Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að 2. þm. Suðurk., Ragnheiður E. Árnadóttir, geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Geir Jón Þórisson. Geir Jón Þórisson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju.
Borist hefur bréf frá fjármála og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1134, um vöruinnflutning frá Kína, frá Þorsteini Sæmundssyni.
Forseti vill árétta að það er hans skilningur að þingfundur geti staðið lengur en þingsköp kveða á um, reynist þörf á, til að ljúka dagskránni.
Forseti vill vekja athygli hv. þingmanna á því að á vef Alþingis hefur verið opnað vefsvæði um störf vinnuhóps sem hann skipaði síðasta sumar til að vinna að samræmdum lagabótum við framkvæmd kosningalöggjafarinnar. Með vinnu hópsins er stefnt að því að gera framkvæmd kosninga skilvirkari, skýra betur hlutverk stofnana sem að kosningum koma og endurskoða ákvæði kosningalaga sem valdið hafa ágreiningi og gera önnur skýrari. Vinnuhópurinn hefur í störfum sínum leitað eftir athugasemdum og ábendingum frá aðilum sem koma að undirbúningi og framkvæmd kosninga og átt fundi með fulltrúum þingflokka sem eiga sæti á Alþingi og enn fremur fulltrúum ÖSE í tilefni af athugasemdum og ábendingum stofnunarinnar við kosningalöggjöfina og um framkvæmd alþingiskosninganna 2009 og 2013. Auk þess að kynna á vefsvæðinu umfang endurskoðunarinnar er leitað eftir athugasemdum og tillögum almennings við endurskoðunina.
Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.
Herra forseti. Ég hef gríðarlegar áhyggjur af stöðu mála á vinnumarkaði. Nýjustu tíðindin af kjaraviðræðum eru nú ekki björguleg þegar stjórnarmenn í HB Granda ákveða að hækka laun sín en eru hins vegar nýlega búnir að bjóða starfsmönnum íspinna í bónus. Satt að segja finnst mér þetta eins og út úr skáldsögu eftir Halldór Laxness. Ég velti fyrir mér hvert við erum komin ef þetta er umgjörð kjarabaráttunnar. Hæstv. forsætisráðherra hefur oft haft uppi góð orð um að mikilvægt sé að leita leiða til að hækka lægstu laun en þeir tónar hafa líka heyrst frá ríkisstjórninni að það sé ekki hennar að greiða fyrir kjaraviðræðum. En stjórnvöld eiga í raun og veru í kjaraviðræðum í annarri deilu sem nú stendur yfir sem er deila BHM og þar erum við þegar farin að sjá afleiðingar af verkfallsaðgerðum. Það er rætt um það að öryggi sjúklinga á Landspítalanum sé ógnað, við horfum fram á það að ef aðilar að Starfsgreinasambandi Íslands samþykkja að ráðast í aðgerðir muni þær hefjast í lok þessa mánaðar. Þær aðgerðir munu hafa gríðarleg áhrif til að mynda á ferðaþjónustuna, hafa áhrif á alla veitingastaði í landinu ef af verður. Ég hef þungar áhyggjur af stöðu mála. Nú berast af því tíðindi að Samtök atvinnulífsins eigi von á því að stjórnvöld muni koma með eitthvert útspil. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er eitthvert slíkt útspil í undirbúningi? Hæstv. ráðherra hefur nefnt að hugsanlega kunni eitthvað að verða á sviði húsnæðismála í fyrri fyrirspurnum mínum um þetta mál. Hvað munum við sjá? Það er gríðarlega brýnt að aðgerðir BHM muni ekki halda áfram og stigmagnast og við horfum upp á enn þá meiri röskun á heilbrigðisþjónustu landsmanna, svo dæmi sé tekið, og það er gríðarlega mikilvægt að stigið verði inn með einhverjum hætti þannig að við sjáum ekki heldur aðgerðir stigmagnast á einkamarkaði. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Á hverju er von af hálfu stjórnvalda?
Virðulegur forseti. Ég get tekið undir allt sem hv. þingmaður sagði um stöðuna á vinnumarkaði. Ég deili áhyggjum hennar af þeirri stöðu. Það er margt sem gerir hana erfiða og flókna en þó eru ýmis sóknarfæri, það má ekki gleyma því. Það má heldur ekki gleyma því að ástæðan fyrir því að þessi staða er uppi er að menn telja núna loksins að eitthvað sé til skiptanna, það sé eitthvað að hafa út úr kjarasamningum. Þá virðast áhyggjur af því að hópur viðkomandi dragist aftur úr verða ráðandi svoleiðis að það er mjög mikilvægt, eigi að nást samkomulag, eigi mönnum að takast að leysa úr stöðunni, að traust skapist milli hópa, traust um að ávinningnum verði skipt á sanngjarnan hátt. Þess vegna er ástæða til að taka undir athugasemdir hv. þingmanns um hversu óæskilegt og raunar bara afleitt á allan hátt það er þegar á sama tíma er farið í tugprósentahækkun á stjórnarlaunum til dæmis, ekki bara í því tiltekna fyrirtæki sem hv. þingmaður nefndi því að við höfum séð ýmis dæmi um slíkar hækkanir á stjórnarlaunum annars staðar að undanförnu. Svo ég komi mér að spurningu hv. þingmanns um aðgerðir og aðkomu stjórnvalda þá höfum við lýst því yfir að við séum tilbúin að leggja ýmislegt á okkur megi það verða til þess að greiða fyrir kjarasamningum. Stjórnvöld eru hins vegar ekki reiðubúin til þess að kasta aðgerðum á verðbólgubál ef menn semja á þann hátt að hér megi gera ráð fyrir að verðbólgan fari á fullan skrið, þ.e. við viljum ekki fóðra verðbólgusamninga. Ef menn sjá hins vegar fram á að það náist sem kalla mætti stöðugleikasamningar er ríkisvaldið opið fyrir ýmsum leiðum sem að sjálfsögðu yrðu unnar í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Við mundum ekki verða fyrri til að segja: Það verður þetta og ekkert annað, heldur miklu frekar ráðfæra okkur við aðila vinnumarkaðarins og sú vinna er raunar þegar hafin. Menn eru byrjaðir að hittast og skiptast á skoðunum.
Herra forseti. Ég og hæstv. forsætisráðherra höfum bæði áhyggjur en það er ekki nóg. Er það ætlun ríkisstjórnarinnar að bíða eftir því að samningar náist áður en einhverju verður spilað út? Á að bíða eftir verkföllunum sem eru við það að skella á? Ætlum við að leyfa aðgerðum BHM, þar sem ríkið er beinn aðili, að halda áfram í heilbrigðisstofnunum? Ætlum við að láta biðlistana lengjast enn meira áður en nokkurt útspil kemur fram? Að sjálfsögðu er mikilvægt að reyna að viðhalda verðstöðugleika en fyrirætlanir um að einfalda skattkerfið enn frekar eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur talað fyrir, til að mynda að fækka þrepum í þrepaskiptu skattkerfi, væntanlega ekki til hagsbóta fyrir þá sem eru í lægsta þrepi, eru ekki beint til þess fallnar að efla eða auka frið á vinnumarkaði. Ég legg áherslu á [[Forseti hringir.]]að góðar fyrirætlanir verði að aðgerðum í þessum málum. Samfélagið má ekki við frekari verkföllum og það er mjög mikilvægt að hugað verði að þeim sem hafa lægstar tekjurnar, þeim sem eru undir lágtekjumörkum, þeim sem geta ekki lifað mannsæmandi lífi [[Forseti hringir.]]af daglaunum.
Virðulegur forseti. Stjórnvöld þurfa að sjálfsögðu að sjá til lands í þessum viðræðum áður en hægt er að meta hvaða aðgerðir nýtast best. Raunar þarf að sjá til lands svo hægt sé að meta hvort aðgerðir geti hreinlega verið skaðlegar og ýtt undir verðbólgu eins og ég lýsti áðan ef stefnir í það sem kalla mætti verðbólgusamninga. Þess vegna þurfa menn að hafa einhverja hugmynd um að samkomulag náist og hvert stefnir svoleiðis að aðgerðir stjórnvalda geti virkað sem best til að bæta enn ráðstöfunartekjur og auka kaupmátt landsmanna. En af því að hv. þingmaður nefndi að eitt af því sem hefði verið til skoðunar væri breytingar á sköttum eða tollum og taldi það ekki henta fyrir lægri tekjuhópana þá er ég algjörlega ósammála hv. þingmanni um það. Hæstv. fjármálaráðherra hefur til dæmis nefnt barnaföt, tolla eða skatta af þeim. Breytingar þar á eða lækkun mundi fyrst og fremst gagnast fólkinu sem er með lægstar tekjur [[Gripið fram í: Tekjuskatts.]]vegna þess að það fólk getur ekki ferðast til útlanda og keypt barnafötin þar. Þar er líka kostnaðurinn við fatakaupin hlutfallslega miklu meiri en [[Forseti hringir.]]hjá þeim með hærri tekjur.
Virðulegur forseti. Ég ætla að vera á sömu nótum og eiga orðastað, eða öskra og æpa í tómri geðshræringu, við hæstv. forsætisráðherra, að vanda, um kjaramál og ástandið á vinnumarkaði. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram, ástandið er grafalvarlegt. Það eru gríðarlegar kröfur um kauphækkanir. Þær eru skiljanlegar, sérstaklega hvað varðar lægstu launin. Stjórnendur stórra fyrirtækja senda stríðshanska út í andrúmsloftið með óhóflegum hækkunum á eigin kjörum. Við erum að horfa svolítið á gamla tíma, við erum að horfa á vinnumarkað þar sem ríkir stríðsástand og menn eru kannski ekkert endilega að horfa á heildarhagsmuni til langs tíma. Það er kannski vegna þess að það er mikil reiði í samfélaginu og ríkjandi tortryggni. Mér finnst það, a.m.k. að hluta til, vera áfellisdómur yfir ríkisstjórninni. Ég horfi á það að 1990 voru gerðir hinir svokölluðu þjóðarsáttarsamningar. Þeir voru eitt stærsta afrek í kjaramálum, ef ekki stærsta, í þessu samfélagi. Síðan þá hefur sama hugsun, þjóðarsáttarhugsunin, ráðið för við gerð kjarasamninga. Aðilar vinnumarkaðarins og stjórnvöld hafa lagst á eitt í þeirri meginhugsun að tryggja stöðugleika og kaupmáttaraukningu til langs tíma. Spurning mín til hæstv. forsætisráðherra er einfaldlega þessi: Erum við ekki bara að horfa á það á vinnumarkaði að þjóðarsáttarhugsunin er dauð? Er það ekki mikið áhyggjuefni? Og er það ekki einfaldlega kalt mat og þarf ekki að takast á við það? Og þá hvernig?
Virðulegur forseti. Ef ég geri mér réttar hugmyndir um hvað hv. þingmaður á við með þjóðarsáttarhugsuninni get ég engan veginn tekið undir það að hún sé dauð. Hún er nefnilega sérstaklega mikilvæg núna þegar menn sjá fram á tækifæri til að halda áfram að auka kaupmátt umtalsvert, en það hangir á því að menn nái saman um réttláta skiptingu þess efnahagslega ávinnings sem hefur verið að myndast í samfélaginu að undanförnu. Þess vegna þurfum við sérstaklega á þjóðarsáttarhugsuninni að halda núna. Ég tel raunar að hagsmunirnir af því að menn nái slíkri hugsun eða nái að hafa hana leiðandi séu það miklir að við hljótum að gera ráð fyrir því að það verði hægt að ná saman um það. Svarið er því afdráttarlaust: Nei, þjóðarsáttarhugsunin er ekki dauð og má ekki vera það.
Virðulegur forseti. Ég tek undir að hún mætti helst ekki vera dauð, en mér sýnist ástandið vera þannig að hún sé dauð. Þjóðarsáttin gekk á sínum tíma út á það að í mörg ár á undan höfðu stjórnvöld og aðilar vinnumarkaðarins samráð. Allir gáfu eftir, ríkisvaldið í gjaldskrárhækkunum, verkalýðurinn gaf eftir í kaupkröfum og atvinnurekendur í öðru. Menn náðu saman á löngum tíma í þessu. Þá langar mig að spyrja: Ef þjóðarsáttarhugsunin er ekki dauð, hvað er ríkisstjórnin búin að gera til að reyna að ná þessu samráði á vinnumarkaði? Hvað stendur til? Á til dæmis að lækka tryggingagjaldið sem er rosalega hátt eftir erfiða tíma? Það mundi hjálpa atvinnurekendum að hækka laun, bara svo dæmi sé tekið. Hvað stendur til og hvað hefur ríkisstjórnin gert? Það blasir við kjötskortur í landinu út af [[Forseti hringir.]]ástandi á vinnumarkaði. Ef Framsóknarflokkurinn er nú til einhvers ætti hann að minnsta kosti að tryggja okkur kjöt.
Virðulegur forseti. Ég verð að svara hv. þingmanni á sama hátt og ég svaraði hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur áðan. Aðkoma stjórnvalda hlýtur að velta á því hvernig málin þróast milli aðila vinnumarkaðarins. Það má ekki gleyma því að það eru þeir sem eru að semja. Aðkoma stjórnvalda er fyrst og fremst til þess að gera þeim betur kleift að ná saman. Við erum svo sannarlega reiðubúin til þess, en þá þurfa menn að sjá fram á að það verði samið á þeim nótum að menn nýti tækifærin sem hér eru, ótrúlega mikil tækifæri til að halda áfram að auka kaupmáttinn. Ef það yrði samið á þann hátt að verðbólga færi algjörlega úr böndunum væri ekkert gagn að því að stjórnvöld bættu þar á. Svo ég svari hinni spurningu hv. þingmanns, um samráðið, hefur það verið talsvert að undanförnu. Fulltrúar ríkisstjórnarinnar og aðrir fulltrúar stjórnvalda hafa hitt aðila vinnumarkaðarins til að fylgjast með gangi mála og meta í hvað stefnir og hvernig aðkoma stjórnvalda geti nýst best.
Forseti. Ég ætla bjóða hæstv. forsætisráðherra velkominn í húsið og óska honum til hamingju með góða kosningu á landsfundi Framsóknarflokksins. Mig langaði að vísa í grein sem var birt á Stundinni, með leyfi forseta: „„Leyniskýrslurnar“ sem Sigmundur Davíð Gunnlaugsson forsætisráðherra vísaði til í ræðu sinni á flokksþingi Framsóknarmanna eru fréttabréf sem fjölda kröfuhafa berst reglulega frá Einari Karli Haraldssyni almannatengli og ráðgjafa slitastjórnar Glitnis. Fullyrðingin um að Framsóknarflokkurinn gæfi ekki eftir íslenska hagsmuni er úr slíku bréfi, að því er fram kemur í grein eftir viðskiptaritstjóra DV. […] Í skrifum viðskiptaritstjórans kemur hins vegar ekki fram að þau orð sem Sigmundur las upp eru tilvitnun fréttabréfsritara í pistil eftir Ásmund Einar Daðason, þingmann og aðstoðarmann forsætisráðherra, sem birtist fyrr á þessu ári. Einar Karl benti á þetta í nýjasta fréttabréfi sínu til slitastjórnar Glitnis […]. Í viðtali Björns Inga Hrafnssonar við Sigmund Davíð í þættinum Eyjunni […] var Sigmundur spurður sérstaklega um umrædda tilvitnun. Tók forsætisráðherra þá fram að fyrra bragði að þarna væri ekki verið að vitna í mat framsóknarmanna sjálfra heldur væri þetta „mat þessara aðila sem eru fengnir til að kortleggja stjórnmálin og greina þau“. „Við vitum að fulltrúar kröfuhafanna hafa tekið saman persónulegar upplýsingar um stjórnmálamenn, blaðamenn og aðra sem hafa tjáð sig um þessi mál eða teljast líklegir til að geta haft áhrif á gang mála,“ sagði Sigmundur í ræðu sinni og bætti við að „í sumum tilvikum hafa verið gerðar sálgreiningar á fólki til að átta sig á því hvernig best sé að eiga við það.““ Í ljósi þess að eitthvað af þessu eru bara fréttabréf frá aðstoðarmanni en ljóst að það er verið að vísa í eitthvað langar mig til þess að spyrja hæstv. ráðherra, ef hann hefur margumræddar leyniskýrslur undir höndum, hvort honum finnist ekki tilefni til að afhenda þær viðeigandi þingnefnd til skoðunar og umfjöllunar. Það eru þrjár þingnefndir sem koma til greina en ég tel mjög brýnt að ef svona skýrslur eru til, sálgreiningar og prófílar af þingmönnum og öðrum, að þingið fái þær til þess að setja í viðeigandi ferli.
Virðulegur forseti. Ég held að það væri mjög æskilegt að þingnefnd og raunar sem flestir kynntu sér efni þessara skýrslna. Þó að sumar þeirra seu kirfilega merktar „confidential“ held ég að þær eigi erindi við þingmenn sem eru að meta þessi mál og við hvað er að fást, þannig að ég teldi æskilegt að menn yrðu sér úti um þessi gögn. Það ætti ekki að vera mikið vandamál enda, eins og hv. þingmaður nefndi áðan, eru þeir sem hafa séð um utanumhald þessara mála mörgum þingmönnum vel kunnir og hæg heimatökin að leita eftir gögnunum.
Forseti. Nú skil ég ekki alveg svarið frá hæstv. forsætisráðherra. Á ég þá að leita til hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar til þess að fá þessi gögn af því að hann hefur að hluta til átt aðild að því að skapa ákveðinn misskilning um hverjir þvældust mest fyrir þessum slitastjórnum? Mig langar þá að spyrja hæstv. forsætisráðherra, fyrst hann hefur séð þessar skýrslur og haft aðgengi að þeim, hvort það væri ekki bara langeinfaldast ef forsætisráðuneytið mundi koma þessum leyniskýrslum áleiðis til viðeigandi nefnda á þinginu eða til forsætisnefndar. Eða er eitthvað sem stendur í vegi fyrir því, hæstv. forsætisráðherra?
Virðulegur forseti. Ég mundi telja eðlilegast og einfaldast í ljósi þess að einhverjir þeirra a.m.k. sem hafa skrifað þessar skýrslur hafa gefið sig fram, að þeir séu sjálfir beðnir um að afhenda skýrslurnar, [[Gripið fram í.]]það liggur beinast við að þeir afhendi skýrslurnar. Ef þeir eru ekki tilbúnir til þess af einhverjum sökum þá getum við reynt að leita annarra leiða til þess að þingið geti fjallað um þessi mál.
Virðulegi forseti. Stórar yfirlýsingar um afnám hafta voru gefnar af forsætisráðherra sl. föstudag. Margt ágætt kom þar fram. Það sem mér finnst hins vegar óskiljanlegt varðandi þessar yfirlýsingar var hvers vegna forsætisráðherra vill búa til ágreining um þetta mál því að við í pólitíkinni höfum að mestu verið samferða í þessu á þessu kjörtímabili. Í dag deilum við til dæmis ekki um það hvort það hafi verið rétt af okkur jafnaðarmönnum og vinstri grænum að setja þrotabúin undir höftin þó að Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur hafi ekki treyst sér til að styðja það árið 2012. Og ekki er annað að sjá en að sú vinna sem nú er í gangi byggi á þeirri vinnu sem unnin var á síðasta kjörtímabili í málinu. Við erum loksins komin um borð í sama bát og orðin sammála um að ganga eins langt og mögulegt er til að verja íslenska hagsmuni. Við jafnaðarmenn viljum vinna með ríkisstjórninni í þessu máli svo vel megi fara. Við þurfum bara að fá upplýsingar, enda þarf þingið að ná fljótt og vel saman um málið til að þetta allt saman gangi upp að lokum. Einn mikilvægur þáttur þessa máls er að verja heimilin fyrir áhrifum af því að gengið falli við afnám hafta. Varað hefur verið við því að verðbólgan geti flogið hátt í kjölfar afnáms hafta með tilheyrandi alvarlegum afleiðingum fyrir heimilin í landinu, lán þeirra og allt verðlag, t.d. á nauðsynjum. Hér hefur komið fram í umræðum að uppi séu harðar kjaradeilur á vinnumarkaði. Það hefur ekki farið fram hjá nokkrum manni hér í þinginu þó að við mættum ræða það meira en gert hefur verið hingað til. Það skiptir máli að þeir stóru hópar sem þessi ríkisstjórn hefur hingað til skilið eftir fái skýr skilaboð um að þeir verði varðir í þessum aðgerðum. Virðulegi forseti. Ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort það sé verið að undirbúa aðgerðir til að verja heimilin við afnám hafta. Kemur til dæmis til greina að einn liður í slíkum aðgerðum væri að taka vísitöluna úr sambandi þar sem ekki eru nein áform uppi um að afnema verðtrygginguna á þessu kjörtímabili, hvað þá afturvirkt?
Herra forseti. Fyrst aðeins varðandi þá hópa sem sagðir eru hafa verið skildir eftir. Nýlegir útreikningar hafa sýnt fram á að þeir sem hafa notið mestrar kaupmáttaraukningar eru tekjulægstu hóparnir. Ég vænti þess að hv. þingmaður sé ekki að kalla eftir sérstökum aðgerðum fyrir tekjuhæstu hópana. Aðeins varðandi höftin og samráðið, við höfum haft þennan samráðsvettvang stjórnmálaflokkanna og ég hef bundið vonir við að hann muni, eins og hann hefur gert hingað til og að hluta til á síðasta kjörtímabili, gagnast til þess að deila upplýsingum sem kannski er óheppilegt að við séum að taka inn í þingsal. Vandi síðustu ríkisstjórnar varðandi haftaafnámið var kannski ekki síst í því fólginn að flokkarnir sem stóðu að þeirri ríkisstjórn höfðu gjörólíka sýn á möguleika okkar til að losna undan höftum. Annar flokkurinn taldi raunhæft og mögulegt að gera það með íslensku krónuna sem grunn, hinn flokkurinn lýsti því margítrekað hér yfir að það væri ekki hægt án þess að ganga í samstarf við önnur Evrópuríki í myntbandalaginu. Í ræðu hv. þingmanns fannst mér gæta ákveðinnar aukinnar bjartsýni á að þetta væri í raun og veru hægt án þess að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru sem eru í mínum huga jákvæð tíðindi. Þá erum við fleiri að verða sammála um að þetta er raunverulega hægt. Verkefnið er þá eiginlega að aftengja sprengjuna, losa um spennuna sem fylgir óvissunni sem leiðir af slitabúunum og þeirri staðreynd að þrátt fyrir að þau hafi haft núna bráðum sjö ár eru þau ekki búin að ljúka nauðasamningagerð og koma fram með raunhæfar hugmyndir sem hægt er að samþykkja í Seðlabankanum varðandi útgöngu og útgreiðslu til kröfuhafa. Við erum komin langt á veg með þessa vinnu. Ég er bjartsýnn eins og forsætisráðherra á að við [[Forseti hringir.]]getum á þessu ári gripið til aðgerða sem munu vera lykilaðgerðir til að leysa höftin.
Virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn hefur ekki svarað þeirri spurningu hvað á að gerast þegar höft hafa verið afnumin. Það var hins vegar gert af síðustu ríkisstjórn með því að leggja af stað í þann leiðangur að athuga hvort Evrópusambandsaðild væri eitthvað sem þjóðin mundi samþykkja í þjóðaratkvæðagreiðslu og það væri þá svarið við hvað ætti að gerast. Við höfum ekkert heyrt frá þessari ríkisstjórn um það hvaða peningastefna verði hér rekin þegar menn hafa lokið við að afnema höft. Það sem hæstv. ráðherra gerði ekki var að svara spurningu minni um það með hvaða hætti þessi ríkisstjórn ætlar að verja heimili þessa lands gegn því að hér verði fall á gengi krónunnar vegna þess að það mun hitta þá hópa verst fyrir sem núna standa í verkfallsaðgerðum, í baráttu fyrir bættum kjörum sínum og eru að reyna að ná eyrum þessarar ríkisstjórnar sem virðist ekki heyra hvað verið er að kalla til hennar. Þessir hópar verða að fá skýr svör um það hvað þessi ríkisstjórn ætlar að gera til að verja þá fyrir afleiðingum af því [[Forseti hringir.]]sem verður við afnám hafta. Ég vil [[Forseti hringir.]]fá svar við þeirri spurningu hvort til greina komi að aftengja vísitöluna eða fara í aðrar beinar aðgerðir.
Herra forseti. Það er kjarninn, það er grunnurinn að allri vinnunni við haftalosunina að eyða áhættunni sem fylgir slitabúunum og snjóhengjunni. Það er kjarnaatriðið. Þess vegna hefur þetta tekið þennan tíma. Það er svarið. Svarið er að við ætlum ekki að fara í neitt haftaafnám sem leiðir til þess að það skapist hætta á falli á gengi krónunnar. Það er svarið. Þar fyrir utan liggur svarið í þeim efnahagslegu aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur þegar gripið til, t.d. með þeirri langtímaáætlun í ríkisfjármálum sem nú liggur frammi á þinginu. Við erum búin að ná stöðugleika, alvöruviðspyrnu í fjármálum ríkisins og skapa þannig kjöraðstæður til að losa um höftin, losa um ytri áhættuþættina. Svarið sem hv. þingmaður vísaði síðan til að síðasta ríkisstjórn hefði verið með var auðvitað ekkert svar. Hvað ætlaði Samfylkingin að gera eftir að þjóðin hefði fellt samning við Evrópusambandið? Þá var bara ekkert svar. Þá átti þetta að vera þjóðinni að kenna. [[Gripið fram í.]]Vinstri grænir voru allan tímann í ríkisstjórnarsamstarfinu [[Gripið fram í.]]á þeim grundvelli að þetta væri hægt með krónunni sem var [[Gripið fram í.]]rétt hjá vinstri grænum. Það var rétt hjá vinstri grænum að þetta er hægt með íslensku krónunni. Það er rétt hjá Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum og öðrum þeim [[Forseti hringir.]]flokkum hér sem eru tilbúnir að styðja þá leið sem við erum að vinna að. Nú er bara spurningin: [[Forseti hringir.]]Telur Samfylkingin að þetta sé hægt með íslensku krónunni, eða viljið þið hafa höftin þangað til við höfum gengið í Evrópusambandið - sem verður reyndar aldrei?
Rétt.
Virðulegur forseti. Ég fagna því ef loks er von á annaðhvort samningum eða lagasetningu um uppgjör þrotabúanna. Það er stærsta efnahagslega hagsmunamál íslensku þjóðarinnar og vonum seinna að við sjáum þær tillögur hér í þinginu og mikilvægt að vel sé til þeirra vandað. Við erum öll sammála um að í þeim samningum eða í þeirri skattlagningu þarf að skapast hundruð milljarða svigrúm fyrir íslenska þjóðarbúið. Ég vildi spyrja hæstv. forsætisráðherra um ráðstöfun á því svigrúmi. Mig minnir að það hafi verið yfirlýst af hálfu forsætisráðherra að nýta ætti það svigrúm í þágu heimilanna. Nú heyrist mér að taka eigi þá fjármuni sem nást í samningum við þrotabúin, eða með því að skattleggja þau ef þau vilja ekki semja, og leggja inn á reikning í Seðlabankanum. Það er dálítið annað að leggja þá inn á reikning í Seðlabankanum og nota þá ekki til annars en koma í veg fyrir aukningu á peningamagni í umferð eða nota þá í þágu heimilanna. Það er alveg ljóst, meðal annars vegna þeirrar erfiðu stöðu sem er í kjaramálunum, að veruleg þörf er á fjármunum til kjarabóta. Enn hygg ég að forsætisráðherra þyki ekki nægilega að gert í skuldamálum heimilanna og á fjölmörgum sviðum velferðarþjónustunnar skortir fjármuni sárlega. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Á að nota það svigrúm sem okkur tekst að skapa við uppgjör þrotabúanna til að leggja fjármuni inn í Seðlabankann til að koma í veg fyrir að peningamagn í umferð aukist? Eða á að nota svigrúmið í þágu heimilanna eins og mig minnir að hann hafi talað um fyrir kosningar?
Virðulegur forseti. Það eru einmitt sérstakir hagsmunir heimilanna í landinu, fólksins, almennings á Íslandi, að peningamagn í umferð aukist ekki um of og verðbólga fari ekki úr böndunum. Með því verja menn kjör fólks, með því er komið í veg fyrir að verðtryggð lán hækki, með því er hægt að halda áfram að auka kaupmáttinn og þannig mætti lengi telja. Það er því sannarlega ekki hægt að taka undir það að það séu á einhvern hátt andstæður að koma í veg fyrir að peningamagn í umferð aukist og verðbólga haldist lág og að verja stöðu heimilanna. Þetta fer algjörlega saman og er raunar sami hluturinn. Virðulegur forseti. Það er líka mikilvægt að hafa hugfast að möguleikar ríkisins á því að veita alla þá þjónustu sem þarf að veita, og borgararnir gera eðlilega kröfu um, ráðast af því að hér takist að varðveita efnahagslegan stöðugleika og staða ríkissjóðs leyfi það að við höldum uppi þeirri heilbrigðisþjónustu sem við viljum sjá á Íslandi, að við ráðumst í þær samgöngubætur sem nauðsynlegar eru, að hægt sé að tryggja gæðamenntun hér á landi o.s.frv. Allt helst þetta í hendur og allt er þetta til þess að tryggja stöðu almennings, stöðu heimilanna í landinu.
Virðulegur forseti. Í þættinum Forystusætið þann 10. apríl 2013 sagði Sigmundur Davíð Gunnlaugsson að hann ábyrgðist að svigrúmið yrði notað fyrir heimilin í landinu. Mér finnst að þetta sé nú kannski ekki alveg fullnægjandi útskýring á því hvernig efna á þá yfirlýsingu. Látum vera. Ég vil hins vegar spyrja um hitt sem er mikils um vert fyrir heimilin á þessu stigi málsins, það eru áhyggjur manna af því að verðbólguskot verði í tengslum við þessar aðgerðir, eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir ræddi hér við hæstv. fjármálaráðherra áðan, og hvort það sé virkilega ætlunin að láta verðtrygginguna vera áfram í gildi við afnám hafta. Ég spyr hvort við séum ekki sammála um að það hafi verið mistök eftir hrunið að taka verðtryggingu lána ekki úr sambandi og hvort það sé ekki nauðsynlegt skilyrði fyrir því að fara í þetta ferli, af hálfu hæstv. forsætisráðherra, að verðtryggingin sé fryst [[Forseti hringir.]]eða tekin úr sambandi á meðan þessi mikla áhætta er tekin í efnahagsmálum þjóðarinnar til að tryggja heimilin í landinu.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að fagna þeim merku tímamótum sem hér urðu þegar hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar lýsir því yfir að það hafi verið mistök að aftengja ekki verðtrygginguna eftir fjármálahrunið. Það voru þá mjög dýr mistök og afleiðingarnar er enn verið að fást við, en meðal annars hefur verið fengist við þær með gríðarlega umfangsmikilli aðgerð, sem var leiðrétting verðtryggðra fasteignalána. Þau fyrirheit sem voru gefin í sjónvarpsþætti, sem hv. þingmaður vísaði til, hafa því ýmist ræst eða eru að rætast þó að ýmsir, ekki hvað síst úr flokki hans, hafi haft um það miklar efasemdir á sínum tíma. Hvað varðar spurninguna um hvort ekki þurfi sérstakar aðgerðir samhliða afnámi eða afléttingu hafta til að verja almenning fyrir hækkun verðlags þá er það akkúrat það sem verið er að gera eins og ég lýsti hér í fyrra svari. Um það snúast þessar aðgerðir ekki hvað síst að verja almenning fyrir því að verðlag hækki í landinu.
Virðulegi forseti. Það er óhætt að segja það að koma makrílsins á Íslandsmið hafi haft mjög jákvæð áhrif, að það hafi verið eins og ákveðinn lottóvinningur fyrir okkur, björgunarhringur á erfiðum tímum þegar þessi verðmæti fiskur hóf að ganga af svo miklum krafti í lögsögu okkar og við hófum að nýta hann fyrir nokkrum árum. Árið 2010 gerðu menn sér grein fyrir því að það varð að ná böndum utan um þessar veiðar. Þá var farið í það að kvótasetja veiðarnar án þess að við værum með samning við aðrar þjóðir um þennan deilistofn. Það er í raun nokkuð sérstakt að hlusta á þær ræður sem fluttar voru í gær af hálfu ákveðinna hv. þingmanna þar sem verið var að gagnrýna mjög þá gjaldtökuleið sem fyrirhuguð er og þá leið sem fara á núna við festingu aflaheimilda í makríl. Það var á þeim tíma sem við höfðum tækifæri til þess að fara aðrar leiðir. Ég var spurður að því á þeim tíma af fjölmiðlamönnum hvað ég teldi að ætti að gera. Ég sagði að það væri augljóslega tækifæri til þess að fara aðrar leiðir þar sem um væri að ræða nýjan stofn þar sem veiðireynsla væri ekki fyrir hendi. En ákveðið var að gera það með þeim hætti sem gert var og án nokkurrar gjaldtöku. Í þeirri umræðu allri talaði þáverandi ráðherra um að fram kæmi sérstök löggjöf um makrílveiðarnar, en hún leit aldrei dagsins ljós og hún hefði auðvitað þurft að vera komin fram ef menn hefðu ætlað að fara í málið með öðrum hætti. Nú er það gagnrýnt að farið skuli að gildandi lögum, og má rifja það upp að það var kannski ekki svo mikil virðing borin fyrir lögum og rétti á síðasta kjörtímabili. Rifja má upp ummæli hæstv. þáverandi umhverfisráðherra, sem dæmd var fyrir brot á lögum, að það skipti bara ekki máli, markmið hennar væru önnur, hafin yfir lög og rétt. Og þannig talaði fólk hér í gær, að það væri bara hafið yfir lög og rétt og við gætum gert þetta með einhverjum allt öðrum hætti.
Hvað með lög um rammaáætlun?
Ég er ekki að ræða hér um rammaáætlun. [[Gripið fram í.]]Ég get rætt við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon hvenær sem er. Ég get rætt við hann hvenær sem er um lög um rammaáætlun og hvort farið sé gegn þeim með þeim tillögum meiri hlutans. Við munum hafa nægan tíma til þess á vordögum í þinginu.
Það á ekki að níða fjarstaddan fyrrverandi ráðherra niður.
Þetta eru bara staðreyndir sem ég er að tala um.
Þetta eru engar staðreyndir.
Var dómur í Hæstarétti ekki staðreynd? Hér er greinilega ákveðin viðkvæmni í gangi og ég skil það, [[Gripið fram í.]]ekki síst í ljósi þess hvernig talað var í gær. Auðvitað er verið að fara að lögum og það staðfestist með niðurstöðu umboðsmanns Alþingis sem birtist okkur á síðasta ári og nú hefur verið höfðað mál á grundvelli þeirrar niðurstöðu gagnvart ríkinu. Við eigum eftir að sjá lyktir þess. En okkur er auðvitað ákveðinn vandi á höndum og ég tel að í þessu frumvarpi hæstv. sjávarútvegsráðherra sé verið að reyna að nálgast ásættanlega lausn um skiptingu aflahlutdeilda á milli einstakra skipa og útgerðarflokka. Verið er að reyna að feta leið sem sátt gæti orðið um. Miklar fjárfestingar fylgja þessum veiðum og vinnslu þessara afurða eins og öðru í sjávarútvegi. Það eru fjárfestingar í vinnslu og í skipum. Auðvitað eru þær fjárfestingar gerðar á grundvelli þess að farið verði að gildandi lögum. Uppsjávarfyrirtækin hafa fjárfest mjög mikið í vinnslum sem byggja meðal annars á vinnslu þessara afurða. Má þar ekki síst nefna Norðausturland og Austurland og reyndar víðar. Við sjáum að í smábátakerfinu, krókaaflamarkskerfinu, hafa orðið miklar fjárfestingar hjá þeim sem þar eru, fjárfestingar upp á kannski 10 millj. kr. plús á hvern bát, og eru þeir orðnir nokkuð margir sem útbúnir eru til makrílveiða. Það er gert í trausti þess að farið verði að lögum. Óvissa letur til fjárfestinga og þar með verðmætasköpunar. Okkur hefur tekist vel í því að skapa grunn undir öfluga verðmætasköpun með makríl og skapa skilyrði til fjárfestinga, en allt er það gert í því trausti að stjórnvöld standi við sitt, standi við þá lögfestingu sem Alþingi hefur sjálft staðið að. Í frumvarpinu er reiknað með að úthlutunin sé til sex ára í senn. Það er auðvitað mikil óvissa um þennan stofn og við getum orðað það þannig að þar sé ekki á vísan að róa. Þróunin hefur verið tiltölulega hröð en við búum við þá óvissu að horfið getur til verri vegar, það vitum við ekkert um. Allar þær fjárfestingar, sem hugsaðar eru til þess að hámarka verðmætasköpunina eru hugsaðar til lengri tíma. Það er mikil fjárfesting fyrir smábátasjómann og smábátaútgerð að fara í fjárfestingu upp á kannski 10–12 millj. kr., það er heilmikil fjárfesting, að sama skapi og það er mikil fjárfesting fyrir stærri fyrirtæki að fara í milljarða fjárfestingu, skip upp á kannski 4 milljarða kr., sem byggist að hluta til einmitt á veiðum úr þessum stofni. Það má deila um hvort sex ár séu nægilega löng framtíðarsýn í því efni. Almennt talið held ég að svo sé ekki. Ég held að menn telji almennt að það þurfi að vera til lengri tíma. Horft var til miklu lengri tíma gagnvart öðrum nytjastofnum okkar í svokallaðri samningaleið eða þeirri leið sem kynnt var í frumvarpi sjávarútvegsráðherra á sínum tíma, 2013 held ég að það hafi verið, og að því leyti var viðurkennt að í starfsumhverfi þeirra sem ákveða að fjárfesta í þessari grein þurfi fyrirsjáanleikinn að vera nokkuð ríflegur. Rætt var svolítið um gjaldtökuna. Hér komu hv. þingmenn upp í gær sem fullyrtu að hér væri enn eina ferðina verið að fara í svokallaðan gjafakvóta, og nefndar fjárhæðir sem gefa ætti einhverjum völdum aðilum upp á allt að 150 milljörðum, 150 þúsund millj. kr. Ég tek undir með hæstv. sjávarútvegsráðherra þegar hann hvetur fólk til þess að rökstyðja slíkar tölur, til koma fram með þá útreikningana sem sýna fram á að slík gjaldtaka sé með einhverjum raunhæfum hætti. Það er mikil ábyrgð sem hvílir á okkur alþingismönnum þegar við fjöllum um meginstoðir íslensks atvinnulífs og það er alveg lágmarksskylda sem á okkur hvílir varðandi það að halla ekki réttu máli, að halda okkur við staðreyndir máls. Og ef við komum fram með svo stórefldar yfirlýsingar gerum við það með rökstuddum hætti, það verður þá að vera eitthvað á bak við það annað en getgátur og almenn umræða sem ekki hefur skírskotun í faglega úttekt. Verið er að leggja það til að fyrir þessa úthlutun verði greitt sérstakt aukagjald sem nemi 10 kr. á kílóið. Það mun skila ríkissjóði á því tímabili sem hér er undir um 9 milljörðum kr. miðað við núverandi aflaheimildir. Það eru miklir peningar, sérstaklega ef við skoðum það nú í samhengi við verðmætið upp úr sjó, sem við getum kannski séð hvernig er hjá krókaflamarkskerfinu, smábátunum, en forsvarsmenn þeirra hafa haldið því fram að þeir veiði verðmætustu afurðina í makríl, að þeir séu með ferskasta hráefnið og verðmætustu afurðina. Þeir fengu í fyrra í kringum 70 kr á kílóið, þ.e. að þetta gjald plús veiðigjald geri um 18 kr. Ég get tekið undir þau sjónarmið sem fram komu í gær um að sennilega sé ekki hægt að gera út í því kerfi miðað við þá gjaldtöku. Það borgar sig ekki fyrir þá sjómenn að fara á sjó, svo einfalt er nú málið. Við verðum auðvitað að haga allri gjaldtöku með tilliti til þess að eitthvert vit sé í henni og eitthvert vit sé í því að nýta náttúruauðlindina. Það er því eitthvað sem við munum þurfa að skoða, við munum þurfa að fara vel í gegnum það og sérstaklega í ljósi þess að aðstæður í dag varðandi makrílinn eru alls ekki þær sömu og þær voru í fyrra. Stærsti markaður okkar fyrir þessar afurðir hefur verið í Rússlandi. Ég held að ég fari með rétt mál þegar ég segi að vel ríflega helmingur allra afurða sé seldur til Rússlands. Í dag er staðan í Rússlandi eins og við þekkjum. Nokkur fyrirtæki, stórir kaupendur, hafa þegar orðið gjaldþrota. Íslensk fyrirtæki eru þegar búin að afskrifa stórar fjárhæðir vegna viðskipta þeirra með makríl á síðasta ári. Kaupendum hefur með öðrum orðum fækkað mjög mikið og menn sem þekkja vel til í þessu telja það algjörlega fyrirsjáanlegt að við munum ekki ná sama afurðaverði fyrir makríl og við gerðum í fyrra, því miður. Markaður Norðmanna, samkeppnisaðila okkar í þessu máli, er meira austur í Asíu. Þeir hafa veitt makrílinn á öðrum tíma en við, hann er verðmætari þannig, þannig vilja þeir fá hann í Asíu. Það er því ekki svo auðvelt að vinna nýja markaði að mati þeirra sem um sýsla. Ég hvet okkur því bara til þess að hafa umræðuna málefnalega. Það eru miklir hagsmunir undir og við eigum að hafa það sem sameiginlegt mál okkar að ræða þessa hluti með málefnalegum hætti, þó að við getum haft mismunandi skoðanir, og reyna að komast að niðurstöðu sem verður hagfelld fyrir greinina og samfélagið allt.
Virðulegi forseti. Hér er um gríðarlega stórt mál að ræða, mjög mikil verðmæti, mikla hagsmuni, stórar undirliggjandi spurningar sem blasa við um réttlæti og sanngirni. Okkur í Bjartri framtíð er svolítið umhugað um að við notum það tækifæri sem felst í makrílnum, í þessum nýlegu verðmætum, þó að oft áður hafi verið veiddur makríll við Íslands strendur, til þess að gera þó ekki væri nema tilraun til að búa til réttlátari og hagkvæmari úthlutun á aflaheimildum, á kvóta, en við höfum búið við í fiskveiðistjórnarkerfinu á undanförnum áratugum. Við mundum vilja hámarka arðinn af því fyrir þjóðina og reyna að hámarka líka arðinn af afurðinni fyrir þá sem standa í útgerð. Mig langar að eiga orðastað um þetta við hv. þm. Jón Gunnarsson, sem er nú þingmaður Sjálfstæðisflokksins og formaður atvinnuveganefndar. Eru ekki markaðslausnir og samkeppni bestu leiðirnar til þess að ná fram hámarksarði fyrir þjóðina og útgerðina í þessum efnum? Við veltum því fyrir okkur hvort það væri ekki miklu betra að selja þær á uppboði í staðinn fyrir að útdeila þessum aflaheimildum. Ég veit að það eru ákveðnar lagalegar hindranir, en að mínu viti er hægt að sníða leiðir til þess að bjóða upp þessar aflaheimildir eftir ýmsum aðferðum þannig að lögmál markaðarins og samkeppni stjórni verðinu á veiðiheimildunum og þar með verður arðurinn til þjóðarinnar [[Forseti hringir.]]hámarkaður og útgerðirnar geta lagað sig eftir því og náð hámarksarði. Er það ekki besta leiðin? Af hverju er hún ekki skoðuð?
Virðulegi forseti. Réttlátari og hagkvæmari úthlutun með því að selja aflaheimildirnar eða bjóða þær upp og á sama tíma að hámarka arðinn fyrir þjóðina plús greinina? Það eru allt saman mjög háleit markmið og ágæt. En það er ekki eins og þessar leiðir hafi ekki verið reyndar. Þegar kallað er eftir markaðslausnum í sjávarútvegi vil ég segja að íslenskur sjávarútvegur hefur einmitt verið drifinn á markaðslausnum í gegnum tíðina. Það er þess vegna sem við rekum svo hagkvæman sjávarútveg, þ.e. af því að hann er markaðsdrifinn. Sjávarútvegur í Noregi er framleiðsludrifinn. Það er grundvallarmunurinn á rekstri sjávarútvegs í Noregi og á Íslandi að hann er framleiðsludrifinn í Noregi en markaðsdrifinn á Íslandi. Þannig er opinn markaður með allar aflaheimildir í dag. Ég og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson getum ákveðið að fara í útgerð á morgun, við getum keypt okkur aflaheimildir og við getum keypt okkur bát og farið af stað. Þetta er allt markaðsdrifið. Það er bara þannig. Síðan erum við með ákveðið félagslegt kerfi sem er til þess fallið og hugsað til að bregðast við sértækum aðstæðum, stuðla að nýliðun og byggja greinina upp á öðrum vettvangi. Þar erum við ekki með markaðsforsendur eða hagkvæmni að leiðarljósi, þar erum við með önnur markmið, í strandveiðum, í byggðakvóta, í línuívilnun fyrir þá sem vilja beita í landi. Ég og Guðmundur Steingrímsson getum ekki keypt okkur stóra útgerð, við kaupum okkur lítinn bát, við ákveðum að beita sjálfir í landi og róa svo með balana sem við beittum og landa og fáum 20% ívilnun fyrir það. Það eru alls konar svona hlutir sem eru hugsaðir inn í kerfið, [[Forseti hringir.]]en í grundvallaratriðum er íslenskur sjávarútvegur markaðsdrifinn, [[Forseti hringir.]]sem er ólíkt því sem hann er í mörgum öðrum löndum.
Virðulegi forseti. Skýrslur hafa einmitt sýnt að þau skilyrði sem íslenskur sjávarútvegur býr við, sem eru rík samkeppnisskilyrði, hann keppir á alþjóðlegum samkeppnismörkuðum, hafa leitt til þess að á Íslandi er ásættanleg framleiðni í sjávarútvegi öfugt við aðrar greinar. Ég er sammála hv. þingmanni um að við ættum að horfa til þessa, að það er einmitt markaðsþátturinn í rekstrarumhverfi sjávarútvegsins sem skilar góðum arði og ásættanlegri niðurstöðu fyrir samfélagið. Förum lengra með það. Það er alveg rétt að við, ég og hv. þingmaður, getum farið saman í útgerð og keypt kvóta mögulega á eftir ef við ættum pening, ég á hann alla vega ekki. En þá þurfum við að kaupa af þeim sem fengið hefur úthlutað frá ríkinu. Ég segi: Byrjum á ríkinu, seljum kvótann þaðan. Og nú erum við með má segja nýjan stofn, nýja auðlind, ný verðmæti. Byrjum þá á því, úthlutum ekki kvótanum til þeirra sem geta síðan selt hann á frjálsum markaði, heldur seljum hann frá ríkinu. Til þess að mæta ýmsum laglegum sjónarmiðum getum við gert það þannig að við [[Forseti hringir.]]tröppum það til dæmis niður, við getum selt 1/6 núna á næsta ári og svo 1/6 á þarnæsta þangað til við erum komin að fullu í uppboðskerfi, [[Forseti hringir.]]markaðslausn í sjávarútvegi [[Forseti hringir.]]sem skilar hámarksarði.
Forseti vill taka fram að það er einhver bilun í tímamælingu í ræðustól þingsins en forseti reynir eftir föngum að fylgjast með tímamælingu.
Virðulegi forseti. Ef við viljum fara í útgerð þurfum við að kaupa af þeim sem fyrir eru. Það er alveg rétt og þannig hefur það verið frá árinu 1991 þegar framsalið var lögfest. [[Gripið fram í.]]Sennilega var það eitt gæfuríkasta spor sem við höfum stigið í íslenskum sjávarútvegi með tilheyrandi hagræðingum og bættri afkomu. Með þeim hætti hafa 95% aflaheimilda í landinu skipt um hendur, þannig að það eru nánast allir búnir að kaupa. [[Gripið fram í.]] Nú erum við að byrja á nýjum stofni og þá gilda lög í landinu. Mér fannst hv. þingmaður fara frá tveimur hliðum í málið, eins og við gætum þá bara ákveðið að gera eitthvað allt annað núna. Ég fór yfir það í ræðu minni áðan að það er ekki hægt ef við ætlum að fara að gildandi lögum. Þá var hv. þingmaður með þá lausn [[Forseti hringir.]]að við mundum gera þetta með öðrum hætti og innkalla aflaheimildir á einhverjum ákveðnum árafjölda og selja þær aftur. Það getur löggjafinn sett sérlög um og hefur það svo sem verið rætt í svokallaðri fyrningarleið Samfylkingarinnar en sú leið var ekki farin á valdatíma þeirra.
Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að spyrja hv. þm. Jón Gunnarsson hvort það sé ekki örugglega rétt skilið hjá mér að verið sé að loka kerfinu varðandi makríl. Þeir sem hafa veiðireynslu fá úthlutun og þar með er búið að loka kerfinu. Eigi einhver að koma inn í það þarf hann að kaupa réttinn af þeim sem þar fengu úthlutun. Og þar myndast verðmæti. Þegar nefndar voru tölur hér í gær voru þær kannski reiknaðar út frá því að þorskígildi makríls er þriðjungur af þorski. Hvert er framtíðarmarkmiðið í þorskinum í dag? 2.000–2.200 kr. Hvert er leiguframsalið í þorski? 180–220 kr. Við erum hér með frumvarp sem færir afgreiðsluna á þessum heimildum yfir til útgerðarinnar til verðmyndunar og til ráðstöfunar. Er það ekki rétt skilið, hv. þingmaður? Það þýðir þá líka að sá sem fær úthlutað kvóta getur farið út úr kerfinu samstundis og selt hann og farið með peninginn út úr greininni. Það hefur verið stærsti ásteytingarsteinninn í kvótakerfinu frá upphafi. Það hefur ekki endilega með framsalið að gera, þó að það væri bara leiguframsalið sem væri stoppað. Þarna höfðum við tækifæri. Af því að verið er að setja ný lög um makrílinn eru menn ekki svo bundnir af þeim eldri, enda komumst við upp með það á sínum tíma að hafa ekki framsal á makrílnum til þessa. Þá spyr ég eins og sá sem hér talaði á undan: Af hverju grípum við ekki tækifærið núna og gerum tilraunir með kvótaþingið eða tilboðsmarkað til þess að opna fyrir greinina? Hefur hv. þingmaður engar áhyggjur af því, af því að hann nefndi hér byggðaúrræði og að veitt er á línu og handfæri, að verið sé að loka á magnaukningu þar með þessu frumvarpi [[Forseti hringir.]]í tengslum við línu og handfæri?
Virðulegi forseti. Það er einhver misskilningur að það sé verið að loka á magnaukningu í línu og handfærum. Það auðvitað fylgir bara hlutfalli eins og annað í þessu. Nú erum við að setja ný lög um þennan stofn. Við erum að loka kerfinu, já, við erum að fara að lögum. Hv. þingmaður orðaði þetta ágætlega: Við komumst upp með það á sínum tíma að gera þetta með þeim hætti sem gert var á síðasta kjörtímabili 2010 og eftir það, við komumst upp með það. Já, sú ríkisstjórn komst upp með það en með þeim afleiðingum sem blasa við okkur. Umboðsmaður Alþingis hefur komist að þeirri niðurstöðu að með því hafi verið brotin lög. Það er kannski algjört aukaatriði í hugum þeirra manna sem þá voru við stjórnvölinn og að það hefur verið höfðuð málsókn á hendur ríkinu á grundvelli þess. Við erum að fara að lögum. Lögin kveða alveg skýrt á um það og þeim var ekki breytt á síðasta kjörtímabili hvað þetta varðar. Það er þó verið að setja lög í dag sem eru algjörlega nýtt kerfi og kannski til þess einmitt að bregðast við þessu sem hefur verið mörgum þyrnir í augum og okkur öllum get ég fullyrt, hvernig það fór þegar framsalið var óheft sett á á sínum tíma og menn seldu sig út úr greininni jafnvel í tiltölulega löskuðum fyrirtækjum og gengu feitir frá borði. Nú er verið að takmarka þennan tíma í sex ár. Fyrirsjáanleikinn með makríl er allt annar en þeirra stofna sem hér hafa verið í gegnum aldirnar. Það er verið að setja þetta í sex ár, það er verið að setja tiltölulega ríflegt gjald sem aukagjaldtöku í þessi sex ár, þannig að það er alveg ljóst að þetta hefur auðvitað gríðarleg áhrif á eitthvert markaðsvirði framtíðarinnar. Það er verið að reyna að girða fyrir þetta með einhverjum hætti.
Hæstv. forseti. Ég treysti því að hv. formaður atvinnuveganefndar reikni út virði þess sem verið er að færa til þeirra sem fá kvóta á makríl. Talað er um að verið sé að setja lög um að fara að lögum, það bindi þessi lög að verið sé að fara að lögum. En samtímis á hér þó að miða við veiðireynslu allt frá þremur árum upp í sex ár. Það er ekki í samræmi við gömlu lögin. Það eru ótal dæmi í sambandi við síldina, í sambandi við rækjuna o.fl. þar sem menn hafa verið með sérlög um ákveðna stofna. Ég treysti því að við fáum líka umræðu um af hverju við megum ekki leyfa útgerðinni sjálfri að meta gjaldið fyrir það að veiða fisk með því að vera með það allt á kvótaþingi eða tilboðsmarkaði. Við deilum því sjónarmiði, ég og hv. þm. Jón Gunnarsson, að við viljum öflugan sjávarútveg, við viljum eyða óvissu í greininni og við viljum horfa til langrar framtíðar. Það og að ná sátt meðal þjóðarinnar [[Forseti hringir.]]ekki síður en við útgerðarmenn, krefst þess að menn taki þá tillit til þeirra atriða sem verið hefur [[Forseti hringir.]]grundvallarágreiningur um og taki á þeim þáttum. [[Forseti hringir.]]Það er því miður ekki gert í þessu frumvarpi.
Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi tel ég að það sé misskilningur, þrátt fyrir að viðmiðunartíminn sé mismunandi er þetta samkvæmt gildandi lögum, bara svo það sé sagt. Það er mismunandi í lögum varðandi stofna. Ég man ekki hvernig það er orðað en sjónarmið mitt er að það sé algjörlega í samræmi við lög. Að leyfa útgerðinni sjálfri að meta gjaldið, bjóða þetta upp? Farið var ágætlega yfir það af hæstv. sjávarútvegsráðherra í ræðu í gær hver reynsla þjóða væri af því að fara uppboðsleiðina, hvernig söfnunin verður á örfárra hendur við slíkar aðstæður, hvernig þeir sterkari valta yfir þá minni, hvernig byggðasjónarmiðin verða algjörlega undir. Það er ekki eins og það hafi ekki verið skoðað ofan í kjölinn. Þetta er talin hagkvæmasta leiðin og hún er algjörlega í samræmi við gildandi lög í landinu. [[Forseti hringir.]]Síðan geta menn farið að breyta þeim lögum ef þeir kæra sig um. Þessu ákvæði var ekki breytt á síðasta kjörtímabili.
Herra forseti. Mér fannst margt merkilegt í prýðilegri og málefnalegri ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Til að byrja með vil ég vekja eftirtekt á því að hv. þingmaður virðist vera í grundvallaratriðum á móti einum lykilþætti frumvarpsins, eða ég skildi hann þannig að hann væri að segja að að minnsta kosti tilteknir útgerðarflokkar innan makrílflokks sjávarútvegsins mundu ekki ráða við það 18 kr. veiðigjald sem þeir þurfa að borga samtals. Ég heyrði ekki betur en að hv. þingmaður væri að segja að það þyrfti að skoða sérstaklega í nefnd. Er það þá þannig að formaður nefndarinnar er ósammála þessum lykilþætti hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra? Svipull er sjávarafli, og það er því miður þannig að það eru breytingar í hafinu sem kunna að leiða til þess að makríllinn hverfi aftur héðan fyrr en varir, það getur vel gerst. Menn þurfa að vera búnir undir það. Menn hafa nú þegar fjárfest mikið, sagði hv. þingmaður, og réttilega gat hann þess að íslenskur sjávarútvegur væri sá besti í heimi vegna þess að hann er markaðsdrifinn og þar hefur ríkt mikil samkeppni. Eins og hv. þingmaður veit hefði ég gjarnan viljað fara þá leið að allur kvóti væri settur á markað og markaðurinn stýrði þessu algjörlega, en það eru margir gallar á því eins og til dæmis sá galli sem við sjáum oft að það leiðir til samþjöppunar og gerir það að verkum að kannski heil svæði tapa frá sér aflaheimildum. Ég held hins vegar að þau rök standist ekki sem hv. þingmaður færði hér fyrir því að ekki væri hægt að stíga það skref núna og benti á að menn hefðu fjárfest mjög mikið. Eðli greinarinnar er þannig að ég tel að akkúrat hin stóru og sterku fyrirtæki stæðu best að vígi og það væri bara sjálfsagt að þau fengju að ráða verðinu með innbyrðis keppni. En þá komum við hins vegar að sama galla sem eru hinir litlu útgerðarflokkar. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að styrkja og ýta undir möguleika smábátanna til þess að veiða makríl og bara til að gera langa sögu stutta langar mig til þess að spyrja hv. þingmann: Af hverju erum við með þetta hlutfall í það, [[Forseti hringir.]]5,3%? Af hverju gæti það ekki verið 12% eða 18%? [[Forseti hringir.]]Við erum að koma að borðinu núna. [[Forseti hringir.]]Nú er verið að loka greininni í fyrsta skipti.
Virðulegi forseti. Ég byrja fyrst á að svara því hvernig þetta hlutfall er ákveðið. Ég tel að það liggi í augum uppi. Þetta er hærra hlutfall af makríl en smábátarnir hafa nokkru sinni veitt. Á síðasta sumri var þeim úthlutað eitthvað í kringum 4%, ef ég man rétt, eða kannski rúmlega 4%, ef það náði því, í kringum 4%. Veiðin var um 4,7% af heildarveiðinni. Nú er verið að úthluta þeim heldur hærri skammti og þar með telja menn sig kannski ná utan um þörf þessa markaðar. Það er líka ákveðið svigrúm í þessum félagslegu pottum okkar án þess að nokkur ákvörðun hafi verið tekin um hvernig það skuli nýtt, en þar eru ákveðnar aflaheimildir sem nema nokkrum þúsundum tonna af makríl ásamt öðrum þeim tegundum sem fara í pottakerfið. Það væri þá hægt að bregðast við því með þessari grein. Varðandi það hvort ég sé á móti einhverjum ákvæðum um gjaldtökuna í þeim frumvörpum sem við ræðum hér þá hef ég ekki forsendur til þess að setja mig upp á móti neinu í því efni. En ég nefni hér sérstaklega smábátana og það sem mér finnst blasa við og tek þar reyndar undir með hæstv. sjávarútvegsráðherra sem hafði orð á því í umræðunni í gær að hann óttaðist að sú gjaldtaka gæti verið of há. Það þarf hin faglega umfjöllun á vettvangi þingsins og hv. atvinnuveganefndar að leiða í ljós og að við gætum þess að eitthvert samræmi sé milli hóflegrar gjaldtöku og þess að greinin og hin mismunandi útgerðarform geti áfram dafnað, því að fjölbreytileikinn er og verður vonandi áfram styrkur [[Forseti hringir.]]íslensks sjávarútvegs. Hann er lykillinn að því hvernig við bregðumst við mismunandi aðstæðum [[Forseti hringir.]]á mörkuðum og það skilur okkur [[Forseti hringir.]]frá öðrum þjóðum.
Herra forseti. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að beita eigi lögmálum markaðarins eins og hægt er til þess að auka hagræði og afrakstur þessarar greinar. Þó hef ég líka alltaf sagt að ég vilji eigi að síður tryggja að hluti auðlindarinnar standi strandbyggðunum til ráðstöfunar, eitthvert tiltekið lágmark til þess að tryggja að þar verði atvinna ekki í sumum tilvikum bókstaflega flutt í burtu. Ég tel ekki að það sé ósamræmi millum þessara tveggja sjónarmiða minna. Að því er varðar síðan stöðuna núna erum við nú í fyrsta skipti að loka þessu kerfi í reynd og núna geta menn bókstaflega gengið út úr því kerfi með miklar fjárhæðir, þeir geta framselt aflaheimildir sínar. Ég skil frumvarpið þannig að þetta séu nú meira en sex ár. Það þarf að segja þessu upp með sex ára fyrirvara, þetta framlengist sjálfkrafa ár hvert nema það sé gert. Aftur að smábátunum. Ef menn vilja horfa til reglna og þess að lög gildi o.s.frv. - bíddu, er það ekki þannig að smábátarnir fá miklu hærra hlutfall af þorskaflanum? [[Forseti hringir.]]Af hverju getum við ekki látið þá fá sama hlutfall af makrílaflanum?
Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að þeir hafa hærra hlutfall af þorskafla og bolfiskafla en þetta, það hefur þróast þannig í gegnum tíðina. Kem ég þá að einu atriði sem er ágætt til upprifjunar og áminningar í allri umræðunni um íslenska fiskveiðistjórnarkerfið og það sem meðal annars ég og samflokksmenn mínir höfum setið undir, þ.e. að við séum alveg sérstakir hagsmunaðailar stórútgerðanna í landinu þegar kemur að fiskveiðistjórnarkerfinu, hagsmunagæsluaðilar LÍÚ, eins og fyrrverandi forsætisráðherra sagði gjarnan í ræðustól Alþingis. En það eru nákvæmlega þeir flokkar sem hafa í gegnum tíðina verið að færa mjög miklar aflaheimildir frá stærri fyrirtækjum í smábátakerfið. Í grundvallaratriðum held ég að ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson séum nú meira og minna sammála um þetta mál, þ.e. að lögmál markaðarins eigi að ráða. Við þurfum félagslegt kerfi til þess að sníða [[Forseti hringir.]]ákveðna vankanta af lögmálum markaðarins, ef við getum orðað það þannig, í byggðalegu og afkomulegu tilliti og að reyna að tryggja að atvinna sé ekki flutt í burtu.
Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á að segja að frumvarp hæstv. ráðherra um kvótasetningu á makríl veldur mér og félögum mínum í Bjartri framtíð miklum vonbrigðum. Hér er einstakt tækifæri að taka þessa svo til nýju fisktegund og setja í það markaðsform sem ég heyri að flestir þingmenn vilja að sjávarútvegurinn gangi út á, en í stað þess er kvótinn tekinn og réttur þeim sem hafa aflað sér veiðireynslu, þeim réttur hann algjörlega án þess að þeir borgi eitthvað sérstakt fyrir. Jú, það á að borga 1,5 milljarða á ári að mér skilst fyrir sérstaklega þennan kvóta en í frumvarpinu er ekki sagt til um hvernig sú tala er fundin út eða hversu rétt hún sé. Í fyrsta lagi hefði ég auðvitað viljað spyrja sjávarútvegsráðherra, ef hann hefði verið hér í salnum, um það af hverju … [[Forseti hringir.]]
Forseti mun gera hæstv. sjávarútvegsráðherra viðvart.
Já, þakka þér fyrir það. Ég myndi vilja spyrja hvernig þessi fjárhæð var fundin út. Af hverju þessi verðmiði? Væri ekki eðlilegra að láta fyrirtækin sem fá þennan kvóta á silfurfati segja okkur með uppboðsleið hversu mikils virði hann er? Samkvæmt frumvarpinu fer 90% kvótans til stærstu sjávarútvegsfyrirtækjanna á Íslandi. HB Grandi fær 14,2% af kvótanum, Samherji fær 12,7% af kvótanum, Ísfélag Vestmannaeyja fær 11,9% o.s.frv. Þegar ég heyri hv. formann atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson, segja að hann hafi áhyggjur af því að þeir sterkari séu að yfirvinna þá minni og það sé áhyggjuefni að hlutdeildir séu að komast á færri hendur, en tala svo á sama tíma fyrir frumvarpinu og lýsa yfir ánægju með það, þar sem nákvæmlega þessi stærstu fyrirtæki fá hlutdeildirnar í hendurnar, þá skil ég hvorki upp né niður, verð ég að segja. Ríkið er að afhenda stóru útgerðunum þetta, sem hafa auðvitað verið að veiða makríl, hafa áunnið sér veiðireynslu, án þess að setja gagnsæjan verðmiða á það, algjörlega án þess. Þessi fyrirtæki og önnur töldu þennan stofn vera það fjárhagslega arðbæran að þau fóru væntanlega í það að skuldsetja sig, breyta skipum og allt það, til þess að afla sér veiðireynslu. Það er ákvörðun þeirra fyrirtækja. En þau gera það auðvitað út af því að þau vita að það er í lögum á Íslandi að ef þú hefur veiðireynsluna færðu kvótann að lokum. Ef maður er nógu áhættusækinn í byrjun er manni ríkulega verðlaunað fyrir það með því að fá kvótann upp í hendurnar að einhverjum árum liðnum. Þetta er náttúrlega kerfi sem er algjörlega galið, verð ég að segja. Aðrir sem hafa ekki lánstraust hjá bönkum til þess að skuldsetja sig, til þess að fara í slíkar fjárfestingar, geta ekki öðlast veiðiréttindin eins og hinir stærri. Og þegar fólk talar hér um að þeir hafi áhyggjur af því, eins og hv. formaður atvinnuveganefndarinnar, að hinir sterkari séu að yfirvinna þá minni, er það bara nákvæmlega það sem er að gerast, þetta frumvarp og þessi leið stuðlar að því. Hæstv. ráðherra hefur talað um að hendur hans séu bundnar. Hann verði að setja kvótann svona fram og afhenda þessum fyrirtækjum hann með þessari leið vegna álits umboðsmanns Alþingis frá því í fyrrasumar. Ég ætla aðeins að fara í gegnum það, kannski ekki sérstaklega hvað álitið snýst um, en það er sett fram út frá túlkun umboðsmanns Alþingis á ákvæði í 5. gr. laga nr. 151/1996 um veiðar utan lögsögu. Ákvæðið er svona, með leyfi forseta: „Sé tekin ákvörðun um að takmarka heildarafla úr slíkum stofni sem samfelld veiðireynsla er á skal aflahlutdeild einstakra skipa ákveðin á grundvelli veiðireynslu þeirra miðað við þrjú bestu veiðitímabil þeirra á undangengnum sex veiðitímabilum. Veiðireynsla telst samfelld samkvæmt lögum þessum hafi ársafli íslenskra skipa úr viðkomandi stofni a.m.k. þrisvar sinnum á undangengnum sex árum svarað til a.m.k. þriðjungs þess heildarafla sem er til ráðstöfunar af hálfu íslenskra stjórnvalda.“ Þetta er það sem hæstv. ráðherra ber fyrir sig og segir, ef ég skil hann rétt - og mér þykir vont að hann sé ekki í salnum til þess að geta leiðrétt mig ef það er rangur skilningur - að hendur hans séu bundnar út af áliti umboðsmanns Alþingis. Og nú sé lögsókn í gangi og það gæti farið svo að dómstólar dæmdu ríkinu í óhag. Þá bendi ég á í fyrsta lagi, þó með fullri virðingu fyrir umboðsmanni Alþingis, að hann er auðvitað ekki dómstóll, hann gefur álit. Og ef fólk heldur því fram og ég held að allir þingmenn geri það a.m.k. og meiri hluti þjóðarinnar, já öll þjóðin í rauninni, að það sé sannarlega þannig að þjóðin eigi auðlindina og að þjóðin eigi að fá arð af henni, þá getum við ekki tekið undir þau sjónarmið að kannski eigum við hana ekki samkvæmt einhverju svona. Ef dómsmál er um þetta þá verður það bara að hafa sinn gang. Við getum ekki sett lög út af hræðslu við eitthvað sem hefur ekki einu sinni reynt á. Ég vil minna á í þessu samhengi að ráðherrar og ríkisstjórnir hafa í fjöldamörg ár, allt frá því að þetta kerfi var sett á, verið að tína af aflaheimildum útgerða, t.d. í byggðapotta og engir dómar hafa fallið um að það sé ólöglegt. Þetta er ekki ólöglegt. Hvers vegna þessi hræðsla núna, að það megi ekki breyta neinu? Og við vitum líka að lögin sem við setjum eru mannanna verk og við erum að breyta þeim á hverjum einasta degi. Ef 5. gr. er eitthvert vandamál þá skulum við endilega fást við hana. Þetta er í grunninn það sem ég vildi sagt hafa í ræðu minni. Ég set stórt spurningarmerki við þessa hræðslu við lögsókn, vænta lögsókn, sem gerir að verkum að við ætlum að kvótabinda makríl á þennan hátt og færa 90% af aflaheimildunum til stórra og stöndugra fyrirtækja sem þurfa ekki að borga neitt fyrir það, sem þurfa ekki að segja okkur hvers virði þau telja heimildirnar vera. Það er hægt að gera með uppboðsleið. Þetta eru stór og stöndug fyrirtæki, af hverju keppa þau þá ekki sín á milli til þess að ná þá í mest af heimildunum og borga ríkissjóði fyrir afnot í X-mörg ár? Það væri „ídeal“ leið að mínu mati. Við í Bjartri framtíð leggjum til að við hendum þessu frumvarpi út af borðinu og við göngum strax í það að útfæra markaðslausn til úthlutunar heimilda í makríl, bara strax, og ég held að það ætti að vera verkefni hv. atvinnuveganefndar Við gætum gert það í skrefum, við gætum tekið inn 1/6 hlutdeildanna inn á ári þangað til allar hlutdeildirnar væru komnar og þá færi það á uppboðsmarkað. 5/6 hlutanna yrðu fyrst um sinn hjá þeim sem hafa veiðireynsluna, með því færum við einhverja millileið. En svo trappast það niður. Þá geta þessi stöndugu fyrirtæki ákveðið, ef þau vilja áfram vera í þessum rekstri, að bjóða í þær heimildir, nú eða bara alls ekki. Fólk talar um fyrirsjáanleika í sjávarútvegi og hann er mikilvægur. En sjávarútvegur er samt sem áður að sjálfsögðu ekkert ólíkur annarri atvinnustarfsemi að því leyti að menn taka áhættu, þeir taka lán og annað. Við eigum að lágmarka þau áhrif að við snúum öllu á hvolf hjá fólki, en það er ekki þar með sagt að fyrirtæki eigi að fá upp í hendurnar kvóta bara út af því að þau skuldsettu sig svo og svo mikið eða fjárfestu svo mikið. Mér finnst sá hvati vera algjörlega öfugsnúinn og ganga eiginlega ekki upp. Ég sé að hæstv. ráðherra er mættur í salinn og mig langar að inna hann eftir því, ef hann vill svara mér í andsvari, hvort uppboðsleið hafi verið skoðuð og ef ekki, af hverju ekki. Ég er búin að minnast á álit umboðsmanns Alþingis sem ég heyri að ráðherra ber fyrir sig, og ég velti því fyrir mér af hverju hann vilji ekki láta á það reyna að láta dómstóla skera úr um það hvort Íslendingar allir eða einstaka útgerðir eigi sannarlega auðlindina.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Aðeins varðandi það sem hún kom inn á í fyrri hluta ræðu sinnar, um umboðsmann Alþingis og það álit sem vísað er til í framsögu minni og kemur einnig fram í greinargerðinni, þá fjallar umboðsmaður ekkert um það hver á auðlindina í raun og veru. Hann fjallar fyrst og fremst um hina lagalegu hlið og þá skyldu sem hafi stofnast eigi síðar en 2011, að samkvæmt þeim lögum sem gilda í landinu skyldi hlutdeildarsetja makríl eða setja sérlög, fara einhverja aðra leið. Það var ekki gert af fyrrverandi ríkisstjórn heldur ákvað hún að stýra veiðunum með reglugerðum sem umboðsmaður taldi að ekki hefði átt að gera. Sú skylda hefði skapast árið 2011, miðað við þann lagaramma sem við erum með í landinu, að hlutdeildarsetja makríl. Við því er meðal annars verið að bregðast og hins vegar því sem stendur í stjórnarsáttmálanum að við ætlum að nýta það kerfi sem við höfum notast við, aflamarkskerfið, til að stýra veiðum og þar með úthluta í hlutdeildum til fiskiskipa stofnum sem við veiðum við Ísland. Frumvarpið er algjörlega í þeim anda, tekur annars vegar tillit til þeirrar skyldu sem álit umboðsmanns segir til um og hins vegar stefnu ríkisstjórnarinnar um hvernig með skuli fara. Þar með er það einfaldlega ekki á minni könnu að fara með uppboðsleið eða tilboðsleið eða einhverjar aðrar leiðir. Hefðu fyrrverandi stjórnvöld, og þeir flokkar sem sumir hverjir hafa komið upp og kallað eftir slíku, viljað fara þá leið er nokkuð augljóst að það var á árinu 2010 og 2011 sem þeir flokkar hefðu átt að gera það. En það gerðu þeir ekki.
Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir að koma hér upp og leitast við að svara spurningum mínum. Ég held að fólk sé ekki á móti því að aflamarkskerfi sé í gangi, en það sem ég og við hjá Bjartri framtíð viljum benda á er að það er ekkert útilokað að við notum uppboð á aflaheimildum samhliða. Ráðherra hefur farið í gegnum það af hverju hann telur að hann gæti það ekki, það er út af því sem var gert 2010. Er hann þá að segja að hendur okkar séu bundnar til eilífðarnóns út af því að lög í landinu voru einu sinni sett svona og þeim verði ekki haggað? Þá erum við heldur illa sett, held ég. En ef það er álit hæstv. ráðherra þá er bara ágætt að það komi fram hér. Við skulum þá reyna að finna út úr því. En ég hef verulegar áhyggjur ef það er staðan, ef það er mat hæstv. ráðherra.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur misskilið mig ef hann telur að það sé afstaða mín. Það eru þrír þættir sem ég er að tala um. Nokkrir óvissuþættir eru taldir upp í frumvarpinu sem gilda um makrílinn, sem er öðruvísi en um marga aðra stofna. Það er þetta álit umboðsmanns, sem segir einfaldlega að á árinu 2011, í síðasta lagi, hafi verið skylt, samkvæmt þeim lögum sem gilda í landinu, að fara eftir þessu. Það var ekki gert heldur var gefin út reglugerð sem hefur síðan verið farið eftir. Þar með eru komnar eðlilegar lögmætar væntingar, hjá þeim sem hafa fengið þá úthlutun, um að menn ætli að halda þeirri stefnu. Þar til viðbótar er í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar kveðið á um að við ætlum okkur að nýta þetta kerfi áfram sem hafi gefist vel. Og þess vegna er frumvarpið með þessu sniði. Það er hins vegar þannig að um talsverða breytingu á hlutdeildarsetningu er að ræða, þetta eru sérlög og þingið getur auðvitað sett sérlög, það er það sem hv. þingmaður var kannski að spyrja eftir. Hér eru sett sérlög og þau eru [[Forseti hringir.]]með talsvert öðrum hætti en verið hefur. Hér er um tímabundna úthlutun að ræða og álag er tekið á gjaldið vegna þess að það er enn þá renta í þessum stofni.
Virðulegi forseti. Ég hef af því áhyggjur ef yfirvofandi lögsókn útgerðarfyrirtækja hafi áhrif á það hvað við teljum okkur geta gert hér í þessum sal. Verður sú lögsókn þá ekki bara að koma fram? Ráðherrar hafa tekið af kvóta útgerðarfyrirtækja, þeir hafa gert það, sett í byggðakvóta og ýmislegt annað. Ég er ekkert endilega að tala fyrir þannig vinnubrögðum en þetta hefur verið gert og enginn dómur hefur fallið ríkinu í óhag varðandi þau mál. Af hverju ber ráðherra fyrir sig þessa hræðslu núna? Eins og ráðherra segir eru þrjú atriði sem eru tiltekin sem ástæður þessarar lagasetningar og veigamesta atriðið þar er hræðsla við lögsókn. Ef við trúum því [[Forseti hringir.]]statt og stöðugt að fiskurinn sé í eigu þjóðarinnar verðum við líka að meina það sem við segjum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Í ræðunni kom hv. þingmaður inn á að ef til vill væri verið að horfa til þess að greinin hefði fjárfest svo mikið og þess vegna þyrfti að kvótasetja og menn hefðu það verðmæti til að mæta þeirri fjárfestingu. Mig langar að benda á að stærstu skipin í uppsjávargeiranum fjárfestu ekki sérstaklega út af makrílnum, vegna þess að sá búnaður sem var fyrir hendi nýttist til bæði sjós og lands. Það voru því ekki miklar fjárfestingar á ferðinni þar, sem sýnir enn betur að greinin getur auðvitað risið undir því að greiða afgjald til þjóðarinnar og þarf ekki á sérstökum byggðastuðningi eða ríkisstuðningi að halda. Hæstv. ráðherra talar um og skýlir sér á bak við umboðsmann Alþingis og málarekstur Vinnuslustöðvarinnar og að síðustu stjórnvöld hafi ekkert gert í því máli. Telur hv. þingmaður ekki að löggjafinn hafi alltaf það vald að setja lög um úthlutun á nýjum tegundum þótt dregist hafi að gera það, og vissulega hefði verið betra að það hefði verið gert fyrr? Varðandi samþjöppun í greininni sem hefur komið til umræðu, telur hv. þingmaður ekki að sú samþjöppun verði ansi hröð vegna þess að minni útgerðir sem þarna eiga í hlut og verða kvótasettar rísa ekki undir veiðum miðað við þann kvóta sem þær fá og þurfa að fara að fjárfesta og rísa ekki undir því, að þetta verði ansi hröð fjárfesting á kostnað þeirra minni sem hafa reynt byggja sig upp með miklum tilkostnaði?
Virðulegi forseti. Ég þakka spurningarnar. Ég tel að við þurfum alltaf að haga okkur skynsamlega í þessum sal og við verðum að sjálfsögðu að skoða þær lagasetningar sem við erum að gera núna með tilliti til afleiðinga sem þær geta haft aftur og þess hvað gert hefur verið áður og allt það. Að því sögðu held ég samt að við höfum ekkert hér að gera ef þetta er allt saman greypt í stein, þá er verkefnið bara búið, þá erum við með lög sem gilda til eilífðarnóns. Að sjálfsögðu höfum við frjálsar hendur til að aðlaga lög að því samfélagi sem við viljum byggja hverju sinni. Og vonandi er það þannig í huga flestra þingmanna að samfélagið breytist og við reynum að bæta það í leiðinni. Varðandi samþjöppun á aflaheimildum og spurninguna um það hvort hún verði ekki meiri með þessari kvótasetningu er algjörlega sammála hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, það er auðvitað það sem fyrir liggur. Samþjöppunin er nú þegar mjög mikil. Það eru stærstu útgerðirnar sem veiða makríl. Þær gera það vel og fá mikið fyrir. Við sjáum tölurnar frá HB Granda og þeir fá stærstan hluta af þessu. Stóru fyrirtækin eru í mestum færum til að kaupa upp hinar heimildirnar þannig að þetta fer á einn veg, ég held að það sé alveg ljóst.
Herra forseti. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart því að sagt hefur verið að 10 krónur eigi að dekka það að menn komist inn í greinina og til þess að menn komist inn í kvótakerfið í stóra fiskveiðistjórnarkerfinu þurfa menn að borga hátt í 3.000 kr. fyrir kíló af þorski, af varanlegum heimildum, til samanburðar á þessu. Hvað segir hv. þingmaður um slíkt? Aðeins varðandi hugmyndir hv. þingmanns um að bjóða út þennan afla. Sér hún fyrir sér að það sé gert á milli útgerðarflokka, að því sé skipt eitthvað upp? Ég hef talað fyrir því að boðið væri upp á leigupotta af hálfu ríkisins þar sem skipt væri í þrjá útgerðarflokka og að gjaldið gæti verið hlutfall af aflaverðmæti upp úr sjó til að mæta mismunandi útgerðarflokkum. [[Forseti hringir.]]Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns til þess.
Virðulegi forseti. Aðeins fyrst um hugmyndir okkar, mínar og okkar í Bjartri framtíð, um að bjóða út þessar hlutdeildir. Ég held að því þurfi að vera skipt niður. Við viljum ekki hafa þetta 100% á algjörlega opnum markaði, ekki enn sem komið er, og þá tala ég fyrir sjálfa mig. Að sjálfsögðu er mikilvægt að skipta því eitthvað upp. Það eru byggðasjónarmið þarna inni, það eru mismunandi útgerðaraðilar, mismunandi útgerðarform sem þarf að hugsa út í. Hvað varðar leigukvóta eða þá leið sem hv. þingmaður nefndi hef ég ekki skoðað hana nógu vel en hún er sett fram, held ég, til þess að skipta hlutanum upp á einhvern ákveðinn hátt. Hvað varðar 10 kr. [[Forseti hringir.]]þá kemst ég ekki í að fara yfir það.
Herra forseti. Hv. þm. Björt Ólafsdóttir hefur að hluta til svarað þeim spurningum sem ég ætlaði til hennar að varpa. Mín afstaða í þessu máli virkar svolítið „skitsófren“, en það er samt ekki þannig að það séu óyfirstíganlegar innri þverstæður. Ég er þeirrar skoðunar almennt gagnvart kvótakerfinu að nýta eigi lögmál markaðarins eins og hægt er til þess að hámarka afrakstur og tryggja sem besta útkomu. Samt sem áður þekki ég skuggahliðar kerfisins, við þekkjum þær öll sem hér erum. Þær felast í því að kvóti er keyptur í burtu og byggðarlög eru skilin eftir í sárum, jafnvel í rúst Það er hægt að nefna tiltölulega nýleg dæmi um það. Þess vegna hef ég alltaf sagt að á sama tíma og ég vil beita leikreglum markaðarins til þess að ná sem mestum arði út úr greininni fyrir þjóðina vil ég líka að tekið sé til hliðar ákveðið magn sem tryggir að við getum skapað störf og stutt atvinnulegan grundvöll byggðalega og við gerum það í gegnum byggðakvóta, gegnum strandveiðar og línuívilnun og ýmislegt fleira. Ég er þeirrar skoðunar að gagnvart makrílkvótanum eigi að hafa þá nálgun líka og hún er ekkert ósvipuð því sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir var að segja, þó að ég dragi í efa að hún sé jafn markaðssinnuð og ég. Það sem gleður mig er alla vega að það virðist vera skilningur hjá Bjartri framtíð og fleirum gagnvart því að litlir bátar eru farnir að koma þarna inn og þeir hafa fjárfest töluvert í þessu og gera það væntanlega vegna þess að þeir sjá hagnaðarvon. Þó að kannski hafi ekki gengið svo vel á síðasta ári gekk mjög vel á árunum þar á undan. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann: Telur hún ekki rétt að hlutfallið sem smábátarnir eiga að fá, sem eru 5,3% í frumvarpinu, verði hækkað? Og er eitthvað á móti því að varið sé til þeirra sama hlutfalli [[Forseti hringir.]]og þeir fá af þorskaflanum?
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Hvað varðar það sem hv. þingmaður sagði um byggðakvóta og leiðir til að festa byggðir í sessi og mikilvægi þess er ég sammála honum um mikilvægi þess síðarnefnda, að festa byggðir í sessi og styrkja þær. Hins vegar verð ég að segja að ég er efasemdarmanneskja, af því að við horfum á það sem sagan hefur kennt okkur um byggðakvóta og hvort hann sé besta lausnin til þess. Því miður hefur hann ekki reynst neitt voðalega vel. Það er samt hægt að kaupa kvóta í burtu og hefur verið hægt með byggðakvóta. Ég held við ættum að reyna að víkka sjóndeildarhringinn okkar aðeins þegar kemur að byggðarlögum og því að þau þurfa ekki endilega að treysta á það sem kemur upp úr sjónum, þau eiga að fá byggðastuðning og kannski í formi byggðakvóta ef þau kjósa svo. Mér finnst að þau ættu að fá frjálsari hendur til þess jafnvel að selja byggðakvótann og hafa einhverja aðra byggðastefnu en að veiða fisk úr sjó. Mér finnst að heimamenn eigi að ráða því. Mér finnst mjög skrýtið að við á Alþingi eða Byggðastofnun ákveðum það, það hefur ekki gengið neitt svakalega vel til hingað til. Þetta hefur verið brothætt kerfi. Varðandi smábátahlutfallið í þessu frumvarpi verð ég að segja ég hef ekki skoðað skiptinguna á því mjög „grundigt“. Auðvitað bregður manni við að sjá að 90% eigi að fara til stóru útgerðanna sem hafa í krafti stærðar sinnar aflað sér mestu veiðireynslunnar. Ég er „komplett“ á móti því að kvótasetja þetta svona.
Ég er að velta því fyrir mér hvernig ég eigi að skilja svar hv. þingmanns. Hún segir að hún sé yfir höfuð á móti þessari kvótasetningu. Hún vill að markaðslögmálin ráði, eins og ég vil líka. Get ég dregið þá ályktun af því að hún telji að allir eigi að keppa um makrílkvótann á sama markaði? Ég spyr vegna þess að mér fannst það vera annað sem hún svaraði hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur. Ég horfi á þetta þannig, og sleppi þá öllum byggðatengingum, við látum þær liggja á milli hluta, að á sínum tíma voru smábátar að slást fyrir því að fá að veiða sem mest af þorski, eðlilega. Árið 1994 voru þeir með 4,8% af þorskaflanum. Núna er hann kominn upp í 18–20%. Ef það er þannig að smábátar veiða í dag 18–20% af þorskaflanum og við setjum hér einhverjar leikreglur, sem að minnsta kosti hv. þm. Jón Gunnarsson segir að eigi að byggja á því sem fyrir er, er þá ekki sanngjarnt að smábátarnir eigi kost á því að fá sömu hlutdeild af makrílnum og af þorskinum? Þetta er mitt viðhorf. Hvað segir hv. þingmaður gagnvart því?
Ég tek undir með hv. þingmanni að ef fólk gefur sér þær forsendur sem hann og hv. þm. Jón Gunnarsson gera sé það sjálfsögð niðurstaða, ef það á að fara eftir veiðireynslu og ef hlutfallið þar er hærra hjá smábátum þá eiga þeir auðvitað að fá hærra hlutfall. Ég er bara að segja að ég tel þetta heila plagg ekki vera málið, [[Telur það vera drasl.]]tel það vera drasl að ýmsu leyti. Tökum þessa 90% úthlutun. Til þess að finna rétt verð á því, verð til þjóðarinnar, er þá ekki langbest að láta stóru aðilana keppa á samkeppnismarkaði? Ég geri mér grein fyrir því að það er ekki besta leiðin ef maður er að vinna að byggðasjónarmiðum, að láta þá smábátana gera það líka, tökum þá algjörlega út fyrir sviga. En af hverju eru 90% aflaheimildanna ekki [[Forseti hringir.]]verðmetin á samkeppnismarkaði?
Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi frá sjávarútvegsráðherra um hlutdeildarsetningu á makríl þó að ég sé ekki sáttur við það að öllu leyti. Það ætti ekki að koma neinum á óvart að makríllinn sé hlutdeildarsettur þar sem í stjórnarsáttmála Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks segir að vinna skuli áfram eftir aflamarkskerfi auk þess sem landslög kveða einfaldlega á um það. Aflamarkskerfið hefur margsannað sig að vera markvissasta kerfið til að takmarka sókn í ákveðna stofna, koma í veg fyrir offjárfestingu og hámarka afrakstur bæði þjóðar og fyrirtækja af auðlindinni. Í frumvarpinu er talað um mikilvægi þess að tryggja fyrirsjáanleika í greininni, en sex ár þykir ekki langur tími í sjávarútvegi. Ég held að engum sem starfar í sjávarútveginum í dag finnist sex ár mikill fyrirsjáanleiki og eru það því vonbrigði að hann skuli ekki vera meiri, auk þess sem það er í raun mikil kerfisbreyting að úthluta til sex ára. Og ég spyr: Af hverju sex ára, af hverju ekki fjögurra, átta eða tíu, eða 15 eða 20? Einnig velti ég fyrir mér hvort 10 kr. aukagjald á makrílinn sé söluverð eða leiguverð. Er þetta kannski kaupleiga? Ég tel það mjög íþyngjandi fyrir þau skip sem aðeins veiða. Það segir sig sjálft að ef markaðsverð er 50–90 kr. eru 16–18 kr. ansi hátt hlutfall af heildarverði. Ég geri mér grein fyrir því að það er hægara að réttlæta þessi háu gjöld á þá aðila sem bæði eru í veiðum og vinnslu, en það er engin sanngirni í því að leggja vinnsluskatt á þá fáu einyrkja sem eftir eru í greininni. Það var í raun mikið happ að makríllinn skyldi yfir höfuð leita vestur um, inn í okkar landhelgi og koma okkur til hjálpar á ögurstundu. Menn gleyma því hins vegar að það er ekki nóg að makríllinn syndi inn í íslenska landhelgi ef engir eru sjómenn til að veiða hann og ekki réttu skipin og réttur búnaður til að veiða og vinna. Auðlindin verður ekki að verðmætum af sjálfu sér. Það er auðvelt að sitja hér, reikna út áætlaðan gróða og skattleggja þannig að engir sjái sér hag í því að þefa uppi matarholurnar og gera úr þeim verðmæti. Það kom sér að minnsta kosti vel fyrir okkur hér að þegar makríllinn synti til okkar áttum við öflugan sjávarútveg, við áttum öflug skip, jafnvel þótt sjávarútvegurinn hafi verið skuldsettur, þessi öflugu skip sem náðu tökum á að veiða og svo vinna hann og gera úr honum þau verðmæti sem margir hér býsnast yfir og trúa að hafi komið af himnum ofan. Það var ekki sjálfgefið að makríllinn yrði að þessum verðmætum og til guðs lukku vorum við okkar eigin herrar en þurftum ekki að horfa upp á skip Evrópusambandsins veiða makrílinn fyrir framan nefið á okkur en það hefðum við þurft að gera ef við hefðum verið gengin í Evrópusambandið. Varðandi hlutdeildarsetningu á smábátaflotann get ég tekið undir með smábátamönnum og er ekki sannfærður um að það henti að hlutdeildarsetja handfæraveiðarnar. Það eru kostir við það, því er ekki að neita, rétt eins og hjá þeim stóru. Þá hættir offjárfestingin sem óneitanlega hefur verið síðustu ár ef miðað er við að 5% af heildinni eigi að veiðast á þennan flota. Eins og segir í athugasemdum með frumvarpinu er afkastageta smábátanna gríðarleg og veiddust 300–400 tonn á síðustu dögum vertíðarinnar. Ég hef áhyggjur af því að jafnvel bara þessi 5% náist ekki. Ég óttast það að of fáir smábátar fari á þessar veiðar vegna lítils kvóta, lítillar úthlutunar á hvern og einn, og að þeir sem reyna bíði með að byrja þar til eitthvað fréttist. Hátt viðbótargjald upp á 10 kr. er ekki hvetjandi og mun síst stuðla að hagræðingu og kvótaskiptum á milli manna. Makríllinn hefur auk þess sýnt að hann er óútreiknanlegur. Þó að hann hafi veiðst mest fyrir sunnan og vestan land síðustu ár gæti hann alveg átt það til að vera fyrir austan og norðan á næsta ári, þ.e. ef hann yfirleitt kemur. Smábátarnir eru yfirleitt staðbundnari en uppsjávarflotinn, en uppsjávarflotinn, sá öflugi floti sem hefur skapað þessi verðmæti, veiðir á Grænlandshafi, í allri landhelgi Íslands, við Noregsstrendur og í færeysku lögsögunni. Smábátaflotinn er staðbundnari og ef makríllinn breytti göngumynstrinu væru minni líkur á að hann fyndist ef hann kæmi upp við austurströndina og norður fyrir því að engir smábátar fyrir austan eða norðan fá úthlutun að heitið geti. Ef smábátar bíða þar að auki með að veiða hann þangað til hann verður feitari og verðmeiri, t.d. fram í september eða lengur, er meiri hætta á að slæm veður komi í veg fyrir að það takist og hann syndi hjá og þjóðin verði af verðmætum. Hægara er fyrir ráðherra að grípa inn í og láta stærri skip veiða ónýttar tegundir þegar um pott er að ræða en að færa af einstökum skipum eða bátum. Kosturinn við að hafa smábátana í ólympískum veiðum er að þá verða smábátamenn á vaktinni allt í kringum landið og meiri líkur á að hann finnist á grunnslóðinni og náist komi hann á annað borð. Það er ósanngirni í því að bátar fyrir sunnan, þar sem margir nytjastofnar koma fyrst og veiðast, verði kvótasettir um það leyti sem þeirra verður vart fyrir norðan, því er ekki að neita. Ég vona að ég verði ekki sannspár og að þetta gangi nú allt upp og smábátarnir nái þessum 5%. Eins og ég sagði áðan er ég að stærstum hluta sáttur við þetta frumvarp en geri mér vonir um að það taki einhverjum breytingum hjá atvinnuveganefnd.
Herra forseti. Mig langar bara að biðja þingmanninn um eitt, athuga hvort hann sé tilbúinn til þess að gera grein fyrir hagsmunum sínum í málinu. Það er góð regla. Það er til dæmis verið að vinna að siðareglum í forsætisnefnd þess efnis að þingmenn skuli í málum gera grein fyrir hvaða hagsmuna þeir hafi að gæta af því að það getur haft áhrif á málflutning o.s.frv. Það er bara góð siðaregla. Er þingmaðurinn tilbúinn til þess?
Virðulegi forseti. Ég er ekkert feiminn við það og hef ekkert verið feiminn við að gera grein fyrir minni tengingu inn í sjávarútveginn. Ég er vel tengdur inn í smábátaflotann. Ég er tengdur inn í bolfisksflotann, á þar hlut í stóru fyrirtæki eins og flestir vita. Ég hef ekkert verið að fela það og tilkynnti hérna á fyrstu dögum þingsins að sjávarútvegurinn væri mér mjög skyldur og tengdur. Ég hef verið ófeiminn við það og tjáði þingheimi jafnframt að ég væri alveg ófeiminn við að tjá mig hér um þau mál sem ég teldi mig hafa þekkingu á. Ég er búinn að vera til sjós og ég er búinn að vera útgerðarmaður. Ef menn vilja einhverjar frekari upplýsingar um það er það velkomið.
Herra forseti. Í siðareglum sem er verið að vinna á Alþingi, og hefur einmitt verið kvartað undan af Greco sem hefur kallað eftir að þessar siðareglur séu kláraðar, við erum komin langt umfram frestinn, kemur meðal annars fram að þingmenn skuli vekja athygli á öllum hagsmunum sem máli skipta með yfirlýsingu við meðferð máls á þingi eða í nefndum þingsins. Það er því gott að þingmaðurinn sé tilbúinn til þess. Hann ætti kannski að taka til þess líka að þar kemur fram að þingmenn skuli forðast árekstra á milli raunverulegra eða hugsanlega mögulegra efnahagslegra, viðskiptalegra eða fjárhagslegra og annarra hagsmuna. Þingmaðurinn getur gert frekar grein fyrir því hverjir hans persónulega fjárhagslegu hagsmunir væru af því að frumvarpið yrði samþykkt eins og það liggur fyrir þinginu núna.
Virðulegi forseti. Ég vildi að ég gæti það. Ég vildi að fyrirsjáanleikinn í sjávarútveginum væri það mikill að ég gæti komið með það hérna útreiknað. [[Gripið fram í.]]En því miður veit maður aldrei fyrr en eftir vertíð hvernig veiðist og hvernig málin þróast. Ég veit ekkert hvernig ég á að reikna hagsmunina í krónum talið. [[Gripið fram í.]]
Ekki samtal í salnum.
Ég lýsi því bara eins og hérna áður að ég er tengdur inn í þennan flota, allan bolfisks- og smábátaflotann. Ég er búinn að stunda makrílveiðar og bolfisksveiðar þannig að hvort þetta er hlutdeildarsett eða veitt í potti, maður bara veit ekki fyrr en eftir vertíð hvernig gengur, [[Forseti hringir.]]hver verður úthlutun. Ég get ekki svarað því öðruvísi.
Herra forseti. Mér finnst hv. þingmaður hafa talað ansi mikið í kross í þessum málum. Hann fagnar þessum samningum, segir að þeir séu góðir miðað við stefnu hans flokks, sem ég veit alveg að er kvótasinnaður og framsalssinnaður, en gagnrýnir aftur á móti að það sé verið að hlutdeildarsetja smábáta og talar um að þeir fái of lágt hlutfall. Hve hátt hlutfall smábáta í þessari kvótasetningu gæti hann sætt sig við til að vera fullkomlega ánægður með þetta frumvarp? Mig langar líka að heyra viðhorf hans gagnvart forsvarsmönnum Landssambands smábátaeigenda sem segja að þetta sé í raun rothögg fyrir greinina. Sér hann fyrir sér möguleika á nýliðun eftir að búið er að kvótasetja þetta? Hvernig tekst þá öðrum að komast inn í greinina miðað við aðstæðurnar þarna, að þurfa að kaupa af öðrum og greiða ríkinu afgjald plús veiðigjald? Hvaða möguleikar eru á nýliðun ef það er búið að loka þessu kerfi eins og það er? Mig langar líka að heyra viðhorf hans gagnvart því að í kvótakerfinu í dag borga menn hátt í 3 þús. kr. fyrir varanlegan kvóta í þorski, en þeim sem hafa verið fyrir undanfarin ár með viðmiðun er gert að greiða 10 kr. Finnst honum sem markaðslega sinnuðum manni það eðlilegur munur? Telur hann rétt að þeir sem eru í smábátagreininni og kannski hrekjast út úr þessum rekstri fái sisona fleiri tugi milljóna fyrir að hætta?
