Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði gegn því að hlutur okkar í Landsbankanum verði seldur. Ég tel að það sé ekki tímabært, það liggi ekkert á og það sé ekki hagfellt fyrir ríkissjóð af mörgum öðrum ástæðum. Ég held að það sé tækifæri fyrir okkur að eiga þennan banka og nota hann til að draga úr þeirri fákeppni sem er á bankamarkaði hér. Ég hef haldið margar ræður um þetta mál og það væri algerlega úr stíl og öllum takti ef ég mundi greiða atkvæði með öðrum hætti en gegn því að þessi hlutur yrði seldur. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. [[Gripið fram í: Sama og Frosti.]]Hér er um að ræða tillögu sem var sett inn í tíð síðustu ríkisstjórnar, söluheimild á Landsbankanum, rétt eins og hv. þm. Árni Páll Árnason kom inn á. Það er full ástæða til að haga málum með öðrum hætti nú en gert var á síðasta kjörtímabili þegar bankarnir voru afhentir til erlendra kröfuhafa af hálfu þeirra sem komu í atkvæðaskýringar áðan og báru upp þá tillögu að draga þessa heimild til baka. Þá afhentu Samfylking og Vinstri grænir kröfuhöfum föllnu bankanna Íslandsbanka [[Gripið fram í.]]og Arion banka, [[Gripið fram í: Segja satt.]]erlendum hrægammasjóðum. Það er full ástæða til þess nú að ráðast í það [[Gripið fram í: … ríkisstjórn.]]að aðskilja fjárfestingarbanka og viðskiptabanka. [[Gripið fram í.]]Það er líka full ástæða til þess að fara ofan í það með hvaða hætti við getum tryggt aðkomu samfélagsins og/eða almennings að eign í til að mynda Landsbankanum [[Forseti hringir.]]eða Íslandsbanka. [[Gripið fram í.]]En, virðulegur forseti, að taka við slíkum málflutningi frá sömu aðilunum og afhentu Íslandsbanka og Arion banka [[Gripið fram í.]]erlendum hrægammasjóðum - ég tek ekki þátt í leikaraskap hv. þm. [[Forseti hringir.]]Helga Hjörvars og hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Þeirra saga dæmir sig sjálf. [[Frammíköll í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Ég hugsa að sumir hv. þingmenn … [[Háreysti í þingsal.]]Afsakið. Ég held að sumir hv. þingmenn hefðu gott af því að lesa skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þar sem kemur skýrt fram aðdragandi og orsakir bankahrunsins sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsókn áttu góðan þátt í. [[Gripið fram í: Og blessuð Samfylkingin.]]- Nei, 2001–2003 … [[Hlátur í þingsal.]] [[Gripið fram í: … Samfylkingunni.]] [[Gripið fram í: Hlustið bara.]] [[Frammíköll í þingsal.]]Má ég fá hljóð? [[Gripið fram í: Forsætisráðherra …]] Ég ætla að sitja hjá. Ég vil gagnrýna framkomu hæstv. forsætisráðherra gagnvart mér, takk fyrir. Mig langar til að benda á að heimildargrein þarf ekkert endilega að vera hættuleg. Hins vegar snýst þetta um traust. Ég tel okkur ekki hafa það traust eins og stendur til að einkavæða bankana. Ég tel það ekki tímabært. Við þurfum að líta til þess hvernig þetta var gert annars staðar. Það er rétt sem hefur komið hér fram að bankar víðs vegar á Norðurlöndunum eru ekki endilega í ríkiseigu, hins vegar er búið að taka 25 ár að einkavæða þá, ekki þrjú eins og við gerðum í síðustu einkavæðingu.
Eða eitt eins og hjá Samfylkingunni.
Það var einn banki. [[Forseti hringir.]] Afsakið, ég sit hjá. Lesið þessa skýrslu.
Búin að því.
Herra forseti. Hér er beðið um atkvæðaskýringar vegna liðar 5.3 í 6. gr. sem snýr að því að selja 30% hlut í Landsbankanum. Ég tek eftir því að menn gera ekki miklar athugasemdir við lið 5.2 um að selja Íslandsbanka. Í mínum huga er alveg skýrt að það er algert glapræði fyrir okkur Íslendinga að binda yfir 400 milljarða kr. í eignarhaldi á Íslandsbanka og Landsbankanum. Ég hef talað fyrir því að ríkið verði áfram stór eigandi í Landsbankanum. Það er ekki verið að taka ákvörðun hér um neitt annað en að veita heimild fyrir sölu á allt að 30% hlut. Við eigum eftir að taka sérstaka umræðu um það síðar með hvaða hætti verði staðið að þessari sölu. Sú tillaga mun ekki fæðast í fjármálaráðuneytinu eða forsætisráðuneytinu heldur verður hún unnin lögum samkvæmt í Bankasýslunni. Við getum vonandi fengið að sjá hana sem allra fyrst, þ.e. tillögu Bankasýslunnar um það hvernig eigi að standa að þessu. Hvers vegna ættu menn fyrir fram að leggjast gegn þeim hugmyndum sem ekki eru komnar fram? Það er síðan seinni tíma mál að kanna [[Forseti hringir.]]hvenær Sjálfstæðisflokkurinn getur keypt sér skoðanakönnun og fengið hana birta á forsíðu Fréttablaðsins.
Vegna þess að það er verið að afhenda …
Forseti hefur náðarsamlegast nokkuð oft farið fram á það að hv. þingmenn létu að minnsta kosti af frammíköllum þegar atkvæðagreiðslunni er lokið og enginn er til að svara úr ræðustól þessum frammíköllum. [[Hlátur í þingsal.]]Honum finnst ekki farið fram á mjög mikið, satt að segja.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta?
Virðulegur forseti. Eins og fyrr þessa vikuna árétta ég þá afstöðu að það sé sjálfsagt að ræða málin fram eftir kvöldi og til miðnættis en tel að það fari ekki vel á því að við séum í fjárlagaumræðu að nóttu til. Að því sögðu tel ég ekki ástæðu til þess að kalla eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta, það liggur fyrir að það er vilji meiri hlutans, og samþykki hana.
Hæstv. forseti. Hér var mjög góð umræða fram til rúmlega þrjú í nótt og ég er viss um að félagar mínir sem hér voru taka undir það með mér að þeirri umræðu hefði enginn viljað missa af fyrir nokkurn pening því að hún var mjög ánægjuleg, skelegg og djúp og það komu fram margar upplýsingar sem eru til gagns. Ég veit það og býst við því að í kvöld og nótt munum við heyra enn fleiri og betri ræður og ég hlakka til. Þannig að ég styð þá tillögu forseta eindregið að hér verði fundað fram yfir miðnætti, langt fram yfir miðnætti. Ef eitthvað er þá held ég að fundurinn í nótt hafi verið í styttra lagi, umræðurnar gengu vel og hefðu vel getað staðið til svona hálffimm í morgun að skaðlausu. Ég brýni menn því til þess að halda áfram og tala eins lengi eins og þeir þurfa. Hversu lengi það er vita þeir einir.
Virðulegi forseti. Ég kem upp til þess að lýsa vanþóknun minni í tengslum við atkvæðagreiðslu á þeirri störukeppni sem hér er. Hér koma menn í ræðustól eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson og hrósa ræðum manna sem haldnar voru í nótt. Það er reyndar alveg rétt, hér hafa verið haldnar mjög góðar ræður í þessari fjárlagaumræðu, góðar ræður og efnismiklar að gefnu tilefni, vegna þess að fjárlögin sem við erum að fjalla um eru þannig sniðin að ekki fer hjá því að þau sæti gagnrýni og þarfnist endurskoðunar við eins og við höfum í okkar góðu ræðum rökstutt núna um alllanga hríð. Þessi málflutningur þingmannsins stangast hins vegar á við ásakanir sem við höfum á hinn bóginn setið undir um að við séum með málþóf [[Gripið fram í.]]sem fær náttúrlega engan veginn staðist í ljósi þess hversu efnisrík umræðan hefur verið eins og hefur nú verið staðfest hjá þingmönnum stjórnarliðsins. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Það er allt í lagi að lengja þingfund. Við höfum aldrei lagst gegn því, en við förum engu að síður fram á það [[Forseti hringir.]]í fullri sanngirni að okkur sé sagt hversu lengi þingfundur á að standa.
Virðulegi forseti. Nú er þessi umræða um fjárlagafrumvarpið að verða ansi löng og verður líklega talsverð bið á því að þetta met stjórnarandstöðunnar verði slegið. Ég styð þá tillögu forseta að þingfundur geti staðið lengur en vant er, inn í kvöldið og jafnvel inn í nóttina. Staðan er sú að stjórnarandstaðan hefur talað gríðarlega lengi og það verður auðvitað að segjast að meðan stjórnarandstaðan er ekki tilbúin til þess að gefa það út hversu lengi 2. umr. fjárlaga á að standa þá á forseti og þar af leiðandi þingið ekki annan möguleika en að halda kvöld- og næturfundi. Ég skora hins vegar á stjórnarandstöðuna að láta af þessum gamaldags vinnubrögðum, setjast niður og gefa það upp hvenær hún hyggst enda þessa umræðu, hvenær menn hyggjast hætta 2. umr. um fjárlagafrumvarpið og ganga til lýðræðislegrar atkvæðagreiðslu [[Forseti hringir.]]þar sem kemur fram hvort það er meiri hluti [[Forseti hringir.]]fyrir fjárlagafrumvarpinu og þeim fjölmörgu breytingartillögum sem stjórnarandstaðan hefur mælt fyrir eða ekki.
Herra forseti. Ég verð að lýsa þeirri skoðun minni að mér finnst þessi umræða fyrir löngu síðan tæmd, þ.e. málið er tæmt og umræðan er fyrir löngu síðan orðin allt of löng. Ég ætla þess vegna að vera ósammála þeim sem segja að það sé fínt að halda þessu áfram. Ég ætla líka að vera ósammála mönnum þegar þeir segja að það sé ekkert víst að þetta met verði slegið. Hér er sannarlega verið að setja met í umræðu og meðhöndlun fjárlaga Alþingis, en það sem er að gerast er að menn eru í spíral niður á við, niður á við með virðingu þingsins gagnvart þjóðinni. Sjálfsvirðing þingsins er í fallandi spíral niður á við. Menn eru í algjörri sjálfheldu og meðan að menn eru í þessum spíral niður á við getur enginn fullyrt að við séum búin að finna botninn. Það er alveg eins víst að næst þegar fjárlög koma hér á dagskrá, hvort sem það verður á næsta ári eða jafnvel eftir tvö, þrjú ár, þá [[Forseti hringir.]]noti menn þetta slæma fordæmi til þess að réttlæta enn lengri og vitlausari umræður.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast við hæstv. fjármálaráðherra en það eru efnislegar ástæður fyrir lengd þessarar umræðu. Við vildum gefa stjórnarþingmönnum færi á að skipta um skoðun og afstöðu til þess hvort aldraðir og örorkulífeyrisþegar ættu að njóta sannmælis á við aðra í samfélaginu. Við höfum fengið það skýrt frá hæstv. fjármálaráðherra að hann vill setja þá skör lægra en launafólk. Við höfum viljað gefa stjórnarmeirihlutanum færi á að sjá að sér hvað varðar það að tryggja Landspítalanum fullnægjandi fjármagn í samræmi við óskir yfirstjórnar hans. Því miður er ekki að sjá að stjórnarmeirihlutinn sjái að sér þar. Í þriðja lagi höfum við viljað skapa svigrúm fyrir hæstv. menntamálaráðherra til þess að koma fram með breytingar hvað varðar Ríkisútvarpið. Við sjáum því miður að forusta stjórnarflokkanna virðist einbeitt í því að sverfa að Ríkisútvarpinu og brjóta þá pólitísku samstöðu sem hefur tekist að mynda á vettvangi stjórnar Ríkisútvarpsins um framtíðarhorfur þess. Þetta hefur allt orðið ljóst í þessari umræðu. Á henni hefur teygst vegna þess [[Forseti hringir.]]að við höfum verið að gefa stjórnarflokkunum færi á því að skipta um skoðun í mikilvægum málum, en einhvern tíma hljótum við líka að sjá að það er fullreynt.
Virðulegi forseti. Hér er mikið talað um einhvers konar met í umræðum og annað slíkt. Mig langar þá að rifja upp að það met sem við erum sögð hér vera að slá var sett í fjárlagaumræðunni 2012. Þá voru engar sérstakar efnislegar breytingartillögur lagðar fram af þáverandi stjórnarandstöðu en engu að síður taldi hún mikilvægt að tala vel og lengi til þess að ganga endanlega frá stjórnarskránni og koma í veg fyrir að hún yrði tekin til afgreiðslu. Það var baráttan þá. Baráttan núna snýst efnislega um það að tryggja að eldri borgarar og öryrkjar fái að minnsta kosti sambærileg laun og lágmarkslaun í landinu. Finnst einhverjum það til of mikils mælst? Um það snýst baráttan hér. Virðulegi forseti. Það er við ofurefli er að etja þegar við erum með fjármálaráðherra sem telur að það þurfi að hafa eitthvert sveltikerfi í [[Forseti hringir.]]gangi til þess að hvetja menn áfram þegar kemur að lífeyri [[Gripið fram í.]]í landinu. Það er ekki sú staða sem við viljum halda öryrkjum og eldri borgurum í og þess vegna erum við að berjast hér.
Virðulegi forseti. Undanfarna daga höfum við séð umræður um það í fjölmiðlum að margir í atvinnulífinu hafi áhyggjur af því að krónan sé að verða of sterk. Styrkist krónan meira geti það til að mynda farið að valda áhyggjum fyrir ferðaþjónustuna og þá miklu uppbyggingu sem þar er í gangi. Það er ekki mjög langt síðan menn höfðu áhyggjur af því að við losun gjaldeyrishafta og í framhaldi af því mundi krónan veikjast mjög mikið. Það yrði gríðarlegt útstreymi á gjaldeyri þegar snjóhengjan svokallaða yrði losuð og það mundi hafa í för með sér að krónan mundi falla. Um leið og við þurfum að velta því fyrir okkur af hverju krónan er að styrkjast svona mikið og hvernig við þurfum að bregðast við því, þá er það ánægjuefni að við skulum ekki vera á þeim stað að tala um að aflétta gjaldeyrishöftum með tilheyrandi veikingu krónunnar. Í þessu sambandi er mikilvægt að skoða sögu málsins. Af hverju var talað um það að krónan mundi veikjast? Staðreyndin er sú að við erum í dag að taka á þrotabúum föllnu bankanna með þeim hætti að þau eru að afsala sér fjármunum og eignum sem fyrri ríkisstjórn ætlaði því miður að greiða út úr landinu, greiða út úr hagkerfinu. Þess vegna höfðu menn áhyggjur af því að krónan mundi veikjast. Um þetta ritaði meðal annars formaður Samfylkingarinnar greinar og pistla og sagði þá um gjaldeyrishöftin: „Ein leið í þessu efni væri sú að í aðildarviðræðunum yrði samið um að evrópski Seðlabankinn mundi veita fyrirgreiðslu til að unnt yrði að fjármagna útflæðið allt strax í upphafi eða á fárra ára tímabili, með endurgreiðslu yfir lengra tímabil. Slík lausn mundi væntanlega valda því að krónan félli minna en ella við afnám haftanna.“ [[Forseti hringir.]] Fyrri ríkisstjórn ætlaði að greiða erlendum kröfuhöfum fjárhæðirnar [[Forseti hringir.]]sem núverandi ríkisstjórn gerir kröfu um að verði afhentar ríkissjóði. Þetta er grundvallarstefnumunur á stefnu núverandi ríkisstjórnar og fyrri ríkisstjórnar.
Hæstv. forseti. Á sama tíma og við ræðum fjárlögin af miklum móð er hagkerfið okkar á fleygiferð og kannski í orðsins fyllstu merkingu, jólaverslunin gengin í garð og yfirlýsing bankastjóra Landsbankans staðfesti það raunar sem vissulega er rétt að hér er blússandi góðæri. Við erum á eilítið öðrum stað í hagsveiflu en Norðurlöndin og evruríkin. Það er ýmislegt sem vinnur með okkur en það er líka ýmislegt sem ber að varast og gerir okkur erfitt fyrir, til að mynda í hagsveiflujöfnun. Í Noregi treysta menn nú um stundir á það að krónan muni veikjast til að hjálpa öðrum atvinnuvegum en olíuiðnaðinum til að halda hagkerfinu gangandi en þar í landi hafa menn ekki orðið fyrir jafn miklar hremmingum í 15 ár í fjárfestingum í þessari atvinnugrein, sem er olían. Lágt verð og lág verðbólga í Evrópu og á Norðurlöndunum hefur hjálpað okkur með hagstæðari viðskiptakjör og haldið aftur af verðhækkunum hérlendis en þrátt fyrir allt erum við með 5,75% stýrivexti sem eru töluvert hærri en á þeim slóðum sem ég nefndi. Það gerir okkur erfitt fyrir, það er ákveðin hætta fólgin í því. Það er hætta á innstreymi fjármagns og að krónan haldi áfram að styrkjast óeðlilega mikið sem dregur úr afgangi eða eykur hallann með tilheyrandi aukaverkunum á sama tíma fyrir atvinnulífið. Við erum að upplifa góðæri sannarlega en verkefnið fram undan er að verja stöðugleika með skynsamlegum sveiflujöfnunar- og sparnaðaraðgerðum.
Hæstv. forseti. Ég hef undanfarna daga verið að gaumgæfa tölur um atvinnuleysi frá októberlokum og þær eru um margt til þess fallnar að veita manni bjartsýni. Það eru 4.600 manns á Íslandi sem eru atvinnulausir enn þá. Það er sérstaklega athyglisvert að mínu áliti að í þeim hópi er væntanlega rúmlega 100 manna hópur iðnaðarmanna sem er atvinnulaus. Það skýtur skökku við vegna þess að mjög er auglýst eftir kröftum slíkra manna þessar dagana og vikurnar og jafnvel verið að flytja inn þessa þekkingu frá útlöndum sem mér sýnist vera næsta óþarft að þessu leyti ef hægt er að finna þessum tugum eða um 100 iðnaðarmönnum sem nú eru á atvinnuleysisskrá á Íslandi vinnu. Annað er hitt að ég las í blaði nýlega að um 1.500 störf mundu myndast á Keflavíkurflugvelli næsta sumar. Mér þykir einboðið að þeir sem ráða þar ferð ráði fólk af atvinnuleysisskrá í þau störf sem losna suður á Keflavíkurflugvelli. Ég hef hins vegar lausafregnir af því að eitt af dótturfyrirtækjum Flugleiða eða Icelandair hafi auglýst 200 störf í Póllandi í því skyni að flytja inn ódýrara vinnuafl. Þetta skýtur mjög skökku við, herra forseti, vegna þess að einn af aðaleigendum Icelandair, eru íslensku lífeyrissjóðirnir, íslenskt atvinnulíf. Ég skil ekki hverju það sætir ef menn ætla að flytja [[Forseti hringir.]]inn verkafólk til þess að geta haldið niðri launum þegar við höfum nokkrar þúsundir á atvinnuleysisskrá.
Herra forseti. Ég held að við getum öll verið sammála um að það er mikið starf að vera stjórnmálamaður og því fylgir mikil ábyrgð. Fólkið í landinu hefur treyst okkur til að fara með vald fyrir sína hönd og í sína þágu og ætlast að sjálfsögðu til að við vinnum af heilindum og einurð að heill og hamingju þjóðarinnar, að við höfum ætíð almannaheill að leiðarljósi og hagsmuni almennings sem viðmið um allt sem við segjum og gerum og ákveðum. Við sem störfum í stjórnmálum eigum einnig að sjálfsögðu að halda í heiðri þær dyggðir og þau gildi sem sameina fólk, byggja upp traust, stuðla að framförum og lausnum og auka lífsgæðin í landinu, virðingu, heiðarleika, auðmýkt og ekki síst umburðarlyndi. Það felst meðal annars í því að hafa skilning á þeim ólíku viðhorfum og þeirri ólíku sýn sem við höfum á hin margvíslegu verkefni sem við glímum við dagsdaglega. Allt eru þetta augljós sannindi ábyrgum foreldrum sem vilja ala upp heilsteypta og hamingjusama einstaklinga og senda þá vel nestaða út í lífið. Hvers vegna í ósköpunum skyldi það sama ekki eiga við í þessu húsi? Ég hef margoft hvatt til þess í ræðum mínum á Alþingi að samráð verði stóraukið milli ríkisstjórnar, Alþingis, sveitarfélaga, atvinnulífsins, launþegasamtaka, fjármálageirans, fræðasamfélagsins og alls konar samtaka í þjóðfélaginu um langtímamarkmið okkar sem í þessu landi búum, hvernig við aukum lífsgæði fólksins og fjölgum tækifærum fyrir alla. Um það á pólitík að snúast og ekkert annað. Ég hika ekki við að fullyrða að ef eftir mínum orðum hefði verið tekið og farið værum við ekki í þeirri ömurlegu stöðu sem við erum í núna. Hver höndin upp á móti annarri, brigslyrði, ásakanir og skætingur, og mikilli orku er sóað í eintóm leiðindi sem er uppskrift að engum árangri. Herra forseti. Ég hvet okkur enn og aftur til þess að axla nú ábyrgð sem almenningur í þessu landi fól okkur, slíðra sverðin, snúa bökum saman, leysa þau vandamál sem við okkur blasa í sem víðtækastri sátt. Ég skora á ríkisstjórnina að endurskoða hug sinn í málefnum aldraðra og öryrkja hvað varðar afturvirka kjarabót.
Virðulegi forseti. Mig langar að gera kristna trú að umræðuefni í þessum stutta pistli. Reykjavíkurborg með Vinstri græna og Pírata í fremstu víglínu ráðast gegn þjóðtrúnni og kristinni trú í landinu. Þannig hefur stjórn Pírata í Reykjavík hvatt leikskóla, grunnskóla og frístundaheimili Reykjavíkurborgar til að fara ekki í kirkjuheimsóknir í desember líkt og tíðkast hefur. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti, hvaða skaði hafi orðið af slíkum heimsóknum, hvaða börn hafa skaðast af því að heimsækja kirkjur landsins og fá að upplifa kærleikann. Reykjavíkurborg sker sig úr varðandi reglur 12 sveitarfélaga um samskipti skóla við trú- og lífsskoðunarfélög. Að mati borgarfulltrúa Vinstri grænna er hvorki heimilt að fara í kirkjuheimsóknir á aðventunni né taka við gjöfum eins og Nýja testamentinu frá Gídeonfélaginu á Íslandi. Í tillögum menntamálaráðuneytisins um samskipti skóla og trúfélaga segir í 2. lið: „Heimsóknir í kirkjur í tengslum við stórhátíðir kristninnar telst hluti af fræðslu um trúarhátíðir og menningarlega arfleifð þjóðarinnar.“ Virðulegi forseti. Allt frá árinu 1954 hefur Gídeonfélagið á Íslandi gefið 14 ára nemendum grunnskóla Nýja testamentið, þessa merkilegu bók sem allir hafa gott af að kynna sér. Það er ólíðandi hvernig borgarfulltrúar hjá Reykjavíkurborg koma fram í samskiptum sínum við þjóðkirkjuna. Kristin trú og gildi eru hluti af grunngildum samfélagsins á Íslandi og hafa verið í meira en þúsund ár. Virðulegi forseti. Við þurfum að taka höndum saman og standa vörð um þjóðkirkjuna og kristna trú í landinu og láta ekki minni hluta þjóðarinnar, algjöran minni hluta þjóðarinnar, stjórna því hvort börn fái að kynnast kristinni trú eða ekki.
Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umræðuefni íslenska banka en þær fregnir hafa borist að allir bankar á Íslandi séu bestu bankar á Íslandi. [[Gripið fram í.]]Þetta kemur fram í fréttamiðlinum Kjarnanum. Þetta er mjög áhugavert, sér í lagi að sjá hvaða mat liggur að baki umræddum verðlaunum. Eins og ég og fleiri höfum oft minnst á hér á Alþingi þá starfa bankar á Íslandi á fákeppnismarkaði þar sem allir bjóða það sama og það er enginn hvati hjá viðskiptavininum að skipta um banka eins og eðlilegt væri ef frjáls samkeppni réði ríkjum. Þetta ástand er náttúrlega algjörlega óviðunandi og óásættanlegt. Í nýjustu könnun MMR kemur fram að 70,6% svarenda treysta íslenska bankakerfinu frekar lítið eða mjög lítið. Aftur að verðlaununum góðu. Samkvæmt fréttamiðlinum Kjarnanum þurftu íslensku bankarnir sjálfir að sækja um þessi verðlaun. Arion banki hefur verið valinn banki ársins á Íslandi árið 2015 af tímaritinu The Banker sem er gefið út af The Financial Times. Tímaritið Euromoney verðlaunar líka íslenskan banka og það er Íslandsbanki sem hefur unnið til þessara verðlauna, ekki bara í ár heldur þrjú ár í röð. Landsbankinn er líka bestur á Íslandi. Landsbankinn hefur fengið verðlaun frá tímaritinu Global Finance Magazine sem besti banki á Íslandi. Allir eru sigurvegarar nema viðskiptavinirnir, en það er kannski bara aukaatriði.
Virðulegi forseti. Ef ekki er tilefni til að ræða störf þingsins á þessum tímapunkti þá veit ég ekki hvenær ástæða er til að ræða þau. Á hvaða stað er þessi umræða nú um fjárlögin? Er hún ekki komin í ákveðna sjálfheldu sem við sjáum í rauninni ekki fyrir endann á? Við ræðum hér daga og nætur um fjárlögin svo ég taki nú bara dæmi um einn ágætan þingmann, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, einn daginn hélt hann þrjár ræður, eina ræðu fyrir hádegi, aðra eftir kvöldmat og þriðju ræðuna eftir miðnætti og svo eftir bloggfærslur fram undir morgun mætir hv. þingmaður hér úrillur og argur yfir því að helst allur þingheimur eða einstakir þingmenn hlusti ekki á ræðu hans. Ég hef tekið þátt í vinnu um fjárhagsáætlun sveitarfélaga þar sem menn vinna allt haustið saman að því að finna hvernig peningum er best varið hjá sveitarfélögum næsta árið. Hér situr fjárlaganefnd eftir að frumvarp um fjárlög er lagt fram, í þessu tilfelli 10. september. Fram til 8. desember er fjárlaganefnd að taka á móti gestum og skila áliti. Um leið og komið er fram í þingið [[Forseti hringir.]]er eins og hv. félagar mínir í fjárlaganefnd umturnist og breytist í aðrar persónur. Menn vinna sameiginlega að málefnunum í nefndunum [[Forseti hringir.]]þannig að ég leyfi mér að stórefa það að aðferð Pírata um að þetta gerist allt á netinu í opnu ferli sé lausnin. Ég hvet þingheim að klára 2. umr. um fjárlög svo við getum tekið málið inn í nefnd aftur.
Herra forseti. Í síðustu viku sóttu fulltrúar Alþingis loftslagsráðstefnuna í París þar sem náðist sögulegt samkomulag undir lok þeirrar viku, samkomulag þar sem þjóðir heims náðu saman um ákveðin markmið til þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, ákveðin markmið í því hvernig megi styðja hin fátækari ríki heims til að aðlagast loftslagsbreytingum og takast á við það sem er líklega stærsta viðfangsefni þessarar aldar. Loftslagsbreytingar munu hafa áhrif á okkur öll en ekki síst fátæka fólkið í þessum heimi. Ég mundi segja að í loftslagsbreytingum birtist stóru viðfangsefni stjórnmálanna, þ.e. hvernig við getum tryggt mannsæmandi kjör handa sem flestum borgurum, ekki bara á Íslandi heldur í þessum heimi, og hvernig við ætlum að takast á við umhverfisáhrif af því sem mannkynið hefur tekið sér fyrir hendur. Það liggur líka fyrir að þó að samkomulagið sé sögulegt er gríðarleg heimavinna eftir. Það sem við ættum að vera að ræða hér er hvernig Ísland ætlar að uppfylla þau markmið sem hafa verið sett. Hvar eru til dæmis áætlanirnar um rafvæðingu samgangna og uppbyggingu innviða til að rafvæða samgöngur? Hvar eru áætlanir um auknar almenningssamgöngur? Hvar er atvinnustefna sem byggir á því að draga eigi úr losun en ekki auka hana? Hvernig ætlum við nákvæmlega að ná þeim markmiðum sem hafa verið sett fram? Þar mun þjóðþingið skipta verulegu máli. Ég hefði talið eðlilegt að í þessari viku væri umræða á vegum hæstv. umhverfisráðherra um það hvað felst í samkomulaginu og hvaða vinna er fyrir höndum fyrir Alþingi Íslendinga til þess að hægt sé að uppfylla þau markmið sem hafa verið sett. Ég veit ekki hvort herra forseti getur komið slíkri umræðu á en að minnsta kosti væri mjög mikilvægt að koma henni á sem fyrst, hvenær sem það getur orðið. Við megum ekki láta þessi markmið bara verða einhver orð á blaði. [[Forseti hringir.]]Það hvílir rík ábyrgð á hv. þingmönnum allra flokka um að þessum markmiðum verði náð og ég hvet hæstv. forseta til að skipuleggja aðkomu Alþingis að þessu máli.
Virðulegi forseti. „Ég skildi að orð er á Íslandi til um allt, sem er hugsað á jörðu.“ Svo orti skáld. Með þessi orð að veganesti í yfir eitt hundrað ár hafa íslenskir málfræðingar og orðhönnuðir fundið orð yfir flest það sem komið hefur fram í fræðiheiminum. Það er því von að landinn vakni upp við furðu þegar ágætur tölvunarfræðingur setur fram spurnarfullyrðingu um að íslenskan muni deyja út. Vissulega er það svo að í heimi tölvu og fjarskipta er íslenska ekki móðurmálið. Þó hafa málfræðingar notað tölvutækni í yfir 40 ár til sinna rannsókna. Svo virðist þó að enskan sé og verði lingua franca í tölvuheimum. Eins og skáldið lét Lauga segja í Silfurtúnglinu: „Við Íslendingar erum lítil og fátæk þjóð, og allir útlendingar halda að við séum skrælingjar, og þessvegna hef ég alltaf sagt: ef við getum einhverja ögn af einhverju tagi, alveg sama hvað lítið það er, þá eigum við að gera það í augsýn als heimsins.“ Íslenskar bókmenntir verða skrifaðar á íslensku um ókomna tíð og aukinheldur hafa orðið framfarir í bókmenntum. Það er ekki lengur svo að í bókmenntum séu bændur að slást og að Njáll verði brenndur í sögulok. Það er sennilega vegna þess að á Íslandi fellur töluvert til af efni undir glæpasögur, hin íslenska tilvist og hinn íslenski veruleiki sér fyrir því. Það sem verður kannski íslenskri þjóðtungu til bjargar er að það eru komnir þýðendur á önnur mál. Nám í íslensku fyrir erlenda stúdenta hefur náð miklum árangri þannig að þeir geta þýtt íslensk skáldverk á aðrar tungur. Þessir nemendur sem segja eins og skáldið, ég býð þér dús, mín elskulega þjóð, hafa lyft grettistaki til að gera íslenskar bókmenntir að heimsbókmenntum. [[Forseti hringir.]]Ég vona að við stöndum vörð um íslenska tungu á ókomnum árum. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Virðulegi forseti. Loftslagsráðstefnan í París um daginn skilaði áþreifanlegum árangri. Það voru mjög jákvæðar fréttir. Þegar loftslagsráðstefnan stóð yfir héldum við í Bjartri framtíð nokkra fundi um umhverfismál og einn þeirra var um áhrif kjötneyslu á umhverfið. Það hljótast töluverð neikvæð umhverfisáhrif af ræktun sérstaklega nautgripa og þeirri staðreynd að við Vesturlandabúar neytum sífellt meira af kjöti og mjólkurvörum. Þetta er málaflokkur sem hefur ekki verið mjög mikið ræddur en er mjög nauðsynlegt að ræða því að það er í rauninni þannig að ef allir mundu borða jafn mikið kjöt og við Vesturlandabúar, ég tala ekki um Bandaríkjamenn, þá stæði jörðin ekki undir því álagi. Það þarf gríðarlega orku í þessa framleiðslu, mikið vatn og það er talið að einn þriðji af ræktunarlandi í heiminum fari beinlínis í að rækta fóður. Það væri skynsamlegra ef við mundum borða þetta fóður beint. Nú er það ekki þannig að allir fari að gerast grænmetisætur á morgun, held ég, og svo mikið er víst að ég mundi eiga mjög erfitt með það. En það er mjög mikilvægt að við séum meðvituð um þetta og að við sóum ekki mat, hendum alls ekki kjöti eða mat yfir höfuð, það er óásættanlegt. Við þurfum að fara að horfa til þess að draga úr kjötneyslu. Það sem mér finnst líka vera spennandi eru hugsanleg tækifæri fyrir íslenskan landbúnað í þessu samhengi. Við eigum landsvæði, við eigum nóg af vatni. Vissulega yrði framleiðslan dýrari, en er það kannski ekki bara í lagi? Eigum við ekki að borga raunverulegt verð fyrir vöru? Það er kannski ekki eðlilegt að vera með nautalund í matinn nokkrum sinnum í mánuði.
Herra forseti. Ég ætla aðeins að tala um fjárlagaumræðuna og vinnulag þingsins og byrja á því sem hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan sem mér misbauð. Hann talaði um að umræðan væri löng og vitlaus. Mér finnst það mjög óviðeigandi. Hér er verið að tala um orðfæri fólks í pontu Alþingis og talað um að orðræðan hafi mjög lengi ekki verið góð. Það er ekki til þess fallið að bæta hana þegar hæstv. ráðherra lætur svona út úr sér og heldur því fram að hér segi fólk ekki annað en einhverja vitleysu í ræðustól. Ég get ekki tekið undir það. Ég hef rætt hér fjárlögin vel og lengi og tekið nýtt fyrir nánast í hvert skipti sem ég hef farið í ræðustól. Það er nefnilega af nógu að taka. Hæstv. ráðherra verður bara að átta sig á því að hann kom með mjög illa undirbúið frumvarp inn í þingið. Meðal annars þess vegna dregst umræðan á langinn. Svo er auðvitað barátta fyrir ákveðnum málum sem við erum hér að tala fyrir og ekki bara við, samstöðufundur af hálfu öryrkja hefur á hverjum degi núna í nokkra daga verið fyrir utan þinghúsið þar sem við þingmenn erum hvött til þess að standa vörð um þá sem minna hafa á milli handanna. Við erum að reyna að gera það með því að fá fólk til samtals úr meiri hlutanum. Það hefur að vísu ekki gengið og hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að meira verði ekki gert þannig að líta beri svo á að hann telji þetta bara gott í bili. Hann hefur ekki sagt okkur frá því hvernig hann hyggist, eða hvort, ná lágmarkslaunum, þ.e. 300 þús. kr., til handa þessum hópum. Það hefði verið ágætt ef hann hefði komið fram með einhverjar hugmyndir í því sambandi, hvort hann ætlaði að gera það á næsta ári, því þarnæsta eða 2018. Virðulegi forseti. Þetta er stór hópur sem skiptir máli og við eigum [[Forseti hringir.]]ekki að senda fólk í fátækt inn í jólin.
Virðulegi forseti. Það er ágætt að koma hér á eftir hv. þm. Bjarkeyju Olsen sem ræðir nákvæmlega um það hvað umræðan er vitlaus um fjárlögin.
Þetta eru orð Bjarna, ekki mín.
Það er hárrétt hjá hv. þingmanni og ég ætla að taka eitt mál sem mér finnst vera risastórt, einfaldlega það að hv. stjórnarandstæðingar koma í löngum röðum og virkilega reyna að halda því fram að það hafi verið niðurskurður í heilbrigðiskerfinu. Frá því að þessi ríkisstjórn tók við hafa fjárlögin hækkað um 17%. Heilbrigðismálin hafa hækkað um 25%. Nú skulum við skoða hvað hv. þingmenn í stjórnarandstöðunni sem stýrðu hér á síðasta kjörtímabili gerðu þegar þeir voru að spara. Hvar spöruðu þeir? Hlutfallslega langmest í heilbrigðismálunum. Ég vitna í svar sem ég fékk frá hæstv. fjármálaráðherra þáverandi, Steingrími J. Sigfússyni. Þá var flokkað eftir ráðuneytum hvar ríkisstarfsmönnum var sagt upp. 68% komu frá heilbrigðisráðuneytinu, hefðu átt að vera 38% ef það hefði verið skorið jafnt niður á alla. Það munar 216 ársverkum sem vinstri stjórnin ákvað að taka niður í heilbrigðismálum. Svo voga sér þessir aðilar að koma hingað og tala um þá sem eru að byggja upp heilbrigðiskerfið, sem eru að bæta í heilbrigðiskerfið, og segja að þeir séu að skera niður. Þetta eru tölur frá stjórnarandstöðunni þegar hún var í ríkisstjórn. Hún bætti í utanríkismálin, hún bætti í umhverfismálin en tók heilbrigðismálin sérstaklega niður. Hér er ég að vitna í hennar eigin orð, hennar eigin tölur, virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir að [[Forseti hringir.]]hæstv. fjármálaráðherra hafi verið að tala um þetta þegar hann talaði um hvað umræðan væri vitlaus. Svo sannarlega er hún vitlaus ef einhver trúir hv. stjórnarandstöðu og því sem hún leggur hér fram.
Hæstv. forseti. Umræða um fjárlög er mikilvæg og að mínu mati skemmtileg því að hún snýst um það hvernig samfélag við ætlum að skapa okkur hér á landi. Þess vegna er eðlilegt að slík umræða sé löng og efnisrík, sér í lagi þegar í gegnum fjárlög er verið að taka stefnumarkandi pólitískar ákvarðanir um breytingar á samfélaginu sem ekki hafa verið ræddar sérstaklega á Alþingi. Mig langar að nefna í því sambandi málefni RÚV, málefni framhaldsskólans og heilbrigðiskerfið. Þegar fjárlögin eru helsti vettvangurinn til að ræða þessi mál og hvernig þeim verður fyrir komið til næstu framtíðar er eðlilegt að umræðan verði löng. Mér finnst sorglegt að í rauninni sé verið að drepa hinni efnislegu umræðu á dreif með því að gera sem mest úr lengd umræðu, fjölda ræðna eða öðru slíku, að gera það að einhverju aðalatriði. Efnisatriði umræðunnar skipta máli. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson hefur talað nokkrum sinnum um það hversu góðar og gagnlegar ræður hafa verið fluttar á næturnar. Það eru þúsundir sem fylgjast með umræðunni úr Alþingi hverju sinni og þetta fólk vill fylgjast með því hvaða ákvarðanir er verið að taka um það hvert íslenskt samfélag er að fara. Fólk er að veita okkur aðhald með bréfaskriftum og fleiru og þess vegna eiga umræðurnar að [[Forseti hringir.]]fara fram í dagsbirtu en ekki í skjóli nætur svo einmitt almenningur á Íslandi geti fylgst með umræðunni sem hér fer fram.
Hæstv. forseti. Í dagsbirtu eru flestir landsmenn á Íslandi við störf og eiga þess vegna ekki hægt um vik að fylgjast með fjárlagaumræðu þótt góð sé. En ég ætla að ræða annað. Ég rakst á frétt í morgunsárið sem segir að Íslandsbanki ætli nú í vikunni að afhenda ríkissjóði Íslands allt sitt lausafé sem er um 400 milljarðar íslenskra króna. Nauðasamningar slitabúanna hafa átt greiða leið í gegnum dómskerfið sem betur fer og þess vegna er rétt að rifja það upp núna þegar fyrsti skammturinn af þessum fjármunum færist í hendur ríkissjóðs að fyrir síðustu kosningar var einn flokkur sem hélt því fram að þessa peninga væri hægt að sækja, Framsóknarflokkurinn undir dyggri stjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, og hann var umsvifalaust kallaður popúlískur og sagður fara með yfirboð. Menn voru spurðir hvernig í ósköpunum við gætum einir manna fullyrt að hægt væri að hafa fé af erlendum vogunarsjóðum. Hvað gerist nú þegar þessir peningar streyma inn í ríkissjóð? Þá koma þeir sem gátu ekki, þorðu ekki og vildu ekki og segja: Þetta er ekki nóg. Það hefði verið hægt að fá meira. Við hefðum getað fengið meira. Núna. Er þetta trúverðugt? Nei, herra forseti, þetta er ekki trúverðugt. Það er ekki sæmandi að menn komi hér upp hver á fætur öðrum og tortryggi þann árangur sem er að verða hér. Hundruð milljarða streyma inn í ríkissjóð Íslands, nota bene ekki til að nota í hagkerfið, ekki til að blása hér í bólu, heldur til að styrkja ríkissjóð, styrkja stöðu hans, okkur öllum til heilla inn í framtíðina.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að umboðsmaður Alþingis hefur óskað eftir því við forstjóra Útlendingastofnunar að hann fái almennar upplýsingar um málsmeðferð og rannsókn umsókna um svokölluð mannúðarleyfi af heilbrigðisástæðum. Tilefnið er albönsku fjölskyldurnar sem farnar eru úr landi með tvö langveik börn. Ég hef lýst því yfir að ég telji að ekki verði betur séð en að barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna sem var lögfestur hér á landi í febrúar árið 2013, og við Íslendingar höfum stært okkur af, t.d. í samstarfi við aðrar Norðurlandaþjóðir því að Svíar og Danir hafa ekki gert það, hafi verið brotinn með framgöngu Útlendingastofnunar. Þetta er mjög alvarlegt. Það sem styður það sem ég held fram, og hef vitnað í sjálfan sáttmálann, er að komið hafa fram efasemdir hjá íslenskum læknum um hvort umræddir drengir fái þá læknisþjónustu sem þeir þurfa í heimalandinu. Aðildarríki að barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna viðurkenna rétt barns til að njóta besta heilsufars sem hægt er að tryggja og aðstöðu til læknismeðferðar og endurhæfingar. Aðildarríkin skulu kappkosta að tryggja að ekkert barn fari á mis við þennan rétt sinn til að njóta slíkrar heilbrigðisþjónustu.
Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á því að brúa þá umræðu sem hér hefur farið fram yfir í umræðu um fjárlög ríkisstjórnarinnar. Hér var vikið að embætti umboðsmanns Alþingis og vísað í þarfa athugun sem hann væri að ráðast í og sneri að hælisleitendum og framgöngu Útlendingastofnunar. Ég tek undir það, það er þarft að umboðsmaður Alþingis beini sjónum að þessu. Jafnframt fagna ég því að hæstv. innanríkisráðherra kveðst vera að skoða málið eins og fram hefur komið hér á þingi og í fjölmiðlum. En ástæðan fyrir því að ég vek máls á þessu í tengslum við fjárlagaumræðuna er sú að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis hefur einróma óskað eftir því við fjárlaganefnd og í kjölfarið við Alþingi, sem fer með fjárveitingavaldið, að 15 millj. kr. verði varið til embættis umboðsmanns Alþingis til viðbótar því sem áður hafði verið hugsað til að sinna málum af þessu tagi, þ.e. til að geta ráðist í forkönnun og rannsóknir sem gætu haft fyrirbyggjandi áhrif. Mig langar líka í upphafi máls míns að fara nokkrum orðum um umræðuna eins og hún hefur þróast og þróaðist í nótt. Hún var að mörgu leyti mjög góð. Það eru þrír þættir sem stjórnarandstaðan hefur einkum staðnæmst við í þessari umræðu. Í fyrsta lagi hafa menn horft til stöðu öryrkja og aldraðra og vakið máls á tillögum sem stjórnarandstaðan hefur sett fram í tengslum við fjáraukalögin, um viðbótarfjármagn til almannatrygginga til að standa straum af afturvirkum hækkunum til þessara hópa sambærilegum þeim sem hefur verið samið almennt um á vinnumarkaði. Þetta er réttlætismál sem samstaða er um í stjórnarandstöðunni og ég hygg að mjög víðtækur stuðningur sé við í þjóðfélaginu almennt. Það hafa verið boðaðir margir samstöðufundir utan þingsins. Ég hygg að einn slíkur sé á döfinni síðar í dag. Þeir sem þar koma fram eiga eflaust eftir að hlusta eftir því hvort ríkisstjórnin muni koma á einhvern hátt til móts við þær áherslur sem við höfum sett fram. Auk tillagna okkar um viðbót í fjáraukann höfum við lagt til að það komi til viðbótarhækkun til almannatrygginga og þar með öryrkja og aldraðra upp á tæpa 5,5 milljarða kr. Við horfum ekki síst til lægstu tekjuhópanna. Við erum að tala um lægstlaunaða fólkið í landinu, að það sitji ekki við lakari kjör um þróun síns lífsviðurværis en aðrir hópar í landinu. Þetta er fyrsti áhersluþáttur stjórnarandstöðunnar við þessa umræðu. Síðan höfum við staðnæmst við heilbrigðiskerfið. Við höfum horft til heilsugæslunnar og sérstaklega til Landspítalans sem kjölfestunnar í íslenska heilbrigðiskerfinu. Við höfum vakið máls á að samkvæmt upplýsingum sem koma innan frá Landspítalanum, bæði frá stjórnendum hans og þeim sem koma að margvíslegri ráðgjafarþjónustu þar, skorti 3 milljarða að lágmarki til þess að Landspítalinn geti rekið sig og sinnt þeim lögbundnu skyldum sem á honum hvíla. Í þriðja lagi horfa menn til Ríkisútvarpsins og furða sig á að ekki sé vilji til að bæta hag þess, eða öllu heldur að það sé vilji til þess að skerða tekjur Ríkisútvarpsins. Við erum ekki að tala um neinar stórar upphæðir fyrir hvern einstakling í landinu. Ég sá ekki betur en að talað væri um 116 kr. á mánuði sem um væri að tefla. Þetta eru ekki miklir peningar en þegar saman kemur getur þetta skipt sköpum um rekstur Ríkisútvarpsins. Það er einn þáttur sem mig langar til að víkja að í sambandi við Ríkisútvarpið. Hugrenningatengslin eru þau að einn af helstu þáttagerðarmönnum Ríkisútvarpsins á Rás 2 hefur skrifað hugleiðingar sínar um málið og velt fyrir sér hvort standi til að ganga milli bols og höfuðs á þessari stofnun. Sá einstaklingur sem í hlut á hefur staðið mjög framarlega í að framreiða poppmenninguna, dægurlagamenninguna. Mér finnst menn oft tala um það af léttúð að óhætt sé að selja Rás 2 eða gefa hana frá sér vegna þess að þar sé engin menning. Þetta er mikill misskilningur. Dægurmenningin er líka menning. Ef hlúð er að henni eins og viðkomandi útvarpsmaður hefur gert, Ólafur Páll Gunnarsson heitir hann, þá er þar um að ræða sögulegar heimildir. Það hefur verið staðið myndarlega að framreiðslu þess efnis sem ég vil alls ekki að við gerum lítið úr. Fyrir utan það er Rás 2 mikilvæg tekjulind fyrir Ríkisútvarpið. Það var ein ástæðan fyrir því að hún var yfir höfuð sett á laggirnar á níunda áratug síðustu aldar. Og jafnvel þótt menn hafi orðið ósáttir við Ríkisútvarpið á einhverjum stundum - það hef ég oft orðið, ekki síst í ljósi harkalegra uppsagna, jafnvel alveg fram á þennan dag - þá verðum við að horfa til þess að mikilvægt er að viðhalda þessari stofnun sem menningarstofnun og sem þungamiðju og kjölfestu í íslenskum fjölmiðlaheimi. Því miður eru ræðurnar sem við flytjum nú ekki ýkja langar. Þær eru takmarkaðar við tíu mínútur og ekki hægt að fara ítarlega í einstök mál, en þó gerðist það í þessu knappa ræðuformi í gær. Þar vísa ég sérstaklega til umræðu um Ríkisútvarpið. Hún tók nefnilega stakkaskiptum þegar hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra Illugi Gunnarsson kom í salinn til að taka þátt í umræðunni en ekki bara til að mæta og hlusta. Hann tók þátt í umræðunni og varð við óskum þingmanna um að skýra sín sjónarmið. Nú er ég á þeirri skoðun að þegar þingmál er komið frá ríkisstjórn fari það inn í þingsal og sé framvegis á forræði þeirrar nefndar sem viðkomandi mál heyrir undir, í þessu tilviki fjárlaganefndar. Það er á forræði fjárlaganefndar að svara fyrir og taka á breytingum og þingsins að fjalla um málin. En þetta er ekki alveg svo einfalt vegna þess að fjárlögin tengjast stefnu og markmiðssetningu framkvæmdarvaldsins og því er eðlilegt að umræða um þau markmið fari fram samhliða því að við ræðum um fjárveitingar til viðkomandi starfsemi. Þess vegna var mjög gagnlegt að fá ráðherrann til umræðunnar. Síðan er náttúrlega hitt, að þingið er því miður allt of leiðitamt gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það er ein ástæðan fyrir því að við þurfum að hafa þennan valdapóst til staðar þegar við ræðum málin. Þess vegna, hæstv. forseti, ætla ég að enda ræðu mína á því að segja að ég sakna þess að hæstv. heilbrigðisráðherra skuli ekki hafa orðið við kalli mínu og annarra um að koma hingað til umræðunnar og ræða við okkur um hallareksturinn á Landspítalanum og gera grein fyrir sínum sjónarmiðum hvað það varðar [[Forseti hringir.]]og ásökunum okkar um að hann sé að ráðast í kerfisbreytingar sem ekki hafi farið fram nægileg, [[Forseti hringir.]]lýðræðisleg umræða um varðandi heilsugæsluna sérstaklega.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst hv. þingmaður draga mjög vel saman hvað það er sem við höfum lagt áherslu á og viljum berjast hér fyrir á þessum síðustu dögum fyrir jól. Við viljum auðvitað reyna að hafa áhrif á stjórnarmeirihlutann með þessi stóru mál sem eru kjör aldraðra og öryrkja. Við höfum verið að miða við prósentuhækkun þar sem er í samningum VR og Flóabandalagsins. En mér finnst mikilvægt að fram komi að Landssamband eldri borgara er að miða við hærri prósentutölu á árinu 2015 en við notum, enda höfðum við svo sem bara þennan eina samning undir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um það að stefnumál í svona stórum málaflokkum séu sett fram í einni, tveimur setningum í fjárlagafrumvarpi, í texta með fjárlagafrumvarpi, eða texta með breytingartillögum. Þetta gerðist fyrir árið 2015 varðandi framhaldsskólann þegar bara ein setning var í textanum um menntamálaráðuneytið um að fara ætti út í fjöldatakmarkanir í framhaldsskólum og þrengja aðgang fyrir þá sem eru 25 ára og eldri að bóknámi. Þarna var stór stefnumörkun í menntamálum sett fram í þeirri einu setningu. Það eina sem við höfum í rauninni séð á prenti um að fara eigi út í frekari einkarekstur án umræðu á heilsugæslunni er í texta við breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið. Sú setning var reyndar tekin út en hæstv. fjármálaráðherra er búinn að undirbyggja hana samt aftur í viðtölum. Hvað finnst hv. þingmanni um þetta vinnulag?
Hæstv. forseti. Mér finnst þetta mjög umhugsunarvert. Mér finnst mjög mikilvægt að taka þetta upp. Hv. þingmaður vísar í dæmin um framhaldsskólann þar sem sett var af það fyrirkomulag sem varð til í kringum 1970 þar sem skólarnir voru opnaðir. Það var ein af stórum byltingum þess tíma, að opna framhaldsskólana fyrir fólki sem af einhverjum sökum hafði farið út úr kerfinu og jafnvel orðið utanveltu en var að leita þangað inn aftur. Nú er þessu sama fólki vísað á aðrar lausnir, yfirleitt rándýrar einkalausnir, um að sækja sér menntun. Stórpólitískt mál, stefnumörkun sem aldrei fékk viðunandi umræðu. Við vorum að leitast við að gera það, stjórnarandstaðan á þeim tíma. En eins og hv. þingmaður nefnir og kom fram í ræðu sem hún flutti og mér þótti merkilegt, eiginlega alveg stórmerkilegt, að eitt af þeim málum sem þarf að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra út í var að vinnuskjöl koma inn til fjárlaganefndar þar sem talað er opið um að til standi að bjóða nýjar heilsugæslustöðvar í Reykjavík út. Svo hverfur þetta úr vinnugögnunum, ekki vegna þess að ásetningurinn hafi horfið, það staðfesti hæstv. fjármálaráðherra í útvarpi, heldur vegna þess að ekki er talið æskilegt að það blandist inn í umræðuna. Eða er það ástæðan? Ég vil nýta mér þetta tækifæri, þar sem við eigum í orðaskiptum og hún á sæti í fjárlaganefnd, og spyrja hv. þingmann: Gerði stjórnarmeirihlutinn í fjárlaganefnd grein fyrir því að til stæði að [[Forseti hringir.]]bjóða út og einkavæða heilsugæslustöðvarnar eins og hæstv. fjármálaráðherra síðan fullyrti?
Herra forseti. Það var auðvitað talað opið um þau áform. Að vísu kom fram hjá embættismönnum að ekki væri búið að leggja niður kröfulýsingu og ekki búið að búa til kerfi sem væri í kringum útboðið, en þetta væri það sem stefnt væri að. En þetta er nefnilega hægt að gera. Sjúkratryggingalögin eru þannig að hægt er að gera þetta án þess að taka umræðuna í þingsal. Það er líka galli, finnst mér, á lögum um framhaldsskóla að hægt er að leggja niður skóla, hægt er að renna opinberum skóla undir einkaskóla án þess að taka umræðuna hér. Það gerðist einmitt með Iðnskólann í Hafnarfirði sem var annar af hreinum starfsmenntaskólum landsins. Þegar hann var sameinaður Tækniskólanum, sem er einkaskóli, voru þar um 500 nemendur ef ég man rétt. Fjölgunin í Tækniskólanum hefur ekki orðið svona mikil. Það hefur því orðið fækkun á nemendum í starfsmenntun við sameininguna. Það er annað sem mér finnst vera merkilegt við stefnumótun sem kemur fram í breytingartillögum. Það er ekki bara að þær komi í gegnum hæstv. ríkisstjórn heldur er það meiri hluti fjárlaganefndar sem tekur sér stöðu og gerir það alveg sérstaklega gagnvart málefnum sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra er með og leggur til að heimilað verði af hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að selja húsnæði Þjóðskjalasafnsins sisvona þó að hæstv. menntamálaráðherra sé nýbúinn að vinna með stefnumörkun sem gengur út á annað. Sama er með Ríkisútvarpið þar sem forustumenn fjárlaganefndar hafa talað mjög harkalega gegn því að þar verði rekstrarfé. [[Forseti hringir.]]Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann finni fyrir þessari þróun einnig.
Hæstv. forseti. Þetta er alveg hárrétt. Það var einmitt hv. þm. Oddný Harðardóttir sem óskaði sérstaklega eftir nærveru hæstv. menntamálaráðherra til að ræða stöðu Þjóðskjalasafnsins. Síðan upplýsist í umræðunni þá hversu fráleit þessi hugmynd er að hans mati. Eftir sem áður er Alþingi ætlað að samþykkja heimild til fjármálavaldsins í Stjórnarráðinu að ganga frá þeirri sölu. Þá er komin þessi heimild, en hinn faglegi aðili telur þetta óráðlegt, hvers vegna í ósköpunum þá að setja þetta inn í heimildarsamþykktir Alþingis? Mér finnst því allt bera að sama brunni. Okkur ber að ræða hlutina opinskátt og að fram fari opin umræða um málið. Þess vegna hefði ég talið að það væri æskilegt að fá hæstv. heilbrigðisráðherra til fundarins. Það væri fróðlegt að heyra hv. formann fjárlaganefndar útlista fyrir okkur líka hvað vakir fyrir meiri hluta þeirrar nefndar varðandi nýju heilsugæslustöðvarnar. Er meiri hlutinn þar á því máli að bjóða eigi þann rekstur út? Mér finnst það vera sjónarmið að einkavæða, bjóða út og markaðsvæða heilbrigðisþjónustuna. Ég er ósammála því sjónarmiði, en það sjónarmið er til. Það er mikið minnihlutasjónarmið á Íslandi. Það er ríkjandi í ákveðnum hópum hér innan veggja Alþingis. En þeir hópar gera sér grein fyrir að það er minnihlutaviðhorf í þjóðfélaginu. Þess vegna þarf það að fara leynt. Það er ámælisvert að við fáum ekki heiðarlega, opna umræðu um málið. Það er það sem við höfum verið að kalla eftir og margir leyfa sér að kalla málþóf.
