Forseti vill reyna að gera hv. þingmönnum grein fyrir því hvernig ætlunin er að þingstörf gangi á þessum morgni. Við munum á eftir greiða atkvæði um 1.–5. mál, auk þess að leita afbrigða. Að því búnu göngum við til dagskrár að öðru leyti en við lok þessa fundar, áður en honum verður slitið, verður gert hlé til þess að velferðarnefnd geti lokið vinnu við breytingartillögu vegna frumvarpsins um almannatryggingar. Að loknum þessum fundi verður síðan boðað til síðari fundar sem verður þá síðasti fundurinn á þessu kjörtímabili.
Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemd við stjórn fundarins. Ég hefði talið æskilegt að hér hefði verið byrjað á liðnum um störf þingsins. Ástæðan fyrir því að ég hefði viljað það er að undir þeim lið féllu í gær eftirfarandi ummæli hjá hv. þm. Ástu Guðrúnu Helgadóttur, með leyfi forseta: „Þarna var verið að blekkja þingheim með því að segja að 85% stúdenta kæmu betur út.“ Í almennri pólitískri umræðu eru gjarnan stór orð látin falla í garð þeirra sem eru pólitískir andstæðingar. En hér liggur það undir að nafngreindur einstaklingur, dr. Hrafnkell Kárason, vann greininguna sem lögð var til grundvallar af hálfu ráðuneytisins. Ég kveinka mér ekki persónulega undan því að sitja undir slíkum brigslmælum en ég vil ekki að það standi í bókum þingsins að þessum nafngreinda manni, doktor frá MIT, sem vann þessa greiningu, grundvallaða á opinberum gögnum, sé brigslað um að hafa með störfum sínum verið að blekkja þingið. Ég vildi gera grein fyrir þessu og hefði gjarnan viljað ræða það betur undir liðnum um störf þingsins. Svo ég vitni aftur í hv. þingmann sagði hún að þessir útreikningar væru allir „bundnir við einhverja galdra“. Það er ekki þannig, virðulegi forseti. Þetta er það sem í almennu tali er kallað stærðfræði og Hrafnkell Kárason, doktor frá MIT, er einmitt góður í því fagi. [[Forseti hringir.]]Sú niðurstaða að 85% stúdenta kæmu betur út var einungis byggð á opinberum gögnum, síðan bætist við umræða um samspil við önnur kerfi sem gera það að verkum að m.a.s. hærra hlutfall kæmi betur út. En ég vildi ekki að í bókum þingsins stæði sú ásökun á þennan nafngreinda mann að hann hefði vísvitandi farið fram með blekkingum gegn þingi og þjóð.
Ég kem upp til að gera grein fyrir breytingartillögu sem er á þskj. 1797, en tilefni tillögunnar er að við yfirlestur málsins, ásamt þeim breytingum sem meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar lagði til við 2. umr., kom í ljós að 4. mgr. 33. gr. eins og frumvarpið er orðið eftir breytingar við 2. umr. er ofaukið og færi því betur á að hún falli brott. Það er efni þessarar breytingartillögu. Virðulegur forseti, hæstv. ráðherrar, hv. þingmenn og ágæta starfsfólk Alþingis. Þetta er líklega í síðasta sinn sem ég tek til máls hér á Alþingi og vil nota það tækifæri til að færa ykkur öllum mínar bestu þakkir fyrir góð kynni og ánægjulegt samstarf. Ég er þakklátur kjósendum fyrir að hafa veitt mér þann heiður að starfa sem þingmaður að þeim einstaklega stóru og vandasömu málum sem Alþingi hefur fengist við á þessu kjörtímabili. Megi gæfan fylgja ykkur öllum. Takk. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti þakkar góðar kveðjur og óskir hv. þingmanns og færir honum þakkir fyrir gott samstarf og gott starf á þessu kjörtímabili og árnar honum og fjölskyldu hans velfarnaðar á komandi árum.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 13. október 2016 eða síðar, ef nauðsyn krefur.“ Virðulegi forseti. Tillagan skýrir sig sjálf.
Virðulegi forseti. Það er nokkuð langt síðan þetta mál var lagt fram í þinginu og var vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar. Það hefur tekið svolitlum breytingum í meðförum nefndarinnar, tillögugreinin sjálf hefur verið umorðuð í þeirri von að samkomulag og eining náist um málið í þinginu. Nú hljóðar tillögugreinin svo að Alþingi álykti að fela innanríkisráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra að láta gera fýsileikakönnun á stofnun embættis umboðsmanns flóttamanna eða sambærilegu embætti sem hafi önnur málefni flóttamanna með höndum en úrskurðar- og rannsóknarvald. Eins og kemur fram í nefndaráliti með breytingartillögu um þessa þingsályktunartillögu hafa gestir nefndarinnar sem voru kallaðir til umsagnar um málið lýst almennt ánægju með þessa þingsályktunartillögu og markmið hennar. Nú er liðið að lokum yfirstandandi löggjafarþings og þess vegna er nauðsynlegt að breyta viðmiðunartíma niðurstaðna könnunarinnar. Samkvæmt tillögugreininni var gert ráð fyrir að niðurstaða nefndar undirbúningsvinnu lægi fyrir fyrir lok þessa kjörtímabils sem er núna að ljúka. Þess vegna leggjum við til að Alþingi verði gerð grein fyrir niðurstöðum fýsileikakönnunarinnar með skýrslu fyrir 1. september að ári, 2017. Síðan leggjum við til breytingu á fyrirsögn til samræmis við þetta. Undir nefndarálitið rita Unnur Brá Konráðsdóttir, formaður nefndarinnar, sú sem hér stendur, Ólína Þorvarðardóttir, framsögumaður, Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Svandís Svavarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Halldóra Mogensen, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Ragnheiður Ríkharðsdóttir.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um stuðning við alþjóðasamþykktir um vernd heilbrigðisstarfsfólks á átakasvæðum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jörund Valtýsson frá utanríkisráðuneytinu. Þingsályktunartillagan felur í sér að Alþingi skori á hlutaðeigandi aðila að virða undantekningarlaust alþjóðasamþykktir um vernd heilbrigðisstarfsfólks, heilbrigðisþjónustu og neyðaraðstoðar á átakasvæðum. Þá er lagt til að Alþingi fordæmi árásir á sjúkrahús og sjúkraskýli á átakasvæðum, lýsi stuðningi við alþjóðalög og alþjóðasamþykktir gegn slíku athæfi og feli ríkisstjórninni að bera fram andmæli við þess háttar brotum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Í greinargerð þingsályktunartillögunnar er vísað til ályktunar öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 2286 (2016) sem samþykkt var í maí á þessu ári og Ísland var meðflutningsaðili að. Fram kemur að í ályktuninni fordæmi öryggisráðið árásir á heilbrigðisstarfsfólk á átakasvæðum, sjúkrahús, sjúkraskýli og aðra aðstöðu sem nýtt er til hjálpar særðum og sjúkum þar sem stríð geisar, með vísan til Genfarsamninganna og annarra alþjóðasamninga um skuldbindingar ríkja sem eiga í vopnuðum átökum, mannréttindasamninga og mannúðarlaga. Í greinargerð segir að tilefni ályktunarinnar hafi verið að árásir á heilbrigðisstarfsfólk og bækistöðvar þess á átakasvæðum hafa færst mjög í vöxt undanfarin ár í stríðshrjáðum löndum, m.a. Afganistan, Suður-Súdan, Sýrlandi, Jemen, Úkraínu og Mið-Afríkulýðveldinu. Nefndin telur ljóst að auknar árásir á heilbrigðisstarfsfólk á átakasvæðum hafa orðið tilefni umræðu, m.a. á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, um nauðsyn þess að alþjóðasamfélagið bregðist við og hvetji til þess að virt verði þörf á læknishjálp á stríðshrjáðum svæðum í samræmi við alþjóðleg mannúðarlög. Þegar ekki er hægt að gera ráð fyrir öryggi heilbrigðisstarfsfólks og veitenda neyðaraðstoðar á stríðshrjáðum svæðum, þar á meðal á sjúkrahúsum, er hætta á að fjölþjóðasamtök sem sinna hjálparstörfum og neyðaraðstoð neyðist til að draga úr starfsemi sinni. Það getur haft þær afleiðingar að óbreyttir borgarar í sárri neyð geti ekki fengið nauðsynlega heilbrigðisþjónustu. Þegar sjúkrahús og neyðarskýli eru ekki lengur örugg er jafnframt hætta á að særðir og sjúkir sæki síður aðstoð vegna yfirvofandi ógnar auk þess sem árásir á sjúkrahús geta haft slæm langvarandi áhrif á þróun heilbrigðiskerfis í stríðshrjáðu ríki. Brýnt er því að draga úr þjáningum sjúkra í stríði og tryggja öryggi þeirra og heilbrigðisstarfsfólks sem sinnir neyðar- og mannúðarstarfi með hlutleysi og fagmennsku að leiðarljósi. Nefndin telur jafnframt brýnt að fordæmdar verði árásir á veitendur neyðaraðstoðar enda nauðsynlegt að tillagan nái einnig til þeirra sem veita slíka aðstoð. Leggur nefndin til breytingu því til samræmis. Genfarsáttmálunum er ætlað að tryggja vernd og réttindi þeirra sem ekki eru þátttakendur í átökum, m.a. óbreyttra borgara, hermanna sem hafa særst eða gefist upp og lækna og hjúkrunarfólks sem sinnir heilbrigðisþjónustu og líknarstarfi á átakasvæðum. Árásir á heilbrigðisstarfsfólk, sjúkrahús eða aðrar bækistöðvar þar sem hlúð er að særðum og sjúkum geta því verið brot á alþjóðlegum mannúðarrétti og skoðast sem stríðsglæpir. Í greinargerð kemur fram að markmið þingsályktunartillögunnar er að stuðla að því að rödd Íslands á alþjóðavettvangi verði nýtt til að andmæla löglausum árásum á heilbrigðisstarfsfólk á átakasvæðum og lýsa stuðningi við alþjóðasamþykktir sem vernda það og starf þess í þágu stríðshrjáðs fólks hvarvetna í veröldinni. Nefndin telur mikilvægt að Ísland beiti sér fyrir því að reglur og venjur alþjóðlegs mannúðarréttar verði virtar og að unnið sé að vernd og eflingu mannréttinda á átakasvæðum. Virðulegi forseti. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðanna „og sjúkraskýli“ í tillögugreininni komi: sjúkraskýli og veitendur neyðaraðstoðar. Ég ætla að leyfa mér að lesa þingsályktunartillöguna eins og hún verður eftir breytingu, hún er stutt: Alþingi skorar á alla hlutaðeigandi aðila að virða undantekningarlaust alþjóðasamþykktir um vernd heilbrigðisstarfsfólks, heilbrigðisþjónustu og neyðaraðstoðar á átakasvæðum. Jafnframt fordæmir Alþingi árásir á sjúkrahús, sjúkraskýli og veitendur neyðaraðstoðar á átakasvæðum, lýsir stuðningi við alþjóðalög og alþjóðasamþykktir gegn slíku athæfi og felur ríkisstjórninni að bera fram andmæli við þess háttar brotum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Undir þetta nefndarálit rita sá er hér stendur, Vilhjálmur Bjarnason framsögumaður, og hv. þingmenn Svandís Svavarsdóttir, Óli Björn Kárason, Óttarr Proppé, Þórunn Egilsdóttir og Karl Garðarsson. Hv. þingmenn Hanna Birna Kristjánsdóttir, Frosti Sigurjónsson og Össur Skarphéðinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk þessu áliti. Virðulegi forseti. Ég hef þjónað þingræði í þrjú ár. Ég hef hins vegar hugsað um þingræði miklu lengur, ég hef hugsað um það í 57 ár, og tel að þingræði og lýðræði sé besta stjórnarfyrirkomulagið. Ég er stoltur af því að hafa þjónað hér í þrjú og hálft ár. Ég hef reynt að nota þekkingu mína og reynslu í störfum. Ég hef nálgast störfin af auðmýkt, viti og æðruleysi. Stundum við þingsetningu sárnar mér að þingræðið skuli vernda mig með járngirðingum. Mér dettur þá helst í hug að þetta sé næsta skref fyrir neðan það að þingræði verði verndað með skriðdrekum en það er stundum svo að þingræði er ógnað með skriðdrekum. Við vitum ekki alltaf í hvaða átt skriðdrekarnir snúa. Ég ætla líka að segja hér og nú að þinghúsið er listaverk þar sem fegurðin ein ræður. Umgengni starfsfólks um þinghúsið er með mikilli virðingu og ég þakka starfsfólki fyrir aðstoð og umhyggju. Ég er forsjóninni þakklátur fyrir að hafa fengið þetta tækifæri. Ég veit ekki hvort ég fæ annað tækifæri og þakka því kjósendum fyrir tækifærið sem forsjónin veitti mér. Þegar ég geng hér út við lok þingfundar geri ég það í auðmýkt og lotningu. Takk fyrir.