Virðulegi forseti. Ég viðurkenni ekki að ég sé að tala hérna eitthvað í kross. Ég er bara hlynntur aflamarkskerfinu. Þó að við séum í grunninn með aflamarkskerfi þýðir það ekki - við erum með 5,3% í ýmis byggðaverkefni, eins og hv. þingmaður veit. Ég sagði aldrei að mér þættu 5% lágt hlutfall. 5% eru bara það sem þessi floti hefur verið að veiða. Ég velti hins vegar upp og hef lýst efasemdum og áhyggjum af því að göngumynstrið á makríl verði öðruvísi. Ef hann veiðist ekki við strendurnar getur verið þægilegra fyrir ráðherra að láta stærri skipin veiða fyrr, áður en hann gengur út úr lögsögunni aftur. Það er bara það sem ég er að benda á. Það er ákveðin hagræðing fyrir smábátaflotann að fara í aflamarkið, þá eru ekki þessar ólympísku veiðar. Þá eru ekki 100 skip á miðunum á sama bletti í einu og 100 skip að landa fullfermi í einu, allar vinnslur fullar og hvergi hægt að losna við, verðfall og annað. Það eru kostir og gallar við bæði kerfin. Ég þori ekki að spá því að þetta sé rothögg á greinina. Ég lýsi því bara að það eru kostir og gallar við bæði kerfin. Áhyggjurnar eru af því hvenær eigi að grípa inn í. Eða eigum við að sætta okkur við það að ef hann gengur ekki upp á grunnslóð syndi hann bara burt og við verðum af þeim verðmætum? [[Forseti hringir.]]Eigum við ef til vill á einhverjum tímapunkti að eftirláta hann stóru skipunum sem eiga betra með að veiða hann þegar hann er á því svæði?
Herra forseti. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart þeim hugmyndum sem ég hef viðrað um leigupott, að aflaheimildir séu leigðar út, skipt í þrjá flokka og að afgjaldið sé hlutfall af aflaverðmæti upp úr sjó. Hvað finnst honum athugavert við það? Eða getur hann skrifað upp á að það sé hægt að fara þá leið til að hafa líka þennan sveigjanleika sem hann talar um, að makríllinn sé ansi færanlegur í lögsögunni? Mig langar líka að heyra viðhorf hans gagnvart þessari kvótasetningu, hvort hann telji að þá myndist réttur til að fá bætur, samanber skel- og rækjubætur, ef þetta ólíkindatól mundi hverfa úr íslenskri lögsögu, sem við viljum auðvitað ekki, eða breytast, að hann færi frá ströndinni og væri það langt frá landi að eingöngu uppsjávargeirinn gæti sótt hann. Væri þá eðlilegt að smábátar færu fram á bætur?
Virðulegi forseti. Leigupottur hefur alltaf þann galla, eins og hefur komið hérna fram, að það verða alltaf þeir stærstu sem - [[… skipta jafnt.]]já, það eru alltaf einhverjir stærstir í hverjum flokki fyrir sig, þú þekkir það. Í smábátakerfinu eru komnir stórir aðilar þannig að eðli málsins samkvæmt eru það alltaf þeir stærstu innan hvers flokks eða hvernig sem við höfum það þannig að ég er ekki hlynntur því. Rækjubætur, þetta er hlutdeild og það segir sig sjálft að ef afkoman verður núll er hlutdeild þess sem er með einhverja ákveðna hlutdeild núll. Ég get ekki séð hvernig einhverjar bætur eigi að koma þar fyrir þannig að ég hræðist það ekki. Varðandi spurninguna áðan, hvort smábátamenn eða menn fari út með einhverjar milljónir þó að þeir fái [[Forseti hringir.]]einhverja úthlutun á 20 eða 50 tonn, segir það sig sjálft að það er ekki hagkvæmt að veiða makríl með 16–18 kr. veiðigjaldi og fá svo 50–80 kr. fyrir. [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]Það getur ekki verið [[Forseti hringir.]]munur.
Herra forseti. Í tilefni af síðustu orðum hv. þingmanns spyr ég líka: Gerir hann þá ráð fyrir því að miðað við það kerfi sem er sett upp í þessu frumvarpi muni smábátarnir unnvörpum reyna að koma kvótanum af sér og selja hann? Telur hann það eins og um frumvarpið er búið? Hv. þingmaður gerði Evrópusambandið lítillega að umræðuefni. Ég er þeirrar skoðunar að ef við hefðum verið í Evrópusambandinu hefðum við kannski verið búin að semja fyrr og hugsanlega um stærri hlutdeild til handa Íslendingum en ágætur hæstv. sjávarútvegsráðherra samdi í reynd um við Evrópusambandið í fyrra þó að Norðmenn hafi síðan gert sig að fótakefli til að það næði að raungera þá samninga. Hv. þingmaður talaði líka um að menn mættu ekki sjá ofsjónum yfir því þó að útgerðarmenn sýndu framtak og nýttu sér matarholurnar sem gæfust. Vissulega voru það útgerðarmenn sem hófu veiðarnar á makrílnum og byrjuðu 2004–2005 að veiða fyrst 350 tonn, 400 tonn og tífölduðu það á einu ári, en við munum hvernig þær veiðar voru. Þær voru ólympískar og það var síðasta ríkisstjórn sem hafði vit fyrir útgerðarmönnunum með reglusetningu sem leiddi til þess að þeim var beinlínis skipað að veiða hann til manneldis. Áður hafði það bakað Íslendingum ansi slæmt orð í alþjóðlegum fjölmiðlum sem sýndu fram á með hvaða hætti við fórum þá í þessa auðlind. Það var óvart ríkisstjórnin sem síðast sat sem kom sæmilegu viti í þetta. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um orð hans um hlutdeildarsetningu þessara 5% innan smábátakerfisins: Telur hann þá að það væri bara betra fyrir þá og þjóðina í heild upp á afrakstur að það yrði engin hlutdeildarsetning heldur ólympísk sókn? Það er sjónarmið. Ég tel að það eigi að hlusta á hv. þingmann því að hann hefur vit á þessum málum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hann spyr hvort ég hafi áhyggjur eða ekki áhyggjur af því hvort smábátar muni reyna að koma af sér einhverri hlutdeild eða kvóta eða hvað við köllum þetta. Við skulum gera okkur grein fyrir því að það kostar allt að 10 milljónum að útbúa bát á svona veiðar þannig að ég get ímyndað mér við fyrstu sýn að úthlutun geti verið almennt 20 og upp í 50, 60 tonn, kannski eitthvað meira, jafnvel 100 tonn, en það segir sig sjálft að menn fara ekki að veiða þótt þeir eigi jafnvel útbúnaðinn. Menn fara ekki að græja sig og skipta yfir á þennan veiðiskap ef þeir ætla að veiða 20 tonn, ef þeir fá þeim úthlutað, eða 50 tonn til að selja á 50 eða 70 kr. Það segir sig sjálft, það horfir ekki þannig með verðlagsmálin á makrílnum um þessar mundir. Sá sem á hlutdeild og ætlar að bæta við sig með leigu eða framsali frá öðrum og veiða fisk sem hann selur á 50–80 kr. og þarf að borga 16–18 kr. í veiðigjald, ég get ekki séð að það sé hægt, að það sé grundvöllur fyrir því að borga eitthvað fyrir það. Ég hefði haldið að fyrir þennan flota með svona litla reynslu af göngumynstri á makrílnum, við vitum ekkert hvar hann kemur eða hvort hann kemur. Hann getur gosið upp fyrir norðan eða austan og bátarnir eru hérna fyrir sunnan þannig að ég hefði talið að það væri betra - en ef þetta verður alltaf eins - það er ákveðin hagkvæmni [[Forseti hringir.]]í hlutdeildarsetningunni. Maður veit ekki, það er svo mikil óvissa alltaf í þessum sjávarútvegi að maður veit það ekki.
Ég skil hv. þingmann þannig að hann telji miðað við stærðirnar í þessu frumvarpi að það komi svo lítið í hlut sérhvers smábáts að það einfaldlega borgi sig ekki að græja sig til veiðanna. Þar af leiðandi telur hann að það verði samþjöppun og menn flytji kvóta á milli. Það er náttúrlega ein leið til að bæta úr þessu og stækka hlutdeild hvers báts og hún er sú að láta smábátaflotann fá stærri part af heildaraflamarkinu. Það skiptir miklu máli þannig að ég tel að hv. þingmaður hafi komið með ákaflega mikilvæg rök inn í þessa umræðu og beinlínis sýnt fram á að það hlutfall makrílaflans sem frumvarpið veitir smábátaflotanum gengur ekki upp af hagkvæmnisökum. Ef það á ekki algjörlega að ganga fram hjá smábátaflotanum verður að auka hlutfallið. Þetta finnst mér kannski það allra mikilvægasta sem hefur komið fram í þessari umræðu til þessa.
Virðulegi forseti. Það segir sig sjálft að það verður samþjöppun, til þess er leikurinn gerður. Eðli þess að hlutdeildarsetja er að auka hagræðingu og hagræðingin felst í því að veiða aflann á færri báta. Menn geta kallað það samþjöppun eða annað, en þetta felst í því að veiða á hagkvæmari hátt fyrir alla, fyrir land og þjóð og þá sem veiðarnar stunda, þ.e. að geta þó stundað þetta í einn eða tvo mánuði. Fyrir þá smábátasjómenn sem fá lítið er það bara einfalt reikningsdæmi, það er ekki nema þeir séu búnir að tryggja sér eitthvað fyrir viðráðanlegt verð, sem ég veit ekki hvert gæti verið. Óhjákvæmilega verða færri bátar. Svo getum við deilt um það hvort þetta á að vera 5%, 10% eða 20%. Ég mundi halda að það væri vel ásættanlegt að vera með 5%, mér finnst það mikil áhætta í þessum potti ef við ætlum að láta reyna á það alveg fram í haustið hvort það veiðist. Ef það á að hlutdeildarsetja þetta [[Forseti hringir.]]á annað borð hef ég ekki verið að heimta að sá pottur verði aukinn.
Forseti. Er einhver að tengja við orðið gagnageymd? Ég held ekki, það hefur ákaflega litla þýðingu fyrir flesta vegna þess að orðið lýsir ekki nægilega vel hvað það felur í sér í raunheimum. En gagnageymd þýðir einfaldlega að stafrænn skuggi fylgir manni, ekki ósvipaður og skugginn í laginu Ég á lítinn, skrýtinn skugga. Yfirleitt hugsar maður ekki mikið um skuggann sinn enda ómögulegt að grípa hann og geyma. Stafræni skugginn okkar er aftur á móti auðgeymanlegur og auðvelt að deila honum með öðrum, hvort heldur það er á milli yfirvalda eða einkafyrirtækja, á milli landa eða á milli njósnastofnana. Þess vegna er svo mikilvægt að hafa skýran og óumdeildan lagaramma um heimildir til að grípa og geyma stafræna skuggann okkar, þegar í ljós kemur, eins og kom fram í svari við fyrirspurn hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar um hversu oft dómstólar veittu lögreglunni heimildir til hlerunar, en það var í nánast 99% tilfella, Forseti. Varnaglarnir sem settir eru í lögum virðast engan veginn virka og hleranir virðast viðgangast í málum sem eru alls ekki nægilega alvarleg til að réttlæta alvarlegt inngrip í friðhelgi einkalífsins. Þetta er úrræði sem eingöngu á að nota þegar um mjög alvarlega glæpi er að ræða. Í dómi Mannréttindadómstóls Evrópu frá árinu 2009 var fjallað um friðhelgi einkalífs og framkvæmd á símhlerunum og öðrum blæbrigðum stafræna skuggans sem er skilgreind í lögum um gagnageymd og er hluti af verkfærakistu lögreglu til að njósna, hvort heldur það er um mál í fortíð, nútíð eða framtíð. Í ljósi þess að dómstólar í Moldavíu samþykktu í raun allar beiðnir lögreglu um beitingu fjarskiptarannsókna árið 2007 féllst dómurinn á að það úrræði að fylgjast með símnotkun með leynd hefði verið stórkostlega ofnotað. Dómurinn komst þar af leiðandi að þeirri niðurstöðu að þau lög sem um þessi efni giltu í Moldavíu hefðu ekki tryggt næga vernd gegn misnotkun valds sem 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs mælir fyrir um. Dómurinn áréttaði jafnframt að símhlerun væri mjög alvarlegt inngrip í réttindi fólks og að eingöngu ætti að heimila hana á grundvelli rökstudds gruns um að viðkomandi hefði framið alvarlegan glæp. Þetta eru nánast sambærilegar aðstæður og eru viðtekin venja hérlendis. Forseti. Mig langar að spyrja hvernig hæstv. innanríkisráðherra sjái fyrir sér að best sé að bregðast við þeim freistnivanda sem skapast þegar einfalt er að ná utan um stafræna friðhelgi okkar og klófesta stafræna skuggann okkar án þess að fólk sé einu sinni meðvitað um það. Hyggst hæstv. ráðherra bregðast við sívaxandi inngripum og koma með tillögur að lagasetningu til að skýra betur lagarammann sem ætti að tryggja betur réttaröryggi borgaranna? Þingmenn Pírata hafa nú þegar lagt fram tvö þingmál undanfarið til að bregðast við þessari þróun og það væri okkur alveg að meinalausu að hæstv. ráðherra endurynni þau ef ekki hefur nú þegar verið hafist handa í ráðuneytinu við að laga lög sem snerta gagnageymd og símhlerun til að koma í veg fyrir misnotkun. Við höfum lagt til að skilyrði fyrir heimild til hlerunar verði hert, að meint brot varði a.m.k. átta ára fangelsi verði fortakslaust skilyrði og ekki verði hægt að vísa bara til almannahagsmuna vegna þess að það virðist jafnvel vera auðveldara en hitt að fá heimildir til að grípa stafræna skuggann sem er svo sannarlega jafn mikil inngrip og alvarleg inngrip í friðhelgi einkalífs. Leggja Píratar til að sömu skilyrði gildi um gagnageymd og aðrar hleranir, til dæmis símahlustun. Þá leggjum við jafnframt til að sérstakur lögmaður verði skipaður til að gæta hagsmuna þess sem hlera á þegar óskað er eftir heimild frá dómara samkvæmt 84. gr. sakamálalaga, til hlerunar á öllum blæbrigðum fjarskipta. Forseti. Haft hefur verið eftir hæstv. innanríkisráðherra í fjölmiðlum að eðlilegt sé að við tökum umræðu um hvort veita skuli lögreglunni forvirkar rannsóknarheimildir. Slíkar heimildar þýða einfaldlega að lögreglunni sé veitt heimild til að njósna um borgara landsins vegna gruns um mögulegt saknæmt athæfi í framtíðinni og án þess að nokkur glæpur hafi verið framinn, ekki ósvipað og í skáldsögunni Minority Report. Væri ekki skynsamlegt að byrja á því að laga aðeins þá framkvæmd sem viðhöfð er um þær heimildir sem lögreglan hefur nú þegar og skerða stórkostlega friðhelgi einkalífsins áður en við íhugum að veita lögreglu enn frekari heimildir?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp hér á Alþingi. Samkvæmt lögum um meðferð sakamála, nr. 88/2008, er lögreglu heimilt að grípa til símhlustunar og annarra sambærilegra aðgerða í þágu rannsóknar að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Það er svo í höndum dómstóla hverju sinni að meta hvort þau skilyrði séu fyrir hendi og er aldrei hægt að grípa til fyrrnefndra aðgerða án undangengins dómsúrskurðar. Símhlustun lögreglu vegna rannsóknar sakamáls skerðir friðhelgi einkalífs á mjög tilfinnanlegan hátt enda felur sú aðgerð í sér að sá sem hún beinist að veit ekki af henni. Íslenskt samfélag og stjórnskipan byggir á virðingu okkar fyrir mannréttindum og öryggi borgaranna. Þess vegna er það afskaplega mikilvægt að skýr lagaskilyrði séu til beitingar rannsóknarheimilda lögreglu og skýrt og virkt eftirlit sé með framkvæmd þeirra. Heimildir til símhlustunar og annarra sambærilegra aðgerða í þágu sakamálarannsóknar á grundvelli sakamálalaga, nr. 88/2008, hafa reglulega komið til umræðu hér á þingi, bæði í formi fyrirspurna og annarrar umræðu. Ráðherra hefur á 139., 141. og 144. löggjafarþingi svarað ítarlegum fyrirspurnum þingmanna um beitingu þeirra úrræða hjá lögreglunni. Í tíð forvera míns var réttarfarsnefnd falið að skoða ákvæði sakamálalaga, nr. 88/2008, um símhlustun og athuga hvort þörf væri á að breyta heimildum laganna. Á löggjafarþinginu árið 2011–2012 lagði þáverandi innanríkisráðherra fram frumvarp til laga um breyting á sakamálalögum með það að markmiði að skýra frekar það skilyrði fyrir beitingu heimilda laganna til símhlustana. Náði það frumvarp hins vegar ekki fram að ganga eins og við þekkjum. Vilji hefur því staðið til þess um nokkurt skeið í innanríkisráðuneytinu að endurskoða ákvæði laganna um símhlustun. Ég get fyrir mitt leyti tekið undir það og er sammála því að það þurfi að gera. Nú síðast lagði þáverandi dómsmálaráðherra, síðastliðið haust, fyrir réttarfarsnefnd að taka til endurskoðunar skilyrði símhlustunar í lögum um meðferð sakamála. Hefur réttarfarsnefnd nú unnið drög að frumvarpi til breytinga á lögunum með það að markmiði að skýra þessi ákvæði um skilyrði fyrir heimildum til símhlustana og eru þau nú til skoðunar í ráðuneytinu. Ekki hefur verið tekin endanleg afstaða til þess hvort frumvarpið fari fram í þeirri mynd sem það er í núna en það er til skoðunar í ráðuneytinu. Það er mikilvægt í þessari umræðu að við höfum það ávallt að leiðarljósi að um alvarlegt inngrip í friðhelgi einkalífs er að ræða og því verður ákveðið jafnvægi að vera milli rannsóknarheimildanna til hagsbóta fyrir rannsókn alvarlegra sakamála og eftirlitsins sem á að vera með þeim og þess hvernig við stöndum að því að vernda mannréttindi okkar allra. Í dag er það hlutverk ríkissaksóknara að hafa eftirlit með símhlustunum og öðrum sambærilegum rannsóknarúrræðum lögreglu. Ríkissaksóknari hefur gefið út sérstök fyrirmæli vegna eftirlits með hlustunum lögreglu árið 2012 en þar kemur fram að tilkynna skuli honum á sex mánaða fresti upplýsingar um lok hlustana, hvenær þær áttu sér stað og með hvaða hætti hlustunarþola var tilkynnt um aðgerðina. Fyrir þinginu í dag liggur frumvarp um framtíðarskipan ákæruvaldsins sem hefur það meðal annars að markmiði að styrkja embætti ríkissaksóknara og eftirlitshlutverk hans með framkvæmd ákæruvalds og beitingu rannsóknarheimilda lögreglu við rannsókn sakamála. Með frumvarpinu er því verið að stíga ákveðið skref í átt að auknu réttaröryggi enda er grunnurinn að því skýr lagarammi og virkt eftirlit. Ég legg mjög mikla áherslu á að þetta tiltekna frumvarp, um stofnun embættis héraðssaksóknara, nái fram að ganga á þessu þingi. Það er gríðarlegt hagsmunamál fyrir réttaröryggi í landinu að svo verði og ég veit að í allsherjar- og menntamálanefnd er það í vinnslu, bíður 2. umr., og í sambandi við þetta mál er afskaplega brýnt að við náum þeim réttarbótum sem þar er að finna.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að hefja máls á þessu og þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, svo langt sem þau ná. Það endurspeglast í upphafi máls hér og umræðu hversu mikilvægt er að við förum að taka á þessu máli. Þó að við vitum að það verður aldrei endanlegt hefur þetta mál, eins og þegar hefur komið fram, ítrekað verið á dagskrá mörg undanfarin ár. Á síðustu árum, eftir hrun má segja, hafa gefist fleiri og fleiri tilefni til þess að taka þetta mál sérstaklega til skoðunar. Fram hafa komið upplýsingar, í bókum og öðru, um að menn hafi setið og nánast njósnað um þingmenn, mótmælendur, einhverja sem voru grunaðir um að vera hættulegir í samfélaginu o.s.frv. og fylgst með þeim með skipulegum hætti. Ég ætla að vona að þetta heyri sögunni til. Þó að hægt sé að fylgjast með okkur í gegnum tæknina ætla ég að vona að það séu hvorki stjórnmálaflokkar, lögregla né aðrir sem eru að fylgjast með einstaklingum. Það þarf að vera tryggt að svo sé ekki. Við sjáum líka að ástæða er til að vanda okkur sérlega í kringum þennan málaflokk. Skýrslan sem samin var um mótmælin á Austurvelli sýnir orðafar og hugarfar sem veldur manni ugg. Það þarf að eiga sér stað hér hreinskiptin umræða og þess vegna væri mikilvægt að til dæmis drög réttarfarsnefndar, ásamt því frumvarpi sem Píratar leggja hér fram og frumvarpinu sem fyrrverandi innanríkisráðherra lagði fram, yrðu lögð undir öflugan starfshóp sem allir stjórnmálaflokkar kæmu að og jafnvel fleiri aðilar, mannréttindasamtök og aðrir slíkir, sem legðust yfir það í snatri - ég bý mig kannski undir það fyrir haustþingið - með hvaða hætti við viljum sjá að að þessu máli verði unnið. Ég held að við þurfum að taka af allan vafa um að þessu sé ekki beitt nema í algjörum undantekningartilfellum, þ.e. símhlerunum, og að það liggi þá fyrir hvenær þeim er beitt og hver orsökin er og að ávallt sé leitað til dómstóla.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli og ég þakka líka hæstv. innanríkisráðherra fyrir hennar viðbrögð. Í raun er ég mjög sáttur við þær áherslur sem koma fram í máli þeirra beggja því að báðar hafa þær vísað til þess að símhlerun er skerðing á frelsi manna og friðhelgi einkalífsins og að jafnan þurfi að hafa það í huga. Báðar leggja áherslu á að um þetta verði að gilda mjög skýrar reglur, skýrar takmarkandi reglur. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég er mjög sáttur við þessar áherslur borið saman við það sem við fengum iðulega að heyra hér á síðasta kjörtímabili þegar áherslan í þessum þingsal var iðulega sú að tillögur sem fram komu frá mér sem innanríkisráðherra á þeim tíma væru of þröngar. Það voru margir þingmenn sem höfðu uppi þann málflutning að við ættum að stefna að forvirkum rannsóknum lögreglu og yrði sett á laggirnar deild sem sinnti þeim málum í anda þess sem við þekkjum á Norðurlöndunum sem búa við miklu rýmri heimildir hvað þetta snertir. Í frumvarpi sem ég lagði fram sem innanríkisráðherra fyrir hönd þáverandi ríkisstjórnar, sem stjórnarfrumvarp á þinginu 2012–2013, sagði í greinargerð að næði frumvarpið fram að ganga yrði heimild lögreglu til að beita símhlustun og skyldum aðgerðum við rannsókn mála verulega þrengd, ekki síst fyrir [[Forseti hringir.]]þá sök að sú heimild yrði í öllum tilvikum að réttlætast af því að ríkir almanna- og einkahagsmunir krefðust þess. [[Forseti hringir.]]Ég mun koma í seinni ræðu og gera nánar grein fyrir þeim tillögum sem þá lágu fyrir þinginu.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að hefja þessa mikilvægu umræðu og hæstv. innanríkisráðherra Ólöfu Nordal fyrir mjög greinargóð svör þar sem hún gerir mjög góða grein fyrir þeirri vinnu sem er í gangi innan ráðuneytisins er varðar þessi mál. Eins og fram hefur komið í umræðunni eru heimildir til hlerana einungis veittar með úrskurði dómstóla að undangenginni kröfu lögreglu þar um og að uppfylltum tilteknum lagaskilyrðum er koma fram í lögum um meðferð sakamála. Fram hefur komið, það sem maður hefur séð í þeim gögnum, að þessa heimild eigi að veita vegna mansalsmála, fíkniefnamála og stórra efnahagsmála. Samt hefur komið fram að jafnvel sé einhver brestur á því og þess vegna er mjög mikilvægt að taka þessa umræðu. Ég fagna því mjög, sem fram kemur hjá hæstv. ráðherra og fleiri þingmönnum, að mikilvægt sé að taka umræðuna og horfa þar meðal annars á það sem kemur frá réttarfarsnefnd og jafnvel frumvörp Pírata er varða þessi mál. Við getum tekið þessa umræðu, sérstaklega vegna þess að bent hefur verið á að meginþorri þeirra umsókna er berast varðandi símhleranir sé samþykktur. Eins og fram kom hjá framsögumanni í þessari umræðu eru um 99% mála samþykkt. Í lögunum um meðferð sakamála stendur einmitt að leyfi til hlerunar sé eingöngu veitt ef rík ástæða er fyrir hendi og ef um upplýsingar er að ræða sem geta skipt miklu máli fyrir rannsókn mála. Það kemur jafnframt fram í lögunum að það sé ákveðinn og takmarkaður tími sem veittur er þegar heimild er veitt og mikilvægt að farið sé eftir þeim tímaramma. Ég vil bara taka fram að það er mjög mikilvægt að jafnvægi sé á milli þeirra rannsóknarheimilda sem veittar eru og mannréttinda okkar þegar verið er að ræða þessi mál.
Virðulegur forseti. Sú umræða sem hér birtist er ágætisvitnisburður um það hvernig nokkurra ára samtal getur leitt samfélag að mjög einsleitri niðurstöðu. Mér heyrist að í þessum sal séu skoðanir manna mjög líkar á því að nást þurfi ákveðið jafnvægi á milli hagsmuna einstaklingsins og frelsis hans til að hafa sín mál fyrir sig og svo heimildar yfirvalda til að ganga úr skugga um að ekki sé verið að brjóta þau lög og þær reglur sem við höfum ákveðið að búa við. Ég hef sjálfur verið leitandi í þessum efnum og tók þátt í því á síðasta kjörtímabili að flytja þingsályktunartillögu ásamt nokkrum þingmönnum sem einmitt gekk út á það að skoða hvaða heimildir væru til staðar í þessum efnum í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Síðan höfum við þroskað þessa umræðu og ég held að niðurstaðan sé að leiða okkur hingað á þessar brautir. Við höfum náð að forgangsraða markmiðunum. Maður áttar sig á því að þau eru mörg og ólík og í mínum huga skiptir mestu máli að vernda rétt einstaklingsins til að hafa sína hluti í friði og að hleranir og forvirkar rannsóknarheimildir séu það mikið inngrip að það þurfi að vera gríðarlega skýrar reglur og öflugt eftirlit þegar menn beita slíkum aðferðum.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að þessi umræða haldi áfram og sérstaklega fagna ég þá svari hæstv. innanríkisráðherra sem gefur til kynna að það sé ríkur skilningur á því hvað sé að. En bara til að halda því til haga hversu mikið er að langar mig að fara aðeins yfir örlitla tölfræði sem mér finnst að ætti að nægja til þess að sýna fram á hversu alvarleg staðan er í raun og veru hér og hversu langt við ættum að vera frá því að tala um hluti eins og forvirkar rannsóknarheimildir, eitthvað því um líkt. Eins og áður hefur komið fram eru hlerunarbeiðnir lögreglunnar samþykktar í 99,31% tilfella. Það er í reynd í öllum tilfellum með einstaka undantekningu. Fimm beiðnum af 720 er hafnað. Það er eiginlega þannig að lögreglan biður um heimild og fær hana. Það vekur líka áhuga minn að sjá í hvaða málum þetta er notað. Ef einhver nefnir manndráp eða mansal eða kynferðisbrot eru allir til í að hlera og gott og vel. En meiri hluti beiðna kemur til vegna fíkniefnabrota, um 65% tilfella. 65% hlerunarbeiðna eru vegna fíkniefnabrota. Vegna mansalsbrota, sem dæmi, eru það 2,64%. Vegna kynferðisbrota, 5,28%. Það er í hreinum meiri hluta, stærri meiri hluta en meiri hlutinn er hér á þinginu, þar sem þetta er notað í fíkniefnamálum. Sömuleiðis, ef maður lítur á afdrif mála, hvernig fer fyrir þessum málum, þá falla málin niður í 60% tilfella ýmist hjá ákæruvaldi eða lögreglu. Það er einungis í 40% mála sem málið heldur áfram og teljast má lögmætt. Þessi mál eru í molum hjá okkur. Við verðum að taka okkur á í þessu áður en við förum að ræða hluti eins og forvirkar rannsóknarheimildir.
Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á því að þakka málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli og eins hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Við í allsherjar- og menntamálanefnd höfum talsvert skoðað þessi mál og við fórum meðal annars í heimsókn, öll nefndin, til lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu sem annast framkvæmd þeirra hlerana sem heimilaðar eru og kynntum okkur með hvaða hætti sú starfsemi fer fram. Það var mjög lærdómsríkt fyrir okkur í nefndinni og alveg ljóst að tæknin sem býður okkur upp á svo marga nýja möguleika er eitthvað sem við þurfum líka að gæta að, þ.e. með hvaða hætti við ætlum að sinna eftirliti. Við kölluðum jafnframt til okkar ríkissaksóknara, í kjölfar þessarar heimsóknar okkar, til að kynna okkur með hvaða hætti eftirlitið fer fram og var sá fundur gagnlegur fyrir nefndina. Það er alveg ljóst að ríkissaksóknari reynir eftir fremsta megni að sinna hlutverki sínu vel en auðvitað er það alltaf þannig að hægt er að gera betur og það stendur mikill vilji til þess. Mig langar einnig að fagna því sem fram kom í máli ráðherrans, að nú liggi fyrir drög að frumvarpi frá réttarfarsnefnd sem ráðherrann hefur til skoðunar varðandi breytingar á lögunum til að skýra ákvæði laganna enn frekar um það hvaða skilyrði við viljum að séu uppfyllt áður en slíkar heimildir eru veittar. Það er rétt sem hér hefur komið fram, í máli, held ég, allra sem hér hafa kvatt sér hljóðs, að þegar við erum að tala um friðhelgi einkalífsins og þegar við erum að tala um svona mikið inngrip í þau mannréttindi okkar verðum við að vera með skýrar reglur. Ég held að við séum öll sammála um það hér inni. Hins vegar erum við, held ég, ekki öll sammála um forvirkar rannsóknarheimildir sem hv. þm. Ögmundur Jónasson kom aðeins inn á og við munum auðvitað takast á um það mál hér í þingsalnum síðar.
Hæstv. forseti. Það kemur ágætlega fram í þessari umræðu að góður samhljómur virðist vera um að við þurfum að skerpa reglur og skýra þó að komið hafi í ljós hjá síðasta hv. þingmanni að ágreiningur kunni að vera um forvirkar rannsóknarheimildir. Ég er hræddur um að það geti orðið miðað við stuðning hv. þingmanns við þær hugmyndir. En það sem maður hefur ávallt áhyggjur af er að það er svo auðvelt að ala á tortryggni og ótta. Það kemur alltaf upp með reglulegu millibili í samfélaginu að verið er að búa til einhverjar grýlur - það þarf að fylgjast með þessum og hinum og menn gera af litlu tilefni oft mikið úr hlutum. Kannski er ágætisdæmi um það það sem gerðist fyrir utan Alþingishúsið í gær þar sem um var að ræða friðsamleg mótmæli en menn óttuðust að þar stæði eitthvað meira til. Gripið var til frekar alvarlegra aðgerða til að stöðva það. Mótmælin voru þörf áminning til okkar um að íslenska Alþingið hefur ekki fylgt eftir þeirri samþykkt um að rannsaka einkavæðingu bankanna, sem dæmi. Er ástæða til að fylgjast með slíkum aðilum? Er ástæða til að setja þá inn í eitthvert kerfi til að fylgjast með þeim? Að sjálfsögðu ekki. Um þetta snýst þetta að hluta til, þ.e. þessar forvirku rannsóknarheimildir, en ekki síður konkret um símhlerunina. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni þar sem hann bendir á að það er forvitnilegt að sjá hvaða umsóknir hafa borist, hvers eðlis þau mál eru, þar sem veitt hefur verið leyfi fyrir símhlerunum, sem lýsa að einhverju leyti líka forganginum í verkefnum hjá lögreglunni. Allt þetta þarf að taka til umræðu og af því að það er svona góður samhljómur held ég að við ættum að reyna að fylgja því eftir, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, að draga þá aðila að borðinu sem eru að véla um þetta, draga fram þau gögn sem hafa verið lögð fram á undanförnum árum og þá reynslu sem hefur verið. Það er forvitnilegt að gúgla þetta mál vegna þess að það kemur mikið upp af gömlum ræðum frá hv. Alþingi um þetta mál á fyrri þingum - draga þetta fram og reyna að setja okkur reglur, nú þegar lag er hér í þinginu til að ná saman um slíkt.
Hæstv. forseti. Mér fannst mjög fróðleg sundurgreiningin hjá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni um heimildir til símhlerunar og ástæða til að fara í saumana á því. Hafa ber í huga að tölfræðin segir okkur ekki allt. 99% tilvika samþykkt gæti þýtt að einvörðungu væri beðið um heimildir á ábyrgum forsendum en ekki óábyrgum. Það gæti þýtt það. Ég tek hins vegar eftir áherslunni sem þarna er á fíkniefnarannsóknir og bendi í því sambandi líka á að við þurfum að horfa á samhengið. Iðulega er verið að rannsaka skipulega brotastarfsemi sem þá tengist hugsanlega eiturlyfjasölu og mansali eða öðrum slíkum þáttum sem við þekkjum að tengjast þessum hópum sem slíkt stunda. Við verðum að skoða þetta í samhengi. En ég tek undir að þetta eru áhugaverðar upplýsingar sem þarf að ræða mjög vel. Við tölum um mikilvægi þess að verja hagsmuni einstaklingsins, friðhelgi einkalífsins. Við skulum ekki gleyma því að þessar heimildir snúa líka að því hinum megin frá, við erum með almenna skírskotun í lögin og síðan undanþágur frá þeim sem lúta að nálgunarbanni til dæmis eða ofsóknum á hendur fólki, jú, og skipulagðri glæpastarfsemi, allt til þess að verja fólk sem er ofsótt af glæpamönnum þannig að það eru tvær hliðar á þessum málum. Ég lagði fram, eins og áður hefur komið fram, frumvarp um þetta efni sem mér fyndist eðlilegt að væri tekið til endurskoðunar. Ég segi fyrir mitt leyti að ég væri tilbúinn að þrengja þau skilyrði sem sett voru fram í þessu frumvarpi, að horfa til átta ára en ekki sex ára og endurskoða tilvísun í aðrar lagagreinar líka.
Hæstv. forseti. Heimildir til hlerunar eru einungis veittar með úrskurði dómstóla að undangenginni kröfu lögreglu þar um og að uppfylltum tilteknum lagaskilyrðum. Það er í undantekningartilfellum sem hlerunum er hafnað enda ríkar ástæður fyrir beiðnum um þær. Ákvarðanir um leyfisveitingar fyrir hlerunum eru teknar af dómurum. Það er enginn sem er að fara að hlera eitt né neitt „af því bara“. En þegar við lítum til landanna sem standa okkur næst, svo sem Danmerkur og Noregs, er kannski spurning hvort við getum tekið eitthvað úr þeirra löggjöf yfir til okkar. Í Danmörku þarf leyfi dómara fyrir hlerunum á símum og er sakborningi skipaður lögmaður sem gætir hagsmuna hans og skal lögmaðurinn fá tækifæri til að tjá sig um kröfuna. Leyfið miðast við ákveðið símanúmer en ekki persónu, er tímabundið og brotið þarf að varða þá allt að sex ára fangelsi hið minnsta. Í Noregi eru ákvæðin svipuð um símhlustun. Þá er gert ráð fyrir að grunur þurfi að vera um háttsemi er varði tíu ára fangelsi hið minnsta en sakborningi er skipaður lögmaður sem getur kært ákvörðun dómstólsins og tímarammar gilda. Að sjálfsögðu gilda í báðum löndum hegningarlög þar að lútandi. Þær hleranir sem framkvæmdar eru í Danmörku og Noregi eru ívið fleiri en hérlendis en á Alþingi 2010–2011 var lögð fram þingsályktunartillaga um að leyfa forvirkar rannsóknir. Þá var helst talað um slíkt þar sem grunur léki á að um væri að ræða mansal, fíkniefnainnflutning, aukin umsvif skipulegra glæpagengja og hryðjuverkaógnir. Þó að við förum ekki út í það að gefa forvirkar rannsóknir frjálsar verðum við að athuga að umhverfið hefur breyst. Það færist meiri harka í glæpi og með auknum tækniframförum verða til ný tækifæri. Sem borgari vil ég auðvitað að lögregla hafi eitthvert vald til að verja íbúa landsins fyrir hlutum sem við viljum oft ekki vita af, hvað þá lenda í, en persónuvernd þarf þó alltaf að vera í fyrirrúmi í þessum tilvikum.
Virðulegur forseti. Um leið og ég þakka þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram vil ég hér í síðari ræðu minni einfaldlega koma með tvo punkta. Sá fyrri varðar það að við verðum að gera okkur grein fyrir því að opinberir eftirlitsaðilar - þær stofnanir sem við höfum sett á fót til þess að sinna eftirliti og fara með rannsóknir, t.d. á glæpsamlegu athæfi - gera mistök. Það geta verið mistök í úrskurðum, í heimildum sem þessar rannsóknastofnanir fá. Það er þess vegna full ástæða fyrir okkur til að hafa ríkulega í huga að þessar leikreglur þurfa að vera gríðarlega skýrar og við þurfum jöfnum höndum að fara yfir þær. Nýleg dæmi um samskipti lögregluyfirvalda, fyrrverandi innanríkisráðherra og aðstoðarmanna segja okkur að það eru ekki nógu skýrar leikreglur þegar kemur að valdmörkum o.s.frv. hjá okkur. Við þurfum að hafa þetta allt saman í huga. Ég vil á sama tíma segja að við þurfum að vera viss um að við séum að tala sama tungumál. Ég er ekki endilega viss um að við séum alltaf öll að meina það sama þegar við segjum forvirkar rannsóknarheimildir. Í mínum huga væri mjög eftirsóknarvert að við værum öll með það á hreinu hvað um er að ræða þegar við erum að tala um þetta. Hugtakið er gríðarlega vítt og þess vegna held ég að það mundi hjálpa okkur verulega ef við gætum á sameiginlegum grunni reynt að negla það niður. Í mínum huga vil ég ekki fortakslaust útiloka einhverjar slíkar heimildir, þær geta verið réttlætanlegar. Við getum ekki verið svo einföld hér á þessu landi að halda að það geti ekki hent okkur eins og nágrannaþjóðir okkar að hér séu framdir alvarlegir hatursglæpir. Það er auðvitað ábyrgðarhluti af hálfu samfélagsins [[Forseti hringir.]]að reyna að átta sig á því hvort eitthvað slíkt sé á ferðinni, hvort hægt sé að sjá eitthvað svoleiðis fyrir fram. Við þurfum auðvitað að hafa heimildir til þess.
Forseti. Ég þakka innilega fyrir þessar umræður. Það er gott að finna að við færumst nær hvert öðru eftir því sem við ræðum þessi mál oftar. Ég þakka jafnframt hæstv. innanríkisráðherra fyrir hennar svör og vil benda á að nú þegar hafa verið lögð fram tvö frumvörp um þessi mál á Alþingi. Annað frumvarpið, sem þingmenn Pírata lögðu fram, er byggt á því frumvarpi sem kom úr innanríkisráðuneytinu á síðasta kjörtímabili þannig að nú þegar hefur ákveðin vinna verið unnin sem byggir á því sem hv. þm. Ögmundur Jónasson vann að í sinni tíð sem ég býst við að réttarfarsnefnd sé að vinna út frá núna. Mér finnst mikilvægt að við látum þessi mál ekki bíða lengi, þetta er eitthvað sem þarf að taka á nú þegar. Það kemur mjög skýrt fram að við erum ekki búin að samþykkja forvirkar rannsóknarheimildir en þær eru nú þegar til staðar. Nú þegar eru þær ástundaðar eins og kom fram í svarinu til hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar en í yfir 50% þeirra tilfella sem símar voru hleraðir var ekki tilefni til sakfellingar. Við vitum um nýlegt dæmi þar sem hlerað hafði verið hjá þekktum manni hérlendis í meira en þrjú ár án sakfellingar eða tilefnis. Mig langar til að taka undir tillögu sem kom fram hjá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni. Mér finnst það mjög góð tillaga og ég legg til að við vindum okkur í að koma þessu á laggirnar. Ég vona að hæstv. innanríkisráðherra verði okkur hliðholl í því máli og vinni jafnvel að þessu með þinginu ef hún telur tilefni til þess. En ég vil endilega ítreka hve ánægð ég er með þessar umræður.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við ræðum þessi mál hér á Alþingi. Ég get verið sammála hv. þm. Róberti Marshall um að það er mjög mikilvægt að við séum að tala hér um sömu hlutina. Það er ekki síst þess vegna sem ég lýsti þeirri fyrirætlan minni að vinna skýrslu um innanríkismál í innanríkisráðuneytinu sem meðal annars á að snúast um, og snýst um, heimildir lögreglu, hverjar þær eru, hvort þær séu nægjanlegar o.s.frv. Sú skýrsla liggur fyrir í drögum í ráðuneytinu. Ég var að vonast til þess að ég gæti lagt hana fram í þinginu í vor en ég þori ekki að lofa því, þetta tekur allt sinn tíma. Ég hygg að þar fáum við grundvöll til að tala um þessi grundvallaratriði; hvað það er sem við erum að tala um, hvað þetta merkir og hvað heyrir undir hvern og einn. Í framhaldinu geta menn haldið áfram að ræða hvort þeir vilja sækja frekari heimild eða hvernig þeir vilja halda á því máli. Ég vil í því sambandi nefna að ég tel líka brýnt, þegar um er að ræða þessi mál, að unnið sé að þessu á þverpólitískan máta. Ég hafði hugsað mér að ég mundi á einhverjum tímapunkti vilja leita liðsinnis flokka í þessari umræðu. Þetta er grundvallaratriði fyrir íslenskt réttarríki hvernig við högum þessum hlutum. Eins og ég hef margoft sagt togast þarna á þessir miklu hagsmunir, gríðarlega mikilvægir mannréttindahagsmunir, grundvallarhagsmunir, og síðan öryggissjónarmiðin sem við þurfum líka að gæta að og eru samofin þeim hagsmunum. Þetta er eitthvað sem varðar okkur öll og við þurfum að geta unnið að í sameiningu. Varðandi frumvarpið sem ég nefndi áðan á ég von á því að ég muni innan skamms leggja það fram á vef innanríkisráðuneytisins til að fá viðbrögð og umsagnir. Væntanlega mundi ég þá, ef af yrði, leggja það fram á hausti komanda.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um stjórn veiða á Norðaustur-Atlantshafsmakríl. Þetta er nýtt og sjálfstætt frumvarp, sérlög um makrílinn, og í sjálfu sér ástæða til að velta fyrir sér af hverju það er gert með þessum hætti, en ég kem kannski betur að því síðar. Það vakti athygli mína, þegar ég sá frumvarpið, að í því eru fólgnar gríðarlegar breytingar. Verið er að ákveða að kvótasetja með aflahlutdeild en það þýðir að ákveðin prósenta af þeim veiðistofni sem ákveðinn er á hverju ári rennur til ákveðinna útgerða eftir ákveðnum reglum. Það er verið að úthluta þessum stofni varanlega í hlutdeild og þar með að loka kerfinu miðað við þessa löggjöf. Þetta felur um leið í sér að í staðinn fyrir að ákvarðanir séu teknar frá ári til árs myndast ákveðið verðmæti fyrir þær útgerðir sem fá þennan kvóta og möguleiki opnast á framsali, bæði með varanlegu framsali - þ.e. að selja frá sér þessa heimild til annars aðila, og þannig er það útgerðin sem fær leyfi til þess að fénýta þessa kvótasetningu - og með leiguframsali, þ.e. innan ársins, sem þýðir að menn veita öðrum heimild til að nýta auðlindina og taka þá arðinn af henni. Aðalágreiningurinn um fiskveiðistjórnarkerfið - auðvitað er ágreiningur um það hvort yfir höfuð eigi að vera kvótakerfi og allt það, og síðan hvort það eigi að vera aflahlutdeild - hefur verið sá að við virðumst öll í orði kveðnu viðurkenna að um þjóðarauðlind sé að ræða og að þjóðin eigi að njóta arðsins af auðlindinni, en við höfum búið til kerfi sem veitir ákveðnum aðilum, sem hafa fengið rétt miðað við ákveðna veiðireynslu, leyfi til þess að selja frá sér þessa heimild, fara með peningana í eitthvað allt annað, en skuldin verður ávallt eftir hjá viðkomandi útgerðarfyrirtæki og íþyngir henni. Við höfum ágætisdæmi um þetta úr almenna kerfinu þar sem menn eru meira og minna að reyna að bjarga heilu landsvæðunum eftir að stórir aðilar hafa selt stóran hluta af kvóta viðkomandi svæða og erum við þar að tala til dæmis um Vestfirði. Það kom mér á óvart að hæstv. sjávarútvegsráðherra skyldi velja þessa leið. Hann felur sig á bak við það að álit sé komið frá umboðsmanni Alþingis og að það séu lög í landinu sem verði að fara eftir samkvæmt þeim úrskurði. Á sama tíma hefur verið upplýst að í gangi er dómsmál þar sem viðkomandi ætlar þá að sækja rétt sinn og fá úr því skorið hve miklu hann hefur tapað á því að þessi tegund hafi ekki verið kvótasett fyrr. Þarna er um að ræða gríðarlega stóra prinsippumræðu um það hver eignaeinkarétturinn er í gegnum kvótakerfið og það kemur á óvart að ráðherra skuli taka afstöðu með því að fara þessa leið. Það er veikur málflutningur, að mínu áliti, að fela sig á bak við lögin, vegna þess að í raun og veru er hér verið að semja ný lög. Þá má skilja það þannig, eins og ég vakti athygli á í andsvari í morgun, að hæstv. ráðherra sé að segja: Ja, við ætlum að setja lög um að framfylgja lögum, og meginrökin fyrir því að þessi lög eru svona eru þau að önnur lög segja okkur að hafa þetta svona. Ég held að menn hefðu þurft að hugsa þetta miklu lengra, halda sig við það að ekki væri framsal á þessu í byrjun, að úthlutað væri með öðrum hætti og menn létu reyna á það hvers virði þessi auðlind er með því að leyfa markaðnum að koma að því í gegnum tilboðsmarkað - ég nota orðið tilboðsmarkaður en ekki uppboðsmarkaður - eða kvótaþing. Það er því miður ekki gert og ég ætla rétt að vona að þingið fari vel yfir þetta og reyni að skoða hvað þessi breyting felur í sér. Það stuðaði ráðherra þegar ég nefndi í gær tölur, að þarna væri verið að færa útgerðum landsins 100–150 milljarða. Ég skal hreinskilnislega viðurkenna að ég notaði töluna úr Kjarnanum. sem mat þetta upp á 150 milljarða en hafði varann á með því að nefna bara 100 milljarða. Það er hægt að nálgast þetta á annan hátt og segja að íslenska sjávarútvegskerfið geri ráð fyrir því að verðmæti fisktegunda sé metið í þorskígildum. Ef ég veit rétt er þorskígildisstuðull makrílsins í kringum þriðjungur af þorskinum, þ.e. 33%. Ef við gefum okkur að verðið á varanlegum aflaheimildum í þorski sé einhvers staðar á bilinu 2.000–2.200 kr. - var á tímabili fyrir hrun 4.000 kr., eins og frægt er orðið, ég veit ekki nákvæmlega hver talan er í dag - erum við strax komin með 100–120 milljarða ef makríllinn er jafnvirði þriðjungs. Færa má rök fyrir því að óljóst sé hversu langur líftími verður hvað varðar makrílinn og einnig má færa rök fyrir því að sérstakt veiðigjald á makríl hafi áhrif á markaðinn. Hefði ekki verið gáfulegra að láta reyna á hvert þetta verðgildi væri og tryggja að andvirði þess verðgildis rynni í ríkissjóð með því að fara með þetta í gegnum kvótaþing eða tilboðsmarkað? Ég get tekið undir með hæstv. ráðherra þegar hann segir að mikilvægt sé að halda hagkvæmninni í íslenskum sjávarútvegi. Það er mikilvægt að við rekum sjávarútveginn í gegnum markaðskerfi og reynum að tryggja að hér sé samkeppni, að minnsta kosti að einhverju leyti. En því miður stíga menn einhverra hluta vegna skrefið aldrei til fulls. Það er í sjálfu sér engin áhætta fólgin í því að fara með þetta yfir í tilboðsmarkað eða kvótaþing einfaldlega vegna þess að þær útgerðir sem hafa útbúið sig til veiðanna munu hafa forskot, þær hafa veiðireynslu og útbúnað. Þegar menn fara út í svona tilboðsmarkað eða kvótamarkað þarf líka að tryggja að búið sé að setja um það umgjörð svipað og er í kvótafrumvarpinu að öðru leyti, að ekki sé hægt að vera handhafi nema ákveðins hluta af viðkomandi stofni. Eins er hægt að svæðisbinda ákveðinn hluta og tryggja að smábátar, eða línu- og handfærabátar, fái ákveðinn hluta og sá hluti er í þessu frumvarpi allt of lítill að mínu mati. Frumvarpið er lagt fram og sagt að þarna sé takmarkaðri úthlutun en í almenna kvótakerfinu, að hér sé úthlutað til sex ára og síðan eitt ár í senn. Þó er tekið sérstaklega fram að í raun er bara verið að segja að búið sé að úthluta varanlega en hægt sé að segja þeim samningi upp með sex ára fyrirvara, og tryggja það til dæmis að ein ríkisstjórn geti nú ekki breytt þessu, því að það þarf alltaf að fara í gegnum tvær. Það er miklu betri trygging og miklu meiri festing í þessum tillögum um makrílinn en er í stóra almenna kerfinu, þ.e. í hinum hlutanum. Þar er bara úthlutað til eins árs í senn. Það er líka svolítið merkilegt þegar menn koma með þá fullyrðingu að ekki sé hægt að víkja frá þeirri meginreglu sem hefur verið vegna þess að það eru svo margar undantekningar frá meginreglunum. Það hefur verið gripið til sérákvæða án þess að það hafi verið fellt með lagasetningu. Það er líka mjög fróðlegt að skoða lögfræðiálit, sem meðal annars voru unnin í tengslum við skoðun á sjávarútveginum á síðasta kjörtímabili. Þar kemur skýrt fram frá ákveðnum aðilum að í almennum lögum er jú þjóðareignarákvæðið og jafnvel þó að einhver réttur kunni að hafa skapast þá sé búið að sýna sig, með þeim breytingum sem hafa orðið á síðastliðnum árum, að menn hafa þann sameiginlega skilning að hægt sé að breyta og hafa ólíkar reglur, bæði eftir tímabilum og eins líka eftir fiskstofnum. Það eru mörg fordæmi fyrir því að fiskstofnum hefur verið úthlutað með annarri reglu eða með sérstökum reglum. Þar höfum við nýlegasta dæmið um rækjuna. Það er frægt málið sem slagur varð um þegar skötuselurinn var ræddur, hvernig fara ætti með hann, af því að þar var veiðireynslan öll bundin við ákveðið svæði. Skötuselurinn fór síðan að synda nánast hringinn í kringum landið og þá opnuðu menn og breyttu fyrirkomulaginu um kvótasetningu hans o.s.frv. Menn hafa komist upp með þetta, norsk-íslenska síldin o.fl., þannig að engin ástæða er til annars en að minnsta kosti að ætlast til þess í þeim skilningi að íslenskt löggjafarvald, Alþingi, hafi heimild til að gera slíkar breytingar, og það sé löggjafinn sem ákveði það. Hægt er að gagnrýna það að það hafi ekki komið lög á undan o.s.frv. Hér er verið að setja sérlög. Það er verið að setja ný lög. Og það sem veldur vonbrigðum, en kemur kannski ekkert mjög á óvart, er hverjir hafa forgang við þessa breytingu. Það er ekki vilji hæstv. ráðherra að víkja frá þeirri hugmyndafræði að þessum auðlindum skuli skammtað til útgerðaraðila, til ákveðinna hagsmunaðila. Það er í raun í sama anda og nánast allt sem gert er af þessari ríkisstjórn. Hún veit alveg hverjum hún vill hygla, því miður, og það veldur miklum vonbrigðum en þannig er þetta. Þegar við ræðum sjávarútveginn er mikið rætt um nýliðunarmöguleika. Þá segja menn: Ja, það er enginn vandi að vera nýliði í kvótakerfinu, þú verður bara að kaupa þér kvóta, þú verður bara að leigja þér kvóta. Það er eins eftir að þessi breyting verður. En takið eftir því af hverjum er verið að kaupa og leigja, hver það er sem fær peninginn. Það er útgerðin sjálf. Ríkið er búið að framselja heimildina til þess að hafa arð af greininni - þ.e. af auðlindinni per se, ekki af veiðunum - til annarra aðila. Það finnst mér vera mjög varhugavert og ég hef alltaf verið á móti því. Og ef menn ætla að reyna ná sátt þá er grundvallaratriði að þessu verði breytt á einhvern hátt, að jafnræðið verði aukið og aðgengi í sambandi við nýliðun verði aukið líka. Eitt af því sem er vitnað í, í sambandi við sjávarútveginn, af núverandi ríkisstjórn er skýrslan sem svokölluð sáttanefnd - orð sem maður er sjálfur farinn að nota, hún hét það nú aldrei, var samstarfshópur um að reyna að leita leiða til að finna sameiginlegar lausnir í sjávarútvegi - lagði fram. Ég hef margítrekað það úr þessum ræðustól að því miður kom engin ein niðurstaða út, skoðanir voru mjög skiptar um það hvað væri best. Samfylkingin lagði fram sína tillögu um það sem þá var kallað tilboðsleið, sem var um það að markaðsvæða sjávarútveginn. Hún hlaut ekki náð fyrir þeirri nefnd á þeim tíma. En eitt var það sem allir voru sammála um, það var að fyrsta atriðið væri að koma ákvæðinu um þjóðarauðlindir, og þar með sjávarauðlindina, inn í stjórnarskrá. Í staðinn fyrir að útfæra það ákvæði í smáatriðum vitnaði hópurinn í útfærsluna frá árinu 2000 þar sem nákvæm skýring er á því hvernig þetta auðlindaákvæði eigi að vera í stjórnarskrá, þar sem menn túlka þjóðareign. Hvað þýðir það að það liggi í stjórnarskrárákvæðinu? Og það sé ekki aðeins verið að tala um fisk heldur sé líka verið að tala um aðrar auðlindir. Þessu var vísað til vinnu stjórnlaganefndar og þeirra sem voru í að endurskoða stjórnarskrána. Niðurstaða kom úr því, ágætistillaga. Þetta ákvæði var ein af þeim sex spurningum sem lagðar voru fyrir þjóðina og mikill meiri hluti telur sjálfsagt og nauðsynlegt og studdi það að þetta ákvæði færi í stjórnarskrá. Því hlýtur maður að gera þá kröfu til hæstv. sjávarútvegsráðherra, og raunar til ríkisstjórnarinnar og til Alþingis, að þetta ákvæði verði sett inn til þess að hægt verði að gera þetta á þessu kjörtímabili það þarf 2/3 þingmanna. Slíkt mál ætti að vera auðsótt. Byrjum nú á því áður en við förum í að festa í sessi ákveðna hluti, eins og makrílinn í þessu tilfelli, í eiginlega enn verri útgáfu af kvótakerfinu en er þó í gangi fyrir. Það verður fróðlegt að fylgjast með. Ég hafði stór orð um það hve háar upphæðir væru í húfi. Við ræddum hér um stöðu landbúnaðar á sínum tíma og erlendir ráðgjafar komu til þess að styðja Bændasamtökin í því að við gætum ekki sótt fyrirmynd frá erlendum ríkjum í sambandi við okkar landbúnaði. Við fengum þar meðal annars íslenskan sérfræðing frá Nýja-Sjálandi. Ég man eftir fundum sem Bændasamtökin héldu á þeim tíma, og þá var verið að ræða um kvóta í landbúnaði. Hann sagði: Hvernig dettur ykkur í hug að kvótasetja landbúnað þannig að hægt sé að selja sig út úr greininni og skilja skuldirnar eftir á henni? Þetta er grundvallarspurning sem aldrei hefur verið svarað. Vestfirðirnir, 3 milljarða kvóti er seldur út af svæðinu Jú, þeir héldu 50–60% eftir með því að skuldsetja útgerðina á Vestfjörðum fyrir 1.600 millj. kr., heimildina til að veiða fiskinn, 3 milljarðarnir voru farnir út úr kerfinu. [[Forseti hringir.]]Það er þetta sem við erum að verjast, en það er þetta sem frumvarpið er að festa í sessi og þess vegna hlýt ég að lýsa andstöðu við það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hæstv. ráðherra hefur mikið falið sig bak við álit umboðsmanns Alþingis í þessu máli, að ekki sé búið að kvótasetja miðað við veiðireynslu og lögsókn ákveðins fyrirtækis sem vildi að öllu væri úthlutað til þeirra sem eru handhafar aflahlutdeildar í dag. Telur hv. þingmaður að löggjafinn geti breytt þessu á annan veg en hér er verið að gera og rökstutt það? Mér fannst gott að heyra að hv. þingmaður sagði í lok ræðu sinnar að í raun væri verið að skilja eftir miklar skuldir inni í greininni, í kjölfar þess að þetta framsal færi að virka eins og í því kerfi sem við þekkjum í dag, með því að menn fari að selja sig út úr greininni og skuldsetja þá innan greinarinnar. Er ekki þar verið að framkvæma eitthvað sem er algjörlega óþarft, að fara að bæta þessari skuldsetningu við inn í þennan geira? Er einhver þörf á því að hagræða ef afleiðingarnar verði þær að aukin skuldsetning verði innan greinarinnar? Hvað heldur hv. þingmaður um það að makríllinn breyti hugsanlega göngu sinni og fari út úr íslenskri lögsögu? Ættu menn þá ekki sambærilegan rétt og þeir sem hafa verið í rækju og skel á að fá bætur í kjölfarið miðað við þann gjörning fyrri stjórnvalda?
