Hæstv. forseti. Stattu með taugakerfinu er átak sem gengur út á að koma taugakerfinu inn sem sjálfstæðu þróunarmarkmiði hjá Sameinuðu þjóðunum. Á 15 ára fresti setja Sameinuðu þjóðirnar ný þróunarmarkmið. Það gerðist síðast árið 2000 og það mun gerast að nýju í september á þessu ári. Að fá taugakerfið sem þróunarmarkmið mundi varpa alþjóðaathygli á vandann og auka fjármagn til vísindasviðsins í kjölfarið. Stjórnvöld hafa undanfarið unnið að málinu á vettvangi hinnar sameinuðu þjóða, en róðurinn er þungur. Það gæti gert gæfumuninn ef hægt væri að beita sér á þeim forsendum að íslenska þjóðin geri ríkar kröfur til þess að þjóðir heims hrindi úr vör alþjóðlegu átaki til aukins skilnings á virkni taugakerfisins. Í föstudagsblaði Fréttablaðsins er afar áhugavert viðtal við ungan mann, Pétur Kristján Guðmundsson, sem slasaðist illa. Hann tók það ekki í mál að hann yrði bundinn við hjólastól um aldur og ævi. Hann er sá eini í sögu Grensásdeildar með alvarlegan mænuskaða sem staðið hefur upp úr hjólastólnum. Hann segir sögu sína og frá þeim undraverða og ánægjulega árangri sem hann hefur náð. Saga hans hefur gefið mörgum von og minnir okkur enn og aftur á mikilvægi þess að við stöndum með taugakerfinu. Einnig er vert að vekja athygli á því að fyrir ári samþykkti þingheimur þingsályktunartillögu um aðgerðir í þágu lækninga við mænuskaða sem sýnir að við sem hér störfum og stjórnvöld á Íslandi vilja standa með verkefninu. En oft er það grasrótin sem nær lengst. Við Íslendingar þurfum að standa með taugakerfinu og gera þar með mannkyninu mikinn greiða. Ég skora því á alla að fara inn á síðu átaksins, Stattu með taugakerfinu og skrifa undir. Gefum einstaklingum sem hafa verið í sömu aðstöðu og Pétur von um bata.
Hæstv. forseti. Verkfall ýmissa hópa í velferðarþjónustunni hefur nú staðið í á níundu viku. Ég nefni geislafræðinga, lífeindafræðinga, náttúrufræðinga, ég nefni ljósmæður og nú hafa hjúkrunarfræðingar bæst í hópinn. Þetta er grafalvarleg staða fyrir þá þjónustu sem þetta fólk sinnir og fyrir það sjálft og fjölskyldur þess. Nú heyrast gamalkunnar vangaveltur um hvað valdi því að deilan er hlaupin í þann hnút sem raun ber vitni. Menn nefna brenglað samningaferli, viljaleysi launafólksins til samninga, en niðurstaðan er alltaf hin sama, að verkföll séu af hinu illa og í samræmi við það er reynt að grafa undan verkfallsréttinum. Verkfallsrétturinn og verkföll eru neyðarúrræði. En þau eru jafnframt öryggisventill í lýðræðisþjóðfélagi. Fólk sem hefur verið frá vinnu og launalaust í á níundu viku er ekki að gera slíkt að gamni sínu. Það er að segja eins skýrt og hægt er að segja að það sé ekki reiðubúið að sinna störfum sínum, sinna þeirri þjónustu sem það hefur tekist á herðar, á þeim kjörum sem í boði eru. Þetta verður ríkisvaldið, þetta verður fjármálaráðuneytið, viðsemjandi þessara hópa, að skilja og setjast niður og ná samningum sem sátt getur orðið um og tryggir friðinn. Ég spyr: Getur það verið að ríkisstjórn sem leggur fram frumvarp hér á Alþingi um að tryggja ofurtekjufólki í fjármálaheiminum bónusa ofan á ofurlaun sín, getur verið að slík ríkisstjórn ráðgeri lög á almennt launafólk í stað þess að setjast niður og ná samningum við það?
Virðulegi forseti. Mig langar til að koma hér upp undir störfum þingsins vegna þess að þau ánægjulegu tíðindi urðu í morgun í fjárlaganefnd að nálega sex ára vinnu er nú lokið, vinnu sem snýr að uppstokkun og endurnýjun á lögum um opinber fjármál. Þetta mál var búið að vera í vinnslu fyrri ríkisstjórnar hátt í fjögur ár og svo þegar kosningar gengu í garð árið 2013 og ný ríkisstjórn tók við völdum fór hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson í þetta mál og lagði fram í sínu nafni á haustdögum 2013. Sú fjárlaganefnd sem nú starfar hefur haft málið til umfjöllunar í bráðum tæp tvö ár, fengið til sín erlenda og íslenska gesti og umsagnaraðila, unnið það í mjög góðri sátt allra flokka sem í fjárlaganefnd eru og þakka ég nefndarmönnum í fjárlaganefnd kærlega fyrir gott samstarf og vinnu, því það er ekki hægt að segja annað en vinnan hafi gengið mjög vel. Hún hefur einungis verið á faglegum nótum, pólitík skilin eftir fyrir utan dyrnar hjá fjárlaganefnd, þannig að mjög góð niðurstaða og samstaða hefur náðst í málinu og tekið tillit til allra sjónarmiða og það unnið fyrst og fremst á faglegum nótum en ekki pólitískum. Það er því leiðinlegt að segja frá því, virðulegi forseti, að þetta mál breyttist í pólitískt mál í morgun því minni hluti fjárlaganefndar í heilu lagi sá sér ekki fært að vera á nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Því tilkynni ég þingheimi að frumvarp um opinber fjármál kemur til umræðu í þinginu með tveimur nefndarálitum og er það mjög bagalegt miðað við hvað starfið hefur verið farsælt alveg þar til í dag.
Herra forseti. Hv. þm Ragnheiður Ríkharðsdóttir, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, varpaði fram þeirri áhugaverðu tillögu að eingöngu konur mundu skipa Alþingi, ef ég tók rétt eftir, jafnvel í tvö ár. Nú er það ekki ný hugsun að okkar málum væri jafnvel betur komið ef konur réðu meiru um hlutina. Ég minnist þess að á mikilli kreppuráðstefnu í París síðsumars 2009 á vegum OECD þegar heimurinn sleikti sárin eftir hrun nýfrjálshyggjukapítalismans, þá setti ég fram skylda hugmynd við mismikinn fögnuð, þetta var auðvitað mikil karlasamkunda. Ég lagði til að konur mundu stjórna heiminum í 50 ár og við sæjum til hvort ekki yrði friðvænlegra á hnettinum og meiri ábyrgð sýnd í efnahagsmálum ef konur fengju að ráða ferðinni. Ég held að það hefði verið athyglisverð tilraun. En aftur að hugmynd hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur sem ég tek ekki sem gríni heldur sem alvöru og sem skilaboðum. Ég hef að minnsta kosti uppástungu um hvernig við gætum byrjað og hún er sú að við karlar á þingi og varamenn okkar svo langt sem til þarf víkjum sæti þannig að Alþingi verði eingöngu skipað konum á hátíðarfundinum 19. júní næstkomandi. Það væri vel við hæfi. Nógu oft og lengi hefur Alþingi eingöngu verið skipað körlum. Ég hygg að það mundi vekja nokkra athygli jafnvel út fyrir landsteinana ef heilt þjóðþing kæmi saman skipað eingöngu konum og það kjörnum konum, vegna þess að þetta mundi einfaldlega gerast með því að konur kæmu inn sem varamenn fyrir þá karla sem vikju. Tilbúinn er ég og skora á kollega mína sama kyns. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir brást við orðum mínum undir liðnum Störf þingsins á miðvikudaginn eins og að ég og ríkisstjórnin værum á móti því að fatlað fólk færi um íbúðarhúsnæði af því að ég vil sjá breytingar á byggingarreglugerðinni. Einnig hæddist hún að þingheimi með því að spyrja hvort við vissum hvað algild hönnun þýddi. Byggingarreglugerð snýst um mun meira en algilda hönnun. Reglugerðinni sem breyttist í ráðherratíð þingmannsins er búið að breyta þrisvar og flestir eru sammála um að hana þurfi að laga enn frekar. Ég hef kynnt mér vel algilda hönnun í byggingarreglugerð og mér finnst hún ósanngjörn. Í stað þess að leitast við að hafa íbúðir algildar skal hafa allar þannig. Algild hönnun er sérstaklega ósanngjörn fyrir unga fólkið sem er að reyna að koma sér þaki yfir höfuðið. Það er jafn ósanngjarnt að byggja allt íbúðarhúsnæði fyrir hjólastóla eins og að byggja ekkert húsnæði fyrir fatlað fólk. Byggingarkostnaður hefur hækkað um allt að 25%, allt að 4–5 milljónir af minni íbúðum, og sá kostnaður lendir hvað harðast á ungu fólki sem leitar að sinni fyrstu íbúð á viðráðanlegu verði. Síðastur manna tala ég fyrir því að fatlaðir hafi ekki góðan aðgang að íbúðarhúsnæði. Bretar hafa farið þá leið að hafa ákveðið hlutfall af byggðum íbúðum aðgengar fyrir fatlaða. Ég held að vert sé að skoða það. Hins vegar á allt opinbert húsnæði undantekningarlaust að vera aðgengt öllum. Barátta talsmanna fatlaðra hefur verið um opinbert húsnæði og skammarlegt að það sé ekki í lagi árið 2015. Fleira í reglugerðinni en algilda hönnun finnst mér þurfa að endurhugsa, sem dæmi einangrun, loftræstingu og rými utan íbúðar. Húsbyggingar eru á ábyrgð eigenda, ekki framkvæmdaraðila eða sérhæfðs fólks. [[Forseti hringir.]]Einnig vantar gæðakerfi bygginga.
Herra forseti. Eldri borgarar og örorkulífeyrisþegar hafa lýst óáægju sinni með skattalækkanir ríkisstjórnarinnar, að þær leggist ekki með þeim. Tekjuskattskerfið er einfaldað og stórir hópar njóta ekki ávinnings breytinganna enda er hvergi gert ráð fyrir því að einfaldara skattkerfi sé réttlátara skattkerfi, heldur þvert á móti. Stefna hægri stjórnarinnar að einfalda skattkerfið er sett fram í ríkisfjármálaáætluninni sem við ræðum í dag og lögð var fram á Alþingi 1. apríl og hæstv. forsætisráðherra samþykkti væntanlega í ríkisstjórninni. Því vekur það athygli að hæstv. forsætisráðherra sagði í þessum sal þann 15. maí síðastliðinn að skattbreytingar sem skoðaðar væru í tengslum við kjarasamninga sneru ekki að því fletja út skattkerfið heldur væru í raun til þess fallnar að fjölga skattþrepum. Raunin varð önnur enda ríkisstjórnin búin að samþykkja fækkun skattþrepa í ríkisfjármálaáætluninni. Annað mál sem snýr að þeim sem þurfa að reiða sig á bætur almannatrygginga er að í ríkisfjármálaáætluninni er gert ráð fyrir að bætur almannatrygginga hækki um 1% umfram verðbólgu á ári á árunum 2016–2019, en laun ríkisstarfsmanna um 2%, en hækkunin verður ef að líkum lætur meiri. Samkvæmt lögum um almannatryggingar skulu bætur almannatrygginga, meðlög, framfærslulífeyrir samkvæmt barnalögum og elli-, örorku- og slysalífeyrir breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni og við ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Ég er ekki viss um, herra forseti, að hv. stjórnarþingmenn geri sér grein fyrir því að með stuðningi við ríkisfjármálaáætlunina séu þeir að samþykkja að brjóta lög um almannatryggingar og auka á misskiptingu og ójöfnuð, en afstaða þeirra til málsins kemur væntanlega fram í umræðunum hér í dag.
Hæstv. forseti. Í ljósi þess að ýmsir hafa talið ójöfnuð og misskiptingu í þjóðfélaginu vaxandi vandamál langar mig til að benda á staðreyndir sem koma fram á vef Hagstofunnar. Þar kemur fram að tekjur á Íslandi dreifðust jafnar milli fólks árið 2014 en áður hefur sést í lífskjararannsókn stofnunarinnar sem fyrst var framkvæmd árið 2004. Mælieiningar sem notast er við er fimmtungsstuðull og Gini-stuðull, þeir mæla dreifingu tekna, og hafa þessir stuðlar ekki mælst lægri í lífskjarannsókninni. Fimmtungsstuðullinn sýnir að tekjuhæsti fimmtungurinn var með þrisvar sinnum hærri tekjur en sá tekjulægsti en stuðullinn var hæstur árið 2009 eða 29,6. Gini-stuðullinn væri 100 ef einn einstaklingur hefði allar tekjur samfélagsins en 0 ef allir hefðu jafnar tekjur. Nýjasta árið, 2013, býður upp á alþjóðlegan samanburð, sýnir að Ísland var með lægsta Gini-stuðul og fimmtungsstuðul í Evrópu á eftir Noregi. Þá kemur einnig fram að árið 2014 er hlutfall þeirra sem eru undir lágtekjumörkum eða í hættu á félagslegri einangrun það lægsta sem sést hefur í lífskjararannsókninni. Þá ætla ég líka að leyfa mér að vitna í orð Gylfa Zoëga prófessors í hagfræði, en hann skrifar í Vísbendingu 10. mars, með leyfi forseta: „Hagstjórn hefur gengið vel undanfarin missiri, þó að leynt fari. Atvinna hefur aukist, kaupmáttur launa sömuleiðis, skuldir heimila og fyrirtækja minnkað, hlutfall skulda ríkis af landsframleiðslu er á niðurleið. Skuldir sveitarfélaga dragast saman, afgangur er á viðskiptum við útlönd, erlendar skuldir lækka. Með peningastefnunni hefur dregið úr sveiflum í þjóðarbúskapnum. Verðbólga er sáralítil og hefur haldist undir markmiði undanfarið rúmt ár.“ Auðvitað má alltaf gera betur. En þegar staðreyndir eru skoðaðar er greinlega margt á réttri leið í þjóðfélaginu sem leitt er af ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar.
Virðulegi forseti. Í frétt í Morgunblaðinu í gær var talað um fækkun tilboða í verklegar framkvæmdir á vegum Vegagerðarinnar. Það er frétt sem kemur því miður ekki á óvart. Vegagerðin hefur þurft að hafna óraunhæfum tilboðum vegna þess að þeim fækkar sem bjóða í og þeir eru jafnvel bara einn eða tveir sem hafa boðið í verk. Verktakabransinn hefur hrunið eftir hið alvarlega hrun sem hér varð. Hver er ástæðan? Fjöldi mannorðsmorða var framinn á saklausum einstaklingum og fyrirtækjum í verktakabransanum eftir hrunið. Tæki voru tekin af einstaklingum og seld á hrakvirði og gengið var nærri fjölskyldum og einstaklingum. Afleiðingarnar eru að bankar og fjármálastofnanir og opinberir aðilar elta saklaust fólk næstu 10–15 árin vegna aðstæðna sem fólk hafði ekkert með það að gera að koma sér í. Kennitölur þeirra eru komnar á svartan lista. Virðulegi forseti. Er ekki kominn tími til að hreinsa mannorð þessara einstaklinga og fyrirtækja og gera það fólk gilt í samfélaginu? Hrunið má ekki fylgja þessu fólki um ókomin ár. Jafnvel bankar hafa skipt um kennitölur og það hefur engin áhrif á ógnarhagnað þeirra. Virðulegi forseti. Ég hvet okkur þingmenn og ráðherra til að beita okkur svo að þessir einstaklingar og fjölskyldur þeirra losni undan skugga hrunsins sem það fólk átti engan þátt í að skapa og þrautaganga þess haldi ekki áfram næstu 10–15 ár.
Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða þær áskoranir sem við stöndum frammi fyrir. Við sem hér störfum í umboði þjóðarinnar vinnum hart í umræðu í þingsal og í nefndum og við erum einbeitt að vinna að mikilvægum málum og búin að sprengja af okkur upphaflega starfsáætlun þingsins. Á sama tíma hafa staðið yfir kjarasamningar og vinna við áætlun um losun gjaldeyrishafta er á lokametrum þess að koma inn í þingið til að hefja það sem kalla má framkvæmdafasa þeirrar áætlunar. Fyrir viku voru undirritaðir kjarasamningar á almenna vinnumarkaðnum sem ná til ársins 2018, samningar sem ná til um 70 þús. launamanna. Þar náðust meðal annars fram þau markmið að lægstu launin eru hækkuð mest, verða 300 þús. kr., og hlutfallsleg hækkun er síðan stiglækkandi upp launastigann. Framlag hæstv. ríkisstjórnar vó þungt til þess að ná þessum meginmarkmiðum, en hún lagði til viðamiklar aðgerðir, m.a. í velferðar- og húsnæðismálum, með auknu framboði af félagslegu húsnæði og aðgerðir til handa efnaminni leigjendum, og í skattamálum með breytingum á tekjuskatti til aukningar á ráðstöfunartekjum og heildarlækkunaráhrifum upp á 16 milljarða. Hæstv. ríkisstjórn hefur lagt mikla áherslu á þá mikilvægu áskorun sem við stöndum frammi fyrir, að viðhalda stöðugleika. Í framlagi til kjarasamninga var lögð áhersla á að bæta samspil ríkisfjármála, peningastefnu og vinnumarkaðar með stofnun þjóðhagsráðs. Við losun gjaldeyrishafta er rík áhersla á hagsmuni almennings, að losun hafta raski ekki stöðugleikanum. Það er ljóst að allir aðilar lögðu verulega af mörkum til að ná markmiðum kjarasamninga og það mun reyna á alla aðila, allt þjóðfélagið, fyrirtækin og heimilin og hið opinbera, að tryggja áframhaldandi stöðugleika. Það er okkar stærsta áskorun.
Virðulegur forseti. Við lok samnings á almennum vinnumarkaði eða hluta hans kom ríkisstjórnin að og lagði meðal annars fram tillögu um þjóðhagsráð. Ég ætla rétt að vona, virðulegur forseti, að þetta þjóðhagsráð fari meðal annars yfir það með hvaða hætti við getum hagað samningsgerð á almennum vinnumarkaði og samningsgerð hjá opinberum starfsmönnum þannig að við fáum, eins og hér hefur verið rætt, sambærilegt módel kjarasamningsgerðar og tíðkast annars staðar á Norðurlöndum og það verði forgangsverkefni þjóðhagsráðs að ráðast í slíkt. Þar að auki, virðulegur forseti, langar mig að nefna, þótt það sé sárt fyrir vinstri menn, að það voru jafnt aðilar vinnumarkaðarins sem og verkalýðshreyfingin og Samtök atvinnulífsins sem sögðu já við einföldun skattkerfis eins og boðið var af hálfu ríkisstjórnarinnar. Verkalýðshreyfingin og Samtök atvinnulífsins sögðu já við slíku vegna þess að þeir aðilar treysta því og trúa að það sé til hagsbóta fyrir þá sem þeir eru að semja fyrir. Einnig er í vinnslu heildarendurskoðun á almannatryggingakerfinu, en hér kalla menn eftir því að jafnt öryrkjar sem eldri borgarar fái samsvarandi tekjuhækkanir og þeir sem fengu þær í nýgerðum almennum kjarasamningi. Það fer fram heildarendurskoðun á almannatryggingakerfinu með það að leiðarljósi að gæta hagsmuna þessara hópa, ellilífeyrisþega og öryrkja. Leyfum þeirri vinnu að ljúkast áður en við köllum hástöfum á eitthvað annað.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að tala aðeins um störf þingsins. Ég veit að einhverjir hv. þingmenn eiga eftir að taka ræðu mína inn á sig en ég vona að ég fái tækifæri til að flytja hana án frammíkalla. Eins og umhverfið hefur verið á þessum vinnustað er það varla orðið boðlegt fyrir fólk að eiga að vinna við það, gróusögur, kýtingar, uppnefni, baktal og leiðindi. Ég hef alltaf verið þakklát fyrir þau gildi sem foreldrar mínir sendu mig með út í lífið, meðal annars að kurteisi kostaði ekkert, að ég ætti að bera virðingu fyrir mér eldra fólki og koma fram við aðra eins og ég vil að þeir komi fram við mig. Þessi gildi vil ég hafa áfram að leiðarljósi, en því miður gerir hegðun margra hv. þingmanna það mér mjög erfitt fyrir. Ég geri mér ekki miklar vonir um að allt breytist eftir þessa ræðu mína, en ef við eigum að sitja saman í þessum sal verðum við að fara að taka upp betra háttalag. Til að mynda væri það strax til bóta ef maður þyrfti ekki að sitja undir bölvi og dónaskap í sinn garð og flokksfélaga frá næstu sessunautum. Ef hv. þingmönnum líkar svona illa við ákveðið fólk, legg ég til að þeir færi það tal inn á þingflokksfundi sína eða bakherbergi í húsinu. Ef þetta væri einhver annar vinnustaður og mér dytti í hug að kalla samstarfsfélaga mína hryggleysingja, lindýr, talibana, dólga og einræðisherra, ef ég mundi líkja þeim við menn sem framið hafa hræðilega glæpi, fjöldamorð eða annað sem setur svartan blett á heimssöguna, þá væri ekki lengi verið að kalla mig inn á teppið. Því, herra forseti, legg ég til að hv. þingmenn fari aðeins að skoða gildi sín og mannleg samskipti á þessum vinnustað. Einnig legg ég til að við látum öll af frammíköllum, því að það er jú bara lágmarkskurteisi að grípa ekki frammí fyrir fólki. Að lokum legg ég áherslu á að við reynum að komast að niðurstöðu um Vestfjarðaveg 60 um Teigsskóg sem fyrst.
Virðulegi forseti. Ég held að við mættum nú öll hlusta á þá brýningu hv. þingmanns sem hér talaði á undan. Ég ætla ekki fara að leiðrétta allt það sem hér hefur komið fram sem er ekki alveg rétt, en þó verð ég að segja, svo það sé alveg skýrt, að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki komið með frumvarp til að tryggja bónusa. Því miður er það þannig að bónusar í fjármálafyrirtækjum tíðkast eins og menn þekkja. Menn geta haft allar skoðanir á ýmsum frumvörpum, en það er ekki verið að tryggja bónusa. Ég vil taka undir með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur sem nefndi það að búið er loksins að taka út úr hv. fjárlaganefnd frumvarp um opinber fjármál sem hefur verið í vinnslu í mörg ár hjá mörgum ráðherrum og þá sérstaklega síðustu tvö árin. Haldnir hafa verið 25 fundir í hv. fjárlaganefnd þar sem farið hefur verið yfir málið á þessu ári og fimm fundir á síðasta vetri. Búið er að fara í tvær utanlandsferðir til að kynna okkur þau mál sem þarna eru á ferðinni, bæði núverandi hv. fjárlaganefnd og líka síðasta hv. fjárlaganefnd. Farið var til Svíþjóðar til að kanna það hvernig málum er háttað þar og í rauninni má segja að sænska módelið sé sú fyrirmynd sem hér er lagt upp með. Kallaðir hafa verið til sérfræðingar, sérstaklega frá AGS, sem komið hafa með sínar athugasemdir og tillögur. Sem betur fer hefur verið efnislega góð samstaða um málið í nefndinni. En stóra málið er að þetta er ekki bara það sem snýr að því sem er samþykkt í lögunum. Ef við ættum að ná því markmiði sem stefnt er að í lögunum þá þýðir það það að við þyrftum að vera með breytt verklag og breytta umræðu um opinber fjármál, ekki bara hér innan þings, heldur líka í fjölmiðlum. Það er bara þannig að í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við þá dugar það ekki að vera með óábyrgan tillöguflutning eða óábyrgar tillögur þegar kemur að opinberum fjármálum. Þá verða viðkomandi einstaklingar [[Forseti hringir.]]eða stjórnmálamenn bara blásnir út af. Ég vona, virðulegi forseti, að við fáum að ræða þetta í þaula því að það er mjög [[Forseti hringir.]]mikilvægt.
Hæstv. forseti. Mig langar að gera orð landlæknis, sem hann lét falla fyrir einum eða tveimur dögum í viðtali, að mínum, þar sem hann sagðist, með leyfi forseta, „dást að umburðarlyndi sjúklinga sem bera harm sinn í hljóði í verkfalli heilbrigðisstarfsmanna“. Ég hef þungar áhyggjur af þessu verkfalli sem nú hefur staðið í níu vikur. Það eru nærri 2.000 starfsmenn Landspítalans sem eru í verkfalli og róðurinn er verulega þungur. Þessi kjaradeila mun hafa áhrif löngu eftir að hún leysist. Safnast hafa upp rannsóknargögn sem þarf að fara yfir, 9.000 sýni, og ég veit ekki hvað hefur ekki verið gert, búið að breyta endurkomum o.s.frv. Ég tek undir það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði hér áðan í ræðu sinni að verkfallsrétturinn sé neyðarréttur og neyðarúrræði. Það er alveg rétt, hann er heilagur, hann er neyðarúrræði. Og þess vegna spyr ég mig sem sagt hvernig honum er beitt í þessu tilfelli því það virðist færast í vöxt að verkfallsrétturinn sé notaður til þess að valda þriðja aðila, sem ekki getur borið hönd fyrir höfuð sér og ekki á aðild að deilunni, sem mestum skaða. Þetta er sorgleg þróun sem verður að breytast. Áhrif verkfallsins á sjúklinga og aðstandendur þeirra eru algjörlega óþolandi. Ég skora því á alla hlutaðeigandi að leysa þessa deilu með hverjum þeim hætti sem þarf til þess að þessu ástandi í heilbrigðiskerfinu linni. Það er algjörlega óþolandi og það er okkur öllum til minnkunar og vansa.
Herra forseti. Nú hafa verkföll BHM staðið í tæpar níu vikur og hjúkrunarfræðingar hafa verið í verkfalli í um eina og hálfa viku. Því miður er ekki að sjá að neitt sé að þokast í samningaviðræðum og enn dapurlegra er að ekki er að sjá mikinn samningsvilja, hvorki hjá hæstv. fjármálaráðherra né hæstv. heilbrigðisráðherra. Þegar læknar fóru í verkfall fyrir ekki svo löngu var mikil áhersla lögð á að semja. Þegar samningar tókust var birt yfirlýsing stjórnvalda, Læknafélags Íslands og Skurðlæknafélags Íslands. Eins og lesa má á vef velferðarráðuneytisins var áherslan þar lögð á mikilvægi heilbrigðiskerfisins og vilja til að styrkja það og bæta. Hvar er sú áhersla núna? Það er alveg ljóst að heilbrigðiskerfið okkar þolir ekki það ástand sem nú ríkir. Heilbrigðiskerfið okkar þolir ekki að starfsfólkinu sem þar vinnur finnist það og vinnuframlag þess ekki vera metið að verðleikum þegar kemur að launakjörum og starfsumhverfi. Meðan á þessum verkföllum stendur lesum við hins vegar um það í dagblöðum hvernig verið er að byggja upp einkarekna kjarna sem sinna eiga heilbrigðisþjónustu. Með því er verið að færa peninga úr sameiginlegum sjóðum til einstaklinga sem ætla að græða peninga á veikindum annarra. Er það þangað sem við viljum fara með íslenskt heilbrigðiskerfi?
Nei.
Þessari spurningu verðum við sem hér inni erum að svara því að það erum við sem tökum ákvarðanir um það hvernig fjármunum ríkisins er ráðstafað.
Herra forseti. Það hryggir mig að formaður og varaformaður fjárlaganefndar hafi ákveðið í morgun að taka út frumvarp um opinber fjármál í ágreiningi. Við höfum verið í samningsumleitunum undanfarna daga til þess að fullklára megi málið en hér fagna þau því að þetta hafi gerst með þeim hætti. Virðulegi forseti. Það er ekki nóg að þakka vel unnin störf ef menn telja sig ekki þurfa að taka tillit til þeirra þátta sem gera málið enn betra. Það er ekki nóg að telja fundi, það þarf líka að skoða árangur og það þarf líka að virða það sem þar kemur fram. Það er eiginlega ótrúlegt við þinglok að ákveðið skuli að rjúfa frið, sem annars hefði verið í boði, um svo gríðarlega mikilvægt mál. Breytt umræða og verklag, hvernig á það að eiga sér stað þegar fólk ákveður þetta með þessum hætti? Við í minni hluta fjárlaganefndar lögðum fram bókun í morgun eftir að hafa, eins og ég sagði, verið í samningsumleitunum undanfarna daga um að geyma málið til haustsins þar sem það yrði þá eitt af fyrstu málum sem yrði vonandi afgreitt í víðtækari sátt en hér er gert. Það er almennur velvilji hjá okkur í minni hlutanum gagnvart þessu frumvarpi en við teljum að því sé ekki fulllokið. Það er ákveðið kynningarefni sem við teljum að þurfi að verða til fyrir þingflokkana, upplýsingar um fjölda og umfang málefnasviða og málefnaflokka liggja ekki fyrir fyrr en í haust. Þetta er hluti af kjarnaupplýsingum sem þurfa að vera til staðar og snýr að þinglegri meðferð málsins sem er afar mikilvægt í þessu samhengi, fjárlagafrumvarpsins og undirbúningnum. Þetta hefur verið lengi í bígerð hjá færustu sérfræðingum en það er ekki alveg komið á endastöð. Að lokum vil ég segja að við afgreiðslu málsins í morgun lágu breytingartillögurnar heldur ekki fyrir í endanlegu formi, en þær eru á bilinu 25–30 talsins. Ekki er búið að fara yfir þær í heilli samfellu, rýna þær svo að fullnægjandi sé og leita umsagna faghópanna sem stóðu að þessu hér í upphafi. Ef markmið frumvarpsins á að ná fram að ganga á vinnulag að vera í samræmi við faglega ferla málsins. Það er [[Forseti hringir.]]ekki gert hér, sem er afskaplega miður.
Virðulegi forseti. Eins og forseta er kunnugt skráir fólk sig á mælendaskrá á þeim dagskrárlið sem hér var að ljúka og skráning hefst kl. 8. Klukkan 8.02 í morgun sendi ég inn beiðni um að vera á mælendaskrá og ég komst ekki að. Það verður að endurskoða einhvern veginn hvernig þessum dagskrárlið er úthlutað. Þetta bókstaflega gengur ekki. Ég vil líka vekja athygli á því að hér voru sjö framsóknarmenn á mælendaskrá af 15 sem komust að. Alveg gott með það, ég hef gaman af að hlusta á þá og það er stundum fróðlegt. En ég vil benda þessum ágætu fulltrúum Framsóknarflokksins hér á þingi á að hér eru dagskrárliðir, það er almenn dagskrá og við heyrum eiginlega aldrei í þeim þá. Ég vildi til dæmis gjarnan skora á þingmenn Framsóknarflokksins að taka þátt í dag í umræðunni um ríkisfjármálin til næstu fjögurra ára. Eru þeir samþykkir því sem þar er sagt?
Forseti vill af þessu tilefni segja að reglan er einfaldlega sú að fyrstur kemur, fyrstur fær. Menn raðast inn á mælendaskrána undir liðnum um störf þingsins í þeirri röð sem þeir tilkynna áhuga sinn á að taka þátt í þeim umræðum. Forseti getur hins vegar ekki skýrt hvers vegna hv. þingmaður var númer 16 af þeim sem óskuðu eftir því að taka til máls að þessu sinni. Að öðru leyti vill forseti segja það að hvað varðar þátttöku einstakra þingflokka í þessum lið þekkjum við að það er mjög breytilegt milli þessara umræðna. Stundum tala fáir úr tilteknum flokkum, stundum fleiri. Það er tilviljun sem ræður því eða einhverjar aðstæður sem forseti kann engin skil á að öðru leyti. Að öðru leyti heldur hér áfram umræðan um fundarstjórn forseta. Forseti vill árétta að hér er um að ræða umræðu um fundarstjórn forseta og vonast til þess að að minnsta kosti sé ekki ætlunin að taka upp með neinum hætti neina efnislega umræðu sem átti sér stað áður og fyrr í umræðunni um störf þingsins.
Herra forseti. Ég vil vekja athygli forseta á því sem gerðist í hv. fjárlaganefnd í morgun þegar frumvarp um opinber fjármál, sem unnið hefur verið vandlega að í langan tíma af fjórum fjármálaráðherrum, var rifið út með hraði og í ósætti eins og hv. varaformaður og formaður fjárlaganefndar fóru yfir hér áðan og glöddust yfir. Ég ætlaði satt að segja ekki að nefna það og nefndi það ekki undir liðnum um störf þingsins vegna þess að ég var að vona að formaður Sjálfstæðisflokksins, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, mundi taka í taumana og „settla“ málið og við gætum fundið út úr því hvernig við gætum farið með þetta mikilvæga mál í sátt og samlyndi inn í næsta haust. Það eru ákveðnir lausir endar sem þarf að hnýta og við getum auðveldlega unnið að því í sumar og gengið síðan frá málinu fullbúnu í september, en sá sáttaflötur var ekki fyrir hendi. [[Forseti hringir.]]Ég biðla til hæstv. ráðherra að hann gangi í málið og finni hvernig hægt sé að finna þessu betri farveg en það er komið í núna.
Herra forseti. Í fyrsta lagi kemur hér fram skýr vilji til að ná samstöðu um þetta mál og ég tel að það sé mjög mikilvægt, þetta sé mál þeirrar tegundar, þess eðlis, að það sé mikilvægt að það standi til langrar framtíðar og sé gert að lögum með breiðri samstöðu. Þar fyrir utan verð ég að viðurkenna að ég reyni nú sem minnst að hafa áhrif á það hvernig nefndir lenda sínum málum. Menn verða innan nefndanna að finna lendingu í því hvernig mál eru endanlega afgreidd. Um þetta mál vil ég segja: Ég lagði það fram fyrir ári til kynningar og kom svo með það strax í haust. Ég hafði vonast til þess að þegar komið yrði fram í júní 2015 hefði þingveturinn dugað til að klára málið. En það er ekki búið að klára það samtal sem hv. þingmaður er að vísa til, um það hvort við finnum einhvern flöt á því að gera samkomulag um að ná betur saman um þetta og leiða þetta í lög síðar á þessu ári. Meðan það samtal er í gangi þá útiloka ég ekki neitt.
Herra forseti. Í ljósi orða hæstv. ráðherra lít ég svo á að með því að málið er komið hér út með nefndaráliti meiri hluta sé orðið öllu þyngra um sáttaumleitanir. Það hefur verið reynt að leita lausna og ég tel það ekki nægjanlega gott samtal á milli aðila að skipta sér ekki af máli sem er jafn stórt og þetta, hvort sem það er á milli framkvæmdarvalds og þingheims eða hvað. Hv. formaður fjárlaganefndar boðaði pólitískar breytingar á nefndarálitinu, þar sem hún taldi að hún hefði verið að mæta minni hlutanum, með því nefndaráliti sem lá fyrir í morgun þegar málið var tekið út. Í ljósi þess hef ég miklar efasemdir um að sáttaviljinn sé ríkur af hálfu þingheims, þ.e. þingmannameirihlutans. Ef hæstv. ráðherra telur að hann geti leitt eitthvað til lykta nú þá er það af hinu góða en hafi hann ekki viljað skipta sér af því með neinum hætti áður þá veltir maður því auðvitað fyrir sér af hverju það ætti að gerast í dag.
Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp til að taka undir með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur. Það verður að endurskoða fyrirkomulag á liðnum Störf þingsins. Ég hef margoft óskað þess að við fáum skýrslu frá hæstv. forsætisráðherra um stöðuna á vinnumarkaði. Við þeirri beiðni, sem liggur inni núna, í þinginu, hjá forseta, hefur ekki verið orðið og þetta er sá liður þar sem einna helst er hægt að tjá sig um þá stöðu. Ég hef ekki, þau sex ár sem ég hef setið hér á þingi - oft langa fundi - beitt fyrir mig fjölskylduaðstæðum þegar verið er að greiða atkvæði um lengd þingfundar. En nú ætla ég að segja, herra forseti: Klukkan átta á morgnana er ég yfirleitt nokkuð upptekin, einmitt af fjölskylduástæðum. Er það þannig, hæstv. forseti, að ég eigi að stilla beiðni um að komast á mælendaskrá sjálfkrafa á tölvunni minni þannig að hún sendist alltaf átta á morgnana, en ekki af því, kannski vegna frétta að morgni til, að ég vilji tjá mig um eitthvað og geta brugðist við? Er það þá þannig að við eigum bara að nota þetta átómatískt í outlookinu okkar?
Forseti verður nú bara að játa að hann kann ekki á svoleiðis grip þannig að hann getur ekki ráðlagt neitt í þeim efnum.
Virðulegi forseti. Ég kem hér til að bera blak af þingmönnum Framsóknarflokksins. Það er erfitt að vera framsóknarmaður innan þingsins, annaðhvort tölum við of lítið eða við tölum of mikið. Í kjölfar ummæla sem féllu hér í ræðustól vil ég taka fram að ég talaði í stjórnarráðsmálinu í gær. Ég er 1. framsögumaður á fyrsta umræðumáli á dagskrá, þegar þessum athugasemdum lýkur um fundarstjórn forseta. Og svo er okkur bannað að tala um störf þingsins. Virðulegi forseti. Ég veit bara ekki lengur hvað er um að vera hjá minni hlutanum í þinginu. Svo koma hv. þingmenn í fjárlaganefnd og kvarta yfir því að fullbúið mál hafi verið tekið út úr nefndinni í morgun, búið að vera til umræðu í fjárlaganefnd í bráðum tvö heil ár, með öllum þeim gestum sem ég hef tíundað. Það voru vonbrigði að hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir í Bjartri framtíð skyldi ekki taka slaginn með okkur í meiri hlutanum, því að þetta er það þroskað, heldur fylgdi fyrrverandi ríkisstjórnarflokkum í því að vera ekki á málinu. Virðulegi forseti. [[Forseti hringir.]]Nú er það orðið svo að minni hlutinn [[Forseti hringir.]]gerir ágreining út af hverju einasta máli hér í þinginu. [[Forseti hringir.]]Þetta er engin [[Forseti hringir.]]undantekning og ég kalla þetta minnihlutaofbeldi. Það er ekki hægt að segja annað.
Virðulegi forseti. Málið var tekið út. Hvernig getur það verið minnihlutaofbeldi? Bara svo að við reynum aðeins að átta okkur á þeirri stöðu. Ég vona að menn endurhugsi þetta aðeins vegna þess að óskin frá minni hlutanum var sú að menn mundu skoða tiltekna þætti þessa máls til þess að freista þess að ná samstöðu um þetta. Freista þess - það er samstaða um þetta mál, en minni hlutinn vildi fá að skoða ákveðin atriði betur og ég skil ekki hvers vegna ekki var hægt að verða við því nema menn vilji sýna þingstyrk sinn í verki af því að mönnum verður svo tíðrætt um það hér að meiri hlutinn ráði. Ég hefði viljað sjá að menn sigldu þessu í höfn. En ég ætlaði að koma hingað upp til að taka undir með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, ég tel að þingflokksformenn og forsætisnefnd eigi að setjast yfir það með hvaða hætti störf þingsins hafa hér þróast og reyna að finna leiðir til þess að breyta þessu þannig að tíminn gagnist sem allra best. Fyrstur kemur í þingsal, fyrstur fær - það er þá bara spurning hvort það eigi ekki að vera þannig og sleppa þessu tölvupóstskerfi.
Herra forseti. Ég skal reyna að útskýra fyrir forseta vorum hvernig þetta virkar. Þetta var einu sinni þannig að fólk þurfti að koma hingað í þingsal, ef það ætlaði að tala undir liðnum um störf þingsins, rétta upp hönd og biðja um orðið. Síðan fóru menn út í það að senda frekar tölvupóst, það væri miklu þægilegra, klukkan átta á morgnana. Síðan þróaðist tæknin og það er hægt að vera með sjálfvirka sendingu á tölvupósti og það er bara nákvæmlega það sem er að fara að gerast. Þingmenn munu bara allir fara að setja þetta upp sjálfir - sumir á undan öðrum, við Píratar verðum kannski fyrstir og getum aðstoðað þá sem hafa áhuga - þannig að við erum bara alltaf í störfunum. Ef við sjáum að við þurfum ekki að nýta plássið þá bara meldum við okkur úr því. Þetta er það sem koma skal, forseti, ef þetta verður ekki endurskoðað. Ein leiðin væri sú að fara bara aftur í gamla fyrirkomulagið, út af því að þetta nýja fyrirkomulag virkar ekki með tækniframförunum, þannig að þeir sem vilja tala undir liðnum um störf þingsins mæti í störf þingsins og biðji um að fá að tala.
Hæstv. forseti. Ég ætlaði einmitt að ræða um störf þingsins. Ég tek undir með hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni. Við erum ekki að biðja um að losna við framsóknarmenn úr þeim lið, og ég harma það mjög ef framsóknarmönnum líður illa hér í þinghúsinu. En það er ekki okkur að kenna, [[Gripið fram í.]]það er samfélagið úti sem er að kvarta yfir þeim en ekki við. Þegar fundir byrja hálfníu á morgnana þarf ég að leggja af stað frá Akranesi um tuttugu mínútur í átta. Það verður þá að setja í samgönguáætlun að maður eigi möguleika á að stoppa á leiðinni til að senda skilaboð nema maður noti þau brögð að vera með klukkuna á kerfinu. Við erum öll sammála um að við viljum gjarnan komast að þarna. Við viljum líka gjarnan fá meiri umræðu í þinginu um ákveðin mál. Kannski ættum við að taka upp ákveðin mál og ræða þau sérstaklega í opinni umræðu innan ákveðins tímaramma. Okkur vantar umræðu um mörg mál. Það merkilega er að þegar við tökum mál til langrar umræðu, eins og gerst hefur í nokkrum málum undanfarið, þá hafa þau alltaf batnað. Fram hefur komið fullt af ábendingum, hugmyndum og lagfæringum, vegna þess að allir þingmenn urðu að skoða málin. Við höfum í sumum tilfellum staðið frammi fyrir því að segja: Guð hjálpi mér, er verið að fara með þetta í gegn? af því að maður hefur ekki tækifæri til að skoða allt sem er að gerast í öllum nefndum. Ég bið hæstv. forseta um að taka þetta til skoðunar.
Virðulegi forseti. Það kom mér nokkuð á óvart þegar formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, og varaformaður komu hingað upp og lýstu yfir vonbrigðum og undrun yfir því að minni hlutinn skyldi ekki hafa verið á málinu sem tekið var út í morgun; fara svo að ýja að því að þetta sé pólitískur minni hluti gegn meiri hluta, gera mér það upp, að ég hafi stokkið á vagninn með fyrri ríkisstjórnarflokkum, ég skil ekki svona orðræðu, en þetta sýnir kannski stemninguna í nefndinni. Við höfum lagt okkur þvílíkt fram, finnst mér, og ég tel þetta mál ekki einu sinni vera pólitískt. Þetta er bara mikið framfaramál. [[Gripið fram í: Rétt.]]Það er ekki algjörlega tilbúið [[Gripið fram í: Jú.]]- ekki að okkar mati og það sem mikilvægara er: Þetta er ekki mál sem við þurfum að ræða hér í skjóli nætur síðustu daga þingsins. Við þurfum tíma í þetta og við eigum að gefa þessu mikilvæga máli tíma. Ég fagna því að hæstv. fjármálaráðherra er tilbúinn að koma hér [[Gripið fram í.]]með lausn og leið til sátta. Ég vil segja það, virðulegi forseti, að þegar ég fæ þessar ásakanir um annarlega pólitíska hagsmuni [[Forseti hringir.]]frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur kemur þetta orðatiltæki upp í hugann: Margur heldur mig sig. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Þessi liður er löngu hættur að snúast um fundarstjórn forseta. Ég vildi aðeins blanda mér inn í umræðuna hér þegar kemur að opinberum fjármálum. Við höfum tvo valkosti, það er annars vegar að tala um formið eða efnið. Ég legg til, virðulegi forseti, að við höldum okkur við að ræða um efni málsins. Hér hafa allir fulltrúar, hv. þingmenn í fjárlaganefnd, sagt að þeir séu sammála efni málsins, sammála því að málið nái fram að ganga, eru ósáttir við að málið, sem búið er að taka svona gríðarlega mikla umræðu um í nefndinni, sé tekið út. Þá legg ég til að við förum að ræða það hvað menn eru ósammála um efnislega. Við skulum þá bara vinna í því. Síðan kemur auðvitað í ljós, með þetta mál eins og önnur, hvort við klárum það í vor eða í haust. Ef við viljum klára þetta mál þá skulum við fara efnislega í það. Ég hef kallað eftir því, og kalla enn eftir því, frá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar, sem eru í nefndinni, að fá það fram efnislega hvað menn eru ósáttir við.
… áherslur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.
Nú? Hann situr ekki í fjárlaganefnd.
Hann er hluti af þessu …
Hversu oft þarf forseti að minna hv. þingmenn á að ef þeir vilja eiga orðastað hver við annan þá gerist það hér yfir ræðustól Alþingis? Ekki með þeim hætti sem nú hefur farið fram.
