Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og utanríkisráðherra.
Herra forseti. Í fyrra samþykkti meiri hlutinn á þingi að lækka svokallað útvarpsgjald til Ríkisútvarpsins í tveimur þrepum. Gjaldið var hækkað í ár og ætlunin er, samkvæmt þeim lögum, að lækka þetta gjald aftur á árinu 2016. Síðan hefur ýmislegt gerst og þar á meðal hefur Ríkisútvarpið staðið fyrir því að selja lóð Ríkisútvarpsins til að bæta skuldastöðu sína. Lögð hefur verið fram stefnumótun til framtíðar, væntanlega í samráði við hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, þar sem sérstaklega er horft til almannaþjónustuhlutverks Ríkisútvarpsins, horft til hlutverks þess í hinum dreifðu byggðum, hlutverks þess fyrir börn og ungmenni og margt fleira gert. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir að hann mundi beita sér fyrir því að þessi seinni lækkun yrði ekki, þ.e. að lagt yrði fram frumvarp þar sem þessi síðari lækkun yrði aflýst, ef svo má að orði komast, enda ljóst samkvæmt þeim upplýsingum sem hafa borist frá Ríkisútvarpinu að gangi hún í gegn þýðir það verulegan niðurskurð í rekstri Ríkisútvarpsins. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað líður frumvarpi hans þar sem þessari lækkun er aflýst? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti upplýst okkur um hvað það þýðir fyrir Ríkisútvarpið ef þessi lækkun gengur í gegn. Í ljósi þess að í dag er 3. desember og von var á flestum frumvörpum ríkisstjórnarinnar fyrir mánaðamót spyr ég hæstv. ráðherra líka hvort það sé ekki á hreinu að þetta mál komi inn í þingið fyrir jól og unnt verði að ljúka afgreiðslu þess fyrir jólin þannig að við þurfum ekki á nýjan leik að fara að deila hér um Ríkisútvarpið sem mjög mikilvægt er að við náum sátt um á þingi. Þar hefur hæstv. ráðherra látið hafa ýmislegt eftir sér, líka að nýr þjónustusamningur sé í undirbúningi. Mér finnst mikilvægt að hæstv. ráðherra upplýsi okkur á þingi um hvar þetta mál stendur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og vil segja í upphafi máls míns að ég hef nú þegar lagt fyrir ríkisstjórnina frumvarp þess efnis að lækkun gjaldsins verði frestað. Einnig eru í því frumvarpi ákvæði sem snúa að frestun á skilyrðum sem sett verða um Ríkisútvarpið hvað varða stofnun dótturfélaga. Ég veit að hv. þingmaður þekkir til þess máls. Það verður verulega útgjaldaaukandi ef ekki verður frestun á. Það mál er sem sagt á vettvangi ríkisstjórnarinnar og ég vonast til þess að hægt verði að afgreiða það út úr ríkisstjórninni sem fyrst, en málið er þar. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir hér, Ríkisútvarpið hefur náð verulegum árangri hvað varðar reksturinn. Það kemur fram í þeirri skýrslu sem hefur verið nefnd eftir formanni nefndarinnar sem gerði úttekt á rekstrarstöðu Ríkisútvarpsins, svokallaðri Eyþórsskýrslu, að á undanförnum mánuðum hefur náðst markverður árangur í því að skera niður kostnað hjá Ríkisútvarpinu. Ef ég man rétt er það á síðustu 12 mánuðum um 5% lækkun á rekstrarkostnaði sem er vel að verki staðið. Það skiptir einmitt máli að Ríkisútvarpið leigir frá sér það húsnæði sem ekki er verið að nota. Það skiptir máli að hafa komið byggingarréttinum í verð. Allt eru þetta merki þess að stjórn Ríkisútvarpsins og forustumenn þess taka það mjög alvarlega að ná tökum á rekstri stofnunarinnar. Rekstrarvandinn er ærinn eins og kom fram í þeirri skýrslu sem við höfum rætt hér í þinginu, m.a. vegna þess að kostnaður við dreifikerfi Ríkisútvarpsins var miklu meiri en ætlað var, en um það voru teknar ákvarðanir í byrjun árs 2013. Það hefur síðan sýnt sig að kostnaðurinn hefur orðið umtalsvert meiri en ætlað var. Eins hafa launahækkanir verið umfram það sem talið var að yrði þannig að Ríkisútvarpið [[Forseti hringir.]]stendur frammi fyrir verulegum áskorunum í rekstri sínum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Frumvarpið er komið fram og er á vettvangi ríkisstjórnarinnar, sagði hæstv. ráðherra. Allir í þessum sal vita að ef frumvarpið er á vettvangi ríkisstjórnarinnar hefur umræðu um það verið frestað af einhverjum sökum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji einhverja ástæðu til að ætla að þetta frumvarp muni ekki koma hér fram. Eigum við von á því að það verði afgreitt út úr ríkisstjórn á morgun, á næsta reglulega ríkisstjórnarfundi, þannig að það komi í þingið í tæka tíð til að hægt verði að ljúka því fyrir jólahlé? Ég ítreka svo þá fyrirspurn mína til hæstv. ráðherra, ef hann hefur tök á að svara, hvað það mundi þýða í rekstri Ríkisútvarpsins ef af lækkuninni yrði. Hvað þýðir það fyrir Ríkisútvarpið ef frumvarp hæstv. ráðherra nær ekki framgangi? Hæstv. ráðherra hlýtur að hafa yfirsýn yfir það frá stofnuninni og mjög mikilvægt að hv. þingmenn átti sig á því hvað það þýðir ef þetta frumvarp kemur ekki inn í þingið og fær ekki afgreiðslu. Getur hæstv. ráðherra upplýst okkur um það?
Virðulegi forseti. Ég legg ekki fram frumvarp í ríkisstjórn nema í þeirri trú að það verði afgreitt út úr ríkisstjórninni. Annars mundi ráðherra ekki leggja fram þar frumvarp, en það liggur fyrir að það eru deildar meiningar um þetta mál, það þarf ekkert að koma á óvart, sem birtist í því að í núgildandi lögum er gert ráð fyrir öðru fyrirkomulagi en getið er um í þessu frumvarpi. Það þarf ekki að koma á óvart að um þetta séu deildar meiningar, en hvað þýðir lækkun framlagsins? Það er hægt að sjá það með því að lesa þá skýrslu og þá úttekt sem Eyþórsnefndin svokallaða vann. Þar fá menn mjög glögga stöðu af rekstri Ríkisútvarpsins og þeim vandamálum sem þar er við að etja sem meðal annars eiga uppruna sinn í því sem ég nefndi áðan, miklu dýrara dreifikerfi en ætlað var, meiri launahækkunum en ætlað var, þyngri skuldabyrði. Á undanförnum missirum hafa stjórn og stjórnendur Ríkisútvarpsins tekið mjög á í rekstri stofnunarinnar, [[Forseti hringir.]]m.a. með því að lækka rekstrarkostnaðinn, eins og ég nefndi, þannig að sá niðurskurður sem fyrir dyrum stæði kæmi að mínu mati mjög harkalega niður á því efni sem stofnunin framleiðir.
Virðulegur forseti. Það má segja að forsætisráðherra sé formaður kjararáðs aldraðra og öryrkja því að það er ríkisstjórnin og Alþingi sem ákveða kjör þessara hópa. Nú hafa alþingismenn og ráðherrar eins og fjölmargir aðrir hópar í landinu fengið úrskurðaðar kjarabætur afturvirkt frá vorinu síðasta. Því spyr ég forsætisráðherra hvort hann hyggist ekki tryggja öldruðum og öryrkjum afturvirkar launaleiðréttingar eins og við höfum fengið og eins og fjölmargir aðrir hópar hafa fengið í íslensku samfélagi. Ef þessi ákvörðun hefur ekki þegar verið tekin í ríkisstjórninni þá vil ég spyrja forsætisráðherra hvort ekki sé unnið að því og hvort hann telji það ekki vera sjálfsagt réttlætismál að þessir fjölmennu hópar njóti ekki lakari launaleiðréttingar á yfirstandandi ári en aðrir hópar í samfélaginu, þar með talinn sá hópur sem situr í þessum sal. Ég minni á að þetta hefur verið gert áður. Laun hækkuðu frá miðju ári við erfiðari efnahagsaðstæður en nú eru. Í dag er alþjóðadagur fatlaðra og það er viðeigandi að spurt sé um lífskjör fatlaðra á þeim degi og m.a. þá grundvallarspurningu hvort það sé ekki skylda okkar á þinginu og í ríkisstjórninni að tryggja þeim hópi jafnræði við aðra þegna í samfélaginu, hvort það sé ekki eitthvert mikilvægasta jafnræði fyrir þessa hópa að laun þeirra hækki frá sama tíma og aðrir. Eða væri það ekki dapurlegt ef við sem fengum myndarlega launaauka inn á reikninga okkar um síðastliðin mánaðamót mundum ekki tryggja þeim sem undir okkur heyra sambærilegar leiðréttingar um næstu mánaðamót? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem ég leit á sem megininnihald fyrirspurnar hv. þingmanns að það sé æskilegt að tryggja lífeyrisþegum, eldri borgurum og öryrkjum kjarabætur á við það sem okkur hefur tekist blessunarlega að tryggja öðrum hópum í þessu samfélagi á síðustu missirum þar sem kaupmáttur hefur aukist hraðar undanfarin missiri en líklega nokkurn tíma áður í sögu lýðveldisins. Það er unnið að því núna m.a. með fjárlagafrumvarpinu sem enn er til vinnslu í þinginu að innleiða hröðustu kjarabót sem þessir hópar hafa séð að minnsta kosti um áratugaskeið á einu ári, gangi spár um verðbólgu eftir. Það er svo úrvinnsluatriði hvernig þetta dreifist á tíma en þegar við lítum á heildaráhrifin á síðustu missirum og til framtíðar má gera ráð fyrir því að kjör þessara hópa muni batna jafn mikið og kjör annarra hópa í samfélaginu. Það er álitamál hvaða dagsetningar eigi að miða við og þá hvaða hækkanir til þess að ná þeim heildaráhrifum. En heildaráhrifin eiga að vera þau að þessir hópar muni, eins og aðrir hópar samfélagsins, njóta þess að hér er komin ríkisstjórn sem hefur tekist að bæta kjör allra, búa til forsendur til viðvarandi kjarabóta fyrir allan almenning í landinu. Hv. þingmaður, beri hann hag almennings raunverulega fyrir brjósti og þar með talinna þeirra hópa sem hann gerir að umtalsefni, hlýtur að fagna því að hér hafi tekist að búa til þær aðstæður að hægt sé að bæta kjör m.a. eldri borgara og öryrkja hraðar en önnur dæmi eru um í seinni tíma sögu landsins.
