Forseti vill geta þess að á fundi forsætisnefndar í hádeginu var samþykkt að falla frá áður boðaðri breytingu á starfsáætlun um að miðvikudagurinn 27. febrúar yrði nefndadagur og ákveðið að hafa þingfund eins og starfsáætlun hafði reyndar upphaflega gert ráð fyrir. Endurspeglast þetta í þeim fundi sem nú hefur verið settur.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? - Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt án atkvæðagreiðslu.
Herra forseti. Staðan eftir efnahagshrunið var fordæmalaus, eins og við þekkjum. Samanlagt er fall íslensku bankanna annað stærsta gjaldþrot í heimi og fordæmalaus staða kallaði á nýjar og þar af leiðandi óhefðbundnar lausnir. Það hversu vel tókst til gerir það að verkum að lausnirnar verða viðurkenndar í alþjóðlegu samhengi. Aflandskrónur eru leifar vaxtamunarviðskipta sem tíðkuðust á árunum 2005–2008. Undir lokin höfðu aflandskrónurnar safnast á fáar hendur og vogunarsjóðirnir keyptu þessar eignir á miklum afslætti, fjárfestu í ríkisskuldabréfum og veðjuðu þar með á efnahagsbata Íslands og ríflegan vaxtamun við önnur lönd. Þegar höftin voru innleidd varð til tvöfaldur gjaldeyrismarkaður, annars vegar skráð gengi Seðlabankans, en það átti við um vöru- og þjónustuviðskipti, og svo aflandsgengi sem var umtalsvert lægra en skráða gengið og endurspeglaði þar aflandskrónur sem voru sérstakur eignaflokkur í höftum. Margvísleg sjónarmið komu fram um losun fjármagnshafta. Með tímanum tíðkaðist þverpólitísk samstaða um að nálgast málið á heildstæðan hátt. Það þýðir að lausnin tekur tillit til allra þeirra sem lokaðir voru og eru bak við höftin í stað þess að leysa mál einstakra aðila eða hópa án tillits til annarra. Þetta reyndist farsæl nálgun og skipti pólitísk samstaða verulegu máli og rétt er að árétta það. Þessi mikilvæga samstaða var síðan að engu höfð þegar Sjálfstæðisflokkurinn tók við forsæti ríkisstjórnar og nú síðast Vinstri grænir. Stöðugleiki var leiðarstefið í vinnu við losun fjármagnshafta, að losa um höft án þess að raska efnahagslegum stöðugleika og að útkoman væri í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar landsins. Það er stjórnmálamannanna að taka ákvarðanir. Skýr sýn er forsenda árangurs. Skýr skilaboð þess efnis að gengið yrði eins langt og unnt væri innan ramma fullveldis og alþjóðlegra skuldbindinga skiptu miklu máli við losun hafta. Án þess hefði ekki verið unnt að ná góðum árangri. Herra forseti. Það er ákaflega dapurlegt að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks og Vinstri grænna skuli ekki viðhalda þessum skýru skilaboðum gagnvart vogunarsjóðunum sem hafa einskis svifist gagnvart íslenskum stjórnvöldum og meira að segja reynt að hafa áhrif á kosningar í fullvalda ríki. Ég vil að lokum aðeins minnast á að það er mikilvægt að við vitum hverjir standa á bak við þessa vogunarsjóði, hverjir standa á bak við þá 84 milljarða sem stendur til að fara með út úr landinu. Ef við kynnum okkur t.d. bandaríska sjóðstýringarfyrirtækið Loomis Sayles kemur í ljós ýmislegt sem ég held að mörgum hugnist ekki og sérstaklega ekki hæstv. forsætisráðherra. Þetta fyrirtæki er þekkt fyrir að konur eiga þar mjög erfitt uppdráttar. Stjórnarmenn og forstjórar fyrirtækisins hafa verið sakaðir um kynferðislega áreitni gagnvart starfsmönnum og á netinu er hægt að nálgast margar sögur kvenna um framkomu starfsmanna þar gagnvart þeim. Maður spyr: Er þetta fyrirtæki sem á að njóta sérstakrar fyrirgreiðslu af hálfu stjórnvalda til að fá að fara með krónur úr landi á miklu hærra gengi en aðrir? Það er nauðsynlegt að vita hverjir standa á bak við þessi fyrirtæki sem svífast einskis hér á landi. Loomis Sayles hafnaði tilboði Seðlabankans, rétt eins og sjóðir fyrirtækisins gerðu þegar þeir tóku ekki þátt í aflandskrónuviðskiptum í útboði bankans þegar eigendum slíkra krónueigna bauðst að selja þar á genginu 190 kr. fyrir hverja evru. Ljóst er að sjóðirnir hafa hagnast á þessari ákvörðun. Umfang aflandskróna nemur 84 milljörðum eða 3% af landsframleiðslu og eru sjóðir Loomis Sayles því eigendur að lágmarki 42% allra slíka krónueigna. Þetta fyrirtæki vilja íslensk stjórnvöld styðja með ráðum og dáð til að fá sem mest út úr íslenskum almenningi.
Herra forseti. Þingmenn Miðflokksins hafa rætt þetta mál alllengi. Ég hef reynt að leggja mig eftir því að skilja í hverju vandinn felist. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann geti útskýrt það frekar fyrir mér. Ég geri ráð fyrir að Miðflokkurinn sé stuðningsaðili frjáls flæðis fjármagns milli landa, sem er ein af grundvallarskuldbindingum okkar í samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið. Einhvern veginn finnst mér kjarninn í málflutningi Miðflokksins vera að eigendur þessara aflandskróna séu vont fólk, það sé meginvandinn og að við því þurfi einhvern veginn að bregðast. Hv. þingmaður nefndi hér að grundvallarstefið í neyðarlögunum, í áætluninni um afnám hafta á sínum tíma, hefði einmitt verið að virða alþjóðlegar skuldbindingar okkar en gæta um leið að þjóðhagslegum stöðugleika hér heima fyrir og tryggja að afnám haftanna hefði ekki neikvæð áhrif þar á. Mér sýnist að ágætlega hafi tekist til því að erlend staða þjóðarbúsins er sú besta sem við höfum nokkurn tímann kynnst og enga sérstaka vá að sjá fyrir dyrum hvað það varðar að stíga það sem væntanlega yrði hluti af lokaskrefi okkar við endanlegt afnám hafta og hleypa því fjármagni út sem hér hefur verið bundið inni undangenginn áratug eða svo. Hvert er vandamálið, hv. þingmaður, og hvernig ætlar Miðflokkurinn að taka á því? Það þætti mér áhugavert að heyra. Vandamálið getur ekki bara verið bundið við það að eigendur aflandskrónanna séu ekki Miðflokknum þóknanlegir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir andsvarið. Hv. þingmaður ræddi um að staða þjóðarbúsins væri svo góð. Ég held að akkúrat það sem hv. þingmaður sagði sé töluvert mikilvægt atriði í þessari umræðu, að það er alveg ljóst að menn hafa enn á ný ofmetnast yfir velgengni Íslands, eins og á árunum 2005–2008, og telja þar með að það sé ekkert mál að afsala sér miklum tekjum - og þetta veit hv. þingmaður - sem þó var búið að boða að kæmu, samanber að menn ættu ekki að græða á því að gerast eftirlegukindur. Sérstaklega er það skrýtið í samhengi við umræðuna um hugsanlega efnahagsniðursveiflu og verkföll. Skipta þessar upphæðir ekki neinu máli? Skipta 12 milljarðar ekki máli? Það væri ágætt að hv. þingmaður svaraði því. Lagt var upp með að allir færu út á sama genginu. Árið 2016, þegar vogunarsjóðum buðust samningar þessa efnis, var sagt að þeir sem ekki gengju að samningaborðinu gætu síðar komið að því borði á sömu kjörum. En við það var ekki staðið og gefið eftir. Það er nákvæmlega kjarni málsins. Það varðar trúverðugleika okkar sem þjóðar að hafa síðan gefið eftir með þessum hætti. Þar með gengu vogunarsjóðirnir á lagið og verið er að verðlauna þá sem komu verst fram. Það hugnast okkur Miðflokksmönnum ekki.
Herra forseti. Mér sýnist í einföldu máli að Miðflokkurinn vilji gera einhvers konar eignarnám á fjármunum þessara aðila sem ég held að séu alls konar. Í sumum tilvikum er um að ræða vogunarsjóði, eins og nefnt hefur verið, en í þessum hópi eru líka einstaklingar sem hafa verið læstir hér inni frá því að höftin voru sett á 2008. Þetta mál snýr að trúverðugleika okkar gagnvart erlendri fjárfestingu. Það er ekkert vestrænt ríki með sjálfsvirðingu sem grípur til þess að beita löggjafanum til að gera einhvers konar eignarnám á eignum erlendra fjárfesta í lögsögu sinni þegar engin þörf krefur. Við beittum vissulega ríkum neyðarrétti okkar eftir hrun með setningu neyðarlaganna og með stöðugleikasamningunum á sínum tíma vegna þess að þjóðhagslegir hagsmunir voru í húfi. Það var virt. Það stóðst þær málssóknir sem höfðað var til vegna slíkra mála. Þetta mál og ræður hv. þingmanna Miðflokksins eru 14 tímar af ótrúlegri, dæmalausri vitleysu um eitthvað sem aldrei stæðist væri látið á það reyna fyrir dómstólum. Raunar kemur það afskaplega óskýrt fram hvernig í ósköpunum Miðflokkurinn ætlar að beita sér með öðrum hætti en þeim að ljúka eðlilegu afnámi hafta og hleypa því fjármagni út sem bundið hefur verið hér inni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég verð bara að segja að hv. þingmaður er ekki nægilega upplýstur um þetta mál. Það er búið að láta reyna á það fyrir dómstólum og vogunarsjóðirnir töpuðu þeim málum. Þetta veit hv. þingmaður. Við erum því í fullum rétti til að halda því til streitu að hér fari aðilar út á sama gengi og aðrir. Það varðar ekkert trúverðugleika okkar erlendis, einhvern neikvæðan trúverðugleika. Það varðar miklu frekar þann trúverðugleika að við stöndum á rétti okkar. Við höfum fullkominn rétt til þess að standa á honum. Þessir vogunarsjóðir eru í flestum tilfellum þess eðlis að þeir svífast einskis. Það kunna að vera einhverjir aðrir þarna inn á milli sem eiga einhverjar upphæðir. En vogunarsjóðirnir munu reyna allt og við sjáum það þegar þeir reyna að hafa áhrif á kosningar hér á landi að þeim er algerlega sama um allt sem heitir siðferði í þessum efnum. Þetta veit hv. þingmaður og ég skil ekki að hann skuli hafa áhyggjur af því að þetta varði trúverðugleika okkar. Þvert á móti.
Forseti. Ég ætlaði að gera athugasemd við ræðu hv. þingmanns og ætla svo sem að halda mig við það, en breyta samt aðeins forsendunum eftir ótrúlega yfirlýsingu hv. þm. Þorsteins Víglundssonar áðan, sem virtist telja að ef stjórnvöld héldu sig við það plan sem lagt var upp með árið 2015 fælist í því einhvers konar eignarnám. Þetta var sláandi yfirlýsing í ljósi þess að þá hlýtur hv. þingmaður að líta á allt sem gert hefur verið fram að þessu og skilaði ríkissjóði mörg hundruð milljörðum króna og miklum efnahagslegum viðsnúningi hafi falið í sér eignarnám. Ég kemst ekki hjá því að spyrja hv. þingmann … [[Forseti hringir.]] [[Forseti vekur athygli á því að hv. þingmaður er í andsvari við ræðu 3. þm. Suðurk. (SDG: Ég geri mér grein fyrir því.) og ber að beina beina máli sínu til hans. Hv. 7. þm. Reykv. n. hefur ekki tækifæri til að svara spurningum frá hv. þingmanni.]]
Ég geri mér grein fyrir því.
og ber að beina beina máli sínu til hans. Hv. 7. þm. Reykv. n. hefur ekki tækifæri til að svara spurningum frá hv. þingmanni.) Forseti. Það kom fram í inngangi þessa andsvars hjá mér að ég hygðist spyrja hv. þingmann út í ræðu hans en hlyti að taka mið af orðaskiptum sem hér fóru fram og ótrúlegri yfirlýsingu Þorsteins Víglundssonar vegna þess að hún lýtur að því sem hv. þingmaður var að tala um. Og því spyr ég: Má túlka orð hv. þingmanns í ræðu hans áðan sem stuðning eða sams konar skilning og hv. þm. Þorsteinn Víglundsson lýsti hér áðan, að allar þessar aðgerðir hafi falið í sér einhvers konar eignarnám?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tek heils hugar undir með honum að hér er ekki um neitt eignarnám að ræða og hefur aldrei verið. Það var verið að samræma aðgerðir og stjórnvöld stóðu pólitískt saman í þeim efnum, þess vegna gekk haftalosunin með ágætum þar til að það verða ríkisstjórnarskipti. Þá fyrst byrja menn að gefa eftir undir forystu Sjálfstæðisflokksins og síðan forystu Vinstri grænna. Ég segi bara eins og er og bið hv. þingmenn að hafa það í huga og rifja upp að mér fannst í ræðu hv. þm. Þorsteins Víglundssonar eins og hann hefði ákveðna samúð með vogunarsjóðunum. Ég get alls ekki fallist á það. Við skulum bara rifja upp kosningabaráttuna, hvernig þeir reyndu að hafa áhrif á kosningar hér í landinu, fullvalda ríki, með algerlega gagnsæjum hætti. Það var ekki verið að fela nokkurn skapaðan hlut. Á sama tíma sjáum við að t.d. Rússar hafa verið sakaðir um að hafa afskipti af kosningum í Finnlandi, Hollandi, Þýskalandi, Bandaríkjunum, en þeir reyna að fela það eins og þeir frekast geta. En hér var byrjað á því að læða inn áróðri á Twitter gegn stjórnvöldum og sérstaklega þáverandi forsætisráðherra, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, vogunarsjóðirnir óttuðust mjög að hann yrði áfram forsætisráðherra. Þegar það dugði ekki var birt heilsíðuauglýsing í Morgunblaðinu sem eflaust einhver ykkar þekkja þar sem var sagt að það ríkti spilling í Seðlabankanum og þar var einn starfsmaður m.a. nafngreindur sérstaklega. Þetta eru vinnubrögð sem eiga ekki að líðast í lýðræðisríki og það átti að sjálfsögðu að rannsaka þetta mál til hlítar. Það að sýna þessum aðilum einhverja miskunn og hafa einhverja samúð gagnvart þeim get ég aldrei skrifað undir, herra forseti.
Forseti. Af því að hv. þingmaður nefnir tilraunir þessara aðila til þess að hafa áhrif á íslenskar alþingiskosningar tel ég rétt að setja það í samhengi við það hvenær þessir atburðir urðu. Það var þegar menn sáu fram á að hægt væri að ná stefnubreytingu akkúrat varðandi þau mál sem við erum að fjalla um núna. Svo mikilvæg töldust þessi mál þessum aðilum og það að ná fram stefnubreytingu stjórnvalda í þeim málum að þeir voru reiðubúnir að reka áróður í aðdraganda kosninga með algjörlega fordæmalausum hætti. Þá hlýtur það að vekja ákveðnar spurningar um hvort þessi áróður hafi skilað árangri. Það er a.m.k. ljóst að stefnan sem nú er boðuð og það frumvarp sem við ræðum hér er mun frekar í takt við það sem þessir aðilar óskuðu eftir en það sem var í gildi hjá þeim stjórnvöldum sem voru áður við völd.
Herra forseti. Því miður fór það svo að þessi áróður vogunarsjóðanna bar árangur. Við sjáum það nú að þeir hafa í raun og veru sigrað og eru sigurvegarar og það verður fullkomnað, ef svo má að orði komast, verði þetta frumvarp sem við erum að ræða samþykkt. Það er líka annað sem þarf að ræða hér og hefur ekki fengið nægilega umfjöllun að mínu mati, þ.e. hvaða áhrif þetta frumvarp, verði það að lögum, kemur til með að hafa á gengi krónunnar. Í greinargerðinni segir að það muni ekki hafa áhrif á gengi krónunnar, Seðlabankinn muni grípa þarna inn í, en það er ekki rökstutt af neinu viti. Ég tel afar mikilvægt að fulltrúar Seðlabankans og þeir sem hafi þekkingu á efnahagsmálum hvað þetta varðar komi fyrir nefndina og geri ítarlega grein fyrir því hvaða hættur eru fyrir hendi ef gengi krónunnar fellur. [[Forseti hringir.]]Við þekkjum það. Þá munu lán heimilanna hækka, verðlag hækka og verðbólga fara upp úr öllu valdi.
Virðulegur forseti. Það væri ágætt að þingmenn sem sitja í þingsalnum og flissa að ræðum annarra þingmanna kæmu upp og skýrðu mál sitt, hvers vegna við eigum að samþykkja þetta. Ég velti hins vegar ýmsu fyrir mér og varpa fram spurningum sem ég veit ekki hvort hv. þingmaður getur svarað því að ekki hafa komið svör frá þeim sem vilja að þetta mál verði samþykkt. En ég held að það sé einn ráðherra í salnum og þakka fyrir að það sé staðgengill fjármálaráðherra sem hér er mætt og mun vonandi koma inn í umræðuna og reyna að svara einhverjum spurninganna. Meðal þeirra spurninga sem hafa komið fram í umræðunni af hálfu þingmanna Miðflokksins er hvers vegna verið sé að verðlauna þá vogunarsjóði eða eigendur krónueigna sem sátu eftir, sem sinntu engu því sem var lagt af stað með. Hvers vegna er verið að verðlauna þá? Er mögulega verið að gefa þeim einhverja milljarða króna með því að leyfa þeim að hagnast á því að hafa setið eftir og beðið? Hvers vegna var því plani ekki fylgt sem lagt var af stað með í upphafi? Hvaða áhrif kann þetta að hafa á gengi krónunnar? Hefur það engin áhrif? Hvers vegna er það þá ekki rökstutt í nefndarálitinu eða í frumvarpinu sjálfu? Hvers vegna eru engin varúðarorð frá Seðlabankanum í frumvarpinu sjálfu heldur aðeins vitnað í umsögn um frumvarpið sem var unnin í samráði við Seðlabankann? Hvaða áhrif hefur þetta á núgildandi fjármálaáætlun og þá sem er í vændum? Þetta eru bara nokkrar spurningar af þeim fjölmörgu sem hafa verið settar fram og enginn fylgjandi þessa máls hefur látið svo lítið að koma upp og svara þeim. Hér kemur hv. þm. Þorsteinn Víglundsson í andsvar við hv. þm. Birgi Þórarinsson. Ég skora á þingmanninn að koma upp og halda ræðu þannig að við getum spurt hann út í það hvers vegna við eigum að samþykkja málið. Þá getur hann fært rök fyrir máli sínu og við kannski fengið svör við mörgum spurninganna sem við höfum komið með. Annars virðist sem [[Forseti hringir.]]vinstri flokkarnir séu allir saman í þessu og svo stjórnarflokkarnir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og innlegg hans í umræðuna, sem ég tel mjög mikilvægt. Það vekur óneitanlega athygli að í umræðu um mál sem stendur fram undir morgun skuli Miðflokkurinn einn hafa áhyggjur af málinu. Ég segi eins og hv. þingmaður: Ég skora á þingmenn annarra stjórnmálaflokka að koma inn í umræðuna. Ef þetta er svona gott mál, hvers vegna koma þeir þá ekki og rökstyðja það? Þeir hljóta að geta gert það. Mér finnst athyglisvert að stjórnmálaflokkur eins og Samfylkingin, sem hefur gefið sig út fyrir að vera sérstaklega vinsamleg verkafólki í landinu, sem er ágætismál, skuli ekki hafa áhyggjur af því hvað gerist þegar þessi upphæð, 84 milljarðar kr., fer úr landi, þeir kaupa gjaldeyri og hann er sem sagt farinn úr landinu. Það hefur náttúrlega gífurleg áhrif og veldur þrýstingi á krónuna sem mun þýða, eins og ég hef rakið, að verðbólgan hækkar, lán landsmanna hækka ofan í alla þá efnahagslegu óvissu sem nú ríkir, kjaraviðræður o.s.frv. Þetta eru fullkomlega réttmætar spurningar og maður spyr: Hafa t.d. Samfylkingin og Viðreisn engar áhyggjur af þessu máli? Þetta er rétt að nefna vegna þess að ég hef ekki heyrt nokkurn einasta þingmann þessara stjórnmálaflokka, og það á reyndar við um fleiri stjórnmálaflokka, koma hingað upp og hafa áhyggjur af málinu. Þvert á móti virðast þau í þögn sinni samþykkja það eins og ekkert sé og síðan á að horfast í augu við raunveruleikann þegar frumvarpið er orðið að lögum.
Forseti. Þetta mál var lagt fram 14. desember og mælt fyrir því og sú ræða tók sex eða sjö mínútur. Það átti í rauninni að rusla því í gegn vegna þess að markaðirnir gætu orðið órólegir. Nú er kominn 27. febrúar og ég velti fyrir mér hvort markaðir hafi farið á taugum á því tímabili. Það þurfti að samþykkja málið í fyrradag, ef ég kann þetta rétt, fyrir 26. febrúar, annars færi allt í bál og brand. Ég veit ekki til þess að markaðir séu við það að fara á taugum eða að allt hafi farið í bál og brand. Hvers vegna erum við að þrýsta málinu svona hratt í gegnum þingið? Fleiri spurningar hafa komið fram og sú gagnrýni, t.d. hjá hv. þm. Ólafi Ísleifssyni, að engar tölulegar upplýsingar séu í skýringum með frumvarpinu um áhrif á gengi krónunnar eða á gjaldeyrismarkaðinn. Ég spyr: Hvers vegna er ekki reynt að leggja mat á hver verstu áhrifin eða bestu áhrifin af málinu geta orðið? [[Forseti hringir.]]Það er engum spurningum svarað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og tek undir með honum, það er engum spurningum svarað. Í greinargerðinni er fullyrðing um að frumvarpið komi ekki til með að hafa nein áhrif á stöðu ríkissjóðs. Ég bendi á að sú fullyrðing getur tæpast staðist vegna þess að alveg ljóst er að gengið mun gefa eftir, við vitum bara ekki hversu mikið. Það hefur áhrif á ríkissjóð. Öll aðföng sem keypt eru erlendis frá - þetta hefur áhrif á ríkissjóð. Það er mjög mikilvægt að við fáum svör, einhvers konar sviðsmynd um það hvað ætla megi að gengi krónunnar muni falla mikið. Þetta hefur líka veruleg áhrif inn í fjármálaáætlun. Fjármálaráðuneytið kom fyrir fjárlaganefnd fyrir skömmu þar sem ræddir voru áhættuþættir í fjárlagagerðinni. Þar var hvergi minnst á þennan þátt. Þetta er hins vegar stór áhættuþáttur sem verður að fá [[Forseti hringir.]]svör við hver gæti orðið og hversu mikill og hverjar afleiðingarnar gætu orðið.
Herra forseti. Ég tel ástæðu til að fara nokkrum orðum um það sem ég tel vera innsta kjarna þessa máls. Menn hafa spurt: Af hverju eru menn að leggja það á sig að fjalla um þetta mál með ítarlegum hætti? Það stendur þannig á, herra forseti, að það eru 84 milljarðar kr., eins og fram kemur í greinargerð frumvarpsins, sem eru eftirstöðvar af þessum svokölluðu aflandskrónum. Aflandskrónur voru viðfangsefni í uppgjörinu eftir hrunið. Ég hef hér meðferðis í ræðustól rit sem gefið var út af ríkisstjórn Íslands og Seðlabanka Íslands og heitir Losun fjármagnshafta. Í þessu riti, sem út kom 2015 og var gefið út af fjármálaráðuneytinu, er því lýst í einstökum atriðum hvernig staðið yrði að nánar tilgreindum þáttum í uppgjörinu eftir hrunið þar sem aflandskrónurnar, eins og þær hafa verið kallaðar, eru einn þátturinn. Það er mjög veigamikið atriði í þessu riti að fjalla um það að leiðin út úr þessum aflandskrónuvanda eins og hann var skilgreindur fælist í því að fara svokallaða uppboðsleið. Það er mjög rækilega tíundað í þessu riti að lagður hafi verið mjög öflugur og traustur grunnur að því að fara þá leið. Henni var fylgt að meginstefnu og með mjög frambærilegum árangri. Fenginn var sérstakur ráðgjafi, virtur prófessor við Oxford-háskóla, sem áður hafði verið í Englandsbanka og bandaríska seðlabankanum til ráðuneytis í sambærilegum efnum. Hér var vandað til verka og vel staðið að málum. Sú spurning sem við stöndum frammi fyrir núna, þegar eftir standa 84 milljarðar, sem á tölulegan mælikvarða eru reiknaðir sem 3% af árlegri framleiðslu í landinu - þegar aflandskrónuvandinn var mestur var hann í kringum 15% af árlegri framleiðslu í landinu - er þessi: Af hverju er vikið frá þessari mörkuðu stefnu núna? Af hverju er henni ekki fylgt? Umræður um að sú framkvæmd sem hér var höfð uppi stríddi gegn einhverjum lögfræðilegum velsæmissjónarmiðum eða væri ekki við hæfi gagnvart erlendum skuldbindingum eiga alls ekki við vegna þessa vandaða undirbúnings og vegna þeirrar reynslu sem þarna hefur fengist. Þannig að þetta er kannski ein aðalspurningin í málinu: Af hverju er vikið frá þessari leið? Þessi leið felur það í sér að þeim aðilum sem voru eigendur þessara eigna var gert að vinna það til, til að geta losað þær út úr landinu, að greiða álag ofan á gjaldeyrinn í slíkum viðskiptum og leiðin til þess var í gegnum uppboðin. Hér erum við þá að tala um umtalsverða fjárhagslega hagsmuni fyrir ríkissjóð, fyrir íslenskan almenning ef því er að skipta. Þetta er innsti kjarni málsins. Hér er sem sagt verið að fjalla um íslenska hagsmuni annars vegar og hins vegar um þá stefnubreytingu sem virðist birtast í þeim áformum sem uppi eru og það er náttúrlega mjög æskilegt að fleiri taki þátt í þessari umræðu. Ég lýsi mikilli ánægju með að varaformaður Sjálfstæðisflokksins og staðgengill fjármálaráðherra sé mætt til umræðunnar og hlakka til að heyra hennar viðhorf og skýringar við þeim spurningum sem velt er upp. Mér fyndist líka mjög áhugavert að heyra frá hinum stjórnarflokkunum og sömuleiðis væri fróðlegt að heyra frá öðrum flokkum í stjórnarandstöðunni, hv. þingmönnum sem eiga þar sæti.
