Virðulegur forseti. Við, allnokkur hópur þingmanna, á þriðja tug alþingismanna, freistuðum þess í gær að fá meiri hlutann til að hverfa frá þeirri villu að vera með furðulegt deilumál á dagskrá þegar full þörf er á því að ræða kjör fólks í landinu og leiðir til þess að bæta þau kjör fólks sem og stöðu heimilanna en ekki að standa í svona furðutillögum eins og hér eru á borð bornar. Eftir þá atkvæðagreiðslu hvöttum við forseta til að íhuga vandlega stöðuna og taka önnur og þarfari mál á dagskrá í dag og lýsum því enn og aftur yfir að það er ekki með okkar vilja sem við ræðum þessi fánýtu efni hér í dag. Við vildum gjarnan ræða um landsins gagn og nauðsynjar og það sem við getum lagt til í kjaraviðræðunum sem nú brenna mjög á þjóðinni. Ef forseti ætlar ekki að taka dagskrána til endurskoðunar eftir hvatningu okkar held ég að það sé einboðið [[Forseti hringir.]]að við þurfum að freista þess hér á föstudaginn [[Forseti hringir.]]með dagskrártillögu á nýjan leik að fá þetta vonda mál af dagskránni, enda engum til gagns að ræða það hér.
Virðulegi forseti. Það er ákall fólks í verkföllum og fólks sem stendur í vinnudeilum að á það sé hlustað og lífskjör þess bætt. Í þinginu er ekki að sjá að menn heyri það ákall vegna þess að á dagskrá eru deilumál um ráðstafanir í auðlindamálum sem vitað var að enginn friður yrði um en mundu taka mikinn tíma frá þinginu. Síðan hefur komið í ljós að það er ekki einu sinni heil brú í þeim þegar kemur að því hvernig menn ætla að afgreiða þau út. Ég legg til að forseti og meiri hluti þingsins sjái að sér og taki ákvörðun um að hlusta á það sem verið er að kalla eftir og koma inn með mál sem skipta fólkið í þessu landi alvörumáli og þá tugi þúsunda sem standa í verkföllum og vinnudeilum. Klukkan hálffimm verður hér fyrir utan útifundur um auðlindamálin. Ég held að það væri líka lag að við mundum þá gera hlé á [[Forseti hringir.]]þingfundi og fara út og tala við fólk og sjá hvað á því brennur í staðinn fyrir að standa í sirkus eins og þeim sem við urðum vitni að hér í gær.
Virðulegi forseti. Fyrst dagskrá þessa fundar er með þeim hætti sem raun ber vitni er einboðið að gera hlé á fundi klukkan hálffimm og gefa þingmönnum færi á að hitta mótmælendur sem hér munu koma á Austurvöll, það er líka full ástæða til þess fyrir stjórnarmeirihlutann að kynna sér sjónarmið náttúruverndarsinna sem þeir hafa kosið að horfa algjörlega fram hjá í þessari umræðu allri. Ég vil síðan ítreka þær athugasemdir sem hér hafa komið fram um forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Það vekur manni auðvitað áhyggjur að lesa skrif varaþingmanna Sjálfstæðisflokksins sem eru farnir að mæla fyrir því að lög verði sett til þess að banna verkföll og til að hlutast til um niðurstöðu um kaup og kjör á vinnumarkaði. Maður veltir því fyrir sér: Er dagskránni háttað eins og við erum að verða vitni að hér til að taka athyglina frá því sem raunverulega er að gerast? Er hún til þess að koma ríkisstjórninni í skjól með aðför að samningsrétti verkalýðsfélaga? [[Forseti hringir.]]Til hvers er verið að setja á dagskrá mál sem valda jafn mikilli úlfúð og ágreiningi og þetta þegar mörg önnur brýnni mál bíða afgreiðslu og umræðu?
Virðulegur forseti. Það verður ekki nógsamlega oft sagt í þessum sal undir þessari umræðu og undir liðnum um fundarstjórn forseta að þetta mál sem var sett á dagskrá af meiri hluta þingsins í gær er ekki það mál sem við í minni hlutanum viljum eyða tíma okkar í að ræða hér í dag, hugmyndir eða jafnvel óra hv. þm. Jóns Gunnarssonar í virkjunarmálum, það er algjör tímaeyðsla. Það sem við ættum að vera að gera núna og væri eðlilegt og við höfum lagt áherslu á frá því við funduðum með forseta á mánudag er að taka okkur tíma í þinginu til þess að fara yfir stöðuna á vinnumarkaði, til þess að fara yfir með hvaða hætti við getum stillt saman strengi okkar í pólitíkinni til þess að koma til móts við þá stöðu, þá grafalvarlegu stöðu sem þar er upp komin, fara yfir sviðið, athuga hvort það sé eitthvað í skattalöggjöfinni, í umhverfi fyrirtækja, í félagslega geiranum, í húsnæðismálunum, sem við getum gert til þess að liðka fyrir þeirri stöðu sem upp er komin. Það er ekki val ríkisstjórnarmeirihlutans á þessari stundu. Við blasir þess vegna algjört getuleysi.
Virðulegi forseti. Það er skrýtið að sjá að stjórnarandstaðan heldur málþófinu áfram sem þau hófu hér um áramót, [[Gripið fram í.]]meira að segja fyrir þann dagskrárlið sem fær venjulega að byrja á réttum tíma, þetta kemur oft svona inn á milli ræða hjá þingmönnum. Mig langar til að upplýsa það að ég bað upplýsingadeild þingsins um að taka það saman fyrir mig í gærkvöldi hvað væri búið að tala í marga klukkutíma undir dagskrárliðnum um fundarstjórn forseta. Í gærkvöldi milli sjö og átta þá voru þetta orðnir um níu klukkutímar. Virðulegi forseti. Meira en einn vinnudagur í dagskrárliðinn um fundarstjórn forseta. Ég fékk senda slóð frá upplýsingadeildinni þar sem þetta er talið jafnharðan. Margir eru búnir að biðja um orðið undir þessum lið í þessum töluðum orðum. Á eftir ætla ég að gefa merki [[Forseti hringir.]]og gefa nákvæma stöðu á því hve margar ræður eru búnar þegar þessari hrinu er lokið og í hvað margar mínútur og í hvað margar klukkustundir.
Virðulegi forseti. Við ræddum hér í gær þingsályktunartillögu með breytingartillögu frá hv. atvinnuveganefnd, en sú tillaga er ótæk af þremur ástæðum. Í fyrsta lagi er lagaumbúnaðurinn ófullnægjandi en eins og fram hefur komið þá eru áhöld um það að hún standist lög, í öðru lagi er tillagan efnislega ótæk eins og fram hefur komið og í þriðja lagi býr hún við skort á pólitískum grundvelli, pólitísku baklandi. Það eina sem gengur við þessar kringumstæður er að draga breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar til baka og hefja hér umræðu um önnur mál. Annað gengur ekki upp. Virðulegur forseti heldur því fram á miðlum að málið verði rætt þangað til því lýkur, en þessu máli lýkur ekki ef við ætlum að halda áfram að ræða þessa fordæmalausu breytingartillögu.
Virðulegur forseti. Það hversu oft er talað undir þessum lið er auðvitað ákveðinn mælikvarði á það hvernig ástandið er í þinginu. Það eru margir þingmenn sem nota þennan lið til að koma mótmælum á framfæri. Það þarf greinilega að gera það þannig að eftir því verði tekið. Við erum hér mörg sem teljum breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar lögleysu. Við viljum ekki og ætlum ekki að láta það gerast að svona verði farið í virkjunarframkvæmdir á Íslandi og að rammaáætlun og lög um hana verði eyðilögð. Þannig að við munum örugglega, já, mótmæla þessu, mótmæla úrskurði hæstv. forseta undir liðnum um fundarstjórn forseta mjög mikið. Ég ætla að gera það. Ég hef lesið núna aftur úrskurð hæstv. forseta [[Forseti hringir.]]og mér finnst þessi úrskurður hlægilegur í því lögfræðilega spíkati sem þar er farið í. [[Forseti hringir.]]Það liggja fyrir aðrir dómar um þessa breytingartillögu, t.d. frá umhverfisráðuneytinu. [[Forseti hringir.]]Auðvitað á að draga hana til baka, það mundi greiða fyrir þingstörfum.
Herra forseti. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað og hvet hæstv. forseta til þess að setja þau málefni á dagskrá sem er í rauninni beðið eftir að verði tekin fyrir og ég nefndi hér í gær þegar ég talaði undir liðnum um fundarstjórn forseta. Það er áhugavert að hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar skuli ætla að taka það að sér að halda utan um hvernig við stjórnarandstöðuþingmenn förum hér með tímann okkar. Það væri ekki úr vegi að fara svolítið yfir það og rifja það upp þegar hún var í stjórnarandstöðu. Í einu og sama málinu fór hún 115 sinnum í pontu [[Gripið fram í.]]og taldi það ekki vera málþóf og taldi sig ekki vera að segja sömu hlutina oft. Það var ekki alveg þannig. [[Gripið fram í.]] Þetta er, virðulegi forseti, tækifæri til að koma óánægju okkar á framfæri við forseta og við gerum það og höfum gert og munum halda áfram að gera það. Það að forseti segi ákveðið að þetta mál verði á dagskrá þar til umræðu lýkur - henni lýkur þá bara og ekkert annað verður tekið fyrir, ef forseti ætlar að halda sínu striki.
Herra forseti. Mig langar að taka undir það sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir sagði; hún tók mjög vel saman hvaða álitamál væru í þessu. Þetta er ekki til þess fallið að vera með langtímastefnumótun í orkumálum á Íslandi. Það kemur einmitt mjög skýrt fram í McKinsey-skýrslunni um Ísland á bls. 85, svo að ég segi það aftur til að fólk geti nú farið að líta á það hvað langtímastefnumótun er ábótavant á Íslandi og hvað það er kostnaðarsamt að vera ekki með langtímastefnumótun í svona stórum málaflokkum, en orkumál er einn af þeim flokkum sem er nefndur. Eitt af þeim álitamálum sem koma fram í áliti frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu er hvort sú málsmeðferð í þinginu að taka inn aðra virkjunarkosti en eru í upphaflegu þingsályktuninni sé mögulega lögbrot. Slík þingsályktunartillaga sem kemur frá þinginu og stangast á við lög er ótæk. Ráðherra má ekki framfylgja henni. Hvers vegna erum við að ræða svoleiðis mál hérna á þinginu? [[Gripið fram í.]]Bakka menn ekki bara með þessa virkjunarkosti, fara svo í það að [[Forseti hringir.]]skipa fólk í þessa verkefnisstjórn [[Forseti hringir.]]sem er þeim hliðhollt og fer þannig eftir ferlinu þó að það séu að vísu pólitísk bolabrögð? Svona lagað er bara lögbrot. Þar af leiðandi er málið dautt þegar það kemur út úr þinginu. [[Forseti hringir.]]Við eigum ekkert að vera að ræða svona mál hérna núna.
Herra forseti. Þetta mál er ekki til þess fallið að auka traust á þinginu. Eins og hér hefur komið fram er lagalegur grunnur þessarar breytingartillögu veikur svo ekki sé meira sagt. Umræðan hér í gær hefur líka afhjúpað þá staðreynd að meiri hluti atvinnuveganefndar hefur ekki getað svarað þeirri gagnrýni sem hefur verið færð fram, m.a. hvað varðar þennan lagalega grunn, og hefur því ekki getað staðið fyrir máli sínu og útskýrt af hverju hann telur þessa tillögu tæka. Í raun hafa engin svör borist um það. Það kristallaðist hér í gær þegar hæstv. umhverfisráðherra steig á stokk og sagði að hún hefði ekki lagt fram þessa tillögu, hún hefði fylgt fordæmi fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra og gert tillögu um einn kost eins og verkefnisstjórn rammaáætlunar lagði til. Maður hefur það á tilfinningunni að uppnámið í þessari umræðu skýrist líka af þeirri greinilegu óeiningu sem er á milli stjórnarflokkanna þar sem hv. formaður atvinnuveganefndar kemur síðan hingað upp og segir að einstaka ráðherrar skipti ekki máli. Einstaka ráðherrar, sem [[Forseti hringir.]]eru ráðherrar málaflokksins í þessu tilviki, skipta ekki máli. Hvað segja framsóknarmenn um þetta? Standa þeir [[Forseti hringir.]]á bak við sinn ráðherra í þessu máli? Ég mundi gjarnan vilja heyra það áður en lengra er haldið í umræðunni hvort hv. þingmenn Framsóknarflokksins [[Forseti hringir.]]standi á bak við sinn umhverfisráðherra í þessu máli.
Herra forseti. Eins og forseti man kannski þá spáði ég ekki vel fyrir því að þröngva þessum málatilbúnaði ófriðarhöfðingjans hv. þm. Jóns Gunnarssonar inn á dagskrá þingsins. Óraði mig þó ekki fyrir því að málatilbúnaðurinn ætti eftir að verða jafn hroðalega ónýtur og sýndi sig hér í gær þar sem hinn lagalegi grunnur breytingartillögunnar var meðal annars skotinn niður með lögfræðilegum minnisblöðum frá tveimur ráðuneytum sem lágu fyrir strax fyrir jól. Þá kemur í ljós að meiri hluti atvinnuveganefndar hefur þrátt fyrir alla rannsóknarvinnuna ekki lesið þau eða bara ekki tekið mark á þeim. Auðvitað er úrskurður forseta líka skotinn niður með sama hætti. Þetta horfir ekki gæfulega, virðulegur forseti. Nú er það ekki þannig að Alþingi vanti verkefni. Hér er nóg um að tala hvort sem væri ástandið á vinnumarkaði eða að snúa sér að afgreiðslu nokkurra tuga frumvarpa sem liggja tilbúin til 2. umr. og afgreiðslu eftir störf vetrarins í nefndum. En það kemst ekkert að nema þetta forgangsmál. Erum við þá öll í gíslingu [[Forseti hringir.]]hv. þm. Jóns Gunnarssonar? Eitt skal vera á hreinu, [[Forseti hringir.]]hér er stórmál á ferð ef út í það er farið, náttúra Íslands á bak við og það tekur enginn af mér [[Forseti hringir.]]rétt minn til þess að koma henni til varnar og allra síst hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. [[Gripið fram í: … dagskrá.]]
Hæstv. forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að nýta mér rétt minn samkvæmt þingsköpum til að taka til máls um fundarstjórn forseta sem er bundið í lög fyrr en ég heyrði að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefði beðið Alþingi um að taka saman tölulegar upplýsingar um þennan dagskrárlið. Beiðni mín til hv. þingmanns er að hún biðji um eitt skjal í viðbót þar sem umræður á síðasta kjörtímabili um fundarstjórn forseta yrðu bornar saman og settar kannski bara upp í tvo excel-dálka. Hitt atriðið get ég tekið undir vegna þess að rammaáætlunarmálið gjörbreyttist í gær með fréttum af stöðu og áliti hæstv. umhverfisráðherra og svörum hér í gær í andsvörum eftir ræðu hennar. Það má eiginlega segja að hún hafi gert út af við málið. Væntanlega styðja einhverjir þingmenn Framsóknarflokksins hana í þessu. Að lokum vil ég beina því til forseta að hann beiti sér fyrir því að við fyrsta tækifæri verði hæstv. menntamálaráðherra í óundirbúnum fyrirspurnum. Mig langar að ræða við hann um myrkraverk sem hann er að vinna fyrir norðan og hefur enga lagastoð [[Forseti hringir.]]á bak við, þ.e. hann ætlar að næturlagi að sameina þrjá framhaldsskóla á Norðurlandi. Því er ég á móti og vil eiga orðastað við hann sem allra fyrst.
Herra forseti. Eins og aðrir þingmenn mótmæli ég því að þetta mál sé sett hér á dagskrá. Ég verð að segja, forseti, að ég átta mig ekki á pólitíkinni á bak við það að halda þinginu uppteknu við að ræða mál sem, eins og fram hefur komið hér, er á vægast sagt veikum löglegum grunni og enn veikari pólitískum grunni. Hér kemur hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar, með tölulegar upplýsingar um það hversu margar mínútur hafi farið í fundarstjórn forseta. [[Gripið fram í.]]Nú er spurningin: Í hvaða tilgangi er þetta gert? Kannski óttast hv. þingmaður að einhver met séu að falla frá síðasta kjörtímabili, en ef hins vegar kemur í ljós að færri mínútur hafi farið í fundarstjórn forseta á síðasta kjörtímabili gefur það bara vísbendingu um að færri ástæður hafi verið til þess að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] [[Gripið fram í: … Icesave.]]
Virðulegi forseti. Það er kannski til marks um stöðu þessa þings og viðhorf þessa meiri hluta að formaður fjárlaganefndar á Alþingi Íslendinga hefur ekkert meira og betra að gera en að fylgjast með tölfræði yfir það hversu oft menn taka til máls í þinginu.
Þið þekkið …
Í þeim aðstæðum sem núna eru á vinnumarkaði hefði ég haldið að formaður fjárlaganefndar hefði eitthvað meira að gera en það. Virðulegi forseti. Hér logar allt í deilum og þá er tekin ákvörðun um að vera í veruleikafirrtu ástandi á Alþingi við að telja mínútur ræðumanna eða standa í því að takast á um ráðstafanir á auðlindum þjóðarinnar, eitt umdeildasta mál okkar samtíma. Menn hafa spurt hvað mönnum gangi til. Þetta er gert, virðulegi forseti, til að breiða yfir fullkomið dugleysi og getuleysi þessarar ríkisstjórnar til að takast á við þær kjaradeilur sem núna [[Forseti hringir.]]eru logandi á vinnumarkaði. Það er ástæðan fyrir því að við stöndum hér í þessu veruleikafirrta ástandi.
Virðulegur forseti. Þetta er hárrétt hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur. Þessi furðutillaga er smjörklípa. Formenn stjórnarflokkanna, dr. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Bjarni Benediktsson, eru með allt á hælunum í tveimur stærstu málum samtímans, kjaradeilunum annars vegar og slagnum við kröfuhafana hins vegar. Til að beina ljósinu frá þeirri neyðarlegu staðreynd vilja þeir hafa allt í fíflagangi í þinginu. [[Gripið fram í.]]Þess vegna hafa þeir falið hv. þm. Jóni Gunnarssyni forustuna hér í salnum.
Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um að það sé verið að ganga freklega á náttúruna með virkjunum í neðri hluta Þjórsár er ágætt að rifja aðeins upp fyrri ummæli hans um þennan virkjunarkost. Virkjanir í neðri hluta Þjórsár eru mjög hagkvæmar vegna þess að þær nýta alla miðlunina sem eru ofar á Þjórsársvæðinu, t.d. Núpsárvirkjun. Urriðafossvirkjun er að vísu ekki án umhverfisfórna, það þarf vissulega að fara vel yfir það, en að breyttu breytanda eru þær virkjanir mjög eðlilegir kostir áður en menn ráðast í ný og óröskuð svæði. Hann svarar þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra og spyr hvort hann þurfi fleiri virkjunarkosti en þessar beinu hagkvæmu rennslisvirkjanir sem valdi sáralitlum umhverfisáhrifum og séu afturhverfar í þeim skilningi að það megi fjarlægja stíflurnar, taka rörin niður og hleypa vatninu aftur í sinn farveg. Þetta sagði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon um virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Veruleikafirringin og vitleysan er auðvitað öll í minni hlutanum í þessu máli, virðulegur forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er enn og aftur orðinn sá vindhani [[Forseti hringir.]]sem hann er þekktastur fyrir að vera hér á þingi.
Virðulegur forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir gaf merki um það áðan að hún styddi sinn hæstv. umhverfisráðherra í málflutningi hennar í þessu máli sem mikið hefur verið deilt hér um. Ég hlýt að kalla eftir því að hv. þingmaður skýri það betur. Er það stuðningur við [[… dagskrá?]]það að taka sem sagt Skrokkölduvirkjun og Hagavatnsvirkjun út úr breytingartillögunum? [[Gripið fram í.]]Það væri mjög forvitnilegt að heyra það frá hv. þingmanni sem hefur tækifæri til að koma í pontu, það hefur ekki vafist fyrir honum hingað til að nýta sér ræðustólinn, hann talaði 115 sinnum í umræðunum um stjórnlagaráð og þá er bara [[… Icesave.]]eitt mál tekið, 115 sinnum sem hv. þingmaður kom hérna upp og [[Gripið fram í.]]jós úr viskubrunnum sálar sinnar yfir þingheim allan. Ég vil gjarnan fá að heyra frá hv. þingmanni vegna þess að það er forvitnilegt að heyra hvort það sé stuðningur við hæstv. umhverfisráðherra í [[Forseti hringir.]]þingflokki Framsóknarflokksins. Ég skora á hv. þingmann að gefa merki um það hver staðan sé í þessu.
Herra forseti. Ég gagnrýni að þetta arfavitlausa mál, sem ég vil kalla svo, úr atvinnuveganefnd sé enn á dagskrá. Það er ekki eins og við höfum allan heimsins tíma fram undan, það eru um átta virkir dagar eftir af þinginu. Það er furðulegt að við þingmenn eigum að tala um þetta mál það sem eftir er þingsins, virðist vera, og að það sé enginn áhugi hjá ríkisstjórninni á að koma neinum öðrum brýnni málum á dagskrá. Þetta mál mun aldrei nást í gegn. Er þetta bara eitthvert uppfyllingarefni af því að stjórnarflokkarnir koma sér ekki saman um hin brýnu mál sem knýja á dyrnar hjá almenningi í landinu? Er það þannig? Það er ekki eins og menn séu einu sinni sammála um þetta mál, en þessu virðist vera hent inn í þingið til að skapa einhvern tíma til að menn nái sáttum í öðrum málum sem brenna á. [[Forseti hringir.]]Þurfum við ekki að fara að losa okkur við þessa ólánsríkisstjórn?
Virðulegur forseti. Ég fagna því að hæstv. umhverfisráðherra hefur lýst afstöðu sinni til þessa máls. Ég fagna því að hún hefur sagt að hún hefði viljað sá tillöguna óbreytta. Ég fagna því líka að Sigurður Ingi Jóhannsson gerði slíkt hið sama í haust. Vegna þess að hæstv. ráðherra er flutningsmaður málsins spyr ég hvort hún geti ekki hreinlega afturkallað það. Getur hún ekki afturkallað það úr þinginu eins og ráðherra getur gert þegar það fer af leið, þegar það fer í tóma vitleysu, leiðrétt þennan óhræsisleiðangur? Hvað segja hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem hér eru? Hvað segir hv. þm. Karl Garðarsson? Er hann farinn? Hvað segir hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir, stendur hún með sínum ráðherra? Hvað segir hv. þm. Willum Þór Þórsson um umhverfisráðherrann sinn? Hvað segir hv. þm. Jóhanna María Sigmundsdóttir? Ég ætla ekki að spyrja hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur hvað henni finnist vegna þess að hún er upptekin við verðugt verkefni, það að vera tímavörður á þingfundinum. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Ég er einn af þeim sem var mjög hissa á því að þetta mál væri aftur á dagskrá í dag eftir umræðuna í gærkvöldi, nýjar upplýsingar sem komu þar inn, eftir fréttir gærkvöldsins og útspil hæstv. umhverfisráðherra. Hæstv. umhverfisráðherra varð svo að sæta því að formaður atvinnuveganefndar, hv. þm. Jón Gunnarsson, kallaði ráðherrann þessari kvenfyrirlitlegu athugasemd „einhvern ráðherra“. Við erum að tala um ráðherra málaflokksins. Það skiptir ekki máli þó að „einhver ráðherra“ hafi einhverja aðra skoðun. Getur maður lagst lægra í athugasemdum á þessu þingi öðruvísi en að vera áminntur, hæstv. forseti? Ég held að það hefði verið nægt tilefni til að stoppa fundinn þótt ekki væri nema út af þessari niðurlægjandi athugasemd. Ég skora á hæstv. forseta að taka þetta mál af dagskrá, beita sér fyrir því að hér verði rætt um verkfallsmálin og stöðuna í verkföllunum, [[Forseti hringir.]]ef ekki í dag þá að minnsta kosti á föstudaginn, og síðan verði farið að vinna úr þeim málum sem þegar liggja fyrir, eru ágreiningslaus og bíða afgreiðslu þingsins.
Virðulegur forseti. Svona lítur ósætti út. Við erum vitni að því. Þingið er í upplausn. Mig langar að spyrja álitlegra spurninga varðandi fundarstjórn hæstv. forseta, hvernig tök hann hefur á þinginu og hvaða væntingar hann hefur til þingsins. Bjóst hæstv. forseti við því að það yrði sátt um breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar? Ef hann bjóst ekki við því, af hverju gerði hann þá ekki eitthvað í því að reyna að skapa sátt um málið og beina því í uppbyggilegri farveg? Er hæstv. forseta alveg sama um ásýnd þingsins? Það liggur alveg fyrir að ef málið væri í þeim búningi sem það var lagt fyrir á þingi og fjallaði bara um Hvammsvirkjun væri það líklega að fara í atkvæðagreiðslu. Það er breytingartillagan sem hleypir öllu hérna upp. Það liggur fyrir álit frá tveimur ráðuneytum um að hún sé ekki í samræmi við lög. [[Forseti hringir.]] Hvernig forseti vill hæstv. forseti vera? Vill hann byggja upp traust? Vill hann vinna að sátt? Vill hann bæta ásýnd þingsins? Nú reynir á þessar spurningar.
Virðulegi forseti. Hnútukast hv. þm. Jóns Gunnarssonar áðan þar sem hann rakti afstöðu eintaka þingmanna til einstakra virkjana sýnir nákvæmlega það hættuspil sem ríkisstjórnarmeirihlutinn er að leika með því að setja kerfi rammaáætlunar í uppnám. Það er verið að flytja aftur inn í þingsali þras um einstaka virkjunarkosti. Það er stærsta framlag rammaáætlunar að ryðja þeim átökum burt af vettvangi stjórnmálanna. Hér er verið að flytja þau átök aftur inn í þingsali og á svið stjórnmálanna. Það er stóra hættan. Ummæli hv. þm. Jóns Gunnarssonar hér í gær sem lýstu eins og hér hefur komið fram réttilega kvenfyrirlitningu í garð hæstv. umhverfisráðherra og líka stækri fyrirlitningu í garð samstarfsflokksins og ráðherra hans voru auðvitað með þeim hætti að það ætti að kalla á einhvers konar endurmat á því uppleggi sem hér er fyrir hendi [[Forseti hringir.]]og að minnsta kosti verða til þess að menn endurskoði dagskrá þessa fundar.
