi, en margir möguleikar í því að nýta auðlindirnar og náttúruna í og við Ísland. Hv. þingmaður taldi upp nokkra möguleika. Ég veit ekki betur en að við höfum í sjálfu sér enga sérstaka langtímastefnu varðandi alla þá möguleika sem hv. þingmaður nefnir hér. En á sama tíma erum við að innleiða Orkustofnun Evrópusambandsins, sem liggur fyrir. Hluti af henni eru þessir pakkar sem hér hafa verið innleiddir. Í orkupakka fjögur - ég tek það fram, hv. þingmaður og virðulegur forseti, að ég hef ekki náð að kynna mér það til hlítar - eru tvö atriði nefnd. Það er orkunýtni bygginga og síðan er eitthvað sem kallast endurnýjanleg orka. Hefur hv. þingmaður náð að kynna sér þessi atriði í orkupakka fjögur? Hvað er í kaflanum um endurnýjanlega orku? Hvað er í kaflanum um orkunýtni bygginga? Er eitthvað þar sem skiptir máli varðandi t.d. nýtingu, stjórnun, uppbyggingu, ráðstöfun o.s.frv. á þeim orkugjöfum eða orkunýtingarmöguleikum sem hv. þingmaður nefndi hér? Er ekki þess virði að staldra við og kanna það hvað það þýðir? Mér finnst dálítill ábyrgðarhluti hjá fylgjendum þessa máls að ætla sér að afgreiða orkupakka þrjú þegar þeir vita að hann er undanfari þess sem koma skal, án þess að hafa það jafn mikið á hreinu og mögulegt er í dag.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar vangaveltur. Jú, ég deili áhyggjum hv. þingmanns af orkustefnu eða skort á orkustefnu hér innan lands, eins og hann kom að. Ég hef, ásamt fleiri þingmönnum, ítrekað kallað eftir því við stjórnarliða og hæstv. ráðherra hvernig standi á því að ekki sé búið að ljúka við eða hafin vinna við heildstæða löggjöf um beislun vindorku, vegna þess að menn sýna síaukinn áhuga á því að beisla hana. Þegar eru nokkrar vindmyllur komnar upp, bæði á vegum einkaaðila og Landsvirkjunar, á Hafinu við Búrfell, held ég það heiti. Þar eru tvær vindmyllur sem eru hvor um sig með uppsett afl upp á 2 MW, held ég. Þannig að menn hafa mikinn áhuga á þessu. Hér er nægur vindur, eins og við verðum nú oft varir við ef við förum út úr húsi. Það þarf að gera orkustefnu fyrir Ísland. Einn hluti þeirrar stefnu er hvert við ætlum að stefna varðandi beislun vindorku. Ætlum við að bara að gefa því lausan tauminn og leyfa að menn reisi þetta bara hvar sem þeim þóknast á sínu landi eða ef þeir hafa aðgang eða eignarhald á landi? Eða ætlum við að búa til einhvern ramma utan um það þannig að við séum ekki allt í einu staddir í þeirri framtíð að þetta sé á öllum á hólum og hæðum á landinu? Það verður vera einhver stefna. Það er ekki hægt að sýna bara tóma hendi í þessu máli, og það þarf að vera stefna varðandi marga aðra hluti. Hvað ætlum við að virkja? Ætlum við að fara í djúpborun? Hver er stefnan þar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og það yfirlit sem hann hefur flutt um sögu jarðvarmavirkjana. Þetta er mjög fróðlegt og mikilvægt innlegg inn í umræðuna. Það sem mér þykir áhugavert í þessu sambandi eru þessar djúpboranir, eins og ég kom aðeins inn á áðan og ætla að koma nánar inn á núna. Ég held að þær þjóni eiginlega bara einum tilgangi, þ.e. að komast þar í orkuvinnslu sem sé hugsuð til útflutnings. Við sjáum að ef farið er á netið þá eru margar fréttir, eins og ég hef tekið með mér í ræðustól, af slíkum áformum hér heima, t.d. orkufyrirtækja á borð við HS Orku, að ráðast í djúpboranir. Mjög fróðlegt er að skoða t.d. eina frétt sem birtist í fréttamiðlinum Reuters. Talað er um allt að 100 milljón dollara verkefni á Íslandi. Síðan er athyglisvert að í þeirri grein sem er tiltölulega nýleg, hún er rétt tæplega tveggja ára gömul, segir að þetta verkefni - ef ég þýði þetta lauslega jafnóðum úr enskum texta - sé hugsað til þess að gera fyrirtækinu kleift að flytja út orku. Svo er haldið áfram, að þetta geti sem sagt fært breskum heimilum orku og allt að 1,6 milljónir heimila á Bretlandi myndu njóta góðs af þessu. [[Forseti hringir.]]Má ekki áætla sem svo, hv. þingmaður, að þetta sé hugmyndafræðin á bak við djúpboranirnar, [[Forseti hringir.]]útflutningur á orku?
Herra forseti. Já, ég deili svona grunsemdum hv. þingmanns vegna þess að ég hef frá því að hann kom í andsvar fyrr í nótt flett þessu svolítið upp og rennt yfir nokkrar blaðsíður af efni um djúpboranir. Mér sýnist væntingar manna þær að svæði sem er hagstætt í þessu efni til djúpborana geti gefið allt að tíu sinnum meiri orku en hefðbundið háhitasvæði myndi gefa ef væri þessi venjubundna nýting á svæðinu eins og við þekkjum á Hellisheiði, Reykjanesi og Kröflusvæðinu, þá gæti verið þar um að ræða tíu sinnum meiri orku. Við vorum að tala um það áðan að búið er að nýta jarðvarma fyrir næstum einn þriðja af allri raforku á Íslandi. Í dag er jarðvarmaraforkan næstum einn þriðji, þannig að við erum að tala um alveg gífurlegt magn, gífurlega möguleika. En ekki er hægt að horfa fram hjá því sem hv. þingmaður benti á, alla vega í fyrra andsvari fyrr í kvöld, að þarna er líka um áhættu að ræða. Mér sýnist að svokallaðar örvunaraðgerðir, sem stundum þarf að fara út í þegar verið er að nýta slíkar djúpar holur, sem eru reyndar á rannsóknarstigi og alls ekki komið mjög langt, að þeim fylgja ýmis áhrif sem gætu verið óæskileg. Ég kem nánar að því í síðara andsvari mínu.
Herra forseti. Já, hér er á ferðinni verkefni sem er að sjálfsögðu mjög áhugavert og kemur fram í fréttum sem ég hef verið að skoða á þessum erlendu miðlum, fréttamiðlum, að það eru margir sem koma að þessu, margir erlendir aðilar koma að þessu með fjármögnun og rannsóknarteymi og annað slíkt. Út frá því er þetta að sjálfsögðu áhugavert verkefni og sjálfsagt að taka þátt í slíku verkefni. En að manni læðist sá grunur að fyrst og fremst sé verið að taka þátt í þessu af því að menn vilja fá eitthvað til baka af fjárfestingunni, sem er mikil í þessum verkefnum, og sú fjárfesting fæst þá til baka ef orkan er seld á markað erlendis. Og það segir hreinlega hér, eins og ég nefndi, að markmiðið sé að selja orkuna til Bretlands. En það eru umhverfisáhrifin sem skipta verulegu máli í þessu sambandi. Höfum í huga að hér er verið að bora allt að fimm kílómetra í jörðu. Og maður veltir fyrir sér: Getur þetta komið af stað einhvers konar eldsumbrotum? Hversu djúpt liggur kvikan? Það er náttúrlega rannsóknarefni út af fyrir sig. Að því leytinu til er þetta áhættuverkefni sem gæti, ef illa færi, valdið tjóni á orkuvinnslunni sem þegar er til staðar, eins og t.d. á Reykjanesi. Ég vil fá að heyra frá hv. þingmanni um umhverfisáhrifin og áhættuna. Er ekki eðlilegt að þetta sé eitt af því sem verði rætt hér vegna þess að þetta allt fylgir því að innleiða [[Forseti hringir.]]þessa tilskipun, að flytja út orkuna?
Herra forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Þetta er mjög áhugavert. Ég held að ég neyðist til að taka þetta betur fyrir í næstu ræðu minni um djúpborunarverkefnið. En ég vil upplýsa hv. þingmann að djúpborunum kunna að fylgja - og sérstaklega örvunaraðgerðum í framhaldi þar sem borað er mjög djúpt niður í jarðskorpuna, ég held að sú dýpsta hola sem við höfum borað sé rúmir 4.600 metrar. En hv. þingmaður minntist á eldsumbrot. Það er hárrétt hjá honum að þegar fyrsta djúpborunarholan var boruð við Kröflu 2009 var farið niður á 2.100 metra, menn ætluðu að fara lengra, sem kallast kannski ekki djúpborunarhola í hefðbundnum skilningi þess orðs, en þá var komið niður á kviku. Ég held að það hafi ekki leitt til neinna eldsumbrota í það skiptið, en sú hola mældist við 450° hita, sem á þeim tíma var heimsmet, en ég veit ekki hvort það stendur enn. En þessar holur hafa stundum verið með þannig efnasamsetningu, þ.e. að vatnið eða gufan upp úr þeim hefur verið þannig samsett að ekki hefur reynst unnt að vinna úr því vegna þess að efnin eru mjög tærandi og slítandi fyrir allan búnað. En menn hafa svo sem hugsað sér ráð við því með því að dæla niður vatni og vinna svo úr nærliggjandi holum hita sem myndast við það ef berglögin eru nógu lek. Ef þau eru það ekki hafa menn hugsað sér að gera þau lek, þá væntanlega með einhvers konar sprengingum. Þetta hefur umtalsverð [[Forseti hringir.]]umhverfisáhrif og þess þá heldur þurfum við orkustefnu.
Herra forseti. Þetta er mjög áhugaverð umræða um djúpboranir og áhrif þeirra á umhverfið og orkuvinnsluna sem þegar er til staðar, að ekki sé talað um áformin um að flytja orkuna út í gegnum það fyrirkomulag sem stendur til að samþykkja, að innleiða tilskipun þrjú um sameiginlegan raforkumarkað Evrópusambandsins. Ég vil í þessari ræðu minni halda áfram þar sem frá var horfið um raforkusamninga við stóriðjuna og þær fréttir sem bárust í gær um að Landsvirkjun hafi náð að hækka verulega verðið til Elkem á Grundartanga. Þessu hafa ákveðnir stjórnarliðar fagnað og greint frá því á sínum fésbókarsíðum, eins og sagt er. Ég held að ótímabært sé að fagna með þessum hætti vegna þess að ég tel að það verði að fara milliveg í þessum efnum, að hækka raforkuverðið ekki það mikið að það geti ógnað rekstraröryggi eða rekstrarforsendum fyrirtækja. Ég nefni t.d. loðnubræðslurnar á sínum tíma þegar þær reyndu ítrekað að ná samningum við Landsvirkjun en án árangurs. Loðnubræðslurnar höfðu áhuga á því að skipta út jarðefnaeldsneytinu, þær voru knúnar með olíu, og vildu þess vegna skipta yfir í raforku. Því miður varð niðurstaðan sú að hagkvæmara var að knýja bræðslurnar með olíu í stað rafmagns og það eru alveg ótrúlegar fréttir í okkar landi að svo skuli vera með umframorku í kerfinu og þann umhverfisvæna orkugjafa sem rafmagnið er þegar kemur að þessum efnum. Þetta er dæmi um það sem ég vil kalla stífni Landsvirkjunar sem getur leitt okkur út í ógöngur, ef svo má að orði komast. Við þekkjum náttúrlega að garðyrkjubændur hafa margsinnis kallað eftir hagstæðara raforkuverði, því miður fyrir afar daufum eyrum sem er að mörgu leyti alveg óskiljanlegt. Garðyrkjubændur framleiða þá frábæru vöru sem íslenskt grænmeti er og ætti að sjálfsögðu að styðja við bakið á þeirri framleiðslu með öllum tiltækum ráðum. Það er hagur allra að svo verði. Þetta eru mjög heilsusamlegar vörur, við sjáum fram á atvinnusköpun og svo dregur þetta náttúrlega úr kolefnissporinu margumtalaða. Það kostar nefnilega að flytja inn grænmeti erlendis frá, en þarna er fyrirtæki í eigu þjóðarinnar, Landsvirkjun, sem hefur ekki náð að færa garðyrkjubændum það góð kjör að hægt sé að efla þessa mikilvægu atvinnugrein. Maður spyr hvar stjórnvöld séu þegar svo ber undir í þessum efnum, eins og með garðyrkjubændur, og hver sé eigendastefna Landsvirkjunar. Maður spyr einnig í ljósi frétta um verulega hækkun á raforkuverði til Elkem, fyrirtækis sem hefur átt í erfiðleikum: Er Landsvirkjun þarna að ógna atvinnuöryggi þúsunda starfsmanna í orkufrekum iðnaði? Ég tek fram, herra forseti, að við í Miðflokknum erum að sjálfsögðu fylgjandi því að endurskoða raforkusamningana. Það verður bara að finna þá leið sem gerir það að verkum að báðir aðilar séu sæmilega sáttir vegna þess að það eru miklir hagsmunir fyrir þjóðarbúið að starfsemi þessara fyrirtækja haldi áfram. En ég sé, herra forseti, [[Forseti hringir.]]að ég næ ekki að klára þessa umfjöllun þannig að ég óska eftir því að verða settur aftur á mælendaskrá.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann beindi sjónum ekki síst að áhrifum af samþykkt þessa pakka og þeim verðhækkunum sem verður að gera ráð fyrir í framhaldinu þegar orka er annars vegar. Sú verðhækkun er þeim mun líklegri til að verða þar sem meginstefna Evrópusambandsins miðast við samræmingu á orkuverði og eins er einsleitni afar mikilvægt undirliggjandi markmið í Evrópusamstarfinu. Hv. þingmaður vísaði til hagsmuna nokkurra atvinnugreina, hann nefndi garðyrkjubændur. Þeir hafa skilað umsögn þar sem þeir biðjast greinilega undan þessum orkupakka. Hann nefndi sömuleiðis stóriðjuna, þar er nýleg norsk skýrsla, eiginlega alveg glæný, þar sem fjallað er um raforkuverð og áhrif á ýmsar atvinnugreinar og atvinnu og hag starfsfólks og fyrirtækja. Þar er lýst miklum áhyggjum, m.a. af stóriðjunni í Noregi, orkufrekri starfsemi. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi kynnt sér þá skýrslu og hvort hann geti tekið undir þær meginniðurstöður sem ég hef lýst í svo örstuttu máli sem færi hefur gefist á hér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Í mínum huga skiptir mestu að við áttum okkur á því að þarna eru hagsmunir sem eru okkur mjög mikilvægir. Nú hafa ákveðnir þingmenn talað fyrir því, sérstaklega þeir sem vilja fara alla leið og ganga í Evrópusambandið, eins og Samfylkingin og Viðreisn, að það séu svo mikil tækifæri í því að selja þessa hreinu orku úr landi og þess vegna eigi að greiða götu þessa verkefnis með öllum leiðum. Draumur þessara stjórnmálaflokka er bara að við göngum alla leið og verðum partur af Evrópusambandinu. Þá ber að hafa í huga að við fáum sjálfsagt gott verð fyrir hreina orku, eflaust mjög gott verð og mun hærra verð en hér heima. En hvað verður þá um þau atvinnutækifæri sem eru í dag og þau fyrirtæki, eins og í stóriðjunni, sem eiga mikið undir því að fá hér raforku á því verði sem gerir rekstrarafkomu þessara fyrirtækja vænlega? Ég held að menn hugsi þetta ekki alla leið. Hafa kannski sumir stjórnmálamenn ekki áhyggjur af því að þessi fyrirtæki hætti starfsemi og margir missi atvinnuna? Á þá bara frekar að selja orkuna háu verði til Evrópusambandsins? Eiga stjórnmálamenn að útdeila þeim verðmætum út á landsbyggðina? Erum við komin í þá stöðu? [[Forseti hringir.]]Það er fyllilega þess virði að velta því fyrir sér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Í norsku skýrslunni sem ég nefndi er lýst miklum áhyggjum af áhrifum þriðja orkupakkans, svo mjög sem hann hefur verið ræddur þar í landi, á nákvæmlega þá þætti sem hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni. Í skýrslunni er lagt upp með að þriðji orkupakkinn muni hafa í för með sér hærra raforkuverð og lagt er upp með að þetta hærra raforkuverð muni kippa samkeppnisgrundvellinum undan mikilvægri atvinnustarfsemi í Noregi. Sérstaklega er getið um orkufreka starfsemi. Því er eðlilegt og skiljanlegt að þeir sem hafa með höndum slíkan atvinnurekstur hér á landi séu þungt hugsi og áhyggjufullir yfir þessari þróun. Getur hv. þingmaður tekið undir með mér um að æskilegt hefði verið að samfara þessum málatilbúnaði öllum varðandi þriðja orkupakkann á Alþingi hefði fylgt hagfræðileg greining á afleiðingum af innleiðingu þriðja orkupakkans fyrir þjóðarbúskapinn, þar á meðal fyrir raforkuverð og fyrir hag þeirra atvinnugreina sem mest eiga undir, atvinnustig og aðra slíka þætti?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Já, ég hef svo sannarlega talað fyrir því að í tengslum við þetta mál vanti algjörlega greiningar á áhrifum þess fyrir efnahagslífið, atvinnustigið í landinu, raforkuverð til heimila o.s.frv. Það er alveg nauðsynlegt að settar verði upp svokallaðar sviðsmyndir. Hvað ef sæstrengur verður lagður? Og hann mun koma, það er bara spurning um árabil hvenær hann kemur. Ég spái því að á næstu 12, 14, 15 árum verði kominn sæstrengur. Það er búið að undirbúa hann eins og við þekkjum. Þetta verður allt að skoðast í því ljósi. Ég held að það sé bara lágmarkskrafa þegar svona stórt mál er til umræðu í þinginu að fyrir liggi einhvers konar greiningar. Við höfum kallað eftir því, t.d. hvað varðar fjármálaáætlun, að settar séu fram sviðsmyndir. Hvað ef mikill samdráttur verður í ferðaþjónustunni? Hvaða áhrif hefur það á gengið? Hvaða áhrif hefur það á atvinnustigið? Hvaða áhrif hefur það á hina ýmsu þætti efnahagslífsins? Þetta eru eðlileg vinnubrögð í tengslum við gerð fjármálaáætlunar og ef við setjum það í samhengi við þessa vinnu og umræðu hér sem varðar mjög mikilvægt málefni, eru það fullkomlega eðlileg, réttmæt og vönduð vinnubrögð að einhvers konar greiningar liggi fyrir. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þetta skortir algjörlega í þessa umræðu sem er miður.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Hann hefur í mörgum ræðum fjallað töluvert um hugsanlega hækkun á raforkuverði og þá til fyrirtækja en einnig til heimila og hefur nefnt nokkuð margar staðreyndir til sögunnar máli sínu til stuðnings. Mig langar aðeins að velta upp því sem hér var rætt rétt áðan í sambandi við svokallaðar sviðsmyndir, hvort það sé algjörlega vöntun á þeim og hvaða áhrif þetta kunni að hafa á efnahagslífið. Við ræðum hér grunnstoðir samfélagsins þannig að það væri gott ef slíkar sviðsmyndir hefðu legið fyrir. Það er líka vert að minnast orða hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar þegar hann sagði: Ef maður veit ekki hvert maður er að fara skiptir í raun engu máli hvaða leið maður velur. Kannski er það kjarni málsins, að ekki sé búið að setja upp slíkar sviðsmyndir. Við höfum ekki neina orkustefnu og það er ýmis iðnaður undir og stór fyrirtæki. Mig langar aðeins að velta upp einni spurningu sérstaklega um ákallið frá Evrópusambandslöndunum um hreina orku. Við vitum að við erum með næga hreina orku og vitað er að skortur er á henni í Evrópu. Hvernig myndi bara það eina atriði hafa áhrif á fyrirtæki og heimili í landinu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta mikilvæga atriði í umræðunni, áhrifin á heimilin í landinu. Það er náttúrlega mjög sérkennilegt, eins og hv. þingmaður nefndi hér réttilega, að við skulum vera að fara í þessa vegferð hér og nú án þess að hafa orkustefnu í landinu og án þess að hafa skoðað hagfræðileg og efnahagsleg áhrif þessarar innleiðingar á samfélagið. Það verður bara að segjast eins og er að það eru engan veginn nógu vönduð vinnubrögð og í raun og veru má segja að það séu ámælisverð vinnubrögð því að auðvitað þurfum við að vita hver áhrifin verða. Því hefur statt og stöðugt verið haldið fram af stjórnarliðum að innleiðing þessa orkupakka skipti ekki máli. Að því leytinu til er það rétt hjá stjórnarliðum að meginákvæði þessarar tilskipunar virkjast með sæstreng. Stjórnarliðar hafa sagt að það sé ákvörðunarvald Alþingis að leggja hann. Ég held að það sé búið að sýna fram á það hér í ræðum og við höfum séð það bæði í ræðum og ritum fræðimanna að það eru rök sem ekki munu halda. Við sjáum að undirbúningur sæstrengs er á fullu, fréttir um að slíkur sæstrengur sé fjármagnaður þannig að það er bara spurning um eitthvert árabil þar til það verður að veruleika og þá verður ekkert aftur snúið. Þá höfum við ekki yfirráð yfir þessum málum vegna þess að við sóttum aldrei um varanlega undanþágu. Það er það sem við höfum lagt áherslu á [[Forseti hringir.]]í málflutningi okkar í Miðflokknum.
Hæstv. forseti. Þetta er mjög rétt og ég þakka fyrir svarið. Ítrekað hefur komið fram ákall frá almenningi um upplýsingar og kynningu á því hvert við séum að stefna. Við sáum í fréttum í ríkissjónvarpinu í gærkvöldi viðtöl við fólk sem óskaði eftir frekari upplýsingum. Við verðum eiginlega að taka undir með því fólki að leggja ætti töluverða áherslu á það. Ég get tekið undir hitt atriðið sem hv. þm. Birgir Þórarinsson nefndi í sambandi við sæstrenginn, það er vissulega rétt að þar eru rök sem ekki munu halda. Hitt er annað mál að ég held að við gerum okkur öll grein fyrir því að slíkur sæstrengur verður lagður til landsins, en þá er mikilvægt að það sé á okkar forsendum en ekki á forsendum einhvers annars eða með annað í huga en það sem hentar okkur best, hvernig við getum staðið vörð um grunnstoðirnar, eins og ég nefndi áðan. Mig langar aðeins að velta upp spurningu hér í lokin: Hvað er það sem veldur því, að mati hv. þingmanns, að ekki hafi verið farið í ítarlega kynningu og að það hafi virkilega átt að setja málið í gegnum þingið hreinlega án efnislegrar umræðu? Ég vil lýsa því þannig því að við erum búin að læra mjög margt af því að tala í þessu máli og það eru alltaf að koma fram nýjar og nýjar upplýsingar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég velti fyrir mér hvers vegna ekki sé verið að afla þessara upplýsinga og fara í þessar nauðsynlegu greiningar. Það er í mínum huga ráðgáta. Að mínu mati er verið að keyra þetta mál í gegn án fullnægjandi umræðu, án þess að fyrir liggi fullnægjandi rannsóknir á áhrifum málsins. Sá grunur læðist að manni í þessum efnum að hér sé um utanaðkomandi þrýsting að ræða, þá væntanlega frá Noregi, um að þeir sem eru fylgjandi þessari tilskipun í Noregi leggi ríka áherslu á að þetta verði samþykkt. Kannski hafa þeir bara litið svo á í gegnum árin að það væri bara formsatriði að samþykkt kæmi frá Íslandi. Það er mjög áhugavert í áliti frá Carl Baudenbacher, þeim sérfræðingi sem utanríkisráðuneytið réð til starfa sérstaklega til að veita álit sitt á þessu máli og í tengslum við EES-samninginn í þeim efnum, að hann setur fram mjög sérstakar pólitískar skýringar og álitsgerð um að við séum nokkurs konar fylgifiskar Noregs, að við vegum lítið í þessum samningi, séum fyrst og fremst formsatriði hvað það varðar að innleiða hluti til þess að þóknast Norðmönnum. Það þykir mér mjög [[Forseti hringir.]]einkennilegur málflutningur, herra forseti, og er alveg þess virði að ræða það nánar hér.
Virðulegur forseti. Fyrst vil ég koma inn á það sem ég kom inn á í síðustu ræðu minni og sneri að bókun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Mér sýnist, miðað við þær upplýsingar sem ég hef fengið sendar og hefur tekist að afla mér á þeim tíma síðan ég var síðast í pontu, að þetta sé að kjarnanum til það efni sem kom fram í margumræddri fréttatilkynningu á heimasíðu utanríkisráðuneytisins, þannig að það komi fram að þarna sé efnislega um sama hlutinn að ræða. Það vekur engu að síður athygli á þeim upplýsingum sem lagðar voru fyrir utanríkismálanefnd, fyrst með trúnaði til föstudagsins 10. maí, og það undirstrikar þá skoðun sem fram kom í frétt á heimasíðu ráðuneytisins. Þetta hefur verið lesið upp áður eins og það kom fyrir í fréttinni og biðst ég forláts á því ef smávægilegar skekkjur, en vonandi ekki efnislegar, verða í þýðingunni. Þetta varðar það sem var sagt frá í fréttinni á þeim nótum að fulltrúi Evrópusambandsins hefði lesið upp yfirlýsingu á þessum sameiginlega fundi. Hérna segir, með leyfi forseta, og lausleg þýðing fer á eftir: „The EU notes that the timely implementation of the third energy package and the whole EEA is of utmost urgency as the application of the common regulatory framework is a pre-condition to continue undistorted electricity trade between the connected EFTA/EEA countries and the EU/EEA partners.“ Þetta þýðir efnislega að Evrópusambandið áréttar að hröð innleiðing þriðja orkupakkans á öllu EES-svæðinu sé gríðarmikilvæg þar sem innleiðing hins sameiginlega regluverks sé forsenda fyrir óheftum viðskiptum milli þeirra EES-landa sem þegar eru tengd með burðarvirkjum til raforkuflutnings yfir landamæri og eiga í slíkum viðskiptum í dag. Þetta er í rauninni sambærilegt þeirri málsgrein sem vakti töluverða umræðu hér úr fréttatilkynningu utanríkisráðuneytisins fyrir nokkrum dögum í þingsal og setur aftur á borðið umræðuna um aðkomu Norðmanna. Því hefur verið haldið fram að efasemdarmönnum um innleiðingu þessa regluverks sé einhvern veginn stýrt eða þeir studdir fjárhagslega eða með öðrum hætti frá Noregi. Að því skoðuðu og af fundum sem liggur fyrir að hafi átt sér stað milli íslenskra ráðherra og norskra ráðherra bendir allt til þess að hinn norski þrýstingur, ef hann er á annað borð til staðar, sé á allt öðrum stað en stuðningsmenn innleiðingar þriðja orkupakkans hafa haldið fram, hann sé á ráðherraleveli þar sem ríkisstjórn Noregs hefur þá mögulega verið að beita ríkisstjórn Íslands þrýstingi með stuðningi Evrópusambandsins miðað við þá klásúlu sem hér liggur fyrir og trúnaði var létt af eftir að málið hafði fyrst verið lagt fram í trúnaði í utanríkismálanefnd. Trúnaði var aflétt föstudaginn 10. maí kl. 15. Þetta var haganlega orðað í fréttatilkynningunni, svolítið falið en ég held að það sé nauðsynlegt að við tökum þetta upp á borðið, að þrýstingurinn virðist vera þarna og við skulum bara nálgast málið eins og það raunverulega er.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni kærlega fyrir þessar upplýsingar. Mig langar að fara aðeins dýpra í þær og koma með nokkrar vangaveltur um pólitíkina í Noregi. Eins og hefur komið fram er það hægri Evrópuflokkur sem fer með forsætisráðuneytið í Noregi og þar með gefur það ákveðna línu, hvert skal stefna þar í landi. Það er töluvert merkilegt að heyra að þetta sé á svokölluðu ráðherraleveli þar sem jafnvel er búið að taka ákvarðanir með stuðningi Evrópusambandsins, þó það nú væri, og þar með hafi myndast þrýstingur á að allt þetta regluverk fari fljótt og hratt í gegn. Það er ekkert skrýtið að það sé ólga í Noregi þar sem við vitum að það er a.m.k. einn stjórnmálaflokkur og svo er stærsta verkalýðshreyfingin þar mjög andsnúin þessum fyrirætlunum og hefur m.a., ef ég hef tekið rétt eftir, sent bréf hingað til lands til að leggja áherslu á að okkur beri að staldra við. Það sem ég er að inna eftir sérstaklega er hvort þingmaðurinn geti farið aðeins dýpra í skilgreininguna á því hvað er í gangi hjá Norðmönnum og hvert ráðherrar ætli með því, hvort það sé virkilega þannig að búið sé að múlbinda íslenska ráðherra til að fara í þessa vegferð og þar liggi eitthvað ósagt.
Virðulegur forseti. Það er erfitt að rýna í og greina hvað er ósagt í þessum efnum. Við erum í þannig umhverfi að stundum þarf að reyna að lesa á milli línanna. En sú klásúla sem fylgir þeim upplýsingum sem lagðar voru fram í utanríkismálanefnd er þeirrar gerðar að allt bendir til þess að Evrópusambandið og norsk stjórnvöld leggi gríðarmikla áherslu á að þetta klárist. Það setur málið síðan í það samhengi sem auðvitað blasir við að í haust, í september, verður tekið fyrir mál í stjórnlagadómstól Noregs þar sem kveðið verður upp úr um það hvort innleiðingin hafi verið gerð með forsvaranlegum hætti með tilliti til stjórnarskrár. Norðmenn gerðu, eins og við þekkjum, eina átta fyrirvara við innleiðinguna og var það forsenda þess að málið kæmist í gegnum norska Stórþingið. Svo virðist enn sem komið er að ekkert hafi verið gert með þá fyrirvara. Á ýmsa þeirra hefur ekki reynt enn þá en hvað varðar þá sem eitthvað hefur reynt á og þá sem falla undir bréfaskriftir þar sem óskað hefur verið staðfestingar frá Evrópusambandinu hefur engu verið sinnt í eina 14 mánuði. Ef við skoðum þetta heildstætt, það að stjórnvöld í Noregi virðast leggja ofuráherslu á þetta, Evrópusambandið sömuleiðis, síðan svarar Evrópusambandið ekki tilskrifum fyrirvaranna, þá bendir allt til þess að skynsamlegt sé að halla sér aðeins aftur og skoða stóru myndina og fresta þessari vinnu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Það er sjálfsagt akkúrat málið, við erum ekki með nægar upplýsingar til að meta hvað er sagt á milli línanna, ekki annað en það sem við erum nýbúin að fá í hendurnar. Það er ljóst að Noregur vill að þetta mál klárist, að við setjum fullan þunga í að innleiða orkupakka þrjú hér á landi, vegna þess að ef það nær í gegn á sem bestum tíma eru hugsanleg áhrif þess einhver vegna þeirrar fyrirtöku sem fyrirhuguð er 23. september. Ég gef mér að það hljóti að vera áhrif sem skipta máli. Það er merkilegt í þessu að settir voru átta fyrirvarar og engin svör hafa birst vegna þeirra og engin viðbrögð þrátt fyrir að eftir okkar upplýsingum hafi verið ýtt á einhverja svörun í þeim efnum. Þetta er svolítið merkileg staða sem við stöndum í, að ef við frestum innleiðingu orkupakka þrjú hefur það einhver áhrif í Noregi og „så videre“, ef maður getur leyft sér að segja það þannig. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann út í það sem er að gerast í Bretlandi varðandi Brexit. Við vitum að það skiptir máli þegar við erum að ræða sæstrenginn hvað er að gerast í Bretlandi og Brexit og hvernig það myndi horfa við hér ef Bretland færi út úr Evrópusambandinu, hvort það hefði ekki örugglega einhver áhrif [[Forseti hringir.]]hér á landi.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir andsvarið. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki búinn að greina neitt sérstaklega áhrifin af útgöngu Breta úr Evrópusambandinu á mögulega stöðu mála er varða innleiðingu þriðja orkupakkans á Íslandi. Það er bara enn eitt atriðið í þá púllíu sem undirbyggir það hversu skynsamlegt væri að fresta málinu um sinn, gefa þinginu og hagaðilum tækifæri til að kafa ofan í efnisatriði eins og t.d. það hvaða áhrif, ef einhver, útganga Breta úr Evrópusambandinu hefur á stöðu Íslands í þessu samhengi öllu. Það hefur auðvitað verið þannig að allar vangaveltur um lagningu sæstrengs frá Íslandi, held ég að mér sé óhætt að segja, hafa í öllum meginatriðum gengið út á að strengur kæmi til lands einhver staðar á Bretlandseyjum. Ég held því að sú greining þurfi að eiga sér stað áður en við getum með einhverjum skynsamlegum hætti klárað þetta mál. En viðbrögðin eru af sama meiði hvað þetta atriði varðar og annað, hvort sem það er fjórði orkupakkinn eða yfirlýsingar um að nú séu menn tilbúnir með fullfjármagnað sæstrengsverkefni, ekkert það atriði nýtt virðist geta komið fram í þessu máli sem neinn fulltrúi þeirra sem eru áhugasamir um innleiðingu telja ástæðu til að skoða frekar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mér þótti mjög athyglisvert þegar hann fór yfir hugsanlegan þrýsting frá Noregi, sem virðist vera augljós, um að við samþykkjum þessa innleiðingu. Það gerir það að verkum að maður fer að skoða nánar álitsgerð Carls Baudenbachers sem vann fyrir utanríkisráðherra og utanríkisráðuneytið álitsgerð um þetta mál. Ef ég gríp aðeins niður í þessa álitsgerð frá honum segir hann, með leyfi forseta, að sú skoðun hafi alltaf verið til staðar í Noregi að túlka ætti EES-samninginn á þann veg að um tvíhliða samning væri að ræða milli Norðmanna og Evrópusambandsins þar sem Íslendingar og Liechtensteinar væru í eins konar aukahlutverki. Þetta þykir mér mjög merkileg framsetning álitsgjafans og þarna er hann kominn út á pólitískt svið sem ég tel hæpið að álitsgjafi af þessu tagi eigi að láta frá sér. Hann á náttúrlega fyrst og fremst að fara yfir lögfræðilega þáttinn, myndi ég telja. En það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann að er: Hvað finnst honum um yfirlýsingu þessa álitsgjafa, að við séum í einhvers konar aukahlutverki? [[Forseti hringir.]]Það kristallast kannski í því að Norðmenn ætlast til þess að við samþykkjum þetta snurðulaust og án umræðu í þinginu.
Virðulegur forseti. Nú nær sólin klukkunni einhvern veginn alveg, en það reynir ekki á það strax. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Sú afstaða sem virðist koma fram, séu þessi sjónarmið tiltekins fulltrúa Norðmanna rétt og rétt eftir höfð, er þeirrar gerðar að í þeim endurspeglast nokkurt oflæti. Ég hef ekki skoðað þessi ummæli sjálfur, hef heyrt þau endurómuð. En ef þetta er afstaða aðila sem hafa ráðandi stöðu í umhverfi Norðmanna skilur maður ef við þykjum helst bara vera að þvælast fyrir áframhaldandi hagsmunum Norðmanna einna og sér. Í samstarfi eins og þessu verða menn að mætast. Auðvitað verður alltaf einhver aflsmunur, eins og við sjáum í alþjóðasamstarfi sem við tökum þátt í, en varðandi þá nálgun að við séum einhvers lags farþegar, á ensku „free riders“, eins og það er stundum kallað, verð ég að viðurkenna að ég kann því heldur illa. Ég vona að þetta sé tímabundin afstaða sem byggist á einhverjum pirringi sem við höfum ekki orsakað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég verð að segja að ég er mjög hissa á yfirlýsingum þessa ágæta álitsgjafa. Hann hætti sér þarna út á pólitískt svið sem er að mínu viti afar varasamt og mjög sérstakt. Ég minnist þess ekki að hafa séð það í alþjóðasamskiptum að menn setji það fram svona blákalt að ein þjóð, sem er fullgildur aðili að samningi eins og EES-samningnum, hafi einhvers konar aukahlutverk gagnvart þjóð sem er stærri og fjölmennari. Ég hefði haldið að allir væru þarna á jafnréttisgrundvelli. Síðan bætir Carl Baudenbacher við og segir í álitsgerð sinni, með leyfi forseta, að Íslandi beri skylda til að sýna Noregi og Liechtenstein hollustu í EES-samstarfi. Þetta er að mínu viti afar sérstök framsetning en styður hins vegar það sem hv. þingmaður nefndi hér réttilega, að það er alveg ljóst að við erum undir þrýstingi frá Noregi. Það kann ekki góðri lukku að stýra að mínu viti, herra forseti, að við séum beittir einhverjum þrýstingi af þessum toga. Það eru ekki eðlileg samskipti vinaþjóða, það er alveg klárt í mínum huga hver viðbrögð okkar ættu að vera við þessu. Ég tel að við ættum að bregðast við þessum yfirlýsingum með einhverjum hætti og sannreyna þær. Ég held að það væri bara nauðsynlegt.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Ég verð að viðurkenna að ég er eiginlega enn þá á þeim stað að ég vona að þetta sé einhver misskilningur, að þessi afstaða hafi ekki komið fram heldur einhver önnur, en hún hafi bjagast í þýðingu eða áframflutningi. Þetta er margra hluta vegna óhollt fyrir góð og áframhaldandi samskipti ef sú afstaða er raunveruleg að Norðmenn líti á veru Íslands og Liechtensteins í þessu samstarfi með þeim hætti sem þarna er lýst, þ.e. ef maður á að njóta trausts sem stóri bróðir verður maður að ávinna sér það með því að haga sér eins og stóri bróðir. Eina leiðin til að hafa afgerandi stöðu, að mörgu leyti yfirburðastöðu, í svona samstarfi er að nýta sér ekki aflsmuninn sem mögulega er til staðar. Ef nú berast meldingar um að afstaða Norðmanna sé að breytast einhvern veginn í þá veru væri það mjög miður og kæmi á óvart. Ég ætla bara að ítreka það sem ég sagði í fyrra andsvari, ég ætla að leyfa mér um sinn að vona að þetta sé byggt á einhverjum misskilningi, rangtúlkun eða hreinlega á persónulegri afstöðu aðila sem endurspeglast ekki í stjórnmálalegri afstöðu norskra stjórnvalda gagnvart íslenskum.
Herra forseti. Það skortir ekkert á að við er að eiga stór viðfangsefni í þessu máli. Það eru mjög stór mál sem við er að fást. Málið lýtur að mögulegum árekstri við stjórnarskrá, málið lýtur að stöðu okkar í evrópsku samstarfi og hvernig við beitum okkur á þeim vettvangi og með hvaða hætti við gætum hagsmuna okkar og málið lýtur að forræði þjóðarinnar yfir mikilvægum orkuauðlindum landsins. Mig langar að vekja athygli á grein sem birtist á vefsíðu sjónvarpsstöðvar sem rekin er í höfuðborginni og kallast Hringbraut. Þessi grein birtist í gær, 28. maí, og höfundur hennar er Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins. Þar víkur hann að undirstraumum sem hann telur liggja í málinu sem ástæða er til að gefa nokkurn gaum, herra forseti. Greinin ber yfirskriftina: Rétt að setja fulla aðild aftur á dagskrá. Greinarhöfundur, Þorsteinn Pálsson, tengir þessa umræðu um orkupakkann mögulegri aðild Íslands að Evrópusambandinu eins og hér verður nánar greint. Með leyfi forseta, ef ég má vitna í grein Þorsteins Pálssonar, hefur hann hana á fallegri setningu: „Veður ræður akri.“ Hann heldur áfram og segir, með leyfi forseta: „Þær aðstæður eru nú að skapast að góð og gild rök standa til þess að setja spurninguna um fulla aðild að Evrópusambandinu aftur á dagskrá. Umræður um þriðja orkupakkann hafa opnað dyrnar fyrir þetta mál upp á gátt.“ Þetta segir Þorsteinn Pálsson. Hann skýrir þetta nánar í framhaldinu og með leyfi forseta ætla ég að vitna áfram í Þorstein: „Ritstjórar Morgunblaðsins hafa verið ódeigir í baráttunni gegn þriðja orkupakkanum. Fyrir vikið er Sjálfstæðisflokkurinn klofinn í tvær fylkingar. En rætur þessarar andstöðu virðast ekki síst liggja í því að ritstjórarnir sjá betur en margir aðrir að samtímis og menn samþykkja prinsippin í þessu máli eru þeir í raun að viðurkenna þau prinsipp sem full aðild að Evrópusambandinu er reist á.“ Herra forseti. Það er með þessum hætti sem greinarhöfundur, Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi forsætisráðherra, tengir saman umræðuna um þriðja orkupakkann og möguleikann á fullri aðild að Evrópusambandinu. Ég ætla að leyfa mér að vísa enn í grein Þorsteins Pálssonar. Hann segir, með leyfi forseta: „Þetta þýðir að um leið og menn draga fram rökin fyrir aðild Íslands að innri markaði Evrópusambandsins og innleiðingu orkureglna hans veikjast prinsipprökin gegn fullri aðild verulega. Álitamál varðandi fulla aðild velta þá meir á tæknilegum álitaefnum.“ Þorsteinn Pálsson segir: „… umræðan um fulla aðild er nú miklu opnari en áður var. Mikilvægt er að Evrópusinnar hagnýti sér þessa opnun.“ Ég leyfi mér að spyrja, herra forseti: Er það svo að undir forystu Vinstri grænna með þátttöku Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sé verið að stíga veigamikið skref í átt að fullri aðild að Evrópusambandinu?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir ræðuna. Hún er mjög athyglisverð sú grein sem hann vitnaði til í ræðunni eftir Þorstein Pálsson sem sér þarna að aðstæður hafa skipast þannig að nú sé umsókn eða inngöngu í ESB lýst í nýju ljósi miðað við þær aðstæður sem uppi eru núna í þessu orkupakka þrjú máli og tæknilega séð sé um möguleika að ræða. Er það svolítið merkilegur vinkill í stöðu málsins nú um stundir, við getum sagt í augnablikinu, þ.e. sú spurning sem ræðumaður varpaði fram um hvort flokkar núverandi ríkisstjórnar væru þá tilbúnir að skoða þann möguleika þar sem enginn þessara flokka hefur sýnt áhuga á inngöngu í ESB hingað til. Margt hefur breyst á stuttum tíma undanfarið. Mig langar því að spyrja þingmanninn þeirrar sömu spurningar og hann kastaði út í kosmosið fyrir nokkrum mínútum: Getur þingmaðurinn séð það að svo gætu mál skipast að við færum að skoða þann möguleika, þ.e. ríkisstjórn Íslands, að sækja um inngöngu í ESB á ný?
Herra forseti. Ja, spurningin er a.m.k. áleitin í ljósi greiningar Þorsteins Pálssonar. Eftir að Þorsteinn Pálsson lét af stjórnmálaþátttöku hefur hann fjallað mjög mikið um þjóðmál á opinberum vettvangi, ritað fjölda greina, var ritstjóri dagblaðs um árabil og ritar stundum, hefur mér sýnst, greinandi pistla á vefsíðu þessarar sjónvarpsstöðvar, Hringbrautar. Hann er kunnur að djúpsæi í greiningum sínum og býr auðvitað að mikilli þekkingu og reynslu. Mig langar að vitna aðeins nánar í einn stað í pistli hans til að svara sem best andsvari hv. þingmanns. Hann ræðir m.a. um andstöðu ritstjóra Morgunblaðsins - hann segir um þá, með leyfi forseta: „Andstaða þeirra við fulla aðild er einlæg og þeir vilja þar af leiðandi ekki styðja neitt það mál sem opnað getur á hana.“ Hann segir, eins og ég vitnaði til áður: „… umræðan um fulla aðild er nú miklu opnari en áður var. Mikilvægt er að Evrópusinnar hagnýti sér þessa opnun.“ Hann er í raun og veru að segja, ef maður má leyfa sér að álykta, að ríkisstjórnin undir forystu Vinstri grænna og með þátttöku Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sé að gefa Evrópusinnum, þeim sem vilja fulla aðild, alveg sérstakt nýtt tækifæri til sóknar í því máli.
Hæstv. forseti. Það er nefnilega það, ég þakka þingmanninum fyrir svarið og þessar vangaveltur um stöðuna. Talað hefur verið um það við innleiðingar frá ESB í gegnum EES-samninginn að við séum alltaf að færast - eða margir halda því fram að við séum að nálgast það að ganga í rólegheitunum inn í ESB, en það eru bara skoðanir einhverra manna úti í bæ. Maður getur stundum tekið undir það. Það eru þá tíðindi í mínum huga ef svo skyldu skipast veður í lofti að menn færu að hugsa þessa stöðu alvarlega í ljósi þeirrar staðreyndar hvernig ríkisstjórnin er samansett í dag. Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra þess tíma, núverandi meðlimur í Viðreisn, er skýrt dæmi um þá sem hafa gengið úr Sjálfstæðisflokknum, m.a. vegna þeirra skoðana sinna að við eigum að ganga í ESB. Mér finnst þetta því vera enn ein uppákoman í umræðunni um orkupakka þrjú málið sem menn, sem fylgjast mikið með stjórnmálunum og hafa skýrar skoðanir á sínum málum, velta upp nú þegar þessi umræða hefur þroskast og þróast undanfarna daga og vikur.
Herra forseti. Ég tel fulla ástæðu til að vekja athygli á því að maður sem þekkir jafn vel til í innsta hring íslenskra stjórnmála og Þorsteinn Pálsson skuli telja að svo þungir undirstraumar leiki um þetta mál eins og hann virðist gera ráð fyrir. Ég verð að viðurkenna eftir að hafa velt því nokkrum sinnum upp í umræðunni hvaða lýðræðislegt umboð til að mynda stjórnarflokkarnir hafa til að leggja fram til samþykktar þennan þriðja orkupakka - þetta er mál sem var ekki minnst á í kosningabaráttunni og ekki hægt að halda því fram með sanni að þeir hafi kynnt málið og sagst myndu beita sér fyrir því og sótt sér fylgi á þeim grundvelli. Að sama skapi, ef það er þannig að Þorsteinn Pálsson hafi rétt fyrir sér með að ný tækifæri hafi skapast fyrir Evrópusinna til að beita sér í málinu, að þeir, eins og Þorsteinn Pálsson segir, hagnýti sér þessa opnun, veltir maður fyrir sér hvort Vinstri grænir, Sjálfstæðisflokkur og Framsókn hafi lýðræðislegt umboð sinna kjósenda til að standa þannig að málum að við færumst nær því en áður, kannski nær því en nokkru sinni áður, að gerast aðilar að Evrópusambandinu.
Herra forseti. Þetta var athyglisverð ræða sem hv. þingmaður flutti hér. Þorsteinn Pálsson þekkir trúlega manna best til í myrkviðum Sjálfstæðisflokksins. En spurningin sem hv. þingmaður varpaði hér fram, hvort það gæti verið að þessir þrír flokkar, undir forystu Vinstri grænna, væru að færa Ísland nær Evrópusambandinu en nokkru sinni fyrr, er ekki alveg út í bláinn. Það væri trauðla í fyrsta skipti sem Vinstri græn leiddu slíkan leiðangur þvert ofan í kosningaloforð. Auðvitað getur maður búist við öllu í þessu efni. Og ég get ekki sagt að það myndi koma mjög á óvart, vegna þess að allur umbúnaður þess máls sem við höfum verið að ræða hér lítillega undanfarið er ekki í neinu samræmi við það sem lagt var upp með af hálfu þeirra þriggja flokka sem nú mynda ríkisstjórn í síðustu kosningum. Þeir buðu ekki fram, ekki neinn þeirra, undir því merki að þeir ætluðu að innleiða hér þriðja orkupakka Evrópusambandsins, né heldur boðuðu þeir að þeir myndu færa Ísland nær Evrópusambandinu í bráð og lengd. En auðvitað ber að taka mark á nafna mínum Pálssyni, og þess vegna þykir mér afar athyglisvert að hv. þingmaður skuli bera þetta mál hér fram. Mig langar til þess að fá hann til að kommentera á það sem ég sagði áðan um að það væri trauðla í fyrsta sinn sem Vinstri græn leiddu slíkan [[Forseti hringir.]]leiðangur í blóra við það sem þau boðuðu rétt fyrir kosningar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég þykist skilja á máli hans að hann kunni e.t.v. að hafa í huga alþingiskosningar árið 2009 þar sem stundum hefur verið rifjað upp að af hálfu forystumanna Vinstri grænna á þeim tíma var aftekið með öllu, held ég mér sé óhætt að segja, skömmu fyrir kosningar að flokkurinn myndi standa að umsókn um aðild að Evrópusambandinu, en tók sæti í ríkisstjórn tveggja flokka. Eftir þessar kosningar var mynduð ríkisstjórn með samstarfi Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingar, sem hafði reyndar stjórnarforystu með höndum. Sú ríkisstjórn lagði fram umsókn um fulla aðild að Evrópusambandinu. Ég geri ráð fyrir því að það sé það sem hv. þingmaður hefur í huga og það er mörgum í fersku minni. Umræða um aðild að Evrópusambandinu kemur mér afar spánskt fyrir sjónir á tímum þar sem við sjáum að þjóð sem komst að þeirri niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu að hún æskti þess ekki að eiga lengur aðild að þessu samstarfi. Það birtist með mjög glöggum hætti að allt virðist gert af hálfu þeirra sem ráða fyrir þessu bandalagi að gera útgöngu þeirra sem erfiðasta og torveldasta. Þess er skemmst að minnast að í raun og veru má segja að þeir hafi átt þátt í því að binda endi á pólitískt líf bresks forsætisráðherra í liðinni viku.
Hárrétt, herra forseti. Þetta innlegg Þorsteins Pálssonar og uppleggið sem hann kemur með er ekki til þess fallið að maður hrökkvi mikið við vegna þess, eftir að maður sá það að Vinstri græn hafa tekið ótrúlega U-beygju í afstöðu sinni til orkumála og eru núna leiðandi í markaðsvæðingu orkukerfisins á Íslandi. Þá á manni náttúrlega ekki að koma neitt á óvart lengur þannig lagað séð. Auðvitað hefði verið heiðarlegast fyrir bæði þá og aðra stjórnarflokka að koma fram með það á sínum tíma fyrir síðustu kosningar að hugur þeirra stæði til þess arna. Það gerðu þeir ekki. Og þess vegna er svo sem ekkert skrýtið þegar menn eru búnir að segja A að þeir skuli vilja segja B. Þess vegna undrast maður grein nafna míns Pálssonar, hv. fyrrverandi þingmanns, ekki svo mikið. En ég hefði viljað heyra frá hv. þingmanni um hvað honum hafi fundist og finnst um þessa makalausu U-beygju Vinstri grænna sem nú eru í forystu fyrir að markaðsvæða hér orkuauðlindir landsins inn í framtíðina. Við erum svo sem búin að vera að velta því lítillega fyrir okkur af hverju það kunni að stafa. Það er kannski aukaatriði í málinu. En ég vildi biðja hv. þingmann að fara aðeins yfir það af hverju hann telji að þessi U-beygja Vinstri grænna hafi átt sér stað.
Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki rannsakað svo hjörtun og nýrun í þingflokki Vinstri grænna að ég geti fellt neinn dóm um þetta efni en ég get hins vegar litið yfir söguna og látið þess getið að mér kemur það eilítið á óvart að flokkur sem ekki verður annað séð en að sé beinn arftaki Alþýðubandalagsins og þar áður Sósíalistaflokksins, skuli vera í þeirri aðstöðu í fyrsta lagi að vera í leiðandi hlutverki, í forystuhlutverki fyrir ríkisstjórn sem beitir sér fyrir markaðsvæðingu orkunnar, þvert á þann samfélagslega sáttmála sem ríkir í landinu um það að orkufyrirtækin séu í þjóðareign. Að þessi sami flokkur skuli vera í forystu fyrir aðgerð sem hefur í för með sér að dómi jafn skarps greinanda og Þorsteins Pálssonar, að það marki skref í áttina að fullri aðild að Evrópusambandinu. Það eru sérkennilegar þversagnirnar í stjórnmálunum, herra forseti, og örlögin geta verið gráglettin á stundum. Það er ekki annað að sjá að þetta sé hlutskipti arftaka Alþýðubandalagsins og Sósíalistaflokksins að ganga fram með þessum hætti. Vægast sagt afar sérkennilegt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og ætla núna að ljúka umfjöllun minni um raforkusamninga við stóriðjuna og tengslin við þriðja orkupakkann í þeim efnum vegna þess að þriðji orkupakkinn, þessi tilskipun nr. 3 í raforkumálum Evrópusambandsins, hið sameiginlega markaðssvæði, hefur að mínu viti áhrif á raforkusamninga við stóriðjuna. Við sáum það, eins og ég rakti í fyrri ræðu, að nú dró til tíðinda í vikunni þegar Landsvirkjun tilkynnti að þeir hefðu náð samningum við Elkem á Grundartanga, þar sem hafði orðið veruleg hækkun á raforku til fyrirtækisins og höfðu forsvarsmenn fyrirtækisins reynt um langt skeið að ná samningum við Landsvirkjun. Maður veltir fyrir sér: Hver er stefna Landsvirkjunar í þeim efnum? Ef niðurstaðan er sú að hækka alla þessa raforkusamninga er sjálfsagt og eðlilegt þegar að því kemur að þeir eru lausir að við reynum að hækka verðið, en það verður hins vegar að fara varlega að og reyna að ná samkomulagi þar sem báðir aðilar eru sæmilega sáttir vegna þess að sú staða getur komið upp, eins og ég nefndi áðan, að þessi stóriðjufyrirtæki, álverin, eins og Elkem, Ísal, Alcoa, sjái ekki hag sinn í því að vera hér lengur vegna raforkuverðs og þá eru mörg þúsund störf í hættu. Það verður að segjast eins og er. Það lítur út fyrir að þessar aðgerðir eða stefna Landsvirkjunar ógni á vissan hátt störfum og lífsviðurværi þúsunda starfsmanna í orkufrekum iðnaði með því að krefja þessi fyrirtæki um raforkuverð sem gæti kippt undan þeim grundvellinum til frekari reksturs og uppbyggingar og atvinnusköpunar í landinu. Svo er það náttúrlega merkilegt ef Landsvirkjun er búin að eyða háum fjárhæðum í að kanna kosti og galla þess að hingað sé lagður sæstrengur þegar síðan er hægt að vega að þeim orkufreka iðnaði með gríðarlegum hækkunum á raforkuverði og segja í framhaldinu að við verðum að fá sæstreng vegna þess að það sé svo mikil umframorka í kerfinu. Þetta er svolítið kaldhæðnislegt, herra forseti, en þetta gæti verið veruleikinn ef fram heldur sem horfir. Það er enginn að tala um að gefa raforkuna til þessa orkufreka iðnaðar, alls ekki, enda er ekki að sjá að við séum að því þegar horft er á aðkomu Landsvirkjunar. Hún er góð og fjárhagsstaða Landsvirkjunar með ágætum, sem við fögnum að sjálfsögðu. Þetta eru vangaveltur sem ég hef komið á framfæri í einum þremur ræðum og ætla ég að ljúka umfjöllun minni um þetta að sinni. Það verður einfaldlega að stíga varlega til jarðar í þessum efnum og þetta eru bein tengsl við þennan orkupakka. Það er verið að opna leið, leggja í alla undirbúningsvinnuna fyrir væntanlegan sæstreng sem við höfum fengið fréttir af í þessari viku að er langt komin hvað fjármögnun og annað slíkt varðar. Aðalatriðið í [[Forseti hringir.]]mínum huga í þeim efnum er að við förum ekki fram úr okkur þegar kemur að samningum við stóriðjuna um raforku.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðuna. Eins og kom fram í ræðu þingmannsins hefur honum verið nokkuð tíðrætt, að sjálfsögðu, um orkuverð til neytenda og þær breytingar sem urðu á raforkuverði eftir fyrri orkupakka, eitt og tvö, og veifaði hérna reikningum því til sönnunar. Nú minntist þingmaðurinn á það í ræðu sinni að Landsvirkjun hafi náð raforkusamningi við Elkem á Grundartanga með nýjum raforkusamningi og var með, að mér skildist, vangaveltur um breytta stefnu Landsvirkjunar í þá átt eða undirbúning að því. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort Landsvirkjun hafi eitthvað breytt um stefnu í sambandi við raforkumál til neytenda, eða er þetta einhvers konar undanfari þess að það muni breytast þegar og ef orkupakkinn verður samþykktur? Mikið hefur verið talað um hækkandi orkuverð í kjölfar þessa samnings. En þá hafa menn sagt á móti að það sé ekki hækkandi raforkuverð heldur gjöld vegna kostnaðar sem hlýst af eftirliti og þjónustu og öðru slíku sem að sjálfsögðu leggst ofan á raforkureikninginn sem slíkan, þannig að upphæðin verður hærri, að sjálfsögðu. En spurningin er: Er þingmaðurinn að tala um að breytingin hafi átt sér stað eða að þetta sé undanfari breytinga?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég held einmitt að þarna sé að verða ákveðin stefnubreyting og jafnvel undanfari þess að farið verði að þrýsta mjög á hækkanir á raforkutöxtum til stóriðjunnar. Yfirlýsingar hafa komið fram þess efnis, m.a. frá stjórnarliðum, að þetta styrki stöðu okkar gagnvart fyrirtækjunum. Það hlýtur þá að vera með þeim hætti að þeir sömu aðilar, þ.e. stjórnarliðarnir sem halda þessu fram, sjái þá fram á að hægt verði að selja rafmagnið erlendis á mun hærra verði. Þá er það nú svolítill tvískinnungur í málflutningi stjórnarliða þegar þeir halda því fram að þriðji orkupakkinn skipti ekki neinu máli. Hann skiptir máli, þ.e. innleiðing hans skiptir máli vegna þess að hún leggur grunninn að því sem raforkufyrirtækin sjá fyrir sér, þ.e. að geta selt raforkuna erlendis. Ég held að þeir samningar sem tekið hefur langan tíma að ná við Elkem á Grundartanga sýni það einmitt að komin er meiri harka í þessi mál hvað þetta varðar, ef má orða það svo. En við erum um leið að taka mikla áhættu, því að við þekkjum það að árið 2015 munaði ekki miklu að t.d. álverið Ísal hefði hætt starfsemi. Við verðum því að hafa þetta í huga þar sem mörg þúsund störf eru í húfi og útflutningstekjur.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Eins og kom fram í ræðu þingmannsins þurfum við náttúrlega að stíga varlega til jarðar í þessum málum talandi um raforkuverð vegna þess að svona stór fyrirtæki, eins og Elkem og fleiri, sjá sér náttúrlega hag í því að vera með starfsemi hér á landi vegna lægra raforkuverðs en annars staðar og ekki viljum við að þau fari úr landi vegna hækkandi verðs. Ég tek því heils hugar undir það með þingmanninum að við þurfum að stíga varlega til jarðar og þar kemur þessi innleiðing þriðja orkupakkans mjög til álita, hvað muni fylgja henni og hvað við fáum við það ráðið ef við samþykkjum þennan pakka. Þess vegna árétta ég það enn og aftur að við eigum að fresta málinu og/eða senda það til EES-nefndarinnar til lagfæringar. Þetta lýtur líka að raforkuverði til almennings. Almenningur víðast hvar kvartar yfir háu raforkuverði, sérstaklega á köldum stöðum þar sem hús eru hituð með raforku og allar aðferðir til að reyna að gefa einhverja afslætti á því með einhverjum ráðum stjórnmálanna hafa í raun og veru ekki tekist. Einhvern veginn hækkar þá einhver annar liður í raforkureikningnum á móti. Áhyggjur heimila landsins eru þær að raforkuverð muni hækka enn meira ef svo fer sem horfir í raforkumálum við breytingu vegna innleiðingar á þriðja orkupakkanum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Þetta eru réttmætar áhyggjur hjá hv. þingmanni þegar kemur að húshitun með raforku, sem er þó nokkuð um á landsbyggðinni. Í þeim efnum er orkupakki þrjú áhyggjuefni vegna þess að þar er að finna tilskipun sem mætti túlka á þann veg að niðurgreiðslur á rafmagni væru almennt óheimilar. Ég ræddi þetta við utanríkisráðherra þegar hann kom hér í vikunni. Hann gat ekki svarað því á annan veg en að við myndum halda áfram að niðurgreiða rafmagn. En hvað ef gerðar verða athugasemdir við það, það sé brot á samkeppnissjónarmiðum sem eru svo rík innan orkutilskipana Evrópusambandsins, að ekki megi mismuna með neinum hætti? Þessi niðurgreiðsla til húshitunar á Íslandi er nokkuð sérstök og það lýsir því bara að okkar markaður er allt annar og við eigum ekkert sameiginlegt með þessum markaði í Evrópu. Ég minni á að við orkupakka eitt voru allir sérsamningar sem vörðuðu m.a. húshitun ólögmætir samkvæmt tilskipuninni og þess vegna var þeim hætt. Það hafði í för með sér tugprósenta hækkun til ákveðinna heimila í landinu. Fyrir þessu hafa ekki verið færð nein haldbær rök hvers [[Forseti hringir.]]vegna. En þetta er eitt af þessu regluverki sem við höfum verið að innleiða og án [[Forseti hringir.]]fullnægjandi umræðu.
Takk, forseti. Mér þykir það sem hv. þingmaður færði hér fram athyglisvert vegna þess að Landsvirkjun hefur undanfarin ár verið eins og ríki í ríkinu. Það hefur m.a. birst í því að sú stofnun hefur unnið ötullega að undirbúningi þess að hér verði lagður sæstrengur. Ég veit ekki í umboði hvers. Þessi stofnun, eins og fleiri stofnanir, er með stjórn sem er jú skipuð fólki sem valið er af stjórnmálaflokkunum, en ég veit ekki til þess að henni hafi verið falið með einhverjum hætti að undirbúa lagningu sæstrengs. Þess vegna lagði ég fram fyrirspurn um kostnað stofnunarinnar síðustu tíu ár af því að undirbúa sæstreng og sundurliðun þeirrar greiðslu. Ég er ekki talsmaður þess að stóriðjan á Íslandi gangi í fjárhirslur landsmanna. En það er erfiður ballans, ef ég get orðað það þannig, að finna verð sem báðir aðilar geta sætt sig við. Sú niðurstaða náðist því miður ekki. Þetta hefur skelft margan manninn í Norðvesturkjördæmi, m.a. verkalýðsforingja og fleiri, og það er náttúrlega alvarlegt mál ef við förum að tapa fyrirtækjum sem þar eru og víðar á landsbyggðinni. Það er merkilegt að þetta skuli gerast á vakt iðnaðarráðherra Sjálfstæðisflokksins, sem er frekar hallur undir stóriðjustarfsemi. En ég bið hv. þingmann að fara yfir það með okkur hver yrðu hugsanleg áhrif af því ef t.d. þessi verksmiðja myndi í kjölfar hækkunar loka og hætta starfsemi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Áhrifin af því ef eitthvert af þessum fyrirtækjum myndi hætta rekstri gæti verið alvarleg. Það er rétt að minna á að Landsvirkjun gerði raforkusamning við ÍSAL í Straumsvík árið 2010. Nánast frá þeim tíma hefur álverið í Straumsvík verið rekið með tapi og munaði litlu, eins og ég sagði áðan, að fyrirtækinu væri lokað árið 2015. Þannig að hættan á að það gæti gerst er raunveruleg, herra forseti. Afleiðingarnar? Jú, hundruð starfa myndu tapast, ef ekki þúsundir starfa, afleidd störf, fjölmörg. Ýmsar vélsmiðjur, rafverktakar, trésmiður og aðrar iðngreinar vinna ýmis afleidd störf fyrir þessi fyrirtæki og þessi störf mundu öll tapast. Áhrifin fyrir þjóðarbúið yrðu náttúrlega veruleg. Gjaldeyrisöflun þjóðarbúsins hefur áhrif á hagvöxt og mun hafa áhrif á gengi, svo dæmi sé tekið. Við sjáum bara hvaða áhrif fall WOW-flugfélagsins hafði á þjóðarhag, þjóðhagsspána, fjármálaáætlun, fjármálastefnuna sem við erum að taka upp núna. Við myndum horfa á það nákvæmlega sama [[Forseti hringir.]]og ég held mun verri niðurstöðu en við erum að glíma við núna vegna brottfalls WOW af flugmarkaði.
Herra forseti. Það er rík ástæða til að hafa áhyggjur af þessu máli og ég hjó eftir því sem ég sá á netinu í gær eða fyrradag, að í fyrra var álverið í Straumsvík rekið með verulegum halla sem skiptir milljörðum. Þótt ég sé ekki talsmaður þess að stórfyrirtæki í eigu útlendinga gangi frjálslega um ríkissjóð hlýtur það að vera hagur okkar allra að þessi fyrirtæki starfi áfram. Það kom reyndar fram í svari hæstv. forsætisráðherra í umræðum í þinginu um daginn, hún sagði eitthvað á þá leið að stóriðjan hefði að mörgu leyti bjargað okkur eftir hrun með útflutningstekjum o.s.frv. Öðruvísi mér áður brá en að forystumaður Vinstri grænna myndi vegsama stóriðju. En það er ekki svo langt síðan Vinstri græn stóðu fyrir uppbyggingu sem kölluð var meðalstóriðja, á Bakka við Húsavík. Þannig að auðvitað hafa þau eins og allir aðrir gert sér grein fyrir því hversu nauðsynlegt það er að renna fleiri stoðum undir atvinnulífið í landinu. Þess þá heldur er nauðsynlegt að tryggja að sú stoð standist ástand efnahagsmála og standist það raforkuverð sem henni er boðið upp á. Ég myndi vilja að hv. þingmaður færi yfir það með okkur, af því að hann er Suðurnesjamaður, hvaða áhrif hann telur að það hefði ef álverið [[Forseti hringir.]]í Straumsvík myndi hætta eða draga saman seglin
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni, einkum fyrir að benda á að á síðasta ári hafi verið verulegur halli á rekstri álversins. Það er alveg ljóst að fyrirtæki af þessum toga verður ekki rekið í mörg ár með halla án þess að gripið verði til róttækra aðgerða í þeim efnum. Ég held að við verðum að gera okkur grein fyrir því að sú staða gæti komið upp að fyrirtæki á borð við álverið í Straumsvík hætti starfsemi. Eflaust myndi nú hlakka í einhverjum, einkum þeim sem hafa viljað stóriðjuna burt héðan úr landinu. Þá hafa þau sjónarmið t.d. heyrst innan Vinstri grænna. Áhrifin t.d. á Suðurnesin yrðu töluverð og líka á Stór-Hafnarfjarðarsvæðið, eins og við segjum. Það myndi hafa veruleg áhrif á útsvarstekjur Hafnarfjarðarbæjar og atvinnustigið, bara almennt hvað þetta varðar, öll þau afleiddu störf sem ég nefndi áðan. Þannig að við verðum að hafa ábyrga stefnu gagnvart þessum fyrirtækjum þegar kemur að raforkusamningum. En ég ítreka að það er sjálfsagt að reyna að hækka verðið til stóriðjunnar að þeim mörkum að sátt náist við þessi fyrirtæki sem báðir aðilar geta sæmilega vel við unað. Annars er hætta á ferðum.
Hæstv. forseti. Í umræðunni sem staðið hefur um skeið er ljóst að ríkisstjórnarflokkarnir tala gegn sinni eigin grasrót. Það fer heldur ekki fram hjá neinum sem fylgjast með samfélagsmiðlum að þar geisar stormur. Þar talar gegn þriðja orkupakkanum fjöldinn allur af trúnaðarmönnum allra ríkisstjórnarflokkanna. Að sjálfsögðu er það þingmannsins hverju sinni hvernig hann fer með umboð sitt. En ég verð, hæstv. forseti, að vitna í ályktanir þriggja stjórnmálaflokka og leyfa mér að vekja athygli á að af þessum þremur ályktunum er aðeins einn stjórnmálaflokkur sem framfylgir stefnu síns flokks. Ályktanir stjórnmálaflokkanna um orkumál, með leyfi hæstv. forseta: „Framsóknarflokkurinn stendur vörð um fullveldi Íslands í orkumálum og hafnar því að orkulöggjöf Evrópusambandsins verði tekin inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.“ - Þetta er á flokksþingi Framsóknarflokksins í febrúar 2018. „Sjálfstæðisflokkurinn hafnar frekara framsali á yfirráðum yfir íslenskum orkumarkaði til stofnana Evrópusambandsins.“ - Þetta kemur fram á landsfundi Sjálfstæðisflokksins í mars 2018. „Miðflokkurinn stendur vörð um fullveldi, sjálfstæði og auðlindir þjóðarinnar. Flokkurinn vill treysta forræði þjóðarinnar yfir auðlindum sínum og mun leggjast gegn samþykkt þriðja orkupakka Evrópusambandsins. Flokkurinn samþykkir hvorki afsal á fullveldi Íslendinga yfir orkuauðlindinni né fyrirsjáanlega hækkun á raforkuverði hér á landi.“ - Þetta kemur fram á flokksráðsfundi Miðflokksins 30. mars 2019. Hæstv. forseti. Það vekur athygli offorsið og lætin við að koma þessu máli í gegn þegar jafn margir og raun ber vitni hafa áhyggjur af málinu. Samkvæmt skoðanakönnunum er það meiri hluti þjóðarinnar. Það hefur hingað til reynst vel að þjóðin hafi eitthvað um hlutina að segja. Í þessu samhengi ætla ég mér að vitna í grein Arnars Þórs Jónssonar í Morgunblaðinu þann 28. maí 2019, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrirvarar Alþingis munu engu skipta þegar búið verður að fjármagna þennan sæstreng (hvort sem það verður innlent eða erlent fyrirtæki sem gerir það). Ástæðan er sú að ef íslenska ríkið reynir þá enn að standa í vegi fyrir því að strengurinn verði lagður mun verða höfðað samningsbrotamál gegn Íslandi. Íslenska ríkið mun augljóslega tapa því máli þar sem orka er vara, samanber fjórfrelsisákvæðið um frjálst flæði á vörum …“ Hér tjáir enn einn lögfróður maðurinn sig. Þess vegna spyr ég: Er ekki vafinn það mikill að við verðum að staldra við? Eins og margoft hefur komið fram, er ekki betra að stíga varlega til jarðar og fresta málinu? Hér er verið að reyna að fá þingsályktunartillögu samþykkta. Forseti Íslands mun enga aðkomu hafa að málinu vegna þess að þetta kemur fram í þingsályktunartillögu en ekki frumvarpi. Það reynir mjög á samvisku hvers þingmanns fyrir sig. Hver þingmaður hefur að sjálfsögðu unnið drengskaparheit að stjórnarskrá Íslands. Þingmanni ber umfram allt að virða stjórnarskrána. Ég lít svo á að mér beri sem þingmanni að stíga varlega til jarðar, stjórnarskráin liggur undir. Mér líkar illa að þurfa að sitja undir því, líkt og ég hef verið sem og flokksmenn mínir, að vera úthrópaður einangrunarsinni og popúlisti eða eitthvað þaðan af verra.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég hjó sérstaklega eftir því þegar hann velti því upp að stefnubreyting hefði orðið hjá stjórnarflokkunum, þ.e. þingflokkum stjórnarflokkanna. Mig langar aðeins að spyrja um túlkun hans á því af hverju það hafi gerst hreinlega. Hvað varð til þess að þeir skiptu um skoðun? Það eru fleiri atriði, eins og spurningar um eigin sannfæringu þingmanns. Við greiðum atkvæði hér og vinnum með okkar góðu sannfæringu í farteskinu. Við höfum ítrekað talað um það í ræðustól að við eigum að flýta okkur hægt og við eigum að skoða staðreyndir máls. Mér finnst það ríma mjög vel við það að við viljum síðan taka ákvörðun á þeim upplýsingum sem við höfum aflað okkur í meðförum þingsins, sérstaklega í svona stóru og veigamiklu máli. Ég gef mér að hv. þingmaður sé sama sinnis hvað varðar það að ég stend hér og ég mun vilja allar þær upplýsingar sem ég get fengið áður en ég tek mína ákvörðun. En ég spyr alla vega sérstaklega um það hvað hafi valdið þessari stefnubreytingu hjá stjórnarflokkunum hvað varðar orkupakka þrjú?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir andsvarið og spurningarnar. Talandi um stefnubreytingu flokkanna þá er það greinilegt miðað við að lesa ályktanir stjórnarflokkanna í þessu máli, eða Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem eru báðir í ríkisstjórn, að uppi er í dag algjör U-beygja frá þeim ályktunum og það vekur náttúrlega furðu mína og okkar sem höfum verið að fjalla um málið. En hvers vegna þessi U-beygja hefur verið tekin er manni algjör ráðgáta og er náttúrlega gríðarlega óheiðarleg framkoma við grasrót þeirra flokka og þá sem hafa kosið flokkana. Við erum í umboði okkar kjósenda vegna þeirrar stefnu sem við gefum út og þeirra ályktana líka sem gefnar eru út á flokksþingum og eftir því skal maður vinna. Og svona U-beygja er eitthvað sem ég kann ekki skýringar á. En við höfum verið að velta vöngum yfir þessu í umræðunni. Sú skoðun hefur komið fram að sú samsetning sem er á þeirri ríkisstjórn sem er við stjórn í dag er tíðrædd breið skírskotun yfir hinn pólitíska öxul frá hægri til vinstri yfir miðju og þegar slíkir flokkar eiga í samstarfi þá þarf að miðla málum ansi mikið, þannig að [[Forseti hringir.]]stefnumál hvers flokks fyrir sig ná sennilega bara ekkert í gegn oft og tíðum.
Hæstv. forseti. Það er einmitt þannig að við höfum dýpkað umræðuna. Ég man að fyrst þegar við byrjuðum að fjalla um orkupakka þrjú þá fannst mér málið mjög flókið og jafnvel erfitt að greina alla þræði sem virtust blasa við ef maður náði að rekja málið upp, ef svo má segja. Það er því ekkert skrýtið að við höfum fengið margar kveðjur og hvatningu til að halda umræðunni áfram, af því að sífellt eru að bætast við frekari upplýsingar um afleiðingar þess að fara með málið í gegn á þeim forsendum sem nú á að gera, auk þess sem stór álitamál eru undir eins og hvað varðar stjórnarskrána og framsal valds og slíkir þættir. Þetta eru stór mál og við vitum að fólk hefur kallað eftir frekari upplýsingum. Við höfum reynt að veita þær eins vel og við getum. Við höfum einnig tekið þær ábendingar sem við höfum fengið og reynt að vinna með þær, því að það snertir þá þræði sem ég nefndi hér í byrjun. Þeir eru það margir að nauðsynlegt er að við reynum að nálgast allar hliðar málsins. En mig langar aðeins að velta upp einni spurningu í viðbót til hv. þingmanns hvað varðar ákall Evrópu um hreina orku. Það snýr þá einna helst að okkar hreinu orku hér á landi sem við höfum notið hingað til. Hvort hv. þingmaður deili því ekki með mér að ég hef áhyggjur af því að við munum hugsanlega ekki geta haft stjórn á orkumálum okkar verði orkupakki [[Forseti hringir.]]þrjú innleiddur eins og núna er ætlunin.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir seinna andsvarið. Þingmaðurinn kom inn á það að málið sé flókið og hafi verið mjög flókið fyrir okkur þegar við komum að því fyrst. Þegar það flækjustig fór að vefjast fyrir mér - ekki er ég góður í lögfræði eða neinu slíku - nálgaðist ég málið frá annarri hlið, sem sagt bara sem venjulegur Íslendingur úti á landi sem vill landi sínu og þjóð og náttúru vel. Og þá skýrðust hlutirnir fyrir mér; þetta snýst um náttúruauðlindina, vatnsorkuna, jarðvarmann og það að við höfum umráðarétt yfir okkar náttúruauðlindum. Í því ljósi nálgast ég málið, þ.e. frá því sem ég horfi á það með þeim gleraugum sem ég nota við það og út frá því tala ég. Lögfræði er ekki mín sterka hlið, en ég hlusta á fræðimenn í því sambandi. Í sambandi við hreina orku og ESB og þá spurningu erum við líka komin að því sem við erum að fást við, þ.e. loftslagsmálin, og hvaða stefnu við Íslendingar ætlum að taka í því hvað okkur varðar, að standa vel að þeim málum. Þá er gott að vera ótengdur við óhreina orku erlendis frá og þar fram eftir götunum. Það er eitthvað sem framtíðin ber í skauti sér, hvernig við getum landað þeirri afgreiðslu á þeim málum. En það er ekki til umræðu hér og nú heldur erum við að ræða orkupakkann, en hann tengist óneitanlega inn í þá umræðu og er [[Forseti hringir.]]örugglega mikið um það í orkupakka fjögur.
Herra forseti. Þetta var þörf ræða sem hv. þingmaður kom fram með. Það er mjög þarft að draga fram í dagsljósið hvernig núverandi stjórnarflokkar hafa svikið áform sín sem fram komu í kosningabaráttu þeirra og umpólast. Að mörgu leyti má segja, af því það kom fram áðan að þetta eru ólíkir flokkar sem náðu saman um lítið, að það sé eins og þessir flokkar hafi dregið það versta fram hver í öðrum. Þess vegna var ágætt að hv. þingmaður skyldi draga fram hvernig þeir hafa brennt brýr að baki sér og svikið kjósendur sína í þessu máli sem og öðrum, vegna þess að það bauð enginn af stjórnarflokkunum sig fram með það á stefnuskrá sinni fyrir kosningar að innleiða þennan orkupakka þrjú. Spurningin hlýtur að snúast um það hvers vegna tveir stjórnarflokkanna snúa baki við annars vegar landsfundarsamþykkt og hins vegar miðstjórnarsamþykkt, sem eru náttúrlega vettvangar þessara tveggja flokka þar sem grasrót þeirra eða bakland kemur saman og mótar stefnuna áfram. Það er því ekki þingflokka flokkanna í sjálfu sér að móta stefnu til framtíðar heldur þessara flokksapparata. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hann líti á það ástand að þarna er greinilega vík milli þingflokka ríkisstjórnarinnar og baklands þeirra eða hins almenna félagsmanns.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir þetta andsvar. U-beygja eða svik við áform sín, alla vega er það U-beygja sem tekin hefur verið í þessum málum hjá stjórnarflokkunum. Það er rétt að enginn stjórnarflokkanna bauð sig fram til að framfylgja þeirri U-beygju heldur hinu, eins og kom fram í lestri mínum á ályktun þeirra á fyrri stigum, að það væri þeirra stefna. Þingmaðurinn spyr um gjá eða bil eða vík á milli vina eða grasrótar og flokka. Ég hlýt að líta það alvarlegum augum með hag grasrótar eða almennings í huga sem hafa fylgt þessum flokkum en það gæti kannski líka vel verið pólitískt að ég fylltist einhverri þórðargleði yfir því vegna þess að það er vatn á myllu okkar sem höldum stefnu okkar áfram í þeim málum og gjöldum varhuga við þeirri leið sem verið er að fara. Við höfum verið einn flokka í þeirri baráttu undanfarna daga og vikur og erum óþreytt áfram í því eins lengi og við þurfum. En grasrót flokkanna sem eru í ríkisstjórn hlýtur að vera orðin ansi tætt. Maður heyrir það líka og les. Áhyggjurnar hljóta að vera miklar þar á bæ.
Herra forseti. Jú, það hlýtur að vera og má til sanns vegar færa vegna þess að nógu mikið verður maður var við að stuðningsmenn þessara flokka hafa sig mjög í frammi þar sem maður á leið um til að lýsa því yfir hvílík vonbrigði það séu að flokkarnir sem þeir hafa kannski stutt áratugum saman standi ekki við það sem þeir hafa áður lofað. Mér fannst hv. þingmaður draga ágætlega fram muninn á þeim þremur stjórnarflokkum sem hafa svikið loforð sín sem þeir gáfu fyrir kosningar og gengið á bak orða sinna gagnvart félagsmönnum sínum og flokksmönnum, andstætt við það að sá flokkur sem hér stendur nú í andófi fyrir því að þriðji orkupakkinn verði innleiddur í íslenskan rétt stendur við það sem fram kom í kosningastefnuskrá hans, stefnuskrá flokksins, um það að standa vörð um íslenska hagsmuni í orkumálum. Það sem mig myndi langa til að heyra frá hv. þingmanni er hverjar hann telji að gætu orðið afleiðingarnar af svikum þessara flokka, bæði gagnvart loforðum sínum fyrir kosningar og flokksmönnum sínum. Hvaða afleiðingar gæti þetta haft til skamms tíma og lengri tíma? Það væri fengur að því ef hv. þingmaður myndi fara yfir það með okkur í örfáum orðum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir þetta síðara andsvar. Ég er kannski ekki góður spámaður en vegna reynslu minnar, hafandi fylgst með pólitík í allmörg ár og vera búinn að starfa í pólitík í einhvern tíma, þá veit ég að oft er sagt að stjórnmálamenn sem hafa reynslu reiði sig á gullfiskaminni kjósendanna þegar svona kemur upp á, líkt og ég vitnaði til í ræðu og hefur komið fram í fleiri ræðum, þess háttar breytingar eða U-beygja og er í málinu um þriðja orkupakkann. Það sem kemur fram í ályktunum þessara tveggja flokka er algjör viðsnúningur og þá gef ég mér það að þeir treysti á að þetta gullfiskaminni virkist þannig að þegar blásið verður til næstu kosninga verði allir búnir að gleyma því sem nú er að gerast. Annað get ég ekki sagt í raun og vera, nema að ég vona að fólk gleymi þessu ekki. Ég tel að verið sé að brjóta blað í sögunni með því. Þessi uppákoma er fordæmalaus, að við séum að tala hér daga og nætur um þetta mál. Það er ekki út af engu sem við erum að gera það. Það er alveg á hreinu.
