Forseti vill tilkynna að á fundi allsherjar- og menntamálanefndar sem haldinn var fyrr í dag, 16. desember, var Eyjólfur Ármannsson kosinn 1. varaformaður nefndarinnar.
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra, ferðamála-, viðskipta- og menningarmálaráðherra, félagsmála- og vinnumarkaðsráðherra, vísinda-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og innanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Nýlega sagði Friðrik Jónsson, formaður BHM, að skattstofn sveitarfélaga væri ein stærsta skekkjan á íslenskum vinnumarkaði og það hreinlega hamlaði kjarasamningagerð. Hann sagði það hag stéttarfélaganna, atvinnurekenda, ríkis og sveitarfélaga einfaldlega að laga þessa skekkju. Við vitum það sem hér störfum að sveitarfélögum er sniðinn þröngur stakkur og þeim eru sett verkefni til að leysa en er ekki skammtað það fjármagn sem þarf til að vinna þau verkefni. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga nær ekki að laga þessa skekkju eins og við þekkjum sem hefur myndast. Þótt sveitarfélögin væru öll af vilja gerð til að semja um kjarabætur þá hafa þau einfaldlega ekki svigrúmið til þess. Og vel að merkja, langstærsti hluti starfsfólks sveitarfélaga eru konur. Þetta svigrúm er hins vegar ákvarðað hér í þessum sal og ég vil ræða það við hæstv. ráðherra. Stéttirnar sem við erum að tala um eru, eins og ég gat um áðan, svokallaðar kvennastéttir og mig langar til að vita: Hvað hefur ríkisstjórnin gert nákvæmlega til að bæta hag þeirra? Enn bólar ekkert á vinnu fjármála- og efnahagsráðherra sem átti að fara af stað 2018 til að efna til viðræðna við aðila vinnumarkaðarins og fulltrúa sveitarfélaganna um leiðir til að tryggja jafnræði við launasetningu ólíkra starfsstétta sem vinna hjá hinu opinbera. Það bólar ekkert á þeirri vinnu. Mig langar því til að spyrja hæstv. nýjan vinnumarkaðsráðherra: Hvað ætlar hann að gera til að bæta stöðu sveitarfélaga þegar kemur að kjarasamningum? Þetta er risastórt mál. Hvernig hyggst hann bæta kjör kvennastétta? Hvernig ætlar hann að fylgja eftir þeirri þingsályktunartillögu sem þingið samþykkti og beindi til ríkisstjórnarinnar um að bæta kjör kvennastétta? Hvernig hann ætlar hann að fylgja því eftir? Og hvernig ætlar hann að bregðast við orðum formanns BHM, Friðriks Jónssonar, um einmitt þessa skekkju á vinnumarkaði vegna þessarar erfiðu stöðu sveitarfélaga?
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur kærlega fyrir fyrirspurnina. Hún kemur inn á málefni sem er auðvitað risastórt viðfangsefni, sérstaklega þegar við horfum til þess sem snýr að skattstofnum sveitarfélaga og því hvernig sveitarfélögin eru fjármögnuð og að fjármagna þá mikilvægu samfélagslegu vinnu sem þau inna af hendi. Hægt væri að setja á langar ræður um hvaða fyrirkomulag við erum með í því þar sem skattstofnarnir eru eins og þeir eru. Í sumum öðrum löndum er þetta með þeim hætti að gerðir eru samningar frekar en að það séu sérstakir skattstofnar. Þetta er umræða sem við höfum kannski ekki mikið tekið hér heima en er eitthvað sem væri kannski áhugavert til lengri tíma litið að horfa til. Hv. þingmaður spyr hér um kvennastéttirnar, sem að mínu mati er afskaplega mikilvægt að horfa til núna þegar ráðist verður í gerð kjarasamninga. Við vitum að á undanförnum árum hefur launamunur milli kynjanna verið að minnka hjá ríki, sem betur fer, en þó enn frekar hjá sveitarfélögum. En stóra viðfangsefnið eru hinar stóru kvennastéttir, sem oft eru í þjónustu. Það eru kennarar, það eru hjúkrunarfræðingar, sjúkraliðar og þar fram eftir götunum. Í rauninni er launabilið á milli þessara stóru stétta og annarra stétta sem eru með sambærilega menntun. En bilið í laununum er það sem okkur vantar hvað mest upp á að leiðrétta. Hvernig ætlar sá sem hér stendur að bæta kjör kvennastétta? Ég held að það sé verkefni okkar allra, verkefni aðila vinnumarkaðarins, að gera þetta. En þarna þarf að horfa til þeirra þátta sem ég hef nefnt; þessarar skiptingar sem ég held að sé stærsta málið, að við erum með þessa stóru stéttir sem sérstaklega þurfa á frekari [[Forseti hringir.]]- að …
Virðulegi forseti. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til dáða. Það gerðist lítið sem ekki neitt í málefnum kvennastétta á síðasta kjörtímabili, það þarf að láta hendur standa fram úr ermum. Ég vil hins vegar spyrja hér, af því að ég er með hæstv. ráðherra: Við heyrðum ekkert í stjórnarþingmönnum þegar kom að eingreiðslu til öryrkja varðandi það að öryrkjar gætu fengið desemberuppbótina algjörlega óskerta. Nú er verið að senda, eins og fram hefur komið, ýmsar fyrirspurnir til okkar, hvetja okkur til dáða. Það er alveg ljóst hver afstaða stjórnarandstöðunnar er. Félagsmálaráðherra sem var hér sjálfur í gær - við vitum í raun ekkert hver skoðun hans er. Hvað ætlar hann að gera? Ætlar hann að greiða atkvæði með því að öryrkjar fái óskerta desemberuppbót? Ég er alveg til í einhverja umræðu um að það þurfi kerfisbreytingar, það er ekki málið. Við viljum það. En hver eru skilaboðin núna til öryrkja? Hver eru skilaboðin til samfélagsins? Hvað ætlar ríkisstjórnin og um leið félagsmálaráðherra að gera í þessum sal þegar við munum ræða þetta og greiða atkvæði? Ætlar félagsmálaráðherra að beita sér fyrir því að öryrkjar fái desemberuppbótina algerlega óskerta?
Hæstv. forseti. Ég vil bregðast örlítið við orðum hv. þingmanns um að ekkert hafi gerst varðandi kvennastéttir. Ég held að það hafi skipt miklu máli á síðasta kjörtímabili að vinnuvikan var stytt. Vaktafyrirkomulag varðandi styttingu vinnuvikunnar er auðvitað stórt viðfangsefni enn þá, en þetta kemur sér vel fyrir kvennastéttir líkt og aðra. Að öryrkjunum. Við verðum að muna að það er greidd desemberuppbót og orlofsuppbót til öryrkja. Það sem við erum að ræða hérna er hins vegar þessi eingreiðsla. Við heyrum mjög mikið ákall í ár eftir svipuðu sem var tengt við Covid í fyrra og ég skil þær raddir og við erum að hlusta eftir því. Eins og ég og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sögðum hér í gær: Kerfið þarf að bæta og það er ekki búið. Það er enn þá heimsfaraldur í gangi og við viljum öll að í samfélagi okkar geti allir átt gleðileg jól. Þess vegna skoðum við þetta að sjálfsögðu í meðförum þingsins líkt og ég og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra höfum sagt.
Herra forseti. Ríkisútgjöld vaxa jafnt og þétt. Hvort sem er gott ár eða slæmt efnahagslega aukast ríkisútgjöldin og hafa gert stöðugt undanfarin ár. Mikið af þessu fer í óljós verkefni sem eru jafnvel til óþurftar, til að mynda í eilífðarhítina borgarlínu, sem hæstv. ráðherra virðist ekki vita hvað muni kosta ríkið til lengri tíma litið. Eða út í loftið, eins og í … [[Gripið fram í: Hágæðaalmenningssamgöngur.]] [[Forseti hringir.]]
Þingmaðurinn hefur orðið.
Eins og í loftslagsmálum þar sem meginmarkmiðið virðist vera að eyða sem mestum peningum án þess að skilgreina hvernig þeir peningar eigi að nýtast til gagns. En um leið eru tækifæri vannýtt, tækifæri til að ráðast í hagkvæmar fjárfestingar, tækifæri til að spara. Þó sýndi ríkisstjórnin dálitla viðleitni nú með því að leggja peninga í að ráða fyrirtæki hér í bæ til að stytta biðlista á Landspítalanum með því að fjármagna 175 aðgerðir þar. Þetta munu allt vera tiltölulega minni háttar aðgerðir. Yfirlæknir á þessari stofnun eða í þessu fyrirtæki, Klíníkinni, Hjálmar Þorsteinsson, var í viðtali á Bylgjunni fyrir fáeinum dögum og benti á að það væru auðvitað aðrar aðgerðir sem væru aðkallandi og ríkið gæti sparað sér töluverða peninga með því að nýta þjónustu í þessu fyrirtæki, ekki hvað síst liðskiptaaðgerðir, sem er auðvitað frægt dæmi sem við höfum rætt margoft í þinginu, kostnaðinn við að senda sjúklinga til útlanda í liðskiptaaðgerðir fremur en að framkvæma þær á Íslandi. Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Kemur til greina að hans mati, nú þegar við erum enn að vinna í fjárlögunum, að setja meiri peninga í að spara með því að kaupa meiri þjónustu af fyrirtækjum á sviði heilbrigðismála til að stytta biðlista á Landspítalanum og auka hagkvæmni í rekstri ríkissjóðs?
Virðulegur forseti. Ég fagna allri umræðu um ríkisfjármálin og ég er sammála hv. þingmanni um það að við þurfum að hafa hemil á útgjaldaþróuninni. Þrátt fyrir að eflaust megi gera miklu betur víða þá held ég að við höfum náð góðum árangri í því að stýra fjármagninu. Við sjáum það bara á niðurbroti fjárlaganna að forgangsröðun fjármuna í fjárlögum er þangað sem við viljum helst beina fjármunum. Við erum að setja langmest í heilbrigðiskerfið og félagslega þjónustu, tryggingakerfin okkar. Kemur til greina að setja hærri fjárhæðir í að spara meira? Ja, þetta er bara gott upplegg og það er ekki hægt að vera á móti þessu. Ég er sammála því að það er alveg örugglega þannig að til eru tegundir af aðgerðum sem við erum með á þjóðarsjúkrahúsinu sem við ættum að taka til skoðunar að létta af þjóðarsjúkrahúsinu. Þetta finnst mér ég heyra frá nýjum ráðgjafa hæstv. heilbrigðisráðherra sem hefur verið að tala aðeins á þeim nótum undanfarna daga, þ.e. að eitt af því sem við þurfum að gera til að hámarka afköst og viðbragðsgetu þjóðarsjúkrahússins sé að tryggja að ekki sé verið að beina þangað inn verkefnum sem hægt er að leysa með einfaldari hætti annars staðar. Aðilinn sem á að sjá um slíka samninga eru Sjúkratryggingar. Nú koma lög um Sjúkratryggingar eins og þau standa ekki í veg fyrir að slíkir samningar séu gerðir. Þvert á móti. Það er eiginlega beinlínis hlutverk Sjúkratrygginga að gera slíka samninga, en þeir þurfa þá að vera fjármagnaðir. Við þurfum líka að vera miklu betri í því að greina kostnaðinn og geta borið saman valkosti sem við stöndum frammi fyrir. Það held ég að eigi almennt við og allt of víða í ríkisrekstrinum að við erum bara ekki nógu góð að greina tölur til þess að taka ákvarðanir sem byggja á gögnum.
Herra forseti. Það er full ástæða til að byrja á því að taka undir með hæstv. ráðherra. Við höfum ekki verið nógu góð í að greina raunverulega stöðu, raunverulegan sparnað, raunverulegan ávinning af fjárfestingum vegna þess að það skortir gögn. Það skortir heildarmynd í ríkisfjármálunum, það skortir langtímasýn. Ég vona að hæstv. ráðherra, sem er nú kominn með töluverða reynslu í sínu ráðuneyti, fari að huga að þessu í auknum mæli. En spurningin stendur eftir þótt ég telji að hæstv. ráðherra hafi nú farið langleiðina með að svara henni: Er hæstv. ráðherra tilbúinn við þessa fjárlagagerð nú að velta því fyrir sér að verja meira fjármagni í að spara í heilbrigðiskerfinu á þann hátt að hætta að senda sjúklinga til útlanda í aðgerðir á einkastofum þar, sem eru jafnvel þrefalt, fjórfalt dýrari en hér? Eins og fyrrnefndur læknir, Hjálmar Þorsteinsson, nefndi í viðtali: Það eina sem kemur til baka til ríkisins þegar menn eru sendir til útlanda er flugvallarskatturinn.
Virðulegi forseti. Ég nefndi hér áðan að það eru Sjúkratryggingar Íslands sem eiga að sjá um að gera slíka samninga. Þegar spurt er hvort ég vilji beita mér fyrir því að gera breytingar á fjárlagagerðinni núna í þinginu til að tryggja að við getum náð betri árangri, betri stýringu fjármuna, þá get ég ekki annað en svarað því játandi. Ef ég mun rekast á það í þinglegri meðferð málsins að það sé eitthvað vanfjármagnað hjá Sjúkratryggingum til að gera þetta þá held ég að við þurfum að taka það til skoðunar. En í fljótu bragði er þetta frekar einfalt. Ef Sjúkratryggingar eru í dag að gera samninga um greiðslur vegna aðgerða sem er hægt að framkvæma annars staðar með ódýrari hætti þá eru Sjúkratryggingar ekki að rísa undir hlutverki sínu við að stýra peningunum í samræmi við tilgang þeirrar stofnunar.
Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í andsvari við mig í umræðu um fjáraukalög að það væri í verkahring hæstv. félagsmála- og vinnumarkaðsráðherra að gera tillögu um jólabónus upp á 50.000 kr. eingreiðslu, skatta- og skerðingarlaust, sem hæstv. fjármálaráðherra síðan tæki til skoðunar. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra félagsmála: Er á dagskrá hjá honum að leggja fram tillögu um þetta svo öryrkjar og einstæðingar og eldra fólk sem hokra nú og reyna að eiga fyrir mat eigi smámöguleika á að halda heilög jól? Í andsvari við mig sagði hæstv. félagsmálaráðherra að í fyrra hefði vissulega verið eingreiðsla sem kom til vegna Covid-19 faraldursins, en þau hefðu ekki horft til þess að það kæmi til eingreiðslu að þessu sinni. Covid-19 faraldrinum er langt frá því lokið og er á hraðri uppleið. Veikt fólk, sérstaklega það sem er með undirliggjandi sjúkdóma, er einangrað heima hjá sér og á enga möguleika á að fara í röð eftir mat, hvað þá að fá sendan mat heim, því að eins og þessir einstaklingar hafa bent mér á duga lífeyrislaunin hjá flestum bara í viku eða tíu daga. Vanlíðan, hræðsla og allt að því skelfing einkennir þá sem verst hafa það og hvað þá þau sem eru með börn á framfærslu sinni við þessar ömurlegu aðstæður. Ákallið um hjálp höfum við sannarlega fengið í tölvupóstum til okkar. Einnig hef ég fengið símtöl frá fólki sem er við það að gefast upp á að lifa við þessar ömurlegu aðstæður. Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera í þessum málum því þau þola enga bið lengur?
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég lít svo á að hér sé um tvíþætta spurningu að ræða, annars vegar það sem snýr að stærri myndinni og heildaraðgerðum þegar kemur að málefnum örorku- og ellilífeyrisþega sem við höfum rætt hér áður og sjá má í stjórnarsáttmála. Hugmyndin er að breyta kerfinu, einfalda það, gera það skiljanlegra og gera það sanngjarnara með þeim hætti að þau sem ekki geta séð sér farborða hafi hærri ráðstöfunartekjur. Og á sama tíma að auðvelda þeim sem geta unnið fyrir sér að hluta til að komast út á vinnumarkaðinn án þess að skerða þurfi heildartekjur of mikið. Þetta er risavaxið verkefni. Ég er farinn að funda með aðilum, hagsmunaaðilum og hagaðilum um þessi mál og vonast til að setja vinnu í gang sem fyrst upp úr áramótum þegar kemur að þessum þætti málsins. Þarna eru ýmsar áskoranir sem ég ætla ekki að fara í hérna vegna þess að ég vil geta brugðist við hinum hluta spurningarinnar sem snýr að eingreiðslum, ég kom inn á það í svari til hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Í fyrsta lagi minni ég aftur á að í upphafi mánaðarins voru greiddar desemberuppbót og orlofsuppbót. En þetta snýst um mögulegar eingreiðslur sem tengjast Covid-faraldrinum. Ég held að það sé alveg sanngjarnt að horfa líka til þess að þar sem ekki er búið að bæta kerfið megi horfa til þess að svona eingreiðsla geti komið til og við viljum öll að hér geti öll í okkar samfélagi átt gleðileg jól, gefið gjafir, borðað góða jólamáltíð og þar fram eftir götunum. Því segi ég, líkt og fjármála- og efnahagsráðherra sagði í umræðunni í gær og ég líka, að við munum að sjálfsögðu skoða þetta í meðförum þingsins.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið en vil ítreka eitt sem við höfum ekki áttað okkur á í þessu samhengi, varðandi þessa 50.000 kr. eingreiðslu, skatta- og skerðingarlausar: Hverjum myndi hún duga best? Jú, fólki úti á landi, fólki sem ekki kemst í röð eftir mat, fólki sem er fast heima hjá sér og kemst ekki út til að ná sér í mat, fólki sem á ekki krónu og við skiljum eftir heima núna rétt fyrir jólin úti á landi eða einangrað í Reykjavík, og segjum við það: Covid er búið. Þið fenguð Covid-greiðslu í fyrra. En það dugar ekki til. Þið fáið desemberuppbót. En stór hópur þessa fólks fær ekki desemberuppbót. Það gleymist alltaf, þeir gleyma því og vilja ekki segja frá því. Hún skerðist alveg niður í 0. Það eina sem skilar sér til þessa fólks er 50.000 kr., skatta- og skerðingarlausar. Það er ekki of mikið. Þegar við setjum 800–900 milljónir í fjölmiðla eða 800–900, 1 milljarð í að breyta ráðuneytum [[Forseti hringir.]]þá hlýtur að vera til sama upphæð fyrir þetta fólk.
Hæstv. forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum algjörlega sammála um að bæta þurfi kjör þeirra verst settu í samfélaginu og ég er sannfærður um að við munum eiga um það gott samtal og samstarf í þinginu. Ég er staðráðinn í því að reyna að gera mitt allra besta til að við getum bætt kjör þeirra sem búa við fátækt á Íslandi. Fátækt er meinsemd sem við eigum ekki að líða í samfélagi okkar og ég veit að við erum öll sammála um að það er verkefnið fram undan að bæta úr því.
Herra forseti. Í nýjum gögnum frá OECD um barnabætur kemur fram að hjón og sambúðarfólk með tvö börn á sama aldri og hafa tekjur mitt á milli meðallauna og fátæktarmarka fá lökustu barnabætur hér á landi af öllum aðildarríkjunum sem á annað borð greiða barnabætur til hjónafólks. Einungis þjóðir sem búa við afar slök velferðarkerfi standa verr en við. Þetta er sannarlega afleit útkoma fyrir Ísland sem segist vilja vera með norrænt velferðarkerfi og lífskjör sem séu samkeppnishæf við hinar norrænu þjóðirnar. Efling stéttarfélag fjallaði um þetta á dögunum í fréttabréfi sínu. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra brást við fréttum RÚV af málinu með því að segja að Ísland sé með há útgjöld til annarra þátta fjölskyldumála, einkum í rekstri leikskóla og í fæðingarorlof, og því séu barnabæturnar ásættanlegar. Þau rök halda auðvitað engu vatni enda er það svo að hinar norrænu þjóðirnar eru með góða leikskóla og löng og vel fjármögnuð fæðingarorlofskerfi en einnig mun betra barnabótakerfi en við. Hér er staðan sú að þegar lægst launaða fólkið vinnur meira til að reyna að bæta hag barna sinna þá hverfa barnabæturnar hratt á móti því að þær byrja að skerðast við lægstu laun. Er hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra ekki sammála því að betri barnabætur fyrir fleiri gætu greitt fyrir kjarasamningum sem standa yfir eða eru fram undan? Eða er hæstv. ráðherra sammála því sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra segir, að barnabætur hér á landi séu ásættanlegar?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Fjárhæðir barnabóta eru að hækka núna ásamt neðri og efri skerðingarmörkum tekjustofnsins. Það er eitthvað sem við erum að gera akkúrat núna og síðan það sama með skerðingarmörkin í framhaldinu. Það sem hv. þingmaður spyr mig um hér er í raun hvort mér finnist að við eigum að gera betur almennt, ef ég skil hv. þingmann rétt, fyrir allar barnafjölskyldur. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum fyrst og fremst að einbeita okkur að þeim sem hafa minna á milli handanna. Þar þurfum við að horfa á rétt barna til mannsæmandi lífs. Ég skil þá hugsun að öll börn eigi sama rétt til þess að fá bætur en ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að beita kerfunum okkar með þeim hætti að þau sem minnst hafa á milli handanna fái mest eða fái öllu heldur meira.
Herra forseti. Skil ég hæstv. ráðherra rétt? Er hann á móti norræna barnabótakerfinu og telur hann það ekki koma að gagni hér fyrir íslenskar barnafjölskyldur? Við í Samfylkingunni höfum talað fyrir því að skerðingar barnabóta hefjist ekki fyrr en við meðallaun. Best væri að hafa þær ótekjutengdar með öllu. Í Danmörku byrja barnabætur að skerðast við 1,3 millj. kr. mánaðarlaun en eru óskertar vegna launa í hinum norrænu ríkjunum. Í stjórnarsáttmálanum er talað um að bæta eigi barnabótakerfið, en hið gagnstæða birtist í fjárlagafrumvarpinu þar sem heildarupphæðin helst óbreytt á milli ára og greiðslur til atvinnulausra vegna barna lækka. Ég spyr því hæstv. ráðherra vinnumarkaðar hvort hann muni beita sér fyrir því að barnabætur sem kjarabót fyrir fleiri barnafjölskyldur verði á samningaborðinu sem framlag stjórnvalda í þeim kjarasamningum sem fram undan eru.
Hæstv. forseti. Ég þakka aftur fyrir fyrirspurnina. Ég er hjartanlega sammála því að kerfið þarf að ná til fleiri og að skerðingarnar séu of brattar. Ég held hins vegar að við þurfum að hafa þær til staðar þannig að við getum náð þeim árangri að þau sem hafa minnst á milli handanna geti fengið meira. Hv. þingmaður spyr mig um kjarasamningana fram undan. Ég held að það sé of snemmt fyrir mig að segja nákvæmlega til um það með hvaða móti ríkið kemur inn í þetta. Við þurfum að sjá hvernig umræðan á milli aðila vinnumarkaðarins þróast áður en ég tjái mig nákvæmlega um það hér.