Virðulegi forseti. Starfsáætlun er á enda runnin. Tíminn er liðinn. Tíminn er útrunninn. En hér er fólk að reyna að tala saman um það hvernig ljúka eigi þingstörfum. Það samtal hefur farið fram á vettvangi þingflokksformanna og formanna og við erum, held ég, öll meðvituð um að á þessum tíma þurfum við öll á samtalinu að halda. Við þurfum öll á því að halda að fara varlega í samskiptum okkar, bæði efnislega og að því er varðar formið. Ég held að meiri hluti þingheims sé á þeim nótum og þess vegna veldur það mér áhyggjum að meiri hluti fjárlaganefndar skuli í morgun taka svo stórt mál út úr nefnd í ósætti. Ekki nóg með það heldur hreykir forusta nefndarinnar sér af því að hafa tekið málið út í morgun, þrátt fyrir andmæli minni hlutans. Ég lýsi yfir áhyggjum mínum af þessari forustu fjárlaganefndar, sem fer með mjög mikilvæg og afdrifarík mál, að hún skuli vera svo föst í gamaldags skotgrafarhernaði úreltra stjórnmála [[Forseti hringir.]]og vonast til þess að í þingflokkum stjórnarflokkanna séu fulltrúar sem hjálpi þeim til að sjá að sér.
Herra forseti. Það þarf auðvitað ekki að minna á það að starfsáætlun er búin, nú erum við bara að reyna að lenda þinginu. Í því andrúmslofti ákveður meiri hluti fjárlaganefndar að rífa stóreflis mál út sem er mikið hagsmunamál fyrir okkur öll og varðar opinber fjármál, bæði fjármál ríkisins og sveitarfélaga, rífa það út í ósætti til að ræða það í því andrúmslofti sem hér er núna þegar við erum að reyna að lenda þinginu og ljúka því. Mér finnst augljóst að hér er verið að vinna skemmdarverk á þjóðþrifamáli og ég er miður mín yfir því, herra forseti.
Virðulegi forseti. Starfsáætlun er búin. Hvar er forsætisráðherra? Hleypum að 30 í stað 15 í störfum þingsins. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Ég get ekki annað sem framsóknarmaður en komið hingað upp og varið okkur framsóknarmenn. Við tölum ýmist of mikið eða of lítið. Hvað getum við gert að því þó að við vöknum á undan öðrum [[Hlátrasköll í þingsal.]]og séum fyrr til að skrá okkur í störf þingsins? Ég skráði mig ekki, af tillitssemi við minni hlutann, í störfin, ég vissi að fleiri framsóknarmenn voru hér á undan. Ég ætlaði að tala um sjómannadaginn og nýlegan úrskurð Hæstaréttar þar sem staðfest er að forkaupsréttur sveitarfélaga á veiðiheimildum er ekki til staðar. Það var margt sem ég hefði viljað segja. Við framsóknarmenn notum bara dagskrána rétt og tölum undir réttum liðum. Við tölum í störfum þingsins, við tölum í ræðum, en við tökum ekki þátt í þeim skrípaleik sem á sér stað undir liðnum um fundarstjórn forseta, [[Hlátrasköll í þingsal.]]ekki nema að litlu leyti.
Já, ég er framsóknarmaður. - Hæstv. forseti. Hún er svolítið skemmtileg þessi umræða undir þessum dagskrárlið, fundarstjórn forseta, og varðar störf þingsins. Hér er rætt um það hvort einstaklingar stilli tölvurnar til að koma sér á mælendaskrá, það er kvartað undan of mörgum framsóknarmönnum í liðnum um störf þingsins og ýmislegt. Ég vil taka það fram að ég bý uppi á Skaga og er með börn sem ég þarf að koma í skóla á morgnana. Ég bregð á það ráð að leggja af stað í vinnuna og parkera bílnum oft úti í vegkanti á Kjalarnesi til að skrá mig í störf þingsins, bíllinn sést oft þar. Við öllum vandamálum er til lausn. Ég stilli ekki tölvur og ég vakna á morgnana til að koma mér í þennan dagskrárlið. Hann er vandrataður meðalvegurinn í því hvort maður tali of mikið eða of lítið, en ég kýs að segja frekar færri orð í stað þess að endurtaka alltaf sömu rulluna sem hefur komið fram ótal sinnum.
Ef það mætti verða til að greiða fyrir þessari umræðu um störf þingsins vill forseti segja að það er sjálfsagt mál að við tökum þetta enn og aftur fyrir á vettvangi forsætisnefndar, og þess vegna með þingflokksformönnum, til þess að reyna að finna betra form á þessum dagskrárlið, Störf þingsins, sem er mikilvægur dagskrárliður að mati forseta. Oft hafa komið fram ýmsar ábendingar. Við höfum reynt að bregðast við þeim. Þetta er það fyrirkomulag sem við komum okkur saman um á sínum tíma að væri það skásta sem við gætum fundið. Ef við getum fundið betri leiðir til að tryggja að þingmenn geti tekið þátt í þessari umræðu í eins miklum mæli og hægt er, miðað við það að þingsköpin takmarka þetta við hálftíma í hvert skipti, þá verður forseti að sjálfsögðu fyrstur manna til að fagna því. Forseta þótti það að vísu svolítið sérkennilegt að það skyldi koma frá þingmanni Pírata að aftengja tæknina og tölvurnar í þessu sambandi en lengi má mennina reyna og kannski er það handvirka kerfi sem forseti kann miklu betur á en það tölvutæka þrátt fyrir allt það besta. Þetta skulum við bara reyna að ræða saman um í rólegheitunum á þessum vettvangi forsætisnefndar og þingflokksformanna í stað þess að við séum að hefja hér heiftarumræður um þetta mál, sem hlýtur bara að geta orðið úrlausnarefni fyrir okkur. Kannski ætti forseti að efna til einhvers konar áskorunar til þingmanna um að koma með góðar hugmyndir í púkkið og hafa þetta þá lýðræðislegt, gagnsætt og opið, eins og mikið tíðkast að tala um nú um þessar mundir.
Forseti. Gamall kunningi okkar ýmissa hér á þinginu, Þráinn Bertelsson, er orðhagur og frjór og kallaði þennan dagskrárlið einmitt hálftíma hálfvitanna. Það var kannski ekki vegna þess að þeir væru vitgrannir sem tóku til máls undir þessum lið heldur þótti honum þessi liður vera illa skipulagður og ekki mikil samfella í honum. Það er auðvitað þannig að þingmenn þurfa að hafa tækifæri til að taka upp mál sem þeim líkar eða ræða um störf þingsins sem stundum er gert en þegar einn þingflokkur sækir þannig í þennan lið að hann raðar sjálfum sér upp á nánast hverjum degi þá verður heldur þyngra fyrir fæti fyrir aðra að koma í þetta. Takmörkuð auðlind þýðir kvóti sem forseti kannast ákaflega vel við, það fyrirbæri, en auðvitað er hægt að ímynda sér það að taka upp nýjan dagskrárlið sem héti Morgunbænir framsóknarmanna. Þá mundi þjóðin sannarlega hlusta.
Forseti. Ég þakka forseta fyrir að taka þessa beiðni mína alvarlega vegna þess að hún var meint mjög alvarlega. Það væri líka gott ef þingmenn hlustuðu á það sem sagt var, ég kvartaði ekki yfir því að framsóknarmenn töluðu hér, ég sagði að ég hefði gaman af því að hlusta á það. Ég kvartaði hins vegar yfir því að við heyrum ekki skoðanir þeirra í dagskrármálum sem koma hér fyrir þingið. Í dag ætlum við að tala um ríkisfjármál til næstu fjögurra ára. Þar eru stefnumál um hvernig eigi að haga ríkisfjármálum og pólitíkinni, tekjuskiptingunni eða hvað sem við köllum það næstu fjögur árin. Ég ætla að skora á framsóknarmenn sem töluðu ekkert í fyrri umræðunni, ég held að einn hafi talað, ég held að það sé rétt hjá mér, það er yfirleitt einn þingmaður framsóknarmanna sem tekur hér til máls og er hér í þingsal, Willum Þór Þórsson, og ber að þakka honum það. En ég skora á fleiri að taka þátt í venjulegum dagskrárliðum þingsins hér.
Hæstv. forseti. Fram hefur farið mikil umræða hér í þingsal um það mál sem við greiðum nú atkvæði um, Stjórnarráð Íslands. Sú umræða hefur verið gefandi og varpað ljósi á ýmsar brotalamir sem við mörg hver teljum að séu á þessu frumvarpi. Greinar frumvarpsins eru ekki allar illar og ég nefni þar sérstaklega breytingartillögu sem kemur frá meiri hluta stjórnlaganefndar og er upphaflega upprunnin frá IMMI-stofnuninni og er af hinu góða. En við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði munum sitja hjá við allar greinar frumvarpsins til að leggja áherslu á vilja okkar til að taka allt þingmálið til skoðunar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem mun fá málið til umfjöllunar að lokinni þessari umræðu. Ég fagna því að varaformaður nefndarinnar, sem talaði hér fyrir meirihlutaáliti, hefur tekið vel í að setjast yfir frumvarpið með það fyrir augum að skoða þá gagnrýni sem fram hefur komið. Hann hefur ekki gefið neinar skuldbindingar af sinni hálfu eða meiri hlutans í nefndinni en það er í ljósi þessa sem við sitjum hjá í atkvæðagreiðslu um allar greinar frumvarpsins.
Virðulegi forseti. Það speglast í þessari atkvæðagreiðslu hvernig viðhorfið í þinginu er. Hér eru lagðar fram breytingartillögur við lög sem samþykkt voru árið 2011, í tíð síðustu ríkisstjórnar. Hér er um lagabætur á þeim lögum að ræða en þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna telja sig ekki þurfa að standa að þeim lagabótum. Hér er mikilvægt mál á ferðinni sem féll niður í þeirri lagasetningu, þ.e. að ráðherra hafi full yfirráð yfir sínum málaflokki og undirstofnunum sínum, sem er afar brýnt í ljósi þess hvernig aðskilnaður löggjafarvalds og framkvæmdarvalds er. Það hefur farið mikil orka og tími í þessar umræður hér í þinginu auk umræðna um ákvæði um siðareglur. Mér finnst það skrýtið að þeir aðilar sem að þessum lögum stóðu á síðasta kjörtímabili skuli ekki styðja það í ljósi þess að þetta eru lagabætur á þeirra eigin máli.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að andi hv. formanns fjárlaganefndar svífur ekki yfir vötnum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það hefur verið samþykkt að taka málið aftur til nefndarinnar til að reyna að koma því í betra horf og við höfum athugasemdir við allar greinar frumvarpsins. Við skulum sjá hvað við komumst áfram með það. Samfylkingin ætlar því að sitja hjá nema við breytingartillögu meiri hlutans sem við teljum af hinu góða og við ætlum þess vegna að greiða atkvæði með henni. Við munum sitja hjá við annað í trausti þess og trú á að áfram verði unnið í þessari nefnd, eins og var gert framan af vetri, að því að reyna að ná sátt og samlyndi þar sem okkur hefur tekist, enda með ágætan formann og varaformann þar sem efna til samstöðu en ekki sundurlyndis.
Herra forseti. Þetta frumvarp forsætisráðherra gerir tvennt: Í 1. gr. frumvarpsins er fært meira vald til ráðherranna samhliða því að síðasta grein frumvarpsins minnkar ábyrgðina. Það á að færa meira vald til ráðherra og minnka ábyrgðina, minnka eftirlitið með því hvernig þeir fara með það vald. Það á að sparka út óháðri nefnd sem á að fylgjast með siðareglum, hafa frumkvæði að því að rannsaka þær, hafa frumkvæði að því að hafa samband við félagasamtök á Íslandi og erlendis í því að uppfæra og bæta þær, til að draga úr spillingu. Þessari nefnd á að kasta út og í staðinn á að setja inn eitthvert ofboðslega umboðslítið batterí innan ráðuneytisins sjálfs til að fylgjast með þessum hlutum. Þetta er vont frumvarp og maður spyr sig í alvörunni: Er forsætisráðherra, í þessu árferði, að leggja til að völd ráðherra séu aukin og ábyrgð þeirra minnkuð? Að sjálfsögðu greiðum við atkvæði gegn fyrstu og síðustu greininni, við sitjum hjá í hinum greinunum og verðum með á breytingartillögunni sem þó setur inn aukna upplýsingagjöf til almennings.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál fari aftur til nefndar og treysti því að það verði bætt þar. Eins og fram hefur komið hefur ríkt góður starfsandi í þeirri nefnd og allir hafa verið tilbúnir til að koma að málamiðlunum þegar þess er þörf. Við munum sitja hjá í málinu en samþykkja breytingartillöguna sem er til góðs.
Herra forseti. Ég held að ég verði að benda hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur á að nafnið lagabætir er frátekið. Það var Noregskonungur, Magnús að nafni, sem hefur það í sögunni. Svo er það þannig að það sem einn telur bót telur annar ekki endilega vera bót. Það er ekki í valdi einstakra þingmanna að kveða upp úrskurð um það hvað séu lagabætur og hvað ekki. Ég tel aðalkostinn við þetta frumvarp vera hvað það breytir litlu í núgildandi stjórnarráðslögum sem eru að stofni til mjög góð. Það hafa komið fram mjög gildar athugasemdir og rök fyrir því að skoða nokkur ákvæði þessa frumvarps betur og ég fagna því að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ætlar að gera það og að framsögumaður meiri hlutans, hv. þm. Brynjar Níelsson, fyrrverandi formaður Lögmannafélagsins, hefur tekið vel í þá bón.
Virðulegi forseti. Ég tel nauðsynlegt að gera grein fyrir atkvæði mínu varðandi 1. gr. þessa frumvarps. Þetta frumvarp verður til eftir þá hugdettu að flytja Fiskistofu frá höfuðborgarsvæðinu til Akureyrar. Sú hugdetta varð til í geðþótta en ekki af grundaðri ástæðu. Ég styð þetta frumvarp til að auka sveigjanleika í stjórnsýslu en ég reikna með því að í þeim sveigjanleika sem af þessu kunni að hljótast verði teknar ígrundaðar, rökstuddar ákvarðanir sem ég tel að hafi ekki verið til staðar þegar þessi hugdetta með Fiskistofu kom fram. Ég styð þetta því að stjórnsýsla þarf að vera sveigjanleg en hún þarf líka að byggjast á ígrunduðum og rökstuddum ástæðum. Ég hef lokið máli mínu.
Hæstv. forseti. Ég er alfarið á móti því að ráðherra geti kveðið á um aðsetur stofnana án þess að það sé ákveðið af hálfu Alþingis. En í ljósi þess að málið á að fara til nefndar og skoðunar mun ég sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu og lýsi því yfir að það er ýmislegt annað í þessu frumvarpi sem ég er ekki sátt við. En þetta er það atriði sem er hvað alvarlegast og ég er mjög fegin að það á að skoða það og vil reyndar nota tækifærið og þakka fyrir að náðst hafi samkomulag um að málið færi aftur til nefndar.
Virðulegi forseti. Ég er ekki í grundvallaratriðum á móti því að alltaf eigi að ákveða staðsetningu stofnunar með lögum en með hliðsjón af því hvernig farið var með Fiskistofu, og því brölti sem það mál einkenndist af, þá get ég ekki stutt þetta. Ég greiði þvert á móti atkvæði gegn þessu í þeirri von að tilefnið verði til þess að betri umgjörð verði sett í kringum tilfærslu á staðsetningu stofnana þannig að það verði gert í meiri sátt bæði við starfsfólk stofnananna og einnig alla aðra sem koma að málum.
Virðulegi forseti. Ég vil bara vekja athygli á því og þakka hv. nefnd fyrir að reka til baka þá breytingu sem ætluð var með frumvarpinu upphaflega. Sú breyting sem fylgdi frumvarpinu upphaflega var vond, hún var ekki til að leysa það vandamál sem henni var ætlað að leysa. Breytingartillaga hv. nefndar gerir það hins vegar og gott betur. Ég tel að sú breyting sem hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd kemur fram með sé bæði frumvarpinu og lögunum sjálfum til bóta. Því greiði ég atkvæði með tillögunni.
Forseti. Athygli okkar þingmanna var vakin á því sem nú er verið að breyta strax þegar málið var lagt fram. Ég vakti athygli á því meðal þeirra sem komu að því að gera þessa breytingu frá ráðuneytinu og ég er mjög ánægð með að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ákvað að hlusta á tillögu bæði frá IMMI-stofnuninni sem og öðrum þingmönnum því að augljóst var að tilætlun laganna mundi ekki ná fram að ganga ef þessu yrði ekki breytt. Ég vil jafnframt vekja athygli á því hversu oft það er sem eitt orð getur skipt svo miklu máli. Þess vegna er svo brýnt að við förum ítarlega yfir lagasetningu á Alþingi og hleypum ekki málum í gegn án þess að farið sé ítarlega yfir þau málefni. Eina ástæðan fyrir því að við tókum sérstaklega eftir þessu er að þetta er mál sem við höfum sérstakan fókus á. Ég legg til að við gefum okkur betri tíma til að fara yfir málefni en oft er og sér í lagi á þessum dögum þingsins þegar á að taka hér í gegn um það bil 70 mál.
Herra forseti. Hérna á að fella úr gildi grein í lögunum um að það skuli vera samhæfingarnefnd sem starfi óháð ráðuneytinu og fylgist með siðareglunum og hafi frumkvæði að alls konar góðum hlutum, upplýsingaöflun, fræðirannsóknum, að brugðist sé með samhæfðum hætti við ábendingum, samstarf gegn spillingu í opinbera geiranum, við félagasamtök hérlendis og erlendis, allt burt, burt, burt. Það á að setja þetta sem einhvers konar lepp, nefnd undir fótinn á forsætisráðherra í ráðuneytinu. Þetta er ekki gott. Þetta er algerlega gegn því sem verið er að gera í heiminum. Þetta er gegn því sem Alþingi er að gera í sínum siðareglum sem allir flokkar hafa samþykkt í forsætisnefnd, að það sé óháð nefnd sem meti siðareglur. Þetta er ekki góð grein og forsætisráðherra hefur tækifæri til að koma fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og segja bara: Heyrðu. Við þurfum að skoða þetta betur. Og ef hann hefur ekki frumkvæði að því þá legg ég til að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd kalli eftir því að forsætisráðherra komi og skoði þetta. Þetta er ekki gott.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta fjárlaganefndar um tillögu til þingsályktunar um ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019. Undir nefndarálitið skrifa auk mín hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, varaformaður fjárlaganefndar, Willum Þór Þórsson, Haraldur Benediktsson, Karl Garðarsson og Valgerður Gunnarsdóttir. Fjármála- og efnahagsráðherra lagði fram tillögu þessa sem gekk til fjárlaganefndar hinn 28. apríl. Er þetta í fyrsta sinn sem tillaga af þessu tagi er lögð fyrir Alþingi og er með henni verið að uppfylla ákvæði í 25. gr. laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis. Í 6. mgr. 25. gr. laganna er tiltekið að leggja skuli tillögu fyrir Alþingi, eigi síðar en 1. apríl ár hvert, til þingsályktunar um meginskiptingu útgjalda fjárlaga næsta fjárlagaárs, ramma, svo og greinargerð um breytingar á tekjuöflun ríkisins. Með tillögunni skal fylgja áætlun um ríkisfjármál næstu þriggja ára þar á eftir. Tilgangurinn með ákvæðinu í þingskapalögum er að færa fjárlagaferlið framar á árið og gefa þar með rýmri tíma hjá Alþingi fyrir umfjöllun um stefnumörkun og meginþætti fjárlagagerðar. Þegar kemur að framlagningu fjárlagafrumvarps að hausti verði þegar búið að fjalla um þessar meginlínur ríkisfjármálanna. Nefndin hefur einnig til umfjöllunar frumvarp til laga um opinber fjármál og þar er fjallað um fjármálastefnu og fjármálaáætlun sem að hluta til er byggt á sama grunni og ákvæði þingskapalaga. Því má segja að þessi þingsályktunartillaga sé bæði í samræmi við lög um þingsköp Alþingis og í samræmi við frumvarp til laga um opinber fjármál. Virðulegi forseti. Þetta er í fyrsta sinn sem þetta er gert með þessum hætti vegna breytinga á þingskapalögum og þar er fyrst talað um að ríkisfjármálaáætlun skuli koma fram fyrir 1. apríl ár hvert. Þetta er nokkurs konar prufukeyrsla á því að láta þetta kerfi virka sem á svo að fá endanlega staðfestingu í lögum um opinber fjármál sem meiri hluti fjárlaganefndar tók út úr fjárlaganefnd í morgun í andstöðu við minni hlutann þrátt fyrir mikla, góða og faglega umfjöllun. Það má segja að hér sé stigið fyrsta skrefið í því sem koma skal í umræðu um ríkisfjármál á Alþingi Íslendinga. Ég verð að segja að ég hef verulegar áhyggjur af því að þingið sé ekki í stakk búið til að takast á við nýtt frumvarp til laga um opinber fjármál sem verður vonandi að lögum fyrr en seinna, í síðasta lagi á næsta haustþingi, vegna ákvæða í þingskapalögum sem við höfum séð birtast í þingsal á þessu vorþingi. Ég er bara alls ekki viss um að þingið sé tilbúið að taka við þessu. Samkvæmt frumvarpinu um opinber fjármál skal ríkisfjármálaáætlun koma fyrir þingið í síðasta lagi 1. apríl ár hvert. Í dag er 5. júní og ef frumvarpið um opinber fjármál hefði orðið að lögum í fyrra, eins og til stóð, væri þingið löngu fallið á tíma varðandi þessi mál. Það er eitt að leggja fram frumvarp á faglegum grunni sem allir eru efnislega sammála um og annað að það verði til þess að aðilar þurfi ekki vísvitandi að brjóta lög samkvæmt þeim lögum sem verða sett. Það hefði verið hættan hér hefði þetta frumvarp um opinber fjármál orðið að lögum í fyrra. Því miður er þingið ekki sterkara en svo að það er ekki hægt að framfylgja ákvæðum annarra laga og dagsetningum í lögum vegna þess hvernig ástandið er í þinginu. Fjárlaganefnd hefur fjallað um þessa áætlun á þremur fundum og fengið á sinn fund fulltrúa Ríkisendurskoðunar og Hagstofunnar til að fjalla um áætlunina. Uppbygging hennar er með þeim hætti að ítarlega er gerð grein fyrir þjóðhagsforsendum og þeim efnahags- og skattaaðgerðum sem núverandi ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir. Farið er yfir forsendur og viðmið fyrir afkomuþróun og gerð grein fyrir margvíslegum óvissuþáttum sem geta haft veruleg áhrif á áætlunina. Gerð er grein fyrir forsendum og niðurstöðu tekjuáætlunar og gjaldaáætlunar frá 2016–2019. Loks er kafli um fjármál hins opinbera þar sem fjármál sveitarfélaga og ríkisins eru samtvinnuð. Þetta er til dæmis eitt af þeim atriðum sem koma fram í nýju frumvarpi um opinber fjármál, að þá sé verið að færa fjármál bæði ríkis og sveitarfélaga á einn stað í einum lagabálki. Þrátt fyrir að tillaga af þessu tagi sé nú lögð fyrir Alþingi í fyrsta sinn byggist hún að miklu leyti á áætlanagerð sem tíðkast hefur hjá fjármála- og efnahagsráðuneytinu um árabil. Þannig hefur fyrra hefti fjárlagafrumvarps undanfarinna ára fjallað um efnahagshorfur og forsendur áætlunar til nokkurra ára. Virðulegi forseti. Það hefur mætt gagnrýni í umræðunni að þetta sé ekki nægjanlega ítarlegt plagg, en ég minni á að þetta er nú gert í fyrsta sinn og það er gert samkvæmt þingskapalögum þannig að nú eru allir að feta sig í þá átt að lög um opinber fjármál taki gildi á þessu ári, helst fyrir sumarið, og þá verði þetta með öðrum og ítarlegri hætti á næsta ári þegar hæstv. fjármálaráðherra leggur fram þingsályktunartillögu um ríkisfjármálaáætlun. Þá verða komnir inn samkvæmt lögunum um opinber fjármál hinir svokölluðu rammar þannig að í þeirri ríkisfjármálaáætlun verður skýrt hvað hvert svið og hver málefnaflokkur fær til umráða fyrir komandi fjárlagaár. Það er því ekki fullkomlega marktækt og verður ekki hægt að setja tölur inn í þessa þingsályktunartillögu fyrr en búið er að samþykkja ný lög um opinber fjármál. Þetta vildi ég segja í upphafi, virðulegi forseti, því að andstæðingar þessarar ríkisfjármálaáætlunar hafa helst bent á þetta. Í tillögunni er það nýmæli að nú koma skýrt fram ákveðin markmið á helstu sviðum ríkisfjármála. Meginmarkmiðið er að stuðla að efnahagslegum stöðugleika og áframhaldandi bata í ríkisrekstrinum. Nú þegar hefur tekist að stöðva samfellda skuldasöfnun árin eftir fall bankakerfisins sem betur fer. Meginmarkmiðin eru: 1. Afkoma ríkissjóðs. Tekjuafkoma ríkissjóðs batni jafnt og þétt yfir tímabilið og afgangur verði orðinn að minnsta kosti 1% af vergri landsframleiðslu árið 2018. 2. Tekjur ríkissjóðs. Frumtekjur vaxi ekki umfram vöxt vergrar landsframleiðslu frá 2015 fram til ársins 2019. 3. Gjöld ríkissjóðs. Frumgjöld vaxi hægar en verg landsframleiðsla og nokkuð hægar en frumtekjur og lækki um 1% af vergri landsframleiðslu frá 2015 til ársins 2019. 4. Skuldir ríkissjóðs. Brúttóskuldir lækki um 10% að nafnvirði og lækki um 15% sem hlutfall af vergri landsframleiðslu frá árslokum 2015 til ársloka 2019. Í áætluninni kemur fram að þrátt fyrir að jákvæð teikn séu á lofti á öllum helstu sviðum ríkisfjármálanna séu veigamiklir óvissuþættir fyrir hendi. Ég bið þingmenn að hlusta eftir því sem kemur hér næst. Þar munar mestu um útkomu kjarasamninga og afnám fjármagnshafta, fyrir utan hefðbundna þætti eins og aflabrest eða dræma eftirspurn í helstu viðskiptalöndunum. Reyndar gæti afnám hafta einnig haft jákvæð áhrif á skuldastöðu og vaxtakostnað en ekki er þó gert ráð fyrir því sem forsendu ríkisfjármálaáætlunarinnar. Sumir gagnrýna þessa ríkisfjármálaáætlun og telja of mikla óvissu í henni en ég hef lýst henni á þann hátt að hún sé nokkurs konar stöðupunktur á ríkisfjármálum eins og þau voru þegar áætlunin var lögð fram. Ég gat um það hér að þetta plagg hefði fyrst farið til fjárlaganefndar 28. apríl sl. Það er 5. júní í dag. Væri þingið starfhæft væri þessi ríkisfjármálaáætlun komin í gegnum þingið og orðin að þingsályktun en þar sem ég var að fara yfir þá óvissuþætti sem ekki voru fyrirséðir í byrjun apríl sem snúa að kjarasamningum og afnámi hafta er eðlilegt að þessar forsendur séu að breytast í þessum töluðu orðum þegar áhrif kjarasamninga eru ekki að fullu komin fram, á meðan opinberir starfsmenn eru í verkfalli og vegna þess sem var kynnt á ríkisstjórnarfundi í morgun, afnám hafta. Þetta er lifandi plagg að því leyti að þegar við erum að taka þessa þingsályktunartillögu til síðari umr. veit svo sem enginn enn þá hvernig þessir tveir málaflokkar fara nema þá ríkisstjórnin sem hefur fengið kynningu á áætluninni um losun hafta. Þess vegna er ég ánægð með að sleginn sé varnagli vegna þeirra óvissuþátta sem var ekki hægt að sjá fyrir þegar hæstv. fjármálaráðherra lagði hana fram. Eftir því sem tímanum vindur síðan fram og það er orðið lögfest að ríkisfjármálaáætlun skuli ætíð lögð fram fyrir 1. apríl ár hvert verður með tímanum hægt að lesa út ákveðið munstur eftir því sem árunum fjölgar hvert stefnir í ríkisfjármálum og hvar hættumerki eru. Það er fyrst eftir 5–10 ár, að mínu mati, sem það fer að gagnast þingmönnum að verulegu leyti þegar hægt verður að fara að gera samanburð á milli ára og þá með raunverulegum tölum og raunverulegum útgjöldum til hvers málaflokks og raunverulegum tölum um tekjur o.s.frv. Í þessari áætlun kemur fram að uppsöfnuð vaxtagjöld frá bankahruni á verðlagi ársins 2015 nemi um 580 milljörðum kr. Þá kemur hér fram að það sé brýnt að selja eignarhluti í fjármálafyrirtækjum og öðrum félögum auk þess að endurfjármagna ekki hluta af skuldsettum gjaldeyrisforða heldur endurfjármagna önnur lán ríkissjóðs með hagstæðari kjörum en nú er gert. Þetta verður að gera annars vegar til að styrkja stöðu ríkissjóðs gegn hagsveiflum og hins vegar til að draga úr vaxtabyrðinni og auka þannig svigrúm, m.a. til uppbyggingar og til að mæta vaxandi öldrunarkostnaði og lífeyrissjóðsskuldbindingum, sem er kannski ein mesta ógn ríkissjóðs til langs tíma litið á eftir því sem er að gerast þessa dagana varðandi losun hafta og samninga við kröfuhafana. Í ríkisfjármálaáætluninni er gert ráð fyrir að hlutfall heildarskulda ríkissjóðs af landsframleiðslu fari lækkandi. Þannig verði það í árslok 2015 um 68% en fari niður fyrir 50% í lok árs 2019. Lækkunin stafar að stærstum hluta af vexti landsframleiðslu en nafnvirði skuldanna lækkar um innan við 10% á árunum 2015–2019. Ein af forsendum áætlunarinnar er að öllum óreglulegum tekjum sem kunna að falla til á tímabilinu verði ráðstafað til lækkunar á skuldum og þar með til lækkunar á vaxtakostnaði ríkissjóðs. Þetta er afar brýnt og mikilvægt atriði, forgangsröðunin í ríkisfjármálum er að lækka erlendar skuldir og þar með lækka vaxtakostnað ríkissjóðs sem nemur í þessum töluðu orðum byggingu rúmlega eins heils nýs Landspítala á ári. Það er óásættanlegt enda er forgangsröðunin hér skýr, að áherslan skuli vera sú að allar óreglulegar tekjur fari í niðurgreiðslu á skuldum ríkisins. Það er fjallað um forsendur og horfur tekjuáætlunar og gjaldaáætlunar sérstaklega. Á tekjuhliðinni er gert ráð fyrir að ágætur hagvöxtur muni halda áfram á næstu fjórum árum sem gefi svigrúm til þess að draga úr flækjustigi skattkerfisins samhliða því að skattar lækki á heimili og atvinnulíf. Þetta komst til framkvæmda við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar við gerð samninga á almennum vinnumarkaði fyrir nokkrum dögum. Stefnt er að frekari lækkun tryggingagjalds. Tollar verða endurskoðaðir. Þetta er jafnframt komið til endurskoðunar því að það er búið að lækka tolla á öll raftæki og svo er jafnframt kynnt í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að tollar verði felldir niður af fötum og skóm. Áfram verður unnið að áformum um lækkun og breytingar á tekjuskattsþrepum og tekjuskatti einstaklinga. Á gjaldahliðinni eru útgjöldin sundurliðuð samkvæmt hagrænni skiptingu, þ.e. í rekstrargjöld, fjármagnsgjöld, tilfærslur og viðhald og fjárfestingu. Í áætluninni er fjallað um mjög brýnar aðhaldsforsendur og ég hefði helst viljað sjá þar hærri prósentutölu. Einnig er fjallað um fjárfestingarstig og útgjaldasvigrúm til nýrra áherslumála. Í þeim kafla kemur fram að gert er ráð fyrir um 1% aðhaldsmarkmiði á hverju ári sem á að skila um 5,5 milljörðum í lækkun á útgjaldavexti. Stefnt er að því að viðhalda sama hlutfalli fjárfestingar og er í fjárlögum 2015, þ.e. sem nemur um 1,2% af landsframleiðslunni. Það felur í sér svigrúm á seinni hluta tímabilsins til nýrra fjárfestingarverkefna. Í því felst meðal annars að stefnt verður að því að ljúka byggingu á nýju sjúkrahóteli og hönnun á meðferðarkjarna nýs Landspítala en bygging hans verði í framhaldinu boðin út. Gjöldin eru ekki flokkuð á einstök ráðuneyti eða málaflokka. Sú skipting mun ekki koma fram fyrr en með fjárlagafrumvarpi í haust. Á næsta ári er áformað að heildartekjur A-hluta ríkissjóðs nemi samtals 682 milljörðum kr. og útgjöldin 671 milljarði kr. Heildarjöfnuður verður því jákvæður um 11 milljarða kr., þ.e. sem nemur um 0,5% af landsframleiðslu. Meiri hluti fjárlaganefndar telur brýnt að fyrirætlan um rekstrarafgang næsta árs gangi eftir og væntir þess að forsendur fjárlagafrumvarps 2016 byggist á ríkisfjármálaáætluninni. Meiri hlutinn leggur til að framvegis verði gengið skrefi lengra í skiptingu á útgjaldaramma og honum ekki aðeins skipt eftir hagrænni skiptingu heldur einnig á hvert ráðuneyti og málaflokka þeirra. Þá taki áætlunin framvegis til fimm ára í stað fjögurra. Þessar breytingar eru í samræmi við 5. gr. frumvarps til laga um opinber fjármál sem fjallar um fjármálaáætlun. Að mati meiri hluta fjárlaganefndar felur sú grein í sér rammann fyrir ríkisfjármálaáætlanir frá og með næsta ári. Virðulegi forseti. Að lokum ætla ég að segja að í þessari ríkisfjármálaáætlun er ekki einungis áfram stefnt að því markmiði ríkisstjórnarinnar að reka ríkissjóð hallalausan heldur skila afgangi. Það hefur orðið viðsnúningur í ríkisfjármálum eftir að þessi ríkisstjórn tók við, svo mikill viðsnúningur að erlendar þjóðir líta til okkar vegna þess að við stöðvuðum skuldasöfnun ríkisins og erum farin að skila hagnaði af ríkissjóði. Það er ákaflega jákvætt fyrir stöðu landsins í alþjóðafjármálaheiminum. Við væntum þess líka að næstu daga komi mjög jákvæðar fréttir um losun hafta sem var kynnt á fundi ríkisstjórnarinnar í morgun. Ég hef þegar vísað í þann fund. Útlitið er bjart, virðulegi forseti, en við leggjum samt áherslu á að sýna mikla festu og sparnað í ríkisrekstri. Að mínu mati eru útgjöld ríkisins í ákveðna þætti orðin of mikil sem hafa að vissu leyti heft núverandi stjórnvöld í að gera enn betur í sinni forgangsröðun sem snýr að heilbrigðiskerfinu, skólakerfinu og samgöngumálum, grunnstoðunum sem við höfum sett í forgang. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að þessi tillaga verði samþykkt óbreytt.
Herra forseti. Það er svo sem af nógu að taka og við munum örugglega ræða þessa ríkisfjármálaáætlun vel. Ég geri ráð fyrir að hv. formaður fjárlaganefndar komi í fleiri ræður, en fyrst vil ég spyrja hv. þingmann um þá áætlun sem hún leggur til að verði samþykkt hér óbreytt. Hv. þingmaður minntist á kjarasamningana og við vitum hvernig þeir hafa lagst fyrir hluta launþega. Nú stendur yfir kjaradeila við BHM, en í ríkisfjármálaáætluninni er reiknað með 2% launahækkunum umfram verðbólgu hjá ríkisstarfsmönnum á ári út áætlunartímabilið. Sennilegar verður það hærri prósenta ef að líkum lætur ef við tökum mið af þeim kjarasamningum sem búið er að gera. Hins vegar er gert ráð fyrir aðeins 1% hækkun á bótum almannatrygginga. Þarna sýnist mér, herra forseti, að verið sé að leggja til að Alþingi samþykki að brjóta lögin eða fara gegn 69. gr. laga um almannatryggingar, að þarna sé verið að draga í sundur með þeim sem þurfa að reiða sig á bætur og öðrum í samfélaginu og auka á ójöfnuð. Ég spyr hv. þingmann hvort hugsanlega geti verið að þarna sé um mistök að ræða þar sem í tillögum ríkisfjármálaáætlunar er beinlínis gert ráð fyrir að brjóta lög vegna þess að samkvæmt 69. gr. á ákvörðun bótanna að taka mið af launaþróun en þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Svo það sé sagt í byrjun er málið að mínu mati hálffallið á tíma vegna þess að nú er unnið að því í ráðuneytunum að leggja lokahönd á fjárlögin. Nú er þegar kominn 5. júní og við erum að loka þessu máli núna. Þetta er frumkeyrsla á þessu formi varðandi ríkisfjármálin því að eftir nokkrar vikur, annan þriðjudag í september, verður lagt fram hér sem þingskjal nr. 1 fullbúið fjárlagafrumvarp fyrir árið 2016. Ég harma að ástandið í þinginu skuli hafa verið með þessum hætti á þessu vorþingi eins og það hefur birst landsmönnum og öll þessi brýnu mál setið á hakanum á móti. Varðandi það sem þingmaðurinn fór yfir um eldri borgara og vísaði í grein um almannatryggingar er það rétt að bætur hækka samkvæmt lögum þar um og þau eru tengd vísitölu neysluverðs. Ég vil rifja það upp með þingmanninum að hér var á síðasta fjárlagaári gerð ofáætlun varðandi þennan lið. Það varð mikil umræða um það vegna þess að þegar vísitala neysluverðs var síðan reiknuð út var skorið niður af því að um ofáætlun hafði verið að ræða. Það var þá það fært til baka. Þessir hópar töldu sig eiga rétt á því fyrst ákveðin upphæð og prósenta komu fram í frumvarpinu. Ég tel nú bara að hér sé um varfærnissjónarmið að ræða en ekki mistök. Áætlanir eru áætlanir og við vitum að oft og tíðum er erfitt að sjá fyrir óorðna hluti, eins og ég fór yfir í framsöguræðu minni, bæði varðandi tekjuauka og útgjaldaauka.
Herra forseti. Getur verið að hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, hafi ekki tekið eftir því að gert er ráð fyrir 2% launahækkun umfram vísitölu hjá opinberum starfsmönnum en aðeins 1% hjá þeim sem þurfa að reiða sig á bætur? Í þingsályktunartillögunni, sem hv. þingmaður leggur til að verði samþykkt óbreytt, er hreinlega gert ráð fyrir því að það dragi í sundur með þeim sem reiða sig á bætur og öðrum. Það fer gegn 69. gr. laga um almannatryggingar. Þannig er það, herra forseti. En einnig er gert ráð fyrir því í texta þingsályktunartillögunnar að ef laun ríkisstarfsmanna hækki meira en um 2% umfram verðbólgu þurfi að skera niður fyrir því. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvar telur hún að bera skuli niður þegar skera á niður til þess að eiga fyrir kjarasamningi við BHM?
Virðulegi forseti. Þetta er allt saman gert með opin augu. Það er bara þannig að um ellilífeyri og örorkubætur er fjallað í lögum og ákveðið hvernig þau laun eru hækkuð sem þeir aðilar hafa. Hér er ekki verið að leggja til breytingar á lögum um almannatryggingar, svo þingmaðurinn viti það, svo þingmaðurinn átti sig á því að það er ekki hægt að taka það í gegnum þessa ríkisfjármálaáætlun. [[Gripið fram í.]]Fyrst við tölum um að þarna dragi eitthvað í sundur milli hópa þá voru gerðir samningar á almennum vinnumarkaði. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur rætt um að þessi mál eru til skoðunar í ráðuneytinu þannig að hv. þm. Oddný Harðardóttir skal aðeins slaka á varðandi það. Úr því að seinni hluti spurningarinnar sneri að niðurskurði er best að fara ekki ítarlega yfir það hvar ég vildi helst sjá skorið niður. Ég er talsmaður niðurskurðar ríkisbáknsins en það verður ekki á kostnað heilbrigðiskerfisins eða menntakerfisins eða samgöngumála eins og síðasta ríkisstjórn fór fram með, rústaði heilbrigðiskerfinu, virðulegi forseti, [[Gripið fram í.]]á síðasta kjörtímabili.
Ætlarðu að skera niður vexti?
Virðulegur forseti. Það vekur athygli þegar maður fer yfir nefndarálit meiri hlutans að það er í rauninni eins og lítill útdráttur úr þingsályktunartillögunni. Hér er engin gagnrýni og ég velti fyrir mér, því Alþingi hefur eftirlitshlutverki að gegna, hvort meiri hlutinn eigi bara að taka öllu sem kemur frá framkvæmdarvaldinu sem einhverri himnasendingu. Ég undrast að ekki sé meiri gagnrýni og sé ekki rýnt meira af gagnrýni í þessa þingsályktunartillögu. Á bls. 22 er talað um vaxtakostnaðinn, vaxtagreiðslur, og kemur í ljós að vaxtakostnaður hins opinbera á Íslandi er meiri en allra aðildarríkja Evrópusambandsins, líka Grikklands, þannig að okkur bjóðast verri kjör en öllum þeim þjóðum sem við berum okkur saman við, sem hlýtur að vera mjög mikið áhyggjuefni. Ég vildi vita hvaða skoðun hv. þingmaður hefur á því. Ég tel að það sé vegna þess að við erum með gjaldmiðil sem fólk treystir ekki og sitjum þar af leiðandi uppi með verri vaxtakjör. Ef það er svona mikilvægt að lækka skuldir, væri þá ekki ráð að reyna að gera eitthvað í gjaldmiðilsmálum þjóðarinnar? Á bls. 28, það er spurning nr. tvö, segir að áætlunin feli í sér 4 milljarða kr. „útgjaldasvigrúm sem gert er ráð fyrir að verði ráðstafað á síðari stigum fjárlagagerðarinnar til einstakra málaflokka í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar“. Þetta er væntanlega ekki varasjóðurinn svokallaði, sem er þá einir 5 milljarðar. Þarna eru 4 milljarðar sem fara í eitthvert útgjaldasvigrúm. Er nú gott að þarna liggi 4 milljarðar í potti? Og hverjir eiga að sækja í þessa 4 milljarða? Verður ekki mikil ásókn í þá, eins og við höfum rætt? Er þetta dæmi um aga?
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Vegna þess að þingmaðurinn fór að tala um gjaldmiðilsmál væri ágætt að fá það á hreint í eitt skipti fyrir öll hvað Björt framtíð og Samfylkingin vilja í gjaldeyrismálum. Það er alveg vitað að ekki er hægt að taka hér upp evru nema Ísland sé aðildarríki Evrópusambandsins. Hvað er þá eftir? Jú, íslenska krónan. Það er alveg hreint með ólíkindum að þurfa sífellt að vera að taka þátt í þeirri umræðu að íslenska krónan sé ónýt. Hún virkar bara mjög vel þegar ríkisfjármálin eru í lagi. Þegar verðbólga er hér undir verðbólgumarkmiðum Seðlabankans, þegar ekki er mikið atvinnuleysi, allir hagvísar jákvæðir, er það íslenska krónan sem er langbest fyrir hagkerfið Ísland. Varðandi þann vaxtakostnað sem þingmaðurinn spurði um þá fór ég yfir það í ræðu minni að það væri óásættanleg staða hvað ríkissjóður greiðir mikið í vexti á hverju ári, rúmlega 80 milljarða í erlendum gjaldeyri sem tekinn er að láni. Þess vegna fagna ég því mjög ef það er rétt sem fram kom í fjölmiðlum nú í hádeginu hvað verið er að gera varðandi losun gjaldeyrishafta og þessa samninga við kröfuhafana, að skuldir ríkisins geti farið niður um fleiri hundruð milljarða. Þá bið ég þingmenn nú að bíða þar til það koma frekari fréttir af þeim aðgerðum þar til hér koma einhverjar sverar yfirlýsingar, því að þarna felast tækifæri okkar Íslendinga og hæstv. forsætisráðherra hefur sífellt talað á þessum nótum þótt reynt sé að gera lítið úr þeim skoðunum hans. Þetta er svo sannarlega að koma í ljós núna. Seinni spurningunni verð ég að svara í síðara andsvari.
Virðulegi forseti. Já, ég vil gjarnan fá svar við seinni spurningunni og ég vil líka spyrja annars. Á bls. 35 er talað um plön ríkisstjórnarinnar í skattalækkunum, að þau muni kosta 2 milljarða á næsta ári og fara stigvaxandi upp í 6 milljarða kr. á árinu 2019. Síðan, ekki mörgum vikum eftir að þetta er lagt fram, kemur ríkisstjórnin með aðgerðir til að greiða fyrir gerð kjarasamninga á almennum vinnumarkaði og þá segir hér: „Með aðgerðunum mun heildarlækkun á tekjuskatti einstaklinga því nema um allt að 16 milljörðum króna á kjörtímabilinu.“ Hér kemur stefna, áætlun, plan sem lifir í nokkrar vikur og þá er ríkisstjórnin komin með nýtt plan. Það eru ekki lengur 6 milljarðar, við erum að tala um 16 milljarða. Ef við getum aldrei hugsað lengra en hálft eða eitt ár fram í tímann getum við alveg gleymt þessum opinberu fjármálum vegna þess að þau byggja á langtímahugsun og stefnumótun. Það er grundvöllurinn í þeim. Er það ásættanlegt að ríkisstjórnin viti ekki þegar hún vinnur þessa áætlun [[Forseti hringir.]]hvað hún ætlar að setja mikla peninga í skattalækkanir?