Virðulegi forseti. Ég má til með að koma hingað og leiðrétta þann hvimleiða misskilning sem kom fram í ræðustól hjá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra varðandi það að ég hefði nafngreint einstaklinga sem hefðu gert ákveðnar rannsóknir í þágu mennta- og menningarmálaráðuneytisins varðandi LÍN-frumvarpið. Það er ekki rétt, þetta er nokkuð sem ég hef ekki gert. Ég hef ekki nafngreint fólk. Ég hef hins vegar dregið í efa þá útreikninga sem mennta- og menningarmálaráðuneytið lýsti yfir sjálft og var m.a.s. í fylgiskjali með frumvarpinu. Þegar þessi góði maður kom á fund nefndarinnar kom í ljós á hvaða forsendum þessir útreikningar voru byggðir. Það er nákvæmlega það sem gagnrýni okkar í minni hluta nefndarinnar byggist á, að þarna séu blekkingar, þarna sé verið að slá ryki í augu kjósenda, þarna sé verið að leika sér með tölur og forsendur. Það kom skýrt fram að þetta væri gert að beiðni hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, að leika sér með tölur, bara þannig að því sé haldið til haga. Ég hef ekki sakað neinn um neitt, ég hef ekki nafngreint neinn nema hugsanlega mennta- og menningarmálaráðherra [[Forseti hringir.]]sem er sá eini sem ber ábyrgð á þessum málaflokki. Og hann brást.
Virðulegi forseti. Í þeim ágreiningi sem hér er kominn upp vil ég koma hér sem vitni í málinu. Ég hef eins og hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir gagnrýnt mjög og lýst andstöðu við námslánafrumvarpið og m.a. haldið því fram eins og hún að ráðuneytið hafi ekki sagt rétt frá þegar það fullyrti að t.d. um 90% stúdenta mundu greiða minna í afborganir af námslánum í þessu nýja kerfi. Það tók okkur í minni hlutanum smátíma að sjá í gegnum þennan blekkingaleik sem við höfum kallað svo. Þarna var í öllu falli aðeins hálf saga sögð. Það var einmitt á fundi með umræddum reiknimeistara sem er með doktorspróf frá MIT eins og kom fram í máli hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sem þetta laukst upp fyrir okkur, vegna þess að sá fundur var mjög upplýsandi þar sem viðkomandi svaraði mjög skilmerkilega öllum okkar spurningum og sýndi einmitt hæfni [[Forseti hringir.]]sína í hvívetna í þessu efni. Þannig að gagnrýni hv. þm. Ástu Guðrúnar Helgadóttur og gagnrýni mín á blekkingaleikinn er engan veginn gagnrýni á umræddan aðila. Það er algjör misskilningur.
Virðulegi forseti. Ég kem hér aftur upp af ánægjulegra tilefni. Þó svo að hér sé lagt upp með nefndarálit með frávísunartillögu, sem oft er ekki endilega gott, þá er það í þessu tilviki mjög gott. Hér er verið að beina ákveðnu mannréttindamáli í réttan farveg. Málið snýst um það að í reglugerð hefur um nokkurt skeið, í reglum um bifreiðastyrki til fatlaðs fólks, verið það skilyrði að bifreiðastyrkir sem veittir eru samkvæmt heimildarákvæði í lögum um félagslega aðstoð skuli einungis veittir þeim sem hafa ökuskírteini sjálfir eða ef einhver annar á heimilinu er með ökuréttindi. Þetta er náttúrlega ótrúlegt ákvæði og ég veit að margir þingmenn hafa gert atlögu að því og reynt að fá því breytt. Það er náttúrlega augljós ómálefnaleg mismunun að gera þá kröfu til ákveðins hóps sem af augljósum ástæðum þarf styrki til bifreiðakaupa, þarf að ferðast eins og við, að hafa annaðhvort ökuréttindi, sem þetta fólk margt hvert getur augljóslega aldrei fengið, eða þurfa að búa með einhverjum sem hefur ökuréttindi. Það gengur ekki að gera þá kröfu til fólks sem vill lifa sjálfstæðu lífi, og vill haga sínu lífi eins og það kýs, að það þurfi að búa með einhverjum sem hefur ökuréttindi til þess að fá bifreiðastyrk. Það er ánægjulegt að eftir að ég lagði þetta mál fram í sumar og nú á síðustu dögum hefur átt sér stað mjög gott samtal við hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra Eygló Harðardóttur, þar sem komið hefur í ljós að hún er algjörlega sammála þessu. Ég heyri ekki betur en þessu reglugerðarákvæði þurfi að breyta. Ekki síst í ljósi þess að það færist mjög í vöxt með persónulegri aðstoð, notendastýrðri persónulegri aðstoð, og beingreiðslusamningum fatlaðs fólks við sveitarfélög, að fólk geti lifað sjálfstæðu lífi, að fatlað fólk geti lifað sjálfstæðu lífi og hagað lífi sínu eins og það kýs með aðstoðarfólki. Það er þá oft aðstoðarfólkið sem keyrir bílinn og ekki er hægt að gera þá kröfu að aðstoðarfólkið þurfi að hafa lögheimili hjá viðkomandi einstaklingi. Það er því orðið mjög mikilvægt að breyta þessu. Það varð úr, eftir samtal okkar hæstv. ráðherra, að betur færi á því að breyta reglugerðinni í stað þess að setja það í lög að óheimilt verði að mismuna með þessum hætti. Það er þá samkomulagið sem liggur til grundvallar þessari frávísunartillögu að frumvarpinu er vísað til ríkisstjórnar og þar með til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra og henni falið að breyta reglugerðinni. Eins og ég skil það verður það gert í dag eða á morgun með þeim hætti sem frumvarpið mælir fyrir um og með ákveðnum skilyrðum sem ráðuneytið telur æskilegt að setja. Þetta þýðir það efnislega að reglugerðinni verður breytt á þann veg að það hreyfihamlaða fólk sem býr sjálfstætt og er með persónulegan aðstoðarmann samkvæmt samningi við sveitarfélag getur fengið bifreiðastyrki algjörlega óháð því með hverjum það býr eða hvort það hefur ökuréttindi sjálft. Ég fagna þessu mjög. Þetta er framfaraskref. Þarna er eytt ákveðnu máli sem skiljanlega hefur farið mjög í taugarnar á fólki um langa hríð, vegna þess að þetta var auðvitað ekkert annað en ómanneskjuleg mismunun. Það er ánægjulegt að mönnum er það ljóst núna og ætla að breyta þessu hratt og vel.
Virðulegur forseti. Ég vil gera grein fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um aðild Íslands að Geimvísindastofnun Evrópu. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um málið og borist umsagnir frá utanríkisráðuneyti, Háskóla Íslands, Háskólanum í Reykjavík, Háskólanum á Akureyri, Veðurstofu Íslands, Vitvélastofnun Íslands, dr. Kára Helgasyni og dr. Jóni Emil Guðmundssyni, og Sævari Helga Bragasyni. Með þingsályktunartillögunni er leitað eftir því að Alþingi feli utanríkisráðherra að sækja um aðild Íslands að Geimvísindastofnun Evrópu. Geimvísindastofnun Evrópu (e. European Space Agency, ESA) var sett á laggirnar árið 1975 og eru aðildarríki hennar nú 22 talsins. Öll Norðurlöndin eru aðilar að ESA að Íslandi frátöldu. Þá eru tíu ríki í aðildarferli að stofnuninni en slíkt ferli tekur nokkur ár. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að markmið Geimvísindastofnunarinnar sé að vera samstarfsvettvangur Evrópuríkja í geim- og tæknirannsóknum. Helstu verkefni stofnunarinnar lúta m.a. að framkvæmd og útfærslu langtímastefnu í geimvísindum og tillögum um sameiginleg markmið aðildarríkjanna í geimvísindum. Stofnunin sér einnig um samræmingu evrópsku geimferðaáætlunarinnar og áætlana aðildarríkjanna, einkum er varðar þróun gervihnattabúnaðar. Starf Geimvísindastofnunarinnar snýst þó ekki síður um rannsóknir á sviðum sem varða jörðina, svo sem veðurfræði, líffræði og jarðfræði. Einnig er lögð áhersla á rannsóknir á sviði eðlisfræði, efnafræði, stærðfræði, tölvuvísinda o.s.frv. Í greinargerðinni er lögð áhersla á að aðild Íslands að Geimvísindastofnun Evrópu mundi skapa fjölbreyttari atvinnutækifæri og gera háskólamenntuðu fólki auðveldara að nýta sérþekkingu sína hérlendis, sjálfu sér og þjóðinni allri til hagsbóta. Bent er á að brottflutningur menntaðs fólks úr landi er verulegur og að aðild Íslands að Geimvísindastofnunninni væri þáttur í að efla atvinnumöguleika á sviði hvers konar tækni og vísinda heima fyrir sem skortur hefur verið á. Samkvæmt greinargerðinni er líklegt að helstu verkefnin sem bærust til Íslands við aðild yrðu fyrst um sinn hugbúnaðarverkefni. Nefndin telur að aðild Íslands að Geimvísindastofnun Evrópu yrði til að efla vísindastarf og hátækniiðnað á Íslandi og bendir á að íslenskir vísindamenn nota nú þegar gögn frá Geimvísindastofnun Evrópu, m.a. við rannsóknir á jarðhræringum og veðurfari. Ísland stendur framarlega í rannsóknum á segulsviði jarðar og hingað til lands koma vísindamenn á vegum stofnunarinnar til þess að prófa tæki sem eru t.d. notuð í gervihnetti. Með aðild gæti Ísland notfært sér í auknum mæli þau tæki sem stofnunin býr yfir og haft áhrif á rannsóknastarf hennar, svo sem hvernig ferðir gervitungla eru skipulagðar. Slík áhrif kæmu íslensku vísinda- og rannsóknastarfi mjög til góða, svo sem við rannsóknir á landrisi og þróun jökla, veðurfari, hafís og hitabreytingum sem geta gert viðvart um eldgos. Umsagnaraðilar voru jákvæðir í garð tillögunnar og tóku m.a. undir áherslur nefndarinnar um að aðild að Geimvísindastofnuninni mundi stuðla að fjölbreyttari atvinnumöguleikum hérlendis og eflingu vísindasamstarfs við aðrar þjóðir. Fram kom að stærsti rannsóknaflokkur stofnunarinnar, með 31% fjárframlaga, snýr að athugunum á jörðinni og bent var á hagsmuni Íslendinga af rannsóknum á fiskimiðum, norðurslóðum og jarðhræringum svo og vöktun lofthjúps og veðurkerfa. Nefndin greinir kostnað af þátttöku í Geimvísindastofnuninni og bendir á að aðildarríkjum sé sameiginlega skylt að standa undir um þriðjungi af starfsemi stofnunarinnar en þar fyrir utan eru valfrjáls verkefni fjármögnuð af aðildarríkjum. Hverju aðildarríki er í sjálfsvald sett í hvaða valfrjálsu verkefnum það tekur þátt og því eru fjárframlög misjöfn eftir því hvaða verkefnum hvert ríki ákveður að taka þátt í. Í staðinn fjárfestir stofnunin í aðildarríkjum með úthlutun verkefna sem efla rannsóknir og nýsköpun og miðast þá fjárhæðin við fjárframlag frá viðkomandi ríki. Í fylgiskjali með tillögunni er að finna mat á mögulegum fjárframlögum til stofnunarinnar miðað við landsframleiðslu Íslands árið 2015 borið saman við nokkur aðildarríki og það hlutfall landsframleiðslu sem þau ríki lögðu til sama ár. Það færi eftir umfangi þátttöku Íslands í fyrrnefndum valfrjálsum verkefnum. Miðað við nær enga þátttöku í slíkum verkefnum yrði framlag Íslands 60 millj. kr. Miðað við lægsta gildi þjóða með sambærilega þjóðarframleiðslu á mann og Ísland yrði framlagið 162 millj. kr. og miðað við miðgildi allra aðildarþjóða yrði framlagið 275 millj. kr. Þá er undirstrikað að Geimvísindastofnunin hefur skuldbundið sig til að fjárfesta í aðildarlöndunum fyrir sem nemur að lágmarki 96% framlags þeirra. Í umsögn Háskólans í Reykjavík kemur þannig fram að fyrirkomulag samstarfsins um Geimvísindastofnun Evrópu tryggir að framlag íslands mun skila sér í samsvarandi fjármögnun verkefna á Íslandi. Í umsögn dr. Kára Helgasonar og dr. Jóns Emils Guðmundssonar kemur fram að framlag Íslands yrði mun lægra í umsóknarferlinu, eða fyrstu fimm til tíu árin, og fullyrt er að Ísland geti gerst aðili að Geimvísindastofnunni með hófstilltum framlögum fyrst um sinn og 80–200 millj. kr. á ári seinna meir ef óskað verður eftir fullri aðild. Veðurstofa Íslands lagði í umsögn sinni áherslu á að ef Ísland yrði aðili að Geimvísindastofnuninni væri mikilvægt að tryggja að nýjar fjárveitingar fylgdu til þeirra stofnana sem halda utan um þá starfsemi sem aðild fylgir. Í umsögn utanríkisráðuneytisins kemur fram að fyrir réttum áratug var settur á fót starfshópur til að kanna fýsileika aðildar eða samstarfs Íslands við Geimvísindastofnun Evrópu. Ætlunin var að kanna hvort aðild væri tímabær og hvort aðild eða samstarf við stofnunina kæmi til með að stuðla að örari tækniþróun og fjölgun viðskiptatækifæra á sviði hátækni hér á landi. Enn fremur skyldi kannað hvort aðild eða samstarf kæmi til með að styrkja stöðu Íslands á öðrum sviðum, svo sem á sviði fjarskipta, umhverfis, öryggismála og leiðsögumála. Starfshópurinn lauk ekki störfum. Í umsögninni segir að nokkur óvissa sé um mögulegt fjárframlag til Geimvísindastofnunarinnar og jafnframt um þjóðréttarlegar skuldbindingar ef af aðild verður. Ráðuneytið telur þó að aðild eða samstarf við stofnunina geti verið áhugaverður kostur í utanríkispólitísku tilliti og að ekki sé óeðlilegt að kanna nánar hvort og þá með hvaða hætti Ísland gæti átt samleið með stofnuninni. Utanríkisnefnd telur að aðild að Geimvísindastofnunni feli í sér tækifæri til þess að efla menntun, rannsóknir og vísindi á Íslandi og skapa um leið atvinnutækifæri fyrir háskólamenntað fólk sem í auknum mæli hefur sótt út fyrir landsteinana til að fá störf við hæfi. Hvað fjármögnun varðar leggur nefndin áherslu á að fjárframlög til Geimvísindastofnunarinnar skili sér að mestu leyti aftur til aðildarríkjanna og að framlög séu að miklu leyti valkvæð eftir því í hvaða verkefnum ákveðið er að taka þátt í. Nefndin tekur þó undir að ef til aðildar kemur skuli tryggja að þær stofnanir innan lands sem halda utan um samstarfið við Geimvísindastofnunina hljóti viðhlítandi fjárveitingar til þess. Nefndin tekur undir sjónarmið utanríkisráðuneytisins um að kanna nánar kosti aðildar Íslands að Geimvísindastofnun Evrópu. Nefndin telur mikilvægt að stofnunin starfi einungis í friðsamlegum tilgangi eins og fram kemur í stofnsáttmála hennar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela utanríkisráðherra að sækja um aðild Íslands að Geimvísindastofnun Evrópu að undangenginni nánari skoðun á skuldbindingum samfara aðild. Undir þetta álit rita sá sem hér stendur, Óttarr Proppé framsögumaður, og hv. þingmenn Vilhjálmur Bjarnason, Frosti Sigurjónsson, Óli Björn Kárason, Karl Garðarsson, Þórunn Egilsdóttir og Svandís Svavarsdóttir. Hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu. Hv. þingmenn Hanna Birna Kristjánsdóttir og Össur Skarphéðinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur að tillagan verði samþykkt með breytingunni sem hér var kynnt.