Borist hefur bréf frá 7. þm. Norðvest., Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur, um að hún geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Framsóknarflokks í kjördæminu, Anna María Elíasdóttir, en 1. varamaður í kjördæminu hefur boðað forföll. Anna María Elíasdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa á ný.
Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1193, um gengislán Landsbanka Íslands, Íslandsbanka og Arion banka, frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni.
Virðulegi forseti. Þetta er ekki bara bjartur og fagur dagur heldur líka mikill hátíðisdagur fyrir okkur í Samfylkingunni. Við fögnum í dag 15 ára afmæli flokksins. Það fer ekki á milli mála á þessum tímamótum, ef maður horfir yfir svið íslenskra þjóðmála, og það stingur í augun hversu erfiðar aðstæður við búum við akkúrat núna, óróa á vinnumarkaði og almennt ósætti við ríkisstjórnarstefnu sem hefur ekki bara grafið undan friði á vinnumarkaði heldur er líka að leggja á ráðin um ójafnari skiptingu þjóðarauðsins en dæmi eru um áður og stefnir að því, til dæmis með frumvarpi um makríl hér á Alþingi, að koma sameiginlegum auðlindum í einkaeign. Það er brýnasta spurning íslenskra stjórnmála á þessum tímamótum: Hvernig ætlum við að tryggja sambærileg lífskjör í þessu landi og fólki bjóðast í nágrannalöndunum? Við horfum upp á að brottflutningur frá landinu jókst á síðasta ári, það er brýn þörf að snúa vantrausti og vantrú í tiltrú á framtíð okkar hér í landinu. Hvernig ætlum við að hafa sambærileg lífskjör hér og í nágrannalöndunum? Hvernig ætlum við að tryggja velsæld og velferðarþjónustu sem er sambærileg við það sem tíðkast í nágrannalöndunum? Hvernig ætlum við að losa landið úr því andrúmslofti hafta og vonleysis sem við búum við núna? Þetta eru brýnustu verkefni stjórnmálanna á næstu missirum og munu skipta mjög miklu máli um hvernig okkur tekst til um framtíð þjóðarinnar á næstu árum.
Hæstv. forseti. Fjölmiðlar hafa á liðnum dögum sagt frá áhugaverðu fjármögnunarverkefni. Kvikmyndahúsið Bíó Paradís hefur efnt til einnar stærstu hópsöfnunar á netinu þar sem stefnt er að því að safna um 4,5 millj. kr. til að bæta aðgengi að sýningarsölum og salernum hússins. Þetta er metnaðarfullt verkefni en ætti um leið að vekja okkur hjá fjárveitingavaldinu til umhugsunar um stöðu aðgengismála í samfélaginu. Aðgengi fatlaðs fólks á öllum sviðum samfélagsins er mannréttindamál eins og við ættum að vera farin að þekkja, samanber sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Við viljum að allir geti notið menningar, heimsótt veitingastaði og verslað í búðum - óháð skerðingum. Við sem löggjafi höfum freistað þess að tryggja þetta aðgengi með byggingarreglugerðum þótt reyndar hafi allt of oft heyrst sú popúlíska krafa að víkja beri frá þeim til að tryggja skammtímasparnað við byggingu á nýju húsnæði. Byggingarreglugerðirnar ná bara til nýbygginga. Hús eru hins vegar byggð til áratuga. Söfnun Bíós Paradísar varpar ljósi á þann vanda sem eigendur eða rekstraraðilar eldra húsnæðis standa frammi fyrir. Þeim ber engin skylda til að gera húsnæðið aðgengilegt en hafi þeir metnað til að bæta aðgengi er kostnaðurinn alfarið þeirra því að fáir eða engir sjóðir eru til sem hægt er að leita í vegna slíkra samfélagslegra verkefna sem ég vil kalla svo. Ef við viljum í raun eitt samfélag fyrir alla þyrfti með samstarfi bæði ríkissjóðs og sveitarfélaga að koma slíkum sjóðum á laggirnar.
Virðulegi forseti. Mig langar að fagna hér sérstaklega niðurstöðum starfshóps um matarsóun sem nýlega skilaði umhverfis- og auðlindaráðherra skýrslu um tillögur til úrbóta. Mig langar jafnframt að þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur það frumkvæði sem hún hefur sýnt við að koma málefninu á dagskrá hér. Samkvæmt skilgreiningu Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna vísar sóun matvæla til þess hluta matarsóunar sem nýta hefði mátt til manneldis. Ábyrgð okkar sem búum í tekjuhærri samfélögum heimsins er mikil þar sem sóunina hér má að miklu leyti rekja til hegðunar okkar og venja í daglegu lífi meðan sóunina í tekjulægri samfélögum heimsins má frekar rekja til tæknilegra vandamála við framleiðslu, dreifingu og geymslu matvæla. Í skýrslunni er að finna tillögur sem lúta að rannsóknum á matarsóun, fræðslu til neytenda og vitundarvakningu, geymslu og merkingu matvæla, framleiðslu, dreifingu og sölu matvæla og matarsóun í stóreldhúsum, veitingahúsum og mötuneytum. Ég hvet hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra, Sigrúnu Magnúsdóttur, til að fylgja tillögum vinnuhópsins eftir og forgangsraða þeim. Að mínu áliti er mikilvægt að efla samstarf við félög, fyrirtæki og stofnanir um verkefnið en einnig vil ég sérstaklega taka undir að mikilvægt er að vinna með skólum og skólamötuneytum á öllum skólastigum. Þá er einmitt upplagt að flétta verkefnið inn í grænfánaverkefnin sem unnin eru í mörgum skólum jafnframt tengingu inn í ýmsar námsgreinar. Til þess að þetta verði mögulegt er mikilvægt að til verði aðgengilegt fræðsluefni fyrir nemendur og kennara. Vinna gegn matarsóun er gríðarlega mikilvægt verkefni eitt og sér en ég hvet ráðherra til að tengja hana vinnu við að draga úr umhverfisáhrifum matvælaframleiðslu að öðru leyti, svo sem áhrifum vatnsnotkunar, áburðarnotkunar og flutnings á matvöru langar leiðir og að vinna markvisst að því að sá lífræni úrgangur sem óhjákvæmilega fellur til nýtist til moltugerðar.
Herra forseti. Ég kveð mér hér hljóðs til þess að inna hv. þm. Frosta Sigurjónsson eftir afstöðu hans og þingflokks Framsóknarflokksins til frumvarps sem formaður Sjálfstæðisflokksins hefur lagt hér fram og er um niðurlagningu Bankasýslunnar. [[Gripið fram í.]] Bankasýslan var á sínum tíma sett á stofn í kjölfar bankahrunsins til þess að fara með eignarhald á hlutum ríkisins í sparisjóðum og bönkum og sjá um sölu þeirra. Nú hefur hæstv. fjármálaráðherra lagt fram frumvarp sem leggur til að stofnunin verði lögð niður, verkefnin verði tekin inn í ráðuneytið, hæstv. ráðherra fái heimild til þess að taka ákvörðun um að selja eigur ríkisins í bönkum og sparisjóðum, þar á meðal eignarhlutinn í Landsbankanum og hugsanlega þá tvo banka sem nú eru í eigu kröfuhafa en munu líklega lenda í vörslu ríkisins. Þetta getur hæstv. fjármálaráðherra gert án þess að þurfa neitt annað en að leggja málið fyrir tvær þingnefndir en það segir þó ekkert í frumvarpinu um það hvort hann þurfi að fara að ráðleggingum þeirra. Hann þarf að hafa samráð við Seðlabankann en aðallega þarf hann að hafa samráð við þriggja manna samráðsnefnd sem hann skipar sjálfur. Ég tel að þetta bjóði margvíslegum hættum heim. Ég tel að þetta sé vel til þess fallið að skapa tortryggni og í núverandi andrúmslofti skapa harðar ásakanir á hvern þann sem situr í stóli fjármálaráðherra sem vindur sér í það að afsetja þessa hluti. Það vill svo til að við hv. þm. Frosti Sigurjónsson áttum orðastað í þessum þingsal um miðjan desember um þetta. Þá virtumst við vera sammála því viðhorfi sem ég hef hér lýst og hv. þingmaður lýsti því í viðtali við ríkissjónvarpið 11. desember að hann teldi að stofnunin ætti að vera til áfram. Flokksþing Framsóknarflokksins samþykkti síðan skelegga ályktun um að Bankasýslan eigi áfram að vera til og annast eignarhald ríkisins í fjármálafyrirtækjum svo að sjónarmiðs armslengdar sé gætt. Ég spyr því hv. þingmann: Hver er afstaða hans til þessa máls og setti Framsóknarflokkurinn einhverja fyrirvara við framlagningu þessa frumvarps?
Virðulegi forseti. Flokksþing Framsóknarflokksins hefur vissulega ályktað að betur færi á því að Bankasýslan annist meðferð eignarhlutar ríkisins í fjármálafyrirtækjunum, meðal annars til að tryggja armslengdarsjónarmið. Sömuleiðis hefur flokksþing Framsóknarflokksins ályktað um að Landsbankinn eigi að vera áfram í eigu ríkisins og starfræktur sem samfélagsbanki til að efla samkeppni á markaði. Tilefni þessara ályktana er að fákeppni ríkir á bankamarkaði hér á landi, stóru bankarnir þrír eru samanlagt með ríflega 90% markaðshlutdeild og hagnaður þeirra á síðasta ári varð ríflega 80 milljarðar og ríflega 60 milljarðar árið áður. Ef Landsbankanum yrði sett það markmið að tryggja kröftuga samkeppni á fjármálamarkaði mundi hluti þessa mikla hagnaðar verða eftir hjá viðskiptavinum bankanna, fólkinu í landinu. Kannski væri sá ávinningur landsmanna einhverjir tugir milljarða, kannski 20–30 milljarðar. Það er eitthvað sem Framsóknarflokknum finnst mikilvægt að verði skoðað. Hinn möguleikinn er að selja hlutinn í Landsbankanum sem flestum finnst mjög augljóst og efni þessa frumvarps felur meðal annars í sér að hátt í 30% hlutur í Landsbankanum verði seldur. Þá yrði hægt að nota það söluverð til að lækka skuldir ríkissjóðs sem eru ærnar fyrir um kannski 70–90 milljarða, 30% af 250 milljörðum í eigin fé, eitthvað slíkt. Menn vita náttúrlega ekki á hvað er hægt að selja slíkan hlut en lækkun á skuldum mundi lækka vaxtabyrði ríkisins um 3–5 milljarða á ári en það er miklu lægri tala en þeir tugir milljarða sem hægt er að lækka hagnað bankanna um með virkri samkeppni ár eftir ár í þessu landi. Þess vegna þarf þjóðin bara að velta því fyrir sér - og það er kannski hlutverk okkar þingmanna að skoða þetta frumvarp vandlega, við munum að sjálfsögðu gera það í umræðum hér á eftir. Þingflokkur Framsóknarflokksins leggst ekki gegn því að svona frumvarp fái þinglega meðferð og þá umræðu sem eðlileg er. [[Gripið fram í.]]Þingflokkurinn leggst ekki gegn því að [[Forseti hringir.]]frumvarpið sé rætt en þingmenn geta haft ýmsa fyrirvara við efni þess.
Herra forseti. Með makrílfrumvarpi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er fólkið í landinu hressilega minnt á að í stjórnarskránni okkar er ekkert ákvæði um þjóðareign á auðlindum og hvergi stafur um að þjóðinni sé tryggt fullt gjald fyrir afnot af auðlindunum. Þar er sömuleiðis ekkert sem segir að ákveðinn fjöldi kjósenda geti farið fram á þjóðaratkvæðagreiðslu. Það voru flokkarnir sem nú sitja við stjórnartaumana sem börðust gegn því að slík breyting á stjórnarskránni næði fram að ganga á síðasta kjörtímabili og það gerðu þeir ekki að ástæðulausu. [[Gripið fram í.]]Það sjáum við svo greinilega núna þegar skortur á slíku ákvæði gerir þeim kleift að færa nokkrum útgerðum auðlindina á silfurfati. Þess vegna er staðan þannig núna að fólkið í landinu hefur engin önnur ráð til að hindra þennan gjörning, sem líkt hefur verið við spillingu, en þau að safna undirskriftum og fara þess á leit við forsetann að hann staðfesti ekki lögin. Það er undir honum einum komið hvort hann tekur tillit til þeirrar beiðni eða ekki og það sér hver maður að þetta er óásættanlegt og óviðunandi. Sagt er að spilling sé mest í löndum sem eru rík af auðlindum. Við erum rík af auðlindum og verðum að berjast fyrir því að auðlindaákvæði verði sett í stjórnarskrá sem fyrst til að verja rétt okkar og til að verja okkur fyrir stjórnmálamönnum sem vilja gefa frá okkur verðmætin til þeirra sem þeim eru þóknanlegir, verðmæti sem við ættum að nýta til að byggja upp velferðarkerfið, heilbrigðiskerfið og menntakerfið og til að vinna að sátt og jöfnuði í samfélaginu.
Forseti. Ég hef nefnt áður í þessum ræðustól að það er stundum eins og hæstv. ráðherrar líti helst á það sem hlutverk sitt hér í fyrirspurnatímum að svara ekki spurningum eða snúa út úr spurningum þingmanna. Reyndar er það svo að ungt fólk sem var í hlutverkaleik sem stjórnmálamenn fékk þá leiðbeiningu frá kennara sínum að þau ætti aldrei að svara spurningum sem það væri spurt heldur bara tala um það sem þau vildu. Þetta er nú það sem við höfum fyrir fólki. Í fyrirspurnatíma lesa ráðherrar gjarnan upp texta sem skrifaður hefur verið fyrir þá. Sá texti lýsir oftast því ástandi sem ríkir í málaflokknum sem spurt er um en er sjaldnast svar við hinni eiginlegu spurningu. Nýjasta trikkið er svo að ljúka ekki við að svara spurningum þingmanna heldur bara fara fram og fá sér tertusneið. Í óundirbúnum fyrirspurnum er hið sama upp á teningnum. Um málefni Menntaskólans í Reykjavík sagði hæstv. menntamálaráðherra í svari við fyrirspurn Svandísar Svavarsdóttur, með leyfi forseta: „Ég er heldur ekki viss um að Menntaskólinn í Reykjavík vilji vera til dæmis eini skólinn með fjögurra ára nám, þ.e. frá 16–20 ára, ég er ekki alveg viss um að svo sé, enda snúa þær hugmyndir sem ég hef heyrt frá þeim skóla ekki að því.“ Þetta er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra. Tillögur Menntaskólans í Reykjavík snúa ekki að því, en hvers vegna svaraði hann þá ekki spurningunni um hvort hann væri tilbúinn að hlusta á tillögur Menntaskólans í Reykjavík um að taka nemendur inn í skólann eftir 9. bekk og útskrifa fólk 19 ára frá skólanum eftir fjögurra ára nám? Hvers vegna í ósköpunum getur ráðherra menntamála ekki svarað þessari spurningu í stað þess að vera með eintóma útúrsnúninga?
Hæstv. forseti. Mig langar að gera hér að umtalsefni í dag málefni opinbers hlutafélags sem heitir Isavia. Það hefur verið í fréttum undanfarnar vikur og mánuði af ýmsum ástæðum. Svo virðist sem nokkur siðferðisbrestur þjaki stjórnendur fyrirtækisins. Þeir hafa gengið fram af fruntaskap í starfsmannamálum þannig að eftir hefur verið tekið. Þeir hafa notað skattfé almennings til að greiða niður árshátíð starfsmanna og stjórnenda í áður óþekktum mæli. Og nú síðast hafa þeir lagt sérstakan skatt á eina stétt sem stundar þjónustu við Leifsstöð, leigubílstjóra. Sá skattur nemur 120 þús. kr. á ári eða 15 þús. kr. á mánuði eða að menn borga tæpar 500 kr. í hvert einasta skipti sem farþegi er sóttur í Leifsstöð. Það segir sig sjálft að það liggur ekki fyrir hvort þessi ráðstöfun stenst lög eða reglur. Það segir sig líka sjálft að það er ekki gæfulegt að leggjast á eina stétt þjónustuaðila þar syðra og láta hana greiða niður kostnað við rekstur þessa fyrirtækis. Í rekstri af þessari stærð hljóta að vera aðrar leiðir til að leita hagræðingar en sú að skattleggja þessa þjónustu. Þessi þjónusta mun þá væntanlega hækka líka fyrir þá sem nota hana, þ.e. farþega. Það er því ekki að ófyrirsynju að við hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir höfum lagt fram beiðni um að Ríkisendurskoðun annist úttekt á rekstri félagsins. Hún var lögð fram fyrir nokkrum vikum og verður rædd á morgun á fundi forsætisnefndar þingsins.
Virðulegi forseti. Kjaramál eru í brennidepli þessar vikurnar og hnúturinn sem þarf að leysa er stór. Kröfurnar eru mismunandi eftir þeim mismunandi hópum sem krefjast kjarabóta og allar eru þær mjög skiljanlegar. Að sjálfsögðu þurfa lágmarkslaun eftir fullan vinnudag að vera þannig að hægt sé að lifa á þeim og að sjálfsögðu þarf menntun að vera metin til launa. Annars er enginn hvati fyrir fólk til þess að fjárfesta í menntun sinni með því að skuldsetja sig meðan á henni stendur. Við ræddum kjaramál við hæstv. forsætisráðherra hér í gær og hann vill varast verðbólgubál. Lítið annað var hægt að fá upp úr honum varðandi þessi mál. Bæði forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar og Samtaka atvinnulífsins segjast hafa ekki hafa innstæður fyrir launahækkunum á línuna og að þær brenni hvort sem er upp, en er þetta þá bara vandamál launafólks? Endar samræðan þarna? Hafa þessir aðilar engar hugmyndir um leiðir til lausna? Ég hef alla vega ekki heyrt mikið af þeim. Ég er með eina hugmynd fyrir atvinnurekendur, alveg ókeypis: Farið á undan með góðu fordæmi og stuðlið að stöðugleika með því að sleppa því að borga ykkur arð í kannski þrjú ár. Hann er heilt yfir greiddur í milljarðatali á ári og ef ykkur er alvara um að mikilvægt sé að halda í stöðugleikann skuluð þið sýna það með því að setja það fé sem annars færi í arðgreiðslur inn í fjárfestingar á fyrirtækinu til dæmis. Það er gott fyrir fjárfestana og það er gott fyrir launafólkið. Svo er önnur hugmynd fyrir ríkisstjórnina: Lækkið tryggingagjaldið, hækkið fæðingarorlofið og lengið það, notið þau tæki og tól sem nóg er af hjá stjórnvöldum til að bæta kerfin hérna svo kjör fólks og lífsgæði batni til langframa. Ef stjórnvöld bæta framkvæmd sína [[Forseti hringir.]]er meira til skiptanna í buddum launafólks til eigin nota. [[Gripið fram í: Hvernig gerum við það?]]
Virðulegi forseti. Ég vil að gefnu tilefni ræða stóra málið í dag, sem eru kjaramálin, og vekja sérstaklega athygli á Kastljóssþætti gærkvöldsins. Þar var maður sem heitir Ari Skúlason, sem þekkir málin mjög vel. Ég ætla að fara aðeins yfir hvað Ari Skúlason, sem þekkir málin mjög vel, benti á. Hann vakti athygli á því að ástandið væri algjörlega stjórnlaust á vinnumarkaði og að hann myndi ekki eftir öðru eins ástandi. Hann nefndi að gríðarlegur árangur hefði náðst á síðasta ári, verðbólga væri lág, lánin okkar ekki að hækka og kaupmáttur hefði aukist hjá öllum. Núna væri staðan sú að stjórnleysi væri mikið, allir vilja fá allt og ef allir fá allt verður hér kollsteypa. Hverjir munu tapa á kollsteypu? Hverjir munu tapa mestu á kollsteypunni? Það eru þeir sem eru með lágu launin og þeir sem eru með hæstu skuldirnar. Það hefur nefnilega komið fram, algjörlega skýrt, að það er fullkominn misskilningur að þetta snúist eingöngu um að hækka lægstu launin. Það er fullkominn misskilningur. Ég hef gagnrýnt hér hv. stjórnarandstöðu fyrir lýðskrum. Mér finnst að hún hafi frekar bætt í í þessum lið núna en hitt. Ég hef sömuleiðis gagnrýnt marga forustumenn verkalýðshreyfingarinnar fyrir að vera í flokkapólitík í staðinn fyrir að leggja áherslu á það sem skiptir máli. Ég get ekki annað en hrósað þessum manni, sem var áður í forustu verkalýðshreyfingarinnar, Ara Skúlasyni, fyrir að fara afskaplega faglega yfir þessa hluti og minna okkur á stöðuna. Ég vonast til þess, sama hvar við erum í flokki, þótt við séum ósammála milli hægri og vinstri, að við náum saman um að gera hvað við getum til þess að viðhalda stöðugleikanum, viðhalda lágri verðbólgu og vinna að því að bæta kjör landsmanna.
Virðulegi forseti. Þung umræða um sjávarútvegsmál hefur ekki farið fram hjá neinum síðustu daga og vikur. Það er eins og þjóðin hafi komist að því að sjávarútvegurinn geti greitt allt sem þjóðina skortir. Hækkuð veiðigjöld eru lögð á útgerðina, það kom illa við dreifðar byggðir landsins og hættan er frekari samþjöppun í greininni sem er skelfileg hætta fyrir landsbyggðina. Ósanngjarnasti hluti veiðigjaldsins er 20% af hagnaði vinnslunnar sem greiddur er af útgerðinni, sem er óskyldur aðili í flestum viðskiptum. Það er mikilvægast að við eigum sterkan sjávarútveg sem getur staðið undir samkeppni á erlendum mörkuðum og hefur vilja og getu til að greiða sjómönnum og fiskvinnslufólki góð laun. Það verður ekki gert með óhóflegri skattlagningu og færð eru rök fyrir því að með óhóflegu veiðigjaldi greiði útvegurinn 50% af tekjum sínum í skatt. Ég tek undir með Kolbeini Árnasyni, framkvæmdastjóra Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi, að við verðum að taka umræðuna um sjávarútvegsmál á boðlegum nótum. Umræðan um makrílkvótann ber vott um þá djúpu gjá sem er á milli þjóðar og útvegs. Hagfræðingur einn sagði að 80% afsláttur væri gefinn af leigu makrílkvóta í nýju frumvarpi, sem er til marks um algjöra vanþekkingu á málefninu og greinir á milli vits og óvits í umræðunni. Þetta er algjörlega óboðleg umræða. Ef makríllinn lætur sjá sig við Íslandsstrendur í sumar gætum við veitt 150–170 þús. tonn og verðmætin gætu orðið 20 milljarðar. Það er góð búbót fyrir ríkissjóð á 15 ára afmæli Samfylkingarinnar, auk þess sem makríllinn hefur skapað mikla vinnu í landinu. Ef Samfylkingin, sem vill fara með þjóðina í Evrópusambandið, leggur til að við fengjum úthlutað kvóta frá sambandinu sem gæti verið 5% af aflahlutdeild, um 50 þús. tonn, er það tæplega þriðjungur þess sem við höfum veitt. Það sem verra væri, við fengjum engin veiðigjöld af þeim veiðum. Er það það sem Samfylkingin vill á 15 ára afmæli Samfylkingarinnar, engin veiðigjöld af makrílnum [[Forseti hringir.]]og engir siðlausir eigendur kvótans? Virðulegi forseti. Eigum við ekki að vinna að sátt um sjávarútveginn svo hann geti áfram skilað þjóðarbúinu góðum tekjum og greitt góð laun?
Hæstv. forseti. Ég ætla að segja nokkur orð um börn og ég ætla líka að segja nokkur orð um makríl og náttúruauðlindir. Ísland fullgilti barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna árið 1992 og margir vita að þessi mikilvægi mannréttindasamningur hefur verið tekinn í íslensk lög. Mun færri vita að barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna, sem hefur eftirlit með því hvernig aðildarríki að sáttmálanum uppfylla skyldur sínar, hefur gert alvarlegar athugasemdir við það hversu langir biðlistar eru á Íslandi eftir greiningum fyrir börn með ofvirkni og athyglisbrest og aðrar slíkar raskanir. Það á einnig við um börn sem hafa einkenni um einhverfu eða glíma við geðrænan vanda og börn með málþroskaraskanir. Þetta hefur lengi verið svona þó að öllum megi vera ljóst að þessir biðlistar og þessi biðtími skerðir mjög mikið lífsgæði þessara barna og tækifæri og möguleika til réttra viðbragða og viðeigandi þjálfunar og það þó að þetta stangist á við skyldur okkar samkvæmt barnasáttmálanum, eins og fyrr sagði. Samkvæmt upplýsingum mínum mundu nokkrir tugir milljóna duga til að stytta þessa biðlista mjög mikið og jafnvel eyða þeim. Er þetta ásættanleg forgangsröðun í landi sem á svo verðmætar náttúruauðlindir að þær eru mældar í tugum og hundruðum milljarða króna en ekki í tugum eða hundrað milljónum króna eins og það kostar að vinna á þessum skammarlegu biðlistum? Hæstv. forseti. Getum við gert eitthvað gagnlegra við þann mikla arð sem náttúruauðlindirnar okkar skila en að bæta lífsgæði og tækifæri barnanna okkar, ekki síst þeirra barna sem þurfa á svolitlum stuðningi að halda og eiga rétt á honum samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna? - Ég held ekki. Þegar við ákveðum hvernig við eigum að haga nýtingu makrílstofnsins og annarra náttúruauðlinda sem við eigum saman, og hvernig við notum arðinn sem þær sannarlega eiga að skila okkur, eigum við alltaf að spyrja okkur fyrst: Hvað er börnunum í þessu landi fyrir bestu? Í nútíð og framtíð.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að óska hv. þingmönnum Samfylkingarinnar til hamingju með daginn. Í allsnægtum nútímans er mikil sóun á ýmsum verðmætum sem vissulega má nýta betur. Allsnægtirnar eru nefnilega ekki alls staðar en það að eiga nóg af einhverju gefur okkur ekki leyfi til að fara illa með því að við erum hluti af heild þar sem allt hangir einhvern veginn saman og framlag hvers og eins skiptir máli. Samkvæmt upplýsingum Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna er áætlað að árlega fari 1,3 milljarðar tonna matvæla til spillis. Þetta er álíka mikill matur og framleiddur er árlega í Afríku sunnan Sahara-eyðimerkurinnar. Á sama tíma fer ein af hverjum sjö manneskjum í heiminum svöng að sofa og yfir 20 þús. börn deyja daglega úr næringarskorti. Þessar staðreyndir endurspegla verulegt ójafnvægi þegar kemur að lífsstíl fólks sem aftur hefur stórfelld áhrif á umhverfið, meðal annars vegna losunar gróðurhúsalofttegunda, land- og vatnsnotkunar og ýmissar mengunar sem hlýst af matarframleiðslu. Þetta virðist allt vera langt í burtu frá okkur en auðvitað er það ekki svo. Sem betur fer höfum við Íslendingar nú tekið þessi mál á dagskrá og reynt að spyrna við fótum gegn matarsóun hér á landi. Haldnar hafa verið ráðstefnur og fundir á vegum ýmissa félagasamtaka eins og Kvenfélagasambands Íslands þar sem málefnið hefur verið tekið fyrir. Eins og fram hefur komið er umfang matarsóunar hér á landi því miður ansi mikið. Þetta er grafalvarlegt mál því að matarsóun hefur víðtæk áhrif, bæði á náttúru, umhverfi og hagkerfi heimsins. Ég vil því vekja athygli á því að starfshópur sem umhverfis- og auðlindaráðherra skipaði síðasta haust hefur nú skilað af sér skýrslu þar sem fram kemur ágætisyfirlit yfir stöðu mála og lagðar eru til hugmyndir að leiðum til að draga úr matarsóun. Það er von mín að þessi skýrsla ásamt fleirum verði grunnur að samhentu átaki okkar allra til að bæta okkur á þessu sviði.
Virðulegur forseti. Á Patreksfirði var fyrir ekki svo löngu síðan opnað kaffihús í gamla stúkuhúsinu. Það sem vekur eftirtekt þeirra sem þangað koma er að þrátt fyrir að þarna sé gamalt hús, sem hefur verið gert upp mjög glæsilega, eru aðgengismál fyrir fatlaða til mikillar fyrirmyndar. Það er í raun og veru bara rampur fyrir hjólastól sem liggur að húsinu, engar tröppur eða neitt slíkt. Það er flott að sjá þegar menn hugsa fyrir þessum atriðum. Við höfum verið að ræða þessi mál í umhverfis- og samgöngunefnd upp á síðkastið og velt fyrir okkur hvort það þurfi að bæta í þegar kemur að eftirliti með aðgengi fyrir fatlaða, í nýbyggingum og í breytingum á húsnæði. Þetta er því miður til vansa á mörgum stöðum og ég tek undir það sem fram kom í máli hv. þm. Steinunnar Þóru Árnadóttur áðan, við þurfum að velta fyrir okkur hvert við erum komin sem þing og hvar okkar fjárveitingar standa til þess málaflokks þegar Bíó Paradís þarf að efna til sérstakrar söfnunar og átaks til að geta lagað þessi mál hjá sér. Það er ein leið sem ég vil nefna hér í þessum þingsal og hún felst í því að kjósa með veskinu. Við getum sem einstaklingar haft mikil áhrif í þessum efnum, það þarf ekkert endilega að koma til aðgerða hins opinbera ef almenningur tekur það upp hjá sjálfum sér að velta fyrir sér hvernig þessum aðgengismálum er háttað hjá þeim fyrirtækjum sem hann skiptir við og spyrja hvort búið sé að tryggja aðgengi fyrir alla og skipta þá helst við þá sem eru búnir að ganga frá þessum málum. Það er alveg grátlegt að horfa upp á það hversu erfið þessi mál eru enn þá. Það er samfélagið sem fatlar fólk og ef við búum samfélagið þannig til að það sé með jafnt aðgengi fyrir alla, eins og hér hefur verið gert til dæmis í þessum ræðustól, þá hamlar fötlunin ekki.
Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða hér um lífskjörin og notkun hagtalna. Það er mikilvægt fyrir okkur að leita í slíka mælikvarða og nota til að greina stöðu í þeirri viðleitni okkar að hafa áhrif á þjóðfélagsmálin, taka ákvarðanir og móta stefnu enda speglast þörfin í lögbundnu hlutverki stofnana sem sinna tölfræðilegri úrvinnslu og gagnamiðlun, meðal annars í formi hagtalna. Eins og okkur er öllum ljóst er nú uppi alvarlegri og flóknari staða á vinnumarkaði en við höfum átt að venjast um langa hríð, staða sem við ræddum meðal annars hér í sérstakri umræðu í gær. Fram að þjóðarsáttarsamningum 1990 upplifðum við áratugabaráttu við verðbólgu, víxlverkun launahækkana og verðlagshækkana. Hagtölur í dag segja okkur að hér hefur nú náðst sögulegur stöðugleiki þar sem verðbólgan hefur um langt skeið verið undir verðbólgumarkmiði Seðlabankans en á því grundvallast sú kaupmáttaraukning sem náðist hér frá síðustu samningum. Þá eru mælikvarðar eins og félagsþróunarvísitala sem bendir til þess að jöfnuður sé óvíða meiri en hér á Íslandi og lífsgæðastaðallinn hár. Sömu niðurstöðu er að finna í tekjudreifingarmælikvörðum OECD. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir allt er uppi ástand, það er órói, óánægja sem mikilvægt er að bera virðingu fyrir og greina. Við verðum til að mynda að setja þessa hluti í samhengi við fyrirliggjandi tekjustig og útgjaldamynstur ólíkra hópa. Hagtölur segja sannarlega sögu en ekki alla söguna. Kröfurnar um að lægstu laun miðist við að hægt sé að lifa af þeim eru sanngjarnar. Markmið um myndarlega hækkun lægstu launa á að geta samrýmst því markmiði að halda verðbólgunni í skefjum og verja stöðugleikann, en það er jafnframt óábyrgt að rýna ekki í hagtölur þegar kemur að stöðugleikanum.
Umræðan sem mun standa í eina og hálfa klukkustund fer fram eftir ákvæðum þingskapa um skýrslur.
Virðulegi forseti. Í dag er Alþingi Íslendinga sett í afar sérkennilega stöðu, svo ekki sé meira sagt. Hér mæli ég fyrir meirihlutaáliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem sett er fram við minnihlutaálit nefndarinnar sem er viðbrögð minni hlutans í nefndinni við áliti umboðsmanns Alþingis um málefni fyrrverandi innanríkisráðherra. Virðulegi forseti. Ég finn þessari málsmeðferð hvergi stað í þingskapalögum og er hún einsdæmi í sögu þingsins. Vissulega skapar þessi ákvörðun forseta þingsins fordæmi til framtíðar en sýnir líka hversu brýnt það er að setja á fót lagaskrifstofu við þingið sem hefði meðal annars það hlutverk að skera úr um hvaða mál eru þingtæk og hver ekki. Áður en lengra er haldið vil ég taka fram að ég fór fram á það við þingfundaskrifstofu Alþingis í gær að breyta yfirskrift þskj. 1255, sem ég er 1. flutningsmaður á, úr skýrslu og yfir í álit meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ekki hefur verið orðið við þeirri beiðni og fer ég fram á það við forseta að úr verði bætt strax. Nú les ég álit meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um meðferð trúnaðargagna í innanríkisráðuneyti og embættisskyldur innanríkisráðherra, með leyfi forseta. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Karl Garðarsson, Haraldur Einarsson, Brynjar Níelsson og Sigríður Á. Andersen. „Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar lítur svo á að máli fyrrverandi innanríkisráðherra, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, hafi lokið með áliti umboðsmanns Alþingis sem birt var 22. janúar 2015. Að auki hefur viðkomandi borið pólitíska ábyrgð með afsögn sinni sem ráðherra. Rétt er að geta þess að fyrrum aðstoðarmaður ráðherra hefur hlotið dóm fyrir brot í starfi.“ Virðulegi forseti. Ég ítreka niðurstöðu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Málinu er lokið.
Hæstv. forseti. Ég er fyrsti talsmaður minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis að skýrslu um svonefnt „lekamál“. Að skýrslunni standa auk mín hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir, Helgi Hjörvar, Valgerður Bjarnadóttir og Brynhildur Pétursdóttir. Þetta er lokaþáttur í alllöngu ferli hjá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis, en fram undir hið síðasta hef ég ekki orðið var við óeiningu innan nefndarinnar um málsmeðferðina þar til nú, þegar málið er afgreitt og til verður ríkisstjórnarmeirihluti í nefndinni undir forustu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur sem talar síðan fyrir meirihlutaskýrslu sem hér hefur verið lesin upp. Þar er vísað til þess að umboðsmaður Alþingis hafi sent frá sér sitt álit og þar með sé málinu lokið, en auk þess hafi ráðherrann fyrrverandi axlað pólitíska ábyrgð með afsögn sinni. Hvoru tveggja vil ég mótmæla. Í fyrsta lagi tók hv. þingmaður, fyrrverandi hæstv. ráðherra, það fram í bréfi sem hún sendi frá sér við afsögn sína að afsögnin væri fyrst og fremst af persónulegum ástæðum, ekki pólitískum. Þar með er ekki sagt að afsögn í tengslum við þetta mál hafi ekki áhrif á pólitískar lyktir þess eins og reifað er í þessari skýrslu. Í annan stað legg ég áherslu á að umfjöllun umboðsmanns Alþingis og álitsgerð hans er miklu þrengri en sú sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis hefur haft með höndum. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd byggir á þingskapalögum sem gerð var á grundvallarbreyting árið 2011, í kjölfar efnahagshrunsins, fyrst og fremst með það fyrir augum að efla aðhalds- og eftirlitshlutverk Alþingis og festa í lög ákvæði sem snúa að upplýsinga- og sannleiksgildi ráðherra gagnvart Alþingi. Við segjum í álitsgerð okkar eða skýrslu um þetta lekamál að skýrslan taki „til upplýsinga- og sannleiksskyldu ráðherra gagnvart Alþingi með hliðsjón af þingeftirliti og þingræðisreglunni; fjallað er um öflun trúnaðarupplýsinga og varðveislu slíkra gagna í ráðuneytum, þar með talið trúnaðargagna, og loks er umfjöllun um álit umboðsmanns Alþingis vegna frumkvæðisathugunar á samskiptum innanríkisráðherra við lögreglustjórann á höfuðborgarsvæðinu“. Þetta er sem sagt efni þessarar skýrslu sem ég er að mæla fyrir. Þetta mál, lekamálið, kom fyrst inn á borð stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis hinn 10. desember árið 2013 og þá vegna frétta sem birtust í fjölmiðlum þess efnis að líkur væru á því að trúnaðarupplýsingum hefði verið lekið úr innanríkisráðuneytinu til fjölmiðla. Ráðherrann fyrrverandi mætti þá fyrir nefndina. Málið kom upp að nýju 11. febrúar 2014, en þá vakti hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir athygli nefndarinnar á því að ríkissaksóknari hefði vísað máli er varðar meintan leka á persónuupplýsingum úr innanríkisráðuneyti til rannsóknar hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu. Á fundi nefndarinnar 13. maí 2014 kom málið enn upp á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis, en þá áréttaði ég sem formaður nefndarinnar að málinu væri ekki lokið í ljósi þess sem fram hefði komið fyrir nefndinni á Alþingi og í frásögnum fjölmiðla af rannsókn lögreglu. Málið var síðan aftur tekið upp 22. ágúst 2014, enn í tengslum við meðferð málsins hjá nefndinni, en þá hafði ráðherra beðist undan málefnum dómsmála, lögreglu og ákæruvalds, auk þess sem umboðsmaður hafði verið að fjalla um málið. Það er einmitt það sem hafði gerst frá því að málið var tekið upp í maímánuði 2014 og seinni hlutann í ágúst þetta ár, að umboðsmaður Alþingis tók málið til skoðunar. Það gerði hann í lok júlímánaðar með bréfi til þáverandi hæstv. innanríkisráðherra og komst síðan að þeirri niðurstöðu 25. ágúst að hann mundi hafa frumkvæði að formlegri athugun á málinu. Þegar málið var komið til umfjöllunar hjá umboðsmanni Alþingis var ljóst að nefndin mundi ekki hafast að meðan svo væri, enda kemur það fram í bréfi umboðsmanns Alþingis þegar hann skilar áliti sínu í bréfi sem er dagsett 22. janúar, daginn áður en hann skilar frá sér, að hann hafi á þessum fullan skilning. Þar segir, með leyfi forseta: „Þá mun ég í ljósi þess að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis hefur lýst því að hún hafi ákveðið að bíða með boðaða umfjöllun sína um málefni fyrrverandi innanríkisráðherra, þ.m.t. umrædd samskipti við lögreglustjórann, þar til niðurstaða athugunar minnar liggur fyrir senda nefndinni afrit af álitinu.“ - Varð það hjálagt ásamt fylgiskjölum. Ég vil taka það fram, hæstv. forseti, að þetta bréf sem er dagsett 22. janúar er ekki að finna í gögnunum, það eru mistök og það verður ráðin bót á því máli. Það er þegar komið á gáttina og á að vera hluti af málsskjölum sem eru hér til umfjöllunar. Umboðsmaður Alþingis kemst að þeirri niðurstöðu að hann skili frá sér áliti en ekki skýrslu. Hann vísar til þess að með bréfi fyrrverandi hæstv. innanríkisráðherra til embættisins hafi orðið breyting á, enda hafi ráðherrann fyrrverandi varpað nýju ljósi á málið, breytt yfirlýsingum sínum sem þá urðu til þess að umboðsmaður ákvað að skila frá sér áliti en ekki skýrslu. Skýrsla til Alþingis er þess eðlis að hún kallar á á formleg viðbrögð sem álitsgerð gerir síður. Í bréfi innanríkisráðherrans fyrrverandi til umboðsmanns frá 8. janúar kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Það voru mistök af minni hálfu að eiga samskipti við lögreglustjórann vegna rannsóknarinnar meðan hún stóð yfir.“ Síðar er því lýst yfir að frásögn lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu við umboðsmann Alþingis hafi að uppistöðu verið rétt. Síðan segir í niðurlaginu: „Mér er einnig ljóst að þessi samskipti voru ekki að öllu leyti réttmæt af mér gagnvart lögreglustjóranum. Ég hef þegar, að viðstöddum umboðsmanni, rætt við Stefán og beðið hann afsökunar á þessum samskiptum og framgöngu minni í þeim.“ Þar með kemur einnig fram að ýmsar yfirlýsingar sem voru gefnar á Alþingi reyndust ekki réttar. Ég tek fram að það kemur í ljós við skoðun á álitsgerð umboðsmanns Alþingis að hann segir að málið hefði tekið miklu skemmri tíma ef spurningum hans til ráðherrans hefði verið svarað sem skyldi. Svo var ekki. Það tafði málið og við leggjum á það áherslu í minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis að umboðsmaður á rétt á því og við eigum rétt á því sem eftirlitsstofnun, Alþingi, að umboðsmanni sé svarað. Þá kemur einnig fram að ráðherrann fyrrverandi eigi lögum samkvæmt að leita ráðgjafar hjá ráðuneyti sínu um framgang máls af þessu tagi. Það kemur fram hjá umboðsmanni Alþingis að svo hafi ekki verið gert sem skyldi, hann hafi ekki fengið sannfærandi upplýsingar um að svo hafi verið gert. Þetta skiptir að sjálfsögðu máli fyrir ráðuneytið og það fólk sem þar starfar. Í greinargerðinni sem er uppistaða þessarar skýrslu er farið yfir gang málsins. Hann er rakinn, það er vísað í umræður sem voru á þingi bæði í skýrslunni sjálfri og svo fylgja þau með gögnum. Við komumst síðan að þeirri niðurstöðu að mörgu hefði verið áfátt á umgengni hæstv. ráðherra fyrrverandi við þingið og einnig hvað varðar yfirlýsingar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins. Ég ætla að leyfa mér að lesa úr skýrslu okkar, með leyfi forseta: „Minni hlutinn áréttar að við umfjöllun um málið í þingsal hafi ráðherra sagt, um óformlegt minnisblað ráðuneytisins sem vitnað var til í frétt fjölmiðla, að ekki væru til nein sambærileg gögn í ráðuneytinu. Þá hafi ráðherra einnig sagt að þau gögn sem væru í ráðuneytinu færu víða, þ.e. til undirstofnana ráðuneytisins, lögmanna, Rauða krossins o.fl. Eftir birtingu dóms Hæstaréttar, þar sem fram kemur að rannsókn lögreglu hafi leitt í ljós að minnisblað hafi verið útbúið í innanríkisráðuneytinu 19. nóvember 2013 vegna fyrirhugaðra mótmæla við ráðuneytið vegna afgreiðslu þess á máli hælisleitanda, hafi ráðherra upplýst fyrir Alþingi að í ráðuneytinu væri til samantekt, en ekki formlegt minnisblað, varðandi tiltekinn hælisleitanda. Loks hafi ráðherra skýrt frá því að í gangi væru tvö gögn, annars vegar samantekt ráðuneytisins og hins vegar gagn þar sem upplýsingum hefði verið bætt við sem ráðuneytið gæti ekki borið ábyrgð á.“ Síðan er vísað í fyrirspurnir á þinginu og segir áfram, með leyfi forseta: „Fyrirspurnirnar lutu að því hvað ráðherra hefði gert til að kanna hvernig gögn með viðkvæmum persónuupplýsingum um hælisleitendur hefðu getað farið til fjölmiðla frá ráðuneytinu. Minni hlutinn telur samkvæmt framangreindu að upplýsingagjöf ráðherra um tilurð og tilvist minnisblaðsins hafi verið misvísandi og ekki í samræmi við upplýsinga- og sannleiksskyldu ráðherra gagnvart Alþingi.“ Ég vísa enn í okkar skýrslu, með leyfi forseta: „Minni hlutinn telur að þegar ráðherra sagði í þingsal að þau gögn sem væru í ráðuneytinu færu víða, m.a. til undirstofnana ráðuneytisins, lögmanna, Rauða krossins o.fl. aðila, hafi hún í reynd verið að ýja að því að starfsmenn þessara aðila auk lögmanna gætu hafa brotið gegn ákvæðum um þagnarskyldu. Slíkar yfirlýsingar hljóta að teljast alvarlegar af hálfu ráðherra og meiðandi fyrir hlutaðeigandi aðila. Í áliti umboðsmanns kemur einnig fram að í kjölfar dóms Hæstaréttar frá 16. júní 2014 hafi ráðherra hringt í lögreglustjórann og gagnrýnt vinnubrögð lögreglunnar við rannsókn málsins. Sérstaklega hafi verið fundið að því að „fókusinn“ væri á aðstoðarmönnum ráðherra frekar en bara almennt á starfsmönnum ráðuneytisins og tilteknum upplýsingum í kröfugerð lögreglunnar sem fram komu í úrskurði héraðsdóms sem birtur var með dómi Hæstaréttar.“ Varðandi pólitíska ábyrgð og ráðherraábyrgð í þessu efni vísa ég enn í minnihlutaskýrsluna, með leyfi forseta: „Minni hlutinn telur að afskipti ráðherra af rannsókn málsins hafi verið alvarleg og í hæsta máta ámælisverð en með vísan til strangra skilyrða laga um ráðherraábyrgð, í ljósi yfirlýsinga ráðherra gagnvart umboðsmanni Alþingis í tengslum við málið, telur minni hlutinn ekki forsendur til frekari skoðunar á þessum þætti málsins.“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Málið sem hér er til umfjöllunar er margþætt og snertir margar grundvallarreglur í stjórnskipun landsins, m.a. eftirlit með valdhöfum, meðferð valds, þ.m.t. samskipti ráðherra við undirmenn, yfirstjórnunar- og eftirlitsheimildir stjórnvalda, mannréttindi, meðferð trúnaðargagna í stjórnsýslunni, skráningu gagna, traust á stjórnsýslunni og upplýsinga- og sannleiksskyldu ráðherra gagnvart Alþingi og umboðsmanni Alþingis. Minni hlutinn áréttar mikilvægi þess að þeir sem eru skipaðir, settir, kjörnir eða ráðnir til að sinna störfum í þjónustu almennings þurfi ætíð að lúta aðhaldi í sínum störfum hvort sem það er frá kjörnum fulltrúum, þeim sem njóta þjónustunnar, fjölmiðlum eða öðrum. Þá er mikilvægt að ráðherrar beiti því valdi sem þeim er falið með hliðsjón af framangreindum forsendum og séu meðvitaðir um rétt og stjórnskipulegar skyldur kjörinna fulltrúa til að veita framkvæmdarvaldinu aðhald.“ Að lokum þetta, hæstv. forseti: Allir eiga sinn rétt. Fyrrverandi ráðherra á þann rétt að farið sé með hans mál af sanngirni og á réttmætan hátt. En það eru fleiri sem eiga sinn rétt, þeir sem njóta þjónustu stjórnsýslunnar þar sem er að finna upplýsingar um þá, þar sem á að gæta trúnaðar. Starfsmenn stjórnsýslunnar eiga líka sinn rétt og Alþingi á sinn rétt. Þingmenn eiga sinn rétt. Þingmenn sem beina spurningum til framkvæmdarvaldsins, til ráðherra, eiga sinn rétt líka og Alþingi þarf að standa á þeirra rétti, ekki síður en annarra.
Virðulegi forseti. Það er ekki rétt sem fram kom í máli framsögumanns stjórnarmeirihluta flokkanna í þessu máli, hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, að þessi skýrsla snúist um álit umboðsmanns. Þessi skýrsla snýst einmitt ekki um það heldur um samtal þingsins við hæstv. fyrrverandi ráðherra um þetta mál. Álit umboðsmanns fjallar um afskipti innanríkisráðherra af sakamálarannsókn sem er allt annað mál. Hins vegar var ítrekað spurt um þetta í þinginu og svör voru misjöfn eins og við vitum öll. Þess vegna er ég sammála því að við eigum að ræða þetta hér nú. Auðvitað endar þetta mál eins og öll önnur. Ég vil í upphafi máls míns segja líka, svoleiðis að það sé alveg á hreinu, sérstaklega af því að sumir í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd nefndu að hér væri einhver pólitískur hráskinnaleikur í gangi, að ég mótmæli því. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er falið það hlutverk að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu og þar með stjórnsýslunni fyrir hönd Alþingis. Því fylgir að taka fyrir og athuga það sem talið er hafa farið úrskeiðis innan stjórnsýslunnar. Að sinna því hlutverki er ekki pólitík í þeim anda sem oft er talað um þegar fólk segir að eitt og annað sé bara pólitík. Þá er oftast átt við að einhverjir séu að reyna að ná sér niðri á einhverjum öðrum. Það skiptir einmitt meginmáli að þessi nefnd reyni að hefja sig upp fyrir vinnubrögð af því tagi. Það eru ýmsar hliðar á þessu máli sem við fjöllum um nú. Umboðsmaður tók málið til frumkvæðisathugunar vegna meintra afskipta innanríkisráðherrans fyrrverandi og aðstoðarmanna hans af sakamálarannsókn. Þeirri athugun umboðsmanns lauk í janúar og skilaði hann áliti til Alþingis. Í því áliti komu fram ýmsar athugasemdir við framgöngu hæstv. fyrrverandi innanríkisráðherra og aðstoðarmanna hans og bent var á ýmis atriði í stjórnsýslunni sem betur mættu fara og huga þyrfti að. Til dæmis fékk núverandi innanríkisráðherra mann til að fara yfir það sem sneri að því ráðuneyti og ég man ekki betur en að hann hafi komist að þeirri niðurstöðu að þar þyrfti ekki að breyta sérstaklega verkferlum. Enn er þó alveg óljóst hvernig forsætisráðuneytið ætlar að bregðast við athugasemdum sem varða siðareglur ríkisstjórnar og til dæmis erindisbréf aðstoðarmanna. Þetta eru dæmi sem umboðsmaður Alþingis tók, en við erum ekki að fjalla um það álit hér þó að það sé náttúrlega náskylt mál. Ég ætla að fjalla um framgöngu hæstv. fyrrverandi innanríkisráðherra gagnvart þinginu og hvernig okkur í þinginu gekk að fá upplýsingar um hvað hefði rauninni gerst í þessu máli. Í mínum huga er reyndar umhugsunarvert að það þurfti, eins og ég segi, sakamálarannsókn til að leiða fram sannleikann í þessu máli. Ég held að það hljóti að vera okkur flestum hér umhugsunarefni, ef ekki öllum. Ég nefndi þetta reyndar við kunnáttumann í þessum efnum og hann svaraði sem svo að kerfið hefði virkað og spurði hvort ég væri ekki ánægð með það. Auðvitað er ég ánægð með að kerfið virkaði, ég hefði þó frekar kosið að þingið hefði fengið skýrari svör og þá hefði kannski mátt komast hjá sumum þeim dramatísku atburðum sem urðu síðar. Innanríkisráðherra mætti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þann 10. desember 2013. Á þeim fundi kom fram að upplýsingar um hælisleitendur færu víða og af því tilefni óskaði ég eftir sérstakri umræðu um málið í þinginu og spurði hvaða upplýsingum væri almennt safnað þá og hverjir gerðu það. Það var fróðlegt í þessu dæmi að það dróst nokkuð að sú umræða færi fram. Ýmsir voru á því að þingið væri að tefja fyrir því eða eitthvað svoleiðis en ég vil í þessari umræðu segja að það var ekki svo. Málið hafði eðlilegan framgang og kom á dagskrá undir lok janúar. Í þeim umræðum spurði ég ráðherrann hvort hún hefði látið fara fram athugun á því hverjir gætu hafa lekið minnisblaðinu og hvort það hefði komið frá einhverri undirstofnun innanríkisráðuneytisins. Í svari sínu sagði innanríkisráðherra meðal annars, með leyfi forseta: „Í öðru lagi spurði hv. þingmaður hverjir safni eða varðveiti fyrrgreindar upplýsingar. Það gera Útlendingastofnun, ríkislögreglustjóri, einstaka embætti lögreglustjóra, félagsþjónustan víða um land, lögmenn hælisleitanda og eftir atvikum sálfræðingar og læknar. Innanríkisráðuneytið fær umrædd gögn en aðeins þegar úrskurðir Útlendingastofnunar eru kærðir til ráðuneytisins, annars ekki. Hvað varðar hins vegar úrskurði ráðuneytisins sjálfs eru þeir sendir til ríkislögreglustjóra, Útlendingastofnunar, Rauða krossins sem og lögmanns viðkomandi hælisleitenda. Hvað varðar aðgang að umræddum gögnum hafa starfsmenn framangreindra stofnana aðgang að þeim …“ Virðulegi forseti. Það liggur í hlutarins eðli að svörin vöktu virkilega upp þær spurningar hvort þessi umræddu gögn hefðu þá farið út úr einhverjum af þeim stofnunum sem vitnað var til, en það kom svo sem ekki fram. Síðan segir ráðherrann í þessu svari sínu: „Þingmaður spyr einnig um fréttir þess efnis að trúnaðargögn um einstaka hælisleitendur hafi verið afhent úr innanríkisráðuneytinu til óviðkomandi aðila. Til að svara því ítreka ég það sem ég hef áður sagt um þetta mál. Ráðuneytið hefur með margvíslegum hætti kannað hvort trúnaðargögn hafi verið send úr ráðuneytinu til óviðkomandi aðila. Í framhaldi af kvörtun lögmanns hælisleitanda var það gert með samtölum við starfsmenn, skoðun á gagnagrunni ráðuneytisins, samanburði á þeim gögnum sem til eru í ráðuneytinu og um hefur verið fjallað í fjölmiðlum samhliða því sem rekstrarfélag Stjórnarráðsins gerði sjálfstæða athugun á því hvort ætla mætti að tölvutæk trúnaðargögn vegna málsins hefðu farið úr ráðuneytinu. Niðurstaða þessara athugana er að ekkert í gögnum ráðuneytisins bendi til þess að trúnaðargögn hafi verið send til aðila sem ekki eiga rétt á þeim lögum samkvæmt.“ Virðulegi forseti. Það er sannarlega umhugsunarvert í ljósi sakamálarannsóknarinnar sem síðar fór fram og hófst einhvern tímann um þetta leyti eða skömmu seinna að samantekt sem ráðherrann fyrrverandi kýs að kalla svo, sem var svo gott sem samhljóða minnisblaðinu sem sent var á fjölmiðla, var send ráðherra 19. nóvember 2013. Það kemur fram í sakamálarannsókninni. Þess vegna hlýtur maður að hugsa: Hvernig fór þessi athugun rekstrarfélags Stjórnarráðsins fram? Af því hljótum við að læra að ef slík mál koma upp aftur þarf að fara fram ítarleg rannsókn en ekki kattarþvottur af því tagi sem hér virðist hafa verið. Í skriflegu svari við fyrirspurn okkar Marðar Árnasonar sem dagsett var í janúar en barst seint og um síðir, þ.e. 13. maí, kom enn einu sinni fram að ekki væri formlegt minnisblað heldur samantekt um mál hælisleitenda í ráðuneytinu. Virðulegi forseti. Auðvitað er það ekkert annað en orðhengilsháttur að tala um samantekt en ekki formlegt minnisblað. Slíkur orðhengilsháttur eykur ekki á traust. Um þetta segir í skýrslu okkar minni hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, með leyfi forseta: „Minni hlutinn bendir á að við umfjöllun mála á Alþingi hefur ráðherra frumkvæðisskyldu sem felst í að veita þinginu þær upplýsingar sem ráðherra hefur aðgang að og hafa verulega þýðingu fyrir mat þingsins á málinu. Minni hlutinn telur ljóst af dómi Hæstaréttar að ráðherra hafði fengið sent umrætt minnisblað 19. nóvember 2013 og þar með megi ætla að hann hefði haft upplýsingar um að í ráðuneytinu hafði verið útbúið minnisblað vegna fyrirhugaðra mótmæla við ráðuneytið vegna afgreiðslu þess á máli hælisleitanda. Minni hlutinn undirstrikar að þær upplýsingar höfðu verulega þýðingu fyrir mat þingsins á málinu þar sem í fyrirspurnum þingmanna fólst sá skilningur að fjölmiðlaumfjöllun byggðist á gögnum frá innanríkisráðuneytinu eða undirstofnunum þess. Fyrirspurnirnar lutu að því hvað ráðherra hefði gert til að kanna hvernig gögn með viðkvæmum persónuupplýsingum um hælisleitendur hefðu getað farið til fjölmiðla frá ráðuneytinu. Minni hlutinn telur samkvæmt framangreindu að upplýsingagjöf ráðherra um tilurð og tilvist minnisblaðsins hafi verið misvísandi og ekki í samræmi við upplýsinga- og sannleiksskyldu ráðherra gagnvart Alþingi.“ Virðulegi forseti. Enn verður að telja að innanríkisráðherrann fyrrverandi hafi skautað léttilega yfir atburðarásina þegar hún var spurð í júní 2014 um fréttir af því að lögreglan hefði rökstuddan grun um að starfsmaður innanríkisráðuneytisins hefði látið fjölmiðla hafa hið óformlega minnisblað en þá sagðist hún ekki þekkja rannsóknina og það væri óeðlilegt að hún þekkti einstaka þætti hennar. Í áliti umboðsmanns kemur hins vegar einmitt fram að hún hafi fylgst náið með framgangi rannsóknarinnar. Þann 6. maí 2014 spurðu tveir hv. þingmenn ráðherrann fyrrverandi um þetta mál, þær Bjarkey Gunnarsdóttir og Birgitta Jónsdóttir. Hluti af svari til þeirrar síðarnefndu var eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ég endurtek það sem ég sagði áðan að ég hef upplifað þetta mál, og ætla ekkert að fara yfir það nákvæmlega hér, sem pólitískan spuna að hluta til og sem pólitískt ljótan leik. Ég mun útskýra það síðar.“ Virðulegi forseti. Nú er ég ábyggilega ekki sú eina sem hef velt fyrir mér hvað fyrrverandi hæstv. ráðherra hafi átt við með þessum orðum. Það er einmitt ein af þeim spurningum sem ég hefði gjarnan viljað spyrja hv. þingmann ef hún hefði orðið við beiðni okkar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um að mæta til fundar við nefndina eftir að umboðsmaður Alþingis skilaði áliti sínu. En hún gerði það ekki og hlýt ég því að spyrja nú. Hv. þingmaður hefur mætt í viðtal eftir að hún settist aftur á þing þar sem hún útskýrði afstöðu sína til málsins og taldi meðal annars að það hefði verið taktískt af sér að segja sig frá ráðherraembættinu þegar rannsókn á embætti hennar hófst. Í mínum huga hefur þetta aldrei snúist um taktík eða verið það sem kallað er pólitískt mál, málið snerist um að alvarlegt trúnaðarbrot átti sér stað þegar persónuupplýsingum var lekið til fjölmiðla úr innanríkisráðuneytinu. Það var brotinn trúnaður eins og maður hefur verið dæmdur fyrir, þ.e. að leka trúnaðarupplýsingum. Eftirleikurinn var síðan að komast að sannleikanum um hvað hefði gerst. En það tók á sig ýmsar myndir þar sem menn komu ekki hreint til dyranna heldur létu þvert á móti að því liggja að þeir sem spyrðust fyrir um málið gengju annarlegra erinda. Mér finnst hv. þingmaður skulda okkur hér að útskýra eins og hún kvaðst reyndar mundu gera: Hvað átti hún við þegar hún talaði um ljótan pólitískan leik?