Virðulegi forseti. Ég er farin að halda að þó að hv. þingmaður hafi setið hér í þingsalnum hafi hún ekki hlustað á framsöguræðu mína þar sem ég fór nákvæmlega yfir akkúrat það sem þingmaðurinn spurði mig um. Fyrst varðandi útgjaldasvigrúmið sem talað var um hér í fyrra andsvari, þá er það svo að ég vona að þingmaðurinn átti sig á því hver staðan í samfélaginu er. Það eru nánast allir verkfallsbærir einstaklingar í landinu nýkomnir úr verkfalli, í verkfalli eða að fara í verkfall. Það eru alveg gríðarleg útgjöld sem ríkissjóður stendur frammi fyrir, auk náttúrlega Samtaka atvinnulífsins, að uppfylla þær kröfur sem er verið að fara fram með þannig að ég bara vonast til að þingmaðurinn hafi skilning á því. Ég fór jafnframt yfir það útspil ríkisstjórnarinnar í aðdraganda kjarasamninga sem náðust á almenna vinnumarkaðnum og fór yfir það að þetta plagg var skrifað í mars og lagt fram í byrjun apríl. Ég fór yfir það að það er 5. júní og ég fór yfir það hvers vegna þetta er ekki [[Gripið fram í.]]orðið að þingsályktun. Þetta er óvissa, þetta er þingsályktunartillaga, þetta er spá. Þannig stendur það og ég fór yfir það í framsöguræðu minni.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna og langar að viðra nokkrar hugsanir mínar varðandi frumvarpið. Vissulega er þetta áætlun, en eitt af því sem við höfum rætt mjög mikið í fjárlaganefnd er hvernig við gerum góðar áætlanir þannig að þær haldi að sem mestu leyti. Við því má búast að áætlun sem þessi geti tekið breytingum, en þær eru kannski heldur miklar beinlínis vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar, ekki endilega vegna óvissu á kjarasamningsmarkaði eða einhverju slíku. En ég ætlaði nú ekki að spyrja um það. Mig langaði til þess að spyrja þingmanninn í fyrra andsvari mínu um það sem hún segir og kemur fram í áliti meiri hlutans, þ.e. að ein af forsendum áætlunarinnar sé að öllum óreglulegum tekjum sem kunna að falla til á tímabilinu verði ráðstafað til lækkunar á skuldum og vaxtakostnaði. Hún sagði sem svo að það væri það sem þyrfti að leggja allra mesta áherslu á og ég get alveg tekið undir það. Það kemur hins vegar fram í áætluninni að gert er ráð fyrir því að teknar verði upp forinngreiðslur í B-deild lífeyrissjóðsins upp á 5 milljarða á ári frá og með árinu 2017. Mig langar til þess að fá um það skýrt svar frá hv. þingmanni hvort hún telur að við þurfum að taka lán til að geta staðið við það að greiða um það bil 5 milljarða á ári frá og með árinu 2017 á sama tíma og hér er sagt að borga eigi nánast allt sem afgangs verður til lækkunar á skuldum. Spurningin er: Telur hv. þingmaður að rekstrarafgangur verði nýttur til þess að borga niður lífeyrissjóð upp á 5 milljarða, eins og hér kemur fram, eða að við þurfum að taka til þess lán?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa málefnalegu fyrirspurn. Það vill nú þannig til að það kemur fram í fréttum RÚV - og ekki lýgur RÚV - að væntanlegur stöðugleikaskattur, sem kynntur var fyrir ríkisstjórn í morgun, skilar ríkissjóði 500 milljörðum króna. Þessir samningar fela í sér að hér verður algjörlega breytt staða, bæði vegna erlendra skulda og vaxtakostnaðar sem ég fór yfir áðan. Fljótt á litið miðað við þessa upphæð, ef þetta verður með þeim hætti sem birtist í fréttum - ég hef ekki aðkomu að og hef ekki séð þau frumvörp sem stendur til að leggja fram - þá erum við jafnvel að tala um að vaxtagreiðslur ríkissjóðs geti lækkað um 30–45 milljarða á ári. Virðulegi forseti. Það er ýmislegt hægt að gera við 30–45 milljarða á ári sem ríkið er nú að borga í vexti. Þar er komið svigrúm til að efna það sem stendur í þingsályktunartillögunni, þ.e. að fara að borga inn á skuldir lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna. Þar er komið svigrúm til að setja eitthvert fé í að koma til móts við aldraða og öryrkja. Þar er komið svigrúm til að leggja enn frekara fjármagn í Landspítalann og heilbrigðiskerfið allt, í lyfjakostnað. Virðulegi forseti. Við erum að horfa fram á gjörbreytta stöðu. Það segir sig sjálft að þegar ríkissjóður fær á milli 35 og 45 milljarða aukalega á ári, sem áður fór í vaxtakostnað, þá gerbreytir það stöðunni, fyrir utan það að allir hagvísar eru jákvæðir, hagvöxtur er á uppleið, hér er lítið atvinnuleysi, við erum að framleiða meira í okkar framleiðslukerfi - framtíðin er því afar björt.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Ég bið hana nú að tala varlega varðandi afnám hafta og það sem þar kemur út, það er ekki í hendi. Ég held að það sé eitt af því sem við þurfum að hafa hugfast að ekki er gert ráð fyrir því að það sem þar kemur sé ætlað til þess að reka ríkissjóð. Þessir tímabundnu skattar sem við erum með, sem mynda ákveðnar tekjur inn í ríkissjóð, eru ekki eilífir, margir hverjir sem lagðir hafa verið á. Í því sambandi langar mig líka til að spyrja - af því þingmaðurinn kom aðeins inn á það og við höfum haf áhyggjur af því líka - um S-merktu lyfin. Gert er ráð fyrir litlum útgjaldavexti í því og ég spyr hvort hún telji að áætlun um S-merkt lyf standist. S-merkt lyf hafa, eins og við þekkjum, hækkað mun meira en við [[Forseti hringir.]]höfum kannski áætlað. Það er ljóst að mikil þörf er á að taka inn ný lyf, við höfum heyrt af því undanfarið, það liggur fyrir. Þannig að ég spyr [[Forseti hringir.]]þingmanninn hvort hún telji að það standist sem hér kemur fram varðandi það.
Virðulegur forseti. Ég var ekki að tala um að það sem kæmi út úr þessum samningum við kröfuhafana færi í það að reka ríkissjóð. Ég var að segja til hvers hægt væri að nota svigrúmið þegar samningar hafa náðst og vaxtagjöld ríkissjóðs lækka um 35–45 milljarða á ári, eftir því hvað kemur út úr þessum samningum. Ég vil biðja þingmenn um að tala jákvætt um þetta. Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt það í mörgum ræðum að ekki verði gengið til samninga við kröfuhafa nema það sé til hagsbóta fyrir land og þjóð. Heimilum og fyrirtækjum verður ekki fórnað í þessum samningum eins og gert var í tíð síðustu ríkisstjórnar þegar bankarnir voru afhentir án lagaheimilda á einni nóttu til kröfuhafa. Úr því er þessi ríkisstjórn að leysa núna og ætlar að hámarka þann árangur eins og hægt er til að bjarga því sem bjargað verður; ég er að tala um það þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var fjármálaráðherra og afhenti í skjóli nætur íslensk heimili og fyrirtæki til andlitslausra kröfuhafa gömlu bankana. Það er ekki til fyrirmyndar. Ég held að þingmenn ættu nú aðeins að róa sig hvað þetta varðar. Ég svara spurningunni um S-merktu lyfin á þann veg að ég er hrædd um að þessi áætlun standist ekki. Áætlun fyrir árið 2015 stenst ekki, þannig að ég er hrædd um að áætlun fyrir 2016 standist ekki heldur. En það er með þetta eins og annað, þetta er áætlun. [[Forseti hringir.]]Ég held að sé alveg augljóst að bæta þurfi aðeins í þar, en legg áherslu á að þá tökum við það líka af einhverjum öðrum óþarfari fjárlagaliðum ríkisins.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019 frá minni hluta fjárlaganefndar. Í 6. mgr. 25. gr. laga um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, segir m.a., með leyfi forseta: „Sá ráðherra er fer með fjárreiður ríkisins skal leggja fyrir Alþingi, eigi síðar en 1. apríl ár hvert, tillögu til þingsályktunar um meginskiptingu útgjalda fjárlaga næsta fjárlagaárs (ramma), svo og greinargerð um breytingar á tekjuöflun ríkisins. Með tillögunni skal fylgja áætlun um ríkisfjármál næstu þriggja ára þar á eftir. Tillögunni skal vísa til fjárlaganefndar eftir fyrri umræðu.“ Minni hlutinn fagnar því að nú sé í fyrsta sinn lögð fram ríkisfjármálaáætlun en bendir á að sú áætlun sem hér um ræðir er fremur drög að því sem vænta mátti en ríkisfjármálaáætlun sem stendur undir nafni. Ekki er hægt að líta svo á að umræður um stefnumótun í ríkisfjármálum eða um ramma málefnasviða geti hafist á grundvelli þessarar þingsályktunartillögu. Engan ramma er að finna yfir meginútgjaldasvið ríkisfjármálanna. Hagræn flokkun gjaldanna veitir ekki svigrúm til þeirrar umræðu sem nauðsynleg er þingsályktunartillögu sem þessari. Að sama skapi er gildi þessarar stefnumörkunar ekki nægilegt í ljósi metnaðarfullra markmiða sem fram koma í frumvarpi um opinber fjármál sem nú liggur fyrir þinginu. Tillagan virðist fremur snemmbúið hefðbundið fylgirit fjárlaga yfir stefnu og horfur en sú afurð sem vænst var. Í nefndaráliti þessu verður gerð nánari grein fyrir afstöðu minni hlutans til tillögunnar. Í fyrrgreindri 25. gr. laga um þingsköp Alþingis er gert ráð fyrir að meginskipting útgjalda fjárlaga næsta árs samkvæmt römmum fjárlaga liggi fyrir. Minni hlutinn vænti þess að tillögunni hefði verið skipt í útgjaldaramma sem sýndu áherslur ríkisstjórnarinnar á verkefnasviðum fjárlaga. Þá gerði minni hlutinn einnig ráð fyrir að stefna ríkisstjórnarinnar yrði birt með viðeigandi römmum enda er markmiðið með tillögunni að færa fjárlagaferlið framar á árið og veita Alþingi meiri aðkomu að stefnumörkun og meginlínum ríkisfjármála að vori. Þau drög að ríkisfjármálaáætlun sem hér koma fram gefa ekki þau færi á umræðu um ríkisfjármálin sem stefnt var að. Skýr stefnumörkun málefnasviða liggur ekki fyrir samkvæmt áætluninni. Ekki er unnt að ræða um ríkisfjármálaáætlunina út frá þeim faglegu forsendum sem Alþingi markaði með breytingu á þingskapalögum frá 11. júní 2011. Framlagningu tillögunnar hefur þó verið frestað þar til nú og því telur minni hlutinn að nægur tími hafi verið fyrir hæstv. ríkisstjórn til að vinna þetta mál betur. Sú áætlun sem hér er lögð fram ber keim af árlegu fylgiriti fjárlaga um stefnu og horfur í ríkisbúskapnum til næstu ára. Að mati minni hlutans er ekki verið að leggja fram skýra ríkisfjármálastefnu fyrir Alþingi þannig að umfjöllun um markmið hennar geti farið fram á vettvangi fjárstjórnarvaldsins áður en lokið er við gerð fjárlagafrumvarps. Þar sem útgjaldarammar málefnasviða liggja ekki fyrir og útgjaldaáætlanir málaflokka ekki heldur hefur ekki enn tekist að færa fjárlagaumræðuna á það stig sem þingskapalög gera ráð fyrir. Herra forseti. Í þingsályktunartillögunni er afkoma ríkissjóðs sýnd frá árinu 2005 og áætluð afkoma áranna 2016–2019. Þar kemur fram að afkoman á árunum 2005–2008 var jákvæð um allt að 8% af VLF á milli ára en fer skart niður í neikvæða stöðu við efnahagshrunið eða í um það bil -7% af VLF. Afkomubatinn á milli ára til ársins 2013 er mjög góður og skuldasöfnun ríkissjóðs vegna hallarekstrar þar með stöðvuð. Afkomubatinn er lítill frá árinu 2013 til 2016 en áætlunin gerir ráð fyrir hægum vexti ár frá ári upp frá því. Ekki er gert ráð fyrir sömu afkomu miðað við VLF og var á árunum fyrir hrun en að afkomubatinn verði 2% af VLF á milli áranna 2018 og 2019. Á þessu má sjá að afkomubatinn er mun hægari en á árunum eftir hrun, á síðasta kjörtímabili. Hafa þarf í huga að áætluð afkoma ríkissjóðs áranna 2016–2019 miðast við að afnám hafta hafi engin áhrif á stöðu krónunnar og ekki er reiknað með mögulegum áhrifum þess á skuldastöðu eða fjármagnsjöfnuð ríkissjóðs. Gert er ráð fyrir að kjarasamningar hafi ekki áhrif á verðlagsbreytingar og vaxtastig eða að staða Íbúðalánasjóðs kalli á frekari fjárútlát. Einnig má benda á hugsanlega veikleikaþætti verði breytingar á vaxtastigi, viðskiptajöfnuði og samkeppnisstöðu atvinnuveganna. Ekki má mikið út af bregða svo að staða ríkissjóðs verði aftur neikvæð og skuldasöfnun hefjist að nýju. Minni hlutinn bendir á að ef veiðigjöld hefðu ekki verið lækkuð sumarið 2013, auðlegðarskattur hefði ekki verið lagður af og ef orkuskatti af stóriðju hefði ekki verið aflétt væri afkoma ríkissjóðs mun betri en raunin er. Þá hefur stjórnarmeirihlutinn sett hátt í 100 milljarða kr. í ómarkvissar niðurgreiðslur húsnæðisskulda. Minni hlutinn telur einsýnt að í stað þess að falla frá hinum ýmsu tekjuleiðum beri að styrkja tekjuhliðina til að svigrúm til innviðafjárfestinga og niðurgreiðslu skulda verði raunverulegt. Minni hlutinn tekur undir að miklir fjárhagslegir hagsmunir tengist því að viðhalda og efla traust á ríkisfjármálastefnunni og að traust og tiltrú á tökum á stjórn ríkisfjármála hafi mikla þýðingu fyrir fjármögnunarkostnað ríkisins, en hann hefur mikil áhrif á vaxtakjör sveitarfélaga og atvinnulífið. Ekki er ljóst samkvæmt áætluninni hvort markmiðið er að greiða niður lífeyrisskuldbindingar með rekstrarafgangi eða hvort fjármagna eigi þessar niðurgreiðslur með lántöku. Minni hlutinn bendir á að eftir sem áður eru lífeyrisskuldbindingarnar að verulegu leyti ófjármagnaðar. Herra forseti. Skuldir ríkisins, án skuldbindinga, nema nú 1.450 milljörðum kr. og árlegur vaxtakostnaður er áætlaður um 82 milljarðar kr. Afar brýnt er að greiða niður skuldir ríkisins bæði til að ná niður vaxtakostnaði en einnig til að styrkja sjálfstæði þjóðarinnar. Þjóð sem býr við slíka skuldastöðu má ekki við miklum áföllum og á það á hættu að vera undir aðra komin fjárhagslega. Minni hlutinn tekur því undir það að brýnasta verkefnið í stjórn ríkisfjármálanna sé að vinda ofan af gríðarmiklum skuldum sem ríkið axlaði í kjölfar bankahrunsins. Áætlunin gerir ráð fyrir að skuldastaðan lækki verulega miðað við VLF og fari úr 68% af VLF í um 50% í árslok 2019. Sú lækkun verði að mestu vegna vaxtar á VLF en að nafnvirðið lækki um innan við 10%. Lækkun á nafnvirði verði fjármögnuð með minni gjaldeyrisvaraforða og með sölu á eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum og „öðrum félögum“. Ekki er tilgreint hvaða félög gert sé ráð fyrir að selja ef ekki tekst að selja hluti í fjármálafyrirtækjum. Þar hefði mest munað um 30% hlut ríkisins í Landsbankanum hf. sem rætt hefur verið um að selja og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur lagt fram lagafrumvarp um umgjörð þeirrar sölu sem bíður afgreiðslu fjárlaganefndar og þingsins. Flokksþing Framsóknarflokksins hefur hins vegar ályktað um aðrar hugmyndir um eignarhald og rekstrarform Landsbankans og því er væntanlega ekki meiri hluti fyrir því innan stjórnarflokkanna að selja hlutinn í Landsbankanum. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega að svo veigamikill hluti áætlana um niðurgreiðslu skulda sé svo veikburða sem raun ber vitni. Ekki er sannfærandi að tiltaka niðurgreiðslu skulda sem eitt brýnasta verkefnið í meðferð ríkisfjármála en benda ekki á sannfærandi leiðir til niðurgreiðslu nafnverðs skuldanna. Ferðaþjónustunni hefur vaxið fiskur um hrygg síðustu árin og farið úr um 7% vexti á milli ára í um 20% frá árinu 2011 og enn er gert ráð fyrir vexti greinarinnar. Um það bil ein milljón ferðamanna sótti Ísland heim á árinu 2014 og áætlanir gera ráð fyrir að þeir geti orðið ein og hálf milljón í ár. Ferðaþjónustan aflar mestra gjaldeyristekna af öllum atvinnugreinum landsins og hefur gert það frá árinu 2013. Vöxtur greinarinnar hefur skapað mörg ný störf og atvinnuleysi grunnskólamenntaðra og iðnaðarmanna hefur minnkað verulega vegna þeirra. Ferðaþjónustan er fyrirferðarmikil í hagkerfinu og sú spurning er áleitin hvort þær ívilnanir sem greinin nýtur umfram aðrar atvinnugreinar, svo sem ívilnanir í gegnum virðisaukaskattskerfið, eigi lengur við. Framleiðni á Íslandi er of lítil samanborið við nágrannalöndin og er það mikið áhyggjuefni. Það er ekki nóg að benda á að vandinn sé til staðar eins og gert er í greinargerð með áætluninni. Engar áætlanir eru um hvernig auka eigi framleiðni og er það gagnrýnisvert. Sú atvinnugrein sem hefur vaxið hvað mest undanfarin ár er ferðaþjónustan, eins og áður sagði, en í þeirri grein er framleiðni of lítil og því hafa þau nýju störf sem skapast hafa ekki mætt þeim skorti á framleiðni sem er í hagkerfinu. Þá er það sérstakt áhyggjuefni hversu hátt hlutfall atvinnulausra eru háskólamenntaðir. Nú er svo komið að háskólamenntaðir eru 23% af atvinnuleitendum. Ábyrg stjórnvöld taka á vandanum en það er ekki gert eða sýnt með neinum hætti í áætlun um ríkisfjármál til næstu ára. Herra forseti. Í ríkisfjármálaáætluninni er miðað við að kaupmáttaraukning opinberra starfsmanna verði 2% á ári, þ.e. að árleg meðallaunahækkun verði ekki meira en 2% umfram verðbólgu. Ef kjarasamningar gefi frekari hækkun verði því mætt með, eins og stendur orðrétt í ríkisfjármálaáætluninni: „viðeigandi gagnráðstöfunum til lækkunar á launakostnaði svo sem með samdrætti í starfsmannafjölda eða vinnumagni o.þ.h.“ Þetta þýðir á mannamáli að ef kjarasamningar gefa meiri en 2% kaupmátt þá verði skorið niður í þjónustu ríkisins. Þar liggja heilbrigðiskerfið og menntakerfið helst við höggi og minni hlutinn varar við frekari niðurskurði á þessum mikilvægu stoðum velferðarkerfisins. Áætlunin gerir ráð fyrir að bætur almannatrygginga hækki um 1% umfram verðbólgu á árunum 2016–2019. Samkvæmt 69. gr. laga um almannatryggingar, nr. 100/2007, skulu bætur almannatrygginga, svo og greiðslur samkvæmt 63. gr. og fjárhæðir samkvæmt 22. gr. þeirra laga, breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Ríkisfjármálaáætlunin gerir ráð fyrir 2% kaupmáttaraukningu hjá opinberum starfsmönnum og að mati minni hlutans ætti það sama að gilda um bætur almannatrygginga. Samkvæmt fjármálaáætluninni á að einfalda tekjuskattskerfið á þann hátt að fella tvö neðri skattþrepin í eitt þrep. Er því haldið fram að þessi aðgerð muni bæta skilvirkni kerfisins og auka ráðstöfunartekjur fólks. Ekki eru þessar breytingar útskýrðar nánar, svo sem hvenær þær muni koma til framkvæmda og hvaða áhrif þær munu hafa á einstaka tekjuhópa. Minni hlutinn gagnrýnir að stjórnvöld séu að hverfa frá því tekjujöfnunartæki sem þrepaskipt tekjuskattskerfi er. Einnig er gagnrýnt að í stefnumótunarplaggi stjórnvalda séu þessi áform jafn óljós og raun ber vitni. Ljóst er að mikil þörf er á fjárfestingu eftir erfið ár í kjölfar hrunsins enda hefur gengið mjög á innviði samfélagsins. Fyrirliggjandi þörf er víða meðal annars í uppbyggingu heilsugæslu, hjúkrunarheimila, samgangna og innviða ferðaþjónustunnar svo að eitthvað sé nefnt. Í ríkisfjármálaáætluninni kemur fram undir liðnum Heildargjöld – fjárfesting að fjárfestingin er áætluð 30,2 milljarðar kr. 2017, 30,7 milljarðar kr. 2018 og 32,3 milljarðar kr. 2019. Um er að ræða um það bil 1,2% af vergri landsframleiðslu og ljóst að fjárfestingar munu því ekki halda í við afskriftir. Vert er að halda til haga að um er að ræða fjárfestingu hins opinbera í heild, að meðtöldum sveitarfélögum, og því ljóst að hún er ekki næg til að endurnýja og viðhalda þjóðarauðnum í formi innviða og annarra verðmæta. Það gengur á hann og hann rýrnar sem þýðir mögulega hnignun til framtíðar og minna svigrúm verður til að auka hér raunvöxt og bæta lífskjör. Samkvæmt þingsályktunartillögunni virðist ekki liggja fyrir nein áætlun um hvernig fjárfestingum skuli hagað. Í tillögunni kemur fram að það feli í sér að ný óráðin verkefni komi í stað þeirra sem lokið verður við á tímabilinu. Minni hlutinn vekur athygli á að verið er að fjalla um stefnumótun ríkisstjórnarinnar sem felur í sér ný og óráðin verkefni sem enginn veit þó hver eru. Stefnan liggur því ekki fyrir í sjálfu stefnuskjalinu. Í ríkisfjármálaáætluninni kemur fram að, og nú vitna ég í textann, „í þessu viðmiði um fjárfestingarstigið felst jafnframt að gert er ráð fyrir því í áætluninni að ljúka við byggingu sjúkrahótels og ljúka fullnaðarhönnun á meðferðarkjarna LSH, sem felur í sér 860 millj. kr. hækkun framlags árið 2016 og 5,1 milljarðs kr. útgjöld á tímabilinu.“ Fjármála- og efnahagsráðherra hefur sagt að ekki hafi farið fram nauðsynleg undirbúningsvinna til að hægt sé að setja inn áætlun um uppbyggingu Landspítalans og telur að of miklar fjárfestingar af hálfu ríkisins geti raskað þeirri langtímaáætlun sem hér er lögð fram og gæti kallað á niðurskurð til að svigrúm gæti skapast í rekstrinum fyrir slíka fjárfestingu. Miðað við ríkisfjármálaáætlunina telur minni hlutinn ljóst að vandi Landspítala verður færður inn í framtíðina og þörfin fyrir nýtt sjúkrahús er enn óleyst og líklegt að kostnaðurinn við framkvæmdir í framtíðinni verði því enn meiri en ella. Af lestri ríkisfjármálaáætlunarinnar verður á þessu stigi ekki dregin önnur ályktun en sú að ekki standi til að hefja byggingu nýs spítala fyrr en í fyrsta lagi árið 2020. Í tillögunni kemur fram að höfð er hliðsjón af lýðfræðilegri þróun og innbyggðum kerfislægum vexti, en þar er einkum um að ræða 3% raunvöxt í ellilífeyri og S-merktum lyfjum og 2% í lífeyrisskuldbindingum. Að mati minni hlutans verður vart af þessu dregin önnur ályktun en sú að ekki standi til að taka inn ný S-merkt lyf á tímaskeiði áætlunarinnar þar sem kostnaður við upptöku þeirra hefur yfirleitt verið áætlaður mun meiri en hér kemur fram. Nú þegar hefur því verið frestað lengur en góðu hófi gegnir að veita sjúklingum aðgang að þessum lyfjum og mun læknisþjónusta í landinu líða fyrir skort á bestu lyfjum og staða heilbrigðisþjónustunnar verður verri en hjá þeim þjóðum sem við Íslendingar viljum bera okkur saman við. Þá virðist mega gera fyrirvara um áætlaðan vöxt lífeyrisskuldbindinga um 2% á ári, takist ríkisstjórninni ekki að halda kjarasamningum innan þeirra marka sem ríkisfjármálaáætlunin gerir ráð fyrir. Ljóst er að þar getur verið um verulegar fjárhæðir að ræða. Í tillögunni er settur fram heildarútgjaldarammi að meðtöldum óreglulegum liðum en þeir teljast ekki til eiginlegs rekstrar að mati fjármála- og efnahagsráðuneytisins þar sem þeir geti sveiflast mikið á milli ára og standi því utan rammans. Á bls. 39 í ríkisfjármálaáætluninni er fjallað um átta slíka liði en á bls. 40 eru þeir orðnir tíu og virðist ósamræmið felast í Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og Atvinnuleysistryggingasjóði. Að mati minni hlutans falla þessir liðir undir rekstur ríkisins og er of mikið gert úr því að skjóta þeim undir óskýrt hugtak sem ekki sé eiginlegur rekstur ríkisins. Að mati minni hlutans þarf að skoða betur skilgreininguna á óreglulegum liðum því gert er ráð fyrir að á árinu 2016 nemi þeir tæplega 24% af áætluðum heildarútgjöldum þess árs. Að mati minni hlutans veikir það fjármálaáætlunina að um fjórðungur gjalda flokkist sem óreglulegir liðir þar sem stefnumið ríkisstjórnarinnar er að frumgjöld ríkissjóðs án óreglulegra liða lækki um 1% sem hlutfall af VLF. Óreglulegir liðir gætu því hæglega haft áhrif á þessa fyrirætlan og er mikilvægt að ríkisstjórnin geri ekki of lítið úr mikilvægi þess að þessum útgjöldum sé stjórnað eins og hægt er og undir liggi vandaðar áætlanir um umfang þeirra. Herra forseti. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hyggst leggja fram lagafrumvörp um húsnæðismál sem virðast ekki rúmast innan ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnarinnar. Framlagning tillögu til þingsályktunar um ríkisfjármálaáætlun ætti að fela í sér stefnumótandi samkomulag hæstv. ríkisstjórnar sem ætlunin er að fara eftir við rekstur ríkisins. Því er ekki að heilsa í þessu máli. Verði frumvörp hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra samþykkt er líklegt að ekki verði svigrúm fyrir önnur brýn stefnumál ríkisstjórnarinnar. Ríkisfjármálaáætlunin er marklaus ef ríkisstjórninni tekst ekki að koma sameinuð að meginstefnumálum sínum og tilgreina umfang þeirra í áætluninni. Að mati minni hlutans er ekki hægt að ræða ríkisfjármálaáætlun hæstv. ríkisstjórnar og helstu stefnumál út frá þessari þingsályktunartillögu. Undir þetta nefndarálit skrifar sú sem hér stendur og hv. þingmenn Brynhildur Pétursdóttir og Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir. Virðulegi forseti. Þessi ríkisfjármálaáætlun er, eins og ég sagði hér áðan og kemur fram í nefndaráliti minni hlutans, meira eins og drög að stefnuplaggi sem fylgir fjárlagafrumvarpi og veldur vonbrigðum. Það er erfitt að ræða um hana sem einhverja raunverulega áætlun enda er ljóst, herra forseti, að hún er úr lagi gengin nú þegar, tveimur mánuðum eftir að hún er lögð fram á þingi. Bæði eru það kjarasamningarnir sem vissulega eru tíndir til sem óvissuþættir í áætluninni en það eru líka helstu stefnumál ríkisstjórnarinnar sem er einföldun skattkerfisins. Í ríkisfjármálaáætluninni er gert ráð fyrir að einföldun skattkerfisins kosti til að byrja með 2 milljarða en þegar það er að fullu komið til framkvæmda 6 milljarða. En síðan eru gerðar breytingar sem kosta um það bil 10 milljarða. Samt sem áður leggur formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, það til hér í ræðu sinni að þingsályktunartillagan verði samþykkt óbreytt, þrátt fyrir að nú þegar sé ljóst að þær tölur sem gefnar eru upp, bæði varðandi tekjur og gjöld, eru marklausar. Á bls. 18 er mynd sem sýnir afkomu ríkissjóðs. Þar, herra forseti, kemur vel í ljós hversu mikill árangur náðist á síðasta kjörtímabili, hversu miklum árangri ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna náði með aðgerðum sínum og auðvitað með hjálp fólksins í landinu. Í andstöðu við þá stjórnarflokka sem nú eru í ríkisstjórn náði ríkisstjórnin að bjarga ríkissjóði frá falli og einnig að stöðva skuldasöfnun. Þetta sýnir myndin mjög vel á bls. 18 og sýnir og sannar að hægri stjórnin, sem nú hefur starfað í tvö ár, tók við afar góðu búi. Ég hefði viljað, herra forseti, að hér hefði verið ríkisstjórn sem hefði byggt réttlátara samfélag á þeim árangri sem náðist. En svo er ekki. Árangur ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna nýtir hægri stjórnin til þess að gæta hagsmuna þeirra sem ríkastir eru í samfélaginu og best hafa það, og það eru mikil vonbrigði. Herra forseti. Ég læt þetta duga að sinni en ég geri ráð fyrir að ég komi aftur í ræðu hér síðar í umræðunni.
Eins og fram kemur í nefndaráliti minni hluta, og hér kom fram í framsöguræðu framsögumanns minni hluta fjárlaganefndar, hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, þá er þessi ríkisfjármálaáætlun óskaplega dapurleg eða daufleg þegar kemur að afkomu ríkissjóðs á þessu fjögurra ára tímabili. Það er lítið borð fyrir báru. Engu að síður berast nú fréttir af því að ríkisstjórnin hafi samþykkt framlag inn í gerð kjarasamninga sem er líklega ávísun á rúmlega 20 milljarða tekjutap og útgjöld til samans hjá ríkissjóði; ef tekjur af tekjuskatti fara niður um allt að 16 milljarða, að minnsta kosti 9–11, og nokkurra milljarða útgjöld koma til sögunnar annars vegar vegna húsnæðisbóta og hins vegar stofnstyrkja. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann: Hvaða kynningu fékk fjárlaganefnd á þessum loforðum ríkisstjórnarinnar? Í öðru lagi: Liggur fyrir í fjárlaganefnd einhver bráðabirgðagreining á þessum breyttu forsendum? Í þriðja lagi má kannski spyrja: Kom ekki til álita, var það ekki rætt í fjárlaganefnd, að bíða með afgreiðslu áætlunarinnar að minnsta kosti þangað til eitthvert lauslegt mat hefði farið fram á þessum nýju forsendum? Auðvitað er einfalt að reikna áætlunina niður um eina 20 milljarða vegna tapaðra tekna og aukinna útgjalda, en dæmið er að sjálfsögðu ekki svo einfalt og þá er hún náttúrleg komin í mínus flest árin, en á móti koma auðvitað auknar tekjur ríkisins í einhverjum mæli vegna launahækkana og mögulegrar aukinnar þenslu, en svo gætu líka komið frádráttarliðir vegna vaxtahækkana. Flestir greiningaraðilar eru sammála um að Seðlabankinn muni hækka vexti, líklega um að minnsta kosti 50 punkta strax núna 10. júní, og líklegt sé að meira bíði í [[Forseti hringir.]]ágúst. Þetta eru það mikil frávik að ég spyr: Hvernig tókst fjárlaganefnd [[Forseti hringir.]]á við þetta?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningarnar. En því miður verð ég að upplýsa það hér að fjárlaganefnd hefur ekki farið yfir þessar forsendur og hefur ekki fengið annað mat á þeim en það sem gefið er upp í fjölmiðlum. Við höfum ekki farið yfir þetta með neinum hætti. Við vitum að launahækkanir hafa að einhverju leyti tekjur í för með sér fyrir ríkissjóð, en á móti koma breytingar á tekjuskatti sem rýrir tekjurnar. Við vitum í raun ekki hvernig þetta leggst, við vitum ekki hver lokaútkoman er af þessu, þ.e. tekjurnar hækka af því það er hærri tekjuskattur af hærri launum en síðan lækka þær vegna þess að búið er að breyta skattkerfinu. Við vitum ekki hver lokaniðurstaðan er þarna og við höfum ekki fengið þessa greiningu. Við vitum hins vegar að þessi skattalækkun leggst með ákveðnum tekjuhópi. Ef þú horfir á allan hópinn þá eru þeir sem eru í miðju hópsins, sem eru með um 350 þús. kr., að fá í sinn hlut um 2.200 kr. og síðan fer þetta upp eftir skalanum. Þeir sem eru með 700 þús. kr. í kaup fá 12 þús. kr., síðan dettur ávinningurinn niður, en þetta sýnir okkur að þeir sem eru fyrir neðan 350 þús. kr. fá hins vegar minna, þar á meðal eru stórir hópar, eldri borgarar og þeir sem þurfa að reiða sig á bætur eins og öryrkjar. Það er áhyggjuefni.
Herra forseti. Þetta eru nú nokkuð alvarlegar upplýsingar sem hv. þingmaður kemur hér með að þó þetta liggi orðið fyrir með nokkurra daga eða viku aðdraganda, eða hvað það nú er, þá sé afgreiðslu málsins engu að síður lokið í fjárlaganefnd án þess að hún hafi fengið neina kynningu á þessum áformum eða eitthvert bráðabirgðamat á því í hvaða mæli þetta breytir grunninum. Nú er verið að semja hér á vinnumarkaðnum að hluta til til þriggja ára sem er 3/4 af gildistíma, eða hátt í það, þessarar ríkisfjármálaáætlunar. Þannig að menn hljóta að láta það eftir sér að líta eitthvað á þróunina eins og hún gæti orðið ef þetta yrði að einhverju leyti viðmið um launaþróunina á næstu árum. Sömuleiðis þarf að fá skýr svör frá stjórnvöldum um það til dæmis hvernig verður með bótafjárhæðirnar. Hæstv. fjármálaráðherra verður augljóslega að reyna að verjast því að þar verði tekið mið af launaþróun, en þó það væri bara verðlagsþróunin, eins og henni er spáð - flestir reikna með eitthvað aukinni verðbólgu, og það getur tekið í líka. Það er mikið áhyggjuefni og svo alvarlegt að loka áætluninni á þetta naumum forsendum og með nánast engum bata á fjögurra ára tímabili, til dæmis á frumjöfnuði. Ef við tökum töfluna á bls. 19 í áætluninni þá er hún sett upp þannig að enginn bati verði á frumjöfnuði á árinu 2016, hann batni um 1% á árin 2017 en 0,7% af því gangi til baka á árinu 2018. Svo er sýndur bati upp á 0,1% 2019. Þetta er sem sagt nettóbati upp á 0,4% af vergri landsframleiðslu. Það er auðvitað mjög lítið eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur sjálfur viðurkennt. Ef þetta er að skekkjast verulega, þó að vissulega séu bæði plús- og mínusliðir í þessum breytingum núna, á [[Forseti hringir.]]hina verri hlið þá er áætlunin öll komin í mínus. Það getur ekki verið [[Forseti hringir.]]ásættanlegt.
Herra forseti. Þetta er algjörlega hárrétt ábending og ég velti fyrir mér hvernig menn ætla að greiða þessari áætlun atkvæði sitt. Hún er í fyrsta lagi ónákvæm og í öðru lagi er hún nú þegar ljóslega úr lagi gengin. Með hverju eru hv. þingmenn að greiða atkvæði ef þeir ætla að fara að því sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir lagði til hér fyrr í dag, þ.e. að þessi þingsályktunartillaga yrði samþykkt óbreytt? Það er ljóst að það er lítið borð fyrir báru, eins og hv. þingmaður benti á, og að farið er að ganga á þann afgang sem þó er gert ráð fyrir. Auðvitað eigum við þingmenn rétt á því að fá skýringu á því hvernig þetta á að leggjast. Það er líka athyglisvert að gert skuli ráð fyrir því að brjóta 69. gr. laga um almannatryggingar. Ég velti því fyrir mér, hvort hv. þingmenn, velji þeir að greiða atkvæði með þessari þingsályktunartillögu, geri sér grein fyrir því að um leið eru þeir að segja: Já, við ætlum að fara gegn 69. gr. laga um almannatryggingar. Ég er ekki viss um að fólk hafi áttað sig á því. Það hlýtur að vera eðlileg krafa að á meðan þessi þingsályktunartillaga er í umræðu þá komi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, annaðhvort á fund nefndarinnar eða hingað í ræðustól, og fari yfir breytingarnar sem nú þegar eru fyrirséðar á ríkisfjármálaáætluninni sem hefur aðeins verið lifandi í rétt rúma tvo mánuði.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ef hv. þingmaður hefur áhuga á því að bæta stöðu ríkissjóðs enn frekar og ganga hraðar fram í lækkun skulda og ná meiri hagræðingu í rekstri ríkisins þá fagna ég því. Ég fagna því ef Samfylkingin er komin á þann stað, það væri mjög vel, ég tala nú ekki um ef svo væri um fleiri flokka í stjórnarandstöðunni. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður sagði, eins og margir þingmenn stjórnarandstöðunnar tönnlast á, að þessi ríkisstjórn sé fyrst og fremst að hjálpa þeim sem eru ríkir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað hún eigi við. Hv. þingmaður veit nákvæmlega hvaða breytingar hafa orðið á fjárlögunum eftir að núverandi ríkisstjórn tók við. Mest áherslan hefur verið lögð á að auka framlög til heilbrigðismála. Má þar til dæmis nefna að búið er að auka framlög til bæði Landspítalans og Sjúkrahússins á Akureyri um rúmlega 20%. Ef við tökum bara Landspítalann þá væru framlögin, ef við hefðum miðað við hefðbundnu neysluvöruvísitöluna, bundið framlögin við það, 5,6 milljörðum lægri. Ef við hefðum bundið okkur við launavísitöluna væru framlögin til Landspítalans 3 milljörðum lægri. Hv. þingmaður veit þetta. Hv. þingmaður veit að við höfum verið að vinna í því að forgangsraða með því að taka fjármuni annars staðar að til þess að setja í heilbrigðismálin og einnig var fyrsta verk þessarar ríkisstjórnar að koma með, á sínu fyrsta sumarþingi, 8.000 milljónir til að hækka framlög til lífeyristrygginga. Ég held að það sé misskilningur að sjúklingar landsins séu fyrst og fremst hálaunafólk. Ég held að sjúkdómar leggist þvert á móti jafnt á alla þjóðfélagshópa og sömuleiðis tekjuhópa.
Herra forseti. Mér finnst mikilvægt að við fáum að vita hvar eigi að skera niður fyrir kjarasamningum BHM eins og boðað er í ríkisfjármálaáætluninni sem hv. þingmaður styður væntanlega. Ég er hins vegar að gagnrýna að það komi ekki fram hvernig eigi að skera niður og hvar eigi að skera niður. Við vitum auðvitað að stærsti hlutinn af ríkisútgjöldunum fer í heilbrigðismál og velferðarmál, vaxtaniðurgreiðslur og menntamál. Ég óttast að veikja eigi stoðir velferðarsamfélagsins og það er hreinlega sagt, þegar talað er um kjaramál í ríkisfjármálaáætluninni, að skera eigi niður ef ríkisstarfsmenn fái meira en 2% kaupmáttaraukningu á ári út spátímann. Hv. þingmaður kveinkar sér undan því að hæstv. ríkisstjórn sé kölluð ríkisstjórn ríka fólksins, en það er ekki að ástæðulausu. Það er vegna þess að af þeim gjöldum sem sá hópur þjóðfélagsins hefur greitt í sameiginlega sjóði þar hefur verið afsláttur. Það er afsláttur af veiðigjöldum, auðlegðarskatturinn er lækkaður, orkuskatturinn lækkaður. Breytingarnar á virðisaukaskatti og vörugjöldum nýtast í krónutölu langbest þeim sem hafa mest á milli handanna. Hið sama gildir um niðurgreiðslu skulda. Það er því alveg ljóst að peningar voru ekki teknir frá ríka fólkinu til þess að bæta heilbrigðiskerfið, þeir voru teknir einhvers staðar annars staðar frá. Þetta finnst mér ekki góð leið. Ég hefði frekar viljað halda þessum peningum [[Forseti hringir.]]inni til að bæta heilbrigðiskerfið, menntakerfið og innviði samfélagsins.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefnir aldrei, og enginn hv. þingmaður stjórnarandstöðunnar, að það er búið að auka bæði hlutfallslega og í fjármunum framlög til heilbrigðis- og tryggingamála. Þvert á móti er öðru haldið fram. Það liggur fyrir að þessi ríkisstjórn hefur forgangsraðað í þágu heilbrigðismála og til tryggingamála. Varðandi þá mýtu um að verið sé að færa fjármuni til þeirra sem eru ríkari og þá er verið að vísa í skattamálin - eigum við að fara aðeins yfir það? Veiðigjöldin, gjöld voru færð frá litlum og meðalstórum útgerðum yfir á stærri útgerðirnar. Auðlegðarskatturinn, hann var tímabundinn. Hv. þingmaður sagði sjálfur að hann yrði ekki endurnýjaður. Það er væntanlega ein ástæðan fyrir því að hann stóðst þegar farið var með málið fyrir Hæstarétt, að hann var tímabundinn, því að svona eignarskattar eru ekki til staðar. Þetta var tímabundinn skattur, sem síðasta ríkisstjórn kom á, við breyttum því ekki, hann rann bara út. Hv. þingmaður sagði sjálf á opinberum vettvangi að hann yrði ekki endurnýjaður. Raforkuskatturinn, hann var sömuleiðis tímabundinn og var kynntur þannig af síðustu ríkisstjórn. Varðandi virðisaukaskattinn þá er það vægast sagt villandi að segja að í krónum talið komi það betur þeim sem meira hafa. Það vita það allir, og það var farið yfir þetta allt saman, að eðli málsins samkvæmt kemur þetta sér einstaklega vel fyrir þá sem lægri hafa tekjurnar. Þetta er útúrsnúningur, virðulegur forseti. Niðurgreiðslur skulda. Hverjir ætli fái nú mest út úr því að fá niðurgreiðsluna sem var sama krónutala, virðulegi forseti, miðað við gefnar forsendur þegar kom að leiðréttingunni? Auðvitað eru það þeir sem hafa lægri tekjur og meðaltekjur. Fyrir þá sem eru mjög ríkir skipti þetta litlu máli. Þetta skipti miklu meira máli fyrir þá sem hafa lægri tekjur og meðaltekjur. Ég hvet hv. þingmann til þess að lýsa því yfir [[Forseti hringir.]]hvar hefur verið forgangsraðað, segja bara satt og rétt frá þegar kemur að heilbrigðis- og tryggingamálum.