Forseti. Í andsvari hv. þm. Þorsteins Víglundssonar við hv. þm. Birgi Þórarinsson kom fram að ekki væri þörf á því að halda þessum fjármunum lengur í höftum eða þeim eignum sem um ræðir. Það kann vel að vera rétt að ekki sé þörf á því. En þá spyr maður: Hvað með mat á fjárhagslegri þörf ríkissjóðs þegar við höfum á sama tíma séð þingmenn, jafnvel þingmenn þessa flokks, þingmenn Viðreisnar, leggja til skattahækkanir, hækkun veiðigjalda og ýmsar aðrar hugmyndir til að ná í auknar tekjur fyrir ríkissjóð? Á sama tíma finnst þeim allt í lagi að gefa eftir milljarða, mögulega tugi milljarða, það fer að sjálfsögðu eftir því við hvað er miðað. Finnst hv. þingmanni eðlilegt að tala með þessum hætti, að leggja til einn daginn að auka tekjur en á sama tíma gefa eftir fjármuni sem Íslendingar og stjórnvöld hafa fulla stjórn á í dag, ef fylgt væri eftir þeirri áætlun sem lagt var af stað með í upphafi sem hv. þingmaður hefur farið vandlega yfir? Hv. þingmaður fjallaði um kjarna málsins, þ.e. þá hagsmuni sem liggja undir, fjárhagslega hagsmuni fyrir íslenska þjóð sem hér er verið að tefla með. Enn og aftur vakna spurningar: Hvers vegna er verið að gefa eftir gagnvart þessum aðilum og gefa þá mögulega eftir milljarða eða tugi milljarða í tekjur? Hvers vegna er verið að því? Er það vegna þess að við þurfum ekki á því að halda? Þá hljótum við auðveldlega að geta fundið fjármuni án þess að hækka skatta, án þess að leita að nýjum tekjum af veiðigjöldum eða öðru. Þá hljótum við að geta fundið fjármuni í vegagerð, í hjúkrunarheimili, til eldri borgara, til öryrkja, í húsnæðismálin. Það vantar ekki hugmyndirnar hjá fólki sem er í þessum þingsal en hefur ekki tekið til máls þegar sækja þarf meira fé til almennings eða fyrirtækja.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég sé svo sannarlega eftir þessum fjármunum. Þeir gætu sem best hlaupið á tugum milljarða. Því hefur verið varpað fram í umræðunni að miðað við það gengi sem fyrri viðskipti í uppboðum áttu sér stað á væri hér um mjög umtalsverðar fjárhæðir að tefla. Ég vil leyfa mér að nefna það í þessari umræðu að ég hef beitt mér fyrir átaki í húsnæðismálum aldraðra eins og það snýr að dvalar- og hjúkrunarheimilum. Í þeim efnum blasir við alvarlegur skortur, ekki síst vegna þess að menn hafa tekið þann kost nánast allt frá hruni að nota stóran hluta af ráðstöfunarfé Framkvæmdasjóðs aldraðra til annars en nýbygginga og viðhalds, nota það í rekstur. Það frumvarp sem ég hef mælt fyrir og er nú í hv. velferðarnefnd, geri ég ráð fyrir, miðast við að sjóðurinn búi að þessu fé. Þeir fjármunir sem við erum að tala um hér myndu ósköp einfaldlega gera það að verkum að það væri, eins og sagt er, landsýn í því máli. Hv. þingmaður spyr hvers vegna menn hafi uppi áform um eftirgjöf á umtalsverðum fjármunum, mikilvægum hagsmunum. Mér finnst líka ástæða til að spyrja: Hvers vegna þykir öðrum sem hafa þá stöðu að eiga að ástunda stjórnarandstöðu þetta svo sjálfsagt sem raun virðist bera vitni?
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Auðvitað er það rétt, og auðvitað kemur það í ljós, að við þurfum á öllum þessum fjármunum að halda. Okkur munar um 8 milljarða, 12 milljarða, 13 milljarða, 23 milljarða eða hvað það er sem þarna getur munað. Við höfum næg verkefni til að setja fjármuni í. Þegar hv. þingmenn koma hingað upp - ekki hv. þm. Ólafur Ísleifsson heldur þingmenn sem hér hafa komið í andsvar - og segja að þetta hamli erlendri fjárfestingu, af hverju færa þeir þá ekki rök fyrir máli sínu? Ég veit ekki betur en að við höfum lesið nýlega um að erlendir aðilar hafi aukið fjárfestingar sínar í fiskeldi á Íslandi. Hafa erlendir aðilar ekki verið að fjárfesta í ferðaþjónustu á Íslandi? Ég held að menn þurfi að færa rök fyrir því þegar svona er kastað fram. Við höfum spurt þessara spurninga, hvað sé að, hvað geri það að verkum að ekki sé hægt að standa í lappirnar í þessu máli og nýta fjármunina, t.d. fyrir eldri borgara. Maður veltir fyrir sér hvort verkalýðshreyfingunni, sem nú er í miklum ham, sé nákvæmlega sama um að hér sé mögulega verið að kasta milljörðum á glæ.
Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að menn skyldu fara varlega í að slengja fram órökstuddum fullyrðingum, til að mynda um fjárfestingar erlendra aðila. Það er eðlilegast að byggja umræðu um það á raunhæfum og traustum gögnum frá viðurkenndum aðilum. Ég verð að leyfa mér að segja við þetta tækifæri að mér þykir afar sérkennilegt að verða vitni að því að ýmsir kjósa að bregða á það ráð að gera þá viðleitni sem hér er höfð uppi af þingmannahópi Miðflokksins, til að gæta eðlilegra hagsmuna í þágu íslensks almennings, á einhvern hátt tortryggilega. Slík afstaða þykir mér ekki bera vitni um að menn hafi kynnt sér þetta mál gjörla enda verður það að viðurkennast að málið er út af fyrir sig ekki einfalt og þarf e.t.v. nokkra yfirlegu til að átta sig á því. Ég leitaðist við í ræðu minni, herra forseti, að draga fram hinn innsta kjarna þessa máls.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir prýðisræðu. Hann lyfti þessu plaggi í upphafi ræðu sinnar, möppu sem útbúin var árið 2015 um losun fjármagnshafta og áætlun um þá vegferð. Var mikil og breið sátt um það og virkaði það mjög vel. En síðan var tekin U-beygja á vissum tímapunkti, eins og oft hefur komið fram, og þá breyttust málin. Af því að þingmaðurinn var að veifa þessu plaggi og vitna í það langar mig einnig til að gera það. Þar stendur í upphafi, með leyfi forseta: „Í dag er kynnt þríþætt leið losunar fjármagnshafta og byggir á heildstæðri áætlun til að bregðast við vanda sem ógnar stöðugleika. Ríkir almannahagsmunir liggja að baki heildstæðri afnámsáætlun stjórnvalda. 1. Stöðugleikaskilyrði og skattur slitabúa fallinna fjármálastofnana. 3. Endurfjárfesting í skuldabréfum til langs tíma og gjaldeyrisuppboð. 3. Auknar heimildir innlendra aðila til erlends sparnaðar og fjárfestingar. Losun fjármagnshafta mun fara fram án beinna áhrifa á gengi íslensku krónunnar. Losun hafta er brýnt úrlausnarefni með vísan til stjórnskipulegs réttar og skyldu stjórnvalda til að gæta hagsmuna íslensks samfélags.“ Mig langar að spyrja þingmann: Hvert af þessum þremur atriðum, jafnvel fleiri, sem ég nefndi má segja að séu virk í dag?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Við erum kannski komin langleiðina með að vinna okkur efnahagslega út úr hruninu. Það plagg sem ég hafði meðferðis og hef vitnað til, einnig í umræðunum í gær, ber með sér mjög vönduð vinnubrögð og að þar hafi verið fengnir til starfa mjög færir sérfræðingar. Þarna naut líka atbeina Seðlabankans og sjálfsagt fleiri opinberra stofnana og hefur það að meginstefnu til gengið eftir. Við erum að tala um lokahnykkinn í aflandskrónumálinu og viljum leitast við að fá fram svör við því af hverju horfið er frá markaðri leið, eins og er svo vandlega útskýrt í þessu ágæta skjali. Þó að í hinu breiða efnahagslega tilliti sé landið langt komið með að rísa eftir hrunið eru víða sár í íslensku samfélagi. Ég held að það sé rétt að við höfum það í huga. Hrunið hafði í för með sér mikið tjón fyrir heimili og atvinnufyrirtæki landsmanna. Sumt af því sem gert var hér af hálfu stjórnvalda á fyrstu árunum eftir hrun var kannski ekki að öllu leyti til þess fallið að milda áhrifin af þeim áföllum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og langar til að nefna eitt hér í seinna skiptið. Þingmanninum varð tíðrætt um aflandskrónueigendur. Í sinni einföldustu mynd eru það fimm hópar sem vilja flytja fjármuni úr landi þegar höftunum verður aflétt. Það eru íslensk fyrirtæki, einstaklingar, lífeyrissjóðir, aflandskrónueigendur og slitabú fallinna fjármálastofnana. Þingmanninum varð tíðrætt um aflandskrónueigendur og talaði um að vel hefði verið að því staðið í þessu riti hvernig leysa ætti það mál. Getur þingmaðurinn tæpt aðeins á stóru myndinni fyrir þjóð og þing, svona í megindráttum, í hverju sú lausn var fólgin?
Herra forseti. Ég gleðst yfir því að fá tækifæri til að víkja að því hugtaki sem hv. þingmaður nefndi, eigendur aflandskróna. Ég ætla að segja það hér að mér er svo nákvæmlega sama hverjir þessir eigendur eru. Og mér er nákvæmlega sama hvernig þeir kunna að verða innréttaðir. En það sem mér er ekki í sama um er hvort hér sé fylgt grundvallarreglu. Hún heitir jafnræðisreglan, eitt skal yfir alla ganga. Þannig var lagt upp með þessar aðgerðir að menn yrðu hver og einn - þegar ég tala um menn er ég líka að tala um lögaðila - að leggja nokkuð á sig til þess að komast út úr þessu efnahagsáfalli. Þannig var það lagt upp. Það var hugsunin að baki þeirri leið sem valin var, uppboðsleiðinni, við að gera upp þetta aflandskrónuvandamál. Það vekur upp mjög alvarlegar spurningar að horfið skuli vera frá því núna. Ég hlakka til að heyra nánar frá því frá hæstv. ráðherra sem er í salnum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hann kom inn á atriði sem mig langar að ræða við hann frekar. Það eru þau skilaboð sem í því felast að falla frá því plani sem rammað hafði verið inn árið 2015. Það er í rauninni uppleggið, haftalosunarplanið sem var formúlerað árið 2015. Það gekk prýðilega framan af og náðist mjög góður árangur en síðan byrja menn að hverfa frá því um mitt ár 2016 og bætir svo í það undanhald jafnt og þétt þangað til núna þegar manni þykir steininn taka úr. Það sem mig langar að spyrja hv. þm. Ólaf Ísleifsson um er hvaða skilaboð hann telur felast í því að íslensk stjórnvöld víki frá planinu sem kynnt var sem endanlegt og ófrávíkjanlegt upp á hagsmunagæslu til langrar framtíðar að gera. Telur hv. þingmaður að það geti skaðað hagsmuni íslensku þjóðarinnar og telur hv. þingmaður að með því sé hægt að sækja eitthvað fyrir íslenska hagsmuni sem ekki væri hægt að ná fram með öðrum ráðum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir andsvarið. Fyrst um árangurinn af aðgerðunum. Ég ætla að leyfa mér að segja, eins og fram hefur komið margítrekað, að það hefur náttúrlega náðst mjög mikill árangur í því að reisa við íslenskt efnahagslíf. Það er ekki ofmælt að það hversu vandað var til verka með þeirri þaulhugsuðu og vönduðu áætlun sem liggur til grundvallar og var lagt upp með á sínum tíma að ráði bestu manna segi sína sögu. Aftur kem ég að því að nú skuli eiga að víkja frá atriði sem hlýtur að verða að telja sem eitt af þeim meginstefnum sem liggja þessari áætlun til grundvallar. Svo að ég komi að spurningu hv. þingmanns hafa Íslendingar, held ég að mér sé óhætt að segja, getið sér orð fyrir það á alþjóðlegum vettvangi að standa á sínu. Þeir sem hafa átt í þorskastríði við okkur og öðrum slíkum átökum þekkja það. Ég tel að þarna eigum við gott orðspor sem við hljótum að vilja verja. Við eigum mikla hagsmuni víða um heim í alls kyns alþjóðlegum samskiptum og mikilvægt er að menn átti sig á því þegar þeir hugsa til Íslands að þar eru menn fyrir sem standa að baki hagsmunum sinnar þjóðar.
Forseti. Ég vil byrja á að fagna því og þakka fyrir það að í salnum sitji hæstv. iðnaðarráðherra Þórdís Kolbrún Gylfadóttir, sem ég geri ráð fyrir að sé starfandi fjármálaráðherra. Vonandi mun hæstv. fjármálaráðherra blanda sér í umræðuna og reyna að leiða okkur fyrir sjónir hvað stjórnvöldum gengur til með þessu frumvarpi. Hvað gengur stjórnvöldum til með því að hverfa frá þeirri stefnu sem hafði verið mótuð sem hluti af heildaraðgerðum og lá alveg skýrt fyrir hvernig ætti að útfæra? Ég hef heyrt út undan mér að sumum þingmönnum, sem hafa kannski ekki komið í umræðuna, þyki þetta flókið mál. Þótt ég eigi eftir að fjalla um allnokkur atriði sem tengjast því beint, eins og seinni einkavæðingu bankanna, málefni Arion banka o.fl., eins og ég boðaði í gærkvöldi eða nótt, ætla ég að nota þessa ræðu til að reyna að einfalda málið. Þetta er gríðarlega stórt mál, bæði stórt hagsmunamál fyrir samfélagið en líka mikið prinsippmál. Ég man eftir sams konar umræðu um að við værum að gera of mikið úr of flóknum hlutum sem menn skildu kannski ekki alveg hvernig vörðuðu almannahag þegar við vorum að undirbúa haftalosunaðgerðirnar sem svo voru kynntar 2015. En raunin varð sú að afraksturinn varðaði heldur betur almannahag og gjörbreytti í raun efnahagsástandi í íslensku samfélagi til hins betra. Á sama tíma, bæði við vinnslu þeirra tillagna og þegar þær voru kynntar, heyrði maður viðhorf, eins og birtust hjá hv. þm. Þorsteini Víglundssyni sem ætlar sem betur fer að koma í andsvar við mig á eftir, þess efnis að stjórnvöld væru á einhvern hátt að leggja til eignarnám, eignaupptöku. Í því fólst mikill grundvallarmisskilningur. En lykilatriðið í því, eða eitt af þeim, ein meginástæðan fyrir því að það var aldrei, ekki með nokkru móti, hægt að kalla þær aðgerðir eignarnám var að gætt var jafnræðis. Aðgerðirnar voru kynntar með þeim hætti að allir þyrftu að leggja sitt af mörkum til þess að hægt væri að ráðast í aðgerðir sem svo myndu reynast vel fyrir alla. Þar af leiðandi var ekki hægt að bjóða upp á þann möguleika að þeir sem svo neituðu að taka þátt í þeim aðgerðum yrðu verðlaunaðir sérstaklega, ekki hvað síst vegna þess að þær aðgerðir voru einmitt ekki eignarnám. Þetta voru aðgerðir þar sem allir lögðu sjálfviljugir sitt af mörkum til að hægt væri að ráðast í aðgerðir sem allir nytu góðs af, nema auðvitað ef stjórnvöld vikju með því að verðlauna hinar svokölluðu eftirlegukindur. Lögð var mikil áhersla á mikilvægi þess að koma í veg fyrir að þær yrðu til. Þess vegna er svo mikið prinsippmál að stjórnvöld hverfi ekki frá þeirri stefnu sem var mótuð og var skýr og refsi þeim sem voru tilbúnir að leggja sitt af mörkum en verðlauni þá sem voru ekki tilbúnir að taka þátt í efnahagslegu endurreisninni. Eins og ég nefndi er þetta líka mikið efnahagslegt hagsmunamál því að, líkt og kom fram í greinargerð Ásgeirs Jónssonar hagfræðings og Hersis Sigurgeirssonar þar sem þeir reyndu að leggja mat á kostnaðinn við efnahagshrunið, ef Seðlabankinn hefði þó bara fylgt eftir því sem kynnt var sumarið 2009 varðandi aflandskrónurnar og náð tilætluðum árangri í því hefði það skilað 86 milljörðum kr. Auðvitað er ekki öll upphæðin undir lengur, þetta voru 319 milljarðar í upphafi, aflandskrónurnar. En eitt skyldi líka yfir alla ganga. Ef því hefði verið fylgt eftir hefði árangurinn í júní 2016 numið u.þ.b. 86 milljörðum, samkvæmt þessu mati. Hér er hins vegar verið að fórna 20–30 milljörðum. Það er ekki gott að setja nákvæma tölu á það en ljóst er þó að efnahagslega fórnin er veruleg en hún leggst ofan á prinsippfórnina.
Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að auðvitað snýr þetta að grundvallaratriðum. Staðreyndin er sú, hvort sem Miðflokkurinn er ósáttur við hvernig þáverandi stjórnvöld brugðu frá þeirri stefnu sem mörkuð var í forsætisráðherratíð hv. þingmanns eða ekki, var það gert og mönnum einfaldlega boðið upp á þann valkost að færu þeir út á þeirri stundu byðist tiltekið gengi, ella biði þeirra óvissa, vissulega. Það væri óvíst hvenær væri hægt að hleypa þeim út og á hvaða gengi það yrði og að þeir fjármunir yrðu meira og minna vaxtalausir á meðan, en það var valkosturinn sem boðið var upp á og þessi hópur þáði. Allar okkar aðgerðir í kjölfar efnahagshrunsins byggðu á rökstuðningi um neyð. Þetta væri fordæmalaus staða í þjóðarbúinu. Það væri alveg ljóst að ekki væri hægt að takast á við þann vanda sem við væri að etja án þess að það hefði afdrifaríkar afleiðingar fyrir þjóðarbúið og því yrði að setja neyðarlögin eins og gert var. Þar var auðvitað grunnurinn lagður að þeim viðsnúningi sem við náðum og síðan með fjölmörgum aðgerðum sem gripið var til til að létta á aflandskrónuvandanum og á endanum taka á uppgjöri slitabúanna 2016. Þess vegna vil ég bara ítreka það sem ég hef sagt áður: Aðstæður eru allt aðrar núna. Það er ekki sama efnahagslega váin fyrir hendi. Hér er á ferðinni hópur fjárfesta, hvort sem mönnum líkar við þá fjárfesta eða ekki, sem valdi þessa leið og á auðvitað eins og aðrir fjárfestar í landinu að búa við sömu reglur, jafnræði í stöðunni í dag en ekki að horfið sé til einhvers sem Miðflokkurinn óskar að væri uppi á borðunum núna. Ég myndi vilja spyrja í fyrra andsvari hv. þingmann: Hvernig hyggst Miðflokkurinn skattleggja þetta fé sérstaklega þannig að það standist jafnræði gagnvart öðrum fjárfestum?
Forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að taka þátt í umræðunni þótt við séum ekki orðnir alveg sammála enn sem komið er. Það er hins vegar rétt hjá honum að aðgerðirnar á sínum tíma byggðust á neyð, en einmitt af þeim sökum var svo mikil áhersla lögð á það sem ég rakti hér áðan, að eitt skyldi yfir alla ganga og ekki væri boðið upp á möguleikann á að einhverjir ákvæðu að halda sig til hlés, taka ekki þátt í þessum nauðsynlegu aðgerðum og fleyta rjómann ofan af síðar. Þetta var alveg skýrt. Það var gengið frá því með hvaða hætti yrði komið í veg fyrir að menn gætu gert það sem þeir ætla sér núna. Þeir reyndu að komast undan þessu með ýmsum leiðum, m.a. með kvörtun til Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, og þar varð niðurstaðan alveg skýr. Ég vitna hér beint í frétt frá stofnuninni frá því í lok árs 2016: „Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hefur lokið athugun á tveimur málum vegna kvartana varðandi íslenska löggjöf um eign á aflandskrónum. Lögin sem kvartanirnar snúa að eru liður í aðgerðum íslenskra stjórnvalda til að losa fjármagnshöft. ESA telur lögin vera í samræmi við EES-samninginn.“ Þetta var allt í samræmi við lög. Og hvað var í samræmi við lög? Jú, heildarplanið, að fylgja því eftir í heild og láta eitt yfir alla ganga. Þess vegna er ekki hægt að verðlauna þá sérstaklega núna sem ekki hafa verið reiðubúnir að taka þátt í planinu. Hvernig á að fá þá til þess? Jú, einfaldlega með þeim hætti sem lagt hefur verið upp með og gerist að óbreyttu; að eignir þeirra í aflandskrónum, sem eru annað en hefðbundnar íslenskar krónur, færist yfir á lokaðan reikning og verði það þangað til þeir eru reiðubúnir að taka þátt í því með öðrum að gera þennan efnahagslega viðsnúning mögulegan, sem hefur náðst, vissulega.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að það sé talsvert langt í að við verðum sammála um þetta mál. Hagsmunir Íslands í þessu máli til lengri tíma litið eru að landið sé ákjósanlegur staður fyrir erlenda fjárfesta að fjárfesta. Erlend fjárfesting hefur í gegnum tíðina skipt okkur gríðarlega miklu máli og mun gera það áfram. Það er ekkert vestrænt ríki sem virðir lög og rétt sem reynir með einhverjum hætti að taka eignir erlendra fjárfesta eignarnámi. Við þekkjum það ágætlega úr einhverjum kommúnískum ráðstjórnarríkjum að slíkum ráðum er beitt. Þau ríki teljast ekki ákjósanlegir staðir fyrir erlenda fjárfesta til lengdar. Brýnustu hagsmunir okkar til lengdar þegar við horfum fram á næsta áratug eða næstu áratugi eru að trúverðugleiki íslenskra stjórnvalda sé fyrir hendi og að þau misbeiti ekki löggjafarvaldinu með einhverjum hætti til eignaupptöku á eignum erlendra fjárfesta einfaldlega vegna þess að sá hópur fjárfesta hugnast þeim ekki. Hér er ekki lengur nein neyð. Það hefur vel tekist til við endurreisnina [[Forseti hringir.]]og við getum engan rökstuðning sótt í efnahagslega stöðu okkur núna til að beita álíka úrræðum og við gerðum 2009 eða 2016.
Forseti. Í fyrsta lagi er ekki verið að beita neinum nýjum úrræðum. Þetta er einfaldlega framhald af þeim úrræðum sem gripið var til þegar neyðin var til staðar og lá fyrir að allir myndu þurfa að taka þátt. Það er auðvitað alveg fráleitt að setja þetta í samhengi við eignaupptöku. En eins og ég rakti stuttlega í ræðu minni áðan er það ekki í fyrsta skipti því að þegar þessar aðgerðir voru kynntar og raunar áður, þegar verið var að ræða það að ráðast þyrfti í slíkar aðgerðir, voru þeir til og voru kannski allmargir sem voru tilbúnir til að halda fram þessum málflutningi, að í aðgerðunum í heild fælist eignarnám, m.a. gagnvart slitabúunum - þau voru dugleg og fulltrúar þeirra að tala um eignarnám. Það liggur hins vegar fyrir að svo var ekki. Um það hefur verið dæmt fyrir dómstólum og ESA hefur skilað sinni niðurstöðu eins og ég rakti áðan. Við hv. þingmaður höfum auðvitað verið ósammála um eitt og annað, en ég hefði vonast til að hann væri þó búinn að læra það af reynslunni að besta leiðin til framtíðar til að gera Ísland að vænlegum fjárfestingarkosti er ekki að láta undan óbilgjörnum [[Forseti hringir.]]kröfum þeirra sem ganga alltaf eins langt og þeir mögulega geta.
Virðulegur forseti. Mig langar að þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Hv. þingmaður er þekktur fyrir að vera hrifinn af og reyna gjarnan að stunda hina fornu list, rökræðulistina, og vill gjarnan rökræða mjög djúpt hlutina þegar færi gefst á því. Það má með sanni segja að stundum vanti það einmitt í þennan sal að menn rökræði málin til hlítar, þó verð ég að segja að þakka má réttilega hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir andsvar hans við hv. þingmann áðan, þar sem menn rökræddu þetta mál sannarlega. Þó er enn mikill skortur á því að hér komi þingmenn upp og reyni að selja okkur þá hugmynd að samþykkja þetta blessaða mál. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Ef ætti að draga saman - ég veit að það getur verið erfitt fyrir mann sem þykir rökræðulistin skemmtileg - í mjög knappt mál eða eina setningu hver innsti kjarni þessa máls er væri mjög mikilvægt að fá það fram vegna þess að það gæti kannski auðveldað að menn kæmu hingað og tækju til máls. Hver er innsti kjarninn í því að málið getur ekki náð fram að ganga eins og það er útlistað í dag? Til vara: Hver er orsökin fyrir því að menn koma ekki hingað upp og reyna að selja okkur hinum stuðning við málið? Getur hv. þingmaður svarað því? Aðallega vil ég reyna að draga fram, eins og hv. þm. Ólafur Ísleifsson kallaði það, innsta kjarna málsins. Það sem er mikilvægt að árétta líka, og kom fram í svari hv. þingmanns við spurningu hv. þm. Þorsteins Víglundssonar, er að það er ekki verið að búa til neitt nýtt í rauninni, eins og ég hef skilið þetta. Það er bara verið að þynna út þær ákvarðanir og reglur sem [[Forseti hringir.]]samþykktar voru 2015.