Forseti. Ég vil fjalla um tvo galla í lögum um atvinnuleysistryggingar og spyrja hæstv. ráðherra álits á þeim. Til að vera tryggður þarf viðkomandi að vera orðinn 18 ára en yngri en 70 ára. Tökum sem dæmi 16 ára einstakling sem velur að fara ekki í framhaldsskóla en heldur út á vinnumarkaðinn, starfar í 12 mánuði í 100% starfi og vinnur sér inn, samkvæmt lögum, rétt til atvinnuleysistrygginga, þar sem tryggingagjald er borgað af launum hans. Einhverra hluta vegna missir viðkomandi vinnu sína eftir ár í starfi og samkvæmt almennum reglum atvinnuleysistrygginga ætti hann rétt á bótum en fær ekkert út af aldurstakmarki. Þar er bara ákveðin mismunun vegna aldurs. Sama má segja um fólk sem vinnur eftir sjötugt og missir starf sitt. Greitt er tryggingagjald af launum viðkomandi en sá hinn sami fær ekki rétt til bóta. Stærra vandamál í þessu eru síðan námsmenn sem eru undanskildir - það er ekki beint galli heldur er einfaldlega valið að skilja þá út undan. Þarf ekki annaðhvort að laga þessa mismunun eða leggja tryggingagjaldið niður af launum fólks sem er yngra en 18 ára og eldra en 70 ára, og þá kannski af launum námsmanna líka? Annan galla er að finna í reglum um tekjutengingu atvinnuleysistrygginga en þar eru laun tekjulægstu barnafjölskyldna lægri fyrstu sex mánuði bótatímabilsins. Sá sem ekki nær viðmiðum tekjutengingar eða lágmarkinu nýtur ekki hækkunar á framfærslu með hverju barni á þeim tíma sem tekjutengingartímabilið varir, fær einungis 4% hækkun fyrstu sex mánuðina, og náttúrlega enga tekjutengingu, en eftir það 6%. Heildargreiðslan frá Vinnumálastofnun er því lægri fyrstu sex mánuðina af bótatímabilinu ef maður á barn. Lagagreinarnar sem valda þessu eru nokkrar og flækjustigið er þó nokkurt. Og hvort sem þetta var markmið laganna eða ekki þegar þau voru sett þá skýtur þetta dálítið skökku við, ekki satt? Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki eigi að laga svona galla.
Hæstv. forseti. Ítarlegar spurningar, hv. þingmaður, takk kærlega fyrir þær. Í fyrsta lagi fyrra atriðið sem þingmaðurinn er að velta fyrir sér, varðandi hvort það sé mismunun fyrir þau sem eru yngri en 18 ára eða eldri en 70 ára. Það er alveg rétt að í lögunum um atvinnuleysistryggingar er það eitt af skilyrðum laganna til að geta talist tryggður að vera á þessum aldri, 18–69 ára. En þeim einstaklingum sem eru utan við þetta árabil, 18–69 ára, er tryggð framfærsla samkvæmt lögum, öðrum lögum, og þess vegna er ekki talið að um mismunun sé að ræða. Við getum síðan rætt hvað sé sanngjarnt og hvað sé ósanngjarnt í slíku en ég nefni hér að samkvæmt barnalögum þá ber foreldrum að tryggja framfærslu barna sinna, eiga rétt á barnabótum o.s.frv. og það er annað kerfi sem tekur síðan við þegar fólk er komið á efri ár og orðið eldra en 70 ára. Það er í gangi heildarendurskoðun á lögunum um atvinnuleysistryggingar og ég mun að sjálfsögðu koma þessum ábendingum þingmannsins inn í þá vinnu. Varðandi hitt atriðið, þar sem þingmaðurinn spyr hvort sá sem nær ekki viðmiðum tekjutengingarinnar eða lágmarkinu njóti ekki sömu hækkunar með hverju barni, þá held ég að hér sé um ákveðinn misskilning að ræða hjá hv. þingmanni. Þeir sem ekki eiga rétt á tekjutengdum atvinnuleysisbótum þurfa að bíða í sex mánuði áður en þeir eiga rétt á 6%, og það er af grunnatvinnuleysisbótum með hverju barni, og fá þannig 4% af grunnatvinnuleysisbótum með hverju barni fyrstu sex mánuðina. Þetta er sem sagt ekki rétt að mínu mati. [[Forseti hringir.]]Í lögunum - já, hæstv. forseti, ég held bara áfram á eftir.
Forseti. Já, þetta eru dálítið flókin lög og það eru bráðabirgðaákvæði þarna og ýmislegt annað sem spilar inn í og lengja þetta úr þremur í sex mánuði og alls konar flækjur sem einkenna öll þessi bótakerfi okkar. Nú er verið, eins og hæstv. ráðherra segir, að gera heildarendurskoðun á þessum lögum, enda er hann vinnumarkaðsráðherra. Við vorum áður með barnamálaráðherra sem tók einmitt við ráðuneyti þegar var verið að byrja á heildarendurskoðun laga um börn og hann var þá barnamálaráðherra af því að einhver annar byrjaði á því. Nú er byrjað á heildarendurskoðun á vinnumarkaðslöggjöfinni og það er vinnumarkaðsráðherra. En það á líka að vera heildarendurskoðun á lögum um almannatryggingar fyrir öryrkja. Ekki erum við að tala við öryrkjamálaráðherra. Er það kannski vísbending um hvaða árangri hæstv. ráðherra býst við að ná með þessum heildarendurskoðunum á lögum hjá sér?
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að gefast upp á að svara spurningunni sem hv. þingmaður spurði mig hér í upphafi. Þeir sem eiga aðeins rétt til grunnatvinnuleysisbóta fá 6% af grunnatvinnuleysisbótum til viðbótar með hverju barni frá þeim degi sem þeir byrja að fá greiddar atvinnuleysisbætur. En það er þó ekki útilokað að einhverjir sem eru með börn á framfæri fái hærri greiðslu eftir að tekjutengda tímabilinu lýkur ef þeir eru á það lágum launum en þó hærri en svo að þeir falli beint á grunnatvinnuleysisbætur. Það er þá eitthvert bil, og ég skil þá skoðun hv. þingmanns að það þurfi að horfa til þess vegna þess að þar þurfi að líta til einhverrar sanngirni. En svona er þessu nú háttað, og svo hef ég þrjár sekúndur til að svara hverju ráðherrann ætlar sér að ná fram með endurskoðuninni og ætli ég verði þá ekki að bíða með það.
Herra forseti. Alþingi er og á að vera málstofa ekki síður en löggjafi. Nú er búið að mæla fyrir 14 stjórnarmálum það sem af er vetri en frá stjórnarþingmönnum hefur ríkt þögnin ein í níu af þessum 14 málum. Það er rúm vika síðan Framsóknarþingmaður mætti í ræðustól um stjórnarmál. Það eru tvær vikur síðan síðasti og reyndar eini þingmaður Vinstri grænna tjáði sig um stjórnarmál í þingsal. Hvar eru stjórnarliðarnir? Fylgdi stjórnarsáttmálanum eitthvert þagnarbindindi? Hvar voru stjórnarliðar t.d. í gær þegar við ræddum um fjáraukalög og sérstaka jólauppbót til öryrkja? Hver er skoðun þeirra á því máli? Ætla stjórnarþingmenn að standa með frumvarpi ríkisstjórnarinnar sem ekki gerir ráð fyrir slíkri uppbót eða styðja tillögu minni hlutans [[Forseti hringir.]]um að standa með öryrkjum? Við vitum það ekki af því að hingað mætti ekki hræða í ræðu.
Virðulegur forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar og verða að lýsa því yfir að ég sakna þess að heyra pólitíska afstöðu þess helmings þingmanna sem er í stjórnarliðinu. Það er svo sérstakt að standa hér dag eftir dag og heyra aldrei neitt um afstöðu þeirra í risastórum málum; fjárlögum, fjárauka, uppskiptingu Stjórnarráðs eða öðru. Ég velti fyrir mér hvort þau hafi lofað því að taka ekki til máls í desembermánuði eða hvort þau séu mögulega bara svona upptekin af því að það eru að koma jól. [[Gripið fram í: Fjárlagagerð.]]Jafnvel hv. formaður fjárlaganefndar mætir ekki til að ræða fjáraukalög. Þetta er svolítið sérstök staða.
Virðulegur forseti. Ég verð að vera innilega sammála þeim sem á undan komu. Það er eiginlega stórfurðulegt að við skulum vera að ræða fjáraukalög og ýmis mál stjórnarinnar hérna í salnum þar sem eingöngu eru stjórnarandstæðingar. Ég er kannski ekki hissa, ég hugsa að þetta sé hreinlega vegna þess að stjórnarliðar dauðskammast sín fyrir þessi fjárlög og þeir dauðskammast sín líka og geta ekki komið upp og reynt að réttlæta það að 50.000 kr. eingreiðsla skili sér ekki til þeirra sem virkilega þurfa á því að halda. Reyna að réttlæta það með því að þetta hafi verið Covid-aðgerð í fyrra. Covid er í bullandi sókn í dag. Við verðum að átta okkur á því að það er kominn tími til að við tökum hérna saman höndum og gerum eitthvað. Við getum ekki alltaf verið að valta yfir minni hlutann með því að segja bara: Við ætlum að ná okkar fram og við ætlum ekkert að ræða.
Herra forseti. Í gærkvöldi og svo aftur í dag er á dagskrá mál sem varðar breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Þetta mál hlýtur að vera mjög vel ígrundað, jafnvel frá hruni, ef marka má plaggið sem við ræðum, en samt er það svo afspyrnu innihaldslítið. Við vitum að þetta mun kosta hundruð milljóna. Við vitum að þetta tefur mikið af þeim verkefnum, brýnum verkefnum, sem fram undan eru og við vitum að þetta skapar einhvers konar sátt meðal stjórnarflokkanna, þ.e. í ríkisstjórninni. Meira vitum við ekki. En þeir 37 plús einn stjórnarþingmenn, hvort sem eru ráðherrar eða sitjandi þingmenn, hér í salnum hljóta að vita eitthvað meira en við í stjórnarandstöðunni, ella myndu þeir ekki leggja skilyrðislaust lag sitt við þetta vegna þess að þeirra á meðal eru, að ég held, þingmenn sem virkilega er annt um ríkiskassann. Þannig að ég óska eftir að þeir taki þátt í umræðum hér á eftir til að upplýsa okkur um hvert málið er.
Herra forseti. Það hefur vissulega vakið athygli að stjórnarþingmenn eru algerlega fjarverandi í þeim umræðum sem hér eiga sér stað en þó ber segja að tilteknir ráðherrar hafa verið duglegir að koma í andsvör, til að mynda hæstv. forsætisráðherra í gær þannig að það var hægt að halda uppi samræðum og samtali við fulltrúa stjórnarinnar þar. Ég veit ekki hvort það gæti mögulega verið ótti við andsvör að þingmenn stjórnarflokkanna leggi ekki í að fara í ræður til að segja hug sinn af ótta við að fá á sig andsvör því að þá er minni stjórn oft á hlutunum heldur en æskilegt er þegar mönnum líður ekki fullkomlega vel með það sem er verið að tala fyrir. En ég vil bara hvetja þingmenn stjórnarliðsins til að koma hér upp sem mest þeir mega til þess að það liggi fyrir í einhverjum mæli með hvaða hætti sjónarmið liggja hjá baklandi ríkisstjórnarflokkanna. Hvort það er þessi ótti við andsvör sem orsakar þetta verður að koma á daginn, en ég vona að þetta horfi til bóta frá því sem verið hefur.
Herra forseti. Ég kem hér upp til að reyna að hjálpa yður við fundarstjórn því að ég geri mér grein fyrir því að það kann að vera erfitt fyrir forseta að svara þeim spurningum sem hér er velt upp. En ég er með kenningu og ef hæstv. forseti er sammála henni þá gæti það leyst málið: Getur ekki einfaldlega verið að það sé enginn búinn að segja þingmönnum meiri hlutans hvað þeir eigi að segja? Það sé ekki búið að upplýsa þá um hvaða skoðun þeir eigi að hafa? Við vitum hvernig til þessarar ríkisstjórnar var stofnað. Þetta virtist fyrst og fremst snúast um með hvaða hætti ráðuneytum yrði skipt og svo fengu nýir ráðherrar uppskrift að því hvað þeir ættu að gera, hvað þeir ættu að leggja fram, hvaða skoðun þeir ættu að hafa á hinum ýmsu málum. Og viðkomandi hæstv. ráðherrar voru væntanlega himinlifandi með að vera orðnir ráðherrar og létu sig hafa það að ætla að framfylgja málum sem þeir voru jafnvel andsnúnir áður fyrr. Getur ekki vandinn legið í því, herra forseti, að það eigi einfaldlega eftir að útskýra fyrir þingmönnum stjórnarmeirihlutans hvaða skoðun þeir eigi að hafa og hvað þeir eigi að segja hér í ræðustól?
Forseti. Þetta lítur dálítið út eins og skortur á skilningi á því hvað þarf að gera til að breyta menningunni hérna innan húss. Þar ber forseti að mínu mati mikla ábyrgð við að semja um umræðuna, semja um það hvernig störf þingsins fara fram. Stór hluti af því, af því að það er nú einu sinni meiri hluti hérna, er einmitt að semja við stjórnarmeirihlutann um umræðu. Það skiptir líka máli því að þingið fær of fá mál frá þessum stjórnarmeirihluta, frá ríkisstjórn þessa stjórnarmeirihluta, inn í þingsal og allt of seint. Og þau eru ítrekað að troða málum á dagskrá með einhverjum afbrigðum og með engum fyrirvara. Kannski er ekki furða að stjórnarþingmenn taki ekki þátt í umræðunni, af því að þeir hafa varla séð hvernig frumvarpið lítur út. Ég spyr forseta: Hvernig væri að forseti færi að sinna starfi sínu aðeins og semja við stjórnarflokkana um það hvernig þeir geti tekið þátt í umræðu hér á þingi?
Forseti skikkar engan í ræðustól.
Virðulegi forseti. Hér er fólk að velta fyrir sér skýringum á því hvers vegna svona fáir stjórnarþingmenn koma hér upp í ræðustól til að ræða mál eins og fjölgun ráðuneyta. Ein skýring gæti verið sú að næstum allir stjórnarþingmenn eru ráðherrar. [[Hlátur í þingsal.]]Einn af hverjum þremur, reiknast mér til, máladeildarmanneskjunni. Það gæti verið hluti af skýringunni. En að gamninu slepptu þá finnst mér það umhugsunarvert, kannski ekki með þingmenn Vinstri grænna en Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks: Hvar eru vinir skattgreiðenda í þessari ríkisstjórn? Hvar eru þeir?
Virðulegur forseti. Mér fannst áhugavert að heyra það sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson var að þylja hér upp um það hversu langt er síðan að flokksmenn tiltekinna flokka hafa komið hér upp í ræðustól. Það er eiginlega svolítið magnað að verða vitni að þessu. Ég vil hins vegar nefna það að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafa verið hér að fylgja eftir sínum málum og átt orðastað við þingmenn stjórnarandstöðunnar. Við sem erum í stjórnarandstöðunni höfum ekki sama aðgang að nefndum Alþingis og stjórnarliðar þannig að skoðanaskipti í þessum sal, sem eru líka fyrir almenning sem er heima að fylgjast með og fyrir fjölmiðla, skipta gríðarlega miklu máli. Í umræðum í gær þar sem við vorum að ræða um Stjórnarráðið er t.d. verið að tala um að þetta séu miklar og nauðsynlegar breytingar til að mæta nýjum áskorunum og takast á við ný eða breytt verkefni í takt við þarfir hvers tíma. Hafa stjórnarliðar í alvöru ekki skoðun á þessu? Hafa þeir sem eru mestu virkjunarsinnar í Sjálfstæðisflokknum ekki skoðun á því hvernig þetta nýja ráðuneyti [[Forseti hringir.]]eigi að vera eða þeir sem eru mestu umhverfissinnarnir í VG? Þetta vantar inn í þennan sal. Það er ekki nóg að ræða þetta bara í nefndunum.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um, ef þörf krefur. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? - Þá fer fram atkvæðagreiðsla um lengd þingfundar.
Virðulegi forseti. Það voru fróðlegar umræður hér í gærkvöldi um þetta mál sem vöktu margar spurningar og gáfu tilefni til frekari íhugunar um fyrirliggjandi þingsályktunartillögu. Það var áhugavert að kynna sér að skógrækt og landgræðsla séu undir matvælaráðuneyti og ferðamál séu undir ferðamála-, viðskipta- og menningarmálaráðuneyti. Ég vil vekja athygli á forsetaúrskurði um skiptingu starfa ráðherra sem er þetta skjal. Búið er að ákveða fjölda ráðuneyta og þau eru 12. Það eru 12 ráðherrar og heiti ráðherranna kemur þar fram. Þar er líka heiti ráðuneytanna. Spurningin er: Hvað er ráðuneyti? Jú, það er skrifstofa ráðherra. Og að bera það síðan upp í þingsályktunartillögu hvað heiti ráðherra eigi að vera þegar búið er að ákveða það í forsetaúrskurði, er mjög sérstakt svo ekki sé meira sagt. Ég tel að þessi þingsályktunartillaga, sem er gerð með vísan til 2. gr. laga um Stjórnarráð Íslands, standist einfaldlega ekki aðrar greinar. Ég skal segja af hverju. Ástæðan fyrir því er að í 2. gr. segir, með leyfi forseta: „Ákveða skal fjölda ráðuneyta og heiti þeirra með forsetaúrskurði, sbr. 15. gr. stjórnarskrárinnar, samkvæmt tillögu forsætisráðherra. Tillagan skal lögð fyrir Alþingi í formi þingsályktunartillögu sem komi þegar til umræðu og afgreiðslu áður en forsetaúrskurður er gefinn út.“ Hérna fjöllum við um þriðja forsetaúrskurðinn sem ég var að spyrja um í gær. Það eru þrír forsetaúrskurðir sem eiga að leiða til breytinga á skipan ráðuneyta. Orðalagið í þessari tillögu til þingsályktunar er þannig að það er ekki tillaga til forsetaúrskurðar eins og lögin gera ráð fyrir. 2. gr. er algerlega skýr um að tillaga forsætisráðherra til forsetaúrskurðar sé skjalið sem á að leggja fyrir Alþingi, ekki annað skjal, svo það sé algjörlega klárt mál. Það á ekki að vera skjalið sem segir að Alþingi álykti, með vísan til 2. gr. laga um Stjórnarráð Íslands, að styðja fyrirhugaða breytingu á fjölda og heitum ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands sem felur í sér o.s.frv., þar sem talin eru upp gömlu heiti ráðuneytanna og í staðinn komi ákveðinn fjöldi annarra ráðuneyta. Það er ekki í samræmi við 2. gr. laganna, virðulegi forseti. Það sem forsætisráðherra á að leggja fram er tillaga forsætisráðherra til forseta Íslands um forsetaúrskurðinn. Það er sú tillaga sem á að koma fram í þingsályktunartillögunni. Það segir í 2. gr. Þessi þingsályktunartillaga stenst ekki 2. gr., svo það sé algerlega kristaltært. Ég hef skoðað fyrri dæmi, ég veit að það hefur verið gert áður en það breytir því ekki að tillaga forsætisráðherra á að vera sú tillaga sem hann leggur fyrir forseta til undirritunar. Það er sú tillaga sem á að koma fyrir Alþingi og það er ekki verið að gera það hér. Það að koma með tillögu til þingsályktunar þar sem Alþingi ályktar að styðja fyrirhugaða breytingu er ekki það að ákveða fjölda ráðuneyta og heiti þeirra. Við erum einungis með fimm ráðuneyti sem eru talin upp í þingsályktunartillögunni sem verða síðan gerð að sjö ráðuneytum. Allur listinn þarf að koma, öll 12 ráðuneytin, fjöldi allra ráðuneytanna og heiti allra 12 ráðuneytanna. Það er það sem á að standa í þingsályktunartillögunni. Ég veit að það er hægt að redda þessu. Þetta hefur greinilega verið redding síðast en það var ekki samræmi við réttan lestur og orðanna hljóðan í 2. gr. laga um Stjórnarráð Íslands. Ég tel að það sé alveg efni fyrir lagaskrifstofu forsætisráðuneytisins að skoða það. Ég held að ekki sé hægt að óska eftir minnisblaði héðan en það væri mjög fróðlegt að sjá lagatúlkun þeirra á formi þessarar þingsályktunartillögu svo að það liggi fyrir. Að öðru leyti varðandi þessa þingsályktunartillögu - ég er búinn að fjalla um efnið, ég gerði það í gær í fyrri ræðu minni - þá er stjórnarskráin algerlega skýr. Í 15. gr. segir að forsetinn skipi ráðherra og veiti þeim lausn. Hann ákveði tölu þeirra og skipti með þeim störfum. Það segir ekki að Alþingi eigi að gera það. Það gerir það ekki. En núna, svo ég taki bara orðanna hljóðan, [[Forseti hringir.]]segir að við eigum að ákveða breytingu á fjölda og heitum ráðuneytanna. Ég veit að 2. gr. er þarna og lögin eru þarna og ég tel að 2. gr. laga um Stjórnarráð Íslands standist ekki stjórnarskrána. Þessi lög eru alger bastarður, [[Forseti hringir.]]lagalegur bastarður sem þyrfti að fara í endurskoðun sem allra fyrst.
