Borist hefur bréf frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 245, um strandveiðar, frá Bjarna Jónssyni. Einnig hefur borist frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 256, um ræðismenn Íslands, frá Smára McCarthy.
Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra.
Herra forseti. Þögn segir oft mikið meira en orð. Hún er orðin æpandi, þögn formanns Sjálfstæðisflokksins, valdamesta flokks landsins, í stórum, alvarlegum og umdeildum málum. Þetta á sannarlega við um mál unga mannsins sem misþyrmt var í fangelsi og sendur úr landi. Það var þjóðinni til skammar. Þögn hæstv. fjármálaráðherra um vopnamálið er líka æpandi. Hann sér enga ástæðu til að bregðast við þótt komið hafi í ljós að ríkisstjórnir sem hann hefur átt aðild að og stjórnað að miklu leyti hafi gefið heimildir til að senda vopn til Sádi-Arabíu sem líkur eru á að séu áframsend til þess að slátra saklausu fólki, börnum og konum í Jemen og Sýrlandi, á stöðum sem hv. þm. Rósa Björk Brynjólfsdóttir minnti á að væru kallaðir sláturhús heimsins af fráfarandi mannréttindastjóra Sameinuðu þjóðanna. Samkvæmt lögum ber að hafa samráð við utanríkismálanefnd í meiri háttar málum sem tengjast utanríkismálum. Þetta er óhjákvæmilega slíkt mál. Ég spyr hæstv. ráðherra: Af hverju telur hann að það hafi ekki verið gert? Og í ljósi ríkrar rannsóknarskyldu stjórnvalda: Af hverju hefur málið ekki verið skoðað betur og upplýst í gegnum tíðina? Þar sem hæstv. fjármálaráðherra er nú orðinn býsna þekktur af því að fela gögn og stinga skýrslum undir stól, af hverju ætti þjóðin virkilega að trúa því að hæstv. fjármálaráðherra og fyrrverandi forsætisráðherra þjóðarinnar hafi ekki vitað neitt um málið? Ég spyr, herra forseti: Er þetta enn eitt dæmið um leyndarhyggju Sjálfstæðisflokksins?
Virðulegi forseti. Ég held að málið sem er hér tekið upp verðskuldi það að menn sleppi öllu svona ómerkilegu skítkasti eins og hv. þingmaður fer út í hér. Að saka menn um leyndarhyggju og að sópa undir teppi einhverjum málum, og blanda saman algerlega óskyldum atriðum, held ég að sé umræðu um þetta mál ekki til framdráttar. Staðreyndin er sú að það er meira en sjálfsagt og það er eðlilegt að þingið, á réttum vettvangi, spyrji spurninga, leiti skýringa á því hvernig svona hlutir gerast, hvað það er í stjórnkerfinu hjá okkur sem mögulega hefur farið úrskeiðis og leitt til þess að á vegum íslenskra aðila hafi verið flutt vopn sem mögulega hafa ratað í hendur þeirra sem hér er vísað til, þ.e. inn á átakasvæði. Ég held að við verðum öll að gangast við því að í umræðu um mál af þessum toga, og þetta mál reyndar alveg sérstaklega, lifum við í töluvert flóknum heimi. Það er ekki einfalt fyrir íslenska stjórnsýslu að komast til botns í sérhverju tilviki. En þegar um vopn er að ræða ættu menn svo sannarlega að fara varlega og gá að sér og leita skýringa og upplýsinga. Mér finnst nýjasta dæmið sem við höfum úr íslenska stjórnkerfinu sýni að það sé einmitt það sem menn vilja gera. En ef við viljum reyna að skilja þetta mál til hlítar og spyrja réttra spurninga um hvort atriði séu í íslenskri stjórnsýslu, í stjórnkerfinu, sem þarfnist endurskoðunar í tilefni þessa máls sem nú er komið upp er langbest að sleppa öllu skítkasti út af óskyldum málum í ræðustól.
Herra forseti. Hæstv. ráðherra getur kallað það sem hann vill skítkast. Þegar mál eru falin í eitt skipti getum við kallað þau slys, í annað skipti geta þau hugsanlega verið slæleg vinnubrögð, en þegar það gerist í þriðja, fjórða og fimmta skipti heita það vinnureglur. Sjálfstæðisflokkurinn hefur svo sannarlega sýnt hverjar vinnureglur hans eru þegar kemur að gögnum sem honum finnst ekki eiga að koma fyrir alþjóð og geta komið flokknum illa. Mér finnst hins vegar rétt að fá að spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær vissi hann um þessa flutninga? Og þar sem þetta eru umfangsmiklir flutningar: Er það trúverðugt að enginn ráðherra hafi vitað neitt í öll þessi ár? Ef hann vissi það ekki átti hann að minnsta kosti að vita það.
Virðulegi forseti. Ég verð nú bara að játa að ég átta mig ekki á því hvað hv. þingmaður á við þegar hann segir að ég sem fjármálaráðherra eða eftir atvikum forsætisráðherra hafi átt að vita hvaða farmur var í einstökum flugvélum íslenskra lögaðila í útlöndum á milli landa. Hvert er hv. þingmaður eiginlega kominn? Heldur hann virkilega að fjármálaráðherrann sé að fara yfir farmskrárnar? Þetta er algerlega rakalaus áburður sem hér er færður fram. Það er augljóst að það hefur aldrei verið á mínu borði að fara yfir þau stjórnsýslulegu atriði sem þarf að gá að í þessum málum. Þetta hélt ég að hefði komið ágætlega fram í athugun utanríkismálanefndar. Ég ítreka það sem ég segi: Reynum nú að halda aftur af okkur með skítkast milli flokka sem mér finnst hv. þingmaður fara [[Forseti hringir.]]beint í og leggjum þeim mun meiri áherslu á að skilja eðli þessa máls og spyrja réttu spurninganna um stjórnsýslulegar ákvarðanir.
Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra og formanns ráðherranefndar um efnahagsmál um nýjustu upplýsingar af gangi mála í Arion banka málinu þar sem hefur komið á daginn núna, líklega bara einum eða tveimur dögum eftir að ríkisstjórnin afhenti hlut ríkisins til vogunarsjóðanna, að ráðgjafar þeirra gera ráð fyrir að bankinn geti á næstu misserum greitt út 80 milljarða kr., 80 milljarða kr. í arð til eigendanna, til vogunarsjóðanna. Auk þess er að koma betur og betur í ljós hversu mikils virði dótturfélög bankans eru, töluvert meira virði en skráð er í bókum bankans og ljóst að hlutdeild ríkisins í þessu öllu verður á endanum miklu minni en til var stofnað og auðveldast að bera þetta mál saman við Íslandsbanka því að þetta átti í raun að skila sambærilegri niðurstöðu. Íslandsbanki var afhentur ríkinu í heilu lagi. Í tilviki Arion banka voru farnar aðrar leiðir, en þar hafa stjórnvöld ítrekað gefið eftir stöðu stjórnvalda, stöðu ríkisins, og kostað þar með skattgreiðendur, almenning í landinu, verulegar upphæðir. Það þurfti leyfi til að fá að selja hlut í bankanum, stjórnvöld veittu það leyfi, svo höfðu þau forkaupsrétt sem þau nýttu ekki og nú liggur það fyrir eftir síðustu vendingar, eftir að ríkisstjórnin í rauninni spilaði með í fléttu þessara aðila og þeir fengu að nota bankann til að kaupa í bankanum fyrir sjálfa sig, að staða ríkisins og aðkoma að þessu máli er orðin verulega skert og löskuð. Hvað finnst hæstv. forsætisráðherra um gang mála í þessu máli? Hvað finnst hæstv. forsætisráðherra um að sjá það að 80 milljarðar verði væntanlega greiddir út til vogunarsjóða í stað þess að renna í ríkissjóð?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og vænti þess að við fáum tækifæri til að taka ítarlegri umræðu um þessi mál á þriðjudaginn í sérstakri umræðu frá hv. þingmanni. Þegar við áttum orðastað síðast benti ég á að stöðugleikasamningarnir á sínum tíma hefðu ekki verið birtir. Síðan þá hafa þeir verið birtir, öllum almenningi til aðgengis. Um það hefur verið fjallað í fjölmiðlum. Þar kemur skýrt fram hvernig þessum málum er háttað í stöðugleikasamningunum, þ.e. að arðgreiðslur fara annars vegar inn á skuldabréfið upp á 84 milljarða, sem nú standa eftir 35 milljarðar af, og hins vegar inn á fjársópsákvæðin sem skilgreind eru í stöðugleikasamningnum eftir ástæðu arðgreiðslnanna. Þetta ætti hv. þingmaður sem tók þátt í gerð þessara stöðugleikasamninga að þekkja betur en nokkur annar hér í salnum. Fyrst hv. þingmaður spyr hvernig málin standi þá þekkir hann auðvitað mætavel allan þann grunn sem það sem er að gerast núna byggir á, hluthafasamkomulagið, samþykkt Alþingis 2010, samþykkt Alþingis 2012, stöðugleikasamningana sem byggðu á stöðugleikaskilyrðunum sem hafa nú verið birtir þannig að allir geti kynnt sér þetta, sem gera ráð fyrir að hagsmunir annarra hluthafa og ríkisins muni í raun og veru fara saman í að hámarka virði bankans. Um það snúast væntanlega almannahagsmunir, þ.e. að ríkið fái sem mest virði fyrir sitt framlag til bankans annars vegar og hins vegar í kringum stöðugleikasamningana. Þannig er málið vaxið. Það hefur nú verið birt af hálfu fjármálaráðuneytisins sem fer með þetta mál að áætlaður fjárhagslegur ávinningur ríkissjóðs vegna Kaupþings/Arion banka sé um 150 milljarðar kr. Ég held að þetta skýri ágætlega stöðu málsins.
Herra forseti. Ég mun gera ýmsar athugasemdir við þetta svar hæstv. ráðherra í sérstakri umræðu, eins og ráðherra nefndi, ég hef ekki tíma til þess hér á einni mínútu, en vil frekar nota þá mínútu til að spyrja um annan banka, Landsbankann, og áform þess banka, ríkisbankans, um að byggja gríðarstórar höfuðstöðvar á líklega dýrustu lóð landsins hérna skammt frá í miðbænum, lóð sem er miklu stærri en lóðin sem bankinn hugðist byggja á þegar Landsbankinn átti að vera einhvers konar alþjóðlegur stórbanki og ætlaði að byggja sér höfuðstöðvar í Reykjavík. Það var á minni lóð en bankinn ætlar að byggja á núna. Og húsið minna en það sem ríkisbankinn, Landsbankinn, ætlar að byggja núna, á tímum þegar eru að verða algerar grundvallarbreytingar í bankaþjónustu, þegar ljóst er að umfang bankaþjónustu eða yfirbygging mun minnka. Auk þess er ljóst að fyrir dyrum er veruleg endurskipulagning bankans. Það stendur til að selja stóran hlut í bankanum og endurskipuleggja starfsemi hans. Hvað finnst hæstv. forsætisráðherra um að á þeim tímapunkti ætli ríkisbankinn, Landsbankinn, að byggja nýjar höfuðstöðvar á dýrustu lóð landsins, stærri höfuðstöðvar en [[Forseti hringir.]]Landsbankinn hugðist byggja árið 2007?
Herra forseti. Ég vænti þess að þessi áform verði yfirfarin í stjórn bankans þar sem Bankasýsla ríkisins skipar fulltrúa ríkisins. Hins vegar kannast ég ekki við að Landsbankinn sé kominn á sölu, eins og mér fannst hv. þingmaður gefa í skyn í fyrirspurn sinni. Ég tel enga ástæðu til þess að fara að selja hluti í Landsbankanum á næstunni en tel hins vegar mikilvægt [[Gripið fram í.]]að við horfum til þess við endurskipulagningu fjármálakerfisins að fjármálakerfið mun breytast. Við hv. þingmaður erum sammála um það og við eigum eftir að sjá eðlisbreytingar á fjármálastarfsemi. Ég vænti þess að innlendir bankar taki mið af því þegar þeir gera áætlanir sínar, hvort sem það er um húsbyggingar eða aðra starfsemi, að við eigum eftir að sjá miklar tæknibreytingar hafa áhrif á starfsemi innlendra banka sem væntanlega munu hafa áhrif á áform eins og hv. þingmaður nefnir hér. Nú þekki ég ekki nákvæmlega hver umræðan hefur verið í stjórn bankans um þessi mál, en það hlýtur að hafa komið inn í þá umræðu.
Herra forseti. Nú hefur uppgangur hagkerfisins verið með besta móti mjög lengi, alveg rosalega jákvæðir hlutir að gerast í hagkerfinu. En það er augljóst að það er ekki tryggt að þetta haldi áfram til eilífðar. Nú er atvinnuleysi komið upp í 4% sem þykir heldur hátt miðað við hin síðustu ár og er leitnin upp á við hjá sumum þjóðfélagshópum í fyrsta skipti síðan hrunið varð. Þá er komin fram hagspá um að hagvöxtur verði kominn niður í 2,9% árið 2019, sem sumir eru byrjaðir að leitast við að kalla mjúka lendingu. Hagvöxtur samkvæmt Hagstofu er 7,4% í ár. Tölur ýmissa annarra stofnana í heiminum gefa til kynna að hann sé mun lægri. Það eru hugsanlega mismunandi matsaðferðir í gangi og hjá einum matsaðila er hann kominn niður í 3,1%. Það er lægra en meðaltalshagvöxtur í heiminum. Ég velti fyrir mér og langar til að spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra: Er einhver brotlending í kortunum? Eru einhverjar aðgerðir fyrirhugaðar til að reyna að sporna við þessari óheillaþróun? Er eitthvað sem ríkisstjórnin kemur til með að gera til að reyna að tryggja að hagvöxtur okkar haldi áfram og sé í það minnsta fyrir ofan heimsmeðaltal til næstu ára? Og mun eitthvað af þessum hugsanlegu áætlunum birtast okkur hér á þinginu einhvern tímann fyrir páska?
Virðulegi forseti. Þetta eru mjög áhugaverðar tölur sem hv. þingmaður færir hér inn í umræðuna um hagspána. Staðan er sú að við erum nú að lifa lengsta samfellda hagvaxtarskeið okkar. Það var ekki við því að búast að hagvöxtur héldi áfram af þeim krafti sem hann hefur gert undanfarin ár. Ég lýsi engum áhyggjum af því þó að hagvöxtur fari niður undir um 3% og jafnvel þótt hann lægi á bilinu 2,5–3% eins og vísað var til, og var það nokkuð viðbúið. Sérstaklega eftir mjög mikla styrkingu krónunnar sem er vegna þessa sama hagvaxtarskeiðs þar sem mjög aukinn fjöldi ferðamanna til landsins hefur haft mikil áhrif. Það er líka hægt að segja að ekki sé við því að búast að í þróuðum hagkerfum eins og okkar, sérstaklega eftir mjög langt hagvaxtarskeið, haldi hagvöxtur bara áfram inn í eilífðina og langt yfir heimsmeðaltali eins og hv. þingmaður segir. Það er kannski frekar að menn eigi von á meiri hagvaxtartölum frá nýmarkaðsríkjum og löndum sem eru að rétta úr kútnum og eru í mikilli innviðauppbyggingu og sókn til bættra lífskjara. En þegar lönd mælast með lífskjör fremst meðal þjóða eins og á við um Íslendinga er mjög vandasamt að halda vextinum jafn kraftmiklum og átt hefur við undanfarin ár. Ég er þeirrar skoðunar að við séum að sigla inn í töluvert breytta tíma núna eftir þetta kraftmikla hagvaxtarskeið, að við munum sjá vonandi meira jafnvægi, minni vöxt milli ára, færri óvænta vinninga eins og við höfum séð. Það hefur nánast verið venjan að frá því að fjárlög hafa verið lögð fram þar til næsta hagvaxtarspá birtist höfum við úr 15–20 [[Forseti hringir.]]viðbótarmilljörðum að spila fyrir komandi fjárlagaár. Ég held að því tímabili sé að ljúka, við séum að fara inn í mun rólegri tíma. Það þarf ekki að boða nein ótíðindi.
Herra forseti. Ég ætla í fyrsta lagi að segja að það er rangt hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, þetta er ekki lengsta hagvaxtarskeiðið í sögu Íslands. Þetta er það þriðja lengsta ef allar spár ganga eftir. Svo er líka tilfellið að ég spurði um aðgerðir en ekki spár. Ég spurði ekki hver skoðun hæstv. fjármálaráðherra væri á því hvernig okkur myndi ganga, heldur spurði ég hvaða aðgerðir af hálfu ríkisstjórnarinnar myndu koma í veg fyrir brotlendingu. Nú er styrking krónunnar áhugavert umræðuefni og sömuleiðis hvort hagvöxtur fari undir heimsmeðaltalið, sem er yfirleitt ábending um að við séum að fylgja eftir þróun sem er undirliggjandi alda á heimsvísu, jafnvel svokölluð Kondratiev-bylgja. En við hljótum í það minnsta að geta fylgt eftir löndum á borð við Eistland, sem ekki er með vanþróað hagkerfi á nokkurn hátt. Þar er spáð 5% til lengdar. Hvað ætlar hæstv. fjármálaráðherra að gera til að tryggja að okkar hagkerfi haldi svona vel áfram til lengdar?
Virðulegi forseti. Það má kannski segja að stutta svarið við spurningunni liggi í því að ríkisstjórnin hyggst leggja sérstaka áherslu á nýsköpun og þróun á komandi árum, að styðja við nýsköpun og þróun þannig að hér verði til aukin verðmæti, meiri framleiðni og vöxtur haldi áfram. Ný störf sem eru verðmætaskapandi. Ef maður ætti að fara út í lengra svarið myndi ég benda á að það birtist í raun og veru í ríkisfjármálaáætluninni, í fjármálastefnunni. Ríkisstjórnin getur ekki tekið að sér ein og óstudd að viðhalda stöðugleika og vexti í hagkerfinu, heldur er það sameiginlegt verkefni stjórnvalda og þá á ég við ríkisstjórn ásamt með sveitarstjórnunum í samvinnu við vinnumarkaðinn. Menn verða að haldast í hendur við að tryggja stöðugleika og vöxt og síðan kemur auðvitað peningastjórn inn í þá mynd. Samspil vaxtaákvarðana, stjórn opinberra fjármála og þess sem er að gerast á vinnumarkaði, samspil þessara þátta er lykillinn að því að við getum viðhaldið stöðugleika og vexti á Íslandi.
Virðulegi forseti. Ég ætla að beina spurningu minni til hæstv. forsætisráðherra Katrínar Jakobsdóttur. Ég ætla að tala um málefni öryrkja. Hvað eru öryrkjar og hvaða stöðu hafa þeir á borði þessarar ríkisstjórnar? Erum við molar sem á að dusta af borðinu eða kusk sem á að þurrka í burtu? Gilda önnur lögmál um hjónaband öryrkja? Er ríkið með einhverjar getnaðarvarnarhugsanir um að láta borga of mikið fyrir að vera í hjónabandi þannig að öryrkjar eignist ekki börn og þeim fjölgi ekki? Erum við neysluvara? Erum við í hillum verslana, uppreiknuð samkvæmt neysluvísitölu? Lífeyrissjóðirnir okkar eru uppreiknaðir samkvæmt neysluvísitölu en ekki launavísitölu eins og hjá öllum öðrum launamönnum. Þar munaði helmingi um síðustu áramót. Hvað erum við? Pakkar í bíl sem gleymast þegar farið er í kaffi? Við erum búin að samþykkja sáttmála Sameinuðu þjóðanna. Við erum að fara að lögfesta hann. Hvað gerum við þá? Besta dæmið um hvað þessi sáttmáli á að tryggja okkur liggur í Hugarafli og geðfylgniteymi þess og eftirfylgni. Þetta á að eyðileggja. Hvað er verið að eyðileggja þarna? Félagasamtök sem virka 100%, eru frábær, eru með þúsund manns á bak við sig, þúsund komur í hverjum mánuði, 12 þúsund komur á ári. Þetta á að skemma. Ég spyr. Þetta eru 55 milljónir þarna undir. Smáaurar. Það á að byrja að skemma þetta, byrja að rífa þetta niður núna. Ég er búinn að reyna að fá svör. Þeir sem eru í Hugarafli og aðrir hafa líka reynt að fá svör við þessu og þau eru engin. Það er bara einskær brotavilji um að sjá til þess að þeim sem eru með geðsjúkdóma á Íslandi eigi að henda út á götuna. Því þetta virkar. Ég vona heitt og innilega að forsætisráðherra sjái til þess að þetta haldi áfram að virka og sjái til þess að Hugarafl fái sitt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég vil segja það fyrst, af því að hann spurði hvort öryrkjar væru í mínum huga neysluvara eða eitthvað því um líkt, að auðvitað er það ekki svo. Öryrkjar eru fólk eins og við öll í þessu landi; fólk sem stríðir við veikindi eða fötlun. Ég átti mjög góðan fund ásamt mínum þingflokki með Öryrkjabandalaginu í síðustu viku. Þar kom fram að um 10–15% landsmanna stríða á einhverju tímabili við einhvers konar fötlun. Þetta er hlutskipti sem margir þekkja og margir hafa kynnst. Mér finnst því nauðsynlegt að segja að ég er auðvitað sammála hv. þingmanni um að mikilvægt er að tryggja kjör öryrkja. Félagsmálaráðherra, sem fer með þennan málaflokk, hefur kynnt Öryrkjabandalaginu og Þroskahjálp áætlun um samtal sem er fram undan um þau málefni sem við fórum líka yfir á fyrrnefndum fundi. Þar verða fulltrúar þessara samtaka og stjórnvalda fyrir utan að þar verða væntanlega líka einhverjir fulltrúar Alþingis. Það er mjög mikilvægt að þær viðræður gangi hratt fyrir sig og skili góðum árangri. Hv. þingmaður spyr svo sérstaklega um geðheilbrigðismál. Þau voru sett í forgang í síðustu fjárlögum, til að mynda hvað varðar fjölgun sálfræðinga og styrkingu geðheilbrigðisþjónustu víða í kerfinu. Hvað varðar málefni Hugarafls hafa þau verið á borði heilbrigðisráðherra og hún hefur gert grein fyrir þeim málefnum í þinginu, síðast í óundirbúnum fyrirspurnum fyrir ekki svo löngu. Ég vænti þess að hún taki þau mál fyrir og taki þau föstum tökum. Það skiptir máli að við byggjum þetta samfélag upp, hvort sem við erum að tala um stofnanirnar okkar, skólana, heilbrigðisstofnanir, en líka alla vinnustaði, þannig að við tökum á geðheilbrigðismálum. [[Forseti hringir.]]Við sjáum sláandi tölur um kvíða og þunglyndi alls staðar í kerfinu. Við verðum að losa um ræturnar og byrja þar frá grunni.
Virðulegur forseti. Ég þakka svörin. En ef hæstv. ráðherra segir að við séum ekki neysluvara, af hverju eru uppreiknuð lífeyrislaun með neysluvísitölu? Af hverju er launavísitalan ekki notuð? Af hverju hefur hún aldrei verið notuð? Það stendur skýrum stöfum: Fyrst launavísitala og svo neysluvísitala, ef hún er hagkvæmari. Hugarafl er ekki sammála því sem hér hefur komið fram, er ekki sammála heilbrigðisráðherra og ekki sammála félagsmálaráðherra. Þau sjá fram á að leggja eigi þau niður. Það breytir engu þótt setja eigi á fót einhver geðteymi. Setjið geðteymi út í 101, 102, koll af kolli, sem má ekki hlaupa á milli. En eyðileggið ekki það góða sem er þegar til staðar. Annað í sambandi við félagsmálaráðherra: Króna á móti krónu skerðing kemur starfsgetumati ekkert við. Samt er verið að blanda því saman. Það eru ekki neinar tengingar þarna á milli. Af hverju fá öryrkjar ekki breytingar á krónu á móti krónu skerðingu eins og ellilífeyrisþegar hafa fengið? Hvers vegna í ósköpunum þarf að spyrða það við starfsgetumat? Er það gert til að fresta þessu í eitt, tvö eða þrjú ár?
Herra forseti. Ég vil taka það fram af því að ég sagði að málefni Hugarafls væru á borði heilbrigðisráðherra að þau eru á borði hæstv. félagsmálaráðherra, bara svo því sé til haga haldið. Svo ég ljúki því sem ég sagði um geðheilbrigðismálin þá held ég að þar þurfum við sem samfélag virkilega að fara ofan í ræturnar og velta fyrir okkur hvernig á því stendur að allt að þriðjungur háskólanema kveðst vera þunglyndur eða kvíðinn, við erum að fá svipaðar tölur úr framhaldsskólunum, og það leysum við ekki bara með viðbrögðum. Við þurfum líka að horfa til þess hvernig við getum brugðist við rótum vandans, hvernig við getum horft á samfélagið og hvernig það hefur þróast þannig að við getum horft á orsakir en ekki bara afleiðingar. Hv. þingmaður fór svo að ræða kjaramál öryrkja í seinni fyrirspurn sinni og eins og ég vísaði í áðan er hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra búinn að leggja fram áætlun um hvernig verði farið yfir þau mál. Samfélagsþátttaka er það sem starfsgetumat snýst að einhverju leyti um, þ.e. aukin þátttaka í samfélaginu, ég held að það sé mjög eftirsóknarvert markmið að ná. Þar þurfum við öll að taka höndum saman, líka um að verkefni séu í boði sem henta fyrir þennan hóp. Þar hefur verið rætt um hlutastörf og annað slíkt, horft sé á það hvernig vinnumarkaðurinn geti brugðist við. Það er langtímamarkmið en við þurfum eigi að síður að ræða það líka, herra forseti.
Herra forseti. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra um mat á áhrifum lagasetningar og vandaða lagasetningu. Nú er það þannig að ríkisstjórnin hefur nýlega, á síðasta ári, sett sér verklagsreglur og lagt fram ýmiss konar verkferla sem eiga að þjóna þessum tilgangi. Er rétt að fagna því. Það sem ég vildi eiga orðastað við hæstv. ráðherrann um er mat á áhrifum. Í frumvörpum er yfirleitt gerð nokkuð góð grein fyrir mati á áhrifum á ríkissjóð en minna fer fyrir raunverulegu mati á áhrifum lagasetningar á atvinnulífið og þá sem eiga að fara að nýjum reglum eða breyttum. Í þessu sambandi hef ég sérstakan áhuga á því að við erum með löggjöf, eða lög, sem heita lög um opinberar eftirlitsreglur, og eru frá árinu 1999 og ítarlega reglugerð sem sett er á grundvelli þeirra laga. Mér sýnist að framkvæmd þessa mats á áhrifum eftirlitsreglna og hvaða leiðir sé best að fara séu ekki, eigum við orða það þannig, framkvæmdar sem skyldi Mig langar til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann hyggist beita sér sérstaklega fyrir því að þetta mat verði framkvæmt með markvissari hætti. Og sérstaklega hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að fylgja betur eftir lögum um opinberar eftirlitsreglur og reglugerðinni sem fylgir þar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni áhugaverða fyrirspurn. Það er rétt að til eru lög um opinberar eftirlitsreglur og um þær hefur verið flutt skýrsla hér á Alþingi en þó ekki með reglubundnum hætti, eins og vera skyldi. Ég tek bara ábendingu hv. þingmanns til mín og mun fara yfir það í ráðuneytinu hvenær slík skýrsla var síðast flutt. Ég tel að það séu allnokkur ár síðan ef ég þekki þetta rétt, jafnvel allt að tíu ár, ég þori ekki alveg að fara með það. Slík skýrslugjöf ætti auðvitað, samkvæmt lögum, að vera reglubundið til umfjöllunar á Alþingi. Hvað varðar mat á lagasetningu almennt þá er þetta auðvitað bara einn angi af því sem hv. þingmaður nefnir hér, þ.e. opinberu eftirlitsreglurnar sem snúast um að fara yfir starfsemi eftirlitsstofnana, veita umsögn um lagafrumvörp hvað varðar áhrif þeirra á atvinnulífið og hvort um íþyngjandi eftirlit sé að ræða eða nauðsynlegt. Ég tel að markmið eftirlits eigi alltaf að vera almenningi til hagsbóta. Regluverk þarf ekki að vera flókið til að vera skilvirkt og skila árangri fyrir almenning. En hvað varðar stóru spurninguna um mat á lagasetningu þá erum við auðvitað komin í talsvert heimspekilegri umræðu. Við vitum að hér á Alþingi eru sett ýmis lög sem við teljum jafnvel að hafi tiltekin áhrif á tiltekna hópa en reynast svo ekki hafa þau áhrif sem ætlast var til. Ég held því að hluti af okkar verkefni sé að innleiða miklu markvissara mat á þeim lögum sem við höfum sett. Ég nefni sem dæmi umræðuna sem verið hefur um greiðsluþátttökukerfið sem við tókum sameiginlega þátt í að setja hér á Alþingi og pólitísk samstaða náðist um, sem ég tel að hafi verið mjög mikilvægt. Það er nú gagnrýnt sökum þess að áhrif þess séu ekki eins og til var ætlast og jafnvel að kostnaður tiltekinni hópa hafi aukist. Þá er það hlutverk okkar að fara ofan í það og meta hvort markmið lagasetningarinnar hafi skilað sér á þann hátt sem við ætluðumst til.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svarið. Mig langar aðeins að ítreka umræðuna eða fókusera meira á eftirlitsreglur og eftirlit með atvinnustarfsemi. Ég er algjörlega sammála hæstv. forsætisráðherra um að eftirlit á að vera almenningi til hagsbóta, það er meginmarkmiðið og við erum algjörlega sammála um það. Ég held hins vegar að fyrirkomulag þess sé mjög víða óþarflega íþyngjandi og að hægt sé að framkvæma það með samræmdari og einfaldri hætti en nú er gert. Mig langar sérstaklega að benda á að fyrirmyndarríkið í rafrænni stjórnsýslu, Eistland, hefur umbylt fyrirkomulagi þess hvernig það hefur eftirlit með fyrirtækjum með mjög góðum árangri. Það er miklu minna íþyngjandi fyrir þá sem eftirlitið beinist að, en skilar betri árangri en fyrra kerfi. Ég beini því til hæstv. forsætisráðherra að kynna sér sérstaklega fyrirkomulagið þar og hvort við gætum fetað í fótspor Eista í þessum efnum.
Herra forseti. Það hefur margt mjög áhugavert gerst í Eistlandi, ekki bara hvað þessi mál varðar heldur varðandi rafræna stjórnsýslu, rafrænt lýðræði og fleira sem ég tel að sé allrar athygli vert. Við eigum að kynna okkur það vel til að kanna hvort við getum lært af því. Í þeim málum sem varða eftirlit þá held ég að aukið gagnsæi sé í raun lykilatriði fyrir almenning. Þá er ég að horfa til þessara einföldu hluta sem hafa sem betur fer verið að taka framförum á undanförnum árum, hvað varðar innihaldsmerkingar matvæla og annað slíkt sem kannski þótti einhvern tímann íþyngjandi en er samt algjört lykilatriði fyrir neytendur til þess hreinlega að átta sig á áhrifum af viðkomandi neysluvöru. Ég held að í þessum málum þurfum við einfaldlega alltaf að hafa þau sjónarmið í huga að ástæður eftirlitsins þurfa að vera ljósar, reglurnar þurfa að vera skýrar og gagnsæjar; þær þurfa ekki að vera flóknar til að skila þeim árangri sem við viljum sjá, sem varða fyrst og fremst almannahagsmuni. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um það. Ég mun taka til skoðunar ábendingar hans um lög um opinberu eftirlitsreglurnar og hvernig framfylgd þeirra hefur verið háttað.
Herra forseti. Ég var að skoða starfsáætlun þingsins og mér sýnist, ef ég hef ekki talið vitlaust, að einungis séu 19 þingfundardagar eftir fram að hléi sem við gerum fyrir sveitarstjórnarkosningar. Eftir það hlé, eftir sveitarstjórnarkosningar, er aðeins gert ráð fyrir sjö þingfundum. Þau mál sem ríkisstjórnin sagðist ætla að leggja hér fram koma ekki, bara örfá mál. Í dag eru til dæmis á dagskrá tvö EES-mál og af þeim málum sem var útbýtt er ekki eitt einasta stjórnarmál. Auðvitað hljótum við að spyrja: Hvað er það sem veldur? Kemur ríkisstjórnin sér ekki saman um hvaða mál eigi að fara í gegnum þingið? Eru málin stopp í þingflokkunum? Eða er bara um almennt dugleysi og metnaðarleysi að ræða hjá þessari ríkisstjórn?
Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni og til að freistast til að svara henni man ég að í síðustu viku, við sömu aðstæður og tilefni, talaði þingflokksformaður, hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, um að búið væri að afgreiða þessi mál út frá VG, þannig að þetta liggur væntanlega lokað inni hjá Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki og væntanlega er ekki eining um mál. Ef þetta á að vera reglan, að mál gangi fram með þessum hætti, og jafnvel þrátt fyrir að í núverandi ríkisstjórn sitji flokkur sem háværastur var um sömu mál í fyrra, held ég að tími sé til kominn að breyta starfsháttum, að við endurskoðum starfsáætlun þingsins, auðvitað núna, og vinnum lengra fram á sumarið, en síðan er löngu tímabært að við förum að miða okkur við nútímann en ekki gamla búskaparhætti eða eitthvað allt annað.
Herra forseti. Í morgun afgreiddum við úr atvinnuveganefnd ágætt frumvarp sem hafði með það að gera að afnema lög sem innihalda núll ákvæði. Þetta er ríkisstjórnarfrumvarp. Ágætt sem slíkt, það er alltaf gott að taka til í lagasafninu. En þetta er eitt af örfáum frumvörpum sem hefur komið fram frá ríkisstjórninni. Ég velti fyrir mér hver forgangsröðunin sé. Er ekki mögulegt að fá fram eitthvað af þeim fínu málum sem komu fram í málaskrá ríkisstjórnarinnar? Er ekki hægt að fá alla vega nógu mikið af þeim til að mögulegt verði að ræða þau til fullnustu og fara vel yfir þau áður en við neyðumst til að reyna að afgreiða sem flest þeirra nú í vor? Ég segi eins og ég hef sagt áður: Skipulagsleysi af ykkar hálfu mun ekki skapa neitt neyðarástand af okkar hálfu þegar komið er fram í maí. Það mun ekki gerast. Við munum ekki leyfa það. Við verðum að gera hlutina betur. Það verða að koma fleiri mál frá ríkisstjórninni.
Herra forseti. Ég sat fund atvinnuveganefndar í morgun og þar var vissulega þetta merka mál um Hitaveitu Suðurnesja, niðurfellingu þeirra laga, afgreitt og síðan vorum við með til umræðu álamálið, risastóra álamálið, sem gengur út á það, og er mjög eðlilegt, að veita sjávarútvegsráðherra valdheimildir til að fara að ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. Mál sem við þekkjum frá því í fyrra og sjálfsagt og eðlilegt að afgreiða. Hæstv. forsætisráðherra var hér í gær með opinberar eftirlitsreglur.
Nei.
Nei. Eitthvert annað mál sem er ekki mikill skandall alla vega. Það er frekar fátt um fína drætti, verður að segjast eins og er. Þess vegna hlýtur það að kalla á að hæstv. forseti þingsins fari að beita sér núna með okkur þingmönnum sem erum búnir að halda dampi hér í þinginu, halda uppi dagskránni frá jólum, og reyni að koma þeim skilaboðum áleiðis að mál þingmanna, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, fái afgreiðslu í nefndum og umræðu hér. Ég vil taka eindregið undir orð hv. þm. Smára McCarthys; athafnaleysi, vanræksla, hirðuleysi eða kjarkleysi ríkisstjórnarinnar við að setja fram mál mun ekki skapa neyðarástand í þinginu. Við getum alveg haldið starfsáætlun. [[Forseti hringir.]]Við getum alveg afgreitt mál þingmanna. [[Forseti hringir.]]Ekki nema ríkisstjórnin ætli sér að nýta hátíðarfundinn sem verður 18. júlí í sumar.
Forseti gleymdi sér og hv. þingmaður fékk aukalega hálfa mínútu.
Virðulegi forseti. Ég held til haga ákveðnum lista yfir stöðu mála og fór yfir það síðast þegar talað var um þetta. Eftir því sem ég tók saman í fyrradag biðu 17 mál afgreiðslu, 1. umr. eða fyrri umr. Af þeim voru fjögur frá ráðherrum, sem eru þá tvö núna því að tvö voru kláruð í gær. Eitthvað var klárað af öðrum málum en tölurnar í gær voru upp á sex frá þingmönnum meiri hlutans og sjö frá minnihlutaþingmönnum, alls 17, sem hefur þá fækkað síðan um gær. Það eru ekkert mörg mál sem bíða fyrri umr. og 1. umr. Eftir það er dagskráin bara búin og hvað eigum við að gera þá? Aflýsa þingfundum? Það verður mjög áhugavert að sjá. Mig langaði líka að vekja athygli á því, af því að talað er um hversu mikla áherslu sé verið að leggja á hagkerfið í framtíðinni o.s.frv., að fjármálaráðherra sagði áðan að það væri eitthvert markmið í nýsköpun. En þegar við kíkjum í frumvarp til fjárlaga er þar hækkun um 0,2% til nýsköpunar. Ég vil endilega fá einhver frumvörp sem sýna fram á að alvöruáhersla sé lögð á nýsköpun af þinginu og ríkisstjórninni, því að hana er ekki að finna í fjárlögum.
Herra forseti. Við erum í pólitík til að hafa áhrif og ná fram breytingum, nema við tilheyrum íhaldsflokkum. Verkleysi ríkisstjórnarinnar opinberar að hér eru við völd þrír íhaldsflokkar. Ég hélt til að byrja með, þegar þessi ríkisstjórn tók við völdum, að það væri einn íhaldsflokkur, Sjálfstæðisflokkurinn, sem kærði sig ekki um miklar breytingar. Það kemur mér sorglega á óvart að hjá Vinstri grænum, kannski ekki í tilfelli Framsóknarflokksins, virðist það sama upp á teningnum. Við sáum þetta með fjárlögin hér fyrir jól. Nánast engar breytingar frá fráfarandi ríkisstjórn. Við sjáum þetta í fjármálastefnunni, sem við ræðum í fjárlaganefnd í dag, að það eru nánast engar breytingar milli ríkisstjórna. Maður veltir fyrir sér: Til hvers fóru þessir flokkar, Vinstri grænir og Framsóknarflokkurinn, í þessa ríkisstjórn? Verkleysi og dugleysi endurspeglast í þessum þingsal í því að við fáum engin stjórnarfrumvörp.
Herra forseti. Verkleysið er farið að standa þjóðinni fyrir þrifum. Ríkisstjórnin hefur ekki burði til að taka á þeim málum sem mest var talað um fyrir kosningar og sumir af þeim flokkum lofuðu mestu um. Ég er að tala um þá sem bágust hafa kjörin, aldraða, öryrkja og ungt barnafólk. Í stað þess að taka þau mál föstum tökum eru þau notuð sem skiptimynt í kjarasamningum og látið bítast um þau þar. Ég held að það sé rétt sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson sagði; þessi ríkisstjórn er mynduð um kyrrstöðu, líklega um kyrrstöðu í gjaldmiðlamálum, í sjávarútvegsmálum og í landbúnaðarmálum. Þetta er íhaldsstjórn.
Herra forseti. Hér rétt áðan áttum við ágætar samræður, ég og hæstv. forsætisráðherra, um vandaða lagasetningu og mat á áhrifum lagasetningar. Mér fannst talsverður samhljómur vera í orðaskiptum okkar. Ég velti því fyrir mér hvernig skoðun hæstv. forsætisráðherra samrýmist hug hennar um vönduð vinnubrögð, að við gætum farið betur yfir og þyrftum að leggja meira mat á hvaða áhrif löggjöf hefur, ef menn ætla sér að halda sig við þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar og afgreiða þann stafla sem væntanlegur er á þeim tíma sem okkur er ætlaður. Ég óttast mjög að það verði ekki vönduð lagasetning, ekki útrædd og ekki eins góð og hún þarf að vera. Ég hef miklar áhyggjur af þessu. [[Forseti hringir.]]Ég trúi ekki öðru en að hæstv. forsætisráðherra beiti sér fyrir því að taka þessi mál fastari tökum.
Herra forseti. Það að það eru fá mál frá ríkisstjórninni hefur vissa kosti í för með sér. Eitt er það að í þinginu getum við þingmenn verið að vinna að okkar þingmálum, og það er það sem m.a. hefur verið í gangi, og hitt er eftirlitshlutverk þingsins. Eitt veigamesta hlutverk þingsins er að tryggja það að ríkið og stofnanir stjórnsýslunnar séu að framfylgja þeim lögum og reglum sem þingið hefur þegar sett. Við höfum haft mikið svigrúm til að gera það núna, það er mjög gott. Ef ráðherrar eru á þessum tíma að sinna sínu hlutverki vel, eins og að heilbrigðisráðherra setji í forgang að vinna heilbrigðisstefnu til framtíðar þá er það gott líka. Það slæma er að það er kannski verið að vanrækja einhverja hluti sem landsmenn vilja setja í forgang eins og hefur verið nefnt hérna, mörg atriði, fyrir marga hópa samfélagsins. Það verður þessi ríkisstjórn að eiga við kjósendur og landsmenn. Þegar kemur að þinginu, þegar mál koma seint fram og unnið er í flýti, þá er ekki hægt að sakast við þingið þegar dregur nær þingfrestun í vor og við höfum ekki tíma. Þá er við ríkisstjórnina að sakast. Þingið [[Forseti hringir.]]þarf að taka sinn tíma í að vinna vel þau mál sem koma frá ríkisstjórninni.
Virðulegi forseti. Mér finnst að ef ríkisstjórnin ætlar ekki að leggja fram öll þau mál sem koma fram í þingmálaskrá þá eigi hún að uppfæra þá þingmálaskrá eins og hún kemur fram á vef Stjórnarráðsins. Í hv. efnahags- og viðskiptanefnd höfum við fengið uppfært skjal frá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra þar sem koma fram 24 mál, þar af ellefu sem þegar hafa verið lögð fram. Frá iðnaðar- og nýsköpunarráðherra eru komin fram fjögur mál eftir því sem ég best fæ séð af fjórtán. Þannig að málaþurrðin er mjög mikil. Mér finnst mjög mikilvægt að það sé alveg skýrt ef ríkisstjórnin ætlar ekki að leggja fram tiltekin mál vegna þess að annars gerist það við lok þings sem hefur allt of oft gerst, að það verður asi við störfin og mikil krafa um að hlutirnir séu gerðir hraðar en mögulegt er til þess að standa vel að verki. Í öðru lagi er það svo að þegar við förum síðan að ræða þessi mál efnislega þá verður kvartað undan málþófi, að við eigum að þegja, vegna þess að það þurfi að klára þessi mál. [[Forseti hringir.]]Ég hef áhyggjur af þessu. Í það minnsta á ríkisstjórnin að láta okkur vita um þau mál sem hún hyggst ekki leggja fram og uppfæra [[Forseti hringir.]]þingmálaskrá sína í samræmi við það. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mótmæla hv. þm. Loga Má Einarssyni og Ágústi Ólafi Ágústssyni sem ræða hér um íhaldsstjórn. Ég hef litið á þessa ríkisstjórn sem ríkisstjórn þriggja Framsóknarflokka, [[Hlátur í þingsal.]]en auðvitað er umdeilanlegt hvort er verra. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því. En að öllu gamni slepptu er þetta auðvitað prófsteinn á ríkisstjórnina, á framkvæmdarvaldið en ekki síst á hæstv. forseta um að breyta hér verkferlum, að orðin sem eru svo falleg í stjórnarsáttmálanum um breytt vinnubrögð á þingi verði ekki bara orðin tóm. Núna er tækifærið, nú þegar við erum ekki bara að kalla eftir málum frá ríkisstjórninni heldur þegar þingið er í því ferli sem það er núna í, með fullt af málum frá þingmönnum sem hægt er að afgreiða. Ég hvet eindregið til þess. Mér finnst á hinn bóginn miður að upplifa það að hér vilja menn ekki ræða sum mál, eins og hæstv. fjármálaráðherra áðan, hann átti í erfiðleikum með að ræða t.d. vopnaflutninga. Það mátti ekki ræða um það. [[Forseti hringir.]]Núna um daginn mátti ekki ræða eða afgreiða beiðni um rannsóknarskýrslu, sem er einmitt á dagskrá hér á eftir, í tengslum við rannsóknarskýrslu Alþingis. Það er eitt og annað sem má ekki ræða hérna. [[Forseti hringir.]]Það eru vond skilaboð að mínu mati frá hæstv. ríkisstjórn.
Það má bara ræða innan ræðutímans.
Herra forseti. Ég sagði áðan að það væru 19 þingfundadagar eftir fram að sveitarstjórnarkosningum. Það er ekki rétt, þeir eru 23. En þessi fundur í dag er sá 19. frá áramótum. Það sér hver maður að á þeim tíma sem eftir er náum við ekki að klára þau mál sem hæstv. ríkisstjórn hefur sagst ætla að leggja fram. Þar á meðal eru stór mál sem við munum taka langan tíma í að ræða, eins og fjármálaáætlun og von er á fjármálastefnunni á næstu dögum frá fjárlaganefnd. Við erum í vondum málum. Þegar við ræddum þetta í síðustu viku kom m.a. hér upp í pontu þingflokksformaður Vinstri grænna og tók undir áhyggjur okkar í stjórnarandstöðunni og sagðist vera búin að ræða þessi mál við hæstv. forsætisráðherra. Það var fyrir rúmri viku síðan [[Forseti hringir.]]og enn ekkert hefur gerst. Þannig að ég er hrædd um að hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, þingflokksformaður Vinstri grænna, þurfi að leggjast með okkur á árarnar.
Herra forseti. Ég verð að koma hér upp og lýsa yfir vonbrigðum. Nú er ég ný á þingi, þetta er fyrsta kjörtímabilið mitt, og ég verð að viðurkenna að þetta haust og sérstaklega núna eftir áramót hefur valdið mér mjög miklum vonbrigðum af því að þessi vinnubrögð eru til háborinnar skammar. Við höfum hér engin mál að ræða um, það er nánast tilgangslaust að funda í atvinnuveganefnd af því að þar eru, eins og hefur verið komið hér inn á hjá öðrum hv. þingmönnum, mál sem eru - þau eru náttúrlega mikilvæg á sinn hátt og ég ætla ekki að gera lítið úr því en þau eru samt vandræðaleg. Það tekur því varla að halda fundi.
Flutningskerfi raforku?
Það er búið að ræða það, já, en eins og í dag vorum við að ræða álafrumvarpið sem er sannarlega mjög mikilvægt mál og brottfall laga sem fjallar um fyrirtæki sem eru ekki lengur til. Þetta var eiginlega bara vandræðalegt. Það er sama með vinnubrögðin hérna yfir höfuð, mér finnst þetta ekki gott og ég varð fyrir vonbrigðum með þau. Þegar [[Forseti hringir.]]maður hefur gert athugasemd við þau hefur maður fengið þau svör að þetta hafi alltaf verið svona. Herra forseti. Það þýðir ekki að við þurfum ekki að breyta því.