Forseti. Það er rétt. Í rauninni er bara jafnt og þétt, undanfarin tvö ár eða svo, verið að þynna út það sem lagt hafði verið upp með en ekki að setja á menn nýjar kvaðir. En hvernig má skýra þetta í einni setningu? Ég held að það megi jafnvel skýra inntak þeirra áforma sem þetta byggir allt á í tveimur orðum, þ.e. endanleika og trúverðugleika. Það sem ég á við með því er að þegar áformin voru kynnt fólu þau í sér tiltekna endanlega niðurstöðu og á því byggðist trúverðugleikinn, að stjórnvöld væru búin að kynna það hvernig leyst yrði úr málunum í heild. Því er svo mikilvægt að klára heildarlausnina vegna þess að ella fer trúverðugleikinn, þá er enginn endanleiki og þá er trúverðugleikinn farinn, trúverðugleiki sem íslensk stjórnvöld verða að hafa til að bera í hagsmunagæslu fyrir landið. Ef menn gefa jafnt og þétt eftir og sýna fram á að aðferðir, eins og þessir aðilar hafa notað, jafnvel kosningaáróður til að reyna að hafa áhrif á stefnu íslenskra stjórnvalda, að slíkt geti virkað og ef menn sýna viðsnúning í stefnu stjórnvalda frá því sem hafi verið kynnt sem endanlegt er trúverðugleiki stjórnvalda verulega skaddaður og það mun gera þeim miklu erfiðara fyrir næst, hverjir sem verða við stjórnvölinn, að leggja fram áætlun sem byggir á trúverðugleika vegna þess að menn munu hafa efasemdir um endanleikann.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svörin. Það er mjög mikilvægt að við reynum að draga fram kjarna málsins og ég held að búið sé að gera það núna ágætlega. Því miður virðist það vera þannig að það hreyfir ekki mikið við þeim sem vilja reyna að fá málið í gegn. Ég vil hins vegar koma því á framfæri og velta upp við þingmanninn hvort það sé ekki einmitt lykilatriði, til að gæta jafnræðis milli allra þeirra sem hafa verið læstir inni með eignir sínar, að ferlinu sé fylgt. Ef við værum hins vegar að tala um einhvers konar ný lög, nýja nálgun eða nýja aðferðafræði væri mögulegt að hún gæti skapað einhvers konar kurr milli þeirra sem hafa þurft að sætta sig við mismunandi verð á sínum eignum og mögulega þá skapað einhvers konar bótaskyldu eða endurkröfurétt eða eitthvað slíkt. Ég velti þessu bara upp. En það er svo merkilegt að manni finnst einhvern veginn núna vera svo margt sameiginlegt með þeim sem vilja láta þetta mál renna í gegn og þeim sama flokki fólks sem talaði fyrir því að hinir glæsilegu Icesave-samningar ættu að renna hér í gegn á sínum tíma.
Forseti. Já, maður heyrir jafnvel sömu frasana og sérkennilegt hvað gengur í sumum tilvikum erfiðlega að læra af reynslunni. En varðandi samræmið í aðgerðum, já, að sjálfsögðu er það mikið lykilatriði. Við getum sett þetta í ágætissamhengi með því að velta fyrir okkur hvernig hefði gengið að fá slitabú bankanna til að skila stöðugleikaframlögunum svokölluðu ef eins og eitt slitabúanna hefði bara komist upp með að taka ekki þátt og ætla að láta hina um að fjármagna aðgerðirnar. Ef sú hefði orðið raunin hefði það veikt stöðu aðgerðanna til mikilla muna, trúverðugleika þeirra, og litlar líkur verið á að menn hefðu verið reiðubúnir að leggja sitt af mörkum, hver og einn, enda gerðu þeir það á þeim forsendum að aðrir myndu gera slíkt sama.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðisræðu. Mig langar til spyrja þingmanninn út í andsvar hans hér áðan þar sem hann reyndi að ramma málið inn í tvö orð; endanleika og [[Trúverðugleika.]]trúverðugleika. Það er kannski endanleikinn sem mig langar að hafa fókus á hérna. Það sem ég hef haft miklar áhyggjur af í þessari umræðu eru skilaboðin sem við erum að senda frá okkur, sem stjórnvöld senda sem gæslumenn íslenskra hagsmuna gagnvart síðari tíma málum. Þetta er ekki síðasta málið þar sem þarf að standa í vörn fyrir íslenska hagsmuni. Nú bíða mál sem snúa að frystiskyldu á kjöti, þriðji orkupakkinn og það er fullt af málum í pípunum sem við vitum af nú þegar og það eiga eftir að koma upp óteljandi mál sem við sjáum ekki fyrir núna þar sem skiptir gríðarlega miklu máli að hagsmunagæslumenn landsins standi almennilega í lappirnar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í hvaða áhrif hann telji þessa merkjasendingu sem frá stjórnvöldum fer núna með þessari eftirgjöf hafa á framtíðarstöðu okkar í samningaviðræðum við mótaðila, hverrar þjóðar eða gerðar sem þeir kunna að vera.
Hv. þingmaður getur væntanlega rétt ímyndað sér það hvort menn fylgist ekki með því hvernig íslensk stjórnvöld halda á hagsmunagæslu fyrir þjóðina í heild, hvernig þau verja þjóðarhagsmuni. Það var einungis eftir að menn voru orðnir sannfærðir um það 2015 að íslensk stjórnvöld myndu standa í lappirnar að þeir voru reiðubúnir að gefa eftir eins og nauðsynlegt var. Fram að því, af því að hv. þingmaður nefnir t.d. þennan þriðja orkupakka Evrópusambandsins og landbúnaðarmálin, höfðu margir reitt sig á það að það yrði annaðhvort gefið eftir á sama hátt og menn leituðust við að gera í Icesave-deilunni, sem hafði sett ákveðið fordæmi hvað þau stjórnvöld varðaði, eða að Evrópusambandsaðild yrði lausnin. Þá hófst bara biðin eftir því að Evrópski seðlabankinn kæmi með peningana til að borga menn út úr höftum, með svipuðum hætti en þó aðeins annarri aðferð en í Grikklandi. Þetta þurfti að yfirvinna, sýna fram á að ný stjórnvöld væru komin með nýja stefnu. Af þessu leiðir að vonandi, jafnvel þó að þetta mál færi á versta veg, verður að einhverju leyti a.m.k. hægt að endurvinna trúverðugleika íslenskra stjórnvalda þegar kemur að grundvallarhagsmunagæslu fyrir þjóðina með því að skipta um stjórnvöld.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni svarið. Hitt atriðið sem mig langaði til að koma inn á er hvort hv. þingmaður sjái einhverja málefnalega fylgni í þessu við hóp eða flokk stuðningsaðila þessa frumvarps. Hann kom inn á það í fyrra andsvari sínu að það hefði þurft að byrja á því að vinda ofan af þeim skilaboðum sem voru send í Icesave-málinu frá íslenskum stjórnvöldum til að tryggja trúverðugleika þess plans sem lagt var upp með árið 2015 hvað haftalosun varðar. Mér dettur þetta í hug í samhengi við það hvernig runa stuðningsaðila þessa frumvarps liggur og hversu áhugalitlir þeir eru um að taka þátt í umræðum um málið. Ég spyr hvort hann telji einhverjar dýpri pólitískar línur liggja þarna en bara þær er snúa að haftalosun einni, losun erlendra krónueigna einni og sér.
Forseti. Einhverjar hljóta skýringarnar að vera, hvort sem þær lúta að því að stjórnvöld, í merkingunni ráðherrar og alþingismenn, hafi einfaldlega útvistað þessu verkefni eitthvað inn í kerfið, sem virðist ganga um sjálfala að miklu leyti þessa dagana eins og við sjáum t.d. á íslenska fjármálakerfinu og jafnvel ríkisbönkunum, eða það eru einhverjar pólitískar línur undirliggjandi. Þær hafa ekki birst hér í 15 klukkustunda langri umræðu vegna þess að það virðist enginn treysta sér, enginn þeirra sem styðja þetta mál, til að tala fyrir því, til að reyna að selja það, eins og menn hafa orðað það. Á meðan vitum við ekki hversu góðar eða slæmar ástæður liggja að baki þessu brotthvarfi frá því sem ákveðið hafði verið og hafði skilað ótrúlegum árangri. Hvers vegna eru menn að hverfa frá því núna? Við fáum engin svör við því. Menn treysta sér ekki til að verja þessi áform sem þeir vilja þó keyra í gegn.
Virðulegur forseti. Við höldum áfram að kalla eftir afstöðu og svörum við spurningum sem hafa verið lagðar fram. Við höfum gert okkar besta í að svara þeim sjálf, reynt að geta í eyðurnar. Þetta er reyndar þekkt hér, getið hefur verið í eyður í þingsal nokkrum sinnum áður og jafnvel á öðrum stöðum í húsinu. Við förum ekkert út í hver gerði það. Í frumvarpinu kemur fram að markmið breytinganna sé að rýmka heimildir aflandskrónueigenda. Auðvitað er kjarninn sá að verið er gefa eftir fjármuni. Þær heimildir sem eru til staðar eru ekki nýttar til fulls, því miður. Það er svolítið kostulegt hversu mikill samhljómur er á milli annars vegar þeirra fáu hugmynda eða orða sem við höfum fengið í andsvörum eða þegar við höfum fengið fólk til að tala við okkur og hins vegar hópsins sem talaði um glæsilega Icesave-samninga og taldi að við ættum að samþykkja þá, vildi að við gengjum í Evrópusambandið. Þeir vilja núna að málið renni í gegn, að þetta sé orðið gott, að við þurfum ekkert að gera þetta lengur eða hafa áhyggjur af erlendum fjárfestingum. Það er kunnuglegt stef. Við höfum heyrt áður að ef við gerum þetta ekki kunni erlendar fjárfestingar að dragast saman eða menn að hverfa frá. Hv. þingmaður man eftir því þegar því var spáð að Ísland yrði Kúba norðursins, held ég að það hafi verið orðað á sínum tíma, ef við samþykktum ekki Icesave-samningana. Hagfræðingur einn kom í sjónvarpsviðtal og spáði nánast öllu nema svartadauða ef þeir yrðu ekki samþykktir eins og lagt var upp með. Það er með ólíkindum að maður skuli vera kominn með sömu tilfinningu núna, að menn séu komnir á sama stað, að það sé í lagi að fórna ákveðnum hagsmunum til að klára eitthvert leiðindamál án þess að færð hafi verið rök fyrir því í umræðunni af hálfu þeirra sem eru að reyna að selja okkur málið að það sé á einhvern hátt réttlætanlegt að hverfa frá þessu, þeim milljörðum sem kunna að vera undir þarna, að það sé einhvern veginn réttlætanlegt að ganga alla leið þrátt fyrir mismuninn á því sem hægt er að ná og því sem þessir aðilar vilja sætta sig við. Þetta eru vissulega miklu lægri tölur en voru í umræðunni um Icesave-samningana en engu að síður tölur sem skipta máli, því að eins og bent hefur verið á má gera ýmislegt fyrir slíka fjármuni. Á sama tíma og ákveðnir flokkar eða talsmenn þeirra hafa talað fyrir aukinni skattlagningu á fyrirtæki og einstaklinga neita þeir sér um þessa fjármuni frá erlendum aðilum. Vissulega er rétt að þeir kunni að vera fleiri en einn og mismunandi að stærð og gerð en engu að síður eru þetta allt aðilar sem sitja við sama borð þegar kemur að slíkum málum. Hagsmunir Íslands í málinu eru að sjálfsögðu þeir að halda til streitu því plani sem lagt var upp með. Það hefur enginn af þeim hv. þingmönnum sem eru fylgjandi málinu komið í ræðustól og sagt við okkur að ekki sé hægt að hverfa til baka til upprunalega plansins. Það hefur enginn sagt að ekki hægt sé að krefjast 190 kr. fyrir evruna eða 220 kr. eða 100 kr. eða guð má vita hvað. Það hefur enginn komið og sagt hvað sé hægt að gera. Menn hafa hvorki varið málið með nokkrum einasta hætti né reynt að selja það. Við hljótum að áætla sem svo að hægt sé að nýta þær heimildir sem samþykktar voru upphaflega. Virðulegur forseti. Því miður læðist að manni sá grunur að þeir sem eru fylgjandi málinu séu enn þeirrar skoðunar að ástæðulaust sé að ræða það, að ástæðulaust sé að þeir færi rök fyrir því hvers vegna við eigum að samþykkja það. Það læðist að manni grunur um að það séu samantekin ráð að gera það ekki, að vinstri flokkarnir í stjórnarandstöðunni og ríkisstjórnarflokkarnir séu orðnir sammála um að keyra málið í gegn. Enda er ákveðinn samhljómur milli allra þeirra flokka þegar kemur að yfirþjóðlegu valdi, eða flestra þeirra í það minnsta, ég ætla að leyfa mér að setja sviga utan um Sjálfstæðisflokkinn vegna þess að þar hafa menn stundum verið veiklundaðir. Virðulegur forseti. Ég næ ekki að klára það sem ég ætlaði að segja og óska eftir að verða settur aftur á mælendaskrá.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu hans. Mig langar að koma örstutt inn á atriðið hjá honum sem snýr að eftirgjöf tekna í samhengi við umræður um fjármálaáætlun og fjárlög og þau miklu slagsmál sem eru þar uppi um staka milljarða hér og staka milljarða þar. Hefur hann orðið vitni að viðlíka sinnuleysi gagnvart svo stórum upphæðum á undanförnum árum í þingstörfunum? Ef við horfum til þeirra samninga sem gerðir voru 2017 við kröfuhafa upp á 90 milljarða og notumst við það afsláttarverðhlutfall er gólfið, má segja, í eftirgjöfinni sirka 13,6 milljarðar, en miðað við 190 kr. töluna sem átti að vera besta verð til krónueigenda eru þetta 23 milljarðar. Hefur hv. þingmaður orðið var við svona lítinn áhuga á svo stórum tölum?
Virðulegur forseti. Já, það verður að segjast eins og er að ég hef orðið var við lítinn áhuga á miklu stærri tölum, og ætla að nefna Icesave-samningana, síðan ég kom á þing og að sjálfsögðu líka hvernig ætti að leysa úr þessum fjármagnshöftum. Það er alveg ljóst að skiptar skoðanir voru um hvort fara ætti þessa leið og jafnvel voru menn búnir að gera sér í hugarlund að ágætt væri að ná 200–300 milljörðum út úr þessum sjóðum og bönkum. Staðreyndin er vitanlega sú að þetta eru miklu hærri upphæðir, 600–800 milljarðar, ég man ekki alveg hvernig þetta er, en miklu hærri upphæðir. Í seinni tíð frá því að núverandi ríkisstjórn tók til starfa, og líka ríkisstjórnin þar á undan, höfum við hins vegar séð að menn voru mjög hugmyndaríkir þegar kom að því hvernig mætti auka álögur, hvort sem það var kolefnisskattur eða eitthvað slíkt, til að ná sér í auknar tekjur. Margir töluðu fyrir hækkandi veiðileyfagjaldi og þess háttar. Þeir sömu aðilar eru núna að hafna því, eru í rauninni að segja að okkur vanti ekki þessa 13,6–22 milljarða. Okkur vantar þá bara ekki.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég verð að viðurkenna að það situr dálítið öfugt í manni að verða að upplifa þetta, að hér séu þingflokkar sem hafi sig mikið í frammi í tengslum við fjármálaáætlun og fjárlög, vilji sækja þar í óinnheimtar tekjur sem oft og tíðum er talað um sem gjafir til handa hinum ýmsu hópum, sérstaklega er vinsælt að tala um milljarðagjafir til útgerðaraðila. Það er alveg magnað að fylgjast með því núna að þar sé skilað fullkomlega auðu, að þögnin sé algjör. Eina ræða Samfylkingarmanna var andsvar, ef ég man rétt, frá hv. varaþingmanni, Einari Kárasyni, þar sem hann virtist nú klikka á því að telja Sverri Hermannsson, fyrrverandi þingmann, hafa talað sem lengst um z-una en hann talaði um grunnskólalögin. Það var allt efnislega innleggið í þessa umræðu frá Samfylkingunni sem aðra daga telur sig vera fullfæra um að sækja tekjur hvert sem er.
Virðulegur forseti. Auðvitað vitum við að margt af því sem kemur frá samfylkingarflokkunum er til heimabrúks, er til að komast í kastljósið, er til að setja út í umræðuna. Við vitum að það gengur í ákveðinn hóp að tala alltaf um að sækja fé til útgerðarinnar eða til atvinnulífsins, en á sama tíma eru þeir aðilar, og víla það ekki fyrir sér, að gefa eftir eða í það minnsta láta ekki á það reyna hvort hægt væri að ná í, eins og hv. þingmaður benti á samkvæmt útreikningum sínum, rúmlega 13 milljarða eða 23 milljarða, eitthvað þar á milli. Hvers vegna er þetta með þessum hætti? Maður veltir fyrir sér hvað Samfylkingin gæti t.d. gert ef þeir peningar kæmu inn miðað við þann lúðrablástur sem heyrist stundum á þeim bæ? Það væri t.d. hægt að hrista aðeins upp í þessari blessaðri borgarstjórn, reyna að koma þar einhverju í gagnið í samvinnu við ríkið og byggja eitthvað af íbúðum fyrir þessa peninga. Hér ræddum við aðeins í nótt, fyrrinótt, hvort það gætu verið 5.000–8.000 íbúðir. Við vitum það ekki að sjálfsögðu. Þetta er hins vegar alveg verðugt umræðuefni.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum prýðisgóða ræðu þar sem hann leitaði aðeins til upphafsins, hvernig hlutirnir minna hann á aðra umræðu sem fór fram hér fyrir nokkrum árum. Ég velti fyrir mér hvað það var sem gerðist þegar ákveðið var að fara í þessa vegferð með aflandskrónur. Það átti að fara fram útboð fyrst í október 2015 en það varð ekki að veruleika fyrr en 25. maí 2016. Ég velti fyrir mér hvort þingmaður geti svarað því hvað var eiginlega byrjað að gerast á þessum tímapunkti.
Virðulegur forseti. Þar sem ég var í ríkisstjórn á þessum tíma fylgdist ég mjög óþreyjufullur, að sjálfsögðu, með því sem þarna fór fram, fylgdist með því hversu illa gekk að fá hið blessaða kerfi, sem við köllum svo, til að fara þá leið sem stjórnvöld vildu fara. Það var einhvern veginn þannig að allir flækjufætur kerfisins sammæltust um að reyna að fara einhverja aðra leið en þarna var lagt upp með. Það tók allt of langan tíma að hrinda þessu í framkvæmd, það er alveg ljóst og það sem gerðist á þessum tíma var að menn unnu einfaldlega, held ég, ekki nógu hratt, það var reynt að flækja hlutina allt of mikið sem gerði að verkum að hlutirnir gengu of hægt fyrir sig. Það sem skiptir kannski meira máli í þessu öllu, ef við horfum á dagsetningar, er stefnubreytingin sem varð þegar leið á sumarið 2016. Þá allt í einu varð bara algjör stefnubreyting í þessum málum öllum saman.
Hæstv. forseti. Takk kærlega fyrir, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson. Þetta leiðir mig að síðari spurningu minni. Okkur var tjáð að hlutirnir þyrftu að gerast í fyrradag og síðan í allra síðasta lagi í gær, annars myndu himinn og jörð farast beinlínis. Í fréttum, í hádeginu í dag minnir mig, gátum við séð að einhverjir miðlar höfðu sent inn fyrirspurn til Seðlabankans vegna þeirra varnaðarorða sem Seðlabankinn hafði sett fram, sem fylgdu í greinargerð með frumvarpinu. Það hefur ekkert gerst. Hvað sér þingmaðurinn sem næstu skref?
Virðulegur forseti. Það er rétt, ég las eina af þessum fréttum og það var ekki hægt að lesa út úr henni nein haldbær rök frá Seðlabankanum um að eitthvað stórkostlegt væri að gerast, enda höfum við svo sem fengið fregnir af því innan úr fjármálamarkaðnum að menn þar hafi yppt öxlum yfir því hreinlega um hvað væri verið að tala. Það er hins vegar ekkert nýtt að menn setji málin fram með þessum hætti, jafnvel án rökstuðnings. Síðast var allt í kaldakoli hér 14. desember þar sem keyra þurfti þetta sama mál í gegn. Næstu skref verða væntanlega þau að á endanum verður þetta mál samþykkt, hvenær sem það verður. Það endar að sjálfsögðu þannig. En vonandi, áður en það gerist, fáum við einhver svör við þeim spurningum sem við höfum spurt hér. Ef við fáum ekki að vita hvað býr hér í rauninni undir og fáum ekki rökin fyrir málinu verðum við að vera á móti því og greiða atkvæði gegn því.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir innblásna ræðu, enda er hann útsofinn. Þingmaðurinn kom inn á það að verið væri að gefa eftir fjármuni, það væri ekki verið að nýta alla möguleika í þessu máli. Í ræðum í gær varð mönnum tíðrætt um að þeir fjármagnseigendur sem nú er verið að ræða um, og hafa ekki gefið eftir í þessu ferli um losun hafta, eru einmitt þeir sem nú eru að fá sérkjör. Af því að við höfum verið að tala um þetta plagg hér langar mig að spyrja þingmanninn: Má leiða að því líkur að stöðugleikaskilyrði og/eða -skattur á slitabú fallinna banka sé einmitt það sem er verið að gefa eftir? Er hægt að fullyrða um það eða er það akkúrat spurningin sem við erum öll að leita að?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það er eitt af því sem við höfum verið að spyrja um, hver rökin eru fyrir þessu, hver afleiðingin verður ef þetta mál verður samþykkt. Það hefur komið fram að ekki eru lagðar fram neinar tölulegar upplýsingar um hvaða áhrif þetta getur haft á ýmsa hluti í okkar efnahagslega umhverfi. Okkur sýnist að verið sé að gefa eftir fjármuni sem hægt væri að innheimta frá þeim aðilum sem eiga þessar eignir ef menn héldu sig við það plan sem lagt var af stað með 2015 þar sem búið var að ákveða á hvaða verði þessar eignir skyldu seldar. Það hefur enginn komið hér upp og sagt okkur að ekki megi snúa til baka í það ferli.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Það er kannski kjarni málsins sem kom fram í lok svars hv. þingmanns og kannski svolítið nördaleg spurning sem ég var með því að það er alveg sama hvaðan gott kemur þegar peningar eru annars vegar. Það þarf ekkert endilega að útskýra úr hvaða lið það kemur. Ég er ánægður með þetta svar og það er kannski bara skref í þá átt að við séum að komast betur að því hvar hundurinn liggur grafinn í þessu máli, hvers vegna aðilar eru ekki impóneraðir í því að snúa til þess vegar sem þetta skjal fjallar um - og hefur maður reyndar ekki fengið svar við þeirri spurningu.
Virðulegur forseti. Nú veit ég ekki hvort hv. þingmaður er á mælendaskrá en ég legg til að hann setji sig á mælendaskrá ef hann er þar ekki. Ég ætla að gera honum þann óleik að spyrja hann hvað hann telji að geri það að verkum að þeir sem vilja fá þetta mál í gegn komi ekki hingað í þennan ræðustól og rökstyðji mál sitt. Hér hafa verið haldnar tvær ræður, ein þegar mælt var fyrir málinu og önnur þegar formaður nefndarinnar flutti álit hennar. Síðan hafa líklega tveir aðilar komið í andsvar en það er öll umfjöllunin sem verið hefur um málið hér af hálfu þeirra sem vilja reyna að telja okkur trú um að það sé sniðugt að klára þetta með þessum hætti. Á sama tíma fáum við engin svör við því hvað réttlæti það að fara þessa leið, að gefa eftir gagnvart þessum aðilum, að gefa þeim meira svigrúm en öðrum, að verðlauna þá sem þráast við að fara að þeim reglum sem settar hafa verið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða ræðu. Mig langaði aðeins að koma inn á eitt sem er á bls. 5 í greinargerðinni. Þar segir: „Þannig eru markmið fjárstreymistækisins á innflæði fjármagns tryggð og að aflandskrónueignir verði áfram á aflandsmarkaði og komi hingað til lands í formi nýs innstreymis erlends gjaldeyris ef aflandskrónueigandi kýs að fjárfesta hér á landi.“ Þetta langar mig að staldra við, þ.e. „kýs að fjárfesta hér á landi“. Í fyrsta lagi vil ég segja að það vantar allar upplýsingar um á hvaða grundvelli þetta er sett fram. Mig langar að spyrja hv. þingmann, vegna reynslu hans sem fyrrverandi utanríkisráðherra þar sem hann var mjög staðfastur og sinnti því starfi af mikilli prýði svo eftir var tekið: Hver er tilfinning hans fyrir því að áhugi sé fyrir því hjá þessum aðilum að fjárfesta hér á landi?