Virðulegi forseti. Ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson áttum hér ágætan orðastað í gær, eða í nótt réttara sagt, um markaðs- og einkavæðingaráform í heilbrigðisþjónustunni. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál og mikilvægt að það sé rætt upphátt en ekki að það fari svona hljótt eins og tilhneigingin hefur verið. Mig langar aðeins að ræða við hv. þingmann um hina heimspekilegu hlið þessa máls, markaðsvæðingaráform innan samfélagsins. Nú er til það sem kallað er „Trade in Services Agreement“ eða TiSA, sem eru 50 þjóða samtök ríkustu þjóða heims um að ná verslunarsamningum milli ríkja. Það er mikil og þung einkavæðingar- og markaðsvæðingarkrafa innbyggð í starfi og áformum þessara samtaka. Þetta er öflug en hljóð hreyfing í heiminum í átt til einkavæðingar. Nú veit ég að Íslendingar hafa í umræðunni hér, þetta hefur ekki farið mjög hátt í umræðunni, en Íslendingar hafa til dæmis undanskilið ákveðna þætti heilbrigðisþjónustunnar í sambandi við þetta. En uppi eru rökstuddar efasemdir um að þeir fyrirvarar muni halda. TiSA stefnir að því að gera heilbrigðisþjónustuna að markaðsvöru á heimsvísu. Nú höfum við séð í umræðunni áform um einkarekin sjúkrahótel og læknamiðstöðvar til dæmis í tilteknum kvenlækningum varðandi brjóstakrabbamein og fleira þar sem sú þjónusta er kynnt eins og hver önnur markaðs- og verslunarvara. Hvernig horfir sú þróun við þingmanninum eins og ástatt er?
Hæstv. forseti. Mér finnst þetta gríðarlega mikilvæg umræða. TiSA-umræðurnar spretta upp úr GATS-viðræðum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar eftir að þær samningaviðræður fara út um þúfur. Þá taka tiltekin ríki sig saman, þ.e. ríkari hluti heimsins, til að reyna að sameinast um niðurstöður sem hinum verði síðan þröngvað til að undirrita. Hæstv. utanríkisráðherra hefur talað opinskátt um þetta. Það hefur komið fram í svörum ráðuneytisins. Á sama tíma og setið var í París að ræða um takmarkanir í útblæstri og mengun sátu menn í Genf undir regnhlíf TiSA til að ræða með hvaða hætti væri hægt að setja einstökum ríkjum skorður í þessum efnum. Það sem mér finnst síðan og það er rétt sem hv. þingmaður segir að ef við fáum slíkan grunn til að standa á sem neyðir okkur inn í ákveðnar lausnir verða hendur okkar bundnar. Þess vegna er mjög mikilvægt að við tökum þessa umræðu áður en svo gerist. Varðandi einkavæðinguna í heilbrigðisþjónustunni er mikilvægt að taka þá umræðu. Hæstv. heilbrigðisráðherra, eins og ég skil þetta, gengur út frá því að það sé gott að láta einstaka stofnanir keppa sín í milli. Útboð fari fram og besta hugsanlega kostinum verði tekið. Ég held því fram að það myndist aldrei markaður á þennan hátt. Þegar rekstrarteymi er búið að taka við starfsemi af þessu tagi verður hún ekki auðveldlega tekin frá. Þá mun hún, ef menn vilja samkeppni, gerast á öðrum forsendum. Hún muni gerast með því að bítast um kúnnann sem verða sjúklingarnir. Þá er búin til þessi formúla að fjármagn fylgi sjúklingi. Síðan eru menn að rugla þessu saman við það að þegar við áætlum til Landspítalans eða annarra heilbrigðisstofnana, þá tökum við náttúrlega tillit [[Forseti hringir.]]til þess hve margir einstaklingar leita þangað inn. En munurinn er [[Forseti hringir.]]sá, og ég skal ljúka máli mínu, hæstv. forseti, að þarna er verið að byggja inn í kerfið samkeppnishvata. Það er hinn stóri munur.
Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður erum sammála um að gera þarf greinarmun á því hvaða þjónusta er til umræðu þegar við erum að ræða einkavæðingaráform. Það er munur á því að samkeppnisvæða framleiðslufyrirtæki eða þjónustu sem hefur kannski ekki með mannhelgina sjálfa og grunngildi okkar að gera. Í stjórnunarfræðum er gerður greinarmunur á einmitt þjónustu sem byggir á gæðum annars vegar og síðan því sem kalla má framleiðsluviðhorf sem eðlilegra sé að horfa til þegar verið er að markaðsvæða eða kalla fram samkeppni. En nú hefur til dæmis reynslan í nágrannalöndunum verið sú þar sem menn hafa svolítið verið að fara þessa leið, að einkavæða t.d. hjúkrunarheimili og umönnunarstofnanir, að þar eru menn að hverfa frá þessu vegna þess að þessi samkeppnishvati virðist ekki hafa haft góð áhrif á gæði þeirrar þjónustu sem verið er að veita. Er þingmaðurinn sammála mér um að það sé meira virði í velferðarkerfinu að huga að gæðum þjónustunnar, að það eigi að vera útgangspunkturinn, en að ná fram samlegðaráhrifum og markaðslausnum og hagræðingu sem á miklu frekar við þegar við erum að tala um til dæmis framleiðslufyrirtæki og kjúklingabú? Mér finnst ekki hægt að leggja sömu mælikvarða á þessa ólíku þætti.
Hæstv. forseti. Ég er algerlega sammála þessu. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á, að víða þar sem horfið hefur verið inn á þessa braut eru menn að hverfa frá henni. Ástæðan er sú að þegar málin eru gerð upp hefur komið í ljós að í stað þess að búa til markvissara kerfi, skjótvirkara og markvissara, er kerfið flóknara og dýrara. Þannig hefur líka komið í ljós að í dreifbýli hafa menn ekki séð fengsæl fiskimið að róa á. Þar hefur þjónustan jafnvel verið skert. Í þéttbýli hefur ekki verið eins eftirsóknarvert að sinna fátækustu hlutunum því að þar er aftur ekki um að ræða hin fengsælu mið. Bæði forðast menn þetta sem sækjast eftir ávinningi í peningalegu tilliti vegna þess að þessu fylgja líka ýmis félagsleg vandræði sem eru tengdari fólki sem býr við erfiðan kost en hinum sem eru sjálfráða. Þannig að þetta snýst um gæði, ég tek undir það. Þetta snýst líka um jafnræði, að þegnarnir í landinu búi við sama kost. Þetta snýst líka um það. Mér finnst þessi umræða vera að leiða margt merkilegt og gott í ljós, sumt er verið að minna okkur á og er þarft. Til dæmis á Norðurlöndum, í Danmörku, þar geta einstaklingar gengið í gegnum lækningar við erfiðum sjúkdómum án þess að lyfta nokkurn tíma upp veski sínu. Gott ef það var ekki hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir [[Forseti hringir.]]sem benti á það við umræðuna í gær. Þetta á að vera okkur umhugsunarefni.
Hæstv. forseti. Það er bara ein lítil spurning sem mig langar að beina til forseta. Í gær óskaði ég eftir því að hæstv. heilbrigðisráðherra yrði viðstaddur þessa umræðu og gæfi okkur sýn sína á þau álitamál sem hér hafa komið fram. Hér er því til dæmis haldið fram að 3 milljarða skorti til að Landspítalinn geti rekið sig og sinnt þeim lögboðnu skyldum sem á honum hvíla. Hver eru viðhorf hæstv. heilbrigðisráðherra? Við heyrðum viðhorf hæstv. menntamálaráðherra í gær varðandi Þjóðskjalasafnið og framlög til Ríkisútvarpsins. Gætum við fengið að heyra viðhorf hæstv. heilbrigðisráðherra einnig gagnvart spurningu um einkavæðingu? Eigum við ekki rétt á því að fá umræðu um það? Er litið á þetta sem eitthvert skrýtið áróðursbragð? Er þetta ekki eðlilegur hluti af [[Forseti hringir.]]vandaðri málefnalegri umræðu um fjárlögin? Hefur eitthvað [[Forseti hringir.]]heyrst frá hæstv. heilbrigðisráðherra? [[Forseti hringir.]]Margoft er búið að segja okkur að þessum skilaboðum hafi verið komið á framfæri.
Forseti getur ekki nánar upplýst það, en mun ítreka þessi skilaboð til hæstv. heilbrigðisráðherra.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni um þetta efni. Það hlýtur að vekja nokkra athygli að þegar hæstv. menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson og hæstv. velferðarráðherra Eygló Harðardóttir sem hafa stóra og viðkvæma málaflokka á sinni könnu víkja sér ekki undan því að koma til umræðunnar og skiptast á skoðunum um efni sem að þeim snúa skuli ráðherrann sem ber ábyrgð á þjóðarsjúkrahúsinu, hvers forstjóri segir að hafi ekki nægilega fyrir rekstri sínum á næsta ári, skera sig úr í því að treysta sér ekki til þess að koma til umræðunnar þegar eftir því er kallað. Það vekur spurningar um það hvort Kristján Þór Júlíusson hafi bara ekki efnisleg svör til þess að standa skil á stöðu Landspítalans í fjárlagatillögunum og þeim einkavæðingaráformum sem eru í heilsugæslunni þar.
Virðulegi forseti. Það er eiginlega hálfgert klámhögg að við skulum vera í þeirri stöðu að hafa hæstv. heilbrigðisráðherrann ekki viðstaddan alla þessa umræðu eins og athugasemdirnar og málflutningurinn er þungur varðandi útkomu heilbrigðiskerfisins í fjárlagafrumvarpinu, sérstaklega fjárveitingarnar til Landspítalans en líka til annarra heilbrigðisstofnana eins og á Akureyri. Í ljósi umræðunnar um einkavæðingaráform í heilsugæslunni sem hefur staðið núna linnulaust í á aðra viku þá æpir fjarvera heilbrigðisráðherra á okkur. Það er alveg með ólíkindum að ráðherrarnir í þessum þungu málaflokkum skuli hafa verið fjarverandi nánast allan tímann með þeirri undantekningu sem hefur verið nefnd hér með hæstv. menntamálaráðherra og félagsmálaráðherra. Að öðru leyti þá hafa þeir verið fjarverandi og það er átakanlegt.
Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi vil ég þakka hæstv. forseta fyrir að koma þessum óskum á framfæri, en jafnframt langar mig til að beina þeirri spurningu til hæstv. forseta hvort honum finnist koma til greina að gera hlé á fundinum fram yfir hádegisverð og freista þess að fá hæstv. heilbrigðisráðherra til að koma til fundarins við okkur. Það er margt annað sem Alþingi gæti tekið til umfjöllunar. Ég nefni til dæmis skýrslu umboðsmanns Alþingis sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur afgreitt fyrir sitt leyti og málið bíður umræðu í þinginu. Það er ekki lífsspursmál að taka þá umræðu á þessari stundu, en ég vek athygli á því að það eru verðug viðfangsefni sem við gætum sinnt þar til við tækjum upp þráðinn að nýju í fjárlagaumræðunni.
Það er áform forseta að halda þessari umræðu áfram sem núna er nýlega hafin.
Virðulegur forseti. Þegar maður horfir yfir þingsalinn eru hér þrír þingmenn stjórnarandstöðunnar sitjandi í sæti sínu og sá fjórði stendur við dyrnar úr þingsalnum.
Hvað viltu meira?
Það er nú allur hinn gríðarlegi áhugi stjórnarandstöðunnar á þessari umræðu, enda eru náttúrlega flestir búnir að fá hundleiða á henni, [[Gripið fram í.]]nokkrir hv. þingmenn hér komnir með hátt í tíu ræður. [[Gripið fram í.]]Ég held að það sé ekki til of mikils mælst, virðulegur forseti, þó að við mundum kasta þeim bolta til hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar og þingflokksformanna þeirra að þeir mundu nú skipuleggja tíma sinn aðeins betur og þeir kæmu því á framfæri hvaða málaflokka þeir vilja ræða og á hvaða tíma, vegna þess að þessar ræður eru út og suður hjá þeim, fram og til baka, og mikið orðið um endurtekningar. Ráðherrar eru búnir að vera hér í allan vetur til þess að ræða þessi mál við stjórnarandstöðuna. Þeir hafa komið hér og verið við þessa umræðu og ef við ætlumst til þess að ráðherrar skipuleggi tíma sinn, þeir hafa auðvitað þétta dagskrá, þá [[Forseti hringir.]]er lágmarkskrafa [[Forseti hringir.]]að stjórnarandstaðan skipuleggi [[Forseti hringir.]]umræðu sína og segi okkur hvað [[Forseti hringir.]]hún vill tala lengi, á hvaða tíma og um hvaða málaflokka, þannig að ráðherrarnir geti þá mætt óskum hennar.
Virðulegi forseti. Hundleiðinleg umræða, segir hv. þm. Jón Gunnarsson. Hann er að talar um umræðu sem staðið hefur í á aðra viku sem hefur í raun og veru haft einn tilgang, hann er sá að sýna ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum fram á að verið er að svíkja aldraða og öryrkja um eðlilegar og sanngjarnar kjarabætur frá sama tíma og aðrir launþegar í landinu fá sína leiðréttingu. Það er umræða sem haft hefur það að markmiði að reyna að sýna þessum stjórnarmeirihluta fram á og fá hann til að taka sönsum varðandi það hvernig hann er að fara með velferðarkerfið, heilbrigðiskerfið okkar, þjóðarspítalann. [[Gripið fram í.]]Þetta er það sem umræðan hefur gengið út á. Nú er þeim [[Gripið fram í.]]farið að leiðast. [[Gripið fram í.]]Nú vilja þeir friðinn. Nú er [[Gripið fram í.]]þetta bara orðið svo hundleiðinlegt vegna þess að sennilega er þetta byrjað [[Gripið fram í.]]að bíta. Almenningur [[Gripið fram í.]]er að gera sér grein fyrir því [[Gripið fram í.]]hvaða [[Gripið fram í.]]myrkraverk verið er að fremja hér [[Forseti hringir.]]í nafni fjárlaganna 2016.
Virðulegur forseti. Af því að hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir kallaði hér fram í rétt áður en ég kom í púltið og sagði að ég ætti að fara varlega þá ætla ég að gera það, ég geri það ávallt þegar ég kem í ræðustól. Ég skil nú ekki þennan mikla æsing í stjórnarandstöðunni. Staðreyndin er sú að þessi umræða er búin að taka gríðarlega langan tíma. Ég vil hvetja hæstv. forseta til þess, og veit að hann hefur gert það, að reyna að setja sig í samband við þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar til þess að fá upplýsingar um hvenær umræðan getur tekið enda. Ég tek undir með hv. þm. Jóni Gunnarssyni, það er auðvitað gríðarlega mikilvægt fyrir vinnu þingsins að við getum fengið upplýsingar um það hjá stjórnarandstöðunni hvenær hún hyggst enda þessa umræðu og ganga til atkvæðagreiðslu, lýðræðislegrar atkvæðagreiðslu, þar sem fram kemur hvort meiri hluti er fyrir tillögum stjórnarandstöðunnar sem hún hefur [[Forseti hringir.]]verið að tala hér fyrir í 70–80 klukkustundir. Það er hið lýðræðislega ferli. Ég vil hvetja [[Forseti hringir.]]hv. stjórnarandstöðu til þess að [[Forseti hringir.]]hleypa þessu lýðræðislega ferli að.
Hæstv. forseti. Ég hef reyndar ekkert út á fundarstjórn forseta að setja, en ég tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem er búinn að halda margar ræður um heilbrigðismál. Hann hefur óskað eftir að hæstv. heilbrigðisráðherra verði hér í salnum þótt ekki væri nema til að svara spurningum hv. þingmanns í andsvörum. Mér finnst það alveg með ólíkindum að ráðherrarnir sinni ekki þeirri skyldu sinni. Nei, þá sitja þeir frekar einhvers staðar á skrifstofum sínum og efna til þess ófriðar sem þeir hafa hér gert. Það verður þá að segja að undantekningar á því eru hæstv. menntamálaráðherra og velferðarráðherra sem komu hér í gær. En af því að þingflokksformaður Framsóknarflokksins talaði um lengd umræðunnar, um 70–80 klukkustundir, og einnig um stjórnarandstöðuna, þá verð ég að geta þess að það hafa nokkrir þingmenn stjórnarinnar reynt að koma og verja gjörðir sínar, alla vega lesið stíla og sagt eitthvað um málið, þannig að þeir eiga nú [[Forseti hringir.]]sinn þátt í því. En mér þótti athyglisvert að horfa á myndband í gær [[Forseti hringir.]]þar sem fyrrverandi formaður þingflokks Framsóknarflokksins kom hér seint að kvöldi [[Forseti hringir.]]í umræðu um fjárlög fyrir árið 2013 og sagði að það væri réttur þingmanna að ræða fjárlög vel og lengi.
Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða um tvö atriði í þessar tíu mínútur sem ég hef nú, annars vegar framlög til Landspítala, þjóðarsjúkrahússins og hins vegar margumrædd málefni aldraðra og öryrkja. Það er sorglegt að uppgötva eða verða þess áskynja að það hefur engan tilgang að óska eftir nærveru viðkomandi fagráðherra til að eiga orðastað við þá. Mér er til efs, virðulegi forseti, að það sem við höfum verið að reyna að taka upp við 1. umr. fjárlagafrumvarpsins, að fagráðherra sitji fyrir svörum þá, sé rétt nálgun á málið, ég held að það sé betra þegar 2. umr. fer fram. Stjórnarliðar hafa hælt sér af því að framlög til Landspítalans, þessa þjóðarsjúkrahúss okkar, hafi hækkað um 30% í tíð núverandi stjórnar. Þetta kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans. Það sem ég vil segja, virðulegi forseti, er að þetta er einfaldlega rangt. Þetta er ekki rétt. Ef tekið er tillit til liða sem eru verðbætur og launabætur upp á tæpa 4,2 milljarða þá lækkar þessi tala, þessir 11,6 milljarðar sem eiga að gera 30% hækkun, strax niður í 7,4 milljarða kr. Ef áfram er haldið við að taka verðbætur inn þá lækkar talan. Hún lækkar líka enn frekar ef við tökum inn atriði eins og innleiðingu aðgerða með skurðþjarka og ef við tökum tillit til innbyggðrar aukningar á þjónustuþörf landans, allt að 1,7%, gagnvart Landspítalanum, þá fer þessi hækkun nánast að hverfa. Þetta er það sem stjórnarliðar setja fram máli sínu til stuðnings, en það fellur um sjálft sig. Ef við höldum áfram og tökum yfir flutning fjárheimilda vegna S-lyfja frá Landspítalanum til Sjúkratrygginga þá fer þetta að verða ekki neitt neitt. Þetta er það sem við vitum. Það er hin sorglega staðreynd. Það var þess vegna sem forstjóri Landspítalans og hans teymi komu á fund fjárlaganefndar … [[Háreysti í þingsal.]] Virðulegi forseti. Er eitthvað að í húsinu? Á ég að hætta?
Nei, hv. þingmaður hefur orðið.
Er nokkur vá? Er eitthvað að ske, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson?
Hv. þm. Kristján L. Möller hefur orðið.
Ég var hálfhræddur um að eitthvað væri að gerast hérna í húsinu og við ættum að yfirgefa húsið, þvílíkur var djöflagangur í hv. þingmanni. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Það er kannski eðlilegt að þegar talað er um þessi mál og það hrakið sem sett hefur verið fram verði menn hálfvitlausir, ég verð að nota það orð, virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að þegar forstjóri Landspítalans, ég held að ég hafi verið að koma að því þegar þessi ósköp dundu yfir í þingsal, heimsókn forstjóra Landspítalans og stjórnenda hans til fjárlaganefndar til að ræða fjárhagstillögur til Landspítalans til að halda uppi starfsemi, hafi það verið til að fá strax fram við fjárlagaumræðuna hvort skorið yrði niður eða hvort þeir ættu að fá að halda eðlilegri starfsemi. Ábyrgir stjórnendur eins og eru á Landspítalanum, þegar þeir fá fjárlög í hendur, bregðast við strax á fyrstu dögum ef það þarf að skera niður eða draga úr þjónustu. Það er akkúrat málið. Við getum lesið það í greinargerð meiri hlutans að í júní síðastliðinn biðu rúmlega 3.600 einstaklingar eftir skurðaðgerð á augasteini, um 1.200 manns eftir gerviliðaaðgerð á mjöðm og hnjám og rúmlega 200 manns eftir hjarta- og kransæðamyndatöku. Það segir allt sem segja þarf. Að vísu hafa verkföll spilað inn í og sem betur fer er brugðist við því í fjárlagatillögum að setja inn pening til að vinna á þessum biðlistum. Eða getum við sagt að það sé heilbrigt og gott heilbrigðiskerfi sem er með rúmlega 3.600 einstaklinga á bið eftir augasteinaaðgerð með þeim mikla mun sem fylgir slíkri aðgerð fyrir fólk sem þarf á henni að halda? Ég leyfi mér að halda að þetta sé nóg til þess að tala um. Virðulegi forseti. Að mati Landspítalans vantar tæpa 3 milljarða inn í þennan pakka til þess að hann geti haldið uppi eðlilegri og góðri starfsemi. Það hefur verið útlistað hér og það hefur komið fram að þegar stjórnendur spítalans komu til fjárlaganefndar þá var verið að mati meiri hluta nefndarinnar að beita fjárlaganefndarmenn andlegu ofbeldi. Væntanlega er þar með talinn hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sem hefur þá orðið fyrir þessu andlega ofbeldi og skýrir kannski margumrædda innkomu. Virðulegi forseti. Í seinni hluta ræðu minnar vil ég enn einu sinni ræða um málefni aldraðra og öryrkja. Þar er það sama á ferðinni. Stjórnarliðar koma fram með háar tölur, 17,1% hækkun, en geta ekki um að inni í þeirri tölu er það sem á að gera 1. janúar næstkomandi. Þeir ræða heldur ekkert um fjölgun þjóðarinnar og þeir ræða ekkert um þann mikla fjölda sem fær lífeyri og örorkubætur, 47 þús. manns. Nei, þetta er sett fram í svakalegum tölum og vissulega eru þær háar vegna þess að einstaklingarnir eru margir. Það sem er hins vegar staðreynd málsins er að í tíð þessarar ríkisstjórnar fram að 1. janúar síðastliðnum, með þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin er alltaf að hæla sér af að hafa gert í júníbyrjun 2013, hafa óskertar örorkulífeyrisgreiðslur hækkað um 6 þús. kr. fram að síðustu áramótum. Við síðustu áramót bættust allra náðarsamlegast við, og þetta er það sem stjórnarliðar eru svo hreyknir af, 4 þús. kr. Þannig að þetta ár hefur hækkunin verið 10 þús. kr. eftir skatt. Við eigum að sjálfsögðu að ræða um upphæðirnar eftir skatt, ekki áður en skattgreiðslur verða vegna þess að aldraðir og öryrkjar lifa ekki á upphæðinni sem á eftir að taka skatt af. Virðulegi forseti. Ég hef sagt það hér að breytingar sem ríkisstjórnin gerði um síðustu áramót með hækkun matarskatts og ýmsu öðru sem fylgdi þar með, eins og hækkun á húshitun og rafmagni og fasteignagjöldum og hækkun húsnæðiskostnaðar, þá voru þessar 4 þús. kr. horfnar á sama degi og þær birtust öldruðum og öryrkjum. Þess vegna finnst mér það alveg óskiljanlegt, virðulegi forseti, og það hefur verið meginumræðuefni mitt við þessa fjárlagaumræðu að reyna að spyrja og fá svar við því hvers vegna í ósköpunum bætur aldraðra og öryrkja, greiðslur til aldraðra og öryrkja, eru ekki hækkaðar afturvirkt eins og gert er hjá öllum öðrum í þjóðfélaginu sem hafa fengið kauphækkanir á þessu ári. Þetta er þráhyggja stjórnarliða sem hanga á því og segja að þetta sé gert einu sinni á ári við fjárlagagerð. Þá minni ég á að síðasta ríkisstjórn tók inn kjarabætur sem samið var um strax um sumarið 2011 og setti inn 8% hækkun á alla og eingreiðslu upp á 51 þús. kr. vegna þess að hún stóð við það sem hún sagði á erfiðleikaárum okkar með öllum þeim niðurskurði að byrjað yrði að skila til baka um leið og staðan batnaði. Hún er sannarlega að batna mikið núna, hugsanlega verður allt að 35 milljarða afgangur á þessu ári 2015 en af honum eru stjórnarliðar ekki tilbúnir að gefa eftir um það bil 4,5 milljarða til aldraðra og öryrkja í eðlilegar hækkanir eins og aðrir hafa fengið á þessu ári. Það er með ólíkindum og skömm þeirra er mikil. Hv. varaformaður fjárlaganefndar ætti að skammast sín fyrir þessa vegferð stjórnarliða. Haldið svo áfram, haldið þið svo áfram með talnaflóðið sem við munum sennilega fá gusu af hér á eftir um hækkanir til Landspítalans og allt það sem á að vera og má ég endilega biðja hv. þingmann í andsvari að koma nú með milljarðana og háu prósentutölurnar fyrir aldraða og öryrkja. Ég vildi óska þess, virðulegi forseti, að hv. væntanlegur andsvarandi mundi koma og ræða við okkur um 6 þús. kr. og 4 þús. kr. og spyr kannski í lokin hvort hann mundi treysta sér að draga fram lífið á þeim 172 þús. kr. sem öryrkjum er skammtað í dag og þeim 10 þús. kr. [[Forseti hringir.]]sem ríkisstjórnin hefur hækkað hjá þeim frá því að hún kom til valda. Þetta er skammarlegt og það er þeim til skammar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann nefndi ýmsar aðgerðir og annað slíkt og má segja að í fjárlagafrumvarpinu sé gert ráð fyrir því að reyna að stytta biðlista og það er vel, en það er náttúrlega einangraður hluti frumvarpsins þar sem eingöngu er tekið á því en ekki mörgu öðru. Mig langaði að ræða aðeins við þingmanninn um þau svör sem við fengum frá velferðarráðuneytinu við nokkrum spurningum. Spurt var hvort bætur mundu hækka í samræmi við lágmarkslaun. Það kemur fram í svörunum að ekki liggi fyrir hvernig þær muni hækka árin 2017–2019. Það var líka spurt um það hversu margir bótaþegar byggju við fátækt. Það kemur fram að hlutfall atvinnulausra og öryrkja sem skorti efnisleg lífsgæði árið 2013 var 21,5% á meðal atvinnulausra og 24,6% á meðal öryrkja. Það er svakalega hátt hlutfall ef fjórðungur öryrkja býr við skort á efnislegum lífsgæðum. Það er það sem við höfum verið að tala hvað heitast fyrir hér á þingi, að bæta úr því. Þeir sem voru undir lágtekjumörkum það ár voru tæp 10% landsmanna og stór hluti þeirra á leigumarkaðnum, 46%, þar voru einhleypir stærsti hópurinn og einstæðir foreldrar rúm 27%. Mér hefur fundist að hér sé verið að tala fyrir einhverju sem á að bæta hag þessa fólks, ekki í gegnum hækkanir afturvirkt á þessu ári heldur í gegnum væntanlegan húsnæðisstuðning sem hefur ekki einu sinni verið tekinn fyrir á þingi og hefur ekki verið afgreiddur. Gert er ráð fyrir því sisvona að það geti gengið í gegn og komi öllum þessum hópum til góða þrátt fyrir ýmsar [[Forseti hringir.]]aðvaranir sem hafa verið settar fram af hálfu fjármálaráðuneytisins meðal annars varðandi þau frumvörp.
Hæstv. forseti. Hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir gerir að umræðuefni það sem við höfum verið að tala um og gögn frá velferðarráðuneyti um hátt hlutfall atvinnulausra og öryrkja sem skorti efnisleg lífsgæði árið 2013 og segir að það séu 21,5% í fyrrnefnda hópnum, þ.e. meðal atvinnulausra, og 24,6% meðal öryrkja. Þetta eru auðvitað mjög sláandi tölur. Þetta eru allt saman hlutir sem við vitum og getum séð, gott ef þetta kemur ekki líka fram hjá Velferðarvaktinni eða hvar það er sem maður hefur séð þetta á sínum tíma, þetta er allt saman kunnuglegt. Þetta eru þær staðreyndir sem menn hafa fyrir framan sig þegar þeir taka ákvörðun um hvort eigi að hækka greiðslur til aldraðra og öryrkja í samræmi við það sem ég gerði að umtalsefni áðan. Ég hef aldrei heyrt t.d. formann eða varaformann fjárlaganefndar ræða um þessi atriði. Nei, það hefur aldrei verið. Þeir koma bara og þylja upp prósentuhækkanirnar og pikka út bita sem þeir telja að gangi best eins og ég gerði að umtalsefni áðan, en horfa ekkert til þess að ræða þessa hluti. Kannski kunna þeir ekki þetta tungumál, kannski vita þeir þetta ekki, ég veit það ekki. Það er meðal annars vegna þessara sláandi talna sem velferðarráðuneytið heldur utan um og birtir að ég tala eins og ég hef gert fyrir því sanngjarna atriði að laun og greiðslur til aldraðra og öryrkja hækki afturvirkt eins og hjá öllum öðrum og þeir fái þessar 17 þús. kr. fyrir skatt, sem gæti verið í kringum 12 þús. kr. eftir skatt, sem er nú allt og sumt. Um það [[Forseti hringir.]]hefur þessi stóri ágreiningur snúist og mun vafalaust vera eitthvað áfram hér fram eftir degi.
Herra forseti. Eitt af því sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni var hvernig hlutirnir eru reiknaðir í frumvarpinu, m.a. miðað við tillögu okkar í minni hlutanum um framlög til Landspítalans, það virðist ekki vera gert ráð fyrir magnaukningu eða fullum launabótum. Ég hef áhyggjur af því að fljótlega á komandi ári þurfum við í fjárlaganefnd í okkar eftirliti að takast á við halla. Það er búið að segja að ekki verði hægt að takast á við reksturinn að óbreyttu nema með miklum tilfærslum og auknum niðurskurði sem spítalinn telur sig ekki geta framkvæmt eigi hann að geta sinnt sínum löglegu skyldum. Af því hefur maður áhyggjur og er kannski hluti af því sem verður til þess að við leggjum þetta til. Ég ætla ekki að deila um að það fari töluverðir peningar í heilbrigðiskerfið, það kostar að byggja samfélag og við vitum það. Við erum að tala um svipaðar tölur og 2007 eða 2008 sem Landspítalinn er að komast í, ef ég man þetta rétt. Það breytir því ekki að staðan er eins og hún er. Ég hef ekki ástæðu til þess að ætla að forstjóri Landspítalans fari með rangt mál og gleymum því ekki að forstjórar hafa nú farið frá vegna þess að þeir hafa ekki treyst sér til að sinna Landspítalanum miðað við fjárveitingarnar sem hafa verið. Ég hef áhyggjur af því að við missum enn frekar fólk frá okkur ef ekki verður tekið á þessu en líka af því að við þurfum að hugsa um samfélagslegar kvaðir. Þetta snýst ekki bara um að stemma af kassann í lok dags, eins og góður maður sagði. Svo er vert að hafa í huga að fram hefur komið að fjárveitingar til innviða heilbrigðisþjónustunnar á Íslandi, þ.e. til endurnýjunar og viðhalds húsnæðis, tækjakaupa og framþróunar, hafa verið með þeim allra lægstu hér á landi, en [[Forseti hringir.]]samkvæmt OECD þá verjum við að meðaltali mun minna fé til þessa en aðrar þjóðir.
Hæstv. forseti. Aðeins í framhaldi af því sem hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir ræðir hér við mig í seinna andsvari, þ.e. framlög til heilbrigðismála, þá sérstaklega til Landspítalans, þjóðarsjúkrahússins, þá er það auðvitað hárrétt og hefur ekki verið hrakið að framlög til tækjakaupa og annars eins og hv. þingmaður var að tala um samkvæmt töflu sem birt hefur verið frá OECD eru afar lág. Erum við ekki á milli Mexíkós og Grikklands, var ekki Mexíkó lægst en við með innan við 0,1%? Ég hef ekki heyrt að menn hafi andmælt þeim gögnum. Er það ekki rökstuðningur fyrir því sem við vorum að tala um áðan og verður væntanlega rætt í öðru andsvari á eftir um fjárframlög til spítalans? Við verðum að horfa á þetta allt saman í heild, bæði framlög til rekstrar og til tækjakaupa og til að þjálfa starfsfólk upp til að nota tækin, tökum sem dæmi jáeindaskannann eða skurðþjarkana. Það kostar sitt og það kostar húsnæði og það kostar alls konar umstang. Að mati Landspítalans hefur ekki verið tekið á þessum þáttum. Síðan ætla ég í lokin að segja varðandi það sem hv. þingmaður talaði um, ef fjárlög verða samþykkt eins og þau líta út fyrir í dag þar sem stjórnendur Landspítalans telja að vanti 3 milljarða á næsta ári, þá held ég að það gerist sjálfkrafa að stjórnendur Landspítalans fari að aðlaga sig að þeim fjárlögum, þeim ber að gera það. Þá verður farið að skoða hvar hægt sé að draga saman seglin og það mun skerða þjónustu. Það er borðliggjandi. Það er það sem gerist og það gera ábyrgir stjórnendur ríkisstofnana eins og stjórnendur Landspítalans eru. Það [[Forseti hringir.]]er þess vegna sem við segjum: Notum ekki þessar villandi tölur [[Forseti hringir.]]um hækkanir. Styðjumst frekar við raunveruleikann og [[Forseti hringir.]]hlustum á stjórnendur spítalans.
Virðulegi forseti. Það er svolítill völlur á hv. þm. Kristjáni Möller sem talar mikið um heilbrigðismálin og Landspítalann. Ég er að velta fyrir mér: Er hv. þm. Kristján Möller sami þingmaður og var í síðustu ríkisstjórn? Hann segir að fólk eigi að skammast sín. Hvað gerði hv. þingmaður á síðasta kjörtímabili? Það þurfti að spara. Hvað var sparað? Ársverkum var fækkað um 751, þar af 508 - fimm hundruð og átta - í heilbrigðismálunum, 68%, nærri 70% í heilbrigðismálunum. Var það sama hlutfall og í hinum ráðuneytunum? Nei. Er hv. þm. Kristján Möller stoltur af því? Hann bætti í utanríkismálin. Hann bætti í umhverfismálin. En heilbrigðisráðuneytið mátti hlutfallslega skera tvöfalt meira niður en önnur ráðuneyti. Ég spyr hv. þingmann: Er hann stoltur af þessu? Var þetta samkvæmt ráðleggingum forstöðumanna Landspítalans? Komu þeir og sögðu: Við skulum taka þetta allt saman, bætið í utanríkismálin og bætið í umhverfismálin? Er það þannig, hv. þm. Kristján Möller?
… opna sendiráðið.
Var það þannig, hv. þm. Kristján Möller, þegar þið réðuð? [[Gripið fram í: Búið að opna …]]Þegar þið réðuð [[Búið að opna sendiráð.]]tókuð þið heilbrigðismálin massíft niður, miklu meira en nokkuð annað. [[Gripið fram í: Það er rangt.]]Þessar tölur eru úr svari [[Gripið fram í.]]fyrrverandi hæstv. [[Forseti hringir.]]fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar. [[Forseti hringir.]]Þetta er í þingskjölum og frá ykkur komið. [[Forseti hringir.]]Var þetta samkvæmt ráðleggingum forstöðumanns og forstjóra Landspítalans?
Hæstv. forseti. Ef ég hef einhvern tímann efast um að langir næturfundir séu mjög slæmir og geti farið illa með þingmenn [[Gripið fram í.]]þá fékk ég staðfest áðan að þetta er ekki vinnulag sem hægt er að nota. Hv. varaformaður fjárlaganefndar var á vaktinni í gær en hv. þm. Vigdís Hauksdóttir var heima. Þannig hefur þessu verið skipt.
… í fyrradag.
Mér sýnist sem langar vökur og mikil vinna geti farið mjög illa í menn. Það er alveg rétt að á síðasta kjörtímabili var mjög erfitt að takast á við gjaldþrot landsins, 220 milljarða halli á fjárlögum á þáverandi verðlagi sem þurfti að bregðast við. Sú ríkisstjórn sem þá var gerði það með ábyrgum hætti, en það var ekkert alltaf voðalega gaman. Maður gerði ekki með voðalega mikilli gleði ýmislegt sem þá þurfti að gera, en það þurfti að gera. Það er meðal annars vegna aðgerða síðustu ríkisstjórnar, þ.e. hvernig var tekið á fjárlagahalla og fjármálum ríkisins, sem menn njóta ávaxtanna í dag. Menn eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson skreyta sig með stolnum og vondum fjöðrum sem jafnvel fara þeim ekki. Menn þola ekki allir það fiður. Það er staðreynd sem hér hefur komið fram að stjórnarmeirihlutinn er að setja fram í nefndaráliti sínu að hækkað hafi verið framlag til Landspítalans um 30% í tíð núverandi stjórnar. Þetta er rangt eins og ég fór yfir. Bið ég nú hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson um að koma aftur í andsvar og í guðanna bænum taktu aftur upp svarið og lestu aftur upp niðurskurðinn [[Forseti hringir.]]og allt það. Gæti þingmaðurinn farið aðeins lengra aftur og rætt við okkur [[Forseti hringir.]]um það þrotabú sem þáverandi ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]tók við eftir 12 ára valdasetu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, gjaldþrota bú?
Virðulegi forseti. Þetta virkar þannig að við fáum tækifæri til þess að koma í andsvör og spyrja hv. þingmenn sem halda ræður. Ég spurði hv. þingmann því að tölurnar eru hér, þær liggja alveg fyrir, en hann fer aldrei rétt með. Hann getur ekki einu sinni farið rétt með hvort var á vaktinni í gær, ég eða hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, en það er aukaatriði. Hann vill alls ekki ræða staðreyndir. Ég spurði hann einfaldlega: Er hann stoltur af því hvernig að þessu var staðið á síðasta kjörtímabili? Hann segir að það hafi verið [[Gripið fram í.]]tekið við gjaldþrota búi eftir ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins.
Nei.
[[Gripið fram í: Jú.]] Ég verð að viðurkenna að ég var í þeirri ríkisstjórn. Ég man aldrei eftir neinum viðvörunarorðum þáverandi hæstvirtra ráðherra út af því ástandi sem kom upp. Ég man ekki eftir þeim. Það er aukaatriði. Höldum okkur bara við heilbrigðismálin. Af hverju vill hv. þingmaður ekki segja okkur hvort hann sé stoltur af því að gengið var sérstaklega í það að skera niður í heilbrigðismálum? Í tölum var miklu [[Gripið fram í.]]meira - þetta liggur fyrir í svari ykkar, þetta er svar sem ég fékk frá fyrrverandi hæstv. ráðherra, [[Gripið fram í.]]Steingrími J. Sigfússyni. Þetta er í þingskjölum. Það getur hver og einn skoðað. Ég heyri að hv. þingmanni og varaformanni Samfylkingarinnar, Katrínu Júlíusdóttur, finnst þetta óþægilegt [[Þú veist …]]og kallar fram í, virðulegi forseti, sem mér finnst allt í lagi. Ég bara bið hv. þingmann um að kynna sér svar fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar. Þar liggur þetta allt fyrir. 68% af heildarfækkuninni var hjá heilbrigðisráðuneytinu, en hefði átt að vera 38% ef menn hefðu skorið niður á línuna. Ég spyr aftur í mestu vinsemd, af því að hv. þingmaður er búinn að nota það orð: Er hann stoltur af því að hafa tekið heilbrigðismálin sérstaklega fyrir en hlífa öðru? Er hann stoltur af því eða skammast hann sín? Þetta er einföld spurning. Tölurnar tala sínu máli. Þetta er í þingskjölum. [[Forseti hringir.]]Ekki nema menn séu að halda því fram að síðasta ríkisstjórn hafi skrökvað að þinginu. Það er þá auðvitað [[Forseti hringir.]]alveg sérfrétt.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður á erfitt með að fara rétt með.
Segir hver?
Ég sagði að ríkisstjórn hefði tekið við gjaldþrota búi eftir stjórnarstefnu framsóknarmanna og sjálfstæðismanna sem varði í 12 ár og leiddi til þess sem varð. Hvernig var aftur með innkomu jöklabréfanna í þeirri ríkisstjórnartíð á einhverju kjörtímabilinu?
Viltu ekki svara spurningunni?
Það hélt uppi … [[Geturðu ekki svarað spurningunni?]]Þetta var efnahagsstefna Sjálfstæðisflokksins sem við erum enn að súpa seyðið af. [[Gripið fram í.]] [[Gripið fram í.]] Virðulegi forseti. Ég hef sagt það áður, og eru nú vakthafandi stjórnarþingmenn hér gasprandi hver á móti öðrum, að það var ekki með neinni gleði sem þurfti að standa í niðurskurði og skattahækkunum og öðru slíku á síðasta kjörtímabili. Aðstæðurnar voru þannig eins og ég sagði áðan um 220 milljarða halla. Það kom við.
Var hlutfallslega …?
Það getur vel verið, virðulegi forseti, að þessar tölur séu réttar, ég hef ekki lesið þetta, um niðurskurð. Ég hygg að í heilbrigðiskerfinu séu - hvað, ætli það séu ekki 8 þús. starfsmenn? 5.700–5.800 voru á Landspítalanum á sínum tíma.
Hlutfallslega mest.
Þá kem ég aftur að því, virðulegi forseti, sem ég skil vel að hv. þingmaður vilji ekki ræða heldur fer alltaf aftur í erfiðleikaár Íslendinga eftir hrun. Hann ræðir ekki um það sem þau eru að setja fram með villandi upplýsingum um hækkanir til Landspítalans. Hann ræðir heldur ekki um það sem ég gerði hér að umtalsefni og hann kom ekki í andsvar við mig um það. Hann ræddi heldur ekkert um það hvort [[Gripið fram í.]]hann væri stoltur af því að hafa hækkað í tíð þessarar ríkisstjórnar greiðslur til aldraðra og öryrkja um 10 þús. kr. á mánuði eftir skatt.
26 milljarðar.
- Þarna kemur það nefnilega akkúrat fram vegna þess að ég heyrði ágætlega það sem hv. formaður fjárlaganefndar sagði, 26 milljarðar. Viltu þá ekki segja okkur líka að umbjóðendurnir eru 47–48 þúsund? Þetta er nefnilega [[Forseti hringir.]]vandamálið, virðulegi forseti. Þarna kemur vandamálið í [[Forseti hringir.]]hnotskurn. Menn gleyma að taka töluna og deila henni í einstaklingana. Það er [[Forseti hringir.]]vandinn.
Virðulegi forseti. Ég kann því illa þegar logið er upp á mig, en það gerðist í máli hv. þm. Kristjáns Möllers. Hann veit það jafn vel og ég að ég var hér í þinghúsinu í allt gærkvöld, alveg þar til klukkan var 20 mínútur yfir þrjú í nótt. Ég ræddi meira að segja við þingmanninn, virðulegi forseti. Ég er ekki enn orðin gegnsæ, hann hlýtur að hafa séð mig, sérstaklega í ljósi þess að við áttum samtal hér á göngunum. Það er ljótur pólitískur leikur, virðulegi forseti, að halda því fram að formaður fjárlaganefndar sé ekki til staðar í þessari umræðu þegar ég er það svo sannarlega. Þetta eru dylgjur. Þetta er lygi, virðulegi forseti, og undir þessu sit ég ekki. Það sýnir kannski hversu súrt málið er orðið í höndum stjórnarandstöðunnar, og þá ætla ég að undanskilja þingmenn Bjartrar framtíðar. Undir lygum sit ég ekki.
Virðulegur forseti. Það er gott ef hv. formaður fjárlaganefndar hefur setið við umræðuna til klukkan að verða þrjú í nótt, enda er það hennar starf hér í þinginu að fylgjast með fjárlagaumræðunni. Ég held þó að það þurfi ekki að vera alls kostar að ástæðulausu að þingmenn tóku ekki allir eftir því, að kannski ruglist þar saman kvöld. Ég minnist þess að minnsta kosti að sérstaklega hafi verið kallað eftir því hér í fyrrinótt að hv. formaður fjárlaganefndar væri þá við umræðuna. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja að mér hefur einu sinni yfirsést það að formaðurinn var hér í salnum þegar hann [[Gripið fram í.]]- ég bið um að það sé virt mér til betri vegar ef það var rangt. Ég varð ekki var við að hún væri þá við umræðuna, hún hefur kannski verið stödd annars staðar í húsinu að fylgjast með af sjónvarpi. Þá er það bara fagnaðarefni. Ég tel ekki að þetta sé tilefni til þeirra stóryrða sem hér hafa fallið.
Virðulegi hæstv. forseti. Ég biðst afsökunar á því ef ég hef farið kvöldavillt í þessu sambandi. Ef það var svo að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hafi verið á vakt í gærkvöldi, hún var hér í húsinu, var hv. þm. Guðlaugur Þór ekki á vaktinni, hann var heima. Í fyrrakvöld var það hins vegar þannig að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir var heima en hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson á vaktinni. Það er ekki stórmál, virðulegi forseti, þótt ég ruglist þarna á einum degi til eða frá. En staðreyndirnar eru þær að formaður og varaformaður fjárlaganefndar hafa skipt með sér vöktum hér á kvöldin og næturnar undanfarna daga og ég held að ekki sé þörf á þeim stóru orðum sem hv. þingmaður setur hér fram þótt ég hafi farið villur vega hvað dagana varðar. Mér finnst ýmislegt annað hér alvarlegra en það.
Virðulegi forseti. Sú sena sem átti sér stað hér áðan er dálítið afhjúpandi fyrir stöðu þessa máls. Við erum búin að vera að reyna að berja á ríkisstjórninni að hækka framlög til heilbrigðismála og hækka framlög til eldri borgara og öryrkja þannig að þeir fái betri kjör. Okkur er svarað með því að við höfum gert hræðilega hluti á síðasta kjörtímabili og þess vegna séu menn bara stikkfrí í umræðunni núna. Á síðasta kjörtímabili stóðum við frammi fyrir ömurlegu hlutskipti, vinstri stjórnin, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Samfylkingin. Við stóðum frammi fyrir fordæmalausu ástandi sem var það að reyna að loka 216 milljarða kr. fjárlagagati. Það er töluvert. Það er, ef ég man rétt, eitthvað um þriðjungur af fjárlögum núna. Það er stórt gat og gríðarlega erfitt verkefni og því miður þurfti að draga saman víða til að ná því. En eitt var þó markmiðið og það var að við mundum tryggja og reyna að verja eftir bestu getu velferðarkerfið okkar og heilbrigðiskerfið. Það var markmiðið þannig að niðurskurðarhlutfallið á þá liði var lægra en á aðra liði og við það stóðum við og náðum svona nokkurn veginn að halda því við. En það breytir ekki því að við þurftum að skera niður á spítalanum og settar voru inn tímabundnar skerðingar fyrir lífeyrisþega. Það þótti okkur erfitt verk, það var gríðarlega erfitt fyrir okkur að gera það en það var nauðsynlegt, því miður. En hugsunin var alltaf sú að um leið og hagur vænkaðist mundum við snúa því við, þ.e. þá mundu þeir liðir fyrst fá leiðréttingar í fjárlögum. Við erum dálítið svekkt yfir því að hafa stritað í fjögur ár við að reyna að koma okkur upp fyrir núllið, og það tókst á árinu 2013 þannig að við skiluðum ágætisbúi til núverandi stjórnvalda, vegna þess að í staðinn fyrir að beina sjónum sínum að heilbrigðiskerfinu með nægjanlegum hætti - ég ætla ekki að segja að menn hafi ekki gert neitt, það hafa einhverjar hækkanir orðið en því miður ekki nægjanlegar til að vinna upp t.d. biðlista fyrir kjaradeilur og annað slíkt sem þar hafa átt sér stað og orðið til - og í staðinn fyrir að horfa til lífeyrisþeganna og reyna að halda áfram að hækka grunnlífeyrinn ákveður núverandi ríkisstjórn að afsala sér tekjum af veiðigjöldum og auðlegðarskatti o.s.frv. Stjórnarliðar sögðu það bara hreint út að það væri þeirra pólitík og að það væri það sem þau tryðu að væri rétt og væri mesta forgangsmál þeirra. Gott og vel. En það er sú forgangsröðun sem við erum að mótmæla. Við erum ekki að mótmæla því að við séum að komast út úr erfiðum tímum. Það tóku allir á. Öryrkjar og eldri borgarar tóku á, eins og öll þjóðin, til að loka þessu fjárlagagati til að koma okkur úr þeirri stöðu að við vorum hér með 18,6% verðbólgu. Hún fór niður í rúm 4%. Við vorum með stýrivexti upp á 18% og þeir fóru niður í rúmlega 6%, og þannig mætti lengi telja. Við vorum með gríðarhátt skuldatryggingaálag og engir vildu eiga við okkur viðskipti. Það var sú mynd sem blasti við okkur og mér finnst menn ansi fljótir að gleyma - eða kannski hafa þeir ekki gleymt neinu, það hentar þeim kannski ekki að minnast á þetta í samhenginu, heldur hentar þeim betur að koma hingað og góla hærra en bjallan þegar hún glymur sem hæst yfir okkur, um að við höfum gert hroðalega hluti á síðasta kjörtímabili. Ég er ekki stolt af öllu sem við þurftum að gera en ég er stolt af þeim heildarárangri sem við náðum og við það stend ég. Ég er stolt af þeim heildarárangri sem náðist sem er að við komumst upp í núllið og komumst réttum megin við það. Mér finnst illa farið með þann árangur. Það er það sem við gagnrýnum harðast hér. Virðulegi forseti. Nú langar mig aðeins að tala um málefni eldri borgara og öryrkja og segja frá því hvers vegna við stöndum í þessum slag hér. Þegar við samfylkingarmenn fórum í félagsmálaráðuneytið 2007 var það okkar sýn að ráðast þyrfti í gríðarlega hækkun á grunnlífeyri vegna þess að grunnlífeyririnn var mjög lágur á þeim tíma. Hann var 95 þús. kr. árið 2006 hjá þeim sem voru í sambúð og 119 þús. kr. hjá þeim sem bjuggu einir. Það gefur augaleið að á þess tíma verðlagi var það gríðarlega lág upphæð og töluvert undir lágmarkslaunum þess tíma. Þess vegna var ráðist í að gera breytingar og á milli áranna 2008 og 2009 varð 30% hækkun á grunnlífeyri. Það var gert vegna þess að við jafnaðarmenn trúum því að það sé okkar verkefni að tryggja þessum hópum mannsæmandi lífskjör, en ekki að búa til einhverja undarlega hvata inn í þetta kerfi sem hæstv. fjármálaráðherra hefur talað fyrir. Það á vissulega að búa til stuðning fyrir þá sem einhvern veginn hafa dottið út úr samfélaginu en gætu sinnt störfum með stuðningi. En það á ekki að gera það með þeim hætti að öllum hópnum sé haldið niðri til að reyna að ná einhverjum örfáum út úr kerfinu. Ég hef ekki trú á þeirri nálgun og því höfum við mótmælt hér. Síðan náðum við sem betur fer að hækka aftur grunnlífeyrinn árið 2011. Það sem náðist hins vegar ekki að gera er að það var sólarlagsákvæði á skerðingarmörkum sem gengu til baka í lok árs 2013 en við studdum tillögu þessarar ríkisstjórnar árið 2013 um að skerðingar hæfust með ákveðnum hætti hjá þeim sem væru með atvinnutekjur, ég ætla ekki að fara út í tækniatriðin hér. Einnig ákvað þessi ríkisstjórn að láta það ganga til baka að þeir sem væru með lífeyri með 300 þús. kr. og yfir fengju skerðingar á grunnlífeyrinn, við studdum það líka. Við töldum þar og þá að menn væru að stíga þau skref að lyfta kjörum eldri borgara og öryrkja sem fundu svo sannarlega fyrir því að hér fór allt á hliðina. Annað sem ég verð að nefna varðar heilbrigðismálin, þ.e. af hverju menn eru ekki tilbúnir að hlusta á forustufólk spítalans sem kemur og segir: Okkur vantar 3 milljarða bara til að geta haldið í horfinu. Það fær þau svör að ef það biðji um 3 milljarða og fái þá fari það bara að gera meiri kröfur um að fá eitthvað meira, eins og þetta sé bara heimtufrekja. En auðvitað er það það ekki. Við erum að koma út úr erfiðum tímum, eftir hrun þar sem taka þurfti á í ríkisfjármálum. Við erum að sigla út úr erfiðum tímum út af kjaradeilum hjá heilbrigðisstarfsmönnum sem valdið hafa því að það eru þrengingar og biðlistar á spítölum sem vinna þarf upp. Það eru öll ósköpin og ég tel mikilvægt að við hlustum á það. Að lokum vil ég segja að það er sama hversu lengi við tökumst á um það hér hver gerði hvað 1989, 2005, 2009, 2012, það breytir ekki þeirri staðreynd að þúsundir Íslendinga lifa á um 200 þús. kr. á mánuði eftir skatt. Ég vil í stað þess að standa í þessu karpi að við spyrjum okkur frekar: Erum við sátt við það? Og ef svarið við þeirri spurningu er nei, tel ég að við ættum að taka höndum saman þverpólitískt og reyna að vinna okkur út úr þeirri stöðu. Það er ekkert sem segir að við getum ekki sameiginlega gert einhverja áætlun um með hvaða hætti við breytum þessu. Við í Samfylkingunni höfum lagt fram tillögu sem felur það í sér að allur lífeyrir verði hækkaður í sömu skrefum og lægstu laun. Ég hef heyrt nokkra framsóknarmenn taka undir slíkar hugmyndir hér í umræðunni, en menn eru samt einhvern veginn ekki til í að stíga skrefið og samþykkja eitthvað slíkt hér og það er það sem ég á erfitt með að skilja. Þetta er það sem barátta okkar hér hefur snúist um, það er að í staðinn fyrir að forgangsraða í þá veru að menn fari að losa okkur við tekjur og létta skattbyrði og gjöldum af sjávarútvegi og þeim sem mest hafa, verði settir fjármunir í heilbrigðisgeirann og til eldri borgara og öryrkja.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, sem mér fannst hófstillt og um margt alveg prýðileg. Ef við ræðum saman á þennan hátt held ég að þetta verði uppbyggilegri umræða en við höfum séð hingað til. Hv. þingmaður talaði í stórum hluta ræðu sinnar um það, sem er rétt, að við séum ósammála um margt. Við erum þó vonandi sammála um að byggja upp heilbrigðiskerfi sem mun þurfa að takast á við gríðarlega stór verkefni út af breyttri aldurssamsetningu. Í heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu erum við með fimm lækna undir fertugu. Það eru jafn margir og þeir sem eru yfir sjötugt. Það er heilsugæslan sem við erum að reyna að efla til að létta álagi af Landspítalanum. Mér finnst það ekki sannfærandi og mér finnst það ótrúlega ósanngjarnt að tala á þennan hátt. Menn geta leikið sér og tekið einstaka þætti út en fjárlögin hafa hækkað um 17% frá því að þessi ríkisstjórn tók við; 25% hafa farið í hækkun í heilbrigðismálum sem er gríðarlega mikið í milljörðum. Ég var ósáttur við það á síðasta kjörtímabili, þegar þurfti að spara, að þáverandi ríkisstjórn tók sparnað að stærstum hluta, bæði hlutfallslega og í tölum, út úr heilbrigðiskerfinu. Ég held að það hafi verið mjög óskynsamlegt að bæta í utanríkisþjónustuna, bæta í umhverfismálin og taka svona mikið af heilbrigðismálunum. Hér koma menn og segja: Af hverju gerið þið ekki það sem forsvarsmenn Landspítalans segja ykkur að gera? Við vitum það bæði, ég og hv. þingmaður, að forsvarsmenn Landspítalans komu ekki á síðasta kjörtímabili og sögðu: Við ætlum að taka miklu meira á okkur en allir hinir. Bætið nú bara í utanríkismálin. Bætið í umhverfismálin. Bætið í eftirlitsstofnanir. Mér finnst þessi málflutningur ekki vera sanngjarn.