Forseti. Ég skil vel að taki tíma að vinna góð mál. Þetta er ný ríkisstjórn og kannski skiljanlegt að málin komi ekki öll strax til okkar. Það liggur samt fyrir þingmálaskrá, sem er áætlun ráðherra um þau mál sem leggja á fram. Ekki er staðið við þá áætlun. Þá hefði verið eðlilegast fyrir ráðherra að láta okkur vita hvaða mál muni tefjast, hvenær þau verði þá lögð fram eða hvort þau komi fram yfir höfuð. Það vantar og ég hvet ráðherra til þess að upplýsa okkur þingmenn um það svo við getum unnið betur. Það er ólíðandi ef demba á þessum málum á okkur á síðustu stundu, korteri fyrir þinglok þar sem við höfum engan tíma til að kynna okkur þau almennilega eða eiga alvöruumræðu um þau. Þannig vinnubrögð vona ég svo innilega að ný ríkisstjórn ætli ekki að ástunda. Mögulega þarf að fresta málum til þess að vinna þau betur. En eigum við þá ekki bara að nýta tímann til þess að afgreiða þau mörgu og góðu þingmannamál sem eru á dagskrá? Koma þeim í umræðu og beita þeim faglegu nýju vinnubrögðum sem ný ríkisstjórn er búin að boða?
Virðulegi forseti. Ég nefndi nýsköpunina áðan. Ástæðan fyrir því að ég nefndi hana er sú að á síðasta fundi fjárlaganefndar komu Samtök iðnaðarins og sögðu okkur að fjórða stoðin, sem á að vera hagkerfisstoðin sem framtíðarhagvöxtur okkar byggir á, nýsköpunin, væri bara frasi. Það sést á fjárlögunum núna að við sinnum ekki starfi okkar þar. Þess vegna bendi ég forseta á að þrýsta á ríkisstjórnina að gera eitthvað í þeim málum. Auk þess vildi ég setja aðeins út á þá freistni virðulegs forseta til að segja brandara á kostnað þingmanna í pontu. Ég geri almenna athugasemd við að verið sé að henda út bröndurum um ræðutíma eða eitthvað svoleiðis á kostnað þingmanna eftir hentisemi.
Herra forseti. Mér finnst tíma þingsins einfaldlega illa varið. Það er ekki eins og það sé eitthvert baráttumál mitt að fá frumvörp frá þessum þremur Framsóknarflokkum svo þau fari í gegn, en ég veit bara hvernig pólitíkin virkar. Það eru stjórnarfrumvörp sem fara í gegn, ekki þingmannafrumvörp. 95% þingmannamála, myndi ég giska á, sofna í nefnd. Þess vegna finnst mér þetta ákveðinn sýndarskapur, við erum að setja öll þessi þingmannamál á dagskrá til að fylla dagskrána og svo fara þau til nefnda og sofna þar. Mér finnst tíma þingsins einfaldlega illa varið hvað þetta varðar. Við sjáum að hver einasti dagur hefst á því að ráðherrarnir hérna, og ekki síst ráðherrar VG, þurfa að verja hinn pólitíska subbuskap og leyndarhyggjuna þannig að þeirra erindi í pólitík virðist fyrst og fremst vera það. Hugsanlega eru orð fyrrverandi framkvæmdastjóra VG að rætast um hvað VG þyrfti að gera við það að setjast í ríkisstjórn með Sjálfstæðismönnum.
Herra forseti. Ég ætlaði bara örstutt að lýsa eftir því að við förum jafnvel að ræða um fjármálastefnuna vegna þess að hún kom náttúrulega fram í desember. Við höfum hana, við hefðum getað verið að ræða hana nú þegar. Þetta er eitthvað sem mun taka langan tíma að ræða. Það er líka komið fram í mars, að vísu fyrsti dagur hans og til hamingju með daginn. Það er engu að síður þannig að fjármálaáætlunin á að vera komin fram. Af hverju getur hún ekki komið fram núna? Það liggur á henni, er eitthvað sem kemur í veg fyrir að hún geti komið fram? Af hverju taka allir þessir hlutir sem eru sjálfsagðir og eru árstíðabundnir, gerast á hverju einasta ári, svona langan tíma? Af hverju getur vinnan hjá ríkisstjórninni ekki verið aðeins skipulegri, ég spyr?
Virðulegur forseti. Það er vissulega hægt að skemmta sér mjög vel og lengi yfir verkleysi ríkisstjórnarinnar. En ég get alveg tekið undir með hv. þm. Óla Birni Kárasyni sem sagði að það væri ekkert endilega gott að ríkisstjórnir væru verkmiklar. Ég hef í sjálfu sér ekki miklar áhyggjur af verkleysi þessarar ríkisstjórnar, ég held að ég sé ósammála henni í flestum þeim verkum sem hún ætlar að taka sér fyrir hendur þannig að að því leytinu til get ég tekið undir með þingmanninum um að þetta sé ágætt. Það er hins vegar alvörumál að ætla að hrúga inn á þingið á síðustu dögum þess málum sem á að ljúka og afgreiða. Það þýðir að þingið mun ekki hafa tíma til að sinna þeim málum sem skyldi. Ég held að það sé líka deginum ljósara að við erum hér að stefna inn í nefndaviku í annarri viku héðan í frá og við höfum engin mál til að vinna í þeirri viku. Ég held að það væri ágætt að við færum að huga að því að endurskoða starfsáætlun Alþingis fram að vori í ljósi þess að ríkisstjórnin er langt á eftir áætlun.
Forseti. Mig langaði bara að vekja athygli á því að þegar þessi mikilvæga umræða fer fram um störf þingsins láta ráðherrarnir sig hverfa úr salnum. Það er verið að ræða skort á málum frá ráðherrunum og þau eru ekki að hlusta. Jú, hérna sé ég hæstv. ferðamálaráðherra Þórdísi Kolbrúnu R. Gylfadóttur í hliðarsal, en það breytir því ekki að þau sátu hérna fjölmörg áðan og eru horfin. Þau ættu einmitt að vera hér og ræða við þingmenn um skortinn á málunum í þinginu. Vonandi eru þau kannski einhvers staðar að vinna að þingmálum sínum af því að ekki eru þau komin inn á þingið. Annað, herra forseti, sem ég verð að gera athugasemdir við er ítrekaður hávaði úr hliðarsölum. Ég óska eftir því að hæstv. forseti geri eitthvað í því, við sem sitjum við dyrnar höfum ekki undan að sussa, m.a. á hæstv. ráðherra. Ég óska eftir því að forseti taki á þessu þó að það sé þögn í augnablikinu.
Forseti tekur undir þessi orð hv. þingmanns. Það er oft ónæði af gaspri í hliðarsölum en það er stundum líka kliður í þingsalnum sjálfum. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Hér hefur mikið verið rætt um þann asa sem mun verða á þinginu í vor, þegar og ef einhver mál koma frá ríkisstjórninni. Mig langar til þess að spyrja, og það hefði verið gott ef ráðherrar hefðu leyft … [[Háreysti í hliðarherbergi.]]
Forseti vill biðja þingverði um að skikka … Og biðja um hljóð í hliðarsölum. Forseti biður hv. þingmann um að halda áfram og biður hann afsökunar á trufluninni.
Það hefði verið til mikilla bóta ef ráðherrarnir hefðu setið hér til þess að upplýsa þingmenn, sem vekja hér máls á þessu athafnaleysi ríkisstjórnarinnar, hvort yfirleitt væri verið að vinna mál í ráðuneytunum. Ef svo er, hvert er þá ástandið inni í ráðuneytunum, virðulegur forseti?
Forsætisráðherra er ekki í …
Hvert er ástandið þar? Hvernig getum við tryggt að faglega sé staðið að lagasetningu á Íslandi, sem er fyrst og fremst mjög nauðsynlegt þegar ekki er hægt að tryggja það hér á þingi í vor, þegar þessi frumvörp koma loksins? [[Forseti hringir.]] Ég legg til að forsætisráðherra setjist nú niður með formönnum [[Forseti hringir.]]annarra flokka á þingi og upplýsi um hvort einhver mál komi, og þá hvaða mál muni ekki koma af þeim sem eru á dagskrá.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með fleiri þingmönnum um verkleysi ríkisstjórnarinnar, en eins og kom fram í síðustu viku þegar við vorum að ræða þessi mál, var ég á sömu skoðun með það að samsetning ríkisstjórnarinnar er partur af þessum vandræðum. Eins og síðasti ræðumaður kom inn á stendur sennilega eitthvað í fólki í ríkisstjórninni inni í ráðuneytunum. Mig langar að spyrja þingheim að einu: Hefur enginn áhyggjur af fréttum gærdagsins um hugsanlega arðgreiðslu út úr Arion banka upp á 80 milljarða? Mér finnst þögnin æpandi um það mál og þessar fréttir. Við erum að tala um 80 milljarða, andvirði eins þjóðarsjúkrahúss, hvorki meira né minna.
Herra forseti. Það er alþjóðlegur dagur hróss og ég vil byrja á því að hrósa stjórnarandstöðunni fyrir að veita ríkisstjórninni málefnalegt aðhald. Ekki veitir af. Við fengum kannski ekki mikið hrós í þeirri umræðu sem hefur verið hér um fundarstjórn forseta, en ég vil sem formaður atvinnuveganefndar gera athugasemdir við það sem hv. þm. Albertína Elíasdóttir nefndi hér, að það hafi verið léttvæg mál í atvinnuveganefnd. Atvinnuveganefnd hefur verið akkúrat að fjalla um stór og mikil mál sem eru á dagskrá og verða á dagskrá, undirbúa sig undir komu mála eins og lagaumgjarðar um fiskeldi. Við höfum verið að undirbúa okkur undir umræðu um veiðigjöld og endurskoðun þeirra, tekið inn fjölda aðila. Þetta eru ekki léttvæg mál. Við erum að fjalla um flutningskerfi raforku og fleiri mál og við höfum notað tímann vel til að fara yfir stór og mikil mál. Við megum ekki tala niður okkar eigin nefndir og það starf [[Forseti hringir.]]sem fer fram í nefndunum. Við verðum aðeins að bera virðingu fyrir okkur og því starfi sem hér fer fram.
Virðulegi forseti. Mér þætti nú skemmtilegra ef hæstv. forsætisráðherra væri hér inni til þess að hlýða á mál mitt. En ég ætla þá bara að biðja virðulegan forseta um að koma þeim skilaboðum áleiðis að alla vega finnist þeim sem hér stendur í sjálfu sér ekki eitthvert svakalegt vandamál að ríkisstjórn skili fáum málum, sér í lagi ef þau eru þá vel gerð. Hins vegar að vil ég hafa það á hreinu að frekar en að hér verði svakalegur asi og flýtir í lok þingsins eigum við að leggja áherslu á að klára þau þingmannamál sem lögð hafa verið fram, sem nóg er af og við ættum alveg að geta klárað. En eins og var rakið áðan af hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni er hefðin sú að þau fái miklu minni forgang ef þau fá þá brautargengi yfir höfuð. Kannski er þetta tækifæri. Kannski eigum við að nýta þennan hrósdag til að hrósa okkur fyrir að nýta tækifærið til að koma þingmannamálum að. En ég hafna því algjörlega að einhver asi og flýtir í lok þingsins verði notað sem tylliástæða fyrir því að klára ekki þingmannamál, því að Alþingi setur jú lögin í þessu landi, ekki ríkisstjórnin.
Virðulegur forseti. Í næstu viku erum við hálfnuð með þann fjölda þingfundadaga sem við höfum á vormisseri og sárafá mál ríkisstjórnarinnar hafa komið fram. 140 voru þau talsins alls á þingmálaskrá ríkisstjórnar. Ég held að það sé orðið tímabært að menn setjist niður af alvöru og endurskoði hvort tveggja. Það væri ágætt að fá ráðherra hér fyrir þingið til að útskýra þetta og ég tek undir orð þeirra þingmanna sem segja að það væri ágætt að hafa þá hér til að fara yfir það hvaða mál þeir ætla raunverulega að leggja fram. Það væri ágætt að ríkisstjórnin endurskoðaði þingmálaskrá sína því að það er alveg augljóst að þessi mál munu ekki öll koma fram hér á síðustu dögum. Ég ítreka enn og aftur að ég held að það gefi augaleið að við þurfum að endurskoða starfsáætlun þingsins á vormisserinu. Það er stutt í langt páskaleyfi þingsins og ekki mjög langt í sveitarstjórnarkosningar þar sem þingið verður aftur sent heim. Það er alveg augljóst að okkur er mjög þröngur stakkur sniðinn [[Forseti hringir.]]til að geta sinnt skyldu okkar um að vanda til málsmeðferðar þeirra mála sem koma þó vonandi á endanum fram af hálfu ríkisstjórnarinnar.
Herra forseti. Hingað kom hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir og hvatti fólk til dáða á alþjóðlegum hrósdegi. Það er kannski ástæða til að vekja athygli á því að innstæðulaust hrós er háð, hv. þingmaður, og ég efast um að þingmaðurinn sé að kalla eftir því að við berum ríkisstjórnina og stjórnarflokkana einhverju slíku í dag, á þessum alþjóðadegi. Ég varð vör við ráðherra atvinnuvega og nýsköpunar í þingsalnum áðan og ætlaði heldur betur að nota tækifærið og spyrja hana, fyrst hún var hér, um mál sem eru í hennar ráðuneyti, hvernig gengi þar. Hvernig gengur t.d. að koma á stefnu stjórnvalda í ferðamálum sem Ríkisendurskoðun benti á að skorti verulega á árið 2015, árið 2016, árið 2017 og nú árið 2018 er þetta enn ókomið fram. Hvar er þetta, hæstv. ráðherra?
Herra forseti. Þetta er góð umræða vegna þess að hún gefur okkur tækifæri til þess núna meðan tími er til að endurskoða starfsáætlun Alþingis, þannig að ég greip boltann í þessari umræðu þegar ég var að hlusta á umræðuna sem varaforseti á þingi, sitjandi þar af leiðandi í forsætisnefnd sem er ábyrg fyrir starfsáætluninni, sem er ábyrg fyrir því að þingið hafi þá starfsdaga sem það þarf til að sinna sínu lögbundna hlutverki, að sinna faglegri lagagerð, vinna stjórnarmál o.s.frv. Ég fór því í hliðarherbergið, talaði við fjóra ráðherra. Þeir eru í mismunandi stöðu með sín mál en sögðu að hægt væri að fá frá ráðuneytunum upplýsingar um þingmálaskrá sem hefur verið lögð fram og forsætisnefnd hefur tekið afstöðu til um hvernig hún ætli að stilla upp þingdögunum. Væri gott í ljósi þess að fá þá núna uppfærðar upplýsingar um stöðuna á þessum málum frá ráðuneytunum, hvenær líklegt yrði að það allt verði tilbúið fyrir þingið svo við getum farið að meta hvað við getum þurft langan tíma í þinginu til að vinna þessi mál. Ég mun óska eftir því í forsætisnefnd, ég óska eftir því við hæstv. forseta, Steingrím J. Sigfússon, [[Forseti hringir.]]að við gerum það hér með formlega og fáum það á dagskrá næsta fundar í forsætisnefnd. Þá fáum við upplýsingar sem við veitum síðan þinginu og tökum þetta mál faglega áfram.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að taka svona vel í óskir um þögn í hliðarsölum sem er verulega pirrandi þegar maður situr upp við dyrnar. Ég ætlaði að ræða málafæð frá ríkisstjórninni. Ég skil það auðvitað að það tekur nýmyndaða ríkisstjórn tíma að stilla saman strengi sína og leggja fram stóru málin, en það er auðvitað kominn talsverður tími síðan hún var mynduð, rúmir þrír mánuðir, og við bíðum eftir stóru málunum. Svo veltir maður fyrir sér af hverju hún haldi að sér höndum. Það er mikið af fríum fram undan, það er páskafrí, það eru kosningar o.fl., svo maður spyr: Hvenær á að leggja mál fram? Á að leggja þau fram alveg í blálokin þannig að mönnum gefist ekki tími til að ræða þau með fullnægjandi hætti á Alþingi? Eru ástæðurnar kannski komandi kosningar? Ég ætla að benda hérna sterklega á, fyrst ég er kominn hingað upp í stól, að ég bíð spenntur [[Forseti hringir.]]eftir nýrri samgönguáætlun. Það er ekki boðlegt að hún sé ekki lögð fram og á mælikvarða almannavarna, sem ég starfaði lengi við, er ástandið í samgöngumálum og vegamálum rautt.
Herra forseti. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir gerði að umtalsefni virðingu Alþingis og að það væri ekki góður siður að tala niður störf Alþingis og mikilvæg störf í nefndum. Ég tek undir það. Þó að það hafi nú ekki verið mörg ríkisstjórnarmál hér þá höfum við átt ágætisumræður um mörg þörf og góð þingmannamál í þeim nefndum sem ég sit í, þannig að ég tek undir það. Ég hlýt lýsa áhyggjum mínum yfir því hvað verður um virðingu og vönduð vinnubrögð þegar málastafli ríkisstjórnarinnar hendist inn í nefndirnar. Hvað má þá segja um virðingu Alþingis þegar farið verður að afgreiða mál, væntanlega undir miklu þrýstingi frá hv. ríkisstjórn, úr nefndum og í þinginu? Hefur hv. þingmaður engar áhyggjur af því að þá gæti fallið smá kusk á flibba okkar þingmanna fyrir óvönduð vinnubrögð?
Hæstv. forseti. Ég er kominn hingað til þess að lýsa sérstakri ánægju minni yfir því hvað ríkisstjórnin leggur fram fá mál, hún gerir þá ekkert af sér á meðan. Ég bendi hins vegar á að hér liggur fyrir fjöldi af þjóðþrifamálum frá þingmönnum sem væri gott að fá tíma til að ræða. Mig langar að minnast á eitt mál sem er nýframlagt af hálfu Miðflokksins og það fjallar um að fella út húsnæðislið úr vísitölu sem mælir verðbreytingar á lánum. Það er stórmál sem þarf mikla umfjöllun hérna og mikla umfjöllun í nefnd og ég hvet því eindregið til þess að hæstv. forseti setji það mál á dagskrá ásamt fleiri góðum þingmannamálum hið allra fyrsta. Það er hins vegar annað ef og þegar ríkisstjórnin tekur á sig rögg og hellir hér inn málum getur ríkisstjórnin ekki ætlast til þess og ekki búist við því að þingmenn verði hér eins og einhverjir átómatískir stimpilpúðar og afgreiði hvert málið af öðru í gegnum þing og nefndir bara svona eftir handarvendingu frá hæstv. ríkisstjórn. Ég segi því við hæstv. forseta og hvet hann til að setja þessi [[Forseti hringir.]]góðu þingmannamál á dagskrá og hafa hér langa fundi um þau þannig að við getum átt góðar umræður um þau.
Hæstv. forseti. Ég kem bara hérna upp til að skapa aðeins meiri ró. [[Hlátur í þingsal.]]Mér finnst mjög gaman að hlusta á hv. þingmenn, sérstaklega stjórnarandstöðuþingmenn sem hafa lagt sig sérstaklega fram til að auka virðingu og traust til þingsins og tala allt hér niður. Málin eru léleg og ónýt. Og svo eru skemmtilegar þversagnir í þessu líka, sérstaklega hjá hv. þingmönnum Pírata, sem þurfa að hafa málin svo lengi í þinginu áður en hægt er að taka afstöðu. Það er ekki einu sinni hægt að taka afstöðu eftir langa meðferð, en þeir krefjast þess að ríkisstjórnin komi hér inn með mál strax og fljótt. [[Gripið fram í.]]Þá þarf engan undirbúning og þá þarf ekkert að skoða málin. [[Háreysti í þingsal.]]Þá þarf allt að gerast strax. [[Gripið fram í: Það er engin þversögn, vinur.]]Það er mikil þversögn í þessu. Leyfum bara hæstv. ríkisstjórn að vanda til verka og koma með góð frumvörp, þá þurfa Píratar kannski ekki eins langan tíma [[Forseti hringir.]]til að taka afstöðu eins og venjulega.
Ekki koma með þau seint …
Ró í salnum. Það var ósk hv. þingmanns að skapa ró í salnum.
Ég veit ekki hvort mér ói við andrúmsloftinu eins og hv. þm. Brynjari Níelssyni. En ég kem hér upp til að taka undir það að við þurfum að sýna virðingu gagnvart þinginu og störfunum hérna. Ég er alveg hjartanlega sammála því að það er ekki neinn bragur á því að mál komi fram á síðustu stundu. Ég var í þessum ræðustól í síðustu viku til þess að ræða þessi mál almennt undir þessum lið. Þá sagði ég að það væri ekki sjálfgefið að nefndir afgreiddu stór mál á hraðferð á síðustu metrunum. Ég segi það hér og nú: Þeir ráðherrar sem ætla að koma málum í gegn þurfa að fara að koma fram með þau. En við viljum heldur ekkert fúsk hérna, eins og var nefnt var í þessari umræðu af hálfu þingmanns stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur. Er ekki betra að þau stóru, miklu mál sem eru á leiðinni hingað inn séu vel unnin og komi þannig fram? Ég held að það sé nú það sem við erum öll að kalla eftir.
Nú ber svo við að forseti hefur ekki fleiri á skrá sinni sem óska eftir að ræða fundarstjórn forseta. Stemmir það að enginn sitji óbættur hjá garði í þeim efnum án þess að forseti sé að auglýsa sérstaklega eftir fleirum? Hér hefur orðið lífleg umræða og hafa allmargir þingmenn, einir 13 talsins, nýtt í tvígang rétt sinn til að ræða fundarstjórn forseta. Forseti vill á degi hróssins hrósa mönnum fyrir hugkvæmni við að fylla út í fundartíma Alþingis, jafnvel þótt hér séu fá mál á dagskrá. En að gamni slepptu tekur forseti að mörgu leyti undir þau sjónarmið sem hér hafa verið fram færð, að það er afar óheppilegt ef mál safnast upp og koma seint fram. Reyndir þingmenn vita hvað það þýðir. Á hinn bóginn er á það að líta að mjög keimlík umræða fór hér fram síðastliðinn vetur, enda háttaði þá eins til að ríkisstjórn kom til valda á miðjum vetri. Það markar að sjálfsögðu að einhverju leyti það ástand sem við nú ræðum. [[Gripið fram í.]] Forseti vill upplýsa að hann hefur verið í sambandi við forsætisráðherra og ríkisstjórn um þessi mál og skrifaði forsætisráðherra bréf fyrir hönd ríkisstjórnar í síðustu viku þar sem vakin var athygli á ákveðnum þáttum í samskiptum framkvæmdarvalds og löggjafarvalds sem betur mættu fara. Það er í undirbúningi að betrumbæta samskiptareglur þannig að boðleiðir verði styttri bæði af hálfu þingsins og framkvæmdarvaldsins þegar kemur að því að áætla þingstörfin með einhverri vitneskju um það sem í vændum er frá ríkisstjórn og öfugt. Að Alþingi sendi ríkisstjórn jafnan lista yfir t.d. þær beiðnir um sérstakar umræður sem fyrir liggja, og fleira mætti nefna í þeim dúr. Forseti vill líka upplýsa að hann mun boða formenn fastanefnda á sinn fund á þriðjudaginn kemur til að fara yfir stöðu mála með þeim. Að sjálfsögðu er það rétt sem hér var nefnt að það skiptir líka máli að mál komi úr nefndum og safnist ekki þar upp og bætist þá við það sem fram undan er. Að síðustu er ég sammála því sjónarmiði að æskilegt væri að sem fyrst kæmi frá hæstv. ríkisstjórn endurskoðuð þingmálaskrá, því að augljóst er að hún mun taka breytingum. Ég tel hafa verið fulla innstæðu fyrir því sem hér hefur verið rætt í hartnær klukkutíma, en ég vil þó skjóta skildi fyrir gagnrýni á að ráðherrar skyldu ekki sitja hér undir umræðunni. Þetta var ekki umræða um störf þingsins, þetta var umræða um fundarstjórn forseta. Á undan henni var óundirbúinn fyrirspurnatíma þar sem ráðherrar voru til svara, þar á meðal hæstv. forsætisráðherra. Þingmönnum hefði verið í lófa lagið að beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um þetta mál á meðan hún var til svara í salnum. Verður þá ekki meira um þetta sagt og tekið fyrir annað mál á dagskrá.
Virðulegi forseti. Ég þarf aðeins að útskýra þá breytingu sem hefur orðið á þessari skýrslubeiðni frá því fyrir rúmum mánuði. Aðalbreytingin er að skýrslubeiðninni er beint að hæstv. forsætisráðherra sem skuli sjá um að kalla eftir upplýsingum frá öllum viðeigandi aðilum sem ábendingar í rannsóknarskýrslum Alþingis beinast að, að samræma verklag og framsetningu upplýsinga þingi og þjóð til upplýsingar. Breytingin er góð á þann hátt að skýrslubeiðnin nær yfir allar ábendingar rannsóknarskýrslunnar en ekki bara til þeirra sem beinast að fjármálaráðherra og félagsmálaráðherra, en það var upprunalegur tilgangur skýrslubeiðninnar auðvitað, en ráðuneyti koma sér oft hjá því að svara ef það er ekki skýrt að spurningin beinist bara að þeirra verkefnasviði. Þetta er almennt séð vandamál, t.d. í fyrirspurnum til ráðherra. Ef spyrja á alla ráðherra að einhverju verður að senda sérstakt eintak á hvern ráðherra í staðinn fyrir að geta sent bara eitt á alla.
Virðulegur forseti. Ég féllst á að vera með á þessari skýrslubeiðni þegar hv. flutningsmaður Björn Leví Gunnarsson kom að máli við mig af því að ég er talsmaður þess að við sinnum eftirfylgni á þeim samþykktum og skýrslum sem gerðar hafa verið. Ég var ekki á landinu þegar umræður fóru fram um þá skýrslubeiðni, ég var að sinna erindum fyrir Norðurlandaráð í Stokkhólmi, en ég verð hins vegar að segja, hæstv. forseti, að mér kom töluvert á óvart að sjá nafn mitt á þessari skýrslubeiðni hér og nú vegna þess að ég hef ekki - það er ágætt að hv. flutningsmaður útskýrði breytingarnar því að hann hefur ekki gert það á nokkurn hátt við mig sem er þó meðflutningsmaður að skýrslubeiðninni. Ég hlustaði á hv. þingmann tala um samráð og ég hef ekki sem meðflutningsmaður fengið neitt samráð um þær breytingar sem hafa orðið hér. Látum það þó vera, ég vildi bara koma á framfæri athugasemd um að ekki væri verið að breyta textum án samráðs við meðflutningsmenn, a.m.k. mann, ég veit ekki með aðra. Hins vegar er málið bara orðið hið ágætasta mál og ég hef ekki [[Forseti hringir.]]neinar athugasemdir við það að nafn mitt sé á þessari skýrslubeiðni. Ég óska þó eftir að við sýnum hvert öðru samráð og að þau sem kalla eftir samráði sýni það líka.
Virðulegi forseti. Ég held að það hafi verið ágætt að menn gæfu sér tíma til þess að fara aðeins yfir þá beiðni um skýrslu sem var hér á dagskrá fyrir nokkru síðan. Gott og vel, nú er hún komin fram í eitthvað breyttri mynd. Ég ætla samt sem áður að nota þetta tækifæri til að koma með almenna athugasemd um skýrslubeiðnir eins og þá sem hér er undir. Ég ætla ekki að leggjast gegn því að beiðnin nái fram að ganga. Ég ætla að koma því að að mér finnst býsna langt gengið að þegar þingið hefur látið vinna fyrir sig skýrslu sem út kemur í níu bindum sé því síðan beint til framkvæmdarvaldsins að veiða upp úr skýrslunni allar ábendingar eins og verið er að biðja um hér. Þingið fær skýrsluna til sín. Þingið veit um þær ábendingar sem eru í skýrslunni en felur í þessu tilviki framkvæmdarvaldinu að flokka allar ábendingarnar og gera grein fyrir því hvað hefur verið gert með þær. Þetta er varla [[Forseti hringir.]]nægjanlega afmörkuð skýrslubeiðni til að sé mark á henni takandi, en væntanlega munu menn gera eins gott úr því og hægt er.
Virðulegi forseti. Ég tek alveg undir orð hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés, ég lét hann ekki sérstaklega vita, enda var þetta í umsagnarferli hjá öllum þeim flokkum sem gerðu athugasemd við skýrsluna í því tilviki. Ég hélt að skýrslan væri almennt í umræðu hjá öllum flokkum þannig að ég pikkaði ekki meðflutningsmenn sérstaklega út, enda er efni skýrslunnar óbreytt. Því var bara breytt til hvaða ráðherra beiðnin átti að ná. Ég biðst afsökunar á að hafa ekki gert viðvart. Voruð þið ekki örugglega með í þeim umræðum? Það eru bara mistök af minni hálfu að hafa gert ráð fyrir því.
Herra forseti. Ég get ekki annað en komið hér upp til þess að bregðast við orðum hæstv. fjármálaráðherra sem lýsir furðu yfir því að framkvæmdarvaldið eigi nú að fara að skoða þær ábendingar sem til þess var beint í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og spyr eiginlega þingheim: Til hvers er farið af stað með rannsóknir, og enga smárannsókn eins og var þarna gerð, heila skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis í níu bindum, ef við ætlum svo ekkert að skoða ábendingarnar? Til hvers er farið af stað ef framkvæmdarvaldið skoðar ekki ábendingarnar og kannar hvort eitthvað hafi verið brugðist við þeim ábendingum sem og þingið sjálft? Þá getum við alveg sleppt því að fara í svona rannsóknir, herra forseti.
Virðulegur forseti. Ég verð líka eiginlega að lýsa furðu minni á ummælum hæstv. fjármálaráðherra. Ég trúi því ekki að stjórnsýslan hafi ekki tekið saman eitthvert yfirlit um þær ábendingar sem til hennar var beint í skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Til hvers var þá starfið unnið ef stjórnsýslan hefur öllum þessum árum síðar ekki einu sinni komist svo langt að taka saman hvaða ábendingum var beint til hennar, hvað þá að gera einhverja bragarbót þar á eða fylgja því eftir hvernig úr þeim ábendingum væri unnið? Ég get ekki ímyndað mér að þessi skýrslubeiðni hvað þennan þáttinn varðar feli í sér einhverja viðbótarvinnu fyrir stjórnsýsluna. Hún hlýtur fyrir löngu síðan að vera búin að taka saman þær ábendingar sem til hennar var beint. Ég vona svo sannarlega að þar hafi líka eitthvað verið gert í að vinna eftir þeim. Mér finnst þetta mjög eðlileg og góð skýrslubeiðni og sjálfsagt einmitt að þingið fylgi henni eftir. Hér var fjöldi athugasemda og ábendinga settur fram um hvað hefur verið gert.
Virðulegi forseti. Bara í ljósi þess sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra nefndi hérna, þeirrar almennu athugasemdar, væri svo sem í sjálfu sér hægt að taka undir hana ef um væri að ræða einfaldlega það að taka eitthvað úr þeim skýrslum sem þegar hafa verið lagðar fram. En það er ekki þannig. Skýrslubeiðnin fjallar ekki um það að taka útdrátt úr þeim skýrslum sem þegar hafa verið lagðar fram heldur einnig hvernig hafi verið brugðist við ábendingum í 3. lið og hvaða ábendingum hafi ekki enn verið brugðist við, hvernig tryggt hafi verið að þeim hafi verið fylgt eftir, hver hafi verið tilnefndur ábyrgðaraðili og hvernig ráðherra hyggist fylgja eftir ábendingum þar sem ekki hefur verið tilnefndur ábyrgðaraðili. Þetta er það sem skýrslubeiðnin fjallar um, ekki það að draga saman einhvern útdrátt úr þessu níu binda verki sem var gefið út á sínum tíma. Ég vil bara halda því til haga að þessi skýrslubeiðni snýst ekki um það. Hún snýst um að fylgja verkinu eftir. Ég myndi halda að það væri Alþingi sem ætti einmitt að leggja til við forsætisráðherra að upplýsa þingið og almenning um málið.
Virðulegi forseti. Ég held að við sjáum þetta bara með ólíkum hætti. Í fyrsta lagi koma menn hér upp og segja það hneyksli að framkvæmdarvaldið hafi ekki flokkað þessar ábendingar og búið til skýrslu um þær. Staðan er sú að 28. september 2010 var samþykkt á Alþingi að nefnd á vegum Alþingis myndi hafa þetta eftirlit. Það var samþykkt hér fyrir tæpum átta árum. Í öðru lagi verð ég að koma fram með þá almennu athugasemd varðandi skýrslubeiðnir að mér þykir varla við hæfi að menn leggi fram skýrslubeiðni þar sem framkvæmdarvaldinu er falið að taka skýrslur sem Alþingi hefur látið taka saman og spyrja framkvæmdarvaldið: Hverjar eru ábendingarnar í skýrslunni? Það stendur í þessari skýrslubeiðni að í skýrslunni verði samantekt á ábendingum þeim til stjórnsýslunnar sem settar eru fram í skýrslunum og fjallað verði m.a. um hverjar þær ábendingar eru. Þetta er ein leið til að fara í svona skýrslubeiðni. Önnur væri að segja: Í þessari skýrslu sem kom út í níu bindum var farið fram á að menn breyttu þessari löggjöf eða gripu til ráðstafana út af þessari athugasemd. Hvað hefur framkvæmdarvaldið gert í því máli? [[Forseti hringir.]] Svoleiðis skýrslubeiðni skil ég en að framkvæmdarvaldinu sé falið að flokka og segja hverjar ábendingarnar eru - mér þykir menn leggjast hér býsna lágt fyrir framkvæmdarvaldinu.
Herra forseti. Rannsóknarnefndin sem var sett á fót og gaf út skýrslu um bankahrunið hafði eftirlitshlutverk með framkvæmdarvaldinu. Þar voru tillögur um hvað þyrfti að laga af því að margt fór úrskeiðis. Við vitum ekki hvað framkvæmdarvaldið er raunverulega búið að gera af þeim ábendingum sem þar komu fram og hefur verið vísað til ráðuneytisins í gegnum þessa skýrslu, eftirlit með framkvæmdarvaldinu, þar sem sagt er að við eigum að gera þetta betur eða gera ákveðna hluti. Við vitum ekki fyllilega hvað hefur gerst og þetta er bara partur af því lögbundna eftirlitshlutverki þingsins að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu með því að beina til ráðherra beiðni um skýrslu um samantekt á þessum þáttum, um ábendingar úr þessari dýru, mikilvægu skýrslu rannsóknarnefndarinnar um hvað framkvæmdarvaldið hefur gert. Hvort þingið spurði sérstaklega hvort við værum búin að gera þetta og hitt og tíndi það sjálft út úr skýrslunni, ókei, það er alveg rétt hjá fjármálaráðherra að þingið hefði alveg getað gert það, en nú erum við að biðja ráðuneytið að taka saman hvernig upplifun ráðuneytisins gagnvart þessum ábendingum hefur verið, [[Forseti hringir.]]hvaða ábendingar ráðuneytið hefur tekið saman og ákveðið að gera það. Er það í samræmi við það sem stendur í skýrslunni? Þetta er mjög eðlilegt eftirlitshlutverk, mjög þarft og það er gott að við ætlum að samþykkja beiðnina.
Herra forseti. Í sjálfu sér standa þær efnislegu athugasemdir sem ég gerði þegar þessi skýrslubeiðni var hér áður, hún er óbreytt að forminu til. Ég tel og taldi þá að það væri betri bragur á því að Alþingi Íslendinga héldi utan um þessa skýrslubeiðni, að við samþykktum að við værum að fara í gegnum skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og það með hvaða hætti framkvæmdarvaldið hefði fylgt eftir og framkvæmt þær ábendingar sem koma fram í þeirri skýrslu. Mér finnst það miklu betri bragur og miklu meiri virðing. Það er spurning um sjálfstæði þingsins í staðinn fyrir að fela framkvæmdarvaldinu eitthvert slíkt eftirlitshlutverk. Það kemur mér svo á óvart að það skuli vera þingmenn Pírata sem leggja fram beiðni um að fela [[Forseti hringir.]]framkvæmdarvaldinu að gera það. Ég ætla ekki að standa í vegi fyrir þessari skýrslubeiðni en bara minni á að bragurinn er ekki góður.
Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að mér þykir það nokkuð furðulegt að hér skuli hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra koma og lýsa því yfir að honum finnist furðulegt að þingið feli framkvæmdarvaldinu að framkvæma. Með þessari skýrslubeiðni er verið að fela framkvæmdarvaldinu að framkvæma ákveðna hluti í sína þágu og það er vissulega rétt hjá hv. þm. Óla Birni Kárasyni að kannski er rétt að þingið taki svo málið til sín á síðari stigum og vinni frekari rannsóknir. Ég tek undir það og hlakka til að heyra og sjá tillögu frá hv. þingmanni þess efnis, enda kemur hann oft með mjög góðar tillögur sem væri gott að fylgja eftir. Það er furðulegt að þegar þingið felur framkvæmdarvaldinu að framkvæma eitthvað lýsi hæstv. ráðherrar einhvern veginn furðu sinni á því. Það er furðulegt.
Virðulegi forseti. Ég fagna því í sjálfu sér að hér sé lögð mikil áhersla á aðskilnað löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Það er nýlunda úr þeirri átt eftir því sem ég best fæ séð [[Hlátur í þingsal.]]og ég er mjög ánægður með þá þróun. Hins vegar finnst mér svolítið, ég vona að ég sé ekki dónalegur, eins og efni skýrslubeiðninnar hafi ekki komið alveg nógu skýrt fram til þess að hv. þingmenn og hæstv. ráðherra átti sig á hlutverki sínu í þessu. Þarna er spurt hverjar ábendingarnar séu, hvernig hafi verið brugðist við þeim og hvaða ábendingum hafi ekki enn verið brugðist við. Er einhver hætta á því að framkvæmdarvaldið segi ekki satt frá því hvernig sé með þessar spurningar? Er einhver hætta á því að framkvæmdarvaldið, vegna þess að það er framkvæmdarvaldið, gefi okkur rangar tölur eða segi okkur ekki rétt frá? Hvaðan annars staðar en úr framkvæmdarvaldinu, þangað sem ábendingunum er beint, eigum við að fá þessi gögn? Þetta er þingið að sinna eftirlitshlutverki sínu. Svona lítur það út. Það þarf enga þingnefnd til þess. Framkvæmdarvaldið þarf bara að upplýsa [[Forseti hringir.]]þingið, t.d. í skýrslu, t.d. samkvæmt þessari beiðni.
Virðulegi forseti. Mér finnst ég vera að upplifa að einhverju leyti endurtekið efni þegar ég hlusta á þessar umræður. Umræðan minnir mig dálítið á það þegar Sjálfstæðismenn þyrptust á dögunum í ræðustól til að gera athugasemdir við orðalag hv. þm. Þórhildar Sunnu í sjónvarpsþætti þar sem hún talaði um rökstuddan grun og þeir fjölluðu allir um orðalagið sjálft. Þeir töluðu ekki um anda þess sem hún var að segja, inntak þess sem hún sagði heldur einbeittu þeir sér að því að tala um orðalagið sjálft og réðust á það. Mér finnst gæta útúrsnúnings í máli hæstv. fjármálaráðherra þegar hann talar um að því sé beint til framkvæmdarvaldsins að það gefi upplýsingar um hvaða ábendingar sé að finna. Það er að sjálfsögðu ekki það sem er verið að fara hér fram á heldur hitt, að framkvæmdarvaldið gefi þinginu, löggjafarvaldinu, skýrslu um það hvað hefur verið gert [[Forseti hringir.]]í að bregðast við þessu níu binda verki skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis.
Herra forseti. Ég þakka fyrir virkilega áhugaverða umræðu um þessa skýrslubeiðni. Ég hef verið á þingi í tíu ár og þeir sem hafa verið hér í nokkur ár vita ósköp vel að það er mjög mikið búið að vinna eftir ábendingum skýrslu rannsóknarnefndarinnar þannig að það er algjör óþarfi fyrir hv. þingmenn að efast eitthvað um það. Hér liggur einfaldlega þessi beiðni fyrir og af því að þessi liður heitir um atkvæðagreiðsluna ætla ég að upplýsa það að ég ætla að styðja þessa beiðni sem er beint til mín sem fulltrúa framkvæmdarvaldsins. Ég er hins vegar persónulega þeirrar skoðunar, og það er bara umræða sem ég held að við eigum að eiga á öðrum vettvangi, að þingnefndir geti auðvitað tekið frumkvæði, ákveðið að taka saman skýrslur, sýnt ákveðið frumkvæði, algjörlega óháð framkvæmdarvaldinu. Ég held að það væri áhugavert fyrir forsætisnefnd þingsins og þingflokksformenn að ræða hvernig við getum virkjað þingnefndirnar miklu meira til að gefa sjálfstæðar skýrslur eins og er í öllum þingum í kringum okkur og snýr að þeirri eflingu Alþingis sem ég hef talað mikið fyrir, en ég vil bara segja að ég held ekki að það sé mikil ástæða til að ræða þessa skýrslubeiðni frekar í þaula. Ég taldi satt að segja að þessari umræðu væri lokið á vettvangi þingflokksformanna og ég legg til [[Forseti hringir.]]að við lengjum umræðuna ekki frekar, heldur göngum bara til atkvæða um beiðnina. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] [[Það mun gerast að lokum.]] Já, að lokum. [[Hlátur í þingsal.]]
Herra forseti. Nú ætla ég að tala raunverulega um fundarstjórn forseta. Ég var býsna hugsi áðan. Ég átta mig á því að það er ekki mitt að segja forseta fyrir verkum eða leiðbeina honum, en ég ætla að nýta mér þann rétt að segja það sem ég vil í ræðustól. Ég geri athugasemdir við að mér finnst forseti oft og iðulega vera gildishlaðinn í orðum sínum þegar hann talar um að við séum að fylla út í dagskrá Alþingis - segir það auðvitað á gamansaman hátt en í því felast ákveðin skilaboð. Fundarstjórn forseta er fastur dagskrárliður sem skiptir máli til þess að varpa ljósi á störf þingsins. Í öðru lagi er það heldur ekki hlutverk herra forseta að vera einhvers konar upplýsingaráðgjafi ríkisstjórnarinnar og útskýra af hverju þau eru ekki á staðnum. Það vill svo til að frá mínu sjónarhorni blasti hæstv. forsætisráðherra við fyrir utan á spjalli við þingmann. Það getur vel verið að hún hafi haft mikilvægara erindi að sinna þar en inni í þingsal, en mér finnst að herra forseti [[Forseti hringir.]]eigi að velta þessu fyrir sér. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til breytinga á lögum um einkaleyfi, nr. 17/1991, með síðari breytingum. Frumvarpið er tvíþætt, í fyrsta lagi felur það í sér innleiðingu á endurútgefinni reglugerð Evrópusambandsins um vottorð um viðbótarvernd fyrir lyf ásamt því að innleiða ákvæði í reglugerð ESB um möguleika einkaleyfishafa til að sækja um framlengingu á viðbótarvottorði vegna lyfja fyrir börn. Að öðru leyti felst í frumvarpinu samræming og frekari aðlögun á einkaleyfalöggjöfinni að norrænni framkvæmd og framkvæmd Evrópsku einkaleyfastofunnar. Þegar um þróun og rannsóknir á lyfjum er að ræða verður hinn raunverulegi eða „virki“ gildistími einkaleyfa oft mun styttri en annarra uppfinninga. Þetta kemur til af því að jafnan þarf umfangsmiklar tilraunir sem undanfara framleiðslu og markaðssetningar á lyfjum. Ekki er óalgengt að helmingur verndartíma einkaleyfis, sem er 20 ár, líði áður en heimilt er að markaðssetja lyf. Reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1768/92 heimilaði að verndartími fyrir lyf yrði lengdur um allt að fimm ár með útgáfu viðbótarvottorðs. Evrópusambandið hefur nú gefið út nýja reglugerð um vottorð um viðbótarvernd fyrir lyf, nr. 469/2009, og er hún innleidd með frumvarpi þessu. Einnig er innleitt hér ákvæði 36. gr. reglugerðar nr. 1901/2006, en ákvæðið heimilar að veita allt að sex mánaða framlengingu á viðbótarvottorði sé um að ræða einkaleyfi fyrir lyf handa börnum. Þar sem töf hefur verið á innleiðingu þessara gerða af stjórnskipulegum ástæðum er að finna í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 92/2017 nokkur efnisleg aðlögunarákvæði. Þau þarf að skoða í samhengi við frumvarp þetta þar sem í þeim eru settar fram ákveðnar viðmiðanir varðandi tímasetningu umsókna um framlengingu á viðbótarvernd. Mikilvægt er að innleiða framlengda vernd einkaleyfa að lyfjum fyrir börn enda markmiðið að hvetja frumlyfjaframleiðendur til að stunda lyfjaþróun og -rannsóknir. Hvað varðar aðrar breytingar sem frumvarpið felur í sér taka þær til eftirfarandi þátta í einkaleyfaferlinu: Lagðar eru til breytingar til skýringa á málsmeðferð við veitingu einkaleyfa og nýmæli er að umsækjandi geti óskað eftir veitingu einkaleyfis á ensku, þó þannig að kröfur séu ávallt þýddar yfir á íslensku. Einnig er tekið upp sérstakt þjónustugjald vegna málsmeðferðar við andmæli gegn einkaleyfi, en hingað til hefur ekki verið tekið gjald fyrir slíka meðferð. Enn fremur er í frumvarpinu ákvæði sem staðfestir að takmörkun einkaleyfis geti ekki leitt til annars en takmörkunar á verndarumfangi þess og að takmörkun megi ekki valda því að einkaleyfishæfi teljist ekki lengur til staðar. Ásamt því er lagt til að takmörkun einkaleyfis hafi afturvirk áhrif frá upphafi verndartíma í stað þess að hafa framvirk áhrif frá birtingu tilkynningar um takmörkun en sú framkvæmd hefur verið talin skapa misræmi milli málsmeðferðar fyrir evrópsk einkaleyfi annars vegar og landsbundin einkaleyfi hins vegar. Nýtt ákvæði heimilar að tilkynna rétthöfum að komið sé að greiðslu árgjalda en þó þannig að Einkaleyfastofan verði ekki dregin til ábyrgðar ef gjöld eru ekki greidd og réttindi falla niður. Ákvæðið er í samræmi við löggjöf á Norðurlöndunum um sama efni. Frumvarpið kallar á breytingu á gjaldskrá Einkaleyfastofunnar þar sem nýjum gjaldaliðum verður bætt við en mun ekki hafa áhrif á afkomu ríkissjóðs, enda tekur Einkaleyfastofan gjald fyrir veitta þjónustu. Áður en frumvarp þetta verður samþykkt þarf að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara samkvæmt ákvæði 103. gr. EES-samningsins en tillaga til þingsályktunar í þeim tilgangi mun verða lögð fyrir Alþingi af hálfu utanríkisráðherra. Ég held að ekki sé búið að gera það. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. atvinnuveganefndar til umfjöllunar.
Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um loftslagsmál, nr. 70/2012, með síðari breytingum. Hér er um að ræða EES-reglur. Ákvæði V til bráðabirgða við loftslagslög rann út 31. desember 2017 sem hefur í för með sér að gildissvið viðskiptakerfisins hvað flug varðar fór lögformlega í upprunalegt form 1. janúar 2018. Miðað við gildandi ákvæði laganna ætti úthlutun losunarheimilda, sem samkvæmt 20. gr. laganna skal fara fram 28. febrúar ár hvert, að miðast við upprunalegt gildissvið flugstarfsemi innan viðskiptakerfisins en samkvæmt reglum framkvæmdastjórnarinnar 2017/2392 skal hún miðast við áframhaldandi þrengt gildissvið viðskiptakerfisins eins og það var á árunum 2013–2016. Frumvarp um breytingu á loftslagslögum nr. 70/2012, sem samþykkt var á 146. löggjafarþingi sem lög nr. 45/2017, innihélt breytingu á bráðabirgðaákvæði V við lögin sem fjallar um takmörkun á gildissviði viðskiptakerfis ESB með losunarheimildir hvað varðar flugstarfsemi. Breytingin var tilkomin vegna framkominnar tillögu framkvæmdastjórnar ESB um breytingu á tilskipun 2003/87/EB til að framlengja núverandi þrengt gildissvið flugstarfsemi innan viðskiptakerfis ESB með losunarheimildir og til undirbúnings innleiðingar á alþjóðlegum markaðstengdum ráðstöfunum frá og með árinu 2021. Í ákvæðinu er tekið fram að líta skuli svo á að allar kröfur sem gerðar séu til flugrekenda hvað varðar skil á skýrslu um losun koldíoxíðs samkvæmt 21. gr. og skil á losunarheimildum samkvæmt 17. gr. séu uppfylltar frá 1. janúar 2018 til 31. desember 2023 hvað varði alla losun: Í fyrsta lagi frá flugi til og frá flugvöllum sem staðsettir eru í löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Í öðru lagi frá flugi til og frá flugvöllum sem staðsettir eru á svokölluðum ystu svæðum (e. outermost region). Evrópusambandið er með níu svæði sem liggja fjarri meginlandi Evrópu en eru eigi að síður hluti sambandsins. Hér undir falla fimm frönsk umdæmi handan hafsins (e. overseas department): Martiník, Gvadelúpeyjar, Franska Gínea, Réunion og Mayotte; eitt franskt samfélag (e. overseas community): Sankti Martins-eyjar; tvö portúgölsk sjálfstjórnarsvæði (e. autonomous region): Madeira og Asoreyjar; eitt spænskt sjálfstjórnarsvæði (e. autonomous region): Kanaríeyjar. Í þriðja lagi frá flugi til og frá flugvöllum í ríkjum og á landsvæðum sem tilheyra ríki á Evrópska efnahagssvæðinu en tilheyra ekki Evrópska efnahagssvæðinu, svo sem Grænlandi, Færeyjum, Svalbarða, Arúbaeyju, Jerseyeyju, Bermúdaeyjum og Cayman-eyjum. Enn fremur er tekið fram í ákvæðinu að ekki skuli gripið til aðgerða samkvæmt XIII. kafla laganna gegn flugrekendum að því er varðar alla losun frá flugi til og frá framangreindum svæðum. Undanþága vegna flugs flugrekenda, sem eru ekki með flugrekstur í atvinnuskyni og annast flugferðir þar sem heildarlosun á ári er minni en 1.000 tonn, verður framlengt til 31. desember 2030 í samræmi við tölulið 9 í 1. gr. reglugerðar ESB 2017/2392. Þá er lagt til að skýrt verði kveðið á um það að Umhverfisstofnun beri skylda til að endurúthluta losunarheimildum til flugrekenda á árinu 2018–2020 í samræmi við þrengt gildissvið viðskiptakerfisins. Með framlagningu ákvæðis til bráðabirgða, þar sem áfram verður kveðið á um þrengt gildissvið viðskiptakerfisins 2018–2023, verður dregið úr réttaróvissu varðandi úthlutun losunarheimilda í flugi 2018–2020. Umhverfisstofnun verður veitt heimild til að fresta úthlutun losunarheimilda líkt og gert var árið 2017 og tekinn verður af allur vafi um það hvaða skyldur hvíla á flugrekendum varðandi umfang skýrsluskila og skil á losunarheimildum vegna losunar frá flugstarfsemi á árinu 2018–2023. Að þessu sögðu legg ég til að málið gangi beint til 2. umr.
Virðulegi forseti. Ég er stuðningsmaður þess nauðsynlega frumvarps sem fjallar um umskurð drengja. Það á ekki að vera leyfilegt að skaða börn fyrir lífstíð út af einhverju fyrirbrigði sem ekkert hefur með læknisfræðilega hluti að gera. Ég hef verið að hugsa hvers vegna í ósköpunum við leyfum að ráðist sé á börn og þau limlest fyrir lífstíð í nafni trúar. Ég tel ekki það komi trú við á nokkurn hátt að ganga að sjö daga gömlu barni og fremja þessa viðurstyggilegu gjörð, sem ég kalla svo, meira að segja án deyfingar. Lýsingarnar á því hvernig farið er að því eru skuggalegar. Ég hef hlustað og horft á hvernig það er framkvæmt. Ég hef farið í margar aðgerðir um ævina. Það fer enginn, ekki nokkur maður trúi ég, í aðgerð nema hann sé alvarlega veikur. Enginn gerir það að gamni sínu, enginn að óþörfu. Ég fór allt í einu að spá í hversu langt maður man aftur í tímann. Hver er fyrsta minningin? Jú, mín fyrsta minning tengist einmitt sársauka. Mín fyrsta minning er að ég var á leið á sjúkrahús. Þar var sett yfir mig gríma, þetta var á þeim tíma þegar börn voru svæfð með eter, eða ég veit ekki hvaða efni var hellt yfir. Og ég var svæfður. Sennilega hef ég verið í kringum þriggja ára gamall. Ég man alltaf skelfinguna þegar gríman kom yfir mig og ég barðist um á hæl og hnakka. En tilgangurinn með þessari svæfingu var að það þurfti að taka úr mér kirtlana. Ég hafði verið mikið veikur lengi. Þetta var nauðsynleg aðgerð til að lækna veikindi mín. Og hún virkaði. Síðan fór ég að hugsa um að það næsta sem ég myndi hlyti að vera eitthvað ánægjulegt. Næsta minning var að mörgu leyti ánægjuleg, það var þegar ég var að leika við besta vin minn og hann tók steypustyrktarjárn og negldi því í hausinn á mér. Blóð út um allt. Ég var skelfingu lostinn. Það er næsta minning. Sársauki. Og sársaukinn virðist bíta inn í sál barnanna. Ég hef fengið ótrúlega marga tölvupósta um þessi mál og alla jákvæða. Fólk styður að frumvarp þetta verði samþykkt. Ég segi fyrir mitt leyti eftir lestur þessara tölvupósta og af reynslu minni af aðgerðum þá á ekki, ekki í neinum tilfellum, að ráðast á sjö daga gamalt barn, barn sem búið er að ganga í gegnum fæðingu viku áður. Ég segi barn vegna þess að það breytir engu máli hvort það er stúlka eða drengur. Mér er sagt að þar sem drengir séu umskornir í gyðingdómi verði búið að útiloka gyðingdóm ef banna eigi umskurð. Hvar erum við þá stödd? Þúsund árum fyrir Krist eða árið 2018? Höfum við ekkert þróast? Ég segi: Það hlýtur að vera krafa þegar við erum komin inn á þessa öld og höfum alla þessa þekkingu um hvað þarf að gera og hvað ekki, hvaða aðgerðir eru nauðsynlegar og hverjar ekki, að við stöldrum við og segjum: Hingað og ekki lengra. Segjum bara: Nei, þetta kemur ekki til greina. Barnasáttmálinn, mannréttindasáttmálinn, allt segir: Við stoppum þessa hluti. Þetta á að vera svo sjálfsagt að það er eiginlega óskiljanlegt hversu mikla athygli þetta mál hefur vakið. Það er á engan hátt hægt að réttlæta það. Ekki nokkurn. Þeir sem reyna það á einhvern furðulegan hátt með skírskotun í trúarbrögðin. Í því tilfelli fer maður að hugsa út í trúarbrögð. Kristindómur segir að guð hafi skapað manninn í sinni mynd. En hvaða rétt höfum við þá til að breyta þeirri mynd? Hvaða rétt höfum við til að segja: Þarna er sjö daga gamalt barn, það er ekki fullkomið, við ætlum að breyta því í okkar mynd. En það var fullkomið í mynd þess guðs sem á að hafa það skapað í sinni mynd. Við erum komin í andstöðu við okkur sjálf ef við ætlum að fara að leika guð. Sagt er að í sumum tilfellum þurfi svona aðgerð, en í 99,9% tilfella þarf þess ekki, myndi ég telja. Að framkvæma svona aðgerð án deyfingar og með þeim aðferðum sem ég hef lesið um segir mér að við verðum að stöðva þetta og sjá til þess að það séu alltaf börnin sem njóti vafans. Íslenskir hjúkrunarfræðingar og ljósmæður hafa lýst yfir stuðningi við frumvarpið. Læknar hafa lýst yfir stuðningi við það. Enda get ég ekki ímyndað mér að það sé á nokkurn hátt í verkahring lækna að framkvæma ónauðsynlega aðgerð sem veldur þjáningum og getur valdið ólæknanlegum erfiðleikum hjá viðkomandi barni. Samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og mannréttindasáttmálanum stenst þetta ekki. Það er ekki á neinn hátt hægt að verja þetta. Í umræðunni undanfarnar vikur hef ég ekki orðið var við neitt annað en jákvætt gagnvart þessu frumvarpi, fólk vill stöðva umskurð drengja. Einstaklingar sem lent hafa í þessu hafa sent mér tölvupóst um þetta. Þeir biðja um að þetta verði stöðvað. Komið hafa tölvupóstar frá þeim sem eru skelfingu lostnir yfir þeirri tilhugsun að nú muni þeir brátt eignast barn og þurfi að beita það ofbeldi sjö dögum eftir fæðinguna. Ég segi um trúfrelsi: Ég er alveg sáttur við trúfrelsi. Algerlega sáttur við að fólk trúi hverju sem það vill svo framarlega sem sú trú meiðir ekki neinn. Við verðum að átta okkur á því að það er ekki langt síðan við Íslendingar vorum í torfkofum, og það er ekki langt síðan við Íslendingar vorum með galdrabrennur. Við höfum sem betur fer þróast frá því. Frá mínum bæjardyrum séð erum við að taka eitt skref í þeirri þróun. Við erum að segja: Við ætlum að koma í veg fyrir að börn verði sköðuð að óþörfu. Þess vegna segi ég: Frelsi og réttindi barna eru númer eitt, tvö og þrjú. Þegar barn verður fullorðið hefur það rétt til að láta gera svona aðgerðir ef það vill. Það er engin spurning að þetta verður alltaf og á alltaf að vera réttur barnsins, aldrei foreldranna. Réttur foreldranna á eingöngu að vera gagnvart því að hjálpa barninu. Ég hef staðið frammi fyrir því að vera með rétt um mánaðargamalt barn, fárveikt, og geta ekkert gert. Vegna veikinda. Ef mér hefði einhvern tíma dottið í hug að framkvæma svona aðgerð á mínum drengjum - ég á nú bara drengi, sex drengi, fimm á lífi, og beita þá því ofbeldi sem svona aðgerð hefði gert, hvort sem er í nafni trúar eða einhvers annars - það hefði aldrei komið til greina. Þess vegna segi ég: Að taka heilbrigt barn sem ekkert er að og beita það ofbeldi er alveg óskiljanlegt. Að lokum mun ég lesa úr grein í Kjarnanum, með leyfi forseta: „Af öllu því sem hér hefur verið rakið má telja það ljóst að bann við umskurði barna stríðir ekki gegn trúfrelsi foreldranna. Án þess að afstaða sé tekin til líklegrar niðurstöðu Mannréttindadómstóls eða annarra dómstóla varðandi það hvort umskurður fæli í sér brot á grundvallarréttindum hins ómálga barns, þ.e. mannréttindum þess, verður að telja nokkuð öruggt að réttur barns til líkamlegrar friðhelgi, auki réttar barnsins til að taka ekki við kennisetningum trúarbragða foreldra sinna gegn eigin mótmælum, yrði talið til „réttinda og frelsis annarra“ í skilningi 2. mgr. 9. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og sambærilegra ákvæða laga og alþjóðasamninga.“ Þess vegna segi ég, og ég meina það og tala af reynslu, af því að þetta er skelfileg framkvæmd: Ég bið þingheim um að samþykkja þetta bann og bið fólk að styðja það að við sýnum þann manndóm og réttlæti gagnvart vikugömlum börnum að við gefum þeim allan þann rétt sem þau eiga, að séð verði til þess að aldrei verði framkvæmt neitt á börnunum sem veldur þeim skaða, þau njóti alls réttar. Þegar þau verða fullorðin hafa þau þetta val.
Herra forseti. Við erum að fara að ræða hér mál sem vakið hefur mikla athygli bæði hér heima og erlendis, verið víða í fjölmiðlum, varðar breytingu á hegningarlögum þess efnis að umskurður drengja verði refsiverður hér á landi og sæti fólk fangelsi allt að sex árum ef hann er framkvæmdur. Ég vil vekja athygli á því að hv. flutningsmaður Silja Dögg Gunnarsdóttir er ekki í salnum. Mér þykir það sérstakt í ljósi þessarar mikilvægu umræðu sem víða hefur fengið athygli. Ég er með spurningar til hv. þingmanns í ræðu á eftir og hefði kosið að hún væri í salnum. Ég vil vekja athygli á því. Hv. þingmaður er ekki í salnum. Ég teldi að hv. þingmaður ætti að vera hér.
Virðulegur forseti. Ég held að rétt sé að óska eftir því að hæstv. forseti geri ráðstafanir til að fá 1. flutningsmann þessa máls hingað í salinn þannig að umræðan geti haldið áfram og þingmaðurinn geti svarað þeim spurningum sem til hennar er beint. Ég held að það sé eðlilegt að gefa þá í það minnsta þingmönnum sem hafa spurningar til hv. þingmanns færi á að bíða með ræður sínar eða fresta umræðunni þar til þingmaðurinn er komin í salinn, því að það er mikilvægt að geta átt þetta samtal við flutningsmann málsins.
Forseti vill upplýsa þingmenn um að flutningsmaður málsins hefur verið upplýstur um þessar beiðnir. Það var gert áðan. Er ósk um það að forseti ítreki þá beiðni?
Að sjálfsögðu.
Það skal ég gera. Er ósk um að við bíðum með ræðu þingmannsins tímabundið þar til sú ósk hefur komist til skila? [[Gripið fram í.]]Það skal gert. Forseti vill enn fremur upplýsa meðan við bíðum að það er venjan að þegar ráðherra flytur mál sé hann í salnum til að eiga orðastað við þingmenn um það mál sem er málefnaleg og eðlileg nálgun þannig að átt geti sér stað upplýst umræða í þinginu um málið.
Herra forseti. Við erum hér að fjalla um frumvarp um bann við umskurði drengja. Samkvæmt frumvarpinu, verði það að lögum, mun það verða refsivert og sæta fangelsisvist allt að sex árum að framkvæma slíka aðgerð á Íslandi. Frumvarpið hefur fengið töluverða athygli og er fordæmt víða erlendis frá. Ég er ekki fylgjandi þessu frumvarpi. Ég vil hins vegar taka það fram að ég er ekki sérstakur talsmaður umskurðar. Ég er hins vegar á móti því að gera umskurð refsiverðan samkvæmt hegningarlögum. Ég mun fara nánar út í það hér á eftir. Ég er auk þess með nokkrar spurningar varðandi málið til hv. þingmanns og flutningsmanns, Silju Daggar Gunnarsdóttur, og koma þær jafnóðum og ég flyt mál mitt hér. Í greinargerð með frumvarpinu er rætt nokkuð um umskurð kvenna og fjallar rúmlega einn fjórði greinargerðarinnar um umskurð kvenna. Umskurður kvenna eða stúlkna er fordæmdur af þorra mannkyns og á ekkert skylt við þessa umræðu, hvorki hugmyndafræðilega né læknisfræðilega. Kemur mér það á óvart að rætt skuli um umskurð kvenna í þessu samhengi og er ég þeirrar skoðunar að með því sé verið að afvegaleiða umræðuna. Í greinargerðinni er einnig vísað til barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og það fullyrt að umskurður drengja brjóti í bága við sáttmálann. Hér fer hv. þingmaður mjög frjálslega í túlkun sinni á barnasáttmálanum að mínum dómi. Það er alveg ljóst að barnasáttmálinn hefði aldrei fengið brautargengi á vettvangi Sameinuðu þjóðanna ef hann bryti í bága við trúarhefð sem hefur verið iðkuð í þúsundir ára af milljónum manna og stærstu trúarbrögðum heims. Það má hins vegar velta því fyrir sér hvort bann við umskurði drengja gangi ekki gegn alþjóðlegum markmiðum fjölmenningar sem koma fram í þróunarmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna og við erum aðilar að, en þar segir, með leyfi forseta: „Við skuldbindum okkur til að hlúa að þvermenningarlegum skilningi, umburðarlyndi, gagnkvæmri virðingu og siðferði sem byggir á vitund um hnattrænan þegnskap og deilda ábyrgð. Við viðurkennum náttúrulegan og menningarlegan fjölbreytileika heimsins og sjáum að allir menningarheimar geti stuðlað að og eru hver um sig ómissandi við að raungera sjálfbæra þróun.“ Biskup Íslands og þjóðkirkjan taka í sama streng og eru andsnúin frumvarpinu. Segir biskup m.a. í umsögn sinni um frumvarpið að þjóðkirkjan beri virðingu fyrir siðum og venjum annarra trú- og lífsskoðunarfélaga. Hv. þingmaður segir hér í flutningsræðu sinni að hún hafi fengið fjölda bréfa frá ísraelskum gyðingum sem styðji frumvarpið og í Ísrael sé ört vaxandi hreyfing gegn því að limlesta unga drengi í nafni trúarinnar. Um þetta vil ég segja: Í fyrsta lagi er orðanotkun hv. þingmanns óviðeigandi. Orðið „limlesting“ samkvæmt íslenskri orðabók þýðir að stórskadda eða beinbrjóta. Ég held að allir geti verið sammála um það að umskurður er ekki stórsköddun, hvað þá beinbrot. Að nota orðalag af þessu tagi sem á ekkert skylt við það sem hér er á ferðinni finnst mér ekki vönduð vinnubrögð. Ég tel það ekki vera rökstuðning í málinu að vísa til bréfa sem hv. þingmaður hefur fengið frá Ísrael. Alþingi er þjóðþing Íslendinga. Við erum ekki stödd í Knesset, þjóðþingi Ísraels. Við höfum ekki lagasetningarvald í Ísrael. Sá sem hér stendur starfaði í Ísrael áður en hann tók sæti á Alþingi. Ég heyrði aldrei af ört vaxandi hreyfingu gegn umskurði drengja, á ég nú marga ágæta ísraelska vini. Spurði ég m.a. fyrrverandi ráðherra í Ísrael sem ég þekki persónulega um álit hans á málinu. Hann kannaðist ekki við áðurnefnda hreyfingu. Hann vildi hins vegar koma því á framfæri að það væri mjög auðvelt að líta á þetta frumvarp sem fordóma í garð gyðinga. Yrði það samþykkt gæti það haft áhrif á samskipti Íslands og Ísraels. Í greinargerðinni er einnig rætt um sýkingarhættu af völdum umskurðar og hún talin mikil, einkum og sér í lagi þegar umskurður fer fram í heimahúsi. Svo enn sé rætt um Ísrael þá eru gyðingar, þ.e. drengir, umskornir skömmu eftir fæðingu og meiri hlutinn í heimahúsum. Hlutfall sýkingar í Ísrael er mjög lágt, eða 0,2–0,6%. Ég tel að fullyrðing um mikla sýkingarhættu sé ekki á rökum reist, enda er fullyrðingin í greinargerðinni ekki studd neinum gögnum. Engin gögn eru til um það að umskurður drengja hafi farið fram í heimahúsum á Íslandi. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að rannsóknir sem hafa sýnt fram á að umskurður sé vörn gegn kynsjúkdómum og HIV-smiti séu mjög gagnrýnisverðar, og þær séu byggðar á veikum grunni. Þetta er rangt hjá hv. þingmanni. Þvert á móti hefur umskurður reynst mjög mikilvægur í baráttunni við alnæmi í Afríku og sýnt hefur verið fram á það að umskurður dregur úr líkum á alnæmissmiti um 60%. Árið 2011 settu Sameinuðu þjóðirnar af stað fimm ára áætlun um að hvetja til umskurðar á meðal karla í 14 ríkjum Afríku sem þáttur í mikilvægri forvörn í baráttunni við alnæmi. Fyrir þessu átaki stóðu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin, sérstakur erindreki Sameinuðu þjóðanna í baráttunni gegn alnæmi, stofnun Bills og Melindu Gates og Alþjóðabankinn. Þessar stofnanir hefðu ekki hvatt til umskurðar í baráttunni við eyðni ef kostirnir væru byggðir á veikum grunni. Danska heilbrigðismálastofnunin er á móti banni við umskurði drengja. Stofnunin telur að það sé ekki aukin sýkingarhætta vegna umskurðar ef aðgerðin er framkvæmd rétt. Þetta kom fram í umræðum um málið hjá danska ríkisútvarpinu í janúar sl. Samtök bandarískra barnalækna eru fylgjandi umskurði drengja og segja kostina fleiri en fylgikvillana og mæla með deyfingu við aðgerðina. Bandarísku læknasamtökin eru sömu skoðunar. Árið 2014 birti sjúkrastofnunin Mayo Clinic í Bandaríkjunum niðurstöðu rannsóknar þess efnis að kostir umskurðar drengja væru mun meiri en fylgikvillarnir. Mayo Clinic er meðal þekktustu sjúkrastofnana í heimi. Herra forseti. Hér hef ég nefnt mikilvægar alþjóðastofnanir, samtök lækna, dönsku heilbrigðismálastofnunina og þekkta heilbrigðisstofnun í Bandaríkjunum sem mæla með umskurði drengja. Hv. þingmaður og flutningsmaður er fylgjandi því að við tökum vel á móti flóttamönnum og þar erum við sammála. Hv. þingmaður sagði hér í ræðu frá 2013 um flóttamenn, með leyfi forseta: „Við eigum að sýna mannúð í verki og sanngirni og hjálpa fólki sem þarf að flýja ættjörð sína vegna hörmunga.“ Ég tek heils hugar undir þetta. Meiri hluti kvótaflóttamanna sem hingað hafa komið er frá stríðshrjáðum svæðum Mið-Austurlanda þar sem íslamstrú er ríkjandi. Þegar til Íslands er komið halda þeir áfram að iðka sína trú og hefðir tengdar henni, enda ríkir trúfrelsi á Íslandi. Umskurður drengja er liður í trúarhefð íslams. Því spyr ég hv. þingmann hvaða áhrif hún telur að bann við umskurði drengja geti haft á móttöku flóttamanna hingað til lands sem eru íslamstrúar. Telur hv. þingmaður að í banninu felist sanngirni gagnvart ríkri trúarhefð íslams, gyðingdóms og hluta kristinna manna? Er það sanngjarnt gagnvart flóttamönnum sem hingað koma og eru íslamstrúar að þegar þeir eignast dreng þá þurfi fjölskyldan að ferðast til útlanda til þess að láta umskera barnið, verði frumvarpið samþykkt? Eins og hv. þingmaður veit þá hafa þessar fjölskyldur ekki mikið á milli handanna. Múhameð spámaður var umskorinn. Múhameðstrúarmenn eru þekktir fyrir harkaleg viðbrögð telji þeir að vegið sé að trú þeirra. Þekkt eru þau miklu áhrif sem teikningar þær sem birtust í Jótlandspóstinum af Múhameð spámanni höfðu á danskt samfélag og danska hagsmuni um allan heim. Yrði frumvarpið að lögum gæti sú staða komið upp að múslimar á Íslandi stæðu frammi fyrir allt að sex ára fangelsisdómi. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að samfélag múslima um heim allan gæti risið gegn Íslandi og íslenskum hagsmunum verði frumvarpið að lögum? Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að hjá alþjóðastofnunum sem annast flóttamenn eins og Alþjóðaflóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna verði litið á bannið við umskurði drengja sem fordóma gagnvart íslam og hindrun í móttöku flóttamanna hingað til lands? Hv. þingmaður sagði í blaðaviðtali fyrir skömmu í tengslum við þetta mál að viðbrögð alþjóðasamfélagsins gagnvart málinu hefðu komið henni á óvart. Það er einmitt þess vegna, herra forseti, sem ég tel að frumvarpið sé vanhugsað. Hv. þingmaður mátti vita að frumvarpið yrði fordæmt víða vegna þess að það snertir trúarhefð milljóna manna um heim allan, helgisið, sem hefur verið við lýði í þúsundir ára og engin alþjóðleg heilbrigðisstofnun hefur mælt með að banna. Með frumvarpinu er verið að gera hefð sem er trúar-, menningar- og söguleg hefð meðal milljóna manna að lögbroti og fangelsisvist allt að sex árum. Í því samhengi vil ég nefna annan þátt í málinu sem ég tel ekki síður mikil rök fyrir því að frumvarpið verði ekki samþykkt. Ísland er lítið land og hefur þurft að berjast fyrir hagsmunum sínum á erlendum vettvangi og meira að segja þurft að fara í stríð, herlaus þjóðin. Herra forseti. Ég tel að verði frumvarpið að lögum geti það hæglega skaðað hagsmuni Íslands á erlendri grundu. Miðað við viðbrögðin sem þegar hafa komið fram erlendis frá má telja víst að Ísland gæti lent í hringiðu fordóma sem gæti haft áhrif á utanríkisviðskipti, komu erlendra ferðamanna og ímyndar landsins út á við. Árið 2012 dæmdi dómstóll í Þýskalandi umskurð drengja ólögmætan. Málið olli miklum deilum í Þýskalandi, vakti hörð viðbrögð erlendis frá og voru þýsk stjórnvöld sökuð um fordóma gagnvart gyðingum. Til að lægja öldur setti þýska þingið lög sem heimiluðu umskurð drengja. Angela Merkel, sú merka stjórnmálakona og kanslari Þýskalands, sagði af þessu tilefni að ef Þýskaland hefði orðið fyrsta ríkið í heiminum til að banna umskurð hefði landið orðið að athlægi á alþjóðavettvangi. Hér talar reynslumikil stjórnmálakona sem virðing er borin fyrir um allan heim. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hún hafi ekki áhyggjur af því að frumvarpið gæti skaðað ímynd Íslands út á við verði það að lögum. Ísland gegndi mikilvægu hlutverki í stofnun Ísraelsríkis árið 1948. Samskipti ríkjanna voru lengi vel mikil en hafa minnkað verulega á liðnum árum einkum vegna hernáms Ísraels á Palestínumönnum sem við fordæmum. Ég fullyrði þó hér að Ísraelsmenn bera mikla virðingu fyrir Íslandi og líta á okkur sem vinaþjóð. Gyðingar eru áhrifamiklir víða um heim, en bera það ekki á torg. Ef vegið er að grunngildum gyðingatrúar til þúsunda ára þar sem umskurður er ófrávíkjanleg tenging við guð og sáttmáli sem mælt er um fyrir í Gamla testamentinu og Torah, helgiriti gyðinga, er sú hætta fyrir hendi að við yrðum ekki vinaþjóð í augum gyðinga og mikilvægum viðskiptahagsmunum af ýmsum toga stefnt í hættu. Trúarbrögð eru mikill áhrifavaldur í alþjóðasamskiptum. Flestum er í minni sá glundroði sem skapaðist hér á landi þegar Reykjavíkurborg samþykkti viðskiptabann á Ísrael. Stórar fjárfestingar í hjarta Reykjavíkurborgar voru í húfi. Borgarfulltrúar hlupu á harðahlaupum undan eigin samþykkt þegar þeir áttuðu sig á því hversu áhrifamiklir gyðingar eru í viðskiptalífinu. Málið varðar ekki bara íslamstrú og gyðingdóm, heldur kristna trú einnig, enda hafa leiðtogar kaþólsku kirkjunnar bæst í þann hóp sem hefur mótmælt frumvarpinu. Gleymum því ekki að Kristur var umskorinn og það sama á við Pál postula. Herra forseti. Komið hefur fram í fjölmiðlum m.a. í viðtali við Þráin Rósmundsson barnalækni að umskurður barna hafi verið lagður af á Landspítalanum fyrir nokkrum árum. Umskurður virðist því ekki vera framkvæmdur hér á landi. Því vil ég spyrja: Hvers vegna að banna og gera refsivert eitthvað sem ekki á sér stað á Íslandi en tíðkast hins vegar meðal milljóna manna um heim allan? Er þetta frumvarp þá ekki óþarft? Er ekki verið að ögra samfélögum þar sem umskurður tíðkast? Hver er tilgangurinn? Að vera fyrsta ríkið til þess að banna umskurð og gera refsiverðan sem nemur allt að sex árum í fangelsi? Það er verið að vega að trúarhefðum milljóna manna um heim allan. Það getur haft afleiðingar. Það er mjög auðvelt að álykta sem svo að í þessu frumvarpi felist fordómar, að verið sé að tala niður trúarbrögð, vegna þess að í því felst hrein og bein skírskotun til trúarlegrar hefðar sem er liður í því að fylgja vilja guðs og nauðsynlegt í trúar- og félagslegu samhengi þeirra trúarbragða sem hér hafa verið nefnd. Sú hætta er veruleg að mínu mati að alþjóðasamfélagið líti svo á að hér sé um að ræða lagafrumvarp sem felur í sér fordóma. Það er rökstutt m.a. með því að hér er verið að banna eitthvað með lögum og gera refsivert sem ekki tíðkast á Íslandi en er hins vegar rík trúarhefð fyrir meðal milljóna manna eins og ég hef áður sagt. Þó svo að hv. þingmaður segi það að gyðingar séu velkomnir hingað er ekki víst að gyðingar líti málið sömu augum verði frumvarp þetta að lögum. Verði frumvarpið samþykkt má segja að Alþingi, elsta þjóðþing veraldar, hafi ákveðið að tala niður, banna og glæpavæða einn helsta helgisið veraldar. Ég tel að viðbrögðin erlendis frá muni verða stærri og meiri en við gerum okkur grein fyrir. Frumvarpið hefur nú þegar náð athygli út fyrir landsteinana. Sú athygli hefur hins vegar verið neikvæð. Ísland er lítið land í samfélagi þjóðanna. Við þurfum ekki á neikvæðri athygli heimsbyggðarinnar að halda. Fyrstur getur stundum verið fól.
Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi vil ég segja að mér þykir leitt að hv. þm. Birgir Þórarinsson tekur viðskiptahagsmuni Íslands og mögulegan ferðamannastraum fram yfir mannréttindi barna. Það finnst mér mjög alvarlegt. Í öllum flutningi málsins, og í ræðu minni sem ég flutti hér fyrir tveimur vikum, kom fram að málið grundvallast á að barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna, sem Ísland innleiddi 2013, sé brotinn með því að gera aðgerðir á börnum sem hafa ekkert um það að segja, kvalafullar aðgerðir, sem geta haft slæmar afleiðingar. Sem betur fer kveljast ekki allir menn sem hafa verið umskornir vegna þess í dag. Varðandi fullyrðingu þingmannsins, um að hér séu ekki gerðar slíkar aðgerðir á drengjum, þá er það rangt. Ég hef undir höndum bréf frá landlækni þar sem teknar voru saman fyrir mig nýjar tölur um hversu algengur umskurður er. Þeir eru fleiri en hv. þingmaður heldur hér fram. Ástæðan fyrir því að ég legg þetta mál fram, og við átta þingmenn úr fjórum flokkum, er ekki sú að þetta sé orðið svo stórkostlegt vandamál á Íslandi að bregðast þurfi við. Þvert á móti. Það grundvallast á sömu rökum og bann við umskurði á stúlkum og konum, þegar það var lagt fram 2005, þ.e. að koma í veg fyrir að þetta verði gert við lítil börn sem geta ekki varið sig. Ég get alveg farið í rökfærslur varðandi barnasáttmálann og fleiri atriði. Ég vil líka segja að frumvarpið brýtur ekki, ef umskurður drengja verður bannaður, á trúfrelsi foreldra. Ég vil taka á móti flóttafólki hingað. [[Forseti hringir.]]Ég tel ekki að þetta hafi neikvæð áhrif á það. Hingað verður fólk áfram velkomið að koma. Í mínum huga hefur þetta mál fengið mjög jákvæða athygli út um allan heim.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég vil nú segja það að mér finnst hún hafa snúið út úr orðum mínum hér áðan. [[Gripið fram í.]]Ég sagði ekki að ég tæki viðskiptahagsmuni fram yfir hagsmuni barna, það sagði ég ekki. Það er rangt. Ég sagði að það væri einn af áhættuþáttunum sem gætu fylgt því fyrir þjóðina að þetta frumvarp yrði samþykkt, ef Ísland yrði fyrsta ríkið í heiminum til að banna umskurð drengja. Varðandi barnasáttmálann þá hef ég hvergi séð að þetta sé andstætt honum. Ég vil árétta það sem ég sagði hér áðan að ég er fullviss um að ef þetta væri andstætt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna þá hefði hann aldrei verið samþykktur á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, það er bara ósköp einfalt. Ég held að rétt sé að halda því til haga. Ég vil líka benda á það, og ég sagði það hér í ræðu minni, að ég er enginn sérstakur talsmaður umskurðar, en hins vegar tel ég ekki rétt að banna hann með þeim hætti að gera hann refsiverðan svo að varði fangelsisvist allt að sex árum. Ég tel einfaldlega að það geti haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir okkur sem þjóð. Þar vitnaði ég meðal annars í þekktan stjórnmálaleiðtoga í Evrópu, Angelu Merkel, sem sagði, eins og ég sagði áðan, að það gæti haft alvarlegar afleiðingar fyrir Þýskaland hefði Þýskaland orðið fyrsta ríkið til að samþykkja þetta.
Hæstv. forseti. Mig langar til að lesa brot úr bréfi sem ég fékk í gær frá íslenskum karlmanni sem var umskorinn þegar hann var drengur úti í Ameríku. Hann segir, með leyfi forseta: „Ég hef engan áhuga á að kasta mér út í þann drullupoll sem umræða um þessi mál er og þú hefur fengið að kenna á. Mér finnst fólk almennt vera dálítið mikið úti á túni og hinir raunverulegu þolendur hunsaðir með rökum um trú, menningu o.s.frv.“ Ég ætla að bæta við: „… og ferðamannastraumi“ - það er það nýjasta. „Máltækið Hver er sinnar gæfusmiður á þannig ekki við í þessu sambandi, því við fæðingu er nútíma umskorinn Íslendingur sviptur þeim rétti að stjórna sínu eigin lífi og líkama. Það á því að banna foreldrum að taka svona ákvörðun.“ Ég hvet hv. þingmenn til að heyra í fórnarlömbum umskurðar, spyrja það fólk sem þetta hefur verið gert við hvort það sé hæstánægt með það. Ég er ekkert svo viss um að hv. þingmaður fengi hreinskilin svör frá vinum sínum úti í Ísrael, sem hann nefndi í ræðu sinni áðan, ef hann færi að spyrja nánar út í samlíf þeirra og fleira, hvernig þetta hefði haft áhrif á það. Þetta er mjög mikið feimnismál hjá karlmönnum. Karlmenn kvarta yfirleitt ekki yfir svona hlutum, þeir eru ekki vanir því, þetta er og verður feimnismál. Ég hvet hv. þingmann til að leita sér frekari upplýsinga, bæði varðandi algengi umskurðar á Íslandi, tala við fólk sem þetta hefur verið gert við, lesa greinargerð frá Barnaheillum þar sem fullyrðingar þingmannsins hér áðan, um litið inngrip og skaðleysi, eru hraktar, m.a. HIV og ýmislegt fleira. Ég hvet þingmanninn til að kynna sér þau gögn. Ég hvet þingmanninn líka til að kynna sér og lesa vel viljayfirlýsingu talsmanna og umboðsmanna barna á Norðurlöndum, en þeir hvetja öll norræn ríki til að banna umskurð á grundvelli mannréttinda og á grundvelli þess að verið sé að brjóta barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna.
Herra forseti. Ég vil alls ekki gera lítið úr því að einstaklingar hafi haft samband við hv. þingmann og tjáð henni um erfiðleika sem þeir hafa þurft að glíma við eftir að hafa verið umskornir, ég vil alls ekki gera lítið úr því; ég hef samúð með því fólki. En ég vil hins vegar bara vísa í staðreyndir. Hv. þingmaður hamrar hér á Barnaheillum. En við getum hins vegar skoðað virtar heilbrigðisstofnanir, Alþjóðaheilbrigðisstofnunina, þekktar heilbrigðisstofnanir í Bandaríkjunum, Samtök barnalækna í Bandaríkjunum, allar þessar stofnanir telja kosti umskurðar fleiri en fylgikvillana. Þannig að ég held að það sé innlegg í umræðuna. Hv. þingmaður virtist ýja að því að ég hefði ekki kynnt mér þessi mál nægilega vel. Það er bara rangt og það eru bara dylgjur. Ég hef kynnt mér þetta mjög vel. Þess vegna kem ég hér og tjái mig um þetta mál vegna þess að ég tel að það geti haft slæm áhrif fyrir Ísland sem þjóð að samþykkja bann með þessum hætti. Ég sé heldur ekkert athugavert við það að landlæknisembættið setji reglur um þessa aðgerð, deyfingu og annað slíkt og að þær séu ekki gerðar í heimahúsum á Íslandi o.s.frv. En að banna þetta og dæma til refsingar til sex ára finnst mér ekki rétt aðferð í þessu máli, ég verð bara að segja það.
Hæstv. forseti. Ég er nú svolítill íhaldsmaður að upplagi og hef verið mikill stuðningsmaður alls sem gamalt er og ég vil ekki raska hefð mikið. Það er samt sumt sem truflar mig aðeins við málflutning hv. þingmanns, kannski aðallega það sem snýr að trúfrelsi og trúarhefð. Ég velti fyrir mér: Er einhver munur á því hvað hefðin er löng? Ef ég stofna eitthvert trúfélag núna og gengi svolítið á skrokk á börnunum mínum eða einhverjum í nafni trúarinnar, kæmist ég ekki upp með það vegna þess að ég væri nýbúinn að stofna trúarbrögðin? Eða ef þau væru mjög gömul væri það þá í lagi? Er munur á því hvort blóðbaðið er mikið í kringum þetta eða lítið? Hvað er tekið mikið af einhverjum? Er munur að taka forhúðina eða eina tána? Hvar liggja mörkin? Eru einhver mörk í þessu? Það er það sem ég velti fyrir mér. Ég hef líka velt fyrir mér: Skiptir það einhverju máli í þessari umræðu núna, af því að ég heyrði þingmanninn tala um að refsingin væri sex ár, væri þingmaðurinn rólegri ef hún væri bara eitt ár, eins og minni háttar líkamsmeiðingar væru alla jafna í hegningarlögunum? Telur þingmaðurinn yfir höfuð, eins og hegningarlögin eru í dag, að það sé heimilt? Hefur þingmaðurinn velt því fyrir sér? Alla jafna er svona ekki heimilt, [[Forseti hringir.]]hvorki inngrip í kynfæri né annað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Hann vísaði í hefðina og spurði hvort það skipti máli hvort hún væri ný af nálinni eða gömul og rótgróin. Í mínum huga er þetta fyrst og fremst hefð trúarbragða til þúsunda ára og mér finnst mikill munur þar á hvort það er söfnuður sem stofnaður verður í næstu viku í Reykjavík eða hvort þetta er gyðingasöfnuðurinn, sem dæmi, sem er mörg þúsund ára gamall. Síðan spurði hv. þingmaður hvort það skipti einhverju máli hvort refsingin væri sex ár eða eitt ár. Ég segi fyrir mitt leyti og hef sagt, sagði það í ræðunni, að mér finnst ekki að þetta eigi að vera refsivert. Það er hins vegar hægt að setja ýmsar reglur til þess að koma í veg fyrir að þetta sé gert í heimahúsi o.s.frv., ég er fylgjandi því. Síðan nefndi hv. þingmaður hvort ég teldi hefðina skipta máli. Ég svaraði því. En það er líka rétt að flutningsmaður svari þessari síðustu spurningu sem þingmaður beindi til mín, þannig að hann gæti þá bara áréttað hana.
Hæstv. forseti. Ég tel að frumvarp eins og þetta þurfi mikla umræðu, hún þarf að þroskast. Ég er ekki að segja hér og nú að ég sé einhver sérstakur stuðningsmaður þess, en ég er bara að velta fyrir mér rökunum í þessu. Það virðist vera þannig að þetta snúist allt um hversu lengi þetta er búið að vera. Ef þetta hefði aldrei verið og einhver myndi stofna núna trúarhóp og hefði þetta málefni þar sem algjört grunnatriði, hvað myndi hv. þm. Birgir Þórarinsson segja? Væri þetta þá í lagi? Alveg örugglega ekki. Þetta snýst því orðið svolítið um hefðina. Nú voru margar hefðir hér og víðar í trúarbrögðum. Og af því að hv. þingmaður talaði um fordóma, það væru fordómar að menn skyldu vilja banna þetta, væri hluti af fordómum, voru það þá fordómar gagnvart múslimum þegar við settum lögin um jafna stöðu karla og kvenna? Þeir segja að slík lög um að konur eigi rétt á þessu og hinu séu algjörlega fráleit. Eigum við á Íslandi, það sem við teljum rétt og rangt, að láta það mótast af einhverjum mörg þúsund ára gömlum trúarbrögðum af því að það hefur alltaf verið svoleiðis? Ég er ekki viss um það, en ég er samt ekki að segja það, en ég velti auðvitað fyrir mér: Er þetta frumvarp nauðsynlegt? Þetta er ekki gert hér. Eigum við ekki að láta kyrrt liggja, leyfa umræðunni að þroskast og þróast, láta þetta gerast frekar innan frá eins og allt sem gerist hjá okkur. Margt sem var hefð fyrir hjá okkur öldum saman fussum við og sveium yfir núna. Kannski þarf þetta að þróast, ég veit það ekki. En ég er samt ekki tilbúinn að kaupa þau rök að þetta sé hefð og hluti af einhverju trúfrelsi, sem mér er nú reyndar alveg óskiljanlegt, en trúarhefð get ég skilið aðeins, og hvort við eigum ekki bara að leyfa þessu að þroskast aðeins í staðinn fyrir að koma með svona bratt frumvarp. Það getur vel verið.
Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að það er bara ágætishugmynd að leyfa umræðunni að þroskast. Er þetta nauðsynlegt? Er nauðsynlegt að taka svona djúpt í árinni og gera þetta refsivert? Ég tel svo ekki vera. Það er ósköp einfalt. Ég hef fært rök fyrir því og færði rök fyrir því í máli mínu hér. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi, svo ég komi aðeins inn á hefðina aftur, þá er það svo að um þetta er fjallað í helgiriti gyðinga, sem eru milljónir manna um heim allan. Mér finnst við ekki geta horft fram hjá því. Þar vísa ég til umsagnar biskups Íslands sem sagði að þjóðkirkjan bæri virðingu fyrir hefðum og venjum annarra trúfélaga. Ég vil taka undir það með biskupsstofu hvað það varðar, og biskupi Íslands.