Virðulegur forseti. Við getum engu svarað um hvað þessir aðilar eru áfjáðir í að fjárfesta á Íslandi. Allt eru þetta í raun getgátur og vangaveltur um hvað þeir geta hugsað sér að gera. Í það minnsta hafa þær upplýsingar ekki verið lagðar hér fram. Ég kynntist því hins vegar á sínum tíma að áhugi var víða um heim á að fjárfesta á Íslandi. Það sem menn horfðu til í því efni var að sjálfsögðu hvernig okkur gekk og hefur gengið að endurheimta traust erlendis með því að fylgja þeirri aðferðafræði sem við lögðum af stað með. Bara það eitt að standa í lappirnar í Icesave-samningunum og að vera með trúverðuga, góða áætlun varðandi endurreisn fjármálakerfisins skipti þessa aðila mjög miklu máli. Það vill svo vel til að hér í salnum höfum við mjög góðan ráðherra sem þekkir þessi mál mjög vel, þ.e. fjárfestingar og áhuga erlendra fjárfesta á Íslandi. Hann er staðgengill fjármála- og efnahagsráðherra og það er aldrei að vita nema við fáum einhverjar góðar upplýsingar eða ræðu frá hæstv. ráðherra um þetta mál.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég hjó eftir því að hann nefndi sérstaklega trúverðugleika. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni, trúverðugleiki okkar skiptir verulegu máli þegar erlendir aðilar huga að fjárfestingum hér á landi, hvort staðið sé við yfirlýsingar o.s.frv. Það er nefnilega það sem við höfum orðið vitni að í þessu öllu saman, að stjórnvöld hafa ekki sýnt nægilegan trúverðugleika með því að leggja þetta frumvarp fram vegna þess að í raun og veru er verið að verðlauna þær eftirlegukindur sem hér eru eftir í landinu með sínar krónueignir, á sama tíma og þeir sem fóru að vilja og fyrirmælum stjórnvalda í upphafi þurftu að fara út á öðru gengi. Þarna er því verið að mismuna aðilum. Það er aldrei gott þegar kemur að fjárfestingum og lýtur að trúverðugleika.
Virðulegur forseti. Trúverðugleiki er eitt það mikilvægasta þegar við horfum til samskipta, hvort sem það er bara okkar á milli eða innan lands eða við erlenda aðila. Þetta plagg hér, losun fjármagnshafta, skiptir gríðarlega miklu máli í því að auka eða öðlast trúverðugleika hjá erlendum aðilum, ekki síst þeim sem horfðu mögulega til þess að fjárfesta á Íslandi. Allur vingulsháttur í svona málum, þegar stjórnvöld eru eins og vindhani, snúast bara í hringi eða eru sífellt að gefa eftir, er ekki trúverðugur. Þess vegna held ég að það væri sniðugt fyrir stjórnvöld að velta fyrir sér hvort það sé ekki hreinlega tækifærið núna til að sýna á ný þá staðfestu og þann trúverðugleika sem lagt var af stað með í þessu máli, losun fjármagnshafta, og hverfa til þeirrar stefnu sem tekin var í upphafi. Ég verð að viðurkenna að ég veit ekki hvort það er of seint. Ég held ekki. Ég held að það sé alveg eins hægt að bjóða upp á það eins og þær tölur sem eru í því frumvarpi sem við ræðum hér.
Frú forseti. Mig langar í þessari ræðu minni aðeins að reyna að ramma inn þau skilaboð sem ég reyndi að koma á framfæri í gær, gærkvöldi og í nótt. Það eru í fyrsta lagi þeir fjárhagslegu hagsmunir sem undir eru. Í öðru lagi að fara yfir það að hér er ekki um neitt að ræða sem gæti reynst ólöglegt eða eins og hv. þm. Þorsteinn Víglundsson kom inn á áðan einhvers lags eignaupptaka. Í þriðja lagi: Af hverju taka menn ekki þátt í þessari umræðu, þ.e. stuðningsmenn málsins? Og í fjórða lagi eru það skilaboðin sem verið er að senda með þessari afgreiðslu málsins. Í fyrsta lagi langar mig til að ramma inn hvaða fjárhagslegu hagsmuni er um að ræða. Við höfum horft til þess að minnsta mögulega eftirgjöf sé afslátturinn sem var veittur í viðskiptum og samið um á milli aflandskrónueigenda og Seðlabankans í viðskiptum hinn 12. mars 2017 upp á 90 milljarða kr., sem er svipuð heildarupphæð og hér um ræðir. Hins vegar sé um að ræða 190 kr. viðmiðunargengið sem lagt var upp með árið 2015 þegar stóra planið fór af stað. Það var auðvitað ætlað sem hagkvæmustu kjör fyrir aflandskrónueigendur og samkvæmt upplegginu áttu kjör að versna frá þeim punkti en ekki mögulega batna. Ramminn sem þarna um ræðir er 13,6 milljarðar af þeim 83–84 milljörðum sem nú eru undir, upp í 23, ef miðað er við 190 kr. gengisviðmið á evru. Þetta eru alvöruupphæðir og m.a. þess vegna stöndum við í þessum slag og reynum að fá botn í það hvers vegna í ósköpunum stjórnvöld vilja víkja af þegar markaðri leið með þetta risastóra mál. Það hefur enginn komið upp til að reyna að útskýra hvað býr undir og enn bíðum við spennt eftir að heyra frá starfandi fjármálaráðherra eða flutningsmanni nefndarálits sem nú er kominn á mælendaskrá og verður áhugavert að heyra frá hér á eftir. Því hefur verið haldið fram að þetta stæðist ekki lög, stæðist ekki fyrir dómi í dag. Það er nú bara niðurstaða frá Eftirlitsstofnun EFTA í lok árs 2016 þar sem segir skýrt, með leyfi forseta: „Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hefur lokið athugun á tveimur málum vegna kvartana varðandi íslenska löggjöf um eign á aflandskrónum. Lögin sem kvartanirnar snúa að eru liður í aðgerðum íslenskra stjórnvalda til að losa fjármagnshöft. ESA telur lögin vera í samræmi við EES-samninginn.“ Svo mörg voru þau orð. Ég held að við ættum ekki að réttlæta það að sleppa þessum tekjum úr ríkissjóði á þeim grundvelli að þetta standist ekki reglur. Þriðja atriðið: Af hverju taka menn ekki þátt í umræðunni? Þá meina ég fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna eða þeirra flokka stjórnarandstöðunnar sem virðast vera fylgjandi því að þetta mál gangi eftir eins og upp er lagt. Við Miðflokksmenn höfum verið í miklum vandræðum, að við teljum, með að fá upplýsingar sem eru nauðsynlegar til að átta okkur á hvað býr hér að baki. Það hefur gengið erfiðlega. Það vekur auðvitað ákveðnar grunsemdir þegar enginn, ekki einn einasti fulltrúi frá þeim flokkum sem virðast styðja málið, er tilbúinn að koma hér upp í tæplega 15 tíma klukkustunda umræðu og með þeim tíma sem kominn er í dag á sextándu klukkustund væntanlega. Fjórða atriðið og það síðasta sem mig langar til að nefna hér er um skilaboðin sem þetta sendir. Það eru auðvitað margar deilur sem á eftir að útkljá. Það eru mörg álitaefni sem eiga eftir að koma upp og það skiptir gríðarlega miklu máli að menn viti að Íslendingar mæti mótaðilum sínum af staðfestu og seiglu hvenær sem mál koma upp sem þarf að leysa úr. Það hefði auðvitað enginn árangur náðst í Icesave-málum ef menn hefðu lyppast niður með þeim hætti sem nú virðist vera að gerast. Það hefði enginn árangur náðst í haftalosun á málum á fyrri stigum, sem hafa skilað ævintýralegum árangri, ef menn hefðu ekki haft sannfæringu fyrir því að íslensk stjórnvöld stæðu í lappirnar. Ég er hræddur um að skaðinn af þeim skilaboðum sem send eru út með þessari aðgerð eigi eftir að magnast og aukast eftir því sem misserin líða því að það munu koma upp mál þar sem skiptir verulega máli að menn viti að hagsmunagæslumenn Íslands standi í lappirnar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að ramma þetta mál býsna vel inn í þau fjögur atriði sem hann nefndi í ræðu sinni. Eitt hefur vakið mér nokkra furðu í þessari umræðu allri. Í fyrsta lagi virðist sem einhverjir haldi að við þingmenn Miðflokksins séum í þessari umræðu af einhverjum annarlegum hvötum, einhverri hagsmunagæslu fyrir einhverja ónefnda aðila sem auðvitað er ekki. Hagsmunagæsla okkar í þessu máli snýr að þjóðinni, ríkinu, fjármálum ríkisins o.s.frv. Eitt sem hefur vakið sérstaka athygli mína við þessa umræðu alla er að enginn af þeim sem virðast ætla að styðja þetta mál eins og það liggur fyrir núna hefur komið til umræðunnar. Enginn hefur komið hingað inn og sagt við okkur: Þið hafið rangt fyrir okkur í þessu máli, þið eruð að vaða reyk. Þetta er tóm tjara. Enginn hefur komið inn í þessa umræðu með þau skilaboð. Svo virðist sem þetta þingmál eins og það liggur fyrir hafi víðtækan stuðning innan þingsins. Ég velti þess vegna fyrir mér og spyr hv. þingmann hvort hann eigi skýringu á því að fyrst svo er ekki, fyrst enginn treystir sér til að koma inn í umræðuna og skýra fyrir okkur og öllum öðrum hvers vegna hann styður þetta mál af svo mikilli festu, hvers vegna stuðningsmönnum málsins sé svo mikilvægt að þetta mál fái þá flýtimeðferð, sem ég kalla svo, að það liggi á að leysa þetta mál í fyrradag.
Frú forseti. Ég get svarað því til af fyllsta heiðarleika, hv. þingmaður, að ég á ekki svar við því hvers vegna menn koma ekki hingað og mæla þessu máli bót. Stuðningsmannahópurinn virðist vera ansi drjúgur. Það hvernig menn sáu fyrir sér að málið færi í gegnum þingið með algjörri lágmarksumræðu, svo vægt sé til orða tekið, er auðvitað þeirrar gerðar að maður hefur klórað sér í kollinum yfir því. Í því samhengi vil ég ekki ætla mönnum neitt illt en spyr hvort það sé af því að þingmenn hafi ekki sett sig inn í málið eða telji bara að nú sé komið nóg, það sé búinn að vera þessi ævintýralegi árangur sem náðist með haftalosunarferðalaginu sem hófst 2015, hvort menn upplifi þann ævintýralega árangur sem náðst hefur nú þegar bara nægjanlegan og að menn séu saddir. Ég veit það ekki en mér þykir mjög miður ef þingmenn telja sig þess umkomna að gefa frá sér umtalsverðar upphæðir úr ríkissjóði sem þangað ættu með réttu að skila sér samkvæmt heildarplaninu frá 2015 - á sama tíma og við erum öll meðvituð um að það vantar pening hér og pening þar og að mörg góð mál klárast fyrir 1–3 milljarða. Hérna erum við að horfa á eftirgjöf á mögulegu fjárflæði inn í ríkissjóð upp á 13,6–23 milljarða - 23 ef notast er við 190 kr. viðmið fyrir evru sem er viðmiðið sem var notast við 2015. Spurt er hvað valdi. Ég treysti mér ekki til að geta í þær eyður því að engin skilaboð fáum við í þeim efnum í ræðum eða andsvörum hér í salnum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Í framhaldi af því dettur mér í hug að mér finnst ég ekki hafa orðið var við það að neinn hafi stigið hér á stokk og sagt að þær upphæðir sem við höfum talið hér fram, þ.e. 13–23 milljarðar, séu út af fyrir sig rangar og tilhæfulausar. Hv. þingmaður leiðréttir mig ef það er rangt hjá mér. Ég velti þess vegna fyrir mér hvers vegna mönnum liggur svona reiðinnar býsn á að ganga frá þessu máli að þeir eru reiðubúnir að samþykkja þetta mál með engum fyrirvara þótt þeir viti að það er verið að afsala ríkissjóði mjög verulegum tekjum sem, eins og hv. þingmaður bendir á, væri hægt að nota mjög víða í fjársveltu kerfi. Ég spyr hv. þingmann af hverju hann telji að menn komi ekki hér [[Forseti hringir.]]og vefengi þessar tölur ef þær eru rangar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Það yrði að mörgu leyti skemmtilegt ef menn ætluðu að taka slaginn um þessa útreikninga vegna þess að þeir eru ekkert mjög flóknir. Það er ýmislegt flókið í málinu en þessir útreikningar eru það ekki. Ég hugsa að það skýri að meginhluta til af hverju enginn hefur komið hingað upp og vefengt þá. Þingmaður Viðreisnar kom hingað fyrr í dag, hv. þm. Þorsteinn Víglundsson, en hann fór svo hóflega um í pontu að hann taldi okkur Miðflokksmenn hafa talað í rúmar 14 klukkustundir í gær og að það hefði allt verið tóm vitleysa ef ég man orðanotkun hv. þingmanns rétt. Svona málflutningur dæmir sig sjálfur og ég geri ekkert með hann. En bara til að koma aftur að því atriði sem snýr að því af hverju menn hafa ekki gagnrýnt þessa útreikninga held ég að það sé fyrst og fremst af því að þeir eru ekki mjög flóknir, þeir liggja bara fyrir og eru svona þannig að menn verða þá væntanlega að gagnrýna eitthvað annað.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir hans prýðisgóðu ræðu, og þær hafa verið margar góðar af hans hálfu. Við stöndum frammi fyrir þeirri spurningu af hverju ákveðið sé af hálfu ríkisstjórnarinnar að víkja frá markaðri stefnu varðandi aðferð við að ljúka uppgjöri vegna þessara aflandskróna. Það sem stendur upp úr í því efni er að með því er horfið frá þeirri stefnu að í gegnum aðferðina, uppboðsleiðina, sem mörkuð var svo skýrt og vandlega árið 2015 sýnist sem ríkissjóður geti orðið af mjög umtalsverðum fjármunum. Þessir hagsmunir ekki síst, sem við í þingflokki Miðflokksins höfum kosið að standa vörð um - það hefur vakið athygli ýmissa, þar á meðal mín, að engin grein er gerð fyrir því í greinargerð með frumvarpinu hvaða fjárhæðir gæti verið um að tefla. Hins vegar er yfirlýsing sem er allsérkennileg og hefur verið vakin athygli á hér áður, að þetta snerti ekki ríkissjóð. En það snertir auðvitað ríkissjóð í þeim skilningi að hann verður af, eða sýnist geta orðið af, umtalsverðum fjármunum. Hefur þingmaðurinn lagst yfir þetta og mótað sér fastákveðna skoðun á því á hvaða bili þær fjárhæðir gætu legið miðað við [[Forseti hringir.]]reynsluna af þeim uppboðum sem fram hafa farið?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Fyrst vil ég fá að lesa upp úr frumvarpinu sem liggur fyrir, 6.4. Áhrif á ríkissjóð, með leyfi forseta, fyrst hv. þingmaður kom inn á það. Þetta er ekki löng klásúla. „Hvorki er gert ráð fyrir að þær breytingar sem í frumvarpinu felast hafi teljandi áhrif á tekjur ríkissjóðs né gjöld. Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður ekki séð að það muni hafa áhrif á afkomu ríkissjóðs.“ Ég verð að viðurkenna að ég skil þessa málsgrein ekki og vil svo gjarnan fá einhverjar útskýringar á henni, annaðhvort frá framsögumanni nefndarálits meiri hlutans eða starfandi fjármálaráðherra. En það er bara einföld skynsemisskoðun á þessum texta, samanborið við efnisatriði málsins, sem orsakar að þetta gengur hreinlega ekki upp. Hvað varðar það síðan að í engu sé reynt að gera grein fyrir hver fjárhagslegu áhrifin eru í frumvarpinu, greinargerð eða nefndarálitinu, lýsi ég hér enn og aftur furðu minni á því hversu ódýrt er skautað fram hjá slíkum atriðum og í raun ekkert komið inn á þau. Þetta er auðvitað ekki boðlegt, eins og ég kom inn á nokkrum sinnum í gær og nótt, að segja: Þið, ágætu þingmenn Miðflokksins, getið bara fundið svör við þessum spurningum ykkar í frumvarpsplagginu eða nefndarálitinu eða þeim ræðum tveimur sem haldnar hafa verið af fulltrúum stjórnarflokkanna - þegar staðreyndin er sú að í hvorugu þessara plagga og í hvorugri þeirra ræðna sem fluttar voru kemur neitt af þessum atriðum fram. Það er auðvitað mjög miður og vart boðlegt.
Frú forseti. Það vekur auðvitað sérstaka athygli að í frumvarpinu sem hefur hér veigamikla þýðingu skuli það ekki vera upplýst í greinargerð, hafandi það í huga að Seðlabankinn mun hafa gegnt ráðgefandi hlutverki við gerð frumvarpsins. Og í fjármálaráðuneytinu er náttúrlega starfandi mikill fjöldi fólks með hagfræðilega þekkingu sem væri í færum til að koma fram með tölulegt mat á þáttum eins og þeim sem við vorum að ræða rétt í þessu, þeim fjármunum sem þar er um að tefla, og tefla fram vikmörkum, tefla fram sviðsmyndum. Þetta á ekki bara við um þá fjárhæð sem þarna sýnist geta farið í súginn heldur á þetta líka við um möguleg áhrif á gengi, á verðlag, á vísitöluna, á gjaldeyrisforðann og svo mætti áfram telja. Manni [[Forseti hringir.]]sýnist nú að það sé ekki beinlínis þannig að framfarir hafi orðið í þeim efnum að mál séu nægilega upplýst, a.m.k. á það ekki við um þetta frumvarp.
Frú forseti. Ég er algjörlega sammála því sem kemur fram hjá hv. þm. Ólafi Ísleifssyni, að þetta er auðvitað undarlegt verklag. Þeir sem vinna þessi plögg, þessi frumvörp, eiga að vera í ágætisæfingu hvað það varðar að gera grein fyrir tekjum sem af þessum stöðugleikaskilyrðum öllum hafa orsakast. Því að þær hafa verið gríðarlegar. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki sett mig inn í tækniatriði bókhaldsutanumhaldsins en ég get ekki ímyndað mér annað en að allir þeir tugir og þau hundruð milljarða sem hafa komið inn í ríkissjóð á grundvelli þessara samninga hafi komið þar inn sem tekjur. Menn eiga því að kunna það verklag ágætlega. Það að halda því fram að þetta mál hafi engin áhrif á tekjur eða gjöld ríkissjóðs - ég skil hreinlega ekki þá framsetningu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og langar aðeins að fá álit hans á málflutningi sem var hafður í frammi af hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrr í dag þar sem hann var þeirrar skoðunar að hér gæti verið um eignaupptöku að ræða, þ.e. að málflutningur okkar Miðflokksmanna í þessu máli fæli í sér eignaupptöku. Þetta mál var töluvert rætt á sínum tíma sem eitt af þeim tækjum sem vogunarsjóðirnir reyndu að nota til að sá fræjum tortryggni á Íslandi. Þegar haftalosun hófst árið 2016 komu yfirlýsingar frá hagsmunagæsluaðilum vogunarsjóðanna, íslenskum lögmönnum, þar sem þeir fullyrtu að þeir teldu frumvarpið andstætt stjórnarskrá og eignarrétti sjóðanna. Þeir höfðu uppi orð um það á þeim tíma að ríkissjóður væri bótaskyldur. Við þekkjum að þetta var allt saman hrakið. Eins og við þekkjum úr 72. gr. stjórnarskrárinnar er eignarrétturinn friðhelgur. Hins vegar kom álit frá Davíð Þór Björgvinssyni, lagaprófessor og varaforseta Landsréttar, [[Forseti hringir.]]þess efnis að þetta stæðist fullkomlega það ákvæði stjórnarskrárinnar, því væri ekki verið að brjóta á þeim. Mig langar að heyra álit hv. þingmanns á þessum málflutningi.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir spurninguna. Þessi málflutningur ætti að vera okkur kunnugur. Við fengum ágætisæfingu í því að taka á slíkum málflutningi í hinu svokallaða Icesave-máli. Hvað þessi haftamál varðar hefur verið látið reyna á hér um bil alla anga þess og það hefur allt fallið á sama veg. Ég er með það plagg hérna með mér og get sagt um mál sem hefur gengið til Hæstaréttar að ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, tók á þessu og meginniðurstaðan var, með leyfi forseta: „Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hefur lokið athugun á tveimur málum vegna kvartana varðandi íslenska löggjöf um eign á aflandskrónum. Lögin sem kvartanirnar snúa að eru liður í aðgerðum íslenskra stjórnvalda til að losa fjármagnshöft. ESA telur lögin vera í samræmi við EES-samninginn.“ Þetta skilur ekki eftir [[Forseti hringir.]]neitt svigrúm til túlkunar og réttarfarsleg staða okkar er bara býsna góð í þessum efnum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni greinargott svar. Ég hjó sérstaklega eftir lokaorðum hans um að réttarfarsleg staða okkar væri býsna góð. Það er nefnilega kjarni málsins og hefði því miður þurft að brýna hann fyrir stjórnvöldum þegar þau létu undan vogunarsjóðunum með þeim hætti sem við höfum orðið vitni að og er hér í þessu frumvarpi. Þau gefa eftir þrátt fyrir að staðan réttarfarslega sé mjög góð, þau séu í fullum rétti að halda því til streitu að eitt verði látið ganga yfir alla. Engu að síður gefa þau eftir og er það að sjálfsögðu mjög dapurlegt og vekur auk þess upp spurninguna: Hvers vegna var sú leið farin? Við höfum ekki fengið neitt svar við þeirri spurningu hér og það er það sem við höfum margsinnis bent á að er nauðsynlegt að fá svar við.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að það hafi verið gert of mikið af því undanfarin 10–11 ár að tala eigin stöðu niður. Ég veit ekki hvort það var einhver stemning í kjölfar bankahrunsins sem orsakaði það að við þurftum að vera sérstaklega lítil í okkur um hríð. Ég held að af því hafi hlotist mikið tjón. Það hefur þurft að setja mikla orku í að endurvinna þá stöðu sem menn gáfu að óþörfu eftir og ég held að þetta sé mögulega ein af þeim stöðum sem menn eru að gefa frá sér sem er að raungerast í þessu frumvarpi. Mér finnst það mjög miður.