Virðulegi forseti. Ég fór yfir það í ræðu minni að þegar við stóðum frammi fyrir 216 milljarða gati á ríkissjóði þá þurfti að taka á víða og því miður gat enginn liður verið alveg undanskilinn í því. En það var tekin ákvörðun um að minnstur niðurskurður skyldi eiga sér stað í velferðarkerfinu og í heilbrigðiskerfinu. Það var ákvörðun sem við stóðum við alveg í gegn. Menn geta svo leikið sér með tölur í því fram og til baka. En einn var vandinn sem við stóðum frammi fyrir var sá að einkarekni hluti kerfisins var samningsbundinn. Það var ofsalega erfitt að eiga við þann hluta heilbrigðiskerfisins en hins vegar höfðu menn meiri stýringu á því sem fer inn í opinbera hlutann. Ég tel að við þurfum að fara að skoða þessa samsetningu líka. Í dag er það þannig að hver sem er getur farið yfir í einkarekna hluta kerfisins og opnað stofu og byrjað að vinna sem sérfræðingur þar. Það bitnar aftur á opinbera hlutanum og það samspil þarf að skoða. Ég er sammála hv. þingmanni í því að við þurfum líka að horfa á heilsugæsluna og það er útflæðisvandi út af sjúkrahúsinu og menn þurfa að fara vandlega yfir hann. Það er líka of mikið álag á bráðamóttöku, fólk sem gæti leitað til heilsugæslunnar o.s.frv. Þetta þekkjum við allt saman og þar þarf að taka á. Þá finnst mér það ekki rétt nálgun að segja: Heyrðu, við ætlum að reyna að leysa þetta með því að bjóða út þrjár heilsugæslustöðvar á einkamarkaði. Eigum við ekki frekar að reyna að kryfja vandann og taka á honum áður en menn fara að láta sér detta í hug slíkar æfingar?
Virðulegi forseti. Ég vil aftur vekja athygli á því að bætt var í utanríkismálin og bætt í umhverfismálin og bæði í tölum og hlutfallslega kom sparnaðurinn verst niður í heilbrigðisráðuneytinu. Þetta eru tölur sem komu frá síðustu ríkisstjórn. [[Gripið fram í.]]Hv. þm. Össur Skarphéðinsson ætti að kynna sér þetta svar ef hann trúir ekki því sem ég segi, en það er í þingskjölum, það er á vefnum. Það var bætt í eftirlitsstofnanir, utanríkismálin, umhverfismálin, 68% af fækkun ríkisstarfsmanna voru hjá heilbrigðisráðuneytinu, hefðu átt að vera 38% að öllu óbreyttu. Hv. þingmaður gerir sér grein fyrir fráflæðisvandanum sem mun aukast gríðarlega og það er kostnaður fyrir Landspítalann á meðan fólk kemst ekki út af honum. Sá kostnaður mun hækka ef okkur tekst ekki að leysa þann vanda. Á sama hátt verður aukið álag og kostnaður á Landspítalanum ef heilsugæslan virkar ekki. Hv. þingmaður segir: Ég vil ekki einkarekstur. Ég veit ekki hvar hv. þingmaður býr í Kópavogi en ef hún býr í Salahverfi þá nýtir hún sér kosti einkarekinnar þjónustu. Hún var boðin út á sínum tíma og hún kemur vel út fyrir skattgreiðendur og kemur afskaplega vel út í þjónustukönnunum. Ef menn líta á norræna módelið, skiptir ekki máli hvort það er Svíþjóð, Noregur eða Danmörk, þá hafa menn farið þá leið og það er ekki af því að hægri menn stýra þar, svo hefur líka verið í tíð sósíaldemókratanna. Ég hvet hv. þingmann til að hugsa. Ég veit að það er orðið sjónarmið í Samfylkingunni - hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir er mjög afgerandi hvað það varðar að vera á móti þessu sem gerir að verkum að vandinn, sem er 20 ára gamall, verður áfram til staðar. Ég var að lýsa því hér, þegar ég kom að heilsugæslulæknunum, að læknar vilja augljóslega ekki fara í þetta umhverfi. Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér hvað var gert á Norðurlöndunum, [[Forseti hringir.]]hvað systurflokkar Samfylkingarinnar gerðu þar, áður en hún blæs af þennan einkarekstur. Ég hvet hana einnig til að kynna sér einkarekstur í Salahverfinu áður en hún blæs það út af borðinu.
Virðulegi forseti. Það er oft dálítið erfitt í þessum sal að maður segir alls konar hluti og talar og heldur að það sé verið að hlusta á mann en fólk heyrir svo ekki það sem maður segir. Ég blés ekkert út af borðinu, heldur sagði ég: Er ekki skynsamlegra að menn fari yfir rekstur og stefnumótun varðandi heilsugæsluna áður en menn henda þremur heilsugæslustöðvum í útboð? Það var það sem ég sagði. Ég er ekki með neinar kreddur gagnvart einkarekstri ef hann er á þann veg að menn setja um hann skýran ramma, að ekki sé um gróðastarfsemi að ræða heldur „non profit“ stofnanir, við getum alveg skoðað það. En hv. þingmaður er að reyna að þyrla upp því ryki að við höfum skorið heilbrigðisþjónustuna svo mikið niður að í samanburðinum hafi hún komið langverst út; að við höfum gefið í í utanríkismálum og í málaflokkum sem hann nefnir hér. Ég veit ekki betur en að ágætlega hafi verið farið yfir það hvernig sendiskrifstofum var lokað á síðasta kjörtímabili, sem menn eru núna að taka ákvörðun um að opna að nýju. Ef einhver er að gefa í, þá er það núverandi ríkisstjórn. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því, enda tel ég að sendiskrifstofur og sendiráð styðji vel við alþjóðaviðskipti sem ég vil að nóg sé af hér á landi. Við þurfum í öllu þessu að átta okkur á því að þessi ríkisstjórn hefur tekið ákvörðun um að eldri borgarar og öryrkjar þurfi ekki meira en 190 þús. kr. nettó á mánuði í grunnlífeyri. Ég hefði viljað eiga samtal við hv. þingmann um það hvort hann telji það í alvöru nóg. Með þeim atkvæðagreiðslum sem hér munu eiga sér stað eru menn að senda þau skilaboð út og um er að ræða þúsundir einstaklinga.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir ræðuna. Hún fór yfir ansi margt og tókst á tíu mínútum að fara yfir marga gríðarlega mikilvæga þætti þegar kemur að því hvernig samfélag við ætlum að hafa hér til frambúðar. Mig langar í fyrra andsvari mínu að ræða við hv. þingmann um það sem hún sagði varðandi það hvort við værum sátt við það að fjöldi fólks lifði á jafnvel undir, vil ég segja, 200 þús. kr. á mánuði í framfærslu og ef við værum það ekki, hvernig við ætluðum að laga það. Mig langar að tengja það við ummæli hæstv. fjármálaráðherra sem meira en ýjaði að því að ef bætur yrðu of háar og yrðu jafnvel sambærilegar við lágmarkslaun þá mundi það verða til þess að fólk og þá sérstaklega ungir karlmenn mundu vilja fara á bætur vegna þess að það væri betra á einhvern hátt að vera á bótum en að vinna. Nú vil ég segja í fyrsta lagi að það að verða sér úti um örorkuskírteini er ekki eitthvað sem maður fær í seríóspakka. Það er langt og strangt ferli. Það get ég alveg vottað um. Erum við ekki að fara með samfélagslegu umræðuna á dálítið hættulegan stað þegar fjármálaráðherra landsins er í raun farinn að tala fyrir því að lífeyrisgreiðslur í landinu eigi nánast „prinsippelt“ að vera lægri en lágmarkslaun? Erum við þá ekki komin á dálítið skrýtinn stað með velferðarsamfélag okkar?
Virðulegi forseti. Ég man ekki tölurnar en það eru nokkrir tugir þúsunda Íslendinga sem fá lífeyri. [[Gripið fram í.]]Þetta eru stórir hópar. Af þeim eru þeir sem eru á örorku um 16–17 þúsund og af þeim eru um 1.600 undir þrítugu svo að við smættum myndina aðeins og áttum okkur á út frá hverju fjármálaráðherra alhæfir um allan hópinn. Ég á dálítið erfitt með röksemdafærslu hans og er ósammála honum. Ég tel jú að alltaf sé einhver hópur öryrkja sem geti mögulega unnið með eða fengið stuðning, einhvern langtímastuðning, til að komast aftur út á vinnumarkaðinn en sá hópur er því miður frekar lítill. Aðrir eru langveikir eða fatlaðir og eru í þannig stöðu að það er ekki gerlegt. Þá verðum við að spyrja okkur þessarar samviskuspurningar: Hvernig ætlum við þessu fólki að lifa? Ég vil að það sé með reisn. Ég veit að við deilum því að fólk geti lifað hér með reisn og þá sníður maður ekki kerfið allt saman utan um alla út frá því að maður telji að einhver lítill hópur í þessum stóra hópi þurfi sérstakan stuðning og geti farið aftur út á vinnumarkaðinn, heldur akkúrat öfugt. Við göngum frekar út frá því að markmiðið sé að tryggja að fólk hafi vel í sig og á. Það finnst mér vera algert lykilatriði í þessu. Mér finnst óeðlilegt að vilja ekki að lífeyrir haldi í við lægstu laun vegna þess að það sé ekki sanngjarnt gagnvart þeim sem vinna fyrir lágmarkslaun. Ég skil ekki af hverju er verið að etja þessum hópum saman. Mér finnst [[Forseti hringir.]]það í grunninn rangt því að þetta eru eðlisólíkir hópar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það sem mér finnst gera fjárlagaumræðuna svo skemmtilega er að við erum þó að ræða um samfélag okkar. Þetta er alveg gríðarlega mikilvægur angi af þeirri samfélagsumræðu sem er mikilvægt að taka. Ég held að það sé svo sem ekkert verra að gera það hér undir þessum lið en einhverjum öðrum því að þetta snýst einmitt um það hvernig við ætlum að útdeila fjármunum. Ég held reyndar að við þurfum að hafa kerfið þannig að fólk geti mögulega farið út á vinnumarkaðinn. Ég er þeirrar skoðunar að það að búa við ákveðið fjárhagslegt öryggi - rannsóknir hafa meira að segja sýnt það og styrkt það - sé hreinlega hvetjandi til að fara út í samfélagið og taka þátt. Þess vegna þurfum við auðvitað að hugsa um heildarkerfið og hafa það þannig að fólk hafi viðunandi framfærslu en það séu líka hvatar fyrir það til að verða virkt í samfélaginu. Það getur síðan sparað á öðrum stöðum í ríkisrekstrinum vegna þess að fólk sem tekur þátt og er vel fúnkerandi þarf minni læknisþjónustu. Alls konar kvillar eru afleiðing af því að búa við fátækt og vera vanvirkur og það kostar helling. Þetta kostar auðvitað allt peninga, þ.e. að reka gott og vel fúnkerandi velferðarkerfi. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála mér að það sé ástæða til að hafa áhyggjur af framhaldinu vegna þess að hægt sé að sjá það, t.d. þegar fjárlagafrumvarpið er skoðað, að stefna þessarar ríkisstjórnar til framtíðar sé að draga enn meira saman í samneyslunni. Hvernig eigum við að [[Forseti hringir.]]geta rekið hér heilbrigðis- og velferðarkerfi þegar við eigum [[Forseti hringir.]]nú þegar í erfiðleikum með það?
Virðulegi forseti. Þrjú atriði sem ég vil bregðast við hjá hv. þingmanni. Í fyrsta lagi um hið síðasta þá held ég að væntingar fólks í samfélaginu til hins opinbera séu ekki í takt við fyrirætlanir stjórnvalda. Við erum komin með ákveðna tegund af samfélagi. Við viljum reka velferðarsamfélag á Íslandi og við berum okkur saman við önnur velferðarríki en þar erum við að dragast hratt aftur úr. Ég held ekki að væntingar fólks séu þær að við drögumst enn frekar aftur úr, sem verður óhjákvæmileg afleiðing þeirrar stefnu sem hv. þingmaður nefndi. Í öðru lagi er ég hjartanlega sammála henni um nálgunina að almannatryggingakerfinu vegna þess að við hvetjum engan með því að svelta hann. Það er einfaldlega þannig. Það á frekar að búa til stuðningsaðgerðir til að styðja við fólk til að komast út á vinnumarkaðinn samhliða því að reka kerfi þar sem fólk getur haft í sig og á af lífeyri sínum. Eins og hv. þingmaður veit þá eru mjög margir á örorku sem geta til dæmis unnið árstíðabundið. Þeir sem eru með alvarlega gigt eiga erfitt með að vinna á veturna því að þá er hún verri en gætu hugsanlega unnið á sumrin. Það er ekkert endilega þannig að vinnumarkaðurinn sé bara galopinn fyrir fólk við þessar aðstæður. Það felst líka mikill óstöðugleiki í möguleikum fólks á að afla sér tekna. Það má þess vegna heldur ekki refsa of hart strax þegar fólk er að afla sér aukatekna eins og við gerum að mínu mati of mikið. Það hefur verið gert lengi. Ég er ekkert að skella skuldinni á þessa ríkisstjórn eina í því sambandi. Menn þurfa að skoða það vandlega. Í þriðja lagi þetta: Já, auðvitað ræðum við öll mál undir fjárlögum vegna þess að þar er allt undir. Þetta er stóra stefnumörkunin um það sem menn ætla raunverulega að gera, þar sem menn sýna á spilin í öllum málaflokkum. Núverandi ríkisstjórn hefur frekar komið með stefnumörkun í tengslum við fjármuni [[Forseti hringir.]]en í gegnum lagafrumvörp og þingsályktunartillögur þannig að það er [[Forseti hringir.]]eðlilegt að umræðan fari fram með þessum hætti.
Herra forseti. Í þessari umræðu um fjárlög sem nú hefur staðið býsna lengi hefur höfuðáherslan af hálfu okkar í stjórnarandstöðunni verið á þrjú stór meginmál: Að tryggja að lífeyrisþegar njóti kjarabóta með sambærilegum hætti og almennt launafólk og verði ekki settir skör lægra en fólk sem byggir afkomu sína á launum á vinnumarkaði. Í öðru lagi að mætt verði eðlilegum, málefnalegum og vel rökstuddum óskum yfirstjórnar Landspítalans um fullnægjandi fjárframlög til rekstrar spítalans og til viðhalds húsnæði hans svo hann geti gegnt því burðarhlutverki sem honum er ætlað. Í þriðja lagi að inna eftir því hvort ekki sé að vænta efnda stjórnarmeirihlutans á því fyrirheiti sem hæstv. menntamálaráðherra hefur gefið um að tekjustofnar Ríkisútvarpsins eða útvarpsgjaldið verði ekki skert frá því sem nú er, öfugt við það sem kveðið hefur verið á um í lögum. Það hefur verið athyglisvert í þessari umræðu að sjá skort á rökstuðningi af hálfu stjórnarliða fyrir óbreyttri stefnu í þessum þremur meginmálaflokkum. Við höfum reyndar séð hvað varðar málefni lífeyrisþega, flótta bresta í lið stjórnarmeirihlutans og einstaka stjórnarþingmenn viðurkenna yfirsjón og mistök varðandi fyrri afstöðu sína. Þess vegna munum við leitast við í þeim atkvæðagreiðslum sem fram undan eru í þinginu að gefa þingmönnum stjórnarmeirihlutans færi á því að svara með skýrum hætti fyrir atkvæði sitt gagnvart þessu þjóðþrifamáli. Það er hins vegar athyglisvert að sjá hvernig stjórnarforustan hefur forherst við þessa umræðu í viðhorfum sínum til lífeyrisþega og ber þar auðvitað hæst þau fráleitu ummæli hæstv. fjármálaráðherra að það sé sjálfstætt markmið að láta lífeyrisþega standa skör lægra en almennt launafólk og það sé með einhverjum hætti þjóðfélagslega skaðlegt að lífeyrisþegar njóti fulls jafnræðis á við fólk á lágmarkslaunum. Ég held að þau ummæli muni verða honum og stjórnarforustunni til langvarandi minnkunar. Satt að segja er það sérkennilegt að heyra slíkan málflutning þegar fyrir liggur í viðhorfskönnunum að 95% þjóðarinnar eru sammála þeim megináherslum sem við hér í stjórnarandstöðunni höfum talað fyrir um jafnstöðu lífeyrisþega á við fólk á almennum vinnumarkaði. Við í stjórnarandstöðunni lögðum síðan fram ítarlegar breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið sem koma munu til atkvæða við endanlega afgreiðslu þessa frumvarps við 2. umr. Þar mun stjórnarþingmönnum enn og aftur gefast færi á að sýna vilja sinn til þess, lykilmála til jafnstöðu lífeyrisþega við almennt launafólk og til aukinna framlaga til Landspítalans sem og ýmissa annarra þjóðfélagsverkefna eins og hækkunar á þaki greiðslna í fæðingarorlofi upp í 500 þús. kr. og hækkunar á skerðingarmörkum barnabóta. Það er athyglisvert við tillögur stjórnarandstöðunnar til breytinga á fjárlögunum, að þær eru auðframkvæmanlegar. Þær fela vissulega í sér aukin útgjöld en fjölþættar tekjuöflunartillögur eru á móti og mundu verða samfélaginu mjög til góðs og sýna að hægt er að hafa aðra stjórnarstefnu sem er auðframkvæmanleg og fjárhagslega ábyrg. Ég ætla ekki að endurrekja í þessari stuttu ræðu þau fjölmörgu atriði sem er að finna í tillögum okkar um breytingar á fjárlögunum. Þær eru fjölmargar og horfa til framfara. En ég ætla að ljúka máli mínu með því að minna á mikilvægi þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað. Þjóðin hefur fengið að sjá einlægan ásetning stjórnarmeirihlutans gagnvart þeim þjóðþrifamálum sem við höfum lagt áherslu á í umræðunni. Það velkist enginn lengur í vafa um það úti í samfélaginu að stjórnarmeirihlutinn hyggst tryggja það með atkvæði sínu að lífeyrisþegar njóti lakari kjarabóta en fólk á almennum vinnumarkaði og jafnt á yfirstandandi ári sem og því næsta. Það er líka orðið ljóst af umræðunni að stjórnarmeirihlutinn sinnir ekki varnaðarorðum yfirstjórnar Landspítalans varðandi rekstrarforsendur næsta árs. Fram undan er hörmungarástand á Ríkisútvarpinu og veruleg hætta á upplausn þeirrar mikilvægu samfélagsstofnunar ef ekkert verður að gert. Við munum með tillögum okkar hér við 2. umr. fjárlaga tryggja að stjórnarþingmenn þurfi að segja hug sinn gagnvart þessum lykilmálum en við munum líka við frekari tillöguflutning við 3. umr. halda áfram að klappa steininn ef ekki verður bætt í af hálfu stjórnarmeirihlutans milli umræðna. Það er skylda okkar sem stjórnarandstöðu að leiða fram valkost í umræðu um fjárlög, mæla fyrir honum af rökfestu og halda stjórnarliðinu við efnið og tryggja að svara þurfi fyrir ákvarðanir sem ganga gegn almannahag, eins og mörg dæmi eru um í því frumvarpi sem hér er til meðferðar.
Herra forseti. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa við þessa umræðu um fjárlögin reifað ýmsa vankanta á því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Mér finnst mikilvægt í byrjun að segja það sem ég hef komið að í fyrri tveimur ræðum mínum um efnið að það er óheppilegt að öll pólitísk álitamál renni saman í einu frumvarpi til fjárlaga. Á meðan mikilvægum lögbundnum verkefnum eins og að leggja fram samgönguáætlun eða áætlun um þróunarsamvinnu eða hvað það nú er, er ekki sinnt, er verið að taka inn pólitískar stefnumótandi ákvarðanir í fjárlagaumræðunni. Margir hafa furðað sig á því að þessi umræða hafi staðið lengi. Fólk þarf ekki að furða sig á því því að hér er í raun og veru þjappað saman öllum helstu pólitískum álitamálum sem við hefðum átt að vera að ræða í allt haust. Og ég vil og minn þingflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, gera alvarlegar athugasemdir við þetta vinnulag og segja það að eðlilegt er að þetta verði tekið til skoðunar því við getum ekki verið að þjappa pólitískum, risavöxnum álitamálum saman með þessum hætti. Það er hins vegar greinileg tilhneiging hjá þessari ríkisstjórn að gera það, væntanlega til að víkja sér undan erfiðri umræðu þar sem fólk er ekki reiðubúið að takast á og fá eðlilega þinglega meðferð á málum. Það er auðvitað auðveldara að safna þessu öllu saman í eitt skjal. En þá þýðir ekki að kveinka sér undan umræðunni eins og hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa sumir hverjir gert. Á þeim stutta tíma sem ég hef til reiðu finnst mér mikilvægast að nefna það sem við þingmenn Vinstri grænna teljum helsta ranglætið í fjárlagafrumvarpinu og það er í fyrsta lagi kjör lífeyrisþega sem standa nú hér fyrir utan enn einn daginn, herra forseti, enn einn daginn stendur þetta fólk hér fyrir utan og minnir á kjör sín. Eins og komið hefur fram í því sem ég hef sagt í umræðunni þá deilir engin um það að þessir hópar fá ákveðna prósentuhækkun. Stóra málið er af hverju sú prósentuhækkun er reiknuð. Það er erfitt trúi ég fyrir hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans að horfast í augu við þá staðreynd að stór hópur lífeyrisþega sér fram á að vera með nöturlegar ráðstöfunartekjur, tekjur upp á 180 þús. kr. eða svo, sem hækka um nokkur prósentustig þegar við vitum öll sem hér erum að það dugir ekki til að komast af á mánuði. Við verðum að taka þessa umræðu upp úr því fari að við séum að ræða prósentuhækkanir sem allar verða að haldast í takt heldur verðum við að horfa á það hvort kerfið sem við búum við sé réttlátt. Það dugir ekki að segja að allir fái prósentuhækkanir ef kerfið sem við byggjum á er ranglátt. Það er ranglátt að fólk sem ekki getur valið sér sitt hlutskipti hvort sem það eru öryrkjar eða aldraðir sitji uppi með það að vera dæmt til þess að fá ekki nægjanlegar ráðstöfunartekjur til að geta framfleytt sér. Það á við um stóra hópa meðal þessa fólks að vera dæmdir til þessarar lágu framfærslu. Það á líka við um hópa þeirra á meðal að þær tekjur sem þeir reyna að vinna sér inn aukalega skerðast áfram króna á móti krónu og þar höfum við talað sérstaklega um sérstöku framfærsluuppbótina. Samfélög eru dæmd út frá því hvernig þau fara með sína viðkvæmustu hópa. Okkur hefur orðið tíðrætt hér um málefni barna eðlilega út frá nýliðnum atburðum. En við getum alveg tekið í þann hóp öryrkja og aldraða og hvernig við förum með okkar viðkvæmustu hópa. Það segir sitthvað um okkur sem samfélag. Hv. þingmenn meiri hlutans hafa tækifæri til að gera eitthvað í þessum málum. Við höfum lagt fram tillögu um kjarabætur handa þessum hópum í takt við það sem hefur gerst á hinum almenna vinnumarkaði þannig að tekjur þeirra verði sambærilegar við lægstu laun, þ.e. 300 þús. kr. á mánuði. Ég hef heyrt suma hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans lýsa vilja sínum í þá átt en viljann verður að sýna í verki og það væri mikilvægt að fá eitthvert slíkt merki frá hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum stjórnarmeirihlutans nú þegar stefnir í lok þessarar umræðu. Í öðru lagi langar mig að nefna Landspítalann sem eðlilega hefur verið hér til umræðu. Það er ekki brugðist við þeirri staðreynd að álag mun aukast á spítalann. Forustumenn spítalans hafa lagt fram gögn þar að lútandi sem eingöngu snúast um lýðfræðileg rök, aukið álag og breytta aldurssamsetningu í samfélaginu, sem sagt fleira eldra fólk sem er líklegra til að þurfa að nýta sér þjónustu spítalans. Einungis lýðfræðilegu rökin kalla á 1,7% aukningu í rekstri á umfangi spítalans. Það er heldur ekki brugðist til fulls við þeim kjarabótum sem hafa orðið innan spítalans og þar stendur yfir deila milli velferðarráðuneytis og fjármálaráðuneytis. Ekki er heldur komið til móts við viðhaldsþörfina. Við í stjórnarandstöðunni erum sammála um að þarna eigi að forgangsraða, þarna eigi að setja aukna fjármuni og þar erum við sammála þjóðinni líka að ég tel. Þarna hafa hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar stjórnarmeirihlutans tækifæri til að gera eitthvað, til að samþykkja einhverjar af þeim tillögum sem hér liggja fyrir eða kynna sínar eigin. Að lokum langar mig að nefna þriðja málið sem hefur kannski borið hvað hæst í málflutningi okkar og það er Ríkisútvarpið. Það mál vekur mér mikla furðu eftir að hæstv. menntamálaráðherra kynnti það í vor og lofaði því að horfið yrði frá lækkun útvarpsgjaldsins sem lækkaði á síðasta ári en þá var ákveðið að það ætti að lækka aftur með þeim fjárlögum sem við samþykkjum hér. Hæstv. ráðherra kom svo fram í vor og sagðist telja það óráð að halda áfram að lækka gjaldið, færði fyrir því ýmis rök þá og hefur í þessari umræðu mætt og tekið þátt í umræðunni og fært fyrir því áfram ágætisrök. Þau snúast til að mynda um að þegar hefur verið hagrætt mjög í rekstri Ríkisútvarpsins. Hæstv. ráðherra talaði um 5% hagræðingu. Hann benti líka á þá staðreynd að lóðin hefur verið seld til að bæta skuldastöðu útvarpsins en bætti líka við og útskýrði það hvernig kostnaður við dreifikerfið hefði reynst meiri en fyrirsjáanlegt hefði verið þó að einnig sé ljóst að erfitt var fyrir stjórn Ríkisútvarpsins á þeim tíma að taka einhverja aðra valkosti þegar henni var gert að færa útsendingu sína yfir á stafrænt form. Hún fékk þá tiltekinn fjölda tilboða í það verk þannig að það var kannski enginn augljós valkostur á þeim tíma en það er ljóst að sá kostnaður hefur orðið meiri. Ríkisútvarpið hefur lagt fram framtíðarsýn, stefnumótun sem hefur verið í takt við það, eða ég heyri alla vega ekki betur, sem hv. þingmenn hafa gert að umtalsefni, t.d. um að þjónusta betur hinar dreifðu byggðir og framleiða og bæta efni fyrir börn og í því býr auðvitað gríðarlega mikið menningarhlutverk. Eigi að síður virðist hæstv. ráðherra af einhverri meinbægni ekki fá frumvarp sitt afgreitt úr ríkisstjórn. Ég get ekki skilið það öðruvísi en að einhverjir innan stjórnarmeirihlutans séu einfaldlega á móti hugmyndinni um almannaútvarp. Við áttum ágæta umræða í gær um almannaútvarpið og ég varð svo sem ekki vör við annað en að þeir hv. þingmenn stjórnarliðsins sem tóku þátt í þeirri umræðu væru hlynntir hugmyndinni um almannaútvarp. Hæstv. ráðherra ítrekaði það í umræðunni. En hann er skilinn eftir með allt niður um sig og ekki von á neinum úrbótum eftir því sem fram hefur komið. Ég segi það líka í þessu máli að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans hafa tækifæri hér og nú til að greiða úr þessu og láta af þessari einkennilegu meinbægni í garð almannaþjónustumiðilsins sem enginn treystir sér í raun og veru almennilega til að útskýra. Þessi þrjú mál hefur borið hvað hæst. Það væri ósk mín að við fengjum undirtektir við málflutningi okkar. Þetta eru mál sem varða annars vegar réttlæti, þ.e. hvernig við skiptum gæðunum, hvernig við teljum að eigi að búa að þeim hópum sem eru viðkvæmastir í samfélaginu og hins vegar eru þetta mál sem varða gríðarlega mikilvæga innviði, þ.e. Landspítalann, og að heilbrigðiskerfið geti staðið undir því hlutverki og þeim kröfum sem við leggjum á það. Í þriðja lagi er þetta mál sem varðar stærstu menningarstofnun þjóðarinnar. Það eru engin smámál sem hér er undir. Þau eru misútlátamikil fyrir stjórnarmeirihlutann en ég vil segja það að lokum, herra forseti, að mér þykir það dapurlegt að hafa ekki fengið neinar vísbendingar í þessari umræðu um að menn vilji hlusta eftir þessum breytingartillögum né öðrum þeim breytingartillögum sem minni hlutinn hefur fært fram og rökstutt með ágætum hætti í þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé ágætt að hefja þessa ræðu á því að tala aðeins um vinnubrögðin við fjárlagagerð, vinnubrögð sem munu vonandi og væntanlega batna í kjölfar þess að frumvarp um opinber fjármál verði samþykkt og gert að lögum, vegna þess að að mínu mati eru vinnubrögðin við fjárlagafrumvarpið ekki endilega þau bestu í heimi og jafnvel þótt þau væru best í heimi, þá vil ég meina að það sé fyrst og fremst áfellisdómur yfir umhverfinu sem vinnan á sér stað í sem lýsir sér í deilum um vinnubrögð hér á bæ. Ég held ekki að svo undarlega vilji til að akkúrat fólk sem vinni illa lendi á Alþingi, ég held ekki að það sé þannig. Ég held miklu frekar að það sé umhverfið og ramminn utan um það hvernig fjárlög eru gerð, hvernig lagasetningarferlið er sem veldur hatrömmustu deilunum hérna og tilgangslausustu deilunum. Oft fer sú umræða út í vinnubrögð af því að það liggur vel við. Ég vona vissulega að frumvarp um opinber fjármál komi til með að laga mikið af þeim vandamálum, væntanlega verða einhverjir hnökrar samt í kjölfarið á því eins og við er að búast þegar hlutum er breytt á sama tíma, en burt séð frá því eru nokkur mál sem mér þykir mikilvægt að ítreka hér og impra á í lok umræðunnar. Fyrst og fremst eru það auðvitað hagsmunir öryrkja og aldraðra, sem eru að mínu viti alltaf skildir eftir með einum eða öðrum hætti og það er óþolandi. Öryrkjar geta flestir ekki einfaldlega hætt að vera öryrkjar. Þeir geta ekki fengið launahækkun, þeir geta ekki lagt harðar að sér og þeir sem geta það þó, þeim er yfirleitt hegnt fyrir það með skerðingum. Að mínu mati eru tekjuskerðingarnar hvað versti þátturinn af almannatryggingakerfinu, hvort sem um ræðir ellilífeyrisþega eða örorkubótaþega. Ástæðan fyrir því er að ég tel það kerfi einfaldlega letja og draga úr hvata til vinnu. Ég sé ekki fram á það að með afnámi til tekjutengingar mundi kostnaður við þennan málaflokk aukast, alla vega ekki mikið. Ég held að hann mundi aukast mjög lítið, ef nokkuð yfir höfuð. Hins vegar held ég að það mundi auka frelsi fólks til athafna. Ég held að það mundi auka efnahagsleg umsvif. Ég held að það mundi taka fólk út úr ákveðinni fátæktargildru. Ég vil meina að fátækt sé mjög dýr vegna þess að í henni felst gríðarleg sóun, bæði á þeim hluta vilja einstaklingsins sem lýsir sér í efnahagsumsvifum og því vali sem síðan stýrir framboði og eftirspurn en sömuleiðis einfaldlega því hvernig fólk geti lifað lífi sínu hvað frjálsast. Að því sögðu tel ég mjög mikilvægt að endurskoða það kerfi og verið er að endurskoða það. En nú hef ég haft þá möntru í nokkuð langan tíma þegar ég ræði við öryrkja og aðra sem eiga bágt að alltaf þarf maður að segja einhvern veginn að það sé nefnd að störfum og hún komi til með að skila bráðum. Þetta lykilorð „bráðum“ er auðvitað mjög teygjanlegt þegar verið er að lofa einhverju inn í framtíðina, það er eiginlega orðið þannig. En ég vil taka fram sérstaklega að ég vona að sú nefnd skili fyrst og fremst góðu verki og ef það krefst tíma þá krefst það tíma. Stundum er það bara þannig. En við þurfum þá að bregðast við þangað til og að mínu mati þurfum við að bregðast við með því að auka útgjöldin í þeim málaflokki, sem ég veit að nýtist ekki eins vel og maður mundi vilja. En í bili finnst mér verða að hafa það vegna þess að öryrkjar geta ekki sett örorku sína á pásu, þeir eru áfram öryrkjar á meðan þeir bíða eftir nefndinni, og einnig ellilífeyrisþegar. Þegar kemur að Ríkisútvarpinu hef ég löngum haft blendnar tilfinningar til þess að hafa ríkisútvarp en ég hef hins vegar alltaf endað á þeirri hlið að vera hlynntur tilvist ríkisútvarps á Íslandi. Ef við værum í miklu stærra samfélagi þar sem hagfræðikenningarnar virkuðu til hlítar væri ég líklega á móti ríkisútvarpi, nema reyndar ef ég byggi í Bretlandi vegna þess að ég er sérlegur aðdáandi BBC ef út í það er farið, en það er meira svona persónuleg skoðun en einhver hagfræðikenning á bak við það. Hins vegar í svona litlu samfélagi tel ég eðlilegt og nauðsynlegt reyndar, því miður, að einkaaðilar séu að einhverju leyti í samkeppni við ríkið á einstaka sviðum og þá sér í lagi þegar kemur að fjölmiðlum. Það er auðvitað óvenjulegt en það er margt sem verður óvenjulegt í svo smáu hagkerfi og margt sem einfaldlega stenst ekki þær klassísku kenningar sem ég annars aðhyllist í kenningunni. Raunveruleikinn getur oft orðið mjög frábrugðinn. Nefskattur er þó sú skattheimta sem mér er hvað verst við. Mér finnst hún mjög vond, eiginlega að öllu leyti, nema því einu að hún aflar tekna. Meðan þetta nefskattsfyrirkomulag er þykir mér mjög mikilvægt að nefskatturinn dugi fyrir rekstri Ríkisútvarpsins en að því sögðu mundi ég frekar líta í framtíðinni til þess að því nefskattsfyrirbæri væri hætt og helst að það væri bannað ef það væri mögulegt. Mér finnst þetta afspyrnuvond tegund af skattheimtu og hún bitnar mest á þeim sem hafa minnstar tekjurnar og sérstaklega þeim sem hafa engar tekjur en þurfa samt að borga einhvern skatt allt í einu. Ekki verður hjá því komist að nefna tvö mál - ég mundi nefna fleiri ef ég hefði meiri tíma og svo vill fólk náttúrlega fara að ljúka þessari umræðu fyrr en síðar - en það eru fangamálin. Meiri hlutinn leggur til minna en algera nauðsyn. Minni hlutinn leggur til algera nauðsyn, 80 milljónir, meiri hlutinn leggur til 45 milljónir, sem er auðvitað þó nokkuð mikið meira en núll en samt ekki nóg að mínu mati til að koma til móts við lágmarksþarfir fangelsiskerfisins. Ég vona að ekki verði stórslys í þeim málaflokki er fram líða stundir en ég verð að viðurkenna að ég hef áhyggjur af því, einfaldlega sökum fjárskorts. Það er ekki einu sinni spurning um stefnu þó að ég hafi aðrar áhyggjur í þeim efnum líka sem ég ætla ekki út í hérna. Síðast en ekki síst vil ég nefna eitt af því sem ég tel með því mikilvægara að við fjármögnum með sóma. Það er umboðsmaður Alþingis. Í kenningunni um lýðræðið sem gildir á Íslandi er Alþingi yfirmaður ríkisstjórnarinnar. Alþingi hefur eftirlitshlutverki að gegna og það beitir þessu eftirlitshlutverki með ýmsum leiðum, þar á meðal með hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en einnig hinni ágætu stofnun, umboðsmanni Alþingis. Umboðsmaður Alþingis, eins og ég sé embættið, er framlenging á Alþingi og ef við fjármögnum þá stofnun ekki nógu vel þá þykir mér það grafa undan trúverðugleika Alþingis, með því að grafa undan trúverðugleika þeirrar hugmyndar að Alþingi eigi að ráða þessu landi en ekki ríkisstjórnin. Nú er það hins vegar þannig að ríkisstjórnin ræður einfaldlega landinu því miður, en það er eitthvað sem við ættum að breyta og ein leiðin til að hjálpa til við að breyta því, alla vega að einhverju leyti yfir eitthvert tímabil, er að hafa umboðsmann Alþingis fjármagnaðan eftir þörfum. Breytingartillaga minni hlutans kveður á um 15 millj. kr. aukningu til umboðsmanns Alþingis til að hann geti staðið að frumkvæðisathugunum hvað best. Gleymum því ekki að frumkvæðisathuganir reyndust gríðarlega mikilvægar í umfjöllun um hið svokallaða lekamál á sínum tíma og ég veit að það var óþægilegt fyrir ríkisstjórnina en það verður að hafa það. Það er þess vegna sem umboðsmaður Alþingis er til, það er til að vera óþægilegur þegar eitthvað bjátar á og þá bjátaði á og þá þurfti frumkvæðisathugun til. Í sögunni mun það enda að mínu mati sem eitt merkilegasta mál á þeim tilteknu tveimur árum eða svo. Meiri hlutinn leggur hins vegar til að skorið verði niður um 13 milljónir til umboðsmanns Alþingis og rökstyður það með því að umboðsmaður Alþingis sé núna í húsnæði Alþingis en hafi áður verið í leiguhúsnæði fyrir um 13–14 milljónir, 13,5 millj. kr., upp eða niður eins og gengur og gerist. En í því felst að hunsað er að því fylgir hellingskostnaður að vera í eigin húsnæði. Það er viðhald, kostnaður við mat og við öryggisgæslu. Það er ekki, enn sem komið er, aðgengi fyrir fatlaða hjá umboðsmanni Alþingis, sem er að mínu viti fullkomin hneisa og á ekki að viðgangast. Þetta er sú stofnun sem á að taka við kvörtunum frá borgaranum til Alþingis til að hafa eftirlit með yfirvöldum og ekki er aðgengi fyrir fatlaða. Mér þykir það algerlega fráleitt. Það kostar peninga. Það kostar peninga og hugsunin var meðal annars að nýta þá peninga í sem annars fóru í leigu. Umboðsmaður Alþingis hefur skýrt sagt frá því margsinnis á mörgum vettvanginum að Alþingi þarf að kveða skýrt á um hver ætlunin er til þeirrar stofnunar. Ég legg til að ætlunin til stofnunarinnar, umboðsmanns Alþingis, sé að hún geti staðið vel að frumkvæðisathugunum og tekið við kvörtunum borgaranna án þess að það sé neitt vandamál. Ég lít á það sem grunnstoð lýðræðisins á Íslandi, hvorki meira né minna, eða eina af þeim. Allur sá gangur mála í sambandi við umboðsmann Alþingis eins og þetta ætlar að reynast, ef atkvæðagreiðslan fer eins og ég vona að hún geri ekki en gerir sennilega, þá þykir mér það grafa undan trúverðugleika Alþingis og mér finnst að þingheimur allur ætti að taka það vandamál mjög alvarlega.
Virðulegur forseti. Nú fer að síga á seinni hlutann og jafnvel að hilla undir lok á þessari ágætu umræðu um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar í annarri umferð. Ég vil ekki lengja umræðuna að óþörfu en ástæða er til að súmmera hana aðeins upp. Þann 8. desember - fyrir einhverjum dögum, við erum hætt að bera skynbragð á tímann og telja dagana hér í umræðunni - kynntu minnihlutaflokkarnir breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið. Þar lögðum við áherslu á nokkur atriði sem við höfum rætt mikið í þessari umræðu. Aðaláherslurnar þar voru að tryggja að örorku- og ellilífeyrisþegar mundu njóta sambærilegra hækkana og þeir sem lægst hafa launin. Það er fullkomlega sjálfsögð tillaga, það er ekki nema eðlilegt og við lítum á það sem eðlilegar lagfæringar eða tillögu til að standa við algjört grundvallarréttlætismál. Það hefur komið fram í umræðunum hér að fulltrúar stjórnarflokkanna eru ekki sammála um þetta og það er miður. Við lögðum einnig til, í breytingartillögum minni hlutans, að bæta í fjármagn til Landspítalans. Kannanir hafa sýnt að almenningur er sammála því að hann sé lykilstofnun í íslensku heilbrigðiskerfi sem við viljum standa við bakið á. Þetta er lykilstofnun sem hefur þurft að glíma við mikinn niðurskurð hin seinni ár sem að mörgu leyti hefur bitnað á getunni til að halda starfseminni sterkri og byggja hana upp. Í breytingartillögu minni hlutans er verið að leggja til það fjármagn sem stjórnendur spítalans telja algjört lágmark til að standa undir óbreyttri þjónustu. Í þessum breytingartillögum gerum við ráð fyrir að bæta inn í fjárfestingarverkefni til menntunar. Til að mynda, þó að það séu ekki háar fjárhæðir, til málefna innflytjenda á Íslandi þar sem örfáar krónur eða milljónir - sem eru mjög lágar upphæðir í stóra samhenginu, þegar við tölum um fjárlög - geta breytt svo miklu í að hjálpa fólki við að verða sjálfstæðir þátttakendur í íslensku samfélagi sem hlýtur að vera keppikefli okkar allra. Það virðist vera nokkuð ljóst, og hefur orðið skýrara í umræðunum, að stjórnarmeirihlutinn og hæstv. ríkisstjórn hefur aðrar áherslur en minni hlutinn. Áherslurnar eru ekki síst á tekjuhliðinni. Mögulega er, eins og við höfum orðað það, verið að afsala sér eða lækka tekjur ríkisins á sama tíma og ekki er verið að byggja upp til framtíðar. Ekki er verið að endurstyrkja mikilvægustu stofnanir velferðarkerfisins sem hafa átt undir högg að sækja og hafa þurft að þola mikinn niðurskurð eftir hrun; niðurskurð sem allir skildu að var eðlilegur á þeim tíma. Hugmyndir minni hlutans - þegar við leggjum fram þessar breytingartillögur, sem vissulega eru ekki nýtt frumvarp heldur einungis lagfæringar á því allra helsta - eru að troða inn í fjárlagafrumvarpið, eins og það kemur af kúnni, þ.e. frá hæstv. ríkisstjórn, hugsun um réttlæti og um mennskara samfélag. Í 2. umr. hefur því miður ekki borið á miklum skilningi á því að þessar tillögur séu ekki stundargaman eða sérstakt áhugamál minnihlutaflokkanna, heldur séu hugsaðar sem almannamál og komi samfélaginu öllu til góða. Hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafa því miður flestir gert sitt til að tala þessar tillögur niður. Sá sem hér stendur er bjartsýnismaður að eðlisfari og telur enn talsverðar líkur á því að menn sjái að sér þegar kemur að atkvæðagreiðslu. Og ég verð að segja að ég hlakka til hennar. Það er eiginlega ekki hægt að súmmera upp þessa umræðu sem vissulega er orðin löng enda er fjárlagafrumvarpið og 2. umr. um fjárlög helsta mál þingvetrarins. Þetta er stærsta og flóknasta mál hverrar ríkisstjórnar og hér sjást allar pólitískar áherslur hennar. Ekki er hægt að súmmera þetta upp án þess að tala um hvernig umræðan hefur þróast og hvernig vinnubrögðin hafa verið. Því miður virðumst við vera föst í þeim árlega hring að fjárlagafrumvarpið er unnið og lagt fram af hæstv. ríkisstjórn. Þá fyrst taka aðrir flokkar og alþingismenn við að rýna frumvarpið, skoða málin, reyna að átta sig á stöðunni, koma með tillögur um betrumbætur og gagnrýna það sem er gagnrýnisvert o.s.frv. Síðan koma breytingartillögur, bæði frá hæstv. ríkisstjórn og hv. fjárlaganefnd, og það verður að segjast eins og er að í ár voru þessar breytingartillögur óvenjumargar, fleiri tugir ef ekki öðrum hvorum megin við hundraðið, óvenjuháar fjárhæðir, fleiri milljarðar, og það hefur flækt umræðuna. Kannski er það þessi mikli fjöldi breytingartillagna sem gerði að verkum að frumvarpið tafðist mjög lengi á leið sinni inn í þingið. Það hefur líka haft slæm áhrif á umræðuna vegna þess að við höfum verið að ræða málin í kapphlaupi við jólin, ef svo má segja, og er mjög slæmt yfirbragð á því. Umræðan hefur síðan einkennst af þeim vinnubrögðum sem við í Bjartri framtíð höfum viljað gagnrýna hér á Alþingi, að það er meiri hlutinn sem ræður, telur ekki þörf á því að leita samráðs eða eiga samtal við aðra. Minni hlutinn er argur og vill þetta samtal, vill í það minnsta vita hvar hann stendur, en þegar umræðan fer alltaf á þann pólinn að það sé ekkert við menn að ræða o.s.frv. þá er ekki nema eðlilegt, því miður, að upp úr sjóði. Þessi vinnubrögð eru Alþingi til vansa. Auðvitað berum við öll einhverja ábyrgð á þeim en það verður að segjast eins og er að meiri hlutinn og yfirstjórn þingsins ber ábyrgð á því að vinnubrögðin verði betri, að við náum einhvern veginn að standa undir þeirri umbótakröfu sem er í samfélaginu. Samfélagið vill umbætur, ekki bara í störfum okkar á þingi heldur almennt í samfélaginu. Ef það er eitthvað sem hrunið og skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis kenndi okkur þá er það að við viljum, þurfum og treystum okkur í umbætur. Því miður tel ég að þessi vinnubrögð, þessi skortur á umbótum hér á Alþingi, séu merki um að þingheimur sé eftirbátur annarra í samfélaginu og er ástæða til að gagnrýna það. Við í Bjartri framtíð erum mjög stolt og sátt við innlegg okkar í umræðuna, við stöndum heils hugar á bak við breytingartillögur minni hlutans. Við höfum flutt einar sjö stórskemmtilegar, fróðlegar og stórmerkilegar þingræður í umræðunni og teljum þær vera mikilvægt innlegg. Eins og ég segi þá líður væntanlega að atkvæðagreiðslu. Sá sem hér stendur, bjartsýnismaðurinn eins og ég lýsti hér áður, hlakkar til þeirrar atkvæðagreiðslu og vonast til þess að niðurstaðan úr henni verði jákvæð og samfélaginu öllu til heilla.
Virðulegi forseti. Nú er sá ánægjulegi tími runninn upp að við þingmenn greiðum atkvæði um breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið 2016. Þetta er búin að vera ánægjuleg vinna og vil ég þakka hv. þingmönnum sem sitja í hv. fjárlaganefnd kærlega fyrir samstarfið og vinnuna sem af er. Ég lýsi því yfir að hér eru komnar margar breytingartillögur fram frá meiri hlutanum sem eru mjög til bóta fyrir land og þjóð. Ég hef lagt á það áherslu í þeim viðtölum sem ég hef farið í eftir framlagningu breytingartillagnanna að stærstur hluti tillagnanna er til grunnstoða samfélagsins ásamt því að við leggjum enn þá mikla áherslu á og höfum í forgangi allt sem snýr að heilbrigðismálum.
Virðulegi forseti. 2. umr. um fjárlagafrumvarp fyrir árið 2016 hefur tekið langan tíma því að við höfum verið að kljást hér og takast á um grundvallaratriði, hvort elli- og örorkulífeyrisþegar eigi að njóta jafnræðis á við launafólk í landinu og hvort bregðast eigi við hóflegum og eðlilegum óskum yfirstjórnar Landspítalans um úrbætur hjá spítalanum. Við í stjórnarandstöðunni höfum lagt fram ítarlegar breytingartillögur sem hér verða greidd atkvæði um á eftir og allar horfa til bóta, þær mundu skila okkur betra samfélagi ef þær yrðu samþykktar. Við í Samfylkingunni munum almennt sitja hjá við tillögur meiri hluta fjárlaganefndar sem og við fjárlagafrumvarpið í heild.
Herra forseti. Þessi fjárlagaumræða hefur verið löng af því að hér hefur verið tekist á um stór og mikilvæg pólitísk álitamál. Það sem okkur þingmönnum gefst tækifæri á að gera í þessari atkvæðagreiðslu er til dæmis að bæta kjör lífeyrisþega til jafns við launþega og bæta þannig kjör viðkvæmustu hópanna í landinu. Okkur gefst líka tækifæri á að rétta enn betur við stöðu Landspítalans sem lýst hefur sinni skoðun á frumvarpinu og telur vanta fjármuni. Hér hafa því hv. þingmenn úr öllum flokkum haft tækifæri til að gera góða hluti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munum sitja hjá við flestar af tillögum meiri hlutans því að við teljum að heildarstefna frumvarpsins sé röng. Heildarstefna frumvarpsins sýnir þá stefnu að draga úr samneyslu. Hún er angi af sömu stefnu sem snýst um að fletja út skattkerfið og draga úr samneyslunni sem við eigum saman og þess vegna munum við sitja hjá við flestar tillögur. En að öðru [[Forseti hringir.]]leyti munum við lýsa afstöðu okkar í umfjöllun um einstakar tillögur.
Virðulegur forseti. Fjárlagafrumvarpið er helsta stefnuplagg hæstv. ríkisstjórnar. Við í Bjartri framtíð munum sitja hjá í langflestum tilvikum en við munum auðvitað styðja góðar breytingartillögur minni hlutans sem gerðar eru til þess að bæta úr og setja mennskari blæ, ef svo má segja, á fjárlögin þar sem við leggjum áherslu á kjarabætur fyrir öryrkja og ellilífeyrisþega, við leggjum áherslu á að byggja upp Landspítalann og stofnanir sem búið hafa við mikinn niðurskurð frá hruni. Tillögur okkar eru í grunninn hugsaðar þannig að íslenskt samfélag rísi sameinað upp úr vandræðunum en ekki að sumir hópar rísi á kostnað annarra.
Forseti. Píratar eins og aðrir munu sitja hjá í sumu og greiða atkvæði um aðra málaflokka út frá hjarta sínu. Fjárlög eru þess eðlis að minni hlutinn hefur mjög lítil áhrif á fjárlagaliðina því að við búum við svokallað meirihlutaræði. Það er einlæg ósk mín að þingmenn tryggi, og ég veit að það er bara óskhyggja, að öryrkjar og ellilífeyrisþegar fái sömu bætur og aðrir hópar í samfélaginu. Ég geri nú ekki endilega ráð fyrir því, en það er alla vega einlæg ósk okkar. Við höfum lagt fram ágætar breytingartillögur í minni hlutanum. Þær eru fyrst og fremst til þess að sýna hver stefna okkar er. En að sjálfsögðu mun stefna meiri hlutans blífa eins og alltaf.
Virðulegi forseti. Við greiðum núna atkvæði um fjárlögin. Það er ánægjulegt að við erum á réttri leið. Fjárlögin eru hallalaus, sem er gríðarlega mikilvægt. Við erum enn og aftur að forgangsraða í heilbrigðismálin og í lífeyristryggingar og ég hvet alla þá sem hafa áhuga á þeim málum, og ég vona að þeir séu sem flestir, að kynna sér þar staðreyndir mála. Ég vona að þrátt fyrir að umræðan hafi verið eins og hún hefur verið muni hún þó verða til þess að við höldum áfram að ræða þau mikilvægu mál, því að fram undan eru mjög stór verkefni og áskoranir fyrir íslenska þjóð. Það sem mér hefur hins vegar fundist vanta í umræðuna, bæði hér í þingsal og í þjóðfélaginu, er að við þurfum að forgangsraða. Það þýðir að við þurfum að spara á ákveðnum sviðum. Ég vona það, virðulegi forseti, að í framhaldi umræðunnar verði sú mikilvæga umræða tekin, því að hún er ekki síður mikilvæg en það sem við viljum setja fjármunina í.
Virðulegi forseti. Þetta eru vond fjárlög. Þau stuðla að meiri ójöfnuði í þjóðfélaginu en verið hefur nokkurn tímann áður, því miður. Verst eru þau þó í garð aldraðra og öryrkja sem ekki eiga að fá sömu kjarabætur og annað fólk í landinu. Fjárlögin eru vond vegna framkomu meiri hlutans gagnvart Landspítalanum, þjóðarsjúkrahúsinu, sem ekki á að fá næga fjármuni til að stunda þá starfsemi sem þar er rekin af góðu starfsfólki af miklum eldmóði. Og síðan er þau líka vond gagnvart Ríkisútvarpinu, þeirri miklu menningarstofnun sem gegnir hér líka miklu öryggishlutverki. Virðulegi forseti. Ég mun sitja hjá við flest hér. Ég mun greiða atkvæði á móti einhverju og auðvitað greiða atkvæði með þeim góðu tillögum sem minni hluti fjárlaganefndar flytur.
Virðulegur forseti. Hér er kallað eftir því að við ræðum meira um forgangsröðun. Ég vil minna á að ríkisstjórnin ákvað að setja 90 milljarða plús í skuldaniðurfellingu. Við í Bjartri framtíð höfum ítrekað rætt það mál þannig að ég vísa því til föðurhúsanna að hér sé ekki rætt um forgangsröðun. Aðeins brotabrot af þeirri upphæð mundi duga til þess að bæta kjör ellilífeyrisþega og öryrkja. Það er bara þannig. Eins og fram hefur komið munum við sitja hjá. Það eru margar ágætisbreytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu. Ég set spurningarmerki við hvað stjórnvöld gera viðamiklar breytingartillögur á eigin frumvarpi. Ég set líka spurningarmerki við þær fjölmörgu breytingartillögur sem koma frá meiri hlutanum og eiga að mínu viti heima inni á safnliðum og í ráðuneytum. En eins og ég segi eru margir þessara liða góðir, en mér finnast vinnubrögðin ekki góð.
Herra forseti. Þá er komið að því sem margir hafa beðið eftir, að greiða atkvæði um fjárlög. Það er mikilvægt að hafa í huga að grunnrekstur ríkissjóðs er ekkert sérlega góður, því miður. Hagnaðurinn, sem hefur farið snarminnkandi á milli umræðna, sem ég hef nú trú á að sjálfstæðismenn séu ekki sérlega ánægðir með, byggist að stóru leyti á óreglulegum liðum eins og arðgreiðslum og fleira. Það er rétt sem hér hefur verið sagt. Frumvarpið hefur tekið gríðarlega miklum breytingum af hálfu ríkisstjórnarinnar, sem bendir til þess að frumvarpið hafi ekki verið vel undirbúið þegar það kom til 1. umr., það er alveg ljóst. Eins hefur meiri hlutinn gert miklar breytingar sem margar hverjar eru mjög athugaverðar, sérstaklega vegna þess að þær byggjast, að manni finnst, á geðþóttaákvörðunum, þ.e. ákvörðunum sem byggjast á því hverjir það eru sem sitja í fjárlaganefnd og hverjir hafa aðgang að fjárlaganefndarfólki. Það eru ekki góð vinnubrögð að færa safnliðina aftur til fjárlaganefndar. [[Forseti hringir.]]Þeir eiga heima í faglegu ferli í ráðuneytunum.
Virðulegur forseti. Það er ástæða til að óska hv. þingmönnum, og ekki hvað síst hv. fjárlaganefnd, til hamingju með þann undirbúning sem farið hefur fram fyrir þessa atkvæðagreiðslu að lokinni 2. umr. um fjárlög, sem eru í senn mikil framfarafjárlög, í raun endurreisnarfjárlög en um leið jafnaðarfjárlög því að við sjáum að með þeim er verið að festa í sessi árangur ríkisstjórnarinnar í að bæta kjör allra. Reyndar er það svo, virðulegur forseti, ólíkt því sem haldið hefur verið fram hér í algjöru kæruleysi, ég treysti því að menn fari ekki viljandi rangt með, að jöfnuður hefur ekki mælst meiri á Íslandi en undir stjórn þessarar ríkisstjórnar og hefur haldið áfram að aukast. Munur á kjörum fólks hefur ekki verið jafn lítill og nú, í tíð þessarar ríkisstjórnar, kaupmáttur bóta hefur ekki verið meiri. Að sjálfsögðu höldum við áfram að bæta þar í, en það gerum við af skynsemi og með þeim aðgerðum [[Forseti hringir.]]sem lýst er í fjárlögunum.