Virðulegur forseti. Það er ágætt að fá að halda áfram þessari umræðu sem tók allt gærkvöldið líka. Sú umræða var um margt efnismikil fannst mér og gott að hæstv. forsætisráðherra tók virkan þátt í þeim skoðanaskiptum sem áttu sér stað um þetta. Það er mín upplifun að stjórnarliðarnir séu einhvern veginn pínu áhugalausir um þetta mál og mér finnst það miður. Mér finnst það risastórt mál hvernig við skiptum upp Stjórnarráðinu þegar blasa við allar þessar áskoranir sem talað er svo fallega um, bæði í stjórnarsáttmálanum og öllu öðru sem frá hæstv. ríkisstjórn kemur, sem færir okkur heim sanninn um það að það skiptir alveg ofsalega miklu máli hvernig til tekst. Það sem ég hef verið að gagnrýna einna helst í þessu er að við vitum ekkert um neinn rökstuðning að baki því að ráðuneytum er skipt upp með þeim hætti sem lagt er til. Ég ætla t.d. að nefna hérna með háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytið og vitna í greinargerðina. Hér stendur, með leyfi forseta: „Stofnun nýs ráðuneytis háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarmála er til marks um framsækna stefnu ríkisstjórnarinnar á þessum málefnasviðum. Markmið hins nýja ráðuneytis verður að horfa stöðugt til þess hvernig unnt er að gera hlutina betur en áður, hvernig hægt er að innleiða nýjungar og gera þannig bæði einstaklingum og fyrirtækjum kleift að bæta hag sinn og framtíðarhorfur. Nýtt ráðuneyti kemur til með að styðja við umhverfi nýsköpunar þar sem sköpunarkraftur fólks fær að njóta sín, dafna og vaxa í opnu og frjálsu samfélagi nýsköpunar og samkeppni.“ Þið verðið að fyrirgefa en mér finnst þetta vera einhvern veginn meira eins og áramótaávarp heldur en greinargerð þar sem er rökstutt og greint og rýnt og við þingmenn sannfærðir um að það sé heppilegt fyrir okkur að greiða atkvæði með því að tilhögun Stjórnarráðsins næstu fjögur árin verði með þeim hætti sem sagt er í þessari greinargerð. Ég bara kalla eftir þessu. Það er enn þá nægur tími, bæði hjá hæstv. forsætisráðherra og stjórnarþingmönnum, að koma bara með þessar leiðbeiningar til okkar stjórnarandstöðuþingmanna. Af hverju eigum við að greiða atkvæði með þessu? Ég er ekki að útiloka að ég geri það. Ég tel, eins og ég lýsti í minni fyrri ræðu, mjög mikil rök fyrir því að Stjórnarráðið þurfi að vera sveigjanlegt og dínamískt, að ríkisstjórn á hverjum tíma geti ákveðið að setja tilteknar áherslur á oddinn og það eigi sér þá með einhverjum hætti endurspeglun í því hvernig við röðum verkefnum á milli ráðuneyta og skiptum þeim upp. En það er bara enginn slíkur rökstuðningur, hvað þá kostnaðargreining, í greinargerðinni. Þetta vil ég fá. Ég er ekki að útiloka að þetta sé gott. Ég vil bara fá rökstuðninginn fyrir því af hverju við eigum að fara þessa leið frekar en einhverja aðra. Ég hef enn þá ekki fengið neinar skýringar á því hjá hæstv. forsætisráðherra hvort það hafi verið sendar einhverjar spurningar inn í ráðuneytin, einhverjir kallaðir á fund ráðuneytisstjóra, einhverjir deildarstjórar í ráðuneytunum, um það hvort heppilegt væri að skipta hlutunum upp með þessum hætti frekar en hinum, einfaldlega vegna þess að við vitum að þótt stjórnarherrarnir þrír séu afbragðsfólk, góðum gáfum gætt, er það þannig með okkur öll að það er gott fyrir okkur að fá lánaða dómgreind, ekki síst þegar við erum að tiltaka svona stóra hluti eins og gert er í því sem fylgir stjórnarsáttmálanum og þessari uppskiptingu. Þannig að ég vil gjarnan fá að heyra einhverja útlistun á því t.d. hvort menn viti hvaða áskoranir þetta hefur í för með sér á einstakar deildir innan ráðuneyta. Þessi óvissa starfsfólks um það hvar það vinnur er mjög skiljanleg en stóra spurningin er auðvitað: Þessi breyting á þeirra högum, er hún til góðs? Er hún raunverulega að skila þeirri skilvirkni sem talað er svo fjálglega um? Í þessari greinargerð er það því miður ekkert rökstutt. Ég vona að hæstv. forsætisráðherra og stjórnarþingmenn taki virkan þátt í þessari umræðu vegna þess að þetta er risastórt mál. Allur þingheimur er á bak við það að við eigum að fanga tækifæri fjórðu iðnbyltingarinnar eins og talað er um í stjórnarsáttmálanum. Það eru allir þingmenn á bak við það og tilbúnir að styðja það að við eigum að setja mikið afl í að berjast gegn loftslagsvánni. Við erum öll tilbúin til að vera á bak við góð verk og reyna að vinna að því marki. En við verðum að fá einhvers konar sannfæringu og eitthvert haldreipi fyrir því að þessar tilteknu aðgerðir sem við erum að ræða í þessari þingsályktun, að það sé einhver innstæða á bak við þær, að þetta sé ekki bara, með fullri virðingu, eitthvað sem hljómar vel í áramótaávarpi heldur sé rökstuðningur, kostnaðargreining, rýni, að ekki sé talað um skoðanaskipti hér í þingsal um það hvort heppilegt sé að fara þessa leiðina frekar en hina.
Virðulegi forseti. Við lestur þingsályktunartillögunnar og greinargerðar með henni mætti halda að um útpældar breytingar sé að ræða. Eru skýringarnar sem þar koma fram nokkuð sannfærandi lesi maður þær úr samhengi við aðra þætti sem þekktir eru af fyrri vinnubrögðum þessarar ríkisstjórnar og aðstæðum öllum. Hæstv. forsætisráðherra nefndi í ræðu sinni í gær rannsóknarskýrslu Alþingis, líkt og gert er í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Rannsóknarskýrsla þessi, sem gefin var út í kjölfar rannsóknar á aðdraganda bankahrunsins, kom út árið 2010. Síðan eru liðin 11 ár. Nú veit ég ekki hvaða snjalli ráðgjafi ríkisstjórnarinnar þar var sem kokkaði upp fyrir þau þessa fínu froðu til að réttlæta þennan valdaskiptakapal sem hér hefur verið lagður í þeim tilgangi einum að tryggja öllum sinn hlut í þessu ríkisstjórnarsamstarfi, en ég verð að játa að við fyrstu sýn hljómar þetta bara nokkuð vel. Í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: „Fyrirhuguð fjölgun ráðuneyta og breyting á heitum þeirra er lokaáfangi í umfangsmiklum breytingum á skipulagi Stjórnarráðs Íslands …“ Og hljómar þetta eins og lokaspretturinn á áralangri og ígrundaðri vinnu. Svo er ekki. Áfram heldur um þessar umfangsmiklu breytingar, með leyfi forseta: „… sem kynntar voru í tengslum við myndun nýrrar ríkisstjórnar í lok nóvember sl.“ Það eru tvær vikur síðan. Augljóst má vera að þessar breytingar og tilfærslur eru fyrst og fremst af flokkspólitískum ástæðum. Það hefur hæstv. fjármálaráðherra staðfest í svörum sínum þar sem hann hefur verið spurður út í val á ráðherrum og fleira þessu tengt. Það er auðvitað alvarlegt út af fyrir sig að ríkisstjórnin skuli haga sér með þessum hætti, hrista þvílíkt upp í stjórnsýslunni með tilheyrandi kostnaði sem enginn veit hver er, en líklegt er að hlaupi á hundruðum milljóna, án sýnilegrar nauðsynjar. Það sem gerir það enn alvarlegra er að margt bendir til þess að uppskiptingin sé alls ekki úthugsuð af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þannig er jafnvel ekki útséð hvernig fer um samninga sem ráðuneytin hafa gert við aðila úti í bæ þar sem verkefnin sem um ræðir hafa verið flutt eitthvert annað að hluta eða í heild. Það eru því ekki einungis starfsmenn Stjórnarráðsins sem eru í óvissu um það hvert og hvort þeir eiga að mæta í vinnuna í kjölfar þessa stórkostlega uppátækis formanna ríkisstjórnarflokkanna. Stóri vandinn er síðan auðvitað sá að við vitum hvernig þessi ríkisstjórn vinnur, og þetta er að mínu mati kannski það alvarlegasta við þetta allt saman vegna þess að þau vinnubrögð ganga þvert gegn fögrum yfirlýsingum í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Samstaða ríkisstjórnarflokkanna snýst fyrst og fremst um það að skipta sér ekki af því sem þeim kemur ekki við, sem eru þau ráðuneyti og þeir málaflokkar sem úthlutað hefur verið til hinna svokölluðu samstarfsflokka: Þú sérð um þitt, ég sé um mitt. Í greinargerð með tillögunni segir enn, með leyfi forseta: „Eins og sjá má eru þessar breytingar á skipan ráðuneyta síðast en ekki síst til þess fallnar að fella ósýnilega múra stofnanamenningar og stuðla að samvinnu, samráði og samhæfingu innan Stjórnarráðsins.“ Hvernig á að efla samstarf, sem dæmi innanríkisráðuneytis, sem er stýrt af flokki sem hefur það í stefnu sinni að gera allt sem í hans valdi stendur til að koma í veg fyrir að fólk geti fest rætur hér á landi? Hvernig á að starfa með ráðuneyti sem hefur það að stefnu sinni að tryggja aðbúnað og réttindi þessa sama fólks þegar nú er búið að dreifa þessu á þessi tvö ráðuneyti? Eitthvað ímynda ég mér að þetta samstarf eigi eftir að vera stirt þegar líður á kjörtímabilið nema hugmyndin sé sú að gera nákvæmlega eins og gert var á síðasta kjörtímabili, með því að hver skipti sér ekki af því sem honum kemur ekki við. Hæstv. forsætisráðherra sagði í nýlegri kynningu á Kjarvalsstöðum í sama tóni og greinargerðin er: Þessar breytingar endurspegla áherslur okkar og líka einbeittan vilja til að láta Stjórnarráðið vinna saman sem samhenta heild. Það er ekki nóg með að þau séu illa samhent og ósamstæð í stefnumálum, það er margt sem vekur grun um að ráðherrar þessarar ríkisstjórnar tali hreinlega ekki saman. Í umræðum um fjáraukalög sem fóru fram í þessum sal í gær kom hæstv. fjármálaráðherra upp í andsvör í umræðum um aðgerðir í þágu öryrkja í aðdraganda jóla og hvatti þingmenn sem kröfðu hann svara til að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra út í málið, líkt og honum sjálfum kæmi þetta hreinlega ekkert við. Þá er alveg ljóst að skiptingin er ekki í samræmi við hugsjónir þessara flokka eða stefnur, þessi nýja uppskipting. Hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu sinni í gær að hugmyndin með því að hafa orkuna með umhverfisverndinni hafi fæðst í tíma vinstri stjórnarinnar þegar þau settu á fót umhverfisráðuneytið. Ef við gefum umhverfisráðherranum á þeim tíma, árið 2010, hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Svandísi Svavarsdóttur, orðið í grein sem hún skrifaði í september 2010, þá segir hún þar, með leyfi forseta: „Að mínu mati er það grundvallarþáttur í velferð þjóðarinnar að rannsóknir á auðlindum og ráðgjöf um nýtingu þeirra séu í skjóli frá nýtingarsjónarmiðum.“ Í greinargerðinni fyrir þessum breytingum er því um augljóst orðagjálfur að ræða og eftiráskýringar, líkt og hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson orðaði það hérna í gær. Þingsályktunartillagan hljómar ágætlega og væri óskandi að hún væri í takt við raunveruleikann. Reynslan af þessari ríkisstjórn, svo og orðum þeirra og gjörðum á þessu þingi hingað til, sýnir hins vegar með kýrskýrum hætti að svo er ekki. Þessi uppskipting ráðuneyta hefur einfaldlega ekkert með samstarf að gera, þverfaglegt samráð eða hreyfanleika á milli ráðuneyta. Tilgangur þessarar uppskiptingar er einfaldlega sá að tryggja öllum stjórnarflokkunum þá stóla sem þau krefjast út frá niðurstöðum kosninga og þeim sigrum og ósigrum sem þar voru unnir. Og í þetta á eyða allt að heilum milljarði af almannafé.
Frú forseti. Í ræðu minni hér í gærkvöldi fór ég yfir almenn sjónarmið varðandi breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráðinu og vék síðan sérstaklega að málefnum umhverfis, loftslags og orku þar sem mér þykir skína í ákveðið bakslag í þeim málaflokki varðandi hvernig honum er fyrir komið í Stjórnarráðinu. Mig langar í þessari stuttu síðari ræðu sem ég hef í umræðunni að beina sjónum mínum að öðrum tilteknum málaflokki og það eru málefni háskólanna. Þegar við fengum stjórnarsáttmálann í hendurnar var nefnilega dálítið umhugsunarvert ýmislegt sem var og var ekki sagt. Til dæmis var eftirtektarvert að háskólar voru yfirleitt bara nefndir í tengslum við atvinnulífið, sérstaklega reyndar matvælageirann, eins að stúdentar voru ekki nefndir þó að framfærsla stúdenta sé eitthvert títtnefndasta málefni háskólanna sem hefur komið hingað inn síðustu misseri. Nú ætla ég ekki að gera lítið úr því að byggja þurfi brýr á milli háskóla og rannsókna annars vegar og iðnaðar og nýsköpunar hins vegar. Þessi tengsl atvinnulífs og nýsköpunar og háskóla eru góðra gjalda verð og stuðla að framþróun bæði í atvinnulífinu og innan háskólasamfélagsins. En þetta er tónn úr lagi sem var sungið í menntasamfélaginu fyrir kannski tíu árum. Núna er fólk bara farið að færa háskólakerfin sín á aðrar slóðir. Til dæmis er ekki minnst einu orði á menntun í tengslum við háskóla í greinargerð með þingsályktunartillögunni og síðan er framhaldsfræðsla slitin frá öðrum þáttum menntamála og færð í kafla þar sem hún er skilgreind sem atvinnu- og félagsmál, sem verkfæri til að takast á við tæknibreytingar. Það vantar þessa tilfinningu fyrir menntun menntunarinnar vegna, þekkingu þekkingarinnar vegna sem á að vera hjartað í háskólastarfi að mati þess sem hér stendur. Mig langar að nefna í þessu samhengi að stuttu eftir áramót er von á því að Evrópusambandið gefi út nýja áætlun sína í málefnum háskóla og þó að sú áætlun hafi ekki bein áhrif á Íslandi, eðli máls samkvæmt, mun hún vegna þess alþjóðasamfélags sem háskólarnir hrærast í auðvitað hafa áhrif á það hvernig háskólarnir starfa. Mariya Gabriel, framkvæmdastjóri menntamála í Evrópusambandinu, hefur talað um þrjár grunnstoðir í þessari stefnu, sem þó er enn óbirt í heild sinni, og fyrsta stoðin snýst um það hvernig háskólar hafa hlutverk í að standa vörð um samevrópskt gildi, bara gildi þess að vera Evrópubúi, og að þau geri það með því að bjóða upp á gæðanám, vera með inngildinguna alveg á hreinu þannig að öll geti notið menntunar, og að byggja undir virðingu fyrir lýðræðinu og akademísku frelsi. Þetta er fyrsti liðurinn. Annar liðurinn er síðan hvernig hægt sé að efla háskólana til að taka sér það lykilhlutverk sem þeim ber í grænu og stafrænu umbyltingunni sem er á fleygiferð þessa dagana. Í þriðja lagi er í þessari komandi stefnu Evrópusambandsins í málefnum háskólanna fjallað um samkeppnishæfni þeirra, það hvernig háskólar verði aðlaðandi samstarfsaðilar fyrir aðra háskóla fyrir rannsóknarsamvinnu og fyrir nýsköpun. Þetta er kannski sá punktur sem stefna núverandi ríkisstjórnar Íslands kemst næst því að ávarpa [[Forseti hringir.]]af þessum þremur sem Evrópusambandið setur á oddinn [[Forseti hringir.]]en samt ekki jafn vel og stefnir í að Evrópusambandið sjálft geri. Mér þykir miður, frú forseti, [[Forseti hringir.]]að í þessari sundurtætingu menntamálaráðuneytis líti út fyrir að háskólarnir muni ekki fá að dafna eins og þeir gætu.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að sitja hérna með okkur og hafa tekið þátt í umræðunum í gær. Mig langaði til að reyna að plata hana aðeins upp í andsvör. Nú er það þannig að samkvæmt forsetaúrskurðinum frá 28. nóvember eiga málefni barna með fötlun að heyra undir félagsmálaráðuneytið, ráðuneyti hæstv. ráðherra Guðmundar Inga Guðmundssonar. Það er auðvitað umhugsunarvert út af fyrir sig að málefni barna með fötlun séu slitin svona frá ráðuneytinu sem fer með málefni barna almennt. En látum það liggja milli hluta, kannski eru einhverjar eðlilegar skýringar á því. Forsetaúrskurðurinn segir að Ráðgjafar- og greiningarstöð, sem áður hét Greiningar- og ráðgjafarstöð, heyri undir félagsmálaráðherra en samkvæmt þingsályktunartillögunni sem við ræðum hér í dag á stofnunin að heyra undir mennta- og barnamálaráðuneytið, ráðuneyti hæstv. ráðherra Ásmundar Einars Daðasonar. Þá er spurningin: Hvort eigum við trúa forsetaúrskurðinum eða þingsályktunartillögunni? Má skilja þetta þannig að stofnunin muni heyra undir hæstv. ráðherra Ásmund Einar Daðason núna yfir hátíðarnar en færast svo yfir til hæstv. ráðherra Guðmundar Inga Guðmundssonar einhvern tímann eftir hátíðirnar Virðulegur forseti. Þetta er mjög mikilvæg stofnun þar sem tekið er á móti börnum með alvarlegar þroskaraskanir. Þetta snýst um snemmtæka íhlutun, að verja lífsgæði þessara barna til framtíðar. Fyrr á árinu bárust fréttir af því að á fjórða hundrað barna væri á biðlista hjá stofnuninni og að mörg þeirra hefðu þurft að bíða í tvö ár eftir því að fá greiningu og þjónustu. Þannig er staðan. Umboðsmaður barna hefur hvatt til þess að stofnunin fái aukið fjármagn til að vinna á biðlistunum en ríkisstjórnin vill samkvæmt fjárlagafrumvarpi og samkvæmt útgjaldarömmum næstu ára, sem fylgja í fylgiriti með fjárlögunum, skera niður til stofnunarinnar, lækka framlögin á hverju ári, 2022, 2023 og 2024, sem er auðvitað kaldranalegt út af fyrir sig. En að sama skapi er auðvitað alvarlegt að verið sé að skapa óvissu um það undir hvaða ráðuneyti stofnunin heyrir. Mér þætti vænt um það ef hæstv. forsætisráðherra gæti komið upp og svarað eftirfarandi tveimur spurningum. Númer eitt: Undir hvaða ráðuneyti mun Ráðgjafar- og greiningarstöð heyra? Mun Ráðgjafar- og greiningarstöð heyra undir hæstv. félagsmálaráðherra eða hæstv. barnamálaráðherra? Númer tvö: Mætti kannski nýta brot af þeim peningum sem fara í uppstokkun ráðuneytanna til að hætta við niðurskurðinn til stofnunarinnar og vinna þá með markvissum hætti gegn biðlistum barna eftir nauðsynlegri þjónustu?