Hæstv. forseti. Þessi umræða núna gefur okkur kannski smáástæðu til að ræða almennt um hlutverk stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hvernig henni ber að afgreiða mál sem til umfjöllunar eru tekin o.s.frv. Það mál sem hér er til umræðu kom fyrst í desember 2013 ef ég man rétt inn á borð stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þegar ákveðinn fjöldi stjórnarandstöðuþingmanna í nefndinni vildi ræða leka á trúnaðarupplýsingum úr ráðuneytinu. Engin athugasemd var í sjálfu sér gerð við að fara í einhvers konar umfjöllun um leka á trúnaðarupplýsingum og það var rætt lítillega. Síðan er það rætt lítillega aftur í febrúar 2014 þegar hafin er lögreglurannsókn, þ.e. málið er komið á það stig að lögregla er að fara að rannsaka lekann á trúnaðarupplýsingum. Ráðherrann kom fyrir nefndina og upplýsti um eitt og annað hvað ráðuneytið hefði sjálft gert til að reyna að upplýsa málið. Það var fjallað um málið í nefndinni í maí þegar fréttir birtust í fjölmiðlum um lögreglurannsóknina sjálfa og síðan er málið tekið aftur síðar til umfjöllunar í nefndinni eftir að umboðsmaður Alþingis ákveður að fara í frumkvæðisathugun á samskiptum ráðherrans við lögreglustjórann á höfuðborgarsvæðinu. Þetta voru oft litlar og fátæklegar umræður, rætt það sem hafði komið fram í fréttum. Eins og kemur kannski fram í yfirlitinu í þessu máli var til athugunar eða umfjöllunar hjá nefndinni annars vegar leki á trúnaðarupplýsingum og hins vegar embættisskyldur ráðherrans. Nú þegar málinu vindur fram kemur auðvitað niðurstaða í lekann á trúnaðarupplýsingum. Það er gefin út ákæra, það er dómsmál, þar er rakinn nákvæmlega og upplýstur lekinn á trúnaðarupplýsingum. Það liggur fyrir. Umboðsmaður Alþingis gefur út álit um samskipti ráðherrans við lögreglustjórann og gerir ýmsar athugasemdir við þau samskipti. Ég var ekki endilega sammála öllu sem kom fram í niðurstöðu umboðsmanns en hann er mikilvægur fyrir þingið og fyrir nefndina og hann kemst að þessari niðurstöðu og við fylgjum henni. Þeim anga málsins lýkur með þessu áliti umboðsmannsins, þ.e. það eru engar forsendur fyrir nefndina til að gera eitthvað meira með það í sjálfu sér eða lekann sem slíkan sem hvort tveggja er upplýst. Þá spyr maður sig: Hvernig á nefndin að afgreiða þessa umfjöllun sem var? Meiri hlutinn telur rétt að vísa bara í þær staðreyndir sem liggja fyrir. Auðvitað geta menn síðan rætt það eins og þeim sýnist. Það eru hvorki forsendur til að gera skýrslu um það né það sem umboðsmaður Alþingis komst að í sinni athugun. Eftir stendur, og sennilega það sem veldur því að ekki náðist einhugur í þessari nefnd, það að gerð er ítarleg skýrsla um samskipti ráðherrans við þingið sem hafði auðvitað verið rætt bæði á þinginu og lítillega í nefndinni eða að einhverju leyti. Menn hafa auðvitað mismunandi skoðanir á því en út frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem þarf að hafa trúverðugleika og traust verður hún að hafa forsendur til að taka afstöðu eins og minni hlutinn gerir í þessu máli. Ég lít ekki svo á að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eigi að setja sig í hlutverk dómara og ákveða hér hver er að segja ósatt og hver er að segja eitthvað misvísandi. Við getum haft mismunandi skoðanir á því. Ef nefndin á að fara í slíkt hlutverk og ákveða eitthvað slíkt þarf að fara fram alvörurannsókn á því, annaðhvort að nefndin fái einhvern til þess eða geri það sjálf að einhverju leyti, því að þegar við erum að meta hvort einhver ráðherra hafi ekki uppfyllt sannleiksskyldu sína gagnvart þinginu þurfum við að skoða hvað má segja í hverju tilviki, hvað eru trúnaðarupplýsingar. Það þarf að skoða hvað ráðherrann vissi á hverjum tíma. Frá hverju var eðlilegt að segja ekki, t.d. um rannsókn máls ef hún vissi eitthvað um hana? Við höfðum engar forsendur til að efast um að ráðherrann hefði gefið Alþingi upplýsingar í samræmi við vitneskju hennar á hverjum tíma. Þess vegna gat nefndin í raun og veru ekki verið einhuga í skoðun sinni. Auðvitað þarf hún heldur ekkert að vera það. Við erum búin að fá upplýsingar um það sem mestu máli skiptir varðandi lekann á trúnaðarupplýsingunum, varðandi samskipti ráðherrans við lögreglustjórann og síðan höfum við hvert sínar skoðanir á því hvaða skilning við eigum að leggja í svör hennar á ákveðnum tíma, hvað ráðherrann hafi verið að meina, hvað væri eðlilegt að hún segði og hvað hún hefði mátt segja. Meðan slík skoðun hefur ekki farið fram, meðan enginn þar til bær aðili hefur gert rannsókn tel ég ekki rétt að nefndin setji sig í þá stöðu að vera dómari í málinu. Það hefur margoft verið komið að máli við mig og ég spurður af hverju ég tæki ekki upp mál frá síðasta kjörtímabili þar sem fjármálaráðherra sagði þinginu ósatt um hvað hefði verið að gerast í samningaviðræðum við kröfuhafa bankanna. Menn geta haft einhverjar skoðanir á því. Ég get alveg - [[Gripið fram í.]]Við getum tekið fleiri mál. Ég tek þetta bara sem dæmi, það er alltaf verið að biðja um það. Þetta á ekki að fara í þann farveg að í hvert sinn sem kemur frétt um einhvern ráðherra, að einhver hafi skoðun á einhverju sem er kannski löngu liðið, setji nefndin sig í dómarasæti um það að fjármálaráðherra í síðustu ríkisstjórn hafi sagt hér ósatt og vísi í einhver gögn í því. Við vitum aldrei hvað lá að baki, við vitum það að minnsta kosti ekki núna. Við gætum hugsanlega fundið út úr því, en viðkomandi er ekki einu sinni ráðherra lengur og ég held að menn eigi almennt að fara mjög varlega í að nefndin setjist í slíkt dómarasæti sem gerir ekkert annað en að setja hér allt í uppnám. Ég held að það sé ágætt fyrir þingmenn að huga að því, en það er ekkert mál mín vegna að menn komi í þingsal og deili um svör ráðherrans, hafi sína skoðun á þeim, en ég er ekki tilbúinn að nefndin fari í þetta hlutverk.
Virðulegur forseti. Hér hefur nokkuð verið rætt um hlutverk stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég verð að segja að mér finnst mjög mikilvægt að hún taki þetta mál og klári það eins og við erum að gera hér, þ.e. þessa þinglegu meðferð. Nefndinni ber beinlínis að hafa frumkvæði að því að kanna ákvarðanir einstakra ráðherra og verklag þeirra. Það má vel vera að eitthvað hafi verið gert á síðasta kjörtímabili sem nefndin hefði átt að skoða, það breytir í sjálfu sér engu fyrir mig varðandi þetta mál, annaðhvort hefur nefndin þetta hlutverk eða ekki. Við getum ekki farið aftur í tíma, við verðum bara að horfa fram á við. Það þarf ekkert að rekja þetta mál, það hefur svo sem verið gert hér, þetta er sorgarsaga og alvarlegt mál að mörgu leyti. Fyrir það fyrsta er leki á trúnaðarupplýsingum úr stjórnsýslunni, viðkvæmum persónuupplýsingum er lekið. Það er ástæða til að taka það mjög alvarlega og það var gert. Mér finnst þetta mál líka ótrúlegt dæmi um sóun á tíma og peningum og væri fróðlegt að vita hvað það hefur kostað í beinhörðum peningum ef við tökum inn í biðlaun, lögreglurannsókn rekstrarfélagsins, vinnu umboðsmanns við málið, alla vinnu, tíma, orku sem hefur farið í það hjá starfsmönnum ráðuneytisins líka sem hefur verið eytt í vitleysu þá mánuði sem málið stóð yfir, eins jafnvel líka einhver kostnaður vegna almannatengsla og annars sem skattgreiðendur sjá um að greiða. Við erum líka að tala um ráðherra sem sýnir dómgreindarleysi. Kannski má segja að það að ráða aðstoðarmann sem reynist innilega ekki starfi sínu vaxinn sé ekki gott, en það er kannski ekki hægt alveg að koma í veg fyrir slíkt. Það er óheppilegt en það sem er verra er að þegar svona mál kemur upp er mjög mikilvægt að ráðherra stígi til hliðar og skapi frið um embættið. Fyrrverandi hæstv. ráðherra hefur viðurkennt að það hefði hún átt að gera. Það er líka alvarlegt að þegar ráðherra bregst trausti setur stjórnmálin niður. Það er vont fyrir stjórnmálin. Það er alls ekki til í mér að hlakka yfir óförum félaga minna hér í öðrum stjórnmálaflokkum vegna þess að það skiptir máli fyrir okkur öll að við stöndum okkur vel og við eigum að vera sem minnst í fjölmiðlum vegna þess að það þýðir að við séum að gera eitthvað rétt. Mér finnst þetta því líka vont fyrir stjórnmálin. Annað merkilegt er að pólitíkin þvælist mjög mikið fyrir okkur í þessu máli sem kemur í ljós alltaf þegar talað er um að fólk sé í liði. Alþingi á að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Ég hef aldrei skilið af hverju meiri hlutinn á ekki líka að vera í því hlutverki að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu, alveg sama þótt ráðherrar, framkvæmdarvaldið, tilheyri sömu flokkum. Af því að menn eru alltaf að tala um síðasta kjörtímabil skulum við tala aðeins um síðasta kjörtímabil og prófa að snúa dæminu við. Ef ráðherra Vinstri grænna eða Samfylkingarinnar hefði lent í nákvæmlega sama máli, af hverju hef ég á tilfinningunni að fólk sem vill hér helst ekki ræða þetta mál, segir að því sé lokið, væri sótrautt í ræðustól Alþingis? Þá mundi þetta horfa allt öðruvísi við. Svona er þetta. Fólk sér í gegnum þetta og þetta er ótrúverðugt. En þannig er það. Ég held að við bætum ekki stjórnmálin fyrr en við verðum hreinskilin hvað þetta varðar. Ég ætla rétt að vona að ef ráðherra Bjartrar framtíðar mundi haga sér svona og ég væri stjórnarþingmaður mundi ég ekki sitja þegjandi undir því. Ef ég gerði það ætti ég að hætta í stjórnmálum. Það er líka talað um að málinu sé lokið vegna þess að ráðherra sagði af sér. Mér finnst mjög leiðinlegt að ráðherra, hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir, hafi endað sinn ráðherraferil svona vegna þess að ég hafði og hef að mörgu leyti álit á Hönnu Birnu. Ég veit að hún hefur gert margt gott í stjórnmálum. Mér fannst þetta sorglegt, en það eru kjósendur sem dæma um framhald hv. þingmanns í stjórnmálunum. Ég get hins vegar ekki séð að það sé hægt að segja að málinu sé lokið af því að ráðherra segir af sér eins og það sé einhver allsherjarsyndaaflausn. Það er auðvitað ekki þannig. Ráðherra getur sagt af sér vegna þess að viðkomandi ráðherra nýtur ekki lengur trausts sinna flokksmanna eða embættið er rúið trausti og það þarf að breyta því. Eins er með álit umboðsmanns Alþingis. Ef stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vill ræða málið áfram gerir hún það alveg óháð því að umboðsmaður hafi skilað sínu áliti. Það er ekkert endilega einhver lokapunktur. Ég mundi segja að þessi umræða hér væri lokapunktur á þinglegri meðferð þessa máls. Ef maður reynir að sjá eitthvað jákvætt við málið er það það að lögreglan rannsakaði glæpinn og upplýsti hann, dómstólar dæmdu, umboðsmaður skoðaði málið að eigin frumkvæði og rökstuddi álit sitt vel. Stofnanirnar stóðu sig vel. Ég hef reyndar aldrei skilið úttekt rekstrarfélags Stjórnarráðsins. Það hlýtur að vera eitthvað sem þarf að skoða nánar. Eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir kom inn á er eiginlega verra að vera með einhvern kattarþvott. Þá hefði verið betra að sleppa því bara að fara í rannsókn. Ekki má gleyma þætti blaðamanna sem upplýstu um málsatvik sem við í þinginu náðum ekki fram og höfðum ekkert aðgengi að. Þeir stóðu vaktina. Maður gæti næstum því haldið því fram að traust okkar til mikilvægra stofnana hefði aukist en því miður hefði traust á stjórnmálin að sama skapi minnkað.
Virðulegi forseti. Þetta er að mínu mati og væntanlega fleiri hér inni eitt óþægilegasta málið sem við höfum rætt á Alþingi. Eitt af því allra leiðinlegasta sem ég veit um, bæði í mínu eigin fari og annarra, er tilhneiging okkar mannfólks til að dæma hvert annað. Mig langar ekki að dæma nokkurn mann og mér leiðist þegar fólk dæmir hvert annað. En þegar kemur að málum sem þessum er grundvallaratriði að við lærum af fortíðinni, lærum af þeim mistökum sem við höfum gert. Ég geri mistök. Við gerum öll mistök, alls konar mistök, fagleg mistök, pólitísk mistök, persónuleg mistök. Ég reyni hins vegar að sjá þegar ég geri þau og ég geri mitt besta til að bæta úr þeim og auðvitað viðurkenna þau fyrir sjálfum mér og öðrum, fyrst auðvitað sjálfum sér, annars kemst maður ekkert áfram. Það er þannig. Við getum ekki lært af þessari reynslu ef við viðurkennum ekki afneitunina og meðvirknina sem við höfum orðið vitni að síðan þetta lekamál kom upp þann 20. nóvember 2013. Ríkisstjórn og stuðningsmenn hennar og þáverandi hæstvirts ráðherra létu allan tímann eins og þetta væri einhver tilbúningur fjölmiðla og hunsuðu þær staðreyndir sem komu fram aftur og aftur - við hvert fótmál. Ekkert af því sem ég hef notað til að mynda mér skoðun á þessu máli kemur frá fjölmiðlum annað en lekinn sjálfur, þ.e. fréttaumfjöllunin 20. nóvember 2013. Við hvert fótmál hef ég reynt að túlka staðreyndirnar hæstv. þáverandi ráðherra í vil. Við hvert fótmál hef ég gert ráð fyrir því að fjölmiðlar séu að æsa fólk upp, byggja á ósannindum sem geta orðið til við alls konar tækifæri. Eins og ég sagði áður eru mistök mannleg, en hér voru gerð mjög alvarleg mistök við hvert einasta fótmál. Það var ekki bara afneitunin á lekanum sjálfum og það var ekki bara hin svokallaða innri athugun sem eftir á lítur ekki út sem neitt annað en hvítþvottur. Við verðum að horfast í augu við það. Það lýtur ekki bara að ósamræmi dómskjala við fullyrðingar þáverandi hæstv. ráðherra og þessa innri athugun sem ég fer vonandi meira út í síðar ef tíminn leyfir, það eru samskiptin við lögreglustjórann og síðan auðvitað viðbrögðin eftir á við öllu saman. Það var alltaf gert lítið úr því, alltaf eins lítið og mögulegt var. Ég legg til að það séu mistök ofan á mistökin öll. Nú er rétt að geta þess að álit umboðsmanns Alþingis varðaði ekki lekamálið svokallaða í heild, það varðaði eingöngu samskipti hæstv. ráðherra við lögreglustjórann, Stefán Eiríksson. Það er meira í lekamálinu til að læra af en bara það. Ef það væri eini lærdómurinn birti minni hlutinn kannski ekki 24 blaðsíðna skýrslu, eða 166 með fylgiskjölum, borið saman við þessar þrjár setningar frá hv. meiri hluta. Við verðum að spyrja okkur: Hvað höfum við lært? Ég vona að við lærum eitthvað af þessu, en ég óttast að það eina sem við höfum lært sé að þegar hæstv. ráðherra segir engin sambærileg gögn meini hann næstum því nákvæmlega sömu gögn, að þegar ráðherra segir að umrædd gögn hafi hvorki verið unnin með vitund né að ósk ráðherra eða skrifstofu ráðherra meini hann að gögnin hafi borist með tölvupósti til ráðherra, aðstoðarmanna og skrifstofustjóra, daginn fyrir lekann. Það er svona ósamræmi sem við erum að ræða og það er ekki hægt að líta fram hjá því, sama hversu mikið maður reynir. Ég skora á hæstv. fyrrverandi ráðherra og alla stuðningsmenn hans að setja sig í spor mín. Hvað á ég að halda? Hvað á mér að finnast? Hvernig á ég að túlka þessi gögn hvað best ég get í vil hæstvirtum fyrrverandi innanríkisráðherra og í vil þeim aðilum sem að þessu máli koma? Ég reyni eins og ég get en ósamræmið stingur í augun. Það er algjörlega óumflýjanlegt. Það er ekki hægt að afneita því nema með því að grafa undan trúverðugleika og auka á þá tortryggni sem allt þetta mál hefur þegar valdið. Sömuleiðis óttast ég að við höfum lært að þegar innri athugun á sér stað hjá ráðuneyti taki hún ekki til innihalds tölvupósta eða opinna bréfa ráðuneytisins. Eins og kemur fram í dómskjölum var minnisblaðið, þessi gögn sem síðar komu í ljós að voru ekki bara mjög sambærileg heldur næstum því nákvæmlega sömu gögn og birtust í frétt mbl.is þann 20. nóvember 2013, sent af skrifstofustjóra innanríkisráðuneytisins með tölvupósti til ráðuneytisstjóra, ráðherra og tveggja aðstoðarmanna ráðherra klukkan 17.17 hinn 19. nóvember 2013. Þetta kemur fram í úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 6. júní 2014. Sömuleiðis kom fram 2. maí 2013 í dómi Hæstaréttar að minnisblaðið hefði verið vistað um kl. 17 þriðjudaginn 19. nóvember 2013 á opnu drifi ráðuneytisins þannig að sérhver starfsmaður hefði getað nálgast það en fréttir byggðar á því hefðu birst í fjölmiðlum daginn eftir. Þetta er Hæstiréttur, virðulegi forseti, þetta er ekki fjölmiðill sem ég hef eftir. Einhverjum mánuðum síðar, eftir innri athugun, fundust engin sambærileg gögn hjá ráðuneytinu. Hvernig eigum við að trúa þessu, virðulegi forseti? Hvað eigum við að læra af þessu annað en að vantreysta og tortryggja kerfi sem við þurfum að geta treyst? Það er ekki til bóta hvernig meiri hluti hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur tekið á málinu, ég ætla aðeins út í það síðar, því að það heldur áfram sem við eigum víst að hafa lært eða ég vona að við þurfum ekki að læra þegar fram líða stundir, t.d. að þegar ráðherra segist ekkert vita um rannsóknina og í þokkabót að það væri mjög óeðlilegt ef hann vissi eitthvað mikið um rannsóknina, sem við skulum taka trúanlegt, eigi hann í raun við að hann stundi bein samskipti við lögreglustjórann á höfuðborgarsvæðinu. Hvort sem það er til að hjálpa til við rannsóknina eða ekki eru það afskipti. Við vitum eins og kom í ljós að það var þekking á málinu. Eigum við að læra að þegar ráðherra segist aðstoða lögreglu við rannsókn meini hann kvartanir yfir umfangi rannsóknarinnar og yfirlýsingar um að rannsaka þurfi rannsóknina? Eru þetta lexíurnar sem við eigum að þurfa að fara með inn í framtíðina? Eigum við að hafa lært það eitt af þessu máli að treysta hvorki né trúa? Ég óttast að svo sé. Aftur leiðist mér ofboðslega mikið að tala um fólk af tortryggni en það eru lausir endar í málinu. Þáverandi háttvirtur lögreglustjóri á Suðurnesjum, Sigríður Björk Guðjónsdóttir, lét upplýsingar í hendur Gísla Freys Valdórssonar og burt séð frá þeim skýringum sem sá háttvirti lögreglustjóri hefur gefið gerðist það líka að fyrrverandi hæstv. innanríkisráðherra skipaði þennan lögreglustjóra sem lögreglustjóra á höfuðborgarsvæðinu án auglýsingar sem vissulega er lagaheimild fyrir og allt í góðu með það, lagalega séð - en það vekur tortryggni. Sú afneitun sem heldur áfram hvað þann þátt málsins varðar veldur áfram tortryggni og mun halda áfram að valda tortryggni þar til við horfumst í augu við hvað það er sem hefur gerst á þessu ári sem þetta svokallaða lekamál átti sér stað. Allt sem snertir þetta mál er orðið tortryggilegt vegna þess eins hvernig viðbrögðin hafa verið af hálfu fyrrverandi hæstv. ráðherra, hæstv. ríkisstjórnar og nú hv. meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þrjár setningar voru nóg til að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar segði allt sem sá meiri hluti vildi segja, í reynd eins og hv. 2. þm. Reykv. s. sagði áðan, með leyfi forseta: „Málinu er lokið.“ Nei, virðulegi forseti, málinu er ekki lokið. Ég óttast að því ljúki aldrei. Ég óttast að þetta mál verði laus endi það sem eftir er af stjórnmálasögunni. Enn einn, af nógu er að taka, því miður. Sömuleiðis velti ég fyrir mér þegar hv. 5. þm. Reykv. n. segir í pontu að hann líti ekki svo á að hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eigi að setja sig í hlutverk dómara heldur ætti hún að stofna til einhverrar rannsóknar eða einhvers slíks. Gott og vel, virðulegi forseti, gerum það þá frekar en að afgreiða málið með þremur setningum þar sem við segjum einfaldlega: Málið er búið. Sýningin er búin, förum öll heim. Það gengur ekki, virðulegi forseti. Það er með þetta háa Alþingi eins og allt sem virðist snerta þetta mál, það vekur tortryggni. Við megum ekki við öllu meira af henni. Þetta mál er í skásta falli fullkomið klúður frá upphafi til enda, í versta falli einhver orð sem ég ætla ekki að láta falla í pontunni að svo stöddu. Við hvert fótmál voru gerð mistök, við hvert fótmál grafið undan trúverðugleika þess kerfis sem við stólum öll á að geta treyst, við hvert fótmál meðvirkni og afneitun.
Hæstv. forseti. Ég hafði þá trú að ég væri síðar á mælendaskrá í þessu máli en hlé var gert á umræðu í gær og ákveðið að halda henni áfram í dag. Við erum að fjalla um frumvarp til laga um breytingar á lagaákvæðum um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði. Það er mjög brýnt að taka þetta mál fyrir og af umræðunni að dæma er almenn samstaða um meginþætti frumvarpsins. Það er helst að gagnrýnt sé að ýmsir þættir mættu vera skýrari og að ýmislegt mætti vera í frumvarpinu sem þar er ekki að finna. Fram kom í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar í gær að hann tæki undir það meginsjónarmið í frumvarpinu að viðurlög við brotum á fjármálamarkaði eigi að vera sektir, stjórnvaldssektir eða aðrar sektir, og forðast fangelsisdóma eftir því sem unnt væri nema um væri að ræða mjög alvarlega og grófa glæpi. Undir það leyfi ég mér að taka. Það sem menn hafa einkum staðnæmst við í umræðunni um þetta mál lýtur að því sem á ensku er kallað „whistle blowing“, þ.e. uppljóstrun. Menn hafa vakið athygli á því að ákvæði þar að lútandi hefði þurft að vera að finna í þessu frumvarpi. Það er rétt sem segir einhvers staðar í greinargerð að uppljóstrun er að verða mál málanna á löggjafarþingum vestan hafs og austan. Ég er til þess að gera nýkominn af þingi Evrópuráðsins í Strassborg, þar sem tekin var fyrir skýrsla um uppljóstrun. Það var hollenskur þingmaður af hægri væng stjórnmálanna sem talaði fyrir henni, en hann hafði staðið fyrir opnum fundum með Edward Snowden í tví- eða þrígang frá Moskvu þar sem rætt var um uppljóstrara og uppljóstrun. Samþykkt var á þingi Evrópuráðsins að halda þessu máli sem rauðum þræði inn í framtíðina og studdi ég það heils hugar, bæði í ræðu og síðan í atkvæðagreiðslu. Ég átti kost á því að hlýða á fyrirlestur Ralphs Naders í Berkeley í Kaliforníu fyrir tæpu ári síðan. Ralph Nader hefur nokkrum sinnum boðið sig fram sem forsetaefni í Bandaríkjunum en hann gat sér fyrst orðs á sjöunda áratug síðustu aldar sem einn helsti frumkvöðull á sviði neytendamála í Bandaríkjunum. Ég minnist þess hve rækilega og hressilega hann hristi upp í laga- og reglugerðarumhverfinu og í auglýsingaheiminum á þeim tíma. Hann sagði þá, ég minnist þess frá sjöunda áratugnum, að vandinn væri ekki endilega fólginn í auglýsingum sem slíkum, hugsanlega ekki heldur í regluverkinu eða lagaumgjörðinni sem gilti um auglýsingaheiminn, heldur væri vandinn sá að þessum reglum og lögum væri ekki framfylgt, það væri vandinn. Herferð hans gekk út á að taka yfirlýsingar auglýsinga í fjölmiðlum um þvottaefnið sem átti að vera best í heimi, um góða bílinn o.s.frv. og láta á það reyna, láta reyna á sannleiksgildi auglýsingarinnar. Hvers vegna vek ég máls á Ralph Nader og erindi hans í Berkeley í fyrrasumar sem ég hlýddi á? Vegna þess að hann kom þar sérstaklega að mikilvægi uppljóstrara. Hann sagði: Ef ég ætti að fá samþykkta tillögu sem gengi út á að gera fjármálaheiminn réttlátari og heiðarlegri þá eru ein lög sem ég mundi öðrum fremur samþykkja og það eru lög um uppljóstrara, því að það er eitt, sagði hann, að hafa gott regluverk, það er eitt að hafa góð lög, en síðan er spurningin að fá upplýsingar um það innan úr kerfinu þegar þau lög eða reglur eru brotnar. Hann var reyndar með ýmsar aðrar tillögur. Hann vildi hafa og talaði um það sem hann kallaði borgara í fullu starfi til að veita kerfinu öllu aðhald. Hann sagði: Í Bandaríkjunum - ég man nú ekki hver talan var nákvæmlega - eru sennilega um tvær, þrjár milljónir fuglaskoðara og það þyfti að vera a.m.k. annað eins af samfélagsskoðurum sem fylgdust með regluverkinu, sem veittu stjórnsýslunni aðhald og sem stuðluðu að því að farið væri að lögum og reglum. Þá skipti ekki síst máli að aðhaldið kæmi innan frá, innan úr stjórnsýslunni, innan úr fjármálafyrirtækjunum. Nú er það ekki svo að nefndin sem smíðaði þetta frumvarp um breytingar á lagaákvæðum um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði hafi ekki beint sjónum sínum að nákvæmlega því atriði, vegna þess að vísað er til þess í greinargerðinni að skoða þurfi það sérstaklega og að nefndin hafi skoðað sérstaklega hvort setja bæri reglur um uppljóstrun, „whistle blowing“, í löggjöf og í greinargerðinni er síðan vísað í slíka löggjöf erlendis. Hér segir, með leyfi forseta: „Nefndin skoðaði löggjöf um uppljóstrun (e. whistle blowing) í Danmörku, Bretlandi, Liechtenstein og á Möltu. Eftir þá skoðun og með hliðsjón af því að í Noregi og Svíþjóð er nú unnið að lagabreytingum um að taka upp ákvæði tilskipunar 2013/36/ESB um uppljóstrun taldi nefndin að bíða ætti með að leggja til lagabreytingar hér á landi og fylgjast með þróun mála hjá nágrannalöndunum.“ Hæstv. forseti. Ég spyr: Hvers vegna þarf að bíða? Ég vitnaði í ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar áðan um þetta málefni og ég heyrði ekki betur en að hann vísaði í löggjöf, m.a. í Svíþjóð og í Bretlandi, sem hefði borið ágætan árangur. Og hann vísaði i tölfræði sem sýndi einmitt fram á það hvernig uppljóstranir væru að færast í vöxt og hefðu verið að færast í vöxt á síðustu árum, tiltekin árin 2013 og 2014, og hvernig uppljóstrararnir styddust eða væru í skjóli laga, sem væru fyrir hendi í þessum ríkjum. Ef ég man rétt er það svo í Svíþjóð að uppljóstrarar í fjármálakerfinu eiga að njóta friðhelgi, ef ég fer rétt með. Hafi þeir áður greint stjórnendum fjármálastofnunarinnar frá því hvers þeir hafi orðið vísari og ekki hafa komið haldbær og málefnaleg rök af hálfu hinna síðarnefndu eru þeir varðir, þ.e. búið er að sýna fram á að það eru málefnaleg rök fyrir uppljóstruninni, þeir hafa gert stjórnendum fjármálastofnunar grein fyrir því sem fram fer og þá eru þeir í skjóli. Það var líka vísað til þess að í Bretlandi væri ekki aðeins að finna eina heldur margar stofnanir sem frá ýmsum víddum og sjónarhornum tækju á þeim málum. Þess vegna velti ég fyrir mér hvað það er sem veldur því að ekki er hægt að taka ákvæði þessa efnis inn í lögin. Hvað er það sem er svona flókið við að setja ákvæði í lög sem veitir uppljóstrurum í fjármálastofnunum einhverja vörn? Hvað er svona flókið við það? Ég reyndi eftir megni að fylgjast með umræðunni sem fram fór um frumvarpið í gær þótt ég væri ekki hér í salnum, þökk sé fjarskiptatækninni er hægt að fylgjast með umræðunni annars staðar en í þingsalnum. Ég varð ekki var við að það kæmu fram skýringar eða haldbær rök fyrir því að ekki væri tekið á þeim málum í þessu lagafrumvarpi. Mér þætti gott að fá upplýsingar um það frá formanni efnahags- og viðskiptanefndar þingsins, sem hefur þetta frumvarp til umfjöllunar, hver hans sýn á þessi mál er. Eins og ég segi er þetta núna mál málanna alls staðar, ekki síst í kjölfar uppljóstrana Edwards Snowdens, þjóðþing bæði vestan hafs og austan liggja yfir þessum málum og setja ekki aðeins eitt ákvæði eða tvö, það er verið að reyna að þétta alla lagasmíðina og allt regluverkið til stuðnings og varnar fólki sem rís upp með almannahag fyrir brjósti til að benda okkur á hvað fer úrskeiðis í fjármálalífinu. Við erum með í lögum okkar heimildir til að hlera, til að hlera þá sem eru grunaðir um mjög alvarleg brot, alvarleg lögbrot. Það er gríðarlegt inngrip í líf fólks þegar slíkt á sér stað og eðlilegt að yfir slíku sé legið mjög vel og rækilega, þegar reynt er að færa út eða færa til landamærin hvað það snertir. En hér erum við ekki að tala um neitt slíkt. Við erum að tala um að einstaklingar sem starfa í fjármálafyrirtækjum eða í stjórnsýslunni eða annars staðar þar sem reynir á almannahag fái vörn löggjafans, fái settar reglur og lög sér til varnar ef þeir sjá eitthvað misfarast alvarlegs eðlis og upplýsa almenning og samfélagið um slíkt. Ég óska eftir því að áður en þessari umræðu ljúki fáum við skýringar á því hvernig á því stendur að ekki er að finna í þessu frumvarpi lög eða ákvæði til varnar uppljóstrurum.
Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Ögmundi Jónassyni um að það er mikilvægt fyrir okkur þingmenn sem eigum að fjalla um þetta mál innan þingsins að fá skýringar á því hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra af hverju ekki er að finna í þessu frumvarpi ákvæði um vernd uppljóstrara, sér í lagi þegar haft er í huga að eitt af þeim verkefnum sem starfshópurinn sem samdi frumvarpið hafði var einmitt að fjalla um slík ákvæði. Ég tel líka, herra forseti, að það væri mjög þarft fyrir málið að fram kæmi af hálfu formanns efnahags- og viðskiptanefndar sem fær það til sín hvaða afstöðu hann hefur til þess. Ég hef tekið eftir því þegar við höfum átt umræður hér um skyld málefni sem varða styrkingu bankakerfisins að þá hef ég a.m.k. annars vegar og hv. þm. Ögmundur Jónasson, og hins vegar hv. þm. Frosti Sigurjónsson verið giska sammála. En það er hárrétt sem hv. þingmaður sagði að ég met það svo að þetta frumvarp sé að öllu leyti gott nema að það vantar þessi ákvæði. Hv. þingmaður vísaði til mín varðandi upplýsingar um Svíþjóð. Það er alveg hárrétt að ég benti á þá staðreynd að í Svíþjóð hafa starfsmenn mjög víðtækan rétt til þess að geta upplýst út fyrir fyrirtækið sem þeir starfa hjá ef þeir komast á snoðir um eitthvað sem telja má ólögmætt, og ekki er hægt að beita þá neinum þvingunum af hálfu atvinnurekandans. Svo mikill trúnaður ríkir um slíkar uppljóstranir að meira að segja ríkisstjórninni sjálfri er meinað að fá upplýsingar um nöfn þeirra sem koma upplýsingum á framfæri. Ég spyr hv. þingmann: Telur hann ekki að það sé alveg sjálfsagt að í umfjöllun þingsins verði lögð mikil áhersla á að ná [[Forseti hringir.]]slíku ákvæði inn í frumvarpið?
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að benda á að það er að sjálfsögðu hæstv. fjármálaráðherra sem á að skýra það fyrir okkur en ekki formaður efnahags- og viðskiptanefndar þingsins hvernig á því standi að ákvæði um uppljóstrara er ekki að finna í þessum lögum, því að þetta er 1. umr. málsins. Það breytir því ekki að það verður forvitnilegt að heyra álit formanns efnahags- og viðskiptanefndar og annarra sem sæti eiga í þeirri nefnd hvert vilji þeirra stendur í þessu efni. Varðandi spurningu hv. þingmanns þá er ég honum hjartanlega sammála að í meðferð þingsins er mikilvægt að fá ákvæði um uppljóstrara inn í frumvarpið, og ég er líka sammála honum um mikilvægi þessa frumvarps og að uppistöðu til sé um að ræða lagasmíð sem mjög breið samstaða ríkir um í þinginu. Þá má segja: Ef við erum sammála um hitt líka, sem reyndar virðist koma fram í greinargerð frumvarpsins, að mikilvægt sé að styrkja réttarstöðu uppljóstrara í kerfinu, ber okkur að gera það.
Herra forseti. Ég tel að það sé mikilvægt að við hv. þingmaður séum sammála um nauðsyn þess að skjóta inn í þetta frumvarp ákvæði um uppljóstrara. Það var hins vegar misskilningur hjá honum að ég teldi að það væri einhver skylda af hálfu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar að upplýsa eða skýra hvers vegna slíkt ákvæði vantaði inn í lögin. Ég tók það skýrt fram að það er hæstv. fjármálaráðherra að sinna þeirri upplýsingaskyldu. Nú er það svo, eins og við vitum, að 1. umr. er fyrst og fremst skýringar- og rannsóknarumræða þar sem menn fara yfir frumvörp og þingmál sem eru lögð fram og það er kannski ekki hægt að ætlast til þess að áður en rannsókn máls er lokið í nefnd komi þingmenn og hafi skýra afstöðu til einstakra mála. Hins vegar gat ég þess að hv. þm. Frosti Sigurjónsson hefði alla jafna verið okkur töluvert sammála þegar kemur að því að reisa skorður við hvers kyns háttsemi sem gæti leitt til þess að bankahrunið mundi endurtaka sig einhvern tíma í framtíðinni með svipuðum hætti og gerðist 2008. Við höfum áður séð það, t.d. þegar við höfum rætt um bankabónusa, sem ég og viðmælandi minn, hv. þm. Ögmundur Jónasson, tókum virkan þátt í, að í gegnum þá umræðu, gegnum 1. umr., var hægt að ná samstöðu í þinginu um alla vega lágmarksbreytingar hvað þá varðaði. Og ég teldi að það væri mjög gott ef hægt væri að fá afstöðu formanns nefndarinnar, sem ekki hefur tekið til máls um frumvarpið, til þessa tiltekna máls. Ég lýsi svo þeirri skoðun minni að ástæðan fyrir því að ekki er að finna ákvæði eða tillögur um friðhelgi, vernd og hvatningu til uppljóstrana í frumvarpinu sé fyrst og fremst sú að ekki hafi verið sammæli í starfshópnum. Ég held að það hafi verið ágreiningur um þetta. Ég spyr hv. þingmann hvort hann haldi að það kynni að tengjast því að þegar verið var að vinna að gerð frumvarpsins var samhliða verið að ræða um kaup á upplýsingum um hugsanleg skattundanskot Íslendinga [[Forseti hringir.]]í útlöndum, þar sem fyrir lá að líkast til hefðu þær upplýsingar ekki verið fengnar með lögmætum hætti.
Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég þekki ekki til starfs nefndarinnar eða viðhorfa sem þar var að finna, sem vann þetta lagafrumvarp. En hitt er alveg víst að um uppljóstrara og réttaröryggi þeirra er ekki einhugur í samfélaginu, því fer fjarri. Ég var að vísa hér í umræðu sem fram hefði farið á þingi Evrópuráðsins fyrir fáeinum vikum þar sem ég tók þátt. Þar var ágreiningur um málið. Þó að það væri hollenskur hægri maður sem flutti málið þar, voru pólitískir samherjar hans annars staðar frá, í Bretlandi t.d., mjög andvígir þessu frumvarpi. Það er því ekki einhugur um þetta. Hvort ágreining af þessu tagi hafi verið að finna í nefndinni og hvort hann megi þá hugsanlega rekja til þess sem var að gerast hér varðandi hugsanleg kaup á upplýsingum um skattsvik skal ósagt látið. En við getum látið á það reyna. Ef menn eru sammála um málið, ef menn eru hreinlega sammála um að styrkja réttarstöðu uppljóstrara þá gerum við það. Þá gerum við það hratt og vel í meðferð þingsins. Varðandi hlutverk formanns efnahags- og viðskiptanefndar þá er enginn ágreiningur milli okkar, mín og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, um það. Það var ég sem hafði mismælt mig þegar ég sagði að kallað hefði verið eftir upplýsingum frá honum, ég leiðrétti það og sagði að það væri fróðlegt að fá afstöðu formannsins til málsins. Ég tek undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefur reynst framsýnn í mörgum efnum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni ræðuna. Ég kem hingað, og er á svolítið sömu miðum og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, og vil víkja andsvari mínu að því er fram kom í máli hans um Evrópuráðið og umræðuna þar um uppljóstrara. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að deila atriðum með okkur af þeim umræðum. Hann er fulltrúi okkar hér af þinginu, einn af nokkrum, í Evrópuráðinu. Og eins og allir vita er Evrópuráðið ráðið þar sem mannréttindasáttmáli Evrópu var samþykktur á sínum tíma, ráðið sem er yfir Mannréttindadómstóli Evrópu. Það er svolítið athyglisvert, eins og fram hefur komið í máli hans fyrr hér í umræðunni, að ekki er einhugur um vernd uppljóstrara. Það þarf ekki að koma á óvart að breskir íhaldsmenn styðji ekki slíkar hugmyndir. Þá finnst mér áhugavert að hann útskýri kannski fyrir okkur: Af hverju er Evrópuráðið að láta sig þessi mál varða, Evrópuráðið sem fjallar um mannréttindi, réttindi okkar í álfunni? Af hverju vill það fjalla sérstaklega um vernd uppljóstrara, hvernig snertir það uppljóstrarana sem í hlut eiga og hvernig snertir það hina almennu borgara í álfunni?
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta innlegg frá hv. þingmanni. Evrópuráðið hefur tekið á réttindum uppljóstrara í nokkrum skýrslum. Sú skýrsla sem ég vísaði til og var flutt að frumkvæði hollensks þingmanns á rót að rekja í upplýsingum um njósnir á vegum NSA, bandarísku leyniþjónustunnar, og sannast hefur að hefur geymt upplýsingar og safnað upplýsingum, ekki bara um Bandaríkjamenn heldur um okkur öll nánast sem erum í samskiptum við vefmiðlana, Google, og hvað það nú heitir. Þetta hefur vakið mikinn óhug hjá öllu frjálslyndu fólki, bæði í Bandaríkjunum og í Evrópu. Síðan er hitt, og það er rétt sem hv. þingmaður segir að Evrópuráðið lætur mannréttindi til sín taka, að sitthvað sem hefur verið að koma fram í dagsljósið og snýr að mannréttindum okkar á rót að rekja til uppljóstrana Snowdens. Það var þess vegna sem þessi hollenski þingmaður hafði gengist fyrir opnum fundum með Snowden. Hann hafði óskað eftir því að fá fulltrúa leyniþjónusta í Bretlandi og Bandaríkjunum til að mæta á samsvarandi fundi hjá Evrópuráðinu, opnum fundum, til að ræða þessi mál. Því erindi hafði aldrei verið svarað. Þá var boðið upp á lokaða fundi um þessi mál með þingmönnum og Evrópuráðinu. Því var heldur ekki svarað og þau litlu svör sem bárust voru svona til höfnunar. Það er í því ljósi sem umfjöllunin var um einstaklinga á borð við Edward Snowden, hvað við gætum gert til að vernda fólk sem kæmi fram með upplýsingar sem [[Forseti hringir.]]gögnuðust okkur í mannréttindamálum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Við erum að ræða óskir okkar hér um að vernd uppljóstrara verði komið fyrir í lögum sem varða fjármálamarkaði. Við erum í þessari umræðu um fjármálamarkaðinn hér og nú vegna þess að hann fór heldur betur úr böndunum og þar gerðist ýmislegt sem hafði mjög alvarlegar og víðtækar afleiðingar sem ég ætla ekki að fara yfir hér. En eins og kemur fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar er verið að ræða - í Evrópuráðinu var hann þátttakandi í umræðum er vörðuðu uppljóstrarann Edward Snowden. Það má segja að vernd uppljóstrara sé ekki bara mikilvæg þegar kemur að upplýsingum úr fjármálafyrirtækjum heldur líka upplýsingum sem ríkið er að safna eða stofnanir á þess vegum, því að ríkið er auðvitað með einokun á ofbeldi, ríkið er með einokun á alls kyns þáttum sem það þarf að hafa en stundum sjást stjórnvöld ekki fyrir. Og þá er mikilvægt að hugrökkum einstaklingum sé gert kleift að gera öðrum viðvart og þar með vonandi koma böndum á yfirgang stjórnvalda sem okkur væri annars kannski ekki ljós fyrr en í óefni væri komið. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Við erum að ræða fjármálalöggjöfina, látum það liggja á milli hluta í bili, en telur hann ekki mikilvægt að þar fyrir utan séum við almennt með slíka löggjöf hér á landi sem veitir [[Forseti hringir.]]uppljóstrurum vernd.
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni hvað þetta síðasta atriði snertir. Þó að við séum fyrst og fremst að tala um fjármálafyrirtækin núna og þá hugsanlega vernd uppljóstrara innan fjármálaheimsins, innan fjármálafyrirtækja, þá er þetta nokkuð sem þarf að taka til stjórnsýslunnar almennt þar sem almannahagur er í húfi. Það er einn þáttur sem mér finnst vert að íhuga í þessu efni. Við erum að tala um vernd og réttinn til verndar þegar einstaklingurinn upplýsir um misferli. Frá þeirri réttarstöðu er stutt yfir í aðra sem er þá skyldan til að upplýsa um misferli, vegna þess að ef þú nýtur verndarinnar þá fer skyldan til að upplýsa um misferli að færast yfir á einstaklinginn. Kannski er það þetta sem þarf að gerast, að við vekjum samfélagið, að við vekjum fjármálastofnanirnar og alla þá einstaklinga sem þar eru að störfum til vitundar, ekki bara um rétt sinn heldur einnig skyldu sína.
Hæstv. forseti. Það hefur verið góð umræða hér í gær og í dag. Það eru aðeins nokkur sjónarmið sem ég vil koma hér á framfæri. Við erum sem sagt að ræða frumvarp til laga um breytingar á lagaákvæðum um viðurlög við brotum og brotum á fjármálamarkaði o.fl. Þetta er bandormur þar sem er verið að herða sektir í nokkrum lagabálkum og eins er verið að gera þá breytingu að refsa megi lögaðilum fyrir brot á þeim lögum sem hér er verið að tala um. Það er verið að hækka sektir og hefur verið farið ágætlega yfir það, ég ætla ekkert að fara að tíunda það mikið meira, en nýmælið er að það er verið að veltutengja þær hvað varðar lögaðilana. Í síðustu valdatíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, rétt undir lok þess tíma, í mars 2007, var lögum breytt, en þá voru ekki teknar inn tillögur sem þó lágu fyrir varðandi það að heimilt væri að veltutengja sektir. Nú átta árum og einu hruni á fjármálamarkaði síðar erum við loksins að fá þetta hér inn í löggjöfina. Ég vona að það þurfi ekki annað hrun til að við fáum inn vernd uppljóstrara. Ég vil geta þess, hæstv. forseti, að á undanförnum árum hafa hér verið gerðar umfangsmiklar umbætur á löggjöf á fjármálamarkaði. Á þingi eru bæði þingmenn sem hafa bara verið þar í innan við tvö ár og svo hafa sum okkar ekki verið í nefndum sem hafa sérstaklega fjallað um þessi mál. Þetta er mjög flókin umgjörð eins og á við um margt annað í okkar samfélagi. Þarna undir eru fjölmargir lagabálkar og þar hafa verið gerðar breytingar sem er erfitt að hafa yfirsýn yfir. Ég verð að játa að þetta er sá málaflokkur sem er óþægilegast að upplifa að maður hafi ekki alveg nógu góð tök á. En það er ýmislegt til hjálpar og við þingmenn höfum ýmsar leiðir til þess að reyna að fullvissa okkur um að það sé verið að gera eins og hægt er. Ég vil nefna í þessu samhengi að skrifstofa efnahagsmála og fjármálamarkaðar í fjármála- og efnahagsráðuneytinu gaf sl. haust út greinargerð um löggjafarvinnu á fjármálamarkaði á 144. löggjafarþingi. Hún gengur undir nafninu Umbætur á löggjöf á fjármálamarkaði. Þar kemur fram að þessar umbætur og breytingar sem verið er að gera eru til komnar vegna þeirra fjölmörgu ágalla sem komu í ljós við hrun fjármálakerfisins árið 2008 og voru dregnir fram í dagsljósið í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, skýrslum ráðherra og ritum Seðlabanka Íslands. Svo hafa verið unnar umbætur á grundvelli endurskoðunar á evrópsku regluverki en þær breytingar er okkur skylt að innleiða vegna EES-samningsins. Sumu af þessu evrópska regluverki hefur verið breytt vegna alþjóðlegs samkomulags, t.d. á vegum Basel-nefndarinnar. Fjármálamarkaðurinn starfar því í mjög flóknu umhverfi. Segja má að það hafi orðið mikil þróun á fjármálaafurðum og af því að freistnivandi er mikill þar sem sýslað er með fjármuni og ávöxtun getur orðið geigvænleg þegar mikil áhætta er tekin hafa aðilar séð ástæðu til þess að búa til flókið regluverk, skýrar og strangar reglur sem fara ber eftir og skýr ákvæði um refsingar. Hvað kom í ljós þegar við þurftum að taka inn í dómskerfið fjöldann allan af málum sem tengdust brotum á fjármálamarkaði? Það þurfti að þjálfa upp starfsfólk sem hafði getu til þess að rannsaka málin því að þau eru flókin og krefjast sérþekkingar og auðvitað var leitað til fólks sem hafði þá þekkingu. Síðan hafa dómstólarnir þurft að aðlaga sig þessum málum og dómarar þurft að afla sér þekkingar og ráðgjafar til þess að geta fjallað um málin. Ég vil leyfa mér að fullyrða að á Alþingi hafi ekki verið fullnægjandi skilningur á veikleikum kerfisins. Það kann að vera að það hafi verið hjá einstökum þingmönnum en almennt gerði fólk sér ekki grein fyrir að ástandið væri of bágborið. Það segi ég ekki til þess að fella áfellisdóma yfir þeim þingmönnum sem hér hafa setið á undan mér enda viðurkenni ég fúslega, eins og ég gerði í upphafi ræðu minnar, að það er ekkert auðvelt að henda reiður á og halda utan um reglur fjármálamarkaðarins. Þess vegna ber að líta til þeirra sem skilja hvað er að gerast. Hverjir skilja fjármálamarkaðinn best? Það eru þeir sem starfa á honum, sem greina hvað er að gerast, sem eru gerendur á þeim markaði og hafa mun betri innsýn en allir aðrir í það sem þar er að gerast. Það kemur einmitt fram á bls. 3 í þessari ágætu greinargerð sem var gefin út af ráðuneytinu, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir bætt fjármálaeftirlit og mun stífari lagaumgjörð en fyrir hrun fjármálakerfisins er nauðsynlegt að hafa það hugfast að löggjöf á þessu sviði mun aldrei ná að koma í veg fyrir óstöðugleika á fjármálamarkaði nema þá aðeins að fjármálaþjónustu verði sniðinn svo þröngur stakkur að hún geti með engu móti sinnt meginhlutverkum sínum.“ Eins og við vitum komum við ekki í veg fyrir brot á lögum með því að setja lög - ég meina, lögin eru gjarnan brotin. Auðvitað er best að það sé sem sjaldnast og að löggjöfin sé þannig sniðin að hún sé ekki of stíf heldur til þess fallin að fólk fari að lögum. Hérna er einmitt bent á að það sé mjög erfitt að hemja þennan markað, þar séu miklir peningar, flókin sérfræðiþekking og að við búum í mjög flóknu alþjóðlegu samfélagi þar sem þurfi að vera með allra handa tegundir af fjármálaafurðum til þess að viðskipti geti fari fram og slíkt. Það skiptir því meginmáli að þeir sem starfa í kerfinu, skilji kerfið og viti hvað er að gerast þar, einstaklingar með ábyrgðartilfinningu og siðferðiskennd, eigi vissa vernd og trygga ef þeir velja að ljóstra upp um það sem þar fer fram. Það hefur orðið tilefni til nokkurra ræðna hér, áhyggjur af því, en það er ekki gagnrýni á innihald frumvarpsins. Það kann vel að vera að það komi fram við nánari vinnslu í nefndinni, eins og oft gerist, og gerðar verði breytingar og lagfæringar, en við þingmenn höfum áhyggjur af því að einn mikilvægan þátt vantar í frumvarpið. Það segir í greinargerðinni, sem ég hef verið að vitna í, undir liðnum Annað á bls. 19, um styrk viðurlagaákvæði, að nefnd sé að störfum, eins og kemur líka fram í frumvarpinu, að kanna hvort ástæða sé til að taka upp ákvæði um uppljóstrun og hvort ástæða sé til að veita eftirlitsaðilum heimild til að veltutengja fjárhæðir sekta. Veltutengingin er komin en ekki vernd uppljóstrara. Nú mætti segja að það kæmi fram að eitthvað sé verið að vinna að þessu á vettvangi Evrópusambandsins, en það er engin ástæða til bíða þess því að það má líka uppfæra þau lög. Það má leita fyrirmynda. Hér hafa þingmenn eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson vísað í fyrirmyndir hjá öðrum ríkjum. Ég vil ekki síst, hæstv. forseti, leggja áherslu á að þetta fari fram í meðförum þingsins á málinu. Hvað er næsta mál hér á dagskrá? Það á að veita hæstv. fjármálaráðherra heimild til að auka áhrif hans á eignarhlut ríkisins í fjármálakerfinu. Í því frumvarpi sem við ræðum hér síðar í dag verður farið yfir hvernig hann eigi að halda á þessum hlutum og verið að heimila honum sölu á þeim. Það er auðvitað ákveðin umgjörð utan um það en hún er ekki nógu skýr að mati margra hér. Ef við hugsum um að búið er að samþykkja rannsókn á einkavæðingu bankanna í upphafi 21. aldar, það var samþykkt í lok síðasta kjörtímabils, þá er sú rannsókn ekki farin af stað, en það er komið fram frumvarp sem á að heimila sömu flokkum að einkavæða bankana. En það er ekki vilji til þess að setja inn ákvæði um vernd uppljóstrara. Talandi um „whistleblowers“ á ensku þá hringir þetta ákveðnum bjöllum, það fara flautur að flauta þegar verið er að auka hið pólitíska vald yfir fjármálakerfinu, þeim hluta þess sem lýtur að eignarhaldi fyrir hönd ríkisins. Á sama tíma er ekki vilji til þess að tryggja almenning og þá sem eiga hagsmuna að gæta með beinni hætti að fjármálakerfinu. Það er ekki verið að auka traust á kerfinu með því að auka vernd við uppljóstrara. Ég vil að lokum, hæstv. forseti, hvetja hv. efnahags- og viðskiptanefnd til þess að skoða þessi mál rækilega og afgreiða frumvarpið ekki fyrr en búið er að koma þessu ákvæði inn. Það er grundvallaratriði til þess að skapa traust á kerfinu og til þess að koma í veg fyrir að þar fái að viðgangast allra handa starfsemi og aðgerðir sem eru ekki viðeigandi í fjármálakerfi og til þess fallnar að ógna hagsmunum heils þjóðfélags. Við þekkjum þá sögu og við viljum ekki endurtaka hana. Við eigum að gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að upplýsingar um fjármálamarkaðinn séu sem gegnsæjastar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu. Ég er sammála öllum meginþáttum sem þar komu fram. Hv. þingmaður bendir á að í hruninu og á árunum eftir hrun og enn þann dag í dag sé takmarkaður skilningur hjá löggjafanum á veikleikum þessa kerfis. Ég held að það sé alveg rétt. Þá þurfum við að verulegu leyti að treysta á þá sem búa yfir gleggstum skilningi á kerfinu og hvernig það starfar. Þá erum við komin að mikilvægi uppljóstrara sem starfa innan kerfisins og þurfa að hafa frírra spil en þeir hafa nú til að koma upplýsingum um misferli á framfæri við almenning. Hv. þingmaður hvetur til þess í meðförum þingsins að gerð verði breyting á þessu lagafrumvarpi í þá veru. Telur hv. þingmaður einhver tormerki á því að slík vinna gæti gengið greiðlega fyrir sig í ljósi þeirra viðhorfa sem fram hafa komið í umræðunni um nákvæmlega þetta atriði?
Hæstv. forseti. Það verður að segjast eins og er að við þessa umræðu hafa þingmenn úr minni hlutanum verið en hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir málinu og svaraði andsvörum. Hann lýsti ekki yfir beinni andstöðu við vernd við uppljóstrara en benti á að það væri verið að bíða frekari vinnu Evrópusambandsins. Ég hefði viljað heyra í einhverjum fulltrúa meiri hlutans í efnahags- og viðskiptanefnd í umræðu um þetta mál, um einmitt þetta atriði. Það hefði verið heppilegt að sú afstaða kæmi fram. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson vitnaði til þess að formaður efnahags- og viðskiptanefndar væri gjarnan á sama máli og minni hlutinn þegar kæmi að lögum um fjármálamarkað. Ég vona því að það verði skilningur á þessu í nefndinni. Það er náttúrlega eðlilegt að byrja á því að nefndarmenn sem unnu vinnuna sem frumvarpið grundvallast á komi fyrir efnahags- og viðskiptanefnd og þar verði farið yfir það hvernig þeir hafi tekið á þessu máli því að það var eitt af verkefnum nefndarinnar að skoða þetta sérstaklega. Það þarf að gera þetta vel úr garði því að löggjöfin þarf að vera þannig að hún nýtist þeim sem í hlut eiga, annars getum við sett einstaklinga í afskaplega alvarlega stöðu. Ég skal ekki segja að það sé ekkert mál að gera þetta, en við eigum ekki að opna fyrir pólitíska meðferð á eignarhaldi eða bein pólitísk ítök [[Forseti hringir.]]og vernda ekki þá sem starfa innan kerfisins.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessi svör. Að lokum langar mig til að inna hv. þingmann eftir viðhorfi hennar til þess sem ég vakti máls á hér fyrr við umræðuna þegar við fjölluðum um rétt til verndar uppljóstrurum. Er þingmaðurinn sammála mér hvað það snertir að þarna sé stutt skref yfir í skylduna til að upplýsa? Væru ákvæði í lögum til verndar uppljóstrurum líkleg til þess að kveikja í samfélaginu og vekja með mönnum vitundina um að þeim bæri skylda til að upplýsa um misferli yrðu þeir þess varir?
Hæstv. forseti. Já, ég held að það sé nákvæmlega þannig. Það mun auðvitað vekja upp skylduna. Tökum bara eitt fjármálafyrirtæki, það þarf ekki að vera meira, að þar hafi verið unnið með þeim hætti að það sé saknæmt og það vinni gegn hagsmunum eigenda fyrirtækisins, annarra á fjármálamarkaðnum og svo auðvitað enn annarra í samfélaginu því að það hefur yfirleitt víðtæk áhrif þegar eitthvað gerist á fjármálamarkaði þá mun náttúrlega vakna upp sú spurning þegar í ljós hefur komið að eitthvað hafi farið alvarlega úrskeiðis að þar voru einstaklingar sem höfðu upplýsingar og hefðu átt að láta vita. Það mun auðvitaða auka vitund fólks um það að þögn er sama og samþykki og viðkomandi getur þá orðið aðili að þessu misferli af því að hann sagði ekkert. Það er verið að vinna með svo ríka hagsmuni. Þarna eru gríðarlegur fjármunir og mjög erfitt fyrir einstakling að rísa upp gegn slíku. Við eigum ekki að gera lítið úr því, þó að manni geti fundist utan frá séð að einhver ætti nú að gera eitthvað. Það eru oft valdamiklir einstaklingar að verki með mikla fjármuni á bak við sig. Þetta getur þýtt ákveðna félagslega útskúfun fyrir fólk og efnahagslegt áfall. Þetta er meira en að segja það. Það þarf að búa vel um hnútana [[Forseti hringir.]]svo að fólk geti risið undir þeirri skyldu sem verndin mundi fela í sér.