Herra forseti. Fjárlagafrumvarpið og þær breytingartillögur sem við greiðum hér atkvæði um einkennast einkum af því að hæstv. ríkisstjórn ætlar að halda öldruðum og öryrkjum á þeim kjörum sem verst eru í samfélaginu. Það er alvarlegur hlutur. Það á ekki að bæta upp fjölgun sjúklinga á Landspítalanum og gerð er aðför að Ríkisútvarpinu. En það sem er kannski athyglisverðast, herra forseti, er að í fyrsta skipti frá hruni er afkomubatinn minni á milli ára. Það er mjög athyglisvert við þetta frumvarp.
Forseti. Í atkvæðagreiðslu við fjárlagafrumvarp kemur pólitísk stefna fram. Hér erum við með óvenjulega harðsvíraða hægri ríkisstjórn sem sýnir óbilgirni gagnvart öldruðum og öryrkjum, sem sýnir skilnings- og alvöruleysi gagnvart Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi, sem sýnir hótanapólitík og aðför gegn Ríkisútvarpinu. Það liggur allt fyrir við þessa atkvæðagreiðslu í þessum fjárlögum hægri stjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar.
Virðulegi forseti. Það sem er ánægjulegast við þessi fjárlög er að við getum bætt í marga liði sem við í Framsóknarflokknum börðumst fyrir á síðasta kjörtímabili. Jöfnuður hefur aldrei verið meiri, eins og áður hefur komið fram, og við setjum mikið fjármagn í heilbrigðiskerfið og til aldraðra og öryrkja. Mér fannst ankannalegt að heyra þingmenn stjórnarandstöðunnar kvarta undan því að orðið hefðu miklar breytingar í fjárlaganefnd. Ég held að það sé jákvætt. Ég held að það sýni styrk Alþingis, en við, flestir þingmenn, höfum lengi talað fyrir því að efla Alþingi, og svo fannst mér líka ankannalegt að heyra menn kvarta yfir því að fá safnliðina aftur til Alþingis. Einhver fullyrti að þeir ættu betur heima hjá embættismönnunum. Ef það er eitthvað sem hefur sýnt sig að hafi mistekist hjá síðustu fjárlaganefnd, síðustu ríkisstjórn, þá var það að útvista safnliðunum. [[Forseti hringir.]]Það hefur bitnað gríðarlega á landsbyggðinni og ég fagna því að meiri hluti fjárlaganefndar [[Forseti hringir.]]hafi stigið þau skref að fá þá aftur til fjárlaganefndar.
Herra forseti. Þessi fjárlög sýna glöggt og endurspegla á hversu hættulegri braut ríkisstjórnin er til ójöfnuðar í landinu því að þessi fjárlög eru ójafnaðarfjárlög. Þetta eru vond fjárlög fyrir aldraða og öryrkja. Þetta eru vond fjárlög fyrir Landspítalann okkar, þjóðarsjúkrahúsið okkar. Þetta eru vond fjárlög fyrir landsbyggðina og þetta eru vond fjárlög fyrir menntakerfið í landinu og heilbrigðiskerfið. Þetta eru vond fjárlög vegna þess að verið er að forgangsraða rangt í þeim til handa þeim efnameiri og ríku og auka þar með ójafnvægi í landinu. Ég sé það á svip sumra þingmanna hér að þeim líður ekki vel undir ræðu minni, en svona er bara hinn kaldi veruleiki. [[Gripið fram í.]]Þetta eru vond fjárlög. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Íslandi er stjórnað af meiri hluta sem ekki vill gera jafn vel við aldraða og öryrkja og annað fólk. Það vill ekki taka þátt í því að endurreisa heilbrigðiskerfið. Það vill ekki reka almennilegt almannaútvarp, Ríkisútvarpið, með sómasamlegum hætti. Það er það sem þessi fjárlög sýna. Þannig er það.
Hæstv. forseti. Þegar komið er að atkvæðagreiðslu við 2. umr. fjárlaga vil ég benda á auglýsingu sem birtist í blöðum í dag þar sem fram kemur að 95,4% Íslendinga eru ósammála ríkisstjórninni. Ég veit reyndar ekki hver þessi 4,6% eru, það er sennilega ríkisstjórnin. Hér er bent á hvernig ríkisstjórnin hefur fundið breiðu bökin í landinu og hverja á að ráðast á. Ráðist er á aldraða og öryrkja með því að neita afturvirkum bótum, með því að neita hækkun á næsta ári sem allir aðrir fá og með því að meðal annars opna sendiráð og endurreisa embætti húsameistara ríkisins og búa til einhverja nýja ferðamálastofnun til að vinna með hinum ferðamálastofnunum í landinu. Það er forgangsröð þessarar ríkisstjórnar. Ég verð að segja, virðulegi forseti: Skammist ykkar, stjórnarþingmenn, fyrir að koma svona fram við okkar minnstu bræður og systur!
Forseti. Ég vil bæta við það sem ég sagði áðan að mér finnst mjög sorglegt að það lítur út fyrir að engar af þeim sameiginlegu tillögum sem við lögðum fram í minni hlutanum verði samþykktar. Mér finnst líka mjög sorglegt að vita til þess að ekkert hefur komið fram og ekkert hefur heyrst í hæstv. menntamálaráðherra um hvort útvarpsgjaldið verði lækkað eða hvort tillaga ráðherrans verði samþykkt á milli umræðna. Mér finnst mjög vont þegar stórum hópum samfélagsins er haldið í einhvers konar limbói. Það hefur gerst gagnvart öldruðum og öryrkjum. Það hefur gerst gagnvart Ríkisútvarpinu og það hefur gerst gagnvart sjúklingum landsins, því að ástandið á Landspítalanum er mjög hættulegt og háskalegt. Ekki er brugðist við því á nægjanlega skilvirkan máta í þessum fjárlögum og það er miður.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þá vinnu sem átt hefur sér stað í fjárlaganefnd við að yfirfara fjárlagafrumvarpið og fyrir ágætissamstarf sem við höfum átt við nefndina til breytinga á frumvarpinu eftir því sem við höfum fengið í hendur nýjar upplýsingar. Síðan eru hér áherslubreytingar frá nefndinni. Mig langar að vekja athygli á nokkrum stórum atriðum sem mér finnast skipta miklu máli. Tekjur ríkisins vaxa á milli umræðna um um það bil 7 milljarða. Það skiptir miklu máli. Virðisaukaskattstekjurnar eru að aukast töluvert mikið. Það sýnir að það er drift í íslensku samfélagi. Laun eru að hækka um um það bil 7 milljarða þegar upp verður staðið við afgreiðslu þingsins, um 7 milljarða umfram það sem við sáum fyrir að við gætum sett í laun og verðlagsbætur á næsta ári. Það sem er í þessu frumvarpi og það sem kemur með þessum breytingartillögum er skýrasta merkið sem við getum fengið á okkar svæði í heiminum um land sem er að taka svo rækilega við sér, kaupmáttur vex langt umfram það sem við getum almennt haft væntingar um. Við erum að afgreiða [[Forseti hringir.]]tillögur um það hvernig við getum skipt ábatanum af því að okkur er farið að ganga betur. Og allt [[Forseti hringir.]]rifrildið í þessari umræðu hefur snúist um [[Forseti hringir.]]að það eigi að skipta þessu einhvern veginn öðruvísi. En missum ekki sjónar á því að hér er allt á uppleið.
Virðulegi forseti. Hér gumar hæstv. fjármálaráðherra sig af bættum hag ríkissjóðs. En hvernig er verið að nota svigrúmið [[Í laun.]]sem nú er að skapast? Það er ekki verið að nota það til aldraðra og öryrkja.
Víst.
Nú höfum við, stjórnarandstaðan, barist í átta daga og sjö nætur fyrir kjörum aldraðra hér í þingsal, að þeir fái sambærilegar kjarabætur og fólk á vinnumarkaði og sitji ekki eftir eins og fjárlög stjórnarflokkanna fela í sér. Við höfum barist fyrir Landspítalann, að framlag til Ríkisútvarpsins verði ekki skert og nú er algjörlega orðið ljóst að ríkisstjórnin hefur engin áform um að taka til baka svik sín við aldraða og öryrkja né heldur að rétta hlut þjóðarsjúkrahússins eða Ríkisútvarpsins sem er stærsta menningarstofnun landsins. Við munum halda áfram þessari baráttu þó að nú verði að láta [[Forseti hringir.]]lokið umræðum við 2. umr. [[Forseti hringir.]]En það verður nöturlegt fyrir almenning og sérstaklega aldraða og öryrkja að fylgjast með atkvæðagreiðslunni hér rétt á eftir.
Virðulegi forseti. Ég vil fá að nota tækifærið og þakka hv. fjárlaganefnd og þingheimi öllum fyrir þá miklu vinnu sem farið hefur fram við fjárlagafrumvarpið. Ég vil líka fá að nota tækifærið og rifja aðeins upp orð sem féllu á síðasta kjörtímabili frá fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem vöktu mig verulega til umhugsunar. Hann sagði að þetta væri í frysta skipti sem hann kæmi til lands þar sem allir væru þeirrar skoðunar að auka ætti fjárframlög og standa vörð um velferðarkerfið. Hann taldi það einstakt varðandi þennan þingheim og raunar íslenskt samfélag hvernig við höfum tekið höndum saman og haldið utan um velferðarkerfið. Það sjáum við líka í umræðu um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2016. Ágreiningurinn hefur ekki staðið um að við viljum ekki setja meiri fjármuni, heldur bara hversu mikla. Ég held að við getum [[Forseti hringir.]]enn á ný tekið höndum saman, bætt í [[Forseti hringir.]]og haldið áfram að gera betur og stuðla að því að gera Ísland jafnvel að betra samfélagi en það er nú þegar.
Virðulegur forseti. Hér koma menn upp með fullyrðingar algjörlega úr tengslum við raunveruleikann, halda til dæmis áfram að lýsa því yfir að ójöfnuður sé að aukast, sem er bara rangt. Það sem er rétt í þeim efnum er að jöfnuður hefur ekki verið jafn mikill og nú. [[Gripið fram í: Hvað er mælikvarðinn?]]Svo kemur hér hv. þm. Kristján Möller [[Gripið fram í.]]og heldur því fram að það sé hneyksli að þessi ríkisstjórn hækki ekki bætur afturvirkt. Hann gleymdi alveg að rekja það hvernig síðasta ríkisstjórn hefði hækkað bætur afturvirkt aftur og aftur, eða hvað? Gerði hún það kannski ekki? [[Kliður í þingsal.]]Er það ekki tilfellið, [[Forseti hringir.]]virðulegur forseti, að verið er að hækka bætur til samræmis við launaþróun [[Gripið fram í: Nei.]]þó að það gerist á öðrum tímapunkti [[Gripið fram í: Rangt.]]en launahækkanir? [[Gripið fram í: Rangt.]]Það sem [[Forseti hringir.]]stjórnarandstaðan hefur haft fram að færa hér er ekkert annað en ómerkileg brella. Verið er að reyna að slá ryki í augu fólks, reyna að gera menn óánægða með því að halda því fram að [[Kliður í þingsal.]]verið sé að svíkja þá um eitthvað sem þeir [[Kliður í þingsal.]]hafi átt inni [[Forseti hringir.]]þegar raunin er sú … Virðulegur forseti. Ég verð að fá að tala aðeins fram yfir [[Forseti hringir.]]tímann því að ég heyri varla í sjálfum mér fyrir hrópunum og köllunum, því að það er viðkvæmt mál að bent sé á staðreyndirnar í þessu efni. Staðreyndin er sú [[Forseti hringir.]]að verið er að bæta kjör eldri borgara og öryrkja til samræmis við þróun á vinnumarkaði [[Forseti hringir.]]og bæta þau miklu meira, hvort heldur sem er í prósentum eða [[Forseti hringir.]]krónutölu, en síðustu ríkisstjórn tókst nokkurn tímann. [[Gripið fram í: Þetta er rangt.]]
Virðulegi forseti. Ég fagna því sérstaklega að við séum að ganga hér til lýðræðislegrar atkvæðagreiðslu um fjárlög fyrir árið 2016 eftir mjög langar umræður stjórnarandstöðunnar um það mál síðustu daga og vikur. Það er gríðarlegt fagnaðarefni að með þessum fjárlögum erum við enn á ný að halda áfram að bæta innviði samfélagsins, bæði þegar kemur að velferðarmálum, heilbrigðismálum og öðrum þáttum og einnig þegar kemur að málum sem snúa að landsbyggðinni. Má þar til að mynda nefna ljósleiðaravæðingu alls landsins, hafnarmál, flugvelli og fleiri atriði. Það er óneitanlega holur hljómur í því þegar stjórnarandstaðan hefur komið hér alla umræðuna og gerir hér enn og talar um það hvernig þessi ríkisstjórn sé að ráðast að öldruðum og öryrkjum þegar tölurnar sýna allt aðra hluti. Ef við berum okkur saman við það sem er að gerast undir stjórn stjórnarandstöðunnar hér í Reykjavíkurborg sjáum við þar er verið að skera niður fyrst og fremst til aldraðra og öryrkja, að taka máltíðir af öldruðum og öryrkjum og þar birtist í verki sama stefna og birtist okkur á [[Forseti hringir.]]síðasta kjörtímabili hjá þessum flokkum. Ef hægt er að gagnrýna [[Forseti hringir.]]núverandi stjórnvöld fyrir eitthvað þá er það það að við [[Forseti hringir.]]höfum ekki dregið nægilega hratt [[Forseti hringir.]]til baka [[Forseti hringir.]]niðurskurð síðustu ríkisstjórnar á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í.]]Það er það sem þessi ríkisstjórn er að gera og mun halda áfram [[Forseti hringir.]]að gera það og það er fagnaðarefni.
Virðulegi forseti. Það hefði nú verið ánægjulegt ef hæstv. forsætisráðherra hefði áfram verið með okkur í umræðunni og átt við okkur samtal um einmitt það sem hann kom inn á áðan. Þá hefði hann fengið þær upplýsingar að það var einmitt gert á miðju ári 2011, þá komu töluverðar hækkanir á grunnlífeyri vegna þess að kjarasamningar voru gerðir það ár. Þá var það pólitísk ákvörðun að skilja ekki eftir eldri borgara og öryrkja í þessari þróun eins og verið er að taka ákvörðun um núna. Virðulegi forseti. Við getum karpað um þetta fram og til baka. Staðreyndin er hins vegar sú að þúsundir eldri borgara og öryrkja þurfa að draga fram lífið á um 200 þús. kr. á mánuði eftir skatt. Svari því nú hver fyrir sig hvort hann mundi treysta sér til þess. Ég held að allir hér inni svari þeirri spurningu neitandi. Eigum við þá ekki frekar að reyna að sameinast um [[Forseti hringir.]]að gera eitthvað í því en að taka við svona sendingum frá ríkisstjórninni?
Herra forseti. Ég hlýt að koma hér upp og mótmæla því sem sagt er ítrekað um þessa atkvæðagreiðslu og hefur komið fram í umræðunni, að ríkisstjórnin sé að brjóta á rétti fólks sem fær bætur frá almannatryggingakerfinu. Við höfum það bundið í lög að bætur hækka til samræmis við launaþróun í landinu nema vísitala neysluverðs hækki meira en laun. Svo er ekki núna. Þess vegna er öryrkjum og öldruðum tryggð 9,7% hækkun sem tekur gildi núna um áramótin og bætur hækkuðu síðast 1. janúar síðastliðinn um 3%. Þegar þessar tvær hækkanir eru teknar saman er augljóst að á 12 mánaða tímabili hækka bætur umfram laun í landinu. Samt koma menn hér upp ítrekað og bera það á ríkisstjórnina í raun að vera að brjóta lög. Hvernig væri nú að fara að gleðjast yfir því að við skulum yfir höfuð vera í þeirri stöðu að geta stóraukið [[Forseti hringir.]]bæði kaupmátt bótanna [[Forseti hringir.]]og á sama tíma sett aukna fjármuni í innviði landsins og þar með talið [[Forseti hringir.]]í mannauðinn með stórauknum launagreiðslum, svo miklum að það [[Forseti hringir.]]telur á fjórða tug milljarða í þessu fjárlagafrumvarpi?
Herra forseti. Auðvitað er kúnstugt að heyra hæstv. forsætisráðherra koma hér upp og guma af þeim árangri sem náðst hefur í jöfnun tekna sem náðist fyrst og fremst í tíð síðustu ríkisstjórnar þegar allar aðgerðir núverandi ríkisstjórnar; afnám auðlegðarskatts, orkuskatts, lækkun veiðigjalda, að fletja út skattkerfið, fækka skattþrepum, hækka matarskatt; [[Gripið fram í.]]skila allar auknum [[Forseti hringir.]]ójöfnuði. Það þarf ekki [[Gripið fram í.]]að líta langt, það þarf bara að líta til rannsókna og gagna. Horfum til dæmis til OECD sem beint hefur þeim tilmælum til aðildarríkja sinna að fletja ekki út skattkerfi því að þær aðgerðir miði að því að auka ójöfnuð. Ríkisstjórn Íslands hefur kosið að hlusta ekki á þær ábendingar OECD. Því er kúnstugt að heyra stjórn, sem ekki er hægt að kalla annað en ójafnaðarstjórn í öllum [[Gripið fram í.]]sínum aðgerðum, hrósa sér af árangri annarra. Hæstv. forsætisráðherra talar um að hér sé alið á óánægju. Almenningur í þessu landi er alveg [[Forseti hringir.]]fullfær um að draga sínar ályktanir sjálfur, því get ég lofað hæstv. forsætisráðherra.
Virðulegur forseti. Menn geta verið með allar þær yfirlýsingar sem þeir vilja en tölurnar tala sínu máli. Menn spyrja: Hvert fer batinn? Hann hefur farið í heilbrigðismál og lífeyristryggingarnar. Menn geta talað sig út úr því eins og þeir vilja en þetta eru bara staðreyndir sem liggja fyrir. Nú skil ég það vel þegar hv. stjórnarandstaða segir oft að það sé ósanngjarnt að segja að þeir hafi sparað á síðasta kjörtímabili vegna þess að þeir þurftu að gera það. En það liggur líka fyrir hvernig forgangsraðað var í sparnaðinum. Þær tölur liggja fyrir. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem var þá fjármálaráðherra svaraði því í þingskjali. Hvar var fyrst og fremst tekið niður? Í heilbrigðismálum, bæði hlutfallslega miklu meira og auðvitað í tölum líka, það er stærsti geirinn. Þessar tölur liggja fyrir. Það er því holur hljómur í því þegar hv. þingmenn mæta núna og segjast ekki hugsa um neitt annað en heilbrigðismálin. [[Forseti hringir.]]Ég get alveg lofað ykkur því að forsvarsmenn Landspítalans komu ekki á síðasta kjörtímabili og sögðu: Endilega takið af okkur en bætið í utanríkismálin [[Forseti hringir.]]og umhverfismálin. Þeir sögðu það ekki. Ég lofa ykkur því.
Hæstv. forseti. Við skulum hafa eitt á hreinu til forustumanna ríkisstjórnarinnar sem hér tala um laun aldraðra og öryrkja. Fram að þessum tíma, á öllu þessu kjörtímabili í tvö og hálft ár, hafa bætur almannatrygginga hækkað um 10 þús. kr. Um síðustu áramót [[Gripið fram í.]]komu 4 þús. kr. af þessum 10 inn, reyndar 3.400 kr. sem komu eftir skatt. Á sama tíma hækkaði matarskatturinn frá ríkisstjórninni og ýmsar aðrar hækkanir komu í framhaldi af því. Þessar 4 þús. kr. hurfu eins og dögg fyrir sólu. Mér finnst það í raun og veru aumkunarvert og ég kenni í brjósti um forustumenn ríkisstjórnarinnar að þurfa að koma hér upp og lýsa þessu eins og þeir gera. [[Gripið fram í.]]Þeir eru að tala til fólks sem eftir aðgerðir þeirra 1. janúar og með svikunum um afturvirkar greiðslur á þessu ári og með svikum um að hækka ekki til jafns við kjarasamninga á næsta ári - þeir eru að tala til fólks sem þeir skammta 186 þús. kr. á mánuði. [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]Hæstv. fjármálaráðherra fær 6–7 þús. kr. og forsætisráðherra líka fær 6–7 þús. kr. [[Gripið fram í.]]í skatt af þeim 17 þús. kr. sem hér er verið að skammta. [[Gripið fram í.]]Ég held að forsætisráðherra þurfi að koma einu sinni enn í atkvæðaskýringu.
Hæstv. forseti. Stjórnarandstaðan er í góðum tengslum við raunveruleikann. Við höfum staðið hér og talað fyrir kröfum Landssambands eldri borgara og Öryrkjabandalags Íslands um kjaraleiðréttingar og kjaraþróun til samræmis við aðra samfélagshópa. Í dag ályktar miðstjórn ASÍ, stærstu samtaka launafólks á Íslandi, og harmar áherslur ríkisstjórnarinnar sem birtast í lækkun veiðigjalda og lækkun skatta á hátekjufólk á kostnað lífeyrisþega og stuðnings við lágtekjufólk. Stjórnendur Landspítalans hafa sent út neyðarkall og ekkert fengið til baka nema dónaskap. Hæstv. forsætisráðherra verður að horfast í augu við það að stjórnarstefna hans leiðir til aukins ójöfnuðar þó svo að [[Gripið fram í.]]hann langi kannski að telja sér trú um að það sé með öðrum hætti.
Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að heyra forsvarsmenn ríkisstjórnarflokkanna birtast hér og fara mikinn í miklum æsingi og reyna að halda fram þeirri mynd að verið sé að mæta öldruðum og öryrkjum með sambærilegum hætti og öðrum. Staðreyndirnar tala öðru máli. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í vikunni að það væri sjálfstætt markmið að passa að lífeyrisþegar fengju ekki það sama og láglaunafólk. Það sagði hann mjög skýrt og greinilega. Í greinargerð ráðherrans sjálfs með fjárlagafrumvarpinu segir að markmiðið á næstu árum sé að hlutfall tilfærslna í ríkisbúskapnum minnki. Framlögin sem hlutfall af samneyslunni til lífeyrisgreiðslna fari minnkandi. Menn geta barið sér á brjóst og farið fram með falskar staðreyndir eins og þessir ágætu herramenn gera báðir. [[Gripið fram í.]]En staðreynd málsins er sú að í átta mánuði á þessu ári og í átta mánuði á næsta ári munu lífeyrisþegar bera skarðan hlut frá borði í samanburði við lágtekjufólk. [[Forseti hringir.]]Það er ákvörðun þessa stjórnarmeirihluta og einbeittur vilji forustumannanna beggja.
Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra talaði um aukinn jöfnuð undir stjórn þessarar ríkisstjórnar. Síðustu mælingar sem OECD gerði eru frá árinu 2013. Þær miða við tölur frá árinu 2013 og síðustu tölur sem Hagstofan er með eru frá fyrri parti árs 2014. Þessar tölur byggja því á árangri vinstri stjórnarinnar. Ég hef áhyggjur af því að aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem m.a. birtast í fjárlagafrumvarpinu muni leiða til aukins ójöfnuðar. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra talar um að aldraðir og öryrkjar verði jafnsettir og aðrir í þessu samfélagi og jafnvel betur má á honum skilja. Aldraðir og öryrkjar hækkuðu um 3% 1. janúar 2015. Lægstu laun í VR og Flóabandalaginu hækkuðu um 10,9% frá 1. maí 2015. Er þá hægt að segja að þessir hópar séu jafnsettir? 1. maí 2016 mun það fólk hækka um 5,9% [[Forseti hringir.]]og ekki er gert ráð fyrir því að aldraðir og öryrkjar fái sömu launabætur. Hér er verið að blekkja fólk með röngum tölum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Austurríska skáldkonan Ingeborg Bachmann sagði einhvern tíma að sagan væri góður kennari, verst hve væru fáir nemendur. Það sætir eiginlega furðu að hlusta á þessar umræður eins og ekkert hafi í skorist á Íslandi á undanförnum árum. Hrunið er gleymt. Sú stefna sem fylgt var og ýtti okkur fram af brúninni er gleymd líka og síðan heyrum við hér fullyrðingar sem engan veginn standast. Varaformaður fjárlaganefndar fullyrti áðan að á síðasta kjörtímabili hefði hlutfallslega verið skorið mest niður til velferðarmála, til innviða samfélagsins. [[Gripið fram í: Það er rétt.]]Þetta er rangt. Það var skorið hlutfallslega mest niður til fjárfestinga, t.d. í samgöngumálum þar sem var skorið niður um helming. Þetta er staðreynd. Það var skorið hlutfallslega minnst niður til velferðarmála. [[Forseti hringir.]]Það er staðreyndin og hæstv. fjármálaráðherra sem hneykslast yfir því að menn í blússandi góðæri [[Forseti hringir.]]séu hér dögum saman að rífast um skiptingu verðmætanna, um hvað heldur hann að stjórnmál snúist? [[Forseti hringir.]]Um hvað á þessi umræða að snúast? Um hvað snýst sú atkvæðagreiðsla sem við senn förum í? [[Forseti hringir.]]Um skiptingu verðmætanna, um hvort sú skipting sé réttlát eða ranglát. [[Forseti hringir.]]Í þessu frumvarpi birtist ranglát skipting.
Virðulegur forseti. Í ljósi orða Kristjáns Möllers langar mig að lesa upp bréf sem barst velferðarnefnd í nóvember 2011: „Þann 1. janúar 2009 hefðu lífeyrisgreiðslur átt að hækka um 19,9%, en einungis lítill hluti lífeyrisþega fékk þá hækkun, aðrir fengu 9,6%. Þann 1. júlí 2009 voru innleiddar í lög auknar skerðingar vegna tekna og lífeyrissjóðsgreiðslur tóku að skerða grunnlífeyri í fyrsta sinn í sögunni. Þann 1. janúar 2010 voru bætur frystar en hefðu átt að hækka um 10%. Enn hefðu bætur átt að hækka 1. janúar 2011 um 7% til viðbótar, en þrátt fyrir það voru þær frystar annað árið í röð, með þeirri einni undantekningu að bótaflokkurinn „sérstök framfærsluuppbót“ var hækkaður um 2,5%. Í júní 2011 hækkuðu bætur um 8,1% í samræmi við kjarasamning ASÍ og SA. Sú hækkun náði ekki að bæta upp áðurnefndar skerðingar. Með fjárlögum 2012 er ætlunin enn á ný að standa ekki við hækkun bóta samkvæmt 69. gr. laga um almannatryggingar með því að hækka bætur einungis um 3,5%.“ Þetta er bréf Öryrkjabandalags Íslands til velferðarnefndar 28. nóvember 2011.
Virðulegi forseti. Við í stjórnarmeirihlutanum höfum verið gagnrýnd fyrir það að rifja upp það sem gerðist á síðasta kjörtímabili. Ég ætla engu að síður að rifja upp þann gríðarlega niðurskurð sem átti að fara í á árinu 2012, þar á meðal 30–40% niðurskurð í heilbrigðisstofnunum úti á landi. Mér hefði fundist vanta svolítið í umræðuna núna allt það fjármagn sem fer í uppbyggingu á landsbyggðinni. Það er gott. Það hefur aðeins verið minnst á flugvelli og hafnir. Það er líka jákvætt. Það er margt jákvætt. Það sem mér svíður mest er að menn skuli ekki líta á tölur Hagstofunnar sem segja algerlega svart á hvítu að jöfnuður á Íslandi hafi aldrei verið meiri. Það eru góðar fréttir og það er eitthvað sem allir þingmenn ættu að sammælast um að fagna í ræðustól Alþingis.
Virðulegi forseti. Ég var ekki á þingi á seinasta kjörtímabili og hef engum verkum af að státa frá þeim tíma og engin til að skammast mín fyrir heldur. Mig langar að benda á ákveðna staðreynd sem er sú að 120 milljarða kr. halli hefur tilhneigingu til að skipta máli þegar kemur að útgjöldum ríkissjóðs. Sá halli lagaðist árið eftir, fór niður í 90 milljarða og niður í 60 milljarða árið þar á eftir og síðan niður í 30 milljarða. Ári eftir það, árið 2013, þegar fyrrverandi ríkisstjórn hætti og núverandi ríkisstjórn tók við, fór hann niður í sirka núll. Að mínu mati ætti núverandi hæstv. ríkisstjórn að þakka síðustu ríkisstjórn [[Gripið fram í: Icesave þá …]]fyrir að geta þó farið að taka eitthvað til baka og farið að gera eitthvað af viti með fjárlögin. Það var ekki hægt á seinasta kjörtímabili eins og ríkisstjórnin veit, þetta er staðreynd; 120 milljarðar í mínus skipta máli, virðulegi forseti. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Og menn láta eins og hálfvitar, [[Kliður í þingsal.]]með fullri virðingu, þegar þeir þykjast ekki skilja þetta.
Forseti biður hv. þingmenn að gæta orðavals.
Virðulegi forseti. Það er nokkuð merkilegt að verða vitni að þessari atkvæðagreiðslu þar sem tölur sýna að hér hefur aldrei ríkt meiri jöfnuður en nokkru sinni áður. [[Gripið fram í.]]Hér er hreinlega [[Frammíköll í þingsal.]]verið að fara með rangt mál þegar þingmenn halda öðru fram. Nú skulum við aðeins fara aftur í tímann því að þeir sem hafa sem hæst eru þingmenn fyrrverandi ríkisstjórnarflokka sem ætluðu að skuldbinda skattgreiðendur framtíðarinnar með Icesave-klyfjunum. Þær voru svo þungar að á tímabili leit út fyrir að þær næmu heilum Landspítala á hverju ári. Hvar værum við þá, [[Gripið fram í: Vú!]]virðulegi forseti, ef fyrri ríkisstjórn hefði náð því markmiði sínu? Hvar værum við þá? Þá værum við ekki í því uppbyggingarferli sem núverandi ríkisstjórn hefur staðið fyrir. Við værum á [[Gripið fram í.]]allt öðrum stað. Þetta virkar þannig á mig að hér sé um mjög tapsára einstaklinga að ræða. [[Gripið fram í: … Icesave.]]
Hver borgar Icesave?
Uppreisnartímabil íslensks samfélags er runnið upp og það er gleðiefni. [[Gripið fram í: Rökþrot …]] [[Háreysti í þingsal.]]
Forseti biður nú um hljóð, bæði á meðan á ræðum hv. þingmanna stendur og á eftir svo að forseti geti að minnsta kosti kynnt þingmenn sem vilja taka til máls.
Virðulegi forseti. Mér misbýður hvernig er talað um fyrrverandi ríkisstjórn.
Gott hjá þér.
Vitið þið af hverju? Af því að ég var 18 ára þegar hrunið varð 2008. Ég hafði aldrei kosið nokkurn tíma. Það var ekki þeirri ríkisstjórn að kenna hvernig fór. Nei, það var ríkisstjórnarröð Davíðs Oddssonar að kenna hvernig fór. [[Gripið fram í: … segja sitt álit á þessu.]]Mér finnst umræðan, sem er búin að vera hér í dag og undanfarna daga um það hvernig auði er misskipt, kjarni þess að vera í pólitík. Þetta er ástæðan fyrir því að við erum með eitthvað annað en einræði. Stundum held ég að við séum með einræði. Þannig lítur það út, virðulegi forseti og hæstv. forsætisráðherra.
Heyr, heyr!
Virðulegi forseti. Hluti af dómsmálinu sem Ísland vann blessunarlega var unninn vegna viðleitni stjórnvalda á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í.]]Það er ekki hægt að láta eins og Framsóknarflokkurinn hafi einhvern veginn með sverði sínu og skildi sigrað þann slag. [[Gripið fram í.]]Það var að hluta til heppni og það voru að hluta til afleiðingar aðstæðna sem hér voru og að hluta til, eins og kemur fram í dómnum, viðleitni fyrri ríkisstjórnar sem gerði okkur kleift að vinna það mál. Nú ætla ég að ítreka: Það vita allir hér á þingi að mínus 120 milljarðar skipta máli. Það vita allir að 50 er stærri tala en 25. Þetta er ekki flókið. Þegar menn koma í pontu og fara að bera saman hvað fyrri ríkisstjórn á að hafa gert undir þeim kringumstæðum er það ekki trúverðugt út frá mínu sjónarhorni. Mig langar að biðja hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans að hætta að láta eins og þetta séu sambærilegar aðstæður því að þeir vita, eins og staðreyndir sýna, að það er einfaldlega ekki tilfellið.
Virðulegi forseti. Við getum deilt um það hvort við gerum nóg og hvort þessar bætur verði nógu háar strax í janúar en við getum ekki deilt um það að lægstu bætur með heimilisuppbót verða 1.900 kr. hærri en lægstu laun - 1.900 kr. hærri en sá sem vinnur fullan vinnudag og hefur ekkert annað. [[Gripið fram í: Þarf þá ekki …?]]Ég skal alveg taka þann slag að við hækkum lægstu laun [[Við hvern …?]]en ég vil ekki taka undir það að við hækkum bæturnar upp fyrir lægstu laun. Þá erum við ekki alveg að gefa rétt skilaboð til þeirra sem eru þó að vinna.
… að verða öryrkjar.
Voðalega er erfitt að fá hljóð á meðan forseti reynir að kynna hv. þingmenn sem ætla að halda ræðu.
Hæstv. forseti. Ég ætla að vona að fólkið í salnum sussi á hvert annað líka þegar ég held ræðu. Ég ætla enn og aftur í þessum ræðustól að segja að ég var ekki á þingi á síðasta kjörtímabili. Ég er að fara að greiða atkvæði hér á eftir, þar sem þetta er nú um atkvæðagreiðsluna, um það sem fram kemur í þessu fjárlagafrumvarpi, til að segja skoðun mína á því og fara yfir hvern einasta lið, hvar er verið að setja pening inn og hlusta á hvort fólki finnst vera sett of lítið inn. Síðustu ummæli í þessum ræðustól hafa alls ekki verið um þessa atkvæðagreiðslu. Ég vonast til þess að við getum núna sest í sætin okkar og snúið okkur að atkvæðagreiðslunni um fjárlögin.
Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir með hv. síðasta ræðumanni. Ég held að menn ættu að horfa til þess sem þeir eru að gera í þessum fjárlögum. Í þessum fjárlögum er verið að taka ákvörðun um að skilja eldri borgara og öryrkja eftir. Það er verið að taka ákvörðun um að þessir hópar fái einungis tæplega 200 þús. kr. nettó til að draga fram lífið. Það er ákvörðun sem verið er að taka hér. Þessir hópar eru engu bættari með stærilætisræðum eins og við höfum heyrt hjá stjórnarflokkunum. Hvernig væri að útskýra það málefnalega fyrir þessu fólki hvers vegna ríkisstjórnin treystir sér ekki til að bæta kjör þessara hópa á sama tíma og ákvörðun er tekin um að lækka veiðigjöld, losa sig við raforkuskatt og auðlegðarskatt? Það væri ræða, frá þeim þingmanni sem hana mundi flytja, sem vert væri að hlusta á en ekki þeir stælar sem hér hafa verið. Þið skuldið þessum aðilum skýringu.
Hæstv. forseti. Mig langar bara að koma því hér á framfæri, fyrir þá sem hlusta á þessa umræðu, að nú um áramótin er ríkisstjórnin að hækka framlag til almannatrygginga um 9,7%, um 14,2 milljarða. Inni í þeirri tölu eru 3,9 milljarðar sem eru afturvirkni. Það er nauðsynlegt að halda áfram á sömu braut. Hér á ekki að staðnæmast við heldur höldum við áfram á sömu braut. Eins og margir hv. ríkisstjórnarþingmenn hafa talað um í ræðum undanfarna daga þá erum við á þeirri braut að láta bætur almannatrygginga fylgja lágmarkslaunum og það verður ekkert gefið eftir í þeim málum.
Hæstv. forseti. Við erum hér að fara að greiða atkvæði um það hvort vilji sé til þess að hækka bætur lífeyrisþega í samræmi við hækkanir sem aðrir hópar hafa fengið á þessu ári. Mér heyrist hæstv. ríkisstjórn ekki treysta sér til þess og ég hef áhyggjur af því að það sé hreinlega vegna þess að það sé partur af pólitískri stefnumótun, sem meðal annars kom fram í máli hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar, og hefur einnig komið fram í máli hæstv. fjármálaráðherra, að samfélagsskipunin eigi að vera slík að öryrkjar og aðrir lífeyrisþegar séu alltaf skör lægra settir en lægstu tekjuhópar og þannig skuli það vera samkvæmt pólitískri ákvörðun. Það finnst mér bera vott um lélegt velferðarsamfélag. Ég mun svo sannarlega gera mitt til að berjast gegn því að svo verði hér.
Hæstv. forseti. Ég hlakkaði svolítið til að taka þátt í þessari atkvæðagreiðslu en það er búið að breytast því að það fór aldrei svo að við skyldum ekki skemmta landsmönnum svolítið hressilega með því leikriti sem er búið að eiga sér stað núna síðasta klukkutímann. Ég vil eiginlega leggja til við þá sem voru í stjórn á síðasta kjörtímabili og eru hér enn í þingsal og þá sem eru í stjórn núna og voru áður í stjórnarandstöðu að leigja sér bara sal úti í bæ og útkljá þessi mál í eitt skipti fyrir öll og hlífa okkur hinum við þeirri pissukeppni sem á sér stað alla tíð hérna. Við getum deilt um fjárlagafrumvarpið og hvort það sé gott eða vont. Mér finnst það ekkert rosalega gott og kannski sérstaklega vegna þess að við erum ekki að borga afturvirka kjarabót til öryrkja og aldraðra.
Víst.
Um það snýst þetta. Nei, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Það er ekki rétt. Það stendur í stjórnarsáttmálanum að samfélagið sé samvinnuverkefni þar sem allir haldast í hendur til að búa til gott samfélag. Við erum ekki að borga þessi laun til baka eins og allir aðrir fá. Um það snýst málið. Þið viljum það ekki og það er bara ykkar mál. [[Gripið fram í.]]Förum að greiða atkvæði um þessi fjárlög.
Virðulegi forseti. Það er nokkuð til umhugsunar fyrir okkur að ekki er langt síðan við samþykktum hér í salnum áætlun um ríkisfjármál þar sem var lagt upp með það hver útgjaldaaukningin hjá ríkinu yrði þegar horft væri fram í tímann. Það virðist vera sem við séum að fara fram yfir þau mörk sem þar voru sett þar sem aukning útgjalda ríkisins til þeirra málaflokka sem ríkið sinnir og einkum og sér í lagi vöxtur í launum og bótum er umfram það sem áætlað var. Það er þess vegna ekki sanngjarnt [[Gripið fram í.]]að koma hér og segja að ríkisstjórnin standi fyrir einhvers konar aðför að launafólki og þeim sem þiggja bætur. Það er ekki sanngjarn málflutningur. Það er gömul saga og ný að tekist er á um slíka hluti í þjóðfélaginu en það þarf að kalla hlutina sínum réttu nöfnum. [[Forseti hringir.]]Það má vel segja og menn geta haft þá skoðun að það eigi að hækka meira en þá bendi ég á þá staðreynd [[Forseti hringir.]]að fyrir liggur áætlun um ríkisfjármál og við erum komin þar fram yfir.
Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um tekjur upp á 4 þús. millj. kr. sem minni hlutinn leggur til að komi vegna bætts skatteftirlits. Ríkisskattstjóri hefur komið fyrir fjárlaganefnd og farið yfir eftirlitshlutverk sitt og hvað fræðilega megi geri ráð fyrir mörgum milljörðum í skattsvik. Fræðilega eru þeir rúmlega 80. En við erum aðeins að gera ráð fyrir að það náist 4 milljarðar með bættu eftirliti sem við setjum á gjaldahlið upp á 58 millj. kr. Þannig að þetta er ákaflega hóflega áætlað upp á 4 milljarða.
Virðulegi forseti. Svo maður tali bara um a-liðinn í þessum tillögum þá finnst mér ástæða til að benda á að stöðugt og reglubundið berast fréttir af því að mjög stór alþjóðleg fyrirtæki borgi alls ekki þann skatt á Íslandi sem þau ættu að gera og nota til þess alls konar bókhaldsbrellur til að flytja hagnað úr landi. Þannig að hér má vel gefa í og ná í meiri tekjur. Svo vil ég almennt segja um allar þessar tillögur um tekjuaukningu að mér finnst ríkisstjórnin hafa verið mjög kærulaus á tekjuhliðinni og mér finnst hún hafa gefið eftir allt of mikið af augljósum tekjum eins og af erlendum ferðamönnum svo dæmi sé tekið. Við gerum tillögu um áframhaldandi orkuskatt sem mér finnst alveg sjálfsagt mál og við höfum verið algjörlega samkvæm sjálfum okkur í því að benda á að það er vel hægt að hafa meiri tekjur eins og áætlað var af veiðigjöldum. Það er blússandi uppgangur í sjávarútvegi og jafnvel þótt það hefði þurft að breyta einhverju í samsetningu gjaldanna til að gera þau réttlátari þá mátti vel halda sömu tekjum. Þetta eru góðar tillögur og ég hvet ríkisstjórnina til meiri aga á tekjuhliðinni í framtíðinni.
Virðulegi forseti. Það stendur ekkert til að slaka á í skatteftirliti og jafnt og þétt hefur verið bætt í það á undanförnum árum, þ.e. eftirlitið sjálft. En þetta er eins popúlísk tillaga og getur orðið og það að áætla 4 þús. millj. kr. án þess að hafa neitt fyrir sér í því annað en bara það að menn vita að það eru skattsvik þarna úti er ekki ábyrgt. Ég var að vonast til þess að þessu yrði sleppt, maður hefur séð það reglulega í gegnum tíðina hjá vinstri flokkunum þegar erfitt er að láta enda ná saman í útgjaldatillögunum að þessu er spilað út. En þessi leikur er augljóslega ekki búinn. En þetta er ekki ábyrgt, virðulegi forseti, og það er ekkert annað að gera en að segja nei við þessu.
Virðulegi forseti. Hér eru lagðar til auknar tekjur á grundvelli bætts skatteftirlits. Ég vil segja það vegna orða hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar að það er ekki sérstök eftirspurn eftir leiðsögn Sjálfstæðisflokksins varðandi ábyrga fjármálastjórn eða ábyrgt utanumhald um ríkisfjármál. Það hefur ekki gefist sérstaklega vel og það eru í raun til átta bindi um það hvernig Sjálfstæðisflokknum hefur lánast að stýra ríkissjóði. Þannig að ég held að hv. þingmaður eigi nú bara að leyfa stjórnarandstöðunni að mæla fyrir sínum tillögum án þess að vera með [[Gripið fram í.]]eitthvert hnútukast úr því glerhúsi. Varðandi skatteftirlit þá liggur fyrir að um að ræða gögn um eignir auðmanna sem eru faldar erlendis. Við vitum líka að hægt væri að fara í enn öflugra átak til að útrýma svartri atvinnustarfsemi eins og hægt er og einnig það sem hér hefur verið nefnt, þ.e. upplýsingar frá ríkisskattstjóra um [[Forseti hringir.]]skattsvikin og greiningu á þeim, að þar sé um að ræða 60–80 milljarða. Þannig að þetta er mjög varleg áætlun.
Virðulegi forseti. Nú um áramót rennur út að óbreyttu sérstakur raforkuskattur sem stóriðjan hefur greitt. Við leggjum til að hann verði framlengdur og þar með aflað frekari tekna fyrir ríkissjóð. Það er mjög athyglisvert að sjá forgangsröðun ríkisstjórnarinnar þegar kemur að skattlagningu á atvinnulífið. Hún leggur skatta á aðföng lítilla fyrirtækja og þekkingarfyrirtækja með því að leggja skatta á laun en lækkar skatta á aðföng stóriðjufyrirtækja þar sem raforkuskatturinn er og hún lækkar veiðigjöldin og ekki hirðir hún um gjaldtöku af ferðamönnum til þess að byggja upp innviði í samfélaginu heldur tekur almennt skattfé í það og niðurgreiðir með þeim hætti þá atvinnugrein. Þannig að skattstefna ríkisstjórnarinnar þegar kemur að atvinnulífinu er gríðarlega ósanngjörn. Eðlilegt væri að halda þessum skatti áfram og fullkomlega rökrétt í ljósi þeirrar þarfar sem er.
Herra forseti. Hér sannast enn og aftur að þegar menn segja tímabundnir skattar þá meina menn auðvitað varanlegir skattar. Þegar þessum skatti var komið á á sínum tíma var hann kynntur sem tímabundinn skattur en menn meintu auðvitað ekkert með því. Það hefur komið aftur og aftur í ljós. Sama gildir með aðra skatta sem vinstri stjórnin sagði að ættu að vera tímabundnir. Hér er röð af sköttum sem er auðvitað ætlað að fjármagna útgjöld. [[Gripið fram í.]]Þetta er partur af útgjaldaáætlun stjórnarandstöðunnar. Hérna er sú taktík farin að finna nógu fámennan hóp sem er nógu óvinsæll í samfélaginu og hækka svolítið vel skattana á hann. Útgerðin, stóriðjan, mér sýnist að það séu útrásarvíkingar og síðan eru það bankarnir. En þetta eru auðvitað ekki eiginlegar tekjuáætlanir vegna þess að það er verið að reyna að skammta sér tekjur. Þetta er bara yfirvarp. Það er verið að breiða yfir það sem er aðalatriði tillögunnar í reynd, að menn eru að leggja til fyrir öllu þessu ný útgjöld.
Herra forseti. Það er sérstakt áhyggjuefni hve rösklega ríkisstjórnin hefur gengið fram í að veikja tekjustofna ríkisins. Það er sérstakt áhyggjuefni þegar við skoðum ástand efnahagsmála og þá þenslu sem hér er að ofan á það hafa bæst ítrekaðar skattalækkanir. Algjörlega óháð hugmyndafræðilegum skoðunum ættu menn að hlusta eftir þeim varnaðarorðum sem ýmsir hagfræðingar hafa mælt í þeim efnum. Tillögur minni hlutans, sú sem snýst um sérstakan orkuskatt og aðrar tillögur í þessum efnum, snúast um að styrkja stoðir samfélagsrekstrarins og samneyslunnar til að efnahagsmálin hvíli á traustari grunni en stefnir í undir forustu núverandi ríkisstjórnar sem virðist fremur hafa hugmyndafræðilegar möntrur að leiðarljósi en endilega mikla skynsemi.
Forseti. Ég held að bökin sem við erum að leggja til að beri meiri skatta séu mun breiðari en bök aldraðra og öryrkja. [[Gripið fram í: … minni skatta.]]
Herra forseti. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að arður af Landsbanka verði rétt rúmir 7 milljarðar. Í fjáraukalögum 2014 reyndist arðurinn af Landsbanka vera rétt um 21 milljarður og í fjáraukalagafrumvarpinu sem við vorum að vinna með á dögunum er arðurinn tæpir 26 milljarðar. Það er því varlega áætlað að arðurinn á árinu 2016 verði 15 milljarðar. Reyndar höfum við upplýsingar um að hann verði líklega nær því að vera 30 milljarðar.
Herra forseti. Eins og ég sagði hér áðan þá þurfum við að hafa áhyggjur af undirliggjandi rekstri ríkissjóðs. Það kemur ágætlega fram í ritinu Stefnu og horfum, bls. 61 og 62, að ef engir liðir eru undanskildir þá námu tekjur ársins 34,6% af landsframleiðslu. Það skýrist meðal annars af arði Landsbankans þar sem útgreiðsluhlutfall var óvenjuhátt og sérstökum arði vegna lækkunar stofnfjár Seðlabankans, að auki var bankaskatturinn lagður á. Þegar þessir stofnar hverfa verður heldur lítið eftir. Það eru ekki að koma inn nægjanlega miklir skattar til að við getum rekið hér sæmilegt velferðarkerfi og haft samneysluna með þeim hætti sem hún á að vera. Þess vegna höfum við gagnrýnt það og sagt að ekki sé tímabært að falla frá ýmsum skattheimtum sem voru á síðasta kjörtímabili þrátt fyrir að þeir skattar hafi verið lagðir á tímabundið. Það er ákvörðun sem er breytileg [[Forseti hringir.]]eins og svo margar aðrar. Það þarf ekki annað en að lesa þetta rit til að átta sig á því.
Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á málflutningi hv. stjórnarandstæðinga sem tala um að ekki sé verið að nýta skattstofna og það sé alltaf verið að gera eitthvað á hlut þeirra sem minna mega sín. Um leið gagnrýna þeir að hæstv. ríkisstjórn setti sérstaklega bankaskatt á fjármálafyrirtæki. Ég átta mig ekki alveg á málflutningi þeirra. Það er nokkuð sem ríkisstjórnin gerði og er alveg kórrétt, að lagður var sérstakur skattur á fjármálastofnanir og slitabú. Ég held að það hafi verið afskaplega skynsamlegt. Hér er hins vegar, svo að menn séu algerlega meðvitaðir um það, hv. stjórnarandstaða búin að tala um mikilvægi Bankasýslunnar, ég ætla ekki að segja endalaust en mjög lengi í þinginu. Það er reglan sem er í gangi að fara eftir Bankasýslunni þegar er verið að meta arð, en hv. stjórnarandstaða vill ekki gera það. Nú skiptir það auðvitað engu máli, arðurinn kemur inn hvort sem er. Þetta eru engar nýjar tekjur, [[Forseti hringir.]]þetta eru bara enn einar froðutekjurnar hjá hv. stjórnarandstöðu því að hún [[Forseti hringir.]]treystir sér ekki [[Gripið fram í.]]til að fjármagna útgjaldatillögur sínar.
Virðulegur forseti. Þetta er allt á sömu bókina lært. Sjávarútvegur hefur aldrei skilað jafn miklum tekjum til samfélagsins, þar með talið til ríkisins, og nú. Ef menn hefðu hins vegar farið leið síðustu ríkisstjórnar og hækkað enn álögur á sjávarútveginn, samkvæmt því plani sem síðasta ríkisstjórn hafði kynnt, þá liggur ljóst fyrir að a.m.k. tugir, hugsanlega hundruð, lítilla og meðalstórra sjávarútvegsfyrirtækja hefðu komist í þrot. Það hefði orðið enn meiri samþjöppun í greininni og heilu byggðarlögin hefðu lent í verulegum vandræðum. Hver hefðu orðið áhrifin af þessu fyrir ríkissjóð, virðulegi forseti, svo ekki sé minnst á allar þær byggðir sem hefðu farið illa út úr þessu? Áhrif á ríkissjóð hefðu orðið þau að tekjur hans hefðu minnkað og útgjöld hans hefðu aukist en með skynsamlegri stefnu og gjaldtöku eftir ólíkum leiðum hefur tekist að auka tekjur ríkissjóðs og samfélagsins alls af sjávarútvegi þannig að þær hafa aldrei verið meiri. Stundum og iðulega, virðulegur forseti, borgar sig að hugsa hlutina til enda, reikna dæmið í heild [[Gripið fram í.]]og þá ná menn bestu niðurstöðu. Það er ekki gert í tillögum stjórnarandstöðunnar. [[Gripið fram í.]]
Forseti vill minna á, vegna þess að við erum komin þar sögu að gera má ráð fyrir allmörgum atkvæðaskýringum, að sú regla er í gildi að þeir sem kveðja sér hljóðs og vilja gera grein fyrir atkvæði sínu eftir að umræðan er hafin undir þeim dagskrárlið eru einfaldlega of seinir. Það er ekki hægt að gefa þeim orðið. Þetta er samkvæmt þingsköpum, eins og hv. þingmenn vita, og alltaf gott að rifja það upp.
Virðulegi forseti. Það er gaman að sjá að tillögur okkar um tekjuöflun vekja slíkan ótta að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra eru sendir á vettvang til að grafa undan trúverðugleika þeirra. Það sem eftir stendur, þegar kemur að álagningu veiðigjalda, eru einfaldar staðreyndir. Elstu menn í útgerðinni muna ekki jafn góða tíma og nú. Á sama tíma er búið að lækka veiðigjald niður í 5 milljarða á ári. Afkomubati útgerðarinnar, vegna olíuverðslækkunarinnar einnar, á þessu ári er metinn á 10 milljarða. Það skiptir lykilmáli að góðar og stöndugar atvinnugreinar, sem fá aðgang að sameiginlegum auðlindum, greiði fyrir það sanngjarnt gjald í þjóðarþágu. Um það snýst réttlát tekjuöflun.
Herra forseti. Minni hlutinn leggur til að veiðigjöld verði hækkuð um 3 milljarða. Það er með ólíkindum hvernig hæstv. forsætisráðherra skýlir sér alltaf bak við það að lækkun veiðigjalda sé vegna lítilla og meðalstórra útgerða, menn eru svo aumingjagóðir að það hálfa væri nóg. En aumingjagóðir gagnvart hverjum? Stórútgerðinni í landinu. Það hefur ekkert verið unnið markvisst í því að koma til móts við litlar og meðalstórar útgerðir. Þetta er lækkun hjá stóru útgerðunum sem eru að skila tugum milljarða í hagnað og greiða sér á annan tug milljarða í arð. Þau geta alveg borgað hærri veiðigjöld, þessi stóru útgerðarfyrirtæki sem mala gull. Lækkun olíuverðs skilar dágóðum fjármunum, eins og kom fram, í rann þessara aðila. En þarna liggja áherslur þessarar ríkisstjórnar. Það má ekki hrófla við stórútgerðinni í landinu því að þar liggur kjósendaflóran hjá þeim.
Virðulegi forseti. 3 milljarða kr. hækkun á veiðigjaldi er hófleg. Það skiptir máli hvernig þessu gjaldi er skipt, hverjir eru að borga hvað, stóru útgerðirnar eða litlu. En það er staðreynd að þegar útgerðirnar sjálfar geta farið á Grænlandshaf og vilja borga 150 kr. fyrir kílóið af makríl, en ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar ákveður að rukka 10 kr. fyrir kílóið þá er eitthvað að. Þá er ekki verið að setja rétta krónutölu, rétt gjald, á auðlindina. Þessu þurfum við að taka mark á. Við í Bjartri framtíð teljum að við þurfum að nota markaðslausnir til að ákveða þetta gjald til þjóðarinnar úr því að stjórnmálamenn og embættismenn verða alltaf skrefinu á eftir að finna út hvert rétt gjald er.
Virðulegi forseti. Það er margt hægt að segja um þær tekjuráðstafanir sem eru kynntar hér til sögunnar. Um þennan lið vil ég segja að það kemur á óvart að ekki sé sett miklu hærri tala þar. Við tókum þátt í umræðum hér allt sumarið 2012 um veiðigjöld og þá var okkur sagt að þegar kæmi fram á þennan tíma væri mátulegt að taka 20 milljarða. En hvers vegna er ekki farið upp í 20 milljarða? Eða 25? Það er alltaf talað um þennan „tekjustofn“ eins og það sé bara hægt að taka af honum eins og mann lystir. Hvers vegna fara fram með svona hóflega hækkun tekna ríkisins ef hægt er að taka eins og mann lystir? Þetta eru eiginlega stóru tíðindin í þessari tillögu. Það þarf ekki að taka 20, eins og áður var stefnt að, það þarf bara að taka 3. Það er náttúrlega búið að ráðstafa þeim. Enda eru allar þessar tillögur þannig að fyrst var farið yfir útgjaldaliðina og svo var reynt að skrapa eitthvað upp í þá.
Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að hlusta á það hér ítrekað að ekki megi leggja aukið veiðileyfagjald á útgerðina sem er þó í sögulegu hámarki hagvaxtar með 70–80 milljarða kr. fjármagnsmyndun og greiðir sjálfri sér 13–14 milljarða í hreinan arð. Auðvitað þarf sterkasti atvinnuvegur þjóðarinnar að ganga undir bagga með öðrum til að hægt sé að byggja upp mannvænleg lífsskilyrði í landinu. Það er hneyksli að þessi ríkisstjórn skuli ekki treysta sér til að leggja sanngjarnar og eðlilegar álögur á þessa blómlegu og gróðamiklu atvinnugrein. Sú tillaga sem hér liggur fyrir, um veiðigjaldið, er meira að segja hóflega áætluð og að sjálfsögðu greiði ég henni atkvæði.
Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur þegar tryggt 60 millj. kr. til Ríkisútvarpsins. Stofnun sem hefur í þjónustu sinni tíu framkvæmdastjóra, yfir 200 manna starfslið, sem kostar 150 millj. kr. á ári, henni er ekki fjár vant. Ég segi nei.
Hæstv. forseti. Ég vil standa vörð um Ríkisútvarpið og skil ekki illviljann sem ríkir í garð þeirrar stofnunar. Mér finnst hann vera ósiðlegur. Sú ákvörðun sem er tekin núna mun að öllum líkindum hafa í för með sér að í næstu viku eða á næstu dögum verður hafist handa um uppsagnir hjá Ríkisútvarpinu og að dregið verði saman í allri starfsemi. Ég ætla að biðja hv. þingmenn að hafa það hugfast við þessa atkvæðagreiðslu. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Undanfarin missiri hefur á vettvangi stjórnar Ríkisútvarpsins tekist þverpólitísk samstaða fulltrúa allra flokka um stuðning við Ríkisútvarpið og nýja yfirstjórn þess og sú samstaða hefur átt samhljóm í áherslum hæstv. menntamálaráðherra um að útvarpsgjald verði ekki lækkað frekar. Hér gefst stjórnarliðum færi á að standa með fulltrúum sínum í stjórn Ríkisútvarpsins og með hæstv. menntamálaráðherra. Það er illmögulegt að átta sig á þeirri óvild sem virðist ríkja í garð Ríkisútvarpsins víða í stjórnarflokkunum, en mjög mikilvægt er að við stöndum vörð um þessa mikilvægu menningarstofnun. Ég vitna í fallegt viðtal um daginn við Matthías Johannessen, fyrrverandi ritstjóra Morgunblaðsins, þar sem hann lýsti svo vel mikilvægi Ríkisútvarpsins fyrir íslenska þjóð í fortíð, nútíð og framtíð. Ég segi já.
Forseti. Alveg eins og kom fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar liggur fyrir að ef við lækkum útvarpsgjaldið, þá muni útvarpið standa fyrir því óþarfaverki að segja upp fjölda starfsmanna hjá RÚV, stofnunin verði veikt til muna og við skulum ekki gleyma því að ítrekað hefur komið fram hér hjá valdamiklum þingmönnum og ráðherrum að þeim hugnist ekki fréttaflutningur RÚV. Maður hlýtur að spyrja hvort þessi niðurskurður sem engin köllun er eftir í samfélaginu, ekki nokkur - ég hef ekki heyrt einn einasta mann kalla eftir því að útvarpsgjaldið verði lækkað. Það er engin þörf á þessari lækkun og þetta er í hrópandi ósamræmi við þá stefnu til dæmis Sjálfstæðisflokksins að RÚV fari af auglýsingamarkaði. Ekki er bæði sleppt og haldið, hæstv. fjármálaráðherra. Ég segi já.
Herra forseti. Ég styð ráðherra sem hefur komið fram með þá hugmynd að hafa útvarpsgjaldið óbreytt og vonast til þess í sjálfu sér að hann styðji frumvarpið því að það passar kannski við málflutning hans fram til þessa. Ég hef miklar áhyggjur af hinum dreifðu byggðum ef Ríkisútvarpið verður ekki með svipuðum hætti og verið hefur, þ.e. að geta byggt upp. Það er stefna núverandi útvarpsstjóra að byggja upp á landsbyggðinni. Hann vill stefna að auknu, innlendu barnaefni og ég vek athygli á því að allir tónlistarmenn sem það vilja fá tækifæri á RÚV sem þeir fá ekki annars staðar eða hafa ekki fengið fram til þessa. Það hafa þeir margir hverjir sagt sem hafa byrjað sinn tónlistarferil, náttúrlega óþekktir, en fengið tækifæri sem kom þeim á framfæri. Ég trúi því ekki að ríkisstjórnin og þingmenn hennar ætli ekki að standa með Ríkisútvarpi allra landsmanna. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Svo því sé kirfilega haldið til haga segir þingmaðurinn já. Ég hef miklar áhyggjur af því að hola eigi Ríkisútvarpið að innan. Það skiptir mjög miklu máli að við eigum þessa stofnun, óháða fréttastofu eða að minnsta kosti fréttastofu þar sem eignarhaldið er ljóst. Það er hjá þjóðinni. Mér finnst það bara algert grundvallaratriði í lýðræðisríki að við stöndum vörð um fréttaflutning, heimildaþáttagerð og gagnrýni sem fer fram hjá öllum opinberum sjónvarpsstöðvum eins og á Norðurlöndunum. Hún þarf að fara fram hjá RÚV og auðvitað sækja að manni þær hugsanir að hér séu einhverjar annarlegar hvatir að baki þegar endalaust er verið að hnýta í þessa stofnun og lækka til hennar fjárframlög.
Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kallaði aðra tillögu okkar í minni hluta hóflega. Það er alveg rétt, tillögur okkar eru hóflegar. Við gerum okkur vonir um að fá þær samþykktar af þingmönnum stjórnarmeirihlutans. Þetta er hófleg tillaga, mjög hófleg. Hún gengur út á það að útvarpsgjald verði óbreytt, það lækki ekki. Ég tek undir með hv. þm. Birgittu Jónsdóttur sem lýsti því ágætlega áðan að hún hefði ekki orðið vör við að nokkur væri að biðja um að útvarpsgjaldið yrði lækkað. Ég held að mjög mikil samstaða ríki meðal þjóðarinnar um að hafa ríkisútvarp. Ríkisútvarpið hefur staðið vel að rekstri sínum með nýrri framkvæmdastjórn undanfarið en nú er einfaldlega komið að krossgötum og nú þurfa þeir eða þau okkar hér sem vilja hola Ríkisútvarpið að innan, grafa undan hlutverki þess sem hornsteini íslenskrar menningar og lýðræðisumræðu, að segja það bara skýrt að þau séu að stefna þangað. [[Forseti hringir.]]Ég auglýsi eftir sýn stjórnarmeirihlutans á það hvað RÚV á að verða. Það er komið að krossgötum í þeim efnum ef þessi tillaga verður felld. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Ég greiði að sjálfsögðu atkvæði með. Mér þykir ekki á nokkurn hátt ásættanlegt eða eðlilegt hvernig stjórnmálamenn á Íslandi leyfa sér að tala um Ríkisútvarpið, hvernig þeir leyfa sér að tala um að fréttaflutningur sé þeim ekki að skapi. Mér þykir það fráleitt, mér þykir það hneyksli og ég held að ein ástæðan fyrir því að fólk á einhvern hátt sættir sig við það sé að það er orðið vant því, sem eru aðrar slæmar fréttir og jafnvel enn hörmulegri. Ég segi já.
Virðulegur forseti. RÚV-málið afhjúpar kreppu Alþingis og stjórnmálanna og leiðtogaskort. Fólk sem við kusum í stjórn Ríkisútvarpsins hefur staðið saman um málefni þess en þegar málefnin koma frá þeim og hingað inn í þennan sal þá klofna fylkingarnar, þá verður sundrungin og niðurrifið. Það verður ekki skrifað á reikning annarra en formanna stjórnarflokkanna sem ekki hafa leiðtogahæfileika til að styðja sína eigin menn og tryggja einingu í þessum sal með sama hætti og verið hefur í stjórn Ríkisútvarpsins. Ég segi að sjálfsögðu já.
Virðulegi forseti. Ég mun segja nei í þessari atkvæðagreiðslu. [[Gripið fram í: Nei.]] [[Gripið fram í: Nei.]] [[Gripið fram í: Nei.]]- Það var það sem ég sagði. [[Hlátur í þingsal.]] Virðulegi forseti. Það liggur fyrir að ég hef lagt fram í ríkisstjórn frumvarp þar sem er gert ráð fyrir að ekki gangi eftir sú lækkun sem við ákváðum hér fyrir nokkru síðan. Fyrir því hef ég fært rök, m.a. þau að kostnaðarhækkanir hafa komið í ljós hjá Ríkisútvarpinu, bæði hvað varðar laun og dreifikerfi, sem gera að verkum að rétt er að endurskoða þessa ákvörðun. Ég hef ekki gefið frá mér og mun vinna að því að koma þessu máli áfram og mun þess vegna segja nei í atkvæðagreiðslunni. Ég tek undir þau orð sem hér hafa fallið um að mikilvægt sé að horfa til framtíðar hvað varðar Ríkisútvarpið, hvert hlutverk þess eigi að vera og hvernig því verði best sinnt. Það eru ýmsar breytingar sem kalla á að við endurskoðum ýmsa þætti hvað varðar rekstur Ríkisútvarpsins. [[Forseti hringir.]]Við skulum líka horfa til þess að Ríkisútvarpið er ekki eitt á [[Forseti hringir.]]fjölmiðlamarkaði. Það eru ýmsir aðrir fjölmiðlar hér í landinu, [[Forseti hringir.]]sem hafa margir hverjir staðið frammi fyrir þeim veruleika að þurfa að segja upp starfsfólki.
Herra forseti. Mér þykir mjög dapurlegt að almannaútvarpið skuli vera bitbein við fjárlagaumræðu ár eftir ár. Ef við reynum að læra af öðrum þjóðum sem allar reka almannaútvarp og þegar við lítum til nágrannaþjóða okkar í Evrópu þá er þetta nákvæmlega ekki leiðin til að gera hlutina. Mér finnst gríðarlega dapurlegt að ekki hafi náðst að skapa þverpólitíska sátt um stefnumótun og framtíðarsýn fyrir Ríkisútvarpið, sátt sem ég taldi hæstv. menntamálaráðherra vera að vinna að þegar hann sté hér fram í vor og lofaði því að fram kæmi frumvarp þar sem lækkun útvarpsgjaldsins, sem núverandi stjórnarmeirihluti samþykkti við sín fyrstu fjárlög hér 2013, yrði afturkölluð. Mér finnst dapurlegt að sjá að hæstv. ráðherrann nýtur ekki stuðnings flokksmanna sinna og samstarfsflokks síns. Mér finnst það sýna mjög dapurlegt viðhorf [[Forseti hringir.]]gagnvart almannaútvarpinu, okkar stærstu menningarstofnun. [[Forseti hringir.]] Við ættum að gera miklu betur. Þess vegna segi ég já.
Herra forseti. Við svona atkvæðagreiðslu er ég fegin að það er ekki nema rétt eitt og hálft ár til kosninga. Ég verð bara að segja það, það er verið að skemma svo margt. Það virðist vera meiningin hjá þessum stjórnarmeirihluta að brjóta niður innviði Ríkisútvarpsins, sem hefur fylgt okkur frá 1930, svo það verði ekki svipur hjá sjón. Þess vegna leggjum við í stjórnarandstöðunni til að Ríkisútvarpið fái þessar 303 millj. kr. til styrkja reksturinn. Ef hæstv. menntamálaráðherra nær ekki fram að halda óbreyttu útvarpsgjaldi blasa við uppsagnir og niðurskurður hjá þessari stofnun sem er lýðræðisvettvangur, menningarlegur vettvangur, og hefur líka sameinað þessa þjóð í gegnum árin. Það er bara skömm að því að … [[Gripið fram í.]]- Menn ættu að hlusta sem ættu að hlusta í þessum sal. [[Gripið fram í.]]Já, það er ekki hægt að láta [[Forseti hringir.]]bjóða sér það að menn séu flissandi hérna úti í sal undir áhrifum. [[Gripið fram í: Ha?]] [[Kliður í þingsal.]] [[Ha?]] [[Kliður í þingsal.]]
Herra forseti. Þessi tillaga gengur út á að halda óbreyttu útvarpsgjaldi. Hún gengur út á það að við ætlum ekki að lækka gjaldið á næsta ári. Hún mun samt sem áður, eins og hún hljóðar, þýða að Ríkisútvarpið þarf að skera niður hjá sér, einfaldlega vegna þess að laun hafa hækkað á árinu 2015. Það finnst stjórnarmeirihlutanum ekki nóg og heimtar frekari niðurskurð en kallar jafnframt eftir framtíðarsýn. Stjórnendur og stjórn Ríkisútvarpsins hefur eytt öllum sínum tíma í að sinna skammtímalausnum við að reka stofnunina frá degi til dags. Á nokkrum fundum hafa þeir komið til fjárlaganefndar til að fara yfir reksturinn. Það er augljóst og það sjá allir að verið er að þvinga fram stefnubreytingu með fjársvelti. Það mun örugglega bitna mest á landsbyggðinni. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Ríkisútvarpið er þýðingarmesta menningarstofnun landsins og fjölmiðill sem hefur gríðarlega mikilvægu lýðræðishlutverki að gegna. Þetta er eina almannaútvarpið, eini almenningsfjölmiðillinn, sem við eigum í þessu landi. Þetta er fjölmiðill sem við höfum vaknað við á morgnana og sofnað við á kvöldin í 85 ár. Hann hefur verið snar þáttur í lífi okkar, mótað sjálfsvitund okkar og verið með okkur í blíðu og stríðu. Við eigum að standa með þessari mikilvægu stofnun, styðja hana og það lýðræðislega hlutverk sem hún hefur með höndum. Að sjálfsögðu segi ég já.
Virðulegur forseti. Það er íslensk menning og íslenskir listamenn sem hafa borið hróður þessarar þjóðar um gervalla heimsbyggðina og eru sameiningartákn okkar ásamt íslensku tungunni. Ríkisútvarpið er ein af lykilstofnunum gagnvart bæði íslenskri menningu og tungu. Ríkisútvarpið er útungunarstöð íslenskrar menningar. Hún er uppeldisfabrikka íslenskrar menningar og hún er líka miðstöð varðveislu íslenskrar menningar, sérstaklega þegar kemur að íslenskri tónlist. Það að standa ekki á bak við Ríkisútvarpið og gera ekki tilraun, eins og hér er gerð, til þess að koma í veg fyrir stórkostlegar breytingar eða kollsteypur á þeirri starfsemi er blátt áfram sorglegt ef ekki hreinlega glæpsamlegt. Ég segi já.
Virðulegur forseti. Um leið og ég geri grein fyrir atkvæði mínu þá geri ég verulegar athugasemdir við fundarstjórn forseta eftir atkvæðaskýringu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur. Virðulegur forseti. Ríkisútvarpið hefur úr að spila á fjárlögum tæpum 3,5 milljörðum fyrir utan auglýsingatekjur. Þar starfa að ég held um 220–230 manns. Ef Ríkisútvarpið er komið svo að fótum fram að lækkun útvarpsgjalds um 1.400 kr. fellir Ríkisútvarpið með rótum er það nú þegar afar illa statt. [[Gripið fram í: Það er það.]]Ég hef talað um dreifikerfið sem keypt var sem er á ábyrgð stjórnar Ríkisútvarpsins. Mér finnst ekki að sá arfavitlausi samningur sem þá var gerður upp á 4 milljarða eigi að bitna á skattfé almennings. Það átti ekki að gera þennan samning. Ég segi nei.
Virðulegi forseti. Með leyfi forseta vil ég vitna í frétt á Eyjunni í ágúst 2013. Aðspurð hvort hún mundi taka þessi vinnubrögð RÚV lengra svaraði Vigdís Hauksdóttir: „Ég er náttúrlega í þessum hagræðingarhópi.“ Vigdís bætti við að mikið fjármagn væri undir og það væri hennar skoðun að of mikið fé færi í rekstur RÚV. Þegar hún var spurð að því hvort fréttastofa RÚV væri of vinstri sinnuð svaraði Vigdís: „„Já, það sjá allir sem vilja sjá.“ Bætti þingmaðurinn við að stofnunin væri í það minnsta allt of höll undir Evrópusambandið.“ Hér er auðvitað bara verið að framkvæma þær hótanir sem þarna voru settar fram. [[Gripið fram í.]]Það er ekkert flóknara en það. Þannig er það. Ég segi já.
Forseti. Hér gafst og gefst þingheimi í raun sérkennilegt tækifæri varðandi breytingartillögu sem stjórnarandstaðan leggur fram, að taka afstöðu til frumvarps sem menntamálaráðherra kemur ekki út úr ríkisstjórn. Nú ber svo við að það er ekki nokkur maður í stjórnarflokkunum sem styður frumvarpið sem lokað er inni í ríkisstjórn og ekki heldur ráðherrann sjálfur. Þá er nú komið að sögulegum þáttaskilum í þessari umræðu hér þegar ráðherrann nýtur ekki einu sinni eigin stuðnings. Hann hefur haft þann málflutning uppi um mánaða- og missiraskeið að mikilvægt sé að útvarpsgjaldið verði ekki lækkað, en nú bregður svo við að trúmennskan við hina vondu ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar er meiri en hans eigin sannfæring um mikilvægi þess að standa með Ríkisútvarpinu. Þetta eru stórkostlega furðulegir tímar, verð ég að segja, virðulegur forseti. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um upphæð tryggingagjalda. Hér er kominn tekjustofn sem mér finnst algert réttlætismál að lækki. Hann þurfti að hækka mjög í eftirleik hrunsins út af mjög miklu atvinnuleysi til þess að standa straum af atvinnuleysisbótum. Síðan hefur atvinnuleysi minnkað mjög en áfram er tryggingagjaldið svona hátt. Þá er augljós spurningin: Hvað gerum við næst þegar atvinnuleysi vex ef við ætlum að halda tryggingagjaldinu svona háu? Þurfum við þá að hækka það enn frekar? Tryggingagjaldið á auðvitað að sveiflast eftir því hvernig árar í atvinnulífinu. Síðan er líka búið að hætta við lengingu á fæðingarorlofi og þar með minnka þann hluta tryggingagjaldsins. Samt lækkaði tryggingagjaldið ekki. Það er sífellt verið að klípa af þessu gjaldi og ríkisstjórnin stendur sig ekki í því að sinna þeim verkefnum sem gjaldið á að dekka. Þetta er arfaslök framkvæmd í tekjuöflun.
Virðulegi forseti. Það er mér hreint óskiljanlegt að ríkisstjórnin hafi ekki notað tækifærið til að lækka tryggingagjaldið. Framlög í Atvinnuleysistryggingasjóð hafa lækkað. Samt sem áður lækkar tryggingagjaldið ekki nema eitthvað pínupons, ef ég má orða það þannig. Framlög úr Fæðingarorlofssjóði hækka ekki. Þetta er algerlega óskiljanlegt. Tryggingagjaldið er það gjald sem kemur þyngst niður á litlum og meðalstórum fyrirtækjum, sem eru vaxtarbroddarnir í þessu þjóðfélagi, vaxtarbroddarnir til að byggja hér upp farsælt og öflugt atvinnulíf þannig að við þurfum ekki að treysta á einungis fáar stoðir í þeim efnum. Ég er algerlega hneyksluð og reyndar steinhissa á því að ríkisstjórnin noti ekki tækifærið til að lækka þetta gjald. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Tryggingagjaldið er launaskattur. Þegar atvinnuleysi minnkar er eðlilegt að tryggingagjaldið lækki. Verið hafa miklar umræður um tryggingagjaldið og það hefur líka verið til umræðu varðandi gerð kjarasamninga. Atvinnurekendur hafa lagt áherslu á að tryggingagjaldið lækkaði. Við endurskoðun kjarasamninga í febrúar getur það haft mikil áhrif á framlengingu kjarasamninga ef tryggingagjaldið lækkar ekki. Ríkisstjórnin hefur lækkað það sáralítið. Inni í tryggingagjaldinu er líka Fæðingarorlofssjóður, eins og nefnt hefur verið, sem hefur verið skertur af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Það dregur úr því að fyrirtæki geti ráðið til sín fólk ef tryggingagjaldinu er haldið svona háu. Það er bara mjög slæmt. Það dregur líka úr getu fyrirtækja til að greiða þær launahækkanir sem eru núna. [[Forseti hringir.]]Vinnumarkaðsmálin gætu verið í uppnámi á næsta ári.
Herra forseti. Tryggingagjaldið lækkar í þessum fjárlögum. Það lækkar um 0,14% í samræmi við áður samþykkt lög. En það lækkar ekki jafn mikið og við gerðum ráð fyrir í ríkisfjármálaáætlun vegna þess að um það var samið við aðila vinnumarkaðarins að við mundum frekar fara í lækkun tekjuskatts. Ég er hins vegar dálítið hugsi yfir því að við ræðum hér í dag annars vegar um hugmyndir um að stórauka í bótagreiðslur en sama fólk talar jafnframt um að stórlækka tryggingagjaldið. Tryggingagjaldið er í raun og veru sá tekjustofn sem við höfum til þess að standa undir greiðslum í almannatryggingakerfinu. Þess vegna finnst mér að þetta tvennt fari ekki neitt sérstaklega vel saman í umræðunni. Mín sýn til lengri tíma litið er sú að við eigum að setja frekari lækkun tryggingagjaldsins í forgang og horfa til gildistíma þeirra kjarasamninga sem eru nýfrágengnir til þess að lækka gjaldið að nýju. En sá hluti sem tengist atvinnuleysi hefur lækkað. [[Forseti hringir.]]Það liggur líka fyrir út frá Fæðingarorlofssjóðnum að ef menn ætla, og ég tel að við eigum að stefna að því, að auka við réttindi til fæðingarorlofstöku mun þurfa að hækka aftur þann hlut. Annars mun það ekki standa undir sér.
Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um framlög Happdrættis Háskóla Íslands til Háskóla Íslands. Ef þær hugmyndir sem hér hafa verið uppi um að Hús íslenskra fræða verði reist og að ekki verði lengur til hola íslenskra fræða sem fengið hefur að vera þar alllengi er algert lykilatriði að happdrættið fái heimild í fjárlögum til þess að hefja framkvæmdir. Það er tilbúið með fjármunina í þessa þörfu framkvæmd sem ég hef enn ekki heyrt nokkurn hv. þingmann stjórnarmeirihlutans mæla gegn. Meira að segja hef ég séð þingsályktunartillögu frá hæstv. forsætisráðherra þar sem lagt var til að ráðist yrði í þá þörfu framkvæmd og byggt þar með Hús íslenskra fræða fyrir rannsóknir og kennslu á íslenskum fræðum, fyrir utan auðvitað handritin okkar sem eru á heimsminjaskrá UNESCO. En ríkisstjórnin ætlar ekkert að gera í því. Það á ekki að veita Happdrætti Háskóla Íslands neina heimild. Tillaga hæstv. forsætisráðherra sem lekið var í fjölmiðla og birtist framan á Fréttablaðinu 1. apríl reyndist bara aprílgabb eins og svo margt annað frá þessari hæstv. ríkisstjórn.
Virðulegi forseti. Ég ætla að vona að ég sé á réttum stað. Þetta eru um 75 millj. kr. til … [[Gripið fram í: Nei, nei.]]- Jæja, ég segi þetta bara samt. Þegar kemur að þeirri atkvæðagreiðslu vil ég vekja athygli á þeim fáránlegu skilyrðum, eða hvað það er sem fjárlaganefnd kemur á framfæri, um að efna eigi hér til samkeppni eftir einhverjum 100 ára gömlum tillögum þáverandi byggingameistara ríkisins.
Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði um þann lið sem varðar framkvæmdir á Alþingisreitnum og þær 75 milljónir sem ákveðið hefur verið að setja í byggingu sem rísa á að tillögu meiri hluta fjárlaganefndar í anda teikninga frá Guðjóni Samúelssyni af heimavist, 100 ára gamalla teikninga. Það er háðulegt fyrir meiri hlutann hér í þinginu að ætla að samþykkja þetta. Það er afskaplega háðulegt. Ég get eiginlega varla staðið hérna inni fyrir kjánahrolli yfir því að menn skuli virkilega ætla að fara í gegnum þessa atkvæðagreiðslu og styðja þessi ósköp. Það er algerlega ömurlegt. Þar fyrir utan hefur málaflokkurinn og málið sjálft verið undir forsæti forsætisnefndar. Því miður hefur frá því að þessi tillaga leit dagsins ljós ekki verið unnt að fjalla um hana í hv. forsætisnefnd, sem er annars vissulega full ástæða til að menn ræði og taki upp hin skrýtnu vinnubrögð meiri hluta fjárlaganefndar í þessu máli, sem ættuð eru úr mjög skrýtnum [[Forseti hringir.]]hugarheimi hæstv. forsætisráðherra.
Virðulegi forseti. Það er nú engin ástæða fyrir hv. þingmenn að missa sig. Þetta eru 75 millj. kr. til að hefja ákveðna vegferð. Málið er svo sannarlega á forræði hv. forsætisnefndar og ekki er verið að hanna eitt eða neitt hús hér með þessum 75 millj. kr. Eftir því sem ég veit best er það líka bundið í lög að við þurfum, ef af þessu verður, að bjóða út bæði hönnun og ég tala nú ekki um byggingu hússins. Ég held að menn eigi nú ekki að lesa meira í þetta en svo. [[Gripið fram í.]]- Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir á bágt með sig eins og svo oft áður. Hv. þingmaður þarf að eiga það við sig. En ég segi að sjálfsögðu já við þessu. Málið er á forræði hv. forsætisnefndar. Ég treysti henni til að vinna vel úr þessum málum.
Virðulegi forseti. Það er mjög athyglisvert að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson segir að greinargerðin við meirihlutaálitið þeirra sé í raun og veru rangt. Hér stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Við undirbúning framkvæmda skal hafa hliðsjón af þeim áformum sem uppi voru um uppbyggingu á Alþingisreitnum fullveldisárið 1918, sbr. fyrirliggjandi teikningar Guðjóns Samúelssonar fyrrverandi húsameistara ríkisins og áform um minningarviðburði sem tengjast komandi aldarafmæli fullveldis Íslands.“ Mér þykir mjög áhugavert að heyra það sem hv. þingmaður sagði. Sömuleiðis verð ég að vekja athygli á því að þarna er gróflega vegið að höfundarheiðri Guðjóns Samúelssonar með því að setja þetta í nútímasamhengi. [[Gripið fram í.]]Það er í raun brot á höfundalögum. Ef Alþingi vill halda áfram að gera það, þá bara gjörið svo vel. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni sérstaklega fyrir atkvæðaskýringu hans hérna. Hún var mjög mikilvæg vegna þess að hún undirstrikaði að þetta snýst um einhvers konar sáluhjálp fyrir enn eina delluhugmynd hæstv. forsætisráðherra, að koma henni einhvers staðar á pappír, og hv. stjórnarþingmenn láta sig hafa það að greiða atkvæði með vitleysunni, en í raun og veru hefur þetta enga þýðingu. Það hefur komið fram hér, kom raunar fram hjá forsætisnefndarmanni í umræðunni, að það væri litið svo á að forsætisnefnd ætlaði ekkert mark að taka á þessum texta. Það liggur þá fyrir, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur staðfest þann skilning, að þetta er bara sett fram sem andlegur stuðningur við delluhugmynd hæstv. forsætisráðherra. Það er því miður ekki í fyrsta skipti, en það stendur þarna og er í raun og veru meiri hlutanum til háðungar.
Forseti. Á maður að skilja það svo að það sem stendur í greinargerð meiri hlutans hafi enga þýðingu? [[Gripið fram í: Já.]]Það finnast mér mjög merkileg tíðindi. En ég var að frétta að húsnæðis Hjálpræðishersins væri að fara á markað. Ég legg til að þessar 75 millj. kr. verði þá notaðar í fyrstu útborgun í því húsnæði. Það væri miklu praktískara, í staðinn fyrir að reyna að byggja upp eitthvert hús út frá teikningum frá 1918. Mér finnst mjög alvarlegt og mér finnst að þingmenn meiri hlutans ættu að hafa það í huga að hér er sett fram greinargerð og útskýrt hvað nota á þá peninga í sem eru á þessum útgjaldalið, en síðan þýðir það bara ekki neitt, það var ekkert að marka það. Ég vona í það minnsta að hv. forsætisnefnd taki þá ekkert mark á greinargerð fjárlaganefndar um fjárlögin.
Forseti. Embætti umboðsmanns Alþingis er eitt það mikilsverðasta í landinu. Hann á meðal annars að tryggja rétt borgaranna gagnvart stjórnvöldum landsins og hann á að sjá til þess að stjórnsýsluhættir séu vandaðir og jafnræði sé haft í stjórnsýslunni. Á síðasta ári sýndi það sig vel hvað skiptir miklu að umboðsmaður geti ráðist í frumkvæðisathuganir. Þess vegna er hér lagt til að veita 15 millj. kr. í það embætti með sérstaka áherslu á að umboðsmaður geti sinnt hlutverki eins og hann gerði á síðasta ári. Við leggjum það til og greiðum því atkvæði með þessu ákvæði. Ég vil geta þess um leið að við munum greiða atkvæði gegn þeirri lækkun sem hv. fjárlaganefnd leggur til að lögð verði á þetta embætti og er næsti liður í atkvæðagreiðslunni.
Hæstv. forseti. Mér þætti mjög miður ef þessi tillaga yrði felld. Það er samdóma álit fulltrúa í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins að þetta væri til góðs og stuðlaði að því að embætti umboðsmanns gæti sinnt svokölluðum frumkvæðismálum, eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir gerði grein fyrir í atkvæðaskýringu sinni. Fari svo að þessi tillaga verði felld leyfi ég mér að beina því til fjárlaganefndar að taka þetta mál til endurskoðunar þegar þar að kemur og fyrir atkvæðagreiðslu við 3. umr.
Herra forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni. Ég vek athygli á því að kvörtunum sem umboðsmaður fékk til sín fjölgaði úr 300 í 500, það eru um 40%. Það er óeðlilegt að við séum að skera niður hjá stofnun af þessu tagi þar sem aðhaldið sem umboðsmaður veitir stjórnsýslunni er afar mikilvægt. Þetta er þjónusta við borgarana sem við erum þarna að gæta. Þetta er sá aðili sem þjóðin treystir þegar kemur að því að vera með óháð álit. Hann hefur sagt að hann þurfi 15 milljónir til viðbótar til að geta sinnt frumkvæðisrannsóknum eins og hér hefur komið fram. Í nefndaráliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar eru rakin ákveðin verkefni sem ég tel að meiri hluti þingheims þurfi að kynna sér áður en hann tekur ákvörðun um að skera niður eins og kemur fram í næsta lið á eftir.
Forseti. Það er afar brýnt að umboðsmaður Alþingis geti haldið áfram og sett meiri kraft í frumkvæðisrannsóknir. Ef ekki er aukið í fjárframlög til umboðsmanns Alþingis til þess að hann geti stundað frumkvæðisrannsóknir er embættið verulega veikt. Það hefur sýnt sig að það er mjög brýnt að umboðsmaður Alþingis geti sinnt þessum mikilvæga hluta starfsemi embættisins. Ég vil skora á alla þingmenn. Ég er viss um að það sé einhver möguleiki á að skoða þetta betur á milli 2. og 3. umr. Ég vil skora á þingheim að skoða þetta mjög vel í fjárlaganefnd áður en við afgreiðum endanlega fjárlög hér á þingi.
Virðulegi forseti. Ég held að það hafi komið glöggt í ljós undanfarin ár hversu mikilvægt hlutverk umboðsmanns Alþingis er fyrir lýðræðissamfélag. Mig langar að skora á þingheim að endurskoða þessa ákvörðun milli 2. og 3. umr. Það kemur skýrt fram í áliti hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um skýrslu umboðsmanns Alþingis fyrir árið 2014 að umboðsmann vantar fjármagn til að geta sinnt frumkvæðisrannsóknum. Það er meðal annars talað um að það þurfi alla vega 15 milljónir til að geta veitt þessum málaflokki, þ.e. frumkvæðisrannsóknum, sérstaka athygli. Ég held að við sem þingheimur og við sem hv. þing eigum að sinna umboðsmanni Alþingis og gefa honum þann fjárhagslega stöðugleika sem hann þarf til að geta sinnt verkefnum sínum.
Virðulegi forseti. Ég hygg að ef samband hins háa Alþingis og hæstv. ríkisstjórnar væri í samræmi við það sem maður mundi búast við í lýðræðissamfélagi þar sem Alþingi er æðsta stofnunin mundu hv. þingmenn greiða atkvæði með þessari tillögu og gegn tillögu um að skera niður hjá umboðsmanni Alþingis. Umboðsmaður Alþingis er umboðsmaður okkar. Þetta er stofnun sem heyrir beint undir Alþingi. Það er spurning hvort við tökum hlutverk okkar sem eftirlitsaðila með ríkisstjórninni alvarlega eða ekki. Ég átta mig á því að núna er meiri hluti þingsins í flokkum ríkisstjórnarinnar. Það er óheppilegt af nákvæmlega þessum sökum. Við verðum að taka þetta samband til endurskoðunar. Ég hvet hv. fjárlaganefnd eindregið eins og aðrir hafa gert hér á undan mér til að endurskoða þessar tillögur milli 2. og 3. umr.
Forseti. Hér er enn eitt dæmið um títtnefnt fortíðarblæti hæstv. forsætisráðherra þegar endurvakið er … [[… vera kurteis.]]Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er að segja mér að vera kurteis. Ég frábið mér leiðsögn hennar í þeim efnum hér í þingsal. Húsameistari ríkisins er úrelt, gamalt embætti sem hæstv. forsætisráðherra finnur sig í, í anda þessa fortíðarblætis að endurreisa innan ráðuneytis síns og falla nýjar 100 milljónir til þess arna. Ég legg það hérna inn hjá hæstv. ráðherra hvort ekki sé rétt að endurvekja embætti Íslandsmálaráðherra í tilefni af einhverju. Það gæti verið sniðugt og er í anda þess sem hér er rætt, eins og með Guðjón Samúelsson og húsameistara ríkisins og svo framvegis, að menn horfi bara hiklaust til fortíðar með öll mál.
Virðulegi forseti. Þessi tillaga gerir ráð fyrir 70 millj. kr. framlagi til græna hagkerfisins. Á síðasta kjörtímabili árið 2012 var samþykkt einróma á Alþingi þingsályktun um það merkilega verkefni. Nú þegar reynir á sem aldrei fyrr í kjölfar loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna teljum við eðlilegt að endurvekja á nýjan leik þessa hugmynd sem allir flokkar gátu staðið að á síðasta kjörtímabili en hefur koðnað niður í höndum núverandi ríkisstjórnar eins og flestar aðrar framsæknar atvinnuþróunarhugmyndir og nýsköpunarhugmyndir á sviði umhverfismála.
Herra forseti. Það lítur út fyrir að stjórnarmeirihlutinn sé að fella tillögu um að endurvekja þingsályktunartillöguna um græna hagkerfið sem var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum á síðasta kjörtímabili. Það kemur mér verulega á óvart eftir að ríkisstjórnin kynnti markmið sín fyrir loftslagsráðstefnuna í París, markmið sem verða að snúast um að við innleiðum hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar í allt sem við gerum, í samfélagslegri uppbyggingu og atvinnuuppbyggingu, það er það sem græna hagkerfið snerist um, að sjá hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans fella þessa tillögu. Ég vona að það þýði ekki að orðum þeirra í París fylgi ekki hugur. Það væri alvarlegt mál.
Virðulegi forseti. Aldrei hefur verið jafn augljós þörf á markvissum aðgerðum í umhverfismálum og þörf á að skilgreina og byggja upp þetta samfélag sem grænt hagkerfi. Ég sat í þessari nefnd á síðasta kjörtímabili ásamt fleiri þingmönnum sem hélt á milli 50 og 60 fundi sem voru um það að skilgreina sóknarfæri Íslendinga þegar kæmi að því að byggja upp grænt hagkerfi, byggja upp græna samkeppnissjóði, grænan iðnað og þar voru augljós sóknarfæri á mörgum sviðum. Verulega góð vinna og skörp sýn sem var birt í niðurstöðum nefndarinnar sem rataði síðan inn í þingsályktunartillögu sem var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum. Svona vil ég vinna. Ég veit að svona vilja fleiri vinna. Að við setjum okkur markmið, ætlum að fara eitthvað, við ætlum að setja pening í það. Þess vegna kom mér það svo ótrúlega á óvart að eitt það fyrsta sem ríkisstjórnin gerði var að hætta við allt þetta [[Forseti hringir.]]og setja hluta af þessum peningum í að lakka gluggapósta á gömlum byggingum. [[Forseti hringir.]]Fullkomið skilningsleysi á þessu mikilvæga verkefni. Það er munur á flokkum í pólitík og hann kemur ekki síst fram í þessari atkvæðagreiðslu.
Forseti. Er engin innstæða fyrir öllum loforðunum í París? Við ákváðum að styðja það og vera meðal þeirra þjóða sem ætla að vinna að því að hiti hækki ekki meira en eina og hálfa gráðu. Er engin innstæða fyrir þeim loforðum? Sögðum við þetta bara til að líta vel út í París? Ég skil ekki af hverju ákveðið var að falla frá þessari þingsályktunartillögu um græna hagkerfið því að þingmenn úr öllum flokkum voru á henni. Hver einasti þingmaður hér í þinghúsinu var með á þeirri tillögu. Það var að minnsta kosti ekkert mótatkvæði. Mér finnst það undarlegt að eina ástæðan fyrir því að ákveðið er að falla frá þessari stefnu um græna hagkerfið er sú að tillagan var unnin á síðasta kjörtímabili. Mikið finnst mér dapurlegt að sjá að sá vegvísir sem við fundum í París er að engu gerður í þessari atkvæðagreiðslu.
Virðulegi forseti. Hér er um það að ræða að minni hluti fjárlaganefndar leggur til fjórföldun á fjárframlagi til háskóla- og rannsóknastarfsemi í stað þeirrar 25 millj. kr. hækkunar sem gert er ráð fyrir í breytingartillögum meiri hlutans. Þessi upphæð er hugsuð til þess almennt að styrkja háskólastarfsemi í landinu og við teljum að þar sé veruleg þörf á að gefið sé í og að svo hafi verið um nokkra hríð. Til dæmis má láta þess getið að bæði Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri hafa um árabil tekið við fleiri nemendum en þeir hafa fengið greitt fyrir sem segir sína sögu um þörfina fyrir þá þjónustu sem háskólarnir veita. Í því ljósi er þessi tillaga borin fram og ég segi að sjálfsögðu já.
Herra forseti. Við leggjum hér til verulega aukningu til háskóla- og rannsóknastarfsemi sem ætti að vera metnaðarmál okkar allra. Ég vil minna á að þegar samþykkt var að stofna Aldarafmælissjóð Háskóla Íslands fylgdi því ákveðin stefnumótandi hugsun sem miðaðist við að við mundum markvisst hækka framlög til Háskóla Íslands og síðar háskólastigsins alls þannig að þau yrðu fyrst sambærileg við meðaltal OECD-ríkja og síðan við meðaltal nágrannaríkja okkar. Sú stefnumótun hefur ekki farið fram. Ég hef beðið í tvo og hálfan mánuð eftir svari frá hæstv. forsætisráðherra við fyrirspurn sem hér var lögð inn í byrjun október, um hvað stefnumótun í kringum Aldarafmælissjóðinn líði. Við leggjum til verulega aukningu til háskóla- og rannsóknastarfsemi en ég legg líka til að farið verði af stað í þá stefnumótun sem við samþykktum að ráðast í 2011 í staðinn fyrir að dreifa hér fjármunum með ómarkvissum hætti, án þess að heildarsýn liggi fyrir. Þetta er jú lykillinn að velsæld okkar til framtíðar og ég styð þessa tillögu.
Virðulegur forseti. Ég vil segja það ríkisstjórninni til hróss og tekna að framlög hafa verið hækkuð í Tækniþróunarsjóð og í Rannsóknasjóð. Það virðist því vera vottur af skilningi á því, eins og segir í stjórnarsáttmálanum, að það þurfi að fjárfesta í nýsköpun, menntun og rannsóknastarfsemi. Hér er lögð fram hófleg tillaga, allar eru þær hóflegar, algerlega í þessum anda. Það var samþykkt að fara í framtíðarstefnumörkun um eflingu rannsókna á háskólastiginu. Það er skynsamlegt. Það er góð fjárfesting. Það er alveg ótrúlegt að verða vitni að því hvernig ríkisstjórnin hefur algerlega dregið lappirnar gagnvart þessari samþykkt þegar Aldarafmælissjóður Háskóla Íslands var stofnaður og ekki farið í þessa stefnumörkun. Hér erum við að reyna að hafa frumkvæði, setja pening í þetta verkefni. Þetta mun borga sig og ég held að þingmenn stjórnarmeirihlutans viti það alveg. En þeir þurfa að greiða atkvæði með sannfæringu sinni.
Virðulegi forseti. Hér eru lagðar til 400 millj. kr. í framhaldsskólana til að styrkja rekstur þeirra og gera þeim meðal annars kleift að opna aftur fyrir fullorðnu fólki, 25 ára og eldra, inn í framhaldsskólana sem ríkisstjórnin hafði með fjárveitingavaldi vísað út úr skólunum, 700 manna hópi. Þetta er hópur sem ýmist hefur flosnað upp úr námi eða ekki átt þess kost af ýmsum ástæðum að sækja nám í framhaldsskóla en hefur hins vegar getað leitað þangað í gegnum þá þjónustu sem þar er og tekið stúdentspróf í heimabyggð. Þetta á sérstaklega við um konur sem eru bundnar yfir börnum úti á landsbyggðinni. Vinnumarkaðurinn og samfélagið þarf á menntuðu fólki að halda. Það er mikilvægt að gefa þessum hópi tækifæri til að [[Forseti hringir.]]komast aftur inn í skólakerfið í stað þess að vísa honum þaðan út með þeirri mismunun sem því [[Forseti hringir.]]fylgir, á forsendum búsetu og aðstæðna.
Forseti. Hér höfðu þingmenn einstakt tækifæri til að hætta að taka þátt í mismunun á því hverjir eiga kost á að sækja framhaldsskólanám. Því miður ætlar þessi ríkisstjórn að halda áfram að brjóta mannréttindi, vil ég kalla það, á fólki hérlendis. Mér finnst sorglegt, almennt séð, í fjárlagagerð og við framkvæmd fjárlaga að ekki sé hlustað. Það hefur verið mikið gagnrýnt, ekki bara í þingheimi heldur úti í samfélaginu. Mér finnst sorglegt að við hlustum ekki á ábendingar um að sú mismunun sem hér er þjóni ekki neinum hagsmunum heldur muni koma í bakið á samfélaginu á einn eða annan hátt ef fólki er ekki gert kleift að sækja rétt sinn til menntunar.
Virðulegi forseti. Það er ástæða til að hafa verulegar áhyggjur af framhaldsskólastiginu. Við getum ekki verið þekkt fyrir að vera bæði á framhaldsskólastigi og háskólastigi undir meðaltali OECD-ríkjanna þegar kemur að framlögum. Ég vil beina því til hæstv. menntamálaráðherra að lesa rækilega skýrslu Ríkisendurskoðunar frá því í fyrra um stöðu framhaldsskólanna. Mér finnst sú lesning gefa tilefni til að ráðherra beiti sér í auknum mæli og setji meira fé í framhaldsskólana. Hann veit vel að staða þeirra er mjög þröng. Mér finnst það ekki ásættanlegt.
Virðulegi forseti. Hér er gerð tillaga um að hækka verulega framlög til íslenskukennslu fyrir innflytjendur. Fjárframlög í þennan lið hafa lækkað um vel yfir helming, uppreiknað, frá hruni. Nú er svo komið að það er orðið verulega hamlandi fyrir innflytjendur að sækja sér íslenskukennslu til þess að geta orðið virkir og ánægðir þegnar í íslensku samfélagi. Þetta er hneisa fyrir okkur sem viljum og þurfum að fjölga Íslendingum og taka vel á móti þeim sem hér vilja búa. Ég vil benda á að annars staðar á Norðurlöndum er slíkt nám greitt að fullu en hér þarf innflytjandinn sjálfur að greiða sífellt hærri hluta af kostnaðinum þannig að tillagan er fyrsta skref að leiðréttingu í mikilvægu máli.
Virðulegi forseti. Hér er hreyft við afar mikilvægu máli sem varðar bætta möguleika innflytjenda til að verða virkir þátttakendur í íslensku samfélagi, taka þátt í því og hafa fullt aðgengi að því. Menning, listir, daglegt líf, fjölmiðlar og svo framvegis eru í raun og veru allt meira og minna á íslensku. Ef innflytjendur eiga að geta verið fullgildir þátttakendur þurfa þeir að ná góðu valdi á íslenskri tungu. Þetta er eitthvað sem er mjög ljóst í nágrannalöndum okkar að þarf að styrkja umtalsvert. Við höfum ekki gert nógu vel í þessum málaflokki og þurfum að gera betur. Þessi tillaga er gerð í því skyni að bæta íslenskukennslu fyrir innflytjendur til þess að auka möguleika þeirra á virkri þátttöku í samfélaginu. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Íslenska tungan á undir högg að sækja og mun halda áfram að eiga undir högg að sækja eftir því sem líður á 21. öldina. Ef við ætlum að halda í tungumál okkar og vera áfram læs á eigin sögu, sem dæmi, til lengri tíma þá verðum við að fjármagna það. Við getum ekki ætlast til þess að íslenskan lifi sjálfkrafa af ef við leggjum ekkert til. Það mun kosta okkur peninga. Spurningin hér er hvort við ætlum að styðja við það með því að hjálpa til við íslenskukennslu útlendinga. Það er sér í lagi mikilvægt að þeir hafi aðgang að okkar yndislega máli ef þeir ætla að verða læsir á sögu okkar og sömuleiðis ef þeir ætla að komast almennilega inn í okkar menningu, sem flestir þeirra ef ekki allir vilja vissulega gera. Mér þykir leitt að sjá hvernig atkvæðagreiðslan virðist ætla að fara en get bara ítrekað að ef við ætlum að halda í þetta mál verðum við að borga fyrir það. Það er ekkert annað í boði.
Virðulegi forseti. Það er kannski óþarfi að árétta mikilvægi þess að auðvelda aðlögun innflytjenda að íslensku samfélagi. Það hlýtur að liggja í augum uppi að íslenskan er lykillinn að samfélaginu. Þess vegna er afar mikilvægt að standa eins vel og hægt er að íslenskukennslu fyrir það erlenda fólk sem hingað vill koma og setjast að og verða virkir samfélagsþegnar. Við höfum ekki staðið nógu vel að þessu á undanförnum árum eins og hér hefur komið fram. Það hefur vantað í þetta fjármagn. Við þurfum að stíga mun fastar á fjöl ef við eigum að geta uppfyllt þetta svo sómi sé að. Tillagan gerir ráð fyrir að þarna sé aukið við 50 millj. kr. sem er veruleg úrbót. Eins og síðasti ræðumaður sagði er sorglegt að sjá hvernig þessi atkvæðagreiðsla er að fara. En ég segi já.
Virðulegi forseti. Mig langaði til að koma hér upp í tilefni þess að við erum að greiða atkvæði um töluliði 26 og 27. Ég fagna því sérstaklega að aukið fjármagn sé sett í framhaldsfræðslu á Austurlandi, Suðurlandi og Suðurnesjum. Það munar um þessa 43 millj. kr. viðbót. Það er afar verðmætt starf sem er unnið á þessum stöðum fyrir samfélögin og mjög jákvætt að styrkja það þar sem um er að ræða fjölbreytt nám fyrir fólk á öllum aldri á þessum svæðum.
Herra forseti. Ég vek athygli hv. þingmanna á að hér er enn verið að bæta fjármunum til nýrrar stofnunar, Menntamálastofnunar. Hér hefur verið vakin athygli á því að í fyrsta lagi virðist ekki vera nein skýr stefna af hálfu ríkisstjórnarinnar um það hvort verkefni eigi heima í opinberum stofnunum eða inni í ráðuneytum og ýmist er verið að stofna nýjar stofnanir eða færa stofnanir inn í ráðuneyti. En hins vegar er áhugavert að sjá að þessi stofnun sem áætlað er að fái um það bil milljarð á næstu fimm árum í læsisverkefni stækkar á sama tíma og skattur hefur verið hækkaður á bækur og íslenskir höfundar, sérstaklega barnabókahöfundar, lýsa áhyggjum af ónógum stuðningi við gott og skemmtilegt lesefni handa börnum. Við ættum að velta því fyrir okkur hvort þetta sé röng forgangsröðun þegar við viljum efla læsi barna.
Virðulegi forseti. Um leið og ég harma það að hér skyldi hafa verið felld tillaga áðan um styrkingu framhaldsskólans til þess að taka á móti öllum nemendum sem þangað vilja sækja þá verð ég að vekja athygli þingmanna á því að nú er verið að lækka framlag til Lánasjóðs íslenskra námsmanna þar sem nýjar upplýsingar gefa til kynna að lántakendum fækki. Á sama tíma er verið að taka af jöfnun á námskostnaði, þ.e. dreifbýlisstyrknum, það er verið að taka þaðan 50 millj. kr. til að mæta auknum umsýslukostnaði hjá LÍN. Virðulegi forseti. Hvernig passar það að umsýslukostnaður aukist hjá LÍN ef umsóknum er að stórfækka? Þetta passar ekki. Þetta er á kostnað námsmanna í hinum dreifðu byggðum.
Virðulegi forseti. Það er auðvitað að ákveðnu leyti vísbending um það hvers lags upphæðir eru þarna á ferðinni þegar lántakendum hjá LÍN snarfækkar svona. Ég held að það hefði verið meiri bragur á því ef menn hefðu tekið þessa upphæð og notað hana til að hækka frekar framfærsluna vegna þess að hún er allt of lág. Námsmenn geta ekki lifað af þessu. Á sama tíma eru menntamálayfirvöld að hvetja til þess að fólk fari hraðar í gegnum menntakerfið og í gegnum háskóla. Virðulegi forseti. Það fara ekki saman upphæðirnar sem greiddar eru til framfærslu hjá LÍN og síðan stefnumörkun stjórnvalda um að fólk fari sem hraðast í gegnum menntakerfið. Þetta þarf að taka til skoðunar og eðlilegra hefði verið að nota þessa fjármuni til þess að hækka framfærsluna hjá lánasjóðnum.
Hæstv. forseti. Hér í lið 31 er innifalin 10 millj. kr. tímabundin fjárheimild til Tónlistarsafns Íslands í Kópavogi svo að tóm gefist á næsta ári til þess að ríki og Kópavogsbær komi sér saman um hvernig þetta góða safn verður starfrækt til frambúðar. Ég gleðst yfir þessari tillögu og er handviss um að hæstv. menntamálaráðherra og forráðamenn Kópavogsbæjar geti komið sér saman á næsta ári um hvernig þau verðmæti sem gætt er í þessu safni verða varðveitt til framtíðar. Ég segi já.
Forseti. Hér greiðum við atkvæði um tillögu um aukin framlög til mennta- og menningarmálaráðuneytis um 170 millj. kr. vegna verkefnis um stafræna íslensku. Það er umfjöllunarefni sem við höfum rætt hér í þinginu nánast alveg frá kosningum. Hér hefur orðið til þverpólitískur skilningur á mikilvægi þessa verkefnis vegna stöðu íslenskrar tungu og vegna þess hversu mikið er að henni sótt í flóru tungumála heimsins. Það er mikilvægt fyrir Alþingi að standa saman að því að verjast þeirri stöðu. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra talaði um það í sérstakri umræðu að hann vildi tryggja stöðu íslenskunnar að því er næmi 200 milljónum á ári. Ríkisstjórnin leggur til 30 milljónir í þetta verkefni. Hér leggjum við til 170 að auki og vonumst auðvitað til þess að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra standi með okkur í þessu eins og öðrum góðum tillögum í málaflokki hans sem við leggjum hér fram. Hæstv. fjármála- [[Forseti hringir.]]og efnahagsráðherra talaði raunar fyrir þessu verkefni [[Forseti hringir.]]á landsfundi Sjálfstæðisflokksins líka og fór mikinn.
Virðulegi forseti. Það er hárrétt að hér er um að ræða mikilvægt verkefni. Það vinnulag sem við höfum hugsað okkur að leggja upp með er að ná samstöðu við atvinnulífið um að koma að fjármögnun verkefnisins á næstu árum. Fram undan er þá sú vinna sem verður fjármögnuð að undirbyggja tillögugerðina, gera verkáætlun og kostnaðargreina þessa þætti. Við gefum okkur einhverja mánuði í það og síðan liggur fyrir hvaða fjármunum við þurfum að verja til verksins í framhaldinu. Þessi vinna verður unnin og það verður samstarf á milli ríkisins og atvinnulífsins sem undirstrikar mikilvægi þessa máls og um það getur allur þingheimur verið sammála.
Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um þróunarmál og alþjóðlega hjálparstarfsemi og ég vil fagna því sérstaklega að framlag til þess málaflokks eykst um 531 milljón. Inni í því er 13 millj. kr. aukning til Háskóla Sameinuðu þjóðanna á Íslandi. Íslendingar hafa verið þátttakendur í því verkefni um árabil með góðum árangri. Þar höfum við getað deilt af viskubrunni okkar í ýmsum málaflokkum sem er vel. 500 milljónir koma til viðbótar í mannúðarmál og neyðaraðstoð, en því miður ríkir neyð víða í heiminum og við eigum að gera okkar til þess að leggja þar af mörkum. Það erum við að gera hér.
Herra forseti. Hér leggur stjórnarandstaðan til að lagðar verði 400 milljónir í sóknaráætlanir. Sóknaráætlanir eru í raun byggðastefna í verki. Þessi ríkisstjórn hefur verið að skera niður sóknaráætlanir frá því að hún tók við í smánarlegar fjárhæðir og núna er lagt til af meiri hlutanum að auka það eitthvað en einungis upp í 208 milljónir, en þegar síðasta ríkisstjórn skildi við þá voru sóknaráætlanir komnar upp í 400 milljónir. Við leggjum til að 400 milljónir verði lagðar í sóknaráætlanir en mikil samstaða þvert á flokka úti um allt land hefur verið um að þetta sé verkfæri sem hefur virkað vel þar sem landshlutasamtökin og heimamenn ráðstafa fjármunum til uppbyggingar fyrir landshlutana.
Herra forseti. Þó að tölurnar frá meiri hlutanum í frumvarpinu og í breytingartillögum hækki er það vegna þess að verið er að setja fleiri verkefni undir sóknaráætlunina. Við í minni hlutanum leggjum til að við bætist 400 millj. kr. Auðvitað þyrfti þetta að vera mun hærra. Þetta þyrfti að vera nær 1,5 milljörðum ef landshlutarnir ættu í raun að geta komið með reisn að gerð fjárlagafrumvarps, eins og hugmyndin var í upphafi, og forgangsraða verkefnum í sinni sveit. Þetta er byrjun og byggðastefna sem ætti að vera sómi að. Ég var mjög hissa að sjá marga hv. stjórnarþingmenn ganga úr salnum þegar verið er að greiða atkvæði um slíkt hagsmunamál fyrir landsbyggðirnar.
Virðulegi forseti. Ég hef oft furðað mig á ákvörðunum sem núverandi ríkisstjórn hefur tekið, en ég held að ekkert hafi komið jafn mikið á óvart og þegar ríkisstjórnin skar niður sóknaráætlun landshluta í fyrsta fjárlagafrumvarpi sínu. Þetta er ótrúlega gott verkefni, tók langan tíma að þróa það, þetta er rétti farvegurinn til að beina fjármunum í og miklu betra en við sjáum í breytingartillögu meiri hlutans þar sem ekki er farið eftir neinum sérstökum verkferlum og ákvarðanatökur eru ógagnsæjar. Ég gef mér það að hv. stjórnarliðar sem eru ekki hér til að hlusta á þetta hafi bara þurft að fara á klósettið, en mér finnst þetta vandræðalegt. Það er vandræðalegt að ríkisstjórnin skuli ekki setja almennilegan pening í sóknaráætlun landshluta. Það er eiginlega óskiljanlegt, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Afstaða stjórnvalda til byggðanna í landinu og eiginlega til lífsins í landinu birtist í því hvernig staðið er við langtímaáætlanir í málefnum landsbyggðarinnar, ekki síst í því hvernig staðið er við sóknaráætlanirnar sem voru mjög gott verkefni sem hleypt var af stokkunum á síðasta kjörtímabili með afar víðtæku samstarfi og samráði við alla hlutaðeigandi í landshlutasamtökunum. Það er ömurlegt að horfa upp á það hvernig ríkisstjórnin ætlar síðan að bregðast landshlutunum með þeirri snautlegu peningalús sem sett er í þennan málaflokk núna, 63,5 millj. kr. Hér er gerð tillaga af minni hluta fjárlaganefndar, stjórnarandstöðunni, um að auka þetta, ríflega fjórfalda fjárframlagið, í 400 milljónir. Það er eiginlega [[Forseti hringir.]]það minnsta sem hægt er að komast af með.