Virðulegi forseti. Þetta er risamál sem við erum að ræða hér, uppstokkun á Stjórnarráðinu, nokkuð óvænt uppstokkun. Ég vil strax draga fram að ég tel eðlilegt að ríkisstjórn hvers tíma hafi ákveðið svigrúm og ákveðin tækifæri og ákveðin tól til að stokka upp til þess að undirstrika áherslur sínar, til að fá málum frekar framgengt sem til að mynda standa í stjórnarsáttmálanum. Eftir árangur stjórnarsáttmála eða framkvæmda á síðasta kjörtímabili tel ég ekki úr vegi að ríkisstjórnin hafi þá skoðað sinn gang og spurt sig: Hvernig getum við náð fram betri stjórnsýslu þannig að stjórnarsáttmálinn hafi einhver áhrif og hafi eitthvert gildi en sé ekki bara falleg orð á blaði? Þannig að það sé strax sagt. Auðvitað er það svolítið kaldhæðnislegt að einu ráðuneytin sem eru nokkurn veginn óhreyfð eða sem bætist við eru ráðuneyti þeirra sem formennirnir gegna. Pínu kaldhæðnislegt en segir samt ákveðna sögu. Allir aðrir ráðherrar skipta um stað eða ráðuneytin fara í gagngera uppstokkun. Mér finnst þegar ég les greinargerðina - ég hélt eftir allan þennan tíma frá kosningum, allt þetta möndl í hinum ágæta ráðherrabústað, að það yrði meira bit í greinargerðinni, meiri framtíðarsýn, meiri festa í þessum annars fallegu orðum, eitthvað sem veitti okkur haldreipi um að jú víst, þetta yrði til farsældar fyrir okkur sem stólum á að stjórnsýslan sé skilvirk, gegnsæ, skiljanleg og ekki síst öflug. Við lærðum það, og það hefur réttilega verið dregið fram eftir að farið var í naflaskoðun eftir hrunið, og það stendur m.a. í rannsóknarskýrslu Alþingis, sem við eigum að hlusta vel á, að hluti af þessu öllu saman var að ráðuneytin og stjórnsýslan voru ekki nægilega í stakk búin til að mæta þeim tímum sem voru þá. Það er ekkert öðruvísi í dag. Við þurfum að hafa ráðuneytin okkar sterk. Við þurfum að hafa umgjörðina þannig að við getum þróað innan ráðuneytanna þekkingu, færni, skilvirkni, allt þetta sem nútímastjórnsýsla krefst. Það hefur satt best að segja ekki alveg tekist. Ég vil þó byrja á því sem ég er nokkuð ánægð með og það er breytingin á loftslagsráðuneytinu, loftslags- og orkumálaráðuneytinu. Ég bind vonir við að einmitt þessi skref verði til þess að það hreyfist eitthvað í þeim málum, verði til þess hér verði alvöruumhverfisvernd, alvöruloftslagsstefna, því að það verður að segjast eins og er að því hefur ekki endilega miðað mjög hratt áfram eða mikið í þá veru, hvað þá í virkjunarmálum. Það eru náttúrlega mál sem eru algerlega óleyst milli stjórnarflokkanna, algerlega óleyst. Það verður forvitnilegt að sjá hvernig það verður, sérstaklega þegar þetta er komið núna undir einn ráðherra, Sjálfstæðisráðherra, sem mun væntanlega fylgja því svolítið eftir hvernig við förum í nauðsynlegar virkjanir til lengri og skemmri tíma litið fyrir orkuskipti o.fl. Þannig að ég tel það vera jákvætt. Ég tel líka margt jákvætt varðandi innviðaráðuneytið, að setja skipulagsvaldið á nokkurn veginn sama stað, bæta við. En hins vegar skildi ég ekki af hverju verið var að taka fjarskiptamálin þaðan. Ég hef ekki enn þá náð því. Mér finnst það ekki hafa verið skynsamlegt skref af því að fjarskiptin eru hluti af innviðauppbyggingunni og heildstæðri nálgun. Síðan er hitt, og við verðum bara að segja hlutina eins og þeir eru: Það er auðvitað kaldhæðnislegt að fyrsta skref ríkisstjórnar, gott og vel, hún er undir forystu Vinstri grænna, sem Sjálfstæðisflokkurinn situr í, sem ætti alla jafna að vera vinur skattgreiðenda, en hann er búin að sýna það og sanna á undanförnum árum og misserum að svo er nú aldeilis ekki, sé ekki bara að fjölga ráðherrum heldur fjölga ríkisstarfsmönnum, þenja báknið þannig að allt sem var sagt áður; stöðugleiki, hagkvæmni, aðhald í ríkisrekstri, er bara fokið út í veður og vind. Auðvitað er það kaldhæðnislegt. Svo hef ég áhyggjur af því að stjórnsýslueiningarnar séu ekki nægilega burðugar. Við vitum að hluti af því að verið er að fjölga ráðuneytum er að Vinstri græn, þrátt fyrir nokkuð mikinn ósigur, þau minnka um 5%, eitt mesta tapið í kosningunum var þar, gáfu ekki eftir eitt ráðuneyti. Það þýddi ákveðinn vanda. Framsókn var sigurvegari kosninganna og eðlilega þurfti hún að fá sitt, ekki bara í útþöndu ráðuneyti formannsins. Einn Sjálfstæðismaður sagði við mig að það þyrfti að skapa svona míní-landstjóraembætti fyrir formann Framsóknar, en gott og vel, það má að mörgu leyti skilja það. Ég undirstrika að þær breytingar eru ekki óskynsamlegar. En Framsókn þurfti fjórða ráðuneytið og fyrst Vinstri græn voru ekki tilbúin að fækka hjá sér þá fór allur þessi kapall af stað. Það er stóri galdurinn við þessa slöppu og frekar lélegu uppstokkun á ráðuneytum, uppstokkun sem þarf oft að vera, en þessi er ekki til þess að auka trúverðugleika á stjórnsýslunni næstu misseri. Fyrir utan það er kaldhæðnislegt að hlusta á það sem ég hef heyrt hjá tveimur ráðherrum Sjálfstæðisflokksins, að nú sé um alvörukerfisbreytingar að ræða. Sem sagt, fyrsta skrefið sem Sjálfstæðisflokkurinn tekur er að fjölga ráðherrum, auka ríkisútgjöld um hundruð milljóna króna. Þá er ávísanaheftið galopið. En þegar verið er að tala um t.d. óskerta desemberuppbót til öryrkja, eingreiðslu til öryrkja núna fyrir jólin, þá er ekki hægt að verða strax við því. Það er ekki hægt að verða við því að niðurgreiða sálfræðiþjónustu og tala tæpitungulaust um alvörukerfisbreytingar um að viðurkenna andlega líðan, að hún sé jafngild þeirra líkamlegu. Nei, það er kerfisbreyting sem ekki er hægt að vinna að. Eigum við að tala um auðlindir þjóðarinnar, að þjóðin fái sanngjarnt verð fyrir aðganginn að auðlindinni, hvort sem það er raforkan eða sjávarauðlindin? Það er alvörukerfisbreyting. Eða að við sæjum fram á landbúnaðarstefnu sem væri miklu grænni, sem yrði losuð úr höftum og ofurvaldi milliliða og færð til nútímalegs horfs í þágu umhverfis, í þágu neytenda, í þágu bænda? Nei, slíkar kerfisbreytingar eru ekkert á dagskrá. Nei, alvörukerfisbreytingar í huga Sjálfstæðisflokksins, a.m.k. tveggja ráðherra þeirra, og ég heyrði það líka meðal nýrra þingmanna hér, er að þenja út báknið, fjölga ráðherrum. Það eru alvörukerfisbreytingar í huga Sjálfstæðisflokksins. Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég á að hlæja eða gráta yfir umskiptunum á þessum gamalgróna flokki. En þetta er staðreynd. Síðan er eitt til viðbótar, og ég vona að ráðherra geti farið betur yfir það í ræðu sinni á eftir, þ.e. ákveðin sértæk málefni. Til dæmis: Er það rétt, sem mér sýnist vera og allt bendir til, varðandi Hús íslenskunnar, sem við erum í ár og áratugi búin að berjast fyrir, að allt fræðastarfið, menningararfurinn, rannsóknirnar og þekkingin fari undir eitt þak í glæsilegu Húsi íslenskunnar, að verið sé að kljúfa þá starfsemi í raun í tvennt? Að einn ráðherra muni stýra vísindastarfinu sem þar fer fram, rannsóknum og miðlun þekkingar, og annar muni þá stýra vernd sagnaarfsins og menningarinnar, sem eru kjarninn í því sem gerir okkur að Íslendingum og er okkur algerlega ómetanlegt? Ég hef áhyggjur af þessu. Ég vona að hæstv. ráðherra geti sannfært mig um að það sé farsælt skref eftir alla þessa áratugi, að sameina þessa starfsemi upp á skilvirkni, upp á samvinnu, upp á skilning, upp á það að nýta þekkinguna sem er á þessum fræðasviðum og innan menningararfsins. Ég vona að þessi uppskipting verði ekki til þess að draga úr mikilvægi þeirrar starfsemi, þeirrar gríðarlega mikilvægu starfsemi sem verður innan Húss íslenskunnar. Ég hef ákveðnar áhyggjur af því. Mér þætti líka gott ef ráðherra kæmi inn á í ræðu umboðsmann barna. Það er fullkomlega óeðlilegt að setja umboðsmann barna inn í mennta- og barnamálaráðuneytið, af því að ráðherrar stjórnarflokkanna togast á um verkefni, af því að við erum einfaldlega með of lítil ráðuneyti og þá þarf aðeins að fita þau sem frekar lítil eru. Umboðsmaður barna þarf að vera hlutlaus. Hann þarf í raun að vera með armslengdarprinsippið gagnvart eftirliti með hagsmunum barna. Ég hef áhyggjur af þessu. Ég hefði viljað sjá það áfram í forsætisráðuneytinu eða öðru ráðuneyti og ég vona að hæstv. forsætisráðherra komi inn á þetta. Eins og ég segi munum við fara mjög vel yfir þessa tillögu. Ég verð að segja að það er eitt og annað gott í henni sem hægt er að taka undir, annað ekki, en annað veldur mér verulegum áhyggjum. [[Forseti hringir.]]Það er ekki gott þegar breytingar ráðast fyrst og fremst af persónum og leikendum [[Forseti hringir.]]en ekki af því hvernig við höfum greint, rýnt hlutina, rýnt okkur til niðurstöðu og gagns. Það er ekki að sjá í þessum breytingum, [[Forseti hringir.]]það er ekki að sjá í þessari þingsályktunartillögu eða greinargerð sem henni fylgir. Ég vil hvetja þingnefndina sem fær þetta til sín að taka til hendinni og vinna þetta betur en verið hefur.
Forseti minnir á tímamörk.
Frú forseti. Mér finnst mestu máli skipta hér, þótt það sé þannig að í öllum þeim ótal mörgu breytingum sem hér eru að verða sé hægt að finna fínar breytingar inn á milli, að það var engin knýjandi þörf fyrir því að fara í þennan leiðangur, og það held ég að við vitum öll sem störfum á þessum vinnustað. Það var ekkert sérstakt sem kallaði á það að taka allt Stjórnarráðið nánast bara eins og púsluspil, henda því upp og sjá hvert púslin féllu á borðið og raða síðan í samræmi við það. Mér hefur fundist umhugsunarvert og sérstakt, vegna þess að það er engin knýjandi þörf, að nýta þessar átta vikur sem liðu frá haustkosningum og þar til þing kom saman í að brjóta upp ráðuneyti, fjölga ráðuneytum, fjölga ráðherrum sem sannarlega var engin þörf á hér á landi, án þess að það séu nein merki þess að þessar breytingar þjóni þörfum almennings. Það hlýtur að gilda um ráðuneytin eins og um allar aðrar stofnanir í samfélaginu að þau eiga fyrst og fremst að þjóna því hlutverki að sinna sínum verkefnum vel í þágu almennings en ekki stjórnmálaflokkanna sem þar sitja í það og það skiptið. Mér finnst líka skipta máli í þessu samhengi tal um stöðugleika. Við tölum um efnahagslegan stöðugleika og við tölum um pólitískan stöðugleika. Þessar breytingar eiga að taka gildi í febrúar. Við kusum í september og við taka ævintýralega langar stjórnarmyndunarviðræður. Ný ríkisstjórn fer af stað í desember. Þessar breytingar eiga að taka gildi í febrúar sem þýðir að þetta nýja módel verður farið að malla af stað með vorinu. Þarna mun tapast ofboðslega mikill og dýrmætur tími innan ráðuneytanna. Við vitum það, ef maður horfir á þetta bara út frá breytingastjórnun, að svona miklar breytingar, sem í ofanálag eru kynntar og unnar án nokkurs samráðs við starfsfólkið í ráðuneytunum, munu gera það að verkum að það verður mikið vinnutap innan ráðuneytanna. Ég staldra við þann punkt. Síðan hlýtur það að teljast óábyrgt að leggja upp með breytingar eins og þær sem hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að muni kosta einhver hundruð milljónir króna. Það treystir hann sér til að fullyrða. Hins vegar liggja engar kostnaðargreiningar fyrir, ekki frekar en að það liggi fyrir greiningar á þörf. Þá má gefa sér að það lögmál gildi að tölurnar verði nú hærri en þær fyrstu sem heyrast í samtalinu. Þetta hlýtur að teljast óábyrgt á tímum eins og þessum þegar við erum að glíma við þungar efnahagslegar afleiðingar heimsfaraldurs að ríkið sé að fara svona með fjármuni almennings. Og þá leiðir maður auðvitað hugann að því að þessi ríkisstjórn hefur reyndar farið þannig með fjármuni almennings að ríkissjóður var orðinn ósjálfbær fyrir heimsfaraldur. Þannig var nú meðferð á fjármunum skattgreiðenda fyrir heimsfaraldur. Meira að segja núna þegar við erum að glíma við þungar efnahagslegar afleiðingar heldur sú veisla áfram. Ég nefndi það í þingsal fyrr í dag og beindi þeim orðum mínum sérstaklega til ráðherra og þingmanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, þegar við vorum að ræða það hversu lítið heyrðist í stjórnarliðum í umræðunni um þetta mál, hvort það gæti virkilega verið að í þessum stjórnmálaflokkum tveimur, stjórnarflokkum, Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki, sé enginn þingmaður sem treystir sér til þess að taka samtalið um það hvort það sé ábyrg meðferð fjármuna að vinna með þessum hætti. Að taka þá ákvörðun, án þess að það sé nokkur sérstök þörf á því, að fjölga ráðherrum, að jafn fámennt ríki og Ísland sé komið með allan þennan fjölda ráðherra þannig að nánast þriðji hver stjórnarliði sé ráðherra, finnst mér sérstakt, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Af því að það hefur nú komið beint og óbeint fram í ummælum, m.a. hæstv. forsætisráðherra, að þessi vinna hafi m.a. hafist vegna þess hversu mikill tími gafst til vegna talningarinnar í Norðvesturkjördæmi og öllu því sem henni fylgdi, þá höfum við verið að grínast með það hérna, nokkrir stjórnarandstöðuþingmenn, að þá sé það þannig að formenn stjórnarflokkanna þriggja hafi setið í ráðherrabústaðnum og kannski leiðst bara svo mikið að þau fóru í það að sprengja upp Stjórnarráðið og fjölga ráðherrastólum. Ég gat alla vega skilið orð hæstv. forsætisráðherra á þannig einhverjum tímapunkti að tíminn hafi einfaldlega verið svo mikill að menn fóru í það að pota í ráðuneyti, plokka þau í sundur og fjölga þeim. Ég sakna þess og ég hef hvergi heyrt, hvorki hjá hæstv. forsætisráðherra né hæstv. fjármálaráðherra, hver hin knýjandi þörf var. Þau hafa talað um einhver óskilgreind sóknarfæri sem breytingar almennt séð geti haft í för með sér og það er gott og vel. En það er ekki þannig að það að breyta bara til að breyta leiði til betri niðurstöðu. Við sjáum það líka að þarna er verið að para saman málaflokka sem blasir alls ekkert við að eigi heima saman. Eitt finnst mér t.d. sérstakt og það er sambúð menningar og ferðaþjónustu í einu ráðuneyti. Helstu rökin fyrir þeirri sambúð er að þarna séu tvær atvinnugreinar sem báðar hafi orðið fyrir þungu höggi vegna heimsfaraldurs. Engin önnur tengsl. Óbeint felst í þessari röksemdafærslu að við munum búa við sóttvarnatakmarkanir í heilt kjörtímabil til viðbótar fyrst verið er að stofna ráðuneyti í kringum þær afleiðingar. Það er margt svona sem vekur athygli. Barnamálaráðherra, sem starfar án þess að hafa nokkuð af verkfærakistu félagsmálaráðuneytis, er með grunnskólana og hann er með barnamálin, en öll þau úrræði sem hann talaði um á síðasta kjörtímabili eru áfram í félagsmálaráðuneytinu. Barnamálaráðherra situr eftir með titilinn, ef ég skil það rétt, en án allra verkfæra til að beita sér fyrir þeirri pólitík sem hann talaði fyrir. Ég vona að þetta sé rangt hjá mér en ég hef ekki séð nein merki þess að svo sé. Stóra málið er punkturinn sem ég opnaði á; það var engin knýjandi þörf fyrir almenning á því að fara í þetta. Þetta er gríðarlega kostnaðarsamt. Við höfum einhverjar grófar tölur sem hæstv. fjármálaráðherra hefur nefnt í því samhengi og við getum gefið okkur að þetta mun kosta meira. Við getum gefið okkur að þetta framkallar ævintýralegt vinnutap í ráðuneytunum með öllu þessu róti og raski og óvissu sem fylgir. Haustkosningar, langar stjórnarmyndunarviðræður, breytingar sem eiga að taka gildi í febrúar - þetta mun þýða að ráðuneytin verða í hægagangi fram á vor. Það er afleiðingin. Það er ekkert sérstakt sóknarfæri í því þó að hæstv. forsætisráðherra segi annað.
Frú forseti. Mig langar í seinni ræðu minni um þetta mál er snýr að verkefnaskipan Stjórnarráðsins að koma inn á afleidd áhrif málsins hingað inn í þingið. Nú er nýbúið að skipa þingmönnum til sætis í nefndum þingsins og það hlýtur að verða afleitt af þeirri aðgerð, gangi hún í gegn með þeim hætti sem nú liggur fyrir, að einhver verkefnatilfærsla verði á milli þingnefnda. Ef komið hefur verið inn á þetta í fyrri ræðum hefur það farið fram hjá mér. En af því að hæstv. forsætisráðherra situr hér í salnum og hlustar á, og það ber að þakka, þá væri áhugavert að heyra með hvaða hætti hefur verið horft til þess að þessi mál verði tekin áfram, þ.e. hvað skipulag nefndastarfa í þinginu varðar. Á síðasta kjörtímabili voru mannvirkjamál flutt til með þeim hætti að þau fóru til velferðarnefndar. Með fullri virðingu fyrir því góða fólki sem sat í velferðarnefnd var það að mínu mati mikið stílbrot og einhvern veginn fór ekki sérstaklega vel á því að mannvirkjamál væru komin inn til velferðarnefndar sem hafði nóg fyrir á sinni könnu en tekin frá umhverfis- og samgöngunefnd og það gert í tengslum við flutning verkefna á milli ráðuneyta á miðju kjörtímabili. Þannig að ef hæstv. forsætisráðherra kemur í lokaræðu eða andsvar, eftir atvikum, við lok þessarar umræðu væri áhugavert að heyra með hvaða hætti hæstv. ráðherra sér fyrir sér að áhrifin yfirfærist á störf þingsins og nefndir þingsins því að þetta er mál sem skiptir verulegu máli. Það er auðvitað þannig að ef tækifæri er til slíks velja þingmenn sér þingnefndir að einhverju marki út frá áhugasviðum og sérþekkingu. Miðað við það í fyrsta lagi hversu lítið almennir þingmenn stjórnarflokkanna hafa tekið þátt í umræðunni hér, og að mér sýnist bara hér um bil hvergi tjáð sig um þetta að nokkru marki, ég hef bara ekki séð stafkrók eftir neinn stjórnarliða utan ráðherrahópsins um þessar breytingar, hvort þingmenn stjórnarflokkanna hafi mögulega haft eitthvað betri upplýsingar um það hvernig verk myndu skipast í nefndum þingsins en við stjórnarandstæðingarnir þegar val nefnda átti sér stað. Í nefndastarfinu skiptir nefnilega bæði máli að það sé einhver samfella og samtenging og það sé lógískt samhengi verkefnaflokka sem hver nefnd fjallar um. Það er ekki nauðsynlegt, það mun allt ganga þó að það sé ekki raunin, en allt sem snýr að vinnu nefndar, eðlilegu flæði og skilningi á samhengi hlutanna verður miklu betra ef það tekst alltaf að halda málum á því róli. Í því samhengi vil ég minna á athugasemdir mínar í fyrri ræðu minni í gær þar sem ég lýsti yfir miklum efasemdum um að flytja fjarskiptamál úr umhverfis- og samgönguráðuneytinu sem nú mun heita innviðaráðuneyti yfir í nýtt ráðuneyti vísinda, iðnaðar og nýsköpunar. - Sko til, ég er að læra þetta nafn a.m.k. [[Gripið fram í: Gengur svo ljómandi vel.]]Ég þarf ekki nema tíu daga í viðbót, þá er þetta komið. Ég minni hæstv. forseta á að það væri skynsamlegt að bæta hér miða í pontu þar sem nöfn nýju ráðuneytanna kæmu fram. Þetta er það sem ég vildi bara minna á, að skoðað verði í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hvort það sé raunverulega skynsamlegt að klára þetta mál með þeim hætti að fjarskiptamálin færist. Ég myndi leggja það til að þau verði áfram í gamla samgönguráðuneytinu og nýju innviðaráðuneyti og er maður þá búinn að taka þá sem sitja í hverjum stól fyrir sig út úr myndinni. Ég held að þetta sé skynsamlegt upp á fyrirkomulag verka að gera.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann nefndi áhugasvið ráðherra á hverjum tíma: Telur hann að skipuleggja eigi Stjórnarráð Íslands út frá áhugasviði ráðherra í ráðuneytum en ekki út frá því hvað er faglega best fyrir ráðuneytið og samfélagið? Ég tek fram að ég tel að skipulagið sem kemur fram í forsetaúrskurðinum og þessari þingsályktunartillögu sé ekki gagnsætt og auki firringu í samfélaginu gagnvart Stjórnarráðinu. Þarna er komið matvælaráðuneyti. Gamla sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, sem er áratugahefð fyrir, og fleiri ráðuneyti sem búið er að breyta um nafn á - það er komið vísinda-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneyti, það breytist síðan í háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneyti. Hinn venjulegi Íslendingur veit að það er sjávarútvegsráðherra í landinu, landbúnaðarráðherra í landinu og svo áfram, dómsmálaráðherra. Svo er verið að grauta í öllum þessum nöfnum upp á nýtt. Venjulegur einstaklingur sem er ekki á kafi í pólitík og ekki á kafi í stjórnmálaumræðunni er algerlega áttavilltur í þessu, tel ég. Það væri gaman að heyra álit hv. þingmanns hvað það varðar. Það er mjög mikilvægt að stofnanir samfélagsins, þessar vörður sem eru í stjórnkerfinu, séu ekki að breyta um skilti á hverjum tíma. Það ruglar fólk í ríminu, hið venjulega fólk. Ég er sjálfur ringlaður. Ég er þó lögfræðimenntaður og orðinn þingmaður og ég botna ekkert í þessari þingsályktunartillögu, ég verð að segja alveg eins og er. Ég ítreka, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, að ég tel þetta ekki standast 2. gr. og ég skora á alla þingmenn að lesa 2. gr. um hvernig tillaga forsætisráðherra til þingsins á að líta út. Þar stendur að ákveða skuli fjölda ráðuneyta og heiti þeirra með forsetaúrskurði, samkvæmt tillögu forsætisráðherra.
Frú forseti. Fyrst varðandi hringlandann og það hversu óskýr þessi mál verða, alla vega um nokkra hríð: Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni í þeim efnum. En mig grunar að hv. þingmanni hafi misheyrst - ekki er útilokað að ég hafi mismælt mig en ég held samt ekki - en þegar ég var að tala um áhugasvið þá var ég að tala um nefndaskipan, val þingmanna um sæti í þingnefndum.
Áhugasvið ráðherra, sem þú talaðir um.
- Þá hef ég mismælt mig, ég vil alls ekki að Stjórnarráðið sé skipulagt eftir áhugasviði ráðherra, guð minn góður, það væri mjög slæm niðurstaða. Bara svo að það sé alveg á hreinu þá má það alls ekki vera þannig að skipulagið taki mið af áhugasviði ráðherra. Það væri alveg fráleitt. Ætlan mín var að tala um að þingmenn hefðu skipað sér í nefndir út frá því hvernig skipulag verkefna væri í nefndunum í dag en við sæjum kannski fram á að málaflokkar yrðu færðir milli nefnda til að mæta þeim breytingum sem lagðar eru til í þessari þingsályktunartillögu, það var í rauninni það sem ég ætlaði mér að koma inn á og taldi mig hafa gert. Ég vil bara taka undir þessi sjónarmið sem snúa að hringlandanum og óskýrleikanum. Hæstv. forsætisráðherra nefndi í gær að ég væri íhaldsmaður í þessum efnum og það má alveg örugglega til sanns vegar færa. En ég held að í festu í stjórnskipulegum efnum sé virði í sjálfu sér og ég held að býsna sterk rök þurfi fyrir því að setja hreyfingu á málaflokka og enn sterkari rök fyrir eins gríðarlega umfangsmiklum breytingum og við horfum fram á núna.
Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það sé mjög mikilvægt að hafa festu í skipulagi Stjórnarráðsins. Ef við horfum á Stjórnarráðið er hvert ráðuneyti raunverulega bara skrifstofa ráðherra. Allt er gert fyrir hönd ráðherra - f.h.r. stendur í öllum bréfum. Og skrifstofu í ráðuneyti er skipt í undirskrifstofur, það er grunneiningin. Ég vil taka fram að ég er mjög hlynntur því að ríkisstjórnir á hverjum tíma skipuleggi sitt ráðuneyti eins og þær vilja gera en þá á að gera það með því að raða skrifstofunum, grunneiningum Stjórnarráðsins, ráðuneytanna, undir ráðherrann en ekki að plokka einstök málefni út úr skrifstofunum og skipta þeim upp. Það er ekki málið. Það á að taka skrifstofurnar og færa þær undir ákveðna ráðherra. Þannig á að gera það, þannig skapast festan. Vinnustaður hvers starfsmanns Stjórnarráðs er skrifstofa í ráðuneytinu, undirskrifstofa - en ekki fara að flytja starfsmenn fram og til baka í Stjórnarráðinu eftir málefnum. Það væri gaman að heyra álit hv. þingmanns á þessu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég hef ekki hugsað þetta djúpt, þann hátt sem þingmaðurinn lýsir hér á mögulegri færslu á skrifstofum á milli ráðuneyta. Fyrstu viðbrögð mín eru að ég teldi þetta skynsamlegt hafandi starfað innan ráðuneytis um hríð sjálfur. Þetta eru auðvitað þessarar heildstæðu einingar sem sjá um ákveðna málaflokka og þarna byggist stofnanaminni ráðuneytisins upp. Reglulega kemur upp umræða um ráðuneytisstjóra sem hafa eftir atvikum verið fluttir á milli ráðuneyta, eða eftir atvikum ekki. Við þekkjum öll sögur og brandara, ef svo má segja, af því að ráðuneytisstjórar verði mjög heimakærir í sínum ráðuneytum. Maður veltir því bara upp sem dæmi: Væri ástæða til þess að hafa meiri hringekju hvað þá varðar? Þá liggur stofnanaminnið, eins og hv. þingmaður lýsir, á skrifstofunum á hverjum stað. Í byrjun hvers kjörtímabils væri t.d. hægt að láta það ráðast með hlutkesti hvaða ráðuneyti hver ráðuneytisstjóri stýrði það kjörtímabilið. Þá væri litið á það að skrifstofa ráðuneytisstjóra yrði svona ríki í ríkinu sem hefði tilhneigingu til að bíða ráðherrann af sér ef hann væri ekki sammála meginstefnu ráðuneytisstjórans í einhverjum málum. Ég held að það væri að mörgu leyti skynsamleg nálgun að horfa á skrifstofueiningarnar en ekki afmörkuð verkefni innan úr tilteknum skrifstofum.
Frú forseti. Þetta hefur á margan hátt verið gagnleg umræða þrátt fyrir að þingmenn meiri hlutans virðist forðast að taka þátt í umræðunni og það segir í sjálfu sér sitt. Það er væntanlega vegna þess að hv. þingmenn meiri hlutans hafa ekki hugmynd um hvað er að gerast, hafa ekki hugmynd um hvert ríkisstjórnin ætlar með þessum breytingum. Ég er reyndar ekki viss um það, frú forseti, að ríkisstjórnin viti það heldur sjálf. Það kemur sífellt betur í ljós hversu furðuleg þessi stjórnarmyndun var á margan hátt. Þetta hefði átt að vera einfalt. Ríkisstjórn hélt meiri hluta og hafði lýst því yfir að hún vildi starfa saman áfram. Við tók vika eftir viku, jafnvel mánuður eftir mánuð, af stjórnarmyndunarviðræðum sem er mjög erfitt að henda reiður á um hvað snerust. Maður getur varla komist að annarri niðurstöðu, eftir að hafa séð stjórnarsáttmála þessarar ríkisstjórnar, þingmálaskrá hennar og fjárlagafrumvarp, og reyndar er furðulegt misræmi þar á milli, en að það hafi fyrst og fremst snúist um hvernig ætti að skipta ráðherrastólum og verkefnum á milli ráðherra. Enda var þannig til þessa stjórnarsamstarfs stofnað í upphafi. Þetta var ríkisstjórn um stóla og að eftirláta kerfinu að stjórna. En nú, við endurnýjun stjórnarsamstarfsins, eftir fjögur ár þar sem ýmis álitamál milli þessara flokka, þessara ólíku flokka - sem þeir sem voru áður, þeir eru það ekki lengur, þetta er orðið meira og minna eins og einn flokkur - komu upp á þessum fjórum árum, þá þurfti einhvern veginn að grafa þau eða leysa þau og þá er því blandað inn í verkaskiptingu. Maður veltir fyrir sér hvernig þessar löngu viðræður fóru fram. Voru formenn flokkanna búnir að skrifa verkefni á miða og býttuðu svo á miðum til þess að komast að því hvar á endanum þetta ætti að lenda? Kannski ekki. Kannski voru menn bara að velta þessu fyrir sér munnlega í huganum. Fyrir vikið þá veit ríkisstjórnin ekki sjálf núna hvernig verkaskiptingunni verður raunverulega háttað og hún hefur ekki hugmynd um hver kostnaðurinn af þessu verður. En hann verður umtalsverður. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að hann muni nema a.m.k. hundruðum milljóna króna, og hann verði líka verulegur til framtíðar, því að við hljótum að gera okkur grein fyrir því að kerfisstjórn eins og þessi, þegar hún ræðst í svona uppstokkun, mun ekki leiða til sparnaðar. Kerfið, báknið, mun bara stækka. Málin verða leyst, álitamál, með verkaskiptingu, með því að fjölga fólki, auka útgjöld. Og báknið mun vaxa og vaxa, enda sannast það með þessari ríkisstjórn og gerði það á síðasta kjörtímabili að eftir höfðinu dansa limirnir. Forsætisráðuneytið hefur aldrei vaxið neitt í líkingu við það sem það gerði á síðasta kjörtímabili, gríðarleg útgjaldaaukning til forsætisráðuneytisins, gríðarleg fjölgun starfsmanna. Þetta gefur auðvitað tóninn hvað varðar önnur ráðuneyti og birtist okkur ljóslega til að mynda í áformum um að byggja steinsteyptan kassa fyrir aftan hið merka hús, Stjórnarráðið, kassa sem minnir óneitanlega á stjórnarráðsbygginguna sem stóð til að reisa yfir Bernhöftstorfuna í upphafi áttunda áratugarins þegar Halldór Laxness skrifaði hina frægu grein „Brauð Reykjavíkur“ til varnar gömlu húsunum og ásýndinni þar. Nú ætlar þessi ríkisstjórn að hverfa aftur í tímann um hálfa öld og klára þessi áform um steinsteyptan kassa yfir Stjórnarráðið en koma honum fyrir á litlum reit fyrir aftan Stjórnarráðsbygginguna. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta hér er að þetta er svo lýsandi fyrir það hvernig þessi stjórn starfar. Hún er kerfisstjórn. Það skortir algerlega einhverja nýja sýn, jafnvel eftir mánaðaumræðu milli formanna flokkanna um hvernig ætti að halda áfram. Hvað er nýtt í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar? Hvað sýnir að þessi ríkisstjórn hafi þurft að halda áfram til að bjóða upp á einhverjar breytingar, eitthvað öðruvísi, eitthvað nýtt? Ekki neitt. Þetta er ríkisstjórn sem snýst bara um að halda áfram til að halda í stólana. Þannig að aðalvandamálið, eins og birtist í þessari þingsályktunartillögu sem við ræðum hér, var með hvaða hætti ætti að skipta verkefnunum á milli stólanna. Þegar tíminn hafði liðið það hratt að formenn flokkanna áttuðu sig á því að það yrði ekki lengur beðið með að leggja fram fjárlagafrumvarp og kalla saman þing þá er þessu allt í einu skipt með hætti sem menn, að því er virðist, vita enn ekki sjálfir hvernig muni líta út, hvað þá að stjórnkerfið sé með á nótunum um það. En það þurfti bara að klára þessar viðræður og því fengum við að sjá að á gögnum ríkisstjórnarinnar, þingmálaskrá, tilkynningum um stjórnarmyndun, að menn eru ekki einu sinni vissir hvað ráðuneytin eiga að heita. Erum við t.d. með skólamálaráðherra eða erum við með menntamálaráðherra? Og annað eftir því, hvað þá að menn átti sig á verkaskiptingunni. Auðvitað getur verið gagnlegt að færa til verkefni til að ná meiri samþættingu, meira hagræði. Það geta alveg verið tilefni til þess. Til að mynda finnst mér ekkert óeðlilegt að umhverfis- og orkumál séu í sama ráðuneytinu, á Íslandi. Það kemur mér á óvart að Vinstrihreyfingin – grænt framboð hafi fært orkumálin inn í umhverfisráðuneytið. Eitthvað hefði nú verið sagt ef ríkisstjórn án aðildar Vinstri grænna hefðu gert slíkt. Ég held að það hefðu orðið læti hérna úti á Austurvelli. En gott og vel, VG var til í að láta sig hafa eitt og annað til að vera áfram í forsæti í ríkisstjórn, þar með talið þetta. Og í sjálfu sér ekkert út á það að setja en menn þurfa þá að vita hvernig þetta á að virka, hvernig verkaskiptingin fer fram. Þetta er hins vegar enn eitt dæmið um það að við þessa breytingu á Stjórnarráðinu snerist þetta miklu leyti um yfirbragð, ásýnd. Mér er tíðrætt um þetta, frú forseti, ég veit það, en það er ekki að ástæðulausu. Stjórnmál þessarar ríkisstjórnar snúast um yfirbragð, umbúðir, ekki innihald, snúast um yfirlýst markmið, stimpla, ekki raunveruleg áhrif. Og einhverjir flokkar höfðu í kosningabaráttunni lýst því að það ætti að stofna ný ráðuneyti um loftslag t.d., loftslagsráðuneyti, og það ætti að stofna innviðaráðuneyti. Enn og aftur, þetta er spurning um stimplana og umbúðirnar. Menn fóru í kosningabaráttu og sögðu: Við ætlum að pakka þessum málum inn í þessar nýju umbúðir. Það þurfti því greinilega að klára það í stjórnarmyndunarviðræðum svoleiðis að umhverfis- og orkumálaráðuneytið fékk viðbótarstimpilinn eða viðhengið loftslagsráðuneyti, án þess að við áttum okkur á því hvaða áhrif það muni raunverulega hafa að kalla þetta loftslagsráðuneyti. Sama er með innviðaráðuneyti þar sem grundvallaratriði í innviðum samtímans, fjarskipti, eru þó tekin úr ráðuneytinu. Það er ekki heil brú í því, fyrst við tölum um innviði, frú forseti, hvernig þetta var skipulagt. En það er vegna þess að þetta snerist ekki um að bæta kerfið. Þetta snerist ekki um að bæta fyrirkomulag Stjórnarráðsins. Þetta snerist um stólaleik ríkisstjórnarflokkanna og það að menn kæmust frá þessu með þau verkefni sem þá langaði að sinna og með þá stimpla sem þeir töldu sig þurfa að hafa, enda birtist það í heitum ráðuneyta sem, eins og ég nefndi áðan, eru reyndar nokkuð óljós enn þá. Það eina sem er víst með þetta, frú forseti, er að þetta verður dýrt. Þetta verður flókið, þetta mun tefja stjórnsýsluna og gera hana óskilvirkari í stað þess að gera hana skilvirkari, eins og svona breytingar eiga yfirleitt að gera, og ríkisstjórnin hefur sjálf ekki hugmynd um í hvað stefnir. Það verður því áhugavert að fylgjast með framvindunni, með því hvort þessir stimplar, þessar umbúðir sem ríkisstjórnin hefur pakkað Stjórnarráðinu inn í, muni hafa raunveruleg áhrif. Hver verða raunverulegu áhrifin umfram yfirlýst markmið, frú forseti?
Virðulegi forseti. Ég vakti hér áðan athygli á misræmi á milli forsetaúrskurðar og þeirrar þingsályktunartillögu sem við ræðum hér. Ég spurði hvort Greiningar- og ráðgjafarstöð, sem nú heitir reyndar Ráðgjafar- og greiningarstöð, eigi að heyra undir félagsmálaráðuneytið eða barna- og menntamálaráðuneytið og það er ofboðslega erfitt að ræða þetta þingmál þegar svona lagað liggur ekki fyrir og þegar enginn stjórnarliði tekur þátt í umræðunni og við fáum ekki skýringar. Ég veit að forsætisráðherra ætlaði kannski að svara þessu í seinni ræðu sinni en þá verðum við væntanlega flest búin að flytja okkar ræður og við höfum ekki forsendur til að meta þetta almennilega fyrr en við vitum t.d. þetta, undir hvaða ráðuneyti þessi mikilvæga stofnun á að heyra.
Frú forseti. Ég tek undir þessa ábendingu og spurningu hv. þingmanns. Það er býsna flókið að eiga orðastað við stjórnarliða og reyna að fá fram svör við spurningum okkar þegar enginn er til svara, og ekki síst að ná upp málefnalegri umræðu um það sem við erum að fást við þegar stjórnarandstöðuþingmenn eru þeir einu sem taka til máls og eru að velta fyrir sér hinum og þessum hlutum. Það er mjög eðlileg krafa að þingmaður geti innt þann sem mælir fyrir máli svara um málið, en verra er ef bíða á til lokaumræðu eftir að koma upp, til þess eru andsvör t.d., af því að þá er umræðunni lokið. Það er spurning hvort við eigum að bregða á það ráð að allir taki sig af mælendaskrá til að reyna að fá hæstv. forsætisráðherra hingað til að ræða málin og við getum þá farið aftur í andsvör, eða hvernig eigum við að ná þessari umræðu þannig að við botnum í því hvað við erum að fjalla um hérna?
Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með þeim sem á undan komu vegna þess að þetta er auðvitað grafalvarlegt mál. Ég held að það sýni bara svart á hvítu hvers lags óskapnaður þessi þingsályktunartillaga er að einhver skuli vera í vafa um hvaða ráðherra á að fara með þau mál er varða Ráðgjafar- og greiningarstöðina, það er fáránlegt að við skulum ekki hafa nokkra hugmynd um það og að við skulum vera með þingsályktunartillögu sem svarar því ekki og heilan skara af stjórnarþingmönnum sem láta ekkert í sér heyra. Maður botnar ekki í svona umræðu. Ég held að hæstv. forsætisráðherra komi hingað upp á eftir mér þannig að ég vona að við fáum einhver svör.
Frú forseti. Ég hafði í hyggju, af því að allmargar athugasemdir og spurningar og vangaveltur hafa komið fram í máli þingmanna, að halda ræðu síðar í dag þar sem ég ætlaði að fara yfir málið. Ég get með gleði svarað hv. þm. Jóhanni Páli Jóhannssyni því að málefni barna, bæði samþætting þjónustu í þágu farsældar barna, Barna- og fjölskyldustofa og þar með málefni barnaverndar og Greiningar- og ráðgjafarstöð munu heyra undir mennta- og barnamálaráðuneyti frá og með 1. febrúar. Eins og fram kom í ræðu minni í gær er hér undir tillaga til þingsályktunar sem mun hafa áhrif á forsetaúrskurð til breytinga. Þar munu einstök málefni færast yfir í lokagerð forsetaúrskurðar. Ég vona að hv. þingmaður geti þá jafnvel tjáð sig aftur ef þetta skýrir myndina. En hins vegar eru þær athugasemdir sem hafa komið fram þess eðlis að mér finnst betra að fara yfir þær í heildstæðri ræðu fremur en að vera í einnar mínútu tilsvörum.
Frú forseti. Það er ánægjulegt að sjá hæstv. forsætisráðherra bregðast svona vel við beiðni um að svara hv. þm. Jóhanni Páli Jóhannssyni þótt ekki hafi það gerst þegar um það var beðið upphaflega. Mér fannst nefnilega eftirtektarvert og til eftirbreytni að ráðherrann sæti hér langt fram á kvöld í gær og fylgdist ekki bara með umræðunni heldur tæki þátt í henni með því að veita þremur þingmönnum stjórnarandstöðunnar andsvör. Og þó að andsvör séu ekki nema ein eða tvær mínútur þá gefa þau tækifæri til mun skýrari skoðanaskipta en það sem hæstv. ráðherra sagðist ætla að gera, að reifa öll sjónarmið í ræðu við lok umræðunnar. Þar á að taka allt saman í einn fimm mínútna pakka. Ég ætla bara að leyfa mér að slá því föstu að þar hefði ekki verið minnst á Greiningar- og ráðgjafarstöðina sem auðvitað þurfti að svara beint. [[Forseti hringir.]]Þetta var bein spurning sem var beint til ráðherra og auðvitað hefði farið best á því að hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]hefði brugðist við því með að svara þingmanninum í andsvari.
Virðulegi forseti. Það er gott að hafa fengið þessi svör. Að sumu leyti er maður feginn að þetta er svona. Það þýðir þá að málefnið er hjá hæstv. ráðherra Ásmundi Einari Daðasyni sem rak kosningabaráttu sem snerist að miklu leyti um málefni barna, XB fyrir börn o.s.frv. Ég bind vonir við að hæstv. ráðherra Ásmundur Einar Daðason muni berja í borðið og falla frá þessum niðurskurði sem hefur greinilega verið á teikniborðinu þegar ráðuneytið var undir Vinstri grænum, þessar vikur frá því að forsetaúrskurðurinn kom fram. Ég ætla rétt að vona að núna verði fallið frá þessari ömurlegu þróun sem er boðuð í fjárlagafrumvarpi hæstv. fjármálaráðherra þar sem við sjáum lækkun þegar kemur að málefnum fatlaðra barna, þar sem við sjáum t.d. að boðuð eru lægri fjárframlög til þessarar stofnunar sem ég hef fjallað um hér, Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins, á hverju einasta ári þessa kjörtímabils. Ég gleðst yfir því.
Virðulegi forseti. Við erum að fjalla um tillögu til þingsályktunar um breytingar á ráðuneytum í Stjórnarráði Íslands og komið er með ný ráðuneyti, eins og segir orðrétt, með leyfi forseta: „…félags- og vinnumarkaðsráðuneyti, háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneyti, innviðaráðuneyti, matvælaráðuneyti, menningar- og viðskiptaráðuneyti, mennta- og barnamálaráðuneyti og umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti.“ Miðað við umræður sem hafa farið fram um þessa þingsályktunartillögu hringja margar viðvörunarbjöllur og sérstaklega sú viðvörunarbjalla að við skulum vera að fjalla um þingsályktunartillögu sem stangast jafnvel á við lög. Ef bara minnsti vafi er á því þá er grafalvarlegt að við skulum vera með þessa tillögu til umræðu. Það sem kom fram áðan er þó kannski það góða við tillöguna, að Ráðgjafar- og greiningarmiðstöðin, sem gegnir afar mikilvægu hlutverki, eigi að vera hjá hæstv. ráðherra Ásmundi Einari Daðasyni. Ég hef samt áhyggjur vegna þess að biðlistarnir hafa lengst og lengst, bara frá því í vor þegar ég fékk skýrslu um biðlistana vegna Covid. Þar kom fram að biðlistarnir hefðu tvöfaldast á einu ári. Ég óttast að frá því í vor hafi þeir lengst enn þá meira. Það er auðvitað grafalvarlegt mál þegar við erum með stöð þar sem verið er að greina börn til að aðstoða þau, og sérstaklega er varðar nám, að við skulum vera með kerfi sem býður upp á að börn þurfi að bíða eftir þjónustu, ekki í vikur, ekki í mánuði, ár, heldur jafnvel tvö, þrjú ár. Maður veit um þjónustu þar sem foreldrum er sagt að börnin komist jafnvel ekki að fyrr en eftir þrjú ár. Við þekkjum alveg afleiðingarnar. Við þurfum ekki að ræða þær. Ég ætla samt að ræða þær aftur vegna þess að það segir sig sjálft að ef þú segir við barn sem er sex ára að það fái greiningu eftir þrjú ár þá er það orðið níu ára. Ég segi: Hvar er skólaganga þessa barns? Við þekkjum afleiðingarnar ef börn lenda í þeirri aðstöðu að eiga það á hættu að verða fyrir einelti og vera útskúfuð úr samfélaginu. Þess vegna er óskiljanlegt að við skulum vera með fleiri hundruð börn á biðlista eftir svona sjálfsagðri þjónustu. Það er eitthvað vitlaust gefið. Það er eitthvað að kerfi sem býður upp á það. Á sama tíma og sagt er að það vanti jafnvel fjármuni inn í kerfið til þess að taka á þessu erum við með frumvarp sem virðist vera eitthvert gælufrumvarp um að bæta við einum ráðherra og óútfylltur víxill hvað það kostar. Það er sagt hundruð milljóna, hálfur milljarður, en gæti það farið í milljarð? Ég held að enginn viti það því að enginn getur svarað því hvað þetta á eftir að kosta okkur og þá líka hvað þetta á eftir að kosta þegar á að fara að búa til öll þessi ráðuneyti og færa til fólk og koma öllu af stað þannig að það virki virkilega. Og setjum þessi hundruð milljóna sem á að leggja í þetta í samhengi við að á sama tíma höfum við verið berjast með kjafti og klóm fyrir 50.000 kr. eingreiðslu, skatta- og skerðingarlausri, fyrir þá sem verst hafa það. Þá er bara sagt: Það eru ekki til peningar fyrir því. En það er til óútfylltur víxill fyrir þessu. Það er ekkert mál að finna peninga fyrir því. Eins og ég hef líka bent á er ekkert mál að finna nokkur hundruð milljónir fyrir einkarekna fjölmiðla á ríkisstyrk. Stórfurðulegt mál. Og síðan stóri fíllinn, RÚV, þeir fá bara hundruð milljóna, 400 milljónir. Ekkert mál, nóg til. Þeir fá meira að segja umfram verðtryggingu. En öryrkjar? Þeir fá hana eftir á. Þegar búið er að gefa þeim 3,6% fá þeir 0,8 prósent til að dekka hana eftir á. Og 1%, gleymum því ekki, sem er jafn mikið og þetta og minna en það sem á að fara í fjölmiðla, ríkisrekna og einkarekna. Hvar ætlum við að hætta? Af hverju styrkjum við ekki bara einkareknar sjoppur? Hver er munurinn á því? Það heitir einkarekið vegna þess að það á að vera einkarekið en ekki ríkisstyrkt. Maður getur stundum furðað sig á því hvernig hlutirnir æxlast. Þorsteinn Pálsson skrifaði grein sem heitir, með leyfi forseta, „Hangikjöt og háskólar“. Þar er hann að stórfurða sig á þessum ráðuneytum og spyr þeirrar einföldu spurningar hvernig í ósköpunum málefni þeirra sem reykja kjöt sé komið inn í málefni háskóla og vísindarannsókna. Ég veit það ekki. Mér datt í hug að hugsunin þarna á bak við væri kannski að rannsaka hangikjötið vísindalega til að átta sig á því hversu óhollt það er. Ég spyr mig líka sömu spurningar og hann: Hvernig í ósköpunum á þetta að fara saman? Að háskólar tengist fyrirtækjum sem reykja kjöt er auðvitað alveg stórfurðulegt. Eins og hann bendir líka á fer nám í læknisfræði í ráðuneyti iðnaðarmála en nám í kjötiðn á ekki heima þar. Maður spyr sig: Hvernig stendur á þessu? Er þetta rétt? Og ef þetta er rétt þá er það grafalvarlegt mál Með leyfi forseta ætla ég að vitna í grein Þorsteins þar sem hann segir: „Langsamlega mesta „Alvörukerfisbreytingin“ er fjölgun ráðuneyta um 20 prósent og fjölgun ráðherra um 10 prósent. Það er stærsta hugsjónamálið, sem leitt var til lykta. Í beinu framhaldi var rúmum á geðdeild Landspítala fækkað um 10 prósent. Forgangsröðunin fer ekki einu sinni leynt. Íslenskt ríkisbákn þarf nú tólf ráðherra, en það þýska sextán.“ Hvað erum við mörg? Við náum ekki 400.000. Hvað eru Þjóðverjar margir? Ef þeir þurfa 16 ráðherra þá þurfum við varla næstum því jafn marga ráðherra og jólasveinarnir eru. Ég held að það sé alveg á hreinu að það ætti ekki að vera. Ég sé að það gengur vel á tímann. Ég spyr mig eins og ég gerði í upphafi: Ef þessi þingsályktunartillaga er svona meingölluð, er ekki tími til að draga hana til baka og koma hreinlega með nýja? Við getum auðvitað bara rifið þetta, ekki af óvirðingu heldur bara af heilbrigðri skynsemi, og komið með nýja þingsályktunartillögu sem væri skiljanleg, enginn vafi væri á að stæðist lög og við værum með nákvæmlega kostnaðargreinda, sem ætti að vera skylda og ég skil ekki hvernig er ekki hægt að gera, þannig að það færi ekki á milli mála upp á krónu hvað þetta kostar. Það væri sko heilbrigð skynsemi.