Hæstv. forseti. Menn velta fyrir sér hvað skýri þessa forgangsröðun stjórnarmeirihlutans. Hún kemur mér sannast sagna ekkert á óvart. Eina ferðina enn veitir þessi ríkisstjórn og sá stjórnarmeirihluti sem hún styðst við á Alþingi okkur innsýn í sálarlíf sitt. Hún hefur sýnt að í þremur málaflokkum er hún tilbúin að leggja allt undir, þegar létta þarf sköttum af stórútgerðinni, af stóreignafólki og þegar greiða á götu stórvirkjana í landinu, og það er það sem hún er að fást við núna. Við aðstæður þegar þingið fer í hægagang eins og nú er að gerast er venjan að kalla þingflokksformenn saman til fundar. Ég legg til að hæstv. forseti hafi annan hátt á núna, hann kalli til fundar við sig formenn stjórnarflokkanna, þá hæstv. ráðherra Sigmund Davíð Gunnlaugsson og Bjarna Benediktsson, [[Forseti hringir.]]og leiði þeim fyrir sjónir að svona vinnubrögð ganga ekki upp. Alþingi mun aldrei láta bjóða sér þetta.
Herra forseti. Það er rétt, það má finna í þingtíðindunum ummæli frá mér um að af tvennu illu séu virkjanir í neðri hluta Þjórsár skárri en að fara inn á óröskuð svæði. Þá var meðal annars Langisjór í samanburðinum. Það hefur ekkert með það að gera að ég er andvígur þessum virkjunum í dag og hef færst í aukana í þeim efnum eftir því sem ég hef kynnt mér stöðu mála betur. Ég tel óverjandi og óréttlætanlegt að fórna til dæmis einum stærsta villta laxastofni í Norður-Atlantshafinu. Ég hallast að því að ríkisstjórn sem hefur sem liðsmenn hv. þingmenn Vigdísi Hauksdóttur og Jón Gunnarsson þurfi ekki á óvinum að halda eða andstæðingum, hún sé fullfær um að sjá um sig sjálf í þeim efnum. Það held ég að sé að koma á daginn. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir minnist stundum á að það hafi verið kosið hérna 2013 en það virðist hafa farið fram hjá þingmanninum að stjórnarflokkarnir fengu meiri hluta og það á að heita svo að þeir hafi myndað ríkisstjórn. En hvenær ætla þeir að taka til valda? [[Hlátur í þingsal.]]Hvenær ætla þeir að hætta að vera [[Forseti hringir.]]í stjórnarandstöðu við ríkisstjórn sem fór frá fyrir tveimur árum? Það er það eina sem kemst að í hugum þessara manna og á meðan rekur landið stjórnlaust. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Vinna við rammaáætlun hefur staðið yfir í meira en 20 ár og að þeirri vinnu hafa komið sérfræðingar, leikmenn og stjórnmálamenn svo hundruðum skiptir. Andi laganna sem samþykkt voru hér 2011 var í stíl við þá vinnu sem unnin hefur verið í málinu, að leita eftir sátt á milli þeirra sem vilja nýta og hinna sem vilja vernda og reyna að finna út úr því hvernig væri hægt að lenda málum í stað þess að vera með stanslausar deilur í hvert skipti sem orðuð er virkjun eða talað um að vernda svæði. Hv. þm. Jón Gunnarsson kom hér upp áðan og benti á stjórnmálamann og skoðun hans og vildi meina að það væri til marks um firringu stjórnarandstöðunnar. Hv. þm. Jón Gunnarsson skilur ekki anda rammaáætlunar og það er mikill vandi, virðulegi forseti, og er enn ein ástæða til þess að taka málið af dagskránni.
Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér kom fram áðan. Það er ekki hvað mér eða hv. þm. Jóni Gunnarssyni eða hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni finnst um ákveðna virkjunarkosti, það er ekki það sem er til umræðu hér og ég hef áhyggjur af því að formaður atvinnuveganefndar skilji þetta ekki. Það sem er til umræðu og við erum að ræða er hvort forseta finnist almennt í lagi að einstaka þingmenn hagi sér ekki í samræmi við lög, lög um rammaáætlun sem kveða á um ákveðið verkferli, og geri bara eitthvað allt annað. Það er það sem við setjum spurningarmerki við og viljum stoppa. Forseti verður að skýra af hverju hann gerir það ekki. Er það til þess að láta okkur öll vera í pontu að ræða þetta af því að það er ekkert annað að ræða? Það er ekkert annað sem kemur frá ríkisstjórninni en það er fólk uppi á Landspítala sem fær ekki meðferð af því að við getum ekki fundið út úr því [[Forseti hringir.]]sameiginlega hvernig við getum hjálpað því. Þetta er skammarlegt.
Herra forseti. Ástæða þess að þetta er til umræðu undir liðnum um fundarstjórn forseta er sú að það eru lögmætar efasemdir um lagagrunn þessarar breytingartillögu. Þó að réttur þingmanna til að leggja fram tillögur sé ríkur hlýtur hann samt alltaf að takmarkast af gildandi lögum, ekki satt, herra forseti? Þess vegna spyr ég hvort ekki sé nauðsynlegt að fresta þessari umræðu þangað til við höfum fengið það óyggjandi á hreint að þessi tillaga sé þingtæk. Hún byggir á því að sex hv. þingmenn, Jón Gunnarsson, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Þórunn Egilsdóttir, Þorsteinn Sæmundsson og Páll Jóhann Pálsson, telja sig hæfari til að leggja faglegt mat á virkjunarkosti rammaáætlunar en verkefnisstjórnin sem hefur lögbundnu hlutverki að gegna í lögum um rammaáætlun. Um það snýst þessi umræða, hvort þessi tillaga stangist ekki á við gildandi lög um rammaáætlun [[Forseti hringir.]]þrátt fyrir ríkan rétt þingmanna til að leggja fram tillögur. En þær hljóta að þurfa að vera í samræmi við gildandi lagaumhverfi og úrskurður forseta sem gekk út á það að honum sýndust ýmis rök hníga að því að þetta gæti verið í lagi er ekki nægjanlegur, herra forseti.
Virðulegur forseti. Aðeins um þessa lagalegu óvissu, það hefur verið farið vel yfir það hér en í grundvallaratriðum erum við ekkert að gera annað en það sem var gert á síðasta kjörtímabili. Við erum að breyta tillögum sem komu frá ráðgefandi nefnd ráðherra í þinginu. [[Gripið fram í.]]Það er kveðið á um það í þessum lögum hvernig ráðherra getur farið með þær breytingar. Það er ekki kveðið á um það í lögum hver málsmeðferð á Alþingi skuli vera, en varla hefur það átt að vera stimpilpúði fyrir framkvæmdarvaldið í þessu. Það getur varla verið að það hafi verið meining löggjafans. Svo langar mig aðeins að koma að því, virðulegi forseti, að ég sagði í ræðu minni í gær að þó að hv. þingmenn kysu að vera með persónulegt skítkast í minn garð tæki ég það ekki nærri mér, mér væri það að meinalausu. En það er kannski ekki alveg svo þegar hv. þingmaður, formaður Samfylkingarinnar, kemur hér upp og sakar mig um að hafa verið með kvenfyrirlitningu í þessu máli.
Þú varst það.
Þá finnst mér of langt gengið, að segja að ég hafi verið með einhverja kvenfyrirlitningu. Hér tekur hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, varaformaður Samfylkingarinnar, undir það. Þessi málflutningur sem hér er ástundaður í þessu máli er kannski í samræmi við hin nýju stjórnmál sem þessir flokkar boða. Það er [[Forseti hringir.]]hægt að ganga of langt og ég ber af mér allar sakir um að ég hafi sýnt hér einhverja kvenfyrirlitningu. Mér finnst þetta ósmekklegt og þingmönnunum ekki samboðið.
Herra forseti. Það vekur furðu hve mikil áhersla er lögð á að hafa þetta mál hér á dagskrá. Maður er alltaf að hugsa um hvað það er sem veldur. Er verið að reyna að greiða götu einkareksturs eða einkavæðingar í raforkukerfinu? Við vitum að einkaaðilar hafa sótt mjög stíft að komast í virkjun Hagavatns og fengu drjúgt pláss hjá atvinnuveganefnd við að kynna virkjunarhugmyndir sínar.
Hverjir fengu það ekki?
Og [[Það fengu allir þann tíma sem þeir vildu.]]ég heyri að hv. [[Gripið fram í.]]formaður atvinnuveganefndar [[Gripið fram í.]]er eitthvað órólegur [[Forseti hringir.]]í sætinu. Ég hef áhyggjur af því að það sé verið að teppaleggja fyrir einkavæðingu í raforkugeiranum. Er það ekki þessi ríkisstjórn sem setur það á oddinn að einkavæða hvar sem hún kemur því við? Menn ættu ekkert að vera feimnir við að gangast við því að það sé þeirra stefna. Er það ekki stefna sjálfstæðismanna? Það er spurning hvað þeir [[Forseti hringir.]]geta dregið Framsóknarflokkinn með sér í þeirri vegferð. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Er það ekki hlutverk okkar sem hérna sitjum að reyna að komast að samkomulagi um það með hvaða hætti eigi að ljúka þinginu í vor á þokkalegum tíma? Ég veit ekki betur en að stjórnarandstaðan hafi lýst því yfir, þar á meðal ég, að hún sé reiðubúin að greiða fyrir þeim frumvörpum sem hæstv. ríkisstjórn telur þörf á að leggja fram til að hægt sé að ljúka kjarasamningum. Ég hef fyrir mína parta lýst því yfir að ég telji að stjórnarandstaðan eigi eftir föngum að reyna að koma til liðs við ríkisstjórnina varðandi það að afgreiða stöðugleikaskatt ef það er nauðsynlegt til að hægt sé að ráðast í afnám gjaldeyrishafta. Í þessu tiltekna máli eru menn að deila um töluvert djúptækt átakamál, en er nokkur vandi að leysa það líka? Er ekki hægt að gera það með því að fara að hinni upphaflegu tillögu hæstv. umhverfisráðherra sem hún ítrekaði bæði hér og í fréttum í gær, afgreiða tillöguna sem kom fram upphaflega, láta hitt bíða fram á haustið [[Forseti hringir.]]og skoða málið þar á milli? Hér var sagt í gær [[Forseti hringir.]]að það væri skammt þangað til niðurstaða kæmi. Er það ekki einfaldasta leiðin?
Herra forseti. Ég vek athygli á nefndaráliti hv. þm. Kristjáns L. Möllers þar sem eftirfarandi kemur fram úr minnisblaði umhverfis- og auðlindaráðuneytisins til nefndarinnar 27. nóvember 2014: „Það er því mat umhverfis- og auðlindaráðuneytisins að lög nr. 48/2011 geri ekki ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar hefur ekki farið fram hvað þá varðar.“ Ef við samþykkjum þetta á Alþingi segir umhverfis- og auðlindaráðuneytið, sem á að vinna eftir þessum lögum um rammaáætlun: Nei, það er bara brot á lögum, það er ekki verið að fara eftir lögum. Þar af leiðandi getur ráðherra ekkert framfylgt ályktuninni. Þessi lög voru sett 2011. Það átti að skipa til fjögurra ára í verkefnisstjórn sem sumum stjórnarþingmönnum finnst vera að tefja mál og vera of miklir umhverfisverndarsinnar. Það er hægt að skipa hana upp á nýtt ef menn vilja fara þá leiðina í stað þess að klára [[Forseti hringir.]]þetta hérna í þinginu, afgreiða það í lagalegri óvissu um virkjunarmál á Íslandi sem ráðuneytið sjálft segir að megi ekki gera af því að við erum ekki að semja lög, þetta er þingsályktunartillaga. [[Forseti hringir.]]Lögin trompa. Það á að taka þetta af dagskrá.
Hæstv. forseti. Ég veit ekki hverju sætir að hv. þm. Jón Gunnarsson sleppti mér í upptalningu þeirra sem ásökuðu hann um kvenfyrirlitningu því að það er akkúrat það sem ég gerði. Þegar menn þurfa að grípa til varna í umræðu í þinginu og nota orð eins og að einstaka ráðherrar skipti ekki máli og vera þá að ræða um hæstv. umhverfisráðherra - getur maður eiginlega talað meira niður til einhvers? Ég verð að viðurkenna að mér datt fyrst í hug að það væri eingöngu vegna þess að kona gegndi þessu embætti. Kannski hefði átt að kalla þetta ráðherrafyrirlitningu. Ég hef ekki séð að hv. þingmaður noti þetta um þá sem kannski ættu helst að verða fyrir því, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra. Við erum að tala um mál sem þarf að koma af dagskrá til að við getum leitað lausna á ýmsum öðrum málum en líka til þess að finna einhvern farveg fyrir þetta mál. Það verður í átakafarvegi ef menn ætla [[Forseti hringir.]]að beita endalaust hnefanum til að koma málum hér áfram.
Virðulegi forseti. Hér var áðan talað um að kosningar hafi orðið 2013 og vísað í mig. Ég minni þingmenn enn og aftur á að hér urðu mjög sögulegar kosningar það ár þar sem vinstri flokkarnir gjörtöpuðu stöðu sinni á sviði íslenskra stjórnmála og ný stjórnvöld voru kosin til valda. [[Gripið fram í.]]Þetta skýrir meðal annars vandann sem Alþingi Íslendinga stendur frammi fyrir í dag … [[Háreysti í þingsal.]]Sko, þetta skýrir meðal annars vandann [[Háreysti í þingsal.]]sem Alþingi Íslendinga stendur frammi fyrir í dag. [[Forseti hringir.]]Þessir stjórnmálaflokkar, Vinstri grænir og Samfylkingin, hafa aldrei þolað það að hafa tapað völdum. Hér standa þeir uppi í ræðustól og kjafta um að það verði að halda þeirra stefnu fram. Svo er ekki, virðulegi forseti. Þegar þessi orð eru töluð er búið að tala 600 sinnum undir dagskrárliðnum fundarstjórn forseta. Það er búið að tala í 10,5 klukkustundir [[Forseti hringir.]]frá áramótum. Það er orðið hádegi næsta dag, svo mikið er búið að tala, heilan dag og þrjá tíma. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Mér finnst kannski ekki alveg rétt að bera kvenfyrirlitningu upp á hv. þm. Jón Gunnarsson. Hann deildi fyrirlitningu sinni nokkuð jafnt á milli kynja hér í gær þegar hann talaði um [[Hlátur í þingsal.]]væl almennt. Hv. þingmaður, formaður atvinnuveganefndar, hefur sagt að hann hafi bara tekið á sig verkefnið það sem út af stóð í verkefnisstjórninni, að það höfum við bara græjað í atvinnuveganefnd. Ég vil segja það hér í pontu en ekki bara á nefndafundum Alþingis að ég hef af því miklar áhyggjur að við, þótt ágætir nefndarmenn í atvinnuveganefnd séum, höfum enga þekkingu til að meta hvaða jarðfræðilegu áhrif virkjun í Hagavatni hefur. Á þetta benti ég, en það var ekkert mikið hlustað [[Forseti hringir.]]á það. Það skipti ekki máli. Hér eru lapsusar í vinnu nefndar, í vinnu okkar hérna inni, og ég vil að það komi fram að við höfum aldrei getað staðið okkur eins og verkefnisstjórn í rammaáætlun.
Hæstv. forseti. Hér kemur hver hv. þingmaður á fætur öðrum í ræðustól og talar um að það verði að fresta málinu vegna lagalegrar óvissu. Það er búið að eyða lagalegri óvissu með úrskurði forseta. [[Gripið fram í: Nei.]]Hún er bara algjörlega úti. Meðferð málsins hér, [[Gripið fram í: Nei.]]
… úrskurð.
hver hefur úrskurðarvald um meðferð málsins fyrir þinginu? Er það ekki forseti Alþingis?
… úrskurðarvald … óvissu.
… í þinginu.
Nei.
Forseti biður um hljóð í þingsalnum.
Þetta er ótrúleg umræða. Við getum alveg haft hvaða skoðun sem er á því, en einhvern veginn eyða menn lagalegri óvissu um meðferð mála á þinginu. Það er með úrskurði. Þar ræður enginn annar yfir þessu en forseti. Um hvað eru menn eiginlega að tala? [[Gripið fram í: Um fundarstjórn forseta.]]Já, en forsetinn er búinn að kveða upp úrskurð. [[Gripið fram í: Pólitískan.]]Nei, þú ert að byggja á sáttum. Þetta er svipað og þegar niðurstaða kemur hjá dómstólum, ef menn eru ekki sáttir eiga menn bara að hætta við af því að það er einhver óvissa af því að einhver annar er á annarri skoðun en dómstólarnir. [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]]Hér erum við komnir í algjört [[Forseti hringir.]]öngþveiti og vitleysu [[Gripið fram í.]]en mín vegna megið þið halda áfram í þessu fram eftir sumri. [[Háreysti í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Ég ætla að taka aðeins til varna fyrir fundarstjórn forseta gagnvart orðum hv. 2. þm. Reykv. s. Ég hef tekið eftir því að í málflutningi þess ágæta hv. þingmanns er yfirleitt ekki ráðist í umræðuna sjálfa heldur umræðuvettvanginn. Ef Ríkisútvarpið segir eitthvað sem hv. þingmanni er ekki að skapi er ráðist að fjárveitingu Ríkisútvarpsins. Ef verkefni á sér stað í Háskóla Íslands er ráðist í það hver framkvæmdi verkefnið, hver dirfðist að kenna svona, og síðan auðvitað fjármagnið. Þegar við erum síðan að ræða fundarstjórn af mjög lögmætum ástæðum veður hv. þingmaður strax í í lögmæti þess að við ræðum um þetta yfirleitt. Það þarf alltaf einhvern veginn að þagga niður í þeim sem tala en ekki taka á efnisatriðum þess sem um er rætt. [[Gripið fram í.]]Ég hef tekið eftir þessu mjög skýra mynstri hjá hv. þingmanni. Það [[Gripið fram í.]]vekur mér ugg [[Gripið fram í.]]satt best að segja. [[Gripið fram í.]]Þetta minnir mjög mikið á valdhyggju.
Málþóf.
Þá legg ég til að hv. þingmaður komi í pontu [[Búin með tímann.]]og útskýri - búin með tímann, hún er búin með tímann, [[Forseti hringir.]]og ég líka, virðulegi forseti.
Virðulegur forseti. Um allt Ísland er nú kallað eftir því að lægstu launin í landinu verði leiðrétt. Við þær aðstæður gerir ríkisstjórnin best í því að lækka skatta á lægst launaða fólkið í landinu. Hún getur aukið barnabætur við barnafjölskyldur, húsaleigubætur við leigjendur, lækkað tekjuskatt á lægstu hópana eða veitt þeim sérstakan afslátt. Þetta á ríkisstjórnin að gera í stað þess að standa í ráðaleysi, benda á aðra og hóta fólki lagasetningu. Ríkisstjórnin þarf að átta sig á því að það er hún sem á að vera í forustu en ekki í farangursgeymslunni og að það er hún sem er ástæðan fyrir ósættinu. Það er hún sem með aðgerðum sínum í skattamálum hefur aukið misskiptingu í landinu. Það er þess vegna sem hrópað og kallað er eftir því að fólkið á lægstu laununum fái mestar kjarabæturnar. Það er hennar að leiðrétta þá misskiptingu sem hún sjálf hefur beitt sér fyrir. Enn ein ástæðan fyrir því að þetta er sú leið sem ríkisstjórnin á að fara er sú að það er mikilvægt að kjarabæturnar í landinu verði ekki bara fyrir fólk sem er vinnandi. Stærsti hópurinn sem skilinn hefur verið eftir, sem hefur misst af öllu launaskriðinu eru öryrkjar í landinu og ellilífeyrisþegar. Besta aðferðin til að bæta kjör þessara hópa er að ríkisstjórnin hafi forustu um skattaaðgerðir fyrir hina lægst launuðu í landinu. Hún getur til dæmis breytt skattkerfinu til að lækka skattana hjá þessum hópum og aukið barnabætur og húsaleigubætur til þeirra. Ríkisstjórnin á nefnilega að setja niður deilur en ekki að skapa þær.
Virðulegi forseti. Það hefur verið með ólíkindum að horfa upp á starfið í þinginu í gær og í dag. Þetta er eins og leikhús fáránleikans. Hér er málþóf, minni hlutinn stendur fyrir algjöru málþófi og vill stöðva alla umræðu um atvinnuuppbyggingu í landinu, er á móti sjávarútveginum, reynir að berja hann niður við öll tækifæri og nú skal berja niður þá framtíð sem felst í nýtingu orkunnar. Virkjun endurnýjanlegrar orku er gull framtíðarinnar, tækifæri unga fólksins og gerir Ísland að einu eftirsóknarverðasta landi heimsins til fjárfestinga fyrir framtíðina. Virðisauki orkunnar er auðvitað framtíð unga fólksins okkar. Þessa umræðu kallar formaður þingflokks Samfylkingarinnar fánýta umræðu, fánýtt umræðuefni, þegar verið er að tala um framtíð unga fólksins í landinu og tækifærin sem virðisaukinn af raforkunni gefur okkur, af endurnýjanlegri raforku sem allar þjóðir heims sækjast eftir. [[Gripið fram í: Það gefur okkur ... um það.]] Það var akkúrat það sem Sjálfstæðisflokkurinn vildi á síðasta kjörtímabili, hann vildi fara eftir niðurstöðum rammaáætlunar sem menn urðu sammála um. En hvað gerðist þá? Þá breytti síðasta ríkisstjórn þeirri niðurstöðu og hafði auðvitað fulla heimild til þess á sama hátt og þessi ríkisstjórn og þetta þing hefur til að breyta þeirri niðurstöðu sem þá fékkst.
Fylgjum lögunum!
Við þurfum að halda áfram á þessari braut. [[Gripið fram í.]] [[Gripið fram í.]] Í fótboltaleik gilda sömu reglur báðum megin á vellinum og þannig er það líka í þessum leik. Við skulum hafa það í huga. [[Kliður í þingsal.]]Förum varlega, göngum varlega um völlinn og sýnum það í umræðunni að við berum virðingu hvert fyrir öðru.
Forseti biður um hljóð í salnum og að ræðumönnum sé gefið gott hljóð.
Hæstv. forseti. Nú heyrum við fréttir af hagnaði bankanna, að hagnaður Landsbankans hafi aukist um 50% og hagnaður Arion banka hafi fimmfaldast þegar allir reikningar eru teknir inn í dæmið. Í fréttum kom fram að hagnaður Íslandsbanka hafi dregist saman milli ára. Hagnaður bankanna á þremur fyrstu mánuðum ársins er 26,7 milljarðar kr. Haldist sá hagnaður út árið erum við að tala um yfir 100 milljarða sem eru 100.000 milljónir - já, 100.000 milljónir. Það eru 1.923 milljónir á viku og 274 milljónir á dag. Þessar tölur jafngilda 20% aukningu á milli ára. Það er afar athyglisvert að sjá þessar háu hagnaðartölur bankanna. Rétt er að rifja upp að í vetur lækkaði Seðlabankinn stýrivexti sem skilaði sér í auknum vaxtamun hjá viðskiptabönkunum þremur. Bankarnir lækkuðu allir vexti hjá sér en innlánsvextina mun meira en útlánsvexti. Sú ákvörðun skilar bönkunum eflaust verulegum hagnaði. Einnig hafa bankarnir hækkað þjónustugjöld og fjölgað gjaldflokkum fyrir veitta þjónustu. Ef við horfum til dæmis á hagnaðartölur hjá Arion banka kemur fram að 20% aukning er á hagnaði vegna aukinna þjónustugjalda, samanborið við sama tímabil árið 2014. Þessi hagnaður bankanna kemur því beint frá heimilum landsins sem er ólíðandi með öllu. Það er greinilegt, miðað við þessar hagnaðartölur, að verulegt svigrúm er innan bankanna til að gera betur við viðskiptavini sína, heimili landsins. Það er tímabært að svigrúmið sem nýtt til þess meðal annars að veita lægri vexti og lægri þjónustugjöld og fella út þá gjaldskrárflokka sem bæst hafa við á undanförnum mánuðum. Að sjá þessar háu hagnaðartölur á kostnað heimilanna gerir að verkum að ég fær verulegt óbragð í munninn. Þetta er ekki hægt og við þessu verðum við sem hér störfum að bregðast. Ég ætla að leyfa mér að taka smá pírata á þetta í lokin og segja: Að lokum legg ég til að verðtrygging verði afnumin af neytendalánum. Það yrði til verulegra bóta fyrir heimili landsins.