Herra forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa talað. Hér erum við að tala um verkferlið. Sveitarstjórnarfólk, hvar í flokki sem það stendur, hefur komið á fund fjárlaganefndar ár eftir ár frá því að ríkisstjórnin tók við og spurt: Af hverju eru ekki settir meiri fjármunir í þetta? Nei, þá komum við enn og aftur að geðþóttaákvörðunum meiri hluta fjárlaganefndar sem setur fjármuni í tiltekin verkefni eftir eigin höfði en ekki til þess að styrkja þær áætlanir sem landshlutarnir hafa sjálfir komið að og með dreifðu og gagnsæju ferli í heimabyggð sinni. Ég verð hins vegar að segja að ég er ánægð með að verið er að taka fjármunina úr atvinnuvegaráðuneytinu og setja þá inn í sóknaráætlanir. Ég tel að þeir séu betur geymdir þar og auki líka gagnsæi. Virðulegi forseti. Ég verð samt sem áður að lýsa vonbrigðum mínum með að hér skuli menn vera að iðka [[Forseti hringir.]]gamaldags vinnubrögð í staðinn fyrir að nota ferli sem allir sveitarstjórnarfulltrúar [[Forseti hringir.]]sem komið hafa á fund fjárlaganefndar lýsa ánægju með.
Heyr, heyr.
Herra forseti. Við greiðum atkvæði um að setja fjármuni í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Þessi liður hefur verið mikill vandræðaliður hjá hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ferðamálaráðherra hefur átt í erfiðleikum með að áætla hvað þyrfti margar krónur til að byggja upp á ferðamannastöðum og innviðum friðlýstra svæða. Þarna er verið að setja 517 milljónir til viðbótar þeim 149 sem áætlað var í upphafi árs, eins spaugilegt og það nú var. Ég er hissa á því að ekki skuli standa þarna 750 milljónir eins og kom fram á fundi fjárlaganefndar að óskað hefði verið eftir af hálfu ráðuneytisins. Þarna er búið að klípa upphæðina niður í 517 þannig að samtals verða 666 milljónir í Framkvæmdasjóði ferðamannastaða. Það er sannarlega betra en 149 milljónir en það er minna en það sem ráðuneytismenn sögðu að þyrfti á árinu 2016.
Herra forseti. Það er alveg augljóst að þetta er búið að vera olnbogabarn frá því að ríkisstjórnin tók við. Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða hefur verið getið af hálfu minni hlutans við hverja einustu fjárlagaumræðu þar sem sá sjóður hefur ekki fengið tilhlýðilegt fjármagn. Síðan kemur hæstv. ráðherra og segir að það sé þeim að kenna sem þurfa að standa að uppbyggingunni af því að þeir séu ekki nógu tímanlega á ferðinni. Þetta er því miður mikil óvirðing við það fólk sem þarf að bíða eftir því að vita hvort fjármunir komi og hvort þeir komi tímanlega. Hér hefur verið sett aðeins inn í fjárauka vegna þess að ráðherra hefur runnið á rassinn með þær tillögur sem fram hafa komið í þessum málaflokki. Þetta er ekki nóg. Það er alveg augljóst af fram komnum tillögum sem ræddar hafa verið í fjárlaganefnd eins og hér var rakið áðan og afskaplega skrýtið að sitja enn eina ferðina uppi með það að meira að segja ríkið sjálft sem þarf að byggja upp sína staði hefur ekki verið klárt með þá innan tímaramma, að við [[Forseti hringir.]]ætlum enn og aftur að fara inn í fjárlagaár þar [[Forseti hringir.]]sem ljóst er að ekki er nægt fé til þessara mála.
Virðulegi forseti. Það er ótrúlegt vesen sem verið hefur með þennan eina fjárlagalið. Ég skal ekkert segja til um það hvort þetta er nóg eða ekki, en ég ætla rétt að vona að við fáum þennan lið ekki inn á næstu fjáraukalög. Það yrði hreint með ólíkindum. Mér finnst líka rétt að benda á að okkur hefur ekki enn tekist að fara í almennilega tekjuöflun á móti þessum lið. Náttúrupassinn gufaði einhvern veginn upp hér í þinginu og það eru engin önnur áform uppi hjá hæstv. ráðherra. Mér finnst mikilvægt að þessi atvinnugrein leggi sitt til. Við þurfum að horfa til framtíðar, byggja upp þessa innviði, það kostar og það er eðlilegt að þeir sem nota sér þá innviði og þá uppbyggingu sem þarf að eiga sér stað greiði fyrir það.
Herra forseti. Það hefur verið alveg ótrúlegur vandræðagangur varðandi fjármögnun á Framkvæmdasjóði ferðamannastaða. Á síðasta ári voru einungis um 145 milljónir í sjóðnum, en þegar leið á sumarið dúkkuðu upp 850 milljónir til að reyna að bæta úr þar sem víða voru vandræði og þörf fyrir fjármagn. En fjármagnið kom allt of seint og enginn undirbúningur hafði orðið vegna þess að menn reiknuðu með að ekki væri meira í sjóðnum en 145 milljónir. Nú leggur meiri hluti fjárlaganefndar til breytingar og bætir í sjóðinn. Hann er þá um 517 milljónir sem er allt of lítið fjármagn. Við fáum gífurlegan fjölda ferðamanna til landsins. Þetta er að verða stærsti atvinnuvegur þjóðarinnar og við ætlum að draga lappirnar. Við höfum enga framtíðarstefnumörkun í þessum málaflokki og getum ekki séð um uppbyggingu innviða og náttúrunnar og séð til þess að hlutum sé almennilega viðhaldið. Það er skömm að því.
Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um nýjan lið sem enginn veit hvað er, sem er Stjórnstöð ferðamála. Jú, við höfum eitthvað frétt af því í gegnum fjölmiðla, en höfum ekkert rætt það hér á þessu þingi. Í fyrra ræddum við mikið um ferðamál, náttúrupassann, í atvinnuveganefnd. Hann fór ekki vel ofan í neinn. Nú ákveður hæstv. ráðherra að sleppa þá bara þinginu og setja á stofn Stjórnstöð ferðamála án þess að ræða það við kóng eða prest. Ég skil ekki alveg svona vinnubrögð og átel þau.
Virðulegi forseti. Saga ríkisstjórnarinnar, af stefnumörkun í ferðamálum á þessu kjörtímabili, er ein samfelld harmsaga. Náttúrupassafíaskóið fór eins og það fór. Hér er framlag sjálfstæðismanna til átaksins „Báknið burt“, sem er ný ríkisstofnun sem enginn veit hvað á að gera. Svo bætist við að þessi burðaratvinnugrein þjóðarinnar, sem skilar 32% af útflutningstekjum hennar, er niðurgreidd úr ríkissjóði með reglulegu millibili með framlögum af almennu skattfé, sem gæti farið í heilbrigðiskerfið okkar eða menntakerfið, vegna þess að ríkisstjórnin er getulaus að finna ferli til að láta ferðamennina sjálfa greiða fyrir þá uppbyggingu sem er óhjákvæmileg til að greinin geti vaxið. Þetta er algert skipbrot þessarar ríkisstjórnar í ferðamálum, en ég óska sjálfstæðismönnum hjartanlega til hamingju með atkvæði til stuðnings þessari nýju tilgangslausu ríkisstofnun sem enginn veit hvað á að gera.
Herra forseti. Hér kristallast árangur ríkisstjórnarinnar í ferðamálum sem er annars vegar sá að hafa ekki náð samkomulagi um eðlilega gjaldheimtu af ferðaþjónustunni, og við erum að nálgast árið 2016, og hins vegar að stofna nýja nefnd til hliðar við allar hinar nefndirnar sem eiga að annast stefnumótun í ferðaþjónustu. Mér finnst þetta eftirtektarverður árangur hjá ríkisstjórninni þegar kemur að stefnumótun í ferðaþjónustu.
Herra forseti. Hér erum við að leggja til að 65 millj. kr. verði settar í nýja „ekki-stofnun“, þetta er ekki stofnun heldur eitthvað annað. Ég spurði hæstv. ferðamálaráðherra um það hvernig verksvið Ferðamálastofu, Ferðamálaráðs og Íslandsstofu mundi breytast með tilkomu Stjórnstöðvar ferðamála og hlutverk þeirra stofnana sem til eru og fara að því er virðist með hlutverk sem þessi nýja ekki-stofnun á að sinna. Svarið er að Stjórnstöð ferðamála er samræðuvettvangur stjórnvalda og ferðaþjónustu og með Vegvísi í ferðaþjónustu og tilkomu Stjórnstöðvar ferðamála er ekki verið að breyta verksviði þeirra stofnana sem að ferðaþjónustu koma, en þó er ekki útilokað að eitthvað muni breytast eftir því sem tíminn líður. Herra forseti. Ég held að hv. stjórnarþingmenn viti ekkert með hverju þeir eru að greiða atkvæði núna, en þarna eru 65 millj. kr. sem ég held að mætti nota betur í annað.
Virðulegur forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um fjárveitingu til nýrrar Stjórnstöðvar ferðamála, sem er ekki samræðuvettvangur eins og hv. þingmaður las hér upp, heldur samstarfs- og samræmingarvettvangur eins og fram kom í svarinu. Það er einmitt þannig, ólíkt því sem t.d. hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir hélt hér fram, að nú liggur loksins fyrir, og hefði kannski átt að gerast fyrir nokkrum árum, stefnumótun í ferðaþjónustu sem er afrakstur mikillar vinnu míns ráðuneytis og greinarinnar sjálfrar. Með stofnun stjórnstöðvarinnar er kominn vettvangur til þess að leiða þessa mikilvægu atvinnugrein áfram, efla hana og setja þann trausta grunn sem þarf til þess að við getum skipulagt okkur og tekið stjórnina á þessum málaflokki. [[Forseti hringir.]]Aðkoma þingsins og þingmanna að þessu hefur verið nákvæmlega með sama hætti og allra annarra áhugasamra um þetta mál. [[Forseti hringir.]]Við höfum kallað eftir samvinnu og það hafa verið haldnir yfir 50 fundir úti um allt land í þessum [[Forseti hringir.]]undirbúningi, þar á meðal með þingflokkum hér á Alþingi.
Virðulegi forseti. Það hefði verið áhugavert að heyra í hæstv. ráðherra hvert hún sæi þessa fjármuni fara því að það kom fram í máli formanns fjárlaganefndar að þeir færu til þessarar nýju stjórnstöðvar. Nú erum við með virka Rannsóknamiðstöð ferðamála á Akureyri sem hefur séð [[Gripið fram í.]]að mestu leyti um rannsóknir í ferðamálum. Þess vegna hefði mér þótt tilhlýðilegt að hér væri skýrt hvert þessir fjármunir færu. Mér þykir ekki eðlilegt að verið sé að setja þá inn í þessa nýju stjórnstöð. Ég tel að þeir eigi heima þar sem gæðarannsóknir hafa farið fram, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Hér er verið að samþykkja 150 millj. kr. aukningu til rannsókna í ferðaþjónustu. Eitt af því sem kom fram og varð glögglega ljóst í vinnu við gerð Vegvísisins var að skortur var á áreiðanlegum gögnum til þess að taka stefnumótunina áfram til lengri tíma. Við því er verið að bregðast núna og bæta úr. Þessar 150 millj. kr. fara inn á lið í ráðuneytinu hjá mér til að byrja með á meðan verið er að kanna og fara vel yfir það innan stjórnstöðvarinnar hvaða rannsóknir er verið að framkvæma hér og þar, bæði í stjórnkerfinu og í menntastofnunum, m.a. þeirri sem hv. þingmaður nefndi. Ákveðið var að setja þetta ekki á einhverjar ákveðnar stofnanir, eins mætar og góðar og þær kynnu að vera, fyrr en það lægi fyrir hvaða [[Forseti hringir.]]rannsóknir við þyrftum að gera. Það mun liggja fyrir í upphafi árs.
Hæstv. forseti. Þó svo að í þessu tilfelli sé aðeins verið að færa fjármagn inn á réttan lið þá er verið að mæta kostnaði til viðhalds á sauðfjárveikivarnargirðingum og ég fagna hverri einustu krónu sem í þann málaflokk kemur. En þó vil ég leggja áherslu á það, þar sem peningur er kominn í þetta, að tekið verði rækilega til í ferlinu um það hvernig boðið er út fyrir girðingar. Það hefur komið ákall frá mörgum sauðfjárræktarfélögum hringinn í kringum landið sem óska eftir að fjármagnið sé nýtt til að gera við girðingar eða rífa niður girðingar sem eru ekki lengur nothæfar og farnar að valda hættu. Það hefur einnig komið fyrir að boðin eru út verk í viðgerðir eða niðurrif varnargirðinga og þeim er svo ekki fylgt eftir og þarf þá að bíða enn þá lengur eftir þeim.
Virðulegi forseti. Á þessu ári sem er 100 ára afmælisár kosningarréttar kvenna hafa verið allmargar byltingar ungra kvenna og kvenna á öllum aldri sem hafa stigið fram til þess að ræða um kynbundið ofbeldi. Umræðan hefur stóraukist á þessu ári og fjárveitingavald - sem endurspeglar veruleikann og daglegt líf þessara kvenna og þessi uppgjör - á að bregðast við. Það er afar brýn nauðsyn að styrkja bæði saksóknina, utanumhaldið, rannsóknirnar og lögregluembættin til þess að efla utanumhaldið um þennan málaflokk. Hér leggur minni hlutinn til 200 millj. kr. til ríkissaksóknara og lögregluembættanna til að koma til móts við þessa brýnu þörf og er þær að finna við lögregluembættin og þeim skipt niður á þau eftir því sem atkvæðagreiðslunni vindur fram undir næstu liðum.
Hæstv. forseti. Þó svo að Ísland sé í fyrsta sæti World Economic Forum um kynjajafnrétti þá búum við ekki við kynjajafnrétti á Íslandi. Tvær helstu birtingarmyndir þess eru kynbundinn launamunur og kynbundið ofbeldi. Hér leggur minni hluti fjárlaganefndar til að 200 millj. kr. verði lagðar til ríkislögreglustjóra og lögregluembættanna til þess að vinna sérstaklega í viðbrögðum við heimilisofbeldi, rannsóknum á heimilisofbeldi og sérstöku átaki með félagsþjónustu sveitarfélaga í því að styðja við þolendur þessa ofbeldis og þá sérstaklega og ekki síður börnin. Ég hvet alla þá sem láta sig varða baráttu fyrir betra samfélagi, samfélagi þar sem jafnrétti ríkir og fólk nýtur frelsis frá ofbeldi, til að styðja þessar tillögur okkar í minni hlutanum.
Herra forseti. Minni hlutinn leggur til að varið verði 200 millj. kr. til þess að sporna gegn og vinna gegn kynbundnu ofbeldi. Fénu er dreift hlutfallslega á lögregluembættin og ríkissaksóknara eins og fram hefur komið. Lögreglan er of fáliðuð og það hefur margsinnis komið fram í þingnefndum og einnig hér í þingsal. Við verkefni hennar hafa bæst þung verkefni og tengjast mörg hver meðal annars fjölgun ferðamanna. Hættan er sú að slík verkefni eins og það sem við ræðum um hér sitji á hakanum þegar þung mál koma upp er varða t.d. ferðamenn eins og við þekkjum, dauðsföll, slys o.s.frv., og lögreglumönnum fjölgar ekki. Það er því afar mikilvægt að þingheimur samþykki tillöguna, [[Forseti hringir.]]en ég sé að þingheimur ætlar ekki að samþykkja þessi fjárútlát. Það er miður.
Herra forseti. Mér þykir dapurlegt að sjá þau skilaboð sem hér er verið að senda. Fyrrverandi innanríkisráðherra lagði til fjármuni í þetta verkefni og því er ekki lokið, því miður. Tölfræðin um kynbundið ofbeldi er sláandi og sýnir fram á að stór hluti kvenna á Íslandi er brotaþolar slíks ofbeldis og stór hluti ungra stúlkna verðandi brotaþolar. Þess vegna leggur stjórnarandstaðan til 200 milljónir til að sporna gegn kynferðislegu ofbeldi, treysta burði réttarvörslukerfisins til þess að koma lögum yfir kynferðisbrotamenn og tryggja skilvirk úrræði fyrir þolendur kynferðisbrota. Það er mjög mikilvægt að styrkja lögregluna, ákæruvaldið, tryggja menntun fagstétta og allra þeirra sem veita brotaþolum þjónustu og koma á réttarúrræðum þeim til handa. Virðulegi forseti. Ég trúi því ekki að þingheimur treysti sér ekki til þess að styrkja lögregluna og ríkissaksóknara til góðra verka í þágu kynbundins ofbeldis. Hafa byltingarnar sem hér hafa verið ríkjandi á árinu og í fyrra engin [[Forseti hringir.]]áhrif haft á þingmenn, virðulegi forseti?
Virðulegi forseti. Það skiptir víst ekki máli hvað maður kemur fram með hérna. Það skiptir ekki máli þótt það sé búið að vera samfélagsleg bylting þegar kemur að vitundarvakningu varðandi kynferðisofbeldi. Ég ætla bara að segja takk fyrir þetta, feðraveldi.
Virðulegi forseti. Nú höfum við farið lið fyrir lið í gegnum öll lögregluembætti landsins og það er raunalegt að sjá alla stjórnarþingmennina greiða atkvæði gegn þeirri tillögu að farið verði í átak gegn kynbundnu ofbeldi, sem er ein lúmskasta og hefur fram til þessa verið ein leyndasta meinsemdin í samfélagi okkar vegna þess hversu dulið vandamálið er og líka vegna þess hversu illa hefur oft og tíðum verið haldið einmitt á þessum málaflokki. Vegna fáliðaðra og jafnvel illa hæfra lögregluembætta hafa mál farið forgörðum í kerfinu og skemmst. Þetta er mannréttindamál og eitt af brýnni málum sem kalla á úrlausn í samfélagi okkar ef við viljum búa hér í mannvænlegu og góðu samfélagi þar sem mannréttindi eru virt og tryggð.
Herra forseti. Þarna er verið að leggja til að 400 milljónir fari til löggæslunnar í landinu. Hæstv. innanríkisráðherra hefur talað um að mikilvægt sé að þær verði notaðar til að dekka verkefni sem lúta að fjölgun ferðamanna og landamæravörslu. Nú vill svo til að embættin eru misvel stæð. Rétt tæpar 400 milljónir eru uppsafnaður hallarekstur. Ef á að nýta þessa peninga til að greiða upp hallann munu þeir ekki nýtast til að fara í þau brýnu verkefni sem þarf að fara í á árinu 2016. Hv. stjórnarþingmenn voru að fella 200 millj. kr. framlag til að lögreglan gæti unnið gegn kynbundnu ofbeldi. [[Gripið fram í: Nei.]]Þessar 400 milljónir munu ekki nægja til að leggja löggæslunni nægilegt lið og íbúunum í landinu.
Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um eflingu almennrar löggæslu og tillaga meiri hlutans er að bæta 400 millj. kr. við. Ég styð það heils hugar. Mér þykir framtakið gott. Auðvitað vill maður alltaf sjá meira. Í síðustu fjárlögum bætti þessi ríkisstjórn 500 milljónum við málaflokkinn. Við viljum því gera gott betur. Í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram að þessari upphæð sé ætlað að tryggja viðunandi þjónustu og öryggisstig um land allt. Það verður metið eftir svæðum. Þetta er hið besta mál. Hv. þm. Oddný Harðardóttir hefur áhyggjur af því að þetta sé ekki nóg en þetta er dágott. Ég held að þetta fari langleiðina.
Virðulegur forseti. Ég ætla að fagna því sem nú er sett í aukna löggæslu á sama hátt og ég ætla að fagna þeim liðum sem hér á undan hafa verið samþykktir með miklum meiri hluta og tengjast lögregluembættum á landinu. Virðulegi forseti. Ég hafna þeirri atkvæðaskýringu margra stjórnarandstæðinga að samasemmerki sé á milli þess að fella tillögur þeirra í yfirboðum og að maður sé á móti átaki gegn kynbundnu ofbeldi. Það er fáránleg atkvæðaskýring.
Herra forseti. Ef hv. þingmenn hafa lokið rökræðum hérna í salnum ætla ég að fá að gera grein fyrir atkvæði mínu. Ég fagna því mjög að þessi sérstaka fjárveiting skuli vera komin til fyrir löggæsluna. Ég vona að hún verði notuð til uppbyggingar en ekki til að vinna bug á hallarekstri sem hefur verið undanfarin ár. Ég sagði hér í sérstakri umræðu á sínum tíma, um löggæslu í landinu, að þessar 400 milljónir væru ekki nóg en þær væru ágætisbyrjun. Ég ætla að endurtaka það hér. Þær 400 milljónir sem hér eru lagðar fram eru ekki nóg til að tryggja löggæslunni nægilegt svigrúm til að sinna verkefnum sínum en þetta er ágætisbyrjun og ég fagna henni.
Virðulegi forseti. Ég fagna þessum 400 milljónum, ég ætla ekki að draga dul á það. Mikið fé vantar í löggæsluna, eins og við þekkjum, hana þarf að byggja upp eins og margt annað eftir erfið ár. En þetta dugar ekki til og þær 200 milljónir sem minni hlutinn gerði tillögu um, vegna kynbundins ofbeldis, eru fjárþörf en ekki yfirboð, það er alveg á hreinu. Ég hef eins og fleiri áhyggjur af því að þetta fari í að greiða hallarekstur vegna þess að mörg embættin eru ekki vel stödd, það hefur margítrekað komið fram, bæði hjá ráðuneytisfólki og ráðherra og í fjárlaganefnd. Ef féð fer í að greiða upp hallareksturinn erum við ekki að fjölga lögreglumönnum, hvorki almennum lögreglumönnum né lögreglumönnum í rannsóknarvinnu. Það er því miður veruleiki sem við stöndum frammi fyrir að lögreglan er allt of illa mönnuð, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum landsins.
Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn fagna því framlagi sem kemur hér aukalega til lögreglunnar og bendi á að þetta er aukalega við þær 500 milljónir sem voru settar í málaflokkinn í upphafi kjörtímabilsins. Þær 500 milljónir hafa nýst mjög vel og skipt sköpum fyrir mörg lögregluembætti landsins. Farið hefur fram mikil vinna innan ráðuneytisins í kringum þá úthlutun og við gerð löggæsluáætlunar o.fl. Það er hægt að sjá hvernig er hægt að nýta þessa fjármuni sem best og hvar þörfin er mest. Ég bendi á að þetta eru varanlegir fjármunir sem eru að koma hér inn og langt frá því að þetta fari í hallarekstur. Þetta léttir undir með embættunum. Ég vil líka benda á það sem við vorum að samþykkja hér rétt áðan, að færa verkefni til lögreglunnar frá Samgöngustofu til að efla löggæsluna úti um allt landið, gera hana sýnilegri og annað. Það er líka verið að vinna að breyttri menntun lögreglunnar. Það er margt að gerast hjá lögreglunni umfram þessar 400 milljónir sem eru mikilvægar og kærkomnar. Í heildina verður það um milljarður sem kemur aukalega til lögreglunnar á þessu kjörtímabili.
Virðulegur forseti. Mér sýnist að þessi breytingartillaga hljóti ekkert sérstakar vinsældir hjá þingmönnum en mig langar til að reyna að telja mönnum hughvarf. Ástæðan fyrir því að þessi liður er kannski frekar illskiljanlegur er hvernig fjárlögin eru upp sett. Sérstaklega þegar kemur að málefnum innflytjenda og útlendinga eru margir hlutir felldir undir sömu liði. Hér er verið að gera tillögu, og allt saman tekið, vegna þess að þetta fellur undir sama lið, um að styrkja móttöku flóttafólks og þá ekki síst til að geta stutt við sveitarfélögin sem stýra þeirri vinnu; um að auka framlag til kvótaflóttamanna, til viðbótar við þá aukningu sem stjórnarmeirihlutinn leggur til og ekki síður sem framlag til annarrar uppbyggingar í þjónustu fyrir innflytjendur, þ.e. þróunarsjóð og aðgerðaáætlun í málaflokknum. Þar sem uppsetningin í fjárlögum er ekki skýrari en þetta þá er þetta allt saman í einum graut.
Virðulegi forseti. Við erum þó nokkur í minni hlutanum sem höfum tekið þátt í vinnu við endurskoðun útlendingalaga, afar góðri þverpólitískri vinnu sem hefur verið studd sérstaklega af hæstv. innanríkisráðherra og fyrrverandi innanríkisráðherra raunar líka; gríðarlega mikilvæg vinna. Það væri sérstaklega við hæfi að fjárlagatillögur, sem snúa að þessum málaflokki, nytu sams konar þverpólitískrar greiningar og skilnings og hefur einkennt þá vinnu. Mér þykir miður að það komi fram hér á atkvæðagreiðslutöflunni að þessi mikilvæga tillaga njóti ekki stuðnings meiri hlutans því að eins og fram kom hér í atkvæðaskýringu hv. þm. Óttars Proppés eru efnislegar ástæður mjög skýrar fyrir því að hér vantar fé.
Virðulegi forseti. Hér er lagt til að fjármagn verði aukið verulega í þennan málaflokk og markmiðið ekki síst að bæta málsmeðferð sem flóttamenn fá þegar þeir koma hingað til landsins. Nú liggur í loftinu að gert er ráð fyrir að flóttamönnum á Íslandi muni fjölga á næstunni. Það er í samræmi við yfirlýsta stefnu stjórnvalda. Það er mikilvægt að hægt sé að bæta og hraða málsmeðferð þess fólks frá því sem nú er eins og nýleg og átakanleg dæmi sanna. Það er líka mikilvægt að hægt sé að styðja við alþjóðlegar stofnanir og hjálparsamtök sem taka á móti flóttamönnum, ekki síst frá Sýrlandi. Þetta er því mjög góð tillaga og þörf. Það er leitt að hún skuli ekki ætla að hljóta brautargengi hér.
Forseti. Atkvæðaskýringu mína má að stórum hluta til finna í orðum þeirra þingmanna sem hafa tjáð sig hér á undan mér. Mér finnst mjög mikilvægt að ítreka að þeirri vinnu sem hefur átt sér stað í þverpólitískri nefnd um gerð nýrra laga um málefni útlendinga þurfa að fylgja efndir og peningar svo að hægt sé að framkvæma þau lög. Mér finnst mjög mikilvægt að það hafi komið skýrt fram að mjög margir Íslendingar vilja hjálpa til þegar kemur að því að aðstoða fólk sem sækir sér skjól á Íslandi. Við verðum líka að sýna það í verki. Það er ekki nóg að segjast bara ætla að gera það. Við verðum að gera það þannig að það virki.
Hæstv. forseti. Allir sem fylgjast eitthvað með fréttum eða fjölmiðlum vita alveg hvernig ástand mála er í heiminum í dag. Það er því miður hræðilegt. Mikill fjöldi fólks er á flótta, mjög mikill fjöldi vegna stríðsátaka en aðrir flýja aðstæður sem eru engum bjóðandi. Auðvitað leitar fólk þangað sem hagsæld er meiri. Mér finnst okkur bera skylda til, sem einni af ríkustu þjóðum í heimi, að leggja fjármuni í að taka vel á móti þessu fólki þegar það kemur hingað. Við höfum síðustu daga séð að það getur farið illa ef ekki er vandað vel til verka. Því miður vantar fjármagn inn í þennan málaflokk. Mér finnst við hreinlega bera siðferðislega skyldu til að gera enn betur. Mér þykir mjög dapurlegt að meiri hluti þingheims er mér ekki sammála.
Virðulegi forseti. Fangelsismálin á Íslandi eru ekki í góðum málum. Þau eru í mjög vondum málum. Tillaga upp á 80 millj. kr. aukningu á fjárútlátum til Fangelsismálastofnunar ríkisins er lágmark til að geta yfir höfuð staðið að fangelsismálakerfinu, að mínu mati. Það er hérna önnur breytingartillaga upp á 45 millj. kr. frá hv. meiri hluta sem er meira en 0 kr. en þó hvergi nálægt því að vera nóg. Ég greiði að sjálfsögðu atkvæði með tillögunni.
Herra forseti. Það er rétt að þær 45 milljónir sem hv. meiri hluti fjárlaganefndar leggur til duga ekki. Það hefur komið fram í máli forstjóra Fangelsismálastofnunar, Páls Winkels, að það gæti þurft að loka fangelsum. Hann hefur nefnt bæði Akureyri og Kvíabryggju í því sambandi. Það er alveg ljóst að þrátt fyrir að fangelsið á Hólmsheiði verði tekið í notkun á næsta ári þá kemur það ekki til með að geta sinnt þeim þörfum sem nú eru. Auk þess ef þarf að loka fangelsum á landsbyggðinni þá erum við auðvitað illa stödd. Þeir fangar sem þar sitja inni verða þá fjarri fjölskyldum sínum. Við verðum að halda betur utan um þetta. Þetta eru ekki stórar fjárhæðir sem hér er verið að leggja til til viðbótar en gætu breytt heilmiklu. Nú þegar bíða 500 eftir afplánun. Við erum með 155 pláss í fangelsum landsins. Það er alveg ljóst að það þarf eitthvað [[Forseti hringir.]]verulega mikið að breytast hér, virðulegi forseti, ef þetta á að ganga upp.
Virðulegi forseti. Mér finnst ástæða til að hafa áhyggjur af þessum málaflokki. Ég verð að treysta því að ráðherrar lesi skýrslu Ríkisendurskoðunar eða láti að minnsta kosti aðstoðarmenn sína gera það. Það kom út skýrsla frá Ríkisendurskoðun árið 2013 sem var eftirfylgniskýrsla við skýrslu sem kom út árið 2010 um fangelsismálin. Það er beinlínis sagt að fjármagn verði að fylgja lögbundnum verkefnum. Það er ein ábendingin. Einnig að fangar með geðræn vandamál fái viðeigandi þjónustu. Síðan eftirfylgniskýrslan kom út hefur frekar hallað undan fæti en hitt. Ég hlýt að velta fyrir mér: Er þessum skýrslum bara stungið undir stól? Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað. Þetta eru ekki háar upphæðir sem þarf að bæta í en það er óviðunandi að 500 manns bíði þess að afplána. Nú er verið að tala um að loka fangelsum. Hvað er í gangi hérna?
Virðulegi forseti. Mér finnst það nú pínu óbilgjarnt þegar talað er um að loka þurfi fangelsum í fleirtölu. Aukafjárveitingar komu inn við 2. umr. fjárlaga fyrir 2016 upp á 45 milljónir. Nú liggja enn óafgreidd í þinginu fjáraukalög fyrir 2015 þar sem meiri hluti fjárlaganefndar lagði til 20 millj. kr. hækkun til reksturs fangelsanna. Það gerir samtals 65 milljónir sem koma til útgreiðslu nú um áramótin þannig að þarna munar einungis 15 milljónum. Virðulegi forseti. Ég trúi því ekki fyrr en ég sé það að loka þurfi fangelsum vegna þessa og minni á að það er oft þannig að minni hlutinn beiti þeirri tækni í atkvæðagreiðslu um fjárlög í þinginu að stunda nokkurs konar yfirboð og um það er að ræða í þessari tillögu. Það er fullur vilji hjá meiri hluta fjárlaganefndar, nú sem endranær, að hafa fangelsismálin svo sómi sé að.
Virðulegi forseti. Vegamál. Það er ástæða til að hafa mjög miklar áhyggjur af þeim málaflokki. Þessi ríkisstjórn er búin að taka ákvörðun um að hafa þessi mál ekki í forgangi. Það er áhyggjuefni í fyrsta lagi vegna þess að viðhaldi á vegum er ábótavant og núna þegar ferðamannastraumur hefur aukist jafn mikið og raun ber vitni á undanförnum árum er það orðið stórkostlegt öryggismál að auka fé til vegamála. Þá verð ég líka að nefna í öðru lagi að það er með ólíkindum að nýframkvæmdir eru nánast engar. Þær nýframkvæmdir sem hafa farið af stað á þessu kjörtímabili eiga rætur sínar að rekja til ákvarðana fyrri ríkisstjórna. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ef á ekki illa að fara þannig að við sitjum uppi með stöðu sem verður erfitt að vinda ofan af þá verða menn að fara að setja aukið fjármagn í vegamálin. Menn hafa ekki lagt fram neina samgönguáætlun og það er engin samgönguáætlun í gildi, í því kristallast [[Forseti hringir.]]hvernig fyrir þessum málaflokki er komið. Ég held að menn sjái ekki fyrir endann á því hvernig þetta getur allt saman farið ef ekkert verður að gert.
Herra forseti. Ég hef margítrekað í þessari umræðu að það er enginn bragur á því að afgreiða fjárveitingar til samgöngumála í fjárlögum án þess að fyrir liggi samgönguáætlun, án þess að ráðherra hafi lagt fram forgangsröðun sína, án þess að hv. umhverfis- og samgöngunefnd hafi fjallað um málin og hlustað eftir sjónarmiðum. Hér hefur ekki verið í gildi samgönguáætlun síðan síðasta samgönguáætlun rann út 2012. Um leið og ég styð þessa breytingartillögu um aukið fjármagn til samgöngumála þá finnst mér að því verði að fylgja samgönguáætlun sem fer í gegnum eðlilegt lögbundið ferli og eðlilega þinglega meðferð. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihluta að tryggja að slík áætlun verði lögð fram á þessu þingi og afgreidd í vor því að þetta er okkur bara til háðungar, herra forseti.
Virðulegi forseti. Það er engin samgönguáætlun í gildi og eiginlega það eina sem verið er að gera í samgöngumálum í dag eru framkvæmdir sem ákveðnar voru af fyrri ríkisstjórn. Núna liggur vegakerfið víða undir skemmdum og má segja að það sé vanrækt. Þetta er auðvitað alvarlegt, sérstaklega í ljósi þess að fjölgun ferðamanna hefur aukið mjög álagið á vegakerfi landsins. Þetta er því ekki bara spurning um að viðhalda vegakerfinu, þetta er líka mjög mikilvægt umferðaröryggismál. Þessi tillaga sem gengur út á að bæta 700 millj. kr. til vegaframkvæmda frá þeim tillögum sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu er í raun og veru það minnsta sem af verður komist með. Þetta er að sjálfsögðu ekki yfirboð því að allir sem búa úti um landið og í hinum dreifðu byggðum átta sig á ástandi vegakerfisins. Það er í raun og veru farið að liggja undir [[Forseti hringir.]]skemmdum og orðin hætta á því að það verði miklu dýrara að vera í því stefnuleysi sem ríkir núna í samgöngumálum en að gera samgönguáætlun og fara að vinna markvisst.
Herra forseti. Það er með endemum að ekki liggi fyrir nein samgönguáætlun og ekkert skipulag sé varðandi það hvernig við ætlum að byggja upp vegina. Fjármagnið hjá ríkisvaldinu er skorið niður við trog. Það hafa litlar breytingar verið á framlögum til þessa málaflokks frá því að þessi ríkisstjórn tók við og það sem er verið að gera í dag eru stórframkvæmdir sem voru ákveðnar á síðasta kjörtímabili. Hér leggjum við til í minni hlutanum að bæta úr og leggja 700 millj. kr. í viðhald og 700 millj. kr. í nýframkvæmdir. Það er líka með ólíkindum að Vegagerðin er fjármögnuð með mörkuðum tekjustofnum og núna er það fjármagn sem þó fer til Vegagerðarinnar umfram mörkuðu tekjustofnana gjaldfært á Vegagerðina sem skuld. Á þá bara að safnast upp skuld? Höfum við aldrei tækifæri til að bæta þessar hestaslóðir sem eru hér enn víða um land og voru kallaðar hér í umræðu um fjárlögin [[Forseti hringir.]]að væru eins og vegatroðningar í Kákasusfjöllum? Það er ekki til fyrirmyndar og þessi ríkisstjórn hefur ekki neinn metnað í samgöngumálum.
Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að gera athugasemdir við hv. formann fjárlaganefndar. Ég frábið mér að tillaga okkar varðandi fangelsismál sé yfirboð. Páll Winkel hefur sagt að það vanti 80 millj. kr. sem eru nauðsynlegar til að halda óbreyttri starfsemi. Hann hefur sagt að það sé líklegt að hann þurfi að loka tveimur fangelsum og segja upp fangavörðum. En varðandi vegagerðina er það alveg klárt mál að hér hafa ákvarðanir verið teknar eftir á eins og við þekkjum og voru teknar hér í sumar og þurfti svo að koma inn í fjáraukalög. Þannig að málaflokkurinn hefur verið vanfjármagnaður. Samgönguáætlun hefur ekki legið fyrir og liggur ekki enn fyrir þó að það hafi verið sagt á fundi fjárlaganefndar þegar breytingartillögur meiri hlutans komu fram að hún væri að koma bara innan skamms. Enn um sinn og innan skamms, það eru hugtök sem virðist orðið erfitt að lesa í. Það er afar mikilvægt að hér sé ekki verið að taka ákvarðanir út frá einhverjum tilteknum hugmyndum þeirra sem í fjárlaganefnd sitja í ljósi þess, eins og gerðist í sumar, að ekki er farið í gegnum samgönguráð. Faglegt ferli er ekki [[Forseti hringir.]]viðhaft, virðulegi forseti. Það er ómögulegt að gera þetta svona og hafa ekki langtímaáætlun í jafn viðamiklum málaflokki.
Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri aukningu sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu annars vegar til hafnarframkvæmda og hins vegar til flugvalla og flugleiðsöguþjónustu. Við kláruðum samgönguáætlun í vor út úr samgöngunefnd og ég er mjög glaður og ég vil þakka hv. fjárlaganefnd fyrir að hafa fylgt þeim tillögum sem komu fram hjá meiri hluta samgöngunefndar í vor en því miður náðist ekki að klára. Ég held að það megi alveg eins [[Kliður í þingsal.]]líta til stjórnarandstöðunnar eins og meiri hlutans þegar kemur að því hvort það átti að klára málið eða ekki. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Við skulum öll leggjast á árar við það að reyna að finna meira fjármagn í samgöngumálin. Ég er einn af þeim sem telja það brýnt og nauðsynlegt og ber þá von í brjósti að það verði gott samkomulag um að við förum í þennan málaflokk á næsta ári.
Virðulegi forseti. Ég tek undir hvert orð hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar. Ég ætla aðeins að benda á að meiri hluti fjárlaganefndar lagði til nýjar 400 millj. kr. í stálþil hafna víða um landið sem þarfnast algjörlega endurnýjunar lífdaga. 400 millj. kr. leggjum við til til þess að halda áfram viðgerð og uppbyggingu flugvalla á landsbyggðinni og ekki veitir víst af því og 200 millj. kr. viðbót í fjarskiptasjóð sem á að hafa það hlutverk að ljósleiðaravæða landið sem er eitt það mesta framfaraspor sem þessi ríkisstjórn hefur staðið fyrir. Að lokum, virðulegi forseti, eru það kannski litlu tölurnar sem skipta mestu máli því að hér gerðum við tillögu eftir heimsókn rúmlega 40 sveitarfélaga - það eru brigsl um að við séum að hygla vinum okkar en fjárlaganefnd tók á móti svona mörgum sveitarfélögum. Hér fara til sjóvarnargarða 40 millj. kr. sem áttu að fara til styrkingar sjóvarnargarðsins í Vík [[Forseti hringir.]]en eins og allir vita þá splundraðist hann í óveðrinu sem gekk yfir landið þannig að þarna er alla vega trygg einhver fjármögnun til lagfæringar.
Virðulegur forseti. Það er í sjálfu sér gleðilegt að ríkisstjórnin og meiri hlutinn sé að setja fjármagn í hafnarframkvæmdir. Hafnir liggja víða undir skemmdum hringinn í kringum landið. En það að einum þingmanni stjórnarliðsins sé falið það verkefni að koma með tillögu að þessu og að fjórðungur þess fjármagns sem um ræðir fari til hafnar í hans eigin byggðarlagi er auðvitað ekki mjög fagleg framkvæmd. Það verður að segjast alveg eins og er og verður auðvitað að gagnrýna það. Það er engin smáupphæð heldur sem fer í Grindavíkurhöfn, sambærileg upphæð og minni hlutinn lagði til áðan að yrði sett til að bæta móttöku flóttamanna.
Herra forseti. Hér leggur meiri hlutinn til að bæta við 400 millj. kr. í Hafnabótasjóð, málaflokk sem hefur verið fjársveltur frá því að núverandi ríkisstjórn tók við. Vinnubrögðin við úthlutun úr Hafnabótasjóði og hvernig meiri hluti fjárlaganefndar gerir þetta eru þinginu ekki til sóma. Þetta á auðvitað að vinna faglega, samgönguáætlun á að liggja fyrir og hér eru sáralitlir fjármunir miðað við þá þörf sem er fyrir þetta í landinu í þessum málaflokki. Svo er það eiginlega brandari dagsins varðandi flugvellina. Í fjárlagafrumvarpinu er fjármagn til flugvalla og viðhalds flugvalla og framkvæmda skorið niður um 500 millj. kr. En breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar eru að koma með 400 millj. kr. og þeir berja sér á brjóst við það. Þeir eru stórir í fjárlaganefnd að leggja til 400 milljónir sem mætir ekki einu sinni þeim niðurskurði sem var í frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra. [[Forseti hringir.]]Þetta er kómískt.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur þegar hún segir að það séu sáralitlir fjármunir sem fari í þetta, 600 milljónir í Hafnabótasjóð eru of lítið þegar Vegagerðin áætlar að á komandi árum þurfi 1 milljarð frá ríkinu til að koma til móts við hafnir þar sem mikil þörf er á endurnýjun. Varðandi það hvort mest fari til Grindavíkur, þær aðdróttanir, þá get ég upplýst þingheim um það að af þeim 600 milljónum fara um 100 milljónir til Grindavíkur, 100 milljónir í Þorlákshöfn, 100 milljónir á Rifshöfn og 80 milljónir á Siglufjörð, svo því sé nú haldið til haga [[Gripið fram í.]]- já, af því að ekki var gert ráð fyrir framlagi til Grindavíkur fyrr en árinu á eftir. Við tökum það fram í nefndarálitinu [[Forseti hringir.]]að við erum að flýta þeim framkvæmdum sem voru og eru á þeirri [[Forseti hringir.]]fjögurra ára samgönguáætlun sem reyndar var ekki afgreidd hér.
Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði meðal annars um að auka fjármuni til fjarskiptasjóðs sem er mjög mikilvægt og hefur verið mikið kallað eftir í heimsóknum til hv. fjárlaganefndar í haust. Við erum því miður enn þá á þeim stað að við erum að brjótast með framkvæmdir til þess að tengja ótengd byggðarlög en með þeim breytingum sem við gerum núna munum við mögulega geta unnið enn stærri sigra í því. Ég minni á að vegna þeirrar stefnubreytingar sem gerð var af núverandi ríkisstjórn við fjárlagaafgreiðsluna í fyrra er í dag verið að auglýsa útboð á seinni hluta hringtengingar Vestfjarða. Við erum því að þoka þessu mikilvæga máli áfram og miðað við umræðuna sem hefur farið fram í þingsal um það mál mundi ég nú ætla að allir yrðu á græna takkanum þegar við komum að því að samþykkja þessa breytingartillögu.
Herra forseti. Það er rétt að þetta er góð viðbót við það sem var í frumvarpinu og er nauðsynlegt. En ég hef kallað eftir því að við sjáum eitthvað lengra inn í framtíðina. Þetta verður búið, hvað, tvö þúsund og eitthvað, ég veit það ekki. Þetta er 10–15 ára plan miðað við þær fjárveitingar sem settar eru í þetta núna og settar voru í þetta á þessu ári. Við þurfum að sjá það líka fyrir okkur hversu lengi við ætlum að vera að þessu. Það er afar mikilvægt. Öll sveitarfélög hafa sett þetta á oddinn. Þetta er forsenda fyrir byggð, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum, bæði að fyrirtæki geti vaxið og dafnað og eins að hægt sé að stunda nám og annað því um líkt. Ég tek undir það að þetta eru góð fyrstu skref og mikilvæg en þau duga ekki til. Ég mundi hafa viljað sjá til framtíðar eða að minnsta kosti næstu ára hvernig við ætluðum að gera þetta en ekki að þurfa að horfa miðað við fjárveitingar núna að það taki 20 ár ef það er það sem ríkisstjórnin ætlar að gera. En um það vitum við ekki, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Nú ætla ég að greiða atkvæði með stjórnarmeirihlutanum því að ég tel að 200 millj. kr. aukning úr 315 millj. kr. sé veruleg viðbót. En ég vek athygli á því að það þarf samt að ganga lengra. Meira fjármagn vantar vegna þess að bætt fjarskipti og ljósleiðaravæðing eru eitt brýnasta byggðamálið sem við stöndum frammi fyrir í dag, því að það er grundvallarskilyrði fyrir landsbyggðina og landið í heild og sérstaklega landshlutana að geta bætt samkeppnisstöðu sína og verið samkeppnishæf til þess að efla atvinnulíf og bæta búsetuskilyrði í byggðum landsins. Það þarf að hraða þessari uppbyggingu umtalsvert miðað við það sem hefur verið. En ég skal játa það að þarna er vel í lagt að þessu sinni og þetta er mjög gott fyrsta skref og ég ætla að greiða þessu atkvæði.
Virðulegi forseti. Það er ekki bara vel í lagt, það er heldur betur vel í lagt í þessum málaflokki, málaflokki sem var engan veginn á stefnuskrá fyrrverandi ríkisstjórnarflokka eða stjórnarandstöðunnar í heild sinni. [[Gripið fram í.]] Hv. þm. Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir á heiður skilinn fyrir að styðja þetta góða mál en skömmin sé ykkar í stjórnarandstöðunni [[Gripið fram í: Nú?]]sem styðjið ekki þá ljósleiðaravæðingu sem mun gjörbylta búsetuskilyrðum um land allt. Skömmin sé ykkar.
Herra forseti. Það er með ólíkindum hvernig hv. þm. Höskuldur Þórhallsson talar. Sú sem hér stendur, ásamt fleirum, flutti tillögu um það sem hér liggur fyrir, að lokið yrði að háhraðatengja á fjórum árum, gerð áætlun og lokið á fjórum árum. Þetta er gífurlegt byggðamál og það þýðir ekkert að vera að slugsa í þessu næstu áratugi. Ég þakka fyrir það að fá þessar 200 milljónir sem hér liggja fyrir til viðbótar við 300 milljónir. En þetta er einskiptisgreiðsla og þarf að slást um það á hverju fjárhagsári að fá peninga í þetta. [[Gripið fram í.]] Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga gagnrýndi að ekki væri einhver áætlun sem lægi fyrir og þetta tæki einhverja áratugi. Núna hafa menn bætt við 200 milljónum, en við vitum ekkert hvað verður á næsta ári. Menn eiga bara að sýna miklu meiri metnað en þetta og skila þeim 3.500 heimilum í landinu því að ljúka þessu að fullu. Áætlaður kostnaður er 6,3 milljarðar og það verður að bjóða öllum landsmönnum upp á [[Forseti hringir.]]fullkomnar háhraðatengingar um allt land utan markaðssvæða. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Það hryggir mig mjög að sjá hér dreifbýlisþingmenn taka ekki undir það að setja hálfan milljarð í ljósleiðaradæmi, ég á bara ekki til orð, þetta mikilsverða mál þar sem þó nokkur sveitarfélög eru [[Gripið fram í.]]tilbúin með áætlun, búin að láta bjóða út og bíða bara eftir að komast í gang. Nei, nei, þá koma hv. þingmenn sem hafa þóst sýna þessu mikinn áhuga [[Gripið fram í.]]og taka ekki þátt í dæminu. Auðvitað hefði verið gott að hafa meiri pening. En það vantar í svo mörg mál, heilbrigðismál, vegamál, hafnamál og öldrunarmál. [[Forseti hringir.]]Það vantar svo víða. En hvað varðar þetta fyrsta skref, að menn séu ekki tilbúnir að vera samferða, það finnst mér alveg með ólíkindum.
Við í minni hlutanum höfum staðið hér dagana langa til þess að berjast fyrir kjaraleiðréttingu öryrkja og eldri borgara. Með þessum tillögum leggjum við til að jafnaði 35 þús. kr. hækkun á mánuði fyrir þá sem treysta alfarið á greiðslur frá almannatryggingum til framfærslu sinnar, fyrir utan þá tillögu okkar í fjáraukanum að tæplega 200 þús. kr. eingreiðsla komi til sem kjaraleiðrétting aftur til 1. maí 2015. Á tillögum okkar og tillögum meiri hlutans er 350 þús. kr. munur. Þótt sumum hér inni finnist 350 þús. kr. ekki miklar fjárhæðir þá samsvarar það einum og hálfum mánaðartekjum þeirra sem reiða sig alfarið á almannatryggingar. Ég heiti og skora [[Forseti hringir.]]á þá þingmenn meiri hlutans sem láta sig jöfnuð varða að tryggja öllum á Íslandi eðlilega kjaraþróun og styðja þessar tillögur okkar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Við greiðum nú atkvæði um að bæta kjör öryrkja og lífeyrisþega. Það er meðal annars út af þessum breytingartillögum sem við höfum staðið hér og talað vegna þess að við hér inni erum þau sem ákveðum kjör öryrkja og það er meðal annars í þessari atkvæðagreiðslu sem við gerum það því að bætur almannatrygginga eru settar saman úr allmörgum og ólíkum liðum. Þótt þessi breytingartillaga snúist um heimilisuppbót og sérstakar uppbætur er hún liður í því að bæta kjör öryrkja. Að sjálfsögðu styð ég tillöguna og þykir grætilegt að sjá að ekki sé meiri hluti fyrir henni hér.
Það að við tryggjum þeim ekki líf með reisn sem hafa það verst og geta í raun og veru ekki fengið björg í bú nema með aðstoð okkar hinna er skammarblettur á því samfélagi sem við búum í. Mér finnst mjög dapurlegt að núna þegar ríkisstjórnin segir ítrekað að við lifum á miklum góðæristímum getum við ekki tryggt það að þeir sem þurfa hvað mest á okkar stuðningi að halda geti fengið að lifa með reisn.
Virðulegi forseti. Þó að þessi liður snúi fyrst og fremst að bótum samkvæmt lögum um félagslega aðstoð þá vil ég fá að ítreka þær þakkir sem ég tiltók í upphafi þessarar atkvæðagreiðslu varðandi þær tillögur og þann samhug sem ég finn hér í þinginu um að auka framlög til almannatrygginga og til félagslegrar aðstoðar. Hvað varðar hins vegar akkúrat þessa tillögu vil ég nefna að töluverð umræða hefur verið um fjölgun þeirra sem eru á örorku. Sú breyting sem var farið í á sínum tíma, að taka upp endurhæfingarlífeyri, hefur svo sannarlega skilað árangri, skilað árangri fyrir einstaklingana og skilað árangri fyrir samfélagið. Við sáum fram á að það væri hugsanlega að verða einhver fjölgun þeirra sem voru að koma inn á endurhæfingarlífeyri í lok þess mikla atvinnuleysis sem við fengum að upplifa í framhaldi af hruninu. Það er hins vegar að snúast við aftur og það má sjá ákveðnar breytingar hvað það varðar. Það kerfi starfsendurhæfingar sem þingið hefur einmitt náð [[Forseti hringir.]]saman um með aðilum vinnumarkaðarins hefur verið að skila árangri. Síðan vil ég líka nefna að hér erum við að auka stuðning vegna bifreiðakaupa hjá þessum hópum og það veitir svo sannarlega ekki af.
Hæstv. forseti. Það hefur margkomið fram í þessari umræðu sem nú er að ljúka að sú ríkisstjórn sem nú situr hyggst hliðsetja ellilífeyrisþega og örorkubótaþega við þá sem lægst hafa laun. Það mun gerast nú þegar um áramótin með þeirri hækkun sem þá verður. Það sem reynt hefur verið af hálfu stjórnarandstöðunnar er að setja saman yfirboð um að hækka aftur í tímann, sem út af fyrir sig stenst ekki vegna þess að þegar í ársbyrjun voru settir í þetta verkefni 3,9 milljarðar og með viðbótinni sem nú kemur um áramótin verða þessir hópar betur settir en sem lægstu launum nemur. Auk þess hefur stjórnarmeirihlutinn lýst þeim vilja sínum að fyrir árið 2018 verði lágmarkslaun þessa hóps 300 þús. kr. Ég segi því nei.
Virðulegi forseti. Margt hefur verið sagt um ákvarðanir sem varða kjör lífeyrisþega í umræðu um þetta fjárlagafrumvarp. En það verður ekki hægt að líta fram hjá því að vorið 2011 þegar afar illa áraði í ríkisbúskapnum þegar gerðir voru láglaunasamningar var það ákvörðun þáverandi ríkisstjórnar undir forustu Guðbjarts heitins Hannessonar að lífeyrisþegar skyldu njóta að fullu og öllu leyti þeirra kjarabóta sem sérstaklega var samið um í þeim láglaunasamningum umfram það sem lagaákvæði kváðu á um. Nú hafa verið gerðir á nýjan leik láglaunasamningar og það blasir við að á þessu ári og því næsta muni lífeyrisþegar vera um átta mánaða skeið hvort árið með lægri tekjur en lágtekjufólk. Tillagan sem hér liggur fyrir gefur stjórnarþingmönnum færi á að tryggja lífeyrisþegum jafnstöðu. Við höfum tekið eftir að hv. þm. Ásmundur Friðriksson hefur lýst því yfir að hann fyrirverði [[Forseti hringir.]]sig fyrir atkvæðagreiðsluna sem fór fram um sama efni þegar fjáraukinn var til meðferðar og ég hlakka til að sjá hvernig stjórnarþingmenn allir sem einn greiða atkvæði við þessa atkvæðagreiðslu. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Ég hef í umræðu í þinginu lýst yfir þeirri skoðun minni að kjör elli- og örorkulífeyrisþega þurfi að bæta. Það er stóra verkefnið fram undan. Ég get því ekki greitt atkvæði gegn þessari tillögu. Sanngjörn krafa um afturvirkar bætur næst ekki fram en ég hef fullvissað mig um að ríkur vilji sé til að bæta kjör þessa hóps. Það höfum við reyndar ríkulega gert. Sá vilji er mikilvægur og ég treysti stöðu okkar í meiri hlutanum til frekari sóknar í kjarabaráttu fyrir þessa hópa. Markmiðið um 300 þús. kr. lágmarkslaun árið 2018 er í augsýn. Með þá hagsmuni að leiðarljósi sit ég því hjá við þessa atkvæðagreiðslu.
Virðulegi forseti. Mig langar til þess að nota þetta tækifæri og minna þingmenn á að greiða atkvæði eftir eigin sannfæringu og minna á það drengskaparheit sem þeir skrifuðu undir þegar þeir tóku sæti fyrst á þingi. Ég segi já.
Forseti. Við höfum öll heyrt sögur af gömlu fólki sem á ekki peninga fyrir mat. Við höfum öll heyrt sögur af fátæku fólki sem býr við veikindi, og kallast öryrkjar, sem á ekki peninga fyrir mat. Núna er jólamánuðurinn og ég veit um mjög marga sem kvíða fyrir næstu dögum því að þeir eiga ekki pening fyrir jólagjöfum handa börnunum sínum eða barnabörnunum. Hvers konar samfélag er það sem við búum í? Eitt ríkasta land í heimi og fátækt er viðvarandi hjá þeim sem eru veikir og skilgreindir sem öryrkjar - hvers konar samfélag er það? Nú þegar við höfum fengið gríðarlega miklar launahækkanir getum við ekki séð af peningum afturvirkt, eins og við fengum, til öryrkja og ellilífeyrisþega. [[Forseti hringir.]]Hvers konar samfélag er það? Og hvers konar samfélag endurspegla atkvæðagreiðslur í kvöld? Hvers konar ríkisstjórn? Ég segi að sjálfsögðu já.