Virðulegur forseti. Ég var ekki að spyrja hæstv. forsætisráðherra um eitthvað í framtíðinni eða á næsta kjörtímabili. Ég er að spyrja forsætisráðherrann um yfirstandandi ár. Árið 2015. Eiga þessir fjölmennu hópar, og spurningin er ekki flókin hæstv. forsætisráðherra, að fá kauphækkanir á sama tíma og við, þú og ég, frá vorinu síðastliðnu, leiðréttingu aftur í tímann? Eða ætlar forsætisráðherra að láta það viðgangast að þessir hópar fari lakar út úr árinu 2015 sem nú er að líða en flestallir aðrir hópar í landinu? Er það bara útfærsluatriði hvort tugþúsundir manna hækka minna en aðrir í landinu árið 2015 og það einmitt þeir hópar sem búa við lökustu kjörin? Nei, virðulegur forsætisráðherra. Það er réttlætismál að þeir sem lægst hafa launin, aldraðir og öryrkjar, [[Forseti hringir.]]fái að minnsta kosti sömu hækkanir núna á þessu ári og við hin.
Virðulegur forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, þetta er ekki flókið en hann gerir þó sitt besta til þess að flækja það. Það liggur fyrir að hækkanir, hvort sem er launa eða lífeyrisréttinda, taka mið af því frá hvaða tíma hækkanirnar gilda, þ.e. prósentuhækkunin tekur mið af því frá hvaða tíma hækkanirnar gilda. Séu hækkanir aftur í tímann þá leiðir það til þess að prósentuhækkunin verður lægri en ella og komi hækkanirnar til í framtíðinni verður prósentuhækkunin hærri en ella. Þess vegna verðum við að líta á hver verður endanleg niðurstaða af kjarabótum eða hækkunum lífeyrisgreiðslna. Þess vegna hljótum við að fagna því að það sé að takast núna á Íslandi að bæta kjör, ekki hvað síst þeirra sem hafa haft lægstar tekjur, hraðar og meira en nokkurn tíma áður. Við skulum hafa það í huga, virðulegur forseti, að tekjubilið hefur aldrei verið jafn lítið á Íslandi og það er núna. Jöfnuður hefur aukist í tíð þessarar ríkisstjórnar. Vissulega þarf að gera enn betur fyrir þá sem eru með lægri tekjur, fyrir eldri borgara, fyrir öryrkja og aðra en árangur þessarar ríkisstjórnar sýnir að það er hægt [[Forseti hringir.]]að gera enn betur og við munum halda áfram á þeirri braut.
Forseti. Ég verð eiginlega að byrja á að lýsa yfir vonbrigðum mínum með að hæstv. forsætisráðherra svaraði ekki hv. þm. Helga Hjörvar áðan. Mér finnst mjög mikilvægt að tryggja hreint og beint núna í fjárlögum fé til þeirra hópa sem búa við þannig kjör að þeir ná aldrei endum saman. Bréfin frá þeim nísta mig í hjartað. Mánuðurinn fram undan er öryrkjum og öldruðum mjög þungur í skauti, þeim hópum sem þurfa stuðning frá Tryggingastofnun. Ég verð bara að segja að ég vona að þingmenn hafi dug í sér til að tryggja að hækkanirnar verði afturvirkar eins og okkar. Af hverju er þetta svona flókið? Það var ekki flókið þegar okkar laun voru hækkuð eða launa annarra. Ég veit að það koma engin skýr svör frá forsætisráðherra varðandi þetta mál en það er okkar þingmanna að tryggja að svo verði. Fyrirspurn mín til hæstv. forsætisráðherra lýtur að dagsetningum í tengslum við þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá. Ég hef reiknað það út að eina leiðin til að hægt verði að framkvæma atkvæðagreiðsluna samhliða forsetakosningum sé að þingið afgreiði málið frá sér 24. desember. Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann hafi ekki hug á því að vera að störfum á þinginu með okkur hinum þangað til hægt er að afgreiða málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það má segja að gjörningur hæstv. forsætisráðherra til að tryggja að fundum nefndar sem starfar við breytingar á stjórnarskrá væri ítrekað frestað með einhverjum gervifundi sem aldrei hefur orðið hafi orðið til þess að það er nánast ómögulegt að gera þetta samhliða forsetakosningum.
Virðulegur forseti. Mér hefur heyrst það vera mat margra, ekki bara hv. fyrirspyrjanda, að það sé hæpið að ná að halda þjóðaratkvæðagreiðsluna samhliða forsetakosningum. Það er í sjálfu sér ekki alslæmt að menn gefi sér þann tíma sem þarf til að vinna þessar tillögur almennilega og haldi þá sérstaka þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál. Á það hefur verið bent að það hafi ýmsa galla í för með sér að gera þetta samhliða forsetakosningum svoleiðis að það er ekkert endilega slæmt að halda sérstaka atkvæðagreiðslu um breytingar á stjórnarskránni. Það ætti jafnvel að vera fagnaðarefni að mati hv. fyrirspyrjanda sem ég veit að er mikill áhugamaður um stjórnarskrárbreytingar. Ég skildi ekki alveg hvað hv. þingmaður var að fara með athugasemdum um frestanir funda í stjórnarskrárnefnd. Ég boða ekki fundi í þeirri nefnd, stýri ekki fundum þeirrar nefndar og hef ekki sótt einn einasta af þeim fundum. Það væri hins vegar mjög gagnlegt fyrir þetta ferli allt saman og fróðlegt að vita, fyrir mig og þá sem koma að þessari vinnu fyrir hönd hinna ýmsu flokka á Alþingi, hvort hv. þingmaður og flokkur hennar eru orðin fráhverf því uppleggi sem lagt var af stað með, að menn næðu samstöðu um breytingar á stjórnarskrá. Ekki alls fyrir löngu spurði hv. þingmaður mig á þessum sama vettvangi hvort tillögur um breytingar á stjórnarskrá yrðu ekki örugglega ríkisstjórnarmál. Þar kvað við algjörlega nýjan tón miðað við það sem lagt var upp með þegar þessi vinna fór af stað þar sem tilgangurinn með þessu samráði var að stilla saman strengi, ná fram sameiginlegri niðurstöðu flokkanna í þinginu svoleiðis að menn gætu farið í þessar breytingar í sátt, myndað um það breiða samstöðu á Alþingi með hvaða hætti væri æskilegast að breyta stjórnarskránni.
Forseti. Ég var bara að minna hæstv. forsætisráðherra á að samkvæmt venjunni flytur hæstv. forsætisráðherra málið. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það sé þá ekki alveg örugglega tryggt að það séu fjármunir fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu í fjárlögum fyrst ljóst er að ekki verða greidd atkvæði um stjórnarskrárbreytingarnar samhliða forsetakosningunum. Ef ekki, hyggst þá hæstv. forsætisráðherra flytja breytingartillögu þar að lútandi þannig að hægt sé að tryggja að farið verði í sérstaka þjóðaratkvæðagreiðslu um málið? Ég vil líka spyrja hvort hæstv. forsætisráðherra sé ekki því fylgjandi, fyrst nú hefur orðið mikil eðlisbreyting á því hvenær farið verður í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu, að störf nefndarinnar verði opnari og hvort þær tillögur sem nefndin er að vinna eigi ekki að vera aðgengilegar almenningi til að koma með álit sitt á. Hvort á það að gerast í störfum nefndarinnar [[Forseti hringir.]]eða í störfum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar?
Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á að svara seinni spurningunni. Það segir sig í rauninni sjálft að verði til frumvarp úr þessari vinnu mun almenningur geta sagt álit sitt á því þegar það verður til meðferðar í þinginu. Tækifæri munu gefast til að ræða það í þaula á Alþingi og möguleikar á að senda inn athugasemdir og ábendingar til þingsins. Hvað varðar spurninguna um þjóðaratkvæðagreiðsluna var ég í rauninni bara að taka undir með hv. þingmanni, og maður hefur heyrt fleiri hv. þingmenn lýsa sömu skoðun, að það væri orðið ólíklegt að [[Það er þér að þakka.]]það tækist að klára þessa vinnu fyrir forsetakosningar þannig að hægt yrði að greiða um breytingarnar atkvæði samhliða forsetakosningum. [[Gripið fram í.]]Ég benti jafnframt á að það væri svo sem ekkert alslæmt þó að menn héldu um málið sérstaka þjóðaratkvæðagreiðslu. Þegar til þess kemur verða að sjálfsögðu gerðar ráðstafanir til þess að gera okkur það kleift.
Virðulegi forseti. Í frumvarpi til fjárlaga 2016 er veiðigjaldið samkvæmt áætlun hjá fjármálaráðuneytinu sett í 5 milljarða og 322 millj. kr. á þessu ári. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvernig standi á því að þetta gjald sé í sögulegu lágmarki samkvæmt áætlun fjármálaráðuneytisins þegar, eins og hann veit mætavel, sjávarútvegurinn er í blússandi uppsiglingu. Hagnaður sjávarútvegsfyrirtækja var 43 milljarðar í fyrra. Fyrirtækin greiddu sjálfum sér 13,5 milljarða kr. í arð í fyrra. Er þá eðlilegt að arðurinn til þjóðarinnar sé í raun 0 kr.? Eins og við vitum þá fer heilmikið frá ríkinu í sjávarútveginn sjálfan. Við rekum hér sem betur fer góðar og styrkar stoðir utan um sjávarútveginn sem kosta auðvitað sitt. Það eru stofnanir eins og Hafrannsóknastofnun sem stuðlar að sjálfbærum veiðum, það er að einhverju leyti Landhelgisgæslan sem sér um björgun og leit á hafi úti, það er Fiskistofa, það er Samgöngustofa að einhverju leyti og auðvitað sjávarútvegsráðuneytið að einhverju leyti. Er eðlilegt að þegar svona vel gengur fari gjöldin bara í sjávarútveginn sjálfan og þjóðin fái 0 kr. í sinn vasa?