Herra forseti. Ég var að hugsa um að halda áfram með málið sem ég ræddi hér í gær og varðaði sameiningu framhaldsskóla á landsbyggðinni. Mikil alvara blasir við þegar ljóst er eftir fund dagsins í dag, sem skólameistarar nokkurra skóla á Norðurlandi voru boðaðir á í menntamálaráðuneytinu, að sameining skóla á stóru svæði liggur fyrir. Það er grafalvarlegt mál að hæstv. menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson leyfi sér að fara þessa leið án þess að ræða það í þinginu eða við allsherjar- og menntamálanefnd. Nú á að vinna fýsileikaskýrslu. Við vitum að búið er að ákveða þetta af því sem sagt er. Þetta á að gera og það er því sýndarmennska að vinna slíka fýsileikaskýrslu. Skólameistari framhaldsskólans í Grundarfirði hefur sagt upp störfum. Ekki hafa fengist svör um hvort ráða eigi nýjan skólameistara. Það ber allt að sama brunni. Þegar leitað er eftir skýrum svörum í menntamálaráðuneytinu þá fást þau ekki. Virðulegi forseti. Svona stefnumótandi ákvarðanir verðum við að ræða hér á þingi. Það er ekki verið að tala um að sameina skóla á höfuðborgarsvæðinu nema þegar það sem snýr að því að sameina ríkisskóla einkaskóla, þá kemur einkavæðingarblæti hæstv. menntamálaráðherra fram, en að öðru leyti stendur ekki til að sameina skóla sem eru sambærilegir. Ráðherra hefur ekki svarað spurningum hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur um þessi mál, sameiningaráform í framhaldsskólum, sem er mjög miður og hefði þurft að vera búið að gera. Ég ítreka að þetta er óviðunandi. Ég óska hér með formlega eftir því, virðulegi forseti, að haldinn verði opinn fundur í allsherjar- og menntamálanefnd þar sem hæstv. ráðherra verður til svara um þessi mál. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]
Hæstv. forseti. Ég óskaði eftir því að eiga orðastað við hv. þm. Jón Gunnarsson, formann atvinnuveganefndar, út af stöðu makrílfrumvarpsins í nefndinni. Það hefur komið fram hjá gestum sem komið hafa á fund nefndarinnar og í umsögnum um málið að eiginlega allir eru óánægðir með þetta frumvarp. Það hefur komið fram á fundum nefndarinnar, meðal annars við spurningum mínum til aðila um hvað þeir vilji láta gera við frumvarpið, að flestir eru komnir á þá skoðun að best sé að láta það liggja, daga uppi. Landssamband smábátaeigenda hefur bent á, og ég er sammála því, að þetta er mjög ósanngjarnt gagnvart þeim vegna þess að þeir hófu veiðar seint og makrílgöngur hafa verið þannig að til dæmis Vestfirðingar, Norðlendingar og Austfirðingar hafa mjög litla veiðireynslu til að byggja á. Þetta á líka við um stóru aðilana sem finnst það ósanngjörn skipti ef þessi leið verður farin. Þar skarast á lög um veiðar utan íslenskrar landhelgi og aftur fiskveiðistjórnarlögin, þ.e. hvernig ætti að gera þetta ef sú leið yrði farin. Í þessu frumvarpi er heldur ekkert skrifað um hvað það eigi að verða til margra ára ef makríllinn verður hlutdeildarsettur, hvergi er getið um árafjölda. Það er því hægt að hafa þetta óbreytt, úthluta þessu til eins árs í senn. Þess vegna ætlaði ég að spyrja hv. þm. Jón Gunnarsson hvort hann sé ekki tilbúinn, eins og með hitt vonda málið, náttúrupassann, þar sem hann gaf opinberlega út dánarvottorð á það frumvarp, að gefa út slíkt vottorð fyrir makrílfrumvarpið líka. [[Forseti hringir.]]Mér sýnist það fá álíka viðtökur, hrakfarir, [[Forseti hringir.]]frumvarp sem ætti ekki að klára.
Virðulegi forseti. Út af þessu makrílmáli var ráðherra auðvitað ákveðinn vandi á höndum, sérstaklega í ljósi þess hversu illa því var komið eftir síðustu ríkisstjórn sem setti í raun á ákveðna skiptingu veiðiheimilda án þess að hafa fyrir því lagastoð og fór þannig að í bága við þau lög sem um þetta gilda, hvort sem miðað er við úthafsveiðilögin eða fiskveiðilögin. Ráðherra er að reyna að feta þarna nýja leið sem hann vonast til að geti leitt til frekari sátta um málið og úthlutar þá til skemmri tíma, sex ára, byggt á veiðireynslu undanfarinna ára. Við höfum síðan upplifað viðbrögðin frá hagsmunaaðilum, hvort sem þar er um að ræða fulltrúa smábátaeigenda eða stærri útgerða, og í þeirri undirskriftasöfnun sem er í gangi í samfélaginu. Ráðherra hefur komið inn á það í viðtölum við fjölmiðla að mikilvægt sé að reyna að leita sátta í málinu. Eins og við vitum öll er það það sem við stefnum að í þessum fiskveiðistjórnarmálum þó að vegurinn hafi reynst erfiður. Það er verkefni okkar í atvinnuveganefnd, þar sem hv. þm. Kristján L. Möller hefur setið með mér marga fundi um þetta mál, að sjá hvort við getum ekki komist að einhverri niðurstöðu í sátt við ráðherra og aðra sem geti þá til skemmri tíma leitt til niðurstöðu sem við getum unnið með áfram á meðan við leitum að víðtækari sátt um málin. Hvernig því verður best [[Forseti hringir.]]fyrir komið get ég ekki kveðið upp úr um á þessari stundu, en tek bara undir [[Forseti hringir.]]og er sammála ráðherranum um að leita beri einhverra leiða.
Herra forseti. Í gær hreyfði formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, við mikilvægu máli undir þessum dagskrárlið þingsins. Hann benti á að augljóst væri í þeim stóru málum sem við tökumst á um þessa dagana, varðandi auðlindir þjóðarinnar, að stjórnarskráin og leikreglurnar sem hún markar dygðu ekki. Þetta er dregið skýrt fram í umræðum um makrílmálið sem nú er í vinnslu í hv. atvinnuveganefnd og í umræðum um rammaáætlun sem er á dagskrá þingsins í dag með umdeildum breytingartillögum frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Undirskriftum er nú safnað þar sem þess er farið á leit við forseta Íslands að hann staðfesti ekki lög um makrílkvótasetninguna og vísi í þjóðaratkvæðagreiðslu hverjum þeim lögum sem Alþingi samþykkir þar sem fiskveiðiauðlindum er ráðstafað til lengri tíma en eins árs á meðan ekkert ákvæði um þjóðareign á auðlindum hefur verið sett í stjórnarskrá og þjóðinni hefur ekki verið tryggt fullt gjald fyrir afnot þeirra. Það er óásættanlegt, herra forseti, að við skulum eiga það undir einum manni hvað gert verður, sama hversu margar undirskriftir fást, og fráleitt að við búum ekki við skýrar reglur um það hvernig fólkið í landinu getur sjálft ákveðið að taka til sín átakamál. Formaður Samfylkingarinnar minnti okkur á það í gær að það er opinn gluggi næsta árið til að breyta stjórnarskránni í samstöðu á Alþingi. Þann möguleika eigum við að nýta okkur og undir forustu stjórnarskrárnefndarinnar setja tillögurnar á dagskrá þingsins og í þjóðaratkvæðagreiðslu með forsetakosningunum 2016. Það er mikilvægt, herra forseti, að við látum þetta ekki úr greipum okkar renna heldur tökum á málinu á meðan tækifæri gefst.
Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða magn- og verðtolla á matvæli. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir tók málið hér upp í vikunni við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég ætla að víkja að þeirri spurningu sem snýr að athugun á því að breyta hér magntollum og verðtollum sem lagðir eru á innflutt matvæli. Almennt skekkja tollar hagræði utanríkisviðskipta þar sem áhrif tolla á neytendur birtast fyrst og fremst í hærra vöruverði. Hv. þm Jón Þór Ólafsson tók neytendavinkilinn á málið í ræðu sinni og vitnaði meðal annars í skýrslu Viðskiptaráðs og þá óskilvirkni sem slíkir tollar skapa bæði fyrir neytendur og framleiðendur. Dæmi úr samantekt Viðskiptaráðs sýnir að grænmeti og ávextir, sem ekki njóta tollverndar, eru 12% ódýrari en annars staðar á Norðurlöndum svo dæmi um samanburðarlönd séu tekin, en ostar sem njóta tollverndar eru 38% dýrari og kjúklingur 59% dýrari. Fullyrt er að hér megi afnema eða lækka tolla án þess að raska samkeppnisstöðu innlendra framleiðenda, sem mundi auka kaupmátt heimila verulega. Reynslan af afnámi tolla á grænmeti 2002, þar sem verð til neytenda lækkaði verulega, sýnir að þetta er hægt. Viðskiptaráð fullyrðir að lækka megi matvælaverð á Íslandi um 6% sem mundi jafngilda tæplega 80 þús. kr. lækkun matarútgjalda á hverja fjölskyldu á ári. Hæstv. ráðherra viðurkenndi að kerfið er um margt ógagnsætt og flókið og ég tek því undir með hæstv. ráðherra að mikilvægt sé að endurskoða kerfið með áherslu á sérstöðu íslenskrar matvælaframleiðslu en ekki síður [[Forseti hringir.]]með sjónarmið neytenda að leiðarljósi.
Herra forseti. Sumir hafa velt því fyrir sér þegar þeir hafa hlustað hér á málflutning talsmanna ríkisstjórnarinnar fyrir rammaáætlun hvort menn hafi jafnvel lent í tímavél og skutlast aftur á sjöunda eða áttunda áratug síðustu aldar í rökstuðningi sínum fyrir gömlu stóriðjustefnunni. Það er von að spurt sé. Ef við lítum á þetta í þjóðhagslegu samhengi í dag, og ég fór að glugga í tölur í þeim efnum, er það þannig, þó að það hafi farið fram hjá stjórnarliðinu eða að minnsta kosti hv. Jóni Gunnarssyni, að ferðaþjónusta og samgöngur eru orðin langstærsta gjaldeyrisatvinnugrein þjóðarinnar. Við getum áætlað að tekjur af ferðaþjónustu verði um 320–350 milljarðar kr. á þessu ári. Áætlað er að um 80% af þeirri veltu verði eftir í íslenska hagkerfinu, þannig að ferðaþjónustan skilur eftir 260–270 milljarða kr. nettó í íslenska hagkerfinu. Númer tvö er sjávarútvegurinn með um 270 milljarða gjaldeyristekjur brúttó á síðasta ári og með svipað endurheimtuhlutfall fyrir íslenska hagkerfið, þ.e. um 80%. Það þýðir að sjávarútvegurinn skilur eftir 215–220 milljarða kr. í nettó gjaldeyri. Númer 3 kemur álbræðslan eða stóriðjan með 227 milljarða gjaldeyristekjur á síðasta ári en aðeins um 35% af því verða eftir í íslenska hagkerfinu. Það þýðir að stóriðjan skilar okkur nettó 75–80 milljörðum í gjaldeyri. Samt tala menn hér á árinu 2015 eins og ekkert hafi breyst og það sé sjálfsagt mál að ýta til hliðar algerlega íslenskri náttúru og hagsmunum ferðaþjónustunnar eins og hún sé aukaatriði þegar veruleikinn er sá að hún skilar meira né þrisvar sinnum meiri gjaldeyri nettó en álið. Eru menn komnir inn í nútímann, [[Forseti hringir.]]herra forseti, sem enn haga málflutningi sínum svona?
Virðulegi forseti. Þegar horft er á þau átök sem nú eru í samfélaginu um skiptingu þjóðarauðsins er eðlilegt að menn spyrji: Hvers vegna erum við komin í þessa stöðu? Ég vil rekja nokkra þætti sem hafa haft lykiláhrif af hálfu ríkisstjórnarinnar í að skapa óróa og ósætti í samfélaginu, og aukið misrétti í skattamálum með því að fólk undir 250 þús. kr. hefur ekkert fengið út úr skattbreytingum ríkisstjórnarinnar nema skattahækkanir í formi matarskatts, og þeir best stæðu hafa notið ívilnana með margvíslegum hætti. Við sjáum líka að 25% heimila sem eru með verðtryggðan húsnæðiskostnað hafa ekki fengið krónu út úr skuldamillifærslunni miklu. Fjórða hvert heimili, sem þó hefur verðtryggðan húsnæðiskostnað, leigjendur eða íbúar í búseturéttaríbúðum hafa ekki fengið krónu þó að hinir hafi fengið peninga úr ríkissjóði. Auðvitað veldur þetta óánægju og missætti í samfélaginu. Lækkun auðlindagjalda, þar sem augljóst er líka núna með makrílfrumvarpinu að ásetningur ríkisstjórnarinnar er að gefa sumum ávinninginn af sameiginlegum auðlindum okkar. Það er hægt að grípa til aðgerða og ríkisstjórnin getur gripið til aðgerða. Vaxtabætur þarf að endurskoða. Þær eru núna einn þriðji af því sem þær voru mestar í tíð síðustu ríkisstjórnar. Fjárfesta þarf í leiguíbúðum, gera leigjendur jafn setta þeim sem eru í eignaríbúðum og ráðast þarf í stórátak í uppbyggingu á félagslegu húsnæði. Fyrir liggja ítarlegar tillögur um allt þetta, ítarlegar tillögur Alþýðusambandsins um átak í uppbyggingu félagslegs húsnæðis og það er bara verkleysi ríkisstjórnarinnar sem kemur í veg fyrir að eitthvað sé gert í þessum málum. Að síðustu: Við þurfum nauðsynlegar aðgerðir í skattamálum sem nýtast lágtekjufólki og lífeyrisþegum. Þeir hafa setið eftir í öllum skattbreytingum ríkisstjórnarinnar á þessu kjörtímabili og bara borið auknar byrðar [[Forseti hringir.]]með hækkun matarskatts.
Virðulegi forseti. Þegar ríkisstjórnin tók við völdum sagði hún: Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu um nokkurt skeið. Nú er svo komið að sú ríkisstjórn sem hér situr er réttnefnd ríkisstjórn ófriðar og sundrungar og við höfum aldrei séð annað eins. Ríkisstjórn ófriðar og sundrungar er það sem hún skal sitja uppi með að heita. Ég vil í tilefni af því og í skugga þeirrar ríkisstjórnar óska starfsmönnum Fiskistofu til hamingju, starfsfólki sem hefur búið við atlögu síns eigin ráðherra. Þau fagna því, þau segja: Margir hafa verið í óvissu með störf sín, enda með fjölskyldu og börn. Þungu fargi hefur verið létt af því fólki. Þetta er staðan í ríkisstofnun á Íslandi, í ríkisstjórn sem lagði af stað með það að vinna gegn sundurlyndi og tortryggni. Þessi sama ríkisstjórn býr yfir menntamálaráðherra sem er löngum stundum erlendis en er á sama tíma að leggja í þvílíka atlögu gegn framhaldsskólunum úti um allt land. Stendur til að sameina Fjölbrautaskólann á Norðurlandi vestra og Menntaskólann á Ísafirði? Stendur til að sameina Menntaskólann á Akureyri og Menntaskólann á Tröllaskaga og Framhaldsskólann á Húsavík? Það hefur heyrst. En svarar menntamálaráðherra Alþingi um þetta? Nei, vegna þess að hann er menntamálaráðherra í ríkisstjórn ófriðar og sundrungar. Það er ekki nóg með að hér sé vinnumarkaðurinn logandi heldur gengur hver ráðherrann á fætur öðrum á undan með atlögur að eigin stofnunum og eigin málaflokkum. Svei þessari ríkisstjórn.
Hæstv. forseti. Fyrr í umræðunni var sagt að unga fólkið og framtíðin hér á landi skiptu gríðarlega miklu máli og það tengt við rammaáætlun og vernd og nýtingu orkuauðlinda. Þetta væri rétt ef við værum að tala um vernd, ekki síður en nýtingu, vegna þess að unga fólkið ætlast ekki til þess að öllum auðlindum sé ráðstafað núna á meðan það er ungt. Það vill eiga möguleika á því að lifa í landi þar sem hægt er að virkja síðar á lífsævi þess. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson gerir sér ekki grein fyrir því að einmitt núna, síðastliðið ár og á þessu ári, er landflótti Íslendinga frá Íslandi. Það fóru 760 íslenskir ríkisborgarar af landi brott umfram þá sem komu til landsins á síðasta ári. Á fyrstu þremur mánuðum þessa árs eru það 370 Íslendingar. Þetta hefur stóraukist aftur eftir fyrsta áfallið eftir hrunið. Á sama tíma og við ræðum framtíð unga fólksins á Íslandi, sem skiptir gríðarlega miklu máli, er hér verið að tæta í sundur málaflokk sem hefur ávallt verið samstaða um í meginatriðum, sem eru menntamálin. Og það er gert án þess að við fáum nokkra möguleika á að ræða það á hv. Alþingi, án þess að við getum fengið svör frá hæstv. ráðherra. Á visir.is í dag er fyrirsögnin, með leyfi forseta: „Illugi svarar ekki fjölmiðlum en minnir á mikilvægi þeirra“, og er hann þá á fundum einhvers staðar í útlöndum. Á sama tíma hefur hann ekki svarað erindum frá þeim sem hér stendur og er í hv. allsherjar- og menntamálanefnd, hvorki um sameiningu skóla, háskóla í Norðvesturkjördæmi, né varðandi lánasjóðinn þar sem tölvupóstum fæst ekki svarað, þar sem gengið er harkalega fram í innheimtu og annað. Það eru átök í framhaldsskólum vegna þess að það er niðurskurður þar, það er verið að segja upp ræstingarfólki á Akranesi, búið að fækka kennurum, allt vegna þess að það er niðurskurður frá þessari ríkisstjórn á skólana. [[Forseti hringir.]]Það er verið að leggja niður Iðnskólann í Hafnarfirði, það er verið að sameina skóla. Við höfum ekki hugmynd um hvar eða hvernig á að gera það, við fáum engar upplýsingar um það. [[Forseti hringir.]]Það getur aldrei gengið í íslensku samfélagi nútímans að við fáum ekki pólitíska stefnumótandi umræðu inn á Alþingi.
Virðulegi forseti. Hér var nú kannski í svolítið sérstöku samhengi verið að ræða mikilvægi ferðaþjónustunnar, en við skulum algerlega vera meðvituð um það að ferðaþjónustan er ein af undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar. Þar eru gríðarlegir möguleikar. Ég held hins vegar að við eigum að hafa það í huga að hún stendur ekki ein og sér, heldur er þar samspil margra þátta. Það er einhver misskilningur ef menn halda að það séu eingöngu neikvæð áhrif af virkjunum sem tengjast ferðaþjónustu, menn þurfa ekki annað en að skoða heimsóknir í virkjanir, til dæmis Kárahnjúkavirkjun, ef svo ber undir. Hins vegar eigum við eðli málsins samkvæmt að passa að skaða ekki þá hluti sem eru afskaplega verðmætir og vonandi næst samstaða um það. Mér finnst það til dæmis afskaplega vond hugmynd að setja raflínur yfir hálendið, svo ég taki nú ekki dýpra í árinni þegar við ræðum þau mál. Ég ætlaði hins vegar að koma hingað og lýsa furðu minni yfir því að stéttarfélag hefði gagnrýnt landlækni fyrir að sinna starfi sínu. Landlæknir er eftirlitsstofnun og hefur eitt hlutverk eða alla vega er hans stærsta hlutverk að tryggja öryggi sjúklinga. Þegar sú eftirlitsstofnun kemur með þau viðvörunarorð sem landlæknir hefur komið fram með gerir viðkomandi embætti það ekki að gamni sínu. Ef einhver ætlar að gagnrýna það hvort sem það er stéttarfélag eða eitthvað annað hlýtur viðkomandi aðili að koma með rökstudda ástæðu fyrir því. Eðli málsins samkvæmt hefur enginn náð fullkomnun, hvorki í embætti né neinu öðru, en viðkomandi stéttarfélag hlýtur að koma með rökstuðning fyrir því að gagnrýna landlækni fyrir að sinna starfi sínu. Ég vil vekja athygli á því og lýsa yfir ánægju með fulltrúa, þ.e. hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í velferðarnefnd, að hafa farið fram á að taka þetta mál fyrir í hv. velferðarnefnd, sem er gríðarlega mikilvægt og algert forgangsmál, þ.e. öryggi sjúklinga, [[Forseti hringir.]]og vonast ég til þess að þeir [[Forseti hringir.]]og aðrir nefndarmenn muni fylgja þessu máli þar fast eftir.
Virðulegi forseti. Þegar horft er yfir sviðið er það mér mjög augljóst að núverandi ríkisstjórn var ekki undir það búin að taka við völdum þegar hún tók við eftir kosningar árið 2013. Nú er það auðvitað þannig að þegar fólk tekur við nýjum störfum er ekki hægt að búast við því að það stökkvi fullskapað inn í þau. Það þarf ákveðinn tíma til að tileinka sér það sem í starfinu felst, til að geta sinnt því með ágætum. Það má því alveg gera ráð fyrir ákveðnum aðlögunartími eða einhverju slíku. Í tilfelli þeirra starfa sem ég þekki til í fjölmiðlum eru það yfirleitt þrír til sex mánuðir og að þeim liðnum býst maður við að nýr starfskraftur geti spjarað sig á borð við þá sem fyrir eru. Ég ímynda mér að það að verða ráðherra eða forsætisráðherra sé eitthvað sem menn megi jafnvel búast við að taki sex mánuði eða ár að ná sæmilegum tökum á, en mér finnst eins og núverandi ríkisstjórn hafi einfaldlega ekki náð neinum tökum á verkefni sínu eftir tveggja ára setu við völd. Mér finnst öll stóru málin sem ríkisstjórnin ætlaði að beita sér fyrir eða er með í vinnslu vera strand einhvers staðar annars staðar en í þinginu og það blasir við til dæmis í þeirri nefnd sem ég starfa í innan þingsins. Þangað koma mál úr mismunandi ráðuneytum þar sem augljóst er að ekkert samráð eða samtal hefur átt sér stað á milli ólíkra ráðuneyta. Það er engin samhæfð verkstjórn í gangi innan ríkisstjórnarinnar. Þess vegna er sorglegt að horfa upp á þá stöðu sem nú er uppi, það er fyrst og síðast óundirbúin ríkisstjórn sem kemur hingað til valda og hefur ekki náð tökum á verkefni sínu. [[Forseti hringir.]]Svo ég nefni eitt dæmi máli mínu til stuðnings hefur náttúrupassinn verið dæmdur úr leik eftir tveggja ára þrotlausa vinnu eins ráðherra, hún var öll til einskis.
Virðulegi forseti. Ég gat eiginlega ekki orða bundist áðan þegar hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir kom hingað upp og sagði í lok ræðu sinnar að nú ætlaði hún að verða pírataleg og lagði svo til að verðtrygging neytendalána yrði afnumin. Það er stefnumál Framsóknarflokksins, stefnumál þess flokks sem nú situr í forsætiráðuneytinu, húsnæðismálaráðuneytinu og víðar. Án þess að ég ætli að gera pírötum upp skoðanir eða leggja þeim orð í munn held ég að ástæðan fyrir því að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson kemur hingað upp með endurtekningar sínar sé einmitt sú að hann hefur ekki fengið áheyrn með áherslur sínar. Það er mjög sérkennilegt þegar þingmaður flokks sem á fulltrúann í forsætisráðneytinu og hæstv. forsætisráðherra sér að ekkert verður af áformum um afnám verðtryggingar og kemur því hingað upp eins og Kató gamli, í trú á mátt endurtekningarinnar, og þylur upp til að reyna að fá áheyrn að afnema þurfi verðtryggingu á neytendalánum. Það segir okkur bara nákvæmlega í hvaða stöðu ríkisstjórnin er og í hvaða stöðu málið um afnám verðtryggingar er. Muna menn eins og ég þegar núverandi félags- og húsnæðismálaráðherra sagði okkur ítrekað í þessum þingsal í aðdraganda síðustu kosninga að viljinn væri allt sem þyrfti? Ef viljinn er allt sem þarf segir það mér núna, tveimur árum eftir að þessi sami flokkur komst til valda og hefur ekki klárað þetta mál, að hann hafi ekki viljann til að gera það, hann hafi ekki viljann til að ljúka málinu, ef marka má orð núverandi hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra. Mér þykir þetta endurspegla dálítið stöðuna sem ríkisstjórnin er í, sem hv. þm. Róbert Marshall lýsti áðan. Það veit enginn hvað [[Forseti hringir.]]aðrir eru að gera, menn hafa ekki hugmynd hvert verið er að fara og þingmenn eru farnir að þurfa að koma hingað upp með gjörninga til að fá áheyrn forustumanna sinna.
Virðulegi forseti. Haldin var ræða áðan undir liðnum um störf þingsins af hv. 7. þm. Suðurk., Ásmundi Friðrikssyni, þar sem hann sagði að hér færi fram málþóf. Mig langar að benda hv. þingmanni á, eins og ég hef bent hv. 2. þm. Reykv. s. á, að hér hafa verið miklar deilur í gær og í dag um hvernig haldið er utan um fundi Alþingis. Þær deilur eru öllum ljósar og það væri ein mjög einföld leið til að binda endi á þessar kvartanir að taka málið af dagskrá og fara að ræða mál sem þingið vill í meginatriðum ræða. Slík mál eru til. Nú eru örfáir dagar eftir af þinginu og í staðinn fyrir að einbeita okkur að þeim málum, og auðvitað kjaradeilunum sem eru yfirþyrmandi og munu verða áfram nema eitthvað mikið gerist, erum við að ræða rammaáætlun. Það er ekki í lagi. Ástæðan fyrir því að við komum aftur og aftur upp í pontu til að kvarta undan því er sú að það er ekki lagað, þetta er vandamál. [[Forseti hringir.]]Hvað eigum við að gera, virðulegi forseti? Eigum við bara að þegja? Eigum við að vera þæg í sætunum okkar þegar dagskrártilhögun þingfundar er algjörlega úti á túni?
Virðulegi forseti. Það vakti athygli mína að undir liðnum um störf þingsins tóku tveir framsóknarmenn til máls. Þeir hafa oft verið töluvert fleiri undir þeim lið og verið með ágætar hugleiðingar um lífið og tilveruna. Núna töluðu tveir þingmenn, hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir og hv. þm. Willum Þór Þórsson, og bæði komu sér algjörlega undan því að tala um hitamál dagsins í dag og dagsins í gær og kom ekki fram í máli þeirra hver afstaða þeirra væri til umhverfisráðherra Framsóknarflokksins og ríkisstjórnarinnar eða til afstöðu hæstv. ráðherra Sigurðar Inga Jóhannssonar um sama mál. Í húsinu eru eftirfarandi framsóknarmenn: Hv. þingmenn Haraldur Einarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Páll Jóhann Pálsson, Frosti Sigurjónsson og Vigdís Hauksdóttir, sem er að fylgjast með klukkunni, og hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra Sigrún Magnúsdóttir sem og hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. [[Forseti hringir.]]Það væri áhugavert að heyra í því fólki, hvaða afstöðu það hefur til þess stjórnmálamanns sem þetta fólk hefur treyst fyrir málefnum umhverfisins og náttúrunnar á Íslandi.