Frú forseti. Við ræðum frumvarp fjármálaráðherra um meðferð krónueigna sem hafa verið háðar sérstökum takmörkunum, þ.e. aflandskrónulosun. Efnislega gengur frumvarpið út á að eigendum aflandskróna verði heimilað að taka fjármagn sitt út af reikningum sem áður voru háðir sérstökum takmörkunum og jafnframt að kaupa fyrir þessar krónur erlendan gjaldeyri. Hér er um að ræða eitt af lokaskrefunum, eins og segir í frumvarpinu, í að afnema fjármagnshöft sem vörðuðu Ísland og íslenskt efnahagslíf á meðan það var að rísa á árunum eftir hrun. Frú forseti. Hver er forsaga þessa máls? Hún er sú að stjórnvöld gerðu ákveðna áætlun þann 8. júní 2015 um losun hafta sem gekk í aðalatriðum út á að eigendum krónueigna sem hér sátu fastir inni með eignir sínar í höftum var boðið að losa þær út með greiðslu álags, þ.e. að þeir tækju þátt í endurreisn íslensks efnahagslífs eftir hrun. Frú forseti. Ef þessir aðilar hefðu séð minnsta vott um hik á íslenskum stjórnvöldum hefðu þeir auðvitað ekki stokkið á þennan vagn, auðvitað í þeirri von að síðar yrði þeim veglega umbunað. Hins vegar gekk þessi áætlun vel. Hún var faglega vel undirbúin og með þessu tókst að losa miklar eignir þessara aðila úr höftunum. Þeir greiddu til þjóðarbúsins álag sem fór til uppbyggingar innviða eins og t.d. heilbrigðiskerfisins. En einhverjir krónueigendur ákváðu hins vegar að þrjóskast við, kannski í þeirri von að íslensk stjórnvöld gæfu eftir - sem kemur nú á daginn, frú forseti. Stjórnvöld eru með þeim aðgerðum sem við ræðum hér að falla frá þeim áformum sem mörkuð voru um losun haftanna. Frú forseti. Hvers vegna þetta undanhald? Hvers vegna? Það litla sem hefur heyrst frá öðrum stjórnmálaöflum hér á Alþingi í umræðum um þetta mál er helst það að erlend staða þjóðarbúsins sé svo góð og að ekki sé nein vá fyrir dyrum íslensks efnahagslífs. Það voru rökin sem við heyrðum hér áðan, við stæðum svo vel, þjóðarbúið stæði svo vel, og engin vá væri sjáanleg. Þetta eru ástæðurnar. Þetta eru ástæðurnar fyrir eftirgjöfinni. Eru það orðin rök í málinu að leggja til hliðar áætlun sem skilaði og gat áfram skilað þjóðarbúinu sanngjörnu álagi þegar eigendur krónueigna hygðust losa sínar íslensku krónur úr höftum? Eru það rökin að það gangi svo vel hérna, þjóðarbúið standi svo vel og engin vá sjáanleg? Það á sem sagt að gefa eftir möguleikann á sanngjörnu álagi bara vegna þess að hér er svo mikill uppgangur. Með öðrum orðum: Við eigum svo mikla peninga. Hvað með byggingu hjúkrunarheimila? Vantar ekki aur þar? Það vantar aur alls staðar. Nei, við eigum svo mikla peninga að við skulum bara gefa þetta eftir. Við skulum hætta þessari áætlun, hætta við hana og gefa þetta eftir, snúa við þessari áætlun sem tókst svo vel. Hver eru þessi skilaboð út í umheiminn? Hvað felst í þessum skilaboðum? Það er kannski alvarlegasti hlutur þessa máls, það að stjórnvöld í þessu litla landi gefi að lokum eftir og þeir þrjóskustu af vogunarsjóðunum, sem ekki vildu semja við íslensk stjórnvöld, græði í lokin mest. Alla jafna ættu mál af þessari stærðargráðu að vekja athygli hér á þingi og stjórnarandstaðan ætti auðvitað að vera hér öll uppi í ræðustól að spyrja spurninga og fá svör við spurningum sínum. Nei, svo er ekki í þessu máli. Frú forseti. Þetta mál snýst um að verja hagsmuni Íslands. Af hverju á ekki að gæta íslenskra hagsmuna í þessu máli?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil líka, af því að ég man ekki hvort mér tókst það í nótt, þakka honum fyrir ágæta ræðu í nótt þar sem þingmaðurinn notaði samlíkinguna um kappleik. Vestmannaeyingar eru gjarnir á að vilja stunda alls konar kappleiki og keppa og hv. þingmaður lýsti því ágætlega. Maður veltir því fyrir sér í framhaldi af ræðum þingmannsins - í nótt og núna - hvort þingmaðurinn telji að nú séum við að skora í eigið mark, þegar við látum undan þessum þrautseigustu vogunarsjóðum eða eigendum þessara krónueigna sem hafa neitað að taka þátt eða setið af sér tilraunir stjórnvalda fram að þessu til að klára eða losa okkur við þetta mál allt saman. Undanhaldið byrjaði vissulega fyrir löngu en það er óvíst og hefur ekki fengist svar við því hér - við fáum kannski svarið við því á eftir, ég veit að formaður efnahags- og viðskiptanefndar er á mælendaskrá - hvort eitthvað banni eða komi í veg fyrir að við förum aftur til baka í fyrri áætlanir og förum að sækja aftur fram í staðinn fyrir að spila á okkar eigið mark. Þessu langar mig að velta upp við hv. þingmann. Hv. þingmaður nefndi einnig réttilega að töluverðir fjármunir geta legið þarna undir. Það fer að vísu allt eftir því við hvað er miðað. Ef miðað er við 190 kr. hafa þær tölur margoft komið hér fram. Og það munar nokkuð um það, hvort sem það eru 13 milljarðar eða 11 eða 20 eða hvað það er - fyrir það er hægt að gera ýmislegt. Hv. þingmaður hefur talað fyrir ákveðnum leiðréttingum til ákveðinna hópa í þessu samfélagi og mig langar að spyrja hann hvort það væri ekki til þess að liðka aðeins fyrir málum hér á vinnumarkaði og í samfélaginu öllu ef þessir peningar yrðu nýttir í samfélagsleg verkefni.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Hann ræddi um kappleik, eins og ég gerði í ræðu minni í gærkvöldi. Það leiðir hugann að því hverjir eigendur þessara krónueigna eru. Það var minnst á það hér fyrr í dag að þetta væru nú ekki allt saman vondir menn. Auðvitað veit ég ekki hverjir þetta eru en hluti þessara eigenda er erlendir vogunarsjóðir sem hafa keypt krónueignir, sem festust sér inni, af minni aðilum og safna þeim saman, aðilum sem vildu losna út strax. Og auðvitað fengu þeir þessar eignir á hrakvirði í þeirri von að geta selt þær aftur síðar á miklu hærra gengi, sem reyndar er komið á daginn. Þeir tóku ekki þátt í því, þegar stjórnvöld 2015 buðu þeim að losa þær út á 190 kr., sinntu því ekki. Hver er árangurinn? Eftirgjöf, skipulegt undanhald, heitir þetta í hernaði. En í íþróttakappleik, eins og ég nefndi hér í gær, er þetta nánast eins og að lið sem gengur ágætlega í fyrri hálfleik og er jafnvel yfir í hálfleik mæti ekki í seinni hálfleik. Liðið mætir ekki á völlinn. Það gefur leikinn. Hvar eru leikmennirnir? Þeir eru bara í búningsklefanum, þeir gefa leikinn.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fullyrða það en ég held að enginn kappleikur hafi unnist í búningsklefanum. Auðvitað skiptir undirbúningur liðsins miklu máli og 2015 var búið að vinna mjög lengi, og í raun áfram það ár, að undirbúningi fyrir þá miklu atburði eða keppni eða áætlun sem lagt var af stað með; sú áætlun var samþykkt árið 2015. Vitanlega er undarlegt að menn hafi viljað gefa frá sér fullnaðarsigur. Hv. þingmaður er íþróttamaður og þekkir vel það orðalag að vinna fullnaðarsigur. Og hér erum við að sjálfsögðu að fjalla um að vinna fullnaðarsigur fyrir Íslands hönd, um það hvort við getum náð betri árangri fyrir Íslands hönd gagnvart þessum aðilum en lagt er upp með í frumvarpinu. Margt bendir til þess að svo geti verið. Ég segi að margt bendi til þess vegna þess að við höfum ekki fengið svör við því. Hv. þingmaður hlýtur að hafa velt fyrir sér hvers vegna hann fær ekki svör við spurningum sínum. Við höfum ekki fengið svör við því enn af hverju sú leið er farin að gefa þessum aðilum eftir þetta miklar eignir með því að bjóða þeim upp á þennan „díl“, ef þannig má orða það - ég biðst afsökunar, virðulegur forseti, á því orðfæri - sem þeir virðast vera að fá hér. Ég spyr því enn og aftur hvort það sé fjarri lagi að ætla að við hefðum getað gert töluvert mikið fyrir eldri borgara og aðra sem hafa beðið eftir leiðréttingu á kjörum sínum fyrir þá fjármuni sem þarna eru, svo að ekki sé talað um að koma með innspýtingu inn í húsnæðismálin sem mjög er kallað eftir, t.d. í tengslum við kjarasamninga og áfram mætti telja.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Jú, auðvitað getum við gert heilmikið fyrir þá fjármuni sem hugsanlega hefðu getað áunnist ef haldið hefði verið fast við upphaflegar áætlanir. Áætlun um losun fjármagnshafta frá 8. júní 2015 gekk út á það að Seðlabankinn myndi halda útboð sem hann gerði í júní 2016, þar sem eigendum aflandskróna var boðið að kaupa erlendan gjaldeyri áður en stjórnvöld hæfu losun hafta á innlenda aðila. Fjárhæð samþykktra boða í þessu útboði nam 83 milljörðum af 188 milljörðum sem voru inni í þessum pakka. Og þessi viðskipti fóru fram á 190 kr. á hverja evru. Þarna var verið að losa meira en 40% af þessum krónueignum á 190 kr. evruna. Það sem er að gerast núna er afturhvarf, endanlegt fráhvarf, frá aðgerðaáætlun stjórnvalda á þessum tíma um losun hafta. Þessi áætlun sem gerð var byggðist á þremur meginstoðum sem ráðast skyldi í sem eina heild þar sem allir legðu sitt af mörkum til endurreisnarinnar. Þeim þætti sem snýr að lausn aflandskrónuvandans er enn ólokið. En áform stjórnvalda nú ganga þvert á þá lausn sem ég var hér að nefna og lagt var upp með að fylgt yrði að meginstefnu. Þetta er fráhvarf, þetta er afturhvarf, þetta er undanhald. Þessir aðilar veðjuðu á að íslensk stjórnvöld gæfust upp og að þeir gætu gengið frá borði með hæstu ávöxtun og þeim hefur orðið að ósk sinni.
Hæstv. forseti. Okkur hefur orðið tíðrætt um hversu hratt keyra á frumvarpið hér í gegn. Fyrir jólin átti að setja málið á dagskrá á síðasta degi þingsins án þess að þingmenn fengju tækifæri til að sjá frumvarpið. Okkur verður tíðrætt í þingsalnum um að okkur skorti svör við þeim spurningum sem við höfum. Það eru gríðarlegir fjármunir undir sem hægt væri að nýta í brýn verkefni, eins og ítrekað hefur komið fram, hjúkrunarheimili svo dæmi sé tekið. Þingmenn hafa velt upp spurningum sem varða gengi og vísitölu. Við erum að tala um 84 milljarða og vantar að skýra betur hvaða áhrif samþykkt frumvarpsins muni hafa. Ég kom inn á það aðeins fyrr í dag að í fréttamiðlum dagsins mátti sjá að einhverjir þeirra hafa sent fyrirspurn til Seðlabanka Íslands og í einni fyrirspurn var spurt hvort varnaðarorð Seðlabankans hafi raungerst. Fram kom í svari bankans að svo hefði ekki verið. Því hefur verið haldið fram að við eigum að lesa frumvarpið betur, og ef það dugar ekki að lesa þá nefndarálitið. En okkur vantar enn svör við spurningunni af hverju frumvarpið komi inn núna og af hverju afgreiðsla þess á að vera með þessum hraða. Okkur skortir líka enn svör við því af hverju frumvarpið þurfti að verða að lögum í gær eða í fyrradag ef litið er til umsagnar Seðlabanka Íslands sem er nokkuð sérstakt þar sem svör Seðlabankans til fréttamiðla í dag eru eins og þau eru. Það er ekkert að gerast. Við þurfum að setja málið í samhengi. Að mínu viti er algjör uppgjöf á ferðinni, eiginlega ömurlegur endir á annars ágætri byrjun eins og lagt var upp með. Það er nefnilega alveg borðleggjandi að það átti aldrei að gefa eftir. Það er í sjálfu sér stórundarlegt af hverju menn misstu kjarkinn. Af hverju voru menn að gefa eftir? Af hverju fórnuðu menn svo miklum hagsmunum Íslands þegar uppleggið í byrjun var svo fullkomið og úthugsað? Við getum sagt að verið sé að afsala sér tekjum ríkissjóðs, eins og sagt hefur verið í umræðunni, tekjum sem vel hefði verið hægt að nýta, t.d. til að reisa leiguíbúðir í óhagnaðardrifnum tilgangi til að koma til móts við húsnæðisvanda þeirra sem verst standa. Það væri gott innlegg í kjaraviðræður. Í hádegisfréttum var líka sagt frá því að trúlega myndi loðnan bregðast okkur. Það svarar til 3% af vergri landsframleiðslu. Þar er líka eitthvað. En skilaboðin sem stjórnvöld senda eru ístöðuleysi. Ekki er verið að hugsa þennan leiðangur til enda og okkur skortir enn svör við því hvað um er að vera.
Virðulegur forseti. Hvað er um að vera? Það er eitt af því sem við höfum spurt um. Við höfum líka spurt efnislegra spurninga um innihald frumvarpsins og nefndarálitsins. Vera kann að við fáum svör við því á eftir er næsti ræðumaður kemur í ræðustól, hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar. Það er þó ekki alveg öruggt, því miður. Auðvitað söknum við þess að fulltrúar þeirra flokka sem virðast vilja keyra málið í gegn komi hingað og rökstyðji hvers vegna. Við höfum farið vel yfir okkar sýn og þær áhyggjur sem við höfum af málinu og það sem við teljum illásættanlegt, þ.e. að ekki sé gengin ýtrasta leið þegar kemur að því að fá hvað best verð fyrir þessar eignir. Hér hafa verið nefndar háar tölur sem geta verið í húfi. Hv. þingmaður gæti mögulega farið fyrir okkur yfir þau verkefni sem hafa komið inn á borð þeirra nefnda sem hún situr í, hvort sem það er tengt velferð eða menntamálum og öðru slíku þar sem að sjálfsögðu vantar fjármuni. Þess vegna er óskiljanlegt að þingmenn hafi komið í andsvör, fulltrúi Viðreisnar, og sagt að við þyrftum ekkert í rauninni á þessu að halda. Auðvitað þurfum við öll á þessum peningum að halda. Við getum notað þær krónur í mörg mjög brýn verkefni. Það er svolítið sérstakt, myndi ég segja, í miðri kjarabaráttu þar sem verið er að óska eftir ákveðnum framlögum frá ríkinu, að senda þau skilaboð út þegar ríkisvaldið segir að meira verði ekki gert gagnvart verkalýðshreyfingunni og á sama tíma er í rauninni verið að setja frá sér marga milljarða, mögulega tugi milljarða, sem gætu nýst í einhvers konar einskiptisaðgerðir til að liðka fyrir málum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir. Þetta er ágætishugsun, þ.e. hvað við gætum notað fjármunina í. Í þeirri nefnd sem ég sit í, velferðarnefnd Alþingis, höfum við undanfarið fengið gesti sem kalla allir eftir auknu fjármagni. Ég get nefnt hjúkrunarheimili, ég get nefnt heilsugæslu, ég get nefnt fjármuni til geðheilbrigðisþjónustu og síðast en alls ekki síst hvernig við getum leiðrétt kjör þeirra hópa sem ekki hafa samningsstöðu. Mér dettur þetta í hug þar sem kjaraviðræður virðast núna vera komnar í hnút. Það eru hópar eins og öryrkjar og svo sá hópur sem hefur búið við krónu á móti krónu skerðingu sem virðast eiga að sitja eftir eina ferðina enn. Það er dálítið furðulegt að ekki sé reynt að huga að öllum þeim þáttum þegar farið er yfir þá stöðu og það sem við stöndum frammi fyrir. Ég vona að eftir þessa umræðu, þegar málið fer aftur inn til hv. efnahags- og viðskiptanefndar, verði fenginn gestur, að seðlabankastjóri verði kallaður fyrir nefndina til að reyna að útskýra hvað er hér á ferðinni.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Ég held að það sé einmitt mikilvægt að fá hér fram í ræðustól, og líklega kemur það á eftir, hvernig hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hyggst halda á málinu á nefndarfundi sem óskað hefur verið eftir að verði haldinn milli umræðna. Það er mikilvægt að málið fái efnislega umræðu og að einhverjum af þeim spurningum sem hér hafa komið fram verði svarað. Hv. formaður og hinn skeleggi formaður nefndarinnar upplýsti í ræðu sinni, þeirri einu stuttu sem stjórnarliðið hefur flutt síðan umræðan byrjaði, að haldnir hafi verið þrír fundir í nefndinni. Það er alveg ástæða til að fara jafnvel aftur yfir þau mál sem þá voru rædd eða í það minnsta að ræða þau mál sem og þær spurningar sem hafa bæst við eftir umræðuna hér. Hv. þingmaður þekkir vel til heilbrigðiskerfisins og hefur fjallað töluvert mikið um það í ræðum sínum. Því er freistandi að spyrja þingmanninn hvaða verkefni þingmaðurinn telji að myndu njóta góðs af því ef við nýttum þá fjármuni sem þarna virðast vera gefnir eftir, t.d. innan þess ramma sem þar er um að ræða. Við höfum ekki fengið að vita það. Við höfum hins vegar orðið vör við að flokkar sem alla jafna hafa talað fyrir því að sækja tekjur til atvinnulífsins, sækja tekjur til einstaklinga, hafa ekki haft miklar áhyggjur af því að þarna sé mögulega verið að gefa eftir milljarða eða milljarðatugi sem gætu nýst í ýmis verkefni, en þeir sömu ágætu flokkar tala mikið fyrir því að auka þurfi skattheimtu.
Hæstv. forseti. Ég þakka enn og aftur hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir. Það er nefnilega rétt að það eru ótal brýn verkefni sem liggja fyrir og hægt er að nýta þessa fjármuni til. Í versta falli erum við að tala um 23 milljarða. Það er eitthvað. Það er sannarlega hægt að nýta þá mjög víða. Heilbrigðiskerfið sogar alltaf til sín meira og meira fjármagn. Einhvers staðar stendur að við nýtum töluvert lítið miðað við önnur OECD-lönd, ef svo má segja, en það er ekki nóg. Það þarf líka að skipuleggja hvernig við ætlum að nota þessa fjármuni. Ég hef sagt það áður að ráðast þarf í algjöra uppstokkun á heilbrigðiskerfinu. Það getur ekki verið rétt að við séum að hrúga öllu á einn stað þar sem varla er hægt að komast að vegna umferðaröngþveitis, ef svo má segja. Það er ákall um aukna fjármuni í heilsugæsluna. Ég þekki aðeins til á Akureyri þar sem t.d. er varla hægt að fá tíma hjá heimilislækni sem þó á að vera fyrsti viðkomustaður. Aukið var í geðheilbrigðisþjónustu heilsugæslunnar. Samt sem áður er enn fimm mánaða biðtími eftir því að komast til sálfræðings fyrir norðan. Það eru ótal verkefni sem bíða og við getum sannarlega nýtt þessa fjármuni í liggur við hvað sem er.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur prýðisræðu. Henni varð tíðrætt, eins og mörgum öðrum ræðumönnum, um þá stöðu sem er uppi og þær breytingar sem urðu á losun fjármagnshafta eftir sumarið 2016 og um þá spurningu af hverju var sveigt frá þeirri prýðisáætlun. Ýmsu hafa menn kastað á milli en kannski ekki fengist skýr svör. Það má kannski vona að eftir að næsti ræðumaður hefur lokið máli sínu séum við nær því svari. En mig langar að spyrja þingmanninn í ljósi stöðu um þessa peninga og þá fjármagnseigendur sem ekki hafa gefið eftir í ferlinu en eru nú til umræðu eða þeir peningar sem þeir eiga, leiðindaspurning: Af hverju? Getur þingmaðurinn leitt að því líkur hvers vegna var sveigt af leið um losun fjármagnshafta sem áætlun var gerð um í júní þetta ár? Og komið með getgátur eða svarað því á þessari stundu?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni kærlega fyrir. Af hverju var skipt um kúrs? Það er virkilega góð spurning. Það eru ýmsar hugmyndir sem bærast í kollinum á manni. Getur það verið vegna tíðra stjórnarskipta? Getur það verið af því að menn hafi alltaf verið að búa til nýja og nýja stjórnarsáttmála? Getur verið að ístöðuleysi hafi einkennt undanfarin þrjú ár? Annað sem manni dettur í hug er hvort þetta sé þannig að embættismenn eða kerfið hafi bara fengið að halda áfram og nú sé svo komið, eins og við heyrum svo oft með Landspítalann - ég get ekki látið vera að tengja hann inn í þetta - að menn séu komnir svo langt í vitleysunni að þeir geti ekki snúið við. Þetta er svona það sem mér dettur í hug og væri áhugavert að fá að vita þegar búið er að halda fund í efnahags- og viðskiptanefnd hver niðurstaðan verður. Af hverju hefur málið endað eins og það virðist vera að enda núna, í algjörri ringulreið og jafnvel uppgjöf?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Það hefur komið fram í máli manna að það gætu verið allt að 20–25 milljarðar sem þarna kæmu til ríkisins ef breytt væri um kúrs frá því sem nú er verið að tala um. Ég veit að þingmaðurinn er mjög áhugasamur, ásamt þeim sem hér stendur, um heilbrigðismál, og þá ekki síst á sviði geðheilbrigðis- og sálfræði og því tengt er líka áfengis- og fíkniefnavandi og mörg önnur vandamál á andlega sviðinu. Ef við gefum okkur að þessir peningar rynnu til ríkissjóðs, hvað telur þingmaðurinn að sé brýnast á þessu sviði? Þá er ég ekki endilega að tala um þessi andlegu svið heldur á heilbrigðissviðinu. Í hvaða bauk á þeim bæjum ættum við að stinga pening? Hvað er brýnast? Við höfum mikið talað um forvarnir í heildstæðri mynd, frá vöggu til grafar og þar fram eftir götunum. Í hvað í heilbrigðiskerfinu myndum við fyrst setja peninga? Eða myndum við dreifa þeim jafnt yfir alla?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni kærlega fyrir. Hann nefndi upphæðina 20–25 milljarðar og maður veltir fyrir sér: Af hverju er verið að gefa þessa fjármuni eins og staðan lítur út núna? Það er bara verið að gefa þá sisvona. Það sem hægt væri að gera væri að stokka upp í heilbrigðiskerfinu. Mér líst ekkert mjög vel á þá vegferð sem hæstv. heilbrigðisráðherra er á núna með því að steypa allt í sama mót. Við erum í dag að sóa mjög miklum fjármunum með því að senda fólk út í liðskiptaaðgerðir meðan hægt er að gera þessar aðgerðir hér heima en það virðist ekki vera rými til þess þar sem þeir læknar sem geta tekið þær að sér vinna ekki í rétta húsinu. Það er svo einkennilegt að það eru allir ólíkir og það þarf að nálgast fólk með ólíkum hætti og segja má að það sé heldur ekki eðlilegt að öll þjónusta sé færð á einn stað. Þingmaðurinn nefndi áðan forvarnir. Mér fyndist ótrúlega gott ef við næðum öll að hugsa svolítið í forvörnum. En það þýðir líka að hleypa fleiri aðilum að, grasrótarsamtökum svokölluðum og félagasamtökum, sem virðast ekki falla inn í box heilbrigðisráðherra og eru þar með jafnvel útilokuð frá því að leggja lið.
Herra forseti. Ég hef reynt að fylgjast með þessari umræðu alveg frá því að hún hófst upp úr kl. 15 í gær og fram til kl. 5.30 í morgun eins vel og mér er unnt. Það hefur stundum verið dálítið erfitt að halda þræði, það skal viðurkennt, en látum það liggja á milli hluta. Ég heyri hins vegar að hv. þingmenn úr Miðflokki sem hafa tekið hér til máls hafa kallað eftir frekari upplýsingum, telja að upplýsingar liggi ekki fyrir nægilega skýrar o.s.frv. Það kemur mér pínulítið á óvart, skal játað, en eins og búið er að boða mun efnahags- og viðskiptanefnd koma saman að lokinni þessari umræðu og á fund nefndarinnar koma sérfræðingar Seðlabankans. Þar gefst þá tækifæri, ef menn gefa sér tíma til að mæta á nefndarfund, til að óska eftir frekari skýringum og upplýsingum sem menn telja að skorti á í þessu máli. Mér finnst líka rétt að halda því til haga vegna þess að það er einhver ruglingur hér stundum að þetta frumvarp var lagt fram á þingi 14. desember sl. af hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Hann óskaði eftir því að fá að mæla fyrir frumvarpinu þannig að unnt væri að senda það til efnahags- og viðskiptanefndar sem í framhaldi myndi senda málið til umsagnar og taka frumvarpið síðan til efnislegrar meðferðar að loknu jólaleyfi. Þetta tókst ekki af ástæðum sem hv. þingmönnum sem hér hafa mest talað er fullljóst. 22. janúar mælti fjármálaráðherra fyrir frumvarpinu hér í þingsal. Enginn þingmaður sá ástæðu til þess að fara í andsvör við hæstv. ráðherra, óska eftir upplýsingum, setja fram beiðni um frekari upplýsingar eða fara í ræðu. Sama dag tóku hv. þingmenn Miðflokksins hins vegar þátt í öðrum umræðum hér í þingsal, m.a. sérstökum umræðum um vanda Landspítalans, sem þeir áttu frumkvæðið að, og tóku einnig til máls í óundirbúnum fyrirspurnum til ráðherra sama dag. Þeir sáu enga ástæðu til þess að taka þátt í umræðu um frumvarpið sem við ræðum hér eða óska eftir frekari upplýsingum sem þeir töldu að gæti skort miðað við það sem fram kom í greinargerð. Frumvarpið hafði þá legið fyrir hjá þingmönnum í rúman mánuð þannig að nægur var tíminn til að kynna sér efnisatriði málsins. Þetta er auðvitað bara ákvörðun sem menn taka. Þingmenn Miðflokksins voru ekkert einu þingmennirnir sem tóku ekki til máls. Það tók enginn þingmaður til máls í 1. umr. um þetta mál. 24. janúar tók efnahags- og viðskiptanefnd málið, sendi það til umsagnar og þar var ákveðið að sá er hér stendur yrði framsögumaður. Enginn nefndarmanna kom með sérstakar óskir um að það ætti að senda einhverjum ákveðnum aðilum málið til umsagnar, lögðu ekki fram neinar óskir um að það ætti að fjalla um málið með einhverjum fyrirframákveðnum hætti. 31. janúar koma sérfræðingar fjármálaráðuneytisins á fund efnahags- og viðskiptanefndar. Þar fara þeir yfir frumvarpið og svara öllum spurningum nefndarmanna og veita þær upplýsingar sem beðið er um. Fulltrúi Miðflokksins í efnahags- og viðskiptanefnd var ekki á þeim fundi og Miðflokkurinn sendi ekki varamann í hans stað, þannig að það liggi fyrir. 19. febrúar komu sérfræðingar Seðlabankans á fund nefndarinnar og svöruðu öllum spurningum og veittu allar þær upplýsingar sem nefndarmenn töldu sér nauðsynlegar til að taka efnislega afstöðu til málsins. Það skal játað að fulltrúi Miðflokksins í efnahags- og viðskiptanefnd var ekki á þeim fundi. Miðflokkurinn taldi af einhverjum ástæðum ekki ástæðu til eða hafði ekki tök á að senda varamann í staðinn. Sama dag, rétt eftir kl. 18, fá allir nefndarmenn í efnahags- og viðskiptanefnd send drög að nefndaráliti þar sem skýrt kemur fram að ætlunin sé að afgreiða nefndarálitið kl. 8.45 tveimur dögum síðar, þ.e. á fimmtudegi 21. febrúar, sem er í rauninni sami dagur og efnahags- og viðskiptanefnd var líka með opinn fund með fulltrúum Seðlabankans vegna skýrslu peningastefnunefndar til Alþingis lögum samkvæmt. Sem sagt: Frá kl. 18 þann 19. febrúar til kl. 8.45 hinn 21. febrúar höfðu allir nefndarmenn drög að nefndarálitinu, vissu að það stæði til á sérstökum fundi fyrir hinn opna fund að taka nefndarálitið til afgreiðslu, taka upp ef væru ábendingar eða beiðnir um breytingar o.s.frv. Aldrei á þessum tíma kom nein beiðni frá neinum nefndarmanni um að gera einhverjar breytingar. Það voru allir sáttir, eða þannig mátti skilja það. Það kom engin beiðni um að skýra eitthvað sem væri óljóst og þess vegna þyrfti að afla frekari upplýsinga. Svona var staðið að verki. Það er rétt að halda þessu til haga. Allir nefndarmenn sem voru mættir kl. 8.45 fimmtudaginn 21. febrúar studdu nefndarálitið. Það skal tekið fram að fulltrúi Miðflokksins í efnahags- og viðskiptanefnd sat ekki þann fund og varamaður Miðflokksins var heldur ekki á þeim fundi. En 15 mínútum síðar hófst hins vegar opinn fundur efnahags- og viðskiptanefndar með fulltrúum Seðlabankans um skýrslu peningastefnunefndar til Alþingis. Þar sat fulltrúi Miðflokksins. Þetta er bara til að halda einhverju til haga og einnig að menn velti því fyrir sér, fyrst að færi gefst hér á eftir að lokinni þessari umræðu, að gera enn eina tilraun til að afla þeirra upplýsinga sem þeir biðja um eða telja að séu nauðsynlegar og liggi ekki fyrir og ég átta mig ekki á hverjar eru. Það gefst kostur á því um leið og þessari umræðu lýkur vegna þess að mér sýnist hún ekki skila mjög miklu, a.m.k. ekki sem af er. Aðeins er rétt að segja að eigendur þeirra aflandskróna sem enn eru fastir í aflandskrónumenginu svokallaða eru annars vegar aðilar sem hafa átt krónur frá því áður en fjármagnshöftin voru sett og hins vegar aðilar sem keyptu kröfur og krónur og aðrar fjármálaafurðir eftir innleiðingu haftanna. Ég vona að öllum sé þetta ljóst. Megnið af þeim skuldabréfum sem koma á gjalddaga 26. febrúar er í eigu aðila sem komu inn á markaðinn löngu fyrir fjármagnshöftin. Ekki er um að ræða vogunarsjóði heldur hefðbundna skuldabréfasjóði sem samkvæmt eigin innri reglum og fjárfestingarstefnu er óheimilt að eiga reiðufé nema í skamman tíma. Þeim ber að eiga skuldabréf og einungis skuldabréf, en hafa skamman tíma til að endurfjárfesta vegna vaxtaafborgana og endurgreiðslna í nýjum skuldabréfum o.s.frv. Verði frekari töf á afgreiðslu frumvarpsins er líklegt að viðkomandi aðilar verði knúnir til að leita leiða til að selja krónustöður sínar á aflandsmarkaði utan lögsögu íslenskra stjórnvalda til annars konar fjárfesta með skammtímasjónarmið í huga sem myndu leita útgöngu í gegnum gjaldeyrismarkað við fyrsta tækifæri. Ég vona að hv. þingmenn geri sér grein fyrir þessu. Það væri miður ef þetta gerðist því að hér er um að ræða tegund fjárfesta sem er eftirsóknarvert að fjárfesti í innlendum skuldabréfum. Þetta eru fjárfestar sem horfa til lengri tíma og þeir hafa sýnt að þeir eru ekki líklegir til að kaupa eða selja krónueignir eftir því sem vindar blása á markaði með tilheyrandi þrýstingi á fjármagnsjöfnuð og gengi íslensku krónunnar. Það hefur verið unnið markvisst að því á undanförnum árum að breikka fjárfestingagrunninn í íslenskum ríkisskuldabréfum. Innlendur markaður er lítill. Fjárfestingagrunnurinn er einsleitur, fyrst og fremst lífeyrissjóðir, verðbréfasjóðir og innlendir bankar. Í dag eru aðeins 10% ríkisskuldabréfa í krónum í eigu alþjóðlegra fjárfesta. Samsvarandi hlutfall á öðrum Norðurlöndum, sem eru með sjálfstæða mynt, er 35–50%. Fjölbreytni í fjárfestingahópi eykur stöðugleika og bætir aðgang ríkissjóðs að fjármagni til lengri tíma og stuðlar að lægri fjármögnunarkostnaði. Breiður fjárfestingahópur er því einn af hornsteinum í lánastýringu þróaðra þjóða. Og því miður er það þannig að hér er unnið gegn því að svo megi verða á Íslandi. Ég átti satt að segja von á ýmsu en ég átti ekki von á þessu. Ég átti ekki von á því að þingmenn Miðflokksins gengju fram með þeim hætti að þeir vildu ekki stuðla að því [[Forseti hringir.]]að hér yrði heilbrigt umhverfi sem gerir ríkinu kleift, ríkissjóði [[Forseti hringir.]]fyrir okkar hönd, að stunda lánastýringu eins og viðgengst í öðrum [[Forseti hringir.]]l öndum sem við berum okkur saman við.