Herra forseti. Þetta frumvarp snýr að því að samræma og skýra viðurlög við brotum. Nefna má að hámarksfjárhæðir stjórnvaldssekta verða hækkaðar og við bætist ákvörðun um stjórnvaldssekt með hliðsjón af fjárhagslegum ávinningi hins brotlega - þeim mun meiri sem fjárhagslegur ávinningur hins brotlega er, þeim mun hærri mega sektirnar vera - og í einhverjum tilfellum getur brotið líka varðað fangelsi allt að sex árum. Þarna er því verið að herða viðurlög við því að brjóta lögin, refsingarnar við því að brjóta gegn þeim. Það sem vantar aftur á móti - og hæstv. fjármálaráðherra kallaði eftir áliti nefndar sem var að vinna að tillögum í undirbúningi frumvarpsins - er vernd fyrir uppljóstrara, það er það sem vantar. Þetta varðar refsingu við því að hafa brotið af sér, það sem vantar er að vernda þá sem ljóstra upp um brot. Það er ekki fyrr en við höfum það ákvæði að við verðum komin með miklu heilsteyptara kerfi; verðum komin með þannig kerfi að ef menn brjóta af sér sé líklegra að þeim verði refsað samkvæmt þessum lögum. Það er það sem vantar, það er eitt af því sem vantar. Annað líka: Það er stjórn Fjármálaeftirlitsins sem á að framfylgja þessum lögum og taka ákvörðun um sektir, og þá á ýmsum forsendum eins og segir í frumvarpinu: „Við ákvörðun sekta samkvæmt ákvæði þessu skal meðal annars tekið tillit til allra atvika sem máli skipta, þar með talið eftirfarandi: a. alvarleika brots, b. hvað brotið hefur staðið lengi, c. ábyrgðar hins brotlega hjá lögaðilanum, d. fjárhagsstöðu hins brotlega, e. ávinnings af broti eða taps sem forðað er með broti, f. hvort brot hafi leitt til taps þriðja aðila, g. hvers konar mögulegra kerfislegra áhrifa brotsins, h. samstarfsvilja hins brotlega, i. fyrri brota og hvort um ítrekað brot er að ræða.“ Þessi atriði eiga öll að hafa áhrif á það hve sektin verður há. Samt sem áður er lágmarkssektin, þegar kemur að einstaklingum, 100 þús. kr., hámarkssektin er eitthvað hækkuð frá því sem áður var og upp í 65 milljónir. Ef um lögaðila er að ræða er lágmarkið 500 þús. kr. og getur síðan verið allt að 10% af heildarveltu síðastliðins rekstrarárs hans eða 10% af heildarveltu síðastliðins rekstrarárs þeirrar samstæðu sem lögaðilinn tilheyrir ef brot er framið til hagsbóta fyrir annan lögaðila í samstæðunni eða annar lögaðili í samstæðunni hefur notið hagnaðar af brotinu. Það er því stjórn Fjármálaeftirlitsins sem á að meta alla þessa þætti og þetta er lágmarkið sem hún getur miðað við og þetta er hámarkið sem hún getur miðað við varðandi sektir. Hvað sjáum við þegar kemur að Fjármálaeftirlitinu og sektir varðandi þá sem brjóta þá lagabálka sem það á að hafa eftirlit með? Við sjáum til dæmis með Dróma; þeir störfuðu í mörg ár án þess að hafa starfsleyfi til að sinna hlutverki sínu, að innheimta af ákveðnum hópi fólks. Hvað gerði stjórn Fjármálaeftirlitsins? Það var bara slegið á puttana: Skamm, og nú þurfið þið að greiða upphæð sem nemur kostnaðinum við að hafa umrætt starfsleyfi í þrjú ár. Það var því á engan hátt refsað með sekt fyrir það að hafa í þrjú ár verið að brjóta lög. Þeir þurftu bara að greiða það sem þeir hefðu hvort eð er þurft að greiða fyrir að hafa starfsleyfi. Það er því ákveðin brotalöm í kerfinu eins og það er núna, að láta stjórn Fjármálaeftirlitsins taka þessa ákvörðun. Ég treysti ekki stjórn Fjármálaeftirlitsins til að standa sig þegar kemur að því að framfylgja lögum sem varða fjármálafyrirtæki á Íslandi, að veita þeim aðhald og eftirlit hvað þetta varðar, ég hreinlega treysti þeim ekki til þess að gera það vel. Þetta er því brotalöm sem væri hægt að leiðrétta í meðferð nefndarinnar og þingsins á þessu máli, þ.e. að festa betur í lögin hvernig alvarleiki brotsins hækkar sektargreiðslurnar þannig að sú ákvörðun endi ekki á borði stjórnar Fjármálaeftirlitsins, hvernig alvarleiki brotsins hækkar sektirnar, hvernig fjárhagsleg staða hins brotlega hækkar sektirnar - allir þessir þættir sem nefndir eru í frumvarpinu og ég las upp hér áðan. Það er eitt sem þingið gæti gert: Varðandi uppljóstrarana - hæstv. fjármálaráðherra segir að hann ætli að bíða, hlusta á þessa nefnd sem hann skipaði, með að setja inn í þennan heildarpakka ákvæði um vernd uppljóstrara vegna þess að verið sé að vinna á þessum forsendum í Svíþjóð og Danmörku frekar en í Noregi. En það eru til alls konar góð og gild uppljóstrunarlög í þessum löndum. Þau eru góð í Bretlandi, sérlega góð í Svíþjóð, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur bent á í ræðu sinni, þannig að það er alveg hægt að fara af stað með einhvers konar byrjun á því að tryggja vernd uppljóstrara. Nú hafa þingflokkar Bjartrar framtíðar og Pírata lagt fram þingsályktunartillögu um uppljóstrara sem hægt væri að samþykkja á þessu þingi ef vilji væri fyrir því. Við gætum farið af krafti í þá vinnu. En það liggja fyrir mjög góð lög í öðrum löndum hvað þetta varðar og við þurfum ekkert endilega að bíða til þess að fara af stað með slíkt starf. Það væri alveg hægt að vinna eitthvað slíkt eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi, þannig að við værum farin af stað með það samhliða þessu, í nefndinni. Mér þykir ólíklegt að það verði gert en það væri hægt ef vilji væri fyrir því. Við skulum skoða það sem gerist varðandi vernd fyrir uppljóstrara. Munurinn á því annars vegar og vernd fyrir heimildarmenn fjölmiðlamanna hins vegar er sá að heimildarmaður fjölmiðlamanns þarf vernd á þeirri forsendu að ekki sé upplýst hver hann er. Uppljóstrari þarf hins vegar oft að koma upp undir nafni og stundum er auðvelt að komast að því hver hann er, ef hann hefur upplýsingar um lögbrot og opinberar þær, vegna þess að það eru kannski ekki svo margir sem gætu haft umræddar upplýsingar undir höndum. Uppljóstrarar verða því eðli máls samkvæmt að hafa annars konar vernd en heimildarmenn fjölmiðlamanna. Uppljóstrunin getur jafnvel haft áhrif á fjárhagslega stöðu þeirra, að þeir missi starfið o.s.frv. Það kom mjög skýrt fram - á ráðstefnu sem var haldin að frumkvæði einhvers ráðuneytisins, líklega efnahags- og viðskiptaráðuneytisins, og Samkeppnisstofnunar haustið 2013 - að ef setja á upp gott umhverfi og skapa hvata til þess að menn ljóstri upp um lögbrot og skattsvik og slíkt þarf að huga að fjárhagslegri framtíð þeirra sem þurfa að ljóstra einhverju upp; af því að hún er í húfi, fólk gæti tapað. Það hefur verið mjög góð umræða um málið hér og um mikilvægi þess að tryggja vernd uppljóstrara þegar kemur að þessu. Þegar öllu er á botninn hvolft, það sem við viljum með því að hafa vernd uppljóstrara hvað þetta varðar og hvað varðar öll önnur brot er það að samhliða - þegar menn vita að líklegra sé að ljóstrað verði upp um brot þeirra þá eru þeir ólíklegri til að fremja brotið til að byrja með - letur það menn til lögbrota, en hvetur jafnframt þá sem vilja stíga fram til þess að gera það með því að veita þeim ýmiss konar vernd til þess. Það er þannig lagaramma sem við viljum skapa. Ég ætla að fara stuttlega yfir það sem kemur fram um það sem GRECO hefur sagt um þessa hluti almennt. GRECO hefur hvatt ríki sem ekki hafa gert ráðstafanir til að fullgilda samning um að innleiða aðgerðir til verndar starfsmönnum sem koma fram með upplýsingar í góðri trú í þágu almannahagsmuna, meðal annars Ísland. Í svari Íslands kom fram að sent hefur verið út dreifibréf á vegum fjármálaráðuneytisins, í febrúar 2006, þar sem sett eru viðmið fyrir góða starfshætti ríkisstarfsmanna með vísan í 14. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, og leiðbeiningar í átta liðum kynntar. Meginþungi leiðbeininganna snýst um skyldur starfsmanna. Í síðasta lið leiðbeininganna segir þó að ríkisstarfsmaður, sem í góðri trú kemur upplýsingum um spillingu, ólögmæta eða ótilhlýðilega háttsemi á framfæri með réttmætum hætti, skuli á engan hátt gjalda þess. Í ljósi þeirrar umræðu, um ábyrgð, gagnsæi, upplýsingaleka og spillingu, sem vísað er til hér að framan og nánar er fjallað um í viðauka, telur nefndin - nei, nú er ég kominn eitthvert út á þekju með þetta. Þetta eru punktar sem teknir voru saman en ég veit akkúrat ekkert hvar ég er í þessum punkti þarna. Punkturinn kristallast þarna: Eins og staðan er núna, og þetta er 2006, þá er þetta ósamstætt þegar kemur að ríkisstarfsmönnum, starfsmönnum hins opinbera. Þeir hafa á engan hátt tilfinningu fyrir þessu út af því að það eru svo margir lagabálkar - þar sem réttur þeirra til að koma fram og veita upplýsingar, eða skylda þeirra til þess að þegja um upplýsingar - þvers og kruss í kerfinu. Það er því mjög mikilvægt fyrir opinbera starfsmenn og þá sem starfa í fyrirtækjum að taka þetta saman í einn heildstæðan lagabálk og það er það sem þingsályktunartillaga Bjartrar framtíðar og Pírata fjallar um.
Herra forseti. Eins og ég var búinn að tjá hv. þingmanni þá hef ég beðið lengi eftir að hlusta á þessa ræðu. Ég veit að hv. þm. Jón Þór Ólafsson hefur kynnt sér mjög þau mál sem ég ber helst fyrir brjósti í tengslum við þetta frumvarp en það eru ákvæði sem tengjast vernd uppljóstrara, heimildarmanna, afhjúpenda. Það sem mig langar til þess að spyrja hv. þingmann um er með hvaða hætti hann telji að eigi að koma fyrir þessari vernd í réttarreglum okkar. Til þess að ég tali algjörlega skýrt þá er ég að velta fyrir mér hvort það ætti að hafa inni í þessu frumvarpi, sem verður síðar vonandi að lögum, sérstök ákvæði um vernd uppljóstrara eða ætti þetta að vera heildstæður lagabálkur? Mér fannst á máli eins af þeim sem flytur frumvarpið sem hv. þingmaður vísaði til, og það var formaður þingflokks Bjartrar framtíðar, hv. þm. Róbert Marshall, að það ætti hafa einn heildstæðan lagabálk og það væri kannski ekki þörf á því að hafa ákvæði um slíkt í lögum sem varða fjármálastofnanir og fjármálamarkaðinn. Hv. þingmaður hefur eflaust tekið eftir því að það frumvarp sem við ræðum hér varðar breytingar á hvorki né minna en tólf lögum. Hins vegar gerði hv. þingmaður allra best þeirra sem hér hafa talað greinarmun á mismunandi þörf á vernd fyrir annars vegar þá sem telja sig knúna til þess að koma fram upplýsingum á framfæri í gegnum fjölmiðla og verða að hafa nafnleynd, hins vegar þá sem, innan fyrirtækja sem starfa á einkamarkaði, telja sig til knúna að koma upplýsingum en verða oft eðli máls samkvæmt að birtast. Og þá spyr ég hv. þingmann: Telur hann að það þurfi hugsanlega sérstök ákvæði í lög um fjármálastofnanir um vernd slíkra manna eins og mér virðist að sé í Bretlandi?
Herra forseti. Að taka saman heildstæðan lagabálk sem tryggir uppljóstrara vernd er að sjálfsögðu gott. Það virðist bara ekki vera á dagskrá hjá stjórnvöldum, þannig að Björt framtíð og Píratar hafa farið af stað með að vinna þá vinnu. Hún mun taka einhvern tíma, aftur á móti liggur þetta frumvarp fyrir núna. Ef við ætlum að fara að nota þessar auknu refsiheimildir til að skapa meiri hvata hjá mönnum til að brjóta ekki af sér og líka, ef menn brjóta samt af sér, þá sé þeim refsað mun meira til þess að brotin endurtaki sig síður, þá er mikilvægt að setja einhvers konar ákvæði um uppljóstrara hér inn, taka það til hliðsjónar núna. Eins og ég nefndi áðan er ég ekkert viss um að það verði gert. Hæstv. ráðherra er búinn að skapa sér ákveðið skjól fyrir því, sýnist mér, með því að segja: Ég setti þetta nú fyrir nefndina að það ætti að skoða þetta og nefndin sagði þetta. Hann er búinn að úthýsa ábyrgðinni að einhverju leyti ef við tölum bara hreint pólitískt út hvað það varðar. Nefndin getur samt sem áður gert það og við eigum að halda áfram að tala fyrir því. Það væri gott ef við fyndum einhverja góða lausn til þess að gera það, sem ég vona að hv. þingmaður sé sammála mér um, hann gæti komið með einhverja góða punkta um það, hann þekkir betur ferlið og hvað er mögulegt að gera með löggjöf í vinnslu þingsins. Ef það væri hægt að setja inn einhver ákvæði sem mundu strax fara að vernda uppljóstrara sem uppljóstra um brot á fjármálamarkaði, væri það til hins betra.
Herra forseti. Ef ég man rétt þá eru Íslendingar aðilar að tvenns konar samningum sem leggja á herðar okkar skyldur til þess að leiða í lög vernd fyrir þá sem ljóstra upp upplýsingum sem horfa til almannaheilla. Það er GRECO-samningurinn og það er UNCAC-samningurinn, minnir mig að hann heiti, sem er samningur Sameinuðu þjóðanna, ég veit ekki betur en að við séum aðilar að honum. Hann segir alveg fortakslaust að þær þjóðir sem eru aðilar að honum eigi að innleiða í sinn rétt slík ákvæði. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann, af því að hann þekkir það betur en ég, hann fór hér með langt og skýrt mál um GRECO-samninginn, er það ekki rétt munað hjá mér að sá samningur varði aðallega opinbera starfsmenn? Mig minnir það en ef hv. þingmaður veit það þá þætti mér gott að hann segði mér af því. Ég held að hvað eina sem horfir til bóta í þessu sé gott. Við þurfum ekkert að finna upp hjólið, það hefur verið fundið upp erlendis. Það liggur eiginlega fyrir skapalón, bæði af hálfu Evrópuráðsins og mjög samsvarandi leiðbeiningar um hvernig eigi að setja upp slík lög í samþykkt sem Evrópuþingið lagði frá sér 2013 um haustið, ef ég man rétt. Fordæmin eru því fyrir hendi, við getum leitað þangað. Sum þeirra laga sem ég hef verið að vísa til eru ekki sniðin beinlínis að þörfum fjármálamarkaðarins, t.d. eru sænsku lögin mjög víðtæk. Þau fela í sér almenna vernd gagnvart uppljóstrurum og þeim sem koma á framfæri slíkum upplýsingum sem gætu hugsanlega skaðað þá og veita mjög sterka vernd varðandi nafnleynd, eins og ég held að ég hafi sagt hér frá í einhverjum af ræðum mínum. Jafnvel ríkisstjórnin má ekki vita nöfn þeirra ef þeir svo kjósa sjálfir. Telur þá ekki hv. þingmaður að það sé rétt, ef afgreiða á þessi lög núna, að taka a.m.k. inn þó ekki væri nema [[Forseti hringir.]]ófullkomin ákvæði? Þau eru samt betri en engin og þá er búið að marka leiðina inn í framtíðina.
Herra forseti. Jú, þar er ég hjartanlega sammála. Og þá bið ég aftur um liðsinni hv. þingmanns í því hvernig hægt væri að vinna það í nefndinni og gera það allavega faglega, þannig að ef meiri hlutinn hafnar því þá er það einhvers konar sigur vegna þess að þá er hægt að herma það upp á hann og halda þessu áfram gangandi, það skapar meiri þrýsting inn í framtíðina. Það er eitt sem er gott fyrir þá sem starfa á fjármálamarkaði að vita, að í framtíðinni verða sterk uppljóstraralög á Íslandi. Það eru ekkert mjög mörg ár í það. Það ætti strax að skapa fyrir þá aðila sem upplifa einhvern freistnivanda einhvers konar hvata innra með fólki að freistast ekki. Það er mjög gott, það er mjög gott fyrir alla að búa við þannig umhverfi sem takmarkar það að fólk freistist til þess að brjóta af sér, því að freistingarnar eru að sjálfsögðu víða. Það er einmitt þess vegna sem settar eru alls konar reglur, að aðilinn sem fylgist með fjármálum fyrirtækis sé ekki líka með prókúruna til þess að verja peningum fyrirtækisins, menn reyna að hafa það ekki á sömu hendi, einmitt til þess að minnka freistnivandann. Þú vilt helst ekki bjóða starfsfólki upp á það að sitja uppi með slíkan freistnivanda. Ég veit að framtíðin mun þýða meira gegnsæi, sterkari vernd fyrir uppljóstrara og slíka þætti vegna þess að það er það sem tíðarandinn kallar eftir. Þegar ég segi tíðarandinn þá er ég að tala um að í kjölfar upplýsingabyltingarinnar hefur orðið breytt forgangsröðun í gildismati fólks. Fólk hefur aðgang að upplýsingum, því finnst eðlilegt að hafa aðgang að upplýsingum og finnst ekkert eðlilegra en að [[Forseti hringir.]]þær upplýsingar komi upp á borðið þannig að þetta er framtíðin.
Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi andsvars míns byrja á að taka undir það sem hér hefur verið sagt og rætt um hvað hér vantar ákvæði um vernd uppljóstrara og hún ætti að vera tryggð. Ég vil taka undir það að ég tel, líkt og hv. þingmaður sagði hér áðan, að það hafi bæði fælingarmátt á þá sem íhuga lögbrot og geri það líklegra að þeir sem búa yfir upplýsingum komi þeim á framfæri. Þetta langaði mig að segja í upphafi andsvars míns. Það sem mig langaði að spyrja hv. þm. Jón Þór Ólafsson út í var að í ræðu sinni talaði hann um að hann treysti ekki Fjármálaeftirlitinu til að framfylgja því nógu vel að setja nógu sterkar sektir eða nógu mikil viðurlög á þá sem brjóta af sér, og vísaði þar í sektir á Dróma. Mér fannst þetta áhugaverður punktur. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Hvernig sér hann það fyrir sér, hvers konar kerfi væri betra til að ná, getum við kallað það viðunandi árangri í því að viðurlög sem þeir sem brjóta af sér fengju á sig væru nógu mikil? Hvaða leið sér hv. þingmaður í því sem væri betri?
Herra forseti. Já, að gefnu tilefni, eins og þingmaðurinn nefndi, treysti ég ekki Fjármálaeftirlitinu mjög vel að hafa eftirlit með því að fjármálafyrirtæki séu ekki að brjóta þau lög sem Fjármálaeftirlitið á að fylgjast með að þau brjóti ekki. Og þegar þau hafa verið rannsökuð eftir að það hefur staðið aðila á fjármálamarkaði að brotinu, að nýta þá þær heimildir sem eru í lögum að einhverju marki sem hefur letjandi áhrif á áframhaldandi brot, eins og ég kom inn á í ræðu minni. Það sem væri hægt að gera er að festa strax í lögin, eins og ég nefndi í ræðunni, einhvers konar forsendur sem segja að eftir alvarleika brotsins eða eftir því hvað menn högnuðust mikið á því o.s.frv. hækki sekt þá um einhverjar prósentur. Það er ein prósentutöluhækkun sem fest er þar, það hefur að gera með upp að hámarki 10% af einhvers konar fjárhagsgrundvelli fyrirtækisins. Það er svo sem bara hámark, það segir ekki hvernig við þau ýmis atriði, sem nefnd eru í frumvarpinu að megi hækka, skuli hækka. Ég treysti ekki Fjármálaeftirlitinu, þegar í lögum eru bara heimildir en ekki skylda til að hækka, til þess að gera það. Það er eitthvað sem væri hægt að setja í lögin. Já, svo er líka eitt, sjáið til. Seðlabankinn hefur alls konar verkfæri og hafði alls konar verkfæri á bólutímabilinu til að fara inn í og grípa inn í það. Það kom fram á opnum fundi í efnahags- og viðskiptanefnd hjá peningastefnunefnd ekki síðast heldur þarsíðast, minnir mig, þegar ég spurði. Þá komu þeir inn á það að það vildi enginn taka bolluna úr partíinu, menn hefðu verið skammaðir fyrir að gera það o.s.frv. Menn eru því ekki að beita þeim verkfærum, ekki Seðlabankinn, ekki Fjármálaeftirlitið, eða þeim heimildum sem þeir meira að segja hafa í lögum. Það þarf að setja eitthvað í lög, eins og að skylda þá til að gera það. Í tilfelli þessara laga væri hægt að gera það, eins og ég nefni, með því að setja það í lögin hvernig sekt hækkar eftir alvarleika brota o.s.frv.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég held að þetta tengist einmitt inn á hina breiðu umræðu sem hefur verið hérna í dag og kemur kannski inn á aðhald samfélagsins í þessum málum, að við sem samfélag hreinlega gerum sterkari kröfur til þess að þeir sem brjóta af sér á þessu sviði, sem veltir náttúrlega gígantískum fjárhæðum oft, að við sem samfélag setjum fram þá kröfu að þeir sem gerast brotlegir sæti viðurlögum við því. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort ég skilji hann rétt að honum finnist að hér þurfi að skrifa þetta skýrar í lögin. Og varðandi upphæðirnar, telur hv. þingmaður að það nægi ekki að hafa þetta bil að lágmarki eða hámarki? Skil ég hv. þingmann rétt að við þurfum jafnvel að hafa einhver fleiri viðmið þar inni fyrir þá sem eiga síðan að beita viðurlögunum? Eða er ég hreinlega að misskilja þingmanninn þegar þar að kemur?
Herra forseti. Það má alveg hafa lágmark og hámark og það getur verið eðlilegt undir einhverjum forsendum. Aftur á móti, ef þú ert með lágmark og sá sem dæmir hefur ekki skyldur á herðum sínum að hækka sekt við broti eftir alvarleika þess, dómstólar hafa það að einhverju leyti, þar eru fyrir fordæmi o.s.frv., og stjórn Fjármálaeftirlitsins er pólitískt skipuð sem tekur þessar ákvarðanir, þá hefur það bara sýnt sig að algjörar lágmarksrefsingar eru við því að brjóta lög. Annað líka sem má nefna varðandi Fjármálaeftirlitið og kom fram á opnum fundi árið 2013, minnir mig, þar sem framkvæmdastjóri eftirlitsins kom og ég spurði hana, af því að það kemur skýrt fram í lögum um Fjármálaeftirlitið, alla vega eins og þau stóðu þá að meginmarkmið þeirra sé að fylgjast með lögum um fjármálafyrirtæki og aðila á fjármálamarkaði, þ.e. að þeim sé framfylgt. Samt hafði framkvæmdastjórinn verið að tala um að markmiðið væri að viðhalda fjármálastöðugleika. Ég spurði og þetta er allt til náttúrlega skjalfest og ég bloggaði um þetta á sínum tíma. En sjáðu til, ef þú ert með þessi tvö markmið, fjármálastöðugleika eða að framfylgja lögum um fjármálafyrirtæki, hvort á að víkja? Ef það að framfylgja lögum um fjármálafyrirtæki getur þýtt fjármálaóstöðugleika áttu þá að halda að þér höndum? Þetta virtist ekki vera alveg skýrt. Ég ber því ekki mikið traust til stofnunarinnar að gefnu tilefni. Þá er tvennt mikilvægt, við festum það þá bara í lögin, það er alla vega mögulegt núna, að festa í lögin hvernig sektirnar hækka, sem bindur hendur stjórnar Fjármálaeftirlitsins, til að sekta hærra eftir alvarleika og hagnaðar af brotinu o.s.frv. Og annað sem hv. þingmaður nefndi sem er svo mikilvægt, að uppljóstrarar fái þessa vernd, að fá uppljóstraraákvæði inn af því að þá er almenningur kominn með [[Forseti hringir.]]til að taka þátt í þessu. Uppljóstrarar eru orðnar hetjur í dag. [[Forseti hringir.]]Þetta er ákveðinn bardagi um hug og hjörtu fólks í heiminum. Þetta eru orðnar hetjur og almenningur vill veg þeirra og meiri vernd fyrir þá. Það er það sem koma skal.
Herra forseti. Þetta hafa verið mjög fróðlegar umræður sem hér hafa staðið um þetta ágæta frumvarp sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur lagt fram til breytinga á lagaákvæðum um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði. Ég held að segja megi að öllum sé ljóst markmið þessa frumvarps. Við erum að freista þess að byggja inn í fjármálamarkaðinn tæki sem eru líkleg til þess að treysta hann og skapa varnir gegn því að menn geti haft í frammi háttsemi sem hugsanlega getur steypt honum aftur, eins og gerðist árið 2008. Í því skyni hefur hæstv. fjármálaráðherra lagt hérna til ýmislegt sem horfir mjög til bóta. Það var reyndar gaman að hlusta á einn hv. þingmann í gær segja að það væri fróðlegt að sjá Sjálfstæðisflokkinn ganga fram fyrir skjöldu til þess að auka eftirlitstækjum inn í fjármálamarkaðinn. Viðkomandi þingmann verð ég að hryggja með því að það er hugsanlega ekki að eigin frumkvæði Sjálfstæðisflokksins sem það er gert. Frumvarpið hefur tvenns konar aðalmarkmið, annars vegar að byggja varnir inn í fjármálamarkaðinn en hins vegar að hlíta þeim skuldbindingum sem EES-samningurinn leggur okkur á herðar, þannig að til að mynda þegar því var haldið fram í ræðu í gær að það væri frábært af Sjálfstæðisflokknum að taka upp veltutengingu á sektum, vegna þess að það er nýmæli í íslenskum rétti, er það ekki frumkvæði Sjálfstæðisflokksins. Þarna er verið að fara að reglum sem Evrópusambandið hefur sett og við þurfum að taka upp í gegnum EES-samninginn. Menn hafa í þeim ræðum sem fluttar hafa verið yfir þessu máli bent á að það er einn ljóður, stór, á þessu ágæta frumvarpi, og hann er sá að það vantar inn ákvæði um uppljóstrara. Hv. þm. Jón Þór Ólafsson fór rækilega yfir að það getur verið munur á þeim tilvikum þar sem menn vilja koma á framfæri upplýsingum um ólögmæta háttsemi, sem hugsanlega geta haft í för með sér mjög heilladrjúgar afleiðingar fyrir það samfélag þar sem þær koma fram, og það krefst mismunandi verndar. Það er alveg hárrétt hjá honum. Í sumum tilvikum þegar um er að ræða upplýsingar sem ekki tengjast fjármálamarkaði, t.d. um skaðlega háttsemi ýmiss konar framleiðenda, hv. þm. Ögmundur Jónasson tók hér dæmi af efnaframleiðanda, er það oft þannig að starfsmenn eða einstaklingar sem koma þessu á framfæri þurfa og krefjast nafnleyndar. Í Svíþjóð hef ég lýst kerfi sem er bókstaflega svo sterkt varðandi nafnleynd að það meinar jafnvel hæstv. ráðherrum sænsku ríkisstjórnarinnar að fá upplýsingar um hver það er sem kemur upplýsingunum á framfæri. Það er oft með öðrum hætti innan fjármálastofnana og fjármálafyrirtækja. Þar þurfa menn stundum að koma fram undir nafni. Við höfum nýleg dæmi um það. Gott ef við Íslendingar stöndum ekki í því að fjárfesta í upplýsingum sem urðu til í gegnum leka þar sem viðkomandi stóðu fyrir sínu máli og vörðu það hvers vegna þeir kæmu þessum upplýsingum á framfæri. Þetta er mikilvægt að hafa í huga. Inn í frumvarpið er verið að byggja margvíslegar nýjar varnir sem eiga að koma í veg fyrir að menn taki of stórar áhættur, ýmist af gáleysi eða ásetningi eða í auðgunarskyni. Í grófum dráttum eru þessar nýju varnir ýmiss konar, þær felast t.d. í því að verið er að hækka sektir sem hægt er að leggja á einstaklinga. Í annan stað er stigið það merka skref að veltutengja sektir þannig að lögaðila sem verður uppvís að brotum má sekta um allt að 10% af veltu síðasta árs. Sömuleiðis finnst mér það mjög merkilegt nýmæli að í lögum um gjaldeyrismarkað er lögð til heimild þar sem sekta má lögaðilann um allt að 10% af veltunni, jafnvel þó að enginn einn tiltekinn einstaklingur sem tengist fyrirtækinu verði uppvís að brotinu. Allir þessi þættir hafa fælingarmátt og koma í veg fyrir það eða draga úr líkum á því að menn, a.m.k. af ásetningi, brjóti þessi lög. En hv. þm. Jón Þór Ólafsson færði mjög sterk rök að því að þegar um er að ræða uppljóstrara sem njóta verndar er það ný vörn, það hefur í för með sér nýjan fælingarmátt. Í blálokin, herra forseti, vil ég upplýsa það að t.d. breska fjármálaeftirlitið, sem hefur umsjón með ferlum sem eiga að vernda uppljóstrara, fékk árið 2013 hvorki meira né minna en 3 þús. ábendingar um skaðlega og meinta [[Forseti hringir.]]ólögmæta háttsemi, þannig að þetta skiptir heldur betur máli.
Herra forseti. Ég held bara áfram með samtal okkar hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar frá því áðan. Ef það er á einhverjum forsendum hægt að ná inn einhvers konar ákvæðum varðandi vernd uppljóstrara í þetta frumvarp sem er í rauninni bandormur - er það ekki það sem það er kallað þegar menn taka saman breytingar á mjög mörgum lögum í einu? - og sér í lagi á þann hátt að það byggi á mjög góðu fordæmi eins og hv. þingmaður hefur nefnt frá Bretlandi varðandi fjármálamarkaðinn sérstaklega því að það yrði náttúrlega skotið strax í kaf ef það yrði of víðtækt - ef einhvern tíma er tækifæri að ná þessu inn í lög, þó að það yrði ekki fullkomin vernd fyrir alla uppljóstrara en við værum alla vega farin af stað, þá er tíminn núna í þessari umferð. Mér skilst miðað við verklagið og vinnulagið hérna á þingi að það þurfi að byrja að vinna þetta og koma með breytingartillögu strax til nefndarinnar áður en málið gengur til nefndar eftir 1. umr. Ég geri ráð fyrir að málið fari til efnahags- og viðskiptanefndar. Hvað telur hv. þingmaður um þetta og gerleika þess að ná einhvers konar ákvæði um vernd uppljóstrara inn núna í þessari umferð, sér í lagi eftir samtöl hans um ýmisleg málefni við hv. formann nefndarinnar, Frosta Sigurjónsson?
Herra forseti. Ég tel að það sé möguleiki á því, jafnvel þó að menn ætli sér að vinna þetta frumvarp hratt og ljúka því á þessu vori, sem ég tel ástæðu til, að ná inn í frumvarpið breiðum meginreglum sem kveða á um vernd uppljóstrara. Ég er viss um að með aðstoð manns eins og fyrrverandi formanns Lögmannafélagsins, hv. þm. Brynjars Níelssonar, sem hefur mikla þekkingu á þessu sviði, væri hægt að negla slíka breiða reglu. Ég tel hins vegar ekki hægt að fara jafn djúpt í það og í Bretlandi. Auðvitað þekki ég þetta ekki út í hörgul, en í Bretlandi eru a.m.k. þrjár opinberar stofnanir sem hafa hlutverk á þessu sviði. Breska fjármálaeftirlitið setti upp fyrir nokkrum árum sérstakt uppljóstraraprógramm sem heitir Whistleblower Program og í kjölfar þess var mjög skarpt ris á tíðni ábendinga. Ég hef þegar sagt hv. þingmanni frá því hér fyrr í dag að 2013 bárust því 3.000 ábendingar. Önnur stofnun sem heitir á ensku, með leyfi forseta, Financial Conduct Authority (FCA), þ.e. stofnun um háttsemi á fjármálamarkaði, sinnir einungis eftirliti með þjónustufyrirtækjum á fjármálasviði. Eftir að hún setti sér ákveðnar reglur í fyrsta skipti um með hvaða hætti menn gætu komið ábendingum á framfæri án þess að skaðast þá jókst fjöldi ábendinga um 2/3. Síðan fékk stofnun sem rannsakar efnahagsglæpi, Serious Fraud Office á ensku, 4.400 ábendingar frá janúar 2012 til júní 2013. Það er skammt síðan þingnefnd um góða bankahætti lagði til fjölmargar breytingar á þeim reglum sem voru beinlínis hannaðar til þess að vernda uppljóstrara, t.d. koma í veg fyrir að uppljóstrunin tálmaði frama þeirra eða leiddi til brottreksturs. Allar voru teknar upp af eftirlitsaðilunum.
Ég þakka þingmanninum fyrir þessa samantekt. Ég mun fara yfir þetta og við munum ræða áfram í kjölfarið. Nú fer málið til nefndar, mögulega í vikunni. Það þarf að hefjast handa sem fyrst að athuga hvort sé hægt að ná einhverjum atriðum um vernd uppljóstrara þarna inn vegna þess að freistnivandi verður alltaf til staðar. Þegar menn falla í freistni þá skaðast allir, líka sá sem féll í freistni. Það er ekkert gaman. Móðir mín sagði mér einu sinni þegar ég var ungur sögu af manni sem hefði stolið úr fyrirtæki og það hefði komist upp hann og hann hefði framið sjálfsmorð. Þetta sat í mér. Þetta er vont fyrir alla, þetta er vont fyrir landsmenn, þetta er vont fyrir neytendur, þetta er oft vont fyrir fyrirtækin og þetta er vont fyrir einstaklingana sem fremja brotin. Öll þessi brot samansöfnuð geta valdið fjármálahruni sem getur verið vont fyrir efnahagskerfið, það getur verið vont fyrir pólitíska kerfið, það getur leitt til byltingar, það getur leitt til þess að öfgaflokkar komist til valda. Þetta er vont fyrir alla. Þess vegna er ofboðslega mikilvægt að við vinnum hratt og vel og notum öll tækifæri sem við höfum til að koma inn vernd afhjúpenda, vernd uppljóstrara í lög.
Herra forseti. Þetta er í takt við nýjan tíðaranda. Menn eru farnir að skilja nytsemd þess að beita aðhaldi af þessu tagi. Menn hafa lengi horft til fjölmiðla sem mjög mikilvægs aðhaldstækis. Það er bara á allra síðustu árum sem menn eru farnir að gera sér grein fyrir því hversu mikið aðhald getur falist í leiðum af þessu tagi til þess að skapa fælingu. Þetta hefur mikinn fælingarmátt eins og hv. þingmaður rökstuddi manna best í ræðu fyrr í dag. Þessum málum hefur fleygt fram síðan 2013. Ég þori ekki að segja hversu mörg ríki hafa nú tekið upp einhvers konar ákvæði í sín lög um vernd uppljóstrara en 2013, því að mínar upplýsingar eru meira og minna síðan þá, voru til dæmis 16 af þeim 27 ríkjum Evrópusambandsins, sem þá voru, búin að taka upp einhvers konar slík ákvæði. Auðvitað voru þau misjafnlega góð, sum hundléleg, en öll skiptu þau máli. Við vitum það líka að uppljóstrarar hafa í gegnum tímann oft lent í margvíslegum vandamálum. Þeir hafa sætt aðkasti, samanber Snowden á öðru sviði. Innan fyrirtækja hefur þetta margoft leitt til þess að mönnum hefur verið þröngvað úr starfi, ekki beinlínis reknir en í sumum tilvikum hafa þeir verið reknir og komið í veg fyrir að þeir fái eðlilegan framgang. Það sem er svo flott við þessar bresku reglur er að þar er beinlínis búið að setja æðstu stjórnendum í fyrirtækjum á þjónustusviði innan fjármálamarkaðarins og þeim sem höndla með peninga þá kvöð á herðar að tryggja að það sé farvegur innan fyrirtækja til þess að koma ábendingum á framfæri og tryggja um leið að sá sem það gerir sæti engum refsingum og að það komi með engu móti niður á honum. Þetta skiptir máli. Það er stundum sagt að Bretar séu með þróaðasta fjármálakerfi í heiminum. Þeir eru komnir lengst.
Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að koma inn í þessa umræðu undir lok hennar í þinginu af því ég var fjarverandi í gær og hef verið það við umræðu málsins. Verið er að fjalla um viðurlög við brotum á fjármálamarmarkaði og ber að fagna því að þetta frumvarp er komið fram og að menn skuli vera reyna að herða reglur hvað þetta varðar, ekki veitir af. Reynslan segir okkur að sú samfélagstilraun sem gerð var á Íslandi þegar Ísland ætlaði að verða fjármálamiðstöð alheimsins, og stór hluti af því að átti að felast í því að afnema hindranir, minnka lagarammann, auka frelsið, leyfa fjármálastofnunum, bönkum og öðrum að hafa sem frjálslegast umhverfi, varð ansi dýr fyrir okkar íslenska samfélag með tilheyrandi bankahruni og afleiðingum af því. Við sjáum síðan öll þau dómsmál sem hafa sprottið upp í kjölfarið af því hruni þar sem menn hafa rætt hvers vegna hitt og þetta hafi gerst og síðan sótt menn til saka. Oft verður sú saksókn erfið vegna þess að lagaramminn var svo opinn, frjálsræðið var mikið og mönnum var heimilt að gera ýmislegt sem lög ná ekki yfir. Ég held að hægt sé að fullyrða að bæði á Íslandi og í Evrópu hafi menn áttað sig á því að það umhverfi gengur ekki lengur. Það þarf að herða reglurnar og skýra þær. Ég held að enginn Íslendingur vilji fá gamla umhverfið aftur, þótt ótrúlega margt bendi reyndar til þess, burt séð frá akkúrat þessum lögum, að menn sæki í það að fá sama umhverfi aftur, þ.e. möguleikann á því að græða með ýmsum ráðum. Á þessum tíma voru hvatarnir gríðarlegir, menn voru með öfluga bónusa, viðskiptabónusa. Við vorum annars vegar með viðskiptabankana og hins vegar með verðbréfastarfsemina, allt undir sama hatti. Menn voru að ávaxta sitt, búa til verðmæti fyrir hlutabréf, akkúrat það sem verið er að fjalla um núna fyrir dómstólum, menn gáfu meira að segja einstaklingum kost á því þegar fór að þrengja að bönkunum að skapa sér lausafé, til þess að ná upp verði af hlutabréfum, með því að lána fyrir hlutabréfakaupum, jafnvel með handveði í bréfunum sjálfum. Maður fór nú í gegnum deCode-málið á sínum tíma þar sem allt í einu myndaðist mikil spenna í kringum það að reyna að auka gróðann, bæði voru það einstaklingar og fyrirtæki, með því að kaupa hlutabréf í deCode og menn tóku lán, þegar þeir hreinlega seldu ekki eignir sínar, til að reyna að kaupa sér hlutabréf. Þeir keyptu sér hlutabréf til þess að græða á, fengu lán frá lánastofnunum, þurftu ekki að leggja fram neitt eigið fé og lánið var eingöngu tryggt með handveði í viðkomandi bréfum. Eftir þá reynslu settu bankarnir sér sjálfir þá reglu að ekki væri heimilt að lána nema sem næmi 10% af andvirði hlutabréfanna. En eftir að þeir voru einkavæddir, afhentir vildarvinum hér upp úr 2002, fór allt í sama gamla farið. Skömmu seinna, þremur, fjórum, fimm árum seinna, var svo farið að lána aftur fyrir kaupum á hlutabréfum með handveði í bréfunum. Ég gerði mér ekki grein fyrir þessu fyrr en ég mætti á fjölmennan fund þar sem Sparisjóður Mýrasýslu var til umræðu. Var hann kominn í þrot þegar upplýst var á þeim fundi að fjórir eða sex aðilar höfðu fengið lán upp á 1 milljarð til að kaupa stofnfé í sparisjóðnum og lögðu ekkert eigið fé fram. Raunar var það ekki aðeins stofnfé í Sparisjóði Mýrasýslu heldur í fyrirtækjum sem Sparisjóður Mýrasýslu var aðili að, Sparisjóðabankanum og hvað öll þau fyrirtæki hétu. 1 milljarður, engar ábyrgðir, ekkert lagt fram af eigin fé og handveðið var bara stofnféð sjálft, viðkomandi gat skilað því inn og tapaði ekki á viðskiptunum þótt allt færi á hausinn. Þetta gerist á sama tíma og hringt var í fullorðið fólk og sagt: Ég sé hér að þú átt 10 milljónir á bankabókum, viltu ekki ávaxta þær með því að koma þeim í hlutabréf? Þar var betri ávöxtun, þar var hægt að græða meira og þegar menn voru komnir í vandræði með lausafé, eða réttara sagt til að styrkja eignarstöðu viðkomandi fjármálafyrirtækja, fóru menn í ágenga sölu á þessum hlutabréfum og gengu svo langt að ráða fyrirtæki eða hópa til að hringja í eldri borgara. Það var auðvitað hrikalega dapurlegt árið 2008 að hitta fólk og bankastarfsmenn sem höfðu upplifað það að hafa kannski nokkrum dögum fyrir hrun, í byrjun október 2008, átt þátt í því að jafnvel að setja heilu húsverðin eða einhverjar inneignir, langtímasparnað, yfir í hlutabréfasjóði, en það voru einmitt hlutabréf í bönkum sem áttu að vera besta tryggingin, og tapa því á einni nóttu þegar hrunið varð. Það er því full ástæða til að setja tryggari lög í kringum þennan markað, efla þær varnir sem við höfum til að hindra að þetta gerist aftur. Ég held að við eigum ekki að vera feimin við að reyna að hafa reglurnar sem skýrastar. Þetta tengist svo hinum anganum sem er í öðru frumvarpi, þegar menn tala um að stórhækka bónus eða heimila það og telja fulla ástæðu til þess og þörf á því o.s.frv. Maður skilur eiginlega ekki þá umræðu miðað við reynsluna sem við höfum, vegna þess að það voru viðskiptaborðin sem fengu þessa bónusa, þau smituðu að einhverju leyti yfir á bankann í heild, stundum var viðskiptastarfsemin rekin með miklum hagnaði en viðskiptaborðin eða réttara sagt verðbréfaviðskiptin stálu öllum þeim hagnaði frá viðkomandi aðilum. Bónusarnir voru þess vegna alltaf mjög ósanngjarnir. Þeir voru veittir þeim sem stóðu fyrir stórum sölum á hlutabréfum eða öðrum verðbréfaviðskiptum og fengu menn prósentur jafnvel þótt viðskiptin væru orðin ónýt eftir eitt ár eða fyrr og verðmæti fyrir bankann væri ekkert eða öfugt, neikvætt. Fyrir það fengu menn samt bónusa. Þarna streymdu peningar eftir aðferðum sem maður vill ekki sjá koma aftur, hvorki í íslenskt né erlent bankakerfi. Áhættusæknin var mjög mikil og hér er verið að reyna að sporna gegn því. Eins og hefur komið ágætlega fram í síðustu ræðum er hugmyndin með frumvarpinu að vera með fælingarmátt og markmiðið með frumvarpinu er að efla úrræði eftirlitsaðila til að reyna að skapa traust á fjármálamarkaðnum. Það er reynt að taka á brotum á markvissan hátt og ætlunin að skapa traustari fjármálamarkað. Allt það hlýtur maður að styðja. Ein af þeim forsendunum sem hafa verið mikið til umræðu og ég held að menn verði að taka mjög alvarlega í nefndinni er varðandi þá sem segja frá eða ljóstra upp um ákveðna viðskiptahætti í bönkum. Ég man eftir því að þegar við vorum að vinna úr erfiðleikunum eftir bankahrunið að ég heyrði í bankamönnum, m.a. í Lúxemborg, Íslendingum sem þar voru, segja frá því að hluta sem gerðist þar en taka fram að þeir hefðu ekki átt neina möguleika á að koma fram undir nafni vegna þess að ef þeir ljóstruðu upp um bankastarfsemi í landi eins og Lúxemborg væru þeir þar með búnir að skrá sig út úr allri vinnu við bankastarfsemi í viðkomandi landi. Þannig voru reglurnar. Menn áttu um það að velja að gefa upplýsingar vitandi ekki neitt hvernig farið yrði með þær eða til hvers þær gögnuðust, en um leið máttu þeir vita að þeim yrði sagt upp í viðkomandi bönkum og ættu enga mögulega á því að ráða sig í vinnu við fjármálastarfsemi í viðkomandi landi. Þetta umhverfi gengur náttúrlega engan veginn vegna þess að sama hvar sem er í opinbera kerfinu og í viðskiptum á auðvitað að hvíla sú almenna skylda á borgunum að ef þeir verða vitni að lagabrotum eða svívirðilegum brotum eigi þeir að ljóstra upp um þau, láta vita af þeim. Þær reglur gilda um ýmis ofbeldisbrot, þær gilda um kynferðislega misnotkun, um vanrækslu á börnum o.s.frv. Ef menn sem reka alvöru bankastarfsemi sjá að verið er að misnota valdið verða þeir að eiga tækifæri á að vekja athygli á því og njóta verndar, þannig að þeir gjaldi ekki fyrir það að vekja athygli á lagabrotunum. Að sjálfsögðu er þetta vandmeðfarið og ekki auðvelt að setja reglur sem ná utan um það án þess að það verði hugsanlega að aðför að ákveðnum mönnum, en það verður að gera umgjörðina þannig að þetta hrífi, þetta virki og menn fái tækifæri til þess. Það er það aðhald sem okkur vantar, að ekki sé hægt að gera undirmenn í bankastofnunum ábyrga fyrir því að taka þátt í lögbrotum sem yfirmennirnir hafa sett þá í og þeir geta ekki undir neinum kringumstæðum, í nafni bankaleyndar eða vegna hættunnar á að vera dæmdir, ljóstrað upp um þá starfsemi þar sem brotin eiga sér stað. Eitt sem mér finnst skipta miklu máli og þarf að fylgja eftir er að Íslendingar taki mjög skarpa afstöðu og berjist með þeim sem vilja banna skattaskjól, sem vilja banna starfsemi í löndum þar sem menn vernda allar persónuupplýsingar, jafnvel þótt um lögbrot sé að ræða, og gera út á það sem þjóðir, lönd eða landshlutar að verja menn gegn yfirvöldum í einhverju öðru landi, að menn geti flúið með peningana sína, komið þeim fyrir, falið þá, komið sér út úr því að taka þátt í samfélagslegum greiðslum í viðkomandi heimalandi. Þetta hefur komið upp aftur og aftur, jafnvel hjá stærstu bönkum sem hafa leiðbeint fólki til þess að komast hjá því að greiða skatt. Það er vaxandi umræða um það í Evrópusambandinu að banna slíkt og verjast því formlega og Ísland á að vera í fararbroddi í því. Það eru hagsmunir almennra borgara, það eru hagsmunir okkar að menn skili sköttum sínum og skyldum til samfélagsins og taki þannig þátt í samneyslunni, en ekki að menn meldi sig út sem sérforréttindahópur sem getur falið sig og tekur engan þátt í rekstri samfélagsins. Þetta er hluti af því sem maður hefði viljað sjá í framhaldi af þeim lögum sem hér eru sett fram. Í heildina fagnar maður frumvarpinu og vonar að unnið verði vel með það í nefnd. Hér hefur komið fram í ræðunum á undan, í orðaskiptum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar, að þótt skýrari ákvæði um vernd uppljóstrara vanti sé vel hægt að bæta því við á lokasprettinum og tryggja að það komi inn í umfjöllun nefndar, þannig að við styrkjum þessa lagasetningu með þeim ákvæðum. Um leið held ég að mikilvægt væri að í greinargerð eða nefndaráliti kæmi hvatning til íslenskra stjórnvalda um að taka þátt í því átaki að verjast því að menn samþykki hér skattaskjól og að þeir taki upp skipulega og harða baráttu gegn því að menn geti falið peninga í öðrum löndum eða komið þeim undan skatti og geti notið verndar einhvers staðar úti í heimi. Þetta er það sem ég vildi koma með inn í umræðuna. Þarna er farið eftir ESB-reglum í flestu en ég treysti á að við drögum hvergi af okkur í því að vera framarlega í því að gera lagarammann skýrari þannig að hann nái utan um þessi lögbrot, andstætt því sem reyndist okkur svo skelfilega í þjóðfélagstilrauninni þegar við ætluðum að afnema allar reglur og allt eftirlit og allt átti að vera svo frjálst og markaðurinn að stýra þessu, með þeim hrikalega skelli sem hið íslenska þjóðarbú fékk í hruninu 2008.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir ræðuna og eins það, sem ég tel vera lokin á þessari umræðu, að fara yfir og rifja upp söguna og reynslu Íslendinga af því að hafa lítið regluverk um fjármálamarkaði. Ég held að það sé mjög mikilvægt, við megum sem samfélag alls ekki gleyma því að skortur á regluverki varð meðal annars til þess hve illa fór hér. Nú þegar er farið að bera á röddum í samfélaginu sem farnar eru að tala fyrir minna regluverki. Sem betur fer er það frumvarp sem hér er til umræðu í aðra átt þó að fram hafi komið ábendingar um þætti sem betur mættu fara, svo sem að það vanti ákvæði um vernd þeirra sem ljóstra upp um misferli. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í hans sýn á það sem kom fram í umræðu eða andsvörum áðan - þ.e. að Fjármálaeftirlitið hafi heimild til að leggja á sektir, en að það sé ekki skylda - að þetta sé of mildilegt orðalag og líklegt að því verði ekki fylgt eftir þannig að þeir sem gerast brotlegir þurfi að greiða sektir og að viðurlögin nái til þeirra. Ég spyr hvort hv. þingmaður telji að hér þyrfti að kveða fastar að orði til þess að tryggja viðurlög.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir andsvarið. Ég heyri að við deilum þeirri skoðun að regluverkið hafi verið mjög veikt og ekki veiti af að styrkja það. Svarið við spurningu hv. þingmanns verður því í þeim tón að ég held að ýmis heimildarákvæði mættu vera skýrari þannig að beinlínis væri ætlast til að menn gripu til sekta og gerðu það svolítið kröftuglega. Það verður alltaf endalaus umræða um álitamál o.s.frv., og svo finna menn leiðir til þess að koma sér hjá því að sektum sé beitt og fara að hlífa fyrirtækjum eða einstaklingum með þeim rökum. Það sem kemur alltaf upp í umræðunni um þessi mál eru þessi erfiðu hugtök frelsi og persónuvernd. Frelsi er eitthvað sem við elskum öll og viljum hafa en það er oft misnotað til að gera nánast hvað sem er. Sumir segja að frelsið nái ekki lengra en að nefi þess sem næstur er, þ.e. að menn takmarki ekki frelsi annarra. Í því samhengi hafa menn oft viljað hafa viðskiptafrelsi svo ótæpilegt að nánast sé hægt að gera hvað sem er. Þegar eitthvað bjátar á beita menn persónuvernd eða bankaleynd til að hindra að það náist til þeirra sem eitthvað hafa brotið af sér langt út yfir það sem verndar hagsmuni almenna notandans, þ.e. almenna viðskiptamannsins, í bankanum. Það er oftast þannig að það eru þessir stóru aðilar, þeir sem eru að taka áhættu og þeir sem eru að leika sér með peninga, eins og ég vil orða það, sem bera fyrir sig persónuverndinni jafnvel þó að þeir hafi verið að misnota aðstöðu sína til að sækja sér meira fjármagn en regluverkið hefði átt að gera ráð fyrir.
Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til nýrra laga um meðferð og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum sem mun sameina heildstætt þær reglur sem gilt hafa á þessu sviði. Í frumvarpinu eru fyrst og fremst gerðar breytingar á þeim lagaákvæðum sem gilda um Bankasýslu ríkisins, enda er í frumvarpinu gert ráð fyrir að sú stofnun verði lögð niður. Þess má geta að í núgildandi lögum um Bankasýslu ríkisins frá 2009 kemur fram að stofnunin skuli lögð niður eigi síðar en fimm árum frá því að hún er sett á fót og hér er því verið að framfylgja þeim vilja þingsins sem birtist í lögunum frá 2009. Í samræmi við það sem almennt gildir um eignarhluti í fyrirtækjum sem eru að hluta eða öllu leyti í eigu ríkisins er gert ráð fyrir að fjármála- og efnahagsráðuneytið taki formlega við meðferð umræddra eignarhluta í fjármálafyrirtækjum. Færa má fyrir því veigamikil rök að með tilfærslu verkefna sem nú eru í höndum Bankasýslu ríkisins yfir til ráðuneytisins sé hægt að byggja upp sterkari og öflugri miðlæga eignarhaldseiningu innan ráðuneytisins. Ríkir samfélagslegir hagsmunir felast í því að eignarhaldi allra félaga í eigu ríkisins sé sinnt með markvissum, faglegum og samræmdum hætti. Sú færsla á eignarhaldi sem lögð er til í frumvarpi þessu stuðlar að slíkri uppbyggingu innan ráðuneytisins og yrði mikilvægur liður í því að skipan þessara mála verði með sambærilegum hætti og annars staðar á Norðurlöndunum. Mikilvægt er að ríkið hagi eigandaákvörðunum sínum með trúverðugum og faglegum hætti. Í ljósi þess er í frumvarpi þessu lagt til að sett verði á laggirnar sjálfstæð ráðgjafarnefnd um fjármálafyrirtæki í ríkiseigu sem verði ráðherra til ráðgjafar á þessu sviði. Sérfróðir aðilar verði skipaðir í nefndina og gerðar ríkar faglegar kröfur til nefndarmanna, en allt þetta er sambærilegt við það sem gildir um stjórn Bankasýslunnar. Ráðgjafarnefndin verður til ráðgjafar um ýmis verkefni sem heyrðu áður undir Bankasýsluna, einkum vegna atriða er varða eigandastefnu ríkisins, meðferð einstakra eignarhluta og mögulega sölu þeirra. Þá getur nefndin einnig lagt fram tillögur að eigin frumkvæði og óskað eftir upplýsingum um tiltekin mál sem eru til meðferðar. Þá er gert ráð fyrir að nefndin annist það hlutverk að tilnefna hæfa einstaklinga til setu í stjórnum fjármálafyrirtækja í ríkiseigu. Með þessu er áfram lögð áhersla á armslengdarregluna þar sem faglega verður staðið að vali stjórnarmanna og að félögin og stjórnir þeirra njóti nauðsynlegs sjálfstæðis. Þrátt fyrir að gert sé ráð fyrir að ráðgjafarnefndin um fjármálafyrirtæki sé að mestu leyti ráðgefandi og umsagnaraðili samkvæmt frumvarpinu er ljóst að slík sjálfstæð ráðgjafarnefnd sérfræðinga mun án efa stuðla að vandaðri stjórnsýslu og ákvarðanatöku við alla umsýslu og ráðstöfun eignarhluta af hálfu ríkisins. Hvað viðkemur sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum er sérstök athygli vakin á því að frumvarp þetta felur ekki í sér breytingar á þeim lagaramma eða meginreglum sem þegar hafa verið settar í núgildandi lögum um sama efni. Það skal tekið fram að frumvarpið felur ekki í sér að hefja skuli sölumeðferð á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum, heldur kveðið á um að hefja megi sölumeðferð að fenginni heimild frá Alþingi í fjárlögum. Mikilvægt er að einföld og skýr umgjörð gildi um sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Telja verður að slík umgjörð styrki á allan hátt trúverðugleika ákvarðana um sölu eigna. Þau ákvæði frumvarpsins sem snúa að sölumeðferðinni byggjast áfram á þeirri aðferðafræði sem lagt var upp með í lögum nr. 155/2012, um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Þótt gert sé ráð fyrir því að Bankasýsla ríkisins verði lögð niður munu aðrir taka við hlutverkum hennar við sölumeðferð þessara eigna. Í frumvarpinu eins og í gildandi lögum er í fyrsta lagi lagt upp með víðtækt samráð við Alþingi við sölu eignarhluta í fjármálafyrirtækjum, í öðru lagi að farið verði eftir skýrum meginreglum við framkvæmd slíkrar sölu og í þriðja lagi þarf ráðherra að loknu söluferli að skila Alþingi vandaðri lýsingu á söluferlinu ásamt skýringum á því hvað réði ákvörðun um samþykki eða höfnun tilboða. Engar breytingar eru gerðar á því á hversu stórum eignarhluta heimilt er að hefja söluferli. Engar breytingar eru gerðar á þeim meginreglum sem skulu gilda við sölumeðferð eignarhlutanna. Nær engar breytingar eru gerðar á ákvörðun um sölumeðferð og samráðsferlinu sem þarf að hafa eða sölumeðferðinni sjálfri fyrir utan það að Ríkiskaup munu í stað Bankasýslunnar annast formlegt söluferli. Í frumvarpinu er einnig sérstaklega kveðið á um að Ríkisendurskoðun sem stofnun á vegum Alþingis skuli hafa eftirlit með söluferli eignarhlutanna sem styrkir enn frekar almennt eftirlit með framkvæmd söluferlisins. Í frumvarpinu er nýmæli um að framvegis verði skylt að setja sérstaka eigandastefnu um eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum sem verði birt opinberlega og stuðlar að auknu gagnsæi. Eigandastefnan er lykiltæki ríkisins til að styrkja umsýslu eignarhluta þar sem settar eru fram fyrirætlanir, markmið og áherslur ríkisins sem eiganda að fjármálafyrirtækjum. Þá mun jafnframt stuðla að auknu gagnsæi að allar stærri ákvarðanir sem tengjast meðferð og sölu eignarhlutanna verða sendar ráðgjafarnefndinni til umsagnar. Einnig verður áfram viðhöfð sú regla að óháðir aðilar tilnefni stjórnarmenn sem hafi viðhlítandi þekkingu og reynslu til setu í fjármálafyrirtækjum. Með þessu frumvarpi er þar af leiðandi ekki verið að draga úr mikilvægi armslengdarreglunnar. Helsta breytingin í þessu frumvarpi er að fámenn stofnun á vegum ríkisins er lögð niður, en þess má geta að í stjórn Bankasýslunnar sitja þrír stjórnarmenn og starfsmenn eru tveir auk ritara. Það er sem sagt helsta breytingin að þessi fámenna stofnun verður lögð niður, verkefni hennar að mestu færð til þess ráðuneytis sem nú þegar ber ábyrgð á málaflokknum, ásamt því að komið er á fót ráðgjafarnefnd sem hefur áþekkt starfssvið og stjórn Bankasýslunnar. Verði frumvarpið óbreytt að lögum mun það jafnframt lækka útgjöld ríkissjóðs vegna sparnaðar á rekstrarkostnaði við að halda uppi lítilli stofnun á vegum ríkisins. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. fjárlaganefndar og 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.
Frú forseti. Ég hefði gjarnan viljað nota þetta andsvar til að eiga orðastað um efnisleg atriði í frumvarpinu. Eins og hæstv. fjármálaráðherra er kunnugt um er ég algjörlega mótfallinn frumvarpinu og skil ekkert í honum að vera að kalla yfir sig öll þau vandræði sem munu hljótast af því að samþykkja það. Það er algjörlega ljóst að fyrir dyrum standa sölur á hugsanlega einhverjum hlutum í sparisjóðunum, í bönkunum tveimur, en síðan bendir allt til þess að innan skamms kunni líka tveir stórir bankar að lenda á skrifborði ráðherrans. Eiga þeir að vera þar? Ég hafna því algjörlega að fara þessa leið. Það sem mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra um varðar þó ekki þetta frumvarp, kem að því síðar í ræðu minni í dag, heldur: Er meiri hluti fyrir þessu á Alþingi Íslendinga? Er það alveg ljóst að stjórnarliðið standi á bak við þetta? Það kom fram í umræðu hér í dag milli mín og hv. þm. Frosta Sigurjónssonar að nokkur fjöldi, ótilgreindur þó, þingmanna Framsóknarflokksins hefur fyrirvara við frumvarpið. [[Forseti hringir.]]Það liggur fyrir að flokksþing Framsóknarflokksins hefur samþykkt ályktun gegn þessu frumvarpi. Sömuleiðis liggur fyrir að flokksþing Framsóknarflokksins hefur samþykkt að ekki eigi að selja Landsbankann.
Frú forseti. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé enn þeirrar skoðunar sem hann hefur verið fram til þessa, að það sé rétt að selja Landsbankann, þ.e. þau 30% sem heimild hefur verið fyrir í fjárlögum fram til þessa. Að sjálfsögðu er þetta frumvarp lagt fram hér eftir meðhöndlun beggja þingflokka og í ríkisstjórn. Það hefði kannski ekki átt að koma mér á óvart að menn reyndu að grípa þetta mál til að æsa upp eitthvert moldviðri í þinginu og efna til átaka um eitthvað sem ekkert er. Ef menn halda að ég hafi miklar áhyggjur af því að skipa áfram bara þrjá í stjórn Bankasýslunnar þar sem ég ræð öllum þremur stjórnarmönnunum og gefa þeim skýrar línur um það hvernig ég sjái fyrir mér að stofnunin muni standa að þeim verkefnum sem hún á að taka að sér get ég alveg gert það. Ég kvíði því ekki neitt. Ég tel bara að það fyrirkomulag sem við leggjum hér upp með sé [[Forseti hringir.]]skynsamlegra, betur í samræmi við þær meginreglur sem gilda um þessi mál, meðferð ríkisins á eignarhlutum og í samræmi við þau [[Forseti hringir.]]málefnasvið sem ráðuneytið fer fyrir. Af þessu hlýst aukinheldur sparnaður.
Frú forseti. Eins og allir handhafar framkvæmdarvalds hefur hæstv. ráðherra líka friðarskyldu. Hann hefur skyldu til þess að reyna að efna til [[Gripið fram í.]]friðar í samfélaginu og hæstv. ráðherra veit mætavel að þetta [[Gripið fram í.]]frumvarp gerir ekkert annað en að sá tortryggni [[Gripið fram í.]]og ófriði í kringum þessi mál. Það vakti eftirtekt mína að hæstv. ráðherra treysti sér ekki til þess að fullyrða hér í ræðustól að stjórnarliðið stæði á bak við þetta frumvarp. Það er ástæðan fyrir því að ég kem með spurninguna til hæstv. ráðherra. Hann á ekkert að standa í því að tefja og eyða tíma þingsins í mál sem hugsanlega hafa ekki meiri hluta meðal þingflokka stjórnarinnar. Það er tvennt sem liggur fyrir í þessu máli, í fyrsta lagi að flokksþing Framsóknarflokksins hefur samþykkt mjög skýra ályktun um að ekki eigi að leggja niður Bankasýsluna. Húrra fyrir Framsóknarflokknum í því máli. Sömuleiðis hefur Framsóknarflokkurinn sem er hinn stjórnarflokkurinn, ef það hefur farið fram hjá hæstv. fjármálaráðherra, líka samþykkt ályktun sem er ekki hægt að túlka öðruvísi en svo að það eigi ekki að selja 30% af Landsbankanum. Hið fyrra dugar alveg til þess að ég ítreki spurninguna: [[Forseti hringir.]]Hefur hæstv. fjármálaráðherra meiri hluta fyrir þessu í stjórnarliðinu?