Hæstv. forseti. Það óvenjulega við makrílinn er það að við erum einmitt með nokkuð hreint borð. Auðvitað erum við með lög og allt slíkt og ákveðna reynslu, en þarna er ný tegund, og það er alveg rétt, sem hér hefur komið fram, að við vitum ekki hvað hún verður lengi. Margt bendir til að hún haldi jafnvel enn vestar, verði tímabundið hér í landhelginni, fari meira til Grænlands en nú er orðið o.s.frv. Þegar spurt er hvort við getum farið á snið við lög svara ég því á þann hátt að við verðum að gera það til að skapa okkur réttarstöðu til lengri tíma til að tryggja að á þriggja ára tímabili, hvort sem er í makríl eða öðrum fisktegundum, sé ekki búið að ákveða framtíð sjávarútvegsins endalaust og hverjir geta fénýtt hann. Ég held að ríkið eigi að halda uppi gríðarlega öflugum vörnum og leggja mikla vinnu í að hindra að þetta gerist. Ég hefði viljað sjá frumvarp sem gæfi þau skilaboð að útilokað væri að gera þetta á þennan hátt. Það er líka mjög forvitnilegt að skoða hvað gerist núna ef þessi takmarkaði kvóti fer á smábáta. Ég heyrði að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson hafði áhyggjur af því meðal annars að þessi kvótasetning á smábáta, línu- og handfærabáta, verði svo lítil að ekki sé mikið fyrir þá aðila að gera annað en að kaupa þá til sín eða leigja frá einhverjum öðrum innan sama útgerðarflokks eða selja sig út úr kerfinu til einhvers annars. Nú vitum við ekki markaðsverðið á því, þó að ég hafi verið að gera tilraun til þess að verðmeta það, en það er alveg ljóst að þá lenda skuldirnar á útgerðinni í staðinn. Hagkvæmni eykst ekki við það. Sumir hafa áhyggjur af því, ekki ég, að 10 kr. aukagjald verði of hátt og íþyngjandi, en hvað verður það þá ef búið er að bæta 10% vöxtum ofan á fjárfestinguna við það að ná kvóta af öðrum til þess að búa til einhverja útgerð? Það er algjör óþarfi að fara þessa leið. Menn eiga að halda [[Forseti hringir.]]ársúthlutuninni og gera tilraunir með því að breyta um form á afgreiðslunni á því hverjir fá kvóta.
Herra forseti. Já, varðandi framsalið sem er í dag í stóra kerfinu - menn eru að fá um 3.000 kr. í varanlegri sölu á kílóið af þorski versus 10 kr. sem verið er að tala um í makrílnum. Nú vitum við að makrílinn þarf að margfalda með þremur til þess að verðmæti sé sama og í þorski, þorskígildi. Telur hv. þingmaður að þeir sem fá þessa kvótasetningu og þurfa ekki að greiða hærri aðgang að þessari auðlind en 10 kr. séu þá jafn settir þeim sem eru í núverandi kvótakerfi og eru að versla innan þeirrar greinar? Er ekki líka verið að brjóta ákveðna jafnræðisreglu á milli þessara kerfa miðað við veruleikann í því markaðsdrifna kvótakerfi sem við búum við? Hefur hv. þingmaður eitthvað skoðað verðmiðann á þessum gjörningi? Ríkisstjórnin telur sig vera þess umkomna að færa þessum hluta þjóðarinnar gífurleg verðmæti á silfurfati; þeir þurfa ekkert að hafa lagt á sig annað en það að hafa stundað makrílveiðar undanfarin ár, fimm til sex ár, og haft af þeim miklar tekjur; stórútgerðin hefur þurft að leggja lítinn kostnað í að afla sér þarna gífurlega aukinna verðmæta. En minni útgerðin, eftir að hún kom inn í veiðar, þurfti að leggja mikinn kostnað í útbúnað [[Forseti hringir.]]og þessi gjörningur virðist vera rothögg fyrir smábátaútgerð.
Hæstv. forseti. Eitt af því sem ég tel mjög mikilvægt að fjallað verði um í meðförum þingsins og þingnefndar er einmitt hvaða verðmæti er verið að færa hér til. Ég hef aldrei talað um að menn geti með arði af veiðunum skapað slík verðmæti. Eitt er að hafa rétt til að veiða og hafa hagnað af því, í sjálfu sér er enginn ágreiningur í því sambandi, en hér er verið að rétta aðilum möguleikann á að fénýta auðlind án veiða. Ef frumvarpið verður að lögum geta ákveðnir aðilar strax sagt: Ókei, ég er búinn að vera að veiða hér, ég er búinn að fjárfesta í mínum smábát, nú ætla ég að sjá hvað ég get selt þetta fyrir. Þá bara fer ég út úr greininni, fæ fyrir það einhverja peninga, einhverja upphæð, ég veit ekki hver hún verður. Ef það er þriðjungur af þorskígildi eru það verulegar upphæðir. Það kann að vera að vegna óvissunnar verði það lægra verð, við vitum þetta ekki, en við erum alltaf að tala um tugi milljarða. Og það er verið að færa það inn í bókhald hjá viðkomandi aðilum eða inn í heimilisbókhaldið ef menn fara út úr greininni. Og ef menn fara út úr greininni skilja þeir skuldina eftir hjá hinum sem tók við og hann þarf þá að borga það til viðbótar við það að fjárfesta í búnaði. Menn geta svo rætt um 10 kr, nýtt veiðileyfagjald, að það sé að kollvarpa kerfinu. Það er þetta sem ég er svo óánægður með og læt pirra mig, þ.e. að við skulum enn einu sinni fara svona af stað og í þessu tilfelli með stofn sem hefur ekki verið veiddur í fjöldamörg ár og er ekki með íþyngjandi kaup á kvóta á bak við sig eða annað slíkt. Hvort menn eru jafn settir eða ekki, ég átta mig ekki alveg á hvernig ég á að svara því. En það er náttúrlega alveg ljóst að við getum ekki sett makrílinn á sama stall og þorskveiðar sem verið hafa í áratugi og reynslan þar á bak við til margra ára, jafnvel þó að tímabilið þar hafi bara verið þrjú ár í veiðireynslu sem var nú nógu erfitt að [[Forseti hringir.]]vinna úr. Ég vil gjarnan sjá og fá að vita, í þessari umræðu, hvert markaðsvirðið er á þessum heimildum og hvað er þá verið að færa til í formi einhvers konar gjafakvóta.
Herra forseti. Ég held að fyrsta spurningin sem eðlilegt er að velta upp í tengslum við þetta frumvarp sé: Hvers vegna að kvótasetja makríl nú, áður en menn fara að ræða um fyrirkomulagið eða tillögurnar sem svo eru gerðar í sambandi við það? Er nauðsynlegt að taka þetta skref? Er það tímabært? Er það pólitískt rétt að færa nú þessa tegund inn í kvótakerfið og það með þetta rækilegum hætti eins og verið er að leggja til hér? Það á ekki að vera að reyna að færa það í neinn felubúning með því að kvótasetja tegundina að fullu á grundvelli aflareynslu skipa og meira að segja lögbinda það sérstaklega í sex ár með fullum heimildum til framsals innan viðkomandi tveggja hópa. Það er álitamál að mínu mati. Vissulega skil ég alveg þörfina fyrir að skjóta sterkari lagastoð undir einhvers konar tímabundna stjórnun á makrílstofninum og hefði vel mátt gera fyrr, það er rétt. Það ragar að vísu ekki sérstaklega upp á þann sem hér stendur því að það var svo sannarlega lagt til í frumvarpi til laga um stjórn fiskveiða árið 2012, sem ég flutti, að búa stjórnvöldum út mun rýmri veiðiheimildir til þess að stýra með tímabundnum ráðstöfunum fiskveiðum í nýjum stofnum eða flökkustofnum sem kæmu nýir eða í auknum mæli inn í landhelgina. Lagaákvæðin eins og þau eru í dag eru auðvitað meingölluð og gefa stjórnvöldum að mínu mati alls ekki nægjanlegt rými til þess að stýra og fylgjast með framvindu og þróun mála, láta þróunina smátt og smátt ná jafnvægi og stöðugleika þannig að hægt sé svo við einhverjar sæmilega stöðugar aðstæður að ákveða með hvaða hætti eða hvort það verður fært inn í almenna fiskveiðistjórn. Þótt ég segi þetta deili ég ekki áhyggjum manna af því að ríkið sé í mikilli hættu að tapa málaferlum fyrir þeim sem sækja að því fyrir að hafa ekki úthlutað þessu öllu í kvóta jafnvel þegar árið 2011. Ég geri það nú ekki og treysti því auðvitað að tekið verði til myndarlegrar varnar fyrir hönd ríkisins. Hvers vegna hefðu menn átt að gera það? Hefði það verið málefnalegt og eðlilegt að láta eingöngu veiðireynslu tilfallandi veiða sem koma mjög hratt til sögunnar með göngu makrílsins hér á okkar slóðir, aðallega frá og með árinu svona 2007–2008? Bara negla það allt saman fast niður strax? Það hefði til dæmis þýtt að aldrei hefði reynt á möguleika minni fiskiskipa, strandveiðiflotans, til að eiga hlutdeild í þeirri nýtingu. Hefði það verið gáfulegt? Hefði það verið sanngjarnt? Nei, auðvitað ekki. Það er ósamið um þennan stofn, það hefur engin veiðireynsla myndast í stöðugu umhverfi á grundvelli sömu fiskveiðistjórnarákvarðana ár eftir ár fyrr en frá og með árinu 2011, því að þessu var breytt í þrígang á árunum þar á undan. Veiðar voru frjálsar öllum skipum með veiðileyfi fram til 2009. Þær eru það áfram en þá er í fyrsta sinn sett þak á heildarveiðina til þess að verja Ísland fyrir ásökunum um að við stunduðum hér óheftar sjóræningjaveiðar og það er náttúrlega ómögulegur málstaður á alþjóðavettvangi. Þess vegna var gripið til þess ráðs í mars 2009 að tilkynna um heildarveiðina. Árið 2010 var þessu aftur breytt og þá var opnað fyrir möguleika annarra hluta flotans en uppsjávarskipanna til þess að koma inn í þetta og 2011 voru enn gerðar á þessu breytingar. Mega stjórnvöld það ekki? Jú, ég tel það. Ég tel það með skírskotun til almennra heimilda stjórnvalda til stýringar í þessum efnum, sanngirnissjónarmiða þessarar sögu og af mörgum fleiri ástæðum að viðbættu því að ekki hefur samist um hlutdeild Íslands í þessum stofnum. Við vitum ekki hverju við værum að skipta. Við vitum ekki hvers konar ákvæði yrði í samningum sem við mundum gera við önnur lönd svo sem eins og með það að hve miklu leyti yrðum við að sækja allan aflann innan okkar eigin lögsögu eða fengjum við aðgang að lögsögu annarra ríkja o.s.frv.? Allt skiptir það máli þegar kemur að því að ákveða stýringuna og fyrirkomulagið hjá okkur. Menn tala hér um fyrirsjáanleika í samhengi við nauðsyn þess að ganga frá því sex ár fram í tímann að tilteknir aðilar hafi þessa veiðiheimild. Eru sterk rök fyrir því? Hver var fyrirsjáanleikinn þegar menn byrjuðu að veiða makríl, þegar hann kom? Var hann einhver? Nei, hann var nú ekki mikill en menn fóru samt, þannig var það og þannig verður það. Ef arðbærir nýtingarmöguleikar skapast grípa menn þau tækifæri, og það þarf engan ægilegan fyrirsjáanleika í lögum um að menn megi það. Ætla menn þá að tryggja með lögum að makríllinn gangi í sama mæli á Íslandsmið næstu sex árin? Er fyrirsjáanleiki þar? Nei, auðvitað ekki, en ég gef nú ekkert alltof mikið fyrir þetta. Og þegar í hlut á ein viðbótar uppsjávarveiðitegund, þar sem menn geta nýtt skip og búnað, sem hvort sem er er til staðar gagnvart öðrum tegundum, þá er nú áhættan engin ósköp. Þá bíða menn bara í voninni um að þeir vinni í happdrættinu ár eftir ár. Ég vil líka spyrja um framsalið, sem ég staldra mjög við. Hér er ekki bara verið að setja tegund inn í kvótakerfið í aflahlutdeildar- og aflamarkskerfið, heldur er verið að leyfa framsal. Það er mjög stór ákvörðun og við þekkjum alla þá umræðu. Hæstv. ráðherra er eitthvað viðkvæmur fyrir því að menn setji á þetta verðmiða, en er eitthvað að því að velta vöngum yfir því hvaða verðmæti eru í þessu fólgin í ljósi þess að menn selja hér öðrum aðganginn að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar? Það er bara í gangi frjálst framsal. Er ekki þorskkílóið að fara úr 2.200–2.400 kr. þessa dagana? Og ef við tökum nú einhvern lauslega áætlaðan stuðul fyrir makríl, að þrjú kíló af makríl séu jafn verðmæt og eitt kíló af þorski, segjum bara að stuðullinn sé svona 0,3–0,35, þá er það 0,35 sinnum 2.200 kr., segjum það. Það eru þá 770 kr. fyrir kílóið sinnum 150 þúsund tonn, ef það yrði nú veiðin. Það eru 115 milljarðar kr. Það er ekki flókinn útreikningur. Það þarf ekki einu sinni að hafa hann á blaði, maður getur haft hann í kollinum ef kollurinn er ekki orðinn þeim mun ryðgaðri. Hér er því auðvitað um að ræða mjög háar fjárhæðir. Og það er nokkuð ljóst að menn munu fara að innleysa þetta um leið og framsalið kemur, ekki endilega með því að selja sig út úr greininni, en til dæmis er mjög líklegt að þeir sem eru með einhverja aflareynslu í makríl sem þeir hafa náð sér á undanförnum árum, segjum ísfiskveiðiskipin, muni þá selja þann happafeng, kannski fyrir þorsk. Kannski láta þeir hver þrjú kíló af makríl fyrir eitt kíló af þorski í hlutdeildarkerfinu og eru þá komnir með varanlega kvóta þar og varanlegt endurgjald í staðinn. Þannig mun það nú trúlega gerast. Ég vil taka fram þó að ég segi þetta hér um frumvarpið almennt, að í því eru síðan önnur ákvæði sem ég tel ágætlega hugsuð. Þar vil ég til dæmis nefna manneldisbónusinn, frumherjabónusinn til þeirra sem sannarlega brutu ísinn og alveg sérstaklega í manneldisvinnslunni, á fyrstu árunum, á ólympísku árunum, þegar veiði var ólympísk, þ.e. þeirra sem unnu makríl til manneldis en tóku ekki þátt í kapphlaupinu um að moka honum í land til bræðslu og til ryðja sér þannig inn í nýtinguna. Ég er sama sinnis og ég var á sínum tíma, enda er vitnað í það í greinargerðinni, að mér finnst að þeir aðilar eigi alveg rétt á leiðréttingu. Ég tel þess vegna að það sé vel og rétt hugsað að einhvers konar uppbót komi þá vegna þeirra ára. Sömuleiðis um útdeilingarformúlurnar. Auðvitað verður alltaf að finna einhverjar praktískar viðmiðanir sem ganga upp í þeim efnum þegar farið er að reyna að lesa einhverja slíka aflareynslu, ef menn ætla að gera það á annað borð, hvernig á að láta mismunandi veiðiár vega inn í þá reynslu o.s.frv. Varðandi gjaldið, 10 kr. í viðbót, sem er í öðru frumvarpi að vísu, ofan á almennt veiðigjald, hvernig sem það nú verður, er það auðvitað spor í rétta átt. Það er viðurkenning á því að það sé eðlilegt að menn greiði vel fyrir aðganginn að þessari auðlind og menn geta gert það. Það má alltaf deila um aðferðina við að taka það inn og að sjálfsögðu um upphæðina. En það hefur nú ekki alltaf verið þannig, til dæmis á síðasta kjörtímabili í átökunum um veiðigjöld að menn viðurkenndu að slíkt væri eðlilegt og sanngjarnt. En það má vissulega segja að núverandi stjórnarflokkar, að minnsta kosti ráðherra, sé nú kominn aðeins í áttina, farinn að horfast í augu við að það er ekki ósanngjarnt að menn greiði og þjóðin fái hlutdeild í auðlindarentunni og menn greiði eitthvað fyrir aðganginn. Varðandi síðan hlutdeild strandveiðiflotans upp á aðeins 5% eða króka- og línuveiðiflotans, er ég mjög efins um að það sé rétt, skynsamlegt eða tímabært að negla það niður og þá svona lítið magn. Þetta er akkúrat sama magnið og sá hópur veiddi í fyrra, ef ég kann rétt að reikna og lesa út úr fylgiskjölum. Aflinn á báta með línu og handfæri var 7.423 tonn í fyrra. Það er nú bara mjög nálægt því að vera 5% af 150 þúsund tonnum, er það ekki, ef það er kvótinn? Já, það er bara mjög nálægt því. Ég sé þá ekki annað en að það eigi að boxa þá fasta í nákvæmlega því. Er það tímabært í ljósi stuttrar reynslu þessa flota hversu stuttan tíma hann hefur haft til að byggja sig upp? Og ef við skoðun aflatölurnar undanfarin ár, hver er þróunin? Úr 180 tonnum 2010, í 300 2011, 1.000 árið 2012, 4.600 árið 2013 og 7.400 árið 2014. Hvaða þróun er það? Það er ljóst að þróunin verður snarbremsuð af þar sem flotinn hefur verið að sækja mjög í sig veðrið og ná tökum á þessum veiðiskap, fjárfesta og byggja sig upp til að geta veitt eins og raun ber vitni. Ef makríllinn gengur á komandi vertíðum í sama mæli inn á grunnslóð, inn á flóa og firði, eigum við þá ekki að hafa það opið að strandveiðiflotinn verði nýttur í ríkari mæli á vistvænan hátt til að sækja þann fisk? Jú auðvitað. Þess vegna held ég að það gangi ekki að loka þessu svona. Ég er satt best að segja undrandi á því, og legg ég þá til hliðar um sinn deiluna um það hvort fara eigi í að kvótasetja makrílinn, sem ég tel vel að merkja ekki tímabært, en ég hefði viljað aðstoða ráðherra frekar við að skjóta styrkri lagastoð undir tímabundna stjórnun makrílsins áfram einhver ár, sem gæfi svigrúm til að láta þetta þróast án kvótasetningar, án framsals o.s.frv. Þá hefði ég sagt: Tökum í öllu falli frá talsverðan pott sem geymdur er þannig og er ekki úthlutað. Að mínu mati ætti því að lágmarki að taka 10–20% úthlutaðra veiðiheimilda á hverju ári til hliðar, notast eftir atvikum við þessar formúlur í grófum dráttum sem hér eru á ferðinni gagnvart úthlutun á hinu, en síðan mætti geyma þetta og eftir atvikum nota það sem úthlutun ofan á hitt ef ekki var þörf fyrir að nýta það með öðrum hætti, til þess til dæmis að bæta ofan á veiðiheimildir strandveiðiflotans þegar honum gengi vel og gangan á grunnslóð væri mikil o.s.frv., nú eða leigja það út. Auðvitað væri gaman að sjá hvaða skilaboð markaðurinn sendi í gegnum það að einhver hluti þessa væri að minnsta kosti tekinn og leigður út. Hvers vegna að binda þetta til sex ára og hvers vegna þetta fyrirsjáanleikatal í þeim efnum þegar úthlutunin í almennu fiskveiðistjórninni er árleg? Hún er það, hún er árleg. Það þýðir ekki að það stæðist meðalhóf og sanngirniskröfur að rífa allar þær veiðiheimildir af á einu ári, við vitum það. Þar hafa menn rætt um hvaða fyrningartíma, hvaða meðalhóf þyrfti að sýna í breytingum. En að lögum er úthlutunin árleg, ekki til sex ára, úthlutað er á hverju ári. Auðvitað er því verið að festa þetta með allt öðrum hætti og í lengri tíma inn í framtíðina en gildir almennt í lögunum þó að það eigi sér aðra sögu og þar séu aðrar hefðir. Hæstv. ráðherra leggur svo til í öðru frumvarpi á þingi að ganga frá veiðigjöldunum í þrjú ár. Af hverju á ekki þá til dæmis að nota sama tímabil fyrir makrílinn? Er það ekki nóg? Ég held að við verðum líka að muna það og hæstv. ráðherra hafa í huga að við erum ekki að ganga frá þessu með neina heildarendurskoðun á lögum á stjórn fiskveiða í höndunum. Hún er læst niðri í skúffu hjá hæstv. ráðherra. Ráðherra gafst upp fyrir andstöðunni í Sjálfstæðisflokknum. Ég segi alveg eins og er: Það veikir mjög rökin fyrir því að vera að binda eitthvað ráðstöfunina á þessari tegund lengra inn í framtíðina. Af hverju á ekki að stjórna þessu tímabundið áfram, skjóta eftir atvikum styrkari lagastoð undir það, þó að ég sé nú ekki óskaplega hræddur við stöðu ríkisins í þeim efnum, eins og ég sagði áðan, og bíða og sjá til hvernig verður svo búið um þessi mál til framtíðar? Það er alveg ljóst að löggjöfin eins og hún er og hefur verið um það hvernig taka skuli á móti nýjum stofnum og byggja upp veiðireynslu í þeim efnum er meingölluð, bæði í lögum um stjórn fiskveiða og í úthafsveiðilögunum. Henni þarf að breyta og var gerð tilraun til þess með frumvarpi um stjórn fiskveiða 2012, sem illu heilli var ekki afgreitt. Það vita nú margir hér í salnum hverjir bera aðallega ábyrgðina á því að [[Forseti hringir.]]það frumvarp var drepið með málþófi í þinginu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni málefnalega umræðu um þetta mikilvæga mál. Það eru tvö atriði sem mig langar að koma aðeins inn á sem mér finnst vera mikilvægt að við ræðum frekar við 1. umr. Það er rétt að það eru skiptar skoðanir á því hvort tímasetningin á hlutdeildarsetningunni sé nú eða ekki. Það er hins vegar ekki hægt að deila um álit umboðsmanns Alþingis, þó að menn geti deilt um túlkanir á því áliti, en hann taldi að skylt væri að hlutdeildarsetja ef þau skilyrði hefðu skapast, eigi síðar en 2011 eða þá að setja sérlög, eins og við erum að gera hér. Menn þurfa þá að svara því hvenær tímasetningin er rétt, að fara að þeim lögum og þeim væntingum sem menn hafa sett sér. Hitt atriðið kom fram í seinni hluta ræðu hv. þingmanns þar sem hann velti fyrir sér hvort þessar 10 kr. væru sanngjarnar eða ekki. Eins og fram hefur komið hjá öðrum þingmönnum er erfitt að vega og meta markaðsaðstæður þegar ákveðin óvissa er um stofninn og hafa komið fram hjá ákveðnum þingmönnum ýmist mjög háar tölur eða þá að stofninn sigli út úr landinu á morgun og þá geti nú varla verið að menn ætli að fara að markaðsvirða það mjög hátt. En það er alveg hugsanlegt að í stað þess að vera með árlegt viðbótargjald að hafa eitthvert upphafsgjald. Það væri áhugavert að heyra álit hv. þingmanns á því. Varðandi hlutdeildarsetninguna á milli smáa kerfisins og stóra kerfisins, svona til einföldunar, er það grundvallarregla í íslenskum rétti að þar gildi jafnræði. [[Forseti hringir.]]Í áliti umboðsmanns er ekki fjallað um að einhver hluti kerfisins geti verið frjáls ef skyldað er til hlutdeildarsetningar.
Herra forseti. Það færir mér nú bara frekari rök fyrir því hversu skynsamlegt það væri að skjóta lagastoð undir tímabundna sértæka stjórnun á makrílveiðunum áfram einhver ár eða missiri. Þar með væru öll þau vandamál leyst. Við skulum ekki gleyma því að í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða stendur að þetta sé sameiginleg auðlind í eigu þjóðarinnar og að stjórnvöld fari svo með hana. Við eigum ekki að vera of feimin þegar við ræðum um stöðu löggjafans til þess að taka ákvarðanir á þeim grundvelli sem og á grundvelli annarra almennra ákvæða og markmiða laga um stjórn fiskveiða. Þær hafa líka vægi gagnvart lagaþrætum um hvað stjórnvöldum beri að gera eða ekki að gera í þessum efnum. Umboðsmaður segir að annaðhvort eigi að setja þetta í hlutdeild eða ákveða með lögum að með þetta sé farið á einhvern annan hátt. Þess vegna er það í sjálfu sér alveg eðlilegt að menn bregðist við og velti því fyrir sér. Ég hallast að síðari kostinum, eða kostinum sem hæstv. ráðherra nefndi sjálfur. Það vantar að mínu mati miklu sterkari rök fyrir því að það sé tímabært og rétt að hlutdeildarsetja, jafnvel þó að menn kaupi að einhverju leyti þær röksemdir að bregðast þurfi við, að skynsamlegt sé að stjórnvöld bregðist við, vegna þess að hinn kosturinn blasir við og er alveg augljós. Þar hefur löggjafinn í mínum huga alveg klárlega stöðu til að gera nánast hvað sem er, sérstaklega í þessu tilviki. Í ljósi stuttrar sögu makrílgengdarinnar hingað og í ljósi óvissunnar sem verið hefur um þetta árlega, í ljósi þess að ósamið er um hlutdeild okkar í stofninum o.s.frv., eru einhverjar réttmætar væntingar um að menn eigi að fá þetta í framseljanlegan kvóta um aldur og ævi. Það er bara ekki mikið með það að gera, það er bara græðgi að líta [[Forseti hringir.]]svo á að með því að tilteknir aðilar áttu hægast um vik að fara og sækja þennan fisk fyrstu árin eigi þeir hann. Það er ekki þannig. Þjóðin á þetta og við getum stjórnað því hvernig það er nýtt.
Virðulegi forseti. Ég held að við deilum ekki um að ákvæðið er skýrt í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Og af því að ég hafði ekki tök á því að fara í andsvar við hv. þm. Guðbjart Hannesson sem ræddi um stjórnarskrárákvæðið, er það jafnframt mjög mikilvægt að við klárum það núna í þeirri vinnu sem nú er í gangi. Ég hef lagt á það ríka áherslu að það verði gert. Ég held því að við deilum ekkert um það og við vitum það líka að löggjafinn hefur þar með talsvert mikinn rétt til að fara með og breyta löggjöfinni í kringum þetta, við þekkjum það af reynslunni. Hv. þingmaður kom aðeins inn á smábátana og taldi að ekki væri verið að gera mjög mikið í þeim málum. Ég er á öndverðum meiði. Ég tel að við gerum vel við línu- og handfærabátana. Í upphafskvótanum á síðastliðnu ári voru þeir innan við 4%, 3,6%, enduðu hins vegar í [[Forseti hringir.]]4,7%. Hér stefnum við í 5%. Og þar fyrir utan heldur ríkið auðvitað á 5,3% til atvinnu-, félagslegra og byggðalegra athafna sem við erum að skoða núna varðandi þingsályktunartillöguna. [[Forseti hringir.]]…
Herra forseti. Það er vissulega rétt og það verður áhugavert að sjá hvað hæstv. ráðherra hyggst þá leggja til í sambandi við meðferð þess hluta. Auðvitað er svigrúm fyrir hendi hjá ríkinu til þess að ákveða hvort það býður skipti á þeim hlut eða heldur honum til þess að bjóða mönnum til leigu eða eitthvað því um líkt. Það eru möguleikar og svigrúm í þeim efnum. En ég tel bara að það væri skynsamlegt að hafa það meira. Auðvitað tel ég skynsamlegast að gera það sem ég hef þegar talað fyrir, að skjóta lagastoð undir áframhaldandi tímabundna stjórnun. Ef menn fara í úthlutun eða hlutdeildarsetningu að einhverju leyti finnst mér það lágmark að ríkið haldi eftir talsverðum potti til þróunar í greininni og við sjáum svo hvernig þetta gengur fyrir sig nokkur næstu árin, svo sem eins og gangan inn á grunnslóð. Ef það verður þannig til frambúðar að það verður bæði auðvelt og mjög hagkvæmt að sækja makrílinn á grunnslóðinni á vissum tíma ársins, júlí, ágúst, september - með því er líka hægt að dreifa vinnslunni á fleiri staði í landinu eins og aðeins hefur gerst - á þá ekki að leyfa því að þróast og halda eftir einhverjum 10% eða einhverju [[Forseti hringir.]]svoleiðis í potti til þess að eiga þann möguleika?
Virðulegi forseti. Ég þarf engan töflureikni í þetta sinn. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ég kem hingað meira í þekkingarleit en þeirri tilætlun að gagnrýna mjög góða ræðu hv. þingmanns. Ég er að velta fyrir mér þessu máli öllu. Ég verð að viðurkenna að ég er svolítill nýgræðingur þegar kemur að sjávarútvegsmálum almennt. Ég heyri það í salnum hjá þeim sem styðja þessa tillögu að það eru siðferðislegar réttlætingar fyrir því að veiðireynslan gildi, þá fyrst og fremst að menn hafi lagt í fjárfestingar til þess að veiða makrílinn og í öðru lagi að menn hafi gert ráð fyrir því að samkvæmt lögum muni þeir fá þennan kvóta og hafi því væntingar um að eignast hann. Mér þykir skrýtið að heyra svona siðferðislegar réttlætingar á þessu fyrirkomulagi öllu saman, vegna þess að ég velti fyrir mér hvaða fjárfestingar sjávarútvegurinn hefur þurft að fara í til þess að veiða makríl frekar en eitthvað annað. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti frætt mig um það. Ég heyri að við erum meira eða minna á sama máli og þess vegna sækist ég sérstaklega eftir áliti hans og þekkingu á því. Veiða menn ekki makríl á sömu skipum og þeir veiða annan fisk? Nota þeir ekki sömu tæki eða hvað? Mér þætti mjög gott að heyra hvaða ægilegu fjárfestingar þetta eru. Sömuleiðis velti ég fyrir mér væntingunum. Hafa menn ekki verið að græða á því að veiða makríl? Færu menn í skaðabótamál við ríkið ef þeir fengju ekki kvóta? Er kvótinn það sem menn eru að veiða makríl fyrir? Selja þeir þetta ekki á markaði, græða þeir ekki á því? Ég veit ekki alveg hvaða skaðabætur ríkið ætti að greiða, ég veit ekki alveg hvaða skaða iðnaðurinn ætti að hafa orðið fyrir ef hann fær ekki þennan kvóta ofan á það sem hann hefur væntanlega grætt réttilega með veiðum og sölu á makrílnum sjálfum.
Frú forseti. Ég reyni að svara þessu örstutt. Þetta er auðvitað þannig að þegar makríllinn fer að gera vart við sig á Íslandsmiðunum er þeim veiðum ekkert stýrt. Ísland er ekki aðili að alþjóðlegum samningum um makrílinn, okkur hafði reyndar verið neitað að koma að því borði, og þá eru engar takmarkanir. Öll skip á íslenskum fánum með veiðileyfi gátu í sjálfu sér farið og veitt makríl. Veiðarnar hefjast að uppistöðu til sem meðafli með síldveiðum. Og þá eru það stóru vel útbúnu uppsjávarveiðiskipin, nóta- og flottrollsskipin sem veiða makríl. Svo vex gengdin hingað og að því kemur að menn fara að sækja í makrílinn beint og það eru áfram aðallega þau skip sem gera það. Svo kárnar gamanið, hann kemur líka inn á grunnslóðina og þá sjá menn að það er hægt að veiða hann á færi og línu á litlum bátum, ísfiskbátum eða frystiskipum sem ekki voru sérhæfð í uppsjávarveiðum. Svarið er því í raun bæði já og nei. Auðvitað eru uppsjávarveiðiskipin, stóru sérhæfðu nóta- og togveiðiskipin, öflugust í þeim efnum. Þau eru best útbúin, þau eru með kældar lestir o.s.frv., gera mikið úr hráefninu. Og auðvitað eru þeir fumherjarnir. Þeir fóru til þessara veiða, þeir byrja og þeir afla landinu þar með veiðireynslu í samningum við önnur ríki o.s.frv. Það er því eðlilegt að horft sé til stöðu þeirra. En þegar í ljós kemur að önnur skip geta veitt ef þau fá það held ég að það hafi verið hárrétt ákvörðun í tíð síðustu ríkisstjórnar að loka þetta ekki eingöngu af hjá þeim sem byrjuðu heldur gefa öðrum færi á því að spreyta sig í þessum veiðum. Ég held að sá tími sé ekki enn liðinn, að tímabært sé að loka því, og það eigi að leyfa þessu að þróast eitthvað áfram, líka vegna þess að við vitum ekki hvernig makríllinn mun hegða sér á komandi árum. Ef hann hverfur af grunnslóðinni verða einu skipin sem verða nógu öflug til að sækja hann í úthafið náttúrlega stóru skipin.
Virðulegi forseti. Það er meðal annars vegna þessarar óvissu sem ég sé ekki alveg fram á skaðabótarökin og það eru þau sem ég er að reyna að átta mig á til fullnustu. Nú láta menn hérna eins og að 5. gr. tiltekinna laga sé stjórnarskrárákvæði sem við getum ekki breytt, sem er umræða sem ég vænti þess að muni halda aðeins áfram. Við getum alveg breytt lögunum en þá þurfum við alltaf að spyrja hvaða lögmætu væntingar þeir sem eru með veiðireynsluna hafa. Ég sé ekki þær væntingar vegna þess að við vitum við ekki hvernig fer með makrílinn, við vitum það eitt um framtíð makrílsins að við vitum ekki framtíð hans. Segjum sem svo að við mundum núna einhvern veginn „svíkja“ fólkið með veiðireynsluna og það kærði ríkið. Hverjar yrðu skaðabæturnar? Á hvaða grundvelli mundi fólk sækjast eftir skaðabótum? Hverju hefur það tapað á því að veiða makrílinn?
Frú forseti. Þetta er mjög góð spurning hjá hv. þingmanni og eiginlega skemmtilega orðuð. Hvert er andlag skaðabótakröfunnar? Hvert er andlag skaðabótakröfunnar hjá einu af stóru uppsjávarveiðifyrirtækjum landsins, sem fékk makrílinn sem hreina búbót inn í rekstur sinn á árunum 2007, 2008, 2009 og fram að þessu, og hefur auðvitað haft gríðarlegan afkomubata af því að hafa fengið að veiða hann? Hvert er andlag skaðabótakröfunnar? Er þá allt í einu íslenska ríkið fyrir hönd íslensku þjóðarinnar samt einhvern veginn orðið skaðabótaskylt gagnvart því fyrirtæki? Var svona illa með það farið? Það er dálítið kostulegt að einhver skuli hafa geð í sér til þess að leita til dómstóla á þeim forsendum, ég verð að segja alveg eins og er. Ég vona svo sannarlega að það tapist og íslenska ríkið sé ekki í hættu í þeim efnum. Auðvitað var skaðinn enginn, miskinn enginn. Það sem þetta snýst um er að menn hafi svo í viðbót við þetta átt að fá veiðiheimildirnar varanlega sem hlutdeild með frjálsum rétti til framsals, þannig að þeir gætu daginn eftir slíka úthlutun selt það einhverjum öðrum. [[Forseti hringir.]]Krafan snýst um það, og ég kalla það bara græðgi á mannamáli.
Frú forseti. Hæstv. ráðherra hefur lagt fram þau rök fyrir þessu frumvarpi að það hafi komið álit frá umboðsmanni. Það hafi verið algjörlega skýrt, það hafi í reynd undirstrikað skyldu framkvæmdarvaldsins til þess að kvótasetja tegundina. Þá hafi verið hægt að bregðast við því með tvenns konar hætti, annars vegar að fara að þeirri stefnu sem kom fram í álitinu ellegar þá að setja fram sérlög. Og það er það sem hæstv. ráðherra hefur gert. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon telur að það hefði átt að hafa þessi sérlög með öðrum hætti, eða ég hef skilið hann þannig, að fremur hefði átt að skjóta einhvers konar lagastoð undir svigrúm framkvæmdarvaldsins til að hafa tímabundna sértæka stjórn á makrílveiðum. Ég er sammála því viðhorfi að það hefði átt að skoða mjög vel. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvers eðlis ættu slík lög að vera? Hvers konar heimildir ættu þau að gefa, ef hv. þingmaður hefur hugsað það til þrautar? Í annan stað spyr ég hv. þingmann: Er ekki einboðið, eins og í pottinn er búið, að þegar og ef þetta frumvarp verður að lögum hefjist þegar í stað mjög ör samþjöppun, ekki síst innan smábátaflotans? Er það ekki þannig að vegna þess hversu lítið það er sem þarna kemur til skiptanna mun það ekki verða arðbært nema því aðeins að menn ráðist strax í samþjöppun þar? Og er ekki nokkuð ljóst þess vegna að þarna munu menn strax leysa út hagnað sinn, þ.e. mjög margir munu selja og fá pening í vasann? Í þriðja stað: Er ekki nokkuð víst að útgerðarflokkar sem eru ekki alveg jafn hagkvæmir og stóru sérhæfðu skipin, eins og t.d. þau sem gera út á ísfiskerí, muni selja frá sér kvótann og þýðir það ekki að á stöðum eins og á sunnanverðum Vestfjörðum og á ýmsum stöðum muni skip sem hafa verið að gera út á makríl bara hverfa? Hvað segir hv. þingmaður við því?
Frú forseti. Varðandi lagastoðina sem ég er að tala um gæti hv. þingmaður tekið frumvarp frá 2012 og flett upp á 9. gr., ef ég man rétt. Þar var einfaldlega sett inn ákvæði, sem hefði rutt út núgildandi ákvæðum í lögum um stjórn fiskveiða og í lögum um veiðar utan landhelgi, sem kveður á um að á grundvelli aflareynslu í svo og svo langan tíma og þrjú bestu ár af sex og hvað það er eigi svo að hlutdeildarsetja tegundir. Ég hafði ekki á þeim tíma sem ég var í þeim málum áhyggjur af makrílnum, að það gæti komið til álita að ríkið væri komið í ónáð með að hafa ekki hlutdeildarsett hann. Við töldum alltaf, a.m.k. þeir lögfræðingar sem ég skoðaði þetta með, að staða ríkisins væri mjög sterk á meðan ekki hefði samist um stofninn og í ljósi stuttrar veiðireynslusögu og í ljósi þess að fiskveiðistjórninni sjálfri hafði verið margbreytt. Það var enginn sá fyrirsjáanleiki, það voru engar þær lögmætu væntingar sem menn gátu hengt sig á. Vissulega er lagabókstafurinn eins og hann er og mætti vera betri. Það voru reyndar einhverjar tvær aðrar tegundir sem var verið að biðja um kvótasetningu á og er nú búið að setja í kvóta og þar held ég að menn hafi haft meira til síns máls, ríkið hafði fáar góðar málefnalegar ástæður fyrir að færa þær ekki inn í kerfið, hvort það var gulldepla eða hvað það var man ég ekki. Svona lög búa til ríkt svigrúm fyrir stjórnvöld til þess að stýra veiðum tímabundið við sérstakar aðstæður þegar ný tegund kemur inn í veiðarnar eða er að auka gengd sína hingað og horfa þá til allra almennra sjónarmiða í lögunum, auðvitað um að hámarka verðmætin, um að skapa atvinnu, um að dreifa þessu réttlátlega innan greinarinnar o.s.frv. Þá kem ég að seinni spurningunni um samþjöppun. Jú, ég óttast að hún verði mikil. Ég hugsa að margir í ísfiskveiði og jafnvel frystitogarahópnum, sem hafa verið í þessum veiðum undanfarið, freistist til þess að selja þetta, skipta kannski á því fyrir aðrar tegundir, og einhverjir kalla það hagræðingu, innan smábátahópsins líka, að þetta færist saman á færri og stærri og betur útbúna aðila. [[Forseti hringir.]]Og þá gerist annað, þróunarmöguleikarnir í landvinnslu tapast eins og þeir hafa verið.
Frú forseti. Á síðasta sumri heimsótti ég íslenska sjávarútvegsklasann. Þar talaði ég við ungan mann sem rak sprotafyrirtæki og starfaði við að selja makríl sem var tekinn á króka. Hann tjáði mér þá að hann væri kominn í þá stöðu að geta selt slíkan makríl á 5% hærra verði. Það stemmir ekki alveg við það sem sumir hv. þingmenn úr stjórnarliðinu hafa sagt hér í morgun, en ég held þess vegna að þetta sé alveg rétt braut sem hv. þingmaður er að hugsa eftir. Það er vel hugsanlegt að hægt væri að taka mun stærri hlut af makríl á grunnslóð og það er hugsanlegt miðað við þetta að hægt sé að fá meira verð fyrir hann. Út frá því er ég sammála því að ef menn á annað borð feta inn á þá braut á að taka frá stærri pott, eða hvað sem menn vilja kalla það, sem hægt er að nota meðal annars til að þróa svona nýjar tegundir af veiðum og hugsanlega vinnslu. Mér finnst líka, af því að menn tala hér um jafnræði, að menn eigi að horfa til þess að smábátarnir hafa haft miklu, miklu skemmri tíma til að þróa veiðar sínar, [[Forseti hringir.]]þó að það hafi verið gert með sprengikrafti síðustu ár, en þeir sem eru með stóru skipin en byrjuðu nota bene bara á því að veiða 350 tonn fyrsta árið.