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. efnahags- og viðskiptanefndar með frávísunartillögu á þskj. 1812, tillögu um að 8. máli verði vísað til ríkisstjórnar, frumvarpi til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, með síðari breytingum. Málið snýr að virðisaukaskattsumhverfi íþrótta-, ungmenna- og æskulýðsfélaga. Flutningsmenn á þessu máli þegar það er nú lagt fram, það hefur verið lagt fram þrisvar sinnum, eru eftirtaldir hv. þingmenn: Willum Þór Þórsson, Ásmundur Friðriksson, Páll Jóhann Pálsson, Haraldur Einarsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Ásmundur Einar Daðason. Málið var fyrst lagt fram á 143. löggjafarþingi sem þingsályktunartillaga um endurskoðun á virðisaukaskattsumhverfi íþróttahreyfingarinnar, 487. mál. Síðan var málið lagt fram að nýju sem lagafrumvarp á 144. löggjafarþingi, 411. mál, og svo nú á þessu þingi sem er að ljúka. Ávallt hefur gefist tækifæri til að mæla fyrir málinu og í þessi skipti hefur það fengið fjölmargar umsagnir frá sveitarfélögum, íþróttafélögum, ungmennafélögum, sambandsaðilum á vettvangi íþrótta-, æskulýðs- og ungmennafélaga og hinum ýmsu samtökum atvinnulífs og félagasamtaka. Í þetta skipti fjallaði hv. efnahags- og viðskiptanefnd um málið og fékk á sinn fund eftirtalda aðila: Líneyju Rut Halldórsdóttur frá Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands, Björn Inga Victorsson og Geir Þorsteinsson frá Knattspyrnusambandi Íslands, Úlf H. Hróbjartsson frá Siglingasambandi Íslands, Bjarna Lárusson og Óskar H. Albertsson frá ríkisskattstjóra, Halldór Árnason frá Samtökum atvinnulífsins og Mörtu G. Blöndal frá Viðskiptaráði Íslands. Umsagnir um málið á þessu þingi bárust frá Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands, Knattspyrnusambandi Íslands, ríkisskattstjóra, Samtökum atvinnulífsins og Viðskiptaráði Íslands. Frumvarpið er tvíþætt og skiptist í tvær lagagreinar ásamt gildistökuákvæði 3. gr. Með frumvarpinu er annars vegar lagt til, og vísast til 1. gr., að þjónusta og vörusala íþrótta-, ungmenna- og æskulýðsfélaga sem stunduð er í því skyni að afla fjár til að standa undir kjarnastarfsemi þeirra verði undanþegin virðisaukaskatti. Er hér verið að bregðast við þeirri stöðu sem sjálfboðaliðar og sjálfboðaliðastarf er í gagnvart skilum á virðisaukaskatti þar sem hluti hreyfingarinnar fellur nú þegar, samkvæmt lögum, undir undanþáguákvæðið en íþróttafélög innheimta t.d. engan útskatt af sölu sem lýtur að íþróttastarfsemi og fá þá ekki dreginn frá innskatt vegna kaupa á aðföngum til starfseminnar. Ábyrgðin er í öllu falli mikil gagnvart því að skila sköttum og gjöldum og því mikilvægt að skýra frekar þessa stöðu. Tilgangur frumvarpsins er þannig að efla og styðja við sjálfboðaliðastarf í þessari starfsemi sem hún að meginstofni hvílir á og er, eins og við þekkjum, algjör grunnur að þessu starfi. Einnig er hér lagt til að íþrótta-, æskulýðs- og ungmennafélög fái endurgreiddan virðisaukaskatt vegna tilgreinds kostnaðar við íþróttamannvirki og er hér vísað í árið 2016 en þar sem þó nokkur tími er frá því að málið var lagt fram er þetta ár undir. Í ljósi þess hvaða afgreiðslu hér er mælt fyrir er það ekki aðalatriði málsins. Ég vísa til 2. gr. frumvarpsins um að stuðla að uppbyggingu og viðhaldi íþróttamannvirkja en blessunarlega hefur orðið mikil fjölgun iðkenda og samhliða uppsöfnuð þörf fyrir slíka uppbyggingu og ekkert síður viðhald, ekki einvörðungu til að sinna iðkun heldur ekkert síður til að rækta félagslega þætti þessara íþrótta-, ungmenna- og æskulýðsfélaga. Markmið frumvarpsins er að styðja við starfsemi íþrótta-, æskulýðs- og ungmennafélaga, einkum sjálfboðaliðastarf og uppbyggingu íþróttamannvirkja. Mál þetta styður og er í anda stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar þar sem segir að ríkisstjórnin leggi áherslu á mikilvægi íþrótta-, tómstunda- og æskulýðsmála og samþættingu leiks og náms eftir því sem kostur er. Stuðla ber að því að sem flestir geti fundið eitthvað við sitt hæfi, hvort sem um ræðir íþróttir, listnám, listsköpun eða félagsstarf. Slíkt starf þroskar einstaklinginn og hefur mikið forvarnagildi. Virðulegi forseti. Þetta er sannarlega í anda stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar. Síðustu ár hefur svo verið unnið að endurskoðun á reglum um virðisaukaskatt og vörugjöld í því skyni að einfalda og bæta skilvirkni kerfisins. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra skipaði stýrihóp í því skyni og hv. efnahags- og viðskiptanefnd leggur til að þessar tillögur verði teknar til skoðunar hjá stýrihópnum sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra skipaði ásamt öðrum atriðum er verið hafa til umræðu hjá hv. efnahags- og viðskiptanefnd að undanförnu, t.d. hvað varðar virðisaukaskatt af bókum, tónlist og starfsemi efnisveitna. Að þessu sögðu um mikilvægi íþróttahreyfingarinnar, starfsemi íþrótta-, æskulýðs- og ungmennafélaga, stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar og víðtæka umfjöllun hv. efnahags- og viðskiptanefndar um fjölmörg atriði er varða virðisaukaskatt og þann stýrihóp hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem ég vísaði til og vinnur að heildarendurskoðun á virðisaukaskattsumhverfinu er við hæfi, eins og nefndin leggur til, að málinu verði vísað til hæstv. ríkisstjórnar. Þakka ég nefndarmönnum mikla samstöðu um þá afgreiðslu. Hv. þm. Brynjar Níelsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu. Eftirtaldir hv. þingmenn rituðu undir álitið sem ég mæli hér fyrir og afgreiðslu málsins á Alþingi 12. október 2016: Frosti Sigurjónsson, formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar, Willum Þór Þórsson, Brynhildur Pétursdóttir, Sigríður Á. Andersen, Katrín Jakobsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Valgerður Bjarnadóttir og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason sem ritar undir það með vísan til 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fastanefnda Alþingis.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar á þskj. 1808 um hvernig minnast skuli aldarafmælis sjálfstæðis- og fullveldis Íslands, en 1. desember 1918 verða 100 ár liðin frá gildistöku sambandslaganna. Formenn allra stjórnmálaflokka sem sæti eiga á Alþingi eru flutningsmenn tillögunnar. Atburðirnir sem urðu í júlí 1918, er samningar um fullveldi Íslands stóðu yfir og var lokið 18. júlí með gildistöku 1. desember það ár, verða að telja þeir allra merkustu í sögu þjóðarinnar frá upphafi og því tvímælalaust mikið tilefni til að minnast þeirra með hátíðahöldum á árinu 2018. Þótt raunverulegum afskiptum Dana af málefnum Íslands hafi í raun lokið með heimastjórn, íslenskum ráðherra, íslensku framkvæmdarvaldi og þingræði í nútímaskilningi, var það ekki fyrr en 1918 sem Ísland öðlaðist sess meðal þjóðanna sem frjálst og fullvalda ríki í konungssambandi við Danmörku. Lagt er til að kosin verði nefnd með fulltrúum allra þingflokka er undirbúi hátíðahöld árið 2018 í samræmi við ályktun þessa. Þar mun bera hæst hátíðarfund á Þingvöllum 18. júlí 2018, en þá verður liðin ein öld frá því að samningnum um fullveldi Íslands lauk. Venja hefur skapast um að minnast merkustu atburða Íslandssögunar með slíkum hætti. Efnt verði til hátíðahalda sömuleiðis 1. desember 2018 m.a. við Stjórnarráðið í Reykjavík þegar öld verður liðin frá því að sambandslögin öðluðust gildi. Samráð verði haft við félög stúdenta um viðburði þennan dag enda hafa þau haldið minningu um mikilvægi þessa dags dyggilega á lofti. Af öðrum tillögum sem felast í ályktuninni má nefna að efnt verði til samkeppni um hönnun og útlit stjórnarráðsbyggingar og skipulags á Stjórnarráðsreit, tekið verði saman rit um aðdraganda sambandslaganna, efni laganna og framkvæmd þeirra, svo og rit um inntak fullveldisréttar er Ísland öðlaðist að þjóðarétti 1918. Þá verði stofnað til sýningar í samvinnu við Árnastofnun á helstu handritum safnsins til að minna á grundvöll íslenskrar menningar og forsendur sjálfstæðis og fullveldis þjóðarinnar. Jafnframt verði stuðlað að heildarútgáfu Íslendingasagna á afmælisárinu svo fornar bókmenntir Íslendingar séu jafnan öllum tiltækar jafnt á bók sem stafrænu formi. Skólar landsins verða hvattir til að beina sjónum að þeim merku tímamótum sem urðu í íslensku samfélagi með sambandslögunum árið 1918. Þá er ríkisstjórninni falið að sjá til þess að í fjármálaáætlun til næstu fimm ára, sem lögð verður fyrir Alþingi vorið 2017, verði gert ráð fyrir uppbyggingu náttúruminjasafns. Undirbúin verði ályktunartillaga um uppbyggingu innviða fyrir máltækni íslenskrar tungu og fimm ára áætlun um það efni. Loks verði Þingvallanefnd falið að ljúka stefnumörkun fyrir framtíðaruppbyggingu þjóðgarðsins á Þingvöllum og efna til sýningar um sögu Þingvalla og náttúrufar. Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að geta lokið kjörtímabilinu í breiðri samstöðu allra flokka um svo þýðingarmikið mál og legg ég til fyrir hönd flutningsmanna að tillagan gangi til síðari umræðu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að flytja þetta prýðilega mál. Ég er að flestu leyti sammála því. Ég tel að það sé vel við hæfi að Alþingi samþykki þingsályktun af þessu tagi. Hún er í tilefni af því að verið er að minnast aldarafmælis sjálfstæðis og fullveldis Íslands. Mig langar þó, herra forseti, að leyfa mér að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ekki hefði verið við hæfi af þessu tilefni, í ljósi þeirra umræðna sem hafa orðið á síðustu árum um stjórnarskrá Íslands, að Alþingi samþykkti með þessari tillögu einhvers konar hvatningu til sjálfs sín, lýsti markmiði sínu um að verða fyrir þann tíma sem hér er nefndur búið að ljúka gerð nýrrar stjórnarskrár. Við erum að tala hér um tvö ár. Allir stjórnmálaflokkarnir sem sæti eiga á Alþingi og flestir þeirra sem bjóða fram til Alþingis hafa haft mjög skýrar skoðanir á stjórnarskránni. Sömuleiðis held ég að það sé sammæli mjög margra stjórnmálaflokka með hvaða hætti fara eigi höndum um gerð og undirbúning nýrrar stjórnarskrár. Mikil hefur vinna nú þegar farið fram við þann undirbúning. Ég hefði talið að það væri vel við hæfi að Alþingi mundi samþykkja fyrirheit um að hafa lokið gerð nýrrar stjórnarskrár eigi síðar en þegar kemur að þessu afmæli. Mig langar til þess að spyrja hæstv. forsætisráðherra um afstöðu hans til þess.