Svaraðu nú.
Það er alveg með ólíkindum að menn geti æst sig yfir jafn einföldu og litlu máli án þess að það komi nein raunveruleg prinsipp hingað inn í umræðuna. Þetta mál er bara eins og önnur stjórnarmál, hv. þingmaður. Það fer í gegnum þingflokka og ríkisstjórn og er komið inn í þingið vegna þess að það nýtur stuðnings á báðum stöðum. Hér er lögð til formbreyting sem felur í sér sparnað og skýrari verkaskiptingu. Hvað er það sem hv. þingmaður er svo hræddur við að gerist með því fyrirkomulagi sem hér er lagt til?
Af hverju svarar þú ekki spurningunni …?
Mætti ég biðja hv. þm. Össur Skarphéðinsson að hætta þessum frammíköllum, hætta að þyrla upp moldviðri um ekki neitt [[Gripið fram í.]]og koma með inn í umræðuna einhver raunveruleg prinsipp sem hann er að reyna að berjast fyrir og standa fyrir? Talað er um að menn eigi ekki að eyða tíma þingsins í vitleysu og þá segi ég nú bara: Um hvað hefur þetta málþóf snúist sem hefur staðið hér yfir í gær og í dag og undanfarna daga? Um smámál. [[Gripið fram í.]]Það hefur ekki staðið um neitt annað. Þessir þingmenn [[Forseti hringir.]]verða að gefa mér frið, virðulegi forseti, til [[Forseti hringir.]]að nýta ræðutímann.
Ræðutíminn er úti.
Þetta hefur ekki snúist um neitt annað en að tefja þingstörfin [[Forseti hringir.]]og æsa upp einhver leiðindi í þinginu. Það er það sem menn eru að gera hér, ekkert annað.
Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumönnum hljóð til að flytja mál sitt [[Gripið fram í.]]og virða ræðutíma. [[Gripið fram í: Varstu að hlusta á ræðuna, Össur?]] [[Gripið fram í.]]Forseti ítrekar að hv. þingmenn eiga að hafa hljóð í þingsal og gefa ræðumönnum orðið.
Virðulegur forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór. Mig langar aðeins að spyrja út í ráðgjafarnefndina sem einhvern veginn kemur í staðinn fyrir Bankasýsluna, ef ég skil rétt. Það er talað um það hérna að hún eigi að vera sjálfstæð í störfum sínum þótt hún heyri undir ráðherra og ráðherra skipi alla nefndarmenn. Ég skildi ekki alveg hvort það væri fullt starf eða hvernig það á að vera, en kæmi til greina að auka sjálfstæði þessarar nefndar með því að tilnefna með öðrum hætti? Þá er ég bara að velta fyrir mér hvort gæti verið sniðugt. Er hæstv. ráðherra líka með einhverjum hætti að hugsa um hvernig hægt er að tryggja að sú þekking sem er til innan Bankasýslunnar í dag skili sér áfram, týnist ekki bara? Ég ímynda mér að það sé einhver þekking þar sem skiptir máli.
Frú forseti. Þetta eru ágætisspurningar um lykilþætti málsins. Ég sé fyrir mér að ráðgjafarnefndin þiggi þóknun í samræmi við umfang verkefnanna. Ég bið menn að velta aðeins fyrir sér hvað Bankasýslan er að gera dagsdaglega með þrjá stjórnarmenn og tvo til þrjá starfsmenn. Eru menn að verðmeta Landsbankann alla daga? Er svona mikil umsýsla með eignarhlutum ríkisins í sparisjóðunum eða öðrum minnihlutahlutum ríkisins í öðrum fjármálafyrirtækjum? Halda menn virkilega að það sé fullt tilefni til að vera með heila stofnun um þessi verkefni? Ég tel að svo sé ekki. Ég tel reyndar löngu ljóst að svo sé ekki. Ef menn eru hins vegar komnir í sölumeðferð á stórum eignarhlutum þurfa fleiri að koma að því verkefni og við munum án vafa þurfa að leita utanaðkomandi aðstoðar til að halda utan um það. Það mun reyna á ráðgjafarnefndina eftir því í hversu stórum verkefnum við erum hverju sinni og ef menn eru ekki í neinni sölumeðferð heldur meira bara að móta eigandastefnuna [[Forseti hringir.]]held ég að hlutverk ráðgjafarnefndarinnar verði ekki mjög stórt.
Virðulegur forseti. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að svara spurningum mínum. Þær snerust um það hvort til greina kæmi að skipa með einhverjum öðrum hætti í nefndina til að auka sjálfstæðið, kannski hefja þetta upp yfir pólitíkina að einhverju leyti, og hvort ráðherra telji mikilvægt að að halda með einhverjum hætti í þá þekkingu sem er til innan Bankasýslunnar. Ein spurning í viðbót og þá eru þær orðnar þrjár. Ég sá það ekki í frumvarpinu en það getur vel verið einhvers staðar: Verður tryggt að andvirði af sölu bankanna verði varið í að greiða niður lán ríkisins sem eru til komin vegna hruns bankanna þegar ríkið lagði bönkunum til fé? Eða verður ef til vill farið í einhver kosningaloforð til kjósenda, einhverjar skuldaniðurfellingar eða eitthvað álíka gáfulegt?
Frú forseti. Ég sé í sjálfu sér ekki neina sérstaka ástæðu til að standa með öðrum hætti að skipun ráðgjafarnefndarinnar en lagt var upp með að ætti við um stjórn Bankasýslunnar. Ef menn eru með einhverjar hugmyndir í þessu efni er sjálfsagt að hlusta eftir því en hérna er bara nákvæmlega sama fyrirkomulag og hefur gilt fram til þessa varðandi stjórn Bankasýslunnar. Ég sé fyrir mér að ráðgjafarnefndin er í raun að taka við hlutverki hennar. Varðandi það að varðveita þekkingu, já, þá kemur að sjálfsögðu mjög vel til greina að horfa til þeirrar þekkingar sem hefur safnast í stofnuninni. Þá kæmi eftir atvikum til greina að sú þekking mundi nýtast í störfum ráðgjafarnefndarinnar. Varðandi það hvort við ætlum að sóa söluandvirði Landsbankans, nei, þá ætlum við ekki að gera það. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegur forseti. Ég fagna því að menn ætli ekki að sóa söluandvirði Landsbankans, en þó er ástæða til þeirra grunsemda miðað við aðgerðir sem gripið hefur verið til undanfarið. Ég verð að segja strax í upphafi að ég er ekki jafn heitur í þessu máli og margir aðrir. Ég gagnrýndi frumvarpið um Bankasýsluna á sínum tíma vegna þess að mér fannst það fyrirkomulag ekki fullkomlega vera það armslengdarfyrirkomulag sem var talað um að það væri. Eins og ráðherra hefur farið yfir var fullkomið vald ráðherrans yfir stofnuninni þannig að mér finnst þetta alltaf hafa mögulega getað virkað sem einhvers konar skálkaskjól fyrir ráðherrann, að hann geti í raun ráðið þessu en allir halda að hann ráði þessu ekki. Mér finnst það ekki gott. Hins vegar þurfum við að hafa gott fyrirkomulag utan um sölu á eignarhlutum og meðferð ríkisins á eignarhlutum fjármálafyrirtækja. Sporin hræða aldeilis í þeim efnum og það eru einhver dýpstu sárin í pólitíkinni [[Forseti hringir.]]jafnan hvernig staðið var að þeim fyrir sölu áður. [[Forseti hringir.]]Er þetta frumvarp lagt fram til að auka traust á væntanlegu söluferli?
Frú forseti. Það er að sjálfsögðu von mín að okkur takist að efla traust á væntanlegu söluferli umfram það sem hefur gilt undanfarin ár og jafnvel allt fram á þennan dag. Við skynjum það strax í umræðunni að við minnsta tilefni er reynt að sá fræjum vantrausts um allt. Ég hygg að það muni á endanum ekki ráðast af því hvort við höfum sérstaka sjálfstæða stofnun undir fjármálaráðherra, þar sem hann skipar alla stjórnarmennina, eða hvort við höfum ráðgjafarnefnd og hvernig hún hagar sér, heldur miklu frekar af því hvernig samskiptin milli framkvæmdarvaldsins og þingsins verða, hvernig staðið er að kynningu, hvernig staðið er að vali ráðgjafa og hvernig varðveitt er það sjálfstæði ráðgjafarnefndarinnar sem lagt er upp með í þessu frumvarpi. Það er sömuleiðis mikilvægt að það sé samstaða um það í hvaða tilgangi menn ættu að vera að selja eignarhluti og í hvað eigi að ráðstafa söluandvirðinu. Ef hægt er að ná samstöðu um þetta allt saman held ég að það sé hægt að eyða [[Forseti hringir.]]því vantrausti sem hefur ríkt um þessi efni.
Virðulegi forseti. Til að eyða tortryggni og reyna að skapa traust um væntanlegt söluferli á fjármálafyrirtækjum má kannski spyrja hvort við hæstv. ráðherra séum á sömu blaðsíðunni varðandi söluferli á fjármálafyrirtækjum sem ráðist var í í kringum síðustu aldamót. Telur ráðherrann að það söluferli hafi verið gott? Telur ráðherrann að eitthvað megi læra af því söluferli, eitthvað sem hafi þá ratað inn í þetta frumvarp eða ætti kannski að rata inn í frumvarp um það hvernig við seljum hlutina í fjármálafyrirtækjum í framtíðinni? Hvaða lærdóm af sögunni má draga og hvaða lærdómur hefur ratað inn í þetta frumvarp?
Frú forseti. Það er mjög stórt spurt, en meðal þess sem ég tel að við þurfum að læra af sögunni er að það skiptir máli hverjir fara með eignarhald á bönkum. Það skiptir máli hvernig regluverk um bankastarfsemi er í landinu. Þá var Landsbankinn seldur með rúmlega 6% eiginfjárhlutfall, nú er hann með yfir 20% eiginfjárhlutfall. Hann hafði 16 milljarða í eigið fé, hann hefur 250 í dag. Þetta er allt önnur stofnun, miklu sterkari. Við höfum styrkt mjög allt lagaumhverfið og erum með ýmsar kvaðir sem Fjármálaeftirlitið getur beitt fjármálafyrirtækin ef það sér einhverjar hættur vera að rísa þannig að við höfum styrkt mjög mikið umgjörðina. En við eigum líka að reyna að draga lærdóm af því hvort það er skynsamlegt að einstaklingar sem eru umsvifamiklir í eigin fjárfestingum fari á sama tíma með kjölfestuhlut í bönkum. Það tel ég ekki góða leið. Við eigum að leggja upp með dreift eignarhald en síðan líka hitt, að ríkið eigi áfram og í framtíðinni að vera stærsti hluthafinn í Landsbankanum. Það er nú svolítið einkennilegt að vera að ræða þetta hér vegna þess að eignarhald á fjármálafyrirtækjum á Íslandi er eiginlega í algjörri rúst í dag. [[Forseti hringir.]]Við þurfum að komast út úr þeirri stöðu þar sem tveir af stóru bönkunum eru í hópi andlitslausra hópa kröfuhafa og hafa verið síðan 2009.
Frú forseti. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji rétt að klára fyrst rannsókn á einkavæðingu bankanna, bæði í fyrra og seinna skiptið, þannig að við getum lært af því þegar kemur að einkavæðingu þeirra aftur núna. Finnst ráðherra það rétt, og ef ekki, þá hvers vegna ekki að fara fyrst í að rannsaka einkavæðingarnar fyrri og síðari?
Frú forseti. Þetta var töluvert rætt á síðasta kjörtímabili. Ég hvatti ávallt til þess að menn mundu bara klára þær rannsóknir sem menn teldu að hefðu ekki enn farið fram. En það var aldrei gert af vinstri stjórninni sem vildi samt alltaf hafa þetta í umræðunni. Ef ég man rétt var þó á endanum samþykkt einhver þingsályktun en henni var auðvitað ekki fylgt eftir með neinu fjármagni. Það kostar einhver hundruð milljóna væntanlega eins og aðrar rannsóknir sem Alþingi hefur sett af stað. Það að rannsaka einkavæðingu Landsbankans sem er orðin meira en tíu ára gömul finnst mér ekki forgangsverkefni dagsins í dag. Ég tel að við höfum allt það sem við þurfum í þekkingu og reynslu til að standa myndarlega að breytingum. Við þurfum hins vegar að ræða í þinginu hvernig við viljum til dæmis að eignarhald ríkisins þróist í Landsbankanum, hversu hratt við eigum að selja ríkið niður og greiða upp með því skuldir, hvernig við eigum að haga okkur varðandi dreifða eignarhaldið og kjölfestufjárfestana og hvort við erum ekki örugglega búin að gera aðrar þær nauðsynlegu lagabreytingar sem [[Forseti hringir.]]þarf að framkvæma í aðdraganda slíkrar sölu. Okkur er ekkert að vanbúnaði að klára þessa umræðu.
Frú forseti. Já, það var samþykkt þingsályktun 7. nóvember 2012 um rannsókn á einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. Í kjölfar Víglundarskjalanna kallaði forsætisráðherra eftir því að það væri kannski tími til þess að rannsaka síðari einkavæðinguna í kjölfar hrunsins. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir kallaði líka eftir rannsókn á einhverjum tímapunkti þannig að það eru allir búnir að kalla eftir rannsókn - en það gerist ekki neitt. Ég spyr því hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé ekki hlynntur því að farið verði í rannsókn á einkavæðingu bankanna, bæði fyrri og síðari. Ég spyr, jafnvel þó að hann ætli að fara af stað með þetta núna, hvort hann styðji ekki að við förum af stað í rannsókn á þessum einkavæðingum ekki síðar en núna.
Frú forseti. Ég taldi þetta skýrt í mínu fyrra andsvari. Í fyrsta lagi eru þetta orðin mjög gömul mál, í öðru lagi mundi kosta okkur mikla fjármuni að fara í slíka rannsókn og í þriðja lagi finnst mér það ekki tengjast þessu máli beint og hvorki vera forsenda fyrir því að við getum klárað umgjörð um sölu eignarhluta né tekið efnislega ákvörðun um að fara í söluna. Ég veit ekki alveg hvað hv. þingmaður telur að enn eigi eftir að koma í ljós varðandi sölu bankanna sem Ríkisendurskoðun og þingið hafa margoft kafað ofan í. Ef menn telja það góða ráðstöfun á almannafé að setja nokkur hundruð milljónir í enn eina rannsóknina út af því eldgamla máli efast ég um að ég yrði á já-takkanum.
Frú forseti. Ég vil fyrst segja um þetta frumvarp að auðvitað er þetta miklu til muna betri málatilbúnaður en hæstv. ráðherra eða ríkisstjórnin ætlaði að bjóða okkur upp á fyrir áramótin í fjárlagafrumvarpinu. Þá stóð nánast til að leggja þessa stofnun niður með því að klippa af henni fjárveitingar um áramót og henda bara málinu út í tómarúm. Sem betur fer tókst að vinda ofan af því og hæstv. ráðherra var rekinn til baka með það, viðurkenndi reyndar að lokum hér þegar hann fékkst til að ræða málið að þetta hefði kannski ekki verið nógu vel undirbúið og hér er þó komið frumvarp um það í hvaða lagaumgjörð þessi mál eigi að vera í framhaldinu verði Bankasýslan lögð niður. Það er að sjálfsögðu betri málatilbúnaður en lagt var upp með í haust. Ég er reyndar ósammála þeim rökum ráðherrans sem hann teflir hér fram sem sjálfstæðum og mikilvægum efnisrökum að með þessu sé verið að spara mikla fjármuni og það sé alveg fáránlegt að einhver þriggja manna stofnun með þriggja manna stjórn sjái um þetta verkefni með rekstrarkostnað upp á 50–60 millj. kr. En er það mikið þegar við höfum í huga að þarna er verið að passa upp á 250–300 milljarða eign og þarna er verið að gæta gríðarlegra hagsmuna og vandasamra hluta, eignarhalds í fjármálafyrirtækjum, og að þessi fjármálafyrirtæki greiða ríkinu arð um þessar mundir upp á 20 milljarða plús á ári? Er þá rekstrarkostnaður á einingunni sem heldur utan um þessa hagsmuni upp á kannski 50 milljónir á ári mikill? Nei, það tel ég ekki vera. Þetta er vissulega lítil eining, en þetta eru ekki sterk efnisrök að mínu mati. Það er rétt að það var lagt upp með það að Bankasýslan yrði tímabundið við lýði vegna þess að menn gerðu sér þá eðlilega vonir um að það yrði kominn skýrleiki í framtíðareignarhald ríkisins innan vonandi fimm ára, að kannski héldi ríkið þá eingöngu eignarhlut í einum stórum banka, hugsanlega í einhverjum sparisjóðum. Síðan hafa hlutirnir gengið hægar fyrir sig en menn gátu gert sér vonir um þarna og eignarhald ríkisins er enn óbreytt frá því sem það var þegar leið á árið 2009 og engin sala enn farið fram á einum einasta hlut ríkisins. Þess vegna finnst mér að eigi að byrja á að velta upp spurningunni: Er tímabært að fara í breytingarnar? Eða eigum við kannski að skoða þann möguleika að framlengja þetta fyrirkomulag sem ég held að enginn geti haldið fram að hafi gefist eitthvað illa? Hvað eigum við þá að giska á að gæti dugað, tvö ár í viðbót, eitthvað svoleiðis? Eftir sem áður stendur að sjálfsögðu að það er íhaldssemi að vera ekki tilbúinn að skoða breytingar og það er ég alveg tilbúinn að gera. Ég hef efasemdir um að þetta sé tímabært í fyrsta lagi og í öðru lagi að hér sé að öllu leyti nógu vel um þetta búið. Þó að ýmislegt standi eftir af lögunum um Bankasýsluna og lögunum um sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum, því að menn geta skammað fyrri ríkisstjórn fyrir alla skapaða hluti, voru þó sett lög og búið um hvort tveggja í lögum í hennar tíð og það strax á árinu 2009 til að undirbúa það hvernig ríkið héldi á eignarhaldinu. Það gerðu menn í annríki daganna á vordögum 2009 og var þó nóg að sýsla þá. Það var auðvitað rætt í þinginu, og væri fróðlegt að rifja það aðeins upp, en ég held að það þurfi að skoða mjög vel hluti eins og þá hvort tímabært sé að leggja stofnunina niður. Enn hefur engin sala farið fram á eignarhlutum en samkvæmt lögum hefur Bankasýslan haft það hlutverk með höndum að undirbúa að leggja grunninn að því hvernig að því yrði staðið. Sú þekking á að hafa byggst þar upp. Í öðru lagi er spurningin hvort ráðuneytið sé skipulagslega tilbúið að taka verkefnið í sínar hendur. Armslengdarsjónarmiðin voru kannski aðalefni umræðunnar vorið 2009 og hvort nægilega væri vel um það búið að pólitískur ráðherra gæti ekki með óeðlilegum hætti beitt valdi sínu gagnvart þessum viðkvæma eignarhaldsþætti. Hér tel ég að armslengdarsjónarmiðin séu veikt og ég ætla að færa fyrir því nokkur rök, frú forseti. Það eru heldur veikari hæfniskröfur gerðar til ráðgjafarnefndarinnar en eru gerðar til stjórnar Bankasýslunnar í lögunum um hana í dag. Það er að minnsta kosti ekki eins ítarleg upptalning á því hverjir séu ekki hæfir til að sitja í stjórn vegna einhvers sem þeir kunni að hafa aðhafst í fortíðinni. Og nú er engin sjálfstæð valnefnd. Aðalmunurinn er auðvitað sá að í staðinn fyrir sjálfstæða stjórn er komin ráðgjafarnefnd. Á þessu tvennu er grundvallarmunur. Stjórn Bankasýslunnar í dag er mjög sjálfstæð samkvæmt lögunum. Hún er svo sjálfstæð að ráðherrann má engin afskipti hafa af hennar störfum eftir að hann hefur skipað hana nema í gegnum a) að móta eigandastefnu ríkisins sem stjórninni ber að framfylgja, b) að senda henni skrifleg tilmæli sem hún getur þá brugðist við eða svarað. Þau samskipti skulu ganga til eftirlits í tveimur þingnefndum. Þannig er það. Hvað kemur í staðinn? Ráðgjafarnefnd þar sem ekkert er sagt um boðleiðirnar, þar sem ekkert er sagt um það hvernig samskipti ráðherrans og ráðgjafarnefndarinnar skuli vera, þar sem ekkert er sagt um það hvað eigi að gera ef ágreiningur rís þarna á milli, þar sem ekkert er sagt um á hvaða formi samskipti þarna á milli eigi að vera. Þingið kemur ekkert að eftirliti með því ef ráðherrann og ráðgjafarnefndin eiga einhver samskipti þar sem hugsanlega er ágreiningur á ferð í staðinn fyrir að í núverandi fyrirkomulagi er slíkt sjálfkrafa gert opinbert með næstum hliðstæðum hætti og ef ráðherra Seðlabankans á samskipti við hann skal það gert með slíkum hætti að það verði allt saman opinbert eftir á. Þetta tel ég mikinn veikleika á málinu eins og frá því er gengið og afturför frá gildandi lögum. Það er munur á sjálfstæðri stjórn og ráðgjafarnefnd. Þegar betur er að gáð og textarnir bornir saman, lög nr. 88/2009, um Bankasýsluna, og frumvarpið hér, er ráðgjafarnefndin í aðalatriðum staðgengill valnefndarinnar. Hún hefur það meginhlutverk fyrir utan almenna ráðgjöf að velja fólk í stjórnir banka og fyrirtækja sem ríkið á eignarhlut í. Því fyrirkomulagi er vissulega haldið, það er valnefnd og á grundvelli tillagna hennar er svo skipað í stjórnina. En auðvitað er þetta fært til ráðherrans í staðinn fyrir að ráðherrann kemur ekkert nálægt því í dag. Í núverandi fyrirkomulagi kemur valnefnd með tillögur til stjórnar Bankasýslunnar sem setur mennina í stjórnir en ekki ráðherra. Þetta skulum við bara fara yfir nákvæmlega eins og það er. Það er munur á þessu en ég er ekki að segja að eitt sé endilega ótækt og geti ekki gengið. Þetta finnst mér aðalatriði málsins til að ræða hér. Ég get auðvitað ekki annað, frú forseti, en aðeins gripið niður í afstöðu nokkurra þingmanna Sjálfstæðisflokksins og minni hlutans á Alþingi vorið og sumarið 2009. Hverjar voru megináhyggjur þeirra? Ólöf Nordal, núverandi innanríkisráðherra, tók þátt í 1. umr. um málið 22. júní 2009 og hverjar voru hennar efasemdir? Hún sagði eftirfarandi, með leyfi forseta: „Hins vegar hef ég efasemdir um að nógu langt sé gengið í því að aðskilja fjármálaráðuneytið frá þessari stofnun í þeirri skipun sem þarna er á ferðinni. Ég held að það sé bráðnauðsynlegt að menn velti því fyrir sér hvort svo sé, hvort það sé alveg tryggt að með þessu sé verið að tryggja að pólitíski veruleikinn sé ekki of nálægt þessari stofnun.“ Þetta var afstaða núverandi innanríkisráðherra. Aðaláhyggjurnar voru að ráðherra væri samt of nærri málinu þó að Bankasýslan væri sett á fót með sjálfstæðri stjórn og valnefnd undir henni sem veldi fulltrúana sem stjórnin setti í bankaráðin og ráðherrann sjálfur mætti ekki koma nálægt einu eða neinu eftir að hann hafði sett stjórn Bankasýslunnar í fyrsta skiptið. Stjórnin var þá skipuð af ráðherra til allra þeirra fimm ára sem stjórnin átti að standa. Ráðherrann sleppti hendinni af málinu daginn sem lögin urðu virk og stjórn Bankasýslunnar hafði verið stofnuð, mátti ekki, gat ekki og hafði ekki nein afskipti af því hvernig með eignarhaldið var farið að öðru leyti. Það kom aldrei til þess að minnsta kosti að ég sem ráðherra þyrfti að beina tilmælum til stjórnar Bankasýslunnar. Einu fyrirmælin sem hún hafði umfram lögin voru eigandastefnan sem var gefin út haustið 2009. Þetta voru sem sagt áhyggjur innanríkisráðherrans núverandi, þáverandi hv. stjórnarandstöðuþingmanns Ólafar Nordal. Tryggvi Þór Herbertsson, góðkunningi okkar og vinur, var auðvitað einn af áhrifamestu talsmönnum Sjálfstæðisflokksins í svona málum. Hvað sagði hann meðal annars? Jú, hann vitnaði í texta frumvarpsins og sagði, með leyfi forseta: „Síðan segir í 2. gr. að fjármálaráðherra skuli skipa stjórn. Það tel ég afar slæmt, það skemmir í raun fyrir megintilgangi stofnunarinnar sem er að tryggja armslengdarsjónarmiðið.“ Tryggvi Þór Herbertsson, talsmaður Sjálfstæðisflokksins í þessum málum, vildi ganga svo langt að ráðherrann mætti ekki einu sinni skipa stjórnina því að þá væru armslengdarsjónmiðin að einhverju leyti fyrir borð borin. Hann velti upp þeim hugmyndum að Alþingi tæki að sér að skipa stjórn og valnefnd til að ráðherrann kæmi bara alls ekki nálægt neinu. Nú kann að vera að afstaða Sjálfstæðisflokksins hafi mótast mjög af því hver var ráðherrann á þessum tíma en þá bara spyr ég: Er það málefnalegt? Er það þannig sem hlutirnir eiga að ganga fyrir sig í pólitíkinni, að löggjöfin eigi að mótast af viðhorfum manna til þess hver fer með einstök embætti þá og þá? Nei, ég ætla sjálfstæðismönnum ekki það þó að ég viti vel að þeim var ekkert öllum, og er ekki enn, hlýtt til mín. Ég ætla þeim að þetta hafi verið málefnaleg afstaða, að þeir hafi haft svona miklar áhyggjur af því að armslengdarsjónarmiðanna yrði ekki nógu vel gætt, að pólitíska valdinu yrði ekki haldið nógu skýrt frá eignarhaldi á bönkum. Ég skil það sjónarmið mjög vel og er því sammála. Vonandi hafa menn lært af reynslunni. Við skulum ekki gleyma því að þarna erum við að tala saman á Alþingi Íslendinga vorið og sumarið 2009 með hrunið á herðunum og hina skelfilegu niðurstöðu af því hvernig menn hegðuðu sér með eignarhald ríkisins á bönkunum í einkavæðingu. Ég get vitnað í marga fleiri þingmenn Sjálfstæðisflokksins, t.d. hv. þm. Birgi Ármannsson, eða nefndarálit minni hluta viðskiptanefndar sumarið 2009 sem undir skrifa hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Margrét Tryggvadóttir, Ragnheiður E. Árnadóttir og Eygló Harðardóttir, sem sagt öll stjórnarandstaðan. Hvað segir þar, með leyfi forseta? „Nú þegar flestar fjármálastofnanir landsins eru komnar í eigu ríkisins er eðlilegt að fram komi krafa um að fjármálaráðherra hafi ekki bein afskipti af stjórn bankanna. Í samfélaginu er uppi krafa um að ráðherravald verði minnkað. Við fyrstu sýn virðist hlutverk Bankasýslunnar einmitt vera að draga úr ráðherravaldinu, en þegar málið er skoðað nánar má sjá að fjármálaráðherra eru ætluð mikil völd innan stofnunarinnar. Þau völd felast m.a. í því að ráðherra velur þriggja manna stjórn stofnunarinnar sem svo ræður framkvæmdastjóra.“ Sama afstaðan kristallast í niðurstöðuorðum nefndarálits minni hlutans, að þetta fyrirkomulag gangi jafnvel ekki nógu langt í að tryggja að ráðherrann komi hvergi nálægt neinu. Ætlar sama fólk núna, hæstv. innanríkisráðherra Ólöf Nordal og hæstv. félagsmálaráðherra Eygló Harðardóttir, sem er á prenti með þessa afstöðu þarna, að styðja núna við bakið á því að þetta fari alveg í gagnstæða átt? Því að það gerir það. Jú, hæstv. fjármálaráðherra, það er ekki hægt að neita því að það er veikari umbúnaður um sjálfstæði eignarhaldsins að setja ráðgjafarnefnd í staðinn fyrir stjórn og að láta hverfa út úr lögum allt um boðleiðir milli ráðherrans og ráðgjafarnefndarinnar, auk þess sem ráðgjafarnefnd er ráðgjafarnefnd og stjórn er stjórn. Það er íslenska sem dugar til að skilja muninn þar á. Ég held að þetta þurfi að skoðast mjög vel. Ég er tilbúinn til þess og er alveg lausnamiðaður gagnvart því að finna gott skipulag á þessu. Ef tíminn hefði leyft hefði ég farið svolítið yfir það, og geri það kannski í seinni ræðu, að ég hef efasemdir um að fjármálaráðuneytið sé að öllu leyti undir það búið að taka þetta eignarhald að sér, ekki síst vegna þess að fjármálaráðuneytið er líka efnahagsráðuneyti, ráðuneyti fjármálamarkaðarins. Löggjöfin um fjármálamarkaðinn heyrir undir sama ráðuneyti, Fjármálaeftirlitið heyrir undir sama ráðuneyti. Þess vegna er hlutverk fjármála- og efnahagsráðuneytisins í dag miklu vandasamara að þessu leyti en meðan annað sjálfstætt fagráðuneyti fór með löggjöf fjármálamarkaðarins. Það hefði verið minna áhyggjuefni að færa eignarhaldið inn í fjármálaráðuneytið eins og það var 2009 vegna þess að þá heyrði fjármálamarkaðurinn að öðru leyti undir annað ráðuneyti, en hann gerir það ekki í dag. Að lokum þakka ég hæstv. fjármálaráðherra fyrir klausu í greinargerðinni á bls. 7. Þar segir, með leyfi forseta: „Ríkið átti í raun aldrei þær eignir og skuldir sem fluttar voru úr gömlu bönkunum yfir í þá nýju og því nær að tala um að ríkið, með eiginfjárframlagi sínu, hafi eignast […] [[Forseti hringir.]]hluti í nýju bönkunum í tengslum við endurreisn viðskiptabanka eftir hrunið, frekar en að eiginleg sala á hlutabréfum hafi átt sér stað.“ [[Forseti hringir.]] Ég velti fyrir mér hvort hv. þm. Guðlaugur Þór [[Forseti hringir.]]Þórðarson hafi lesið þetta og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sem er stundum að tala um …
Forseti. Maður þarf að vera mjög stuttorður en það er margt sem kom fram í ræðunni sem mig langar til að tala um. Í fyrsta lagi, já, það er rétt, 50 milljóna rekstrarkostnaður er ekki mjög há tala á móti eignunum, en eigum við þá ekki líka að skipa sérstaka stjórn um eignarhald ríkisins á Landsvirkjun sem er álíka verðmætt ef ekki talsvert verðmætara fyrirtæki? Menn verða aðeins að velta fyrir sér hvort tilefni sé til að hafa sérstaka stofnun að störfum með fólki í fullu starfi allan daginn til að gegna þessu hlutverki. Það er aðalmálið, það er inntakið í þessu frumvarpi, eða eigum við að vera með ráðgjafarnefnd til að ná utan um þessi verkefni? Hér er áfram haldið í armslengdarsjónarmiðin. Ég er ekki sammála því sem hv. þingmaður segir. Af hverju settum við þessa stofnun á fót tímabundið? Hvers vegna? Jú, vegna þess að við sáum ekki fyrir okkur að þetta ætti að vera varanlegt fyrirkomulag. Þetta er sjálfstæð ráðgjafarnefnd. Hún mun tryggja armslengdina frá ráðherranum inn í stjórn bankans og inn í aðrar ákvarðanir. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson hefur sagt: Ja, kannski er það ekki í núverandi fyrirkomulagi að tryggja fullkomlega sjálfstæði [[Forseti hringir.]]stjórnarinnar gagnvart ráðherranum eins og ég hygg að Ólöf Nordal á sínum tíma og Tryggvi Þór Herbertsson, þingmaður þess tíma, hafi í raun verið að tala um.
Frú forseti. Ég er ánægður með að hæstv. ráðherra viðurkenni það að 50–60 milljóna rekstrarkostnaður á svona einingu sé ekki há tala í ljósi þeirra gríðarlegu hagsmuna og verðmæta sem verið er að passa upp á. Það eru ekki endilega rök þar með að það eigi að búa til margar slíkar utan um eignarhaldið á öðrum fyrirbærum, Landsvirkjun og öðrum slíkum. Þar er til dæmis sá munur á að þó að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fari með bréfið í Landsvirkjun, Isavia og fleiri opinberum hlutafélögum heyra þau að uppistöðu til undir önnur fagráðuneyti faglega. Eignarhaldsfúnksjónin er hrein í fjármálaráðuneytinu en ráðuneytið er að öðru leyti ekki ráðuneyti viðkomandi málaflokks. Það tel ég kost í þessum tilvikum. Ég er að sjálfsögðu ekki að gerast talsmaður þess að svo lengi sem ríkið eigi eina einustu krónu í einhverri fjármálastofnun eigi að vera Bankasýsla, ég er ekki að því, en ég hef spurt spurningarinnar: Er tímabært í ljósi stöðunnar að leggja það fyrirkomulag niður sem ákveðið var 2009 til að halda utan um þetta gríðarlega vandasama hlutverk sem svona umfangsmikið eignarhald á kerfislega mikilvægum fjármálafyrirtækjum er [[Forseti hringir.]]þangað til ríkið er búið að straumlínulaga það og kannski draga sig út úr [[Forseti hringir.]]öllum slíkum einingum nema einni eða tveimur?
Frú forseti. Þó að 50 milljónir séu ekki háar fjárhæðir í heildarsamhengi hlutanna verðum við samt sem áður að spyrja okkur hvort það sé tilefni til að vera með þetta fyrirkomulag, þetta utanumhald. Meginatriðið í þessu frumvarpi er að það sé hægt að gera þetta með hagkvæmari og skilvirkari hætti sem tryggir engu að síður armslengdarsjónarmiðin. Eins og ég sagði í andsvari við hv. þm. Össur Skarphéðinsson, ef það bara syrtir fyrir augum á mönnum og menn ætla að fórna sér í að tefja hér þingstörf út af svona lítilli kerfisbreytingu, gott og vel, þá skipar bara sá sem hér stendur þrjá stjórnarmenn í stjórn Bankasýslunnar, við setjum þessa fjármuni áfram í að reka stjórnina og þrjá starfsmenn og vonandi hafa þeir nóg að gera allan daginn, alla daga ársins, við að verðmeta Landsbankann og halda utan um eignarhluti okkar í sparisjóðnum þangað til við förum í söluferlið. Þá verður sannarlega mikið að gera.
Frú forseti. Auðvitað eru 50 milljónir talsverðir fjármunir og við erum oft að velta hér vöngum yfir lægri fjárhæðum. Það væri víða hægt að nota slíka fjármuni ef menn héldu í alvöru að það mundu hreinlega sparast 50 milljónir við að leggja Bankasýsluna niður. Ég hef ekki gefið mér að þetta sé þannig að fjármálaráðuneytið sé svo vel yfirmannað að það geti bætt svona löguðu á sig sem hreinni aukagetu vegna þess að það þarf að vanda utanumhaldið um þetta eignarhald. Ég hefði líka búist við því að fjármálaráðuneytið væri þá í skipulagslegu tilliti jafnvel búið að undirbúa þessi tímamót betur þannig að þar væri komin, sem ég held að væri að mörgu leyti æskilegt að gera, jafnvel óháð þessu, einhver sjálfstæð eignarhaldseining þannig að þetta væri ekki eins og þetta var á mínum tíma, og er kannski að einhverju leyti enn, í raun bara inni á venjulegum skrifstofum í ráðuneytinu þar sem mörg önnur verkefni og viðfangsefni eru, jafnvel sum hver viðkvæm vegna þess að ráðuneytið er jafnframt ráðuneyti fjármálamarkaðarins og fer með löggjöfina um hann.
Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála því sem hér hefur komið fram, að þetta séu litlar upphæðir, þetta hafa verið 374 milljónir á síðustu sex árum og það er sannarlega hægt að nýta þá upphæð í ýmislegt annað. Nú talar hv. þingmaður og fyrrverandi hæstv. ráðherra mjög mikið um armslengdarsjónarmið og það liggur alveg fyrir að hugsunin um Bankasýslu var sú að hún mundi halda utan um eignarhluti í fjármálafyrirtækjum. En það er ekki tryggt. Við vitum að það voru tveir sparisjóðir sem fyrrverandi hæstv. ráðherra hélt á sjálfur þrátt fyrir að Bankasýslan væri til staðar, Byr og SpKef. Ég var þá í hv. viðskiptanefnd. Við vitum líka að það komu tillögur frá Bankasýslunni um hvernig átti að fara um meðferð sparisjóðanna. Þeir gerðu ráð fyrir að taka Byr og SpKef og sömuleiðis voru menn með aðrar hugmyndir varðandi sparisjóðina. Það var ekkert farið eftir því. Getum við ekki verið sammála um að þó að menn setji á svona stofnun tryggi það ekki armslengdarsjónarmið? Ég þekki það úr sögunni.
Frú forseti. Ég leyfði mér að rifja upp og minna á, m.a. með því að lesa upp nefndarálit sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson skrifaði upp á, að áhyggjur sjálfstæðismanna og minni hlutans voru af því að armslengdarsjónarmiðin væru ekki nógu vel tryggð í þessu fyrirkomulagi. Þess vegna á ég erfitt með að sjá hv. þingmann koma hér upp sem stuðningsmann þess að færa þetta til baka, a.m.k. að einhverju leyti. Við getum deilt um hversu mikið eða afgerandi það er, en að sjálfsögðu er hreyfingin í þá átt að færa málið inn í ráðuneytið. Það að leggja niður sjálfstæða stjórn og setja á ráðgjafarnefnd, láta allt hverfa út úr lögum sem varðar samskipti ráðherrans við stjórn Bankasýslunnar í dag er afturför að þessu leyti. Auðvitað þekki ég minn góða vin, hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson, þegar hann fer beint í að segja að eitthvað misjafnt hafi gerst á síðasta kjörtímabili, að ég hafi hangið á eignarhaldi í einhverjum sparisjóðum sem hefðu átt að fara til Bankasýslunnar. Það var nákvæmlega sama verklag notað í öllum tilvikum sem sams konar og samkynja aðstæður komu upp, það var í höndum ráðuneytisins að taka við boltanum frá Fjármálaeftirlitinu ef stofnun komst í þrot, setja á fót [[Forseti hringir.]]nýja og ganga frá fjárhagslegum grundvelli þeirrar stofnunar. Þegar það var búið og gert færðist eignarhaldið til [[Forseti hringir.]]Bankasýslunnar …
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður getur talað um þetta eins og hann vill, en staðreyndirnar liggja fyrir og koma fram í rannsóknarskýrslu um sparisjóðina. Þar er þetta allt saman rakið. Ég var sjálfur í hv. viðskiptanefnd þar sem voru kynntar fyrir mér hugmyndir Bankasýslunnar um sparisjóðina og það var ekkert farið eftir þeim. Þetta liggur allt fyrir. Sá sem vill kynna sér þetta mál varðandi SpKef og Byr getur bara farið í skýrslu rannsóknarnefndarinnar, hún liggur fyrir. Það getur vel verið að maður minnist aðeins á það á eftir af því að hér koma fyrrverandi hæstv. ráðherrar og tala mikinn um armslengdarsjónarmiðin, að það sé svo nauðsynlegt að hafa heila stofnun, [[Gripið fram í.]]virðulegi forseti, til að viðhalda armslengdarsjónarmiðum. Það var ekki gert. Við erum búin að setja tæplega 400 milljónir í þessa stofnun og armslengdarsjónarmiðin voru bara ekki til staðar. Hv. þingmaður getur sagt nákvæmlega það sem hann vill, ég hvet menn til að skoða rannsóknarskýrsluna um sparisjóðina. Þar liggur þetta alveg hreint og klárt fyrir. Tveir sparisjóðir voru í rekstri án þess að uppfylla lögbundin skilyrði og það kostaði [[Forseti hringir.]]skattgreiðendur gríðarlegar fjárhæðir.
Frú forseti. Ég hvet menn sömuleiðis til að lesa skýrsluna um sparisjóðina, lesa rannsóknarskýrslu Alþingis, helst bara alla saman og allt sem þar kemur fram, líka það sem þar er fjallað um stjórnmálamenn og þar fram eftir götunum. Þetta var nákvæmlega svona og það er staðfest í skýrslunni um sparisjóðina. Fjármálaráðuneytið varð að koma fram fyrir hönd ríkisins þegar menn urðu að grípa til þess á grundvelli ákvæða neyðarlaganna að setja á fót nýja stofnun til að taka við eignum og skuldbindingum út úr annarri sem var komin í þrot. Ef ekki gekkst þannig frá málum að hún færi beint yfir í aðra starfandi fjármálastofnun var slík stofnun sett á fót, nákvæmlega eins og gert var með stóru bankana þrjá haustið 2008. Fjármálaráðuneytið gat eðli málsins samkvæmt eitt komið að samningum um fjárhagslega endurskipulagningu og fjármögnun þeirra nýju eininga á fjármálamarkaði því að það varð að leggja fram peningana eða semja um hvernig það væri gert. Þegar sú fjármögnun lá fyrir, þegar stofnanirnar uppfylltu kröfurnar, færðist eignarhaldið yfir í Bankasýsluna. [[Forseti hringir.]]Það er staðfest að þetta var nákvæmlega svona, m.a. í skýrslunni um sparisjóðina.
Virðulegur forseti. Mér finnst þetta mjög áhugaverð umræða og áskil mér allan rétt til þess að móta mér skoðun á þessu máli í umfjöllun nefndarinnar en vil freista þess að spyrja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon út í þetta vegna þess að hann hefur mikla þekkingu á þessu öllu saman. Á sínum tíma var gagnrýnt að armslengdin væri mögulega sýndararmslengd, aðallega vegna þess hvernig átti að skipa í stjórn Bankasýslunnar. Gott og vel, gefum okkur að hv. þingmaður, þáverandi hæstv. ráðherra, hafi rétt fyrir sér og armslengdin hafi virkað, þetta hafi verið algjörlega sjálfstæð stofnun og afskipti ráðherrans engin, en þá velti ég fyrir mér á þessum tímapunkti þegar við erum væntanlega að fara í söluferli á stórum hlutum í þessum fjármálafyrirtækjum hvort það væri þá endilega rétt fyrirkomulag. Er ekki hætta á að [[Forseti hringir.]]það yrði of lítið aðhald á þá mikilvægu stofnun í svo mikilvægu máli og [[Forseti hringir.]]óljóst hvar ábyrgðin lægi ef illa færi?
Frú forseti. Nú flækir hv. þingmaður málið en alveg réttilega því að það verður nefnilega ekki bæði sleppt og haldið. Á þetta benti ég mönnum á sínum tíma, í umræðum vorið 2009, að annars vegar er krafan um að það liggi algerlega fyrir hvar pólitíska ábyrgðin er og hins vegar að hið pólitíska vald sé ekki með puttana í hlutunum. Þetta fer ekki alltaf vel saman. Það eru kostir og gallar við hvort tveggja. Ef svona mál er í ráðuneyti á ábyrgð ráðherrans liggur algerlega ljóst fyrir að hann er í einu og öllu ábyrgur. Ef því er hins vegar útvistað í sjálfstæða stofnun og sjálfstæða einingu er ráðherrann að mörgu leyti í miklu snúnari stöðu vegna þess að hann ber samt yfirábyrgð á málaflokknum. Út af fyrir sig greina menn ekki alltaf vel þar á milli. Hann er skammaður ef eitthvað fer úrskeiðis, jafnvel þó að Alþingi gengi þannig frá málum að hann mætti ekki koma nálægt neinu. Það er ekki endilega auðvelt hlutskipti. Er núverandi fyrirkomulag endilega best ef við viljum tryggja að ekkert misfarist þegar farið yrði að selja hluti? Það má hafa efasemdir [[Forseti hringir.]]um það. Það eina sem ég þykist hafa lært af þessu öllu saman gegnum undangengin ár er að gagnsæi, gagnsæi og aftur gagnsæi er skásta vörnin.
Virðulegur forseti. Þar er ég hjartanlega sammála, þetta ferli verður að einkennast af gagnsæi. Ég held að það hafi verið ríkar röksemdir fyrir því að stofna svona sjálfstæða stofnun. Eitt sem hefur ekki verið minnst á hér er að þetta var gríðarlega umfangsmikið verkefni, sérstaklega á þessum tíma þegar dálítið mikið var að gera í ríkisrekstrinum, skulum við segja, í eftirleik hrunsins. Það var líka ein röksemdin fyrir því að stofna þetta. Ég get alveg gefið hv. þingmanni það að þetta hafi hugsanlega verið góð hugmynd á þessum tíma þó að ég hafi gagnrýnt það, en nú erum við á öðrum tímapunkti. Nú erum við að fara að selja þetta. Getur hv. þingmaður séð einhverja leið sem við getum fundið til að sameina bæði ábyrgð og fagmennsku? Mætti til dæmis finna hana í að við lögfestum einhvers konar breiðari aðkomu pólitískt en [[Forseti hringir.]]bara til dæmis ráðherrans eða einhverja aðkomu annarra [[Forseti hringir.]]aðila í samfélaginu að þessu ferli? Þurfum við kannski að hugsa út fyrir boxið?
Frú forseti. Ég held að það gæti vel komið til greina að hér gæti verið ráð að kjósa annaðhvort þverpólitíska eða faglega eftirlitsnefnd sem hefði aðgang að öllum upplýsingum í gegnum allt ferlið ef farið yrði að undirbúa sölu á eignarhlut. Þetta er víða gert í löndunum í kringum okkur, það er bara settur alveg sérstakur eftirlits- og tilsjónaraðili sem hefur aðgang að öllum upplýsingum á öllum stigum mála. Auðvitað getum við að einhverju leyti falið Ríkisendurskoðun slíkt hlutverk og höfum fleiri leiðir til að framkalla það. Ein leið væri sú að í staðinn fyrir að ráðherrann skipaði ráðgjafarnefnd væri einfaldlega sett sjálfstæð utanaðkomandi ráðgjafarnefnd eða eftirlitsnefnd sem færi yfir málin. Svo vil ég aðeins minna á eitt sem vantar enn inn í þessa umræðu um armslengdarsjónarmiðin, kannski er það að einhverju leyti breytt í dag, að áhyggjurnar og tortryggnin voru ekki síst þær á árinu 2009 að í hendur bankanna og/eða ráðherrans ætti eftir að koma eignarhald á alls konar fyrirtækjum og þess vegna mætti pólitíkin hvergi koma [[Forseti hringir.]]nálægt því til þess að menn gætu ekki í gegnum bankana skammtað sér það hvert slík fyrirtæki og eignarhlutir færu.
Frú forseti. Hvergi þjappast jafn mikið vald saman á einum stað og í bönkum. Óhóflegt návígi og nábýli banka og pólitísks valds er mjög óæskilegt. Sporin hræða í þeim efnum. Við þurfum ekki að fara lengra aftur en til 2003 þegar bankarnir voru einkavæddir. Þar blandaðist í eitraðri blöndu þetta nábýli sem ég er að tala um. Menn gerðu sér grein fyrir þessu á sínum tíma þegar þeir settu lögin um Bankasýsluna, þá var reynt að draga eins langt á milli hins pólitíska valds og síðan þeirra sem höfðu eignarhaldið með höndum. Hv. þingmaður hefur farið ákaflega vel yfir það hvaða máli Bankasýslan skipti varðandi armslengdarsjónarmiðið og hvað þessi ráðgjafarnefnd er í reynd allt annað og miklu ósjálfstæðara apparat en hún. Mig langar til að spyrja hann hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að með 1. mgr. 8. gr., þar sem kemur skýrt fram að ráðherrann getur sjálfur, að eigin frumkvæði, hafið söluferli, hafi verið stigið verulega langt [[Forseti hringir.]]skref frá gildandi lögum vegna þess að þar er verið að færa pólitíska valdið á eignarhaldinu og ákvörðunarréttinum miklu nær hvort öðru en áður.
Frú forseti. Tvennt, annars vegar er rétt að rifja upp í viðbót við það sem hv. þingmaður sagði í sínu andsvari að það er einmitt gott að gleyma því ekki alveg úr hvaða heimi við komum. Hvaðan komum við í þessum efnum? Jú, alveg fram undir hrun höfðu bankaráð allra stærstu bankanna í landinu verið skipuð af pólitíkusum og bankastjórarnir sjálfir voru upp til hópa uppgjafapólitíkusar. Svo nálægt var pólitíkin þessu. Vonandi erum við horfin frá því um aldur og ævi. Það er fullkomið tilefni til að spyrja: Hvernig eigum við þá að búa um það að menn hrökkvi ekki samt eitt og eitt skref í sömu átt? Orðalagið í upphafsmálsgrein 8. gr. stuðaði mig líka, að ráðherra geti „að eigin frumkvæði, eða að fenginni tillögu ráðgjafarnefndar“, þ.e. ráðherrann getur algerlega sjálfur sett þetta ferli af stað. Hann verður að vísu að skila greinargerðinni og allt það, en í reynd er þarna alveg [[Forseti hringir.]]klippt af það sem er í lögunum um Bankasýsluna í dag, að hún ein geti lagt af stað í það ferli og komið með tillögu til ráðherra.
Frú forseti. Bankasýslan var að sammæli nánast gervalls þingheims árið 2009 sameiginleg tilraun til að koma í veg fyrir að sama ástand skapaðist og í kjölfar einkavæðingar bankanna. Núna stendur aftur fyrir dyrum einkavæðing vegna þess að allt bendir til þess að við afnám gjaldeyrishafta lendi tveir stóru bankanna í eignarhaldi ríkisins. Þá stöndum við frammi fyrir þessu aftur. Hvað er þá hér að gerast? Jú, það er verið að henda burt Bankasýslunni. Hvers vegna höfum við hana ekki áfram? Hvers vegna höfum við hana ekki þann tíma sem þarf til þess að afsetja meiri hlutann af þessum eignum? Menn hafa spurt í dag: Hvers vegna settu menn sólarlagsákvæði? Svarið er: Vegna þess að menn töldu einfaldlega að þá væri búið að selja þessar eignir. Nú er verið að setja upp kerfi sem er þannig að ráðgjafarnefnd, jafn ósjálfstæð og hv. þingmaður lýsti áðan, er skipuð af ráðherra. Ráðherrann getur sjálfur tekið að eigin frumkvæði ákvörðun um að hefja söluferlið. Hvern þarf hann að spyrja? Jú, ráðgjafana sem hann skipar sjálfur, Seðlabankann. Frú forseti og hv. þingmaður. Skiptir það ekki líka máli í þessu að horfa til [[Forseti hringir.]]frumvarps um Seðlabanka þar sem á að fjölga bankastjórum um þrjá? Er ekki líka verið að [[Forseti hringir.]]þrengja þar að sjálfstæði? Er ekki líka verið að koma krumlu hins pólitíska valds inn í þennan feril?
Frú forseti. Það er gagnlegast fyrir menn að bera saman 1. gr. laga um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum í dag og upphafsmálsgrein 8. gr. þessa frumvarps. Í 1. mgr. laganna nr. 155/2012 segir: „Ráðherra er heimilt að selja að öllu leyti eða að hluta eftirtalda eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum, að fenginni heimild í fjárlögum og fengnum tillögum frá Bankasýslu ríkisins skv. i- og j-lið …“ Lagaheimildin er í dag beinlínis skilyrt og bundin við það að tillögur þar um séu komnar frá Bankasýslunni. Annars hefur ráðherrann ekki heimild að lögum til að fara af stað með söluferli. Þetta er skýr munur. Það get ég staðfest án þess að ég ætli endilega að nota nákvæmlega sama orðalag um þetta og hv. þingmaður.
Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um meðferð og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Verði það frumvarp að lögum verður afleiðingin sú að Bankasýslan verður lögð niður sem sett var með lögum nr. 88/2009. Maður spyr sig af því tilefni hvort það sé tímabært að leggja niður fyrirkomulag sem hefur reynst vel í alla staði og hefur verið hagkvæmt. Hér hefur Bankasýslunni helst verið talið það til ámælis hversu dýr hún hafi verið í rekstri en reikna má með að rekstur hennar kosti um 50–60 milljónir á ári. Þar er haldið utan um eignarhluti ríkisins í fyrirtækjum sem hugsanlega eru að verðmæti 250–300 milljarðar, ómögulegt að segja, þannig að þetta eru 0,02%. Það tæki 50 ár að komast upp í 1% með þessum rekstrarkostnaði. Varla er hægt að sjá ofsjónum yfir því að þarna séu sérfræðingar og viðhald á þekkingu um að meta meðal annars með sem allra bestum hætti hvenær skynsamlegt sé að hefja söluferli á þessum eignarhlutum. Hingað til hefur þessi stofnun ekki talið ástæðu til þess og það má segja að sú ákvörðun hafi verið farsæl því að ríkissjóður hefur fengið mikinn arð af þessum fyrirtækjum og þau hafa eflaust hækkað í verði síðan Bankasýslan tók til starfa. Ég held að það sé eitt af því sem þurfi að velta fyrir sér. Er tímabært og er til bóta að eignarhaldið fari inn í það ráðuneyti sem sér um lagasetningu fyrir fjármálageirann? Þegar maður skoðar lögin um stofnun Bankasýslunnar, ágæta lesningu, sést í rökstuðningnum með þörfinni fyrir að starfrækja svona stofnun vitnað í ágæta skýrslu frá OECD þar sem farið er yfir það með hvaða hætti best sé að fara með eignarhluti ríkisins í ýmsum fyrirtækjum sem ríkið á og þá sé sú skoðun að verða ofan á að það sé heppilegast að það ráðuneyti sem fer með eignarhlutina í hinum ýmsu stofnunum, eins og sjúkrahúsum, virkjunum og bönkum, sé ekki það ráðuneyti sem setur síðan lögin um þá markaði sem að þessu lúta. Það væri óheppilegt að í fjármálaráðuneytinu væri bæði farið með eignarhaldið og lagasetningu um málefni þessarar stofnunar og bankanna. Það væri afturför að mínu mati og er nokkuð sem maður þarf að velta fyrir sér. Svo er gagnsæið sem rætt hefur verið í fyrri ræðum. Í stað þess að vera með það fyrirkomulag þar sem ráðherra skipar stjórn Bankasýslunnar sem síðan skipar valnefnd sem síðar velur menn í bankaráðin mundi ráðherra, samkvæmt þessu nýja frumvarpi, skipa ráðgjafarnefnd beint sem síðan skipar stjórnir, m.a. þá væntanlega alla stjórn Landsbankans og allt bankaráðið sem er þá komið einu stjórnskipulagsstigi nær ráðherranum. Þó að maður treysti vissulega ráðherrum mjög vel er óheppilegt að taka þennan millilið í burtu. Sama hversu vel við treystum ráðherrum er þetta gríðarlega mikla vald bankanna og pólitískt vald yfirleitt ekki góð blanda og vont að þurfa að horfa á þennan aðskilnað minnka sem væri afleiðing af þessu frumvarpi. Í frumvarpinu er líka lagt til að Ríkiskaup skuli annast söluna á þessum eignarhlutum í fjármálafyrirtækjunum þegar þar að kemur. Ég þekki ekki nógu vel til hjá Ríkiskaupum og veit ekki hvort þar er sérþekking á því hvernig skuli fara með sölu á hlutum í fjármálafyrirtækjum. Um það geta gilt ýmsar aðrar forsendur og önnur sjónarmið en með aðrar ríkiseignir þannig að það er líka annað sem maður hefði viljað fá aðeins betri innsýn í. Hér erum við hugsanlega að tala um 250–300 milljarða sölu sem réttlætir vissulega verulega sérþekkingu þegar verið er að fást við þetta. Ég veit ekki hvort hún er til inni í ráðuneytinu eða hvort hún er til hjá Ríkiskaupum. Maður veit að minnsta kosti að í Bankasýslunni, eins og hún hefur verið rekin til þessa, hefur verið samfella í þessu og þar er góð þekking. Í efnahags- og viðskiptanefnd höfum við fengið margar umsagnir frá Bankasýslunni um fjölda mála sem koma að þessum markaði. Þær hafa verið vandaðar og gagnlegar. Það yrði að vissu leyti eftirsjá ef þær yrðu ekki fleiri. Bankasýslan fæst við marga hluti og eitt af því sem ég vil líka vekja athygli á er að Bankasýslan annast samskipti ríkisins við fjármálafyrirtækin sem ríkið á hlut í og tengjast eigandaverkinu þannig að stjórnendur banka og fjármálafyrirtækja eru ekki í slíkum samskiptum við ráðherrann eða ráðuneytið. Ég held að þetta sé ágætisaðskilnaður og gott að halda honum. Uppistaðan í þessu er sú að þetta fyrirkomulag hefur reynst mjög vel. Það hefur verið farsælt og kostnaðurinn við það lítill og þess vegna hefur maður efasemdir um að það sé tilefni til að ráðast í þessar breytingar núna. Gagnsæið er mikilvægt og hugsanlega má auka það. Ég hefði hugsanlega tekið undir þau sjónarmið sem komu fram við stofnun Bankasýslunnar, að hugsanlega hefði mátt standa öðruvísi að skipun í stjórn Bankasýslunnar. Það væri kannski heppilegt að það væri ekki endilega með beinni aðkomu ráðherrans heldur einhvers konar aðkomu þingsins, enda eru eignirnar gríðarlega miklar. Áður en eignarhlutir í þessum bönkum eru seldir tel ég að málið eigi ávallt að koma fyrir þingið. Það er ekki hægt að sleppa því að ræða það að flokksþing Framsóknarflokksins ályktaði um þessi atriði, m.a. það að betur færi á því að Bankasýslan annaðist áfram meðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, m.a. til að tryggja áfram armslengdarsjónarmið og þá fagmennsku sem þar hefur verið. Fyrirkomulagið hefur reynst vel. Einnig ályktaði flokksþing Framsóknarflokksins um að Landsbankinn ætti að vera áfram í eigu ríkisins og starfræktur sem samfélagsbanki en í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að allt að 30% af eignarhlut ríkisins verði seld. Á báðum þessum forsendum hef ég efasemdir um það sem hér er stefnt að. [[Gripið fram í: … Framsóknarflokksins …]]Já, af minni hálfu og að minnsta kosti flokksþingsins þó að ég geti ekki talað fyrir alla framsóknarmenn eða alla þingmenn í því máli. Ég vil aðeins að víkja að fákeppni á bankamarkaði. Á Íslandi eru þrír bankar sem eru samanlagt með meira en 90% markaðshlutdeild og hagnaður þeirra á síðasta ári var 80 milljarðar, og 60 milljarðar árið áður. Ef Landsbankanum yrði sett það markmið að tryggja kröftuga samkeppni á fjármálamarkaði yrði hluti þessa mikla hagnaðar eftir hjá viðskiptavinum, fólkinu og fyrirtækjunum í landinu. Kannski væri ávinningur landsmanna þá á bilinu 10, 20 eða jafnvel 30 milljarðar á hverju ári. Hver er ávinningurinn af því að selja 30% hlut í Landsbankanum? Er hann meiri eða minni? Ef maður reiknar þetta einfaldlega er hann miklu minni vegna þess að jafnvel þó að ríkið mundi selja 30% hlut sinn í Landsbankanum og fórna þar með því tækifæri að setja honum þá stefnu að vera samkeppnisbanki og leiðandi í því að bjóða bestu kjör og lága og góða vexti, ekki það að hann eigi að fara að tapa peningum heldur bara halda hinum bönkunum að samkeppninni, fengist sem sagt hugsanlega söluandvirði upp á 70–90 milljarða. Við getum ekki vitað það. Lækkun á skuldum um þá fjárhæð mundi lækka vaxtabyrði ríkissjóðs um 3–5 milljarða á ári. Það er miklu lægri tala en 20–30 milljarðar sem þjóðin fengi með hagkvæmari viðskiptakjörum í bönkunum almennt. Hér á þingi hljótum við alltaf að reyna að taka bestu ákvörðun fyrir þjóðina almennt. Við getum ekki hugsað beint um ríkissjóð einan og sér. Hann er bara til fyrir þjóðina, fólkið í landinu. Það er ekkert sérstakt markmið út af fyrir sig að hann skuldi miklu minna ef það þýðir að kostnaður allra í landinu verði margfalt hærri fyrir vikið. Þetta frumvarp er tækifæri til að fá að ræða þessa hugmynd, það hvort það sé yfir höfuð skynsamlegt að selja hlutinn í Landsbankanum eða setja hann á markað að einhverju leyti. Ég fagna því í sjálfu sér að fá tækifæri til að ræða það og vona að þingmenn séu tilbúnir að velta fyrir sér þessari hugmynd sem var rædd á flokksþingi Framsóknarflokksins. Hún kemst vonandi hér á dagskrá í framhaldi af þessari umræðu. Þó að langt sé liðið frá hruni og að endurreisn bankanna hafi á margan hátt gengið vel tel ég ótímabært að leggja Bankasýsluna niður og færa verkefnin inn í fjármálaráðuneytið. Ég held að það sé enn tilefni til að halda í þá þekkingu og þá starfsemi sem þar er. Það eru ekki bara hlutir í stóru bönkunum þremur sem Bankasýslan hefur haldið utan um, heldur líka eignarhlutir í sparisjóðunum. Ég tel að enn eigi eftir að finna framtíðarlausn á fyrirkomulagi þeirra, hvort hægt sé að koma þeim þannig fyrir að það verði búinn til einhvers konar sameiginlegur bakhjarl fyrir sparisjóðina. Ef til dæmis ríkissjóður tæki þá afstöðu að eiga Landsbankann til framtíðar og hann yrði banki sem mundi veita þjónustu á landsvísu mundi sparisjóðanetið nýtast mjög vel í því og það gæti verið ágætislausn að Landsbankinn yrði bakhjarl sparisjóðakerfisins og rekinn sem samfélagslegur banki, bæði á höfuðborgarsvæðinu og úti um allt land til að efla byggðirnar. Þó að ég sé úr Reykjavíkurkjördæmi sé ég að sjálfsögðu kostina í því að það sé líka öflug fjármálaþjónusta á landsbyggðinni. Að öllu þessu skoðuðu held ég að við ættum að nýta tækifærið til að skoða þessi mál alveg galopið. Ég tek í sjálfu sér eftir því að málinu er vísað til fjárlaganefndar en ekki til efnahags- og viðskiptanefndar þar sem [[Gripið fram í.]]málið hefði fengið ágætisumfjöllun. Í staðinn kemur umsögn frá efnahags- og viðskiptanefnd til fjárlaganefndar ef óskað verður eftir því en ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann segir að sér finnist það vera spurning hvort það sem hér er lagt til af hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og er stjórnarfrumvarp, sé tímabært og veltir fyrir sér hvort það sé rétt að málið sé í umsýslu fjármála- og efnahagsráðherra og ráðuneyti hans, að óheppilegt sé að taka milliliðinn í burtu og efast um að Ríkiskaup hafi næga sérþekkingu til að sjá um söluferlið. Hv. þingmaður telur að verið sé að breyta því sem hingað til hafi gengið vel og tekur fram að honum finnist gagnsæi afar mikilvægt. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er það rétt skilið hjá mér að hann sé á móti þessu frumvarpi? Er þingflokkur Framsóknarflokksins á móti frumvarpinu? Gengur það gegn samþykktum Framsóknarflokksins?