Virðulegur forseti. Ég get ekki annað en tekið undir með síðasta hv. þingmanni. Það væri fengur að því að fá dr. Sigmund Davíð Gunnlaugsson, skipulagshagfræðing og hæstv. forsætisráðherra, til að koma hingað og fara yfir sín faglegu sjónarmið um þessi virkjunaráform. Hér kom fram ágætistillaga um fundarstjórn forseta fyrr í dag sem var sú að gera hlé á fundi þessum eða ljúka honum einfaldlega núna einmitt klukkan hálffimm þegar hér hefur fólk safnast saman fyrir utan húsið sem vill koma á framfæri skilaboðum og sjónarmiðum til þingmanna um það mál sem hefur verið troðið á dagskrána. Það væri kannski þarfara fyrir okkur þingmenn að fara út og ræða við fólk um þetta efni. Auk þess er helgur dagur á morgun, uppstigningardagur, og kannski eðlilegt að þessum degi fari að ljúka í þinghaldinu sem staðið hefur með nefndafundum frá því árla í morgun. Ég hvet forseta til að eyða ekki lengri tíma í þessa vitleysu [[Forseti hringir.]]heldur binda enda á þessi fundarhöld hér í dag og reyna að nota morgundaginn til að ná einhverju viti í dagskrána á föstudaginn.
Virðulegur forseti. Undir þessum lið í gærkvöldi kom hv. þm. Páll Jóhann Pálsson upp og var nokkuð ánægður með sjálfan sig og stoltur yfir því, brimandi af stolti raunar, að hafa fundið klásúlu þar sem fjallað var um Hagavatn og að sú virkjun hefði fengið hæstu einkunn í umfjöllun verkefnisstjórnar. Þegar menn fóru að skoða nánar hvað hv. þingmaður átti við kom í ljós að honum hafði tekist að finna umfjöllun eins af faghópum verkefnisstjórnar og greinilega misskilið allt málið. Það er engin furða að menn reki í rogastans hérna þegar komið er með þær breytingartillögur sem hafa verið til umfjöllunar þegar þær eru byggðar á jafn mikilli vanþekkingu á lögum um rammaáætlun og raun ber vitni. Það gefur okkur tilefni til að fara mjög vandlega yfir málið allt hér í þessari umræðu. Það sýnir að þetta er mjög vanbúið. Þetta er alvarlegt vegna þess að það felur í sér varanlega [[Forseti hringir.]]breytingu á náttúru Íslands, á mjög mörgum dýrmætum stöðum.
Herra forseti. Næsta mál á dagskrá þingsins sem forseti þingsins hefur sett og getur fært til eins og honum sýnist, en hann hefur sett það á dagskrá, er tillaga um að Alþingi skuli álykta að umhverfis- og auðlindaráðherra skuli brjóta lög, þ.e. að mati ráðuneytis þess ráðherra. Þetta er ekkert sérstaklega skynsamlegt. Í ofanálag er gríðarleg óánægja með þetta mál og menn geta ekki hleypt því út úr þinginu með svona meðferð, jafnvel þó að Jón Gunnarsson, hv. nefndarformaður, hefði gert allt rétt. Enn fremur er nýlegt álit forseta Alþingis sem er líka álitamál um. Ég er yfirleitt ánægður með það sem forseti sagði um þingsályktunartillögur, að það væri ekki verið að takmarka breytingartillögur þingmanna við þær, það er gott, en samt sem áður er þetta ályktun um að þingið álykti að ráðherra brjóti lög - að mati ráðuneytis ráðherrans. Hvað á svo að gera? Fá dómsmál um alla þessa virkjunarkosti? [[Forseti hringir.]]Það virðist vera það sem hv. nefndarformaður vill. Þetta er ekki góð málsmeðferð.
Herra forseti. Í kjölfar síðustu kosninga var í 1. maí göngunni sérstök grænfánaganga með þúsundum manna, fólki sem hafði áhyggjur af því að með nýrri ríkisstjórn ætti ekki að fara að leikreglum rammaáætlunar. Þær áhyggjur hafa nú orðið að veruleika og fólk með græna fána er komið út á Austurvöll í þessum töluðu orðum því að fólk vill að það sé farið að leikreglum. Ég vil, herra forseti, áður en umræða um næsta dagskrármál hefst fá betri rökstuðning fyrir því af hverju mat umhverfis- og auðlindaráðuneytisins á því að sú málsmeðferð sem hér er til umræðu sé ekki í samræmi við lög er hunsað og málið samt talið þingtækt. Ég hélt að það væri hlutverk okkar hér að setja lög en ekki hunsa þau.
Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir þá ósk og ítreka líka að það verði gert hlé á þessum fundi svo þingmenn geti farið hér út og talað við fólk sem er að safnast saman á Austurvelli til að mótmæla því sem hér er á dagskrá. Ég held að það sé kominn tími til að þetta þing sýni að það geti hlustað á það sem sagt er vegna þess að það er ekkert hingað til sem bendir til þess, a.m.k. ekki að stjórnarmeirihlutinn geri það. Mér finnst líka það margt hafa komið fram í máli hv. stjórnarþingmanna sem sitja í atvinnuveganefnd, hv. þingmanna Páls Jóhanns Pálssonar og Jóns Gunnarssonar, í gær í umræðum sem gefur tilefni til að þessu máli verði vísað aftur til nefndar. Það er alveg augljóst að meiri hluti nefndarinnar hefur verið meðvitundarlaus á fundum nefndarinnar þegar verið var að fjalla um þetta mál. Menn hafa ekki hugmynd um hvað snýr upp eða niður í þessu verkferli sem heitir rammaáætlun eins og hv. þm. Róbert Marshall fór ágætlega yfir áðan. [[Forseti hringir.]]Ég held að menn hafi verið að taka ákvörðun um að afgreiða þetta mál frá nefndinni með þessum breytingartillögum algjörlega án þess að vita nokkuð hvað þeir voru að gera [[Forseti hringir.]]og síðan kemur umhverfisráðherrann og leiðréttir þá. Þetta mál á ekki heima í þingsal. Það átti að fara aftur í nefnd.
Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Helgi Gunnarsson ætti alveg að geta tekið þátt í þessari umræðu á þeim grundvelli að þetta mál er löngu komið inn í þingið. Eitt af helstu málum Sjálfstæðisflokksins fyrir síðustu kosningar var að koma rammaáætlun á réttan kjöl, stokka spilin upp þar sem frá var horfið þegar fyrrverandi ríkisstjórn breytti niðurstöðu rammaáætlunar sem Sjálfstæðisflokkurinn var sammála. Ég held að það ætti ekki að koma neinum í þessum sal á óvart að þetta mál var tekið inn í þingið fyrir þinglok. Við ættum að reyna að temja okkur að taka því með svona sæmilegri karlmennsku og reyna að vinna málið, ekki vera með málþóf og stoppa alla vinnuna. Þetta er nefnilega ekki hægt. [[Kliður í þingsal.]]Þessi vinnubrögð eru ekki hægt. Ég er kannski ekki búinn að vera nógu lengi á þinginu til að vera orðinn þannig lundaður að vilja stoppa vinnuna á þessum merkilega vinnustað. Það er það mikilvægt að við klárum vinnuna. Meiri hlutinn [[Forseti hringir.]]tók þá ákvörðun að halda áfram með þetta mál.
Virðulegur forseti. Hér hefur verið farið ágætlega yfir yfirgripsmikla vanþekkingu fulltrúa meiri hlutans í atvinnuveganefnd. Það hefur verið rökstutt og það er ámátlegt að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson skuli sigla með lokuð augun í kjölfar formanns nefndarinnar. Hann kemur ítrekað í ræðustól og er með afrit af öllu því sem hv. þm. Jón Gunnarsson segir, einhvers konar útfærslu eða leikþátt sem snýst um að endurtaka það sem hv. þm. Jón Gunnarsson segir. Formaður þingflokks Framsóknarflokksins er líka í atvinnuveganefnd. Hefur hún tekið þátt í þessari umræðu? Nei. Hún talaði sérstaklega um það á fundum þingflokksformanna að hún ætlaði að vera hér og hlusta á umræðuna. Hefur hún verið hér? Nei. Af hverju ekki? Af hverju er Þórunn Egilsdóttir þingmaður ekki við þessa umræðu? Ég vil segja, virðulegi forseti, að krafa númer eitt er að við hættum þessari umræðu hér og nú því að hún er gengin of langt. Krafa númer tvö er að ef við ætlum að halda [[Forseti hringir.]]þessari umræðu áfram skuli hæstv. umhverfisráðherra sitja hér og taka þátt í umræðunni og formaður þingflokks Framsóknarflokksins líka.
Herra forseti. Það kom mér á óvart bæði í dag og í gær þegar þrír af sex fulltrúum hv. atvinnuveganefndar komu í pontu og virtust byggja tillögugerð sína á því sem gerðist á síðasta kjörtímabili með rammaáætlun. Þeir segja að af því að henni hafi verið breytt af hálfu stjórnvalda séu þeir að gera það sama. Það er mikill misskilningur, og mjög alvarlegt að hv. þingmenn í atvinnuveganefnd hafi ekki kynnt sér söguna. Í fyrsta lagi var það ekki verkefnisstjórn sem raðaði virkjunarkostunum. Það var formaður verkefnisstjórnar og formaður fagnefndar sem það gerði og sú niðurstaða var send í umsagnarferli. Rúmar 200 umsagnir bárust og þær umsagnir þar sem eitthvað nýtt kom fram og verkefnisstjórn hafði ekki áður fjallað um voru teknar til hliðar [[Forseti hringir.]]og á þeim byggð þingsályktunartillaga. Ef hv. þingmenn hafa ekki kynnt sér þessa sögu, vaða í villu [[Forseti hringir.]]og svíma og byggja tillögugerð sína á einhverri vitleysu er það enn ein ástæða [[Forseti hringir.]]til að taka þetta mál af dagskrá, [[Gripið fram í.]]virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Ef frekja, yfirgangur, stífni og þvermóðska er karlmennska er ég ekki alveg viss um að ég vilji láta kenna mig við það hugtak. Ég mundi telja það hugrekki hins vegar, ef það er það sem hv. þingmaður átti áðan við með karlmennsku, að koma hingað upp, taka þátt í umræðunni og svara málefnalegum spurningum um lögmæti þeirrar breytingartillögu sem meiri hluti atvinnuveganefndar hefur lagt fram. Hér er til dæmis ein spurning. Ég held að það sé alveg fyrirliggjandi að hæstv. þáverandi umhverfisráðherra og raunar núverandi umhverfisráðherra vilji mjög gjarnan virkja allan neðri hluta Þjórsár, allar þær virkjanir sem þar eru í boði. Af hverju lagði ráðherrann ekki fram þingsályktunartillögu með þeim þremur virkjunum? Af hverju gerði hann það ekki? Það er vegna þess [[Forseti hringir.]]að það hefði ekki verið í samræmi við lög. Það er vegna þess að verkefnisstjórnin hafði ekki lokið umfjöllun um tvær af þessum þremur virkjunum, [[Forseti hringir.]]þess vegna gat hann ekki lagt þetta fram. Af sömu [[Forseti hringir.]]orsökum geta þingmenn auðvitað ekki lagt fram breytingartillögur þess efnis. Þetta er málefnalegt. Sýndu nú hugrekki, hv. þingmundur - ja, þingmundur, það er nýyrði, [[Hlátur í þingsal.]]hv. þm. Ásmundur Friðriksson, og svaraðu þessari spurningu.
Virðulegi forseti. [[Gripið fram í: Af hverju sagðirðu …?]]Ég veit ekki nákvæmlega hvað hv. 7. þm. Suðurk. á við þegar hann segir að ég taki stefnumótun Sjálfstæðisflokksins af karlmennsku. Ég átta mig ekki á hvað hv. þingmaður á við og reyndar frábið mér persónulega að setja viðbrögð við stefnumörkun í einhver kynhlutverk. Burt séð frá því var ræða mín um fundarstjórn forseta áðan til þess að útskýra að þegar menn koma hingað og kvarta undan því að hér eigi sér stað málþóf hafa þeir annaðhvort ekki fylgst með því sem var í gangi í gær og í dag eða þá skortir hugmyndaflug til að finna út úr því hvernig eigi að leysa úr þessu vandamáli. Það eru til mjög einfaldar lausnir á þeim málalengingum sem hér tíðkast. Ein einföld lausn er sú að hætta að setja á dagskrá mál sem allir vita að sprengja þingið í tætlur. Það er ein lausn. Önnur er að gefa minni hluta þingsins vald til að setja mál í þjóðaratkvæðagreiðslu, það mundi aldeilis breyta hlutunum hér á bæ, held ég, [[Forseti hringir.]]til hins betra, vil ég bæta við. Ég blæs á þvaður, virðulegi forseti, um málþóf. Hér er bara umræða um fundarstjórn vegna þess að fundarstjórnin er afleit. Að lokum legg ég til [[Forseti hringir.]]að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Herra forseti. Ég kem hér upp í nafni karlmennskunnar og endurtek orð mín hafi þau ekki heyrst eða skilist. Hér liggur fyrir þingsályktunartillaga um nýjan virkjunarkost inn í rammaáætlun. Það liggur jafnframt fyrir breytingartillaga frá meiri hluta þingnefndar um að fjölga þeim virkjunarkostum. Um það segir umhverfisráðuneytið, með leyfi forseta: „Það er því mat umhverfis- og auðlindaráðuneytisins að lög nr. 48/2011 geri ekki ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar hefur ekki farið fram hvað þá varðar.“ Úr þessu vil ég fá skorið, herra forseti. Af hverju hefur forusta þingsins ákveðið að hunsa þessi orð ráðuneytisins og telja breytingartillöguna þingtæka? [[Forseti hringir.]]Að mínu viti er hún það ekki og ég legg til að umræðu verði frestað þangað til botn er kominn í þetta mál.
Virðulegi forseti. Það hefur komið í ljós að það kom þingmönnum í hv. atvinnuveganefnd í opna skjöldu að umhverfis- og auðlindaráðuneytið hefði úrskurðað í nóvember sl. eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir fór yfir rétt í þessu. Það eru fleiri merki um að menn hafi verið algjörlega meðvitundarlausir í þessu nefndarstarfi í meiri hlutanum vegna þess að þeir átta sig ekki einu sinni á því, eftir alla þessa mánuði í umfjöllun málsins, hvernig verkferlið í kringum rammaáætlun er og opinberuðu þá vanþekkingu sína í ræðustól í gærkvöldi. Það eru komnar svo margar ástæður fyrir því að kalla þetta mál aftur inn til nefndar. Þá ætla ég að koma að þeirri síðustu. Það er líka komið í ljós að þessi framkvæmd hér, þ.e. að koma með þessar breytingartillögur hingað inn, er í andstöðu við ráðherrann sjálfan sem leggur þingsályktunartillöguna fram og ekki bara í andstöðu við ráðherrann sjálfan heldur líka í andstöðu við fyrirrennara hæstv. ráðherra, Sigurð Inga Jóhannsson. [[Forseti hringir.]]Í hverju stöndum við hér í fullkominni veruleikafirringu? Þegar eldar brenna á vinnumarkaði stöndum við í einhverjum leik fyrir hv. þm. Jón Gunnarsson. Til hvers? Til að sýna einhverja karlmennsku? Virðulegi forseti. Það eru án efa fáir [[Forseti hringir.]]alvörukarlmenn sem vilja kenna sig við þá karlmennsku sem kynnt var hér til sögunnar áðan.
Forseti minnir þingmenn á að þeir hafa aðeins eina mínútu til að ræða um fundarstjórn forseta. Forseti hefur áður getið um það að honum er mjög illa við að þurfa að berja ótt og títt í bjölluna af tillitssemi við þá sem eru að hlusta heima hjá sér. Ég bið því þingmenn að virða tímann.
Herra forseti. Ég skil þetta með bjölluhljóminn vel eftir að hafa hlustað töluvert á þingið heima fyrir framan sjónvarpið. Hæstv. forseta Einari Kristni Guðfinnssyni hefur orðið tíðrætt um störf þingsins og hvernig þau eiga að fara fram og að hann vilji sjá virðingu þingsins aukast. Hann veit að það gerist ekki með þessum dagskrárlið og því tel ég þetta afleita fundarstjórn og ástæðu til að koma í pontu og ræða það. Við störfum fyrir almenning í landinu. Úti á Austurvelli er hluti þessa almennings sem okkur ber að hlusta á eins og hverja aðra. Þessi hluti almennings meðal margra annarra berst fyrir náttúruna í landinu. Náttúran getur ekki svarað fyrir sig og hún er líka yfir okkur hafin. Hún er eilíf, við erum það ekki. Það er mjög mikilvægt að við stöndum vörð, tökum þetta mál út af dagskrá og komum í veg fyrir að þingmenn eyðileggingar sem ég tel ráða hér för [[Forseti hringir.]]fái sitt fram.
Hæstv. forseti. Það er dapurlegt ef karlmennskan felst í að ana út í foraðið, sitja í pyttinum og halda að maður geti haldið áfram. Ég vil ekki kenna mig við þá karlmennsku. Á síðasta sólarhring í umræðunni hafa komið fram gríðarlega margar og mikilvægar upplýsingar um það mál sem við erum að ræða. Fyrst var úrskurðurinn frá hæstv. forseta og allir meinbugirnir sem varða þann þátt. Mál sem koma frá ráðherranum og skýringin á því sem maður hafði svo sem tekið eftir frá byrjun kalla á spurninguna: Af hverju lagði hæstv. umhverfisráðherra upphaflega bara fram einn virkjunarkost? Hver voru rökin? Hann taldi sér ekki annað fært, hann taldi sig ekki mega leggja meira fram. Eru menn svo að fara bakdyramegin til að ná einhverju öðru fram? Þriðja mál á dagskrá er raforkulög. Man einhver hvernig það frumvarp kom fyrst inn í þingið? Man einhver eftir því að það átti að sniðganga sveitarfélögin? Það átti að láta Orkustofnun semja raforkuáætlun eða kerfisáætlun, hún átti sjálf að hafa eftirlit með því og það átti aldrei að koma fyrir þingið. Ég held að mönnum hafi dauðbrugðið þegar við fórum að ræða það í þinginu og vöktum athygli á því hversu [[Forseti hringir.]]meingallað þetta mál var, enda var það tekið aftur inn í nefnd og lagað. Það er það sem þarf að gerast hér.
Virðulegur forseti. Áðan beindi ég mikilvægri spurningu til þingmundar. Ég er að hugsa um að gerast þingmundur sjálfur og svara spurningunni eins og hún blasir við mér. Ég spurði: Af hverju lagði hæstv. umhverfisráðherra bara fram tillögu um einn virkjunarkost, Hvammsvirkjun, þrátt fyrir að hafa sent meira að segja sérstakt bréf til verkefnisstjórnar um rammaáætlun um að hún flýtti vinnu við að leggja faglegt mat á alla þrjá kostina í neðri hluta Þjórsár? Þrátt fyrir augljósan vilja, held ég að megi segja, um að virkja á öllum þremur stöðunum í Þjórsá gat ráðherrann bara lagt fram tillögu um Hvammsvirkjun. Vegna hvers? Vegna þess að verkefnisstjórnin, faghóparnir höfðu ekki lokið faglegu mati. Hinni lögformlegu leið hafði ekki verið sinnt, henni hafði ekki verið lokið. [[Forseti hringir.]]Ráðherrann er bundinn af lögunum. Þingmenn eru það líka.
Virðulegur forseti. Hér hafa menn ákveðið að setja gríðarlega umdeilt mál á dagskrá. Virkjunarmál eru mjög umdeild og þess vegna hefur verið reynt að setja þau í ákveðinn farveg til að skapa sátt. Ég verð að lesa hér upp úr stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem hefur verið gert oftar en einu sinni í þessum ræðustól: „Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið. Framfarir og bætt lífskjör á Íslandi hafa byggst á samvinnu og samheldni og til framtíðar munu Íslendingar halda áfram að leysa sameiginlega af hendi helstu verkefni þjóðfélagsins.“ Maður hlýtur að spyrja: Hvar eru mennirnir, karlmannlegu væntanlega, sem skrifuðu þennan texta? Og hvað meintu þeir með honum? Þetta er orðið hallærislegt. Ég er örugglega 20. þingmaðurinn sem les upp nákvæmlega þetta hér. Meina þeir eitthvað með þessu? Mér finnst þetta allt saman [[Forseti hringir.]]mjög einkennilegt og ég mundi vilja að þeir sem skrifuðu þennan texta kæmu í þingsal og útskýrðu hvað þeir voru að hugsa.
Virðulegur forseti. Það skiptir engu máli hvað fólki finnst um virkjanir eða umhverfismál, það geta allir verið sammála um að það er algerlega óboðlegt að ætla að taka stórar ákvarðanir um nýjar virkjanir með einni umræðu á Alþingi, engri vinnu í nefndum, engum umsögnum frá sérfróðum aðilum, engri umfjöllun að gagni. Það er alveg sama hvað fólki finnst um virkjanir eða umhverfismál, það er fráleit fundarstjórn að það eigi að taka ákvörðun um að virkja einn vatnsmesta foss í Evrópu, Urriðafoss, Laxfoss, með einni umræðu á Alþingi og engri málsmeðferð í nefnd, engum umsögnum og engum umbúnaði. Það skiptir engu máli hvort fólk er virkjunarsinnar eða umhverfissinnar, það er [[Forseti hringir.]]einfaldlega algjörlega óboðlegt að ætla að ráðast að íslenskri náttúru með einni umræðu á Alþingi.
Herra forseti. Það er bara spurning um að gera þetta faglega. Ég hef talað við marga þingmenn, bæði í stjórnarliðinu og minni hlutanum, og mönnum ber ekki saman um margt í þessu. Stjórnarþingmönnum finnst að verkefnisstjórnin hafi verið að tefja málið og svo heyrir maður annars staðar: Já, en það var dregið úr fjárframlögum til verkefnisstjórnarinnar þannig að hún gat ekki sinnt starfinu almennilega o.s.frv. Það sem skiptir lykilmáli er að finna einhverja sameiginleg sátt um þetta mál þannig að það sé hægt að vera með langtímastefnumótun í þessum mikilvæga málaflokki. Ég er ekki búinn að móta mér skoðun á þessum virkjunarkostum. Ég hef ekki hugmynd um þá. Það er ekki forgangsatriði fyrir mig að gera það. Það sem aftur á móti skiptir máli er að það sé gert í faglegu ferli af þeim aðilum sem finnst þetta skipta miklu máli og að þeir fái að koma að borðinu. Þetta er ákvörðun sem varðar alla landsmenn. Það er það sem skiptir máli. Það er ekki verið að gera það núna. Núna er vaðið með þetta inn í lagalega óvissu þannig að Alþingi er mögulega að samþykkja þingsályktunartillögu, a.m.k. samkvæmt umhverfis- og auðlindaráðuneytinu, [[Forseti hringir.]]um að ráðherra skuli brjóta lög. Hvað á að gera með það? Haldið þið að það verði ekki kært? Að sjálfsögðu. Að sjálfsögðu verður þetta kært. Þá fer þetta allt í dómsalina. Hvað [[Forseti hringir.]]situr þetta lengi þar? Þá verða bara virkjunarmálin í dómsölum. Hvers konar [[Forseti hringir.]]skilaboð sendir það út í heim um þau vinnubrögð sem við erum með á Íslandi? Hvað [[Forseti hringir.]]kostar það?
Hæstv. forseti. Hér gera hv. þingmenn ítrekað athugasemdir við dagskrá hæstv. forseta um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða og auðlinda. Þetta er risastórt ágreiningsmál, verður alltaf og hefur verið. Það er tvíþætt, annars vegar sú efnislega umræða sem þarf að eiga sér stað um þá niðurstöðu sem er komin frá hv. atvinnuveganefnd. Við þurfum að takast á um það. Um lögformlegu hliðina hefur forseti sannarlega úrskurðað að málið sé tækt til dagskrár. Ég horfi bara þannig á það núna. Sú er staðan. Við hljótum þá að geta haldið áfram með þá dagskrá. Það er búið að úrskurða um það.
Herra forseti. Ég veit að forseta er virkilega annt um virðingu þingsins en ég vil spyrja forseta hvort hann telji það líklegt til að auka virðingu þingsins eða að hv. þingmenn ávinni sér virðingu og tiltrú sem glatast hefur með því að haga dagskrá þingsins með þeim hætti sem gert er. Forseta má vera ljóst að við munum aldrei láta það gerast að samþykkt verði breytingartillaga í einni umræðu, breytingartillaga sem þverbrýtur lög um rammaáætlun sem var samþykkt hér í þverpólitískri sátt árið 2011. Við hleypum henni aldrei í gegn þannig að forseti má vita að næstu dagar í þinginu verða líkir þessum degi og gærdeginum.
Herra forseti. Það er hæstv. forseti Einar Kristinn Guðfinnsson sem heldur þinginu í gíslingu með þeim úrskurði sem hann telur frambærilegan en mörg okkar í stjórnarandstöðunni drögum mjög í efa og teljum pólitískt litaðan. Honum var ætlað að ná einhverri tiltekinni niðurstöðu sem hentaði tillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Því miður lítur það þannig út. Það er enginn yfir það hafinn að vera gagnrýndur og ég tel að þetta megi gagnrýna. Það eru allt of mörg göt og eftir því sem fólk les oftar þennan úrskurð kemur betur í ljós að hann er ekki nægjanlega vel undirbyggður, enda þannig orðaður að það er eins og hæstv. forseti Einar Kristinn Guðfinnsson hafi sjálfur töluverðar efasemdir. Í ljósi þess er ekki boðlegt að vera með svona stórt ágreiningsmál á þingi þegar við vitum að það eru mörg önnur mál sem við getum afgreitt í ágætissátt, [[Forseti hringir.]]a.m.k. þannig að störfin verði ekki í uppnámi.