Herra forseti. Það er fróðlegt fyrir alla þá sem fylgjast með og hafa fylgst með umræðum hér undanfarin dægur að hugsa til þess að á þeim tíma sem umræðan hefur staðið hafa komið fram mikilsverðar upplýsingar sem ekki lágu fyrir í upphafi umræðunnar. Má t.d. nefna að í upphafi umræðunnar lágu ekki fyrir þau fyrir áform sem alþjóðlegt stórfyrirtæki hefur til að tengja Ísland og England með sæstreng. Það lá heldur ekki fyrir þegar við hófum umræðuna, eða það hafði ekki komist í hámæli, skulum við segja, því að það lá í sjálfu sér fyrir, að fjórir málsmetandi lögfræðingar að lágmarki hefðu látið þess getið að sú leið sem ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir og fylgifiskar þeirra eru að fara í málinu væri til þess fallin að valda lagalegri óvissu. Þetta lá ekki mjög skýrt fyrir og hafði ekki verið haldið á lofti þegar umræðan hófst. Þá lá heldur ekki fyrir þegar umræðan hófst að þetta gæti haft áhrif á stjórnarskrá Íslands að því marki sem ekki hafði verið gert áður. Það hafði heldur ekki farið í hámæli. Það hafði verið umræða um það innan húss milli manna en í sjálfu sér ekki verið vakin á því veigamikil athygli. Það er þess vegna merkilegt að fara yfir þetta núna og nauðsynlegt að fara yfir þetta núna. Ef stjórnarflokkarnir hefðu haft sitt fram ásamt fylgifiskum sínum væri þegar búið að samþykkja þessa þingsályktunartillögu, Ísland væri þegar búið að innleiða þennan orkupakka með meingölluðum fyrirvörum og við stæðum frammi fyrir því að verið væri að tengja Ísland með sæstreng af erlendu fyrirtæki sem er búið að fjármagna sig og er núna að sækja sér leyfi breskra yfirvalda, vegna þess að það virðist einhvern veginn vera þannig að þetta fyrirtæki telur sig ekki þurfa leyfi íslenskra stjórnvalda til þess að fara sínu fram hvað þetta varðar. Ef þetta hefði gerst stæði þjóðin frammi fyrir þessum gerða hlut án þess að hafa getað gert nokkuð eða haft nokkur áhrif á það sem gerst hefði, einfaldlega vegna þess að það hafði enginn spurt þjóðina hvað hún vildi í málinu. Það hefur reyndar komið í ljós í skoðanakönnunum að meiri hluti íslensku þjóðarinnar er á móti því að taka þennan orkupakka upp í íslenskan rétt. Engu að síður hafa ríkisstjórnarflokkarnir, ásamt fylgifiskum sínum, ákveðið að hafa meirihlutavilja þjóðarinnar að engu og troða orkupakkanum ofan í hálsmálið á fólki, troða honum í gegnum þingið á eins miklum hraða og hægt er. Í sjálfu sér var komið í veg fyrir það með því að halda uppi nokkru andófi gagnvart því, með því að móast við, vegna þess að eins og einn ágætur maður sagði er það ekki málþóf að verja þjóðarhagsmuni. Það er nefnilega mergurinn málsins, herra forseti, að þótt við stöndum hér nú og séum á þeim stað í umræðu á þinginu sem aldrei hefur verið áður, eins og þessum fundi sem nú stendur, þá er það ekki af engu, það er ekki að ástæðulausu og það er ekki til einskis. Það er þess vegna [[Forseti hringir.]]sem sá hópur sem hér er mun halda áfram að funda um þetta mál, vegna þess að það er ekki málþóf að verja þjóðarhagsmuni.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna. Hún fjallaði dálítið um fyrirvara og fyrirvarar eru sagðir eiga við ef sæstrengur verður lagður. Mig langar að velta upp þeirri staðreynd að fari orkupakki þrjú í gegnum þingið eins og ætlunin er núna erum við með því orðin hluti af hinum evrópska orkumarkaði og þar með verður það hinn evrópski orkumarkaður sem ákveður að leggja sæstreng til Íslands ef það hentar þeim markaði. Við höfum komist að því að lög Evrópusambandsins í þeim efnum eru rétthærri okkar íslensku lögum þannig að við munum ekkert hafa um það að segja, enda bendir umfjöllun Sunday Times til þess að þar séu fjárfestar tilbúnir með fjármagn með stuðningi Evrópusambandsins, þar sem það verkefni verður þá styrkhæft, tilbúnir til að ráðast í það að leggja þennan sæstreng. Mér finnst þetta nokkuð góð hugsun hjá hv. þingmanni að ræða fyrirvarana og langar að fá hann til að dýpka það enn frekar þar sem óljóst virðist vera hvort fyrirvararnir eigi við um orkupakka þrjú eða hvort þeir eigi aðeins við um sæstrenginn og hvort við munum hafa eitthvað um það að segja. Það er ekki nóg að vona. Ég held að við þurfum að líta á staðreyndir.
Herra forseti. Það er reyndar eitt atriði í viðbót sem ég gat ekki um í ræðu minni sem skiptir vissulega máli og var ekki þekkt fyrir tveimur vikum síðan. Það er sú staðreynd að orkupakki fjögur hefur litið dagsins ljós og það hefði kannski verið, ekki bara kannski heldur hefði verið óheppilegt, svo að maður sé kurteis, að vera búinn að bindast þessu bandalagi meiri og nánari böndum og standa svo uppi með það að vera allt í einu orðið áskrifandi að orkupakka fjögur án þess að þjóðin fengi neitt um það að segja. Það er þannig að allmargir aðilar hafa sagt að fyrirvararnir sem settir eru beri í sér þá óvissu að það gæti orðið til þess að þeir verði haldlitlir mjög þegar það gæti komið til þess að hér yrði farið í mál við íslenska ríkið. Það gæti orðið okkur til stórtjóns. Það eru mjög margir aðilar sem hafa varað við því, hafa varað stjórnvöld við því. Ég var síðast undir morgun eða einhvern tímann í gærkvöldi að fara yfir umsögn þess manns sem þekkir EES-samninginn einna gerst. Ég var að fara yfir umsögn Jóns Baldvins Hannibalssonar, fyrrverandi hv. þingmanns og hæstv. ráðherra, þar sem hann tekur undir það sem líklega fjórir til fimm lögspekingar hafa komist að, að fyrirvararnir sem settir eru við þetta mál eru ekki túkalls virði. Þeir munu ekki verða það. Og það mun fara þannig að ef við lendum í málaferlum verður málinu kastað út, alla vega á þeim forsendum einum að fyrirvararnir standist ekki.
Hæstv. forseti. Það er einmitt ágætispunktur að fyrirvararnir hafa ekki fundist þrátt fyrir ítrekaða leit. Það er því sjálfsagt rétt hjá hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni að þeir halda ekki vatni og munu ekki skipta máli þegar við ræðum um fyrirhugaða lagningu sæstrengs. Það er akkúrat kjarni málsins sem þessir fjórir, fimm lögmenn hafa komist að, að svona yfirlýsingar, fréttatilkynningar eða hvað við viljum kalla það, munu ekki halda vegna þess að þetta eru í rauninni bara pólitískar yfirlýsingar, viljayfirlýsingar, sameiginlegur skilningur og hvaða orð eru notuð, meðan við erum ekki búin að setja þetta í lögformlegan búning mun það ekki skipta máli. Kannski er kjarni málsins að það hefur ekki verið settur fyrirvari á lögformlegan hátt við nokkurn skapaðan hlut, vegna þess að vitað er að þó svo að þetta snerti ekki orkupakka þrjú beint mun það alls ekki halda vatni þegar um verður að ræða hugsanlega lagningu sæstrengs hingað. Mér finnst mjög gilt sjónarmið að velta því ítrekað upp og vil þá velta upp spurningu til hv. þingmanns vegna Brexit. Það hefur snert mig þannig að Brexit og útganga Breta þar gæti haft gríðarleg áhrif á framvindu mála. Hvernig yrði sæstrengshugmyndum þá háttað og hvaða áhrif kynni það að hafa?
Herra forseti. Það er út af fyrir sig fyrirliggjandi að ef Bretland væri ekki lengur partur af Evrópusambandinu myndi málið væntanlega líta öðruvísi við og þá væri þriðji orkupakkinn í sjálfu sér lítils virði. En það er hins vegar annað sem hangir yfir sem við vitum ekki hvort af verður og það er að Skotar hafa lýst því yfir að þeir vilji vera áfram innan Evrópusambandsins, þannig að óvissan er á allar hliðar. Það er einmitt þess vegna sem er svo nauðsynlegt fyrir okkur að vera með það sem við myndum kalla allt á hreinu. Það er maður undir manns hönd búinn að ganga fyrir skjöldu og vara stjórnvöld við og benda ríkisstjórninni og ríkisstjórnarflokkunum á að fyrirvarar þeir sem settir eru séu ófullnægjandi og einu fyrirvararnir sem dugi séu þeir fyrirvarar sem Evrópusambandið eða sameiginlega nefndin samþykki sjálf. Búið er ráðleggja ríkisstjórninni og stjórnarflokkunum að hafna pakkanum og senda hann í sáttameðferð í sameiginlegu nefndinni. Ríkisstjórnin skirrist við. Það sem gerist nú þegar við höfum, einn flokka, verið að reyna að koma vitinu fyrir meiri hluta Alþingis að þessu leyti og benda á að þetta sé það sem meiri hluti þjóðarinnar vill ekki samkvæmt skoðanakönnunum, þ.e. vill ekki þriðja orkupakkann, þá þykir manni undarlegt að viljinn til að gera þetta axarskaft sé svo einbeittur að menn hlusta ekki á neitt eða neina. Við höfum tjáð að auðvitað þarf fólk ekki að hlusta á okkur en því væri kannski betra [[Forseti hringir.]]að hlusta á færustu sérfræðinga um þetta mál.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna. Hann kom víða við og velti upp áhyggjum um fyrirvara og það hald eða haldleysi sem þeim fylgja, og eins því hvað muni ske ef þessi pakki verður innleiddur. Ég er hér á mælendaskrá á eftir og ætla í ræðu minni að koma inn á sviðsmyndarspekúlasjónir í því sambandi. Og svo ég uppljóstri smávegis um ræðuna koma fram fréttir sem borist hafa um málið. Það hefur sýnt sig að í þessari umræðu hafa ýmsar nýjar fréttir borist í því sambandi, þar á meðal er fyrirtækið Atlantic SuperConnection, sem hefur lýst áformum sínum um að framleiða sæstreng á Englandi og leggja hann í framhaldi af því til Íslands. Það er bara að bíða eftir að þessi pakki fari í gegn. Það kom upp í huga mér þegar þingmaðurinn flutti ræðu sína um þessar vangaveltur. Í því sambandi hafa fyrirvararnir ekki neina þýðingu, því að eins og þingmaðurinn kom inn á eru ekki þeir ekki túkalls virði. Í framhaldi langar mig að spyrja þingmanninn: Er ekki akkúrat þetta sem er að koma í ljós við þessa þrotlausu umræðu sem við höfum staðið hér í og sem hefur, vil ég vil meina, dýpkað málið, þ.e. að orkupakki þrjú hefur áhrif hér á landi, öfugt við það sem haldið [[Forseti hringir.]]hefur verið fram af fylgismönnum hans? Hann mun hafa áhrif ef hann verður innleiddur.
Herra forseti. Jú, mikið rétt. Eins og ég sagði í ræðu minni eru það ýmis atriði sem ég taldi upp sem okkur voru ekki kunn fyrir hálfum mánuði eða tíu dögum síðan, sem nú hafa komið á daginn. Það er alveg ljóst að við hefðum að óbreyttu, þ.e. ef ríkisstjórnarflokkarnir og fylgifiskar þeirra, meiri hlutinn á Alþingi, hefðu haft sitt fram þá sætum við uppi með þriðja orkupakkann og þær nýjungar sem nú eru komnar í ljós, þ.e. að orkupakki fjögur er kominn fram, að þetta fyrirtæki úti í Bretlandi er búið að fjármagna sæstreng og þess albúið að leggja hann. Og í þriðja lagi, sem var kannski ljóst að hluta fyrir dögum síðan en hefur styrkst, þ.e. að þeir fyrirvarar sem settir eru, eru alls ófullnægjandi. Það er svo rík ábyrgð fyrir þá sem taka þessa ákvörðun sem fylgir því að halda sig við hana. En eftirköstin eða afleiðingarnar munu væntanlega ekki koma fram fyrr en að einhverjum árum liðnum. Það er kannski það alvarlega, að áhrifin af þessum gjörningi, jafn gallaður og hann er, bitnar ekki á okkur sem slíkum, hann bitnar á börnunum okkar. Hann bitnar á barnabörnunum okkar. Það er kannski það alvarlega í þessu máli og það er kannski það fyrst og fremst sem þessi hópur sem hér hefur staðið og reynt að malda í móinn, er að reyna að koma í veg fyrir með öllum hugsanlegum ráðum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Mig langar aðeins að nefna það sem fram kom í andsvari hjá hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur áðan við hv. þingmann, ég heyrði ekki hvort hann svaraði því. Það er í sambandi við Brexit og það sem er í gangi þar á bæ, um útgöngu Breta úr ESB. Getur þingmaðurinn varpað ljósi á eða frætt mig um eða velt vöngum yfir því hverju sú útganga Breta, eða það sem er í gangi núna, muni breyta eða hvaða afleiðingar það muni hafa í sambandi við það mál sem við erum að fást við núna, bæði varðandi orkupakkamálið og hugsanlegan sæstreng sem gæti tengst þar við land og til meginlandsins? Sér þingmaðurinn inn í sína spádómskúlu hvernig það gæti farið í ljósi þess brölts sem er í sambandi við þetta Brexit-mál og þann fasa sem Bretar eru í, sem maður á eftir að sjá hvernig fer? En orð eru til alls fyrst og væri gaman að heyra vangaveltur þingmannsins í þá átt.
Herra forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur, að eigin sögn, átt viðræður við Breta um hvað gerast muni þegar og ef Bretar yfirgefa Evrópusambandið. Án þess að ég hafi sökkt mér ofan í það myndi ég halda að það myndi flækja málið. En eins og ég sagði í svari mínu áðan við spurningu hv. þm. Önnu Kolbrúnar Árnadóttur, þá hafa Skotar boðað þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi veru í Evrópusambandinu. Verði endastöð sæstrengsins í Skotlandi, en það virðist vera meirihlutavilji núna fyrir því að Skotar haldi sig í Evrópusambandinu, kann svo að fara að við verðum í sömu sporum hvað þetta varðar. Sjálfur myndi ég að lítt eða óathuguðu máli halda að útganga Breta úr Evrópusambandinu gæti mögulega flækt þetta mál nokkuð. En ég efast um að það myndi í sjálfu sér breyta því ástandi sem við sem þjóð erum í, við værum enn þá, að óbreyttu, ef þetta mál fer í gegn eins og meiri hluti þingsins hefur verið að reyna að stuðla að, fyrirvaralaus í þessum orkupakka með þann fjórða innan seilingar. Þannig að staða okkar sem slík væri jafn slæm og hún er núna miðað við að þetta mál fari óbreytt í gegn.
Hæstv. forseti. Ég er að hugsa um að fjalla í ræðu minni um fyrirvara. Ég ætla að leyfa mér að byrja á að vitna í færslu sem Arnar Þór Jónsson héraðsdómari birti á Facebook-síðu sinni vegna ummæla hæstv. ráðherra Katrínar Jakobsdóttur um fyrirvara og sæstreng. Með leyfi forseta: „Ég treysti mér ekki til að tala fyrir munn allra lögfræðinga eins og forsætisráðherrann gerir hér, en tel rétt og skylt að undirstrika eitt atriði: Fyrirvarar Alþingis munu engu skipta þegar búið verður að fjármagna þennan sæstreng (hvort sem það verður innlent eða erlent fyrirtæki sem gerir það). Ástæðan er sú að ef íslenska ríkið reynir þá enn að standa í vegi fyrir því að strengurinn verði lagður mun verða höfðað samningsbrotamál gegn Íslandi. Íslenska ríkið mun augljóslega tapa því máli þar sem orka er vara, samanber fjórfrelsisákvæðið um frjálst flæði á vörum. Þetta er nokkuð sem menn hefðu þurft að ræða heiðarlega (og ítarlegar) á fyrri stigum. Í framhaldinu hefði þá verið hægt að ræða efnislega um hagkvæmni/kostnað, kosti/galla þess að senda íslenska raforku til annarra landa. Í þeim þætti umræðunnar hefðu íslenskir stjórnmálamenn a.m.k. fastara land undir fótum en forsætisráðherrann hefur í þessu viðtali.“ Nú getum við haft ákveðna skoðun á því hvort okkur beri að skilgreina orku sem vöru. Í mínum huga finnst mér það að einhverju leyti geta gengið en þó ekki, vegna þess að í okkar tilfelli erum við að ræða um orku sem eina af grunnstoðum okkar. Við treystum á orku til að geta haldið úti t.d. fyrirtækjum um allt land og jafnvel til að geta haldið heimili um allt land, svo að það sé sagt. En að orðum hæstv. forsætisráðherra. Hún sagði að hún vonaðist til þess að sæstrengur yrði aldrei lagður hingað til lands og taldi alla lögmenn vera sammála um að þriðji orkupakkinn fæli ekki í sér slíka lagningu sæstrengs og það yrði aldrei gert nema Alþingi ákvæði það. En það er þannig að við sjáum í hendi okkar að þegar við erum orðin hluti af evrópska orkumarkaðnum verði í rauninni ekki hægt að standa í vegi fyrir því að fjárfestar taki ákvörðun um að leggja sæstreng til landsins. Ég hefði viljað á sínum tíma, ef það hefði verið mögulegt, þegar verið var að innleiða orkupakka eitt og orkupakka tvö að þá hefði maður haft einhverja hugmynd um hvað fælist í frekari orkupökkum. Það er þess vegna sem við höfum kallað eftir því að fá upplýsingar um hvað liggur í orkupakka fjögur og vitum núna að það snýr hvað helst að hugsanlegum flutningi á hreinni orku, loftslagsmálum og slíkum þáttum. Við erum líka á því að það sé vafa undirorpið hvort orkupakki þrjú feli ekki í sér afsal á orkumálunum okkar þar með vegna þess að við verðum hluti af evrópska markaðnum og lög þeirra munu ganga ofar okkar lögum. Það er svo margt í þessu sem við veltum upp í umræðu okkar. Við höfum ítrekað kallað eftir því að málinu verði vísað til sameiginlegu EES-nefndarinnar til að við getum staðið hvað réttast að öllum álitamálum sem eru í dag ekki annað en pólitískar yfirlýsingar ef við ræðum fyrirvarana sérstaklega. Ég ítreka að grein í Sunday Times sagði okkur frá því að það er allt komið á fullt við að leggja sæstreng til Íslands og eina sem vantar er stimpill [[Forseti hringir.]]frá breskum stjórnvöldum.
Herra forseti. Það hefur einmitt komið fram á heimasíðu þessa fyrirtækis sem vill leggja hér sæstreng að það fyrirtæki sé eftir nýlegar breytingar í stjórnmálum á Íslandi í mjög góðu sambandi við ráðherra í ríkisstjórn Íslands, allra flokka, og að þverpólitískur vilji fari vaxandi á Íslandi fyrir því að sæstrengurinn sé lagður. Þetta er alla vega atriði sem við vissum heldur ekki fyrir tíu dögum að væri með þeim hætti vaxið. Það gerir það náttúrlega miklu nauðsynlegra en fyrr að þeir fyrirvarar sem við setjum séu með því marki brenndir að þeir standist málaferli sem við getum lent í. Af því að hv. þingmaður minntist á grein Arnars Þórs Jónssonar héraðsdómara sem birtist á Facebook-síðu hans, að mig minnir í gærmorgun, er hann líklega lögmaður númer fjögur eða fimm sem úttalar sig um að þeir fyrirvarar sem settir hafa verið standist ekki og svaraði þar með því sem hæstv. forsætisráðherra hafði haft við orð hér aðeins fyrr um að enginn lögfræðingur væri á þeirri skoðun. En nú hefur það verið rækilega leiðrétt. Ég spyr hv. þingmann í ljósi alls þessa sem liggur fyrir, hefur legið fyrir og hefur skýrst enn síðustu tíu daga eða svo: Er ekki fullkomið óráð að taka ekki mark á slíkum varnaðarorðum og senda ekki orkupakkann til sameiginlegu EES-nefndarinnar [[Forseti hringir.]]eins og svo fjölmargir hafa bent á?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir. Það er nefnilega dálítið sérstakt að sú stjórnarandstaða sem er hér á landi er skipuð mörgum Evrópusinnuðum flokkum sem vilja allt gera til að koma okkur í Evrópusambandið - það eitt hefði átt að vekja ríkisstjórnarflokkana til vits um að það væri kannski ekki neitt sérstaklega sniðugur stuðningur við málið, hefði alla vega átt að slá einhverja varnagla, að við værum á einhverri leið sem ekki er vitað hvernig endar. Nefna má að grein Þorsteins Pálssonar er um það að við séum að stíga skref inn í ESB og hann fagnar því, sem ætti eitt og sér að vera mjög umhugsunarvert. Hv. þingmaður nefndi skrif Arnars Þórs Jónssonar lögmanns sem eru mjög góð að mínu mati af því að hann telur réttast að við stöldrum aðeins við og förum rétta lögfræðilega leið í málinu. Enda hefur það komið fram að fjárfestar í Bretlandi eru mjög svo áfram um að leggja sæstreng og segja að það muni skapa mörg hundruð störf á norðausturhluta Englands. Það eru 25 fjárfestar sem koma að því máli. Það er því alveg gríðarlega mikið í húfi og ekki gáfulegt að keyra málið í gegnum þingið eins og staðan er núna, heldur eigum við einmitt að taka alla þá þræði sem við höfum varpað hér fram og ná utan um málið til að geta tekið réttu lögformlegu ákvarðanirnar þannig að við fáum þetta hreinlega ekki bara í bakið.
Forseti. Það er einmitt mergurinn málsins að þegar Arnar Þór Jónsson, sá ágæti lögspekingur og héraðsdómari, kom fram með færslu sína daginn eftir að forsætisráðherra hafði úttalað sig um það að enginn lögfræðingur væri á þessari skoðun þá bættist hann í hóp þeirra sem á undan voru, eins og við höfum verið að tala um, en hefur ekki farið mikið fyrir í umræðunni vegna þess að svo virðist sem utanríkismálanefnd hafi handvalið þá sem voru þess verðir að láta getið í nefndaráliti meiri hluta. Fyrir utan það fékkst ekki að kalla til alla þá sem vilji var fyrir að kalla fyrir nefndina. Á einhverjum tímapunkti var bara klippt á það og sagt að nú yrði málið rifið út, vegna þess að mönnum lá lífið á við að koma málinu í gegnum þingið áður en það uppdagaðist að fjórði orkupakkinn væri mættur, áður en það uppdagaðist að sæstrengurinn væri í burðarliðnum og nánast klár til að leggja hann niður, áður en það uppdagaðist að það væru kannski fleiri en einn eða tveir sem væru þeirrar skoðunar að fyrirvararnir sem við höfum sett sjálf, þ.e. ríkisstjórnin og fylgifiskar hennar, væru ófullnægjandi. Eins og ég sagði lá það ekki eins gaumgæfilega fyrir fyrir tíu dögum síðan og núna en á þeim tíu dögum ætlaði ríkisstjórnin sér að keyra þetta mál í gegnum Alþingi í blóra við meirihlutavilja þjóðarinnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Það er nefnilega þannig að það gæti verið gáfulegt á þessum tímapunkti að boða til fundar í utanríkismálanefnd og fá fyrir nefndina þá gesti sem ekki komust þegar gestakomur voru boðaðar til þess að ræða þá nýju fleti á málinu sem við höfum náð fram, t.d. það að fyrirvararnir eru ófullnægjandi, ef þá er einhvers staðar að finna, hvort það sé rétt að þeir fjalli ekkert um orkupakka þrjú og miði aðallega að því að velta fyrir sér aðkomu aðila að því að leggja sæstreng til landsins, hvort lög Evrópu gangi hærra eða lengra en lög Íslands. Það eru alls konar svona þættir sem virðast vera að koma upp á yfirborðið. Ég minnist þess þegar við vorum á síðasta þingi að fjalla um hina nýju persónuverndarlöggjöf, sem við tókum upp eftir Evrópusambandið. Mig minnir að það hafi tekið 13 daga að setja það mál í gegnum þingið og það var alls ekki nægjanleg umræða í því máli að mínu viti, vegna þess að það er enn þá fullt af álitamálum sem þar eru inni. Ég legg því til að við tökum einn snúning í viðbót á þessu máli. Ég held að það skipti gríðarmiklu að fólk fái að tjá sig og velta upp þeim flötum sem við höfum ítrekað bent á að séu komnir upp.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir prýðisræðu, sem innihélt efnislega umfjöllun um fyrirvarana, sæstreng, orkupakka eitt og tvö, og spannar yfir töluvert efni. Mig langar aðeins að staldra við hugleiðingar þingmannsins um innleiðinguna á orkupakka eitt og tvö og hverju það breytti í raun og veru. Í orkupakka eitt var orkan skilgreind sem vara eða neysluvara, í orkupakka tvö var uppskipting á framleiðslu og dreifingu og því sem var þá gert. Það er túlkun manna, og ég er alveg sammála því, að raforka sé ekkert venjuleg neysluvara, alls ekki, því að flutningur raforku er þannig að það verður alltaf rýrnun í raforkuflutningi, misjafnlega mikill eftir því hvernig búnaðurinn er og þar af leiðandi getur raforkan rýrnað um allt að 20% í flutningi, sérstaklega á milli landa. Þar spilar inn í t.d. breyting úr riðstraumi í jafnstraum og síðan aftur úr jafnstraumi í riðstraum, ef um jafnstraumsstrengi er að ræða. Mig langar að spyrja þingmanninn í þessu sambandi: Er það ekki einmitt þess vegna - af því að þingmaðurinn kom inn á að þetta hafi ekki fengið neina umræðu á sínum tíma - sem við sitjum uppi með þessi mál úr þessum tveimur orkupökkum í dag, og það sem við ætlum að koma í veg fyrir í afgreiðslu orkupakka þrjú, þ.e. að ræða málið alveg í þaula þannig að við séum upplýst um hvað býr í orkupakka þrjú?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni fyrir spurningarnar. Í orkupakka eitt var orka skilgreind sem vara, ef við bökkum alla leið þangað. Það var kannski fyrsti feillinn sem var gerður, að viðurkenna eina af okkar grunnstoðum, sem ég álít orku vera, sem vöru, vegna þess að þetta er ekki eðlileg vara. Þetta er auðlind. Þetta er auðlind sem við eigum að nýta á okkar forsendum og í sátt við náttúruna og allt það, og sérstaklega eigum við að ganga um auðlindina sem okkar. Mér finnst það aldrei nógu oft sagt. Eins og hv. þingmaður kom inn á er alveg hárrétt að orka tapast sé hún flutt og sér í lagi með sæstreng. Það er kannski, eins og hv. þingmaður nefndi, tap upp á 20%. Ég hef heimildir fyrir því að það tap mun alltaf lenda á framleiðanda en ekki þeim sem kaupir. Við framleiðum orku á Íslandi. Við flytjum hana í gegnum sæstreng og tapið sem hlýst lendir þá á okkur og þar með mun raforkuverð hækka til fyrirtækja, einstaklinga og heimila. Það er nokkurn veginn fyrirséð, vil ég leyfa mér að segja. Þetta er það sem liggur fyrir og ætti að vera öllum augljóst.
Hæstv. forseti. Þetta er nefnilega, má segja, svolítið grundvallaratriði. Við erum að ræða um raforkumál. Við erum að ræða um skilgreiningu á orku. Ég er alveg sammála þingmanninum í því að raforka er auðlindamál. Við erum að framleiða raforku mestmegnis með vatnsorku, en líka með jarðvarma og síðan eru vindmyllur að færast í vöxt. Þetta er engin venjuleg vara. Raforka er mjög merkileg beislun á orku sem á sér langa sögu. Nú erum við með þetta í okkar höndum og viljum hafa það þannig áfram. Þess vegna erum við að fjalla um þetta mál, að kítta í raun og veru upp í allar þær sprungur sem geta orðið á þeirri skútu sem á að setja á flot ef orkupakki þrjú fer í gegn. Í dag er sá bátur hriplekur. Það hefur mikið verið talað einmitt um töp á rafmagni í innanlandsflutningi og hef ég heyrt áhyggjur t.d. Landsnets og annarra stofnana innan raforkugeirans um þann kostnað sem hlýst af töpum í raforkuflutningi. Eins og kom fram hjá þingmanninum áðan eru töp á raforkuflutningi á milli landa mikil og ég veit að þau eru það mikil að við höfum í rauninni ekki það bolmagn í dag til að standa í því og þess vegna yrðum við að fara í miklu meiri virkjunarframkvæmdir til að fylla upp í það að geta flutt rafmagn á milli landa. En það er framtíðarmúsík. Ég er ekki með neina beina spurningu í þessu síðara andsvari heldur þakka ég hv. þingmanni fyrir prýðisræðu.
Forseti vill minna á að andsvör eru einmitt ætluð til að spyrja ræðumenn spurninga eða andmæla skoðunum þeirra.
Hæstv. forseti. Þetta er ágætisbrýning. Ég held að hv. þm. Sigurður Páll Jónsson sé nú bara rétt að tæpa á svona byrjun og leggja fyrir sig málin, svo ég taki aðeins upp hanskann fyrir hv. þingmann. Hann velti fyrir sér vindmyllugörðum og þá vaknaði spurning hjá mér: Er þörf á þeim á Íslandi? Er þörf fyrir okkur að setja upp vindmyllugarða svo að næg orka verði til hér innan lands? Eða eru einhverjar aðrar hvatir að baki því að fólk er virkilega farið að hugsa um vindmyllugarða sem einhver stór fyrirbæri? Við vitum að flutningur raforku innan lands hefur helst staðið í mönnum og Landsnet hefur einmitt viðrað þá skoðun sína að eitthvað þurfi að gerast raunverulega í þeim málum. Ég er auðvitað á því að orka er auðlindamál þar sem við nýtum orkuna í alla hluti liggur við sem við tökum okkur fyrir hendur. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að vekja athygli á því. Mig minnir að við höfum tvö frumvörp þar sem fjallað er um skilgreiningar á auðlindum og svo það hvernig við eigum að haga gjaldtöku af auðlindum. Þetta eru tvö mál sem við höfum nú þegar og höfum mælt fyrir á þessu þingi.
Hæstv. forseti. Það sem ég vil gera að umræðuefni mínu í þessari ræðu er sviðsmyndagreining eða eitthvað í þá áttina. Það sem helst hefur vantað í umræðunni undanfarið - og þá verð ég að undanskilja málflutning Miðflokksins - er að sjálfsögðu að birtar verði þær sviðsmyndir sem innleiðing þriðja orkupakkans gæti haft í för með sér. Þær eru margar en auðvitað veltur mikið á því hvort hagsmunaaðilar láti reyna á rétt sinn rétt verði tilskipunin innleidd og beiti sér fyrir því að fá lagðan hingað sæstreng. Lagalegi fyrirvarinn, sem sagt er að sé til staðar en finnst hvergi, mun að öllum líkindum ekki halda. Hver er þá staðan? Ein sviðsmyndin gæti verið þessi: Fyrirtækið Atlantic SuperConnection, sem lýst hefur áformum sínum um að framleiða sæstreng á Norðaustur-Englandi og leggja hann til Íslands, bíður áreiðanlega eftir því að Evrópurétturinn taki yfir málefni millilandastrengjarafmagns við Ísland. Sýni íslensk stjórnvöld mótspyrnu gagnvart þessu verkefni eftir að hafa beitt sér fyrir innleiðingu orkupakka þrjú má vissulega búast við kærumálum fyrir EFTA-dómstólnum, með öðrum orðum verða höfðuð brotamál vegna EES-samningsins og kröfugerð fyrir íslenskum dómstólum um skaðabætur á hendur íslenska ríkinu fyrir óþarfatafir á að hefja ábatasöm viðskipti. Alþingi er augljóslega að skapa mikla réttaróvissu ef það afléttir hinum stjórnskipulega fyrirvara af orkupakka þrjú. Þess ber að geta að Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson eru búnir að vara við þessari hættu í álitsgerð sinni frá 19. mars 2019. Gerist eitthvað þessu líkt eða nákvæmlega þetta er búið að opna pandóruboxið. Við munum sjá hækkandi raforkuverð til fyrirtækja og heimila. Innri markaður fyrir raforku gerir nefnilega ráð fyrir því að eitt markaðsverð gildi. Það er nú bara þannig í þessu máli. Skiljanlegar áhyggjur garðyrkjubænda um að raforkuverð verðleggi þá út af markaðnum munu rætast ef af verður. Sérstaða okkar í ýmiss konar framleiðslu þar sem við höfum notið þess að geta boðið upp á ódýra endurnýjanlega orku mun leiða til þess að framleiðslan gæti flust úr landi. Hvað skyldi verða um öll gagnaverin sem nú er verið að byggja víða um land ef af þessu verður? Þessi sviðsmynd er vissulega ljót, ég viðurkenni það, en hún er engu að síður raunveruleg, fari allt á versta veg. Slíkt megum við aldrei láta henda íslenska þjóð. Við verðum alltaf að muna að við erum örþjóð innan EES-svæðisins, en þar búa 400 milljónir manna þar sem margir risafjárfestar renna hýru auga til raforkuauðlinda okkar. Það er því engin önnur skynsamleg leið en að hafna þriðja orkupakkanum, virkja 102. gr. samningsins, taka málið upp í sameiginlegu EES-nefndinni og fá undanþágur sem halda. Það er ekki popúlismi eða einangrunarhyggja eða nokkuð þvílíkt. Það er ábyrgt, það er skynsamlegt og það sem okkur þingmönnum ber að gera. Það höfum við sem höfum staðið þessar vaktir verið að gera, að reyna koma ríkisstjórninni í skilning um að ekkert liggi á, enda hefur hæstv. ráðherra iðnaðar sagt það í viðtali að það liggi ekki það mikið á að ekki megi fresta málinu til hausts.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni fyrir ræðuna. Það var áhugavert innlegg rafvirkjans að fá umræðu um orkutap. Ég velti fyrir mér í samhengi við það að hér er verið að ræða þessi mál á grundvelli þess að raforkan er skilgreind sem vara, hvort þingmaðurinn muni í fljótu bragði eftir annarri vöru, sem skilgreind er sem slík, sem rýrni með sambærilegum hætti og raforkan gerir við lengri flutning eins og hér um ræðir. Maður þekkir sögur af því að menn hafi pantað skyrtu frá Ítalíu og að tvær hægri ermar hafi verið á skyrtunni en ég hef aldrei heyrt nein dæmi þess að það vanti ermi eða kraga eða eitthvað svoleiðis. Þá er varan bara gölluð. En það er áhugavert að vita hvort þetta sé hugsanlega eina varan sem sé þess eðlis að hún rýrni með þeim hætti sem rafmagnið gerir við flutning yfir langan veg. Man þingmaðurinn eftir annarri vöru sem það á við um? Þetta var nú útúrdúr, en það sem mig langaði til að spyrja hv. þingmann út í eru þau sjónarmið sem hann setti fram um að rétt væri að flýta sér hægt og fresta málinu fram á haust til að mönnum, stjórnvöldum og bæði stuðningsmönnum og efasemdarmönnum um innleiðinguna, gæfist tími til að kafa betur ofan í undirliggjandi gögn og röksemdir. Nú var hv. þingmaður að koma inn eftir stutt leyfi en ég spyr: Hefur hann heyrt eitthvað í umræðunni sem mælir gegn því að málið frestist fram á haust?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir andsvarið. Svo ég svari síðustu spurningunni fyrst, af því að sá sem hér stendur er að koma úr hálfsmánaðarfríi og var í því fríi oft ekki í símasambandi en það datt þó inn annað slagið og þá fór ég að fylgjast með fréttum og horfði á Alþingisrásina meira að segja. Það sem ég get sagt í því sambandi er að sú skoðun mín og annarra að það beri að fresta þessu máli hefur frekar vaxið í ljósi þess að fleiri og fleiri fréttir og upplýsingar hafa komið um að gjalda beri varhuga við því að innleiða þennan pakka, svo það sé sagt. En af því að þingmaðurinn uppljóstraði líka um að sá sem hér stendur skuli vera rafvirki en ekki bara trillukarl viðurkenni ég það góðfúslega vegna þess að á sínum tíma tók ég sveinspróf í rafvirkjun og ég hafði mjög gaman af þeirri fræði og þykir raforkuframleiðsla og raforkumál mjög merkileg. Þetta er efnisfræði og mikil vísindi en samt í einfaldleika sínum mjög skiljanleg. Þessi töp sem við erum að tala um eru vegna viðnáms á rafmagnsflutningi og eru eðlisfræðileg og ekki er hægt að breyta þeirri eðlisfræði með neinni tækni. Hún er bara til staðar og mun alltaf verða til staðar þannig að þau töp sem er verið að ræða um í þessu sambandi eru varanleg og til framtíðar. Vísindamenn sjá ekki neitt til að hægt verði að breyta því þannig að þetta er eitthvað sem þarf að fást við til framtíðar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni fyrir svarið. Ég ætla aðeins að koma betur inn á það sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni og snýr að því hvernig málið hefur verið lagt upp hvað hraða varðar í vinnslu þess. Nú geri ég ráð fyrir að hv. þingmaður hafi eins og aðrir veitt því athygli að síðasta haust virtist enginn asi vera á málinu. Ráðherrar, fyrst hæstv. utanríkisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson og síðan hæstv. iðnaðarráðherra Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, lýstu því yfir í nóvember sl. hvort sinn daginn í viðtali í Morgunblaðinu að ekki lægi á. Hæstv. ráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson lýsti þá strax yfir frestun fram á vorþingið, hæstv. ráðherra Þórdís Kolbrún Gylfadóttir lýsti yfir fyrirsjáanlegri frestun fram á haustþingið 2019 og í orðunum lá í sjálfu sér að það gæti frestast lengur. Veit hv. þingmaður hvenær þessi breyting varð, þ.e. að svona skyndilega hafi legið á því að koma málinu í gegn og þessi fyrirvaranálgun var kynnt, sem fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins hefur kallað lofsverðar blekkingar í málinu? Þekkir hv. þingmaður hvernig þessu er háttað, hvenær asinn kom til?
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir spurningarnar. Það er svolítið erfitt að svara þessu með þann asa sem þingmaðurinn kom inn á, en hann er greinilegur vegna þess að hraði málsins núna er orðinn það mikill að maður nær því varla og er mjög ólíkt því sem maður upplifði fyrir ekki svo löngu síðan. Það var einhvern veginn þannig að eftir áramótin áður en málið kom á dagskrá, en reynt var að koma því inn rétt fyrir jólin en var sem betur fer frestað fram í mars, apríl, virtist eins og að þeim þingmönnum stjórnarliðsins sem voru miklir efasemdarmenn væri snúið. Þeim snerist hugur í skoðun sinni á þessu máli. Þeir guldu varhuga við því að innleiða þennan pakka en voru síðan algjörlega sammála því að pakkinn færi í gegn og báru þá fyrir sig fyrirvarana og annað sem þeir lásu út úr umsögnum og ráðleggingum. Einhverra hluta vegna jókst hraðinn á því tímabili á Alþingi. Ég geri mér ekki grein fyrir því vegna hvers það er. Það gæti verið út af þrýstingi einhvers staðar frá. Norðmenn hafa verið mjög áhugasamir um framgang málsins að mörgu leyti, þ.e. ýmsir á þeim bæ, þannig að það má kannski geta sér til um [[Forseti hringir.]]alls konar ástæður fyrir því.
Frú forseti. Ég er á dálítið sömu slóðum og hv. þm. Bergþór Ólason var hér áðan, ég hef verið að leita mér að ástæðum fyrir þeim asa sem er á þessu máli. Þess vegna langar mig til að fara aðeins ofan í það með hv. þingmanni af hverju hann er. Komið hefur fram núna að ef þetta mál hefði bara runnið í gegnum þingið, eins og vilji ríkisstjórnarflokkanna og fylgihnatta hennar stóð til, værum við nú með samþykkta þingsályktunartillögu í höndunum, en hefðum að henni samþykktri fengið upplýsingar um að fjórði orkupakkinn væri kominn, að sæstrengur væri í bakgarðinum hjá okkur, að fleiri og fleiri lögmenn kæmu fram og segðu að fyrirvarar okkar í þessu máli væri ónýtir. Mig langar aðeins til að spyrja hv. þingmann að því hverja af þessum ástæðum telji hann líklega skýringu á því að menn hafi talið sig þurfa að flýta sér eins og raun ber vitni. Eru það upplýsingarnar um að fjórði orkupakkinn sé mættur? Eru það upplýsingarnar um að fleiri og fleiri lögmenn segi að fyrirvararnir séu ónýtir? Eða eru það upplýsingarnar um að sæstrengurinn sé tilbúinn og geti verið á leiðinni hingað innan tíðar? Eru það ástæður fyrir því að ríkisstjórnin vildi lauma þessu máli í gegnum þingið á jafn miklum hraða og raun ber vitni?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir þetta andsvar. Áfram tölum við um skoðanir á því hverju þessi asi sæti. Það er góður punktur hjá þingmanninum varðandi orkupakka fjögur vegna þess að það hefur reynst rétt að hann er í smíðum og er komin upp alveg þokkaleg beinagrind af honum sem má geta sér til um að segi hvað í honum býr. Ef hér er verið, eins og þingmaðurinn kom inn á, að lauma orkupakka þrjú í gegn áður en við gerum okkur grein fyrir því hvað er í orkupakka fjögur - og við höfum verið að kalla eftir því að fá að skoða hann fyrst. Það er ein ástæðan fyrir því að við viljum fresta málinu, því að við viljum vita hvaða afleiðingar orkupakki þrjú hefur gagnvart orkupakka fjögur. Ég get alveg samþykkt að það sé það sem fylgjendur málsins vilja, að við náum ekki að skoða hvað er í orkupakka fjögur vegna þess að það gæti skýrt það að ef við samþykkjum orkupakka þrjú eins og hann er borinn á borð, komi upp sú staða að við séum í miklum vanda, eins og við höfum verið að velta upp í þeim áhyggjum sem við höfum af því að t.d. fyrirvararnir haldi ekki, séu ekki túkalls virði og þar fram eftir götunum.
Frú forseti. Nú hefur það komið fram að stærstu alþýðusamtök þjóðarinnar sem telja 130.000 félaga eru á móti innleiðingu orkupakka þrjú. Ýmis iðnaðarfélög eins og Landssamband bakarameistara eru á móti því. Samtök garðyrkjubænda eru á móti því. Hagsmunasamtök heimilanna eru á móti því, nokkur sveitarfélög, sem sent hafa inn umsagnir, eru á móti því. Samkvæmt skoðanakönnunum eru 62% þjóðarinnar á móti því. Nú langar mig til að spyrja hv. þingmann hverjar ástæður hann telur að geti verið fyrir því að þrátt fyrir þetta séu ríkisstjórnarflokkarnir ásamt fylgihnöttum einbeittir í því að vilja troða þessum orkupakka í gegnum þingið og ofan í hálsmálið á þjóðinni. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Telur hann að hér sé um venjulegan valdhroka að ræða? Telur hann að hér sé um að ræða að gjá sé á milli þings og þjóðar, þ.e. þess hluta þingsins sem hér um ræðir? Telur hann að það geti hugsanlega verið að ríkisstjórnarflokkarnir ásamt fylgihnöttum séu einbeittir í því að hlusta ekki á þjóðarviljann? Mér þætti mjög vænt um ef hv. þingmaður færi aðeins yfir þetta mál með okkur, hvort hann telur að það sé blanda af öllum þessum ástæðum eða hvort hann telur að það sé ein ástæða umfram aðra sem valdi því að ríkisstjórnin er svona einbeitt í því [[Forseti hringir.]]að troða þessum orkupakka hér í gegn í óþökk þjóðarinnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir síðara andsvar hans. Þingmaðurinn nefndi þjóðina, fólkið í landinu, fyrirtækin og taldi upp ýmis alþýðusambönd, félög og fyrirtæki og almenning. Það er staðreynd að samkvæmt skoðanakönnunum er helmingur þjóðarinnar eða meira á móti þessari innleiðingu. Margir bera það fyrir sig að þeir viti ekki alveg um hvað þetta snýst. Þar af leiðandi þyrfti kynning á innihaldi pakkans að vera skýr og væri hægt að bera það á borð svo allir geti fengið upplýsingar um hvað þetta hefur í raun og veru í för með sér. Þingmaðurinn nefndi hugsanlegan valdhroka og gjá á milli þjóðar og þings og að stjórnmálamenn hlusti ekki á þjóðarvilja. Það er alla vega gjá á milli þings og þjóðar í þessu máli. Maður getur lesið það út úr þessari skoðanakönnun. Það mætti segja sem svo að sú gjá myndi alla vega minnka eða yrði alveg þess bær að hægt væri að stökkva yfir hana ef þjóðin yrði betur upplýst um hvað býr í raun og veru í þessum pakka, hvort hann er eins og við höfum verið að tala um, ein sneið af þeirri salamípylsu sem verið er að bera á borð og næst komi orkupakki fjögur og fimm með einhverju því sem við sem sjálfstæð þjóð fáum ekki rönd við reist gegn.
Frú forseti. Í einni af myndunum um bleika pardusinn er komið með sendingu til Clouseaus rannsóknarlögregluforingja og það er pakki sem tikkar. Menn velta þessum pakka svolítið á milli sín þangað til að einn hrópar upp yfir sig: Sprengja. Annar segir: Hvernig sprengja? Sú sem springur, eða á ensku: „The exploding kind,“ með leyfi forseta. Að mörgu leyti má segja að með þeim orkupakka sem nú er verið að lauma í gegnum þingið eða reyna að lauma í gegnum þingið gegn örlitlum hógværum mótþróa sé verið að bera á borð afurð sem ríkisstjórnin og fylgihnettir hennar og ríkisstjórnarflokkarnir eru ekki almennilega vissir um hvernig virka. Ríkisstjórnin er í vafa um það hvort fyrirvarar haldi. Ríkisstjórnin er í vafa um það að afurðin standist stjórnarskrá og samt sem áður heldur ríkisstjórnin áfram og ríkisstjórnarflokkarnir og fylgihnettir hennar, heldur áfram á þeirri vegferð í blóra við meirihlutavilja þjóðarinnar með vitneskju um að alþýðusamtökin í landinu, sem telja 130.000 manns, eru á móti þeim gerningi. Nokkrir verkalýðsleiðtogar hafa stigið fram og lýst sig andvíga og sumir hafa fengið bágt fyrir vegna þess að menn hafa haldið að þeir væru Miðflokksmenn. Þetta sýnir kannski þá skoðanakúgun sem ríkir og þá þöggun sem á að beita til þess eins að geta laumað þessum pakka í gegnum Alþingi í óþökk þjóðarinnar. Ég verð að segja, frú forseti, að það er mjög alvarlegt þegar nafnkenndir einstaklingar sem eru opinberar persónur geta ekki opinberað hug sinn til einstakra mála í landinu vegna þess að þeir eru þá grunaðir um að tilheyra ákveðnum stjórnmálasamtökum. Þetta minnir á tíma í Bandaríkjunum milli 1948/1949 og svo 1957–1959 þar sem menn voru settir út af sakramentinu fyrir það að vera grunaðir um að vera kommúnistar. Þá fengu menn spurningar fyrir þingnefndum þar sem sagði eitthvað á þessa leið: Eruð þér, hafið þér einhvern tímann verið eða hafið þér hugsað yður að vera kommúnisti? Það að það skuli „ekki mega“ opna hug sinn í þessu máli án þess að verða fyrir köpuryrðum opinberlega er gríðaralvarlegur hlutur. Það sýnir kannski hversu þéttriðið net nokkurs meiri hluta Alþingis er, þ.e. menn hafa talað mikið um þingviljann en þjóðarviljinn virðist vera annar í þessu máli, að mér þykir. Það stappar næst því að vera óþolandi þegar fólk á Íslandi getur ekki opinberað skoðanir sínar á stórum málum sem varða þjóðina miklu til nútíðar og framtíðar án þess að verða nánast fyrir mannorðsmissi af því. Ég held að það sé tími til kominn, frú forseti, að mál þetta sem er býsna umdeilt verði lagt til hliðar um sinn og því verði frestað fram á haust þannig að hægt sé að vinna það betur og hugsanlega vinna fylgi [[Forseti hringir.]]með því meðal þjóðarinnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir góða ræðu og hugleiðingar. Hann fjallaði m.a. um einstaklinga sem hafa stigið fram og lýst sig andvíga innleiðingu þriðja orkupakkans og að þeir hafi hreinlega verið úthrópaðir eftir það. Ég rakst á grein sem birtist í Viljanum þar sem stjórnarmaður í VG styður ekki innleiðingu þriðja orkupakkans og mér finnst þessi stjórnarmaður, Bjarni Jónsson, svo að ég hafi nafnið með, býsna raunsær á staðreyndir máls. Hann byrjar á að fjalla um að stjórnvöld eigi eftir að útskýra betur hvað þau meini með þeim fyrirvörum sem þau hafa nefnt. Hann veltir fyrir sér hvort framtíðin muni vera þannig að virkja þurfi hvern einasta foss og jarðhitasvæði og raska verðmætum og veltir því upp hvort það sé í rauninni stefna Vinstri grænna í þeim málum sem oft hefur verið talinn umhverfissinnaður flokkur og hefur staðið vörð um auðlindir landsins. Ég skil áhyggjur hans og þarna er kannski komin fram rödd grasrótarinnar, a.m.k. í baklandi Vinstri grænna, sem þingflokkur Vinstri grænna mætti jafnvel taka mark á. Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvað honum finnst um þetta, hvort hann meti það þannig að þarna sé komin rödd hins venjulega vinstri græns liða, VG-liða, ég vil orða það þannig, eða hvað sé þarna í gangi.
Frú forseti. Án þess að ég sé innarlega í búri VG hefur mér virst að í þeim herbúðum sé kannski mestur aginn, þ.e. maður hefur hitt bæði yfirlýsta Sjálfstæðismenn og Framsóknarmenn sem hafa tjáð sig mjög opið um að þeir séu algerlega á móti þessum pakka og hafi skilið við sinn flokk. Þetta hefur ekki verið eins áberandi, alla vega hvað þann sem hér stendur varðar, en ég tek aftur fram að ég er ekki innsti koppur í búri VG. Mér finnst þetta hins vegar benda til þess - og reyndar hafa fleiri stigið fram og sýnt þann kjark að segja að þeir séu á móti orkupakkanum vitandi það að þeir geti orðið fyrir persónulegum ávirðingum út af því - að fólk sé smátt og smátt að öðlast kjark til að stíga fram. Það er býsna stórt að þurfa að segja þetta, að fólk sé smátt og smátt að öðlast kjark til að stíga fram og segja opinberlega að það sé á móti þeim gjörningi sem meiri hluti þingsins og fylgihnettir ætla að böðla hér í gegn með látum. Ég eiginlega vona að þetta skref sem Bjarni Jónsson steig þarna verði til að gefa öðrum mönnum og konum kjark og kraft til að stíga fram og reyna að sýna stjórnvöldum fram á það með einföldum hætti að stjórnvöldum sé sæmst að taka málið aftur til baka, ígrunda það og geyma a.m.k. til næsta hausts.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir þessa greiningu. Það er kannski rétt að þarna er mestur aginn miðað við það að fáir hafa stigið fram. Ég tek hattinn ofan fyrir Bjarna Jónssyni sem er nokkuð skynsamur í nálgun sinni, vil ég leyfa mér að segja, vegna þess að hann segir, með leyfi forseta: „… þetta samræmist ekki þeirri sýn sem VG hefur lagt upp með. Þarna erum við að missa forræðið á auðlindinni og stíga skref til markaðs- og einkavæðingar á orkunni. Við myndum t.d. vilja hafa vald til að stýra orkunni í vistvænni verkefni hér heima.“ Þetta finnst mér grundvallaryfirlýsing og nokkuð sterk orð en jafnframt eru þau skýr. Það er skýr meining í því sem hann segir. Við höfum haldið því fram að það sé ekki skýrt hvert við stefnum og það sem mig langar að velta upp við hv. þm. Þorstein Sæmundsson er hvort hann sjái yfirleitt einhverja kosti við það að innleiða þriðja orkupakkann, hvort það sé eitthvað þar inni sem getur sagt: Jú, allt í lagi, það er eitthvað gott í þessu? Það er spurning hvort svo er.
Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að segja að þegar ég talaði um agann í VG gleymdi ég því ekki að þungavigtarmenn þess flokks og sómamenn eins og Ögmundur Jónasson, hv. fyrrverandi þingmaður, og Hjörleifur Guttormsson, sömuleiðis hv. fyrrverandi þingmaður, hafa stigið fram á mjög myndarlegan hátt og sagt skoðun sína á þessum orkupakka, svo að það sé alveg klárt að ég er ekki að gera lítið úr því að þeir hafi sýnt þann kjark, þá einbeitni og það prinsipp að stíga fram út af þessu máli. Sé ég eitthvað gott í þessum pakka? Í stuttu máli sagt: Nei. Eins og hann er búinn af hálfu þessarar ríkisstjórnar er hann ekki bara slæmur, ég held því fram að hann sé beinlínis hættulegur. Ég held að það fyrirvaraleysi og andvaraleysi sem ríkisstjórnin og fylgifiskar hennar sýna í þessu máli geti haft mjög alvarlegar og dýrkeyptar afleiðingar fyrir íslenska þjóð. Það er kannski þess vegna sem sá hópur, sem haldið hefur uppi nokkru andófi hér um skamma hríð og hyggst halda því áfram eins lengi og þarf, reynir með því móti að hafa áhrif á ríkisstjórnarflokkana og fylgihnetti þeirra til góðs. Enn sem komið er, er árangurinn ekki mikill, en ég ber þá von í brjósti að skynsemi þessa fólks sigri eða komi í ljós og að það muni draga þetta mál til baka [[Forseti hringir.]]og geyma það a.m.k. til haustsins.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðu hans. Mig langar til að spyrja þingmanninn sem var á þingi kjörtímabilið 2013–2016, á því tímabili þar sem óhætt er að segja að ýmislegt hafi gengið á í íslenskum stjórnmálum: Þekkir þingmaðurinn mörg dæmi þess að jafn hart hafi verið sótt að þeim sem höfðu kjark til að stíga fram og lýsa öndverðri skoðun við ríkisstjórnarflokkana og í þessu máli? Þá er ég að meina einstaklinga sem væru skilgreindir í innri kjörnum flokksstarfs hvers flokks. Ég upplifi það þannig, sem betur fer, að hinir almennu flokksmenn njóti ágætisfrelsis enda tjá þeir okkur það daginn út og daginn inn sem stöndum í þessum slag, en ég hef veitt því athygli að veist er ansi harkalega að þeim sem stíga út af línunni séu þeir staddir þar í flokksstarfi hvers flokks fyrir sig að eftirtekt veki og óþægindi fyrir forystuna sem nú óskar þess heitast að þetta mál klárist og ekki þurfi að huga að því aftur.
Frú forseti. Mig langar fyrst að gera athugasemd við það að forseti skyldi ekki hafa á reiðum höndum númerið á andsvari sem hv. þingmaður bar hér fram. Það gæti verið til bóta ef þær upplýsingar verða tíndar saman. Man ég eftir þessu á árunum 2013–2016? Nei, ekki í fljótu bragði, ég man ekki eftir því þó að þá hafi ýmislegt verið að gerast. Ég man t.d. eftir því að mjög hatrömm umræða var um veiðigjaldafrumvarp sem var nákvæmlega sama marki brennt og frumvarp sem Vinstri græn stóðu fyrir á þessu yfirstandandi þingi. Ég man eftir að sú umræða var mjög hörð og ég man eftir að þá stigu ýmsir fram þvert á flokka og voru sammála prinsippinu sem það frumvarp innifól, en ég man ekki eftir því að það fólk hafi mætt svona illindum út af afstöðu sinni. Ef við horfum á það er það náttúrlega út af fyrir sig alvarlegt ef það á að verða norm hér að skoðanakúgun sé beitt og þöggun þannig að fólk þori ekki að tjá hug sinn. Það er mjög alvarlegt og ég held að menn ættu að hugsa sig um sem standa fyrir slíku. Hvort sem þeir eru á netmiðlum, samfélagsmiðlum eða hvernig sem það er, held ég að menn ættu að skoða hug sinn vandlega áður en lengra er gengið í þeim efnum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir svarið. Út frá þeim sjónarmiðum sem komu fram í fyrra svari þingmannsins til þess sem hér stendur spyr ég: Hefur þingmaðurinn einhverja kenningu um hvers vegna svona illa er brugðist við stígi menn út af línunni? Mig langar að koma fram með kenningu, kannski þingmaðurinn meti þá hvort hann telji mig vera á réttri leið eða vilji betrumbæta hana. Mér sýnist á öllu að stuðningsmönnum þessarar innleiðingar á þingi sem koma úr ríkisstjórnarflokkunum líði mörgum heldur illa með málið. Getur verið að ástæða þess að svona hart er brugðist við, þegar þekktir stuðningsmenn stíga út af línunni, sé sú að menn telji það auka líkurnar á að málið frestist, og þar með þurfi menn að ganga þessi svipugöng aftur, ef svo má segja, þó að það sé auðvitað ekki markmiðið með þessari umræðu um málið að koma pólitískum andstæðingum í sérstakt vandamál? Markmiðið er auðvitað að bæta málið. En þegar þingmönnum líður illa með mál en eru búnir að ákveða að standa með því er fyrsti tíminn auðvitað bestur fyrir þann þingmann sem er í þeirri stöðu að málið klárist og að það sé frá. Tekur hv. þingmaður undir þessa kenningu mína eða hefur [[Forseti hringir.]]hann aðra betri?
Frú forseti. Nú hefur sú kenning komið fram í umræðunni, og ekki bara kenning heldur jafnvel vissa, að margir þeir þingmenn sem voru á báðum áttum eða tregir til að ljá máls á því máli sem nú er til umræðu hafi eiginlega verið blekktir til fylgilags við málið með þessum svokölluðu fyrirvörum. Nú þegar það hefur opinberast í gegnum þá umræðu sem hér hefur farið fram að fyrirvararnir eru ekki túkalls virði get ég alveg ímyndað mér að margir þingmenn stjórnarflokkanna, t.d. Sjálfstæðisflokks, séu býsna svekktir með sjálfa sig, að hafa látið tilleiðast að styðja málið jafn vanbúið og það er. Það gæti verið skýring á því að menn séu ögn pirraðir út í sjálfa sig og láti það ganga yfir aðra. En þetta er bara kenning. Málið er hins vegar að mínum dómi hafið yfir flokkapólitík þó að búið sé að búa til flokkapólitík úr málinu á þinginu af meiri hlutanum. Ég tel að málið hefði átt að afgreiðast og þurfi að afgreiðast í breiðri sátt, bæði innan þings og í sátt við þjóðina, en eins og málið stendur nú samkvæmt skoðanakönnunum er meiri hluti þjóðarinnar á móti því. Ég skil eiginlega ekki alveg stjórnvöld sem gera sér það að leik að fara gegn þjóðarvilja, jafnvel ítrekað, til að berja fram mál sem eru illa undirbúin, illa grunduð og hættuleg.
Forseti. Nú vantar klukkuna korter í tíu á miðvikudagsmorgni ef mér telst rétt til, þetta rennur allt dálítið saman þessa dagana. Það styttist í að þingfundur hafi staðist sleitulaust í 24 klukkustundir og nú eru eldhúsdagsumræður fram undan og einhverjir þingmenn munu eins og gengur, í það minnsta þrír, þurfa að taka þátt í umræðum síðar í dag. Upp á skipulag dagsins langar mig að spyrja hæstv. forseta hvort það liggi fyrir ákvörðun um það hvernig þinghaldinu verði háttað.
Forseti getur upplýst um það að nú eru þrír á mælendaskrá með fimm mínútna ræðum. Þá gætum við lokið þessum fundi á næstu 15 mínútum. Það væri mjög óskandi ef hægt væri að gera það.
Frú forseti. Senn hvað líður mun væntanlega fjölga á mælendaskrá þannig að nokkuð víst er að fundurinn mun geta staðið nokkuð lengur ef hugur forseta stendur til þess. Nú vænti ég þess að sá sem hér stendur sé einn af þeim sem munu taka þátt í eldhúsdagsumræðum í kvöld, þ.e. ef þessum þingfundi verður lokið í tíma fyrir þá umræðu, og mér skilst að ætlast sé til þess að allir þingmenn séu við þá umræðu, hvor sem þeir ætla að tala eða ekki. Mér þætti þess vegna vænt um að fá að vita hvort maður geti átt von á því að geta hugsanlega komist heim og skipt um skyrtu til að vera það sem er kallað á enskri tungu „presentable“ þegar sá fundur hefst. Að öðru leyti geri ég ekki athugasemdir við lengd á þessum þingfundi.
Frú forseti. Á þingflokksformannafundi sl. mánudag var rætt í megindráttum um með hvaða hætti þinghaldinu yrði háttað á þessum eldhúsdegi. Það er svo sem ágætt ef það kemur bara fram hér ef þau plön eru öll fallin. Nú liggur fyrir að starfsmannafundi var aflýst. Mér sýnist á heimasíðu þingsins að búið sé að fella niður fund í velferðarnefnd. Er ástæða fyrir okkur þingmenn sem erum á mælendaskrá og þá sem fylgjast með umræðunni að lesa eitthvað sérstaklega inn í þetta? Er ætlan forseta að halda okkur hér við fundahöld fram að eldhúsdagsumræðu? Þá væri ágætt að það lægi fyrir sem fyrst.
Forseti getur upplýst að ekki hefur verið tekin ákvörðun um nákvæmlega hversu langur þessi þingfundur mun verða. Það er rétt sem hv. þingmenn segja, hér verða eldhúsdagsumræður í kvöld og forseti getur lofað því að fólk kemst heim til að undirbúa sig fyrir þá umræðu. Það er rétt sem fram kom, ætlast er til þess að þingmenn séu í salnum við eldhúsdagsumræðu eins og vant er.
Frú forseti. Í ræðu minni ætla ég að fá að koma inn á það atriði sem snýr að spurningu sem grundvallastast á almennri skynsemisskoðun á þeirri stöðu sem uppi er, það er að reyna að átta mig á svarinu við spurningunni: Ef það er ekkert í þessu máli, ef það er svona einfalt, ómerkilegt og hættulítið, af hverju þá þessi læti? Það vekur furðu margra og vantraust og ýtir undir þá tilfinningu að eitthvað sé í málinu sem menn, sem stýra þinghaldinu, og ráðherrann, sem leggur þingsályktunartillöguna fram, meta sem svo að best sé að klára með öllum tiltækum ráðum, að illu sé best aflokið, ef svo má segja. Ef ekkert væri í þessu máli, eins og lýst hefur verið, engar hættur, engar mögulegar uppákomur, búið að hnýta alla hnúta og svara öllum mögulegum spurningum, væri það einföld ákvörðun að taka málið af dagskrá tímabundið, hleypa öðrum mikilvægum málum á dagskrá þingsins eða þá hitt að fresta málinu fram á haust, leyfa rykinu aðeins að setjast og reyna þá að leiða okkur efasemdamönnunum það fyrir sjónir að áhyggjur okkar séu óþarfar. Engir tilburðir eru gerðir til að nálgast málið með slíkum hætti. Ef eitthvað er er bætt í óvissuþættina. Hér koma jafnt og þétt upp atriði sem þarfnast skýringa og ekki fást svör við. Hæstv. ráðherra mætti hér loksins sl. föstudag til viðræðna við þingmenn í á þriðja tíma, fór síðan aftur til útlanda, ef ég skildi það rétt. Sú heimsókn skilaði þeirri niðurstöðu að efasemdamennirnir höfðu enn meiri efasemdir en áður var, þannig að ekki tókst það eins og ráð var fyrir gert. Það er mannlegt eðli að upplifa það sem svo að þegar mótaðili reynir, hvert sem málið er, með öllum tiltækum ráðum að koma sér undan því að ræða mál efnislega, komi nýjar upplýsingar fram, setji undir sig hausinn eins og gert hefur verið í þessu máli og segi það eitt: Þetta mál skal klárað í þeirri atrennu sem við nú erum í og það verður útrætt án þess að neitt svigrúm verði gefið í tíma til að skoða og rýna gögn betur en þegar hefur verið gert. Þetta er ámælisvert í því samhengi að öllum er ljóst í dag að þingmenn stjórnarflokkanna sættu sig við, eða skiptu sumir hverjir um skoðun, er réttara að orða það, á grundvelli þessarar meintu fyrirvaraleiðar. Í skrifum héraðsdómarans Arnars Þórs Jónssonar í fyrradag, segir, með leyfi forseta: „Fyrirvarar Alþingis munu engu skipta þegar búið verður að fjármagna þennan sæstreng … Ástæðan er sú að ef íslenska ríkið reynir þá enn að standa í vegi fyrir því að strengurinn verði lagður mun verða höfðað samningsbrotamál gegn Íslandi. Íslenska ríkið mun augljóslega tapa því máli þar sem orka er vara, samanber fjórfrelsisákvæðið um frjálst flæði á vörum.“ Það að hæstv. utanríkisráðherra og aðrir ráðherrar ríkisstjórnarinnar sem málið tengist með einum eða öðrum hætti eða þingmenn sem styðja við þessa innleiðingu sjái enga ástæðu til þess að ræða þetta sjónarmið í ljósi þess að hinir meintu fyrirvarar eru kjarnaatriði í því að málið [[Forseti hringir.]]fékkst samþykkt, þykir mér með fullkomnum ólíkindum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu hans. Hann vék að ýmsu í ræðunni, hann ítrekaði og áréttaði megintillögu okkar hér sem er að þessu máli verði frestað og að hin fjölmörgu atriði sem við höfum bent á að þarfnist nánari skoðunar verði könnuð og rannsökuð nánar. Hv. þingmaður gat um það samtal sem átti sér stað í þessum sal sl. föstudag þegar hæstv. utanríkisráðherra mætti hingað. Það er ástæða til að vitna til orða hæstv. ráðherra og ég vil leita eftir áliti hv. þingmanns á þeim. Með leyfi forseta ætla ég að vitna í ræðu hæstv. ráðherra. Hann sagði: „Af hverju frestum við þessu máli ekki?“ Við bíðum spennt eftir að fá svar ráðherra við þeirri spurningu. Svarið er svohljóðandi: „Ástæðan fyrir því að við frestum þessu máli ekki er sú að það er engin ástæða til þess. Hér segja menn réttilega: Heyrðu, það er bara fullt af fólki sem hefur miklar áhyggjur af þessu máli. Það er rétt, það er bara hárrétt, en kosturinn við það að klára þetta mál er sá að þá mun það fólk sjá að þeir sem fóru hér mikinn og með mikinn hræðsluáróður gerðu það innstæðulaust.“ Ég leyfi mér að spyrja hv. þingmann og hæstv. forseta sömuleiðis: Er boðlegt að halda því fram að slíkt stórmál þurfi að afgreiða til að varpa einhverju ljósi á málflutning þeirra sem hafa leyft sér að vera með efasemdir í málinu?
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir að rifja upp þetta kostulega og raunar ótrúlega svar hæstv. utanríkisráðherra Guðlaugs Þórs Þórðarsonar við fyrirspurn minni sl. föstudag. Ég verð að viðurkenna að þetta svar ráðherrans gleymdist eiginlega í því útúrsnúningakraðaki sem okkur var boðið upp á í svörum ráðherrans við einföldum spurningum okkar. Þetta er auðvitað svo fjarri því að vera boðlegt svar við spurningum sem eru af sanngirni settar fram um það hvort ekki sé rétt að stíga eitt til tvö skref til baka og gefa málinu svolítið svigrúm til að vinnast áfram. Það gengur ekki að meginrökin fyrir því að málið skuli keyra í gegn séu kynnt þannig að það gefi mönnum tækifæri til að sjá fyrr en ella að áhyggjur manna hafi verið óþarfar. Auðvitað dettur engum í hug að leggja þetta á borð sem svar í eðlilegum og sanngjörnum samræðum, ekki nema menn ætli beinlínis að pirra mótaðilann. Kannski var það markmiðið, sennilega. Sem betur fer held ég að varla hafi hallað orði á nokkurn mann þann tíma sem við þingmenn Miðflokksins höfum staðið í þessari umræðu en það gæti alveg verið að hæstv. utanríkisráðherra hafi ætlað sér að reyna að draga fram þau viðbrögð hjá okkur með svona fráleitu svari.
Frú forseti. Í þessu svari kýs hæstv. ráðherra að kalla málflutning þeirra sem hafa leyft sér að hafa uppi efasemdir, hafa leyft sér að rýna þetta mál, hafa leyft sér að fjalla um það með gagnrýnum huga, hafa leyft sér að kalla eftir skýringum og hafa leyft sér að sinna þinglegum skyldum sínum, hræðsluáróður. Með leyfi, frú forseti, geigar þetta orð, það er marklaust vegna þess að hæstv. ráðherra hvorki reyndi né getur fundið þeim stað. Hæstv. ráðherra leitaðist í sömu ræðu við að útskýra þann fyrirvara sem hér hefur verið gerð leit að. Hann segir í ræðunni að hans sé að leita í „nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum nr. 65/2003, með síðari breytingum, frá meiri hluta atvinnuveganefndar“. Þegar að er gáð reynist þetta vera uppkast að innleiðingarreglugerð iðnaðarráðherra með innskotsgrein þar sem er rakinn einhver fyrirvari, en getur einhver trúað því að lagalegan fyrirvara sé að finna í reglugerð ráðherra? Sá sem hefur haft forystu um leitina að fyrirvaranum, löglærður maður með reynslu af lögreglustörfum og beitir tækni og starfsaðferðum lögreglu í leitarstarfi sínu, fæst ekki til að trúa því að lagalegan fyrirvara sé að finna í reglugerð útgefinni af ráðherra. [[Forseti hringir.]]Hvert er álit hv. þingmanns á þeim vinnubrögðum?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni andsvarið. Til að reyna að ramma inn svarið við þessari spurningu ætla ég að nefna þau þrjú atriði sem ættu helst að vekja menn til umhugsunar um nauðsyn þess að skoða málið betur. Í fyrsta lagi er það hversu illa fyrirvararnir virðast grundaðir. Í öðru lagi eru það fréttir í Sunday Times sl. sunnudag, frekar en mánudag, um þrýsting breskra fjárfesta á að koma sæstrengsmálum af stað og í þriðja lagi eru það sjónarmið héraðsdómara, Arnars Þórs Jónssonar, sem komu fram fyrir tveimur sólarhringum þar sem með eins skýrum orðum og hægt er að gera lýsti héraðsdómarinn því yfir að í fyrirvörunum væri ekkert hald. Staðan er mjög sérstök þegar enginn stuðningsmanna innleiðingar þriðja orkupakkans í íslenskan rétt telur ástæðu til þess svo mikið sem að íhuga málið í nokkra daga, þótt ekki væri meira, hvað þá að fresta málinu fram á haust. Ég ítreka það sem haft er eftir Arnari Þór Jónssyni héraðsdómara, með leyfi forseta: „Fyrirvarar Alþingis munu engu skipta þegar búið verður að fjármagna þennan sæstreng …“
Forseti leyfir sér að vekja athygli hv. þingmanna á því að við erum með góða gesti í þinghúsinu. Á pöllum er hópur bandarískra öldungadeildarþingmanna undir forystu Lisu Murkowski sem eru í heimsókn og við þökkum þeim kærlega fyrir komuna.
Herra forseti. Mig langar til að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem hann flutti. Hann talaði um hversu vont málið væri sem menn reyndu að böðla með þeim hætti sem hér er gert í gegnum þingið. Við höfum vakið athygli á því líka að reynt er að flýta málinu í gegnum þingið og er næsta víst að það sem ekki hefur mátt líta dagsins ljós áður en þessi þingsályktunartillaga átti að samþykkjast er m.a. það að fjórði orkupakkinn skyldi líta dagsins ljós, að fleiri lögmenn stigu fram og lýstu því yfir hversu ónýtir fyrirvarar þeir sem gerðir hafa verið við málið væru og að við erum með sæstreng í bakgarðinum. Ég geri ráð fyrir, hv. þingmaður, að þetta sé kannski ástæðan fyrir því að menn reyna að böðla málinu í gegn eins og þeir hafa reynt að gera fram til þessa. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður er mér sammála um þetta, en mig langar samt til að biðja hann um að fara yfir það með okkur hvort hann telji að þetta geti verið ástæðan, að menn hafi einmitt ætlað að fara með þetta mál í gegn með þeim hætti sem raun ber vitni vegna þess arna, að menn hafi viljað koma í veg fyrir að þeir atburðir sem hafa gerst, þ.e. fjórði orkupakkinn, sæstrengurinn sem er í bakgarðinum og fleiri álit um fyrirvaraleysið, kæmu fyrir augu þingmanna og almennings áður en þetta yrði samþykkt. Mig langar að [[Forseti hringir.]]biðja hv. þingmann um skýringu á þessu.
Virðulegur forseti. Það er hið minnsta ljóst að ef umræða um málið hefði klárast eins og lagt var upp með, þ.e. þegar þingmenn voru látnir tala inn í nóttina í þarsíðustu viku, hefði umræða og atkvæðagreiðsla verið um garð gengin þegar fjórði orkupakkinn var samþykktur af ráðherraráði Evrópuþingsins. Ég veit ekki hvort það var sérstakt markmið, en ég viðurkenni að í fyrra andsvari mínu gleymdi ég atriði sem er ekkert smáatriði hvað það varðar, efnisatriði sem á auðvitað að koma til skoðunar, þ.e. þessi samþykkt fjórða orkupakkans og hvernig það spilar saman við þriðja orkupakkann sem nú er til umfjöllunar hjá okkur, þegar það liggur fyrir að í samantekt um fjórða orkupakkann er sagt frá því að eitt af markmiðum hans sé að útvíkka og efla valdheimildir ACER sem þangað verða færðar. Það er í rauninni orsök þessara stjórnskipulegu vangaveltna sem eiga sér stað sem margir hafa miklar áhyggjur af. Það eru auðvitað fleiri sjónarmið í þessu máli öllu en stjórnskipulegu atriðin. En það að nú liggi fyrir samþykkt ráðherraráðs Evrópuþingsins þessa efnis setur málið í allt annað samhengi. Mér vitanlega hefur ekki nema einn þingmaður tjáð sig á þeim nótum að þetta skipti engu máli [[Forseti hringir.]]og það var formaður Viðreisnar.
Herra forseti. Ég hygg að þarna liggi hundurinn grafinn. Ég hygg að menn hafi ætlað sér að böðla málinu í gegn, ekki síst vegna þess að það er næsta víst að þeir þingmenn í stjórnarliðinu sem voru efins um þátttöku sína í þessu ólánsmáli voru vélaðir til þátttöku með því að veifa framan í þá fyrirvörum sem síðan reyndust haldlausir. Ég hygg að við það hafi komið fát á stjórnarmeirihlutann og að menn hafi viljað tryggja að vitneskjan um að fyrirvararnir væru haldlausir - menn hafi viljað koma í veg fyrir það að sú vitneskja birtist þeim þingmönnum sem voru efins og jafnvel mótfallnir til að tryggja að hægt væri að afgreiða málið með þeim hætti sem stjórnarmeirihlutinn hafði ákveðið að gera. Ég hygg að við hv. þingmaður séum nokkuð sammála um þetta, en mig langar samt að minnast líka á að það virðist hafa verið eytt rosalega miklum tíma í að berja liðið saman eins og það heitir og fá menn til að ganga í takt. Á sama tíma hafa menn forsómað það að kynna þjóðinni raunverulegt innihald þessa orkupakka sem nú á böðla í gegn í andstöðu við meiri hluta þjóðarinnar. Nú langar mig til að fá skoðun hv. þingmanns á þessu, hvort þetta gæti verið ein skýring á því að menn hafa reynt að böðla þessu fram eins og raun ber vitni.
Virðulegur forseti. Þegar mál er borið fram með þeim hætti sem hér er gert fer ýmislegt í gegnum hugann. Ég vil trúa því og geri það að þegar menn hafa farið í þá vegferð að samþykkja þessa leið sem forsvaranlega, þ.e. þessa fyrirvaraleið, af góðum hug og ég reikna eins með því að hæstv. utanríkisráðherra og allir hans menn hafi talið þessa leið nægjanlega og færa. En síðan þegar staðan er orðin þannig að við blasir að svo er ekki þurfa menn með einhverjum hætti að leita leiðar til að taka málið aftur upp á borð, leiða það í jörð með einhverjum þeim hætti að þingmönnum líði bærilega með það. Ég tel alveg fullvíst að það séu ekki bara þingmenn Miðflokksins sem telja mikla meinbugi á því hvernig málið er lagt fram og hvernig varnir eru reistar í því, þ.e. í tengslum við þessa meintu fyrirvara. Það er stundum þannig í lífinu að ef hlutir virðast of góðir til að vera sannir eru þeir það og ég held að við séum að finna okkur í þeirri stöðu núna og við þurfum einhvern veginn í sameiningu að finna leið út úr þeirri stöðu.
Sá sem hér stendur hefur ekki langa reynslu af þingstörfum, en hann minnist þess ekki að þingfundur hafði staðið jafn lengi og nú. Án þess að kvarta sérstaklega yfir því langar mig að spyrja hæstv. forseta hvað hann hyggist halda þessum fundi áfram lengi. Mig fýsir einnig að vita hvort hann hyggist halda fund á morgun, uppstigningardag. Mig langaði til að fá að vita það áður en lengra er haldið.
Svarið er það að fundarhald í dag verður í samræmi við það sem rætt var á fundum með formönnum þingflokka á mánudag. Það verður ekki mikið fundað í dag. Þá var ræddur sá möguleiki að hafa stuttan fund ef hann mætti nýtast til atkvæðaafgreiðslna og 3. umr. mála, en jafnframt tekið fram að gefið yrði eðlilegt hlé áður en eldhúsdagur hæfist, eins og venjan er. Svarið er að ekki verður haldið áfram langt fram eftir degi en það verður fundað eitthvað enn um sinn. Á morgun verður ekki fundað en klukkan 9.30 á föstudagsmorgun hefst aftur fundur.
Virðulegur forseti. Bara aðeins til að árétta þannig að skilningur manna sé svipaður: Má skilja sem svo að forseti áætli að taka mál inn, þ.e. atkvæðagreiðslur eða eitthvað þess háttar, áður en fundi lýkur í dag? Það var vissulega rætt á þingflokksformannafundi, og við myndum svo sem fagna því. Eða er ætlanin að halda öðru dagskrármálinu á dagskrá þar til fundi verður frestað svo menn geti farið heim og sturtað sig og skipt um skyrtu fyrir eldhúsdagsumræður? Það væri áhugavert að fá svar forseta við því.
Já, það er sjálfsagt að greiða úr þessu. Það er ekkert til að greiða atkvæði um, það eru engin önnur mál tilbúin til afgreiðslu vegna þess að ekkert annað mál hefur komist að á dagskrá Alþingis í hátt á aðra viku en sú seinni umr. um dagskrármálið sem enn stendur. Það hefur ekki gildi að halda annan fund. Þess vegna verður þessari umræðu haldið áfram þangað til fundi verði slitið og verður það gert þannig að gott hlé gefst til þess að undirbúa sig undir eldhúsdag í kvöld. Staðan er sú að á mælendaskrá í þessari seinni umr. um tillöguna, sem staðið hefur nú í 130 klukkustundir eða hátt í það, eru þrír ræðumenn og eiga allir fimm mínútna ræðurétt þannig að það tæki okkur 15 mínútur að ljúka umræðunni. Ef áhugi væri á því að sameinast um að ljúka þessari umræðu tæki það 15 mínútur þó að þessir þrír þingmenn fullnýttu ræðurétt sinn. Meðan hefur staðan verið sú iðulega í gegnum nóttina að forseti hefði alveg eins getað ætlað að henni myndi ljúka á næstu 10, 15 eða 20 mínútum af því að það hefur verið sá ræðutími sem mælendaskráin hefur teiknað upp. En við vitum svo sem að þannig hafa hlutir síðan ekki gengið fyrir sig. Það er enn vilji forseta og ásetningur að reyna að ná því fram að þessari umræðu geti lokið með eðlilegum hætti. Þess vegna er fundað og gerðar tilraunir til þess. Þess vegna er tilmælum beint til þingmanna og skorað á þá að leggja sitt af mörkum svo við komumst aftur í gang með eðlileg þingstörf. Forseti telur ekki fullreynt þannig að ég hafði hugsað mér að halda a.m.k. þessari umræðu eitthvað áfram.
Herra forseti. Í ljósi þess sem hér er sagt vil ég tilkynna forseta að sá sem hér stendur mun ekki mæta til fundar í kvöld klukkan hálfátta haldi fundur lengi hér áfram, heldur mun hann einbeita sér að því að undirbúa sig undir fundahöld föstudagsins sem hann væntir að muni standa drykklanga stund. Ég tel óhæfu að þingmönnum gefist ekki eðlilegur fyrirvari til að undirbúa sig undir fund um eldhúsdag, jafnvel þeir sem þar eiga að flytja mál. Ég vildi að forseti vissi að ég mun ekki mæta til fundar í kvöld ef þessi fundur heldur lengi áfram þannig að ekki gefist nægur tími til undirbúnings fyrir kvöldfundinn, heldur mun sá sem hér stendur einbeita sér að því að [[Forseti hringir.]]undirbúa sig undir fund föstudagsins.
Það hryggir forseta mjög að hv. þingmaður hyggist ekki mæta til eldhúsdagsumræðna í kvöld. En forseti viðurkennir rétt hv. þingmanns til að ráða því sjálfur sem og sínum næturstað. Hv. þingmaður er sjálfráður að því, rétt eins og þingmenn eru sjálfráðir að því að halda áfram þessari umræðu. Enginn neyðir þá til þess.
Hæstv. forseti. Það er sérstakt að standa hér undir þessari umræðu en nú ætla ég að flytja ræðu. Það vantar orkustefnu fyrir Ísland, það er öllum ljóst og hafa verið skrifaðar um það greinar og fluttar fréttir. Það er dálítið merkilegt að fólk hafi ekki séð ástæðu til að koma inn í umræðuna hjá okkur Miðflokksmönnum til að ræða einmitt það atriði. Ég ætla að byrja á því aðeins að velta fyrir mér þessum fyrirvörum sem finnast ekki og velta fyrir mér hvort þeir snerti ekki það að selja orku til útlanda með sæstreng. Það má vera rétt að fyrirvararnir snerti ekki beint á orkupakka þrjú, en um leið og við erum orðin sameinuð á þessum evrópska orkumarkaði munu fyrirvararnir taka gildi, séu þeir fundnir og þar með tengjast lagningu sæstrengs. Sæstrengur er kostnaðarsamt og áhættusamt verkefni en það hefur ekki stoppað fjárfesta í að leggja fé í púkkið. Við erum að tala um gríðarmiklar fjárhæðir og við höfum annað slagið hér í nótt minnst á grein sem birtist í Sunday Times þar sem fjárfestir lýsir sig reiðubúinn til að leggja hingað sæstreng, og er tilbúinn að fjármagna það. Það eina sem standi út af í þeim efnum sé að það vanti stimpil frá bresku ríkisstjórninni til að svo verði. Gefum okkur að fyrirvararnir verði settir. Þá vitum við heldur ekkert um það hversu lengi þeir munu halda. Því hefur verið haldið fram í umræðunni að það sé Alþingis að ákveða hvort hingað eigi að leggja sæstreng, þá er ég jafnvel að tala um framtíðarþing. Fólk hefur talað um að það vonist þó til þess að ekki komi til þess. Ég held að við séum löngu komin fram yfir þann tímapunkt að geta fjallað um málið með von í brjósti, við verðum að setja fram alvöru lagalega fyrirvara þannig að allir séu á sömu blaðsíðu og þá sérstaklega gagnvart þeim aðilum sem eru nú þegar í startholunum, eins og þessi breski fjárfestir, sem virðist líta á það sem lögmál að hingað verði hægt að leggja sæstreng. Við vitum að verði sæstrengur lagður hingað munum við bera töluverðan kostnað af því orkutapi sem af því hlýst og það mun auðvitað hækka raforkuverð. Það má ekki gleyma því að það mun verða íslenskri náttúru töluvert þungbært ef við þurfum að auka virkjunarframkvæmdir frekar. Svo er hitt atriðið að það er ótrúlegt að við séum, á vakt Vinstri grænna, yfirleitt að ræða um að auka einka- og markaðsvæðingu á orkuauðlindinni. Ég trúi ekki öðru en að stjórnarliðar almennt geri sér grein fyrir afleiðingum sem slík fyrirætlan getur haft á náttúru Íslands og auðlindir og að við munum missa sjálfsákvörðunarrétt okkar á auðlindinni. Í því sambandi vil ég minna enn og aftur á drög að frumvarpi um auðlindaákvæði sem liggur nú í samráðsgátt stjórnvalda. Það er hugsanlegt að orkan sem framleidd verður hér verði seld til útlanda og keypt af mengandi stóriðju þar og jafnvel líka hér. Þar munu íslensk stjórnvöld ekkert hafa um það að segja. Störf verða í húfi. Það er alla vega spurning hvort við þurfum ekki raunverulega að velta því fyrir okkur hvort störf hér verði í húfi. Verkefni sem sett hafa verið á laggirnar eru líka í hættu. Það er erfiðara að koma til móts við landbúnað og garðyrkju sem vakið hafa athygli á því að þessar starfsgreinar standa nú þegar höllum fæti og varla á það bætandi að setja frekari kvaðir á þann iðnað. Það er líka ljóst að ESB-sinnar bíða eftir því að komast í ríkisstjórn þannig að hægt verði að [[Forseti hringir.]]innlima okkur að fullu í Evrópusambandið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Það var svo sem tímabært að talað yrði um það á íslensku að hér stendur til að markaðsvæða íslenskar orkulindir, auðlindir. Það stendur til að hleypa útlendingum að borðinu með sjálfsákvörðunarrétt. Ég held að það sé rétt að sú skoðun komi einu sinni fram þannig að allir skilji það. Það liggja fyrir nokkur lögfræðiálit um að með þeirri ákvörðun að samþykkja þessa þingsályktunartillögu sé um að ræða óheyrt, þ.e. til þessa, valdframsal sem tæplega standist stjórnarskrá. Það sýnist allt benda til þess að þetta verði gert, þeim sem að því standa ef svo verður til ævarandi sneypu, en að sjálfsögðu trúir maður enn á skynsemi fólks þó að sú trú fari þverrandi með hverjum klukkutímanum sem líður. Ég er þess vegna ánægður með það að hv. þingmaður skyldi koma fram með þessa ræðu og mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að einmitt sú ástæða, þ.e. að nú verður útlendingum sleppt lausum í orkubúskap Íslendinga, kunni að vera skýring á því að það verður að böðla þessu máli í gegnum þingið með þeim hætti sem hefur verið gert og svo illa búið sem við blasir.