Herra forseti. Það er alveg ljóst að það hefur verið forgangsraðað í þágu þeirra sem hafa meira á milli handanna. Það er alveg rétt að það skiptir minna máli fyrir ríkustu 30% að fá 4 millj. kr. í hendurnar, hvert heimili fyrir sig, en samt er staðreyndin sú að 64% af verðtryggðum skuldum í húsnæði landsmanna eru hjá þeim 30% sem tilheyra ríkasta hópnum. Samkvæmt þeim prósentureikningi væri 51 milljarður af 80 milljörðum að ganga til þessa fólks. Eins og hv. þingmaður sagði sjálfur; þá munar þá minna um það en hina sem hafa minna á milli handanna og fá minna í sinn hlut. Bæði raforkuskattur og auðlegðarskattur voru tímabundnir, en þeir voru samt framlengdir á síðasta kjörtímabili. Staðan var metin í samfélaginu, hvort nauðsynlegt væri að framlengja þeim eða ekki. Þeir voru báðir framlengdir einu sinni. Ég hef sagt að ég hefði viljað breyta auðlegðarskattinum, það er eignarskattur og maður vill frekar taka tekjur af eignum til ríkissjóðs en beinan eignarskatt. En ég hefði aldrei sagt: Ókei, við skulum lækka auðlegðarskattinn, en skerða kjör langtímaatvinnulausra í leiðinni og gera þær fáránlegu breytingar sem gerðar voru með síðustu fjárlögum, bæði fjöldatakmarkanir í framhaldsskólum og allt það sem gert var til þess að skera niður og þrengja að fólki. Þó svo að ríkisstjórnin hafi sett aukið fjármagn til heilbrigðismála þá er það bara algjörlega nauðsynlegt og það þarf að gera betur. Til tryggingamála þurfti að leggja peninga vegna þess að öldruðum fjölgar. Þó það nú væri.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu um ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019, sem er að einhverju leyti orðin úrelt. Þetta er vissulega áætlun en eins og hefur komið fram fyrr í umræðunni var vísað í þessa þingsályktunartillögu eins og um spá væri að ræða. Þetta er áætlun fyrir næstu fjögur árin, sem vissulega byggir á spám. Mér finnst mjög mikilvægt að við lítum ekki á þetta sem eitthvað sem þarf að gera vegna þess að þingsköp kveði á um það, heldur sé vandað til verka og við reynum að nota þetta sem eitthvert tæki þegar við erum að eiga við ríkisfjármálin. Ég verð að lýsa yfir vonbrigðum með nefndarálit meiri hlutans sem er bara stuttur útdráttur úr þessari þingsályktunartillögu og gagnrýnislaus með öllu. Mér finnst mjög mikilvægt að Alþingi sinni eftirlitshlutverki með framkvæmdarvaldinu og þá á maður ekkert að horfa til þess hvort maður situr í minni hluta eða meiri hluta. Það eru líka vonbrigði að í þessari áætlun eru í sjálfu sér engir rammar, þetta er, eins og komið hefur fram, bara eins og litla heftið sem kemur með fjárlagafrumvarpinu að hausti, spár og spekúleringar, engin tilraun gerð til að reyna að skipta henni upp í málaflokka, heilbrigðismál, menntamál og þar fram eftir götunum. Það er því eitt og annað hér sem ég gagnrýni. Ég ætla að byrja á umfjöllun um skuldir. Það er vitað að ríkið skuldar töluvert mikið og vaxtagjöld og vaxtagreiðslur eru íþyngjandi. Þær nema á einu ári eins og einum nýjum Landspítala til að setja hlutina í eitthvert samhengi, og í raun er ekki gert ráð fyrir að skuldirnar lækki að nafnvirði heldur munu þær einfaldlega lækka sem hlutfall af vergri landsframleiðslu vegna þess að verg landsframleiðsla eykst með ári hverju. Ekki er því beinlínis gert ráð fyrir að greitt verði inn á skuldir, og það sem er mjög athyglisvert í úttektinni, í greinargerðinni, er að vaxtakostnaður hins opinbera er mjög hár, sem þýðir þá að vaxtakjörin sem okkur bjóðast eru verri en í öllum öðrum löndum sem við berum okkur saman við, þar með talið Grikkland. Það er áhyggjuefni, sérstaklega þegar við horfum til þess að það er líklegra en ekki að vaxtakjör versni, þ.e. að vextir hækki í nágrannalöndunum. Í ljósi þessa er gríðarlega mikilvægt að greiða niður skuldir ríkisins til að minnka vaxtakostnaðinn og hefðu 80–100 milljarðarnir, sem notaðir voru í skuldaniðurfellingu, betur verið nýttir í það. Mér fannst það mikil afglöp að fara í þá framkvæmd, og enn vitum við ekki nákvæmlega hvernig það skilaði sér, hverjir fengu mest út úr þeirri aðgerð og hverjir minnst, við bíðum enn eftir svörum við því. Á bls. 17 er verið að tala um afkomu ríkissjóðs og þá er gert ráð fyrir því að, eins og hér segir, afkoma ríkissjóðs skili afgangi sem verði að minnsta kosti 10 milljarðar kr. fyrsta árið, árið 2016, og að afgangurinn vaxi síðan jafnt og þétt ár frá ári og verði orðinn nálægt 40 milljörðum kr. árið 2019. Nú hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort þetta sé ekki þegar í uppnámi í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur sett fram áætlanir um að lækka tekjuskatt og verða af 16 milljörðum á kjörtímabilinu vegna þess, en ekki 6 milljörðum eins og gert er ráð fyrir í þessari áætlun; bara hérna erum við að tala um 10 milljarða sem ekki lá fyrir að mundu fara í þessa aðgerð þegar áætlunin er unnin væntanlega í upphafi árs. Það er líka athyglisvert að verið er að tala um að fara úr þremur tekjuskattsþrepum í tvö. Í sjálfu sér er það ekkert útskýrt nánar í þessari áætlun, en sagt að sú aðgerð muni kosta 2 milljarða á næsta ári og fara stigvaxandi upp í 6 milljarða á árinu 2019, sem nú eru þá orðnir 16 milljarðar á kjörtímabilinu. En í tillögum ríkisstjórnarinnar, sem hægt er að finna á heimasíðu Stjórnarráðsins eða forsætisráðuneytisins, er þessu lýst mun ítarlegar. Ég veit ekki til þess að þær upplýsingar hafi legið fyrir. Það má vel vera að þær hafi verið ræddar eitthvað í hv. efnahags- og viðskiptanefnd en ég er alla vega að sjá í fyrsta skipti ítarlega útlistun á því með hvaða hætti þessar tekjuskattsbreytingar verða. Mér hefði fundist eðlilegt að sú útlistun væri í þessu plaggi ef menn telja að það sé mikilvægt og hafi einhverja vigt. En þetta er greinilega meira gert til að friða þingheim vegna þess að það ber að leggja svona fram samkvæmt þingsköpum. Ég get ekki litið öðruvísi á það. Það er líka áhyggjuefni að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin fer nú í voru framlag ríkisstjórnarinnar inn í kjarasamningaviðræður en virðast ekki hafa nein áhrif á þær viðræður sem eru í gangi við BHM og Félag hjúkrunarfræðinga. Þetta er pakkinn fyrir almenna markaðinn og má þá búast við öðrum pakka til að reyna með einhverju móti að ná einhverjum botni í þessar kjaraviðræður, sem eru nú orðnar langvinnar og hatrammar, til að reyna að leysa þann hnút? Þá spyr maður: Er ekki betra að ríkisstjórnin sé bara almennt með góða stefnu, byggi góðan grunn, en sé ekki alltaf að bregðast við einstökum kjaradeilum? Ég geri mér alveg grein fyrir því að ástandið er erfitt núna en svona getur þetta ekki verið. Þá getum við aldrei unnið neinar áætlanir eða hugsað lengra en eitt ár fram í tímann. Það hefði því kannski verið betra ef þessar áætlanir hefðu verið kynntar með fjárlagafrumvarpinu síðast, ef það hefði orðið til þess að róa vinnumarkaðinn. Mig langar líka aðeins að ræða um lífeyrisskuldir. Hér er rætt um að greiða eigi 5 milljarða á ári frá og með árinu 2017 inn í B-deild LSR, og það er mjög jákvætt. Það er nauðsynlegt að gera það og reyndar líka í A-deildina en sérstaklega B-deildina. En það sem ég skil ekki hér er hvort taka eigi þetta af afgangi, hvort það verði afgangur á hverju ári sem hægt verður að nota til þess að greiða þessar forinngreiðslur, eins og það er kallað, eða hvort tekið verði lán fyrir þessu. Mér finnst það ekki skýrt í frumvarpinu. Ég spurði reyndar hæstv. fjármálaráðherra að þessu þegar hann flutti málið í upphafi og ég skildi ekki svarið. Mér finnst það skipta mjög miklu máli að þetta sé skoðað vegna þess að ef verið er að taka lán þá er mikilvægt að þau vaxtakjör séu góð, ef það á að borga sig. Hér er líka talað um aðhald á útgjaldahlið og ég get tekið undir það að alltaf þarf að sýna aðhaldssemi. Almennt segir hér að gert sé ráð fyrir 1% raunvexti í umfangi vel flestra rekstrarmálaflokka. Hér er talað um S-merktu lyfin og þá verð ég að taka undir þær áhyggjur sem hafa komið fram í fyrri ræðum. Ef þessi áætlun á að ganga eftir þá erum við í raun að segja að við ætlum ekki að taka inn ný S-merkt lyf. Það er einmitt í umræðunni í dag að fólk fær ekki nauðsynleg lyf því að það er kvóti á það, ákveðinn fjöldi getur fengið ákveðið lyf. Ef það er ekki brot á jafnræðisreglu þá veit ég ekki hvað. Þetta er óraunhæft og í raun viðurkenndi hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar, að væntanlega væri þetta óraunsætt mat, vöxtur á S-merktum lyfjum yrði meiri en hér er gert ráð fyrir. Það er einnig áhyggjuefni hve lítið virðist eiga að fara í fjárfestingar. Ekki er gert ráð fyrir byggingu nýs Landspítala, einungis hönnun á meðferðarkjarna, og eins að sjúkrahótelið verði klárað, að Norðfjarðargöng og fangelsið á Hólmsheiði verði klárað, en síðan liggur ekki mikið fyrir hvað á að gera, ef eitthvað. Það er virkilegt áhyggjuefni því að mikil þörf er á uppbyggingu innviða hér, það hefur setið á hakanum. Fjárfesting er sem sagt áætluð 30,2 milljarðar 2017, 30,7 2018 og 32,3 árið 2019, sem er 1,2% af vergri landsframleiðslu. Það er mjög lítið og það er áhyggjuefni. Það er eitt í viðbót sem ég vildi koma inn á, en það eru óreglulegu liðirnir sem svo kallast. Ég geri athugasemdir við það hve margir liðir eru settir undir þennan hatt. Þessir óreglulegu liðir, sem eru lífeyrissjóðsskuldbindingar, fjármagnstekjuskattur, afskriftir skattkrafna, atvinnuleysi, Jöfnunarsjóður sveitarfélaga, ríkisábyrgðir, tap á kröfum um tjónabætur, framlög til Íbúðalánasjóðs, niðurfærsla á verðtryggðum húsnæðisskuldum og vaxtagjöld. Það er eiginlega ekkert hér sem ætti að flokka sem óreglulegt nema kannski framlög til Íbúðalánasjóðs og niðurfærsla á verðtryggðum húsnæðisskuldum. Annað eru liðir sem, eins og sést í þessari áætlun, eru meira og minna á hverju ári með svipaða tölu. Sumt af þessu er vissulega erfitt að spá fyrir um eins og atvinnuleysi, en ef menn eru með góð gögn þá eiga þeir að geta séð fyrir liði eins og lífeyrissjóðsskuldbindingar nokkur ár fram í tímann, afskriftir skattkrafna einnig. Þetta vekur upp spurningar. Á árinu 2016 er gert ráð fyrir að óreglulegir liðir nemi tæplega 24% af áætluðum heildarútgjöldum þess árs. Það er ansi mikið fyrir liði sem stjórnvöld líta þannig á að þau hafi eiginlega enga stjórn á. Ég vil ítreka að mér finnst þetta allt of veigalítið plagg og mér finnst eins og ekki sé verið að gera of mikla tilraun til að vinna ítarlega og vandaða áætlun fjögur ár fram í tímann. Vissulega eru alltaf einhverjir óvissuþættir en mér finnst þetta ekki nógu gott og sérstaklega ekki þegar ríkisstjórn kemur svo nokkrum vikum eftir að búið er að flytja þetta mál og er allt í einu farin að fara í fjárútlát sem hún vissi sjálfsagt ekki af þegar hún var að vinna þetta nokkrum mánuðum fyrr. Þá veltir maður því fyrir sér hvernig við ætlum að breyta um vinnubrögð og hvernig við ætlum að fara að því að tileinka okkur vinnubrögð Svía sem móta stefnu til langs tíma. Það gengur auðvitað ekki nema menn vandi sig og taki svona vinnu alvarlega. Mér finnst eins og að við vinnu þessa plaggs hafi menn hreinlega ekki verið að því.
Herra forseti. Þetta er tilraunaplagg sem við erum að tala um, þetta er í fyrsta skipti sem það er lagt fram. Vísast er það rétt hjá hv. þingmanni og öðrum sem hér hafa nefnt það að margt er óljóst í því og mikil óvissa. Hv. þingmaður gerði vaxtagjöld og kostnað ríkisins að töluverðu umræðuefni. Þá ætla ég að leyfa henni að heyra mín viðhorf til þess. Ég held að eitt af því sem vantar í þetta þingmál - af því að það er kannski erfitt að taka á því á þeirri stundu sem við erum stödd á - sé einmitt hvernig vaxtakostnaður gæti lækkað út af afnámi gjaldeyrishafta. Ég held að nú sé fram undan aflétting gjaldeyrishafta og við erum búin að missa af besta tímanum, það verður að gera það innan níu mánuða, tel ég. En það er ekki hægt að gera það með öðrum hætti en þeim að skaða verulegan hlunk af krónueign þrotabúanna. Niðurstaðan í tíð síðustu ríkisstjórnar, og mér sýnist að núverandi sé að fylgja nákvæmlega sama plani, er sú að það þurfi að skafa af sem svarar 350 milljörðum, það þarf að skilja það eftir á Íslandi í eigu ríkisins. Það hefur komið fram af hálfu hæstv. forsætisráðherra að hann er búinn að sætta sig við að það verði ekki notað til neins nema að greiða niður skuldir ríkisins. En þetta eru 350 milljarðar, það er fimmtungurinn af brúttóskuldum ríkisins. Það þýðir að vaxtagjöldin ættu að geta minnkað um sem svarar 18 milljörðum þegar búið er að vinna nauðsynlegan undirbúning. Þetta nefni ég nú bara til þess að sýna fram á það að ég tel að í þessari þingsályktunartillögu sé að finna bólstur, sem ríkisstjórnin á sem betur fer í seli. En til að halda áfram kem ég að spurningu minni, sem varðar einmitt vaxtakostnað: Hefur hv. þingmaður velt því fyrir sér hve mikið vaxtakostnaður íslenska ríkisins mundi minnka ef draumur minn og sumra annarra manna, um að Ísland verði aðili að Evrópusambandinu, yrði að veruleika?
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Það er líka draumur minn að við tökum upp annan og stöðugri gjaldmiðil og þá horfi ég að sjálfsögðu til evrunnar og inngöngu í Evrópusambandið. Ég er eiginlega furðu lostin yfir því hve lítið vægi sú umræða fær á Íslandi. Síðast í gær var ég að hlusta á útvarpið og þar var verið að bera vaxtakjör íslenskra heimila saman við vaxtakjörin á Norðurlöndunum. Að sjálfsögðu mundi stöðugri gjaldmiðill ekki endilega tryggja að vaxtagjöld hér væru eins og á hinum Norðurlöndunum. Það er rétt sem núverandi stjórnvöld segja, og ég held að allir geri sér grein fyrir, að agi í ríkisfjármálum er þar grundvallaratriði. Það þýðir ekki að skila fjárlögum með halla á hverju ári og við verðum að sjálfsögðu að sýna aga. En ég held að það mundi vera hið besta mál, en það er einhvers staðar inni í framtíðinni. Þangað til er það eina sem við getum gert að reyna að minnka skuldastabbann. Ég hefði viljað nota þá 80 eða 100 milljarða sem fóru í skuldaniðurfellinguna til þess verkefnis. Bara það hefði lækkað - nú get ég ekkert reiknað það í fljótheitum en mér finnst eins og við höfum einhvern tíma skoðað það og að það hefði getað lækkað vaxtagreiðslur sem næmi 5 milljörðum á ári, þ.e. ef við hefðum lækkað skuldirnar sem nemur þeim 100 milljörðum.
Herra forseti. Ef við leikum okkur með tölur þá blasir það við að sú hæstv. ríkisstjórn sem nú situr hefur afsalað sér sem svarar til tekna upp á 30 milljarða á ári með því að fella niður ýmsa skatta. Það eru 120 milljarðar á kjörtímabili. Ef maður leggur það við þá 80 milljarða sem hv. þingmaður nefndi hér áðan þá eru það 200 milljarðar. Það er dálítið drjúgur partur af brúttóskuldum ríkisins og ætli það mætti þá ekki segja að ef við hefðum náð því og greitt skuldirnar niður sem því næmi þá værum við að lækka vaxtakostnað ríkisins sennilega um 12 milljarða eða svo. Ef við værum innan Evrópusambandsins, af því að ég er maður sem lifi í framtíðinni, og værum að borga til dæmis sömu vaxtaprósentu og Grikkir þá værum við ekki að borga 90 milljarða í dag. Þá værum við að borga 30 milljarða, [[Forseti hringir.]]1/3 af því sem við erum að borga í dag. Kostnaður af því að standa utan Evrópusambandsins, bara í þessu eina dæmi, er 60 milljarðar á ári.
Virðulegi forseti. Okkur liði betur hér á Íslandi og hér væri málum betur farið ef fleiri hlustuðu á hv. þm. Össur Skarphéðinsson og mig og aðra þá sem tala fyrir því að við tökum upp annan gjaldmiðil. Tilraunin með krónuna hefur mistekist, það er bara þannig, hún hefur mistekist. Ég veit ekki alveg hvernig við komum þessu máli enn betur á dagskrá en þetta er fyrir mér stærsta málið. Ef við ætlum að bæta lífskjör hér á Íslandi þá þurfum við gjaldmiðil sem fólk vill raunverulega eiga. Þá getum við ekki verið með óverðtryggða krónu og svo verðtryggða krónu; og svo fá allir sem það geta laun í gjaldeyri og þeir sem það geta gera upp í öðrum gjaldmiðlum. Það bara gengur ekki. Það er rétt að þessi ríkisstjórn hefur að einhverju leyti verið að afsala sér tekjum frá því að hún tók við. Mér er minnisstætt fyrsta málið sem snerist um að hækka ekki vask á gistingu, úr 7% í 14%, sem enginn var einu sinni að gera athugasemdir við, sem allir bjuggust við að yrði. Þá er það fyrsta málið og þar urðum við af hálfum til einum milljarði á árinu 2013 og örugglega 2 til 3 milljörðum á árinu 2014; eða er ég að rugla, 2014 og svo 2015.
Hæstv. forseti. Ég held að ég fari rétt með það að kaffibollinn í Rovaniemi á Norður-Finnlandi sé helmingi dýrari en kaffibollinn á veitingahúsi á Sikiley. Samt er evra á báðum stöðum. Halda menn að vaxtakjör og skuldakjör almennt séu hin sömu hvar sem er á evrusvæðinu frekar en þau eru mismunandi í Hnífsdal og í Reykjavík, einfaldlega vegna þess að fólki buðust ekki lán á sömu kjörum í Hnífsdal og í Reykjavík frá íslensku bönkunum? Það er króna á báðum stöðum og öllum þessum stöðum. Þetta er svo mikil einföldun að jaðrar við einfeldni. Þetta gefur enga raunhæfa mynd, þessi umræða um gjaldeyrismál, og hið mikla himnaríki sem menn halda að Evrópusambandið sé, að þá sé öllu bara borgið hér. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hún ræðir umræðuefnið hér, sem er tillaga til þingsályktunar um ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019. Eftir því sem ég skildi hv. þingmann þá telur hún það góðra gjalda vert að reyna að setja niður slíka áætlun, en það sé verr af stað farið en heima setið ef áætlunin er fyrst og fremst sett fram af formsástæðum, vegna þess að innihaldið sé ekki til að treysta á. Það er alveg rétt, sem fram hefur komið, að þar eru margir óvissuþættir. Mig langar til að biðja hv. þingmann í örstuttu máli að segja okkur, til að maður átti sig betur á áherslum í hennar málflutningi: Hverjir eru í örstuttu máli helstu óvissuþættirnir sem gera þessa ríkisfjármálaáætlun ómarktæka?
Það eru fjölmargir óvissuþættir eins og ég eyddi töluverðu púðri í að tíunda, t.d. vaxtakjörin. Það getur munað milljörðum ef vextir hækka eitthvað á næstunni, hvort við borgum 70 milljarða eða 100 eða 150 milljarða bara í vexti. Það er áhættuþáttur. Kjarasamningarnir - það er tiltekið í áætluninni að það sé áhættuþáttur og við sjáum ekkert fyrir endann á því. Nú hafa verið gerðir kjarasamningar á almenna vinnumarkaðnum. Ríkið er þar að leggja til pakka, ætli það séu ekki 20 milljarðar þegar upp er staðið, 16 milljarðar bara í lækkun á tekjuskatti á kjörtímabilinu. Þá erum við ekki farin að sjá launahækkanir, sem munu væntanlega verða þegar menn ná samningum við opinbera geirann. Svo er auðvitað til staðar stór áhættuþáttur sem er afnám hafta og þar leggjumst við á eitt svo að það takist eins vel og hægt er. Það er rétt, sem hv. þingmaður segir, að auðvitað eru vaxtakjör mismunandi eftir svæðum. Það fer eftir mörgu öðru, þau eru ekkert eins á öllu evrusvæðinu. En það er óumdeilt að það fylgir því álag að vera með jafn ótraustan og lítinn gjaldmiðil og krónan er, þetta er minnsti gjaldmiðill í heimi, held ég. Er ekki stundum talað um að einhver Disney-dollari sé stærri? Það er áhætta sem felst í því og það kostar sitt. Auðvitað er ekkert himnaríki til í þessu, Evrópusambandið er það ekkert frekar en annað, en það eru kostir og gallar sem við þurfum að vera tilbúin að vega og meta og vera tilbúin að taka þá umræðu heiðarlega. Ef fólk hér á landi er að kalla eftir betri vaxtakjörum, betri lífskjörum og er að flýja til Evrópu vegna þess að það finnur ekki sinn lífsstíl hér þá verðum við að horfast í augu við það og reyna að tryggja að lífskjör hér séu eins góð og hægt er. Það gerist meðal annars með því að fá stöðugan gjaldmiðil.
Hæstv. forseti. Fólk býr náttúrlega við mismunandi lífskjör í Evrópusambandinu ekkert síður en það gerir hér á landi. Ég hef sjálfur verið búsettur í aðildarríkjum Evrópusambandsins og hef séð þar hvernig fólk á misauðvelt með að komast yfir húsnæði, og ég horfi á lífskjör stéttanna þar og sambærilegra starfshópa og sé ekki þá miklu hagsæld sem á að vera fólgin í Evrópusambandsaðild. Það eru svo margir þættir sem þar koma við sögu og mér finnst menn oft vera æði alhæfingagjarnir, sennilega á báða bóga, í þessari umræðu. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir greinargóð svör. Hún nefnir vaxtakjörin, þar sé óvissuþáttur. Hún nefnir kjarasamningana og ráðstafanir í tengslum við þá, tekjuskattslækkunina og svo má líka nefna framlag til húsnæðismála. Afnám hafta er einn þátturinn. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann [[Forseti hringir.]]hvort ekki hefði verið eðlilegra að við hefðum afgreitt hér samgönguáætlun og gengið endanlega frá henni, með stórum fjárhagsútgjaldaliðum, áður en við tækjum til hendinni við að ræða tillögu um ríkisfjármálaáætlun.
Virðulegur forseti. Jú, það hefði verið eðlilegt og eins og við vitum þá kom hún allt of seint fram - síðasta dag samkvæmt starfsáætlun, var það ekki? Það er einmitt það sem er svo mikilvægt að ef við erum að reyna að sjá fram í tímann, móta stefnu og halda uppi aga verðum við að fylgja einhverju plani. Þá þýðir ekki að vera að henda samgönguáætlun inn á síðasta degi. Vissulega er þetta fyrsta sinn sem menn reyna þetta og það er virðingarvert, svo að maður sé nú ekki allur í neikvæðninni. Það er vissulega gott að sjá að þetta plagg er þó til en það þarf að undirbyggja það svo miklu betur. Þetta plagg á ekki að vera til þess eins að sefa okkur hér í þinginu og segja: Ja, við komum með áætlun. Hún hjálpar ekki neitt ef hún er ekki vandlega unnin og byggir á gögnum. Eins og ég nefndi ræðu minni þá er málið varla komið fram þegar komin eru útgjöld af hálfu ríkissjóðs sem eru 10 milljarðar umfram þetta.
Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að koma hér inn í heildarmyndina, umræður um Evrópusambandið og mögulega upptöku nýs gjaldmiðils, þó að ég hafi ekki lítinn áhuga á því, hæstv. forseti. En ég kem hér út af ákveðnum lið, sem eru S-merktu lyfin. Í fréttum hefur verið umræða um takmörkun á aðgengi að þeim lyfjum og það er ekki af málefnalegum ástæðum heldur af þeim ástæðum að reglum var, að því er virðist, breytt í fyrra, þannig að settur er ákveðinn kvóti á hvern flokk í ákveðnum lyfjaflokkum. Við í velferðarnefnd erum að kynna okkur þetta og munum óska eftir því að ráðherra og fulltrúar úr lyfjagreiðslunefnd komi á okkar fund í næstu viku. Ég vildi aðeins heyra nánar í þingmanninum varðandi umfjöllun um þetta mál í nefndinni því að það sem gerðist um síðustu áramót var það að meiri hlutinn hér í þinginu ákvað að S-merktu lyfin ættu að falla undir greiðsluþátttökukerfi lyfja. Hingað til hafa S-merktu lyfin verið gjaldfrjáls fyrir þá sem þau fá. Við mótmæltum þessu harðlega enda töldum við mjög óljóst hvernig ætti að útfæra þetta. Framlög til S-merktra lyfja voru rúmlega 6,6 milljarðar í fjárlagafrumvarpinu en enduðu í því að verða innan við 6,5 milljarðar í lögunum, framlög til lyfjaflokksins voru lækkuð um rúmlega hundrað milljarða. Ég vildi spyrja hv. þingmann: Kom eitthvað fram hver stefna ráðuneytisins væri varðandi S-merktu lyfin og hvort það eigi þá að komast [[Forseti hringir.]]hjá því að auka útgjöld til þeirra með aukinni þátttöku almennings í kostnaði?
Virðulegur forseti. Það er gott að heyra að hv. velferðarnefnd mun taka þetta mál til umfjöllunar, þetta er eitthvað sem þarf að fá botn í. Auðvitað gætu útgjöld til heilbrigðismála í raun vaxið endalaust, það er ekkert þak, það er alltaf hægt að gera betur. Varðandi S-merktu lyfin mundi ég vilja spyrja: Hvað kostar, eins og í tilfellum þess fólks sem hefur verið í fréttum núna, að gera ekki neitt? Hvaða annar kostnaður leggst þá á heilbrigðiskerfið ef einhver fær ekki lyf sem geta beinlínis gert að verkum að viðkomandi getur þá starfað, verið á vinnumarkaði og haldið heilsu? Þá er ég bara að tala um fjárhagslega þýðingu, ég er ekki byrjuð að tala um hvaða þýðingu þetta hefur fyrir fólk. Þá getur maður líka velt fyrir sér á móti, og mér finnst við kannski ekki gera nóg af því, með hvaða hætti við getum lækkað lyfjakostnað, ef við horfum á það að við erum þjóð sem neytir mjög mikils af lyfjum. Þegar kemur að svefnlyfjum, geðlyfjum, blóðþrýstingslyfjum og öðru er í mörgum tilfellum hægt að minnka lyfjanotkun eftir öðrum leiðum. En eru sjúklingar að fá þá aðstoð sem þeir þyrftu, til dæmis með breyttu mataræði og þar fram eftir götunum? Vísa læknar fólki til dæmis á næringarfræðinga? Við getum ekkert gengið út frá því að allir séu í færum til þess að breyta um lífsstíl, það getur verið mjög flókið og erfitt mál. Mér finnst svo margt sem er svo spennandi í þessum málaflokki, sem hv. þingmaður þekkir vel. En ég held að það væri til mikils að vinna að reyna að lækka lyfjakostnaðinn þar sem lífsstílsbreytingar geta skipt sköpum. En S-merktu lyfin eru nú að mestu leyti þannig, held ég, að þar er um að ræða sjúkdóma sem eru erfiðir og ekkert hægt að gera í því. Og auðvitað viljum við vera þjóð sem veitir þegnum okkar bestu mögulegu þjónustu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Já, það er svo sannarlega þannig að lækkun lyfjakostnaðar er stöðugt viðfangsefni. Hér í salnum er nú hv. þingmaður, sem áður var heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, sem er einn af þeim fjölmörgu ráðherrum sem hafa lagt sig fram um það; og það er mikið í húfi og þetta verður stöðugt viðfangsefni. En S-merktu lyfin, sem hefur verið fjallað um núna, eru til dæmis lyf vegna þurrks í augnbotnum hjá eldra fólki og vegna krabbameins. Auðvitað eykst tíðni þess með hækkandi aldri þjóðarinnar. Þar eru stöðugt að koma inn á markaðinn dýrari og dýrari lyf en sem bæta jafnframt mjög lífsgæði fólks og möguleika til að ná heilsu. [[Forseti hringir.]]Það verður ekki við það unað að fólki sé mismunað eftir því hvenær það veikist á árinu, því að þá erum við að segja skilið við siðað samfélag.
Virðulegur forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður segir, það er mjög einkennilegt að það skipti máli hvenær á árinu maður veikist og ekki jafnræði í því. Ég ítreka það að mér finnst gott að heyra að taka eigi þetta mál upp í velferðarnefnd. Ég skildi það þannig að við hefðum verið með - ég er nú ekki sérfræðingur í þessum S-merktu lyfjum - einhvers konar kerfi, að við tækjum þessi lyf inn þegar einhver önnur lönd væru farin að nota lyfið, hvort það var eitt af Norðurlöndunum og Bretland. Hvort það hefur síðan eitthvað breyst, það skal ég ekki segja. Hv. þingmaður kom inn á greiðsluþátttökukerfi sem verið er að reyna að vinna í sem ég bind reyndar miklar vonir við. Það er ósanngjarnt í dag hvernig sum lyf kosta ekkert og sumir sjúkdómar geta síðan sett fólk í alvarlega fjárhagserfiðleika. Það á ekkert að vera þannig. Við hljótum að vilja reyna einhvern veginn að jafna þennan kostnað. Það getur verið að það verði erfið ákvörðun vegna þess að einhverjir hópar munu þá þurfa að greiða sem ekki hafa gert það hingað til en aðrir munu njóta. [[Forseti hringir.]] Ég hlakka til þegar sú nefnd lýkur vinnu og við tökum það mál upp.
Herra forseti. Ég ætla að tjá mig aðeins um þessa tillögu til þingsályktunar um ríkisfjármálaáætlun. Það er í sjálfu sér af mörgu að taka en ég vil byrja á því að þakka fjármálaráðherra og starfsfólki ráðuneytisins fyrir þetta plagg og þá vinnu sem liggur að baki. Að sama skapi óskaði ég eftir því hér við ráðherra úr ræðustól að hann kæmi fyrir fjárlaganefnd og ræddi þær breytingar sem orðið hafa með aðgerðum ríkisstjórnarinnar nú undanfarið, bæði þá 2,6 milljarða sem fóru í samgöngur og innviði og svo 20 milljarðana sem reiknað var með vegna kjarasamninga. Í ljósi þess að fjárlaganefnd og forsvarsmenn hennar hafa talað mikið um aðhald og eftirlit þá tel ég skynsamlegt að við förum aðeins yfir þetta. Gert er ráð fyrir því í áætluninni að heildarskuldirnar af vergri landsframleiðslu lækki nokkuð hratt og fari úr því að vera tæp 68% í 50% árið 2019, og þá er það þetta stefnumið að lækkunin verði í kringum 15%. Það er svo spurningin, í ljósi þess sem hér var sagt, hvort færi gefst á því að standa við það, en auðvitað vonum við að við náum því. Það er hlutverk ríkisfjármálaáætlunar að þingið fái færi til þess að fara í gegnum þá stefnumótun sem ríkisstjórnin og ráðherrar fyrir hennar hönd setja fram, henni er ætlað það hlutverk að móta fjárlögin til framtíðar. Þetta er nú svo sem ekki í fyrsta skipti sem svona plagg er lagt fram, ég held að það hafi þrisvar verið gert áður; það átti forminu samkvæmt að leggja það fram í fyrra en því var frestað. En þetta snýst um það að við sjáum fyrir okkur rammann og hvernig ráðuneytin skipta peningunum á milli málaflokka, að Alþingi fjalli um það og nái utan um það með einhverjum hætti með skilaboðum til ríkisstjórnar. Ég held að það sé vert að geta þess, það er staðfest í þessu plaggi, að aðgerðirnar sem gripið var til á sínum tíma skiluðu árangri. Það kemur bæði fram hér í línuriti um þróun verðbólgu og kaupmáttar og síðan þurfum við að hafa í huga hvað kemur út úr þessum kjarasamningum núna, hvort við náum að viðhalda því. En á síðasta kjörtímabili, þegar við vorum að baksa við þann jöfnuð í ríkisfjármálum sem allir vilja ná, alveg sama hvar þeir standa í pólitík - það er þá bara mismunandi aðferðafræði sem til þess er notuð - vildum við minnka vaxtagjöld og breyta þeim í eitthvað sem hægt væri að færa yfir í velferð og safna ekki áfram skuldum. En ég held að við höfum bara þurft tíma, ég held að það hafi komið í ljós að ekki hefði mátt ganga nær kerfinu en gert var í ljósi aðstæðna, og ég held að það hafi verið skynsamlegt að gera það með þessum hætti. Það eru margir óvissuþættir í þingsályktunartillögunni, það er mjög víða tekið fram, meðal annars kjarasamningar. Ríkið á eftir að semja við sitt fólk í heilbrigðisstéttunum og það skiptir miklu máli. Ég held að við þurfum að hafa í huga, þegar við förum í þá samninga, að þær tekjur sem menn telja sig geta aflað, með þeirri pólitík sem þeir setja fram, verði ekki til þess að skera þurfi einhvers staðar niður á móti. Mér skilst að í dag hafi verið lagt fram á ríkisstjórnarfundi mál tengt afnámi hafta en það er auðvitað mikið áhyggjuefni og er það stærsta sem við stöndum frammi fyrir í þjóðarbúskapnum. Það er mikilvægt að vel takist til og við höfum öll talað fyrir því að það sé það sem við viljum hjálpast að við að gera. Grunnurinn að því plaggi sem við ræðum hér snýr svo mikið að því hvernig það mál verkast allt saman. Hér er sagt að vöxturinn sé drifinn áfram af aukinni fjárfestingu, bæði atvinnuvega-, stóriðju- og íbúðafjárfestingu. Þetta sjáum við með mismunandi hætti eftir því hvar við stöndum í pólitíkinni, þ.e. hvað það er sem á að drífa þetta áfram. Ég hef áhyggjur af samneyslunni og þeirri pólitík sem birtist hér í þessu þingmáli. Svo að ég hlaupi hér fram og til baka í tillögunni þá koma fram á bls. 38 þessi stefnumið um útgjaldaþróun þar sem gert er ráð fyrir að raunvöxtur útgjaldahliðarinnar verði minni eða hægari en sem nemur raunvexti vergrar landsframleiðslu alveg fram til 2019. Það felur þá í sér að hlutfall frumgjalda án óreglulegra liða af vergri landsframleiðslu lækkar um 1 prósentustig. Þetta er mjög lág tala sem segir okkur það á mannamáli að pínulítil sneið af þjóðarkökunni fer í það að við getum rekið velferðarkerfið okkar og byggt upp innviði samfélagsins, og það er hætta á því að þeir veikist ef batinn verður ekki betri en hér ar lagt fram. Mér finnst þetta ekki vera sú framtíðarpólitík sem hér er að mörgu leyti lagt upp með. Það er talað um ferðaþjónustuna, hún sé ein helsta driffjöðrin. Það er mikið stólað á að hún skili miklu áfram. Ég hef líka áhyggjur af því. Hér hefur aðeins verið komið inn á að meiri hlutinn hefur ekki lagt til að ívilnun ferðaþjónustunnar minnki þrátt fyrir þennan mikla gang í henni. Uppleggið er svolítið það að verið er að byggja mörg og risavaxin hótel og það er talað um stækkun þjónustueininga hérna. Ég lít svo á að verið sé að tala um þetta stóra og mikla í staðinn fyrir að hugsa til framleiðninnar. Við þurfum auðvitað að fjárfesta miklu meira í menntun í ferðaþjónustu. Við þurfum líka að styðja betur við ferðaþjónustufyrirtækin, þessi litlu, sprotafyrirtækin þar, en maður hefur ákveðnar áhyggjur af öllum þessum risavöxnu hótelbyggingum, að þetta springi í andlitið á okkur. Ég geld varhuga við því að þetta sé eitthvað sem okkar litla þjóð þoli til framtíðar að eiga svona gríðarlega mörg hótel. Við þurfum að minnsta kosti að búa okkur undir að þessi grein geti tekið dýfu eins og hverjar aðrar greinar á einhverjum tímapunkti og að við séum þá undir það búin. Hér er talað um fjárfestingu atvinnuveganna, hversu lítil hún hefur verið, sem er í sjálfu sér alveg rétt. Hún hefur verið frekar lág, langt undir langtímameðaltali. Eins og segir og sést reyndar mjög vel á mynd á bls. 13 þá hefur hún ekki náð að halda í við afskriftir. Það er auðvitað afar áhættusamt að svo sé og kannski má segja að við séum að færa allt of mikið inn í framtíðina, meðal annars uppbyggingu samgangna og innviða þrátt fyrir þá peninga sem voru um daginn settir í samgöngur. Það er um margt áhyggjuefni, hvernig fólk stillir þessu hér upp. Talað er um að í stefnumiðum ríkisfjármálaætlunarinnar eigi afkoman að vera í kringum 10 milljarða og er í kringum 40, að því gefnu að þetta haldi. Það þýðir að afkomuferillinn byggist á þessu meginmarkmiði, að rekstrarafgangur verði, sem við teljum að sé í hættu miðað við það sem hér hefur verið sagt og gert. Ég fór í andsvar við formann fjárlaganefndar varðandi forinngreiðslur í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, þar sem gert er ráð fyrir 5 milljörðum frá og með árinu 2017 til að byrja með. Ég held að við séum öll sammála um að þetta eru miklir fjármunir inn í framtíðina. Lífeyrissjóðurinn heldur áfram að stækka og við þurfum að byrja að greiða til þess að þetta verði ekki ein stór sprengja í framtíðinni; það er mjög skynsamlegt að gera það. En það vekur athygli hér á bls. 24 að rekstrarreikningurinn á greiðslugrunni þarf að skila 5 milljarða aukningu á handbæru fé. Það liggur ekki á hreinu hvort nota á þá 5 milljarða, sem gætu orðið til á greiðslugrunni í handbæru fé, til að greiða niður þessa lífeyrisskuldbindingu eða inn á hana, eða hvort það þarf að taka lán fyrir henni. Eins og hv. formaður fjárlaganefndar sagði þá ætti að nota sem mest af því sem út af stæði í jákvæðum rekstri ríkissjóðs til þess að greiða niður skuldir. Við getum ekki margnotað sömu peningana og því hefur ekki verið svarað; hæstv. ráðherra svaraði því ekki, þegar ég spurði hann hér í andsvari við fyrri umræðu, hvort þetta væri með þessum hætti. Síðan eru óvissuþættir sem hér hefur verið farið inn á, varðandi Íbúðalánasjóð og framtíðarskipan hans. Hv. þm. Ögmundur Jónasson kom einmitt inn á að hvort sem það væri tengt krónu eða evru þá breytti það því ekki að fólk hefði ekki alls staðar sama aðgang að lánsfjármagni á sambærilegum kjörum, og það hefur því miður reynst vera þannig. Þess vegna skiptir máli að landsbyggðin verði tryggð gagnvart því ef gera á stórar breytingar á Íbúðalánasjóði, en hann hefur verið með ósjálfbæran vaxtamun mjög lengi. Við vitum að búið er að setja í hann fullt af peningum en ekki er tekið tillit til þess í þessari áætlun. Ef efnahagsleg áföll verða þá er ekki gert ráð fyrir neinu slíku enda get ég tekið undir það að það geti kannski verið erfitt. Mig langaði að koma aðeins inn á útgjaldasvigrúmið sem aðeins er farið í á bls. 28. Verið er að tala um að áætlanir feli í sér um það bil 4 milljarða kr. útgjaldasvigrúm sem á að ráðstafa á síðari stigum fjárlagagerðarinnar til einstakra málaflokka í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar. Það er kannski grundvöllurinn að því sem við ræðum hér að stefnumörkun ríkisstjórnarinnar kemur í raun ekki fram í þessu plaggi nema mjög yfirborðskennt. Í hverju á að fjárfesta, í einhverju öðru en því sem nú þegar er verið að gera? Hvað er það sem hægri stjórnin vill leggja áherslu á? Það er kannski það sem okkur vantar að vita, því að það er margt sem við getum haft skiptar skoðanir á þegar að því kemur. Það er sem sagt sett fram langtímaáætlun um þessa 4 milljarða en ekkert um það í hvað eigi að nota þetta. Það er reyndar talað um að helmingurinn verði ákvarðaður á næsta ári til varanlegra málefna og svo er talað um tímabundin átaks- og uppbyggingarverkefni. Það væri áhugavert að vita hvort stjórnarliðar hefðu einhverjar hugmyndir um hvað væri þarna undir, hvort þeir hefðu fengið einhverja kynningu á því. Mig langar líka að gera S-merktu lyfin að umtalsefni, svokölluð sjúkrahúslyf sem fólk fær þegar það er langveikt. Ég tek undir þá umræðu sem hér fór fram áðan að við þurfum að gera betur. Við getum gert betur mjög víða og þyrftum að huga að því. En auðvitað vekur það athygli að reglugerðin er tilbúin en hún hefur ekki verið tekin í framkvæmd og það er enn einn óvissuþátturinn sem við höfum ekki fengið formlega frá ráðherra. Velferðarráðuneytið hefur vissulega komið á fund fjárlaganefndar og gert grein fyrir því að um er að ræða fjárhæðir sem skipta milljónum sem ekki er gert ráð fyrir og þurfa væntanlega að koma inn á fjáraukalög. Það telst ekki ófyrirséð af því að ráðherra var jú búinn að láta búa þessa reglugerð til, en hefur ákveðið að hrinda henni ekki í framkvæmd enn sem komið er að minnsta kosti og það þýðir þá lækkun tekna það sem af er árinu. Hér eru nokkur önnur atriði sem ég vil nefna. Við tölum gjarnan um að reyna að halda uppi aga og viljum reyna að gera það. Þá er þessi óreglulegi liður og heildarútgjaldarammi er eitthvað sem ég held að við eigum að stefna að að draga verulega saman. Hægt er að áætla fyrir allflestum liðum þarna inni. Þeir eru ansi margir. Það eru lífeyrissjóðsskuldbindingar, fjármagnstekjuskattur ríkissjóðs, afskriftir skattkrafna, atvinnuleysi, Jöfnunarsjóður sveitarfélaga, ríkisábyrgðir, tapaðar kröfur og tjónabætur, framlög til Íbúðalánasjóðs, niðurfærsla á verðtryggðum húsnæðisskuldum og vaxtagjöld. Það er margt af þessu sem hægt er að áætla, þetta eru 512 milljarðar, sem er allt of há fjárhæð til að taka alltaf út fyrir sviga. Ég held að þeir sem vilja stýra ríkisfjármálum með aga hljóti að stefna að því að fækka þessum liðum. Hér eru svo önnur mál sem ekki er gert ráð fyrir í þessu plaggi, meðal annars frumvörp félags- og húsnæðismálaráðherra, sem kosta væntanlega töluvert mikið. Það er skrýtið að ekki sé gert ráð fyrir einu eða neinu þar. Það er því ekki óeðlilegt að maður geri athugasemdir við að í þessari áætlun, þetta er ekki léttvægt plagg, sé því ekki velt upp með hvaða hætti á að fjármagna hlutina. Við þurfum að taka þessa hluti til athugunar. Það er algjör synd að um sé að ræða þingsályktunartillögu í síðari umræðu, sem þýðir að hún kemur ekki fyrir nefndina aftur. Það er áhyggjuefni að formaður fjárlaganefndar skuli hvetja til þess að þetta verði samþykkt óbreytt, án þess að óska eftir því að gerð verði grein fyrir áhrifum af öllum þeim liðum sem ég hef hér farið yfir, það er áhyggjuefni að fólk ætli að samþykkja eitthvað sem það veit að gengur ekki upp. Ég hvet hv. þingmenn í meiri hlutanum til þess að velta þessu fyrir sér, þó ekki væri annað en að það kæmi fram í ræðum hjá þeim að þeir hefðu áhyggjur af tilteknum atriðum eða teldu að einhverju þyrfti að breyta o.s.frv.; það er að mínu viti ekki ábyrgt. Virðulegi forseti. Ég kem væntanlega í síðari ræðu og fer nánar yfir það sem minni hlutinn setti frá sér í sameiginlegu nefndaráliti og fer kannski nánar ofan í tiltekna liði.