Virðulegur forseti. Ég verð nú að spyrja hæstv. forseta að því hvort ég sé hér í ræðu eða í fundarstjórn forseta af því að ég sé að tíminn sem mér er skammtaður - hann hefur nú verið leiðréttur og er núna 20 mínútur. Við Íslendingar eigum ekki í sama mæli og aðrar þjóðir hof, hallir og kastala. Þegar kemur að byggingum með sagnfræðilegri og menningarlegri tilvísun getum jú við boðið upp á Hallgrímskirkjuna, sem er auðvitað tignarleg en er ósköp smá miðað við það sem nágrannaþjóðir okkar hafa upp á að bjóða. En við eigum hins vegar yfir stórkostlega náttúru. Hún er stolt okkar, ekki bara þegar kemur að því að sýna hana ferðamönnum sem sækja okkur heim heldur líka fyrir okkur sjálf til þess að njóta, bæði hreyfingar og útivistar og komast í snertingu við landslag sem ekki hefur verið hróflað við í árþúsundir, ekki nema þá bara af náttúrunni sjálfri, því að náttúra Íslands er síkvik og síbreytileg, eins og við vitum. Ef við förum í smáferðalag sem tengist þeim virkjunarkostum sem hér um ræðir og ökum áleiðis upp Flúðaafleggjarann frá þjóðvegi 1 og beygjum síðan til hægri inn til Árness og förum fram hjá Árnesi og sveigjum inn Þjórsárdalinn þá sjáum við Þjórsána þar sem hún kemur niður Þjórsárdalinn. Í bakgrunni er Búrfell þar sem Búrfellsvirkjun er, og þar á bak við er hin stórkostlega Hekla sem gnæfir eins og musteri við upphaf svæðisins að Fjallabaki. Og ef við höldum áfram upp þjóðveginn hjá Búrfelli og förum í áttina að Sprengisandi erum við komin inn á miðhálendi Íslands þar sem hin fyrirhugaða Skrokkölduvirkjun er staðsett - ef meiri hluta atvinnuveganefndar verður að ósk sinni - í jaðri þjóðgarðsins sem kenndur er við Vatnajökul. Virkjanirnar í Þjórsá, að minnsta kosti Holts- og Hvammsvirkjun, eru allar á því svæði sem við förum fram hjá fyrst og Skrokkalda á miðhálendinu. Hagavatnsvirkjun, sem hér er líka til umfjöllunar og lagt er til að verði færð í nýtingarflokk, er síðan við upphaf annarrar gamallar þjóðleiðar fyrir hálendi Íslands, Kjalveg, við suðurhluta Langjökuls og liggur á milli rótarsandsins þar sem Hlöðufell eru og fleiri myndarleg fjöll, Högnhöfði og Rauðafell, Þórólfsfell, og síðan Jarlhetturnar sem teygja sig í austur hver á fætur annarri. Þær virkjunarhugmyndir sem við fjöllum hér um, verði þær að veruleika, eru varanlegar breytingar á náttúru Íslands, á landslagi og upplifun bæði ferðamanna og okkar um aldur og ævi, um ókomna tíð, það verður ekki tekið til baka, óafturkræft. Þess vegna mundi maður halda að það væri sjálfsagður réttur hvers þingmanns og í rauninni hvers Íslendings að hafa aðkomu að ákvörðun sem tekur þessi verðmæti varanlega frá öllum Íslendingum, þeim sem eru lifandi í dag og ófæddum. Er það veruleikinn sem við blasir? Nei, því að það sem hér hefur gerst er að meiri hluti atvinnuveganefndar hefur ákveðið einhliða eftir fyrri umræðu um þingsályktunartillögu um að færa Hvammsvirkjun í Þjórsá úr biðflokki í nýtingarflokk, að bæta fjórum virkjunum við sem hafa í för með sér stórkostleg áhrif á náttúru Íslands, landslag þess, um aldur og ævi. Til þess að fyrirbyggja að slíkar ákvarðanir séu teknar í óðagoti, án vandaðs undirbúnings og faglegrar úttektar höfum við sett okkur lagabókstaf sem heitir lög um vernd og nýtingu, oft kölluð rammaáætlun. Þau lög eru þannig úr garði gerð að í 9. og 10. gr. er greint frá því að skipuð skuli sérstök verkefnisstjórn sem fari með það verkefni að raða virkjunarhugmyndum í sérstaka röð, sérstaka flokka, nýtingu, bið og vernd. Þar er kveðið á um að verkefnisstjórnin skuli skipa sér faghópa, leita til sérfræðinga, hafa samráð við allar helstu stofnanir sem snerta á málaflokknum, hafa samráð við hagsmunasamtök, almenning, veita 12 vikna umsagnarferli, taka við athugasemdum, röksemdum og álitum. Það er sá lagarammi sem við höfum búið okkur til til þess að koma í veg fyrir að ákvarðanir séu teknar að óathuguðu máli. Þess vegna er það átakanlegt, sorglegt að verða vitni að því þegar fáeinir einstaklingar taka sér það vald og telja það vera rétt sinn, telja sig vera þess umkomna og hafa til þess umboð að ákveða einhliða að þarna skuli virkjað. Og þegar þeir eru spurðir að því hvort þeir hafi litið svo á að þeir hafi þá getað farið inn á verksvið verkefnisstjórnar er svarið: Já. Við fórum svona yfir það sem upp á vantaði. Og það sem við náðum ekki að dekka verður dekkað í umhverfismati framkvæmda, þannig að það er engin ástæða til þess að hafa áhyggjur af neinu. Að vísu er það þannig að umhverfismat hefur aldrei snúið við ákvörðun um að setja nokkurn virkjunarkost í virkjun, aldrei nokkurn tíma, þess þekkjast ekki dæmi í sögunni. Hér er því lagabókstafnum snúið fullkomlega á haus. Og þeirri sátt sem á að felast í lögum um rammaáætlun er kastað í sjóinn, hún er fyrir bí. Það er auðvitað mikill munur á því að taka svona ákvarðanir um kattahald eða hundahald eða einhverja aðra hluti, en þegar kemur að sjálfri náttúru Íslands og þegar kemur að okkar helstu verðmætum, okkar Íslendinga, er það algjörlega ótækt að sex menn í atvinnuveganefnd Alþingis ákveði að taka þetta vald sér í hendur og leggi það til hér og ætli síðan að keyra þetta mál fram af fullkominni vanþekkingu. Það er auðvitað ekkert annað en frekja, yfirgangur og ofbeldi. Það er alveg með ólíkindum að verða vitni að því að meiri hluti þingsins komi hér ítrekað upp og býsnist yfir því að verið sé að gagnrýna þetta vinnulag þegar öllum má ljóst vera þegar þeir hlusta á ræður hv. þingmanna úr atvinnuveganefnd, sem reyna hér af veikum mætti að rökstyðja þessa málsmeðferð, að þessir hv. þingmenn hafa algjörlega misskilið lögin. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson kom hér upp í gær og þóttist hafa fundið sönnun á því að fjallað hefði verið með faglegum hætti um Hagavatnsvirkjun, hann var ákaflega stoltur af því. [[Gripið fram í.]]Og þegar menn fóru að skoða nánar við hvað hv. þingmaður átti kom í ljós að hann hafði fundið álit eins af faghópunum sem verkefnisstjórnin hafði skipað og leit svo á að búið væri að fjalla um þetta, að það væri bara rangt sem menn hefðu haldið fram að ekki hafi verið fjallað um þetta.
Það fjölluðu allir hópar um þetta.
Hvert var þessi virkjunarkostur settur? Hann var settur í bið af verkefnisstjórninni. [[Gripið fram í.]]Þetta er því fullkominn misskilningur. Er það þá þannig að mati hv. þingmanns að ef einhver sérfræðingur eða einhver sem um málið fjallar fer upp að Hagavatni, setur fingurinn upp í loftið og tekur vindáttina, að þá sé búið að fara fram faglegt mat, að þá megi setja kostinn í nýtingarflokk? Það er með ólíkindum ef menn ákveða að lesa lögin með þeim hætti, það er með hreinum ólíkindum. Þess vegna eiga menn auðvitað ekkert að vera hissa á því að hér tali menn mikið og lengi og muni tala mikið og lengi um þetta mál, vegna þess að ekkert annað kemur til greina en að breytingartillögurnar sem meiri hlutinn í atvinnuveganefnd hefur lagt til verði dregnar til baka. Það er engin önnur sáttaleið í þessu máli. Það fara engir samningar fram ef hv. þingmenn í meiri hluta atvinnuveganefndar hafa ímyndað sér það, um það að einhverjum fáeinum verði sleppt í gegn og aðrar teknar út. Það virkar ekki þannig. Ég ímynda mér, út af því að hv. þm. Jón Gunnarsson er hér í hliðarsal og kom fram hér í síðastliðnum nóvember með átta hugmyndir að virkjunum sem hann vildi ráðast í, að hann líti á þetta sem einhvers konar póker þar sem hægt sé að víla og díla um niðurstöðuna. Það er ekki þannig, vegna þess að þrátt fyrir að vilji sé til þess í ríkisstjórninni að ráðast í fleiri virkjanir þá er það einfaldlega þannig að verkefnisstjórn um rammaáætlun hefur lagt það til að hún treysti sér til þess að mæla með því að Hvammsvirkjun ein verði flutt úr bið í nýtingu. Ég væri ósáttur við það að virkjað yrði þar, það er persónuleg skoðun mín. Hún er auðvitað byggð á mati mínu á óeiginlegum hlutum eins og verðmæti útsýnis, verðmæti upplifunarinnar á svæðinu, hvernig við eigum að fara með landið o.s.frv. Ég gæti hins vegar ekki annað en sætt mig við það ef Hvammsvirkjun yrði flutt úr bið í nýtingu ef það væri gert á grundvelli ráðlegginga frá verkefnisstjórn vegna þess að maður hefur skuldbundið sig til þess, eða hefur alla vega hingað til gert það, að líta svo á að verkfærið ætti að ráða þessu, [[Þú gerðir það ekki síðast.]]að sá ferill sem ákveðinn hefur verið … [[Þú gerðir það ekki síðast.]]Ég ætla að biðja hv. þm. Jón Gunnarsson um að stilla sig aðeins á meðan ég flyt hér ræðu mína svo að ég fái að klára það sem ég vil segja um þetta mál án truflunar. Maður mundi auðvitað horfa til þess að hinu lögformlega ferli hefði verið fylgt. Þetta er auðvitað það sem hæstv. ráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, gerði þegar hann lagði til að Hvammsvirkjun yrði færð úr bið í nýtingu. Og þetta er auðvitað það sem hæstv. ráðherra umhverfismála, Sigrún Magnúsdóttir, á við þegar hún segir að hún vilji helst að verkefnisstjórnin fái að klára vinnu sína, þannig að fram fari faglegt mat þannig að ferlinu sé fylgt þannig að allar þær stofnanir sem við eiga fái að koma með umsagnir þannig að umsagnarferlið sem er 12 vikur sé virt, þannig að þetta sé gert eins og hjá fólki, eins og búið er að ákveða að gera þetta. Það er bara þannig sem þetta er. Auðvitað eru menn að fara fram hjá þessum lagabókstaf. Og þegar hv. þm. Jón Gunnarsson kemur hér upp og segir: Auðvitað vorum við með verkefnið og auðvitað vorum við að stýra vinnunni, þannig að það má alveg segja að við höfum verið nokkurs konar verkefnisstjórn, þá er það bara fullkomlega ófullnægjandi, þá bara heldur það ekki vatni. Ég sakna þess, virðulegur forseti, ég er búinn að tala hér helming ræðutímans míns, að hæstv. umhverfisráðherra sé ekki hér í salnum. Ég vil óska eftir því og helst að gert sé hlé á ræðutíma mínum hér, að hæstv. ráðherra komi hér í salinn og hlusti á það sem ég hef að segja í þessum efnum. Mér finnst það eiginlega það minnsta sem menn geta gert þegar þeir ætla að ráðast í framkvæmdir sem breyta náttúru Íslands varanlega um aldur og ævi með stórkostlegum hætti að þeir geti þá að minnsta kosti sýnt manni þá virðingu að sitja í þingsal á meðan fjallað er um þá ákvörðun. Ég held að það sé algjört lágmark, þannig að ég spyr: Hæstv. forseti. Er hægt að gera ráðstafanir til þess að ráðherra verði hér viðstaddur?
Forseti mun gera þær ráðstafanir að senda þau skilaboð til ráðherra að hennar nærveru sé óskað hér í salnum.
Það er líka áhyggjuefni að verða vitni að því þegar maður hlutar á ræðu formanns atvinnuveganefndar að hann er búinn að ákveða að nota orkuna, sem fæst úr þeim virkjunum sem hann er að leggja hér til, í orkufrekan iðnað. Hann hefur ákveðið það að þetta eigi allt að fara í stóriðju, það finnst honum einsýnt. Mér finnst það líka vera mikið áhyggjuefni þegar hann upplifir sig sem einhvers konar talsmann virkjunarsögu Íslands, heldur hér langar tölur um hvað Búrfellsvirkjun hafi skilað miklu o.s.frv. Það er enginn að deila um það hér. Um það snýst ekki þetta mál. Það sem ég hef áhyggjur af með framhald þessa máls er að pólitísk forusta er mjög óljós. Það er ekki ljóst hvort það sé hugmynd ríkisstjórnarinnar að fylgja út í hörgul þeim breytingartillögum sem meiri hluti atvinnuveganefndar hefur lagt hér til. Það er eiginlega ekki ljóst heldur hvort umhverfisráðherra sé þeirrar skoðunar að samþykkja eigi tillöguna sem frá ráðuneytinu kom óbreytta eða að taka Hagavatnsvirkjun út og Skrokkölduvirkjun út og hleypa virkjununum í Þjórsá í gegn. Mér finnst það ekki skýrt heldur, mér finnst hæstv. ráðherra alls ekki hafa talað skýrt í þessum efnum. Og mér finnst það ekki liggja alveg ljóst fyrir hvort það sé meiri hluti fyrir þessum hugmyndum í stjórnarflokkunum. Það heyrast hér hróp úr salnum þegar þessi mál eru rædd frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um að auðvitað muni menn styðja hæstv. umhverfisráðherra, en mér finnst það vera algjörlega óljóst. Mér finnst það svolítið athyglisvert þegar hæstv. umhverfisráðherra talar um að hún vilji helst að verkefnisstjórnin fái að klára vinnu sína og birta niðurstöður sínar eftir eitt og hálft ár, að hún segi á sama tíma að hún sé tilbúin til þess að hleypa Urriðafossvirkjun og Holtsvirkjun í nýtingarflokk, vegna þess að það voru ekki ráðleggingar verkefnisstjórnar til ráðherrans. Mér finnst það því blasa við að hæstv. ráðherra sé tilbúin til þess að fylgja ráðleggingum verkefnisstjórnar þegar hún er sammála verkefnisstjórn og það finnst mér algjörlega óullnægjandi. Það er ekki nógu gott, það dugar ekki. Það er annaðhvort eða í þessu. Annaðhvort klárar verkefnisstjórnin, metur kostina, raðar þeim í röð, eða pólitíkin í landinu ákveður hvernig það er gert. Það er bara annaðhvort eða. Hv þm. Jón Gunnarsson kemur hérna aftur og aftur upp og spyr að því hvort það hafi verið ætlunin að láta þingið bara stimpla niðurstöðuna. Já, það var ætlunin, það var hugmyndin. Ég held að það sé alveg ótvírætt að það hafi verið hugmyndin, nema ef til vill þegar kæmi að því að afla frekari gagna, nema ef til vill þegar kæmi að því að færa kosti úr nýtingu og í bið, vegna þess að það er stórkostlegur munur á því að fara með virkjunarkosti úr bið í nýtingu eða taka virkjunarkosti úr nýtingu í bið, eins og gert var á síðasta kjörtímabili eftir umsagnarferli og af ráðherra áður en málið kemur inn í þingið. Það er algjörlega ósambærilegt við það sem hér er á ferðinni, þar sem farið er fram hjá rétti almennings, stofnana og þingmanna til þess að taka efnislega afstöðu til málsins. Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að þeir sem fara með völdin í þessu landi útskýri hvernig þetta kemur heim og saman. Ég óska eftir rökstuðningi fyrir því af hverju þetta megi vera svona og sá rökstuðingur verður að vera vatnsheldari en úrskurður forseta hér í gær, sem heldur alls ekki vatni. Hann er byggður á svo hæpnum forsendum og er svo veiklulega orðaður að það er ekki byggjandi á slíku. Ég sagði nú hér í ræðustól í gær að hann minnti mig á Bill Clinton í Monicu Lewinsky-málinu þar sem málsvörnin hvíldi á setningunni „það fer eftir því hvernig þú skilgreinir orðið „það““, vegna þess að niðurstaða forseta hér var sú að það væri ekki skýrt sérstaklega í lögunum við hvað átt væri með faglegu mati, að við eigum eftir að finna út úr því hvað það er nákvæmlega, þetta faglega mat. Og út frá því getur hv. þm. Jón Gunnarsson, sem er auðvitað ekkert annað en fúskari í náttúruvernd, komið hérna upp og sagt: Ja, við fórum svona yfir það sem upp á vantaði og það sem við náðum ekki að dekka - það verður bara umhverfismatið sem ræður því. Það eru óvönduð vinnubrögð. Hér er bara verið að fúska með hlutina, það er ekki verið að fara eftir því sem lagabókstafurinn segir. Ef þetta á að standast, ef það er algjör óvissa um hvað faglegt mat þýðir má gagnálykta með þeim hætti að allir flokkunarkostirnir séu ófullnægjandi, þeir séu ekki til staðar. Þá er í raun og veru allt undir, það hefur ekki farið fram neitt faglegt mat vegna þess að menn vita ekki nákvæmlega hvað faglegt mat er, það er ekki búið að skilgreina það. Þá er þetta bara röð af einhverjum hlutum sem byggðir eru á einhverju sem er eiginlega bara loftið eitt. Þegar virðulegur forseti hefur farið yfir málið allt með þeim ótrúlega flumbrugangi sem er í þessum úrskurði segir hann í niðurstöðu sinni, með leyfi forseta: „Þegar það er skoðað í heild sinni sem hér hefur verið rakið sýnast rök hníga frekar í þá átt …“ Sýnast þau hníga svona frekar í þá átt að ekki sé hægt að vísa þessu máli frá!
Það er faglegt mat.
Það er faglegt mat hæstv. forseta. Auðvitað geta menn komist að hvaða niðurstöðu sem er lagalega, en menn verða að velta því fyrir sér hvort það sé ekki fullkomlega siðlaust með öllu að hafa þau náttúruverðmæti sem hér um ræðir af þjóðinni allri um aldur og ævi með þeim hætti sem hér á að gera. Það er siðlaust með öllu að mínu mati. Og það sem meira er, það stangast algjörlega á við hagsmuni þjóðarinnar allrar. Það er vont fyrir pólitíkina, það er vont fyrir þingið, þetta mál allt saman er ríkisstjórninni og stjórnarflokkunum til skammar. Það er þeim sem bera það fram til vansa að hafa gert þetta með þessum hætti, og að verða svo berir að því hér þegar þeir færa fram rök fyrir máli sínu að hafa misskilið með öllu lagabókstafinn. Virðulegi forseti. Ég lýsi því yfir mikilli hryggð með það hvernig á þessu máli hefur verið haldið. Það er sorglegt að verða vitni að þeim hráskinnaleik sem birtist í orðum hv. þm. Jóns Gunnarssonar þegar hann segist vilja ná sátt um þetta mál, en þá verði menn einfaldlega að hætta að vera ósammála sér. Þvílíkt og annað eins, þvílíkur pólitískur og vitsmunalegur þroski sem birtist í svona yfirlýsingum. Það er með ólíkindum: Þá verða menn auðvitað að hætta að vera ósammála mér. Það væri auðvitað óskandi, þó að ekki sé við því að búast, að ríkisstjórnin mundi taka þá ákvörðun að draga þetta mál til baka. Það á auðvitað að vísa þessu frá. Þetta er ekki þingtækt, hvorki lagatæknilega né siðlega.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv þingmanni fyrir hans góðu ræðu. Ég ákvað að koma hér upp og spyrja nokkurra spurninga. Þegar hv. þm. Jón Gunnarsson kom hér í hliðarherbergi fór að hrópa inn í salinn, hálfjafnvægislaust að mínu mati, að hv. þingmanni um eitthvað sem hefði gerst á síðasta kjörtímabili, en menn virðast byggja málflutning sinn dálítið á því. Mér finnst mikilvægt að taka það fram að það sem gerðist á síðasta kjörtímabili var eftirfarandi: Í fyrsta lagi var sett hér löggjöf í fyrsta skipti um rammaáætlun. Tekin var ákvörðun um að setja fyrstu málsmeðferðina í sérstakt bráðabirgðaákvæði þannig að menn gætu fylgt einhverju formlegu og samþykktu verkferli af því að lögin hefðu ekki tekið gildi. Þar var ákveðið að senda niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar í umsagnarferli og flokkun formanna faghópanna, sem hafði verið skilað til ráðherra, setja það í umsagnarferli og var kveðið á um það í lögunum. Eftir það umsagnarferli var ljóst að um nokkra kosti komu mjög margar athugasemdir og töluvert af athugasemdum um málefni sem ekki hafði verið fjallað um í faghópunum. Á þeim forsendum var tekin ákvörðun um að í staðinn fyrir að sú sem hér stendur og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir, sem þá var umhverfisráðherra, settum einhver pólitísk fingraför á ákvörðunina var ákveðið að láta þessi kosti njóta vafans og athugasemdirnar líka með því að færa þá í biðflokk. Og með því að færa þá í biðflokk var tekin ákvörðun um að biðja verkefnisstjórnina um að yfirfara athugasemdirnar þannig að við, pólitískt kjörnir fulltrúar, værum ekki að því. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann sat hér á þingi þá, [[Forseti hringir.]]hvernig hann upplifði það ferli og hvort hann telji að einhver fótur sé fyrir því sem hv. þm. Jón Gunnarsson er að segja, að hér hafi verið einhver pólitísk bolabrögð á ferðinni.
Virðulegur forseti. Frammíkallið er ræðuform sem hv. þm. Jón Gunnarsson hefur náð ágætis tökum á. Hann kallaði hér fram í að þetta væri sambærilegt því sem gerðist á síðasta kjörtímabili. Það er auðvitað af og frá, það er langt í frá. Það sem gerðist þegar menn samþykktu á endanum röðun virkjunarkosta var að náttúruverndarsinnar eins og ég og fleiri hér í salnum urðu að samþykkja fjöldann allan af virkjunarkostum í nýtingarflokki sem okkur var þvert um geð að samþykkja, til dæmis mjög marga virkjunarkosti á Reykjanesinu sem við afgreiddum með sérstakri bókun en samykktum engu að síður. Það er auðvitað vegna þess að maður hafði trú á því verkfæri sem hér var á ferðinni. Maður hafði líka trú á því að verið væri að setja í verndarflokk mjög mörg mikilvæg svæði sem væri þá búið að koma í skjól. Ég ítreka það sem ég sagði í ræðu minni að mér finnst vera stórkostlegur munur á því að taka virkjunarkosti úr biðflokki og setja í nýtingu eða að taka þá úr nýtingarflokki og setja í bið, vegna þess að fyrri ákvörðunin er endanleg. Virkjun er endanleg, það verður ekki tekið aftur, en bið þýðir að menn ætla að skoða hlutina betur. Ég vil líka nefna að fyrr í dag, í umræðum um störf þingsins, sagði hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson að hann væri andvígur því að setja raflínu yfir Sprengisand. En það er útilokað að virkja í Skrokköldu án þess að þar komi mikil raflínumannvirki. Hvernig ætla menn að leysa það? Ætla menn að vera með niðurgrafna línu af miðhálendinu til byggða? Það er greinilegt að menn átta sig bara engan veginn á því hvað er hér á ferðinni og hafa ekki lagt niður fyrir sér hvað það þýðir í raun og veru sem verið er að gera. Skrokkalda þýðir að menn eru komnir með mannvirki og [[Forseti hringir.]]nýja virkjun ofan í Vatnajökulsþjóðgarði á miðhálendi Íslands.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Ef sá meiri hluti sem nú er á Alþingi, sem ætlar að reyna að tudda þessu máli, þessum breytingartillögum hér í gegn, færi að því vinnulagi sem viðhaft var hér á síðasta kjörtímabili þá værum við ekki í þessari stöðu, þá værum við enn þá að bíða eftir niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar. Ef við hefðum gert það sama og verið er að gera hér hefðu menn hæglega getað tekið ákvörðun um það af pólitískum ástæðum að flytja þessa kosti úr nýtingarflokki í vernd. Það hefði hæglega verið hægt að gera það miðað við þær forsendur sem þessi meiri hluti gefur sér. Það var bara ekki gert vegna þess að menn virtu ferlið þannig að þeir vildu ekki taka ákvarðanir byggðar á pólitískum forsendum. [[Forseti hringir.]]Virðulegir þingmenn stjórnarmeirihlutans, hættið þið að fara rangt með hvernig ferlið var hér á síðasta kjörtímabili.
Virðulegur forseti. Ég er sannfærður um að þegar fram líða stundir muni upplifun Íslendinga af þeim hugmyndum sem birtast í þessum breytingartillögum verða sambærileg og jafn fjarstæðukennd og þegar menn ætluðu að virkja Gullfoss. Ég er sannfærður um að menn muni í fyllingu tímans horfa á svæði eins og Farið fyrir neðan Hagavatn og Urriðafoss og hugsa með sér: Að hugsa sér, þessu var næstum því fórnað, þetta var næstum því eyðilagt. Það voru raunverulega menn á Íslandi sem ætluðu að eyðileggja þessi svæði. Það voru nokkrir frekir karlar sem vildu bara taka þetta frá okkur öllum og gera eitthvað sem þeim fannst vera góð hugmynd við þetta af því að það var svo karlmannlegt.
Virðulegi forseti. Snemma í ræðu sinni fór hv. þingmaður heilmikið út í ferlið sem þetta mál hefur gengið í gegnum og nefndi þar sérstaklega að hver einasti þingmaður og helst hver einasti Íslendingur ætti að geta haft einhverja aðkomu að ákvörðunartöku, ef ég skildi hv. þingmann rétt. Mig langar til þess að heyra viðhorf þingmannsins og hugmyndir um það hvernig hægt sé að gera þetta ferli þannig í fyrsta lagi að um það ríki meiri sátt og í öðru lagi að hægt sé að lýðræðisvæða það. Ég spyr sérstaklega í samhengi við stjórnarskrá, vegna þess að fram kemur á hinu háa Alþingi, bæði í málinu um makríl og í þessu máli, að við verðum að hafa einhverjar skýrar meginreglur, við verðum að hafa skýra sýn á það hvernig við ætlum að haga ákvörðunarferli um þennan málaflokk. Og það sem frumvarpið um makrílinn á sameiginlegt með þessu máli, að því er virðist er að það varðar lög sem Alþingi setur og vekur spurningar um hvenær Alþingi er farið að taka ákvarðanir sem eru lagalega vafasamar, þ.e. gagnvart öðrum lagabálkum en stjórnarskrá. Það finnst mér afskaplega hvimleitt og ég velti fyrir mér sýn hv. þingmanns á það hvernig haga megi þessum auðlindamálum almennt. Þá á ég líka við vatnsaflsvirkjanir og makríl og því um líkt í stóra samhenginu, í samhengi við stjórnarskrá og í samhengi við ákvörðunarrétt fólksins í landinu og síðast en ekki síst hvernig við hérna á Alþingi virðumst klúðra því trekk í trekk að haga ákvörðunarferlinu þannig að vit sé í því. Ég lít á þetta sem stórt viðfangsefni og vil heyra sem flestar hugmyndir í því sambandi.