Virðulegur forseti. Þetta voru vægast sagt hæpnir útreikningar sem hv. þingmaður kynnti hér. Þetta er það sem í tíð Reagans Bandaríkjaforseta var kölluð vúduhagfræði eða vúdútölfræði, að fá það út að sjávarútvegur á Íslandi skili 0 kr. vegna þess að við þurfum að reka ráðuneyti og gæta fiskimiðanna og landhelginnar og vera með Hafrannsóknastofnun til að stunda sjálfbærar veiðar. Virðulegur forseti. Fyrst varðandi spurninguna um veiðigjaldið og hvernig það er áætlað þá tekur það mið af þeim forsendum sem má gera ráð fyrir að verði á mörkuðum og hjá þessari grein almennt á komandi ári. Það er mjög erfitt að áætla slíkt af nokkurri nákvæmni en það er nú þannig með marga hluti að menn þurfa alltaf að gefa sér einhverjar forsendur og áætla út frá þeim. Sú áætlun gefur til kynna að eins og undanfarin ár muni íslenskur sjávarútvegur skila verulegu fjármagni beint í formi veiðigjalda til ríkisins. En þar til viðbótar, og þessu virðist hv. þingmaður algjörlega gleyma, skilar sjávarútvegurinn milljörðum á milljarðatugi ofan með óbeinum hætti til samfélagsins í formi fjárfestingar, launa, alls lags umsvifa bæði sjávarútvegsfyrirtækjanna sjálfra og þeirra fyrirtækja sem á einn eða annan hátt tengjast sjávarútveginum og þau eru býsna mörg. Þar hefur verið mikill vöxtur og fjárfesting og sköpun nýrra hátæknistarfa á undanförnum árum. Þannig að sjávarútvegurinn á Íslandi skilar á margan hátt samfélaginu gríðarlegum verðmætum. Það er ólíkt því sem aðrar þjóðir í Evrópu og raunar flestar þjóðir heims, allar þjóðir OECD svo við nefnum dæmi, búa við. Í öllum OECD-ríkjunum er sjávarútvegur ríkisstyrktur. Ríkið þarf að styðja við sjávarútveginn. Meira að segja í Noregi greiðir ríkið um 20 þús. íslenskar krónur eða sem því nemur með hverju lönduðu tonni [[Forseti hringir.]]meðan á Íslandi er rekinn sjálfbær sjávarútvegur í sátt við náttúruna sem skilar samfélaginu tekjum á ýmsan hátt.
Virðulegi forseti. Ég verð að vísa öllu tali um vúdúhagfræði eða vúdúútreikninga beinustu leið til föðurhúsanna. [[Gripið fram í: Til vúdúmeistarans.]]Þetta stendur beinlínis í frumvarpinu frá hæstv. fjármálaráðherra, frá þér, karlinn minn, og fjármálaráðuneytið hefur bestu upplýsingar um þessa stöðu hverju sinni. Nú getur verið að reikningurinn verði einhvern veginn öðruvísi þegar árið er á enda, en þá vil ég benda á að árin 2013 og 2014 stóðust áætlanir eins og þær komu fram í frumvörpunum árinu áður. Þannig að við munum sjá hvernig það fer. Er hæstv. ráðherra að segja að það sé í lagi, að það sé ásættanlegt, að ríkiskassinn komi nokkurn veginn út á sléttu? Af því að við erum ekki að ríkisstyrkja [[Forseti hringir.]]sjávarútveginn þá séum við bara góð að halda sjó í því? Er það í lagi þegar sjávarútvegurinn skilar sjálfum sér 13,5 milljörðum kr. í arð?
Forseti vill biðja hv. þingmenn um að virða og tileinka sér þau ávarpsorð sem við hæfi eru og reglur eru um í þinginu.
Virðulegur forseti. Ég verð að ítreka það sem ég sagði áðan að það er algjörlega fráleit framsetning að halda því fram að sjávarútvegur skili engu til samfélagsins og líta fram hjá allri þeirri fjárfestingu sem á sér stað í greininni, öllum þeim tekjum í formi tekna af hagnaði fyrirtækja, í formi tekna af launum, tekna af virðisaukaskatti í formi útflutningsverðmæta, í formi veiðigjalda. Virðulegur forseti. Maður veit ekki hvernig maður á að svara svona vitleysisfyrirspurn. En ég vísa þó hér, til þess að leiðrétta virðulegan þingmann, í fjárlagafrumvarp ársins 2016 þar sem stendur á síðu 15: Veiðigjald fyrir veiðiheimildir, greiðslugrunnur: 9.430 millj. kr.
Herra forseti. Ég hef miklar áhyggjur af íbúum Reykjanesbæjar og möguleikum bæjarins til að veita þeim þá þjónustu sem nauðsynleg er í öllum bæjarfélögum. Bærinn skuldar rúmlega 40 milljarða kr. og kröfuhafarnir heimta sitt. Segja má að kröfuhafar haldi bænum í gíslingu. Á meðal kröfuhafa eru banki í eigu ríkisins, Lánasjóður sveitarfélaga og lífeyrissjóðir í eigu landsmanna. Þeir heimta sitt og gefa ekkert eftir í samningum við bæinn. Nú þegar hefur einn lífeyrissjóðanna neitað að taka þátt í afskriftum skulda sem nauðsynlega þurfa að fara fram svo bærinn geti rétt úr kútnum. Kröfuhafarnir neita að taka ábyrgð á því að hafa sjálfir tekið ákvörðun um að lána til framkvæmda með von um að þær borguðu sig. Sú von var nánast einungis byggð á draumum sjálfstæðismanna í bæjarstjórn sem ekki voru líklegir til að rætast. Nú leggjast þeir yfir bókhald bæjarins og krefjast þess að ný bæjarstjórn skeri enn meira niður en gert hefur verið nú þegar. Þeir heimta niðurskurð sem á sér vart hliðstæðu nú á tímum og bitnar harðast á þjónustu við börn og þá sem veikast standa fyrir í samfélaginu. Þeir krefjast aukins niðurskurðar á öllum sviðum, leikskólum, grunnskólum, tónlistarskólunum, í aðstoð bæjarins við fatlaða íbúa, svo dæmi séu tekin, og þessi þjónusta hefur nú þegar verið skorin mjög mikið niður. Ég spyr því hvort hæstv. forsætisráðherra ætli að beita sér fyrir farsælli úrlausn á vanda íbúa Reykjanesbæjar og hvað honum finnist að ríkið og ríkisstjórn hans eigi að leggja af mörkum til að leysa þann margþætta vanda sem íbúarnir glíma við og þeir sem reka bæinn núna.
Virðulegur forseti. Ég og aðrir ráðherrar í ríkisstjórninni fylgjumst auðvitað með stöðu mála í Reykjanesbæ og sveitarfélögum öðrum sem hafa glímt við erfiða fjárhagsstöðu síðustu missiri og ár. En er hv. þingmaður að leggja til að forsætisráðherra fari að hlutast til um samninga um lánakjör sveitarfélaga eða með hvaða hætti þau eigi að greiða skuldir sínar? Ég efast um að hv. þingmaður telji það gott fyrirkomulag, eða að hv. þingmaður, sem var fjármálaráðherra um tíma, telji æskilegt að fjármálaráðherra segi til um það með hvaða hætti sveitarfélög eða aðrir aðilar eigi að greiða skuldir sínar eða ganga inn í samninga sveitarfélaga. Hins vegar liggur það fyrir og hv. þingmaður veit að til eru ákveðnar leiðir til að aðstoða sveitarfélög í skuldavanda. Það er ákveðið ferli sem þá fer af stað reynist þeim ekki kleift að standa straum af skuldum sínum. Við vonumst að sjálfsögðu til þess að Reykjanesbæ takist að brúa bilið því að sveitarfélagið hefur gríðarlega mikla möguleika, mikil tækifæri til framtíðar og við hljótum að ætla að kröfuhafar, hvort sem þeir eru lífeyrissjóðir eða einhverjir aðrir, vilji veita sveitarfélaginu tækifæri til að nýta þá framtíðarmöguleika, því að það er auðvitað best fyrir alla að sveitarfélagið fái að nýta tækifærin og fái að skapa meiri verðmæti. Þannig getur það best staðið undir skuldum sínum.
Herra forseti. Ég er ekki viss um að hæstv. forsætisráðherra átti sig á hver raunveruleg staða er í Reykjanesbæ. Ég tel ástandið vera þannig að nauðsynlegt sé að ríkið komi strax að málum. Ég vil rifja það upp að árið 2006 þegar herinn fór breyttist staða svæðisins. Rúmum tveimur árum seinna við efnahagshrunið greiddu íbúar Suðurnesja hærri toll en íbúar annarra svæða fyrir vikið og núna glíma þeir við að greiða úr óstjórn sjálfstæðismanna í bæjarstjórn undanfarin kjörtímabil og óábyrga lánveitingu kröfuhafa. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann telji ekki tilefni til þegar bæjarfélagið glímir við slíkan vanda að hæstv. ríkisstjórn komi með skýrum og ákveðnum hætti að lausn vandans sem engan veginn er hægt að bera saman við vanda sem önnur sveitarfélög hafa þurft að glíma við á landinu.
Virðulegur forseti. Ég hefði nú haldið að fyrrverandi fjármálaráðherra þekkti vel þann vanda sem sveitarfélög víða um land hafa þurft að glíma við fjárhagslega á undanförnum árum og mörg þeirra hafa gert það með talsverðum árangri. Ég nefni sem dæmi Bolungarvík sem var mjög illa statt sveitarfélag en hefur náð að rétta furðuvel úr kútnum. Hvað varðar Reykjanesbæ ítreka ég það sem ég benti á áðan að við sjáum nú hversu mikil tækifæri blasa við þeim bæ, ekki hvað síst vegna miklu betra efnahagsástands og miklu betri horfa í efnahagslífi landsins. Það eru miklu betri horfur núna en þegar hv. þingmaður var fjármálaráðherra og sá þó ekki ástæðu til að ríkið gripi inn í með einhverjum hætti. En hv. þingmaður gleymdi alveg að útskýra með hvaða hætti ríkið ætti að grípa inn í, hafnaði því ekki einu sinni að fjármálaráðherra eða forsætisráðherra ættu að fara að hlutast til um lánaskilmála. Ég spurði sérstaklega hvort það væri það hv. þingmaður ætti við. Því var ekki svarað. Það er þó ljóst að tækifærin eru til staðar fyrir sveitarfélagið og ekki hvað síst vegna þess að tekist hefur að laga efnahag landsins.
Hæstv. forseti. Hér er um það að ræða að framlengja leyfi til reksturs happdrætta um tæp 20 ár, til 2034. Í nefndaráliti er tekið fram að breytingar taki ekki til umhverfis happdrættismála hér á landi en jafnframt tekið fram að fyrirhugað sé að skoða þennan málaflokk heildstætt. Því ber að fagna. Umhverfi happdrættismála er það sem öllu máli skiptir. Sem innanríkisráðherra lagði ég fram frumvarp með skýra framtíðarsýn á happdrættismálin, á rekstur happdrætta, spilakassa og spilavíta, sem illu heilli eru enn rekin í landinu. Ég hefði talið mikilvægt, og fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í allsherjarnefnd hefur tekið það sérstaklega fram, að framtíðarsýn á þennan málaflokk lægi fyrir áður en við veitum þessar heimildir. [[Forseti hringir.]]Af þeim sökum treysti ég mér ekki til að greiða þessu atkvæði en mun sitja hjá í þeirri von að á þessu verði ráðin bót.