Virðulegur forseti. Ég get bara svarað fyrir sjálfan mig. Eins og ég kom að í ræðu minni finnst mér margt í frumvarpinu ekki standa til bóta frá núverandi fyrirkomulagi. Ég leggst þó að sjálfsögðu ekki gegn því að málið fái þinglega meðferð og umræðu í þinginu og í nefndum. Ég er alltaf bjartsýnn á að mál geti tekið einhverjum breytingum þannig að þau batni og tel að öll umræða sé góð. En ég læt duga að tjá afstöðu mína í málinu og hef fært rök fyrir henni.
Herra forseti. Forseti verður að fyrirgefa mér þó að ég sé svolítið rugluð í ríminu eftir ræðu hv. þingmanns. Þetta frumvarp gerir ráð fyrir sölu Landsbankans eða sölu 30% hlutar í Landsbankanum. Ríkisfjármálaáætlunin gerir líka ráð fyrir sölu 30% hlutar í Landsbankanum. Samþykkt Framsóknarflokksins gengur gegn báðum þessum málum. Við erum nýbúin að eyða hér löngum tíma í að ræða náttúrupassann sem var dauður áður en hann kom í þingið. Er eitthvað annað slíkt hér á ferðinni? Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki betra til árangurs að stjórnarflokkarnir komi sér saman um hvernig þeir vilja hafa hlutina, að minnsta kosti í stórum dráttum, áður en þeir henda því í okkur hér í þinginu? Sér hv. þingmaður það fyrir sér við komum með nýja tillögu í fjárlaganefnd sem sætti kannski [[Forseti hringir.]]stjórnarflokkana hvað þetta varðar?
Virðulegi forseti. Ég treysti mér ekki til að svara öllum þeim spurningum sem hér voru bornar fram um hvernig sinna skuli stjórnarsamstarfi og einhverju slíku. Ég held að það sé alveg pláss í slíku samstarfi svo menn geti verið ósammála og vísað einhverjum málum til þings ef svo ber undir og treysti nefndum og þingum til þess að koma með betri lausnir. Það eru mörg frumvörp sem komið hafa í fullri sátt til nefnda og fengið miklar breytingar. Ég held að það geti líka átt við um frumvörp sem ekki ríkir mjög mikil sátt um. En það er einmitt hlutverk þingsins að finna þessar leiðir og ég vænti mikils af fjárlaganefnd í þessu máli.
Virðulegi forseti. Ég reyni að ná ræðum hv. þm. Frosta Sigurjónssonar vegna þess að þrátt fyrir að vera stundum ósammála honum þá langar mig alltaf að heyra hvað honum finnst, hann kemur hér almennt með ferskan blæ í þessum efnum. Því vekur það mann einmitt svolítið til umhugsunar að hæstv. ráðherra hafi sent málið til hv. fjárlaganefndar en ekki hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Ég hefði talið góðan brag á því að það færi til efnahags- og viðskiptanefndar þar sem mér þykir svona að öllu jöfnu mun víðtækari þankagangur í gangi en hv. fjárlaganefnd sinnir kannski tiltölulega meira afmörkuðum verkefnum, að því er virðist alla vega. Mig langaði að spyrja hv. þingmann um hugmynd hans, eða hvort ég skilji hugmynd hans rétt og endilega að hann fari meira út í hana - þetta er enginn tími sem maður hefur hérna - þ.e. að Landsbankanum verði sett sú stefna að vera í samkeppni við aðra banka, ef ég skil hv. þingmann rétt, að það sé hugmyndin, Landsbankinn sé í samkeppni við aðra banka, haldi einkabönkunum svolítið á mottunni í samkeppninni þannig að þetta verði eins konar blanda af kerfi einkabanka og ríkisbanka. Mig langar endilega að heyra meira um það vegna þess að ég er ekki viss um að ég skilji þetta rétt. Ég þakka hv. [[Forseti hringir.]]þingmanni fyrir fram fyrir svarið.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa spurningu og fagna tækifærinu að fá að lýsa aðeins betur hugmyndinni um samfélagsbanka. Það er vissulega ekki ný hugmynd af nálinni, hún þekkist frá ýmsum löndum, t.d. Þýskalandi þar sem sparisjóðir hafa verið í því hlutverki, þeir eru náttúrlega miklu stærri en okkar sparisjóðir, en þjónusta samfélag sitt ekki með hámörkun hagnaðar að leiðarljósi heldur það að hámarka þjónustu við samfélagið. Bankar eru svolítið sérstakar stofnanir að því leyti að þær hafa miklar heimildir, m.a. heimildir til þess að búa til peninga eða ígildi peninga. Það er eiginlega enginn endir á því ef það er fákeppni á bankamarkaði eins og getur gerst í litlum mörkuðum, t.d. á Íslandi þar sem þrír bankar eru með meiri hluta markaðarins, 90%, og það er mjög erfitt að stofna banka. Það eru svokallaðar aðgangshindranir á markaðnum sem eru mjög miklar og þá hafa slíkir bankar nokkurs konar vernd gegn samkeppni. Þegar er svona samkeppnisbrestur þá getur það verið mikilvægt hlutverk fyrir ríkið, sem almennt ætti ekki að vera að skipta sér af mörkuðum, að skipta sér af og leiða samkeppnina, ekki til þess að knýja fram tap hjá öðrum bönkum á nokkurn hátt heldur bara að hagnaðurinn sé hóflegur, hann sé eðlilegur. Auðvitað er ekki verið að leggja til að samfélagsbanki tapi peningum, heldur að hann sé rekinn út frá því sjónarmiði að veita bestu þjónustu á hagkvæmu verði, [[Forseti hringir.]]ekki með hámörkun hagnaðar að leiðarljósi [[Forseti hringir.]]heldur hámörkun á þjónustu að leiðarljósi.
Virðulegi forseti. Ég tók eftir þegar ég bjó erlendis að því meira sem maður borgar þjóninum því meira truflar hann mann við að borða. Ég tek eftir því hérna að því áhugaverðari sem ræðan er því minni tíma hefur maður til þess að tala um hana. Mér þykja þetta mjög áhugaverðar hugmyndir. Ég velti fyrir mér í sambandi við þetta fyrirbæri, samfélagsbanka, hvernig tryggt sé að hagsmunir stjórnenda bankans fari saman við þá leið að bankinn nái sínum markmiðum. Það er hægt að treysta því að fólk sé gráðugt, alla vega ef ég skil rétt hina kapítalísku hugmynd um að virkja græðgina, sem ég er reyndar ekki alveg fullkomlega sannfærður um að ég geri. En þegar kemur að samfélagsbankahugmyndum þá velti ég fyrir mér hvernig beri að gera hagsmuni stjórnenda bankans nákvæmlega þannig að þeir séu samofnir markmiðinu, sem er að bankinn sinni einhvers konar samfélagslegu hlutverki. Nú veit ég ekki hvernig er með tímann, virðulegi forseti, þetta er allt orðið hið vandræðalegasta mál. Ég ætla bara að hætta hér. (Forseti (SJS ): Forseti þakkar hv. þingmanni fyrir það. Ég held að mínútan hafi verið komin, en það var eitthvert óstand á klukkunni, við skulum vona að þetta gangi núna.)
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta. Varðandi umbunarkerfi í samfélagsbönkum held ég að það sé ekkert ólíkt öðrum umbunarkerfum eða kaupkerfum í venjulegum fyrirtækjum. Það getur verið allur gangur á því hvaða viðmið eru lögð til hliðsjónar önnur en þau um hámörkun hagnaðar um það hvort fólk eigi að fá bónus, það geta verið viðmið eins og: Hvað voru margir viðskiptavinir ánægðir? Hvað fengum við í einkunn frá viðskiptavinum? Komum við út sem vinsælt fyrirtæki? Fáum við góða dóma hjá starfsfólkinu? Sinnum við samfélagslegum skyldum okkar vel? Afgreiðum við lán hratt og vel og á hagkvæmum kjörum? Erum við að tapa lánum? Veljum við skynsama lántakendur eða ekki? Allt þetta, það er hægt að hafa alls konar mælikvarða. Ég er almennt á móti einföldum, fábrotnum mælikvörðum. Ég held að þeir eigi að vera flóknir. Og síðan að vera með skynsamt fólk sem hægt er að treysta vel og borga ágætislaun og leyfa því aðeins að hafa vit á því að gera rétta hluti í starfinu.
Herra forseti. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson flutti mjög athyglisverða ræðu áðan. Meginefni þess frumvarps sem ræða hv. þingmanns fjallaði um er tvenns konar. Í fyrsta lagi er lagt til í frumvarpinu til að Bankasýslan verði lögð niður. Í öðru lagi er lagt til að 30% úr Landsbanka Íslands verði seld. Í ræðu hv. þingmanns kom fram að hann teldi ótímabært að leggja niður Bankasýsluna og hann hefði efasemdir um að það væri rétt að selja þessi 30%. Það sem skiptir þó mest er að flokksþing Framsóknarflokksins hefur sagt það svart á hvítu að það telji að Bankasýslan eigi að lifa og í öðru lagi að Landsbankinn eigi að vera samfélagsbanki. Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Ber ekki þingmönnum Framsóknarflokksins sem sitja á Alþingi að fara eftir þessum ályktunum flokksþings Framsóknar? [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Samkvæmt stjórnarskránni ber þingmönnum að sjálfsögðu að fara eftir eigin sannfæringu en það hefur vissulega áhrif á sannfæringu okkar hvaða ályktanir eru gerðar á flokksþingi Framsóknarflokksins og það geta verið góðar hugmyndir, það er auðvitað samt hverjum þingmanni í sjálfsvald sett hvað hann vill tileinka sér af þeim. En ég held að þessi stefna sé skýr og þessar ályktanir þingflokksins eru alveg skýrar og að sjálfsögðu held ég að þingmenn Framsóknarflokksins reyni að fylgja þeim í hvívetna svo lengi sem það stangast ekki á við þeirra eigin sannfæringu. Þetta er nú svona. Varðandi þetta frumvarp og söluheimildir eignarhluta sem hv. þingmaður vék einnig að þá er þar líka fjallað um sölu eignarhluta ríkisins í Arion banka og Íslandsbanka og eignarhluti ríkisins í sparisjóðunum. Ég held að í sjálfu sér sé ekkert óheppilegt að skoða sölu á þeim eins og þessum litlu hlutum í Arion banka og Íslandsbanka. Ég held að ef við seljum Landsbankann, ef við seljum þann hlut og missum [[Forseti hringir.]]þetta tækifæri til þess að gera hann að samfélagsbanka - það er eitthvað sem við ættum að velta [[Forseti hringir.]]vandlega fyrir okkur áður en við gerum það.
Herra forseti. Ég ætla ekki að hrella hv. þingmann með því að fara nokkrum orðum um sannfæringu Framsóknarflokksins. Ég tel að ef hv. þingmenn flokksins hafi sannfæringu í þessum tveimur efnum þá hafi hún komið fram á flokksþinginu. Ég spyr hv. þingmann: Er það ekki rétt hjá mér að samkvæmt fréttum þá greiddu allir þingmenn Framsóknarflokksins á flokksþinginu atkvæði með báðum þessum tillögum? Ég lít þannig á að þeir séu að minnsta kosti fáir sem kunna að hafa aðra sannfæringu. Í öllu falli liggur algjörlega ljóst fyrir að við erum að ræða frumvarp sem Framsóknarflokkurinn er í meginatriðum á móti samkvæmt ályktunum flokksþingsins. Hvers vegna í ósköpunum erum við þá að eyða tíma okkar í að ræða frumvarp sem augljóslega hefur ekki meiri hluta á Alþingi Íslendinga? Ég er mjög hissa á því. Ég hef gert tvær atrennur að því í dag, herra forseti, að fá upplýsingar um það hversu margir þingmenn Framsóknarflokksins gerðu fyrirvara við frumvarpið. Ég spurði hv. þingmann í dag. Hann er talsmaður flokksins í efnahagsmálum. Þess vegna get ég leyft mér að spyrja hann og við í þinginu eigum heimtingu á að vita: [[Forseti hringir.]]Hversu margir þingmenn Framsóknarflokksins treystu sér ekki til þess að lýsa yfir stuðningi við þetta frumvarp eins og það er?
Virðulegi forseti. Ég held að það megi kannski útskýra þetta þannig fyrir hv. þingmanni að þingflokkurinn hafði ekki langan tíma til að meta innihald frumvarpsins og ræða það í þaula eða fá kynningu á því frá hæstv. ráðherra. Þannig að þeim efasemdum sem voru viðraðar á þingflokksfundi var ekki hægt að svara á þeim fundi. Þess vegna var ákveðið að standa ekki í vegi fyrir afgreiðslu málsins og það fengi þinglega meðferð þrátt fyrir að einhverjar efasemdir væru í hópnum. Þetta eru fyrirvararnir sem gerðir eru. Það held ég að sé ekkert óeðlilegt og bara hið besta mál að við ræðum bara frumvarpið. Vissulega má harma það ef þinginu finnst það hörmulegt að hingað komi inn einhver frumvörp bæði frá þingmönnum eða ríkisstjórn, frá stjórnarmeirihlutanum eða öðrum sem hugsanlega ná ekki framgöngu, það finnst mér ekki rétti andinn. Mér finnst það eigi að fá að ræða hlutina og finnst ekkert slæmt við það.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum ágæta ræðu. Ég tek undir það með hv. þm. Frosta Sigurjónssyni að það er ekkert athugavert við að ræða hlutina. En við erum samt hér í mjög ankannalegri stöðu. Í samræmi við fjárlagagerð var fyrirvari frá Framsóknarflokknum um hækkun á matarskatti. Það var mjög auðvelt að sannfæra flokkinn um að taka þátt í því að hækka skatt á matvæli landsmanna. Nú erum við með mál þar sem beinlínis liggur fyrir flokkssamþykkt - og það er ekkert sem gerðist fyrir nokkrum árum, það er innan við mánuður síðan Framsóknarflokkurinn samþykkti að Landsbankinn yrði ekki seldur og lýsti yfir stuðningi við að Bankasýslan yrði áfram starfrækt. Nú erum við með þetta mál hér í þinginu sem gengur í berhögg við það. Er það yfir höfuð til sóma að Framsóknarflokkurinn samþykki að þetta mál komi hér á dagskrá?
Virðulegi forseti. Það er spurt hvort það sé til sóma að málið fái að komast á dagskrá. Ég held að það sé þá rétt að benda á að í þingflokknum var ekki lagst gegn því að það fengi þinglega meðferð, að það fengi að fara áfram. Það var áður en flokksþingið var haldið þannig að tímaröð sé til haga haldið og ekki hægt að taka ákvörðun út frá því fyrir fram. Þannig að þetta er röðin á málunum. Þetta skýrir vonandi hvernig þetta ber að.
Hæstv. forseti. Jú, það er rétt, það gerðist áður, það var 1. apríl, stóra daginn. Þá var ýmsum málum dreift og við landsmenn höfðum ekki undan að velta fyrir okkur hvað væri aprílgabb og hvað ekki og því miður var þetta ekki allt aprílgabb. Þar var lögð fram ríkisfjármálaáætlun sem gerir ráð fyrir sölu Landsbankans og þar var þetta frumvarp lagt fram sem gerir ráð fyrir því að Bankasýslan verði lögð niður og að hluti af Landsbankanum verði seldur. Síðan kom þetta þing og það skiptir mjög miklu máli fyrir okkur hér í umræðunni að vita hvort málið er á dagskrá af því við ætlum í málfundaæfingar eða hvort ríkisstjórninni sé alvara með því að þetta frumvarp eigi að verða að lögum. Þingið getur rætt það sem það vill en það hlýtur að verða að ganga út frá því að ríkisstjórn sem leggur fram mál geri það til þess að þau verði gerð að lögum.
Virðulegi forseti. Ég tók ekki eftir því að beinni spurningu væri beint til mín í þessu andsvari.
Virðulegi forseti. Ef ég á að segja alveg eins og er þá hefði ég mun frekar viljað eiga áfram ágætt samtal við hv. 2. þm. Reykv. n., Frosta Sigurjónsson, þar sem ég tel hann tvímælalaust hafa ferskustu hugmyndirnar um banka- og peningamál almennt. Vissulega er þörf á að ræða þau og gott að nýta hvert tækifæri til þess vegna þess að þau eru viðamikil og ég leyfi ég mér að fullyrða að margir skilja þau ekki það vel, bæði á meðal almennings og jafnvel á hinu háa Alþingi. Þetta er málaflokkur sem er auðvelt að gefa sér að maður skilji þegar reyndin er sú að maður skilur hann ekki alveg nógu vel. Hagfræðin er þess eðlis að það takast á peningaöfl sem eru að einhverju leyti vísindaleg en sömuleiðis hápólitísk og háð stærstu og áhrifamestu hagsmunum mannkyns, hvorki meira né minna, vil ég meina. Því er þess virði að ræða hugmyndir á borð við samfélagsbanka og því um líkt. Ég fagna því að hv. þm. Frosti Sigurjónsson sé reiðubúinn til þess og vona að sem flestir þingmenn séu til í þá mikilvægu umræðu. Aftur á móti stöndum við líka frammi fyrir sögunni og því sem við vitum að hefur gerst. Við höfum líka ákveðna reynslu og við getum dregið ályktanir út frá því kerfi sem við búum við núna og ályktað hverjar séu líklegar afleiðingar af gjörðum okkar með hliðsjón af sögunni, þ.e. ef við gerum sama hlutinn aftur undir sömu kringumstæðum og kenning okkar um kerfið reynist rétt sem er ekkert endilega tilfellið. Í meginatriðum snýst þetta frumvarp um að einkavæða fjármálafyrirtæki ríkisins. Það er ekkert smáatriði, það er í raun og veru upphafið að því sem leiddi af sér hrunið 2008. Þótt ég sé nú ekki gamall þá man ég mjög vel umræðuna sem fór fram á sínum tíma um það hvernig eignarhaldið ætti að vera. Upprunalega kom til tals að það yrði dreift og síðan var af einhverjum ástæðum, sem mér eru ekki enn þá ljósar, ákveðið að eignaraðild yrði þjappað þannig að til staðar yrðu stórir kjölfesufjárfestar. Þetta taldi ég á þeim tíma, þrátt fyrir að hafa ekki verið mjög gamall, vera mikil mistök og tel enn. Þess vegna gleður það mig að heyra menn tala um að heppilegast sé að hafa eignaraðild dreifða og sömuleiðis kemur það gleðilega á óvart að heyra hæstv. fjármálaráðherra taka í sama streng. Nú vil ég varpa fram þeirri hugmynd að eignaraðild verði sem allra dreifðust þannig að ef menn vilja kaupa einhver hlutabréf þá þurfi þeir að díla við aragrúa af fólki. Ég held að það geti verið heppilegast til þess að byrja ferlið vel. Ef einhver er ósammála mér vona ég svo sannarlega að viðkomandi komi í andsvar við mig og útskýri fyrir mér hvað er rangt við það. Ég þykist alls ekki vera neinn sérfræðingur á þessu sviði en tel mig þó þekkja ýmislegt með hliðsjón af sögunni og því sem allir vita hér og auðvitað út frá þeim upplýsingum sem liggja fyrir á hinu yndislega interneti. Það sem vefst aðallega fyrir mér í þessu máli er að mér sýnist áætlanirnar vera frekar óljósar. Mér er ekki ljóst hvernig hæstv. ráðherra hyggst fara með þetta. Með hliðsjón af því, ég verð bara að segja eins og er, að Íslendingar hafa í gegnum tíðina ekki sýnt fram á að hafa mikið fjármálavit þá finnst mér mikilvægt að við stöldrum við og ígrundum verulega hvað við ætlum að gera og á hvaða forsendum. Ég upplifi oft á hinu háa Alþingi og reyndar úti í samfélaginu almennt svolítið eins og ég sé kominn til Íslands stuttu fyrir hrun. Ég upplifi mikið til sama hugsanaganginn, upplifi að menn gefi sér sömu forsendurnar og gleymi stundum sömu forsendunum. Ein forsendan er sú að við erum agnarlítið samfélag með agnarlítinn gjaldeyri. Við erum með krónuna sem er pínulítill gjaldmiðill. Þetta þýðir að við getum einfaldlega ekki tekið hefðbundnar og jafnframt stærstu efnahagskenningar heimsins og heimfært þær yfir á Ísland. Það er margt allt öðruvísi hérna en erlendis. Þetta var reyndar eitt af því sem þvældist fyrir okkur fyrir hrun. Menn töldu þetta einhvern veginn geta útskýrt það, ásamt hinni meintu snilligáfu íslenskra fjárfesta, hvernig uppgangurinn hér gæti átt sér stað án þess að í kjölfarið yrði mikil sprenging. Ég man mjög vel eftir því fyrir hrun að menn vöruðu við hruni, að vísu ekki af þvílíkri stærðargráðu eins og ég varaði við á þeim tíma. Mér þótti þetta frekar augljóst. Það var eitthvað sturlað við samfélagið. Það var ekki rökrétt hversu rík við áttum að vera með hliðsjón af því að allir sem maður þekkti voru skuldugir upp fyrir haus en voru samt sem áður einhvern veginn rosalega ríkir. Þetta stóðst ekki. Ég hef áhyggjur af því að menn beiti of mikið hefðbundnum efnahagskenningum á Íslandi, í of miklum mæli, of hratt, of snemma, frekar en að staldra við og reyna að læra lexíu af sögu Íslands og auðvitað heimsins alls upp að því marki sem mögulegt er í þessum málum. Eins og hv. 4. þm. Reykv. n., Össur Skarphéðinsson, kom inn á og sagði svo glæsilega frá þá þjappast hvergi vald jafn mikið saman og í bönkum. Þeir eru gríðarlegar valdastofnanir þegar allt kemur til alls. Ég held því fram að samfélagið sem við búum í, mannlegt samfélag, samanstandi í meginatriðum af ýmsum tegundum af samskiptum fólks. Við höfum samskipti með ýmsum hætti, með tungumáli, með því að gera hvert öðru greiða, með því að lofa hvert öðru einhverju, skemmta okkur með hvert öðru og rífast af og til. En það er eitt kerfi í mannlegu samfélagi sem er undirliggjandi og kemur stjórnmálum við og því hvernig við högum okkur og skipuleggjum samfélagið og almenningur skilur hvað minnst í og jafnvel stjórnmálamenn, þori ég að fullyrða, það er peningakerfið. Fólk skilur ekki eðli peninga. Meðan staðan er þannig þá vekur það mér ugg að við á hinu háa Alþingi förum með mál sem þessi, í pólitískum ágreiningi í þokkabót, án þess að það sé nægilega mikill skilningur meðal þjóðfélagsins sjálfs og jafnvel okkar til að taka upplýstar ákvarðanir til lengri tíma. Það er meðal annars af þeim ástæðum sem ég staldra svolítið við þetta frumvarp. Eins og aðrir þingmenn sem hér hafa talað áskil ég mér fullan rétt til þess að mynda mér skoðun við meðferð þingsins á málinu. Mér finnst þetta í skásta falli ekki tímabært. Það eru stór atriði sem við stöndum frammi fyrir núna eins og staðan á vinnumarkaði, sem verður eitthvert vesen sama hvernig fer, það er augljóst mál. Það er alveg sama hvernig fer, það mun breyta einhverju. Sú staða sem við erum í núna mun breytast, það ætti að vera augljóst, og sömuleiðis gjaldeyrishöftin sem er enn ein breytan sem ég vil meina að menn skilji ekki til hlítar, svo ekki sé talað um húsnæðisbóluna og hinar og þessar bólur vegna þess að fjármagnið leitar inn á við í miklu meiri mæli en ella væri. Sú tilgáta er vissulega rökrétt að mínu mati en það er ekkert víst að hún sé samt sem áður sönn. Það sem er rökrétt er ekki endilega satt. Það er fullt af rökréttum hugmyndum sem eru ekki í samræmi við raunveruleikann. Það er eins í fjármálum og öllum öðrum vísindum og meintum vísindum. Enn annað sem hv. 2 þm. Reykv. n. kom einnig inn á er það hvernig ríkið þénar hvað mest á því sem fyrir liggur - með sölu eða hagnaði af bönkunum? Mér þykir þetta veigameiri spurning en fólk gefur sér tíma til að hugleiða almennilega. Það sem gerist í kreppu á borð við þá sem átti sér stað 2008 er að ríkið og almenningur verða með einum eða öðrum hætti ábyrg fyrir því hvernig ákveðnir aðilar á markaðnum fara með sitt fé. Hugmyndin er í grundvallaratriðum sú að það sé einkamál hvernig maður fjárfestir og fer með fé sitt. Þegar um er að ræða hins vegar stóra banka eða mikil umsvif þá hættir það að vera einkamál manna og fer að varða allan almenning. Þetta kemur yfirleitt í ljós við hrun, er reyndar mjög skýrt í hruni en þykir heldur óljóst áður. Litið er á peningafrelsi, bankafrelsi og viðskiptafrelsi sem sama hlut og einstaklingsfrelsi. Það er hugarfar sem ég vara eindregið við vegna þess að þetta er einfaldlega ekki það sama. Það eru takmörk fyrir því hversu stór og sterkur einstaklingur verður en það eru engin takmörk fyrir því hversu stór og sterkur banki getur orðið eða fyrirtæki og því er eðlismunur þar á. Viðskiptaleg umsvif geta orðið miklu meiri en líkamlegur eða andlegur styrkur einnar manneskju og því legg ég til að munurinn á viðskiptafrelsi og einstaklingsfrelsi sé grundvallarmismunur sem við megum ekki missa sjónar af þegar við tölum um frelsi almennt. Ég er maður frelsis en spurningin er ekki einfaldlega frelsi eða ekki frelsi heldur hvers eðlis frelsið er og hvenær frelsið er orðið að valdi. Ég fyrirlít vald þótt ég elski frelsi og geri mér grein fyrir heimspekilegri togstreitu þar á milli sem er þess virði að ræða. En þegar kemur að efnahagsmálum þá trúi ég ekki að þetta sé svo einfalt að fjármálamarkaðurinn sé einkamál þeirra sem taka þátt í honum. Þetta er almannahagsmunamál. Það skiptir máli hvernig er farið með fé, það skiptir almenning máli. Með hliðsjón af þeim veigamiklu mistökum sem við höfum gert í gegnum tíðina hér á landi í fjármálum, óháð því í raun hvað við tiltökum, þá finnst mér að við verðum að staldra við og íhuga næstu skref mjög vandlega og velta enn fremur fyrir okkur fleiri veigamiklum atriðum sem liggja ekki fyrir í þessu tiltekna frumvarpi eða öðrum náskyldum frumvörpum. Ég vil sérstaklega taka fyrir þær hugmyndir sem hv. 2. þm. Reykv. n. er gjarn á að koma hér fram með um eðli peninga, eðli bankakerfisins, fjármálakerfisins o.s.frv. Ef almenningur skilur þetta ekki og jafnvel þingmenn skilja þetta ekki þá getum við ekki tekið rökréttar upplýstar ákvarðanir. Ég tel það mjög alvarlegt vandamál og að hollt sé fyrir okkur að ræða það hér, ekki í þeim gír að við þykjumst vita þetta allt fyrir fram heldur þvert á móti í þeim gír að við séum að ræða saman, eins og maður hélt einhvern tíma að ætti að gera á Alþingi í meira mæli en gert er, og reyna að horfa fram á við í þessum málum með auðmýkt því að okkur er ekki ljóst hvernig herjað verður á efnahagskerfið í framtíðinni. Nú er ansi lítill tími eftir. Þá langar mig að nefna eitt sem mér þykir þess virði að íhuga í mjög víðu samhengi. Það eru hraðar breytingar, í eðli sínu. Ef ég skil þessa kapítalísku bankakenningu rétt þá er hugmyndin sú að bankaframleiðsla, eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson mundi kalla það, þ.e. lánveitingar og fjárfestingar sem er lánað fyrir, sé þannig að fjármagnið sjálft verði til meira eða minna í hlutfalli við verðmætasköpun í samfélaginu - með öðrum orðum, í fjárfestingarskilningi, að peningamagn í umferð afmarkist af eftirspurn, eftirspurnin eftir fjármagni afmarkist af raunhæfum væntingum fjárfesta til framtíðarinnar, raunhæfum væntingum, vil ég undirstrika. Nú er svo komið að við búum í heimi sem breytist ofboðslega hratt. Ég ímynda mér að hann hafi aldrei verið jafn ófyrirsjáanlegur og akkúrat núna. Þess vegna liggur meira á en nokkru sinni fyrr að við förum varlega hvað svo sem við gerum og að við reynum ekki að láta eins og kenningar sögunnar séu sjálfkrafa góðar og gildar vegna þess að þær hafi virkað fyrir 100 eða 200 árum, ekki að þær hafi endilega gert það þegar allt kemur til alls. Við verðum að vara okkur sérstaklega núna vegna þess að við vitum ekki hvert raunverulegt verðmæti næstu tæknibyltingar verður. Við vitum ekki hvaða verðmæti aukast í samfélaginu við að drónar urðu til, þrívíddarprentarar eða internetið. Þetta þýðir að við erum veikari fyrir sveiflum en ella, sveiflurnar verða stærri en ella og þess vegna er mikilvægara núna en fyrr að fara varlega. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er alltaf gaman að hlusta á hann. Þetta var ágætisupprifjun á ástandinu hér eins og hann sá það fyrir og eftir hrun. Það sem mig langaði aðeins að velta upp með þingmanninum eru áhyggjur mínar af ástandinu. Ég hef rætt það oft hér í vetur, sérstaklega hvað mér finnst þessi ríkisstjórn og ráðherrar hennar draga til sín mikið vald. Það hefur sýnt sig í mörgum þeim frumvörpum sem hafa komið fram, síðast minnir mig að það hafi verið um Stjórnarráðið. Tilhneiging þeirra er að draga til sín vald bæði frá þinginu og almennt. Mér finnst þetta vera eitt af þeim frumvörpum sem slíkt á við. Eins og hér kom fram er verið að stytta bilið á hinni margumtöluðu armslengd, það er verið að stytta bilið frá því sem var. Við erum líka með mál til umfjöllunar sem varðar hærri bónusa í fjármálafyrirtækjum. Rætt hefur verið um að fjölga seðlabankastjórum. Allt ber þetta að mínu viti að sama brunni, þ.e. að stjórnmálamenn eru að reyna að auka vald sitt í staðinn fyrir að dreifa því. Í ljósi þess að ég er nokkuð viss um að við erum sammála því að traust á fjármálstofnunum og Alþingi er ekki nægilega gott, telur hv. þingmaður að þetta sé góð leið til þess að við náum þeim markmiðum sem við þurfum svo sannarlega á að halda, þ.e. að byggja upp traust á bæði þingi og fjármálafyrirtækjum með því sem ég hér talaði um og því frumvarpi sem hér liggur fyrir?
Virðulegi forseti. Ég hef vissulega áhyggjur af því og hef alltaf áhyggjur af því þegar yfirvöld vilja taka sér meira vald. Það er óháð því hvort valdið tilheyri endilega ríkisstjórn eða sé í öðru formi. Ég trúi því að það séu til hættulegri valdastofnanir en yfirvöld, að ákveðnu leyti alla vega. Reyndar eru yfirvöld, ef út í það er farið, langmannskæðustu stofnanirnar nokkurn tíma, eftir minni bestu vitund. Það eru til stofnanir sem hafa vald sem er ekki svo auðvelt að koma auga á. Ein slík stofnun eru bankar, sérstaklega réttur þeirra og geta til að búa til peninga, eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson hefur komið inn á. Mér hefur fundist þetta tiltekna orðalag heldur einfalt, og það er það, en kannski er það nákvæmlega það sem þarf til að útskýra hvað á sér stað. Hvað varðar að þessi tiltekna hæstv. ríkisstjórn sé að draga til sín mikið vald þá finn ég líka fyrir og hef miklar áhyggjur af því stundum hvernig einstaka aðilar virðast líta á vald. Það er reyndar óskylt þessu máli en stundum falla hér orð sem minna mig á það sem Benito Mussolini sagði einu sinni þegar hann var spurður að því út á hvað fasismi gengi - nú er ég ekki að líkja neinum hér við fasista. Ég hef leitað í sögubókum og ekki fundið skýra skilgreiningu; sú skásta sem ég hef fundið var þegar hann var spurður hver stefna fasistanna væri. Hann sagði: Stefna okkar er einföld, við viljum ráða. Þegar fólk er komið í þann gírinn að lausnin á vandamálum sé að það sjálft ráði hlutunum og hafi stjórn á þeim þá erum við komin í vanda. Þetta er ástæðan fyrir því að það er svo mikilvægt að leggja áherslu á gegnsæi og lýðræði almennt. Vald skemmir. Það skemmir alla. Ég held að það sé meira að segja óháð innræti. Ég held að maður [[Forseti hringir.]]þurfi ekkert að vera vond manneskja til þess að fara illa með vald. Ég held að vald sé í grundvallaratriðum hættulegt fyrirbæri í hvaða höndum [[Forseti hringir.]]sem er.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Ég get alveg fallist á það að vald geti verið óheppilegt sé það of mikið, hver svo sem fer með það, og sérstaklega ef því er ekki rétt beitt. Þetta mál snýr einmitt að lýðræði og gegnsæi sem okkur er svo tíðrætt um hér á Alþingi og viljum held ég flest auka. Þetta er eitt af þeim frumvörpum sem mér finnst ekki ná tilgangi sínum hvað það varðar. Það eru nokkur atriði sem ég hnýt um. Það sem kom fram áðan varðandi 8. gr., að ráðherra gæti að eigin frumkvæði ákveðið að hefja sölumeðferð, er eitt af því sem mér finnst snúast um að auka völd til ráðherrans. Síðan langar mig að velta upp því er varðar Ríkiskaup annars vegar og Bankasýsluna hins vegar. Nú hefur Bankasýslan séð um að undirbúa sölu. Það kom fram í máli ráðherra hér áðan, mér er skapi næst að skilja það svo að fólkið sem þar vinnur geri ekki neitt. Það er eiginlega ekki hægt að túlka orð ráðherrans öðruvísi en svo að það hlyti að vera löngu búið að meta allt sem þyrfti að meta og lítið væri að gera. Síðan var velt hér upp þekkingu til þess að annast slíkar sölur. Lagt er til að Ríkiskaup geri það. Það má velta því upp hvort sú stofnun búi yfir þeirri faglegu þekkingu sem til þarf. Á bls. 6 er aftur talað um að Alþingi hafi lækkað fjárframlögin til Bankasýslunnar, sem við þekkjum úr fjárlagaumræðunni. Hér kemur fram að fjárheimildir til stofnunarinnar verði alfarið felldar niður. Samt á frumvarpið að taka gildi 1. janúar 2016, en stofnunin [[Forseti hringir.]]hefur bara heimildir í fjárlögum fram til miðs þessa árs. Hvað finnst hv. þingmanni um þessa stjórnsýslu?
Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir það sem hv. 4. þm. Norðaust. sagði, að þetta frumvarp væri skömminni skárra en það sem var reynt að koma í gegn seinast, þ.e. fyrir jól. Vissulega er það lenska hér að eyða meiri peningum en fjárlög gera ráð fyrir. Sömuleiðis hefur maður tekið eftir því að menn vita alveg að fjárheimildir duga ekki fyrir því sem mun koma til á árinu. Ég er almennt á móti því, en að því sögðu býð ég ekki fram neinar heildarlausnir á því vandamáli því að það virðist vera stærra vandamál en svo að ein og ein hugmynd geti leyst það. Þetta er vissulega skárri leið til þess að gera þetta, enda vekur þetta mál upp þarfa umræðu sem fer ekki endilega fram þegar rætt er um fjárlög. Hvað varðar einkavæðingarferlið í 8. gr. frumvarpsins þá tek ég undir með hv. þm. Frosta Sigurjónssyni að þar sé einn milliliðurinn tekinn burt, sem dragi úr armslengdinni sem hefur verið tíðrædd hér. Það þykir mér í grundvallaratriðum slæmt, sérstaklega þegar kemur að þessum tiltekna málaflokki. Það er eitt af því sem mér finnst óþægilegt við þetta. Þegar formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar segir slíkt og málið er sent til hv. fjárlaganefndar í kjölfarið þá velti ég fyrir mér hvort það sé vegna þess að menn vilji fá málið í nefnd þar sem þeir telja auðveldara að koma því í gegn án slíkra ábendinga. Þessi ábending er að mínu mati réttmæt og nauðsynleg og það á að bregðast við henni. Ég hef setið sem áheyrnarfulltrúi í fjárlaganefnd, geri það að vísu ekki lengur, [[Forseti hringir.]]og mér hefur fundist verksvið þeirrar nefndar vera allt öðruvísi en það sem ég býst við af hv. efnahags- og viðskiptanefnd í þessu máli.
Virðulegi forseti. Ég hef verið að fylgjast með umræðunni í dag og hún hefur nú verið svolítið þannig að hv. stjórnarandstæðingar hafa verið að tala hver við annan og ég hef verið að leita eftir rökum þeirra gegn þessu máli. Ég heyrði hv. stjórnarandstöðuþingmenn tala um Benito Mussolini áðan, ég veit ekki alveg hvernig það rataði inn í þessa umræðu, en það er áhugavert að ræða þann sósíalista. Hann var forustumaður sósíalista á Ítalíu en taldi hins vegar að auðveldara væri að ná samstöðu meðal fólks um þjóðerni heldur en stéttir og fór þess vegna í annars konar sósíalisma en hinn hefðbundna, ef þannig má að orði komast. Ég vona, virðulegi forseti, að við séum ekki að tala um neitt í tengslum við þetta mál eða önnur hér sem líkir okkur við slíkar öfgastefnur. En ég held að það væri hins vegar hollt að fara yfir slíkan sósíalisma, og sömuleiðis þjóðernissósíalismann sem var mjög áberandi á þeim tíma, en einn mesti fjöldamorðingi sögunnar, Adolf Hitler, stýrði því einmitt og það er víti til varnaðar að slíkt getur gerst í okkar næsta nágrenni og áhugavert að sjá hvernig öfgastefnur geta leikið, ekki bara þjóðir heldur í því tilfelli mannkynið. Mig minnir að Benito Mussolini hafi skilgreint frelsi einstaklingsins þannig að frelsi einstaklingsins fælist í því að vera partur af sterkri heild og er það svona lýsandi dæmi um það hvernig heildarhyggjufólk leggur upp hlutina. Hann hafði tækifæri til að koma hugmyndum sínum á framfæri og þær voru skelfilegar. Það er nákvæmlega eins og menn eru hér að ræða, að vísu ekki í neinu svona samhengi við efni máls, að mjög hættulegt er að stjórnmálamenn hafi of mikil völd. Stundum er það hins vegar þannig að menn leggja upp og búa til einhver tæki. Það er ekki þannig þegar menn skoða þessar skelfilegu öfgastefnur og framkvæmd þeirra að menn hafi komið fram og sagt að þeir ætli að verða versta fólk í heimi, sem reyndist svo vera, alla vega hefur vonandi ekki verið til mikið verra, og að menn hafi lagt hlutina upp með þeim ásetningi. Leiðin til heljar er alltaf vörðuð góðum ásetningi, þó að ég efist um að þeir einstaklingar hafi haft góðan ásetning en í það minnsta settu þeir hann í þann búning. Ástæðan fyrir því að í Þýskalandi eru þjóðaratkvæðagreiðslur bannaðar er að þjóðernissósíalistarnir notuðu þær til að koma hinum ýmsu málum þar í gegn þannig að það er hægt að misnota alla hluti ef vilji er fyrir hendi. Hér hafa komið fram ýmis rök. Aðallega virðast menn vera að ýja að því að í þessu felist eitthvert valdaafsal til ríkisstjórna sem hafi einhvern sérstakan áhuga á því að draga valdið sitt og menn eru hér að dylgja um slíka hluti. Nefna hluti eins og hækkun bónusa og nú vita allir hv. þingmenn sem hér eru hvað það er. Ég trúi því ekki að menn fari að ræða um það frumvarp án þess að hafa kynnt sér það, að það er byggt á tilskipunum og reglum Evrópusambandsins og ríkisstjórnin hefur reynt að lágmarka bónusana en þetta er nokkuð sem er í því regluverki. Hér er hins vegar talað um að það sé einhver sérstakur vilji hæstv. ríkisstjórnar að fara að setja af stað bankabónusa. Ég geri ráð fyrir að það sé gert til að ala á tortryggni meðal þjóðarinnar og það er auðvitað ekki gott. Einnig tala menn um það að ef uppi eru hugmyndir um að fjölga bankastjórum úr einum í þrjá sé það gert til að auka vald stjórnmálamanna og viðkomandi ríkisstjórna. Það vita menn eðli málsins samkvæmt að er ekki rétt, því að meiri líkur eru á valddreifingu innan þeirrar mikilvægu stofnunar, Seðlabankans, að hafa þrjá heldur en einn bankastjóra. Svo geta menn haft allar skoðanir á því hvort það sé rétt eða rangt. Síðan tala menn um eðli bankakerfisins. Það er bara stórt vandamál og sérstaklega í Evrópu. Við erum nátengd því reglugerðarfyrirkomulagi og höfum raunar tekið upp allt okkar reglugerðarfyrirkomulag frá Evrópusambandinu og þar á bæ hafa menn hreinlega frestað vandanum. Bandarískir skattgreiðendur björguðu Evrópusambandinu úr bankakrísunni 2008, þeir björguðu í rauninni öllum öðrum en okkur Íslendingum. Við vorum heppnir þar, við vorum búnir að klúðra samskiptunum við Bandaríkin og fengum ekki lánagreiðslu þar eins og aðrar Evrópuþjóðir. Það reyndist vera lán í óláni þó að mönnum hafi brugðið nokkuð við á þeim tíma. Hér tala menn um að Ríkiskaup sé ekki nógu sterk stofnun og hafi ekki neina burði til að geta komið að þessum málum og tala hér eins og sú stofnun - sem er búin að kosta tæpar 400 millj. kr. á síðustu sex árum, hún er með þrjá menn í stjórn, hún er með tvo starfsmenn og ritara - sé algerlega nauðsynleg til að bregðast við einhverju sem hefur ekki verið almennilega skilgreint. Það er alveg vitað og kemur fram að ef menn ætla að fara í sölu og einkavæðingu á bönkunum þarf það að fara í gegnum fjárlögin og taka þarf þá umræðu. Það er alveg ljóst að ef við förum í slíkt, ég tala nú ekki um ef fleiri bankastofnanir koma inn, þá þurfa menn að vanda mjög til verka hvað það varðar. Stofnunin með þessa tvo starfsmenn verður ekki burðug til að gera það. Það þarf að kalla á þekkingu annars staðar. Þetta vita allir hv. þingmenn sem hér hafa talað en þeir leggja frekar áherslu á að dylgja um einhverjar annarlegar hvatir hjá hæstv. ríkisstjórn. Mér finnst það vera ljótur leikur, ég vil bara segja það, mér finnst það vera ljótur leikur. Af því að menn tala um armslengdina og það að stofnunin sé einhver lykill að því að halda úti - auðvitað er þetta dýr stofnun sem kostar tæplega 400 millj. á sex árum, auðvitað er það mikill kostnaður - henni hefur ekki tekist að halda armslengdinni frá því að stjórnmálamenn séu í bankarekstri, það er bara langur vegur frá. Og ef einhver efast um það þá hvet ég menn til að lesa rannsóknarskýrslu um fall sparisjóðanna og ég hvet menn til að lesa kafla 19.6. Þar er farið nákvæmlega yfir það að þrátt fyrir að við værum með Bankasýsluna voru reknir bankar hér, stórir bankar á íslenskan mælikvarða, Sparisjóður Keflavíkur og Byr, þrátt fyrir endalausar viðvaranir sérfræðinga, hvort sem það var Fjármálaeftirlitið, Seðlabankinn, seðlabankastjóri, Mats Josefsson eða Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, þetta kemur allt fram í þeirri skýrslu. Við vöruðum við að sú leið væri farin sem farin var, en það var gert með gríðarlegum kostnaði fyrir ríkissjóð, þ.e. skattgreiðendur, og í ofanálag uppfylltu þessar bankastofnanir ekki lögleg skilyrði. Nú er ég ekki fyrsti maðurinn í þessari umræðu sem tekur upp málefni frá síðasta kjörtímabili, reyndar tel ég að nauðsynlegt sé að gera það til að setja hlutina í samhengi. Ef menn hafa áhyggjur af því að einhverjir stjórnmálamenn hvort sem það er í þessari ríkisstjórn eða næstu - það liggur alveg fyrir að hún muni ekki stoppa það að stjórnmálamenn skipti sér af bankastarfsemi á Íslandi. Það liggur alveg hreint og klárt fyrir. Hér kemur hv. þm. Össur Skarphéðinsson og segir að ráðherra hafi sérstaka friðarskyldu, ef ég skildi það rétt í því stutta andsvari hjá hv. þingmanni, hann kemur kannski í andsvar við mig og leiðréttir mig ef ég fer rangt með, þá er það er einhvern veginn þannig að ráðherrar eigi ekki að koma með mál sem eru sérstök deilumál. Þessi ágæti, prýðilegi hv. þingmaður, Össur Skarphéðinsson, sem ég kann nú vel við, [[Gripið fram í.]]ég hefði bara áhyggjur af athugasemdum frá virðulegum forseta ef ég tjái ást mína frekar við hv. þingmann, kom hér inn í þingið með mál sem hefur klofið allar Evrópuþjóðir, sem er helsti ófriðarvaldur í Vestur-Evrópu í dag og Austur-Evrópu líka, sem er Evrópusambandið, hvorki meira né minna. Álfan logar í deilum út af Evrópusambandinu. [[Gripið fram í: Álfan?]]Evrópa.
Það er nú ekki mér að kenna.
Hv. þingmaður sem ég treysti að fari í andsvar á eftir ber af sér sakir og segir að ástandið í Evrópu sé ekki honum að kenna, ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni. Ég held að það sé alveg hárrétt að hv. þm. Össur Skarphéðinsson ber ekki ábyrgð á öllum vanda Evrópusambandsins. En hann sem segir að það sé sérstök friðarskylda hjá ráðherrum kom hér fram með þetta mikla ófriðarmál sem hefur klofið nágrannaþjóðir okkar í herðar niður, til dæmis vina- og frændþjóð okkar, Norðmenn, og það er eitthvað í það að þeir taki það mál aftur, enda klauf málið bæði fjölskyldur, vinahópa og stjórnmálaflokka. Menn skyldu ekki gera lítið úr því. Hv. þingmaður kemur örugglega í andsvar og við getum rætt þetta á eftir. Burt séð frá því að hér er ákveðinn vilji til að gera hæstv. ráðherra í núverandi ríkisstjórn tortryggilega, það heyrist mér vera með allra handa dylgjum, þá er þetta ekki bara það heldur kristallast vandinn við það að taka á ríkisfjármálum. Hér hafa engin efnisleg rök verið færð fyrir því að þurfa að hafa heila stofnun með fleiri stjórnarmenn en starfsmenn. Það eru fleiri stjórnarmenn en starfsmenn. Ég held að enginn mundi segja: Við þurfum að gera þetta til að halda utan um eignarhluta jafnvel þó að menn gætu allir verið sammála um að armslengd eigi að vera í þessu eins og ýmsu öðru. Vilja menn að stjórnmálamenn séu á kafi í rekstri Íbúðalánasjóðs? Vilja menn að stjórnmálamenn séu á kafi í rekstri Landsvirkjunar eða fyrirtækja almennt? Ég held að svarið sé nei, það vilja menn ekki. En eru menn með stofnanir utan um allar þessar ríkisstofnanir um eignarhlutana? Ég get sagt að ef sett verður stofnun í kringum þau fyrirtæki sem ég nefndi, og Ríkisútvarpið, og menn ætluðu síðan að segja: Þetta er ekki rökrétt, við skulum leggja þetta af, þá geta menn komið með nákvæmlega sömu rök og núna fyrir því að viðhalda sama ástandi. Staðreyndin er sú að á síðasta kjörtímabili - ég tók það sérstaklega fyrir en það hefur örugglega verið áður líka - sérstaklega eftir bankahrunið, ætluðum við að forgangsraða, það var náttúrlega í orði kveðnu í þágu grunnþjónustu. Það var gert. Það var forgangsraðað í þágu stofnana sem tengjast ekki grunnþjónustu, t.d. eftirlitsstofnana, ákveðinna undirstofnana umhverfisráðuneytisins, utanríkismálanna, m.a. út af ófriðarmálinu ESB, af því að menn vildu koma íslenskri þjóð inn í það tollabandalag. En síðan kom stóri sparnaðurinn hlutfallslega sérstaklega niður á heilbrigðisstofnunum, menntamálum og öðru slíku. Þetta getur hver sem vill skoðað með því að fara í ríkisreikning. Þetta liggur hreinlega fyrir, þetta var gert. Þegar menn hlusta á umræðuna skilja menn kannski af hverju þetta er. Um leið og menn koma með þetta mál sem er jafn sjálfsagt er eðlilegt að menn vilji spara það sem hægt er að spara með fullri virðingu fyrir Bankasýslunni. Ég er ekki að gagnrýna starfsfólkið þar, engan veginn. Ég tel til dæmis að skýrslan sýni, úttektin sem Bankasýslan gerði á síðasta kjörtímabili um sparisjóðina, tillögurnar sem voru kynntar fyrir okkur í hv. viðskiptanefnd, að við værum í miklu betri málum ef farið hefði verið eftir því. En þrátt fyrir að stofnunin væri búin að leggja alla þá vinnu í það sagði þáverandi ríkisstjórn: Við gerum ekki neitt með þetta, okkur er bara alveg sama. Það getur vel verið að þetta kosti einhverja tugi milljóna að búa þetta til og vera með einhverja stofnun og það hljómar bara vel. Við getum talað um armslengd í ræðum og faglega stýringu og hvað þetta er, en svo tóku þeir bara skýrsluna, já, áhugavert. Svo fór hún bara í tætarann. Og kostnaður okkar eftir bankahrunið af sparisjóðunum nemur tugum milljarða. Það er hins vegar þannig að ef menn hefðu farið þá leið sem Bankasýslan lagði til og ef við hefðum farið þá leið sem ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerðum og var tekið fyrir í skýrslunni um sparisjóðina, og hv. þm. Össur Skarphéðinsson skoðaði sérstaklega vegna þess að hann var ekki viss hvort ég væri að gera alveg rétt, af því að ég var sparisjóðaráðherra, með Sparisjóð Mýrasýslu, það kostaði skattgreiðendur ekki krónu. [[Gripið fram í.]]Ég held að flest það sem gott gerist í þjóðfélaginu tengist Össuri Skarphéðinssyni með einhverjum hætti en ekki þetta samt. En hins vegar minni ég hv. þm. Össur Skarphéðinsson á það vegna þess að hann skoðaði þetta mál sérstaklega af einskærum áhuga. Ég veit ekki af hverju - eða auðvitað veit ég það, það er að vísu ekki sérstaklega til vinsælda fallið miðað við síðustu skoðanakannanir ef undan eru skildir Píratar sem fljúga hér með himinskautum í skoðanakönnunum, en aðrir flokkar hafa ekki riðið feitum hesti frá því að reyna að gera allt sem tengist þessari ríkisstjórn tortryggilegt, en þeir ætla að halda því áfram. Ókei, þá gera menn það, en ég kalla samt eftir því að einhver efnisrök komi fyrir því að sérstök stofnun sé utan um þessa eignarhluti. Því að ef svo er, þá skulum við fara að setja fleiri bankasýslur á laggirnar, því að nóg er af eignarhlutum ríkisins, og öll þau rök sem menn hafa lagt fram hér varðandi armslengd hljóta því að eiga við annars staðar.
Herra forseti. Hv. þingmaður hóf ræðu sína á því að segja meðal annars að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hefðu í þessari umræðu verið að tala hver við annan. Það er ekki alls kostar rétt hjá hv. þingmanni vegna þess að hv. þm. Frosti Sigurjónsson hélt ágæta ræðu, formaður efnahags- og viðskiptanefndar. Hann gagnrýndi þetta frumvarp og það var ekki annað á honum að skilja en hann gæti ekki samþykkt það eins og það er. Undir liggur samþykkt Framsóknar um hvernig eigi að fara með hlut okkar í Landsbankanum. Nú heyri ég á hv. þingmanni að hann er mjög hlynntur þessu frumvarpi og styður það greinilega en ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að okkur sé vandi á höndum ef ljóst er áður en frumvarpið fer til nefndar að ekki er meiri hluti fyrir meginhugmyndinni.
Virðulegi forseti. Við erum náttúrlega með ákveðinn stjórnarsáttmála í þessari ríkisstjórn og eitt af því sem hún gerði, og ég tók þátt í því starfi, var að setja af stað hagræðingarhóp. Markmið hópsins var einfaldlega að reyna að ná fram sparnaði í ríkisrekstri, af augljósum ástæðum. Það á alltaf við en kannski einkum núna. Eitt af því sem við skoðuðum sérstaklega var Bankasýslan. Þarna voru góðir hv. þingmenn úr Framsóknarflokknum ásamt mér og hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur og niðurstaða okkar var sú að þar væri augljóslega hægt að spara. Menn gleyma því alltaf þegar þeir eru ofsalega örlátir og tala um hlutina eins og sjálfsagt sé að hafa allra handa ríkisútgjöld að það er fólkið í landinu sem borgar. Ef við erum með rekstur á þessari stofnun notum við þá peninga ekki í annað. Ef við náum að lækka kostnaðinn hvað það varðar getum við nýtt peningana í eitthvað annað. Ég hef trú á því að allir skynsamir þingmenn munu styðja slíkar hugmyndir.
Herra forseti. Það er annað sem hv. þingmaður talaði um í ræðu sinni. Hann talaði um ljótan leik þeirra sem gagnrýndu frumvarpið og taldi eitthvað þar að baki sem ekki væri fallegt. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að í raun sé það réttmæt gagnrýni að verið sé að færa meiri völd til ráðherra, ef hann ber saman 1. gr. laga um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum þar sem talað er um að ráðherra sé heimilt að selja að öllu leyti eða hluta eignarhluta að fenginni heimild í fjárlögum og að fenginni tillögu hjá Bankasýslunni. Í 8. gr. er talað um að ráðherra geti gert það að eigin frumkvæði, það þarf ekki að ræða sérstaklega í fjárlögum í þinginu eða hjá einhverjum millilið. Ég spyr hv. þingmann hvort honum finnist ekki skorta gegnsæi og millilið þarna í þessu viðkvæma máli.
Virðulegi forseti. Sama hvaða lög við setjum er það ekki svo gott að hæstv. ráðherra, sama hver er það er, geti farið og selt einhverja hluti. Hv. þingmaður er í hv. fjárlaganefnd og veit að við þurfum alltaf að veita samþykki fyrir því í fjárlögum. Ég tel eðlilegra að við nálgumst málið á þennan hátt: Hvernig getum við séð til þess að salan á þessum ríkiseignum, eins og öðrum, verði eins fagleg og mögulegt er? Eins og komið hefur fram og ég fór nákvæmlega yfir í ræðu minni varðandi stofnunina náðust ekki þau markmið sem lagt var af stað með, þannig að það eitt og sér er ekki lausnin. Það er svo einfalt og ef menn trúa mér ekki skulu þeir lesa skýrslu rannsóknarnefndarinnar um sparisjóðina. Þar er þetta allt saman tilgreint. Ég skrifaði ansi margar greinar, hélt enn þá fleiri ræður og ég get farið yfir þetta með hv. þingmanni og við munum gera það í hv. nefnd þegar þar að kemur. Ég vonast til þess að við getum rætt það til að læra af þeirri reynslu. [[Forseti hringir.]]En það er ekki þannig að hæstv. ráðherra geti selt það sem hann vill, raunar getur hann ekki selt neitt nema með ákvörðun Alþingis.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður byrjaði á því að gera að umtalsefni þetta eina innlegg mitt um Benito Mussolini, ég tók reyndar sérstaklega fram að ég væri ekki að saka neinn hér um að aðhyllast stefnu hans og hv. þingmaður telur það væntanlega ekki, en mér þótti þó áhugavert að hv. þingmaður fór síðan í þó nokkuð lengri söguskýringu en sá sem hér stendur um það. Það er gott og blessað, enda finnst mér bara vel við hæfi að við höfum söguna fyrir framan okkur þegar við ræðum málin hér almennt. Nú hef ég engan tíma til að fara yfir allt sem ég ætlaði að segja, en dæmi um það sem vekur tortryggni, en hv. þingmaður kallar ljótan leik, er þegar hótað er niðurskurði gagnvart RÚV þegar efnið er hv. þingmanni ekki að skapi, það er afskipti þingmanns af fjármögnun HÍ þegar rannsóknarefnið er hv. þingmanni ekki að skapi - ég er ekki að tala um hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson heldur annan - og þegar lögmæti málsmeðferðarinnar í skýrslugerð í lekamálinu er vefengd af öðrum hv. þingmanni og síðast en ekki síst sniðganga hæstv. utanríkisráðherra gagnvart þinginu í ESB-málinu. [[Forseti hringir.]]Það er tortryggni gagnvart þessari ríkisstjórn vegna þess að hún hagar sér eins og hún sé ekki hæf til að fara með vald. Það er ástæðan fyrir því að við eigum að velta fyrir okkur lögmæti valds og meðferð þess hér á hinu háa Alþingi.