Virðulegur forseti. Það verður mjög lítið mál fyrir mig að svara þessu á tveim mínútum. Ég vil bara segja að mér finnast þær hugmyndir sem hér um ræðir ekki geta verið einkamál nokkurra manna. Mér finnast þær ekki heldur geta verið einkamál sveitarfélaga. Við erum að ræða náttúruverðmæti sem eru eign allra Íslendinga og það á að tryggja það með einhverjum hætti að allir hafi aðkomu að ákvörðunarferlinu. Ég vil bara aðeins taka niður í 10. gr. laganna um rammaáætlun, sem fjallar um málsmeðferðina þar sem talað er um vinnu faghópa og umsagnir Umhverfisstofnunar, Fornleifaverndar, Náttúrufræðistofnunar og Ferðamálastofu. Þar er fjallað er um að leita skuli eftir samráði og faglegri aðstoð hjá viðkomandi stofnunum og stjórnvöldum ríkis og sveitarfélaga, félagasamtökum, hagsmunaaðilum og öðrum aðilum, með leyfi forseta: „Þá skal verkefnisstjórn miðla upplýsingum um starf sitt með opinberum hætti. Verkefnisstjórn skal hafa samráð við Umhverfisstofnun til að tryggja samræmi verndar- og orkunýtingaráætlunar og vatnaáætlunar samkvæmt lögum um stjórn vatnamála. Að fengnum niðurstöðum faghópa vinnur verkefnisstjórn drög að tillögum um flokkun virkjunarkosta og afmörkun virkjunar- og verndarsvæða í samræmi við flokkunina. Hún skal leita samráðs við almenning og umsagna um drögin hjá viðeigandi stofnunum, stjórnvöldum ríkis og sveitarfélaga, félagasamtökum og hagsmunaaðilum. Að liðnum umsagnarfresti og að loknu samráði tekur verkefnisstjórnin afstöðu til fyrirliggjandi virkjanaáforma“ o.s.frv., og leggur fyrir ráðherra. Þetta er mjög umfangsmikið og skýrt ferli. Það er alveg á hreinu í lögunum hvert hið faglega mat skal vera og hvernig fara á með málin. Það á því að vera búið að tryggja það að menn og fólk hafi almennt aðkomu að þessari ákvörðunartöku. Þess vegna er það svo alvarlegt sem við horfum upp á hér þegar farið er fram hjá öllu þessu ferli, af því að þegar meiri hluti atvinnuveganefndar tekur að sér hlutverk verkefnisstjórnar gerir hún ekkert af þessu, ekki neitt. [[Forseti hringir.]]Það er hinn dapurlegi sannleikur í þessu máli.
Virðulegi forseti. Ég er reyndar sammála hv. þingmanni um að þetta er í sjálfu sér skýrt þegar kemur að lögunum en svo gerist það að hagsmunir einhverra fá að ráða og þá virðist það geta þjakað gjörvallt Alþingi, nema auðvitað að það verklag sem hér hefur verið viðhaft í dag og í gær sé hluti af einhverri epískri meðvirkni með hv. formanni hv. atvinnuveganefndar. En ég á alltaf svolítið bágt með að trúa því að menn fari út í allt þetta einvörðungu út af meðvirkninni, mér finnst meira hljóta að liggja að baki. Þá verðum við að spyrja: Hverjir eiga að taka ákvörðunina? Ég er sammála hv. þingmanni að það hlýtur að vera þjóðin. Hvernig getum við haft þetta ferli þannig að það sé lýðræðislegra? Ég held að umræðan úti í samfélaginu [[Forseti hringir.]]yrði miklu betri en umræðan hér. Hér erum við föst í forminu vegna þess hvernig við meðhöndlum það en ekki í efnisatriðum málsins. [[Forseti hringir.]]Ég velti því fyrir mér hvernig við lögum það.
Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna það að ég hef velt fyrir mér sömu spurningum og hv. þingmaður veltir hér upp. Ég hef verið að hugsa með mér hvort hægt væri að nýta atkvæðagreiðslur í sveitarfélögum, jafnvel þjóðaratkvæðagreiðslu, til þess að taka ákvarðanir um svona hluti, því að það er alveg ljóst að það ferli sem menn hafa reynt að negla niður í lög um rammaáætlun er ónýtt. Það er ekki bara framkoma núverandi meiri hluta atvinnuveganefndar í þessu máli sem eru vonbrigði, það er líka sú staðreynd að ekkert hefur verið unnið með verndarflokkinn á þessu kjörtímabili. Það hafa engir fjármunir verið settir í friðlýsingar, menn hafa ekki sinnt þeim málaflokki með neinum hætti, þannig að það er algjörlega horft fram hjá því hvernig lögin voru hugsuð í þessum efnum. Þær tilfærslur sem urðu á síðasta kjörtímabili virðast vera eitthvert það mesta happ [[Forseti hringir.]]sem hent hefur hv. þm. Jón Gunnarsson, vegna þess að hann notar þær sem einhvers konar skálkaskjól fyrir allt það sem hann vill hrinda í framkvæmd hér í verktaka… [[Forseti hringir.]]
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni góða ræðu. Mig langar að taka upp þráðinn frá þeirri umræðu sem þingmaðurinn átti við hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson að því er varðar formið og efnið. Ég er sjálf dálítið þeirrar skoðunar að ástæðan fyrir því að við erum stödd hér að því er varðar formið sé virðingarleysi fyrir efninu. Að hv. meiri hluti í þinginu, hv. þm. Jón Gunnarsson og hans fylgismenn, fái stuðning einhverra sem máli skipta til þess að vaða svona fram vegna þess að það er ekki fyrir hendi raunveruleg virðing fyrir náttúru Íslands, það sé hin raunverulega ástæða. Það sé líka ástæðan fyrir því að hæstv. ráðherra Sigrún Magnúsdóttir er látin vera hérna ein úti á klakanum í gærkvöldi og ekki nokkur maður sem ver hennar málflutning, vegna þess að það sé í raun og veru litið svo á að umhverfis- og náttúruverndarmál séu ómerkilegur málaflokkur, sé málaflokkur sem þurfi ekki að sinna vel, sem þurfi ekki að umgangast af virðingu, sem þurfi ekki að manna almennilega, eins og kom fram á fyrri hluta kjörtímabilsins þegar hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson sinnti ráðuneytinu í hjáverkum. Og það varð niðurstaðan eftir að sá hinn sami hafði talað um að réttast væri að leggja ráðuneytið niður. Virðulegi forseti. Ég tel mikilvægt að við áttum okkur á því að sá staður sem við erum á í forminu ræðst af virðingarleysi við innihaldið. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um þetta, vegna þess að mér finnst það gerast oftar en ekki að ef maður fer að reyna að greina mjög stíft á milli efnis og innihalds að þá missir maður sjónar á því að aðferðin endurspeglar mjög oft stöðu innihaldsins.
Virðulegur forseti. Þetta snýr auðvitað að því sem hv. þingmaður nefnir, en þetta snýr líka að ákveðinni tilvistarkreppu sem núverandi ríkisstjórn finnur sig í. Ég var til dæmis í upphafi síðasta árs viðstaddur þegar Búðarhálsvirkjun var tekin í notkun. Það er nýjasta virkjunin í Þjórsá þar sem notað er vatn úr bæði Tungnaá og Þjórsá. Þar flutti hæstv. fjármálaráðherra ræðu og sagði að þeir væru rétt að byrja, stoltur af því að þetta væri rétt að byrja. Að vísu var þetta virkjun sem ekki var tekin ákvörðun um af hans ríkisstjórn heldur af fyrri ríkisstjórn og meginhluti byggingartímans var í tíð síðustu ríkisstjórnar, en þetta var rétt að byrja. Nú liggur það einhvern veginn þannig að það verði að halda áfram og að menn verði að sýna að þeir séu virkjunar- og stóriðjuflokkurinn, sami virkjunar- og stóriðjuflokkurinn og þeir hafa alltaf verið. Það verði að sýna fram á að það séu þeir sem láti hjól atvinnulífsins snúast. Þeir teikna upp þá mynd að það séu allir á móti því að þetta sé gert nema þeir, þó að náttúruverndarsinni eins og ég geti sagt um Búðarhálsvirkjun: Já, þetta finnst mér vera góð framkvæmd, það er skynsamlegt að nota vatnið sem fellur á milli Hrauneyjarfossvirkjunar, ef ég man þetta rétt, og Sultartanga, nota það og virkja enn einu sinni. Það er mjög ábatasöm og arðvænleg framkvæmd. Það sem okkur birtist líka er algjör misskilningur og tengslaleysi við raunveruleikann eins og hann er núna og hvað er að gerast í atvinnulífinu. Þess vegna hljóma ræður hv. þm. Jóns Gunnarssonar og margra sjálfstæðismanna sem hafa fjallað um þetta mál og reyndar líka framsóknarmanna eins og menn séu staddir á árinu 1972, það sé allt annar veruleiki [[Forseti hringir.]]sem þessir menn búa í.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þingmaðurinn fór í ræðu sinni og raunar fyrr í umræðunni yfir vanþekkingu meiri hluta atvinnuveganefndar og þá staðreynd sem við stöndum frammi fyrir að þurfa í raun og veru að fara ofan í saumana á forsendum þeirrar tillögu sem lögð er fram, vegna þess að í hverju málinu á fætur öðru blasir við að það byggir á vanþekkingu bæði á lögum um rammaáætlun og á einstökum þáttum röksemdafærslunnar og á þeim ramma sem löggjöfinni og ferlinu eru sniðin. Þegar þessi vanþekking, þessi yfirgripsmikla vanþekking sem ég leyfi mér að kalla svo, tvinnast svo saman við íslenska frekjupólitík af hæstu gráðu þá erum við komin með mótor undir hina íslensku stóriðjustefnu sem hefur verið við lýði einmitt allt frá árinu 1972 hið minnsta. [[Forseti hringir.]]Og ég vil biðja hv. þingmann um að reifa aðeins þá hættu þegar þetta kemur saman, vanþekking og frekja.
Virðulegur forseti. Á fyrri starfsferli mínum sem fréttamaður lenti ég stundum á viðmælendum sem voru svo vanir því að koma fram í sjónvarpi að þeir sögðu við tökumenn: Þú þarft ekkert að ramma mig inn í myndina, ég sé um það sjálfur. Það er svolítið það sem mér dettur í hug þegar ég hlusta á hv. þm. Jón Gunnarsson af því að með þeim rökum sem hann hefur flutt hér ættum við alveg eins að geta falið honum að sjá um umhverfismatið. Getur hann ekki bara séð um umhverfismat framkvæmdanna vegna þess að það er það sem út af stendur? Hann getur bara komið hérna inn og sagt okkur hvernig þetta eigi að vera allt saman: Ég er búinn að umhverfismeta þetta og þetta er í fínu lagi, þetta er bara í góðu lagi. Og í sömu umræðu gætum við tekið bjöllu forseta og flutt að sæti hv. þm. Jóns Gunnarssonar, hún væri bara þar og hann stýrði fundinum úr sæti sínu eins og hann mundi helst vilja. Auðvitað er þetta ekkert annað en frekjukallapólitík. Það er hörmulegt að horfa upp á þetta og það er náttúrlega átakanlegt líka [[Forseti hringir.]]fyrir þessa hv. þingmenn að átta sig á því að þetta gengur ekki, að menn eru einfaldlega ekki tilbúnir til þess að láta þetta yfir sig ganga.
Herra forseti. Það stingur óneitanlega svolítið í augu þegar hv. þm. Róbert Marshall var að flytja ræðu sína að hér voru fyrst og fremst fulltrúar stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Ásmundur Friðriksson gekk í salinn undir lok ræðunnar. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans hafi hreinlega gefist upp á því að sitja undir umræðunni, hvort þetta hafi orðið þeim um megn. Þeir byrjuðu að kvarta yfir því strax á fyrsta hálftímanum í gær að nú væri málþófið hafið og við höfum fáar ræður fengið úr röðum þeirra enn þá, þótt einhverjir þeirra séu á mælendaskrá. Svo virðist sem hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans hafi gefist upp á því að veita svör. Það segir sitt um það hvernig þetta mál er búið og hversu gríðarlega vanbúið það er að menn leggja ekki einu sinni í umræðuna lengur, það er bara búið að gefast upp, þeir virðast [[Forseti hringir.]]ekki ætla að taka þátt.
Virðulegi forseti. Við erum að ræða mál þar sem búið er að taka ákvörðun um að þingsályktunartillaga sem lögð var fram af ráðherra verði margfölduð, ef svo má að orði komast, með því að fjölga kostum sem fluttir verða í nýtingarflokk úr einum í fimm. Að auki hafa komið fram álit frá umhverfisráðuneytinu og atvinnuvegaráðuneytinu þar sem fram kemur að þessi málsmeðferð fari á svig við lög um rammaáætlun. Menn ákveða að málið sé engu að síður svo mikilvægt, mikilvægara en að taka á kjaradeilum á vinnumarkaði, að setja þurfi það dagskrá og tuddast með það hér í gegn. En hvar eru þá hv. þingmenn? Enginn þeirra situr undir umræðunni. Enginn situr hér og ver það sem þeir bera á borð. Það kemur enginn upp í andsvör og svarar spurningum. Ráðherrarnir eru fjarverandi. Það eru allir fjarverandi nema hv. þm. Ásmundur Friðriksson. Virðulegi forseti. Ég óska eftir því [[Forseti hringir.]]að hlé verði gert á fundinum þangað til umhverfisráðherra er kominn í hús og að hún sitji í þessari umræðu, vegna þess að við fáum aðeins að ræða þetta einu sinni.
Virðulegur forseti. Það var þannig fyrir augnabliki að hv. þm. Róbert Marshall var að ljúka ræðu sinni og undir ræðu hans þurfti hæstv. forseti að standa upp og gera grein fyrir því að verið væri að kalla á umhverfisráðherrann, vegna þess að hv. þingmaður óskaði eftir því. Ráðherrann gekk hér inn og gekk síðan út. Hvað var ræðan löng sem hv. þingmaður hélt? Hvar er umhverfisráðherra? Virðulegur forseti. Það er ekki hægt að halda þessari umræðu áfram og búa við þetta virðingarleysi þegar um er að ræða seinni umræðu af tveimur um þingsályktunartillögu. Ég vil gera kröfu til þess að auki, og í fullri alvöru, að hv. þm. Þórunn Egilsdóttir, þingflokksformaður Framsóknarflokksins, sitji þessa umræðu líka, eins og hún gaf sérstök fyrirheit um á fundi þingflokksformanna í fyrradag að hún ætlaði að gera og þætti afar mikilvægt að heyra sjónarmið stjórnarandstöðunnar um þetta mál. Hvað meinti manneskjan með því, virðulegur forseti? Ráðherrann, takk fyrir, og formann þingflokks Framsóknarflokksins.
Virðulegur forseti. Auðvitað er þetta stórmerkilegt. Hv. þm. Róbert Marshall fór ágætlega yfir það í ræðu sinni um hvað þetta snýst. Það á að taka ákvarðanir um að virkja á stöðum sem eru náttúruperlur. Það er óafturkræft ef það er virkjað þarna. Ætla þeir sem vilja standa að þeim ákvörðunum á þennan hátt að láta minnast sín þannig að þeir hafi ekki einu sinni verið í þingsal og fært rök fyrir máli sínu þegar þeir reyndu að þjösna þessu í gegn? Það er mjög merkilegt. Mér finnst þetta mál þessi eðlis, nógu mikið er nú deilt um lögmætið, að það ætti í öllu falli að vera sjálfsagt að við höldum ekki fund um það nema þeir sem standa fyrir þessum málatilbúnaði séu á staðnum, [[Forseti hringir.]]og að þeir taki líka þátt í rökræðunni um úrskurð forseta, sem fer fram undir liðnum um fundarstjórn forseta, [[Forseti hringir.]]mjög umdeilanlegan úrskurð sem vekur upp margar spurningar.
Herra forseti. Fyrst hv. ríkisstjórn og fótgönguliðar hennar hafa kosið að setja þetta mál á dagskrá þá verða þeir að fylgja þeirri ákvörðun sinni eftir og sitja undir þeirri umræðu sem fer hér fram, annað er ekki ásættanlegt, hvort sem það eru þingflokksformenn, hæstv. umhverfisráðherra og jafnvel fleiri ráðherrar, þetta snertir líka fleiri málaflokka en málaflokk umhverfisráðherra. Það væri ágætt að fá fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra hingað í salinn. Þunginn í mótmælum fólks sem mótmæltu þessum ólýðræðislegu vinnubrögðum hér úti á Austurvelli fyrr í dag var mjög mikill og ákall á okkur þingmenn að standa í lappirnar og berjast fyrir því að menn fremdu ekki þennan gjörning, að eyðileggja náttúru landsins og fara flýtileið með þann gjörning.
Herra forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Eins og við þingmenn þekkjum þá getum við setið á skrifstofum okkar bæði hér í þinghúsinu og annars staðar við Austurvöll og fylgst með, en í svona stóru máli þá geri ég kröfu á það að þessir þingmenn sem hér hafa talað um mikilvægi þess að vera við umræðuna séu ekki bara hér í þingsal, heldur er afskaplega mikilvægt að þeir taki þátt í umræðunni með því að koma t.d. í andsvör við okkur, bæði til þess að styrkja sína eigin skoðun og stuðning við málið og fá fram önnur sjónarmið. Ég hefði kallað eftir því líka að hv. þingmaður og formaður atvinnuveganefndar, Höskuldur Þór Þórhallsson, væri hér, því þetta mál átti jú [[Gripið fram í: Umhverfisnefndar.]]að fara til umhverfisnefndar, fyrirgefið, hún átti náttúrlega að taka þetta mál í fangið en ekki atvinnuveganefnd á sínum tíma eins og við ræddum og deildum mikið um þegar málið kom fyrst fram. Hann á að vera talsmaður náttúrunnar hér á þingi fyrir hönd þeirrar [[Forseti hringir.]]nefndar sem hann er í forsvari fyrir. Því væri eðlilegt að hann sæti hér í sal og tæki þátt í umræðunni.
Herra forseti. Við erum að ræða eitt mesta deilumál samtíðarinnar á Íslandi. Við erum að ræða breytingartillögu sem sex hv. þingmenn atvinnuveganefndar úr Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki hafa lagt fram og þessir sex hv. þingmenn telja sig þess umkomna að fara gegn faglegu mati verkefnisstjórnar og fara gegn hæstv. ráðherra sem leggur fram málið. Þeir sjá sér ekki fært að sitja hér í salnum til þess að hlusta á málflutning okkar. Hér var flutt mjög góð ræða áðan af hv. þm. Róbert Marshall og það voru fáir sem á hana hlustuðu, hér situr þó hv. þm. og sveitungi minn Ásmundur Friðriksson, það er rétt að geta þess sem gott er, [[Forseti hringir.]]en fleiri ættu að vera í salnum og í það minnsta hæstv. ráðherra.
Herra forseti. Við ræðum þessa breytingartillögu sem við höfum verið að ræða mjög lengi sem umhverfis- og auðlindaráðuneytið segir að stangist á við breytingartillögu og þingsályktunartillögu umhverfis- og auðlindaráðuneytisins og stangist á við lög sem ráðherra á að framfylgja. Á þá Alþingi að álykta að ráðherra brjóti lög? En flutningsmenn þessarar tillögu eru hv. þm. Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Þórunn Egilsdóttir, Þorsteinn Sæmundsson, Páll Jóhann Pálsson og Jón Gunnarsson, formaður nefndarinnar. Eini aðilinn sem er hérna á svæðinu að ræða þetta málefnalega er hv. þm. Ásmundur Friðriksson. Haraldur Benediktsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir hafa ekki tekið málefnalegan þátt í þessu. Hvar er þetta fólk? Þetta er gríðarlega stórt mál. Ég skil að það sé erfitt að sitja hérna og ætla að reyna að rökstyðja að þetta sé góð leið að fara í málinu, en ef menn ætla að fara þessa leið þá geta þeir alla vega sýnt [[Forseti hringir.]]að þeir geti rætt það málefnalega og sýnt að þeir séu fólk sem getur staðið á bak við þessi orð sín og tekið þátt [[Forseti hringir.]]í umræðunni í þingsal.
Virðulegi forseti. Það er átakanlegt að verða vitni að því að ekki taki fleiri þátt í þessari umræðu hér. Ég held ég hafi aldrei notað orðið „hraksmánarlegt“ fyrr en þessi ríkisstjórn kom til valda, en það er það eina sem manni dettur í hug þegar maður horfir á frammistöðu þingmanna hér. Það er hraksmánarlegt að leggja til stórkostlegar breytingar í einni umræðu, fjórar virkjanir, ótrúlegar óafturkræfar framkvæmdir og fylgja þeim síðan ekki eftir með rökstuðningi. Ég fékk nokkrar spurningar eftir ræðu mína sem ég flutti áðan, þær voru allar frá fólki sem er sammála mér. Það var enginn sem kom og vildi rökræða við mig um efni ræðu minnar af þeim sem bera fram tillöguna sem hér er til umfjöllunar. Menn hafa einfaldlega ekki sjálfstraust til þess að koma í ræðustól og verja þetta. Þetta er hraksmánarlegt.
Virðulegi forseti. Ég vil nú segja það í þessari umræðu að ég fagna því að þetta fólk kom hérna áðan og lýsti skoðunum sínum í þessu máli. Ég ber mikla virðingu fyrir skoðunum þess og það sýndi af sér prúðmannlega framkomu hérna úti. Ég fór aðeins hér út fyrir og hitti fólkið og talaði aðeins við það. Mér finnst þetta bara besta mál. Það er auðvitað alveg ljóst að það verða engar framkvæmdir í landinu án þess að einhver sár verði eftir það, við gerum okkur grein fyrir því. Ég held að í raun séum við öll náttúruverndarsinnar. Það er þannig.
Haha, nei.
En við þurfum auðvitað að finna mjúku línuna í því hvar við ætlum að virkja og hvar ekki. Varðandi Skrokköldu er það á gróðurlausu svæði langt inni í óbyggðum og nánast öll framkvæmdin væri neðanjarðar og mundi sjást afar lítið. Gangnamunninn er svona álíka mikilfenglegur og Hvalfjarðargöngin. Það er nú það sem sést og síðan [[Forseti hringir.]]kílómetralangur fráveituskurður. Það er því dæmi um framkvæmd [[Forseti hringir.]]sem skaðar ekki mjög mikið, en allar framkvæmdir skilja eftir sig sár, það er ljóst.
Virðulegi forseti. Ef hv. 7. þm. Suðurk. telur þessa málsmeðferð vera mjúkar línur þá veit ég ekki hvað hann mundi kalla harðar línur. Sömuleiðis ef þetta eiga að heita náttúruverndarsinnar þá velti ég fyrir mér hvað stóriðjusinnar eru. Það er ekkert hægt að koma í pontu og láta eins og það sé einhver fræðilegur möguleiki á því að ná sátt um þetta mál nema með þeirri aðferð sem ákveðið var að fara eftir á sínum tíma, nefnilega rammaáætlun. Á meðan þessi leið þykir tæk af hv. þingmönnum meiri hlutans verður deilt um formið á henni. Ég hef ekki einu sinni mótað afstöðu mína til allra þeirra virkjunarkosta sem hér hafa verið nefndir. Ég er reyndar á móti því að virkja Urriðafoss en ég mundi alveg vilja skoða aðra kosti betur. En það er einmitt málið, ég vil skoða þá betur í samræmi við rammaáætlun. Það þýðir ekkert að láta eins og hérna séu náttúruverndarsinnar á ferð, [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti, það stenst enga skoðun.
Hæstv. forseti. Ég kem hér í fyrsta skipti til að ræða um fundarstjórn forseta. Mig langar til að ræða um mikilvægi sáttarinnar í samfélaginu og hvað hún er gríðarlega mikilvæg. Eitt það mikilvægasta sem við eigum í samfélaginu er sátt og friður. Mér finnst sú ákvörðun hæstv. forseta Alþingis að koma með þetta mál á dagskrá ekki vera liður í því að auka sáttina í samfélaginu, nógu er nú ástandið slæmt samt í kjaramálum og öðru. Því miður virðast svona vinnubrögð einkenna þjóð okkar, ekki síst þegar verið er að taka þessi mál úr faglegu ferli. Reynt var að búa til faglegt ferli, góða stjórnsýslu og þetta er liður í því að eyðileggja það. Mig langar líka til að minnast á að árið 2010 skrifaði Andri Snær Magnason, sá ágæti rithöfundur, ættjarðarvinur og náttúruunnandi, grein á heimasíðuna sína sem hét „Í landi hinna klikkuðu karlmanna“ þar sem hann fór í gegnum þá virkjunargeðveiki sem einkennir Ísland. Mér líður svolítið eins og ég sé akkúrat staddur í því landi núna, í landi hinna klikkuðu karlmanna.
Virðulegi forseti. Ég er hér næst í ræðustól og ég mundi vilja að menn sem flytja þessa tillögu væru hér og hlýddu á það sem við höfum að segja. Ég er kannski ekki að fara að halda ræðu sem þeir mega alls ekki missa af, en það eru þar efnisatriði sem ég mundi gjarnan vilja fá svör við. Ég bið um það, virðulegi forseti, að að minnsta kosti formaður nefndarinnar, sem er 1. flutningsmaður að málinu, verði kallaður hingað. Ég verð að segja, virðulegi forseti, alveg eins og er að ég hef aldrei á ævi minni og aldrei síðan ég kom hingað inn á þing orðið vitni að jafn mikilli níðslu og hér á sér stað. Verið er að taka ákvörðun um að þingsályktunartillögu, sem kemur upphaflega inn með einum kosti, einum virkjunarkosti, verði breytt og send í gegnum síðari umr. með fimm kostum, þannig að við fáum eina umræðu til að ræða þetta. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Hér eru bolabrögð á ferðinni. Hér er níðsla [[Forseti hringir.]]á ferðinni. Og hér [[Forseti hringir.]]eru andlýðræðisleg vinnubrögð á ferðinni. Þetta er svo skammarlegt að við erum öll miður okkar sem stöndum hér í þessu.