Frú forseti. Ég vil endurtaka það sem ég kom aðeins að í lokin áðan og það er með þróun vinnslunnar, sem ég hef verið mjög spenntur að fylgjast með. Þar skipta strandveiðarnar einmitt mjög miklu máli. Það hafa allmargir aðilar spreytt sig á því að taka við makríl til vinnslu, til frystingar, til reykingar, af krókaskipunum. Meðferð hráefnisins þar er á köflum mjög góð og margir segja að það sé besta og stinnasta hráefnið sem þeir fá, nánast spriklandi ferskur, nánast lifandi makríll beint af krókum og inn í vinnslu. Ég held að það eigi að leyfa því að þróast áfram og það eigi ekki að loka það af mjög mikið. Það er mjög afdrifarík ákvörðun að loka svona dæmi og útdeila réttindunum varanlega. Ef við horfum aftur í tímann hafa menn vissulega gert það með ýmsu móti, en það hefur alls ekki alltaf verið þannig að eingöngu veiðireynsla einhvers eins hóps hafi ráðið. Tökum norsk-íslensku síldina, þegar menn fundu flóknar formúlur sem tóku að hluta til mið [[Forseti hringir.]]af stærð og afkastagetu skipanna allra, ekki aðeins þeirra sem höfðu veitt að undanförnu. Það eru því mörg sjónarmið [[Forseti hringir.]]og menn verða að einhverju leyti að horfa til greinarinnar í heild ef þeir vilja leita jafnræðis eða sanngirni í þessu.
Frú forseti. Sjáum hvort við getum rakið okkur í gegnum þau grunngildi sem hljóta að þurfa liggja til grundvallar þegar við ræðum um sameign þjóðarinnar og um lagasetningu almennt. Ef við byrjum á byrjuninni er settur á kvóti til að tryggja það grunngildi að hægt sé að nýta þessa sameiginlegu auðlind á sjálfbæran hátt. Réttlætingin þar er að setja kvóta en það hefði náttúrlega verið hægt að fara aðra leið. Það hefði verið hægt að fara eins konar sóknardagaleið en markmiðið eða grunngildið er sjálfbærni, að fara þá leið að setja kvóta og takmarka þar af leiðandi hversu mikið má veiða á hverju ári. Á móti kemur að veitt er einkaleyfi, ekki mega allir landsmenn lengur sækja í þessa sameiginlegu auðlind heldur aðeins ákveðinn hópur. Það var farin sú leið að skoða þrjú ár af veiðireynslu og veita þeim þetta einkaleyfi, þennan kvóta. Þetta einkaleyfi var ekki tímabundið. Það var á grundvelli þess að menn hefðu fjárfest, og það verður að vera samhengi milli fjármagns, fjárfestinga og tíma. Svo er ekki í þessu tilfelli og kvótakerfið hefur verið eins og það er í marga áratugi. Skoðum annað grundvallaratriði hérna sem það að veita tímabundið einkaleyfi hefur neikvæð áhrif á, sem eru jafnræðissjónarmiðin. Þegar kemur að sameiginlegri nýtingu auðlindar hlýtur jafnræði að vera grunngildi sem við þurfum að horfa til við lagasetningu. Einkaleyfið brýtur klárlega á jafnræðinu, og það verður að gæta þess að samhengi sé þarna á milli. Ef um væri að ræða einhvers konar tímabundið einkaleyfi fyrir þá sem hefðu fjárfest og það væri í samhengi við fjárfestinguna held ég að fólk gæti alveg sætt sig við það og sagt: Já, þetta er sanngjarnt. Sanngirni verður að vera partur af þessum pakka ef við ætlum að geta náð öðru gildi, sem ég held að langflestir séu sammála um, að það ríki þjóðarsátt um stjórn fiskveiða í landinu. Ef hún ríkir ekki mun það alltaf hafa neikvæð áhrif á annað grunngildi, sem er mikilvægt, og það er fyrirsjáanleiki. Meðan ekki ríkir þjóðarsátt um stjórn fiskveiða er ekki fyrirsjáanleiki í greininni, nema reynt sé að innleiða fyrirsjáanleikann á öðrum forsendum. Þetta hefur alla vega neikvæð áhrif á fyrirsjáanleikann. Það gæti alltaf gerst að kerfinu væri gjörbylt ef ekki ríkir þjóðarsátt, þá er sá þrýstingur alltaf til staðar. Það er mögulega hægt að ná fyrirsjáanleika á öðrum forsendum. Það á að gera í þessu frumvarpi en með því að fórna algjörlega sanngirnissjónarmiðinu, jafnræðissjónarmiðinu, með því sem segir í 3. gr., og ég ætla bara að segja það á mannamáli: Úthlutun á þessum nýja kvóta, og þetta er ekki gamli kvótinn, þetta er nýr kvóti sem er verið að úthluta, það er verið að takmarka aflann og úthluta honum. Nú höfum við tækifæri til að fara aðra leið við stjórn fiskveiða en þessa, með því að setja annars konar lög. En nei, það á að fara gömlu leiðina og það á ekki aðeins að fara þá gömlu leið að úthluta afla heldur er úthlutað og það fest, það má ekki segja því upp í sex ár. Menn fá kvóta og það má ekki segja upp í sex ár. Um leið og búið er að festa það eru menn skaðabótaskyldir, þannig að ef ný ríkisstjórn tekur við og vill breyta kerfinu getur hún það ekki án þess að verða skaðabótaskyld. Það er búið að binda hendur löggjafans inn í framtíðina. Það verður að hafa til hliðsjónar. Það þýðir ákveðinn fyrirsjáanleika í greininni en það er búið að tryggja kerfi sem ekki er þjóðarsátt um og menn eru mjög ósáttir með, það er ekki sanngirnissjónarmið þarna, það er ekki jafnræðissjónarmið. Þetta er mjög snjallt útspil hjá stjórnarflokkunum sem báðir hafa verið varðmenn þess kvótakerfis sem hefur verið við lýði. Þetta er mjög snjallt útspil því að þeir geta réttlætt fyrirsjáanleikann. Auðvitað viljum við fyrirsjáanleika. En þeir réttlæta hann á ójafnræðisgrundvelli og ósanngirnisgrundvelli. Ég held að flestir landsmenn væru alveg tilbúnir í að kvótinn yrði leigður út á markaðsgrundvelli til sex ára, jafnvel til tíu ára, jafnvel heila kynslóð. Það mundi tryggja fyrirsjáanleika og það mundi tryggja markaðsverð, ekki eitthvert verð sem stjórnmálamenn ákveða, markaðsverð fyrir þessa sameiginlegu nýtingu. Ef við höldum áfram með gildin er fyrirsjáanleiki klárlega mikilvægur vegna þess að hann eykur skilvirknina, fyrirsjáanleikinn er nauðsynlegur fyrir hana. Við aukum hámarkshagkvæmni sem tryggir síðan hámarkshagnað af auðlindinni og við viljum það. En þá komum við aftur að því að ekki er verið að tryggja að hámarkshagnaður eða hámarksarður af greininni, nýtingin á sameiginlegri auðlind, skili sér með sanngjörnum hætti til eigendanna, sem er þjóðin. Það er annað atriði í þessu frumvarpi sem hefur að gera með framseljanleikann, sem verður að taka tillit til. Það að hafa þennan kvóta framseljanlegan eykur skilvirkni, en það skapar ákveðin vandræði inn í framtíðina. Menn réttlæta í dag að ekki sé hægt að taka kvótann af þeim sem höfðu keypt hann, það er það sem framseljanleikinn gerir, hann býr til kringumstæður þar sem menn kaupa kvóta. Menn geta þá selt sig út úr greininni og við þekkjum alla þá sögu. Um leið og menn eru komnir með framseljanleikann eykur það skilvirkni en þá er komið upp ákveðið vandamál sem þarf að leysa inn í framtíðina ef við ætlum að færa þetta aftur til þjóðarinnar, því að þá þarf einhvern veginn að sýna þeim sanngirni sem hafa keypt kvótann, sem ég held að flestir séu sammála. Það gæti verið eitthvað eins og menn eru að reyna að gera í dag með þann kvóta sem þegar hefur verið úthlutað og seldur, ekki makrílkvóta sem við gætum farið aðra leið með núna heldur kvóta sem hefur þegar verið úthlutað og hann seldur, þá mundi þurfa að veita þeim einkaleyfi í einhvern ákveðinn tíma. Það sem er í boði að segja núna við þá sem hafa verið að veiða er: Þetta er það sem þið hafið fjárfest. Við ætlum að setja takmarkanir á þetta og þið megið bara veiða ákveðið mikið o.s.frv. en á móti fáið þið einkaleyfi í tíma sem er í samræmi við þær fjárfestingar sem þið hafið lagt út í. Eftir það er þetta eign þjóðarinnar og nýtingarréttinum er úthlutað, hann er seldur á frjálsum markaði til sex ára, átta ára, tíu ára, kannski til 20 ára, til að tryggja sjálfbærni. Með þeirri leið gætum við sýnt þeim sanngirni sem hafa verið að veiða og fjárfesta og við gætum tryggt sjálfbærni, fyrirsjáanleika og jafnvel þjóðarsátt. Það er annað sem þarf að taka tillit til í frumvarpinu. Í síðustu málsgrein 1. gr. segir: „Verði ósamræmi milli ákvæða þessara laga og annarra laga á sviði fiskveiðistjórnar skulu þessi lög gilda.“ Ef þessi lög, í meðförum þingsins, stangast á við aðrar greinar á einhverjum forsendum, t.d. 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, sem kveður á um þjóðarréttinn, gæti það grafið undan því. Ég bið þingmenn að fylgjast með því og vera mjög meðvitaðir um það.
Forseti. Frumvarpið sem hér er til umræðu felur í sér stórtíðindi, það eru stórtíðindi í stjórnmálum á Íslandi þegar það er lagt fram því hér er verið að leggja til að taka inn í fiskveiðistjórnarkerfið og kvótasetja fiskstofn sem ekki hefur fyrr verið kvótasettur. Það er vitað að fiskveiðistjórnarkerfið eins og það er er ein umdeildasta löggjöf sem gildir í landinu. Það er löggjöf sem hefur breytt íslensku þjóðfélagi gífurlega. Vissulega eru ákveðin áhrif fiskveiðistjórnarlaganna þau að nú er þessi mikilvægi atvinnuvegur sem betur fer rekinn með hagnaði og rekinn mjög vel og skilar miklum verðmætum, en hann skilar ekki eiganda auðlindarinnar verðmætum, hann skilar þeim mestum verðmætum sem fengu auðlindina afhenta án þess að þurfa greiða nokkuð fyrir hana. Nú stöndum við hér með makríl sem á undanförnum árum hefur verið, eins og einhver nefndi, eins og lottóvinningur fyrir íslenskan efnahag. Ég get svo sem tekið undir það, en nú ætlum við að afhenda hann og ekki til eins árs eins og gert var. Það er auðvitað rétt sem hér hefur komið fram að sá kvóti sem úthlutað hefur verið verður aldrei í einni andrá tekinn af þeim sem fara með hann, en hins vegar er það þannig að á pappír er úthlutað til eins árs. Nú kemur þessi nýi stofn inn og er kvótasettur, og það á að vera til sex ára. Ekki nóg með það, heldur framlengjast þessi sex ár alltaf ef lögunum er ekki breytt. Það er því ekki þannig að ef kvótinn er í fyrsta skipti settur á árið 2016 renni hann út árið 2022, heldur framlengist hann alltaf nema lögunum sé breytt. Það er gífurleg breyting frá því sem gildir í dag. Gífurleg breyting. Kannski mætti vera dramatískur og segja: Hérna er verið að stíga skrefið, sýna það að kvótinn er ekki lengur sameign þjóðarinnar heldur koma inn einkaréttarleg áhrif. Þess vegna er gífurlega mikilvægt að spornað verði við því að þessi lög verði sett eins og gert er ráð fyrir hér. Virðulegi forseti. Í hvaða andrúmi ef svo má segja er þetta lagafrumvarp lagt fyrir? Jú, það er ófremdarástand í þjóðfélaginu. BHM er í verkfalli. Það vofa yfir verkföll á almennum vinnumarkaði. Landspítalinn, vegna verkfalls BHM, er rekinn á 40% afköstum. Fólk getur ekki þinglýst samningum ef það vill selja eða kaupa hús, þannig að verkfall BHM veldur miklum truflunum á atvinnulífinu. Verkföll eru yfirvofandi á almennum markaði og menn jesúsa sig yfir því að krafist er 300 þús. kr. lágmarkslauna. Á sama tíma kemur HB Grandi, sem er nú einmitt afkvæmi þeirra laga sem hér eru undir, stjórn HB Granda, og hækkar við sig launin um 33%. Ríkisstjórnin sem leggur þetta til hefur afnumið auðlegðarskatt og hún hefur lækkað veiðigjald, hún hefur hækkað matarskatt og fólk þarf að borga meira úr eigin vasa en áður ef það verður veikt. Þeir sem hafa lægstu launin eru sagðir bera ábyrgð á stöðugleikanum. Og meðan á öllu þessu stendur ætla menn að leggja þetta til, að færa 115–150 milljarða yfir til þeirra sem eiga útgerðirnar í landinu. Þetta er náttúrlega alveg yfirgengilegt, virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða tæknilegar útfærslur í frumvarpinu vegna þess að ég held að það skipti miklu, miklu meira máli að skoða það í stóra samhenginu og að skoða á þann hátt að við áttum okkur á því að ástandið í þjóðfélaginu krefst kerfisbreytingar. Eina leiðin til þess að fólk í þjóðfélaginu, fólk á launamarkaði, fólkið í BHM sem núna er í verkfalli, geti fengið kröfum sínum fullnægt er að það verði kerfisbreyting í þjóðfélaginu. Og til þess að breyta kerfinu þá þarf einmitt, virðulegi forseti, að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu. Það þarf að breyta hlutföllunum í landinu, skipta gæðum landsins öðruvísi en gert hefur verið hingað til. Og hér erum við einmitt með löggjöf um undirstöðuatvinnuveginn þar sem á að fara sömu gömlu leiðina og jafnvel verri en farin hefur verið fyrr. Þetta er yfirgengilegt, virðulegi forseti. Þetta er algjörlega yfirgengilegt. Eina hugsanlega leiðin til að sætta sig við að makríllinn verði kvótasettur er sú sem sumir þingmenn hafa stungið hér upp á, að hann fari á frjálsan markað, að menn bjóði í kvótann, útgerðarfélög bjóði í kvótann. Þá mundi líka, virðulegi forseti, eitt af ágreiningsefnum þjóðfélagsins leysast með því að útgerðin sjálf ákveði veiðigjöldin, útgerðin sjálf ákveði hve mikið hún gæti borgað og væri tilbúin að borga fyrir að veiða fiskinn í sjónum. Þetta held ég að sé eina leiðin til þess að einhver minnsta sanngirni verði í því hvernig það skref verður stigið að taka makrílinn inn í kvótakerfið. Þá segja menn: Það er ekki hægt. Þar sem uppboðskerfi hafa verið reynd hafa þau leitt til samþjöppunar á markaði. En ræðurnar sem hafa verið haldnar hér á undan þessari tölu minni snúast einmitt um að það kerfi sem er verið að innleiða hér mun leiða til samþjöppunar á markaði vegna þess að þeir sem fá kvótann, smábátarnir, munu trúlega innleysa fljótlega þann hagnað sem þeir hafa af því að fá kvótann og selja hann til annarra. Ísfiskskipin og frystitogararnir eru líka taldir líklegir til að skipta á aflaheimildum. Það er samþjöppun í kerfinu samkvæmt þessu frumvarpi. Og af hverju er þá hitt svona miklu verra? Hún var fróðleg, fannst mér, ræða hv. þm. Jóns Gunnarssonar í morgun, formanns atvinnuveganefndar, þar sem hann dásamaði markaðskerfið og framsalið í sjávarútveginum sem hefði stuðlað að mikilli hagkvæmni í sjávarútveginum. Og ég var honum sammála. Markaðskerfið stuðlar að hagkvæmni. En hann vill hafa það alls staðar nema hjá okkur sem eigum auðlindina. Það má ekki vera markaðskerfi í upphafi máls. Það má bara vera markaðskerfi þar sem þeir hagsmunahópar sem vissulega styðja þá stjórnmálaflokka sem hér eru við völd og við höfum séð af fréttum að greiða í kosningasjóði þeirra, þeir eiga græða en ekki við, ekki þjóðin sem á auðlindina. Það var fróðlegt og upplýsandi að hlusta á lofgjörð hv. þingmanns um það hvernig einkafyrirtæki, einkaaðilar hafa hagnast og grætt og komið vel út úr kvótakerfinu meðan þjóðin fær ekki neitt og meðan ekki er hægt að borga fólkinu í landinu almennilegt kaup. Og menn jesúsa sig yfir því að einhverjir vilji fá 300 þús. kr. á mánuði. Þetta er algjörlega yfirgengilegt, virðulegi forseti. Ég er viss um að einhverjir segja: Þetta er nú ekki málefnaleg ræða. Eigum við ekki að ræða um það að smábátarnir fá 5% og einhverjir aðrir? En þetta er það sem skiptir máli, virðulegi forseti, að skoða þetta frumvarp sem hér er lagt fram í hinu stóra samhengi, út frá hinni miklu misskiptingu sem er í landinu og því að hér þarf að breyta kerfinu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér finnst að við þingmenn þurfum að spyrja okkur grundvallarspurninga þegar tækifæri gefst til að ráðstafa sameiginlegri auðlind með öðrum hætti en áður hefur verið í þessari grein. Þá þurfum við að sjá fyrir okkur hvernig við viljum, ef við komum að hreinu borði, útdeila þessari sameiginlegu auðlind og fá afgjald fyrir. Þess vegna kalla ég eftir því að menn geri upp hug sinn í þeim málum, hvernig menn vilja hafa það, en séu ekki alltaf með hugann við núverandi kerfi, að reyna að bæta það. Mér finnst hugsunin oft vera sú að við þurfum alltaf að vera að bútasauma í núverandi kerfi. Ég heyri að hv. þingmaður er hlynntur því að fara í einhvers konar útboð. Ég hef talað fyrir því að leigja frekar innan ársins og að tengja það þannig markaðsverði hverju sinni hve hátt verð menn greiða fyrir þá leigu. Það er þá ákveðin markaðstenging en samt ekki að menn gangi alla leið og bara bjóði út í einum potti heldur skipti þessu upp miðað við þá útgerðarflokka sem eru í dag. Ég vil kannski aðeins heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart því. Mikið er talað um fyrirsjáanleika. Er hægt að tala um fyrirsjáanleika varðandi þennan stofn, sem er ólíkindatól, hvort sem mönnum líkar betur eða verr? Það er í raun aldrei hægt að gera nein plön langt fram í tímann. Með því að negla þetta niður með þessum hætti í kvótasetningu og framsali er ríkið þá ekki að kalla yfir sig kröfu um skaðabætur?
Virðulegi forseti. Ef ég byrja fyrst á því síðasta sem hv. þingmaður nefndi um hugsanlegar skaðabætur: Ef makríllinn fer nú bara aftur í burtu, hann er nú tiltölulega nýkominn, þyrfti ríkið að greiða skaðabætur? Jú, það getur vel verið að hætta sé á því. En samt sem áður held ég að ríkið geti ekki borið ábyrgð á aflabresti. Á hinn bóginn er ég alveg sammála þingmanninum í því sem mér fannst hún vera að tala um. Ég mæli mjög eindregið fyrir markaðslausn í því hverjir fá kvótann og hver upphæð veiðigjaldsins er. En ég er alveg sammála því að það ætti ekki allt að vera í einum potti. Ég er ekki nákvæmlega með uppskriftina að því hvernig ætti að gera það. Í dag var talað um hvort það ætti að vera byggðakvóti, en það er hægt að setja kvótann á markað án þess að það sé allt í einum potti. Við gætum haft ákveðnar reglur um að þessi stærð af bátum geti boðið í svona mikið eða þetta landsvæði. Það er hægt að hafa alls konar krúsidúllur þar í kring. Ef menn skoða veiðigjaldafrumvarpið, sem verður til umræðu hér á eftir, þá eru þvílíkar flækjur í því hvernig það er fundið út og hvernig á að reikna það. Ég held að það væri barnaleikur að búa til eitthvert kerfi um það hvernig mætti bjóða kvótann upp. [[Forseti hringir.]] Við skulum líka vera alveg klár á því, virðulegi forseti, að það er mikil reynsla af því hér að bjóða upp fisk þó að hann sé ekki í sjónum.
Frú forseti. Hv. þingmaður kom ágætlega inn á það að setja hlutina í heildarsamhengi við þann gjörning sem hér fer fram af hálfu ríkisstjórnarinnar, að koma með þennan gjafakvóta á silfurfati til útgerðaraðila sem hafa stundað makrílveiðar undanfarin ár. Varðandi kjarabaráttu ýmissa stétta í landinu í dag og það alvarlega ástand sem fram undan er í þeim málum og kaupkröfur fólks - hefur hv. þingmaður sett verðmiða á eða sett þessa hluti í það samhengi? Hvaða bóluhagkerfi er verið að setja í gang í þessu kerfi með því að setja framsal á, það er kallað að það eigi að þjappa saman en það er verið að skuldsetja greinina og setja aðra út fyrir borðstokkinn ef svo má að orði komast. Ég spyr hvort hún hafi ekki áhyggjur af því að þarna séu froðupeningar á ferð sem ekki er innstæða fyrir með þessari [[Forseti hringir.]]miklu verslun á milli sem nú skapast í stað þess að menn borgi bara eðlilegt veiðigjald fyrir afnotin.
Virðulegi forseti. Ég mundi vilja að menn borguðu meira en venjulegt veiðigjald fyrir afnotin.
Ég sagði eðlilegt.
Eðlilegt?
Já.
Það er þá spurningin hvað er eðlilegt veiðigjald. Ég tel til dæmis að það veiðigjaldafrumvarp sem við erum að tala um hér á eftir sé ekki eðlilegt. Þar skýrðist misskilningur minn á spurningu þingmannsins. Jú, ég er þeirrar skoðunar. Út af fyrir sig vil ég ekkert hafa neitt sérstakar áhyggjur af því að fyrirtækin geri einhverja vitleysu. Fyrirtækin eiga að bera ábyrgð á sér sjálf. Ég tel það ekki hlutverk okkar hér á Alþingi að hafa áhyggjur af því að fyrirtæki offjárfesti. Ef þau offjárfesta þá verða þau bara að bera ábyrgð á því sjálf. Það er nú mín skoðun á því.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðu sem tekur einmitt utan um málið í heild sinni. Mig langaði jafnvel að færa málið enn lengra út úr tölfræði og ártölum yfir í að spyrja þingmanninn hvort hún sé ekki sammála mér um að langskynsamlegast væri að klára og koma í gegnum Alþingi auðlindaákvæði í nýrri stjórnarskrá áður en við förum að hræra í löggjöf, sem getur þýtt skaðabótakröfur á ríkið, ef þetta verður að lögum, áður en við breytum stjórnarskránni. Nú vitum við að það þarf að staðfesta veiðigjöld og breyta því og ég spyr hvort ekki væri hægt að taka lögin frá því síðast og koma þeim í gegnum þingið í staðinn fyrir að taka allt sem þetta inniber með; þetta er miklu umfangsmeira og gefur ákveðnum fyrirtækjum jafnvel tækifæri til að eignast kvótann til frambúðar. Það er svo auðvelt að flækja sig í þessu. Það er einfaldlega þannig að allt of margir geta ekki og vilja ekki setja sig inn í þessi kvótamál, samt eru þetta rosalega miklir hagsmunir. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé skynsamlegra að við tryggjum auðlindaákvæðið í stjórnarskrá og breytum svo lögunum.
Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að segja: Jú auðvitað. Það er í raun forsenda fyrir því að hægt sé að koma inn með þetta sex ára ákvæði. Samt mundi það ekkert nægja mér að hafa það í stjórnarskrá að auðlindin væri klárlega í eigu þjóðarinnar. Það er ekki nóg, það þarf líka að útdeila þessum gæðum, þessari auðlind. Það þarf að útdeila henni á markaðsforsendum en ekki á hagsmunaforsendum flokka eða fólks sem situr á Alþingi í dag. Ég er ekki talsmaður óhefts markaðar, en ég er talsmaður markaðar með eftirliti og reglum, þar sem einhverjar reglur gilda. Í andsvari mínu við hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur hér áðan segi ég: Það er hægt að nota markaðsöflin en setja þeim reglur og setja þau í hólf þannig að það sé ekki óheftur markaður. Auðvitað þarf að fá auðlindaákvæði í stjórnarskrána og hefði átt að vera búið að gera það fyrir löngu. En ekki eru allir á eitt sáttir um það hvernig það auðlindaákvæði ætti að líta út. Auðlindaákvæðið þarf að uppfylla ákveðnar kröfur hjá mér, það getur verið verra að hafa vont ákvæði inni en ekki, verr af stað farið en heima setið.
Forseti. Þar erum við algjörlega sammála, ég og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir Að sjálfsögðu þarf auðlindaákvæðið að vera þannig að það skili sínu markmiði, að ekki sé hægt að hafa af þjóðinni það sem á að skapa þær forsendur að hægt sé að búa á þessu landi og líka þær forsendur að við pössum upp á auðlindina okkar. Það er allt of algengt að hugsað sé til skamms tíma þegar einhverjir herrar ákveða að helmingaskipta lífsgæðum þjóðarinnar til vina og vandamanna. En ég hef svo sem ekkert margar spurningar í viðbót. Mér finnst þingmaðurinn hitta naglann á höfuðið í ræðu sinni. Ég vildi óska þess að hér væri einhver að hlusta á ræðu hv. þingmanns, til dæmis ráðherrann sem fer með þennan málaflokk.
Virðulegi forseti. Við erum sem sagt sammála um það, ég og hv. þingmaður, að það er ekki sama hvernig auðlindaákvæði væri orðað. En af því hv. þingmaður nefndi í fyrra andsvari sínu að fólk hefði ekki áhuga á kvótanum og nennti ekki að setja sig inn í hann og þar fram eftir götunum - auðvitað, af hverju skyldi venjulegt fólk hafa sérstakan áhuga á kvóta? Ég skil vel að þeir sem starfa við þetta hafi áhuga á því. Þess vegna eigum við að búa til kerfi sem er þannig að auðlindin skili því sem hún mest getur án þess að við hér á Alþingi séum að tala um það eða eitthvert fólk á einhverjum stofnunum að reikna út þetta og reikna út hitt. Við eigum að bjóða þetta upp og hafa um það gildar reglur og láta þetta síðan rúlla af sjálfu sér. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég get ekki á mér setið að koma hérna upp eftir ræðu hv. þingmanns. Ég held það hafi komið fyrir fjórum sinnum í ræðunni að þjóðin fái hreinlega ekki neitt, fái bara ekki neitt í sinn hlut og því þurfum við að leggja á meiri gjöld og hærri gjöld og endurskoða allt verulega vel. Ég get ekki annað séð en að í þessu frumvarpi komi mjög skýrt fram að fyrirtæki í sjávarútvegi skili þjóðinni mjög miklum verðmætum og það er skýr mynd af því að til dæmis árið 2013 töldu þau upp á um 25 milljarða. Hér eru aðeins talin fyrirtæki í sjávarútvegi og ekki í tengdum greinum, því að sjálfsögðu leiða þessi fyrirtæki af sér önnur störf og nýsköpun og ný verðmæti sem við hljótum alltaf að þurfa að horfa til og hljótum líka að þurfa að vernda fyrir sköttum og gjöldum, vegna þess að það getur líka haft algjörlega þveröfug áhrif ef menn fara að misnota þau eða ef þau fara upp fyrir eðlilegt mark. Þá komum við kannski að hugtakinu „eðlilegt“ því að eðlilegt veiðigjald, eins og hér var nefnt og er eitthvað sem mér skilst að samstaða sé um, þetta hóflega veiðigjald, er ekki það sama og það er alls ekki hægt að taka undir að það sé ekki neitt og skili þjóðinni ekki neinu í dag. Ég verð að gera athugasemdir við þessa umræðu.
Virðulegi forseti. Það má kannski segja að mér hafi hlaupið kapp í kinn hér í ræðustól þegar ég sagði að enginn fengi neitt. Auðvitað er sjávarútvegurinn undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar, þótt aðrir atvinnuvegir séu orðnir stærri núna. Ég held að ég hafi líka tekið mjög skýrt fram að það gleður hjarta mitt að hann skuli skila miklu hagræði og að sjálfsögðu greiðir hann skatta og gjöld og þar fram eftir götunum, ekki ætla ég að draga úr því. Hins vegar er til dæmis fólk sem vinnur í fiskvinnslu og fær ekki mjög há laun á meðan stjórnendur fyrirtækjanna, sem eiga þau, greiða sér ágæt laun og miklu meira en það. Það finnst mér vont. Ég ætla ekkert að biðjast afsökunar, fólk tekur oft svona til orða, en þegar ég segi „ekkert“ þá meina ég kannski frekar „lítið“ í þessu sambandi. Ég held hv. þingmaður hafi nú skilið það. Það sem ég á við er að fyrirtækin eru tilbúin að greiða miklu meira fyrir það að veiða fiskinn í sjónum heldur en rennur í sameiginlega sjóði fyrir það, og þau greiða það hvert öðru. Það finnst mér óeðlilegt. Það er vegna þess að ef það kæmi til ríkisins værum við kannski ekki í þessum verkföllum sem við erum í núna. Þá gætum við haldið uppi betra heilbrigðiskerfi en við gerum núna. Þá gætum við haldið uppi betra menntakerfi en við gerum núna. Það verður að koma fé í opinbera [[Forseti hringir.]]sjóði til þess að við getum haldið uppi því þjóðfélagi sem við viljum lifa í. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið og það að hún viðurkenni að henni hafi hlaupið kapp í kinn, þótt það hafi reyndar gerst aftur, held ég, í lok ræðu hennar eða svari rétt áðan. Það er auðvitað alveg rétt að þótt fólk leyfi sér að segja að þetta skili engu samfélagsins er það engan veginn svo, það skilar milljörðum til samfélagsins og miklum fjölda starfa og alls kyns afleiddum störfum, nýsköpun og öðru slíku, sem má ekki vanmeta. Ég held að það sé aðalatriði í því sem ég vildi koma hér að. Mér finnst skrýtið að heyra umræðuna alla á neikvæðu hliðinni, um að menn sjái ofsjónum yfir þeim tekjum sem sjávarútvegsfyrirtækin velta, en skattarnir sem þau greiða eru samt einmitt [[Forseti hringir.]]grundvöllur þess að sé hægt að greiða hérna ágætislaun.
Virðulegi forseti. Ég sé engum ofsjónum yfir því sem sjávarútvegsfyrirtækin velta. Ég vildi hins vegar að hluti af veltunni færi meira á milli þeirra og ríkisins heldur en á milli þeirra, rétt si svona. Það er bara það. Ég er alveg sammála því að auðvitað greiða þessi fyrirtæki til samfélagsins. Mér finnst þau einfaldlega ekki greiða nóg, vegna þess að þau hafa efni á því að greiða meira. Ég tel að til þess að halda uppi því þjóðfélagi sem við viljum halda uppi þurfum við að fá meira frá þessari atvinnugrein. Svoleiðis er það. Fólk er alltaf að tala um að [[Forseti hringir.]]það þurfi að lækka virðisaukaskatt á föt og á hitt og þetta. [[Forseti hringir.]]Af hverju hækkum við ekki launin í landinu? Þá mundi þetta bjargast.
Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að lesa 34. gr. í frumvarpi stjórnlagaráðs til stjórnarskipunarlaga, með leyfi forseta: „Auðlindir í náttúru Íslands, sem ekki eru í einkaeigu, eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Enginn getur fengið auðlindirnar, eða réttindi tengd þeim, til eignar eða varanlegra afnota og aldrei má selja þær eða veðsetja. Til auðlinda í þjóðareign teljast náttúrugæði, svo sem nytjastofnar, aðrar auðlindir hafs og hafsbotns innan íslenskrar lögsögu og uppsprettur vatns- og virkjunarréttinda, jarðhita- og námaréttinda. Með lögum má kveða á um þjóðareign á auðlindum undir tiltekinni dýpt frá yfirborði jarðar. Við nýtingu auðlindanna skal hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi. Stjórnvöld bera, ásamt þeim sem nýta auðlindirnar, ábyrgð á vernd þeirra. Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda eða annarra takmarkaðra almannagæða, gegn fullu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn. Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau leiða aldrei til eignarréttar eða óafturkallanlegs forræðis yfir auðlindunum.“ Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta í þessari ræðu er til að halda því til haga að hér hefur um árabil verið umræða um það hvernig við ætlum að haga sjávarútvegsmálum á Íslandi og er þeirri umræðu langt frá því lokið. Einnig finnst mér mikilvægt að ekki hafa allir gleymt þessu frumvarpi, sem titlað var Gleym mér ei, sem var nauðsynlegt að því er virðist, og ekki hafa allir gleymt því að það þurfi og eigi að breyta því hvernig við hugsum um sjávarútveginn og gildir þá engu hverjar hefðirnar eru og álíka. Umræðurnar um frumvarpið sem við ræðum hér hafa verið fróðlegar og áhugaverðar að mínu mati. Ég verð að viðurkenna að ég er óttalegur nýgræðingur þegar kemur að sjávarútvegsmálum almennt. Ég hef lært mjög mikið mjög hratt um þetta mál en er þó ansi langt frá því að vera nokkurs konar sérfræðingur í þeim efnum. Ég vona því að þessi umræða, og sérstaklega 2. umr., verði ekki aðeins mér heldur líka áhorfendum til mikils fróðleiks. Það eru nokkrir hlutir sem stinga mig aftur og aftur í umræðunni. Það sem stingur mig helst eru hinar siðferðislegu réttlætingar fyrir því að láta þennan kvóta endurgjaldslaust í hendurnar á þeim sem hafa veiðireynslu. Nú hafa menn oft heyrt rök á borð við hagkvæmni, að hagkvæmni sé það mikilvægasta af öllu. Vissulega er hagkvæmni mikilvæg en þau rök trompa ekki öll önnur. Það eru aðrir þættir í samfélaginu sem skipta líka máli. Það skiptir til dæmis máli að nýliðun geti átt sér stað. Það skiptir máli að kerfið sé sanngjarnt, í það minnsta á einhvern hátt, og að mati margra, þar á meðal mín, skiptir máli að það sé einhvers konar jafnaðarhugsjón á bak við, ekki endilega sem nein tromprök heldur en vissulega má ekki henda því út sem fullkomnu aukaatriði sem engu máli skipti. Hagkvæmnisrökin eiga því ekki að trompa allt en það er einmitt vegna þess að ég hef nánast einungis heyrt hagkvæmnisrökin áður sem ég hvái svolítið þegar kemur að siðferðislegu rökunum. Siðferðislegu rökin afmarkast, eftir því sem ég fæ best séð, út frá tveimur þáttum. Annars vegar er það að þeir sem hafa veiðireynsluna hafi lagt út í gríðarlegar fjárfestingar og eigi þess vegna skilið að fá þennan kvóta í kjölfarið, sérstaklega með hliðsjón af 5. gr. laga sem ég man ekki hvað heita en eru nr. 151/1996, vegna þess að þeir sem hafi veiðireynsluna hafi gefið sér í mörg ár að þeir muni fá þennan kvóta að launum fyrir það að vera fyrstir til að öðlast þessa veiðireynslu. Mér þykja þau siðferðislegu rök ekki mjög sannfærandi því að hafa menn hafa væntanlega veitt þennan fisk og selt og grætt á því. Það er gott og blessað því að maður vill auðvitað að fólk græði á því að gefa fólki að borða, maður vill að fólk græði á því að gera samfélaginu gott. En að fá aukabónus fyrir að vera fyrstur, sérstaklega þegar maður lítur á hvaða fyrirtæki þetta eru, ég sé ekki siðferðisrökin á bak við það, ég sé ekki sanngirnisrökin á bak við það þannig að ég gef voða lítið fyrir það. Ég fæ ekki séð af samtölum mínum við þá sem vita mun meira um þetta en ég, sem eru mjög margir, að það hafi þurft að umturna því hvaða tæki og tól og veiðar menn nota til að veiða makríl. Komið hefur fram í ræðum að menn komust að því þegar makríllinn gekk inn í lögsöguna að hægt væri að veiða hann á ýmsan hátt og menn hafa verið að þróa sig áfram í þeim efnum. Það er gott og blessað en undirstrikar að það er ekki eins og við höfum þurft að skipta út skipaflotanum til að veiða makrílinn. Ég skil því ekki alveg hvaða skaði það er sem sjávarútvegurinn á að verða fyrir, sem hann á væntanlega að geta kært ríkið fyrir, ef ekki verður farin sú leið sem hér er lögð til að verði farin. Ég skil ekki heldur hvers vegna ekki er búið að kæra ríkið, eftir því sem ég fæ best séð, fyrir að hafa ekki sett þessi lög enn þá. Hvers vegna ekki? Mér sýnast allar röksemdir fyrir því að gera það núna ekki vera mjög sterkar. En síðast en ekki síst, og það er kannski aðalatriðið í þessu, eða ég hallast alla vega að því, erum við að tala um fiskveiðistofn sem er nýr á Íslandi, hann er ófyrirsjáanlegur og hann hefur verið kallaður engispretta hafsins af því að hann étur ofboðslega mikið. Í ljósi þess að við vitum ekki hvar stofninn verður eftir örfá ár, hann er nýtilkominn og að því er virðist erum við enn þá að þróa leiðina til að veiða hann, þykir mér hálfósannfærandi, svo ekki verði fastar að orði kveðið, að tala um fyrirsjáanleika. Við verðum að horfast í augu við þá umhverfislegu staðreynd að það er ekki fyrirsjáanleiki í þessari grein þegar kemur að makríl. Það er þannig og það er ekki ákvörðun okkar sem ræður því. Það eru náttúruöflin sem ráða því, hvað sem tautar og raular. Ég sé því satt best að segja ekki mikla þörf á lagalegum fyrirsjáanleika í þeim efnum á meðan hinn lífkerfislegi fyrirsjáanleiki er svo gott sem enginn, hann er afskaplega lítill. Hér kemur punktur sem ég vona að ég sé ekki algerlega á villigötum með og það er verðmæti kvótans þegar hann hefur verið inntur af hendi. Segjum sem svo að þetta frumvarp verði að lögum og þeir sem eru með veiðireynsluna fá þennan kvóta í hendurnar. Kvótinn er þá á ákveðnu virði, segjum 100 milljarðar í heild eða eitthvað því um líkt, sem er reyndar mjög varlega áætlað eftir því sem ég fæ best séð miðað við aflamarkið og þorskígildið. Ég velti fyrir mér hvað gerist síðan þegar komnir eru 100 nýir milljarðar í efnahaginn, sem er það sem gerist óhjákvæmilega með þessu, þegar það koma 100 milljarðar af nýjum verðmætum, sumir mundu segja nýjum peningum og það er hægt að líta þannig á ef maður vill vera opinn með það: Hvað gerist þegar eða öllu heldur ef makríllinn fer eitthvað, vegna þess að við vitum ekkert hvað verður um hann? Þá höfum við orsakað frekar stóra sveiflu í efnahagnum, sem mér finnst líka svolítið hættulegt. Þess vegna tek ég undir með hv. þm. Kristjáni L. Möller og fleirum sem hafa sagt að þetta sé í það minnsta ekki tímabært. Ég held að við vitum ekki nógu mikið um það hvað verður um makrílinn og hvernig þetta á eftir að þróast til að geta tekið svona ákvörðun á þessum tímapunkti. Í allra skásta falli erum við að búa til 100 milljarða plús sem við vitum ekkert hvað verður um á næsta ári. Ég legg til að það skipti máli í þeim raunveruleika sem íslenskur efnahagur er. Þess vegna eigum við frekar að reyna að sjá hvað verður með reynslunni og sérstaklega með hliðsjón af því að geta brugðist öðruvísi við í framtíðinni ef tækifæri verður til þess, sem ég tel reyndar alveg að verði. Ég tel að hægt sé að breyta 5. gr. laga nr. 151/1996 og ef einhver vill kæra ríkið fyrir það að Alþingi breyti lögum má fara inn á það mín vegna. Ég tel ekki að við eigum að vera líta á þessi mál núna, við eigum að vera að horfa á 34. gr. í frumvarpi stjórnlagaráðs til stjórnarskipunarlaga, við eigum að vera að horfa á hvernig við ætlum að fara með auðlindina og auðlindir almennt í grundvallaratriðum. En það allra skásta sem ég get sagt um þetta er að það er ótímabært og að mínu mati að hluta til óábyrgt að vera að búa til þennan kvóta úr þessu á þessum tímapunkti, með hliðsjón af því að við vitum ekkert hvað verður í framtíðinni. Þá er ég að reyna að vera eins jákvæður og ég mögulega get gagnvart þessu, sem er erfitt. Ég ætla að spara frekari vangaveltur um þetta þar til í 2. umr. Ég vænti þess að hún verði töluverð vegna þess að þetta er grundvallaratriði sem við erum að ræða hérna, eða öllu heldur einkenni af grundvallaratriði. Þetta eru sérlög vegna þess að það eru sérstakar aðstæður fyrir hendi. Þess vegna finnst mér fullkomlega við hæfi að við ræðum ítarlega grunninn að því sem við erum að byggja þessar ákvarðanir á. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um stjórn veiða á makríl. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hélt hér mjög áhugaverða ræðu og var opinn fyrir því hvaða kerfi við ættum að hafa á fiskveiðum. Hann hóf mál sitt á stjórnarskrárhugmyndum stjórnlagaráðs, auðlindaákvæði, sem ég er í prinsippinu sammála. Það er ágætt að fara yfir það. Hv. þingmaður gerði það mjög vel og það skiptir mjög miklu máli að við höfum þann ramma til hliðsjónar við utanumhald um veiðar og vinnslu, um það kerfi sem við byggjum sjávarútveginn á. Það eru auðvitað mjög ólíkir hagsmunir sem liggja víða, stærð báta og skipa, stærð rekstraraðila, samsetning veiða og vinnslu og landfræðileg staðsetning - þetta er flókið mál eins og sagan hefur kennt okkur. Rekstur sjávarútvegsfyrirtækja skiptir okkar þjóð meira máli en margar aðrar þjóðir, hv. þingmaður er mér örugglega sammála um það. Reksturinn síðustu áratugi hefur sveiflast, en í seinni tíð hefur orðið mikill uppgangur og afkoma og rekstur flestra fyrirtækja batnað samhliða því og tekjur aukist. Það er ekki síst að þakka því kerfi, við getum alla vega ekki fært mjög sterk rök gegn því, að lykilhugtakið er nýting í þessum efnum. Hv. þingmaður talaði hér um tromphugtak. Ég vil því spyrja hv. þingmann hér í fyrstu spurningu hvort hann [[Forseti hringir.]]geti ekki verið sammála mér um það?
Virðulegi forseti. Nýting er góð. Við eigum að vera nýtin og við eigum að gæta að hagkvæmni, vissulega. En í mínum huga er það ekki aðalatriðið, nei. Í mínum huga er aðalatriðið ábyrg nýting á fiskstofninum, að við notum hann nógu lítið til þess að ganga ekki að honum dauðum miklu frekar en að við nýtum hann nógu vel til þess að einhverjar fjárfestingar borgi sig. Auðvitað er það mikilvægt samt sem áður, en mér finnst það ekki vera aðalatriði í þeim skilningi. Það eru fleiri atriði sem skipta máli. Ef samningur við þjóðina á að vera sá að hagkvæmnin sé mikilvægari en möguleikar til nýliðunar, þá er ég ekkert viss um að það sé góður samningur. Ég stórefast um það. Ég reyndar þori eiginlega að fullyrða að þjóðin mundi ekki samþykkja slíkan samning, þá á ég auðvitað við samfélagslegan samning en ekki formlegan. Mér finnst þessi ofuráhersla á hagkvæmni einkennast af því að hagkvæmnin skipti meira máli en sanngirni og jöfnuður, nýliðun og síðan ábyrg nýting á hafsjónum - reyndar með þeim fyrirvara að enginn ágreiningur er um það að við eigum að nýta auðlindina með ábyrgum hætti. Það er jú þess vegna sem kvótakerfið er til staðar, ég geri mér alveg grein fyrir því. Það finnst mér líka vera aðalatriðið. Það finnst mér vera helsta ef ekki eina siðferðislega réttlætingin á kvótakerfinu. Þá eigum við eftir að svara því hvort ekki séu til aðrar útfærslur sem nái sama markmiði án þess að valda ósanngirni og erfiðleikum við nýliðun og þvíumlíkt, sem, að því er virðist, einkennir þetta kerfi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir svarið. Mér finnst hann alla jafna hafa mjög góða og sterka sýn á þau málefni sem hann ræðir, í þessu tilviki er það raunin. Ég er sammála hv. þingmanni um það að ábyrg nýting er gríðarlega mikilvæg. Sú sjálfbærni sem við höfum tekið upp samhliða þessu fiskveiðistjórnarkerfi er algjört lykilatriði í mínum huga til framtíðar litið. Það er einn af þeim kostum sem ég sé við þetta kerfi, það er sjálfbærnihugtakið sem hefur verið tekið upp og öflugar rannsóknir. Við sjáum það til dæmis með þorskstofninn. Hins vegar kom það vel fram í ræðu hv. þingmanns að makríllinn er ólíkindatól. Hann kom hingað til heilla fyrir þjóðina við erfiðar efnahagsaðstæður ekki fyrir alllöngu, í kjölfarið á hruninu. Það má eiginlega segja að makríllinn hafi komið þá, alla vega í þeim mæli sem hann er að veiðast síðustu árin. En það verður að segjast að það sem kannski helst útskýrir uppganginn eru, af því við flytjum jú mikinn hluta af því sem við veiðum hér og vinnum erlendis, bæði gengisáhrif og verðþróun. En auðvitað líka aðrir þættir eins og öflugar rannsóknir og sjálfbærar agaðar veiðar. Það kerfi sem hæstv. ráðherra og Alþingi ákveða verður að skapa vissan stöðugleika. Hv. þingmaður talaði hér um óvissu [[Forseti hringir.]]stofnsins en er þá ekki jafn mikilvægt að við höfum lagalega vissu fyrir rekstraraðila á móti?
Virðulegi forseti. Þegar við búum til kvóta verður kvótinn sjálfur að verðmætum. Fiskurinn sjálfur er verðmæti sem við höfum í sjálfu sér litla stjórn yfir ef nokkra og þegar makríllinn kemur inn í lögsöguna þá græðum við sem nemur verðmæti hans, þegar hann fer þá töpum við sem nemur verðmæti hans. Þegar við búum hins vegar til kvótann um að veiða makrílinn erum við búin að búa til ný verðmæti ofan á það. Þannig að ef makríllinn fer aftur, sem getur vel gerst, þá verður ekki bara brestur í makrílnum sjálfum heldur líka brestur í hagkerfinu sem umlykur stjórn veiða á honum. Það er þetta sem ég óttast að muni ýkja áhrifin vegna þess að við erum ekki viss enn þá. Ef lagalega fyrirkomulagið veldur aukinni vissu hjá fjárfestum þá er ég ekkert viss um að það sé endilega jákvætt. Ég er ekkert endilega viss um að það sé neikvætt heldur, en mér finnst allt í lagi að sjávarútvegurinn á þessum tíma, vegna óvissunnar um makrílinn, sé frekar viðbúinn því að breyta hratt, átti sig frekar á því að innan sex ára gæti allt verið gjörbreytt. Það er úr okkar höndum, það erum ekki við sem ákveðum það heldur að því er virðist makríllinn sjálfur eða öllu heldur umhverfið. Ég er því ekki sannfærður um að fyrirsjáanleikinn sem við gætum búið til hérna sé raunverulegur. Ef hann er óraunverulegur þá held ég að hann geti jafnvel búið til vandamál frekar en að leysa þau. Ég óttast það alla vega. Að lokum langar mig að koma að leiðréttingu frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Hann nefndi við mig að Ísfélagið í Vestmannaeyjum hefði stefnt ríkinu og er þeirri leiðréttingu komið á framfæri.