Frú forseti. Við erum að ræða hérna mál um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Þetta er auðvitað mjög stórt og umfangsmikið mál, þvert á það sem mætti kannski ætla af sjálfu plagginu sem við höfum fyrir framan okkur. Það sem er líka svolítið sérstakt við þetta mál er að þvert á flest stjórnarmál sem ráðherrar bera fram er það þvert á málaflokka, þvert á fagráðuneytin. Það er kjarni akkúrat þessa máls. Í því felst að oft þegar hæstv. ráðherrar koma hingað upp og flytja sín mál þá eru það þeirra mál, það eru kjarnamál þeirra og það er í sjálfu sér ekkert við það að athuga þó að aðrir ráðherrar mæti ekki endilega í umræður og lýsi sig jafnvel algerlega hlutlaus eða stikkfrí í viðkomandi máli þar til kemur að atkvæðagreiðslu. Það er öllu sérkennilegra, vissulega, þegar um er að ræða stjórnarþingmenn sem lýsa sig áhugalitla um málið, a.m.k. ef marka má viðveru þeirra eða viðveruleysi hér í umræðunum. Þetta mál er sem sagt þess eðlis að þrátt fyrir að vera það sem það er, tillaga um gjörbreytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráðinu og nái til velflestra ráðuneytanna, er ein manneskja hér sem hefur mælt fyrir þessu máli og það er hæstv. forsætisráðherra. Ég þakka henni fyrir að sitja hér í salnum að hlusta þótt ég hefði, með fullri virðingu fyrir hæstv. forsætisráðherra, eiginlega viljað skipta henni út fyrir einhverja stjórnarþingmenn sem tækju þátt í umræðunum, ef það þyrfti þau skipti, helst hvort tveggja, vegna þess að við þurfum umræðuna um þetta mál. Þetta er mjög stórt og mikið mál. Það er mjög sérkennilegt og mér finnst synd að enginn 38 stjórnarþingmanna - og þegar ég tek ráðherrana frá og hæstv. forseta þá eru það 25 stjórnarþingmenn sem hljóta að styðja málið, það liggur í hlutarins eðli, þetta er komið út úr þingflokkum stjórnarflokkanna - komi hér og ræði þann stuðning sinn við okkur. Ég sakna þess að við tökum samtalið vegna þess að ég veit að margt sem hér er að gerast samkvæmt þessari tillögu, og ég er ekki að tala um þennan óútfyllta tékka sem fylgir því, óútfylltan tékka á ríkissjóð eingöngu, eru alls konar kerfisbreytingar sem hingað til hafa ekki verið endilega kjarninn í málflutningi einstakra stjórnarflokka og þaðan af síður einstakra stjórnarþingmanna. En nú er þetta óumdeilanlega þeirra stóra mál á þessu fyrsta ári endurnýjaðs stjórnarsamstarfs og ég sakna einfaldlega samtalsins. Hver eru rökin fyrir þessu? Og ég ætla að segja það bara hreint út að hrópandi fjarvera stjórnarliða annarra en hæstv. forsætisráðherra hér í dag segir ekkert annað en að þetta sé mál sem menn veigri sér við að ræða. Þetta er ekki mál sem hæstv. forsætisráðherra situr ein með í fanginu, ég bara get ekki ímyndað mér það. Það eru flokkar í þessu samstarfi sem hafa talað um ráðdeild í ríkisfjármálum. Sá flokkur hefur talað um það meira en hann hefur framkvæmt, það sýnir náttúrlega þróun ríkisútgjalda þau ár sem þessi ágæti flokkur, Sjálfstæðisflokkurinn, hefur verið við stjórnvölinn. En menn tala engu að síður svona. Hvar eru þeir þingmenn? Framsóknarflokkurinn hefur líka talað á þann veg og hver er skoðun þingmanna hans á þessu? Er það djúp skoðun stjórnarþingmanna að þetta sé mikilvægt fyrsta skref eftir reynslu fyrstu fjögurra áranna, að þetta sé það sem þurfi til að færa Ísland áfram? Ég held reyndar að svo sé ekki. Ég held að við séum að tala hér um eins og margir hv. stjórnarandstöðuþingmenn hafa getið sér til um hér í þingsal, af því að það er það eina sem við höfum, það eru getgátur, að þetta sé niðurstaða af einhvers konar samningum á milli stjórnarflokkanna þegar það þurfti að stokka spilin upp á nýtt eftir kosningar. Því er pakkað inn í umbúðir þess að þetta sé vel ígrundaður, með leyfi forseta, „lokaáfangi í umfangsmiklum breytingum á skipulagi Stjórnarráðs Íslands sem kynntar voru í tengslum við myndun nýrrar ríkisstjórnar í lok nóvember sl. …“ Ef þetta er lokaáfanginn, frú forseti, þá hef ég misst af öllum milliköflunum í þessu máli og ég held reyndar að fleiri hafi gert það miðað við það hversu lítt tilbúnir ráðherrar voru, miðað við þögn stjórnarþingmanna og miðað við þær fréttir sem berast innan úr ráðuneytunum um hversu óviðbúnir starfsmenn þar eru þessum verkefnum. Það er viðbúið að þetta muni taka gríðarlegan tíma að raungerast til viðbótar við þann kostnað sem menn hafa þegar slegið á, sem eru einhverjar kæruleysislegar nokkur hundruð milljóna, svo ég vitni í hæstv. fjármálaráðherra, og það er líka kostnaðarsamt. Nú er það ekki svo að ég sé á móti breytingum, sannarlega ekki. En ég er mjög svo á móti illa ígrunduðum breytingum og ég held að við séum það flest. Ég er líka á móti því að svona hlutir séu gerðir að einhvers konar skiptimynt í valdatafli. Það er svolítið tilfinningin. Sú tilfinning er vond og þá skiptir engu hvort maður stendur í stjórnarandstöðu eða stjórn hér á þingi, það er vont að hafa þá upplifun og það er ekki síst þess vegna sem ég hef a.m.k. óskað eftir því að fá útskýringar frá stjórnarþingmönnum um jákvæðar hliðar þessa máls. Í greinargerð tillögunnar er vitnað til þess að það sé jákvætt að auka sveigjanleika stjórnkerfisins. Það er jákvætt að auka samvinnu og samstarf þvert á ráðuneyti og það er jákvætt að auka stefnulipurð. Þetta er allt hárrétt. En þetta er ekki neitt sem maður gerir með því að brjóta niður eitt ráðuneyti og byggja upp annað. Það er ekki það. Þá ertu bara að brjóta niður veggi og reisa þá annars staðar og færa til. Það kemur rót í einhvern tíma og svo festist allt í sama horfinu. En það að auka samstarf á milli ráðuneyta sem fyrir eru, hvort sem það eru nákvæmlega þau ráðuneyti sem eru núna eða einhvers konar breytt, er hinn raunverulegi sveigjanleiki og það er hin raunverulega stefnulipurð sem ég er algerlega sammála að kallað sé eftir. Síðan er það auðvitað hitt og það er fjölgun ráðherra. Við erum ekkert að stækka sem þjóð það hratt að hér þurfi að fjölga ráðherrum um einn eða tvo í hvert skipti sem stjórnmálaflokkar þurfa að koma sér saman um stjórnarsamstarf. Við hljótum að geta fundið aðrar leiðir til þess. Það eru gríðarlega margar spurningar sem vakna. Sú sem er mest aðkallandi núna, og það helgast kannski af því að við erum samtímis að ræða fjárlög og fjáraukalög, er kostnaðurinn sem af þessu hlýst. Þá er ég ekki að meina hversu mikið þetta kostar endilega í útsettum peningum heldur kostnaðurinn umfram það sem við fáum í staðinn af því að það er óljóst. Ég ætla að leyfa mér að standa hér og segja að ég tel það ekki til tekna fyrir íslenska þjóð að einhverjir þingmenn stjórnarflokkanna séu ánægðir af því að þeir fengu nýja ráðherrastóla. Það er bara ekki það sem við eigum að vera að ræða hér. Kostnaðurinn er óljós. Síðan er það hitt að verkefnin eru vægast sagt á reiki og ég sakna virkilega mikið umræðu um hvað það er sem við eigum að fá út úr þessu. Ég verð að segja, frú forseti, að þegar þetta er allt saman tekið og ég hef hlustað á umræðurnar hérna og þögnina, hún eiginlega segir mér meira, þá minnir þetta mig svolítið á fólk í sambandi sem er orðið svolítið þreytt hvort á öðru og það sem í upphafi var sætt og huggulegt er orðið svolítið þreytandi, farið að fara í taugarnar. Það er virkileg þreyta, það eru brestir. En það er væntumþykja, það er eitthvað þarna og þá þarf að gera eitthvað til að lengja í sambandinu. Þegar um er að ræða sambönd einstaklinga þá verður stundum barn til og ég er mjög fegin því, ég ætla bara að segja það hér og nú, að stjórnmálaflokkarnir Vinstri græn og Framsókn og Sjálfstæðisflokkur geta ekki eignast barn saman. [[Forseti hringir.]]En þessi tillaga sem við ræðum hér er einhvern veginn þess háttar, það er tilfinningin. [[Forseti hringir.]]Það eru ekki endilega orð hæstv. forsætisráðherra vegna þessa erindis hér sem benda til þess heldur öskrandi þögn allra hinna.
Ég vil biðja hv. þingmenn um að virða ræðutímann.
Frú forseti. Hér stöndum við og kvörtum yfir lélegum vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar við endurskipulagningu Stjórnarráðsins. Þegar kemur að því að tryggja eigin völd, tekjur og stólaskipan er ríkisstjórnin tilbúin að skrifa óútfylltan tékka fyrir kostnaði. Á sama tíma lætur ríkisstjórnin öryrkja lepja dauðann úr skel og sjúklinga hírast á göngunum og geymslurýmum. Þegar kemur að því að tryggja að Ísland sé velsældarsamfélag, hugtak sem ríkisstjórnin sjálf ákvað að nota í stjórnarsáttmála sínum, virðist sú velsæld frekar vera fyrir hæstv. ráðherra og valdatafl þeirra. Sá kostnaður sem nefndur hefur verið í tengslum við þessar breytingar hleypur á hundruðum milljóna og jafnvel milljarði. Það er nálægt því sá peningur sem stjórnarandstaðan hefur lagt til að veittur verði sem skerðingarlaus jólagreiðsla til öryrkja, aðgerð sem hæstv. fjármálaráðherra segir að sé á borði hæstv. félagsmálaráðherra sem síðan bendir á þingið þrátt fyrir að þingið sé að biðja ráðherra um svör. Nú erum við að ræða mál sem snertir hæstv. forsætisráðherra sem hefur sýnt þinginu þá virðingu að sitja hér undir umræðum um tillögu hennar. Sem yfirmaður þeirra tveggja hæstv. ráðherra sem benda hvor á annan þá langar mig að skora á hæstv. forsætisráðherra að koma í andsvar og segja hvort forsætisráðherra ætli að sýna mannúð í verki og tryggja öryrkjum þessa greiðslu þrátt fyrir það að við í stjórnarandstöðunni höfum lagt fram þá tillögu. En hver er raunveruleg ástæða þess að við erum að fjalla um endurskipulagningu Stjórnarráðsins? Við sem erum nógu gömul munum eftir hinum bráðskemmtilegu bresku gamanþáttum Já, ráðherra og Já, forsætisráðherra og það er spurning hvort sú hefð að embættismenn innan kerfisins stýrðu ráðherrum hafi kannski fengið að tíðkast á Íslandi allt of lengi. Við veltum því fyrir okkur. Við heyrum líka að það sé talað um skilvirkni og að vinna þvert á ráðuneyti en það er ekkert í greinargerð með þingsályktunartillögunni sem sýnir að það sé verið að vinna þvert á ráðuneyti nema þegar kemur að hlutum eins og jafnréttismálum og mannréttindamálum sem eru að falla undir hæstv. forsætisráðherra. Svo getum við horft á það hvernig þetta er framkvæmt. Jú, það var byrjað á því að ákveða að það yrðu þetta margir ráðherrar og svo var farið í það að búa til einhverja samansuðu af verkefnum sem hver þessara ráðherrastóla gæti fengið undir sig. Þarna er brotin ein grundvallarregla í því að framkvæma endurskipulagningu sem virkar, sú að það sé byrjað á að skoða þau markmið og strategíu sem ætlast er til að ná fram og hanna síðan endurskipulagninguna í kringum það. Nei, það mátti ekki, heldur var farið í að finna strategíuskýringar sem hægt væri að púsla við það af hverju hver og einn valdastóll varð til. Sú endurskipulagning sem hér liggur fyrir brýtur líka aðra grundvallarreglu góðrar endurskipulagningar. Hún er sú að virkja þá sem hún hefur áhrif á. Til að ná fram góðri endurskipulagningu er nefnilega árangursríkast að fá sjónarmið þeirra sem eru næstir þessu, ekki sjónarmið einhverra stjórnarflokkaformanna sem eru í raun og veru alls ekki tengdir inn í þau ráðuneyti sem þeir eru að stokka upp heldur þekkja þau bara af afspurn sinna kollega. Já, það er nefnilega best að fá fólk með sér frá upphafi í endurskipulagninguna, að það komi með hugmyndir, það gefi viðbrögð við þeim breytingum sem verið er að horfa á og það viti hvert hlutirnir stefni. En hið sjálfskipaða endurskipulagningarþríeyki hélt spilunum að sér svo lengi að meira að segja kollegar þeirra sem urðu ráðherrar vissu ekki einu sinni hvað þeir voru að fara að gera og eru jafnvel enn að klóra sér í hausnum yfir því hvað þeir eigi að vera að gera. Ég reikna ekki með að hæstv. forsætisráðherra hlusti mikið á þær athugasemdir og hugmyndir sem við í stjórnarandstöðunni höfum rætt hér. En það er von mín að þegar næst verður farið í endurskipulagningu sem, miðað við orð hæstv. fjármálaráðherra sem er orðinn leiður á fjárlagagerð, gæti orðið eftir um tvö ár, þá dragi þau kannski smá lærdóm af þessari endurskipulagningu og bæti vinnubrögðin. Já, við eigum eflaust eftir að súpa seyðið af þessari illa hugsuðu kerfisbreytingu, breytingu sem er svo illa hugsuð að sum ráðuneytin heita nokkrum mismunandi nöfnum í þingsályktunartillögunni, breytingu sem mun kosta meira en sú eingreiðsla sem öryrkjar eiga skilið, breytingu sem mun kosta meira en sú upphæð sem hefði dugað til að stytta biðlista fyrir geðheilbrigðisþjónustu og breytingu sem einungis tryggir áframhaldandi samstarf valdagráðugra stjórnmálamanna sem eru tilbúnir að fórna öllu fyrir stólana sína.
Virðulegi forseti. Hér með tilkynnist að stjórnarliði er kominn í pontu. Það er ekki endilega þannig að ég sé skoðanalaus í þessum málum eða hafi ekki svör því að í þessu máli taldi ég nægilegt að forsætisráðherrann sjálfur, sem vann að þessu máli ásamt samráðherrum sínum þremur og formönnum, væri best til þess fallinn og það er vel. Ég er búin að fara yfir þetta og hef hlustað hér á ýmsar ræður hjá minni hlutanum, sem er bara fínt. Þetta eru nokkrar breytingar og þær koma okkur öllum við og ég held að það sé bara ágætt að við séum að fjalla um þetta fram og til baka þangað til við fáum málið inn í nefnd og fáum ýmis viðbrögð, bæði frá umsagnaraðilum og eins að við getum fjallað um þetta sjálf. Ég hef farið yfir þetta aftur og aftur og það er náttúrlega þannig með okkur stjórnarliða að við erum svona fyrir utan ráðherrastólana, fyrir utan Stjórnarráðið og sitjum hér á þingi, og við fáum þetta í hendur núna bara fyrir nokkrum dögum og erum þess vegna ekki með öll svörin. En mér sýnist, þegar ég fer yfir þetta, að þetta sé ekki eins svakalegt og sumir telja. Það er ekki verið að flytja nein fjöll eða annað slíkt heldur eru þetta bara breytingar sem kannski hefur verið orðin þörf fyrir. Við höfum ekki breytt Stjórnarráðinu eða ráðuneytunum í tíu ár og við verðum að gera okkur grein fyrir því að það hvernig ráðuneyti eru skipuð er ekki meitlað í stein. Það hlýtur að þurfa að taka mið af því hvernig þjóðin er samansett, hvernig landið liggur og við verðum að viðurkenna það að síðustu tvö ár hefur margt breyst. Það hefur eiginlega allt breyst, ekki bara hér heldur í öllum heiminum. Af hverju eigum við ekki að skoða málin upp á nýtt? Það er eins og þetta sé eitthvað sem hafi verið gert í fyrsta skipti hér í marga áratugi eða bara í fyrsta skipti, en það er alls ekki. Þetta er gert eftir nærri hverjar kosningar í Danmörku og í löndunum í kringum okkur, þannig að ég held að það sé alveg ástæðulaust að fara á límingunum yfir þessu. Þegar maður fer yfir tillöguna eru hérna alla vega fimm ráðuneyti sem breytast ekki, sem eru utanríkisráðuneytið, heilbrigðisráðuneytið, fjármálaráðuneytið, dómsmálaráðuneytið og forsætisráðuneytið þó að einhverjir málaflokkar flytjist á milli. Í stjórnarsáttmálanum er megináherslan t.d. lögð á loftslagsbreytingar, við þurfum að koma til móts við það, orkuskiptin, grænar fjárfestingar. Og þegar ég les stjórnarsáttmálann og fer svo aftur yfir þessa þingsályktunartillögu sýnist mér að hún sé alveg í fullu samræmi við hann. Einhverjum hefur orðið tíðrætt um kostnaðinn. Jú, þetta er dýrt og það má alltaf segja að það þurfi að réttlæta það. Við erum að bæta við einum ráðherra og ráðuneytum fjölgar um tvö. Hæstv. forsætisráðherra svaraði því til hér í gær að þetta myndi kosta um 450 milljónir. Einhverjum hefur líka orðið tíðrætt um að þetta sé óþægilegt fyrir þá starfsmenn sem sitja í ráðuneytunum, að þeir viti ekki hvert þeir eiga að mæta daginn eftir og annað slíkt. Það má alveg taka undir það að vissu leyti. En þegar þú ert starfsmaður í ráðuneyti má alltaf búast við nokkrum breytingum, t.d. við hverjar kosningar. Er það alveg sjálfsagt að þó að sama ríkisstjórn sitji í tvö kjörtímabil verði allt eins? Getum við ekki líka gagnrýnt það að ráðherrar festist enn frekar og sökkvi í stólana sem þeir sitja í? Og við getum alveg sagt um það skipulag sem var á fyrra kjörtímabili að manni fannst nokkur málefni skarast og það væri ekki nógu mikið samtal milli ráðuneyta. Þetta á að bæta. Mig langar til að nefna hérna nokkur ráðuneyti og það er ýmislegt hérna, ég get alveg viðurkennt það, sem maður klórar sér í hausnum yfir og ég get hvorki svarað fyrir eða andmælt eða mælt með, en heilt yfir sýnist mér þetta vera mjög í anda þess sem stjórnarsáttmálinn segir til um. Ég nefni t.d. matvælaráðuneytið. Ég er mjög ánægð með þessa breytingu, að verið sé að leggja áherslu á þann málaflokk. Við erum jú matvælaþjóð og til þess að við getum nýtt okkar auðlindir sem best til að framleiða matvæli þurfum við að einblína á þessa þætti. Á liðnu kjörtímabili settum við okkur matvælastefnu og gildir hún til ársins 2030 og í henni er fjallað um bæði áskoranir og tækifæri íslenskrar matvælaframleiðslu til næstu tíu ára. Það sem er flutt inn í þetta ráðuneyti er skógræktin og landgræðslan. Þetta tengist landbúnaði. Maður skildi aldrei af hverju þetta var annars staðar en þar. Almenn landnýting á auðvitað að vera undir þessu ráðuneyti. Að öðru leyti er það ráðuneyti ekki mikið að breytast. Síðan er mennta- og barnamálaráðuneytið. Á liðnu kjörtímabili var ráðist í mjög umfangsmiklar breytingar á lagaumhverfi er varðar málefni barna með farsæld þeirra að leiðarljósi. Eðlilega kemur því þessi breyting á ráðuneytinu til. Mér finnst það bara mjög eðlilegt. Ef við ætlum að koma þessari framkvæmd fyrir og fullvinna verðum við að aðlaga okkur að því. Við getum ekki farið fram á framfarir nema þetta fylgi með. Við ætlum að bæta þjónustu við börn með því að afnema kerfislægar hindranir og búa málaflokknum heildstæða umgjörð. Þarna er verið að ná utan um þennan málaflokk með þeim breytingum sem við gerðum á síðasta kjörtímabili. Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti: Samhengi orku- og loftslagsmála er augljóst og þó að það heiti eitthvað annað þarf það ekkert að bragðast öðruvísi. Ég held að það sé kannski orðum aukið að það sé verið, eins og hv. þm. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir sagði hér áðan, að taka púsluspil og henda því upp í loftið og raða því svo aftur. Það er nú svolítið orðum aukið en vissulega birtist ný mynd. En ef við ætlum gera eitthvað gagnvart loftslagsbreytingum og taka virkilega þátt í því verkefni sem þjóð verðum við að einbeita okkur að þeim lausnum sem við höfum til þess. Þess vegna verðum við horfa á þetta samhengi, orkuna og þær auðlindir sem við höfum, umhverfismál og loftslagsmál - það heyrir allt undir þetta. Það var eitt sem ég ætlaði líka að nefna. Hér segir um innviðaráðuneytið: „Með breytingunni er stefnt að því að tryggja betri samhæfingu með sveitarfélögum, aukinn stöðugleika á húsnæðismarkaði og að áætlanir í samgöngumálum, húsnæðismálum og skipulagsmálum verði samþættar og lagðar fram samhliða þannig að tryggja megi að samgöngur séu í þágu byggðar og loftslags.“ Við töluðum mikið um innviðauppbyggingu og að við þyrftum að treysta þá innviði sem við hefðum í landinu. Hér er bara verið að byggja traustari stoðir undir þann málaflokk. Heilt yfir eru þessar breytingar, finnst mér, eins og ég sagði áðan, í takt við stjórnarsáttmálann sem ný ríkisstjórn vinnur eftir og ég get með heilum hug stutt þessa þingsályktunartillögu. Ég hef lokið máli mínu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Höllu Signýju Kristjánsdóttur kærlega fyrir að koma hingað upp og taka þátt í samtalinu með okkur. Í fyrri umferð langar mig að spyrja, af því ég hjó eftir því að hv. þingmaður fer yfir þessi stikkorð um helstu breytingar og er sátt við þær og að hún nefndi að það væri líka gagnrýnisvert í endurnýjuðu stjórnarsamstarfi að breyta ekki neinu, það mætti jafnvel gagnrýna það, hvort hún geti samt verið sammála því að himinn og haf sé á milli þess að gera ekki neitt og fara síðan út í þessar miklu breytingar. Ég viðurkenni að það hefur farið fram hjá mér þegar kostnaðurinn fór, í máli hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar, úr 200 milljónum í 450. Þá má gera ráð fyrir því að þar muni halla hátt í milljarð, svona út frá íslenskum reiknikúnstum og íslenskum veruleika. En það er nú ekki á ábyrgð hv. þingmanns. Ég er að velta því fyrir mér, einfaldlega af því að nú kemur þingmaðurinn inn á það að þó að stjórnarþingmenn hafi samþykkt málið út úr þingflokkum að þá hafi þau ekki haft mikið lengri tíma en við sem hér stöndum í stjórnarandstöðunni til að skoða þetta, hvort henni þyki þetta raunverulega nægilega vel ígrundað. Nú er komið á fimmta ár í samstarfi þessara þriggja flokka. Reynslan er til staðar, löngu fyrir kosningar voru yfirlýsingar komnar fram um vilja til áframhaldandi samstarfs og maður skyldi ætla að það hefði þá verið farið að veltast í meðförum forystufólks flokkanna hvernig ætti að gera þetta en það er engu að síður svo að kjörtímabilið virðist ekki hafa dugað til, ekki þeir tveir mánuðir þegar við vorum í skjóli skandalsins í Norðvesturkjördæmi og varla tíminn sem síðan leið. Hefði ekki verið hægt að vinna þetta betur, svo ég varpi bara þeirri þungu spurningu fyrir hv. þingmann sem ég þakka enn og aftur fyrir að koma hingað í samtalið?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Eins og ég skildi það þá var þingmaðurinn að tala um að skammur tími hafi farið í undirbúning á þessum breytingum. Þeir þingflokkar sem starfa saman í ríkisstjórn eru búnir að starfa saman í fjögur ár og ég held að sá tími hafi verið reynslutími fyrir þessar breytingar, sem þurfti ekki að gera á síðasta kjörtímabili. Þetta hafi verið reynslutími sem þeir byggðu þessa framkvæmd á. Þessar tillögur hljóta að hafa komið upp í gegnum þessi fjögur ár, að það þyrfti að breyta þessu svona til þess að gera þetta skilvirkara. Það er sú tilfinning sem ég fæ, þó að þetta hafi ekki alltaf verið rætt einhvers staðar grundigt en það gerist þegar þau setjast niður aftur. Eins og hv. þingmaður sagði hér í fyrri ræðu, þau voru búin að vinna þetta lengi saman og hann líkti þessu við hjónaband. Það er alveg rétt. Ef maður ætlar að halda áfram í einhverju sambandi, hvort sem er í hjónabandi eða samstarfi milli einstaklinga sem vinna saman, þá þarf maður að setjast niður öðru hvoru og spyrja: Er rétt að halda áfram á sömu forsendum og gert var? Er kannski betra að byrja jafnvel upp á nýtt eða taka til í efri skápunum eða halda áfram með eitthvað? Ég held að þessi ákvörðun hafi verið byggð á reynslu þessara fjögurra ára og ég treysti því að þetta sé okkur til heilla.