Forseti mun sjá til þess að hv. formanni atvinnuveganefndar verði gert viðvart en vill þó vekja athygli á því að hér eru í húsi fulltrúar úr atvinnuveganefnd, frá meiri hluta atvinnuveganefndar, og hér situr sömuleiðis í salnum hæstv. umhverfisráðherra.
Herra forseti. Það sem er svo leiðinlegt við þetta mál og það sem við höfum verið að varpa hér upp þegar við höfum reifað lagagrundvöll og tæki þessarar tillögu má segja að komi allt saman í vinnubrögðum. Þetta snýst nefnilega um viðhorf okkar gagnvart því starfi sem við stundum hér, því hvort við viljum bera virðingu fyrir þeim faglegu ferlum í störfum okkar hér sem er búið að leggja niður og setja niður í lögum, bera virðingu fyrir fagfólki. Ég var ein af mörgum hv. þingmönnum sem tóku þátt í að samþykkja hér sérstaka þingsályktun sem samþykkt var með 63 atkvæðum um að við ætluðum að bæta vinnubrögð okkar, fara að hlusta meira á fagfólk, fara að virða þau ferli sem við settum niður í lögum. Við getum örugglega endalaust togast á um hvort við teljum þessa tillögu tæka eða ekki, en það sem ég veit er að þetta eru ekki þau vinnubrögð sem við samþykktum 63:0 [[Forseti hringir.]]að við ætluðum að fara að starfa samkvæmt.
Virðulegur forseti. Fyrr í dag féllu þau orð að forsetinn héldi þinginu í gíslingu. Ég kem hér upp undir fundarstjórn forseta til að taka undir þau orð. Framganga hæstv. forseta í þessu máli eru mér veruleg vonbrigði. Ég er hundóánægður með störf hæstv. forseta í þessu máli. Ég hef verið ánægður með hæstv. forseta og störf hans hingað til á kjörtímabilinu. Mér finnst hann nú verða uppvís að þvermóðsku og stífni sem ég hef ekki séð áður í störfum forseta. Mér er það verulegt áhyggjuefni. Hæstv. forseti ætti að vita og mátti vita að hér er verulega umdeilanlegt mál á ferðinni. Mér líður eins og ég sé, svo ég vitni í ræðu hv. þm. Páls Vals Björnssonar, gísl [[Forseti hringir.]]í atburðarás hinna klikkuðu karlmanna og ég verð að segja að ef ekki verður breyting á vinnulagi hæstv. forseta finnst mér hann [[Forseti hringir.]]ganga erinda þeirra.
Virðulegur forseti. Við heyrðum hér áðan rökstuðning hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar fyrir Skrokköldu, sem eru eftirfarandi: Þetta er eiginlega á miðjunni á hvergi og það er eiginlega ekkert gras þarna og gangamunninn verður eins og Hvalfjarðargöngin. Liggur þá fyrir hið faglega mat [[Hlátur í þingsal.]]meiri hluta atvinnuveganefndar í þessu máli þegar kemur að Skrokköldu. Þetta er faglega matið sem ákvarðanatakan hvílir á.
Þetta er bara útúrsnúningur hjá þér.
Þá skaltu koma hingað í ræðu, hv. þm. Ásmundur Friðriksson, og útskýra málið betur. En að koma hingað upp og halda því fram að þú sért einhver náttúruverndarsinni er náttúrlega þvílíkt öfugmæli að ég hef aldrei heyrt annað eins. Hvað ætlarðu að segja næst? Að þú sért fordómalaus mannvinur? Femínisti ef til vill? Kanntu annan?
Herra forseti. Það er margt um það að segja að þetta mál skuli vera á dagskrá, eins og ég er margítrekað búin að ræða hér og spyrja forseta hvort hann telji ekki að önnur mál hefðu verið betur til þess fallin að vera hér á dagskrá, sem hægt hefði verið að afgreiða hér í sátt og samlyndi, fremur en að setja þetta mál hér inn. Það er við hæfi að lesa aðeins upp úr stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun vinna að því að Ísland verði í fararbroddi í umhverfismálum á heimsvísu og öðrum þjóðum fyrirmynd á sviði umhverfisverndar.“ Finnst okkur þetta passa við það sem hér er verið að gera? Nei, ég held ekki. Ísland hefur nefnilega sérstöðu í umhverfismálum, eins og hér kemur fram: „… í krafti ósnortinnar náttúru og sjálfbærrar nýtingar endurnýjanlegra auðlinda. Sú ímynd er auðlind í sjálfri sér. Unnið verður að því að styrkja þá ímynd og grundvöll hennar, að vernda íslenska náttúru og efla landgræðslu og skógrækt þar sem það á við.“ Virðulegi forseti. Þetta er ekki það sem [[Forseti hringir.]]meiri hluti hv. atvinnuveganefndar leggur til.
Herra forseti. Ég eins og fleiri kalla eftir formanni atvinnuveganefndar, hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Hann bauð upp í þennan dans og hann skal vera á ballinu. Það er ekki eðlilegt að hann hverfi meðan ballið stendur enn í boði hans og forseta vors. Það er eðlilegt að hann sitji undir umræðunni og taki þátt í henni nema hann liggi undir feldi, hann fékk mótmælaskjal fjölda fólks sem mótmælti þeim ruddaskap sem fer fram á Alþingi, á skjön við lög um rammaáætlun. Vonandi er hann að hugsa sinn gang og ætlar draga þetta ólánsmál til baka. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson lýsti í fáum orðum faglegu ferli með Skrokköldu og það sést að það er ekki í verkahring okkar þingmanna [[Forseti hringir.]]að fara með það faglega ferli á nefndarfundum.
Virðulegi forseti. Hér sitjum við úr meiri hluta atvinnuveganefndar undir dylgjum um frekju, ofbeldi, og ég ætla ekki að hafa það eftir, [[Gripið fram í.]]ofbeldi og ég veit ekki hvað, yfirgang. Hvað erum við að gera? Við erum með þingsályktunartillögu inni í nefndinni. Við komum með breytingartillögu sem er til umfjöllunar. Það er greinilega einhver viðkvæmni fyrir umfjöllun á faglegum nótum [[Gripið fram í.]]um tillöguna. Hv. þingmenn koma hér upp trekk í trekk [[Gripið fram í.]]undir liðnum um fundarstjórn forseta. Mér var kennt það þegar ég stundaði íþróttir að það þýðir ekki að deila við dómarann. Það er búið að dæma í þessu máli. [[Gripið fram í: Ó, nei.]] [[Gripið fram í: Ert þú dómarinn?]]Forsetinn er búinn að dæma í málinu [[Gripið fram í: Fá faglegt mat?]]- faglegt mat, já. Hver var það [[Forseti hringir.]]sem færði eftir faglegt mat átta kosti á milli flokka? [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]]Hvar var faglega matið þá? [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]]Þá var lítið [[Forseti hringir.]]gert með það. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Það er náttúrlega alveg ljóst að þetta mál mun ekki fara auðveldlega í gegnum þingið. [[Kliður í þingsal.]]Það er allt of mikið í húfi [[Forseti hringir.]]þegar menn eru að fjalla um jafn stór mál og náttúruverndarmál og vernd og nýtingu. Það kemur alltaf betur og betur í ljós, og það er gagnsemi umræðunnar, hversu illa það er ígrundað sem hér er á bak við. Hér koma hv. þingmenn eftir þingmenn og þeir hafa ekki lesið rammaáætlunarlögin. Hér koma menn sem tala fyrir því að finna þurfi form til að leita sátta. Það var búið að finna það. Það var samþykkt af öllum þingmönnum sem voru í þinginu. Hvaða virðingarleysi er það við þau lög [[Gripið fram í.]]að fara svo á skjön við þau? Þau voru aldrei brotin, ef menn lesa lögin í staðinn fyrir að hlusta á einhvern einn sem túlkar þetta, sem er hv. formaður atvinnuveganefndar. Ef menn lesa þau sjálfir [[Gripið fram í.]]átta þeir sig á því að það fór í umsagnarferli [[Gripið fram í.]]og samkvæmt lögum var þeim málum breytt og þau voru eingöngu sett í biðflokk til þess að skoða [[Forseti hringir.]]þau betur. Það er enginn ágreiningur um að þegar málið kemur frá verkefnisstjórn munum við taka þátt í að afgreiða það. [[Gripið fram í.]]Við getum hreinlega aldrei komið þessu máli áfram nema koma því aftur inn í [[Forseti hringir.]]rammaáætlunarferlið og hætta þessum kraftaleikjum hér, [[Forseti hringir.]]sem eru níðingsverk við bæði þingið og náttúruna.
Hæstv. forseti. Það er áhyggjuefni að við erum að ræða rammaáætlun um vernd og nýtingu og það virðist sem þingmenn þekki ekki leikreglur þeirrar áætlunar. Svo rammt kveður að að hér er minnisblað frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu þar sem fram kemur að ráðuneytið telur þessa málsmeðferð ekki í samræmi við lögin. Í úrskurði forseta sé ég ekki vitnað í þetta minnisblað eða almennilega tekið á þeim athugasemdum sem þar koma fram. Það eru leikreglur sem við erum að tala um. Við vitum að sumir hér eiga blauta drauma um að eyðileggja yfirleitt alla náttúru Íslands, en leikreglur hafa verið smíðaðar utan um það hvernig við förum fram og við viljum að farið verði að þeim.
Virðulegi forseti. Ég hlýt að taka hér undir með öðrum þingmönnum og óska eftir því að hið andlega leiðarljós ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli, hv. þm. Jón Gunnarsson, sé viðstaddur umræðuna og taki þátt í henni. Ég vil líka svara því sem hv. þm. Páll Jóhann Pálsson sagði áðan um að hann og stjórnarmeirihlutinn mættu sitja undir dylgjum um að hafa brotið gegn réttu ferli í þessu máli. Það eru engar dylgjur, hv. þingmaður, það eru beinar ásakanir. Það er algjörlega skýrt sett fram af hálfu okkar í stjórnarandstöðunni, efnisleg rök fyrir því að stjórnarmeirihlutinn hefur ekki farið að réttum lögum í málinu. Hann hefur brotið gegn gildandi lögum um meðferð þessa mikilvæga málaflokks og hann hefur virt að vettugi þá ferla sem átt hefði að fara eftir. Því til staðfestingar liggur fyrir álit ráðuneytisins í málinu. Hv. þingmaður verður að fara að átta sig á því að hér er ekki um neinar dylgjur að ræða. Alls engar dylgjur. Við komum [[Forseti hringir.]]algjörlega hreint fram í þessu máli. Við setjum fram ítarlegar ásakanir um það að verið sé að brjóta lög. [[Forseti hringir.]]Fyrir því eru efnisleg rök.
Herra forseti. Hér koma hv. þingmenn Páll Jóhann Pálsson og Ásmundur Friðriksson slag í slag í pontu og lýsa fákunnáttu sinni á sögu rammaáætlunar og þeim lögum [[Gripið fram í.]]sem um hana gilda. Virðulegur forseti. Á mælendaskrá eru hv. þingmenn sem fóru í gegnum þetta ferli og þekkja það algerlega inn og út, þ.e. hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, sú sem hér stendur og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir. Við munum örugglega allar fara vel yfir þetta ferli og ég vona að hv. þingmenn sem hér hafa talað og farið með rangfærslur um sögu rammaáætlunar og hvað var gert á síðasta kjörtímabili hlusti þá vel. Þeim er vissulega vorkunn vegna þess að þeir voru ekki hér á síðasta kjörtímabili, en mikilvægt er að þeir heyri söguna frá þeim sem þekkja hana best.
Forseti vill taka það fram vegna fyrirspurna varðandi hv. þm. Jón Gunnarsson, formann atvinnuveganefndar, að hann er væntanlegur til fundarins.
Virðulegi forseti. Þegar maður er kominn langt inn í eitthvert verkefni eða búinn að fara eftir einhverju kerfi eða reglusetti í ákveðinn tíma þá er þess virði að spyrja sig á ákveðnum tímapunkti, með hliðsjón af reynslunni, hvort maður mundi setja á það sama regluverk eða kerfi ef maður væri að byrja upp á nýtt. Ástæðan fyrir því að ég brydda upp á þessu er sú að verklagið hér á Alþingi gagnvart málaflokkum sem þessum sýnir aftur og aftur fram á að hið háa Alþingi er þess ekki megnugt að meðhöndla mál af þessu tagi með lýðræðislegum hætti. Það er þess vegna sem ég hef áður orðað það þannig og orða það þannig aftur að þegar kemur að svona umdeildum málum - þingið stöðvast vegna ósættis, stöðvast þegar sögulegar kjaradeilur eru í gangi og enn fleiri yfirvofandi, þegar fyrir liggja fullt af málefnum sem við ættum að vera að eyða tíma í en getum ekki vegna þess að við erum föst í þessu - þá er það vandamál, virðulegi forseti. Mig langar að spyrja virðulegan forseta hvernig hann sjái fyrir sér að við finnum til framtíðar lausn á þessu alvarlega vandamáli.
Herra forseti. Hv. þingmenn þessarar breytingartillögu, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson og Páll Jóhann Pálsson, eru komnir í salinn [[Gripið fram í: Og Þórunn Egilsdóttir.]]Þórunn Egilsdóttir er komin í salinn líka. Nú stöndum við frammi fyrir því að breytingartillaga þessara hv. þingmanna - umhverfis- og auðlindaráðuneytið segir að hún stangist á við lög um rammaáætlun sem var samþykkt á síðasta kjörtímabili af öllum þingmönnum, það var ramminn sem átti að vinna eftir. Það er þá bara hægt að fara í að breyta rammanum ef menn eru ekki sáttir við rammann, en þetta var ramminn sem átti að vinna eftir. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið segir að það brjóti þá lagaumgjörð, breytingartillagan sem þeir hv. þingmenn sem ég horfi á núna hafa lagt fram. Er þá ekki kominn tími til að þeir hv. þingmenn kalli málið bara aftur til nefndarinnar og við ræðum það frekar þar? Eða ætla þeir að halda til streitu breytingartillögu sem umhverfis- og auðlindaráðuneytið segir að brjóti landslög? [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]Komið upp og ræðið þetta.
Hæstv. forseti. Vandamálið við það sem við erum að ræða hér er að við erum að fjalla um þingsályktunartillögu. Hún er ekki tekin nema tvisvar sinnum fyrir, þ.e. það eru tvær umræður í þinginu og við erum komin í síðari umræðu. Þá er lögð fram tillaga sem er með algjörlega nýjum hugmyndum og ætlast er til að við ræðum hana nánast án þess að eiga möguleika á því að eiga mikinn orðastað við þá sem þó standa að baki henni, vegna þess að þeir taka gjarnan ekkert þátt í umræðunni. Þetta er talið sem fagleg umræða í þinginu. Ég held að menn geti nú ekki sætt sig við það. Mig langar að benda hæstv. forseta og fulltrúum úr atvinnuveganefnd á að skoða upprunalegu tillöguna. Það er tillaga um einn virkjunarkost. Hæstv. ráðherra sem er í núverandi ríkisstjórn, hann er að vísu núna sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, var þá líka umhverfisráðherra, flytur þessa tillögu og rökstyður það mjög vel að hann geti ekki flutt tillögu um nema einn virkjunarkost vegna þess að verkefnisstjórnin er ekki [[Forseti hringir.]]búin að afgreiða meira. Hv. þingmenn eru að snupra sinn eigin ráðherra ítrekað. [[Forseti hringir.]]Það eru engin efnisleg rök [[Forseti hringir.]]fyrir því.
Hæstv. forseti. Í þessum sal eru ýmsar skoðanir á því hvað eigi að friða og hvað eigi að virkja, eða vernda og virkja. Hér er örugglega hægt að finna sextíu og þrjár ólíkar skoðanir á því. Hér hefur um áratugaskeið verið ófriður út af þessum málum. Rammaáætlun var leið til að miðla málum. Þar fær enginn allar sínar óskir. Þar er fundin leið sem allir geta sammælst um, þ.e. hún er leikreglur sem við höfum sammælst um að fara að. Þetta mál er ekki í samræmi við þær leikreglur, eða breytingartillagan við það. Þess vegna, herra forseti, tel ég óeðlilegt að málið sé hér á dagskrá.
Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins í upphafi að fara yfir það hvernig mér finnast vinnubrögðin vera í þessu máli. Ég verð að segja það alveg eins og er að það er ekkert sem kemur til greina, sem ástæða fyrir því að menn ákveða að demba þessu máli hér á dagskrá, vitandi hvaða áhrif það mun hafa á störf þingsins, annað en það að menn séu að breiða yfir fullkomið getuleysi sitt í því að reyna að ná sáttum á vinnumarkaði, í því að reyna að ná tökum á því ástandi og í því að svara ákalli fólks, sem er í tugþúsundavís í verkföllum eða á leiðinni í verkföll, um bætt lífskjör. Þessari ríkisstjórn er fyrirmunað að svara því kalli. Þessi ríkisstjórn er búin að lofa öllu fögru. Það átti að afnema verðtryggingu sisona rétt eftir hádegið eftir kosningar. Nú tveimur árum seinna eru þingmenn Framsóknarflokksins farnir að standa hér í ræðustól með gjörninga til að reyna að vekja athygli á því máli, reyna að ná áheyrn forustu flokksins. Það er í þeirri stöðu sem þetta mál er sett á dagskrá til að breiða yfir ruglið, til að breiða yfir getuleysið, til að breiða yfir dugleysið. Það er þess vegna sem við stöndum hér. Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er að gunguskapurinn í málinu nær algjörlega nýjum hæðum - eða eigum við segja lægðum - þegar menn taka ákvörðun um að horfast ekki einu sinni í augu við fólk með það og koma fram með þessar tillögur um viðbótarvirkjanir í sérstöku þingmáli. Hvað er það annað en gunguskapur? Þetta eru risastórar ákvarðanir, fela í sér að menn ætla að eyðileggja verkferlið sem heitir rammaáætlun, menn ætla að ráðast hér í fjórar virkjanir með tilheyrandi áhrifum og telja að það sé fullkomlega eðlilegt að vippa því inn sem breytingartillögu við annað mál hér í þinginu. Þetta er bara eitt stórt grín. Og þetta er líka - ég leyfi mér að kalla það það - einhver sá mesti gunguskapur sem ég hef orðið vitni að. Menn leggja ekki í að koma með málið sjálfstætt inn í þingið, þess vegna fara þeir svona að. Það er nú öll karlmennskan - af því að hér var rætt um hana - sem hægt er að finna hjá þessum þingmeirihluta. Virðulegi forseti. Það er að mínu mati algjörlega ljóst að þetta mál mun hafa mjög miklar afleiðingar. Það mun hafa þær afleiðingar að verið er að henda þeim verkferlum sem hafa verið í 18 ár í vinnslu í tengslum við rammaáætlun, verkferlum sem voru síðan lögfestir hér á síðasta kjörtímabili með lagasetningu með öllum greiddum atkvæðum í sátt. Það er verið að taka ákvörðun um að henda þeim frá. Og menn ákveða ekki að gera það með því beinlínis að afnema lögin eða breyta löggjöfinni. Nei, menn ákveða að gera það með þessum teprulega hætti, koma hingað inn með fjórar nýjar virkjanir sem breytingartillögu. Og hvað gerist svo? Virðulegur forseti kemur hér með úrskurð sem á eftir að vera þinginu til háðungar um langa, ókomna tíð þar sem því er haldið fram að þetta sé ekki meiri háttar breyting á þingsályktunartillögu sem lögð hefur verið fram af ráðherra. Auðvitað er það það. Þetta er stórkostleg breyting á þeirri þingsályktunartillögu sem kom hér inn. Það sýnir sig best í því að ráðherra umhverfis- og auðlindamála, sem var á undan þeim sem nú situr, hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson - það vita allir hans persónulegu skoðanir á virkjunarmálum í neðri hluta Þjórsár til dæmis En hvað gerir hann þegar hann kemur inn með þetta mál? Hann ákveður að fylgja verkferlunum, hann ákveður að virða ferlið. Hann ákveður að koma eingöngu inn með þá niðurstöðu sem verkefnisstjórnin var tilbúin á þeim tímapunkti að afgreiða. Og megi hann hafa þökk fyrir það. Það kom skýrt fram þegar fyrstu hugmyndir um að fara gegn þessu ferli komu fram í atvinnuveganefnd fyrir jól, af hans hálfu, að hann væri ósammála því. Hann sagði það mjög skýrt. Þá ákvað nefndin að bíða eftir því að skipaður yrði annar ráðherra umhverfismála. Nú er sá ráðherra kominn og þá láta menn til skarar skríða að nýju og koma með málið inn í þingið. Virðulegi forseti. Það sem gerðist síðan hér í gær er eitthvað það ótrúlegasta sem ég hef orðið vitni að. Þegar hæstv. ráðherra er búinn að lýsa því yfir í sjónvarpsviðtali að hún hefði frekar viljað að menn héldu sig við þessa upphaflegu tillögu og leyfðu verkefnisstjórninni að klára sína vinnu þá kemur hv. þm. Jón Gunnarsson hingað upp og talar til hennar eins og vera hennar hér í þinginu skipti engu máli. Hann segir beinlínis að þeir sem skipti máli hér í þinginu muni samþykkja þessa breytingartillögu. Þetta er nú öll fegurðin í boðskapnum hjá þeim sem fylgja þessu máli úr hlaði. Ef menn eru ekki sammála þeim þá skipta þeir ekki máli, þá er það fólk sem má bara taka út af sakramentinu. Varð einhver hér til þess að verja hæstv. ráðherra? Nei, hún stóð ein í þessu, sat ein undir þessu í þingsal í gær. Ég hef aldrei orðið vitni að öðru eins, virðulegi forseti. Þetta var ljót aðför að ráðherra. En það þýðir ekki að ég sé sammála því sem hún sagði í ræðu sinni í gær, ég er það alls ekki. Mér þykir það líka undarleg afstaða ráðherra að segja að hún hefði heldur kosið að menn færu eftir upphaflegum tillögum verkefnisstjórnarinnar, en segja síðan: Þar sem þessi tillaga er komin fram þá geri ég nú ráð fyrir því að ég muni kjósa með tillögunum í neðri hluta Þjórsár en ekki Skrokköldu og ekki Hagavatni - ja, fyrst búið er að bera á borð, hlaðborð, ætla ég bara að fá mér bita. Þar með er ráðherrann algjörlega ósamkvæm sjálfri sér í því að virða eigi þessa verkferla og virða niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar og gefa henni ráðrúm til að vinna. Það er hrópandi mótsögn í þessum málflutningi og þetta opinberar það og birtir líka skýrt hversu ófaglega staðið er að málinu. Smekksatriði eru farin að ráða för. Pólitískir duttlungar og smekkur einstakra þingmanna er farinn að ráða því hvar er virkjað og hvar ekki í þessu landi. Það var ekki auðvelt verkefni að ýta þessari rammaáætlun úr vör eftir að lögin voru samþykkt á síðasta þingi, alls ekki og þvert á móti. Það var gríðarlega erfitt verkefni. Hvers vegna var það erfitt verkefni? Það var erfitt verkefni vegna þess að mjög margir voru með skoðun á því hvar einstaka kostir ættu að lenda í flokkuninni og höfðu að mörgu leyti fyrir því málefnalegar ástæður og sumar tilfinningalegar líka, af því að við erum auðvitað að tala um náttúru Íslands sem við tengjumst öll með mismunandi hætti. En ákveðið var að láta hið faglega ferli ráða og menn sættu sig við niðurstöðuna á endanum þó að erfið væri. Virðulegi forseti. Það er um það sem þetta snýst. Það þurfa allir að gefa eitthvað eftir þegar menn búa til verkfæri til að reyna að ná málamiðlun og niðurstöðu sem sátt getur verið um. Við vitum að við munum þurfa að virkja. Við munum þurfa að nýta náttúruna. En þá skulum við líka vera með leikreglur um það eins og þær sem kveðið er á um í lögum um rammaáætlun. Annars er það þannig - og það er þess vegna sem ég segi líka að menn viti ekki hvaða eftirmála þetta uppnám hér mun hafa í för með sér - að þegar deilur eru um einstaka virkjunarkosti aftur og aftur þá tefja þær fyrir friðlýsingum, þær tefja fyrir framkvæmdum og þær skapa óvissu til langrar framtíðar. Orkugeirinn þarf á stöðugleika og framtíðarsýn að halda. Hann þarf að geta gert langtímaáætlanir. Getur hann það þegar pólitískir duttlungar ráða för? Getur hann það þegar ríkisstjórn er við völd sem ákveður að henda öllum verkferlum sem eiga að skapa þá langtímasýn? Nei, hann getur það ekki. Hann gat það í fyrra, hann getur það ekki núna. Það er búið að taka ákvörðun um það í sérhagsmunaskyni, í þeim tilgangi að slá pólitískar keilur, að setja orkugeirann og hans langtímasýn í uppnám. Hér er engum greiði gerður, engum. Það er líka búið, af þessari ríkisstjórn, að taka ákvörðun um að virða að vettugi friðlýsingarflokkinn eða verndarflokkinn. Það var gert strax í upphafi. Og nú er verið að slátra nýtingarflokknum líka. Virðulegi forseti. Ég get ekki orða bundist yfir því á hvaða hátt menn fara hér fram. Auðvitað er okkur heitt í hamsi, vegna þess að þrotlaus vinna er að baki þeirri niðurstöðu sem náðist, þrotlaus vinna og hunderfið. Sú sem hér stendur lenti oft í því að spjótin beindust að henni í því verkefni og það var ekki þannig að maður væri í sátt við umhverfisverndarsamtök eða orkufyrirtækin í öllu því ferli. En þá þurfti maður að standa með ferlinu sjálfu af því að þannig er þessi málaflokkur. Hann er viðkvæmur, hann er umdeildur. Þess vegna þurfum við verkferla sem við stöndum við. Virðulegi forseti. Hér hefur ýmislegt verið sagt og því verið haldið fram að fráfarandi ríkisstjórn hafi gengið fram með tuddaskap. Það var sagt af hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni en hann hefur æ oftar sýnt það í þessari umræðu að hann mætti lesa söguna betur um það hvernig þetta fór fram. Hann mætti líka kynna sér lögin örlítið betur, lögin um rammaáætlun. Í lögum um rammaáætlun, sem samþykkt voru 2011, var skýrt kveðið á um það að þar sem fram undan væri fyrsta þingsályktunartillagan eða framlagning hennar væri sett inn bráðabirgðaákvæði sem fjallaði sérstaklega um það hvernig undanfari þeirrar fyrstu þingsályktunartillögu skyldi vera. Og hvað sagði þar? Þar sagði að þegar flokkun lægi fyrir - og það voru formenn faghópa og formaður verkefnisstjórnar sem flokkuðu á grundvelli röðunar verkefnisstjórnar rammaáætlunar - bæri ráðherra að leggja málið inn í opið umsagnarferli í tólf vikur. Að því loknu og að athugasemdum fengnum yrði gengið frá þingsályktunartillögu sem síðan yrði send til þingsins. Þegar því tólf vikna lögbundna ferli var lokið fengu þó nokkrir virkjunarkostir athugasemdir en á þriðja hundrað athugasemda bárust í þessu opna ferli. Þegar því var lokið og athugasemdir lágu fyrir var tekin ákvörðun um það, af þeirri sem hér stendur og hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur og fleirum, að við vildum ekki setja pólitísk fingraför á ákvörðunartöku um það hvernig farið yrði með þessar umsagnir. Þess vegna var ákvörðun tekin um að þeir kostir sem fengu mestar athugasemdir skyldu endurmetnir af verkefnisstjórninni, með þessum athugasemdum, og þess vegna voru þessir kostir færðir í biðflokk. Ef röksemdir og aðferðafræði núverandi stjórnarmeirihluta hefðu ráðið för hefðum við hæglega getað skutlað þessu í verndarflokk eins og okkur hefði hentað, af því að okkur fannst það ágætt og við hefðum getað fært ágætisrök fyrir því. Það hefðu margir í okkar flokkum orðið mjög glaðir með það, mjög margir. En við gerðum það ekki af því að við vildum ekki láta pólitískar skoðanir ráða för heldur faglega matið sem við höfðum samþykkt í lögum að skyldi fara fram. Þetta er grundvallarmunur á því sem verið er að gera hér og því sem gert var þá, grundvallarmunur. Það er ekkert faglegt við það sem verið er að gera hér nema menn kalli það faglega niðurstöðu að eyðileggja rammaáætlun. Hv. þingmenn sem sitja í atvinnuveganefnd - ég ætla að fullyrða að þeir séu ekki til þess bærir að taka faglegar ákvarðanir um það hvar skuli virkja og hvar ekki. Hér ráða pólitískir duttlungar för og það er þess vegna sem við stöndum hér og berjumst fyrir því að verja rammaáætlunarferlið. Það er það sem vakir fyrir okkur. Það skiptir gríðarlega miklu máli þegar við umgöngumst náttúru Íslands að við tökum ákvarðanir byggðar á faglegum forsendum en ekki bara á smekk einstakra manna. Það er það sem er hér í gangi. Menn ætla að fara að taka ákvarðanir eftir smekk. Við heyrðum það hjá hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni. Hann sá þetta ekki fyrir sér sem neitt stórkostlegt. Það var hans smekkur og hans skoðun, allt í lagi, hann má hafa sína skoðun fyrir mér. En í öllum almáttugsbænum ekki fara að byggja ákvarðanir í þinginu, og kalla það faglegt mat, á skoðunum og smekk. Virðulegi forseti. Við þurfum að ná saman um að þetta mál verði stoppað í þinginu og að menn endurskoði hug sinn hvað það varðar að fara svona fram. Það er það sem við erum að biðja um. Við erum ekki að biðja um neitt annað en að menn endurskoði hug sinn, taki undir með okkur og hæstv. umhverfisráðherra, núverandi og fráfarandi, í því að verkefnisstjórnin eigi að fá frið til þess að klára sína vinnu. Virðulegi forseti. Í góðu nefndaráliti frá hv. þm. Kristjáni L. Möller, frá 1. minni hluta atvinnuveganefndar, eru ágætlega dregin fram sjónarmið sem koma fram í áliti skrifstofu iðnaðar- og orkumála í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu og síðan aftur frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. Þar kemur skýrt fram og er vel rökstutt hvers vegna þessi ráðuneyti telja að hér sé gengið of langt, að hér sé verið að fara á svig við lögin um rammaáætlun. Það er vel rökstutt og ég vil hvetja hv. þingmenn sem hér eru inni til að lesa þessi álit, kynna sér þau. Þetta er ekki bara eitthvert tal súrra vinstri manna hér í þinginu, að þetta sé sniðganga við lögin. Þetta er líka álit atvinnuvegaráðuneytisins, þetta er líka álit umhverfis- og auðlindaráðuneytisins. Samband íslenskra sveitarfélaga segir í umsögn sinni að með tilliti til þeirra sjónarmiða sem þeir færa fram þar mæli þeir ekki með því að meiri hluti Alþingis samþykki tilfærslu virkjunarkosta, sem verkefnisstjórn 3. áfanga rammaáætlunar hefur ekki tekið afstöðu til, úr biðflokki í nýtingarflokk. Samband íslenskra sveitarfélaga er á móti þessari aðgerð. Á hvern hlustar stjórnarmeirihlutinn hér? Hvað er það sem ræður för? Og á meðan gerist ekkert, hvorki til verndunar né nýtingar, á meðan á þessum sirkus stendur, ekki neitt Við getum öll án efa sett fram óskalista um það hvernig við viljum að farið sé með auðlindir þjóðarinnar. En það er ekki verkefni okkar hér á Alþingi. Verkefni okkar hér á Alþingi er að búa til gagnsæja verkferla, verkferla sem fólk getur treyst á, sem menn geta byggt áætlanir á og verkferla sem láta náttúruna njóta vafans. Hér er verið að taka meðvitaða ákvörðun um að sprengja þá verkferla í loft upp og láta viðhorfið „ég á það, ég má það“ ráða för. Það verða eftirmæli þessarar ríkisstjórnar og ekki bara í þessu máli heldur í svo mörgum öðrum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hún fór yfir forsögu málsins, þ.e. samþykkt þingsins á síðasta kjörtímabili, þannig að ég ætla ekki að nýta mína mínútu til að spyrja hana út í það. Það sem ég velti hins vegar fyrir mér og hv. þingmaður ræddi einnig var staða hæstv. umhverfisráðherra í þessu máli, en hæstv. umhverfisráðherra hefur lýst því hér yfir að hún styðji ekki breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Hv. formaður atvinnuveganefndar hefur gert lítið úr því og sagt að það skipti ekki máli hvað einstökum ráðherrum finnist. Ég velti því fyrir mér hvort þetta sé birtingarmynd ágreinings stjórnarflokkanna, sem virðist raunar vera á fleiri sviðum og dálítið undarlegt hvað hann er í raun á mörgum sviðum. Við vitum til dæmis að þingsályktunartillaga hæstv. forsætisráðherra um nýtt þinghús er föst í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Er Framsóknarflokkurinn að verða undir í þessu stjórnarsamstarfi? Er það það sem við erum að horfa upp á hér í ólíkustu málum, [[Forseti hringir.]]að ráðherrar Framsóknarflokksins eru sendir til baka [[Forseti hringir.]]af Sjálfstæðisflokknum?