Frú forseti. Ég ætla aðeins að fara í frumvarp um stjórn veiða á Norðaustur-Atlantshafsmakríl. Ég vil segja um leið og ég byrja ræðuna að mér finnst umræðurnar hafa verið ljómandi góðar og fróðlegar fyrir fólk sem kannski þekkir ekki stjórn fiskveiða eða alla stofna þess út og inn. Þær hafa alla vega verið upplýsandi fyrir mig að mörgu leyti. Hér togast á pólitísk sjónarmið um kvótakerfið sem slíkt og það að setja makrílinn í kvóta, þar steytir á og ég er ekki undanskilin. Mér hefur fundist það áhugavert sem hefur komið fram hjá stjórnarmeðlimum. Þegar rætt var um að samþjöppun yrði með frumvarpinu og til þess væri leikurinn gerður ýtti það við mér og mér fannst það ekki hljóma mjög spennandi. Ég verð að segja það. Það er ekki eitthvað sem ég sé fyrir mér sem jákvætt fyrir sjávarútveginn, en meðal annars var talað um minni báta. Áðan var spurt hvort tímabært væri að kvótasetja makrílinn þar sem aflareynslan nær ekki yfir mörg ár og enn þá ósamið við þjóðirnar í kringum okkur, eins og við þekkjum. Það er margt í kringum makrílinn, til að mynda hvort hann kemur til með að verða í lögsögu okkar. Hér er hlýnandi sjór og ýmislegt hefur áhrif. Við erum því ekki að búa til neinn fyrirsjáanleika með því að festa þetta í sessi í ljósi þess að við vitum enn þá svo lítið um hegðun makrílsins. Eins og kom fram áðan má auðvitað segja að þegar makríllinn kom hérna inn upp úr hruni hefði það ekki getað gerst á betri tíma. Allir vildu eiga hann og veiða hann, sem varð raunin um tíma, menn kepptust við. Þetta var himnasending fyrir útgerðirnar og líka íslenska hagkerfið, bæði vegna krónunnar og útflutningsins, þetta skipti gríðarlega miklu máli. En það eru uppsjávarfyrirtækin sem hafa náð sér í mestu aflareynsluna frá því að makrílveiðarnar byrjuðu. Hinir komu seinna að og því má segja að ekki sé óeðlilegt að undan því sé kvartað, af því að þetta er verðmæt tegund, ein af þeim fáu eða kannski sú eina. Þeir þekkja það betur sem hafa rætt um þessi mál til fjölda ára en líklega hefur ekki komið svona verðmæt tegund inn í kerfið nánast frá því að kvótakerfið var lögfest. Af því að ég minntist á samningana áðan hefur aðeins verið komið inn á að líta ætti til reynslu Færeyinga og Grænlendinga. Ef ég hef lesið rétt voru það Færeyingar sem buðu upp makrílkvóta sinn á um 80 kr. kílóið og seldu svo meðal annars Samherja á 90 kr. Við getum velt fyrir okkur hvort við getum ekki gert það líka. Talað var um tölur og ráðherrann og fleiri höfðu efasemdir um tölurnar sem voru nefndar. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, og fleiri reyndar, rakti ágætlega þegar reynt var að staðsetja makrílinn miðað við það sem fengist hefði fyrir hann í þorskígildisstuðlum. Auðvitað skiptir máli hversu stór kvótinn er hverju sinni, hvernig markaðir eru og allt það, eins og með allan annan afla. En það er alveg klárt mál að það sem um er að ræða er gríðarlega stórt í krónum og aurum. Þetta eru miklir hagsmunir og því er ekki að leyna að sjávarútvegurinn hefur hagnast mjög á veiðunum undanfarin ár og við höfum tekist á um veiðigjöldin, rentuna af því sem hefur orðið til, meðal annars vegna makrílsins. Það liggur fyrir og hefur verið sagt áður að fjárfestingarnar hjá uppsjávarflotanum voru ekki í miklum mæli vegna þess að hann áttu það til vegna annarra veiða, t.d. á loðnunni og síldinni o.fl., og tekjuafgangurinn hefur verið með því besta hjá sjávarútveginum um áratugaskeið, sem betur fer. Þetta snýr því að litlu aðilunum sem hafa þurft að fjárfesta og það eru þeir sem hafa deilt hvað harðast á þetta. Að mínu viti eigum við að taka tillit til þess sem þar er sagt og hefur komið fram og minnast þess að vegna krókaveiðanna á makríl hefur skapast fjöldi starfa í landi. Það blasir við að ef það hefði ekki gerst hefði frystihúsum verið lokað víða um land og alveg augljóst að þau 5% sem hér á að skipta eða leka út til þeirra eru ótrúlega lítið. Það kom fram hjá hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni í morgun að hann hefði áhyggjur af því að ef menn fengju aðeins úthlutað 20 tonnum eða því um líku mundi það verða til þess að menn færu ekki af stað, það væri allt of lítið. Þá yrði þetta selt og menn farnir að leika sér með auðlindina og búa sér til peninga sín á milli. Ég mundi frekar vilja fá peningana í hagkerfið, þ.e. til ríkisins, í staðinn fyrir að útgerðin væri að möndla með þá sín á milli. En smábátarnir verða að fá tækifæri til að reyna sig betur við þessar veiðar áður farið verður að kvótasetja makrílinn. Með því að gera hlutina á þennan hátt er verið að íþyngja þeim hluta greinarinnar, því að þeir fá líka úthlutað og þurfa þá kannski að kaupa sér meira og rísa þá síður undir því að borga auðlindagjald til ríkisins. Þetta er ekki gott fyrir þann hluta þess sem makríllinn nær til og tíminn sem er liðinn er allt of stuttur. Varðandi tímasetninguna þar sem talað er úthlutun til sex ára hefur verið rakið að veiðiheimildum er úthlutað árlega en ekki til margra ára þannig að þetta er mun meiri festa en áður. Það er ekki óeðlilegt að fólk velti því fyrir sér hvort þetta sé framtíðarúthlutun þar sem þarf að segja þeim upp og nær alltaf með sex ára fyrirvara. Ef við gerum ekkert í því framlengist það ár frá ári og alltaf til sex ára. Þegar verið er að tala um að þetta sé tímabundið en ekki varanlegt finnst mér það svolítill skollaleikur. Mig langar aðeins að halda áfram með smábátana og það sem kemur fram um þeirra hluta, sem er um 5%. Þeir veiddu um 7.400 tonn á síðasta ári, í kringum 4,9% af þeim makríl sem þá var til úthlutunar. Í Noregi veiða smábátarnir um 14–17% af öllum veiddum makríl og ástæða til að spyrja sig af hverju í ósköpunum við ættum ekki að geta úthlutað þessari tegund báta sambærilegum prósentum. Er eitthvað sem mælir algerlega gegn því? Mér finnst það ekki hafa verið rökstutt eða komið fram í umræðunni hjá stjórnarliðum. Eins og við vitum veiða smábátarnir á svæðum þar sem stóru skipin eru ekki, þannig að það þarf að endurskoða og ég vona að það verði gert í atvinnuveganefnd. Ég vona að atvinnuveganefnd taki ályktun aðalfundar Landssambands smábátaeigenda til athugunar þar sem þeir leggjast alfarið gegn því, eins og ég, að makrílveiðarnar verði kvótasettar á handfæra- og línubáta og berjast fyrir því að fá stærri aflahlutdeild. Mér finnst þeir alveg hafa fært rök fyrir því að ástæða sé til þess. Stjórn LS ítrekar líka að enn hafi ekki myndast samfelld aflareynsla á makríl þar sem einn útgerðarhópur hafi ekki fengið tækifæri til að veiða meira en verið hefur vegna göngumynsturs makrílsins og sé þannig settur til hliðar. Þeir segja, með leyfi forseta: „Það getur ekki talist eðlileg túlkun að þeir einu fái heimildirnar sem veiða yst í lögsögunni þegar ljóst er að tegundin er nú fyrst að nema land á veiðisvæðum smábáta inni á flóum og fjörðum.“ Ég styð að þetta verði ofan á í umræðunni af því að ég held að það sé engan veginn hægt að segja að jöfnuður sé fólginn í þessari aðferð, ekki frekar en í kvótakerfinu sjálfu yfirleitt. Þar eru allt of fáir aðilar með allt of miklar heimildir, að mínu mati, og þar er kannski fyrst og fremst framsalsmálið. Það er líka afar bagalegt að menn ætli að fara fram á sama hátt og er ríkjandi í núverandi kerfi, sem þjóðin hefur gagnrýnt hvað mest og er eitt af því sem hún vill fá að kjósa um og ræða. Mér finnst okkur ekki stætt á því að ætla að halda fram á sama hátt og það kvótakerfi sem nú er við lýði er gagnrýnt fyrir. Mér finnst það ekki ábyrgt en það eru klárlega pólitískt skiptar skoðanir um annars vegar að vinda ofan af því kerfi sem nú er og hins vegar að halda áfram á sömu braut með þetta og allt það sem hugsanlega gæti bæst við til framtíðar. Þetta er mér alla vega ekki að skapi og ég vona að það taki breytingum í atvinnuveganefnd.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir prýðilega ræðu, hún fór yfir flest sem skiptir máli í frumvarpinu og hefur það reyndar verið rætt vel hér í mörgum prýðisræðum. Kvótasetningin er, það fór hæstv. ráðherra yfir, í fullu samræmi við stjórnarsáttmálann og landslög og í takt við það álit sem umboðsmaður gaf 2010. Það var einkum tvennt sem ég hjó eftir í ræðu hv. þingmanns, annars vegar sá kvóti sem hugsaður er til smábáta - hún kom inn á að þetta væru til að mynda um 14% heildarafla í Noregi, en hér væri þetta nokkurn veginn það sem veiddist á síðasta ári. Hvað sér hv. þingmaður fyrir sér að væri eðlilegt að væri úthlutað til smábátaútgerðarinnar? Hv. þingmaður kom síðan inn á stórútgerðina, að hún hefði hagnast gríðarlega á veiðum undanfarin missiri og kannski hefði skapast svigrúm til að hún greiði meira til samfélagsins. Ég hugsa að við ræðum það bara hér í seinna andsvari.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Eins og ég fór yfir í ræðu minni, varðandi úthlutun til smábátasjómanna, hefur það komið fram í ályktun frá þeim að þeir muni helst vilja sækja 18% af heildarúthlutun aflamarks í makríl. Þar sem makríllinn er nýr í landhelginni gengur hann inn á þau mið sem smábátasjómenn eru að róa á þannig að þeirra reynsla er í raun nýlega farin að skapast. Þess vegna er ekkert endilega gott að miða við þessi 5%. Eins og rakið var í morgun af hv. þingmanni Framsóknarflokksins þá er sú hætta fyrir hendi að ef menn fá svo litlu úthlutað fari þeir annaðhvort að leigja frá sér eða að standa í dýrum kaupum sín á milli og það tel ég ekki vera gott fyrir þessar litlu útgerðir. Þeir hafa talað fyrir 18% en hafa líka bent á að þeir gætu nálgast þetta einhvers staðar annars staðar frá, t.d. í kringum 14% eins og gert er í Noregi. Það er auðvitað þeirra að setja fram kröfurnar, hvað þeir telja sig geta veitt, en það er augljóslega á þessu bili. Það eru kannski ekki heilagar tölur frekar en aðrar, en mér finnst í það minnsta að taka eigi tillit til þess hvernig og hvenær aflareynslan hefur og er að myndast af því að þetta er bara of skammur tími. Þar fyrir utan finnst mér þetta ekki tímabært. Við höfum mikið talað um það hér að við vitum ekkert um makrílinn. Ég held að við eigum þá bara að bíða svolítið þangað til við vitum meira um hann. - Ég verð bara að klára svarið í næsta andsvari.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þetta er mjög áhugavert viðfangsefni, sá hluti sem ætlaður er smábátaútgerðinni. Það er ólík nálgun eftir stærð og tegundum fiskveiðiflotans hvernig á að nálgast það ólíkindatól, leyfi ég mér að segja, sem makríllinn er. Af því að hæstv. ráðherra og hv. formaður atvinnuveganefndar eru hér með okkur væri gott að heyra sjónarmið þeirra á því hve mikið svigrúm er til umræðu þegar hv. atvinnuveganefnd tekur þetta til umfjöllunar; ég get alveg tekið undir það að reynsla smábátanna er nýrri af nálinni, ef ég get orðað það þannig, en stærri skipanna. Hv. þingmaður nefndi stórútgerðina og hagnað hennar. Ég vil spyrja hv. þingmann hér í seinna andsvari: Hvaða viðmið eigum við að hafa þegar við metum afkomu og hagnað stórútgerðar og ætlum henni að greiða meira en öðrum til samfélagsins? Og hvernig ætlum við að gæta jafnræðis gagnvart öðrum útgerðum sem ekki hafa hagnast jafnmikið? Ef hún telur að arðsemin sé sá mælikvarði, hvar telur hún að sú arðsemi ætti að liggja, arðsemi eigin fjár?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég ætla að byrja á því að svara varðandi smábátana, af því að ég tel að það skipti svo miklu máli. Þar er um að ræða vistvænar veiðar og þegar við höfum verið að tala um fyrirsjáanleikann, sem hafa verið rök fyrir þessu máli, þá velti ég því fyrir mér hvort þetta sé raunverulegur fyrirsjáanleiki af því að við vitum svo lítið um makrílinn. Við vitum ekkert hvort hann verður hér við land, hvort hann verður nær eða fjær, næstu sex árin, ekki frekar en við vitum um þorskinn á hverju ári og þurfum að fara í rannsóknir til að finna út úr því. Varðandi arðsemina þá hefur það kannski komið fram og liggur fyrir í frumvörpum og við tölum um veiðigjöldin á eftir. Að mínu viti á að horfa til ákveðinnar þrepaskiptingar þegar talað er um veiðigjöld. Ég er ekki með tölur í kollinum um arðsemi eigin fjár þegar kemur að því hvað útgerðin eigi að borga, stórútgerðin, en við Vinstri græn höfum haft þau sjónarmið uppi, í ljósi þess hve útgerðin stendur vel, að hún sé aflögufær, að hún geti greitt meira en hún hefur verið að gera. Við sýndum það með okkar lagasetningum sem við töluðum jafnframt um að hefði mátt lagfæra og aðlaga þegar reynsla hefði fengist. Mig langar að lokum að segja, af því að þetta byggist svolítið á því máli sem hér hefur verið rakið, að útgerðin hafi stefnt ríkinu: Ég mundi vilja láta á það reyna í staðinn fyrir að guggna og telja það eina af forsendunum fyrir því að hlutdeildarsetja.
Hæstv. forseti. Menn kveðja sér hljóðs í 1. umr. um þingmál af tveimur ástæðum: Annars vegar að færa ný rök, nýjar upplýsingar, inn í umræðuna í þeirri von að þau gangi til nefndarinnar sem fær viðkomandi mál til umfjöllunar og hins vegar að lýsa skoðun sinni á málinu og það er ég að gera hér nú. Mér finnst nefnilega að hér sé á ferðinni svo stórt mál að nauðsynlegt sé að sem flestir þingmenn geri grein fyrir afstöðu sinni til þess. Ég er búinn að hlusta á allflestar ræður sem hafa verið fluttar hér í dag, ekki allar en allflestar, og verð því miður að segja að ég er ekki með upplýsingar eða röksemdir sem ekki hafa komið fram hér við umræðuna. Mér heyrist að skoðanir manna eða afstaða til frumvarpsins sé á tvo vegu fyrir utan náttúrlega þau sem styðja frumvarpið eins og það liggur fyrir. Mér finnst að umræðan sé af tvenns konar rót. Annars vegar eru þingmenn með miklar efasemdir um þessa kvótasetningu og óttast að þar sé verið að eignfæra mikil verðmæti til frambúðar. Ég er sammála því og tek þess vegna undir röksemdir hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur sem vill að hámarki veita heimildir til eins árs á meðan við fáum ráðrúm til að skoða kerfið til frambúðar. Ég styð það sjónarmið. Síðan hefur önnur gagnrýni komið fram eða önnur tillaga. Það er að við aukum hlutdeild smábátanna og hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir gat þess í sinni ræðu áðan að í Noregi væru smábátarnir að fá í sinn hlut af makrílkvótanum á milli 14 og 17%, held ég að ég hafi tekið rétt eftir, og í þessu frumvarpi eru lögð til 5%. Menn eru sem sagt að gagnrýna frumvarpið á þessum nótum eða koma með valkosti við þær tillögur sem hér eru settar fram. En hvers vegna óttast ég að verið sé að eignfæra makrílinn til frambúðar? Það er rétt, sem hér hefur verið bent á, að við fjöllum hér um gríðarleg verðmæti. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir nefndi tölur í því sambandi og ég lagði eyrun við. En hvers vegna segi ég að ástæða sé til að óttast að við séum að eignfæra þetta til frambúðar? Í 3. gr. frumvarpsins er kveðið á um hvernig skuli farið með þessar aflahlutdeildir og þar segir, með leyfi forseta: „Aflahlutdeildir sem úthlutað er samkvæmt 4. gr. eru tímabundnar og halda gildi sínu í sex ár frá gildistöku laganna. Óheimilt er að fella þær úr gildi, að hluta eða öllu leyti, með minna en sex ára fyrirvara. Sex ára gildistími aflahlutdeilda framlengist sjálfkrafa um eitt ár í senn hafi ákvæði þessu ekki verið breytt fyrir 1. janúar ár hvert.“ Við erum ekki að úthluta til 6 ára, við erum að segja að ekki megi hrófla við kerfinu nema því sé sagt upp. Og í ofanálag er verið að heimila með þessum lögum framsal á þessum kvóta, á þessum rétti, og þar með er höfuðið bitið af skömminni þannig að þetta er mjög örlagaríkt. En hvers vegna segi ég að það sé erfitt og illfært að komast út úr þessu kerfi? Það hefur verið rifjað upp í þessari umræðu, og ekki bara núna heldur svo lengi sem ég man eftir og hef staðið hér í þingsal - ég kom inn á þing árið 1995 og um fátt hefur verið rætt meira en fiskveiðistjórnarlögin og kvótakerfið og alltaf hafa þeir sem varið hafa kerfið sagt: Ja, horfið til 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna. Þar er kveðið á um sameign þjóðarinnar á auðlindinni, mikið rétt. Engu að síður hefur það síðan gerst að framsal var heimilað, veðsetning á kvótanum var heimiluð. Og viti menn, þegar við deildum hér í lok síðasta kjörtímabils, um veiðigjaldið, um upphæðina þar, þá skyndilega risu upp menn - ég gæti nefnt háskólaprófessora sem hafa varið þetta kerfi - og sögðu að það væri verið að hrófla við einkaréttinum, við einkaeignarrétti, vegna þess að þarna hefði skapast hefðarréttur þrátt fyrir 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna sem kveður á um að við eigum þetta öll. Ég er búinn að horfa upp á það núna í seinni tíð í svo mörgum efnum að einkaeignarrétturinn hafi verið að styrkjast og festast í sessi. Við fórum í gegnum það þegar við ræddum vatnalögin á sínum tíma, og höfðum þá til hliðsjónar vatnalögin frá 1923. Menn sögðust með vatnalögunum sem Valgerður Sverrisdóttir lagði fram í frumvarpi, og var mjög umdeilt hér í þinginu, vera að færa það að dómapraxís síðustu hluta 20. aldarinnar. Og hver var sá dómapraxís? Hann var í þágu einkaeignarréttar. Ég vil taka annað dæmi. Þegar deilt var um sparisjóðina og stofnfjárhluti í sparisjóðunum man ég eftir því, í nefnd sem ég sat í, ætli það hafi ekki verið efnahags- og viðskiptanefnd, hvaða nafni sem hún hét nú þá - stofnfjárhlutir sem lögum samkvæmt máttu ekki ganga kaupum og sölum, máttu aðeins taka vexti með hliðsjón af verðbólgu og ekkert meira, það mátti ekki hafa arð af sölunni. Engu að síður voru þessir stofnfjárhlutir farnir að ganga hér á markaði, það var farið að bjóða í þá. Og hvað gerist þá? Þá koma sérfræðingar inn í þessa nefnd og segja okkur þingmönnum að þar sem málin hafi verið boðin á markaði og nefnd hafi verið einhver tiltekin verðtilboð þá hafi þar með skapast einkaeignarréttur og við getum ekkert gert þrátt fyrir það sem stendur í lögum. Ég er að vísa til þess að annars vegar erum við með grundvallarlög eins og fiskveiðistjórnarlögin sem kveða á um sameign þjóðarinnar og hins vegar erum við með einkaeignarrétt sem hefur verið að styrkjast í sessi og þar sem stöðugt er skírskotað til hefðarréttar og það er hann sem við erum að skapa með þessu frumvarpi í makrílnum. Ég tek undir með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur sem nefndi það hér áðan í sinni ræðu að nú væri að koma til sögunnar ný fisktegund sem ekki hefði verið til staðar í okkar vistkerfi nánast þar til nú og það væri tækifæri til að halda henni utan þessa umdeilda kerfis. Hvers vegna í ósköpunum gerum við það ekki? Þetta, hæstv. forseti, er ástæðan fyrir því að ég vildi kveðja mér hljóðs í þessari umræðu til að lýsa þessum skoðunum. Mér finnst þetta grafalvarlegt mál og mér finnst þetta óskaplega örlagaríkt mál vegna þess að við erum að stíga skref sem ég er sannfærður um að verður mjög erfitt að bakka með. Reyndar hef ég trú á því að tvennt muni gerast á þeirri öld sem nú er hafin: Annars vegar verður tekist á um lýðræðið og um beint lýðræði sem mun ryðja sér til rúms og síðan verður tekist á um einkaeignarréttinn. Það verður reynt að vinda ofan af honum vegna þess að hann er farinn að ganga á almannarétt, ekki bara hér á landi heldur um allan heim. Við eigum ekki að halda áfram á þeirri braut, en nota þetta tækifæri til að finna og fara aðrar leiðir. Menn hafa rætt hér um veiðileyfagjaldið. Við erum búin að deila oft og mikið um það og hér er annað frumvarp á dagskrá á eftir þessu sem fjallar um veiðileyfagjald. Menn hafa talað um hvað sé eðlilegt veiðileyfagjald, annars vegar á fiskstofnum almennt og síðan á makrílnum sérstaklega og þar sýnist sitt hverjum eins og við var að búast. Við fengum eina útgáfu af því hvað eðlilegt má teljast í kvöldfréttum sjónvarpsins í gær. Þar var mættur Kristján Loftsson, stjórnarformaður Granda, sem notaði tækifærið til að hæða verkafólk. Ég skildi hans ummæli á þann veg. Hann var að verja það að Grandi greiði eigendum sínum arð sem nemur tæpum 3 milljörðum og hækki stjórnarlaunin um þriðjung. Svo var bara hlegið að kröfum verkafólksins sem er að berjast fyrir því að fá mánaðarlaun hækkuð á þremur árum upp í 300 þús. kr. Mér þótti gott að heyra af umræðunni hér í dag, bæði af hálfu stjórnarandstöðu þingmanna og stjórnarmanna, þar á meðal forsætisráðherra, sem gagnrýndu þetta tal. Það var talað um að þetta væri ekki viðeigandi á tímum þegar menn væru að véla um kjarasamninga. Þetta er óviðeigandi á öllum tímum og þetta á að sjálfsögðu ekki að þekkjast. Hæstv. forseti. Það er ekki markmið hjá mér að fylla þann tíma sem ég hef til ráðstöfunar heldur vildi ég koma því sjónarmiði mjög ákveðið á framfæri að ég er algerlega andvígur því að við kvótasetjum eða eignfærum þessa miklu auðlind sem makríllinn er eða gæti orðið, vonandi, hjá kvótahöfum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir skelegga ræðu. Ekki ætla ég að deila við hv. þingmann um stjórnarskrána og eignarrétt þjóðarinnar á auðlindinni okkar. Hér hefur verið rætt um að við séum að fara með makrílinn í það kerfi sem er til staðar, kvótakerfi, að kvótasetja makrílinn. Fram kom skemmtilegt hugtak í ræðu hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar, að tromprökin í þeirri umræðu væri hagkvæmni. Ég nefni það hér vegna þess að það er lykilhugtakið. Það er nýtingin og nýting framleiðslutækjanna, skipanna, veiðarfæranna, þekkingar og reynslu sem sjómenn og fiskvinnslufólk býr yfir. Hv. þm. Ögmundur Jónasson kom hér inn á laun og kjör þessa fólks og ég er honum hjartanlega sammála, við þurfum að gera gangskör að því að bæta þau kjör. Ég ætla að skilja hér eftir spurningu í fyrra andsvari sem snýr að þessu: Finnst hv. þingmanni ekki erfitt að færa rök fyrir því, miðað við þann uppgang sem hefur verið í greininni og afkomu fyrirtækja, að vera að kasta þeim árangri fyrir róða? Við aukum óvissuna um þann lagaramma sem við þurfum að búa greininni ef við förum í eitthvert annað kerfi, með því aukum við óvissuna.
Hæstv. forseti. Þetta er mjög erfið spurning, hvar skerast þessar línur, hagkvæmni stærðarinnar annars vegar og mörg smáfyrirtæki í byggðum landsins hins vegar. Menn hafa talað um vistvænar veiðar. Menn hafa talað um veiðar smábáta sem skili góðum afla. Það var vitnað í smábátaveiðar á makríl í Noregi, 14–17% sem þeir fá í sinn hlut. Þetta eru hlutir sem er mjög erfitt að alhæfa um. Hagkvæmni stærðarinnar getur líka gengið út í öfgar, þannig að sá hagur, sá arður sem við höfum af útgerðinni, sé fluttur út fyrir okkar kerfi. Við sjáum stóru útgerðirnar á Íslandi sem eru farnar að hasla sér völl út um víða veröld og flytja arðinn af okkar sameiginlegu auðlind út úr okkar hagkerfi. Þannig að þetta er spurning um hvar þessar línur skerast. Ég hef verið því fylgjandi að stuðla að fjölbreytni í sjávarútvegi, vil hafa mörg fyrirtæki, ég vil hafa þau sem víðast í byggðum landsins og óttast þá miklu samþjöppun sem er að verða og virðist vera að leiða til þess að menn eru að taka þennan arð, alla vega að einhverju leyti, og flytja hann út úr okkar hagkerfi.
Hæstv. forseti. Jú, ég er sammála hv. þingmanni um það að auðvitað liggur hagkvæmni í mörgum öðrum þáttum en stærðinni einni og sér. Hér hefur verið rætt um smábátaútgerðina enda er hugað að henni og hennar hlutdeild í þessum veiðum, svona vistvænum veiðum. Þeir komu síðar að því að veiða makrílinn en stóru skipin. En ég get ekki betur séð en það sé fullur vilji allra, jafnframt þeirra sem eru fylgjandi frumvarpinu og því kerfi sem við höfum á veiðum og vinnslu, að huga að smábátaútgerðinni. Af því að við ræðum hér stórútgerðina og hv. þingmaður kom vel inn á það í ræðu sinni að hún væri vel aflögufær um meira. Hvaða viðmið sér hv. þingmaður fyrir sér að við eigum að hafa og hvernig eigum við að gæta jafnræðis gagnvart smábátaútgerðinni ef við ætlum að breyta skattlagningunni eða töku veiðigjalds á þessi fyrirtæki?
Hæstv. forseti. Ég verð nú að játa að ég treysti mér ekki til að gefa neitt viti borið svar í þeim efnum. Ég hef þessar stærðir ekki þannig í kollinum eða hef ekki það góðan skilning á málinu að ég treysti mér til að svara til um það. En ég ítreka þá tillögu, sem ég styð hér, í ljósi þeirra deilna sem eru um þetta kerfi og þar með um þetta frumvarp, að við gefum okkur betri tíma, að við förum að ráðum. hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur og veitum þessar heimildir til eins árs en ekki lengur.
Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp í lok umræðunnar og vil þakka fyrir málefnalega umræðu um frumvarpið. Það hefur komið í ljós að sitt sýnist hverjum um ýmislegt í frumvarpinu en ég get ekki betur heyrt en allir séu sammála um mikilvægi þess að setja í stjórnarskrá ákvæði um auðlindir í eigu þjóðar og ég tel afar mikilvægt að það sé gert og frá því gengið. Að öðru leyti hafa hér komið upp þó nokkrir í minnihlutaflokkunum og lagt til að við þessar aðstæður og á þessum tíma sé ekki rétti tíminn að hlutdeildarsetja makrílinn inn í það kerfi sem við þekkjum best og hefur skilað okkur hvað mestu á síðastliðnum áratugum í þjóðhagslegri hagkvæmni í útgerð og auknum tekjum til þjóðarbúsins. Menn hafa velt ýmsu upp og verið með aðrar hugmyndir. Það er rétt að ítreka að í mati umboðsmanns Alþingis, sem hann kvað upp úr með í fyrrasumar, taldi hann algerlega skýrt að frá og með árinu 2011 hefði löggjafarvaldinu verið skylt að hlutdeildarsetja makríl eða setja sérlög eins og hér er verið að gera. Menn hafa einnig velt fyrir sér að 5% sem fara til línu- og handfærabáta sé of lítið. Ég vil mótmæla því og tel að hér sé gert vel við þann hóp. Ef við berum það sérstaklega saman við hlutdeildarsetningu á öðrum tegundum og þær veiðar sem verið hafa er hér gefið í og umtalsvert magn fer til þessa hóps. Það hefur líka verið opnað á það í umræðunni að sá hópur hafi ekki fengið jafn langan tíma til að afla sér veiðireynslu. Engu að síður er hér tekið sex ára tímabil og það er rétt að margir töldu í upphafi að erfitt væri að sinna þessum veiðum og það gekk erfiðlega. Það þurfti frumkvöðla sem voru tilbúnir að eyða fjármunum sínum og tíma í að þróa veiðarnar alveg eins og í stóra flokknum. Það var ekki eins auðvelt og menn hafa látið hér í veðri vaka, að þetta hafi bara komið og hoppað upp í bátana. Upphaflega voru þetta blandaðar veiðar á síld og makríl en menn þurftu að þróa þær og prófa sig áfram með tilheyrandi kostnaði til að ná tökum á þessari veiði sem við höfum svo sannarlega séð að skilað hefur mjög miklu til þjóðarbúsins á liðnum árum. Ég verð að segja eins og er að út frá því grundvallarjafnræði sem við hljótum að horfa til er skynsamlegt að hlutdeildarsetja við þessar aðstæður og gera það yfir alla línuna. Það má benda þeim á sem hafa talað fyrir því að smábátarnir gætu verið að fá hærra verð eða hæsta verð að það gerist fyrst og fremst þegar menn geta skipulagt veiðar sínar, þ.e. með hlutdeildarsetningu. Það gerist ekki með ólympískum veiðum í júlí eða í byrjun ágúst þegar makríllinn er ekki eins verðmætur og hann verður síðla sumars og jafnvel fram í september. Við hlutdeildarsetningu geta menn skipulagt veiðarnar og náð hámarksverðlagi. Að lokum held ég að þegar við spyrjum okkur hvort núverandi tímasetning sé réttari en önnur þá verðum við að horfa til álits umboðsmanns. Ég horfi auðvitað líka til stjórnarsáttmálans um að við ætlum að nýta aflamarkskerfið áfram til þess að fá hámarksafrakstur af nýtingu fiskstofnanna við Ísland. Þegar við erum með best rekna sjávarútveg í heimi með því kerfi sem við höfum byggt upp á síðastliðnum áratugum þá hljótum við að spyrja okkur: Af hverju í ósköpunum ættum við ekki að nýta þennan stofn með sambærilegum hætti og alla hina stofnana?
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 1166, sem er 692. mál, en um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 74/2012, um veiðigjöld. Með frumvarpinu er lagt til að veiðigjöld verði ákveðin á næstu þremur fiskveiðiárum með sama hætti og á yfirstandandi fiskveiðiári, 2014–2015. Í því felst að álögð veiðigjöld verða að fjárhæð til nokkru hærri en á yfirstandandi fiskveiðiári en í raun eru þau efnislega óbreytt enda er stuðst við sömu aðferðafræði við ákvörðun gjaldanna. Þá var gengið út frá þeirri meginreglu að gjöldin tæku mið af sveiflum í afkomu sjávarútvegsfyrirtækja. Betri EBT-afkoma fyrirtækjanna, eða hreinn hagnaður, samanber þá viðmiðun sem fallist var á að reikna út frá á síðasta ári, skilar því auknum tekjum til ríkissjóðs í ár. Í því felst að gjöldin sem reiknuð eru fyrir bolfisk og uppsjávarfisk samsvara tilteknu hlutfalli svonefnds hreins hagnaðar í sjávarútvegi, bæði í veiðum og vinnslu samkvæmt skýrslu Hagstofunnar, Hagur veiða og vinnslu. Í skýringum með frumvarpinu er rakið að á grundvelli skýrslunnar fyrir árið 2013 og að því gefnu að heildaraflamagn verði það sama og lagt var til grundvallar við áætlun um veiðigjöld á yfirstandandi fiskveiðiári megi áætla, verði frumvarpið að lögum, að heildartekjur vegna veiðigjalda fyrir fiskveiðiárið 2015–2016 verði um 10,9 milljarðar kr. Þannig verður heildarfjárhæðin ákveðin líkt og í fyrra sem 35% af grunni, sem er allur hagnaður, þ.e. EBT, við veiðar og 20% af hagnaði í fiskvinnslu samkvæmt skýrslu Hagstofu Íslands, Hagur veiða og vinnslu, reiknað annars vegar fyrir botnfisk og hins vegar fyrir uppsjávarfisk. Allur hagnaður af mjöl- og lýsisvinnslu er reiknaður sem vinnsla uppsjávarfisks sem og 22% af hagnaði í frystingu, en með því er tekið tillit til þess að vaxandi hluti uppsjávarfisks hefur verið frystur og unninn til manneldis á síðustu árum. Með frumvarpinu er lagt til að það verði veiðigjaldsnefnd sem ákvarði veiðigjald á hvern nytjastofn árlega á grundvelli reiknireglna frumvarpsins, sem sagt sömu aðferðafræði og í fyrra. Frá þessari fjárhæð dragast frádráttarliðir samkvæmt frumvarpinu, sem eru að mestu óbreyttir að efni til frá fyrra ári. Þar er annars vegar um að ræða svonefnd frítekjumark og hins vegar tímabundna skuldalækkun samkvæmt ákvæði til bráðabirgða II í lögunum en gera má ráð fyrir að þessi frádráttur nemi um 1,5 milljörðum kr. á næsta fiskveiðiári og því yrðu tekjur ríkissjóðs af veiðigjöldum um 9,4 milljarðar kr. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru mestmegnis tæknilegs eðlis í því skyni að leitast við að færa álagningu gjaldanna til betri vegar og mun ég sérstaklega gera grein fyrir þeim. Þá voru felldar út greinar veiðigjaldalaganna sem frá setningu þeirra hafa reynst óframkvæmanlegar og munu ekki koma til framkvæmda. Afsláttur gjaldanna tekur nokkrum breytingum vegna breytinga á útreikningi gjaldsins. Skuldaafslátturinn svonefndi, sem settur var til bráðabirgða í sex ár, á nú tvö ár eftir. Hér er um að ræða reglu sem allir flokkar á þingi á sínum tíma sammæltust um að bregðast við vegna aðstæðna eftir bankahrun og efnahagskreppu. Sumir hafa kosið að kalla þetta ákveðinn siðvanda en allir voru sammála í þinginu á þeim tíma að við yrðum að bregðast við þeirri stöðu sem uppi var. Mér finnst mikilvægt að hnykkja sérstaklega á því að ákvæðið mun líða undir lok eftir tvö ár og geri ég ekki tillögu að framlengingu þess enda hefur aðlögunartíminn verið nokkur. Með frumvarpinu er lagt til að leggja af tvískiptingu veiðigjalda í almennt og sérstakt gjald, en í staðinn verði tekið upp eitt veiðigjald. Um leið er tryggt með frumvarpinu að um tiltekið lágmark, eins konar gólf verði að ræða, þ.e. að gjaldið verði aldrei lægra en nemur 5,5 kr. á svonefnt afkomuígildi þorsks eða á hvert kílógramm landaðs óslægðs afla í þorski. Með því er gert ráð fyrir að gjaldið verði aldrei lægra en um það bil 4 milljarðar kr. Í því felst að hugmyndinni að baki almenna veiðigjaldinu er viðhaldið, þ.e. að um tiltekið lágmark verði alltaf að ræða en álagningin einfölduð með álagningu eins gjalds. Það eru því tvö skref sem löggjafinn þarf að fara í gegnum til að geta ákvarðað og geta mælt fyrir álagningu veiðigjalda. Annars vegar er ákvörðun heildarfjárhæðar gjaldsins sem ég hef nú fjallað um. Hins vegar er ákvörðun um hvernig gjaldinu verði jafnað niður á ólíkar tegundir veiða eða öllu heldur ólíkar tegundir fiskstofna. Það er afar mikilvægt að það sé gert með svo sanngjörnum og eðlilegum hætti og kostur er til að tryggja að niðurjöfnunin komi ekki of hart niður á einstaka aðilum. Veiðigjaldsnefnd sem starfar samkvæmt heimild í lögum um veiðigjöld og er stjórnvöldum til ráðgjafar hefur unnið lengi að því markmiði að þróa leiðir til að tryggja eftir því sem framast er kostur að niðurjöfnun veiðigjaldanna sé reist á sanngjörnum mælikvarða. Það hefur nefndin gert með því að þróa í samstarfi við ráðuneytið reglur um svonefnd afkomuígildi hvers nytjastofns sem lagt er til með frumvarpinu að verði ákvarðaðar tímanlega fyrir upphaf hvers fiskveiðiárs til að gilda við niðurjöfnun gjaldanna á komandi fiskveiðiári. Með frumvarpinu mun hver fiskstofn fá sérstakt afkomuígildi sem er hlutfall kostnaðar við veiðiúthald á hverju kílói úr stofninum í hlutfalli við kostnað við veiðiúthald á hverju þorskkílói. Í skýringum með frumvarpinu er gefið yfirlit um afkomustuðla helstu fisktegunda og vísast til þess til nánari útskýringar. Þar er einnig rakið að megintilgangur afkomuígildanna sé að leiða fram reiknaða afkomu við veiðiúthald einstakra nytjastofna. Aðferðin byggist á samkeyrslu tiltekinna gagna um tekjur og gjöld. Tekjur eru reiknaðar eftir fisktegundum samkvæmt skráðu aflaverðmæti þeirra. Frá tekjunum er dreginn annars vegar launakostnaður vegna áhafna, en hann reiknast sem tiltekið hlutfall aflaverðmætis, og hins vegar þröngt skilgreindur breytilegur úthaldskostnaður, þ.e. kostnaður vegna olíu, viðhalds fiskiskipa, veiðarfæra, frystingar og umbúða um borð í skipum vegna flutnings- og löndunarkostnaðar. Kostnaðinum er jafnað niður á fisktegundir í samræmi við hlutfall aflaverðmætis við löndun í lok hverrar veiðiferðar. Hér er alls ekki um að ræða útreikning á hefðbundinni framlegð, hvað þá á hagnaði. En með því að hafa kostnaðinn svo þröngt skilgreindan er horft til þess að hann spegli eins og hægt er mismunandi úthaldskostnað við veiðar á einstökum nytjastofnum og þess að einfalda framkvæmd útreikninga eins og kostur er. Til að ákveða reiknaða framlegð við veiðiúthald einstakra nytjastofna þarf að styðjast við gögn frá Fiskistofu, annars vegar gögn úr afladagbókum um úthaldsdaga og hins vegar gögn um landaðan afla og verðmæti afla í hverri veiðiferð. Þá þarf jafnframt að kalla eftir gögnum frá útgerðum fiskiskipa og er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að gagnanna verði aflað samhliða skattframtölum útgerðarfyrirtækja. Það mun þó ekki gerast fyrr en á þriðja og síðasta fiskveiðiárinu sem lög þessi munu gilda um þar sem þróa þarf og sækja gögnin með réttum hætti eins og mælt er fyrir um í frumvarpinu. Í stað þessa verður að sækja upplýsingar um fyrri tvö fiskveiðiárin úr greindri skýrslu Hagstofu Íslands, Hagur veiða og vinnslu. Það er óneitanlega óheppilegt að gögnin sem höfð eru til viðmiðunar við ákvörðun gjaldsins þessi tvö ár séu ekki nýrri en frumvarpið gerir ráð fyrir. Ég legg því ríka áherslu um gagnaskil sem hér er mælt fyrir um nái fram að ganga. Að gildistíma frumvarpsins liðnum eiga því að vera komin nýrri og nákvæmari gögn til að ákvarða álagningu veiðigjalda til framtíðar. Ein veigamesta breytingin sem frumvarpið hefur að geyma er um að sérstakt viðbótargjald verði lagt á veiðigjald fyrir makríl sem nemi 10 kr. á hvert kíló. Sú tillaga er nátengd tillögu frumvarps sem Alþingi hefur til meðferðar um útgáfu leyfilegs heildarafla í makríl svo og skiptingu hans í aflahlutdeildir sem ákveðnar verða með sérstökum hætti og lúta að tilteknum tímaviðmiðum og við höfum nýlokið 1. umr. um. Í skýringum með frumvarpinu er rakið að viðbótargjaldið geti numið um 1,5 milljörðum árið 2015 sem kemur til viðbótar við veiðigjald samkvæmt frumvarpinu. Álagsgjaldið er vegna úthlutunar aflahlutdeildanna til þeirra aðila sem öðlast með hlutdeildarsetningu makríls rétt til afnota af þeirri hlutdeild. Um rök fyrir gjaldinu og vinnu við mótun þess vísa ég til umfjöllunar um frumvarp um hlutdeildarsetningu makrílstofnsins, sem er þingmál 691. Önnur veigamikil tillaga er að tekin verði upp staðgreiðsla veiðigjalds, en í því felst að veiðigjald verði lagt á mánaðarlega og að gjalddagi verði fyrsta hvers mánaðar vegna veiða þar síðasta mánaðar. Sem dæmi má nefna að gjalddaginn yrði 1. mars vegna veiða í janúar. Með því er leitast við að tryggja eftir því sem kostur er að veiðigjald sé lagt á sem næst rauntíma og sem næst þeim tíma þegar tekjur vegna sölu á afla falla til. Með því er reynt við að bregðast við gagnrýni sem beinst hefur að álagningu og innheimtu veiðigjalda samkvæmt gildandi lögum. Af þessari breyttu tilhögun leiðir að gera verður nokkrar tæknilegar breytingar á fyrirmælum laganna varðandi svonefnt frítekjumark og um lækkun veiðigjalds vegna kvótakaupa, eins og ég hef áður vikið að í máli mínu. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks er kveðið á um að lög um veiðigjöld verði tekin til endurskoðunar. Að auki er þar lýst vilja til að efla sátt um framtíðarskipulag sjávarútvegs með því að vinna áfram með tillögu svonefndrar sáttanefndar um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða. Ljóst er að sú vinna sem ráðist hefur verið í á kjörtímabili ríkisstjórnar í ráðuneyti mínu við að fylgja eftir þessu markmiði mun ekki leiða til breytinga á lögum að sinni. Það hefur þýðingu þar sem gert hafði verið ráð fyrir því við undirbúning þingmála að taka endurgjald fyrir afnot af sjávarauðlindinni yrði mikilvægur þáttur samninga um aflahlutdeildir. Þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu eru engu að síður hugsaðar til þess að tryggja fyrirsjáanleika, ekki síst vegna tímabindingar gjaldtökunnar til þriggja ára. Það er von mín að frumvarpið, verði það að lögum, geti orðið skref í átt til betri og fyrirsjáanlegri löggjafar um stjórn fiskveiða og veiðigjöld. Í fylgiskjali með frumvarpi þessu er að finna kostnaðarumsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins um það. Að öðru leyti vísa ég til þeirra athugasemda sem fylgja frumvarpinu en þar er ítarlega fjallað um það og gerð grein fyrir efni þess. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.
Herra forseti. Mig langar aðeins að koma inn á breytingu á afsláttum gagnvart minni og meðalstórum útgerðum, en hún gengur í raun og veru á alla línuna. Í frumvarpinu er lögð til þrenging á svonefndu frítekjumarki, þannig að í stað þess að allir greiðendur veiðigjalds njóti 250 þús. kr. afsláttar verði komið til móts við smærri útgerðir með því að þeir sem greiði innan við 1 millj. kr. í veiðigjöld á fiskveiðiári eigi rétt á 100 þús. kr. lækkun. Frítekjumarkið var um 250 millj. kr. en mun verða með þessari breytingu um 40–50 millj. kr. á ári. Nú hefur hæstv. ráðherra, og fleiri í stjórnarliðinu, mikið talað fyrir því að þær breytingar sem hafa verið gerðar á veiðigjöldum snúi mikið að því að lækka kostnað lítilla og meðalstórra útgerða, að breytingar þeirra gangi út á það. Hvernig getur það staðist þegar verið er að taka frítekjumarkið sem var upp að 30 tonnum og hálft gjald upp í um 65 tonn út, og fara inn á þá braut að menn fái 100 þús. kr. í afslátt ef þeir greiða innan við milljón í veiðigjald? Það þýðir auðvitað í peningum, eins og hérna kemur fram, miklu, miklu lægri afslætti. Eru menn ekki að tala þvert gegn þeim veruleika sem kemur fram í frumvarpinu? Það er í raun og veru ekki tekið neitt á þeim vanda minni útgerða [[Forseti hringir.]]að standa undir veiðigjöldum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp. Við útfærslu frumvarpsins, vegna þeirra tæknilegu breytinga sem á því urðu, að breyta úr tveimur gjöldum í eitt og taka upp staðgreiðslu o.fl., var það mat sérfræðinga ráðuneytisins að þetta væri sambærilegt. Við höfum síðan verið að skoða það og það er margt sem bendir til þess að afslátturinn sé auðvitað meiri fyrir þá sem borga minna. En ef það reynist svo þá er ég meira en tilbúinn til að skoða fyrirkomulagið. Upphæðin var 250 þús. kr. í fyrra og ég tel að við þurfum að eyða aðeins tíma með atvinnuveganefnd og ráðuneytinu til að fara yfir það hvað sé skynsamlegt í þessu. Það var ekki ætlun mín að breyta með nokkrum hætti frá því sem er á yfirstandandi ári, afslátturinn ætti að koma nákvæmlega eins út. Það er margt sem bendir til þess að hann sé að einhverju leyti lægri og ég er meira en tilbúinn til að skoða það og þakka fyrir að fá tækifæri til þess að minnast á það hér.
Herra forseti. Það er alltaf ánægjulegt þegar maður fær jákvæð viðbrögð frá hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég vil gjarnan að þetta verði skoðað í enn þá stærra samhengi. Ef vilji er fyrir því að horfa til hagkvæmni stærðarinnar, að það sé auðvitað ódýrara að sækja hvert þorskígildi fyrir stærri bátana en þá minni, þá mundi mig langa til að heyra viðhorf hæstv. ráðherra gagnvart því að hafa með einhverjum hætti þrepaskipt gjald. Með frumvarpinu, og ég er ekki að segja að ég skrifi upp á þessa aðferðafræði, er veruleikinn sá að þetta er miklu líkara skattheimtu en hugmyndafræðinni um auðlindarentu. Er þá ekki möguleiki á að horfa til tekjuskattskerfisins? Hjá okkur er við lýði þrepaskipt tekjuskattskerfi og væri þá ekki hægt að hafa þrepaskiptingu, t.d. þrjá flokka, gagnvart útgerðinni eins og í tekjuskattskerfinu? Þannig kæmu menn til móts við þau sjónarmið minni útgerða, sem ég held að séu alveg góð og gild, að þau ráði illa við að borga sama veiðigjald og stórir frystitogarar. Væri ekki rétt að skoða það? Það þyrfti ekki að þýða að heildarveiðigjöldin yrðu neitt minni, en þau gætu orðið sanngjarnari, tel ég, með því að þrepaskipta þeim eftir útgerðarflokkum.
Virðulegi forseti. Veiðigjöld eru auðvitað afkomutengd gjöld og við erum sammála um að menn greiði fyrir afnot af auðlindinni og allir sitji við sama borð. Okkur finnst mörgum hverjum mjög mikilvægt að verja fjölbreytileikann og sá sem hér stendur hefur margoft talað fyrir því. Þess vegna er frítekjumarkið þarna inni og við þurfum að skoða hvernig það kemur út. Þess vegna er þetta milljón króna mark sett á. Það er í raun og veru þannig að frítekjumarkið kemur þá fyrst og fremst til þeirra sem greiða milljón eða minna. Við þurfum að velta því fyrir okkur. Þess vegna er heildarafslátturinn vegna frítekjugjaldsins minni vegna þess að hann fer til þeirra sem greiða meira en eina milljón. Varðandi hitt þá er þetta gjald afnotagjald fyrir aðganginn og það er eðlilegt að allir greiði sama gjald. Það er líka þekkt og ég veit að hv. þingmaður þekkir það úr vinnu atvinnuveganefndar á síðasta kjörtímabili þegar við fengum mjög góða greiningu á mismunandi getu fyrirtækja í ólíkum kerfum til þess að standa undir þeim veiðigjöldum sem þá stefndi í að yrðu lögð á, að þá kom fram að mjög stór hluti smábátaflotans gat engan veginn staðið undir því, og reyndar mjög stór hluti í hinu kerfinu einnig. Það var þó þannig að í smáa kerfinu, minna kerfinu, voru útgerðir og skip sem voru með hvað hæsta framlegð allra. Eiga þeir að greiða minna fyrir afnotin ef þeir geta gert miklu meira úr því en aðrir? Ég tel að það sé ekki jafnræði eða sanngirni í því, þannig að ég tel að lykilatriðið sé, eins og við höfum verið að þróa, að finna eins nákvæma leið til þess að meta afkomuígildi hverrar fisktegundar og arðsemi hennar og að veiðigjöldin byggist á því.