Frú forseti. Ég þakka andsvarið. Mig langar að beina athyglinni að því að eina fagráðuneytið sem ekki er stokkað upp og ekki virðast vera gerðar neinar breytingarkröfur til er ráðuneyti heilbrigðismála. Það gustaði heldur betur um þau mál á síðasta kjörtímabili og það heldur áfram að gusta um þau vegna þess að það sem fram kemur í áliti fjármálaráðs við fjármálastefnu ríkisstjórnarinnar er t.d. gagnrýni á að ekki hafi verið brugðist við því risaverkefni sem fram undan er og tengist öldrun þjóðarinnar. Þarna hefði e.t.v. mátt, í allri þessari uppstokkun, huga að kröfum nútímans og líka að kröfum framtíðarinnar. Ég spyr. hv. þingmann: Eru þetta að mati stjórnarliða nægileg viðbrögð við þeirri áskorun sem við stöndum frammi fyrir í heilbrigðismálum og því ástandi sem við búum við í heilbrigðiskerfinu okkar? Er það nægilegt í ljósi allra þeirra breytinga sem við erum að fara í í öllu stjórnkerfinu að öðru leyti að skipta bara um ráðherra?
Virðulegi forseti. Ég þakka aftur fyrir andsvarið. Það er nú alveg gríðarleg breyting að skipta um ráðherra, en ég er þá ekki að halla á þann ráðherra sem sat fyrir. Um ráðuneytið sjálft er bara ein setning: „Núverandi fyrirkomulag heilbrigðisráðuneytis verður óbreytt í skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands.“ Það segir að þunginn verði næstu ár mikill á þessu ráðuneyti. Það var kannski það viðkvæmt að ekki var hægt að stokka það frekar upp eða að öðru leyti en því að skipta um ráðherra. Hv. þingmaður nefndi hér öldrun þjóðarinnar og ég held að í stjórnarsáttmálanum sé svolítið tekið á þessu og ég treysti því að nýr heilbrigðisráðherra vinni eftir þeim línum sem lagðar eru þar. Ég treysti því.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og að koma hér til þessarar umræðu. Það er virðingarvert. Mig langar að byrja á þessu mjög afmarkaða atriði sem ég hef nefnt í báðum ræðum mínum í málinu og snýr að flutningi fjarskiptamála úr samgönguráðuneyti, sem sagt nýju innviðaráðuneyti, yfir til - nú þarf maður að hugsa - vísinda-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytis. [[Gripið fram í.]]Var þetta samt ekki rétt? [[Hlátur í þingsal.]]Það kemur. Þetta kemur einn daginn. Mig langar í ljósi þess að hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir kemur að vestan, þar sem fjarskiptamálin hafa á löngum köflum verið með hvað broguðustum hætti af landshlutum Íslands, að spyrja hvort hv. þingmaður telji að þetta sé til bóta. Nú eru rökin fyrir því að flytja fjarskiptamál yfir til þessa nýja ráðuneytis þau að þau þurfi tengja með svo miklum hætti nýsköpun og ýmsum framtíðarvangaveltum. Mér þykja fjarskiptamálin þvert á móti vera augljós partur af grunninnviðum þjóðarinnar sem ættu miklu betur heima í nýju iðnaðarráðuneyti. En spurningin til hv. þingmanns er: Telur þingmaðurinn þetta tiltekna atriði vel ígrundað? Eða telur þingmaðurinn jafnvel að skynsamlegt væri að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sem um málið mun fjalla, ætti að gera tillögu um að koma þessum málaflokki áfram fyrir í innviðaráðuneytinu hjá formanni þess flokks sem hún er þingmaður fyrir?
Virðulegi forseti. Minni hlutanum til hróss verð ég að segja að með því að tala svona vel og lengi í þessu máli eru þau komin, held ég, fram úr okkur stjórnarþingmönnum í því að læra heitin á ráðuneytunum. Ég þakka fyrir andsvarið. Hv. þingmaður nefnir fjarskiptamálin. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki þau rök sem ég get farið með hér í ræðustól fyrir flutningi á þessum málaflokki þó að ég treysti nýjum ráðherra fyrir málaflokknum eins vel og mínum formanni, enda tel ég að hún geti þá leitað til góðs ráðgjafa ef eitthvað vantar upp á það. Þingsályktunartillagan kemur til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem ég sit í þannig að þetta verður eitt af þeim málum sem ég mun spyrja svolítið út í. Ég hef ekki svörin eða fulla skoðun á því fyrr en ég hef kynnt mér það. Það er bara þannig og ég skal alveg viðurkenna það. En ég treysti hæstv. ráðherra til að sinna þessum málaflokki jafn vel og hún hefur gert í öðrum málum.
Frú forseti. Ég þakka svarið. Auðvitað er engin gagnrýni á störf hæstv. ráðherra, Áslaugar Örnu Sigurbjörnsdóttur, fólgin í þessum orðum mínum, síður en svo. En það kemur fram í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Eins og sjá má eru þessar breytingar á skipan ráðuneyta síðast en ekki síst til þess fallnar að fella ósýnilega múra stofnanamenningar og stuðla að samvinnu, samráði og samhæfingu innan Stjórnarráðsins.“ Í því samhengi langar mig að spyrja hv. þingmann: Hefur það verið upplifun stjórnarliða á liðnu kjörtímabili að samstarf ráðuneyta sé svo lélegt að það þurfi beinlínis að fara í uppstokkun á ráðuneytum til að fella ósýnilega múra stofnanamenningar og stuðla að samvinnu, samráði og samhæfingu innan Stjórnarráðsins? Þá hlýtur maður að spyrja: Af hverju var það ekki gert á fyrri hluta síðasta kjörtímabils? Slíkt ástand sem hér er lýst ætti ekki að hafa dulist neinum sem var almennur þingmaður í liði stjórnarflokkanna.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held ekki að samvinnan eða samstarf á milli ráðuneyta hafa verið svo lélegt á síðasta kjörtímabili en ég tel að með flutningi á ýmsum málaflokkum á milli ráðuneyta sem eiga betur þar heima, eins og t.d. á skógræktinni og landgræðslunni inn í landbúnaðarráðuneytið eða matvælaráðuneytið, þá sé betri yfirsýn og athygli á þann málaflokk sem í heild sinni ætti að eiga heima þar undir. Þetta getur átt við um fleiri ráðuneyti og fleiri málaflokka. Þegar verið er að færa einhverjar deildir eða málaflokka á milli þá fylgja vonandi með starfsmenn sem eru bæði með reynslu og þekkingu á því sviði á milli ráðuneyta. Mér finnst það mjög eðlilegt og bara til bóta.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og býð hana velkomna fyrir hönd stjórnarliða í umræðuna. Það hefur komið í ljós að hv. þingmanni finnst það kannski frekar óheppilegt, ef ég hef skilið hv. þingmann rétt, að færa fjarskiptin yfir og ég er sammála því. Ég tel að innviðauppbyggingin hefði átt að vera öll áfram í svonefndu innviðaráðuneyti. Mig langar að spyrja hv. þingmann um sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, og ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni, við deilum þeirri skoðun að sóknarfæri fyrir íslenskan landbúnað séu gríðarleg, í matvælum og matvörum. Hvað nákvæmlega er það í tillögunni sem ýtir undir það? Verið er að taka rétt skref með landgræðsluna og skógræktina, að færa það úr umhverfisráðuneytinu yfir í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, en hvað nákvæmlega í þessu ýtir undir það að við getum farið af krafti í því að sækja fram með matvæli? Hvað er það til viðbótar sem styður við landbúnað í nákvæmlega þessu? Í öðru lagi langar mig til að spyrja hvort hv. þingmaður sé sáttur við það að umboðsmaður barna færist frá forsætisráðuneyti yfir í ráðuneyti mennta og barna. Umboðsmaður barna er sjálfstæð stjórnsýslustofnun og ég tel mikilvægt að hún sé sjálfstæð og meira en armslengd frá þeim aðilum sem hún á einmitt að hafa eftirlit með. Að mínu mati er verið að gera stofnun umboðsmanns barna erfiðara fyrir með því að vera undir sama ráðuneyti og hún á að hafa eftirlit með. Ég vil gjarnan fá álit hv. þingmanns á þessu. Síðan vil ég einfaldlega spyrja hvort henni finnist heppileg öll þessi mörg hundruð milljóna króna fjárútlát sem þessar hrókeringar kosta þegar upp er staðið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er ánægð með það að hún spyrji um matvælaráðuneytið því að ég er sérstaklega ánægð með þá áherslu. Það hefur skort svo virkilega að við horfum á okkur sem matvælaframleiðsluþjóð og við þurfum að byggja undir það. Um leið og við gerum það þá erum við að vekja athygli á því að þetta er framlag okkar sem matvælaþjóðar, þ.e. að við erum ná loftslagsmarkmiðum. Með því getum við náð árangri í þeim málefnum. Það er alveg sérstaklega ánægjulegt að við séum að horfa til þess að vinna eftir matvælastefnunni. Ég held að það sé bara til bóta, og líka að flytja verkefni í skógrækt og landgræðslu þarna inn og að við horfum á þetta sem heildargrunn. Í sambandi við umboðsmann barna þá hef ég ekki rök á takteinum fyrir því af hverju verið er að flytja þau mál á milli ráðuneyta. Eins og hv. þingmaður kom inn á þá er kannski óheppilegt að hann fari þarna undir. Þetta er eitt af því sem ég mun spyrja um þegar við förum í þinglega meðferð um þessi mál. En ég hef ekki rökin á takteinum, ég skal bara viðurkenna það.
Virðulegur forseti. Það er skiljanlegt að hafa ekki rökin á hreinu því að það hefur engin greining átt sér stað og engin stefnumótun. Bara í síðustu viku var einn ráðherra sem sagði við mig: Já, ég fékk fréttir á miðvikudaginn að ég væri með þetta tiltekna mál innan ráðuneytis. Það er enginn með yfirsýn. Það er heldur engin tilviljun að það eru bara formennirnir sem eru á sínum stað. Allt annað er stokkað upp. Ég undirstrika það að ég sé jákvæðar breytingar í umhverfis- og loftslagsráðuneyti. Ég bind vonir við það að við sjáum einhverja hreyfingu í flutningskerfinu. Og þá er ég komin að spurningu til hv. þingmanns, og að við sjáum fram á að byrjað verði að nýta okkar grænu orku, fara í virkjanir á grundvelli rammaáætlunar, á grundvelli þess sem fyrir liggur, til þess að við getum farið af stað í orkuskiptin. Telur hv. þingmaður að það verði gert eitthvað á þessu kjörtímabili eða verðum við áfram í þessu svartholi sem við vorum á síðasta kjörtímabili þar sem ekkert hreyfðist í þessum málum? Hv. þingmaður er landsbyggðarþingmaður og veit það vel að flutningskerfið til að mynda er búið að vera í lamasessi núna árum saman, einmitt á meðan Sjálfstæðis- og Framsóknarflokkur hafa borið ábyrgð á þeim málaflokki.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er akkúrat þessi punktur sem ég ætlaði að koma inn á í ræðu minni fyrst. Ég bind vonir við að það gerist nú loksins eitthvað í sambandi við flutningskerfi á landi vegna þess að nú eru skipulagsmálin komin undir innviðaráðuneytið. Það er sá slagkraftur sem þarf að vinna í. Það eru skipulagsmálin í þessu sambandi, þar hefur hann kannski vantað. Ég held að þetta hafi nákvæmlega verið hugsunin á bak við það að flytja skipulagsmálin inn í innviðaráðuneytið, til þess að við fáum heildræna sýn og getum gert eitthvað róttækt í þeim málum og koma raforkunni með tryggum hætti um landið. Og síðan eru náttúrlega þau landsvæði þar sem vantar hreinlega upp á raforku, við þurfum náttúrlega líka að horfa til þess að virkja á þeim landsvæðum til að auka fram framboð raforku. Það vantar ekki upp á flutninginn.
Frú forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu sem hér hefur orðið um þessa þingsályktunartillögu. Það er kannski ágætt að nefna það hér í upphafi, af því að hér hafa ýmsir þingmenn spurt, og ég hef fullan skilning á því að ekki fylgist allir hv. þingmenn með hverri einustu ræðu sem haldin er hér, að framlagning þessarar þingsályktunartillögu, og hafa hv. þingmenn, eins og t.d. hv. þm. Eyjólfur Ármannsson, lýst yfir efasemdum um þá aðferðafræði, er bundin í lög. Þessi lagaskylda er sett á forsætisráðherra við breytingar á lögum um Stjórnarráðið árið 2011. Hv. þingmaður hefur komið inn á það í nokkrum ræðum að mikilvægt sé að endurskoða lögin um Stjórnarráðið. Ég vil þá bara ítreka það sem kom fram í minni framsöguræðu, og raunar í stefnuræðunni líka, að það stendur til að endurskoða lögin um Stjórnarráðið. Það er verk sem tekur tíma og þarf að vanda til og þar mun ég óska eftir samráði við alla flokka sem eiga fulltrúa á Alþingi. En það sem mér finnst áhugavert að taka út úr þessum umræðum er að ég heyri það að mjög margir hv. þingmenn segja a.m.k. að þeim finnist eðlilegt að framkvæmdarvaldið ráði því í raun og veru hvernig það skiptir verkum með sér. Það er mín skoðun. En hins vegar heyri ég það raunar að hv. þingmenn hafa líka mjög miklar skoðanir á því hvernig framkvæmdarvaldið eigi að skipta verkum og það er ekki nema eðlilegt. Ég tel um margt að það kerfi sem við erum með sé ákveðinn, ja, hvað getum við sagt, svona blendingur af kerfum í þeirri kerfisbreytingu sem reynt var að gera 2011 þegar ætlunin var að fara yfir í norræna kerfið eða kerfi sem líkist meira hinu norræna kerfi, en vegna mikillar andstöðu í þinginu var tekin upp þessi aðferðafræði að forsætisráðherra skyldi leggja slíka þingsályktunartillögu fram. Hér hafa margir nefnt kostnað. Ég vil þó ítreka það sem kom fram í framsöguræðu minni að sá kostnaður sem metinn hefur verið við þessa breytingu, þ.e. við stofnun nýrra ráðuneyta, er 450 millj. kr. auk 56 milljóna við nýjan ráðherra og tvo aðstoðarmenn, þannig að sá kostnaður liggur fyrir. Hér hefur ýmsu verið haldið fram um kostnað við fyrri flutninga, eins og að kostnaður við flutning jafnréttismála hafi numið 200 millj. kr. Fyrir því eru engin rök. Sá kostnaður fólst í stöðugildi eins skrifstofustjóra. Þá kem ég að öðrum punkti sem hefur verið nefndur hér og það er hversu vel málaflokkar eru til þess fallnir að flytjast á milli ráðuneyta. Hér hefur verið nefnt að vel færi á því að það væru þá heilar skrifstofur sem flyttust milli ráðuneyta. Ég get tekið undir það að það einfaldar flutning málaflokka. Um er að ræða heilar skrifstofur sem flytjast á milli ráðuneyta. Gallinn er sá að ekki eiga allir málaflokkar skrifstofu í Stjórnarráði Íslands. Loftslagsmálin voru ekki hýst á sérstakri skrifstofu fyrr en árið 2020, þegar sérstök skrifstofa var stofnuð um loftslagsmál. Og enn merkilegra er að jafnréttismál voru ekki hýst á einni skrifstofu í Stjórnarráðinu fyrr en 2019, einmitt eftir téðan flutning yfir til forsætisráðuneytis. Því finnst mér ágætt að ítreka það sem ég kom að hér í einnar mínútu andsvari einhvern tímann í gærkvöldi, að það væri áhugavert fyrir hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að fara yfir þann flutning og hvernig til hefði tekist og hvort fólk teldi að sú tilfærsla hefði farið vel með málaflokkinn, því að ég heyri það að hv. þingmenn hafa áhyggjur af breytingum. Ég kom hér upp og reyndi að svara aðeins betur til um einstök málefni áðan og ítreka það hvað varðar málefni barna að í mennta- og barnamálaráðuneyti sjáum við fyrir okkur samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna, Barna- og fjölskyldustofu, Barnavernd og Greiningar- og ráðgjafarstöð. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hefur rætt um umboðsmann barna sem var fluttur með forsetaúrskurði yfir til mennta- og barnamálaráðuneytis með þeim rökum að embættið hefur verið að taka að sér tiltekin verkefni á sviði framkvæmdarvaldsins í þágu aðgerðaáætlanirnar í þágu farsældar barna. Við höfum átt samtal við Salvöru Nordal sem fer með þetta embætti. Við erum sammála um að þörf sé á því að endurskoða hugsanlega þessa stöðu, þ.e. að embættið sinni framkvæmdaverkefnum. Það sé hugsanlega eðlilegra að embættið sé eingöngu í því verkefni að sinna eftirliti og aðhaldi. Og þá er eðlilegra að það embætti myndi heyra undir forsætisráðuneyti, nú eða jafnvel Alþingi, eins og hefur raunar verið rætt á stundum. Þetta vil ég ítreka að er ekki útrætt en ég er meðvituð um þær áhyggjur sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom hér að. Þá þurfum við líka að horfa til þess að skilgreina betur hvort embættið eigi fyrst og fremst að fara með verkefni á sviði eftirlits og aðhalds eða vera í beinum framkvæmdaverkefnum því að það breytir aðeins eðli embættisins. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi líka sérstaklega Hús íslenskunnar og Árnastofnun sem heyra undir ráðuneyti háskóla, iðnaðar og nýsköpunar. Málnefndin og örnefnanefndin heyra undir menningarráðuneytið, en að öðru leyti heyrir Árnastofnun, sem er háskólastofnun samkvæmt lögum sem hv. þingmaður þekkir auðvitað mjög vel frá fyrri störfum, undir ráðuneyti háskóla. Hér hafa ýmsir hv. þingmenn nefnt fjarskiptamálin sérstaklega. Ég fór aðeins yfir það í andsvari í gær og skil mætavel - ég tel nú rökin geta hnigið í báðar áttir, þ.e. annars vegar að fjarskiptin séu hugsuð fyrst og fremst sem hluti af innviðum landsins, en það má líka hugsa þau sem nauðsynlega undirstöðu fyrir þær hugvitsgreinar sem eiga heima í ráðuneyti háskóla, iðnaðar og nýsköpunar, og það er ástæðan fyrir því að þau eru þar. Hér hafa hv. þingmenn viðrað áhyggjur af því að orðið geti rof á þjónustu við borgarana, jafnvel erindum ekki svarað eða annað slíkt. Ég ætla ekki að hafa þær áhyggjur. Ég hef reyndar þær áhyggjur oft, bara núna og löngu áður en þessi uppstokkun var gerð, að erindum sé ekki svarað nægilega hratt og skilvirkt. Það hefur ekkert að gera með þessar breytingar og það er eitthvað sem ég held að sé eilífðarverkefni ráðherra og þeirra sem fara með yfirstjórn ráðuneyta, að tryggja að brugðist sé við. Ég veit líka að það getur verið ærið verkefni. Ég þekki það sérstaklega úr ráðuneyti mennta- og menningarmála, sem ég stýrði eitt sinn, að þar námu erindi á hverju ári þúsundum, það voru stór og smá og margvísleg erindi sem þurfti að bregðast við, þannig að álagið getur oft verið mikið. En að sjálfsögðu verður hugað að því, sem og réttindum og kjörum starfsmanna, sem ég ítrekaði í gær og ítreka það líka í dag vegna orða sem hafa fallið hér í umræðunni í dag. Ég vil segja það, af því að hér hefur líka verið rætt töluvert um hvort það sé ástæða til að breyta og hvort þetta sé einhver stórkostlegur spuni og það hafi jafnvel einhver ráðgjafi mætt og skrifað þessa tillögu - ég veit að skrifstofa yfirstjórnar í forsætisráðuneytinu er mjög ánægð með að vera talin svona spennandi, því að þetta er skrifað af skrifstofu yfirstjórnar forsætisráðuneytis af þeim góðu lögfræðingum sem þar starfa, sem hafa nú kannski ekki talið sig vera svona gríðarlega „spiffy“, svo ég leyfi mér að sletta, frú forseti, og forseti getur áminnt mig hér á eftir fyrir það. En þetta er að sjálfsögðu unnið bara eins og hefðbundið plagg, skrifað samkvæmt lögum og reynt að vanda til þeirra verka og endurspegla þær áherslur sem finna má í stjórnarsáttmála. Þá komum við aftur að því. að það gilda önnur sjónarmið þegar við erum að skipuleggja ráðuneytin sem snúast um stefnu, pólitíska stefnumótun og áherslur ríkisstjórnar hverju sinni, og síðan ríkisstofnanir sem sinna öðrum og afmarkaðri verkefnum og lúta öðrum lögmálum þegar slíkar stefnumótandi ákvarðanir eru teknar. Mig langar að nefna það af því að hv. þm. Bergþór Ólason fór hér aðeins yfir hver áhrifin yrðu á nefndir þingsins. Þarna finnst mér við einmitt komin að ákveðnu lykilatriði, þ.e. að það er þingsins að ákveða og framkvæmdarvaldið á ekki að hafa skoðun á því hvort þingið ákveði að skipta verkum með einhverjum öðrum hætti út af þessari ákvörðun. Ég hef satt að segja þá skoðun sem þingmaður að þess þurfi bara alls ekki endilega og það sé ekkert athugavert við það að allsherjar- og menntamálanefnd haldi áfram að sinna menningarmálum þótt menningarmálin séu í ráðuneyti með viðskiptum og ferðaþjónustu. Það er það sem ég horfi til og dreg þá fyrirmyndirnar m.a. frá Danmörku og Noregi, þar sem þingnefndirnar eru sjálfstæðar og nálgast verkefnin eins og þær, þ.e. þingið á hverjum tíma metur best, og hins vegar að framkvæmdarvaldið skiptir með sér verkum og er einmitt mjög færanlegt. Ég held hins vegar að til lengri tíma sé það sérstakt verkefni að hugsa Stjórnarráðið með þeim hætti að það sé hreyfanlegra í eðli sínu þannig að slíkir verkefnatilflutningar séu minna mál og veki minni usla því að ég held að það sé hollt og gott fyrir Stjórnarráðið, eins og aðrar stofnanir í samfélagi okkar, að geta tekist á við breytingar bæði innan húss sem utan. Ég horfi á þessar breytingar sem töluverð sóknarfæri þar sem ólíkir málaflokkar geta notið nýrra samlegðaráhrifa með öðrum málaflokkum og jafnvel nýjar hugmyndir og ný þekking orðið til.