Hæstv. forseti. Jú, hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, ég tel fullvíst að hingað muni koma útlendir aðilar sem vilja notfæra sér, ég vil nota það orð, auðlindir landsins. Það er ekki nokkur vafi í mínum huga og ef við ætlum að reyna að standa í vegi fyrir því verður höfðað gegn okkur einhvers konar samningsbrotamál, alveg augljóslega. Enn og aftur erum við að ítreka hér að við viljum að orkupakki þrjú verði lagður fyrir sameiginlegu EES-nefndina til að tryggja lagalega fyrirvara á því sem einkennir sérstöðu Íslands. Þá er ég ekki bara að meina að það sé skrifað sem lagalegur fyrirvari að landið sé eyja, það hlýtur að vera eitthvað meira undir en það. Ég vil líka minna á fésbókarfærslu Arnars Þórs Jónssonar héraðsdómslögmanns sem sagði í gærkvöldi að það væri algjörlega ljóst að ef við hugsum ekki okkar gang og innleiðum hlutina með réttum hætti verði farið í mál við Ísland. Það ætti að vera orðið ljóst að slíkt mál er í gangi í Noregi sem miðar að því að þar hafa fyrirvarar sem settir voru ekki verið virtir og það er uppi sjónarmið um að þeir hafi ekki innleitt orkupakka þrjú löglega. Við hljótum að ætla að læra af þeirri reynslu og fara þá leið að gera hlutina rétt.
Herra forseti. Það er einmitt þannig, hv. þingmaður, að hér er ekki verið að gera hlutina rétt og af því munum við súpa seyðið inn í framtíðina verði ekki breyting þar á. Það er út af fyrir sig merkilegt að hafi menn rífan þingmeirihluta að baki sér finnist þeim þeir ekki þurfa að hlusta á ráðleggingar. Þá er ég ekki að tala um ráðleggingar frá andstæðingum þeirra í málinu heldur frá hæfustu og færustu sérfræðingum sem landið á til. Slíku fólki er ekki hægt að hjálpa, sem ekki tekur leiðsögn færustu manna í málum eins og þessum en tekur hins vegar heimskra manna ráð. Eins og við vitum eru þau verri eftir því sem fleiri koma saman. Það er næsta víst að verði þetta mál samþykkt, svo búið sem það er nú og óbreytt, mun það hafa óendurkræfar afleiðingar í för með sér. Mig langar að biðja hv. þingmann um að fara með okkur yfir hvað hún sér fyrir sér að gerast muni ef þetta verður samþykkt með þeim hætti sem útlit er fyrir að verði. Hvað þýðir þetta fyrir afkomu þjóðarinnar? Hvað þýðir þetta fyrir þá sem erfa munu land? Hvað þýðir þetta fyrir yfirráð Íslendinga yfir orkuauðlindum sínum? Mun þetta þýða það að útlendingar munu koma hingað og gefa okkur langt nef og fara sínu fram eftir því sem vilji þeirra stendur til?
Forseti vill nú í upphafi þingfundar greina frá því að á fundi forsætisnefndar í gær var samþykkt að starfsáætlun 149. löggjafarþings verði tekin úr sambandi að afloknum eldhúsdegi á morgun. Samkvæmt starfsáætluninni var horft til þess að þingstörfum gæti lokið um miðja næstu viku en nú virðist ljóst að svo verði ekki. Fundahald verður nú boðað dag frá degi en þó reynt að hafa þann fyrirsjáanleika í því sem mögulegt er. Þannig liggur til að mynda þegar fyrir að þingfundur verður nk. föstudag og mun hann hefjast kl. 9.30. Nefndastörf hafa gengið afar vel síðustu daga og vikur og hafa nefndir afgreitt mikinn fjölda mála sem nú bíða umræðu. Á dagskrá þingfundar í dag eru þannig til að mynda 32 þingmál, tillögur og frumvörp sem bíða tilbúin til umræðu og afgreiðslu. Þá er stefnt að afgreiðslu fjölda mála út úr nefnd í þessari viku og því ljóst að bætast mun aftan á dagskrána mikill fjöldi mála dag frá degi. Síðustu daga hefur umræða um eitt þingmál tekið yfir öll störf hér á Alþingi. Umræður um það mál hafa nú staðið í yfir 100 klukkustundir og þar af hefur einn og sami flokkurinn talað í yfir 90 klukkustundir í því máli. Forseti hefur áður lýst þeirri skoðun sinni, og það fyrir nokkru síðan, að ákaflega æskilegt væri að þeirri umræðu færi að ljúka þannig að hægt verði að hefja umræður um önnur þingmál sem bíða á meðan og áður en frekari röskun verður á starfi þingsins þessa vordaga og meira tjón hlýst af. Forseti skorar því enn og aftur á þingmenn Miðflokksins að hugleiða hvort 90 klukkustundir rúmar og þótt fáeinar væru í viðbót dugi ekki fyrir þá til að koma afstöðu sinni á framfæri þannig að þingið geti senn tekið afstöðu til málsins á þann hátt sem leikreglur okkar bjóða og endanlegt gildi hefur, þ.e. að greiða um málið atkvæði.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Það er einmitt þessi sviðsmynd sem við þyrftum að fá greiningu á með óyggjandi hætti, þetta með auðlindirnar og hver muni eiga vatnsréttindi og slíkt. Það hefur ekki verið borið fram þannig að við getum tekið afstöðu til þess. Talandi um afleiðingar fyrir komandi kynslóðir er algjörlega ljóst að raforkuverð mun hækka en hér á landi verður framleidd hrein orka sem verður væntanlega flutt með sæstreng til Evrópu og ekki nóg með það heldur getur vel verið að störf muni einnig flytjast þangað vegna þess að það nægir iðnaðinum að hafa orkuna hér hreina og síðan er hægt að flytja hana yfir til Evrópu þar sem jafnvel er hægt að setja upp sambærilegar verksmiðjur og við höfum hér í dag. Þar eru oft og tíðum jafnvel greidd lægri laun. Það er því ýmislegt í þessu öllu saman og þess vegna nauðsynlegt að við skoðum hvað muni fylgja í farvatninu. Það er algjörlega ljóst að fjárfestar sem vilja leggja hingað sæstreng munu ekki hika við að fara í mál við okkur, slíkt er í húfi, gríðarlegir fjármunir. Ég efast ekki um að þeir muni ekki hika við að gera það. Ég vona að ég hafi náð utan um allar spurningarnar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir ræðuna. Hún kom víða við en það er eitt atriði sem ég vildi staldra við og inna hana eftir viðhorfum hennar. Það er ekki annað að sjá en að það hafi verið tilkynnt af hálfu Þorsteins Pálssonar, sem er hugmyndafræðingur Viðreisnar, sem virðist vera flokkur sem hefur það helst á stjórnmálalegri dagskrá sinni að Ísland gangi í Evrópusambandið - reyndar annar flokkur hér, Samfylkingin, sem svipað virðist ástatt um - það er ekki annað að sjá en að hann telji í grein sinni sem birtist á vefsíðu sjónvarpsstöðvarinnar Hringbrautar og er dagsett 28. maí, að með því að samþykkja það mál sem hér liggur fyrir, þriðja orkubálkinn, sé vegurinn ruddur og nánast malbikaður í átt að fullri aðild Íslands að Evrópusambandinu. Þorsteinn Pálsson orðar þetta svo í grein sinni, með leyfi forseta, „að samtímis og menn samþykkja prinsippin í þessu máli eru þeir í raun að viðurkenna þau prinsipp sem full aðild að Evrópusambandinu er reist á“. Hér er alveg greinilegt hvað er uppi, full aðild að Evrópusambandinu, og það miðað við skrif sömu aðila innan fárra ára.
Það er tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um og skoðast það samþykkt ef enginn hreyfir andmælum.
Herra forseti. Í fréttum liðinnar viku kom upp umræða í innlendum og erlendum fjölmiðlum um að ástæða væri til að breyta orðfæri okkar þegar við tölum um hitnun jarðar af mannavöldum og hætta að nota hugtök eins og loftslagsbreytingar, sem þykir vera nokkuð úrelt og einfaldlega of milt til að lýsa raunveruleikanum, sem er í raun hamfarahlýnun af mannavöldum. Aðilar á Íslandi, til að mynda Landvernd, hafa hvatt til þessara breytinga hér á landi og hafa nú þegar einhverjir fjölmiðlar hér þegar tekið upp þetta breytta orðfæri, sem er gott. Ég legg til að við hv. þingmenn gerum slíkt hið sama og breytum orðalagi okkar hér í þingsal í umræðum um hitnun jarðar af mannavöldum. Auðvitað breytir það í sjálfu sér ekki öllu, en það er mikilvægt að við notum rétt og lýsandi orð í hverri umræðu. Í því samhengi vekja hins vegar nýlegar fréttir áhyggjur af framtíðinni en forseti Bandaríkjanna virðist taka æ stærri skref í afneitun sinni á hamfarahlýnun jarðar, fyrst með því að draga Bandaríkin út úr Parísarsamkomulaginu og svo nýlega með því að neita að skrifa undir og koma þannig í veg fyrir sameiginlega yfirlýsingu Norðurskautsráðsins, vegna þess að þar var talað um áhrif hamfarahlýnunar á norðurslóðir. Að sama skapi vekur það hins vegar bjartsýni hvernig ungmenni um allan heim hafa tekið höndum saman og mótmælt aðgerðaleysi stjórnvalda. Við eigum að hlusta á unga fólkið. Þingflokkur Samfylkingarinnar hefur lagt fram tillögu að grænum samfélagssáttmála sem taki til allra sviða þjóðfélagsins. En við þurfum að standa saman til að bjarga jörðinni og þó að við séum lítil þjóð berum við ábyrgð. Við þurfum að setja markið hærra og stíga fleiri og stærri skref, hraðar en við höfum áður áætlað. Orð eru til alls fyrst og orð geta sannarlega breytt öllu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir spurningarnar. Það eitt að Evrópusinnaðir flokkar hér á þingi voru sérstaklega ánægðir með innleiðingu þriðja orkupakkans hefði átt að vekja ríkisstjórnarflokkana til vits um að eitthvað rangt væri á ferðinni. Það er hreinlega með ólíkindum að þeir flokkar, sem allir eru yfirlýstir andstæðingar þess að ganga í Evrópusambandið, skuli nú ætla að hleypa hverju málinu á fætur öðru í gegnum þingið. Ég minntist fyrr í morgun á persónuverndarmálið sem við höfðum til umfjöllunar á síðasta þingi. Það tók okkur heila 13 daga að setja það í gegnum þingið. Það var ekki lítið mál, það var risavaxið mál, en það fór í gegn nærri því þegjandi og hljóðalaust. Það má ætla að svo sé um flestar þær gerðir sem við fáum, sem við innleiðum í íslenskan rétt. Ég er ekki í nokkrum vafa um að allir þeir þættir snúa að því að koma okkur með einhverjum hætti inn í Evrópusambandið. Mér finnst alveg stórfurðulegt að ríkisstjórnarflokkarnir skuli ekki hafa vaknað til lífsins með bara það atriði sem virðist blasa við, alveg sama hvaða málaflokk við tölum um. Síðast vorum við að tala um ófrosið kjöt, sem er einn þáttur, og svo eru fleiri mál.
Virðulegur forseti. Í frétt Hagstofunnar í morgun kemur fram sú mjög svo athyglisverða staðreynd að innflytjendur á íslenskum vinnumarkaði eru orðnir tæplega 40.000. Þeim hefur fjölgað mjög mikið á undanförnum 15 árum og telja nú alls nærri fimmtung íslensks vinnumarkaðar. Það kemur í sjálfu sér ekkert á óvart að innflytjendur hafi staðið undir stórum hluta þess efnahagsuppgangs sem við höfum gengið í gegnum á undanförnum árum. Það er mjög ánægjulegt að sjá þessar tölur og það er líka mjög ánægjulegt að sjá að þetta er þróun sem er eins um allt land, þannig að við sjáum innflytjendur standa undir vaxandi hluta atvinnulífs landið um kring. Þetta undirstrikar mikilvægi innflytjenda fyrir íslenskt efnahagslíf, ómetanlegt framlag þeirra til efnahagsuppgangs okkar og einmitt hversu mikilvægt er að hlúa vel að innflytjendamálum, tryggja börnum innflytjenda góða og öfluga menntun, ekki hvað síst í íslenskri tungu, en ekki má heldur gleyma eigin móðurmáli. Það er líka áhugavert að fylgjast með þegar þetta er sett í samband við þá umræðu sem hér hefur verið mjög lengi, um þær áskoranir sem fylgja öldrun íslensku þjóðarinnar og m.a. þá umræðu að hlutfall starfandi á vinnumarkaði á móti hlutfalli þeirra sem komin eru á eftirlaun fari verulega fækkandi. Þar af leiðandi þurfi jafnvel að grípa til mótvægisaðgerða eins og að hækka lífeyrisaldur og svo mætti áfram telja, og auðvitað að meiri áskorun muni felast í því að standa undir vaxandi heilbrigðiskostnaði þjóðarinnar. Þessi þróun undirstrikar einmitt að það er ekki óhjákvæmilegur veruleiki. Staðreyndin er raunar sú að á undanförnum árum hefur hlutfall starfandi á móti hlutfalli þeirra sem komnir eru á eftirlaun lítið breyst, einmitt vegna stóraukinnar fjölgunar innflytjenda á íslenskum vinnumarkaði, [[Forseti hringir.]]sem standa svo sannarlega undir batnandi lífskjörum þjóðarinnar af miklum myndarbrag.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er sem þessum ágætu aðilum leiki landmunir á að Ísland gangi í Evrópusambandið, sama Evrópusambandið og fæst núna við mikinn og augljósan innri vanda, sem hefur lýst því að það taki ekki við nýjum aðildarumsóknum, sem leggur alla þá steina sem það mögulega getur í götu Breta þegar þeir hafa ákveðið í þjóðaratkvæðagreiðslu að yfirgefa samkvæmið, sama Evrópusambandið og hefur nánast svipt grísku þjóðina frelsi sínu og fullveldi og gert að einhvers konar skuldaþrælum fyrir evrópska banka. Þangað stefnir hugurinn og nú skal blásið í herlúðra, eins og grein Þorsteins Pálssonar er náttúrlega tilkynning um. Það sem er uppi í málinu er að vegurinn er ruddur í þá átt af ríkisstjórn undir forystu Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs og með þátttöku Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Með öðrum orðum er Þorsteinn Pálsson að skýra það fyrir lesendum sínum að það séu verk ríkisstjórnar undir forystu Vinstri grænna með aðild þessara tveggja flokka, sem eru að ryðja þá braut þannig að ekki verði aftur snúið, eins og þeir aðilar vona væntanlega. Ég leita eftir viðhorfum hv. þingmanns í þeim efnum.
Virðulegur forseti. Hann teygir sig víða, áhuginn á málefnum norðurslóða, eins og drepið var á í ræðustól í gær. Fyrr í þessum mánuði voru haldnar tvær stórar og fjölþjóðlegra ráðstefnur um norðurskautsmál í kínversku stórborginni Shanghai. Norræn-kínversk norðurslóðaráðstefna fór fram í sjöunda sinn og í kjölfarið var hringborð norðurslóða haldið í borginni. Sérstök áhersla var lögð á áhrif og áætlanir Kínverja á þessu sífellt mikilvægara heimssvæði. Hópur fólks úr ýmsum geirum var mættur til Shanghai frá Íslandi, m.a. sá sem hér stendur fyrir hönd Vestnorræna ráðsins. Mikið var rætt um hina svokölluðu nýju silkileið, pólarsilkileiðina, sem einnig gengur undir nafninu Belti og braut, en það eru risavaxnar áætlanir Kínverja sem tengja eiga landið betur við aðra hluta heimsins. Það sem að norðurslóðum snýr er siglingaleiðin sem kann að opnast vegna hlýnunar jarðar um norðurskautssvæðið, frá Austur-Asíu eftir ströndum Rússlands og til okkar í Norður-Atlantshafi. Skýrt kom í ljós á ráðstefnunum báðum að Kínverjar eru mjög með hugann við þessar framtíðaráætlanir og sitja raunar ekki með hendur í skauti. Virðulegur forseti. Það skiptir vestnorrænu ríkin mjög miklu að fylgjast með þróuninni á norðurskautssvæðinu þar sem stóraukin skipaumferð eftir hinni nýju silkileið gæti kúvent stöðu okkar á mörgum sviðum. Þetta getur orðið uppspretta ýmissa tækifæra en jafnframt leitt til vandamála og snúinna álitaefna. Þróunin er hröð og það er nauðsynlegt fyrir okkur að fylgjast náið með, leitast við að hafa áhrif. Það er alveg ljóst að gjörbreytt staða gæti blasað við hér á okkar heimssvæði fyrr en nokkurn grunar. Sem áheyrnaraðili að Norðurskautsráðinu hyggjumst við í Vestnorræna ráðinu ekki sitja hljóð hjá eða láta hluti koma okkur í opna skjöldu. Undir liggja sameiginlegir hagsmunir okkar allra á vestnorræna svæðinu þar sem samstarf ríkjanna þriggja er lykilatriði.
Hæstv. forseti. Það er nefnilega það, það er Ísland í Evrópusambandið sem þó glímir við risavaxinn innri vanda en lykillinn sem þeir sjá í málum okkar er auðvitað hreina orkan. Það er akkúrat sá lykill sem þeir þurfa til að standa við markmið sín. Við skulum muna að þeir framleiða með svokallaðri óhreinni orku um 70% og þurfa þar af leiðandi aðeins að laga það hlutfall. Okkar orka nýtist vel í það og þess vegna er líka ólga innan norskra stjórnmála, Norðmenn búa einnig yfir þeirri hreinu orku. Þar erum við með Evrópusinnaðan hægri flokk í fararbroddi. Það er engin spurning í mínum huga að Brexit spilar stóra rullu í öllu þessu máli. Þetta hangir allt saman. Ég er enn ekki búin að setja það í einhverja heildarmynd í kollinum á mér en mér finnst öll púsl miða að þeirri heildarmynd, þ.e. að Evrópusambandið ætli sér að sjá til þess að allt verði einn markaður og allir verði þar af leiðandi jafnaðir upp á við. Þá meina ég auðvitað með hækkun raforkuverðs hér á landi. Hv. þingmaður nefndi grísku þjóðina sem er skuldaþræll. Það er engum blöðum um það að fletta, það er vitað. Til að ljúka máli mínu vil ég segja að það er sjálfsögð krafa okkar að fá að vita hvað felst í fjórða orkupakkanum. Við erum að ræða þriðja orkupakkann og það hefði verið ágætt fyrir okkur, ég vildi að fólk hefði haft vit á því fyrr, að vita hvað væri í framhaldi af jafnvel fyrsta orkupakkanum til að vita hvert væri verið að stefna. [[Forseti hringir.]]Við sjáum núna hvert er verið að stefna og það er í Evrópusambandið.
Herra forseti. Það var ánægjulegt að fá tækifæri til að vera staddur á Akureyrarflugvelli í gær þegar flug á vegum hollensku ferðaskrifstofunnar Voigt Travel og flugfélagsins Transavia hófst frá Rotterdam til Akureyrar. Þetta var fyrsta flugið af 16 sem flogið verður í sumar. Á kynningarfundi í Flugsafninu á Akureyrarflugvelli í gærmorgun tilkynnti framkvæmdastjóri Voigt Travel einnig að nú hæfist sala á ferðum á vegum ferðaskrifstofunnar næsta vetur. Þar er um að ræða ferðir sem hefjast 14. febrúar á næsta ári og standa fram í mars, samtals átta ferðir. Þá verður flogið á milli Amsterdam og Akureyrar. Verður spennandi að fylgjast með því verkefni. Þar er góð viðbót við vetrarflug Superbreak síðustu tvo vetur. Hér er um að ræða góða og mikilvæga viðbót sem styrkja mun ferðaþjónustuna á Norðurlandi og reyndar á mun stærra landsvæði. Það er þekkt staðreynd að Hollendingar eru í hópi þeirra þjóða sem dvelja hvað lengst á Íslandi í heimsóknum sínum til landsins og fara víða um landið. Hér er einnig rétt að minnast á mikilvægi Flugklasans Air 66N í öllu þessu ferli. Hann starfar undir hatti Markaðsstofu Norðurlands. Starf klasans hefur borið mikinn árangur á síðustu misserum og er mikilvægt að það öfluga starf sem unnið er á vegum Air 66N haldi áfram. Ég vil nota tækifærið og hrósa starfsfólki Markaðsstofu Norðurlands fyrir þennan áfanga og það mikla og góða starf sem unnið er á vegum markaðsstofurnar. Takk fyrir góða vinnu.
Virðulegur forseti. Þann 4. maí sl. var ég á landssambandsfundi Sjálfsbjargar, landssambands hreyfihamlaðra, og með leyfi forseta ætla ég að lesa upp ályktun um kjaramál: „Landsfundur Sjálfsbjargar, landssambands hreyfihamlaðra, haldinn 4. maí 2019, skorar á Alþingi Íslendinga allra að afnema nú þegar krónu á móti krónu skerðinguna og fara að eigin lögum með tilvísan til 69. gr almannatryggingalaga, en að þessu sinni afturvirkt, eins og á við um kjör alþingismanna sjálfra. Nýsamþykktur lífskjarasamingur gildi fyrir alla, þar með talið öryrkja. … Samtökin minna þó á að það er enn ein niðurlægingin í garð öryrkja af hendi stjórnvalda að þurfa ítrekað að bíða eftir sínum kjarabótum, marga mánuði eftir að laun og vísitala hafa hækkað tekjur hjá öðrum hópum samfélagsins … Til að örorkulífeyrisþegar geti bæði bætt sín kjör og eftir atvikum fótað sig aftur á vinnumarkaði, er afnám núverandi framfærslu uppbótar, og þar með krónu á móti krónu skerðingar, lykilatriði í því sambandi.“ Fram undan er skelfingardagurinn mikli, skelfingardagur fólks sem lifir á lífeyri öryrkja og eldri borgara, skelfingardagurinn þegar Tryggingastofnun sendir út skerðingarreikninga sína, skerðingar á fólk sem lifir á 212.000 kr. á mánuði eða undir, og skerðir það þannig að það á ekki til matar, skerðir það, ekki núna í ár, ekki síðasta ár heldur líka næsta ár. Þetta er fólk sem hefur ekkert gert af sér annað en að veikjast, slasast eða eldast, fólk sem skilað hefur sínu til þjóðfélagsins, eldri borgarar og öryrkjar sem eiga kröfu á að hætt verði að sparka í það fjárhagslega séð með ótrúlegu ofbeldi þannig að það getur ekki staðið undir eðlilegum framfærslukostnaði heimilisins.
Forseti vill nú upplýsa að þingfundur hefur staðið á Alþingi í réttan sólarhring og reyndar nokkrum mínútum betur. Að frátöldum matarhléum og hléum vegna annarra funda í gærdag og í gærkvöldi hefur virkur fundartími verið um 22 klukkustundir, sem sagt hefur enn ein tilraunin verið gerð til þess með löngum fundi að tæma síðari umr. um 2. dagskrármálið. Sú umræða hefur nú staðið í yfir 132 klukkustundir. Þar af hafa þingmenn Miðflokksins talað í rúmlega 110 klukkustundir. Andsvör í þessari síðari umr. um dagskrármálið eru orðin 2.675 og hafa tekið 85 klukkustundir í flutningi og það sem verra er þó að hér hefur ekki verið um andsvör að ræða nema að örlitlu leyti í byrjun umræðunnar. Hér hefur verið um samsvör skoðanabræðra í málinu að ræða og ljóst að framkvæmdin að þessu leyti er komin í miklar ógöngur og á engan hátt í anda þess sem þingsköp gerðu ráð fyrir þegar andsvör voru felld inn í ákvæði þingskapalaga. Það linnulausa málþóf, sem forseti getur ekki lengur kallað annað en sínu rétta nafni, sem hér hefur verið hefur skapað ófremdarástand í þinginu. Tugir annarra þingmála sem mörg eru mikilvæg og varða þjóðarhag eða mikilvæga hagsmuni afmarkaðra hópa eða atvinnugreina hlaðast upp fullrannsökuð og bíða tilbúin til umræðu og afgreiðslu. Tilmæli og áskoranir forseta, varaforseta og annarra þingmanna til þingmanna Miðflokksins sem og samtöl við forystumenn og þingmenn Miðflokksins um að þeir láti nú af sínum linnulausu ræðuhöldum hafa engan árangur borið. Það eru forseta mikil vonbrigði og fer nú sennilega senn að verða fullreynt með að höfða til sanngirni, höfða til ábyrgðarkenndar eða biðja um liðsinni og aðstoð og að virðing sé borin fyrir grundvallarleikreglum lýðræðis og þingræðis í þessu tilviki.
Virðulegi forseti. Skerðingardagurinn mikli. Tryggingastofnun hefur sent út pappírana sína. Við höfum heyrt minnst á það að fátækt fólk geti ekki beðið eftir réttlæti, hæstv. forsætisráðherra sagði meira að segja fyrir réttu einu og hálfu ári að fátækt fólk gæti ekki beðið lengur eftir réttlæti. En það er nákvæmlega það sem fátækt fólk er að gera núna og nú í boði málþófs á Alþingi Íslendinga, í boði þess að við erum hér með mjög mörg góð mál. Ég ætla að nefna nokkur af þessum góðu málum. Ég ætla að nefna krónu á móti krónu skerðingar sem Píratar eru með og við erum að ná út úr nefnd. Ég ætla að nefna afnám skerðinga á atvinnutekjur aldraðra, mál sem er að koma út úr velferðarnefnd núna og er hugur í okkur að koma í þinglega meðferð. Ég ætla að nefna risamál Samfylkingarinnar í 17 liðum um velferð og bættan hag barna. Ég gæti haldið áfram lengi enda hefur hæstv. forseti bent á það að í nefndum liggja mál sem bíða eftir að fá að komast í þinglega meðferð á meðan Alþingi Íslendinga, æðsta ræðustól landsins, er haldið í gíslingu í nafni lýðræðis. Ég vil taka fram, virðulegi forseti, að það var ég sem fór fyrst að tala um innleiðingu þriðja orkupakkans í þessu ræðupúlti . Ég hef alla tíð verið andsnúin innleiðingu þessa þriðja orkupakka. Ég hef í ræðu og riti talað um hvað ég er andsnúin þessum þriðja orkupakka, en það breytir ekki þeirri staðreynd að það hlýtur einhvern tímann að koma sá tímapunktur að maður viti hvenær vitjunartími manns er kominn og maður hætti að lemja hausnum í vegginn og hygla sjálfum sér daginn út og inn í einræðu á hinu háa Alþingi Íslendinga. Ég skora á okkur öll. Það þýðir ekki í nafni lýðræðis að láta lítinn minni hluta haga sér eins og við höfum þurft að þola hér allan þennan tíma. Í rauninni hef ég ekki upplifað neina aðra tilfinningu en ofbeldi og vanlíðan yfir því að geta ekki sinnt þeim störfum sem ég var kosin til að fylgja. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Það er forseti þingsins sem ræður dagskrá þingsins. Það hefur ítrekað komið fram af hálfu Miðflokksins að það sé honum laust í hendi að tekin séu fram fyrir mál sem, líkt og forseti sagði, varða þjóðarhag og eru fullbúin til þess að ræða. Það hefur margkomið fram en ekki verið þegið. Það er ekki á ábyrgð Miðflokksins eða þingmanna hans. Dagskrárvaldið á Alþingi er ekki í höndum Miðflokksins eða annarra þingflokka á Alþingi, það er í höndum forseta þingsins og það er hann sem skipar dagskrána. Það er hann sem setur fund og ákveður fundartíma. Það er hann sem ákveður hvaða mál eru tekin til umfjöllunar og ég ítreka að komið hefur fram oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að Miðflokkurinn er fús til þess að taka önnur mál fram fyrir þetta mál sem nú hefur verið til umræðu í drykklanga stund.
Það er rétt hjá hv. þingmanni að forseti hefur dagskrárvaldið og það stendur ekki til að afhenda Miðflokknum það þó að Miðflokkurinn [[Gripið fram í.]]hafi ítrekað beðið um það þannig að hann ráði ekki bara því hvernig dögunum hér er ráðstafað vikum saman, heldur líka dagskrá þingsins. Það stendur ekki til að mikill minni hluti þingmanna fái hér öll völd.
Herra forseti. Í borgaralegu lýðræði er að finna fáeina burðarbita: Meirihlutavald, sanngirni í garð minni hluta, ábyrgð og málfrelsi sem miðar að skilvirkni í þeirri vinnu sem lýðræðið nær til. Þetta vita allir sem vilja. Án meirihlutavalds er ekki hægt að ná árangri og þess vegna eru hafðar uppi reglur sem miða að því að meiri hluti, t.d. þings eða sveitarstjórnar, geti þjónað samfélaginu með því að afgreiða mál eftir faglegar og pólitískar umræður. Þetta vita allir sem vilja. Sanngirni í garð minni hluta felst m.a. í því að hann nái að koma sínum sjónarmiðum á framfæri og jafnvel móta afgreiðslu mála, allt eftir pólitísku landslagi í samkundunni. Á móti reynir upplýstur og sanngjarn minni hluti að virða þau sannindi að ávallt kemur að þeim tíma að rök með eða á móti máli eru ljós orðin, eins þótt ekki verði til nein brú á milli minni og meiri hluta. Þetta vita allir sem vilja. Málfrelsi fylgir sú ábyrgð að misnota ekki rúmustu fundarsköp, misnota ekki heimildir sem eru ekki einu sinni tiltekinn réttur, svo sem heimild til andsvara, til þess eins að lengja umræður með samtölum við samherja eins og í hverjum öðrum málfundaklúbbi hróðugra og einsýnna manna. Ábyrgð í umræðum felst í því að nýta tíma í raunverulegar rökræður og frelsið í því að nýta það þar til ljós mynd af andstæðum sjónarmiðum eða samstöðu er til orðin. Linnulausar endurtekningar og málalengingar eru andstæðar borgaralegu lýðræði. Þetta vita allir sem vilja. Leikritið sem alþjóð verður nú vitni að eftir umræður síðustu daga hér á þingi og í fjölmiðlum þar sem öll helstu rök eru komin fram jaðrar æ meira við farsa, bæði sorglegan og grátbroslegan en um leið alvarlegan því að hann hindrar lýðræðislega kjörið þjóðþing í að starfa með eðlilegum og skilvirkum hætti. Og þá spyr ég: Hverjir vilja kannast við það? Það er efinn. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Fyrir tæpu ári stofnuðum við þingmenn sem vorum saman komin á sérstökum hátíðarfundi á Þingvöllum Barnamenningarsjóð í tilefni af aldarafmæli fullveldis Íslands. Nú er búið að úthluta styrkjum úr sjóðnum í fyrsta sinn, en hlutverk hans er að fjármagna og styðja við fjölbreytta starfsemi á sviði barnamenningar með áherslu á sköpun, listir og virka þátttöku barna í menningarlífi. Meðal þeirra verkefna sem fengu styrk eru menningarhátíð barna og ungmenna á Austurlandi, íslenskir sjúkrahússtrúðar sem munu heimsækja börn á Barnaspítala Hringsins og íslenskunámskeið með listsköpun fyrir ung fjöltyngd börn fyrir vestan. Listasmiðjur, tónlistarhátíðir, leikfélög og útibókasöfn fengu einnig styrki og þannig mætti lengi telja. Það er gleðiefni að sjá hversu fjölbreytt verkefnin voru sem fengu úthlutað styrk úr sjóðnum og færri komust að en vildu. Það er ljóst að hugmyndaflug Íslendinga er ríkt þegar kemur að málefnum barna og því ber að fagna. Þá er einnig gleðilegt að á Alþingi verði tekið á móti ungu fólki og haldinn þingfundur ungmenna. Þannig á einnig að fagna stórafmæli okkar Íslendinga, 75 ára afmæli lýðveldisins, þann 17. júní nk. Virðulegi forseti. Það er gömul tugga að börnin séu framtíðin. Þannig er það nú samt, en þau eru auðvitað líka nútíðin. Það er mikilvægt að virkja börn og ungmenni til þátttöku í samfélaginu. Ekki þurfa öll börn að hafa áhuga á listum, menningu eða pólitík en það er mikilvægt að skapa vettvang fyrir þá einstaklinga sem hafa áhuga á að kynna sér það og það er gott og mikilvægt að tveir hátíðisdagar séu sérstaklega nýttir til þess. Við sem störfum á hinu háa Alþingi þurfum að muna það þegar við erum að fjalla um mál og málefni og setja lög og leikreglur í samfélaginu að hafa ekki bara börn og ungmenni í huga heldur að taka þau með að borðinu til ákvarðanatökunnar.
Virðulegur forseti. Orkumálin hafa verið mikið til umræðu á Alþingi undanfarið og er það vel af því að orkumálin eru gríðarlega mikilvæg. Ef við förum rétt með þessa mikilvægu auðlind okkar getur hún verið enn frekari undirstaða velferðar í íslensku samfélagi en hún er í dag, eins og sjávarútvegurinn, ferðaþjónustan og fleiri mikilvæg mál. Þess vegna er mikilvægt að taka umræðuna, það er bara spurning hvernig við setjum fókusinn í umræðuna, hvar við höfum hann og um hvað við ræðum. Við höfum miklar og stórar áskoranir í orkumálunum sem við þurfum að ræða, sem er þá dreifing raforkunnar, sem hefur kannski ekki gengið nógu vel, og svo hefur sú sáttaumleitan sem fara átti fram með rammaáætlun ekki alveg gengið eftir. Nú er verið að vinna að orkustefnu og er gríðarlega mikilvægt að sú stefna nái fram að ganga og að við náum að móta öfluga og mikilvæga stefnu í auðlindanýtingu okkar, af því að orkumálin eru stærsta og mikilvægasta lausnin í loftslagsmálunum. Öll Evrópa vinnur að þeim málum núna, og reyndar heimurinn allur og fjárfestar og annað slíkt. Við verðum að ræða þessi tvö stóru mál hérna, en ekki fókusera bara á litlu málin eða að ræða þessi mál út frá röngum forsendum. Við eigum að ræða það sem skiptir máli í þessu, þ.e. að mikilvæg auðlindanýting í hreinni orku skiptir mestu máli í loftslagsmálum. Við höfum mörg tækifæri hér á landi sem við verðum að fara að nýta, eins og rafvæðingu hafna, dreifingu raforku til að geta ýtt undir orkuskiptin um allt land og vetnisframleiðslu og annað sem hægt er að selja skemmtiferðaskipum og öðrum í siglingum og þess háttar. Þangað skulum við fara með umræðuna og ræða það sem máli skiptir.
Virðulegi forseti. Mér er umhugað um svokallaða virðingu Alþingis þessa dagana. Nú hefur staðið yfir mjög löng umræða um orkupakka þrjú á þinginu og það er það sem stundum er kallað málþóf. Þegar við tökum umræðuna um málþóf er algengt að einhver noti það sem einhvers konar fúkyrði en skauti þá fram hjá þeirri staðreynd að málþóf er fylgifiskur máttleysis minni hlutans. Ég tók þátt í málþófum sjálfur á þarseinasta kjörtímabili, gerði það alveg opinberlega og var ekkert að fela það. Ég gerði það vegna þess að ég taldi mig tilneyddan, það var vegna þess að þá upplifði ég mig í miklum minni hluta á þinginu og með því að ég var í minni hluta, þó með einhver prósent, hafði ég 0% valdsins. Það er þannig að þegar 60% þingsins taka sig saman fara þau með 100% valdsins. Ef við viljum efla virðingu Alþingis dugar ekki bara að benda á það sem einhverjir pólitískir andstæðingar eru að gera rangt að manns eigin mati. Við þurfum líka hvert og eitt okkar að velta fyrir okkur hvernig við getum bætt þingstörfin. Það snýst ekki bara um það að við komum sómasamlega fram hvert við annað, vissulega það líka en ekki bara það. Það snýst líka um að ferlarnir og verklagið hérna sé þannig að fólk upplifi sig ekki í þvílíkum minni hluta og svo máttlaust sem kjörnir fulltrúar að það neyðist til að beita brögðum eins og málþófi og öðru slíku sem er stundum kallað þingofbeldi, kannski fulldjúpt í árinni tekið en það er stundum kallað það. Ef við viljum laga virðingu Alþingis þurfum við ekki bara að velta fyrir okkur hvernig við myndum haga okkur ef við værum einhver annar þingmaður, heldur hvernig við getum hagað okkur sjálf í dag í þeim aðstæðum sem við erum í núna. Það gildir ekki bara um minni hlutann. Það gildir þvert á móti miklu meira um meiri hlutann vegna þess að það er hann sem ræður. Það eru þau yfir 50% sem hafa 100% valdsins. Þar liggur ábyrgðin. Þar er mikilvægt að kjósendur geri þá kröfu að sá meiri hluti sýni ábyrgð í verki og valdefli minni hlutann, [[Forseti hringir.]]jafnvel þótt það sé þvert á pólitíska hagsmuni.
Virðulegi forseti. Þær fréttir eru að berast að ný Vestmannaeyjaferja hafi verið leyst úr haldi í Póllandi og haldi heim á leið fljótlega. Nýr Herjólfur er fjórða nýsmíðin á ferju fyrir Vestmannaeyinga en sá fyrsti kom í desember árið 1959. Það fylgja auðvitað miklar væntingar þegar ný ferja, fyrsta rafmagnsferjan, fyrsta stóra rafmagnsskipið á Íslandi, kemur væntanlega til heimahafnar um miðjan næsta mánuð. Það eru líka bundnar miklar vonir við það að ný ferja muni auka nýtingu Landeyjahafnar sem hefur náttúrlega verið langt frá þeim væntingum sem til hennar voru gerðar. Það er mikilvægt að við fylgjumst með því hvernig ný ferja eykur þá nýtingu og hvort samspil hafnarinnar og hennar muni bæta samgöngur við Vestmannaeyjar. Ég hef rætt það við hæstv. samgönguráðherra að þessu eftirliti verði sérstaklega fylgt vel eftir og að menn verði fljótir að grípa inn í ef þetta gengur ekki eins og við vonumst eftir. Auðvitað fylgja þó allar góðar kveðjur nýju skipi. Skipstjórnarmenn hafa sagt mér að stjórnhæfni þessa nýja skips sé mikil og góð. Skrúfubúnaður er þannig útbúinn að skipið rásar ekki mikið, reyndar bara mjög lítið, og öll smíði á skipinu er til mikillar fyrirmyndar. Þessi samgöngubót kemur í stað gamla Herjólfs sem er búinn að sigla í 27 ár og gegna góðu hlutverki úti í Vestmannaeyjum við siglingar fyrir Eyjamenn. Það verður mikil eftirsjá í því fallega og mikla skipi sem hefur sinnt Eyjunum. Hann mun áfram um sinn verða til taks í Vestmannaeyjum ef eitthvað ber út af en í framtíðinni munum við sjá betur hver þátttaka hans í samgöngum á Íslandi verður.
Herra forseti. Biðtími eftir greiningu á börnum með ADHD er um eitt ár. Núna eru rúmlega 300 börn á biðlista hjá Þroska- og hegðunarstöðinni og löng bið eftir þeirri þjónustu sem mælt er fyrir eftir greiningu. Þroska- og hegðunarstöðin sér m.a. um að framkvæma greiningar á börnum með ADHD að 18 ára aldri. Viðvarandi óvissa hefur ríkt um framtíð starfsemi stöðvarinnar og hún hvorki haft nægilegt fjármagn né mannafla til að sinna þeim fjölda erinda sem berst og halda uppi þjónustu í samræmi við þarfir, svo sem þjónustu við börn á landsbyggðinni. Rúmlega fjórðungur tilvísana kemur þaðan. Geðheilbrigðisþjónusta við börn ætti að vera í forgangi og raðað með fremstu málum í áætlunum stjórnvalda. Það er afar mikilvægt að koma í veg fyrir að biðlistar eftir þjónustu myndist og illviðráðanlegir fylgikvillar nái að myndast. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá árinu 2016 segir að geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga megi skipta í þrjú stig, grunn-, ítar- og sérþjónustu. Hverju þjónustustigi fyrir sig er ætlað að sinna tilteknum hópi sem glímir við misalvarlega geðheilsuvanda og kalla á ólík úrræði. Þar segir jafnframt að skortur á skýrri leiðsögn, skilvirku skipulagi og heildstæðri stefnu virðist hafa leitt til þess að hópar barna og unglinga hafa staðið uppi án skýrra úrræða. Hlutverk annars stigs þjónustu, líkt og Þroska- og hegðunarstöðin veitir, hefur ekki verið skilgreint hérlendis þrátt fyrir að þrjú ár séu síðan skýrsla Ríkisendurskoðunar kom út þar sem bent var á þessa annmarka. Þetta sinnuleysi stjórnvalda er til skammar hvað varðar þessa nauðsynlegu þjónustu við börn og fjölskyldur þeirra. Þetta er þjónusta sem einmitt ætti að vera í forgangi.
Herra forseti. Síðastliðið haust var ég málshefjandi hér á Alþingi í afar gagnlegri umræðu um vanda drengja og ungra karlmanna, sem svo sannarlega virðist ærinn. Ýmis teikn eru á lofti og hafa verið lengi um þennan vanda. Ég nefndi í þeirri umræðu að unglingspiltar eiga miklu fremur við lestrarörðugleika að stríða við lok grunnskóla en stúlkur. Af innrituðum drengjum í framhaldsskólum falla 30% þeirra á brott úr skólanum meðan hlutfallið hjá stúlkum er 22%. Þrisvar til fjórum sinnum fleiri drengir en stúlkur greinast með einhverfu. Hlutur stúdenta meðal tvítugra er 62% meðal karla á meðan hlutfallið hjá ungum konum á þessum aldri en 86%. 36% háskólanema eru karlmenn, hin 64% eru konur. Einungis 30% þeirra sem ljúka mastersgráðu frá háskólum eru karlar. Ég endurtek: 30%. Hlutfall þess unga fólks sem hvorki er í námi né í vinnu er miklu hærra hjá körlum en konum. 78% þeirra sem létust af slysförum eitt árið og voru undir 35 ára voru karlmenn, 78% ungir karlmenn. Miklu fleiri karlar taka eigið líf en konur. 88–92% þeirra sem hljóta óskilorðsbundna dóma eru karlmenn. Í þeim tilfellum þegar forsjá er í höndum annars foreldris eftir skilnað eða sambúðarslit var á árinu 2011 forsjá í höndum eins föður á móti 58 mæðra. Hverjar eru ástæður alls þessa, herra forseti? Er hér um náttúrulögmál að ræða? Þarf ekki [[Forseti hringir.]]einhverjar aðgerðir til að koma drengjum og ungum körlum til aðstoðar?
Virðulegur forseti. Nú erum við að fara að taka til við endurskoðun fjármálastefnu ef allar fréttir um það eru réttar. Í lögum um opinber fjármál er talað um að forsendur séu fyrir því að breyta fjármálastefnu ef, með leyfi forseta, „grundvallarforsendur fjármálastefnu bresta eða fyrirsjáanlegt er að þær muni bresta vegna efnahagsáfalla, þjóðarvár eða annarra aðstæðna, sem ógerlegt er að bregðast við með tiltækum úrræðum ... “ Í greinargerð með frumvarpi um lög um opinber fjármál eru talin upp fleiri atriði eins og alvarleg skakkaföll í atvinnustarfsemi, sem gæti kannski átt við fall Wow air eða loðnubrestinn, ófyrirséður tekjusamdráttur, náttúruhamfarir eða þjóðarvá. En þessar útskýringar verða alltaf að vera í samhengi við efnahagsáfall eða þjóðarvá. Það er ekki útskýrt hvað það þýðir. Ef það á að koma endurskoðuð fjármálastefna núna er verið að búa til skýringu og því fylgja rök um það hvort þessar aðstæður, sem eru taldar upp, teljist til efnahagsáfalla eða þjóðarvár. Það er verið að setja ákveðið fordæmi, sem ég tel vera athugunarvert. Fjármálaráð á að gefa umsögn um þau rök. Ég hlakka líka til að sjá þá umsögn, hvort rökin standist miðað við gefnar forsendur. Við eigum spennandi tíma í vændum varðandi afgreiðslu fjármálastefnu og fjármálaáætlunar. Það sem ég geri helst athugasemdir við er að það er fyrirsjáanlegt að miklar breytingar verði á fjármálaáætlun, um marga milljarða, tugi milljarða. 40 milljarðar eða eitthvað svoleiðis hefur verið nefnt. Þetta eru breytingar rétt áður en við klárum að afgreiða fjármálaáætlun. Engar umsagnir. Við fáum væntanlega ekki marga gesti til að fjalla um þær breytingar þrátt fyrir að það verði væntanlega einhverjar skerðingar á bæði tekju- og gjaldahliðinni umfram afganginn sem gæti dekkað hluta af þeim. Ég hvet ríkisstjórnina til að rökstyðja þessar breytingartillögur mjög vel, kalla til gesti ef þarf vegna þeirra breytinga sem eru gerðar umfram þann afgang [[Forseti hringir.]]sem líklega er verið að ganga á í breytingu á fjármálastefnu.
Hæstv. forseti. Í ljósi ummæla síðasta ræðumanns, hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar, er rétt að geta þess að breytingar sem boðaðar hafa verið á fjármálastefnu og fjármálaáætlun þurfa að fá eðlilega meðferð í þinginu. Ég hygg nú að margir hafi verið undir það búnir eftir umræðu undanfarinna vikna að gera þyrfti slíkar breytingar. Það er eðlilegt að þær fái eðlilegan tíma í ferlinu í fjárlaganefnd og eftir atvikum hér í þingsal. Það verður þó hins vegar að minna á að með því fyrirkomulagi að fjármálaáætlun er til umræðu á hverju vori og tekin til endurskoðunar á hverju vori og fjárlagaumræða tekur síðan yfir á haustdögum, eru tækifærin til að ræða ríkisfjármálin miklu meiri en kannski nokkurn tímann hefur verið í þinginu áður. Ef við skoðum hlutina í heild hygg ég að með þessu nýja fyrirkomulagi, sem verið hefur býsna góð samstaða um að taka upp, erum við með fjárlagaumræðu og fjármálastefnu og fjármálaáætlunarumræðu í gangi nánast allt árið um kring, í staðinn fyrir að fjárlagaumræða takmarkaðist við tvo, þrjá mánuði að hausti eins og hér var áður. Það gerir það að verkum að þegar það fyrirkomulag er fyrir hendi verðum við að taka mið af því í störfum þingsins að ekki er hægt að hafa það þannig að það teygi sig óendanlega yfir allt. Það verður að setja þessu einhvern ramma, einhverjar hömlur, þannig að hægt sé [[Forseti hringir.]]að afgreiða mál á skynsamlegum tíma, þó auðvitað þannig að öll sjónarmið nái að koma fram.
Hæstv. forseti. 2. umr. um þriðja orkupakkann fer nú fram á Alþingi. Mér sýnist á öllu að enn sé ótal spurningum ósvarað og mörgum spurningum illa svarað, að því er mér virðist. Mál eins og þetta, þar sem gríðarlegir hagsmunir liggja undir, framtíð okkar og hugsanlega forræði yfir okkar eigin orku er stóra spurningin, og spurningunni um hvort þingsályktunartillagan brjóti gegn stjórnarskrá verður að svara. Það eru ekki mörg mál undanfarin ár sem hafa hreyft jafn mikið við Íslendingum. Það er langt síðan Alþingi var jafn ósammála þjóðinni og nú virðist vera. Skoðanakannanir segja a.m.k. til um það. Mitt minni segir að slíkt hafi síðast gerst þegar Icesave var til umræðu á Alþingi. Íslendingar hafa hingað til hinkrað við og verið tilbúnir að ræða í þaula ef nokkur vafi er á að íslenska stjórnarskráin liggi undir. Um þetta og margt annað snýst málið. Mig langar til að rifja örlítið upp gang málsins á þessu þingi. Margir höfðu efasemdir um þingsályktunartillöguna þegar hún kom fram. Við í Miðflokknum vorum vissulega ekki einir á þingi með efasemdir. Það er alveg ljóst. Taugatitringur ýmissa þegar ljóst varð að ekki yrði hægt að troða málinu hér í gegn olli því hins vegar að reynt var að stoppa upp í gallaða þingsályktunartillögu með fyrirvörum sem virðast halda lítt og eitthvað er á reiki hvar þá er að finna. Hraðinn við að koma málinu í gegn, sem er vissulega miklum vafa undirorpið hvort standist stjórnarskrá og hvort þriðji orkupakkinn henti Íslendingum yfir höfuð, er óskiljanlegur. Ég hef í huga að nefna nokkur þeirra vafaatriða sem reyndar hafa komið fram áður, en sjaldan er þó góð vísa of oft kveðin. Það að þetta mál liggi fyrir Alþingi vekur upp spurningar. Hver er tilgangurinn eiginlega? Hér er um að ræða tilskipun sem fjallar um valdheimildir ACER og að koma á fót eftirlitsaðila sem á eftir að hafa eftirlit með íslenskum raforkumarkaði. Hafi menn áhuga á eða telji mikla nauðsyn á að styrkja regluverkið um raforkumarkaðinn hér er ekkert því til fyrirstöðu að það verði gert. Tilskipun um breytingu á EES-samningnum þarf svo sannarlega ekki til. Að formi til snýst þingsályktunartillagan um flutning á orku þvert á landamæri. Þetta á við í Evrópu og þar sem tök eru á að flytja orku með sæstreng milli landa. Þetta á ekki við um Íslendinga sem búa ekki að búnaði til að tengjast orkubúskap annarra þjóða, en sá búnaður er alla jafna kallaður sæstrengur. Við höfum undanþágur frá Evrópureglum með skipaskurði og járnbrautir eftir því sem best er vitað. Af hverju á slík undanþága ekki við í þessu efni þegar tengingin við Evrópu er ekki fyrir hendi? Í umræðunni hafa verið nefndar helst tvær reglugerðir, þ.e. nr. 713, um nýja evrópska stofnun, samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði. Oft er vísað til skammstöfunar hennar á ensku, þ.e. ACER. Hin er um skilyrði fyrir aðgengi að neti fyrir raforkuviðskipti yfir landamæri og er nr. 714. Ítarlegar greinargerðir liggja fyrir í málinu, eins og fram hefur komið. Álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts um stjórnskipuleg álitamál, tengd framsali ríkisvalds til stofnunar ESB og EFTA vegna þriðja orkupakka ESB, er rauði þráðurinn varnaðarorð um að fyrirhugað framsal standist ekki ákvæði stjórnarskrárinnar. Segja þeir í niðurlagi álitsgerðarinnar það ekki vera fordæmi fyrir slíku valdframsali til þjóðlegra stofnana á grundvelli EES-samningsins. Það er niðurstaða höfunda álitsgerðarinnar að verulegur vafi, eins og þeir orða það, leiki á því hvort framsal ákvörðunarvalds til ESA, samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, eins og ráðgert er að taka upp í EES-samningnum samkvæmt ákvörðun sameiginlegu nefndarinnar frá 5. maí 2017, rúmist innan ákvæða stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Vísa höfundar til hinna sameiginlegu stjórnskipulegu viðmiðana sem líta beri til í þessum efnum og sérstaklega er tekið fram að sjónarmið á forsendum EES-samningsins, afmörkun framsalsins og víðfeðmi þess vegi þungt í þessu sambandi. Höfundar vekja athygli á stöðu Eftirlitsstofnunar Evrópu, ESA, gagnvart þessari ACER stofnun. Hvað EFTA-ríkin snertir er gert ráð fyrir að Eftirlitsstofnunin geti farið með þær valdheimildir sem ACER eru veittar í reglugerð nr. 713, m.a. lagalega bindandi ákvarðanir er varða grunnvirki yfir landamæri. Grunnvirki er í þessu samhengi títtnefndur sæstrengur. Eftir sem áður er gert ráð fyrir að ACER hafi mikil áhrif á efni slíkra ákvarðana og skulu ákvarðanir ESA m.a. teknar á grundvelli draga sem ACER semur fyrir ESA. Segja höfundar að slíkt fyrirkomulag falli illa að tveggja stoða kerfi EES-samningsins sem er m.a. það viðmiðunaratriði sem litið er til við mat á því hvort framsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana rúmist innan stjórnarskrárinnar. Höfundar taka fram að ákvæði reglugerðar nr. 714, áður var talað um 713, kunni að vekja upp hliðstæð stjórnskipuleg álitaefni og heimildir ESA til að taka lagalega bindandi ákvarðanir samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713. Ég vil leyfa mér að vekja athygli á því að höfundar álitsins, Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst, taka sérstaklega fyrir d-lið 1. mgr. 37. gr. tilskipunarinnar, nr. 72/2009, en samkvæmt því ákvæði er það meðal skyldna landsbundinna eftirlitsaðila í aðildarríkjunum að „fara að, og framkvæma, allar viðeigandi lagalega bindandi ákvarðanir [ACER] og framkvæmdastjórnarinnar“. Umfjöllun höfunda um reglugerðir 713 og 714 auk ákvæðisins í 37. gr. tilskipunar nr. 72/2009 gerir að verkum að telja verður mjög varhugavert að samþykkja orkupakkann. Jafnvel mætti telja það vítavert. Höfundarnir, Stefán Már og Friðrik Árni segja það berum orðum hvað gerist ef við samþykkjum orkupakkann ekki. Hér er bein tilvitnun, með leyfi forseta: „Færi svo hins vegar svo að Ísland hafni því að aflétta hinum stjórnskipulega fyrirvara, þá leiðir af 103. gr. EES-samningsins að taka þyrfti málið aftur upp í sameiginlegu EES-nefndinni og leitast við að ná lausn þess. Þá tekur við málsmeðferð sem um getur í 102. gr. EES-samningsins. … Skal sameiginlega EES-nefndin leitast við að koma á samkomulagi um lausn sem aðilar geta sætt sig við svo að draga megi frestunina til baka við fyrsta tækifæri.“ Hæstv. forseti. Leiðin sem höfundar álitsgerðarinnar leggja m.a. fram er í anda málflutnings Miðflokksins. Hún lætur stjórnarskrána njóta vafans. Hún er varfærin og fullfær. Þessa leið ættum við að sjálfsögðu að fara. Ríkisstjórnin ætti að draga málið til baka og vísa því í sáttaferli á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar á grundvelli ákvæða EES-samningsins sjálfs. Það er ekki bara eðlilegt heldur ber okkur að gera það og láta þannig hagsmuni Íslands ætíð vera í fyrirrúmi. Við verðum að taka mark á þeim varnaðarorðum sem koma fram í álitsgerðinni og breyta samkvæmt því. Ber að túlka stjórnarskránni og þess vegna fullveldinu í hag, enda er það samkvæmt þeim eið sem við alþingismenn höfum undirritað. Sú leið sem ríkisstjórnin og fylgifiskar hennar ætla að fara með því að fella á brott hinn stjórnskipulega fyrirvara með því að samþykkja þessa þingsályktunartillögu og takast á hendur með því þær þjóðréttarlegu skyldur sem því fylgja - það hefur ekki á nokkurn hátt verið sýnt fram á í þeim lögfræðilegu álitsgerðum sem fyrir liggja að þessi leið sé fær. Undanfarið, aðallega í fjölmiðlum - og jafnvel hefur verið ýjað að því á Alþingi - hefur því verið haldið fram að við sem vörum við þriðja orkupakkanum séum popúlistar, einangrunarsinnar og meira að segja hefur því verið haldið fram að EES-samningurinn sé í uppnámi. Aðeins að stöðu EES-samningsins og samninga yfirleitt. EES-samningurinn hefur að mörgu leyti gagnast okkur vel enda eru samningar ekki gerðir nema gagnaðilar séu bærilega sáttir og báðir hafi hag að. Það má því segja um EES-samninginn að hann þjóni hagsmunum allra sem eiga aðild að honum. Það er engin ástæða til að álíta að samningurinn sé í uppnámi þótt við samþykkjum ekki breytingar á honum. Það er nákvæmlega það sem breyting á 4. viðauka við EES-samninginn er. Þessi 25 ára gamli samningur þarfnast örugglega einhvers konar endurskoðunar en sú endurskoðun þyrfti að sjálfsögðu að fara fram í sátt og aðkomu allra þeirra sem aðild eiga að honum. Það að hann sé í uppnámi er því miður hræðsluáróður. Það er hræðsluáróður þeirra sem sjá ekkert annað en Evrópusambandið og eru tilbúnir til að fórna sálinni til að komast þangað inn, reyndar í smáum skrefum en takmark þeirra er flestum ljóst. Mig langar til að vitna í grein Aðalsteins J. Magnússonar, líffræðing og hagfræðing, í Fréttablaðinu 16. maí síðastliðinn, með leyfi forseta: „Í dag hef ég þrátt fyrir fyrri hugmyndir og hagfræðimenntun snúist gegn „einfaldri“ tengingu við sameiginlegan ESB-markað, þ.e. undir þeim tilskipunum sem núna eru til umræðu og regluverki, nema að það sé algerlega á okkar forsendum. Hvers vegna? Tenging á öðrum forsendum en okkar einvörðungu gæti leitt til þess að við verðum á endanum með afar takmarkaða stjórn, þar sem við verðum kanínan í því sem á ensku er kallað kanínu- og hrossakássa. Uppskriftin er ein kanína og eitt hross. Mér geðjast engan veginn að þeirri matseld.“ Í þessu liggur hjá höfundi greinarinnar sá skilningur að við sem örþjóð verðum að gæta að hverju skrefi sem við tökum. Við viljum ekki undir neinum kringumstæðum vera áhrifalaus og máttvana. Með hliðsjón af þessu og mörgu öðru ber okkur að hafna þingsályktunartillögunni um þriðja orkupakkann og vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Til þess höfum við að sjálfsögðu fulla heimild. Við þurfum að koma sjónarmiðum okkar fram. Þeim hefur illa verið haldið á lofti fram að þessu. Ég vek athygli á öllum þeim sem gera miklar athugasemdir. Þar má nefna ASÍ, formann VR, Bændasamtökin og marga fleiri og auk þess sem skoðanakannanir sýna mikla andstöðu við þetta ferli. Ég vil einnig vekja athygli á þverpólitísku samtökunum sem heita Orkan okkar. Innan þeirra er stór hópur fólks sem hefur gert alvarlegar athugasemdir, m.a. fyrrverandi ráðherrar og þingmenn. Það eru ótal sviðsmyndir sem við gætum staðið frammi fyrir verði þingsályktunartillagan samþykkt. Ein er þessi. Í þriðju orkutilskipun ESB, þ.e. þriðji orkupakkinn, er tekið fram að stjórnvöld einstakra ríkja sem tilheyra innri orkumarkaði ESB er heimilt að standa í vegi fyrir tengingum á milli landa. Evrópusambandið ákvað árið 2007 að leggja aukna áherslu á tengingu milli landa og stofna til þess orkustofnun ESB, þ.e. ACER. Það er gert með reglugerðum árið 2009 og kallast þriðji orkupakkinn og er enn skerpt á því með reglugerð nr. 347/2013, sem er hluti fjórða orkupakkans. Frá níunda og tíunda áratug síðustu aldar stóð ESB frammi fyrir krefjandi verkefnum, þ.e. þegar ríki í Austur-Evrópu byrjuðu að ganga í ríkjasamband ESB. Þessi ríki voru meira og minna með alla innviði í rúst og þar með talið raforkumál sín, hvort sem var framleiðsla eða dreifing á raforku. Ekkert af þessu átti við Ísland, sem hefur þróað sín raforkumál með miklum ágætum allar götur frá því 1936 þegar virkjanir við Sogið voru teknar í notkun. Allar raforkutilskipanir Evrópusambandsins tóku því í byrjun mið af vanþróuðum raforkumörkuðum sem nú hin síðari ár hefur færst yfir í fyrirsjáanlegan raforkuskort í Vestur-Evrópu vegna kröfu um raforkuframleiðslu á vistvænan hátt. Ekkert af þessum þáttum á við íslenskan raforkumarkað enda hafa þessar tilskipanir aldrei gert neitt fyrir íslenska neytendur, annað en að auka kostnað með aukinni skriffinnsku og kostnaði í íslenskri raforkuframleiðslu, en var með lögum gert skylt að greiða eigendum sínum, þ.e. þjóðinni, arð á hverju ári með hagstæðu raforkuverði. Þessu var breytt með innleiðingu orkupakka tvö. Landsvirkjun hefur undirbúið lagningu sæstrengs frá árinu 2011. Fyrst á eigin forsendum en í dag á forsendum þriðja orkupakkans, þ.e. eftir innleiðingu hans. Það er stefna Evrópusambandsins að allur orkugeirinn skuli vera í eigu einkaaðila. Evrópusambandinu er ekki eins illa við neitt og rekstur í eigu samfélagsins; opinberan rekstur. Við skulum hafa það í huga að EES-samningurinn hefur sífellt verið að aðlagast stefnu Evrópusambandsins. Við verðum því að gæta okkar. Að þessu sögðu vil ég leggja áherslu á að tillögunni verði hafnað og henni vísað til baka og hún fái eðlilega og skynsamlega málsmeðferð og málið komi síðan fullbúið til okkar aftur þar sem báðir aðilar máls geti verið sáttir við gerð samningsins.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir yfirgripsmikla ræðu eins og við segjum. Hann kom inn á nokkuð marga þætti og mér fannst hann taka þetta svolítið saman, hvernig þetta hefur blasað við okkur. Margar spurningar hafa komið fram undanfarið og sérstaklega þegar við höfum náð að dýpka umræðuna. Þetta eru spurningar sem geta verið svolítið flóknar á þann hátt að ýmiss konar afleiðingar geta komið upp á yfirborðið ef við förum inn í þennan orkulagabálk Evrópusambandsins; afleiðingar á náttúru, atvinnu og umhverfi, alls konar utanríkisviðskipti og eiginlega bara allt íslenskt samfélag, við getum talað um fjölskyldur og fyrirtæki í þessu samhengi. Mig langar svolítið að spyrja hv. þm. Sigurð Pál Jónsson hvort hann með ræðu sinni hafi gert sér á einhvern hátt grein fyrir því hvaða afleiðingar þetta allt kunni að hafa. Þá er ég kannski sérstaklega að huga að íslensku samfélagi í heild, fjölskyldum og fyrirtækjum og jafnvel hvernig þetta blasir við fólki um allt land. Það er ekki bara á einhverju einu afmörkuðu horni landsins sem þetta gæti haft áhrif heldur þurfum við að líta á það í heildarsamhengi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir andsvarið. Ég hef einmitt tekið eftir því núna, eftir að hafa fylgst með fréttum annað slagið í fríi sem ég var í, að umræðan hefur dýpkað. Það eru að koma fram atriði sem þurfa að koma fram og fleiri atriði þyrftu að koma fram og umræðan hefur dýpkað á þeim tíma sem hefur verið til umræðu á þinginu. Til að svara spurningunni sé ég fram á, ef þessi pakki verður innleiddur, að rafmagn hækki hugsanlega eða nær örugglega. Það hefur náttúrlega mikil áhrif á heimili og fyrirtæki í landinu og illa líst mér á það. Raforkuframleiðsla hefur verið í okkar höndum. Þetta er einn kjarninn í okkar íslenska samfélagi, að við framleiðum rafmagn með hreinni orku á okkar eigin forsendum. Það er eiginlega það grunnstef sem sá sem hér stendur og við sem höfum verið á móti þessari innleiðingu stöndum fyrir að verði áfram. Við höfum verið að byggja upp raforkuöryggismál. Á fjögurra ára fresti er unnið að því í þingsályktunum að bæta raforkutengingar um allt land. Gengur frekar hægt en við erum þó að gera það á okkar eigin forsendum og það eigum við að gera áfram.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Ef ég skil hv. þingmann rétt hefur hann fylgst með fréttum þó svo að hann hafi verið í fríi. Það sem hefur gerst er að umræðan hefur vissulega dýpkað og við það að umræðan hafi dýpkað hafa ýmsar leiðir vaknað sem hægt er að fara. Þjóðaratkvæðagreiðsla er nefnd, nefnt er að fresta málinu til haustsins, talað er um að við þurfum alla vega að bíða þar til mál í Stórþinginu verður tekið upp í Noregi 23. september. Ég hef velt fyrir mér hvort það sé ekki örugglega skoðun hv. þingmanns að einhver af þessum leiðum sé fær. Þá velti ég fyrir mér hvað hann telur best að gera núna, á hverju best sé að byrja. Hver væri okkar ósk ef við fengjum eitthvað í gegn og hvaða möguleikar eru í stöðunni.
Hæstv. forseti. Já, það hefur oft verið vitnað í að það ákvæði samningsins um að málinu verði vísað aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar sé góð leið ef einhver álitamál koma upp, eins og í þessu tilefni. Það sé ég fyrir mér að við getum nýtt okkur. Það er í 102. og 103. gr. samningsins. Nú og/eða líka þjóðaratkvæðagreiðsla. En það liggur ekki svo mikið á þessu máli. Vitnað var í það sem hæstv. iðnaðarráðherra sagði í viðtali í fyrra að það væri ekkert athugavert við það að málið frestaðist til haustsins og hygg ég að ráðherrann, sem er ábyrg kona, sé því á þeirri skoðun enn þann dag í dag. Það virðast allir vera sammála því að ekki liggi svo á málinu. En einhverra hluta vegna er því skóflað áfram.
Virðulegur forseti. Við áttum hérna ágætisspjall í fyrri umr. um hvernig þessi þingsályktunartillaga snerist um neytendavernd, gagnsæi, sjálfstætt eftirlit, orkuöryggi og ýmislegt svoleiðis. Ýmsum fullyrðingum hefur verið haldið fram um þetta mál í umræðunni og af því að ég þekki hv. þingmann ekki að neinu öðru en bara heiðarlegum andsvörum við mig í þinginu og treysti honum til að svara því skýrt og skilmerkilega langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort hann væri tilbúinn til þess að endurskoða afstöðu sína ef rök koma fram gegn þessum málflutningi annars vegar. Hins vegar fjallaði hv. þingmaður nokkuð vel um ferlið gagnvart eftirliti með grunnvirkjum yfir landamæri, þ.e. sæstreng, hvernig það er í höndum ESA og maður getur fengið álit frá ACER. Þetta var í inntaki ræðunnar. En það kom tilvitnun frá hv. þingmanni í ræðu hans sem ég tel ranga. Það er tilvitnunin: „ACER hefur eftirlit með íslenskum raforkumarkaði.“ Miðað við lýsingu á því hvernig ESA hefur eftirlit með grunnvirkjum yfir landamæri en ekki íslenskum raforkumarkaði - er þessi fullyrðing ekki röng?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir andsvarið. Fyrsta spurningin var um endurskoðun. Það sem við höfum verið að kalla eftir er að þessir fyrirvarar verði sýnilegir en við höfum ekki séð þá og þar af leiðandi vitum við ekki um hvað þeir snúast í raun og veru þó að menn tali um það. Svo er líka að þegar gerðir eru fyrirvarar um samning hljóta báðir aðilar samningsins að kvitta fyrir þann fyrirvara en ekki bara annar aðilinn, eins og virðist vera í þessu tilfelli, að hann sé í reglugerðum eða einhvers staðar í þingsályktun eða annars staðar sem er þá bara, eins og sagt hefur verið, til heimabrúks. Fyrirvarar eru bara ógagnsæir og gagnslausir ef þeir eru gerðir einungis af öðrum aðilanum og hinn aðilinn skrifar ekki undir. Varðandi spurningu um fullyrðingu um ACER get ég í raun og veru ekki sagt að það sé fullyrðing heldur var ég að vitna þarna í grein, að mig minnir, í ræðunni og ég þarf að átta mig aðeins betur á þeirri spurningu svo ég geti svarað henni.
Virðulegi forseti. Tilvitnunin var: „ACER hefur eftirlit með íslenskum raforkumarkaði.“ Í ræðu hv. þingmanns var það útskýrt einmitt hvernig það er ESA sem hefur eftirlit með grunnvirkjum yfir landamæri en ekki með íslenskum raforkumarkaði þannig að þarna stangast á ákveðnar staðreyndir varðandi það hvernig textinn er í tillögunni og það hvað íslenskur raforkumarkaður er síðan hins vegar. Ég spurði ekki um fyrirvarana en mér finnst mjög áhugavert að hv. þingmaður segist ekki hafa séð fyrirvarana af því að sérstakt þingskjal hefur legið frammi fyrir Alþingi síðan í byrjun apríl.
Hæstv. forseti. Ég hef séð fyrirvarana en það er þessi lagalega hlið þeirra sem við bíðum eftir. Varðandi ACER og ESA er ESA yfir ACER. Eða öfugt? Hvernig er það? [[Gripið fram í.]]Það er öfugt, já, og verð ég bara að viðurkenna að ég er ekki alveg nógu vel að mér í þeim lagalega þætti málsins. Þetta er það sem ég las upp og skrifaði niður og ég treysti þeim sem komu þessu á blað fyllilega fyrir því að þeir fari með rétt mál.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðisgóða ræðu. Þetta mun vera fyrsta ræða hv. þingmanns í þessari umræðu og ég hlakka til að heyra þær fleiri miðað við það sem hv. þingmaður hefur farið yfir nú þegar. Það er einmitt mjög gott að fá svona sjónarmið frá, ég veit ekki hvort má kalla utanaðkomandi, en hv. þingmaður hefur verið, eins og hann nefndi, að fylgjast með umræðunni utan frá og tekst fyrir vikið kannski að setja hlutina svolítið í samhengi fyrir okkur sem höfum verið að ræða málin í þessum sal. Það er mjög vel þegið og fyrir það vil ég þakka. Hv. þingmaður nefndi einmitt undanþágur sem Ísland hefur fengið frá atriðum sem eiga ekki við hér og nefndi skipaskurði og járnbrautir. Ég myndi þá bæta við, sérstaklega í samhengi við þessi orkumál, að Íslendingar fengu einmitt undanþágu frá jarðgashluta orkupakkans, en hann fjallar bæði um rafmagn og gas. Þá hlýtur maður að spyrja: Í ljósi þess að við fengum undanþágu frá jarðgastilskipunum eða reglugerðum, fyrst engin framleiðsla er eða alla vega ekki sala á jarðgasi héðan og engin tenging á slíkum leiðslum, því skyldi það sama ekki eiga við um raforkumálin? Því skyldum við ekki geta fengið undanþágu varðandi raforkuna á nákvæmlega sama hátt og við höfum undanþágu varðandi jarðgasið? Það sem maður óttast að skýri þetta er að menn sjái einfaldlega fyrir sér að breyting verði þar á og landið verði tengt með sæstreng og Evrópusambandið komist í eða fái aðgang að þessari endurnýjanlegu orku Íslendinga. Tekur hv. þingmaður undir þessar áhyggjur mínar, að ástæðan fyrir þessum mun, undanþágu með jarðgas en ekki með rafmagn, sé sú að menn sjái fyrir sér að héðan hefjist útflutningur á rafmagni?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir andsvarið. Já, ég er algjörlega sammála því og hef þær áhyggjur. Það var einn sá fyrsti punktur sem fór inn í huga minn þegar þetta mál kom upp, að við höfum ekki neinn sæstreng og því ber okkur ekki að að innleiða þennan pakka. Við höfum undanþágu, eins og kom fram í andsvari þingmannsins, frá jarðgasi af því að við erum ekki með neina tengingu. Eins kom þar fram með járnbrautir og skipaskurði. Þetta á ekkert við á Íslandi og þess vegna er þessi innleiðing óþörf og við þurfum að vísa þessu aftur til nefndarinnar og þar verði málið tekið upp. Varðandi það að hafa verið fjarverandi og fylgst með umræðunni í fréttum er það rétt að ég náði að sjá þetta frá annarri hlið en að standa hér í þingsal. Þá kom upp þessi grundvallarhugsun: Hvað gengur okkur til og hvernig stöndum við í þessu sjálf? Er einhver þörf á því, eins og kom fram í ræðu minni, að við sem höfum byggt upp raforkumál okkar á Íslandi á eigin forsendum þurfum að lúta afli annars staðar frá til að vinna í þeim málum? Við erum alveg fullbær til að gera það og það höfum við gert mjög skipulega og vel alla tíð síðan 1936, eins og kom fram í ræðu minni. Við getum alveg haldið áfram. Við erum mjög framarlega í þessum málum og þurfum að vera sjálfstæð í raforkuframleiðslu og raforkusölu í framtíðinni.
Virðulegur forseti. Ég þakka svarið sem ég er mjög sáttur við. Tvennt í viðbót langar mig að spyrja hv. þingmann út í. Annars vegar stöðu iðnaðar á Íslandi en kannski sérstaklega með hliðsjón af kjördæmi hv. þingmanns. Þar eru staðir þar sem iðnaður reiðir sig mjög á orku á samkeppnishæfu verði og skiptir miklu máli fyrir samfélagið, a.m.k. að mínu mati. Hvaða áhrif telur hv. þingmaður að það hefði fyrir slík samfélög ef þessi iðnaður missti samkeppnishæfni sína og flyttist eitthvert annað? Hitt sem ég myndi vilja spyrja hv. þingmann út í, ef honum gefst tími til að svara: Getur hv. þingmaður ekki tekið undir það með mér, hafandi fylgst með umræðunni, að það sem við erum að reyna að gera hér er að leiða fram lýðræðislegan vilja? Við erum ekki að reyna að leiða fram fyrirskipaðan vilja einhverra þingflokka. Við erum að reyna að leiða fram raunverulegan lýðræðislegan vilja almennings á Íslandi.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Spurningin um hvaða áhrif þetta hefði á iðnað - hann nefndi kjördæmið sem ég kem úr ,sem töluverður iðnaður er í, en þetta á náttúrlega alls staðar við. Til að fyrirtæki geti gengið þarf kostnaður að vera innan þeirra marka að fyrirtækið geti gengið og ef rafmagn hækkar í verði og býðst annars staðar ódýrara hljóta menn að hugsa sinn gang um hvort þeir færi starfsemina annað. Ég hef t.d. áhyggjur af því. Við erum að byggja upp úti á landi og þá þarf það að vera þannig að það sé bærilegt svo að kostnaður og rekstur geti gengið. Lýðræðislegur vilji þjóðarinnar er sá, að mínu mati, að við stöndum sjálfstæð í þessu máli eins og við höfum gert í öðrum málum. [[Forseti hringir.]]Við stóðum saman í landhelgisdeilunni hér áður og þá var ég stoltur að fylgjast með, utanaðkomandi, [[Forseti hringir.]]og við getum gert það í þessu máli líka því að þetta er hálfgert landhelgismál.
Herra forseti. Ég ætla að ræða um upprunaábyrgð á raforku sem tengist þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins ansi mikið, eins og ég kem nánar að í ræðunni. Lög um upprunaábyrgð á raforku voru sett árið 2008 og eins og oft áður voru þau lög hluti af innleiðingarferli á tilskipunum frá Evrópusambandinu, nánar tiltekið tilskipun Evrópusambandsins nr. 77/2001. Áheyrendum til upplýsinga eru upprunaábyrgðir raforku - hvað er raunverulega átt við með því? Þetta eru einhvers konar vottorð sem gefin eru út á markaði. Evrópusambandið hefur með þessum tilskipunum sínum reynt að skapa markað á vottorðum um hreinleika raforku, að hún eigi rætur að rekja í endurnýjanlegum orkugjöfum. Það hefur tekist þannig að íslensku orkufyrirtækin eru farin að selja þessi vottorð sem geta bæði verið skrifleg og einnig rafræn. Á íslenska markaðnum eru fjögur orkufyrirtæki sem hafa verið að selja þessi vottorð. Það er athyglisvert að skoða. Ég sendi hæstv. iðnaðar-, nýsköpunar- og atvinnuvegaráðherra fyrirspurn á síðastliðnu ári og fékk svar fyrir réttum mánuði. Þá kemur í ljós, en ekki eru nákvæmar tölur til yfir það, en áætlað er að á árinu 2018 hafi þessar ábyrgðir eða þessi vottorð verið seld fyrir 800–850 milljónir. En eru fyrirtækin jafnframt að selja orku? Nei, þau eru ekki að selja orku, þau eru bara að selja vottorð um orku - þeir sem kaupa eru yfirleitt aðilar úti í Evrópu til að líta betur út. Til að geta framvísað viðskiptamönnum sínum, viðskiptavinum, kaupendum eða þeim sem þeir eiga viðskipti við ef þeir framleiða einhverja vöru. Þá framvísa þeir vottorðinu. Kaupandi getur andað rólega vegna þess að viðkomandi seljandi framleiðir vöru sína með endurnýjanlegri orku, sem kemur frá orkugjöfum sem hafa endurnýjanleika. En það þarf þó ekki að vera. Það getur verið kjarnorkuver í grenndinni sem viðkomandi fyrirtæki kaupir orkuna frá. Þetta er því einhvers konar blekkingaleikur, en á bak við þetta er vissulega góður vilji vegna þess að þetta á auðvitað fyrst og fremst að ýta undir raforkuframleiðendur, að framleiða meira af orku með endurnýjanlegum orkugjöfum. Það er tilgangurinn og þeir fá verð fyrir það. Verið er að búa til verð á þessa góðu orku og þar af leiðandi er árangurinn líka sá að sóðalega orkan, kjarnorkan og kolaorkan, þar sem er unnið úr henni, verður verðminni. Þarna er verið að búa til hvata. Hvernig voru íslensku orkufyrirtækin að selja sína orku samkvæmt svari ráðherra? Á árinu 2018 var heildarverðmætið áætlað 800–850 milljónir. Landsvirkjun selur langmest, áætlað er að Landsvirkjun hafi selt á árinu 2018 fyrir 600 milljónir. Orkusalan er einn seljandinn. Orka náttúrunnar, þar er áætlað að hún selji þessar ábyrgðir á þessu ári, yfirstandandi ári, 2019 fyrir 150 milljónir. Loks er það HS orka. Ég kem betur að þessu í næstu ræðu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir upplýsandi ræðu. Ég hvet hann til að halda áfram rannsóknum sínum á þessum þætti málsins sem hann hefur haft frumkvæði að hér á Alþingi, m.a. með eftirtektarverðri fyrirspurn um málið sem við bíðum öll í eftirvæntingu eftir svari við. Það er eitt atriði sem mig langar að taka upp við hv. þingmann. Það er það sem segir í bréfi þeirra Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar. Bréfið er dagsett 10. apríl. Þeir segja, með leyfi forseta: „Enginn lögfræðilegur vafi er á því að sú leið sem við lögðum til og lögð er til grundvallar í þingsályktunartillögu utanríkisráðherra er í samræmi við stjórnarskrá. Að okkar mati skiptir sú staðreynd mestu.“ Er hv. þingmaður sammála mér um það að þarna birtist glöggt munurinn á sendibréfi og álitsgerð? Þarna er ákveðin fullyrðing sem ég dreg ekki á nokkurn hátt í efa. Mér hefði leikið forvitni á að vita og sjá nánari útlistun og rökstuðning fyrir þeirri niðurstöðu. Ég þykist fara nærri um það í hverju svarið liggur. Svarið liggur í því að þessi leið sem þarna var lögð fram og tekin upp af hálfu utanríkisráðherra og ríkisstjórnarinnar felst í því - eins og kemur fram í frétt um viðtal við Friðrik Árna Friðriksson Hirst, sem birtist sama dag, 10. apríl, á vefmiðlinum mbl.is - að þá er haft eftir Friðriki Árna að þeim álitamálum sem snúa að stjórnarskránni sé í raun slegið á frest. En eins og ég segi, ég hefði gjarnan kosið að sjá nánari lögfræðilega útlistun á þessu. Ég leyfi mér að hvetja hæstv. utanríkisráðherra til að gera betri greinarmun á sendibréfi og lögfræðilegri álitsgerð. Auðvitað er það skiljanlegt að í stuttu bréfi sé ekki hægt að fara út í viðamikinn rökstuðning og lögfræðilegar greiningar, en til þess eru auðvitað lögfræðilegar álitsgerðir. Álit hv. þingmanns á þessu væri áhugavert.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Hann gerði að umtalsefni álitsgerð þeirra félaga Stefáns Más Stefánssonar prófessors og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, ítarlega álitsgerð upp á 43 blaðsíður sem þeir gerðu að beiðni stjórnvalda, hæstv. utanríkisráðherra, og sendu inn og fylgir hún málinu. Einhverju síðar, ég hef ekki dagsetningu á því, senda þeir bréf sem hefur verið kallað áréttingin, þar sem þeir í stuttu máli fara yfir forsendur þeirra leiða sem ríkisstjórnin valdi. Taka verður mið af því að sú leið sem valin var, sem stjórnvöld ákváðu að velja, er einungis svona endapunkturinn í þeirra ítarlegu og greinargóðu álitsgerð sem er upp á 43 blaðsíður. Þeir enda þá greinargerð á tæpum átta línum á að benda á aðra mögulega lausn, eins og þeir orða það. Ég ætla ekki að lesa hana upp. Síðan enda þeir, í þeirri uppástungu sem þeir koma með þar, á því að þessi leið sé ekki gallalaus. Þetta bréf sem þeir svo senda utanríkisráðherra, ef ég hef það rétt eftir - ekki er hægt að leggja meira lögfræðilegt mat á það bréf en innihald þess gefur til kynna. Það sem ég vil segja er að auðvitað væru það rétt vinnubrögð af hæstv. utanríkisráðherra að rannsaka þessa leið miklu betur. Þetta er bara í lok álitsgerðarinnar í örfáum línum, að bent er á einhverja leið - ég ætla að koma betur að þessu í seinna andsvari.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Í niðurlagi, reyndar á tveimur stöðum, í álitsgerð þeirra tvímenninga er fjallað um þessa mögulegu lausn og það er eiginlega nokkurn veginn sami textinn á báðum stöðum. Þetta er hálf áttunda lína, en þeir segja, með leyfi forseta: „Möguleg lausn gæti falist í því að þriðji orkupakkinn verði innleiddur í íslenskan rétt“ - nú koma lykilorðin - „en með lagalegum fyrirvara um að ákvæði hans um grunnvirki yfir landamæri, t.d. 8. gr. reglugerðar, öðlist ekki gildi, …“ Þarna eru þeir búnir að teikna upp a.m.k. efnisinnihald hins lagalega fyrirvara, þ.e. að reglugerð 713, eða a.m.k. sýnist mér þeir segja að „t.d. 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 öðlist ekki gildi, enda er slíkum grunnvirkjum ekki fyrir að fara hér á landi.“ Segja þeir. Þarna er sem sagt komið efnisinnihald málsins sem þeir leggja til. En lögfræðingar eru þeirrar náttúru, eins og hv. þingmaður náttúrlega gerir sér glögga grein fyrir, að ekki er bara spurt um efni heldur líka form. Og nú hefur staðið yfir víðtæk leit að hinum lagalega fyrirvara og hv. þingmaður hefur haft ákveðnu forystuhlutverki að gegna í þeirri leit. Ég hefði gjarnan viljað sjá greiningu þeirra félaga á því hvaða form þyrfti að vera á þessum lögfræðilega fyrirvara, en eins og við þekkjum hafa komið fram alls kyns hugmyndir og tillögur í því efni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir þessar vangaveltur sem eru mjög svo áhugaverðar og eru eiginlega kjarni málsins að mínu mati. Þetta er raunverulega kjarni málsins, að þessir ágætu fræðimenn benda þarna á mögulega leið og þeir orða það sem svo, eins og hv. þingmaður las upp, að þessi grein sem mest hefur verið á milli tannanna á andmælendum, 8. gr., feli í sér stjórnarskrárhættu, svona mest en fleiri koma þó til greina líka. Þarna stinga þeir upp á að 8. gr. öðlist ekki gildi. Hvernig á að gera það? Það er sem sagt með þessum svokallaða lagalega fyrirvara sem allt veltur á. Að 8. gr. öðlist ekki gildi er gert með lagalegum fyrirvara. Nánari leiðbeiningar á því hvað felist í þessum lagalega fyrirvara, hvers efnis hann er nákvæmlega, hvar hann á að birtast og með hvaða móti, skortir. Leiðbeiningar um þetta skortir. Þess vegna varð uppi fótur og fit hjá stjórnarliðinu þegar við spurðum um hann. Menn voru alls ekki með það á hreinu, herra forseti. Við fengum fjölda svara sem öll ráku sig hvert á annars horn og við höfum verið önnum kafin við að leita að þessum lagalega fyrirvara. Það hefur staðið yfir leit að honum og nú eru menn að áætla að reglugerð sé í ráðuneytinu sem liggur þar, drög að reglugerð, hvort það sé sá lagalegi fyrirvari. Þá komum við aftur að grundvallarspurningunni: Af hverju var ekki fengin álitsgerð frá lögfræðilegum ráðunautum ríkisstjórnarinnar hvernig nákvæmlega ætti að gera þetta? Menn hlupu svo hratt að þeir ultu á hausinn með þetta.