Virðulegi forseti. Fyrst vil ég nefna að gefnu tilefni að það er auðvitað mjög mikilvægt að stór mál sem koma til þingsins fái góðan tíma til umfjöllunar og málsmeðferðar. Það eru mörg stór mál að koma til þingsins nú á þessum tíma sem munu krefjast mikillar vinnu og yfirlegu í nefndarstarfinu. Því nefni ég þetta að ég vil að við munum það sem nú erum í meiri hluta á þingi að við gagnrýndum mjög ríkjandi stjórnvöld á síðasta kjörtímabili fyrir að koma seint fram með stór mál. Það veldur mér nokkrum áhyggjum, í þeim stóru málum sem eru að koma til okkar nefndar núna, hv. atvinnuveganefndar, að tíminn til aflögu er ekki mikill, en við munum reyna að gera okkar besta. Mikil samstaða hefur verið um það í nefndinni að vinna vel og vel brugðist við því að aukafundir séu haldnir fyrir utan hefðbundna fundi. En þetta er auðvitað hvatning til ráðherranna og mér fannst nú eiginlega taka steininn úr þegar ráðherra í ákveðnu ráðuneyti var farinn að senda orkustykki til embættismanna í öðru ráðuneyti til að hvetja þá til öflugra starfa, orkustykki sem hefðu kannski í ljósi þessa verið betur nýtt til heimabrúks í því að klára málin fyrr. Að þessu sögðu þá að veiðigjöldum. Með þeim eins og í annarri skattlagningu er fetuð ákaflega viðkvæm og fín lína. Við erum að tala um burðaratvinnugrein í íslensku samfélagi sem við skattleggjum umfram aðrar atvinnugreinar að þessu leyti. Það hefur verið ákveðinn samhljómur í því að ekkert óeðlilegt sé við að við skattleggjum þá grein umfram aðrar greinar í ljósi þess að þar er um að ræða nýtingu á takmarkaðri auðlind sem er í eigu þjóðarinnar. Þetta á sér nokkuð langa sögu. Það er komið á annan tug ára síðan auðlindanefndin svokallaða komst að þeirri niðurstöðu. Deilt hefur verið síðan um það hversu há sú skattlagning eigi að vera. Við sáum áhrifin af þessari skattlagningu birtast mjög skýrt þegar tekið var til við breytingar og stokkað upp í þeim veiðigjöldum sem höfðu verið lögð á, eiginlega stokkað upp og gefið upp á nýtt. Þá er ég að vitna til þeirra breytinga sem við gerðum þegar við lækkuðum hlutfallslega veiðigjöld á bolfisk en hækkuðum hlutfallslega á uppsjávarfyrirtæki. Í dag getum við auðveldlega séð afleiðingarnar sem urðu af þeirri einu breytingu. Hún varð til þess að fjárfesting fór af stað aftur í bolfiski. Hún hafði stoppað vegna þess að veiðigjöldin voru þar einfaldlega of há. En hún hefur líka haldið áfram í uppsjávargeiranum, sem betur fer. Það tókst að stilla þetta þannig af að miklar fjárfestingar hafa farið af stað í sjávarútvegsgeiranum á til þess að gera ekki löngum tíma, mestu fjárfestingar sem við höfum séð í mjög langan tíma. Það er auðvitað vísbending um að við séum á réttri leið. Á sama tíma og við leggjum aukagjöld á greinina höfum við samt sem áður ekki skert getu hennar til að fara í nauðsynlegar fjárfestingar til að viðhalda samkeppnisstöðu okkar sem er mjög hörð. Við erum í mjög harðri samkeppni á erlendum mörkuðum. Það verður verkefni nefndarinnar að fara yfir frumvarp ráðherra og meta þessa stöðu. Það eru þó nokkrar hækkanir í frumvarpinu á einstakar tegundir en eins og hæstv. ráðherra kom inn á byggir frumvarpið á sömu forsendum og við notuðum á síðasta ári. En við vitum öll sem höfum fylgst með þessu að það er vandi varðandi gagnasöfnunina sem við byggjum framtíðarálagningu veiðigjalda á. Ég veit að hæstv. ráðherra þekkir það hvað manna best og þess vegna bregst hann við með breytingum í frumvarpinu varðandi þá gagnasöfnun, sem er mjög gott, en við vitum að þær forsendur sem við höfum verið að nota og þau gögn sem við höfum verið að nýta eru ekki hugsuð í þessum tilgangi. Þannig eru ákveðnar breytingar í hagstofugögnum núna komnar til af gengisbreytingum og birgðabreytingum sem með sömu aðferðafræði kalla fram þó nokkra hækkun á ákveðnum tegundum. Þetta þurfum við að fara yfir og sjá hver viðbrögðin eru og það krefst tíma þegar vandamálið er að við erum alltaf að vinna með svolítið gömul gögn. Það er kannski of langt mál að fara út í það og svo sem vel kveðin vísa hér sem hefur oft farið fram umræða um. En í frumvarpinu er brugðist við því af hálfu hæstv. ráðherra og það er mjög gott. Fjölbreytni í sjávarútvegi hefur verið hér aðeins til umræðu og ég held að hún sé mjög mikilvæg. En að sama skapi vitum við að of há veiðigjöld leiða af sér samþjöppun og það er ákveðin samþjöppun að eiga sér stað. Það er kannski óhjákvæmilegt að hagræðing haldi áfram á þessum vettvangi en það er að mínu viti mjög mikilvægt að viðhalda fjölbreytileika kerfisins. Það getur vel verið að með því náum við ekki fram einhverri hámarkshagkvæmni skoðað út frá rekstri á hverja einingu í kerfinu en það koma mörg sjónarmið önnur þar að. Við höfum talað um byggðasjónarmið og atvinnusjónarmið o.s.frv., en ekki síður það sem auðlindahagfræðingar okkar hafa m.a. nefnt að fjölbreytileiki íslensks sjávarútvegs er hluti af því hvað hann er fljótur að aðlaga sig breyttum þörfum á markaði. Með öðrum orðum, við erum í fararbroddi í því að bregðast við breyttri eftirspurn á erlendum mörkuðum. Við erum fljót að aðlaga okkur að breytingu á þörfum og fjölbreytileikinn á hvað stærstan þátt í því. Það verðum við að hafa í huga þegar við fórnum kannski einhverju öðru fyrir það að viðhalda fjölbreytileikanum og að koma í veg fyrir það að samþjöppunin verði of mikil. Aðrar breytingar í frumvarpinu eru mjög jákvæðar og þá vitna ég til þess sem hæstv. ráðherra kom inn á sem við getum kallað staðgreiðslu veiðigjalda, þ.e. veiðigjöld séu greidd miðað við landaðan afla. Með öðrum orðum, við séum ekki eins og áður hefur verið að krefjast jafnvel fyrirframgreiðslu á veiðigjöldum, þ.e. menn eiga enn ónýttar aflaheimildir, hafa ekki náð að virðisauka þær en þurfa að standa skil á greiðslu veiðigjalda. Það er ekki síst mikilvægt fyrir minni og meðalstór fyrirtæki í greininni, sem hafa kannski ekki eins mikla fjármagnsveltu í starfsemi sinni og stærri fyrirtæki, að þurfa ekki að binda fé með þessum hætti. Þetta er svipað kerfi og við þekkjum úr virðisaukaskattskerfinu, þetta er þekkt innheimtuaðferð, hún er einföld og kallar ekki á neina yfirbyggingu eða umsjón. Þarna erum við að ganga inn í kerfi sem er þekkt og allt er til í gegnum þannig að ég fagna þessari breytingu. Ég held að hún sé mjög mikilvæg, ekki síst gagnvart þeim fjölbreytileika sem ég kom inn á. Það verður ekki hjá því komist að velta því aðeins fyrir sér: Hvar á að reikna veiðigjöld? Við höfum verið að mínu mati með óttalegan bastarð í reikniformúlu okkar á undanförnum árum þar sem við höfum reynt að blanda saman afkomu af útgerð og veiðum og svo vinnsluhluta. Það varð niðurstaða í óformlegri vinnu sem átti sér stað á síðasta ári að framtíðarlausnin hlyti að vera sú að við reiknuðum alltaf veiðigjöld við skipshlið. Aðgangur að veiðum og þannig nýting á auðlindinni væri sem sagt grundvöllur veiðigjalda í framtíðinni. Við getum ekki verið að refsa þeim sem búa til mikil og aukin verðmæti í landi fyrir að gera það. Það er líka svo erfitt að draga línu í sandinn um hvar eigi að enda þá skattlagningu. Ætlum við að fara inn í fiskbúðirnar og leggja á fiskbúðirnar auðlindagjald eða aukaskatt? Þær fara á markað og kaupa fisk og vinna hann, flaka og selja í fiskbúðinni. Ég get tekið dæmi um fyrirtæki í Vestmannaeyjum sem sérhæfir sig í að framleiða kryddlegna síld fyrir Finnlandsmarkað. Þeir kaupa síldina af uppsjávarfyrirtæki í Vestmannaeyjum sem er að útflutningsverðmæti hjá því fyrirtæki upp á 200 millj. kr. Þarna vinna 15 manns og sama síldin er, eftir vinnu í þessu fyrirtæki, seld út til Finnlands fyrir um 500 millj. kr. Ætlum við að leggja veiðigjöld á þetta fyrirtæki? Forsvarsmaður þess sagði við mig: Ef það yrði gert færi ég einfaldlega með fyrirtækið til Finnlands og setti upp vinnsluna þar. Ég gæti alveg eins gert það. Ég fengi meira að segja ákveðnar ívilnanir ef ég gerði það. Þá yrði útflutningsverðmæti okkar bara 200 millj. kr. í stað 500. Svona eru dæmin mörg. Þegar við erum að fikta við að fara inn í vinnsluhlutann og verðmætasköpunina er erfitt að draga línu í sandinn og segja hvar eigi að stoppa, hvar ætlum við að hætta. Við gætum líka verið að hrekja aukna verðmætasköpun úr landi þar sem það væri hreinlega ódýrara og hagkvæmara fyrir fyrirtækin að koma framleiðslunni upp á erlendri grundu. Ég tala nú orðið um þetta meira sem skatt en eitthvert auðlindagjald. Ég held að það sé almennt orðið viðurkennt að leitin að auðlindagjaldinu og þessari svokölluðu auðlindarentu hafi ekki gengið upp, þ.e. einhverri rentu sem þetta skilar umfram eðlilega vinnslu. Til þess er greinin allt of fjölbreytt, til þess er afkoman allt of mismunandi á milli ára og jafnvel innan árs. Við skulum bara viðurkenna að hér er um að ræða skattlagningu á greinina. Þá komum við að spurningunni um samræmingu. Ég tel að hæstv. ráðherra hafi svarað því mjög vel áðan þegar var verið að fara yfir það hvernig við gætum viðhaldið fjölbreytileikanum. Rýra of há veiðigjöld afkomu minni og meðalstórra útgerða meðan stærri útgerðirnar geta borgað meira? Það þarf auðvitað að vera ákveðið jafnræði. Og eins og hæstv. ráðherra kom inn á þá höfum við séð í þeim gögnum sem hafa komið til atvinnuveganefndar um þetta mál á fyrri stigum að þetta getur verið mjög mismunandi innan ólíkra útgerðarforma. Það þarf að finna einhvern jöfnuð í þessu. Fulltrúar Landssambands smábátaeigenda halda því oft fram við okkur að þeir séu að veiða verðmætasta fiskinn og ég held að það geti verið mikið til í því. Þeir séu með hagkvæmasta útgerðarformið. Það er sjónarmið sem er haldið til haga og við þurfum að skoða það. En í grunninn er ég hlynntur því að við skoðum það með einmitt það sjónarmið í huga að fjölbreytileikinn er nauðsynlegur þáttur í okkar kerfi í svo mörgu tilliti. Þannig megum við ekki leggja á veiðigjöld sem raska mjög þeirri flóru sem við sjáum í greininni í dag.
Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld. Ég get byrjað á því að taka undir það með hv. þm. Jóni Gunnarssyni, sem ég geri ekki alla jafna, að þetta mál komi ansi seint fram. Við höfum því miður ekki mikinn tíma ef starfsáætlun þingsins á að standast til að afgreiða svona stórt mál með öllum hinum sem bíða afgreiðslu. Það má því alveg brýna ráðherra til að koma með stór mál tímanlega svo að mál sem þetta fái sem besta umfjöllun og nægur tími gefist til að fara ofan í saumana á umsögnum og til vinnu í nefndinni, svo hægt sé að taka upplýsta ákvörðun um framhaldið. Í andsvari áðan við hæstv. ráðherra ræddi ráðherra um þrepaskiptingu og að ekki væri hægt að horfa til þess og tala um að þetta væri orðið eitt veiðigjald í dag í staðinn fyrir það almenna og sérstaka. Ég held að það sé mikill galli á þessu frumvarpi að hverfa frá því að hafa almenna veiðigjaldið, sem voru rúmar 9 kr., þannig að það rísi undir þeim útgjöldum sem því er ætlað að gera hvað varðar kostnað kringum greinina og annað því um líkt. Ég get ekki tekið undir að betra sé að fara þá skattlagningarleið sem í raun er verið að fara og með því farið frá þeirri hugmyndafræði sem var og er í lögum um veiðigjöld í dag. Ég tel að mun auðveldara verði fyrir greinina að fela í rekstri sínum ýmsan aukakostnað sem gerir það að verkum að hreinn hagnaður verður minni þegar upp er staðið, þannig lækka veiðigjöld sérstaklega á þeim sem geta smurt ýmsan kostnað á áður en hreinn hagnaður er reiknaður. Ég get tekið undir að þarna séu á ferðinni samtímagreiðslur og það sé af hinu góða. Það stóð í mönnum að fá samkeyrsluaðila skattsins og Fiskistofu og Hagstofu á sínum tíma þegar verið var að basla við að koma fyrri lögum um veiðigjöld í gegn, en nú virðist skatturinn eiga þátt í að auðvelda það að hægt sé að hafa samtímagreiðslurnar byggðar á upplýsingum um hvert og eitt fyrirtæki, sem reyndar kemur ekki til kastanna alveg strax heldur í framtíðinni. Þarna er líka tekinn til greina hagnaðurinn í fiskvinnslunni og ég tel réttlætanlegt að hafa hann með þegar þetta er allt metið. Ég veit að komið hefur upp mikil gagnrýni frá sjómönnum á makrílveiðarnar þar sem útgerð er með bæði veiðar og vinnslu, skiptaverð til sjómanna sé brenglað þar sem útgerðin selji sjálfri sér á lægra verði og taki svo út hagnaðinn í vinnslunni. Ég held því að rétt sé að hafa vinnsluna inni í þessu módeli. Ég tel líka að horfa verði til ólíkra útgerðarflokka. Hæstv. ráðherra svaraði því til í andsvari áðan að hann mundi endurskoða það sem hér kemur fram, að raunverulega lækka þá afslætti sem voru inni og höfðu lækkað áður en þessi ríkisstjórn tók við. Ég held að hægt sé að mæta minni útgerðunum á ýmsan hátt, hvort sem það er með þrepaskiptingu af gjaldi eða ákveðnu frítekjumarki sem minni útgerðir mundi muna gífurlega um. Ég vona að ráðherra sýni í verki þá ætlun sína að koma til móts við þær útgerðir sem þurfa í alvöru á því að halda að veiðigjöldin verði endurskoðuð, stærstu útgerðir þurfa auðvitað ekkert á því að halda. Sjávarútvegsfyrirtæki hafa verið í umræðunni vegna mikilla arðgreiðslna, eins og HB Grandi hf. þar sem menn greiða sér tvöfalt meiri arð en þeir borga í veiðigjöld. Ég tel gersamlega út í hött að fyrirtækin hagi sér þannig og þurfi ekki að greiða meira af þessari sameiginlegu auðlind en þau gera, miðað við það sem þau greiða til hluthafa sinna. Þetta er ekki ásættanlegt. Í ár greiðir útgerðin rúma 9 milljarða í veiðigjöld, sem á eflaust eftir að verða meira vegna þess að það eru auknar veiðar í loðnu. Sé horft til þess að miðað er við að veiðigjöldin skili 10,8 milljörðum á næsta fiskveiðiári er það ekki mikil breyting frá síðasta ári þegar upp er staðið. Ég tel að við getum náð meiri arði frá sjávarútveginum til þjóðarinnar en ég tel líka að horfa eigi í það hvernig veiðigjöldunum er skipt. Miðað við reynsluna tel ég að horfa verði enn frekar til mismunandi útgerðarforma og koma til móts við þau. Þegar upp er staðið getur greinin í heild greitt meira en ákveðnir hlutar hennar rísa ekki undir veiðigjöldunum eins og þau eru í dag. Þannig er veruleikinn. Menn hafa talað mikið fyrir fölbreyttu útgerðarformi sem hefur ákveðin og mikil margfeldiáhrif á sínum svæðum og skipta miklu máli og ég tel að við verðum að horfa til þeirra, enda hef ég alltaf verið meiri talsmaður grundvallarbreytinga á fiskveiðistjórnarkerfinu sem slíku en þess að veiðigjöldin leysi ágreining. Ég mun aldrei skrifa upp á að veiðigjöld, hversu há sem þau eru, leysi ágreining um óréttlátt kvótakerfi. Ég tel að skera þurfi upp sjálft kvótakerfið og síðan sé það sem þjóðin eigi að fá í auðlindarentu viðfangsefnið og að horfa eigi til ólíkra útgerðarþátta og getu greinarinnar hverju sinni. Einnig þurfi að horfa á sjávarbyggðir vítt og breitt um landið og til þess hver geta þeirra samfélaga er í raun til að standa undir auðlindarentunni og hvernig hún skilar sér út aftur til sjávarbyggðanna. Allt er þetta eitthvað sem menn rökræða eðlilega um og horfa til og mörgum hefur ekki þótt auðlindarentan skila sér nægilega vel út aftur til samfélaganna. Það er líka með það eins og margt annað að veldur hver á heldur og það er í höndum stjórnmálamanna hverju sinni hvernig þeir útdeila skatttekjum og hverjir njóta. Ég tel að sjálft kvótakerfið sé viðfangsefni sem við þurfum að glíma við, að ná inn hærri auðlindarentu, hún er viðfangsefnið hverju sinni eftir hag greinarinnar. Auðvitað væri mjög gott ef við gætum komið okkur niður á auðlindarentuhugsun í þessu frumvarpi, með þeim fyrirvara að skoða þurfi sérstaklega og mæta viðhorfum minni útgerða sem eiga erfitt með að greiða það sama á hvert kíló af þorski og stórútgerðin. Þannig er veruleikinn. Ef ég kem aðeins að makrílgjaldinu, 10 kr., vekur það margar spurningar. Makríllinn er í dag í 0,41% í þorskígildisstuðli og sé horft á varanlegt verð á kvóta, sem hefur farið frá 2.400 kr. í 3.000 kr., og ef varanlegt verð á makríl er þetta hlutfall af því, eru 10 kr. ansi lítið. Á undanförnum árum hafa stórar útgerðir eins og Samherji o.fl. leigt til að mynda Færeyingum á 100 kr. kílóið. Auðvitað er hægt að segja að það sé tímabundið, að menn rísi ekki undir því að öllu jöfnu, en Grænlendingar greiða í dag 20 kr. á kílóið, eða þær útgerðir sem nýta grænlenskan makrílkvóta, svo að í þeim samanburði finnst mér 10 kr. ekki ganga upp. Ég hef áður komið inn á í máli mínu af hverju ekki sé miðað við aflaverðmæti og tekið eitthvert hlutfall af aflaverðmætinu í makrílnum og þannig komið til móts við það að vissulega hefur verðið verið að lækka hjá útgerðum varðandi sölu á makríl, eins og á síðasta ári, það eru sveiflur þarna. Á tímabili fékkst hærra verð hjá smábátum fyrir makríl en hjá stórútgerðinni og til að taka þær sveiflur held ég að rétt væri að hafa hlutfall af aflaverðmæti upp úr sjó og kvótasetja ekki makrílinn, eins og við höfum verið að ræða hér í dag. Heilt yfir stöndum við frammi fyrir því að í dag má skipta sjávarbyggðum á Íslandi í þrjá flokka. Það eru þær sjávarbyggðir sem hafa stórar og miklar uppsjávarútgerðir í sveitarfélögum sínum og þar er góður gangur og ekki yfir neinu að kvarta. Þær útgerðir rísa vel undir veiðigjöldum og hærri veiðigjöldum en þarna kemur fram. Svo eru það miðlungsútgerðirnar, kannski fjölskyldufyrirtæki, þriðji flokkurinn, þær eru í basli með að ná endum saman og eiga mjög erfitt. Svo eru það minnstu útgerðirnar sem eru á mörgum þeirra staða sem flokkast undir brothættar byggðir, búið er að keyra þær alveg í kaf og maður veit aldrei hvernig gengur að halda þeim gangandi. [[Forseti hringir.]]Ég tala fyrir þrepaskiptu veiðigjaldi en stærstu útgerðirnar geta vissulega greitt meira en þær gera í dag.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hafa talað í þessari umræðu, það er æskilegt að frumvörp komi inn sem fyrst til þess að menn fái nægan tíma til að fara yfir þau; ég veit að atvinnuveganefnd er öflug og mun gera það samviskusamlega og vel. Þá verður að segja það og ítreka að frumvarp þetta um veiðigjöld er að því leytinu þægilegra til umfjöllunar í nefndinni að það er nákvæmlega eins, með sömu forsendur, og í fyrra, það er engin breyta fólgin í því. Þess vegna er kannski auðveldara að bera það saman; þær breytingar sem þarna eru eru fyrst og fremst tæknilegs eðlis og fremur til bóta eins og staðgreiðslan og gagnaöflunin sem tryggir að við getum komið fram með nýrri gögn í framtíðinni, sem styrkir grunninn. Hv. þingmaður hefur rætt allnokkuð um þrepaskipt gjald og gjarnan talað um skatt í því sambandi. Það er alveg rétt að allflestir hagfræðingar og sérfræðingar, sem fjallað hafa um málið, segja einfaldlega og fullyrða fullum fetum að engin auðlindarenta sé eftir í þessu kerfi - það á aftur á móti ekki við um makrílinn - og ef menn vilja fara skattaleiðina þá er einfaldast að nota skattkerfið til þess. Hér er aftur á móti um gjald að ræða sem menn eru að greiða fyrir afnot af auðlindinni og við notum þessa afkomuígildisstuðla til að finna sem sanngjarnasta leið milli fisktegunda. Þá skiptir, held ég, miklu máli að þar sé jafnræði og við getum ívilnað minnstu útgerðunum, sem samkvæmt öllum opinberum gögnum bera minnst úr býtum, með frítekjumarkinu sem við höfum áður rætt. Ef menn vilja fara skattaleiðina þá er allt önnur aðkoma að því, [[Forseti hringir.]]því að hér er um gjald fyrir afnot af auðlindinni að ræða.
Herra forseti. Það hefur nú verið talað um það af mörgum sem þekkja til að þetta sé í raun skattur en ekki auðlindarenta. Það eru þarna afkomustuðlar sem þetta byggist á og enginn greinarmunur er gerður á smærri útgerðum og stærri. Af hverju má þá ekki hafa einhverja afkomustuðla gagnvart mismunandi útgerðarformum? Af hverju mætti þá ekki tengja það á einhvern hátt; vegna stærðarhagkvæmni þeirra stærstu, að sækja per kíló af þorski í sjó, af hverju mætti ekki horfa til þess með einhverjum hætti? Þær tölur eru allar til hjá Hagstofunni, ættu að vera, eða upplýsingar hjá ríkisskattstjóra. Ég varpa því svona fram. Þessi afkomustuðlahugmynd er ekkert alvitlaus, langt í frá, ég ætla ekki að segja það. Það er svo sem hægt að horfa til þess að þessi hugmyndafræði liggi undir og ákvörðun alltaf tekin út frá þessari hugmyndafræði um hve hátt gjaldið eigi að vera. Ég skil það þannig að líka sé hægt að horfa til þess hvað hver tegund eigi að gefa en mætti ekki horfa eitthvað til afkomu mismunandi útgerðarflokka? Þá væri frekar hægt að sætta sig við þessa útfærslu og ég held að í heildina tekið gæti heildargreiðslan sem kæmi til ríkisins verið álíka þó að tilfærsla væri innan kerfisins.
Virðulegi forseti. Við ræddum þetta aðeins áðan líka: Innan flokkanna er einfaldlega mjög mismunandi afkoma og innan þess útgerðarflokks sem hv. þingmaður vill ívilna með lægra þrepi eru einmitt þær útgerðir sem skila mestu arðsemi. Er einhver sanngirni fólgin því? Ég held ekki, ég held að mesta sanngirnin sé fólgin í því að menn greiði þetta gjald. Síðan erum við með tekjuskatt þar fyrir utan, tekjuskattskerfi sem tekur þá eðlilega hlutdeild í hagnaði fyrirtækjanna. Ég held að þetta sé í sjálfu sér kannski skýringin á því, ég get alla vega ekki svarað því betur. Varðandi það sem hv. þingmaður kom inn á með makrílinn, að eðlilegt væri að taka eitthvert hlutfall af markaðsvirði eða virði upp úr sjó eða eitthvað í þeim dúr, þá hefur verið talað um að hæsta verðið sem menn hafa getað fengið væru 70 kr. fyrir kíló. Hér er tillaga um 10 kr. sem skila á sex árum 9 milljörðum og eru umtalsverðir fjármunir, einn og hálfur milljarður á ári. Ef hv. þingmaður er að velta fyrir sér einhverri annarri tölu, hvaða rökstuðning hefur hún fyrir því að sú tala ætti að vera hærri eða lægri jafnvel?
Herra forseti. Mig langar að vita hvort hæstv. ráðherra hafi kynnt sér hvernig þetta er í löndunum í kringum okkur eins og í Noregi, Grænlandi og í Færeyjum. Það væri fróðlegt að heyra hvort hann kunni þær tölur í þessum samanburði og nefni þá einhverjar tölur. Færeyingar hafa verið með uppboð á makríl og þar hefur útgerðin treyst sér til að borga allt að 80 kr. fyrir kíló af makríl. Grænlendingar eru að borga 20 kr. Þá spyr maður sig: Eru aðilar ekki að selja á sömu markaði, ætti þetta ekki að vera með einhverjum svipuðum hætti? Hæstv ráðherra bendir á að margir í litla kerfinu svokallaða séu að skila miklum hagnaði og ég ætla ekkert að sverja fyrir það. Ég veit að það er auðvitað alveg rétt. [[Forseti hringir.]]En væri þá ekki skynsamlegra að halda sig við gömlu útfærsluna í veiðigjöldum og hafa sérstakt veiðigjald og menn borguðu að lágmarki 10 kr.?
Forseti. Ég er þeirrar skoðunar að best væri að bjóða upp kvótann og við getum orðað það þannig að þá mundi útgerðin sjálf ákveða hvað hún greiddi í hvað sem við köllum það, veiðigjald eða hvað það er, hún mundi sjálf ákveða hverju hún gæti fórnað eða hvað hún teldi sig geta borgað fyrir hvert kíló sem veitt væri upp úr sjó. Það er mín skoðun. En það er ekki það sem við ræðum hér því að við erum að ræða veiðigjöld og við skulum halda okkur við það umræðuefni. Mér sýnist að núna sé verið að festa í sessi það sem ég held að hafi verið innleitt síðast, eða alla vega finnst mér verið að festa það í sessi og ekki síst þegar litið er til þess að nú á þetta að gilda í þrjú ár eftir því sem ég skil, það er verið að festa í sessi að veiðigjaldið sé ákveðið af EBT, sem er hreinn hagnaður, og þá er þetta orðið miklu líkara skatti en hluta af kostnaði við að gera út. Í mínum huga er eðlismunur á því hvort veiðigjöld eru hluti af kostnaði við að gera út eða hvort þau eru greidd af hagnaði. Getur þingmaðurinn aðeins [[Forseti hringir.]]velt því fyrir sér og líka í sambandi við að þetta gæti horft misjafnlega við hinum ýmsu útgerðum, sem hún þekkir miklu betur til en ég?
Herra forseti. Það er auðvitað gífurlegur munur á þeirri aðferðafræði sem verið er að beita núna og þeirri sem áður var notuð. Ég held að flestir kalli það hálfgerða skattheimtu sem þarna er á ferðinni. Við vitum alveg að það er miklu auðveldara að setja ýmsan kostnað á áður en EBT kemur á endanum, sem hreinn hagnaður þá stendur eftir. Það hefur útgerðin verið að gera í gegnum árin varðandi tekjuskatt sinn og hefur í gegnum tíðina ekki greitt mikinn tekjuskatt vegna þess að hún hefur átt auðvelt með að fela þetta inni í kostnaði. Mig minnir að það hafi komið út upplýsingar um það að í tíu ár fyrir hrun hafi útgerð í landinu greitt að meðaltali um 1 milljarð í tekjuskatt ári. Ég þori ekki að sverja fyrir það en mig minnir samt að það hafi verið að meðaltali 1 milljarður á ársgrundvelli sem útgerðin greiddi í tíu ár fyrir hrun. Ég hrædd um að það hafi áhrif á þessa aðferðafræði að menn eigi auðveldara með að komast hjá því að greiða eðlilega rentu til samfélagsins vegna þess að þetta er orðið ígildi skatts.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður orðaði einmitt það sem var að bögglast í höfðinu á mér, þ.e. að þegar þessi aðferð er notuð er hætta á því að útgerðirnar séu að klína á - ef ég má nota það orð, virðulegi forseti - einhverjum kostnaði. Þá verður hagnaðurinn minni og minna eftir til að greiða veiðigjöld. Það er akkúrat þetta sem ég hélt að væri staðreyndin. Mér sýnist í þessu frumvarpi að það sé alveg gífurlega flókið og mikið af upplýsingum sem þarf að safna og gefa eða eitthvað. Einhver nefndi að það væri næstum því komið nýtt skattframtal sem útgerðin þyrfti að fylla út til að hægt væri að nota þessa aðferð. [[Forseti hringir.]]Þekkir þingmaðurinn það eitthvað betur en ég?
Herra forseti. Þetta kallar auðvitað á mikið utanumhald, sem þarf reyndar alltaf, hvort sem það eru núverandi lög með þeirri aðferðafræði sem þar er við útreikning á veiðigjöldum eða þetta. Skatturinn eða Hagstofan, þessir þrír aðilar og Fiskistofa vinna saman að því að halda utan um þessar upplýsingar og að því að á skattframtali verði reitur til að upplýsa um rekstur útgerðarinnar til þess að byggja þá þessa gjaldtöku á. Ég vil benda á, af því að þetta er farið að líkjast skatti, að það er þekkt fyrirbæri að í lok árs fari menn út í miklar fjárfestingar til að þurfa ekki að borga eins mikinn skatt, sem þeir síðan losa sig við hinum megin við áramótin. Það eru ýmsir svona klækir [[Forseti hringir.]]sem ég held að menn verði duglegir við að þefa uppi og Íslendingar eru snillingar í því að komast hjá því að greiða skatt.
Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu í raun fagna því sem mér fannst liggja í málflutningi hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, því sem mér fannst vera ákveðin hugarfarsbreyting gagnvart þessum veiðigjöldum. Hún er farin að átta sig á því, sem er breyting frá síðasta kjörtímabili, að ákveðnar útgerðir bera jafnvel ekki þau veiðigjöld sem eru lögð til í þessu frumvarpi. Ég vil rifja það upp, til þess að það sé til skráð hér, að ef stefna stjórnvalda á síðasta kjörtímabili hefði gengið eftir væru veiðigjöldin í dag sennilega orðin dálítið á þriðja tug milljarða. Og þótt það megi að mati hv. þingmanns auka álagningu á stóru útgerðirnar og uppsjávarfyrirtækin mundi nú halla ansi miklu þarna. Mönnum verður tíðrætt hér um arðgreiðslur í sjávarútvegi og ég vil spyrja hv. þingmann aðeins út í það. Það er gjarnan talað um Granda í því samhengi. Það er vegna þess að Grandi er fyrirtæki sem er á markaði sem almenningur getur fjárfest í og það eru einhverjar þúsundir einstaklinga sem hafa fjárfest í fyrirtækinu auk lífeyrissjóðanna, þess vegna eru þær tölur allar uppi á borðum hjá því fyrirtæki. Það voru greiddir út, ef ég man rétt, 2,7 milljarðar núna og það er talað um að það sé mjög ofgert. Ég vil spyrja hv. þingmann: Ef hún væri ein af þeim þúsundum Íslendinga og lífeyrissjóðakerfi okkar hefði lagt einhverja fjármuni í Granda, keypt sér hlutabréf, hvað hefði hún talið eðlilegt og hverjar væru væntingar hennar um það að fá í ávöxtun af þeim hlutafjárkaupum sínum, hverju það mundi skila í arðgreiðslu til hennar að liðnu ári [[Forseti hringir.]]í formi vaxta af þessari fjárfestingu sinni?
Menn geta auðvitað alltaf deilt um það hversu mikinn arð á að greiða út úr þessari grein. Ég tel að arðurinn til samfélagsins og þjóðarinnar gangi fyrir, frekar en til þeirra hluthafa sem eiga hlutabréf í þeim fyrirtækjum sem eiga í hlut og stórfyrirtækjum eins og Granda, sem hefur verið mikið til umræðu og borgar tvöfalt meira í arð. Ég ætla ekki að úttala mig um það hvaða kröfu ég sem einstaklingur mundi gera til arðgreiðslna út úr einhverju fyrirtæki. Við vitum að arðgreiðslur eru með ýmsum hætti. Þær geta verið ávöxtunarkrafa upp á 3,5% og upp í 10%. Ég tel alveg út í hött að fyrirtæki í sjávarútvegi greiði svo mikinn arð til hluthafa sinna meðan þeir geta ekki greitt fiskvinnslufólki sómasamleg laun og gefa þeim íspinna til hugarhægðar, og geta svo ekki greitt hærri veiðigjöld en um er að ræða án þess að kveinka sér undan því. Ég er þannig stemmd að ég sætti mig ekki við það sem hluti af þjóðinni að ekki séu greidd hærri veiðigjöld. Varðandi hugarfarsbreytingu mína í þessum málum vil ég taka skýrt fram að við lögðum áherslu á að það væru afslættir, sem við töluðum um að miða við áframhaldandi reynslu á þessa minni báta, og að við mundum auka og hækka frítekjumarkið. Núna hefur þessi ríkisstjórn ákveðið að nánast þurrka það út. Við getum mætt minni útgerðum með því að hækka frítekjumarkið verulega.
Vægi veiðigjalda hjá meðalstórum útgerðum, vægi afsláttarins, er mjög lítið. Hv. þingmaður verður að hafa í huga að veiðigjöldin mundu í dag væntanlega nema dálítið á þriðja tug milljarða kr. og gefur augaleið að það kæmi niður á öllum. Það er ekki auðvelt að rýna í svar hv. þingmanns þegar kemur að umræðunni um arðgreiðslurnar. Helst má skilja hana þannig að hún kjósi að öll útgerð í landinu verði ríkisrekin, það sé ekki eðlilegt að fyrirtæki greiði hluthöfum sínum arð, hvort sem er almenningur eða hverjir það eru, það er auðvitað alltaf almenningur eða lífeyrissjóðir sem fjárfesta í fyrirtækjunum, fyrr en tekin hefur verið ákveðin prósenta, og jafnvel mjög rík prósenta, af fyrirtækjunum. Hv. þingmaður talaði um að eðlileg ávöxtunarkrafa væri 3,5–10%, sem væri í umræðunni. Ég held að ég fari með rétt mál þegar ég segir að þær arðgreiðslur sem Grandi greiddi núna [[Forseti hringir.]]til hluthafa sinna, mörg þúsund Íslendinga úr lífeyrissjóði og annarra, hafi numið um 3,5% [[Forseti hringir.]]af verðmæti hlutabréfanna, þ.e. ef maður keypti sér hlutabréf fyrir milljón væri ávöxtunin 3,5%. Hvar liggja þá sársaukamörkin? [[Forseti hringir.]]Hvar liggur hvati almennings, lífeyrissjóða og annarra til að fjárfesta [[Forseti hringir.]]í atvinnulífinu þegar ávöxtunin á fjármunum þeirra er ekki meiri en þetta? [[Forseti hringir.]]Það er auðvitað sá meðalvegur sem við erum að reyna að rata. [[Forseti hringir.]]Við verðum að hafa í huga þegar talað er um arðgreiðslur [[Forseti hringir.]]að það er ekki einhver einföld og hrá upphæð heldur ávöxtun á það fé sem fólk hefur lagt í fyrirtækið.
Forseti vill áminna hv. þingmenn um að virða tímamörk.
Herra forseti. Ég ætla ekki að taka að mér það hlutverk hér að vera forðagæslumaður Granda hf., það verða aðrir að gera. Ég er kosin til þess að gæta hagsmuna almennings, [[Gripið fram í.]]þess vegna ver ég það að fyrirtækið greiði fyrst sanngjörn veiðigjöld, greiði sanngjörn laun til starfsfólks síns í landvinnslu og greiði sanngjarnan tekjuskatt til samfélagsins. [[Gripið fram í.]]Síðan þegar menn sjá hvað stendur eftir geta þeir notað þann umframhagnað eins og þeir vilja, hvort sem það er að veiða hval og safna honum upp í frystigáma eða gera eitthvað annað. Það er bara þannig. En mér finnst það ekki vera hlutverk okkar kjörinna alþingismanna að hafa áhyggjur af því hvað fyrirtækin greiða í arð til hluthafa þessara fyrirtækja. Það er ekki okkar hlutverk að blanda okkur í það. Þjóðarhagsmunir [[Forseti hringir.]]ganga fyrir og það að þjóðin fái arð af auðlind sinni.
Hæstv. forseti. Enn einu sinni ræðum við hér á Alþingi frumvarp um veiðigjöld, í annað eða þriðja skipti heitir það um breytingu á lögum um veiðigjöld, sem fyrst voru samþykkt með lögum nr. 74/2012. Það má taka undir það að þegar um 18 þingdagar eru eftir sé málið svolítið seint fram komið. Á móti kemur að við erum að vinna áfram með afkomuígildin eða afkomustuðlana þannig að breytingin er aðeins minni en í fyrra. Engu að síður er þetta stórt og mikið mál og flókið að fara í gegnum. Eins og ég hef stundum sagt þarf einhvern sérstakan pappír sem ég kann ekki að nefna fyrir excel-skjölin ef menn vildu stilla þessu öllu upp og hafa tölurnar uppi á tjaldi og geta slegið inn breytingar og sjá hvaða áhrif það hefur ef krónutölur eru hækkaðar eða lækkaðar o.s.frv. Okkar í atvinnuveganefnd bíður því mikið verkefni á þeim rúma mánuði sem eftir er af þingstörfum og eins gott að halda vel á spöðum. Ástæðan fyrir þessu frumvarpi er auðvitað sú, eins og ég ræddi í gær í umræðu um makrílinn, að ríkisstjórnin hafði það á stefnuskrá sinni að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu og taka veiðigjaldalögin og hafa um þetta ein lög. Síðan strönduðu þau áform að breyta fiskveiðilögunum, eins og áður hefur komið fram, vegna ágreinings milli stjórnarflokkanna og þess vegna kom það frumvarp ekki fram. Þá tóku menn til við að búa til þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld, til þess að setja gjöldin á til lengri tíma, þriggja ára, eins og hér er boðað, vegna þess að í núgildandi lögum er krónutala sem gildir bara til 1. september á þessu ári. Nauðsynlegt er því að breyta lögunum. Ég ítreka að þetta er stórt og flókið og viðamikið mál og erfitt að fara í einstaka liði þess, enda höfum við kannski ekki heldur tíma til þess við 1. umr. þar sem menn eiga að skiptast á skoðunum og við í nefndinni eigum að hlusta eftir sjónarmiðum sem fram koma. Síðan er málið sent út til umsagnar og þá senda hagsmunaðilar umsagnir og koma sem gestir inn á fundinn. Þá koma oft á tíðum jafnvel bestu upplýsingarnar, rauntímaupplýsingarnar, þegar menn koma jafnvel með nýjustu tölur úr reikningum fyrirtækja, úr afkomunni, úr stöðunni, og unnið er út frá því. Virðulegi forseti. Við gerðum það fyrst í tíð síðustu ríkisstjórnar, að útfæra veiðigjöldin frekar en eins og áður hefur komið fram voru veiðigjöld fyrst sett á árið 2002, ef ég man rétt. Í tíð síðustu ríkisstjórnar breyttum við þeim og tókum upp hið sérstaka gjald og hækkuðum veiðigjöldin. Ég hef oft sagt að þá sem formaður atvinnuveganefndar, þegar fyrir nefndina komu ákveðnir aðilar til þess að útskýra mál sitt og vörpuðu upp á tjald á nefndarfundi stöðu fyrirtækisins, reikningunum, nánast eins og þeir lögðu sig frá deginum á undan, fannst mér alla vega best að vinna áfram í málinu út frá því. Virðulegi forseti. Ég hef áður sagt í þessum ræðustól að vinnugögn Hagstofunnar um afkomu veiða og vinnslu, sem unnin hafa verið í áratugi og sett fram á skilmerkilegan hátt þannig að auðvelt er að bera saman árin, voru aldrei hugsuð sem skattstofn eða stofn til álagningar veiðigjalds eða einhvers annars. Þau voru fræðilegar upplýsingar, tölulegar, tölfræðilegar upplýsingar, ákaflega mikilvægar. Ég fagna því núna þeim áformum sem boðuð eru í frumvarpinu, þó að þau taki ekki gildi fyrr en við síðasta árið, þ.e. fiskveiðiárið 2017, að fyrirtækjunum verði gert skylt að skila ákveðnum gögnum við skattframtalsskil, eins og stjórnvaldið vill hafa það, frá árinu þar á undan. Um leið og skattframtöl lögaðila koma fram að hausti til verði bara í þessum flottu skattframtölum reitur sem sýnir eitthvert ákveðið atriði í rekstri fyrirtækisins, annar reitur sem sýnir þetta atriði og ríkisskattstjóri keyrir bara sisvona út samtölu úr þeim reitum og það er afkoman, það er stofninn og við reiknum gjöldin út frá því. Það verður til mikilla bóta, virðulegi forseti, og það telst ekki vera nein gagnrýni á störf okkar á síðasta kjörtímabili við að setja fram veiðigjald. Þetta er bara eðlileg framþróun í því að búa til gögn, hafa þau nýrri og ferskari og betri, til að leggja á það veiðigjald sem allir flokkar hér á Alþingi eru sammála að leggja á og allir hafa ályktað á landsfundum sínum að leggja á hóflegt veiðigjald fyrir afnot af þessari sameiginlegu auðlind landsmanna, og vonandi verður það ákvæði sem allra fyrst fest inn í stjórnarskrá. Virðulegi forseti. Þetta er til bóta ásamt því að veiðigjald við úthlutun fiskveiðiheimilda 1. september sé fljótlega reiknað út og það falli bara jafnvel í gjalddaga fljótlega á eftir eins og nú er, en verði mánaðarlegt gjald. Eins og nú er þurfa fyrirtækin að leggja út þess vegna háar upphæðir til að greiða, eiga það kannski í fæstum tilfellum í sjóði, þurfa kannski að auka yfirdrátt eða fá lán hjá bankanum sínum, og þeir sem hagnast mest á því eru peningastofnanirnar. Og ég verð bara að segja eins og er að ég tel að þeim hagnaði sé betur varið annars staðar en sem greiðsla kostnaðar þegar fyrirtækin fá lánaða peninga til að greiða veiðigjöld. Þess vegna finnst mér til bóta að gjaldið sé mánaðarlegt og greitt mánuðinn þar á eftir eins og hér er boðað. Það þýðir, virðulegi forseti, að sé ástandið virkilega gott í veiðum og vinnslu og meira að segja í Austur-Evrópu, ef við tökum uppsjávarfiskinn og við fáum hátt verð, greiðist hátt veiðigjald eða hærra. En ef einhvers staðar er krísa, eins og er núna í Austur-Evrópu, aðalmarkaðslöndum okkar fyrir mestallan uppsjávarfisk, þá er veiðigjaldið bara lægra. Það er auðvitað sanngjarnt að þetta komi inn. Það er ekki eðlilegt, virðulegi forseti, að vegna súperafkomu fyrir tveimur árum komi til greiðsla, jafnvel á ári sem er magurt og dapurt, það komi til veiðigjöld út af metveiði eða metafkomu tveimur árum áður. Það má því segja að hér sé enn þá verið að útfæra veiðigjaldið með tæknilegum breytingum og betri og nútímalegri gögnum eins og ég sagði áðan. Afkomuígildin eða afkomustuðlarnir sem breytt var í fyrra, áður voru það fastar krónutölur - erum við ekki í fyrsta skipti á þessu ári að fá veiðigjald eftir afkomustuðlunum? - eru líka til bóta að mínu mati, í staðinn fyrir þorskígildisstuðlana vegna þess að þeir gefa ekki alveg rétta mynd. En það sem er kannski verst við afkomustuðla og afkomuígildi er að það eru kannski ekki nema einn eða tveir menn sem hafa það almennilega í höfðinu á sér hvernig á að reikna þetta. Ég hef séð útreikninga sem veiðigjaldanefnd vinnur með og ég get bara sagt alveg eins og er að ég skil ekki upp né niður í þeim formúlum, enda held ég að það sé eiginlega bara hálfpartinn fyrir hagfræðinga og hagfræðiprófessora að gera það. Virðulegi forseti. Hér hefur líka komið fram hvert veiðigjaldið er og það er nú það sem alltaf eru mestu deilurnar um á Alþingi: Hvert á heildarveiðigjaldið að vera? Og ef menn komast að niðurstöðu um það hver heildin á að vera, er næsta spurning: Hvernig eigum við að deila því niður? Hér er farin aðeins betri leið en áður eins og ég sagði áðan um framþróunina í þessu. Ef við skoðum töflu I um rekstraryfirlit fiskveiða 2009–2013 og hins vegar fiskvinnslu sjáum við það, virðulegi forseti, að afkoma fiskvinnslu á árinu 2013 eru tæpir 33 milljarðar kr., sem er svo skipt niður á ákveðinn hátt eftir frystingu botnfisks, frystingu uppsjávarfisks, söltun og herslu, mjölvinnslu og ferskfiskvinnslu. Síðan sjáum við á rekstraryfirliti fiskveiða að hreinn hagnaður eða EBT eins og kallað er, er tæpir 28 milljarðar. Það gerir hreinan hagnað fiskveiða og fiskvinnslu á árinu 2013 upp á 61 milljarð kr. Og ef við erum að tala um 11 milljarða veiðigjald þá er þetta á bilinu 13–15%, ef ég reikna rétt strax í huganum, sem þarna er verið að taka. Þá geta verið áfram skiptar skoðanir um það, er það eðlilegt veiðigjald, á það að vera hærra eða á það að vera lægra? Sitt sýnist hverjum og það verður áfram deiluefni hér á hinu háa Alþingi. Það verður líka deiluefni sem rétt er að hafa í huga og fara í gegnum að hinir fjölbreyttu útgerðarflokkar, útgerðamynstur, eru misjafnlega í stakk búnir til þess að greiða veiðigjald. Það hefur komið fram í umræðum í dag að veiðigjald sem er 13 kr. á kílóið eins og það er núna í þorski, og fer upp í einar 17 kr., getur vel verið mjög ásættanlegt fyrir stóru fyrirtækin að greiða. Á margfrægum aðalfundi HB Granda, þar sem rætt var um ýmislegt sem ég hef ekki tíma til að ræða um núna á þeim fjórum mínútum sem ég á eftir, fagnaði stjórnarformaðurinn veiðigjöldum og taldi ekkert mál að borga þau eins og þau eru sett fram. En ef við hefðum svo farið á aðalfund einhvers annar fyrirtækis uppi á Akranesi, sem er kannski bara með 100 eða 200 tonna kvóta, er ekki víst að því hefði verið fagnað. Og það er gallinn, virðulegi forseti, að við erum að taka allt frá smátrillum upp í stærstu og flottustu frystitogarana eða uppsjávarveiðiskip og leggja gjaldið í raun og veru eins á. Það er nokkuð sem ég held að við stöndum frammi fyrir á Alþingi, ég held að við gerum það nú ekki á þeim mánuði sem eftir er af þingstörfum, en á komandi árum, að halda áfram að þróa til að finna út hvernig við komum til móts við minni útgerðir svo að þetta verði ekki ein af ástæðunum fyrir því að minni aðilar selji sig út úr greininni og samþjöppun verði miklu meiri en hún er í dag. Þetta er dálítið verkefni. Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að í vinnu atvinnuveganefndar á síðasta kjörtimabili komu ákveðnir aðilar og sýndu okkur fram á afkomutölur sínar, og þá var sett inn ákvæði um afslætti með sólarlagsákvæðum. Voru það ekki fimm fiskveiðiár þar sem komið var til móts við þá sem höfðu verið að vinna eftir því kerfi sem þá var í gangi, kaupandi kvóta og annað slíkt? Það var búið til afsláttarkerfi fyrir þá meðan var verið að gíra þetta niður. Það var talið ósanngjarnt að skella allt í einu veiðigjöldum á þá þegar þeir höfðu verið að kaupa sér dýra kvóta. Þetta afsláttarkerfi var sett inn og nú eru tvö ár eftir. Það eina sem mig langar í raun að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra út í snýr að þessu, hann getur kannski svarað í lok ræðu sinnar á eftir. Nú eru eftir tvö ár og þær breytingar sem verið er að gera á fyrirkomulaginu núna, ef ég skil þetta rétt, eru þær að það er verið að taka rétt til lækkunar niður um 50%. Nú er ég ekki í nokkrum vafa um það að afsláttarkerfið hefur komið ýmsum útgerðum vel og ég er sammála því að ekki þarf að framlengja það ákvæði til fleiri ára eins og ráðherra gat um áðan. Það var sett inn sólarlagsákvæði og eftir það sitja allir við sama borð. En ég spyr: Hvers vegna er verið að breyta því núna? Þetta er eiginlega af svipuðum meiði og það sem hér hefur komið fram, spurningin um minni útgerðir, hvort við séum ekki að íþyngja þeim. Það væri svo ástæða til að fara í sérstaka umræðu um makrílinn sem á að bera allt að 18 kr. veiðigjald, og þar eru hlutir sem væri vert að fara í gegnum. En það gerum við ekki endilega hér í ræðustól Alþingis við 1. umr., heldur í nefndinni. Þar þarf að fara í gegnum þætti eins og þá að ef meðalverð á makríl er 70 kr. upp úr sjó fara 40% af því í laun eða 28 kr. og 18 kr. í veiðigjald eru þetta samtals 56 kr. Spurningin er sú: Er verið að ganga of langt eða er þetta bara allt í lagi? Það verður verkefni okkar í nefndinni að fara í gegnum. Virðulegi forseti. Þetta vildi ég segja hér við 1. umr. þessa máls en segi enn og aftur: Það verður frekari vinnsla málsins í nefndinni, þar sem ég á sæti, [[Forseti hringir.]]við munum fara betur í gegnum þessa þætti alla og að mínu mati er það grundvallaratriði, sem ég hef alltaf borið ósk í brjósti um, að okkur takist að vinna málið til meiri sáttar.