Virðulegur forseti. Þá loksins að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar fékkst til að halda ræðu um málið fengum við að hlýða á einkar sérkennilega ræðu sem snerist framan af einkum um það að menn annaðhvort töluðu allt of mikið um málið eða hefðu talað allt of lítið um málið, ekki á þeim vettvangi þar sem hv. þingmaður vildi ræða það. Ég hef áður rætt það við hv. þingmann og hann þekkir það vel að vegna veikinda missti ég af nefndarfundum þar sem þetta var rætt, eins og kom meira að segja fram í fjölmiðlum. En ég ætla ekki að eyða tíma í að rekja þá sögu dagsetninga sem hv. þingmaður fór yfir. Það verður hins vegar kannski tækifæri til þess í ræðu hér á eftir því að það er áhugaverð saga í sjálfu sér. Ég þarf ekki að heyra matreiðslur embættismanna eða markaðsmanna á því hvers vegna þeir vilji fá þetta mál samþykkt. Ég hef hlustað á slíkar ræður frá því að stjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks byrjaði að reyna að leysa úr haftamálum árið 2013 og menn fundu því alltaf allt til foráttu að eitthvað yrði gert sem félli einhverjum á markaði ekki í geð og væri til þess fallið að svekkja fjárfesta. Þetta er umræða sem hefur reyndar átt sér stað miklu lengur í íslenskum stjórnmálum, a.m.k. frá því að átökin um Icesave byrjuðu. Ég þarf ekkert að hlusta á þetta eina ferðina enn. Ég var að vonast til þess að hv. þingmaður myndi færa okkur einhverjar pólitískar skýringar, sem engar hafa verið, á því hvers vegna stjórnvöld vilja hverfa frá því plani sem lagt var upp með 2015, hafa í raun verið að snúa því upp í andhverfu sína með því að verðlauna sérstaklega þá sem hafa ekki verið tilbúnir að leggja sitt af mörkum til efnahagslegrar uppbyggingar og ætla nú að hnýta á það endahnútinn með afléttingu [[Forseti hringir.]]hafta af eftirlegukindunum, sem svo voru kallaðar þegar áformin voru kynnt í upphafi.
Herra forseti. Ég hef í þessum ræðustól af öðru tilefni hælt hv. þingmanni sérstaklega fyrir það sem hann áorkaði sem forsætisráðherra á sínum tíma. Ég skil hins vegar ekki, og hv. þingmaður verður bara að umbera það, hvernig hann getur komist hjá því að sjá að við erum núna að taka eitt af lokaskrefunum sem voru markmið hv. þingmanns sem forsætisráðherra, að losa okkur úr fjármagnshöftunum. Við verðum að gera það. Ég segi bara: Það á enginn í þessum þingsal að vera glaðari, en í staðinn hefur hv. þingmaður allt á hornum sér og spyr um það af hverju hafi orðið pólitískar breytingar. Það er auðvitað þannig að rökin fyrir fjármagnshöftunum voru fordæmalausar, efnahagslegar aðstæður sem fáar þjóðir hafa kynnst, þær voru forsendur og réttlætingin fyrir fjármagnshöftunum á sínum tíma. Ég trúi ekki að einhver í þessum þingsal ætli að færa rök fyrir því, láta sér detta það í hug, að þær forsendur séu ekki úr gildi fallnar eftir sjö eða átta ára samfelldan hagvöxt, þegar við horfum á það að ytri staða þjóðarbúsins hefur aldrei í sögunni, [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður, verið hagstæðari. Af hverju [[Forseti hringir.]]þingmaðurinn skilur ekki að þær forsendur sem lágu að baki fjármagnshöftunum eru fallnar úr gildi veit ég ekki. [[Forseti hringir.]]Réttlæting okkar fyrir því að halda hér [[Forseti hringir.]]fjármagni inni - sem við eigum ekki, við eigum ekki fjármagnið, við eigum ekki þessa fjármuni - það er engin réttlæting lengur [[Forseti hringir.]]fyrir því.
Forseti brýnir fyrir hv. þingmönnum að virða tímamörk.
Virðulegur forseti. Við, í merkingunni ríkið væntanlega, áttum heldur ekki fjármagnið þegar höftin voru sett á. Og það er rétt að þau voru sett á með vísan til þess að aðstæður væru einstakar, það væri ákveðið efnahagslegt neyðarástand sem kallaði á óhefðbundnar aðgerðir. En þess vegna var það látið fylgja sögunni að allar aðgerðir sem kynntar voru þyrftu að haldast í hendur, eitt þyrfti yfir alla að ganga, það væri ekki hægt að ganga þannig frá málum að ætlast væri til þess að einhver hluti þeirra sem þarna var undir tæki á sig byrðar, en aðrir gætu hagnast á því að neita þátttöku og bíða, fleyta rjómann ofan af árangrinum, sem við vorum alltaf sannfærð um að næðist, vel að merkja, þótt hann hafi jafnvel orðið enn meiri en við vonuðum. Við vorum alltaf sannfærð um að árangur næðist. En akkúrat þess vegna þurfti það að vera tryggt frá upphafi að eitt yrði látið yfir alla ganga [[Forseti hringir.]]og þeir sem ekki vildu vera með þyrftu að taka afleiðingunum af því. Nú er vikið frá þeirri grundvallarstefnu.
Herra forseti. Áætlun sem stjórnvöld settu fram og var hrundið í framkvæmd byggði fyrst og fremst á því að tryggja efnahagslegan stöðugleika, hv. þingmaður, og að greiðslujöfnuður þjóðarbúsins væri sjálfbær. Ákveðið var hins vegar að hafa varfærnissjónarmið að leiðarljósi svo ekki skapaðist fjármagnsflótti frá innlendum aðilum þegar takmörkunum yrði aflétt af erlendum fjárfestingum innlendra aðila. Grundvöllurinn að öðrum aðgerðum, til að mynda stöðugleikaskattinum, sem hv. þingmaður á að kannast ágætlega við, og samningum við kröfuhafa föllnu fjármálafyrirtækjanna, byggði á þessari forsendu. Greining á þörf þjóðarbúsins fyrir gjaldeyrisforða var lögð til grundvallar þessari vinnu og einnig við að ákveða gengið sem ákveðið er í útboðum erlends [[Forseti hringir.]]gjaldeyris á aflandskrónumarkaði. Nú eru bara töluvert aðrar aðstæður sem betur fer, vegna þess að þetta tókst allt saman, hv. þingmaður. Þetta tókst allt. Og þess vegna erum við í stöðu til þess að tryggja [[Forseti hringir.]]eðlilegar fjármagnshreyfingar milli Íslands og annarra landa. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Enn áréttar forseti að hv. þingmenn virði tímamörk.
Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ræða hv. þingmanns, formanns efnahags- og viðskiptanefndar, kom mér eilítið á óvart. Ég hafði leyft mér að gera ráð fyrir því og a.m.k. vonast eftir að það yrði varpað ljósi á einhverjar af þeim fjölmörgu spurningum sem hér hefur verið varpað fram. Ég átti eiginlega ekki von á því að það yrði endursagt upp úr fundargerðum hv. efnahags- og viðskiptanefndar og þaðan af síður með þeim fjölda desíbela sem mér þótti mega merkja í hans framsögu. En að þessu slepptu vil ég leyfa mér að segja að það er grundvallarplagg, sem a.m.k. ég hef lagt mikið upp úr í þessari umræðu, sem er áætlun ríkisstjórnar Íslands og Seðlabanka Íslands frá árinu 2015 þar sem lagður er grundvöllur að þeim aðgerðum sem almennt eru taldar hafa heppnast vel og ekki síst hefur hv. þingmaður haft um það mörg og góð orð. Það er rauður þráður í áætlun um hvernig unnið verði úr þessu efnahagslega hruni að varðandi hinar svokölluðu aflandskrónueignir verði farin uppboðsleið. Það er stór spurning í málinu hvers vegna núna er horfið frá því. Þessu tengt er spurningin: Hvaða fjárhæðum verður ríkissjóður hugsanlega af vegna þessarar stefnubreytingar, vegna ákvörðunar um að hverfa frá þessari leið? Og í leiðinni, ef við erum kannski að leggja hérna í púkkið fyrir frekari gagnasöfnun og upplýsingasöfnun á [[Forseti hringir.]]vettvangi hv. efnahags- og viðskiptanefndar, væri mjög áhugavert að vita hvaða fjárhæðum uppboðsleiðin hefur skilað [[Forseti hringir.]]frá því að hún var tekin upp, en það er að nokkru leyti rakið í greinargerð með frumvarpinu hvernig staðið var að framkvæmd hennar.
Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því að fulltrúi Miðflokksins spyrji þeirra spurninga sem hv. þingmaður varpaði fram á fundi efnahags- og viðskiptanefndar á eftir. Ég hélt að vísu og mér fannst einhvern veginn eins og flestir þingmenn sem höfðu tekið til máls áttuðu sig ekki á því af hverju 26. febrúar skipti svona miklu máli. Ég var að reyna að skýra það út í ræðunni áðan. Ég held að það hafi verið nýtt fyrir suma þingmenn, a.m.k. þá sem tóku þátt í umræðunni án þess að lesa einu sinni greinargerð frumvarpsins. En látum það liggja á milli hluta. Afnámsferlið hefur gengið hnökralaust fyrir sig. Og eins og ég sagði áðan hefur staða efnahagsmála líklegast aldrei verið betri en núna þótt hún sé viðkvæm. Það eru rauð merki á lofti, ekki á gjaldeyrismarkaði, heldur innan lands í efnahagsmálum. Greiðslujöfnuðurinn er orðinn sjálfbær. Erlend staða þjóðarbúsins er sterkari en nokkru sinni fyrr. Skuldir ríkissjóðs hafa lækkað úr 90% í 30% af landsframleiðslu. Gjaldeyrisforði Seðlabankans er 26% af landsframleiðslu og að verulegum hluta fjármagnaður hér innan lands. Eftirstöðvar aflandskróna eru 3,1% af landsframleiðslu. Þetta er árangurinn. Með öðrum orðum: Þær grundvallarforsendur sem lágu að baki því að halda aflandskrónueigendum inni í höftum eru ekki lengur fyrir hendi. Þær eru ekki lengur fyrir hendi. [[Forseti hringir.]]Þess vegna erum við að stíga eitt af lokaskrefum í afnámi hafta með þessu frumvarpi. Ég vona að hv. þingmenn Miðflokksins verði bara samferða okkur hinum í því verkefni.
Herra forseti. Ekki lengur fyrir hendi. Málið snýst bara ekkert um það. Þetta snýst um það með hvaða hætti málinu verður lokið á þessum lokastigum. Það er heldur enginn ágreiningur um það markmið að komast út úr fjármagnshöftum. Það er bara spurning um það með hvaða hætt staðið er i að framkvæmdinni. Hér var mjög vandað til verka, fenginn sérfræðingur á heimsvísu til að útbúa sérstaka tegund uppboðs og Seðlabankanum falin framkvæmdin. Af hverju er horfið frá þessu? Þetta eru bara einfaldar spurningar, herra forseti. Þetta eru einfaldar spurningar: Hvaða fjárhæðir eru það sem ríkissjóður verður hugsanlega af? Hvar er matið á áhrifum á gengi krónunnar? Hvar er matið á áhrifum á vísitöluna? Hvar er matið á áhrifum á grundvallarforsendur fjármálaáætlunar? Þetta eru einfaldar [[Forseti hringir.]]spurningar, en við hljótum að vilja taka upplýstar ákvarðanir í málum, stórum sem smáum. Þetta mál er eitt af stóru málunum.
Herra forseti. Það er kallað: Hvar er matið? Hvar er matið? Hér er frumvarpið, hér er greinargerðin og athugasemdin [[Gripið fram í.]]í 6.3, Áhrif á Seðlabankann og gjaldeyrismarkað. Þetta er hér.
Sérðu einhverja tölu þarna?
Áhrif á ríkissjóð. [[Gripið fram í: Hver er rökstuðningurinn?]]Bíddu. Af hverju kallaði hv. þingmaður ekki eftir þeim upplýsingum og benti á það, t.d. í upphafi [[Gripið fram í.]]umræðunnar 22. janúar [[Gripið fram í.]]eða fulltrúi Miðflokksins í hv. efnahags- og viðskiptanefnd? [[Forseti hringir.]]Af hverju benda menn á þetta núna? [[Gripið fram í.]]Verið bara róleg. Þegar okkur tekst að klára þessa umræðu, vonandi með sóma, verður fundur í efnahags- og viðskiptanefnd. Þá geta þeir þingmenn [[Forseti hringir.]]sem þar sitja óskað eftir frekari upplýsingum telji þeir þær þegar ekki liggja fyrir [[Forseti hringir.]]og það getur gerst hér á næsta klukkutíma.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni fyrir að koma hingað til umræðunnar en ég hefði gjarnan viljað fá hann fyrr hér inn. Mig langar að koma inn á tvö atriði og byrja á því er snýr að þeirri afstöðu hans sem hefur komið fram, að nú sé ekki uppi sú staða að aðgerðirnar, planið, aftari endinn af planinu sem lagt var af stað með 2015, að þær aðstæður séu ekki uppi í dag sem réttlæta það. Staðan er sú að í lok árs 2016, fyrir rétt rúmum tveimur árum, kom Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, með álit í tengslum við tvö mál sem til stofnunarinnar hafði verið vísað þar sem segir, með leyfi forseta: „Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hefur lokið athugun á tveimur málum vegna kvartana varðandi íslenska löggjöf um eign á aflandskrónum. Lögin sem kvartanirnar snúa að eru liður í aðgerðum íslenskra stjórnvalda til að losa fjármagnshöft. ESA telur lögin vera í samræmi við EES-samninginn.“ Þetta er fyrir tveimur árum. Vissulega hefur ástandið batnað þótt nú séu blikur á lofti frá þeim tíma, en það er ekki sú grundvallarbreyting sem hefur orðið á þeim tveimur árum sem segir að menn kasti frá sér þeirri stöðu sem römmuð var inn árið 2015 og var partur af heildarplaninu. Það er algjörlega fráleitt því að þegar ESA gefur út þetta álit og kemst að þessari niðurstöðu er öllum ljóst að úrvinnsla málsins mun taka nokkurn tíma. Það er ekki verið að horfa út frá punktstöðu í lok árs 2016. Ég þekki ekki nokkurn mann sem teldi að mál hefðu þróast með þeim hætti á þessum tveimur árum, með tilliti til þess að ESA hlýtur að hafa verið að horfa til þess að úrlausnin tæki tíma, að slík gjörbreyting sé orðin á aðstæðum að staða okkar sé orðin engin. Í þessu samhengi langar mig að spyrja hv. þingmann [[Forseti hringir.]]hvort afstaða hans mótist af því að hann telji að við myndum tapa málinu fyrir rétti yrði að okkur sótt á þeim forsendum.
Herra forseti. Afstaða mín mótast ekki af einhvers konar hræðslu við það að við gætum hugsanlega tapað einhverju máli. Afstaða mín mótast af þeirri sannfæringu að það þjóni hagsmunum íslensku þjóðarinnar best að taka þetta skref sem við höfum verið að vinna okkur inn öll þessi ár. Ég skil ekki af hverju það er svona erfitt fyrir suma þingmenn, háttvirta vini mína í Miðflokknum, að gleðjast. Hv. þm. Bergþór Ólason spurði mig: Bíddu, hvað hefur breyst frá því að ESA felldi sinn úrskurð árið 2016? Að vísu gekk ESA út frá því að íslensk stjórnvöld væru af heilindum að vinna að því að fjármagnshöft yrðu afnumin að fullu eins og íslensk stjórnvöld hafa alltaf lofað að yrði gert, enda í samræmi við allar þær skuldbindingar sem við höfum undirgengist, ekki bara í EES-samstarfinu heldur gagnvart Alþjóðabankanum, Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, OECD o.s.frv. Við erum á þeirri leið að uppfylla þessar alþjóðlegu skuldbindingar okkar. Það er rétt að gera það. Ég vona innilega að hv. þingmenn Miðflokksins taki þátt í þeirri aðgerð en reyni ekki að gera hana tortryggilega vegna þess að hún er ekkert tortryggileg því að hún er það skynsamlegasta og það besta sem við getum gert fyrir íslenskan almenning og íslenskan efnahag. Þetta er svona einfalt. Hvað hefur breyst frá árinu 2016 - ESA? Ja, aflandskrónustaflinn hefur t.d. minnkað, hæstv. forseti, um 112–120 milljarða. [[Forseti hringir.]]Það er töluvert, það eru 84 milljarðar eftir. Við erum að reyna að klára þetta og koma á heilbrigðu umhverfi í samskiptum við erlenda fjárfesta og umhverfi [[Forseti hringir.]]fyrir íslenska fjárfesta erlendis.
Enn brýnir forseti fyrir hv. þingmönnum að virða tímamörk og reyna ekki á þolinmæði forseta sem er ekki mikil.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það eru einmitt þessar pólitísku ákvarðanir sem eru undirliggjandi sem okkur hefur þótt vanta verulega á að fá útskýringar á og svör við í þeirri umræðu sem hefur farið fram í dag og í gær. Það eru, eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kom inn á áðan, miklu frekar pólitísku atriðin en útskýringar embættismanna sem við teljum okkur vera í lausu lofti með. Það er ákvörðun að láta afléttingarferlið ekki ganga til enda, það er pólitísk ákvörðun. Staðreyndin er sú að þegar EFTA fellir sinn úrskurð er ein af lykilforsendunum þar að jafnræðis sé gætt gagnvart jafnsettum krónueigendum. Niðurstaðan [[Forseti hringir.]]núna er sú að þeir krónueigendur sem mest streittust á móti [[Forseti hringir.]]voru okkur erfiðastir þegar staðan var snúnust. En þeir eru að fá haganlegustu meðhöndlunina. Það er auðvitað pólitísk [[Forseti hringir.]]ákvörðun. Það er ekki ákvörðun sem er tekin í Seðlabankanum.
Herra forseti. Ég ætla að reyna að ganga ekki á þolinmæði hæstv. forseta. Ég biðst afsökunar á að hafa ítrekað farið fram úr tíma. Ég ætla að leiðrétta sjálfan mig, því að ég sagði áðan hvað hefði breyst frá 2016. Það er þannig að aflandskrónustaflinn hefur minnkað um 312 milljarða, ég hygg að ég hafi sagt 112. 319 milljarða - [[Gripið fram í.]]319 milljarðar voru áætlaðir, fyrirgefið. Við erum auðvitað að gera kröfur til annarra landa. Við gerum kröfur til viðskiptalanda okkar, að fjármagn hér hafi greiðan aðgang að fjárfestingum í fyrirtækjum, hlutabréfum og skuldabréfum í öðrum löndum og að menn geti innleyst þá fjármuni án erfiðleika [[Forseti hringir.]]og flutt þá aftur heim. Það er pólitísk ákvörðun, það er rétt, [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður, þegar við segjum: Við viljum [[Forseti hringir.]]koma fram við aðrar þjóðir eins og við viljum að þær komi fram við okkur.
Virðulegur forseti. Ég hef sjaldan séð nokkurn mann jafn önugan yfir því að flytja góð tíðindi, ef hv. þm. Óli Björn Kárason trúir því raunverulega að hann sé boðberi góðra tíðinda hér. Hann er alla vega mættur með klapplið með sér sem hefur staðið fyrir sínu. Að því litla marki sem hann hefur útskýrt hvaða pólitík búi hér að baki finnst mér vera fullkominn samhljómur með því sem hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar segir og svo hv. þm. Þorsteinn Víglundsson sem er málflutningur sem við könnumst við frá hverju stigi þeirra miklu átaka sem íslensk stjórnvöld hafa þurft að standa í til að verja grundvallarhagsmuni þjóðarinnar. Menn hafa iðulega fengið að heyra að ekki væri hægt að ganga á hlut útlendinga með þeim hætti sem talað væri um. Við þyrftum að halda landinu opnu, gætum ekki sett höft vegna þess að við þyrftum að greiða fyrir frjálsum viðskiptum. Þá myndu fjárfestarnir streyma til landsins. Alltaf sama sagan. Nú segir hv. þingmaður líka, rétt eins og hv. þm. Þorsteinn Víglundsson: Grundvallarforsendurnar eru ekki lengur fyrir hendi, forsendurnar fyrir því að ráðast í slíkar aðgerðir. Það er áhugavert að heyra þetta. Ég hef reyndar rakið það í allmörgum ræðum hér hvers vegna þessi rök eigi ekki við en ég hef líka nefnt að þessi rök heyrðust einmitt mjög oft þegar verið var að undirbúa aðgerðirnar og svo eftir að þær voru kynntar 2015 því að strax frá því að ný ríkisstjórn tók við árið 2013 hófust umfangsmiklar efnahagslegar aðgerðir og þær fóru fljótt að skila sér. Þegar fulltrúar íslenskra stjórnvalda hittu fyrir fulltrúa vogunarsjóðanna og kynntu þeim hvað stæði til, hvaða afarkostum í raun þeir stæðu frammi fyrir, drógu þessir menn upp úr fórum sínum blöð og sögðu: Sjáið þið bara hér. Það stendur í þessari skýrslu að forsendurnar sem þið ætluðuð að byggja þessa ákvörðun á séu ekki lengur til staðar. Hvaðan voru þessi blöð? Frá sama Seðlabanka Íslands og hv. þm. Óli Björn Kárason vitnar sem mest í núna því til stuðnings að forsendur séu ekki lengur til staðar til að verja þann rétt sem Ísland tilkynnti árið 2015 að það myndi verja. Forsendurnar eru ekki lengur til staðar að mati formanns efnahags- og viðskiptanefndar, ekki frekar en forsendurnar voru til staðar 2015 að mati fulltrúa vogunarsjóðanna. Það er grundvallaratriði í þessu, og það verður ekki fram hjá því litið, að þegar aðgerðirnar voru kynntar voru menn meðvitaðir um að þær myndu skila árangri og staðan yrði fljótt mun betri. Þess vegna þurfti endanleikinn, sem ég hef rætt nokkrum sinnum um, að liggja fyrir, svo að menn gætu ekki beðið þess að fleyta rjómann af árangrinum á meðan aðrir bæru kostnaðinn. Hvers konar land viljum við vera, segir hv. þingmaður rétt eins og á fyrri stigum þegar verið var að verjast ásókn og ólögmætum kröfum að utan. Ja, við viljum væntanlega vera land sem stendur á rétti sínum og land sem mark er takandi á. Nú eru liðin meira en 20 ár frá því að fjármálakrísan mikla í Asíu reið yfir. Þar, til að mynda í Suður-Kóreu, eru þeir sem ekki féllust á að taka þátt í lausnum stjórnvalda enn fastir inni. Ég veit ekki til þess að þar séu þingmenn að reyna að smeygja í gegn frumvörpum til að losa viðkomandi aðila út. Nei, þeir vissu hvað biði þeirra ef þeir tækju ekki þátt í þeim aðgerðum sem menn töldu nauðsynlegar. Ég veit ekki betur en að Suður-Kóreu vegni alveg ágætlega efnahagslega og menn vilji gjarnan eiga viðskipti við það land, land sem þá hefur sýnt að það meinti það sem það tilkynnti um árið 1998. Hér segir hins vegar hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar að forsendur séu ekki lengur til staðar til að fylgja því plani sem lagt var upp með. Þegar hann er spurður hvað hafi breyst frá 2016, þegar Seðlabankinn kynnti sín áform, er því svarað sem meginsvari að aflandskrónustabbinn sé minni en þá. Með öðrum orðum, nákvæmlega það sem ég er búinn að vera að tala um: Það er viðurkennt af formanni efnahags- og viðskiptanefndar: Já, af því að það eru svo margir farnir út geta eftirlegukindurnar fengið betri samninga.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ræða hv. formanns efnahags- og viðskiptanefndar áðan var fyrir margra hluta sakir allsérstök. Ég stóð í það minnsta í þeirri meiningu að mögulega gæti ræðan liðkað fyrir umræðunum og svarað einhverjum af þeim spurningum sem lagðar voru fram af þingmönnum sem ekki hafa fengið tækifæri til að ræða þetta við formann nefndarinnar áður. Mig langar hins vegar að velta því upp við hv. þingmann hvort það sé rétt eftir tekið hjá mér að hvergi í ræðu hv. formanns nefndarinnar hafi hann þrætt fyrir það eða reynt að neita því að ef farið hefði verið eftir þeirri leið sem lagt var af stað með 2015 værum við að fá mun betri útkomu í dag. Þá værum við að fá hærra verð, meiri fjármuni en með þessu útspili Seðlabankans og formanns nefndarinnar sem virðast vera komnir í eina sæng. Þess vegna spyr ég hvort það sé rétt eftir tekið að hv. þingmaður, formaður nefndarinnar, hafi alls ekki þrætt fyrir að hægt hefði verið að gera miklu betur. Hv. þm. Óli Björn Kárason sagði hér í ræðu að það væri best að gera þetta svona. Hann sagði að þetta væri besta leiðin án þess að rökstyðja með nokkrum hætti að hún væri það. Getur hv. þingmaður svarað því hvers vegna þetta geti mögulega verið besta leiðin þegar á sama tíma er vitað að önnur leið hefði skilað meiri fjármunum til ríkissjóðs? Ég kem að öðru í seinna andsvari.