Hæstv. forseti. Þetta er býsna fín umræða. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni kærlega fyrir. Ég velti fyrir mér því sem hann sagði um lagalega fyrirvarann, að hann sé kominn fram í alls kyns myndum, ef svo má segja. Ég fann upplýsingar sem segja að í mars á þessu ári áttu utanríkisráðherra og framkvæmdastjóri orkumála hjá framkvæmdastjórn ESB viðræður vegna málsins. Í kjölfarið var gefin út sameiginleg fréttatilkynning þar sem staðfestur var sameiginlegur skilningur þeirra á þeirri sérstöðu sem Ísland nýtur gagnvart hinum sameiginlega orkumarkaði. Er þetta lagalegi fyrirvarinn? Í tilkynningunni kemur fram að vegna sérstöðu Íslands sem einangraðs kerfis hafi stór hluti ákvæða þriðja orkupakkans hvorki gildi né raunhæfa þýðingu hérlendis og það eigi við um ákvæðin um samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, þ.e. ACER og ESA. Ég spyr: Er þetta lagalegi fyrirvarinn? Það segir einnig í þessari sameiginlegu tilkynningu að gildandi ákvæði þriðja pakkans hafi engin áhrif á fullveldi Íslands. Þarna vil ég setja punktinn því þetta finnst mér vera stærsta álitamálið sem við stöndum frammi fyrir og ég velti upp: Er þetta lagalegi fyrirvarinn?
Herra forseti. Það er eitt af því sem hefur komið til greina, það hefur verið grunur um að lagalegi fyrirvarinn felist í þessari sameiginlegu yfirlýsingu. Ef ég hef skilið hv. þingmann rétt, sem ég þakka fyrir spurninguna, þá á hún við yfirlýsingu ráðherra og eins af orkumálastjórum Evrópu, Miguels Arias Cañetes þar sem lýst var yfir sameiginlegum skilningi á sérstöðu Íslands. Hvað felst í því nákvæmlega, herra forseti, að menn hittist einhvers staðar úti í Evrópu, ráðherra og einhver háttsettur maður í orkumálastofnun Evrópu, og lýsi því yfir að Ísland sé langt úti í hafi? Væntanlega hefur honum verið bent á það að Ísland væri eyja langt úti í hafi og væru engar rafmagnslínur þangað. Þeir lýsa yfir sameiginlegum skilningi á því að það sé sérstaða, þetta er eyja, engar raflínur liggja út í þessa eyju. Þess vegna hafi mörg ákvæði í orkutilskipuninni enga þýðingu fyrir þetta mál. Það er augljóst, herra forseti. Hvaða þýðingu hefur þetta? Er þetta lagalegur fyrirvari? Nei, þetta eru engin lög. Það er ekki verið að setja nein lög þarna, þeir eru ekki að gera það þó að þeir ræði saman og staðfesti sérstöðu Íslands og alkunnar staðreyndir í því sambandi. Þetta eru ekki lög og þetta getur ekki verið lagalegur fyrirvari en auðvitað er þetta yfirlýsing og hefur ákveðið gildi. Þetta hefur fyrst og fremst, herra forseti, pólitískt gildi en ekki lagalegt.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að biðjast afsökunar á því að hafa ekki vitnað beint í eða gefið upp hvaðan ég hafði þessar upplýsingar sem ég nýtti mér áðan í fyrra andsvari. Þetta eru upplýsingar sem liggja á vef atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins og eru settar þar fram eins og ég skil þetta í samstarfi við utanríkisráðuneytið. Það er gott að halda því til haga og hafa það uppi á borðum. Ég hjó eftir því hjá hv. þingmanni í hans ræðu að nú er Evrópa að kalla eftir hreinni orku og hefur sett sér þau tvö lykilmarkmið vegna orkutækni, eins og það er orðað, að lækka kostnað við hreina orku og hafa ESB-iðnað í fararbroddi, iðnað innan ESB, með ört vaxandi tækni og til þess að minnka kolefnisnotkun. Þá mun framkvæmdastjórn ESB kynna áætlun sem verður að standa við. Þar með liggur Ísland undir og jafnvel Noregur sem búa yfir mikilli hreinni orku og þá velti ég upp hvort við séum algerlega örugg, svo framarlega sem ekki verði lagður hér sæstrengur. Ég velti því fyrir mér hvort þetta snúist allt um sæstrenginn. Við erum að fjalla um orkupakka þrjú og við vitum að pakki fjögur kemur mjög hratt í kjölfarið. Hvar spilar sæstrengurinn inn í þessa tvo pakka?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir þessar vangaveltur og spurningu. Hún ræddi um hreina orku í Evrópusambandinu. Já, það er rétt hjá hv. þingmanni að innan Evrópusambandsins hefur lengi verið unnið að því að auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa í framleiðslu landanna. En það vill svo til að á vissum svæðum í Evrópu er lítið um slíka orkugjafa og þá þarf að kaupa orkuna annars staðar frá og jafnvel langt að. Regluverkið, bæði orkutilskipanirnar, fyrsti orkupakkinn, annar og þriðji og fleira, leggur raunverulega brautina fyrir framtíðina, sem er auðvitað falleg og góð. Tilgangurinn er góður en það eru skuggahliðar á honum vegna þess að orkuverð í Evrópu er mjög hátt, líka til almennings. Við á Íslandi höfum verið með lágt orkuverð. Við höfum byggt þetta kerfi upp sjálf, þjóðin, ríkið, og það er í opinberri eigu, bæði dreifikerfi og virkjanir. Landsmenn vænta þess í framtíðinni að njóta góðs af þessari uppbyggingu. En það þarf ekki að vera að það þjóni hagsmunum Evrópusambandsins sem horfir til framtíðar, til iðnaðar og uppbyggingar í Evrópu með hreinni orku sem hún gæti fengið úr vindmyllugörðum eða frá Noregi og hugsanlega frá Íslandi úr endurnýjanlegum orkugjöfum sem hér er nóg af. Hvernig gera menn þetta? Þeir innleiða regluverk eins og ég hef verið að nefna og mun nefna áfram um sölu á upprunaábyrgðum, þ.e. þannig að þetta líti vel út og auki hlut endurnýjanlegra orkugjafa með þeim hætti að hækka verðið á hreinu orkunni til að menn gangi fremur í það að minnka hlut óhreinnar orku.
Herra forseti. Á vefsíðu RÚV birtist í morgun frétt undir yfirskriftinni „Yfir 2.100 ræður og andsvör Miðflokks á viku“. Þessi frétt er mjög ítarleg og geymir tölulegar upplýsingar um ræðufjölda og fjölda andsvara, sundurliðað eftir einstökum þingmönnum og varaþingmönnum Miðflokksins sem hafa tekið þátt í þessari umræðu og greinilegt að þessi frétt er unnin af mikilli iðni og samviskusemi. Svo fylgir mynd af nokkrum þingmönnum og það er auðvitað alltaf mjög gaman að fá af sér mynd í fjölmiðlum. En ég verð að leyfa mér að spyrja, herra forseti: Takmarkast umfjöllun og fréttaflutningur ríkisfjölmiðils, sem er þannig settur að hann nýtur umtalsverðra framlaga, ætli það sé ekki nær 5.000 milljónum á ári en um 4.000, þegar um er að ræða stórt mál sem varðar m.a. stjórnarskrá, stöðu okkar í mikilvægu samstarfi þjóða Evrópuþjóða og snertir auðlindir þjóðarinnar, við tölulegar upplýsingar um þá hluti sem ég nefndi? Herra forseti. Þessi umræða hefur verið málefnaleg, hún hefur verið upplýsandi og hún hefur verið greinandi. Við höfum lagt okkur fram um að rannsaka þetta mál, rannsaka þá texta sem liggja til grundvallar í málinu, þar á meðal þær lögfræðilegu álitsgerðir sem liggja til grundvallar, reglugerðir sem okkur er ætlað að innleiða og fjölmarga aðra þætti. Má ég leyfa mér að nefna, herra forseti, að við höfum rýnt af miklu kappi í hinn lagalega fyrirvara og við höfum haft forgöngu um leit að þessum fyrirvara og haft til þess mannskap sem hefur ákveðna sérhæfingu í krafti lögfræðilegrar þekkingar og forystustarfa í lögregluliði landsins, þá á ég auðvitað við hv. þm. Karl Gauta Hjaltason. Það eru mjög stórar spurningar sem snúa að hinum lagalega fyrirvara. Í fyrsta lagi: Hvar er hann? Í annan stað: Hvað á hann að gera? Ég held að við vitum nokkurn veginn hvað hann á að gera. Hann á að leysa úr hinum stjórnskipulega vanda með því að skjóta honum á frest, en hann má heldur ekki vera þannig að hann setji okkur í vanda gagnvart samstarfinu sem við höfum undirgengist og þeim þjóðréttarlegu skuldbindingum sem við höfum axlað. Þess vegna er mjög mikilvægt að lögð sé fram lögfræðileg álitsgerð og greining á því hvernig fyrirvarinn þarf að vera, a.m.k. að forminu til. Efni hans er dregið upp í áliti Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar, það er gert á tveimur stöðum í álitinu, þar sem þeir segja að þriðji orkupakkinn verði innleiddur í íslenskan rétt en með lagalegum fyrirvara um að ákvæði hans um grunnvirki yfir landamæri, t.d. 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, öðlist ekki gildi enda sé slíkum grunnvirkjum ekki fyrir að fara hér á landi. Það má því segja að búið sé að leggja línurnar um það hvert efni fyrirvarans eigi að vera. En eins og allir vita þá er eitt efni og annað form og formið skiptir máli, sér í lagi ef á þessi mál kynni að reyna fyrir dómstólum. Þeir hafa vakið athygli á því að það gætu a.m.k. tvenns konar mál risið fyrir dómstólum, til að mynda er það gert í viðtali á mbl.is við Friðrik Árna Friðriksson Hirst, þar sem hann segir ekki útilokað að Eftirlitsstofnun EFTA, sem er skammstöfuð ESA, teldi ástæðu til þess að höfða samningsbrotamál fyrir EFTA-dómstólnum á þeirri forsendu að Íslandi bæri að innleiða þriðja orkupakkann að fullu í landslög. Sömuleiðis segir hann að það væri mögulegt að einstaklingar eða lögaðilar höfðuðu [[Forseti hringir.]]skaðabótamál gegn íslenska ríkinu. Spurningarnar eru fjölmargar og ég hef ekki haft tækifæri til að nefna nema örfáar en mun nefna fleiri [[Forseti hringir.]]í næstu ræðu, herra forseti.
Hér er flest óbreytt. Tveir hv. þingmenn hafa óskað eftir því að veita andsvar. Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að stilla andsvörum enn frekar í hóf og stytta umræðuna þannig að freista megi þess að ljúka henni svo fljótt sem verða má, en undirstrikar eftir sem áður að málfrelsið er fyrir hendi og tjáningarfrelsið að fullu.
Herra forseti. Hv. þingmaður varpaði fram þeirri spurningu hvort umfjöllun Ríkisútvarpsins um þetta mál og þessa umræðu hér einskorðaðist við tölfræði um lengd og fjölda þeirra ræðna sem hafa verið haldnar um málið. Það er ekki svo, því að umfjöllun Ríkisútvarpsins einskorðast ekki eingöngu við tölfræði. Á föstudagskvöldum mun vera sýndur þáttur á þessari sjónvarpsstöð sem ég held að heiti Föstudagur eða Föstudagskvöld og á að vera eins konar skemmtiþáttur, en gengur út á að vinahópur úr vesturbæ Reykjavíkur og miðbænum hittist á kostnað skattgreiðenda til að bera lof á hópinn, en um leið og kannski fyrst og fremst að hæðast að öðrum. Mér skilst að þessi þáttur hafi fjallað töluvert um þetta mál og þar hafi verið að finna síðasta framlag hv. formanns utanríkismálanefndar til umræðunnar, en það hafi hins vegar allt gengið út á háð og spott og reyndar hvergi minnst á innihald málsins. Að því leytinu til er rétt hjá hv. þingmanni að þó að umfjöllun Ríkisútvarpsins hafi ekki bara einskorðast við tölfræði, þá hefur ekki farið mikið fyrir umfjöllun um innihaldið. Þá að spurningunni og með tilliti til athugasemda hæstv. forseta áðan. Ég tek undir með hv. þm. Ólafi Ísleifssyni að þessi umræða hefur verið mjög innihaldsrík og gagnleg. En er hv. þingmaður sammála mér um að það væri jafnvel frekar til þess fallið að flýta umræðunni og flýta einhvers konar niðurstöðu í þessu máli ef þeir sem styðja þennan orkupakka hefðu fyrir því að mæta hér og svara, verja sína afstöðu, reyna að útskýra hana fyrir okkur?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir andsvarið og ég þakka honum fyrir að varpa frekara ljósi á umfjöllun ríkisfjölmiðilsins sem mér skilst að beri á herðum sér hlutleysisskyldu að lögum um Ríkisútvarpið. Það væri kannski efni í umræðu að fjalla um það hvernig fjölmiðillinn rækir þá skyldu og hvernig eftirliti er háttað með því að hann ræki almennt sínar skyldur, þar á meðal þessa. Ég get að sjálfsögðu tekið undir það með hv. þingmanni að það myndi náttúrlega greiða fyrir umræðunni ef veitt væru svör við þeim spurningum sem við höfum lagt fram og þær eru fjölmargar. Ég var með lista áðan sem ég ætlaði að telja upp í ræðu minni og komst bara að með fyrsta atriðið sem snýr að lagalega fyrirvaranum. En ég ætla að vita hvort ég næ að nefna eitt eða tvö í viðbót á þeim knappa tíma sem mér er ætlaður. Af hverju var ekki veitt undanþága í sameiginlegu nefndinni? Var kannski ekki leitað eftir henni í ljósi þess að við erum ekki með tengingu við Evrópu? Í sameiginlegu nefndinni var Íslandi veitt undanþága frá jarðgasi þannig að þar var verið að veita Íslandi undanþágu vegna sérstöðu. Við höfum þá sérstöðu að við erum ekki með jarðgas. Við höfum þá sérstöðu að við erum ekki með tengingu við Evrópu. Af hverju fáum við þá undanþágu fyrir jarðgasi en ekki vegna hins þáttarins? Af hverju er ekki nein vitræn umræða um það, leyfi ég mér að segja? Af hverju ekki er leitað til sameiginlegu nefndarinnar [[Forseti hringir.]]á grundvelli ákvæða í samningnum sjálfum þannig að undanþágur fáist með þeim hætti [[Forseti hringir.]]sem samningurinn gerir ráð fyrir?
Herra forseti. Þetta er ein af þeim grundvallarspurningum sem engin svör hafa fengist við. Við höfum gert heilmargt til að varpa frekara ljósi á þetta og leitt það fram að engin ljón séu í raun í veginum fyrir því að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar og fá þar raunverulega undanþágu eða a.m.k. fara fram á hana. En við fáum engin svör. Hæstv. utanríkisráðherra leit reyndar við hér í þinginu fyrir nokkrum dögum. Hann svaraði ekki þessari spurningu. Hann benti á að það hefði verið farin önnur leið, útskýrði ekki hvers vegna sú leið hefði verið farin en ekki sú leið sem helst var mælt með. Og raunar eru uppi efasemdir um að ríkisstjórnin og ráðherrann séu að fara lakari leiðina. Þau eru augljóslega ekki að fara betri leiðina í gegnum EES-nefndina en þau eru líklega ekki heldur að fara að lakari leiðina vegna þess að fyrirvararnir hafa ekki fundist. Leitin heldur áfram eins og við þekkjum, en fyrirvari sem hald er í hefur ekki fundist. Svo benti hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson á þá áhugaverðu staðreynd, og leiddi út með skýrum rökum með því að vísa í frumheimildir, reglugerðina sjálfa, að verði innleiðing þriðja orkupakkans samþykkt þá séum við að innleiða orkupakkann eins og hann leit út í sameiginlegu EES-nefndinni árið 2017, löngu áður en einhver almannatengslafulltrúi, eða ég veit ekki hver átti hugmyndina, fann upp á því að reyna að sannfæra þingflokk Sjálfstæðismanna með því að búa til svokallaða fyrirvara. Með öðrum orðum, það stefnir í að ríkisstjórnin samþykki orkupakka árgerð 2017. Fyrirvararnir [[Forseti hringir.]]skipta að því er virðist engu máli.
Herra forseti. Það mætti mjög hátt skrifaður lagamaður á fund utanríkismálanefndar sem ég hafði tækifæri til að sitja og sagði aðspurður að það yrði ekki hald í fyrirvörum, þeir væru ætlaðir til heimabrúks. Herra forseti. Ég nefndi nokkra þætti sem ég tel alveg nauðsynlegt að fjallað sé um með ítarlegum hætti af hálfu þeirra sem bera ábyrgð á þingsályktunartillögunni. Í fyrsta lagi þurfa þeir að útskýra hvað liggur á í málinu. Af hverju þarf að afgreiða það með mörgum ósvöruðum spurningum í maí? Þegar þetta mál var ekki komið fram var haft eftir ráðherra í fjölmiðlum, einum af þeim ráðherrum sem hvað mesta ábyrgð bera á málinu, að þess mætti vænta kannski vorið 2019 eða haustið 2019. Þá virtist ekki liggja svo mikið á. Í annan stað er alveg nauðsynlegt að það liggi fyrir upplýsingar um fjórða orkupakkann þannig að hægt sé að meta orkupakkana í einu lagi. Hann mun vera 1.000 síður frá skriffinnunum í Brussel. Svo ég hlaupi yfir fleiri spurningar: Af hverju má ekki bíða eftir þeim fréttum sem hafa verið boðaðar af vettvangi stjórnlagadómstóls Noregs 23. september þar sem verður fjallað um fyrirvarana átta sem voru gerðir þar í landi og stjórnarskrárvanda sem þar var uppi líkt og við höfum verið að glíma við hér? Og loks vantar alla greiningu á þeim fyrirætlunum sem hafa verið opinberaðar í frétt The Times í gær og sem sagt var frá í íslenskum fjölmiðlum [[Forseti hringir.]]sömuleiðis um áform breskra fjárfesta um að leggja hingað sæstreng.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Mér sýndist ég sjá á vefsíðunni viljinn.is að þar hafi menn náð sambandi við umboðsaðila þessa breska fyrirtækis hér á landi og náð að draga hann í viðtal. Það er ágætt að það sé komið algerlega í ljós að þetta fyrirtæki er hér með starfsmenn á Íslandi til að vinna að þessu fyrir sig jafnt og þeir vinna að þessu í Bretlandi, þannig að við skulum ekkert halda neitt annað en að það sé þrýstingur á báðum stöðum fyrir að þetta verkefni verði að veruleika. Mig langar hins vegar að gleðja hv. þingmann með því að ég tók eftir því á vefsíðu Ríkisútvarpsins að um orkupakkamálið var fjallað að ég held í gær í Krakkafréttum. Það er spurning hvort sú umfjöllun hafi verið í stíl við umfjallanir um pólitík sem hafa t.d. birst í þættinum Stundin okkar, þar sem menn hafa aðeins notað tækifærið og verið með pólitískan áróður í þeim barnaþætti. Ég tek fram að ég hef ekki séð Krakkafréttir, ég horfi eins lítið og ég get á þetta og þá ekki bara Krakkafréttirnar. En ég held að það sé mjög mikilvægt að halda því til streitu að hvetja þennan rándýra ríkisfjölmiðil um að fara dýpra ofan í málið. Það hafa vissulega verið einhverjir viðtalsþættir en það þarf að gera meira, myndi ég segja. Hv. þingmaður fór yfir nokkrar spurningar í sinni ræðu og á eflaust fleiri eftir. Hann kom einmitt inn á í lokin það sem ég hef verið að fjalla um og tel mikilvægt, þ.e. samspil orkupakkanna allra og framtíðarmúsíkina í því. Hvernig geta menn réttlætt það að fara í gegnum þessa umræðu án þess að skoða heildarmyndina? Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort við getum vænst þess að menn muni setjast niður t.d. með okkur þingmönnum Miðflokksins og segja: Það [[Forseti hringir.]]er kominn tími til að við skoðum heildarmyndina. Við skulum gera hlé á þessari umræðu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann varpar nýju ljósi á umfjöllun ríkisfjölmiðilsins, rétt eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson gerði hér á undan. Það væri áhugavert ef einhver gæti lagt sig eftir því að kynna sér hvaða efni þessi umfjöllun hefur að geyma og hvort það sé snert efnislega á málinu. Ég ætla að leyfa mér að segja það, herra forseti, að ég hef í örstuttri ræðu og örstuttum andsvörum drepið á og reifað a.m.k. sex mjög veigamikil og þungvæg atriði og reyndar er það svo hvert og eitt þessara atriða felur í sér fjölmargar spurningar sem leita verður svara við. Þetta mál, herra forseti, er í raun og sanni ekki vel undirbúið. Ég hef á fyrri stigum leyft mér að segja að undirbúningurinn sé í skötulíki, að ekki sé sagt hræmulegur. Málið er á mörkum þess að geta talist þingtækt. Það væri öllum mestur sómi að því að það yrði dregið til baka og ríkisstjórnin myndi vanda sig betur og leitast við að svara þeim spurningum sem hér hafa verið lagðar fram og reyna að vinna því fylgi líka meðal þjóðarinnar ef þess væri kostur. En ég leyfi mér að efast um að það sé hægt. Þjóðin virðist vera mjög andvíg málinu eins og við þingmenn Miðflokksins finnum í fjölmörgum skilaboðum sem okkur hafa borist síðan þessar umræður hófust.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er rétt sem hann kom inn á í sinni ræðu og hefur áður minnst á að svörin hafa verið frekar fátækleg um lagalega fyrirvarann svokallaða og reyndar fátækleg svör við öllum okkar fjölmörgum spurningum. Ég var með einar 18 hér á blaði eingöngu varðandi fjórða orkupakkann. Maður veltir fyrir sér hvort það sé ekki réttmæt ábending, ég ætla ekki að nota orðið krafa, frá þingmönnum Miðflokksins að skynsamlegt sé að skoða málið í heild og meta t.d., af því að hv. þingmaður hefur nefnt hættu á að íslenska ríkið verði dregið fyrir EFTA-dómstólinn, hvort einhver atriði í fjórða orkupakkanum auki líkurnar á því að svo geti orðið, einhverjar breytingar sem gætu ýtt undir það, hvati sem mögulega verður til. Þó svo að einhverjir vilji horfa á pakkana sem sérstök box, tvö, þrjú og fjögur o.s.frv., þá er samfella í þessu sem stefnt er að innan Evrópusambandsins. Það er eðlilegt að velta því fyrir sér. Því ber ég upp þá spurningu hvort það sé ekki skynsamlegt að skoða heildarmyndina þó ekki væri nema bara varðandi þetta atriði. Síðan er annað. Við höfum heldur ekki fengið nein viðbrögð við því sem lögmaðurinn Eyjólfur Ármannsson í Noregi varar við í sinni umsögn, þ.e. að verið er að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins á sama tíma og Ísland hefur ekki mótað orkustefnu. Það kemur í veg fyrir að hægt sé að vega og meta hagsmunina út frá þeim ólíku stefnum sem þarna er í raun verið að leggja á borðið.
Herra forseti. Ég þakka forseta fyrir þessar mikilvægu upplýsingar og kannski Ríkisútvarpið birti jafnvel frétt um að svo sé komið. Þetta mál er, eins og ég rakti í fyrra svari við andsvari hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, ekki vel undirbúið, svo vægt sé til orða tekið. Mig langar til að nefna í því sambandi kannski tvö atriði til viðbótar, en það er af nógu að taka. Ef við lítum á það sem lögð er áhersla á í umsögn Jóns Baldvins Hannibalssonar þar sem hann ræðir af sinni þekkingu, hafandi verið í fremstu röð í þessu máli á sínum tíma þegar við gengum inn í EES-samstarfið, það sem er meginatriði: Um leið og vel sé á það lítandi að þjóðir eða aðilar að því samstarfi geri með sér samkomulag um gagnkvæman aðgang að markaði þá kom ekki til greina, eins og hann orðar það, að fyrir aðgang að markaði komi aðgangur að auðlind. Nú stöndum við frammi fyrir því að við erum með lögfræðilegt álit sem verður vart túlkað með öðrum hætti en þeim að hér sé a.m.k. að nokkru leyti veittur aðgangur að auðlind. Af hverju efnir ríkisstjórnin til grundvallarbreytinga á utanríkisstefnunni eins og henni hefur verið fylgt?
Hæstv. forseti. Síðan umræðan um þriðja orkupakkann hófst hafa svokallaðir fyrirvarar verði settir á oddinn og ríkisstjórnin hefur haldið því fram að búið sé að setja fyrirvara svo að við þurfum því ekki að hafa neinar áhyggjur eða almennt að velta málinu fyrir okkur. En við nánari skoðun sést að umræddir fyrirvarar eru ekki til staðar, við höfum ekki fundið þá, þ.e. er varðar reglugerðir orkupakkans. Innleiðing á reglugerðum Evrópusambandsins er gerð í samráði við aðrar þjóðir. Þær reglugerðir eru því eins fyrir allar þjóðir sem að þessum sáttmála koma. Þær má finna á fleiri en einu tungumáli. Það þýðir að reglugerðir orkupakkans fyrir Ísland eru nákvæmlega eins og reglugerðir orkupakkans fyrir önnur EFTA-lönd. Ef við ætlum að setja fyrirvara inn í slíkar reglugerðir þá þarf að gera það í samráði við þær þjóðir sem að sáttmálanum ganga og þar með í sátt við EES-samninginn. En um hvað snýst fyrirvarinn? Hann er í raun loforð frá löggjafanum til sín sjálfs, ef við getum sagt svo, um að kanna hvort regluverkið standist stjórnarskrá ef til þess kemur að hingað verður lagður sæstrengur. Við getum svo deilt um hversu mikils virði loforð löggjafans er gagnvart sjálfu sér. Einnig er það staðreynd að fyrirvarinn á eingöngu við um sæstrenginn og má halda því fram að hann hafi hreinlega ekkert með orkupakkann að gera. Fari svo að þingsályktunartillagan um orkupakkann verði samþykkt á Alþingi mun Ísland verða síðasta landið í EFTA-samstarfinu til að aflétta svokölluðum stjórnskipulegum fyrirvörum gagnvart orkupakkanum. Þegar Ísland afléttir stjórnskipulegum fyrirvörum verða reglugerðir orkupakkans nr. 713/2009, 714/2009, 543/2013 og 2009/72/EB innleiddar í IV. viðauka EES-samningsins og taka gildi fyrir okkur. Þetta ferli er nokkuð skýrt. Það er hjá sameiginlegu EES-nefndinni. Þegar búið er að innleiða þriðja orkupakkann eins og gert verður ef þingið samþykkir þingsályktunartillögu um hann, fer af stað ákveðið ferli við að aðlaga íslensk lög í samræmi við reglugerðirnar. En aftur að fyrirvaranum. Þar sem íslenska raforkukerfið er ekki tengt raforkukerfi annars lands með grunnvirkjum yfir landamæri, koma ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 713/2009, sem varðar raforkutengingar á milli landa, ekki til framkvæmda á Íslandi á meðan slíkri tengingu hefur ekki verið komið á. Grunnvirki sem gera mögulegt að flytja raforku milli Íslands og orkumarkaðar ESB verða ekki reist nema að undangengnu samþykki Alþingis og endurskoðun á stjórnskipulegum lagagrundvelli reglugerðarinnar. Þarna kemur fram að Ísland ætlar sér ekki að breyta lögunum núna í samræmi við þær málsgreinar í reglugerðunum sem hafa með milliríkjaviðskipti að gera, þær verða geymdar til seinni tíma eða þangað til einhver hefur hug á því að leggja hingað sæstreng. Við höfum nú þegar séð merki um þvílíkan áhuga á því. Rétt er í þessu sambandi að vekja athygli á því að innan ESB gilda reglur um forgangsáhrif. Þær reglur kveða á um að reglur ESB séu í öllum tilfellum rétthærri en lög og reglur aðildarríkjanna. Þetta finnst mér mjög mikilvægur punktur og þykir rétt að benda á hann. Ég sé að tími minn er alveg að verða búinn þannig að ég klára í næstu ræðu og bið forseta að setja mig aftur á mælendaskrá.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það hefur staðið yfir leit, eins og hv. þingmaður veit eflaust, að fyrirvörunum af hálfu þingmanna Miðflokksins og þeir hafa ekki fundist þrátt fyrir ítrekaða leit. Málið snýst hins vegar kannski ekki um það heldur hvort fyrirvararnir eins og þeir eru settir fram í þessu máli séu, eins og maður segir, pappírsins virði, vegna þess að líkt og hv. þingmaður fór svo ágætlega yfir eru lög ESB eða EES æðri lögum Íslands í þessu tilfelli og kann að vera að það sé ekki einu sinni nóg, eins og hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir sagði, að vera með belti og axlabönd, í smekkbuxum og nýjum skóm og með álímdan hártopp til að vinna bug á þessu. Því spyr ég hv. þingmann: Í ljósi þeirra umræðna sem fram hafa farið undanfarið um fyrirvarana og hvernig þeir eru settir og hvernig þeir eiga að virka, telur hv. þingmaður að þessir fyrirvarar muni virka eins og til er ætlast? Telur hv. þingmaður að setning fyrirvara í máli af þessari stærðargráðu sé virkilega til þess fallin að tryggja þá hagsmuni sem við viljum tryggja? Eða eru þessir fyrirvarar fyrst og fremst svona reyktjald, ef við getum orðað það svo, þetta er vond þýðing á ensku orði, en þingmálið er íslenska, til að slá ryki í augu þeirra þingmanna sem hafa látið tilleiðast að styðja málið nauðugir viljugir og til að slá ryki í augu almennings?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Fyrirvararnir hafa ýmist verið kallaðir sameiginleg yfirlýsing EFTA-ríkjanna eða yfirlýsing ríkisstjórnarinnar. Það má finna snefil af fyrirvarahugsun í greinargerð. Síðan las ég mér til gagns áðan um að fyrirvari gæti hugsanlega falist í sameiginlegri fréttatilkynningu. Þetta las ég upp í andsvari áðan. Gefum okkur að fólk sé að vinna að þessu af heilum hug og fólk trúi því virkilega að þessir fyrirvarar haldi, þá er kannski enn augljósara að bíða ætti eftir niðurstöðu þegar málið verður tekið fyrir í Noregi þann 23. september næstkomandi, enda setti Noregur átta fyrirvara. Ég held að við höfum talað um að þeir fyrirvarar hafi verið settir í - alla vega voru liðnir 14, 15, 16 mánuðir og ekki voru þeir komnir í ljós. Á sama tíma virðist það vera þannig að ef settir eru fyrirvarar eiga þeir í rauninni að finnast eða koma í ljós eða taka gildi innan sex mánaða, það sé einhvers konar regla. Ég er enn á því að við séum ekki búin að tryggja okkur í bak og fyrir. Ég held að við eigum að flýta okkur hægt og það er kominn tími til að farið verði í dýptina á málinu. Þá verður maður enn og aftur að biðla til fjölmiðla til að varpa ljósi á hvernig þetta allt saman er vaxið. Þetta er ekki svona klippt og skorið. Við höfum sýnt það í málflutningi okkar að svo er ekki.
Herra forseti. Ég hnaut einmitt um það í morgun, hv. þingmaður, að ríkisfjölmiðillinn listaði mjög nákvæmlega upp fjölda ræðna sem hver þingmaður Miðflokksins hafði haldið og tímafjölda. Nú er þetta ekki íþróttamót. Þetta er umræða um mál sem skiptir þjóðina miklu inn í framtíðina, skiptir börnin okkar og barnabörnin miklu og ég hefði haldið að það hefði kannski verið 4.000 millj. kr. virði að fara yfir efni einhverra þessara ræðna sem fluttar hafa verið hér, bæði í nótt og undanfarna daga, margar afbragðsgóðar og upplýsandi, í stað þess að vera að telja mínútur. En kannski er ríkisfjölmiðillinn ekki enn kominn út úr Eurovision þar sem allt gengur út á að mæla, telja stig og mæla mínútur, þannig að það kann vel að vera að hann sé upptekinn af því þess vegna. En það var nú ekki það sem ég ætlaði að tala um við hv. þingmann. Ég ætlaði einmitt að þakka henni fyrir að benda á það að nú í september ætlar stjórnlagadómstóll í Noregi að fjalla um fyrirvara sem Norðmenn settu við innleiðingu sína á þriðja orkupakkanum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann álits á því hvað henni finnst um að við séum að innleiða þennan orkupakka á þann fátæklega hátt sem við erum að gera með fyrirvörum sem eru eiginlega ekki túkalls virði, áður en í ljós kemur hvaða örlög, ef ég get orðað það þannig, fyrirvarar Norðmanna við málið munu fá í stjórnlagadómstól. Mig langar að biðja hv. þingmann að gefa okkur stutt yfirlit um það hvað henni finnst akkúrat um þessa aðferð eða þessa áætlun um að gera þetta með þessum hætti?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni kærlega fyrir spurninguna. Að mínu viti er best að bíða þar til niðurstaða er komin í málið í Noregi, alla vega að sjá hvort Noregur muni taka málið fyrir. Ég held að 23. september snúist um það hvort málið verði tekið þar upp og ég á von á því að það verði gert þar sem fyrirvararnir átta finnast ekki. En síðan hef ég heyrt að hæstv. ráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, hafi vakið máls á því að væntanlega verði hægt að fresta málinu til haustsins hér. Það má kannski segja að það sé nokkuð gott hjá hæstv. ráðherra að vekja máls á því og kannski var það vegna þess að hæstv. ráðherra gerir sér grein fyrir því að uppi er stóralvarleg staða í Noregi og ef við fetum okkur ekki áfram á réttri braut getum við verið í sömu stöðu og þeir. Ég sé þetta fyrir mér þannig að okkur beri að bíða algerlega fram yfir 23. september og síðan yrði þá staðan tekin á ný til að sjá hvað hægt væri að gera og hvað hægt væri að vinna með upp frá því.
Forseti. Hv. þm. Anna Kolbrún Árnadóttir nefndi fyrirvarann sem við höfum leitað mikið að. Oft má sjá hv. þm. Karl Gauta Hjaltason sitja yfir stórum bunkum af blöðum með lesgleraugun á nefbroddinum og yfirstrikunarpenna í einum fimm litum að leita að vísbendingum um hvar fyrirvarann kunni að vera að finna. Sú rannsókn heldur áfram. Hv. þingmaður, fyrrverandi lögreglustjóri, sýslumaður og skólastjóri, hann gefst ekki upp. En hvað ef fyrirvarinn er ekki til og var aldrei til? Og hvað ef jafnvel þótt fyrirvarinn væri til? Það myndi ekki skipta neinu máli. Nú ætla ég að spyrja hv. þingmann út í atriði sem kom fram hér eina nóttina í ræðum hv. þm. Jóns Þórs Þorvaldssonar sem flutti mál sitt með snilldarlegum hætti eins og lögmaður að fara yfir mál fyrir Hæstarétti. Hann leiddi það út með vísan í lög og reglugerðir að verði innleiðing þriðja orkupakkans samþykkt á þinginu þá feli það í sér fulla innleiðingu orkupakkans eins og hann leit út árið 2017 þegar hann var síðast fyrir sameiginlegu EES-nefndinni. Þá var enginn byrjaður að tala um þennan fyrirvara. Með öðrum orðum, það reynist rétt sem meðal annarra Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra, hefur bent á, að fyrirvaratalið sé bara blekking. Er þetta ekki staðfesting þess sem við höfum verið að benda á? Eina leiðin er að senda málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar [[Forseti hringir.]]því þegar það er innleitt þá er það innleitt eins og gengið var frá því þar.
Hæstv. forseti. Þetta er prýðisgóð spurning hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni. Það er fyrst að taka til rannsóknarstörf hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar sem enn hafa ekki borið árangur þrátt fyrir mikinn vilja. Ég held að það sé ekkert röng niðurstaða þessarar rannsóknarvinnu að fyrirvararnir finnist ekki, enda fjalla þeir, eins og ég skil það, um sæstreng. Sæstreng er ekki að finna í orkupakka þrjú. Hins vegar hef ég ekki skoðað málið það djúpt að ég viti hvort sæstreng sé að finna í orkupakka fjögur. Og þá er spurningin: Munum við hafa eitthvað um orkupakka fjögur að segja þegar við verðum komin þar inn með aðild að innri markaði ESB og þar með beri okkur að hlíta því ef ESB ætlar að leggja sæstreng til Íslands? Ég hef valið að horfa á þetta þannig að það erum ekki við sem leggjum sæstreng frá Íslandi heldur þurfum við miklu frekar að setja skorður, að verði sæstrengur lagður til Íslands þá verði það á okkar forsendum. Ég vil halda því fram að það sé ekki eðlileg framganga málsins að ætla næsta þingi eða þarnæsta þingi eða yfirleitt framtíðarþingum að taka ákvörðun um hvort það verði eða ekki. Okkur ber að klára málið núna.
Forseti. Þriðji orkupakkinn ýtir að mínu mati a.m.k. mjög undir að sæstrengur verði lagður og það virðist ekki bara vera mitt mat því nú birtust um helgina fréttir í Sunday Times þar sem kom fram að undirbúningur sæstrengslagningar til Íslands af einkaaðilum væri mjög langt kominn og virtust þeir aðilar sem að því verkefni standa eingöngu bíða eftir stimpli frá breska viðskiptaráðherranum. Innleiðing þessa pakka og í samhengi auðvitað við ýmsar aðrar reglugerðir, m.a. á sviði samkeppnismála, er til þess fallin að ryðja úr vegi hindrunum, ekki hvað síst ef einkaaðilar lýsa sig reiðubúna til þess að ráðast í þessa framkvæmd. Þá verður það gert á forsendum Evrópusambandsins, verði búið að innleiða þriðja orkupakkann. En ég tek hins vegar undir það sem hv. þm. Anna Kolbrún Árnadóttir segir um framhaldið sem birtist í fjórða orkupakkanum. Það er til þess fallið að auka enn líkurnar á því að af þessu verði. Ég óttast hins vegar að þriðji pakkinn nægi til að ýta undir sæstrengslagningu. Þá séu menn orðnir tjóðraðir, fastir í Evrópuregluverkinu, og þá komi fjórði pakkinn um svipað leyti og fyrir vikið verður allt í orkumálum hér gert undir handleiðslu erlendrar stofnunar sem heyrir ekki undir íslenskan almenning heldur ókjörna embættismenn í útlöndum.
Hæstv. forseti. Þetta er alveg hárrétt. Auðvitað ýtir innleiðing orkupakka þrjú undir frekari áætlanir um að leggja sæstreng. Með því erum við orðin hluti af sameiginlegum orkumarkaði og þar með getum við lítið sagt þegar Evrópu vantar hreina orku sem finnst hér, þótt ég geri mér grein fyrir að þeir vilji einnig sækja hreina orku til Noregs. Nú eru einkaaðilar þegar búnir að fjárfesta og leggja mjög mikla fjármuni í það að leggja sæstreng til landsins, bæði innlendir og erlendir aðilar. Hv. þingmaður vísaði í frétt í Sunday Times og það er rétt að þar kom fram að sá aðili sem rætt var við hélt því fram að hann vantaði ekkert annað en stimpil frá breskum stjórnvöldum. Hann fjallaði ekkert um að íslensk stjórnvöld væru með í ráðum. Það segir okkur það eitt að þá erum við orðin hluti af þessum markaði og þá kemur strengur til Íslands. Það er alltaf þetta sem ég er með í huga. Við erum þegar orðin hluti af þessu regluverki. Við erum hluti af bandalaginu, okkur ber að leggja það af mörkum að skaffa hreina orku af því að okkur ber að minnka kolefnisspor allra. Það liggur nokkuð ljóst fyrir hver fyrirætlunin er.
Herra forseti. Ég brá mér frá í morgun og fékk þá svona ljómandi skemmtilega kveðju frá forseta. Okkur Miðflokksfólkinu er margt til lista lagt og margt vel gefið, en við stjórnum ekki fundum Alþingis. Það gerir forseti þingsins, sem er margreyndur og þekktur fyrir ríka tjáningarþörf í gegnum tíðina og ætti þá að skilja þau okkar sem hafa sömu þörf fyrir að tjá okkur ríkulega um mál sem skiptir miklu máli. Ég veit ekki betur en að boðið hafi verið upp á að þetta mál yrði tekið til hliðar á einhverjum tímapunkti og mikilvæg mál sett fyrir framan til að þau megi afgreiða. Ég hef verið hér nokkrar nætur og ég get ekki séð að við höfum truflað nætursvefn nokkurs manns eða truflað þingstörfin á nokkurn einasta hátt þessi kvöld og nætur og þá aukadaga sem settir hafa verið. Mig fýsir því að [[Forseti hringir.]]beina því til forseta að hann skuli íhuga að hægt sé að taka þetta mál til hliðar og setja önnur mál á dagskrá.
Forseti hefur útskýrt það nokkrum sinnum undir þessari lotu að þegar þingmenn þurfa að tjá sig mikið er lítið annað að gera en að bregðast við því með því að lengja fundi og bjóða þeim upp á tækifæri til þess. [[Gripið fram í.]]Forseti dregur ekki til baka ummæli sín frá því í morgun, hann hafði ástæðu til að ætla og bindur vonir við að þær rúmu 90 klukkustundir sem þingmenn Miðflokksins hafa notað til að tjá sig um þetta mál fari nú að duga til að þeir komi afstöðu sinni á framfæri og geri grein fyrir sjónarmiðum sínum í þessu máli. Svo ríkulegan tíma hefur einn þingflokkur sennilega aldrei fengið í þingsögunni til að gera grein fyrir afstöðu sinni til máls. Einhvern tímann ætti slíkt þá að vera tæmt og ætti þá að vera hægt að ganga til afgreiðslu á málinu þannig að þingviljinn ráði niðurstöðunni. En hann gerir það ekki á meðan komið er í veg fyrir að málið gangi til atkvæða. Í því er fólgin ábyrgð þeirra sem þess eru valdir.
Herra forseti. Við kunnum vel að meta það að forseti hefur lengt fundi þannig að við gætum tjáð okkur hindrunarlaust eða -lítið. Hins vegar er þannig mál með vexti með þetta mál að þingvilji er eitt og þjóðarvilji annað. Komið hefur í ljós samkvæmt skoðanakönnunum að meiri hluti þjóðarinnar er á móti þessu máli. Við teljum okkur skylt að kynna þetta mál fyrir þjóðinni sem best við getum, því að ríkisstjórnin hefur ekki gert það og ríkisstjórnarflokkarnir ekki heldur. Við höfum orðið vör við mikil viðbrögð af hálfu þeirra sem fylgst hafa með því nætur og daga sem hér hefur farið fram. Við teljum það í raun og veru skyldu okkar að upplýsa þjóðina um hvað felst raunverulega í þessu máli. Það er ekki við okkur að sakast að menn hafi sofið á sitt græna eyra og ekki viljað taka hér umræðu við okkur um málið, sem okkur þykir miður. En þá náttúrlega höldum við áfram að tala við þjóðina eins lengi og þarf og eins lengi eins og við getum.
Forseti. Þá er kominn enn einn snúningurinn í þá fáránlegu stöðu sem við búum við á þjóðþingi Íslendinga, stöðu sem við heyrðum hér fyrr í dag að aðrir þingmenn eru farnir að kvarta yfir, að komið er í veg fyrir það með grímulausu málþófi - þetta er ekkert annað en grímulaut málþóf - að hér nái vilji þingmanna fram að ganga, að hér sé hægt að starfa eðlilega og afgreiða mál. Fólk sem fær 90 klukkutíma eða meira til að koma skoðunum sínum á framfæri ætti kannski að vinna við eitthvað annað en að koma skoðunum sínum á framfæri eða fara á námskeið um hvernig hægt er að stytta mál sitt svo störf geti gengið eðlilega. Að koma hér svo upp og kvarta yfir því að þetta sé svona er fullkomin hræsni.
Virðulegur forseti. Eins og hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé veit endurnýjum við reglulega umboð okkar til að sitja hér og þegar kjósendum finnst nóg komið segja þeir það við okkur. Auðvitað er þingmönnum frjálst, þar á meðal hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé, að skipta um starfsvettvang. Það er honum frjálst að gera líkt og öllum öðrum. Hér hefur ekkert verið kvartað yfir þessum næturfundum. Meira að segja hefur verið brugðist við ábendingum um að fækka andsvörum og öðru slíku. Hins vegar er óumdeilt að ef forseti kýs að taka önnur mál fram fyrir þetta mál og afgreiða þau - við vitum alveg að það eru önnur mál sem þingmenn og ráðherrar hafa áhuga á að klára - er það í hans valdi að setja þetta mál til hliðar og taka t.d. heilbrigðisstefnuna eða laxeldi eða hvað þetta er, ef menn vilja klára slík mál. Það stendur ekki á okkur að hleypa slíkum málum fram fyrir þetta mál ef menn vilja breyta dagskránni með þeim hætti. En [[Forseti hringir.]]um það er ekkert meira að segja. Það er ekki flóknara en það.
Forseti. Ég vona að forseti skynji kaldhæðnina í ræðum hæstv. forseta og raunar flokksfélaga hans úr Vinstrihreyfingunni – grænu framboði. Þeir félagar hafa stundum þurft að tjá sig heilmikið, svoleiðis að þegar hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé kallar hlutina svo að auki hræsni bætist enn í kaldhæðnina. Ég vildi bara ítreka það sem hv. þingmenn hafa bent á hér á undan, að við höfum margítrekað boðist til að ræða hér hvaða mál sem er og flýta fyrir þingstörfum. Ég hef líka bent á að þessi nýja nálgun hæstv. forseta, sem hefur aldrei verið reynd áður eftir því sem ég kemst næst, að láta umræðuna helst fara fram um miðjar nætur og langt fram á næsta morgun og jafnvel næsta dag, hefur ekki reynst neitt sérstaklega heilladrjúg ef markmiðið er að flýta málinu. [[Forseti hringir.]]Þegar umræður fara fram í skjóli nætur er viðbúið að fólk nái ekki að fylgjast með þeim og að þá þurfi að ítreka eitthvað sem þar kemur fram.
Hér hófst umræða um þetta dagskrármál. rétt upp úr kl. 11 í morgun þannig að hv. þingmönnum Miðflokksins býðst nú að ræða það í eina tíu klukkutíma á björtum degi. Ekki geta þeir kallað það að verið sé að fela þá umræðu eða að þar sé næturfundur á ferð. Ég hef heyrt hugmyndir þingmanna Miðflokksins um að leysa þetta mál með því að þeir fái dagskrárvaldið í sínar hendur. Þeir hafa gert alveg geysilega freistandi tilboð um að þingmenn Miðflokksins fái dagskrárvaldið á Alþingi. Og það er auðvitað eðlilegt að þeir geri kröfu til þess þar sem segja má að þeir hafi á vissan hátt tekið hér völdin. Varðandi það að þingmenn kunni að vera í einhverri mótsögn við vilja hluta þjóðarinnar þá byggjum við á fulltrúalýðræði. Þingmenn kjörnir á Alþingi Íslendinga á þessu kjörtímabili sóttu sér umboð til þjóðarinnar í síðustu alþingiskosningum og endurnýja það svo eftir atvikum ef þeir hyggja á áframhaldandi störf á þessum vettvangi. En þeir sækja ekki umboð í skoðanakannanir frá degi til dags. En þingmenn geta vissulega ekki axlað ábyrgð fyrr en þeir fá kost á því að taka afstöðu til mála, greiða atkvæði. Þannig tjáir Alþingi vilja sinn. Þannig verður hann endanlegur. Þannig eru leikreglur lýðræðisins og á þeim grunni byggjum við allt okkar starf. Þeir sem þurfa að hugsa sinn gang eru þeir sem koma lengi og mikið í veg fyrir það að þingið geti starfað samkvæmt sínum eigin leikreglum og leikreglum þingræðisins og lýðræðisins. Þetta er allt og sumt sem forseti hefur leyft sér að minna á í þessum efnum og telur að tilmæli hans til hv. þingmanna Miðflokksins hafi verið hógvær. En þau hafa hingað til engan árangur borið, það er rétt.
Herra forseti. Sl. nótt hóf ég ræðu um samspilið milli regluverksins sem birtist í orkupakka þrjú og annars regluverks Evrópusambandsins. Þetta er gríðarlega mikilvægt atriði sem ég verð raunar að geta að hv. þm. Karl Gauti Hjaltason gerði fyrst að umtalsefni og afskaplega mikilvægt að skoða þetta í samhengi enda spilar þetta allt saman í raun. Hins vegar vildi svo óheppilega til í morgun að ræðan um þetta mál týndist. Ég þarf því að færa mig í bili í næstu ræðu en hæstv. forseti þarf ekkert að óttast, þessi ræða er ekki eins týnd og fyrirvarinn og mun finnast og verða flutt síðar. Þá að næstu ræðu er varðar Noreg og hvað við getum lært af reynslu Norðmanna. Ég hef áður fjallað um norsku fyrirvarana, átta fyrirvara norska Stórþingsins, og ætla ekki að fara aftur yfir þá hér. Ég ætla hins vegar að fara aðeins yfir hvernig þetta mál gekk fyrir sig í norska þinginu því að það getur veitt okkur ákveðna innsýn í þá stöðu sem er hér uppi. Í því mun ég styðjast við stutta endursögn úr umfjöllun Aftenposten, norska dagblaðsins, endursögn sem birtist í Viðskiptablaðinu. Ég ætla að grípa aðeins niður í stutta grein Viðskiptablaðsins frá 22. mars 2018, en þar segir, með leyfi forseta: „Meiri hluti norska þingsins hefur samþykkt innleiðingu þriðja orkupakka Evrópusambandsins (ESB). Ríkisstjórnarflokkarnir þrír – Hægriflokkurinn, Framfaraflokkurinn og Vinstriflokkurinn“ - er það þýtt hér, væntanlega Venstre - „sem saman mynda minnihlutastjórn - ásamt Verkamannaflokknum og Græningjum kusu með pakkanum.“ Þarna þarf að koma smáathugasemd, herra forseti, því að ríkisstjórnarflokkarnir, en þó sérstaklega auðvitað hægri flokkurinn og Venstre, eru miklir Evrópusambandsflokkar. Þingmenn þessara flokka held ég að megi segja upp til hópa eru ákafir Evrópusambandssinnar og verður að líta á afstöðu þeirra í því ljósi. Hins vegar voru umtalsverðar efasemdir um þetta mál, ekki hvað síst meðal þingmanna Verkamannaflokksins, raunar hjá Græningjum líka, tel ég, og því var orðið ljóst að ekki væri meiri hluti fyrir þessu máli í norska þinginu. Það gæti ekki afgreitt það nema með því að fallast á kröfu norska Verkamannaflokksins um að samhliða afgreiðslunni yrðu settir lagalegir fyrirvarar, fyrirvararnir sem ég gat um hér áðan og hef rakið í ræðu. Einungis þannig var hægt að fá stuðning meiri hluta þingsins við þessa innleiðingu. Svo segir hér í greininni, forseti: „Þriðja orkupakka ESB er ætlað að opna orkumarkaði í Evrópu og tengja saman orkukerfi einstakra aðildarríkja ESB. Pakkinn felur í sér að teknar verði upp alls sex ESB-gerðir í EES-samninginn. Þrjár þeirra varða raforkumarkaðinn og tvær eru á sviði jarðgass. Sjötta gerðin mælir fyrir um að komið verði á fót samstarfsstofnun eftirlitsaðila á orkumarkaði, sem nefnist ACER … ACER er meðal annars falið, við sérstakar aðstæður, að skera úr um deilumál milli landsbundinna eftirlitsyfirvalda er varða grunnvirki sem ná yfir landamæri.“ Þetta varð einmitt eitt af meginumræðuefnunum og meginágreiningsefnunum í norska Stórþinginu og það þrátt fyrir að Norðmenn séu þegar tengdir evrópska raforkukerfinu um tvo sæstrengi. Margir þingmenn óttuðust að innleiðing þriðja orkupakkans myndi knýja á um eða ýta undir lagningu þriðja strengsins til Skotlands og að það yrði þá gert undir handleiðslu þessarar stofnunar, ACER, eða á forsendum Evrópusambandsins. Þetta eru áhyggjur sem við könnumst við í umræðunni hér. Svo segir, með leyfi forseta: „Mikið hefur verið rætt um þriðja orkupakkann í Noregi síðustu misseri, en lítið hefur farið fyrir umræðu um pakkann hér á landi. Málið þykir umdeilt í Noregi, sem er hluti af innri orkumarkaði ESB ólíkt Íslandi, en meiri hluti Norðmanna var andvígur pakkanum og ACER, samkvæmt skoðanakönnunum.“ Enn er þetta mjög kunnuglegt. [[Forseti hringir.]]Þó hef ég ekki náð að klára þessa yfirferð sem er mjög upplýsandi fyrir okkur í íslenska þinginu, að skoða reynslu Norðmanna.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni ræðuna. Ég tel fulla þörf á því að draga miklu skýrar fram í þessari umræðu reynslu Norðmanna. Við erum með Norðmönnum í EFTA-samstarfinu og fyrir utan að þeir eru meðal okkar allra nánustu vina- og frændþjóða er sjálfsagt mál að við drögum lærdóm af þeirra reynslu. Það var mjög áhugavert að heyra hvernig hv. þingmaður rakti þær pólitísku sviptingar sem áttu sér stað áður en orkupakki þrjú fékkst samþykktur í Stórþinginu. Það er mjög áhugavert að það þurfti atbeina Verkamannaflokksins til og að hann skyldi gera þá kröfu fyrir stuðningi að settir yrðu ekki færri en átta fyrirvarar. Ég tel alveg nauðsynlegt að lögð sé fram ítarleg greining á því hver hafi orðið afdrif þessara fyrirvara og sömuleiðis leyfi ég mér að segja að ég tel mjög óhyggilegt að orkupakkinn verði samþykktur hér áður en að fréttir berast af fyrirhugaðri ákvörðun, dómi eða hvað það nú verður sem ráðgerður er á vettvangi stjórnlagadómstólsins norska 23. september nk. Ég ítreka, herra forseti, að mér þykir það mjög óhyggilegt að læra ekki af reynslu Norðmanna í þessum efnum.
Forseti. Það er óhyggilegt en það sætir líka furðu því að gjarnan er vísað í norsk lög og umræðu um norsk frumvörp á Íslandi, enda margt líkt með stjórnkerfum landanna eða a.m.k. lagasafni. Sérstaklega á þetta við með tilliti til EES-mála þar sem Norðmenn, eins og hv. þingmaður bendir á, eru samstarfsmenn okkar. Það er því afskaplega sérkennilegt að við innleiðinguna hér skuli menn hafa kosið að líta fram hjá því hvernig haldið var utan um þetta mál í Noregi. Það á ekki hvað síst við um þessa norsku fyrirvara sem mér hefur heyrst á þeim hæstv. ráðherrum sem ég hef haft tækifæri til að spyrja um málið að kannist lítið við og innihald þeirra. Í öllu falli er ljóst að þeir hafa ekki legið fyrir sem gagn í þessu máli fyrir okkur á Alþingi Íslendinga og við þingmenn Miðflokksins þurftum raunar að leita þá uppi og þýða yfir á íslensku eftir bestu getu. Þeir voru hins vegar mjög upplýsandi um þær hættur sem Norðmenn sjá í þriðja orkupakkann og eru sem slíkir mjög sterk aðvörun til okkar. Svo er það það sem hv. þingmaður nefnir um norska stjórnlagadómstólinn sem tekur þetta mál fyrir 23. september á þessu ári. Maður veltir fyrir sér hvort hæstv. iðnaðarráðherra hafi hugsanlega verið með það í huga þegar ráðherrann ýjaði að því að það gæti verið tilefni til að bíða með málið fram á haust. Ég veit það ekki en það er a.m.k. stórundarlegt og hreinlega óábyrgt að afgreiða þetta mál hér á meðan ekki liggur fyrir [[Forseti hringir.]]niðurstaða norska stjórnlagadómstólsins.
Herra forseti. Þessu tengt er það að við höfum staðið frammi fyrir því að ríkisstjórnin og þeir sem bera þetta mál fram segja að til að bæta upp fyrir þá vankanta sem kunna að vera á málinu vegna árekstra við ákvæði stjórnarskrárinnar eigi að innleiða þessar gerðir sem orkupakkinn stendur saman af í krafti lagalegs fyrirvara. Eins og hv. þingmaður nefndi hefur ekki enn þá tekist að finna hann en þó leikur viss grunur á um að hann eigi að vera á formi innskotsgreinar í reglugerð sem mun áformað að gefa út af hálfu hæstv. iðnaðarráðherra. Menn geta auðvitað velt fyrir sér hvaða lögfræðilegt afl er að baki slíku skjali og vegið það og metið á móti afli þeirra þjóðréttarlegu skuldbindinga sem við öxlum með því að innleiða orkupakkann. Fólki til upprifjunar er rétt að gera sér grein fyrir því að innleiðingin á orkupakkanum, fari svo að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt, felur það í sér að þessar tvær reglugerðir sem mest hafa verið nefndar hérna, 713 og 714, fá lagagildi á Íslandi. Að þessu samþykktu öllu saman er erfitt að sjá hvernig aftur verði snúið og þess vegna spyr maður: Hvar er lögfræðileg álitsgerð um það, til að mynda af hálfu þeirra tveggja höfunda sem oftast eru nefndir, hvort reglugerð ráðherra dugi hér sem lagalegur fyrirvari?
Forseti. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður byggi kenningu sína um hvar fyrirvarann kunni að vera að finna á nýjustu upplýsingum úr leitinni að fyrirvaranum. En sé þessi kenning rétt, þ.e. að fyrirvarinn eigi eftir að verða til á skrifstofu ráðherra, vaknar önnur risastór spurning og hún er þessi: Hvers vegna er fyrirvarinn ekki sýndur áður en málið skal afgreiðast frá þinginu? Sé sú kenning rétt að fyrirvarinn muni verða til á skrifborði ráðherra, því þá ekki að sýna hvernig hann muni líta út? Þetta er allt á sömu bókina lært. Það er ýmist litið fram hjá málum eða stundum hreinlega eins og það sé verið að fela grundvallaratriði tengd þessari innleiðingu. Svo ég svari spurningu hv. þingmanns um skort á lögfræðilegri álitsgerð: Já, mér finnst blasa við að ætli menn að reyna þessa leið þurfi að meta leiðina sjálfa, þ.e. skrifa álitsgerð um leiðina sem ríkisstjórnin boðar. Til að hægt sé að skrifa slíka álitsgerð þurfa menn væntanlega að fá að sjá fyrirvara. Það er leyndó enn sem komið er, sé hann yfirleitt til eða væntanlegur. Allt ber þetta að sama brunni, það er leynd yfir því hvað verið er að gera og stjórnvöld, ráðherrar meira að segja, virðast ekki alveg vera með það á hreinu sjálf í hverju þessi vegferð þeirra felst.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Hann fjallaði töluvert mikið um það sem gæti gerst í framtíðinni og ég vil byrja á því að þakka öllum þeim sem hafa sent okkur góðar kveðjur og hvatt okkur áfram. Það er eiginlega svolítið merkilegt að það sé á einhvern máta fólk úti í bæ, ef ég get leyft mér að nota það orðalag, sem vekur okkur til umhugsunar um það sem mun eiga sér stað með innleiðingu orkupakka þrjú. Við tökum oft fyrir gerðir Evrópusambandsins og þær fljóta nærri því þegjandi og hljóðalaust í gegnum þingið þannig að við erum mjög þakklát fyrir að hafa verið vakin til að skoða þetta mál betur en að var stefnt. Það sem ég velti fyrir mér varðar orkupakka fjögur og þá sýn sem gæti birst í kjölfarið á innleiðingu orkupakka þrjú er hvort hv. þingmaður gæti dregið upp einhvers konar sviðsmynd þegar við verðum orðin hluti af hinum sameiginlega evrópska rafmagnsmarkaði, orkumarkaði. Hvað þá? Hvað mun fylgja í kjölfarið? Eins og ég sé þetta hefur gengið nokkuð hratt að innleiða orkupakka þrjú í Noregi og nú er orkupakki fjögur þar næstum kominn inn þannig að ég spyr hv. þingmann að þessu.
Forseti. Hv. þm Anna Kolbrún Árnadóttir setur mig í smávanda vegna þess að nú spyr hún mig um atriði sem ég ætlaði að koma inn á í næstu ræðu minni og ljóstra þar upp um ákveðin mál, koma með fréttir, enn eina nýju fréttina inn í þessa umræðu. En fyrst hv. þingmaður spyr get ég að sjálfsögðu ekki vikist undan því að svara og get upplýst um það að mér skilst að búið sé að kynna fjórða orkupakkann fyrir ríkisstjórn Noregs. Nú sé ætlast til þess að ríkisstjórnin og norska þingið innleiði fjórða orkupakkann á þeim forsendum að búið sé að innleiða þann þriðja. Svo virðist þó sem ríkisstjórn Noregs ætli að bíða með að taka þetta til umræðu í norska þinginu þar til íslenska þingið er búið að afgreiða þriðja orkupakkann. Hér er enn eitt dæmið um það hversu samhangandi þetta er allt saman og enn ein áminningin um hversu undarlegt það er að íslenska ríkisstjórnin virðist annaðhvort ekki meðvituð um efni fjórða orkupakkans eða ekki vilja upplýsa þingið um innihald pakkans. Svo heyrum við af því að einhverjir aðilar úti í bæ hafi fengið kynningu á þessu og nú mun það vera staðfest að það sé formlega búið að afhenda ríkisstjórn Noregs fjórða orkupakkann til meðferðar. Þar bíða menn væntanlega bara eftir því að stjórnarmeirihlutinn hér og stuðningsflokkar hans nái að knýja þetta mál í gegnum íslenska þingið svoleiðis að menn telji sér óhætt að fara í umræðuna um fjórða pakkann í Noregi.
Hæstv. forseti. Í þessum tíðindum felast heilmiklar fréttir fyrir okkur og sérstaklega fyrir landsmenn alla á Íslandi. Þá er spurning hvort íslenska ríkisstjórnin verði ekki svolítið að spýta í lófana og fara að svara spurningum okkar til að við getum komist að einhverri niðurstöðu um hvernig við viljum haga okkar málum. Inn í þetta hlýtur að fléttast þessi dagsetning, 23. september, þegar taka á fyrir innleiðingarferli þeirra á orkupakka þrjú. Það er ekkert síður verið að keyra málið í gegn í Noregi en hér og auðvitað hlýtur þetta allt að hanga saman. Þá er spurningin: Vega hagsmunir Noregs þyngra en hagsmunir Íslands? Ég segi auðvitað hagsmunir Íslands en það er ekki víst og mér sýnist ríkisstjórnin ekki sammála mér. Mér sýnist ríkisstjórn Íslands ætla að gera allt sem hún getur til að þóknast þeirri norsku. Spurningin er: Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að hægt sé að leiða þetta mál til niðurstöðu? Við vitum að hæstv. ráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, hefur talað um að fresta málinu til haustsins. Er það góð hugmynd?
Forseti. Fyrst út af athugasemd hv. þingmanns um hagsmuni Íslands annars vegar og Noregs hins vegar og samskipti ríkisstjórna landanna, þá er ég þeirrar skoðunar að hagsmunir þessara tveggja landa í þessu máli a.m.k. geti farið mjög vel saman og fari vel saman. Þar byggi ég m.a. á norsku fyrirvörunum sem sýna einmitt hvaða atriðum Norðmenn hafa áhyggjur af og sú upptalning er alveg í samræmi við áhyggjur okkar þó að hjá okkur bætist aðeins við þetta vegna annarra aðstæðna. En allt það sem Norðmenn biðja um undanþágur frá eru atriði sem við Íslendingar myndum líka æskja þess að fá undanþágur frá. Samspil norsku ríkisstjórnarinnar við þá íslensku er hins vegar mjög áhugavert. Það verður að hafa það í huga að sérstaklega norski Hægri flokkurinn, flokkur forsætisráðherrans Ernu Solberg, er mjög Evrópusinnaður flokkur og norskir þingmenn eru að jafnaði held ég að mér sé óhætt að segja mun Evrópusinnaðri en landsmenn þar, þó sérstaklega þessi Hægri flokkur. Hér á Íslandi erum við hins vegar með ríkisstjórn sem er skipuð flokkum sem hafa gefið sig út fyrir að vera andstæðingar Evrópusambandsins eða Evrópusambandsaðildar. Þeir keppast hins vegar nú við að þvinga mál í gegnum íslenska þingið til að þjónusta Evrópuflokkinn í Noregi og þá auðvitað Evrópusambandið um leið. Með því er ekki verið að gera almenningi í Noregi neinn greiða. Það er kannski verið að gera þessum flokki greiða. Svo ég svari að lokum spurningu hv. þingmanns tel ég einsýnt að treysti menn sér ekki til að vísa málinu strax til sameiginlegu EES-nefndarinnar, sem væri náttúrlega best, eigi að fresta málinu fram á haustið [[Forseti hringir.]]og bíða þeirra upplýsinga sem eru í vændum.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að koma hingað í pontu og biðja Ragnar Þór Ingólfsson, formann VR, afsökunar á því ónæði og áreiti sem hann hefur orðið fyrir vegna þess að hann tók undir málflutning Miðflokksins. Það er í sjálfu sér afskaplega dapurlegt að hann skyldi verða fyrir því að verða úthrópaður fyrir að taka undir þau sjónarmið sem fram hafa komið í málflutningi Miðflokksmanna að orkupakka þrjú verði ýtt til hliðar og hann geymdur til haustsins þannig að hægt sé að gaumgæfa hlutina betur. Ég vona að þetta fæli hvorki hann né aðra frá því að taka undir góð verk sem Miðflokkurinn hefur á takteinum og stendur fyrir. Mig langar að geta hér um grein í Kjarnanum í morgun sem er eftir Harald Ólafsson og heitir: Hvers vegna á að fresta orkupakkamálinu? Með leyfi forseta, segir Haraldur Ólafsson: „Alþingismenn hafa talað nokkuð lengi um orkulagabálkinn. Þótt umræðan sé löng í klukkustundum talið er ekki um eintómar endurtekningar eða merkingarleysu að ræða. Málið er furðu flókið og á sér marga anga. Sífellt koma fleiri þættir upp á yfirborðið og fleiri spurningar sem er ósvarað. Skynsamlegast er að hætta við málið en að öðrum kosti að fresta því til hausts. Í því sambandi ætti Alþingi að hafa eftirfarandi í huga: 1. Fjölmargar spurningar hafa komið fram á Alþingi að undanförnu, bæði að degi til og að næturlagi. Spurningarnar lúta að margháttuðum afleiðingum þess að gangast undir orkulagabálk Evrópusambandsins, afleiðingum hans í orkumálum fyrir atvinnu, náttúru og umhverfi, utanríkisviðskipti og íslenskt samfélag í heild sinni. Þá eru meintir fyrirvarar sveipaðir dulúð svo vægt sé til orða tekið. Stjórnvöld sem vilja láta taka sig alvarlega hljóta að reyna að svara þeim spurningum sem er ósvarað áður en tekið er skref sem erfitt verður að stíga til baka. 2. Mikill meiri hluti þeirra Íslendinga sem afstöðu taka er andvígur því að orkubálkurinn verði leiddur í lög. Gjáin milli þings og þjóðar er með dýpsta móti í þessu máli. Þann hnút má leysa með því að blása til þjóðaratkvæðagreiðslu. Séu á því annmarkar er lágmarkskrafa að málinu verði frestað til hausts svo stjórnvöldum gefist tími til að sannfæra þjóðina um að málstaður þeirra sé góður. 3. Samþykkt orkulagabálksins í norska Stórþinginu verður tekin fyrir 23. september nk. Verði sú samþykkt dæmd ólögmæt bendir allt til að málið gufi upp, Ísland og Noregur verði utan raforkubandalags Evrópu, öllum að meinalausu og mörgum til góðs. Gott ráð er því að bíða úrskurðarins í Noregi.“ Þess má geta að Haraldur Ólafsson, þessi ágæti maður, er einn forsvarsmanna Orkunnar okkar og formaður Heimssýnar. Það hefur komið fram í máli okkar margra hér að fólk fylgist með umræðunni og þessi ágæti pistill Haraldar er einmitt dæmi um það að fólki er ekki sama, almenningi er ekki sama, þjóðinni stendur ekki á sama. Þess vegna er nauðsynlegt fyrir okkur að halda áfram að reifa þetta mál. Líkt og Haraldur bendir réttilega á í pistli sínum frá því í morgun hefur umræðan dýpkað, málið hefur dýpkað. Fram hafa komið ótal spurningar sem enginn hefur verið til að svara. Í sjálfu sér staðfesta orð hans það sem við höfum haldið fram í ræðum, mörg, að málið sé flausturslega framsett og illa unnið og að það beri að taka það til hliðar, fresta því til haustsins þannig, eins og Haraldur segir, að meiri hlutanum á Alþingi gefist kostur á því að kynna málið betur fyrir þjóðinni. Það hefur verið sagt hér af nokkru yfirlæti að þeir sem séu líklegastir til að styðja þriðja orkupakkann séu þeir sem hafa kynnt sér málið. Þess vegna held ég að það sé enn þá nauðsynlegra fyrir meiri hlutann á Alþingi og stjórnvöld að kynna þennan pakka hlutlægt og almennilega og af einhverjum sóma fyrir þjóðinni þannig að meiri hlutinn á Alþingi geti þá með einhverju móti hugsanlega unnið meiri hluta þjóðarinnar á sitt band.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna, þessa tilvitnun og upplestur úr grein Haralds Ólafssonar. Sú grein er alveg glæný. Greinar og umfjöllun af þessu tagi hafa vegna umræðunnar dýpkað málið og upp hafa komið fleiri spurningar sem þarf að svara skilyrðislaust áður en gengið er lengra í þessu máli. Þar eru alltaf fleiri og fleiri sammála og eins má spyrja: Hvað er að því að fresta málinu til hausts og koma þá betur nestuð til baka? Í greininni er talað um að meintir fyrirvarar séu sveipaðir dulúð. Ég velti því fyrir mér hvort þingmaðurinn geti aðeins varpað ljósi á þá dulúð frá sínum bæjardyrum séð. Hefur þingmaðurinn skoðun á þessu tiltekna atriði, hvaða lærdóm megi draga af því sem þessi málsmetandi maður, veðurfræðingurinn Haraldur Ólafsson, er að fara í þessu máli?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Mér finnst pistill Haraldar benda til þess sem við höfum haldið fram áður, eins og ég sagði áðan, að þjóðinni er ekki sama. Hún fylgist með þessu máli og þeim upplýsingum sem fram koma og lætur sig málið varða enda um framtíðarhagsmuni hennar að ræða. Þingmaðurinn hefur skoðun á því að fyrirvararnir sem Haraldur orðar svo dæmalaust kurteislega séu sveipaðir dulúð. Það hefur komið fram í ræðum hér að við höfum, einkanlega hv. þm. Karl Gauti Hjaltason, gert leit að þessum meintu fyrirvörum, hvar þá væri að finna, hvernig þeir væru settir fram o.s.frv. Í fyrsta lagi hefur leitin enn ekki borið árangur en í öðru lagi hefur það komið fram, t.d. af hálfu málsmetandi lögmanna, að fyrirvarar sem settir eru við þetta mál af hálfu ríkisstjórnarinnar séu ekki túkalls virði. Leidd hafa verið að því rök, m.a. í ræðum í þessari umræðu, að ef sverfa myndi til stáls í þessu máli, ef t.d. yrði höfðað mál á hendur íslenskum stjórnvöldum vegna innleiðingar orkupakkans, eru hinir svokölluðu fyrirvarar sem settir hafa verið hjóm eitt. Þeir standast ekki nokkra einustu skoðun. Þeim yrði hent út úr dómsal óðar og málflutningur hæfist. Ég ítreka að Haraldur Ólafsson fer dável yfir það og kurteislega að segja að þeir séu sveipaðir dulúð, það er eiginlega það minnsta sem menn geta sagt [[Forseti hringir.]]um þetta mál.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir svörin. Fyrirvararnir eru eins og segir í umræddri grein sveipaðir dulúð. Nú hefur sá sem hér stendur ætíð litið þannig á að allir fyrirvarar sem gerðir eru í viðskiptum eða samningum, þar sem tveir aðilar eiga yfirleitt aðild að máli, kannski fleiri, þurfi að vera undirskrifaðir af báðum aðilum þannig að þeir haldi vatni. Er það ekki líka stór partur í þessu máli að þeir fyrirvarar sem við erum að tala um eru eingöngu gerðir til heimabrúks, eins og oft hefur komið fram, en ekki stimplaðir í sameiginlegu EES-nefndinni? Er það ekki það sem við sem viljum bíða með afgreiðslu þessa pakka erum að kalla eftir að verði gert og kemur m.a. fram í greininni? Telur þingmaðurinn það ekki vera frumskilyrði? Best er náttúrlega að geta gert samning fyrirvaralausan, að samningurinn sé það góður, sé það vatnsheldur, að hann geti haldið án þess að fyrirvarar séu gerðir, án þess að kalfagta þurfi í einhverjar sprungur.
Hæstv. forseti. Allnokkrir lögspekingar hafa hvatt stjórnvöld til þess að hafna þriðja orkupakkanum og senda hann í sáttameðferð til sameiginlegu EES-nefndarinnar þar sem gerðir yrðu lögformlegir fyrirvarar sem ESB stæði að og myndu þess vegna halda. Það vill svo illa til að ég fann ekki í fórum mínum greinargerð frá Eyjólfi Ármannssyni lögmanni sem á að vera í róti á borðinu mínu. Hann kemur ágætlega inn á þetta í umsögn sem hann sendi utanríkismálanefnd en ekkert var gert með. Ég átti orðastað við hæstv. utanríkisráðherra um þessa umsögn sem utanríkisráðherra virtist ekki kannast við en talaði niður. Hann sagði sem svo: Við reiðum okkur á bestu sérfræðinga. Með því fannst mér hann vera að gera lítið úr þessum ágæta manni, Eyjólfi Ármannssyni, sem hefur að mínu mati sett fram einna bestu greinargerðina sem ég hef enn séð um þetta mál. Niðurstaða hans er algjörlega afdráttarlaus, þ.e. að senda beri málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar á grundvelli 102. gr. EES-samningsins til að þar náist sameiginleg niðurstaða eftir sáttameðferð. Hv. þingmaður orðaði það svo vel þegar hann talaði um að báðir aðilar málsins yrðu að vera sammála og hefðu báðir komið að lausn málsins. Eins og þetta er núna setjum við einhliða fyrirvara. Við höfum gert slíkt áður og runnið á rassinn með það, m.a. í svokölluðu kjötmáli sem verður væntanlega á dagskrá þingsins á næstunni og verða örugglega langar umræður um það. [[Forseti hringir.]]Það er þetta sem átt er við þegar sagt er að þeir fyrirvarar sem gerðir hafa verið haldi ekki vatni.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hef ég aðeins staldrað við möguleg áhrif orkupakka fjögur, svokallaðan vetrarpakka, á okkur Íslendinga miðað við það sem fram kemur í skýrslu sem gerð var um möguleg áhrif hans í Noregi. Í skýrslunni er því haldið fram að það muni stofna fjölda mörgum störfum í hættu ef haldið verður áfram að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins. Sá orkupakki heitir, með leyfi forseta, á ensku: Clean Energy for all Europeans, sem er ágætisnafn í sjálfu sér, en með því fær ACER, þ.e. með fjórða orkupakkanum, aukið vald um flæði raforku á milli landa. Það mun þýða að það verði þá sama raforkuverð á öllu svæðinu, og þá er ég að tala um á öllu evrópska raforkusvæðinu. Þetta vil ég setja í samhengi við fyrirtæki hér á landi sem við viljum gjarnan halda um allt land, og spyrja hvort hv. þingmaður hafi gert sér eitthvað í hugarlund, t.d. með Kárahnjúkavirkjun, hvað verður með slíka starfsemi, og svo bara með minni iðnað sem fólk er að reyna að byggja upp um allt land.
Herra forseti. Jú, það fer ekki hjá því að Norðmenn eru náttúrlega frekar skelkaðir yfir orkupakka fjögur vegna þess að þeir hafa jú innleitt orkupakka þrjú, að vísu með átta fyrirvörum sem eru núna til meðferðar hjá stjórnlagadómstól eða verða teknir fyrir í september næstkomandi, þannig að við vitum ekki alveg hvernig fer um þá innleiðingu. Hún hefur alla vega haft þau áhrif til þessa að verð hefur verulega hækkað á rafmagni. Samtök iðnaðarins í Noregi, þ.e. samtök smærri og meðalstórra fyrirtækja, hafa orðið fyrir því að rekstur þeirra hefur versnað að mun, þúsundir manna hafa misst vinnuna og spáð er að þúsundir í viðbót verði fyrir því sama. Í nótt eða í morgun vitnaði ég í grein eftir fyrrverandi hæstv. ráðherra og hv. þingmann, Sighvat Björgvinsson. Seint verður sá ágæti maður sakaður um að draga taum Miðflokksins. Og seint verður sá ágæti maður sakaður um það sem kallað hefur verið þjóðernispopúlismi. En hann hefur varað eindregið við þessari innleiðingu sem við stöndum núna frammi fyrir og mun hafa enn frekari áhrif þegar orkupakki fjögur dynur yfir; í fyrsta lagi út af hækkuðu orkuverði og í öðru lagi, bara svo ég dragi þetta saman í örfáar setningar það sem fyrrverandi hv. þingmaður sagði, vegna hækkaðs orkuverðs til almennings og vegna aukinna áhrifa og valda yfirþjóðlegra stofnana sem geta skákað hér málum í orkugeiranum eins og Evrópusambandinu kemur best. Því miður er það svo að meiri hluti á Alþingi hefur ekki hlustað á menn eins og þennan ágæta fyrrverandi hv. þingmann [[Forseti hringir.]]okkur öllum til tjóns.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir. Það er nefnilega svo að þetta mun auðvitað hafa einhverjar afleiðingar og það hlýtur að vera skylda okkar að upplýsa um framhaldið þannig að fólk viti nokkurn veginn að hverju það gengur. Ég veit að hv. þingmaður er áhugamaður um fjölmiðla og hvernig þeir taka og halda á málum til upplýsinga. Þá er spurning hvort ekki geti falist í því ákveðið ákall frá okkur hér að virkja fjölmiðla til að eiga, hvað á maður að segja, þessa upplýstu umræðu og gefa þessu það vægi sem er nauðsynlegt, af því að þetta er gríðarstórt mál. Það er held ég öllum ljóst að orkuverð mun hækka hér og fleiri hlutir spila þar inn í. Þá er spurning mín til hv. þingmanns hvort hann sé búinn að gera sér einhverja mynd af því hvernig væri hreinlega best að standa að kynningu á orkupakka þrjú. Svo í framhaldinu hvort ekki sé þá eðlilegt að standa undir vandaðri kynningu á orkupakka fjögur. Ég vil segja þetta með öllum fyrirvörum, því að minn einlægi vilji er sá að við frestum málinu til haustsins og það ætti þá að gefa ríkisstjórninni rými til að standa í þetta sinn vel að málum og upplýsa þjóðina um hvað sé í gangi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég vil halda því fram að sú vandaða og málefnalega umræða sem hér hefur farið fram á þinginu undanfarna daga og nætur sé kannski sú kynning sem almenningur hefði átt að fá af hálfu stjórnvalda. Stjórnvöld hafa hins vegar ekki sinnt því, utan þess að utanríkisráðherra fór einhvern rúnt um landið til að kynna þriðja orkupakkann, innvígðum. En eins og ástandið er í Sjálfstæðisflokknum veit maður svo sem ekkert um hvort ferðin var farin til að kynna utanríkisráðherra eða orkupakkann. Ég lít þannig á að fjölmiðlar, sér í lagi ríkisfjölmiðillinn, hafi skyldum að gegna sem þeir hafi ekki uppfyllt. Bara núna í morgun til dæmis, hnaut ég um frétt, ef frétt skyldi kalla, um umræðurnar á Alþingi og búið var að setja upp töflu, eins og í Eurovision, um fjöldann af ræðum, mínútur og eitthvað slíkt, en um innihaldið var ekki neitt, ekki nokkur skapaður hlutur. Auðvitað ætti, sérstaklega ríkisfjölmiðillinn, að setja upp kynningarþætti í svona stóru máli, þá meina ég kynningarþætti, ekki áróðursþætti, þar sem kostir og lestir eru settir fram á málinu og auðvitað ættu stjórnvöld að sjá til þess að eitthvað af þeim 4.000 milljónum sem fer í að reka ríkisfjölmiðilinn væri kannski varið í það að upplýsa almenning í landinu hvað þetta mál er, um hvað það er, hvaða áhrif það hefur til nútíðar og framtíðar og það sem á eftir kemur. Í stuttu máli: Mér finnst fjölmiðlar hafa brugðist í þessu máli.