Hæstv. forseti. Hér erum við einvörðungu að framlengja þessi leyfi til ársins 2034. Það er vissulega langur tími. Við ræddum það aðeins í nefndinni og fengum skýringar á því frá ráðuneytinu. Vegna starfsöryggis og skipulagningar er talið nauðsynlegt að framlengja þessar heimildir tímanlega. Það kom fram við umræðu málsins í gær að við ætlum að kalla málið aftur til nefndar og ræða aðeins betur við þá aðila sem vissulega hafa látið vita af sér. Margir aðilar vilja komast inn og fá að vera með í því að njóta þeirra réttinda sem þessar heimildir veita. Jafnframt hefur komið fram svo það sé skýrt tekið fram að farið verður yfir alla lagaumgjörðina. Ráðherra hefur komið því á framfæri, meiri hlutinn hefur sérstaklega fagnað því í nefndaráliti sínu og við munum að sjálfsögðu fylgjast með því hvernig þeirri vinnu miðar í ráðuneytinu og fylgja henni eftir.
Forseti. Á Íslandi er bannað að stunda fjárhættuspil samkvæmt lögum og hér er undanþága á því. Því hefði ég gjarnan viljað sjá undanþágu á fleiri þáttum fjárhættuspila. Hér er opnað fyrir að afnema þessi lög að fullu. Það er mjög auðvelt að verða háður því að spila lottó eða á spilakassa SÁÁ og fara síðan í meðferð við spilafíkn hjá SÁÁ. Mér finnst hræsni í kringum svona lagasetningu og undanþágur og vildi gjarnan sjá að næst þegar við tökum þetta fyrir mundum við hreinlega afnema bann við fjárhættuspilum.
Hæstv. forseti. Þetta mál er ekki mikið að umfangi en þeim mun stærra að innihaldi. Samþykkt þessa frumvarps er mikilvægur áfangi í viðurkenningu á rétti barna sem mannréttindi voru brotin á fyrr á tíð. Nú skal með þessum lögum reynt að rétta þeirra hlut. Ég tek fram að fulltrúar allra stjórnmálaflokka á Alþingi standa að þessu máli, auk mín hv. þingmenn Elín Hirst, Helgi Hjörvar, Birgitta Jónsdóttir, Willum Þór Þórsson og Brynhildur Pétursdóttir. Það er ánægjuefni að allsherjarnefnd skilar undir verkstjórn hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur samhljóða áliti um málið. Það er fagnaðarefni að við skulum öll standa saman að þessu máli. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Ég vil bara byrja á að þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að hafa leitt þetta mál til lykta og ég fagna því að þingið ætlar að klára málið. Það er búið að bíða mjög lengi sem er eiginlega þinginu til vansa, ég verð að segja það, en það er gott að þetta er að gerast í dag og þótt fyrr hefði verið. Ég vil líka að segja að við ættum að gera meira af því þegar við erum sammála um einhverja hluti að koma þeim hratt og vel í gegnum Alþingi. Það skiptir svo miklu máli bæði fyrir starfsandann hér inni og fyrir samfélagið í heild.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar, en undir álitið skrifa auk mín hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Ásmundur Einar Daðason, Haraldur Benediktsson, Páll Jóhann Pálsson og Valgerður Gunnarsdóttir. Með þessu nefndaráliti eru jafnframt lagðar fram breytingartillögur sem finna má á þskj. 529, 530, 531, 532 og 533. Bið ég þingmenn um að kynna sér þær því að þar eru gerðar breytingartillögur að öllum þáttum frumvarpsins hvað varðar tekju- og útgjaldahlið auk breytingartillagna sem snúa að útgjaldaauka og svo 6. greinar heimildir. Nefndin hefur haft frumvarpið til umfjöllunar frá 10. nóvember síðastliðnum og fengið á sinn fund fulltrúa fjármála- og efnahagsráðuneytisins til að fara yfir helstu þætti þess. Einnig hefur nefndin leitað skýringa á einstökum gjaldatilefnum með því að fá fulltrúa velferðarráðuneytis, innanríkisráðuneytis, mennta- og menningarmálaráðuneytis og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis á sinn fund. Nefndin hefur sérstaklega kynnt sér þrjú mál í tengslum við frumvarpið, þau sem voru hvað mest til umræðu í þinginu við 1. umr. Í fyrsta lagi þróun útgjalda og fjárveitinga vegna hælismála í kjölfar flóttamannavandans í Evrópu. Innanríkisráðuneytið hefur farið yfir þau mál á nefndarfundi. Í öðru lagi var farið ítarlega yfir tillögu um heimild til þess að Ísland verði stofnaðili að Innviðafjárfestingabanka Asíu. Í þriðja lagi komu fulltrúar Vegagerðarinnar á fund nefndarinnar vegna tillagna um útgjaldaheimildir í frumvarpinu. Samtals gerir meiri hlutinn breytingartillögur sem nema 5,3 milljörðum kr. til hækkunar tekna og 5,0 milljörðum kr. til hækkunar gjalda. Rekstrarafgangur eykst því lítillega frá því sem áætlað var í frumvarpinu eða um 0,3 milljarða kr. Útlit er fyrir að afkoman á ríkissjóði verði nokkuð betri en áætlað var í fjárlögum ársins, sem er mikið gleðiefni. Samtals er nú reiknað með að tekjur ríkissjóðs verði 31,7 milljörðum kr. hærri en áætlað var en á móti vegur að útgjöldin hækka um 14,4 milljarða kr. Í kjölfar birtingar Hagstofu Íslands á nýrri þjóðhagsspá 13. nóvember síðastliðinn hefur fjármála- og efnahagsráðuneytið endurmetið tekjur ríkissjóðs og sér þess stað í breytingartillögum við frumvarpið. Allar breytingartillögur við tekjuhlið eru gerðar í samráði við fjármála- og efnahagsráðuneytið. Tvær meginskýringar eru á því að tekjuáætlun fjárlaga er nú hækkuð um samtals 31,7 milljarða kr. Annars vegar hafa kjarasamningar, hátt atvinnustig og hagstæðar þjóðhagshorfur leitt til þess að nú er áætlað að skattar á tekjur og hagnað bæði einstaklinga og fyrirtækja leiði samtals til 15,1 milljarðs kr. hækkunar frá fjárlögum. Hins vegar er nú fyrirséð að arðgreiðslur í heild hækka um 10,2 milljarða kr. frá fjárlögum. Þar munar langmest um arðgreiðslur frá Landsbanka Íslands sem nema um 15 milljörðum kr. Á móti vegur lægri arðgreiðsla frá Seðlabanka Íslands. Virðisaukaskattur og aðrir skattar á vöru og þjónustu eru taldir skila um 6,6 milljörðum kr. hærri tekjum en áætlað var í fjárlögum þrátt fyrir að framan af árinu hafi innheimtan verið undir áætlun fjárlaga og er hún því lækkuð í frumvarpinu. Aukin velta kom fram í innheimtu októbermánaðar og á þeim grundvelli eru áætlað að tekjur af virðisaukaskatti hækki um 6 milljarða kr. Aðrar breytingar á tekjuhlið eru ýmist til hækkunar eða lækkunar og mun minni en þau tilefni sem nefnd hafa verið. Á gjaldahlið nema breytingartillögur meiri hlutans samtals 5 milljörðum kr. Stærsta einstaka breytingin er 3,5 milljarða kr. hækkun á liðnum Ófyrirséð útgjöld til að mæta áhrifum nýgenginna gerðardóma um kjör hjúkrunarfræðinga og félagsmanna BHM og kjarasamninga sem gerðir voru á seinni hluta ársins. Aðrar helstu breytingar eru í fyrsta lagi 835 millj. kr. hækkun til sjúkratrygginga í kjölfar endurmats á útgjöldum málaflokksins, þar af 470 millj. kr. vegna lyfjakostnaðar, 200 millj. kr. vegna tannlækninga og 165 millj. kr. vegna þjálfunar. Í öðru lagi hækkar framlag til Þjóðkirkjunnar um 370 millj. kr. og miðast hækkunin við að framlag ríkissjóðs verði reiknað samkvæmt upphaflegu kirkjujarðasamkomulagi og þar með að allar aðhaldskröfur sem gerðar hafa verið til Þjóðkirkjunnar frá og með árinu 2009 verði afturkallaðar árið 2015. Inn í þennan samning var farið á síðasta kjörtímabili af fyrri ríkisstjórn og nú er það hlutverk þessarar ríkisstjórnar að efna þann samning sem gerður var við kirkjuna árið 1997. Forsendur tillögunnar eru þær að ríkið geri það að skilyrði að kirkjan skuldbindi sig til að hefja þegar samningaviðræður um endurskoðun kirkjusamkomulagsins sem fela í sér endurskoðun allra fjárhagslegra samskipta ríkis og kirkju, þar með talið hvað varðar sóknargjöld, jöfnunarsjóð sókna, framlög til kirkjumálasjóðs og Kristnisjóðs, með verulega einföldun þessara samskipta og hagræðingu að markmiði. Í þriðja lagi hækka vaxtagjöld um 421 millj. kr. í samræmi við endurmetna áætlun. Í fjórða lagi hækka framlög til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga samkvæmt lögum um hlutfall af skatttekjum. Í fimmta lagi hækka framlög sem fjármögnuð eru með mörkuðum skatttekjum um samtals 288 millj. kr. Aðrar hækkanir vega minna. Á móti vegur að framlög til atvinnuleysisbóta lækka um 500 millj. kr. í samræmi við spár um minna atvinnuleysi og er það mjög gleðilegt að atvinnuleysi hefur farið minnkandi á árinu sem er að líða. Svo eru gerðar tillögur um að fjármagnstekjuskattur sem ríkissjóður greiðir lækki um 290 millj. kr. Eðli málsins samkvæmt eru þetta allt saman tillögur frá fjármálaráðuneytinu varðandi útreikning á þessum liðum. Vakin er athygli á tillögum til hækkunar gjalda í frumvarpinu vegna málskostnaðar í opinberum málum, opinberri réttaraðstoð og bótum brotaþola sem samtals nema 837 millj. kr. eða 17% af gjaldahækkun frumvarpsins í heild. Tíðkast hefur að fella niður stöður þessara fjárlagaliða í lokafjárlögum og telur meiri hlutinn að það skýri að verulegu leyti ástæður þess að á undanförnum árum hefur ekki verið gripið til fullnægjandi aðgerða til þess að draga úr útgjaldaaukningu þessara fjárlagaliða sem verið hefur langt