Virðulegi forseti. Það eru nokkur atriði í þessari áætlun sem mig langar að ræða við hv. þingmann. Ég ætla að byrja hér á einu. Á bls. 2 er fjallað um sölu á eignarhlutum ríkisins í Landsbankanum og þar kemur fram að gert sé ráð fyrir því að sala á 30% hlut í Landsbankanum fari fram á árunum 2015 og 2016. Þegar við erum að samþykkja ríkisfjármálaáætlun vill maður hafa hana eins raunhæfa og gerlegt er. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort það hafi komið fram fyrir nefndinni að líkur séu á því að sala muni fara fram á hlutum í Landsbankanum á þessu ári eða því næsta. Mér þætti vænt um að fá viðbrögð frá hv. þingmanni við því hvort menn telji það í alvörunni gerlegt. Ef gert er ráð fyrir því í tekjuhluta þessarar ríkisfjármálaáætlunar þá erum við að leggja af stað með mikla skekkju. Maður sér það reyndar víðar. Það er alveg ótrúlegt hvað þetta er vanbúin ríkisfjármálaáætlun. Þó að ég fagni því að hún sé komin fram sem slík þá veit ég ekki hversu mikið gagn er í því þegar menn fara ekki af stað með allt inni, sérstaklega það sem vitað er um. Í öðru lagi vil ég nefna, varðandi sölu á eignarhlutum ríkisins í Landsbankanum, að það kemur fram í samþykktum Framsóknarflokksins að hann er andsnúinn því að Landsbankinn sé seldur, hann vill að hann sé samfélagsbanki. Ef ég skil það hugtak rétt þá er ekki gert ráð fyrir því að einn einasti hlutur sé seldur í þeim banka. Mig langar líka að vita, þar sem formaður nefndarinnar er framsóknarkona, hvort þessi umræða hafi átt sér stað og hvort einhverjar vöflur hafi verið á mönnum [[Forseti hringir.]]eftir að þessi stefna var samþykkt hjá Framsóknarflokknum.
Herra forseti. Nei, þetta hefur ekki komið til tals með formlegum hætti í nefndinni. Vissulega er heimild fyrir því að selja þennan hlut, en maður undrast, í ljósi þess sem hv. þingmaður rakti hér um samþykkt á flokksþingi framsóknarmanna, sem mér skilst að hafi verið einróma að formaður nefndarinnar leggur samt sem áður til að áætlunin verði samþykkt hér óbreytt. Þess vegna sagði ég í mínum lokaorðum að ég hefði gjarnan viljað heyra þingmenn meiri hlutans koma hér upp og gera grein fyrir því ef þeir teldu forsendur hafa breyst, það mætti þá ræða það. Auðvitað er það svo að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar, getur skipt um skoðun eins og við hin og kannski hefur hún gert það frá því hún sat á flokksþinginu, í það minnsta leggur hún þetta til. Nú veit ég ekki hvort hún hefur rætt það innan síns flokks eða hvað, en það hefur ekki verið rætt með neinum hætti hvað getur komið í staðinn. Fólk gerir ráð fyrir auknum tekjum, óreglulegum tekjum, sem kannski eiga að koma í staðinn, en þá er þetta plagg ekki rétt. Ef fólk er að falla frá því og segir sem svo: Við getum fengið þessa peninga annars staðar sem annars mundu koma af sölu Landsbankans - gott og vel, ef það eru rök þá þarf að segja: Og því erum við ekki sammála því sem hér stendur og leggjum til að o.s.frv. Það gerði hv. formaður fjárlaganefndar ekki. Því hef ég ákveðnar efasemdir. Það verður áhugavert að sjá hvernig þingflokkur Framsóknarflokksins greiðir þessu atkvæði.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Mig langar aðeins að ítreka spurninguna um ártölin af því gert er ráð fyrir sölu á þessum eignarhlutum á þessu ári og því næsta. Þá spyr maður sig: Hversu raunhæf er þessi áætlun þegar menn leggja svona af stað? Ég held að ég geti fullyrt að ekki standi til að selja hluti í Landsbankanum á þessu ári, það er alls óvíst hvert umhverfið er og hvort við yfir höfuð fengjum þá besta verðið fyrir hann. Það er ýmislegt sem maður veltir fyrir sér í sambandi við þessa áætlun. Í nefndaráliti meiri hlutans segir: „Í áætluninni kemur fram að uppsöfnuð vaxtagjöld ríkissjóðs frá bankahruni á verðlagi ársins 2015 nemi um 580 milljörðum kr. Því sé brýnt að selja eignarhluti í fjármálafyrirtækjum og öðrum félögum …“ Það er beinlínis sagt að það sé brýnt að selja þessa eignarhluti í fjármálafyrirtækjum og þar með er verið að byggja undir það sem fram kemur í ríkisfjármálaáætluninni um söluna á eignarhlutnum í Landsbankanum. Framsóknarmenn virðast því hafa selt þessa stefnu sína og þá er bara spurning fyrir hvað það var gert. Mig langar að spyrja hv. þingmann að lokum: Á bls. 34 í ríkisfjármálaáætluninni er verið að fjalla um endurskoðun á virðisaukaskattskerfinu. Þar segir, með leyfi forseta: „Endurskoðun virðisaukaskattskerfisins verður einnig haldið áfram með það fyrir augum að færa kerfið í einfaldara og nútímalegra horf og styrkja það sem tekjuöflunartæki.“ Út frá mínum lesskilningi, kópavogska lesskilningi, skil ég þetta á þann veg að menn ætli að hækka neðra þrepið enn frekar, búa til eitt þrep og lækka efra þrepið. Það þýðir með öðrum orðum að það á að hækka matarskattinn og skatt á nauðsynjavöru. [[Forseti hringir.]]Var þetta eitthvað rætt? Komu fram einhverjar hugmyndir um hvernig þetta ætti að gera að öðru leyti en í því sem ég er að lýsa hér?
Herra forseti. Því er fljótsvarað: Nei, þetta var ekki rætt varðandi virðisaukaskattsbreytingarnar. Það er kannski það sem gerðist, og var ekki gott vinnuferli, að ráðuneytið var fengið inn í fjárlaganefnd áður en ráðherra mælti fyrir málinu. Við vorum því að fjalla um eitthvað sem var búið að leggja fram, það var ekki búið að mæla fyrir því og ekki búið að eiga samtal við ráðherra, heldur var farið beint í ráðuneytið. Þannig að það verður öðruvísi og það er ekki hefðbundið að gera hlutina á þennan hátt og spurningar hafa vaknað síðar. Þetta fékk ekki mikla umfjöllun í fjárlaganefnd, svo það sé bara sagt, frekar litla. Við eigum lítinn hlut í tveimur öðrum fjármálafyrirtækjum sem kannski getur ekki endilega stoppað upp í það gat sem hér er verið að tala um. En auðvitað er það áhugavert - og ég hlakka til, af því að ég veit að einn hv. þingmaður framsóknarmanna kemur í ræðu á eftir - að vita hvað honum þykir um þetta. Ég held að þau þurfi að svara fyrir það. Mér hefði þótt vænt um að sjá hvað þeir þingmenn Framsóknarflokksins sem hvað mest hafa talað um skuldamál heimilanna hafa um þetta að segja af því að þetta er alvarlegt plagg. Mér finnst það mjög merkilegt ef fólk telur ekki ástæðu til að ræða þetta hér inni. Fólk kemur hér upp undir liðnum um störf þingsins, syngur tveggja mínútna söngvísur um hve ríkisstjórnin sé frábær, en svo getur það ekki tekið alvörudebat um alvörumál. Það er ótrúlegt, virðulegi forseti. Varðandi virðisaukaskattinn, svona rétt í restina, þá hefur ekki verið tekin umræða um það. Ég get heldur ekki séð annað, og skil það á sama veg og hv. þingmaður, en að hér verði eitt þrep og það þýðir hækkun á mat eins og öllu öðru.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019. Ég ætla mestmegnis að fjalla um formið og tilganginn í ræðu minni, en hann er sá að efla stefnumótandi umfjöllun um markmið og meginlínur. Það er þannig sem ég horfi til þessarar þingsályktunartillögu, þessarar ríkisfjármálaáætlunar, þ.e. markmið og megintilgang. Hér er auðvitað, ég undirstrika það, um áætlun að ræða. Tillagan hefur verið í umfjöllun hv. fjárlaganefndar frá því hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lagði hana fram fyrir Alþingi hér í apríl. Það er í samræmi við 25. gr. laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis. Þar er sérstaklega kveðið á um formið, í 6. mgr., og tillagan geymir útgjaldaramma næsta árs, greinargerð um tekjuöflun og breytingar þar á og áætlun fyrir næstu þrjú ár, þ.e. fram til ársins 2019. Það hefur ítrekað komið fram hér í umræðunni að þetta er í fyrsta sinn sem slík áætlun kemur fram og jafnvel hefur heyrst að taka beri tillit til þess. Ég vil ítreka að það er mikið framfaraskref sem ég tel að við séum að stíga hér og mjög mikilvægt, þegar við horfum til þeirra stefnumótandi áhrifa sem það hefur fyrir allt fjárlagaferlið og fjárlagavinnuna fyrir hvert ár, að setja þetta í þennan farveg. Hins vegar ber að hafa í huga, eins og meiri hlutinn bendir á í nefndaráliti sínu, að slík vinna við fjárlagagerð hefur hingað til tíðkast hjá fjármála- og efnahagsráðuneytinu og því byggir þessi tillaga fyrsta kastið að miklu leyti á þeirri vinnu sem venja hefur skapast um og nýtist það við þessa tillögugerð. Á það er jafnframt bent að í fyrra hefti fjárlagafrumvarps, sem við þekkjum og fáum hér í hendur að hausti, er fjallað um forsendur áætlunar líkt og við sjáum í kafla í þessari áætlun. Þar eru forsendur til næstu ára. Þó eru það nýmæli hér þau markmið sem eru tilgreind á helstu sviðum ríkisfjármálanna. Almennt á það við um alla stefnumótun að stefnu fylgja markmið. Markmiðum fylgir síðan aðgerðaáætlun og framkvæmd áætlunar og eftirlit og það gerist í þessari röð. Öll vinna verður markvissari og framkvæmd verður skilvirkari og öll endurskoðun og ákvarðanataka getur þar með orðið upplýstari og meðvitaðri. Það er þannig sem ég horfi til þessarar fyrstu framlagningar. Því er það svo, virðulegi forseti, að hér er verið að taka upp vinnubrögð sem geta, ef við fylgjum því eftir, gerbreytt aðkomu Alþingis og sýnt hverju við viljum áorka. Þá skiptir kannski mestu máli, þegar upp er staðið, að horfa til stöðu ríkissjóðs í því samhengi og til framtíðar og getu ríkissjóðs til að sinna því hlutverki sem við ætlum hinu opinbera. Í 25. gr. þingskaparlaga er kveðið á um form þessarar áætlunar eins og ég kom inn á. Í vinnslu er frumvarp til laga um opinber fjármál og í umfjöllun fjárlaganefndar. Í því frumvarpi er nánar kveðið á um fyrirkomulag fjármálastefnu og fjármálaáætlunar. Mig langar aðeins að koma inn á markmið þeirra laga. Í I. kafla, 1. gr., er talað um að tryggja heildstæða stefnumörkun í opinberum fjármálum til lengri og skemmri tíma. Í II. kafla þess frumvarps er fjallað um stefnumörkun hins opinbera í fjármálum, 4. gr. fjallar um stefnuna og markmiðin og greinargerð um þróun gjalda og tekna í samræmi við þau grunngildi sem fylgja skal. Það er örlítið komið inn á þetta í áliti meiri hluta hv. fjárlaganefndar. Ég vitna í meirihlutaálitið sem formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, fór vel yfir í sinni framsögu. Þar segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur til að framvegis verði gengið skrefi lengra í skiptingu á útgjaldaramma og honum ekki aðeins skipt eftir hagrænni skiptingu heldur einnig á hvert ráðuneyti og málaflokka þeirra. Þá taki áætlunin framvegis til fimm ára í stað fjögurra. Þessar breytingar eru í samræmi við 5. gr. frumvarps til laga um opinber fjármál sem fjallar um fjármálaáætlun. Að mati meiri hlutans felur sú grein í sér rammann fyrir ríkisfjármálaáætlanir frá og með næsta ári.“ Það er því trú mín og von að við séum hér að stíga skref inn í framtíðina með öflugt stefnumótunartæki sem aukið getur agann í ríkisfjármálum og gert okkur kleift að spila betur saman fjármálastefnu og gert þeim sem halda á peningamálastefnu kleift að taka mið af ríkisfjármálastefnunni. Það mun jafnframt gera okkur kleift að nálgast æskilegt aðhald og aga í ríkisfjármálum og auka líkurnar á að aðgerðir á skatta- og útgjaldahlið ríkisfjármála og peningamála standist. Þegar við horfum til verkfæra Seðlabankans eins og vaxtaákvarðana getum við vænst þess að þetta samspil geti orðið enn öflugra í að jafna hagsveiflur og viðhalda stöðugleika. Í 5. gr. frumvarpsins um opinber fjármál er þannig nákvæm útlistun á áætlun um efnahagsþróun, afkomu og um efnahag. Í tillögunni nú er gerð grein fyrir þjóðhagslegum forsendum og þeim efnahagslegu aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur staðið að. Jafnframt er farið yfir þær forsendur sem liggja að baki afkomuþróun og það sem er kannski mest um vert, þegar í hlut á áætlun, er að gerð er grein fyrir þeim óvissuþáttum sem vissulega geta haft áhrif þar á. Þeir óvissuþættir, eins og komið hefur fram í umræðunni hjá mörgum hv. þingmönnum, eru stærstir: áætlun um losun gjaldeyrishafta og áhrif kjarasamninga. En það eru fleiri þættir, eins og vaxandi öldrun, lífeyrisskuldbindingar og afdrif Íbúðalánasjóðs, hvaða leið við förum með hann. Það er vissulega komið vel inn á þá þætti. Það er gert á bls. 24 í þingsályktunartillögunni sjálfri. Þar er, til viðbótar því sem ég nefndi, rætt um vaxtakjör. Það á auðvitað margt eftir að koma í ljós og mögulega verða breytingar vegna áhrifa af framkvæmd áætlunar um losun hafta og hvernig við vinnum úr þeim kjarasamningum sem liggja fyrir á almennum vinnumarkaði sem nær til um 70.000 launþega. Hér er jafnframt að finna tekju- og gjaldaáætlun á tímabilinu, þessu fjögurra ára tímabili 2016–2019, og þá er í lokakafla farið yfir fjármál sveitarfélaga í tengslum við fjármál ríkisins. Þrátt fyrir að rammi útgjalda liggi ekki fyrir þá er mjög mikilvægt að geta nú í fyrsta skipti séð ákveðin markmið á helstu sviðum ríkisfjármálanna. Þannig má sjá meginmarkmiðin og eru þau dregin saman í nefndaráliti meiri hlutans. Þar segir um afkomu ríkissjóðs, með leyfi forseta: „Tekjuafkoma ríkissjóðs batni jafnt og þétt yfir tímabilið og afgangur verði orðinn a.m.k. 1% af vergri landsframleiðslu (VLF) árið 2018.“ Í öðru lagi segir: „Frumtekjur vaxi ekki umfram vöxt VLF frá 2015 fram til ársins 2019.“ Eins og reyndar hefur komið fram í fjárlögum þá erum við að tala um fínt jafnvægi þarna á milli, ef við getum orðað það þannig. Einnig segir um skuldir ríkissjóðs: „Brúttóskuldir lækki um 10% að nafnvirði og lækki um 15% sem hlutfall af VLF frá árslokum 2015 til ársloka 2019.“ Það mun, eins og kemur glögglega fram í tillögunni, að hluta til gerast vegna þess að framleiðslan er að vaxa hlutfallslega hraðar en við greiðum niður skuldir. Þannig hefur þegar tekist að stöðva samfellda skuldasöfnun - það er kannski mikilsverðast í þessu - þá skuldasöfnun sem við höfum séð frá 2008 eða á árunum eftir fall bankakerfisins. Þegar á fyrsta fjárlagaári þessarar ríkisstjórnar var lagt upp með jákvæða afkomu, tekjur umfram gjöld, og skuldasöfnun var þar með stöðvuð. Í framhaldinu er mjög mikilvægt að stuðla að efnahagslegum stöðugleika og ekki síst viðhalda þeim stöðugleika sem náðst hefur. Við höfum ekki upplifað jafn langt tímabil og nú hefur verið hvað varðar verðstöðugleika með verðbólguna samfellt síðasta árið undir verðbólguvikmörkum Seðlabanka Íslands. Það er staðreynd, virðulegi forseti. Í áætluninni kemur fram að óvissa er um útkomu kjarasamninga, eins og ég kom inn á, og möguleg áhrif þeirra á verðlag. Nú liggja fyrir samningar á almenna vinnumarkaðnum og útlit er fyrir, ef marka má fyrstu viðbrögð, að þeir einir og sér þurfi ekki að raska þeim stöðugleika sem náðst hefur. Þó hefur komið fram í máli framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins að samningarnir muni setja þrýsting þar á en ekki með þeim hætti eins og ýtrustu kröfur gerðu jafnvel ráð fyrir. Fyrirtækin geta með framleiðniaukningu og hagræðingu takmarkað verðhækkanir og það verður viðfangsefni atvinnulífsins. Það er mikilvægt að niðurstaðan verði áframhaldandi stöðugleiki og það er forsenda þess að samningarnir skili sér áfram í batnandi kaupmætti. Það er mikil óvissa með áhrif fyrirhugaðrar áætlunar um framkvæmd losunar gjaldeyrishafta þegar til þess kemur. Það er greint frá því, það er ekkert verið að fara í grafgötur með það, í tillögunni. Flestir ef ekki allir hv. þingmenn sem hafa rætt áætlunina hér hafa komið að þeim þætti. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, virðulegi forseti, ætlaði ég að koma inn í umræðu um þetta mál fyrst og fremst til að ræða um formið og umgjörð ríkisfjármála. Undirbúningur að þessari umgjörð hefur verið í vinnslu um lengra skeið og var lögfest í þingsköp árið 2011. Ég hef oftsinnis talað um mikilvægi þess að vinna út frá stefnu og meginlínum, út frá heildarstærðum, með þessu lagi. Þess vegna fagna ég því mjög að nú erum við að taka þessa áætlun hér inn í fyrsta skipti í þessu formi þó að undirbúningurinn hafi sannarlega verið byrjaður miklu fyrr. Ég mundi vissulega vilja ræða hér einstaka liði, bæði þá sem snúa að þjóðhagsforsendunum og aðgerðir sem snúa að tekju- og útgjaldaáætlun sem fjallað er um á bls. 29–35 í tillögunni og efnahagslið fjármálanna og þá aðallega áætlanir sem snúa að niðurgreiðslu skulda. Ef ríkissjóður á að vera í færum til að virka á stöðugleika og til að jafna hagsveiflur þá er mjög mikilvægt að við vinnum áfram að því að koma niður skuldum. Meiri hlutinn fjallar um þessa þætti á bls. 2 í nefndaráliti sínu. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar, fór ágætlega yfir þá skiptingu. En í töflu á bls. 4 í tillögunni sjálfri er síðan ágætisyfirlit yfir þær aðgerðir sem birtast í stefnu ríkisstjórnarinnar; aðgerðir sem snúa að sköttum á tekjuöflunarhliðinni og útgjöldum á debethliðinni. Þær þjóðhagslegu forsendur sem ég hef kannski rætt hvað mest í tengslum við formið og umgjörðina eru grundvallaðar í þessari áætlun. Í tilefni kjarasamninga og umræðu um vinnumarkaðinn þá er athyglisverð mynd á bls. 9 í tillögunni sem sýnir þróun kaupmáttar og verðbólgu allt frá aldamótum. Þar kemur fram að verðbólgan hefur verið meiri á þessu tímabili hingað til ef tímabilin 2002/2003 og 2013/2015 eru undanskilin. Það er kannski til marks um aðdragandann að því sem fór úr böndunum, eða kannski birtingarmynd öllu heldur þessa tíma 2003/2007 - auðvitað má marka upphafið að ýmsum aðgerðum í upphafi aldamóta, en ég vil þó árétta að ef við horfum fram á veginn, og á þann stöðugleika sem þó hefur náðst frá árinu 2013 og hingað til, þá er mikilvægasta verkefnið okkar til framtíðar litið að tala um þær kringumstæður og vinna á þeim forsendum. Það blasir við að aðgerðapakki hæstv. ríkisstjórnar og þeir samningar sem þegar liggja fyrir, og ná til um 70.000 launamanna, samningar við opinbera starfsmenn, sem vonandi fara að nást, og framkvæmd losunar gjaldeyrishafta, eru allt saman, þ.e. kjaramálin og þessi framkvæmd, stóru liðirnir í þeirri óvissu sem er undir. Ég vil í lokin vitna í tillöguna sjálfa þar sem ég talaði mest um form og umgjörð hennar; ég samþykki að sjálfsögðu þessa áætlun sem slíka. Þetta er áætlun og áætlun setur okkur alltaf í þann farveg að horfa á stefnumarkandi aðgerðir; við þurfum að átta okkur á því hvað getur haft áhrif á áætlunina og endurskoða hana reglubundið. Ég get í því ljósi tekið undir þau orð að undiráætlanir gætu verið hluti af þessari heildaráætlun, en það var nefnt hér í umræðum. Samgönguáætlun - ef ég man rétt var það hv. þm. Ögmundur Jónasson sem kom inn á það - er dæmi um slíkt, þar sem mikil útgjöld eru fram undan. Það er auðvitað dæmi um undiráætlun að ríkisfjármálaáætlun. Ég ætlaði að í lok ræðu minnar að vitna í tillöguna þar sem sagt er, með leyfi forseta: „Jafnvægi í ríkisbúskapnum með hallalausum og sjálfbærum ríkisrekstri er sterk undirstaða fyrir efnahagslífið. Stöðugur og sjálfbær hagvöxtur sem styðst við ábyrga stjórn efnahagsmála er megininntak ríkisfjármálaáætlunar 2016–2019.“ Ég met það svo, virðulegi forseti, að þetta sé sú umgjörð sem við erum að fikra okkur inn í, markmið sem við stefnum að, þ.e. að vel takist til með framkvæmd losunar hafta og að aðhalds verði gætt í ríkisfjármálum, að við vinnum að því að taka tillit til áhrifa kjarasamninga, metum þau, og áfram verði haldið með stöðugleika að leiðarljósi og markmið um niðurgreiðslu skulda. Þannig horfi ég til þessarar áætlunar og auðvitað er best að hún verði í framhaldinu sem raunhæfust og ítarlegust.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann leggur áherslu á og kann að meta vandaða áætlanagerð, metur gildi hennar, og ég er sammála hv. þingmanni hvað það varðar. Við höfum ekki verið sérstaklega flink í því að gera vandaðar áætlanir í ríkisfjármálum, eins og fjáraukalögin hafa sýnt, þó að okkur hafi tekist að laga það, alla vega á síðasta kjörtímabili, heilmikið frá því sem áður var. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því, og hvort það rýri ekki gildi áætlunarinnar, að hún er þegar farin svo mikið úr skorðum, bæði með skattbreytingunum og kostnaði vegna þeirra og svo með húsnæðisfrumvörpum hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra sem ekki er gert ráð fyrir í áætluninni. Hitt sem ég vil spyrja hv. þingmann um er: Í áætluninni er fjallað um það brýna verkefni að greiða niður skuldir. Ég held að við séum öll sammála því að það er viðkvæm staða fyrir skulduga þjóð að geta ekki greitt niður sem fyrst að stóran skuldastabba. En gert er ráð fyrir að nafnverðið verði greitt niður með sölu á 30% hlut í Landsbankanum eða sölu í öðrum fyrirtækjum. Nú hefur Framsóknarflokkurinn samþykkt það fyrir sitt leyti að hann vill ekki selja hlut í Landsbankanum. Ég vil biðja hv. þingmann um að fara yfir það hvort þetta standist í ríkisfjármálaáætluninni, hvort framsóknarmenn muni greiða því atkvæði. Ef ekki: Hvaða önnur félög - vita hv. þingmenn Framsóknarflokksins það - er verið að tala um að selja ef ekki tekst að selja hlutinn í Landsbankanum?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir hennar spurningar. Þegar kemur að aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að greiða fyrir gerð kjarasamninga á almennum vinnumarkaði þá er það umfangsmikil aðgerð og það kemur vel fram í áætluninni að það er óvissuþáttur hvernig fer um niðurstöðu kjarasamninga. Ég held að það hafi verið óhjákvæmilegt að hæstv. ríkisstjórn kæmi með myndarlegt útspil og náð að tengja saman umbætur á húsnæðismarkaði, og ekki síst úrbætur í félagslegu húsnæði, og aðgerðir á skattahliðinni, sem hefur áhrif á tekjuöflunarhliðina, til að auka ráðstöfunartekjur og bæta í hvað varðar kjör þeirra lægstlaunuðu. Meginmarkmiðin náðust, lægstu laun verða hér í lok tímabils 300.000 kr., lægstu launin hækkuðu mest. Síðan eru mildari áhrif upp launastigann. Þetta met ég mikils. En gagnvart áætluninni þá met ég það þannig - það er komið inn á það í áætluninni - að þetta er vissulega óvissuþáttur og hann er umfangsmikill en athygli okkar er vakin á því. Ég tel það því ekki rýra gildi áætlunarinnar en ég virði þó það sjónarmið hv. þingmanns. Þegar fram í sækir verðum við með sterkari útgjaldaramma og raunhæfari og ítarlegri áætlun. Við getum þá gefið okkur fyrir fram hver möguleg áhrif og umfang slíkra samninga verði. Ég [[Forseti hringir.]]verð að svara risastórri spurningu, seinni spurningu, í seinna andsvari.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég sakna þess, verð ég að segja, að stefnumál ríkisstjórnarinnar hafi ekki fengið meira rými í ríkisfjármálaáætluninni og húsnæðismálastefna hafi til dæmis ekki fengið neitt rými í áætluninni sjálfri því að hún var ekki að detta niður rétt á meðan verið var að semja á almennum vinnumarkaði. Ég vona að hv. þingmaður geti svarað mér um sölu í Landsbankanum, hlutunum þar, og afstöðu Framsóknarflokksins. Ef það verður ekki gert bið ég hann um að upplýsa mig um hvaða önnur félög eru þarna undir; þau sem nefnd eru en ekki tilgreind sérstaklega þegar talað er um önnur félög sem eigi þá að selja til að greiða niður skuldir. Ég spyr hvort hv. þingmaður átti sig á því að ef hann greiðir atkvæði með ríkisfjármálaáætlun óbreyttri sé hann að samþykkja að fara gegn 69. gr. laga um almannatryggingar með því að samþykkja að þeir sem þurfa að reiða sig á bætur fái ekki hækkanir í takt við þróun á vinnumarkaði.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir spurningarnar. Ég kem fyrst að þeirri ályktun flokksþings framsóknarmanna að horfa til Landsbankans sem samfélagsbanka. Hugmyndafræðin er góð og ég sé ekki að við getum ekki haldið okkur við það sem lagt er upp með í ríkisfjármálaáætlun, um að selja 30% hlut; ég tel það afar æskilegt að við losum um hluti til að geta greitt niður skuldir, sem til var stofnað meðal annars til að endurreisa fjármálakerfið sem hefur tekist með ágætum. Það rýrir í engu að hægt sé, með 70% hlut, að stuðla að því að hér sé samfélagsbanki í meirihlutaeigu ríkissjóðs.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Mér finnst það athyglisvert sem hann segir hér í restina. Ég hélt að það hefði verið samþykkt að selja ekki þessi 30% sem heimild er fyrir í dag. Mig langaði til að ræða aðeins við þingmanninn um fjárfestingarnar sem gert er ráð fyrir í þessu plaggi. Á bls. 6 segir, með leyfi forseta: „Hið lága fjárfestingarstig hins opinbera undanfarin ár megnar ekki að vinna upp afskriftir. Við þær aðstæður gengur á fjármunaeignir sem dregur úr vaxtargetu hagkerfisins til frambúðar.“ Þarna liggur fyrir að ekki á að auka fjárfestingar hins opinbera. Þetta er um það bil 1,2% af vergri landsframleiðslu. Ég held að það hafi verið 4–5% fyrir hrun. Auðvitað hugsar maður til þess að verið er að setja þessa innviðauppbyggingu yfir á framtíðina og til barnanna okkar. Þó að ríkisstjórnin hafi kastað einhverjum smáaurum í það liggur engin framtíðarsýn fyrir. Ég vil spyrja þingmanninn hvort honum finnist þetta ekki áhyggjuefni og hvort honum finnist ekki að leggja þurfi fram skýrari mörk. Við erum ekki bara að tala um hlutfall af landsframleiðslu, 2017, 2018 og 2019 er þetta nánast sama talan, 30 milljarðar, 30 til 32, eitthvað slíkt. Þetta getur tæplega talist ásættanlegt. Það er líka talað um eitthvert 6 til 7 milljarða svigrúm en ekkert sagt til um það í hvers konar fjárfestingar það eigi að fara. Því spyr ég þingmanninn: Veit hann eitthvað annað en við um þessar fjárfestingar? Telur hann ekki að við þurfum að fjárfesta í uppbyggingu á heilsugæslu eða hjúkrunarheimilum eða öðru slíku, einhverjum innviðum ferðaþjónustunnar og allt það sem við höfum rætt um hér? Þetta svigrúm virðist ekki segja okkur að það sé fram undan.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir spurninguna sem snýr að fjárfestingu. Fjárfestingar hafa sannarlega verið að vaxa á liðnum árum, en þó hægar en við hefðum kosið. Vöxturinn eins og hann birtist okkur í þessari áætlun er aðallega drifinn áfram af fjárfestingu atvinnuvega. Það er mjög mikilvægt. Nú er það svo að við þurfum að fjárfesta umfram eðlilegt viðhald og endurnýjun og þegar við horfum á samspil fjárfestinga og afskrifta þá eru innviðir ekki eignfærðir í efnahagsreikningi ríkissjóðs, en stendur mögulega til að bæta í þar. Þá er erfitt að meta allt sem við þekkjum úr atvinnulífinu sem línulegar afskriftir, vegna þess að yfirleitt duga þeir innviðir sem við fjárfestum í til mun lengri tíma, í marga tugi ára. Við þyrftum þá væntanlega að horfa á eitthvert hrakvirði í því. Til að ég svari nú í einhverju spurningunni þá finnst mér það jákvæðasta, eins og kemur fram í áætluninni, að fjárfestingin er drifin áfram af fjárfestingum í atvinnulífinu. Við höldum sjó í fjárfestingum hins opinbera.
Herra forseti. Ég hefði nú viljað fá skýrari svör frá hv. þingmanni um þetta efni. Ég held hann hafi skotið sér svolítið undan því að svara því hvort þetta er ásættanlegt eins og það lítur út í þessari áætlun. Ég tel svo ekki vera. Við vitum alveg að hér er kallað á fjárfestingar víða að og samgönguáætlun, eins og hér var sagt, er ekki undir og ekki er gert ráð fyrir Landspítalanum o.s.frv. Það er mjög margt í grunninnviðunum sem er augljóslega ekki hægt að taka á miðað við þetta. Hv. þingmaður svaraði því ekki hér áðan, þegar spurt var um almannatryggingarnar, að þær fylgdu ekki lögum og launaþróun. Það væri áhugavert að fá svar hans við því. Það er auðvitað eitt af þessum prinsippum sem við viljum væntanlega fara eftir og viljum ekki láta brjóta á fólki. Það kemur fram í þessu plaggi að samneyslan er nánast að komast í sögulegt lágmark ef þetta gengur eftir. Mig langar til að spyrja hv. þingmann [[Forseti hringir.]]hvort það sé eitthvað sem Framsóknarflokkurinn getur sætt sig við.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Aðeins varðandi fjárfestinguna svona til að bæta við: Jú, vissulega er hið opinbera að fara í fjárfestingar sem ekki koma skýrt fram í áætluninni en eru þá til bóta, í plús á fjárfestingarhliðinni, þannig að það er í sjálfu sér jákvætt. Hv. þingmaður nefndi hér Landspítala og innviði í ferðaþjónustunni, svo eru auðvitað atvinnuvegirnir hér. Atvinnugreinin sem slík í ferðaþjónustunni er að byggja hér upp gríðarlega, sem við gætum kallað ytri gerð ferðaþjónustunnar. Við megum ekki gleyma því að greina þarna á milli þess sem við köllum innviði, sem nýtast öllum þegnum þjóðfélagsins, og ytri gerðarinnar þar sem atvinnugreinin verður að fá svigrúm og rými til að fjárfesta í hótelum og fleiru.
Forseti. Það er ástæða til að þakka hv. þingmanni fyrir athyglisverða ræðu, hún var ágæt samantekt á nokkrum meginatriðum þessarar tillögu, einkum forsendum hennar og ramma. Á það var minnt að upphaf hennar mætti finna á árinu 2011. Það er rétt hjá þingmanninum að það hefur verið nokkurra kjörtímabila verkefni að reyna að koma þessum málum í þolanlegt horf. Vonandi er það rétt hjá honum að sú tilraun sem hér er gerð með framlagningu þessarar ríkisfjármálaáætlunar verði vísir að einhverju meira og einhverju sem getur gefið okkur fastara form og meiri aga í þessum efnum. Ég vil hins vegar nota tækifærið vegna þess að áætlun af þessu tagi er pólitísk þó hún sé auðvitað tæknileg að sumu leyti; hún er pólitísk og varðar ekki bara ríkisfjármálin í þröngum skilningi heldur líka beinlínis stefnu flokkanna og ríkisstjórnarinnar. Ég ætlaði að taka dæmi úr skattamálunum og spyrja hv. þingmann hvað sé á ferðinni í þeirri lýsingu sem gefin er á skattamálunum í kafla 3.4 í tillögunni, þar sem farið er nokkuð þokukenndum orðum um framhald endurbóta, væntanlegra eða meintra, á virðisaukaskattskerfinu og síðan talað um tekjuskattinn. Þar getur maður gert ráð fyrir að haldið verði áfram breytingum [[Forseti hringir.]]á honum, sem lofað er í sérstökum frumvörpum sem lögð verða fram samhliða frumvarpi til fjárlaga að hausti, eins og hér stendur, með leyfi forseta.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir spurningar sem sneru að stefnumörkun í skattamálum. Það er ágætisyfirlit hér á bls. 4 um aðgerðir og það er sannarlega hárrétt hjá hv. þingmanni að í slíkum aðgerðum á tekjuöflunarhlið ríkisfjármálanna birtist að mörgu leyti sú skattstefna sem hver ríkisstjórn hefur hverju sinni. Hv. þingmaður kom inn á virðisaukaskattskerfið, sem er okkar öflugasti skattstofn í tekjuöflun, og lagt er upp með að einfalda það kerfi og þrengja bilið á milli. Ég styð þá leið að því marki að virðisaukaskattskerfið er síður til þess fallið að jafna kjör í þjóðfélaginu en tekjuskattur. Nú sjáum við jafnframt, ef við komum að tekjuskattinum, að þar er verið að fara í þá átt að taka eitt bil út, þannig að það verða bara tvö þrep. Ég vil átta mig mun betur á því hvaða jöfnunaráhrif það hefur, til dæmis á þá kjarasamninga sem nú er búið að klára á almenna vinnumarkaðnum áður en ég fullyrði um það; ég vil alla vega ekki ganga lengra í þeim efnum, ég vil skoða tekjujöfnunaráhrifin. Varðandi tryggingagjaldið á atvinnulífið þá er lagt upp með að lækka það og ég styð það. Ég held jafnvel að fara þurfi hraðar í það í ljósi nýjustu samninga.
Ég þakka þingmanninum fyrir svörin. Það er kannski ekki alveg óvænt að hann styðji lækkun á tryggingagjaldi til atvinnulífsins, og má ég segja til sjálfstætt starfandi manna, þar á meðal sjálfstætt starfandi manna yfir sextugt, úr því hv. þm. Össur Skarphéðinsson er hér í salnum með sína ágætu tillögu um niðurfellingu eða léttingu á því tryggingagjaldi. Það væri fróðlegt að heyra betur frá hv. þingmanni afstöðu hans til virðisaukaskattskerfisins. Hvað er átt við með því að færa það í einfaldara og nútímalegra horf? Er þingmaðurinn á því að aðeins eigi að vera eitt þrep í virðisaukaskatti úr því það gegnir ekki hlutverki sem tekjujöfnunarkerfi að hans mati? Er það þannig að þar eigi ekki að vera neinar undanþágur, til dæmis menningarlegar undanþágur? Hver er stefna Framsóknarflokksins í þessu? Og hvað er það sem í raun og veru birtist okkur í þessari áætlun?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir mjög góðar spurningar sem snúa að mikilvægum lið í slíkri áætlun sem er tekjuöflun og skattar. Varðandi virðisaukaskattskerfið þá er framtíðarsýn þessarar ríkisstjórnar eitt þrep. Skref var stigið í síðustu fjárlögum í þá átt að þrengja á milli þrepa vegna þess að óæskilegir hvatar skapast þegar of langt er á milli þrepa. Það er ágæt skýrsla frá OECD sem styður það. Varðandi félagsleg markmið þá hefur það verið gagnrýnt þegar virðisaukaskattskerfið er notað að þá er verið að gata það. Ég vil horfa til skattkerfis, þegar við horfum til félagslegra markmiða og þess að styðja við þriðja geirann á allan hátt, og veita undanþágur í því í samræmi við það sem við þekkjum hjá öðrum þjóðum.