Hæstv. forseti. Ég ætla að halda áfram þar sem ég lauk máli mínu í síðustu ræðu, þar sem ég átti eftir að fjalla um hvort þörf væri á fyrirvörunum. Í máli nokkurra þingmanna hefur komið fram að fyrirvararnir séu kannski engir og þá sé í rauninni hvergi að finna og þess vegna sé málið sveipað dulúð, eins og greinarritari Kjarnans, Haraldur Ólafsson, talaði um í grein dagsins. Innan orkupakkans er fjöldinn allur af málsgreinum og margar þeirra hafa ekkert með svokölluð milliríkjaviðskipti í orkumálum að gera. Þær málsgreinar hafa engan fyrirvara og munu því taka gildi að fullu þegar búið er að aflétta þessum stjórnskipulegu fyrirvörum um orkupakkann. Til dæmis má nefna frumvarp til laga sem ber heitið: Raforkulög og Orkustofnun. Og frumvarp sem ber heitið: Raforkulög. Frumvörp þessi eru sett fram af hæstv. ráðherra, Þórdísi Kolbrúnu Reykfjörð Gylfadóttur og eru komin á dagskrá þingsins. Í frumvörpunum eru gerðar breytingar á raforkulögum til að samræma nýjum Evrópureglugerðum sem stefnt er að að innleiða í gegnum orkupakkann. Manni hefur stundum dottið í hug að verið sé að gera þetta allt í rangri röð. Fyrst þurfum við kannski að breyta okkar lögum til að innleiða reglugerðir, en það er eitthvað sem segir mér að þetta sé viljandi haft með þessum hætti. Þá vaknar sú spurning hvort þörf sé á að setja fyrirvarana ef okkur er sagt í hinu orðinu að þeir hafi ekkert gildi, að þeir skipti engu máli. Samt sem áður varð uppi fótur og fit þegar við vöktum máls á því að fyrirvararnir þá, væru hugsanlega aðeins yfirlýsing, fréttatilkynning eða viljayfirlýsing og hefði þar af leiðandi ekkert raunverulegt lagalegt gildi þó að slíkar yfirlýsingar hafi vissulega einhvers konar pólitískt gildi. Ég velti þessum fyrirvörum fyrir mér þar sem ekki eru nein áform um að leggja sæstreng, alla vega ekki í orkupakka þrjú, eins og okkur er sagt. Þær málsgreinar sem þessir fyrirvarar eru um fjalla einmitt um það en koma okkur ekki við í sambandi við orkupakkann. Við þurfum samt að gera okkur grein fyrir því að þær reglugerðir sem verið er að innleiða hafa alltaf hærri rétt, eru rétthærri en íslensk lög. Það er, held ég, óumdeilanleg staðreynd sem hefur komið fram. Þrátt fyrir þetta kemur upp önnur staða og jafnvel verri, eins og fram hefur komið í álitsgerð lögfræðinganna Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, sem eru mjög hæfir og hlutlausir sérfræðingar, vil ég segja. Þeir halda því fram að með orkupakkanum sé ríkisvald framselt til alþjóðlegrar stofnunar og er þá vafi á því hvort það standist stjórnarskrána. En hvað þýðir það þá? Það þýðir að samþykki ríkisstjórnin að leggja síðan sæstreng til Íslands verðum við að brjóta stjórnarskrána vegna gildandi reglugerðar um orkupakka þrjú. Þetta hangir þannig saman. Og þá höfum við aðeins tvo möguleika ef einhver ríkisstjórn framtíðarinnar samþykkir að leggja sæstreng, þ.e. að breyta stjórnarskránni eða að segja okkur úr EES-samningnum. Ég sé að tími minn er að verða búinn, ég verð að taka lokin á þessu síðar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir ræðu hennar og vil um leið þakka henni fyrir að vekja athygli á þessari skarplegu grein hins þjóðkunna og góðkunna veðurfræðings, Haraldar Ólafssonar, sem hann ritaði á vefrit sem kallað er Kjarninn. Athugasemdir hans eru hinar merkustu og gagnlegustu og þess vegna er gott að hv. þingmaður skyldi vekja athygli á þessu, því að eins og við vitum eru margir að horfa. Hann ritar greinina undir fyrirsögninni: Hvers vegna á að fresta orkupakkamálinu? Hann segir, með leyfi forseta: „Skynsamlegast er að hætta við málið en að öðrum kosti að fresta því til hausts.“ Svo segir hann sömuleiðis, með leyfi forseta: „Samþykkt orkulagabálksins í norska Stórþinginu verður tekin fyrir 23. september nk. Verði sú samþykkt dæmd ólögmæt bendir allt til að málið gufi upp, Ísland og Noregur verði utan raforkubandalags Evrópu, öllum að meinalausu og mörgum til góðs. Gott ráð er því að bíða úrskurðarins í Noregi.“ Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður gæti tekið undir þetta en ég vil bera það undir hana. Sömuleiðis vil ég eins og hún þakka öllum þeim sem hafa sent okkur kveðjur og hvatningu og uppörvun og í einni slíkri sem mér barst í morgun var sagt: Það ber auðvitað að fresta þessu máli þar til eftir kosningar. Enda, leyfi ég mér að bæta við, hefur enginn stjórnmálaflokkur aflað sér umboðs kjósenda til að beita sér fyrir þessu máli.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Til að byrja á einhverju ætla ég að reyna að koma að lokasvari til hv. þingmanns. Þegar við höldum því fram að mögulega séum við að framselja ríkisvald þá hrista þingmenn hér í salnum hausinn og neita því. En fræðimennirnir Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst hafa haldið þessu fram og þetta er enn þá í mínum huga mjög gild ályktun, ég vil segja það þannig, vegna þess að ég hef enn ekki fengið svör við því: Af hverju er inni á samráðsgátt stjórnvalda frumvarp hæstv. ráðherra, Katrínar Jakobsdóttur, um auðlindir. Það varðar stjórnarskrána og allt það. Það hlýtur að vera einhver ástæða fyrir því að það er fram komið. Ég er eiginlega nokkuð viss um að þetta hangir allt saman. Hv. þingmaður ræddi um að við þyrftum að fresta málinu. Ég held að fólk sé komið almennt á þá skoðun. Það er svo sem ekki nóg að fresta málinu vegna þess að fara þarf fram samtal, eins og það kallast nú til dags, um hverjir eru kostir og gallar og hvernig við náum niðurstöðu, hvernig við verjum hreinlega stöðu landsins með tilliti til orkumála. Það er alveg rétt að ég tók ekki eftir því að nokkur stjórnmálaflokkur hefði þetta mál á sinni dagskrá. Þó virðist þetta alltaf hafa legið í pípunum, alla vega voru margir aðrir flokkar en við í Miðflokknum meðvitaðir um á hvaða vegferð t.d. núverandi stjórnarflokkar voru. Kannski ætti einmitt að fresta málinu hreinlega fram yfir næstu kosningar, hvenær sem þær verða.
Herra forseti. Ég tek eftir því að hv. þm. Anna Kolbrún Árnadóttir rifjar upp að þetta mál bar ekki á góma í síðustu kosningabaráttu og það gerði það svo sannarlega ekki. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að stjórnarflokkarnir þrír hafa allir stefnu sem er á annan hátt en þann að fulltrúar þeirra á Alþingi standi að því að framselja ríkisvald í þeim mæli sem hér er. Ég minni á orð í tilvitnaðri álitsgerð tvímenninganna, Friðriks Árna og Stefáns Más, að framsalið sem um er að ræða í þessu orkumáli sé meira en dæmi eru um í sögu EES-samningsins af okkar hálfu. Mig langar til, herra forseti, að vekja athygli á athyglisverðum ummælum í þeirri grein sem hv. þingmaður vakti athygli á. Þar segir Haraldur Ólafsson, með leyfi forseta: „Fjölmargar spurningar hafa komið fram á Alþingi að undanförnu, bæði að degi til og að næturlagi. Spurningarnar lúta að margháttuðum afleiðingum þess að gangast undir orkulagabálk Evrópusambandsins, afleiðingum hans í orkumálum fyrir atvinnu, náttúru og umhverfi, utanríkisviðskipti og íslenskt samfélag í heild sinni. Þá eru meintir fyrirvarar sveipaðir dulúð svo vægt sé til orða tekið.“ - Mætti margt um þetta segja, leyfi ég mér að bæta við. - „Stjórnvöld sem vilja láta taka sig alvarlega hljóta að reyna að svara þeim spurningum sem er ósvarað áður en tekið er skref sem erfitt verður að stíga til baka.“ Herra forseti. Frestum þessu orkupakkamáli, a.m.k. til hausts og helst fram yfir kosningar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir spurninguna og vil svara henni þannig að það er einmitt rétt að allir meiri háttar fundir stjórnarflokkanna - miðstjórnarfundir eða hvað þeir nefnast, mismunandi nöfn eru á þessu, en þetta eru veigamestu stofnanir flokka - hafa ályktað gegn þeirri vegferð sem nú er í boði. Og það er stórmerkilegt að stjórnarflokkarnir hafi skipt svona rækilega um skoðun, vil ég leyfa mér að segja, þ.e. þingflokkar þessara stjórnmálaflokka. Ég er ekki alveg viss um að allir aðilar fylgi með í þeirri vegferð. Það eitt að Evrópusinnaðir flokkar á þingi skuli fagna þessu máli mjög ætti eiginlega að vekja stjórnarflokkana aðeins að værum blundi til að skoða málið vel og vandlega. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að stjórnvöld sem vilja láta taka sig alvarlega hljóta að reyna að svara þessum spurningum. Við höfum ítrekað kallað eftir svörum vegna þess að eftir því sem við komumst dýpra ofan í málið vakna fleiri spurningar. Það vill nú oft gerast þegar fólk gefur sér tíma til að kynna sér mál. Að sjálfsögðu tek ég undir orð hv. þingmanns um að fresta málinu til haustsins og þá í það minnsta fram yfir 23. september, sem hér hefur verið nefndur sem ákveðin dagsetning í sambandi við málefnin í Noregi.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir prýðisræðu og aftur kemur meiri dýpt í umræðuna með nýjum spurningum, nýjum upplýsingum sem gera það að verkum að málið dýpkar. Ég setti fjóra punkta á blað hjá mér þegar ég hlustaði á ræðuna. Það eru lögformlegir fyrirvarar, valdframsal og svo var komin inn spurning áðan um að afla sér umboðs almennings með stefnumálum sínum, hvort við ættum ekki að fresta málinu fram yfir næstu kosningar. Mér fannst þetta ansi áhugaverður punktur þar sem mikið af ályktunum aðalfunda ýmissa flokka eru algjörlega á skjön við það sem þeir mæla fyrir í dag. Og svo eru það auðlindirnar. Mér kom í hug áðan hvað maður var stoltur af því að fylgjast með því á sínum tíma sem ungur maður þegar við börðumst fyrir landhelginni okkar, 50 mílum og síðan 200 mílum. Þá var ekki talað um þjóðernispopúlisma eða annað slíkt. Mig langar til að spyrja þingmanninn, af því að við erum að tala um frest, hvort það sé ekki grundvallaratriði að svara þessu með valdframsalið gagnvart stjórnarskránni og síðan um þá lögformlegu fyrirvara sem eru sveipaðir dulúð, eins og kemur fram í títtnefndri grein sem vitnað var í áðan, [[Forseti hringir.]]að ljósi verði varpað á þau tvö mál hið minnsta.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni kærlega fyrir. Það er ljóst að það hefur engin kynning farið fram á þessu máli, alla vega ekki kynning fyrir þá sem helst þyrftu á kynningu að halda, þ.e. almenning í landinu. Meiri hluti þjóðarinnar er samkvæmt skoðanakönnunum á móti innleiðingu orkupakka þrjú. Ef það yrði farið í almennilega kynningu á málinu öllu saman þá væri hugsanlega hægt að hafa þar einhvern grunn til að stíga áfram ákveðið í þessu stóra máli sem þetta er. Það er líka umhugsunarvert að velta fyrir sér mögulegu valdframsali. Eins og er segir önnur fylkingin nei og hin segir jú og síðan er ekkert rætt meira um það. Það er engin dýpt tekin í því hvað fylkingar eiga við þrátt fyrir að við höfum ítrekað óskað eftir svörum um það. Síðan má velta fyrir sér lögformlegum fyrirvörum. Fyrirvararnir eru settir fram á pólitísku máli, með viljayfirlýsingum og fréttatilkynningum og hvað þetta nú allt kallast. En þeir eru ekki festir í lög. Það eitt ætti að segja okkur að bíða eftir Noregi og bíða a.m.k. til haustsins til að sjá hvað verður um þá fyrirvara sem settir voru þar og hvort það verði á einhvern máta álitið ólögmætur gjörningur, ekki hafi verið farið eftir réttri leið sem við höfum líka rætt hér, sem er að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir prýðissvör við þessum spurningum. Þá kemur mér í hug, af því að þingmaðurinn nefndi kynningu og útkomu úr skoðanakönnunum og hvað þjóðinni finnst um þetta mál, þá spyr það fólk sem ég hitti og heyri í og sem fylgist með: Um hvað fjallar málið? Það virðist oft vera tekin afstaða til málsins á grundvelli þess hver heldur bestu ræðuna eða hver kemur best fyrir sig orði en ekki um hvað málið snýst. Það er meira útlit en innihald málflutningsins. Þess vegna er ég algerlega sammála þingmanninum í því að kynning á málinu til handa þjóðinni, fyrir fólkið í landinu, er algjörlega nauðsynleg svo að við sem störfum í umboði þjóðarinnar finnum hvernig þjóðinni líst á málið ef hún er upplýst um það. Hér á fyrri stigum málsins hefur verið nefnd salamípylsuaðferðin. Við erum að verða vitni að henni núna og það er kannski akkúrat það sem þeir, sem vilja fá svona mál í gegn, nota til þess að meðvitundin verði minni um afgreiðslu málsins. Við höfum átt mjög gott samstarf í gegnum EES-samninginn en við þurfum líka að átta okkur á því að við erum sjálfstæð þjóð og þurfum að standa með okkur sjálf. Það gerir það enginn fyrir okkur. Hvernig gæti þingmaðurinn séð fyrir sér að sú kynning myndi fara fram ef við værum að tala um að við fengjum frest á málinu, alla vega til hausts? Það er ekki langur tími til hausts. Hvernig gætum við kynnt þjóðinni málið og komið henni betur inn í það?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Hv. þm. Sigurður Páll Jónsson kom inn á ágætishugsun. Kynningin þarf að vera vönduð og má gjarnan að mínu viti vera þannig að það þurfa ekki allir endilega að vera sammála heldur að vega og meta ýmis sjónarmið sem kunna að koma upp. Síðan getur fólk dregið sína ályktun af því hvernig best er að haga málum. Ég veit ekki hvort þjóðaratkvæðagreiðsla gagnist í þessu tilliti. Þá munu einhverjir segja að spurningar verði of leiðandi þannig að það þarf að vanda mjög til verka fari maður þá leið. Það eitt er víst að við höfum reynt okkar besta hér undanfarna daga til að varpa frekara ljósi á orkupakka þrjú og í framhaldinu þar sem við höfum farið á dýptina höfum við snert á því sem kemur á eftir, þ.e. orkupakka fjögur. Ég er persónulega komin á þann stað að ég myndi gjarnan viljað kynna mér betur orkupakka fjögur vegna þess að ég sé fyrir mér að það fari eins um hann eins og orkupakka þrjú, að það eigi bara að keyra hann í gegn eins og sagt er. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að hagsmunir allra þeirra ríkja sem koma að EES-samstarfinu hljóta að liggja jafnt til grundvallar. Það á að ganga þannig frá því að það sé gert strax í upphafi en ekki ætla að reyna að laga hlutina eftir á. Við sjáum að það er að gerast í Noregi og það er ekki góð leið.
Herra forseti. Við þingmenn Miðflokksins höfum margsinnis vakið máls á því í þessari umræðu hversu nauðsynlegt það er að læra af reynslu Norðmanna. Við höfum ekki síst talað um þetta í ljósi þess að frétta er að vænta af vettvangi norska stjórnlagadómstólsins þar sem hann mun fjalla um fyrirvarana átta í samhengi við norsku stjórnarskrána og er gert ráð fyrir því að þessara frétta verði að vænta 23. september. Til að undirstrika á hvaða djúpsævi menn eru í þessum málum öllum vil ég vekja máls á því að hinir góðu höfundar Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson vekja í sínu lögfræðilega áliti máls á tilteknum dómi gagnvart Noregi, hinu svokallaða Hjemfalls-máli. Þetta er dómur EFTA-dómstólsins og það er skemmst frá því að segja að ESA höfðaði þetta mál gegn Noregi. Með leyfi forseta segir í álitsgerðinni: „Það varðaði ákvæði norskra laga sem fjalla um leyfi til kaupa á vatnsréttindum. Ágreiningurinn í málinu snerist m.a. um að leyfi til kaupa á vatnsréttindum til raforkuframleiðslu væru ótímabundin ef þau voru veitt fyrirtækjum sem töldust opinber samkvæmt lögunum, en tímabundin ef um er að ræða önnur fyrirtæki, þar með talin öll erlend fyrirtæki. Málið varðaði enn fremur ákvæði sömu laga sem mæla fyrir um að leyfi til annarra fyrirtækja en þeirra sem teljast opinber væru bundin því skilyrði að vatnsréttindi og aðrar eignir tengdar raforkuframleiðslu, þ.e. mannvirki og búnaður til virkjunar, félli til ríkisins að leyfistíma loknum án þess að greiddar væru bætur fyrir þau verðmæti sem um var að ræða.“ Til skýringar geta höfundarnir tveir þess að, með leyfi forseta: „Vatnsréttindi í Noregi hafa frá upphafi getað verið undirorpin einkaeignarrétti en áhugi erlendra fjárfesta á kaupum á vatnsorku hafði farið vaxandi. Voru reglurnar settar til að bregðast við þeirri þróun.“ Um þetta er fjallað í alllöngu máli í álitsgerðinni en tíminn leyfir ekki annað en að vísa hérna til niðurstöðunnar. Álitsgerðin er aðgengileg á vef Alþingis. Með leyfi forseta ætla ég að vísa til álitsgerðarinnar á bls. 12: „Því var hafnað að ákveðin skipan eignarréttar fælist í fyrirkomulagi eins og því norska, sem eingöngu stuðlaði að eða viðhéldi því að umrædd eignarréttindi væru að meginstefnu til í opinberri eigu, en veitti viðkomandi yfirvöldum á sama tíma frjálst mat um það hvort einkaaðilar öðlast slík eignarréttindi. Var það mat dómstólsins að norska fyrirkomulagið stefndi fremur að opinberri stýringu á vatnsaflsauðlindum en opinberu eignarhaldi þeirra.“ Af þessu má sjá að spurningarnar sem geta vaknað eru margar í samhengi við orkumálin eins og við höfum verið að ræða hérna undanfarna daga og reyndar nætur. Með leyfi forseta ætla ég að leiðrétta ummæli sem ég hafði í síðustu viku þegar ég rifjaði upp ríkisstjórnir á áttunda áratugnum og nefndi að ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar hefði verið mynduð 28. september 1974. Það voru að sjálfsögðu mismæli, herra forseti. Hún var og er reyndar í fersku minni mynduð 28. ágúst þetta ár. Ég vona að þessi leiðrétting berist inn í þingtíðindin með réttum formlegum hætti eftir að hafa verið leiðrétt úr ræðustól Alþingis.
Forseti fagnar því að þingmenn eru uppteknir af því að hafa það sem sannast reynist í hverju máli.
Virðulegur forseti. Ég hef, þótt úr fjarlægð sé, fylgst með liðlega 90 klukkustunda umræðu Miðflokksins um þetta mikilvæga mál, innleiðingu þriðja orkupakkans. Þykir mér æðimargt í málflutningi hv. þingmanna Miðflokksins óljóst, þær áhyggjur sem reifaðar eru og að á öllum þeim tíma sem þingmenn hafa tekið í umræðu um málið hafi þeim ekki tekist að svara þeim spurningum sjálfir sem þeir hafa ítrekað spurt hér. Í ljósi þeirra upplýsinga sem fyrir liggja um málið vekur það nokkra furðu. Mér þætti áhugavert, þótt það tengist ekki beint ræðu hv. þingmanns sem flutt var hér á undan, ef hv. þingmaður gæti sagt mér í stuttu máli hverjar megináhyggjur þingmanna Miðflokksins eru og hverju sæti þá að þeir einir, níu þingmenn í þessum sal, hafi svo þungar áhyggjur af málinu þegar 54 kollegar þeirra í þessum sama sal virðast telja málið í einu og öllu fullrætt og tilbúið til atkvæðagreiðslu hér svo að vilji Alþingis fái að koma í ljós. Mér þætti vænt um ef hv. þingmaður gæti upplýst mig í stuttu máli, vissulega er ekki gefinn langur tími til þess hér, hverjar þessar megináhyggjur eru, sér í lagi í ljósi þess að allir þeir stjórnskipulegu sérfræðingar sem kvaddir voru til í umræðu um málið og í umsögnum um það á undirbúningsstigi tóku af allan vafa um að afgreiðsla þess með þeim hætti sem Alþingi er að takast hér á við, stæðist í einu og öllu stjórnarskrá Íslands.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Skemmst er frá því að segja að ég fór í ræðu fyrir nokkru, kannski laust fyrir hádegi, yfir 6–8 þætti sem ég tel mjög mikilvæga í þessu sem er ósvarað. Það er ekki okkar að svara þeim spurningum sem við berum fram, eins og mátti skilja á máli þingmannsins. Við höfum hins vegar bent á það að svör er ekki að finna í gögnum málsins eða í máli ráðherra þegar hann til að mynda kom hér sl. föstudag. Svo ég nefni nokkur dæmi er lagalegi fyrirvarinn á reiki. Að honum hefur staðið yfir leit og hann hefur kannski ekki fundist til hlítar eða það er a.m.k. ekki öruggt. Það er heldur ekki öruggt hvaða afl væri að baki honum gagnvart þeirri þjóðréttarlegu skuldbindingu sem við öxlum með því að samþykkja þessa þingsályktunartillögu og felur í sér að okkur ber að innleiða einstakar gerðir í þessum orkupakka. Annað mál er að ekki hafa fengist viðhlítandi svör við því að okkar dómi af hverju ekki er hægt að leita eftir undanþágu frá til að mynda reglugerð 713/2009 í ljósi þess að það er engin raforkutenging á milli okkar og Evrópu, rétt eins og okkur var veitt undanþága vegna sérstöðu okkar varðandi jarðgas. Við erum með undanþágu gagnvart því. Við höfum nefnt hérna fjölmarga aðra þætti. Vegna þess hve lítinn tíma ég hef nefni ég að við verðum að vita hvað er í orkupakka fjögur og hvernig hann tengist orkupakka þrjú. Við þurfum að draga lærdóm af norskri reynslu. Við þurfum að átta okkur á þeim fréttum sem bárust í gær um áform um að leggja hérna sæstreng [[Forseti hringir.]]og annað af þessu tagi. Þetta eru fjölmargar mikilvægar spurningar, herra forseti.
Forseti. Í málflutningi hv. þingmanna Miðflokksins hefur ítrekað verið vísað í álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar, prófessors við lagadeild Háskóla Íslands, og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og í bréfi sínu til utanríkisráðherra áréttuðu þeir sömu sérfræðingar út frá túlkun m.a. Miðflokksins af gerð þeirra að í fyrsta lagi enginn lögfræðilegur vafi væri á að sú leið sem lögð væri til væri í samræmi við stjórnarskrá, og það skiptir mestu máli í þessu, og að þeir ágallar sem þeir teldu á þessari leið lytu eingöngu að því hvort upptaka eða innleiðing gerðarinnar með þessum hætti væri tilefni til athugunar af hálfu ESA sem þau telja ólíklegt. Þar er sérstaklega áréttað varðandi lagalega fyrirvarann, sem svo mikil leit er gerð að, að hann er að finna í lagafrumvarpi hæstv. ferðamála- og iðnaðarráðherra [[Forseti hringir.]]sem er til umfjöllunar í atvinnuveganefnd. Ég skil ekki af hverju ítrekuð leit Miðflokksins að þessum lagalega fyrirvara hefur svo litlu skilað. Það er beinlínis áréttað í svari sérfræðinganna [[Forseti hringir.]]sem Miðflokkurinn hefur í umræðunni ítrekað vísað í hvar hann sé að finna.
Herra forseti. Ég heyri að hv. þingmaður aðhyllist eina af fjölmörgum kenningum um hvar fyrirvarana sé að finna. Þetta er ein af mörgum sem bornar hafa verið fram hérna. Hv. þingmaður vísaði til bréfs tvímenninganna sem er dagsett 10. apríl. Yfirlýsing þeirra í fyrsta lið vísar til mögulegs áreksturs við stjórnarskrá. Gott og vel, þeir hafa skýrt það, sérstaklega Friðrik Árni í viðtali við vefmiðilinn mbl.is, að með þeim hætti sé gildistöku frestað og í raun og veru stjórnskipunarvandanum skotið inn í framtíðina. En þá er eftir annar vandi og þeir gera grein fyrir honum. Hv. þingmaður sagði réttilega að þeir hefðu sagt í bréfi sínu að þeir teldu ólíklegt að ESA myndi hreyfa andmælum, en þeir vekja hins vegar [[Forseti hringir.]]máls á því í áliti sínu að við gætum staðið frammi fyrir skaðabótamáli af hálfu erlends fyrirtækis vegna samningsbrota. [[Forseti hringir.]]Hv. þingmaður er í fullum færum til að gera sér í hugarlund hvaða fjárhæðir gæti verið um að tefla ef við töpuðum slíku máli sem þeir virðast greinilega telja ekki fjarri lagi á blaðsíðu - nú man ég ekki nákvæmlega blaðsíðuna. Afsakið, forseti, en þetta er í neðanmálsgrein 62.
Forseti áréttar enn og aftur að hv. þingmenn virði tímamörk.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni kærlega fyrir sína ræðu. Hann fór nokkuð ítarlega yfir dóminn í Noregi, Hjemfalls-dóminn frá ESA, sem fjallaði um leyfi til að kaupa vatnsréttindi. Ég spyr mig hvort við séum að falla í sömu gryfju hér á landi þar sem við höfum orðið óþægilega mikið vör við það að alls konar aðilar, sérstaklega erlendir aðilar, hafa verið að kaupa upp jarðir. Þeir kaupa gjarnan upp jarðir sem hafa þann eiginleika að mögulega er hægt að virkja læki og ár sem renna í gegnum jarðirnar. Það er vitað að hægt er að setja upp 9,9 MW virkjanir, ef ég man rétt, án þess að það fari í umhverfismat og þegar það er fengið er hægt að stækka slíka virkjun upp í 30 MW. Ég sé fyrir mér að þetta sé einkar lunkinn vinkill sérstaklega fyrir þann sem vill eignast vatnsréttindi og hafa eitthvað um það að segja hvernig þeim málum er háttað. Sér hv. þingmaður fyrir sér að slíkur dómur eða slík málsmeðferð, ég veit ekki hvaða orð ég á að nota, gæti orðið hér á landi ef við vöndum okkur ekki í þessari innleiðingu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir andsvarið. Það sem ég tel vera kjarna þessa máls sem hún víkur að hér er að við eigum á hættu, sé ekki rétt staðið að málum, að efnt verði til dómsmála gagnvart okkur. Það er annars vegar um að ræða samningsbrotamál, hins vegar skaðabótamál. Þessir möguleikar eru reifaðir í áliti Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar. Við höfum fengið fréttir um ráðagerðir breskra fjárfesta sem virðast vera búnir að vinna verulega undirbúningsvinnu, það er upplýst að þetta mál hefur verið í undirbúningi undanfarin ár og það hefur komið fram í fjölmiðlum að íslenskir ráðgjafar eru að störfum í þágu þessa félags og sömuleiðis að fjármögnun er langt á veg komin ef ekki beinlínis tryggð. Ég skal ekki leggja dóm á það hvort er. Í ljósi þessa stöndum við frammi fyrir þeirri spurningu sem er að finna í þeirri neðanmálsgrein sem ég vitnaði til í andsvari við hv. þm. Þorstein Víglundsson rétt áðan. Þó að ég myndi ekki blaðsíðutalið þá man ég númerið á henni, nr. 62. Þar vekja þeir máls á því að fyrirtæki sem hefði leitað eftir heimild til tengingar og fengið synjun hjá Orkustofnun gæti farið í slíkt skaðabótamál. Þeir lýsa því glögglega að þeir telji kannski að líkurnar séu ekki okkar megin í slíku máli.
Hæstv. forseti. Þetta er einmitt stórmerkilegt mál. Nú erum við með tvær áhugaverðar sviðsmyndir í Noregi, annars vegar á að taka fyrir fyrirvarana 23. september í Noregi og hins vegar er þessi dómur sem segir að okkur beri að vanda okkur. Hv. þingmaður ræddi um breska fjárfesta. Það er ekki nóg með að þeir séu búnir að tryggja fjármögnun heldur hafa þeir hagað sínum málum þannig að þeir fái styrk frá Evrópusambandinu. Það liggur allt svo ljóst fyrir að það er með ólíkindum að við ætlum ekki að vanda okkur. Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvort hann telji að jarðakaup erlendra aðila hér spili einhverja rullu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það er tvennt sem er mjög áberandi á síðustu misserum sem gerir að verkum að menn hljóta að vilja staldra við og spyrja áleitinna spurninga. Það eru annars vegar þau jarðakaup sem hv. þingmaður vísaði til, þar á meðal af hálfu erlendra aðila, og svo hins vegar fjölmargar umsóknir um rannsóknarleyfi fyrir vatnsafls- og vindorkuvirkjunum, ekki síst af smærri gerðinni, allt að 10 MW í uppsettu afli og síðan virkjunarleyfi. Um þessa þætti hef ég spurt hæstv. iðnaðarráðherra í skriflegri fyrirspurn sem ég vænti svars við vonandi innan tíðar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir prýðisræðu sem var upplýsandi. Þingmaðurinn kom inn á dóm í Noregi sem fjallar um vatnsréttindi og fleira. Við erum að tala um reynslu Norðmanna af innleiðingu pakkans síðan þeir innleiddu hann, sem er reyndar stuttur tími, og hvað við getum lært af þeirri stuttu reynslu. Mig langar að spyrja þingmanninn hvaða lærdóm við getum tekið út úr reynslu Norðmanna af innleiðingu pakkans. Eins kom mér í hug þegar þingmaðurinn var í andsvari áðan við hv. þm. Þorstein Víglundsson sem spurði, ef ég umorða það: Hvað óttist þið í sambandi við pakkann? Er þetta ekki allt upplýst? Mér fannst hv. þm. Ólafur Ísleifsson fara vel yfir það í megindráttum í svari. Það er stuttur tími í andsvör. Það sem hefur kannski vantað inn í og mig langar að spyrja þingmanninn: Við tölum um að þjóðin skiptist í tvennt í sambandi við þennan orkupakka, að þjóðin hafi skoðanir á því hvað sé rétt og hvað sé rangt. Við nefndum hér að kynna þyrfti það fyrir þjóðinni og mér finnst það hljóma mjög vel. En það yrði að vera frekar ópólitískt þannig að það yrði upplýsandi kynning um staðreyndir. Er það ekki eitthvað sem okkur ber skylda til, að upplýsa þjóðina? Því að þjóðin treystir pólitíkinni takmarkað en hlustar á staðreyndir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni fyrir andsvarið. Hann vék undir lokin að könnunum um afstöðu almennings, fólks almennt til þessa orkupakka. Það hefur nú mest borið á tveimur könnunum sem mér eru kunnar. Það er annars vegar könnun fyrirtækisins MMR sem hefur slíkar kannanir með höndum og síðan var netkönnun á vegum útvarpsstöðvar. Ég ætla bara að leyfa mér að segja að ég legg þessar tvær kannanir alls ekki að jöfnu vegna þess að í könnunum af þessu tagi er mikilvægt að fylgt sé leikreglum líkindafræðinnar og æðri tölfræði. Þá er fyrsta atriðið það að úrtakið sé valið af handahófi. Það er algjör forsenda þess að mark sé takandi á könnunum af þessu tagi. Þau fyrirtæki sem hafa sérhæft sig í gerð skoðanakannana vinna náttúrlega á grundvelli þessarar meginreglu. Síðan eru alls kyns kannanir þar sem fólk velur sér sjálft inn í úrtakið, þ.e. maður getur valið það sjálfur hvort maður tekur þátt í könnuninni. Þetta gerir könnunina óvísindalega, reyndar óvísindalega með öllu. Þá er hún orðin meira samkvæmisleikur og ekkert við það að athuga, skemmtilegt, og hefur kannski eitthvert vísbendingargildi í för með sér. Með öðrum orðum, síðasta könnun sem mér er kunnugt um að hafi verið gerð á vísindalegum forsendum er könnun MMR og hún sýndi að 62% svarenda lögðust gegn samþykkt orkupakkans.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessa fræðslu um kannanir. Ég er bara saklaus kórdrengur frá Stykkishólmi þannig að ég er ekki mjög góður í skoðanakönnunum eða tilurð þeirra. Ég vil trúa því að þær varpi ljósi á það hvað fólki finnst og mér finnst einhvern veginn að það geti bara verið rétt, en alveg ábyggilega er það ekki svo einfalt. Eins og ég sagði áðan, fólk er mjög tvístígandi um hvaða afstöðu það á að taka af því að miklu meira er um spurningar en svör. Við sem höfum goldið varhuga við þessu höfum verið að auka við spurningarnar og okkur vantar svör. Hérna er þingsalurinn nánast tómur nema við Miðflokksmenn erum hér og viljum fá svör frá ríkisstjórninni og þeim sem eru fylgjandi málinu við ýmsum spurningum, en þau koma ekki. [[Forseti hringir.]]Þannig að seinni spurningin er þá bara í þá átt: [[Forseti hringir.]]Er ekki nauðsynlegt að við fáum þau svör sem við höfum verið að spyrja um?
Herra forseti. Ég tek einfaldlega undir með hv. þingmanni. Þessi svör eru nauðsynleg vegna þess að spurningarnar eru brýnar. Þær eru veigamiklar, þær eru þýðingarmiklar, þær snerta stjórnarskrá, þær snerta þátttöku okkar í evrópsku samstarfi. Þær snerta auðlindir þjóðarinnar. Þetta eru grundvallarspurningar. Við höfum verið að tala að sumu leyti um spurningar sem lúta að mögulegri hættu sem blasir við okkur um hugsanlegar málsóknir. Sú hætta varð bara allt í einu miklu meiri í gær vegna þeirra frétta sem birtust um að hér væru breskir fjárfestar gráir fyrir járnum undan ströndum landsins að búa sig undir að leggja sæstreng hingað og fjárhæðirnar sem um er að tefla í slíku máli yrðu giska háar.
Hæstv. forseti. Áðan var vitnað í grein sem er alveg nýbökuð, frá Haraldi Ólafssyni og var mjög upplýsandi að lesa þá grein. Mig langar að vitna í grein frá sama manni sem er reyndar orðin sex mánaða gömul en ég held að hún standist tímans tönn. Það má segja að þar kallist Haraldur á við sendiherra Evrópusambandsins. Með leyfi forseta: „Rökin sem tiltekin eru fyrir því að Íslendingar ættu að gangast undir orkulöggjöf Evrópusambandsins eru í fyrsta lagi að hún sé ljómandi góð fyrir neytendur. Umhyggja sendiherrans fyrir neytendum á Íslandi er vissulega aðdáunarverð, en hann getur verið þess fullviss að Alþingi og önnur stjórnvöld á Íslandi eru fullfær um að tryggja hagsmuni neytenda og ef eitthvað vantar þar upp á geta íbúar landsins kosið sér nýtt Alþingi. Það er kallað lýðræði og virkar betur en sú aðferð að fela ókjörnum aðilum í útlöndum völdin. Þá bendir sendiherrann á að Norðmenn lendi í vandræðum ef Íslendingar gangist ekki undir lögin. Vera má að Norðmenn séu álitnir aular í því umhverfi sem sendiherrann er, en það er á skjön við reynslu þess sem þetta skrifar. Ef Norðmenn kæra sig um, verða þeir ekki í neinum vandræðum með að framselja allt það vald sem þeim sýnist út í buskann, án leiðsagnar og hjálpar Íslendinga. Reyndar er það svo að yfirgnæfandi meiri hluti Norðmanna kærir sig ekki um orkulagabálkinn svo viðbúið er að vinum Íslendinga í Noregi muni fjölga ef málið spillist. Síðast en ekki síst segir sendiherrann að hluti EES-samningsins ógildist hugsanlega tímabundið. Þar á hann væntanlega við fyrri orkubálka. Vandséð er að það skipti Íslendinga og Evrópusambandið máli að þeir falli niður. Ef sendiherrann á við að aðrir hlutar EES-samningsins en þeir sem lúta að orkumálum ógildist er rétt að hann orði þær hótanir skýrar svo ekkert fari milli mála.“ Hér er m.a. bent á að sendiherra ESB var kallaður til sem álitsgjafi um hvernig Íslendingar þjóni sínum eigin hagsmunum best. Slíkir álitsgjafar hafa verið áberandi undanfarið. Álitsgjafarnir beita óprúttnum aðferðum eins og að kalla þá sem hafa uppi varnaðarorð einangrunarsinna, popúlista og þaðan af verra. Það er ekki óþekkt að sumir stjórnmálaflokkar telji að hagsmunum okkar sé best borgið við inngöngu í ESB. Aðrir vilja líkt og ég eiga í góðu samstarfi við aðrar þjóðir. Ég velti því hins vegar fyrir mér á hvaða vegferð ríkisstjórnarflokkarnir, sem hingað til hafa stigið varlega til jarðar, eru. Það má í því sambandi nefna að ályktanir sem þeir hafa gefið frá sér á fundum eru á skjön við þá stefnu sem þeir hafa tekið í þessu máli og nefni ég þar Sjálfstæðisflokkinn og Framsóknarflokkinn. Þingmenn ríkisstjórnarflokkanna ætla sér í raun að fara gegn stefnu eigin flokka. Ég spyr: Hver er ástæðan? Er það raunverulega þannig að hagsmunir íslensku þjóðarinnar eru ekki hafðir að leiðarljósi? Hverjir skyldu hagnast? Sennilega raforkufyrirtækin, þau sem nú eru á markaðnum og óstofnuð fyrirtæki um raforkuvinnslu og annað því tengt. Vissulega mun ríkissjóður hagnast til að byrja með en hættan er samt sú að ríkið muni fórna framleiðslugeiranum. Gerist það að samkeppnisstaða okkar versni verður þjóðhagslegt tap mikið. Ég bendi einnig á að nú um stundir virðist vera mikill áhugi erlendra fjárfesta á landakaupum. Minni virkjanir þurfa ekki að fara í umhverfismat vegna smæðar sinnar en séu allar þessar virkjanir lagðar saman er hér um að ræða gríðarlegt magn. Nú þegar er byrjað að gera tilraunir með svokallaðar djúpboranir en ætla má að í framtíðinni verði sú leið lengra komin. Ég leyfi mér að vitna í frétt Viðskiptablaðsins, 28. maí 2019, með leyfi forseta: „GEORG jarðhitaklasinn heldur utan um styrki til jarðvísindaverkefna á Íslandi, þar á meðal fyrir Horizon 2020 verkefni Evrópusambandsins, sem er stærsta rannsóknar- og þróunaráætlun sögunnar. Hefur áætlunin úr um 80 milljörðum evra, eða sem samsvarar 9.750 milljörðum íslenskra króna, að spila á árabilinu 2014 til 2020.“ Enn fremur kemur fram á öðrum stað, með leyfi forseta: „HS Orka leiðir Deepegs verkefnið, en það hlaut 20 milljóna evra styrk úr rannsóknaráætlun Evrópusambandsins, Horizon 2020. ÍSOR og Landsvirkjun taka einnig þátt í verkefninu af Íslands hálfu, en það snýst um annars vegar djúpborunarverkefni á Reykjanesi og hins vegar aðra djúpborun í Frakklandi. Þetta er samstarfsverkefni þar sem menn læra hverjir af öðrum, sem hefur gengið ágætlega, þó að það hafi aðeins verið hiksti í því út af leyfismálum og öðru slíku í Frakklandi.“ Þetta er bara það sem er í gangi núna. Hæstv. forseti. Það sem helst hefur vantað í umræðurnar undanfarið - að sjálfsögðu verð ég undanskilja málflutning okkar Miðflokksmanna eða þeirra sem hafa tekið til máls á móti málinu - er að birta sviðsmyndir um hvað innleiðing þriðja orkupakkans gæti haft í för með sér. Þær eru margar og auðvitað veltur mikið á því hvort hagsmunaaðilar láti reyna á rétt sinn, verði tilskipunin innleidd, og beiti sér fyrir því að fá lagðan hér sæstreng. Lagalegi fyrirvarinn, sem sagt er að sé til staðar en finnst víst hvergi, mun að öllum líkindum ekki halda. Hver er þá staðan? Ein sviðsmyndin gæti verið þessi: Fyrirtækið Atlantic SuperConnection sem lýst hefur áformum um að framleiða rafstreng á Norður-Írlandi og leggja hann til Íslands, bíður áreiðanlega eftir því að Evrópurétturinn taki fyrir málefni millilandatengingar rafmagns við Ísland. Sýni íslensk stjórnvöld mótspyrnu gagnvart þessu verkefni eftir að hafa beitt sér fyrir innleiðingu orkupakka þrjú má vissulega búast við kærumálum fyrir EFTA-dómstólnum. Með öðrum orðum verða höfðuð brotamál vegna EES-samningsins og kröfugerð verður fyrir íslenskum dómstólum um skaðabætur á hendur íslenska ríkinu fyrir óþarfatafir á að hefja ábatasöm viðskipti. Alþingi er augljóslega að skapa mikla réttaróvissu ef það afléttir hinum stjórnskipulega fyrirvara af orkupakka þrjú. Þess ber að geta að Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson eru búnir að vara við þessari hættu í álitsgerð sinni frá 19. mars 2009. Gerist eitthvað þessu líkt eða nákvæmlega þetta er búið að opna Pandóruboxið. Við munum sjá hækkandi raforkuverð til fyrirtækja og heimila. Innri markaður fyrir raforku gerir nefnilega ráð fyrir því að eitt markaðsverð gildi. Skiljanlegar áhyggjur garðyrkjubænda um að raforkuverð verðleggi þá út af markaðnum munu rætast. Sérstaða okkar í ýmiss konar framleiðslu þar sem við höfum notið þess að geta boðið upp á ódýra, endurnýjanlega orku mun leiða til þess að framleiðsla flyst úr landi. Hvað skyldi verða um öll gagnaverin sem nú hafa verið byggð hér á landi? Þessi sviðsmynd er vissulega ljót en hún er engu að síður raunveruleg, fari allt á versta veg. Slíkt megum við ekki láta henda íslenska þjóð. Við verðum alltaf að muna að við erum örþjóð innan EES-svæðisins. Þar búa 400 milljónir manns. Þar eru margir risafjárfestar sem renna hýru auga til raforkuframleiðslu okkar. Það er því engin önnur skynsamleg leið en að hafna þriðja orkupakkanum, virkja 102. gr. í EES-samningnum og taka málið upp í sameiginlegu nefndinni. Það er ekki popúlismi, einangrunarhyggja eða nokkuð þvíumlíkt. Það er ábyrgt, skynsamlegt og það sem okkur þingmönnum ber að gera.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann kom víða við og margt athyglisvert var í hans ræðu. Ég vil byrja á því að nefna Noreg sem hann fjallaði um. Þá er athyglisvert að rifja upp orð álitsgjafans sem utanríkisráðuneytið og utanríkisráðherra fengu til liðs við sig í þessu máli, Carls Baudenbachers, fyrrverandi dómara við EFTA-dómstólinn og núverandi ráðgjafa á þessu sviði. Álitsgerð Carls Baudenbachers er að sjálfsögðu athyglisverð fyrir margra hluta sakir. Hún er fyrst og fremst lögfræðileg en hún hefur hins vegar pólitískan vinkil sem er athyglisverður. Hann segir í sinni álitsgerð að Norðmenn líti á Ísland sem hreint aukaatriði í EES-samningnum. Margt virðist benda til þess, herra forseti, að Norðmenn séu að beita íslensk stjórnvöld verulegum þrýstingi til þess að samþykkja þennan orkupakka. Baudenbacher segir meira að segja að Íslendingum sé í raun og veru skylt að samþykkja allt sem Norðmönnum dettur í hug, eins og hann orðar það, þegar kemur að EES-samningnum. Það er náttúrlega alvarlegt ef rétt reynist. Miðað við það sem hv. þingmaður fór í gegnum langar mig að spyrja hann hvort hann skynji það [[Forseti hringir.]]á því sem hann hefur kynnt sér að hugsanlega séu Norðmenn að beita Íslendinga þrýstingi til að samþykkja orkupakkann.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Já, frændur okkar Norðmenn. Stundum eru frændur frændum verstir en þeir eru líka ágætir. Ég sagði það einhvern tíma þegar við vorum að þrátta um inngöngu Íslands í ESB að þar sem Ingólfur Arnarson var kominn frá Noregi hefði hann örugglega ekki siglt til Íslands og numið þar land til að ganga svo í Evrópusambandið nokkrum árum seinna. Ég held að við verðum í smæð okkar, sem örþjóð, að halda uppi sjálfsvirðingu okkar þótt við séum lítil. Við megum ekki hafa minnimáttarkennd gagnvart eigin ágæti og þeim miklu, dýrmætu og ómetanlegu auðlindum sem við búum yfir. Þar á meðal er vatnsorkan sem ég myndi segja að væri grundvallaratriði og, eins og ég sagði í morgun, hryggjarstykkið í okkar auðlindum. Það er vatnsorkan. Við erum akkúrat að fjalla um hana í þessu máli, það er svo stórt að það hálfa væri nóg. Þingmaðurinn minntist á Carl Baudenbacher, að hann liti jafnvel á Ísland sem aukaatriði en jafnframt væri okkur samt skylt að innleiða þennan orkupakka. Ég segi nú bara: Réttum úr bakinu [[Forseti hringir.]]og stöndum með sjálfum okkur. Okkur er ekkert skylt. Við tökum ákvarðanir út frá okkar eigin hagsmunum í þessu máli.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tek heils hugar undir með honum þegar hann segir að við verðum að vera stolt af okkar verkum og halda okkar rétti á lofti, þó að við séum smá. Við erum vissulega smáþjóð í samfélagi þjóðanna en hins vegar erum við fullvalda þjóð sem hefur fullan rétt á því að neita að innleiða málið óbreytt og fara fram á varanlega undanþágu. Við megum heldur ekki láta hræða okkur til hlýðni, ef svo má að orði komast. Það er greinilega titringur í Noregi yfir því að nú skuli málið vera hér í þinginu og renni ekki í gegn snurðulaust, eins og menn kannski gerðu ráð fyrir. Ég hef haft af því spurnir að það komi einhverjum á óvart sem hafa komið að þessu máli hvað Miðflokkurinn hefur haldið uppi öflugum málflutningi gegn því. Ef maður rýnir nánar í álitsgerð Baudenbachers segir hann að við Íslendingar og Liechtenstein séum í raun jafnvel í nokkurs konar aukahlutverki, það sé fyrst og fremst Noregur sem stjórni ferðinni í EES-samstarfinu. Það má að mörgu leyti til sanns vegar færa vegna þess að auðvitað er það rétt að Noregur er hryggjarstykkið í þessum samningi. En það breytir því ekki að við erum aðilar að honum og höfum okkar lögformlega rétt. Ég vil bara taka undir með hv. þingmanni að við eigum að standa föst á okkar og láta ekki beygja okkur, þó að [[Forseti hringir.]]Norðmenn séu eitthvað áhyggjufullir yfir því að þetta renni ekki snurðulaust í gegnum þingið.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta. Það var ekki nein bein spurning í andsvarinu en þingmaðurinn tók undir og áréttaði það sem sá sem hér stendur talaði um, sjálfsvirðinguna og að standa bein í baki og annað slíkt, sem við erum að gera í þessu máli, koma öllum spurningum frá þannig að hægt sé að taka upplýsta ákvörðun. Það sem við höfum oft vitnað til í ræðum eru 102. og 103. gr. í samningnum um að mál fari aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Þær getum við nýtt. Það setur EES-samninginn ekkert í uppnám. Það höfum við fengið upplýst. Það hefur reyndar ekki reynt á það síðan 1992 þegar samningurinn var tekinn upp en einu sinni verður allt fyrst. Því ekki að láta reyna á það núna í svona gríðarlega stóru máli? Ég myndi segja að þetta væri eitt stærsta málið sem upp hefur komið síðan við gerðum EES-samninginn. Þingmaðurinn kom inn á öflugan málflutning manna og kvenna sem hafa andæft í þessu máli og það er greinilegt og ég hef fylgst með því - ég er nýkominn úr fríi - í fjölmiðlum hvað sá málflutningur hefur dýpkað, spurningum fjölgað og meiri upplýsingar um álitamál komið upp. Þó að menn tali um málþóf er ekki þar með sagt að það eigi við nokkur rök að styðjast að þetta sé málþóf. Þetta er bara nauðsynleg umræða til þess að upplýsa og til að koma þeim spurningum frá sem ætíð vakna í þessu máli.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni fyrir ræðu hans, sem var ágæt. Hann veltir fyrir sér ýmsum vinklum og þar með talið t.d. þeim stofnunum sem stjórnmálaflokkar búa yfir, sem eru innsti kjarni hvers stjórnmálaflokks sem heldur reglulega fundi og leggur þar nokkurn veginn línurnar og komandi áherslur, ef maður getur sagt sem svo. Það er merkilegt að stjórnarflokkarnir, alla vega Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, gott ef ekki Vinstri grænir líka, höfðu það allir í sínum ályktunum að vera ekki með innleiðingu á orkupakka þrjú. Við getum tekið það saman þannig þegar þeir hafna því að það eigi að versla með auðlindir landsins. En það mun sannarlega eiga sér stað núna þegar við innleiðum orkupakka þrjú og svo í framhaldinu orkupakka fjögur. Það hefur komið fram að í Noregi er líka svokölluð pólitísk „dílemma“, getum við kallað það, þar sem hægri flokkurinn er Evrópuflokkur með Ernu Solberg sem forsætisráðherra. Það gengur á ýmsu þar. Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvort hann sé ekki alveg vitandi vits um að okkur ber að biðja um frestun á okkar málum þangað til búið er að leiða til lykta það sem er í gangi í Noregi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir andsvarið. Hún kom inn á ályktanir aðalfunda flokka sem eru nú í ríkisstjórn og þær eru algjörlega á skjön við framkvæmd málsins og hvaða leið þeir fara í þessu máli. Hún tók fram þrjá flokka, Sjálfstæðisflokk, Framsóknarflokk og Vinstri græna. Maður hefur hugsað um hvað mönnum gangi til. Þeir segja að það sé búið að sannfæra þá með fyrirvörum um að málið sé skothelt. Þá hefur það komið fram að þessir fyrirvarar eru nánast bara til heimabrúks. Þeir eru einhliða og standast enga skoðun og eru líka í einhverri hulu, ekki gott að finna þá. Jú, frestun er lágmarkskrafa okkar sem andæfum þessu máli, frestun alla vega fram á haust. Það kom fram í andsvörum áðan að það væri rétt að fá frestun fram yfir næstu alþingiskosningar. Þá gæti þjóðin, þeir sem hafa kosningarrétt, kosið eftir því hvaða skoðanir hver flokkur hefur á þessu máli. En eins og ég sagði áðan er fólk ekkert sérstaklega skotið í pólitík í dag. Það vill meira heyra staðreyndir.
Hæstv. forseti. Mér fannst hv. þingmaður komast vel að orði áðan þegar hann fjallaði um að við værum með lögformlegt samstarf í gegnum EES-samninginn. Það er einmitt það sem það er. Þá er spurning hvort það sé meira lögformlegt en pólitískt eða hvort við getum lagt það að jöfnu. Við höfum verið með á pólitískri yfirlýsingu EFTA-ríkjanna og þann vagn dregur Evrópuflokkur í Noregi. Það er svolítið áhugavert að velta fyrir sér hvort það sé þannig með okkar stjórnarflokka, enginn þeirra er nú Evrópuflokkur að því er ég best veit, þótt þeir stefni hraðbyri þangað eins og augljóst er. Er verið að teyma okkur? Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort við séum að láta teyma okkur í blindni þar sem við höfum Evrópusinnaðan hægri flokk í Noregi. Er hann að teyma okkur í þá átt sem honum hugnast best? Erum við eins og hesturinn með blindu til hliðar og náum ekki að sjá heildarmyndina og látum bara teyma okkur ?
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessa spurningu. Það eru oft settar hlífar til hliðar við augun á vagnhestum svo að þeir sjái bara beint fram. Þeir sjá ekkert út frá sér. Það getur vel verið að það sé ágætislíking í þessu sambandi þegar málið er rætt hjá þeim sem vilja koma því í gegn. Ég er algjörlega sammála því. Það er miður vegna þess að við höfum allt til alls í sambandi við þessi mál hér heima. Við erum búin að byggja upp raforkuframleiðslu og raforkuflutning. Þótt raforkuöryggismálum sé ábótavant eru þau á þokkalegri leið. Við þurfum ekkert að fá aðra aðila til að leiðbeina okkur eða stjórna okkur í því. Við getum alveg séð um það sjálf. Það er eitt að vera í samstarfi og annað að láta segja sér til. Þegar maður gerir samning er hann gerður með meðvitund beggja og síðan halda báðir aðilar sinni sjálfsvirðingu. Það er ekki þannig með samning að maður afsali sálu sinni, maður hlýtur að fá að halda henni. Mér finnst við í þessu máli vera að selja sál okkar ef við förum inn á þessa leið. Það er bara alls ekki nógu gott. Við erum sjálfstæð þjóð og við eigum að vera það áfram. Við eigum að vera stolt af því. Þó að við séum í góðu samstarfi við aðrar þjóðir þá þýðir það ekki að við þurfum að framselja vald okkar til þeirra, þó að litlu leyti sé í sumum málum, og alls ekki í þessu stóra máli.
Herra forseti. Ég ætla í ræðu minni að koma stuttlega inn á hagsmuni almennings af innleiðingu þriðja orkupakka. Það var töluvert látið með það á fyrstu stigum málsins að undir lægi mikið hagsmunamál heimila í landinu og við efasemdarmennirnir í Miðflokknum værum að leggja stein í götu þess að heimili landsins fengju búið við hagkvæmara orkuumhverfi og lægra verð, tryggara afhendingaröryggi og þar fram eftir götunum. Það tók töluverðan tíma að tosa út úr stjórnvöldum og fyrirsvarsmönnum orkupakkans og stuðningsmönnum hans hér á þingi við hvað væri átt í þessu samhengi. Lengi var talað um aukna neytendavernd og gegnsæi. Það var svo sem gott og blessað en erfitt var að heimfæra það upp á þau gögn sem fyrir liggja í málinu. En eina svarið, held ég að ég geti leyft mér að segja, sem náðist upp úr hæstv. utanríkisráðherra þannig að með fullnægjandi hætti væri síðastliðinn föstudag þegar hann kom til viðræðna við okkur í þinginu í á þriðja tíma, sneri að því - og nú ætla ég að lesa upp úr svari hæstv. utanríkisráðherra sem hófst kl. 17.51 síðastliðinn föstudag, fyrir þá sem vilja fletta því upp. Þar segir ráðherrann, með leyfi forseta: „Hv. þingmaður spyr um neytendavarnirnar, en þetta aukasjálfstæði er raforkueftirlit Orkustofnunar.“ Hið bætta umhverfi heimilanna í landinu er sem sagt aukið sjálfstæði Orkustofnunar, eftirlitsaðilans á markaði. Það eina sem liggur fyrir í gögnum málsins varðandi áhrif breyttrar stöðu Orkustofnunar á innlend heimili er hækkað eftirlitsgjald. Annað er ekki í hendi. Ráðherrann heldur áfram, með leyfi forseta: „Það er það sem það gengur út á.“ Þetta aukna eftirlit Orkustofnunar er það sem hagsmunir almennings ganga út á. Þetta er hálfgert þunnildi hvað hagsmuni almennings varðar. Og ráðherrann heldur áfram. „Viðkomandi raforkueftirlit fær meiri heimildir en það hefur núna til að ýta á eftir og hafa eftirlit með þessum þáttum.“ Ég verð að segja að ég reiknaði með meiru hvað hagsmuni heimilanna í landinu varðar, úr því að þessu atriði var flaggað svona rækilega eins og raunin var. Að fenginni reynslu er fátt tryggt með auknu eftirliti og hækkuðum eftirlitsgjöldum en einmitt sá hækkaði kostnaður sem því fylgir. Hæstv. ráðherra sagði í sama svari, í málsgreininni á undan, 2. mgr. svarsins fyrir þá sem fletta þessu upp, með leyfi forseta: „… og verð hefur lækkað samkvæmt úttektum frá tveimur aðilum.“ - Hann er þá að vísa í áhrif innleiðingar orkupakka eitt og tvö. - „Raforkusöluþátturinn hefur lækkað en af því að við höfum farið í framkvæmdir á burðarmannvirkjum og öðru slíku hefur flutningsþátturinn hækkað.“ Það sem skiptir heimilin í landinu máli er auðvitað heildarupphæð raforkureikningsins. Það sem gerist með innleiðingu þessara reglna verður aukin krafa á innviðauppbyggingu fyrir nýja aðila í orkuframleiðslu sem ekki verður heimilt að yfirfæra kostnað af þeirri uppbyggingu beint yfir á þá aðila sem kalla á uppbyggingarþörfina. Sá kostnaður mun dreifast á neytendur í landinu, rétt eins og ráðherrann svaraði hér, af heiðarleika og sanngirni, þegar hann sagði að af því að við hefðum farið í framkvæmdir á burðarmannvirkjum og öðru slíku hefði flutningsþátturinn hækkað. Þetta er kjarnaatriði, þ.e. hver heildarkostnaður heimila í landinu verður af raforkunotkun sinni, ekki að einhver einn þáttur lækki á meðan annar þáttur stórhækkar.
Svo háttar til að þrír hv. þingmenn hafa óskað eftir að veita andsvör og rétt er að rifja upp, þótt kannski sé ekki á því brýn þörf eftir ríflega 100 klukkustunda ræðuhöld, að þegar svo háttar til er ræðutími í síðari umferð styttur í eina mínútu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann kemur þar inn á afar mikilvægt mál í tengslum við innleiðingu orkupakkans og afleiðingar orkupakkanna hingað til, þ.e. eitt og tvö, fyrir hag almennings í landinu. Við höfum farið yfir þetta og ég hef gert það í ræðum mínum og sýnt fram á að raforkuverð til heimila og fyrirtækja í landinu hefur hækkað umtalsvert frá því að við tókum upp tilskipanir Evrópusambandsins með innleiðingu orkupakka eitt, breytingu á raforkulögum 2003 og svo erum við komin á þann stað hér og nú að við þurfum að innleiða orkupakka þrjú sem felur í sér enn stærra skref, sem er að taka þátt í sameiginlegu markaðssvæði í Evrópu. Við heyrðum það í ræðum þegar innleiðingin var á sínum tíma frá þeim sem voru gegn orkupakka eitt þegar hann er innleiddur árið 2003, þá hugnaðist mönnum alls ekki að markaðsvæða raforkukerfi landsmanna. Þar voru Vinstri grænir í fararbroddi og greiddu atkvæði gegn því. Að sjálfsögðu vill maður óska þeim til hamingju með það. En á móti kemur að síðan, einhverra hluta vegna, eru þeir hins vegar fylgjandi því að markaðsvæða þetta enn frekar. Það eru því afskaplega miklar andstæður í málflutningi þeirra hvað þetta varðar. En það sem mig langaði að koma inn á við hv. þingmann í þessu sambandi er að það hefur sýnt sig að orðum ráðamanna og ráðherra á þeim tíma var ekki treystandi. Því var haldið fram að raforkuverðið myndi ekki hækka. Þáverandi iðnaðarráðherra gerði það. Síðan kom allt annað á daginn. Er þá ekki viðbúið að við getum ekki treyst því sem hv. þingmenn og ráðherrar hafa sagt [[Forseti hringir.]]hér, að orkupakki þrjú komi ekki til með að hafa nein áhrif?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Í þessu samhengi ætla ég að leyfa mér að segja að sporin hræða. Það er ástæða fyrir því. Ef við horfum á þá stjórnmálamenn sem nú hafa stigið, að megninu til, af út af þeim vettvangi, stjórnmálamenn sem hafa verið á þingi sem alþingismenn eða ráðherrar, flestir ráðherrar í þeim hópi sem ég er með í huga, ef við horfum á þann hóp fyrrverandi ráðherra sem tók þátt í málum er sneru að innleiðingu orkupakka eitt og tvö, og sumir í tengslum við EES-samninginn á sínum tíma, hefur viðsnúningur orðið í afstöðu mjög margra þeirra fyrrverandi ráðherra. Langflestir þeirra sem blanda sér í umræðuna um innleiðingu þriðja orkupakkans hafa fært sig yfir í hóp efasemdarmanna. Það er raunar í fljótu bragði ekki nema einn, hugsanlega tveir, sem hafa fært sig yfir á þann arminn að styðja við innleiðingu þriðja orkupakkans. Langflestir, jafnvel úr gömlu krataflokkunum, hafa snúið sér á þá sveifina að menn skuli fara varlega, sporin hræði og hér séum við að höndla með mál sem sé ekki forsvaranlegt að keyra í gegn með þeim hætti sem ríkisstjórnin ætlar sér greinilega að reyna að gera. En það er ekki útséð með það enn sem komið er. Ég held að þetta svari vonandi, a.m.k. að hluta til, fyrirspurn hv. þingmanns.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það sem mér þykir líka áhugavert að skoða, ef maður skoðar sögu málsins frá upphafi, eru bréfaskipti sem fóru fram í þáverandi iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti, t.d. frá 2001 þar sem fjallað er um niðurgreiðslur á rafmagni til húshitunar. Þar segir, með leyfi forseta: „… hefur hlutur niðurgreiðslna aukist verulega jafnframt því sem orkufyrirtæki veita nú afslátt af raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis.“ Þá er bætt við, með leyfi forseta: „Þá mun breytt skipan orkumála sem unnið er að líklega kalla á breytingar á þessum reglum.“ Hér er ráðuneytið ekki einu sinni með það á hreinu hvort þetta hafi áhrif á húshitun eða ekki. [[Forseti hringir.]] Ég vil bæta við og nefna við hv. þingmann: Er þetta ekki kjarni málsins, að við vitum ekki hvaða áhrif þetta mun hafa vegna þess að ráðamenn [[Forseti hringir.]]hafa hreinlega farið rangt með staðreyndir?
Herra forseti. Ég held að því miður sé ansi margt brogað í því sem lagt hefur verið fram varðandi þriðja orkupakkann hingað til. Það er athyglisvert sem hv. þingmaður kom inn á í andsvari sínu rétt áðan og ég hafði svo sem ekki gert neina rannsókn á. En þar sem kallað hefur verið eftir því að núverandi stjórnvöld stilli upp þeim sviðsmyndum, sem eru líkleg áhrif á mismunandi tíma af innleiðingu þriðja orkupakkans, er auðvitað athyglisvert að hér sé dregið fram að strax þar, á þeim tíma þegar unnið var að innleiðingu fyrsta orkupakkans - ég skildi tímasetningu bréfsins þannig að þetta væri á þeim tíma - þá hefðu menn á sama stað litla hugmynd eða tilfinningu fyrir því hver niðurstaðan yrði. Ég geri ráð fyrir að sviðsmyndagreiningin hafi verið jafn [[Forseti hringir.]]jafn hófleg þá og stefnir í að hún verði nú.
Virðulegur forseti. Það vakti sérstaka athygli mína það sem hv. þm. Bergþór Ólason hafði eftir hæstv. utanríkisráðherra úr heimsókn hans hingað í þingið fyrir nokkrum dögum síðan. Ég reyndi að fylgjast með því sem hæstv. ráðherra sagði eins og kostur var en hef líklega þurft að bregða mér aðeins frá þegar þau orð sem hv. þingmaður vitnaði í voru látin falla. Mér þykja þau mjög áhugaverð og kannski dálítið lýsandi fyrir það með hvaða hætti hæstv. ráðherra nálgast þetta mál. Þegar hann er þráspurður um hvað felist í neytendavernd þriðja orkupakkans nefnir hann til sögunnar sjálfstæði Orkustofnunar. Það rifjaðist upp fyrir mér að hæstv. ráðherra hafði sagt, með nokkrum þjósti, í fyrri umr. um þetta mál: Hverju eruð þið eiginlega á móti? Eruð þið á móti sjálfstæði Orkustofnunar? Maður veltir því fyrir sér hvort það geti verið að hæstv. utanríkisráðherra sé ekki með það á hreinu hvers vegna er verið að breyta lögum um Orkustofnun og koma á hinu svokallaða sjálfstæði hennar. Með því er átt við sjálfstæði frá lýðræðislega kjörnum fulltrúum, sjálfstæði frá almenningi og kjósendum í landinu, til þess að stofnunin geti, ja, ekki orðið ríki í ríkinu heldur til að hún geti orðið hluti af þessu Evrópubatterí, orðið svokallaður landsreglari. Það er sem sagt ein orkustofnun í hverju landi sem lýtur, ég held að það sé ekkert ofsögum sagt þegar allt er komið til framkvæmda, boðvaldi ACER-stofnunarinnar, hinnar sameiginlegu evrópsku stofnunar. Getur það verið, hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]að hæstv. utanríkisráðherra sé einfaldlega ekki búinn að leggja saman tvo og tvo í þessu máli?.
Herra forseti. Maður vill ekki trúa því að það sé raunin en heimsókn hæstv. utanríkisráðherra sl. föstudag gerði samanlagt ekkert til að róa okkur efasemdarmennina um innleiðingu þriðja orkupakkans og ef eitthvað er voru menn enn einarðari í þeirri afstöðu sinni að það væri nauðsynlegt að taka nokkur skref til baka og skoða málið betur, fresta því fram á haust. Ég sagði í útvarpsviðtali, á Bylgjunni í gær var það alveg örugglega, þeir renna dálítið saman dagarnir núna út af svo litlu, að þarna hefði hæstv. utanríkisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson haft tækifæri til að slökkva algerlega á okkur Miðflokksmönnum hefði hann bara komið fram og svarað spurningum, fært rök fyrir afstöðu sinni og stjórnvalda og í rauninni skilið okkur eftir á þeim stað að fáum spurningum væri ósvarað. Vægast sagt klúðraðist það markmið hans, sem ég gef mér að hafi verið, fullkomlega. Það hefði sennilega ekki verið hægt að klúðra því verr því að eftir heimsókn hæstv. ráðherra voru í fyrsta lagi spurningarnar fleiri en þegar hann kom hingað og í rauninni hafði bæst við sú tilfinning að menn hefðu ekki hugsað málið til enda heldur hefðu þeir, eins og fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Þorsteinn Pálsson, kallaði það, komið sér niður á plan lofsverðra blekkinga í málinu, ætlað að tosa kanínu upp úr hatti og láta vandamálið hverfa.
Virðulegur forseti. Þetta virðist vera raunin og sífellt birtast okkur fleiri vísbendingar um að ríkisstjórnin og stuðningsflokkar hennar - og þegar ég segi stuðningsflokkar er ég ekki bara að tala um ríkisstjórnarflokkana heldur í raun núna alla aðra flokka á Alþingi en Miðflokkinn - hafi ekki sannfæringu fyrir málinu heldur hafi látið segja sér að það þyrfti bara að keyra þetta í gegn, menn væru komnir með trikkið til þess, hinar svokölluðu lofsverðu blekkingar. Hættan er sú að til að mynda hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins telji sig núna lokaða inni, það sé búið að læsa þá inni í þessari stöðu. Þá er spurning mín til hv. þingmanns: Er eitthvað sem við getum gert til að frelsa þá, hleypa þeim út og leyfa þeim að taka afstöðu í samræmi við þá afstöðu sem margir þeirra höfðu lýst yfir?
Herra forseti. Hvað er hægt að gera til þess að auðvelda málið fyrir þá þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem örugglega líður illa með það núna eftir að fór að molna undan meintum fyrirvörum? Það hefur komið í ljós að hæstv. utanríkisráðherra hafði sennilega ekki hugsað alla þætti málsins til enda. Nú er ég bara ráða í svörin eða ekki-svörin sem bárust á föstudaginn. Þetta er mjög góð spurning. Ég held að hún sé mikilvæg. En ég verð að viðurkenna að ég á ekki svar við þeirri spurningu í augnablikinu en ég mun svo sannarlega leggja höfuðið í bleyti næstu klukkustundirnar varðandi það að menn finni leið, okkur öllum til hagsbóta, út úr þessu ólánsmáli sem þeir [[Forseti hringir.]]komu sér í vandræði með.
Hæstv. forseti. Það gleður mig að sjá forseta svo brattan á forsetastóli. Það var mjög athyglisvert sem hér kom fram áðan, að það ætti kannski að gefa þeim efasemdamönnum sem voru með miklar efasemdir fyrst í þessu máli, t.d. hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, möguleika á því að endurprógrammera sig og lesa sér aðeins betur til. Ég man ekki betur en t.d. að hæstv. forseti sem nú situr hafi verið algjörlega án sannfæringar þegar hann ræddi þetta mál á sínum tíma í þinginu, aldrei slíku vant, yfirleitt fylgir orðum hans mikill sannfæringarkraftur. En í þetta skipti fannst mér hann vera fjarlægur málefninu. Ég hef trú á því að menn hafi frekar ánetjast þessu máli eins og þegar maður drekkur beiskan bikar. Þarna rétti utanríkisráðherra þingflokki Sjálfstæðisflokksins beiskan bikar. Ekki veit ég hvort hann hefur tekið flokkinn til altaris en hann hefur rétt honum beiskan bikar. Menn hafa látið sig hafa það að taka einn fyrir liðið eins og þar stendur. En ég er ekki viss um að hugur fylgi máli. Og ég er ekki viss um það heldur núna þegar í ljós kemur að meiri hluti þjóðarinnar er á móti málinu. Ég vona að hæstv. forseti og fleiri góðir Sjálfstæðismenn hafi hitt flokksmenn sína sl. laugardag í 90 ára afmæli Sjálfstæðisflokksins, ég þreytist ekki á að óska þeim til hamingju með það, og hafi heyrt ofan í það góða fólk hvað því finnst um þennan málatilbúnað. Því miður hef ég ekki haft spurnir af því, menn hafa verið frekar þögulir um þetta góða afmælispartý, en ég vona alla vega að menn hafi fengið þar nesti til að herða sig aðeins í málinu fyrir land og þjóð. Mig langar að fá hugleiðingar hv. þingmanns um þetta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir andsvarið. Ég gef mér að allir þeir þingflokkar sem styðja innleiðingu þriðja orkupakkans heyri í stuðningsmönnum sínum, sínu baklandi. Vinstri grænir held ég að kalli það grasrót, Sjálfstæðismenn kalli það baklandið. Ég veit ekki hvað Framsóknarmennirnir kalla þetta því að þeir virðast í augnablikinu taka þátt í Íslandsmeistaramóti í þagnarbindindi. En miðað við þann tón sem berst til okkar í Miðflokknum, og úr öllum áttum, það eru ekki bara stuðningsmenn Miðflokksins - hvað mig varðar hefur samband við mig fólk sem biður fyrir kveðju, segir að það sé svo sem engar sérstakar líkur á því að viðkomandi muni kjósa Miðflokkinn í næstu kosningum en biður okkur um að halda áfram enn um sinn og sjá hvort þeirra menn taki ekki sönsum. Nú ætla ég að reyna að svara. Ég held að ég sé með lausnina á því sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson spurði um í andsvari á undan hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni. Ég held að lausnin fyrir alla þingmenn stjórnarflokkanna, ég reikna með að þingmenn Samfylkingar og Viðreisnar verði svekktir, sé sú að taka málið af dagskrá, ekki bara til að hleypa öðrum málum að og klára síðan umræðu um það að því loknu heldur fresta því til haustþingsins. Eins og allir vita er engin tímapressa á þessu máli. Ég held að öllum liði betur með því að [[Forseti hringir.]]gefa málinu rýmri tíma til skoðunar.
Hæstv. forseti. Ég hygg að þetta sé nokkuð rétt hjá hv. þingmanni. Ef maður talar fyrst um Sjálfstæðisflokkinn hef ég trú á því að það að taka þetta mál af dagskrá til að gaumgæfa það betur væri öllu betri afmælisgjöf til flokksmanna á 90 ára afmælinu en orkupakki þrjú. Ég held að það sé frekar slakur afmælispakki. Hér í denn man ég eftir því þegar maður var lítill og átti afmæli þá var maður ekki hrifinn af mjúkum pökkum. En ég hef grun um að almennir Sjálfstæðismenn séu ekki hrifnir af þessari afmælisgjöf. Hvað Vinstri græn varðar geri ég mér ekki alveg grein fyrir því. Þau virðast vera orðnir markaðsmenn hinir mestu. En líkt og hv. þingmaður sagði um Framsóknarflokkinn, sem nú er bæði með belti og axlabönd, í smekkbuxum og með álímdan hártopp og á nýjum skóm, [[Forseti hringir.]]þá held ég að sá dularbúningur dugi ekki heldur til að flokksmenn þess flokks taki gleði sína út af þessu máli.
Herra forseti. Mér heyrist þingheimur vera sammála þessari tillögu minni. Það er spurning hvort hæstv. forseti taki málið ekki nú af dagskrá og fresti til haustsins. Ég hef alla vega ekki heyrt neinar mótbárur hér í salnum síðustu mínúturnar og eru næg tækifærin til. Ég hef velt því mikið fyrir mér hvaða lausn væri haganlegust út úr þessu. Við í Miðflokknum höfum boðið ítrekað að málið yrði tekið af dagskrá og öðrum málum hleypt að og síðan tekið á dagskrá aftur, en mér sýnist einhvern veginn allt benda til þess að skynsamlegasta lausnin, mjög margra hluta vegna og fyrir sálarheill mjög margra þingflokka, sé að fresta málinu fram á haust. Það þarf frekari skoðunar við. Það er of margt óljóst. Það er of mörgum spurningum ósvarað [[Forseti hringir.]]og lausnin er sú að fresta málinu fram á haust.
Hæstv. forseti. Ég brá mér aðeins frá í morgun og heyrði því ekki tímamótaræðu formanns Flokks fólksins sem tók nú upphaflega þátt í því með okkur Miðflokksfólkinu að andæfa þriðja orkupakkanum. En í morgun var eins og Flokkur fólksins hefði tekið sinnaskiptum í málinu. Formaður flokksins sagði að það væri ómögulegt að smáflokkar tækju Alþingi í gíslingu. Miklir menn erum við, Hrólfur minn, stendur einhvers staðar. En andóf okkar Miðflokksfólks í þessu máli er ekki bara „af því bara“ heldur er það vegna þess að ríflega meiri hluti þjóðarinnar er á móti þessu máli. Við höfum fengið hvatningu hvaðanæva að. Vegna þess að í eðli sínu er þetta ekki flokkspólitískt mál og á ekki að vera það. Þetta er miklu merkilegra mál en svo að það eigi að vera fast í einhverjum flokkslínum. En því miður hafa aðrir flokkar á þingi grafið skurð milli sín og þjóðarinnar og hanga á þeim skurðbarmi, þrátt fyrir að þjóðin sé að meiri hluta til á móti þessu máli. Svo er náttúrlega spurning hvort Flokkur fólksins ætti hugsanlega bara að skipta um nafn því að ekki stendur hann með fólkinu í þessari baráttu, þó að hann hafi gert það í upphafi, en hann þraut örendið. Einhvern veginn er það nú þannig, herra forseti, að þegar maður er í pólitík þarf maður að reyna að byggja upp úthald. Forseti þingsins er einmitt að kanna það núna hvaða úthald Miðflokkurinn hefur og er að komast að því smátt og smátt, á hverjum degi og hverri nóttu. En burt séð frá því sem fjölmiðlar hafa haldið fram, eins og ríkisfjölmiðillinn sem var með frétt frá Alþingi í morgun um töflu sem minnti svolítið á stigatöflu í Eurovision. Þar var tilgreint hversu margar ræður Miðflokksfólkið hefði haldið og í hversu margar mínútur en ekkert um innihaldið, ekki neitt, sem er mjög athyglisvert vegna þess að ég er alveg sannfærður um að fólkinu heima í stofu er alveg nákvæmlega sama hversu margar ræður við höfum flutt hvert og eitt eða hversu langar þær hafa verið. En ég er næstum því viss um að margt af því fólki langar að vita hvað við sögðum, ef það hefur misst af ræðunum. En það eru auðvitað margir, eins og hæstv. forseti veit, sem fylgst hafa með þessari umræðu nætur og daga. Af þeim viðbrögðum að dæma sem við fáum frá því ágæta fólki virðist það vaka alveg þokkalega pent yfir umræðunni og ekki leiðast mjög augljóslega. Á meðan að menn láta sér ekki segjast í þessu máli og hlusta ekki á þjóðarviljann - og það er nú gott að hér er fyrrverandi blaðamaður og núverandi hv. þm., Kolbeinn Óttarsson Proppé, kominn í salinn; einu sinni var blað uppi á Þórsgötu sem talaði mikið fyrir þjóðina, var aldrei með neitt fylgi í kosningum en talaði alltaf fyrir þjóðina. En það getur vel verið að við höfum ekki haft mest fylgi í kosningum en við vitum þó alla vega að í þessu máli er vilji þjóðarinnar mjög skýr og við tölum inn í hann. Menn hafa talað hér um það, t.d. hæstv. forseti, ekki sá sem nú situr heldur hæstv. forseti þingsins, að eitt af grundvallaratriðum þingræðisins sé að mál eins og þetta fái þinglega meðferð og atkvæðagreiðslu. Það er alveg rétt. Það er ein af grunnstoðum þingræðisins. En það er einn af grunnþáttum lýðræðisins að hlusta á meirihlutavilja fólks og reyna að heiðra hann og virða hann og fara eftir honum. Menn gera oft lítið úr almenningi, finnst mér, allt of oft, vegna þess að íslenskur almenningur er vel upplýst, fólk sem veit hvað það vill og veit hvað það vill ekki, herra forseti. Og það vill ekki þriðja orkupakkann.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún var áhugaverð. Ég verð að taka undir það með hv. þingmanni að ég hef einmitt fundið fyrir miklum áhuga almennings á málflutningi okkar í þinginu og veit til þess að ótrúlega margir hafa haft samband og sagst vera að horfa á rás Alþingis og finnist þessar umræður áhugaverðar. Það er ánægjulegt. Að sama skapi er það einkennilegt að hv. þingmenn komi upp undir liðnum störf þingsins og gagnrýni það að Miðflokkurinn sé hér í málefnalegum umræðum. Því að þessar umræður eru málefnalegar. Hér hafa komið fram nýjar upplýsingar, eins og t.d. í gær, mjög mikilvægar, nýjar upplýsingar sem skipta verulegu máli í þessu sambandi. Það er alveg einkennilegt að enginn þingmaður úr öðrum flokki skuli hafa nokkurn áhuga á þessum nýju upplýsingum. Þeir ættu að koma hingað upp og ræða þessar nýju upplýsingar vegna þess að þær skipta miklu máli. Við sjáum að undirbúningur að sæstreng er kominn miklu lengra en nokkurn óraði fyrir og innleiðing á þriðja orkupakkanum kemur til með að opna þá leið, eins og við þekkjum, og greiða fyrir því að sæstrengur komi, með þeim afleiðingum að við missum í raun og veru forræði yfir þessum málum vegna þess að þá virkjast ákvæði þriðja orkupakkans, þessarar tilskipunar. En mig langaði að hnykkja á því við hv. þingmann og spyrja hvort honum finnist ekki óeðlilegt að við í Miðflokknum skulum vera einu þingmennirnir sem [[Forseti hringir.]]höldum uppi þessum málefnalega málflutningi og t.d. í ljósi nýrra upplýsinga að hingað skuli enginn koma frá t.d. stjórnarliðum og ræða þær nýju upplýsingar.
Hæstv. forseti. Við höfum lengi kallað eftir því í þessum umræðum, sem hafa staðið nokkra stund, að fulltrúar annarra flokka komi til fundar við okkur, þótt ekki væri nema til annars en að segja okkur hvar við höfum farið út af sporinu í þessu máli. Það hefur ekki gerst. Síðan er annað, eins og hv. þingmaður segir réttilega, að komið hafa fram nýjar upplýsingar. Ég man ekki hvað þetta sæstrengsfyrirtæki heitir, hvort það heitir Atlantic SuperConnection eða eitthvað slíkt. Ég bið forseta afsökunar en ég held að heiti þessa fyrirbæris sé ekki á íslensku á heimasíðunni. Á heimasíðu þess fyrirtækis segir að það fyrirtæki sé í mjög góðu sambandi við ráðherra á Íslandi, þvert á flokka. Það er nú kannski lýsandi dæmi um þann samruna sem ég hef sagt að orðið hafi milli Vinstri grænna og Sjálfstæðisflokks. Mér er ekki alveg ljóst hvor flokkurinn hefur yfirtekið hinn. Þetta er alla vega ekki fjandsamleg yfirtaka. Það er næsta víst. Þetta er mjög friðsamlegt og kemst ekki hnífurinn á milli. Svo er náttúrlega Framsóknarflokkurinn þarna með í för á smekkbuxunum með belti og axlabönd og álímda hárkollu, hártopp og nýja skó. Samanlagt eru þessir þrír flokkar að vinna að því, virðist vera, samkvæmt nýjustu fréttum, að koma Íslandi í beina tengingu við raforkukerfi Evrópu, landsmönnum til tjóns. Og svo eru menn hissa á því að Miðflokksfólkið vilji ræða þetta. Ég myndi eiginlega skora [[Forseti hringir.]]á þessa þingmenn að koma til fundar og segja okkur þá alla vega hvar við erum svona rosalega týndir í þessari umræðu.
Herra forseti. Þakka hv. þingmanni andsvarið. Þetta vekur upp margar spurningar. Og eins og hv. þingmaður nefndi réttilega virðist þetta fyrirtæki, sem fréttir bárust af í gær - breskur auðkýfingur, að ég held, sem hefur áhuga á því að leggja hingað sæstreng og hefur unnið það nokkuð vel, ef marka má, fjármögnun og annað slíkt. Hann sér fram á mikil atvinnutækifæri í Bretlandi vegna verkefnisins. Síðan kemur í ljós að hann er í góðum tengslum hér á Íslandi. Hann er með svokallaðan almannatengil hér sem sýnir að það er heilmikil alvara á bak við þetta mál. Það vekur að sjálfsögðu upp spurningar þegar svona öflugir aðilar eru í sambandi við íslensk stjórnvöld, með óformlegum hætti, greinilega. Ég held að það sé óhætt að fullyrða að a.m.k. hafi átt sér stað einhver samtöl. Í svona tilfellum er mikilvægt að menn upplýsi um það ef svo er að það sé mikill áhugi vegna þess að það skiptir máli í þessari umræðu. Ef þessi tilskipun verður send í sameiginlegu EES-nefndina, hafnað hér, mun það greinilega valda titringi meðal þessara aðila. Þeir sjá kannski fram á að hugsanlega gæti það gerst að Ísland fengi varanlega undanþágu. Þá væru þeirra áform öll í uppnámi. Þá spyr maður: Er það hugsanlegt að verið sé að beita þarna þrýstingi [[Forseti hringir.]]sem við höfum ekki frétt af sem er þess eðlis að reyna að keyra þetta mál í gegn með sem minnstri umræðu?
Herra forseti. Jú, þetta er alveg rétt sem hv. þingmaður segir. Það er mjög athyglisvert þegar svona atburðir verða, þegar svona þróun kemur í ljós. Nú er það svo, eins og hv. þingmaður veit, að hæstv. forsætisráðherra er nýsnúin til baka úr heimsókn til Bretlands þar sem hún hitti m.a. nýfallinn forsætisráðherra Englands. Það hefði kannski verið fengur að því fyrir okkur að vita hvort í þessari ferð - nú hef ég ekki séð dagskrá ráðherrans - hafi hún hitt t.d. fulltrúa þessa fyrirtækis sem segist vera í góðu sambandi við ráðherra ríkisstjórnarinnar, þvert á flokka. Það hefði verið mjög fróðlegt. Ef svo hefði verið hefði verið mjög gott að vita um innihald viðræðnanna. Svo hefði verið mjög gott að vita hvort svo hefði alls ekki verið. Ég ætla ekkert að gera því skóna sérstaklega en engu að síður er það mjög athyglisvert þegar svona upplýsingar koma fram. Það vill nú þannig til að bæði þessar upplýsingar og fleiri upplýsingar sem fram hafa komið, einmitt á meðan við höfum verið að dýpka þessa umræðu smátt og smátt, hafa ekki verið til reiðu af hálfu íslenskra stjórnvalda. Þær hafa komið upp hér og þar á fréttaveitum og líka hérna innan lands. Það er ekki hægt að segja það með góðum vilja að stjórnvöld á Íslandi og ríkisstjórnarflokkarnir haldi almenningi vel upplýstum um málið sem hér er til umræðu. Það er ekki hægt að segja það með góðum vilja og góðri samvisku að svo sé. Ég held því að við verðum að halda áfram enn um sinn að ræða málið og dýpka það enn og [[Forseti hringir.]]vita hvort við komumst að einhverri niðurstöðu.