Virðulegi forseti. Við skiptumst í pólitískar fylkingar og flokka út af ólíkum hugsjónum og hugmyndum um hagsmuni og réttindi, um það hvernig við deilum byrðunum og hvernig við útdeilum gæðunum. Við höfum alls konar skoðanir á því og stundum binst fólk í flokka út af afmörkuðum hagsmunum og berst fyrir þeim og stundum binst fólk saman í flokka út af almannahagsmunum og berst fyrir þeim á kostnað sérhagsmuna. Og svo deilir fólk líka um hversu langt réttindi hópa eigi að ganga og hvaða réttindi séu gildari en önnur þegar þau virðast rekast á. Þetta er það sem í grófum dráttum má segja að skipti okkur í flokka, hvernig samfélagsgerð við aðhyllumst. En svo geta komið upp mál þar sem við skiptumst í hópa þvert á þessa hefðbundnu flokkaskiptingu. Þar geta komið upp alls konar önnur sjónarmið. Þau geta verið persónuleg, persónuleg reynsla af viðkomandi málefni, tilfinningar okkar og trúarbrögð, viðhorf okkar til annarra hópa en við teljum okkur tilheyra í menningarlegu eða þjóðernislegu tilliti og alls konar. Þetta mál sem við erum að ræða hér í 1. umr. er mál af þessu tagi sem ég hef á tilfinningunni að fólk hafi tekið afstöðu til þvert á hefðbundna flokkaskipan. Sjálfur hef ég haft á þessu máli mjög eindregnar skoðanir en ekki alltaf þær sömu. Ég hef svolítið sveiflast í þessu máli eins og náttúrlega við öll, eftir því hvað maður les hverju sinni, því að það hafa margir tjáð sig um þetta af miklum tilfinningahita. Sem er skiljanlegt. Þetta er þannig mál. Og það er skiljanlegt að maður hrífist með tilfinningaríkum málflutningi sem varðar réttindi barna og að maður hrífist af tilfinningaríkum málflutningi sem snýst um réttindi minnihlutahópa. Og líka þegar maður kynnir sér tilfinningaríkan málflutning sem snýst um sambýli ólíkra hópa í fjölmenningarsamfélagi nútímans því að hvort sem okkur líkar betur eða verr erum við öll hér á þessari litlu jörð og sitjum uppi hvert með annað og þurfum að reyna að búa saman í sem mestum friði og hafa sem mesta ró í kringum okkur eins og hv. þm. Brynjar Níelsson reyndi að skapa hér í morgun á sinn ágæta hátt. Ég hafði efasemdir um þetta mál í byrjun þegar þetta kom fyrst fram. Þetta sló mig. Ég verð að játa að ég hafði ekki gaumgæft þetta mál sérstaklega. Það sem sló mig strax var sú hugsun að það væri varasamt að einn hópur sem aðhyllist ákveðin gildi tæki altækar ákvarðanir um málefni annars hóps sem aðhyllist önnur gildi og aðra siði og aðrar venjur. Að hópur A taki altækar ákvarðanir sem gilda um allt samfélagið og þá sérstaklega um siði og venjur hóps B og geri siði og venjur hóps B refsiverðar, glæpsamlegar, lýsi með lagasetningu því yfir að grundvallaratriði í sjálfsmynd og menningu viðkomandi hópa séu viðurstyggð og glæpsamleg. Að einn hópur ráðskist svo mikið með siði og venjur annars hóps. Mér fannst þetta varasamt í því fjölmenningarsamfélagi nútímans sem við sitjum uppi með. Mér fannst líka skipta máli í þessu sambandi að hér er um að ræða hóp, trúarhóp eða þjóð, menningarlegt mengi, gyðinga sem hafa búið við ofsóknir í Evrópu öldum saman. Síðasta öld geymir hræðilegar sögur sérstaklega um ofsóknir á hendur gyðingum. Þessi venja gyðinga, umskurður, er grundvallarþáttur í sjálfsmynd þeirra. Þú ert ekki orðinn hluti af þeirra samfélagi, karlkyns hluti, fyrr en þú hefur verið umskorinn. Mér fannst strax gæta í umræðunni um þetta mál sem maður reyndi að fylgjast með á netinu - maður sér náttúrlega alls konar ummæli á netinu sem maður á kannski ekki að taka alvarlega - ákveðinnar tilhneigingar þar sem gætti fordóma í garð gyðinga sem mér fannst óþægilegt að sjá, sérstaklega í ljósi sögunnar. Skyldi þá enginn ætla að ég sé að bera blak af öllu því sem gert er í nafni gyðinga, t.d. í Ísrael. Mér fannst að þarna tækjust á trúfrelsi og einstaklingsfrelsi, trúarsiðir gegn veraldlegri hyggju, sekúlarisma, og það fór eftir því hvernig stóð í bóli hjá mér þann daginn, hverju sinni, hvernig ég sveiflaðist í afstöðu minni til þessa. Þetta snýst reyndar ekki bara um gyðinga þó að ég geri þá hérna að umtalsefni heldur er þetta eins og við vitum líka siður meðal múslima þó að múslimar hafi þennan sið svolítið seinna á ævinni. Þeir taka ekki börn á áttunda degi og umskera. Ég vil árétta að það er kannski einn þriðji mannkyns sem stundar þetta. Við erum að stíga inn í ákveðnar aðstæður þegar við setjum svona lög og ágætt að við gerum okkur grein fyrir því að við erum að hlutast til um málefni bæði múslima og gyðinga sem eins og kunnugt er eiga í miklum deilum fyrir botni Miðjarðarhafs. Þó held ég ekki að þetta frumvarp sé beinlínis ætlað sem innlegg í sáttaferli þeirra aðila þannig að þeir geti sæst og snúist gegn okkur. En almennt um trú. Ég held að við verðum aðeins að hugsa um trúmál í þessu samhengi. Mér finnst trúfrelsi vera einn af hornsteinum okkar opna samfélags. Þegar ég tala um trúfrelsi á ég við að maður geti bundist samtökum við fólk sem er sama sinnis og maður sjálfur um tiltekinn átrúnað á æðri máttarvöld sem stýri gangi heimsins og verið með þessu fólki í tilbeiðslu og bæn. Það á skilið virðingu þeirra sem ekki tilheyra því samfélagi sjálfir, upp að vissu marki. Það á skilið í versta falli afskiptaleysi, sinnuleysi. Rétt eins og við álítum það rétt okkar að deila ekki þeim átrúnaði. Í mínum huga snýst trúfrelsi um hugarfar, um tilbeiðslu, bænahald, trú, átrúnað, hugmyndir en ekki endilega verknað. Það er t.d. hægt að setja í trúarlegt samhengi það að aðhyllast fjölkvæni. Sumir trúarhópar leyfa fjölkvæni, t.d. mormónar. Nei, þeir eru víst hættir því. En það var ein af grunnstoðum mormóna að stunda fjölkvæni. Slíkt tíðkast í vissum samfélögum. En við bönnum fjölkvæni í okkar samfélagi og færum fyrir því margvísleg rök sem ég ætla ekki að fara að rekja hér. Á sama hátt eru aðrir siðir sem settir eru í trúarlegt samhengi, þ.e. gerðir að einhverjum valdboðum innan þessara hópa, bannaðir í okkar samfélagi vegna þess að þeir eru taldir fara í bága við almenn réttindi einstaklinganna og mannréttindi. Við búum í samfélagi sem á sér rætur í frönsku stjórnarbyltingunni á átjándu öld. Eitt meginatriði frönsku stjórnarbyltingarinnar var að losa samfélagið undan veldi kirkjunnar, losa einstaklingana undan því að hlýða prestum, að prestar og kennimenn réðu daglegu lífi fólks og hefðu yfir fólki að segja í lífi þess. Smám saman breiddist þetta út, líka að lokum til okkar. Hér á Íslandi ríkti um aldir trúræði, teókrasí. Prestar og kirkjunnar menn réðu alveg ótrúlega miklu um daglegt líf fólks sem hóf sinn stritandi vinnudag á því að signa sig og endaði svo seint um kvöldið á því að fara með kvöldbæn og var stritandi með guðs orð á vör allan daginn. Við lítum svo á að trú eigi skilið virðingu og eigi að hafa sinn sess í samfélaginu en ekki stjórna því. Ég er nú búinn með tímann. Það eru margvísleg rök fyrir því, sem ég var svo sem ekki búinn að fara með öll, að samþykkja svona frumvarp. [[Forseti hringir.]]Ég styð anda þessa frumvarps. [[Forseti hringir.]]En ég tel að það sé grundvallaratriði að við komum á því sem við viljum sagt hafa í samtali frekar en valdboði. [[Forseti hringir.]]Ég tel að þingið eigi að hafa aðrar leiðir við að koma vilja sínum á framfæri í þessu máli en með hegningarlögum.
Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörkin.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir ákaflega góða og yfirgripsmikla ræðu. En kannski til að fá að spyrja, fyrst ég hef bara eina mínútu: Erum við ekki sammála um að Alþingi er tiltölulega góður vettvangur til samtals? Ein af ástæðum þess að sú sem hér stendur lagði þetta frumvarp fram ásamt fleirum er akkúrat að koma málinu í einhvern farveg, að það fái þá umræðu og þá skoðun sem það á skilið. Þetta er mjög flókið mál að mörgu leyti eins og þingmaðurinn fór yfir. Ég spyr hvort við séum ekki sammála um að nefndarvinnan sem fram undan er sé mjög mikilvæg. Á fund nefndarinnar munu koma gestir. Við munum fá umsagnir frá þar til bærum aðilum sem hafa þekkingu á málunum. Erum við ekki bara sammála um að það sé [[Forseti hringir.]]það sem þetta mál á skilið? Við þurfum ekkert að hengja okkur í sex ár eða tvö eða þrjú heldur fyrst og fremst fara vel yfir málið.
Jú, það er alveg hárrétt að sú vinna sem mun fara fram í nefndum skiptir gríðarlegu máli, í hvaða nefnd sem þetta fer nú, og það samtal sem þar mun eiga sér stað. En ekki síður skiptir miklu máli í öllu þessu máli sú samræða sem fer fram um allt samfélagið og á eftir að halda áfram að þroskast og dýpka. Ég held að við eigum eftir að finna góða niðurstöðu saman í þessu máli.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þingmanninum að umburðarlyndi í samfélagi okkar er gríðarlega mikilvægt. Það að við gerum það sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir fordóma og aðra ljóta hluti. Til þess þurfum við að eiga samtal og byggja samfélagið okkar á upplýsingum, að við séum með sömu upplýsingar í höndunum þannig að við getum tekið skynsamlegar ákvarðanir sem sátt ríkir um. Þess vegna langar mig til að spyrja þingmanninn hvort hann sé ekki sammála mér um að yfirlýsingar lækna, og nú síðast hjúkrunarfræðinga og ljósmæðra, um að þessir hópar séu andsnúnir því að þetta sé áfram leyft, þ.e. séu meðmælendur málsins, á grundvelli nýlegra rannsókna; að við byggjum þá ákvarðanir okkar á upplýsingum, nýjum upplýsingum, varðandi vísindi og læknisfræði, en ekki endilega 5000 ára gömlum hefðum sem fáir vita hvernig urðu til og af hverju.
Virðulegi forseti. Það er vitaskuld mjög mikilvægt að hlusta á það sem læknar og hjúkrunarfræðingar og annað heilbrigðisstarfsfólk hefur fram að færa um þessi mál og líka foreldrar og fólk sem hefur reynslu sjálft í þessum efnum. Hv. þingmaður talar um 5000 ára hefðir. Þær eru jafnvel enn eldri. Og þær eru mjög ríkar og rótgrónar. Ég viðra sem fyrr efasemdir um að við eigum að hlutast til um þær hefðir með valdboði, með hegningarlögum, frekar en með samtali og upplýsingu.
Virðulegur forseti. Ég ætla að þakka hv. þingmanni fyrir hans málflutning. En mig langar að spyrja hann einfaldrar spurningar. Telur hann að við foreldrar barna eigum börnin? Eigum við börnin? Höfum við rétt á að koma fram við börnin á hvern þann hátt sem við viljum bara ef við höfum einhverja trú? Hvort er æðra, réttur barnsins eða trúin? Ég tel á öllum stigum málsins að réttur barnsins sé æðri. Við eigum ekki að hafa neinn rétt til að skaða sjö daga gamalt barn. Við verðum að átta okkur á því að í þeirri aðgerð sem þarna fer fram, eins og læknar hafa bent á, er verið að skera í 20 þúsund taugaenda. Ég segi bara fyrir mitt leyti að við eigum kannski að þakka fyrir að við fæddumst inn í önnur trúarbrögð. Ef við hefðum fæðst inn í hin trúarbrögðin, hvað þá?
Virðulegur forseti. Ef við hefðum fæðst inn í önnur trúarbrögð, og deildum hugmyndum þeirra trúarbragða, litum við væntanlega öðruvísi á málin en við gerum. Það er svo sem ekki meira um það að segja. Foreldrar eiga ekki börnin í öðrum skilningi en þeim að þeir hafa þá skyldu að veita börnunum skjól meðan þau eru að vaxa úr grasi og hjálpa þeim að eiga gott líf. Réttindi barnsins finnst mér einmitt, eins og hv. þingmaður vék að, vera lykilatriði. Réttindi barnsins eru eiginlega það sem heila málið snýst um og ástæða þess að við erum að tala um þetta mál af slíkri alvöru. En það gerir málið í sjálfu sér ekki einfalt. Þótt það virki einfalt í augum okkar virkar það ekki endilega jafn einfalt í augum þeirra sem málið varðar, þeirra samfélaga sem það varðar.
Virðulegi forseti. Ég þakka nafna mínum fyrir svarið. En það sem ég meinti að ef við værum fæddir inn í viðkomandi trúarbrögð, þar sem umskurður færi fram, þá væri hann gerður þegar við værum sjö daga gamlir án þess að við værum spurðir og fengjum nokkru um það að ráða. Ég get ekki á neinn hátt séð að þessi athöfn tengist trúarbrögðum. Hún tengist bara ákvörðunum einhverra manna. Það er búið að taka ákvörðun um ofbeldi gegn litlum börnum og tengja það við einhver trúarbrögð. Ég get ekki skilið að barn sem er fætt sjö dögum áður í heiminn hafi ekki þann fullkomna rétt að ekkert sé verið að eiga við það. Í flestum trúarbrögðum er talað um að við séum sköpuð í mynd guðs. En þá erum við að grípa inn í og segja að guð hafi ekki skapað okkur fullkomlega heldur séu það mennirnir sem eigi að fullkomna okkur.
Virðulegur forseti. Ég deili þeirri skoðun með hv. nafna mínum að þegar við komum í þennan heim séum við fullkomin og það sé engu við það að bæta nema þeim þroska sem í okkur býr. En hér er um að ræða rótgróinn sið stórra menningarsamfélaga sem binda sjálfsmynd sína mjög sterkt og eindregið við þann sið þó að við tveir nafnar botnum ekkert í þeim sið og skiljum hann ekki, skiljum ekki hugsunina að baki honum. Það kann að vera einhver hugsun að baki þó að við skiljum hana ekki. Ég tel að samfélag okkar eigi með einhverjum hætti að láta í ljós þann vilja sinn að þetta sé óæskilegur verknaður og að ekki eigi að stunda hann. En eins og ég hef áður sagt tel ég að við eigum að ná því fram með öðru móti en með hegningarlögum.
Hæstv. forseti. Ég er auðvitað í alveg sömu krísunni og hv. þingmaður með þetta mál. En eitt átti ég samt erfitt með að sætta mig við í málflutningi þingmannsins, þessa vísun til trúfrelsis. Ég held að það sé mjög langsótt. Þegar þessi samfélög breytast úr trúarlegum samfélögum í veraldleg voru margir siðir gerðir refsiverðir á sínum tíma. Hv. þingmaður tók gott dæmi, fjölkvæni og margt annað. Ég er bara að velta fyrir mér: Samræmist þessi siður þessarar rótgrónu menningarþjóðar, gyðinga, svo að við tölum um þá, okkar hefð, okkar Íslendinga? Eigum við þá að sætta okkur við það í sjálfu sér að það sé bara leyfilegt hér? [[Forseti hringir.]]Við þurfum að taka tillit til margra. En ég er alveg í sömu krísunni. Þetta er mál sem þarf að þroskast, ég tek undir það.
Ég hreinlega get ekki alveg fundið svör við þessum spurningum hv. þingmanns vegna þess að það að vera gyðingur, að vera múslimi, að vera Íslendingur er dálítið fljótandi. Þetta eru allt svo fljótandi hugtök. Jafnvel má færa fyrir því rök að það sé í raun bara spurning um ákvörðun að vera t.d. Íslendingur. Hvað felst í því að vera Íslendingur? Er hægt að vera bæði gyðingur og Íslendingur? Bæði múslimi og Íslendingur? Ég lít svo á að við búum hér í fjölmenningarsamfélagi þar sem stóra tjaldið er að vera Íslendingur, ef við erum partur af þessu samfélagi, en svo geti inni í því verið alls konar önnur þjóðarbrot með alls konar ólíka siði. Spurningin er bara hversu alvarlegum augum við [[Forseti hringir.]]lítum þessa siði og hvort okkur þyki ástæða til að banna þá.
Hæstv. forseti. Já, hvað eigum við að taka mikið tillit til siða annarra? Hvenær eru þessir siðir bara hreinlega, miðað við það samfélag sem við búum í í dag, úreltir, eru jafnvel til skaða, eins og hefur gerst í allri sögunni? Ég velti fyrir mér, eins og með þetta, að við sem búum í þessu samfélagi hér getum illa sætt okkur við að börn séu kvalin. Þess vegna hef ég sagt að þetta sé nú þegar refsivert. Það væri nær að við værum að eiga við frumvarp sem myndi hreinlega heimila þetta, kannski út frá þessari miklu trúarhefð. En ég velti líka fyrir mér - ég þekki ekki mikið til gyðingdómsins - er allur sá sáttmáli sem þar er í tugum eða hundruðum greina, er það allt leyft í dag? Ég hef verulegar efasemdir um það, hef bara ekki kynnt mér það nógu vel. En þetta var samið fyrir löngu.
Virðulegur forseti. Trúfrelsi er hugtak sem hefur verið mikið notað í þessari umræðu og af talsmönnum trúarlegra viðhorfa, hvort sem það eru kristnir talsmenn eða gyðingar eða múslimar; talsmönnum þess að við sýnum því virðingu að trúin fái sitt rými í samfélaginu. Það er síðan matsatriði hverju sinni hversu mikið það rými á að vera. Eins og ég rakti áðan í ræðu minni eru sumir siðir sem hafa verið kenndir við trú sem við líðum ekki nú á dögum. Nú stöndum við eiginlega frammi fyrir því að taka ákvörðun um þennan sið. Teljum við að trúfrelsi, þ.e. frelsi ákveðins hóps til að iðka sína siði og venjur eins og hann hefur gert um þúsundir ára, toppi réttindi barns til að vera laust [[Forseti hringir.]]undan sársauka og taka sjálft ákvarðanir um trú sína síðar á ævinni?
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir mjög góða ræðu þar sem hann fór yfir ýmis sjónarmið í þessu og hvað togast á. Hún var heimspekileg og söguleg á köflum. Ég held að mér sé farið eins og mörgum öðrum. Maður er ekki alveg 100% viss um hvað er rétt að gera í málinu. Það sem mér fannst athyglisvert í ræðu hv. þingmanns voru orð hans um áhrif klerka. Þá á ég auðvitað við rabbína og ímama og hvað þeir heita nú í öllum þessum trúarbrögðum. Ég held að þessi áhrif hér á landi séu orðin hverfandi. En þetta eru leifar af þessu kerfi þar sem klerkarnir halda utan um söfnuðina og þeir stýra för. Ég er ekki alveg endilega viss um [[Forseti hringir.]]að það sé allt saman gert af innri trúarsannfæringu viðkomandi sem þurfa að beygja sig undir klerkavaldið, [[Forseti hringir.]]hver í sínum trúarbrögðum. Mér þótti það mjög athyglisvert.
Virðulegur forseti. Þetta snýst um það að tilheyra ákveðnu samfélagi. Það snýst líka um að lúta ákveðnu boðvaldi, lúta aga og vera hlýðinn og í sumum trúarsamfélögum eru það öldungarnir sem fara með þetta vald. Við kennum þetta líka stundum við feðraveldið. Það hefur átt undir högg að sækja á Vesturlöndum á síðustu öld og það kerfi er enn að molna og gliðna. Ég held að við fögnum því flest. Við teljum að betur fari á að við tökum ákvarðanir út frá lýðræðislegum sjónarmiðum og að sem flestir eigi aðkomu að ákvörðunum frekar en að einhverjir tilteknir öldungar taki þessar ákvarðanir einir fyrir fólk. Hér er um að ræða sið sem - já, ég get kannski farið út í það á eftir.
Frú forseti. Mig langar aðeins að víkja að öðru. Hér hefur verið nefnt með réttu í umræðunni að íslenskir heilbrigðisstarfsmenn hafi lýst skoðunum sínum afdráttarlaust í þessu máli. Ég vil nú ekki kalla það klerkaveldi en við erum með sterkt samfélag lækna sem hafa mikið um líf okkar að segja og hvað er gert og hvað ekki. Það er vel. Þeir starfa eftir sínum prinsippum. Það eru önnur inngrip sem hafa verið á valdsviði lækna og má kannski líkja við klerkaveldi, það er þegar verið er að gera óafturkræfar breytingar á börnum sem fæðast og eru með óljós einkenni þess hvers kyns þau eru. Læknar hafa hingað til lagt mikið upp úr því og ráðlagt foreldrum að grípa inn í til að geta flokkað börnin í réttan flokk þegar þau eldast. Þetta er líka dæmi um inngrip sem ég held að sé mikil ástæða til að við sjálf [[Forseti hringir.]]veltum fyrir okkur þegar við erum að tala um aðra og hvað þeir gera. Hvað höfumst við sjálf að?
Virðulegur forseti. Ég tek undir þetta. Þetta er stórmál með intersexeinstaklinga og rétt þeirra til að ákvarða sjálfir í hvorn flokkinn þeir falla eða hvort þeir ætli sér að falla í einhvern flokk þegar að því kemur. Annað sem má kannski nefna í þessu samhengi, því hv. þm. Guðmundur Ingi Kristinsson nefndi það áðan hvort foreldrar ættu að geta tekið óafturkræfar ákvarðanir, t.d. þegar við heimilum foreldrum að neita að láta bólusetja börn sem getur haft skelfilegar afleiðingar fyrir þessi börn. Við vitum að í heilbrigðiskerfinu tíðkast aðgerðir á börnum, eins og kirtlatökur, þar sem er að minnsta kosti umdeilanlegt hvort velferð barnsins sé alltaf og fyrst og fremst höfð að leiðarljósi.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur fyrir að leggja fram frumvarp um bann við umskurði drengja. Ég er stolt af því að vera ein af átta þingmönnum sem eru meðflutningsmenn á þessu frumvarpi. Hér hefur ýmislegt komið fram, ég þakka það hjartanlega. Það er alltaf gott að heyra mörg sjónarmið. Mig langar nú bara að vísa í staðreyndir, það að við erum lítil eyja norður í ballarhafi, við sem eigum 100 ára fullveldisafmæli núna í sumar. Við urðum lýðveldi 1944. Við höfum byggt upp okkar eigið regluverk. Við erum fá, við erum 340 þúsund manna þjóð. Við höfum undirgengist ýmsa alþjóðlega skilmála og sáttmála, þar á meðal mannréttindasáttmála Evrópu ásamt svo mörgum öðrum sem ég ætla ekki að tíunda hér. Við erum stolt af því að eiga stjórnarskrá, okkar eigin stjórnarskrá. Nú er það á döfinni að breyta henni og hefur verið ákall um það að gera hana þannig úr garði að allir geti skilið, en stjórnarskráin eru grundvallarlög, öll önnur lög lúta í lægra haldi fyrir stjórnarskránni. Það er erfiðara að breyta stjórnarskránni vegna þess að hún krefst þess sem grundvallarplagg að það sé ekki hægt að sveifla henni fram og til baka eftir geðþótta eins og við vitum, jafnvel í óstöðugu stjórnarfari eins og við þekkjum svo ágætlega hér þar sem hefur verið skipt um valdhafa einu sinni á ári. Þess vegna langar mig í beinu framhaldi af þessu sem við erum að tala um núna að vísa í 65. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Mig langar að vísa í jafnræðisregluna. Til þess, hæstv. forseti, verð ég náttúrlega að setja upp gleraugun. Ég tengi þetta við það sem við erum að tala um núna. Ég tengi það við jafnræði, við drengi, við stúlkur, ég tengi það við fólk. Þess vegna eigum við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Við erum að vernda fólk af öllum kynjum og tölum og föllum ef svo má að orði komast. Bann við umskurði drengja er jafnréttismál, því í 65. gr. stjórnarskrár lýðveldisins segir, með leyfi forseta: „Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis …“ Í 2. mgr. 65. gr. segir: „Konur og karlar skulu njóta jafns réttar í hvívetna.“ Það er alveg ljóst að þegar kemur að rétti og skyldum má ekki mismuna eftir því hvort um er að ræða drengi eða stúlkur. Um þetta erum við öll sammála, hæstv. forseti. Ég vil virkilega trúa því. Öll íslenska þjóðin er sammála. Við erum sammála um jafnrétti kynjanna, um það þarf hvorki að deila hér í ræðustóli Alþingis né nokkurs staðar annars staðar. Hlutverk okkar þingmanna er að tryggja eftir fremsta megni að jafnrétti sé virt í lögum og framkvæmd þeirra. Í 218. gr. almennra hegningarlaga segir, með leyfi forseta: „Hver sem með líkamsárás veldur tjóni á líkama eða heilsu stúlkubarns eða konu með því að fjarlægja kynfæri hennar að hluta eða öllu leyti skal sæta fangelsi allt að 6 árum.“ Staðreyndin er sú að við höfum sett í almenn hegningarlög viðurlög, refsingu, við því að valda líkama eða heilsu stúlkubarns tjóni með því að fjarlægja kynfæri hennar að hluta eða öllu leyti. Okkur ber skylda til að vernda drengi okkar með sama hætti, með sambærilegri lagasetningu. Af hverju? Jú, af því réttur drengja og stúlkna er sá sami. Hann er varinn af stjórnarskránni okkar, hana eigum við að virða. Það gerum við náttúrlega sannarlega með því að samþykkja þetta frumvarp sem hér liggur fyrir. Í framhaldi af þessu, fyrst við erum að tala um grundvallarlögin okkar, fyrst við erum að tala um mannréttindi, mannréttindakafla stjórnarskrárinnar, þá liggur líka beinast við að vísa í 68. gr. stjórnarskrárinnar. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa það sem kemur þar fram í 1. mgr.: „Engan má beita pyndingum né annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu.“ Hvað þýðir það að beita pyndingum? Hvað þýðir það þegar er ráðist á heilbrigðan fullkominn líkama lítils barns sem í rauninni - þetta er svo erfitt að segja þetta, ég verð bara miður mín þegar ég sé fyrir mér það sem við höfum þurft að horfa upp á núna, við höfum fengið alls konar sendingar. Við erum að fá skýrslur frá læknum. Það eru þúsundir lækna alls staðar í Evrópu sem hafa sent okkur stuðning við þetta frumvarp. Þeir hreinlega segja: Hjálpið til við að setja fordæmi. Einhvern tímann verðum við að kalla fram breytingar. Hvernig förum við að því? Einhver verður að sýna djörfung og dug. Þó það væri ekki nema litla Ísland af því að við eigum lög og við eigum reglur sem er ætlast til að við fylgjum. Þurfum við að tala um hefðir og siði sem komust á fyrir þúsundum ára einhvers staðar annars staðar? Þurfum við að spá í það þótt einhvern tímann hafi einhverjum fundist eðlilegt að éta fólk? Þurfum við yfir höfuð að hugsa um eitthvað annað en hér og nú, að reglurnar okkar eru þær reglur sem öllum þeim sem okkur vilja sækja heim ber að fylgja ekki síður en okkur hinum sem búum hér? Til þess að geta átt í samfélagi þá verðum við að byrja á því að virða hvert annað og það er a.m.k. lágmark að virða þau lög og þær reglur sem við höfum sett okkur sjálf til að fylgja og fara eftir. Ísland hefur skorið sig úr. Við skorum hátt í því að vera mannúðleg, að verja jafnrétti kynja og ýmislegt annað sem við í rauninni vekjum athygli fyrir af því að það er auðveldara fyrir okkur svona fá eins og við erum. Ég er montin af því að vera Íslendingur. Við getum líka verið það. Þá segi ég: Það er til okkar litið. Það er verið að treysta á okkur núna til þess að standa í fæturna og segja: Okkar lög, við munum virða þau. Við virðum mannréttindi. Við virðum frelsi einstaklingsins til að taka eigin ákvarðanir, alveg sama hverju pabbi og mamma trúa. Það er enginn að tala um það að þeir einstaklingar sem fylgja trúnni, hvort sem það eru gyðingar eða múslimar, geti ekki seinna meir tekið þessa ákvörðun sjálfir, enda er það nákvæmlega það sem málið snýst um, að við fáum að ákveða það sjálf þegar við höfum vit og þroska til hvert okkar lína stefnir, hver er okkar lífsins leið. Ég hef í rauninni ekki neinu við þetta að bæta. Ég segi aðeins þetta: Við eigum okkar lög og reglur. Við eigum okkar jafnrétti og við eigum okkar mannlíf. Við eigum sáttmála, barnaverndarlög, mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna, bann við pyndingum og sjálfsákvörðunarrétturinn, hæstv. forseti, er öllu æðri. Við eigum að ráða því sjálf hvort einhvers staðar sé af okkur klippt eða á okkur bætt.
Virðulegi forseti. Það væri nú óskandi að ekki þyrfti að ræða þetta meira eftir þessa fínu ræðu hv. þingmanns sem talaði hér á undan mér. Það er nú samt þannig að við þurfum víst eitthvað að ræða þetta meira. Ég ætla að reyna að fara yfir þetta allt saman á þeim stutta tíma sem við höfum til að ræða þetta mikilvæga mál. Þetta er merkilegra mál, held ég, en fólk gerir sér kannski grein fyrir. Menn nálgast það svolítið út frá tíðarandanum í dag, út frá því sem gerist í dag, en þetta er í reynd mál sem varðar ekkert minna en menningarsögu og menningarþroska mannkynsins í heild sinni í grundvallaratriðum. Hvað varðar afstöðu mína til frumvarpsins sjálfs þá er ég í grundvallaratriðum sammála markmiðum þess. Ég er óviss um refsirammann og lagatæknina, hvort tveggja atriði sem ég myndi algjörlega treysta þingnefnd til að fara betur í saumana á. En markmiðið er göfugt, nauðsynlegt og að mínu mati óumflýjanlegt. Ég held að það sé tímaspursmál hvenær svona lög verða fest í sessi, bæði hér og alls staðar í heiminum, alla vega þeim heimi sem við getum kallað frjálsan, þar sem fólk hefur trúfrelsi, tjáningarfrelsi og friðhelgi og rétt yfir eigin líkama. Sú verður þróunin svo lengi sem baráttan fyrir mannréttindum heldur áfram að ná árangri. Það eina sem gæti hindrað þessa þróun í mínum huga er ef baráttan fyrir mannréttindum fer á bak aftur, ef bakslag verður í þeirri réttindabaráttu. Það hefur komið fyrir í sögu mannkyns að bakslag verður í framþróun. Fall Rómaveldis er gott dæmi um það. Það er mjög gleðilegt að þetta sé komið til umræðu óháð því hvað fólki finnst um efni frumvarpsins sjálfs. Við þurfum aðeins í nútímasamfélagi að fara að tala um það svolítið heiðarlega, það er ekkert endilega þægileg umræða fyrir okkur öll, en við verðum að taka hana, um það hvernig trúarbrögð, trúarhefðir, halda aftur af mannréttindum og framþróun. Nú vona ég að enginn sé að fríka út af hneykslun. Þetta er ekkert svo svakalegt sem ég var að segja, þetta er bara söguleg staðreynd. Þá er auðvitað ekki verið að tala um öll trúarbrögð, þau eru afskaplega misjöfn og til alveg endalausir angar úr hverjum þeim trúarbrögðum sem yfir höfuð bera nafn. Kristnir eru ekki sammála. Múslimar eru ekki sammála. Gyðingar eru ekki sammála. Og guðleysingjar eru ekki sammála. Fólk er bara ekkert sammála og það er allt í góðu, það er fallegt, það er æðislegt. Þjóðkirkjan, ríkiskirkjan eins og ég kalla hana, hefur barið sér á brjóst fyrir að hafa keyrt áfram mannréttindi og svoleiðis, þegar það var einmitt þjóðkirkjan sem hélt aftur af réttindum samkynhneigðra til að mega gifta sig á trúarlegum forsendum, af trúarlegum ástæðum. Það var þannig. Ég veit að nú loksins hefur sá afleiti málflutningur verið rekinn til baka, sem betur fer, og löngu kominn tími til. Það var hvað, 2011, sem við góðfúslega leyfðum samkynhneigðum að gifta sig. Þetta er hlægilegt ef það væri ekki svona sorglegt. Það voru trúarlegar ástæður fyrir því að það tók þetta langan tíma. Það skal enginn dirfast að verða móðgaður yfir þeirri sögulegu staðreynd. Og það er ekki dónalegt að nefna það, það á bara tala um þetta eins og það er. Hvað varðar þetta mál og þetta inngrip, umskurð drengja, þá hef ég tekið eftir því í umræðunni að mikill ágreiningur er um það hversu mikið inngrip þetta raunverulega sé. Það er það sem ég kalla staðreyndaspurningu. Fólk greinir á um það hvort þetta sé það sársaukafullt. Fólk greinir á um það hvort það sé sýkingarhætta. Þetta er allt eitthvað sem hægt er að rannsaka og komast að fyrir víst, þetta er ekki háð gildismati eða áliti flutningsmanna eða ræðumanna hérna. Þetta er eitthvað sem hægt er að finna út úr. Allt sem ég hef lesið um þetta bendir til þess að sársaukinn af þessari aðgerð sé óheyrilega mikill, alveg skelfilegur. Það er ekki hægt, þegar börn eru átta daga gömul, að deyfa þau þannig að hægt sé að draga eitthvað úr því. Það er stærsta ástæðan fyrir því að ég er hlynntur þessu frumvarpi og finnst þetta sjálfsagt, bara einfaldlega sársaukinn sem barnið verður fyrir. Börn á þessum aldri eru það ung að þau geta ekki myndað minningar. Þess vegna gleymum við þessu öll, öll okkar sem höfum gengið í gegnum þetta - sem er ekki ég, meðan ég man - við gleymum því öllsömul. [[Gripið fram í.]]Ef maður er eldri þá er bæði hægt að deyfa mann eitthvað og sömuleiðis þá man maður það auðvitað. Það er ekkert skrýtið að fólk muni ekki eftir þessum hræðilega sársauka, en hann á sér stað; hann á sér stað á meðan barnið fer í gegnum þetta átta daga gamalt eða hversu ungt svo sem það er. Ég ber virðingu fyrri því sem hv. 4. þm. Suðvest., Guðmundur Andri Thorsson, sagði hér áðan, hann nefndi að hann vildi kannski frekar koma þessu á með samtali en valdboði. Mér finnst augljóst að í hegningarlögum eigi að vera bann við því að ganga svona á friðhelgi og réttindi barna, líkamlega friðhelgi þeirra. Mér finnst það augljóst. Að sama skapi ber ég virðingu fyrir nálguninni vegna þess að þetta er auðvitað, hvort sem okkur líkar betur eða verr og hversu vitfirrt sem það er, afskaplega djúpstæð trú ofboðslega stórs hóps fólks. Það er vandamál sem verður að leysa að miklu leyti með samtali, en ég lít líka á framlagningu þessa frumvarps og þessarar umræðu hér sem hluta af því samtali. Það gleður mig að við séum í heimsfréttunum yfir þessu máli. Það gleður mig að fólk sé virkilega að ræða þetta og virkilega að rífast um það, því að það er kominn tími til, þó fyrr hefði verið. Þetta er enn ein trúarkreddan sem heldur aftur af réttindum okkar, í þessu tilfelli ungbarnanna okkar. Við getum alveg talað um það að samkvæmt hinum og þessum bókum heimti almættið virðingu annarra fyrir trúarkreddum manna. Þau rök verða bara að víkja. Ég hef samt sem áður áhyggjur af því að við gerum þetta með þessum hætti, að gera þetta beinlínis refsivert, sér í lagi með svona háum refsiramma. Mig langar að viðra þær áhyggjur. Ein er sú að þetta verði framkvæmt samt sem áður, þetta einfaldlega stöðvi ekki fólk, vegna þess að, eins kjánalegt og það er þá er, þetta er mjög djúpstæð trúarsannfæring sem er til staðar hjá mörgum trúarhópum og djúpstæðar bábiljur hjá öðrum hópum, eins og í Bandaríkjunum, þar sem þetta er ekki gert á trúarlegum grundvelli, en ofboðslega mikið af svona bábiljum í kringum þetta sem halda þessu í sessi. Þegar svona ströng sannfæring er til staðar þá er hætt við því að fólk fari einfaldlega á svig við lögin. Ef fólk færi að gera þetta á svig við lögin, af ótta við háan refsiramma, á átta daga gömlum börnum er eins gott að hægt sé að hringja í lækni og þá er eins gott að enginn lendi í vandræðum fyrir að hringja í lækni. Ég hef áhyggjur af því. Eins og ég segi framlagning þessa frumvarps er að mínu mati bara hluti af þessu samtali sem við eigum að taka. Ég hef líka áhyggjur af öðru sem er samt aðeins annars eðlis, þ.e. að þetta veki upp andúð gegn tilteknum trúarhópum eða auki við árekstra menningarheima. Ég hef séð það nú þegar gerast, mér finnst það mjög leiðinlegt. Við skulum þó halda því til haga að allt slíkt er misskilningur á frumvarpinu. Allt slíkt er byggt á misskilningi og hugsunarleysi. Þetta snýst ekki um að takmarka trúfrelsi neins, þetta snýst ekki um að benda fingri og segja að einhver sé vondur eða einhver sé svona eða hinsegin, þetta snýst bara um að verja réttindi barna, þetta er ekkert flóknara en það í grunninn. Eins og ég segi, misskilningur getur verið skaðlegur. Eins og ég sagði líka áðan hef ég engar áhyggjur af því að þetta verði varanlega heimilt nema ef eitthvert bakslag verður í baráttunni fyrir mannréttindum. En eins og ég segi þá er ótti minn líka sá að það bakslag geti átt sér stað. Slíkt á sér kannski helst stað þegar menningarlegir árekstrar verða. Ég hef áhyggjur af þessu. En aftur, þetta er allt saman byggt á misskilningi. Ég ítreka að ég er sammála markmiði frumvarpsins og mér finnst þetta augljóst. En eini vandinn fyrir mér er að samfélag manna, mannkyns, er bara enn frekar frumstætt í mjög mörgum atriðum. Þetta er eitt af þeim atriðum þar sem við sættum okkur enn við hefð, mjög gamla hefð, frá tíma sem mér finnst rosaskrýtið að fólk líti á sem heilagan. Ég ætla aðeins að fara út í það, ég ætla að hætta mér aðeins út í það hérna. Fyrst þarf ég aðeins að nefna trúfrelsið. Það er oft talað um trúfrelsi. Það stenst enga skoðun að þetta mál snúist um trúfrelsi foreldranna. Það snýst hins vegar algjörlega um trúfrelsi barnsins. Oft er spurt: Hversu langt nær trúfrelsi? Ég get alveg svarað því. Það nær alla leið, alla leið fyrir hvern og einn. Það er ekki trúfrelsi eins að neyða einhverju upp á annan. Það er brot á trúfrelsi. Það er brot á trúfrelsi að neyða sínum hefðum upp á annan einstakling. Það er ekki heldur trúfrelsi að njóta sérstakra forréttinda eins og ríkiskirkjuruglið sem við erum með hér á Íslandi. Meira um það síðar. Þetta snýst um trúfrelsi barnsins. Það má spyrja: Hvers vegna ættum við að standa hér og hindra trúfrelsi fólks? Hvers vegna í ósköpunum ættum við að eyða tíma okkar í það? Er það eitthvert sérstakt áhugamál þingmanna á Íslandi? Humm! Ég ætla að pirra einhvern trúarhóp bara af því bara. Auðvitað er það ekki málið. Málið snýst augljóslega, sem kemur mjög skýrt fram í greinargerð og öllum ræðum stuðningsmanna málsins, um réttindi barnsins og ekkert annað. Fólk getur bara aðeins farið að horfast í augu við það. Það er enginn að banna fullorðnu fólki að fremja þessa aðgerð ef það sjálft vill, það er enginn að banna fullorðnu fólki það. En við bönnum börnum að drekka, við teljum þau ekki hafa þroska til að ákveða það. Við setjum verulegar takmarkanir á kynhegðun þeirra vegna þess að við teljum þau ekki hafa þroska til þess að taka ákvarðanir um kynhegðun sína. Við leyfum þeim ekki að gangast undir fjárhagslegar skuldbindingar og leyfum þeim ekki að giftast af sömu ástæðu. En hvers vegna í ósköpunum ættum við að halda að átta daga gamall einstaklingur, eða tíu ára einstaklingur, ef út í það er farið, hafi nægan þroska til þess að taka ákvörðun sem þessa? Það er mér er hulin ráðgáta. En gott og vel. Að því sögðu þá er tíu ára skömminni skárra en átta daga, tíu ára einstaklingur skilur alla vega hugtakið líkamlegur sársauki, getur skilið það í það minnsta. Grunnurinn er auðvitað sá að við þurfum einhvern veginn að leggja á það mat og átta dagar eru augljóslega algjörlega út af kortinu. Ég verð að fara aðeins út í smásamanburð á því hvaðan þetta kemur og hvað við erum að tala um. Ég er ekkert að reyna að vera dónalegur, ég þarf bara að reyna að vera hreinskilinn. En ég verð að vitna í Fyrstu Mósebók, 17. kafla, vers 9–14, með leyfi forseta: „Guð sagði við Abraham: „Þú skalt halda minn sáttmála, þú og niðjar þínir eftir þig, frá einum ættlið til annars. Þetta er minn sáttmáli, sem þér skuluð halda, milli mín og yðar og niðja þinna eftir þig: Allt karlkyn meðal yðar skal umskera. Yður skal umskera á holdi yfirhúðar yðar, og það sé merki sáttmálans milli mín og yðar. Átta daga gömul skal öll sveinbörn umskera meðal yðar, ættlið eftir ættlið, bæði þau, er heima eru fædd, og eins hin, sem keypt eru verði af einhverjum útlendingi, er eigi er af þínum ættlegg. Umskera skal bæði þann, sem fæddur er í húsi þínu, og eins þann, sem þú hefir verði keyptan, og þannig sé minn sáttmáli í yðar holdi sem ævinlegur sáttmáli. En óumskorinn karlmaður, sá er ekki er umskorinn á holdi yfirhúðar sinnar, hann skal upprættur verða úr þjóð sinni. Sáttmála minn hefir hann rofið.““ Það er þaðan sem þessi hefð kemur. Förum aðeins framar í tíma. Önnur Mósebók, 31. kafli, vers 15, með leyfi forseta: „Sex daga skal verk vinna, en sjöundi dagurinn er algjör hvíldardagur, helgaður Drottni. Hver sem verk vinnur á hvíldardegi, skal vissulega líflátinn verða.“ Förum aðeins lengra fram í tímann. Þriðja Mósebók, 20. kafli, vers 27: „Hafi maður eða kona særingaranda eða spásagnaranda, þá skulu þau líflátin verða. Skal lemja þau grjóti, blóðsök hvílir á þeim.“ Síðast en ekki síst, fyrst ég hef smátíma: Þriðja Mósebók, 24. kafli, 16. vers, með leyfi forseta: „Og sá er lastmælir nafni Drottins, skal líflátinn verða. Allur söfnuðurinn skal vægðarlaust grýta hann. Hvort heldur er útlendur maður eða innborinn, lastmæli hann nafninu, skal hann líflátinn.“ Þetta er Biblían, virðulegur forseti. Þetta stendur þarna, á eftir þessari hefð um umskurð. Er það dónaskapur að segja að þetta sé villimennska? Er það dónaskapur að segja að þetta sé algjörlega út úr korti fyrir siðmenntað samfélag? Ef ekki væri fyrir það að trúarbrögð hafa enn svona mikið tangarhald á mannlegu samfélagi værum við þá að nota svona rök þegar við ræðum atriði eins og það hvort við eigum að afnema bann við guðlasti sem, meðan ég man, við gerðum sumarið 2015? Guðlast, skilst mér. Ég held ekki, ég held við værum ekki að ræða það. Ég held ekki að þetta væri á nokkurn hátt umdeilt nema vegna þess að fólk krefst þess að halda í trúarkreddur sem eru ævafornar - og meðan ég man, það eru alveg trúarlegar forsendur til þess að bregða út af þeim. Það er nú ekki þannig, sem betur fer, að fólk sé að lífláta hvert annað fyrir að vinna á hvíldardegi eða hvað annað, það er ekki þannig lengur. Og það er gott. Það er samt alveg hægt að vera gyðingur, það er samt hægt að vera kristinn, það er alveg hægt að vera múslimi, það er ekkert mál. Þetta er allt spurning um það hvað maður sjálfur dregur út úr þessum ritum. Og meðan ég man, ég er sennilega einn mesti aðdáandi Jesú Jósefssonar frá Nasaret hér inni. Ég ætla kannski ekki að segjast vera mesti aðdáandi hans hér inni, ég ætla ekki að leyfa mér þann hroka, en ég er eindreginn aðdáandi þess manns. Það þurfti engra kraftaverka við, það þurfti enginn að ganga á vatni, það þurfti ekki að vekja neinn frá dauðum - mér finnst skilaboðin bara „meika sens“. Mér finnst rökrétt það sem Jesús sagði, persónulega. Kannski er ég bara skrýtinn. Það þarf engin kraftaverk til að halda í hefðir sínar og það þarf ekki að halda í afturhaldssinnuðustu hlutina í trúarbrögðunum sínum til að kalla sig gyðing, kristinn eða múslima, það er ekki þannig. Sem betur fer er framþróun í öllum trúarbrögðum og þar á meðal í gyðingdómi. Það má nefna að nú er að ryðja sér til rúms hefð sem heitir Brit Shalom, sem kemur þá í stað Brit Milah. Brit Milah er sú hefð að umskera og Brit Shalom er nafngjafarhefð sem andstæðingar umskurðar meðal gyðinga eru farnir að beita í meira mæli. Það er alveg hægt að vera gyðingur án þess að vera umskorinn, það er hægt. Ég hef ekki tíma til að fara hérna yfir í islam og allt það, en afstaðan í lokin: Ég ítreka að ég er alfarið hlynntur markmiðum frumvarpsins. Þetta er mjög mikilvæg umræða [[Forseti hringir.]]og öll þau uppsteyt og þau leiðindi sem stafa af þessari umræðu eru mikilvægir vaxtarverkir á leið mannkyns fram á við.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir skörulega framgöngu hér í pontunni. Það var bara unun af því að hlusta á hann, bæði gaman og alvara. Mig langaði til að benda á það þegar talað er um, þótt ég hafi ekki ætlað að fara út í þann sársauka sem lítil sveinbörn verða fyrir þegar er verið að ráðast á þau og umskera, þá er staðreyndin sú að sársaukinn er ekki bara á meðan á aðgerðinni stendur, sem rífur forhúðina algjörlega af kónginum, gjörsamlega skilur allt eftir eitt opið sár, heldur er slengt bleiu á litla barnið á eftir. Það getur hver og einn ímyndað sér það sjálfur hversu lengi þetta tekur að gróa. Hversu lengi mun þetta litla barn gráta, í hversu marga sólarhringa áður en þetta er gróið þannig að það taki ekki út fyrir það?
Virðulegi forseti. Þegar ég skoða þessi mál reyni ég að gera það svolítið eins kalt og ég get út frá grundvallarhugmyndum um réttindi fólks, vegna þess að okkur hættir svolítið til þegar við erum að ræða réttindi fólks að ætla okkur sjálfum hlutverk þess hvers réttindi við erum að fjalla um. Dæmi: Myndi ég vilja geta keyrt leigubíl án leyfis? Myndi ég vilja geta reykt hass úti á götu? Myndi ég vilja hitt eða þetta? Það er ekki endilega aðalatriðið hvað ég myndi vilja eða hvað mér finnst persónulega um þessa aðgerð. Það sem skiptir aðallega máli er hvað einstaklingnum sem verður fyrir verknaðinum finnst um það. Átta daga gamall einstaklingur og jafnvel miklu eldri en það getur ekki tekið þetta upplýsta val, samanber það að við bönnum börnum að taka ákvarðanir um kynhegðun sína sem dæmi. Ég lít á þetta einfaldlega út frá réttindum barnsins óháð þeim tilfinningum sem ég hef gagnvart verknaðinum sjálfum. Mér finnst skýrt að þetta er brot á réttindum barnsins og meginástæðan fyrir því að við getum hugsanlega sætt okkur við það er bara vegna hópþrýstings þar sem samfélagið heimtar að við sættum okkur við þetta.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni og skil hann fullkomlega. Það sem mér finnst vera meginefnið okkar hér og nú, það er ekki Gamla testamentið eða trúin neins staðar í rauninni, heldur eru það reglurnar okkar, samfélagið okkar, umgjörðin okkar, mannréttindi sem við byggjum á. Ég segi enn og aftur: Virðum einstaklinginn. Virðum frelsi hans til að ákveða sjálfur hvaða línu hann tekur í trúmálum sínum. Gefum honum trúfrelsi. Það er það sem við boðum hér. Við boðum frelsi og mannréttindi. Við erum með stjórnarskrá sem bannar pyndingar. Ég segi: Um leið og við förum eftir okkar eigin lögum, sem ég held í rauninni að nái nú þegar utan um bann við pyndingum á sveinbörnum, verðum við líka að hnykkja á því til samræmis við þau lög sem þegar hafa verið sett hvað varðar umskurð stúlkna. Þar kemur aftur inn, eins og ég vísaði til áðan í ræðu minni, jafnræðisreglan. Um leið og við tökum sjálf utan um löggjöfina og regluverkið vitum við nákvæmlega hvar við erum stödd.