Virðulegi forseti. Þetta er bara túlkun hv. þingmanns á því sem gerst hefur. Ég hlustaði á umræðuna um lekaskýrsluna í dag og ég gat ekki séð að hv. þingmaður væri að gagnrýna það, ekki efnislega, þær röksemdir sem t.d. hv. þm. Brynjar Níelsson kom með eða hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Menn geta verið ósammála, ég er ósammála ýmsum. En það er eitt að við séum ósammála um hluti en annað að leggja það alltaf þannig út að hér sé um eitthvað vafasamt athæfi að ræða eða ætla mönnum mjög vafasama hluti. Ég fór yfir dæmi þar sem hv. þingmaður var sjálfur að ræða um, bankabónusana. Hv. þingmaður veit alveg að bankabónusarnir eru í reglugerðarumhverfi Evrópusambandsins. Ég er á móti flestum gerðum af bankabónusum, ég get farið yfir það í löngu máli, og mörgu af því reglugerðarverki sem kemur frá ESB. En við erum í EES, þannig er það.
Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að það var mjög lítið efnislega gagnrýnt frá meiri hlutanum í umræðunni um lekaskýrslurnar tvær var einfaldlega sú að það var ekkert efni til að ræða um frá meiri hlutanum. Það voru þrjár setningar sem snerust alfarið um að málinu væri lokið, bara til að halda því til haga. Nú nefndi ég ekki bankabónusa í ræðu minni og ætla ekki að taka þátt í þeirri umræðu hér og nú vegna þess að ég vil einfaldlega hlusta frekar á aðra í þeim efnum í bili. En í stað þess að við séum að kýta um þetta efni langar mig þess í stað, vegna þess að hv. þingmaður spurði um efnislega afstöðu til þessa tiltekna frumvarps, að beina honum aftur inn á efnislegu brautina. Telur hv. þingmaður, með hliðsjón af gjaldeyrishöftum, skynsamlegt að fara í einkavæðingarferli bankanna á meðan verið er að finna leið til að losa um gjaldeyrishöftin eða hvernig sér hann einkavæðingu bankanna í samhengi við það? Hér er um að ræða risastórt verkefni, afnám gjaldeyrishafta, sem ég hefði haldið að við þyrftum ákveðið svigrúm til að meta, bæði afleiðingarnar af því og sömuleiðis einfaldlega hvað eigi að gera. Ég hefði gaman af að heyra um sýn hv. þingmanns um samhengið milli afnáms gjaldeyrishafta og einkavæðingar bankanna.
Virðulegi forseti. Ég get talað hratt en hvort ég næ að svara öllu þessu á einni mínútu veit ég ekki. Hins vegar er stóra myndin þessi: Þriðji stærsti útgjaldaliður ríkissjóðs eru vaxtagreiðslur. Við setjum meiri peninga í vexti á hverju einasta ári en sem nemur öllum rekstri Landspítalans og öllum framlögum til Sjúkratrygginga samanlagt. Meðan við gerum þetta og þessi staða er uppi, þá erum við með skipulegum hætti að skerða lífskjör barna okkar og barnabarna. Það er bara svo einfalt. Við eigum hins vegar eignir og ef við seljum þær þá getum við grynnkað á skuldum. [[Gripið fram í.]] Síðan þurfum við að forgangsraða í þágu grunnþjónustunnar. En meira að segja þegar um er að ræða svona pínumál sem maður mundi ætla að allir væru sammála um, þar sem eru þó einhverjir tugir milljóna sem við getum notað í annað, kemur alltaf upp andstaða. Þetta er nákvæmlega þannig í fjárlögunum, það er sama hvar maður kemur niður. Meira að segja fjölmiðlastofa. Við höfðum enga fjölmiðlastofu frá landnámi til 2011 [[Forseti hringir.]]og það var bara allt í lagi. Nei, það má alls ekki spara þar frekar en neins staðar annars staðar.
Virðulegi forseti. Það er margt í frumvarpinu sem mér finnst alveg ágætt. Ég held að við séum í raun öll nokkurn veginn sammála, að þetta sé mál sem við eigum að geta náð sátt um. Við viljum að ferlið sé umfram allt gegnsætt þegar farið er í að selja eigur ríkisins. Við viljum fagleg vinnubrögð. Við viljum forðast einkavæðingarmistök fortíðarinnar og verkefnið er í raun - vegna þess að lítið traust ríkir á milli minni hluta og stjórnvalda, og það er ekkert nýtt, þannig var það líka á síðasta kjörtímabili - að skapa traust. Ég vil spyrja hv. þingmann - þetta er sama spurning og ég spurði hæstv. fjármálaráðherra - hvort hann sjái fyrir sér að ráðgjafarnefndin verði ekki bara skipuð af hæstv. ráðherra heldur verði sjálfstæðari; að minni hlutinn eða Seðlabankinn kæmi að henni eða hún á einhvern hátt gerð sjálfstæðari með því að skipa hana á annan hátt, hvort ekki megi hugsa sér einhverja slíka málamiðlun til að fá botn í málið. Ég held að við séum sammála um það.
Virðulegi forseti. Ég er alla vega sammála hv. þingmanni í því að við eigum að tala um efni máls, hvert verkefnið er og hvernig við getum nálgast það og traust er einn þáttur. Þá þurfum við bara að fara yfir það og til þess fer málið í nefndina. Ég held hins vegar að málið sé af þeirri stærðargráðu, þegar kemur að einkavæðingu bankanna og annarri einkavæðingu, að það sé alveg sérstakt markmið að það snúist ekki bara um stjórn og stjórnarandstöðu. Það er ekkert gott að það sé alltaf kósí á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, þá eru skattgreiðendur oft í slæmum málum; hv. stjórnarandstaða á að gagnrýna okkur í stjórnarliðinu alveg miskunnarlaust; að því gefnu að það sé gert málefnalega og út frá staðreyndum þá er það allt í fínu lagi. Það liggur fyrir, af mörgum ástæðum, að þegar kemur að því að selja ríkiseignir þá verður að gera það þannig að sem mest traust ríki. Við í meiri hluta fjárlaganefndar höfum viljað leggja áherslu á útboðsmálin og aðra slíka þætti vegna þess að þetta er ekki í nógu góðum málum. Við skulum ræða það. Ég útiloka ekkert í því samhengi en ég ætla ekki á þessari stundu að svara fyrir um einstaka þingmenn.
Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Mig langar aðeins að spyrja út í eitt: Ég er svolítið hissa á því að þessu máli verði vísað til hv. fjárlaganefndar þar sem ég á sæti þar sem ég taldi það eiga heima hjá efnahags- og viðskiptanefnd eins og bankamál yfir höfuð; einnig vegna þess að fjárlaganefnd hefur gríðarlega mörg og mikilvæg verkefni núna, til dæmis að klára lögin um opinberu fjármálin. Við erum sem betur fer að vinna mjög vel að því og í samstöðu en okkur veitir ekki af tímanum til að klára það mál. Ég er svolítið hissa á því að talað sé um að vísa þessu máli til fjárlaganefndar og ég spyr um afstöðu hv. þingmanns hvað það varðar. Ég tel nokkuð víst að efnahags- og viðskiptanefnd hafi meiri tíma til að fara í málið og einnig að það eigi beinlínis heima þar. Þetta snýr að bönkum og þó að þetta snúist um sölu á ríkiseignum að einhverju leyti þá er það ekki fyrr en við munum selja bankana sem þetta verður sala á ríkiseignum, 6. gr. heimild. Þetta frumvarp finnst mér eiga heima í efnahags- og viðskiptanefnd.
Virðulegi forseti. Það er alveg útilokað. Ef við tölum um tímafaktor þá er alveg ljóst að málið á miklu betur heima, ef við höfum hugsað okkur að klára málið, í hv. fjárlaganefnd. Það er miklu minna sem liggur fyrir í hv. fjárlaganefnd en það sem er hjá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Það sem hefur breyst með þessari hv. fjárlaganefnd er það að við höfum verið að taka að okkur verkefni á vormánuðum sem kannski var ekki jafnmikið gert af áður. Við erum náttúrlega komin ansi langt með opinberu fjármálin og síðan erum við mjög hörð með að fara í eftirlit með því sem gerist í ríkisrekstrinum og er það að mjög stórum hluta nýmæli. Við getum auðvitað líka gert það í sumar og við munum funda eins og við höfum gert á sumarmánuðum. Það er ekki bundið við þingtímann. Ég var að sjá listann, ég held að það séu tveir tugir af málum sem liggja fyrir hjá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Það er mín skoðun að það sem snýr að ríkisrekstrinum eigi frekar heima í hv. fjárlaganefnd og sérstaklega mál eins og þetta. Ég vil reyndar fá fleiri mál inn í þá hv. nefnd.
Herra forseti. Hv. þingmaður talar um traust. Heldur hann að það sé líklegt til að skapa traust að taka sölu á hlutum ríkisins í bönkum nánast inn á skrifborð hæstv. fjármálaráðherra? Sporin hræða í þeim efnum. Ég var í þessum sal 2002 og 2003 þegar menn voru að einkavæða bankana. Ég sá forustur þáverandi stjórnarflokka taka heljarstökk, hverfa hér í þingsal, hverfa frá yfirlýstri stefnu sinni um dreifða eignaraðild og á endanum var bönkunum komið í hendur manna sem höfðu pólitísk tengsl. Þetta vissi þingheimur árið 2009 þegar menn fóru í það að stofna Bankasýsluna. Það var þess vegna sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson skrifaði undir nefndarálit þar sem rakin voru rökin fyrir nauðsyn þess að viðhalda og viðhafa þetta armslengdarsjónarmið, til að skapa fjarlægð á milli hins pólitíska valds og fjármálanna. Hvað hefur breyst, hv. þingmaður?
Virðulegi forseti. Ég var ekki á þingi á tímum einkavæðingarinnar hinnar fyrri sem hv. þingmaður vísar til en ég þykist muna að hv. þingmaður fagnaði þeirri aðferð sem þá var farin. Hv. þingmaður leiðréttir mig ef svo er ekki, þá er hægt að fletta því upp. Ég skil ekki, eins og hv. þingmaður er indæll að öllu leyti, af hverju hann hlustar aldrei á ræður mínar. Ég hvatti hann til að fara í andsvar en ég gerði ráð fyrir að hann hefði hlustað á það sem ég sagði. [[Gripið fram í.]]Af hverju hlustaði hv. þingmaður ekki á ræðu mína? Ég fór nákvæmlega yfir þetta með armslengdarsjónarmiðin, að þrátt fyrir stofnun sem kostar fullt af peningum [[Gripið fram í.]]gekk það ekki eftir á síðasta kjörtímabili. Ég er alveg sammála því að við eigum að hafa armslengdarsjónarmiðið en það er algerlega ljóst að stofnunin dugði ekki til. Hv. þingmaður vildi ekki hlusta á ræðu mína en vill hann lesa skýrsluna um sparisjóðina og kannski útskýra, af því að hann var í ríkisstjórninni, af hverju þeir gengu svona fram með SpKef og Byr og af hverju þeir fóru ekki eftir tillögum Bankasýslunnar um sparisjóði?
Herra forseti. Ég er til í að taka umræðu um sparisjóðina við hv. þingmann hvenær sem hann vill. Núna er ég hins vegar samkvæmt rétti mínum að spyrja hann út í ræðu hans. Eigum við ekki að segja hlutina umbúðalaust eins og þeir eru? Það eru ákaflega fáir sem hafa áhuga á því að leggja niður Bankasýsluna. Það kemur í ljós að Framsóknarflokkurinn er upp til hópa á móti því. Formaður efnahags- og skattanefndar taldi mjög sterk rök gegn því. Hæstv. fjármálaráðherra var ekki beinlínis sterkur í trúnni þegar hann flutti framsöguræðu sína. Hvaðan kom hugmyndin? Hún kom frá tveimur þingmönnum. Annar var hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hinn var hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Þetta er niðurskurðarnefndin fræga, nefndin sem fór hérna með fjaðraþyt og söng um loftin blá og kynnti gríðarlegar tillögur um hvernig hún ætlaði að spara í ríkisrekstri. Ein af öðrum hafa þær tillögur fallið til jarðar eins og skotnir fuglar. Þetta er eitt af því fáa sem er eftir. Þess vegna rembist hv. þingmaður eins og rjúpan við staurinn við að leggja niður stofnun sem hann studdi sjálfur árið 2009. Er það ekki ástæðan, hv. þingmaður?
Virðulegi forseti. Ég kannast ekki við að hafa stutt stofnunina en mér finnst ágætt að það kom þó skýrt fram, þótt hv. þingmaður hafi ekki minnst á það, að hann studdi þá leið sem var farin í einkavæðingunni á sínum tíma. Ég trúi því ekki að hv. þingmaður ætli sér neitt slæmt [[Gripið fram í.]]hvað það varðar. Hins vegar liggur fyrir að hér var samt sem áður stofnun sem átti að halda utan um eignarhlutina, það voru samt sem áður tveir bankar með starfsemi sem voru reknir áfram af ríkisstjórninni, ríkisstjórninni sem hv. þingmaður var í. Þegar kemur að hagræðingarnefndinni hvet ég hv. þingmann til að kynna sér rúmlega 100 tillögur og sjá [[Gripið fram í.]]hvað verður framkvæmt af þeim. Hv. þingmaður vill kalla fram í vegna þess að hann vill ekki ræða þá hluti.
Ég vil það.
Auðvitað er það þannig.
Mér þykir líka vænt um þingmann.
Virðulegur forseti. Getur þú róað hv. þingmann. Hann er svolítið æstur.
Forseti biður menn að gefa ræðumanni hljóð.
Virðulegi forseti. Það liggur alveg fyrir að ég mun berjast fyrir því að vel sé farið með skattfé almennings. Ég hef gert það fram til þessa [[Forseti hringir.]]og mun halda því áfram, því að það eru nóg verkefni til að setja fjármunina í, m.a. í grunnþjónustu og í að greiða niður skuldir.
Frú forseti. Við fjöllum um frumvarp til laga um meðferð og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Mig langar að byrja á því að fjalla um það hvernig hæstv. ráðherra vísaði málinu til nefndar. Það kemur fram í 13. gr. þingskapa um efnahags- og viðskiptanefnd að nefndin fjalli, með leyfi forseta, „um efnahagsmál almennt, viðskiptamál, þar með talin bankamál, fjármálastarfsemi og lífeyrismál, svo og skatta- og tollamál.“ Fjárlaganefnd fjallar vissulega um eignir ríkisins. Frá upphafi þegar Bankasýslan var stofnuð hefur öll sú umfjöllun farið fram í viðskiptanefnd og mér þykir því harla skrýtið að ráðherrann ákveði að vísa málinu til allt annarrar nefndar. Ég legg hér með til að málinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar þar sem ég tel það eiga heima og ég lýsi yfir furðu minni á hinu. Það kom fram í máli formanns efnahags- og viðskiptanefndar að hann hefur efasemdir um málið og má vera að það sé ástæðan fyrir því að það eru meiri líkur á því að formaður og varaformaður fjárlaganefndar séu hlynntari málinu, eða formaður fjárlaganefndar af hálfu Framsóknarflokksins. Eins og hefur verið reifað í dag og kom fram í ræðum, m.a. formanns efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, gengur það í raun gegn samþykktum á landsþingi Framsóknarflokksins að Bankasýslan verði aflögð sem og sala á eignarhlut Landsbankans, að 30% verði seld. Að sjálfsögðu er í lagi að vísa inn málum sem er ekki einhugur um, en ef það er svo að þingflokkur Framsóknarflokksins hefur greitt þessu atkvæði á þingi sínu er svolítið sérstakt ef farið verður alfarið gegn því. Fólk verður að eiga það við sig en við í stjórnarandstöðunni veltum fyrir okkur hvort við séum að ræða mál sem ekki er meiri hluti fyrir í þinginu. Hæstv. fjármálaráðherra gat ekki svarað því hvort svo væri en fyrst og fremst finnst mér ankannalegt að fara gegn þingsköpum, í ljósi þess að efnahags- og viðskiptanefnd fjallar um bankamál og þess að síðan Bankasýslan varð til hefur öll umfjöllun um hana og meira og minna allt sem snertir hana, skýrslur og annað sem gert hefur verið, farið til umfjöllunar í þeirri nefnd. Þetta var það sem ég vildi sagt hafa í upphafi. Eins og komið hefur fram í dag er ýmislegt í frumvarpinu sem er ágætt og annað sem er minna í lagi. Saga Bankasýslunnar er rakin, hvernig hún varð til og af hverju og mér finnst ástæða til að við spyrjum að því af hverju Bankasýslan var sett á laggirnar. Af hverju var ákveðið að fara þá leið? Það er vegna þess að í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var meðal annars bent á að það þyrfti að búa til meiri fjarlægð, vegna þess hvernig við stóðum að því að einkavæða og hvernig við fórum með fjármálafyrirtækin okkar. Þetta er fyrirkomulag sem hefur þrátt fyrir allt gengið ágætlega og finnist fólki einhverjir agnúar á því væri að mínu viti nær að sníða þá af frekar en að leggja stofnunina niður. Við stöndum frammi fyrir því að væntanlega kemur til þess á allra næstu missirum að við seljum eignarhlut okkar í að minnsta kosti tveimur stærri bönkunum og við þurfum líka að halda utan um sparisjóðina, þá sem eftir eru. Núna er málið farið að taka á sig þá mynd sem Bankasýslunni var ætlað að sjá um og þess vegna finnst mér óvarlegt af ráðherranum að tala eins og starfsmenn Bankasýslunnar hafi ekkert að gera, eins og ég sagði í andsvari áðan mætti halda að starfsfólkið þar og stjórnarmenn gerðu ekki neitt, hvort það væri að verðmeta Landsbankann alla daga. Það má vel vera að breyta megi fyrirkomulaginu en það er óvarlegt að leggja það niður. Það kemur fram í 13. gr. að gildistakan er 1. janúar 2016, þá falla úr gildi lög um Bankasýsluna. Á bls. 6 kemur fram tilefni og nauðsyn lagasetningarinnar þar sem farið er yfir þá ákvörðun Alþingis að lækka fjárframlög til Bankasýslunnar um nærri helming. Eins og eftirminnilegt er átti að fella fjárheimildirnar niður í fjárlögum síðasta haust, sem kemur reyndar fram hér, og eins og það var lagt fram í haust voru fjárheimildir til stofnunarinnar alfarið felldar niður. Við náðum sem betur að lagfæra það, enda svolítið sérkennilegt að ætla sér að starfrækja stofnunina fram á mitt ár en svo er enginn fjárlagaliður til sem snýr að því að borga út laun og annað slíkt hjá Bankasýslunni. Ráðherra áttaði sig á því og það var lagfært. Eins og ég segi eiga lög um Bankasýsluna ekki að falla úr gildi fyrr en 1. janúar 2016 og þá hlýtur að vanta fjárheimildir inn í Bankasýsluna, það er tæplega hægt að láta hana hætta að starfa af því að lögin gilda um hana fram til áramóta. Það hlýtur að vera eitthvað sem kemur inn í fjáraukalögum, ég skil þetta a.m.k. þannig. Það væri ágætt ef einhver leiðrétti mig hvað það varðar. Svo er það líka að sú þekking sem skapast hefur af störfum Bankasýslunnar, bæði nefndarinnar og starfsmannanna, er mikilvæg, eins og hjá flestum öðrum sem fara með slík sértæk málefni. Samkvæmt 10. gr. frumvarpsins er Ríkiskaupum ætlað að fara formlega með sölumeðferðina fyrir hönd ríkisins og á að hafa umsjón með samningaviðræðum við utanaðkomandi ráðgjafa. Það hlýtur að kosta eitthvað. Síðan getur ráðherra leitað umsagnar ráðgjafarnefndar um tillögur eða tilboð sem Ríkiskaup er með í höndunum. Án þess að ég sé að gera lítið úr starfsfólki Ríkiskaupa veltir maður fyrir sér því að flytja yfir á tiltekna stofnun sem til er í samfélaginu af því að það hentar betur. Mér hefur verið tíðrætt um að mér finnist þessi ríkisstjórn draga töluvert til sín vald og mörg frumvörp hafa falið í sér að verið er að draga til sín vald. Mér finnst þetta frumvarp vera eitt þeirra, því að í 8. gr. segir að ráðherra geti að eigin frumkvæði tekið ákvörðun um að hefja sölumeðferð einstakra eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Hann þarf ekki að bera það undir neinn. Ég er ekki að ætla honum að vilja ekki gera það en hann þarf ekki að gera það, málinu er stillt þannig upp og það finnst mér of mikið vald. Ég vil að Alþingi hafi meira með það að gera og einnig tel ég að ef okkur finnst eitthvað athugavert við það fyrirkomulag sem nú er, t.d. varðandi skipun í ráð eða stjórn Bankasýslunnar eða annað því um líkt, getum við lagfært það. Við gætum meðal annars gert það með því að auka aðkomu þingsins, fremur en hafa það alfarið á höndum ráðherra. Auðvitað hafa farið fjármunir í þessa stofnun en við skulum ekki gleyma því hvers vegna hún varð til. Það var af því að farið var óvarlega með fjármálastofnanir. Eignin er upp á 250–300 milljarða, sem við erum að velta fyrir okkur. Við fáum tugi milljarða í arðgreiðslur á ári og það að stofnun kosti 50 millj. kr. í rekstri á ári meðan við reynum að selja þessa eignarhluta er aðeins dropi í hafið, og þá er ég ekki að gera lítið úr því að við höfum nóg við aurana að gera, en þetta er mjög verðmætt. Það er mjög verðmætt hvernig á því er haldið og það skiptir gríðarlega miklu máli. Það skiptir máli að hafa trúverðugleika og byggja upp það traust sem við erum í svo mikilli þörf fyrir í samfélaginu, þingmenn og ekki síður fjármálastofnanir. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað og sagt að við eigum að bíða með þetta og lagfæra agnúana fremur en hitt. Það var ágætlega farið yfir fyrr í dag ferlið eða samskiptin á milli ráðuneytis og ráðgjafarnefndar sem er dregið út hér, þ.e. samkvæmt lögunum sem í gildi eru er ákveðið ferli til staðar á milli Bankasýslu, valnefndar og ráðuneytis sem felst m.a. í því að ráðherra þarf að vera með skriflegt erindi og það þarf að leggja fyrir nefndir o.s.frv. Við hljótum alltaf að vilja gera betur en það sem miður hefur farið og það tel ég vera verkefni okkar hér frekar en að leggja stofnunina niður. Því hefur verið velt upp í dag að óheppilegt sé að hafa þetta inni í ráðuneytinu vegna þess að við erum ekki með viðskiptaráðuneyti, sem fór með fjármálamarkaðinn áður. Nú er eftirlitið og framkvæmdin, löggjöfin, allt á sama stað. Það getur ekki talist traustvekjandi og núna þegar stjórnirnar koma nánast skipaðar að utan frá þessari nefnd, þegar ráðherra er búinn að leggja blessun sína yfir það, t.d. í Landsbankanum, er þetta allt saman eins og hér var sagt, fært einu stigi nær ráðherra en áður. Mér fannst ágæt yfirferðin hjá formanni efnahags- og viðskiptanefndar þegar hann velti upp hlutverki Landsbankans sem beinu aðhaldi að fjármálastofnunum samfélagsins. Mér finnst það mun áhugaverðari pæling en að selja eignina. Ég mundi vilja eiga bankann, það er mín skoðun, en það geta verið skiptar skoðanir um það. Varðandi þetta frumvarp er ýmislegt um það að segja en í ljósi þess að við viljum reyna að auka sjálfstæðið, viljum reyna að treysta gagnsæi og trúverðugleika, eins og hér er tekið fram, við meðferð eignarhalds og sölu eignarhluta, finnst mér þetta ekki vera aðgerð til þess. Talað er um að byggja upp sterkari umsýslueiningu innan fjármálaráðuneytisins og það er eins og það eigi allt saman eftir að eiga sér stað. Þess vegna er ekki óeðlilegt að maður spyrji sig: Er fjármálaráðuneytið - sem hefur auðvitað þurft að þola niðurskurð eins og önnur ráðuneyti, gleymum því ekki að það fékk á sig 5% niðurskurð eins og önnur ráðuneyti rétt sisvona, korter fyrir jól 2013, og það snerist þá bara um mannahald - tilbúið til að taka við þessu? Með því að ráðgjafarnefndinni er ætlaður staður innan ráðuneytisins, þ.e. þeirri þriggja manna nefnd sem ráðherra skipaði, hafi starfs- og fundaaðstöðu auk þess sem ráðuneytið veitir upplýsinga- og gagnaöflun, útreikning og aðra nauðsynlega þjónustu, er ráðgjafarnefndin eiginlega orðin partur af ráðuneytinu. Í mínum huga er hún ekki sjálfstætt starfandi með armslengd. Ég sé það ekki fyrir mér. Það má vel vera að hægt sé að færa einhver rök fyrir því en mér finnst frumvarpið alla vega ekki gera það.
Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst í mínum huga að þetta er vont frumvarp, mér finnst það undarlegt og svo mætti kannski orða það þannig að það væri dálítið kvíðvænlegt þegar fyrir liggur að það er ætlun annars stjórnarflokksins að minnsta kosti að selja Landsbankann eða 30% í honum, sem ég er svo sem ekkert á móti og vonandi vilja einhverjir kaupa hina tvo bankana, þá skuli eiga að færa alla ákvörðunartöku um þetta efni bara inn á borð hjá fjármálaráðuneytinu. Við höfum vonda reynslu af einkavæðingu og hér liggur fyrir og hefur verið samþykkt í þinginu þingsályktunartillaga um að rannsaka einkavæðingu bankanna fyrr á tímum og ég held að við ættum að gera það áður en við förum að draga úr þeirri stofnanavæðingu sem er þó í kringum Bankasýsluna núna. Við megum náttúrlega ekki alltaf falla í þá gryfju að af því að eitthvað kosti peninga og kannski meiri peninga að gera hlutina svona heldur en einhvern veginn öðruvísi þá sé það vont. Ég hafði ekki tækifæri til að hlusta á alla umræðuna en það var ýjað að því áðan að þetta frumvarp væri fyrst og fremst komið út úr hagræðingarhópi ríkisstjórnarinnar sem vildi líka fella niður Þróunarsamvinnustofnun og það var tillaga þeirra nr. 23. Hefur hv. þingmaður einhverja skoðun á því, hvort það gæti verið að þetta væri fyrst og fremst lagt fram til að spara eitthvað?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Já, þetta er ein af þeirra tillögum. Það vill nú svo til, af því að ég nefndi áðan að frumvarpinu er vísað inn í fjárlaganefnd, að þar situr hagræðingarhópurinn allur eins og hann leggur sig [[Gripið fram í.]]nema hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir vissulega, hún er formaður allsherjar- og menntamálanefndar, en hinir þrír sitja þar inni. [[Gripið fram í: Afplánun.]] Það er gott að spara og það er gott að spara í ríkisfjármálum eins og annars staðar en það skiptir máli hver tilgangurinn er og mér finnst tilgangurinn hér ekki helga meðalið. Ef við teljum vera agnúa á fyrirkomulaginu hjá Bankasýslu ríkisins í dag þá finnst mér, meðan við erum í þeirri óvissu sem við erum í dag bæði varðandi afnám hafta og sölu á bönkum og fjármálastofnunum, að við eigum frekar að staldra við. Það er alveg rétt, það má gera ýmislegt fyrir 50 millj. kr., en ég tel samt sem áður að þeim peningum sé vel varið í að halda utan um þetta og þá þekkingu sem þarna hefur skapast. Ég held að við eigum frekar að lagfæra það sem okkur finnst vera að en að leggja stofnunina niður á þessum tímapunkti. Ég er alls ekki sannfærð um að sú leið sem hér á að fara sé heppilegust. Ég tek undir það með hv. þingmanni að við höfum ekki góða reynslu af einkavæðingu og auðvitað getum við sagt að sporin hræði. Þess vegna er það eiginlega með ólíkindum að þingmönnum sem skrifuðu undir títtnefnt armslengdarsjónarmið á síðasta kjörtímabili þyki það í lagi [[Forseti hringir.]]af því að þeir töldu það ekki virka nógu vel en þeir eru ekki tilbúnir [[Forseti hringir.]]til að lagfæra agnúana.
Virðulegi forseti. Ég er mjög sammála hv þingmanni og vil síst af öllu að einhver taki orð mín þannig að ég vilji ekki spara í ríkisrekstrinum. Við höfum talað um það áður í ræðustól, ég og hv. varaformaður fjárlaganefndar, að við erum sammála um einn hlut og það er að það þarf aga í ríkisfjármálum. En sparnaður má náttúrlega ekki að koma niður á vinnubrögðum, gagnsæi og því að við gerum hlutina rétt. Mig langar til að hv. þingmaður rifji kannski upp fyrir mér hvernig þetta var, vegna þess að mér finnst ég geta lesið það út úr frumvarpinu að það sé afleiðing af einhverju sem var lagt til í fjárlagafrumvarpinu, en var það ekki einmitt öfugt? Var það ekki þannig að í fjárlagafrumvarpinu var ekki gert ráð fyrir neinum fjármunum til Bankasýslunnar og stjórnarmeirihlutinn varð að setja þá inn vegna þess að það var ekki búið að leggja fram þetta frumvarp, svolítið í átt við flutninginn á Fiskistofu, menn ákveða bara eitthvað en hafa engar heimildir?
Virðulegi forseti. Það er kannski akkúrat það sem gerðist og eins og ég ræddi áðan átti að slá stofnunina af um síðustu áramót þrátt fyrir að ekkert frumvarp væri komið fram um hana og aukinheldur var ekki einu sinni gert ráð fyrir fjárlagalið þegar búið var að ákveða að hafa hana starfandi fram á mitt ár. Þetta var vægast sagt klaufalegt, en menn sáu að sér og löguðu þetta. En það breytir því ekki að eftir stendur spurningin: Ef lögin öðlast gildi 1. janúar 2016, hvað verður um stofnunina frá miðju ári til áramóta? Hvernig verður meðferð þessara mála og hver verður tilvist stofnunarinnar það hálfa ár sem út af stendur því fjárheimildirnar ná vissulega bara fram á mitt ár?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hér eftir hrun, bæði úti í samfélaginu og í þessum þingsal, var heilmikið talað um það hvernig við gætum endurunnið traust sem við hefðum glatað. Traust á stjórnmálamönnum fór dvínandi og okkur hefur ekki tekist að vinna það til baka eins og við hefðum gjarnan viljað. Ég tel að þetta frumvarp ýti undir tortryggni og vantraust frekar en að það stuðli að auknu trausti. Einkavæðing bankanna var mikið gagnrýnd og var mikið talað um að þar hefði pólitíkin komið að. Sumir hafa jafnvel sagt að einkavæðing bankanna hafi verið rót vandans, það sem hafi orðið til þess að allt fór úr böndunum og hrundi í hausinn á okkur. Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að þetta hefur komið til umræðu hér í dag, hvernig hægt sé að sætta pólitíkina í þessu ferli og minnka tortryggnina. Menn segja: Hér eru helmingaskiptaflokkarnir og þeir munu sjá um sína o.s.frv. Fyrr í dag var talað um að kannski væri ráð að setja saman þverpólitíska eftirlitsnefnd, að hafa jafnvel millistykki, sem væri Bankasýslan, áfram og að nefndirnar fengju aukið vægi og síðan værum við með þverpólitíska nefnd sem hefði eitthvað um ferlið að segja. Hvað segir hv. þingmaður um þetta? Telur hún að það gæti orðið til að auka traust og draga úr tortryggni?
Frú forseti. Meiri hlutinn, sem að frumvarpinu stendur, trúir því greinilega að með því að setja upp sjálfstæða ráðgjafarnefnd sé verið að treysta gagnsæi og trúverðugleika. Ég tel svo ekki vera og er sammála því að einkavæðing gömlu bankanna sé rót þessa vanda sem við stóðum frammi fyrir; og stöndum í raun enn frammi fyrir af því að málin eru ekki leyst. Hvort hægt er að sætta pólitíkina í málinu með því að hafa þverpólitíska eftirlitsnefnd, ef ég hef skilið þingmanninn rétt, að hún verði eitthvert millistykki á milli Bankasýslunnar og fjármála- og efnahagsráðuneytisins auk fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar - ég veit það ekki. Það getur vel verið að þá sé hægt að ná sátt meðal þingmanna en þá stöndum við alltaf frammi fyrir þeirri grundvallarspurningu hvort armslengdin sé eftir sem áður til staðar, þ.e. sú sem við viljum reyna að ná. Telji einhver að það hafi mistekist eða ekki gengið nógu vel eftir, þá eigum við að laga það, þá eigum við ekki endilega að búa til eitthvað annað. Ég vil frekar fjarlægja pólitíkina frá svona stóru og mikilvægu máli til að vinna traustið til baka. Ég held að það sé frekar styrkur gagnvart þjóðinni, þ.e. fyrir okkur þingmenn, hvað það varðar að öðlast traust, að við séum minna að skipta okkur af þessu og þetta sé frekar í höndum þar til bærra fagaðila. Þá er ekki heldur hægt að saka fólk um að það sé að ota sínum tota eða eitthvað slíkt. En hvort þetta ætti að vera eitthvert formlegt millistykki, ég er ekki alveg sannfærð.
Frú forseti. Nýlega urðum við vitni að því að inn í þingið kom frumvarp um náttúrupassa og við vissum að ekki var samkomulag um það innan ríkisstjórnarflokkanna. Hér er ríkisfjármálaáætlun þar sem talað er um sölu á 30% hlut í Landsbankanum. Við ræðum hér frumvarp til laga um meðferð á sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum og stærsti kaflinn hlýtur þá að vera um stóra hlutinn okkar sem við ætlum að selja í Landsbankanum. Hver heldur hv. þingmaður að afdrif þessa frumvarps verði? Má ekki leiða að því líkum að það fari svipað fyrir þessu frumvarpi og fyrir náttúrupassanum þar sem augljóst er að ekki er eining innan stjórnarflokkanna um hvernig fara á með eignarhlutinn, hvort yfir höfuð á að selja hlut í Landsbankanum eða hvert hlutverk hans á að vera?
Frú forseti. Það er rétt að ekki er augljós samstaða um þetta mál frekar en mörg önnur, eins og hér hefur komið fram. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar sagði að það væri allt í lagi að málið kæmi inn til þess að ræða það. Það væri hugsanlegt að breyta því í meðförum þingsins. Það er þá kannski það sem framsóknarmenn gera ráð fyrir. Ég vil minna á að framsóknarmenn settu líka fyrirvara við virðisaukaskattinn, matarskattinn, en 1% dugði til. Ég vona svo sannarlega að þeir standi betur í fæturna varðandi þetta. Það eru samþykktir þeirra á landsþingi sem eru að baki, ég veit ekki alveg hvernig það var með matarskattinn. Ég vona svo sannarlega að þingmenn flokksins standi í fæturna hvað þetta varðar. Ég held að málinu sé vísað til fjárlaganefndar vegna þess að meiri líkur eru taldar á því að það nái fram að ganga af hálfu framsóknarmanna í þeirri nefnd.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það hefur verið mjög áhugavert að hlusta á hv. stjórnarandstæðinga tala hver við annan. Það er augljóst að það má spara, bara ekki í ríkisrekstrinum. Ég held að það sé nokk sama hvar komið er niður, þetta er allt hið versta mál. Meira að segja það að spara í ráðuneytunum er eitt hið alvarlegasta sem hefur komið inn ef marka má orðaskipti hv. stjórnarandstöðuþingmanna. Eins og við vitum átti þessi stofnun upprunalega að halda utan um eignarhluti bankanna, menn litu svo á að stóru viðskiptabankarnir þrír yrðu hjá ríkinu ásamt miklu af sparisjóðakerfinu. Niðurstaðan varð sú að þetta urðu bara Landsbankinn og nokkrir mjög litlir sparisjóðir en hins vegar fór eignarhlutur stóru sparisjóðanna, SpKef og Byr, aldrei inn í Bankasýsluna þrátt fyrir að lög kvæðu á um það, eins og við þekkjum. Við ræddum það aðeins áðan og ég ætla ekkert að fara yfir það. Hv. þingmaður talaði um að þekkingin í stofnuninni gæti horfið. Þetta eru tveir starfsmenn. Halda menn að ef þessi stofnun verður lögð niður, sem kostað hefur 400 millj. kr., þá hverfi þekking þessara einstaklinga? Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki þennan málflutning. Við búum á Íslandi, við erum ekki í Kína þar sem fólk er í einhverjum órafjarlægðum. Þetta eru tveir einstaklingar, prýðilegir einstaklingar, sem þarna eru, með ágætisþekkingu, eftir því sem ég best veit hinir mætustu einstaklingar. En hvaða þekking hverfur? Þeir gleyma ekki því sem þeir vita núna og gögnin hverfa ekki þó að þessi stofnun verði lögð niður - eða er það hv. þingmaður?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það sem ég átti við, þegar ég var að tala um að Ríkiskaupum yrði falið að annast þetta í stað Bankasýslunnar eins og nú er, er að ég tel að til hafi orðið þekking á því umhverfi sem við er að fást í þessu sambandi. Ég er ekki sannfærð um að sú þekking sé til staðar í Ríkiskaupum og ætla ég þó ekki að draga úr því að starfsmenn Ríkiskaupa eru eflaust hið mætasta fólk eins og hv. þingmaður komst hér að orði um starfsmenn Bankasýslunnar. Ég er bæði að tala um nefndina og starfsmennina. Ég held að við eigum að bera virðingu fyrir því starfi sem þar hefur verið unnið. Þess vegna hef ég sagt hér að ef við teljum að eitthvað hafi ekki gengið alveg eftir - í ljósi afstöðu þingmannsins, sem kom í andsvar við mig - á síðasta kjörtímabili varðandi þetta mál mundi ég vilja lagfæra það á meðan staðan er eins viðkvæm og hún er, í ljósi haftanna og í ljósi þess að við erum enn með óseldar eignir. Það hefur verkast þannig til að okkur gekk hægar að koma okkur af stað út úr því ástandi sem skapaðist vegna hruns fjármálakerfisins. Ég get spurt þingmanninn til baka hvort hann telji ekki sjálfur að ekki þurfi að fara alla þessa leið heldur væri hægt að lagfæra þetta, það sem hann telur þá vera að, fremur en að leggja stofnunina niður á þeim tímapunkti. Hvernig lítur hann svo á dagsetninguna 1. janúar 2016, hver verða afdrif stofnunarinnar frá miðju þessu ári og fram til áramóta? Það er eitthvað sem við getum kannski átt samskipti um.
Virðulegi forseti. Við getum ekki lagað það og sett stóru fjármálastofnanirnar, sem fóru á hausinn eftir bankahrunið, aftur inn í stofnunina. Þær eru farnar á hausinn, SpKef og Byr eru farnir á hausinn. Eignarhlutinn af þeim var aldrei inni í Bankasýslunni þrátt fyrir að lögin kvæðu á um að eignarhlutur banka í eigu ríkisins ætti að vera inni í Bankasýslunni. Nú eru þær fjármálastofnanir farnar á hausinn og reikningurinn kominn til skattgreiðenda þannig að við lögum það ekkert. Einhverja praktíska hluti hvað það varðar hvernig hlutunum verður fyrir komið - það er væntanlega það sem við munum fara yfir í hv. fjárlaganefnd. Ég veit að fenginni reynslu að hv. þingmaður sem hér hefur talað mun koma með góðar athugasemdir og fara vel yfir það ásamt öðrum hv. þingmönnum í fjárlaganefnd. Það er bara praktískt mál. En þetta eru tveir starfsmenn. Þekking þeirra hverfur ekkert þó að við leggjum stofnunina niður, það gerist ekki, en við getum því miður ekki lagað þau mistök sem fólust í því að ekki var farið eftir lögum um Bankasýsluna fyrir gjaldþrot.
Frú forseti. Jú, við getum nefnilega lagað hlutina. Þingmaðurinn hélt því fram að eitthvað hefði ekki gengið upp og þá getum við lagfært það þannig að það komi ekki fyrir aftur. Það geta varla verið rök fyrir því að leggja Bankasýsluna niður að þingmaðurinn telji að tveir sparisjóðir hafi ekki farið inn í Bankasýsluna eins og hann nefnir, sem ég ætla ekki að taka afstöðu til. Það þýðir ekki að leggja beri stofnunina niður af því að hann telur að hún hafi ekki virkað. Það má jafnvel segja að pólitíkusarnir hafi ekki virkað, [[Gripið fram í.]]er það ekki þannig? Þegar einkavæðing bankanna átti sér stað hér á árum áður þá virkaði pólitíkin ekki og nákvæmlega það sama er verið að gera aftur. Við erum að fara aftur til fortíðar með því að færa þetta inn í ráðuneytin og það er það sem ber að varast. Við þurfum ekki að brenna okkur á sömu hlutunum mörgum sinnum.
Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp um meðferð á sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, en áður en ég fer yfir það langar mig að ræða aðeins um ríkisfjármálaáætlunina og hvað í henni stendur þegar talað er um Landsbankann og hluti okkar í fjármálastofnunum. Ríkisfjármálaáætlun var lögð fram nokkrum dögum áður en flokksþing Framsóknarflokksins var haldið. Þar er talað um það brýna viðfangsefni í stjórn ríkisfjármála að lækka skuldir. Rætt er um hver staðan er og uppsöfnuð vaxtagjöld eru frá 2009–2015 orðin um 580 milljarðar kr., sem er engin smáupphæð. Við höfum verið að greiða 80–90 milljarða kr. á ári í skuldir og ég er sannarlega sammála því sem fram kemur í ríkisfjármálaáætluninni að brýnasta viðfangsefnið í stjórn ríkisfjármála er að lækka skuldir. Þegar þjóð stendur eins og við gerum með skuldastöðu upp á 1.500 milljarða kr. þá stöndum við mjög veik fyrir og við þolum ekki utanaðkomandi áföll og ég óttast bara um sjálfstæði þjóðarinnar ef eitthvað kemur upp á þannig að ég tek sannarlega undir að þetta er brýnt verkefni. Þegar áfram er lesið í ríkisfjármálaáætluninni er talað um að skuldastaðan lækki umtalsvert á tímabilinu 2016–2019 miðað við verga landsframleiðslu, hún lækki úr 68% af vergri landsframleiðslu í um 50% í árslok 2019, sem er þokkaleg staða. En lækkunin á skuldahlutfallinu er að mestu leyti vegna þess að það er vöxtur á vergri landsframleiðslu um 25%, sem er ansi mikið. Nafnvirði skuldanna lækkar um innan við 10% og það er tvennt sem kemur þar til. Það er að gjaldeyrisvaraforðinn verði minnkaður og síðan sala á 30% eignarhlut okkar í Landsbankanum og minni hlutum í Arion og Íslandsbanka, þannig að stærsti hlutinn af niðurgreiðslu skulda, að nafnvirði, kemur úr sölu hluta okkar í bönkunum. Þetta á að gefa okkur 3–4 milljarða kr. í vaxtagjöld og gert er ráð fyrir því í fjárlögum fyrir árið 2015 að við greiðum niður skuldir um 35,5 milljarða kr. sem eiga að koma úr sölu þessara eignarhluta. Það er dágóður skildingur, og á aftur að virka fyrir árið 2016. Síðan er haldið flokksþing framsóknarmanna og þar er samþykkt að tillögu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, sem er formaður efnahags- og viðskiptanefndar, að ekki eigi að selja nokkurn skapaðan hlut í Landsbankanum og einnig var gerð samþykkt um hlutverk hans sem stangast algerlega á við það sem fram kemur í sjálfri ríkisfjármálaáætluninni. Ég vænti þess að sú áætlun hafi verið samþykkt í ríkisstjórn, eða hvað? Hæstv. ráðherrar Framsóknarflokksins hafa væntanlega samþykkt áætlunina þar sem er inni sala á eignarhlutnum í Landsbankanum og hæstv. forsætisráðherra væntanlega þar með. Síðan kemur flokksþingið og þá kemur þessi samþykkt. Jæja, látum gott heita. Það var sem sagt búið að leggja ríkisfjármálaáætlunina fram fyrir flokksþingið en síðan er lagt fram frumvarp til laga um meðferð á sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Það er lagt fram eftir samþykkt Framsóknarflokksins, eftir að ljóst er að hv. þingmenn Framsóknarflokksins vilja ekki selja 30% í Landsbankanum og hafa ákveðnar hugmyndir um hlutverk hans og rekstrarform. Samt sem áður hefur frumvarpið væntanlega farið í gegnum ríkisstjórnina og hæstv. ráðherrar Framsóknarflokksins ásamt hæstv. forsætisráðherra samþykkt hana. Hér kemur skýrt fram í 7. gr. að gert er ráð fyrir að selja eigi eignarhlut ríkisins í Landsbankanum hf. umfram 70% hlut ríkisins af heildarhlutafé bankans, það er sem sagt heimild til að gera þetta. Frú forseti verður að fyrirgefa mér þótt ég skilji í raun og veru ekkert í þessu. Það er þannig að frumvörp fara í gegnum hæstv. ríkisstjórn með samþykki hæstv. ráðherra og þau fara út úr stjórnarþingflokkunum og síðan deyja þau drottni sínum eins og náttúrupassinn sálugi. Mér sýnist að ríkisfjármálaáætlunin, a.m.k. að hluta til hvað varðar niðurgreiðslu skulda, og þetta frumvarp hér um sölu eignarhluta ríkisins ætli að fara sömu leið. Stjórnunarhættir þessarar hæstv. ríkisstjórnar eru mér hulin ráðgáta. Hér kom hv. þm. Frosti Sigurjónsson í pontu áðan og ræddi þetta frumvarp og ég get tekið nánast undir langflest sem hann sagði um það. Hann velti því fyrir sér hvort það væri í raun og veru tímabært að fara fram með breytingar á umgjörðinni um sölu eignarhlutanna og hvort það væri í raun til bóta. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson taldi ekki rétt að fjárlaga- og efnahagsráðuneytið héldi utan um málið, hann fann því ýmislegt til foráttu, það væri kannski ekki gott að ráðuneyti sem sæi um eftirlit væri einnig að sýsla með eignarhluta og talaði um að óheppilegt væri að taka þennan millilið úr ferlinu, þ.e. taka Bankasýsluna úr ferlinu. Síðan efaðist hann um að í Ríkiskaupum væri næg sérþekking til að sjá um söluferlið. Nú þekki ég það ekki en vera má að þar sé þekking til staðar sem má nýta. Síðan velti hv. þingmaður fyrir sér, sem jafnframt er formaður efnahags- og viðskiptanefndar, hvort ástæða væri til að breyta því sem hefur gengið vel, því ferli sem samþykkt var í desember 2012 og lögum um Bankasýsluna sem voru samþykkt haustið 2009. Hann talaði um gagnsæi og það væri ekki nægilegt með þessu frumvarpi. Undir þessi atriði get ég tekið með hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, sem jafnframt er formaður efnahags- og viðskiptanefndar og þingmaður Framsóknarflokksins, og bar upp tillöguna um hlutverk banka og sölu eignarhlutanna á þingi Framsóknar. Hér eru menn ekki sammála um í hvaða nefndir ætti að vísa þessu máli. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra vill að málið fari til fjárlaganefndar. Ég er í sjálfu sér ekki hissa á því vegna þess að þar eru þrír af fjórum hv. þingmönnum sem skipa hagræðingarhóp ríkisstjórnarinnar; formaður fjárlaganefndar, varaformaður fjárlaganefndar og svo aðstoðarmaður forsætisráðherra, öll þrjú sitja í fjárlaganefnd sem hæstv. ráðherra vill að fjalli um frumvarpið. Það segir enda í skýrslu hagræðingarhópsins, en hann skilaði eins og kunnugt er 111 tillögum um hvernig mætti hagræða í ríkisrekstri, í tillögu nr. 64: „Bankasýsla ríkisins verði lögð niður og verkefni hennar flutt til fjármála- og efnahagsráðuneytisins.“ Það er sannarlega verið að fara eftir tillögum hagræðingarhópsins en það er gert þannig að það vekur upp tortryggni og er sannarlega ekki til þess fallið að stuðla að auknu trausti. Hér hefur verið rifjað upp í umræðunni í dag að þegar einkavæðingin fór fram á bönkunum á sínum tíma þá var pólitíkin með puttana í því máli, alveg á bólakafi. Því er haldið fram að þar hafi ógæfan byrjað varðandi bankahrunið og það endaði ekki vel og það er auðvitað fólkið í landinu sem hefur borið kostnað af því ævintýri öllu. Við viljum ekki fara aftur á þann stað. Það var einmitt hugmyndin með samþykktinni í desember 2012 að reyna að passa að það væri gagnsæi og það væri líklegt að menn treystu því að pólitíkusar væri ekki að úthluta eignarhlutum í bönkunum til þeirra sem þeim líkaði við. Ég hef áhyggjur af því sem kemur fram í 8. gr. þessa frumvarps. Berum hana saman við 1. gr. í lögum sem samþykkt voru í desember 2012, þar er talað um að fjármálaráðherra sé heimilt að fara með sölu eignarhluta í bönkunum eftir samþykkt í fjárlagafrumvarpi og að tillögu Bankasýslunnar. Síðan er talað um nefndirnar alveg eins og í þessu frumvarpi sem við fjöllum um hér og Seðlabankann með sama hætti. En í 8. gr. þessa nýja frumvarps, sem er samsvarandi 1. gr. í lögunum sem eru í gildi, er talað um að fjármálaráðherra geti bara gert þetta að eigin frumkvæði og síðan er hann með sér til ráðgjafar hóp þriggja manna, ef ég man rétt, sem hann hefur sjálfur skipað. Frú forseti. Þetta er ekki til þess fallið að koma til móts við væntingar um að við stjórnmálamenn stuðlum að trausti í samfélaginu og vinnum okkur inn aukið traust í samfélaginu. Það hefur verið helsta meinið í samfélaginu frá hruni, skortur á trausti á lykilstofnunum í samfélaginu og á stjórnmálamönnum. Ég held að vísu að ég þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að þetta frumvarp verði samþykkt vegna þess að stjórnarflokkarnir eru ekki sammála um það. Ég get ekki séð hver afdrif þessa frumvarps eiga að verða og spái því að frumvarpið hljóti sömu örlög og náttúrupassinn sálugi. Það mál kom þó inn í þingið en það eru frumvörp, stórmál sem óeining er um, eins og t.d. frumvarp um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, sem aldrei komu hingað inn í þingið. Þannig að stjórnin er ekki sammála. Mér finnst sjálfsagt að forseti tali um það við stjórnarflokkana að ekki sé nægilega gott að verið sé að eyða tíma okkar í þinginu, þegar mörg önnur mikilvæg mál liggja fyrir, til að ræða frumvarp sem við vitum að aldrei verður samþykkt vegna þess að stjórnarflokkarnir eru ekki einhuga í málinu. Mér liggur við að segja að yfir þessu frumvarpi vofi náttúrupassaheilkennið sem og fleirum frumvörpum sem koma frá hæstv. ríkisstjórn.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu, enda fyrrverandi fjármálaráðherra sem þar er á ferð. Mig langar að spyrja út í sparnað af þeim breytingum að færa þetta úr því að vera innan Bankasýslunnar og í faðminn á fjármálaráðherra með ráðgjafarnefndina sér til halds og trausts. Það hefur komið fram að það geti verið á bilinu 40–50 millj. kr. sparnaður árlega miðað við rekstrarkostnað Bankasýslunnar, en sá rekstrarkostnaður er í dag um 95–100 millj. kr. Fram kom að bæta þurfi við nýjum stöðugildum í fjármálaráðuneytinu, tveimur til þremur, og hér er sagt að kostnaður gæti líka verið í kringum sérfræði- og ráðgjafarkostnað. Þetta gæti því orðið hærri upphæð en sem nemur tveimur eða þremur stöðugildum. Sér hv. þingmaður þegar upp er staðið að hægt sé að rökstyðja þessa breytingu vegna sparnaðar og hagræðingar þegar fjármálafyrirtækin eða eign ríkisins í fjármálafyrirtækjum - þá erum við að tala um 250–300 milljarða sem eignarhlut ríkisins í dag í þeim fjármálafyrirtækjum, sparnaður upp á 40–50 millj. er kannski ekki stór í því samhengi að gæta hluta ríkisins og þá meðferð ef af verður að selja einhvern hlut ríkisins?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er rétt að talað er um að sparnaður gæti verið 40–50 millj. kr. árlega og ég efast ekkert um að það sé rétt út reiknað hjá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, en ef ekki er hins vegar vandað til verka við sölu á þessum hlutum þá gæti það kostað miklu meira. Ég held því að við verðum að horfa á það að við höldum umgjörðinni þannig að í kringum sölu á þessum hlutum þurfi menn ekkert að efast um að þeir fái í fyrsta lagi rétta verðið, þeir séu að selja á réttum tíma og öll umgjörðin og ferlið sé í góðu lagi, af því að það er auðvelt að tapa þessum ávinningi, 40–50 milljónum, þegar verið er að selja svona stóran hlut. Fyrir utan það, frú forseti, held ég að það sé afar óskynsamlegt og ég er reyndar dálítið hissa á því að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra skuli fara út á þann hála ís að búa til umgjörð í kringum sölu á eignarhlutum bankanna, sem ýtir undir tortryggni og þann orðróm að hér séu helmingaskiptaflokkar komnir til valda og nú eigi að endurtaka leikinn og þeir séu núna með einhvern í huga sem þeir vilji gjarnan að sýsli með þessa eignarhluta sem þjóðin á. Það veldur bara tortryggni.
Frú forseti. Ef þessi málatilbúnaður allur snýst ekki um sparnað þegar upp er staðið, þá spyr maður sig, snýst þetta þá um einhvern faglegan ávinning? Þetta tvennt fer nú yfirleitt saman ef menn vilja breyta einhverju í stjórnkerfi landsins eða bara yfir höfuð í þjóðfélaginu, að menn sjái þetta hvort tveggja í sameiningu, sparnað og einhvern faglegan ávinning. Nú hefur komið fram að lög eru um fjármálaeftirlit og eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum, allt þetta verður þá í lögum, ef af verður, undir sama ráðuneytinu. Telur hv. þingmaður að það geti staðist góða stjórnsýslu að hafa það með þeim hætti? Er það ekki spurning um trúverðugleika þegar þetta hvort tveggja er undir sama ráðuneyti? Akkúrat svona viðkvæmur málaflokkur sem þetta, þar ætti að vera meira en armslengd á milli. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það. Og líka það sem kom fram hjá hv. þm. Frosta Sigurjónssyni. Í máli hans kom fram að hann væri ekki mjög áhugasamur um að þessi breyting yrði á og Bankasýslan lögð niður, en lagði það eiginlega til að þetta yrði bætt og lagað í fjárlaganefnd. Ætlar hv. þingmaður að taka að sér sáttameðferð milli Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins og ná einhverju fram sem þeir gátu ekki náð sátt um áður en þeir lögðu þetta frumvarp fram?
Frú forseti. Já, það verður áhugavert að taka þátt í þeirri vinnu sem ætlast er til að við vinnum í hv. fjárlaganefnd. Að vísu eru menn hér ekki sammála um að það eigi að fara með frumvarpið í þá nefnd og það má vera að þegar atkvæðagreiðsla verður um það falli sú tillaga hæstv. ráðherra, og ég býst við að svo muni verða. Ég býst við því að framsóknarmenn muni styðja það að frumvarpið fari í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson er formaður. En hagræðingarhópur ríkisstjórnarinnar virðist hafa ansi mikil völd en þó trúi ég því varla að farið sé fram með breytingar sem þessar, bara til að þóknast hv. þingmönnum sem skipa hagræðingarhópinn, ég trúi því ekki. Ég trúi því frekar að tillögur hópsins séu notaðar sem afsökun fyrir því að fara út í þetta ferli. Eins og ég sagði áðan er ég hissa á því að hæstv. ráðherra skuli fara út á þann hála ís. Næg eru nú gagnrýnisefnin, næg eru nú vonbrigðin með hæstv. ríkisstjórn og vantraustið á forustumönnum hæstv. ríkisstjórnar. Kannski hugsa þeir: Það treystir okkur hvort sem er enginn, þannig að við skulum bara halda áfram á þessari braut, hver veit. En þetta frumvarp er ekki líklegt til að auka traust.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar að staldra við orð þingmannsins og orðaskipti sem hér voru síðast að því er varðar traust. Ég held að það sé viðvarandi vandamál í íslenskum stjórnmálum, og það þarf svo sem ekki mig til að halda því fram, því að það hefur verið viðfangsefni okkar allt frá hruni. Eins og kom fram í nefndaráliti minni hluta þegar frumvarp til laga um Bankasýslu ríkisins var hér til afgreiðslu töldu menn þá að krafan í samfélaginu væri um það að ráðherravald væri minnkað, að krafan í samfélaginu væri um það að draga úr ráðherravaldi. Í þessu frumvarpi er lagt til af sama fólki að auka ráðherravald, að auka í raun og veru ráðherraræði. Í 8. gr. frumvarpsins kemur fram að gert sé ráð fyrir að ráðherra geti að eigin frumkvæði, eða að fenginni tillögu ráðgjafarnefndar, tekið ákvörðun um að hefja sölumeðferð einstakra eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Og hann skuli leita umsagnar ráðgjafarnefndarinnar. Hver skipar ráðgjafarnefndina? Það er hann sjálfur. Við erum með nokkur dæmi frá núverandi ríkisstjórn um það hvernig hæstv. ráðherrar skipa í nefndir. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra skipaði í stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna eintóma sjálfstæðismenn. Hér erum við að tala um nefnd sem hæstv. fjármálaráðherra mundi skipa, og hvernig yrði hún skipuð? Telur þingmaðurinn að dregið hafi úr þeirri kröfu í samfélaginu um að ráðherravald verði minnkað? Mér finnst þetta frumvarp var algerlega til marks um að það sé rétt sem kemur fram að hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar er úr tengslum við almenning í landinu.
Frú forseti. Ég verð bara að taka undir með hv. þingmanni að það virðist vera eitthvert rof, það vantar eitthvað upp á skilninginn, sem kemur sannarlega á óvart því að eins og hv. þingmaður fór yfir áðan voru sömu hv. þingmenn mjög háværir í kröfunni um að auka vald þingsins. Þess vegna ættu þeir að taka fagnandi hugmyndum um þverpólitíska eftirlitsnefnd eins og rætt var um fyrr í dag. Það er náttúrlega svolítið einkennandi við málflutning stjórnarliða að það er nánast sama hvar maður ber niður ef maður skoðar nefndarálit eða ræður þá er eins og þeir hafi umpólast og skipt algerlega um skoðun og telja núna að það sem þótti gott fyrir hrun eigi að taka aftur upp. Síðasta ríkisstjórn skilaði svo góðu búi og stöðu samfélagsins á svo þægilegum stað greinilega að þeirra mati að búið sé að byggja upp allt traust og núna þurfi ekki meir, nú megi halda áfram á sömu leið og þessir sömu flokkar voru fyrir hrun. En það verðum við að koma í veg fyrir að gerist aftur því það mun aðeins bitna á kjörum fólksins í landinu ef við leyfum þeirri þróun að halda áfram. Það sem gleður mig kannski og ég bind vonir við er að framsóknarmenn með hv. þm. Frosta Sigurjónsson í broddi fylkingar muni stöðva frumvarpið.