Virðulegi og velkomni forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þingmanns að hann gerði að umtalsefni hversu erfiðlega hefur gengið að fá menn til að ræða þetta við okkur. Hann tengdi það saman að á sama tíma hefur mikill meiri hluti almennings af þessu áhyggjur og er mótfallinn innleiðingu þriðja orkupakkans. Þetta er enn eitt atriðið sem minnir svolítið á mál sem við sum þurftum töluvert að ræða fyrir allmörgum árum, Icesave-deiluna. En það sem mér þykir áhugavert við þann samanburð er að þar voru menn þó yfirleitt ekki látnir ræða málið að næturlagi. Stundum stóðu þingfundir fram eftir. Ég held að sá lengsti sem hafi nú slegið flest met hafi staðið fram yfir klukkan fimm um nóttina en almennt gafst þingmönnum kostur á að ræða þetta að degi til. Ég held að umræðan hafi staðið með hléum í þrjár vikur. Hvers vegna telur hv. þingmaður að forseta virðist í mun að láta sem minnst fara fyrir umræðunni? Ég get alla vega ekki dregið aðra ályktun af þeirri nýlundu að láta fundinn fara fram til sex, sjö, átta, níu eða jafnvel tíu á morgnana. Er mönnum enn meira í mun að troða þessu máli í gegn en Icesave-málinu? Og hvernig má það vera að ríkisstjórnin leggi slíkt ofurkapp á, og forseti Alþingis sérstaklega að því er virðist, að þvinga þetta mál í gegn að menn taki upp nýja siði [[Forseti hringir.]]og slái öll met í næturfundarhöldum?
Hæstv. forseti. Maður gæti haldið að með því að halda fundi að næturlagi og fram á morgun sé forseti Alþingis að reyna að lágmarka áhrifin á starfsáætlun Alþingis. Víst er að við Miðflokksfólkið höfum ekki talið það eftir okkur að tala að næturlagi. Við höfum ekkert sérstaklega verið að trufla þingstörf á þeim tíma. Eftir því sem maður hefur séð á fjölda þingmanna annarra flokka í þinghúsinu höfum við heldur ekki raskað nætursvefni mjög margra, enda ekki til þess stofnað. Ég er enn þá alveg blankur í því máli hvers vegna ríkisstjórnarflokkunum og fylgifiskunum er svona mikið í mun að klína þessu máli í gegnum þingið í óþökk meiri hluta þjóðarinnar á þessum hraða sem við höfum varað við ítrekað, svo vanbúið sem málið er, sem við höfum bent á, með fyrirvara sem eru ekki túkalls virði, sem við höfum bent á, óafturkræft, sem við höfum bent á. Ég hef í sjálfu sér ekki svar við því hvers vegna menn leggja slíkt ofurkapp á að koma slíku máli í gegnum Alþingi að næturlagi á ógnarhraða. Mér er það ekki ljóst. Mér er heldur ekki ljóst hvers vegna menn vilja troða þessu máli í gegnum þingið í óþökk þjóðarinnar, vitandi það að í september nk. verður tekið fyrir í Noregi mál sem varðar það hvort innleiðing þriðja orkupakkans þar stenst norska stjórnarskrá. [[Forseti hringir.]]Stjórnlagadómstóll mun taka það fyrir. Mér er óskiljanlegt af hverju menn, af þeirri ástæðu einni, [[Forseti hringir.]]bíða ekki með þetta mál fram á haustið og gaumgæfa það betur.
Herra forseti. Leitumst við að svara þeirri spurningu. Ein af fáum vísbendingum sem við höfum fengið frá stjórnarliðinu um hvað þau eru yfir höfuð að hugsa í þessu máli, í seinni tíð, kom fram hjá hæstv. utanríkisráðherra þegar hann leit við skamma stund fyrir nokkrum dögum, svaraði að vísu ekki mörgum spurningum, en það hvernig hæstv. ráðherra talaði og boðskapur hans sagði samt sína sögu. Hann endurflutti samsæriskenningu sína um að andstaðan við þriðja orkupakkann væri runnin undan rifjum einhverra Norðmanna, einkum norska Miðflokksins og samtaka í Noregi sem berjast gegn aðild landsins að Evrópusambandinu. En eftir að hæstv. ráðherrann hafði haldið þessu fram þá fyrst bárust skilaboð frá þessum samtökum, sem bentu á að þau væru meðvituð um að norska ríkisstjórnin væri að þrýsta á þá íslensku um að innleiða þennan orkupakka. Loks var þá norska tengingin fundin. Eins og margir þekkja eru a.m.k. tveir af þremur flokkum norsku ríkisstjórnarinnar mjög Evrópusambandssinnaðir og kann að vera að þessir Evrópusinnuðu flokkar í Noregi vilji og leggi ofuráherslu á að Íslendingar keyri þetta mál í gegn áður en norski stjórnlagadómstóllinn skilar sinni niðurstöðu. Verði Íslendingar búnir að innleiða er of seint fyrir Norðmenn að gera leiðréttingu samkvæmt dómi stjórnlagadómstólsins.
Herra forseti. Nú skal það viðurkennt að sá sem hér stendur hefur ekki orðið fyrir áreiti frá Norðmönnum, enda skilur hann norsku ekki mjög vel. Ég kannast ekki við það. En ég kannast hins vegar við og það hoppar upp í hugann mynd af íslenska utanríkisráðherranum ásamt kollega sínum við heyrúllur norður í landi. Ég er ekki frá því að þau kollegarnir hafi hist við heyrúllur norður í landi til að ræða þetta mál. Ég held að þau hafi ekki endilega verið að ræða heysölu bænda til Noregs, án þess að ég viti það, ég hef ekki trú á því. Ég held að sá viðskiptasamningur hafi verið kominn á áður en þau hittust þarna við heyrúlluna. Ég held að það sé greinilegt að íslensk og norsk stjórnvöld hafa átt í einhverjum samtölum út af þessu máli, og þá væntanlega rætt um stöðu þess á báðum vígstöðvum, þ.e. í Noregi og á Íslandi. Ég segi enn að ég er svolítið tregur að skilja hvers vegna við eigum að klára þetta mál nú í flýti, svo illa búið sem það er, áður en norski stjórnlagadómstóllinn kveður upp úr um hvort málið, eins og það er reifað í Noregi, stenst norska stjórnarskrá. Hver fræðimaðurinn á fætur öðrum hér á Íslandi hefur einmitt varað við því, og það er ekki bara einn, ekki tveir, að málið eins og það er búið hér á Íslandi a.m.k. reyni á þanþol stjórnarskrár Íslands til hins ýtrasta, ef ekki hreinlega fari í blóra við íslensku stjórnarskrána. Það er kannski eitt í viðbót við það sem maður skilur ekki [[Forseti hringir.]]hvers vegna liggur svo á að þrýsta þessu máli í gegn í óþökk meiri hluta þjóðarinnar.
Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að ljúka ræðu minni um stöðu mála í norskum stjórnmálum og þau áhrif sem hún hefur á stöðuna á Íslandi. Einnig get ég upplýst hæstv. forseta um að ræða mín um samspil ólíkra tegunda reglugerða sem týndist í morgun er fundin, þótt fyrirvararnir séu ekki fundnir. Ég get klárað þá ræðu fljótlega. Svo var ég upplýstur um að þetta muni vera 40. ræða mín í þessari umræðu. Reyndar hafa sumir hæstv. forsetar, þar með talin hæstv. forseti Guðjón Brjánsson og hæstv. forseti Bryndís Haraldsdóttir, haft það fyrir sið að nefna það sérstaklega þegar svona tímamót verða hjá mönnum í ræðuflutningi. Ég tek því ekkert illa þó að sá hæstv. forseti sem nú situr hafi ekki gert það. En í ljósi þeirra tímamóta ætla ég að bíða aðeins með ræðurnar sem ég nefndi áðan og flytja tímamótaræðu. Það eru nefnilega mikil tímamót í stjórnmálum, ekki bara á Íslandi heldur víða um heim. Þau felast í viðbrögðum almennings við þeirri óheillaþróun sem hefur verið að ágerast um allmargra ára skeið og felst í því sem ég kalla kerfisvæðingu. Það er stöðugt verið að færa vald frá lýðræðislega kjörnum fulltrúum - og þeir bera ábyrgð á því sjálfir - til embættismanna og stofnana. Stærsta dæmið um þetta er auðvitað Evrópusambandið en þetta tekur á sig ýmsar myndir í okkar samfélagi líka og m.a. í tengslum við EES-samninginn. En nú er að renna upp fyrir kjósendum, mörgum, sífellt fleirum, að svona eigi lýðræðið ekki að virka. Til þess að lýðræðið virki þurfi kjósendur að eiga a.m.k. einhverja von um að stjórnmálamenn ætli sér, hafi stöðu og getu til, að framkvæma í samræmi við þau loforð sem gefin eru í kosningum. En þegar stjórnmálamenn eru búnir að afsala sér valdinu og þora jafnvel ekki að fara með það vald sem þeim er ætlað samkvæmt lýðræðislegu fyrirkomulagi er um leið búið að taka valdið af kjósendum. Nú sjáum við viðbrögð við þessari óheillaþróun, síðast í kosningum til Evrópuþingsins, ekki hvað síst í Bretlandi þar sem nýr stjórnmálaflokkur fékk um þriðjungsfylgi á meðan annar nýr stjórnmálaflokkur, sem virtist stofnaður honum til höfuðs en var svona kerfisflokkur, ætlaði að vera nr. eitt í því, fékk, held ég, 2,8% og spyrst kannski ekki meira til hans. En flokkurinn sem lagði fyrst og fremst og nánast eingöngu áherslu á að lýðræðið yrði virt og staðið við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu um útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu vann mikinn sigur. Þetta er bara eitt af fjölmörgum dæmum um að almenningur gerir sér grein fyrir því að ef stjórnmálamenn afsala sér valdinu eru þeir að afsala sér valdi sem þeir eiga ekki. Þeir eru að gefa frá sér vald sem er í raun eign kjósendanna. Við þær aðstæður geta orðið afdrifarík mistök, þó að það geti tekið talsverðan tíma fyrir mistökin að raungerast að fullu. Menn hafa t.d. nefnt það um þennan orkupakka að þetta gerist ekki allt saman strax, það geti jafnvel verið allt að tíu ár þangað til menn sjá raunverulegar afleiðingar þessa. En tíu ár eru ekki langur tími í sögu þjóðar og raunar alveg örstuttur. Ég heyrði í ræðu hv. þm. Sigurðar Páls Jónssonar áðan að Ingólfur Arnarson hefði varla komið til Íslands til þess eins að ganga í Evrópusambandið nokkrum árum seinna. Mér fannst kannski helst til lítið í lagt að kalla meira en 1100 ár nokkur ár en svo rifjaðist upp fyrir mér línurnar úr þjóðsöngnum: Fyrir þér er einn dagur sem þúsund ár og þúsund ár dagur, ei meir! Við þurfum því þegar við ræðum þetta mál að hafa í huga áhrifin af því til allrar framtíðar. Þótt miðað væri við tíu ár væri það ekkert í samhengi hlutanna.
Herra forseti. Ég vil nú byrja á því að óska hv. þingmanni til hamingju með 40. ræðuna um þetta mikilvæga mál. Nú hef ég hlustað eftir áhyggjum Miðflokksmanna af andakt í dag og verð reyndar að segja að þó að einum sex klukkustundum hafi verið bætt við þær 90 sem þegar eru komnar er ég litlu nær um hverjar áhyggjur flokksins í raun eru. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann, í ljósi þess að þeir fjórir helstu stjórnskipulagssérfræðingar sem fengnir voru til að veita umsögn um þetta mál á undirbúningsstigi þess og fóru yfir það með þar að lútandi fagnefndum í þinginu, voru allir sammála því að málið eins og það kæmi fyrir þingið stæðist í alla staði stjórnarskrá Íslands. Það væri engin hætta á því að í þessu fælist nokkurt framsal á forræði eða ráðstöfun auðlinda okkar og það væri alveg ljóst að regluverk um flutningsmannvirki yfir landamæri gilti ekki hér á landi þar sem slíkt flutningsvirki væri ekki til staðar og yrði ekki reist nema með samþykki Alþingis í ljósi þess lagalega fyrirvara sem Miðflokkurinn hefur leitað mjög að í umræðu um þetta mál en er til umfjöllunar í atvinnuveganefnd. Það skilyrði, lagafrumvarp, bíður reyndar og er næst á dagskrá varðandi samþykki, um að sæstrengur verði ekki lagður hingað til lands nema með samþykki Alþingis. Ef hv. þingmaður gæti gefið mér leifturræðu í stuttu máli um í hverju áhyggjur þingflokksins felast. Hvers vegna telur Miðflokkurinn alla þessa sérfræðinga hafa rangt fyrir sér um þetta mál og að afgangur þingheims, [[Forseti hringir.]]54 þingmenn, fari villur vegar með því að telja málið fullrætt og tilbúið til atkvæðagreiðslu?
Herra forseti. Í fyrsta lagi vil ég þakka hv. þingmanni kveðjurnar. Hamingjuóskirnar bæta að nokkru upp fyrir að hæstv. forseti skyldi líta fram hjá þessum tímamótum í kynningu sinni áðan. En ég vil líka þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að mæta til umræðunnar og fara í þessa fyrirspurn. Þetta er nú eitt af því sem við höfum verið að bíða eftir. Það er hins vegar merkilegt að stjórnarliðar skuli láta stjórnarandstöðuþingmenn um það. En ég má ekki eyða tímanum í óþarfa tal heldur snúa mér að því að svara spurningu hv. þingmanns. Hann nefnir umsagnir sem komu úr, ef ég man rétt, þremur áttum, einkum og sér í lagi varðandi stjórnarskráráhrif málsins. En á móti má veifa umsögnum annarra lögfræðinga sem komast að annarri niðurstöðu um þann þátt. Það álit sem helst hefur verið litið til og ríkisstjórnin, alla vega hæstv. ráðherrann, byggir tillögur sínar á, lýsir verulegum efasemdum um það hvort að þessi innleiðing standist stjórnarskrá. Þess er getið sérstaklega í því áliti. Þetta er að sjálfsögðu álit Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar. Þar er þess getið sérstaklega að eigi að vera hægt að fresta vandanum, eins og ríkisstjórnin virðist vera að reyna að gera, verði lagalegi fyrirvarinn að vera þess eðlis að innleiðingin taki ekki gildi. En það er ekki sú leið sem ríkisstjórnin ætlar að fara. Hún er að innleiða. Og ef við samþykkjum þriðja orkupakkann verður hann innleiddur nákvæmlega eins og hann leit út í sameiginlegu EES-nefndinni árið 2017. Þorsteinn Pálsson, flokksbróðir hv. þingmanns, benti einmitt á þetta og kallaði þessa fyrirvara „lofsverðar blekkingar“.
Herra forseti. Þetta er kannski einmitt kjarni máls. Það vill svo til að umræddir sérfræðingar áréttuðu sérstaklega í bréfi til utanríkisráðherra að ekki bæri að meta túlkun þeirra eða álit með þeim hætti að þeir hefðu efasemdir um hvort þessi meðferð málsins fyrir Alþingi stæðist stjórnarskrá eða ekki. Það væri enginn vafi á því að sú aðferð sem hér verður lagt upp með stæðist fyllilega stjórnarskrána og það væri heldur enginn vafi á því að hingað yrði ekki lagður sæstrengur, öðruvísi en með samþykki Alþingis, enda væri settur um það skýr lagalegur fyrirvari sem er til meðhöndlunar fyrir þinginu samhliða þessu máli sem við ræðum hér. Það væri heldur engin ástæða til að vefengja þá sameiginlegu yfirlýsingu íslenskra stjórnvalda og orkumálayfirvalda innan Evrópusambandsins að regluverk þriðja orkupakkans um flutningsmannvirki yfir landamæri ætti ekki við hér á landi meðan slík flutningsmannvirki væru ekki til staðar. Það kemur kannski ekki á óvart. Það er erfitt að heimfæra reglur um slík flutningsmannvirki á flutningsmannvirki sem ekki eru fyrir hendi. Í ljósi þess hversu oft Miðflokksmenn hafa vitnað til umrædds álits þessara heiðursmanna furða ég mig nokkuð á því að aldrei sé minnst á þá áréttingu sem fylgdi einmitt í kjölfarið á ítrekaðri umræðu og ég vil meina rangfærslum hv. þingmanna Miðflokksins á því áliti að hér væru ekki neinar áhyggjur, það væri enginn vafi á því að þessi málsmeðferð stæðist stjórnarskrána fyllilega. Það væri engin ástæða til að óttast að hér yrði lagður sæstrengur í andstöðu við vilja þings og engin ástæða til að hafa áhyggjur af því að [[Forseti hringir.]]þeir fyrirvarar sem hér væru settir héldu ekki.
Herra forseti. Ég er svolítið hissa á tali hv. þingmanns Viðreisnar um þessa fyrirvara. Ég hélt í einlægni að þingmenn Viðreisnar, eins og flokksbróðir þeirra Þorsteinn Pálsson, litu svo á að fyrirvararnir væru bara blekking og fyndist það bara fínt, áttuðu sig á því að þetta væri verkfæri til að reyna að sannfæra - eða blekkja - þingmenn Sjálfstæðisflokksins. En nú er hv. þingmaður farinn að tala eins og hann taki þessa fyrirvara alvarlega, hugsanlega til að halda hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í skefjum. Ég skal ekki segja. En af því að spurt er enn og aftur út í þetta bréf, áréttingarbréfið sem utanríkisráðherra kallaði eftir, má benda á að sama dag og það bréf birtist, birtist viðtal við fyrrnefndan Friðrik Árna Friðriksson Hirst á mbl.is þar sem hann rekur það mjög skýrt hvaða lagaleg óvissa felist í þessu. Svo ítreka ég það sem ég sagði áðan að þessir lögfræðingar bentu á að fyrirvarinn þyrfti að vera þess eðlis að innleiðing tæki ekki gildi. Þeir viðurkenndu að þeir hefðu ekki séð þessa fyrirvara. Og svo kemur hv. þm. Þorsteinn Víglundsson hér og nefnir, held ég, enn einn stað í viðbót þar sem fyrirvarann kunni að vera að finna eða sé í mótun. Við verðum að tilkynna hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni um þessa nýju vísbendingu í málinu. En hvernig stendur þá á því að fyrirvarinn er ekki kynntur? Ætla menn að klára málið sem byggist, að því er virðist, allt á þessum fyrirvara, áður en fyrirvarinn er kynntur? Áður en hann verður til? Áður en kallað er eftir lögfræðilegu mati á fyrirvaranum og hvort hann dugi til þess að uppfylla skilyrðin sem þarf til? Þetta er mjög undarleg röð hlutanna en því miður lýsandi fyrir hvernig haldið hefur verið á þessu máli. Svo vona ég að hv. þingmaður haldi áfram að koma í andsvör við okkur og lyfta okkur aðeins [[Forseti hringir.]]upp í umræðunni og skýra orkumálin. [[Gripið fram í: Er þetta ekki nógu skemmtilegt?]]
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég vildi koma aðeins inn á eitt sem hv. þingmaður nefndi í sinni ræðu, þ.e. hvernig litið er á Ísland í EES-samningnum. Þá vil ég vísa til þess sem álitsgjafinn Carl Baudenbacher segir í sinni álitsgerð sem var gerð fyrir utanríkisráðherra og utanríkisráðuneytið og hefur verið lykilgagn í þeirra málflutningi. Hann segir, með leyfi forseta: „Til lengri tíma litið gæti höfnun Íslands á þriðja orkupakkanum teflt í tvísýnu aðild landsins að EES-samningnum.“ Þarna er hann í raun og veru með pólitíska álitsgjöf, ekki lagalega, sem orkar svolítið tvímælis að mínu mati. Síðan bætir hann við að sú skoðun hafi alltaf verið til staðar í Noregi að túlka ætti EES-samninginn á þann veg að um tvíhliða samning væri að ræða milli Norðmanna og Evrópusambandsins þar sem Íslendingar og Liechtensteinar væru í eins konar aukahlutverki. Þetta þykir mér ansi merkileg yfirlýsing, að við sem erum fullvalda þjóð og eigum aðild að þessum tvíhliða samningi, höfum öll sömu réttindi og aðrir sem eiga aðild að þessum samningi, lagaleg réttindi, skulum vera í einhvers konar aukahlutverki. Hvað segir þetta að áliti hv. þingmanns um álitsgjafann sjálfan?
Virðulegi forseti. Ég setti fram kenningu um þetta atriði eina nóttina þegar enginn hafði tækifæri til að heyra hana, því miður. Það er gott að fá tækifæri til að árétta hana. Ég er nefnilega með kenningu um akkúrat þetta atriði, þekkjandi Carl Baudenbacher og vitandi það að hann þekkir Íslendinga ágætlega og hvernig þeir hugsa. Ég held að þetta hafi verið sett inn í þessa álitsgerð til þess að í raun ögra Íslendingum til að gera það sem þeir þurfa að gera. Carl Baudenbacher gerir sér alveg grein fyrir því hvernig Íslendingar bregðast við svona skýringum. Hann gerir sér grein fyrir því að það er að sjálfsögðu ekki hægt fyrir landið, eða nokkurt annað sjálfstætt land, að nálgast alþjóðasamning á þann hátt að landið sé einhvers konar fylgifiskur með aukaaðild og lúti öðru landi eða þurfi að sýna því hollustu, eins og það var orðað. Það höfum við ekki gert fram að þessu í þessu samstarfi, eða ég vona a.m.k. ekki. Þessi skilaboð frá Carl Baudenbacher eru auðvitað fyrst og fremst til þess fallin að árétta það að við verðum núna að sýna að við séum í þessu samstarfi á jafnréttisgrundvelli. Það kann vel að vera að þetta viðhorf sé til staðar einhvers staðar í Noregi, í norska stjórnkerfinu til að mynda, jafnvel hjá einhverjum norskum stjórnmálamönnum. En þess þá heldur, ef það er mat Baudenbachers sem hann upplýsir okkur um í þessu áliti, verðum við að nota tækifærið sem nú gefst til að árétta þetta. Íslendingar eru í EES-samstarfinu á jafnréttisgrundvelli.
Herra forseti. Ég held að það sé ekki vanþörf á því, í ljósi þessarar yfirlýsingar, að við áréttum að við séum í samstarfinu á jafnréttisgrundvelli, eins og hv. þingmaður nefndi, og séum fullgildir aðilar að þessum samningi, gegnum ekki einhvers konar aukahlutverki í samstarfinu þar sem Noregur ráði ríkjum. Vissulega er Noregur hryggjarstykkið í þessum samningi. En engu að síður höfum við alveg sömu réttindi og Noregur hvað þetta varðar. Ég verð að segja að þessi pólitíska yfirlýsing, þetta álit sem þessi ágæti maður lætur frá sér, kemur mér verulega á óvart. Í alþjóðasamskiptum eiga menn að tala varlega í svona málum. Þetta er óvenjulegt. Ég fullyrði það. Það er óvenjulegt að það sé sett fram svona fullyrðing af hálfu manns sem er jú ráðinn af íslenskum stjórnvöldum til að gefa sitt álit. Um leið finnst mér hann vera að gera lítið úr íslenskum stjórnvöldum og þætti Íslands í þessu samhengi. Það kemur mér á óvart að utanríkisráðherra skuli ekki hafa brugðist með einhverjum hætti við þessari yfirlýsingu og kallað eftir nánari skýringum af hálfu Carls Baudenbachers hvað þetta varðar. Það er ekki traustvekjandi að með áliti af þessu tagi skuli álitsgjafinn um leið, að mínu persónulega mati, gera lítið úr okkur Íslendingum.
Herra forseti. Vissulega er álitið mjög óvenjulegt og pólitískt. Þarna er ekki um að ræða hefðbundið lögfræðilegt álit, enda kemur fram í álitinu að það væri algjörlega skaðlaust að senda málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Það er reyndar atriði sem utanríkisráðherrann kaus að sleppa úr samantekt sem hann birti um álit Baudenbachers. Sá hluti var ekki þýddur og settur í samantektina. En hvað um það, þetta er óvenjulegt álit og pólitískt. Þótt ég hafi nefnt það áðan að ég þekkti Baudenbacher ágætlega og hefði álit á honum erum við ekki samherjar í pólitík. Við erum ekki sammála pólitískt og kannski allra síst í Evrópumálum. Það kom því verulega á óvart, samt kannski ekki miðað við hvernig til málsins er stofnað, að ráðherra Sjálfstæðisflokksins skyldi leita eftir pólitísku áliti þessa manns á því efni sem hér um ræðir. Ég hefði skilið það ef ráðherra Viðreisnar eða Samfylkingar hefði leitað eftir áliti úr þessari átt en maður getur ekki dregið aðra ályktun en þá að tilgangur hæstv. ráðherra með þessu útspili, sem kom vel að merkja löngu eftir að umræða um þetta var byrjuð í nefndinni og skömmu áður en lokað var fyrir frekari gestakomur, hafi átt að vera viðbrögð við þeim vandræðum sem ríkisstjórnin var þá þegar lent í við að rökstyðja þessa innleiðingu. Þá kemur þetta pólitíska álit með svona merkilegum setningum eins og hv. þingmaður las upp áðan.
Herra forseti. Í byrjun nóvember síðastliðinn lagði ég fyrirspurn fyrir hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra um upprunaábyrgð á raforku. Í fyrirspurninni voru nokkrar spurningar og m.a. spurði ég hæstv. ráðherra hvort sala á upprunaábyrgðum á raforku kynni að hafa áhrif á alþjóðlegar skuldbindingar Íslands í loftslagsmálum, og ef svo væri, þá hvernig. Hæstv. ráðherra svaraði efnislega á þann veg að í skýrslu um upprunaábyrgðir sem unnin var fyrir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið í mars 2016 hafi komið fram að sala upprunaábyrgða frá Íslandi hafi engin tengsl við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands í loftslagsmálum. Upprunaábyrgðir samkvæmt 28. tilskipun Evrópusambandsins, nr. 28/2009, hefðu þann eina tilgang að sýna fram á að tiltekið magn endurnýjanlegrar orku hafi verið framleitt og hefði upplýsingagjöfin eingöngu þýðingu í tengslum við viðskipti við með viðkomandi orku. Þannig að álit ráðherrans var að það hefði enga þýðingu varðandi alþjóðlegar skuldbindingar Íslands eða skuldbindingar Íslands í loftslagsmálum. Ég beindi einnig spurningu til hæstv. ráðherra um hvort sala á þessum ábyrgðum gæti haft áhrif á möguleika innlendra kaupenda raforku til að sýna fram á hreinan uppruna raforkunotkunar sinnar. Samkvæmt svari ráðherra, sem barst mér núna fyrir nokkrum vikum síðan, var talið að sala á upprunaábyrgðum ætti ekki almennt að hafa áhrif á möguleika innlendra kaupenda raforku til að sýna fram á hreinan uppruna raforkunotkunar sinnar. Svarið var á þann veg að það myndi ekki áhrif hafa áhrif á möguleikana til að sýna fram á hreinan uppruna - sem vekur svolitla furðu. Í því samhengi - og ég ætla að fara betur í þessa fyrirspurn í næstu ræðu, ég sé að tíminn líður hratt, herra forseti. Ef íslensk orkufyrirtæki selja frá sér allar sínar upprunaábyrgðir, þ.e. þær seljast upp og íslenskt fyrirtæki, hugsanlega í samkeppni við erlent fyrirtæki, vill eða þarf að sýna fram á uppruna raforku sinnar vegna viðskiptavina sinna eða krafna frá viðskiptavinum sínum í útlöndum, gefur það augaleið að ábyrgðin er ekki til staðar. Ef innlendi raforkusalinn er búinn að selja allar ábyrgðirnar getur hann ekki haldið áfram að selja þær og íslenski framleiðandinn situr uppi með það að hann reki verksmiðju sína með sóðalegri eða óhreinni raforku. Því að hreint vottorð er ekki til staðar, það er uppselt. Þetta getur verið mjög bagaleg staða; þó að hæstv. ráðherra fullyrði í svari sínu að þetta muni ekki hafa þessi áhrif get ég ekki betur séð en að ef eftirspurn eftir þessum ábyrgðum eykst og íslensku raforkufyrirtækin selja þær allar frá sér, sem þau hafa reyndar ekki gert að öllu leyti en að miklu leyti - ég fer betur í það á eftir hvers lags upphæðir var þar um að ræða - þá hlýtur það að valda því að íslensk fyrirtæki sitja uppi með að vera höfð að sök fyrir að framleiða sína vöru með óhreinni raforku. Það er ekkert flóknara en það. Á síðasta ári seldu - það er áætlað, það kemur fram í svari ráðherra - íslensk raforkufyrirtæki upprunaábyrgðir, þessi vottorð, ekki raforku heldur vottorð um uppruna raforku, fyrir 800–850 millj. kr. Það er áætlað. Sú tala liggur ekki fyrir. Þetta skiptist á fjögur fyrirtæki, Landsvirkjun og HS orka bera þar stærstan hlut. [[Forseti hringir.]] Ég mun halda áfram með þetta í næstu ræðu minni.
Forseti vill benda hv. þingmönnum á að ef þeir snúa mikið að forseta í ræðum sínum heyra áhugasamir í stofu illa í þingmönnunum. Ekki það að ég geri athugasemd að menn snúi að forseta. Þeir ráða því sjálfir.
Hæstv. forseti. Fjarri mér er nú að snúa baki við forseta með ljúfu geði, en auðvitað hugsum við um þá sem heima sitja. Það var mjög athyglisverð ræða sem hv. þingmaður flutti. Í augum, held ég, alheimsins er Ísland staður þar sem hreinleiki ræður ríkjum, hreinleiki náttúrunnar, hreinleiki orkugjafa, hreinleiki sjávar í kringum landið, bergvatnsáa. Það er mjög alvarlegt að mínu mati ef þetta álit umheimsins á Íslandi kemur til með að breytast vegna þess að við höfum ánetjast kerfi sem hefur í för með sér að orka sú sem við notum og „presenterum“, afsakið, forseti, lítur út fyrir að vera ekki hrein eða af hreinum uppruna. Maður hafði áhyggjur af því á sínum tíma þegar þetta kerfi komst á og ég hygg að því sé farið eins og öðrum kerfum sem hanga á þessum tilskipunum að ekki er um það að ræða að losna frá þessu. Þess vegna verð ég að spyrja hv. þingmann sem greinilega hefur sett sig mjög vel inn í þetta mál: Eigum við eitthvert svar til að lágmarka þann álitshnekki sem ég álít að fylgi [[Forseti hringir.]]því ef við erum með orkureikninga þar sem 37% upprunans eru talin kjarnorka, sem er náttúrlega víðáttufjarri raunveruleikanum?
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir ábendinguna og mun hér eftir snúa mér minna að honum sjálfum. Ég þakka einnig hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir spurninguna. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að eftir því sem viðskipti með raforkuábyrgðir aukast lendum við í nokkurs konar sjálfheldu með það hvernig þetta lítur út í augum umheimsins vegna þess að nú þegar er farið að selja talsverðan hluta af raforkuframleiðslunni innan lands í formi vottorða, ekki raforkunnar sjálfrar, að miklum hluta til útlanda, fyrir þá fjármuni sem ég nefndi áðan. Flest orkufyrirtækin gera þetta. Ég velti fyrir mér áhrifunum, bæði í áliti á Íslandi, ef það er í bókhaldinu að við séum með kol og kjarnorku sem okkar helstu orkugjafa. Það er ljótt afspurnar þegar raunin er allt önnur. En þetta er auðvitað bara blekkingaleikur, í raun og veru. Markmiðið hjá Evrópusambandinu er að auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa. Markmiðið er fallegt og allra góðra gjalda vert en virkar svona illa í okkar tilviki vegna þess að við erum ekki tengd. Þetta er kannski ágætt í Evrópu þegar kjarnorkuver er í næsta garði og raforkan kemur þaðan og maður vill auðvitað ekki láta það spyrjast að maður noti slíka orku og kaupir sér þess vegna vottorðið þó að haldið sé áfram að fá raforkuna frá kjarnorkuverinu. Þá borgar maður í þennan sjóð til að efla [[Forseti hringir.]]endurnýjanlega orkugjafa.
Hæstv. forseti. Ég ítreka að mér þykir í sjálfu sér alvarlegt að við skulum hafa ánetjast því kerfi að taka þátt í bókhaldsbrellum til þess að láta Evrópusambandið líta betur út. Það kann vel að vera að við höfum af því einhverjar tekjur. En í mínum huga eru sumir hlutir ekki falir fyrir peninga. Því langar mig að spyrja hv. þingmann aftur hvort úr þessu viðskiptasambandi okkar við Evrópusambandið sé einhver útleið eða hvort við séum búin að flækja okkur í þennan vef til allrar framtíðar, þessar uppboðsheimildir. Getum við hætt að selja heimildirnar? Getum við dregið eitthvað af þeim til baka? Getum við hætt að láta líta þannig út að við séum að framleiða orku með kolum og kjarnorku? Því fer náttúrlega víðáttufjarri, við erum ekki að því. Og ef svo er, hvernig myndum við fara að því að losna úr þessu neti blekkinga sem hefur verið sett upp af okkur og Evrópusambandinu í sameiningu? Ég hef áhyggjur af því að þetta gæti til lengri tíma litið varpað skugga á þá ímynd sem Ísland hefur skapað sér sem land sem byggir nær eingöngu á endurnýjanlegum orkugjöfum. Það væri gott að fá stutt svar frá hv. þingmanni um akkúrat þetta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég veit ekki hvort til sé eitthvert stutt svar við þessu. Lög nr. 30/2008, um upprunaábyrgð á raforku, eru sett til innleiðingar á regluverki Evrópusambandsins og tilskipun nr. 77/2001, sem fjallar um þessar ábyrgðir og gilda á öllu Evrópska efnahagssvæðinu. Hvort hægt sé að draga sig út úr þessu? Það held ég að sé ekki svo auðvelt héðan af. Það er búið að innleiða þetta á Íslandi, væntanlega, þótt ég hafi ekki kannað hvernig og hvenær það var gert. Þetta eru lög í landinu og öllu Evrópusambandinu þannig að við göngum ekkert út úr þessu. Enda er, herra forseti, enn sem komið er, ekki um neitt að ræða nema tekjur. Við erum að selja vottorð í formi pappírs eða rafrænna vottorða fyrir fjármuni til fyrirtækja í Evrópu, þrátt fyrir að við séum ekki að selja neina raforku. Við erum ekki að selja nein efnisleg gæði. Við erum bara að selja vottorðið. Með þessum vottorðum fer náttúrlega ímyndin svolítið halloka vegna þess að bókhaldið okkar, raforkubókhaldið, lítur verr út. Það sem ég er að leita eftir er hvernig það muni líta út þegar við erum búin að selja öll þessi vottorð og íslensk fyrirtæki hafa ekki neina möguleika á að sýna uppruna orkunnar sem þau nota, nema þá að greiða fyrir það í samkeppni við evrópsk fyrirtæki. Veldur það ekki hækkun á raforkuverði?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa áhugaverðu ræðu og þetta áhugaverða málefni sem er nauðsynlegt að skýra betur út fyrir almenningi. Málið er í raun flókið í einfaldleika sínum, ef það má orða það þannig. Að það skuli vera hægt að selja pappíra upp á það að maður noti hreina orku sem maður notar í raun ekki. Þetta kemur svolítið spánskt fyrir sjónir. Það sem er athyglisverðast við málflutning hv. þingmanns er hvort þetta geti haft áhrif á raforkuverð til framtíðar. Það er mjög áhugaverður punktur sem hefur ekki verið ræddur hér en fullt tilefni er til. Auk þess kom hv. þingmaður réttilega inn á að þetta getur haft, og hefur, áhrif á ímynd landsins, alveg eins og það hefur áhrif á ímynd landsins að við seldum núna í síðustu fjárlögum, ríkisstjórnin lagði til og kom í framkvæmd að selja losunarheimildir, held ég upp á u.þ.b. 4 milljarða kr. Ég held að það sé alveg ljóst að þetta skaði ímynd okkar. Það sem mig langaði helst að fá frá hv. þingmanni í þessu sambandi er hvaða leiðir hann sjái til þess að við getum rétt okkar hlut hvað þetta varðar ímyndarlega séð. Fyrir mér, sem hef kannski ekki sett mig nægilega mikið inn í þennan þátt málsins, kemur það illa út að [[Forseti hringir.]]við, með þessa hreinu orku, skulum selja þessi svokölluðu vottorð eða aflátsbréf.
Herra forseti. Þetta þarf ekki að hafa mikil áhrif nema til tekjuaukningar fyrir raforkufyrirtækin, svo framarlega sem nægilegur hluti af raforkunni er ekki vottaður, þ.e. ekki gefin út vottorð og seld til útlanda fyrir svo mikinn hluta af henni að það valdi skorti innan lands. Það má ráða af svari ráðherra, sem ég fer nánar út í í síðari ræðum, að hingað til virðist ekki hafa vera skortur á því að innlend orkusölufyrirtæki geti vottað endurgjaldslaust, flestöll, til íslenskra fyrirtækja sem eftir því leita. En það á auðvitað ekki við um stóriðjuna. Hún er það stór kaupandi að hún situr uppi með það að geta ekki fengið þessi vottorð endurgjaldslaust og þarf, ef hún þarf að sýna uppruna raforku sinnar, að keppa á markaði við fyrirtæki erlendis um vottorðin og greiða fyrir þau. Það þýðir bara eitt. Það þýðir hækkun á raforkuverði til þessara fyrirtækja. Það eru þessi áhrif sem ég er að reyna að kanna hver eru og hugsanleg áhrif til framtíðar, ef þetta eykst nú. Ef kemur til lagningar sæstrengs hingað erum við náttúrlega alfarið komin inn í þessa hringiðu, sölu á raforkunni ásamt upprunaábyrgðum, um leið og íslensku fyrirtækin eru farin að selja þetta á hærra verði annars staðar. Þetta hefur beina tengingu við innleiðingu þriðja orkupakkans, þ.e. hugmyndafræðin og áhrifin sem geta orðið í kjölfar innleiðingar á svona reglugerð. Þetta málefni er svona litli bróðir þriðju orkutilskipunarinnar.
Ég þakka hv. þingmanni. Þetta er mjög áhugavert málefni og kemur örugglega til með að hafa víðtækari áhrif, eins og hv. þingmaður segir, þegar og ef orkupakkinn verður innleiddur. Evrópusambandinu er það mjög mikilvægt að eiga aðgang að hreinni orku. Annað í þessu er að það vantar tilfinnanlega, finnst mér, í þessa umræðu og tengist því sem hv. þingmaður nefndi, að eiga orðastað við umhverfisráðherra um þetta mál. Það er jú ráðuneytið sem hefur þessi málefni á sinni könnu og nauðsynlegt er að skýra út þætti málsins hvað varðar áhrifin af því ef hér verður tengdur sæstrengur við landið, sem ég held að allir séu sammála um að verði að veruleika. Það er bara spurning um árafjölda. Þá spyr ég um bæði umhverfisleg áhrif aukinna virkjunarframkvæmda sem koma örugglega til með að verða að veruleika og eru í deiglunni, eins og t.d. vindmyllugarðarnir, og auk þess áhrif á alþjóðavettvangi, þ.e. á ímynd landsins, gagnvart skuldbindingum okkar eins og Parísarsamkomulaginu, skuldbindingum í umhverfismálum. Allt skiptir þetta máli og tengist. Þess vegna hefði maður talið, herra forseti, að það væri mjög nauðsynlegt að umhverfisráðherra kæmi inn í þessa umræðu á þessu stigi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar hugleiðingar og spurningar. Ég vil einnig koma að því í seinna svari að markmiðið með setningu þessarar löggjafar af hálfu Evrópusambandsins er auðvitað göfugt, það má ekki gleyma því. Markmiðið er að auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa og draga jafnframt úr hlut hinna sem við flestöll viljum vera án, sérstaklega með tilliti til áhrifa þeirra á loftslag. Markmiðið er göfugt og ef þetta gengur vel munu raforkuframleiðendur, eðlilega, bara vegna verðsins, auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa í sinni framleiðslu. Þeir munu leita eftir því að framleiða orkuna sem þeir selja á þennan hátt, þ.e. nota vindorku og fallorku fremur en kol eða kjarnorku einfaldlega vegna þess að þeir fá hærra verð fyrir hana. Þannig að markmiðið er göfugt og við megum ekki gleyma því. Það sem ég var að leita eftir í fyrirspurn minni til hæstv. ráðherra voru áhrifin hér, hugsanleg áhrif. Það kemur fram t.d. í svari við einni af spurningum mínum til hæstv. ráðherra, sem var: Má búast við að verð á upprunaábyrgð hafi áhrif á raforkuverð innan lands og hvert er samhengið á milli þessara þátta? Spurningunni var svarað í nokkuð löngu máli og ég mun þá fremur kjósa koma að því í næstu ræðu minni.
Herra forseti. Ég vil í þessari ræðu minni koma aðeins inn á þær áskoranir sem blasa við Evrópusambandinu í orkumálum. Evrópusambandið má eiga það að það hugsar til framtíðar og áratugi fram í tímann ef ekki lengra. Þar skipta orkumálin sambandið verulegu máli. Sambandið hefur þurft að glíma við ýmis vandkvæði í þeim efnum. Þegar þjóðirnar frá Austur-Evrópu ganga í sambandið eru raforkumál í þessum löndum í miklum ólestri, Hefur sambandið markvisst unnið að því að reyna að samræma raforkukerfið í Evrópu og unnið að áætlun um framtíðina, auk þess sem lögð er rík áhersla á endurnýjanlega orkugjafa, orkuskipti og hreina orku. Fram kemur í skýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, sem í lauslegri íslenskri þýðingu má segja að sé orkustefna fyrir Evrópu, sem má kannski segja að sé yfirskrift þessarar skýrslu í lauslegri íslenskri þýðingu, segir, með leyfi forseta: „Orka er lífsnauðsyn fyrir Evrópu. Dagar ódýrrar orku virðast vera að baki. Áskoranir loftslagsbreytinga. Evrópa háð auknum innflutningi orku og hærra orkuverð er staðreynd og samtenging aðildarríkja Evrópusambandsins í orku eykst, eins og á mörgum öðrum sviðum. Orkuskortur í einu landi hefur strax áhrif á önnur.“ Áfram segir í skýrslu framkvæmdastjórnarinnar, með leyfi forseta: „Evrópa verður að bregðast við núna í sameiningu til að koma á endurnýjanlegri öruggri og samkeppnishæfri orku.“ Síðan er rætt um sjálfbærni og öryggi framboðs, samkeppnishæfni, stefnumörkun í orkumálum Evrópu og aðgerðaáætlun. Það er athyglisvert að lesa aðgerðaáætlunina. Ef ég vitna hér aðeins í skýrsluna hvað það varðar, með leyfi forseta, þá segir hér: „Fyrsta skrefið er að aðildarríkin samþykki stefnumótandi framtíðarsýn og aðgerðaáætlun næstu þrjú árin með það að markmiði að mynda alþjóðlegt samstarf þróaðra ríkja, a.m.k. með það fyrir augum að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda árið 2020 um 30% og setja framlag til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda lofttegunda Evrópusambandsins 2020 um 20%. Þetta verður stutt með virku eftirliti, skýrslugjöf um framgang, svo og skilvirkni, og skipt á bestu starfsvenjum og áframhaldandi gagnsæi með reglulegri framsetningu framkvæmdastjórnarinnar, að uppfærðri stefnumörkun í orkumálum.“ Í þessari skýrslu - ég mun koma nánar inn á hana í ræðu minni á eftir, herra forseti, vegna þess að tíminn er knappur - er nokkuð ljóst að Evrópusambandið er að hugsa til framtíðar. Hér er verið að hugsa alveg til 2050. Í þeim efnum er hreina orkan afar mikilvæg og eiginlega lykilþáttur í þessu öllu saman. Því er þannig háttað í Evrópusambandinu að aðgangur að hreinni orku er mjög takmarkaður. Þess vegna er EES-samningurinn mikilvægur Evrópusambandinu vegna þess að þar er aðgangur að hreinni orku í gegnum EES-samninginn, í gegnum orkupakkana og þátttöku EES-landanna, í samstarfi Noregs, Liechtensteins og Íslands. Þetta sýnir okkur að það er styttra en við höldum í það að hér verði lagður sæstrengur og við verðum þátttakendur í hinu sameiginlega markaðssvæði með því að færa Evrópu hreina orku.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir hans athyglisverðu ræðu. Það var athyglisvert að hlusta á útdrátt hans úr skýrslu til framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um framtíð orku í Evrópu, þar sem hann fór yfir aðgerðaáætlun sem Evrópulöndin hyggjast setja af stað til langrar framtíðar. Og framtíðarsýnin er heldur skýr. Ég held að hv. þingmaður hafi verið að benda á það. Auðvitað er það hið góða markmið að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, auka hlut endurnýjanlegrar orku og sjá Evrópu fyrir raforku. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann varðandi þá framtíð sem birtist í skýrslunni. Nú er endurnýjanlega orku og mikið magn af orku helst að finna á útjöðrum Evrópu. Þar á ég við vindorku og fallorku í Noregi, á Íslandi og eyjunum í kring, Stóra-Bretlandi, Írlandi, en ekki kannski í Mið-Evrópu þar sem kolaorkuverin eins og í Þýskalandi og kjarnorkuverin víða um Evrópu, í Frakklandi og annars staðar, eru allsráðandi. Getur hv. þingmaður lýst þessu þannig að Evrópa hyggist í framtíðinni, ef má orða það þannig, stinga í samband í þessum löndum sem ég nefndi, Noregi og Íslandi og þeim löndum sem hafa miklu meiri aðgang að hreinni orku og í meira magni en í Mið-Evrópu?
Herra forseti. Þetta er mjög athyglisverð skýrsla vegna þess að hún sýnir okkur svart á hvítu hvaða vandamál blasa við Evrópusambandinu í þessum málaflokki, þ.e. umhverfismálunum, orkumálunum. Þeir reyna að sjálfsögðu að finna lausnir sem geta hentað þeim. Í því efni er alveg ljóst að orkustefnan verður eiginlega grunnþátturinn í EES-samningnum í framtíðinni. Þess vegna verður EES-samningurinn með degi hverjum mikilvægari í augum Evrópusambandsins. Ég held að það sé alveg ljóst. Það að halda því fram eins og hér hefur verið gert að samningurinn sé í hættu, en í pólitískri álitsgerð Carls Baudenbachers sem utanríkisráðuneytið réð til starfa er lögð áhersla á þessa hættu, held ég að sé pólitískt rangt mat á stöðunni. Þessi skýrsla er mjög upplýsandi um í hvað stefnir innan Evrópusambandsins. Þeir þurfa að bregðast hratt við losun gróðurhúsalofttegunda og í raun er það kjarninn í nýrri orkumálastefnu Evrópusambandsins. Þeir glíma við mikla notkun á jarðefnaeldsneyti. Þeir þurfa að draga úr losun. Og [[Forseti hringir.]]orkupakkinn er liður í því að við komum að því að aðstoða þá í þeim efnum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og yfirferð yfir meginþætti orkustefnunnar sem birtist í skýrslunni til framkvæmdastjórnarinnar. Þar er margt áhugavert eins og hv. þingmaður kom inn á. Evrópa, Evrópusambandið, horfir til langrar framtíðar og markmiðin eru skýr, þ.e. að minnka losun gróðurhúsalofttegunda út í andrúmsloftið. Hvernig er það best gert? Við sjáum þetta eiginlega koma hingað til Íslands í formi tilskipana, fyrsta orkutilskipunin og önnur og svo þriðja. Við erum að ræða þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins og við viljum senda hana aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Ein af röksemdum stjórnarliða er að það sé of seint og við séum búin að innleiða hina pakkana og það gangi ekki að segja nei svona seint í ferlinu. En ég segi þá á móti: Nú er fjórða orkutilskipunin væntanleg og við höfum ekki séð hana hér, ekki ég alla vega. Þar eru enn þá frekari áætlanir um þessa framtíð eins og kemur fram í skýrslunni. Ég spyr hv. þingmann: Er ekki enn þá meiri ástæða til að stöðva núna og nýta okkur okkar samningsbundna rétt samkvæmt ákvæðum samningsins sem við erum aðilar að, eins og Evrópusambandið og EFTA-löndin? Við erum aðilar að þessum samningi og í samningnum er ákvæði um hvað beri að gera ef menn vilja fá undanþágu eins og við viljum klárlega gera og þjóðin vill gera, að fara til baka og óska eftir undanþágu sem þeir hafa tekið svo vel undir í viðtölum og eftir fundi og í útgáfu yfirlýsinga. Er ekki auðséð að þessa leið beri að fara?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Eftir því sem við göngum lengra í þessum efnum, þ.e. samþykkjum orkupakka þrjú og síðan kemur orkupakki fjögur, því erfiðara verður að snúa til baka. Ég held að það sé alveg ljóst. Auðvitað áttum við aldrei að undirgangast þessa orkupakka í upphafi, orkupakka eitt og tvö. Þeir hafa ekki skilað okkur neinu nema aukinni yfirbyggingu. Orkufyrirtækjunum var skipt upp. Það hafði í för með sér heilmikinn kostnað fyrir fyrirtækin sem síðan fór út í verðlagið. Það varð óheimilt að niðurgreiða raforku. Allir sérsamningar voru bannaðir. Það komu þarna ýmsar tilskipanir sem áttu bara engan veginn við okkar markaðssvæði, okkar raforkukerfi eins og það er uppbyggt og við höfum byggt upp með miklum sóma. Það eru fyrstu mistökin. Þau liggja náttúrlega í því að fá ekki varanlega undanþágu strax í upphafi. En núna er þetta mál kannski orðið frábrugðið. Nú erum við í raun og veru að leggja grunninn að enn þá stærri markaðsvæðingu, þ.e. nú er þetta ekki bara á Íslandi sem menn voru að huga að samkeppni í þessum geira, með uppskiptingu fyrirtækjanna o.s.frv. Nei, tilskipun þrjú er þetta stóra skref sem er verið að stíga til að fara inn á sameiginlega markaðinn sem er Evrópa og það veltur á sæstreng sem ég held að við höfum sýnt fram á að mun koma og verður ekki hægt að koma í veg fyrir.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður hefur töluvert fjallað um, og byggt á staðreyndum og gögnum, breytingar á raforkuverði sem hafa orðið við innleiðingar á Evróputilskipununum öllum saman. Mig langar að spyrja þingmann hvort það sé ekki svolítið sérstakt í ljósi þess að raforkuverð hefur hækkað að það var akkúrat það sem í það minnsta hluti þingmanna vinstri flokkanna á sínum tíma gerðu athugasemdir við þegar verið var að innleiða þessar tilskipanir, þar á meðal hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, eins og svo eftirminnilegt er. Hv. þm. Ögmundur Jónasson varaði mjög við þessu og varar reyndar enn við því, hann er ekki búinn að skipta um skoðun eins og núverandi forseti þingsins. Það er því vert að spyrja: Hvað gerir það að verkum að Vinstri græn hafa ekki lengur áhyggjur af því að orkan sé orðin verslunarvara, það sé búið að markaðsvæða auðlindirnar í landinu? Er málflutningur þeirra álíka trúverðugur og varðandi aðildina að NATO? Þessu er slegið upp rétt fyrir kosningar og svo hafa þau ekki gert meira með þetta. Er þetta sama með orkuna? Er þetta orðið eins og hver önnur verslunarvara sem á að lúta lögmálum markaðarins og menn gera ekkert með það þó að sagan segi að raforkuverð hafi hækkað í takt við lagabreytingar og innleiðingarnar allar saman? Það má velta fyrir sér hvort þessum flokki sé treystandi til framtíðar til að standa gegn því að orkuverð haldi áfram að hækka og innleiða t.d. fjórða orkupakkann án þess að vita hvað í honum stendur, sem við gætum reyndar fengið að vita í dag ef menn hefðu áhuga á því. Ég er svolítið hissa þessari miklu stefnu- og áherslubreytingu sem orðið hefur hjá þessum flokki.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og tek undir með honum að stefnubreyting Vinstri grænna er með ólíkindum. Þetta var eini flokkurinn sem greiddi atkvæði gegn orkupökkum eitt og tvö á sínum tíma og hélt uppi mjög kröftugum málflutningi gegn innleiðingu þeirra og að markaðsvæða raforkukerfið. Auðvitað er það réttmæt spurning hjá hv. þingmanni og áhyggjuefni: Getum við treyst svona stjórnmálaflokki til að leiða okkur áfram í þessum málum sem kúvendir svo ótrúlega í afstöðu til þessa máls? Það hafa engar haldbærar skýringar fengist á því. Þetta mál fól í sér og felur í sér markaðsvæðingu á raforku. Hv. þingmaður og núverandi þingforseti, Steingrímur J. Sigfússon var með sérálit í utanríkismálanefnd á sínum tíma þar sem hann var mjög svo á móti því að innleiða orkupakka eitt og tvö og færði fyrir því mjög góð rök, en varð hins vegar að lúta í lægra haldi vegna þess að málið fór í gegn. Núna er þessi sami flokkur kominn í lykilstöðu með að segja: Hingað og ekki lengra. Nú segjum við stopp. Nú förum við með þetta mál í sameiginlegu EES-nefndina. Við förum ekki í frekari markaðsvæðingu. Við förum ekki inn á þetta stóra svæði sem er Evrópa með 550 milljóna manna markað. Ég verð að segja það, herra forseti, að ég á erfitt með að treysta stjórnmálaflokki sem breytir svo ótrúlega um skoðun vegna þess að reynslan af orkupökkum eitt og tvö er ótvírætt neikvæð fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Það er margbúið að sýna fram á það hér og þeir sem halda öðru fram fara einfaldlega ekki með rétt mál [[Forseti hringir.]]og horfa ekki í staðreyndir málsins.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Það er svolítið sérstakt að sjá hvernig flestir flokkar á Alþingi, aðrir en kannski Miðflokkurinn, hafa orðið líkari og líkari eftir því sem á kjörtímabilið hefur liðið. Nú virðist manni t.d. vera dauðafæri fyrir hinn nýja Sósíalistaflokk til að taka við keflinu af Vinstri grænum í andstöðu gegn hermangi, eins og þeir hafa kallað þetta einhvern tímann held ég, gegn markaðsvæðingu orkuauðlinda og í umhverfismálum o.s.frv. Það virðist vera sem Vinstri græn séu svolítið að gera sig óþörf í íslenskri pólitík með þessu áframhaldi. Mig langar að spyrja þingmann tveggja spurninga. Annars vegar hvort frekari markaðsvæðing á orkunni muni leiða til áframhaldandi framsals á valdi, geti leitt til þess. Þá er ég vísa til þeirrar þróunar sem virðist vera innan Evrópusambandsins í átt til frekari miðstýringar. Ef markaðsvæðing heldur áfram þá verður meiri miðstýring, það eru gerðar meiri kröfur, alþjóðlegar stofnanir munu vilja stýra málum fyrir Ísland, þannig að markaðsvæðingunni fylgir framsal valds. Síðan má líka velta því fyrir sér, út af því sem hv. þingmaður hefur rætt hér úr ræðustól, hvort það séu ekki líkur á því að sú þróun sem við höfum séð muni leiða til áframhaldandi hækkunar raforkuverðs. Hefur eitthvað komið fram sem segir okkur hið gagnstæða, þ.e. að þessir pakkar og stefna Evrópusambandsins um sameiginlegan orkumarkað og hreina orku fyrir alla Evrópubúa muni leiða til lækkunar á orkuverði á Íslandi?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Áhyggjurnar sem hann hefur í þessum efnum eru réttmætar. Ég vil kannski fyrst segja það, af því að hv. þingmaður kom inn á málflutning Vinstri grænna og sinnaskipti þeirra í þessu máli, að það vekur einnig athygli að stór hluti Samfylkingarinnar sat hjá við afgreiðslu orkupakka eitt og tvö á sínum tíma. Það vekur að sjálfsögðu athygli. Núna held ég að Samfylkingin hafi nánast verið búin að samþykkja þetta mál án þess að vera búin að líta á þingskjölin, þau settu sig ekki einu sinni inn í málið. Auk þess vekur það athygli að það virðist ekkert hlustað á fyrrum formann þeirra, hinn skelegga stjórnmálamann Jón Baldvin Hannibalsson, en hann hefur löngum verið talinn faðir EES-samningsins og þekkir allt ferlið eftir að hafa komið að samningsgerðinni fyrir Íslands hönd á sínum tíma. Samfylkingarfólk virðist ekki hlusta á sinn fyrrum formann sem varar eindregið við því að samþykkja þriðja orkupakkann. Það vekur að sjálfsögðu mikla athygli. Hvað varðar markaðsvæðinguna og valdframsalið er það alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að Evrópusambandið leggur áherslu á miðstýringu, að þessu verði öllu saman stýrt innan Evrópusambandsins, það verði miðstýring á samkeppnisgrundvelli, sem þýðir að þeir eru á móti öllu sem heitir öflug fyrirtæki í þjóðareigu eins og t.d. Landsvirkjun. Ég held að það sé nokkuð ljóst að við komum til með að horfa fram á frekara valdframsal og auk þess hækkun raforkuverðs [[Forseti hringir.]]sem hv. þingmaður nefndi. Það er eftirsókn eftir hreinni orku í Evrópu og hún kemur til með að [[Forseti hringir.]]verða verðmætari og þar af leiðandi [[Forseti hringir.]]hækkar rafmagnsverð til heimila á Íslandi.
Forseti minnir á tímamörk.
Herra forseti. Undir liðnum óundirbúnar fyrirspurnir í gær, á mánudegi, vakti formaður Miðflokksins, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, athygli á grein sem birst hafði í blaðinu The Times í Bretlandi deginum áður, ef ég man rétt, og verið endurbirt m.a. í Morgunblaðinu og Viljanum þar sem fjallað var um að breskur fjárfestir væri að ýta á bresk stjórnvöld að opna leið til að leggja sæstreng til Íslands. Verkefnið væri fullfjármagnað og í rauninni væri ekki eftir neinu að bíða. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson opnaði þetta mál undir liðnum óundirbúnar fyrirspurnir og Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra var til andsvara. Þar kom Katrín inn á að hún vonaðist til að sæstrengur yrði aldrei lagður til Íslands. Hún sagði jafnframt að allir lögfræðingar væru sammála um að þriðji orkupakkinn fæli ekki í sér lagningu sæstrengs. Það er það sem mig langar að koma inn á í tengslum við nýframkomið álit sem ég ætla að vekja athygli á. Með leyfi forseta, sagði hæstv. forsætisráðherra í óundirbúnum fyrirspurnum í gær: „Allir lögfræðingar eru sammála um að engin skylda verði leidd af orkupakkanum um að heimila lagningu sæstrengs milli Íslands og annars EES-ríkis. Það er ekki svo að þau ákvæði sem snúast um þetta mál taki hér gildi nema slíkur sæstrengur verði lagður …“ - Þá er hún að vísa í þriðja orkupakkann. Hæstv. forsætisráðherra sagði jafnframt, með leyfi forseta: „Það er staðreynd málsins. Hún hefur ekki verið hrakin. Hann felur ekki í sér kvöð um að hingað skuli lagður sæstrengur. Það er ákvörðun Alþingis ef til þess kemur nokkru sinni, sem ég vona ekki“, sagði Katrín. Í gærkvöldi birtist pistill á Facebook-síðu Arnars Þórs Jónssonar héraðsdómara, sem er í rauninni viðbrögð við þessari afstöðu forsætisráðherra. Þar segir, með leyfi forseta - það er sem sagt Arnar Þór Jónsson héraðsdómari sem hér skrifar: „Ég treysti mér ekki til að tala fyrir munn allra lögfræðinga eins og forsætisráðherrann gerir hér, en tel rétt og skylt að undirstrika eitt atriði: Fyrirvarar Alþingis munu engu skipta þegar búið verður að fjármagna þennan sæstreng (hvort sem það verður innlent eða erlent fyrirtæki sem gerir það). Ástæðan er sú að ef íslenska ríkið reynir þá enn að standa í vegi fyrir því að strengurinn verði lagður mun verða höfðað samningsbrotamál gegn Íslandi. Íslenska ríkið mun augljóslega tapa því máli þar sem orka er vara, samanber fjórfrelsisákvæðið um frjálst flæði á vörum. Þetta er nokkuð sem menn hefðu þurft að ræða heiðarlega (og ítarlegar) á fyrri stigum. Í framhaldinu hefði þá verið hægt að ræða efnislega um hagkvæmni/kostnað, kosti/galla þess að senda íslenska raforku til annarra landa. Í þeim þætti umræðunnar hefðu íslenskir stjórnmálamenn a.m.k. fastara land undir fótum en forsætisráðherrann hefur í þessu viðtali.“ Ég held að hæstv. forsætisráðherra, Katrín Jakobsdóttir, hafi nú sennilega ekki verið skotin hraðar niður en með þessum viðbrögðum héraðsdómarans, því að þetta var alveg fyrirvaralaus yfirlýsing forsætisráðherrans þegar hún segir, með leyfi forseta, og ég ætla að endurtaka það: „Allir lögfræðingar eru sammála um það að engin skylda verði leidd af orkupakkanum …“ - Allir lögfræðingar. Þessi afstaða hæstv. forsætisráðherra skilur ekki eftir neitt svigrúm til túlkunar eða misskilnings. Mig langar til að ítreka orð Arnars Þórs Jónsson, héraðsdómara, í lok ræðu minnar þar sem héraðsdómarinn segir, með leyfi forseta: „Fyrirvarar Alþingis munu engu skipta þegar búið verður að fjármagna þennan sæstreng.“ - Engu skipta.
Hæstv. forseti. Þetta er afar athyglisvert sem hv. þingmaður bendir hér á, að forsætisráðherra hafi borist svar á fésbókinni við þessari yfirlýsingu sinni í þingsal. Við þekkjum það að hæstv. forsætisráðherra, Katrín Jakobsdóttir, er mjög dugleg og eldklár kona og við berum mikla virðingu fyrir henni. Maður veltir því fyrir sér hvort forsætisráðherra hafi ekki fengið réttar upplýsingar. Getur verið að kynningin hjá ríkisstjórninni eða þeim sem lögðu málið á borð og eru að reyna að keyra það í gegn hafi kannski ekki verið rétt, eða hvort þeir hafi ekki áttað sig sjálfir á því að þessi fyrirvari er, eins og menn hafa sagt, m.a. lögmenn, fyrst og fremst til heimabrúks? Hann kemur ekki í veg fyrir að einkaaðilar, líkt og þetta bresk-íslenskra fyrirtæki, eða hvað það er, Atlantic SuperConnection, leggi hér upp á sinn kostnað sæstreng, reisi hér mögulega orkuver, t.d. vindorkuver, flytji síðan orkuna áfram til Skotlands og þaðan mögulega áfram til Evrópu, svo dæmi séu nefnd, eða inn á þennan evrópska markað. Það kemur á óvart að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki verið kynnt það eða hún upplýst um það. Þó svo að forsætisráðherra leiði þessa ríkisstjórn og það fyrir hönd Vinstri grænna, sé á fullu í því að auka markaðsvæðingu auðlindanna, að gera þær að meiri verslunarvöru en áður hefur verið, þá veit ég að ráðherrann myndi ekki fara með fleipur um [[Forseti hringir.]]slíkt mál vissi hún eitthvað betur. [[Forseti hringir.]] Er ekki eitthvað eftir af tímanum? [[Jah …]] Hann er alla vega búinn núna.
Það mun vera eitthvert ósamræmi í klukkunni. Þetta mun verða endurskoðuð og hv. þingmaður verður ekki látinn gjalda þess.
Herra forseti. Bara á meðan ósamræmið er í klukkunni en ekki í kollinum er þetta í lagi. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir andsvarið. Ég held að það hvarfli ekki að neinum að hæstv. forsætisráðherra sé viljandi með einhverja útúrsnúninga eða hálfsannleik í þessum efnum. Það dettur engum í hug um þennan mæta forsætisráðherra okkar. Ég held að það hljóti að skýrast af upplýsingagjöf, þá væntanlega úr stjórnsýslunni eða samstarfsráðherra sem fer með þessi mál. En það þarf enginn að velkjast í vafa um að sú afstaða hæstv. forsætisráðherra sem fram kom í óundirbúnum fyrirspurnum í gær, stenst enga skoðun þar sem fullyrt er án allra fyrirvara að allir lögfræðingar séu sammála um að engin skylda verði leidd af orkupakkanum. Nú þegar það liggur fyrir held ég að komin sé enn ein ástæðan til þess að við tökum nokkur skref til baka, tökum málið af dagskrá, frestum því til haustþingsins og reynum að vinna það í bærilegri sátt þannig að sem flestir geti vel við unað. Það fer enginn viljandi fram með svona misskilning, því að auðvitað flýtur það upp á einhverjum stigum málsins, eins og t.d. í þessu tilviki þegar fullyrt er fyrirvaralaust að allir lögfræðingar séu sammála um að engin skylda verði leidd af orkupakkanum. Auðvitað verður það leiðrétt þegar raunin er önnur. Svo ég svari spurningu hv. þingmanns þá hvarflar ekki að mér að þetta séu einhverjar æfingar af hálfu hæstv. forsætisráðherra.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Ef ég man rétt er vikið að því, í það minnsta í neðanmálsgrein nr. sextíu og eitthvað, í áliti Friðriks Árna og Stefáns Más, að verði höfðað samningsbrotamál gegn Íslandi fyrir EFTA-dómstólnum út af svipuðu tilviki og hér um ræðir, þá segja þeir að það kunni að reynast Íslandi erfitt, þeir orða það einhvern veginn þannig. Annar lögmaður að nafni Eyjólfur Ármannsson, segir í einu af álitum sínum, og er rauninni að segja nákvæmlega það sama og Arnar Þór Jónsson í Facebook-færslu sinni, að það sé kristaltært að einkaaðili sem fara mun í slíkan leiðangur muni hafa réttinn sín megin. Það má hins vegar segja að orð hæstv. forsætisráðherra hafi vonandi kveikt í fleirum en héraðsdómaranum Arnari Þór Jónssyni til að vekja athygli á því að upplýsa þurfi málið betur. Ég lít svo á að þessi vinsamlega ábending héraðsdómarans sé fyrst og fremst til þess skrifuð að hæstv. forsætisráðherra og aðrir haldi ekki áfram að fara með fleipur eins og hér virðist vera, væntanlega algerlega óafvitandi, þannig að ég taki það nú líka fram. Þannig að ég spyr hv. þingmann hvort það sé ekki ráð að ef misskilningur er uppi, ekki síst meðal fylgjenda málsins, að setjast niður og skýra það enn frekar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni andsvarið. Jú, ég held að það sé nauðsynlegt að menn gefi sér tíma til að setjast niður og fara yfir þessi sjónarmið ef vilji er til þess, ef tími vinnst til að skoða þessi mál á meðan við Miðflokksmenn ræðum málin hér í þingsal. Samkvæmt fréttum þykir mörgum þingmönnum æði rúmt á tíma sínum þessa dagana vegna þeirrar umræðu sem á sér stað um þriðja orkupakkann og fæstir þingflokkar taka þátt í. Ég held því að atriði eins og þetta, þar sem fram kemur afstaða stjórnarflokkanna, sem er væntanlega grunduð á afstöðu þess ráðherra sem mælir fyrir málinu, sé byggt á misskilningi. Þá er auðvitað alveg sjálfsagt og nauðsynlegt að stjórnarflokkarnir taki eitt tvö skref til baka, skoði málið heildstætt og taki til greina þau sjónarmið sem komið hafa fram sem eru á öndverðum meiði við það sem er notað sem rökstuðningur til innleiðingar orkupakkans eins og hann liggur fyrir núna. Þeim atriðum fjölgar stöðugt sem annaðhvort engin svör liggja fyrir um, eða óljós, eða þá þar sem drjúgur hluti þingheims er þeirrar skoðunar að betur gæti verið á haldið um hagsmuni lands og þjóðar en er gert samkvæmt núverandi nálgun á innleiðinguna.
Herra forseti. Ég vil koma inn á það sem við fengum fréttir af núna fyrir skömmu, þ.e. mjög athyglisvert innlegg frá héraðsdómara varðandi það að fyrirvararnir komi ekki til með að halda sem ríkisstjórnin hefur lagt svo ríka áherslu á að verði raunin, þ.e. að þeir muni halda. Það undirstrikar enn og aftur mikilvægi þess að fram fari vönduð umræða fram um þetta mál. Það hefur ekki verið að mínu mati. Ég tek undir það með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni að forsætisráðherra er vel inni í þessu máli, að ég tel. Hún er greind kona og kynnir sér mál vel. En maður veltir því fyrir sér hvort hún hafi fengið réttu upplýsingarnar, t.d. bara álitsgerð Carls Baudenbachers, sem hefur mikið verið rædd. Ég tel að þar séu pólitískar fullyrðingar sem standast engan veginn og koma á óvart, eins og ég fór yfir í fyrri ræðu minni hér. En ég vil taka undir með hv. þm. Bergþóri Ólasyni, að auðvitað á í þessum kringumstæðum, þegar nýjar upplýsingar koma fram, bæði erlendis frá og frá mikilsvirtum lögmönnum hér heima, að fresta málinu. Það er enginn skaði skeður með því og ekki fyrir ríkisstjórnina heldur. Ég vildi bara árétta það og þakka hv. þingmanni [[Forseti hringir.]]fyrir að vekja athygli á þessu nýja innleggi inn í umræðuna.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni andsvarið. Það er nú svo undarlegt að nú koma jafnt og þétt ný atriði efnisleg inn í þessa umræðu sem staðið hefur yfir núna í allmarga sólarhringa, dag og nótt. Ef menn hefðu nú skynsemi til að taka sér nokkra daga í að fá svigrúm til að vinna málið og ígrunda er ég nokkuð viss um að fjöldi þeirra atriða sem upp kæmi, sem þarfnaðist ígrundaðri skoðunar en þegar hefur verið flötur á að vinna, myndi margfaldast. Verið er að vinna þessi atriði og þau koma upp jafnt og þétt á meðan umræðan á sér stað hér á þingi. Þegar stór hluti þingheims hefur það fyrst og fremst fram að færa að nú sé ástæða til að stöðva umræðuna, er ekki líklegt að sá hópur sé að skoða atriði sem nauðsynlegt er að komast til botns í á sama tíma. Sá hópur er væntanlega fyrst og fremst þannig stemmdur að hann reynir að bíða af sér vandamálið. Ég held að atriði eins og þetta, atriði eins og samþykki ráðherraráðsins á fjórða orkupakkanum, atriði eins og fréttir af fullfjármögnuðum áætlunum um lagningu sæstrengs og svo margt annað, séu þeirrar gerðar að það sé algjört glapræði að fresta málinu ekki að lágmarki [[Forseti hringir.]]um nokkra daga til að menn geti náð utan um það. En auðvitað væri eina vitið að fresta því til hausts.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Já, ég held að það sé brýnt að þessar upplýsingar verði allar skoðaðar í kjölinn. Ég hef séð á netmiðlunum að þingmenn hafa sagt að þetta mál sé fullrætt. Forsætisráðherra hefur sagt að málið sé fullrætt. Það má líka minna á að þó nokkuð margir þingmenn hafa aldrei tekið til máls í þessu máli, sem segir manni að hér hefur ekki farið fram nægilega vönduð umræða vegna þess að það þarf að svara mörgum spurningum, mörgum spurningum er enn þá ósvarað. Það sem er sýnu alvarlegast er að núna á síðustu metrunum koma fram veigamiklar upplýsingar, sem breyta þessu máli heilmikið, eins og t.d. fréttir sem birtust í The Times í Bretlandi í gær um að sæstrengsverkefnið væri nánast fullfjármagnað. Og röksemdafærsla héraðsdómarans sem nefndur var hér, þess efnis að öllum fyrirvörum verði hrundið, er mjög vel ígrunduð og vel fram sett. Það er jú búið að breyta skilgreiningu á raforku með þeim hætti að nú er hún orðin vara og í EES-samningnum er þetta svokallaða fjórfrelsi, þ.e. varan er þar undir. Síðan eru það fjármagnsflutningarnir og fleira sem er innan samningsins. Sem mun þýða að við getum ekki sett okkur upp á móti því að hér verði frjálst flæði vöru. [[Forseti hringir.]]Og þá er alveg ljóst að þessir fyrirvarar koma ekki [[Forseti hringir.]]til með að halda. Því miður.
Herra forseti. Það er auðvitað áhyggjuefni í sjálfu sér að eina tækifæri okkar þingmanna nú til að eiga orðastað við forsætisráðherra hafi verið í gær í tengslum í óundirbúnum fyrirspurnatíma. Fyrir algjöra tilviljun þá er þessi fyrirspurn hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar í gær væntanlega tilefni þess að héraðsdómarinn Arnar Þór Jónsson sér ástæðu til að bregðast við þessum misskilningi forsætisráðherra. Það er auðvitað bagalegt að ekki sé fyrirséð að menn muni fá tækifæri til að eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra um þetta, því að það er auðvitað grundvallarmisskilningur sem kemur þarna fram. Afstaða forsætisráðherra er svo kristaltær, þar sem segir, með leyfi forseta: „Allir lögfræðingar eru sammála um að engin skylda verði leidd af orkupakkanum um að heimila lagningu sæstrengs milli Íslands og annars EES-ríkis.“ Þessi afstaða hæstv. forsætisráðherra skilur ekki eftir neitt svigrúm til túlkunar. Nú liggur fyrir að þessi afstaða er á misskilningi byggð. Ég ítreka það sem ég hef sagt hér áður: Það er ekkert annað í stöðunni en að taka málið af dagskrá. Það verður auðvitað að vera ákvörðun ríkisstjórnarinnar og forseta Alþingis hvort það verður tímabundið á meðan öðrum málum er hleypt hér að og málið síðan tekið aftur á dagskrá, eða hvort því verður frestað, eins og æskilegt væri, fram á haustið.
Herra forseti. Mér þykir þú segja tíðindin, hv. þm. Bergþór Ólason. Ég ætla að leyfa þér að fjalla um þetta í næstu ræðu þinni, en þetta er mjög áhugavert. Þessar upplýsingar skipta auðvitað máli í leit að fyrirvaranum. Ég mun að sjálfsögðu grannskoða þessar upplýsingar og þá skoðun sem Arnar Þór Jónsson héraðsdómari, sá mæti maður, hefur á þessum fyrirvara. Hann er nú sammála því sem við höfum haldið hér fram. Í fyrsta lagi: Hvers efnis er þessi fyrirvari? Og í öðru lagi: Mun hann halda? Er eitthvert hald í honum? Þegar við áttum okkur loksins á því nákvæmlega í hverju hann felst, mun hann halda? Skoðun þessa virta lögfræðings er sú að hann muni engu skipta. Hvaða skoðanir ríkisstjórnin hefur á þessu, hvort hún vill sæstreng eða ekki - það er búið að innleiða þetta og það verður einfaldlega höfðað samningsbrotamál gegn Íslandi. Það er svo einfalt. Á það höfum við verið að benda hérna dögum saman og kallað eftir rökum fyrir því hvernig stjórnarliðar sjá þennan fyrirvara halda. Ég ætla ekki að fjalla um þetta í ræðu minni en mér finnst þetta bara svo athyglisvert, svo nýtt inn í málið, þetta varpar nýju ljósi á það. Ég hlakka til að heyra hv. þingmann bæta við í það safn sem þarna er greinilega fyrir hendi. Ég ætla að fjalla um upprunaábyrgð á raforku, sem er óþrjótandi umræðuefni og mjög áhugavert og tengist innleiðingu þriðja orkupakkans allverulega. Sérstaklega hvað varðar væntingar eða ótta okkar við áhrif á verð raforku hér innan lands. Ekki bara út af þessum upprunaábyrgðum heldur einnig vegna þess að ef til þess kæmi að Ísland yrði tengt raforkumarkaði Evrópu með sæstreng. Eins og ég sagði áðan í ræðu er innleiðingin á þessari reglugerð löngu orðin. Þetta eru lög frá 2008. Ég kalla þetta litla bróður orkutilskipunarinnar. Vegna þess að í þessu getum við séð sýnishorn af því hvað gæti hugsanlega orðið með tilkomu orkutilskipunarinnar sem við erum að ræða og við getum séð framtíðina varðandi raforkuverð til notenda hér innan lands. Þetta fjallar raunverulega bara um uppruna og vottorð á upprunaraforku og sölu á þeim. Ég var ekki enn þá búinn að fara yfir verðið á raforkunni. Samkvæmt upplýsingum hæstv. ráðherra, í svari við fyrirspurn frá mér, þá hefur verð á upprunaábyrgðunum undanfarin ár verið á bilinu 0,2 til 2 evrur. Þá er miðað við MWst. Íslensku orkufyrirtækin seldu 14,8 TWst. árið 2017. Áætlað verð á síðasta ári, 2018, er 800–850 milljónir. Fyrirtækin sem hafa verið að selja eru HS Orka, Orkusalan Orka náttúrunnar og Landsvirkjun, þó með mjög mismunandi hætti og í mismunandi magni. Ef ég byrja á HS Orku, herra forseti, þá hafa tekjur hennar vegna sölu á þessum ábyrgðum frá árinu 2011, verið 140 milljónir. Þar af eru 107 milljónir frá 1. janúar 2016. Engar upprunaábyrgðir frá HS Orku hafi verið seldar til einstaklinga eða annarra almennra raforkunotenda á Íslandi og allir viðskiptavinir fyrirtækisins, að stóriðju undanskilinni, hafa upprunavottorð á raforku. Þarna kem ég að merg málsins. Stóriðjan fengi ekki upprunavottorð þó að hún myndi biðja um það af því að það er ekki til, af því að það er búið að selja það. Nema þá að borga fyrir það í samkeppni við erlend fyrirtæki. Það er mergurinn málsins. Og hvert leiðir það okkur? Það leiðir okkur til hærra raforkuverðs. Ég hef lokið ræðutíma mínum en mun halda áfram í næstu ræðu.
Hæstv. forseti. Þetta er mjög áhugaverð samantekt sem hv. þingmaður hefur verið að fjalla um varðandi upprunaábyrgðir. Ég velti fyrir mér, ég er að reyna að rifja það upp í kollinum að það voru nokkuð margir aðilar sem vöruðu við þessu, ef ég man rétt, á sínum tíma. Þar á meðal borgarfulltrúi Miðflokksins, þáverandi hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, ef ég man rétt, og gerði það mjög kröftuglega. Ég velti því hins vegar upp hvort það hafi verið mistök á sínum tíma að heimila eða gangast undir þetta system með upprunaábyrgðirnar. Er spurningin þá hvort hv. þingmaður hafi skoðað það eitthvað hvort unnt sé að taka skrefið til baka. Í öðru lagi finnst mér mjög áhugavert að þingmaðurinn rifji upp þessar tölur, þessar upphæðir sem ráðherrar hafa svarað, og kom fram með hér fyrir þingið að felist í þessum viðskiptum. Mig langar því að spyrja hv. þingmann eða kannski biðja hann að útskýra aðeins betur fyrir okkur annaðhvort í andsvari, ef ekki, þá í annarri ræðu, hvernig og hvaða áhrif þetta hefur á raforkuverðið? Það er reyndar mjög merkilegt ef það er þannig að fyrirtæki á Íslandi, íslensk stóriðja, svo dæmi sé tekið, geti ekki fengið þessar upprunaábyrgðir nema þá að kaupa þær í samkeppni við erlend stóriðjufyrirtæki, þar sem þessi stóriðjufyrirtæki hér eru keyrð bara á hreinni orku, upprunalegri orku. Þau eru að keppa við fyrirtæki eða kaupa sér einhvers konar aflátsbréf á sama tíma og þau jafnvel nýta kol eða olíu til að framleiða sína vöru.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Hann spurði í fyrsta lagi hvort hægt væri að stíga skrefið til baka. Ég held að það sé afskaplega erfitt. Það búið að innleiða þetta og er orðið að lögum í landinu. Ég nefndi það í gær að þetta eru lög frá 2008, um upprunaábyrgð á raforku. Þar er verið að innleiða reglur Evrópusambandsins allt frá 2001 og markmiðið er að auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa í Evrópu. Markmiðið er í sjálfu sér göfugt en ekki er víst að aðferðin henti öllum aðilum samningsins. Ef við yrðum tengd Evrópu er ekki víst að þetta kæmi neitt afskaplega vel út fyrir raforkukaupendur hér innan lands ef þeir þyrftu að keppa við raforkukaupendur erlendis, bæði fyrir raforkukaupendur og líka kaupendur vottorðanna. Það er ekki víst, eins og ég kom aðeins inn á áðan. Hv. þingmaður spurði um söluna. Sami háttur er hafður á hjá Orkusölunni, ef ég vitna í svar hæstv. ráðherra, sem selur ekki upprunaábyrgðir heldur hefur frá 2015 látið upprunaábyrgðir fylgja með fyrir allan sinn markað. Þetta er staðan hjá Orkusölunni. Staðan hjá Orku náttúrunnar er samkvæmt svari ráðherrans sú, og samkvæmt upplýsingum frá Orku náttúrunnar, að árlegar tekjur vegna sölu upprunaábyrgða hafa verið 20–60 millj. kr. Á þessu ári, 2019 líklega, gerir tekjuáætlun ráð fyrir sölu upprunaábyrgða að verðmæti 150 millj kr. Þetta er verulega að aukast og upprunaábyrgðir fylgja með sölu raforku fyrirtækisins til almennra notenda. Það er sem sagt enn þá til afgangur handa almennum notendum.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Er ekki eitthvað undarlegt við það að fyrirtæki á Íslandi sem notar eingöngu endurnýjanlega orku, vatnsafl eða jarðhita, vind þess vegna, þurfi að borga sérstaklega fyrir það að fá þessi vottorð, eins og ég skil hv. þingmann? Er ekki svolítið undarlegt við það að þurfa að borga fyrir slíkt? Og sitja á sama tíma við sama borð og aðili í Evrópu sem framleiðir sams konar vöru eða svipaðar vörur með kolum eða olíu? Ef ég hef skilið þetta rétt. Er það ekki sérstakt ef við erum búin að setja upp kerfi sem virkar svona, kerfi sem kannski miðar í rauninni eingöngu að því að auka tekjur orkufyrirtækjanna? Ég ítreka hinar spurningarnar sem ég var með um hvernig raforkuverð kemur til með að hækka vegna þessara viðskipta. Hv. þingmaður nefndi það t.d. að vegna þess að stóriðjan fær ekki þessi vottorð heldur þarf að kaupa þau, að þá sé það hluti af heildarmyndinni sem leiðir til hækkunar á raforkuverði. Það er kannski lengri umræða, ég geri mér grein fyrir því. Þetta er hins vegar áhugavert út frá þeirri staðreynd að við erum í dag að fjalla um mál sem færir okkur enn dýpra inn í Evrópusamstarfið á raforkumarkaði, þar sem orkan er í rauninni verslunarvara og verður gerð núna í framhaldinu að enn meiri verslunarvöru undir þessari ríkisstjórn hjá Vinstri grænum.