Herra forseti. Ég ræddi þessa áætlun við fyrri umr. þegar hún kom fram og ætla að reyna að forðast að endurtaka það sem ég sagði þar en fjalla frekar um hana eins og hún er á þessu stigi og það sem nýtt hefur bæst við. Ég verð þó að segja að ég sem beið spenntur eftir þessu plaggi verð fyrir vonbrigðum. Ég hafði gagnrýnt undanfarin tvö ár eða eitt og hálft ár að hæstv. ríkisstjórn skyldi ekki hafa lagt í vinnu við sjálfstæða áætlanagerð og látið myndarlegt sérrit fylgja fjárlögum eða haft að minnsta kosti fylgihefti fjárlaganna vel úr garði gert, rit af því tagi sem komu út ítrekað í tíð fyrri ríkisstjórnar, sjálfstæð rit þar sem lögð var talsverð vinna í að reyna að grína inn í framtíðina. Hér er loksins komin tillaga í samræmi við ákvæði þingskapa um að ráðherra leggi slíkt fyrir á vorþingi, en hún er þó ófullburða, hún er ekki með þeim römmum og þeirri skiptingu niður á málaflokka sem ætlunin er að verði, hún uppfyllir t.d. alls ekki væntingar í samræmi við frumvarp sem hér er líka til meðferðar um opinber fjármál. Hvað um það. Við skulum vona að þetta standi áfram til bóta og smátt og smátt komist verklagið í þessum efnum í fastmótað og gott form. En það er innihald þessarar áætlunar sem er auðvitað aðalvonbrigðin, hvað framtíðarsýn fyrir þróun ríkisbúskaparins er dauf næstu fjögur árin og miklum mun dapurlegri en ég hafði gert mér vonir um strax fyrir nokkrum árum síðan þegar fór að rofa til í hagkerfinu hjá okkur á árinu 2010/2011, svo maður tali nú ekki um núna þegar hagvöxtur hefur verið samfelldur frá árinu 2011 og horfur eru á honum áfram þokkalegum, nokkuð meiri en í helstu viðskiptalöndum okkar, það er batnandi ástand í búskapnum. Hér birtist ríkisfjármálaáætlun sem þýðir að við munum nánast hjakka í sama farinu næstu fjögur árin. Það verður sáralítill bati á búskap ríkisins og í raun og veru stöðvast batinn og við höldum nokkurn veginn sjó næstu fjögur árin ef svo heldur sem horfir. Er metnaður hæstv. ríkisstjórnar ekki meiri en þetta? Það virðist ekki vera. Hæstv. forseti. Ég sé að það er greinilegt að okkur stjórnarandstæðingum er ætlað að ræða þetta einum. Hér er ekki einn einasti stjórnarsinni í þingsalnum, ekki einn einasti, [[Gripið fram í.]]jú, einn er hér í hliðarsal, gerir vart um það, en auðvitað hefði verið gaman að hafa hér hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og forustulið ríkisstjórnarinnar í fjárlaganefnd, efnahags- og viðskiptanefnd o.s.frv., en það er ekki. Þau sýna þessari áætlun sinni ekki mikla virðingu. Kannski eru þau ekkert sérstaklega stolt af henni. Ég ætla þá líka að vona að það sé vegna þess að þau hálfskammast sín fyrir hana því hún er aum, hún er allt of léleg. Hún birtir framtíðarsýn sem ég er að minnsta kosti algerlega ósammála, bæði pólitískt og efnahagslega. Hún birtir okkur þá framtíðarsýn sem ég tel vera ljótustu einstöku töluna í þessu öllu saman og má lesa hana út úr töflu á bls. 19, en í reynd er hún falin miklu aftar í plagginu þar sem talað er um þróun frumjöfnuðar og frumgjalda ríkisins inn í framtíðina, það þarf aftur á bls. 38 til að finna töluna. Það er talan um þróun frumgjalda án óreglulegra liða sem hlutfall af landsframleiðslu. Hvaða tala er frumgjöld án óreglulegra liða? Það er hinn raunverulegi rekstur ríkisins án vaxtakostnaðar. Það er umfang ríkisbúskaparins að slepptum fjármagnsliðum, frumgjöldin án vaxtakostnaðarins og frumtekjurnar án vaxtatekna. Þetta hlutfall á að lækka jafnt og þétt í tíð þessarar ríkisstjórnar samkvæmt fjármálaáætlun hennar og vera komið niður í 23,4% árið 2019. 23,4%. Þetta er algerlega óásættanlegt, að minnsta kosti þeim sem vilja að Ísland tilheyri áfram norrænum eða vestur-evrópskum velferðarríkjum, því svo aumt getum við auðvitað ekki haft ástandið að við verjum svona litlum tekjum, svona litlu hlutfalli af þjóðartekjunum á hverju ári í í raun og veru þetta allt saman, í frumgjöld. Samt er afkoman í járnum. Þetta stafar auðvitað af því að tekjugrunnur ríkisins er ósköp einfaldlega of veikur eins og ríkisstjórnin leggur hlutina upp. Það er vegna þess að ríkisstjórnin er ýmist búin að eða er að undirbúa að afsala ríkinu tekjum, sem væru miðað við það sem þær gáfu af sér þegar þær voru til staðar um 30 milljarðar, svo eiga að bætast 9–11 milljarðar eða jafnvel 16 í töpuðum tekjuskatti núna tengt kjarasamningunum. Þetta er auðlegðarskattur sem gaf af sér 10,5–11 milljarða tvö síðustu árin sem hann var lagður á, hann var vaxandi skattstofn, hann var á uppleið, vegna þess að auðurinn er að aukast hjá ríkasta hluta Íslendinganna. Þetta eru milli 5 og 6 milljarðar, sennilega nær 6 milljörðum á núgildandi verðlagi vegna lækkunar tekjuskatts á miðþrepi. Þetta eru að minnsta kosti 5 milljarðar í lægri veiðigjöldum en afkoma sjávarútvegsins byði augljóslega upp á að hann greiddi. Sögulegasta milliuppgjör sem ég hef séð nokkurn tímann var þriggja mánaða uppgjör Granda á dögunum með 40% framlegð, vissulega afbrigðilega góð loðnuvertíð sem dettur inn á þann tíma, en það er alveg sögulegt að sjá þetta. 40% framlegð út úr rekstrinum á fyrstu þremur mánuðum ársins. Þarna er tekjutap upp á líklega 5 milljarða plús/mínus, nú man ég ekki töluna nákvæmlega, vegna þess að ríkisstjórnin fellir niður vörugjöld á einu bretti, þar með talið sykurskatt upp á 3 milljarða, lækkar efra þrepið í virðisaukaskatti um 1 prósentustig, hækkar að vísu matarskattinn á móti en það dugar ekki til, þannig að nettótekjutapið eru 5 eða 6 milljarðar. 2 milljarðar í viðbót detta út um næstu áramót þegar orkuskatturinn fellur niður, það vill þessi ríkisstjórn, og síðan hefur hún ekki látið ýmsa krónutöluskatta fylgja verðlagi. Hún hefur ekki fært upp til verðlags bensíngjöld, olíugjöld, þungaskatt og margt fleira undanfarin tvö ár og alls ekki síðast, verðbólgan hefur að vísu ekki verið mikið en ríkisstjórnin hefur ekki notað lagið til að vinna upp slakann. Þetta þýðir til dæmis að markaðir tekjustofnar Vegagerðarinnar gefa af sér 11 milljörðum kr. minna en ef þeir væru nýttir til fulls. Þarna er eitthvert milljarða tekjutap vegna þess að menn hafa ekki látið krónutölugjöldin fylgja verðlagi. Jæja, þá er ég kominn í 30 milljarða, að minnsta kosti 29 með þessari einföldu jöfnu. En þetta eru þær tekjur sem skattstofnarnir voru að gefa af sér þegar þeir voru lagðir niður eða gera núna og segir okkur ekki hvað þeir mundu gefa með vaxandi þjóðarveltu í þjóðarbúskapnum, sem sagt meira. Og nú á að bæta þarna umtalsverðri tölu við, 20 milljörðum skulum við segja í formi tekjutaps og aukinna útgjalda. Þannig að þarna er að myndast býsna mikið bil. Við erum komin í stærðargráðuna 50 milljarðar kr. sem afkoman í sjálfu sér gæti verið betri. Auðvitað er dæmið ekki alveg svona einfalt. Að sjálfsögðu hafa kjarasamningar núna líka tekjuáhrif, bæði útgjalda- og tekjuáhrif. Tímabundið getur vel verið að ríkissjóður fljóti ágætlega ef hér er vaxandi þensla og verðbólga í pípunum sem sá sem hér talar óttast verulega, en það er skammgóður vermir eins og reynslan kennir okkur að veikja hina stabílu tekjustofna og lifa á froðutekjum á meðan hagkerfið er í uppsveiflu. Því hvert fara þær ef hagsveiflan snýst við? Þær gufa upp, þær hverfa og eftir stendur tekjugrunnurinn veikari. Þetta leiðir til þess að ríkisstjórnin, fangi sinnar eigin stefnu, neyðist til að setja fram ríkisfjármálaáætlun sem er í járnum, þar sem batinn í búskap ríkisins, afkomu ríkisins, stöðvast. Það er veruleikinn. Ef ekki verður með einhverjum ráðum aflað tekna á móti nú eða þá sparað við útgjöld vegna þess sem að ríkisstjórnin er nú í viðbót að setja á ríkissjóð, fer afkoma hans í mínus, þá fer hún niður fyrir strikið. Er það metnaðurinn sem menn hafa fyrir hönd ríkisfjármálanna á þessum árum? Ef svo skyldi fara - og ég minni á að jöfnuðurinn samkvæmt þessari áætlun á ekki að vera nema 11 milljarðar í afgang á árinu 2016 - ef þessi útgjöld eru upp á 20 milljarða eða tekjutap útgjalda er upp á 20 milljarða, hvað þýðir það? Þýðir það þá 9 milljarða halla á ríkissjóð á næsta ári? Mjög gróft reiknað án þess að taka neitt annað með inn í dæmið þá gæti það litið þannig út, en svo koma nú tekjur á móti. Kjarasamningarnir munu auka veltuna og auka einkaneysluna og ríkið fær eitthvað meira inn í óbeinum sköttum. Það þarf að vísu væntanlega að borga líka hærri laun til sinna starfsmanna. Hvað ætlar það að gera í tryggingakerfinu? Ætlar það að láta bætur þar fylgja launaþróun? Þá koma nú heldur betur reikningar þar á móti. En svona naumt er þetta. Það getur vel verið að ríkisstjórnin, að því marki sem hún er eitthvað að hugsa um efnahagsmál, sjái fyrir sér að hún muni komast upp með þetta vegna þess að það sé þensla í vændum. Þá eru menn að endurtaka leikinn frá þensluárunum upp úr aldamótum þegar þeir slógu um sig og lækkuðu skatta en ríkissjóður bjó við ágæta afkomu af því það var að kvikna í hagkerfinu sem leiðir auðvitað tímabundið til mikilla tekna. Það ultu inn froðutekjur í miklum mæli inn í ríkissjóð á þensluárunum. En hvert fóru þær í árslok 2008? Hvert fóru þær? [[Gripið fram í: Borga niður skuldir.]]Það var nú því miður allt of lítið gert af því. [[Gripið fram í: Þú varst á móti því.]]Það hefði þurft að reka ríkissjóð með mun meiri afgangi. Þær fóru fyrir lítið. Hvað ef Seðlabankinn hækkar nú vexti 10. júní næstkomandi um 50 punkta og jafnvel meira í ágúst næstkomandi vegna þess að hann telur að hér sé þensla að fara af stað? Um það virðast flestir greiningaraðilar vera sammála. Við erum að sjá umtalsverðar fjárfestingar í atvinnulífinu sem er auðvitað vel, það er ánægjulegt að sjá meðalstór iðnaðarfyrirtæki og iðnverkefni, tvö, þrjú a.m.k., vera í pípunum, sum byrjuð, og umtalsverða fjárfestingu og uppbyggingu í hótelum, í íbúðarhúsnæði. Það er þegar komin bóla á fasteignamarkaðinn t.d. varðandi skrifstofuhúsnæði á miðborgarsvæðinu þar sem hækkun fasteignamats er 25% tvö ár í röð, það er ekkert annað en bóla. Það er gríðarlega mikið peningamagn í umferð, allt of mikið auðvitað, eftirstöðvar af ruglinu þegar það þrefaldaðist á örskömmum tíma í þenslunni fyrir hrun. Hin gríðarmikla fjárfestingargeta lífeyrissjóðanna upp á um 100 milljarða plús/mínus á ári safnast upp í hagkerfinu á bak við fjármagnshöft og þannig mætti áfram telja. Við sjáum líka merki þess að vöruskiptajöfnuðurinn er kominn í nokkurn veginn í núll. Það er hverfandi afgangur orðinn á vöruskiptajöfnuði og ef ekki kæmi til hinn ævintýralegi vöxtur ferðaþjónustunnar og góður afgangur á þjónustujöfnuði, meira að segja núna á vetrarmánuðunum, væri viðskiptajöfnuðurinn ekki mikill til að hrópa húrra fyrir. Hann sýnir augljós merki veikleika af því tagi sem við könnumst vel við. Nú er það að vísu þannig að Seðlabankinn hefur ekki látið raungengið styrkjast og mun vonandi ekki gera jafnvel þó hann fari að hækka vexti, heldur áfram grimmum uppkaupum á gjaldeyri og ver þannig gengisstig krónunnar eitthvað nálægt þeim slóðum þar sem það er. Það mætti færa rök fyrir því að það þyrfti jafnvel að vera ívið veikara. Þannig að við erum kannski í bili laus við þann vanda sem leiddi af vaxtahækkununum á árunum eftir 2002, 2003 þegar innstreymi fjármagns bættist við allt hitt sem þandi út hagkerfið, stóriðjufjárfestingarnar o.s.frv. En hvað er það sem stjórnarliðar hafa verið að hamast við hér undanfarna daga, nokkrar vikur? Jú, það er að reyna að troða fleiri virkjunarkostum í nýtingarflokk rammaáætlunar til þess að hægt sé að virkja meira og fara í meiri stóriðju. Þeir hafa ekkert lært. Ekki neitt. Þeir væru alveg til í og vilja kannski bara annan snúning, trúandi ef til vill á það að þeir verði voðalega vinsælir ef þeir ná að láta ríkisstjórnina hanga saman á vormánuðum 2017 því þá sé búin að vera hér blússandi þensla og allir séu voðalega ánægðir í veislunni. En er það það sem við viljum, að fara að nýjan hring? Hvað væri skynsamlegasta tækið, frú forseti, ef við höfum raunverulegar áhyggjur af þessu? Reynslan hefur kennt okkur að við þurfum að spyrja þessara gagnrýnu spurninga áður en það er orðið of seint að grípa í taumana. Ekki á eftir. Jú, það væri að beita ríkisfjármálunum með peningastefnunni, að horfa til þess að næstu árin færi afgangur af rekstri ríkissjóðs hratt vaxandi. Það hefði líka þann stórkostlega ávinning í för með sér að við gætum raunverulega farið að greiða niður skuldir að nafnvirði, en það ætlar þessi ríkisstjórn ekki að gera. Hún slær um sig með því að hlutfall opinberra skulda fari lækkandi af vaxandi landsframleiðslu. Já, auðvitað vegna þess að landsframleiðslan er að aukast, en við erum ekki að greiða þessar skuldir niður að nafnvirði. Við erum heldur ekki að byrja að auka í fjárfestingar þeirra innviða sem við urðum að halda aftur af okkur með og bíða með á mestu erfiðleikaárunum. Það sem vekur langmesta undrun mína fyrir utan auðvitað hina grimmu hægri pólitík sem birtist í þeirri tölu sem ég nefndi fyrr í minni ræðu, að fara með frumútgjöldin niður í 23,4% af vergri landsframleiðslu í lok áætlunartímans, er fjárfestingarstigið. Það á ekki að auka við það eitt einasta hæti. Það á að halda því þar sem það er, 1,2% af vergri landsframleiðslu í fjárfestingar ríkisins. Það er ávísun á að það verður sáralítið svigrúm til þess að auka í framkvæmdir í vegamálum, í flugmálum, í heilbrigðiskerfinu, í menntakerfinu og annars staðar þar sem þörfin er mest. Og það rúmar ekki byggingu nýs Landspítala, algjörlega augljóslega, enda kemur það fram í greinargerðinni. Herra forseti. Ég tel líka að áætlunargerð af þessu tagi sé talsverðum vanda bundin vegna þess að okkur vantar góðan þjóðhagsáætlanagrunn þar sem horft er langt inn í framtíðina. Það vantar til dæmis eiginlega allt hér inn sem heitir raunveruleg greining á því hverju við stöndum frammi fyrir á næstu 10–25 árum, þó að það væri ekki meira, varðandi lýðfræðilegar breytingar, varðandi aukna þörf fyrir fjármuni í umönnun við aldraða og heilbrigðiskerfið sem því tengist, þörf fyrir hjúkrunarrými, mannafla, tæki, lyf og annað því um líkt. Hér er farin ósköp einföld leið í þeim efnum. Gert er ráð fyrir 1% raunvexti í flestum útgjaldaflokkum, en aðeins meira í lyfjum og hlutum sem tengjast þeim geira sem ég hérna nefni. Er það byggt á greiningu? Nei, ekki fæ ég séð hana. Það er þetta sem þarf auðvitað að gera. Þá er hægt að reisa traustar stoðir undir rammaáætlunargerð og ríkisfjármálaáætlununum til einhvers tíma. Ef nýju lögin um opinber fjármál eiga að ganga í gildi og það á að fara að vinna samkvæmt útgjaldarömmum einstakra málasviða, þar með talið heilbrigðismála, og menn ætla væntanlega að sýna síðan þá útgjaldaramma sem lið í svona áætlunum, á hverju ætla menn þá að byggja? Jú, við vitum að þjóðin er að eldast, það er að gerast á Íslandi, þó að vísu hægar og seinna en í mörgum öðrum löndum. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sem hér er í salnum hefur verið dálítið upptekinn af þessu. Það mátti stundum ráða af málflutningi hans að hann hefði sjálfur og einn og fyrstur manna uppgötvað að íslenska þjóðin væri að eldast og menn mundu þurfa að takast á við það í formi aukinnar þarfar fyrir hjúkrunarrými og annað slíkt, [[Gripið fram í: Er það ekki rétt hjá honum?]] [[Gripið fram í.]]Kannski er það rétt að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafi fyrstur fundið þetta upp, en þess þá heldur að fylgja málinu eftir. Það kallar á ákveðna hluti. Ég vil því minna á tillögu sem hér liggur fyrir þinginu og er reyndar núna inni í efnahags- og viðskiptanefnd um að hefja undirbúning að því að gera þjóðhagsáætlanir til langs tíma. Það er mjög brýnt verkefni. Að lokum er þetta svo auðvitað alltaf að einhverju leyti spurningin um ekki bara hvað er til skiptanna heldur hvernig því er skipt. Þar finnst mér áætlunin ekki lofa sérstaklega góðu eða annað það sem hæstv. ríkisstjórn er að gera. Hún er að segja við okkur, hún er að segja við íslensku þjóðina: Það verður minna og minna lagt til samneyslunnar og lífskjörin á Íslandi verða í minna og minna mæli jöfnuð í gegnum það að við rekum samábyrgt velferðarkerfi fjármagnað með sameiginlegum sköttum. Það er það sem ríkisstjórnin er að segja í tölunni 23,4% í frumútgjöld 2019. Ekkert annað. Grimm hægri stefna. Það er mikið fráhvarf frá í því sem var í tíð fyrri ríkisstjórnar. Má ég þá minna á Hagtíðindi - Laun, tekjur og vinnumarkaður sem komu út í morgun. Ég hef ekki tíma til að fara í það að ráði, en hér eru að koma mælingar á árinu 2012, Gini-stuðull og fjórðungastuðull fyrir árið 2013, og Gini-stuðull fyrir árið 2014 á grunni tekna og skatta ársins 2013 og útkoman er glæsileg. Við skildum við landið jafnara en það hefur verið t.d. á mælikvarða Gini-stuðulsins [[Forseti hringir.]]frá upphafi slíkra mælinga. Þannig að það tókst og gekk fullkomlega eftir sem menn ætluðu sér með breytingum [[Forseti hringir.]]á skattkerfinu og öðrum slíkum ráðstöfunum að jafna lífskjörin í landinu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður bendir á gallana við þessa ríkisfjármálaáætlun og að í rauninni þyrfti hún að vera betri, það skorti á langtímahugsun og að við sýnum hvernig við ætlum að takast á við vandamál sem þarf að leysa innan skamms. Hann nefndi meðal annars aldursskiptingu þjóðarinnar, en það eru líka stórar fjárfestingar sem við þurfum að fara í sem ekki er útlistað hér og í þessari áætlun er ekki útlistað hvernig á að leysa þessi stóru vandamál. Hv. þingmaður fer með varnaðarorð um að nauðsynlegt sé að sýna varkárni. Ég tek undir þau orð vegna þess að fyrir hagstjórnarmistökin þurfum við almenningur að greiða. Það getur verið gaman hjá hæstv. ríkisstjórn í tvö, þrjú missiri, en síðan kemur skellurinn og hann mun lenda á almenningi. Ég tek því undir varnaðarorð hv. þingmanns. Ég spyr hv. þingmann hvernig hann telji að það leggist inn í kjaraviðræður við ríkisstarfsmenn að í þessari áætlun sé sagt beinlínis að ef kaupmáttur fari umfram 2% á ári út spátímann hjá ríkisstarfsmönnum verði skorið niður, starfsmönnum fækkað o.s.frv., nú þegar svona mikill niðurskurður hefur verið í ríkiskerfinu, álag á starfsmenn mikið eftir hrun og við hefðum frekar átt að fara í hina áttina. Svo er einnig þetta með þróun frumgjalda af vergri landsframleiðslu miðað við Norðurlöndin, þar stöndum við ekki vel fyrir.
Frú forseti. Já, ég tel að mestu veikleikarnir liggi sumpart í því að ekki er horft til þess sem augljóslega þarf að undirbúa og takast á við inn í framtíðina, breytt aldurssamsetning og augljós þörf á því sviði. Mér sýnist ekkert annað fram undan en að ráðstafa þurfi meiri fjármunum inn í það. Það eru fjárfestingar í ýmsum innviðum sem við höfum sparað, t.d. í vegakerfinu. Það gengur ekki svona. Við verðum að leita leiða til þess að auknar fjárfestingar í innviðum rúmist sem við höfum frestað. Þetta lága hlutfall, 1,2% af vergri landsframleiðslu, dugar ekki til að halda við þeim verðmætum sem eru í núverandi innviðum, þeir rýrna bara beinlínis samkvæmt greinargerð tillögunnar sjálfrar. Við hefðum líka einfaldlega þurft að stefna að því að reka ríkissjóð með meiri afgangi. Ímyndið ykkur hvað Seðlabankinn mundi taka því fagnandi ef það lægi fyrir að ríkið mundi beita auknum afgangi og aðhaldi í gegnum ríkisfjármálin og styðja þannig við peningastefnu á næstu missirum í gegnum ólgusjó eftir kjarasamninga, við afnám gjaldeyrishafta o.s.frv., u.þ.b. það besta sem gæti gerst, ríkisfjármálastefnan og peningastefnan styddu hvor við aðra en önnur færi ekki austur og hin í vestur eins og í tíð hrunstjórnarinnar. Síðan hefðum við auðvitað þurft að geta lagt af stað með jafnvel myndarlegri inngreiðslur á lífeyrisskuldbindingar framtíðarinnar o.s.frv. Þetta er afar naumt þegar kemur að opinberum starfsmönnum. Ég er ekki viss um að þeir lesi þetta með mikilli ánægju, t.d. BHM-menn sem eru núna í löngu og erfiðu verkfalli og hafa mætt litlum skilningi, ef þetta er það sem þeim er boðið inn í framtíðina. Dugar þetta til þess að manna þessi störf, halda fólkinu, sérfræðingunum okkar heima? Verðum við samkeppnisfær við Norðurlöndin með svona framtíðarsýn? Ég efast mjög um það. Þetta er kannski ekki alveg raunhæft þegar upp er staðið. Við vitum líka að það er rétt sem hv. þingmaður nefnir, þetta kerfi hefur verið rekið undir miklu álagi [[Forseti hringir.]]undanfarin ár. Það er undirmannað nú þegar, mikið álag, menn hlaupa hraðar og létu sig hafa það í kreppunni [[Forseti hringir.]]en eru auðvitað orðnir þreyttir á því núna og vilja fara að sjá úrbætur í þeim efnum.
Frú forseti. Af því að hv. þingmaður hefur mikla þingreynslu langar mig að spyrja hann praktískrar spurningar um hvernig við förum með þessa áætlun í þinginu. Við þurfum að greiða um hana atkvæði að lokinni umræðu og nú þegar eru margar tölur orðnar rangar af því að það er búið að taka ákvörðun um að breyta skattkerfinu sem var dýrara en lagt var upp með í áætluninni og húsnæðisfrumvörpin voru ekki metin en þau eru komin fram. Við vitum nú þegar að áætlunin er úr lagi gengin. Hvernig eigum við þá að greiða atkvæði um eitthvað sem við vitum að stenst ekki? Ég hef haft áhyggjur af því að það er beinlínis lagt til að fara gegn 69. gr. laga um almannatryggingar. Í hvaða stöðu eru þingmenn settir til að greiða atkvæði um það hvort þeir ætli að brjóta lög um almannatryggingar með þessari áætlun eða ekki? [[Forseti hringir.]]Eru þeir að færa hæstv. ríkisstjórn leyfi til að fara gegn lögum og kjörum þeirra [[Forseti hringir.]]sem þurfa að reiða sig á bætur?
Frú forseti. Vandinn er nú gamalkunnugur. Þessi áætlun kom frekar seint fram, a.m.k. til nefndar, og efnahags- og viðskiptanefnd hefur ekkert af henni vitað sem er til dæmis mikið álitamál. Er það alveg við hæfi og í lagi? Þó að það hafi svo sem verið nóg að gera í þeirri nefnd held ég að við hefðum gjarnan þegið að fá að fara aðeins yfir áætlunina og koma kannski einhverjum sjónarmiðum á framfæri. Ég segi það fyrir mitt leyti. Hér var upplýst í morgun að fjárlaganefnd hefur enga kynningu fengið á áhrifum kjarasamninganna og því sem ríkið hefur lofað þar í púkkið. Það liggur ekki fyrir neitt bráðabirgðamat á því hvernig þetta muni breyta forsendum, bæði sá pakki sem ríkisstjórnin lofar beint og svo hvernig þjóðhagsforsendurnar breytast miðað við það sem virðist stefna í, a.m.k. fyrir hluta vinnumarkaðarins. Annað eins hefði nú verið gert. Ég held því miður að það verði bara að horfast í augu við að ef þessi áætlun verður afgreidd svona óbreytt mun hún hafa sáralítið gildi. Það liggur fyrir jafnóðum [[Forseti hringir.]]og jafnharðan að hún hefur eiginlega ekkert gildi. Næsta plagg sem eitthvert mark verður á takandi verða væntanlega fjárlögin í haust.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilnina þegar kemur að skattamálum. Ég vona að sem allra flestir hafi fylgst með þessari ræðu, sérstaklega skattakaflanum hjá hv. þingmanni. Þar komu fram mjög skýr sjónarmið hans flokks, vinstri manna og sósíalista almennt, þegar kemur að skattamálum. Það er alveg til fyrirmyndar þegar þingmenn eru jafn hreinskilnir og hv. þingmaður var hér. Ég ætla að geyma þessa ræðu. Ég vildi hins vegar spyrja hv. þingmann fyrir forvitni sakir, af því að hann talaði hér um hversu ómögulegt þetta væri allt saman, að lækka og leggja af skatta og nefndi auðlegðarskattinn, að þegar hv. þingmaður sem þá var hæstv. ráðherra kynnti skattinn kynnti hann hann sem tímabundinn. Þannig kynnti hann skattinn fyrir fólki. Við vitum að það voru ekki tekjuháir einstaklingar sem greiddu þann skatt heldur fólk sem átti eignir, kannski ekki merkilegar eignir, þetta voru lífeyriseignir þess, það var ekki í lífeyrissjóði. Hæstv. ríkisstjórn skattlagði ekki lífeyriseignir einhverra hluta vegna en hins vegar eignir þessa fólks sem var aðallega eldra fólk með lágar tekjur. Af hverju var hann tímabundinn? Af hverju var bara ekki sagt að hann ætti að vera endalaus úr því að hér tala menn eins og menn vildu hafa það þannig? Síðan fór hv. þingmaður mikinn þegar hann talaði um að skelfilegt væri að fara út í stóriðju. Var það ekki hv. þingmaður sem beitti sér fyrir skattaívilnunum og ríkisstyrkjum, það var farið í göng sem eru að fara langt fram úr áætlun ef marka má nýjustu fréttir, það var Bakki, hann fór út í Vaðlaheiðargöng, til að koma á stóriðju í hans kjördæmi? Ég vil fá svar við þessum tveim spurningum. Af hverju var auðlegðarskatturinn tímabundinn og af hverju beitti þingmaður, sem er svona mikið á móti stóriðju, sér svona rosalega fyrir henni í sínu kjördæmi?
Herra forseti. Það kemur mér óvart ef það hefur komið hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni á óvart hvernig ég talaði um ríkisfjármál og skatta og tekjuöflun ríkisins. Ég hélt að það væri ekkert leyndarmál að við höfum verið talsmenn þess að reka öflugt, samábyrgt velferðarkerfi og fjármagna það með sameiginlegum sköttum. [[Gripið fram í.]]Við höfum viljað stilla þessi hlutföll af í anda þess sem gengur og gerist annars staðar á Norðurlöndunum en ekki í Norður-Ameríku eða einhvers staðar annars staðar. Ég held að ég hafi algjörlega staðið undir því í ræðu og riti og einnig í verki að við meinum það sem við segjum í þeim efnum. Eða hvað? Er hv. þingmaður ekki sammála því að við höfum meðal annars sýnt það í verki á síðasta kjörtímabili?
Svaraðu …
Þó ber að hafa í huga að menn gerðu ýmislegt þá vegna þess að þeir urðu að gera það og það þurfti að gera það fyrir Ísland, það varð að koma í veg fyrir að ríkissjóður færi á hausinn. Svarið við spurningunni: Af hverju var auðlegðarskatturinn tímabundinn? er sú að það var lagt af stað með hann tímabundinn eins og fjölmargar aðrar ráðstafanir. Mjög margar þeirra ráðstafana sem við gerðum á árunum 2009–2010 voru lagðar upp til að byrja með til einhverra ára. En hvað stóð í ríkisfjármálaáætluninni strax vorið 2009 og í uppfærslum hennar 2011 og 2012? Það stóð alltaf þar að ef eitthvað af þessari tekjuöflun hyrfi yrði annað að koma í staðinn því að annars næðu menn ekki markmiðum sínum í ríkisfjármálum. Það var alveg ljóst til dæmis að ef menn vildu lækka eða jafnvel fella niður auðlegðarskatt samkvæmt okkar áætlunum varð annað að koma í staðinn. Við stóðum alltaf við það að áætlunin héldi hvað varðaði tekjur og gjöld á báðar hliðar, en svo kemur ríkisstjórn sem lækkar skatta án þess að benda á það á nokkurn hátt hvað á að koma í staðinn. Ætlar hún að skera niður á móti? Eða hvar ætlar hún að afla tekna til dæmis á móti því [[Svaraðu spurningunni.]]sem hún er nú að lofa inn í kjarasamningana?
Svaraðu nú.
Varðandi stóriðjuna vorum við að sjálfsögðu hlynnt því og höfum verið að iðnaðaruppbygging í landinu sem væri samræmanleg okkar markmiðum [[Forseti hringir.]]í umhverfismálum gæti farið af stað. Hér var um að ræða sem betur fer í okkar tíð litla og meðalstóra kosti sem höfðu yfirburði yfir þá dólgastóriðjustefnu stórálvera sem ég veit að eru ær og kýr hv. þingmanns. Gagnaver og meðalstór kísilver eru talsvert annað en álversdraumarnir hans.
Virðulegi forseti. Ég tek það ekki alvarlega þótt hv. þingmaður geti aldrei verið nema persónulegur þegar hann heldur ræður. Þetta gengur allt út á persónu viðkomandi þingmanna, hann á mjög erfitt með að vera efnislegur. [[Gripið fram í.]]Það er bara eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er. Förum aðeins yfir þetta, hv. þingmaður talar hér um litla stóriðju. Það var farið út í Vaðlaheiðargöng með ríkisábyrgð, það var farið út í göng sem eru ekki fyrir almenning heldur bara fyrir stóriðjuna, það átti að kosta 1,8 milljarða en var svo illa undirbúið að það kostar 3,1 milljarð. Það var líka gerður sérstakur ívilnunarsamningur hvað þetta varðar og svo kemur maðurinn og talar eins og hann sé á móti stóriðju. Maðurinn beitti sér fyrir henni, hv. þingmaður. Og hv. þingmaður kom og sagði við fólkið sem átti að greiða auðlegðarskattinn: Þetta er tímabundið. [[Gripið fram í.]] Ég vek hins vegar athygli á því að þegar farið var út í þá skattlagningu var lífeyrisskuldbindingunum sleppt, [[Forseti hringir.]]lífeyriseignunum, mestu eigninni sem fólkið á. Þeir sem áttu miklar lífeyriseignir sluppu en ekki þeir sem fengu ekki að vera í lífeyrissjóði.
Herra forseti. Ef hv. þingmaður telur að til viðbótar þeirri skattlagningu lífeyris þegar hann kemur til útgreiðslu, sem er nokkuð myndarleg, eigi líka að leggja einhvers konar eignarskatt eða stóreignaskatt á lífeyrissparnað þá er það athyglisverð hugmynd. En það er rétt, við gengum ekki svo langt. Auðlegðarskatturinn er þekkt fyrirbæri og hefur frekar verið í sókn á nýjan leik. Mönnum hefur gengið misvel að koma honum á en bæði austan hafs og vestan hafa menn gert tilraunir í þá átt, bæði Obama og Hollande ætluðu sér eða hafa ætlað sér að reyna að koma á einhvers konar auðlegðarskatti. Norðmenn sem eru með lægsta Gini-stuðul í heimi leggja einmitt á auðlegðarskatt, formue-skatt, og hafa gert. Hann er enn við lýði þó að þar sé hægri stjórn af því að það þykir sjálfsagt að allra ríkasti hluti norsku þjóðarinnar leggi sérstaklega af mörkum. [[Gripið fram í: Nema hvað.]]Og nema hvað? Varðandi stóriðjuna var ég að ræða um það að ég teldi nóg í pípunum og það þyrfti ekki að troða með handafli inn í rammaáætlun fleiri virkjunarkostum [[Forseti hringir.]]til að auka þar við. Það var það sem ég var að ræða sem olli þessu gosi hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni [[Gripið fram í.]]í framhaldinu.
Frú forseti. Það sem er mjög nytsamlegt við ríkisfjármálaáætlun eins og við erum að ræða er einmitt sú staðreynd að hún speglar nákvæmlega stefnu sitjandi ríkisstjórnar. Það er mjög auðvelt að bera hana saman við stefnu annarra flokka, stjórnarandstöðunnar. Það sem er alvarlegast í þessu þingmáli er sú staðreynd sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti rækilega á, að það er beinlínis gert ráð fyrir því að hlutfall ríkisútgjalda í landsframleiðslu lækki. Spurning mín til hv. þingmanns er: Hver telur hann að verði afleiðingin af því? Að öðru leyti verð ég að segja að ég er ekki líkt því eins svartsýnn og margir þeir sem tala hér af hálfu stjórnarandstöðunnar um það hvort þessi áætlun mundi standast eða ekki. Ég tel að stjórnarandstaðan sem var áður við völd geti að vissu leyti verið stolt af þessari fjármálaáætlun vegna þess að það er alveg ljóst að hún byggir að verulegu leyti á þeim grunni sem lagður var af fyrrverandi ríkisstjórn. Það kom mjög skýrt fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem rakti ýmsar tekjuöflunarleiðir sem núverandi ríkisstjórn hefur slegið af að þær stóðust vel tímans tönn. Það verður auðvelt fyrir næstu ríkisstjórn, sem hvorugur núverandi stjórnarflokka mun eiga sæti í, að taka sumar þeirra upp aftur. Það leiðir til þess að þá mun hagur ríkisins vænkast verulega. Að öðru leyti, þó að tölur séu ónákvæmar í þessu plaggi eins og hér hefur verið sýnt fram á af tveimur fyrrverandi fjármálaráðherrum, tel ég að ríkisstjórnin eigi í seli og þá ætla ég fyrst og fremst að undirstrika að það er mjög líklegt að við það afnám gjaldeyrishafta sem fram undan er komi miklar tekjur til ríkisins sem hægt verði að nota til að greiða niður skuldir. Það mun ásamt þeim leiðum sem við höfum markað og munum taka upp aftur saman [[Forseti hringir.]]teikna sig til þess að hér geti í framtíðinni næsta ríkisstjórn lækkað skatta, farið svolítið betur í innviðina og hækkað það hlutfall sem við höfum hér verið að mæla í gegn.
Frú forseti. Það að stefna svona lágt með frumgjöldin er ekki ávísun á neitt annað en að draga saman velferðarkerfið eða samneysluna eins og við köllum svo og það á tímum þegar Ísland þarf að undirbúa sig undir hið gagnstæða, að takast á við breytta aldurssamsetningu og byrja að fjárfesta í því sem þarf. Við þurfum að mæta framtíðarlífeyrisskuldbindingum ríkisins o.s.frv. Það væri miklu betra að gera það áður en aldurssamsetningin breytist of mikið vegna þess að þá eru hlutföllin ekki eins skökk. Það eru hlutfallslega fleiri á vinnumarkaði sem greiða skatta sem fullvinnandi fólk og færri aldraðir og svo smátt og smátt breytast þessi hlutföll býsna dramatískt á Íslandi úr því að um 10% eru á eftirlaunaaldri í dag yfir í að það verða orðin 25% innan ekkert mjög langs tíma. Svo hratt mun þetta gerast og er þó þróunin hér heldur hægari en víðast annars staðar, a.m.k. á meðan fæðingartíðnin er þetta mikil. Vissulega byggir ríkisstjórnin á góðum grunni þess sem gert var. Þess vegna hefur hún getað haft þetta svo þægilegt að hún getur slegið um sig með einhverjum skattalækkunum. Vegna batans í hagkerfinu hefur það ekki verið ávísun á að ríkissjóður færi beinlínis í halla vegna þess að auðvitað njótum við öll góðs af því að það eru aukin umsvif ár eftir ár. Hagvöxturinn er að skila meiru. Það segir ekkert um það hversu miklu betra ástandið gæti verið ef menn hefðu látið þessa tekjustofna í friði. Það verður allt í lagi fyrir næstu ríkisstjórn að koma svo bara og gera það sem þarf, þar með talið mögulega að hækka skatta ef þess reynist þörf. Ekki er það mín reynsla að það sé yfirleitt beinlínis auðvelt. Það er nefnilega svolítið með skatta eins og helluna á Húsafelli forðum, það er fullt af mönnum sem getur komið og velt henni niður en þeir eru ekki eins margir sem koma henni upp. Það er billegt að slá um sig með lækkun [[Forseti hringir.]]skatta á tímum þenslu í hagkerfinu og ætla svo einhverjum öðrum að takast á við afleiðingarnar seinna.
Það er gaman að leika sér með tölur og hugsa upphátt. Það eru þrjú stór verkefni fram undan hjá íslensku þjóðinni. Til skemmri tíma er það bygging nýs spítala. Til lengri tíma er það að takast á við breytta aldurssamsetningu með mikilli fjárfestingu í heimilum, t.d. hjúkrunarheimilum fyrir aldraða og þeirri þjónustu sem það kallar á. Síðan þurfum við að slá verulega undir lífeyriskerfið til að mæta skuldbindingum framtíðarinnar. Það sem ég er að velta fyrir mér er eftirfarandi: Ef það tekst á grundvelli þeirra aðgerða sem fyrri ríkisstjórn greip til gagnvart kröfuhöfum að lækka skuldir ríkisins um 400–500 milljarða, ef ný ríkisstjórn fer síðan í kannski helftina af þeim aðgerðum sem hún greip í til að auka tekjur ríkissjóðs á síðasta kjörtímabili og maður leggur það saman við áætlaðan afgang af ríkissjóði á næstu tíu árum sjá menn kannski framan í það að þeir geta [[Forseti hringir.]]lækkað skuldir ríkisins um kannski 1 þús. milljarða á næstu 10–12 árum. Það þýðir aukið svigrúm vegna minni vaxtaútgjalda ríkissjóðs sem fara langt með að standa undir kostnaði við þessi verkefni.
Frú forseti. Við skulum bíða og sjá hvort 400–500 milljarðar koma sisona til okkar og við getum bara sippað því yfir í að borga niður skuldir ríkisins. Við skulum í fyrsta lagi bíða eftir að sjá hvort þetta verður [[Gripið fram í: Einhvern tímann.]]og í öðru lagi er það hagstjórnarlega ekki alveg einfalt mál ef slíkir fjármunir fara allt í einu á ferð í kerfinu. [[Gripið fram í.]]Mjög margir hagfræðingar mundu væntanlega leggja til að þeim krónum yrði einfaldlega eytt, að peningamagn í umferð yrði dregið verulega saman, í öllu falli að ekkert af þessu færi í umferð á tímum vaxandi þenslu í hagkerfinu. Hér er hagstjórnarlegur vandi sem þarf að líta til. Að öðru leyti er ég alveg sammála þeim þremur stóru verkefnum sem hv. þingmaður nefndi, hann talaði um spítalann, breytta aldurssamsetningu og lífeyriskerfið. Við erum að vísu svo lánsöm að um sjóðsöfnunarkerfi er að ræða og við náðum að verjast því að farið væri inn í það kerfi og seilst í framtíðartekjurnar í lífeyrissjóðunum. Það hefur að vísu núverandi ríkisstjórn gert að hluta til í séreignarsparnaðinum, en það góða við [[Forseti hringir.]]sjóðsöfnunarkerfið er að ríki og sveitarfélög fá samtímis vaxandi tekjur og útgreiðslurnar aukast af því að þetta fer óskattað inn og er skattað út. Það mun hjálpa okkur gríðarlega til að takast á við það verkefni sem tengist breyttri aldurssamsetningu þjóðarinnar.
Frú forseti. Við ræðum ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019. Hér hefur verið mælt fyrir tveimur nefndarálitum, annars vegar meirihlutaáliti þar sem er farið ansi mjúklegum höndum um málið og hins vegar mjög góðu nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar sem ég þakka sérstaklega fyrir. Ég vil byrja á að segja að það er ánægjulegt að loksins sé verið að uppfylla lög um þingsköp með framlagningu ríkisfjármálaáætlunar og það ber að þakka. Ég geri hins vegar þær athugasemdir, eins og reyndar meiri hlutinn, að það þurfi ítarlegri útlistun á rammanum. Það er mjög erfitt að sjá hvernig á að útdeila fjármunum á mismunandi málasvið og þó er ég ekki að ætlast til mikils, ég er að tala um að við áttum okkur eitthvað á því hvernig eigi að styrkja til dæmis mennta- og heilbrigðiskerfið, og harma að ekki hafi verið nýtt sú heimild í þingskapalögunum sem segir að fjárlaganefnd geti „leitað umsagnar annarra nefnda um einstök atriði tillögunnar eftir því sem hún ákveður hverju sinni og setur þá fresti til afgreiðslu umsagna annarra nefnda“ eins og segir í 25. gr. þingskapalaga. Nú er það svo að við í velferðarnefnd fengum ekki þessa tillögu til umsagnar sem er svolítið bagalegt því að við erum með yfir 50% af útgjöldum ríkisins á okkar málasviði ef frá eru talin vaxtagjöld ríkissjóðs. 260 milljarðar eru á málasviðum velferðarnefndar og við hefðum mjög gjarnan viljað fjalla um þessa áætlun. Þegar ég les hins vegar áætlunina get ég kannski skilið að fjárlaganefnd hafi ekki treyst sér til að taka þá ákvörðun því að það er mjög erfitt að lesa yfir höfuð nokkuð út úr henni varðandi einstaka málaflokka. Það eina sem við hefðum getað gert hefði verið að varpa mjög ítarlegum spurningum til fjárlaganefndar en það hefði verið mikilvægt fyrir okkur að fá tækifæri til þess. Stórir og útgjaldaþungir málaflokkar heyra undir okkur, t.d. almannatryggingarnar og heilbrigðismálin. Svo erum við með húsnæðismál, málefni fatlaðra, málefni aldraðra, málefni barna og fleira því um líkt. Þarna eru mjög stórir útgjaldaliðir. Ef við byrjum á almannatryggingunum sætir það furðu að með samþykkt þessarar ríkisfjármálaáætlunar væri meiri hlutinn á Alþingi að taka pólitíska ákvörðun um að auka ójöfnuð í íslensku samfélagi. Af hverju segi ég það? Jú, af því að hér er verið að leggja til að ekki verði meiri kaupmáttaraukning en 2% hjá opinberum starfsmönnum. Hjá lífeyrisþegum, þ.e. þeim sem eru í almannatryggingakerfinu, á hún hins vegar að verða 1%. Það hefur líka komið fram í tilsvörum hæstv. fjármálaráðherra að hann telji ekki eðlilegt að sömu launahækkanir gangi til lífeyrisþega og launafólks, þá sérstaklega lágtekjufólks sem hækkar mest. Eðlilega hafa samtök lífeyrisþega eins og Öryrkjabandalag Íslands og Landssamband eldri borgara mótmælt þessu harðlega, enda er þetta ranglátt og getur ekki staðist sem pólitísk sýn að það sé stefnan að auka ójöfnuð. Það er sorglegt að við séum að ræða þetta þegar við fáum fréttir af því að með þrotlausri vinnu hafi á síðasta kjörtímabili tekist að auka jöfnuð. Hagstofan gaf út frétt núna um að aldrei hefði jöfnuður mælst jafn mikill og á árinu 2014 og við skulum muna að sá jöfnuður grundvallast auðvitað á tekjuárinu 2013, tekjuári sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur lagði grunninn að með fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2013 þannig að sá jöfnuður er pólitísk arfleifð Jóhönnu Sigurðardóttur sem nú er smám saman verið að slíta í sundur. Tekjuskattsbreytingar áranna 2014 og 2015 eru ekki inni í tölum Hagstofunnar. Ef þessi ríkisfjármálaáætlun verður samþykkt mun ójöfnuðurinn sem ríkisstjórnin hefur stuðlað að 2014 og 2015 aukast enn frekar og það er alvarlegt. Jöfnuður er pólitískt markmið jafnaðarmanna af því að jöfnuður er réttlátt fyrirkomulag, það er betra fyrir okkur öll, ekki bara þá tekjulægri heldur er það gott fyrir allt samfélagið. Hann stuðlar að meiri félagslegri samheldni, betri heilsu, jafnari tækifærum og skapar samfélag þar sem eru minni glæpir og við erum öruggari og frjálsari einstaklingar. Ég vara mjög við því að þessi ályktun verði samþykkt óbreytt. Það er þvert á loforð sérstaklega Framsóknarflokksins sem ætlaði að leiðrétta allar skerðingar sem gerðar hefðu verið á lífeyrisþegum í tíð fyrri ríkisstjórnar. [[Gripið fram í.]]Raunin er sú að eina breytingin sem þessi ríkisstjórn hefur gert varðar grunnlífeyrinn, og það var fínt, en aðrar breytingar um lækkandi skerðingarhlutföll eru breytingar sem fyrri ríkisstjórn gerði sem tóku gildi á árinu 2014. Það var búið að taka þær ákvarðanir fyrir núverandi ríkisstjórn en það eru ýmsar skerðingar sem ekki hafa verið leiðréttar og nú á að snuða þennan hóp sem telur að minnsta kosti 40 þús. manns. Þetta er enginn smáhópur.
… skerðingarnar …
Þegar við komum að húsnæðismálunum hafa verið uppi fögur fyrirheit um að breyta stuðningskerfi bæði varðandi stofnstyrki og húsnæðisbætur. Það var svo sem búið að leggja grunninn að þeim breytingum við síðustu kosningar en það hefur tekið tvö ár að koma málunum í frumvörp og tvö þeirra hafa ekki enn litið dagsins ljós og það eru auðvitað frumvörpin sem þýða aukin útgjöld ríkissjóðs. Þau eru boðuð núna og það er meira að segja búið að segja að það eigi að samþykkja þau í sumar og þau eigi að taka gildi í upphafi næsta árs en við eigum eftir að sjá þau. Ég á erfitt með að sjá hverju á að bæta inn í þar, það kemur ekki fram og er gefið í skyn að það kunni jafnvel ekki að verða ef kjarasamningar séu ekki hagfelldir að mati ríkisstjórnarinnar og þó að það komi ekki þessari áætlun beinlínis við er ágætt að minnast þess að um áramótin var ein af mótvægisaðgerðunum við hækkun matarskatts að hækka húsaleigubætur um 400 millj. kr. Í svari við munnlegri fyrirspurn svaraði félags- og húsnæðismálaráðherra mér því um daginn að þessar 400 milljónir hefðu ekki verið settar inn í kerfið og hún vonaði að hún gæti nýtt þá peninga inn í nýtt kerfi en það verður þá ekki fyrr en á næsta ári. Ég hvatti ráðherrann til að gera breytingarnar strax og nýta þessa fjármuni enda eru þeir leigjendur sem eiga rétt á húsaleigubótum í mikilli þörf fyrir hækkun þeirra bóta. Þetta átti að vera sérstök mótvægisaðgerð fyrir hóp sem ekki fékk lækkun skulda en tók á sig með miklum krafti hækkun matarskatts. Ég hef mjög miklar áhyggjur af heilbrigðismálunum. Hér eru yfirstandandi alvarleg verkföll stórra kvennastétta sem hafa haldið samfélaginu gangandi frá hruni og krefjast þess nú að fá hækkanir til jafns við aðra. Álag er á heilbrigðiskerfið í niðurskurði sem hefur staðið yfir í rúman áratug, það var ekki bara hrunið, frá 2002 hefur verið niðurskurður í heilbrigðismálum en sjúklingum hefur fjölgað vegna hækkandi aldurs þjóðarinnar sem þýðir að færri hafa unnið meira á lakari kjörum. Launaliðurinn er mjög stór sem hefur þýtt að í niðurskurði hefur hann bitnað á kjörunum því að það er mjög erfitt að fækka sjúklingum. Það er eftirsóknarvert með ýmsum stefnum, við getum í gegnum aukna áherslu á lýðheilsu fækkað sjúklingum en með vaxandi aldri eykst auðvitað byrðin á heilbrigðiskerfið. Álagið hefur aukist og kjörin versnað og það verður að koma þarna inn, það hlýtur öllum að vera ljóst. Það er ágætt að minnast þess að Capacent Gallup gerði könnun fyrir þingflokk Pírata þar sem kom í ljós að hátt í 90% landsmanna eru sammála um að höfuðáherslan í forgangsröðun á skattfé eigi að vera á heilbrigðismálin. Það er einhugur um þetta hjá kjósendum allra flokka í öllum kjördæmum, í öllum aldurshópum, í öllum tekjuhópum og af báðum kynjum. Það er fátt sem við Íslendingar erum jafn sammála um og það að við viljum forgangsraða skattfé inn í heilbrigðiskerfið. Það hefur verið talað um að það eigi að styrkja áframhaldandi rekstrargrunn Landspítalans og það hefur verið gerð tækjakaupaáætlun en ég átta mig ekki á því hvort hún er inni í þeim 2,5 milljörðum sem á að nýta til að auka fjármuni inn í stjórnsýslu- og eftirlitsstofnanir, löggæslu- og öryggisstofnanir og heilbrigðisstofnanir. Ég veit það ekki. Ég vona að það sé þar fyrir utan en þessir 2,5 milljarðar sem virðast eiga að vera til að efla opinbera þjónustu eru eins og dropi í hafið. Það þarf að auka umtalsvert fé inn í málaflokkinn og í upptalningu á þessum 2,5 milljörðum er menntakerfið hvergi sjáanlegt. Þar þarf líka að bæta inn fjármunum. Stórir hlutar af bæði menntakerfinu og heilbrigðiskerfinu nutu ekki góðærisáranna sérstaklega og tóku á sig sinn skerf í niðurskurði enda eru þessir málaflokkar með svo hátt hlutfall af útgjöldunum að það var ekki hægt að hlífa þeim. Það þýðir að þegar hagur vænkast hljótum við að leggja aftur fé inn í þessa málaflokka. En hér fáum við það svart á hvítu að það er ekki fyrirætlan þessarar ríkisstjórnar. Þau skammast sín ekkert fyrir að segja okkur hvernig þau hafa ákveðið að draga úr tekjuöflun ríkissjóðs og hér vil ég segja að auðvitað hlýtur það að vera markmið okkar að skattlagning sé hófleg og málefnaleg. Áhersla jafnaðarmanna á skattkerfið sem tæki til skilvirkrar öflunar fjár fyrir ríkissjóð sem og til að jafna kjörin er pólitískt markmið sem við skömmumst okkar ekkert fyrir. Við leggjum ekki á skatta bara til að leggja á skatta. Við leggjum á skatta meðal annars til að fjármagna heilbrigðis- og menntakerfið og almannatryggingakerfið, kerfi sem langflestir eru sammála um að þurfi að fjármagna mynduglega til að við búum hér í góðu samfélagi. Þegar við síðan leggjum á skatta þurfum við að hugsa um á hverja við erum að leggja skattana. Í samræmi við það að þjóðin ætti að njóta arðs af auðlindum sínum hækkuðum við veiðigjöld. Aðgerðir núverandi ríkisstjórnar til lækkunar telst mér til að gætu á þessu ári verið um 6 milljarðar miðað við lokin hjá fyrri ríkisstjórn. Þegar kemur að auðlegðarskattinum sem var látinn falla úr gildi voru það 10,7 milljarðar í tekjur á ári. Þegar kemur að brottfalli tekna vegna afnáms almennu vörugjaldanna nemur það 6,4 milljörðum kr. á ári. Samfylkingin er sammála því að afnema vörugjöld en við vorum ósátt við tímasetninguna. Síðan var það orkuskattur, 2,2 milljarðar, sem féll mest á stóriðjuna. Svo er sérstaki persónuafslátturinn sem fólk notar til að greiða inn á lánin sín, það eru 5,7 milljarðar og það er ákvörðun sem meiri hlutinn vildi taka en þegar við teljum þetta allt saman eru þetta tugir milljarða á ári frá útgerðinni, ríkustu Íslendingunum og stærstu fyrirtækjunum sem eru vel aflögufær. Auðvitað viljum við öll sem mestar ráðstöfunartekjur en þegar fólk yfir meðaltekjum fær að velja á milli þess að skattar þess séu lækkaðir eitthvað dulítið eða féð sé nýtt til að efla heilbrigðiskerfið og menntakerfið vill enginn sjá heilbrigðiskerfið molna niður. Við vitum líka öll að við höfum fé að sækja í arð af auðlindunum og þeir sem mestar eignir eiga í samfélaginu verða á tímum sem þessum að leggja meira til. Þannig er það einfaldlega og það er réttlátt. Það er ekkert ósanngjarnt við það því að fjöldinn allur af einstaklingum á Íslandi, stóreignafólki, er tilbúinn að greiða þessa skatta af því að fólk vill búa í samfélagi þar sem allir hafa aðgengi að heilbrigðisþjónustu og menntun óháð efnahag. Það er gott fyrir okkur öll sama hversu háar tekjur við höfum og hversu miklar eignir sem við eigum. Í þessari ríkisfjármálaáætlun er verið að segja: Það á ekki að auka mynduglega fjármagn inn í heilbrigðiskerfið. Það verður samt að gera það og það verður líka að draga úr kostnaðarþátttöku sjúklinga. Sjúklingar greiða nú úr eigin vasa rúma 30 milljarða á ári fyrir heilbrigðisþjónustu og lyf. Við verðum að lækka þessa hlutdeild, auk þess sem við þurfum að leggja meira fé inn í kerfið þannig að það þarf að lyfta grettistaki til að endurreisa heilbrigðiskerfið, leyfi ég mér að segja. Mér finnst mjög alvarlegt að þess sjáist ekki staður í þessari áætlun. Ég læt nægja að fjalla um velferðarmálin hér, frú forseti, enda stendur mér það nærri sem formanni velferðarnefndar, en það litla sem hægt er að lesa út úr þessari ályktun boðar ekki bjarta framtíð fyrir velferðarmál á Íslandi.