umfram verðlags- og launaþróun. Um árabil hefur fjárlaganefnd ítrekað vakið athygli á afmörkuðu hlutverki fjáraukalaga sem samkvæmt lögum nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, skal takmarkast við óhjákvæmileg málefni, einkum ófyrirséð atvik, áhrif nýrra kjarasamninga eða nýrrar löggjafar á árinu, en ná ekki til áforma um ný verkefni, aukið umfang starfsemi eða til dæmis rekstrarhalla einstakra stofnana. Meiri hlutinn telur að misjafnlega hafi gengið að halda fast við þau áform þegar á hefur reynt og oftar en ekki hafi skort aga í ríkiskerfinu til að laga reksturinn að fjárheimildum með hagræðingaraðgerðum. Á árunum fyrir hrun var umfang gjaldahliðar fjáraukalaga oft á bilinu 5–8% af fjárlögum en það hefur að jafnaði farið lækkandi á síðustu árum. Nú í ár er það hlutfall 3,4%, sem er lægra en oft áður, en betur má ef duga skal. Ef ekki hefði reynst nauðsynlegt að bæta við fjárveitingu vegna endurmats á launaforsendum hefði hlutfallið verið 2,8%, en það hefur aðeins einu sinni verið lægra á síðastliðnum árum. Í því sambandi vekur meiri hlutinn athygli á að nokkur dæmi eru um tillögur í frumvarpinu sem vafi leikur á að falli undir lagaákvæði um fjáraukalög. Má þar til dæmis nefna 60 millj. kr. viðbótarframlag vegna uppsafnaðs rekstrarvanda nokkurra tónlistarskóla, 45 millj. kr. til að greiða fyrir þjónustu norska fjarskiptafyrirtækisins Telenor og framlög vegna átaksverkefna, svo sem til að flýta málsmeðferð í hælismálum. Tvö veigamikil mál voru kynnt fjárlaganefnd í vor, strax eftir umfjöllun um þau í ríkisstjórn og telur meiri hlutinn það verklag til fyrirmyndar. Það var annars vegar 850 millj. kr. viðbót í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og hins vegar 1.300 millj. kr. til Vegagerðarinnar vegna brýnna vegaframkvæmda. Meiri hlutinn vekur einnig athygli á því að við 2. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2015 var samþykkt að veita Ríkisútvarpinu 182 millj. kr. skilyrt viðbótarframlag til rekstrar. Fjárheimildin var háð þeim skilyrðum að fram færi vinna við fjárhagslega endurskipulagningu Ríkisútvarpsins og útborgun fjárins var enn fremur háð því að haldbærar rekstraráætlanir yrðu lagðar fram þar sem fram kæmi hvernig starfsemi stofnunarinnar yrði komið á réttan kjöl og hún gerð sjálfbær til frambúðar. Það fól í sér að rekstraráætlanir um starfsemina skyldu yfirfarnar af ráðherranefnd um ríkisfjármál. Meiri hlutinn hefur ekki fengið viðunandi svör vegna rekstrarins. Stjórn Ríkisútvarpsins hefur borið fyrir sig trúnaði vegna skuldabréfs sem skráð er á markaði, en meiri hlutinn telur að sú skoðun fái vart staðist. Jafnframt liggur fyrir að ráðherranefndin hefur ekki samþykkt rekstraráætlanir fyrir stofnunina. Engu að síður hefur meiri hlutinn fallist á að umrædd fjárveiting verði ekki dregin til baka þar sem fyrir liggur eindreginn vilji ríkisstjórnarinnar í þeim efnum. Á móti vegur að ekki er gert ráð fyrir að breytingartillaga um aukna innheimtu útvarpsgjaldsins á tekjuhlið renni sem útgjaldaheimild til Ríkisútvarpsins. Nemur sú fjárhæð um 50 millj. kr. Í frumvarpinu felst tillaga um að heimila RÚV ohf. að ganga til samninga við Reykjavíkurborg um sölu á lóðarréttindum og verja andvirðinu til lækkunar skulda félagsins. Meiri hlutinn leggur áherslu á að tryggt verði að öllu söluandvirðinu verði varið til lækkunar skulda en komi ekki að neinu leyti sem rekstrarframlag til félagsins. Í framhaldi af því er hér yfirlit yfir tillögurnar sem komu frá ríkisstjórninni á þeim grunni sem ég fór yfir í ræðu minni rétt áðan. Hér er líka að finna þær tillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur tekið tillit til og eru hér í þessum breytingum. Ég stikla aðeins á stóru um þau verkefni sem meiri hlutinn varð við og taldi að uppfylltu forsendur laga um fjáraukalög. Þarna er m.a. 30 millj. kr. fjárframlag til Háskólans á Akureyri. Við tókum ákvörðun um að setja 20 millj. kr. til Fangelsismálastofnunar ríkisins vegna mjög þungs rekstrarkostnaðar og niðurskurðar í tíð fyrri ríkisstjórnar og leggjum til að sá þungi rekstur verði að einhverju leyti bættur. Það er mikið ánægjuefni. Eins og ég sagði áðan eru lagðar til frekari tillögur frá minni hlutanum sem hægt er að lesa um í þessu nefndaráliti. Ég minni jafnframt á að hér liggja fyrir nokkuð margar breytingartillögur á einum fjórum þingskjölum sem koma til afgreiðslu við lok umræðunnar. Nú hefst 2. umr. um fjáraukalög fyrir árið 2015 og verð ég að sjálfsögðu til staðar í þingsalnum ef einhverjar spurningar vakna sem ég þarf að bregðast við.
Herra forseti. Í samfélaginu hefur verið mikil umræða um kjör aldraðra og öryrkja. Það hefur verið gagnrýnt harkalega að hæstv. ríkisstjórn vilji ekki beita sér fyrir því að bætur aldraðra og öryrkja hækki frá 1. maí eins og laun þeirra lægst launuðu, eins og samið var um í samningum á almennum markaði síðastliðið vor. Lægstu laun samkvæmt þeim samningum hækkuðu frá 1. maí um 10,9%. Krafan hefur verið að kjör eldri borgara og öryrkja fylgi þeirri hækkun frá 1. maí. Þá hefði þurft að koma breytingartillaga frá meiri hluta fjárlaganefndar í þá veru og ef gera á þessar hækkanir aftur í tímann, frá 1. maí, kostar það 6.575 milljarða en afgangurinn og heildarjöfnuðurinn fyrir árið 2015 er rúmir 20 milljarðar samkvæmt fjáraukalögum. Það er því sannarlega borð fyrir báru til að bregðast við þessari kröfu. Í ársskýrslu Tryggingastofnunar er ágæt mynd sem sýnir mjög vel bætur almannatrygginga samanborið við lágmarkslaun. Árið 2014 var hlutfallið rétt um 100% og bæturnar 1,6% ofar. Ársskýrsla Tryggingastofnunar fyrir árið 2015 mun náttúrlega sýna þessa hópa langt undir lágmarkslaunum og jafnframt hvernig kjör þeirra skreppa saman við þá ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar um að greiða ekki bæturnar aftur í tímann. Ég spyr hv. formann fjárlaganefndar hvort henni hefði ekki fundist betra og sanngjarnara að koma með breytingartillögu [[Forseti hringir.]]í þá veru.
Virðulegi forseti. Mikið hefði það nú verið ánægjulegt ef þingmenn Samfylkingarinnar hefðu haft þennan eldmóð til að bera á síðasta kjörtímabili og umhyggju fyrir eldri borgurum og öryrkjum eins og birtist hér árið 2015. Undir þeirra stjórn í ríkisstjórn var í fyrsta sinn farið í grunnbætur þessara hópa, virðulegi forseti, og þær skertar, í stað þess að gera smátilraun til þess að sækja fé til kröfuhafanna, eins og sú ríkisstjórn sem nú starfar hefur gert. Nei, þessum hópum var ekki hlíft á síðasta kjörtímabili, virðulegur forseti. En þess ber að geta að í þessum málaflokki eins og svo mörgum öðrum hefur ríkisstjórn sú sem nú starfar undir stjórn hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, farið fram og bætt þessa hópa og bætt þá skerðingu sem farið var í í tíð síðustu ríkisstjórnar, þannig að það sé sagt. Það er sannleikurinn, virðulegur forseti, og ég mun segja það eins oft og þurfa þykir. Varðandi spurninguna frá hv. þm. Oddnýju Harðardóttur þá þakka ég kærlega fyrir hana. Hún leitar eftir viðbrögðum frá mér sem formanni fjárlaganefndar. Hér liggur fyrir breytingartillaga í þinginu frá hv. þm. Oddnýju Harðardóttur og fleirum, sem gengur út á það að farið verði með hækkun aftur í tímann upp á 5.904 millj. kr. til þess að bæta kjör þessara hópa. Svar mitt við því er, virðulegi forseti: Við skulum bara láta reyna á það í atkvæðagreiðslu hér í þinginu og sjá hvernig hún fer. En breytingartillagan er komin fram.
Herra forseti. Það hefur sjálfsagt lítið upp á sig að leiðrétta hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur enn einu sinni hvað þetta varðar og ekki munu kjör aldraðra og öryrkja batna við að við deilum um hvað gert var og hvað ekki á síðasta kjörtímabili. Varla er hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, að bera saman stöðuna í ríkisfjármálum sem þá var og þá stöðu sem nú er. Fyrst hv. þingmaður vill fara með okkur aftur í tímann er rétt að minna á að þegar launahækkanir gengu hér eftir árið 2011 voru gerðar breytingar aftur í tímann, þ.e. öryrkjar og aldraðir fengu bætur um leið og fólk á almennum vinnumarkaði. Komið hefur fram á fundum fjárlaganefndar, sem hv. þingmaður hefur hlýtt á, að það er í eina skiptið sem það hefur verið gert. Þegar vinstri stjórnin var hér við völd fengu aldraðir og öryrkjar kjarabætur um leið og aðrir landsmenn. En nú þegar ríkissjóður stendur mun betur sér ríkisstjórnin sér ekki fært að leggja fram tillögu um það. Reyndar hljóðar breytingartillaga okkar í minni hlutanum samtals upp á 6.575 milljarða kr., svo það sé nú leiðrétt hér, en mér fannst hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, gefa það í skyn að hugsanlega mundi hún styðja breytingartillögu minni hlutans. Ég vil biðja hv. þingmann að tala skýrar hvað það varðar í næsta andsvari.
Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar. Hv. þingmaður bað mig um að koma með sér aftur í tímann og rifja upp ástandið sem var hér þegar vinstri stjórnin var við völd. Það var nú bara þannig að farið var inn í grunnstoðir samfélagsins, þar skorið niður blóðugum niðurskurði, hvort sem það voru eldri borgarar, öryrkjar, heilbrigðiskerfið, vegakerfið eða menntakerfið, og svo lengi má telja. Svo er alltaf vísað til þess að hér hafi orðið fjármálahrun. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var ekki hikað við að færa fjármagn frá grunnstoðunum yfir til gæluverkefna. Nefni ég þar til dæmis rándýra ESB-umsókn. Nefni ég þar til dæmis rándýrar tilraunir til þess að breyta stjórnarskrá. [[Gripið fram í.]]Nefni ég þar stöðugan fjáraustur inn í gjaldþrota bankakerfi eins og til dæmis SpKef, Byr, Sjóvá, Saga Capital og hvað eina. Það veltur á tugum milljarða sem fór út um gluggann á síðasta kjörtímabili á meðan grunnstoðirnar voru skornar niður. Þetta er staðreyndin og það er mjög erfitt fyrir þessa sömu aðila að horfast í augu við það núna. Hér eiga sér stað yfirboð, eins og í fjárlögum síðasta árs eftir að ég varð formaður fjárlaganefndar. Komið hefur skýrt fram hvað þessir hópar fá mikla hækkun og reiknað hefur verið upp til þess dags sem bæturnar verða útborgaðar með tilliti til afturvirkni. Þessir tveir hópar fá 9,7% nú um áramótin. Virðulegi forseti. Ég er afar ánægð með að ríkisstjórnin gengur fram og bætir þessum hópum eins og öðrum þann forsendubrest sem varð í tíð vinstri stjórnarinnar. [[Forseti hringir.]]Nú er þessi hópur kominn í hóp þeirra sem fengið hafa launabætur.
Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta fjárlaganefndar. Í inngangskafla frumvarpsins kemur fram hvert hlutverk fjáraukalaga er og ég vil fá að vitna í það, herra forseti: „Með setningu laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, og í greinargerð með því frumvarpi, markaði Alþingi skýra stefnu um hlutverk og efni fjáraukalaga. Í því felst að gert er ráð fyrir að allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir komi fram í fjárlögum en að í fjáraukalögum innan fjárhagsársins verði leitað eftir heimildum fyrir þeim fjárráðstöfunum sem ekki var hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga.“ Þarna kemur algjörlega skýrt fram í fjárreiðulögunum að fjáraukalögin eru fyrir verkefni sem ekki er hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga. „Samkvæmt fjárreiðulögunum er slíkum fjárráðstöfunum í fjáraukalögum fyrst og fremst ætlað að taka til óhjákvæmilegra málefna, einkum til ófyrirséðra atvika, áhrifa nýrra kjarasamninga eða nýrrar löggjafar á árinu, en ekki til áforma um ný verkefni, aukins umfangs starfsemi eða t.d. rekstrarhalla einstakra ríkisstofnana umfram setta útgjaldaramma, enda er mælt fyrir um það í lögunum að vísa beri slíkum tillögum um breytingar á fjárheimildum til umfjöllunar um fjárlög fyrir næsta fjárhagsár.“ Við lestur frumvarpsins, herra forseti, er ljóst að ýmsar tillögur í frumvarpinu voru fyrirséðar og eiga því ekki heima í frumvarpi til fjáraukalaga. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar, fór ágætlega yfir helstu breytingar, fór yfir frumjöfnuð, vaxtajöfnuð og heildarjöfnuð. Heildarjöfnuður á árinu 2015 verður 20,9 milljarðar kr. sem er 17,3 milljörðum meira en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Það er fyrst og fremst vegna þess að arðgreiðslur voru ekki nógu vel áætlaðar. Frávik í arðgreiðslum bendir fremur til síðbúinnar fjárlagagerðar fyrir árið 2015, sem brátt er á enda, en framlagningar leiðréttingarfrumvarps eins og fjáraukalögin eiga að vera í þessu tilliti. Við afgreiðslu fjárlaga í desember 2014 var gert ráð fyrir að Landsbankinn skilaði 6 milljörðum kr. í arð til ríkissjóðs. Í febrúar 2016 lagði bankastjórn hans til arðgreiðslu sem samþykkt var skömmu síðar á aðalfundi og nam hlutur ríkissjóðs í henni 25,6 milljörðum kr. sem er 17,9 milljörðum kr. hærri arðgreiðsla en fram kemur í áætlun fjárlaga. Þegar haft er í huga að eignarhlutur ríkissjóðs í Landsbankanum í árslok 2014 var 97,9%, en hann hækkaði í 98,2% vegna samruna Sparisjóðs Vestmannaeyja og Sparisjóðs Norðurlands við Landsbankann á árinu 2015 og fjármála- og efnahagsráðherra ræður honum, verður að gagnrýna að ráðherra hafi ekki gert nákvæmari áætlanir um arðgreiðslur. Í þessu sambandi er minnt á að áætlun vegna arðgreiðslu bankans var ekki nákvæmari árið áður. Þá greiddi bankinn tæplega 21 milljarð kr. arð í ríkissjóð en í fjárlögum var gert ráð fyrir að arðgreiðslur hans til ríkissjóðs næmu 6 milljörðum kr. Auk þess má hafa í huga að í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2016 er gert ráð fyrir að Landsbankinn skili 7,1 milljarði kr. í arð til ríkissjóðs. Í fjárlögum 2013 var gert ráð fyrir arðgreiðslum frá Landsbankanum upp á 9,6 milljarða, en með fjáraukalögum 2013 var bætt við 342 milljónum. Það var óverulegt. Í fjárlögum 2014 var ekki gert ráð fyrir nema 6 milljörðum í arð frá Landsbankanum en í fjáraukalögum 2014 bættust við 14.955 millj. kr. Þetta var skekkjan á áætlun árið 2014. Árið 2015 var síðan gert ráð fyrir í fjárlögum rúmum 7,7 milljörðum en í því fjáraukalagafrumvarpi sem við ræðum hér er skekkjan upp á 17.900 millj. kr. Í fjárlögum fyrir árið 2016 er aðeins gert ráð fyrir rúmum 7 milljörðum í arð af Landsbankanum, en sú sem hér stendur telur augljóst að skekkjan verði mun meiri en við erum að ræða um í fjáraukalögum fyrir árið 2015. Þetta er ekki góð áætlanagerð. Þarna er ekki bara varlega áætlað heldur er þetta áætlun í skötulíki, verð ég að leyfa mér að segja, svo mikil hefur skekkjan verið á undanförnum árum og búast má við henni meiri á árinu 2016. Ef litið er til afkomu bankans það sem af er ári má ljóst vera að arðgreiðslur verða í raun mun hærri, eins og segir í nefndaráliti minni hlutans, svo jafnvel geti numið milljörðum króna. Minni hlutinn gagnrýnir hversu erfiðlega gengur að áætla arðgreiðslur af eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum. Í frumvarpinu kemur fram að sala hlutabréfa og eignarhluta skilar ekki þeim 35,5 milljörðum kr. sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Minni hlutinn gagnrýnir að í fjárlögum hafi verið gert ráð fyrir stórum upphæðum sem engar líkur voru á að kæmu í ríkissjóð á árinu, samanber þessa 35,5 milljarða sem áttu að koma inn vegna sölu á hlut Landsbankans. Aðrar arðgreiðslur reyndust um 3 milljörðum kr. lægri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Stærsti hluti fráviksins er vegna Seðlabanka Íslands og verður að ætla að ríkisstjórnin hafi einnig tök á að áætla arðgreiðslugetu bankans nákvæmar en fram kemur í fjárlögum. Þá krafðist meiri hlutinn 700 millj. kr. í arð af Isavia þó að fyrirsjánleg hafi verið að gríðarleg fjárfestingaþörf fyrirtækisins stæði fyrir dyrum og að ekki væri unnt að taka þetta fjármagn út úr rekstrinum. Í frumvarpinu sem við ræðum hér er gert ráð fyrir að framlag til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða til staða sem eru í eigu eða umsjón ríkisins hækki um 850 millj. kr. auk þess sem 12,2 millj. kr. bætast við í breytingartillögum við 2. umr. vegna hærri tekna af gistináttaskatti. Framlagið nam 145,8 millj. kr. í fjárlögum ársins. Minni hlutinn lagði ríka áherslu á að sú upphæð dygði engan veginn í umræðum um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2015 og ljóst væri að bæta þyrfti við fjármagni í fjáraukalögum. Nákvæmlega það sama gerðist við vinnu við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2014 og verður minni hlutinn að lýsa yfir undrun sinni á því hversu illa ríkisstjórninni gengur að áætla fyrir þessum lið í fjárlögum. Hæstv. fjármálaráðherra kynnti sérstaklega fyrir fjárlaganefnd síðastliðið vor að ríkisstjórnin hefði samþykkt að setja aukið fjármagn í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og í vegaframkvæmdir, en sú ráðstöfun hafði þá verið samþykkt á ríkisstjórnarfundi. Minni hlutinn getur ekki tekið undir með meiri hlutanum um að það verklag sé til sérstakrar fyrirmyndar því að verið er að setja fjármagn í verkefni sem áttu að vera í fjárlögum. Með því að setja það í fjáraukalög er verið að brjóta lög um fjárreiður ríkisins enda ekkert ófyrirséð eða óvænt á ferðum. Það að hæstv. fjármálaráðherra kynni áformin fyrir fjárlaganefnd breytir engu þar um. Mér finnst bara argasta hneyksli að þeir stjórnarliðar sem samþykktu fjárlagafrumvarp fyrir árið 2015 skuli samþykkja einum rómi upphæð upp á 45,8 millj. kr. til að setja í framkvæmdir á ferðamannastöðum þegar hver maður sá að þessi upphæð mundi aldrei duga. Öllum var ljóst að bæta þurfti í vegakerfið og það margkom fram í umræðum en allt kom fyrir ekki. Fjáraukalögin eru notuð til að bæta þessa handvömm hjá ríkisstjórninni. Það er vægast sagt hneyksli, verð ég að segja. Í árslok 2014 nam neikvætt bundið eigið fé Vegagerðarinnar 17,2 milljörðum kr. Í frumvarpinu er sótt um tæplega 3 milljarða kr. Fjármögnun Vegagerðarinnar er leiðrétt í breytingartillögum meiri hlutans frá framsetningu frumvarpsins þar sem í ljós kom að neikvætt eigið fé Vegagerðarinnar hækkar um 1,1 milljarð kr. en er ekki fjármagnað með beinu framlagi eins og frumvarpið benti til. Ríkisstjórnin ákvað að veita 1,3 milljarða kr. til nýframkvæmda og til styrkingar og viðhalds á vegakerfinu vegna stóraukins ferðamannastraums til landsins og valdi fjóra kosti. Til Dettifossvegar fara 400 millj. kr., til Kjósarskarðsvegar 400 millj. kr., Kaldadalsvegur fær 300 millj. kr. og Uxahryggjavegur 200 millj. kr. Ljóst var við samþykkt fjárlaga að nauðsynlegt væri að setja aukið fjármagn til Vegagerðarinnar. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega að við ákvörðun á framantöldum vegum var farið fram hjá hefðbundnum ákvörðunarferlum. Þá duga fjárveitingarnar ekki til að gera upp halla á þjónustulið Vegagerðarinnar með fullnægjandi hætti. Sótt er um 406,7 millj. kr. til embættis sérstaks saksóknara en í frumvarpinu kemur fram að samkvæmt lögum nr. 47/2015, um breytingu á lögum um meðferð sakamála og lögreglulögum, verður embætti sérstaks saksóknara lagt niður í árslok 2015 samhliða því að nýtt embætti héraðssaksóknara tekur til starfa 1. janúar 2016. Upphaflega var gert ráð fyrir að nýtt embætti héraðssaksóknara tæki til starfa 1. júlí 2015 en við þinglega meðferð málsins var gildistöku laganna frestað til áramóta. Ekki var áætlað fyrir kostnaði nýja embættisins í fjárlögum en eðlilegt hefði verið að millifæra þær heimildir til sérstaks saksóknara hefðu þær verið fyrir hendi. Minni hlutinn gagnrýnir að ekki hafi verið áætlað fyrir kostnaði embættisins í fjárlögum. Ekki er hægt að segja að um óvænt útgjöld sé að ræða og í frumvarpinu er ekki gerð grein fyrir með hvaða hætti farið verður með kostnað vegna verkefna sem embætti sérstaks saksóknara nær ekki að ljúka á árinu. Veitt er heimild til að greiða fyrir þjónustu norska fjarskiptafyrirtækisins Telenor en þessi liður hefur verið í fjáraukalögum undanfarin ár. Reglubundnar greiðslur ættu ekki að vera í fjáraukalögum. Í breytingartillögum meiri hlutans við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2016 er loks gert ráð fyrir að framlagið verði í fjárlögum. Gerð er tillaga um 298 millj. kr. hækkun á framlagi til liðarins málskostnaður í opinberum málum vegna ákvörðunar dómstólaráðs sem tók gildi í lok janúar sl., eftir afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2015. Um verulega hækkun á málsvarnarlaunum og þóknunum verjenda og réttargæslumanna er að ræða. Minni hlutinn gagnrýnir að ákvarðanir ráðsins sé teknar eftir að fjárlagaramminn liggur fyrir. Síðbúin ákvörðun ráðsins veldur því að óska þarf eftir fjárheimild á fjáraukalögum til að rétta af þann óhjákvæmilega halla sem í ákvörðuninni felst. Í frumvarpinu er óskað er eftir 1.834 millj. kr. á liðinn 1.11 Lækniskostnaður. Þar af eru 1.172 millj. kr. vegna samnings við sérfræðilækna. Við gerð samningsins var ekki gert ráð fyrir að hann leiddi til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð heldur var hann gerður á þeirri forsendu að komugjöld sjúklinga samkvæmt gjaldskrá Sjúkratrygginga Íslands, sem dragast frá ríkisframlaginu, yrðu hækkuð með breytingum á reglugerð þannig að kostnaðarhlutdeild sjúklinga yrði óbreytt hlutfall frá árinu 2013, þ.e. 42%. Reglugerðinni hefur hins vegar ekki enn þá verið breytt og eru áætluð umframútgjöld fyrir ríkissjóð vegna þess samtals 1.200 millj. kr. á þessu ári samkvæmt útreikningum Sjúkratrygginga Íslands. Þeir útreikningar miðast við að hlutdeild sjúkratryggðra sé 31,7% sem er sama hlutfall og árið 2010. Minni hlutinn minnir á að reglugerðinni var ekki heldur breytt vegna rekstrar árið 2014 eins og gert var ráð fyrir í fjárlögum og er heildarkostnaður ríkissjóðs því ríflega 2 milljarðar kr. vegna þeirrar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar. Þó að minni hlutinn hafi alltaf verið andvígur þessu markmiði ríkisstjórnarinnar og talið að fjármagna ætti samninginn með beinu framlagi úr ríkissjóði verður að gera athugasemd við þessa málsmeðferð ríkisstjórnarinnar. Minni hlutinn telur að í því felist slæm stjórnsýsla og lítil virðing fyrir lögum og reglum þegar ráðherra beitir sér tvívegis fyrir tiltekinni framkvæmd í fjárlögum og beitir sér síðan fyrir því að hún verði afturkölluð nokkrum mánuðum síðar í fjáraukalögum. Það hefur því tvívegis verið vilji meiri hluta þingsins að innheimta umrædd sjúklingagjöld en nokkrum mánuðum síðar beitir ríkisstjórnin sér með stuðningi fyrrgreinds meiri hluta til að breyta þeim vilja. Þetta væri einhvers staðar kallaður hringlandaháttur og óvönduð vinnubrögð, herra forseti. Markmið með barnabótum er að jafna stöðu barnafjölskyldna en 600 millj. kr. sem voru ætlaðar til verkefnisins eru felldar brott með fjáraukalögunum. Skerðingarhlutfall bótanna hækkaði á árinu úr 3% í 4% af tekjum fyrir eitt barn, úr 5% í 6% fyrir tvö börn og úr 7% í 8% fyrir þrjú börn eða fleiri. Sú breyting gerði tekjutengingu brattari og dró úr heildarútgjöldum á liðnum á móti þeim breytingum sem höfðu áhrif til hækkunar. Í álagningu opinberra gjalda 2015 námu barnabætur rúmlega 10 milljörðum kr. og er það nokkru lægri fjárhæð en gert var ráð fyrir í fjárlögum 2015. Nú kemur í ljós, að mati minni hlutans, að skerðingarnar voru of miklar og að ekki tókst að jafna stöðu barnafjölskyldna að því marki sem stefnt var að. Minni hlutinn telur að með frumvarpinu hefði fjármála- og efnahagsráðherra mátt birta sviðsmyndir sem sýndu með hvaða hætti ætlunin var að dreifa þessu fjármagni milli þjóðfélagshópa, hvernig það dreifðist í reynd og skýra í hverju frávikið liggur sem birtist í þessari miklu niðurfellingu bótanna. Minni hlutinn telur að taka hefði átt úthlutunarreglur til endurskoðunar á árinu til að ríkissjóður hefði bætt afkomu þeirra sem minnst mega sín í samræmi við þær fjárhæðir sem Alþingi hafði samþykkt til verksins. Ekki hefur verið sýnt fram á að markmiðin hafi náðst þannig að óumdeilt sé og réttlætanlegt að afturkalla þetta fjármagn í ríkissjóð. Hið sama má segja um vaxtabætur, þeim er ætlað að lækka greiðslubyrði húsnæðiskaupenda en í fjáraukalagafrumvarpinu er lagt til að greiddar verði út 200 millj. kr. og þær gangi til ríkissjóðs. Meginskýringin er sú að heildarfasteignamat heimila hækkaði um 8% og jók þar með nettóeign heimila í húsnæði sem hefur í för með sér greiðslu lægri vaxtabóta vegna eignatengingarinnar. Eignastaða heimilanna batnaði en greiðslustaða batnaði ekki þar sem um reiknaðan bata er að ræða. Minni hlutinn telur að lækka hefði þurft mörk eignaskerðingarinnar af þessum sökum til að bæta afkomu heimilanna. Enn fremur telur minni hlutinn að birta þurfi sambærilegar sviðsmyndir og bent er á vegna barnabótanna. Herra forseti. Lækkun veiðigjalda um rúmlega 2 milljarða miðað við fjárlagaáætlun ársins 2015 er að mati fjármála- og efnahagsráðuneytisins einkum rakin til breyttra lagaákvæða sem jafna álagningu þeirra betur yfir fiskveiðiárið og hliðra henni þar með meira. Á fiskveiðiárinu 2015/2016 verður veiðigjald lagt á mánaðarlega og gjalddagi verður 1. hvers mánaðar vegna veiða næstsíðasta mánaðar. Veiðigjald verður því lagt á sem næst rauntíma í stað þess að gjöldin séu að stærstu leyti lögð á handhafa aflaheimilda við úthlutun við upphaf fiskveiðiárs og síðan innheimt með fjórum jöfnum gjalddögum eins og fyrirkomulagið var meðal annars á fiskveiðiárinu 2014/2015. Þetta leiðir til þess að álagning veiðigjalda verður lægri á almanaksárinu 2015 en ella hefði orðið þar sem hærri fjárhæð fiskveiðiársins 2015/2016 lendir á árinu 2016. Í þessu sambandi minnir minni hlutinn á að ríkisstjórnin hefur lækkað veiðigjöldin verulega frá því að hún tók við stjórnartaumunum eins og sjá má á mynd í nefndarálitinu. Taflan sýnir veiðigjöldin. Á árinu 2008 voru engin veiðigjöld, 2009 voru þau 170 millj. kr., 2010 1.250 millj. kr., 2011 2.470 millj. kr. og 2012, þegar breyting var gerð, 7.830 millj. kr. Árið 2013 voru þau 13.490 millj. kr. Síðan tók við ný ríkisstjórn og lækkaði veiðigjöldin þannig að 2014 voru þau 9.770 millj. kr. og 2015 samkvæmt fjáraukalagafrumvarpinu rétt rúmlega 5 þús. millj. kr. Þessi breyting til baka á sér stað þegar útgerðin hefur aldrei átt eins góða tíma og aldrei skilað þeim sem njóta sérleyfis á afsláttarkjörum, leyfi ég mér að segja, eins miklum arði. Útgerðin skilar sjálfri sér arði upp á vel á annan tug milljarða. Þetta er sannarlega gagnrýnisvert, herra forseti, en er í takt við ákvarðanir hægri stjórnarinnar þegar kemur að álögum á auðlindir þjóðarinnar og þá sem betra hafa það í samfélaginu. Með fjárlögum fyrir árið 2013 samþykkti Alþingi fjárfestingaráætlun fyrir árin 2013–2015. Hún var sett fram á grunni þess að ríkissjóður endurheimti stóran hluta af þeim fjármunum sem lagðir voru fram til að endurfjármagna bankakerfið og að með nýjum lögum um fiskveiðistjórn og veiðigjöld fengi þjóðin aukna hlutdeild af arði sjávarauðlinda. Fjárfestingaráætlunin byggðist á þeim rökum að í þeirri stöðu sem blasti við eftir hrun væri skynsamlegt að nýta hlut af arði bankanna og hluta af auðlindagjaldi til að fjárfesta í innviðum samfélagsins, í almannaþágu. Ný ríkisstjórn sló áætlunina af, svo til í heilu lagi, með þeim rökum að hún hefði ekki verið fjármögnuð. Með breytingum á arðgreiðslum sem lagt er til að Alþingi samþykki með fjáraukalögum og veiðigjöldum er hins vegar ljóst að fjárfestingaráætlunin var fjármögnuð og mun meira en það. Staðreyndirnar og tölurnar tala sínu máli, herra forseti, hvað þetta varðar. Minni hlutinn vekur athygli á heimildargrein 7.13 þar sem Landbúnaðarháskóla Íslands er heimilað að auka hlutafé sitt um 3,7 millj. kr. í Hvanneyrarbúinu ehf. sem áður hét Grímshagi ehf. og nýlega hefur skipt um nafn en þó ekki kennitölu. Þetta er liður í endurskipulagningu félagsins en rekstur þess hefur ekki gengið sem skyldi. Minni hlutinn leggur áherslu á að mennta- og menningarmálaráðuneytið fylgist með því að endurskipulagning skili tilætluðum árangri. Herra forseti. Minni hlutinn gerir eina breytingartillögu og hún fjallar um kjör eldri borgara og öryrkja. Með breytingartillögu minni hlutans er gerð sú sanngjarna tillaga að kjör eldri borgara og öryrkja verði bætt í samræmi við hækkun lægstu launa og greiðslur hækki frá 1. maí á þessu ári eins og laun á almennum markaði. Því er lagt til að veitt verði tæplega 6,6 milljarða kr. framlag til að bæta kjör eldri borgara og öryrkja. Undir nefndarálit minni hlutans skrifa ásamt þeirri sem hér stendur hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir og hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir ræðuna. Mig langaði til að koma í andsvar við hana vegna þess að hún ræddi fjárfestingaráætlun síðustu ríkisstjórnar og talaði um þau verkefni sem lögð voru fram í kosningafjárlögum fyrir 2013 og taldi að fjárfestingaráætlun 2013–2015, sem fyrri ríkisstjórn setti sér, hefði verið fullfjármögnuð. Virðulegi forseti. Ég hafna þessari fullyrðingu. Áætlunin átti meðal annars að byggja á verulega hækkuðu veiðigjaldi og álögum á sjávarútvegsauðlindina. Samfylkingin sat í ríkisstjórn 2007–2013, í heil sex ár, og hefur haft það á stefnuskrá sinni að gjörbylta fiskveiðistjórnarkerfinu af því að það er svo ómögulegt að þeirra mati. Ekki kom til þeirra framkvæmda þau sex ár sem Samfylkingin sat í ríkisstjórn. Þess vegna vil ég spyrja þingmanninn: Hvernig er hægt að halda því fram að þessi fjárfestingaráætlun hafi verið fullfjármögnuð þegar enginn vilji var hjá ríkisstjórninni að breyta nokkru í fiskveiðistjórnarkerfinu öðru en að hækka álögur? Ekki gátu menn hrint stefnu sinni í framkvæmd sem gekk út á fyrningarleiðina, sem þeir lofuðu að minnsta kosti í tvennum kosningum. Mig langar jafnframt að spyrja þingmanninn hvernig hægt sé að tala um að fjárfestingaráætlunin hafi verið fullfjármögnuð þegar gert var ráð fyrir því að ríkissjóður mundi endurheimta stóran hluta af þeim fjármunum sem voru notaðir til að endurfjármagna bankakerfið, þegar það var tæpast árið 2015 orðin eftirspurn eftir bönkunum. Þetta var eins og allir vissu, virðulegi forseti, byggt á miklu lofti. Það er ágætt að þingmaðurinn komi þá í andsvar og taki af öll tvímæli um það.