Virðulegi forseti. Þegar menn minnast eins mikilvægra atburða og þessara er margt sem komið getur upp sem væri þess verðugt að setja í slíka ályktun. Við höfum verið að fjalla um það með hléum núna á seinni hluta þessa kjörtímabils hvað eðlilegt sé að setja í þessa ályktun. Lykilatriðið er að mínu mati að menn geti sammælst um verkefnin og að þau séu þess eðlis að um leið og við sammælumst um að farið verði í þau séum við sannfærð um að það gangi eftir. Í þinginu hafa verið til umfjöllunar breytingar á stjórnarskrá Íslands, þrjú mikilvæg ákvæði sem ég hefði haldið að menn gætu sammælst um að ljúka hér í lok kjörtímabilsins. Það eru mér mikil vonbrigði að það sé ekki raunin að hægt sé að ljúka þeim. Ég held að það hefði verið góður bragur á því að halda áfram endurskoðuninni á stjórnarskránni í góðu samræmi og yfirbragði þess að flestir flokkar væru sammála um þessi þrjú ákvæði. Því miður náðist ekki samstaða um það. Á sama hátt held ég að óráðlegt hefði verið að setja inn í ályktunina einhver þau efni sem menn eru ekki tilbúnir til að sammælast um og vera síðan á sama tíma sannfærðir um að þau gangi eftir.
Herra forseti. Ég þekki ekki út í hörgul baksvið þeirra samræðna sem hæstv. forsætisráðherra kann að hafa átt við forustumenn annarra stjórnmálaflokka um breytingar á stjórnarskránni. Hann tiltók sérstaklega þrjá þætti. Það vill svo til að það eru þeir þrír þættir sem ég ber líka hvað mest fyrir brjósti og tel hvað mikilvægasta varðandi breytingar á stjórnarskránni. Ég get ekki fullyrt um hvort á reynt hafi verið á þá til þrautar. Í öllu falli stöndum við hér nú nokkrum klukkustundum fyrir þinglok og ekkert verður gert í því úr þessu. Við þau tímamót þar sem við minnumst aldarafmælis sjálfstæðisins og fullveldisins er auðvitað eðlilegt að menn marki spor. Þau eru mörkuð með þessari tillögu. Að flestu leyti eru það efnisleg spor. Gert er ráð fyrir því að ný bygging verði hönnuð. Fyrirkomulag Þingvalla, þjóðhelgarinnar, verði lokið að fullu. Sömuleiðis er talað heldur lauslega um að hvetja skólafólk til þess að minnast þessara tímamóta. Ég hefði talið að við þessar aðstæður og þessi tímamót hefði það verið eðlilegt að Alþingi lofaði sjálfu sér því að hafa lokið gerð nýrrar stjórnarskrár fyrir þennan saman tíma. Það setti sér tveggja ára tímamark til þess að lúka stjórnarskránni. Eftir atvikum kynni það, eftir því hvernig vindar mundu blása, að hafa orðið eins og hæstv. forsætisráðherra nefndi hér áðan um einstök atriði. Ég er þeirrar skoðunar að hægt sé að ná sammælum um það meðal þingheims að gera nýja stjórnarskrá á grundvelli þeirra draga sem stjórnlagaráð á sínum tíma sendi frá sér. Mikil vinna hefur farið fram. Þjóðfundur hefur fjallað um þetta mál, þannig að segja má að þjóðin hafi þegar komið að þessu. Þess vegna [[Forseti hringir.]]vil ég ítreka mína spurningu til hæstv. forsætisráðherra: Er ekki [[Forseti hringir.]]mögulegt enn þá að skoða það áður en þingi lýkur að smella inn í þessa tillögu, ákvæði um [[Forseti hringir.]]lúkningu nýrrar stjórnarskrár?
Virðulegi forseti. Ég ítreka svar mitt. Hv. þingmaður kallar á að ná samstöðu um að ljúka heildarendurskoðun á stjórnarskránni á tveimur árum, en það er reyndar í andstöðu við marga þá flokka sem hér sitja á þingi sem telja að skynsamlegra sé að fara frekar þá leið sem til að mynda nágrannar okkar á Norðurlöndum, Norðmenn og fleiri, hafa farið þar. Þeir hafa sett sér mun lengri tíma fyrir þetta og taka ákveðna kafla fyrir og ljúka þeim. En okkur auðnast ekki einu sinni að setja inn þrjú mikilvæg ákvæði en þau er varða auðlindir í þjóðareigu, þjóðaratkvæðagreiðslur eða aðkomu almennings að beinum þjóðaratkvæðagreiðslum, og í þriðja lagi ákvæði er varðar náttúru landsins. Okkur auðnast það ekki einu sinni eftir alla þá vinnu sem unnin hefur verið. Þá tel ég og taldi það mjög ósennilegt að við ættum að fara að setja ákvæði um þetta inn í þingsályktunartillöguna. Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni um það að og við höfum oft rætt það, að þegar við þingmenn höldum upp á 1. desember, að æskilegt væri upp á samhengi hlutanna, söguna og annað, að skólar landsins, þ.e. ekki bara stúdentar við háskólana, heldur einnig á öðrum skólastigum, tækju þennan dag til sín með skýrari hætti og færu svolítið yfir hversu mikilvægum áfanga var þar náð í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar. Af þeim ástæðum er sú ályktun höfð í þingsályktunartillögunni, þ.e. til þess að tryggja að um langa framtíð munum við minnast þessara helstu merkisviðburða í sjálfstæðisbaráttu okkar.
Virðulegi forseti. Ég fagna mjög framkominni þingsályktunartillögu að halda veglega upp á 100 ára afmæli fullveldis og sjálfstæðis íslensku þjóðarinnar. Þetta er dagur sem er svolítið farinn að falla í gleymsku, ekki síst hjá unga fólkinu. Ég tel það mjög mikils virði að við lyftum þessum atburði aftur á hærri stall og þess vegna er mjög vel við hæfi, eins og getið er um í þingsályktunartillögunni, að minnast hans með ýmsum hætti hvað varðar menningu þjóðarinnar. Sú sem hér stendur er formaður Þingvallanefndar. Þingvallanefnd hefur á þessu kjörtímabili unnið mjög að stefnumótun þjóðgarðsins. Vil ég þar t.d. nefna að í Þingvallabænum var á vordögum eða í byrjun júní árið 2014 haldinn ágætisfundur með Þingvallanefnd og forsætisnefnd þingsins. Kom þar fram mikill samhljómur með þeim þingmönnum sem þar voru staddir og hefur verið unnið áfram varðandi á stefnumótun sem þar var sett fram í grófum drögum. Hún var sett fram í einum fimm eða sex tillögum. Ég held að gerst hafi nokkur undur á þessum fundi okkar á júnídögum 2014. Eitt af því sem farið verður í er stækkun á fræðslumiðstöðinni á Hakinu sem unnið hefur verið að hörðum höndum nú á síðustu árum. Er nú svo komið að verið er að taka grunninn að þeirri stækkun. Fræðslumiðstöðin þar er um 200 fermetrar, en við erum að bæta við um 800 fermetrum, ekki síst til þess að geta gert þar sýningarsal undir veglega sýningu um Þingvelli, um menninguna, um náttúrufarið. Það passar því einkar vel að við verðum búin að gera viðbyggingu til þess að opna þar veglega sýningu sem unnið hefur verið að og höfum við fengið fyrirtækið Gagarín til þess að hanna hana. Þá langar mig að geta þess sem fáir virðast vita um, en saga Þingvalla er náttúrlega svo samofin sögu okkar, íslensku þjóðarinnar, en hún er líka svo margbrotin. Ég held að margir geri sér ekki grein fyrir því að Íslendingar voru fyrstir þjóða til að taka sér sumarfrí eða orlof. Þeir tóku sér frí í tvær til þrjár vikur á sumri og þeystu til Þingvalla. Þar var eiginlega settur upp kaupstaður í anda kaupstaða á miðöldum með mjög margvíslegri starfsemi, eins og góð miðaldaþorp voru. Þar voru handverksmenn. Þar voru íþróttir. Þar var dómstóll. Þar voru bruggarar og þar voru skemmtiatriði. Þar var líka hjónamarkaður o.s.frv. Það er alveg einstök mynd sem við getum dregið upp af lífinu á Þingvöllum fyrr á dögum. Þessar sumarbúðir stóðu í nokkrar aldir, sem voru eins og ágætiskaupstaður, af því að á þeim tíma var hvergi kaupstaður til á Íslandi. Saga Þingvalla er ótrúlega merkileg þegar maður fer að kynna sér hana. Af því að ég nefndi náttúrufar þá eru það síður merkilegt, bæði vatnið sem og öll náttúran þarna. Ég fagna þessari tillögu sérstaklega sem formaður Þingvallanefndar. En ég er náttúrlega líka mjög hlynnt öðrum tillögum sem eru í þessari ágætu þingsályktunartillögu.
Virðulegi forseti. Ég er afskaplega stoltur af því að mega taka þátt í að minnast 1. desember 1918. Þessi saga eymdar og sigra allar götur frá aldamótunum 1800, eftir Skaftárelda, er mér mjög hugleikin. Sumt af þeirri sögu er skráð hér á göngum hússins, t.d. eins og einn misheppnaður stjórnarskrárfundur 1851, þjóðfundurinn. Hann var talinn misheppnaður, en var þó ekki misheppnaðri en svo að á eftir fylgdi stjórnarskrá nokkrum árum síðar, 23 árum síðar. Þessi ferill frá 1851 og jafnvel fyrr, þegar við vorum sem aumust - það er vert að minnast þess að stóri áfangasigurinn var 1918, þá var fullveldi Íslands staðfest. Vissulega var konugssamband við Danmörku, en Ísland var frjálst og fullvalda ríki 1918. Vissulega var ekki ákveðið þá að nota 1. desember, fullveldisdaginn, sem þjóðhátíðardag. Ég tel að það hefði verið gert fyrr. Það er skráð hér niðri á göngum hússins, þjóðhátíðardagurinn 17. júní var ákveðinn 1911 við stofnun Háskóla Íslands á afmælisdegi Jóns Sigurðssonar. En fullveldi og sjálfstæði er áþreifanlegt. Það er mælanlegt. Í athugun minni á sögu síðari hluta 20. aldar standa nokkrir hlutir upp úr þar sem þjóðin fann sig á meðal þjóða. Það er t.d. aðild að alþjóðasamtökum strax árið 1944 þegar Ísland gerðist aðili að Alþjóðabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Sömuleiðis síðar það ár þegar Ísland gerðist aðili að Alþjóðaflugmálastofnuninni þegar gefin höfðu verið út u.þ.b. 27 flugskírteini. Það var mikil framsýni. Stundum finnst mér að stóru áfangar 6. áratugarins hafi ekki verið unnir hér á Alþingi heldur hafi það verið tveir einstaklingar sem unnu þá sigra sem gerði Ísland þjóð meðal þjóða. Það gerðist á svipuðum tíma, þ.e. þegar Halldóri Kiljan Laxness var úthlutað Nóbelsverðlaunum fyrir 61 ári og sömuleiðis um næstu áramót þar á eftir var mikil lofgrein í Morgunblaðinu um það að ungur maður hafði unnið 1. og 2. sæti á skákmóti í Hastings, og varð stórmeistari nokkrum árum síðar. Friðrik Ólafsson, stórmeistari, og Halldór Laxness vörðuðu ákveðna sögu í íslensku fullveldi, sjálfstæði. Við skulum minnast þessara áfanga. Ég er stoltur af því að mega taka þátt í afgreiðslu þessarar tillögu. Takk fyrir, virðulegi forseti.