Frú forseti. Það sem ég set fyrst og fremst út á þetta frumvarp er að ég tel að í því sé fólgið fráhvarf frá þeirri hugmyndafræði sem eigi að byggja gjaldtöku vegna afnota af sameiginlegri, takmarkaðri auðlind á, þ.e. nálgunina að menn ætli að fanga sérstaklega þá rentu eða þann umframhagnað sem sprettur af því að fá aðganginn að takmarkaðri auðlind sem býr til verðmæti í sjálfu sér eins og dæmin sanna. Því hefur greinin sjálf fyrir löngu svarað hversu verðmætur aðgangurinn að þessum hlunnindum er með háum verðum fyrir réttinn til að sækja aflann í sjó. Ég held að hv. þm. Jón Gunnarsson verði aðeins að staldra við áður en hann telur sig einan og óstuddan umborinn þess að afskrifa með öllu hugmyndafræðina um auðlindarentu og auðlindarentunálgun. Hann er tiltölulega einmana í þeim hópi, hygg ég, því að ég hef fylgst með þróun skattaréttarins bæði á innlendum og alþjóðlegum vettvangi og þykist vita að sú hugsun sé orðin mjög föst í sessi og viðurkennd af öllum helstu alþjóðastofnunum og aðilum sem um þetta fjalla, enda má lesa um það í ábendingum og umfjöllun bæði OECD, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og fleiri aðila. Ísland hefur fengið hvatningar frá þeim aðilum til þess að halda áfram á þeirri braut að þróa skattarétt sinn í átt til nútímaviðhorfa um auðlindaskattlagningu, samanber það að við erum mjög auðlindagrundað hagkerfi. Þess vegna skiptir miklu máli fyrir Ísland sem er ríkt af náttúruauðlindum að við þróum okkur að þessu leyti. Þetta þætti skrýtin ræða á norska Stórþinginu, hugsa ég, sem hv. þm. Jón Gunnarsson flutti. Ætli þeim þætti þetta ekki skrýtið miðað við þær aðferðir sem þar eru notaðar t.d. til að fanga auðlindarentuna í olíuiðnaði og í orkuiðnaði og annars staðar? Auðvitað stenst þessi málflutningur ekki og nær ekki neinu máli. Ég tel mjög gagnrýnivert og er auðvitað ósáttur við það, og kemur kannski ekkert á óvart því að mér er málið skylt, að nú á að henda þessari hugsun algjörlega út úr löggjöf um veiðigjöld og henda II. kafla laganna í burtu, sem þó er enn byggt á. Má ég minna á hversu fátæklega var um þetta búið fram að því að loksins voru sett lög um veiðigjöld. Þá var þetta ein grein í lögum um stjórn fiskveiða, ákaflega fátæklegur rammi og óburðug umgjörð um að nálgast það að þessi mikilvæga auðlind þjóðarinnar væri meðhöndluð sem slík að þessu leyti. Ég tel það líka mistök að hverfa yfir í eitt einfalt gjald í staðinn fyrir að byggja áfram á einhvers konar grunngjaldi og viðbótarafkomutengdu gjaldi. Hér er að vísu farin sú leið að setja gólf í þetta eina gjald upp á 5,50 kr. á þorskígildiskílóið til þess að þetta geti ekki farið niður úr öllu valdi ef reikniverkið skyldi nú gefa þá útkomu. En ég er ekki viss um að með þessu sé verið að einfalda málin jafn mikið og aðstandendur málsins hér vilja vera láta. Jú, jú, það er ein aðferð sem vel kemur til greina að fara með þrönga skilgreiningu á hreinan hagnað, EBT, eins og hér er gert, og nota síðan eitthvert hlutfall af því sem grunn fyrir veiðigjöldin. En hver er munurinn í sjálfu sér og á hinu að nota framlegðina, EBIT, samkvæmt viðurkenndri árgreiðsluaðferð og leysa jafnframt þau tæknilegu mál sem vissulega þurfti að takast á við? Það er gert hér að mér sýnist ágætlega, t.d. með heimildum fyrir skattinn til að skila gögnum til Fiskistofu þannig að ekki þurfi að röfla um það að þrátt fyrir venjur skattsins um að vera ekki að dreifa gögnum skuli hann í þessu tilviki í þágu stjórnsýslunnar og skattlagningarinnar skila þeim til Fiskistofu. Þarna voru vandamál sem komu upp á árinu 2012, sem við þekkjum, og það var nákvæmlega eins hægt að leysa þau með því að skikka menn til þess að vinna saman á grundvelli þeirrar aðferðar eins og þessarar. Árgreiðsluaðferðin er mjög viðurkennd aðferð, þ.e. að taka fjármunamyndunina og draga síðan frá henni ávöxtun á fjármuni, bundna í greininni, með svokallaðri árgreiðslu. Hagstofan hefur um áralangt bil notað 6% í löggjöfinni eins og hún stóð, og stendur reyndar enn þangað til henni verður breytt, og var miðað við ríkulega ávöxtun, og þá stendur eftir framlegð eða renta sem er andlag gjaldtökunnar. Að sjálfsögðu mátti nákvæmlega eins brjóta það niður á einstakar tegundir og þar fram eftir götunum. Í öðru lagi vil ég nefna umræðuna sem hefur lengi verið fyrirferðarmikil og var alltaf frá árinu 2012, að gjaldtakan, ef hún væri ekki í grunninn allt of há og mikil, væri alla vega of íþyngjandi fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Og það er vissulega rétt. Menn horfðust í augu við það þegar verið var að undirbúa löggjöfina á sínum tíma að af tvennum ástæðum þyrfti væntanlega sérreglur til. Í öðru tilviki kom frumvarpið þannig fram að frítekjumark var fyrir minnstu aðilana. Síðan var verið að vinna með gögn um skuldsettar útgerðir vegna nýlegra aflaheimilda og í góðu samstarfi við þingið voru sett inn ákvæði um að þau fengju vissan afslátt á tilteknum afskriftartíma þessara nýlegu fjárfestinga. Hæstv. ráðherra leggur hér til að hrófla ekki við því og metur það svo að upphafleg áætlun um fimm ára tíma eða hvað það var dugi til í þeim efnum, og ég hygg að hann fari nærri um það. Þá er það kostulega hvað þeir gera, hinir sömu aðilar og mest tala um að þetta sé sérstaklega íþyngjandi fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki í greininni og hætta á því að það leiði til aukinnar samþjöppunar. Ef þetta er of íþyngjandi fyrir þau, hvað gera þeir í tíð núverandi ríkisstjórnar? Þeir breyta og gera nánast að engu afsláttinn fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki, það er nefnilega veruleikinn. Upphafleg regla um að fyrstu 30 tonnin væru án greiðslu og næstu 70 greidd að hálfu gjaldi er mun ríkulegra frítekjumark en sett var í lög fyrir yfirstandandi ár, svo maður tali nú ekki um það sem hér er lagt til. Og ef ég heyrði rétt þá vildi sjávarútvegsráðherra meina að hugsunin hefði verið að hrófla ekki við þessum afslætti, að hann yrði svipaður í verðmætum til aðilanna. Að hvaða niðurstöðu kemst fjármálaráðuneytið í sinni kostnaðarumsögn? Já, það er væntanlega nóg að lesa það. Þar segir einfaldlega að í frumvarpinu sé lögð til þrenging á svonefndu frítekjumarki þannig að í stað þess að allir greiðendur veiðigjalds njóti 250 þús. kr. afsláttar, sem kom í staðinn fyrir ókeypis tonnin í eldri útgáfu, fái þeir sem greiða innan við 1 millj. kr. í veiðigjöld 100 þús. kr. endurgreiðslu. Og það metur fjármálaráðuneytið að kosti 40–50 milljónir. Og hvernig geta 40–50 milljónir ekki verið minna en 250 og miklu minna en ókeypis fyrstu 30 tonnin og á hálfu verði næstu 70? Ef ég man rétt var verið að miða við að kostnaðurinn í þessum skilningi, tapaðar tekjur af veiðigjöldum, væri 400–500 milljónir vegna þeirrar reglu. Og breytingartillaga sem minni hlutinn flutti vorið 2013 hefði rýmkað þau mörk þannig að kostnaðurinn hefði kannski farið í 600–700 milljónir. Ég spyr því: Eru menn að tala í alvöru þegar þeir segjast hafa áhyggjur af því að þetta kunni að vera dálítið þungt fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki eða ekki? Menn gera hið gagnstæða trekk í trekk. Þetta kemur ekki heim og saman. Og ég er þeirrar skoðunar að nánast sé búið að sökkva frítekjumarkinu algjörlega þannig að það er að verða hlægilegt með þessum ráðstöfunum. Það eru góð og gild rök fyrir því að hafa einingaafslátt, bæði vegna þess að viss fastur kostnaður fylgir tiltekinni hverri einingu í útgerð, sem er að nokkru leyti óháður stærð hennar, og að sjálfsögðu er hann hlutfallslega miklu þyngri eftir því sem umsvifin eru minni og tekjurnar minni. Í öðru lagi er hagkvæmni stærðarinnar væntanlega að einhverju leyti til staðar, og þá er eðlilegt að tillit sé tekið til slíks með því að frítekjumarkið eða afslátturinn sé útfærður þannig að hann gagnist litlum og meðalstórum fyrirtækjum og deyi ekki út fyrr en komið er upp í talsvert stærri fyrirtæki. Þessu er handhægt að breyta. Það er alveg ljóst að ef menn mæta ekki þessum sjónarmiðum með sæmilega vel útfærðum reglum leiðir það til þess að gjaldtakan í heild sinni verður miklu lægri en hún gæti ella orðið. Þá nota menn það sem skálkaskjól til að hlífa stóru og sterku fyrirtækjunum sem geta vel borgað meira og segja, nei, það má ekki vegna þess að það er of íþyngjandi fyrir þá litlu, í staðinn fyrir að takast á við það og útfæra reglur, jafnvel þrepaskipt kerfi, sem létti greiðslubyrðinni á litlu aðilunum, ef menn vilja hlúa að þeim. Fyrir því eru mjög mörg góð rök. Þeir hafa takmarkaðri aðgang að auðlindinni, eru með minni veiðiheimildir í byggðalegu tilliti, hvað varðar fjölbreytni í greininni o.s.frv. Hvað getur sjávarútvegurinn greitt? Hver er staðan á honum í dag ef við förum aðeins yfir það? Jú, hún er þannig að sex ár í röð, frá 2009 til og með 2013, þau ár sem við höfum núna gögn um frá Hagstofunni, hefur hreinn hagnaður sjávarútvegsins miðað við árgreiðsluaðferðina, þ.e. framlegðin, að frádreginni 6% ávöxtun fjármuna, verið 18% til rúm 22%. Sex ár í röð. Það hefur leitt til þess að eiginfjárstaða sjávarútvegsins hefur farið úr því að vera neikvæð um 80 milljarða 2009 í að verða jákvæð um 150 milljarða í árslok 2013. Það er sveifla upp á 230 milljarða kr. í eigin fé. Það munar um minna. Enda hefur framlegðin á hverju ári verið frá 72 upp í 80 milljarða kr. Fjármunamyndunin hefur verið svona ríkuleg í greininni. Til viðbótar þessari eiginfjársveiflu upp á 230 milljarða hafa eigendur greitt sér tugi milljarða í arð, og þær fjárhæðir fara vaxandi á hverju einasta ári, þannig að fjármunamyndunin er sem því nemur meiri. Hún er samtala arðgreiðslnanna út úr rekstrinum og uppsöfnunar eigin fjár, ekki satt? Jú. Það segir mér því enginn, miðað við mína takmörkuðu þekkingu á þessu, neinar draugasögur í myrkri. Greinin hefur mjög mikla greiðslugetu þessi árin og það er vel. Sjávarútvegurinn hefur að fullu endurheimt á þessum tíma eftir höggið 2007–2008 fyrri fjárhagslegan styrk sinn. Eiginfjárhlutfallið í lok árs 2013 var komið í 28,2% úr því að vera neikvætt um 18% árið 2009, þannig að greinin er orðin jafn sterk, ef ekki sterkari, strax í árslok 2013 en hún var á löngu árabili fyrir hrun. Það er gott. Að sjálfsögðu er ánægjulegt að það gangi vel. Hér nefnir enginn í raun og veru mikilvægi þess og þörfina fyrir það að sjávarútvegurinn leggi sitt af mörkum í þágu uppbyggingar landsins. Auðvitað voru veiðigjaldaáformin liður í því að endurreisa Ísland efnahagslega og létta okkur byrðarnar. Það var alveg ljóst að með batnandi afkomu og sterkari stöðu greinarinnar frá og með árinu 2010, 2011 gat hún lagt sitt af mörkum. Hún átti að gera það og hún á enn að gera það, vegna þess að það sem við fáum ekki frá sjávarútveginum í þessum efnum sækjum við annað með þyngri sköttum á almenning eða veikara velferðarkerfi eða með öðrum slíkum hætti. Munum þá líka að auðvitað er gengisstigið sú breyta sem fyrir utan aflabrögð og verð á mörkuðum og annað því um líkt skiptir sköpum um afkomu sjávarútvegsins sem útflutningsgreinar. Hann er einhver hreinasta útflutningsgrein sem við eigum, vegna þess að af 270 milljarða tekjum sjávarútvegsins eru um 269 fluttir út, það er þannig. Það er 1% eða svo sem ekki er hreinar útflutningstekjur. Og hann nýtur góðs af því lága gengi sem landsmenn bera á bakinu í formi skerts kaupmáttar gagnvart innfluttri vöru. Og eru þá ekki mörg og gild réttlætissjónarmið fyrir því að hann leggi sitt af mörkum? Jú, ég tel það. Herra forseti. Að lokum langar mig að fagna niðurstöðu vorralls Hafró. Það gleður mig sérstaklega að lesa niðurstöðurnar þar og að við erum að uppskera ríkulega af þeirri ábyrgð sem við sýndum, jafnvel á botni kreppunnar, að seilast ekki til þess að veiða umfram ráðgjöf. Menn hafa ekki alveg áttað sig á því hversu erfiðar ákvarðanir voru t.d. teknar vorið 2009 á svartasta botni kreppunnar þegar við settum aflaregluna aftur í samband og [[Forseti hringir.]]hentum áformum fráfarandi ríkisstjórnar um að veiða 30 þús. tonn umfram ráðgjöf. Og er það ekki að skila sér? Jú, ég held það. Við höfum núna nokkurn veginn sannanir fyrir því að ábyrgð okkar [[Forseti hringir.]]og skuldbinding til sjálfbærrar nýtingar er að skila ríkulegum ávexti.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er þeirrar skoðunar að heppilegasta leiðin til að ákvarða gjald fyrir sérleyfi til nýtingar á takmarkaðri auðlind sé að nýta markaðslögmálin. Aðilar markaðarins búa að jafnaði yfir bestu upplýsingum um virði gæðanna og eru þess vegna væntanlega heppilegastir til að meta þau. Þess vegna tel ég reglulegt útboð veiðiheimilda hentugustu leiðina. Næstbesta leiðin er að meta út frá bestu fáanlegum upplýsingum umfang auðlindarentunnar í greininni og leggja á hana auðlindagjald, sem er ákveðið hlutfall af auðlindarentunni eins og sú hugsun var sett fram í lögum árið 2012. Versta leiðin er hins vegar að fela stjórnmálamanninum að ákveða gjaldið, og næstverst að leggja á sérstakan skatt sem ræðst af tekjum hvers fyrirtækis fyrir sig. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um sáttatalið í frumvarpinu og hvort hann telji að þessi leið, að fara eftir tekjum hvers fyrirtækis fyrir sig, ef svo má segja, eins og hugsunin er með þeim breytingum sem gerðar hafa verið á lögum um veiðigjöld, sé líkleg til þess að byggja undir sátt um arðinn sem eigandi auðlindarinnar fær, þ.e. arðinn sem renni til þjóðarinnar, þegar fyrirtækin fara nú að beita skattalegum aðferðum til þess að komast hjá því að greiða að fullu veiðigjöldin. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að þetta þróist?
Herra forseti. Nú er kannski sá sem hér talar ekki alveg jafn handgenginn markaðnum og sumir aðrir hv. þingmenn. Hann er görótt tæki líka, og þá verða menn einnig að vera tilbúnir til að taka afleiðingum þess að beita honum sem tæki til að finna verðmiðann á eitthvað svona lagað. Þá koma upp ýmis önnur álitamál eins og þau hvort sá sem borgi best fái og jafnvel bara allt sem hann vill kaupa og hvað þýðir það? Látum við þá markaðinn bara um það? Hvernig verður þá með samþjöppun og annað því um líkt? Auðvitað er hægt að hafa það stýrt í einhverjum mæli, og ég hef verið opinn fyrir hugmyndum um að fara t.d. blandaða leið í þessum efnum. Það má segja að þau frumvörp sem við lögðum til á sínum tíma hafi verið það. Við ætluðum að reyna að koma á virkum leigumarkaði með veiðiheimildir á vegum ríkisins sjálfs, og um leið og sá markaður væri orðinn nægjanlega djúpur og eðlileg verðmyndun kæmi fram fengjum við mjög gagnleg skilaboð úr greininni um hvers virði auðlindin raunverulega er. Það væri vel hægt að hugsa sér að menn hefðu að einhverju leyti til hliðsjónar mælingu sem þeir fengju í gegnum það að nota að einhverju leyti þá leið, það væri mjög fróðlegt. Þá verður að vísu alltaf að hafa í huga jaðarkostnað og hvað menn geta borgað fyrir einhverja viðbót án viðbótarfjárfestinga o.s.frv. Það verður engin sátt við mig ef menn leggja þann skilning í, sem ég les því miður að mestu leyti út úr frumvarpinu, að það sé bara horfið endanlega frá allri hugsun um að byggja þetta á hugmyndafræðinni um auðlindarentu og afgjald fyrir aðgang að takmarkaðri, sameiginlegri auðlind. Ég ætla ekki að hverfa frá þeirri hugmyndafræði að það sé eðlilegasta og besta nálgunin. Það að leita að þessu í gegnum skattlagningu á hvert og eitt fyrirtæki er meingölluð aðferð vegna þeirra vandamála sem þá koma upp, menn leiti þá allra leiða [[Forseti hringir.]]í bókhaldi sínu og skattskilum til að koma sér undan greiðslunum með því að sýna eins slaka afkomu á pappírunum og mögulegt er, þannig að það er ekki lausnin heldur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er svona sanngirnis- og sáttahjal, leyfi ég mér að segja, í frumvarpinu, í greinargerðinni. Þar kemur meðal annars fram, með leyfi forseta, „að eigandi nytjastofna á Íslandsmiðum, íslenska þjóðin, eigi sjálfsagðan rétt til sanngjarnrar greiðslu frá þeim sem njóta aðgangs að nytjastofnum sjávar.“ Og einnig þetta: „Eigandi auðlindarinnar, íslenska þjóðin, á rétt á sanngjörnu endurgjaldi fyrir heimildir sem veita aðgang að sjávarauðlindinni.“ Hv. þingmaður fór mjög vel yfir fjármunamyndun í greininni undanfarin ár og að hún hefur verið mikil. Sumir hafa talað um ofsagróða í greininni. Ég vil spyrja hv. þingmann á hvaða grunni svona sanngirnis- og sáttahjal, eins og ég leyfi mér að tala um hér, er byggt þegar ekki er metið með neinum hætti hvers virði auðlindin er. Hvernig getum við vitað að verið sé að greiða sanngjarnt gjald ef ekki er metið hvers virði auðlindin er? Og hvaða sanngirni er í því síðan að klípa örlítinn part af hagnaðinum og láta hann renna til þjóðarinnar en að langstærsti hlutinn renni beint til þeirra sem eru með ódýrt sérleyfi til þess að fénýta auðlind þjóðarinnar?
Herra forseti. Út af fyrir sig væri kannski sanngjarnt að segja að jafnvel hörðustu andstæðingar veiðigjalda og þeir sem hæst höfðu á síðasta kjörtímabili eru nú hér sjálfir að leggja þó fram frumvarp sem gerir ráð fyrir um 10–11 milljarða tekjum af veiðigjöldum. Ég er ekki viss um að það hefði mátt ráða af málflutningi þeirra 2011 að slíkt stæði til. Einhver árangur hefur þó þrátt fyrir allt náðst, held ég. Í staðinn fyrir veiðigjöld sem voru bara eins og hver annar brandari, nánast engin, á árum áður, er þó kominn tekjustofn sem munar um. En ég er sömu sannfæringar og fyrr og miðað við afkomu sjávarútvegsins og sterka stöðu eins og hún er í dag, sjöunda árið væntanlega að baki með alveg afbrigðilega góðri afkomu 2014 og prýðilegt ár að ganga um garð núna, samanber góða loðnuvertíð og ágæt aflabrögð o.s.frv., tel ég að gjaldtaka af stærðargráðunni 15–18 milljarðar plús sé hófleg gjaldtaka, greinin ráði mjög vel við það, sérstaklega ef við útfærðum skynsamlega afslætti fyrir minni aðilana. Það er engin einasta spurning í mínum huga að þannig gæti greinin lagt sitt af mörkum. Og já, mér finnst ekki verjandi og ekki sanngjarnt að örfáir aðilar, eigendur að stærstu sjávarútvegsfyrirtækjunum fyrst og fremst, geti rakað í sinn vasa gríðarlegum auði út á það að þeir eru í stöðu til að nýta þessa sameiginlegu auðlind þjóðarinnar. Það er sanngjarnt að miklu, miklu stærri hluti þeirra viðbótarverðmæta komi í hlut eigandans sem er þjóðin. Við höfum þörf fyrir það, rétt eins og við þurfum að endurskapa okkar orkubúskap og margt fleira til að tryggja okkur eðlilegan arð af þeim auðlindum, sem við fáum ekki í dag, sérstaklega ekki þeim hlutum [[Forseti hringir.]]sem nýttir eru til raforkuframleiðslu í fallvatni og jarðhita. Þar gæti þjóðin líka verið að fá tugmilljarða auðlindarentu til sín ef rétt væri gefið.
Herra forseti. Ég ætla rétt aðeins að koma inn í þetta mál. Enn einu sinni erum við að fjalla um frumvarp til laga um breytingu á veiðigjöldum, sem við höfum líklega gert of oft hjá þessari ríkisstjórn. Þrátt fyrir að hér hafi verið sagt að hún hafi hugsanlega eitthvað tekið inn, þar sem verið væri að innheimta í kringum 10 milljarða af veiðigjöldum, er flest af því sem þessi ríkisstjórn hægri stjórn, hefur lagt fram ekki í samræmi við stefnu okkar vinstri grænna. Ég vil segja eins og aðrir að þetta frumvarp er allt of seint fram komið, líkt og flest stærri frumvörp sem virðast eiga að detta inn hjá ríkisstjórninni, og í raun óásættanlegt að fjalla um umdeilt mál sem þetta á svona skömmum tíma. Þetta er ekki aðeins umdeilt mál á þingi heldur þekkjum við það úti í samfélaginu líka. Það er eðlilegt, held ég, því að sjávarútvegurinn er undirstöðuatvinnugrein og hefur bæði bein og óbein áhrif á flesta landsmenn. Stór hluti byggða okkar hefur mótast á einn eða annan hátt í gegnum sjávarútveginn og ekki síst hina síðari tíma í tengslum við kvótakaup. Því miður höfum við dæmi, sem við höfum rakið á þingi, þar sem fjársterkir aðilar ýmist kaupa upp kvóta, sem hefur svo safnast á fárra hendur og íbúar byggða sem höfðu lífsviðurværi sitt af sjávarútvegi sitja eftir í hálfgerðum áttahagafjötrum, eða eins og gerðist í fyrra þegar fyrirtækið Vísir ákvað á einni nóttu að leggja niður starfsemi sína á Djúpavogi, Húsavík og Þingeyri. Það má svo sem segja að einhverjar byggðir hafi haft tök á því að spyrna við fótum og tryggja aðra starfsemi eða ný verkefni í heimabyggð sinni, en það er ekki raunverulegur kostur alls staðar. Það breytir því ekki að ég held að fólki í landinu þyki rétt og sanngjarnt að aðilar sem nýta auðlindina borgi sanngjarnan arð. Eitt af því sem gildandi veiðilög kveða á um er að tryggja skuli þjóðinni hlutdeild í þeim arði sem nýting sjávarauðlinda skapar. Þess vegna var tilgangur upphaflegu laganna skýr, þ.e. tengslin á milli auðlindarentunnar í fiskveiðunum og veiðigjaldanna. Þau fjölluðu að mestu um það hve stóran hluta eigandi auðlindarinnar, sem er þjóðin, fengi af hagnaði eftir EBT og hve stóran hluta útgerðin fengi til viðbótar við allan rekstrarkostnað og eðlilegan hagnað af þeim fjármunum sem hún hefur lagt fram. Líkt og rakið var áðan var verið að rjúfa þau tengsl hér og það er ekkert samhengi á milli tilgangs þessara laga og ákvörðunar um veiðigjöld. Markmiðið með því að setja ákvæði um auðlindir landsins í stjórnarskrá okkar er að tryggja margs konar aðkomu þjóðarinnar að þeim, m.a. umgengni, stjórnun og nýtingu, sem við vonum þá að sé betur tryggð fyrir búsetu í öllu landinu. Með lögum um veiðigjald á útgerðarfyrirtæki fá hinir sameiginlegu sjóðir okkar aukinn hluta af hagnaðinum af fiskstofnum þjóðarinnar. Því miður hefur hægri stjórnin hins vegar ákveðið frá því að hún tók við að verða af tugum milljarða tekna sem áttu meðal annars að fara í innviðauppbyggingu í samfélaginu. Fjárfestingaráætlun síðustu ríkisstjórnar bar þess merki, því að gjarnan var talað um að hún væri ófjármögnuð, en það var m.a. þar inni. Nú sitjum við uppi með að innviðir samfélagsins eru að molna og engir peningar eru settir í þá Þegar verið er að tala um að veiðigjöldin séu ósanngjörn, að þau séu há eða íþyngi litlum og meðalstórum fyrirtækjum, að útgerðir fari hreinlega á hausinn eða að þau leggist fyrst og fremst á landsbyggðina, skerði laun sjómanna eða hvað það nú var, standi jafnvel í vegi fyrir nýfjárfestingu og endurnýjun, þá veit ég að almenningur í landinu kaupir ekki þann málflutning. Það höfum við séð með undirskriftum o.fl. En það koma ósköp fá málefnaleg sjónarmið fram í greinargerð frumvarpsins um hvernig veiðigjöldin eiga að vera til framtíðar, hinar talnalegu forsendur. Það er svo sem slegið fram einhverjum tölum en það varpar ekki beinlínis ljósi á endanlega niðurstöðu. Hvort sem við lítum til orkugeirans eða ferðaþjónustunnar eða annars sem byggir á íslenskri náttúru þurfum við og gætum gert svo miklu betur og haft meira þar inni af auðlindarentu. Þess vegna skipti máli að greinar eins og sjávarútvegurinn, sem bæði nýtir og byggir afkomu sína að rosalega miklu leyti á auðlindum þjóðarinnar, greiði sanngjarnt auðlindagjald. Svo getum við auðvitað skipst á skoðunum um það hvað okkur þyki sanngjarnt og það höfum tekist á um í þessum sal. Það er gjarnan látið eins og við sem krefjumst þessarar tengingar, auðlindarentutengingarinnar, viljum knésetja þessa atvinnugrein. Það er ekki svo heldur viljum við að þau fyrirtæki sem hafa einstök leyfi til að nýta auðlindina greiði fyrir það gjald. Það sem við vinstri græn höfum sett fram er ekki til þess gert að fyrirtækjunum blæði heldur í þeim tilgangi að þau greiði brot af umframarði sínum þegar dreginn hefur verið frá allur rekstrarkostnaður og annað sem þarf til áframhaldandi fjárfestinga. Síðan getum við rætt það sem kom fram áðan um sáttina og kemur fram í greinargerðinni. Ég skil ekki alveg hvernig ráðherranum dettur í hug að leggja það fram að hér sé einhver sátt á milli þjóðarinnar og útgerðarinnar, eða hverra það nú er. Ef það væri þannig mundum við væntanlega þora að setja inn í stjórnarskrána á einhvern hátt það sem kallað hefur verið eftir. Þá mundum við þora að leyfa þjóðinni að taka þátt í þessari ákvörðun og við mundum hlusta þegar hún hefur talað með alls konar undirskriftum. Það virðist ekki litið þannig á að sá sem fer með spilin fyrir hönd þjóðarinnar hafi einungis gætt að útgerðinni en ekki að auðlindarentu þjóðarinnar. Í greinargerðinni kemur fram eitt megintilefnið, að eigandi nytjastofna á Íslandsmiðum, íslenska þjóðin, eigi sjálfsagðan rétt til sanngjarnar greiðslu frá þeim sem njóta aðgangs að nytjastofnum sjávar. Í framhaldi segir að eigandi auðlindarinnar, íslenska þjóðin, eigi rétt á sanngjörnu endurgjaldi fyrir heimildir sem veita aðgöngu að sjávarauðlindinni. Það er holur hljómur í þessu, getum við sagt, a.m.k. tel ég að verðmæti þjóðareignarinnar séu ekki raungerð í frumvarpinu og hvorki tengsl gjaldsins við auðlindina né önnur rök eru færð fram. Hvað er það sem ráðherrann telur að hann hafi náð sátt um? Það verður áhugavert að heyra þegar hann tekur saman umræðuna á eftir. Hvernig hyggst hann ná sátt um sanngjarnt og eðlilegt veiðigjald þegar augljóst er að viðhorfin eru gríðarlega ólík, ekki aðeins á þingi heldur líka í þjóðfélaginu, því að við tölum ekki einungis fyrir okkur sem hér stöndum heldur fyrir þá sem kusu okkur og telja þetta stórt mál. Þetta lítur svolítið út eins og það þurfi að passa sjávarútvegsfyrirtækin og látið er sem rekstrarhagkvæmni þeirra sé ofar þjóðarauðlindinni, eins og verið sé að kippa undan öllum grundvelli, þrátt fyrir þessa veiðigjaldanýtingu eða auðlindarentu. Það er náttúrlega mikið af tæknilegum vangaveltum í greinargerðinni og því hefur verið haldið fram að meiningin sé að byggja upp flókið skattframtal sem eigi að ráða við það. Það verður áhugavert að sjá þegar það kemur fram, hvort það gengur vel upp. Við tölum um arðsemi í sjávarútveginum, eins og kom fram áðan um árin eftir hrun sérstaklega, og það er auðvitað vel að fyrirtækjunum hafi gengið vel og þau skili miklum hagnaði, við viljum að sjálfsögðu hafa það þannig. Það er samt sem áður svo ef við hugsum um rentuna að hún hefur hækkað um tugi milljarða en það er í sjálfu sér ekki mikil breyting á aflabrögðum. Það er ekki eitthvað annað sem skýrir hækkunina, það er fyrst og fremst gengið sem hefur haft áhrif, sem verður auðvitað útgerðinni til góða en við þekkjum það á eigin buddu að við höfum svo þurft að borga fyrir það þegar gengisfall verður. Ég held að alltaf verði að horfa til þess að veiðigjöldin snerta okkur öll fjárhagslega. Það er eitt af stóru réttlætismálum samtímans hvernig við skiptum arðinum. Það þarf að gera betur grein fyrir bæði efnahagslegum og fjárhagslegum grundvelli þessarar gjörðar hér og leggja fram betri upplýsingar en koma fram, að mínu mati. Lögin sem sett voru á sínum tíma um veiðigjöld voru ekki einungis sett fram sem tekjuöflun fyrir ríkissjóð heldur sem stefnumótun í auðlindamálum. Eins og ég sagði áðan kom skýrt fram við stjórnarskrárvinnuna að gert var ráð fyrir því að auðlindin væri raunverulega í eigu þjóðarinnar. Því miður tel ég það sem gerst hefur síðan og er að gerast núna ekki til þess fallið að styrkja það þar sem ekki á lengur að tengja veiðigjöldin við auðlindaarðinn. Það sem á að hafa að leiðarljósi er tilkall þjóðarinnar til arðs af fiskveiðiauðlindinni. Arðurinn er réttmæt eign þjóðarinnar og á aldrei og má aldrei verða einkaeign fárra. Veiðigjöldin eru ekki skattheimta, þau eru afnotagjald af eign þjóðarinnar, fiskveiðiréttinum, og við innheimtum þau til að tryggja þjóðinni arð af eigin auðlind. Hvað varðar þau 10% sem á að skammta þjóðinni af þeim arði þá segi ég eins og einn góður maður: Það er eins og að henda beini fyrir hund eða brauðmolum fyrir smáfugla. Þeir sem gera slíkt eiga að skýra fyrir þjóðinni hvað þeir eiga við með yfirlýsingum um að fiskveiðiauðlindin sé þjóðareign.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu, sem hér hefur staðið seinni partinn í dag, um veiðigjöld næstu þriggja ára. Ég ætla að bregðast við nokkru af því sem fram hefur komið í máli þingmanna, einstaka spurningum og því sem ég tel vera ósvarað eða að þurfi aðeins að skýra. Hv. síðasti ræðumaður talaði mikið um sátt, við hverja hún væri og hvernig hún væri, að þær hugmyndir sem hér kæmu fram væru ekki í anda hennar þingflokks og það er nokkuð til í því. Ég get ekki tekið undir margt í máli þingmannsins en er þó alveg sammála þingmanninum um að um er að ræða gjald fyrir afnot af auðlind í eigu þjóðarinnar. Við höfum verið að móta það og ég heyri jákvæðan hljóm þingmanna í garð þeirra tæknilegu breytinga sem við erum að gera hér, t.d. að taka upp staðgreiðslu, sem ég held að sé mjög nauðsynlegt. Skoðanir eru skiptar um það hvort það að breyta úr almennu gjaldi í sérstakt gjald, í þetta eina gjald, þar sem búið er að tryggja inni gólf, sé sambærilegt. Ég er á þeirri skoðun að þetta sé til einföldunar og sé að því leytinu auðveldara í innheimtu og meðförum en tryggi engu að síður sömu hugsun og var í þessum tveimur gjöldum áður. Það hefur líka verið farið yfir að frumvarpið sem átti að taka á stjórn fiskveiða til lengri tíma, samningaleiðinni, þar sem hluti af því væri veiðigjöld, þær hugmyndir sem kynntar hefðu verið þingmönnum um það væru með nokkuð öðrum hætti. Það er eðlilegt að þetta frumvarp, sem er til næstu þriggja ára, sé þar af leiðandi nokkuð frábrugðið enda ekki búið að ganga frá samningaleiðinni. Það leiðir af þeim breytingum sem hér koma fram. Það er til dæmis rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að hér væri horfið frá þeirri aðferðafræði sem kom fram í II. kafla laganna, sem hér er lagt til að sé felldur út. Eins og ég sagði hér, í andsvari fyrr í umræðunni, er að mati allflestra hagfræðinga og sérfróðra manna útilokuð leið að reikna auðlindarentu í þeim stofnum sem við höfum verið með kvóta á í 30 ár og hafa gengið hér kaupum og sölum. Hins vegar eru allir sammála um það, held ég, að í makrílnum, sem er að koma nýr inn, sé sannanleg auðlindarenta til staðar. Þess vegna er þetta viðbótargjald lagt til. Eðlilega hafa ekki komið fram tillögur um hvernig viðbótargjaldið, sem er hér upp á 10 kr., væri betur fundið. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir spurði hvernig fyrirkomulagið væri í nágrannalöndum okkar. Í Grænlandi taka menn 0,95, eða 95 danska aura, tæpa krónu danska, fyrir kíló af makríl. Þar taka menn aftur á móti ekkert fyrir síld þar sem menn eru að hefja tilraunaveiðar á henni og umhverfið er um margt ólíkt því sem er hérlendis. Í Færeyjum er gjaldið nokkurn veginn ein króna á makríl, hálf króna á síld, en síðan eru Færeyingar með viðbótarskatt á tekjuskatt, viðbótarskattþrep. Tekjuskatturinn þar er, fyrirtækjaskatturinn, 18% og ég held að þar sé um 7% viðbótarskattur. Ef við förum að bera saman gjaldtökuna á Íslandi og í þessum nágrannalöndum okkar þurfum við líka að bera saman útgerðarkostnað. Færeyingar hafa haft frumkvæði í því á norrænum vettvangi að bera saman launakostnað og útgerðarkostnað sjómanna sem er með nokkuð ólíkum hætti. Við þekkjum það til að mynda, í samanburði við grænlenska útgerð, að kostnaður íslensku útgerðarinnar er allnokkru hærri sem meðal annars skilar sér í tekjum í ríkissjóð af ágætum launum sjómanna - og ég vona að allir séu ánægðir með að þeir séu á góðum launum. Hv. þm. Kristján L. Möller velti fyrir sér breytingunni á skuldalækkuninni, af hverju hún væri hér áformuð 50%. Þegar þessi áform voru sett á laggirnar voru þau áætluð til fimm ára, urðu reyndar til sex ára vegna þess hvernig textinn hljómaði þannig að nú eru tvö ár eftir af því tímabili. Miðað við þau veiðigjöld sem þá voru áformuð stefndu þau í að verða á bilinu 20–25 milljarðar í dag. Sá stofn, af því að hann er vísitölutryggður, lækkunarmöguleiki þeirra sem gætu nýtt sér hann til skuldalækkunar, er kominn í rúma 4 milljarða. En þegar veiðigjöldin eru 10,9 milljarðar og við erum með þessa staðgreiðslu - þess vegna er líka sett þak á skuldalækkun í hverjum mánuði til að menn geti ekki nýtt sér það bara á fyrstu mánuðum og síðan ekki meir, þá er sett þetta 50% og möguleikinn til þess að fullnýta skuldalækkunina er þá upp á 2,2 milljarða, ef ég man rétt, en samkvæmt mati fjármálaráðuneytisins verður heildarlækkunin á veiðigjöldunum um 1,5 milljarðar. Til viðbótar við frítekjumarkið, eða það er inni í því, þýðir það að veiðigjöldin eru 9,4 milljarðar, en svo bætist við þetta viðbótargjald á makrílinn, sem miðað við sama magn á næsta ári er 1,5 milljarðar. Það má segja að þessi leið sé einfaldlega farin vegna þess að það er talið eðlilegt og sanngjarnt að skuldalækkunin sé til samræmis við upphæð veiðigjaldanna og er þá sama hlutfall og menn eru nokkuð jafnstæðir eftir sem áður. Ef veiðigjöldin væru vel yfir 20 milljarðar væri auðvitað ekki þörf á því að vera með 50% lækkun á þessum lið. Ég vona að þetta skýri af hverju þetta er með þessum hætti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og fleiri komu aðeins inn á frítekjumarkið, sem ég var búinn að ræða fyrr í andsvari við hv. þingmenn. Tilgangurinn var sá að þetta yrði með nákvæmlega sama hætti og að mati sérfræðingaskrifstofu ráðuneytisins var talið að svo væri. Við höfum lagst yfir þetta nú síðustu dagana og sannfærst um að svo er ekki. Ég tel mjög eðlilegt að nefndin fari vel yfir það. Það var tilgangurinn að þetta 250 þús. kr. frítekjumark, sem er á yfirstandandi ári, mundi viðhalda sér. Það er reyndar nokkur breyting þegar lagt er til að þetta gildi fyrst og fremst fyrir þá sem borga 1 milljón eða minna og þess vegna lækkar heildarupphæðin. Það má alveg deila um það hvort þeir sem greiða meira en það eigi að njóta þessa frítekjumarks, það eigi sem sagt að vera alla leið fyrir alla, þannig að það lækkar í heild sinni en nýtist hins vegar jafn vel þeim sem kannski mest þurfa á því að halda. Ég tel það eðlilegt og treysti því að ráðuneytið verði komið með góðar upplýsingar til þess að upplýsa nefndina um hvernig útfærslan á því verður þannig að hún verði raunveruleg. Það kannski skýrir þetta orð „þrenging“ sem er í umsögn fjármálaráðuneytisins, það er verið að þrengja það þannig að þeir einir njóti frítekjumarksins sem borga 1 milljón eða minna, sem sagt færri aðilar. En hugmyndin var sú að það ætti að vera með svipuðum hætti og svo var talið, en ég tel rétt að fara yfir það. Að öðru leyti þakka ég fyrir þessa ágætu umræðu og treysti nefndinni til að fara vel yfir málið. Ég ítreka að hér er um að ræða sams konar fyrirkomulag - fyrirkomulagið í fyrra var ekki skrifað inn í lögin heldur birt tafla og sagt frá útreikningum. Hér er frumvarp sem skýrir það og ástæðan er sú að við ætlum að nota þetta til að leggja á veiðigjöld næstu þriggja ára, þess vegna þarf að skýra aðferðafræðina í frumvarpinu. En það eru nákvæmlega sömu forsendur og sömu útreikningar sem liggja til grundvallar og áður. Þær athuganir sem atvinnuveganefnd lét gera á þessu í fyrra hjá Hagfræðistofnun og víðar gilda við þessar aðstæður líka, hlutföllin í afkomunni hafa bara aðeins breyst.
Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa yfir áhyggjum mínum með þessi háu veiðigjöld. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvað skýri þessa miklu hækkun, þessa 30% hækkun og upp í 50% á sumar tegundir, milli ára, þegar fiskverð hefur ekki hækkað nema í mesta lagi um 10% á sama tíma? Ég get mér þess til að hluti skýringarinnar - mér finnst samt ólíklegt að það sé að öllu leyti - sé að þarna inni er vinnsluskattur. Í frumvarpinu segir: „i. allur hreinn hagnaður botnfiskveiða (EBT) að viðbættum ii. 20% af eftirfarandi: öllum hreinum hagnaði (EBT) í söltun og herslu og ferskfiskvinnslu og 78% af hreinum hagnaði (EBT) í frystingu (landfrystingu).“ Er hæstv. ráðherra ekkert hræddur um að hann sé að stuðla að enn meiri samþjöppun og þetta fækki einyrkjum sem eru einungis að veiða, með þessum háu veiðigjöldum? Samkvæmt þessu þá virðast þessi skip og þessir einyrkjar vera að borga skatt fyrir vinnsluna. Hræðist hann það ekkert að þetta fækki einyrkjum enn meir?
Virðulegi forseti. Það er rétt að fara verður varlega í veiðigjöld til þess að hafa ekki óeðlileg áhrif á hegðun fyrirtækja. Ef við vorum sammála um það í fyrra, með þeim veiðigjöldum sem eru á yfirstandandi ári, að þau væru hófleg og hefðu ekki raskandi áhrif á hegðun fyrirtækja þá munu veiðigjöld næstu þriggja ára ekki gera það heldur því að þau eru reiknuð með nákvæmlega sama hætti og á yfirstandandi ári. Það er rétt að hér eru veiðigjöld áætluð annars vegar sem hagnaður í veiðum og síðan hluti af hagnaði úr vinnslu. Það stafar af því að okkur hefur ekki enn auðnast að finna lausn á því að verðmyndun á fiski er sennilega með í það minnsta þrennum hætti í dag. Það gæti verið verðugt verkefni að nýta þessi næstu tvö ár sem við höfum, af því að veiðigjöldin munu gilda til þriggja ára, til að setja á laggirnar starfshóp sem færi yfir það í eitt skipti fyrir öll hvort við gætum fundið leið sem tæki á þessu til þess að framtíðarveiðigjöld, eins og við höfum rætt um að væru æskileg og skynsamleg, sem væru fyrst og fremst tekin við borðstokk, væru búin að leysa þann vanda sem kallaður er „tax fair pricing“ eða færslu á hagnaði frá veiðum inn í vinnslu. Það er ástæðan fyrir því að við fórum þessa leið í fyrra. Ef við erum sammála um að veiðigjöldin í fyrra hafi ekki haft óeðlileg áhrif á hegðun fyrirtækjanna eigum við ekki að óttast það að svo verði á næstu þremur árum heldur. Ein af ástæðunum fyrir því að það er svona mikil hækkun er að menn fóru og það var samkomulag um það í fyrra að nýta þetta sem EBT, sem þýðir auðvitað að gengissveiflurnar og birgðastöður geta haft áhrif á þetta. Í fyrra nutu menn þess að í gengisþróuninni og í birgðasöfnun voru veiðigjöldin [[Forseti hringir.]]heldur lægri. Núna er gengisþróunin í hina áttina og birgðirnar seldar sem hefur þau áhrif að tekjur í skýrslu um hag veiða og vinnslu eru að því leytinu hærri, þá þurfa menn að greiða veiðigjöld af því.
Virðulegi forseti. Það er ekki bara vinnsluskatturinn sem einyrkjarnir eru að borga, það er líka gengismunur þessara stóru fyrirtækja sem eru að skila miklum hagnaði, það kannski skýrir þennan mun. Það er vinnsluskatturinn, hluti af honum, og gengismunur. Hæstv. ráðherra segir að við höfum verið sammála um það í fyrra að þetta hafi ekki haft veruleg áhrif. En gagnvart þeim sem einungis eru að veiða, þegar fiskverð hækkar aðeins um 10% en veiðigjaldið hækkar um 30%, geta það ekki verið sömu aðstæður og í fyrra. Stofna starfshóp og vinna í þrjú ár við að safna gögnum og reikna út og finna - við þurfum ekkert að vera að finna upp hjólið. Mig langar að spyrja: Var það ekkert skoðað? Við höfum opinbert fiskverð. Við erum með fiskmarkaði, opinbera fiskmarkaði, þar sem er alveg nógu mikið magn, enda er vísað til þess í frumvarpinu að ef um allt þrjóti megi nota það. Við höfum opinbert fiskverð, var það ekki skoðað að vera bara með ákveðna prósentu af því? Verð á fiskmörkuðum segir til um verðið. Eins með afkomustuðlana. Öll þessi flókna regla, að safna gögnum og reikna út í nokkur ár, við höfum líka opinberar tölur til að nota þar. Á vef Fiskistofu getum við séð þessa afkomustuðla, þeir felast einfaldlega í því hvernig menn skipta á veiðiheimildum á móti þorski. Þar eru tölurnar alveg skýrar, það er hægt að taka einn mánuð, það er hægt að taka heilt ár. Þannig að það þarf ekkert að vera að gera einfalt mál flókið. Mig langar að spyrja: Var það ekkert skoðað [[Forseti hringir.]]að nota þær tölur? Mig langaði aðeins að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi ekki áhyggjur af því sem stendur hérna í frumvarpinu: … getur haft nokkur neikvæð [[Forseti hringir.]]áhrif til lengri tíma litið. Hringja engar viðvörunarbjöllur?
Virðulegi forseti. Það hefur margt verið skoðað í því að finna hina réttu leið. Eins og ég hef nefnt nokkrum sinnum í dag erum við að þróa þessar leiðir smátt og smátt. Ég tel að þetta séu ekki neitt flóknar reikniaðferðir sem veiðigjaldsnefnd hefur verið að þróa. Ég tel að þær hafi verið mjög skynsamlegar, að finna þessi afkomuígildi. Ég held að það sé mjög sanngjörn leið til að deila gjaldinu. Hins vegar eru allir sammála um það að það er gallað, óheppilegt, að nýta gömul gögn. Það þurfum við að gera næstu tvö ár á meðan við fáum réttar upplýsingar úr skattframtölum fyrirtækja og getum nýtt það beint, með nýjustu upplýsingar um tekjur og gjöld. Ég held að það verði mjög til bóta þegar við verðum komin á þann stað. Ég ítreka að þessi aðferð, sem hér er kynnt til næstu þriggja ára, er með nákvæmlega sama hætti og á yfirstandandi ári. Ef menn voru sæmilega sáttir við það hér í þinginu sem þeir samþykktu í fyrra þá ættu menn ekki að hafa sérstakar áhyggjur næstu þrjú árin. Takk fyrir umræðuna.