Virðulegur forseti. Ég varð ekki var við að hv. þingmaður, frekar en aðrir, reyndi að halda því fram að ef menn hefðu fylgt planinu hefði það ekki skilað betri niðurstöðu. Enda er í raun ómögulegt að halda því fram og fyrir vikið ómögulegt að halda því fram að menn séu hér að fara bestu leiðina. Ætli menn væru ekki aðeins stoltari af málinu ef þeir tryðu því raunverulega að þetta væri besta leiðin, þeir sem eru að reyna að koma þessu frumvarpi í gegn? Ætli þeir hefðu þá ekki treyst sér kannski í nokkrar ræður til að útskýra fyrir okkur hinum hvers vegna þetta er besta leiðin? Ætli þeir hefðu ekki jafnvel reynt að gera dálítið úr þessu máli fremur en, eins og hv. þingmaður, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, kom reyndar aðeins inn á án þess að útskýra það, að reyna ítrekað að lauma því beinlínis hér í gegn? Fyrst að koma með það á síðustu stundu, á síðasta þingdegi, og reyna að koma því inn á dagskrá þar sem ekki hafði verið gert ráð fyrir því og svo að smeygja málinu í gegn nánast á sama tíma og búið var að setja þingið allt í uppnám með ólöglegum aðgerðum gagnvart ákveðnum hópi þingmanna. Þá skýst fjármálaráðherra hér inn í salinn og talar hratt í rúmar sex mínútur og það telst afgreiðsla 1. umr. þessa máls. Ef menn teldu raunverulega að þetta væri besta leiðin og svona góð tíðindi, eins og annars tiltölulega önugur formaður efnahags- og viðskiptanefndar hélt fram áðan, hefði þá ekki ríkisstjórnin kynnt þetta sem eitt af sínum stóru málum, að það væri verið að losa hér höft? Nei, það var ekki talið tilefni til þess. Frekar að leita tækifæra þegar sem fæstir væru að fylgjast með til að smeygja málinu í gegn.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Það er alveg augljóst að sá málatilbúnaður sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar hafði uppi snerist ekki um spurningar okkar eða áhyggjur heldur eingöngu um að réttlæta fyrir nefndarformanninum sjálfum að það þyrfti að klára þetta með þeim hætti sem lagt er upp með í nefndarálitinu og væntanlega þá af Seðlabankanum og þeim er bera þetta mál fram. Það er annað sem ekki hefur verið útskýrt nánar en kom fram hjá hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar og það er að ekki séu lengur aðstæður fyrir hendi til að halda áfram með það plan sem lagt var af stað með 2015. Hver túlkar það? Hver er það sem ákveður að þær aðstæður séu ekki fyrir hendi? Hv. þingmaður nefndi réttilega dæmi, reyndar frá Asíu eða Suður-Kóreu, þar sem menn hafa verið áratugum saman eða í mörg ár lokaðir inni með ákveðnar eignir. Eru til einhverjar reglur sem hv. þingmaður veit um? Eru til einhver viðmið sem gilda? Er það ekki bara mat okkar hvenær þær aðstæður eru fyrir hendi að hægt sé að aflétta þessum höftum algjörlega og með hvaða aðferð það er gert? Í það minnsta hefur hv. þm. Óli Björn Kárason ekki reynt að útskýra fyrir okkur hvernig það mat er fengið fram, með hvaða rökum og hver hefur haft þá skoðun, fyrir utan kannski nefndarformanninn sjálfan, að nú sé staðan sú að við getum ekki réttlætt lengur að halda áfram með planið sem lagt var af stað með 2015. Aðeins til að bera blak af hv. formanni nefndarinnar er vitanlega svolítið síðan menn fóru að beygja af brautinni, fóru að gefa eftir, og nú ætlar að formaðurinn að klára það mál algjörlega með þessu.
Virðulegur forseti. Varðandi spurningu um hver eigi að segja til um hvenær aðstæður séu ekki lengur fyrir hendi liggur beinast við að líta til samanburðar sem hv. þm. Bergþór Ólason nefndi áðan. Berum stöðuna saman við sumarið 2016. Þá var mun bjartara fram undan í efnahagslífinu en nú er. Útlitið hvað varðaði gjaldeyrisöflun, t.d. vegna ferðaþjónustu, var töluvert bjartara en nú en gengi krónunnar reyndar á svipuðum slóðum og það er einmitt núna. Þá var það mat Seðlabankans að lægsta verðið sem væri hægt að bjóða þessum aflandskrónueigendum, þeim sem myndu spila með, væri 190 kr. Svoleiðis að þegar aðstæður voru í raun jafnvel betri en núna og væntingarnar betri voru aðstæður þannig að Seðlabankinn taldi ekki forsvaranlegt að bjóða lægra verð en 190 kr., enda kynnti bankinn þá að þetta væri í samræmi við það sem lagt var upp með árið 2015. Þá voru menn enn að huga að því að fylgja því plani sem lagt var upp með. Það er svo sem hægt að svara þessari spurningu um hvenær aðstæður eru fyrir hendi á ýmsan hátt. Ég ætla að bæta við alla vega einu öðru svari. Við höfum heyrt á formanni hv. efnahags- og viðskiptanefndar að hann vitnar mikið í mat kerfisins, einhvers konar markaðsmat og mat kerfisins. Ég get alveg upplýst um það að árið 2015 var mat kerfisins það að aðstæður væru ekki fyrir hendi til að ráðast í þær aðgerðir sem við réðumst í. Ég er reyndar nokkuð viss um að mat kerfisins hefði alltaf verið það að [[Forseti hringir.]]aðstæður væru ekki fyrir hendi til að ráðast í þær aðgerðir sem svo skiluðu þeim árangri sem menn þekkja.
Herra forseti. Hv. þm. Óli Björn Kárason, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, flutti athyglisverða ræðu. Ég vil þó byrja á að þakka honum fyrir eitt sem var jákvætt við ræðuna. Hún var þrungin af guðfræðilegri hugsun, sem er lofsvert. Hv. þingmaður talaði um að menn ættu að vera glaðir. Þar vitnar hann væntanlega til Filippíbréfsins (4:4) . Og síðan segir hann að við eigum að koma fram við aðrar þjóðir eins og við viljum að þær komi fram við okkur. Þetta hljómar allt afskaplega vel. Ég þakka hv. þingmanni fyrir það. Hins vegar skil ég ekki alveg málflutning hans þegar kemur að hugtakanotkun. Hann talar um sjálfbæran greiðslujöfnuð og viljaafstöðu fjárfesta. Ég held að nauðsynlegt sé að hann skýri merkingu þessara hugtaka og hvaða hagsmunir eru bundnir við þau. Er þetta varanlegt ástand? Viljaafstaða fjárfesta hljómar sem getgátur. Ég vænti þess að hv. þingmaður skýri þetta nánar. Ég ætla að víkja aðeins að vormánuðum 2016 þegar aflandskrónueigendum voru settir afarkostir með lögum. Lögin snerust um að bræða, ef svo má að orði komast, hina svokölluðu aflandskrónuhengju sem þá var um 319 milljarðar kr. þannig að hægt yrði að ráðast í frekari losun á þeim fjármagnshöftum sem Íslendingar höfðu búið við um nokkurra ára skeið. Málið var lokahnykkur í því haftalosunarferli sem staðið hafði yfir um nokkurt skeið og söfnun á gjaldeyrisforða, greiningu á greiðslujafnvægi íslenska hagkerfisins og samningum við kröfuhafa föllnu bankanna. Aðferðafræðina þekkjum við og hún hefur verið rædd. Í einföldu máli snerist hún um að eigendum aflandskróna voru boðnir tveir kostir. Annar fólst í því að eigendurnir myndu samþykkja að selja krónurnar sínar á ákveðnu gengi. Ósamvinnuþýðir aflandskrónueigendur sem neituðu að taka þátt í útboðinu fengu annað tækifæri til að koma sér út úr íslensku hagkerfi á enn verri kjörum. Síðan voru fyrirmælin þau að hefðu þeir ekki farið út með peningana sína væri alls kostar óljóst hvenær þeir hefðu fengið aftur aðgang að sínum eignum. Rétt er að vitna í seðlabankastjóra, Má Guðmundsson, sem sagði af þessu tilefni við Morgunblaðið að þeir myndu leitast við að hafa þá aftasta í losun hafta, aftasta í röðinni. Maður spyr því: Hvað breyttist síðan á leiðinni og hvers vegna? Það þarf að fá fram. Það er ein af þeim lykilspurningum sem hv. þm. Ólafur Ísleifsson kom einmitt inn á áðan sem verður að fá svör við. Það er eitt athyglisvert sem er rétt að komi hér fram. Sjö þingmenn úr Vinstri grænum, og reyndar Píratar líka, sátu hjá við afgreiðslu frumvarpsins um aflandskrónuútboðið á vormánuðum 2016. Hins vegar ætla Vinstri grænir, og væntanlega Píratar líka, að styðja þetta frumvarp sem er lakara fyrir ríkissjóð. Þetta er mjög athyglisvert og væri ástæða til að fá svör frá Vinstri grænum hvað þetta varðar. Hvers vegna sátu þeir hjá í útboðinu 2016 sem gaf góða raun fyrir ríkissjóð, en ætla hins vegar að styðja þetta frumvarp sem er mun lakara hvað varðar hagsmuni ríkissjóðs? Ég vonast til að fá tækifæri til að eiga orðastað við einhverja af þingmönnum Vinstri grænna um þetta.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Ég er enn þá mjög hugsi eftir ræðu hv. formanns efnahags- og viðskiptanefndar því að ég taldi að hann myndi varpa betra ljósi á málið sem gerðist svo alls ekki. Það kom þó fram, en kannski ekki nógu skýrt, hjá formanninum sem mun e.t.v. skýra betur hvers konar aðilar það væru sem ættu krónueignirnar sem þarna er um að ræða. Ég náði reyndar ekki að skrifa það algjörlega niður. Hann fullyrti, að ég held, að það væru annars konar aðilar en þessir vogunarsjóðir. En það breytir í sjálfu sér engu hver á þetta. Málið snýst að sjálfsögðu um það hvaða kjör eru í boði. Ef þessir aðilar væru komnir í þá stöðu að þurfa að komast út úr þessu hefði að sjálfsögðu verið gott fyrir ríkissjóð að fá sem mest fyrir það. Það er líka áhugavert að ekki hafi verið þrætt fyrir að það væri hægt að ná betri niðurstöðu en þetta mál gerir ráð fyrir. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Tók hann eftir því einhvers staðar í ræðu formanns efnahags- og viðskiptanefndar að hann rökstyddi hvers vegna hann teldi að það að ljúka málinu með þessum hætti væri best fyrir hagsmuni Íslands, að ljúka þessum hluta málsins með því að fara ekki fram á það verð eða þær tölur sem menn notuðust við 2016 þegar, eins og bent var á, efnahagsástandið var jafnvel betra eða ekki verra en það er í dag? Tók þingmaðurinn eftir því að þetta hefði verið rökstutt með einhverjum hætti?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég tók einmitt sérstaklega eftir því að hv. þm. Óli Björn Kárason, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, rökstuddi þetta ekki, sagði einfaldlega að við Miðflokksmenn ættum að vera glaðir og taka þátt í því að styðja þetta frumvarp. Það er alveg ljóst í mínum huga að það eru ekki nægileg rök komin fram fyrir því hvers vegna á að ganga að því að kröfuhafar fái að fara út með sinn gjaldeyri, selja sínar krónur fyrir gjaldeyri á þessu gengi. Ég spyr enn og aftur: Ef við berum þetta saman við vormánuðina 2016 og útboðið þá, hvað breyttist á þessum tíma? Þetta er mjög mikilvæg spurning sem verður að fá svar við. Hv. þingmaður nefndi einnig að hv. þm. Óli Björn Kárason hefði sagt að þetta væri að hluta til í eigu vogunarsjóða. En það er nú bara þannig að þetta er að meginhluta í eigu vogunarsjóða og á bak við vogunarsjóðina, eða öllu heldur fyrir framan þá, starfa bandarísk sjóðstýringarfyrirtæki sem svífast einskis í hagsmunagæslu fyrir sjóðina. Mig minnir að þær krónueignir sem eru að fara út núna séu vel rúmlega 40% í eigu eins sjóðs og þá undir framkvæmd þessa bandaríska sjóðstýringarfyrirtækis. Það er nokkuð ljóst að hér eru á ferðinni sjóðir og sjóðstýringarfyrirtæki sem hafa komið illa fram við íslensk stjórnvöld og hafa ekki [[Forseti hringir.]]viljað taka þátt í þeirri uppbyggingu sem var gerð á fyrri stigum og er engin ástæða til að verðlauna með hærra gengi eins og kemur fram í þessu frumvarpi.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Við erum að sjálfsögðu litlu nær um hvers vegna þessar dagsetningar eru mikilvægar. Ég hjó eftir því hjá hv. formanni nefndarinnar að hann talaði um einhvers konar hættu án þess að rökstyðja það neitt sérstaklega. Það er mjög sérstakt í svona stóru máli að það skuli eingöngu vera tveir efnislegir fundir um málið því að það þýðir ekkert að telja með einhvern fund þar sem málið er sent til umsagnar. 13 umsagnarbeiðnir voru sendar og þrír skiluðu inn umsögnum og er ég búinn að lesa þær og verð að segja að þær eru svolítið einhliða, má segja, í það minnsta svipaðar. Það er þó ein þarna sem stingur aðeins í stúf. [[Forseti hringir.]] Mig langar því að spyrja þingmanninn hvort það hefði ekki verið eðlilegt að þetta mál fengi meiri umfjöllun.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og tek heils hugar undir það með þingmanninum að þetta frumvarp hefur fengið allt of litla umfjöllun. Það er mjög umhugsunarvert hvers vegna því var laumað hér inn. Við þekkjum þá sögu og ég minni á það að þegar þessi vel heppnaða leið haftalosunar var kynnt á sínum tíma af fyrrverandi forsætisráðherra, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, var það gert með þeim hætti að þjóðin vissi hvaða vegferð við vorum að fara í. Sú kynning var mjög vel heppnuð og að sjálfsögðu voru stjórnvöld á þeim tíma og fyrrverandi forsætisráðherra stolt af þeirri vinnu vegna þess að hún var gríðarlega mikil og eðlilegt að framkvæmdin yrði vel kynnt svo að almenningur vissi hvernig hún yrði og hverju hún myndi skila fyrir almenning. [[Forseti hringir.]] Því er ekki fyrir að fara hvað þetta frumvarp varðar. Því er laumað hér inn og það er eiginlega eins og ríkisstjórnin skammist sín fyrir þetta mál.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður fór áðan ágætlega í gegnum upplýsingar sem sneru að eigendum þessara krónueigna og þar fram eftir götunum. En í því samhengi, þar sem hann er fulltrúi Miðflokksins í fjárlaganefnd, kom upp í huga minn spurningin hvort þetta mál og þau áhrif sem það kann að hafa hafi verið rætt í fjárlaganefnd að einhverju marki eða eitthvað yfir höfuð. Nú er ekki langt síðan lagt var fram minnisblað eða skýrsla, plagg hið minnsta, í fjárlaganefnd sem ég tel mig hafa séð afrit af þar sem var verið að tala um áhættuþætti í fjárlagavinnunni sem fram undan er. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvernig hann sjái þetta spila saman. Eru þarna áhrif sem gætu komið fram sem voru mögulega tilgreind í því plaggi sem rammaði inn áhættuþættina í fjárlagavinnunni sem fram undan er? Eða er þetta mál, þessi aflétting hafta, svo lítið og einfalt í hugum þeirra sem á halda að ekki sé talin ástæða til að líta á það sem áhættuþátt í fjárlagavinnunni?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hún er mjög góð vegna þess að hún skiptir verulegu máli. Að sjálfsögðu hefði átt að ræða þetta mál innan fjárlaganefndar og sérstaklega þegar ræddir voru áhættuþættir við komandi fjármálaáætlun og þá vinnu sem henni fylgir og síðan fjárlagavinnuna almennt. Hér eru gríðarlegir fjármunir í spilunum og eðlilegt að það sé rætt innan nefndarinnar. Það hefur ekki verið gert og reyndar var það í fyrsta sinn í morgun rætt innan nefndarinnar. Það var vegna þess að sá sem hér stendur var með fyrirspurn. Hagstofan var gestur nefndarinnar í morgun og ég var með fyrirspurn þess efnis hvaða áhrif þeir teldu að það hefði á stöðu krónunnar þegar þessi háa upphæð, 84 milljarðar, fer héðan úr landinu. Svarið var bara það sem stendur í greinargerðinni, gott ef það var ekki vitnað í greinargerðina: Það myndi ekki hafa áhrif. Það var ekki skýrt frekar og verð ég að segja að það olli mér vonbrigðum. En þetta er það sem ég hef orðið var við innan nefndarinnar hvað þetta stóra mál varðar. Það virðist ekki hafa fengið meiri vigt en þetta, sem vekur náttúrlega ákveðnar spurningar um hvort stjórnvöld séu yfir höfuð meðvituð um hvaða áhrif þetta stóra mál getur haft á efnahagsstjórn landsins, fjármálaáætlun. Hugsanlega er tilefni til þess að taka upp fjármálastefnuna. Það er undarlegt hversu lítið málið hefur verið rætt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir svarið. Í því samhengi og í framhaldi af því langar mig að spyrja hv. þingmann út í afstöðu hans til þessa máls í tengslum við kafla 6.4 í frumvarpinu sem fjallar um áhrif á ríkissjóð. Þar kemur fram það mat þeirra sem plaggið vinna að þessi ákvörðun hafi engin áhrif á ríkissjóð, hvorki tekjur né gjöld. Hvernig slær sú nálgun fjárlaganefndarmanninn, ef ég má spyrja?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég verð að segja að ég varð mjög hissa þegar ég sá þetta í greinargerðinni. Reyndar minnir mig að þar standi að breytingarnar sem í frumvarpinu felast muni ekki hafa teljandi áhrif. Þá spyr maður: Hvað þýðir það? Hversu háar fjárhæðir eru þar í spilunum? Svona fullyrðingu verður náttúrlega að setja fram með rökum. Það hljóta að vera til einhverjar sviðsmyndir, a.m.k. ætti að vera auðvelt að setja upp einhverjar sviðsmyndir: Hvað ef gengi krónunnar lækkar um þetta mörg prósent, hvaða áhrif hefur það á tekjur og gjöld ríkissjóðs? Við þekkjum náttúrlega að þá verða öll aðföng til landsins dýrari sem ríkissjóður þarf að standa straum af, eins og t.d. í lyfjakaupum. Þetta er mjög mikilvæg spurning og henni er því miður ekki svarað í greinargerðinni sem sýnir að þessi vinna er ekki nægilega vönduð.
Virðulegur forseti. Mér þykir áhugavert í framhaldi af ræðu hv. þingmanns að velta fyrir mér þeirri mynd sem blasir við ef við skoðum þróunina bara frá því á vormánuðum 2016. Við höfum að sjálfsögðu verið að rifja upp að þetta sé allt byggt á stóra planinu frá 2015 eða hafi átt að vera það, meðferð aflandskrónanna. En leyfum okkur að líta ekki lengra aftur en til 2016. Þá birtust fréttir eins og þessi úr Fréttablaðinu undir fyrirsögninni: „Ætla að setja eigendum aflandskróna afarkosti“. Þar er sagt frá því að boðað hafi verið til þingfundar í skyndi til þess að kynna frumvarp hæstv. fjármálaráðherra, sem var sami fjármálaráðherra og nú er, til þess að setja af stað ákveðnar aðgerðir til að losa um þá 319 milljarða sem þá voru til staðar af þessum svokölluðu aflandskrónum. Og hverjar voru aðstæður í efnahagslífinu þegar stjórnvöld töldu það réttlætanlegt að setja eigendum aflandskróna afarkosti, eins og það er orðað hér, og boða til þingfundar í skyndi? Þá voru horfur í efnahagslífinu betri en þær eru núna. Þá voru horfur með gjaldeyrisöflun betri en þær eru núna. Finnst hv. þingmanni það ganga upp, eins og við heyrðum aðeins áðan frá hv. þingmanni, formanni efnahags- og viðskiptanefndar, að aðstæður nú í efnahagslífinu réttlæti ekki þær aðgerðir sem voru taldar [[Forseti hringir.]]það réttlætanlegar 2016 að boðað var til þingfundar í skyndi til að setja þær af stað?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er athyglisvert hvernig hann setur þetta fram og hárrétt. Ég verð að segja að ég var mjög hissa á málflutningi formanns efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Óla Björns Kárasonar, hvað þetta varðar. Við sjáum bara hverjar aðstæðurnar eru í þjóðfélaginu í dag. Það er óvissa fram undan. Kjarasamningar eru lausir og reyndar búið að slíta viðræðum og það stefnir í verkföll og mikil óvissa hvað það varðar. Við vitum ekki nákvæmlega hvernig gengið þróast og í framhaldi af þessu öllu saman er fyrirsjáanlegur samdráttur í efnahagslífinu. Við sjáum það í dagblöðum dagsins í dag að komnar eru uppsagnir í byggingargeiranum sem þýðir að það er að draga úr framkvæmdum. Það eru öll þessi teikn á lofti sem gera það að verkum að það er óvissa í efnahagslífinu. Á þeim sama tímapunkti er komið fram með frumvarp sem getur haft veruleg áhrif á efnahagslífið, á gengisþróunina, verðbólguþróun o.s.frv. Þá spyr maður: Hvers vegna er gengið fram svona hratt með þetta mál? Upphaflega var vonast til þess að hægt væri að ganga frá því á einum degi. Þá spyr maður: Eru einhverjir aðrir hagsmunir þarna á bak við sem við höfum ekki fengið upplýsingar um? Það væri fróðlegt að fá að vita það. Það er erfitt að fá að vita hverjir eru eigendur þessara aflandskrónueigna sem á að fara að skipta í dýrmætan gjaldeyri og fara með úr landinu [[Forseti hringir.]]þannig að það er margt í þessu sem vekur spurningar.
Herra forseti. Já, það vekur vissulega spurningar að vorið 2016 þegar horfur voru betri en nú skuli stjórnvöld hafa talið réttlætanlegt að setja eigendum aflandskróna „afarkosti“, eins og hér stendur, en nú þegar aðstæður í efnahagslífinu eru dekkri sé ekki réttlætanlegt að viðhalda þeim afarkostum. Afskaplega sérkennilegt. Maður veltir fyrir sér hvers vegna. Við höfum ekki fengið neinar pólitískar skýringar á þessari stefnubreytingu. Við höfum fengið hefðbundnar og gamalkunnar tilvitnanir í markaðinn og að kerfið vilji hafa hlutina svona og hinsegin. Getur verið að mati hv. þingmanns að þetta sé bara enn ein staðfestingin á því að við sitjum uppi með kerfisríkisstjórn, ekki pólitíska stjórn, ekki stjórn með tiltekna sýn heldur stjórn sem í raun stjórnast af kerfinu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að það sé nokkuð ljóst að við sitjum a.m.k. uppi með ríkisstjórn sem hefur ekki dug og þor til að ganga fram með þeim hætti sem á að gera í þessu máli. Það á ekkert að gefa eftir. Það á að halda sig við upprunalegu áætlunina. Það varðar m.a. trúverðugleika okkar út á við og það er engin ástæða til að verðlauna þessa sjóði sem gerðu allt til þess að grafa undan íslenskum stjórnvöldum og, eins og ég hef áður nefnt úr þessum ræðustól, reyndu að hafa áhrif á kosningar, sem er með ólíkindum. Þá er nokkuð ljóst í mínum huga að hér er ríkisstjórn sem hefur ekki kjark til þess að horfast í augu við þessa sjóði eins og á að gera. Þeir ganga að sjálfsögðu á lagið með þetta og koma svo til með að standa uppi sem sigurvegarar, sem þeir hafa gert verði þetta frumvarp að lögum.