Herra forseti. Að sjálfsögðu eigum við að greiða ellilífeyrisþegum og öryrkjum laun sem eru sambærileg lægstu launum, en þau eru þó líka of lág. Ef við hugsum um framfærslu fólks vitum við auðvitað við hvað er að etja og þarf ekki að færa sterk rök fyrir því að þetta sé réttmætt. Og þegar því er haldið fram að við hér, minni hlutinn á þingi, séum með einhverja sérstaka útreikninga er lítið gefið fyrir útreikninga Öryrkjabandalagsins og eldri borgara líka. Þingmenn skulu hafa það hugfast að þetta eru ekki tölur búnar til í kollinum á okkur. Því miður er fram undan erfiður tími hjá allt of mörgum sem við getum samt leyst að einhverju leyti, þó ekki alveg. Og þegar látið hefur verið að því liggja í umræðunni að hluti af þessum hópi geti bara farið út að vinna til að bæta tekjur sínar þykir mér það afskaplega mikil lítilsvirðing við það fólk. Ég get eiginlega ekki annað sagt. Þau orð hafa fallið hér í ræðustól Alþingis [[Forseti hringir.]]af hálfu sumra stjórnarliða og það er ömurlegt til þess að vita að fólk skuli leyfa [[Forseti hringir.]]sér að tala þannig. Að sjálfsögðu segi ég já.
Herra forseti. Hér er verið að ræða um afar viðkvæman málaflokk. Við eigum að vera stolt af því að okkur hefur tekist að byggja upp efnahagslíf landsins með þeim hætti að við höfum á undanförnum árum verulega getað bætt í þessi mál og við gerum það til samræmis við þær launabreytingar sem eru í landinu, enda eru fullyrðingar um annað hér í þingsal beinlínis á skjön við lagabókstafinn sem segir skýrum stöfum að launaþróun eigi að vera grundvöllur fyrir breytingar á bótum almannatrygginga. Það er að sjálfsögðu tryggt með 9,7% hækkun bótanna. Við eigum áfram að reyna að gera betur á þessu sviði. Einn grundvöllur þess að við getum gert það er að við höldum áfram verðmætasköpun. En það er athyglisvert að þeir sem mest tala fyrir því að hér sé bætt enn frekar í eru þeir hinir sömu og oftast tala gegn þeim verkefnum sem við ættum að setja á oddinn til að auka verðmætasköpun í landinu, [[Stóriðju?]] [[Gripið fram í.]]til dæmis að nýta sjálfbæra orku í landinu svo dæmi sé tekið, já. Ég segi nei.
Virðulegur forseti. Þessi ríkisstjórn hefur alið á væntingum alveg frá því að hún tók til starfa og talar eins og nægir peningar séu til. Það er reyndar til slatti af peningum. Þessi ríkisstjórn ákvað að setja 90 milljarða í tilviljunarkennda niðurgreiðslu á verðtryggðum fasteignalánum. Við erum ekki að tala um 90 milljarða hér, við erum að tala um nokkra milljarða sem bæta kjör þeirra sem verst standa. Það er pólitísk forgangsröðun og við sjáum þá bara hvar ríkisstjórnin stendur í því máli. Við erum ekki sammála þessu og reyndar held ég að stjórnvöld muni bæta kjör ellilífeyrisþega og öryrkja á næsta ári, en þau munu gera það á sínum forsendum og ég ætla að leyfa mér að trúa því að við í þessum þingsal höfum haft einhver áhrif þar á. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Ég segi nei vegna þess að ég styð stefnu þessarar ríkisstjórnar í fjármálum, fjármálastefnu hennar. Fyrsta verk ríkisstjórnarinnar var að bæta hag elli- og örorkulífeyrisþega. Ég vil standa að því að því verki verði haldið áfram eins og gert hefur verið hingað til. Ég tel að með því að reka ríkissjóð hallalausan og borga niður skuldir séum við að safna í sarpinn til að geta veitt þeim meira sem minnst hafa og það er nákvæmlega svona sem við eigum að gera það.
Virðulegi forseti. Við höfum verið að hækka bætur og við munum halda áfram að hækka bætur. Við munum nýta það svigrúm sem verður til í ríkisfjármálunum til að bæta hag þeirra sem minnst hafa. Við höfum talað um að við munum nýta svigrúmið til að bæta hag hvers einasta heimilis á Íslandi. Það sést ekki hvað síst í frumvarpinu að við stefnum að því með þeim breytingum sem við höfum þegar farið í á almannatryggingakerfinu, og útgjaldaaukningin er um 27 milljarðar kr. Ég veit það líka að stjórnarandstaðan hefur haft sömu forgangsröðun. Ég tel þá áherslu vera svo þakkarverða hjá hverjum einasta þingmanni að við viljum gera betur þegar kemur að þeim sem treysta á bætur almannatrygginga. En ég held að það sé líka mikilvægt að hafa það í huga núna þegar við horfum til þess hvernig við munum standa að breytingum á almannatryggingakerfinu, hvernig við munum standa að frekari hækkunum. Rúmlega 60 þús. manns fá bætur og aðstæður þeirra eru mjög misjafnar. Ég tel einmitt mjög mikilvægt að við hugum að því og að við sjáum hvernig við getum stutt við þá sem hafa raunverulega allra minnst á milli handanna í almannatryggingakerfinu. Það mun skýrast á næstunni. En áherslan kemur hér fram; bætur fylgja lágmarkslaunum frá og með 1. janúar 2016. Ég segi nei.
Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra þarf ekki að segja okkur þingmönnum Bjartrar framtíðar neitt um nauðsyn verðmætasköpunar sem undirstöðu batnandi lífskjara. Við ásamt mörgum öðrum þingmönnum vorum í samhljómi við þingheim í atkvæðagreiðslu og komum hér í gegn á síðasta kjörtímabili metnaðarfullri áætlun um fjárfestingu í arðbærum verkefnum sem hæstv. ráðherra gerði eitt af sínum fyrstu verkum að blása af, sem ég skil ekki alveg, þannig að við skiljum alveg þörfina. Sá peningur sem átti að fara í það rann að stórum hluta til umyrðalaust og gagnrýnislaust til svonefndrar skuldaniðurfellingar. Talandi um hana, við kjósum um áherslur í pólitík, við ræðum áherslur og hér erum við að tala um að láta kjör þeirra sem hafa það verst í samfélaginu batna í samræmi við það hvernig kjör almennings hafa batnað á almennum vinnumarkaði. Ríkisstjórnin sturtaði fjármunum á sínum upphafsdögum [[Forseti hringir.]]til fólks í samfélaginu sem á stórar eignir og fullt af peningum, en hún vill ekki [[Forseti hringir.]]gera þetta. Ég hefði aldrei ráðist í skuldaniðurfellingu án þess alla vega að grípa til aðgerða til að útrýma [[Forseti hringir.]]fátækt í þjóðfélaginu áður, svo ekki sé meira sagt.
Forseti. Íslendingar. Aldraðir og öryrkjar eiga að fá sömu kauphækkanir og aðrir og þeir eiga að fá þær á sama tíma og aðrir. Þess vegna segi ég já. Þegar formaður Sjálfstæðisflokksins og fjármálaráðherra segir að aldraðir og öryrkjar hafi fengið sömu hækkanir í ár og aðrir í landinu þá þarf ég ekki að leiðrétta þær rangfærslur. Aldraðir og öryrkjar á Íslandi vita það best sjálfir hvort þeir fengu sömu hækkanir og aðrir í landinu á þessu ári eða hvort fjármálaráðherrann fer með rangt mál.
Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um kjör viðkvæmustu hópa samfélagsins. Innan þessara hópa eru stórir hópar með mjög lágar tekjur. Sú mynd sem stjórnarflokkarnir hafa dregið upp af prósentuhækkunum segir bara hluta sögunnar því að prósenturnar vega ekki þungt þegar grunnurinn er 180 þús. kr. Það lifir enginn af þeim ráðstöfunartekjum. Það eru kjarabætur til þessara hópa sem hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans eru hér að segja nei við. Ég segi já við þessari tillögu því að mér finnst mjög mikilvægt að samfélagið forgangsraði viðkvæmustu hópunum í samfélaginu.
Virðulegi forseti. Ég er ótrúlega leið yfir því að hafa tekið þátt í því á síðasta kjörtímabili að taka sársaukafullar ákvarðanir til að reyna að koma ríkissjóði á núllið og horfa síðan upp á þessa ríkisstjórn forgangsraða fyrst til þeirra sem eiga peninga og skilja síðan þá sem lítið sem ekkert eiga eftir, eins og í þessu tilfelli. Ég er ótrúlega leið yfir því líka að ráðherra málaflokksins skuli koma hingað upp og halda því fram að um áramótin verði þessir aðilar jafn settir þeim sem hafa lægst laun í landinu þegar sannleikurinn er sá að strax í maí munu lægstu laun hækka aftur. Núverandi ríkisstjórn hafnar því að láta kjör lífeyrisþega halda í við launaþróun á vinnumarkaði. Það er í alvöru talað verið að láta þetta fólk lifa á tæplega 200 þús. kr. á mánuði og borga af öllu sínu. Rétti sá upp hönd eina ferðina enn sem treystir sér til þess. Ég get sannfært ykkur um að enginn treystir sér til þess. Fólk hér inni er að senda [[Forseti hringir.]]skilaboð um að þessir hópar eigi að halda því áfram. Ég segi já með tillögu til kjarabóta fyrir þessa hópa.
Hæstv. forseti. Hér greiðum við atkvæði eins og fram hefur komið um það hvort aldraðir og öryrkjar eigi að fá 5,9% hækkun 1. maí sl. eins og allir aðrir launþegar sem hefur verið samið við. Um hvaða upphæð erum við að ræða? Eftir skatt eru þetta 7 þús. kr. Hér á sem sagt að svíkja aldraða og öryrkja um átta mánaða greiðslu, eða 56 þús. kr. á ári. Ríkisstjórnin hangir á þeirri lagagrein að þetta skuli bara gert við fjárlagagerð. Á þá að setja upp dæmi? Væri best að allir kjarasamningar væru gerðir 2. janúar vegna þess að þá liðu 12 mánuðir óbættir en það mætti alls ekki semja 30. desember vegna þess að tveimur dögum seinna fengju aldraðir og öryrkjar strax sína upphæð, miðað við þessa lágkúrulegu skilgreiningu ríkisstjórnarinnar? [[Forseti hringir.]]Mér finnst ekki skrýtið að hæstv. forsætisráðherra sé órólegur í sæti [[Forseti hringir.]]sínu við dæmið sem ég tók. [[Gripið fram í.]]7 þús. kr. - nei, aldraðir og öryrkjar, ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar [[Forseti hringir.]]segir nei og stjórnarmeirihlutinn fylgir með. Ég segi já.
Herra forseti. Hér leggjum við í stjórnarandstöðunni til að aldraðir og öryrkjar séu jafn settir og aðrir launþegar í landinu. Það er okkur sem þjóð til skammar hvernig þessir hópar hafa dregist aftur úr og að nú eigi að hýrudraga þá í samanburði við aðra launamenn í landinu um leiðréttingu átta mánuði aftur í tímann. Mér finnst með ólíkindum þegar hæstv. fjármálaráðherra kemur hingað og dregur það fram að stjórnarandstaðan með stefnu sinni í ýmsum málum - ég skildi hann þannig að vegna þess að ekki væri virkjað nógu hratt og ekki byggðar nógu margar stóriðjur þá drægist að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Hversu lágt geta menn lagst í málflutningi til að réttlæta það að þessir hópar eru alltaf afgangsstærð í þjóðfélaginu? Er ekki kominn [[Forseti hringir.]]tími til að við sýnum þessu fólki virðingu og látum það ekki lifa á 190 þús. [[Forseti hringir.]]kr. á mánuði? Hver gerir það hér inni? Ég segi já. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég ætla að fara hér með beinharðar tölur til að segja hvað hæstv. ríkisstjórn og þeir hv. þingmenn sem hana styðja eru að gera. Á árinu 2015 hafa lífeyrisgreiðslur til einstaklings sem býr einn verið 225.070 kr. en frá 1. maí 2015 eru lægstu laun hjá VR og Flóabandalaginu 255 þús. kr. Þarna munar 30 þús. kr. frá 1. maí. [[Gripið fram í: En í janúar 2016?]]- Í janúar 2016 eru lífeyrisgreiðslurnar 246.902 samkvæmt upplýsingum frá velferðarráðuneytinu en lægstu laun frá 1. maí hjá VR og Flóabandalaginu eru 270 þús. kr. Þeir sem halda því fram að 25 þús. kr. munur sé ekki neitt og skipti ekki máli og fólk sé jafn sett skilja ekki [[Forseti hringir.]]hvað það er að búa við fátækt og kröpp kjör. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]
Virðulegi forseti. Fyrir síðustu kosningar fékk hver einasti eldri borgari á Íslandi bréf undirritað af Bjarna Benediktssyni, núverandi hæstv. fjármálaráðherra, þar sem því var heitið að það yrði fyrsta verk Sjálfstæðisflokksins í ríkisstjórn [[Gripið fram í.]]að leiðrétta kjör aldraðra og öryrkja. [[Gripið fram í: Það hefur verið staðið við það.]]Nú fá viðtakendur þessa sama bréfs að sjá hvaða hugur fylgdi máli. Nú horfa þeir upp á stjórnarþingmennina einn af öðrum segja nei við því að aldraðir og öryrkjar fái sömu hækkun og aðrir á sama tíma og aðrir, segja nei við þeirri sjálfsögðu sanngirniskröfu sem við ættum ekki að þurfa að leggja nótt við dag til að rökræða hér. Þetta segir allt sem segja þarf um viðhorfið hér á búgarði dýranna, Animal farm, [[Gripið fram í.]]þar sem öll dýrin eiga að vera jöfn [[Forseti hringir.]]en sumir bara jafnari en aðrir. [[Gripið fram í.]] [[Gripið fram í: … standa við …]] Ég segi já.
Virðulegur forseti. Fyrir nokkrum árum hrundi íslenskt samfélag og íslenskt efnahagslíf. Þá voru allir samtaka og sammála um að hjálpast að við að taka á sig byrðar til að lyfta samfélaginu upp. Nú höfum við séð merki um að samfélagið sé að rísa. Engir hafa haft fleiri orð um það en forvígismenn hæstv. ríkisstjórnar. Þá blasir við að þegar hægt er að koma til móts við suma hópa er ekki hægt að koma til móts við þá hópa sem lægst standa og verst hafa það í samfélaginu, þá hópa sem hafa ekki möguleika á að lyfta sér upp heldur eru algerlega háðir ákvörðunum okkar á Alþingi. Það að hækka ekki laun ellilífeyrisþega og öryrkja til jafns við lægstu laun og skilja þá hópa eftir þangað til einhvern tíma seinna þegar hlutir eru orðnir enn betri er því miður ekki gott, það er sorglegt.
Hæstv. forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir, með leyfi forseta: „Samfélag er samvinnuverkefni þar sem öll störf skipta máli og haldast í hendur. Mikilvægt er að hlúð sé að þeim sem þurfa á aðstoð að halda og jafnframt að fólk fái notið árangurs erfiðis síns og hugkvæmni. Aldraðir skulu njóta öryggis og velferðar og öllum skal tryggð hlutdeild í þeirri verðmætasköpun sem Ísland og íslenska þjóðin getur af sér […] Unnið verður að því að tryggja jafnrétti allra landsmanna, óháð einstaklingsbundnum þáttum og stöðu að öðru leyti, svo sem vegna búsetu, og að rækta með þjóðinni þær dyggðir sem best tryggja farsæld og jafnræði.“ Þessi tillaga mun ekki gera það. Hún mun ekki tryggja farsæld og jafnræði allra vegna þess að sumir standa svo skelfilega illa að þetta mun ekki breyta svo miklu fyrir þá. Þeir standa svo hörmulega illa. Það er stór hópur. Það þýðir ekki að benda á einhverja tölur. Það er bara staðreynd að það er stór hópur sem nánast sveltur á Íslandi, það er staðreynd. Ég styð þessa tillögu vegna þess að hún er gott skref í þá átt að tryggja farsæld og jafnrétti í þessu landi. Ég segi já.
Virðulegur forseti. Það er sorglegt að við skulum vera að afgreiða þessi mál í svona miklum ágreiningi. Framlagið af hálfu ríkisins til þeirra sem minnst mega sín í samfélaginu - að ekki skuli vera hægt að komast að samkomulagi um þetta þannig að sómi sé að. Hann er eftirtektarverður, sá taugatitringur sem er í salnum og hér í hliðarherbergjum út af þessu máli, og bendir til þess að menn séu ekki beinlínis með mjög góða samvisku þegar kemur að þessu. Það er líka eftirtektarvert að stjórnarþingmenn skuli koma hingað upp og derra sig mjög yfir því að hinir og þessir styðji ekki framlög til uppbyggingar í netmálum en taka síðan þátt í svona gjörningi. Það var ömurlegt að standa í þeim niðurskurði sem þurfti að fara í á síðasta kjörtímabili, átakanlegt alveg hreint. En nú hafa fimm hagvaxtarár verið á Íslandi, mjög jákvæð ár, það eru allt aðrar aðstæður. Við eigum fyrir þessu og eigum að gera þetta. Þingmaðurinn segir já.
Virðulegur forseti. Það er vægast sagt undarlegt að heyra þingmenn hér, hvern á fætur öðrum, tala um aðför að öryrkjum og eldri borgurum þegar verið er að auka kaupmátt bóta meira en áður hefur verið gert. [[Gripið fram í.]]Auðvitað má ekki bera þetta saman við það sem síðasta ríkisstjórn gerði. Það má ekki einu sinni nefna það. Hér koma [[Gripið fram í.]]menn og segja: Það þýðir ekkert að tala um prósentur. [[Gripið fram í.]]Menn eiga bara að tala um krónur. [[Forseti hringir.]]Jæja, hvernig er krónusamanburðurinn við það sem síðasta ríkisstjórn bauð upp á í þessum efnum? Svo kemur hér upp sérlegur talsmaður síðustu ríkisstjórnar, hv. þingmaður Pírata, og kallar hv. þingmenn hálfvita, [[Gripið fram í.]]kallar hv. þingmenn hálfvita [[Gripið fram í.]]fyrir að skilja það ekki að síðasta ríkisstjórn hafi rekið ríkissjóð með svo svakalegum halla að hún hafi ekki haft efni á að koma til móts við þá sem minna mega sín. [[Frammíköll í þingsal.]]Hún hafi eytt svo svakalega um efni fram [[Forseti hringir.]]í aðra hluti að hún hafi ekki haft efni á því að koma til móts við þá sem minna mega sín. [Óróleiki í þingsal.] Hv. þingmaður leyfir sér að halda því fram að aðrir þingmenn séu hálfvitar að skilja þetta ekki. Þetta er til marks um það á hvaða stað þessi umræða er þegar verið er að ráðast í meiri aukningu, meiri hækkun en [[Forseti hringir.]]menn hafa séð á undanförnum árum. Það er verið að leiðrétta aftur í tímann þó að það sé greitt í framhaldinu, þó að það sé greitt eftir áramótin. Ég segi nei.
Herra forseti. Ég gef miðstjórn ASÍ orðið: „Þrátt fyrir að allir kjarasamningar sem ríkið hefur staðið að miði við að hækkun launa verði afturvirk frá og með 1. maí sl. og kjararáð hafi hækkað laun alþingismanna og ráðherra frá og með 1. mars, hafnar ríkisstjórnin að hækka bætur almannatrygginga með sambærilegum hætti og nemur hækkun lægstu launa og miða við 1. maí. Á sama tíma leggur meiri hluti efnahags- og skattanefndar til breytingar á tekjuskattsfrumvarpi fjármálaráðherra […] sem gæti lækkað tekjuskatt [hjóna] sem eru með meira en 1,4 millj. kr. á mánuði um allt að 900 þús. kr. á ári. Þessi aðgerð er talin kosta ríkissjóð um 3.500 millj. kr. á ári.“ Hæstv. forseti. 3.500 millj. kr. eru einmitt kostnaðurinn við að styðja tillögu okkar í minni hlutanum umfram stjórnartillögurnar. Við höfum efni á þessu. Ég segi já og hafna þar með hróplegu óréttlæti ríkisstjórnarinnar.
Hæstv. forseti. Það hvernig samfélag býr að örorku- og ellilífeyrisþegum er einn stærsti mælikvarðinn á það hvort samfélagið sé velferðarsamfélag. Núna erum við að greiða atkvæði um það hvort öryrkjar og ellilífeyrisþegar eigi að fá kjarabætur sem eru sambærilegar þeim sem orðið hafa á almennum vinnumarkaði. Öryrkjabandalag Íslands, sem er í raun hagsmunasamtök og verkalýðsfélag öryrkja, hefur látið kanna vilja landsmanna í þessum efnum. Þar hefur skýrt komið fram að 95% landsmanna telja að hækka eigi bætur lífeyrisþega til jafns við það sem gerist á almennum vinnumarkaði. Ég er sammála meiri hluta landsmanna í þessu efni. Þess vegna segi ég já við þessari breytingartillögu.
Virðulegi forseti. Atkvæðaskýringar og umræður af hendi forustu ríkisstjórnarinnar endurspegla fullkomna firringu og þann veruleika að forustumenn ríkisstjórnar Íslands átta sig ekkert á þeim daglegu kjörum sem hér er um að ræða. Benda raunar á prósentur og milljarða [[Gripið fram í: … en ekki hvað?]]eins og þetta fólk [[Gripið fram í.]]borði það um mánaðamótin. [[Gripið fram í.]]Það er ekki þannig. [[Forseti hringir.]]Þetta fólk talar um betri tíma, ber sér á brjóst þegar það talar um betri tíma og aukinn vöxt og allt á uppleið. En fyrir hverja eru þessir betri tímar? Um hvað snýst þetta? Hæstv. ráðherra, Bjarni Benediktsson, heldur innblásna ræðu hér, um hvað? Að ekki megi ganga nær stórútgerðinni á Íslandi. Það var heitasta ræða fjármálaráðherra í umræðunni. Hvar er réttlætiskenndin og hitinn þegar talað er um aldraða og öryrkja? Nei, þá eigum við að vera yfirveguð. Þá skulum við vera yfirveguð. Þetta fólk hefur lækkað tekju- og eignarskatt á stóreigna- og hátekjufólk í landinu og lækkað auðlindaskatta og með því að afsala ríkissjóði tekjum hafa þessir menn, [[Forseti hringir.]]Sigmundur Davíð Gunnlaugsson [[Forseti hringir.]]og Bjarni Benediktsson, tekið peninga af öldruðum og öryrkjum og [[Forseti hringir.]]fært til ríkasta fólksins í landinu. Þannig er samfélagssýn þessarar ríkisstjórnar. [[Gripið fram í.]] [[Gripið fram í: Þetta er bara lygi.]]
Forseti. Vil ég að aldraðir og öryrkjar njóti sömu kjarabóta og annað fólk í landinu? Já, ég vil það. Þess vegna segi ég já við þessari breytingartillögu. Vil ég reyna að draga aðeins úr því misskiptingarfrumvarpi sem þetta fjárlagafrumvarp er? Já, ég vil það. Þess vegna segi ég líka já við þessari breytingartillögu. Vil ég, virðulegur forseti, að í þessu þjóðfélagi ríki sátt og samlyndi, sátt og samlyndi milli okkar allra, milli kynslóða? Já, virðulegi forseti. Þess vegna segi ég líka já við þessari breytingartillögu.
Virðulegi forseti. Framganga fyrrum stjórnarflokkanna hér í þessari atkvæðagreiðslu sýnir fyrst og fremst slæma samvisku. Þvílíkt uppnám birtist hér í máli hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur, það skýrir slæma samvisku hvernig þeir flokkar fóru með þessa tvo hópa á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í.]]Þeir ruddust meira að segja inn í grunnbætur almannatrygginga sem er heilagur réttur hvers einstaklings. Nei, þetta er fólkið sem gerði það. Svo skulu þeir flokkar sem standa að þessari tillögu hér nú, flokkarnir sem standa að stjórnun Reykjavíkurborgar - vitið þið hvað? Það er verið að taka matinn af gamla fólkinu. Það er ekki verið að byggja hjúkrunarheimili. Það er ekki verið að byggja leiguhúsnæði. [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]Það er ekki verið að byggja leiguhúsnæði. Þessir [[Gripið fram í.]]málaflokkar … [[Gripið fram í.]] [[Gripið fram í: Hvar eru húsnæðismálafrumvörp ríkisstjórnarinnar?]] [[Forseti hringir.]]
Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur hér orðið.
Þessir málaflokkar eru á vegum sveitarfélaganna með stuðningi [[Forseti hringir.]]ríkisins. Það er ekkert verið að gera fyrir þessa hópa á vegum borgarinnar og [[Forseti hringir.]]við vitum hverjir stjórna borginni. [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]Þegar loksins er verið að koma til móts við þessa hópa, færa þeim lífskjörin að fullu samkvæmt 69. gr. þá æpa þessir fyrrum stjórnarherrar hér og fara með fleipur og hálfsannleik.
Forseti vill biðja hv. þingmenn að gefa ræðumönnum tóm til að tjá sig.
Virðulegi forseti. Venjulega færi ég í fundarstjórn forseta til að bera af mér sakir en hér er sá dagskrárliður ekki fyrir hendi, því þarf ég að nota þennan lið til að bera af mér sakir. Hæstv. forsætisráðherra sagði áðan að þingmaður Pírata, þá átti hann væntanlega við mig, hefði kallað einhvern hér inni hálfvita. Það er ekki rétt. [[Gripið fram í.]]Ég útskýrði, ég taldi mjög skýrt að munurinn á 50 og 25 væri skýr. Munurinn á [[Forseti hringir.]]aðstæðum, þegar 120 milljarða kr. halli er á ríkissjóði, er skýr miðað við það þegar enginn halli er á ríkissjóði. Nú veit ég að hæstv. forsætisráðherra skilur þetta alveg af sömu ástæðu og ég veit að allir hér inni skilja þetta vegna þess að hér inni [[Gripið fram í.]]er enginn [[Forseti hringir.]]hálfviti.
Virðulegi forseti. Lagt er til í fjárlagafrumvarpinu með þeirri breytingu sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að bætur hækki um 9,7%, eða um 14,2 milljarða 1. janúar 2016. Þarna má bæta við ýmissi útgjaldaaukningu vegna þeirra breytinga, svo sem eins og að setja í forgang að draga úr skerðingu sem bótaþegar máttu sæta í tíð fyrri ríkisstjórnar. Afnumin var sú regla að lífeyrissjóðstekjur skerti grunnlífeyri, frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega og öryrkja var hækkað, frítekjumark vegna lífeyrissjóðstekna var hækkað, víxlverkun á samkomulagi vegna bóta almannatrygginga og lífeyrissjóða var framlengt og síðan var skerðingarhlutfall tekjutryggingar, sem tók heldur betur í, lækkað í 38,35% þann 1. janúar 2014. Með þessu öllu þá sjáum við að í frumvarpinu erum við að auka útgjöld til almannatrygginga um tæpa 27 milljarða. Það er veruleg aukning. Ég vil líka nota tækifærið og segja, vegna þess að við erum [[Forseti hringir.]]ekki sérstaklega að greiða atkvæði um breytingar hvað húsnæðismál varðar, enda eru engar [[Forseti hringir.]]breytingartillögur sem snúa [[Forseti hringir.]]sérstaklega að þeim, að við erum líka að auka verulega í [[Forseti hringir.]]það sem snýr að húsnæðisstuðningi við þá sem minnst hafa á milli [[Forseti hringir.]]handanna og það mun að sjálfsögðu hjálpa líka þeim sem fá bætur almannatrygginga.
Virðulegur forseti. Við höfum nýlokið við að greiða atkvæði um að hækka bætur til elli- og örorkulífeyrisþega og upphæðirnar á þeim liðum hlupu á milljörðum. Upphæðin á þessari breytingartillögu er 20 millj. kr., en það er engu að síður töluvert mikil hækkun til Fjölmenningarseturs á Ísafirði. Fjölmenningarsetrið er mjög mikilvæg stofnun. Það er í raun helsta stofnunin í dag sem veitir leiðbeiningu, ráðgjöf til einstaklinga, stofnana, sveitarfélaga og svo framvegis í málefnum innflytjenda og hefur sömuleiðis skyldur til þess að fylgjast með málaflokknum og veita fræðslu til almennings. Þetta er málaflokkur sem setið hefur eftir hjá okkur, það hefur að raungildi sigið niður í fjárhæðum. Þess vegna er hér gerð tillaga til þess að bæta hressilega í til þess að stofnunin geti staðið undir lögbundnum skyldum sínum.
Virðulegi forseti. Þó að ég geti ekki stutt þessa tillögu vil ég þakka þann góða hug sem er að baki henni um að efla starfsemi Fjölmenningarsetursins. Eins og fram kemur höfum við verið að bæta verulega í það sem snýr að móttöku á kvótaflóttamönnum og þjónustu við þá. Við höfum þá verið að huga að því hvernig Fjölmenningarsetrið getur stutt sérstaklega við sveitarfélögin varðandi móttökuna þannig að þó að ekki liggi fyrir endanleg niðurstaða hvað það varðar höfum við verið að skoða möguleikana á því að auka starfsemi Fjölmenningarsetursins þannig að það geti stutt betur við sveitarfélögin og vonandi mun það skýrast á næstunni hvernig það getur verið. En ég tel ekki ástæðu til að styðja þessa tillögu.
Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið hér og koma upp þó að klukkan sé að verða 10 og þakka sérstaklega fyrir það framlag sem fer til Vinnueftirlitsins. Atvinnulífið er nú að taka verulega við sér. Vinnuaðstaða Vinnueftirlitsins sjálfs hefur hins vegar alls ekki verið nógu góð. Þetta framlag mun skipta miklu máli til þess að tryggja því betra húsnæði og ekki hvað síst, sem ég tel mjög mikilvægt sem ráðherra annars málaflokks, mun fatlað fólk líka hafa möguleika á að komast inn hjá Vinnueftirlitinu.
Herra forseti. Við tölum mikið um Landspítalann eðli málsins samkvæmt þar sem hann er þjóðarsjúkrahúsið okkar en við megum ekki gleyma hinu stóra sjúkrahúsinu okkar á Akureyri sem þarf líka á auknum fjármunum að halda. Þar er meðal annars óviðunandi aðstaða á geðdeildinni. Fram hefur komið í skýrslu sem hæstv. heilbrigðisráðherra fékk afhenta, ég held nú á haustdögum, að byggja þarf við til þess að leysa úr vanda spítalans. Ég á von á því að hæstv. heilbrigðisráðherra sýni mjög fljótlega á þau spil og segi hvernig hann ætlar að taka á því máli. Það þarf að styrkja Sjúkrahúsið á Akureyri og hér leggur minni hlutinn til 100 millj. kr. til þess að bregðast við brýnni nauðsyn.
Virðulegur forseti. Rétt er að minna á að það fer rosalega mikil umræða í Landspítalann eðli málsins samkvæmt, það er þjóðarspítalinn, en það eru auðvitað heilbrigðisstofnanir úti á landi og það er mjög mikilvægur spítali á Akureyri. Ég veit að hæstv. ráðherra þekkir það mjög vel og hefur skilning á því. Ég hef sérstakar áhyggjur af geðdeildinni þar vegna þess að aðstæður þar eru ekki boðlegar. Það liggur líka fyrir að fara þarf í framkvæmdir við nýjar legudeildir. Ég hvet hæstv. ráðherra til dáða í þessum efnum og þingmenn til að samþykkja breytingartillöguna.
Hæstv. forseti. Það er óþægilegt að heyra formann fjárlaganefndar gera grín að stærstu samtökum launafólks á Íslandi, en við skulum ekki láta það trufla okkur. Herra forseti. Ég segi já. Við í minni hlutanum leggjum til viðbótarframlag til Landspítala upp á tæplega 3 milljarða til að mæta aukinni þjónustuþörf, fara þarf í nauðsynlegt viðhald vegna þess að húsnæðið liggur undir skemmdum og mæta þarf hækkunum vegna kjarasamninga sem sjúkrahúsinu eru ekki bættar að fullu. Með þessu tökum við undir kröfu stjórnenda sjúkrahússins sem sent hafa út ákall um aukið fé til að geta unnið í samræmi við lög. Við í minni hlutanum viljum tryggja öryggi sjúklinga og vinnuaðstæður starfsfólks og leggjum því þetta til og viljum ekki að trúa því að meiri hlutinn á Alþingi ætli að láta þjóðarsjúkrahúsið [[Forseti hringir.]]reka á reiðanum.
Virðulegi forseti. Þetta er eitt af þeim stóru málum sem verið hefur hér fyrst og fremst til umræðu í 2. umr. um fjárlagafrumvarpið. Það sem mér finnst eiginlega standa upp úr eftir þá umræðu alla saman er sá lærdómur hversu mikilvægt það er að hlusta á það fólk sem vinnur verkin. Að hlusta og skilja stöðu þeirra sem vinna verkin. Þegar forstjóri Landspítalans talar er hann ekki þrýstihópur sem beitir andlegu ofbeldi. Þá er hann maður sem fer fyrir þjóðarsjúkrahúsinu á Íslandi sem er í raun og veru flaggskip íslenskrar heilbrigðisþjónustu. Þegar menn leyfa sér að ræða framlag hans inn í umræðuna með slíkum skætingi og slíkum hroka endurspeglar það og undirstrikar á hversu alvarlegum stað við erum í íslenskum stjórnmálum. Hér leggjum við til viðbótartillögur sem eru til að koma til móts við rökstudda og skýra þörf Landspítala – háskólasjúkrahúss til að geta rekið stofnunina með viðunandi hætti [[Forseti hringir.]]og til að tryggja öryggi sjúklinga og heilbrigðisþjónustunnar í landinu.
Forseti vill bara árétta og nefna það við hv. þingmenn sem gera grein fyrir atkvæði sínu hér á eftir að greina frá því með skýrum hætti hvernig þeir greiða atkvæði. Forseti telur sig nú í flestum ef ekki öllum tilvikum geta nokkuð lesið í það, en til að rétt sé rétt er forseta frekar illa við að taka völdin af þingmönnum og greiða fyrir þá atkvæði með því að nota smáorðin já og nei. Þetta er bara til góðfúslegrar áminningar.
Virðulegi forseti. Ég segi já. [[Hlátur í þingsal.]]Þeir sem stjórna Landspítala – háskólasjúkrahúsi telja sig þurfa fjármuni í viðbót til að geta tekið við fleiri sjúklingum, þeim sjúklingum sem bætast við vegna þess að þjóðin er að eldast. Þeir sem eru í þjónustusamningum við ríki, köllum það það, fá í fjárlögunum peninga til að taka á móti fleiri sjúklingum. Spítalinn þarf það líka. Spítalinn er í ónýtu húsnæði og hann þarf að fá peninga til að halda húsnæðinu við. Spítalinn telur að til að geta tryggt öryggi sjúklinga eins og þeir sem þar starfa vilja gera það þurfi hann að minnsta kosti tæpa 3 milljarða í viðbót. Þess vegna segi ég já við þessari breytingartillögu.
Hæstv. forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur að við eigum að hlusta á fólkið sem vinnur verkin. Þess vegna hef ég tilhneigingu til þess að hlusta á starfsmenn fjármálaráðuneytisins sem reikna út launabætur fyrir allar stofnanir á Íslandi [[Gripið fram í: Rétt.]]- allar stofnanir á Íslandi. Ég ætla ekki að gera minna úr þeim starfsmönnum en starfsmönnum Landspítala – háskólasjúkrahúss. Að öðru leyti finnast mér þær tillögur sem hér eru settar fram af hálfu minni hlutans lykta af popúlisma [[Það eru tillögur forstjóra Landspítalans.]]og tek ekki undir þær af þeim sökum. Og þó að þær séu komnar frá forstjóra spítalans tek ég ekki undir þær vegna þess [[Gripið fram í.]]að búið er að semja um það við þennan spítala og farið hefur fram verulega góð úttekt á starfsemi hans og fjárþörf og því fagna ég. En ég segi nei við þessum tillögum.
Virðulegi forseti. Beiðni yfirstjórnar Landspítala – háskólasjúkrahúss hefur verið vel rökstudd og ekki hrakin á nokkurn hátt af stjórnarmeirihlutanum. Þess vegna er eðlilegt að verða við henni. Hafi menn þurft frekari rökstuðning kom Kári Stefánsson til hjálpar í ágætri blaðagrein í síðustu viku. Vegna ummælanna sem hér voru látin falla um forstjóra Landspítalans, sem komu í framhaldi af ummælum formanns fjárlaganefndar um sama mann, held ég að við stöndum frammi fyrir því að þurfa að fara að greiða óþægindaálag og bætur yfirstjórnendum opinberra stofnana sem þurfa að sitja undir þeim ósmekklegheitum sem þessi stjórnarmeirihluti telur sér sæma að demba yfir nafngreint fólk í forustu fyrir opinberum stofnunum, sem er að reyna að leiða starf í almannaþágu. Það fólk á ekki skilið að sitja undir svona trakteringum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Mér þykir heldur ómaklegt að saka minni hlutann hér um popúlisma þegar hann er einvörðungu að endurtaka og reyna að koma til móts við þær beiðnir sem komið hafa frá lækna- og hjúkrunarsamfélaginu. Í yfirlýsingu frá læknaráði og hjúkrunarráði Landspítalans, sem Reynir Arngrímsson og Guðríður K. Þórðardóttir skrifa undir, kemur fram að ekki verði undan því skorist að sinna viðhaldi og endurnýjun á starfsstöð og húsnæði spítalans sem vanrækt hefur verið um langt árabil vegna fjárskorts og að ekki verði séð að í núverandi frumvarpi að fjárlögum sé gert ráð fyrir þessum mikilvægu liðum með fullnægjandi hætti. Er þetta fólk þá líka popúlistar? Eru allir sem biðja um meiri pening til að sinna mikilvægu viðhaldi fyrir spítalann okkar popúlistar? Ég segi já.
Forseti. Ég segi að sjálfsögðu já við eigin tillögu, þ.e. tillögu minni hlutans. Mér finnst ótrúlega dapurlegt, eins og ég sagði áðan þegar ég fjallaði um aðra atkvæðagreiðslu, því að nú erum við á góðæristímum, það hefur komið fram og ríkisstjórnin er mjög stolt að leiða þannig fjárlagavinnu, en það er ekki brugðist við neyðarástandi, hvorki hjá þeim sem búa við kröpp kjör né þeim sem sinna okkar sjúka og veika fólki. Ástandið er svo slæmt að húsnæðið sem sjúkir fara í gerir fólk jafnvel sjúkara og þá sem eiga að lækna það. Mér er fyrirmunað að skilja hvernig þingmenn geta samvisku sinnar vegna látið heilbrigðiskerfið brenna og molna að innan. Það hlýtur bara að vera ein ástæða, þessi ríkisstjórn vill einkavæða allt heilbrigðiskerfið.
Herra forseti. Það er dapurlegt að ekki skuli vera lagt meira fé í Landspítalann en raun ber vitni af hálfu meiri hlutans. Hér hefur verið ítarlega rakið að forstjóri spítalans lagði fram ígrundaðar tillögur sem stjórn spítalans taldi að þyrfti til að hægt væri að standa við það sem þeim bæri samkvæmt lögum. Launabæturnar eru upp á 400 milljónir og mér þykir áhugavert að það skuli muna svo miklu á milli útreikninga ráðuneytisins og Landspítalans. Ég skil það ekki og veit reyndar ekki hvort þetta fólk hefur ekki talað saman til að fá niðurstöðu um það, nema ráðuneytið telji bara sína útreikninga það rétta að það taki ekki mark á hinum. Það breytir því ekki að ástandið er ekki viðunandi. Við erum að missa fólk úr landi, sem treystir sér ekki til að vinna á stofnuninni. Þetta á að vera háskólasjúkrahús sem á að taka á móti nemendum sem eru að útskrifast úr læknisfræði, vinna sín kandídatsár, og þeir treysta [[Forseti hringir.]]sér ekki til að vinna á þessu sjúkrahúsi vegna þess að vinnuaðstaðan er ekki viðunandi. Þetta er óboðlegt, virðulegi forseti.
Herra forseti. Það er eðlilegt að Landspítalinn sé að jafnaði fyrirferðarmikill í umræðu um fjárlög enda ein allra mikilvægasta stofnunin sem við stöndum sameiginlega að. Það er líka eðlilegt að spyrja sig hvers vegna, á sama tíma og við höfum aldrei sett fleiri krónur í rekstur Landspítalans í heildina, skuli vera svona mikil átök um hvort ekki þurfi meira fjármagn. Einhver svör við því liggja í fjölgun landsmanna og fleiri þurfa á hjúkrun að halda. Það er líka vegna þess að á undanförnum árum, þegar við höfum verið að bæta í til Landspítalans, höfum við sérstaklega lagt áherslu á mannauðinn sem þar er. Þetta ár hófst til dæmis á því að það voru almenn verkföll hjá læknum, skurðstofum átti að loka. Það svigrúm sem hefur skapast í fjárlögum á árinu 2015 fyrir árið 2016 er að langmestu leyti notað til að bæta kjör starfsmannanna og menn koma núna strax í kjölfarið og segja: Það þarf líka að fara í reksturinn - já, já, við viljum gjarnan líka fara í reksturinn en við getum [[Forseti hringir.]]bara ekki gert þetta allt í einu. Við erum að minnsta kosti komin á þann stað að það er búið að ná niðurstöðu [[Forseti hringir.]]um kjaramálin, sem allir hljóta að vera sáttir við til langs tíma, og við höfum aldrei gert betur [[Forseti hringir.]]í framlögum til Landspítalans. Ég segi nei við þessari tillögu.
Virðulegi forseti. Þetta er spurning um forgangsröðun. Í ár fara 15,5 milljarðar í skuldaniðurfellingu, bara í ár. Það vantar 3 milljarða í þjóðarsjúkrahúsið sem allir eiga að hafa greiðan aðgang að, hvort sem þeir eru með verðtryggt fasteignalán eða ekki. Það eru ekki til peningar í það. Þetta er forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar og hún er óþolandi. Aðstæður eru algjörlega óviðunandi á Landspítalanum. Þakið er að hrynja á Grensásdeild. Það er mygla á skurðstofum Landspítalans. Hvað er í gangi? Svo þarf að fá 30 milljónir því að orðum forstjóra Landspítalans er ekki trúað, þá þarf að fá 30 milljónir í einhverja greiningu um hvort það vanti peninga því að þeir trúa ekki orðum embættismanns síns.
Sannleiksnefnd.
Þetta er óþolandi. Gjörið svo vel að setja þessar 30 milljónir beinustu leið inn í þennan spítala og bætið svo um betur.
Virðulegi forseti. Í lokafjárlögum 2012 var skuldahali klipptur af Landspítalanum vegna þess að hann hafði staðið sína plikt og bætt rekstrarstöðuna. Spítalinn er aftur byrjaður að safna skuldum. Þetta er ekkert rosalega flókið. Hæstv. ráðherra setur annaðhvort þau framlög sem spítalinn þarf eða sker niður reksturinn. Það er í rauninni ekki í boði að reksturinn fari sífellt fram úr fjárheimildum. Við erum sammála um það. Við erum bara að bæta við peningum svo að hæstv. ráðherra þurfi ekki eftir þrjú ár að fara í aðra halaklippingu. Við erum raunsæ. Mér finnst alveg með ólíkindum að vera alltaf að tala um að þangað hafi aldrei verið meira fé sett. Það getur vel verið að það sé rétt eftir einhverjum mælikvörðum, en það er klárlega ekki nóg að gert. Eftir niðurskurð síðustu ára þarf að byggja heilbrigðiskerfið upp á ný. Spurningin er: Hvernig forgangsröðum við peningum? Setjum við þá í skuldaniðurfellingu eða í heilbrigðiskerfið? Ég segi já.
Virðulegi forseti. Ég get ekki greitt atkvæði gegn þessari tillögu. Ég tel að þó að tilefni sé til að kanna rekstur spítalans og sjá hvar hægt er að gera betur, ef það er hægt, þá sé það hafið yfir allan vafa að við þurfum að leggja meira í, hvort sem það er gert með þeim hætti að hér séu lagðir til 2,8 eða 3 milljarðar eða eitthvað slíkt. Afgangur af fjárlögunum er 10 milljarðar. Það verður hugsanlega enn meiri afgangur þegar arðurinn kemur frá bönkunum þannig að ég held að ef við gerum eitthvað fyrir 3. umr. þá verði að skoða þetta betur. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]] Ég greiði ekki atkvæði.
Virðulegur forseti. Frá því að ég hóf þátttöku í stjórnmálum hef ég barist fyrir því að forgangsraða í þágu grunnþjónustunnar, sérstaklega heilbrigðisþjónustunnar, og er ánægður með það sem þessi ríkisstjórnarmeirihluti hefur gert. Það er ekki bara hvað varðar Landspítalann heldur líka hvað varðar heilsugæslu og hjúkrunarþjónustu og við horfum á mjög stór verkefni fram undan. Ég fagna því að hv. stjórnarandstæðingar hafa á síðasta kjörtímabili vaknað til meðvitundar um mikilvægi heilbrigðisþjónustunnar. En ég verð að viðurkenna að mér þykir það holur hljómur, þegar við skoðum forgangsröðun í niðurskurði sem varð að fara í á síðasta kjörtímabili. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna skáru, bæði hlutfallslega og í fjölda, langmest niður í heilbrigðiskerfinu. Ég fagna því hins vegar ef þetta er komið til að vera. Þegar menn tala um að 30 millj. kr. séu til að kanna hvað forstjóri Landspítalans segir þá er það fráleitt. Hann og forusta Landspítalans voru alveg sammála um mikilvægi þess að fara og skoða þessi mál, enda væri ábyrgðarleysi að gera það ekki með reglulegu millibili. Þingmaðurinn segir nei.
Virðulegur forseti. Það er alger óþarfi að deila um það að síðasta ríkisstjórn þurfti að skera niður til heilbrigðismála, af mjög augljósum ástæðum. Það gerðust ákveðnir hlutir í október 2008 sem settu strik í reikninginn svo að vægt sé til orða tekið. Það er ekkert um það deilt heldur að á undanförnum árum hafa framlög til heilbrigðismála verið aukin. Þó það nú væri eftir þann mikla niðurskurð sem þurfti að ráðast í. Spurningin sem blasir við er: Er nóg að gert? Og þá verðum við að horfa á hlutina í heildarsamhengi og horfa á heildarmyndina. Við verjum miklu minna fé til heilbrigðismála og spítalans af vergri landsframleiðslu en Skandinavíuþjóðirnar. Við verjum til fjárfestinga í innviðum því næstminnsta af öllum OECD-ríkjunum. Þess vegna er mygla í húsunum. Þess vegna eru þökin að hrynja, vegna þess að við verjum ekki peningum í þetta. Sem hlutfall af heildarútgjöldum ríkissjóðs er framlagið 22% minna en það var 2003 og heilbrigðiskerfið verður alltaf dýrara og dýrara út af breyttri aldurssamsetningu og útgjöld vegna langvarandi sjúkdóma aukast og íbúum fjölgar þannig að það verður að gefa í. Er þetta popúlismi? Nei, þetta er einfaldlega það að við erum að horfast í augu við staðreyndir, 3 milljarða vantar til næstu ára. Þingmaðurinn segir já.
Virðulegur forseti. Það er ekki nema von að hv. þingmönnum Vinstri grænna og Samfylkingarinnar svíði það þegar talað er um popúlisma í tillögum sem birtast okkur í umræðunum hér í dag. Það er ekki nema von. En stakkaskiptin gefa fullt tilefni til að talað sé um popúlisma; saga þessara flokka segir okkur ekki annað. Á niðurskurðarárunum var mest skorið niður í þeim málaflokkum sem þeir tala mest fyrir, í umhverfisráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti, 7,3% og 8,5%, á sama tíma og miklu minna var skorið niður í öðrum málaflokkum. Það er staðan. Og hoppum aðeins yfir girðinguna og förum heim til þeirra þar sem þau hafa ráðið undanfarin ár og ráða í dag. Gefum Björgvini Guðmundssyni, fyrrverandi borgarfulltrúa þeirra og varaþingmanni, orðið. Hann segir að eldri borgarar hafi hætt í félagsstarfi vegna hækkana á gjaldskrá; eldri borgarar eru að hrekjast úr félagsstarfi. Við getum svo vitnað í könnun sem var gerð á vegum Gallup. Og hvað kom í ljós? Reykjavíkurborg, af 19 sveitarfélögum þar sem þetta var kannað, fær lægstu einkunn allra sveitarfélaga fyrir frammistöðu í málefnum aldraðra og öryrkja, í skólamálum, leikskólamálum og þannig má lengi telja. Er von að hér sé talað um popúlisma þegar þetta sama fólk, í garðinum þar sem það ræður öllu, leggur ekki meiri áherslu á þessa málaflokka en raun ber vitni? Ég segi nei.
Herra forseti. Ekki er hægt að líta öðruvísi á þessa tillögu en sem sanngjarna og eðlilega. Hún hefur verið rökstudd af forsvarsmönnum spítalans, útskýrð með lýðfræðilegum orsökum, kjarasamningum og að sjálfsögðu viðhaldsþörfinni sem öllum er ljós. Og það er hálfkúnstugt að heyra hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans tala eins og hér sé lýðskrum á ferð. Ég hef ekki heyrt nokkurn mann andmæla þessum rökum. Ég segi já við þeirri tillögu að koma til móts við sanngjarnar kröfur Landspítalans, koma í veg fyrir framtíðarvanda sem annars mun verða til. Þess vegna styð ég þessa tillögu og ég styð það að við forgangsröðum heilbrigðismálum ofar eins og raunar meiri hluti þjóðarinnar hefur ítrekað lýst vilja sínum til. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Ég hélt að flestir stjórnmálamenn þvert á flokka væru á því að það þyrftu að fara meiri fjármunir til Landspítalans. Svo kemur maður hingað og heyrir þingmenn stjórnarflokkanna lýsa því yfir að þeir sem haldi því fram séu popúlistar og það sé nóg að gert. Virðulegi forseti. Þetta er alveg með ólíkindum þegar við vitum öll að það eru kvótar á því hversu margir geta farið í aðgerðir, það eru kvótar á því hversu margir geta fengið lífsnauðsynleg og heilsubjargandi lyf. Við vitum það öll sem horfumst í augu við veruleikann að spítalinn þarf aukna fjármuni og svo sitja menn hér og halda því fram að þeir sem um það tala séu popúlistar. Ég spyr stjórnarþingmenn sem hér eru inni og eiga eftir að greiða atkvæði að hugsa sig vandlega um hvort þeir séu ekki tilbúnir til að koma með okkur í þann leiðangur að afnema kvóta á þann fjölda sem getur farið í mikilvægar aðgerðir, afnema kvóta á þann fjölda [[Forseti hringir.]]sem getur fengið nauðsynleg lyf. Það er veruleikinn sem við búum við í dag. [[Forseti hringir.]]Eigum við ekki að koma okkur út úr því í staðinn fyrir að standa hér með skæting út í þá sem benda á þetta? Ég segi já.
Virðulegi forseti. Ég segi nei við þessari tillögu. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson spyr: Er nóg að gert? Að sjálfsögðu er ekki nóg að gert. Það vantar fjármuni víða í íslenskt heilbrigðiskerfi, ekki eingöngu Landspítalann eins og hér hefur komið fram heldur líka í heilsugæsluna, í öldrunarþjónustuna, í lyfjamálin o.s.frv. Við höfum forgangsraðað í þágu heilbrigðismála síðastliðin ár. Þingið hefur forgangsraðað með þeim hætti. Það var nauðsynlegt að draga úr útgjöldum ríkisins í hruninu og í kjölfar þess. Ég held að við séum öll sammála um það. Ég held að við séum líka sammála um að við gengum helst til of langt í niðurskurði í heilbrigðiskerfinu en við hljótum líka að gera okkur grein fyrir því að það mun taka tíma að vinna okkur í gegnum þann stokk, alveg sama hvernig menn glotta að því, hv. þingmaður. Það tekur tíma. Við leysum þetta ekki með einni handsveiflu og forgangsröðunin, þótt ekki sé nema minnt á umræðuna [[Forseti hringir.]]fyrir réttu ári í þessum sal, brýnasta forgangsverkefnið í heilbrigðisþjónustunni þá var að tryggja mönnum kerfisins með nýjum kjarasamningum. Það var gert. [[Gripið fram í: … fjármagna það.]]
Hæstv. forseti. Hér gerir minni hlutinn tillögu um aukna fjárveitingu til Landspítalans, m.a. 1.400 millj. kr., eins og Landspítalinn segir að vanti, til viðhalds og nýframkvæmda. Má ég minna þingmenn á það að á Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi, þjóðarsjúkrahúsi Íslendinga, hefur greinst mygla og myglusveppur? Má ég minna á að Grensásdeild heldur ekki vatni? Það vantar 1.040 millj. kr. til að mæta almennri aukningu og eftirspurn sem er árleg aukning, það vantar 400 millj. kr. til að halda áfram uppbyggingu tækjakosts og það vantar 400 millj. kr. til að mæta kostnaði af nýjum kjarasamningi lækna sem hæstv. fjármálaráðherra gerði fyrir hönd ríkissjóðs vegna þess að sú upphæð er vanáætluð í fjárlögum og það er reyndar sagt í meirihlutaáliti um fjárlagafrumvarpið og tillögum meiri hlutans. Það vantar að gera betur við þjóðarspítalann okkar og þessi [[Forseti hringir.]]tillaga er í þá átt. Þess vegna eigum við að sameinast um að bæta því til hans. Ég segi já.
Herra forseti. Ég segi já. Landspítalinn hefur mætt miklu skilningsleysi af hálfu stjórnarmeirihlutans og það er sorglegt að þegar það kemur ákall frá þjóðarsjúkrahúsi okkar og starfsfólkinu sem vinnur þar, þegar forstjóri spítalans gerir grein fyrir grafalvarlegri stöðu Landspítalans, láti menn það sér í léttu rúmi liggja. Það er grafalvarleg staða. Það vantar fjármuni í viðhald og rekstur og við höfum fengið að sjá það í sjónvarpsfréttum að þar eru hriplek þök og aðstaða öll til skammar, sveppir og guð má vita hvað. Og þetta er hátæknisjúkrahúsið okkar Íslendinga þar sem við viljum að sé góð og örugg þjónusta. Við Íslendingar erum neðarlega á listanum varðandi framlög til heilbrigðismála og uppbyggingu innviða heilbrigðisþjónustunnar. Við erum í næstneðsta sæti hjá OECD-löndunum [[Forseti hringir.]]á milli Grikklands og Mexíkós. Er það staður sem þessi þjóð vill vera á?
Herra forseti. Þjóðin er að eldast og það fjölgar í hópi eldri borgara og það er gleðilegt. Í blússandi góðærinu er það forgangsverkefni hæstv. ríkisstjórnar að lækka tekjuskatta á þá sem vel eru aflögufærir. Lækkun tekjuskatta á árinu 2016 kostar ríkissjóð 5,5 milljarða kr. Að mæta fjölgun sjúklinga á Landspítalanum kostar rétt um milljarð. Það er forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar að lækka tekjuskatta á þá sem vel standa undir þeim en gerir þá kröfu á Landspítalann að skera niður um milljarð vegna þess að við höfum ekki efni á því, þessi ríka þjóð í blússandi góðæri, að gera ráð fyrir fjölgun í hópi eldri borgara [[Forseti hringir.]]sem þurfa að nýta sér þjónustu Landspítalans. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra stendur hér í eigin persónu í ræðustóli og segir nei við því að bæta ríflega 2 milljörðum kr. inn í Landspítalann, viðurkennir þó að ekki sé nóg að gert. Það er fróðlegt að heyra hvernig hæstv. heilbrigðisráðherra stendur með Landspítalanum, þessu flaggskipi íslenska heilbrigðiskerfisins. Eru til peningar? Já. Það er 10 milljarða kr. afgangur hjá ríkissjóði. Það kostar 3 milljarða að verða við óskum Landspítalans um brýnustu úrbætur. En það er ekki hægt að verða við því, það er ekki hægt að taka spítalann trúanlegan og það er kallað lýðskrum þegar stjórnarandstaðan tekur til varna. Á sama tíma bíða mörg hundruð manns eftir hjartaaðgerðum og það er kominn sjúklingakvóti á þær aðgerðir. Fólk bíður í allt að þrjú ár sárkvalið [[Forseti hringir.]]eftir liðskiptaaðgerðum og það er sjúklingakvóti á lífsbjargandi lyfjum eins og við krabbameini og augnblindu. Þetta er náttúrlega ekki hægt og ég segi að sjálfsögðu já við þessari tillögu.