Virðulegi forseti. Ég verð eiginlega að taka aðeins undir það sem hv. þm. Birgir Þórarinsson sagði áðan þegar orðaskipti voru hér um barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og allt það, ég tek undir það að ég held að óhugsandi sé að slíkur sáttmáli hefði verið samþykktur af Sameinuðu þjóðunum, þjóðum heimsins, ef skilningurinn hefði verið sá að umskurður myndi falla þar undir. Ég tek undir það. Hins vegar er það alveg til umhugsunar, ef maður les barnasáttmálann og rök flutningsmanna fyrir þessu án tillits til trúarhefðarinnar, þá er augljóst að umskurður væri brot á réttindum barnsins, það er mjög augljóst. En það er vegna þess að umskurður er einhvern veginn svo rótgróinn hluti af vestrænni menningu sem einhvern veginn gleymist að hann sé með. Aftur hugsa ég líka að það varði það að fólk hefur verið að segja mjög lengi að þetta sé ekki sársaukafullt, sé ekki hættulegt, eitthvað sem ég er efnislega ósammála og tel vera augljóst að sé rangt hjá stuðningsmönnum umskurðar. En ef maður telur þetta vera skaðlaust þá telur maður það auðvitað skaðlaust. Svo ef [[Forseti hringir.]]í ljós kemur að það sé ekki skaðlaust þá auðvitað hljótum við að lesa barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna með hliðsjón af því.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir mjög skörulega og góða ræðu. Hann dró það svo vel fram, útskýrði það á sinn einstaka hátt, að um er að ræða réttindi barnsins. Með því að verja réttindi barnsins með lögum sem þessum er ekki verið að ganga gegn trúfrelsi fullorðinna einstaklinga. Fullorðnir einstaklingar munu samt sem áður hafa frelsi til að ástunda sín trúarbrögð og börnin líka þegar þau hafa aldur til að fara í aðgerðir ef þau vilja breyta sér á einhvern hátt. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um refsirammann og framlagninguna á þessu. Sú sem hér stendur var í svolitlum vandræðum með það, ef satt skal segja, hvernig koma ætti þessu fyrir. Mig langar til að heyra hvaða hugmyndir þingmaðurinn hefur um hvort það væri rétt að hafa 218. gr. b, tiltaka þá sérstaklega umskurð á drengjum og vera með annan refsiramma fyrir drengi og hver mögulega sá refsirammi ætti að vera, mögulega minni sektarákvæði eða hvernig sem það væri. Mig langar aðeins að heyra hugmyndir þingmannsins [[Forseti hringir.]]um það.
Virðulegi forseti. Ég orðaði það mjög vísvitandi þannig að ég væri óviss sem er vegna þess að ég á sjálfur í svolitlum vandræðum með þetta. Ég sé alveg eðlismun á umskurði drengja og því sem núna er bannað og var einhvern tímann kallað umskurður kvenna en er auðvitað limlesting og líkamsárás. Ég sé alveg eðlismun þarna á. Hvort það eigi hins vegar að vera í sömu grein þori ég ekki alveg að fara með. Fyrir utan refsirammann sem ég hef áhyggjur af velti ég fyrir mér hvort þetta eigi meira heima í umræðu um líkamlega friðhelgi intersexbarna sem fæðast. Það er nokkuð sem hefur ekki enn fengið eins mikla umræðu í samfélaginu og það á skilið. Það er ekkert endilega svakalega einföld umræða og á þess vegna ekkert endilega heima í þessu frumvarp eða þetta frumvarp þar. Það eru þannig hlutir sem spila inn í þannig að ég er óviss um það en eins og ég segi og sagði í ræðu minni vona ég að nefndin varpi betra ljósi á það [[Forseti hringir.]]hvernig lagatæknileg útfærsla væri heppileg. Ég skal koma inn á refsirammann aðeins betur í seinna andsvari.
Virðulegi forseti. Við hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson erum sammála um að það er vandratað og við leggjum traust okkar á nefndina til að finna út úr þessu en mér heyrist við sammála um að okkar hlutverk sem löggjafa sé að verja réttindi barna og uppfylla þá sáttmála sem við höfum lögleitt nú þegar er varða réttindi barna, mannréttindi og annað sem því fylgir. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að það er eðlismunur á þessum aðgerðum. Hins vegar má segja að umskurður á stúlkum sé í ákveðnum misalvarlegum stigum, en í öllum tilfellum er um að ræða aðgerðir á börnum, sársauka, áhættu og brot á réttindum þeirra. Mér verður stundum í þessari umræðu allri hugsað til þess hvort hún eigi að fara að snúast um það hvort kynið við meiðum meira. Meiðum við strákana meira? Meiðum við stelpurnar meira? Í báðum tilfellum eru aðgerðirnar [[Forseti hringir.]]óafturkræfar og áhættusamar. Intersexumræðan er einmitt umræða sem við þurfum líka að taka en ég skildi hana eftir vísvitandi vegna þess að hún er líka flókin. Tökum eitt í einu.
Virðulegi forseti. Þetta eru sömu spurningarnar og ég velti fyrir mér sjálfur og er ekkert alveg með 100% lausnir. Að því leyti sem ég er sammála því að þetta eigi að vera sama klausan er að grundvallarbrotið er þessi ágangur á réttindi barnsins. Það er brotið sjálft í eðli sínu. Síðan getur það verið misalvarlegt, bara eins og líkamsárásir geta verið misalvarlegar þótt það sé ein klausa sem varði þau. Brot eru misalvarleg og fara eftir alls konar hlutum. Í þeim skilningi skil ég alveg að refsiramminn sé svona þungur. Mér finnst hann alveg hæfilega þungur þegar kemur að limlestingum á kynfærum stúlkna. Ég velti refsirammanum fyrir mér sérstaklega. Helsta ástæðan fyrir því að aðskilja þetta eitthvað, ef það er ástæða til þess, ég er ekki viss eins og ég segi, er kannski að refsingar í lögum þurfa að ná tilteknu markmiði. Ég held að það sé hægt að ná þessu markmiði án þess að hafa refsirammann svona þungan í fyrsta lagi, í öðru lagi kikka inn alls konar rannsóknarheimildir hjá lögreglunni við sex ára fangelsisvist sem er nokkuð sem ég vildi skoða í nefnd. Eins og ég segi er ég óviss um þetta. Ég held að hv. þingmaður nálgist þetta alveg rétt og þetta sé í eðli sínu sama brot en samt er ég ekki viss.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir snjalla ræðu sem hreif okkur öll sem hlýddum á. Ég verð að segja að það var alveg sérstaklega góður punktur, sem ég hafði satt að segja ekki hugsað út í, með trúfrelsið, að þetta snýst í raun um trúfrelsi þess einstaklings sem er nýkominn í heiminn og svona lítum við á þetta. Mig langar aðeins til að biðja hv. þingmann um að hugleiða það með mér þessa stuttu stund hvort ekki sé hætt við því að við missum umræðuna úr höndum okkar. Við erum sammála hér um hlutverk trúarinnar í samfélaginu og réttindi barna, en er samt ekki hætt við því að við missum þessa umræðu úr höndum okkar þegar hún er komin út í heiminn og út í samfélögin og farin að lifa sjálfstæðu lífi á þessum miklu tímum menningarstríðanna?
Virðulegi forseti. Eins skrítið og það kann að hljóma, þar sem ég hef áhyggjur af menningarárekstrum, hef ég ekki sérstakar áhyggjur af því að þessi umræða snúist meira upp í andhverfu sína en önnur trúarleg umræða. Það er þannig, hafandi tekið mjög lengi þátt í trúarlegri umræðu á internetinu góða, að þetta eru alltaf umdeild mál. Það er eitthvað við trúarbrögð sem snertir mannshjartað mjög djúpt og mjög náið, sem gerir að verkum að fólk móðgast auðveldlega, það er auðsært og því finnst ráðist á sig jafnvel þegar einungis er um að ræða heilbrigða gagnrýni. Það kemur, held ég, að hluta til til vegna þess að abrahamísk trúarbrögð eru sveipuð dýrðarljóma, heilagleika, og þetta furðulega fyrirbæri guðlast er til; að þú megir ekki gagnrýna trúarbrögðin, þú mátt það ekki, það er syndugt, þá ertu einhvern veginn að vinna með skrattanum. Þetta er rosalega djúpstætt í abrahamískum trúarbrögðum. Þetta er eldfimt umræðuefni yfir höfuð. Þótt umræðan verði oft mjög svæsin, og hætta sé á menningarágreiningi út af því, held ég að það sé miklu betra að umræðan eigi sér stað en að hún eigi sér ekki stað.
Það er rétt, þessi hugmynd um guðlast fer á svig við þá grundvallarhugmynd opins samfélags að ekki sé til sú hugmynd að ekki megi gera gys að henni; þetta eru bara hugmyndir, þetta er ekki fólk, bara hugmyndir. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður las nokkur dæmi úr Mósebók um alls konar reglur og siði sem eru aflagðir og hafði orð um það að það að vera gyðingur fælist ekki endilega í umskurði eftir einhvern tíma. En er ekki grundvallaratriði að það getur ekki komið frá okkur að segja til um hvað það er að vera gyðingur og hvað það er ekki að vera gyðingur? Það verður að koma innan úr þessum samfélögum sjálfum, þessi vitundarvakning sem við viljum sjá varðandi réttindi barna.
Virðulegi forseti. Að hluta til er það vissulega þannig og sennilega að mestu leyti meira að segja, enda nefndi ég í ræðu minni, og tiltók það sérstaklega, að ég ber mikla virðingu fyrir þessari nálgun að hafa þetta með samtali. En ég held bara að samtalið eigi sér ekki stað nema raunverulega sé stungið upp á því að þetta verði bannað. Að sagt sé eitthvað á þessa leið: Þessi siður sem er rosalega sjálfsagður, hann er ekki sjálfsagður, okkur finnst að það eigi að refsa fyrir hann. Það er gott að fá bara fram umræðuna um það. Ég held að það sé eina leiðin til að fá hana raunverulega fram, annars eru það bara nördar eins og ég að rífast á internetinu, á einhverjum lokuðum spjallrásum úti í heimi. Það fer ekkert voða víða. Þetta fer víða og mér finnst það gott. Hvað varðar þessa grundvallarspurningu, þetta er rosalega góð spurning, um það hvaðan þrýstingur á breytingar eigi að koma þá er auðvitað langbest að hann komi frá þeim sem halda umræddar hefðir. Það er nauðsynlegt, held ég. Til dæmis með ríkiskirkjuna, sem ég er augljóslega andvígur að sé tengd við ríkið, það er fínt að hafa þessa kirkju, hún má gera það sem henni sýnist mín vegna, mér finnst bara fráleitt að hafa hana hluta af stjórnarskrá og ríki. Það er spurning hvort þrýstingurinn eigi að koma innan frá kirkjunni sjálfri eða hvort við eigum að halda okkur við prinsippin. Prinsippin hljóta að vera jafnræði fyrir lögum. Í því máli sem hér um ræðir trúfrelsi ungbarna.
Frú forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir mjög góða ræðu. Hér er flutt hver ræðan á fætur annarri sem er innblásin og góð, það er mjög gott. Ég er enn þá svolítið á þessum slóðum að ég er örlítið ráðvilltur, en ég átta mig á því að við erum hér að tala um rétt barnsins, við erum að tala um rétt foreldra og eitthvað sem er óafturkræft, svo blandast þetta allt saman inn í trúarbrögðin. Við erum hér að tala um óafturkræfa hluti sem varða það að fikta í líkama sveinbarna í þessu tilviki, en við fiktum líka í sálarlífi barna. Þjóðkirkjan hefur verið nefnd. Þar t.d. skírum við börn sem eru ómálga og við skráum þau inn í söfnuð af því að foreldrarnir hafa einhverja tiltekna trú. Það er auðvitað frægt dæmi um mann sem vildi láta ógilda skírn sína og þjóðkirkjan, hin milda, gat ekki [[Forseti hringir.]]með nokkru móti fengið sig til þess að ógilda skírnina fyrir þennan einstakling, en meira og minna allt hans líf snerist um að ógilda hana. Eigum við þá ekki að banna að skíra ómálga börn og láta skírnina bíða síðari tíma?
Virðulegi forseti. Við í Pírötum höfum reyndar lagt fram frumvarp um að hætta sjálfkrafa skráningu barna í trúfélög. Ég hygg að við leggjum það aftur fram ef við erum ekki þegar búin að því, ég hreinlega man ekki hvort við erum búin að leggja það fram á þessu þingi. Hvað varðar skírnina og allt það þá verður atburðurinn sjálfur aldrei tekinn til baka. Ef einhver var skírður þá mun hann alltaf hafa verið skírður. Það er hins vegar augljóslega sjálfsagður réttur fólks að fá að afskrá sig úr öllu sem það er skráð í. Núna er að myndast þessi nýi réttur, persónuverndarréttur, sem heitir rétturinn til að gleymast. Það er hluti af réttindum til að breyta því sem var áður ákveðið fyrir mann. Auðvitað ákveðum við í grunninn rosalega margt fyrir börnin okkar, hvað þau borða, jafnvel hverja þau umgangast, í hvaða skóla þau fara, hvað þau læra o.s.frv., ofboðslega mikið vald sem foreldrar hafa yfir börnum sínum. En þarna er gengið svolítið langt. Þetta er ekki bara skráning í trúarsöfnuð. Hvað varðar skírnina sjálfa þá, eins áhugaverður og mér finnst þessi málstaður nafna míns Hóseassonar á sínum tíma, þá velti ég fyrir mér: Af hverju kæri ég mig eitthvað um það hvað kirkjunni finnst um mína skírn? Hvað kemur það henni við? [[Forseti hringir.]]Af hverju er mér ekki sama hvort kirkjan telji mig skírðan eða ekki? Svo lengi sem opinberar skráningar eru samkvæmt mínum vilja þá get ég ekki mikið að því gert hvað öðrum finnst.
Frú forseti. Það er náttúrlega mergurinn málsins að athöfnin sjálf er ekki afturkræf. Ef það er óviðunandi í huga einhvers þá spyr maður sig: Eigum við að setja einstaklinga í þessa stöðu? En ég ætla nú ekki að fara að ræða um þetta sérstaklega, en vildi aðeins minnast á það. Síðan erum við með trúfélög víða um heim og að einhverju marki hér á Íslandi þar sem má deila um hvað fram fer innan og hversu hollt það er fyrir börn að alast upp í þeim söfnuðum, svo við tölum hreint út um það. Það sem ég er eiginlega að draga fram, og er ekkert að gera lítið úr þessu máli, alls ekki, ég tek það mjög alvarlega, er að það er margt sem tengist því hvað foreldrum er heimilt að gera við börn sem við látum óáreitt og er ekki alltaf þess eðlis að það sé hollt fyrir blessuð börn sem við öll berum umhyggju fyrir.
Virðulegi forseti. Ég vildi að ég hefði meiri tíma til þess að ræða þetta atriði við hv. þingmann vegna þess að víða er umræða um það hvaða sálfræðilegu afleiðingar það hefur að kenna börnum um fyrirbærið helvíti. Legg ég til að fólk virkilega velti því fyrir sér hvað barn hefur frjótt ímyndunarafl og því er kennt að ef það geri einhverja ákveðna hluti eða geri ekki einhverja hluti, eða ef það trúi ekki einhverju sem því finnst einfaldlega ótrúlegt, þá fari það til helvítis. Þetta er rosalega grimm nálgun á tilveruna og eina afsökunin fyrir þessu er að fólk veit ekki betur. En auðvitað er þetta hjátrú. Svo er það skoðanafrelsi einstaklings. Við þurfum alltaf að nálgast þetta út frá réttindum barnsins. Í þessu máli finnst mér augljóst að það er gengið á réttindi barnsins. Hins vegar hvað varðar rétt okkar til að sannfæra hver annan þá er hann frekar ríkur, í raun og veru algjör vegna þess að við höfum tjáningarfrelsi. En við höfum líka alltaf réttinn til þess að sækja önnur sjónarmið. Þannig að ég myndi fyrst gera athugasemdir við trúarsöfnuði sem bönnuðu börnum að lesa ákveðna hluti [[Forseti hringir.]]eða að virða fyrir sér heiminn út frá einhverju öðru en mjög þröngu sjónarmiði. [[Forseti hringir.]]Þar finnst mér við vera komin á mjög hálan ís með það hvað við heimilum. En eins og ég segi, ég vildi óska þess að við hefðum meiri tíma til að ræða þetta mál betur. Kannski gerum við það einn daginn.
Frú forseti. Ég ætla aðeins að taka þátt í þessari umræðu. Ég er ein af flutningsmönnum þessa máls. Ég lagði fram fyrirspurn á 145. þingi, minnir mig, um umskurði almennt, bæði stúlkna og drengja, og hef haft á þessu máli töluverðan áhuga. Ég var talsmaður barna í þeim formlega eða óformlega hópi innan þingsins á sínum tíma og lét mig meira varða málefni þeirra en ella. Ég kem reyndar innan úr skólakerfinu þannig að maður er eðli málsins samkvæmt oft að hugsa meira um aðstöðu sem börn búa við, óháð vilja sínum í sjálfu sér, þegar þau verða eldri, eins og hér hefur verið bent á. En ég lít nú þannig á að við séum öll talsmenn barna, hvort sem við erum í þessum hópi eða ekki. Það sem við stöndum frammi fyrir varðandi þessa umræðu er að hún fari að snúast um trú og trúfrelsi í staðinn fyrir að snúast fyrst og síðast um mannréttindi barna. Ég hef átt ágætissamtöl við fulltrúa, einhverja en ekki alla, samtaka hér á landi sem hafa haft börnin í forgrunni sem eru líka alþjóðasamtök sem og aðra og það getur verið pínu snúið hjá mörgum að taka afstöðu í þessu máli. Hér hefur verið talað um sjálfsákvörðunarrétt. Það er það sem þetta á að snúast um. Sjálfsákvörðunarrétt einstaklingsins. Ég tek undir það sem hér var rætt áðan varðandi intersex-fólkið, samkynhneigða og aðra slíka. Við höfum staðið mjög framarlega í réttindabaráttu. Heilbrigðisráðherra hyggst koma fram með frumvarp er varðar intersex. Ég held að það sé mjög mikilvægt og mér finnst að við eigum líka að vera í broddi fylkingar í mannréttindamálum hvað þetta varðar. Eins og komið hefur í ljós í heimsfréttum getur þetta litla land haft mikil áhrif. Við þingmenn höfum eflaust öll, alla vega við sem höfum staðið að þessu máli, fengið alls konar sögur frá erlendum og innlendum aðilum, karlmönnum sem hafa verið umskornir, konum sem eru giftar umskornum körlum sem þora ekki að koma fram, skammast sín. Það eru alls konar tilfinningar í gangi og erfitt að setja sig í þau spor þar sem þetta tíðkast ekki í okkar menningu og að skilja hvaða afleiðingar þetta getur haft. Það er alveg ótrúlegt hversu mikið er um þetta, t.d. í Bandaríkjunum, enn þá. Það er búið að skrifa heilmikið um þetta, bæði læknar og hjúkrunarfræðingar og aðrir hafa sent stuðningsyfirlýsingar við að þetta frumvarp nái fram að ganga. Það hafa verið ritaðar lærðar greinar um að afnema eigi umskurð á drengjum nema um beint læknisfræðilegt tilvik sé að ræða. Læknar telja jafnvel að þetta stríði gegn siðareglum þeirra. Skilaboð þeirra eru að það eigi ekki að framkvæma slíka aðgerð nema brýnar læknisfræðilegar ástæður liggi að baki. Ég verð að taka undir það. Á vef sem heitir tru.is er ræða Birgis Ásgeirssonar sem flutt var í messu um daginn, sem ber nafnið Umskurn hjartans. Mig langar að vitna í hana því það er alveg rétt að þetta hefur ekki verið rætt innan kirkjunnar sem slíkt. Þess vegna er umsögn frá yfirvaldinu þar að einhverju leyti sérstök, finnst mér. Biskup segir reyndar að ekki hafi verið fjallað um þetta á vettvangi þjóðkirkjunnar, hvorki í kenninganefnd né á kirkjuþingum, en telur engu að síður að ekki beri að velkjast í neinum vafa um hvernig túlka beri predikunina, þ.e. biblíuna. Það er nú eitt af því sem við höfum staðið frammi fyrir í árþúsundir, þ.e. misjöfn túlkun á þessu riti. Hver skilur það með sínu nefi. Þess vegna skiptist fólk í margs konar trúarhópa og það má draga ýmsar ályktanir. En Birgir Ásgeirsson leggur út af texta um Jakob postula og veltir fyrir sér í því samhengi umskurðarmálunum og hugleiðir þetta og kemst að þeirri niðurstöðu og er algerlega afdráttarlaus í henni að umskurður barna sé málefnalaus aðför að vellíðan þeirra. Þá sjáum við að það er ágreiningur í þessari stétt eins og líklegast flestum, ég veit það þó ekki, mörgum, um túlkun biblíunnar á þessum orðum. Hvort sem við erum að tala um heilbrigðiskerfið, uppeldis- og menntakerfið, segir hann, eru það stoðirnar undir okkar siðað samfélag. Sameinuð stöndum við að því, allar stéttir sem þar eru, að hlúa að hverri kynslóð og efla þroska hennar og dáð. Það leiðir okkur að þessum sáttmálum sem við höfum undirritað og þjóðir heims hafa undirritað þar sem grundvallaratriðin eru undir, heilsa og vellíðan og almennar framfarir. Og réttlæti, raunsæi og miskunnsemi, segir Birgir, eru þar leiðarljós. Það kemur fram í barnasáttmálanum að hann feli í sér alþjóðlega viðurkenningu á að börn þarfnist sérstakrar verndar umfram hina fullorðnu og að þau skuli líka njóta réttinda barnasáttmálans án tillits til kynþáttar, litarháttar, kynferðis, tungu, trúar, stjórnmálaskoðana, ætternis, fötlunar, félagslegrar stöðu eða annarra aðstæðna þeirra eða stöðu og athafna foreldra þeirra. Svona óafturkræf inngrip geta tæplega talist uppfylla það sem hér stendur. Birgir segir líka, svo ég leyfi mér að halda áfram að vitna í hann: „Margar tilvitnanir má finna í Biblíunni er varða umskurn. Þær eiga það sameiginlegt að snúast um lögmálið annars vegar og fagnaðarerindið hins vegar. Jesús fæddist inn í samfélag lögmáls, þar sem t.d. lækning á hvíldardegi var talin brot á lögmáli Guðs. Jesús breytti þessum lögmálsskilningi og afstöðu til einstaklings og þjóðfélags þannig, að mestu skipti samúð, mannskilningur, tillitssemi, miskunnsemi, kærleikur, - ekki umskurn holdsins heldur umskurn hjartans. Við eigum orð yfir slíka breytingu: Fagnaðarerindi. Í því merkilega orði felst m.a. orðið frelsi.“ Mér fannst þetta afar áhugaverð grein og styður kannski við mín sjónarmið, passar við þau. Síðan hefur maður líka verið að lesa sér til. Ég hef talað fyrir réttindum barna, um það að við aukum hlut þeirra í ákvarðanatöku. Það erum alltaf við fullorðna fólkið sem tökum ákvarðanir fyrir börn. Við þurfum að gera það á einhverjum tilteknum tímum þar til þau hafa vit til en þá gleymum við líka stundum að taka þau með í ráðgjöfina. Það á við um okkur hér á Alþingi. Mig langar líka að vitna aðeins í grein sem Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir, doktorsnemi í mannréttindum við Háskólann í Strassborg, skrifaði þar sem hún rekur lögfræðilegt sjónarhorn út frá mannréttindasáttmálanum. Hún telur að frá lögfræðilegu sjónarhorni stríði bann við umskurði barna ekki gegn trúfrelsi foreldranna, fyrst og fremst þar sem heimilt er að takmarka trúfrelsi einstaklinga vegna réttinda og frelsis annarra. Það kemur fram í 1. mgr. 9. gr. mannréttindasáttmálans þar sem segir að sérhver maður eigi rétt á að vera frjáls hugsana sinna, samvisku og trúar. Þar felst frelsi manna til að breyta um trú eða sannfæringu svo og til að rækja trú sína eða sannfæringu svo sem með guðþjónustu, boðun, breytni og helgihaldi. Það er líka vert að rifja upp að árið 1981 samþykkti allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna yfirlýsingu um útrýmingu alls umburðarleysis vegna trúar þar sem fjallað er sérstaklega um rétt forráðamanna barns til að skipuleggja líf barnsins í samræmi við eigin trú og sannfæringu um siðferðislega kenningu. Kveðið er á um rétt barnsins til fræðslu í samræmi við óskir foreldra sinna en þó tekið fram að börn skuli ekki þvinguð til að þiggja slíka fræðslu gegn vilja sínum og að grundvallarreglan um það sem barninu er fyrir bestu höfð að leiðarljósi. Í lokamálsgrein ákvæðisins er tekið sérstaklega fram að iðkun trúar þeirrar sem barnið er alið upp í megi ekki valda skaða á líkamlegu eða andlegu heilbrigði barnsins eða hamla fullum þroska þess. Er þar aftur vísað til þess að slíkar takmarkanir skuli vera samkvæmt lögum og einungis ef nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi. Í þessari umræðu um umskurð drengja kemur líka til réttur barna til friðhelgis einkalífs samkvæmt 8. gr. mannréttindasáttmálans. Þar er undir ákvæði sem t.d. varðar læknismeðferðir eða rannsóknir sem eru framkvæmdar án samþykkis viðkomandi. Umskurður mjög ungra drengja kemur enn fremur í veg fyrir að þeir fái að njóta réttar síns samkvæmt 9. gr. um trúfrelsi, 12. gr. barnasáttmálans og svo framvegis. Það eru margar greinar sem við höfum undirgengist sem standa algerlega með þessu frumvarpi. Hins vegar má svo velta fyrir sér, eins og hv. framsögumaður velti upp og nefndin tekur til umfjöllunar, refsirammanum, hvort hann sé of þungur. Ég hef ekki trú á öðru en að í þeim umsögnum sem berast um málið og varða eitthvað annað en trúmál, ef fólk horfir fram hjá því, þá fáum við einhverjar nálganir í því, hvort fólk telur þetta of mikið eða hvað. Þetta mál hefur vakið rosalega miklu athygli. Það er að verða vitundarvakning í kringum allt það sem þetta mál snýr að, um það sem gert hefur verið í aldir og þarf ekki endilega að halda áfram að gera, alls ekki. Við eigum að breyta í átt til hins betra ef við fáum upplýsingar um að þessi aðgerð sé ekki vörn við því sem talið var og iðkað er enn þá í sumum löndum þar sem fólki er beinlínis sagt að þetta sé vörn gegn HIV og þess vegna eru þessar aðgerðir framkvæmdar. Við vitum betur. Það er kannski fræðslan sem þarf að eiga sér stað. #metoo-byltingin tók of langan tíma. Það tók of langan tíma að allt þetta kæmi upp á yfirborðið. Það er gjarnan þannig þegar kemur að málefnum sem snerta trúarbrögð heimsins að margt hefur fengið að grassera of lengi án þess að vera endilega fólki almennt til heilla. Ég vona að þetta frumvarp fái málefnalega og góða umræðu í nefndinni. Ég er mikið búin að velta fyrir mér hvort málið þurfi að þroskast eða ekki og hef sveiflast fram og til baka. Ég held að umsagnir verði fljótar að berast því að þetta er búið að vera svo lengi í umræðunni, meira að segja áður en mælt var fyrir málinu. Ég vona að við náum að afgreiða það með skynsamlegum hætti frá þinginu.
Herra forseti. Þetta er um margt athyglisvert frumvarp. Ég hef sagt það áður, m.a. í útvarpsþætti með hv. þm. og 1. flm. Silju Dögg Gunnarsdóttur að þetta er mál þvert á flokka, þvert yfir allt samfélagið og er áhugavert hvernig við leysum það út frá heimspeki og trúfrelsi og að borin sé virðing fyrir því hvernig maður fæðist, hver einstaklingur. Ef umskurður drengja tengdist ekki beint trúarathöfnum og trúfrelsi værum við ekki að diskútera þetta, þá væri þetta bara eitthvað sem við tækjum öll undir. En það gerir það. Ég viðurkenni að ég vil gjarnan fá meiri umræðu um þetta í samfélaginu. Ég vil gjarnan að haldið verði málþing og að við reynum að kryfja þetta betur og lengur en þessar vikur hér í þinginu. Að því sögðu finnst mér mikilvægt að draga fram að trúfrelsi yfirtrompar ekki rétt einstaklinga til að vera þeir sjálfir allt frá fæðingu. Það er síðan þeirra, þegar þeir eru 18 ára, að ákveða hvernig þeir verða og hvað þeir ætla að gera. Á hinn bóginn finnst mér, eins og margir hafa bent á, að verið sé að glæpavæða þessa athöfn. Það er það yfirbragð sem tengist líka umræðunni um trúfrelsi sem mér finnst miður. Ég vil því spyrja hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur hvort hún sé sammála mér um að það verði skoðað hvort þetta eigi að vera í almennum hegningarlögum. Er hægt að hafa þetta annars staðar í lögum þannig að það sé skýrt kveðið á um það, eins og [[Forseti hringir.]]hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson kom inn á áðan, að við höfum ákveðin prinsipp varðandi aðgerðir á nýfæddum börnum? Fyrsta spurningin, og síðari koma á eftir: Á þetta virkilega heima í almennum hegningarlögum?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það eru þessar hefðir sem við stöndum frammi fyrir, trúarhefðir eða annars konar hefðir eins og hér hefur verið rætt töluvert í dag. Ég lauk máli mínu áðan á því að segja varðandi þessi mál að við þurfum að horfa til þeirrar þekkingar og vitneskju sem við höfum í dag. Ég tek undir að við værum ekki að ræða þetta ef þetta snerist ekki um trú. Allt sem snýr að trú vekur yfirleitt upp miklar umræður, alveg sama um hvað er rætt hverju sinni. Og ég er sammála þingmanninum um að þetta yfirtrompar ekki mannréttindin. Það er kannski það sem er svo mikilvægt í þessu. Að glæpavæða athöfnina? Mér finnst ekki að við séum að því. Það má vel vera að þetta gæti átt heima annars staðar en í almennum hegningarlögum, en ég veit ekki alveg hvar. Það er rétt að við gætum sett einhvers konar lög, einhverja upptalningu á því hvað bannað er að gera við nýfædd börn, samanber intersex-frumvarpið sem heilbrigðisráðherra er með í smíðum og kemur vonandi fram. Þar verður tekið á slíku. Ég veit ekki hvort þetta ætti eitthvað frekar heima þar en hér. Það getur vel verið að það komi í ljós í umræðum í nefndinni að fólki finnist að það sé betur sett þar. Ég hef ekkert sérstaklega leitt hugann að því, ég játa það bara, í hvaða lagabálki nákvæmlega þetta eigi heima. Við viljum gera það refsivert að þetta sé gert hér á landi. Svo getum við deilt um refsirammann, hvort hann sé of þungur. [[Forseti hringir.]]En alla vega sjáum við til hvað nefndin segir. Ég tek ekki afstöðu til þess.
Forseti. Um er að ræða stórt prinsippmál sem við þurfum að taka lengra og gefa okkur tíma til að gera það. Það er verið að glæpavæða þessa aðgerð að hluta með því að segja að hún varði fangelsi allt að sex árum. Þetta er athöfn sem hefur verið trúarathöfn í gegnum tíðina. Það er verið að leggja þetta að jöfnu við umskurð á kynfærum stúlkubarna. Mér finnst ekki rétt að fara þá leið. Í öðru lagi vil ég líka undirstrika að mér hugnast ekki að umskurður á drengjum sé leyfður út af þeirri meginreglu að við eigum alltaf að huga að hag barna, þeirra er æðsti rétturinn. Þannig að allur vafi sé tekinn af af minni hálfu. Í ljósi þess frumvarps sem er að koma út um intersex-mál frá heilbrigðisráðherra tel ég að við eigum að gefa okkur tíma. Sama hvað hver segir þá tengist þetta trú og trúarlífi sem er líka grundvallaratriði í stjórnarskrá okkar. Þá er mikilvægt fyrir okkur á þingi að vanda til verka. Ég hef trú á að flest séum við sammála í þessu. Ég hef ekki heyrt marga mæla með því að umskurður drengja sé leyfður. Ég hef ekki enn heyrt þingmann tala í þá veru. Finnum frekar þann flöt sem er réttur. Það er líka mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að við séum ekki að gefa út merki um að við lítum ákveðna trúarhópa, múslima, gyðinga, öðrum augum en aðra. Ég vara við því að við förum þá leið. Ég fagna þessari umræðu, finnst hún einstakt tækifæri fyrir okkur þingmenn til að takast á við heimspekileg atriði en líka grundvallaratriði í okkar samfélagi. En við verðum við að fara réttu leiðina, vanda okkur og kalla til öll sjónarmið, en auðvitað eiga sjónarmið barnsins að ráða öllu í þessu.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum aftur. Við megum heldur ekki gleyma því að umskurður kvenna eða stúlkna er ekki bara af einni tegund, það eru því miður nokkrar tegundir af slíkum umskurði, misógeðfelldar. Fyrir mér snýst þetta um að hvort tveggja er óafturkræft. Af hverju er refsivert að gera eitthvað óafturkræft við stelpur en ekki stráka? Það má alveg velta því þannig upp. Mér finnst þetta vera brot gegn barninu. Það er ekki nógu gamalt til að samþykkja þetta eins og þetta tíðkast í dag. Það má líka velta upp trúarlegri spurningu, til þeirra sem trúa því að við séum gerð af guði: Er hann þá að láta okkur fá einhvern óþarfa utan á okkur? Þarf að fjarlægja eitthvað ef svo er ekki? Mín skoðun er sú að það á almennt að halda sig frá kynfærum annarra, það er bara prinsippið, nema leyfi sé gefið, jafnvel þó að um sé að ræða foreldra sem vilja gera eitthvað vegna þess að þeir fæddust inn í eitthvað og trúa einhverju. Ég tek undir það með hv. þingmanni, og ég heyri að við erum öll sammála um það, að réttur barnsins er mestur. En ég get ekki fundið inni í mér að það eigi að vera minna refsivert að fara í óafturkræfa aðgerð á drengjum en stúlkum. Þegar er talað um að þetta sé ekki jafn alvarlegt - þetta er samt óafturkræft. Um það snýst málið. Viðkomandi drengur getur ekki fengið á sig forhúðina aftur ef hún er einu sinni tekin. Það er það sem við eigum að hafa í huga. Mér finnst að þetta eigi að vera jafn refsivert og hitt þó [[Forseti hringir.]]að ég geti alveg tekið undir að við getum skoðað refsirammann.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur, flutningsmanni þessa frumvarps, fyrir að leggja frumvarpið fram, sem hún gerir hér með átta öðrum þingmönnum, en ekki síður fyrir að vekja máls á þessu málefni sem réttilega hefur vakið okkur til umhugsunar um ævaforna siði sem eru okkur ókunnugir að meira eða minna leyti. Ég vil einnig lýsa yfir sérstakri ánægju með hversu margir hafa tekið hér til máls og haft skoðun á frumvarpinu og efni þess og spurt spurninga, erfiðra spurninga. Hér er um breytingu á 1. mgr. 218. gr. hegningarlaga að ræða þar sem bætt er við fyrra ákvæði, sem sett var 2005, þar sem refsing var lögð sérstaklega við limlestingum á kynfærum kvenna. Það er sem sagt verið að breyta fyrri lið ákvæðisins en seinni liðurinn er látinn halda sér. Í þessu máli lýstur saman menningarheimum í trúarlegum skilningi og engu öðru. Trúarkreddur eru sem betur fer á undanhaldi í samfélagi okkar eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson rakti hér áðan. Við eigum auðvitað ekki að samþykkja slíkt ef það stefnir í voða heilsu barna okkar, heilsu ómálga barna. Ef við reynum að setja þetta í eitthvert samhengi - ég var að reyna að láta mér detta í hug eitthvað sambærilegt, eitthvað af svipuðum toga - þá mætti hugsa sér að hér yrði stofnaður trúarhópur og einn siður hans væri að skera geirvörturnar af barnungum drengjum. Þetta er svipuð aðgerð. Geirvörtur á karlmönnum eru ekki nauðsynlegar nema þá helst til fegurðar og nokkurs yndisauka. Ég er ekki í nokkrum vafa um að slíkt athæfi yrði fordæmt, litlu skinnunum sýnd hin mesta samúð, auk þess sem foreldrunum yrði refsað eftir gildandi hegningarlögum. Samkvæmt núgildandi lögum er þetta refsivert nú þegar, óheimilt. Við getum ímyndað okkur að maður ráðist á annan mann og skeri af honum forhúðina. Þar er klárlega um hegningarlagabrot að ræða sem hefði alla burði til að fara fyrir dómstóla. Látum vera ýmsar spurningar um kæru eða frumkvæði ákæruvaldsins við að taka slíkt brot til rannsóknar að eigin frumkvæði. Það er næsta víst að lögreglan tæki slíkt mál til rannsóknar eftir kæru þess sem fyrir yrði. Alveg örugglega. Og jafnvel einnig að eigin frumkvæði ef hún yrði þess áskynja, þó ekki væri nema vegna aðferðarinnar sem beitt væri, nú eða tækjanna sem notuð væru. Það yrði þá eins og endranær erfitt að rannsaka slíkt brot ef sá sem yrði fyrir árásinni vildi ekki kæra. Þá yrði sönnunarvandamál og hugsanlegt samþykki og eitthvað slíkt. Það eru allar líkur á að slíkt brot fengi hefðbundna meðferð í refsivörslukerfinu og hinn brotlegi hlyti dóm að lokum og refsingin yrði ákveðin samkvæmt 218. gr. Ef móðir kærði föður fyrir að umskera ungan son þeirra hjóna, ef það myndi nú gerast hér, hvernig yrði farið með slíkt mál í kerfinu í dag, samkvæmt núverandi lagaumhverfi? Ég er ansi hræddur um að lögregluyfirvöld yrðu að rannsaka málið. Þrátt fyrir ýmsar skiljanlegar, eða ekki skiljanlegar, afsakanir af trúarlegum ástæðum, sem yrðu bornar fram, væri ansi líklegt að umskurðurinn lenti að lokum í ákæruskjali sem líkamsárás. Spurningunni um hvort hér sé verið að gyrða sig bæði með belti og axlaböndum held ég að sé rétt að svara með því að svo sé. En það breytir ekki því að unnt er að finna fleiri dæmi um slíkt í refsilögum. Ég sé ekkert að því að frumvarpið nái fram að ganga og ákvæðið taki gildi þrátt fyrir það sem ég var að nefna. Þarna er einungis verið að árétta þessa tilteknu aðferð við líkamsárás og sérgreina hana. Ég hef í raun ekkert sveiflast í þessu máli. Ég er einfaldlega í grunninn andvígur því að gerðar séu óafturkræfar, ónauðsynlegar og blóðugar, í flestum tilfellum sársaukafullar og í sumum tilfellum hættulegar, aðgerðir á börnum eða hvítvoðungum. Hvítvoðungur og ónauðsynleg aðgerð á kynfærum hans er ekki í boði að mínu mati, sérstaklega er þetta þó subbulegt ef hugsað er til þess að stundum eru aðstæður í kringum þessar aðgerðir afar bágbornar. Hnífurinn er ef til vill ryðgaður og í höndunum á tinandi gamalmenni. Ég vil endurtaka það sem ég sagði í upphafi: Ég fagna frumvarpinu og umræðunum sem hafa skapast, þær hafa verið gagnlegar. Þær hafa líka verið athyglisverðar. Ég hlakka til að heyra þá umræðu sem mun án efa skapast á næstu vikum um efni þessa frumvarps.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hann bar fram nokkrar spurningar sem hafa komið fram áður í umræðunni og við þurfum að svara. Ég geri ráð fyrir að þegar málið er gengið til nefndar fari nefndin vel yfir þær spurningar. Ein spurningin er sú hvort slík löggjöf, sem nú er lagt til að verði samþykkt, sé nauðsynleg yfir höfuð, hvort ekki sé nú þegar refsivert að umskera drengi. Ég hef rætt við nokkra lögfræðinga og spurt út í þetta. Það eru skiptar skoðanir um það, þetta er ekki skýrt. Þess vegna er mjög mikilvægt að fá úr þessu skorið þegar nefndin er komin með málið til sín. Ég hef líka spurt: Þegar lögin voru sett 2005, um bann við umskurði á stúlkum og konum, var þá þörf á þeim? Er ekki alltaf um að ræða brot á hegningarlögum þegar um limlestingu og líkamsárás er að ræða? Ég varpa þessu svolítið til baka til þingmannsins og langar að fá hans skoðanir á þessu. Nú hafa nokkrir þingmenn, sem hér hafa talað í dag, líka nefnt refsirammann og hvort rétt sé að leggja þetta mál fram á annan hátt. Mig langar til að heyra skoðun þingmannsins á því hver sú leið mögulega væri. Í frumvarpinu eins og það er lagt fram nú er í raun einungis gerð ein orðalagsbreytingu á núgildandi lögum frá 2005, orðinu stúlka er breytt í barn. Það er eina breytingin á núgildandi lögum. Ég velti því fyrir mér hvort rétt væri að hafa aðra grein sem gilti þá einungis um drengi og hafa þá annan refsiramma fyrir brot gegn þeim að mati þingmannsins.
Virðulegi forseti. Ég þakka frummælanda málsins, hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur, fyrir spurningu hennar. Ég held að þegar lögunum var breytt 2005, og stúlkurnar teknar sérstaklega inn og þetta sett inn í lögin, hafi menn bara ekki haft hugmyndaflug eða hugkvæmni til að setja drengina inn. Ég myndi giska á það þó að ég hafi ekki kynnt mér það. Auðvitað er eðlilegt að setja bæði kynin þarna inn. Að sjálfsögðu. Mér finnst þetta eðlileg breyting og alls ekki að hafa þetta í tveimur ákvæðum eða tveimur málsgreinum og aðgreina þannig stúlkur og drengi. Ég er algerlega sammála eins og þetta er orðað núna, að kynfæri allra barna, hvort sem um er að ræða stúlku eða dreng, eigi að vera þarna inni á jafnréttis- og jafnræðisgrundvelli. Að sjálfsögðu. Að þetta sé nú þegar refsivert? Hv. þingmaður segir tvennum sögum fara af því hvort svo sé. Ég held, eins og ég tók fram í minni ræðu nokkuð ítarlega, að þetta sé refsivert nú þegar. Hins vegar er algengt að árétta og sérgreina ákveðin atvik, ákveðin brot, og taka út úr heildarrammanum. Ég gæti hugsanlega nefnt dæmi um það í hegningarlögum, eins og morð. Ákveðnar týpur og tegundir af manndrápum eru teknar út fyrir sviga og settar í aðra grein. Þetta er ekkert nýtt og það er örugglega hægt að finna fjöldamörg önnur dæmi um þetta. Það kemur ekkert í veg fyrir það. Það er bara verið að árétta þetta, beina sjónum að þessu. Þetta er í ákveðnum trúarhópum eins og við vitum. Þá beinist kastljósið að þessu. Þannig að ég held að þetta standi ekki í vegi fyrir frumvarpinu.
Hæstv. forseti. Þingmaður nefndi í svari við fyrra andsvari að hann teldi hreinlega að menn hefðu gleymt að nefna drengina í lögunum sem sett voru 2005, eðlilegra hefði verið að þá hefði einfaldlega verið sett bann á slíkar aðgerðir á börnum hvors kyns sem þau eru. Mér finnst sjálfri eðlilegt óháð öllu, hvort sem við köllum aðgerð umskurð eða annað, að ónauðsynlegar aðgerðir á börnum séu bannaðar. Yfirlýsingar lækna sýna okkur að læknarnir, sem eru þeir aðilar sem eiga þá að gera þessar aðgerðir á börnunum, væntanlega, miðað við okkar lagaumhverfi, nema við viljum leyfa trúarleiðtogum með enga læknisfræðimenntun að gera slíkar aðgerðir í heimahúsum. Það gæti orðið niðurstaðan hér á Alþingi. Alþingi er með málið hjá sér. Ef þessir aðilar hafa sérfræðikunnáttuna og vinna samkvæmt ákveðnum skuldbindingum, um að skaða ekki, hljótum við að þurfa að hlusta á þá. Það hlýtur bara að vera ósiðlegt að öllu leyti að gera ónauðsynlegar aðgerðir á börnum, óháð tegund þeirra. Mig langar að spyrja þingmanninn: Ef umskurður á drengjum tengdist á engan hátt trúarbrögðum, siðvenjum eða slíku, telur þingmaðurinn þá ekki líklegt að þetta hefði verið bannað 2005? Því að ég held að drengirnir hafi ekki gleymst 2005. Ég held að þetta hafi verið gert af meðvituðum ástæðum. Nú erum við með ákveðnar röksemdarfærslur, sterkar röksemdarfærslur, fyrir því að bann á umskurði á drengjum brjóti ekki á trúfrelsi foreldra. Er þá nokkur ástæða fyrir okkur að leyfa þessar aðgerðir áfram?
Virðulegi forseti. Það er gott að fá upplýsingar um að drengirnir hafi ekki gleymst 2005, mér var ókunnugt um það. [[Gripið fram í.]]Ef það er rétt er ég kannski enn meira hissa og tel enn meiri ástæðu til að frumvarpið fái þá umræðu og afgreiðslu sem ég vona að verði, eins og vera ber. Við eigum auðvitað ekki að gera upp á milli kynjanna, alls ekki. Það er fráleitt. Það á það sama að ganga yfir bæði kynin. Ég vil undirstrika það hér í lokin að þessi aðgerð eins og hún hefur verið gerð - og þá er ég ekki að tala um aðgerð í læknisfræðilegum tilgangi, sem hefur stundum reynst nauðsynlegt að gera á drengjum, forhúðaraðgerðir, ég hef engar athugasemdir við það enda er það rökstutt sérstaklega fyrir hverja aðgerð af hverju það er - af trúarlegum ástæðum, hún er langoftast ónauðsynleg fyrir barnið. Þetta er óafturkræft. Barnið getur ekki snúið til baka þótt það vilji síðar meir. Þetta er sársaukafullt - við höfum lesið og heyrt sögur af börnum grátandi dögum saman með kvalir - þetta er blóðugt og síðast en ekki síst er þetta hættulegt. Við höfum heyrt fjöldamargar sögur um að börn hafi fengið sýkingar og jafnvel dáið, sögur utan úr heimi þar sem þetta á sér stað.
Virðulegur forseti. Ég hef skráð mig á frumvarpið og styð það heilshugar. Það tók mig ekki nema sekúndubrot að ákveða að styðja það algjörlega. Ég hafði ákveðnar ástæður fyrir því sem ég ætla ekki að tilgreina hér. Ég hóf þessa umræðu í hádeginu í dag fyrir svo til tómum sal en síðan hafa spunnist góðar umræður um þetta. Hv. þm. Guðmundur Andri Thorsson fór meðal annars að líkja þessu máli við hálskirtlatöku. Fyrsta minning mín frá því að ég var þriggja ára barn er um svæfingargrímu sem var sett yfir andlitið á mér til að svæfa mig fyrir hálskirtlatöku. Skelfing mín yfir því er enn múruð í huga mér. Það sýnir hvernig hugurinn er að ef ég reyni að rifja upp bestu minninguna mína þá kemur upp atvik sem gerðist tveimur til þremur árum seinna; þá var ég með afa mínum á spegilsléttum firði, í Álftafirði, að sumri til og fékk harðfisk. Sú minning er góð og hún er líka í mínum huga, en samt er slæma minningin alltaf fastari inni. Það er ekki hægt að líkja umskurði við það að taka hálskirtla. Ég var mjög veikur, var alltaf veikur, frá fæðingu þar til hálskirtlarnir voru teknir og því fylgdu ýmis vandamál. Foreldrar mínir gerðu það af góðmennsku að reyna að lækna mig. Það að líkja þessu tvennu saman er alveg út í hött. Líka í sambandi við bólusetningar og annað. Ég vildi bara koma þessu að. Ég á sæti í allsherjar- og menntamálanefnd og þangað fer þetta mál; ég mun fylgja því eftir þar. Ég styð þetta mál algjörlega og vil þakka frummælanda, Silju Dögg Gunnarsdóttur, fyrir að hafa komið því á dagskrá.
Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á því að þakka hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur fyrir að setja þetta mál á dagskrá. Ég held að umræðan hér í dag og kannski ekki síst sú umræða sem frumvarpið hefur fengið í samfélaginu öllu, ekki bara hér á Íslandi heldur víða, sýni glöggt að þörf er á henni. Ég fagna því að frumvarpið sé lagt hér fram. Ég er ekki einn af flutningsmönnum og verð að viðurkenna að ég er ekki alveg búin að móta mér skoðun á því hvort ég myndi styðja það óbreytt eða ekki. Þó hnígur mun fleira í þá átt að ég myndi styðja frumvarpið. Hæstv. forseti. Mér þykir þessi umræða hér í dag hafa verið býsna málefnaleg og góð. Ég vil þakka fyrir það og í ljósi þess að nú er dagur hróssins vil ég hrósa hv. þingmönnum, sem tekið hafa þátt í umræðunni, því að mér hefur fundist hún vera málefnaleg. Ég held að það sé einmitt svona sem við eigum að vinna í þessum góða sal. Það er reyndar eitt, það er nú reyndar margt, sem ég ætla að nefna sérstaklega sem ég hugsa dálítið um í tengslum við þetta mál og reyndar líka annað mál. Ég hef hér flutt þingsályktunartillögu um dánaraðstoð. Inn hafa komið umsagnir frá aðilum, hvort sem þeir eru hér á landi eða erlendis, sem segja að svona mál eigi ekki að vera á dagskrá hér, og vilja með einhverjum hætti beita valdi sínu til að taka málið af dagskrá hjá lýðræðislega kjörnum fulltrúum á Íslandi, það er eitthvað sem hræðir mig mjög og fær mig til að segja: Við eigum að standa í lappirnar og taka þá umræðu sem við viljum taka hér, því til þess erum við kosin. Ég hjó eftir þessu í umsögnum og tölvupóstum sem við höfum fengið um þetta frumvarp. Svo hef ég líka séð umsögn um þingsályktunartillögu um dánaraðstoð sem fer í sama farveg, að þetta sé ekki mál sem eigi að vera til umræðu í þessum fína sal. Að þessu sögðu verð ég líka að viðurkenna að þessi umræða gerir það að verkum að maður veit orðið meira en maður hafði áhuga á áður að vita um þessa aðgerð sem er umskurður á karlmönnum eða ungum drengjum. Mig langar, með leyfi forseta, að fá að lesa upp sögu sem ég fann á veraldarvefnum, á Facebook-síðu Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, fyrrverandi þingmanns og ráðherra, undir fyrirsögninni Saga af umskurði, með leyfi forseta: „Þegar ég bjó í Bandaríkjunum fyrir rúmum tveimur áratugum var mér boðið í „umskurðarhátíð“ til vina minna sem voru gyðingar. Þau höfðu nýlega eignast dreng og samkvæmt trúarhefðum átti að umskera drenginn í votta viðurvist á áttunda degi. Þetta var mikill hátíðisdagur, fjölskyldu og vinum boðið til veislu um hádegisbil þar sem veisluborð svignuðu af alls konar veitingum. Sjálf athöfnin fór fram í stofunni hjá þeim, einmitt við hliðina á matarhlaðborðinu. Ég viðurkenni að ég og vinkona mín, sem vorum einu gestirnir sem ekki voru gyðingatrúar, vorum aðeins kvíðnar. Auðvitað fyrir hönd litla drengsins en einnig höfðum við áhyggjur af því hvernig okkur gengi að halda kúlinu (og morgunmatnum) yfir þessu öllu saman. En við hugsuðum með okkur að þetta hefði verið gert svo öldum skipti og að rabbíinn hlyti að kunna til verka. En svo kom rabbíinn og þá fyrst fór um okkur. Hann var háaldraður, titrandi og skjálfhentur. Hann kunni svo sannarlega til verka, leit reyndar út fyrir að hafa persónulega séð um þessar athafnir svo öldum skipti. Hann stillti sér upp við veisluborðið, dró upp risastór skæri, blessaði barnið í bak og fyrir og dembdi sér svo í verkið. Við vinkonurnar tókum andköf þegar stóru skærin nálguðust hið pínulitla líffæri drengsins ... í skjálfandi höndum hins aldraða trúarleiðtoga. Skerandi öskur barnsins og snökt móður hans (sem var ekki fædd inn í gyðingatrú en hafði nýlega tekið hana upp) er það sem ég man næst. Og svo þegar rabbíinn klárar verkið, setur blóðugt viskustykkið með blóðuga stykkinu úr drengnum, sem leit út eins og ferskur calamari, frá sér á matarborðið. Og skömmu síðar var fólki boðið að gjöra svo vel. Við vinkonurnar þurftum aðeins að jafna okkur á þessu og ég viðurkenni að matarlystin var ekki mikil. Enda höfðum við lítinn tíma til að borða þar sem við vorum uppteknar við að sinna móðurinni, sem var algjörlega óhuggandi og sannfærð um að drengurinn litli myndi þurfa sálfræðihjálp alla ævi til þess að komast yfir þetta áfall.“ Þessi saga fékk mig reyndar til að hugsa. Ef slík athöfn ætti sér stað í húsi hér á Íslandi er það raunverulega svo að það myndi ekki stangast á við íslensk lög? Í ljósi þeirrar umræðu sem sprottið hefur upp hér í dag hafa margir viljað færa fyrir því rök að svo kunni að vera að aðgerðir af þessu tagi, sérstaklega þegar þær eru gerðar af ófaglærðum í heimahúsi, brjóti í bága við íslenska löggjöf. Ég verð eiginlega að viðurkenna að ég vona að svo sé. Ég held að það sé hollt og gott fyrir okkur að taka þetta frumvarp áfram, að það fari til nefndar og fái málefnalega umræðu þar. Ég sé að þó nokkrar umsagnir hafa borist við það nú þegar. Ég geri ráð fyrir því að þeim muni fjölga verulega þegar málið fer í formlegt ferli og aðilum verður boðið að tjá sig sérstaklega um málið. Ég hallast reyndar að því að það kunni að vera að þessir hlutir séu ekki leyfðir samkvæmt íslenskri löggjöf, en í ljósi þess að við erum engu að síður að ræða það þurfum við að skera úr um það hvort svo er. Nú veit ég að þessi saga er ekki endilega, eða ég veit það reyndar ekki, en ég ímynda mér það, dæmigerð um þessa aðgerð, en það er augljóst að svona lagað þekkist. Það þekkist í Bandaríkjunum sem er ríki sem við berum okkur oft saman við í ýmsum málum. Þetta gæti þá allt eins gerst í Danmörku, Noregi, Svíþjóð, Finnlandi og þá kannski á Íslandi. Hvernig myndum við þá bregðast við ef svo væri? Ég hallast að því að í einu öllu eigum við alltaf að hlusta á og bera virðingu fyrir réttindum barnanna. Þó að við séum hér að ræða um mjög viðkvæm mál, trúfrelsi og hefðir, hlýtur það engu síður að vera svo að rétturinn sé barnsins og að barnið geti þegar það kemst á ákveðinn aldur ákveðið sjálft fyrir sig ef það óskar eftir slíkri aðgerð. Ég held ég hafi þetta ekki lengra. Ég ítreka þakkir mínar til fyrsta flutningsmanns tillögunnar og þeirra sem hafa tekið þátt í umræðunni hér í dag. Mér þykir hún hafa verið málefnaleg og góð.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur um það að umræðan í dag hefur verið mjög góð og málefnaleg. Hér hafa menn, flestallir, sleppt furðulegum fullyrðingum. Mig langar líka til að taka undir það með þingmanninum að hlutverk Alþingis er mjög mikilvægt. Sumir hafa einmitt sagt við mig og hv. þingmann: Af hverju að taka þetta mál, af hverju ekki hitt og annað? Við erum náttúrlega með fjölmörg mál hér til umfjöllunar hverju sinni. Þó að þetta mál hafi fengið umtalsverða athygli er ekki þar með sagt að þetta sé eina málið sem við erum að tala um hér í þingsölum. Við þingmenn þurfum að vera leitandi og þurfum að vera opin og horfa á hvað er að gerast í öðrum löndum til að við getum þróað okkar eigið samfélag. Það er okkar hlutverk að draga flóknar og erfiðar umræður hingað inn í þingsalinn. Okkar starf snýst ekki bara um það að afgreiða lagfæringar á gömlum lögum frá ráðherrum. Það er ekki okkar hlutverk. Við eigum að taka umræðuna og reyna á okkur. Við eigum að vera opin. Sumir hafa sagt hér í dag að málið þurfi að þroskast. Ég tek undir það. Ég bind miklar vonir við nefndavinnuna sem er fram undan, að þar fáum við úr þessum hlutum skorið sem við erum að veltast með, með refsirammann og hvort þetta sé nú þegar bannað eða hvernig við myndum bregðast við ef þetta kemur upp. Ég tel að þetta sé akkúrat rétti vettvangurinn. Ég held að fleiri blaðagreinar og fleiri komment á Facebook komi okkur ekki áfram í þessari umræðu. Alþingi er rétti vettvangurinn. Ég vil bara segja að ég er að mestu leyti mjög ánægð með þá sem hafa talað um þetta. Ég þakka fyrir það.
Virðulegi forseti. Ég tek undir það og ég dáist að því að hv. flutningsmaður sé opin fyrir því að frumvarpið kunni að taka breytingum, að það þurfi að fara í þá þinglegu meðferð sem fram undan er. Ég hef líka skilning á þeim sem hafa komið hingað upp og bent á þetta varðandi refsirammann, hvort þetta sé rétta staðsetningin. En ég tek líka undir það sem ég hef heyrt hér í umræðunni - ég veit svo sem ekki hvar annars staðar þetta ætti að vera - um jafnréttismál, um jafnrétti kynjanna; þegar við erum á einum stað að banna umskurð á stúlkubörnum, hvort drengir eigi þá að vera undanskildir. Ég tek undir það. Mér finnst mörg sterk rök hníga í þá átt að rétt sé að hafa þetta með þeim hætti.
Hæstv. forseti. Þegar ég fór að skoða þetta mál á sínum tíma, sem var í fyrrahaust, voru nokkrir möguleikar fyrir hendi; það var spurning um barnalögin eða hegningarlög og þessa tilteknu grein. Við erum með lögin frá 2005 um þessa tilteknu aðgerð á stúlkum og konum - ég get tekið undir það að mögulega er eðlismunur á þessum aðgerðum, en báðar brjóta þær á réttindum barnsins og eru óafturkræfar, valda ónauðsynlegum sársauka og eru mögulega hættulegar - og því fannst mér það skrýtið, þegar ég fór að velta því fyrir mér hvernig væri best að gera þetta, að búa til sérstaka lagagrein sem gildir einungis um slíkar aðgerðir á drengjum og hafa þá annars konar refsingu, sektarákvæði, færri ár eða hvað. Ég er ekki hér til að dæma í þessu máli. Ég legg málið fram til umræðu ásamt öðrum og til frekari vinnslu, vegna þess að ég treysti Alþingi best til þess að finna út úr þessum flóknu atriðum. Þetta eru lagatæknileg atriði og þarna eru alls kyns hlutir, eins og margir hafa bent á; þarna erum við komin inn í trú og heimspeki og sögu og hvaðeina og tilfinningamál. Þetta er erfitt. Ég er opin fyrir góðum hugmyndum, en finnst samt eitthvað rangt við það að hafa annars konar refsingu fyrir brot gegn drengjum sem eru börn. Börn eru börn, og mér finnst eitthvað rangt við annars konar refsingu fyrir brot gegn stúlkum fyrir sams konar aðgerð þó að líffærin séu ólík.
Virðulegi forseti. Ég tek undir þetta með hv. þingmanni og hef þar af leiðandi skilning á því af hverju hún hefur sett þetta upp með þessum hætti. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur boðað frumvarp um intersex og þegar sú vinna stóð yfir hér á síðasta kjörtímabili sat ég alla vega einn fund með hópi þingmanna sem hafði hug á að vera með í slíku frumvarpi. Ef ég man rétt þá var þar verið að tala um blátt bann við því að eiga við kynfæri barna með einhverjum hætti ef ekki væru fyrir því læknisfræðileg rök. Eins og hv. þingmaður segir þá kann vel að vera, og það hefur kannski komið fram í umræðunni í dag, að þetta mál þurfi að þroskast eitthvað; að þessi umræða sé af hinu góða, en það þurfi kannski enn frekari þroska, bæði út í samfélaginu og hér innan þings. Það má líka velta því fyrir sér hvort það frumvarp, þegar það kemur fram, taki mögulega á þessu máli. Þá kann líka að vera mjög gott að við séum búin að taka þessa umræðu um umskurð drengja áður en að því kemur, því það verður eflaust enn flóknara og þar koma enn önnur álitamál upp, önnur en þau sem lúta að því - sem er þó mjög stórt mál og veigamesti þátturinn í þessu, held ég - að eiga við líkama barna á óafturkræfan hátt. Ég hallast að því að það séu stærstu rökin í málinu. En eins og allir aðrir sem hafa tjáð sig hér í dag þá áttum við okkur á því að um býsna flókið mál er að ræða og full ástæða til að gefa ákveðið rými fyrir umræðuna, bera virðingu fyrir skoðunum allra sem kunna að tjá sig um málið. En stóra málið finnst mér líka vera það að Alþingi Íslendinga getur ekki og á aldrei að sætta sig við það að aðrir aðilar segi að þetta sé ekki mál sem megi ræða hér inni. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Mig langar að byrja á að þakka hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur fyrir að mæla fyrir þessu máli; þetta er mjög áhugavert mál í marga staði. Hér takast á mismunandi sjónarmið varðandi mörk trúfrelsis og mannréttinda, með hvaða hætti við eigum og megum grípa inn í með löggjöf þegar kemur að þessum mikilvægu þáttum sem við viljum virða. Mér finnst mjög mikilvægt í upphafi umræðunnar, sem mér finnst almennt hafa verið mjög góð, að við gætum okkar á því að fordæma ekki siði eða hefðir með einhverjum hætti en á sama tíma megum við heldur ekki óttast að stíga inn og segja hvar við teljum eðlilegt að mörk séu dregin. Mér finnst hafa náðst hér góð samstaða um að við viljum draga þessi mörk hvað varðar börn og sjálfsákvörðunarrétt barnanna sjálfra, þ.e. að ekki séu gerðar óafturkræfar aðgerðir á börnum, sérstaklega á viðkvæmum stöðum eins og kynfærum þeirra, án þess að þau séu komin til vits og ára og geti sagt til um vilja sinn í málinu. Ég hef ákveðnar efasemdir bæði varðandi refsiramma og hvar þetta eigi heima í lögunum. Á þetta heima í almennum hegningarlögum? Hver ætti refsiramminn að vera? Eða ættum við að nálgast málið á annan hátt? Ég tel mikilvægt að þingið og nefndin gefi sér góðan tíma til að ræða það, þegar komið er út í umræðu um málið, hvar og með hvaða hætti lagaákvæðum sem þessum verður best við komið. Það væri mjög áhugavert, í ljósi umræðunnar sem hér hefur verið samhliða, um málefni intersex-barna, að við nálgumst þetta mál með almennari hætti en hér er gert. Ég sé í sjálfu sér ekki eðlismun á þeim tveimur málum og í ljósi þess að í bígerð er frumvarp hjá heilbrigðisráðherra sem snýr að málefnum intersex-barna - að reisa skorður við aðgerðum á kynfærum þeirra ef brýna nauðsyn ber ekki til - færi kannski á endanum vel á því að sameina þessi mál. Við þurfum líka að gæta þess í umræðu okkar, í þeim skorðum sem við reisum, að ekki sé verið að skerða frelsi til ólíkra siða eða hefða þegar fram í sækir, þ.e. að við séum fyrst og fremst í þessari umræðu að einbeita okkur að því að vernda barnið, tryggja réttindi þess, tryggja að barnið á síðari stigum sem stálpaður einstaklingur fái aðkomu að ákvörðun sem þessari. Að sjálfsögðu hefur fólk fullt frelsi til trúarbragða og hverra þeirra hefða eða siða sem þeim fylgja. En mér sýnist góður samhljómur um það hér í þingsalnum að þar eigi einmitt að draga línuna, að það sé alveg ljóst að barnið eða einstaklingurinn geti haft um það að segja hvort gripið sé til aðgerða af þessu tagi. Mér þætti áhugavert að heyra í hv. þingmanni og framsögumanni hvort það hafi eitthvað verið rætt við undirbúning þessa frumvarps hvar mætti draga slíka línu, hvort ætti að draga hana eða hvort við verðum einfaldlega að miða við að slíkar aðgerðir, kjósi einstaklingur að gangast undir þær, séu óheimilar fram að 18 ára aldri, fram að sjálfræði. Ég hef ákveðnar efasemdir um að leggja algerlega að jöfnu umskurð drengja og það sem við höfum í alvörunni kallað kynfæralimlestingar stúlkubarna. Ég held að við þurfum að horfa á þetta öðrum augum frá sjónarhóli karla, telja verulegan eðlismun á þessu tvennu, en þó aftur með fullri virðingu fyrir því að það ber að vernda rétt barnsins í þessu því að þetta er vissulega óafturkræf aðgerð. Umskurður er mun umfangs- og áhrifaminni aðgerð á drengjum en það sem snýr að kynfæralimlestingum á stúlkubörnum. Kannski er ágætt að hafa í huga að viðhorf mannréttindasamtaka til þessara tveggja aðgerða eru mjög ólík. Viðhorf Sameinuðu þjóðanna til umskurðar drengja og umskurðar stúlkna eru gerólík. Sameinuðu þjóðirnar berjast hatrammlega, eðlilega, gegn kynfæralimlestingum stúlkna. En síðast þegar ég vissi var enn verið að hvetja til umskurðar karla. Ég tek fram: karla, og þá er um að ræða forvörn gegn eyðnismiti til dæmis. Ég fletti því upp að Alþjóðaheilbrigðisstofnunin staðhæfir enn að það hafi töluverð áhrif, til að draga úr hættu á smiti, að karlar séu umskornir. Ég held að við verðum að horfa til þess að viðhorfin eru þarna talsvert ólík. Þess vegna finnst mér mjög eðlilegt og heilbrigt að ramma þessa umræðu frekar inn í það að við séum að verja rétt barnsins, réttindi til þess að á því sé ekki framkvæmd óafturkræf, ónauðsynleg aðgerð, hvaða nafni sem hún nefnist, hvort heldur sem um er að ræða aðgerðir á intersex-börnum eða umskurð drengja. Það er ástæða til þess, með hliðsjón af framangreindu, að gera greinarmun á þessu tvennu, kynfæralimlestingum stúlkubarna og kvenna og umskurði karla. Við þekkjum til siða í Bandaríkjunum, sem við berum okkur oft saman við, þar sem ég hygg að mikill meiri hluti karla sé umskorinn og án þess að ég heyri þessa háværu umræðu þar. Ég tek fram að ég styð þá hugsun sem er í málinu og hefur fundist mjög áhugavert að fara í gegnum það. Þegar það kom fyrst fram var ég mjög tvístígandi í afstöðu til þessa máls, hvar línurnar lægju í þessu, hvar mörkin liggja milli trúfrelsis og mannréttinda, milli hagsmuna barnsins og forræðisréttar foreldra. Það á við á fleiri sviðum. En þegar maður reynir að nálgast afstöðu í svona máli finnst mér einfaldast að nálgast það út frá hagsmunum barnsins, réttindum þess, rétti barnsins til að vera varið gegn óafturkræfri aðgerð sem það fær ekki tækifæri til að taka afstöðu til. Þar finnst mér eðlilegast að draga línuna. Refsiákvæðin, hvar þau eiga heima í löggjöfinni, er annað álitaefni. Eiga þau heima í hegningarlöggjöf eða annars staðar, barnalögum eða hvar annar staðar? Og svo aftur: Er í refsirammanum eðlilegt að gera greinarmun á milli stúlkubarna og sveinbarna? Mér finnst við fyrstu sýn ekkert óeðlilegt að það sé skoðað mjög gaumgæfilega. Ef við horfum á sjónarmið Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar og áherslur Sameinuðu þjóðanna standa rök til þess að þarna megi gera greinarmun á. Mér hefur fundist mjög jákvætt viðhorf og stuðningur við málið hér í þinginu og ég vona að frumvarp um málefni intersex-barna hljóti sambærilegan stuðning hér í þinginu þegar þau verða tekin fyrir. Vonandi mun hæstv. heilbrigðisráðherra leggja það mál fram sem fyrst. Ég held að þau séu af nákvæmlega sama meiði og þingið eigi að nálgast þau á nákvæmlega sama hátt. Kannski er þetta góða mál til þess fallið að ryðja brautina fyrir málefni intersex-barna fram veginn. Ég bíð spenntur að sjá hvernig málinu vindur fram í nefndinni en legg áherslu á að ég held að rík ástæða sé til þess fyrir þingið að taka sér góðan tíma og vanda sig sama í hvaða umgjörð við setjum þetta. En ég er viss um, miðað við þá góðu umræðu sem hér hefur verið, að okkur tekst að finna málinu góðan farveg.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og get svo sem tekið undir margt sem fram kom í henni. Mörg okkar hér inni höfum verið að velta vöngum yfir því hvar eigi að taka á þessum málum. En ég hjó eftir því að hv. þingmaður sagði að hann teldi að taka ætti á þessu með sama hætti og því sem við væntanlega ræðum hér fljótlega um intersex-fólk og aðgerðir á intersex-börnum. Talandi um eðlismun á ég líka svolítið erfitt með að segja að svona mikill eðlismunur sé á því að eiga við kynfæri stúlkubarna eða drengja. Jú, það er rétt að þessar aðgerðir á kynfærum kvenna hafa verið fordæmdar af alþjóðasamfélaginu og eru auðvitað tær hrottaskapur. Það er þó einhver stigsmunur á þeim ef hægt er að segja svo. En þá er líka spurningin: Er það kannski bara vegna þessarar menningar og hefðar varðandi umskurð sem okkur finnst að það sé svo mikill eðlismunur á þessu tvennu? Í annan stað eru börn sem fæðast með skýr kyneinkenni og við segjum: Það má ekki eiga við kynfæri þessa barns, en það má með þetta barn. Intersex-barn fæðist með óskýr kynfæri og samt má eiga við það eða ekki eftir því hvernig við afgreiðum það mál - ég verð að viðurkenna að ég á í svolitlum erfiðleikum með að setja þetta í svona box og segja að mikill eðlismunur sé á, hvað sé rétt og hvað rangt í þeim efnum.
Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég segi eins og er að mér finnst þetta vera álitaefni sem við þurfum að skoða. Það er alveg ljóst að viðhorf alþjóðastofnana til þessara tveggja aðgerða eru mjög ólík. Ég held líka, með fullri virðingu, að afleiðingarnar séu verulega ólíkar, alla vega þegar við tölum um kynfæralimlestingar á stúlkum eða konum í sinni verstu mynd; það er algerlega himinn og haf þar á milli. Vafalítið má færa rök fyrir því að verknaðurinn sé með einhverjum hætti hinn sami. Kannski er umræðan sem slík, um hvort lagaákvæði eða refsirammi eigi að vera ólík, óþörf ef við göngum út frá því að aðgerðir af þessu tagi séu ekki gerðar nema einstaklingurinn sé kominn til vits og ára og geti lýst skoðun sinni á því. Þá væri ekki verið að gera slíka aðgerð nema með samþykki. Þar liggur kannski hundurinn grafinn í þessu. Auðvitað hafa hefðir og venjur, trúarbrögð að einhverju marki, áhrif í þessu en ég horfi til dæmis til þess sem maður upplifir í samtölum við karla í Bandaríkjunum þar sem þetta er mjög algengt - ég held að ég hafi rekist á tölur um að 70% karla þar, að því er talið væri, væru umskorin og þar er umræðan ekki á þann veg að um sé að ræða einhvers konar meiri háttar brot gegn þeim. Mér finnst rauði þráðurinn liggja í því að barnið, einstaklingurinn sem í hlut á, hafi eitthvað um málið að segja og að ekki sé gerð óafturkræf aðgerð án þess að samþykki liggi fyrir. [[Forseti hringir.]]Spurningin er þá hversu háum aldri einstaklingurinn þarf að hafa náð til að veita slíkt samþykki.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Ég held að spurningin snúist fyrst og fremst um rétt barnsins, að ekki séu gerðar óafturkræfar aðgerðir á börnum að þeim forspurðum. Þá er einmitt komið inn á á spurninguna um það hvaða tímapunkt hægt er að miða við. Er það þegar börn hætta að vera börn, 18 ára gömul? Eða yngri? Hvenær er barnið tilbúið til að taka slíkar ákvarðanir? Þá er ég kannski að tala svona heilt yfir. Ég velti því fyrir mér í þessari umræðu hvort það hefði áhrif á okkur ef við værum að ræða intersex-frumvarpið og aðgerðir á kynfærum barna, ekki sérstaklega í umræðunni um umskurð og þar af leiðandi ekki sérstaklega að fjalla um trú og hefðir, heldur bara það grunnprinsip að við erum að tala um óafturkræfa aðgerð á barni. Liði okkur þá öllum miklu betur og værum við miklu meira sammála um það? Svo er spurningin ef við erum öll sammála um að það megi ekki, hvað gerum við þá? Með hvaða hætti bönnum við það? Hver er þá refsiramminn? Það flækir málið töluvert þegar inn í það blandast trú. Við erum fjölmenningarlegt samfélag og ég geri ráð fyrir að við séum flest sammála um að við viljum vera það áfram og virða trú og hefðir annarra hópa, en á sama tíma viljum við að viðkomandi aðilar uppfylli íslensk lög.
Herra forseti. Er þetta ekki einmitt kjarni máls? Kannski þurfum við ekkert að dvelja mjög lengi við umræðu um refsirammann, hvort hann eigi að vera ólíkur og hversu mikill munurinn ætti að vera, heldur einmitt hvar við drögum línuna, hvenær ætti að vera heimilt að athuga með slíkar aðgerðir. Þar er áhugaverður útgangspunktur að tala út frá hagsmunum intersex-barna, hversu snemma mætti mögulega grípa inn í með samþykki barnsins. Þyrfti það að miðast við 18 ára aldur eða mætti það gerast fyrr? Ég held að þar gætu verið ríkir hagsmunir af því að það mætti gerast fyrr. En það er mjög áhugaverð spurning: Hvenær er barn orðið nægilega stálpað, komið nægilega mikið til vits og ára, til að geta tekið jafn afdrifaríka ákvörðun, óafturkræfa ákvörðun, og þar er um að ræða, að undangenginni ráðgjöf að sjálfsögðu? Nú ætla ég ekki að leggja að jöfnu ákvörðun um umskurð [[Forseti hringir.]]eða kynleiðréttingu í einhverju formi, fjarri því; það er auðvitað miklu stærri ákvörðun sem slík. En það er mikilvægt að barnið sé upplýst í alla staði um áhrif og afleiðingar o.s.frv. Þetta gæti orðið mjög áhugaverð umræða.
Hæstv. forseti. Hv. þm. Þorsteinn Víglundsson spurði áðan hvort hugað hefði verið að því að draga einhverja línu um aldurstakmörk við gerð frumvarpsins. Sú sem hér stendur velti því fyrir sér en ákvað að láta slíka umræðu þinginu eftir. Við erum með annars konar lög, heilan frumskóg. Þegar við förum í svona skoðun er mikilvægt að hafa aðra ramma og bera saman svo að samræmi sé í löggjöfinni í þessum hlutum. Ég vildi fara varlega í að nefna tölu um aldurstakmörk. Eins og ég hef áður sagt er refsiramminn líka eitthvað sem ég í sjálfu sér get ekki kveðið upp úr um, að sex ár sé réttur tími. Þess vegna er svo mikilvægt að þingið skoði þetta. Ég velti fyrir mér stjórnarskrá Íslands, að við skulum öll vera jöfn gagnvart lögum, óháð kyni, kynþætti og öðru slíku. Kæmumst við upp með það lagalega séð að hafa mismunandi refsingar fyrir sambærilegar aðgerðir á stúlkum og drengjum? Mér lögfróðari menn verða að skera úr um það. Það þarf örugglega að fara í stjórnarskrána og önnur lög til að átta sig á því. Mig langar til að segja varðandi þessar alþjóðlegu stofnanir sem hafa ekki enn beitt sér af krafti, eða fæstar, fyrir því að banna umskurð á drengjum. Ég hef velt því fyrir mér og held að ég viti hvert svarið er. Ég held að það sé vegna trúarbragðanna. Því er enn haldið fram að slíkt bann bryti gegn trúfrelsi. [[Forseti hringir.]]En ég held að mannréttindalögfræðingar hafi sýnt fram á að svo sé ekki. Ég held að við séum ákveðnir brautryðjendur í þessari umræðu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þetta eru mjög áhugaverðar spurningar sem þingmaðurinn veltir upp. Ég segi það sama og hv. þingmaður, mér lögfróðari menn verða að segja til um hvort okkur væri stætt á að gera greinarmun á því. En það hlýtur að felast í mati á alvarleika og afleiðingum verknaðarins en ekki mismunun á grundvelli kyns. Ég horfi ekki á það þannig heldur út frá alvarleika og afleiðingum. Það var það sem ég var að reyna að nálgast í ræðu minni, að hugsanlega væri þar munur á, ekki bara út frá siðum, venjum eða trúarbrögðum heldur líka afleiðingum. Það sem er áhugaverðast í þessari umræðu er einmitt að fjarlægja alla umræðu um trú eða siði og venjur og nálgast umræðuna út frá mannréttindavinklinum. Það fannst mér einfaldast þegar ég fór að hugsa um þetta mál út frá öllum hinum mismunandi víddum sem vissulega er hægt að skoða það út frá; þeir ólíku vinklar gera málið vissulega áhugavert en á endanum hlytum við að nema staðar við hagsmuni barnsins og réttindi. Þar hljótum við að draga línuna. Við erum að verja réttindi barnsins. Svo er það önnur spurning, á hvaða tímapunkti við erum tilbúin til að segja: Hér er barnið orðið nægjanlega þroskað og stálpað til að taka ákvörðun um hvort það vilji fara í slíka aðgerð eða ekki, hverjar sem rætur þess eru.
Virðulegi forseti. Mig langar að grípa niður í ræðu hv. þingmanns áðan um stuðning alþjóðlegra stofnana við slíkar aðgerðir á drengjum. Hann nefndi til dæmis að umskurður væri vörn gegn HIV-smiti, að Alþjóðaheilbrigðisstofnunin hefði bent á það. Ég hef lesið rannsóknir og vísa í greinargerð Barnaheilla, sem eru viðurkennd samtök sem berjast fyrir réttindum og vernd barna, um rannsókn frá 2013, sem 38 læknar gerðu, sem hrekur þessar fullyrðingar. Þeir segja að þær rannsóknir sem gerðar eru í Afríku séu vísindalega mjög ófullkomnar. Ég er ansi hrædd um að við þurfum að skoða þetta betur. Foreldrar eru í öllum tilfellum að gera það sem þeir telja best fyrir börnin sín. Þegar foreldrum er sagt: Þú verður að gera þetta, þetta er hreinlegra, þú verður að verja barnið þitt fyrir sjúkdómum, telur foreldrið að það sé að gera góða hluti. Þess vegna verðum við að fara yfir þessa læknisfræðilegu hluti, skoða nýjar rannsóknir og hlusta á lögfræðinga, [[Forseti hringir.]]mannréttindasérfræðinga og lækna og hjúkrunarfólk sem þekkir þetta mjög vel. Engar svona bábiljur.
Herra forseti. Ég tek undir þetta. Ég benti á þennan mismun í nálgun alþjóðasamtakanna til að draga fram að viðhorf gagnvart þessum tveimur hlutum er mjög ólík, hvort sem það er með réttu eða röngu. En almennt séð virðist töluverður eðlismunur á viðhorfi til umskurðar drengja og kynfæralimlestinga á stúlkubörnum. Það á við hjá þessum alþjóðasamtökum líka. En auðvitað er mikilvægt að það sé byggt á traustum vísindalegum rökum ef verið er að halda slíku fram. Eins og við nálgumst umræðuna hér skiptir það kannski heldur ekki höfuðmáli. Ef við segjum að við séum að verja hagsmuni barnsins þá er þessi ákvörðun ekki tekin fyrr en viðkomandi einstaklingur er orðinn stálpaður eða fullorðinn ef því er að skipta. Þar af leiðandi er það þá viðkomandi í sjálfsvald sett að kynna sér rök með og á móti.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir hans framlag til þessa máls. Mig langar að spyrja hvort hann sé ekki sammála mér að því leyti til að þetta mál varðar ekkert trúarbrögð. Þetta er eiginlega spurning um hvort beita megi barn ofbeldi. Síðan er spurning um hvenær barn hættir að vera barn og verður fullorðið. Ég myndi telja það vera um 18 ára aldur. Það er svolítið skrýtið að mér finnst að þarna ættu allar ákvarðanatökur að vera, um 18 ára aldur, þá væri fólk orðið fullorðið, og engin misskipting í því hvort það megi eða megi ekki kaupa áfengi eða gera hitt eða þetta - allt miðað við 18 ár, þá er það bara einfalt. Í sambandi við kynleiðréttingar myndi ég segja að spurningin sé alltaf hvenær foreldrar megi grípa inn í. Ég tel að foreldrar verði alltaf að grípa inn í ef útlit er fyrir að barnið verði fyrir skaða. Ef það getur valdið barninu tjóni að ekkert sé að gert. Annars ekki. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér í þessu. Við umskurð virðist tveimur aðferðum beitt og þær eru báðar slæmar, önnur sýnu verri og eiginlega ólýsandi. Ég spyr hvort hann sé ekki sammála mér um að þetta sé einfaldlega spurning um ofbeldi gagnvart börnum sem eigi ekki að líðast.
Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að við séum alltaf sammála um þetta. Við erum að verja hagsmuni barnsins, verja það fyrir óafturkræfri aðgerð af hvaða ástæðu sem er, hvort sem það eru trúarbrögð, siðir eða venjur, trú foreldra á heilbrigðissjónarmiðum. Ég styð þá nálgun heilshugar að við ræðum þetta út frá hagsmunum barnsins og að þetta sé sjálfsákvörðunarréttur einstaklings sem er orðinn nægilega gamall og þroskaður til að taka slíka ákvörðun. Varðandi intersex-umræðuna er ég kannski ekki sammála hæstv. þingmanni um réttindi foreldra til að taka ákvörðun. Er hún ekki af nákvæmlega sama meiði og ákvörðun foreldranna í þessari umræðu? Börn eða einstaklingar hafa ekkert orðið fyrir minni skaða af rangri ákvörðun í þeim tilvikum, í ákvörðun foreldra um að grípa inn í og leiðrétta. Ég held að barnið þurfi að vera með í því ákvörðunartökuferli til að geta lýst því hvað það kjósi. Hér er ég að tala um kynleiðréttingar. Það er enginn annar en einstaklingurinn sjálfur sem getur tekið af allan vafa um með hvaða hætti skuli leiðrétt.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hann misskildi mig að einu leyti: Í sambandi við kynleiðréttingar var ég eingöngu að hugsa um að læknisfræðilega þyrfti að grípa inn í, ekki að það væri á valdi foreldra heldur háð því sem læknir segði um að grípa yrði inn í af því að barn væri í hættu. Það þarf samþykki foreldra í þeim tilfellum. Ég hef farið í nokkuð margar aðgerðir, bæði smáar og stórar. Það er aldrei neitt auðvelt. Það er alveg með ólíkindum að það skuli vera hægt í nafni trúar - trúin er bara skrifuð af okkur mannfólkinu - að þvinga barn í óafturkræfa aðgerð af því einu að trúin segi það. Ég gæti aldrei samþykkt slíkt.
Virðulegi forseti. Ég held að við þingmenn séum alveg hjartanlega sammála þar. Við viljum girða fyrir að hægt sé að þvinga barn þegar það hefur ekkert vit til að meta hvað er að gerast yfir höfuð. Við erum alltaf að verja hagsmuni barnsins. Þegar kemur að intersex-umræðu og kynleiðréttingum og hvað er læknisfræðilega nauðsynlegt þá tek ég skýrt fram að ég er ekki mikill sérfræðingur í þeim málefnum. En ég skil mjög vel ótta hagsmunasamtaka hinsegin fólks svo að dæmi sé nefnt. Það er vissulega yfirlýst markmið aðila eins og Landspítalans að ekki séu gerðar óafturkræfar aðgerðir sem ekki séu algerlega læknisfræðilega nauðsynlegar. Engu að síður neitar embætti landlæknis að tjá sig um aðgerðir sem þessar eða stefnu í þeim. [[Forseti hringir.]]Fólk óttast að þetta sé ekki nægilega gegnsætt, að reglur séu ekki nógu skýrar og að mögulega sé verið að gera ónauðsynlegar aðgerðir. Þess vegna er mjög gott að ræða þessi mál saman. Á endanum gæti samræmd löggjöf gilt um þetta.
Herra forseti. Ég er flutningsmaður á málinu. Ég ætla að fara yfir það hvernig ég nálgast það, hvað það er sem réttlætir það fyrir mér. Ég hef líka verið að hlusta á þau sjónarmið sem hafa komið fram í umræðum í samfélaginu, en það hafa verið mjög góðar umræður. Það þarf að vaða svolítið í gegnum þær en fram hafa komið mörg góð sjónarmið sem maður þarf að taka tillit til. Ég ætla að fara í gegnum það hvernig ég hef forgangsraðað afstöðu minni í málinu og mun gera áfram. Ef trúariðkun brýtur réttindi barna lít ég svo á, miðað við þá túlkun sem ég hef fengið upplýsingar um varðandi barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, sem er lögfestur á Íslandi, að við séum skuldbundnir sem þingmenn til að láta barnið njóta verndar. Ef einhver ætlar að segja mér að þetta varði ekki þann sáttmála vil ég heyra rök þar um. Meðan ég er fullviss um að þetta varði við barnasáttmálann er ég skuldbundinn samkvæmt lögum til að framfylgja honum og láta barnið njóta vafans. Í samnorrænni yfirlýsingu umboðsmanns barna og heilbrigðisstarfsfólks á Norðurlöndum gegn umskurði ungra drengja 2013 kemur fram, með leyfi forseta: „Umskurður á ungum börnum brýtur gegn grundvallarréttindum barna samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Slíkri aðgerð fylgir hætta á sýkingum og öðrum vandamálum.“ Undir þetta skrifar umboðsmaður barna á Íslandi, formaður Félags barnalækna á Íslandi, yfirlæknir barnaskurðlækninga á Barnaspítala Hringsins og fulltrúi Barnaskurðlækningafélags Íslands og yfirlæknir barnalækninga á Barnaspítala Hringsins. Umboðsmaður barna, sem á að tryggja að við fylgjum barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, og helstu aðilar sem hafa helgað líf sitt því að hugsa um líkamlega heilsu barna eru sammála í þessum efnum. Það getur enginn litið fram hjá þessu. Við skulum halda áfram og heyra fleiri sjónarmið í málinu. Þarna er ég í dag. Ég læt þetta vega þyngra en allt annað sem ég hef heyrt í umræðunni. En ég ætla að fara yfir það. Það vegur salt í huga fólks að annars vegar erum við að tala um réttindi barns og sjálfsákvörðunarrétt þeirra varðandi líkama sinn, að þurfa ekki að gangast undir óafturkræfar aðgerðir að óþörfu, og hins vegar um trúarleg réttindi, að ákveðinn trúarbókstafur eða trúarreglur, sem hefð er að fylgja, skuli gilda. Það er tekist á um þetta. Þá skipta nokkur atriði máli. Byrjum á að ímynda okkur að þessi trúarlegu atriði væru ekki inni í myndinni. Um hvað væri þá verið að ræða? Þá værum við að ræða um réttindi barnsins til að verða ekki fyrir óafturkræfum aðgerðum að óþörfu. Það væri það sem við stæðum frammi fyrir. Og ég sé ekkert sem gæti vegið þyngra en það, hefð myndi ekki ná því. Þetta er trúarhefð og finnst sem bókstafur í sumum trúarritum. Þá horfum við til þess hvað eigi að vega þyngra. Þá spyr maður: Er það ófrávíkjanleg krafa, að gera þetta við ungbörn? Í sumum trúarbrögðum er þetta ekki ófrávíkjanleg krafa. Í sumum trúarhópum, sem aðhyllast umskurð út frá trúarhefðum - eða hefðum sem hafa ofið sig inn í trúna, sama hvort er - er það ekki ófrávíkjanleg krafa að gera þetta við ómálga sveinbörn. Ungir menn, upp að 18 ára aldri, geta tekið ákvörðun um það sjálfir síðar. Þá erum við komin að því að sjálfsákvörðunarréttur barna undir 18 ára verður alltaf ríkari og ríkari. Á einhverjum tímapunkti gætum við komist að málefnalegri niðurstöðu um að barnið sé komið á þann stað og til þess þroska að geta tekið meðvitaða, upplýsta ákvörðun um að fara í óafturkræfar breytingar á líkama sínum. Við getum öll verið sammála um að við leyfum slíkt, sama hvort það er að setja göt í eyrun eða víkka þau út eða fá sér tattú, það er víst hægt að taka þau í burtu núna, kannski ekki allt en sumt af því. En því er ekki að heilsa í trúarbók þar sem talað er um sáttmála við guð og á þeim sáttmála grundvallast tilvist og farsæld þess hóps sem á þann sáttmála trúir. Ef sáttmálinn er ekki haldinn mun sá trúarhópur ekki halda áfram farsællega; hann mun ekki uppfylla boðorðið og guð mun ekki uppfylla sáttmála sinn, loforð sitt við trúarhópinn. Þetta er eitthvað sem við verðum að horfa á. Við verðum að átta okkur á að þetta er eitthvað sem ákveðinn trúarhópur horfir til, en vegur það þyngra ef það er óafturkræft? En spyrjum okkur: Er það óafturkræft? Er það óafturkræft að umskera sveinbörn á áttunda degi til að uppfylla sáttmálann? Við stöndum frammi fyrir því að ákveðnir trúarhópar sem heyra undir þann trúarbókstaf sem uppfylla ekki þann hluta sáttmálans, tala fyrir því að umbreytingar eigi að verða. Það er þarna sem við erum. Vega lög og reglur, eins og þau hafa þróast í vestrænum lýðræðisríkjum og verndun borgararéttinda, þyngra en það? Áður en vestræn lýðræðisríki fóru að þróast þótti trúarbókstafurinn ófrávíkjanlegur en fór svo að víkja fyrir lögum og reglum í ríkjunum. Fyrir okkur hér inni eru grundvallarréttindin mikilvægust, eins og t.d. friðhelgi líkamans. Það eru trúarhópar sem benda á að ekki þurfi að gera þetta svona, að ekki þurfi að umskera, þ.e. trúarbrögð sem aðhyllast þennan trúarbókstaf, við getum gert það öðruvísi. Það er fullt af öðru í trúarbókstafnum sem ekki er verið að uppfylla. Því í trúarbókstafnum er talað um að sáttmálinn við guð, til að tryggja vernd og farsæld, séu 613 ákvæði sem þurfi að uppfylla. Þetta eru ekki bara boðorðin tíu. Ef þú uppfyllir ekki eitt þessara ákvæða skiptir engu hvort þú uppfyllir öll hin eða ekki, þ.e. þú ert búinn að brjóta sáttmálann með því að brjóta eitt ákvæði, sáttmálinn heldur ekki. Í gegnum tíðina hafa þeir sem hafa aðhyllst það að við eigum að uppfylla þessi 613 skilyrði sáttmálans verið að víkja af þeim vegi. Í dag er enginn af þessum trúarhópum sem krefst þess í vestrænum lýðræðisríkjum að lemja eigi norn með grjóti til bana. Eða ef sonur þeirra er ódæll og óhlýðinn, sem er brot á einu af þessum tíu boðorðum Móse, skuli fara með hann til öldunganna og allir skuli lemja hann með grjóti til bana. Menn hafa vikið frá sáttmálanum. Hvað þá að halda ekki hvíldardaginn heilagan, þá skuli lemja menn með grjóti. Það er löngu búið að víkja frá þessu. Þetta skiptir máli. Það er verið að segja við okkur: Þið getið ekki gert þetta því að þá eruð þið að segja: Við getum ekki búið í ykkar landi því að við erum með ófrávíkjanlegan sáttmála við okkar guð. Það skiptir máli hvort hann sé ófrávíkjanlegur. Þá erum við komin að öðru: Nei, einn þriðji hluti mannkyns er ekki með óafturkræfan sáttmála við sinn guð um að gera þetta við ómálga sveinbörn. Þá erum við með miklu færri manneskjur. Það hefur líka verið nefnt í umræðunni að þetta séu svo margir. Mér finnst það ekki eiga að vega þungt í umræðunni hve margir gera eitthvað sem við erum ósátt við, eitthvað sem okkur finnst brot á mannréttindum fólks. En það er sjónarmið sem er tekið upp í umræðunni. Það sjónarmið breytist í ljósi þess að þetta eru ekki ófrávíkjanlegar kröfur. Þessir sömu trúarhópar hafa hægt og rólega vikið frá sumum af þessum kröfum út af því að við fórum að færa okkur inn í réttindasamfélagið, færa okkur inn í að búa við borgararéttindi, inn í samfélag þar sem ekki þarf að hafa svona sáttmála til að halda samfélaginu gangandi og halda því saman. Við erum orðin miklu þroskaðri sem samfélag. Hvað má þetta kosta barnið, það er partur af umræðunni. Hversu mikill má sársaukinn vera? Í umræðunni hefur því verið kastað fram að ekki megi gera samanburð á umskurði kvenna og umskurði drengja, það sé eins og að gera samanburð á umskurði drengja og að setja gat fyrir eyrnarlokka í eyrun á börnunum sínum, óafturkræft gat o.s.frv. Umræðan hefur farið að snúast um hversu sársaukafullt þetta megi vera. Það er ekki hægt að staðdeyfa þessi ungbörn sem verða fyrir þessu. Það skiptir máli. Við vitum í dag að bara það að rassskella börn getur haft trámatískar afleiðingar. Og trámatískar afleiðingar geta haft gríðarlega alvarlegar heilsfufarslegar og sálfræðilegar afleiðingar í lífi barna. Það vitum við. Við verðum að taka tillit til þess. Hvað má þetta vera sársaukafullt þegar aðgerð á sér stað annars vegar og hins vegar í gegnum lífið, sumir verða fyrir því? Umræðan er komin þangað. Hversu sársaukafullt má þetta vera? Hversu mikið má þetta skerða lífsgæði barnanna? Allt í lagi að gera það við ómálga sveinbörn, það er ekkert jafn sárt eða jafn skerðandi fyrir lífsgæði þeirra og umskurður kvenna? Já, það er stigsmunur. En það er ekki eðlismunur. Það er mikill stigsmunur en ekki eðlismunur. Þetta veldur sársauka, þetta skerðir lífsgæði. Sjálfsákvörðunarrétturinn er tekinn af börnunum. Þetta er gríðarlega áhugaverð umræða. Ekkert nýtt í sjálfu sér, að menn séu að breyta lagabókstafnum og uppfæra réttindin. Abraham gerði sáttmálann upprunalega við Jahve um að umskera ætti sveinbörn, það væri partur af sáttmálanum. Svo kemur Móses einn góðan veðurdag, fer upp á fjall og kemur niður með nýja stjórnarskrá, meitlaða í stein. Móse var stjórnarskrárgjafi, takið eftir því. Gerði hann það einn? Nei, hann talaði við ættbálk sinn og hlustaði á mismunandi sjónarmið og svoleiðis: Getum við komið okkur saman um eitthvað? Að þetta sé það sem við ætlum að gera? Hann náði að taka þetta saman í tíu atriði, sem væru stóru atriðin. Heiðra skalt þú föður þinn og móður er eitt þeirra atriða, að því viðurlögðu að vera laminn með grjóti til bana. Svo þróast þetta áfram. Síðar þegar menn hafa lifað við þennan sið og farið eftir þessum reglum og þessu lögmáli til að tryggja vernd og sigur í stríðum o.s.frv. og velvilja frá almættinu, þá kemur einhver maður sem er vel lesinn í ritningunni og segist vera búinn að uppfylla lögmálið. Ég get sagt ykkur hvernig þetta er o.s.frv. Fólk fer að fylgja honum. Þið getið rétt ímyndað ykkur hvernig faríseunum á þeim tíma hefur litist á þá hugmynd. Fram kemur maður sem er farinn að sannfæra fólk um að halda ekki siði og reglur og lögmál, maður sem kemur með nýja túlkun á lögmálinu, sannfærir fólk um að víkja frá því. Það að fylgja lögmálinu var í raun þjóðaröryggisstefna. Það varðar þjóðaröryggi Ísraels, að halda sáttmálann við guð. Það er þjóðaröryggisatriði. Ef við setjum okkur í spor þeirra, hvað það hefur verið umbyltandi að maður eins og Jesús kemur fram og hefur massív áhrif á að fólk hættir að fylgja lögmálinu. Þetta er gömul saga og ný. Við erum komin á mjög góðan stað með okkar samfélag þegar kemur að réttindavernd. En við getum haldið áfram. Það eru ógnir sem vofa yfir. En í þessu máli, eins og ég hef rakið, hef ég ekki heyrt neitt sem vegur þyngra en grundvallarréttindi barnsins.