Virðulegi forseti. Þetta er ágætisupptalning hjá hv. þingmanni en hún gleymdi tveimur mjög stórum málum, sem eru húsnæðismálin. Þetta er því ekki aðeins á þessu sviði og mann grunar helst að eftir að farið var hér í gegn með 80 milljarðana í leiðréttingu á skuldum heimilanna líti sjálfstæðismenn svo á að þeir eigi marga feita greiða inni hjá Framsóknarflokknum og nú sé komið að þeim. Ég held að óháð öllum hinum málunum sé að minnsta kosti í þessu máli verið að valta yfir Framsóknarflokkinn, það er bara þannig. Við heyrðum það í gær og við sáum það í gær, virðingarleysið var fullkomið. Ég veit ekki hvort það beinist einungis að þessum ráðherra eða flokknum öllum, ég get ekki svarað því, því verður hv. þm. Jón Gunnarsson að svara. Mér fannst virðingarleysið hér slíkt að það er langt síðan ég hef orðið vitni að öðru eins og það sem ég undrast er að enginn skyldi hafa komið ráðherranum til varnar.
Herra forseti. Já, það eru nefnilega fleiri dæmi. Við skulum ekki heldur gleyma hækkuninni á matarskattinum sem hv. þingmenn Framsóknarflokksins gerðu fyrirvara við en voru svo fljótir að éta hann, smátt og smátt, og enduðu í því að í staðinn fyrir að hækka um 12% var hækkað um 11. Maður fékk það á tilfinninguna að skuldaleiðréttingin hafi verið ansi dýru verði keypt þegar hæstv. forsætisráðherra lagði til að staðsetning nýs Landspítala yrði endurskoðuð og hæstv. fjármálaráðherra kom og sagði: Hann má hafa sína skoðun á því. Það er ekki ósvipuð afgreiðsla og hæstv. umhverfisráðherra fékk í gær hjá hv. formanni atvinnuveganefndar. Mér sýnist ástarsamband þessara tveggja flokka komið á svolítið skrýtinn stað þegar annar aðilinn þarf stöðugt að vera að éta ofan í sig allt sem hann segir og leggur til og það er gert hér í beinni útsendingu. Væri ég framsóknarmaður mundi ég að minnsta kosti [[Forseti hringir.]]fara að hugsa stöðu mína í því ástarsambandi.
Ég held að ef við hv. þingmaður héldum svona áfram í andsvörum fram eftir degi kæmu alltaf fleiri og fleiri mál upp. Ég var líka að rifja upp verðtrygginguna og afnám hennar. Það er algjörlega búið að svæfa það mál. Það er týnt í skúffu í fjármálaráðuneytinu, þrátt fyrir yfirlýsingar þingmanna Framsóknarflokksins hér um mikilvægi þess að þetta verði gert og hversu auðvelt það sé og eingöngu þurfi viljann til. Við getum án efa talið upp mörg mál. Það sem allt þetta leiðir okkur að, sem er líka ástæða þess að ríkisstjórnin hefur misst svona mikla tiltrú, er að það ríkir algjört stefnuleysi og það virðist ekki vera neitt utanumhald um það sem er að gerast. Það er bara einhver að gera eitthvað og svo bregðast menn við því. Þannig er ekki hægt að stjórna landi. Það er ekki hægt. Það endar úti í skurði og við erum á hraðri leið þangað í allt of mörgum málum, út af fullkomnu stjórnleysi ríkisstjórnarinnar og stefnuleysi. Menn geta ekki haldið áfram að takast á við eitt og eitt mál í einu, menn verða að sýna okkur hvert þeir stefna, sýna okkur stóru myndina.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég var reyndar búinn að heyra mest af henni undir liðnum um fundarstjórn forseta. En henni er tíðrætt um faglegt mat og að við þurfum að standa með ferlinu. Fólki hefur líka verið tíðrætt um atvinnuástandið og það ástand sem er úti í samfélaginu, verkföll og annað eins. Hv. þingmaður talar svolítið um umsagnir. Þeim var breytt í síðasta ferli. Það vill svo til að ég er hérna með umsögn frá ASÍ, þetta hafa kannski verið svolítið kaldar kveðjur, ef ég má lesa aðeins úr henni: „Sjálfbær nýting auðlinda landsins er þjóðhagslega mikilvæg og er grunnur að samfélagslegri velferð og bættum lífsskilyrðum landsmanna sem verkalýðshreyfingin berst fyrir. […] Gögn þriggja virkjunarkosta, þ.e. Hvammsvirkjunar, Holtavirkjunar og Urriðafossvirkjunar, sem nú er lagt til að fari í biðflokk fengu fullt hús stiga hjá [[Forseti hringir.]]öllum faghópunum. Þau rök sem færð eru fyrir tilflutningi þessara virkjunarkosta [[Forseti hringir.]]úr nýtingarflokki í biðflokk eru því [[Forseti hringir.]]ótrúverðug og ekki byggð á faglegum vinnubrögðum.“ Hvað segir hv. þingmaður um þetta?
Virðulegi forseti. Þetta er svolítið einkennandi fyrir málflutning stjórnarliða. Í staðinn fyrir að standa fyrir máli sínu þá ætla þeir að reyna þetta, aha, nú ætla ég að taka hana á einhverju svona. Virðulegi forseti. Ég fór vandlega yfir það í ræðu minni áðan hvernig þetta var allt saman. Við fengum á þriðja hundrað umsagnir í lögbundnu umsagnarferli á síðasta kjörtímabili. Í þeim umsögnum komu fram ýmsar skoðanir og líka ný sjónarmið hvað varðaði laxastofninn í Þjórsá. Í stað þess að við tækjum pólitíska ákvörðun um að láta þetta annaðhvort standa eða færa kostina í verndarflokk eins og mikill þrýstingur var á um þá ákváðum við að biðja verkefnisstjórnina, hina faglegu aðila, að endurmeta þetta í ljósi umsagnanna þannig að við tækjum ekki pólitíska, efnislega afstöðu til málsins. Það var grundvallaratriði í því sem gert var á síðasta kjörtímabili. Ég veit að það er örugglega mjög snúið fyrir framsóknarmann að skilja svona afstöðu, sérstaklega mann sem hefur tekið ákvörðun um að láta pólitíska duttlunga ráða för um það hvar nýtt er í náttúrunni, en svona var þetta einfaldlega. [[Forseti hringir.]]Það var það sem réði för.
Virðulegi forseti. Það er akkúrat þetta, þegar það kemur eitthvert faglegt mat, faglegi hópurinn gefur fullt hús stiga, [[Gripið fram í.]]þá hentar það ekki, það hentar ekki pólitískri afstöðu og þá er forsendum breytt og beðið um nýtt álit. Sama var með Skrokköldu. ASÍ segir í umsögn sinni: „Rökin fyrir því að færa Skrokköldu, Hágönguvirkjun I og II úr virkjunarflokki í biðflokk eru að í faglegri vinnu við undirbúning rammaáætlunar hafi ekki verið tekið tillit til þeirra viðmiða sem stuðst var við þegar Vatnajökulsþjóðgarður var stofnaður. Það er sérkennilegt að breyta forsendum fyrir faglegu mati þegar það liggur fyrir og er að mati ASÍ ekki ásættanleg vinnubrögð. […] ASÍ mælist því til að umræddir sex virkjunarkostir verði færðir úr biðflokki og í nýtingarflokk í meðförum Alþingis.“ Eru þetta ekki kaldar kveðjur? Væri ástandið ekki betra ef við værum að setja þessar virkjanir í gang núna í ár [[Forseti hringir.]]2015 og 2016?
Ég vona að hv. þingmaður lesi jafn vel umsagnir ASÍ um aðgerðir þessarar ríkisstjórnar hvað varðar svikin þegar kemur að vinnumarkaðnum. Ég vona að hv. þingmaður geri það. Virðulegi forseti. Það var aldrei beðið um eitthvert nýtt mat á einu eða neinu. Hér á Alþingi voru samþykkt lög um rammaáætlun þar sem var bráðabirgðaákvæði sem sagði nákvæmlega til um í hvaða ferli málið skyldi fara í fyrstu umferð, það var þetta umsagnarferli. Þetta ferli var samþykkt hér með öllum greiddum atkvæðum, meira að segja líka framsóknarmanna og sjálfstæðismanna sem núna vilja ekki kannast við nokkurn skapaðan hlut af því það hentar þeim ekki pólitískt.
Faglegt mat …
Það hentar þeim ekki pólitískt. Það var aldrei beðið um neina nýja umsögn frá verkefnisstjórninni fyrr en að á þriðja hundrað umsagnir og ábendingar um virkjunarkostina sem lágu undir voru komnar fram. Þá báðum við verkefnisstjórnina, hinn faglega aðila, að meta þær umsagnir. [[Gripið fram í.]]Þannig [[Forseti hringir.]]tókum við pólitísk fingraför út úr málinu, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson sé kominn með eitthvað efnislegt til að ræða í andsvörum við hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur. Því hefur ekki verið til að dreifa í umræðunni þangað til núna. Það er ánægjulegt að sjá að hv. þingmaður er með eina af þeim fjölmörgu umsögnum sem birtust með þessu máli, sem gengur að vísu svolítið gegn samsæriskenningu samflokksmanns hv. þingmanns, Vigdísar Hauksdóttur, sem heldur því fram að ASÍ og launþegahreyfingin hafi öll verið í einhverju samkrulli með ríkisstjórninni á síðasta kjörtímabili um að fara ekki í verkfall. Mig langar að spyrja hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, sem flutti mjög fína ræðu og kom m.a. inn á úrskurð forseta, út í orðalagið í niðurstöðu hæstv. forseta, vegna þess að forseti kemst ekki að þeirri niðurstöðu að málið sé þingtækt, að hann sé þess fullviss að málið sé þingtækt, hann orðar það ekki þannig að það sé öruggt, hann orðar það þannig að honum sýnist það frekar. Kannast hv. þingmaður, sem hefur verið hérna lengur en ég, við jafn [[Forseti hringir.]]veikt orðalag í nokkrum úrskurði eða áliti forseta þingsins og í þessu?
Virðulegi forseti. Ég held þetta orðalag beri þess merki að menn ætluðu að komast að ákveðinni niðurstöðu í málinu og voru að reyna að finna leiðir til þess. Ef menn ætla að halda því fram í alvörunni og meina það faglega að það sé ekki meiri háttar breyting á þingsályktunartillögu að vippa inn milli umræðna fjórum nýjum virkjunarkostum, ef menn ætla að halda haus til lengri tíma geta þeir ekki annað en komist að einhverju svona orðalagi í niðurstöðu sinni, held ég. En þetta var að mínu mati ekki faglegur úrskurður, þetta var pólitískt álit, pólitísk niðurstaða sem við fengum hér hjá forseta. Hann er örugglega ekkert ánægður, þar sem hann situr fyrir aftan mig, með þennan dóm en svoleiðis var það og við það stend ég. Þess vegna er þetta orðalag svona, vegna þess að hæstv. forseti veit að hann getur ekki fullyrt að þetta sé þingtækt. Þess vegna er þetta orðað svona.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Andsvör að loknum ræðum gefa oft ágætistilefni til að draga saman meginatriði í mjög stuttu máli. Mér finnst mjög mikilvægt það sem hv. þingmaður kom inn á. Það er mjög mikilvægt fyrir stjórnarþingmenn, sérstaklega framsóknarmenn mundi ég segja, sem að mínu mati hafa látið sjálfstæðismenn teyma sig út í mikið fúafen í þessu máli, að þeir hlusti á muninn og átti sig á muninum á þeim breytingum sem gerðar voru á tillögum verkefnisstjórnar á síðasta kjörtímabili og þeim breytingum sem hér er verið að leggja til, vegna þess að það verður ekki nógsamlega farið yfir. Ég vil biðja hv. þingmann í stuttu máli, eins og andsvarið leyfir, að útskýra hver munurinn er á þessu tvennu, vegna þess að þetta virðist vera meiri hluta atvinnuveganefndar skálkaskjól, að þetta sé sambærilegt því sem hinn meiri hlutinn gerði og þess vegna sé það í lagi. Ég vil heyra hv. þingmann lýsa muninum á þessu tvennu.
Virðulegi forseti. Það er hárrétt að þetta verður aldrei of oft sagt, vegna þess að það nær ekki í gegn. Það er munur á því að taka ákvörðun í ljósi umsagna eftir lögbundið umsagnarferli um að flytja kosti, ekki marga, minna en 10% af þeim kostum sem til umfjöllunar voru, í biðflokk og biðja verkefnisstjórnina um að skoða þá kosti aftur, gera það á styttri tíma en hið hefðbundna ferli gerir ráð fyrir og meta fyrir okkur umsagnirnar, og svo því sem hér er í gangi þar sem pólitísk smekksatriði ráða því hvað eigi að virkja í þessu tilfelli. Virðulegi forseti. Það er himinn og haf á milli þessara tveggja aðferða og tveggja nálgana. Ef þessi ríkisstjórn og stjórnarmeirihluti ætti að geta borið það sem þeir eru að gera saman við það sem við gerðum þá væri það vegna þess að við hefðum flutt þessa [[Forseti hringir.]]kosti, t.d. Urriðafoss, í verndarflokk, en það var ekki gert, þótt sú sem hér stendur hefði gjarnan viljað gera það, vegna þess að mér finnst persónulega hann eiga heima þar.
Herra forseti. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir muninn á þeim breytingartillögum sem nú liggja fyrir og það að fyrrverandi ráðherrar hefðu ákveðið að setja virkjunarkosti í umagnarferli sem almenningur gat komið að, þar sem aðkoma almennings var tryggð, sem er lögbundið. Sama hversu oft það er sagt úr þessum ræðustól vilja menn ekkert skilja það. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í friðlýsingar. Nú er það hluti af því jafnvægi sem er milli virkjana og verndar að stjórnvöld fylgi eftir friðlýsingu svæða. Það hefur komið í ljós að ekki hefur verið lögð króna í friðlýsingar frá því að þessi ríkisstjórn komst til valda. Síðasta framlagið var framlag á fjárlögum frá fyrri ríkisstjórn. Hvað þykir hv. þingmanni um það?
Virðulegi forseti. Að mínu mati hefur ekki verið neitt jafnvægi í því hvernig menn hafa nálgast rammaáætlun. Ef það á í alvörunni að nota hana sem verkfæri eiga menn auðvitað líka að fara í það lögbundna ferli að fara út í friðlýsingar á þessum svæðum. Það hefur þess vegna verið mjög sorglegt að sjá að stjórnvöld hafa ákveðið að túlka lög um rammaáætlun þannig að meira að segja kostir sem ekki eru lagðir af stað í friðlýsingarferli í verndarflokki eru sífellt sendir í endurmat innan verkefnisstjórnar. Þetta gengur gegn anda laganna sem sett voru á síðasta kjörtímabili. Það sýnir sig kannski best í því að í þeim lögum er kveðið á um að sveitarfélögum beri að hefja strax breytingar á skipulagi í samræmi við niðurstöðu rammaáætlunar og flokkunar þar, sveitarfélögin eiga að fara strax í það ferli að breyta skipulagi sínu eins og [[Forseti hringir.]]verið sé að fara að friðlýsa, en ríkisvaldið telur hins vegar [[Forseti hringir.]]að það geti túlkað lögin með þeim hætti að þessir kostir séu [[Forseti hringir.]]í sífelldu endurmati. Þetta stenst ekki, virðulegi forseti.
Herra forseti. Mig langar aðeins að koma inn á álit eða greinargerð verkefnisstjórnar rammaáætlunar frá því síðastliðið vor. Þar kemur fram varðandi samfélagsáhrifin að þau séu ekki tekin með í þeirri breytu. Verkefnisstjórn tekur undir að ekki sé nógu gott að þau hafi ekki vægi í málinu þegar verið sé að vega og meta hvað fari í vernd og hvað í nýtingu. Verkefnisstjórnin bendir á að við mat á umhverfisáhrifum framkvæmda sé eðlilegt að lagt sé nánara mat á samfélagsáhrif og að samfélagið sé hluti af því ferli. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart því að það sé tekið inn í endurskoðun á hinu faglega ferli að vigta samfélagsáhrifin betur inn í það allt.
Virðulegi forseti. Ég held að á þeim 18 árum sem rammaáætlunarferlið hefur verið í gangi hafi það þróast. Menn hafa tekið inn nýjar breytur og nýja þætti til að miða við og það er eðlilegt framhald núna að taka hin samfélagslegu áhrif inn í verkferlana. Mér finnst skipta máli að það verði gert. Ég tel að við eigum að gera breytingar á því umhverfi með það að augnamiði að samfélagsáhrifin verði metin líka. Þá er ég ekki að dæma ferlið afturvirkt. Þetta er einfaldlega hluti af framþróun verkfærisins sem það bætist inn í. Ég tel að á hverjum tíma hingað til hafi menn tekið bestu ákvarðanirnar út frá því sem þeim var ætlað og það er eðlilegt næsta skref í samfélagi sem gerir þær kröfur sem við gerum að taka samfélagsáhrifin inn í, þannig að já, ég er sammála þessu mati.
Hæstv. forseti. Ég kem hér til að endurtaka þá ósk mína að þetta mál verði tekið á dagskrá í ljósi þess að í minnisblaði umhverfisráðuneytisins kemur fram að ráðuneytið telur þetta ekki í samræmi við lög. Ég vil líka benda á að í dag féll dómur í Hæstarétti um að verðtrygging á neytendalánum á Íslandi sé lögleg. Ég er vikum og mánuðum saman búin að eiga inni ósk um sérstaka umræðu við hæstv. forsætisráðherra um verðtryggingu. Það er meginloforð Framsóknarflokksins að afnema verðtryggingu. Ég held að það væri vel við hæfi við þessi tímamót að við tökum þá umræðu hér sem varðar hagsmuni heimilanna í þessu landi. Tökum þetta vandræðamál af dagskrá og ræðum eitthvað sem skiptir fólk máli, launafólkið sem er í verkföllum þúsundum saman.
Virðulegur forseti. Ég ætla að stinga upp á því við forseta að við förum að ljúka þessari umræðu. Mér sýnist sem margir hv. þingmenn vilji segja sitthvað um fundarstjórn forseta og það gæti tekið okkur langan tíma. Það er uppstigningardagur á morgun, frídagur, og ég held að það sé engin ástæða til að halda þessari umræðu svo lengi áfram að menn fari í aðra ræðu hér. Það væri kannski frekar að menn mundu segja þetta gott þannig að í kvöld og á morgun gætu menn hugsað betur hvað þeir vilja ræða undir þessum lið á föstudaginn. Ef til vill gæfist ríkisstjórninni þá tóm til að hugsa málin, skoða betur í hvaða stöðu hún er komin með þetta mál. Ég spyr hvort ekki sé ástæða til að menn finni út úr því hvernig hægt er að vinda ofan af þeirri vitleysu sem við erum stödd í hér.
Forseti getur ljóstrað því upp að það var ætlun hans að fara að fresta þessari umræðu, en hv. þingmenn höfðu svo margir beðið um orðið, um fundarstjórn forseta, að hann kaus að láta það ekki líta svo út að karlmennsku hans væri við brugðið og hann þyrði ekki að takast á við þessa umræðu um fundarstjórn forseta. Ekki vill forseti taka völdin af hv. þingmönnum, en vilja hv. þingmenn ræða fundarstjórn forseta?
Enginn efast um karlmennsku forseta.
Enginn efast um …
Forseti fagnar þessum viðurkenningarorðum.