Virðulegur forseti. Það eru einhver mikilvægustu lífsgæði sem hægt er að hugsa sér að búa við það öryggi að geta treyst á gott og öflugt heilbrigðiskerfi og við Íslendingar erum til allrar hamingju vön því að geta treyst heilbrigðiskerfinu okkar og starfsfólkinu þar. Eftir þann erfiða niðurskurð sem við höfum þurft að horfa upp á eftir hrun þá skiptir öllu máli að halda áfram að byggja þessar stofnanir upp og gera það hratt. Það er ekki nóg að halda í horfinu og bíða og vona að myglan hverfi eða við komumst að henni einhvern tíma seinna. Í þessari tillögu er ekki verið að biðja um að spítalinn sé gullhúðaður eða allt fært upp á einhvern heimsklassa. Við erum einfaldlega að leggja til að koma til móts við lágmarkstillögur stjórnenda spítalans sem ákveðið fyrsta skref í því að mjaka okkur upp af botninum sem aðrir þingmenn hafa minnst á um framlög okkar til heilbrigðismála þar sem við erum í næstneðsta sæti á lista OECD. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Það er alveg með ólíkindum að þeir ágætu þingmenn, félagar mínir í minni hluta fjárlaganefndar sem eru búnir að setja Íslandsmet í að hneykslast á okkur í meiri hlutanum þar sem við komum til móts við þarfir 42 sveitarfélaga sem komu í heimsókn, en fulltrúar þeirra hafa komið með ákall um brýnar þarfir í sínum málum og þar höfum við verið að liðka til og komið með tiltölulega litlar upphæðir - sama fólk kemur svo hér og ætlast til þess að við skverum út tæpum 3 milljörðum sisvona af því að það kemur ákall frá forstjóra Landspítalans. Er eitthvað óeðlilegt við það þótt við viljum afla frekari gagna, við viljum kanna málið frekar? Við viljum bara fá nánari upplýsingar og gera greiningu á spítalanum. [[Gripið fram í.]]Við erum að setja 50 milljarða í spítalann og er eitthvað óeðlilegt við það þótt við könnum málið betur? Svo tökum við stöðuna þá. Ég segi nei.
Virðulegur forseti. Það sem er sorglegt við þetta mál er að ég held að allir geri sér grein fyrir því, eins og fram hefur komið í máli margra stjórnarliða, að það þurfi meiri peninga í Landspítalann. Það er nefnilega þannig að þeir sem eru meiddir og sjúkir þurfa aðhlynningu strax og Landspítalinn þarf aðhlynningu strax. En hér er talað um popúlisma þegar menn vilja mæta því ákalli stjórnenda spítalans um þá peninga sem upp á vantar. Hvernig ætli staðan verði eftir eitt ár þegar menn í stjórnarliðinu koma hingað með peninga og gera sig heilaga í framan, á kosningavetri, og hafa þá skyndilega fundið alveg gríðarlegan skilning á nauðsyn þess að setja fjármagn í alls konar verkefni? Auðvitað sjá það allir að hér er verið að hlaða rækilega í kosningaloforðin næsta vetur. Það er verið að fægja skóflur fyrir skóflustungur og brýna skæri fyrir borðaklippingar. Það er augljóst mál en það er sorglegt að það skuli vera gert með Landspítalann. Ég segi já.
Hæstv. forseti. Ég lýsi ánægju minni yfir því að á þessum lið sé rúmur 1,1 milljarður inn í sjúkrahús óskipt. Þarna er verið að gera tillögu um 840 millj. kr. fjárheimild næstu þrjú ár vegna átaks til að stytta biðlista eftir augasteinsaðgerðum, gerviliðaaðgerðum á hné, gerviliðaaðgerðum á mjöðm og kransæðaþræðingum. Auk þess er verið að gera tillögu um 280 millj. kr. tímabundna fjárheimild til að mæta kostnaði við rannsóknarverkefni í lyfjameðferð gegn lifrarbólgu C. Átakið mun vara í þrjú ár og hefur ríkisstjórnin samþykkt að leggja til að veittar verði 280 millj. kr. vegna áranna 2015 og 2016 og 150 millj. kr. vegna ársins 2017 til að greiða fyrir þann kostnað sem fellur á innlenda aðila, sem orsakast af blóðrannsóknum, skýrslugerð og annarri þjónustu sem tengist meðferð sjúklinga. Þetta er vel gert og fagna ég þessu. Ég segi já.
Hæstv. forseti. Við í Samfylkingunni fögnum þessari viðbót til að mæta biðlistum og munum styðja þessa tillögu. Biðlistar voru þegar farnir að lengjast þegar brast á með endurteknum verkföllum í heilbrigðiskerfinu sem stóðu yfir í hartnær ár hjá mismunandi hópum. Ríkisstjórninni tókst að vera í stríði við nánast allar heilbrigðisstéttir landsins á yfirstandandi ári og árinu þar áður og þetta er nauðsynlegt framlag til að vinna á þeim biðlistum sem þá sköpuðust. Við vonum að þetta sé nægilegt til að tryggja að fólk fái heilbrigðisþjónustu innan ásættanlegra marka í framtíðinni.
Virðulegi forseti. Eins og margoft hefur komið fram eru heilbrigðismálin í algerum forgangi hjá ríkisstjórninni. Það er ánægjulegt að stjórnarandstaðan skuli greiða atkvæði með þessum tillögum sem eru þjóðþrifamál. Þessar tillögur ganga út á að létta af álaginu á Landspítalanum eins og hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir fór yfir. Hér innan borðs er jafnframt hinn stórkostlegi samningur sem landað var í haust um að útrýma lifrarbólgu C á Íslandi sem sparar ríkinu ómældar fjárhæðir, að ekki sé talað um lífsgæðin sem skapast hjá því fólki sem hefur þennan sjúkdóm. Það er ánægjulegt að myndast hafi sátt um eina tillögu og að sú tillaga skuli einmitt hafa snúið að heilbrigðismálum.
Virðulegi forseti. Ég þakka þann stuðning sem er við þessa tillögu. Það sýnir að hægt er að ná saman um ákveðna og góða hluti. Það er ljóst að um er að ræða fyrsta áfanga að því að vinna niður biðlista sem söfnuðust upp í verkfallinu. Stærstur hluti þessarar fjárveitingar mun að öllu óbreyttu renna til Landspítalans til að vinna þar að ákveðnum hlutum, og mætir að einhverju leyti þeim óskum sem Landspítalinn hefur borið á borð fyrir þingið. Ég þakka starfsfólki Landspítalans fyrir atbeina þess við að vinna þessu verkefni framgang sem lýtur að því að gera tilraun til að útrýma lifrarbólgu C. Ég þakka einnig stuðning þingsins við það því að þetta er verkefni sem ekki hefði verið unnið án þess að þessir aðilar næðu saman um það mál. Hér er 280 millj. kr. fjárveiting til að hleypa því verkefni af stokkunum sem að öllu óbreyttu mun verða til fyrirmyndar á heimsvísu. Við skulum þakka fyrir það og líka minnast þess, þegar við ræðum heilbrigðiskerfið, að þar er einnig ýmislegt margt gott að gerast.
Virðulegi forseti. Eins og fram kemur greiðum við hér atkvæði um breytingartillögu sem snýst um að styðja sveitarfélögin við innflytjendaráð og móttöku flóttamanna. Um er að ræða tillögu sem við ættum að vera sammála um. Hún er þeirrar gerðar og lýtur að því að við föngum það mikilvæga verkefni með sóma að taka við fleiri hælisleitendum og flóttamönnum sem eru í erfiðleikum á sínum heimaslóðum en ekki síður til að rækta meiri mennsku og meiri vitund um mikilvægi skilnings og mannúðar í okkar góða samfélagi. Ég hefði vænst þess að sjá meiri stuðning við þessa tillögu, ég segi já.
Hæstv. forseti. Við leggjum ríka áherslu á að auka framlög til móttöku flóttafólks og stuðnings við sveitarfélögin. Í haust lögðum við í minni hlutanum fram tillögur um að Ísland tæki á þremur árum á móti 500 flóttamönnum. Ríkisstjórnin kom með útspil og vildi ekki tala um fjölda flóttafólks. Nú eru um 55 manns að koma til landsins upp úr áramótum og er það sérlega ánægjulegt, en við viljum taka á móti mun fleiri og standa betur að því og leggjum því til þetta viðbótarframlag til móttöku flóttafólks.
Virðulegi forseti. Ég kem hér upp sérstaklega til að fagna c-lið töluliðar 86, viðbót upp á 64 millj. kr. til ýmissa framlaga velferðarráðuneytisins. Þar inni í er ART-verkefnið sem fær 30 millj. kr. auk annarra verkefna og félagasamtaka, 20 millj. kr. til Samhjálpar, Hlaðgerðarkot 5 millj. kr, Aflið 5 millj. kr. o.s.frv. ART-verkefnið hefur verið starfrækt á Suðurlandi í nokkur ár með mjög góðum árangri. Þeir sem hafa farið í það verkefni hafa síður þurft að leggjast inn á barna- og unglingageðdeild. Ég hef heyrt töluna að innlögnum hafi fækkað úr tíu í eina. Verkefnið hefur farið víða og er nú komið víða um land. Það er gott dæmi um það að við erum að setja fjármagn í eitthvað sem skilar okkur margfalt til baka þannig að ég fagna þessu sérstaklega.
Hæstv. forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um að bæta úr húsnæðismálum geðfatlaðs fólks. Staðan er því miður þannig að fólk getur ekki útskrifast t.d. af geðdeild Landspítalans vegna þess að það vantar húsnæði. Þetta er auðvitað gríðarlega mikilvægt því að grundvöllur þess að geta verið þátttakandi í samfélagi er að hafa húsnæði og þess vegna styð ég þessa tillögu og vona svo sannarlega, það lítur reyndar ekkert allt of vel út, að hún hljóti brautargengi. Ég er þess fullviss að þetta mál mundi verða til að bæta ekki bara aðstöðu geðfatlaðra heldur væri það hreinlega samfélagsbætandi.
Hæstv. forseti. Í haust lagði hæstv. heilbrigðisráðherra fram heilbrigðisáætlun, aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum til fjögurra ára. Þessari áætlun hefur verið mjög vel tekið af umsagnaraðilum þó að margir vilji meira, enda sárvantar fé í málaflokkinn. Lögð er fram áætlun um fjárveitingar í þessa áætlun samhliða þingsályktuninni en það vantar fjárveitingu fyrir einn lið hennar sem er einmitt búsetumál geðfatlaðs fólks. Við leggjum því til að lögð verði til sú fjárhæð sem upp á vantar sem er 33,1 millj. kr. til að styðja og vinna með sveitarfélögunum að því að þeir sem útskrifast af geðdeild Landspítalans og þurfa á sérstökum búsetustuðningi að halda fái hann.
Virðulegi forseti. Ég er hér komin upp til að fagna sérstaklega lið 88, þ.e. 75 millj. kr. til viðbótar við rekstur öldrunarstofnana. Hér er um að ræða aukið fé til rekstrar minni hjúkrunarheimila víða um landið. Eins og við vitum þá vantar hjúkrunarrými um allt land. Hagkvæmustu einingarnar eru að ég held 30 eða fleiri rými. Engu að síður viljum við ekki að fólk sé flutt búferlaflutningum um mörg hundruð kílómetra þannig að það er mjög mikilvægt að við pössum upp á rekstur minni hjúkrunarheimila um allt land. Það er því mjög gott að sjá þessa tölu hér, þessa viðbót. Heildarupphæðin núna er 436 millj. kr. sem er gott.
Herra forseti. Hér er um að ræða 70 millj. kr. til að greiða húsaleigu á þremur nýjum heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu í átta mánuði. Í fyrstu tillögunum sem við fengum í hendur í fjárlaganefnd fylgdi með skýring á þessu, það stæði til að bjóða út rekstur á nýju heilsugæslustöðvunum og reyndar væri það til að auka aðgengi sjúklinga að þeim. Ég áttaði mig aldrei á því hvernig það færi saman en það er annað mál. Þegar tillagan kemur síðan í gögnum í nefndarálitinu er búið að taka út þessa setningu um að það standi til að bjóða út heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu. Síðan er hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í viðtali í þættinum Sprengisandi þar sem hann segir að þetta standi til og hann styðji þetta. Við höfum kallað í umræðunni eftir hæstv. heilbrigðisráðherra [[Forseti hringir.]]til að fara yfir þetta með okkur og fara í gegnum þá stefnubreytingu ef það á að fara enn frekar út í einkarekstur í heilbrigðiskerfinu en hann hefur ekki sinnt því kalli.
Hæstv. forseti. Mig langaði til að byrja á svolítið persónulegum nótum. Mig langaði til að bjóða okkar ágæta en helst til hlédræga hæstv. heilbrigðisráðherra velkominn til þings, [[Þakka þér innilega fyrir.]]meðal annars til að ræða þennan lið sem hv. þm. Oddný Harðardóttir hefur gert ágætlega grein fyrir. Við óskuðum margoft eftir því að fá hæstv. heilbrigðisráðherra til umræðunnar um þetta. Ráðherrann birtist í sjónvarpi og hvíslaði því að þjóðinni að hann væri tilbúinn að ræða þessi mál á Alþingi, að fjármagn fylgi sjúklingi, ef hugur alþingismanna stæði til þess. Við sýndum okkar hug, hver hann væri og óskuðum eftir því að ráðherra kæmi til fundarins en það gerði hann ekki. Það finnst mér algerlega ótækt. Það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði, að það var skorið of mikið niður til heilbrigðismála á síðasta kjörtímabili, [[Forseti hringir.]]en það er rangt sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og hv. þm. Jón Gunnarsson staðhæfðu hér, [[Gripið fram í.]]að hlutfallslega hefði verið skorið meira niður til heilbrigðismála en til annarra þátta. [[Forseti hringir.]]Ég vil segja að ég fagna einu, ég er ánægður með eitt: Ég er ánægður með að 3. umr. um fjárlagafrumvarpið er enn eftir. [[Gripið fram í.]]
Forseti vill enn og aftur biðja hv. þingmenn að sýna þeim þingmönnum sem gera grein fyrir atkvæði sínu þá virðingu að þeir fái næði til að tala og einnig að frammíköllum sé að minnsta kosti lokið þegar ræðunni lýkur. [[Hlátur í þingsal.]]Forseti fer ekki fram á meira í bili.
Hæstv. forseti. Um 85% landsmanna vilja að heilbrigðiskerfið sé fyrst og fremst í opinberum rekstri en stjórnarþingmenn í þessum sal eru að styðja hæstv. heilbrigðisráðherra í því að byrja að einkavæða frekar heilsugæsluna [[Gripið fram í: Nei.]]á höfuðborgarsvæðinu [[Forseti hringir.]]án þess að um það fari fram umræða á Alþingi. [[Gripið fram í: Bull.]]
Enga einkavæðingu.
Þeir sem vilja einkavæða íslenska heilbrigðiskerfið eiga að hafa manndóm í sér til að koma og ræða það í þinginu. [[Gripið fram í.]]Einkavæðing er að eiga sér stað. Það er hægt að gera án þess að koma með málið fyrir Alþingi og hæstv. ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hefur ekki manndóm í sér til að ræða það við okkur hér í þinginu enda vita þau að þetta er í andstöðu við vilja almennings. [[Gripið fram í: Þetta er rangt.]] [[Gripið fram í: … Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn.]]
Forseti vildi nú fara af mikilli hógværð í það að biðja hv. þingmenn um að veita hér næði og fór bara fram á það í fyrstu atrennu að það yrði gert eftir að hv. þingmenn hafa lokið máli sínu. Forseti vill því byrja á að árétta það og vita hvort hv. þingmenn geti ekki tekið saman svona eitt skref í einu í þeim efnum.
Hæstv. forseti. Ég fagna því að hér sé verið að gefa vel í til heilbrigðisstofnana, bæði á höfuðborgarsvæðinu og á landsvísu. Verið er að styrkja heilbrigðisstofnanir og heilsugæslu sem fyrsta viðkomustað sjúklinga, m.a. til að létta álaginu á okkar mikilvæga og stóra þjóðarsjúkrahúsi sem Landspítalinn – háskólasjúkrahús er. Í þessum tillögum má meðal annars sjá að gerð er tillaga um 100 millj. kr. tímabundið framlag til reksturs heilbrigðisstofnana sem verður skipt samkvæmt ákvörðun ráðherra. Jafnframt verð ég að taka fram að gerð er tillaga um 20 millj. kr. framlag til að fjölga hvíldarrýmum við Heilbrigðisstofnun Vesturlands á Hvammstanga, þar sem rýmum er fjölgað um þrjú og stöðugildum um þrjú sem er afar mikilvægt fyrir þá stofnun.
Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp út af töluliðum 96 og 97 því að þetta er hluti af því samkomulagi sem náðst hefur varðandi yfirfærslu á málefnum fatlaðs fólks til sveitarfélaganna. Þegar málaflokkurinn fór yfir var ekki komin niðurstaða sem sneri að atvinnumálum fatlaðs fólks en nú liggur hins vegar fyrir viljayfirlýsing hvað varðar atvinnumálin. Hugsunin er að Vinnumálastofnun taki við og sinni því hlutverki að halda utan um atvinnumál allra hér í samfélaginu, ófatlaðra sem fatlaðra einstaklinga. Breytingartillagan gengur út á að færa þá fjármuni sem hafa hingað til verið hjá Tryggingastofnun yfir til Vinnumálastofnunar til fjármögnunar á vinnusamningum öryrkja. En það munu líka koma fram tillögur á milli 2. og 3. umr. sem snúa að þessu samkomulagi. Ég vil nota tækifærið og þakka kærlega fyrir mjög gott samstarf og þá miklu vinnu sem hefur farið fram varðandi yfirfærsluna og við munum örugglega fá tækifæri, eins og hefur komið fram, til að ræða það frekar, væntanlega að einhverju leyti við 3. umr., en þetta er sem sagt hluti af því.
Hæstv. forseti. Ég harma það fyrst að ekki sé hægt að koma hingað upp um fundarstjórn forseta því að þá mundi ég koma og þakka forseta fyrir mikla stjórnfestu og yfirvegun í þessari löngu og erfiðu atkvæðagreiðslu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] Við í minni hlutanum leggjum til 1,7 milljarða í fæðingarorlofið svo hægt sé að hækka þakið upp í 500 þús. kr. Það jafngildir 80% af meðaltekjum í landinu, en ef stjórnarmeirihlutinn hafnar þessari tillögu okkar þá er hann að taka ákvörðun um að hafa fæðingarorlofsfjárhæðirnar óbreyttar í þrjú almanaksár. Það er algerlega ólíðandi og það er ekki hægt að skilja smábarnafjölskyldur Íslands eftir á köldum klaka núna þegar efnahagur landsins er að vænkast.
Herra forseti. Þessi breytingartillaga minni hlutans snýst um fjárfestingu til framtíðar. Fæðingarorlofskerfið er gríðarlega mikilvægt fyrir framtíðina til að hvetja fólk til barneigna og til að tryggja að það geti sinnt börnum sínum á fyrstu mánuðum þeirra. Eins og hv. þingmaður sem hér talaði á undan gerði hvet ég hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans til að greiða þeirri tillögu atkvæði. Það er því miður ekki að gerast og þá er niðurstaðan svo dapurleg sem það er að þessar fjárhæðir breytast ekki, þannig að hér er ekki verið að hugsa til framtíðar. Hér er ekki verið að fjárfesta í framtíðinni og því kerfi sem við hefðum getað verið stolt af að eiga á Íslandi. Ég segi já við tillögunni.
Virðulegi forseti. Það er svolítið skrýtið og raunar ráðgáta af hverju svona illa er komið fyrir fæðingarorlofskerfinu. Ég hefði haldið að það væri algerlega þverpólitísk samstaða um að byggja upp og hafa gott fæðingarorlofskerfi. Núna er staðan sú að það er að molna undan þessu kerfi. Þakið er of lágt og greiðslurnar eru of lágar þannig að fólk, sérstaklega feður, veigrar sér við að taka fæðingarorlof, ekki fullt fæðingarorlof alla vega, og brúa þarf bilið milli fæðingarorlofs og leikskóla. Það átti að gera með því að lengja fæðingarorlofið, en horfið var frá því. Það er skrýtið að geta ekki stigið þau skref vegna þess að fæðingarorlofskerfið er fjármagnað með hlutfalli af tryggingagjaldi og það á að vera mjög auðvelt að mynda samkomulag um það milli stjórnvalda og vinnumarkaðarins að hafa þetta hlutfall einfaldlega nógu hátt til að fjármagna almennilegt kerfi. En hvað gerði ríkisstjórnin? Eitt af hennar fyrstu verkum var að seilast inn í það, að skera niður lenginguna á fæðingarorlofinu og minnka hlutfall Fæðingarorlofssjóðs af tryggingagjaldinu og taka það og setja í almennan rekstur. [[Forseti hringir.]]Ríkisstjórnin sótti beinlínis pening inn í þennan sjóð, vó þar með að honum. Það þarf auðvitað að vinda ofan af þessu og byggja upp almennilegan sjóð.
Virðulegi forseti. Ég veit að það kemur við kaunin á einhverjum að rifja upp síðasta kjörtímabil, en mér er mjög minnisstætt þegar við framsóknarmenn lögðum ítrekað til aukið fjármagn í Fæðingarorlofssjóð. Við börðumst fyrir því að sá sjóður yrði settur á laggirnar og okkur tókst það. Við munum að sjálfsögðu standa vörð um þennan sjóð enda er hann mikilvægur. Það má bæta í og það má gera betur, að sjálfsögðu. Það viljum við öll gera. En nú er verið að leggja til aukningu upp á 360 millj. kr. og það er virkilega vel gert. [[Gripið fram í.]]Svo skulum við reyna að gera betur til framtíðar.
Hæstv. forseti. Ég kem aðallega hingað upp vegna þess liðar er varðar leiguíbúðir. Ég vil almennt séð fagna þeim 1,5 milljörðum sem settir eru í það átak núna. Þetta er hluti af þeim 2.300 íbúðum sem byggðar verða á næstu fjórum árum og þetta eru fyrstu skrefin í nokkur hundruð íbúðum sem áætlað er að byggja á næsta ári fyrir efnaminni leigjendur. Þetta er gríðarlega mikilvægt vegna þeirrar miklu húsnæðisþarfar sem er á leigumarkaði. Þetta er því gott og vel unnið verk og ber að þakka ríkisstjórninni og hæstv. velferðarráðherra fyrir þau veigamiklu skref.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur fyrir það sem hún sagði hér á undan mér. Hún fór í sama lið, nr. 100, sem ég hafði hugsað mér að nefna. Ég vil þá aðeins nefna að fram kom ágætistillaga frá minni hlutanum, nr. 30, varðandi húsnæði og þjónustu fyrir geðfatlað fólk. Ástæðan fyrir því að ég taldi rétt að synja þeirri tillögu er að hugsunin með hinu nýja félagslegu leiguíbúðakerfi er við hugum líka að geðfötluðum einstaklingum í því kerfi, að sjálfsögðu. Það er hluti af því samkomulagi sem við höfum náð við sveitarfélögin um að fatlaðir einstaklingar fari inn í sama kerfi varðandi stuðning og að ekki verði búið til sérstakt kerfi þannig að við vinnum áfram að því að tryggja að ekki sé um aðgreiningu að ræða þegar kemur að fötluðu fólki.
Herra forseti. Hér er verið að miða við það að barnabætur skerðist ekki fyrr en við 270 þús. kr. á árinu 2016, en 270 þús. kr. eru, eins og ég sagði áðan, lægstu laun frá 1. maí 2016 hjá VR og Flóabandalaginu. Í tillögum stjórnarmeirihlutans er gert ráð fyrir að barnabætur skerðist við 200 þús. kr. mánaðarlaun og er skerðingin mjög grimm eftir það þannig að þeir sem eru með 500 þús. kr. eða meira fá engar barnabætur. Barnabæturnar í þessu formi eru ekki til að jafna stöðu barnafólks. Við leggjum hér til lagfæringar á því, að lyfta skerðingunni upp um 70 þús. kr. þannig að það sé að minnsta kosti þannig að þeir sem eru með lægstu launin á árinu 2016 fái óskertar barnabætur.
Óskertar miðað við hvað?
Virðulegi forseti. Það er með þetta eins og þakið í fæðingarorlofinu að ríkisstjórnin hefur ekki verðbætt viðmiðin. Það skiptir höfuðmáli. Þess vegna leggjum við hér til að þau fylgi almennri launaþróun og í tilviki barnabótanna byrji þær ekki að skerðast fyrr en við 270 þús. kr. Það hefur verið ótrúlegt að eiga umræðu hér í þingsal við stjórnarliða við meðferð þessa máls. Það er eins og stjórnarliðið skilji ekki eðli barnabóta. Barnabætur eru ekki lífskjarauppbót fyrir lágtekjufólk. Barnabætur eru í öllum vestrænum lýðræðissamfélögum tæki til þess að jafna aðstöðumun milli þeirra sem eiga börn og þeirra sem ekki eiga börn. Þær eiga að fara til fólks þó að það sé með meðaltekjur og jafnvel yfir meðaltekjum. Þetta eru ekki láglaunabætur. Það er grundvallarhugsunarvandi í gangi hér og hugmyndafræðileg meinloka af hálfu stjórnarmeirihlutans að veikja barnabótakerfið, veikja fæðingarorlofið, [[Forseti hringir.]]veikja vaxtabætur og breyta öllum þessum stuðningskerfum í láglaunabætur. Við sjáum tillögur um það sem búið er að panta frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þetta er grundvallarbreyting á íslensku velferðarkerfi.
Herra forseti. Hér er verið að tala um að barnabætur miðist við 270 þús. kr. áður en til skerðinga kemur, en ekki 200 þús. kr. Eins og hv. síðasti þingmaður sagði eru þetta ekki láglaunabætur. Barnabætur eru hugsaðar til að styðja og styrkja barnafjölskyldur. Það eru líklega ansi margir hér inni sem eiga lítil börn og hafa átt lítil börn og vita að það er töluverður kostnaður sem fylgir því að eiga lítil börn. Það eru leikskólar og ýmislegt fleira sem kemur þar inn í sem er kostnaðarsamt. Barnabætur eru fyrst og fremst til að styðja við fólk, þær eru ekki láglaunabætur. Það er ekki ásættanlegt að barnabætur skerðist við 200 þús. kr. og ég tek undir það með hv. þingmanni að það er eins og stjórnarmeirihlutinn hafi ekki áttað sig á því um hvað málið snýst og það er það sem við höfum búið við í umræðunni þegar þessi mál hafa verið rædd. [[Forseti hringir.]] Það er eins með þessa tillögu og aðrar tillögur minni hlutans; [[Forseti hringir.]]þó að við ætlum að samþykkja eina tillögu hjá meiri hlutanum [[Forseti hringir.]]þá sér hann sér ekki fært að samþykkja eina einustu af okkar tillögum.
Virðulegi forseti. Samanlagt eru aðgerðir þessarar ríkisstjórnar þar sem þrengt er að barnafjölskyldum í landinu að verða ansi margar. Barnabæturnar eru beinlínis skertar að krónutölu, vaxtabæturnar eru skertar, fæðingarorlofinu er haldið niðri, matarskatturinn er hækkaður og svona get ég haldið lengi áfram. Á sama tíma eru barnafjölskyldurnar í landinu með mesta greiðslubyrði af lánum, mesta vaxtakostnaðinn og þær eru með gríðarlega þungan kostnað vegna leikskóla og skólagöngu barna sinna. Ég hefði haldið að við gætum náð saman um það hér að láta að minnsta kosti viðmiðin í þessum kerfum fylgja verðlagi og launaþróun. Með því að gera það ekki taka menn ákvörðun um að veikja þessi kerfi. Það hefur verið blautur draumur sjálfstæðismanna lengi og núna taka framsóknarmenn þátt í því að grafa undan öllu stoðkerfi við barnafjölskyldur í landinu.
Herra forseti. Þarna leggur stjórnarandstaðan til að bæta í þennan málaflokk, barnabætur. Það er mjög erfitt hjá ungum fjölskyldum í dag að stofna heimili og koma sér þaki yfir höfuðið þegar ríkisstjórnin skerðir barnabætur við 200 þús. kr., það eru líka skerðingar hjá Fæðingarorlofssjóði og í raun gerir ríkisstjórnin ekkert í því enn sem komið er að bæta möguleika ungs fólks til að koma sér þaki yfir höfuðið eða til að leigja á sanngjörnu verði. Það er algert lágmark að barnabætur skerðist ekki fyrr en að minnsta kosti til samræmis við það sem lágmarkslaun verða á næsta ári, 270 þús. kr. og út á það gengur tillaga okkar í stjórnarandstöðunni. En stuðningur við ungt fólk sem er að koma sér upp heimili, barnafólk, er ekki mikill af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Það er ekkert skrýtið að margt ungt fólk sé að flýja land.
Virðulegi forseti. Hér er talað um að ríkisstjórnarflokkarnir skilji ekki samspil bóta og launa. Það er alrangt því að bótavæðingarflokkarnir, Samfylkingin og Vinstri grænir, sem voru hér við völd á síðasta kjörtímabili og tæmdu meira og minna alla þessa bótasjóði, hamra nú á því að ríkisstjórnin eigi að setja þarna inn meiri pening. Bætur virka nefnilega þannig, virðulegi forseti, þessar tekjutengdu bætur, [[Gripið fram í.]]eins og vaxtabætur, húsaleigubætur, barnabætur … [[Gripið fram í.]]Sem betur fer … [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]
Hv. þingmaður hefur orðið. Forseti hefur margoft beðið um að þingmenn sem gera grein fyrir atkvæði sínu og hafa til þess eina mínútu fái til þess næði.
Sem betur fer eru útgjöld ríkisins að minnka hratt í þessa fjárlagaliði vegna þess að tekjur hafa hækkað svo í samfélaginu og þær skerðast fyrst og fremst ofan frá en ekki neðan frá. [[Forseti hringir.]]Það er nú allur misskilningurinn sem hinir svokölluðu bótaflokkar landsins tala um að sé hjá okkur. [[Gripið fram í.]]Þetta er allt saman tekjutengt. [[Gripið fram í.]]Hvers vegna eiga vel stæðir foreldrar [[Forseti hringir.]]sem hafa háar tekjur að fá barnabætur frá ríkinu? Hvers lags rugl er þetta eiginlega?
Forseti. Mér finnst ótrúlegt að heyra að formaður fjárlaganefndar segi beinlínis að ekki eigi að styðja við barnafjölskyldur í landinu. Að ekki eigi að hafa barnabætur eða vaxtabætur. Mér finnst [[Gripið fram í.]] [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]alveg ótrúlegt að heyra slíkan málflutning. Ég verð bara að segja að þegar formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, lítur svo á að þeir sem eru með 270 þús. kr. í tekjur á mánuði séu hálaunafólk ætti viðkomandi þingmaður kannski aðeins að hugsa sinn gang. Slík laun mundu seint teljast vera háar tekjur. Mér finnst mjög slæmt að heyra að það sé viðhorf Framsóknarflokksins því að það er ljóst að enginn munur er nú á milli Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Við erum bara með einn Sjálfstæðisflokk á þingi. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Ég sakna þess af þessum lista að þarna skuli ekki vera neinn skóli sem heitir Fisktækniskóli Suðurnesja. Ég vil trúa því að hann hafi bara gleymst því að sambærilegir skólar eru á þessum lista. Ég geri ráð fyrir því og treysti að það verði leiðrétt fyrir 3. umr.
Virðulegi forseti. Í þessari tillögu felst að fjármagn er lagt í loftslagssjóð til þess að gera okkur kleift að mæta skuldbindingum Íslands og gera Íslandi kleift að leggja eðlilegan skerf af mörkum í glímunni við loftslagsvána. Það er mikilvægt verkefni, ekki síst í ljósi nýafstaðinnar loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Við höfum heyrt falleg orð af hálfu stjórnvalda en ekki miklar útfærslur. Hér er gert ráð fyrir að fé verði veitt til loftslagssjóðs til alvöruaðgerða á þessu sviði.
Virðulegi forseti. Með þessari breytingartillögu gerir minni hlutinn tillögu um 200 millj. kr. í loftslagssjóð sem er sjóður sem er til samkvæmt löggjöfinni um loftslagsmál. Loftslagssjóði er ætlað að koma til móts við fyrirtæki og aðila sem hafa áhuga á því að leggja í verkefni í þágu loftslagsvænni þróunar. Hér er um að ræða tækni og þróunarverkefni sem styðja við það að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Það er afar mikilvægt og það var einróma álit þeirra sem kláruðu loftslagssamninginn í París á dögunum að tækniframfarir í þágu þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda væru lykilatriði í þessum efnum. Ég bið hæstv. ráðherra og virðulegan þingheim að endurskoða afstöðu sína til þessa máls vegna þess að það er afar mikilvægt skref í áttina að því að við náum markmiðum okkar sem ættu auðvitað að vera þau að draga úr losun um 40% bara á Íslandi, vegna þess að annars virkar [[Forseti hringir.]]það sem hæstv. ríkisstjórn og hæstv. umhverfisráðherra segja á erlendri grundu eins og orðin tóm. [[Forseti hringir.]]Þetta er algerlega lykillinn að því að Ísland geti staðið undir nafni sem þjóð sem skipar sér fremst í flokki í umhverfismálum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Frú forseti. Þetta er góð tillaga sem hér er á ferðinni. Það var gríðarlega ánægjulegt að það skyldi takast að ná niðurstöðu í París og þeir sem eru ánægðir með þá niðurstöðu og sem fylgjast með í þessum málum munu fylgjast með markmiðssetningu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum vegna þess að það vantar töluvert upp á. Það er mikill vilji á meðal almennings og í atvinnulífinu til að gera vel í þessum efnum, til að koma með alvörumarkmið og alvöruaðgerðir. Þess vegna á meiri hlutinn auðvitað að styðja þessa tillögu og sýna að það eru raunverulegar meiningar á bak við orðin hjá ríkisstjórninni í þessum efnum.
Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að við erum hér á milli umræðna að setja um 400 milljónir til viðbótar í þennan lið sem skiptist á mörg verkefni, ekki síst hvað varðar skógrækt og landgræðslu, og af því að hér var verið að tala um loftslagsmál má segja að þessi liður sameini þrennt: Það að auka skógrækt og landgræðslu er byggðamál, þetta er atvinnuuppbygging, auðlind og auðvitað er þetta stórkostlegt líka varðandi loftslagsmálin því að bæði landgræðsla og skógrækt bindur náttúrlega kolefnið. Ég vek líka athygli á því að þarna er liður eins og ýmis verkefni, framlag umhverfis- og auðlindaráðuneytisins og það fer í rannsóknir og eitt og annað varðandi aðgerðir í loftslagsmálum.
Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta yfirlit en það er náttúrlega þannig að ef Ísland á að stíga alvöruskref í átt til samdráttar í losun gróðarhúsalofttegunda, þá þarf það að gerast í fyrsta lagi þannig: Við þurfum að falla frá öllum áformum um frekari mengandi stóriðju á Íslandi. Við verðum að hætta við öll áform um að bæta í þannig tegund af atvinnuuppbyggingu á Íslandi. [[Frammíköll í þingsal.]]Við þurfum að leggja af [[Forseti hringir.]]öll áform um slíka uppbyggingu til að mynda í Skagafirði sem hæstv. forsætisráðherra hefur látið mynda sig út af. Við þurfum að stefna að kolefnishlutlausu Íslandi árið 2050. Það er það sem löndin í kringum okkur eru að gera. Það þýðir ekki bara bindingu kolefnis. Það þýðir líka að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og þar þurfum við að vera miklu kjarkmeiri en við erum hér, talandi um eitthvað sem menn treysta sér til að [[Forseti hringir.]]tala um sem áætlanir, sóknaráætlanir sem eru 16 atriða verkefnalisti og [[Forseti hringir.]]enginn á að fylgjast með framvindu málsins. Þetta er ekki metnaðarfull loftslagsstefna fyrir Ísland.
Virðulegur forseti. Ég vil fagna þessu og taka undir með hæstv. umhverfisráðherra. Sigrúnu Magnúsdóttur, að Ísland er með metnaðarfulla áætlun þegar kemur að þessum málum. Og ekki nóg með það, það er jákvæð breyting að sjá hjá núverandi umhverfisráðherra að það er mjög praktísk hugsun líka. Þau verkefni sem við erum með hér eru af þeim toga að þau tengja atvinnulífið saman við þá hugsun að binda kolefnið og það er sú praktík sem við þurfum að sjá og skorti allverulega á síðasta kjörtímabili. Þetta er gríðarlega ánægjulegt og það er gríðarlega ánægjulegt hvernig Sigrún Magnúsdóttir umhverfisráðherra hefur haldið á þessum málum. Ég vil óska öllum til hamingju með þá niðurstöðu sem náðist í París og sérstaklega hæstv. umhverfisráðherra fyrir þær tillögur sem við sjáum í fjárlagafrumvarpinu, þá praktísku hugsun sem þar er ríkjandi og þá breytingu frá síðasta kjörtímabili hvað þessi mál varðar.
Hæstv. forseti. Ég held að það sé full ástæða til að byrja á að óska hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra til hamingju með samninginn sem náðist í París og svo verð ég líka að segja að ég varð einstaklega ánægð þegar ég fletti á bls. 39 og sá þá liði sem fá aukið fjármagn þar. Þetta eru allt mjög mikilvæg verkefni og ég get ekki lýst því hve mikilvæg þau eru fyrir fleiri þætti í okkar samfélagi. Þar má meðal annars nefna ásýnd náttúrunnar, sem er ein okkar helsta markaðssetning í ferðaþjónustunni í dag, og það er glæsileg viðbót hérna til Landgræðslu ríkisins sem hefur unnið með góð verkefni eins og Bændur græða landið þar sem unnið er með fleiri þúsund hektara á hverju ári í landgræðslu. Ég fagna þessari heilu blaðsíðu gríðarlega sem er tileinkuð umhverfismálum.
Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi óska þingheimi og Íslendingum öllum til hamingju með þann árangur sem náðist í París. Ég held að við getum verið stolt af framgöngu Íslendinga. Þar voru margir eftirtektarverðir viðburðir og sýndi og sannaði að Íslendingar eru fremstir meðal þjóða þegar kemur að umhverfismálum. Ég fagna líka þeirri viðbót sem kemur hér til umhverfismála. Það er verið að bæta í skógræktarmál, landgræðslu [[Kliður í þingsal.]]og síðast en ekki síst [[Forseti hringir.]]til náttúrustofanna sem eru mjög mikilvægar víðs vegar um landið. Ég held að við ættum að vera öll stolt yfir þessu og mér þykir leitt að stjórnarandstaðan skuli ekki styðja okkur og vera á græna takkanum vegna þess að þetta er eitthvað sem við eigum að vera sammála um og sammælast um eins og við náðum í náttúruverndarlögunum.
Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því undir þessari grein um vaxtagjöld ríkissjóðs að þau voru lækkuð í fjárlagafrumvarpinu um 7,3 milljarða kr. vegna þess að gert er ráð fyrir að stöðugleikaframlag upp á 170 milljarða sé nýtt m.a. til að greiða eftirstöðvar af skuldabréfi Seðlabankans. Þannig lækkar vaxtakostnaðurinn. Þessir 140 milljarðar eru hins vegar hvergi sýndir sem framlag á móti láninu og það þarf auðvitað að gera. Við fengum þær upplýsingar í fjárlaganefnd þegar við vorum að spyrja út í þetta að þar sem ekki væri búið að ákveða hvort þetta ætti að koma í fjáraukalögum eða fjárlögum eða hvernig það mundi leggjast, þá væri það ekki sýnt með öðrum hætti. En auðvitað verðum við að sýna fjárframlögin í bókum ríkissjóðs. Það er ekki nóg að sýna bara lægri gjöld af vaxtakostnaði þannig að ég geri ráð fyrir að við fáum og þurfum að taka umræðu um alla þessa milljarða á milli 2. og 3. umr.
Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um skuldaniðurfellingar ríkisstjórnarinnar. Hér áðan viðurkenndi hæstv. heilbrigðisráðherra að ekki væri nóg að gert í heilbrigðismálum. Nei, peningarnir eru einfaldlega notaðir í annað. Þeir eru notaðir í skuldaniðurfellingu sem við í Bjartri framtíð höfum alla tíð verið á móti. Við teljum að þetta sé ómarkviss aðgerð og peningunum hefði verið betur varið í uppbyggingu velferðarsamfélagsins. En það er bara þannig. Þetta er risastórt kosningaloforð [[Gripið fram í: Sem er búið að standa við.]]sem menn hafa staðið við en [[Frammíköll í þingsal.]]það var algerlega á kostnað skattgreiðenda í landinu. [[Forseti hringir.]]Þótt ég fengi fleiri með mér í lið á rauða takkann þá hefur þessum peningum nú þegar verið eytt í rauninni, þannig að þetta er kannski meira táknræn aðgerð, en ég mun ekki þreytast á að koma hér upp í pontu og lýsa andstöðu við þetta rugl og bruðl með almannafé.
Herra forseti. Það er tvennt sem ég vil vekja athygli á varðandi þennan lið í fjárlagafrumvarpinu. Í fyrsta lagi höfum við sparað marga milljarða með því að flýta aðgerðum ríkisstjórnarinnar sem sem betur fer hefur skapast svigrúm fyrir að gera. Það hefur sparað okkur vaxtakostnað og við hefðum getað sett meiri fjármuni beint inn á húsnæðislán heimilanna, verðtryggð, sem við höfum ávallt ætlað að taka sérstaklega á. Hitt ætla ég að draga hér fram í atkvæðaskýringu, það sem er á bls. 8 í fylgiriti með fjárlagafrumvarpinu þar sem segir að skuldir heimilanna sem voru orðnar alveg sérstakt viðfangsefni og vandamál í miðju hruni, orðnar þær hæstu í sögunni, séu núna orðnar á pari við árið 2004 um það bil. Það er orðið sambærilegt ástand í skuldamálum heimilanna og var fyrir rúmum tíu árum. [[Gripið fram í.]]Þetta lýsir þeim gríðarlega árangri sem er að nást í skuldaleiðréttingum fyrir heimilin sem eru vegna lægri skuldastöðu [[Forseti hringir.]]aftur orðin virkir þátttakendur í efnahagslífinu. Fjölskyldurnar og heimilin eru frumeining samfélagsins og það sést með vaxandi einkaneyslu og virkari þátttöku allra með vaxandi kaupmætti.
Herra forseti. Þarna er kristaltært dæmi, finnst mér, um skammtímahugsun, stefnuleysi og hringlandahátt hjá hv. stjórnarliðum. Það er nýbúið að samþykkja stefnu fyrir Þjóðskjalasafnið og birta hana á netinu og vinna það með hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra þar sem fram kemur að safnið skuli vera á Laugavegi 162. Búið er að fara í endurhönnun og teikna endurbyggingu fyrir húsnæðið. Síðan dettur meiri hluta fjárlaganefndar það í hug að sniðugt væri að nýta þetta húsnæði fyrir hótel af því að það er á svo góðum stað í bænum. Þetta lýsir miklu skilningsleysi á því mikilvæga safni, sem á að vera aðgengilegt fyrir almenning, fyrir stjórnsýsluna og fyrir fræðasamfélagið, og það þarf að vera miðsvæðis. Það á bara að vera þar sem það er og fylgja á stefnumörkun sem nýbúið er að gera en ekki að láta sér detta það í hug, af því að núna eru svo margir ferðamenn, [[Forseti hringir.]]að þá skuli bara selja Þjóðskjalasafnið.
Virðulegi forseti. Ég tel rétt að vekja athygli á að hér er um heimildargrein að ræða, ekki fortakslausa ákvörðun eða skyldu til að selja. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að áður en leitað var eftir svona heimild hefði átt að liggja fyrir kostnaðar- og ábatagreining á slíkum flutningum. En ég tel að það sé enginn skaði að þessari grein. Að sjálfsögðu er það svo að varla ráðast menn í slíka aðgerð nema fyrir liggi að hægt sé að fá fyrir lóðina svo hátt verð að það dugi til að byggja nýtt þjóðskjalasafn og flytja þau gögn sem nú eru í Þjóðskjalasafninu í nýtt húsnæði. Þetta er ekkert flókinn reikningur, en hann þarf að liggja fyrir og útkoman úr honum þarf að vera hagstæð fyrir ríkissjóð áður en er gripið til þess að nýta sér þá heimild sem hér er.
Forseti. Ég hef búið víða um heim. Ég man ekki eftir að hafa búið neins staðar nema á Íslandi þar sem eins mikið er hringlað með hluti og hér. Teknar eru einhverjar skyndiákvarðanir til að fá skyndigróða út af aðstæðum sem eru í dag í staðinn fyrir að horfa til framtíðar. Nýbúið er að samþykkja áætlun með Þjóðskjalasafnið og svo er allt í einu ákveðið að staðurinn sé heppilegur fyrir hótel. Ég vil upplýsa meiri hluta þingsins um að það er alveg yfirdrifið nóg af húsnæði sem verið er að byggja sem hótel. Á einhverjum punkti verður það þannig að ekki verður jafn mikil þörf á slíku húsnæði. Mér finnst gríðarlega mikilvægt að þó svo að Þjóðskjalasafnið sé ekki húsnæðið, eins og réttilega hefur verið bent á, þá er það á góðum stað. Ef ekki er búið að gera áætlanir og fara á að setja það til dæmis í leiguhúsnæði þá er það óhæfuverk. [[Forseti hringir.]]Ég vona svo sannarlega að ef á að gera þetta svona verði tryggt að safnið fái sitt eigið húsnæði en verði ekki sett í leiguhúsnæði.
Herra forseti. Það hefur komið fram í umræðunni að kostnaðargreining á bak við þessa hugmynd liggur ekki einu sinni fyrir. Ég skil það þá svo að hér sé meiri hlutinn að skella inn svona ýmsum hugmyndum, af því að þetta er heimildargrein, án þess að nokkur stefnumótun liggi á bak við það, án þess að kostnaðargreining liggi á bak við það. Ég kann ekki við svona vinnubrögð. Það er stórkostlega mikil framkvæmd að flytja Þjóðskjalasafn Íslands. Ég hef séð frá fyrri árum hugmyndir um nýbyggingar fyrir Þjóðskjalasafn Íslands. Það voru engar smáhugmyndir, herra forseti. Mér finnst það ábyrgðarlaust að skella hér fram hugmyndum á borð við þessa, vanreifuðum, óígrunduðum, og afsaka það með því að það sé í heimildargrein. Mig furðar að sjá hæstv. ráðherra og hv. þingmenn meiri hlutans greiða atkvæði með þessu þrátt fyrir að hafa fært rök fyrir hinu gagnstæða hér rétt áðan. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Það er nú einhver misskilningur að menn hafi aldrei rætt Þjóðskjalasafnið og húsnæði þess hér á hv. Alþingi, þetta gamla mjólkurbú. Það hefur verið gert í hv. allsherjar- og menntamálanefnd og þar áður í menntamálaráðuneytinu hvað eftir annað vegna þess að húsið þótti ekki henta og skjöl lágu undir skemmdum. Við vorum núna í vetur að setja nokkur hundruð milljónir í viðgerðir á húsinu. Ég vona að það sé búið en miðað við þær upplýsingar sem ég hef er langt í það. Enda segir sig sjálft að gamalt mjólkurbú hentar kannski ekki mjög vel fyrir þjóðskjalasafn. Reyndar er það þannig, af því að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir kom hér, að Vinstri græn, eftir því sem ég best veit, í það minnsta Samfylkingin, hafa samþykkt það í Reykjavíkurborg að fara þess á leit að fá þetta svæði. Ég veit ekki af hverju menn tala bara hér um hótel því að margt annað kemur þarna til greina. Sem betur fer er borgin okkar að njóta góðs af því að fleira og fleira fólk heimsækir hana. Menn tala oft um að málefnum Reykjavíkurborgar sé ekki sinnt hér á hv. Alþingi. Ég held að sumar af þeim ræðum sem hér voru hafi borið þess merki. En eins og hæstv. ráðherra sagði, [[Forseti hringir.]]hér er bara um heimild að ræða. Ég tel hins vegar að menn ættu að skoða þetta í fullri alvöru, bæði út frá hagsmunum þess merka safns sem þar er [[Forseti hringir.]]og ekki síður út frá borginni okkar, höfuðborginni Reykjavík. Það er held ég allt í lagi endrum og eins að við hugsum aðeins um hana, virðulegi forseti. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Ég vil koma inn á tölulið 2, þar er nýr liður við 6. gr., að heimila Jarðasjóði að selja jarðir sem ekki eru nýttar til ábúðar í því skyni að koma þeim í ábúð eða nýta þær á annan hátt. Ég er mjög ánægð að sjá að hérna sé loksins komið inn á það að reyna að koma þessum jörðum út í nýtingu og fá þannig tekjur í ríkissjóð. En ég verð þó að leggja til að fyrir 3. umr. verði skoðað að heimila Jarðasjóði að selja eða leigja jarðirnar því að ef þetta á að vera til þess fallið að nýta jarðirnar þá eru dæmi um að verðið sé allt of hátt á jörðunum. Ég mundi líka leggja til eins konar kaupleiguákvæði, ef hægt er að koma því inn í skipulagið. Svo þyrfti fjármálaráðuneytið sem Jarðasjóður heyrir undir að fara í verkefni með landbúnaðarráðuneytinu og reyna að búa til einhvers konar áætlun um það hvernig eigi að koma þessum jörðum út í sem besta nýtingu því að það er mjög erfitt að setja jarðir sem ætlaðar eru til landbúnaðar inn í excel-skjal.
Virðulegi forseti. Svo það sé sagt þá er hér tillaga, liður 2.16, sem ekki hefur verið kostnaðargreind en svo það sé sagt algerlega skýrt þá erum við að hugsa um borgina okkar. Það segir sig sjálft að það væri afskaplega æskilegt ef við sæjum einhverja aðra mynd á starfseminni í Tollhúsinu, þar væru til dæmis verslanir en ekki sú starfsemi sem er þar í dag. [[Kliður í þingsal.]]Ég held að menn eigi að skoða það af fullri alvöru. Það er ekki sjálfgefið … [[Forseti hringir.]]Það er ekki sjálfgefið, virðulegi forseti, [[Gripið fram í: Ertu í málþófi?]]að hingað komi margir ferðamenn. Við sem höfum gert víðreist eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem hefur farið til útlanda, hann veit að þær borgir sem eru vinsælastar eru þær sem eru vel skipulagðar og sérstaklega þar sem eru skemmtilegar miðborgir. Við eigum að huga að því hér á hv. Alþingi [[Gripið fram í.]]og þess vegna eigum við að veita þessa heimild [[Forseti hringir.]]og ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða þetta af fullri alvöru.
Hæstv. forseti. Ég vil ítreka áður fram komna andstöðu við sölu ríkisins á Landsbankanum. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum því mjög eindregið fylgjandi að Landsbankinn eigi að vera í almannaeign og erum þar á einu máli með bæði hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar þingsins, Frosta Sigurjónssyni, og páfanum sem hefur talað fyrir því að við hverfum með hluta bankakerfisins inn í slíkan farveg, sem samfélagseign, samfélagsbanka. Við ítrekum andstöðu okkar við þessi áform ríkisstjórnarinnar. Þau eru óhyggileg af ýmsum ástæðum. Jafnvel þótt menn vildu selja er þetta slæmur tími til slíks. Síðan er það hitt að við eigum yfir höfuð ekki að selja. Við eigum að hafa þessa kjölfestu í fjármálakerfinu í eign almennings.
Virðulegi forseti. Þetta var merkileg atkvæðaskýring vegna þess að hér er verið að framlengja ákvæði sem hefur verið í fjárlögum allt frá árinu 2011. Allt frá tíð fyrri ríkisstjórnar, var inni í fyrra og er inni núna. Ég ítreka það eins og áður hefur komið fram að 6. gr. fjárlaga er heimildargrein. Það er hvergi kveðið á um að fara skuli í það sem þar er leyft, [[Forseti hringir.]]kaup, sala, leiga eða hvað sem er. Þetta er heimildargrein. Ég hvet þingmenn til að samþykkja þetta þó að þingmenn stjórnarandstöðunnar séu að reyna að þyrla upp smáryki.
Virðulegi forseti. Við í Samfylkingunni höfum staðið að því árum saman að grein af þessum toga sé í fjárlögum. En við leggjumst gegn henni í þetta skiptið af þeirri einföldu ástæðu [[Gripið fram í: Að kröfuhafarnir fá ekki bankann.]] [[Hlátur í þingsal.]]að það er ekkert traust á því að þessi ríkisstjórn geti farið með sölu á eignarhlut í bönkum. Nýleg skoðanakönnun sýnir það afar vel. Það er einungis fimmtungur þjóðarinnar sem treystir stjórnarflokkunum til að fara með bankasölu. Það hefur verið mikill losarabragur á allri nálgun að þessu leyti af hálfu ríkisstjórnarinnar, óljósar boðleiðir, og við vorum nú að glíma við hæstv. fjármálaráðherra í vor lengi vel í einbeittri tilraun hans til að leggja niður Bankasýslu ríkisins. Blessunarlega er hann búinn að sjá að sér í því. Það er full ástæða til að staldra nú við, taka stöðuna eins og reyndar báðir stjórnarflokkarnir hafa sagt að eigi að gera, og Framsóknarflokkurinn sérstaklega hefur lagst gegn því, á síðasta flokksþingi, að Landsbankinn sé seldur.
Virðulegi forseti. Hér er um alvörumál að ræða. Ef stjórnmálaafl leggst gegn sinni eigin tillögu vegna þess að það er komin ný skoðanakönnun þá segir það allt sem segja þarf um það stjórnmálaafl. Ef menn vilja, sem ég vona að allir vilji, sjá til þess að hér verði traust á bak við þessa sölu, þá vinnum við saman að því. Hæstv. ráðherra hefur margoft farið yfir þá hluti sem við þurfum að huga að, þá varnagla sem við þurfum að slá. Það er grundvallaratriði ef við ætlum að taka niður vaxtagreiðslu ríkissjóðs að þá þurfum við að greiða niður skuldir. Besta leiðin til þess er að selja eignir sem þau lönd sem við viljum bera okkur saman við eru ekki með eignarhald á. Menn tala um að þeir vilji hafa hlutina eins og er annars staðar á Norðurlöndum og það er ekki þannig að þau ríki séu í stórtækum bankarekstri. [[Forseti hringir.]]Ég vona að hv. þingmenn taki málið alvarlegar en hér hefur komið fram.
Virðulegur forseti. Það er ekki nema von að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sé á harðahlaupum frá þessu máli og tali eins og aðeins sé um heimild að ræða. Fjárlagafrumvarpið sjálft gerir ráð fyrir tekjum af þessari eignasölu.
Það var líka í ykkar …
Með því er Framsóknarflokkurinn [[Frammíköll í þingsal.]]að selja Landsbankann þvert gegn eigin samþykktum. [[Forseti hringir.]]Hæstv. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er að selja samfélagsbankann. Frosti Sigurjónsson hefur sýnt fram á að við Íslendingar munum tapa 4–5 milljörðum á þessari ákvörðun á hverju ári. Ógæfa Íslands hófst með einkavinavæðingu Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks á bönkunum. Nú er sá leiðangur hafinn öðru sinni. Ekki einu sinni flokksmenn Framsóknar og Sjálfstæðisflokksins treysta þeim fyrir þessu verki og því síður við.