Virðulegi forseti. Þetta var nokkuð mögnuð ræða og að mörgu leyti afar merkileg því að hún snerist um það að sú ríkisstjórn sem nú situr og var kosin eftirminnilega til valda í kosningum 2013 legði ekki nógu mikið fé til þess að byggja það upp sem síðasta ríkisstjórn braut niður. Hér var farið í löngu máli yfir það að heilbrigðiskerfið væri að hruni komið. Við vitum það vel. Það var komið að fótum fram þegar þessi ríkisstjórn tók við vegna þess að síðasta ríkisstjórn fór nákvæmlega inn í heilbrigðiskerfið og molaði það að innan. Svo var talað um að ekki gengi nógu hratt að bæta kjör eldri borgara og öryrkja. Síðasta ríkisstjórn ruddist meira að segja inn í grunnbætur ellilífeyrisþega sem engin ríkisstjórn hafði áður gert og skerti þessa tvo hópa um 16 milljarða á einu kjörtímabili. Vel gert, ekki rétt? Fyrir það þurfa þingmenn fyrrverandi stjórnarflokka að svara, þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Þessi ríkisstjórn er búin að bæta það nánast að fullu, segir félagsmálaráðherra mér. Þá er orðið tímabært að koma fram með þær upplýsingar svo það skiljist í eitt skipti fyrir öll. Það er búið að setja nýja 12 milljarða inn í Landspítalann, það er búið að setja mikið nýtt fé inn í heilbrigðisstofnanir úti á landsbyggðinni þannig að ég skil ekki þennan málflutning. Það er eins og það er, þessir flokkar eru enn í sárum yfir því að hafa verið kosnir í burtu og það birtist til dæmis í þessari ræðu. Mig langar að spyrja þingmanninn um það sem hún fór yfir í upphafi ræðu sinnar, að velferðarnefnd hafi ekki fjallað um þessa þingsályktunartillögu. Sér þingmaðurinn fyrir sér að breyta öllum fagnefndum þingsins í fjárlaganefndir?
Frú forseti. Ég ætla fyrst að svara spurningunni. Nei, ég sé það ekki fyrir mér en ég sé að það sé eðlilegt að nýta sér heimild í þingskapalögum til að óska eftir áliti fagnefnda, ekki síst þeirrar fagnefndar sem er með helming ríkisútgjalda í sínum málaflokkum ef frá eru talin vaxtagjöldin. Varðandi ræðu þingmannsins um eftirminnilega kosningu er hún svo eftirminnileg að núverandi þingmeirihluti er með 60% atkvæðavægi í þinginu en fékk innan við 50% atkvæða kjósenda. Það er það eftirminnilega í þeirri kosningu. Ég tók það fram í ræðu minni að heilbrigðiskerfið hefur verið undir niðurskurðarhnífnum alllengi og má rekja það til ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks ef hún vill fara í einhverja slíka upprifjun. Það er nánast öll 21. öldin. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur hafa verið allt of lengi við völd á þeirri öld sem og þeirri fyrri. Hvað varðar almannatryggingarnar var 2008 og 2009 bætt mjög miklu inn í kerfin varðandi afnám makatenginga sem var gert löngu eftir að öryrkjadómurinn féll. Það var auðvitað Jóhanna Sigurðardóttir sem kom því í gegn og það var búið að innleiða lágmarksframfærslutryggingu. Gríðarlegt fé hafði verið sett í almannatryggingarnar sem breytti því ekki að þegar þurfti að skera niður var það að sjálfsögðu mjög erfitt. Við vorum byrjuð að bæta inn í ýmis kerfi, þar á meðal heilbrigðiskerfið, og hefðum að sjálfsögðu notað tekjurnar sem okkar aðgerðir hafa skapað, ekki til að [[Forseti hringir.]]lækka skatta á útgerð og stóreignafólk heldur til að skila aftur inn í þessi kerfi.
Virðulegi forseti. Þetta voru merkilegar fullyrðingar. Fyrst vorum við vond og svo ætluðum við að vera góð ef við hefðum fengið kosningu aftur. Það var hins vegar bara þannig að kjósendur höfnuðu þessari svokölluðu vinstri velferðarstjórn í síðustu alþingiskosningum þannig að þetta eru staðreyndir sem þessir tveir flokkar geta ekki hlaupist frá og allir vita um. Það vantaði einungis eitt í ræðu þingmannsins og það er setningin sem var notuð allt síðasta kjörtímabil: Hér varð hrun. Það hjálpar ekki þessum flokkum nú vegna þess að eins og ég fór yfir var ráðist í viðkvæmustu málaflokkana, þangað sótt fjármagn á meðan ríkisstjórnin stundaði það að dæla peningum í gæluverkefni. Nefni ég þar efst á blaði umsóknina að Evrópusambandinu. Ég get líka talað um tilraunir vinstri stjórnarinnar til að breyta stjórnarskránni sem var rándýrt fíaskó, endaði meira að segja með hæstaréttardómi þannig að áherslurnar voru aldrei á hreinu í grunnþjónustunni hjá fyrri ríkisstjórn eins og er hjá þeirri sem situr nú. [[Kliður í þingsal.]]
Hæstv. forseti. Ég áttaði mig ekki alveg á spurningunni en get sagt hv. þingmanni að vissulega þótti mér leiðinlegt hvað Samfylkingunni gekk illa í kosningum, á það skal ég ekki draga neina dul, en það sem ég færi hér fram hefur ekkert með það að gera heldur pólitíska sýn jafnaðarmanna. Hún breytist ekki á milli kosninga. Jafnaðarhugsjónin er með sterka kjölfestu. Varðandi það að við höfum molað niður og skýlt okkur við hrunið - allt síðasta kjörtímabil fór í gríðarlega baráttu við að forða ríkissjóði frá gjaldþroti eftir langvarandi valdatíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Þá þurfti að fara inn í ýmis kerfi því að mennta- og velferðarkerfið tekur um 70% af útgjöldum ríkissjóðs. [[Forseti hringir.]]Það verður ekki skorið niður um 200 milljarða án þess að fara inn í þau kerfi og það er óheppilegt að formaður fjárlaganefndar skilji það ekki.
Forseti. Þetta er fróðleg umræða hér í dag um ríkisfjármálaáætlunina fyrir mann sem nýkominn er á þingið, aftur má auðvitað segja en sambandið rofnar samt þegar hlé eru jafn löng og í þetta skipti, og það dregst upp fyrir þeim manni og væntanlega fyrir áheyrendum hér og áhorfendum öðrum smám saman mynd af framtíðaráætlunum ríkisstjórnarinnar sem ekki eru augljósar í áætluninni. Það merkasta við áætlunina er kannski það sem ekki er í henni. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir dró upp ágæta mynd af þessu. Hún bendir, raunar eins og fulltrúar minni hlutans í nefndinni í nefndaráliti sínu, á þá staðreynd að í þessari áætlun er ekki gert ráð fyrir nema 1% hækkun kaupmáttar lífeyrisþega þegar gert er ráð fyrir 2% hækkun kaupmáttar launamanna. Ríkisstjórnin er sjálf að vigta hverjir eigi skilið að fá launahækkun og hverjir ekki. Það er líka athyglisvert einmitt í þessu sambandi sem fram kemur á síðu 35 og bent hefur verið hér á að ef launahækkanir fara fram úr þessum 2% sem nánast er gert ráð fyrir í áætluninni á að gera - hvað? Þá á að skera niður. Þá á að mæta því, með leyfi forseta, „með viðeigandi gagnráðstöfunum til lækkunar á launakostnaði svo sem með samdrætti í starfsmannafjölda eða vinnumagni og þess háttar“. Í þriðja lagi kemur svo fram það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti á, að tekjuhliðin á að lækka. Mín spurning er þessi til hv. þingmanns: Hverjir eru það sem tapa á þessu? Er það svo [[Forseti hringir.]]að í raun sé hægt, ef ég orða það fljótlega, að lækka þá lægstu? Eru það ekki millitekjuhóparnir sem fyrst og fremst verða fyrir þeim skerðingum sem hér eru boðaðar í áætluninni?
Herra forseti. Þessi áætlun er svo gróf að það eru einhverjar meginstærðir en ekki hagræn skipting sem hald er í. Þeir sem græða, það er alveg augljóst, eru þeir sem hæstar hafa tekjurnar, mestar eiga eignirnar og hafa fengið sérstakt leyfi til að fénýta auðlindirnar. Þeir sem verða harðast úti mundi ég segja að væru lífeyrisþegar, sjúklingar og leigjendur. Það er sá hópur sem þessi ríkisstjórn virðist telja sérstaklega vel til þess fallinn að bera uppi draumsýn hennar um lágskattaland og hálfeinkavætt mennta- og heilbrigðiskerfi. Hjá millitekjuhópunum eru boðaðar einhverjar skattalækkanir en þar má segja að þeir komi best út sem eru með hvað hæstar tekjurnar. Vonandi fá millitekjuhóparnir kjarabætur. Ef þessu verkfalli lýkur er ekki verið að draga úr útgjöldum þessa fólks vegna menntunar barna, heilbrigðisþjónustu eða húsnæðis ef það er á leigumarkaði. [[Forseti hringir.]]Ég verð að halda áfram í síðara andsvari.
Forseti. Það er auðvitað rétt að það er ekki hægt að átta sig miðað við þessa tillögu á því hverjir munu fara verst út úr málunum. Það sem maður ímyndar sér samt er að þeir hópar sem hv. þingmaður nefnir geti eiginlega ekki verið verr staddir en þeir eru núna. Það er eiginlega ekki hægt að draga meira úr velferðarþjónustunni en þegar er orðið fyrir þá í þessum hópum sem eru verst staddir. Í þeim samfélögum sem þessi áætlun dregur Ísland niður til hafa á undanförnum 10–20 árum millitekjuhóparnir klofnað, millitekjuhóparnir sem þurfa á hinu sterka velferðarkerfi að halda. Unga fólkið, fólk sem þarf að reiða sig á margvíslegar tekjur og [[Forseti hringir.]]margvíslegan stuðning, hefur farið niður úr öllu valdi og það er það fólk sem nú er í pólitískri óvissu og er í netum hjá ýmsum falangistum og frontpopúlarflokkum.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þingmaðurinn segir: Það er ekki hægt að skerða velferðarþjónustuna meira. Það segir þingmaðurinn sem jafnaðarmaður. Sem jafnaðarmaður segi ég: Nei, ég er sammála, það er ekki hægt og það verður að auka í. Ef við lítum fram hjá sýn jafnaðarmanna og stefnu jafnaðarmanna um velferðarsamfélag er auðvitað hægt að draga úr velferðarþjónustunni, ef pólitísk sýn fólks er þannig. Það er sú pólitíska sýn sem fram kemur í þessu plaggi og sú sem bitnar á millitekjufólki og lágtekjufólki. Menn reyna að villa fólki sýn með því að kynda hagkerfið alltaf eins og þeir geta til að afla meiri skatttekna af því að tekjurnar eru svo miklar. Við vitum hvernig það endar. [[Forseti hringir.]]Það endar með ósköpum.
Frú forseti. Ég held að það megi draga þetta saman þannig að segja að almennt boðar þessi áætlun ekki gott fyrir samábyrgt velferðarkerfi í einhverjum norrænum anda. Af hverju skyldi hún gera það þegar þessir tveir flokkar fara með völdin í landinu? Kemur það einhverjum á óvart? Hver er boðskapurinn? Jú, það á að fletja út skattkerfið og draga úr tekjujöfnunargildi þess. Því er lýst yfir hérna. Það á að veikja hina stöðugu, traustu tekjustofna ríkisins. Það er verið að gera það, kannski með það í huga að lifa tímabundið á froðutekjum núna ef þensla fer í hönd. Það getur heppnast en það er samt verið að veikja hina traustu, stöðugu tekjustofna sem ekki gufa upp þegar breytingar verða á hagsveiflunni. Ef við reynum að nálgast þetta þannig, sem er oft gagnlegt í umræðum um efnahagsmál, að horfa í gegnum sveifluna og horfa á grunninn, í gegnum sveiflur upp og niður, er verið að veikja hann. Það er stefnt markvisst að því að lækka hlutfall samneyslunnar af vergri landsframleiðslu um 1% á þessum áætlunartíma. Orðalagið er satt best að segja mjög kostulegt. Á bls. 38 er sagt að það sé stefnt að hóflegum raunvexti frumgjalda ríkissjóðs um 0,4–1,6% á ári. En svo er sagt að raunvöxtur útgjaldahliðarinnar verði hægari en nemi raunvexti vergrar landsframleiðslu. Þetta á sem sagt ekki að fá fulla hlutdeild í hagvextinum næstu fjögur árin og þannig lækka menn hlutfallið. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann sem formann velferðarnefndar út frá því sem hér var sérstaklega rætt: Hvernig á þetta að ganga upp á sama tíma og aldurssamsetning þjóðarinnar er að breytast? Við höfum séð það eiginlega alls staðar í kringum okkur að hlutfallið hækkar [[Forseti hringir.]]til að takast á við það jafnvel þó að hægri stjórnir sitji við völd. Bara heilbrigðisútgjöldin ein hafa víðast hvar í OECD hækkað um 1–2% af vergri landsframleiðslu síðustu 10–15 árin.
Frú forseti. Þetta gengur auðvitað ekki upp og þetta er líka í hróplegri andstöðu við það sem boðað var með yfirlýsingu í kjölfar læknaverkfalls þar sem átti að skapa aðstæður til að hér yrðu sömu útgjöld til heilbrigðismála og sami fjöldi starfsfólks miðað við lýðfræðilegar aðstæður eins og á Norðurlöndunum. Þessi ríkisfjármálaáætlun gerir þá yfirlýsingu beinlínis marklausa. Ég kom inn á það í lok ræðu minnar að þessi áætlun boðar ekki bjarta tíma fyrir velferðarkerfið, heldur er stefnan þvert á móti sú að halda áfram einhvers konar óvissuástandi fyrir þessi kerfi og síðan eflaust greiða leiðina til einkavæðingar þannig að einhverjir vinir flokkanna geti grætt á þessari þjónustu án þess að hún batni eða fé verði aukið til hennar. Fólk vill hafa ráðstöfunartekjur þannig að það geti lifað mannsæmandi lífi, farið í sumarfrí, haft það gott og lifað sem sagt innihaldsríku lífi. Fólk er samt tilbúið greiða skatta ef þeir fara til dæmis í að draga úr gjöldum fyrir framhaldsskóla, bókakostnaði í framhaldsskólum, heilbrigðisþjónustu fyrir börnin sín því að við viljum hafa þessa hluti [[Forseti hringir.]]í lagi. Það vita allir nema ríkisstjórnarflokkarnir.
Frú forseti. Ég hef verið að reyna að glöggva mig líka betur á því hvernig þetta er hugsað áfram. Ég staldra við það hvort þetta 1% áframhaldandi aðhaldsmarkmið næstu fjögur árin, ef ég les rétt út úr þessu, t.d. á bls. 36, sé raunhæft. Munum við ná að draga áfram um 1% árlega úr útgjöldum, t.d. til ýmiss rekstrar, ofan í allt sem á undan er gengið? Ég held að það muni taka í. Tökum bara ráðuneytin sjálf sem fengu þetta kjaftshögg, þessa hefndaraðgerð á sig [[Gripið fram í.]]við fjárlagaafgreiðsluna milli umræðna. Er það spennandi tilhugsun hjá þeim að eiga að bæta á sig 1% í viðbót næstu fjögur árin? Að vísu eru teknir frá 4 milljarðar í pott til að mæta einhverju óráðstöfuðu og einhverjir liðir undanskildir en ég held að þetta sé erfitt. Auðvitað á að rýna í stóru myndina, samneysluna í heild, umsvif hins opinbera sem eru til muna lægri hér en annars staðar. [[Forseti hringir.]]Þetta kristallast í heilbrigðismálunum að mínu mati vegna þess að þar er beinlínis verið að segja við okkur að Ísland geti verið á einhverju allt öðru róli en önnur lönd við sambærilegar aðstæður næstu árin. Það mun ekki ganga eftir.
Hæstv. forseti. Ísland hefur lengi verið í fremstu röð hvað heilbrigðismálin varðar. Nú er uppi alvarleg staða í heilbrigðiskerfinu, ekkert í þessu plaggi boðar breytingar frá því og það er mjög alvarlegt. Það hefur verið ákall frá OECD, má segja, til ríkja um að leitast við að auka jöfnuð, það sé meðal annars gert í gegnum skattkerfið. Ríkisstjórnin vill ekki hlusta á það. Ég er sammála því. Við leitum til dæmis fyrirmynda frá Svíþjóð varðandi ríkisfjármálin. Þar er mælt með árlegu aðhaldi, að það sé alltaf passað upp á að hemja útgjöldin eins og hægt er. Það getum við ekki gert næstu árin því að við erum að koma út úr svo erfiðu og langvarandi niðurskurðartímabili að það verður að sleppa aðhaldi nema þá í einstaka málaflokkum [[Forseti hringir.]]einhver ár fram í tímann á meðan við komum opinberu þjónustunni og stjórnsýslunni á réttan kjöl. Síðan er hægt að vera með aðhaldsmarkmið þar eftir en nokkur ár eru í það.
Frú forseti. Við ræðum ríkisfjármálaáætlun til næstu fjögurra ára. Hér hafa verið fróðlegar umræður um þessi mál sem skipta framtíð landsins miklu, þ.e. hvernig við sjáum fram í tímann varðandi ríkisbúskapinn. Innkoma hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur í þessa umræðu er mjög sérstök, hvernig hún lítur á að staðið hafi verið að ríkisfjármálum undanfarin ár, að það hafi verið meining fyrrverandi ríkisstjórnar að brjóta sérstaklega niður velferðarkerfið að gamni sínu og ráðast á þá sem minna mega sín. Svona málflutningur er með ólíkindum og stenst enga skoðun. Allt skynsamt fólk veit betur. Þó að sumum þyki erfitt að heyra að hér hafi orðið hrun árið 2008 er það bara veruleikinn sem var og við erum enn að glíma við afleiðingar þess og þurfum að gera það áfram. Eins og þessi rammi er uppbyggður verð ég að segja eins og fleiri sem hafa komið inn á það í þessari umræðu að maður hefur virkilega áhyggjur af því hvernig þetta samfélag á að þróast á næstu fjórum árum miðað við hve hratt er verið að skera niður í raun og veru það sem við viljum sjá í uppbyggingu innviða samfélagsins. Við vitum að það er mjög uppsöfnuð og brýn þörf í heilbrigðismálunum, samgöngumálunum, menntamálunum og víðar þar sem hefur þurft að draga saman seglin. Við þurfum líka að horfa til þess að við sem þjóð erum í samkeppni við aðrar þjóðir um íbúa. Það er orðið þannig að ungt fólk sem hugsar til framtíðar sinnar og hvar það vill búa í framtíðinni hugsar líka út fyrir landsteinana, hugsar um hvernig Ísland eigi eftir að þróast og hvernig verði að byggja hér upp heimili, ala upp börn og hvernig búið er um hlutina. Þetta unga fólk hefur leitað mikið til Norðurlandanna. Út af hverju ætli það sé? Ætli það sé bara einhver útþrá og að það sé meiri sól þar en hér? Nei, ég hugsa ekki, það er eitthvað annað líka. Það finnur öryggi sem samfélagið veitir á svo mörgum sviðum. Þegar eitthvað bjátar á er öryggisnet til staðar, stuðningur við ungt fólk að koma sér þaki yfir höfuðið og þegar fólk menntar sig þarf það líka að geta treyst því að það skipti ekki öllu máli hvort það komi úr efnaminni fjölskyldu eða sé efnað. Menn geta treyst því að það hamli ekki því að þeir gangi menntaveginn. Svona mætti áfram telja. Þessi ríkisstjórn er að höggva inn í allt þetta sem ég hef nefnt hér. Bara á síðustu tveim árum hafa menn óhikað gengið fram með að veikja bæði menntakerfið og heilbrigðiskerfið þannig að þar er mikið óöryggi á ferðinni. Gjaldtaka heldur áfram og samgöngumálin eru í uppnámi vegna þess að sú samgönguáætlun sem hefur verið lögð hérna fram passar ekkert inn í þann frakka sem þessi ríkisfjármálaáætlun er. Hvernig á ríkisfjármálaáætlun eða samgönguáætlun að vera trúverðug ef ekki er gert ráð fyrir fjármunum í framkvæmdir í þeim efnum? Einhvern veginn rýrir þetta trúverðugleika þessarar ríkisfjármálaáætlunar. Það er ekki gert ráð fyrir því hvað kemur út úr þeim kjarasamningum sem núna eru lausir. Stéttir innan BHM og Félags hjúkrunarfræðinga standa í erfiðum verkfallsátökum og það er ekki gert ráð fyrir nema 2% kaupmáttaraukningu næstu fjögur ár. Það er algerlega óraunsætt að telja að þessar stéttir sætti sig við svo litla kaupmáttaraukningu næstu árin. Það segir sig sjálft að menn eru þá ekki jarðtengdir heldur eru eitthvað fjarri veruleikanum. Þau grundvallarmál sem ráða því hvar fólk festir rætur, vill búa og byggja upp heimili sitt, eru því miður í mikilli óvissu. Fólk er uggandi um sinn hag. Þessi ríkisstjórn hefur hreykt sér af því að hún lækki skatta eins og almenningur sé endalaust ginnkeyptur fyrir þeim áróðri. Það er svipað og við mundum segja í rekstri á eigin heimili að við ætluðum að hætta að fá nokkrar tekjur til að standa undir útgjöldum. Það er sambærilegt við að við ætluðum að skera niður tekjur í heimilisrekstrinum og héldum að við þyrftum ekkert að skera útgjöld niður á móti. Auðvitað þarf ríkissjóður allra landsmanna á tekjum að halda til að standa undir velferðarkerfinu sem við viljum byggja hér upp og tölum um. Þeir flokkar sem nú eru við völd hafa tjaldað því að þeir vilji standa vörð um velferðarkerfið en þegar á hólminn er komið rísa þeir auðvitað ekkert undir þeim merkjum að gera það. Þeir draga saman samneysluna og reyna að koma meðal annars heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu inn í gjaldtöku á ýmsum sviðum og ná þannig inn tekjum og hreinlega skera niður og draga saman. Þetta er nokkuð sem við verðum að spyrna við fæti og vekja athygli á að þetta leiði bara til eins, að samfélagið verði miklu veikara og skellurinn meiri þegar við fáum hann þegar í ljós kemur að menn eru búnir að afsala sér svo miklum tekjum og skera svo mikið niður að það bitnar harkalega á almenningi í landinu og öllum innviðum þessa samfélags. Ég vek athygli á því sem kemur fram í ríkisfjármálaáætlun á bls. 3: „Í ríkisfjármálaáætluninni er við það miðað að fjárfestingar ríkisins sem hlutfall af landsframleiðslu haldist óbreytt, en það er 1,2% í fjárlögum fyrir árið 2015. Það þýðir að nokkurt svigrúm mun verða til að ráðast í brýn og arðbær framkvæmda- og fjárfestingarverkefni, bæði vegna þess að ný verkefni koma í stað tiltekinna framkvæmda sem lokið verður við á tímabilinu og vegna þess að framlög til fjárfestinga verða hækkuð til að halda í við vöxt landsframleiðslunnar.“ Þetta kemur hérna fram en það eru engar auknar nýframkvæmdir. Það var farið út í margar nýframkvæmdir á síðasta kjörtímabili þó að sumir haldi því fram að það hafi ekki verið gert. Það var ráðist í stórframkvæmdir eins og Norðfjarðargöng og fjárfestingar upp á 3,5 milljarða á Vestfjarðavegi 60, Landeyjahöfn og fleiri fjárfestingar sem má nefna og menn hafa reynt að tala niður. Það sem mér finnst vera mikið áhyggjuefni er sú mikla breyting sem orðið hefur frá tíð fyrri ríkisstjórnar, að það er verið að mylja undir þá sem eru efnaðir fyrir og létta af þeim sköttum. Það er verið að afsala sér miklum tekjum svo milljörðum skiptir í veiðigjöldum af þeim stærstu sem hafa skilað gífurlegum hagnaði, þessum stærstu fyrirtækjum í sjávarútvegi. Þau ættu virkilega að geta lagt meira til samfélagsins og svo er verið að hræra í tekjuskattskerfinu sem er það jöfnunartæki sem við höfum og gagnast best við að reyna að jafna kjör almennings í landinu. Innlegg ríkisstjórnarinnar í þessa kjarasamninga er að hræra í tekjuskattinum og ætla sér að fækka þrepunum niður í tvö. Það nýtist ekki vel þeim sem eru með lægri tekjur. Menn gætu gert breytingar á skattkerfinu með að hliðra til milli þrepa, lækka neðsta þrepið, hífa miðþrepið upp og gera einhverjar tilfæringar í þeim efnum sem mundi nýtast hinu almenna launafólki í lægri og millitekjum miklu betur. En því er alltaf haldið að fólki að það að lækka skatta skili sér beint í vasa almennings í landinu. Það skila sér kannski nokkrar krónur í annan vasann hjá Jóni Jónssyni úti í bæ en næst þegar hann þarf að sækja sér heilbrigðisþjónustu, þarf að senda börnin sín í skóla eða keyra um þjóðvegi landsins sér hann að það skortir mikið upp á að ríkissjóður rísi undir því verkefni að halda þessum þáttum í lagi. Þá þarf Jón Jónsson trúlega að borga veggjöld til að komast einhvern spotta áfram, hann þarf að borga háar upphæðir í innritunargjald fyrir skólagöngu barnsins síns og borga sérstakar læknisaðgerðir, komugjöld og allt sem til fellur í þeim efnum þegar hann þarf að sækja sér heilbrigðisþjónustu. Ekkert norrænt velferðarkerfi lítur þannig út og þessi ríkisstjórn ætti að stokka upp í þessum málum ef hún ætlar að rísa undir því að Ísland sé eitt af þessum norrænu velferðarsamfélögum sem Íslendingar vilja tilheyra. Því miður hafa yfirboð ýmissa flokka eins og Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar verið þannig að það er dregin upp kolröng mynd í þessum efnum og ekki tengt á milli þess hvað gert er við skatttekjur og hvernig þær nýtast almenningi í landinu. Svo fara flokkar eins og Framsóknarflokkurinn fram með gífurlegar háar fjárhæðir í loforðum um að lækka skuldir íbúðareigenda. Það endaði í 80 milljörðum en voru eitthvað yfir 300 milljarðar í upphafi og átti að taka af hrægammasjóðum en voru svo teknir af sameiginlegum sjóði allra landsmanna, eitthvað um 80 milljarðar. Þessum peningum er sáldrað yfir þjóðfélagið eins og flórsykri sem gagnast ekkert því fólki sem virkilega þarf á því að halda heldur lendir á borðum þeirra sem geta alveg bjargað sér með húsnæði sitt og hafa fulla möguleika og burði til þess. Þetta er illa farið með almannafé. Það væri ýmislegt hægt að gera við þessa 80 milljarða, svo sem að bæta kjör aldraðra og öryrkja sem mér sýnist að núverandi ríkisstjórn ætli algerlega að hunsa, að það eigi að tengja það við almannatryggingakerfið að taka eitthvert mið af launaþróun í landinu. Það er til skammar hjá þessari ríkisstjórn að ætla ekki að lyfta kjörum þeirra sem búa við erfiðustu kjörin og hafa vissulega þurft að taka á sig byrðar eins og við vitum, alveg jafnt og allir landsmenn í hruninu. Það má samt segja að á síðasta kjörtímabili þegar menn tóku á sig mikla byrði, það var ekkert annað í boði, hafi verið staðinn vörður um þá lægstlaunuðu, bæði aldraða og öryrkja. Það var sett varnarlína í tekjum um 210–220 þúsund. Það var þó það og það voru hærri mörk en margir sem voru á vinnumarkaði og voru þá með lægri mánaðartekjur en það. Það er ekki hægt að segja eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagði áðan, að það hefði verið ráðist eitthvað sérstaklega að þessum hópi. Auðvitað fór hagur hans líka illa í þessu hruni sem olli því að allt fór hérna á hliðina. Við vitum að á því báru einhverjir aðrir ábyrgð á en sú ríkisstjórn sem tók að sér það vanþakkláta verkefni að þrífa eitthvað til og rétta við efnahag landsins eftir hrunið. Þess vegna er ánægjulegt að sjá að það byrjaði samfelldur hagvöxtur árið 2010. Hann var ekki fundinn upp af hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Hallarekstri ríkissjóðs var snúið við árið 2013 í síðustu fjárlögum fyrri ríkisstjórnar. Miðað við niðurstöðu síðustu kosninga hefði maður viljað að núverandi ríkisstjórn reyndi að varðveita þann árangur sem náðist á síðasta kjörtímabili, að hún héldi áfram burt séð frá ólíkum stefnum að byggja upp áfram innviði samfélagsins á þeim grunni en ekki afsala sér tekjum upp á tugi milljarða og hlaða undir þá ríkustu í samfélaginu á kostnað þeirra sem minna mega sín. Það er það sem hefur verið að gerast og mér sýnist verða áframhaldið, algert andvaraleysi gagnvart aga í ríkisfjármálum og að það sé einhver skýr stefna sem falli þá að öðrum stefnum eins og hvernig við ætlum að taka á móti þeim verkefnum sem bíða í heilbrigðiskerfinu. Þjóðin er að eldast, sem betur fer, og við viljum hlúa vel að öldruðum og þeim sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda, við viljum hlúa vel að menntakerfinu því að þar liggur framtíðin, að við getum boðið unga fólkinu okkar og fólki á öllum aldri upp á að geta menntað sig og endurmenntað, sama hvar á lífsskeiðinu fólk stendur. Það skiptir máli í landi eins og Íslandi hvernig innviðirnir í samgöngumálum byggjast upp því að stærsta atvinnugreinin nú er orðin ferðaþjónusta sem byggir fyrst og fremst á náttúru landsins og því að hægt sé að komast vítt og breitt um landið til að njóta hennar. Þá þurfum við auðvitað að hafa þessa innviði í lagi, hvernig búið er um ferðamannastaði og hvernig samgöngurnar eru. Þetta skiptir gífurlegu máli og það þarf að afla tekna og ráðstafa þeim með jöfnuð í huga svo allir njóti þess [[Forseti hringir.]]en ekki bara sumir eins og mér sýnist vera stefna þessarar ríkisstjórnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir ræðuna. Hún kom víða við og mér fannst einmitt athyglisvert og mikilvægt í raunveruleikanum að draga fram tenginguna á milli skatta og útgjalda, þ.e. þjónustu, hvað maður fær fyrir skattana. Ég hef saknað þess í mörg ár þegar menn eru að ræða skatta, t.d. á Norðurlöndunum, að menni spyrji hvað við fáum fyrir það sem við erum að greiða í stað þess að spyrja hvernig við getum lækkað skattana. Það sem mig langaði til að spyrja hv. þingmann um eru einmitt menntamálin af því að hún nefndi þau í ræðu sinni og við erum í kjördæmi þar sem hefur töluvert verið fjallað um framhaldsskólana, m.a. á Sauðárkróki og í Skagafirðinum. Á sama tíma og hækkuð eru laun kennara og menn hæla sér af því að hækka greiðslur fyrir nemendaígildi hækkar heildarfjárveitingin sáralítið og ekki neitt, þ.e. ekki er gert ráð fyrir að skólinn [[Forseti hringir.]]geti rekið sig. Það er reiknað með að því þurfi að mæta með niðurskurði, bæði nemendafjölda og jafnvel hindra aukningar. Mig langar að heyra skoðun hv. þingmanns á þessu.
Frú forseti. Það er mikið áhyggjuefni hvernig þessir skólar eiga að geta rekið sig. Þeim er í raun gert að geta ekki tekið inn fleiri nemendur sem þeir vildu gera miðað við þá 25 ára reglu sem á að setja á, að menn geti ekki farið í bóknám ef þeir eru orðnir 25 ára. Það hefur komið fram hjá Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra á Sauðárkróki að skólinn hefur hreinlega ekki möguleika á að reka sig. Það er bara horft í að það eigi að draga saman seglin og þá fá menn minni fjármuni frá ríkinu. Þetta eltir skottið á sjálfu sér og gerir þeim skóla og auðvitað fleiri skólum sem standa í sömu sporum ekki kleift að rísa undir því hlutverki sem þeir eiga að gera. Svo er talað um sameiningar í framhaldi af þessu [[Forseti hringir.]]sem eru líka einhver útópía hjá hæstv. ráðherra.
Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að ræða það sem kom fram þegar flutt var skýrsla Vinnumálastofnunar um horfur á vinnumarkaði. Þá horfðu menn tvö, þrjú ár fram í tímann og það merkilega var að aukningin á vinnumarkaði er eingöngu í ferðaþjónustu. 96% af þeim sem komu inn á vinnumarkaðinn í fyrra voru vegna ferðaþjónustu. Það sem var athyglisverðast í þeim tölum sem þar komu fram var að það er fjölgun á Íslendingum, þ.e. þeim sem búa á Íslandi, en það er fækkun á íslenskum ríkisborgurum. Það eru um 790 sem fækkaði, þ.e. fleiri íslenskir ríkisborgarar fluttu úr landi en fluttu inn, ef ég man þessar tölur rétt. Hv. þingmaður nefndi einmitt atvinnuástandið í ræðunni og að við værum í samkeppni við Norðurlöndin. Mig langar að biðja hv. þingmann að fylgja þessu aðeins betur eftir vegna þess að ég deili áhyggjum hv. þingmanns þegar við erum að skoða það [[Forseti hringir.]]að við erum enn þá að missa fólk úr landi.
Frú forseti. Ferðaþjónustan byggist auðvitað mjög hratt upp og við þurfum að mennta fólk líka inn í þá grein. Þá þurfum við að búa þannig um hnútana að fólk sem býr á Íslandi hafi möguleika á að mennta sig upp í greinina og hafi þá greiðan aðgang að menntun. Þegar við erum að veikja grunn fjölda skóla úti um land, minni skóla sem hafa sinnt þessari menntun á ferðamálabrautum og með ýmsum hætti, veikjum við auðvitað möguleika á að fólk mennti sig hér og horfi frekar til þess að fara til Norðurlandanna þar sem það finnur fyrir miklu sterkara stuðningskerfi í þessum efnum. Þetta er mjög mikið áhyggjuefni sem verður kannski erfitt að snúa við ef áfram heldur sem horfir. Atvinnuleysi hefur vissulega minnkað en við þurfum líka að tryggja að hér [[Forseti hringir.]]séu vel borguð störf og það sé hægt að mennta sig til þeirra starfa hér á landi.
Frú forseti. Efnahagsleg úrlausnarefni heitir kafli 2.2 sem byrjar á bls. 10. Þar er talað um losun hafta, vinnumarkað, framleiðni og svo húsnæðismarkað. Það sem mér finnst svolítið vanta í þetta plagg varðar losun hafta, það er lítil klausa um þá aðgerð og við erum ekki búin að sjá frumvarpið, við erum búin að heyra eitthvað um hvernig það lítur út en hvernig það tekst til er eitt af þeim aðalatriðum sem meðal annars Seðlabankinn talar um varðandi stöðugleika með gengi krónunnar. Markmið hans er að halda verðstöðugleika á Íslandi. Samt er mjög lítið um málið hérna og í textanum stendur: „Stjórnvöld vinna öllum árum að losun fjármagnshafta.“ Það stendur „vinna“ en er það ekki „róa“ öllum árum? Og svo á einum stað er ekki talað um fjármagnshöft heldur gjaldeyrishöft. Hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson talar alltaf um að þetta séu ekki gjaldeyrishöft heldur fjármagnshöft, réttilega. Mér finnst þessi texti svolítið losaralega og hroðvirknislega unninn. [[Forseti hringir.]]Mig langar að biðja þingmanninn um komment á það.
Frú forseti. Þetta er eitt af stærstu verkefnunum sem núverandi stjórnvöld og í raun og veru Alþingi sem slíkt, ekki bara ríkisstjórnin heldur bara við sem löggjafarþing, glímir við, losun fjármagnshafta. Það getur verið mikil ógn gagnvart kjörum almennings í landinu ef ekki tekst vel til, að óðaverðbólga fari af stað og allt sem henni fylgir. Aðilar vinnumarkaðarins hafa verið óttaslegnir þegar þeir hafa verið að ganga frá samningum, eins og almenni markaðurinn sem gekk frá samningum á dögunum, um hvaða afleiðingar losun fjármagnshafta hefði inn í þá samninga. Þetta er svo stór breyta sem ekki er sett niður með neinum hætti nema í einföldum orðum sem segja í raun ekki neitt. Það hefði þurft að slá miklu fleiri varnagla og varnaðarorð og styrkja miklu betur þessa áætlun til fjögurra ára.
Frú forseti. Einmitt, sá sem gerir svona stefnumörkun verður að taka til ýmsa áhættu- og óvissuþætti eins og er hérna listi yfir á bls. 24. Um höftin sjálf er ofboðslega lítið fjallað. Það er stóra atriðið og það að það sé mjög lítið þarna inni þýðir að við erum með stefnuplagg en mjög lítið fjallað um einn aðaláhrifavaldinn á að þessi stefna gjörbreytist. Það finnst mér ekki gott við svona stefnumótunarplagg. Svo er talað um ýmsa óvissuþætti, fyrst óvissu um hvort kjarasamningar á almennum vinnumarkaði samrýmist verðlagsstöðugleika og framleiðnivexti ásamt samhengi við kjarasamninga við opinbera starfsmenn. Þetta er einn aðalóvissuþátturinn varðandi efnahagsmöguleika og stefnumótun á því sviði. Þetta er til staðar þrátt fyrir að í tvö ár hafi legið fyrir frá aðilum vinnumarkaðarins og stjórnvöldum að þau ætluðu að vinna að stefnumótun um að innleiða norrænt vinnumarkaðsmódel. Það er núna rétt að detta inn í umræðuna. Þetta finnst mér ekki góð stefnumótunarvinna.
Frú forseti. Ef við værum stödd á einhverjum svipuðum stað og Norðurlöndin sem við berum okkur oft saman við gætum við kannski talað um að við vildum fara inn í sama farveg og þar er varðandi gerð kjarasamninga. Við erum hins vegar ekki stödd þar og það þarf að rétta kúrsinn hjá svo mörgum stéttum. Því miður er staðan og veruleikinn þannig. Það verður að gera það. Það er ekkert skrýtið að það brjótist fram uppsöfnuð reiði og þörf fyrir leiðréttingu hjá hópum, bæði láglaunastéttum og millistéttum og ýmsum fagstéttum, stórum kvennastéttum eins og eru innan BHM og Félags hjúkrunarfræðinga að vilja láta leiðrétta kúrsinn innbyrðis vegna þess að það er svo mikill ójöfnuður í samfélaginu. Við getum alveg haldið uppi þannig samfélagi að þessar stéttir fái borgað miðað við vinnuframlag sitt og þá ábyrgð sem fylgir störfum þeirra. Við stöndum langt að baki Norðurlöndunum en þegar við verðum orðin stödd á sama stað líst mér ágætlega á hvernig hægt er að vinna þetta saman varðandi efnahagsstefnu og þróun launa og að þetta [[Forseti hringir.]]harmóneri saman.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum góða ræðu. Mig langar til að spyrja hana, þótt það sé erfitt að lesa það út úr þessu, hvort hún hafi eitthvað getað séð því að við, minni hlutinn, höfum lýst yfir miklum áhyggjum af stöðu framhaldsskólanna á landsbyggðinni sem margir hverjir hafa orðið illa fyrir barðinu á 25 ára reglunni. Síðan eru tvö brýn hagsmunamál landsbyggðarinnar í samgöngumálum, annars vegar samgöngur í formi vega og hins vegar upplýsingasamgöngur, almennileg háhraðanettenging. Sér þingmaðurinn að þessi áætlun boði aukna áherslu á þessa málaflokka eða á að halda áfram [[Forseti hringir.]]fjársveltinu í þessum mikilvægu málaflokkum fyrir landsbyggðina?
Frú forseti. Varðandi háhraðatengingar, uppbyggingu innviða og samgöngumál í landinu, jafnt á láði, legi og í lofti eins og sagt er, er ég ekki bjartsýn á að af mörgum brýnum framkvæmdum verði á næstu fjórum árum. Það má segja að margt gott hafi komið fram í samgönguáætlun og ýmislegt er í fjarskiptaáætlun en ég sé ekki að þeir fjármunir muni fylgja í fjárlagagerð þessara næstu ára, ekki miðað við undangengin tvenn fjárlög sem þessi ríkisstjórn hefur lagt fram. Varðandi landsbyggðarframhaldsskólana og þau háskólasetur sem eru vítt og breitt um landið og hafa skipt sköpum fyrir þær byggðir [[Forseti hringir.]]er ekkert í hendi sem tryggir fjármagn svo hægt sé að reka þessar menntastofnanir eðlilega.
Hæstv. forseti. Í þessari þingsályktunartillögu sem auðvitað er rammaáætlun er engin hagræn skipting. Við fáum engar almennilegar og haldbærar upplýsingar um það hvernig eigi að verja þeim heildargjöldum sem áætluð eru hér 671 milljarður á árinu 2016 og árin þar á eftir. Auðvitað er þetta ekki fjárlagafrumvarpið og það er ekki sundurliðað niður á einstaka fjárlagaliði, því að það kemur í fjárlagafrumvarpinu, en meginlínur og megináherslur er ekki hægt að lesa út úr þessari tillögu. Því spyr ég: Er ásættanlegt að við séum að samþykkja útgjaldaramma sem við höfum ekki hugmynd um hvaða áherslu á málaflokka hefur að geyma? Er þetta ekki furðulegt vinnulag?