Herra forseti. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason flutti hér sína sýn á söguna og hvenær endanlega var í gadda slegið að við værum fullvalda og sjálfstæð þjóð. Ég ætla ekki að gera athugasemdir við þær skýringar, þær eru hans, ég er þeim ekki að fullu leyti sammála. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að það hafi verið menn sem tengdust þessari stofnun sem við báðir sitjum á sem lyftu stærstum grettistökum. Hvað um það. Ég hef áður lýst því hér að ég er hlynntur því að tillaga af þessu tagi verði samþykkt. Við erum að minnast hér gríðarlegra mikils áfanga í sögu Íslands árið 1918, það var auðvitað 1904 sem segja má að raunverulegum afskiptum Dana af málefnum Íslands hafi endanlega lokið og þá hafi þingræði verið innleitt hér með nútímalegum skilningi þess orðs. Eftir 1918 höfðum við sönnu sama arfakóng og þeirri dönsku, en það lá algjörlega klárt að jafnvel þó að utanríkismál væru þó enn að forminu til á þeirra könnu lágu allar ákvarðanir hér. Það er mjög mikilvægt að við minnumst þess að það skiptir máli fyrir litla þjóð að hún varði sína sögulegu leið með einhvers konar atburðum eins og þessum. Að því sögðu tel ég að það hefði verið hægt að hugsa þessa tillögu betur. Það er ekkert í henni sem ég er beinlínis á móti. En ég hef þegar lýst þeirri afstöðu minni að þegar við erum að minnast sögulegra atburða sem varða fullveldið, sem varða tilvist okkar sem þjóðar, þingræðisins með vissum hætti, þá hefðum við líka átt að beina sjónum að því að sem Alþingi hefur verið mjög upptekið af síðustu ár, sem er stjórnarskráin. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki langt á milli manna í þeim efnum og flokka. Ég hlustaði auðvitað grannt og hef fullan skilning á þeim viðhorfum sem hæstv. forsætisráðherra flutti hér. Hann var heldur úrkula vonar um að möguleiki væri á að ná einhverju landi í því efni. Ég leyfi mér að fullyrða að sá skilningur ekki réttur. Ég leyfi mér líka að fullyrða að nánd kosninga kunni að hafa bjagað mönnum sýn í því efni. Í öllu falli er alveg ljóst að allir flokkar hér á Alþingi hafa lýst ákveðnum viðhorfum sem taka til þeirra stærstu og mikilvægustu þátta sem m.a. mér og hæstv. forsætisráðherra er hvað umhugaðst um. Ég er honum algjörlega sammála um tvo af þeim þremur köflum sem hæstv. ráðherra nefndi hér áðan, án þess að ég ætlaði að fara í nokkra umræðu um það. Í einu efni er ég honum ósammála eða vildi hafa málin öðruvísi. Það gleður mig auðvitað sem gamlan Þingvallanefndarmann sem er umhugað mjög um náttúru og sögu Íslands að það á sérstaklega af þessu tilefni að lyfta Þingvöllum, ekki bara að hafa þar hátíðarfund, heldur líka hafa þar sýningu um sögu og náttúrufar Þingvalla og sömuleiðis að ljúka stefnumótun um framtíðarfyrirkomulag svæðisins. Þingið hefur látið sig þau mál varða og þau hafa alltaf verið, a.m.k. frá því að ég steig inn á þing, verið í góðum höndum. Þau hafa verið í sérstaklega góðum höndum hjá hæstv. umhverfisráðherra sem hefur haft dygga og skelegga forustu í þeim efnum, í stórum greinum, en líka í ýmsum smærri sem hún veit að mér þykir ákaflega vænt um. Af því tilefni hefði ég talið að fyrst Þingvellir eiga að verða partur af þessum minningaratburði hefðum við átt að ganga lengra en það að eitt að hafa sýningu um sögu og náttúrufar. Hvort tveggja er mjög mikilvægt og hæstv. umhverfisráðherra sagði réttilega að það mætti vel jafna að mikilvægi náttúrufari Þingvalla og Þingvallavatns, sem er einstakt, við söguna sjálfa. Þegar maður horfir til baka og skoðar með hvaða hætti við höfum reynt að kynna það gagnvart okkar eigin þjóð blasir við að í gegnum tímann hafa einstaka fræðimenn skrifað mjög fræðilegar bækur um Þingvelli sem aldrei hafa náð neinum sérstökum aðgangi að hjörtum almennings í landinu. Skáld eins og Björn Th. Björnsson hafa vissulega skrifað mjög merkar skáldsögur sem byggjast á lífi fólksins sem þarna vann. Ljósmyndarar hafa birt myndir bæði af náttúrunni sjálfri og hið opinbera haft frumkvæði að því að birta bækur með frægum málverkum sem máluð hafa verið með Þingvelli sem fyrirmynd. En aldrei hefur verið skrifuð bók sem tekur bæði á náttúrufari og sögu Þingvalla með einföldum hætti þannig að hún eigi greiða leið til alþýðu manna, bók eða rit sem hægt væri að nota t.d. gagnvart uppvaxandi kynslóðum. Eina ritið sem ég minnist af þessu tagi er auðvitað hin stórkostlega litla alþýðubók Björns Þorsteinssonar prófessors sem tekur á sögu Þingvalla með alveg sérstaklega einföldum og skemmtilegum hætti. Ég hefði talið að af þessu tilefni ætti þingið einfaldlega að ákveða að slík bók yrði rituð. Ég hef sjálfur áður lagt óformlega fram þá hugmynd að einum af fyrrverandi formönnum Þingvallanefndar, þ.e. Birni Bjarnasyni, sem er sjóður upplýsinga um þetta og tengslaríkur um allt það sem lýtur að náttúru og sögu Þingvalla, yrði t.d. falið slíkt verkefni. Ég vildi gjarnan hafa séð tillögu um það í þeirri ágætu tillögu sem hér er um að ræða. Það næsta sem ég ætla aðeins að drepa á er að mér finnst vera heldur laust í reipum þegar hér er talað um það að stuðla eigi að því að skólar beini sjónum sínum að þeim merku tímamótum sem urðu með sambandslögunum árið 1918. Ég hefði líka talið fyrst menn ætla sér hér á annað borð að minnast þessara tímamóta að Alþingi átt að ákveða að verja fé til þess að gera námsefni um þetta. Saga fyrri parts síðustu aldar er af skornum skammti, sem var svo mikilvæg í mótun þjóðlífs okkar og mótun okkar sem sjálfstæðrar þjóðar. Ég hefði talið að Alþingi Íslendinga hefði vel getað bætt úr því með því að ákveða að skrifa rit um þessa tíma, hvernig þeir þróuðust, hverjir báru þá uppi, hverjar afleiðingarnar voru og hvernig við njótum þessarar baráttu í dag. Í síðasta lagi er það auðvitað svo, eins og ríkulega er bent á í greinargerð með þingsályktunartillögunni, að það eru stúdentar, fyrst og fremst stúdentar við Háskóla Íslands, sem haldið hafa minningu þessa dags á lofti. Ef ekki væri fyrir tilverknað þeirra og árleg hátíðahöld, árlega fundi þar sem þeir kjósa meira að segja á hverju hausti sérstakar nefndir til þess að annast viðkomandi viðburð, nefnd sem þykir slíkur vegsauki að hafa áhrif gagnvart, að um þetta eru stundum harðvítugustu kosningarnar í Háskóla Íslands. Ég hefði talið að frekar ætti að slá í gadda með hvaða hætti íslenskir stúdentar kæmu að þessum hátíðahöldum. Staðreyndin er einfaldlega sú að á sínum tíma og fyrir 1900 og fram að þessum kaflaskiptum voru það fyrst og fremst stúdentar heima og í Höfn sem höfðu veg og vanda af þessari baráttu og báru hana uppi. Herra forseti. Um leið og ég lýsi því yfir að ég get ekki annað en greitt atkvæði með þessari tillögu tel ég að hana hefði mátt skoða dýpra og það hefði mátt marka fastari spor með henni en gert er. Mér finnst sem sagt að hún hafi verið sett saman á tiltölulega skömmum tíma og það hefði mátt gera þetta miklu betur úr garði með hætti sem hefði gagnast bæði hinum helga stað, hinum upprunalega þingstað Íslendinga, Þingvöllum, og sömuleiðis þeim kynslóðum sem eftir eiga að koma að því er varðar námsefni til þess að gera þessa atburði og sögu þeirra aðgengilegri fyrir þær. Sömuleiðis tel ég að í þessari tillögu hefði átt að gera hærra undir höfði þeim hópi sem sannarlega kom mest að sögu sjálfstæðisbaráttunnar sem voru íslenskir stúdentar, fyrst í Kaupmannahöfn og síðan við Háskóla Íslands.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti eftir 2. umr. og í 3. umr. nú um frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð og lögum um málefni aldraðra, með síðari breytingum. Þetta er frá meiri hluta velferðarnefndar en málinu var vísað til nefndar að nýju eftir 2. umr. Lífeyristökualdur á almennum vinnumarkaði og hjá hinu opinbera er ekki sá sami og starfsmenn hins opinbera geta almennt hafið töku ellilífeyris 65 ára en á almennum vinnumarkaði 67 ára. Meiri hluti nefndarmanna er sammála um að mikilvægt er að samræma lífeyrisréttindi innan lífeyrissjóðakerfisins áður en unnt er að hækka lífeyristökualdurinn innan almannatryggingakerfisins. Er því lagt til að ákvæði þess efnis í frumvarpinu verði fellt brott. Meiri hluti nefndarinnar ítrekar hins vegar þá framtíðarstefnu að lífeyrisaldur í landinu verði 70 ár sem gildi bæði innan lífeyrissjóðakerfisins og almannatryggingakerfisins. Er því mikilvægt að hækkun lífeyristökualdurs innan þessara kerfa haldist í hendur í ljósi þess mikilvæga samspils sem er á milli þessara kerfa. Að framangreindu virtu leggur meiri hluti nefndarinnar til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: Við 2. gr. a. Í stað orðanna „70 ára aldri“ í 1. efnismgr. komi: 67 ára aldri. b. Í stað orðanna „18 til 70 ára aldurs“ tvívegis 1. efnismgr. komi: 16 til 67 ára aldurs. c. 2. efnismgr. falli brott. Halldóra Mogensen áheyrnarfulltrúi í nefndinni er samþykk breytingartillögu þessari. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þm. og framsögumaður málsins, Elsa Lára Arnardóttir, formaður nefndarinnar, hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir skrifar undir nefndarálitið með fyrirvara en að öðru leyti skrifa undir nefndarálitið hv. þingmenn Ásmundur Friðriksson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Páll Valur Björnsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Silja Dögg Gunnarsdóttir.
Hæstv. forseti. Ég skrifa undir þetta nefndarálit með fyrirvara og langaði að koma hér örstutt og greina frá í hverju hann felst. Þegar frumvarp til laga um breytingar á lífeyrisréttindum opinberra starfsmanna kom til umræðu á Alþingi bæði beindi ég fyrirspurnum til hæstv. fjármálaráðherra um það hvort þessi lífeyrismál hefðu verið skoðuð í samhengi sem og ræddi það í ræðum og svo tók ég þetta samhengi aftur upp í ræðum á Alþingi við 2. umr. um breytingu á lögum um almannatryggingar. Ég hef frá upphafi talið mjög mikilvægt að þegar við fjöllum um breytingar á lífeyristökualdri gerum við það heildstætt. Ég er þess vegna ánægð með þær breytingar sem er verið að gera milli 2. og 3. umr. þar sem á að fara í betri skoðun á þessu, en tel bagalegt hversu seint tillögurnar eru komnar fram. Ég næ ekki á þessum stutta tíma að átta mig alveg á því hvort þetta sé nægjanlegt, hvort við náum alveg utan um málið með þessum breytingartillögum, þótt ég sé sannarlega viss um að þær séu til bóta og er þess vegna með á málinu. Svo finnst mér líka mikilvægt að ítreka varðandi hækkun á lífeyrisaldri upp í 70 ár, sem við í Vinstri grænum höfum ekki lagst gegn en höfum ítrekað, og ég vil ítreka það aftur hér og nú, að við verðum þá að skoða mjög vel hækkun á lífeyristökualdri með tilliti til atvinnutækifæra eldra fólks, því að við vitum öll að eldra fólk hefur oft átt erfitt um vik með að fá vinnu og við þurfum ákveðna viðhorfsbreytingu í samfélaginu vegna þess. Svo verðum við líka að hafa í huga að nýgengi örorku eykst mjög, sérstaklega hjá konum þegar komið er yfir 60 ára aldur. Við megum því búast við því að nýgengi örorku aukist á aldursbilinu 67–69 ára. Þetta finnst mér mikilvægt að verði líka haft undir þegar farið er í skoðun á þessum málum. Að því sögðu skrifa ég undir þetta nefndarálit þótt með fyrirvara sé og styð þær breytingar sem eru lagðar til.