Frú forseti. Ég skoraði á hæstv. forsætisráðherra áðan að koma í andsvar við ræðu mína og hæstv. forsætisráðherra tók ekki þeirri áskorun þannig að ég tók þeirri áskorun að koma í andsvar við hæstv. forsætisráðherra. Ég hef einungis einfalda spurningu til hæstv. forsætisráðherra, spurningu sem hægt er að svara með já eða nei. Þegar ég spurði hæstv. félagsmálaráðherra sömu spurningar sagði ég við hann: Ekki svara með „það þarf að“ eða benda á einhvern annan. Spurningin er: Ætlar hæstv. forsætisráðherra að beita sér fyrir því innan ríkisstjórnarinnar sem hæstv. forsætisráðherra stýrir að það verði skerðingarlaus eingreiðsla til öryrkja fyrir jól?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég hef raunar, af því hann talar hér um að ég hafi ekki tekið áskorun, tileinkað mér það á undanförnum 14 árum að láta ekki aðra segja mér fyrir verkum, hvenær ég tala né hvað ég segi, og ætla að halda þeim hætti. En af því að hv. þingmaður spyr þá þekki ég að sjálfsögðu tillöguna sem um ræðir, hef beitt mér fyrir bættum kjörum öryrkja á síðasta kjörtímabili og mun halda því áfram. Og eins og fram hefur komið í fyrri svörum mínum hér í óundirbúnum fyrirspurnum þá tel ég mjög mikilvægt að fjárlaganefnd taki þessa tillögu til skoðunar og horfi á hana út frá kjörum þessa hóps sem við vitum að stendur höllum fæti í samfélaginu.
Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að svara að hluta til spurningunni. Spurningin var: Ætlar hæstv. forsætisráðherra að beita sér innan ríkisstjórnarinnar fyrir þessu máli? Ekki benda á fjárlaganefnd, heldur ætlar hæstv. forsætisráðherra að beita sér fyrir því að bæta kjör öryrkja núna fyrir þessi jól?
Frú forseti. Hv. fjárlaganefnd hefur málið til meðferðar. Það þýðir ekki að ég sé að benda á fjárlaganefnd heldur að benda á hina augljósu staðreynd. Eins og ég nefndi áðan hef ég beitt mér fyrir bættum kjörum öryrkja í öllum þeim tillögum sem hafa komið fram á undanförnum árum og síðast í fjárlagafrumvarpi með viðbótarhækkun til örorkulífeyrisþega. Ég vil segja um þessi mál, hvað varðar eingreiðslu til öryrkja, að við erum öll meðvituð um að þessi hópur stendur höllum fæti, sérstaklega þau tekjulægstu í þeim hópi. Stóra verkefnið í þeim málum er að ná fram kerfisbreytingum á þessu kerfi til að gera það réttlátara og gagnsærra og tryggja betur afkomu þeirra sem höllustum fæti standa. Það hefur ekki tekist á undanförnum árum þrátt fyrir ýmsar tilraunir, ýmsar nefndir, margar tillögur. Ég skora á, af því að hv. þingmaður er mikið fyrir áskoranir, Alþingi Íslendinga að tryggja að fram náist réttlátar breytingar á þessu kerfi á komandi misserum.
Enn ekkert svar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir innkomuna. Ég er með nokkrar spurningar. Í fyrsta lagi hefur fræðafólk, og ýmsir sem þekkja vel til, bent á og verið nokkuð gagnrýnið á að auka þurfi gegnsæi og þau sjá ekki alveg tilganginn með öllum breytingum. Vel að merkja, það er margt þarna sem er jákvætt, það er ekki málið, en ég er að tala um ábendingar fólks, m.a. úr fræða- og menntasamfélaginu, sem segir t.d. að ekki sé verið að fara eftir leiðsögn rannsóknarskýrslu Alþingis. Fyrsta spurningin: Telur ráðherra að þessar breytingar séu í samræmi við þær ábendingar að ráðuneytin á sínum tíma hafi ekki verið nægilega sterk, hafi ekki verið nægilega öflug? Er þetta í „sinki“ við það? Í öðru lagi segir ráðherra að þingnefndin eigi að fara vel yfir þetta og hún mun eflaust gera það. Þýðir þetta að ráðherra sjái hugsanlega fram á einhverja breytingu á málinu í ferli þingsins? Og þá vonandi varðandi umboðsmann barna en ég heyri að margir eru líka að velta vöngum yfir fjarskiptunum. Sér ráðherra fram á að þetta mál breytist eitthvað í meðförum þingsins? Í þriðja lagi, og það kannski tengist því sem stendur í stjórnarsáttmálanum, og mér finnst skipta máli hvernig Stjórnarráðið kemur inn í breytingarnar, er það atriðið varðandi lögfestingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Það er verið að tala um stofnun mannréttindastofnunar. Það er útfærsluatriði hvernig það verður, hvort það verður umboðsmaður Alþingis eða hvernig við gerum það. Meginatriðið er að þetta verði gert. Sjálfstæðisflokkurinn hefur alltaf staðið gegn þessu, dómsmálaráðuneytið undir þeirra forystu, og ég margspurði þáverandi ráðherra og það var bara þvert nei. Verða þessar breytingar til þess að við sjáum fram á að það mikilvæga mál komist í gegn? Er kannski verið að færa mannréttindamálin yfir til forsætisráðuneytis til að einhver hreyfing verði á þeim málum?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið sem snýst um þessa þingsályktunartillögu. Í fyrsta lagi vil ég segja varðandi umboðsmann barna: Hafi ég ekki verið nógu skýr áðan þá er til skoðunar að færa það embætti aftur til forsætisráðuneytis og hugsanlega í framhaldinu að endurskoða lögin varðandi mögulega staðsetningu embættisins hjá Alþingi. Það er þó enn óútrætt þannig að ég vil ekki ganga lengra en að segja að það hafi verið til skoðunar. En þetta liggur sem sagt fyrir. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður: Mun málið breytast í meðförum þingsins? Ég sé ekki fyrir mér að tillögugerðin sjálf, þ.e. tillagan sjálf sem snýst um stofnun þessara ráðuneyta eingöngu, breytist en að sjálfsögðu mun nefndin fjalla um hin undirliggjandi verkefni sem færast á milli ráðuneyta og væntanlega leggja fram nefndarálit sem skiptir máli fyrir okkur í ríkisstjórninni því að ég lít svo á að vinna nefndarinnar geti verið okkur hjálpleg til að rýna þessar breytingar. En sjálf verkaskiptingin birtist auðvitað í forsetaúrskurðinum sem kemur ekki til Alþingis. Bara til skýringar. Hv. þingmaður spyr um rannsóknarnefnd Alþingis. Ég vitna nú í skýrsluna sem ég lagði fyrir þingið um hvernig hefði verið brugðist við ábendingunum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Hluti af þeim ábendingum var m.a. að breyta því hvernig við vinnum í Stjórnarráðinu. Við tókum til að mynda upp ráðherranefndir um einstök mál. Það er nýlunda sem verður til eftir rannsóknarnefnd Alþingis, er fært í lög um Stjórnarráðið og hefur auðvitað aukið samhæfinguna og breytt því hvernig ráðuneyti vinna saman. Ég er nokkuð viss um að hv. þingmaður þekkir þetta vel hafandi verið ráðherra á ólíkum tímum, þessar breytingar. Ég held því að vinnulagið eins og það breyttist eftir rannsóknarskýrsluna muni halda sér og það mun reyna mjög á það eftir þessa uppstokkun, tel ég. [[Forseti hringir.]]Ég tel hins vegar líka að það feli í sér mikil tækifæri. Ég kem að lögfestingu sáttmálans í næsta andsvari.
Virðulegur forseti. Takk fyrir þetta, hæstv. forsætisráðherra. Gott verður að fá að vita um lögfestingu samnings Sameinuðu þjóðanna á eftir. Það skiptir gríðarlega miklu máli að fá skýr svör þar. Mér finnst mjög skringilegur þessi mikli kostnaður, mörg hundruð milljónir. Mér finnst enginn bragur á því að þetta séu fyrstu skrefin, að fjölga ríkisstarfsmönnum og fara út í mörg hundruð milljóna króna útlát á þessum tímum. En það er önnur saga og við erum bara ósammála um það. Mig langar til að draga fram að það eru þarna nokkrar breytingar sem ég tel vera skynsamlegar og geta aukið skilvirkni í kerfinu, m.a. að skipulagsmálin eru að færast yfir til innviðaráðuneytisins og líka hitt, umhverfis- og auðlindaráðuneytið er orðið skýrara. Sér hæstv. forsætisráðherra fram á að farið verði í það, þá á grunni þess að kominn er annar ráðherra og stjórnsýslan er að breytast, að virkja á grunni rammaáætlunar, virkja á þessu kjörtímabili í þágu grænnar orku, í þágu hringrásarhagkerfisins, í þágu umhverfis- og loftslagssjónarmiða, í þágu orkuskipta? Sér hæstv. ráðherra fram á að farið verði í slíkar virkjanir og undirbúning strax núna á fyrstu stigum og fyrstu misserum þessarar ríkisstjórnar og styðja þessar breytingar það risastóra verkefni sem við þurfum að fara í fyrr en síðar?
Frú forseti. Ástæðan fyrir tilflutningi mannréttindamálanna er í raun og veru sú samlegð sem við sjáum með mannréttindamálum og skrifstofu jafnréttismála í forsætisráðuneytinu þar sem er mikil þekking á þessu sviði. Það er mín sannfæring að lögfesting sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks eigi að vera forgangsmál og samkvæmt sérfræðingum okkar þýðir það sjálfstæða mannréttindastofnun þannig að þetta verður verkefni sem við munum núna takast á hendur að reyna að ljúka og er undirstrikað í stjórnarsáttmála. Ég ætla bara að segja, af því ég veit að hv. þingmaður brennur fyrir þessu máli, að það er mjög mikilvægt að við ljúkum þessu með sóma en ég trúi því líka að sú þekking sem er í forsætisráðuneytinu á málaflokki jafnréttismála muni hjálpa okkur til þess að keyra þetta vel og ljúka því. Hvað varðar umhverfis- og orkumálin: Það er nefnilega svo að þessi umræða hefur breyst gríðarlega mikið á undanförnum árum. Við erum að nálgast loftslagsmálin út frá því að við þurfum að ráðast í orkuskipti. Við erum með nýja orkustefnu sem í raun og veru snýst ekki minnst um umhverfismál og líka um náttúruverndina. Ég held að þessi breyting auki samlegð í þessum málaflokki og skapi möguleika á því, eins og hæstv. umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra hefur sagt, að taka þessa umræðu aðeins upp úr skotgröfunum sem hún hefur verið í. Ég held að það séu líka mikil sóknarfæri. Hv. þingmaður spyr um afstöðu mína til virkjana samkvæmt rammaáætlun og ég get bara sagt að ég hef stutt rammaáætlun sem tól og mér finnst það besta verkfærið sem við eigum í þessum málum. Ég samþykkti 2. áfanga rammaáætlunar og tel að við eigum að koma þeim þriðja í gegn. Ég er alveg sammála því sem kemur fram í stjórnarsáttmála, að það er full þörf á að endurskoða lögin og fara yfir þau. En þessi hugmyndafræði er sú besta sem við eigum og við eigum að halda í þetta verkfæri þegar við erum að taka mikilvægar ákvarðanir um bæði orkunýtingu en ekki síður vernd.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Barna- og fjölskyldustofu og lögum um Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála. Frumvarpinu er ætlað að tryggja réttarstöðu ríkisstarfsmanna sem flytjast til þessara nýju stofnana nú um áramót. Í tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands er gert ráð fyrir að nýtt mennta- og barnamálaráðuneytið fari með málefni Barna- og fjölskyldustofu og er frumvarpið lagt fram í samráði við mennta- og barnamálaráðherra. Nýju stofnanirnar tvær taka til starfa þann 1. janúar 2022 í samræmi við lög nr. 87/2021 og nr. 88/2021, sem samþykkt voru í þessum sal 11. júní sl. Innan Gæða- og eftirlitsstofnunar velferðarmála verða eftirlitsverkefni á málefnasviði félagsmálaráðuneytisins sameinuð og samræmd. Grunnur stofnunarinnar er Gæða- og eftirlitsstofnun félagsþjónustu og barnaverndar sem í dag er ráðuneytisstofnun sem starfar undir félagsmálaráðuneytinu. Ný stofnun tekur jafnframt við eftirlitsverkefnum frá öðrum stjórnvöldum, þar á meðal frá Barnaverndarstofu. Þá mun stofnunin hafa eftirlit með samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna. Barna- og fjölskyldustofa tekur við stærstum hluta þeirra verkefna sem nú er sinnt af Barnaverndarstofu. Stofnuninni er ætlað víðtækt ráðgjafar- og stuðningshlutverk, einkum þegar kemur að barnavernd og samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna. Hæstv. forseti. Um næstu áramót verða Barnaverndarstofa og ráðuneytisstofnunin Gæða- og eftirlitsstofnun félagsþjónustu og barnaverndar því lagðar niður og hinar nýju stofnanir taka við verkefnum þeirra. Mikill mannauður og fagþekking er til staðar hjá starfsmönnum þessara stofnana og mikilvægt að engir hnökrar verði á flutningi þeirra til hinna nýju stofnana. Með frumvarpinu er því lagt til að bætt verði við nýjum ákvæðum til bráðabirgða við lög um Barna- og fjölskyldustofu og lög um Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála sem fjalla um réttarstöðu starfsmanna Barnaverndarstofu og Gæða- og eftirlitsstofnunar félagsþjónustu og barnaverndar þegar nýju stofnanirnar taka til starfa. Frumvarpið mælir þannig fyrir um að störf hjá Barnaverndarstofu og Gæða- og eftirlitsstofnun félagsþjónustu og barnaverndar verði flutt til hinna nýju stofnana með yfirtöku gildandi ráðningarsamninga við þá starfsmenn sem eru í starfi við gildistöku laga nr. 87/2021 og laga nr. 88/2021, sem mun gerast hinn 1. janúar 2022. Þar sem frumvarpið snýr að því að skýra og tryggja réttarstöðu ríkisstarfsmanna í tengslum við breytingar á stofnanafyrirkomulagi sem taka gildi nú um áramót treysti ég á góða samvinnu við hv. þingmenn um afgreiðslu málsins fyrir áramót. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið meginefni þessa frumvarps og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til velferðarnefndar.
Frú forseti. Ég flyt hér frumvarp til laga um breytingu á kosningalögum nr. 112/2021, fyrir hönd stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis. Þetta mál er þannig til komið að á síðasta þingi voru kosningalög endurskoðuð og samþykktar breytingar sem taka gildi núna um áramótin, 1. janúar 2022. Við gildistöku laganna, með breytingunum sem sagt, falla brott lög um kosningar til sveitarstjórna, nr. 5/1998, og lög um kosningar til Alþingis, nr. 24/2000. Komið var að máli við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um að flytja þetta frumvarp og ákvað nefndin að verða við því vegna þess að við teljum brýnt að þannig sé búið um hnútana að hægt sé að halda hér þær atkvæðagreiðslur og íbúakosningar sem sveitarfélögin í landinu hafa ráðgert og tilkynnt um og sem halda þarf á fyrri hluta næsta árs, þ.e. fram að sveitarstjórnarkosningum sem eru ráðgerðar 14. maí 2022. Því er það svo að í þessu stutta frumvarpi, sem er einungis tvær greinar, stendur í 1. gr. eftirfarandi, með leyfi frú forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 7. tölul. 2. mgr. 22. gr., 143. gr. og 3. tölul. 144. gr. skulu lög um kosningar til sveitarstjórna, nr. 5/1998, og lög um kosningar til Alþingis, nr. 24/2000, halda gildi sínu við atkvæðagreiðslur meðal íbúa sveitarfélaga á grundvelli 38. gr., 107. gr. og 119. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 138/2011, sem fara fram fyrir 14. maí 2022. Fer um framkvæmd þeirra atkvæðagreiðslna eftir lögum um kosningar til sveitarstjórna, nr. 5/1998, og lögum um kosningar til Alþingis, nr. 24/2000, eftir því sem við getur átt.“ Svo við snúum þessu yfir á mannamál, frú forseti, þá þýðir þetta einfaldlega það að hægt er að halda ráðgerðar íbúakosningar, sem okkur skilst að séu a.m.k. einar fernar, sem snúast m.a. um sameiningu sveitarfélaga og jafnvel fleira, í upphafi árs, febrúar, mars. Þær verða framkvæmdar í samræmi við gömlu löggjöfina þó að breytingar á kosningalögum gangi í gildi um áramótin. Fyrir þessu liggur líka sú ástæða í fyrsta lagi það sem ég nefndi í upphafi, að með breytingunum sem taka gildi um áramótin á kosningalögunum falla hin tvenn lögin brott. En það er þarna ákveðið gat sem myndast, ef svo má að orði komast, þ.e. að beðið er eftir nýju frumvarpi, væntanlega verður það hæstv. innviðaráðherra sem leggur það fram, sem ætlað er að komi fram núna á vormánuðum 2022, sem varðar breytingar á sveitarstjórnarlögunum. Hér hefur hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd tekið að sér með mjög kvenlægum hætti að stoppa í þetta gat svo hægt sé að halda þessar íbúakosningar. Ég leyfi mér í lok míns máls hér að gera það að tillögu minni að frumvarpið gangi beint til 2. umr.