Herra forseti. Jú, þetta er svolítið eins og við séum að dansa í einhverju tómarúmi varðandi þetta. Það sem liggur undir varðandi stefnu í opinberum fjármálum í því máli sem hefur verið í umræðu hérna, opinberum fjármálum, sem hófst vinna við að móta stefnu í á síðasta kjörtímabili og var tekið út úr fjárlaganefnd í ágreiningi í morgun á auðvitað að marka miklu betur innan ákveðinna málaflokka, þ.e. hvernig tekjuskipting er innbyrðis í svona fjárlagaramma til fjögurra ára. Það má segja að það sé í raun og veru ekkert mikið bitastætt í þessari ríkisfjármálaáætlun sem hægt er að setja puttann á og sjá hvað kemur úr þessu. Þetta er einhver rammi sem síðan er [[Forseti hringir.]]algerlega óútfylltur og menn vita ekkert hvar krónan liggur í þeim efnum.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og einkum þau norrænu gleraugu sem þingmaðurinn setti hér upp við að skoða þessa þingsályktunartillögu. Ég held að það sé mikils virði að hafa raunverulegan samanburð í þessum efnum og hafa hann fyrir augunum. Það er rétt hjá hv. þingmanni og síðasta hv. andsvaranda að maður sér hreinlega ekki hvar tekjulækkun ríkissjóðs á að koma niður, hvernig á að bæta ríkissjóði það upp þegar lofað er skattalækkunum o.s.frv. Það sem hins vegar sést og hefur verið dregið fram í dag í umræðunni er það að tekjur ríkisins sem hlutfall af landsframleiðslu eiga að dragast saman á næstu árum og við erum þess vegna á leiðinni burt frá því norræna módeli sem við viljum gjarnan vera í [[Forseti hringir.]]en höfum aldrei verið.
Herra forseti. Það hefur komið fram í umræðunni að frumgjöldin af vergri landsframleiðslu fara lækkandi. Hvað þýðir það á mannamáli? Að við setjum minni fjármuni í uppbyggingu innviða samfélagsins, sama hvaða nafni við nefnum það. Það er grafalvarlegt. Við erum að fara í þveröfuga átt ef við ætlum að kalla okkur norrænt velferðarsamfélag. Á árunum eftir hrun mátti segja að það væri gott að það fólk sem missti atvinnu hérna hefði tök á að bjarga sér með því að fara til landanna í kringum okkur, afla sér tekna og búa ekki við það að vera á Íslandi á atvinnuleysisbótum. Það má alveg leggja það þannig út, en núna viljum við vera komin það langt að við getum boðið velkomið heim allt það fólk sem fór. Svo ræður hver og einn hvað hann gerir. [[Forseti hringir.]]Við viljum hins vegar hafa þannig samfélag að við getum boðið það fólk sem þurfti að fara í burtu eftir hrunið velkomið heim.
Forseti. Velkomið heim, ég tek undir það. Það sem hefur sem betur fer gerst á síðustu árum og síðustu áratugum og kannski strax í litlu kreppunni árið 1968 er að fólkið sem fer til atvinnu og náms á Norðurlöndunum kemur aftur, ekki bara með heldur skárri laun og kannski betri menntun barnanna sinna, heldur kemur það líka aftur með þá hugmynd og spurningu: Af hverju er þetta ekki svona hér? Ekkert læra menn sem nú eru við stjórn af þessu og það var eftirtektarvert um daginn þegar hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson kvartaði beinlínis undan því að verkalýðshreyfingin vildi ekki vera með í norræna kjarasamningsmódelinu. Það átti að vera norrænt en grundvöllur norræna kjarasamningsmódelsins er einmitt norræna velferðarkerfið sem bæði forsvarsmenn atvinnurekenda og launamanna þar telja undirstöðuna undir þeim samningum [[Forseti hringir.]]og hlutaskiptum sem þar eru gerð.
Herra forseti. Það er nefnilega stóra málið að inni í þeirri jöfnu er velferðarkerfið. Það er ekki flóknara en það. Menn geta ekki aðgreint það, ef þeir panta norræna kjarasamningsumhverfið sisona og ætla að sleppa andlaginu á móti sem er velferðarkerfið. Þá skulu menn koma velferðarkerfinu á Íslandi á sama stað og er á Norðurlöndunum og þá skulum við tala um kjarasamninga eins og þeir eru unnir á Norðurlöndunum með alla þræði á sama stað, að menn séu að fikra sig áfram og halda þeim stöðugleika sem allir vilja auðvitað búa við. Þá verða menn líka að tala sömu tungum í þeim efnum. Menn gera það ekki í dag og þessi ríkisstjórn hefur ekki sýnt neina burði til þess að skilja mikilvægi þess að hafa jöfnuð í samfélaginu. Jöfnuður er undirstaða þess að samfélagið [[Forseti hringir.]]dafni og geti vaxið eðlilega eins og við sjáum á Norðurlöndunum og viljum sjá hér eins og við höfum oft sagt.
Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemd við það sem hefur komið fram, að Björt framtíð heldur flokksstjórnarfund seinni partinn í dag á meðan við fundum. Það hefur að jafnaði viðgengist í þinginu að forseti hefur tekið tillit til þess þegar þannig hefur verið. Það er bagalegt þegar heill þingflokkur getur ekki verið viðstaddur umræðu og tekið þátt í henni, ég tala nú ekki um umræðu eins og þá sem hér fer fram sem varðar í raun undirstöðuna alla. Það má segja að það sé allt undir þegar við erum að tala um ríkisfjármálaáætlunina þannig að ég fer þess á leit við virðulegan forseta að hann láti þennan fund duga þar sem fundur flokksstjórnar Bjartrar framtíðar hefur staðið yfir í nærfellt tvo klukkutíma. Ég tel bara ágætt að láta þetta duga, og ekki síður vegna þess að það er sjómannadagshelgi fram undan og margir þingmenn vilja [[Forseti hringir.]]fara til síns heima til að taka þátt í hátíðarhöldunum með heimamönnum á sunnudaginn.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingflokksformanni Vinstri grænna, Svandísi Svavarsdóttur. Ég tel óeðlilegt að einum flokki sé mismunað með þessum hætti. Það er alltaf tekið tillit til funda sem þessa flokksstjórnarfundar við dagskrá þingstarfanna. Þess má geta að umræddur fundur var auðvitað ákveðinn samkvæmt starfsáætlun þingsins. Þinginu átti núna að vera lokið og við komin í fundahlé þannig að þetta er tillitsleysi við stjórnmálaflokk sem á fulltrúa á Alþingi Íslendinga. Þá vil ég segja að við erum að ræða ríkisfjármálaáætlun. Við bjuggum til kerfi til að ræða fjárlagafrumvarpið með aðkomu allra ráðherra og mismunandi málaflokka. Núna lætur ráðherrann ekki svo lítið að vera hér, [[Forseti hringir.]]hvað þá aðrir þingmenn. Örfáir þingmenn eru skráðir í hús og þetta er furðulegt háttalag með jafn mikilvæga áætlun og ríkisfjármálaáætlun.
Ég er mættur.
Herra forseti. Ég tek undir með samstarfsfélögum mínum um að tekið sé tillit til þess að Björt framtíð heldur sitt flokksstjórnarþing og í ljósi þess að starfsáætlun er liðin. Það væri líka áhugavert að sjá fleiri stjórnarliða sem hafa talað óskaplega mikið um heimilin í landinu, að þau geri grein fyrir því hvernig þau sjái í þeirri ríkisfjármálaáætlun sem við erum hér að ræða heimilum landsins vel borgið. Ég sé ekki frekar en margur annar þingmaðurinn að þessi tillaga beri það með sér. Eins væri gott að þau tækju undir þá stefnumörkun sem hér kemur fram og gengur meðal annars gegn samþykkt flokksstjórnar Framsóknarflokksins. Fjármálaráðherra ætti að fylgja þessu máli úr hlaði ef hann lítur svo á að þetta sé plagg sem heldur sem við teljum að það geri ekki því að hann hefur ásamt ríkisstjórninni tekið mikilvægar ákvarðanir sem raska [[Forseti hringir.]]plagginu þannig að það er eiginlega úti í hafsauga. Það er tilgangslaust að ræða þessa áætlun, hún gildir ekki lengur.
Forseti. Eins og það gleður mig að geta tekið þátt í umræðu um ríkisfjármálin til framtíðar er það ekki að öllu leyti sanngjarnt að við leyfum okkur að halda hér langar ræður og stuttar meðan félagar okkar í Bjartri framtíð eru uppteknir á fundi sem löngu er ákveðinn og löngu boðaður. Það er svolítið misjafnlega láni skipt. Annars vegar er þessi flokkur, Björt framtíð, sem getur ekki tekið þátt í umræðunni og hins vegar er flokkur sem ég man ekki hvort er stærri eða minni samkvæmt könnunum sem heitir Sjálfstæðisflokkurinn sem vill ekki taka þátt í umræðunni. Þó er því þannig varið að það er sjálfstæðismaður, meira að segja hæstv. formaður Sjálfstæðisflokksins, sem ber fram það þingmál sem hér er um að ræða en úr hans flokki er aðeins einn maður staddur í húsinu, að vísu [[Forseti hringir.]]einhver besti sjálfstæðismaður sem völ er á á Alþingi um þessar mundir, hinn frjálslyndi jafnaðarmaður, hv. þm. Brynjar Níelsson, en það er ekki alveg nóg og láni manna er sannarlega misskipt á þessum fundi.
Herra forseti. Ef tíminn leyfir er ég að fara í ræðu rétt á eftir og ég mundi vilja fá andsvör frá fjármálaráðherra, formanni efnahags- og viðskiptanefndar og formanni fjárlaganefndar vegna þess að ég er með nokkrar spurningar til þeirra. Mér finnst í þessu stefnumótunarplaggi svolítið kastað til höndunum. Menn virðast hafa verið að drífa sig það mikið að það eru málfarsvillur þarna sem og efnisvillur eins og talað er um gjaldeyrishöft þegar klárlega er verið að tala um fjármagnshöft og slíkt. Helst mundi ég vilja tala um Íbúðalánasjóð og Hagsmunasamtök heimilanna. Hagsmunasamtök heimilanna eru með mál á Íbúðalánasjóð sem verður dæmt í haust. Hvers vegna er ekki neitt fjallað um það þarna? Það tengist Íbúðalánasjóði, hvað hann getur kostað, og ég mundi vilja ræða það. Ég mundi vilja ræða afnám hafta og þá er spurningin: Eigum við ekki frekar að fresta þessari umræðu, taka eitthvert annað mál á dagskrá [[Forseti hringir.]]fram yfir helgi þegar við förum að sjá eitthvað á spilin varðandi það hvernig afnám hafta er og hvernig áhrif það getur haft? Ég bíð eftir að forseti kalli eftir að þessir aðilar mæti í hús.
Forseti getur upplýst að fjármálaráðherra hefur verið gert orð um að nærveru hans sé óskað. Formaður fjárlaganefndar er í húsi samkvæmt bestu upplýsingum.
Forseti. Í ljósi þess að fram hefur komið að hæstv. fjármálaráðherra hefur verið látinn vita af áhuganum á því að hann sé viðstaddur umræðuna, er þá ekki rétt að við gerum hlé á umræðunni þar til fjármálaráðherra er kominn í hús þannig að við getum átt orðastað við hann? Stjórnarandstaðan heldur þingstörfunum uppi, það er einn sjálfstæðismaður í húsi, það er föstudagur, klukkan langt gengin sjö og það er hlægilegt að við höldum umræðu hér áfram. Ég spyr: Hvað ætlar forseti að halda fundinum lengi áfram í ljósi beiðni þingflokksformanns Bjartrar framtíðar um að fundurinn sé ekki haldinn meðan Björt framtíð getur ekki tekið þátt í þingstörfunum?
Herra forseti. Ef hefðin er sú að halda ekki þingfund á sama tíma og einhver stjórnmálaflokkur heldur flokksstjórnarfund finnst mér mjög alvarlegt og ámælisvert að það sé gert núna þegar einn tiltekinn stjórnarandstöðuflokkur heldur slíkan fund. Auðvitað á þá að fresta fundi ekki síðar en núna. Þess utan erum við mjög fá eftir í þinghúsinu enda klukkan langt gengin í sjö og mér finnst miklu nær að afboða bara hæstv. fjármálaráðherra og segja að í ljósi þess réttlætis að eitt gangi yfir alla flokka hafi þingfundi verið slitið, við séum farin heim í pásu fyrir helgina og mætum frekar fersk [[Forseti hringir.]]í þessa umræðu á mánudagsmorgun.
Ég þakka hæstv. forseta alveg sérstaklega fyrir að flytja okkur þau tíðindi að formaður fjárlaganefndar sé í húsinu. Mér verður strax miklu rórra. Sömuleiðis vil ég nota þetta tækifæri og taka undir með þeim lofsyrðum sem hv. þm. Mörður Árnason flutti um hv. þm. Brynjar Níelsson. Hann er einmitt dæmi um það að ræðuhöld hrína á fólki og rök. Ég minnist þess að skömmu eftir að ég hélt langa ræðu mína í gær um stjórnarráðsfrumvarpið féllst hann á að taka það aftur til skoðunar í nefnd. Ef ég fengi tækifæri til að halda ræðu yfir hv. formanni fjárlaganefndar er spurning hvort hún brygðist við með svipuðum hætti. Ég tel þó ekki rétt að láta á það reyna. Það sem mér er efst í huga er að það eru engir mannasiðir gagnvart hv. þingmönnum Bjartrar framtíðar sem formlega hafa óskað eftir því að hlé verði gert á fundum meðan þeir halda sinn flokksstjórnarfund. Það hefur alltaf tíðkast og jafnvel komið fyrir að þingið hefur sleppt heilum degi þegar landsfundur Sjálfstæðisflokksins [[Forseti hringir.]]hefur verið haldinn.
Herra forseti. Ég óska eftir því að það verði sett fram hvort slíkt hefur gerst um langa hríð í það minnsta, að svona hafi verið komið fram við einn þingflokk sem starfað hefur á Alþingi, að ekki hafi verið gert hlé á þingfundi þegar svo stór fundur er haldinn eins og flokksstjórn, landsfundur og annað slíkt er, eins og hér er gert. Það er tæplega hægt að segja að þetta sé seint fram komið, þetta liggur fyrir. Eins og hér var komið inn á áðan átti þinghaldinu að vera lokið, starfsáætlun er löngu útrunnin og því er algjör óbilgirni að taka ekki tillit til þess. Þess utan er hér formaður fjárlaganefndar vissulega í húsi en ekki varaformaður og enginn sjálfstæðismaður til að taka þátt í umræðu um þetta mál sem þeim þykir þó svo vænt um og líta svo á að sé stórkostlegt stefnumótunarplagg. [[Forseti hringir.]]Þau hljóta að vilja eiga orðastað við okkur ásamt þeim sem tala svo óskaplega mikið um hvaða áhrif þetta hefur á heimilin í landinu.
Hæstv. forseti. Við erum komin hér á seinni part föstudagsins. Eins og upplýst hefur verið er verið að halda flokksþing stjórnmálaflokks sem á sæti á þingi. Sú hefð hefur alltaf verið að menn hafa fengið leyfi á meðan og nýjast er að fyrir viku lauk hæstv. forseti fundi fyrir kl. 17 vegna þess að Samfylkingin var með stóran fund það kvöld. Ég held að við eigum að reyna að halda í þessa hefð. Við munum ekki ljúka þessari umræðu í kvöld og þess vegna er alveg eins gott að fara inn í mánudaginn. Jafnvel þó að ég sé tilbúinn með mína ræðu á eftir mæli ég eindregið með því að fundinum verði slitið. Þar að auki er sjómannadagurinn fram undan. Sjóarinn síkáti er kominn af stað í Grindavík og það eru víðar hafin hátíðarhöld sem við þingmenn viljum gjarnan fá að taka þátt í ef mögulegt er. Þetta er áskorun til hæstv. forseta um að ljúka fundinum núna og hefja hann svo hress og kát [[Forseti hringir.]]á mánudaginn.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera miklar athugasemdir við fundarstjórn forseta því að forseti stendur sig mjög vel í þessu starfi. Ég ætla að lýsa yfir ánægju minni með að það er svona mikil eftirspurn eftir mér í þingsal. Ég sat niðri í þingflokksherbergi og ég sit núna í hliðarsal til að hlusta á ræður þeirra þingmanna sem ræða málið enda er málið hjá þinginu og í þeirri nefnd sem ég hef formennsku fyrir, fjárlaganefnd, þannig að umræðan getur haldið hér ótrauð áfram.
Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem fram kom í máli hv. þm. Guðbjarts Hannessonar fyrir stundu. Mér að meinalausu mætti halda þessum fundi lengi áfram en það eru grundvallarreglur sem lengi hafa verið virtar hér í þinginu. Ef þingnefnd fundar skal gert hlé á þinghaldinu og það er reyndar bundið núna í þingskapalögin. Síðan er önnur grundvallarregla sem menn hafa gert að umræðuefni hér og hún er sú að ef stjórnmálaflokkur á Alþingi efnir til landsfundar eða hvað þær heita, þessar æðstu samkundur stjórnmálahreyfinganna, er virt beiðni um að halda ekki þing á meðan. Þetta hefur alltaf verið virt [[Forseti hringir.]]svo lengi sem ég man eftir. Ég ætla að kveðja mér hljóðs aftur á eftir um fundarstjórn forseta vegna þess að ég hef ekki sagt allt það sem ég helst vil segja um þetta mál.
Forseti. Þó að hér vanti að vísu að minnsta kosti enn þá hinn vörpulega hæstv. fjármálaráðherra er ekki sanngjarnt að ræna hv. þingmenn Bjartrar framtíðar þeirri ánægju og upplifun að njóta hinnar heillandi nærveru hv. varaformanns fjárlaganefndar og 1/19 hluta þingliðs sjálfstæðismanna sem hér stendur í dyrunum og heitir Brynjar Níelsson, hv. þingmaður. Hafi menn haldið að ég væri að gera gaman með þessum orðum mega menn halda það en þannig að öllu gamni sé sleppt er ekki skemmtilegt fyrir þingið að haga sér svona, að sýna beina ósanngirni, að ég segi ekki fautaskap í garð þingmanna Bjartrar framtíðar fyrir utan þær ástæður allar sem ættu að vera til að halda ekki þingmönnum fram undir kvöld [[Forseti hringir.]]á föstudegi fyrir sjómannadagshelgina.
Herra forseti. Í mínum augum snýst þetta um jafnræði. Er það þannig að það á ekki að ganga yfir Bjarta framtíð sem aðrir stjórnmálaflokkar fá að njóta? Ég veit mjög gerla sem fyrrverandi formaður stjórnmálaflokks að það hefur alltaf verið tekið tillit til þess þegar stjórnmálaflokkar halda stóra fundi í æðstu stofnunum sinna flokka og þá hefur þingið hagað sínu fundahaldi með tilliti til þess. Ég nefndi Sjálfstæðisflokkinn. Það hefur margsinnis verið gert þegar Sjálfstæðisflokkurinn heldur stóra fundi að menn hafa frestað fundum, jafnvel fellt niður fundi í heilan dag. Það hefur gerst með Samfylkinguna, og hvers vegna á Björt framtíð ekki að njóta þess? Hvað segir fyrrverandi formaður Lögmannafélagsins um þetta [[Gripið fram í.]]sem manna glæsilegast hefur fært rök fyrir því að grundvallarreglan í mannlegum samskiptum, og ekki síst á Alþingi Íslendinga, eigi að vera jafnræði? Hvað veldur því að Björt framtíð fær ekki að njóta jafnræðis? Hvað segir hv. þm. Brynjar Níelsson um það eða skortir hann orð til að skýra þennan gerning?
Herra forseti. Þó að það sé hið besta mál að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sé komin hingað til að taka þátt í umræðunum var það ekki kveikjan að því að hv. þm. Svandís Svavarsdóttir hóf þessa umræðu um fundarstjórn forseta heldur það að hér er ekki eitt látið yfir alla ganga og að hér höldum við áfram þingfundi þó að allur þingflokkur Bjartrar framtíðar sé á flokksstjórnarfundi. Það kom fram hjá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni að fyrir viku var þingfundi hætt kl. 17 vegna þess að Samfylkingin var að funda. Það er vika síðan þetta var gert. Mér finnst alveg óboðlegt að það sé ekki búið að fresta fundi núna.
Hæstv. forseti. Mér finnst kannski komið að því að hæstv. forseti svari því af hverju þingmenn Bjartrar framtíðar fá ekki sömu meðferð þegar þeir halda sína fundi og aðrir stjórnmálaflokkar. Eru einhver forréttindi fyrir Sjálfstæðisflokk, Framsóknarflokk, Samfylkinguna og Vinstri hreyfinguna – grænt framboð? Hvað með Pírata? Mundu þeir fá leyfi ef þeir óskuðu þess? Er það einhver stefna hjá yfirstjórn þingsins að mismuna stjórnmálaflokkum? Mér finnst þetta óviðunandi og það er ekki hægt að mismuna flokkum með þessum hætti. Þetta sýnir furðulegt gildismat sem kannski endurspeglar það fylgi sem kjósendur [[Forseti hringir.]]eru að sýna með auknum stuðningi við Pírata í skoðanakönnunum.
Hæstv. forseti. Margir þingmenn hafa kvatt sér hljóðs um fundarstjórn forseta og margir sett mál sitt fram í gamansömum tón en undir niðri kraumar alvaran. Ég beini því til hæstv. forseta þingsins að taka óskir okkar alvarlega. Við erum fulltrúar stjórnarandstöðunnar á Alþingi og förum þess á leit að hlé verði gert á þessari umræðu fram yfir helgi til að virða óskir eins stjórnmálaflokks sem heldur núna sitt æðsta þing. Þetta hefur alltaf verið gert og við leggjum áherslu á að þetta grundvallarprinsipp verði virt. Síðan vil ég spyrja: Til hvers eru menn að lengja þessa umræðu? Jú, menn telja að það gangi þá fyrr á hana og [[Forseti hringir.]]hún styttist fyrir vikið inn í næstu viku. Það er mikill misskilningur. Það mun ekki gerast. [[Kliður í þingsal.]]Þetta verður til að lengja umræðuna, en það er ekki á þeirri forsendu sem ég ber fram þessa ósk við hæstv. forseta heldur til að virða þá grundvallarreglu sem við höfum gert fram til þessa.
Virðulegi forseti. Fyrst ætla ég aðeins að tala um að það er sífellt verið að kalla á ráðherra inn í umræðuna þegar ráðherrar eru búnir að afhenda þinginu sín mál. Það er á ábyrgð þingsins að ljúka málum. Ráðherrarnir koma hingað til að mæla fyrir málum og afhenda svo þingmönnum málið og viðkomandi þingnefndum þannig að það sé sagt fyrst. Ég er bara fyrst núna að heyra af þessum fundi hjá Bjartri framtíð og finnst skrýtið að þingflokksformaður Bjartrar framtíðar hafi ekki farið fram á það að þingfundur stæði ekki á meðan þessi flokksfundur hjá þeim stæði yfir [[Gripið fram í: Það var óskað …]]þannig að ég tek undir með stjórnarandstöðunni, það er kannski ekki alveg viðeigandi að þingmenn heils flokks vanti í umræðuna vegna svo stórs eða umfangsmikils fundar. Ég lýsi yfir stuðningi við stjórnarandstöðuna.
Hæstv. forseti. Ég verð að taka undir það að ég heyrði bara af þessum fundi núna fyrir stuttu og tek undir að það er náttúrlega afleitt ef það vantar fulltrúa heils flokks við þessa umræðu. Ég get tekið undir þau sjónarmið en mér finnst, þar sem fólk er að tala um jafnræði og jafnrétti, að við þurfum að hafa þá líka eitthvert lag á því hvenær við tilkynnum. Samkvæmt mínum heimildum kom ekki tilkynning um þennan fund fyrr en um fjögurleytið [[Gripið fram í.]]þannig að það er kannski skýringin á því af hverju við erum í þessari stöðu. En í ljósi þessa held ég að það sé bara allt í lagi að við förum að fresta þessari umræðu og tökum svo til við hana í næstu viku en komum okkur upp einhverjum skýrari reglum varðandi þessi mál.
Herra forseti. Mig langar að byrja á því að hrósa forseta þingsins, herra Einari K. Guðfinnssyni, sem síðustu daga hefur stytt þingfundi, hætt að setja á þessa pressu að byrja þingfundi kl. 10 og ljúka þeim á miðnætti. Hann stytti þetta og sendi þar með skilaboð til formanna stjórnarflokkanna um að nú væri kominn tími til að setjast niður með formönnum minni hlutans, fara að ræða málin og reyna að finna lausn á því hvað er hægt að klára á þinginu. Hann á heiður skilið fyrir það. Eins og hins vegar hefur oft komið fram hjá mér í þessum ræðustóli á forseti það til að hygla aðeins ráðherrum, kannski sér í lagi ráðherrum í sínum flokki og sér í lagi fjármálaráðherra. Ég hef séð það ítrekað. Ég hef líka tekið eftir því að reglum sem forsætisnefnd hefur sett sér um hvernig forseti eigi að stjórna vinnufundi hefur ekki alveg verið fylgt, t.d. hvernig barið er í bjöllur. Það er ákveðin taktík sem á að beita, menn eiga að passa sig á að bíða í fimm sekúndur, svo á að slá o.s.frv. Það er bara Silja Dögg sem fylgir þessu [[Forseti hringir.]]algjörlega óháð því hver er í ræðustól.
Það skal tekið fram að forseta þeim sem hér situr nú var ekki kunnugt fyrr en rétt áðan um að téður fundur Bjartrar framtíðar stæði yfir. Forseti hyggst taka tillit til þess og fresta fundi að lokinni næstu ræðu.
Hæstv. forseti. Ég hafði tekið það fram að ég skoraðist ekki undan að halda þá ræðu sem ég hafði óskað eftir að fá að flytja. Málið er mikilvægt, við erum að ræða þingsályktunartillögu um ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019. Þarna er verið að stíga ákveðið skref sem er fyrsti hluti fjárlagaferlis sem ég hef fagnað hér í ræðum áður á þinginu, að menn hafi einmitt stigið það skref að koma inn á Alþingi með þingsályktunartillögu um ríkisfjármálaáætlun sem síðan verður forsenda fjárlagagerðar. Hún kemur frekar seint inn í þetta skiptið og auðvitað er þetta ákveðið þróunarverkefni þannig að við eigum sjálfsagt eftir að sjá þetta þróast. Það er gagnrýnt, m.a. af minni hlutanum í hv. fjárlaganefnd, að þarna sé kannski aðeins verið að setja forsendurnar sem eru inni í fjárlagafrumvarpinu á hverju hausti en ekki farið í frekari greiningar eða vinnu við að reyna að gera áætlunina sem vandaðasta. Ég hef líka talað fyrir því í þinginu á þessu ári og raunar áður að einmitt það sem þarf að gerast á Alþingi Íslendinga er að menn komi með fleiri langtímaáætlanir. Það þýðir ekki að þær séu endanlegar og óumbreytilegar heldur þarf að vinna eftir stefnumótun sem fær umfjöllun frá öllum stjórnmálaflokkum á hv. Alþingi. Dæmi um þetta er samgönguáætlun sem því miður hefur ekki verið í gildi síðustu tvö árin, þ.e. frá því að þessi ríkisstjórn tók við, og svo kom inn í þingið á síðustu dögum þingsins, bara í síðustu viku, stefnumótun til fjögurra ára í samgöngumálum og á að hespa af hér á tveimur vikum eða svo. Hið sama gildir um heilbrigðisáætlun sem lögum samkvæmt á að leggja fram í þinginu. Menn hafa lagt fram tíu ára áætlun. Hún var runnin út. Við í síðustu ríkisstjórn komum með hana, að vísu frekar seint þá, við skulum alveg játa það, en síðan hefur ekkert gerst og það er verið að vinna að henni, að því er ég best veit. Það er vont að slíkar áætlanir og eru forsendur fjárlagagerðar skuli ekki koma inn. Þriðja dæmið sem ég get nefnt hér, án þess að geta talið upp allar langtímaáætlanir eða stefnumótanir, er rammaáætlunin sem varðar virkjunarkosti og hvernig farið skuli með ákvarðanatöku, hvort eigi að virkja eða friða ákveðin fljót eða ákveðin svæði. Það er búið að takast mjög harkalega á um hvernig skuli umgangast slíka áætlun og hvernig við getum varðveitt ferlið við slíka áætlun til að reyna að hindra að hér sé endalaust ágreiningur um þær. Fjórða er ný áætlun sem var samþykkt hér, vinnuform gagnvart kerfisáætlun, þ.e. með hvaða hætti ætti að leggja raflínur um landið. Það skiptir mjög miklu máli að einmitt sú áætlun komi fyrir Alþingi og það náðist í gegn, eftir töluverða umræðu í þinginu og mikla andstöðu stjórnarandstöðunnar við upphaflega frumvarpið, að breyta forminu þannig að það verði tryggt að slík áætlun komi fyrir Alþingi þannig að menn geti farið í stefnumótandi vinnu áður en farið er út í framkvæmdir. Það sem hins vegar hefur vantað og vantar mjög tilfinnanlega er menntastefna og atvinnustefna. Núna er verið að vinna að því að reyna að móta menntastefnu er mér sagt. Ég hélt að hvítbók hæstv. menntamálaráðherra ætti að vera stefnuplagg hæstv. ráðherra sem væri þá til viðbótar við þau lög sem eru í gildi í landinu um íslenskar menntastofnanir og skólahald. Síðan er í gangi alls kyns vinna úti um allt land og framkvæmd sem stangast algjörlega á við þessa hvítbók, er að minnsta kosti ekki í neinu beinu samhengi og er sótt inn í að túlka lög eins vítt og mögulegt er til að geta gert ákveðnar breytingar, hluti sem hafa valdið óróa, óöryggi og óánægju úti um allt land. Þetta eru hlutir sem hefði átt að taka sem grundvallarstefnumótun í byrjun, einmitt í málaflokki sem þjóðin vill standa saman um, menntamálin. Hið sama gildir í rauninni um heilbrigðismálin. Það er engin pólitísk nauðsyn eða ástæða til að halda þessum málum í ágreiningi. Við eigum að geta varið þessa málaflokka fyrir stórum pólitískum átökum en því miður virðist þessi ríkisstjórn vera svo átakasækin að það virðist vera sérstök ásókn í að búa til átök um málið gagnstætt því sem hæstv. ríkisstjórn hefur sagt í stjórnarsáttmála sínum. Það er auðvitað fróðlegt að skoða þetta plagg og það verður, eins og ég segi, að virða það við þá sem leggja það fram að þetta er fyrsta tilraun til að komast inn í þetta ferli. Það veldur vonbrigðum þegar maður skoðar umfjöllunina um plaggið í hv. fjárlaganefnd að sjá hvernig í veröldinni að minnsta kosti ákveðnir hlutir gátu sloppið í gegn án þess að gerðar væru athugasemdir við þá. Þar er það sem ég hefði kannski átt að byrja ræðu mína á. Hvernig getur birst hér tillaga til þingsályktunar um ríkisfjármálaáætlun fyrir fjögur ár þar sem stendur beinum orðum að stefnt sé að kaupmáttaraukningu ríkisstarfsmanna um 2% á ári, þ.e. að tekjur þeirra aukist um 2% umfram verðbólgu, en almannatryggingar, þ.e. lífeyrisgreiðslur og bótagreiðslur, skuli vera 1%, helmingi minna? Hvernig gat þetta gerst? Hvernig gat þetta líka sloppið fram hjá meiri hluta fjárlaganefndar sem gerði ekki athugasemd við þetta í nefndaráliti? Á sama tíma er ætlast til að það sé einhver trúverðugleiki á bak við gagnrýni í kjarasamningum á að bætur og almannatryggingar, lífeyrisgreiðslur, hækki í samræmi við þá kjarasamninga sem verið er að gera. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra segir að við ráðum ekki við það, það sé of dýrt. Á sama tíma koma aðrir og segja: Þið megið ekki vera svo óþolinmóð, það á eftir að fylgja þessu eftir með breytingum á lífeyrisgreiðslum. Hér er plagg með stefnumótun í fjögur ár sem segir að það eigi að vera helmingi minni hækkun hjá almannatryggingahópnum, þ.e. þeim sem eru með lífeyri og bótagreiðslur, en hjá almennum launþegum hjá ríkinu. Það eru svona hlutir sem einmitt er gott að fá inn í tillögur til að geta rætt þær en gríðarleg vonbrigði að sjá að hv. fjárlaganefnd skuli ekki hafa leiðrétt þetta, skuli ekki hafa sett hnefann í borðið og sagt: Svona gerum við ekki. Þetta er í andstöðu við það sem þjóðin vill. Annað forvitnilegt þegar maður fær svona plagg - hér varð umræða við hv. formann fjárlaganefndar þar sem kom fram mjög óvænt að hér hefðu verið kosningar 2013. Við hefðum aldrei áttað okkur á því nema af því að hv. þingmaður nefndi það í fyrsta skipti í dag. Í þessu plaggi kemur mjög vel fram og hefur raunar komið fram í mörgum sambærilegum plöggum hvernig breytingarnar urðu á síðasta kjörtímabili, hvar hlutirnir byrjuðu. Ef við tökum til dæmis minnkandi atvinnuleysi sem varð sem betur fer skammvinnt á Íslandi minnkar atvinnuleysi mjög hratt frá árinu 2010. Þetta er á bls. 9 í þessu plaggi. Hagvöxturinn byrjar líka frá 2010. Kaupmáttaraukningin er líka frá þessum tíma. Síðan höfum við fengið staðfestingu á því sem betur fer að jöfnuður jókst á þessu tímabili, í tíð síðustu ríkisstjórnar, þannig að það er gott að fá þetta staðfest líka í forsendum ríkisfjármálaáætlunar fyrir árin 2016–2019. Að þessu sögðu skulum við ekki gera lítið úr því að núverandi ástand í samfélaginu býður upp á mjög marga jákvæða þætti. Þá á ég við að það hefur verið gríðarlegur vöxtur í ferðaþjónustu. Ferðaþjónustan er að verða sá atvinnuvegur sem skapar mestan gjaldeyri. Sjávarútvegurinn hefur haldið sinni stöðu í gegnum hrunið og þar hjálpaði mjög mikið að gengið féll á krónunni, nokkuð sem maður ætlaðist þá til að sjávarútvegurinn tæki þátt í vegna bættrar afkomu sinnar, þ.e. að létta hlut þeirra sem misstu 20–25% af kaupmætti sínum við hrunið, almennu launamannanna. Stóriðnaðurinn hefur líka lifað bærilega í gegnum hrunið. Þrátt fyrir að þar hafi orðið verðlækkanir tímabundið er staðan hvað varðar þessar greinar mjög góð. Þetta skapar forsendur til að byggja upp að nýju, en það er ekki hægt að sjá að það eigi að gera í þessu. Menn segja: Því er þá mætt með skattalækkunum og það kemur fram í kjarasamningum ef menn ætla að minnka tekjurnar. Maður fær svona röksemdafærslu eins og er þekkt orðin hjá últra hægri flokkum í Evrópu, popúlistaflokkum, sem stilla alltaf upp þeirri mynd að með því að lækka skatta geti maður aukið þjónustu. Þetta hefur hvergi tekist. Menn geta rætt um með hvaða formi skattar eru lagðir á o.s.frv., menn geta hjálpað til með því að reyna að leiðrétta hvernig vörugjöld eru og annað slíkt, en það er augljóst á þessari ríkisfjármálaáætlun að það á að minnka tekjurnar og það mun koma niður á þjónustunni jafnvel þó að menn hafi fögur orð um hana. Það kemur raunar líka fram í áætluninni að ef kaupmáttur fer yfir 2% og launakostnaðurinn verður meiri en gert er ráð fyrir hér þurfi að mæta því með niðurskurði. Það kemur beinlínis fram og þá fer maður að spyrja sig: Var þetta líka eitthvað sem stjórnarmeirihlutinn hafði lagt áherslu á? Já, svo virðist vera. Síðan er mjög fróðlegt að skoða líka þau verkefni sem verið er að vinna og þau sem munu lifa hvað varðar fjárfestingar inn í næsta tímabil. Obbinn af þeim var þegar kominn í gang. Við skulum taka fangelsið á Hólmsheiði. Við getum tekið hjúkrunarheimilin sem verið er að borga leiguna fyrir þar sem sveitarfélögin og ríkið sameinuðust um að bæta aðstöðu þeirra sem búa á hjúkrunarheimilum með gríðarlegum fjárfestingum í þeim geira. Þessu er verið að fylgja eftir núna í þessari áætlun góðu heilli, við skulum ekki gera lítið úr því. Menn telja sér til ágætis breytingarnar á heilbrigðiskerfinu - það er alveg hárrétt sem hér hefur komið fram að það var gengið hart að heilbrigðiskerfinu á síðasta kjörtímabili. Ég hef sjálfur sagt það sem fyrrverandi heilbrigðisráðherra ítrekað að við gerðum okkur grein fyrir því að við vorum komin fram á brúnina og of langt árið 2012 og áttum þess vegna ekki neina von á því að fyrstu fjárlög nýrrar ríkisstjórnar yrðu með frekari niðurskurði, en sem betur fer tókst að reka það til baka. Í aukningunum sem menn eru að monta sig af voru til dæmis gjaldfrjálsar tannlækningar fyrir börn, lyfjafrumvarpið sem að vísu kostaði ekki mjög mikið og þar var jafnlaunaátakið sem var tilraun til að jafna stöðu kvennastétta í landinu gagnvart öðrum stéttum í framhaldi af mikilli umræðu um launamisréttið í landinu. Þetta nemur nokkrum milljörðum og sem betur fer þrátt fyrir hrakspár, vont umtal og neikvætt umtal um þessar aðgerðir þegar ný ríkisstjórn tók við breytti hún þessu ekki. Ber að þakka að það skuli ekki hafa verið reynt. Það er fagnaðarefni að menn segja til dæmis í samkomulagi sem gert var við læknana að þá hafi verið gerður samningur um að hér skyldu menn stefna að öflugu heilbrigðiskerfi. Því miður vinna verkföllin þar í þveröfuga átt. Ástandið á spítölunum og virðingarleysið við starfsmenn eins og lífeindafræðinga og geislafræðinga sem hafa verið lengst í verkfalli, allt upp í níu vikur, er algjört en burt séð frá því hafa menn sett sér að reyna að ná hér upp heilbrigðiskerfi sem stæðist samanburð við það besta á Norðurlöndunum. Þá höfum við sagt: Já, gott og vel, við styðjum það heils hugar að stefna að því markmiði en þá þurfum við líka að fara út í að hækka hlutfallið sem fer í heilbrigðiskerfið af landsframleiðslunni og þar höfum við talað um að það þyrfti að fara upp í 9,6–10% af landsframleiðslu. Við erum að tala um tugmilljarða hækkun bara við að standa við loforðið sem þessi ríkisstjórn hefur gefið - en það bólar ekkert á efndum í þessari ríkisfjármálaáætlun. Það er mikið áhyggjuefni að það er ekkert samræmi á milli þess sem hér birtist og þeirra samninga sem hafa verið gerðir á öðrum stöðum. Hið sama gildir um nýja Landspítalann sem rúmast ekki inni í áætluninni en hefði þurft að vera þar miðað við þau loforð sem þar voru gefin, a.m.k. sýnt fram á með hvaða hætti eigi að fara í sjálfan meðferðarkjarnann sem er stærsta og mikilvægasta byggingin. Á sama tíma og þetta er gert, og það er það sem maður skilur ekki eiginlega þegar menn eru að lofa slíku velferðarkerfi, má segja að menn séu að afsala sér tekjum, þ.e. menn hæla sér af því að hafa lækkað tekjuskatt. Við erum að tala um 0,3–0,35% og það geta allir reiknað út hvað þetta er mikið á þá sem eru með 300–400 þús. kr. eða þar um kring. Þetta skiptir ekki sköpum í heimilisbókhaldinu, því miður, og minnir á þær aðgerðir sem fylgdu hjá fyrrverandi ríkisstjórn eftir kjarasamningana í desember 2013 þegar menn komu inn með lækkun upp á 1 kr. í sköttum á bensínlítra. Við getum ekki fundið með nokkru móti að það hafi nokkurn tímann skilað sér í lækkun bensínverðs enda hefur það sveiflast gríðarlega síðan þetta var gert. Rauðvínsflaskan sem kostar um 3 þús. kr. lækkaði um 20 kr. Þetta var innlegg ríkisstjórnarinnar í kjarasamningunum síðast þegar átti að stuðla að stöðugleika. En svona er ástandið. Menn hæla sér af því að hafa varið ákveðna hópa. Það hefur komið mjög vel fram í umræðunni hverjir hafa verið varðir og hverjir eru látnir borga. Samtímis og skattar eru lækkaðir koma auknar álögur, aukin gjaldtaka hér og þar og allt yfir í það að skólagjöld hafa verið hækkuð án þess að skila sér til skólans. Við höfum verið með hækkun á Ríkisútvarpið án þess að það skili sér. Það er að vísu búið að leiðrétta það núna inn í framtíðina í einhvern tíma en ég ætla ekki að fara ítarlega yfir það hér. Ég nefndi áðan fjárfestingarnar. Því ber að fagna að í áætlunum inn í framtíðina eru fjárfestingar á sviði vísinda, rannsókna og tækniþróunarmála. Við styðjum það heils hugar. Það var í fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar, var hent út af borðinu en er komið aftur inn í áætlunina núna. Menn eru að tala um býsna stórar tölur, við erum að tala um veltu upp á 680 milljarða hjá ríkissjóði, og þegar við erum að tala um 1% aðhaldsmarkmið eins og hér er sett inn vegur það töluvert í sambandi við rekstur. Á sama tíma segjast menn ætla að leggja inn á hverju ári stóraukin framlög til almannatrygginga og tala um 6–8 milljarða. Það er svipuð upphæð. Við skulum átta okkur á því að því miður stefnir allt í það sama hjá þessari ríkisstjórn, að í mjög verulega lagfærðu umhverfi efnahagslega og atvinnulega á ekki að útdeila þeim peningum til þeirra sem mest þurfa á því að halda heldur til þeirra sem mest hafa fyrir. Þetta hefur gengið svo langt að meira að segja hæstv. fjármálaráðherra hefur leyft sér að hafa efasemdir um það hvort við höfum gengið of langt í jöfnuði í þessu samfélagi. Það er gríðarlega undarleg yfirlýsing og maður verður að hafa áhyggjur af slíkum yfirlýsingum. Það er bakgrunnurinn í þeirri ríkisfjármálaáætlun sem hér er lagt upp með. Ég hafði miklar áhyggjur af því að frumútgjöld án óreglulegra liða af landsframleiðslu lækka samkvæmt þessari ríkisfjármálaáætlun líka og fara þá úr 24,4% árið 2015 niður í 23,4% árið 2019. Hvað eru þessi frumútgjöld? Það er þjónusta íslenska ríkisins. Obbinn af þessum útgjöldum er menntamál, heilbrigðismál og tryggingar. Það eru millifærslurnar, það eru tilfærslurnar eins og það heitir, og nú er verið að boða þær enn frekar í húsnæðiskerfinu. Samt ætla menn að setja sér það markmið að geta lækkað þetta og þá verður maður að fá leyfi til að spyrja: Á hverjum mun það bitna og hverjir koma þá til með að greiða það að lokum? Mörgum spurningum er líka ósvarað sem er kannski að mörgu leyti eðlilegt. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að það er ekki hægt að svara öllu í þessari ríkisfjármálaáætlun og ég tek aftur fram að ég fagna því að hún er lögð fram. Hún skapar grundvöll til að ræða málin. Skoðum til dæmis Íbúðalánasjóð, hér er ekki gert ráð fyrir neinum viðbótarútgjöldum vegna Íbúðalánasjóðs sem er þegar í miklum erfiðleikum og fær ekki skýr svör um hvað bíði eða hvað taki við. Það eru 1,3 milljarðar á árinu 2016 og síðan ekkert eftir það. Það væri ótrúlegt ef hægt væri að sleppa með þetta, en þetta er dæmi um hluti sem skýrast væntanlega þegar húsnæðisfrumvörpin koma fram, þau sem beðið hefur verið í tvö ár nánast, bæði varðandi húsnæðisbætur og eins stofnstyrki eða vaxtaniðurgreiðslur til að hjálpa fólki til að eignast húsnæði eða þak yfir höfuðið. Í heildina er gott að fá þessa áætlun. Þær þyrftu að vera fleiri en það sem hér er lagt fram [[Forseti hringir.]]hvað varðar sérstaklega reksturinn vekur manni mikinn ugg þó að ekki sé öll sundurliðunin birt í þessari áætlun.