Virðulegi forseti. Undir lok þessarar umræðu langar mig til að koma að örfáum punktum. Í fyrsta lagi var það mikið ánægjuefni að takast skyldi samstaða um að hækka lífeyristökualdurinn eða lífeyrisréttindaaldurinn í almannatryggingakerfinu með þeim hætti sem tókst við undirbúning þessa frumvarps. Það var öllum ljóst þegar sú ákvörðun var tekin að það héngi saman við þá vinnu sem var verið að vinna millum aðila vinnumarkaðarins um jöfnun lífeyrisréttinda. Um það hefur ekki verið nokkur ágreiningur. Eins og ég segi er ánægjulegt að það hafi gerst að menn hafi séð þörfina fyrir hækkun lífeyrisaldursins vegna þess að það skapar rými fyrir hækkun réttinda inn í kerfinu án þess að það muni til framtíðar íþyngja ríkissjóði um of, og hækkunin upp í 70 árin helst í hendur við það að fleiri og fleiri kynslóðir fá betri lífeyrisrétt á næstu áratugum inn á lífeyrisaldur. Ég get hins vegar ekki látið hjá líða þar sem við erum að fella út úr frumvarpinu tillöguna um hækkun lífeyrisaldurs, vegna þess að ekki hefur tekist full samstaða um jöfnun lífeyrisréttinda, að taka það fram undir lok umræðunnar hversu alvarlegt þetta mál er orðið. Við erum nú þegar með í B-deild LSR langt yfir 500 milljarða skuldbindingu sem er ófjármögnuð, 500 milljarða skuldbindingu. Frá árinu 2025, 2026 u.þ.b. mun ríkissjóður þurfa að taka á sig um 25 milljarða á ári, það mun fara mjög hratt upp í um 20–25 milljarða á ári, og gjaldfæra hjá sér á hverju ári þar til síðasti aðilinn hefur tekið lífeyrisrétt út úr LSR, B-deild. Þetta eru gríðarlegar skuldbindingar og þær jukust verulega í síðustu kjarasamningagerð. Þetta er bara B-deildarvandinn. Svo er það A-deildin sem við ætluðum núna að fara að fullfjármagna samhliða jöfnun lífeyrisréttinda. Það tekst ekki um það samkomulag á þessu þingi, því miður. Það er mjög miður. En hér eru undir mjög alvarlegir hlutir sem munu setja vinnumarkaðinn í uppnám ef þingið bindur ekki um þá hluti sem allra fyrst. Það gengur ekki að allir þeir sem komi að þessu máli geri það með því að setja fram einhverja afarkosti og stilla öðrum upp við vegg. Það á aldrei að vera hægt að stilla þinginu upp við vegg og það getur þingið heldur ekki gert gagnvart einstökum aðilum. Það eina sem menn eiga að beina sjónum sínum að er að við séum ekki að lofa inn í framtíðina óútfylltum tékkum, að við tryggjum að lífeyrisréttindi á Íslandi séu jöfn, sjálfbær og fullfjármögnuð. Það er það sem verkefnið snýst um. Við vitum að eitt helsta verkefni framtíðarinnar er að viðhalda stöðugleika, lágri verðbólgu og lægri vöxtum. Þetta er lykilaðgerð í því. Því verð ég að koma á framfæri undir lok umræðunnar um leið og ég fagna því hversu miklar réttarbætur fylgja þessu máli. Þó að 70 árin náist ekki í þessari umferð eru hér verulegar réttarbætur. Ég vil þakka öllum þeim sem hafa komið að þessu máli fyrir framlag þeirra.
Herra forseti. Mig langaði til að gera grein fyrir atkvæði pírata. Við styðjum þessa breytingartillögu velferðarnefndar en erum kannski ekki alveg sammála framtíðarsýninni, að lífeyristökualdur í landinu eigi að vera 70 ár. Þetta er umræða sem er enn að eiga sér stað, hvenær eftirlaunaaldurinn á að vera. Að sjálfsögðu ætti það að vera þannig að fólk hafi sveigjanleika og val. Varðandi frumvarpið í heild erum við á gulu þar - ég kannski kem aftur og skýri það út, er það hægt? Ókei, takk.
Virðulegi forseti. Ég vil koma hér upp og þakka velferðarnefnd kærlega fyrir gott samstarf nú í morgun og í gær varðandi þær breytingar sem við erum að gera á frumvarpinu. Ég vil enn á ný fá að nota tækifærið og óska okkur öllum til hamingju með þessar gífurlega miklu breytingar sem við stöndum vonandi sem flest sameiginlega að. Þetta eru hvað mestu breytingar til einföldunar á almannatryggingakerfinu sem gerðar hafa verið áratugum saman. Þetta hefur verið unnið í góðu samráði við hagsmunasamtök aldraðra sem hafa komið að vinnunni árum saman og sjá loks að þingið er að afgreiða þessar breytingar. Við erum að einfalda kerfið, auka sveigjanleika og við erum að tryggja þeim sem lakast standa sambærileg kjör og þeim sem minnst hafa á vinnumarkaðnum. Þetta er gífurlega stórt hagsmunamál. Ég er mjög ánægð með að þetta skuli verða að lögum í dag.
Herra forseti. Frumvarp til laga um almannatryggingar kom hér inn í september. Það verður ekki sagt að mikill tími hafi gefist til að fara yfir málið í þinginu. Við í stjórnarandstöðunni höfum hins vegar reynt að greiða fyrir málinu, ekki síst fulltrúar þessara flokka í velferðarnefnd, enda viljum við standa með kjarabótum fyrir öryrkja og aldraða. Það sem eftir stendur er að við höfum stutt allar þær kjarabætur sem hér hafa verið lagðar til sem og þær kerfisbreytingar sem varða aldraða. Fyrir liggur hins vegar að samtök öryrkja eru ekki sátt við þær breytingar sem eru lagðar til í þessu máli og teljum við að betur færi á því að gefa þessu meiri tíma til að ná meiri sátt um málið. Stjórnarmeirihlutinn hefur ítrekað fellt tillögur okkar í minni hlutanum, nú síðast í gær, þar sem við lögðum til að okkar mati réttlátari leiðir til að ná fram kjarabótum fyrir þessa hópa. En í ljósi þess að einhverjar kjarabætur eru betri en engar höfum við stutt þær tillögur en munum sitja hjá við málið í heild.
Hæstv. forseti. Við í Samfylkingunni styðjum þá kerfisbreytingu sem hér er verið að innleiða, en við hörmum jafnframt að ekki hafi náðst sátt um að gera sambærilegar breytingar varðandi örorkulífeyri. Við höfum stutt allar kjarabætur til lífeyrisþega en við getum ekki stutt aðferðafræði ríkisstjórnarinnar. Tillögur okkar gengu út á hærri greiðslur og minni skerðingar, en Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur höfnuðu þeim tillögum. Komumst við til valda eftir kosningar þá verður það okkar fyrsta verk að breyta almannatryggingagreiðslunum til samræmis við tillögur minni hlutans núna.
Hæstv. forseti. Við í Bjartri framtíð styðjum þá breytingartillögu sem er gerð núna, ekki síst að kröfu ASÍ, þar sem verið er að koma til móts við þær kröfur. Við fögnum því að náðst hafi samkomulag um að breyta því. En við erum á gulu í málinu sjálfu. Þrátt fyrir að hér sé réttilega verið að bæta gríðarlega vel í, kjarabætur til eldri borgara sérstaklega og öryrkja, þá er margt í þessari aðferðafræði sem við erum ekki sammála. Breytingartillaga af okkar hálfu, sem var lögð fram í gær og felld, var, eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir sagði frá áðan, til verulegra bóta. Þá var líka mjög sorglegt að öryrkjar skyldu ekki vera með í þessum lokapakka. Það hefði verið mjög gleðilegt ef allir hefðu getað verið sammála og samstilltir í þessu mikilvæga máli, ekki síst til þess að heiðra minningu hins mæta manns, Péturs heitins Blöndals, sem var manna ötulastur við að koma þessu á. Það er líka ótrúlega skrýtið að við skulum ekki, eftir 11 ár og fleiri hundruð fundi, geta verið sammála. Það er líka mjög sorglegt. En þetta eru góðar kjarabætur. Við fögnum því, en við verðum á gulu í málinu.
Forseti. Mikið var það dapurlegt að allar breytingartillögur frá minni hlutanum voru felldar. Mikið er það dapurlegt að öryrkjar verða enn látnir bíða. Að sjálfsögðu styðja Píratar og minni hlutinn kjarabætur fyrir aldraða, en þessi aðferðafræði er algerlega ómöguleg. Þessi aðferðafræði er ekki eitthvað sem Píratar vilja festa í sessi. Því munum við ekki styðja málið en við munum ekki reyna að hindra það heldur, því að einhverjar kjarabætur eru betri en engar. Ég skora á alla þá sem eiga möguleika á að taka við þjónustuhlutverki fyrir almenning eftir kosningar að beita sér fyrir því að eitthvað verði gert fyrir öryrkja í landinu.
Hæstv. forseti. Við í Vinstri grænum styðjum kerfisbreytingu þá sem verið er að gera varðandi aldraða. Við höfum einnig greitt atkvæði með öllum þeim breytingartillögum sem lagðar hafa verið til sem munu hækka ráðstöfunartekjur lífeyrisþega, þó svo við í minni hlutanum höfum lagt til aðrar, og að okkar mati mun betri, tillögur að kjarabótum. Við styðjum það einnig að skoða eigi samspil milli ólíkra lífeyriskerfa, en vegna þess hvernig farið hefur verið hér að með allt þetta mál þá munum við sitja hjá við afgreiðslu á málinu í heild.
Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um gríðarlega stórt og mikilvægt mál til hagsbóta fyrir bæði aldraða og öryrkja. Hér er um að ræða 5,3 milljarða kr. aukningu inn í almannatryggingakerfið í kerfisbreytingar varðandi málefnum aldraðra þar sem m.a. króna á móti krónu skerðingu er hætt og bótaflokkar sameinaðir. 4,5 milljarðar fara í frítekjumörk á allar tekjur til aldraðra og öryrkja og 1 milljarður er settur í hækkanir bæði handa öldruðum og öryrkjum. Hins vegar er mjög mikilvægt að klára þær kerfisbreytingar sem unnið er að núna í velferðarráðuneytinu og klára umræður sem eru á milli öryrkja og velferðarráðuneytisins. Nauðsynlegt er að það verði sem fyrst. En ég ítreka að hér er verið að koma á móts við kröfur þess að eitthvað sé gert fyrir þá sem eru lægst settir í kerfinu, og það er ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins svo sannarlega að gera.
Hæstv. forseti. Mér þykir sorglegt að sjá hvern stjórnarandstöðuþingmanninn á fætur öðrum koma hér upp og telja sig ekki geta greitt atkvæði með þessu frumvarpi út af einhverri aðferðafræði. Látið er liggja að því að þeir verði ekki á rauða takkanum, greiði ekki gegn því, vegna þess að þetta eru einhverjar kjarabætur, að þær séu betri en engar. Þetta eru gífurlega miklar kjarabætur og eiga sér enga hliðstæðu, hafa aldrei átt sér hliðstæðu. [[Gripið fram í: Ákvörðunum …]]Svo koma menn hér og segja: Við getum ekki greitt atkvæði með þessu. Mér þykir mjög sorglegt að heyra það. Ég hefði ekki trúað því að menn gætu ekki staðið saman að þessu með þeim hætti sem hér er gert. [[Gripið fram í.]]Það er ótrúlegt, og að koma svo með einhverjar fáránlegar yfirborðstillögur af því að það eru að koma kosningar sem enginn innstæða er fyrir og menn hafa aldrei sýnt nokkurn áhuga áður á slíku yfir … [[Þið hafið fellt það fimm sinnum.]]Það er stjórnarandstöðunni til skammar.
Virðulegi forseti. Hér er um gríðarlegt framfaraskref að ræða, gríðarlega mikla kjarabót. En hér eru þingmenn í þessum sal sem eru búnir að lýsa því yfir að þeir ætli ekki að samþykkja frumvarpið. Ef menn sitja hjá greiða menn ekki atkvæði með þessu. Svo einfalt er það. Ef við sitjum öll hjá í þessum sal [[Gripið fram í.]]fá þessir hópar ekki þessar kjarabætur. Það er bara staðreynd málsins. [[Gripið fram í.]]Hér í þingsal eru hv. þingmenn sem eru hvað eftir annað búnir að tala um að þeir séu að vinna fyrir þetta fólk. En þegar þeir fá tækifæri til að bæta hag þess [[Gripið fram í.]]greiða þeir ekki atkvæði með því. Svo einfalt er það. Ég verð að viðurkenna … [[Þið fellduð allar tillögurnar …]]- og nú gjammar hv. þm. Sigríður Ingibjörg [[Forseti hringir.]]Ingadóttir fram í einu sinni enn, allt í góðu með það. [[Gripið fram í.]]En hér kemur í ljós vilji þingmanna. Vilja menn bæta hag þessa hóps eða ekki? [[Forseti hringir.]]Þeir sem sitja hjá vilja það ekki. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson á ekki að útskýra fyrir mér hvað ég er að gera hér í sæti mínu þegar ég greiði atkvæði. Ég skal segja honum hvað ég er að gera. Ég tel þetta frumvarp ekki vera nægilega gott. Er það nógu skýrt? Þess vegna sit ég hjá í því máli. Ég hefði gert betur. Svo einfalt er það. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Það verða engar kjarabætur ef það eru ekki greidd atkvæði …
Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir þau orð sem hér hafa fallið, ég skil eiginlega ekki hjásetu í þessu máli vegna þess að það er svo gríðarleg kjarabót sem hér er verið að gera fyrir aldraða, sú almesta sem gerð hefur verið, alla vega í mjög langan tíma, og það er sérstaklega fyrir þá aldraða sem minna mega sín. Ég vil fá að segja það hér, af því að ég tilheyri þessum hópi, að auðvitað hefur stór hluti aldraðra á Íslandi það mjög gott, við skulum alveg vera meðvituð um það, en það eru nokkrir sem lent hafa á milli skips og bryggju og þeim þurfum við að hjálpa. Ég skil ekki að 10 milljarða aukning núna eigi ekki að bæta neitt - 10 milljarðar. Og að menn skuli ekki vilja þiggja það fyrir þá sem minna mega sín, [[Gripið fram í.]]fyrir aldraða - ég skil það bara ekki. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Ég verð bara að koma hér upp því að hv. þingmenn úr stjórnarmeirihlutanum eru svo harðorðir og gífuryrtir. Þá er rétt að minna á [[Hlátur í þingsal.]]að Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur hafa einu sinni, tvisvar, þrisvar, fjórum sinnum, fimm sinnum fellt tillögur minni hlutans [[Hlátur í þingsal.]]um hækkun á greiðslum til lífeyrisþega til að auka jöfnuð í landinu. Þessi stjórnarmeirihluti hefur tekið margar pólitískar ákvarðanir um að auka ójöfnuð á Íslandi. Minni hlutinn á Alþingi ætlar ekki að taka þátt í því [[Gripið fram í: Að bæta það.]]enda hafa tillögur okkar allar gengið í aðra átt. [[Gripið fram í.]]Við höfum efni á því að tryggja jöfnuð á Íslandi þó að stjórnarmeirihluti Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hafi litið til efnameiri hópa í aðgerðum sínum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Það er skrýtið að hlusta hér á atkvæðaskýringar þingmanna, sérstaklega atkvæðaskýringar þingmanna sem sátu í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili. Það voru þeir flokkar sem fóru inn í grunnbætur lífeyristrygginga [[Þú ert að því núna.]]í fyrsta sinn … [[Þú ert að því núna, Vigdís. Skilurðu ekki frumvarpið?]]- Virðulegi forseti, get ég fengið að halda ræðu minni áfram í friði fyrir hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur? [[Forseti hringir.]]Þakka fyrir.