Herra forseti. Það gæti líka verið sjónarmið að sum fyrirtæki standa í þannig rekstri að þau kæra sig kannski ekkert um þetta. Þau kæra sig kannski ekkert um að flagga einhverjum hreinleika og þurfa þess kannski alls ekki með. Ég tók eitt dæmi hér um daginn. Vera má að íslenskt fyrirtæki sem framleiðir, segjum bara sokka, og fær til þess raforku, kaupir raforku frá orkufyrirtæki hérlendis, en síðan er annað fyrirtæki úti í Evrópu, segjum í Frakklandi, sem er að gera það sama í samkeppni við hið íslenska. Kaupendurnir, sem eru þá einhverjar verslunarkeðjur og kaupa sokka velta því fyrir sér af hverjum þær eigi að kaupa sokkana og heyra það frá viðskiptavinum sínum að þeir leggi mikið upp úr því að vörurnar séu framleiddar með endurnýjanlegum orkugjöfum og spyrja einmitt um það. Er þetta framleitt í verksmiðju sem notar endurnýjanlega orku? Þá er mikilvægt fyrir framleiðandann að geta framvísað vottorði, hvort sem raunveruleikinn er sá að þetta komi frá slíku orkuveri eða kjarnorkuveri. Íslenski aðilinn sem ekki getur framvísað slíku vottorði lendir í vandræðum. Verslunarkeðjurnar segja við hann: Hvar er vottorðið? Hann segir: Við á Ísland notum enga kjarnorku. Og ekkert vottorð er til staðar. Hann er strax kominn í þá aðstöðu að hann þarf að kaupa. Ef það er ekki til, það er reyndar enn þá til, flest íslensku orkufyrirtækin geta útvegað notendum sínum þessi vottorð vegna þess að það er svolítill afgangur, því að megnið af orkunni fer til stóriðju. Stóriðjunni er kannski bara alveg sama um hver uppruninn á vottorði er.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir áhugaverða ræðu. Ég ætla byrja á því sem þingmaðurinn kom inn á í blálokin í síðasta andsvari sem sneri að því að mögulega væri stóriðju hér heima sama um hvernig upprunavottorðin lægju. Ég man að a.m.k. eitt álveranna hér heima stærði sig af því fyrir um tíu árum síðan, sennilega rúmum, að álframleiðsla þess væri grænasta ál í heimi og þætti með því albesta sem gerðist í umhverfislegu tilliti. Álið er oft kallaður græni málmurinn, m.a. í ljósi þess hversu auðvelt er að endurvinna álið og hversu hátt hlutfall þessa áls sem framleitt hefur verið í heiminum er enn þá í notkun eftir ítrekaða endurvinnslu. Hver er afstaða þingmannsins til þess? Telur hann að mögulega sé íslensk stóriðja að skjóta sig í fótinn ef lítið tillit verður tekið til þeirra sjónarmiða sem snúa að hinni hreinu orku sem félögin hafa notað og notið alla tíð, leyfi ég mér að segja? Gæti verið áhætta í því fólgin, að fyrirtækin gætu tapað markaðsstöðu eða markaðsforskoti sem þau hafa í dag ef upprunavottorð verða seld frá raforkubirgjunum og framleiðslan verður skilgreind á grundvelli kjarnorku og kola, svo dæmi sé tekið?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Hann kom inn á það að stóriðjunni væri e.t.v. alls ekki sama um uppruna raforku sinnar og nefndi dæmi þess að álver hérlendis hefði stært sig af því að það væri að framleiða ál og kallaði framleiðslu sína grænasta ál í heimi, sem það er hugsanlega. Hvert er gildi þessara vottorða og hvert verður gildi þessarar vottorða? Evrópusambandið er með orkustefnu, það er ekki bara vottorðakerfið sem þeir vinna, til að auka framleiðslu á endurnýjanlegri orku. Það er tilgangurinn. Það er markmiðið vegna þess að það er meiri eftirspurn eftir henni. Þess vegna leita þeir sem hyggjast reisa orkuver fremur að orkugjöfum sem eru endurnýjanlegir til að selja og reisa þeim mun frekar vindorkuver eða vatnsorkuver en kjarnorkuver vegna þess að þeir vita það fyrir fram að þeir fá hærra verð fyrir það. Búið er að búa til markað. Ég ætla að lesa upp úr ansi skemmtilegu svari sem er grunnurinn í þessu svari frá hæstv. ráðherra: „Orkugjafarnir sjálfir eru vitaskuld auðlind. Við höfum talað fyrir því.“ - En svo bætir hún við: „En líta má á hreinleika þeirra sem sjálfstæða auðlind út af fyrir sig.“
Forseti bendir á skrifað mál er ávallt lesið upp með leyfi forseta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir svarið. Þingmaðurinn kom inn á það í ræðu sinni áðan að töluverð viðskipti hefðu verið með það sem mér er tamt að kalla aflátsbréf. Ég held að margir noti sama hugtak fyrir sölu upprunavottorða þó að það sé kannski ekki tæknilega hárrétt. Það má segja að það fari nær því að lýsa þeim viðskiptum svo sem þarna eiga sér stað en með hinu tæknilega hugtaki sem plaggið ber. Þetta eru auðvitað aflátsbréf í þeim skilningi að menn kaupa sig til betri stöðu en þeir verðskulda raunverulega. Þingmaðurinn kom inn á það áðan að á árinu 2017 hefðu þetta verið viðskipti upp á um 800–850 milljónir, sem sagt viðskiptaskilmálar og sala aflátsbréfa þessara innlendu orkuframleiðenda. Hefur þingmaðurinn eitthvað skoðað þróun síðari tíma, árið 2018 eða mögulega eitthvað inn í 2019 og séð hver þróun verðs á þessum aflátsbréfum hefur verið? Því að bilið 0,2–2 evrur á megavattstund, ef ég skildi hv. þingmann rétt, er vítt bil. Ég velti fyrir mér hvort þróunin sé áfram í átt til hækkunar þannig að það geti verið hluti þeirra hagsmuna sem orkufyrirtækin eru að verja, þ.e. að geta áfram selt þessi upprunavottorð, sem segja má að séu hvalreki fyrir þau, kerfislegur hvalreki. Það er ljóst að engin útgjöld hafa fylgt þeim tekjustraumi sem þarna verður til.
Herra forseti. Hv. þingmaður, sem ég þakka fyrir spurninguna, kom inn á ansi áhugaverða þætti í máli sínu. Svar mitt er já. Það eru vísbendingar í svari hæstv. ráðherra um að verðið á þessum upprunaábyrgðum fari hækkandi. Bara til áréttingar þá segir í svarinu að árlegar tekjur vegna sölu Orku náttúrunnar á upprunaábyrgðum hafa verið 20–60 milljónir - árlegar tekjur. Á þessu ári, 2019, gerir tekjuáætlun ráð fyrir sölu að verðmæti 150 millj. kr. Þannig að þarna er um margföldun að ræða. Það bendir því allt til þess að verðið fari hækkandi. Það er ekkert óeðlilegt í ljósi mikillar áherslu Evrópusambandsins á endurnýjanlegri orku og aukinni notkun á henni. Hv. þingmaður kallar þetta aflátsbréf. Já, þetta eru nokkurs konar aflátsbréf. Það er krafa neytenda í þróuðum löndum, sérstaklega í nokkrum löndum Evrópu, að allt eigi að vera umhverfisvænt, eins og lífrænt grænmeti o.s.frv. Þeir versli ekki með eitthvað sem er mengandi eða reyni a.m.k. að forðast það og velji á milli, jafnvel þótt þeir þurfi að borga hærra verð fyrir það. Það sama líklega á við um raforkuna, orkuna sem fólkið notar og kaupir, að þannig verði það í framtíðinni. Ég ætla að lesa þetta aftur upp með leyfi forseta. Mér láðist að fá leyfi forseta áðan og biðst afsökunar á því. Ég er nú búinn með tíma minn og læt það bíða næstu ræðu.
Hæstv. forseti. Ég hef í ræðum mínum að undanförnu velt upp framtíðinni og framhaldinu á orkupakka þrjú, einnig orkupakka fjögur sem hefur litið dagsins ljós og búið að ganga frá af Evrópusambandinu. Hann fer nú í ferli sem er niðurnjörvað og ljóst hvernig er, bæði innan Evrópusambandsins og síðar gagnvart EFTA-ríkjunum sem eru aðilar að EES-svæðinu. Á sama tíma og þetta liggur fyrir erum við á Íslandi enn að fjalla um þriðja orkupakkann. Við höfum ákveðna fyrirvara, en teljum að pakkinn geti verið varasamur fyrir íslenska hagsmuni. Á sama tíma er sá fjórði orðinn ljós. Þess vegna finnst mér óskiljanlegt að þingmenn og ráðherrar skuli ekki vilja meta heildaráhrifin, sjá hvað það þýðir fyrir framtíðina að ef við samþykkjum orkupakka þrjú núna hvernig fjögur hefur áhrif á þær ákvarðanir sem við tökum í dag. Ég hef sagt að það sé ekki oft sem við fáum tækifæri til að sjá hver áhrifin verða á framtíðina, en við getum gert það núna. Ég verð að viðurkenna að ég varð fyrir miklum vonbrigðum að sjá að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, segir í fjölmiðlum að hún líti svo á að þetta sé bara hver pakki fyrir sig. Orð hennar mátti skilja sem svo að þeim ætti ekki að blanda saman. Mér finnst mjög óábyrgt að tala með þeim hætti, segja fullum fetum að engu máli skipti hvað taki við í orkupakka fjögur ef við samþykkjum orkupakka þrjú, hvað af orkupakka þrjú leiði í fjórða orkupakka. Til dæmis varðandi fullveldi landsins, þróun raforkuverðs, framsal valds, heimildir eftirlitsstofnana o.s.frv. Er það virkilega svo að menn vilji ekki skoða heildarmyndina? Ég ætla að leyfa mér að bæta við, ekki síst eftir orð hæstv. forsætisráðherra hér í dag sem virtist ekki upplýst um að einkaaðilar geta leitað og munu án efa, leggi þeir sæstreng eða vilji það, án þess að ríkið komi nokkuð nærri því og við reynum að banna þeim það, leita réttar síns. Það kemur m.a. fram í áliti Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts í neðanmálsgrein nr. 62, með leyfi forseta: „Ekki má þó gleyma að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis þar að lútandi gæti fyrirtækið snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Þetta er akkúrat í samræmi við það sem hv. þm. Bergþór Ólason benti á í ræðustól þegar hann fjallaði um færslu á fésbókinni frá héraðsdómaranum Arnari Þór Jónssyni sem var að svara fullyrðingum hæstv. forsætisráðherra. Það er akkúrat þetta. Við erum ekki búin að fría okkur á neinn hátt frá því að málshöfðun sem þessi gæti orðið að veruleika. Þvert á móti erum við að taka - og það eru mín orð, ekki héraðsdómarans eða ráðherra - áframhaldandi stór skref inn í það að gera orkustefnu Evrópusambandsins og evrópskan orkumarkað að okkar. Er það það sem við viljum? Er það það sem ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur vill? Gera auðlindirnar á Íslandi og afrakstur þeirra, það sem við fáum út úr þeim, orkuna, að enn meiri verslunarvöru hjá Evrópusambandinu? Ég hef velt því upp varðandi þróunina í orkupakka fjögur, m.a. í gær, enginn treysti sér til að koma upp og svara því, hvort orkupakki fjögur kalli á aukið valdaframsal. Verður gerður stjórnskipulegur fyrirvari þegar hann kemst, eftir margra mánaða ferðalag í gegnum eitthvert system, í sameiginlegu EES-nefndinni varðandi orkupakka fjögur? Af hverju er það? Af hverju eru líkur á því eða möguleiki? Er ekki rétt að við könnum það í dag áður en við klárum það mál sem við erum með á borðinu? Því að þetta er ein samfella, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Mig langar að bæta við einni spurningu enn, sem ég hef ekki tíma til að velta upp svörum við. Mun Ísland þurfa að sækjast eftir undanþágum frá orkupakka fjögur? Hvernig verður þeim tekið ef við innleiðum orkupakka þrjú með sama glæsibrag og hraða og eins vel og við gerðum með orkupakka tvö sem var ein af forsendum þess að flestum okkar [[Forseti hringir.]]beiðnum um undanþágur var hafnað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðuna. Sú spurning sem þingmaðurinn veltir upp í lokin er: Mun það koma til að óskað verði eftir undanþágu frá fjórða orkupakkanum og erum við, eins og raunin virðist vera gagnvart undanþágubeiðnum er snúa að þriðja orkupakkanum, mögulega búin að þrengja stöðu okkar með því, eins og þingmaðurinn orðaði það, að innleiða með slíkum bravör að öllum málumleitunum um undanþágur, ekki öllum en stórum hluta þeirra, var hafnað á grundvelli þess að ekkert benti til þess að Ísland þarfnaðist slíkra undanþágna, þjóðinni í landinu hefði tekist svo vel til við innleiðingu fyrsta og annars orkupakkans og gæti bara haldið áfram með þriðja pakkann á sömu nótum? Mig langar að spyrja hv. þingmann: Telur hann mögulegt að við sköðum sjálf möguleika okkar til að fá undanþágur sem skipta máli, undanþágur sem setja þetta regluverk allt í samhengi við raunverulegar íslenskar aðstæður? Getur verið að sá skaði sem við völdum mögulega hagsmunum okkar sé þeirrar gerðar að raunverulega muni þegar á reynir og fjórði orkupakkinn kemur á færibandinu - og með það í huga að eitt af markmiðum um fjórða orkupakkann, þó að ég sé ekki búinn að sjá gögn málsins en sú fréttaskýring sem ég hef séð um það bendir m.a. til þess að þar eigi að útvíkka og styrkja valdheimildir ACER, sem eru nú kjarnaáhyggjuatriði okkar hvað fullveldisþátt málsins varðar? Þannig að spurningin til hv. þingmanns er: Völdum við mögulega [[Forseti hringir.]]okkar eigin málstað tjóni með því að nálgast innleiðingu þriðja orkupakkans eins og við höfum gert hingað til - eða réttara sagt eins og utanríkisráðherra hefur gert?
Hæstv. forseti. Því er hægt að svara játandi, það er mögulega verið að gera, ekki síst ef við innleiðum hugmyndafræðina, markmiðin og stefnuna sem felast í orkupakka þrjú. Það hefur margoft komið fram að fyrirvarinn við sæstreng sem ríkisstjórnin setur er aðeins til heimabrúks, gildir bara fyrir okkur. Einhver ágætur fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins kallaði þetta, minnir mig, sjónhverfingar eða eitthvað slíkt. Sá maður er reyndar með áhugaverða grein í dag sem hann birtir á viljinn.is, sem væri sérstaklega gaman fyrir Sjálfstæðismenn að lesa. Allt sem við gerum í dag mun mjög líklega hafa áhrif á þá meðferð og túlkun sem við fáum þegar kemur að orkupakka fjögur. Það er alla vega reynslan af fyrri innleiðingum varðandi orkumálin. Við þurfum ekki að vera hissa á því að Evrópusambandið sé ekki endilega rosalega hresst með að láta okkur fá einhverjar undanþágur eða hlusta á það sem við höfum fram að færa þegar markmiðið er alveg augljóst, að búa til einn raforkumarkað þar sem þeir telja að Ísland geti skipt miklu máli, þ.e. skaffar umhverfisvæna orku inn á þann markað. Um það snýst stóra málið að sjálfsögðu. Það sem verst er í því öllu er að á sama tíma og við tökum þau skref - við sjáum hvað næsta skref felur í sér, þ.e. orkupakki fjögur - þá höfum við ekki einu sinni stefnu til að vinna eftir. Við höfum ekki vel ígrundaða, útfærða, langtímaorkustefnu, hvernig við sjáum málin liggja fyrir Íslands hönd. Á sama tíma innleiðum við orkustefnu ESB-ríkjasambandsins, sem er ekkert endilega okkur í hag. Ég held reyndar að hún sé mjög andstæð hagsmunum okkar, ef menn nenna að kafa ofan í það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir svarið. Nú liggja fyrir - sem ég get sagt fyrir mig að hafa vakið undrun mína - viðbrögð þeirra sem styðja innleiðingu á grundvelli nálgunar hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra. Ég vona að forseti fyrirgefi mér að ég kalli hæstv. iðnaðar-, nýsköpunar-, dómsmála- og ferðamálaráðherra iðnaðarráðherra í þessari umræðu. Það er ekki illa meint heldur meira til einföldunar. Það vita allir hvað verið er að fara þarna. Það hefur vakið undrun mína að engin viðbrögð virðast hafa borist úr ranni stjórnarflokkanna við þeim fréttum að nú sé fjórði orkupakkinn fullsamþykktur af ráðherraráði Evrópuþingsins og þar með liggi lykilgögn fyrir varðandi það að sjá lengra inn í framtíðina en hefur verið mögulegt hingað til. Kann hv. þingmaður einhverjar skýringar á því hvað geti valdið því að þingmenn sjái enga ástæðu til að skoða hvorki meira né minna en fjórða orkupakkann? Við erum að fjalla um þriðja orkupakkann. Býsna margar ræður, meira að segja á þeim tíma sem stuðningsmenn orkupakkans og innleiðingar hans tóku þátt í umræðunni, hafa margkomið inn á að það væri ósköp gott að geta séð hvað væri í fjórða orkupakkanum en það væri bara einhvers staðar í framtíðinni og við þyrftum að klára þetta. Nú liggur fjórði orkupakkinn fyrir. Hefur hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]einhverja kenningu um það hvað orsakar að enginn stuðningsmanna innleiðingarinnar á þriðja orkupakkanum sjái ástæðu til að skoða fjórða orkupakkann?
Hæstv. forseti. Svarið við því er í rauninni nei. Ég geri mér enga grein fyrir því hvers vegna í ósköpunum þeir ágætu þingmenn sem eru fylgjandi málinu treysta sér ekki til eða vilja ekki skoða heildarmyndina sem hægt er að sjá núna. Mögulega eru misjafnar ástæður fyrir því. Einhverjir kunna að vera svo miklir Evrópusambandssinnar að þeir sjá það líkt og Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, ritar í pistli sínum sem birtist í Viljanum í dag, hann er alla vega birtur þar, kann að hafa birst annars staðar í upphafi [[Hringbraut.]]- Hringbraut, já. Þar fer hann einmitt yfir að þetta er alveg bráðsnjöll leið í áttina að því að opna aftur vilja fólks til að ganga í Evrópusambandið, þ.e. að innleiða þennan orkupakka. Það er svolítið magnað að sjá og ég skil það þar af leiðandi þannig að Samfylkingarflokkarnir Viðreisn og Samfylkingin, mögulega Píratar, séu þess vegna fylgjandi málinu. Ég á hins vegar erfitt með að átta mig á því hvað hefur snúist hjá stjórnarflokkunum þremur sem hafa fram til þessa - í það minnsta hluti þeirra, ég gæti reyndar trúað að Sjálfstæðisflokkurinn væri klofinn í dag eins og svo oft áður þegar kemur að Evrópumálum, sem er miður, að eitthvað slíkt væri í gangi. Svo veit maður ekki nema það sé þannig að einhver af þeim flokkum vilji hreinlega halda áfram að taka upp raforkustefnu Evrópusambandsins, að innleiða meira af því systemi sem gerir orkuna að enn þá meiri markaðsvöru. Það kann að vera að aðilar innan Sjálfstæðisflokksins sjái tækifæri í því en það er svolítið magnað ef það er innan Vinstri grænna, ef Vinstri græn sjá það sem tækifæri fyrir landið að selja auðlindir sínar eða orkuna úr auðlindunum á þennan hátt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég tók sérstaklega eftir þessu viðtali við hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur á vefmiðlunum í dag. Hv. þingmaður vakti töluverða athygli mína fyrir að halda þar uppteknum hætti við að koma á framfæri rangfærslum sem nauðsynlegt er að leiðrétta. Auk þess segir hv. þingmaður í viðtalinu að Miðflokkurinn sé að stoppa allt í þinginu og hér komist engin mál á dagskrá vegna þess að Miðflokkurinn stoppi allt. Það er einfaldlega rangt vegna þess að Miðflokkurinn - og rétt að halda því til haga - hefur boðið það að málið verði tekið út af dagskrá og önnur mál sett fyrir framan, eins og fjármálastefnan, heilbrigðisstefnan, fjármálaáætlun o.s.frv. Það er því ekki við okkur Miðflokksþingmenn að sakast í þeim efnum. Það er rétt að halda því til haga. Við höfum boðið stjórnarflokkunum og ríkisstjórninni að greiða fyrir málum á þinginu og setja þetta mál til hliðar á meðan. En það sem mig langaði að nefna við hv. þingmann er að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir segir einnig í viðtalinu að Miðflokkurinn vilji hverfa aftur til gamla tímans þar sem gagnsæi um orkuverð var ekkert. Ég held að hv. þingmaður átti sig ekki á því en ég segi það hér og nú að ég vil hverfa aftur til gamla tímans vegna þess að þá var rafmagn til heimila og fyrirtækja í landinu mun ódýrara en er í dag. Mig langar að fá fram hjá hv. þingmanni [[Forseti hringir.]]hvort ekki sé nauðsynlegt að leiðrétta svona rangfærslur. Að enn og aftur skuli farið með slíkar rangfærslur er náttúrlega ámælisvert, herra forseti.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Það er náttúrlega bara blaður sem engin innstæða er fyrir að einhverjir vilji hverfa til leyndarhyggju um raforkuverð. Ef menn vilja hafa aðrar leiðir til þess er hægt að fara þær leiðir. Ég hef svo sem ekki heldur séð að ekki sé hægt að hafa raforkuverð upplýst eða lifandi fyrir alla Íslendinga eins og tæknin er í dag, án þess að þurfa endilega að vera að innleiða orkupakka. Þetta er aðeins ein blaðran enn hjá því ágæta fólki sem telur að aðrir eigi að fara með stjórn landsins okkar, þ.e. að við undirgöngumst Evrópuvaldið í Brussel. Það er ekkert nýtt. Ég sakna þess hins vegar að þetta ágæta fólk komi í ræðustól og tali meira fyrir málinu, í það minnsta svari spurningum og hreki þær spurningar sem við höfum haft uppi. Það er vitanlega erfitt að eiga við umfjöllun þegar hún er öll í fyrirsögnum og fólk að reyna að ná sér í það sem kallaðir eru klikkir eða smellir á Facebook eða komast í fréttirnar, bara út á að segja eitthvað. Það er oft og tíðum mjög innihaldslaust blaður sem kemur fram þá, því miður. Auðvitað hef ég skilning á því að andstæðingar Miðflokksins í pólitík séu ekki ánægðir með þá afstöðu sem flokkurinn hefur t.d. gagnvart Evrópusambandinu eða því Evrópumáli sem þessi orkupakki er, en við höfum marglýst því yfir að við tölum ekki fyrir því að hætta með EES-samninginn eða hætta samstarfi við Evrópuríki, alls ekki. Það vakir ekki neitt slíkt fyrir okkur. [[Forseti hringir.]]En við munum áfram standa stolt vörð um þjóðarhagsmuni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og tek heils hugar undir það hjá honum að það sé tvennt ólíkt að standa vörð um þjóðarhagsmuni og síðan að standa á rétti sínum í tvíhliða samningum, sem EES-samningurinn er náttúrlega. Hv. þingmaður nefndi að hér virðast þingmenn ekki vilja koma og taka þátt í þessari umræðu með okkur Miðflokksþingmönnum. Maður spyr sjálfan sig hvers vegna svo sé. Ég veit t.d. til þess að töluvert margir þingmenn hafa ekki tekið til máls í umræðunni, ekki tjáð sig um innleiðinguna, þetta stóra mikilvæga mál. Þeir sömu þingmenn kvarta yfir því að við séum að hertaka þingsal og frysta öll önnur mál o.s.frv., sem sýnir hvers lags málflutningur þetta er. Ég held það sé lágmark ef menn vilja reyna að flýta fyrir umræðunni að koma þá og taka þátt í henni og svara þeim fullyrðingum sem stjórnarliðar og þeir sem eru hlynntir málinu hafa komið með og við sjáum trekk í trekk. Ég nefndi að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hefði sett fram ákveðnar fullyrðingar á netmiðlum. Þar kom hún enn og aftur inn á samkeppni og neytendamál, að þetta væri svo mikið neytendamál. Við erum margsinnis búin að hrekja þá staðreynd, neytendur hafa ekki haft nokkurn hag af þessum orkupökkum, af markaðsvæðingu raforkunnar. Við erum búin að sýna fram á tugi prósenta hækkun á rafmagni til húshitunar, til almennings, til fyrirtækja í landinu og eitthvað sem heitir neytendavernd er algerlega staðlausir stafir. En samt sem áður hamra þau á þessu og reyna að sía því inn í almenning að þetta sé svo mikil neytendavernd, sem er rangt.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég ætla aðeins að fara til baka og taka undir það sem hv. þingmaður sagði í fyrra andsvari til að undirstrika að það er vitanlega forsetinn sem ákveður hvaða mál eru á dagskrá þingsins og getur því breytt henni léttilega og hleypt öðrum málum að meðan þetta mál þarf hugsanlega að ræða einhvers staðar eða kæla á einhvern hátt, annað eins hefur verið gert í þessum sal, svo að maður rifji það upp. Ég man meira að segja eftir forseta sem sagði eftir töluvert miklar umræður: Ég set ekki þingfund ef þetta á að vera svona áfram. Hann lét menn hreinlega tala saman. En það er liðin tíð. Nú erum við með risamál fyrir framan okkur sem við þurfum að sjálfsögðu að fara yfir. Það er áhugavert sem hv. þingmaður nefndi líka, hversu margir þingmenn hafa ekki tekið til máls í þessari umræðu. Kannski líta þeir svo á að þetta sé lítið og ómerkilegt mál sem þurfi ekkert að fara yfir. Mér finnst það mjög alvarlegt ef svo er vegna þess að um er að ræða raforkustefnu Evrópusambandsins sem verið er að taka upp á Íslandi. Við erum að innleiða ákveðnar reglur og lög, setja í lög reglur Evrópusambandsins, sem ætti að skipta máli, ekki síst þá þingmenn sem tala fyrir sjálfstæði landsins. Mig langar að nefna annað sem hv. þingmaður kom inn á, síbyljuna um neytendavernd og lækkun raforkuverðs. Af hverju koma þingmenn ekki og rökstyðja með dæmum hvar hin mikla neytendavernd sé og hvernig raforkuverðið hafi lækkað og hvernig það mun lækka við þessar breytingar? Þetta eru bara frasar, orð sem hafa enga merkingu, ef það er ekki rökstutt á neinn hátt.
Herra forseti. Það kom fram greinilega í sjö-fréttum sjónvarpsins núna áðan að almenningur í landinu vill fá meiri kynningu á orkupakka þrjú. Það kom fram. Almenningur vill fá þessa kynningu. Hann vill að talað sé við hann. Þetta er einmitt það sem við höfum haldið fram sem höfum verið að malda í móinn í nokkurn tíma yfir því að kynning þessa máls, jafn illa og það er úr garði gert, hafi verið í algeru skötulíki. Þess vegna er það enn brýnna en áður. Ég held að rýna megi þannig í skilaboðin, þau svör sem komu fram áðan þegar fólkið á götunni var spurt hvað því fyndist, þannig að almenningur, þjóðin vilji að þessu máli sé frestað til hausts og að sá tími sé notaður til frekari kynningar til þess að ná breiðari samstöðu um málið, sem er nauðsynlegt, algerlega nauðsynlegt. Fyrrverandi forseti lýðveldisins talaði einu sinni um það þegar stórt mál var undir að gjá væri milli þings og þjóðar. Ég held að sú gjá hafi opnast aftur. Það er okkar sem erum hér á þingi að sjá til þess að sú gjá lokist. Það er okkar að byggja brú yfir þessa gjá milli Alþingis og þjóðarinnar. Það gerum við ekki með því að keyra þetta mál í gegn í offorsi, í blóra við vilja almennings. Við gerum það ekki þannig. Því var haldið fram hér úti á tröppunum áðan af forseta Alþingis að Miðflokkurinn væri að misnota þingræðið. Það er alrangt. Miðflokkurinn og við sem stöndum í baráttunni erum að vernda og verja lýðræðið. Og hvað hefur þessi barátta nú í nokkra daga og nokkrar nætur haft í för með sér? Jú, einmitt það sem fram kom hjá fólkinu á götunni rétt áðan. Fólkið í landinu vill að talað sé við það. Það vill að komið sé fram við það eins og fólk. Það vill ekki láta troða ofan í hálsmálið á sér einhverju máli sem meiri hluti þjóðarinnar er á móti. Það vill ekki láta bjóða sér upp á að hér séu stigin afdrifarík skref sem ekki er hægt að leiðrétta með góðu móti. Fólkið í landinu krefst þess einfaldlega að við sem skipum þetta löggjafarþing vinnum málin með vönduðum hætti sem við erum með til úrlausnar hverju sinni. Herra forseti. Upp á það hefur skort í þessu máli. Fyrir nokkrum dögum og nokkrum nóttum síðan hófum við Miðflokksfólkið að ræða þetta mál djúpt. Á hverjum einasta degi, eða hverri einustu nóttu, hafa komið fram nýjar upplýsingar - á hverjum einasta degi - sem styrkja þá umræðu sem við höfum staðið fyrir, sem styrkja þá skoðun okkar að málið sé illa úr garði gert, á því séu verulegir annmarkar, að það brjóti jafnvel í bága við stjórnarskrá og að í því felist stærra og meira valdaafsal en nokkru sinni fyrr. Það eru þau atriði sem fólkið í landinu hefur áhyggjur af. Það vill ekki að framtíð barna þess og barnabarna sé ofurseld erlendu valdi. Það vill ekki að gengið sé á svig við stjórnarskrá lýðveldisins. Herra forseti. Þess vegna á að fresta þessu máli nú þegar og taka það upp þegar líður á árið.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Ég heyrði líka þetta viðtal við hæstv. forseta Alþingis og velti fyrir mér hvort áhyggjur hans af þingræðinu miðuðust við einhverja sérstaka tímalengd umræðunnar. Því að öll þekkjum við að hæstv. forseti hefur ekki sparað ræðustólinn sérstaklega á sínum þingtíma. Það er hins vegar svolítið öfugsnúið að saka þá sem vilja ræða efnislega um þingmál, spyrja spurninga og leita svara, um að vera að vinna gegn þingræðinu, meðan þingmenn, sumir hverjir, taka ekki þátt í umræðunni. Ég hygg að það væri kannski nær að velta því fyrir sér hvort þingræðið virki þannig að menn geti bara þagað, ekki svarað spurningum, ekki tekið rökræðuna eða hrakið það sem við segjum, ekki svarað spurningunum sem við höfum fram að færa og e.t.v. reynt að telja okkur hughvarf í málinu, þ.e. fá fleiri til fylgis við málið. Nema það sé þannig vaxið að hv. þingmenn treysti sér ekki til að standa hér og tala fyrir þessu máli. Eða öllu heldur svara þeim spurningum sem vaknað hafa. Hér hafa örfáir þingmenn talað fyrir málinu en orð þeirra og ræður hafa frekar vakið upp spurningar en hitt. Mig langar að spyrja þingmann hvort það sé einhver ástæða til að halda að þetta stóra orkupakkamál geti með einhverjum hætti verið lærdómur fyrir þingið, þ.e. að þegar uppi eru mál af þessari stærðargráðu verðum við að hvetja þingmenn til að taka þátt í þeim.
Herra forseti. Já, hv. þingmaður, er stutta svarið. Auðvitað er fyrsta atriðið í því, og náttúrlega í öllum málum sem fara í gegnum þetta þing, að menn vandi til verka, sérstaklega í málum af þessari stærðargráðu sem varða þjóðarhag, ekki bara nú um stundir heldur til framtíðar, mál sem ekki er hægt að vinda ofan af, jafnvel þótt menn komist að því að hér hafi verið gerð mistök. Það er það sem við höfum bent á, að það sé veruleg hætta á að hér sé verið að gera stór mistök. Það eru fleiri og fleiri sem ekki voru endilega kallaðir fyrir utanríkismálanefnd eða atvinnuveganefnd, sem koma nú fram á samfélagsmiðlum og annars staðar og segja nákvæmlega það sem við höfum verið að halda fram í þessari umræðu: Fyrirvararnir í málinu standast ekki. Ef hér verður lögsókn út af rangri innleiðingu stöndum við frammi fyrir skaðabótum. Það hafa fleiri en einn og fleiri en tveir sagt, og síðast nú í morgun svaraði virtur lögmaður fullyrðingu hæstv. forsætisráðherra frá því í gær með mjög afgerandi og skýrum hætti. Við þurfum að kappkosta að við vinnum þetta mál með þeim hætti að það verði ekki okkur til skaða, þinginu til skammar, þegar fram í sækir, og börnunum okkar og barnabörnum til ógæfu. Það er það sem við þurfum að treysta og tryggja akkúrat núna.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður nefndi í svari sínu, sem ég þakka fyrir, orð forsætisráðherra í dag, eða réttara sagt skrif héraðsdómarans Arnars Þórs Jónssonar vegna orða forsætisráðherra þar sem forsætisráðherra er nú nokkuð leiðréttur, mjög pent, og bent á að það sé ekkert í þessu máli öllu sem ríkisstjórn er búin að búa til sem komi í veg fyrir að einkaaðili kunni að höfða mál gegn ríkinu. Telja sumir lögmenn að það mál myndi tapast hjá ríkinu og benda þeir á ýmis rök fyrir því. Þrátt fyrir að forsætisráðherra hafi sagt að engir lögmenn hafi aðra skoðun en hún hélt fram hafa a.m.k. fjórir lögmenn sagt annað. Fyrst ber að nefna nýjustu skrifin, þau skrif sem héraðsdómarinn sem ég nefndi áðan ritaði. Eyjólfur Ármannsson varar í greinargerðum sínum við orkupakkanum. Hann starfar í Noregi. Síðan er það nú þannig að þeir félagar, Stefán Már og Friðrik Árni, benda á það í neðanmálsgrein 62 að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis sem vill sjálft leggja rafstreng og tengja, gæti fyrirtæki snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Slík staða gæti reynst Íslandi erfið. Er þetta ekki eitthvað sem ástæða er til að skoða ofan í kjölinn? Það er engin skömm að því að taka mið af nýjum upplýsingum sem koma fram, ef stjórnarmeirihlutinn vill taka slíkri leiðbeiningu. Hann þarf ekki að hlusta á okkur.
Herra forseti. Ég hef áður úr þessum ræðustól minnst á tregðu manna við að játa á sig mistök eða játa að þeir séu ekki alveg á réttri leið og það sé kannski skynsamlegra að velja aðra leið. Í þessu máli hér og nú er ekki pláss fyrir svona prívat-stolt. Það er ekki pláss fyrir að þingmenn og stjórnmálamenn gangist ekki við því að þeir hafi valið ranga leið, vilji víkja af henni og fara réttari og betri leið, í ljósi nýrra og betri upplýsinga. Ég er næstum því viss um að margir þeir þingmenn sem höfðu í upphafi efasemdir um þetta mál - og ég held því fram úr þessum stól - hafi jafnvel verið blekktir til þess að fylgja málinu með því að veifa framan í þá þessum fyrirvörum og segja: Nú er allt í gadda slegið. Við erum með fyrirvara sem eru ótvíræðir. Það er óhætt að styðja þetta mál. Menn sögðu það meira að segja hér við 1. umr. sem voru efasemdarmenn áður: Ég var ekki viss um þetta mál. En þegar ég heyrði af þessum fyrirvörum varð ég rólegur og sagði: Nú styð ég málið. Ég trúi ekki öðru en að runnið hafi tvær grímur á þá þingmenn. Ég trúi ekki öðru en að þeir muni nú segja eins og við: Er ekki rétt að staldra við? Er ekki rétt að fara betur yfir þetta mál? Það er risastórt. Það er ekki pláss fyrir mistök í þessu máli, þannig að við skulum vanda okkur. Við skulum fresta málinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mjög þörf umræða sem hv. þingmaður opnaði, þ.e. um gjána milli þings og þjóðar. Mjög mikilvægt er í þessu sambandi að almenningur sé vel upplýstur um þetta mál vegna þess að það varðar komandi kynslóðir. Það varðar áratugi fram í tímann. Ég hef sagt áður að það virðist vera svona eitthvað í þjóðarsálinni; manni finnst stundum að Íslendingar hugsi ekki nógu langt fram í tímann. Kínverjar hugsa 100 eða 200 ár fram í tímann. Margar þjóðir eru með ýmsar áætlanir. Við sjáum að Evrópusambandið er með áætlanir, eins og fram kemur í skýrslu á vegum ráðherranefndarinnar, um einmitt orkumálin. Þeir hugsa a.m.k. til ársins 2050. Í því ljósi er náttúrlega mjög einkennilegt áhugaleysi margra þingmanna á málinu. Mér telst til að það séu u.þ.b. 20 þingmenn sem hafa ekkert tekið til máls í þessu stóra og mikla máli. Talað er um að 52 þingmenn séu fylgjandi þessu en 20 sem hafa aldrei tjáð sig um málið. Sem sýnir að full þörf er á að ræða málið. Að halda því fram að þetta sé fullrætt, við séum að tefja málið eru náttúrlega útúrsnúningar. En þetta er innlegg í umræðuna, þ.e. um gjá milli þings og þjóðar, eins og hv. þingmaður nefndi. Er það ekki hlutverk okkar að halda uppi virkri umræðu og upplýsingaöflun til almennings og að [[Forseti hringir.]]þingmenn verði virkir í umræðunni? Er það ekki til að reyna að brúa þessa gjá?
Herra forseti. Það er skylda okkar. Við, kjörnir fulltrúar á Alþingi, höfum margar skyldur. Við höfum skyldur við stjórnarskrána sem við höfum svarið eið að. Í þessu máli er, svo maður tali varlega, alla vega reynt verulega á þanþol stjórnarskrárinnar, jafnvel að ákvæði hennar séu brotin. Það þýðir ekki að segja: Ja, við erum svo oft búin að stíga skrefið alveg út á línuna sem stjórnarskráin þolir. Það eru ekki rök. Við höfum líka skyldur gagnvart fólkinu í landinu um að vanda okkur við þau þingmál sem við afgreiðum, hvað þá þegar þau eru af þessari stærðargráðu, eins og ég hef áður sagt. Það er skylda okkar að koma í veg fyrir það þegar við finnum á okkur, þegar við vitum, þegar við fáum rök á hverjum degi og ný rök á hverjum degi, um að hér sé verið að gera mistök. Þá berum við þá skyldu að móa við, segja: Nei, hingað og ekki lengra. Skoðum málið. Leitum breiðrar samstöðu. Það er líka skylda okkar. Við sem höfum haft í frammi andóf í málinu erum ekki bara að hugsa um okkar kjósendur, þó að við viljum auðvitað standa við kosningaloforð okkar, öndvert við það sem ríkisstjórnarflokkarnir þrír eru núna að svíkja akkúrat í þessu máli. En það er ekki það sem málið snýst um. Málið snýst um að hér verði ekki gerð óendurkræf mistök. Það er það sem við viljum koma í veg fyrir.
Herra forseti. Þetta er mjög mikilvægt innlegg hjá hv. þingmanni, að hér verði ekki gerð óendurkræf mistök. Um það snýst málið. Stjórnvöld, ríkisstjórnin, meðreiðarsveinar eða flokkar sem styðja þetta mál, eru að innleiða orkutilskipun Evrópusambandsins sem þau kalla orkupakka þrjú til framtíðar. Það verður ekki aftur snúið. Ekki nema að segja hreinlega upp EES-samningnum. Við Miðflokksmenn höfum ekki talað fyrir því. Hins vegar er þessi samningur náttúrlega engan veginn sá sami og lagt var upp með í upphafi. Að því leytinu til er mikilvægt í okkar huga að við skoðum kosti og galla samningsins. Það er allt annað en að vera með fullyrðingar um að segja honum upp. En fyrst og fremst eigum við náttúrlega að nýta okkur þann rétt sem við höfum samkvæmt samningnum og standa keik í þeim efnum, vera ekki að láta einhvern hræðsluáróður þess efnis að samningurinn komist í uppnám, honum verði sagt upp o.s.frv., hafa einhver áhrif á okkur. Ég myndi segja að þetta væri svona ákveðin samningatækni og ég held að hún komi að hluta til frá Evrópusambandinu og hugsanlega frá Noregi líka, þeim sem eru fylgjandi samningnum þar. En ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Það er mjög mikilvægt að halda því til haga að ekki verður aftur snúið ef þetta verður samþykkt. Við sjáum afleiðingarnar af orkupakka eitt og tvö, hærra orkuverð til heimila og fyrirtækja í landinu, og nú er verið að taka enn þá [[Forseti hringir.]]stærri skref sem við sjáum fyrir okkur að geti haft alvarlegar afleiðingar fyrir okkur sem þjóð og heimilin og fyrirtækin í landinu.
Herra forseti. Þeir sem eru ekki á sama máli og við þurfa ekkert að hlusta á okkur. Þeir þurfa ekkert að taka mark á okkur. Þeir þurfa að hlusta á ráð færustu sérfræðinga á Íslandi og taka mark á þeim og bera gæfu til þess að segja við sig sjálfa: Er ekki rétt að athuga þetta mál aðeins betur? Nú horfi ég t.d. til hæstv. forsætisráðherra, sem er kona sem ég ber mikla virðingu fyrir og hef tröllatrú á. Nú þegar hún er búin að átta sig á því að það sem hún sagði í gær er ekki alls kostar rétt - vegna þess að það eru til lögmenn, ekki bara einn, ekki bara tveir, sem segja: Ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn eru á rangri braut í þessu máli, góðfúslega snúið af þeirri braut og vinnið málið betur, frestið því, leitið að betri fyrirvörum, haldbetri, eða réttara sagt: Farið að ráðum bestu manna og hafnið pakkanum og sendið hann í sáttaferli í sameiginlegu EES-nefndinni. Ég hef tröllatrú á því að hæstv. forsætisráðherra muni bregðast við. Ég hef tröllatrú á því. Hún má vera viss um að ef hún og stjórn hennar gerir þetta get ég sagt við hæstv. forsætisráðherra: Hún gengur ekki ein í því máli ef hún vill fara betri leið en áður.
Herra forseti. Ég vil aðeins koma inn á orkupakka fjögur, sem ég tel fulla þörf á og við höfum komið inn á í ræðum okkar. Ég hjó sérstaklega eftir því í viðtali við hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur á netmiðlum í dag, held ég, þegar hún sagði að skoðun hennar væri sú að aðgreina ætti þessa pakka, taka hvern pakka fyrir sig. Ég er algerlega ósammála því. Ég held að nauðsynlegt sé að fara vandlega yfir orkupakka fjögur áður en orkupakki þrjú verður, væntanlega, samþykktur. Við hefðum viljað sjá undanþágu frá honum og vonandi verður það. Kannski kemur á daginn að stjórnvöld átta sig á síðustu metrunum á því hversu mikið er í húfi og hlusta á eitthvað af ábendingum okkar sem við höfum komið með - á málefnalegan hátt, ég tek það fram. Það er nú annað en sumir stjórnarþingmenn sem hafa komið með fullyrðingar sem standast ekki. Ég nefni t.d. fullyrðingar um að raforkuverð hafi ekki hækkað við innleiðingu orkupakka eitt og tvö. Það er rangt. Verðið hefur hækkað heilmikið og við höfum sýnt fram á það. Ég hef gert það bæði í ræðu og riti. En alla vega er orkupakki fjögur þannig að hann eflir enn frekar hið yfirþjóðlega vald. Það er mjög líklegt að þar verði spurningin um stjórnlagaþáttinn, þ.e. hvort þetta standist stjórnarskrá eða sé andstætt henni, háværari og sú krafa ríkari að það verði skoðað nánar og ofan í kjölinn. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að það er ótrúlegur málflutningur hjá stjórnarliðum að ætla sér að fresta því. Það má spyrja sig hvort það sé ekki andstætt stjórnarskrá og í raun og veru stjórnarskrárbrot að ætla að fresta því að taka á þeim þætti þar til sæstrengur er kominn. Ég held að það sé álitaefni hvort það sé í raun og veru samkvæmt stjórnarskránni að gera slíkt. En það er sem sagt orkustofnun Evrópusambandsins, sem við höfum nefnt og er nefnd ACER, sem fær aukin völd í orkupakka fjögur. Framkvæmdastjórnin á svo að ástunda mun strangara eftirlit með þessari kerfisáætlun í raforkumálum og bæta orkunýtingu og stuðla að orkuskiptum. Stefnan er sú að það verði hnökralaust net milli landa, tengingar milli landa, það er meginstefnan, sem á síðan að tryggja að orkan streymi vandræðalaust frá þeim svæðum þar sem orkuverð er lágt yfir á svæði þar sem orkuverð er hærra. En þannig er staðan alls ekki núna. Það þarf líklega að þrefalda núverandi aðflutningsgetu á milli landa Evrópusambandsins til að svo verði. Niðurstaðan verður því hið samræmda evrópska orkuverð sem verður síðan mun hærra en Íslendingar hafa nokkurn tímann séð. Þar sjáum við þá gríðarlegu hagsmuni okkar að hér haldist raforkuverð lágt. Með því að innleiða þessa tilskipun er mikil hætta á því að svo verði ekki. Maður veltir fyrir sér: Hvers vegna eigum við að vera að gefa því undir fótinn að vilja taka upp hið sameiginlega markaðskerfi og verða þátttakendur í því gegn því að tengjast einhverjum sameiginlegum markaði? Það gerum við með tilskipuninni, við gefum því undir fótinn að við viljum vera þátttakendur í því. Þetta er staðreynd. Þeir sem greiða atkvæði sitt með því gera það. [[Forseti hringir.]] Herra forseti. Ég sé að tíminn líður hratt og verð að halda áfram með þessa ræðu seinna. Ég óska eftir að verða settur aftur á mælendaskrá.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að setja fjórða orkupakkann á dagskrá í kvöld. Ég held að við eigum eftir að ræða hann töluvert meira, a.m.k. tel ég það nauðsynlegt. Ég er líklega ekki að ljóstra upp um nein leyndarmál þegar ég segi að við erum að vinna í því, samhliða þessum umræðum, að afla okkur upplýsinga um hinn fjórða orkupakka, enda virðist manni augljóst að það sé ekki hægt annað en að skoða þann þriðja í samhengi við þann fjórða, nú þegar hann liggur fyrir. Nú hefur komið fram að fjórði orkupakkinn hefur þegar verið sendur til ríkisstjórnar Noregs svo að hún geti innleitt þann pakka. Í framhaldi af þeim þriðja. Þá er væntanlega hins sama að vænta hér á landi. Þess vegna þóttu mér ummæli hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, sem hv. þm. Birgir Þórarinsson vísaði til, mjög sérstök, að menn ættu að skoða þessa pakka hvern fyrir sig. Þeim mun merkilegri þóttu mér þau ummæli í ljósi þess að þeir tiltölulega fáu stjórnarliðar og hv. þingmenn úr stuðningsflokkum ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli sem hafa tjáð sig eitthvað um það svo heitið geti hafa leitast við, aftur og aftur, að setja það í samhengi við fortíðina, stilla upp þriðja orkupakkanum sem óhjákvæmilegri afleiðingu af fyrsta og öðrum orkupakkanum og því sem gerst hafi síðan þá. Þess heldur skyldi maður ætla að menn vildu ræða fjórða orkupakkann. Eða hvernig telur hv. þingmaður að umræðan verði þegar fjórði orkupakkinn kemur ef búið er að samþykkja þann þriðja á þeim forsendum að hann sé óhjákvæmileg afleiðing af fyrri innleiðingum?
Herra forseti. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir hvernig umræðan um fjórða orkupakkann verður. Hún verður á þá leið að við verðum að samþykkja hann vegna þess að við erum búin að samþykkja orkupakka eitt, tvö og þrjú. Þess vegna held ég að það verði aðferðafræðin þegar kemur að því að þurfa að innleiða orkupakka fjögur. Það sem er hins vegar mjög athyglisvert við þetta mál, og hv. þingmaður kom inn á það í máli sínu, er að nú hefur norska ríkisstjórnin fengið þessar gerðir og tilskipanir og fjórða orkupakka og sent út til umsagnar. Við fáum hins vegar engar fréttir af þessu. Ríkisstjórnin heldur þessu þétt að sér. Herra forseti. Mér finnast þetta bara vera ákaflega slök vinnubrögð. Auðvitað eigum við að fá upplýsingar og umsagnir um fjórða orkupakkann jafnhliða þriðja orkupakkanum. Það eru ófrávíkjanlegar tengingar þarna á milli. Það er bara hluti af hinni upplýstu umræðu að við sjáum hvert við stefnum. Það er alltaf það viðhorf, og á sérstaklega við um þessa ríkisstjórn, að það eru rétt tekin allra minnsta skrefin. Það er ekkert horft fram á veginn, hvernig þetta kemur til með að þróast. Það vantar alla heildarmynd, alveg eins og að fresta því að taka á stjórnskipulega þættinum þar til að sæstrengur kemur. Það er alltaf verið að fresta öllu því sem er erfitt og þarfnast ítarlegri og betri umræðu. Þess vegna skýtur það mjög skökku við að þetta mál eigi bara að renna hér í gegn, herra forseti.
Herra forseti. Ég myndi halda því fram að ef menn nota fyrsta og annan orkupakkann sem rökstuðning fyrir óhjákvæmileika þess að innleiða þann þriðja verði fyrir vikið ekki aðeins erfiðara að hafna innleiðingu þess fjórða heldur geti það orðið nánast ómögulegt. Ástæðan fyrir því að ég tel að þetta sé svona er annars vegar sú að fyrsti og annar orkupakkinn hétu upphaflega fyrsta og önnur raforkutilskipunin og voru tilskipanir, ólíkt reglugerðunum sem mynda þriðja orkupakkann. Tilskipanir gefa ríkjunum meira frelsi til að aðlaga þær að aðstæðum - frelsi sem Íslendingar nýttu hins vegar ekki heldur gerðust þeir kaþólskari en páfinn, eins og menn hafa nefnt fyrr í umræðunni. En þriðji orkupakkinn samanstendur hins vegar af reglugerðum sem beinlínis kalla á framhald. Þær eru nánast eins og grunnur sem þriðji orkupakkinn er byggður á. Það má líkja því við að fyrsta og önnur raforkutilskipunin hafi verið nokkurs konar bráðabirgðahúsnæði eða tjöld sem hægt væri að færa til. En með þriðja orkupakkanum er verið að steypa grunn. Og svo sjáum við hvernig teikningarnar eru. Við sjáum hvað Evrópusambandið ætlar að byggja þar ofan á. Það er reyndar byrjað á því með breytingum á þriðja orkupakkanum. Og svo kemur sá fjórði. Spurningin er þessi, herra forseti: Hverjar verða varnir Íslands gagnvart breytingum á þriðja orkupakkanum sem þegar hafa verið innleiddar í Evrópusambandinu og svo fjórða orkupakkanum ef menn klára að innleiða þann þriðja að fullu, eins og stefnir í?
Herra forseti. Já, hverjar verða varnir Íslands? Það er mjög mikilvæg spurning. Ég held hins vegar að það liggi ljóst fyrir að ríkisstjórnin er áhugalaus um að halda uppi vörnum, ef svo má að orði komast. Við sjáum það bara kristallast í því að ríkisstjórnin er ekki tilbúin til að fara þá lögformlegu leið sem við höfum, að fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina. Það er rétti vettvangurinn til að leysa deilumál. Ríkisstjórnin er ekki tilbúin að fara þá leið en ætlar að fara leið sem kölluð er næstbesta leiðin, ef svo má að orði komast, setja fyrirvara sem verða einhliða. Það hefur margsýnt sig að Evrópusambandið er ekki hrifið af undanþágum eða fyrirvörum, hvað þá einhliða fyrirvörum. Ég held að það sé bara alveg dæmt til að mislukkast. Þannig að ég verð nú að segja að varnir Íslands í þessum efnum eru ákaflega léttvægar. Verið er að fara einhverja fyrirvaraleið. Núna í dag var að koma frá héraðsdómslögmanni mjög merkilegt innlegg inn í þá umræðu að þeir fyrirvarar komi aldrei til með að halda. Búið er að skilgreina raforku sem vöru og ef við ætlum að fara að hindra það að vara flæði fram og til baka, eins og hún á að gera samkvæmt EES-samningnum, verða bara málaferli og við verðum dæmd. Þetta er nákvæmlega það sama og í kjötmálinu svokallaða, sem við höfum rakið hér. Þannig að niðurstaðan er sú, herra forseti, að ekki er verið að halda uppi neinum trúverðugum vörnum hvað okkur varðar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Ég veit að hann er alls ekki búinn með allt sem hann vildi segja í þessu máli en ég hjó sérstaklega eftir því að hann velti fyrir sér skilgreiningu á orku. Að mínu viti er skilgreiningin á orku eins og hún horfir við Evrópusambandinu sú að litið er á hana sem vöru. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi hugmynd um hvar sú skilgreining endar. Ef við erum að tala um orku á Íslandi snertir hún væntanlega auðlindir, ár og vötn. Nú þegar er farið að ræða um virkjunarkosti. Að því sögðu finnst mér líka mjög mikilvægt, eins og hv. þingmaður kom inn á áðan, að við skoðum alla þessa pakka í samhengi. Ég vildi óska þess að það hefði strax legið ljóst fyrir með orkupakka eitt hvað væri í orkupakka tvö, þrjú, fjögur, fimm o.s.frv. En það sem ég velti aðallega upp er: Hvar drögum við línuna í skilgreiningu á orku sem vöru? Eru auðlindirnar þá undir?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er að sjálfsögðu mjög áhugavert að velta því fyrir sér. Hvar endar skilgreiningin á því hvað sé vara í augum Evrópusambandsins og þá fjórfrelsisins, eins og kallað er? Það átti náttúrlega engin von á því að raforka yrði skilgreind sem vara og að hún myndi lúta sömu lögmálum og aðrar vörur í þeim efnum. En það hefur orðið veruleikinn. Við sjáum hvað það hefur þýtt fyrir okkur. Markaðsvæðing raforkunnar hefur ekki orðið okkur Íslendingum til góðs. Ég fullyrði það. Það eru þingmenn sem telja að hér hafi skapast mikilvæg samkeppni, neytendavernd o.s.frv. Þetta stenst ekki skoðun. Ef það er einhver samkeppni held ég að hún flokkist sem nokkurs konar gervisamkeppni og um það hafa fræðimenn ritað og sýnt fram á að þeir hlutir hafa reynst okkur illa. Það er kjarni málsins. Auðvitað veit maður ekki hvar þetta endar. Við eigum náttúrlega mjög dýrmætar auðlindir, t.d. vatnið okkar hreina og tæra, sem er mjög mikil auðlind. Ég segi fyrir mitt leyti, hv. þingmaður: Þetta hefur ekki orðið okkur til góðs. Þess vegna eigum við að læra af reynslunni og stíga mjög varlega til jarðar þegar kemur að innleiðingu orkupakkans.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Það er alveg rétt að raforka og orka er ein af grunnstoðum samfélags okkar og alla vega fannst mér ég lesa úr frétt Ríkissjónvarpsins áðan að við ættum ekki að fara með hana sem samkeppnisvöru heldur líta á hana sem grunnstoð okkar og eina af grunngildunum, ef ég get orðað það þannig. Mig langar að venda kvæði mínu í kross. Ég hef töluvert velt því fyrir mér hver snertiflöturinn væri gagnvart stjórnarskránni og mögulegu stjórnarskrárbroti ef við færum boðaða leið ríkisstjórnarinnar. Mig langar að minnast viðtals í Morgunblaðinu frá því rétt fyrir áramótin 2018 þar sem haft var eftir hæstv. ráðherra Þórdísi Kolbrúnu Reykfjörð Gylfadóttur að hún teldi að það færi töluvert nærri stjórnarskránni að fara þá leið. Mig minnir að hún hafi látið þau orð falla í þingsal. Ég inni hv. þingmann eftir því hvað hann telji hafa gert það að verkum að hæstv. ráðherra virðist hafa skipt um skoðun þar sem núna eigi að koma málinu hratt og örugglega í gegn og því er haldið fram að þetta sé ekkert mál sem snerti okkur ekki á neinn máta, ef svo má segja.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Jú, hér hafa bæði hv. þingmenn og fyrrverandi ráðherrar skipt rækilega um skoðun í þeim efnum. Við höfum svo sem tíunda það að mesta athygli vekja sinnaskipti Vinstri grænna. Þau voru á móti orkupakka eitt og tvö á sínum tíma og fluttu góðar ræður og lögðu fram haldbær rök í þeim efnum. Hins vegar vilja þau sem minnst vita af þessari umræðu núna og tjá sig ákaflega lítið um hana, sem vekur náttúrlega eftirtekt. Það er ekki að sjá annað en að sá flokkur hafi hreinlega fallið frá hugsjónum sínum hvað þetta varðar og sé farinn að aðhyllast markaðslausnir og markaðskerfi með því að styðja það að við verðum þátttakendur í markaðsvæðingu raforkunnar á sameiginlega Evrópska efnahagssvæðinu. Þetta eru mikil sinnaskipti hjá flokki sem hefur ekki verið talinn markaðssinnaður flokkur, svo vægt sé til orða tekið. Þetta vekur allt mikla athygli. Ég hef sagt áður að mér finnst þá að þessir aðilar, þeir hv. þingmenn og þeir flokkar sem hafa skipt svona rækilega um skoðun, skuldi kjósendum útskýringar á því hvers vegna. Síðan er það annað rannsóknarefni hvernig þeir fara á skjön við grasrótina og stuðningshóp sinn.
Virðulegur forseti. Ég hef í ræðu minni verið að fara yfir vangaveltur og spurningar sem lúta að tengingunum milli þriðja og fjórða orkupakka, þ.e. hvaða spurningar sé eðlilegt að skoða í samhengi vegna þess að allt er þetta ein samfella. Ég mun, ef tækifæri gefst til, fara síðar yfir minnisblað sem kom frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti 2004 þar sem farið er yfir þær óskir um aðlaganir og annað sem Íslendingar fóru fram á á sínum tíma. Mig langar að nefna eitt áður en lengra er haldið, hæstv. forseti. Í þessu blaði eða minnisblaðið, og það kann að skipta máli í umræðunni um sæstreng, er að Noregur óskaði á sínum tíma eftir undanþágu frá gerð 72/2009. Áður hafði því verið hafnað að Ísland væri lítið einangrað kerfi, en um undanþágu Noregs segir í þessu minnisblaði frá atvinnuvegaráðuneyti á sínum tíma, með leyfi forseta: „Noregur óskaði eftir undanþágu frá því að tilskipunin gilti um raforkuflutning til olíuborpallanna á landgrunni Noregs. Framkvæmdastjórn samþykkti ekki aðlögunina, tilskipunin gildi um starfsemi í sérefnahagslögsögunni (EEZ) og landgrunni aðildarríkja.“ Einhverjir hafa velt því upp að það geti ekki verið að þessi gerð gildi um landgrunnið, hafsbotninn. En ég fæ ekki betur séð en árið 2014 hafi þegar verið kveðið upp úr af hálfu framkvæmdarstjórnar Evrópusambandsins þegar Noregur reyndi að fá undanþágu fyrir raforkuflutninga til olíuborpalla sinna, sem ég geri ráð fyrir að séu strengir sem lagðir eru á hafsbotninn til borpallanna, að framkvæmdastjórnin samþykkti ekki aðlögunina vegna þess að tilskipunin, 72/2009, gilti um starfsemi í sérefnahagslögsögunni EEZ og landgrunni aðildarríkjanna. Ég ætla að vona að þeir sem hafa haldið því fram að þessi tilskipun gildi ekki um landgrunnið á Íslandi, velti því fyrir sér hvort það sé annað íslenska landgrunnið og hið norska. Ég er ekki það fróður í þessum lögum að geta fundið það út. Mér dettur reyndar ekki í hug að svo sé. Landgrunn aðildarríkjanna að EES-svæðinu hlýtur alltaf að vera túlkað eins, með sama hætti. Því hlýtur að vera býsna ljóst að þarna er um að ræða enn eitt atriði sem þyrfti að ræða og fá skýrari mynd af. Ég er ekkert viss um það, virðulegur forseti, að fylgjendur þessa máls hafi gert sér grein fyrir því að Evrópusambandið lítur svo á að gerðin gildi ekki bara um fastalandið heldur líka hafsbotninn innan lögsögu hvers ríkis. Þetta var viðbót. Ég verð nú að viðurkenna, herra forseti, að ég var búinn að lesa þetta fyrir nokkru síðan en ekki búinn að koma því að, hefði kannski átt að gera það fyrr. En þetta er mjög mikilvægt atriði. Þannig að það sé ítrekað hér í ræðustól er þetta í minnisblaði atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins, skrifstofu orku- og iðnaðar. Utanríkismálanefnd sem fékk þetta sent. Minnisblaðið er dagsett 28. apríl 2014. En að þeim spurningum sem ég var að velta fyrir mér og tengjast þessu vitanlega að einhverju leyti. Nú má velta fyrir sér hvort innleiðing 72/2009 feli þá í sér valdaframsal sem samræmist ekki stjórnarskrá. Erum við hugsanlega að framselja eitthvert vald yfir landgrunninu okkar? Hefur það mál verið reifað, hæstv. forseti? Ég man ekki eftir að hafa séð það. Kannski hefur það bara runnið fram hjá og kannski telja menn að það sé innifalið í öðrum gerðum. En er það þannig að við séum með þessu að afsala okkur því hvað við setjum niður á botninn í efnahagslögsögu okkar, hvort sem það eru rafstrengir eða eitthvað annað?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afar áhugaverða ræðu og innlegg inn í þessa umræðu sem hefur ekki komið fram fyrr. Þegar kemur að landgrunninu og hafsbotninum er þetta grundvallarspurning sem þar þarf að svara, þ.e. hvort við séum að afsala okkur einhverjum réttindum þar. Og það sem hv. þingmaður nefndi hér og rakti hvað Noreg varðar er mjög athyglisvert. Það sýnir það bara að það eru margir fletir á þessu máli og ávallt eitthvað nýtt að koma upp á yfirborðið sem þarf að skoða nánar og fá svör við. Hvað hafsbotninn varðar, ef búið verður að leggja sæstreng, sem mun gerast, hvað mun það þýða? Hvað mun það þýða fyrir fiskiskip okkar? Fara verður varlega þar sem svona kaplar liggja á hafsbotni og getur það haft áhrif á fiskveiðar o.s.frv. Þannig að það er ýmislegt sem spilar inn í þar. Það er alvarlegt mál ef við þurfum að fara að afsala okkur einhverjum réttindum á landgrunninu og því sem við höfum barist fyrir árum og áratugum saman og hefur skilað okkur þeirri velmegun sem auðlind okkar, fiskstofnarnir, hefur gefið okkur. Þannig að þetta er efni sem þarf svo sannarlega að fara yfir og ég þakka hv. þingmanni enn og aftur fyrir að hafa komið inn á það. Mig langaði að spyrja þingmann aðeins nánar hvað þetta varðar og þá einkum Noreg. Nú er það komið í ljós að norski Verkamannaflokkurinn setti fyrirvara og samstaða náðist í Stórþinginu um að settir væru fyrirvarar, sem Evrópusambandið virtist síðan ekki vilja hafa með. Hver má áætla að [[Forseti hringir.]]verði niðurstaða þessa máls, hv. þingmaður? Telur hv. þingmaður að það verði [[Forseti hringir.]]niðurstaða sem komi frá stjórnlagadómstólnum [[Forseti hringir.]]sem geti haft fordæmisgildi hvað okkur varðar? Afsakið, forseti.
Tek afsökunarbeiðnina gilda frá hv. þingmanni, en minni ítrekað á að virða tímamörk.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Ég treysti mér ekki til að svara því lögfræðilega hvaða fordæmi eða áhrif niðurstaða stjórnlagadómstólsins í Noregi kann að hafa. Mögulega hefur hún engin áhrif, en mögulega getur hún haft áhrif eða gefið vísbendingar um það hvers virði, við skulum orða það þannig, fyrirvarar eru sem gerðir eru með þessum hætti, einhliða. Ég get ekki ímyndað mér að það sé einhver munur á því í Noregi og Íslandi ef ríkisstjórn gerir fyrirvara einhliða, að það sé einhver önnur túlkun á því. En það er hins vegar áhugavert og væri vert að reyna að komast að því hver viðbrögð Norðmanna voru við því á sínum tíma þegar ljóst var að þeir fengju ekki þessa undanþágu frá tilskipun nr. 72/2009 varðandi raforkuflutninga til olíuborpallanna. Ef þeir innleiddu tilskipunina án þess að fá einhvers konar svigrúm, þetta minnisblað er síðan 2014, þá er það, myndi ég segja, verulegt tilefni fyrir Ísland til að staldra við. Því að ég man ekki eftir því í nefndaráliti utanríkismálanefndar eða atvinnuveganefndar í nokkrum þeim gögnum sem við höfum séð - það kann að vera að ég muni ekki eftir að hafa lesið eitthvað af álitum sérfræðinganna, ég ætla ekki að fullyrða það - að einhver hafi minnst á landgrunnið og efnahagslögsöguna. Mér finnst það setja málið í nýtt samhengi ef við förum að velta því fyrir okkur.
Herra forseti. Já, þetta er svo sannarlega nýr flötur á málinu og margar spurningar vakna hvað þetta varðar; hver eru áhrifin á landgrunnið og efnahagslögsöguna? Það verður að fá svör við svona áleitnum spurningum áður en lengra er haldið. Ég held að það sjái það allir hvað mikið er í húfi í þessum efnum. Ef einhver dæmi frá Noregi sýna hugsanlega fram á að þarna geti verið um að ræða afsal á réttindum yfir landgrunn fiskveiðilögsögu, þá er það náttúrlega mjög alvarlegt mál. Það kann að vera að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af þessu en þá þarf að fá það staðfest. Það skiptir öllu máli í þessu þannig að síðar meir verði ekki einhver álitaefni sem mönnum yfirsást eða gerðu engan fyrirvara við og höfðu engar áhyggjur af. Það er ekki hægt að fara þannig með mál sem varðar svona gríðarlega hagsmuni að eitthvað óljóst sé varðandi réttindi okkar í þeim efnum, þessi mikilvægu réttindi sem lúta að efnahagslögsögunni og fiskveiðilögsögunni. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmanni enn og aftur fyrir að vekja athygli á þessu máli. Það hefði verið gott ef hér hefði t.d. formaður utanríkismálanefndar verið í salnum og komið inn í þessa umræðu. Við höfum margsinnis bent á að það sé mjög einkennilegt og dapurlegt að þingmenn aðrir en Miðflokksmenn skuli ekki vilja taka þátt í þessari umræðu með okkur og velta fyrir sér hlutum eins og þessum, sem hv. þingmaður gerði svo ágætlega.
Virðulegur forseti. Ég held að það væri vel til fundið að fá úr því skorið, og hugsanlega getur hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og starfandi ráðherra dómsmála, komið hér í salinn og upplýst okkur um hvort það sé einnig skilningur ráðuneytisins, sem skrifaði þetta minnisblað á sínum tíma, að þetta eigi einnig við um landgrunnið og efnahagslögsögu Íslands. Mig langar aðeins að taka þessa vangaveltu örlítið lengra. Ef við innleiðum þetta, samþykkjum að 72/2009 eigi við um efnahagslögsögu og landgrunn Íslands, erum við þá hugsanlega búin að gefa fordæmi fyrir því að einhvers konar öðrum gerðum, tilskipunum, e.t.v. um eitthvert allt annað málefni, komi frá Evrópusambandinu, segjum einhvers konar nýtingu málma eða eitthvað slíkt í hafsbotninum, inni á landgrunninu, að komið sé fordæmi fyrir því að við höfum gefið eftir umsýslu, völd og stjórnun á landgrunninu? Erum við búin að búa til einhver fordæmi? Það er pæling sem ég held að eigi alveg rétt á sér. Ég myndi kalla eftir því, virðulegur forseti, að við fengjum skýringu á því hvort það sé þannig að með því að innleiða 72/2009 séum við að viðurkenna að þessi tilskipun gildi einnig um efnahagslögsöguna og landgrunnið, því að það setur málið í aðeins stærra samhengi, svo ekki sé meira sagt. Það þrengir enn þá meira möguleika Íslands til að standast málssókn frá einkaaðila sem vill leggja sæstreng í efnahagslögsöguna og nota til þess íslenska landgrunnið, ef slíkur aðili myndi reka mál fyrir EFTA-dómstólnum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessar upplýsingar, sem eru dálítið mikilvægar í ljósi alls sem við höfum nú verið að ná fram með því að halda þessu máli vakandi hér innan þingsins. Mér finnst mjög áhugavert að Noregur hafi virkilega óskað eftir þessari undanþágu hvað varðar sæstrengi, þeirra eigin sæstrengi út í þeirra eigin olíuborpalla og að þeir hafi fengið neitun frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Það eru gríðarlega mikilvægar upplýsingar. Ég velti fyrir mér hvað muni gerast hér á landi í framtíðinni, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson kom aðeins inn á áðan. Ég væri til í að fá frekari útlistun á því hvað gæti verið undir hér á Íslandi. Felur valdaframsalið þá líka í sér landgrunn hér við Ísland? Hvað felst í því? Þingmaðurinn kom aðeins inn á þetta með málma í hafsbotni og slíkt. Alla vega til að byrja með vil ég spyrja hvort hann geti farið aðeins betur yfir hvað er undir ef við lítum á þetta mál.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fullyrða það, en mig minnir að ég hafi heyrt það í einni af þessum fáu ræðum sem komu frá þeim aðilum sem vilja innleiða þessi mál hér, sem styðja málið, að einhver hafi sagt: Dettur mönnum virkilega í hug að við ráðum ekki okkar eigin efnahagslögsögu, og eitthvað slíkt? Mig minnir að ég hafi heyrt þetta hér og ætla þess vegna ekki að nefna þingmanninn sem ég held að hafi sagt það því að ég er ekki nógu viss á því. En já, okkur dettur það í hug, ekki síst þegar ljóst er að það virðist gilda í Noregi. Nú er spurning hvort við getum fengið einhverja sérfræðinga til að kanna það. Í Noregi virðist það gilda um norsku efnahagslögsöguna og landgrunnið og þá hlýtur það að gilda um Ísland. Það þýðir í mínum huga að ef einstaklingur, fyrirtæki, vill reisa vindorkugarð, ég ætla að halda mig við það, vindorkugarð, segjum bara Langanesi, og leggja sæstreng til Skotlands og selja orkuna hugsanlega áfram til Evrópu, gildir þessi tilskipun um landgrunnið og efnahagslögsöguna, sem styrkir væntanlega málatilbúnað viðkomandi, fari hann í mál við íslenska ríkið, t.d. af því að Orkustofnun hafi neitað honum um leyfi eða þá að reynt hafi verið að setja einhverjar aðrar hömlur á lagningu þessa strengs. Ég held að það sé vel þess virði að skoða það. Varðandi framhaldið með efnahagslögsöguna og landgrunnið, velti ég hér upp í andsvari við annan hv. þingmann hvort það gæti skapað fordæmi ef við innleiddum þessa tilskipun. Má líta svo á að Norðmenn eftir innleiðingu hafi skapað fordæmi hjá sér varðandi einhvers konar aðra nýtingu, og í efnahagslögsögunni, en fyrir sæstreng.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Það leiðir mig að því að vitna til skrifa lögmannsins Arnars Þórs Jónssonar á Facebook í gærkvöldi þar sem hann fjallaði um fyrirvara og svo sæstreng. Hann heldur því fram að ef íslenska ríkið reynir að standa í vegi fyrir því að strengur verði lagður verði höfðað samningsbrotamál gegn Íslandi. Ég vil reyna að samtvinna það við það sem hv. þingmaður fjallaði um í ræðu sinni áðan, að lög Evrópusambandsins eru þá jafnvel orðin æðri okkar eigin lögum. Það þýðir í þessu sambandi að fordæmið liggur kannski nú þegar fyrir með dóminum í Noregi og samkvæmt þessu minnisblaði frá því í apríl 2014. Þar eru mörg vafaatriði sem við þyrftum að geta fengið svör við, vegna þess að landgrunn Íslands eru ekkert annað en auðlindir, alveg eins og auðlindir á landi. Er landgrunn orðið vara? Er það orðið vara á þessu sameiginlega evrópska raforkusvæði? Hvernig lítur hv. þingmaður á það? Er um að ræða einhverja samtvinnun þarna? Við þyrftum að fá einhver svör til að komast aðeins áfram með þessi atriði.
Virðulegur forseti. Orkan sem kemur úr auðlindum okkar er skilgreind sem vara og um hana gilda sömu reglur og um aðrar vörur sem þurfa að flæða frjálst samkvæmt fjórfrelsinu svokallaða. Ef við horfum á það í samhengi við vilja fyrirtækis sem er staðsett í Þýskalandi, Danmörku, eða bara í Noregi, og vill reisa vindorkugarð á Íslandi, leggja sjálft sæstreng, flytja sína vöru út sem það framleiðir á Íslandi, þá getur íslenska ríkið ekki, samkvæmt því sem a.m.k. fjórir lögmenn hafa bent á, komið í veg fyrir það nema að eiga yfir höfði sér samningsbrotamál eða brot á samningum við Evrópska efnahagssvæðið, sem getur væntanlega leitt til skaðabótakröfu og mögulega líka til þess að íslenska ríkið verði skyldað til að leyfa viðkomandi fyrirtæki að leggja sæstreng o.s.frv. En það er alveg kristaltært, og ég held að enginn hafi mótmælt því, að orkan er vara. Það er svo sérstakt, ef maður setur það í samhengi við það hvernig pólitíkin breytist stundum, að Vinstri græn, sem hafa nú ekki vilja markaðssetja auðlindirnar, ekki viljað markaðssetja náttúru Íslands, stuðla nú að því að orkan, varan orka, fái enn þá meira markaðslegt og sölulegt vægi en áður. Þau eru jafnvel tilbúin til að innleiða gerð sem segir að landgrunnið og efnahagslögsagan skuli lúta sömu lögmálum, þ.e. að ekki megi koma í veg fyrir að þessi vara, markaðsvæðing orkunnar, að orkan geti flætt yfir landamæri.
Herra forseti. Mig langar í þessari ræðu minni að koma stuttlega inn á annað atriði sem kom fram í svörum hæstv. utanríkisráðherra þegar hann var hér með okkur í á þriðja tíma sl. föstudag. Það varð svo sem, eins og ég kom inn á í fyrri ræðu um þá heimsókn ráðherrans, ekki margt um svör en þó sat eitthvað eftir og mig langar að koma inn á andsvar hæstv. ráðherra sem hófst kl. 17.47 fyrir þá sem vilja leita að svarinu. Það var í rauninni viðbragð við spurningu sem beint var til ráðherrans um það hvort hann teldi að stjórnvöld og hann í raun sem fyrirsvarsmaður málsins hefðu sinnt þeirri skyldu - þetta er auðvitað ekki formleg skylda - eða sinnt því að draga upp sviðsmyndir þannig að bæði við pólitíkusarnir, þingmennirnir, og almenningur ættum möguleika á að átta okkur á áhrifum hinna mismunandi leiða sem færar eru og í rauninni sérstaklega með áherslu á að teikna upp sviðsmynd af því hvernig umhverfið hér heima breytist fyrst við innleiðingu þriðja orkupakkans og síðan við lagningu sæstrengs, hvenær sem af því kann að verða. Það er skemmst frá því að segja að allar slíkar sviðsmyndir höfðu því miður farið fram hjá mér en ráðherrann stóð hér staffírugur og svaraði því til, með leyfi forseta: „… þannig að þegar hv. þingmaður talar um sviðsmyndir og annað slíkt er búið að fara í gegnum það …“ Það var bara þannig. Það er búið að fara í gegnum það. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra hafi farið í gegnum það uppi í ráðuneyti með þingflokkum ríkisstjórnarflokkanna eða aðstoðarmönnum sínum. Ég veit það ekki. Hæstv. forseti er sennilega sá eini í salnum sem gæti svarað þeirri spurningu hvort sviðsmyndir hafi verið dregnar upp. Við höfum hið minnsta ekki séð neinar þeirra og það vantar ekki að kallað hefur verið eftir því að utanríkisráðherra kynni einhverjar úttektir á því, hagfræðilegar eða í rauninni hverrar gerðar sem er. Það hefur ekkert verið lagt fyrir okkur þingmenn til að reyna að greina áhrif þess að innleiðingin eigi sér stað og hvaða áhrif lagning sæstrengs hefur síðan, nema einhver innantóm staðhæfing um að þetta muni allt saman lækka verð stórkostlega. Í því samhengi kom fjórum mínútum síðar sami hæstv. ráðherra í andsvar við þann sem hér stendur og sagði, með leyfi forseta: „… verð hefur lækkað samkvæmt úttektum frá tveimur aðilum. Raforkusöluþátturinn hefur lækkað en af því að við höfum farið í framkvæmdir á burðarmannvirkjum og öðru slíku hefur flutningsþátturinn hækkað.“ Þetta er einmitt kjarnaatriðið í þessu öllu. Fyrir heimili og fyrirtæki landsins skiptir ekki miklu máli hvernig raforkureikningurinn skiptist. Það sem fyrst og fremst skiptir máli er heildarupphæðin og ef stuðningsmenn þessarar innleiðingar, á þeim forsendum sem hæstv. utanríkisráðherra stillir upp, eru þeirrar skoðunar að það sé næg sviðsmyndargreining að hæstv. ráðherra haldi því fram að raforkuverð muni lækka og þar með sé það útrætt erum við á einhverjum stað sem ég held að fæst okkar vilji vera á hvað varðar faglega framsetningu og tilraun til rökstuðnings. Ég get ekki ímyndað mér að nokkrum þingmanni ríkisstjórnarflokkanna líði vel með að þetta séu allar sviðsmyndirnar sem boðið er upp á nema þær hafi verið miklu ítarlegri og dýpri á þingflokksfundum. En þær hafa svo sannarlega ekki verið dregnar upp fyrir okkur, hina almennu þingmenn, og það er ekkert sem bendir til þess í svari hæstv. ráðherra frá því sl. föstudag kl. 17.47 að það hafi verið gert með öðrum þeim hætti en sem blasir við. Eins og ég segi ég aftur, með leyfi forseta: Þegar hv. þingmaður talar um sviðsmyndir og annað slíkt er búið að fara í gegnum það. Það er bara búið. [[Forseti hringir.]]Það var samt ekki burðugra en svo að enginn okkar sem erum í salnum núna kannast við neina þeirra.
Herra forseti. Þetta var áhugavert. Auðvitað er stórmerkilegt og í rauninni undarlegt að í svona stóru, áhrifaríku og umdeildu máli skuli menn ekki vinna meiri undirbúningsvinnu en raun ber vitni og að ekki séu teknar neinar sviðsmyndir. Ég ætla hins vegar að leyfa mér að kasta fram þeirri kenningu, og þætti fróðlegt að heyra hvort hv. þingmaður geti tekið undir hana, að áhrifin af þessu öllu saman séu nokkuð fyrirsjáanleg. Í fyrsta lagi vegna þess að við vitum hvert Evrópusambandið stefnir með þessum þriðja orkupakka, í öðru lagi vegna þess að það heldur áfram á sömu braut þó að það þurfi að hliðra til einhverju regluverki. Það ýtir smátt og smátt hlutunum áfram í þá átt sem embættismannaveldið í Brussel vill sjá hlutina færast og svo höfum við séð svo ótal mörg dæmi um það, og ekki bara hjá Evrópusambandinu, heldur almennt nú til dags hvernig kerfið ýtir verkefnum sínum áfram og vinnur áfram að sinni niðurstöðu, algjörlega óháð því hvað kemur upp í millitíðinni. Stundum verða einhverjar tafir, stundum verða kannski dómsmál, en hvað sem öllu slíku líður heldur gangverk kerfisins áfram að snúast í eina átt. Við getum nefnt fjölmörg íslensk dæmi, Landspítalann við Hringbraut, ég held að allir séu meira og minna búnir að átta sig á að þetta sé tóm vitleysa, en kerfið var bara búið að ákveða að það ætti að þróast í þessa átt og þá gerir það það. Annað dæmi er flugvöllurinn og hvernig þróunin er með hann. Með öðrum orðum, svo ég taki þetta saman í eina spurningu, herra forseti: Getum við ekki alveg gefið okkur [[Forseti hringir.]]í hvað stefnir ef við samþykkjum þriðja orkupakkann?
Herra forseti. Stutta svarið við þessari spurningu er: Jú, við getum að stórum hluta gefið okkur hver áhrifin verða. Það liggur alveg fyrir að markmið orkustefnu Evrópusambandsins eru öllum ljós. Það er enginn feluleikur með þau og ég held að öllum ætti að vera ljóst sem sett hafa sig inn í málin hverjar meginlínurnar eru hvað framþróun málsins varðar, áhrif og afleiðingar. Ég verð að segja fyrir mig að ég vorkenni stjórnvöldum samanlagt ekki neitt að draga upp þessa mynd fyrir okkur því að staðreyndin er sú að meira og minna allir - ja, allir, segir maður, þeir fáu stuðningsmenn þessarar innleiðingar sem komið hafa í ræðu við síðari umr., hafa meira og minna efnislega sagt að allar áhyggjur okkar Miðflokksmanna séu bull og vitleysa. Á meðan þannig er er það bara sanngjörn krafa að óskað sé eftir því að þeir sem tala fyrir þessu máli séu tilbúnir að útlista og teikna upp hver líklegustu áhrifin verða. Sporin hræða í þessum efnum. Þegar hér er komið og sagt reglulega að orkuverðið hafi lækkað svo mikið við innleiðingu á fyrsta og öðrum orkupakkanum upplifa allir það sem eitthvert rof gagnvart raunveruleikanum. Ég þekki ekki margar fjölskyldur sem hafa upplifað það síðan orkupakkainnleiðingarnar hófust að heildarorkuverð heimilisins hafi lækkað. Ég væri bara gjarnan til í að heyra í nokkrum slíkum fjölskyldum.
Hjá mér.
Það er þá einhver sérdíll sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir hefur í Mosfellsbæ. [[Forseti hringir.]]Auðvitað er fyrirsjáanlegt hvað verður, en mér þykir sjálfsögð krafa okkar þingmanna að einhver greining sé unnin á þessu.