Virðulegi forseti. Nú er þessi ágæta ríkisstjórn að verða tveggja ára 23. maí og þá er komið að síðari hálfleik og myndin fer að skýrast eftir því sem þessu vindur öllu saman fram. Eitt af því er það að við gætum farið að leggja fram dágóðan lista af málum sem snúast um það að taka völd til ráðherranna, fjarlægja völdin almenningi, fjarlægja völdin þinginu og draga þau til ráðherranna. Annað er það sem er líka að verða algengara núna eftir því sem tímabilinu vindur fram, það er það sem kom fram í máli hv. þingmanns að hér eru ítrekað að koma fram mál þar sem er mjög afgerandi ágreiningur milli stjórnarflokkanna og jafnvel gengur það svo langt að málin eru dauð áður en þau komast til nefndar. Hv. þingmaður komst svo vel að orði áðan að tala um náttúrupassaheilkennið, þ.e. að mál er ekki einu sinni komið til nefndar og í umsagnarferli þegar það er í raun og veru búið að vera. Það gerðist með náttúrupassann sem var búinn að vera áður en hann komst til nefndar. Við getum nefnt náttúrupassann, við getum nefnt bankabónusana, mál sem er núna í efnahags- og viðskiptanefnd og Framsóknarflokkurinn búinn að álykta gegn. Við getum nefnt húsnæðisfrumvörp húsnæðismálaráðherra sem eru föst og í gíslingu í fjármálaráðuneytinu. Við getum nefnt fiskveiðistjórnarkerfið. Og við getum nefnt það sem er að gerast hér aftur og aftur að verið er að greiða atkvæði, eða það er þessi venja sem er að skapast hér að ráðherrar vísa málum til þeirrar nefndar sem þeir telja líklegast að klári málin eins og þeim þóknast en ekki samkvæmt þingsköpum. Það er allt saman til mikillar umhugsunar. Það er í raun og veru með ólíkindum að hlusta ekkert á formann efnahags- og viðskiptanefndar rekja málið [[Forseti hringir.]]og í raun og veru halda ræðu sem [[Forseti hringir.]]við öll hér í stjórnarandstöðunni yrðum fullsæmd af.
Frú forseti. Þetta er allt saman hárrétt sem hv. þingmaður fór yfir og í sjálfu sér er það alvarlegt mál þegar þeir stjórnarhættir eða ég leyfi mér að segja, getuleysi hæstv. ríkisstjórnar til að fara með mál og leiða mál farsællega til lausna er eins og dæmin sanna. En það eru samt kannski smámál sem hér voru talin upp í samanburði við það sem er að gerast á vinnumarkaði nú um stundir. Ábyrgðina á því má skrifa að stórum hluta á hæstv. ríkisstjórn sem hefur hagað sér þannig að fullkomið vantraust er og krafan um réttlæti verður háværari en henni er ekki svarað. Það er mjög alvarleg staða. Þegar almenningur horfir upp á hæstv. ríkisstjórn færa ríkasta fólkinu í landinu húsnæðisbætur, atvinnuvegi sem býr við ofsagróða aukinn arð o.s.frv., en til að spara útgjöld í ríkissjóði skerðir kjör langtímaatvinnulausra, svo að við tökum nú dæmi, þegar þetta er borið saman, þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar þá er auðvitað ekki við góðu að búast. Ég vona að núverandi ríkisstjórn lifi ekki lengi og ég vona að hún klári ekki sín fjögur ár. Það er komið nóg og ég vona að þeir átti sig á því, forustumenn þessara stjórnarflokka, að svona stjórnarhættir ganga ekki.
Virðulegi forseti. Ég vil fara yfir þetta mál en óttast að mér endist ekki tími til að ræða alla þætti þess sem þörf er á að rekja. Í fyrsta lagi vil ég geta þess, vegna þess að hér hefur spunnist nokkur umræða um þörf á sparnaðaraðgerðum og að af hálfu stjórnarandstöðunnar gæti óraunsæis og skorts á vilja til að spara í ríkisrekstri, að forsendan fyrir sparnaði í ríkisrekstri með niðurlagningu stofnana er að verkefnum sem stofnanir sinna sé hægt að koma fyrir með jafn góðum eða betri hætti annars staðar. Það hefur mjög oft verið hægt og við höfum stutt slík tilvik. En í þessu tilviki er í þeirri útfærslu sem hér er lögð til engin leið til að gegna því hlutverki boðlega sem Bankasýslan sinnir í dag með því að fella verkefnin til fjármálaráðuneytisins. Það er því ekki uppfyllt sú lágmarkskrafa að verkefnunum sé hægt að sinna jafn vel eða betur eftir breytinguna. Í frumvarpinu og athugasemdum við það er eiginlega alveg ótrúlegt að lesa hvernig menn slá úr og í og nota ólík rök. Það er eiginlega ekki að finna þar heila brú í nálguninni gagnvart viðfangsefninu. Í upphafi er talað um, og rangt farið með, ástæðurnar fyrir stofnun Bankasýslunnar á sínum tíma og sagt að tilurð hennar hafi verið sú að íslenska stjórnkerfið hafi haft í nógu að snúast á þeim tíma og menn hafi viljað útvista þessu verkefni af þeirri ástæðu. Það er efnislega rangt. Það var í tillögum Mats Josefssons, sænsks sérfræðings, að sett yrði á fót helst hlutafélag sem væri í eigu ríkisins eða þá ríkisstofnun, með þeim hætti sem síðar varð ofan á, sem tryggði að stjórnmálin kæmu hvergi nærri ákvörðunum sem voru óumflýjanlegar um skuldaskipti og framtíð fyrirtækja og einstaklinga í landinu og það þyrfti að halda stjórnmálunum frá fjármálalegum ákvörðunum, vegna þess að bankar eru ekki eins og hvert annað fyrirtæki á markaði. Þegar hér getur í athugasemdum með frumvarpinu á bls. 8–9, sérstaklega á bls. 8, þegar vitnað er í önnur fyrirtæki í ríkiseigu þar sem forræði er í fjármálaráðuneytinu, eins og Isavia og Rarik o.s.frv, er alls ekki hægt að leggja fjármálafyrirtæki á markaði að jöfnu við slík fyrirtæki sem sinna tilteknum samfélagslegum verkefnum. Það er grundvallarvandamál að ríkið eigi með virkum hætti í banka en það er ekki grundvallarvandamál að ríkið eigi með virkum hætti í Rarik eða Isavia eða öðru slíku fyrirtæki. Þess vegna var það sjálfstætt markmið, af því að pólitískt eignarhald á bönkum er talið almennt skaðlegt í öllum siðuðum ríkjum, þess vegna var farin sú leið að aðskilja þetta með stofnun Bankasýslunnar. Það er gert fyrst og fremst til að tryggja armslengd frá hinu pólitíska valdi við efnislegar ákvarðanir í bönkum. Þar fyrir utan hefur sú breyting orðið frá því að þessi lög voru sett að eignarhaldið og reglunarhlutverkið er komið í eitt og sama ráðuneytið, fjármálaráðuneytið. Þegar lögin um Bankasýsluna voru sett var reglunarhlutverkið í viðskiptaráðuneytinu en eignarhald ríkisstofnana í fjármálaráðuneytinu og meðferð eignarhluta ríkisins almennt séð. Það er algerlega fráleitt þess vegna að fella saman eignarhaldið og stjórnsýslulegt hlutverk, að undirbúa löggjöf um fjármálamarkaðinn og hafa eftirlit með framkvæmd laga á fjármálamarkaði og fella það allt í eitt og sama ráðuneytið. Af því er bitur reynsla. Viðskiptaráðuneytið gerði þetta á sínum tíma og það þótti ekki gott og ekki til fyrirmyndar. Ég hef reynslu af því. Ég sat í síðustu stjórn Búnaðarbankans áður en hann var einkavæddur, sem fulltrúi ríkisins, og það var mjög sérkennilegt að eiga við eitt og sama ráðuneytið um athugasemdir við ákvarðanir okkar í stjórninni í einstaka málum, sem var svo aftur sama ráðuneytið sem setti okkur reglur um starfsemina að öðru leyti. Þetta er mjög varhugaverð blanda og ekki til fyrirmyndar og tíðkast ekki í nokkru siðuðu ríki. Í athugasemdum við frumvarpið á bls. 9 er að finna almennt snakk um það að hlutverk slíkrar einingar í fjármálaráðuneytinu yrði skýrlega aðgreint frá öðrum hlutverkum ráðuneytisins sem beinast að fjármálafyrirtækjum almennt og með því móti dregið úr mögulegum hagsmunaárekstrum vegna ólíkra hlutverka, þá sé mikilvægt að skipulag verkefna innan ráðuneytisins taki mið af þessum ólíku hlutverkum og að slík aðgreining tryggi að trúnaðarupplýsingum sé ekki miðlað. Einnig verði tryggt að verkefni einstakra sérfræðinga ráðuneytisins afmarkist við annað ofangreindra hlutverka. Þetta er almennt snakk og skuldbindur ekki einu sinni ráðherrann frá einum degi til annars. Á þeim grundvelli á að fella jafnt eignarhlut í fjármálafyrirtækjum og ákvörðunarvald um meðferð hans, óbeint boðvald yfir stjórn fyrirtækisins sem situr í umboði ráðherrans og reglunarvaldið með fyrirtækjunum. Ég held að mönnum sé ekki algerlega sjálfrátt með því hversu vond sú uppstilling er. Hún er algerlega fráleit. Ég held satt að segja að þá væri betra að fela hæstv. viðskiptaráðherra umsjónina með þessu, ef verið væri að fella þetta inn í eitthvert ráðuneyti, ef fjármálaráðuneytið fer með reglunarhlutverkið. Það er ekki heldur eins og viðskiptaráðherrann sé verkum hlaðinn eftir að náttúrupassinn dagaði uppi. En þessi umgjörð er algerlega fráleit. Hér er verið að afnema í stuttu máli sagt alla skuldbindandi regluumgjörð um sölu banka. Við höfum af því skelfilega reynslu við síðustu bankasölu að hafa engar almennar skýrar reglur. Það stendur vissulega að Ríkisendurskoðun eigi að hafa eftirlit að sölunni eftir á. Það gerði hún líka síðast og gaf heilbrigðisvottorð, ferli sem allir vissu þá að var byggt á lygum. Tilbjóðendur í Búnaðarbanka fengu hæstu einkunn fyrir skýrleika tilboðs en tilboðsgjafarnir voru allt aðrir í annarri umferð en í fyrstu umferð. Það var útlendur fjárfestingarbanki í fyrstu umferð og það var orðinn einhver þýskur Hauck & Aufhäuser-banki sem var svo lítill að það var óhugsandi að hann gæti sjálfur fjárfest í Búnaðarbankanum, enda kom það í ljós að hann hvarf af vettvangi hratt og örugglega, enda var hann aðeins upp á punt og svindl. Virðulegi forseti. Hvernig dettur mönnum í hug að endurtaka leikinn með þessa sögu? Engar skuldbindandi reglur. Að lesa hið almenna snakk á bls. 13 í athugasemdunum er móðgun við þingheim, virðulegi forseti, hrein móðgun við þingheim; að tryggja þar hlutlægni til dæmis um mat á tilboðum, almennt skuli eignarhlutar boðnir til sölu með opinberum hætti o.s.frv. Það er búið að prófa þetta með svona óljósri umgjörð og við vitum hver niðurstaðan var. Það er gríðarlegur ábyrgðarhluti að ætla að halda því áfram. Í þessu frumvarpi er ekki að finna neina umgjörð, hvorki um meðferð eignarhaldsins né um sölumeðferð hluta. Það er þetta almenna snakk um sjónarmiðin og það er engin armslengd tryggð. Það er talað um að sömu embættismennirnir í fjármálaráðuneytinu eigi ekki að sinna reglunarhlutverkinu og eftirlitinu en það er ekkert sem skuldbindur ráðherrann til að haga málum á þann hátt. Þegar öllu er á botninn hvolft er það sami ráðherrann sem ákveður örlög embættismannanna, hvort sem þeir fara með eftirlitið með bankanum eða eftirlitið með fjármálamarkaðnum. Hvort er líklegra að þeir hlusti eftir andardrætti ráðherrans eða lesi það almenna snakk sem var að finna í þessu frumvarpi þegar á hólminn er komið? Auðvitað munu þeir hlusta eftir því hvaðan vindurinn blæs frá ráðherranum. Það er þess vegna sem það var sjálfstætt markmið að fjarlægja hið pólitíska vald ákvörðunarvaldinu í þeim atriðum. Síðan er búin til umgjörð sem er svo veikburða sem hugsast getur. Ráðherrann á að ráðfæra sig við ráðgjafarnefnd. Og hverjir skipa hana? Er það háskólasamfélagið? Nei. Eru það tilnefningar sérfróðra aðila? Nei. Eru það tilnefningar frá ólíkum stjórnmálaflokkum? Nei. Eru það tilnefningar frá aðilum vinnumarkaðarins? Nei. Hann velur það sjálfur. Bent hefur verið á í umræðunni hvernig þessir stjórnarflokkar hafa farið með valdið þegar þeir hafa það, eins og í stjórn LÍN, skipa bara sína eigin flokksmenn í stjórnina. Hæstv. fjármálaráðherra hefur skipað ótölulegan fjölda starfshópa um afnám hafta þar sem eru einungis karlkyns vildarvinir hans - fyrirgefið, vildarvinir hans og forsætisráðherrans og engir aðrir. Hæstv. fjármálaráðherra hefur skipað ráðgjafarnefnd um efnahagsmál. Eigum við að ræða hverjir sitja í henni? Hæstv. fjármálaráðherra hefur valið trúnaðarmenn til starfa við framkvæmd skuldaleiðréttinga og innleiðingu rafrænna skilríkja. Hæstv. fjármálaráðherra hefur ítrekað orðið ber hér að ósannindum um tilurð þess þegar hann bar fé á Hannes Hólmstein Gissurarson og fól honum að rannsaka tilurð hrunsins og hann hefur margsinnis reynt að halda því fram, gegn betri vitund, farið með ósannindi jafnt úr þessum ræðustól sem annars staðar, að Félagsvísindastofnun hafi átt frumkvæðið að því öllu saman og það hafi verið fagleg ákvörðun fjármálaráðuneytisins að semja við Félagsvísindastofnun, þegar það liggur fyrir af hálfu Félagsvísindastofnunar að það var Hannes Hólmsteinn Gissurarson sem kom með bílinn og var búinn að landa honum frá hæstv. fjármálaráðherra. Maður spyr sig þá: Verður það Hannes Hólmsteinn Gissurarson, Árni Sigfússon og Tryggvi Þór Herbertsson sem sitja í þessari ráðgjafarnefnd? Hversu skylt getur skeggið orðið hökunni? Það er grundvallarvandi fyrir hendi í samfélaginu, alger skortur á trausti í stjórnmálum, og það liggur fyrir pólitísk stefnumótun, sem við náðum með þverpólitískri samstöðu í þinginu þegar Bankasýslan var stofnuð, að verða meira að segja við kröfum þáverandi stjórnarandstöðu, núverandi stjórnarflokka, um að auka enn á fjarlægðina frá ráðherravaldi til hinnar nýju stofnunar, auka enn á beintengingu stofnunarinnar við þingið. Hvernig dettur mönnum í hug að leysa þá umgjörð alla saman og setja enga umgjörð í staðinn, engar hömlur, búa aðeins til farveg til að ráða þessu sjálfur með vildarvinum sínum og sérvalinni ráðgjafarnefnd? Það er algerlega ótrúlegt að horfa upp á þetta. Ég hef vikið lauslega að upptalningunni um aðrar ríkisstofnanir. Það er mjög mikilvægt að hafa í huga að það gilda efnislega allt önnur rök um eignarhald í bönkum vegna þess hvert hlutverk banka er, hvernig þeir geta ef valdi er misbeitt gagnvart þeim valið þá sem sigra í samfélaginu og þá sem tapa, hvernig við höfum áratugalanga sögu af misbeitingu pólitísks valds í höndum þessara stjórnarflokka gagnvart bönkum í ríkiseigu, hvernig þeir hafa purkunarlaust beitt valdi sínu til að velja sigurvegarana og taparana í íslensku samfélagi, hvernig þeir hafa lekið upplýsingum í vildarvini um yfirvofandi gengisfellingar og gefið þeim séns á gjaldeyrisyfirfærslum á gamla genginu. Og hér á að halda leiknum áfram, endurvekja þann algera skort á reglufestu og faglegri umgjörð sem var grunnurinn að verstu misbeitingu pólitísks valds í fjármálakerfinu á undanfarinni öld. Að síðustu: Hér tala menn í umræðunni hættulega glaðbeittir, finnst mér, um að fyrir þessu hörmungarfrumvarpi hljóti að fara eins og náttúrupassanum vegna þess að Framsóknarflokkurinn hefur talað fyrir því að ekki eigi að selja hlutinn í Landsbankanum. Ég hef enga trú á að Framsóknarflokkurinn standi í lappirnar í þessu máli, ekki nokkra. [[Gripið fram í.]]Ég held að nú fáum við að sjá svona hrikalegt niðurlag eins og í matarskattinum, að í staðinn fyrir að 30% hlutur verði seldur verði 29% hlutur seldur og Framsóknarflokkurinn lýsi yfir gríðarlegum stuðningi eins og þegar matarskatturinn fór úr 12% í 11 og þá komi sigurópið mikla, að þeir hafi fengið fullan sigur fram. Þetta er stórhættulegt frumvarp. Það grefur undan góðri stjórnsýslu í landinu, [[Forseti hringir.]]það grefur undan fjármálasiðferði í landinu og er hæstv. fjármálaráðherra til háborinnar skammar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það má kannski velta því fyrir sér hvort sigurganga Framsóknar verði þannig að einn framsóknarmaður sitji hjá við afgreiðslu málsins í þinginu eins og var niðurstaðan með matarskattinn og þótti mönnum töluvert myndarlegt viðnám í þeirra herbúðum. Ég vil aðeins staldra við ræðu hv. þingmanns Frosta Sigurjónssonar sem er sannarlega formaður efnahags- og viðskiptanefndar og það var greinilegt að hann hafði gírað sig hér upp í að taka við málinu og ráðherra hafði verið með annað plan eins og stundum gerist milli þessara flokka. Hann hafði verið með það plan að vísa málinu til fjárlaganefndar því þar er fólk sem er liprara í þeim efnum sem hér er lagt upp með. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson nefndi nokkur atriði sem hann fann frumvarpinu til foráttu. Í fyrsta lagi taldi hann að armslengdin væri ekki tryggð. Í öðru lagi taldi hann að ráðuneytið sem sæi um eftirlit gæti ekki líka fjallað um eignarhlutann, það væri óráðlegt. Í þriðja lagi taldi hann að það væri óráð að Ríkiskaup annaðist sölumeðferð eignarhluta. Í fjórða lagi sagði hann: Á að breyta því sem virkar? Í fimmta lagi sagði hann að gagnsæið yrði erfitt. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að hægt sé að fara í gegnum þessi fimm atriði með breytingartillögum við fyrirliggjandi frumvarp öðruvísi en leggja beinlínis til að það verði fellt eins og það leggur sig.
Virðulegi forseti. Það er erfitt. Þá þyrfti í fyrsta lagi að koma málinu fyrir í öðru ráðuneyti eins og ráðuneyti viðskipta en síðan þyrfti líka að útbúa umgjörð um ráðgjafarnefndina sem skuldbindi ráðherrann til að fara eftir faglegum tillögum þar og tryggja þyrfti að tilnefning ráðgjafarnefndarinnar væri í höndum stjórnmálaflokka allra eða tryggja að tilnefningin kæmi úr háskólasamfélaginu eða með einhverjum öðrum hætti, þannig að það er flókið en þó ekki ógerlegt. Ég verð að segja alveg eins og er, mér finnst það svolítið furðulegt að í frumvarpinu stendur að áfram muni hæstv. fjármálaráðherra gera efnahags- og viðskiptanefnd og fjárlaganefnd grein fyrir framgangi mála. Af hverju? Af hverju er málinu þá ekki vísað til efnahags- og viðskiptanefndar af hálfu fjármálaráðherrans? Hvers konar furðuleg framganga er það að meina efnahags- og viðskiptanefnd umræðu um þetta mál sem hefur haft með það að gera frá upphafi og hafði með það að gera fyrir jól að Bankasýslan fékk tímabundið framhaldslíf? Það er þá bara eðlilegra að skrifa efnahags- og viðskiptanefnd út úr frumvarpinu eins og það stendur. Ég tel því að erfitt sé að koma málinu fyrir í höndum ráðuneytis og embættismanna í ráðuneyti en ég ítreka að það er ekki óhugsandi. Það er hins vegar óhugsandi að gera það í sama ráðuneyti og fer með eftirlit með fjármálamarkaðnum. Við höfum hrikalega reynslu af því. Og ég ítreka reynslusögu mína af því að vera fulltrúi ríkisins í stjórn banka og fá til athugasemda við mig embættismann úr sama ráðuneyti og fer með eftirlit með bankanum að öðru leyti. Það er fullkomlega fráleit staða að vera í og hér er verið að bjóða henni heim. Þó að hér séu höfð [[Forseti hringir.]]einhver almenn orð um að sinn embættismaðurinn hvor [[Forseti hringir.]]... er fyrir því engin trygging og í öllu falli er það sami hausinn [[Forseti hringir.]]sem er á ráðuneytinu hvort eð er.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Maður veltir því fyrir sér af því að hér hafa verið rædd mismunandi tildrög þessa máls og í orðaskiptum milli þingmanna hafa verið vangaveltur um þá staðreynd að hér er á ferðinni í raun og veru ein af númeruðum tillögum hagræðingarhópsins, sem vill svo skemmtilega til að er að uppistöðunni nefndarmenn í fjárlaganefnd. Ég tel sjálf hæpið að hæstv. fjármálaráðherra fari fram með mál bara til að uppfylla óskalista hagræðingarhópsins og að fremur sé hér um tiltekin og skilgreind pólitísk markmið að ræða sem sé kannski ekki öll að finna í greinargerð með frumvarpinu heldur þurfi kannski að leita dýpra til að sjá hið pólitíska samhengi í því sem hér er lagt fram. Það varðar ekki síst þá staðreynd að hér er verið að færa völd inn á ráðherraborðið, stór og mikilvæg verkefni, og þá staðreynd að hér er nánast eins og menn vilji láta eins og efnahagshrunið haustið 2008 hafi aldrei átt sér stað og þaðan af síður rannsóknarskýrsla Alþingis. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji að pólitískum markmiðum fjármálaráðherra og Sjálfstæðisflokksins fyrst og fremst yrði náð með þeim breytingum sem hann nefndi að væri unnt að gera á frumvarpinu í samræmi við það sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson hafði áhyggjur af, og þá kannski sérstaklega það sem hér er nefnt um að óhugsandi sé að eftirlit og eignarhluti sé í sama ráðuneytinu.
Virðulegi forseti. Auðvitað er það svo að hagræðingarhópurinn er hryggjarstykkið, höfuðið, maður veit ekki hvað maður á að kalla það, í fjárlaganefnd, allavega einhver grundvallarlíkamspartur af þeirri nefnd. En ég vil samt ekki ætla það að hæstv. fjármálaráðherra sé fyrst og fremst að elta þær tillögur einar út af fyrir sig. Hv. þingmaður spyr mig hvort ég telji að unnt sé að ná markmiðum ráðherrans með þeim breytingum sem ég þuldi upp að gæti mögulega verið hægt að gera til að gera málið boðlegt. Ég hef enga trú á því. Ég held að það geti ekki verið að málið sé svona andstyggilega útbúið og afneiti svona fullkomlega öllum grundvallarreglum um rétta stjórnarhætti nema vegna þess að það er sjálfstætt markmið hæstv. fjármálaráðherra að ryðja úr vegi öllum hindrunum í alvaldi hans til að ákveða hverjir fái að kaupa hvaða banka, hvenær, hvernig, undir hvaða kringumstæðum og á hvaða kjörum. Það er ekkert handfast um nein viðmið um sölu banka í frumvarpinu, enga skuldbindingu að finna nokkurs staðar. Hin handvalda ráðgjafarnefnd verður auðvitað hæstv. fjármálaráðherra jafn auðsveip og aðrar þær ráðgjafarnefndir sem hann hefur skipað af sínum félögum og vildarvinum. Þess vegna held ég að það sé varhugavert að gera of lítið úr hættunni við þetta frumvarp. Ég held að hér sé um yfirvegaða atlögu að góðum stjórnarháttum að ræða og það sé einn af grunnþáttunum í helmingaskiptasamkomulaginu sem liggur að baki þessari hörmulegu ríkisstjórn og er ástæðan fyrir því að hún húkir hér við völd, rúin trausti, að það á eftir að gera það sem menn ætluðu sér að gera, sem var að skipta upp ríkiseignum milli vildarvina. Til þess var stofnað til þessa partýs og partýið stendur enn, hversu súrt og leiðinlegt sem það annars er fyrir þjóðina og aðra áhorfendur.
Virðulegi forseti. Ekki voru þau spöruð stóru orðin í þessari ræðu hv. þingmanns. Ég verð að viðurkenna að ég var að vonast til þess að hv. þingmaður yrði ögn málefnalegri, en gott og vel. Bankasýslan var, eins og við vitum, stofnuð til að halda utan um alla eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Þá stóð til að þrír stóru viðskiptabankarnir væru þar inni og sparisjóðirnir. Hv. þingmaður talaði eins og þetta hafi verið rosaleg reglufesta og fagleg umgjörð. Hv. þingmaður var í síðustu ríkisstjórn og þekkir málin mjög vel. Hann veit nákvæmlega að eignarhlutarnir voru ekkert í Bankasýslunni, ef svo bar undir. Hann veit alveg um Byr og SpKef, það fór aldrei undir Bankasýsluna. Hann veit líka að Bankasýslan kom með sérstaka áætlun, lagði mikla vinnu í það, kynnti það fyrir hv. viðskiptanefnd, um það hvernig ætti að fara með sparisjóðina. Það var ekkert farið eftir því, ekki í einu eða neinu. Nú liggur það fyrir, í rannsóknarskýrslu um sparisjóðina, að varað er við þeirri leið sem hæstv. ríkisstjórn fór í sem kostaði gríðarlega fjármuni. Hér erum við að tala um tveggja manna stofnun sem kostar mikla peninga, þriggja manna stjórn. Hv. þingmaður talaði á þann veg um hæstv. fjármálaráðherra - ég ætla ekki að vera með neinar samlíkingar um það - að mér finnst það ekki vera honum samboðið af því að ég veit að hv. þingmaður hefur ekki þann mann geyma. En hæstv. fjármálaráðherra getur nú skipað stjórn Bankasýslunnar nákvæmlega eins og hann getur skipað ráðgjafarnefndir. Það er alveg ljóst, af reynslu síðustu ára, að Bankasýslan er engin [[Forseti hringir.]]trygging fyrir reglufestu eða faglegri umgjörð. Það þekkir hv. þingmaður frá fyrstu hendi.
Virðulegi forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að fjalla um það á hvaða hátt fjármálaráðuneytið skilaði eignarhlutum til Bankasýslunnar, það er auðvitað sjálfstætt umfjöllunarefni. Bankasýslan, ég get bara nefnt dæmi af því sem efnahags- og viðskiptaráðherra, hafði til dæmis sjónarmið um með hvaða hætti mikilvægt væri að tryggja samkeppni á fjármálamarkaði, og ég átti samtöl við Bankasýsluna og forsvarsmenn hennar um það. Ef gallar eru á umgjörð Bankasýslunnar, þá er hægt að vinna úr því. Ef vilji ríkisstjórnarinnar stendur til þess að einfalda og spara, skulum við reyna að finna í sameiningu einhverja umgjörð sem er boðleg, sem viðheldur armslengdarsjónarmiðum. Það er ekki hægt að líta fram hjá því að í þessu frumvarpi er verið að afnema allar hindranir og allar hömlur á ákvarðanir hæstv. fjármálaráðherra og fela honum algert sjálfdæmi um þær forsendur sem hann leggur til grundvallar og fer eftir við meðferð á eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum. Það er grundvallarbreyting því að fjármálaráðherra hefur í dag ekki það vald og getur til dæmis ekki veitt fyrirmæli til Bankasýslunnar nema með því að birta þau opinberlega, senda þau efnahags- og viðskiptanefnd vegna þess að það er talið óeðlilegt að hann veiti slík fyrirmæli. Hér eru engar hömlur á fyrirmælum sem hæstv. fjármálaráðherra getur gefið, engar hömlur á því hvað hann getur sagt við stjórnarmenn í fjármálafyrirtækjum, engar hömlur á því hvernig þeir eru valdir að öðru leyti en því að hinir sérvöldu vildarvinir hæstv. fjármálaráðherra, sem eru í ráðgjafarnefndinni, eiga að sjá um að velja hina útvöldu. Þetta er grundvallarbreyting og þegar hæstv. fjármálaráðherra kýs að leggja málið upp með þessum hætti þá getur hann ekki [[Forseti hringir.]]vænst þess, eða hans flokksmenn, að það sé tekið vettlingatökum. [[Forseti hringir.]]Í því felst grundvallarbreyting og fráhvarf frá þeirri pólitísku samstöðu sem hefur verið um að tryggja armslengd að þessu leyti.
Virðulegi forseti. Ég kannast bara ekki við þessa armslengd sem á að hafa verið á síðasta kjörtímabili. Ég hvet menn til að lesa lögin um Bankasýslu ríkisins. Bankasýslan er ekkert að fara að selja eitt eða neitt, hún bara gerir tillögu til hæstv. fjármálaráðherra. Þetta er nákvæmlega það sama. Menn tala hér um stofnun sem er tveggja manna með þriggja manna stjórn og kostar nærri 400 millj. kr. á 6 árum og var með allt annað hlutverk þegar lagt var af stað með hana en síðan reyndist. Þetta er í raun Landsbankasýsla ríkisins, ekki Bankasýsla. Menn tala eins og hæstv. fjármálaráðherra geti bara vaknað einn daginn og sagt: Þarna er hv. þm. Helgi Hjörvar, mér líkar vel við hann. Heyrðu, komdu vinur. Ég ætla að gefa þér Landsbankann. - Hvaða rugl er þetta? Menn vita alveg að það skiptir engu máli hvort við höfum lög um Bankasýsluna eða hvað það er, ef við ætlum að fara í einkavæðingu á bönkunum þá þarf að samþykkja það í fjárlögum og það þarf að vinna það eftir ákveðnum prósess. Bankasýslan, lesið þið bara lögin um hlutverk hennar, sér ekkert um einkavæðingu, hún gerir bara tillögur. Og stjórn Bankasýslunnar er nokkuð sem fjármálaráðherra skipar einn og sér. Síðan höfum við reynsluna frá síðasta kjörtímabili og auðvitað þurfum við að ræða það og við munum ræða það. Það stendur í lögum um Bankasýsluna að hún eigi að fara með eignarhlutina í fjármálafyrirtækjum en það var bara ekkert gert. Og fjármálafyrirtækin, Byr og SpKef, voru í rekstri án þess að uppfylla lögbundin skilyrði. Þau uppfylltu ekki lögbundin skilyrði. Er það reglufesta og faglegheit? Við vorum með Bankasýslu. Hún fékk bara ekkert fyrirtækin. Hún kom með tillögu um sparisjóðina, það var ekkert farið eftir þeim, enda hafði hún engin tök á því. Náum samstöðu um armslengd, náum samstöðu um fagleg vinnubrögð. En að koma hér upp og ætla hæstv. fjármálaráðherra þá hluti sem hv. þingmaður kom með hér - ég þekki hv. þingmann og ég trúi því ekki að hv. þingmaður sé að meina það sem hann lagði upp með.
Virðulegi forseti. Ef frumvarpið er lesið þá er verið að lýsa, í greinargerð með því, almennum snakksjónarmiðum sem hafa eigi til grundvallar við sölu á eignarhlut í fjármálafyrirtækjum. Það er verið að taka burt hömlur við því að hæstv. fjármálaráðherra geti kosið að velja hv. þm. Helga Hjörvar til að kaupa banka á einhverjum þeim prís sem hæstv. fjármálaráðherra kýs. Auðvitað mun þurfa að láta stjórnarmeirihlutann kyngja því en meiri hluti þessara flokka kyngdi öðru eins hér á árum fyrr þegar bankasalan gekk yfir. Það stóð ekki í þingmeirihlutanum þá að afgreiða sölu með aðferðafræði sem var fullkomlega óboðleg og öskraði á allt réttsýnt fólk að ekki væri rétt með farið eins og við kaupin á Búnaðarbankanum. Virðulegi forseti. Það er ósköp einfaldlega þannig að þegar lögbundin umgjörð er tekin burt og hæstv. fjármálaráðherra falið einhliða vald til þess að ákveða forsendurnar, ákveða þá sem eiga að fara með það að búa til forsendurnar - því hann velur þá, hann hefur farið sjálfur með vald sitt til að velja fólk með faglegum hætti, með þeim hætti sem ég lýsti hér í ræðu minni áðan - þá er eðlilegt að maður staldri við og spyrji spurninga. Það er hæstv. fjármálaráðherra að útskýra hvers vegna það er hann sem kýs að brjóta samstöðuna um armslengdarsjónarmiðið, hvers vegna það er hann sem kýs að útiloka önnur stjórnmálaöfl frá aðkomu í þessu máli þvert á það sem ákveðið var í tíð síðustu ríkisstjórnar árið 2009 að ósk þáverandi stjórnarandstöðu; og hvers vegna hann kýs að hafa ekki tilnefningar sérfróðra aðila í ráðgjafarnefndina heldur skipa hana alla úr eigin vasa, af mönnum sem eru í hans eigin vasa.
Herra forseti. Við ræðum meðferð og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Það hefur verið mjög fróðlegt að fylgjast með þeirri umræðu fyrir þá sem ekki eru í fjárlaganefnd eða efnahags- og viðskiptanefnd og ekki eins nálægt því málasviði og einhverju öðru í þinginu. Það hefur líka verið áhugavert að sjá hvernig sjálfstæðismenn eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson taka að sér að verja það að leggja niður Bankasýsluna og færa þá viðkvæmu hluti sem eignarhlutir ríkisins í fjármálafyrirtækjum eru heim í hérað, getur maður sagt, heim til ráðherra. Það lýsir best hvernig Sjálfstæðisflokkurinn vill hafa hlutina, þeir eiga að vera sem næst þeim svo þeir geti haft pólitísk áhrif, virðist vera, því að ef lög um Bankasýsluna eru ómöguleg eins og þau eru í dag og skapa ekki fjarlægð frá pólitíkinni hefði maður ætlað að núverandi stjórnvöld mundu koma með eitthvað betra en þau, miðað við gagnrýni þeirra, en svo er ekki. Þau koma með eitthvað sem virðist langt frá því að uppfylla það að gerður sé greinarmunur á pólitískum afskiptum og umsýslu á eignarhlut í fjármálafyrirtækjum. Við þekkjum hvernig þeim málum var háttað fyrr á árum og mikil gagnrýni var á það ráðslag, hvernig helmingaskiptin voru milli Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í fjármálakerfi landsins og hvernig staðið var að einkavæðingu bankanna á árunum eftir 2000, sem ég held að liggi algerlega fyrir í rannsóknarskýrslu ríkisins að hafi verið undanfari þess að fjármálakerfið lagðist á hliðina við hrunið. Það má vel vera að Bankasýslan eigi ekki að vera eilífðarstofnun til framtíðar en manni sýnist að enn sem komið er sé mjög mikilvægt að hún haldi sjálfstæði sínu og beri ábyrgð á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum og hafi á sinni könnu umsýsluna ef til þess kemur að menn ætla sér að selja eignarhlut í einhverjum þeim banka sem ríkið á hlut í. Það þarf að vera hægt að treysta sjálfstæði Bankasýslunnar í þeim efnum. Í dag er valnefnd sem skipar í stjórn bankanna en nú á að leggja niður bæði valnefndina og Bankasýsluna og í hennar stað á að koma ráðgjafarnefnd sem ráðherra skipar í og síðan á hún að tilnefna beint í stjórn þeirrar fjármálastofnunar sem ríkið á fulltrúa í. Ég verð að segja að þegar ég hlýddi á ræðu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar var ég mjög ánægð með hve skynsamlega hann tjáði sig um þessi mál. Það væri mjög ánægjulegt ef fleiri framsóknarmenn, ég ætla ekki að segja hefðu þá skynsemi til að bera, því að auðvitað mega menn hafa misjafnar skoðanir á þeim málum sem öðrum þótt samflokksmenn séu, en mér fannst hv. þingmaður nálgast málið á mjög skynsamlegan og yfirvegaðan hátt. Hann vísaði til flokksþings framsóknarmanna, sem hefur oft verið til umræðu í þingsölum, en margt gerðist þar sem hefur ekki alveg orðið að veruleika eftir að menn skelltu hurðum að loknu flokksþingi. Á flokksþinginu var samþykkt að Bankasýslan mundi starfa áfram á sama hátt og hún gerir í dag, hefði með umsýslu eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum að gera, og líka að Landsbankinn yrði ekki seldur heldur stefnt að því að gera hann að samfélagsbanka. Farið var ágætlega yfir það hversu miklum arði banki eins og Landsbankinn gæti skilað ríkinu og samfélaginu og að það hastaði ekkert að losa sig við stóran hlut í Landsbankanum, upp á 30%, eins og gert er ráð fyrir í ríkisfjármálaáætlun. Þess vegna er maður undrandi yfir því að menn komi með þetta mál hingað þegar þeir eru svona ósammála um innihald þess og ætli sér að láta þingið leysa ágreininginn á milli stjórnarflokkanna. Ef mönnum hefur ekki tekist að lenda málinu án ágreinings innan stjórnarflokkanna, ætla þeir þá minni hlutanum á Alþingi að leysa þann ágreining fyrir sig? Mér fannst hv. þm. Frosti Sigurjónsson beina því til fjárlaganefndar að hún gerði það. Ég efast ekkert um að minni hluti fjárlaganefndar geti komið með lausn í málinu. Það er alveg hægt að hugsa sér ýmsar leiðir sem gætu bætt málið, nefnd hefur verið eftirlitsnefnd skipuð þverpólitískt til að hafa eftirlit með þeim málum. Það hlýtur að vera krafa almennings í landinu að við förum ekki í sömu hjólförin og á árum áður þar sem pólitísk fingraför voru alls staðar í fjármálageiranum, viðskiptalífinu og fyrirtækjum og helmingaskiptin voru ráðandi nær alls staðar í þjóðlífinu. Ég held að allir hugsi með hryllingi til þess tíma þegar Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn skiptu með sér völdum, ekki aðeins á þingi heldur alls staðar í samfélaginu þar sem þeir gátu komið því við. Sem betur fer eru tímarnir breyttir hvað þetta varðar, fólk fylgist með og sættir sig ekki við svona vinnubrögð, ef þessir flokkar ætla að fara að vinna ólýðræðislega, að ég tel, varðandi eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Það vantar allt gegnsæi og það vantar auðvitað hlutlaust eftirlit svo ekki sé hægt að segja að það sé ráðherra sem er með slík mál í fanginu. Það er enginn að segja að sá ráðherra sem er núna, hæstv. fjármálaráðherra, eða einhver annar sem tæki við mundi beita sér þannig. En það er ekki trúverðugt og ekki traustvekjandi að líta megi þannig á að menn geti mögulega misbeitt valdi sínu. Við viljum ekki sjá hlutina fara í það far. Þess vegna var ákveðið á sínum tíma að koma Bankasýslu ríkisins á koppinn. Ég tel að það hafi verið mjög skynsamlegt, menn horfðu til þeirra atburða sem ollu hruninu og til ýmissar gagnrýni sem kom fram í rannsóknarskýrslu Alþingis og drógu lærdóm af henni. Erum við komin það langt frá hruninu, það eru rétt tæp sjö ár síðan það varð, að við látum okkur engu varða þau varnaðarorð sem koma fram í rannsóknarskýrslunni um bankahrunið? Erum við virkilega komin á þann stað að það á bara að hrista það af sér og ana áfram: Ég má það, ég get það og ég ætla að gera það? Viljum við ekki reyna að vekja traust almennings jafnt í þeim málum sem öðrum og tryggja að sjálfstæðir aðilar, samanber Bankasýslan, fjalli um þau miklu verðmæti sem liggja í fjármálafyrirtækjum sem ríkið á í dag? Þetta eru verðmæti upp á 250–300 milljarða. Það eru engir smápeningar á ferðinni. Að tala um að það felist sparnaður í þessum gjörningi er auðvitað hjómið eitt því að í heildarsamhenginu, þegar mikið er undir, vegur það ekki þungt að sparast geti um 50 milljónir, sem ekki er útséð með vegna þess að auka þarf stöðu sérfræðinga í fjármálaráðuneytinu og ráðgjafarnefndin kostar sitt. Það er ekki útséð um hvað það getur kostað þegar upp er staðið svo að rökin um sparnað standast ekki. Standast rökin um faglegan ávinning? Ég hef ekki heyrt í máli þeirra sem tala fyrir frumvarpinu að hægt sé að segja að faglegur ávinningur sé á ferðinni. Til hvers er þá vegferðin farin? Sjá menn enn þá ofsjónum yfir öllu sem var ákveðið að gera í tíð fyrri ríkisstjórnar? Eru menn virkilega enn þá að haka við: Við ætlum að henda þessu fyrir borð af því að þetta var ákvörðun og samþykkt fyrri stjórnvalda? Ég trúi varla að menn séu svo barnalegir en samt er aldrei að vita, því að eins og kom fram í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar hafði hann horn í síðu Bankasýslunnar en styður svo þetta mál sem er langt frá því að hafa tærnar þar sem Bankasýslan hefur hælana. Miðað við þá gagnrýni sem kom fram á síðasta kjörtímabili, að ráðherra væri með puttana í ákvörðunartöku í kringum Bankasýsluna, hvað má þá segja um málið eins og það lítur út núna? Hvernig geta þeir staðið að þessu frumvarpi þegar ráðherra er í raun með allt málið algerlega í fanginu? Það er engin armslengd þarna á milli og ekkert sem greinir málin varðandi sjálfstæði ráðgjafarnefndarinnar sem slíkrar. Öll umgjörð í kringum hana er miklu veikari, ekkert sjálfstæði og ráðherra velur sjálfur þá aðila sem fara inn og þeir velja svo í stjórnir bankanna. Ég er ansi hrædd um að þetta verði ekki til fyrirmyndar og auki ekki traust þjóðarinnar á stjórnmálamönnum. Það getur vel verið að þetta flokkist undir það að vera löglegt en mér finnst það siðlaust.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Hún kom inn á margt sem ég tel að skipti mjög miklu máli í þessu dæmi öllu saman. Til dæmis það sem hún nefndi undir lok ræðunnar - nú veit ég að hér á árum áður var gjarnan talað um hina hagsýnu húsmóður og talað um að konur kynnu kannski betur að fara með peninga en karlar, og ég tel að hv. þingmaður flokkist undir hinar hagsýnu húsmæður í þeirri myndlíkingu - að 50 millj. kr. sparnaður, í dæminu um það þegar verið er að fara með 200–300 milljarða kr. eignir, þá eru það náttúrlega smáaurar. Mig langar líka til að biðja þingmanninn að koma aðeins inn á annað, vegna þess að menn segja hér að lítill munur sé nú á því að vera með ráðgjafarnefnd sem ráðherrann skipi eða Bankasýslu og þar skipi ráðherrann líka í stjórn og þar fram eftir götunum, og vilja gera mjög lítið úr þessu. Í mínum huga er mikill munur á því að hafa málefni af þessu tagi beint inni á borði hjá ráðherranum, og þá er alveg sama hver ráðherrann er, eða að hafa slík völd í sjálfstæðri stofnun. Getur þingmaðurinn verið sammála mér um það [[Forseti hringir.]]að mikill eðlismunur er á þessu tvennu og mikið meira traust í því að hafa sjálfstæða stofnun en að hafa þetta allt á sama skrifborðshorninu?
Herra forseti. Já, ég tel að það sé einmitt það sem skiptir máli eða gerir mikinn greinarmun á að þessi ráðgjafarnefnd gæti orðið í allt of miklu návígi og í raun og veru kannski á skrifborðshorni ráðherra hverju sinni, eins og hv. þingmaður nefndi. Þess vegna er svo mikilvægt að hafa sjálfstæðan aðila sem ráðherra, hver sem hann er, hefur ekki möguleika á að vera neitt að vasast eða skipta sér af. Það eina sem ráðherra getur komið á framfæri til viðkomandi stjórnar, eins og það er í dag, er eigendastefna, en annars á stjórn Bankasýslunnar í dag að ráðleggja og koma með tillögur ef hún telur að ástæða sé til að skoða sölu einhverra eignarhluta, markaðurinn sé slíkur, en það er ráðherra sem ákveður hvort hann fari lengra með slíkt, en tillögurnar koma frá stjórn Bankasýslunnar. Um ráðgjafarnefndina eins og hún er kynnt hér í frumvarpinu er í raun og veru ekkert sagt um hvorki samskipti né boðleiðir eða eitt né neitt þar á milli. Nú er þessi valnefnd að störfum sem búið er þá að klippa þarna út og nú er bara milliliðalaust ráðgjafarnefndin og skipan í stjórnir bankanna. Ég tel að þetta sé miklu veikara batterí, ef ég má orða það svo, en er í dag. Varðandi hagsýnu húsmóðurina held ég að þær lifi góðu lífi í þessu landi og mættu kannski fá að sýsla [[Forseti hringir.]]meira um peninga í stjórnsýslunni en gert er í dag.
Forseti. Mér gafst því miður ekki tækifæri til að hlusta á ræðu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar fyrr í dag, en talsvert hefur verið vitnað til hennar. Eitt af því sem hv. þingmaður nefndi - hún leiðréttir mig ef ég hef misskilið það eitthvað - að hann hefði nefnt að þingið þyrfti að koma hér að og laga eitt og annað í frumvarpi því sem hér er lagt fram. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvort hún sé ekki sammála mér um það að þau eru orðin nokkuð mörg frumvörpin sem þingið á að laga, eru lögð hér fram en ekki virðist nein samstaða á milli ríkisstjórnarflokkanna. Og síðan koma ráðherrar, ég minnist þess að hæstv. húsnæðismálaráðherra hafi komið og sagt að fólk ætti bara að fara inn í lagagreinar í húsaleigufrumvarpinu og þar fram eftir götunum. Er ekki svolítið illa farið með tíma okkar hér [[Forseti hringir.]]að koma með frumvörp svona inn, þeim er eiginlega hent í fangið á þinginu [[Forseti hringir.]]af því að þau eru ekki nógu vel unnin?
Herra forseti. Jú, mér finnst vera farið illa með dýrmætan tíma þingsins, við þekkjum það, og ekki eru margir dagar eftir af þessu þingi. Ef þingið á að vera einhver sáttasemjari fyrir ágreining milli stjórnarflokkanna, að búið sé að færa það hlutverk inn í þingið, þá finnst mér það vera orðið eitthvað öfugt hlutskipti sem við þingmenn höfum hér í dag. Ég hlustaði á ræðu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar þar sem hann lýsti því að Bankasýslan eins og hún starfar í dag, að starfsemi hennar hafi verið mjög farsæl og hún hafi annast vel samskipti ríkisins við fjármálafyrirtækin, sem við eigum eignarhlut í, þ.e. ríkið. Af hverju að taka eitthvað úr sambandi sem hefur virkað vel? Ég skil það bara ekki.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur ræðuna. Við erum báðar minnugar þess hvernig ástand var hér á síðasta kjörtímabili og lögin um Bankasýsluna voru sett í ágúst 2009. Við settumst báðar á þing í fyrsta skipti í maí 2009 og þá var sumarþing, sem var óhefðbundið að því leyti að við vorum að störfum nánast allt sumarið. Þar á meðal var verið að stofna Bankasýslu ríkisins, þegar ríkið var meira eða minna komið með í fangið allar fjármálastofnanir landsins. Það var að fenginni ráðgjöf bestu sérfræðinga ákveðið að setja fjármálastofnanir inn í þetta ákveðna félag en svo vildi til að tveir flokkar, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, sem höfðu einkavætt þau fyrirtæki sem við vorum komin með í fangið, fyrir utan einhverja sparisjóði, voru ekki mjög hjálplegir í því ferli þar sem við vorum að reyna að finna út úr því hvernig væri á sem bestan hátt og til þess að efla sem best traust á kerfinu hægt að koma þeim málum fyrir. Sjálfstæðisflokkurinn greiddi atkvæði gegn Bankasýslu ríkisins en Framsóknarflokkurinn, þeir þingmenn sem voru hér í salnum, sem voru ekki margir, sátu hjá. Núna virðast einhverjir framsóknarmenn í hagræðingarhópi vera að kaupa hugmyndir um að þetta sé sparnaður upp á 50 milljónir. Telur þingmaðurinn að [[Forseti hringir.]]þetta sé raunveruleg sparnaðaraðgerð eða að eitthvað annað hangi á spýtunni?
Herra forseti. Ég hef grun um að eitthvað annað hagi á spýtunni því að það sjá allir að sparnaður upp á 50 milljónir á móti þeim 300 milljörðum sem þarna eru undir, eftirlit með þeim af hálfu ríkisins, er lágt hlutfall. Við vitum auðvitað ekkert hvað þessi breyting mun kosta mikið þegar upp er staðið og ráða þarf ýmsa sérfræðinga í ráðuneytin til að skoða þessi mál, þegar með þarf. Mér fannst ágætt að hv. þingmaður nefndi hvernig Bankasýslan er til komin og að meðal annars sérfræðingar hefðu lagt til að skynsamlegt væri að hafa þetta á þennan hátt þegar ríkið var komið með fjármálastofnanir landsins í fangið eftir hrunið. Maður spyr sig núna: Hvaða sérfræðingar hafa ráðlagt núverandi ríkisstjórn að gera hlutina svona? Það væri gott að fá fram og í raun hefði það átt að vera rökstuðningur með þessu frumvarpi að menn væru að hverfa frá einhverju, eins og því fyrirkomulagi sem er í dag varðandi Bankasýsluna og sjálfstæði hennar, vegna þess að menn væru að fara í enn betra ferli sem tryggði að ekki væru pólitísk fingraför á umsýslu með eins miklum fjármunum og þarna eru á ferðinni í fjármálakerfinu. En ég hef ekki orðið vör við það í neinum rökstuðningi eða greinargerð með frumvarpinu, það segir kannski sína sögu að svo er ekki.
Hæstv. forseti. Það er líka umhugsunarefni að taka á meðferð á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum úr sjálfstæðri stofnun, Bankasýslunni, og færa yfir í fjármálaráðuneytið beint undir fjármálaráðherra, en flokkarnir sem ætla að standa að því eru ekki tilbúnir til þess að setja af stað rannsókn á einkavæðingu bankanna. Við erum oft fljót að gleyma. Stundum er ágætt að vera ekki alltaf að burðast með þungar minningar með sér en ég velti fyrir mér: Telur þingmaðurinn að almenningur sé búinn að gleyma og beri það traust til stjórnvalda að honum finnist þetta gott fyrirkomulag eins og frumvarpið kveður á um?
Herra forseti. Ég ber þá von í brjósti að almenningur sé ekki búinn að gleyma einkavæðingu bankanna á árunum eftir 2000. Það voru svo yfirgengilegir atburðir og framkvæmd á því öllu saman að það ætti auðvitað að vera skólabókardæmi sem væri víti til varnaðar í kennslu í háskólum í viðskiptafræði, siðfræði og þess vegna guðfræði, svo að því sé bætt við. Vonandi var það eitthvað sem við lærum af. Nú finnst mér verið að draga okkur aftur á þann stað. Ég held að almenningur í landinu láti ekki bjóða sér það. Við erum fulltrúar almennings í landinu hér á hinu hv. Alþingi og verðum að tala [[Forseti hringir.]]fyrir því að ekki sé boðlegt að fara með þessa hluti aftur í sama farveg.
Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um meðferð og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir hélt prýðisræðu og fór yfir, eigum við að kalla það einkavæðinguna hina fyrri, það er vinsælt að nefna hana svo. Ég ætla bara að taka undir orð hennar, að það er víti til varnaðar. Ég get hins vegar ekki samsinnt því að hér sé hægt að líkja saman þeirri leið sem verið er að leggja til í þessu frumvarpi, þar sem verið er að leggja til fyrirkomulag um sölu og meðferð eignarhluta í fjármálafyrirtækjum og í raun og veru verið að fella úr gildi tvenn lög, annars vegar um Bankasýslu ríkisins og hins vegar um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, lög nr. 155/2012, og setja hér í ein lög. Það hefur komið alveg skýrt fram í umræðunni og jafnframt hjá hv. þingmanni um armslengdarsjónarmiðið, að mjög mikilvægt er að þess sé gætt. Í 4. gr. frumvarpsins er talað um ráðgjafarnefnd sem á að taka við hlutverki Bankasýslunnar og það hefur komið fram í umræðunum. Mig langar í fyrra andsvari að spyrja hv. þingmann hvaða breytingar hún vilji sjá á skipan nefndarinnar eða mögulega á staðsetningu nefndarinnar til að armslengdarsjónarmiða sé gætt til hins ýtrasta.
Herra forseti. Já, ég tel að ráðgjafarnefndin sé ekki með það sjálfstæða hlutverk sem stjórn Bankasýslunnar hefur í dag. Það hefur verið rætt hér að veikari umbúnaður sé í kringum þá nefnd, bæði hvernig samskipti og boðleiðir eiga að vera við ráðherra og líka það að undir fjármálaráðuneytinu sé hvort tveggja, þ.e. lög um eftirlit með fjármálamarkaði, og líka umsýsluhlutverk ríkisins með eignarhlut í fjármálafyrirtækjum, að þetta tvennt eigi ekki saman, falli ekki saman undir sama ráðuneytinu, eftirlitshlutverk og umsjón eða ábyrgð ríkisins og þessa ráðuneytis og ráðherra með hlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Þetta eitt og sér er alveg tilefni til þess að endurskoða þurfi framlagningu þessa frumvarps, að ekki er verið að bæta neinu faglega inn í þetta sem gerir málið betra. Ég tel að ráðgjafarnefndin sé hreinlega allt of veik og það sé ekkert að því að þau lög sem eru núna gildi áfram. Nefnt hefur verið að kannski væri hægt að bæta þetta með því að hafa eftirlitsnefnd, sem væri eftirlitsnefnd með ráðgjafarnefndinni og þá þeirri umsýslu sem þar færi fram, eftirlitsnefnd sem væri þá skipuð þverpólitískt til að [[Forseti hringir.]]eitthvert gagnsæi væri í því hvað væri að gerast í þessum málum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég er sammála því að ég tel að hægt sé að búa svo um hnúta að með því fyrirkomulagi sé hægt að gæta ýtrustu armslengdarsjónarmiða. Það má vel vera að eins og frumvarpið er búið núna - ég hlustaði á ræðu hæstv. ráðherra, hann var tilbúinn að hlusta á alla slíka faglega nálgun, þannig að ég vil í fyrsta lagi fyrir fram ekki gefa mér það að það sé ekki hægt, og í öðru lagi eins og ég sé frumvarpið þá trúi ég því að hægt sé að búa svo um hnúta. Mig langar að spyrja um svona opið og gagnsætt söluferli, að þá er jú gert ráð fyrir því að Ríkiskaup skuli annast hina formlegu sölumeðferð. Ríkisendurskoðun hefur eftirlit og svo skal að lokinni sölumeðferð, [[Forseti hringir.]]ef og þegar til þess kemur, þá leggi ráðherra fyrir Alþingi skýrslu um sölumeðferð. Hefur hv. þingmaður enga trú á því formi?
Herra forseti. Þetta mál snýst nú ekki um það hvort ákveðnar stofnanir hafi trúverðugleika eða ekki, heldur kannski frekar hvar þeirra sérsvið er. Það er ekki sérsvið Ríkiskaupa að annast sölumeðferð hluta í fjármálafyrirtækjum. Ríkisendurskoðun gegnir auðvitað veigamiklu hlutverki, en það er ekki þar með sagt að það eitt og sér bæti þetta mál svo gott sé, af því að mér finnst engin rök hafa komið fram fyrir þeim breytingum að leggja niður sjálfstæða stofnun, sem er Bankasýslan, og hefur þetta stóra hlutverk að halda utan um eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Bankasýslan hefur mikla sérþekkingu á að annast samskipti ríkisins við fjármálafyrirtækin. Og er ekki rétt að [[Forseti hringir.]]nýta þá faglegu þekkingu sem þar hefur skapast? Ég sé enga ástæðu til þess að fara að efna til breytinga á því, einhverju sem er gott í dag.
Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp fjármálaráðherra um meðferð og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Ég hef tekið eftir því í dag að fjármálaráðherra virðist ekki vera í húsi, það fer þá lítið fyrir honum, ég ætla ekkert að fullyrða um það, í það minnsta er hann ekki hér í salnum. Kannski má skýra áhugaleysi hans á umræðunni með því að ekki virðist vera stuðningur við málið í hinum ríkisstjórnarflokknum, Framsóknarflokknum. Ég ætla ekki að láta blekkjast af því. Rétt eins og formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, fór yfir áðan er ekki ástæða til að treysta því að þetta frumvarp verði ekki að lögum. Við höfum fengið að hlusta á ýmis upphlaup Framsóknarflokksins, sem virðast notuð til heimabrúks, en það verður heldur lítið úr þeim þegar í þingsal kemur. Við höfum líka upplifað það að Framsóknarflokknum er ekki óheilagt að svíkja stóru loforðin, 300 milljarðarnir frá hrægömmunum sem urðu 80 milljarðar frá skattgreiðendum, afnám verðtryggingar. Ég man ekki til þess að eitt einasta frumvarp hafi verið lagt fram í þá veruna. Það virðist vera mjög lítið um efndir þar og hæstv. fjármálaráðherra er ekki hrifinn af því litla sem á að standa eftir af því loforði. Þá komum við að andstöðunni við matarskatt þar sem allur þingflokkur Framsóknarflokksins gerði fyrirvara við fjárlagafrumvarpið og var rekinn heim snautlega með loforðum um mótvægisaðgerðir sem hafa sýnt sig að eru engar, aðeins orð á blaði. Þá hafa í þeim hörðu kjaradeilum sem nú eru á vinnumarkaði bæði formaður fjárlaganefndar sem og sjálfur hæstv. forsætisráðherra lýst yfir stuðningi við 300 þús. kr. lágmarkslaunakröfuna, en þess sér hvergi stað í athöfnum þeirra að þau meini neitt með því. Síðan fór Framsóknarflokkurinn á flokksþing og samþykkti að Landsbankinn skyldi vera í eigu ríkisins sem samfélagsbanki og að Bankasýslan skyldi fá að halda áfram störfum. Í ljósi þess lista sem ég hef lesið upp hér er engin ástæða fyrir okkur í þinginu til að trúa því sérstaklega umfram önnur fyrirheit flokksins. Þó að það sé vissulega lokkandi, hæstv. forseti, að láta vera að tjá sig um málið nú og treysta því að það sofni í nefnd, þótt það sé í fjárlaganefnd þar sem hagræðingarhópur ríkisstjórnarinnar myndar meiri hluta, og það sé vissulega freistandi að fara heim og leggja sig til þess að vera vel undirbúinn fyrir nefndadaginn á morgun, þá treysti ég því ekki að Framsóknarflokkurinn standi við fögru fyrirheitin frá flokksþingi. Það liggur svo sem fyrir stefna þar sem kveðið er á um að ekki eigi að selja meira en 30% hlut í Landsbankanum, en það er augljóst að Framsóknarflokkurinn er í orði á móti því. Stóra breytingin er sú að í stað þess að Bankasýslan annist eignaumsýslu í fjármálafyrirtækjum ríkisins, eða hlut þeirra, og standi formlega að sölumeðferð er hæstv. fjármálaráðherra falið samkvæmt þessu frumvarpi að setja á laggirnar ráðgjafarnefnd sem hefur það hlutverk að tilnefna hæfa einstaklinga til setu í stjórnum fjármálafyrirtækja. Ráðherra á að bera sig upp við ráðgjafarnefndina varðandi stærri ákvarðanir sem tengjast meðferð eignarhalds og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Svo þegar við förum að velta því fyrir okkur hvernig þessi ráðgjafarnefnd er til komin þá stendur hér: „Í ráðgjafarnefnd um fjármálafyrirtæki í ríkiseigu eiga að sitja þrír einstaklingar og einn til vara, skipaðir af ráðherra án tilnefningar. Ráðherra skipar einn þeirra formann og ákveður þóknun nefndarmanna. Ráðuneytið skal leggja nefndinni til starfsaðstöðu og aðra þjónustu sem nefndin þarf á að halda.“ Þetta er lítil einkabankasýsla hæstv. fjármálaráðherra. Þá vil ég rifja upp að á síðasta kjörtímabili breyttum við lögum um Ríkisútvarpið. Stjórn Ríkisútvarpsins var falið meira faglegt hlutverk en einungis það rekstrarhlutverk sem hún hafði haft í þágildandi lögum. Ákveðið var að ráðherra ætti að skipa stjórn með tilnefningum frá ýmsum aðilum og síðan átti allsherjar- og menntamálanefnd að koma að því eftir fyrir fram settum reglum. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks líkaði það ekki. Þeim líkaði reyndar alveg aukin áhrif stjórnarinnar á dagskrá, en þar vildu þeir herða hin pólitísku tök og vildu að kosið yrði í stjórnina af Alþingi. Svo bitu þeir höfuðið af skömminni með því að svíkja samkomulagið, þannig að þeir hafa mjög sterkan meiri hluta í þeirri stjórn í dag. Það er svo merkilegt að hérna finnst þeim fínt að ráðherrar hafi þetta, hér er umsýsla og ákvarðanataka fyrir fjármálafyrirtæki í eigu ríkisins og það finnst þeim fínt að hafa inni í ráðuneyti. Nú er ég ekki að leggja til að Alþingi velji þetta í atkvæðagreiðslu í þingsal, en það má fara að velta fyrir sér hvort þessi ríkisstjórn sé sjálfri sér samkvæm í skipan mála. Hv. þm. Árni Páll Árnason fór ágætlega yfir það hvernig hæstv. fjármálaráðherra hefur skipað félaga sína til verka. Það hefur svo sem ekkert komið fram hvernig hann hefur hugsað sér að gera þetta og það hefur ekki heldur komið fram af hverju það eigi ekki að vera tilnefningar í þessa ráðgjafarnefnd og af hverju hún ætti þá ekki að vera stærri. Þetta er hálfgert vandræðabarn því að Sjálfstæðisflokkurinn er í nafni hagræðingar að leggja niður stofnun sem gefur armslengd frá stjórnmálunum varðandi yfirumsýslu þessara fjármálafyrirtækja, Sjálfstæðisflokkurinn sem vildi ekki Bankasýsluna á sínum tíma, Sjálfstæðisflokkurinn sem greiddi atkvæði gegn stofnun Bankasýslunnar á sínum tíma. En Framsóknarflokkurinn, sem þráaðist aðeins við en sat síðan hjá og hefur síðan á flokksþingi lýst yfir sérstökum stuðningi við Bankasýsluna, er nú teymdur á asnaeyrunum út í þetta feigðarflan. Það hefur komið fram í umræðunni vantraust á stjórnmálum og ég tilheyri flokki sem er ekkert undanskilinn því. En ríkisstjórnin sem er við völd í landinu og forustumenn hennar njóta ákaflega lítils stuðnings. Núna logar vinnumarkaðurinn í kjaradeilum og það er mikið áhyggjuefni hvernig hægt er að ná sáttum þar. Það sér ekki alveg fyrir endann á því hvernig á að ná niðurstöðu í þær kjaradeilur, sem eru í nánast öllum hreyfingum launafólks. Það er mikil óánægja vegna þess hvernig á að fara með arðinn af sjávarútvegsauðlindinni. Það er mikil óánægja með hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Það er mikil óánægja með hækkun matarskatts. Það má telja upp ýmislegt sem er mikil óánægja með og þá er lagt upp í þá ferð að auka pólitískt vald ríkisstjórnarinnar á fjármálafyrirtækjum í eigu ríkisins. Enn eina ferðina fær maður á tilfinninguna að markmið forustumanna ríkisstjórnarinnar sé að ögra þjóð sinni og ganga svo langt að fólk í raun og veru dofni upp og hætti að veita mótþróa. Þetta er sjokkmeðferð, eins og Salómon fékk í bíómyndinni Stellu í orlofi. Það á að ofbjóða okkur svo mikið með brennivíni að við hættum að drekka, reyndar hefur þessi ríkisstjórn líka áhuga á að koma brennivíni í búðir. Hæstv. forseti. Ég segi það að lokum að ég treysti því ekki að Framsóknarflokkurinn standi við stóru orðin nú frekar en í ýmsum öðrum yfirlýsingum síðastliðin ár. Ég lýsi yfir áhyggjum af því dómgreindarleysi sem þetta frumvarp ber vitni um. Ég vona svo sannarlega að það sofni í nefnd og ég vona svo sannarlega að með afli atkvæða komum við frumvarpinu þó inn í efnahags- og viðskiptanefnd, það verður fyrsti prófsteinninn á framsóknarmenn í þessu máli, hvort þeir standa í raun og veru með Bankasýslu ríkisins. Hún var til umfjöllunar í viðskiptanefnd á sínum tíma. Þar er hinn eðlilegi staður til að fjalla um mögulega niðurlagningu hennar, en þar virðist vera meiri pólitísk andstaða af hálfu Framsóknarflokks en í fjárlaganefnd. Þegar þetta mál verður afgreitt til nefndar, hæstv. forseti, munum við í atkvæðagreiðslu fá að sjá fyrstu merki þess hvort samþykktir flokksþings Framsóknarflokksins eru orð á pappír eða raunveruleg stefna flokksins.