… grunnbætur.
Forseti biður um hljóð. Hv. þingmenn hafa einungis eina mínútu til að gera grein fyrir atkvæði sínu og ræða hér um atkvæðagreiðsluna. Forseti biður um hljóð.
Þakka fyrir það. Það er skrýtið að heyra í atkvæðaskýringum hjá þeim flokkum sem fóru meira að segja inn í grunnbætur lífeyristrygginga á síðasta kjörtímabili, þegar þeir æpa sig hér hása um að þetta sé ekki nóg. Hvenær er nóg nóg fyrir þetta fólk, þá stjórnarandstæðinga sem sitja nú? Hvenær er það? Hér er raunverulega verið að uppfylla allar kröfur stjórnarandstöðunnar frá síðustu fjárlagagerð varðandi 300 þús. kr. 1. janúar 2018 og svo má lengi telja. [[Forseti hringir.]]Þetta er ömurlegur málflutningur, virðulegur forseti, og er þessum flokkum ekki til [[Forseti hringir.]]sóma, sérstaklega í ljósi þess að Samfylkingin [[Forseti hringir.]]sat sex ár [[Forseti hringir.]]í ríkisstjórn og gat [[Forseti hringir.]]gert hvað sem hún vildi annað en að skerða bæturnar.
Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst það dapurt á þessum síðasta degi þingsins þegar verið er að gera breytingar á almannatryggingakerfinu hvað varðar greiðslur til eldri borgara, þegar verið er að sameina þrjá bótaflokka í einn, þegar verið er að hækka bætur til þeirra aðila, að við getum ekki klárað þetta frumvarp í þokkalegri sátt, þótt hér séu einstaklingar sem telja að enn megi gera betur. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að mér finnst það töluvert dapurt. En mig langar líka að benda á að hér tökum við eingöngu til þeirra sem eru á hjúkrunarheimilum og lífeyris eldri borgara hjá almannatryggingakerfinu. Við erum ekki að fara inn í breytingar á þessu kerfi hvað varðar öryrkja, því miður, það er eftir. Vonandi lánast næsta þingi að gera það hið fyrsta. Virðulegur forseti. Ég styð [[Forseti hringir.]]þetta frumvarp og vil taka fram [[Forseti hringir.]]að á þessu kjörtímabili, hvort heldur fólki líkar það [[Forseti hringir.]]betur eða verr, þá hafa bætur verið hækkaðar um tugi milljarða. [[Forseti hringir.]]En alltaf má sjálfsagt gera betur.
Hæstv. forseti. Það er eiginlega alveg ótrúlegt að hlusta á orð hv. þingmanna sem ekki tóku þátt í umræðunni við 2. umr. um breytingu á lögum um almannatryggingar og hafa því líklega ekki sett sig inn í röksemdafærslu okkar í minni hlutanum fyrir því af hverju við vildum fara aðra leið við hækkun á bótum í almannatryggingakerfinu en greiddu engu að síður í gær atkvæði gegn öllum breytingartillögum okkar. Við höfum alla vega greitt atkvæði með því sem þó er verið að gera hér, sem er auðvitað betra en ekki neitt. En af því að spurt er hvenær rétti tíminn sé til að gera enn betur þá hefði hann einmitt verið núna. Hann er núna þegar gengur vel í samfélaginu. Þá er rétti tíminn til þess að gera vel við þá sem [[Forseti hringir.]]verra hafa það í samfélaginu, þá er tíminn til þess að gera virkilega vel við aldraða og örorkulífeyrisþega.
Virðulegi forseti. Á þessum síðasta þingfundi, mínum og okkar mjög margra, hefði ég viljað að við hefðum getað klárað þetta mál nokkurn veginn í sátt. Mér finnst svolítið merkilegt að hlusta á útskýringar þingmanna á því hvað það þýði að sitja hjá í málum. Við vitum öll að við sitjum hjá þegar við erum ekki á móti málinu, teljum það jafnvel gott en hefðum gert það öðruvísi. Ég hlakka til þegar ég fer að horfa á alþingisrásina og fylgist með þingmönnum fara í ræðupúlt og útskýra þetta og sé hvernig þeir greiða atkvæði t.d. í fjárlögum og öðrum málum þar sem við erum ekki á móti fjárlagaliðunum sem slíkum en hefðum gert það öðruvísi ef við hefðum fengið að ráða. Mér finnst þetta nokkuð skýrt og mér finnst þetta vera einhver smjörklípa á síðasta degi sem ég skil ekki alveg. Ég vildi bara haft sagt það hér í síðasta skipti sem ég stíg í þetta púlt, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Hér er umræðunni skipt í raun og veru milli tveggja hópa. Annars vegar eru það lífeyrisþegar, eldri borgarar, sem fá mjög miklar kjarabætur í þessum breytingum. Það er ekki annað að heyra í þingsal en að flestir séu sammála um það og það sé nokkurn veginn óumdeilt. Það er gert á grundvelli breytinga á lífeyriskerfinu, almannatryggingum, sem hafa verið unnar í samráði við þá. Þetta er gríðarlega mikið framfaraskref. Hins vegar sitja stjórnarflokkarnir undir mikilli gagnrýni fyrir að gera ekki kerfisbreytingu fyrir öryrkjana. En við ákváðum einfaldlega, vegna þess að ekki tókst samstaða með öryrkjunum, að ryðjast ekki yfir þá með einhliða breytingum á því kerfi. Við höfum lagt áherslu á starfsgetumatið. Það verður að halda áfram þeirri vinnu, en fyrst ekki tókst samstaða um það er kerfið þeirra óbreytt. Viti menn. Hér koma menn ítrekað upp og segja: Það er ömurlegt að það skuli vera hækkuð sérstaka framfærsluuppbótin. Hver er höfundur hennar? Hver er sá sem lagði mesta áherslu á að hækka sérstöku framfærsluuppbótina sem allir [[Forseti hringir.]]úr stjórnarandstöðunni gagnrýna? Góðir hálsar, það er Jóhanna Sigurðardóttir.
Virðulegi forseti. Ég vona að menn endurskoði hug sinn og styðji þessar miklu kjarabætur í þágu aldraðra, líka öryrkja. Ég vona einnig að við getum verið sammála um að taka höndum saman við að ljúka heildarendurskoðun á almannatryggingakerfinu á nýju kjörtímabili, ólíkt því sem gerðist í almannatrygginganefndinni. Ég vil minna hv. þingmenn á að í almannatrygginganefndinni voru fulltrúar allra stjórnmálaflokka sem áttu þar sæti sammála því frumvarpi sem ég lagði fram. Hér erum við að gera enn betur. Ég á mjög erfitt með að skilja að menn geti ekki stutt tillögur núna sem þeir studdu áður þegar er búið að bæta við enn meiri pening í þágu lífeyrisþega. Ég vona innilega að menn endurskoði afstöðu sína.
Virðulegi forseti. Hvers vegna skyldum við vera að gagnrýna það hversu stór hluti umræddrar hækkunar felst í heimilisuppbótinni og framfærsluuppbótinni? Það er vegna þess að þessir liðir taka skerðingum. Þessir liðir taka skerðingum krónu á móti krónu, [[Gripið fram í: Ekki eldri borgarar.]]þannig að þegar hlutfallslega er verið að auka þennan þátt er verið að gefa með annarri hendinni og taka með hinni. Eins og hér hefur verið lýst er það aðferðafræðin sem er okkur ekki hugnanleg, vegna þess að stjórnarandstaðan hefur lagt áherslu á það í þessu máli frá upphafi að reyna að beita almannatryggingakerfi okkar til jöfnunar lífskjara hjá þeim sem þurfa á því kerfi að halda. Um það snýst þetta mál. Aðferðafræðin sem valin hefur verið er ekki í þágu þess, þess vegna getum við ekki greitt atkvæði með málinu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Eins og ég sagði áðan styð ég þessa breytingartillögu en kannski ekki endilega framtíðarsýnina um 70 ára lífeyristökualdur. Mig langar einnig að segja að ef þetta mál hefði verið unnið í meira samráði frá byrjun væri kannski miklu meiri sátt inni í þessum sal með þetta … [[Háreysti í þingsal.]] [[Gripið fram í.]]- Já, en [[Forseti hringir.]]breytingartillaga minni hlutans var felld í gær. Þið eru að gera nákvæmlega sömu breytingu núna og við vildum fá í gær og þið fellið það bara af því að við erum í minni hlutanum, [[Gripið fram í.]]svo breytið þið þessu seinna.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að stjórnarmeirihlutinn hefur ákveðið að falla frá breytingunni gegn vilja verkalýðshreyfingarinnar að hækka lífeyristökualdurinn upp í 70 ár á almennum markaði. Ég vil hins vegar nota tækifærið þegar ég styð þessa breytingu og taka undir með hæstv. fjármálaráðherra í orðum hans áðan um atkvæðagreiðsluna, um það mikilvæga verkefni sem bíður nýs þings sem er að ljúka verkefninu um jöfnun lífeyrisréttinda þannig að allir landsmenn búi við eitt og sama lífeyriskerfið og að við forðumst þá freistingu að vísa réttindum til framtíðar inn í ófjármagnaða framtíð og blekkjum okkur með því að við getum mætt þörfum einstakra hópa með því að búa til einhverjar skuldbindingar sem einhverjir aðrir þurfa að borga einhvern tímann seinna. Við eigum að skapa og vera sammála um það á nýju þingi að búa til eitt kerfi fyrir alla landsmenn sem er fullfjármagnað og þess vegna mjög mikilvægt að öll spilin í þessu máli séu uppi á borðinu fyrir nýtt þing og að enginn geti komist hjá því að taka afstöðu til þessarar heildarmyndar fyrir áramót.
Virðulegi forseti. Það er sorglegt að sjá fjara undan því samkomulagi sem var búið að koma á fyrir nokkrum dögum eða vikum [[Gripið fram í.]]varðandi það að jafna lífeyrisgreiðslur á almenna markaðnum og opinbera markaðnum. Því miður fór það svo að það kom upp ákveðinn misskilningur, eða svo virðist vera, eða eitthvað slíkt. Báðir aðilar halda sínum rökum fram. Þetta er einn hluti af því máli þegar var loksins farið að sjá fyrir endann á því, eins og hæstv. fjármálaráðherra fór yfir í atkvæðaskýringu, að hægt væri að dæla um 100 milljörðum inn í lífeyrissjóð opinberra starfsmanna, jafna lífeyristökualdurinn á almenna og opinbera markaðnum og hafa lífeyriskerfin eins til að flæði starfsfólks á milli kerfa væri mögulegt. Virðulegi forseti. Samvisku minnar vegna get ég ekki greitt þessari tillögu atkvæði mitt og sit því hjá til að benda á það hversu mikið er í húfi og hversu stór mistök eru að eiga sér stað í þinglok.