Virðulegi forseti. Mig langaði bara til að bæta aðeins við mál hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar þar sem hann minnti mig á einstaklega lýsandi tilvik í kvikmyndasögunni sem er hliðstæða við málflutning hans um þegar Móses fór upp á fjallið. Þar fór Mel Brooks með hlutverk Móses í myndinni History of the World: Part I eða: Saga heimsins: fyrsti hluti, þar sem hann kom af fjallinu með þrjár steintöflur og sagði að guð hefði gefið sér þessi fimmtán, en missti þá eina steintöfluna sem brotnaði, og leiðrétti sig þá: Tíu boðorð. Þannig sátum við uppi með tíu en ekki fimmtán. Það gæti kannski útskýrt þennan samanburð sem þingmaðurinn gerði um að þessum boðorðum, sem okkur eru sett, hefur fækkað, kannski óvart og kannski viljandi. Ég vildi bara nota þetta dæmi til að lýsa því hversu undarlegt og fáránlegt það er að við miðum okkur við ákveðin siðferðisboðorð sem tvímælalaust falla úr gildi, siðferðislega, eftir því sem samfélagið þróast. En einhverra hluta vegna lendum við í ákveðnum vandamálum og hættum að fylgja þessum boðorðum en fylgjum hinum enn þá, þó að það sé orðið mjög siðferðislega undarlegt og stangist á við ýmsar yfirlýsingar okkar um mannréttindi. Ég held að Mel Brooks í þessu tilfelli hafi misst enn eina steintöfluna og við ættum bara að halda okkur við þau fimm sem eru eftir.
Herra forseti. Boðorðin eru 613. Móses tók saman ákveðin grundvallaratriði í þessi tíu og meitlaði í stein, segir sagan. Alla vega upphóf hann þessi atriði. Þetta er náttúrlega mjög skiljanlegt. Þegar menn ætla að halda saman hópi fólks reyna þeir að setja einhvers konar sameiginleg gildi, hvetja til eða stuðla að því að ákveðnum gildum sé framfylgt, sama hvort það er með því að grýta fólk til bana eða með vægari aðgerðum eins og við höfum þróast í. Það er sér í lagi skiljanlegt ef þeir trúa því að ef þetta sé ekki gert, … þegar fram í sækir, en flestir trúa því að ef þetta er ekki gert sértu búinn að slíta sáttmálann við guð sem er nauðsynlegur fyrir farsæld þína og eilífð og öryggi. Við verðum að setja okkur inn í hugarheim fólks sem trúir þessu og bera virðingu fyrir því að það sé sjónarmið. Það þýðir ekki að það sjónarmið eigi að vega þyngra þegar við tökum ákvörðun. En það er mjög mikilvægt að átta sig á að það er sjónarmið og á sama tíma horfa til þess að það sjónarmið hefur verið að breytast, þ.e. hversu vel þurfi að uppfylla þessar 613 reglur, og eitt þeirra er að umskera átta daga gömul sveinbörn. Það sagði mér Ísraeli, sem var náttúrlega kallaður í herinn eins og er í Ísrael og þegar hann var með félögum sínum í hernum að vernda eina landnemabyggð og það var á, nú man ég ekki hver helgidagurinn er, er það ekki laugardagur? Jú, laugardagur er sabbatinn. Þá voru bókstafstrúarmenn þar sem grýttu hermennina fyrir að vera að vinna á helgideginum. [[Forseti hringir.]]Það er mjög mismunandi hversu langt fólk er tilbúið að ganga í að halda allar þessar 613 reglur.
Hæstv. forseti. Ég þakka ræðumanni fyrir ræðuna og þessa umræðu. Við ræðum frumvarp um breytingu á almennum hegningarlögum og förum út um víðan völl, að sjálfsögðu, þetta er stórt mál. Ég hef verið að velta fyrir mér hvaða afstöðu ég tek til frumvarpsins. Ég ber mikla virðingu fyrir trú og hinu forna og því sem fólk ber virðingu fyrir sjálft, ég ber virðingu fyrir virðingu annarra. Mikið er vitnað í gyðingdóm og þar sem þetta er gert við unga drengi, að umskera þá. Ég veit ekki hvort ég ber virðingu fyrir þeim atburði. Það er mikið inngrip í líf ungra barna. Ég er á móti því að ungbörn séu umskorin af þessum ástæðum. En mér finnst þetta vera það stórt mál, mér finnst þetta frumvarp vera mjög bratt, það er hegning upp á allt að sex árum. Hvað verður þá um það fólk sem vill láta umskera börnin sín? Fer það þá ekki bara inn í einhverja bílskúra eða afkima og lætur gera þetta á ósamþykktum stöðum með alls konar afleiðingum? Mig langar að spyrja þingmanninn út í þennan vinkil á frumvarpinu. Og kannski líka: Ég var ekki alveg með það á hreinu í ræðunni hvaða skoðun þingmaður hefur [[Forseti hringir.]]á þessu frumvarpi per se.
Herra forseti. Skoðun mín á frumvarpinu er sú, ég er á því vegna þess að ég tel að við eigum að samþykkja frumvarpið, alla vega öll rök sem ég hef heyrt hingað til. Jafnframt eigum við að hlusta á öll sjónarmið. Það er nákvæmlega það sem Píratar gera, taka afstöðu í ljósi upplýsinga. Svo er önnur grein í grunnstefnu okkar sem segir að við horfum á málið en ekki hver sé flutningsmaður þess, horfum málefnalega á málið, styðjum það ef það er í anda okkar grunnstefnu, sem er að vernda borgararéttindi og lýðræðisumbætur. Svo líka það sem stendur í grunnstefnu okkar að við eigum að skipta um skoðun í ljósi nýrra upplýsinga og gagna. Píratar eru alltaf galopnir fyrir nýjum upplýsingum. Grunnstefnan segir okkur að vernda og efla borgararéttindi, og í þessu tilfelli finnst mér það vega þyngra og finnst ekki að trúarréttindin séu þannig að menn geti ekki vikið af því án þess að brjóta sáttmálann á endanum. Þeir eru búnir að vera að víkja út af sáttmálanum. Þess vegna er ég að horfa til þess. Þá verður alltaf þetta óafturkræfa inngrip í sjálfræði einstaklingsins og vernd barnsins ofan á. En eins og ég segi, þess vegna er ég að leggja fram á hvaða forsendum það er sem ég tek þessa afstöðu. Því að ég er algerlega opinn fyrir að heyra öll sjónarmið. Eins og þingmaður heyrir er ég einmitt að skoða öll sjónarmið. Ástæða þess að ég fer í trúarsöguna o.s.frv. er að fólk tekur sína afstöðu og andstöðu við frumvarpið á grundvelli þeirrar sannfæringar.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Ég get alveg tekið undir það, ég get ekki tekið það gilt að þetta sé gert bara af trúarsannfæringu. Það sannfærir mig ekki. Ég er alveg sammála þingmanninum í því. En svo á móti hefur maður heyrt að ungt fólk í trúarsamfélögum sem stundar þennan umskurð sé farið að hugsa: Erum við að gera rétt? Er þetta nauðsynlegt? Þannig að það er farið að malla í þessum samfélögum líka, hvort það sé raunverulega rétt að standa í þeim iðkunum sem umskurður er. Þess vegna spyr ég mig og þingmanninn líka: Þarf þetta ekki lengri tíma? Þarf málið ekki að þroskast svolítið lengur? Þurfum við ekki að taka meiri umræðu, velta þessu betur fyrir okkur, líka í ljósi þess eins og ég kom inn á áðan - er ekki viss um hvort ég hafi fengið svar frá þingmanninum um það - ef þetta frumvarp fer í gegn, hvort farið yrði í einhvers konar bílskúrsaðgerðir eins og ég nefndi. Óttast þingmaðurinn það ekki ef frumvarpið verður samþykkt?
Forseti. Varðandi það að gefa þessu tíma: Afstaða mín veltur á því hvort þetta varði réttindi barnsins sem eru varin nú þegar í lögum okkar og reglum. Ef það er varið í okkar lögum og reglum, sem mér sýnist, og umboðsmaður barna hefur sagt, umboðsmaður barna á Norðurlöndunum, lít ég á það sem lögbundna skyldu mína að uppfylla þau réttindi barnsins. Þannig horfi ég á það. Ég get ekki séð að ég geti litið fram hjá því. Ef það er eitthvað óljóst er enn umræða í gangi og þá þykir mér líklegt að þetta gæti tekið lengri tíma til að fólk geti myndað sér afstöðu og þá ég líka. En þær upplýsingar sem ég hef í dag frá umboðsmanni barna segja mér að þetta varði réttindi barnsins sem eru lögbundin á Íslandi, réttindi barnsins hjá Sameinuðu þjóðunum sem eru lögfest á Íslandi og ég verð þar af leiðandi að fylgja þeim. Hver var aftur síðari spurningin? Ég man það ekki. [[Gripið fram í.]]Já, einmitt, bílskúrsaðgerðirnar. Við vitum að slíkt gæti alveg gerst. En þá þarf að hafa sex ára fangelsisrefsingu við því. Það er ein af ástæðunum fyrir því að ég sé það sem kost. En það getur verið galli líka. Þýðir að lögreglan hefur miklu víðtækari eftirlits- og rannsóknarheimildir. Þegar verið er að framfylgja einhverju sem við teljum, metum og trúum að varði grundvallarréttindi barnsins og setjum það þá í forgang og bindum þannig í lög, þá mun það á endanum verða upplýst. Það eru alla vega, skulum við segja, miklar líkur á því að ef menn ætla að taka þátt í íslensku samfélagi, með sundi og ég veit ekki hvað og hvað, myndi það á endanum koma fram. En ég skil alveg óttann við þetta sjónarmið. Þetta er sjónarmið sem við verðum að sjálfsögðu að taka til skoðunar. Svo er náttúrlega hitt, eins og með Votta Jehóva. Þeir sem þiggja blóðgjöf þar, veit ekki hvort það er algilt á Íslandi en það er sums staðar í heiminum og dómsmál hafa fallið, eru útskúfaðir úr samfélagi sínu vegna þess að fyrir þeim er það ófrávíkjanleg krafa. En dómar hafa fallið um að það eigi samt að gefa barni blóð.
Herra forseti. Ég vil byrja á að segja að ég held að hv. 1. flutningsmaður og þeir sem flytja þetta frumvarp með henni hafi sjálfsagt ekki átt von á því að frumvarpið myndi valda slíkum úlfaþyt í íslensku samfélagi eða á alþjóðavettvangi. Ég ber virðingu fyrir hv. flutningsmanni, með hvaða hætti hún hefur haldið á þessu máli og gert það af yfirvegun og skynsemi. Eins og fram hefur komið í umræðunum í dag og reyndar í framsögu hv. 1. flutningsmanns á sínum tíma er málið ekki einfalt og vekur upp mjög sterkar tilfinningar hjá fólki. Mín skoðun er sú að velferð barnsins hljóti alltaf að vera í fyrsta sæti. Ég held að það geti aldrei verið réttmætt að trú standi í vegi fyrir velferð barns. Við höfum verið að ræða þetta út frá margvíslegu sjónarhorni. Við höfum verið að ræða þetta út frá læknisfræðilegum viðmiðum um réttmæti þess að gera óafturkræfa aðgerð og hvað hún hefur í för með sér, hversu alvarlegt þetta inngrip er, hversu sársaukafullt og þar fram eftir götunum. Síðan blandast trúmál óhjákvæmilega inn í þetta. Sumir vilja tala um trúfrelsi og frelsi safnaða eða trúarhópa til þess að framfylgja ritúölum sínum, sem eru af margvíslegu tagi. Ég held að við eigum að fara mjög varlega í að skilgreina og leiðbeina fólki um það hverju það trúir og hverju það trúir ekki. Ég held að við eigum að varast að fara þangað og fara að skilgreina og úrbeina trúarskoðanir fólks með einhverjum hætti og segja hvað er rétt og hvað er rangt í því í sjálfu sér. Það breytir ekki því að ýmsir trúarhópar, og flestir held ég, það felst í eðli máls, trúa því að það sem þeir trúa sé hið eina rétta. Þeir vilja verja rétt sin til þess að trúa því sem þeir trúa. Það vekur athygli að þegar þetta mál komst á dagskrá í umræðu virtust talsmenn trúarhópa og trúarsamfélaga taka það mjög til sín, og þá alls ekki bara þeir þar sem þessi siður ríkir sem við ræðum hér um, umskurn sveinbarna, heldur risu upp aðrir trúarleiðtogar, bæði innlendir og erlendir og vöruðu mjög eindregið við því að Alþingi tæki þetta mál til skoðunar og afgreiðslu, þar á meðal biskup Íslands, sem fer fyrir þjóðkirkjunni, ríkiskirkjunni, sem 70–80% Íslendinga tilheyra. Hún taldi að ekki væri skynsamlegt að ráðast í þessa vegferð. Það er því óhjákvæmilegt að þessir hlutir blandist saman með einhverjum hætti. Síðan hefur verið umræða hér um hvort umskurn hefði í för með sér einhverja kosti. Hér hafa menn vitnað á víxl til samtaka heilbrigðisstarfsfólks á Íslandi, sem eru mjög einhuga um að þetta sé ekki réttlætanleg aðgerð. Einnig hefur verið vitnað til samtaka heilbrigðisstarfsfólks, eða kannski fyrst og fremst lækna, á Vesturlöndum, í Evrópu, um að þetta sé ekki skynsamleg aðgerð. Svo hafa menn aftur vísað til ummæla lækna, einkum í Bandaríkjunum, um að þetta sé skynsamlegt og dragi úr hættu á tilteknum sjúkdómum. Áðan var bent á að Sameinuðu þjóðirnar og alþjóðlegar heilbrigðisstofnanir telji að þetta hafi marga kosti, skulum við orða það. Maður spyr sig óneitanlega þegar svona misvísandi skoðanir koma frá heilbrigðisstéttum víða um veröld hvort hugsanlegt sé að þar ráði einhverju um hver er siður í hverju landi og hugsanlega hverrar trúar viðkomandi heilbrigðisstarfsmenn eru. Það er því óhjákvæmilegt að þetta rekist saman. Auðvitað erum við líka að tala um grundvallarréttindi barnsins, að ekki sé gripið til neinna aðgerða eða íhlutunar í líkama þess, í þessu tilviki erum við að tala um kynfæri drengja og einnig umskurð kvenna. Það hlýtur að vera meginmarkmið okkar og ég held að við séum flest þeirrar skoðunar að slíkt inngrip sé ekki réttlætanlegt. Þetta hefur líka aðeins tengst umræðu um aðgerðir á einstaklingum sem fæðast með óljós kyneinkenni, intersex börn. Mjög víða hefur fyrsta viðbragð um langa hríð, en það er sjálfsagt að breytast, verið að nauðsynlegt sé að grípa til aðgerða til þess að það sé alveg ljóst bókstaflega hvers kyns barnið er. Við vitum að margar slíkar aðgerðir hafa valdið miklum skaða og miklu tjóni, því að það er nú þannig að lífið og líkaminn og líffræðin eru svo sérkennileg að menn sjá ekki allt fyrir. Þannig að það er margt sem getur gerst á síðari stigum sem veldur því að þetta inngrip getur valdið miklu meira tjóni en gagni. Við erum að fikta í kynfærum. Það er ekki gert af trúarástæðum. Það er að sjálfsögðu gert af góðum hug en stundum hefur það leitt af sér hörmungar. Hvernig eigum við að takast á við svona mál þegar þau blandast öll saman? Eigum við að fara þá leið sem frumvarpið gerir ráð fyrir og setja þetta í hegningarlög og breyta því þannig að við gerum þessa íhlutun í líf ómálga barna, stúlkna og drengja, refsiverða? Talsvert hefur verið rætt um umskurn kvenna og hvort þetta eru sambærilegar aðgerðir í einhverjum skilningi. Það má hafa um það mörg orð. Í öllum tilvikum er um óafturkræfar aðgerðir að ræða eða inngrip í líkamann. Umskurn kvenna getur verið með margvíslegum hætti, eins og hér hefur komið fram við umræðuna. En oftar en ekki er tilgangur þeirrar umskurnar að svipta konurnar möguleikum á að njóta kynlífs. Það er markmiðið með þeim, sem er býsna alvarlegt. Markmiðið með umskurn drengja held ég að sé yfirleitt ekki þess háttar. Ég velti fyrir mér hvort nálgunin sé alveg rétt, að setja þetta með þessum hætti í hegningarlögin. Ég veit það ekki alveg, ég er ekki búinn að móta mér skoðun á því. Ég held í sjálfu sér að það sem fyrir okkur liggur, af því að við teljum okkur vera ríki sem varðveitir og berst fyrir mannréttindum - það eigum við að gera og við gerum það - að mannréttindi geta ekki verið valkvæð. Það hljóta að vera einhver grundvallarprinsipp sem við verðum að fylgja. Og það eigum við að gera. En samt sem áður, vegna þess hvernig þetta mál kemur fyrir er spurning hvernig við náum sem bestum árangri. Ég held að við séum öll sammála um að við viljum koma í veg fyrir þetta. Stundum er talað um að refsivöndur sé góður og við tölum gjarnan um refsistefnu eða betrunarstefnu sem snýst þá um að reyna að koma fólki til skilnings á því hvað er rétt og rangt og uppfræða og ræða og koma upplýsingum á framfæri. Ég hugsa að það dygði ekki til í þessu tilviki að við gæfum út einhvers konar handbók um það hvað er rétt og rangt í þessum efnum. En svo ég ítreki það held ég að við eigum að varast í allri þessari umræðu að sökkva okkur um of ofan í trúarbrögðin sjálf. Ég held að við eigum að reyna að nálgast þetta fullkomlega með þeim hætti að hér sé um inngrip í líf einstaklinga að ræða sem ekki er líðandi. Það fer í bága við grundvallarmannréttindi. Ef menn vilja á síðari stigum ævi sinnar láta umskera sig er spurning hvort það hljóti þá ekki bara að vera heimilt. Við leyfum alls konar aðgerðir að eigin frumkvæði. Sumum finnst fulllangt gengið í því hvað við erum dugleg á Vesturlöndum að breyta líkama okkar með alls konar aðgerðum sem flestir myndu ekki telja bráðnauðsynlegar, en eru engu að síður gerðar. Það verður þá að vera í valdi hvers einstaklings. Varðandi umræður um hvort við eigum að skilgreina með einhverjum hætti að barn sem er fimm ára, sex ára, tíu ára, geti tekið slíkar ákvarðanir varðandi umskurð sveinbarna sem við erum að tala um, þá er ég ekki þeirrar skoðunar. Ég held að við eigum að miða við hvað er barn að lögum. Við þekkjum að barn er undir áhrifavaldi foreldra sinna og nærsamfélags. Ég held að það yrði aldrei um neinn sjálfstæðan vilja barnsins að ræða í þessu samhengi. Ég tel að ekki sé skynsamlegt að fara þá leið. En fyrst og fremst segi ég: Óafturkræfar aðgerðir af þessu tagi eigum við ekki að láta líðast á Íslandi. Við þurfum að ræða það vel. Við þurfum að velta fyrir okkur nákvæmlega hvernig við ætlum að koma því fyrir í lögum svo þetta fari sem allra best. En bara svo ég ítreki það, því að það er viss hætta á því að þetta fari yfir í trúarbragðafarveginn, sem ég tel að við eigum að vera mjög ákveðin í að það geri ekki - ég tek eftir því að hv. flutningsmaður hefur verið mjög einörð í því að tala um þetta mál aðskilið frá trúarbrögðunum. Þannig eigum við að nálgast það. En um leið verðum við að átta okkur á því að þetta varðar engu að síður trú margra. Það er mjög erfitt að segja fólki hverju er rétt eða rangt að trúa.
Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum sem hefur verið kallað í almennri umræðu umskurðarfrumvarpið. Það er rétt sem hefur komið fram í umræðunni í dag að að mörgu leyti má segja að sú athygli sem þetta mál hefur fengið bæði hér innan lands og erlendis hefur vakið a.m.k. nokkra athygli þeirra þingmanna sem að málinu standa, en jafnframt vakið okkur kannski til vitundar um það að hér gætu Íslendingar, Alþingi Íslendinga, stigið mjög mikilvægt skref eins og það hefur áður gert í ýmsum mannréttindamálum. Það gæti verið býsna dýrmætt að íslenska þingið eða Alþingi Íslendinga hefði þar leiðsögn eins og við höfum gert í sumum öðrum málum. Það er rétt að taka fram í upphafi umræðunnar að ég er einn af flutningsmönnum frumvarpsins. Ég vil nálgast þetta mál fyrst og síðast út frá mannréttindavinklinum og heilbrigðisþjónustuvinklinum, þ.e. við erum ekki þannig samfélag sem gerir óþarfar og óafturkræfar aðgerðir á fólki, sérstaklega ekki ef það er ekki hægt að spyrja það leyfis. Þannig er bara ekki gert hér á Íslandi. Það myndi t.d. þykja kindarlegt í dag ef það hefði einhvern tímann verið í trú Íslendinga eða í trúnni hér á Íslandi að það ætti að taka hálskirtla úr öllum börnum og við værum enn þá að gera það af einhverjum trúarástæðum. Auðvitað myndum við ekki gera það. Við myndum endurskoða það vegna þess að nú er enginn vísindalegur grunnur á bak við það, að það sé einhver skynsemi í því. Á nákvæmlega sama hátt erum við að sumu leyti, ég ætla ekki að segja kannski undir mikilli pressu en það hefur komið töluvert af röksemdum um að þetta sé svo mikið heilbrigðismál. Ég ætla að leyfa mér að segja það hér: Það er rangt að það sé til einhvers gagns heilsufarslega séð að skera part af litlu barni. Það er ekki þannig. Það getur verið það ef einhver mein eru fyrir hendi, en það á ekki við þarna. Rökin sem menn hafa fært fram eru til að mynda að þetta verji þessa blessuðu drengi við krabbameini í forhúð. „Dah“, myndi einhver myndi segja - fyrirgefðu herra forseti, þetta er óhefðbundið tal í ræðustól. Auðvitað fá menn ekki krabbamein í líffæri sem þeir eru ekki með. Að ætla að nota það sem röksemd til þess að halda þessu áfram er algjörlega út í hött. Á sömu forsendum myndum við velta því fyrir okkur að taka úr fólki „ónauðsynleg líffæri“ sem gæti komið krabbamein í. Myndum við einhvern tímann samþykkja það? Auðvitað ekki. Það myndi aldrei koma til. Við ræðum þetta fyrst og síðast sem mannréttindamál. Það er mikilvægt að menn hugsi það þannig. Við erum ekki að tala um það að ungir karlmenn geti ekki ákveðið þegar þeir eru orðnir fullveðja að fara fram á að svona aðgerð sé gerð á þeim. Það er þeim algjörlega heimilt ef þeir vilja gera það af trúarástæðum. En við erum að verja rétt barnanna. Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna er algjörlega skýr hvað þetta varðar. Amerísku barnalæknasamtökin hafa tekið mjög afgerandi afstöðu í þessu máli, þ.e. þau telja engar læknisfræðilegar forsendur fyrir því að framkvæma umskurð á drengjum nema það séu einhverjar sem við köllum læknisfræðilegar ábendingar til þess. Það er sjaldnast. Í opinberri umræðu hér á Íslandi hafa margir læknar verið nokkuð áberandi í umræðunni. Það er kannski rétt að nefna að það hafa í kringum 500 íslenskir læknar skrifað undir yfirlýsingu um að þeir séu samþykkir eða sammála efni þessa frumvarps. Hér í umræðunni í dag hefur verið rætt dálítið um hvort sá refsirammi sem er nefndur í frumvarpinu sé eðlilegur. Það hefur líka verið rætt svolítið um það hvort það geti verið einhvers konar stigsmunur á þessum glæpum, af því að við erum þegar, og við skulum átta okkur á því, hv. þingmenn, búin að skilgreina umskurð á stúlkum eða meybörnum sem glæp. Það má velta því fyrir sér hvort það að skilgreina umskurð á drengjum sem jafn alvarlegan glæp sé rétt, en eins og hv. þm. Jón Þór Ólafsson kom inn á áðan þá er þetta bara stigsmunur, þetta er ekki eðlismunur. Þetta er stigsmunur og mikilvægt að hafa það í huga. Ég vil ekki gera lítið úr mikilvægi trúarbragða. Alls ekki. Ef menn nenna þá geta þeir flett upp í þingræðum sem ég hef haldið um þau mál. Ég held að trúfrelsi sé eitt það mikilvægasta sem fólk hefur og á, en trúin má aldrei vera á þeirri forsendu að hún skaði einhverja einstaklinga. Það á ekki að vera rétturinn. Hv. þm. Jón Þór Ólafsson kom einnig inn á það áðan að það eru til trúarbrögð þar sem menn vilja ekki þiggja blóðgjafir. En gagnvart þeim ákvörðunum hafa einmitt fallið dómar um að foreldrum sé auðvitað ekki heimilt að neita blóðgjöf fyrir börn sín ef það að hafna blóðgjöfinni getur orðið til þess að barnið deyi. Það er bara ekki þannig. Það hafa líka komið fram í umræðunni vangaveltur um það hvort þetta þýði þá að með aðrar læknisfræðilegar aðgerðir, önnur læknisfræðileg inngrip eða önnur inngrip gagnvart börnum okkar, eigi alltaf að gilda einhvers konar réttindi barnsins til að ákveða sjálft síðar meir. Þarna á er grundvallarmunur, hv. þingmenn. Þegar við tölum um aðgerðir, við skulum segja bólusetningar á börnum, við skulum segja aðgerðir sem minnka líkur á að börn sem hafa ítrekað fengið sýkingar í miðeyru og annað fái slíkar sýkingar aftur, þá liggja þar að baki gagnrýndar rannsóknir. Það er munurinn. Þess vegna er mjög mikilvægt að hafa það í huga að það er ekki hægt að bera þetta tvennt saman. Það er bara ekki hægt. Börnin verða alltaf að njóta vafans í þessu. Það eru til trúarhópar og trúarsamfélög víða um heim sem nota umskurð sem manndómsvígslu hjá karlmönnum. Á einhverjum stöðum í Afríku eru til dæmi um að þessar manndómsvígslur fari fram við 16 ára og stöku tilfellum við 18 ára aldur, þ.e. þessir drengir eru orðnir sjálfráða. Það er aftur grundvallarmunur. Það neitar því enginn að það geti í einstaka tilfellum skipt máli að gera umskurð á dreng í heilsufarslegu tilliti, en það er, eins og kom fram í máli Kristjáns Óskarssonar, barnaskurðlæknis, í Ríkisútvarpinu um daginn, kannski hálft til eitt tilfelli hér á Íslandi. Það er nú ekki meira en það, þetta er sárasjaldgæft. Aðgerðin er ekki sambærileg við umskurð á stúlkubörnum. Auðvitað er hún það ekki. Það eru að vísu til nokkrar aðferðir við umskurð á stúlkubörnum, mismikil inngrip, en það er ekki hægt að segja að þetta sé algjörlega sambærilegt. Auðvitað má ræða það í hv. allsherjar og menntamálanefnd hvort það eigi að gera einhvern mun á þessu. Ég myndi ekki sjá neitt athugavert við það að menn tækju þá umræðu í nefndinni. Ég myndi líka leggja mikla áherslu á að það yrði fengin umsögn frá hv. velferðarnefnd um málið, þ.e. allsherjar- og menntamálanefnd fengi slíka umsögn frá velferðarnefnd. Menn hafa í þessari umræðu velt því upp líka hvort intersex-fólk skaðist af þessari umræðu eða hvort umræðan myndi gera það að verkum að væri ekki hægt að framkvæma aðgerðir á intersex-fólki. Við skulum átta okkur á því, hv. þingmenn, að réttindabarátta intersex-fólks er í nákvæmlega sama farvegi, þ.e. að reyna að hindra aðgerðir á þessum börnum sem fæðast með það sem áður hefur verið kallað órætt kyn eða óræð kyneinkenni og að þau fái að ákveða sjálf þegar þau hafa vit og þroska til hvort það kyn sem þau á endanum verða er drengur eða stúlka, eða hvort þau haldi bara áfram að vera intersex, sem er algjörlega líka valkostur. Umboðsmenn barna á Norðurlöndunum hafa verið eindregnir stuðningsmenn þess, m.a. umboðsmaður barna á Íslandi, að við setjum þetta í lög hér á Íslandi. Var þar einmitt vitnað í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Það ýtir aftur undir hvað mannréttindavinkillinn er mikilvægur í þessu, því þetta eru óafturkræfar aðgerðir. Þess vegna endum við í rauninni alltaf þar. Við erum hins vegar „bombarderuð“ kannski, skulum hafa það innan gæsalappa því að það er erlent orð sem má ekki nota í ræðustól Alþingis, við erum kannski svolítið þrúguð af mikilli umræðu erlendis frá og alls staðar um að við séum að ganga á rétt barnanna og rétt trúarbragða o.s.frv., en það er bara ekki þannig. Við á Íslandi lögðum niður líkamlegar refsingar fyrir löngu, það eru áreiðanlega lögfróðir menn í salnum sem geta sagt mér hvað er langt síðan við gerðum það. Það er mjög langt síðan, ætli það hafi ekki verið fyrir einhverjum 100 árum eða meira. Við erum ekki stödd þar sem samfélag að ætla að ganga þessa leið. Ég held að við eigum að skoða þetta mál af fullri alvöru. Ég geri ráð fyrir að þetta verði rætt af fullri alvöru í nefnd þingsins. Það kann vel að vera að það komi upp vinklar sem flutningsmenn sáu ekki fyrir. Við ræddum í undirbúningi þessa frumvarps um ýmsa slíka vinkla, en þetta varð niðurstaðan. Ég er ekki fráhverfur því á nokkurn hátt að ræða það í nefndinni hvort það geti orðið breytingar á lagagreininni, en prinsippið, réttindi barna, mannréttindi barna, verður alltaf að vera sterkast.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni fyrir ræðu sína, sem var að sjálfsögðu flutt af þekkingu og góðu viti eins og við var að búast. Ég hjó eftir einu í ræðu hv. þingmanns sem vakti gleði mína. Hann orðaði það einhvern veginn þannig þegar hann ræddi um þessi mál og inngrip sem væru óafturkræf eða gerð án samþykkis: Við erum bara ekki þannig samfélag. Það gladdi mig. Ég tek undir það. Ég held að við viljum ekki vera þannig samfélag. Ég vil minna, ekki sérstaklega hv. þingmann heldur líka okkur sjálf á að það er nú ekki ýkja langt síðan við gerðum hluti sem ekki voru fallegir. Þar má nefna ófrjósemisaðgerðir án vitundar fólks. Talsvert hefur verið talað um intersex börn í fortíð. Ég skal ekkert fullyrða nákvæmlega um hvernig það er í dag, en ýmislegt hefur verið gert sem við myndum ekki eða viljum ekki samþykkja núna. Við höfum haft vissa þöggun um sum atriði. Ég segi þetta núna og tala til okkar allra, ég er ekki að tala neitt sérstaklega til hv. framsögumanns, að við þurfum líka að gæta þess í allri umræðu að við munum líka að við höfum stundum í fortíð verið breysk á svellinu, bara svo það sé sagt.
Virðulegi forseti. Það er gott að geta glatt hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson. Það er alveg rétt sem fram kom í máli hans, auðvitað eru atriði úr sögu þessarar þjóðar og jafnvel fortíð trúarbragða okkar sem við erum ekki sérlega stolt af. Þegar ég tala um okkar trúarbrögð á ég við þjóðkirkjuna, sem reyndar er ágreiningur um hvort eigi að vera þjóðkirkja. Það er nú annað mál. En við höfum engu að síður sem samfélag borið gæfu í gegnum tíðina til að endurskoða afstöðu okkar, endurskoða kreddufullu hugmyndirnar sem við kunnum að hafa haft um eitthvað áður, í ljósi nýrrar þekkingar og í ljósi nýrra viðhorfa í samfélaginu. Það er ansi hætt við því að lítið yrði úr framþróun í samfélaginu ef við gerðum það aldrei, að við endurskoðuðum aldrei hug okkar, við skoðuðum aldrei frasann „bíddu, nei, við höfum alltaf gert þetta svona.“ Frasinn „við höfum alltaf gert hlutina svona“ er í sjálfu sér stórhættulegur vegna þess að hann setur í rauninni eða getur sett bremsu á allar framfarir. En ég held samt í rauninni að það sem þingmaðurinn var að ýta til okkar flutningsmanna, og ég tek það algjörlega til mín, var að sýna þeim líka nærgætni sem hafa aðrar skoðanir og hafa uppi aðrar hugmyndir en við. Ég skal vera fyrstur manna til þess að taka undir það með hv. þingmanni.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum fyrir afar málefnalega og fróðlega umræðu í dag. Mér heyrist á öllu að þingmenn leggi fyrst og fremst áherslu á mannréttindi. Við erum flest orðin sammála um það, held ég, eins og ég skildi ræðurnar, að bann við umskurði myndi ekki brjóta í bága við trúfrelsi manna. Við höfum mörg velt hér upp í dag bestu mögulegu útfærslunni. Hvort frumvarpið eins og það er lagt fram þjóni tilgangi sínum, hvort mögulega eigi að setja slíkt bann inn í önnur lög. Svo höfum við rætt viðurlög við broti á lögunum og annað slíkt, þannig að við leggjum mikið traust á hv. allsherjar- og menntamálanefnd, sem ég geri ráð fyrir að fái málið til meðferðar. Fyrir nefndina munu koma gestir og umsagnir munu koma til yfirferðar í nefndinni sem varpa kannski skýrara ljósi á lagatæknileg atriði, vegna þess að þetta er flókið mál og þar er að mörgu að huga. En mig langar að lokum að lesa hér upp úr grein sem ég rakst á, sem birtist á Vísi í dag, eftir barnaskurðlækninn Þráin Rósmundsson. Hann hefur rannsakað þetta mál og er einn meðhöfunda stórrar greinar sem birtist í tímaritinu Pediatrics, þ.e. barnalæknar, árið 2013, og er mjög þekkt grein. Sú grein gekk út á að hrekja þau rök sem áður hefur verið haldið fram um að umskurður á drengjum væri heilsufarslega góður, að honum fylgdu kostir. Í þessari frægu grein hrekja 38 læknar kosti umskurðar á drengjum með læknisfræðilegum rökum og er Þráinn einn af meðhöfundum þar, eins og ég sagði áðan. Í greininni rekur hann sögu þessa máls og sem skýrir þá líka af hverju við þingmenn leggjum fram þetta mál nú. Mig langar að lesa upp úr greininni, með leyfi forseta: „Á árinu 2013 hafði ungur maður samband við umboðsmann barna hér á landi og krafðist svara um hvort forráðamaður barns gæti ákveðið, án samráðs við þolanda, að láta fjarlægja heilbrigðan líkamshluta skjólstæðings síns, eins og t.d. forhúðina. Í framhaldi af þessu hófst umræða og síðan samstarf milli umboðsmanna barna á Norðurlöndum. Hinn 30. september 2013 kom út sameiginleg yfirlýsing, undirrituð af umboðsmönnum barna allra Norðurlandanna, ásamt leiðandi barnalæknum, barnaskurðlæknum og barnahjúkrunarfræðingum þessara landa. Í yfirlýsingunni kemur fram að umskurður án læknisfræðilegrar ástæðu á einstaklingi sem ekki getur sjálfur gefið samþykki fyrir aðgerðinni brjóti í grundvallaratriðum gegn mannréttindum hans, sérstaklega þar sem slík aðgerð er óafturkræf, sársaukafull og getur haft í för með sér alvarlegar aukaverkanir. Vísað er í 12. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem öll Norðurlöndin eru aðilar að, og jafnframt til 24. gr. sem fjallar um að vernda skuli börn gegn trúarlegum- og hefðbundnum siðum sem skaðað geti heilsu þeirra. Í yfirlýsingunni kemur einnig fram að vernda beri hagsmuni barnsins, sem alltaf hljóti að standa framar rétti foreldranna til að framkvæma trúarlegar eða hefðbundnar aðgerðir á börnum sínum. Sú sjálfsagða krafa er sett fram að börn (drengir) þurfi ekki að gangast undir neinar aðgerðir, eins og t.d. umskurð, sem samræmist trú foreldranna fyrr en þeir sjálfir eru til þess bærir lagalega að ákveða það.“ Þráinn heldur áfram: „Umskurður er ævaforn aðgerð þar sem forhúðin í heild er fjarlægð. Það er ekki svo að fjarlægður sé aðeins fremsti hluti forhúðarinnar, eins og komið hefur fram í umræðunni undanfarið. Forhúðin hefur það hlutverk að vernda reðurhöfuðið. Líffræðilegar rannsóknir á forhúðinni hafa sýnt að þéttni taugaenda (receptora) í forhúðinni er mun meiri en í sjálfu reðurhöfðinu. Þá hefur forhúðin hlutverki að gegna í ónæmiskerfinu. Til eru heimildir frá forn-Egyptum sem framkvæmdu umskurði líklegast vegna sýkinga undir forhúðinni. Þessar heimildir eru mun eldri en Abraham, sem er samkvæmt Biblíunni upphafsmaður umskurðar hjá gyðingum (1800 f. Kr.). Eldri sonur Abrahams, Ismail, er talinn ættfaðir araba, en með honum er þessi siður talinn hafa borist til araba, síðar múslima. Ekki er getið um umskurði í trúarriti múslima, Kóraninum. Páll postuli taldi umskurð ónauðsynlegan. Þess vegna er umskurður ekki trúarlegt atriði í kristni. Seinni tíma skýringar á tilurð þessarar aðgerðar eru að þessar þjóðir lifðu á eyðimerkursvæði. Fáklæddir drengir að leik fengu auðveldlega t.d. sandkorn undir forhúðina sem olli sýkingu þar. Engin sýklalyf voru til og varla hreint vatn. Menn neyddust því til að losa um forhúðina með skurði til að hreinsa sýkinguna. Smám saman þróaðist þetta yfir í að forhúðin var fjarlægð í heild og smám saman var farið að gera aðgerðina í fyrirbyggjandi tilgangi. Engar svæfingar eða deyfingar voru til þannig að auðveldast var að gera þetta á börnunum sem allra minnstum t.d. 8 daga gömlum (hjá gyðingum)“ - þannig að skortur var á deyfingarlyfjum - „eða nokkurra ára (hjá múslimum). Þaggað var niður í mótmælum mæðranna með því að setja þetta inn í trúarbrögðin sem öllu réðu. Á Vesturlöndum var umskurður sjaldgæfur fram undir 1870. Þá komu fram kenningar í Bandaríkjunum um mikinn heilsufarslegan ávinning af umskurði. Aðgerðin átti að lækna undirmigu, flogaveiki, geðveiki af ýmsu tagi, getuleysi og hindra sjálfsfróun,“ - sem er náttúrulega mjög syndsamleg - „svo eitthvað sé nefnt. Þó svo að ekkert af þessu stæðist náði þessi siður mikilli útbreiðslu þarlendis. Í Bandaríkjunum eru 50–70% karlmanna umskorin en undir 10% í Evrópu. Í öllum vestrænum ríkjum, þar með talið Bandaríkjunum, hefur tíðni umskurðar farið lækkandi síðustu áratugina. Aðferð þeirra sem berjast fyrir umskurði hefur að mestu snúist um að reyna að finna læknisfræðilegar ástæður fyrir aðgerðinni. Árið 2012 kom út grein frá bandaríska barnalæknafélaginu þar sem fullyrt var að svo mikill heilsufarslegur ávinningur væri af umskurði nýfæddra drengja að greiða ætti fyrir aðgerðina af skattfé (umskurður er algengasta aðgerð sem gerð er í Bandaríkjunum).“ - Sem sagt í dag. - „Þessum fullyrðingum var svarað í grein 40 vestur-evrópskra lækna 2013“ - sem sagt þeirra 38 lækna sem ég nefndi áðan, en Þráinn er einn þeirra sem ritar greinina sem ég les nú upp úr - „þar sem öll rök um heilsufarslegan ávinning voru hrakin. Að auki var bent á að aukakvillar sem fylgt geta aðgerðinni, jafnvel þó að hún sé gerð við bestu aðstæður,“ - takið eftir þessu: jafnvel þó að hún sé gerð við bestu aðstæður - „væru umtalsverðir (2–7%). Aukakvillarnir geta verið blæðingar, sýkingar, örmyndun á aðgerðarsvæðinu og þrenging á þvagrásaropi. Þá hefur því verið lýst að hluti reðurhöfuðs sé fjarlægt og að of mikil húð sé tekin sem leitt getur til verkjavandamála síðar t.d. við kynmök.“ Ég ætla aðeins og skjóta inn í að ég hef fengið fjölmörg bréf og fleiri þingmenn frá bæði umskornum karlmönnum sem hafa átt við ýmis vandamál að etja þess vegna, bæði andleg og líkamleg, og einnig frá eiginkonum þessara manna sem lýst hafa sársauka eftir kynmök vegna þessa. Komið hefur fram að það eru fjölmargir taugaendar í forhúðinni, hún hefur ákveðinn tilgang, það er bara staðreynd. Það því rangt að segja að umskurður á drengjum hafi ekki áhrif á kynnautn karlmanna. Verið er að taka ákveðinn hlut í burt sem ekki er hægt að endurheimta. Það er sjálfsagt að menn láti umskera sig þegar þeir hafa aldur til, en að það sé ekki gert við börn, nokkurra daga gömul eða nokkurra ára gömul. En áfram heldur greinin: „Í vísindagrein frá Bandaríkjunum frá 2010 kemur fram að yfir 100 drengir deyja árlega eftir umskurði, jafnvel þó að aðgerðin hafi verið gerð við bestu aðstæður. Dánarorsök er oftast blæðing eða sýking. Þá er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir sálarkvöl umskorinna drengja sem alast upp í samfélagi óumskorinna. Að lokum skal bent á að stór hluti umskurða í trúarlegum tilgangi er gerður án deyfingar eða svæfingar.“ - Aðalástæða þess er að börnin eru of lítil og þola illa svæfingu. - „Óþarft ætti að vera að taka fram að aðgerðin er ákaflega sársaukafull“ - já, með alla þessa taugaenda segir það sig svolítið sjálft, er það ekki? - „og allt tal um að börn nokkurra daga gömul finni ekki til er tómur uppspuni.“ Börn finna til. Nýlegar rannsóknir sýna að þessi litlu börn fá jafnvel áfallastreituröskun, tengslamyndun við móður verður erfiðari, eins brjóstagjöf. Barn þjást oft og tíðum og er mun lengur að jafna sig þannig að þetta er alvarlegt mál. [[Gripið fram í.]] Áfram skal haldið: „Þær líflegu umræður sem lagafrumvarpið hefur vakið í fjölmiðlum og á netinu eru til merkis um að landsmönnum er ekki sama um hvernig farið er með ungbörn í landinu. Það að stór hluti læknastéttarinnar og annarra heilbrigðisstétta skrifar undir stuðningsyfirlýsingu við frumvarpið, jafnvel þó að undirskriftasöfnunin sé einungis á fésbókinni, sýnir glögglega hug þessa fólks til málsins. Þá má geta þess að hafin er undirskriftasöfnun meðal almennings í Danmörku um að banna umskurði drengja undir 18 ára aldri, en þá geti einstaklingurinn ákveðið sjálfur hvað hann vill. Mestur virðist ágreiningurinn vera um refsirammann, en 6 ára fangelsisvist er langur tími. Hörðum mótmælum erlendis frá var við að búast. Það hefur jafnan gerst ef hreyft hefur verið við þessu máli.“ Það er akkúrat það. Þetta mál hefur auðvitað verið rætt annars staðar en á Íslandi og alltaf hefur það sama gerst. Umræðan hefur farið að snúast um fyrst og fremst um trúfrelsi en minna um réttindi barnsins. Það er hlutverk okkar sem löggjafa að bregðast við þegar okkur berast ábendingar, þegar okkur berast ábendingar frá aðilum sem starfa við vernd barna og við að tryggja hagsmuni barna, eins og umboðsmenn barna á Norðurlöndum og Barnaheill. Ef slíkir aðilar benda okkur á að gerðar séu aðgerðir á börnum sem brjóta mannréttindi þeirra þá verðum við sem löggjafi að kafa vandlega í málið. Það er bara úrlausnarefni. Við erum sammála um það, ég held að við getum öll sagt það, við hljótum að vera öll sammála um að ekki eigi að gera ónauðsynlegar aðgerðir á börnum sem eru óafturkræfar, valda þeim sársauka, geta mögulega skaðað þau og jafnvel leitt til dauða. Vinnan sem fram undan er er að finna réttu leiðina til að tryggja að réttindi barna og vernd séu í heiðri höfð. Við hljótum að geta gert það í sameiningu, fundið út úr þessum lagatæknilegu atriðum, hvernig best sé að koma slíku fyrir, hver refsingin eigi að vera. Á að vera refsing eða eiga að vera sektarákvæði? Á að vera fangelsisdómur? Hversu langur þá? Eins og fram kemur grein Þráins - vegna þess að sumir hafa sagt að við ættum ef til vill að búa til einhverjar reglur um að þetta verði einungis leyfilegt á sjúkrastofnunum. En Landspítalinn og læknar þar hafa nú gefið það út að slíkar aðgerðir séu ekki gerðar á Landspítalanum. Hins vegar sýna nýjar tölur það sem ég hef frá landlækni að slíkar aðgerðir eru gerðar hjá sérfræðingum úti í bæ. Þeim hefur farið fjölgandi núna síðustu árin. Lýtalæknar neita að gefa landlækni upplýsingar um hvaða aðgerðir þeir gera og hversu margar. Einnig kom fram í svari landlæknis að ekki væri búið að yfirfara gæðaeftirlit með skráningum hjá sérfræðingum. Þannig að við erum ekki með mjög mikið í höndunum. Við sjáum samt að þetta eru ekki margar aðgerðir. Þetta eru samt á þriðja tug aðgerða núna síðustu ár og þeim fer fjölgandi. Er það nóg að binda þetta mögulega við skurðstofur hjá sérfræðingum? Samkvæmt grein Þráins Rósmundssonar barnaskurðlæknis er það ekki nóg. Þó að aðgerðir séu gerðar við bestu mögulegar aðstæður eru þær samt sem áður mjög hættulegar. Þarna erum við að tala um 2–7% dánarhlutfall vegna þessara aðgerða, þrátt fyrir bestu mögulegu aðstæður, bendir læknirinn á, og alls kyns aukakvilla. Þannig að við verðum bara að skoða þetta mjög vel og vandlega. Ég heyri það í dag að hugur þingmanna stendur til þess og fólki þykir málið áhugavert. Það er svolítið nýtt fyrir okkur og við þurfum að fara vel yfir það. Umræðan getur tekið tíma og það er mikilvægt að við vöndum okkur. Það er að mörgu að huga og þetta tengist einmitt umræðu um intersex og fleira sem við þurfum einnig að ræða hér. Ég þakka fyrir gott hljóð og virkilega góða umræðu. Að lokum legg ég til að málinu verði vísað til allsherjar- og menntamálanefndar til frekari úrvinnslu.