Hæstv forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur ræðu hennar um frumvarp um meðferð og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Hún kom víða við í ræðunni. Flokksþing okkar framsóknarmanna var henni mjög hugleikið, enda um margt vel heppnað og væri ég alveg til í að ræða margt af því. En ég ætla að halda mig við þetta frumvarp og það er tvennt sem skiptir máli í frumvarpinu. Það er að armslengdar sé gætt til hins ýtrasta og að öll meðferð og sala sé opin og gagnsæ. Ég ætla ekki að gefa mér það fyrir fram að það sé ekki hægt að tryggja í frumvarpinu. Ég vil spyrja hv. þingmann varðandi ráðgjafarnefndina, það sem kemur fram í 4. gr., hvort hún sjái fyrir sér að hægt verði að gæta ýtrustu armslengdar með því að [[Forseti hringir.]]breyta fyrirkomulaginu eitthvað, skipan eða staðsetningu nefndarinnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka spurningar hv. þm. Willums Þórs Þórssonar, en ég er ekki viss um að ég þurfi að svara þeim. Ekki af því að ég vilji vera dónaleg við þingmanninn eða sniðganga spurningar hans. En nú er það svo að ég tel að við hv. þingmaður séum sammála um það að málum sé best fyrir komið áframhaldandi innan Bankasýslunnar. Og þó að hæstv. fjármálaráðherra sé með einhverja drauma um ráðgjafarnefnd þá sé það ekki okkar hlutverk að hjálpa honum að gera hana einhvern veginn úr garði ef við teljum bæði að rétta leiðin sé óbreytt ástand með Bankasýslu ríkisins.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að Bankasýsla ríkisins hafi skilað sínu hlutverki vel. Þar eru hæfir starfsmenn og þar er stjórn, en það er ekkert þannig að því megi ekki breyta. Mögulega er umfangið of mikið, eins og fram kemur í frumvarpinu, og það megi einfalda. Hér er verið að fella tvenn lög í ein lög og einhver sparnaður fylgir. Ég ætlaði ekki að ræða það hér í seinna andsvari, en við erum sammála því að armslengdin er mjög mikilvæg og við verðum að tryggja það hér í hinni þinglegu meðferð ef okkur sýnist svo. Ég ætla ekki að ákveða það fyrir fram hér. En varðandi sölu, ef og þegar til þess kemur, eins og kveðið er á um í frumvarpinu, langar mig að spyrja hvort hv. þingmaður sé sammála því að nýta eigi þá fjárhæð sem fyrir söluna fæst [[Forseti hringir.]]til að greiða niður þær skuldir sem til var stofnað við endurreisn fjármálastofnana.
Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja um hagræðingu með niðurlagningu Bankasýslu, þá vil ég minna á að Fjármálaeftirlitið var fjársvelt þó að gríðarlegir hagsmunir væru í húfi. Stundum þarf að leggja fjármuni í að verja hagsmuni eins og þessa. Varðandi ráðstöfun af söluandvirði, ef til kemur, ég er mjög fylgjandi því, og minn flokkur, að við förum í það að greiða niður skuldir ríkisins því að vaxtakostnaður ríkisins er gríðarlegur á ári hverju. En það verður að gæta að því að við erum líka mjög ósátt við hvernig núverandi ríkisstjórn hefur hagað sér í ríkisfjármálunum. Það þýðir því ekki að taka einn póst út, við þurfum að horfa á heildarmyndina. [[Forseti hringir.]]Ríkisstjórn sem hefur afsalað sér sköttum getur ekki ætlast til þess að við klöppum hátt þegar hún síðan notar eignir ríkisins til að greiða niður skuldir.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Mig langar aðeins að velta því upp, í ljósi umræðunnar í dag, að það er í sjálfu sér ekki að ástæðulausu sem við reynum að tala til framsóknarmanna. Formaður efnahags- og viðskiptanefndar var nánast á sama máli og við í stjórnarandstöðunni sem hér höfum talað. Hann talar um að fyrirkomulagið sé farsælt, að ekki sé heppilegt að Ríkisendurskoðun taki við af Bankasýslunni með sölumeðferðina. Hann talar um að það sé ekki heppilegt að eitt og sama ráðuneytið sé með eftirlitið og framkvæmdina, og svo að veikari kröfur séu gerðar til ráðgjafarnefndarinnar en til dæmis er gert hjá Bankasýslunni í dag og valnefndarinnar sem þar er undir varðandi hæfi. Samskipti [[Forseti hringir.]]á milli Bankasýslunnar, nefndarinnar og ráðuneytisins - sá ferill er í raun tekinn út úr þessu frumvarpi. Er ekki þingmaðurinn sammála mér um það að þetta þýðir að gegnsæið [[Forseti hringir.]]verður minna og traustið?
Jú, ég er algjörlega sammála því. Og eins og ég fór yfir í ræðu minni þá skil ég ekki hvert markmið ráðherra er því að hagræðingin er ekki slík miðað við þá gríðarlegu hagsmuni sem eru í húfi. Það eina sem þessi breyting gerir er að vekja upp tortryggni um að hið pólitíska vald vilji auka áhrif sín á það með hvaða hætti farið verður með þessa eignarhluti, ekki síst þegar kemur til þess að selja þá, ef það verður gert. Þar kemur til hlutur í Íslandsbanka og hlutur í Arion banka og allt að 30% hlutur í Landsbanka. Þetta eru gríðarlegir fjármunir og við þekkjum meðferð Sjálfstæðisflokksins á sameiginlegum eignum þjóðarinnar.
Virðulegi forseti. Ég hef ákveðna kenningu í þessu sambandi og það er kannski það sem reynslan hefur kennt okkur. Ég nefndi það hér fyrr í dag að hér er verið að færa vald undir ráðherra, taka það frá sértækri stofnun þar sem armslengdin er til staðar. Við erum með frumvarp hér inni sem felur í sér hækkun á bónusum í fjármálafyrirtækjum. Uppi eru hugmyndir um að fjölga seðlabankastjórum. Mér finnst allt leggjast á eitt hvað það varðar að menn séu að hrifsa til sín völd. Það er mjög hættulegt í mínum huga. Mér finnst sagan kenna okkur að þetta eru ekki bara hugarórar mínir eða annarra heldur hefur þetta því miður gerst. Ég spyr þingmanninn hvort hún geti verið mér sammála um þetta. Ég spyr líka hvað hægt sé að gera til að koma í veg fyrir þetta. Í 8. gr. [[Forseti hringir.]]kemur að auki fram að ráðherra getur að eigin frumkvæði ákveðið að selja fjármálastofnanirnar, þannig að það leiðir allt að sama marki.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður taldi hér upp ýmis mál sem eru til þess fallin að hringja hjá okkur viðvörunarbjöllum. Það er verið að auka hið pólitíska vald yfir fjármálakerfinu sem hrundi eftir að sömu flokkar og nú eru við stjórn einkavæddu það fyrir rúmum tíu árum. Nú sjá ýmsir sér aftur leik á borði til að hagnast á þessu kerfi, sem við höfum heldur betur borið þungar byrðar af. Við ræddum það fyrr í dag að verið er að hækka sektir vegna brota á ýmsum lögum sem varða fjármálamarkaðinn, en núverandi ríkisstjórn er ekki tilbúin til að setja inn sérstök ákvæði um vernd uppljóstrara. Og það er enn eitt [[Forseti hringir.]]púslið í þessu umtali. Ég held að við eigum að leggja allt okkar kapp á að stöðva þetta mál og fá [[Forseti hringir.]]Framsóknarflokkinn til að standa við stóru orðin.
Herra forseti. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir muninn á því að vista svona verkefni í sjálfstæðri stofnun eða einingu undir stjórn sem er utan veggja ráðuneytis borið saman við að setja allt sitt traust á það að ráðgjafarnefnd, sem verður í ráðuneytinu, með starfsaðstöðu í ráðuneytinu o.s.frv., þjóni sama tilgangi. Þetta held ég að sé kjarni þessa máls, að það er grundvallarbreyting að hverfa frá sjálfstæðri stofnun og stjórn yfir í nefnd, sem ekki er bara skipuð af ráðherranum heldur á að hafa starfsaðstöðu í ráðuneytinu og vinna í þeirri miklu nánd við ráðherra. Þetta má setja í samhengi við afstöðu núverandi stjórnarflokka og spyrja: Hvað hefur þá gerst, því að ekki er það bara Framsóknarflokkurinn með sína samþykkt? Ég vil spyrja hv. þingmann: Hefur hann rifjað upp eða lesið aftur afstöðu þingmanna Sjálfstæðisflokksins hér vorið og sumarið 2009, þegar þeir höfðu fyrst og fremst áhyggjur af því, í sambandi við Bankasýsluna, að hún væri ekki [[Forseti hringir.]]nógu langt í burtu frá ráðherra?
Hæstv. forseti. Já, ég renndi aðeins yfir álit minni hlutans hvað þetta varðaði og þar var þessum áhyggjum einmitt lýst. En það virðist hafa breyst og nú í nafni hagræðingar, og í einhverjum tilfellum eiga sömu þingmenn hlut að máli. Það er ekki mitt að spyrja í þessu andsvari en mér finnst það áhugavert, þegar maður skoðar kostnaðarumsögnina, að gert er ráð fyrir 45 millj. kr. sparnaði. Þá er gaman að spyrja fyrrverandi fjármálaráðherra hvort hann telji það alvarlega sóun ríkisfjármuna að nýta einhverjar milljónir á ári í að tryggja armslengdarsjónarmið varðandi umsýslu í fjármálakerfi landsmanna.
Herra forseti. Nei, við ræddum þetta aðeins fyrr í dag og ég mótmælti þeim rökum fjármálaráðherra að það væri há tala að rekstrarkostnaður þeirrar einingar sem sæi um þennan verðmæta eignarhlut ríkisins - sem passaði upp á verðmæti á stærðargráðunni 250–300 milljarða, sem er jafnframt að gefa af sér arð til ríkisins upp á 20 milljarða plús á ári - væri í þessu dæmi há tala. Í prósentum er hún mjög lág og það er ekki óvenjulegt að miða við það í sambandi við rekstrarkostnað sjóða eða umsýslu og ávöxtun fjár að það sé vel sloppið ef rekstrarkostnaðurinn er innan við1%. Hann er brot af því í þessu tilviki, þannig að það er ekki há tala. Svo má líka spyrja á móti: Hvers virði er traust í þessum efnum? Er ekki alveg ljóst að það er líklegt til að draga úr trausti og skapa tortryggni að fara aftur með þetta inn í fjármálaráðuneytið? Við eigum, held ég, varla innstæðu fyrir því í ljósi þess mikla vantrausts [[Forseti hringir.]]sem einkavæðing bankanna á sínum tíma … skapaði í ljósi sögunnar og svo hrunið sjálft.
Já, það er erfitt að verðleggja traust. En við vitum alveg hvaða aðstæður skapast í vantrausti. Við erum í þeim aðstæðum núna að almennt er vantraust á þeim stofnunum samfélagsins sem nutu trausts fyrir hrun, mun meira trausts. Leiðin sem valin var var sú að reyna að setja þetta inn í skýran ramma, setja skýrar leikreglur og koma á fót stofnunum með ákveðnum reglum utan um allt kerfið, til þess að gegnsæi yrði sem mest. Það virðist duga að frá hruni séu að verða liðin sjö ár, og þá má hefja leikinn að nýju. Ég held að það sé alvarlegt vanmat ríkisstjórnarinnar.
Hæstv. forseti. Eftir fréttir af tugmilljarða arðgreiðslum bankanna til eigenda sinna kemur mér ekki á óvart að ríkisstjórninni liggi á að koma eignarhaldi á þeim í aðrar hendur en ríkisins. Það sem hins vegar kemur mér á óvart er óskammfeilnin í tillögum að kerfisbreytingum sem þessu fylgja. Þá erum við að sjálfsögðu komin að niðurlagningu Bankasýslu ríkisins og tillögu um að færa vald yfir bönkunum og ákvarðanir sem þeim stofnunum fylgja undir ráðherra. Í dag var tekið út úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis frumvarp um Stjórnarráð Íslands. Þar er kveðið á um afdráttarlaust vald til handa ráðherra að flytja stofnanir hvert á land sem hann vill. [[Forseti hringir.]]Ég velti því fyrir mér, og vildi gjarnan heyra mat hv. þingmanns á því, hvort við séum að sjá hér enn einn vísinn að aukinni miðstýringu og ráðherravæðingu.
Hæstv. forseti. Já, tvímælalaust, það er svar mitt. Hér stefnir allt að því að auka vald ráðherra á kostnað þingsins. Mér virðist, sem er alvarlegur hlutur, að þingmönnum í stjórnarliðinu finnist það sjálfsögð þróun. Á sama tíma tala þeir um að það sé sjálfsagt að taka umræðuna inn í þingið, en mér virðist sem aðhald stjórnarþingmanna innan þingflokkanna sé mjög takmarkað, það sé helst eitthvert sprell í þinginu sem þeir telji vera aðhaldshlutverkið, en þegjandi og hljóðalaust færa þeir ráðherrunum æ meira vald. Ég held að það sé ágætt að við sammælumst um það í minni hlutanum að fara að gera almennilega skrá yfir það vald sem þessi ríkisstjórn er að hrifsa frá löggjafanum yfir til framkvæmdarvaldsins.
Hæstv. forseti. Eftir að ég frétti af þessari tillögu um ráðherravæðingu og aflagningu Bankasýslu ríkisins fletti ég upp á þeirri grein frumvarpsins sem lýtur að ráðgjafarnefndinni, sem á að vera ráðherranum til halds og trausts. Þar segir í 4. gr., með leyfi forseta: „Í ráðgjafarnefnd um fjármálafyrirtæki í ríkiseigu sitja þrír einstaklingar og einn til vara, skipaðir af ráðherra án tilnefningar.“ - Ráðherrann ræður algerlega hverjir þarna eru á ferðinni. Ég held áfram, með leyfi forseta: „Ráðherra skipar einn þeirra formann og ákveður þóknun nefndarmanna. Ráðuneytið skal leggja nefndinni til starfsaðstöðu og aðra þjónustu sem nefndin þarf á að halda.“ - Þetta er algerlega innan þess ramma sem ráðherrann heldur utan um. Síðan er reyndar kveðið á um að þessir einstaklingar skuli vera lögráða og ekki hafa hlotið dóm svona á síðustu árum vegna brota í atvinnurekstri. Það er nú gott til þess að vita. [[Forseti hringir.]]En þarna er þetta algerlega stimplað inn, ráðherrann á að ráða, hann skipar nefnd sem er án tilnefninga og starfar algerlega á hans vegum.
Hæstv. forseti. Já, þetta er rétt hjá hv. þingmanni. Það er mikið áhyggjuefni að ekki sé eingöngu verið að leggja til að leggja niður stofnun, eina ríkisstofnun sem sér um þessa eignaumsýslu, heldur verið að setja þá umsýslu í hendur handvalinna manna ráðherra. Auðvitað er það þannig að stundum þætti manni voða þægilegt að fá að hafa hlutina eins og maður vill, en það er ekki mjög skynsamlegt og það er beinlínis skaðlegt í lýðræðisríki. Formaður Samfylkingarinnar fór ágætlega yfir það hér í ræðu áðan hvaða reynslu við höfum af því þegar ráðherra velur fólk til starfa í sínu umboði. Það gefur okkur fyrirheit um að góðir sjálfstæðismenn verði settir inn í þetta [[Forseti hringir.]]á grundvelli flokksskírteinis en ekki sérstaks hæfis.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér meðferð og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, frumvarp sem hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt fram. Ég verð að segja það strax í upphafi að ég skil ekki af hverju frumvarpið er lagt fram. Þegar mál eru lögð fram í þinginu þá er yfirleitt verið að gera breytingar sem standa til bóta og það má líka velta því fyrir sér hvort tímabært sé að breyta því sem þarna er um að ræða. Um er að ræða nýja stofnun til þess að gera. Hún var stofnuð eftir hrunið og eftir reynslu af fyrri einkavæðingu bankanna. Talið var mikilvægt að reyna að skapa traust varðandi meðferð ríkiseigna og skapa það sem kallað er armslengd, eða réttara sagt að búa til fyrirkomulag sem tryggði að stjórnmálamenn væru ekki að leika sér með eignir ríkisins sjálfum sér, vinum sínum eða öðrum vildarvinum til hagsbóta. Þegar maður svo les frumvarpið veltir maður fyrir sér: Kannski er þetta afleiðing af því að þeir sem tóku við eftir síðustu kosningar hafa ítrekað sagt: Það voru kosningar. Þá athugasemd mátti skilja á þann veg að þá mættu menn gera ýmislegt, þeir sem komnir væru til valda og réðu. Eins og hv. þingmaður - gott ef það var ekki hæstv. fjármálaráðherra sjálfur - orðaði það: Meiri hlutinn ræður. Stjórnarfarið á Íslandi er þannig að þar er ríkisstjórn við völd sem hlaut rétt um 50% atkvæða og stjórnarandstaðan litlu minna. Það er rétt, það er meiri hluti, en það er ekki góð stjórnsýsla sem gerir ráð fyrir að hægt sé að valta yfir þann minni hluta og taka ákvarðanir án þess að tekið sé tillit til þess að þingið er samsett af ólíkum hópum og ólíkum hagsmunum. Með Bankasýslunni var búin til umgjörð, og menn geta haft hvaða skoðun sem er á því hvort stjórnmálamenn eigi að koma nálægt fyrirtækjum sem ríkið rekur. Við sem þá vorum í stjórnarmeirihluta aðhylltumst þá stefnu að reyna að skapa aukið traust, reyna að skapa aukna virðingu fyrir stjórnmálunum með því að búa til fjarlægð, með því að reyna að setja faglega stjórn yfir bankasýslu sem færi með eignarhlutinn í bönkunum og kæmi með tillögur og skipaði í stjórnir ríkisfyrirtækja í fjármálaheiminum. Þetta var umgjörðin sem búin var til. Nú spyr maður: Af hverju er verið að breyta þessu núna? Hvað er það sem kallar á það? Rökin sem hér hafa verið færð fram eru sparnaður og að hagræðingarhópurinn hafi lagt fram tillögur og hafi þá væntanlega ráðið þessu. Þar er kannski um leið komin skýring á því af hverju þetta mál á að fara til hv. fjárlaganefndar en ekki til efnahags- og skattanefndar, því að forustumenn í hagræðingarhópnum eru líka í fjárlaganefndinni og menn ætla þá kannski að beita valdi til að koma þessu í gegn með látum. Þá spyr maður: Til hvers? Hvaða hagsmuna á að gæta? Eða er verið að forðast það hér að málið lendi í hv. efnahags- og skattanefnd? Þar er hv. þm. Frosti Sigurjónsson formaður en hann hefur lýst sig andvígan þessum hugmyndum. Hann átti um það tillögu á flokksþingi Framsóknarflokksins að Bankasýslan yrði ekki lögð niður, ef ég veit rétt, alla vega að það væri ekki tímabært. Þegar maður skoðar þetta svo í samhengi við allt það sem gerst hefur síðan í kosningunum þá setur að manni óhug. Gagnstætt því sem íslensk stjórnvöld þurftu á að halda, Alþingi og ríkisstjórn, hafa menn verið að færa valdið aftur frá Alþingi og fyrst og fremst yfir til framkæmdarvaldsins. Hve oft skyldum við hafa heyrt stjórnarandstöðuna á síðasta kjörtímabili tala um framkvæmdarvaldið og ofríki þess, foringjaræðið og andstöðuna við þingræðið? En nánast allar nýjar stofnanir, allar ákvarðanir, eru meira og minna settar í farveg þar sem vildarvinir eða gæðingar taka við stjórninni. Það byrjaði með stjórn Ríkisútvarpsins. Það var stjórn lánasjóðsins. Við getum nefnt hvernig skipað var í alla hópa varðandi skuldaleiðréttinguna, allt í kringum það, á hvaða hátt menn voru ráðnir inn til aðstoðar og aðstoðarmönnum fjölgað mikið. Það er greinilegt að menn ætluðu að styrkja framkvæmdarvaldið, auka pólitíska valdið, auka ákvörðunartökuna í þágu flokkshagsmuna sem virðist hafa ráðið algjörlega frá þessum tíma. Á sama tíma sögðu menn: Nú er sá tími kominn að við getum lagt sérstakan saksóknara af, hann er búinn að sinna hlutverki sínu, við þurfum ekki að hafa hann lengur. Og Bankasýslan fellur í sama flokk. Síðan er verið að skipa nefndir þar sem stjórnarfulltrúar koma einir að málum; stjórnarandstaðan er skipulega sniðgengin. Ef hún er með í ráðum, eða skipuð í hópa eins og verið hefur varðandi afnám gjaldeyrishafta, er hún sniðgengin vegna þess að hún gengur ekki í takt við ríkisstjórnina eða vill fá að ræða og skoða málin betur. Í mínum huga er það gríðarlega misráðið að fara út í þessa breytingu og fullkomlega óþarft, það bætir bara á það vantraust sem við búum við í íslensku samfélagi, vantraust á ríkisstjórnina, ég tala nú ekki um á einstaka þingmenn sem hafa verið mikið í fjölmiðlum út af hreinum og beinum spillingamálum sem skvettir svo vantrausti yfir á alla aðra þingmenn. Við erum því miður í hópi stjórnmálamanna sem alltaf eru nefndir í einni kippu, sem einn hópur sem ber ábyrgð á því að valdið er fært til á þennan hátt. Við höfum fengið frumvarp eftir frumvarp þar sem reiknað er með því að ákvörðunartaka verði færð frá Alþingi yfir til ráðherra. Við höfum oft bent á þetta, þetta er í mörgum tilfellum í smáu, t.d. í menntamálum. Einfalda hluti, eins og að ákveða lengd skólaársins eða taka aðrar ákvarðanir, sem alltaf hafa farið í gegnum þingið og samstarf er um, að ekki sé talað um staðsetningu stofnana eða eitthvað slíkt, færa menn bara valdið yfir til ráðherra og engar reglur eru um hvað eigi að gilda eða hvaða stefnu eigi að taka í þeim málaflokkum að öðru leyti. Þetta kemur fyrir aftur og aftur. Og síðan neitar hæstv. forsætisráðherra að svara spurningum hér í þinginu eða sinna þeim atriðum sem til hans er beint. Sporin hræða og afstaða mín og Samfylkingarinnar í þessu máli mótast af því. Við erum að verja rétt Alþingis, hinna kjörnu fulltrúa, til þess að taka þátt í ákvörðunum af þeirri stærðargráðu sem hér er verið að fjalla um. Við getum farið yfir þetta. Í fyrsta lagi er umsýslan færð frá Bankasýslunni til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Hann á að bera ábyrgðina á þessu ásamt öllu hinu. Í öðru lagi á hæstv. ráðherra að skipa ráðgjafarnefnd; án tilnefninga á hæstv. ráðherra að skipa ráðgjafarnefnd sem á að vera ráðherranum til ráðgjafar. Það á að hafa samráð við Alþingi, hvað þýðir það? Hver hefur reynslan verið af slíku samráði? Verður það kannski eins og í ESB-málinu? Í stjórnarsáttmálanum segir að leggja eigi fram skýrslu og ræða málið vel, hún var lögð fram en það átti aldrei að ræða hana; sem betur fer tókst okkur að hunsa þá tilraun hæstv. ríkisstjórnar. Talað er um að skýrsla berist Alþingi eftir á, þ.e. þegar menn eru búnir að gera ákveðna hluti. Hver er reynslan af því? Við vorum að fjalla um skýrslu í dag þar sem stjórnarmeirihlutinn ákveður bara að ekki þurfi að skoða málið neitt frekar. Við erum að tala um eigendastefnu sem er mjög mikilvæg í sambandi við það hvernig farið er með eignir ríkisins. Eigendastefnuna á hæstv. ráðherra að setja. Ef við tækjum nú bara einn þátt málsins og segðum að áður en farið væri út í svona breytingu ættu menn að leggja fram eigendastefnu, ræða hana í þinginu og reyna að ná samstöðu um hana; ná samstöðu um það hvernig standa á að málum, hvernig fara á með eignarhlutana. Þegar búið væri að ákveða þá stefnu yrði umgjörðin sköpuð, hvernig fara ætti með þær eignir og núverandi fyrirkomulagi yrði breytt ef það teldist nauðsynlegt. Nei, það virðist vera einlægur ásetningur hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. ráðherra að koma þessum völdum til ráðherra, losna við umfjöllun þingsins, losna við alla þessa lýðræðislegu umfjöllun, skapa hálfgert einræðisástand í sambandi við það hvernig farið er með slíka hluti. Við erum að tala um gríðarleg verðmæti. Við skulum horfast í augu við hlutina þegar við lesum rannsóknarskýrslu Alþingis og skoðum hver reynslan var af þessu og hve stutt er síðan þetta var. Við erum að tala um umfjöllun 2000/2001, sölu bankanna 2002 sem var með allt öðrum hætti en rætt hafði verið þegar þingið tók ákvörðun um að heimila slíka sölu án nokkurra nákvæmra útfærslna á því hvernig ætti að standa að slíkri sölu. Síðan vitna menn í rannsóknarskýrslunni til þess að þingið hafi gefið grænt ljós, bara opið, þið megið gera hvað sem þið viljið, við erum búin að gefa grænt ljós. Ætlum við að gera þetta aftur? Við getum aldrei unnið traust þjóðarinnar ef við ætlum að hegða okkur með þeim hætti. Það er það sem er sorglegt fyrir okkur sem sitjum á þingi að við ætlum að hunsa þjóðina aftur og segja: Við tökum ekkert mark á því sem hér gerðist, við ætlum bara að fara í sama farið. Það er allt sem bendir til þess. Þetta er fullkomlega óþarft frumvarp, algjörlega ótímabært. Nú er enginn að tala um að það þurfi að vera Bankasýsla um aldur og ævi. Við þurfum alla vega að hafa umgjörðina þannig að tryggt sé að ekki séu allir endar og spottar í málinu í sama ráðuneytinu undir stjórn sama hæstv. ráðherra. Það sem gerir þetta mál svo enn skrýtnara er að annar stjórnarflokkurinn hefur tjáð sig mótfallinn mörgum þeim atriðum sem hér eru. Í fyrsta lagi varðandi það hvort yfir höfuð eigi að leggja Bankasýsluna niður. Í öðru lagi er hér verið að skapa umgjörð um að selja 30% hlut í Landsbankanum. Annar stjórnarflokkurinn, Framsóknarflokkurinn, hefur lýst andstöðu við það, þar liggur fyrir heil flokkssamþykkt. Ekki ætla ég þeim flokki að ætla að hunsa þá afstöðu síns flokksþings. Um hvað er þá verið að skapa ramma? Við getum líka rætt það af hverju þetta fer til fjárlaganefndar. Er það ekki dæmigert fyrir það sem við höfum ítrekað verið að lenda í, þ.e. að menn hafa verið að velja nefndir til að komast hjá því að fara með mál til formanna ákveðinna nefnda og koma því þannig í farveg sem er líklegur til árangurs? Ítrekað hefur umhverfis- og samgöngunefnd verið hunsuð þó að verið sé að fjalla um umhverfis- og skipulagsmál og málefni sveitarfélagsins þá er það allt sent til hv. allsherjar- og menntamálanefndar. Nú kemur mál frá hinum fræga hagræðingarhópi. Takið eftir því, hagræðingarhópurinn gerði 120 tillögur, sem eru bara eins og óskalisti út í loftið, sem hafa aldrei komið til umræðu í þinginu. Það hefur aldrei komið til umræðu. Hvaða tillögum ætla menn að hrinda í framkvæmd? Jú, menn gera það með einstökum málum. Gott og vel. Þá kemur það sem röksemd að hagræðingarhópurinn hafi lagt það til. Af þessum 110 til 120 tillögum voru 80 til 90 á borðum fyrrverandi ríkisstjórnar og ríkisstjórnarinnar þar á undan en þær fóru aldrei í gegn vegna þess að þær voru arfavitlausar og vondar. Þannig að aumasta röksemdin er að nota hagræðingarhópinn sem rök, þetta eru minnislistar sem hafa verið unnir af embættismönnum vegna þess að þeir hafi verið beðnir um það en hafa ekki sætt neinni sérstakri skoðun. Þetta er svoleiðis mál. Ég ætla að vona að við séum ekki að bæta á vondar ákvarðanir ríkisstjórnar sem sendir þau skilaboð út í samfélagið að spilling sé í lagi, að pólitísk fyrirgreiðsla sé í lagi, að við eigum bara að sætta okkur við það að við búum við stjórnarfar sem ekki yrði viðurkennt í löndunum hér í kringum okkur, á Norðurlöndunum eða í öðrum löndum sem við viljum bera okkur saman við. Ég hef ekki mikinn áhuga á að vera þátttakandi í þessum leik. Ég skora á nýju þingmennina sem komu hér til þings að láta þetta [[Forseti hringir.]]ekki verða leikreglurnar hjá núverandi Alþingi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kom inn á traust og trúverðugleika og ég held að við þurfum að taka okkur saman um að reyna að byggja það upp gagnvart þjóðinni eftir hrunið. Þetta frumvarp virðist ekki vera skref í þá átt. Það er eins og verið sé að snúa til baka og draga allt inn á borð ráðherra aftur þar sem æskilegt væri að hafa aðskilnað, þ.e. gagnvart umsýslu um eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Ég hef ekki séð í frumvarpinu rökin fyrir því að fara út í þær aðgerðir sem þarna eru undir, þ.e. að leggja Bankasýsluna af. Mig langar að heyra viðhorf ráðherra - ráðherra, þetta er kannski forspá - hv. þingmanns varðandi það að eftirlitshlutverk ríkisins með fjármálafyrirtækjum, löggjöf um fjármálafyrirtæki og eignarhlutar ríkisins í fjármálafyrirtækjum séu þarna undir sama þaki. Ég spyr hvort það skarist ekki, hvort það sé gott stjórnsýslulega að framkvæmdarvaldið og eftirlitshlutverkið sé allt undir sama þaki. Ég spyr hvort það stangist ekki á og hvort ekki sé slæmt að þannig sé um hnúta búið.
Hæstv. forseti. Já, við erum sammála um það, ég og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, að þetta snýst um traust og trúverðugleika. Þetta snýst um að gefa þau skilaboð að við viljum gera allt sem við getum til þess að tryggja að hlutirnir séu unnir á faglegan og gagnsæjan hátt en ekki sé hætta á því að flokkspólitísk áhrif séu þar í gangi. Ég deili líka áhyggjum hv. þingmanns hvað það varðar að margt bendir til þess að allt sé að fara í sama farið. Margt af því sem við töluðum fjálglega um að mætti aldrei gerast aftur virðast menn vera að leyfa sér að láta gerast aftur. Hverjar verða afleiðingarnar af því? Ég hef miklar áhyggjur af því. Tökum sem dæmi þegar verið var að fjalla um fjármálaráðuneytið. Fyrrverandi ríkisstjórn hafði þá áhyggjur af því að þjóðhagsspá væri unnin í fjármálaráðuneytinu. Hún var færð út í sérstaka deild til þess að tryggja að fjallað væri um þetta á tveimur stöðum til að umfjöllun yrði vandaðri. Hér er, nákvæmlega eins og hv. þingmaður segir, verið að færa eftirlit, umsjón með ákvörðunum og allt undir einn hatt, undir Ríkiskaup eða hvað það heitir. Hver á svo að sjá um söluna? Það heyrir líka undir sama ráðuneyti. Það er allt á einni hendi í þessu. Hvernig eigum við að skapa trúverðugleika á sama tíma og við sitjum undir mjög harðri gagnrýni vegna ákvarðana sem tengjast fjölskyldu viðkomandi ráðherra o.s.frv., sem er nógu erfitt og getur verið mjög ómaklegt. En það verður ekki til að minnka þá tortryggni að bæta þessu við.
Herra forseti. Já, það er ágætt að hv. þingmaður nefndi Ríkiskaup sem eru líka þarna undir og eiga að annast sölumeðferð á hlutum ríkisins í bönkunum og bætist þá þar við. Það undirstrikar enn frekar vandkvæði á því að þetta sé allt undir þessum sama ráðherrahatti. Nú hefur komið fram að talið sé að það sparist kannski 50 milljónir af umsýslu í kringum þetta. Við erum að tala um 250–300 milljarða sem er verðmæti eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, svo að það er nú ekki hátt hlutfall sem sparast þarna. Er eitthvað sem hv. þingmaður sér að réttlæti þetta faglega séð eða út frá hagræðingarsjónarmiðum? Telur hann ekki að illa sé farið með dýrmætan tíma Alþingis á lokametrunum á þessu vorþingi að eyða honum í þetta mál sem engin sátt er um á milli stjórnarflokkanna?
Hæstv. forseti. Það hefur komið fram í umræðunni fyrr í dag að spurt er um rökin gegn frumvarpinu af hálfu okkar sem höfum talað gegn því. En ég spyr um rökin fyrir málinu vegna þess að verið er að breyta og fyrir breytingum verða að vera rök. Við getum nefnt mörg rök á móti, meðal annars það sem hv. þingmaður kemur hér með í andsvari, þ.e. að frumvarpið kemur seint inn í þingið og andstaða er við það af hendi annars stjórnarflokksins, hvernig sem það mun svo leysast innan þingsins. Það hafa að vísu margar yfirlýsingar borist frá Framsóknarflokknum en síðan dáið út í þinginu og mál farið í gegn. En það er alveg rétt að við erum að eyða dýrmætum tíma þingsins í að ræða mál sem bullandi ágreiningur virðist vera um. Varðandi hagræðinguna þá skiptir alltaf máli að fara vel með peninga. Það skiptir gríðarlega miklu máli að við vöndum okkur þar. En þetta er ekki það brýnasta akkúrat núna. Menn hafa líka verið að nefna eftirlitsstofnanir, þeir byrjuðu á því aftur, jafnvel eftirlitsstofnanir eins og Fjármálaeftirlitið sem er fjármagnað af bankageiranum en ekki ríkissjóði.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Mig langar aðeins að ræða við hann af því við tókumst á við stjórnarmeirihlutann í fjárlögunum, m.a. um Bankasýsluna og er eftirminnilegt að það átti að fella hana úr gildi og út af fjárlögum án þess að komið væri fram nokkurt frumvarp um það. Við náðum sem betur fer að leiðrétta það að einhverju marki og tókst að minnsta kosti að koma inn fjárlagalið, þannig að hægt væri að borga út laun og annað því um líkt á eðlilegum stöðum en ekki einhvers staðar þar sem það var ekki til. Í 13. gr. kemur fram það sem ég hef verið að velta því fyrir mér og fékk ekki svör við í dag, að lögin eiga að öðlast gildi 1. janúar 2016. Bankasýslan hefur fjárheimild fram á mitt þetta ár. Skilur þingmaðurinn þetta eins og ég? Hvað verður þá eiginlega um Bankasýsluna í þetta hálfa ár? Eigum við hugsanleg von á beiðni inn í fjáraukalög eða hvað? Í framhaldi af því vil ég segja að mér finnst ótrúverðugt, af því að okkur er tíðrætt um trúverðugleika og að við þurfum að auka gagnsæi og annað því um líkt, þegar talað er um að ráðgjafarnefndin muni hafa aðstöðu í fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem ráðuneytið mun veita aðstoð við upplýsinga- og gagnaöflun, útreikninga og aðra nauðsynlega þjónustu sem tengist starfi hennar. Það eitt finnst mér til þess fallið að draga trúverðugleikann í efa. Er ráðuneytið tilbúið? Samkvæmt því sem ég les út úr frumvarpinu virðist sem það eigi að fara [[Forseti hringir.]]að velta fyrir sér hvernig þetta gæti verið, það sé ekki til.
Hæstv. forseti. Það er athyglisvert að ræða þetta mál í tengslum við umræðuna sem varð um fjárlögin. Við gerum okkur alveg grein fyrir því að fjárlög eru fjárhagsrammi fyrir hvert ár en þá þarf það líka að vera þannig, eins og verið er að reyna að gera hér með ríkisfjármálaáætluninni, að það komi skilaboð og ákvörðun frá ríkisstjórnarmeirihlutanum og þinginu um það hver ramminn sé fyrir fjárlög, ekki að verið sé að stjórna, hvorki stofnunum né öðru, bara með fjárlögum. Ég sé ekki að hægt sé að ná neinu, hvort sem er samkvæmt þessu nýja frumvarpi eða öðru, nema með fjáraukalögum. Við verðum að horfast í augu við það. Þessi tillaga var svo arfavitlaus að þegar við vorum að ræða hana í desember átti stofnunin að detta út 1. janúar. Það er ekki búið að segja upp fólkinu eða neitt. Þetta voru dæmigerð hetjustjórnmál þar sem menn ætluðu sér í gegnum þennan hagræðingarhóp en svo stóð ekki steinn yfir steini. Það var engin hugsun á bak við, ekkert skipulag og ekki verið að reikna með því hvernig ráðningarkjör voru eða annað. Ég er ekki hér að verja stofnun. Þetta snýst ekki um stofnun. Þetta snýst um vinnubrögð. Þetta snýst um það hvernig umgjörðin á að vera. Þetta snýst um trúverðugleikann á þeim ramma sem við búum til í sambandi við meðferð fjármála. Meðan við höfum ekkert betra en það sem hefur verið unnið með undanfarin ár eigum við ekki að breyta þessu. Við eigum að bíða. Ég tek undir með hv. þingmanni að með því að færa þetta inn í ráðuneytið þurfi að búa til nýja deild þar. Hvernig ætla menn að nýta þá aðila? Ef þeir ætla að spara um 40 milljónir verður að nýta eitthvað af því fólki sem er þarna, sem vinnur í fjárlagagerðinni og öllum þeim þáttum, er allan hringinn í kringum borðið, jafnvel þótt þeir gætu skipt um hatt eða farið á milli herbergja. Þetta mun alltaf skapa tortryggni, sérstaklega miðað við það sem á undan er gengið. Það er það sem veldur [[Forseti hringir.]]mér áhyggjum, ekki hvort einhver stofnun er til eða ekki.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Ég hef rætt svolítið í dag og velt því upp hvers vegna Bankasýslan var stofnuð, mér finnst mikilvægt að við höldum því til haga. Það er auðvitað út af einkavæðingunni sem varð hér á bönkunum. Endurreisnin hefur tekið lengri tíma en við ætluðum og þess vegna tek ég undir að við eigum að veita þær milljónir sem þarf til að reka þetta á þennan hátt. Það hefur verið farsælt fyrirkomulag að mestu. Við erum að tala um 250–300 milljarða eign sem við fáum tugi milljóna í arðgreiðslu af á ári, þannig að ég held að þetta eigi að fá að halda sér. Mér finnst framkvæmdarvaldið vera að taka til sín mikil völd. Við erum með frumvarp sem gerir ráð fyrir hækkun bónusa hjá fjármálafyrirtækjum, við höfum heyrt umræður um fjölgun seðlabankastjóra og mér finnst þetta bera keim af [[Forseti hringir.]]því gamla sem varð til þess að fjármálakerfið hrundi. [[Forseti hringir.]]Mér finnst allt stefna í sömu átt.
Hæstv. forseti. Mér gafst á sínum tíma og hefur gegnum árin gefist tími til að fylgjast mjög vel með því sem hefur gerst á áratugnum frá því að bankarnir voru einkavæddir. Ég þekkti ágætlega til og fylgdist vel með því og einnig hvernig framhaldið þróaðist og hvernig við lentum í þeim ósköpum sem hrunið er. Ég hefði svarið þegar ég bauð mig fram árið 2007, þá hafði bankahrunið ekki orðið, við vorum hér á sviðinu þá, að þetta mundi aldrei gerast aftur. Ég er mjög í vafa í dag. Mér finnst allt benda til þess að menn ætli ekkert að læra af því. Það er enn þá verið að tala um helmingaskipti. Og núna þegar ríkisstjórnin er orðin svona ósamstiga og tveir flokkar berjast um að vera hér við völd, án þess að samstaða sé um nokkurn einasta hlut, er það versta sem getur gerst að þeir sameinist um völdin og fari að skipta á milli sín því sem er til skiptanna. Guð forði okkur frá því, svo ég noti frægar tilvitnanir. Það er ekki það sem við viljum [[Forseti hringir.]]og það er ekki það sem má gerast. Ég ætla að vona að ég sé ekki forspár hvað þetta varðar en það er akkúrat það sem ég óttast mest.
Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um meðferð og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Ég vil þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir ræðu hans. Ég ætla fyrst að bera niður í þeim orðum hans að honum virtist sem í frumvarpinu fælist einlægur ásetningur um að koma völdum yfir fyrirtækjum til ráðherra og að hann tryði því ekki að nýir þingmenn væru að taka þátt í þeim leik. Ég ætla að fá að spyrja hv. þingmann: Er þetta einlæg trú hans, er það virkilega einlæg trú hans að þetta sé á þennan hátt? Það er tvennt sem skiptir máli í frumvarpinu og það hefur komið vel fram í umræðunni. Það er annars vegar armslengdarsjónarmiðið, sem Bankasýslan hefur sannarlega haft með höndum og nú á ráðgjafarnefnd að leysa hana af hólmi og gæta armslengdarsjónarmiðsins. Ég vil spyrja hv. þingmann um ráðgjafarnefndina. Hæstv. ráðherra færði ágætisrök fyrir því að verið væri að minnka umsýsluna í kringum eignarhlutina, það er stjórn í Bankasýslunni og starfsmenn og ráðgjafarnefndin á að leysa hana af. Í 4. gr. frumvarpsins er kveðið á um ráðgjafarnefndina, að hún skuli vera sjálfstæð í störfum sínum og birta starfsreglur sínar opinberlega. Getur hv. þingmaður með engu móti séð, t.d. með einhvers konar breyttu fyrirkomulagi um staðsetningu nefndarinnar eða skipan, jafnvel hvernig hún er skipuð, að hægt sé að gæta ýtrustu [[Forseti hringir.]]armslengdarsjónarmiða?
Hæstv. forseti. Fyrst vil ég segja að þegar ég segi „einlægur ásetningur“ þýðir það eiginlega að allt sem gert hefur verið bendir í sömu átt. Orð mín til nýrra þingmanna eru viðvörunarorð. Hér er verið að breyta, og ég sagði í upphafi: Ef maður ætlar að breyta þá breytir maður til að bæta. Það sem ég vil vita er: Af hverju er verið að breyta? Jú, menn ætla samtímis að reyna að tryggja allt það sem Bankasýslan átti að gera í nýju formi. Þá segi ég að ráðgjafarnefnd sem skipuð er af hæstv. ráðherra, sem fer með málaflokkinn sjálfan, skapar tortryggni. Þetta skapar tortyggni hjá mér. Hefði ekki átt að láta til dæmis Alþingi skipa í hana og þá eftir ákveðnum reglum þar sem stjórnmálamenn kæmu ekkert nálægt því hverjir væru skipaðir, eða Hæstiréttur eða einhver annar? Við erum að búa til kerfi sem býður upp á það að einn og sami aðilinn skipi í allt umhverfið sem á svo að véla um það. Horfum til þeirra vinnuhópa sem hafa verið að vinna núna í kringum þessa nýju ríkisstjórn. Það væri gaman ef hv. þingmaður skrifaði einhvern tíma á blað fyrir okkur alla þá stjórnarandstæðinga sem þar hafa verið. Eða hversu margir bankar hafa til dæmis komið að ráðgjöfinni við hæstv. ríkisstjórn. Ætli það sé meira en einn? Það er sá drullupollur sem búið er að búa til sem vekur mér ugg, ekki vegna þess að við séum endilega öll dottin ofan í hann, en ætlum við virkilega að láta það vera baðið okkar? Og ætla nýju þingmennirnir bara að ganga að þessu, fara aftur hringinn, byrja upp á nýtt vegna þess að þeir eru ekki með reynslu frá þessum tíma? Þetta eru viðvörunarorð frá mér. Þetta er ekki vegna þess að ég geti fullyrt að þetta verði svona og mín einlæga ósk er að það verði ekki svona. En þetta er hvatning [[Forseti hringir.]]til að berjast gegn því og við eigum að skapa traust með því að búa til miklu betri reglur og umgjörð en hér eru settar fram.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og segi það hér og nú að það er minn einlægi ásetningur að fara yfir þetta frumvarp með það í huga að bæta úr ef og þar sem það á við. Við ræddum armslengdarsjónarmiðið og mér þætti vænt um ef hv. þingmaður svaraði mér hvort hann sjái möguleika á því að breyta einhvers konar fyrirkomulagi um staðsetningu nefndarinnar þannig að ýtrustu armslengdarsjónarmiða verði gætt. Hið seinna er að söluferli og meðferð eignarhluta, ef og þegar til þess kemur að þeir verða seldir, sé opið og gagnsætt, þannig að það traust og trúverðugleiki sem hv. þingmaður ræddi sé með sem besta móti. Hér eru í 8., 9., 10., 11., 12., 13. gr., eða 12. gr., kveðið á um að Ríkiskaup eigi að fara með sölu. Ríkisendurskoðun á að hafa eftirlit, ráðherra [[Forseti hringir.]]þarf að skila skýrslu til efnahags- og viðskiptanefndar og hv. fjárlaganefndar, [[Forseti hringir.]]umsögn Seðlabankans. Hvað vill hv. þingmaður sjá meira? [[Forseti hringir.]]Er þetta ekki opið og gegnsætt?
Hæstv. forseti. Það er ekki af kvikindisskap heldur af mikilli einlægni sem ég segi að hv. þingmaður ætti að fara eftir tillögum flokksþings síns um að Bankasýslan starfi áfram. Þá er hann búinn að uppfylla öll þessi skilyrði. Það þarf ekkert annað. Er það mikil krafa á þingmenn Framsóknarflokksins að þeir fari eftir eigin flokkssamþykkt? Ég ætla að vona að þeim sé það ekki svo þungbært að þeir þurfi að leita krókaleiða til að búa til umgjörð til að þóknast hæstv. fjármálaráðherra eða þeim sem vilja breyta og færa allt undir eitt ráðuneyti. Sá hagnaður eða sparnaður sem á að verða er ekki mikill, við erum að tala um stofnun sem er með tvo starfsmenn plús ritara og þriggja manna stjórn. Það verður ekki mikil umsýsla með þeim 200–300 milljörðum í fjármálaráðuneytinu ef það á að kosta mikið minna. Mín orð hafa fyrst og fremst verið [[Forseti hringir.]]að menn eigi að hætta við þetta. Förum að gera eitthvað annað sem er miklu þarfara og gagnlegra [[Forseti hringir.]]og reynum þannig að vinna traust í samfélaginu.
Virðulegur forseti. Fyrir utan að taka undir lokaorð síðasta ræðumanns vildi ég leggja áherslu á það við forseta að það er algerlega óeðlilegt hvernig gerð er tillaga af hálfu hæstv. fjármálaráðherra um að vísa máli þessu til nefndar, það er vanvirðing við þingið. Það háttar svo til að hér er nefndarformaður á Alþingi sem lýst hefur sjónarmiðum um málið og þá bregður ráðherrann á að ætla að vísa málinu til allt annarrar nefndar en haft hefur málefni Bankasýslunnar til umfjöllunar í þinginu. Ég bið forseta að ræða þetta mál við ráðherra. Það gengur ekki að þannig sé komið fram að ef þingmenn hafi sjónarmið séu þeir sniðgengnir í vísan mála til nefndar. En hins vegar vildi ég nota tækifærið og inna hæstv. forseta eftir því hvort nú sé ekki lokið fundi, því að ég fæ ekki betur séð en við séum komin fram yfir klukkan hálf tólf og það er ekki færi á því innan tilsetts tíma að ljúka hér ræðu og [[Forseti hringir.]]…
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að spyrja hæstv. forseta hvað hann hyggist halda þessum fundi lengi áfram. Við höfum heimild til að funda til klukkan tólf og mér sýnist við dálítið runnin út á tíma með það að hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir geti lokið ræðu sinni með þeim andsvörum sem henni kunna að fylgja. Ég held að lítill bragur sé á því að slíta það í sundur þannig að hún komi til með að svara andsvörum í næstu viku, því að það eru nefndadagar á morgun, hinn og föstudaginn. Svo vil ég spyrja hæstv. forseta varðandi nefndarvísunina, því að ég hef ekki verið við umræðuna algjörlega sleitulaust, hvort ekki hafi komið fram formleg tillaga um að málinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar, eins og mér skilst að skrifstofa þingsins hafi undirbúið. Ef svo er ekki geri ég það hér með að tillögu minni, enda er það efnislega eina rétta nefndin til að fjalla um það mál sem hér er lagt fram.
Virðulegi forseti. Mér finnst dálítið einkennandi núna á mjög mörgum málum sem koma inn í þetta þing, stórum og mikilvægum málum, að ljóst er frá upphafi að ekki er samstaða um þau millum ríkisstjórnarflokkanna. Þetta er eitt þeirra mála sem við höfum eytt miklum tíma í að ræða. Þetta er mál þar sem okkur í stjórnarandstöðunni er mikið niðri fyrir, vegna þess að við höfum áhyggjur af því hvaða afleiðingar málið kann að hafa og vegna þess að ljóst er að ekki er samstaða um það í stjórnarmeirihlutanum. Samt sem áður halda menn því til streitu að eyða tíma okkar í þinginu við að ræða málið vitandi það að ekki eru endilega miklar líkur á því að það verði einu sinni afgreitt hérna. Virðulegi forseti. Ég velti því fyrir mér hvort menn þurfi ekki að taka skref til baka og ríkisstjórnarflokkarnir fari að skipulegga sig aðeins, fari yfir það á þeim stutta tíma sem eftir er af þessu þingi hvaða mál það eru sem þeir telja sig þurfa að koma í gegn, hvaða málefni það eru sem þeir vilja [[Forseti hringir.]]koma í gegn og ræða við okkur í stjórnarandstöðunni um það hvernig þeir [[Forseti hringir.]]ætla að gera það.
Forseti vill spyrja hvort honum hafi yfirsést um einhverja sem hafi kveðið sér hljóðs um fundarstjórn forseta. Svo var og hv. 9. þm. Norðaust., Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, tekur til máls um fundarstjórn forseta.
Herra forseti. Ég gerði það að tillögu minni í ræðu fyrr í dag að málið gengi til efnahags- og viðskiptanefndar. Hér sat formaður þeirrar nefndar í dag og gerði ráð fyrir því að málið kæmi til hans. Ég ræddi það við hann og það kom honum á óvart að málið skyldi ekki ganga til þeirrar nefndar og það kemur okkur líka á óvart. Ég spurði starfsfólk þingsins einmitt um þetta. Mér finnst að forseti verði að svara því hvort það sé tilhlýðilegt að ráðherrar leyfi sér að vísa málum til þeirra nefnda þar sem þeir telja að þau hljóti kannski brautargengi. Það er kannski meiri viðspyrna í efnahags- og viðskiptanefnd í þessu tilfelli en í fjárlaganefnd. Þegar Bankasýslan var sett á laggirnar fór umfjöllun um hana fram í efnahags- og viðskiptanefnd, þáverandi viðskiptanefnd, og því er afar óeðlilegt á þessum tímapunkti að málið fari ekki þangað. Þar sem ráðherra hefur ekki verið hér í dag eftir að hann mælti fyrir málinu þá veit ég ekki hvort einhver umræða hefur farið fram [[Forseti hringir.]]við hann um hvort hann hyggist breyta því. Ég spyr forseta um það.
Varðandi þessa spurningu er það einfaldlega þannig að ef ágreiningur rís um það hvert eigi að vísa málum er ekki hægt að skera úr um því nema með því að greiða um það atkvæði. Það verður væntanlega gert ef fram koma tvær tillögur sem forseti telur að hafi komið fram um vísan málsins.
Virðulegur forseti. Nú er það oft til þess fallið að greiða fyrir þingstörfum að svara því sem til manns er beint. Það hefur nú verið spurt um framhald fundarins af nokkrum þingmönnum og ég held að það hljóti að greiða fyrir störfum fundarins og dagskránni að öðru leyti að svara þeim tiltölulega einföldu spurningum sem fram hafa verið settar. Ég bara árétta það. Við höfum eins og fram hefur komið heimild til fundahalda til klukkan tólf og það væri eitthvað ankannalegt ef ræðumaður þyrfti að svara andsvörum við ræðu sinni hér á mánudaginn í næstu viku og ekki er venja til þess hér í þinghaldinu að haga því með þeim hætti. Þess vegna kemur þetta mér á óvart.
Það var ætlun forseta að svara þeirri spurningu sem fyrir hann var lögð þegar umræðunni hefði lokið um fundarstjórn forseta, þannig að hann gæti þá farið yfir aðrar þær spurningar sem fyrir hann voru lagðar.
Herra forseti. Ég vil lýsa óánægju minni með að þetta mál sé tekið hér inn á dagskrá yfir höfuð þar sem það virðist vera svo mikill ágreiningur á milli stjórnarflokkanna um það. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar lýsti því yfir í ræðu sinni þegar hann talaði um að hann teldi ótímabært að leggja Bankasýslu ríkisins niður að ef til vill væri hægt að leysa þann ágreining í þeirri nefnd sem málið færi til. Þá spyr maður sig: Í hvorri nefndinni eru meiri líkur á að menn séu það góðir sáttasemjarar að þeir nái að leysa úr ágreiningi stjórnarflokkanna um málið? Ég tel mjög slæmt að ekki sé hægt að mæla fyrir þeim þingmálum sem eru á dagskrá, sem sagt þingmálum sem þingmenn hafa lagt fram, og að dýrmætum tíma þingsins sé eytt í þetta [[Forseti hringir.]]mál sem lítil sátt er um.
Virðulegi forseti. Þar sem hæstv. forseti getur ekki sagt okkur það hvort fram haldið verði með þennan fund og hvort hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir sem næst er á mælendaskrá eigi að taka hér til máls eður ei, vil ég a.m.k. leggja inn til hans ósk um að hæstv. fjármálaráðherra verði alla vega viðstaddur umræðuna í lok þessa fundar. Hann hefur ekki sést í nokkurn tíma það sem af er kvöldi og ég held að það sé alla vega lágmark að menn ljúki fundi með viðveru ráðherrans sem leggur þetta mál fram og er jafn umdeilt og raun ber vitni, ekki bara meðal stjórnarandstöðunnar heldur líka meðal stjórnarflokkanna. Mér finnst óþægilegt ef hæstv. ráðherra er ekki hér til þess að svara a.m.k. þeim áleitnu spurningum sem hafa komið fram.
Virðulegi forseti. Ég er verulega hugsi yfir þeirri stöðu sem er hér upp komin varðandi vísan mála til nefnda og er ítrekað að gerast á þessu þingi. Rammaáætlun var vísað til atvinnuveganefndar en ekki umhverfisnefndar. Náttúrupassanum til atvinnuveganefndar en ekki umhverfisnefndar. Verndarsvæði í byggð til allsherjar- og menntamálanefndar en ekki umhverfisnefndar og svo þetta mál hér sem vísað er til fjárlaganefndar en ekki efnahags- og viðskiptanefndar. Hæstv. forseti vísar til þess að eina leiðin til þess að skera úr um þetta sé með atkvæðagreiðslu í þingsal. Það má til sanns vegar færa. En er ekki líka rétt að horfa til þingskapa þegar þau kveða svo skýrt á um sem hér er raunin, auk þess sem frumvarpið um Bankasýsluna á sínum tíma fór í gegnum þáverandi efnahags- og viðskiptanefnd eða viðskiptanefnd. Mér finnst þetta vera umhugsunarefni sem við ættum að fjalla um á vettvangi þingflokksformanna og í forsætisnefnd [[Forseti hringir.]]til einhverrar framtíðar.
Þessi umræða um fundarstjórn forseta hófst núna um klukkan hálf tólf og allir sem eldri eru en tvævetur gera sér grein fyrir því til hvers refarnir voru skornir í þeim efnum, það var til þess að koma í veg fyrir að hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir ætti þess kost að taka til máls undir þessum dagskrárlið og það hefur tekist. Við skulum tala um þessa hluti eins og þeir eru og fyrir þá sem ekki þekkja vel til svona „trikka“ þá er rétt að upplýsa um þau.