Hæstv. forseti. Ég er stoltur yfir því að hafa átt lítinn þátt í því að þetta mál er komið svona langt. Ég er stoltur yfir því að hafa fengið að starfa með Pétri heitnum Blöndal og öllu því góða fólki sem var í nefnd um endurskoðun almannatrygginga og hafa fengið að leiða þá vinnu til lykta. Þetta mál eins og það liggur fyrir er ekki fullkomið. Það er samt stærsta skref sem hefur verið stigið í áratugi til þess að bæta almannatryggingakerfið. Við eigum öll hér inni, held ég, að vera ánægð með það og stolt yfir því að geta tekið þátt í því. Við erum ekki að stíga skrefið til fulls. Það verður gert innan skamms. Það voru náttúrlega vonbrigði að Öryrkjabandalag Íslands, eða stjórn þess, ákvað að draga sig frá þeirri vinnu sem var fyrir höndum með að semja frumvörp, en það var þeirra ákvörðun að einangra sig með þeim hætti og ekkert við því að segja. Þess vegna eru þeirra mál ekki leidd til lykta í dag eins og eldri borgara. En eins og ég segi er þetta stórt skref og við skulum vera stolt yfir því.
Virðulegi forseti. Á sama tíma og ég fagna því að hér sé verið að hækka bætur þá set ég spurningarmerki við ákveðna aðferðafræði og ákveðin vinnubrögð sem voru viðhöfð, m.a. það hversu seint frumvarpið kom inn í þingið. Nefndarmönnum, mörgum hverjum, hefur ekki gefist tími til að setja sig inn í málið og hafa viðurkennt að þeir gátu einfaldlega ekki skilið nákvæmlega hvað var í gangi. Ég á svolítið erfitt með að hafa ekki fengið almennilega útskýringu á því hvaða áhrif það muni hafa að hækka skerðingarhlutfallið á sumum stöðum, minnka það annars staðar og þar fram eftir götunum. Á sama tíma og ég fagna þessu set ég spurningarmerki við vinnubrögðin. Ég ætla því að sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu eins og minni hlutinn mun, held ég, almennt gera, einfaldlega út af því að við þurfum að gera betur og við þurfum að vinna meira saman. Það er alveg ótækt að við séum að fella breytingartillögur út af því að þær komu úr vitlausri átt. Það er pólitík sem við eigum ekki að stunda lengur.
Forseti. Það er alþekkt að þegar verið er að breyta lögum um almannatryggingar, vegna þess hve kerfið er flókið, munu einhverjir þurfa að lifa við verri kjör þó svo að viljinn sé góður. Það á ekki bara við um núverandi stjórnvöld, heldur hefur þetta verið viðgangandi í þessu kerfi. Við hefðum viljað, og lögðum ásamt öðrum í minni hlutanum þá tillögu fram, að þetta mál mundi lifa á milli þinga og að gengið yrði úr skugga um að enginn byggi við skarðan hlut eftir breytingar. Ég hefði viljað að við færum þá leið. Ég hefði viljað að við gætum farið þessa leið í sátt, en það var ekki þannig út af því að allar breytingartillögur frá minni hlutanum voru felldar hér í gær. Við styðjum hækkanir til eldri borgara, en við styðjum ekki þessa aðferðafræði. Ekki viljum við festa hana í sessi, svo mikið er víst. Ég sit hjá.
Virðulegi forseti. Ég segi að sjálfsögðu já. Ég vil fá að nota tækifærið og þakka fyrir mjög gott samstarf við velferðarnefnd, alla þá vinnu sem hún hefur innt af hendi, ekki bara í þessu stóra grundvallarmáli varðandi breytingu á almannatryggingunum heldur öll þau stóru mál sem velferðarnefnd hefur verið að afgreiða í góðri sátt í þinginu á þessu kjörtímabili. Þar má nefna grundvallarbreytingar á húsnæðiskerfinu sem munu svo sannarlega hjálpa þeim sem minnst hafa, nýtt greiðsluþátttökukerfi mun hjálpa lífeyrisþegum, þeim sem minnst hafa, og svo núna þessi grundvallarbreyting á almannatryggingakerfinu. Þetta eru risaskref í þágu velferðar. Ég vil þakka kærlega fyrir þann árangur sem þið eruð að ná með því að styðja þetta mál.
Herra forseti. Eins og fram hefur komið styðjum við í Samfylkingunni þær kerfisbreytingar sem verið er að framkvæma gagnvart ellilífeyrisþegum og höfum stutt allar kjarabætur til handa öryrkjum og eldri borgurum á þessu kjörtímabili. En við getum ekki tekið þátt í því með ríkisstjórnarflokkunum að auka á ójöfnuð með ákvörðunum sem hér er verið að taka. Hér er verið að taka þá ákvörðun að lífeyrisþegar í sambúð hækki hlutfallslega minna en lífeyrisþegar sem búa einir. Það er verið að hækka greiðslur til þeirra sem búa einir með því að auka vægi þeirra bótaflokka sem skerðast mest í kerfinu. Þetta eru vondar tillögur til hækkunar. Við höfum boðið upp á aðrar betri, ekki síst í ljósi þess að kaupmáttur lífeyrisþega, kaupmáttaraukningin, er einungis 50% af kaupmætti lægstu launa á kjörtímabilinu. Ég sit því hjá.
Virðulegi forseti. Ég fagna mjög þessari kerfisbreytingu og því hvernig við komum til móts við þá sem verst standa í þessu kerfi. Mér finnst dapurlegt að minni hlutinn skuli ekki styðja okkur í þessari vegferð og skil það ekki alveg, hvorki þau rök að hér hafi ekki verið nægilegt samstarf né heldur að ekki sé gott að setja 10 milljarða aukalega í þetta kerfi. Ég er hins vegar afar ánægður með það nefndarálit sem var hér, framhaldsnefndarálit, sem allir þingmenn sem sæti eiga í velferðarnefnd skrifa undir, um mikilvægi þess að við áttum okkur á þeim vanda sem hér hefur verið ræddur, m.a. af hæstv. fjármálaráðherra og hv. þm. Árna Páli Árnasyni, að á næstu tveimur mánuðum eftir kosningar bíður það þess þings og næstu ríkisstjórnar að taka á máli sem varðar jöfnun lífeyrisréttinda milli almenna og opinbera markaðarins annars vegar og að lengja lífeyristökualdurinn úr 67 í 70 ár. Ég fagna þeirri samstöðu sem hér er komin meðal allra flokka. Það er vísbending um að við getum tekið á þessu á næstu tveimur mánuðum fyrir árslok 2016. Það er ákaflega mikilvægt fyrir efnahagslíf Íslands.
Hæstv. forseti. Í gær voru felldar hér á Alþingi breytingartillögur frá minni hlutanum, það voru breytingartillögur sem gerðu ráð fyrir því að í tilviki örorkulífeyrisþega mundu allir bótaflokkar verða hækkaðir jafnt. Hér komu hins vegar mjög seint fram tillögur frá meiri hlutanum um útfærslu á hækkunum til örorkulífeyrisþega. Það voru engar sviðsmyndir sem fylgdu þeim tillögum og við vitum öll að kerfið er flókið og minnsta hreyfing á einu tannhjóli innan kerfisins getur haft ófyrirséðar afleiðingar á áhrifin af heildargreiðslum til lífeyrisþega. Við getum ekki áttað okkur á því nákvæmlega hvað gerist hjá hverjum og einum. Þess vegna verður ríkisstjórnin að bera ábyrgð á þeim tillögum sem hún er að leggja fram. Þess vegna ætla ég ekki að greiða þessum tillögum atkvæði mitt.
Virðulegur forseti. Að sjálfsögðu styð ég þetta mál og segi já við því í heild sinni. Hér áðan hreyfði ég mótmælum við því að verið væri að færa lífeyrisaldurinn til baka miðað við það sem var í frumvarpinu því að ég tel að það sé ein mesta og mesta breytingin sem fara verður í, þ.e. að jafna lífeyrisaldurinn á milli kerfa. Ég segi já við þessu frumvarpi. Það er mikið framfaraskref. Ég er stolt af því að vera þingmaður Framsóknarflokksins þegar þessar miklu réttarbætur eru að nást fram fyrir þessa hópa. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um þetta mál. Að baki liggur vinna fimm mismunandi nefnda undanfarna líklega tvo áratugi til þess að undirbúa það. Það er því mjög undarlegt að heyra, þegar margar mannmargar nefndir þar sem allir hagsmunaaðilar hafa komið að, að hér sé talað um að ekki hafi verið haft samráð í þessu máli. Það er furðulegt vegna þess að gríðarleg vinna þessa góða fólks í áratugi liggur að baki. Við erum hins vegar bara svo heppin og við getum verið svo stolt yfir því að það erum við sem fáum að stíga þetta skref. Það erum við sem fáum að gera þessar réttarbætur. Það erum við sem fáum að hafa áhrif á að stærstu breytingar á þessu kerfi í áratugi verði að veruleika öllum til hagsbóta í endann. Þó að öryrkjar séu ekki með nú, eins og ég skýrði frá áðan, mun koma að þeim þegar tekið verður til við þetta mál næst, vonandi fyrir áramót. En við skulum vera stolt og glöð í dag.
Virðulegi forseti. Ég vil lýsa sérstakri ánægju með að þetta mál skuli vera að fá samþykki þingsins í þeirri mynd sem það er komið fram til atkvæðagreiðslunnar nú, þ.e. að hefja fýsileikakönnun á þörfinni fyrir að koma hér á laggir embætti umboðsmanns flóttamanna eða sambærilegu embætti, sem hafi með höndum öll málefni flóttamanna önnur en rannsóknar- og úrskurðarvald. Ég tel að í þessu máli felist mikil réttarbót fyrir þá sem leita ásjár íslenskra stjórnvalda og vilja búa hér. Ég tel að það sé ekki aðeins réttarbót fyrir það fólk sem hingað leitar heldur líka mikil stjórnsýslubót í málefnum flóttamanna. Ég þakka Alþingi Íslendinga fyrir þessa afgreiðslu og lýsi sérstakri ánægju með hana.
Herra forseti. Ég vil þakka fyrir skjóta meðferð hv. utanríkismálanefndar á þessu máli og þá skýru afstöðu sem við sem Alþingi tökum gegn stríðsglæpum þar sem verið er að ráðast á heilbrigðisstarfsfólk, sjúkrahús, neyðarskýli og aðra slíka starfsemi á stríðshrjáðum svæðum. Þessar árásir hafa færst í aukana. Það er mikilvægt að við tölum skýrt í þessu máli á alþjóðavettvangi, þannig að ég fagna þessari afgreiðslu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Það er auðvitað mjög óréttlátt að fatlað fólk sem býr sjálfstætt og nýtur persónulegrar aðstoðar þurfi að hafa ökuskírteini sjálft eða búa með einhverjum sem er með ökuskírteini til að fá bifreiðastyrki. En með því að samþykkja frávísunartillögu velferðarnefndar beinum við þeim rökstuðningi til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra að breyta reglugerðinni þannig að þetta ákvæði verði tekið úr henni. Það er mikið réttlætismál. Ég fagna þessum lyktum. Ég fagna mjög ánægjulegu samstarfi við hæstv. ráðherra í málinu og velferðarnefnd. Þetta er væntanlega mín síðasta ræða hér í pontu Alþingis. Af því tilefni er auðvitað mjög mikilvægt að missa ekki stjórn á tilfinningum sínum og vera ekki of meyr og ekki of „sentimental“, þannig að ég ætla bara að segja þetta: Lyktir þessa máls eru, störf okkar hér almennt eru, þessi þjóð er, Björt framtíð er að sjálfsögðu, svo sannarlega, hæstv. forseti hefur verið og er, og vonandi hafa þingstörf mín svona nokkurn veginn verið, og vonandi verður næsta þing og þið öll, kæru samstarfsmenn og vinir, eruð svo sannarlega: skárri en ekkert. [[Hlátur í þingsalnum.]] [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti þakkar þetta mikla hrós. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Hér erum við að samþykkja eitt af hinum klikkuðu þingmálum sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hefur lagt fram á sínum ferli, um að Ísland skuli gerast aðili að Geimvísindastofnun Evrópu, sem er frábært mál. Forsaga þess er sú að það var mál sem samþykkt var í kosningakerfi Pírata og Helgi tók það bara alla leið. Hér erum við að fara að samþykkja að kanna þetta mál, sem mun verða til þess að við munum efla vísindastarf á Íslandi þegar kemur að veðurathugunum, þegar kemur að radarathugunum og þar fram eftir götunum. Þetta er frábært mál. Það er alveg frábært hvernig það var unnið, frá kosningakerfi Pírata, inn á þing, og kannski förum við bara til stjarnanna. „Per aspera ad astra.“
Forseti. Mig langaði bara að þakka utanríkismálanefnd og framsögumanni málsins fyrir að taka þetta mál þannig að við getum afgreitt það á Alþingi í dag. Mig langar að vitna í stutta grein eftir Kára Helgason og Sævar Helga Bragason um þetta mál, með leyfi forseta: „Hver einasta króna sem Ísland legði til í ESA myndi skila sér til baka til atvinnulífsins í formi úthlutaðra verkefna. Þá eru ekki meðtalin þau óbeinu áhrif á hagkerfið sem tengd nýsköpunarstarfsemi hefði í för með sér. Í ítarlegum úttektum sem gerðar voru á þátttöku hinna Norðurlandanna í ESA var komist að þeirri niðurstöðu, að fyrir hverja milljón króna sem varið var í samstarf við ESA urðu til 4 til 5 milljónir í veltu fyrir þarlend fyrirtæki.“ Það sem skiptir öllu máli er að í leiðinni verður hægt að segja íslenskum skólabörnum í fyrsta skipti: Hey, krakkar, þið getið orðið geimfarar!