Herra forseti. Það mál sem ég mæli hér fyrir á sér nokkra forsögu, en frumvarpið er um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 40/2007, og lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, með síðari breytingum. Meðflutningsmenn mínir á frumvarpinu eru allmargir, það eru hv. þingmenn Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, Andrés Ingi Jónsson, Anna Kolbrún Árnadóttir, Ásmundur Friðriksson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Guðjón S. Brjánsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Halldóra Mogensen, Hanna Katrín Friðriksson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Inga Sæland, Líneik Anna Sævarsdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Vilhjálmur Árnason, Willum Þór Þórsson og Þorsteinn Víglundsson. Eins og ég kom inn á á þetta mál nokkra forsögu. Sá sem hér stendur flutti á 139. löggjafarþingi mál um einbýli á öldrunarstofnunum sem á þeim tíma hafði í rauninni ekki verið flutt áður í þeirri mynd þótt málið hafi oft borið á góma í þingsal. Menn höfðu rætt þetta lítillega í þingsal og miðað við þær umræður sem höfðu farið fram hafði þingheimur verið nokkuð samhljóða í því að þetta væri sjálfsagt réttindamál og að því yrði að vinda bráðan bug. Engu að síður hefur málið í rauninni aldrei komið til framkvæmda í lagatexta. Með árunum hefur fjölbýlum á hjúkrunarheimilum fækkað, en á hinn bóginn erum við enn þá með, eins og fram kemur í greinargerð frumvarpsins, tæplega 500 rými sem eru tvíbýli eða þríbýli og því erum við með rými fyrir tæplega 500 einstaklinga sem njóta ekki þeirra mannréttinda að búa með þeim sem þeir kannski sjálfir veldu. Reiknað var út fyrir einu eða tveimur árum hvað það myndi kosta að takast á við þessa breytingu. Kostnaðurinn sem felst í frumvarpinu gæti legið einhvers staðar á bilinu 5–7 milljarðar, dreift yfir þann tíma sem tillögugreinarnar gera ráð fyrir, en við megum ekki gleyma því að Framkvæmdasjóður aldraðra myndi hæglega ráða við það verkefni miðað við þá peninga eða fjármuni sem hann hefur í dag og miðað við þá fjármuni sem hafa runnið til sjóðsins í gegnum tíðina. Til öryggis má segja að bráðabirgðaákvæði er í lok frumvarpsins um að ráðherra skuli setja áætlun til fimm ára til að klára þetta dæmi, þannig að auðvelt sé fyrir samfélagið að takast á við verkefnið og bjóða fólki upp á þessi sjálfsögðu mannréttindi. Ég hef heyrt í umræðunni að þetta sé kannski óþarfi vegna þess að sumir vilji hreinlega búa með einhverjum öðrum á hjúkrunarheimilum. Það kann að vera rétt. En í mínu fyrra starfi man ég vissulega eftir einu og einu tilfelli þar sem menn vildu endilega búa með einhverjum óskyldum aðila í herbergi á hjúkrunarheimili, en slík tilfelli eru sárafá. Einn góður maður sagði við mig á sínum tíma þegar ég var að undirbúa flutning þessa frumvarps fyrst, að þegar við byggðum hjúkrunarheimili ætti hugsunarháttur okkar í rauninni alltaf að vera sá að við værum ekki að byggja hjúkrunarheimili fyrir afa okkar og ömmu, heldur værum við að byggja hjúkrunarheimili fyrir barnabörnin. Við ættum að reyna þess vegna, þegar við hönnum og byggjum hjúkrunarheimili, að setja okkur í þau spor sem kannski kynnu að vera eðlileg eftir 20, 30, 40 ár eða svo. Ég held að mikið sé til í þessu. Hinn helmingurinn af frumvarpinu snýr að þeim réttindum sem hafa oft komið upp í umræðum á allra síðustu árum, að maki eða sambúðarmaki fái tækifæri til þess að búa hjá lífsförunaut sínum á hjúkrunarheimili, jafnvel þótt viðkomandi sé ekki með það sem við köllum færni- og heilsumat. Þetta er aðeins flóknara mál í raun vegna þess að löggjöfin og reglurnar sem við höfum í dag um færni- og heilsumat eru býsna skýrar, vegna þess að enginn má eiga heima á hjúkrunarheimili nema hann eða hún hafi gengið í gegnum þetta svokallaða færni- og heilsumat. Því er frumvarpstextinn, eins og fram kemur í 3. gr., tiltölulega flókinn og að því leyti flóknari en í frumvarpi hæstv. núverandi heilbrigðisráðherra, Svandísar Svavarsdóttur, sem var flutt á 145. löggjafarþingi. En sá sem hér stendur sendi einmitt umsögn um það frumvarp þar sem ég benti á að taka þyrfti á þessum málum til að þannig væri búið um þessa einstaklinga að hugað yrði að öllum réttindum, ekki bara þeirra sem búa á hjúkrunarheimilum með færni- og heilsumat, heldur líka þeirra sem flytja þangað og með hvaða hætti þeir kynnu að eiga rétt til að njóta þjónustu o.s.frv. Því er 3. frumvarpsgreinin allítarleg. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa hana. Hún er svohljóðandi: „Heimilismaður sem dvelur til langframa á stofnun fyrir aldraða skal eiga kost á að vera samvistum við maka eða sambúðarmaka sinn þar þegar aðstæður leyfa. Maki skal greiða sanngjarna leigu vegna veru sinnar og greiða þann kostnað sem af dvöl hans hlýst. Maki skal eftir atvikum hafa aðgang að þjónustu stofnunarinnar gegn gjaldi. Maki samkvæmt þessum tölulið er undanþeginn“ - takið eftir, hv. þingmenn - „færni- og heilsumati og skal eiga lögheimili utan stofnunarinnar.“ - Þetta er býsna mikilvægt. - „Maki eða sambúðarmaki getur dvalið á öldrunarstofnuninni í allt að átta vikur eftir fráfall heimilismanns. Á þeim tíma skal meta hvort forsendur eru fyrir áframhaldandi dvöl á stofnuninni og fellur dvalarréttur niður nema niðurstaða færni- og heilsumats skv. 15. gr. laganna verði að forsendur séu fyrir áframhaldandi búsetu og öðlast þá viðkomandi sjálfstæðan rétt sem heimilismaður á stofnun fyrir aldraða. Ráðherra setur reglugerð um dvöl maka og sambúðarmaka á öldrunarstofnunum þar sem m.a. skal tilgreina greiðslur, greiðslufyrirkomulag, réttindi, tryggingar og kostnaðarþátttöku ríkisins.“ Þetta er býsna ítarlegt, en það er það ekki fyrir neina tilviljun. Það er nefnilega þannig að ekki er víst að hægt verði að skilgreina þetta sem fortakslausan rétt. Tökum til að mynda hjúkrunarheimili þar sem aðstæður eru hreinlega þannig eða samsetning heimilismanna er þannig að það muni hreinlega ekki vera hægt að koma þessu við, ekki væri hægt að hafa þetta eins og við segjum algjörlega fortakslaust. En með því að setja það inn í lagatextann að þetta megi gera þegar við á, þá búum við í rauninni til réttindi fyrir fólk, a.m.k. að sækja um þessa stöðu, og í flestum tilfellum, ef ég þekki rétt til, myndi vera reynt að koma til móts við þetta. Hins vegar er það svo að sums staðar eru einbýli á hjúkrunarheimilum það þröng og það lítil að erfitt væri fyrir sambúðarmaka að komast þar fyrir hreinlega vegna plássleysis. Því miður eru nokkur hjúkrunarheimili þannig á Íslandi í dag að einbýli eru alveg niður undir 10 fermetra og jafnvel í einhverjum algerum undantekningartilvikum eitthvað minni en það. Það er því ekki alltaf hægt að koma þessu við. Síðan eru líka aðstæður þar sem um er að ræða litlar lokaðar einingar, þá getur þetta líka verið erfitt, ekki kannski vegna þess að menn megi ekki velja það að flytja inn á lokaða deild til maka síns, heldur vegna þess að það er kannski erfitt að setja þá skyldu á sambúðarmaka á stofnun að hann eða hún eigi að passa upp á velferð hinna heimilismannanna sem eru á lokuðu deildinni af einhverri ástæðu. Það þarf því að taka tillit til allra þessara sjónarmiða. Síðan varðandi það þegar makinn fellur frá, þá er mjög mikilvægt að sambúðarmakinn eigi annað lögheimili, ekki sé búið að fyrirgera því til að tryggja það að hann hafi þá að einhverju að hverfa, en jafnframt að hann fái þann umþóttunartíma sem sanngjarnt er. Í dag miðum við við það að hvíldarinnlagnir á öldrunarstofnunum séu allt að átta vikur á ári, því er sett inn klásúla um að það séu allt að átta vikur sem geti verið þessi umþóttunartími. Flestar færni- og heilsufarsnefndir landsins funda nægilega þétt til að það myndi rammast innan þessa tímaramma, þ.e. að taka ákvörðun um hvort viðkomandi ætti orðið sjálfstæðan rétt til að búa á heimilinu eða ekki. Ég hef áður velt upp og haft um það vangaveltur, og á raunar inni fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um það með hvaða hætti gert er mat á kostnaði við búsetu á hjúkrunarheimilum, og svo við tölum mannamál, um hinn hráa búsetuþátt, ef við getum sagt sem svo. Þess vegna er mikilvægt að reyna að skilgreina hvað kostar í raun að gista eða búa á hjúkrunarheimili ef menn velja það fyrirkomulag og hvað kostar að framfleyta einhverjum sem býr á hjúkrunarheimili. Það kann að vera að í einhverjum tilfellum yrði sá kostnaður metinn tiltölulega hár. Þess vegna er þessi reglugerðarheimild fyrir ráðherra. Í dag erum við með reglugerð sem segir að þátttaka í dvalarkostnaði geti verið allt að 400 þús. kr. á mánuði. Ég myndi halda að það væri algjörlega í efri mörkum. Ég myndi ætla að þetta yrði eitthvað minna. En ráðuneytið fær þá það verkefni að meta það og ákveða. Ég hef fengið svolítil viðbrögð við því þegar ég lagði frumvarpið fram og hafa menn spurt mig hvort mér væri alvara með alla þá biðlista sem eru í landinu að gera ráð fyrir því að fullfrískt fólk færi inn á hjúkrunarheimili. Það er í sjálfu sér ekki óeðlilegt að menn hafi áhyggjur af því. Hins vegar er það ekki vilji flutningsmanna frumvarpsins að þeir sem kæmu sem sambúðarmakar inn á hjúkrunarheimili tækju upp önnur pláss, heldur er að jafnaði gert ráð fyrir að þeir myndu dvelja í herbergjum eða híbýlum maka síns og þannig ekki taka upp pláss frá neinum öðrum. Vissulega kynnu þeir að þurfa pláss við matarborðið eða hádegisverðarborðið eða hvernig sem það er, en ég held að í flestum tilfellum ætti að vera auðvelt að leysa það. Menn hafa líka spurt mig: Mun þetta ekki bara verða það sem allir biðja um? En sem öldrunarlæknir og hafandi verið vinnandi í þeim bransa og í því fagi í allmörg ár, þá er alla vega í mínu tilfelli teljandi á fingrum beggja handa þau tilvik síðastliðin 20 ár þar sem það hefur yfirleitt verið í umræðunni. Vegna þess að það er auðvitað skilningur okkar allra og ég held langflestra sem búa á Íslandi og miðað við það almannaheilbrigðiskerfi sem við búum við erum við almennt séð ekki að leggja til að heilbrigt fólk leggist inn á sjúkrastofnanir, enda er það ekki andi frumvarpsins. Langflestir átta sig á því þegar maki hefur tapað heilsu sinni og þarf á þeirri þjónustu að halda að vera á hjúkrunarheimili, er svo lasinn eða þannig staddur heilsufarslega séð og aðstaða hans svo miklu öðruvísi en sambúðarmakans, að ekki sé ástæða fyrir heilbrigðan sambúðarmaka að flytja með honum á heimilið. En það koma upp svona tilvik. Frumvarpið er tilraun til að svara þeim áhyggjum sem koma upp í samfélaginu vegna þess. Ég geri ráð fyrir að frumvarpið gangi eftir þessa umræðu til hv. velferðarnefndar og ég hlakka til umræðunnar þar og vona að málið fái framgang á þessu þingi, eða því næsta ef til kemur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og þetta mjög svo áhugaverða og góða frumvarp. Ræðan hans var reyndar það ítarleg að svör við þeim spurningum sem höfðu vaknað hjá mér fyrr, þegar ég óskaði eftir andsvari, komu að einhverju leyti fram í seinni hluta ræðunnar. Það var kannski varðandi það hvernig þau mál væru leyst með maka þegar annar fellur frá og báðir búa á hjúkrunarheimili. Það er svo auðvelt að taka undir þau sjálfsögðu mannréttindi að fólk fái að búa saman þrátt fyrir að annar aðili þurfi á hjúkrunaraðstoð að halda. Einhverra hluta vegna hefur þetta mál verið lengi í umræðunni en enn sem komið er hefur okkur ekki tekist að framkvæma þetta, að því er ég best veit. Í ljósi þess að ég veit að hv. þingmaður er mjög fróður um þennan málaflokk þá langaði mig að vita hvort hann þekki til þess hvernig staðan er á þessum málum einhvers staðar erlendis. Erum við með fordæmi þar sem þetta hefur virkað? Eða hafa kannski mögulega verið veittar einhverjar undanþágur hér heima þannig að þetta hafi gengið upp? Ef svo er, hver er þá reynslan af því?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur andsvarið. Já, ég þekki dæmi þess hér innan lands. Það eru nokkur tilvik þar sem hjúkrunarheimili hafa hreinlega ákveðið að leysa svona mál ein og sjálf, þá hreinlega boðið maka að vera að forminu til í leiguhúsnæði hjá sér. En það er í raun engin lagaumgjörð til um það. Þetta eru hins vegar örfá dæmi. Í fljótu bragði man ég eftir tveimur hér á Íslandi, þau kunna að vera fleiri. Ég þekki ekki löggjöf hvað þetta varðar erlendis frá, en ég veit til að mynda að í löndum þar sem ekki er almannaheilbrigðiskerfi þar er þetta praktíserað í einhverjum mæli. Reynslan er hins vegar sú, sú sama og hérna á Íslandi, að ekki er mikið verið að biðja um þetta. Það er ekki þannig að menn séu að fara fram á að fá að flytja inn á sjúkrastofnun jafnvel þó að maki þeirra sé lasinn. Það er ósköp skiljanlegt vegna þeirra ástæðna sem ég rakti hér áðan. Menn skilja það alveg að ef einstaklingur er veikur gæti hann þurft að sækja mikla heilbrigðisþjónustu jafnvel svo að hann þurfi að búa á sjúkrastofnun, það á ekkert endilega við þann sem ekki er veikur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Hann kom inn á það sem ég hugðist spyrja út í næst. Ég hafði heyrt því fleygt í umræðunni að það væri ekki endilega eftirspurn eftir því að flytja inn á sjúkrastofnun hafi fólk sjálft ekki þörf fyrir það. Hinn punkturinn gengur út á það að það væri kannski ekki endilega hagur viðkomandi. Þegar fólk fer inn á hjúkrunarheimili er það af þeirri ástæðu að það þarf á mikilli umönnun að halda. Getur það hreinlega verið þannig að slíkt sambúðarform inni á hjúkrunarheimili ýti undir það að einstaklingur þurfi að hjúkra eða þjóna veikum maka sínum of mikið og taki þar af leiðandi álag af starfsmönnum, en á móti sé álagið þó of mikið á þann sem flytur þar inn? Mig langar líka að spyrja hv. þingmann út í kröfuna um einbýli. Ég stend reyndar í þeirri meiningu að þegar við erum að byggja hjúkrunarheimili í dag séu þau hugsuð sem einbýli. Að einhverju leyti held ég að við séum að vinna með þann hluta málsins. Ég hef staðið í þeim sporum að vera að skoða hjúkrunarheimili fyrir ömmu mína og þá var mér sagt það af starfsmönnum hjúkrunarheimilisins að það væri alls ekki svo slæmt að vera í tví- eða þríbýli. Þetta fólk væri nú á þeim aldri að það hefði kannski aldrei upplifað það að vera eitt í herbergi og það væri ákveðinn félagsskapur. Það var nú svolítið verið að ýja að því og reyna að selja manni það að það væri bara nokkuð góður kostur að vera í sambýli með öðrum.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum spurningarnar. Hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir kemur þarna inn á mjög mikilvæga punkta: Erum við kannski að útsetja heilbrigða makann fyrir álagi sem hann eða hún ætti ekki að gangast undir? Þetta hefur mikið verið í umræðunni. Innan heilbrigðisgeirans og heilbrigðisþjónustunnar hafa menn oft miklar áhyggjur af því að makar séu hreinlega að slíta sér út vegna umönnunar sinna nánustu. Ég held meðal annars að það sé þess vegna sem ekki er mikið sótt í þessa þjónustu, það hefur ekki mikið verið beðið um þetta, ekki mikið verið talað um þetta. Ég held að það geti verið alveg hárrétt hjá þingmanninum. Auðvitað þurfum við að huga að hag þessara einstaklinga sérstaklega. Þess vegna meðal annars er þessi reglugerðarheimild sem þarna er inni sem á að snúa bæði að réttindum og skyldum sambúðarmakans. Ég flutti frumvarp fyrir átta árum eða svo um einbýli á hjúkrunarheimilum. Þá vildi ég láta klára þetta mál á næstu fimm árum. Síðan eru liðin átta ár og enn erum við með eitthvað í kringum 500 einstaklinga. Ég held að það þurfi eitthvað svona til þess að ýta við málinu, það þurfi eitthvað svona til að ýta við því að við klárum þetta verkefni. Auðvitað munum við aldrei banna neinum sem alls ekki vill búa einn í herbergi á hjúkrunarheimili að fá að vera með öðrum í herbergi ef slíkur aðili finnst, af því að frumvarpið snýr að réttindum til einbýlis en ekki skyldu til einbýlis. Ég held að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því að það verði stór alda í samfélaginu sem krefjist þess að einhverjir fái að vera í tvíbýlum.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um aðgengi að stafrænum smiðjum, en flutningsmenn eru þrettán frá öllum flokkum, ég ásamt Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur, sem erum fyrstu frummælendur þar sem við unnum þessa þingsályktunartillögu saman og meðflutningsmenn eru Birgir Þórarinsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Halldóra Mogensen, Inga Sæland, Jón Þór Ólafsson, Smári McCarthy, Willum Þór Þórsson, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Þorsteinn Víglundsson, Njáll Trausti Friðbertsson og Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir. Alþingi ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra að vinna áætlun að uppbyggingu á stafrænum smiðjum með það að markmiði að allir framhaldsskólanemar hafi aðgengi að slíkum smiðjum. Áætlunin verði unnin í samstarfi mennta- og menningarmálaráðuneytis og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis við Nýsköpunarmiðstöð Íslands, Samband íslenskra sveitarfélaga, menntavísindasvið Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri og aðra hlutaðeigandi. Auk framhaldsskólanna þá gætu t.d. sjónvarpsstöðvar komið að þessu þar sem það er gott tækifæri til þess að kynna þessar stafrænu smiðjur með t.d. áhugaverðum þáttum um starfsemi þeirra, Listaháskólinn og fleiri aðilar sem hafa áhuga á að nýta sér þessa tækni og stafrænar smiðjur. Samhliða áætlanagerðinni verði síðan mótuð kennslustefna fyrir grunn- og framhaldsskóla þar sem m.a. verði hugað að öllum undirstöðuatriðum námsins, hæfnisviðmiðum við námslok og hugsanlegri endurskoðun aðalnámskrár framhaldsskóla til þess að taka mið af þessu aðgengi að stafrænum smiðjum fyrir framhaldsskólanema og hvaða hæfni þeir koma til með að þjálfa í þessum smiðjum. Áætlunin sem mennta- og menningarmálaráðherra skilar verði skýr hvað varðar framvindu verkefnisins og verklok, sem og fullfjármögnuð í fjármálaáætlun. Þingsályktunartillagan gengur sem sagt út á að gefa skilaboð frá þinginu til ríkisstjórnarinnar um að vinna inn í fjármálaáætlun verkáætlun til þess að skapa aðgengi að stafrænum smiðjum fyrir alla framhaldsskólanema á Íslandi. Nýsköpun á 21. öldinni tengist tölvum, netinu og tækni. Þetta á við um nýsköpun innan hefðbundinna atvinnugreina, starfandi fyrirtækja ekki síður en frumkvöðla og sprota. Fáar atvinnugreinar geta þrifist án tækni og þörf er fyrir hugmyndaríkt, tæknilega fært og vel menntað fólk á öllum sviðum í framtíðinni. Í raun má segja að við stöndum á tímamótum umbreytinga sem samfélag er lítur að stafrænni tækni og sjálfvirknivæðingu á öllum sviðum. Það er mjög gleðilegt að það er skilningur meðal allra flokka á stöðunni á þessum málum. Þetta tengist í raun og veru átaki um að efla verkmenntun og leggja meiri áherslu á verkmenntun t.d. í framhaldsskólum þar sem þetta er smíðastofa framtíðarinnar. Það er lykilatriði að byggja upp menntun og hæfni til að mæta róttækum breytingum í atvinnulífinu og í samfélaginu öllu. Þannig geta stafrænar smiðjur, sem á ensku heita FabLab, Fabrication Laboratory, með leyfi forseta, verið vettvangur fyrir aðgerðir sem falla að stærri stefnu um stafrænt Ísland. Samkeppnishæfni Íslands hefur hrakað mjög í kjölfar efnahagskreppunnar árið 2008. Í skýrslu Boston Consulting Group frá árinu 2012 kemur Ísland mjög vel út í samanburði við aðrar þjóðir hvað varðar innviði og uppbyggingu netsins. Ísland er einnig ofarlega þegar kemur að því hve miklu fé er eytt á netinu. Íslendingar standa mun neðar á listanum þegar kemur að því hversu mikið þeir nýta netið í þágu viðskipta og atvinnulífs. Þetta bendir til þess að Íslendingar séu neytendur tækni fremur en að þeir vinni og skapi út frá tækninni, eins og algengara er í samanburðarlöndunum. Í rannsóknum, úttektum, stefnumótunarvinnu og ályktunum ýmissa aðila hefur verið bent á það aftur og aftur, árum saman, að samkeppnishæfni Íslands til framtíðar byggist á möguleikum okkar til nýsköpunar í krafti þekkingar og hæfni. Allir eru sammála um mikilvægi þess að auka áherslu á verk- og tæknimenntun og hvetja til fjölgunar tækni- og raungreinamenntaðra. Allir eru sammála um að nýta möguleika þjóðarinnar til þess að ná því svigrúmi að efla hlutdeild alþjóðageirans í íslensku efnahagslífi, samanber t.d. skýrslu McKinsey 2012, Charting a Growth Path for Iceland, sem vinsælt er að vísa til í þessu samhengi. Nú er það svo að fjórða stoðin svokallaða sem nýsköpun á að standa undir er ekki mikil stoð. Þegar það átti að spýta í hvað varðar nýsköpun á Íslandi og fyrir íslenskt hagkerfi þá kom eiginlega ferðamannaiðnaðurinn mjög sterkur inn í staðinn sem fjórða stoðin. Allt of lítið hefur verið gert í fjórðu stoðinni sem nýsköpunin átti að vera, sem kemur í ljós þegar skoðuð er eftirfylgni stjórnvalda með því að framfylgja áætlun Tækni- og vísindaráðs. Nú er búið að gera nýjar áætlanir sem snúast minna um að ná ákveðnum peningalegum markmiðum og meira um það að mynda stefnu og smiðjurnar ættu að falla mjög vel þar inn í. Stafrænar smiðjur, FabLab, eru mikilvægt verkfæri til að vinna að og ná þessum markmiðum sem ég lýsti hér áðan. FabLab veitir nemendum aðgang að stafrænni framleiðslutækni sem gerir þeim kleift að þróa áþreifanlegar lausnir. Ef rétt er staðið að skapandi námi í FabLab-smiðjum opna þær nýja möguleika á því að efla hæfni barna og unglinga í raungreinum: vísindum, tækni, verkfræði og stærðfræði og ekki síður í listsköpun þar sem þessar smiðjur bjóða í rauninni upp á ákveðinn stafrænan pensil. En slík hæfni er forsenda þess að okkur takist að styrkja innviði þjóðfélagsins og byggja um leið upp atvinnulíf sem er samkeppnishæft í alþjóðlegu umhverfi. Stafrænar smiðjur eru hannaðar til þess að bjóða almenningi upp á aðgengi að háþróuðum tölvustýrðum framleiðslutækjum. Tilgangurinn er að gefa almenningi og nemendum tækifæri til þess að læra að nota þessa tækni, þróa hugmyndir, hæfni, frumgerðir og stofna sprotafyrirtæki. Í stafrænum smiðjum er boðið upp á umhverfi, færni og þjálfun, háþróaða tækni og efni til að búa til hluti á einfaldan og hagkvæman hátt. Smiðjurnar eiga að vera aðgengilegar öllum: frumkvöðlum, nemendum, listamönnum, smærri fyrirtækjum og í raun öllum sem vilja skapa eitthvað nýtt eða búa eitthvað til fyrir sjálfa sig. Með tillögunni er athyglinni beint sérstaklega að nemendum í framhaldsskóla, að þeir fái aðgengi að stafrænum smiðjum, en mikilvægt er að aðgengi verði ekki takmarkað við framhaldsskólana heldur verði smiðjurnar opnar bæði grunnskólum á viðkomandi svæðum og almenningi. Það er hugmyndafræði FabLab að smiðjurnar séu opnar öllum. Ástæðan fyrir því að við einbeitum okkur sérstaklega að framhaldsskólunum í þessari tillögu er til þess að stíga fyrstu skrefin hvað menntun varðar og dreifa síðan þeirri þekkingu út frá framhaldsskólunum, í raun smita út frá sér þaðan. Mikilvægt er að samhliða verði tryggt að í smiðjunum sé vel þjálfað starfsfólk sem hafi þekkingu bæði á notkun tækja og tóla, hönnun og verðmætasköpun, sem og að þjálfun kennara verði tryggð. Tæknin sem er unnið með í stafrænu smiðjunum er fjölbreytt, allt frá þvívíddarskönnun og -prentun til leysiskera og textíls ásamt myndvinnslu í tvívídd og þrívídd. Þá er mikið unnið með alls konar forritun og forritunarhæfni á hagnýtan hátt. Stafrænar smiðjur eru sannarlega smíðastofur framtíðarinnar og kjörinn vettvangur til að ná markmiðum í eflingu verk-, starfs- og listnáms. Stafrænar smiðjur eiga uppruna sinn í MIT, Massachusetts Institute of Technology, þar sem er áhugaverður TED-fyrirlestur á slóðinni www.ted.com/talks/neil_gershenfeld_on_fab_labs - vona að allir hafi náð þessu og séu að stimpla þetta inn í vafrann sinn - og hugmyndinni um að lausn staðbundinna vandamála sé oft að finna í nærsamfélaginu, að aðgengi að framleiðslutækjum til þess að þróa lausnir og vinna með hugmyndir sé grundvöllurinn að framtíðarsamfélaginu. Í dag má finna stafrænar smiðjur á Akureyri, Hornafirði, Ísafirði og Sauðárkróki, í Fjarðabyggð, Reykjavík og Vestmannaeyjum. Einnig er að finna vísi að stafrænum smiðjum á ýmsum öðrum stöðum eins og t.d. Menntaskólanum á Tröllaskaga. Flestar eru þær starfræktar í samstarfi við framhaldsskóla á staðnum. Auk þess eru sambærilegar smiðjur nú úti um allan heim, í öllum heimsálfum nema á Suðurskautslandinu, en með þessari tillögu eru stjórnvöld hvött til þess að setja á fót stafræna smiðju fyrir nærsamfélagið út um allt land og að fyrstu skrefin verði tekin í samvinnu við framhaldsskólana. Þetta er stefnumörkun af hálfu þingsins í rétta átt til framtíðar. Því fyrr því betra. Grunnhugmyndin með stafrænum smiðjum er að allir geti framleitt. Þetta er grundvallarbylting í ætt við þá byltingu sem varð t.d. með netinu og samfélagsmiðlum þar sem allir fóru að geta skrifað fréttir, allir gátu tekið þátt í umræðunni. Í stafrænum smiðjum er fólki boðið upp á að læra færni og fá aðgang að tækjum þannig að allir geti framleitt. Þetta er einn af hornsteinum framleiðslusamfélags. Á sama hátt og við getum deilt skoðunum á opinn og aðgengilegan hátt, þá deilum við hlutum og framleiðslu á opinn og aðgengilegan hátt hvert með öðru. Hæfileikinn til þess að nota þennan penna, hef ég stundum viljað orða það, er algjört lykilatriði. Þetta snýst um það að kenna í raun öllum að lesa og skrifa með nýrri tegund af penna. Einu sinni kunnu ekki allir að lesa og skrifa, þá þurfti lesara til þess að tilkynna tilskipanir konungs, upplýsingabyltingin kom með prenttækninni og því að allir lærðu að lesa og skrifa. Þetta nær á sama hátt til allra hvað framleiðslutæknina varðar. Með stuðningi flutningsmanna frá öllum flokkum þá vona ég að þessi þingsályktunartillaga nái að ganga í gegn á þessu þingi þannig að ríkisstjórnin geti farið að undirbúa áætlunina sem myndi þá koma fram í fjármálaáætlun 2019. Það næst væntanlega ekki að setja hana inn í fjármálaáætlun 2018, en ef hæstv. menntamálaráðherra er framsýnn þá næst kannski smá áætlunarfé fyrir 2018 til þess að taka forskot á sæluna. Ég mæli með því að þegar umræðunni lýkur þá gangi málið til hv. allsherjar- og menntamálanefndar.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni, fyrsta flutningsmanni þessa máls, fyrir að leggja það fram og jafnframt að fá tækifæri til að vera meðflutningsmaður á málinu. Ég ætla að byrja á að staðfesta ef það skyldi vera einhver vafi að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra Lilja Dögg Alfreðsdóttir er framsýnn ráðherra. Ég er ekki í vafa um að hæstv. ráðherra styður þetta mál. Eins og speglast hér og hv. þingmaður kom inn á eru hér meðflutningsmenn úr öllum flokkum. Þetta smellpassar inn í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar og á margan hátt er þetta mikilvægt mál met ég, ekki bara þegar kemur að skólastarfi, heldur einnig þeim samfélagslegu breytingum og þjóðfélagslegum breytingum í atvinnuháttum sem fram undan eru. Þetta snýr að verkmenntun, tækni, tölvum, stafrænu Íslandi, fjölbreyttara menntakerfi, samfélagslega staðbundnum lausnum eins og hv. þingmaður ræddi hér. Þetta hefur reynst þannig að þetta opnar smiðjur fyrir almenning sem er jafnframt mikilvægt. Tengsl við framhaldsskólana eru mikilvæg eins og hv. þingmaður kom inn á og raunin hefur verið sú hér, þetta er þegar farið af stað með góðum árangri, en við þurfum auðvitað jafnframt að hugsa um grunnskólana og skólakerfið í gegn. Hér síðast í dag í óundirbúnum fyrirspurnum var hv. þm. Smári McCarthy með fyrirspurn til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um þróun efnahagsmála og hæstv. ráðherra kom inn á það hversu mikla áherslu ríkisstjórnin leggur á nýsköpun sem er algjört lykilorð í þessu öllu saman. Þegar við ræðum framtíðarlífskjör og sjálfbæran hagvöxt þá verðum við að huga að nýsköpun. Ég renndi í gegnum stjórnarsáttmálann rétt áður en ég fór í ræðu, alltaf gott að hafa þann sáttmála við höndina, tala nú ekki um þegar kemur að þessum orðum eins og nýsköpun, rannsóknum og þróun. Við setjum vissulega fjármuni í nýsköpun sem er vel og eigum að gera það. Þetta mál speglar það þegar við skoðum hlutina og menntakerfið í heildrænu samhengi. Á hátíðisdögum tölum við um það að tengja saman atvinnulíf og skóla. Svona smiðja smellpassar í þá hugmyndafræði, opnar þann möguleika. Það er margt mjög jákvætt í þessu. Í þessari þingsályktunartillögu um stafrænar smiðjur og aðgengi að þeim er lagt til að Alþingi álykti að fela mennta- og menningarmálaráðherra að vinna áætlun um þetta þannig að allar menntastofnanir komi að, framhaldsskólarnir, grunnskólarnir, háskólarnir og allt skólasamfélagið, en það er mjög mikilvægt, ég vil draga það fram hér, eins og gert er í tillögunni, að tryggja aðkomu Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands. Þetta verkefni á í raun og veru getum við sagt heimilisfesti þar í dag, þar er þekkingin og verkefnið. Þess vegna er mjög mikilvægt að Nýsköpunarmiðstöðin komi að þessari stefnumótun sem er fram undan og ekki síður, eins og nefnt er hér, Samband íslenskra sveitarfélaga vegna þess að það er svo mikilvægt að dreifa þessu um landið. Þetta er byggðamál í leiðinni. Þetta er í raun og veru mjög stórt mál ef við förum í þá umræðu. Þess vegna fagna ég þessu máli mjög og óska því alls hins besta og það fái framgang. Eins og ég sagði hér áðan, þetta smellpassar inn í fyrirætlanir stjórnvalda og inn í stjórnarsáttmálann. Ég ætlaði að koma inn á aðgengið, í raun og veru ættum við að hafa svona smiðjur í öllum framhaldsskólum. Það er til vefur sem ég skoðaði í tengslum við þetta mál, það er tengill í sjálfri tillögunni á fyrirlestur þess sem var hugmyndafræðingurinn að þessu. Svo eigum við hér ágætisvef sem heitir Fab Lab Ísland, þar sem er farið yfir hugmyndafræðina. Ég hvet alla þá sem vilja kynna sér þetta betur að skoða þann þátt. Ég ætla ekki að hafa mál mitt öllu lengra hér, hæstv. forseti, en fagna þessu máli mjög og er sannfærður um að það fái jákvæðar umsagnir og umfjöllun í væntanlega hæstv. allsherjar- og menntamálanefnd.
Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á barnalögum, nr. 76/2003, með síðari breytingum, er varðar stefnanda í faðernismáli. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þingmenn Samfylkingarinnar, þau Adda María Jóhannsdóttir, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson, Guðjón S. Brjánsson, Oddný G. Harðardóttir og Logi Einarsson. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til, með leyfi forseta: „1. málsl. 1. mgr. 10. gr. laganna orðast svo: Stefnandi faðernismáls getur verið barnið sjálft, móðir þess eða maður sem telur sig föður barns enda hafi foreldri ekki verið ákvarðað skv. 2. mgr. 6. gr.“ 2. gr. orðast svo, með leyfi forseta: „Á eftir orðunum „faðir barns skv. 2. gr.“ í 1. mgr. 21. gr. laganna kemur: eða maður sem telur sig föður barns.“ 3. gr. orðast svo, með leyfi forseta: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Frú forseti. Svipað frumvarp varðandi breytingu á aðild í faðernismálum hefur verið flutt nokkrum sinnum hér á Alþingi en ekki náð fram að ganga. Með frumvarpi þessu er lögð til breyting á barnalögum, með síðari breytingum, þess efnis að takmörkun sú sem nú er í 1. málsgrein 10. gr. laganna sem og í 21. gr. laganna varðandi heimild karlmanns til höfðunar á faðernismáli og vefengingarmáli verði einfaldlega felld brott. Frumvarp um breytingu á 1. málslið 1. málsgreinar 10. gr. barnalaga hefur verið flutt tvisvar áður, á 135. löggjafarþingi og 136. löggjafarþingi, en náði ekki fram að ganga. Þá hafa frumvörp þessa efnis jafnframt verið lögð fram á Alþingi á 144. löggjafarþingi og 145. löggjafarþingi. Ástæða þess að málin náðu ekki fram að ganga var ekki vegna andstöðu eins og sjá má í meðförum þingsins sem og ef umsagnir sem til féllu eru lesnar heldur einfaldlega vegna þess að ekki hefur verið um að ræða stjórnarfrumvörp og ekki þungavigtarþingmannafrumvörp. Þess vegna hafa þessi frumvörp einfaldlega dagað uppi í þinginu. Frú forseti. Nú er mál að linni. Um er að ræða algert grundvallarmál um grundvallarrétt barns, að þekkja sinn uppruna. Í núgildandi 10. gr. kemur fram að maður sem telur sig vera föður barns getur þá aðeins höfðað faðernismál að barn hafi ekki verið feðrað. Í þessu felst takmörkun á rétti manns til að leita úrskurðar dómstóla um réttindi sín og skyldur, samanber 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, sem og takmörkun á rétti barns til að þekkja foreldra sína, samanber 1. gr. barnalaga, í þeim tilvikum sem barn hefur ekki verið rétt feðrað. Af þeim sökum er lagt til að karlmaður sem telur sig vera föður barns geti hér eftir, verði þetta frumvarp samþykkt, óhindrað höfðað faðernismál því til staðfestingar, þó með þeirri takmörkun að ekki er hægt að fara í faðernismál þegar um er að ræða barn tveggja kvenna sem getið er með tæknifrjóvgun, samanber 4. mgr. 6. gr. barnalaga. Málshöfðunarreglur í faðernismálum hafa löngum takmarkað rétt karlmanna, sem telja sig föður barns, til að höfða dómsmál til staðfestingar á faðerni barns. Í þágildandi barnalögum, nr. 20/1992, var málsaðild að faðernismáli takmörkuð við barnið sjálft eða móður þess. Í Hæstaréttardómi frá árinu 2000, bls. 4394, taldi Hæstiréttur þá, en um er að ræða dóm sem var kveðinn upp fyrir 18 árum síðan, takmörkun sem þá var, að útiloka föður frá því að leita réttar síns, brjóta gegn 70. gr. stjórnarskrárinnar, sem og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, þar sem í 70. gr. fælist sjálfstæð regla um að menn skyldu almennt eiga rétt á að bera mál sín undir dómstóla og að allar takmarkanir á þeirri meginreglu yrði að skýra með hliðsjón af því. Með hliðsjón af jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar má líka segja að verið sé að brjóta gegn þeim körlum sem telja sig mögulega vera föður barns og vilja leita réttar síns. Þarna er um að ræða mikla hagsmuni, bæði fyrir þjóðfélagið og ekki síst fyrir barnið, af því að faðerni þess sé réttilega leitt í ljós og ákvarðað. Hvað gerist svo eftir að þessi dómur er kveðinn upp í Hæstarétti fyrir 18 árum? Jú, löggjafinn brást við, en þó bara að nokkru leyti, og lagði til breytingar á barnalögum í kjölfarið. Í greinargerð með frumvarpi því sem síðar varð að barnalögum þeim sem nú gilda, nr. 76/2003, var lagt til að umrædd málsgrein, þ.e. 10. gr. um málsaðild að faðernismáli, yrði breytt í ljósi dóms Hæstaréttar og þeirra breyttu viðhorfa um rétt barns til að þekkja báða foreldra sína og rétt þess til að njóta samvista við þá. Viðurkenning á rétti manns sem telur sig föður barns til að höfða faðernismál væri fallin til að styrkja þessi réttindi barnsins, enda um að ræða grundvallarrétt. Við meðferð frumvarpsins á Alþingi lagði allsherjarnefnd til þá breytingu, sem var síðar samþykkt, að málsaðild karlmanns sem telur sig föður barns skyldi takmörkuð við þau tilvik sem barn er ófeðrað eða ranglega feðrað. Í nefndaráliti téðrar nefndar kom fram að megintilgangur með þessari breytingu væri að koma í veg fyrir tilhæfulausar málshöfðanir. Eingöngu í þessum málum. Þarna hafði téð nefnd sem sagt áhyggjur af því að karlar myndu hefja hópmálsókn til þess að trufla saklausar konur. Telja verður að þau sjónarmið sem lögð voru til grundvallar í frumvarpi því er varð að barnalögum, og byggjast að miklu leyti á áðurnefndum dómi Hæstaréttar, eigi enn við í dag því að ekki hefur enn þá verið lagfærð þessi takmörkun sem í dag felst í þessu ákvæði 10. gr. barnalaga, sem Hæstiréttur sagði að bryti gegn 65. og 70. gr. stjórnarskrárinnar sem og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Enn þann dag í dag eru karlar sem telja sig feður barna, sem feðruð hafa verið annaðhvort með pater est-reglu barnaréttar eða eingöngu með faðernisviðurkenningu vegna þess að móðirin hefur ákveðið svo, bara útilokaðir frá því að leita réttar síns og réttar barnsins til að fá að vita um uppruna sinn. Er því með frumvarpi þessu sem nú er lagt fram enn einu sinni lögð til sú breyting að karlmanni, sem telur sig föður barns, verði tryggð heimild til að höfða faðernismál án nokkurra takmarkana. Telja verður að sú þrenging á rétti karlmanns til höfðunar faðernismáls sem nú er í 10. gr. sé óeðlileg og alls ekki barni fyrir bestu. Ætla verður að ótti við tilhæfulausar málshöfðanir sé ástæðulaus og að réttarfarsreglur og málsmeðferð faðernismála ættu að koma í veg fyrir slíkt, m.a. vegna reglna um málskostnað, réttarfarssektir og strangar sönnunarkröfur. Í BA-ritgerð Guðbjargar Önnu Bergsdóttur í lögfræði við Háskólann í Reykjavík, um sóknaraðild í faðernismálum, var gerð rannsókn á hversu mörg faðernismál hefðu verið höfðuð fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur frá gildistöku núgildandi barnalaga frá árinu 2003 til marsmánuðar 2009. Á þessu sex ára tímabili voru kveðnir upp 39 dómar í faðernismálum þar sem faðir var sóknaraðili í einu þeirra. Þá voru 29 mál niður felld en í engu þeirra mála var faðir sóknaraðili. Jafnframt var gerð sátt í 21 máli þar sem faðir var sóknaraðili í einu þeirra. Þess ber að geta að í þessum málum var barnið augljóslega ekki feðrað, annað hefði viðkomandi ekki getað komist að með sína málssókn. Með hliðsjón af framangreindum tölum dró höfundur umræddrar ritgerðar þá ályktun að áhyggjur af því hvort lögfest heimild manns, sem telur sig föður, til að höfða faðernismál yrði til þess að auka tilvik tilefnislausra málshöfðana, hefðu reynst ástæðulausar, þ.e. þau rök sem allsherjarnefnd notaði gegn því að opna þetta. Með frumvarpi þessu er jafnframt lögð til breyting á málsaðild í dómsmálum til vefengingar á faðerni barns eða ógildingar á faðernisviðurkenningu eða í svokölluðum vefengingarmálum. Framkvæmdin fyrir dómstólum hefur verið sú að ef barn er feðrað þarf fyrst að höfða vefengingarmál áður en höfðað er faðernismál, fyrst að aflétta faðerni áður en hægt er að feðra barnið rétt. Samkvæmt núgildandi lögum eru aðilar að vefengingarmáli tæmandi taldir í 21. gr. laganna, þ.e. móðir, skráður faðir eða barnið sjálft. Ekki sá maður eða sá karl sem telur sig vera föður barns. Ákvæðið leiðir til þess að karl sem telur sig vera föður barns, sem er þegar feðrað, hefur engin úrræði til að knýja fram vitneskju um það hvort hann sé í raun líffræðilegur faðir barnsins. Með sömu rökum og áður er greint, þ.e. 65. og 70. gr. stjórnarskrár sem og 6. mgr. mannréttindasáttmála Evrópu má segja að um sé að ræða brot á rétti karlanna þarna. Verði frumvarpið að lögum leiðir það til þess að maður sem telur sig vera föður barns getur höfðað mál til þess að fá faðernið leiðrétt. Að mati flutningsmanna er um að ræða mikla og nauðsynlega réttarbót í jafnréttismálum. Örlítið um síðasta málslið 1. gr. frumvarpsins. Þar er um að ræða börn sem getin eru með tæknifrjóvgun og er ekki gert ráð fyrir að karl sem telur sig mögulegan sæðisgjafa sem síðar var frjóvgað með eggi geti með þessu krafist þess að hann verði skráður faðir barnsins enda lýtur sá gjörningur allt öðrum lögmálum en það sem hér er um rætt, þ.e. þegar karl og kona hafa með fúsum og frjálsum vilja getið barn sem feðrað er svo öðrum karli en föður. Þetta var til kynningar á frumvarpinu. Ég vil að lokinni umræðu óska eftir því að málinu verði vísað til hv. velferðarnefndar og 2. umr. og bind ég miklar vonir við að nefndin taki málið til góðrar en um leið rösklegrar umfjöllunar svo ljúka megi afgreiðslu þessa frumvarps loksins í eitt skipti fyrir öll svo við séum nú ekki að flytja þetta frumvarp oftar. Um er að ræða algert grundvallarmál. Nú þegar liggja fyrir þinginu fjölmargar umsagnir frá ýmsum aðilum, þar á meðal umboðsmanni barna, og hafa þær allar verið mjög jákvæðar. Því er okkur ekkert að fyrirstöðu að gera þessa nauðsynlegu réttarbót börnum landsins til heilla.