Herra forseti. Já, já, þetta er alveg sanngjörn gagnrýni og rúmlega það. Auðvitað tek ég undir þetta. Auðvitað ætti, eins og ég gat um í byrjun fyrra andsvars, slík greining að liggja fyrir og það sætir undrun að sú skuli ekki vera raunin. Ég veit hvernig kerfið virkar. Hv. þm. Bergþór Ólason veit hvernig kerfið virkar. Hæstv. forseti veit hvernig kerfið virkar, en við vitum kannski ekki hvort hæstv. utanríkisráðherra gerir sér raunverulega grein fyrir hvernig kerfið virkar eða hvort hann er annaðhvort blindur á það viljandi eða óviljandi. Kannski gerir hann sér grein fyrir því en vill forðast umræðu um þessar sviðsmyndir sem við getum nokkurn veginn gefið okkur hvernig yrðu, rétt eins og menn fela, við skulum orða það kurteislega, menn gera ekki mikið með það gríðarlega magn upplýsinga sem þó lá fyrir og hefði haft mikið skýringargildi í þessu máli um fjórða orkupakkann, stöðu mála í Noregi og norsku fyrirvarana. Svo mætti lengi telja. Þetta eru grundvallargögn í málinu sem hefðu getað hjálpað meira við sviðsmyndagreiningu en gögn sem er einfaldlega stungið undir stól. Ég óttast að ráðherrarnir, margir hverjir, séu ekki einu sinni með á nótunum um þetta allt saman. Ég byggi það t.d. á tilraunum mínum til að spyrja hæstv. ráðherra út í norsku fyrirvarana. Mér fannst þeir koma af fjöllum, sem er mjög furðulegt eftir að hafa setið uppi með málið þetta lengi, að vandræðast með það, en hafa þá ekki a.m.k. leitað fanga í Noregi þar sem menn höfðu þó farið í gegnum þetta í norska þinginu. Getur hv. þingmaður reynt að greina þetta fyrir mig? Hver er ástæðan? Hvað veldur? [[Forseti hringir.]]Eru menn einfaldlega ekki með á nótunum sjálfir hvað þetta varðar eða vilja þeir ekki umræðu um það sem við teljum vera óumflýjanlegt í málinu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni andsvarið. Maður hefur ákveðinn skilning á því að formenn og fyrirsvarsmenn flokka, t.d. Viðreisnar, sem eru áfram um aðild Íslands að Evrópusambandinu fagni því mjög að sem minnst sé rætt um efnisatriði málsins heldur verði það keyrt í gegn sem áframhaldandi æfingabúðir okkar í að aðlaga okkur regluverki Evrópusambandsins. Yfirlýsing hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur vakti auðvitað undrun, að fjórði orkupakkinn skipti bara engu máli, það væri ekkert innlegg í þessa umræðu um innleiðingu þriðja orkupakkans af því að þetta væru bara pakkar og afgreiddur væri einn í einu. Þetta er afstaða sem stenst enga skynsemisskoðun. Auðvitað kíkja menn í fjórða pakkann ef þeir eru að velta fyrir sér hvort þeir ætla að taka við þriðja pakkanum þegar það liggur fyrir að samfella er þarna á milli og vitað að í fjórða orkupakkanum eru menn að bregðast við ákveðnum hlutum sem þótti vanta upp á og ekki nást fyllilega fram í þriðja orkupakkanum, m.a. með því að auka og styrkja valdsvið ACER stofnunarinnar. Þetta liggur allt fyrir, enginn feluleikur með það. Til að svara spurningu hv. þingmanns um hvers vegna flokkarnir sem standa að þessari innleiðingu eru ekki áhugasamari um að ræða öll þau atriði sem upp hafa komið og öll þau gögn sem ættu að vera lykilgögn í innleiðingarferli þessarar reglugerðar eða samþykktarferlinu, hef ég sagt það áður í pontu að því miður bendi margt til þess að þingmenn þessara ágætu þriggja ríkisstjórnarflokka hugsi sem svo að illu sé best aflokið, það sé best að leyfa gusunum að ganga yfir sig á meðan þessir Miðflokksþingmenn [[Forseti hringir.]]nenna að standa hér og berjast í þessu. Svo verði þetta vandamál vonandi horfið og þeir þurfi ekki að huga að málinu aftur í bráð.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann gerir að umtalsefni einn þátt í málinu þar sem upplýsingar af hálfu ríkisstjórnarinnar, utanríkisráðherra og þeirra sem að málinu standa, eru ófullnægjandi. En það er eins og það einkenni málið í heild. Það vantar svör við fjölmörgum spurningum. Hvað liggur á í málinu? Ég leyfi mér að skjóta inn rannsóknartilgátu sem menn gætu velt fyrir sér. Kannski er betra að það líði lengri en skemmri tími milli þess sem ríkisstjórnarflokkarnir samþykkja þetta og til kosninga. Það gæti verið skýringin. Hvað liggur á? Annað: Margnefndir fyrirvarar. Það fást engar upplýsingar um það nákvæmlega hvar hins lagalega fyrirvara er að leita. Kenningarnar um það eru orðnar svo margar að ekki verður tölu á þær komið. Einn ágætur hv. þingmaður úr stjórnarandstöðu, sem er að vísu mjög einbeittur stuðningsmaður þriðja orkupakkans, úr flokki sem lýsti yfir stuðningi við málið áður en það var svo mikið sem lagt fram, Þorsteinn Víglundsson, lýsti því í dag, ef ég tók rétt eftir, að fyrirvarans væri að leita í lagafrumvarpi hæstv. iðnaðarráðherra. Það er ekkert upplýst um samhengið við fjórða orkupakkann. Það er ekkert upplýst um hvaða greining hefur farið fram á þeirri stöðu sem uppi yrði eins og nú horfir, að erlendir aðilar, gráir fyrir járnum, leggi hingað sæstreng og fari í skaðabótamál í framhaldi [[Forseti hringir.]]hugsanlegrar neitunar. Málið er ekki fullnægjandi upplýst. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvaða skýringar telur hann [[Forseti hringir.]]á því að fjölmargir þættir í málinu eru [[Forseti hringir.]]ekki ljósari af hálfu stjórnvalda en raun ber vitni?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni andsvarið. Það verður auðvitað fátt um svör hjá mér þegar svona er spurt því að maður verður auðvitað að reyna að bera fyrir sig einhverju sem væri hægt að kalla upplýst gisk varðandi hvernig stendur á þessu. En það er þannig að þá sólarhringa sem umræðan hefur staðið hefur eitthvað nýtt komið fram sem raunverulegur burður er í, sem raunverulega skiptir máli á hverjum degi. Enn man ég ekki til þess að neinu þeirra stóru atriða sem komið hafa fram síðan umræðan hófst í síðustu viku hafi verið svarað með neinu sem heldur. Allt það sem snýr að hinum meintu fyrirvörum er þeirrar gerðar að maður veit ekki alveg hvort maður á að hlæja eða gráta. Ég ætla að leyfa mér, til að ramma inn fáránleika þess kjarnaatriðis sem virðist hafa verið ákvörðunartökuatriði hjá mjög mörgum, að vitna til þess sem héraðsdómarinn Arnar Þór Jónsson skrifaði í gær. Þar er héraðsdómarinn að bregðast við orðum forsætisráðherra þar sem forsætisráðherra sagði, með leyfi forseta: „Þá eru allir lögfræðingar sammála um það að engin skylda verði leidd af orkupakkanum um að heimila lagningu sæstrengs milli Íslands og annars EES-ríkis …“ Héraðsdómarinn Arnar Þór Jónsson svarar því til, með leyfi forseta: „Ég treysti mér ekki til að tala fyrir munn allra lögfræðinga eins og forsætisráðherrann gerir hér, en tel rétt og skylt að undirstrika eitt atriði: Fyrirvarar Alþingis munu engu skipta þegar búið verður að fjármagna þennan sæstreng (hvort sem það verður innlent eða erlent fyrirtæki sem gerir það). Ástæðan er sú að ef íslenska ríkið reynir þá enn að standa í vegi fyrir því að strengurinn verði lagður mun verða höfðað samningsbrotamál gegn Íslandi. Íslenska ríkið mun augljóslega tapa því máli þar sem orka er vara, samanber fjórfrelsisákvæðið um frjálst flæði á vörum.“ Ég held [[Forseti hringir.]]að við förum fljótlega að taka þessa fyrirvaraumræðu [[Forseti hringir.]]út af borðinu.
Herra forseti. Ég hef kynnt mér þessa færslu, eins og það heitir, Arnars Þórs Jónssonar héraðsdómara á samfélagsmiðli og ég þakka honum fyrir svarið. Færslan vekur auðvitað mjög mikla athygli og hún, eins og hv. þingmaður sagði, felur í sér álit mjög viðurkennds og vel metins lögfræðings í þeim efnum. Hún leiðir í ljós að hæstv. forsætisráðherra veður í villu í þýðingarmiklum þætti þessa máls þegar haft eftir henni að allir lögfræðingar séu sammála um að þriðji orkupakkinn feli ekki í sér lagningu sæstrengs, það verði aldrei gert nema Alþingi ákveði það. Og svar Arnars Þórs Jónssonar, eins og hv. þingmaður rakti, er svona, með leyfi forseta: „Fyrirvarar Alþingis munu engu skipta þegar búið verður að fjármagna þennan sæstreng (hvort sem það verður innlent eða erlent fyrirtæki sem gerir það) …“ Svo rekur hann ástæður þess. Í því samhengi er auðvitað rétt að líta til þess að lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar höfðu varað hana við og gert henni ljóst að nákvæmlega sú staða sem Arnar Þór Jónsson gerir að umræðuefni gæti komið upp. Þetta gera þeir Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson á blaðsíðu 35 í áliti sínu sem gert er fyrir ríkisstjórnina. Þetta er í neðanmálsgrein 62. Þeir rekja það að Ísland gæti staðið frammi fyrir því að höfðað yrði mál og þeir lýsa þeirri skoðun svo óyggjandi er að Ísland myndi ekki [[Forseti hringir.]]standa vel í slíku máli. Hvert er álit hv. þingmanns á undirbúningi þessa [[Forseti hringir.]]máls af hálfu ríkisstjórnarinnar í því ljósi?
Herra forseti. Varðandi álit mitt á undirbúningnum verður að viðurkennast að þeir sem hafa fylgst með umræðunni velkjast væntanlega ekki í vafa um að ég hef miklar efasemdir um það hvernig hefur verið haldið á málum hérna, svo að vægt sé til orða tekið. Það bendir allt til þess að lofsverðar blekkingar, held ég að orðalagið hafi verið sem fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Þorsteinn Pálsson, notaði, utanríkisráðherra í málinu hafi náð í gegn hratt og vel. Mann grunar að þegar allir þrír þingflokkar stjórnarandstöðuflokkanna voru orðnir sáttir við þá nálgun sem þar var kynnt hafi menn svo sem ekki gert mikið meira með málið, menn hafi reiknað með því að það myndi fara hratt og vel í gegnum þingið með litlum athugasemdum. En svo lendir sá ágæti ráðherra á vegg sem hann sá ekki fyrir, sem er auðvitað það að menn fóru að kafa ofan í málið. Menn fóru að spyrja sig gagnrýnna spurninga og leita að svörum við spurningum sem mönnum þótti annaðhvort illa svarað eða augljóst að væri verið að reyna að skauta fram hjá. Eins og ég sagði í útvarpsviðtali í gær var staðan þannig síðastliðinn föstudag þegar hæstv. utanríkisráðherra kom hingað og átti orðastað við okkur Miðflokksþingmennina að hann hefði getað slökkt á okkur með því að svara spurningum og leggja fram rök og útskýra málið. En eftir heimsókn ráðherrans held ég að almennt séð sé hægt að segja að menn hafi verið enn þá vissari um að málið þarfnaðist [[Forseti hringir.]]ígrundaðri skoðunar við og það mikið.
Herra forseti. Þar sem ég veit að sá hæstv. forseti sem nú er í forsetastóli er mikill áhugamaður um norsk stjórnmál og norræna samvinnu almennt ætla ég að nota tækifærið á meðan sá hæstv. forseti er með okkur og klára ræðu mína um norsku tenginguna, þ.e. umræðuna sem verið hefur um þetta mál í norskum stjórnmálum og hvað við getum hugsanlega lært af henni. Ég var byrjaður að rekja nokkra punkta úr grein Aftenposten í endursögn Viðskiptablaðsins og ætla að halda aðeins áfram, til að varpa frekara ljósi á þetta mál. Þetta er lýsing á stöðunni í norska þinginu. Þar segir, með leyfi forseta: „Andstæðingar pakkans færðu rök fyrir því að hann fæli í sér framsal á yfirráðum yfir orkuauðlindum til stofnana ESB, hækkun raforkuverðs og skerta samkeppnishæfni norskrar stóriðju. Stuðningsmenn pakkans færðu hins vegar rök fyrir því að hann hefði ekkert með eignarhald yfir orkuauðlindum eða auðlindastjórnun að gera - það væri einfaldlega hræðsluáróður.“ Þetta er náttúrlega mjög kunnuglegt, herra forseti. Svo segir: „Lagt var til að atkvæðagreiðslunni um orkupakkann í Stórþinginu yrði frestað, sérstaklega í ljósi óskýrrar afstöðu íslenskra stjórnvalda til orkupakkans. Sjálfstæðisflokkurinn samþykkti ályktun á landsþingi síðustu helgi“ - þetta er sem sagt skrifað í mars 2018, herra forseti, fyrir um ári síðan - „um að flokkurinn hafni frekara framsali á yfirráðum yfir íslenskum orkumarkaði til stofnana Evrópusambandsins. Flokksþing Framsóknarflokksins tók í svipaðan streng. Frestunartillagan var þó felld í norska Stórþinginu.“ En hvernig gerðist það? Hvernig gerðist það að frestunartillagan var felld og ákveðið að afgreiða málið? Það gerðist eftir að ríkisstjórnin, hin tiltölulega Evrópusinnaða ríkisstjórn, tveir miklir Evrópusambandsflokkar þar, af þremur, ákvað að ganga til samninga við norska Verkamannaflokkinn sem féllst á að hleypa málinu í gegn, gegn því að þingið samþykkti samhliða átta fyrirvara. Ég er búinn að rekja þessa fyrirvara, herra forseti. Það var reyndar um miðja nótt. Ég er ekki viss um að allir hafi náð að fylgjast með þeirri yfirferð. Ég ætla samt ekki að fara í gegnum það allt núna því að ég hef einfaldlega ekki tíma til þess. En ég ætla að nefna það almennt um þessa fyrirvara að þeir eru mjög lýsandi fyrir það sem norska þingið taldi ástæðu til að hafa áhyggjur af varðandi þennan þriðja orkupakka. Eitt af því eru áhyggjur af því að hægt sé að knýja á um að lagður verði sæstrengur, að Evrópusambandið, eða þessi ACER-stofnun, geti knúið á um að lagður verði sæstrengur til Noregs. Það er sérstaklega áhugavert í ljósi þess að það eru þegar tveir sæstrengir tengdir við Noreg, en þó töldu þeir að Evrópusambandið gæti knúið á um þann þriðja. Það ætti að vera enn meira áhyggjuefni fyrir okkur Íslendinga, því að lönd sem ekki eru tengd fyrir eru miklu meira forgangsverkefni hvað slíkt varðar en lönd sem búið er að tengja. Þeim mun meiri áhyggjur ættum við að hafa ef norska þingið sá ástæðu til þess að reyna að gera fyrirvara eða fá undanþágu frá slíkum kvöðum. En nú eru púslin öll að raðast saman eftir því sem þessari umræðu vindur fram: Þessi norski fyrirvari, sem sýnir áhyggjur norska þingsins eða ótta við það að Evrópusambandið knýi á um lagningu sæstrengs; skrif dómarans Arnars Þórs Jónssonar í dag, sem staðfesta í rauninni að ekkert hald sé í fyrirvörunum ef þeir aðilar sem vildu leggja sæstreng höfði samningsbrotamál; og svo frétt í Sunday Times frá því um helgina sem upplýsir um að fyrirtæki, sem safnað hefur saman einum 25 fjárfestum, ef ég man rétt, sé búið að fjármagna lagningu sæstrengs frá Norðaustur-Englandi til Íslands og vanti ekki annað til að geta hafist handa en stimpil frá breska viðskiptaráðherranum. Svona raðast púslin saman eitt af öðru, herra forseti, [[Forseti hringir.]]þrátt fyrir að stjórnarliðar treysti sér ekki til að koma og skýra málin. En það myndi örugglega hjálpa ef þeir fylgdust a.m.k. með.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er ekki að ófyrirsynju að hann ræðir hina norsku fyrirvara, átta talsins. Þeir hafa beina þýðingu fyrir okkur. Við erum í þeirri stöðu að hér er sagt: Til að óhætt sé að innleiða málið verður að hafa lagalegan fyrirvara. Þá er náttúrlega ákveðinn vandi á höndum. Lagalega fyrirvaranum er bersýnilega ætlað að skapa það réttarástand að hægt sé að halda því fram að innleiðingin á orkupakkanum rekist ekki á stjórnarskrá, vegna þess, ósköp einfaldlega, að þeim réttaráhrifum sem gætu haft slíkt í för með sér er skotið á frest. Ég þykist þess fullviss að okkar góði, hæstv. forseti, sé vel tengdur við þetta. En síðan er hitt og það er að lagalegi fyrirvarinn má ekki vera þeirrar gerðar að hann baki okkur ábyrgð, eins og er varað við, til að mynda í álitsgerðinni sem oftast er vitnað til og sem Friðrik Árni Friðriksson Hirst nefnir svo skýrt í viðtali á mbl.is þann 10. apríl sl. þegar hann nefnir bæði möguleikann á samningsbrotamáli og skaðabótamáli. Og í neðanmálsgrein 62 á bls. 35 vara þeir ríkisstjórnina við því þegar þeir segja að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis um tengingu gæti fyrirtækið snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamál gegn Íslandi. Slík staða gæti reynst Íslandi erfið. Maður spyr sig hvers vegna í ósköpunum ríkisstjórnin hafi ekki búið sig frekar undir slíkt mál og afleiðingar þess í ljósi [[Forseti hringir.]]þess að búið er að vara hana við af hennar eigin lögfræðilegu ráðunautum.
Virðulegur forseti hefur eflaust tekið eftir því eins og ég að hér væri líklega að detta inn eitt púsl í viðbót, mjög áhugaverðar vangaveltur. Spurningin sem lá í loftinu: Eru íslensk stjórnvöld viljandi að setja veika fyrirvara eða gervifyrirvara til þess að vera ekki ábyrg þegar menn höfða mál? Getur verið að einmitt þess vegna hafi orðalagið verið úthugsað, eins og við vorum búin að taka eftir í fréttatilkynningu eftir fund Miguels orkumálastjóra og hæstv. utanríkisráðherra, og eftir fund EFTA-nefndarinnar, þar sem menn passa sig á að láta ekki hanka sig á neinu. Það sama má segja um orðalagið í greinargerð með tillögunni, sem er ein af tilgátunum um hvar fyrirvarinn sé, þ.e. þetta orðalag í greinargerðinni. Alls staðar eru menn að passa sig á orðalaginu með það að markmiði, að því er virðist, að geta sagt síðar: Nei, við vorum ekki að segja að við værum ekki innleiða, við vorum að innleiða, við innleiddum alveg rétt. Við vorum bara að segja að þetta kæmi ekki til framkvæmda, eins og það var orðað. Ég tók nefnilega eftir þessu orðalagi strax. Í greinargerðinni stóð ekki: tæki ekki gildi, heldur: kæmi ekki til framkvæmda fyrr en sæstrengur væri kominn. Þegar hingað koma aðilar sem telja að Evrópusambandið, ACER, orkumálastofnun sem fulltrúi þeirrar stofnunar, eigi að aðstoða sig við að koma á þessari tengingu þá séu menn ekki hankaðir [[Forseti hringir.]]á því að hafa sett raunverulega fyrirvara.
Herra forseti. Það virðist sem svo að hinum lagalega fyrirvara sé fyrst og fremst ætlað að koma á því ástandi að hægt sé að halda því fram að þessi innleiðing stangist ekki á við stjórnarskrá. Þetta er meginniðurstaðan í málinu. En um leið er önnur meginniðurstaða í málinu, að innleiðingin á pakkanum mun skapa það réttarástand og þá stöðu fyrir Ísland sem aðilar að þessu samstarfi, eftir að hafa innleitt reglugerð 713, að þegar erlendir aðilar, eins og Atlantic SuperConnection, sem hafa verið gerðir að umtalsefni, leita hér eftir tengingu, og höfundarnir, Friðrik Árni og Stefán Már, gera ráð fyrir að réttur aðili til að snúa sér til í því efni sé Orkustofnun en ekki Alþingi, menn taka kannski eftir því líka, að þegar Orkustofnun hefur synjað slíku erindi, í samræmi við þingsályktanir og eindregnar viljayfirlýsingar og allt þetta nokkuð, þá telja þeir að engar haldbærar varnir verði í skaðabótamáli sem þeir aðilar myndu höfða á þeirri forsendu að gengið hefði verið á rétt sem þeir ættu að þessum orkupakka innleiddum. Fjárhæðirnar þar myndu ekki hlaupa á neinu smáræði. Þetta gerðu menn sér alveg ljóst. Við erum að tala um fjárfestingu sem hleypur á hundruðum milljarða. Hvar er, að dómi hv. þingmanns, viðbúnaður ríkisstjórnarinnar í þessu og hvar sér hans stað?
Herra forseti. Eins og höfum rætt fer ekki mikið fyrir viðbúnaði ríkisstjórnarinnar í málinu. En eftir andsvör hv. þingmanns er samt að renna upp fyrir mér hvað embættismennirnir hafa verið sniðugir í orðavali sínu þegar þeir bjuggu til þessa svokölluðu fyrirvara eða kenningar eða tilgátur að fyrirvörum fyrir stjórnmálamennina. Þeir verða ekki hankaðir á orðalagi þessara greina eða fréttatilkynninga og hvað menn hafa tínt til. En til hvers? Til hvers var þá þessi meinti fyrirvari? Ég er sammála hv. þingmanni, annars vegar snerist þetta um að reyna að fresta stjórnarskrárspurningunni, fresta henni fram að lagningu sæstrengs, eða a.m.k. fram að kröfu um að fá að leggja sæstreng. Það var annað. En það var líka önnur ástæða. Ég veit hver hún er. Hæstv. forseti veit hver hún er og ég hef grun um að hv. þingmaður viti líka hver hún er. Það þurfti að fá þingflokk Sjálfstæðismanna til að samþykkja málið. Í því verkefni virðast þessir fyrirvarar, hinar handhægu blekkingar eða hvað það var sem Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, kallaði þá, hafa komið að góðum notum. Því að þingflokkurinn, allur sem einn, nánast - við vitum það ekki alveg fyrir víst enn þá - sneri á punktinum og marseraði í takt með orkupakkanum, skrifaði greinar sem voru keimlíkar og kom hingað og hélt nokkrar ræður sem voru keimlíkar líka, en hefur svo ekkert mætt síðan. Ekkert mætt til að ræða málið eftir að allt þetta fór að rakna upp og við fórum að átta okkur betur á eðli og innihaldi málsins. En það er enn tími. Vonandi munu þingmenn Sjálfstæðisflokksins og fleiri stjórnarliðar mæta til leiks og útskýra fyrir okkur hvers vegna við höfum rangt fyrir okkur, telji þeir að sú sé raunin.
Hæstv. forseti, mjög svo. Hv. þingmaður vék í ræðu sinni að fyrirtæki sem heitir, og það er bara til á enskri tungu, herra forseti, svo að ég verð að fara með það þannig, Atlantic SuperConnection. Það segir á heimasíðu þess fyrirtækis að það hafi í gegnum nýlega breytt pólitískt landslag á Íslandi komið upp og viðhaldið sterku sambandi við íslenska ráðherra. Þar segir einnig að þverpólitískur stuðningur fyrir hina stóru tengingu, superconnection, vaxi sífellt. Það segir líka í nýlegri fréttatilkynningu frá því sama fyrirtæki að búið sé að útnefna sérstakan yfirmann - á ensku CEO - að orkuþróun sem muni leiða starf sem miði að því að leggja 1.500 km háspennukapal frá Íslandi til Bretlands. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi vitað af þeirri þróun og hvort hann telji líklegt að menn standi í slíkum stórræðum og gefi út svona yfirlýsingar ef þeir eru ekki komnir á fullt við [[Forseti hringir.]]að undirbúa einmitt lagningu sæstrengs milli Íslands og Bretlands.
Forseta þætti betra að hv. þingmaðurinn þýddi þetta nafn og leggur til atlantshafsgæðatenging.
Herra forseti. Ég kann að meta hversu strangur hæstv. forseti er í að verja íslenskuna. Við leitumst við að taka mið af þeim ábendingum hæstv. forseta.
Okkar maður.
Vissulega. Ég kannast við þetta fyrirtæki, atlantshafsofurtenginguna, og hef raunar hitt fulltrúa þessa fyrirtækis í tíð minni í Stjórnarráðinu. Þá þegar voru þeir orðnir áhugasamir um þetta verkefni. Ég sagði að það væri ekki mikill pólitískur vilji á Íslandi fyrir sæstrengslagningu og útskýrði að það helgaðist einkum af því að við sæjum fyrir okkur hærra orkuverð, ef sú yrði raunin, og að við vildum nýta orkuna til atvinnuuppbyggingar innan lands. Nú tek ég eftir því að þegar þetta fyrirtæki kynnir verkefnið eða þegar það er rætt í grein Sunday Times er einmitt útlistað að tengingin muni leiða til stórfelldrar atvinnuuppbyggingar á Norðaustur-Englandi. Það er einmitt eitt af þeim svæðum sem eru í forgangi hjá breskum stjórnvöldum varðandi byggðaþróun. En síðan þá hefur greinilega eitt og annað gerst. Það hafa komið nýjar ríkisstjórnir, hver annarri móttækilegri fyrir hugmyndum að utan, hvort sem þær koma frá aflandskrónueigendum sem vilja láta losa um fjármagnið án þess að greiða nokkurt gjald fyrir það eða frá kaupmönnum sem vilja fá að flytja inn meira af ófrosnu kjöti og ógerilsneyddum matvælum eða frá orkufólki, eins og fulltrúum þessa atlantshafsofurtengifyrirtækis. Þróunin er öll á sama veg, fyrst og fremst jákvæð viðbrögð íslenskra stjórnvalda. Maður fer að velta fyrir sér í þessu tilviki hvort þetta sé afleiðing þess sama, jákvæðni ríkisstjórnarinnar gagnvart þeim áhuga útlendinga á að fá sínu framgengt, sérstaklega í ljósi þeirra [[Forseti hringir.]]tilvitnana sem hv. þingmaður las um að þetta væri samstarfsverkefni með ráðherrum úr öllum stjórnarflokkum.
Hæstv. forseti. Ég viðurkenni að ég er ögn hugsi yfir þessari þróun og yfirlýsingum fyrirtækisins sem lesa má á heimasíðu þess. Ég er einhvern veginn á því núna að rétt væri að stjórnvöld myndu stíga fram og upplýsa um þau nýjustu áform sín að flytja út atvinnu, vegna þess að með þessu móti er verið að flytja út atvinnu. Við gerðum þetta áður fyrr þegar við fluttum út óslægðan fisk á Humber-svæðið þar sem voru svo þúsundir manna við vinnu við að brytja niður og gera klárt fyrir fisk og franskar, svo að það sé þýtt líka. En nú er það kannski úr sögunni vegna þess að menn eru farnir að flytja út brytjaðan fisk og allt það, við erum farnir að vinna hann lengur, og þá er kominn tími til að flytja út atvinnu með því að tengja sæstreng milli Bretlands og Íslands. Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Finnst þingmanninum ekki rétt að stjórnvöld stígi fram, skýri frá því hvar sú vinna sé stödd, hvort hún sé, eins og þeir segja hinir ágætu menn hjá þessu atlantshafsofurtengifyrirtæki, komin þangað sem þeir fullyrða að hún sé komin og hvort ekki sé rétt að krefjast einhvers konar staðfestingar á því og/eða synjunar hjá stjórnvöldum um að nú standi til að flytja út atvinnu?
Herra forseti. Að sjálfsögðu er mikilvægt að skýra þetta mál. Það er mikilvægt vegna þess máls sem við erum að ræða, þ.e. þriðja orkupakkann, til varpa frekara ljósi á hann og varpa frekara ljósi á viðhorf þessarar ríkisstjórnar til málsins. En þetta er líka áhugaverð spurning. Það væri áhugavert að fá svör við þeim spurningum sem hv. þingmaður spyr með tilliti til samrunakenningarinnar sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson hefur varpað fram fyrr í umræðunni. Hún gengur út á að stjórnarflokkarnir, ef ég hef skilið rétt, séu smátt og smátt að renna saman í einn flokk. Ætli Framsóknarflokkurinn sé þá ekki hlutlausa efnið í þeirri blöndu, uppfyllingarefnið, en úr hinum tveimur verði einhver blanda sem mér líst ekkert allt of vel á hvernig muni líta út því að þar virkjast ekki það besta úr hvorum flokki fyrir sig heldur kannski lakari eiginleikarnir. Ég hafði hugsað mér, herra forseti, að verja eins og einni ræðu í að velta fyrir mér samrunakenningu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar en fyrst vildi ég gjarnan heyra hv. þingmann gefa mér fleiri vísbendingar sem kynnu að nýtast mér í að móta útgáfu mína af þeirri kenningu. Hvað sem því líður er mikilvægt fyrir umræðuna um þriðja orkupakkann að fá á hreint hvernig sambandinu er háttað milli ríkisstjórnar Íslands og atlantshafsofurtengifélagsins. Það myndi segja sína sögu um hversu líklegt er að af því verkefni verði og hugsanlega setja aðkomu ríkisstjórnarinnar að þriðja orkupakkanum í nýtt ljós.
Hæstv. forseti. Stefna ríkisstjórnarflokkanna um að koma orkupakka þrjú áfram er nokkuð afdráttarlaus. Í fyrstu var talað um að þetta væri ekkert mál og að búið væri að skoða allt heila málið í þaula. En fljótt kom í ljós að svo var ekki. Allt kapp var þá lagt á að segja okkur að EES-samningurinn væri í hættu ef við samþykktum ekki orkupakka þrjú og aðrar afleiðingar voru dregnar fram ef við ekki samþykktum. Allt var það með ráðum gert, línan var lögð með þessum hætti. Ég sé þetta þannig að ef við nýtum ekki þá lögbundnu leið að vísa orkupakka þrjú til sameiginlegu EES-nefndarinnar að þá fyrst verði EES-samningurinn í uppnámi. Við hér höfum alla vega lagt áherslu á að líta beri vel og vandlega á lögfræðiþáttinn, en pólitíkin mun einnig koma þar fram. Ef við leggjum kalt mat á rökin með og á móti vega rök okkar sem erum á móti pakkanum þyngra. Það er furðulegt að stjórnarflokkarnir, sem allir eru á móti því að ganga í Evrópusambandið, skuli nú ætla að færa yfir okkur regluverk þess sem verður ofar okkar eigin. Það verður að segjast eins og er að við höfum saknað þess að fjölmiðlar, og þá sérstaklega ríkisfjölmiðillinn, skuli ekki taka stöðuna á ný og miðla þeirri þekkingu sem komið hefur fram undanfarna daga hér í þingsal, með því að við höfum farið á dýptina í umræðunni, vil ég leyfa mér að segja. Það hefur verið áberandi í umræðunni að þeir sem standa á móti innleiðingu á orkupakka þrjú séu jafnvel ásakaðir um rangfærslur. Þess vegna þætti mér gott ef Ríkisútvarpið tæki djúpan snúning á málinu, ef við getum orðað það þannig. Við þetta má bæta að við höfum ítrekað kallað eftir svörum við spurningum sem við höfum lagt fram, þá fyrst væri hægt að nálgast einhverja niðurstöðu, einhvern grundvöll fyrir það hvernig við kæmumst áfram. Mér finnst það sérstakt að ríkisstjórnarflokkarnir ætli að hlýða regluverki Evrópusambandsins þar sem þetta eru ekki flokkar sem vilja ganga í sambandið, alla vega ekki eins og stefna þeirra hefur verið undanfarið. En kannski er það líka breytast. Menn segja ekki frá því. Kannski erum við á hraðferð inn í ESB. Eins var með fyrirvarana. Fyrst var sagt að þeir væru til staðar en svo var þá hvergi að finna, þrátt fyrir ítrekaða leit. Í umræðum í dag hefur komið fram að hugsanlega hafi þeir aldrei verið til staðar þar sem orðalag þeirra yfirlýsinga og fréttatilkynninga, og guð má vita hvað, var allt í ósamræmi hvert við annað og mjög svo varlega sett fram, eins og fram kom í máli hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar rétt áðan. Ég get auðvitað tekið heils hugar undir orð Ragnars Þórs Ingólfssonar, formanns VR, þar sem hann skorar á ríkisstjórnina, eins og við hefðum gert hér, að fresta innleiðingu orkupakka þrjú a.m.k. fram á haustið, enda er mikilvægrar ákvörðunar að vænta frá Noregi þann 23. september, eins og margoft hefur komið fram. Ég tel líka að hæstv. ráðherra Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir hafi léð máls á akkúrat því fyrir stuttu síðan að fresta orkupakkanum. Við stöndum frammi fyrir mjög stórri áskorun. Við stöndum frammi fyrir því að auðlindir þjóðarinnar og þar með grunnstoðir samfélagsins eru undir. Það má aldrei vera þannig að við lítum á þær sem vöru, eins og við séum stödd í verslun og getum þar með valið það sem hentar úr hillunni.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að segja að hugurinn hvarflar aðeins til baka, í Kastljóssþátt í sjónvarpinu þar sem sá sem hér stendur sat ásamt hæstv. utanríkisráðherra. Hæstv. utanríkisráðherra var þar nestaður og vopnaður talpunktum og margfrægu lögfræðiáliti Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar prófessors. Hann var býsna höstugur í máli við stjórnanda þáttarins og heimtaði að hann læsi ekki bara hluta af álitsgerðinni heldur hana alla og var á honum að skilja að þarna væri sannleikann í málinu að finna. Ég held að það hafi verið eftir þennan sjónvarpsþátt sem talið var nauðsynlegt að fá áréttingu, svokallað áréttingarbréf, frá þessum tveimur góðu fræðimönnum svo að skoðanir þeirra féllu betur að skoðunum utanríkisráðherra. Þetta segi ég með mikilli virðingu fyrir fræðimannsheiðri þeirra beggja. En málið er að það er rétt sem hv. þingmaður sagði: Nú þyrfti ríkisfjölmiðilinn að nota brot af þeim 4.000 milljónum sem við borgum til hans á hverju ári til að blása jafnvel í annan þátt um sama efni, vegna þess að fram hafa komið á undanförnum dögum og nóttum nýjar upplýsingar í málinu, ný lögfræðiálit sem ekki fengu náð fyrir augum utanríkisráðuneytisins á sínum tíma. Og spurning mín til hv. þingmanns er: Finnst henni ekki rétt að skorað sé á Ríkisútvarpið að gera einmitt þetta, uppfylla samfélagslegt hlutverk [[Forseti hringir.]]sitt með því að leiða hlutlæga umræðu um þetta stóra mál og kynningu fyrir þjóðina?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Ýmsu er hægt að velta upp sem svari við spurningu þingmannsins og ég ætla að velja að taka þann hluta þar sem þingmaðurinn fjallaði um ríkisfjölmiðilinn, einmitt vegna þess að í kvöld birtust fréttir þar sem viðtöl voru tekin við fólkið á götunni sem benti á, að ég held í nær öllum tilfellum, að það óskaði eftir því að fá frekari upplýsingar og kynningu á því hvernig málið stæði. Ég nefndi í ræðu fyrr í dag að það mætti jafnvel kalla til fræðimenn, gjarnan á öndverðri skoðun, til að fá upp þá fleti sem við höfum verið að draga fram með því gefa okkur þann tíma sem okkur finnst að þurfi til að velta við öllum steinum í málinu. Það eru alltaf að koma nýjar og nýjar upplýsingar og það vill oft verða þannig að þegar maður kafar ofan í mál vakna enn frekari spurningar. Þetta er dæmi um það. Ég tek undir orð hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar um þá fræðimenn sem hann nefndi. Það er enginn vafi á að þeir eru mjög hlutlausir og vandaðir og vilja greinilega hafa vinnu sína sem besta úr garði gerða.
Hæstv. forseti. Svo vill til að fyrrverandi hv. þm. Ögmundur Jónasson lét hafa eftir sér að á sínum tíma hefðu orkupakki eitt og orkupakki tvö runnið í gegnum Alþingi nánast óræddir. Það var reyndar orkupakki tvö, ef ég man rétt, sem hafði í för með sér að við þurftum - eða þurftum reyndar ekki heldur skiptum upp orkufyrirtækjunum okkar í framleiðslu og dreifingu. Við innleiddum þennan pakka svo kaþólskt að páfinn roðnaði og við fengum í sjálfu sér sérstök verðlaun, herra forseti, frá Evrópusambandinu fyrir að hafa innleitt pakkann svona rösklega. Þess vegna segi ég að ef ekki hefði komið til þess að þingmenn Miðflokksins hefðu aðeins móast við í örstuttan tíma út af orkupakka þrjú væri hann með sama hætti runninn í gegnum Alþingi, án nokkurrar umræðu, með öllum sínum - ég ætla nú ekki að segja kostum - göllum. Málið er að þegar svona gerð er innleidd er ekkert spurning um að snúa við, hvorki á miðri leið né þegar áfanganum er náð og segja: Heyrðu, ég ætlaði ekki alveg að segja þetta. Ragnar Reykás býr ekki í Evrópusambandinu og það er ekki hlustað á hann þar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji ekki í ljósi allrar þeirrar umræðu sem fram hefur farið um þetta mál rétt að staldra við, kanna betur grundvöllinn og fresta málinu fram á haustið.
Hæstv. forseti. Við eigum alveg klárlega að fresta pakkanum fram til haustsins og jafnvel lengur. Ég vil í rauninni á þessum tímapunkti ekki tímasetja hversu lengi við eigum að fresta þriðja orkupakkanum. Ég vil jafnvel halda því fram að við eigum að fresta honum eins lengi og þarf eða þar til við erum komin með einhvern sameiginlegan grundvöll sem þjóðin getur sætt sig við. Hv. þingmaður ræddi upplýsingar frá Ögmundi Jónassyni um að orkupakki eitt og orkupakki tvö hefðu farið nánast óræddir í gegnum þingið. Ég segi fyrir mína parta að við fáum oft gerðir inn í nefndirnar okkar þar sem við fáum vissulega mjög góða og vandaða kynningu á málum en þau eru oft flóknari en svo að við hreinlega höfum tíma til að setja okkur inn í þau öll. Svo leyfum við okkur að hlusta á varnaðarorð fólksins úti. Ég vil sérstaklega þakka þeim hópi fólks sem vakti okkur gagnvart þessu tiltekna máli. Ég held að það sé alveg hárrétt að ef það hefði ekki sett sig í samband við okkur með staðreyndir og rök hefði málið hugsanlega farið í gegnum þingið órætt. Svo er fólk hissa á því að við viljum gjarnan fá upplýsingar um það sem á eftir kemur, orkupakka fjögur og jafnvel orkupakka fimm. Við viljum vanda til verka og það er það sem við erum að gera hér. Þess vegna erum við að ræða þessi mál.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir ræðuna. Þingmanninum varð tíðrætt um EES-samninginn, það sem snýr að okkur og það sem við höfum fengið út úr honum. Það hefur gengið mjög vel þau ár sem sá samningur hefur verið í gildi, að stærstum hluta vegna þess að við höfum ekki mikið verið að setja á það hvernig innleiðingar hafa verið. Það hefur aldrei komið til þess að við höfum nýtt okkur það sem er í 102. gr. í samningnum, að senda mál aftur til sameiginlegu nefndarinnar. En við höfum rætt það mikið núna að kannski sé kominn tími til. Þá er talað um að EES-samningurinn gæti verið í uppnámi. Ég tók eftir því að þingmaðurinn nefndi það í ræðu sinni hvort EES-samningurinn væri ekki frekar í uppnámi ef orkupakkinn yrði samþykktur. Langar mig þá að spyrja þingmanninn hvort hún geti svarað því í stuttu máli hvað hún eigi við og biðja hana að færa fyrir því einhver rök. Og síðan mun ég koma með aðra spurningu í seinna andsvari mínu. Ég sé nú reyndar að ég hef tíma til þess. Talandi um rangfærslur - ég árétta það á eftir að við höfum verið sökuð um rangfærslur æ ofan í æ í umræðunni undanfarið. Hverjar hafa helstar verið þær ávirðingar um rangfærslur?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið. Svo byrjað sé á þessum rangfærslum: Í fyrstu var það nú svo að við settum spurningarmerki við þá fyrirvara sem voru nefndir og því var haldið fram að það væri alger vitleysa hjá okkur að halda því fram að það væru rangfærslur. En síðan kom á daginn í svörum í þingsal að fyrirvararnir voru kannski ekki eins lögbundnir og best væri að hafa slíka fyrirvara. Nefnd voru orð eins og yfirlýsingar og fréttatilkynningar og ég veit ekki hvað og hvað. Það var það fyrsta. Síðan er næsta atriði, þ.e. þegar við höfum haldið því fram að mögulega geti falist valdaframsal í því að vera ekki með góðan grunn í áframhaldandi ferli. Það get ég þá tengt inn í þessa hugmynd okkar um að best sé að senda orkupakka þrjú fyrir sameiginlegu EES-nefndina til þess að setja inn fyrirvara sem eru það vandaðir að þeir koma ekki aftan að okkur síðar með tilheyrandi skaðabótamálum, líkt og við virðumst vera að horfa upp á í Noregi. Þar voru settar átta fyrirvarar og það er ekki bara svo að þeir hafi ekki haldið, til þeirra hefur ekkert frést, svo það sé sagt.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta svar. Mig langar að árétta hina spurninguna sem ég var með um EES-samninginn, að hann gæti hugsanlega komist í uppnám ef við samþykktum orkupakkann. Í svari þingmannsins kom fram að partur af þessum meintu rangfærslum var í sambandi við fyrirvarana, sem mikil þoka hefur verið yfir. Kannski hafa þeir ekki verið svo lögbundnir. Að sjálfsögðu hefur það líka komið fram að þeir eru einhliða og til heimabrúks og engir slíkir fyrirvarar halda. Það hefur sýnt sig. Það sýndi sig í hráakjötsmálinu. Þegar fyrirvari er gerður við samning þurfa báðir aðilar að vera sammála um að þessir fyrirvarar séu í samningnum, sem er ekki raunin í þessu máli. Talandi um innleiðingar þá datt mér líka í hug að í fyrra kom til umræðu innleiðing sem varð að lögum árið 2015 um námskeið atvinnubílstjóra til að viðhalda atvinnuskírteini sínu. Það var EES-innleiðing. Ég man að ég spurði ráðherra um það. Hún átti aldrei við um Ísland vegna þess að Ísland er ekki tengt öðrum löndum með landamærum. Þetta átti bara við um lönd sem voru tengd með landamærum. [[Forseti hringir.]]Þarna kom innleiðing sem átti ekki við um Ísland en það kom enginn með andmæli við því. Mér datt þetta bara í hug hér í restina á ræðutíma mínum. [[Forseti hringir.]] En mig langar að spyrja um þennan EES-samning, hvernig hann getur komist í uppnám ef við samþykkjum þriðja orkupakkann.
Hæstv. forseti. Við getum haldið því fram að ef við förum með orkupakka þrjú í gegn núna, án þess að setja lögbundna fyrirvara á þeim stað og akkúrat á þessum tímapunkti, þ.e. að fá ESA eða sameiginlegu EES-nefndina til þess að setjast niður með EFTA-löndunum til að ná sameiginlegum grundvelli - þ.e. að allir aðilar séu á sömu blaðsíðu, vegna þess að við viljum gjarna halda í EES-samninginn. Okkur þykir hann alveg ágætur. En það er sá grunnur, sú tímasetning og sá aðili sem best væri að leita til núna. Ef við gerum það ekki getur skapast skaðabótaskylda og ýmsir aðilar gætu hreinlega farið í mál við íslenska ríkið fyrir að hafa ekki staðið rétt að málum. Mér finnst dálítið klókt af hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni að muna eftir þessu með námskeið bílstjóra vegna þess að það var mál sem rann í gegnum þingið án þess að það fengi nægjanlega gagnrýna umfjöllun. Ég vil segja það þannig. Við hleyptum einhverju í gegn sem sem hentaði okkur ekki alveg. En við einhvern veginn létum það fara. Það er miður.
Hæstv. forseti. Mig langar í þessari ræðu að fara stuttlega yfir tímalínuna í því máli sem við erum að ræða og höfum rætt nokkra stund. Málið kom eiginlega fyrst fyrir sjónir okkar alþingismanna rétt fyrir jólahlé í vetur þegar átti að henda því inn í Alþingi, ef ég man rétt, á síðasta fundardegi fyrir jól. Við áttum bara að kyngja því að málinu, í allri sinni stærð, yrði kastað inn í þingið, eins og kerlingin kastaði sál Jóns í skjóðunni inn fyrir gullna hliðið á síðustu stundu nokkru fyrr. Það tókst ekki þar sem því var mótmælt mjög harðlega. Um hríð gerðist ekki neitt með málið, nema hvað ég hef grun um að tíminn frá jólum og fram í apríl, eða í lok mars, þegar málið kom loks fram, hafi verið notaður til að snúa þeim þingmönnum stjórnarliðsins sem voru ekki 100% vissir í þeirri sök að málið væri gott. Þá fundu menn upp fyrirvara. Allnokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem voru í vafa - mér fannst t.d. hæstv. forseti aldrei neitt mjög sannfærður en hann lét sig hafa þetta. Hv. þm. Páll Magnússon, Njáll Trausti Friðbertsson og fleiri komu og vitnuðu og sögðu: Við vorum mjög óvissir en síðan kom utanríkisráðherra með fyrirvarana. Nú er þessi samningur kominn með belti og axlabönd. Ég veit ekki hvaða aðila menn fengu til að fara með málið í gegnum þingflokk VG. Kannski hefur það verið hæstv. utanríkisráðherra sjálfur, ég veit það ekki. Alla vega hafði það í för með sér að Vinstri græn eru nú leiðandi afl í því á Íslandi að markaðsvæða orkuauðlindir þjóðarinnar. Sú kynning hefur tekist bærilega vel, tel ég, en ég átti ekki von á þessu. Þriðja hjólið undir vagninum, Framsóknarflokkurinn, tók þessu svo bókstaflega að sögn hv. þm. Silju Daggar Gunnarsdóttur, að Framsóknarflokkurinn er nú með belti og axlabönd, í smekkbuxum, með álímdan hártopp og í nýjum skóm. Það vantar ekkert nema bara rautt trúðsnef, þá er búningurinn fullkominn. Samningurinn flaug þar í gegn einnig, eftir þessi ósköp. Síðan var málið lagt fram. Það átti að keyra það í gegn með nákvæmlega sama hætti og gert var með fyrsta og annan orkupakkann, þ.e. lauma því í gegnum þingið án umræðu, nánast án þess að nokkur vissi af, og alls ekki að upplýsa þjóðina um innihaldið, alls ekki. En síðan fór á kreik hópur sem kallaður hefur verið þjóðernispopúlistar og einangrunarsinnar. Sá hópur hitti aðra einangrunarsinna og þjóðernispopúlista eins og Ómar Ragnarsson, Ögmund Jónasson og fleiri alkunna þjóðernispopúlista. Síðan bárust líka mótmæli inn í þingið frá garðyrkjubændum, sem eru alræmdir þjóðernispopúlistar, merkja tómatana sína með íslenska fánanum. Frá Landssambandi bakarameistara, sem bakaði fullveldisköku í fyrra. Þjóðernispopúlistar, allt saman. Frá ASÍ, frá Hagsmunasamtökum heimilanna. 70% af umsögnum sem birtust um málið voru neikvæðar. Samt átti að þröngva málinu í gegnum þingið, helst án þess að þjóðin vissi af. En það vill þannig til, herra forseti, að íslenskur almenningur er upp til hópa vel að sér, árvakur og lætur ekki bjóða sér hvað sem er. Fyrir það fólk höfum við staðið hér í smátíma, nokkrar nætur, og andmælt þessari þingsályktunartillögu [[Forseti hringir.]]og farið fram á það, og gerum það enn, að afgreiðslu hennar verði frestað. Það er okkar einlæga ósk.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir prýðisræðu sem mér fannst oft og tíðum svolítið háðsk, sem er mjög góður kveðskapur og veitir manni oft það að maður fer frekar að veita máli athygli þegar svo er mælt. En öllu gamni fylgir alvara. Ég man eftir því fyrir jólin þegar átti að koma þessu í einhverjum jólapakkabúningi inn í þingið urðum við strax svolítið hvumsa við. Þingmaðurinn minntist á belti og axlabönd, smekkbuxur og fleira, og að þeim aðilum sem voru kannski, ekkert kannski heldur örugglega, tortryggnir í sambandi við innleiðingu á pakkanum hafi snúist hugur, eins og þingmaðurinn kom inn á. Tíminn eftir áramót og fram í mars, apríl, var notaður til þess að telja mönnum hughvarf. Fyrirvararnir eru efnið í þessi belti og axlabönd. Það er alveg ljóst í mínum huga. En mig langar til að spyrja þingmanninn af því að ég hef orðið var við það að þeir sem voru tortryggnir út í þetta en tala núna máli pakkans eru frekar andstuttir og frekar pirraðir ef þeir verða varir við að við andæfum þeim. Getur verið að þessi pirringur [[Forseti hringir.]]hjá áðurnefndum þingmönnum sé vegna þess að þeir eru innst inni ekki mjög sannfærðir sjálfir?
Herra forseti. Ég get svo sem alveg tekið undir það. Ég hef vitnað til þess að hæstv. forseti hljómaði ekki sannfærandi þegar hann flutti þetta mál á sínum tíma. Alls ekki. Hann hljómaði ekki sannfærður. Málið er hins vegar að mönnum lá einhver reiðinnar býsn á, m.a. til að klára málið fyrir 90 ára afmæli Sjálfstæðisflokksins - sem ég óska þeim til hamingju með - svo menn þyrftu ekki að fara með þennan pakka í veisluna. En nú fór það svo, menn þurftu að fara með pakkann í veisluna. Ég hef reyndar ekki heyrt af veisluhöldum, hvort menn hafi hitt þar fyrir þá flokksmenn Sjálfstæðisflokksins sem eru alveg sáróánægðir með þetta framtak flokksforystunnar og þingflokksins og vilja í sjálfu sér ekki sjá þennan pakka. Ég hygg, af því að hv. þingmaður talaði um þingmenn sem væru pirraðir og stuttir í spuna, að mönnum líði ekki eins vel núna þegar fræðimenn eru búnir að segja, hver af öðrum, að fyrirvararnir, beltin og axlaböndin, séu ekki túkalls virði. Síðast núna í morgun fá þessir fyrirvarar algjöra falleinkunn hjá virtum lögmanni hér í bænum. Það stoðar lítið, eins og hv. þingmaður veit, að vera með belti og axlabönd ef maður er buxnalaus. Í þessu máli eru ríkisstjórnarflokkarnir og meiri hlutinn á Alþingi algerlega buxnalausir. Því skipti engu máli þó að þeir væru með snæri til að hífa upp um sig buxurnar, það þýðir ekkert þegar buxurnar eru engar.
Forseti vill árétta við hv. þingmenn að þegar vitnað er í menn úti í bæ skal gera það með nafni líka.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir. Já, það er nefnilega það. Ef fyrirvararnir eru ekki túkalls virði, eins og sýnt hefur verið fram á, er ekki mikið eftir til að halda buxunum uppi, eins og hefur verið sagt hér undanfarið. Í raun og veru er alveg kýrskýrt í mínum huga það sem við höfum haldið fram allan tímann, að málið sé þannig vaxið að því beri að fresta, vísa orkupakkanum frá í bili, senda hann aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar, og kemur fram í 102. gr. EES-samningsins að ekkert óeðlilegt sé við það. Þar verði svo um búið að hann haldi buxum uppi og við getum tekið hann aftur til innleiðingar eða athugunar þegar svo hefur farið. Ég vona að sá tími sem hefur farið í þetta, og kannski verður hann eitthvað áfram, verði til þess að stjórnvöld sjái að sér og endurskoði þessa stefnu sína í að innleiða pakkann og fari þessa leið. Fram hefur komið í ræðum að hæstv. iðnaðarráðherra sagði í viðtali síðasta haust að ekkert væri athugavert við það að fresta málinu til haustsins.
Hæstv. forseti. Ljúft er mér að nefna nafn Arnars Þórs Jónssonar, héraðsdómara í Reykjavík, sem er mikill heiðursmaður og lögspekingur góður. En það er ég hér um bil viss um að ef mál eins og þetta - nú hefur hæstv. forseti sem nú situr haft að ævistarfi að stunda lögfræði og kenna hana - hefði rekið á hans fjörur, svo vanbúið sem þessi þingsályktunartillaga er, hefði því verið fleygt út úr dómsal umsvifalaust. Það er einmitt það sem lögspekingar, eins og áðurnefndur Arnar Þór Jónsson og fleiri hafa fullyrt, að ef til málarekstrar kæmi út af innleiðingu þessa orkupakka, eins og málið er nú búið, kæmi í ljós, eins og ég orðaði það áðan, að þeir fyrirvarar sem gerðir voru eru ekki pappírsins virði. Málið myndi enda með því að við myndum sitja uppi með reikning sem væri feitari en líklega nokkur reikningur sem við höfum lengi fengið. Komið var í veg fyrir að við fengjum Icesave-reikninginn á sínum tíma með svipaðri baráttu og hér fer fram nú, með því að alþýða landsins reis upp, alveg eins og hún hefur gert í þessu máli, og eru sirka 62% á móti þessum samningi. Þess vegna er það einlæg von mín og ósk, enn einu sinni, að ríkisstjórnarflokkarnir sjái að sér, hlusti á fólkið á götunni og fresti framgangi málsins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég staldraði við í ræðu hans þar sem þar var komið sögu í máli hans að í þessu máli birtist Vinstrihreyfingin – grænt framboð, VG, eins og stundum er sagt í daglegu tali, sem leiðandi afl í að markaðsvæða orkuna, eins og hv. þingmaður komst að orði. Þetta er forystuhlutverk í því verkefni að markaðsvæða orkuna. Herra forseti. Sú stefna sem birtist þarna af hálfu hins leiðandi afls gengur þvert á það sem kalla má að sé samfélagslegur sáttmáli á Íslandi um að helstu orkufyrirtækin, lunginn af orkukerfi landsmanna, séu í almannaeigu. Vinstrihreyfingin – grænt framboð, miðað við það sem hv. þingmaður segir, hefur tekið að sér forystu við að brjóta þann þjóðþrifasáttmála á bak aftur. Það er ekkert minna. Eins og Þorsteinn Pálsson vekur máls á í pistli á vefsíðu sjónvarpsstöðvarinnar Hringbrautar, með leyfi forseta: „Samtímis og menn samþykkja prinsippin í þessu máli eru þeir í raun að viðurkenna þau prinsipp sem full aðild að Evrópusambandinu er reist á.“ Telur hv. þingmaður að VG sé ekki bara leiðandi afl í markaðsvæðingu orkunnar heldur í því að færa okkur nær fullri aðild að Evrópusambandinu? [[Forseti hringir.]]Og telur hv. þingmaður að þetta sé í samræmi við grundvallarstefnu þess flokks eins og hún hefur verið kynnt?
Hæstv. forseti. Árið 2009, við myndun ríkisstjórnar, tók Vinstrihreyfingin – grænt framboð þátt í að sækja um fulla aðild að Evrópusambandinu í einhverjum hrossakaupasamningi við Samfylkinguna. Þetta er því fráleitt í fyrsta sinn sem VG lætur prinsipp sín föl fyrir lítið. Það var haldinn fundur úti á Austurvelli um daginn með fólki sem er ekki sama og mótmælir þessum orkupakka og þar kom fram í ræðu eins ágæts manns, fyrrverandi hv. þingmanns, Ögmundar Jónassonar, að hann treystir sér ekki til að kalla gamla flokkinn sinn lengur Vinstrihreyfinguna – grænt framboð heldur kallar hann í ræðunni Hreyfinguna – framboð. Hann sagði: Þessi flokkur er hvorki vinstri né grænn lengur. Þetta segir sína sögu um kúvendingu flokksins í málinu. Þetta varð kannski kveikjan að samrunakenningunni sem ég hef sett fram, eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson minntist á áðan. Ég held því fram að það hafi orðið einhver bræðingur með Sjálfstæðisflokki og Vinstri grænum og í staðinn fyrir að Vinstri græn taki að sér forystuhlutverk í markaðsvæðingu orkumála á Íslandi byggir nú Sjálfstæðisflokkurinn undir marxískt heilbrigðiskerfi á Íslandi og afneitar sjálfstæðum rekstri í þeirri grein. Kannski eru þetta gamaldags hrossakaup, hv. þingmaður, það kann vel að vera. Kaup kaups.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og fyrir að varpa ljósi á söguna, þó að hún nái ekki langt aftur í tímann. En fyrst hv. þingmaður tekur virkan þátt hlýt ég að gera slíkt hið sama. Ég var viðstaddur þennan fund og þar var annar ræðumaður, afar mikilsmetinn, Styrmir Gunnarsson ritstjóri. Þess er skemmst að minnast að í eins konar stjórnarkreppu 1979, þegar erfiðlega gekk að koma saman ríkisstjórn, ritaði hann um það sem hann kallaði sögulegar sættir. Hinar sögulegu sættir áttu að felast í því að Sjálfstæðisflokkurinn og forveri VG, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Alþýðubandalagið, tækju saman höndum í samstarfi í ríkisstjórn. Nú hafa þessir flokkar, að breyttu breytanda, tekið saman höndum. Og um hvað? Um að markaðsvæða orkuna og stíga skref inn í Evrópusambandið. Svona er sagan gráglettin, leyfi ég mér að segja. Það er ekki ómerk ræða sem dregur fram slíka þætti. Ég ætla að leyfa mér að varpa þeirri spurningu fram til hv. þingmanns hvort hann telji að sama skapi, eins og ég spurði að í fyrri spurningu minni, að ákvörðun sem felur í sér að í raun sé verið að viðurkenna þau prinsipp sem full aðild að Evrópusambandinu eru reist á og þar með umtalsverð skref í átt að fullri Evrópusambandsaðild sé í samræmi við grundvallarstefnu Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins.
Hæstv. forseti. Nú er það svo að stefna Framsóknarflokksins síðustu ár er ekki alveg ljós. Hún er yfirleitt föl fyrir þrjú stykki af stólum eins og hér eru fyrir framan, jafnvel tvo. Það er ekki alveg á vísan að róa. Það sem hins vegar undrar mann er dæmalaus undanlátssemi Sjálfstæðisflokksins við VG, skattahækkanir og ég veit ekki hvað. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sagði á fundi ekki alls fyrir löngu að Sjálfstæðisflokkurinn í dag væri sami flokkurinn í raun og Samfylkingin fyrir tíu árum. Ég er farinn að hallast að því æ meir að þetta hafi verið, eins og margt sem hann segir, algerlega laukrétt. En af því að hv. þingmaður minntist á Styrmi Gunnarsson, sem er væntanlega sá núlifandi maður, myndi ég halda, sem þekkir Sjálfstæðisflokkinn einna best, og ég er að tala um Sjálfstæðisflokkinn undanfarin 50–60 ár, þá lét hann hafa eftir sér um daginn í blaðagrein að þessi þingsályktunartillaga væru mestu mistök í utanríkismálum sem hefðu verið gerð í sögu flokksins, ef ég man rétt. Það hlýtur að fara um þingmenn eins og hæstv. forseta þegar svona orð hrjóta af munni manns eins og Styrmis Gunnarssonar, sem er líklega einn af innmúruðustu og innvígðustu mönnum í Sjálfstæðisflokknum í 50 ár. Þegar slík gagnrýni kemur fram, ekki bara út í loftið heldur rökstudd, hljóta menn að hugsa sinn gang.
Herra forseti. Umræðan um þriðja orkupakkann spannar vítt svið. Málið snertir mögulegan árekstur við ákvæði stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Það snertir veigamikla hagsmuni okkar af alþjóðlegu samstarfi, ekki síst hinu evrópska, sem hér er undir. Það snertir auðlindir þjóðarinnar og forræði þjóðarinnar yfir þeim. Í dag hafa birst athyglisverðar fréttir sem snerta þetta mál og ég ætla að leyfa mér að gera örstutt að umræðuefni. Annars vegar gerir Arnar Þór Jónsson héraðsdómari, mjög mikils metinn og virtur lögfræðingur, að umræðuefni frétt sem runnin er frá Ríkisútvarpinu þar sem haft er eftir hæstv. forsætisráðherra Katrínu Jakobsdóttur að hún vonist til þess að sæstrengur verði aldrei lagður hingað til lands. Í fréttinni segir, með leyfi forseta: „Hún segir alla lögfræðinga sammála um að þriðji orkupakkinn feli ekki í sér lagningu sæstrengs, það verði aldrei gert nema Alþingi ákveði það.“ Við því bregst Arnar Þór Jónsson á samfélagsmiðlinum sem í daglegu tali er kallaður Facebook eða fésbók. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Ég treysti mér ekki til að tala fyrir munn allra lögfræðinga eins og forsætisráðherrann gerir hér,“ - „hér“ vísar til þeirrar fréttar sem fylgir færslu héraðsdómarans - „en tel rétt og skylt að undirstrika eitt atriði: Fyrirvarar Alþingis munu engu skipta þegar búið verður að fjármagna þennan sæstreng (hvort sem það verður innlent eða erlent fyrirtæki sem gerir það). Ástæðan er sú að ef íslenska ríkið reynir þá enn að standa í vegi fyrir því að strengurinn verði lagður mun verða höfðað samningsbrotamál gegn Íslandi. Íslenska ríkið mun augljóslega tapa því máli þar sem orka er vara, samanber fjórfrelsisákvæðið um frjálst flæði á vörum.“ Og héraðsdómarinn heldur áfram, með leyfi forseta: „Þetta er nokkuð sem menn hefðu þurft að ræða heiðarlega (og ítarlegar) á fyrri stigum. Í framhaldinu hefði þá verið hægt að ræða efnislega um hagkvæmni/kostnað, kosti/galla þess að senda íslenska raforku til annarra landa. Í þeim þætti umræðunnar hefðu íslenskir stjórnmálamenn a.m.k. fastara land undir fótum en forsætisráðherrann hefur í þessu viðtali.“ Herra forseti. Þetta álit héraðsdómarans rímar við það sem fram kemur í álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar í neðanmálsgrein 62 á blaðsíðu 35 í þeirra tilvitnaða áliti. Þeir segja, með leyfi forseta: „Áréttað skal að þriðji orkupakkinn leggur enga skyldu á aðildarríki um að koma á fót raforkutengingu/grunnvirkjum yfir landamæri.“ En þeir segja jafnframt, með leyfi forseta: „Ekki má þó gleyma að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis þar að lútandi“ - eins og þess fyrirtækis sem núna stendur albúið til að leggja slíkan sæstreng - „gæti fyrirtækið snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Herra forseti. Er hægt að vara hærra við en með þessum orðum?
Hæstv. forseti. Enn leita ég ásjár hjá forseta sem virts lögmanns vegna hugtaksins „einbeittur brotavilji“ sem ég hygg að hann hafi útskýrt fyrir mörgum ungum manninum og þyrfti örugglega að útskýra fyrir mér. Ég get ekki betur séð en að ríkisstjórn Íslands hafi mjög einbeittan brotavilja í þessu máli. Hún hefur mjög einbeittan vilja til að ganga gegn vilja meiri hluta þjóðarinnar. Hún hefur mjög einbeittan vilja til þess að líta fram hjá öllum varúðarskiltum, heyra ekki varúðarorð sem mælt eru í góðum hug af færustu mönnum. Þetta er alvarlegt, herra forseti. Það er alvarlegt að menn skuli ekki taka mark á þeim. Ég hef sagt það áður í umræðunni: Látum vera þótt hún hlusti ekki á okkur, látum það vera. En þetta snýst ekkert um það. Við erum ekki að biðja þessa ríkisstjórn að hlusta á okkur. Við erum að biðja þessa ríkisstjórn og stjórnarmeirihluta að hlusta á ráðgefandi aðila sem eru færustu menn í sinni grein á Íslandi. En menn skella skollaeyrum við. Og hvað er þá hægt að gera annað en að halda áfram andófi til að reyna að koma í veg fyrir að einbeittur brotavilji ríkisstjórnarinnar nái fram að ganga? Nú langar mig að spyrja hv. þingmann: Sér hann fyrir sér hvað myndi fylgja því ef [[Forseti hringir.]]það yrði dæmt okkur í óhag í samningsbrotamáli vegna innleiðingar þriðja orkupakkans?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tel að þetta mál liggi býsna ljóst fyrir. Annars vegar eru lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar sem hún kallaði sjálf til starfa, Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson, búnir að vara ríkisstjórnina við möguleikanum á slíku samningsbrotamáli og það hátt og snjallt. Þeir gera það með eftirfarandi orðum á blaðsíðu 35, með leyfi forseta: „hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis“ - um að raforkutengingu sé komið á - „gæti fyrirtækið snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Það er ekki eins og þessir menn séu að segja það í lögfræðilegri álitsgerð að beiðni ríkisstjórnarinnar að ríkisstjórnin geti gert sér miklar vonir um að Ísland myndi vinna slíkt mál, öðru nær. Arnar Þór Jónsson kveður svo skýrt upp úr með þetta, eins og hægt er, þegar hann segir, með leyfi forseta: „Fyrirvarar Alþingis munu engu skipta þegar búið verður að fjármagna þennan sæstreng …“ Og maður spyr sig: Er það ábyrgðarfull stjórnarframkvæmd að ganga fram með þeim hætti að eiga slíkt mál á hættu, ekki síst í ljósi þess að fjárhæðir í slíku máli yrðu mjög umtalsverðar?
Herra forseti. Ef ríkisstjórnin skirrist við, heldur málinu til streitu og keyrir það óbreytt í gegnum þingið er hún og stjórnarmeirihlutinn, auk fylgihnattanna, að takast á hendur gríðarlega ábyrgð. Það er ekki einu sinni víst að hún verði dregin til ábyrgðar alveg á allra næstu tímum. Það gæti verið eftir 10 ár, 15 ár. Það er þess vegna, vegna þess að þetta mál hefur áhrif svo langt inn í framtíðina, sem það er skylda okkar sem hér störfum að ganga þannig frá málinu að það sé reist á fullkomnum lagalegum forsendum. Til þess er aðeins ein leið fær, að hafna orkupakkanum og senda hann í sáttameðferð hjá sameiginlegu EES-nefndinni, samkvæmt 102. gr. í EES-samningnum. Sú leið - það hefur verið sagt - hefur í för með sér pólitíska áhættu. Hingað var fluttur erlendur sérfræðingur, mjög fær, til að hræða okkur með grýlu. Hann sagði: Evrópusambandið verður örugglega brjálað ef þið gerið þetta. Þið skuldið Norðmönnum hollustu. Ég veit ekki fyrir hvað, en allt í lagi, þetta var skoðun hans. En auðvitað eigum við ekki að hlusta á þetta. Við eigum náttúrlega að reisa málið þannig og fara þannig með það í gegnum þingið að það sé eins óumdeilt og vel fram borið og hægt er. Það er það ekki í dag. Og nú spyr ég hv. þingmann: [[Forseti hringir.]]Er ekki rétt að krefjast þess og að almenningur krefjist þess með sterkari hætti að málinu verði frestað?
Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér segja að fréttir gærdagsins upp úr stórblaðinu London Times, sem fluttar voru fréttir af í innlendum fjölmiðlum - sú frétt ein um að sæstrengur sé í augsýn, að búið sé að undirbúa þetta mál. Það er meira að segja langt komin fjármögnun á því verkefni, ef hún er ekki þegar frágengin. Það sem þessir lagamenn eru að segja, Friðrik Árni og Stefán Már í neðanmálsgrein 62 er: Jú, jú ríkisvaldið getur haldið því fram að hér verði ekki lagður sæstrengur en þá verða menn að gera sér grein fyrir því að á ríkissjóð gætu fallið stórkostlegar bótakröfur vegna samningsbrota. Þetta er staðan. Það er þetta sem þeir lýsa, bæði tvímenningarnir Friðrik Árni og Stefán Már og héraðsdómarinn Arnar Þór Jónsson. Menn verða að gera sér grein fyrir þeirri stöðu. Við erum að tala um verkefni upp á 400 milljarða. Hverjar telja menn að yrðu kröfur á hendur ríkinu í slíku máli? Við sjáum að í nýlegum dómi Hæstaréttar fékk innflutningsfyrirtæki dæmda 3 milljarða vegna þess að ályktað var að um samningsbrot væri að ræða vegna kjötinnflutnings. Hér erum við að tala um kröfur sem myndu ekki hlaupa undir tugum heldur miklu líklegar á hundruðum milljarða króna. Ætla menn að halda áfram á þeirri braut?
Herra forseti. Ég hafði einmitt hugsað mér að spyrja hv. þingmann út í atriði sem hann nefndi síðast, því að nú eru púslin að detta inn eitt af öðru og okkur er að takast að raða þeim saman að einhverju leyti. Ég hef talið að það myndi hjálpa ef stuðningsmenn málsins mættu til leiks til að skýra afstöðu sína en það er ekkert víst, það gæti bara verið til þess fallið að rugla myndina, a.m.k. ef heimsókn hæstv. utanríkisráðherra gefur einhverjar vísbendingar um hvers væri að vænta. En í ljósi þess að við erum að púsla þessu öllu saman og það hefur heilmargt bæst við frá því að ég ræddi síðast um samhengið milli hins svokallaða kjötmáls og orkupakkans þá langar mig að spyrja hv. þingmann út í þann samanburð sem hann kom aðeins inn á í lokin, kannski ekki út frá efnahagslegum stærðum, sem hv. þingmaðurinn er þegar búinn að geta um, heldur í lagalega samhenginu. Nú var fullyrt í kjötmálinu að við hefðum undanþágu, formlega undanþágu, sem tryggði að við þyrftum ekki að flytja inn ófryst, hrátt kjöt og ógerilsneydd matvæli af ýmsum ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess að landbúnaðar- og sjávarútvegsmál heyrðu ekki undir EES-samninginn en einnig vegna þess að þetta er gríðarlegt hagsmunamál fyrir hina hreinu, heilnæmu íslensku framleiðslu og hefur sitthvað annað verið tínt til. Þrátt fyrir að menn teldu sig hafa þann skýra fyrirvara, og ekki bara fyrirvara heldur undanþágu, fellur dómur með þessum hætti og ríkisstjórnin mætir hingað og segir: Við verðum bara að gera eins og þeir segja. Hvernig metur hv. þingmaður samanburðinn á annars vegar lagalegu stöðunni [[Forseti hringir.]]í kjötmálinu og svo hins vegar því sem við horfum upp á að stefni í með orkupakkann?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það er náttúrlega fullkomlega eðlilegt að bera þessi tvö mál saman. Það er að vísu nokkuð um liðið síðan ég las greinargerð með frumvarpi hæstv. iðnaðarráðherra um búfjársjúkdóma þar sem sagan sem hv. þingmaður vísaði til er rakin. Hún birtist m.a. í því að gengið er fram af mikilli einbeitingu af hálfu Eftirlitsstofnunar Evrópu, ESA, með linnulausum bréfaskriftum í Stjórnarráðið. Síðan lýkur því máli, annars vegar með dómi fyrir EFTA-dómstólnum og hins vegar með dómi Hæstaréttar, sem er skaðabótamál í framhaldi sem er reist á niðurstöðu EFTA-dómstólsins þar sem þær skaðabætur voru ákvarðaðar sem ég gat um þegar ég nefndi 3 milljarða. Það þarf auðvitað að rýna betur ofan í þá sögu og frumgögn, sem hefur sýnt sig koma að góðu haldi í rannsókn á því máli sem við erum að fjalla um núna, og rýna í nákvæmlega hvað var ákveðið í þessu máli á vettvangi sameiginlegu nefndarinnar og hvaða eiginlegu undanþágur voru veittar. Reyndar hefur verið haft eftir mjög virtum lagamanni, Stefáni Má Stefánssyni, að dómur EFTA-dómstólsins hafi einfaldlega verið rangur. Ég leyfi mér að nefna það í framhjáhlaupi. En við gætum verið í sömu stöðu og Mexíkómenn sem standa frammi fyrir kröfu um að það verði reistur múr og þeir eigi að borga fyrir hann. Við erum eiginlega í svipaðri stöðu. [[Forseti hringir.]]Það verður gerð krafa um sæstreng og í gegnum þann málarekstur yrðum við, a.m.k. að stórum hluta, látin borga hann.
Herra forseti. Ég þakka nýja og allnokkuð sláandi samlíkingu. En varðandi dóminn er ég sammála þeim lögmönnum sem hafa fullyrt að hann hafi einfaldlega verið rangur, ekki átt sér stoð í lögum. En þess heldur veltir maður því fyrir sér að ef Evrópusambandið leyfir sér að túlka lögin þetta frjálslega, eða í þessu tilviki EFTA-dómstóllinn og ESA sem, eins og hv. þingmaður rakti hér stuttlega, gekk náttúrlega mjög hart fram í málinu, hlýtur maður að setja það í samhengi við hvernig framgangan yrði ef menn teldu að ekki væri verið að uppfylla kvaðir og markmið orkupakkans. Kjötmálið er smámál í heildarsamhengi hlutanna fyrir Evrópusambandið þó að það sé stórt mál fyrir okkur. Það er mjög stórt mál fyrir okkur en mjög lítið í heildarsamhengi hlutana hjá Evrópusambandinu. En menn voru ekki tilbúnir að horfa í gegnum fingur sér með það, öðru nær. Orkumálin eru hins vegar risastórt mál hjá Evrópusambandinu, algjört forgangsatriði um þróun sambandsins og markmið þess um að draga jafnt og þétt úr losun gróðurhúsalofttegunda og tengja saman evrópska raforkunetið. Þá má velta fyrir sér, og ég spyr hv. þingmann spurningar, í ljósi þessa samanburðar, annars vegar tiltölulega lítið mál fyrir Evrópusambandið þar sem engu að síður er gengið hart fram gagnvart okkur, hins vegar mjög stórt hagsmunamál fyrir Evrópusambandið: Hvers er þá að vænta ef stofnað verður til samningsbrotamáls, eins og færð hafa verið sterk rök fyrir að geti orðið? Verður gengið jafn hart fram og í kjötmálinu? [[Forseti hringir.]]Eða kann þetta að fela í sér eitthvað sem er umfram það sem við höfum áður séð?
Herra forseti. Ég vil í upphafi geta þess að í máli mínu áðan vitnaði ég eftir minni til ummæla sem ég tel mig hafa séð höfð eftir prófessor emeritus Stefáni Má Stefánssyni um að hann telji dóm EFTA-dómstólsins hafa verið rangan. Ég man það svona og ég verð þá leiðréttur ef ég hef ekki farið rétt með, en ég vildi taka þetta fram. Kjötmálið, eins og hv. þingmaður dregur fram með sláandi hætti, er mjög eftirtektarvert vegna þess að sérstaða okkar er svo mikil í því máli og ljós. Reyndar er sérstaða okkar í orkumálum líka mikil og ljós. Rifjum upp. Sérstaðan í kjötmálinu er sú að við erum með búfjárstofna sem eru tiltölulega heilbrigðir, a.m.k. í samanburði við búfjárstofna í Evrópu sem hafa þjáðst af hvers kyns fári og pestum öldum saman, en vegna einangrunar eru stofnar okkar ekki þannig. Sömuleiðis höfum við náð miklum og góðum tökum á kampýlóbakter í alifuglarækt og einnig er lyfjanotkun hér miklu minni. Þetta er sérstaða. Þrátt fyrir þá sérstöðu er gengið fram í því máli af mikilli hörku, fyllstu hörku. Og rétt eins og hv. þingmaður segir er kjötmálið smámál fyrir Evrópusambandið, algjört smámál. En gagnvart orkunni er um mjög þýðingarmikið mál að ræða, grundvallarmál fyrir Evrópusambandið. Getum við átt von á öðru, m.a. í ljósi þeirrar sögu, en að gengið verði fram af fyllstu hörku gagnvart okkur, í samræmi við þá hörku sem var sýnd og kannski enn þá frekar? Ég held að við getum ekki átt von á neinu öðru, herra forseti.
Herra forseti. Það er sífellt að koma betur og betur í ljós hversu vanbúið þetta mál er sem við erum að ræða og í raun og veru er ekki nema ein leið fyrir ríkisstjórnarmeirihlutann í því máli; að fresta því, leggja það til hliðar, fara betur yfir það. Eftir allt það sem komið hefur fram í þeim umræðum sem hafa átt sér stað undanfarna daga og nætur væri það algjört ábyrgðarleysi að setja málið fram eins og það er búið núna. Ég er fegin að sjá að hv. formaður utanríkismálanefndar er hér í hliðarsal. Hún hefur sagt að öllum spurningum hafi verið svarað um þetta mál. Það væri fróðlegt að fá hana til að svara spurningu varðandi álit Arnars Þórs Jónssonar, lögmanns og héraðsdómara, sem birtist í morgun. Sá ágæti hv. þingmaður hefur sagt að öllum steinum hafi verið velt við. Það væri fróðlegt að heyra hana svara því sem fram kemur í áliti Eyjólfs Ármannssonar, lögmanns í Noregi, sem birt hefur mjög ákveðin varnaðarorð varðandi innleiðingu þriðja orkupakkans. Það væri líka mjög fróðlegt að heyra hana svara spurningum sem varða áréttingarbréfið fræga og viðtal sem var haft við Friðrik Árna Friðriksson Hirst í Morgunblaðinu 10. apríl sl. Allt þetta væri mjög fróðlegt að heyra, ef hv. þingmaður og formaður utanríkismálanefndar sæi sér fært að vera hér með okkur. Líkt og ég sagði rétt áðan sá ég henni bregða fyrir í hliðarsal og hélt í einfeldni minni og bjartsýni að hún væri komin til að leggja lóð sitt á vogarskálarnar til að gera umræðuna enn betri. Það lítur ekki út fyrir að svo verði að þessu sinni. En ég mun grípa tækifærið næst þegar ég sé hv. þingmanni bregða fyrir og kalla á hana til að koma til umræðu og svara spurningum á við þær sem ég lagði fram áðan. Það vill svo til, herra forseti, að nú er í gangi söfnun undirskrifta - eða má ég segja „líka“ á fésbók, af því að þingmálið er íslenska? - þ.e. bænaskrá til forseta Alþingis um að hann fresti þessu þingmáli og taki það af dagskrá fram á haust. Nú þegar eru nokkur þúsund manns búin að „líka“ við þá beiðni. Við finnum að það er aukinn þungi hjá almenningi, réttara sagt hjá fólkinu á götunni, sem kom fram í fréttum Ríkisútvarpsins í kvöld. Það er aukinn þungi sem birtist í því að fólk vill að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hlusti á það. Nú er ferill minn í stjórnmálum ekki langur en ég þori samt að fullyrða að sá stjórnmálamaður sem hlustar ekki á fólkið í landinu verður annaðhvort eða hvort tveggja skammær í starfi eða nær ekki þeim tilgangi sem hugur hans stóð til. Hann mun ekki njóta trausts ef hann ekki hlustar á fólkið í landinu. Við munum alveg örugglega sjá ef þetta mál verður keyrt í gegn, sem ég vona sannarlega að verði ekki, að þá mun traust fólks til ríkisstjórnarinnar hrynja og traust fólks á EES-samningnum mun bila, því miður. Það kærum við okkur ekki um. Þess vegna biðla ég enn til ríkisstjórnarinnar að draga þetta mál til baka, taka það af dagskrá, geyma það til hausts, fara betur yfir það, gaumgæfa það betur, fara yfir nýjustu álit lögmanna, kanna hvort ekki sé ráð að [[Forseti hringir.]]hlusta á þau góðu ráð að senda þetta mál til sameiginlegu EES-nefndarinnar.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil taka undir þá meginniðurstöðu hans að það beri að hafna þessari þingsályktun. Það ber að taka jákvæða, uppbyggilega ákvörðun sem er reist á ákvæðum EES-samningsins sjálfs og leggja málið fyrir sameiginlegu nefndina til sáttameðferðar með það fyrir augum að fá fullgildar undanþágur frá því að innleiða ákvæði sem hvort sem er hafa ekki þýðingu því að við höfum ekki raforkutengingu við Evrópu. Rétt eins og við fengum undanþágu í jarðgashluta þessa orkupakka. Spurning mín er þessi: Er það ábyrg stjórnarframkvæmd að halda málinu til streitu af þeirri óbilgirni sem við sjáum í málinu? Ég leyfi ég mér að vísa í tvo eða þrjá staði, eftir því sem tíminn leyfir, í viðtali við Friðrik Árna Friðriksson Hirst, landsréttarlögmann, sem birtist á vefsíðunni mbl.is 10. apríl sl. Hann segir, með leyfi forseta: „Færa má rök fyrir því að meiri lagaleg óvissa felist í þeirri leið sem ríkisstjórnin hyggst fara varðandi innleiðingu á þriðja orkupakka Evrópusambandsins en því að Alþingi hafnaði því að samþykkja orkupakkann.“ Það segir sömuleiðis, með leyfi forseta: „Hvað lagalega óvissu varðar vegna leiðar ríkisstjórnarinnar segist Friðrik aðspurður til að mynda ekki útiloka að Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) teldi ástæðu til þess að höfða samningabrotamál fyrir EFTA-dómstólnum á þeim forsendum að Íslandi beri að innleiða þriðja orkupakkann að fullu í landslög.“ [[Forseti hringir.]] Svona heldur þetta viðtal áfram. Það er fullt af viðvörunum sem ekki verður litið fram hjá, herra forseti.
Herra forseti. Þetta er einmitt það sem ég hef aðallega lagt áherslu á í kvöld. Ábyrgð þeirra stjórnmálamanna sem hunsa viðvaranir frá færustu sérfræðingum er mjög alvarlegt mál og ábyrgð slíkra stjórnmálamanna er mikil. Í upphafi þegar við byrjuðum að ræða þetta mál var það þannig að fyrir lágu umsagnir sem sumar hverjar höfðu ekki verið virtar viðlits, hin ágætu lögfræðilegu álit sem búið er að margvitna í, en menn ákváðu að túlka sérstaklega það álit sem mest hefur verið vitnað hér til og það mjög frjálslega, líta á það sem hlaðborð, velja úr því það sem mönnum líkaði best og hentaði best málstað þeirra en sleppa öðru, sem var að sjálfsögðu fásinna. Þetta er búið að benda á mörgum, mörgum sinnum. Nú er svo komið eftir þær viðræður og umræður sem hafa átt sér stað hér undanfarna daga og nætur, að almenningi í landinu, sem enga kynningu hafði fengið á málinu, er að verða ljóst hver alvara málsins er, hvað það er alvarlegt að halda því áfram svo vanbúnu sem það er. Þess vegna, herra forseti, er nú komin síða þar sem menn „líka“ við það að forseti Alþingis taki tillöguna af dagskrá og fresti afgreiðslu hennar alla vega fram á haustið. Það held ég að verði rík krafa [[Forseti hringir.]]næstu daga. Almenningur mun flykkjast að baki þeirri tillögu.
Herra forseti. Þetta mál er af stærsta tagi. Það varðar stjórnskipun. Það varðar utanríkismál. Það varðar auðlindir þjóðarinnar. Til að taka ákvarðanir af slíku tagi þurfa menn að hafa pólitískt umboð kjósenda. Er hv. þingmanni kunnugt um að nokkur af stjórnarflokkunum þremur hafi lagt þetta mál fyrir í kosningabaráttunni og sagst myndu beita sér fyrir því að þriðji orkupakkinn yrði innleiddur með þeim afleiðingum sem við höfum fjallað um að hann hefði og það á grundvelli skýrslna og álita sem koma frá ráðunautum ríkisstjórnarinnar sjálfrar? Maður spyr sig: Hversu langt er hægt að ganga í að taka ákvarðanir í blóra við kjósendur sína, í pólitísku umboðsleysi, í pólitísku tómarúmi? Ég ætla að leyfa mér að vísa í viðtalið sem ég vísaði til í fyrra andsvari, viðtal við Friðrik Árna Friðriksson Hirst. Það er á vefsíðunni mbl.is þann 10. apríl sl. Þar segir, með leyfi forseta: „Spurður hvort einhver fordæmi séu fyrir því að fara þá leið sem ríkisstjórnin hyggst fara segist Friðrik ekki þekkja nein dæmi þess í svipinn.“ Herra forseti. Hvers konar framganga er það að ætla að samþykkja þetta mál gegn vilja þjóðarinnar, í algeru umboðsleysi gagnvart kjósendum sínum? Nú eru nýjustu fréttir þær að hér eru menn tilbúnir til að leggja sæstreng og fari svo sem horfir kemur það að verulegu leyti í hlut okkar að fjármagna þann sæstreng í gegnum skaðabætur sem við yrðum dæmd til að greiða.
Herra forseti. Nú skil ég vel að þetta sé eins og hér gengur á. En málið er að í öllum stjórnmálaflokkum, tel ég, er meiri hluti gegn því að innleiða þennan orkupakka. Í skoðanakönnun, sem var að vísu tekin fyrir dálitlu síðan, var meira að segja í flokki hæstv. forseta, hvar menn eru áfjáðir í að ganga inn í kaldan faðm Evrópusambandsins, ágreiningur uppi um að samþykkja orkupakkann eins og hann lítur út. Samkvæmt nýlegri skoðanakönnun, ég held frá því í byrjun maí eða seint í apríl, voru 62% á móti þessum pakka. Það er með miklum ólíkindum ef stjórnvöld ætla að fara gegn þeim meirihlutavilja þjóðarinnar og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að það verði gert. Auðvitað mun það hafa skelfilegar afleiðingar fyrir þessa stjórnmálaflokka og ég grenja það ekki neitt. En það er ekki það sem málið snýst um. Þetta er miklu alvarlegra mál en svo. Þetta mál á ekki að vera flokkspólitískt þótt búið sé að gera það flokkspólitískt á Alþingi - ekki af okkur. Það á að hlusta á þjóðina og það á að draga þetta mál til baka. Það á að geyma það fram á haust og það á að gaumgæfa það betur.