Hæstv. forseti. Ég velti fyrir mér textanum í greinargerðinni þar sem talað er um þá aðila sem falla undir þessa breytingu. Þar segir, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu er þannig lagt til að heimildum til úttekta af reikningum sem háðir eru sérstökum takmörkunum samkvæmt lögunum verði breytt þannig að öllum aflandskrónueigendum verði gefið færi á að losa aflandskrónueignir sínar.“ Nú má vera að ég misskilji þetta og lesi þetta rangt þannig að um alla aflandskrónueigendur sé að ræða en ekki bara einhvern tiltekinn hóp, eins og skilja mátti af orðum hv. formanns efnahags- og viðskiptanefndar áðan. Það er erfitt að átta sig á því. Ég sakna þess hins vegar að ekki hafi verið skýrt nánar hvort þarna sé um að ræða alla aflandskrónueigendur, alla sem eiga - þar á meðal vogunarsjóði, því að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar nefndi sérstaklega að þeir væru ekki í þessum hópi, eins og ég skildi hann. Það er algerlega ljóst að öll viljum við að þessum höftum sé aflétt. Það er engin spurning um það. Við deilum hins vegar um hvernig það er gert og hvort verið sé að fórna meiri hagsmunum fyrir minni með einhverjum hætti og að einhverju leyti. Ég skil málið þannig að menn neiti því alla vega ekki að til séu aðrar leiðir sem geti hugsanlega skilað betri niðurstöðu. Í það minnsta þrætti hv. formaður nefndarinnar ekki fyrir það. Svo er það vitanlega alltaf pólitísk ákvörðun eða huglægt mat - og þó, það þarf ekki endilega að vera huglægt, það getur líka verið vísindalegt eða að menn séu búnir að fara í gegnum það að einhverjar aðstæður geri það að verkum að rétt sé að klára einhver mál á ákveðnum tímapunkti. Hv. þingmaður og formaður nefndarinnar sagði að best væri að gera þetta núna án þess í rauninni að rökstyðja það neitt sérstaklega. Það eina sem fram kom í máli hv. þingmanns var að efnahagsástandið væri gott og ríkissjóður stæði mjög sterkt. Það er rétt, það er ekkert nýtt að það sé bjart fram undan og við stöndum sterkt eða að útlit sé fyrir það. Árið 2016 var í rauninni mjög bjart yfir og gott útlit. Því má velta upp hvort það ástand sem er á almennum vinnumarkaði í dag og lausir kjarasamningar og sú óvissa sem fram undan er varðandi áhrif kjarasamninga á verðbólgu og allt það sem við þekkjum geti leitt til þess að ekki sé jafn glæsilegt fram undan og verið hefur. Þjóðarbúið stendur vissulega sterkt. Því er ekki að neita, þökk sé aðallega og fyrst og fremst þeirri vegferð sem menn fóru í til að létta af fjármagnshöftum. Og að sjálfsögðu því að menn tóku ekki á sig hinar svokölluðu Icesave-skuldbindingar, sem allt of margir í þessum þingsal börðust hreinlega fyrir á sínum tíma að þjóðin tæki á sínar herðar. Eftirleikinn þekkjum við ágætlega. Það er því að mínu viti enn þá - og hefði kannski átt að vera, en ég ætla að leyfa mér að hafa fyrirvara á því vegna þess að mér fannst formaður nefndarinnar skýra það nógu vel, nema það sé þannig að sá ákveðni hópur sem þarna um ræðir sé þannig samsettur að um hann gildi önnur lögmál en aðra aflandskrónueigendur. Það þarf þá að rökstyðja það betur og mögulega stafa það ofan í mann til að maður treysti því og trúi. Virðulegur forseti. Málið svo sem minnkar ekki mikið þó að við tölum hér áfram. Þetta er enn þá frekar óskýrt og gríðarlega stórt mál sem við þurfum að komast til botns í.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni prýðisræðu. Mig langar til að spyrja hvort hann telji að eftir þær umræður sem hér hafa farið fram séum við einhverju nær um töluna í þessu útboði, þ.e. í tilboðinu sem menn eru að ganga í burtu með nú, 84 milljarða, það sem er í frumvarpinu sem við ræðum hér. Hefur það skýrst á einhvern hátt hvers vegna þessi tala er valin en ekki leitast við að hafa hana hærri eins og hefur verið bent hér á og gæti munað íslenska þjóðarbúið um 13–23 milljarða kr.? Ég spyr að þessu í fyrsta lagi. Í öðru lagi: Telur hv. þingmaður að það sé í sjálfu sér rétt nálgun sem kom fram í annars ágætri ræðu hv. þm. Óla Björns Kárasonar, að stilla fyrirtækjum upp sem góðum og vondum eins og mér fannst hv. þingmaður gera í sinni ræðu? Sjálfur hef ég talið að fjármálafyrirtæki séu yfirleitt ekki neinir skátaklúbbar en að sjálfsögðu ber ekki að líta þau neinu hornauga heldur bara með þá staðreynd í huga að þarna er um að ræða fyrirtæki sem eru gerð út á það, að sjálfsögðu, að hámarka sinn hagnað af þeim viðskiptum sem þau taka þátt í. Því er ekki að búast við því að þau séu tilbúin til einhverra lipurra samninga, bara svona upp á sitt eindæmi.
Hæstv. forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að fyrirtæki eða þeir sem eru í rekstri eru að sjálfsögðu í því til að ávaxta sitt pund eða til að ná einhverjum árangri. Í það minnsta aðhyllist maður að það sé eðlilegt. Auðvitað eru til aðrar kenningar, að ríkið eigi að sjá um allt, að það eigi að ekki endilega að skila hagnaði og þess háttar. Ég hef ekki enn þá fengið skýringar á því hvers vegna sú tala sem hér um ræðir sé sú eina rétta. Ég er búinn að lesa nefndarálitið, lesa umsagnirnar, lesa frumvarpið og greinargerðina og hef ekki fundið - mér hefur kannski yfirsést það - rökin fyrir því. Það breytir því ekki að við erum að tala um allt aðrar upphæðir og allt aðrar lausnir en lagt var af stað með, eins og við höfum margoft bent á og kallað eftir skýringum á því hvers vegna menn eru að fara þessa leið núna, halda áfram að bakka frá því sem lagt var upp með. Eina svarið sem við höfum fengið er að það sé best, án þess að það sé rökstutt hvernig menn komast að þeirri niðurstöðu. Ég missti af því í ræðu hv. formanns nefndarinnar þegar hann talaði um góð og vond fyrirtæki. Ég held að það sé ekki í sjálfu sér rétt að skipta því upp. Kannski fellur maður sjálfur stundum í þá gryfju að skipta fyrirtækjum upp. Allir eru, eins og kom fram í máli mínu fyrr, flestir í það minnsta, í þessu til að hafa eitthvað upp úr því, sem er bara eðli viðskipta og eðli þeirra sem reka fyrirtæki. Þeir aðilar sem stunda þessi viðskipti með krónueignir eða gjaldeyrisviðskipti eru ekkert öðruvísi en aðrir með það.
Hæstv. forseti. Ég hjó eftir því að hv. þm. Óli Björn Kárason talaði í ræðu áðan um að sú leið sem boðuð er í þessu frumvarpi sem við höfum rætt um nokkra stund sé sú eina rétta. Ég heyrði ekki sjálfur þau rök fyrir þessu áliti hv. þingmanns sem sannfærðu mig um að svo væri. Finnst hv. þingmanni að nægileg rök hafi verið færð fyrir því sem styðji þá fullyrðingu að sú leið sem hér er farin, þ.e. að hleypa út eða losa um 84 milljarða á þessu gengi dagsins, sé besta leiðin fyrir land og þjóð?
Hæstv. forseti. Ég þekki hv. þm. Óla Björn Kárason afar vel. Ég man eftir því þegar ég var eitt sumar þræll hjá honum á íþróttavellinum á Sauðárkróki þar sem hann var yfirmaður minn og átti ekki í vandræðum með það þá að rökstyðja hvers vegna við ættum að fara í þau verk sem þar voru. Veit ég að þingmaðurinn á mjög auðvelt með að færa rök fyrir því hvers vegna hann telur mál vera með þessum hætti eða öðrum. Ég held hins vegar að það hafi skort á það í ræðum hans í dag. Það kann vel að vera að það sé vísvitandi gert eða bara að þingmaðurinn telji að þess þurfi ekki. Það er ósköp eðlilegt líka ef menn telja það, en við höfum kallað eftir því. Það að þetta sé hið eina rétta eða það besta sem hægt er að ná fram er eitthvað sem ég er ekki viss um að hafi verið færð rök fyrir.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðuna. Hann var m.a. að velta fyrir sér hvað mætti lesa út úr ræðu hv. þm. Óla Björns Kárasonar, sem er formaður efnahags- og viðskiptanefndar, og var ég reyndar að því líka í mínu sæti. Við höfum mikið velt fyrir okkur þeirri stöðu sem er uppi og hvers vegna málið er unnið með þessum hætti og af hverju er erfitt að fá svör við þeim spurningum sem við erum að kasta á milli okkar. Við gerðum okkur kannski góðar vonir um að fá skýrari svör í ræðu hv. formanns efnahags- og viðskiptanefndar. Hann vitnaði mikið í frumvarpið og í greinargerð þess og maður er búinn að fara í gegnum það og þar er ekki að finna þau plön eða það sem svarar þessum spurningum. Formanninum varð aftur á móti tíðrætt um góða stöðu þjóðarbúsins sem sannarlega er rétt. Við höfum verið að velta því fyrir okkur hvers vegna þetta sé svona, menn standi ekki í lappirnar, og nú ætla ég að vanda mig því að ég ætla ekki að fá ákúrur frá hæstv. forseta fyrir að segja eitthvað óviðurkvæmilegt. Reyndar var annar einstaklingur í pontu þegar ég fékk þær ákúrur. Þingmaðurinn segir: Af hverju gleðjist þið ekki yfir þessu? Það er svo góð staða í þjóðarbúinu að þið eigið bara að gleðjast yfir því að loksins sé þetta mál að klárast þó að dragsúgurinn taki kannski einhverjar krónur út um gluggann og þær hverfi út í vindinn, sem er þó erfitt að fullyrða um. [[Forseti hringir.]]Verið glaðir, það er eiginlega svarið. Látið ekki svona. Partíið er ekki búið.
Hæstv. forseti. Auðvitað gleðjumst við þegar við náum að útskrifa okkur sjálf út úr því umhverfi sem við neyddumst til að búa hér til. Það var ekki eins og stjórnmálamenn eða ríkisstjórnir eða eitthvað af því fólki hafi óskað eftir því að lenda í þeim aðstæðum sem hér voru. Hér varð efnahagslegt hrun og menn eru að glíma við það en okkur ber að taka réttar ákvarðanir. Það var rétt ákvörðun að setja neyðarlögin 2008. Hins vegar var fullt af röngum ákvörðunum tekið í tíð vinstri stjórnarinnar 2009–2013. Það var tímabil þar sem hefði þurft að taka aðrar ákvarðanir og standa miklu betur að málum en gert var. 2013–2016 tókst hins vegar eftir mikið japl, jaml og fuður að koma því í gegnum kerfið hvaða leið yrði farin til að reyna að rétta stöðu Íslands. Var það þessi þrískipta leið sem hér hefur verið svo mikið rætt um. Markmiðið er að sjálfsögðu að hér gildi engin höft, að við séum með sama umhverfi og önnur ríki. Við erum hins vegar svo lánsöm að vera í þeirri stöðu að sú leið sem við fórum gerir það að verkum að við stöndum miklu betur en ríki sem voru neydd í annars konar aðgerðir til að bregðast við sama vanda. Nefni ég þar Grikkland sem er kannski skýrasta dæmið en auðvitað þurftu mörg önnur Evrópuríki að grípa til alls konar aðgerða til að reyna að rétta sína stöðu. Þó svo að við fögnum því þegar hægt verður að lyfta höftum gerum við að sjálfsögðu þá kröfu að það sé gert með ákveðnum hætti.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta. Þingmenn hafa líka verið að velta fyrir sér þeim þunga sem virðist vera frá fjármagnseigendum til að komast út, að þessi dagsetning sem við erum búin að vera að tala um, í gær, sé dagurinn sem þurfi að afgreiða þetta mál. Fyrir utan það má kannski segja að maður skilji vel að vogunarsjóðirnir vilji fara út. Það eru ýmiss konar merki um kólnandi hagkerfi og margt sem bendir til þess að krónan veikist. Það eru blikur á lofti í ferðamennsku, verkföll eru yfirvofandi, loðnubrestur er að verða staðreynd og þar fram eftir götunum þannig að það er útlit fyrir veikingu krónunnar.
Virðulegur forseti. Ég vil biðja þingmanninn afsökunar. Ég þurfti aðeins að stíga til hliðar þannig að ég missti af smákafla í ræðu hans. Það er vitanlega mikilvægt að við höldum okkur við það að setja fremst í röðina að fá sem mest út úr þeim eignum eða út úr þeirri stöðu sem við erum með. Til þess ber okkur að nota þær aðferðir sem við höfum. Við höfum sýnt fram á það og fært fyrir því rök að til þess höfum við fullar heimildir. Ef menn velja aðrar leiðir og telja að það sé betra finnst mér að það þurfi að útskýra betur en með því að segja bara að þetta sé það besta, að þetta sé allt í lagi vegna þess að við höfum það svo gott. Það dugir ekki ef við erum að láta ákveðna fjármuni fara frá okkur sem margt bendir til að verið sé að gera af því að menn hafa ekki haldið sig við það plan sem lagt var af stað með í upphafi.
Forseti. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar talaði mikið um dagatalið í allsérstakri ræðu sinni hér áðan og lítið um hvernig þetta mál tengdist einhverri pólitískri sýn. Athugasemdir hans um dagatalið, og hvað hefði gerst á hverjum degi, þóttu mér áhugaverðar. Þær eru til þess fallnar væntanlega að drepa málum á dreif. Þegar maður telur allt saman fer þetta að líta út eins og of miklar tilviljanir. Rifjum aðeins upp, fyrst að málið kom skyndilega inn á síðasta degi þingsins, 14. desember í fyrra, og að reynt var að smeygja því í gegn strax á fyrsta degi, að því er virtist, helst án umræðu. Það var í raun bara fyrir tilviljun sem við uppgötvuðum þessi áform og báðum að sjálfsögðu um að ekkert yrði af því enda vorum við á móti málinu. Svo birtist það hér aftur 22. janúar, á sama tíma og forseti Alþingis var búinn að setja allt upp í loft í þinginu og menn funduðu hér um allt vegna annarra mála. Ég hafði þó rekið augun í að þá ætluðu menn að nota tækifærið og smeygja þessu í gegn og hugðist halda um það ræðu en hafði ekki einu sinni tíma til að sækja blöðin mín í næsta hús því að hæstv. fjármálaráðherra smeygði sér í ræðustólinn og kláraði ræðu á rúmum sex mínútum í staðinn fyrir 30 mínútum sem hann hafði til ráðstöfunar. Ég næ ekki að rekja dagatalið frekar í þessu andsvari en þegar þetta er allt tekið saman um framgang málsins hér í þinginu fer þetta þá ekki að líta út eins og mál sem ríkisstjórnin vill fela frekar en mál sem hún er stolt af?
Virðulegur forseti. Ég hef haft það á tilfinningunni að menn séu ekkert allt of stoltir af þessu máli en hafi talið sér trú um að það sé mikilvægt og gott að klára það, að þá séu einhver leiðindi frá. Það er því miður of oft þannig að við sjáum slík viðhorf. Ég ætla ekki að gera stjórnmálamönnunum sjálfum það upp að þeir nenni ekki eða vilji ekki hugsa sig um eða setja sig inn í málin. Þvert á móti held ég að flestir séu tilbúnir í það. Þegar pressan er annars staðar og matreidd ofan í menn eru að sjálfsögðu líkur á því að menn láti glepjast nema þeir séu þeim mun varkárari. Ekki finnst mér hafa verið færð sannfærandi rök fyrir þessum hraða sem þarf að vera á málinu. Markaðir áttu að verða vitlausir 14. desember. Daginn þar áður átti allt að vera í hers höndum en ekkert hefur gerst enn þá. Það getur vel verið að það séu einhverjir snillingar þarna úti sem séu að afstýra því, ég kann ekki að segja um það. Það er hins vegar alveg ljóst að svona stórt mál hefði, að því er maður hefði talið, þurft að fá nokkuð fleiri fundi en tvo til að fara í gegn, jafnvel þó að eingöngu þrjár umsagnir hafi borist. Ég var því miður fjarri góðu gamni 14. desember þegar það kom hér fram. Þingmenn hafa sagt mér að menn hafi verið svolítið hissa á að málið skyldi koma fram þá og 22. janúar hafi menn einfaldlega haldið að málið yrði geymt þar til næsta dag og þess vegna ekki verið því viðbúnir þegar það kom aftur. En auðvitað eru þetta allt einhverjar eftiráskýringar.
Herra forseti. Já, það er margt skrýtið við það hvernig haldið hefur verið á þessu máli. Það er sérstaklega áhugavert auðvitað að setja það í samhengi við mál sem ríkisstjórnin flutti í maí 2016 þegar komið var með mál í skyndi. En þá snerist það um að setja, eins og það var orðað í fyrirsögn í Fréttablaðinu, aflandskrónueigendum afarkosti. Nú, tveimur árum seinna, þegar blikur eru á lofti í efnahagslífinu og horfur að mörgu leyti ekki eins góðar og 2016, er því haldið fram, og notað sem rök fyrir tímasetningu málsins, að ekki séu lengur aðstæður til að gera það sem knýjandi þörf var fyrir þegar aðstæður í efnahagslífi voru betri en núna. Finnst hv. þingmanni þetta ganga upp?
Virðulegur forseti. Við sjáum að það er lágskýjað yfir vinnumarkaði á Íslandi frekar en bjart. Það vofir yfir að hér verði allharðar vinnudeilur og eru í raun byrjaðar. Vonandi tekst að afstýra því; ég hef engan áhuga á því að hér logi allt stafna á milli í vinnudeilum. Það er því ekki hægt að fullyrða að það sé endilega rosalega bjart fram undan líkt og var árið 2016 þegar menn sáu fram á að aðgerðirnar sem gripið var til myndu skila gríðarlega miklum fjármunum í ríkissjóð. Það var hins vegar þeirra sem á eftir komu að taka þá ákvörðun að hverfa frá þessu og það gerist um mitt ár 2016, þá skipta menn hreinlega um gír og falla frá þeirri góðu áætlun sem var í gangi.
Hæstv. forseti. Hér erum við enn að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum og lögum um gjaldeyrismál, aflandskrónulosun og bindingarkyldu á fjármagnsinnstreymi. Þetta mál er búið að vera á dagskrá síðan um klukkan þrjú í gærdag. Umræðan var hér fram á kvöld og fram á nótt og nánast fram í birtingu. Klukkan var að verða hálfsex í morgun þegar fundi var frestað og síðan var málinu haldið áfram í dag, sett á dagskrá þingfundar í dag til að halda áfram að ræða það. Við höfum verið að reyna að komast að því af hverju þetta mál er unnið með þeirri aðferð sem margoft hefur komið fram að okkur í Miðflokknum hugnast ekki. Við sjáum ekki að hagur þjóðarinnar sé haldinn í heiðri. Við skiljum ekki og höfum spurt af hverju ekki var haldið áfram á þeirri vegferð sem byrjað var á samkvæmt losun fjármagnshafta og gefin út áætlun um í júní 2015. Þar voru stöðugleikaskilyrði og skattur á slitabú fallinna fjármálastofnana höfð í hávegum til þess að þjóðin fengi að njóta þess að fá fjármagn til sín af þeim peningum. Það hefur gengið þangað til núna að við erum ekki með það á hreinu hvort staðið hafi verið að frumvarpinu eins og var gert í þeirri áætlun. Það gerir það ekki og okkur er sagt að við þurfum ekki að hafa áhyggjur en við höfum samt áhyggjur. Við bundum miklar vonir við það, ég gerði það alla vega, þegar hv. þm. Óli Björn Kárason kom í ræðu í dag, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, að hann gæti varpað ljósi á málið og útskýrt það fyrir okkur en hann sagði að svarið væri í frumvarpinu, við þyrftum bara að lesa greinargerðina. Ég hef lesið greinargerðina. Ég verð að viðurkenna að stundum er ég svolítið lesblindur en félagar mínir í Miðflokknum og ég erum sammála um að í greinargerðinni sé ekki svarið við þeirri spurningu sem við höfum leitað eftir. Það er ekki plan. Það er ekki svar sem segir manni hvernig þessu muni reiða af. Það má geta sér til að þjóðarbúið gæti orðið af 20 milljörðum ef sú leið yrði farin sem þetta frumvarp fjallar um og munar nú um minna. Ekki er samt hægt að fullyrða það. Sú spurning hangir enn þá í loftinu og er ósvarað eftir allan þennan tíma. En af því að við erum seinþreyttir til vandræða höldum við því til streitu. Hv. þm. Óla Birni Kárasyni varð tíðrætt um stöðu efnahagsmála og spurði okkur þingmenn Miðflokksins af hverju við gætum ekki bara verið glaðir yfir þessu. Þá fær maður á tilfinninguna, af því að hv. þingmaður getur ekki svarað þessum spurningum út í hörgul, að þar sé maðkur í mysunni hvað varðar að hann sé sjálfur ekki alveg með á hreinu hvernig þetta muni fara. Hann talaði líka mikið um breyttar forsendur. Þegar maður fær svona svör [[Forseti hringir.]]þarf maður að geta í eyðurnar og ég á ekki gott með það í þessu máli. Ég verð að lýsa því yfir að enn þá hef ég ekki breytt skoðun minni á frumvarpinu og hef virkilegar áhyggjur.
Herra forseti. Það er margt sérkennilegt við þetta mál og innihald þess. Það er líka búið að vera margt sérkennilegt við framgang þess í þinginu. Gerðar hafa verið ítrekaðar tilraunir til að lauma því í gegn með ýmsum tilburðum sem maður hefur svo sem séð áður þegar stjórnvöld vilja ekki fá mikla athygli á mál. En svo bíta menn höfuðið af skömminni með því að koma upp og kvarta yfir því að þingmenn Miðflokksins hafi ekki talað nógu mikið um málið á fyrri stigum og kvarta um leið yfir því að þeir tali of mikið um málið núna í 2. umr., sem er auðvitað meginumræðan um lagafrumvörp. En látum það liggja á milli hluta að sinni. Eðli þessa máls, eins og ég nefndi, er á margan hátt skrýtið. Það er skrýtið hvernig fjallað hefur verið um það í þinginu eða réttara sagt hversu mikill skortur hefur verið á umfjöllun um málið af hálfu þeirra sem ætlast til þess að Alþingi geri það að lögum. Þannig hefur aðeins einn hv. þingmaður allra þeirra flokka sem virðast ætla að styðja þetta mál haldið um það ræðu í 2. umr. Fyrst með því að lesa upp nefndarálit í sex mínútur eða svo og síðan með ræðu áðan sem var á margan hátt afskaplega sérkennileg en innihélt ekki mikið af pólitík. Það vantar nefnilega alveg pólitísku skýringarnar á því hvers vegna farið er fram með þeim hætti sem við höfum horft á. Þess í stað er vitnað í vilja kerfisins, ef svo má segja, þar með talið alþjóðafjármálakerfisins og mikilvægi þess að Ísland sé í náðinni þar á bæ. Það er umræða sem við höfum heyrt oft áður í tengslum við eitt og annað viðfangsefni. En það að enginn annar stjórnarliði eða fulltrúi annarra flokka sem ætla að styðja þetta mál hafi treyst sér til að koma hér upp, ég tala nú ekki um að menn treysti sér til að styðja þetta pólitískt, er á allan hátt sérkennilegt. Þær skýringar að ekki sé lengur forsvaranlegt að viðhalda höftum, sem voru talin ekki aðeins forsvaranleg heldur nauðsynleg 2016, vegna þess að efnahagsástandið hafi batnað svo mikið, halda auðvitað ekki vatni eins og menn sjá enda voru efnahagshorfur betri 2016 en núna. Við höfum haft áhyggjur af því að þetta mál rynni í gegn umræðulaust eins og virtist vera lagt upp með. Hins vegar liggur fyrir að málið mun fara til umræðu í efnahags- og viðskiptanefnd milli 2. og 3. umr. Ég hef fengið fullvissu fyrir því að að loknum þeim nefndarfundi verði málið ekki sett strax aftur inn í þingið í skyndi til að klára það að næturlagi heldur muni 3. umr. fara fram á morgun. Við getum þá afgreitt þetta mál, með hvaða hætti sem niðurstaðan verður, í björtu og tækifæri gefst eftir nefndarfund fyrir menn til að skoða hug sinn gagnvart því fyrir þá sem ekki virðast hafa kynnt sér það og þar af leiðandi ekki verið reiðubúnir til að ræða um það. En vonandi fáum við í 3. umr. að heyra meira af áliti stuðningsmanna málsins á því hvers vegna rétt sé að samþykkja það. Í ljósi þessarar niðurstöðu, í ljósi þess að málið verði ekki keyrt hér í gegn í kvöld, tel ég óhætt að bíða með nokkur atriði sem ég hefði viljað nefna hugsanlega í fleiri ræðum í kvöld en reyni að gera þeim skil í styttra máli á morgun.