Herra forseti. Nú er ég svo heppin að á borði mínu í þingsal er ég einmitt með fjárfestingaráætlun fyrir Ísland árin 2013–2015. Þar eru talin upp mörg verkefni sem sannarlega hefði skipt máli fyrir íbúa þessa lands að hefði verið hrint í framkvæmd á þessum árum. Ég mun telja nokkur þeirra upp á eftir ef ég hef tíma. Fjármögnunin var á þessum þremur árum rúmir 5 milljarðar á ári af veiðigjöldum sem við gerðum ráð fyrir og voru í fjárlögum fyrir árið 2013 rúmir 13 milljarðar. Við gerðum ráð fyrir að rúmir 5 færu í fjárfestingaráætlunina, en jafnvel eftir lækkun hægri stjórnarinnar á veiðigjaldinu í mestu gósentíð útgerðarinnar hefði veiðigjaldið samt sem áður staðið undir þeim hluta. Síðan var gert ráð fyrir að rétt um 7 milljarðar af arði bankanna rynnu til fjárfestingaráætlunarinnar á hverju ári þessi þrjú ár. Það hefði sannarlega gengið eftir vegna þess að 10 milljarðar komu af arði úr bönkunum árið 2013, tæpur 21 milljarður 2014 og 25,6 milljarðar árið 2015. Getur verið að hv. formaður fjárlaganefndar haldi því fram að fjárfestingaráætlunin hafi ekki verið fjármögnuð þegar tölurnar æpa á okkur úr því frumvarpi sem hv. þingmaður ber hér uppi?
Virðulegi forseti. Ég hef verulega gaman af þessari umræðu. Ég vil þó taka fram í upphafi að arður er alls ekki það sama og stofnfjárframlag sem gert var ráð fyrir í þessari fjárfestingaráætlun. Svo voru hér kosningar 2013 og ný stjórn var kosin til valda svo eftirminnilega og vinstri flokkarnir voru kosnir frá völdum eins og allir vita. Það er líka mikill tvískinnungur að tala um að leggja eigi sem hæst veiðileyfagjald á útgerðina, eins og var svo sannarlega gert á síðasta kjörtímabili. Vinstri stjórnin stóð vel að því, ef svo má að orði komast. Það er þetta samspil, sem mér finnst stundum sósíaldemókratar og þeir sem fylgja stefnu Vinstri grænna ekki alveg átta sig á, að þegar gjaldtakan er sem hæst, eins og veiðileyfagjald, er minna eftir í fyrirtækinu til að borga tekjuskatt. Auðvitað var það þannig þegar við fórum að skoða þessi mál þegar núverandi ríkisstjórn tók við völdum. Þá var veiðileyfagjaldið pínt svo upp úr öllu valdi að það kom þannig út að fyrirtækin greiddu ekki skatt til ríkissjóðs. Svona lítur þessi jafna út, en það er flottara hjá vinstri mönnum að djöflast út í höfuðatvinnugrein okkar. Það er þeirra list og það kunna þeir svo sannarlega. Því var svo sannarlega beitt hér á síðasta kjörtímabili, sjávarútvegurinn talaður niður í ræðu og riti hvenær sem tími gafst, að vísu er þeim málflutningi haldið áfram myndarlega nú eins og við vitum. Landsmenn vita betur, að sjávarútvegur er undirstaða gjaldeyristekna þjóðarinnar og [[Forseti hringir.]]sjávarútvegurinn skilar miklu til samfélagsins í formi [[Forseti hringir.]]tekjuskatts af fyrirtækjunum og gleymið heldur ekki skatti af [[Forseti hringir.]]arðinum sem verið er að greiða út.
Herra forseti. Fjárfestingaráætlun vinstri stjórnarinnar var tilefni þessarar ræðu hv. þingmanns. Ég skynja það á orðum hennar að hún þekkir ekki áætlunina og mun ég því færa henni upplýsingar um hana þegar ég hef lokið máli mínu hér. Eins og ég fór yfir áðan sýna tölurnar í því frumvarpi sem við erum að ræða glögglega að fjárfestingaráætlunin var að fullu fjármögnuð. Ég vil lesa hér upp hvaða verkefni voru þar undir. Það var talað um að fara í samgöngumannvirki upp á 7,5 milljarða og styrkja Rannsóknarsjóð, Tæknisjóð og markáætlanir. Í sóknaráætlanir landshluta átti að setja 1.200 milljónir á hverju ári, 2013, 2014 og 2015. Þetta er byggðastefna sem sannarlega hefði skipt máli, [[Gripið fram í.]]en auðvitað sló hægri stjórnin þessa áætlun út af borðinu og er núna með örfáar milljónir í sóknaráætlanir landshluta sem allir voru ánægðir með og kölluðu eftir peningum í. Hér er talað um ferðaþjónustuna. Uppbygging ferðamannastaða, herra forseti, kannast einhver við það? 1.500 millj. kr. Innviðir friðlýstra svæða, 750 millj. kr. Svo er talað um skapandi greinar. Það er talað um græna hagkerfið og ýmsar fasteignir eins og fangelsið á Hólmsheiði, Herjólf, Menntavísindahús, Hús íslenskra fræða, Náttúruminjasafn, sýningu. Það er talað um Háskólann á Akureyri og að styrkja húsafriðunarsjóð og framlag til leiguíbúða. Allt eru þetta þjóðþrifaverkefni og ef áætluninni hefði verið fylgt eftir [[Forseti hringir.]]eins og vinstri stjórnin gerði ráð fyrir væri staðan mun [[Forseti hringir.]]betri, bæði á höfuðborgarsvæðinu og eins víða um land. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Það er ástæða til þess að fara aðeins yfir sögu ríkisfjármálanna á Íslandi undanfarin ár. Það er auðvitað alltaf jafn merkileg upplifun að hlusta á hv. þm Vigdísi Hauksdóttur, formann fjárlaganefndar, ræða um þessi mál fullkomlega ótengd við veruleikann, eins og hv. þingmaður er þegar talið berst t.d. að glímunni við ríkisfjármálin á síðasta kjörtímabili. Hv. þingmaður rifjar gjarnan upp að það hafi verið kosið á Íslandi í apríl 2013. Já, það er alveg hárrétt. Þess vegna eru að verða þrjú ár liðin. Samt er hv. þm. Vigdís Hauksdóttir kolföst í fortíðinni. Samt er hennar aðalerindi hér í ræðustól [[Gripið fram í.]]stjórnarandstaðan, ríkisstjórn sem lét af störfum fyrir meira en tveimur og hálfu ári síðan. Merkilegast er þó, herra forseti, að við Íslendingar skulum vera með ríkisfjármálin á Alþingi í höndum manneskju, og það má sumpart bæta varaformanni fjárlaganefndar við því að oft skilur nú lítið á milli, sem talar með þessum ævintýralega hætti um aðstæður í ríkisfjármálum eins og þær voru í lýðveldinu Íslandi eftir hrunið. Hv. þingmaður horfir alveg fram hjá því að árið 2008 var 217 milljarða króna halli á ríkissjóði Íslands á þágildandi verðlagi. Það var um 14% af vergri landsframleiðslu. Árið 2009 tókst með viðamiklum aðgerðum innan ársins, með því að taka upp fjárlög á miðju ári, að ná þeim halla niður í 140 milljarða, sem var rétt undir 10% af vergri landsframleiðslu, niður fyrir 90 milljarða 2010 o.s.frv. þangað til að jöfnuði var náð 2013. Ef við lítum á þetta sem þróun án óreglulegra liða, eins og oft er gert, og vitnum hér í frumvarp til fjárlaga, fylgihefti þess, þá er þetta halli af stærðargráðunni 8% 2008 sem fer svo ört minnkandi í stórum skrefum og endar í afgangi 2013. Án óreglulegra liða skilaði ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri – grænna ríkissjóði með afgangi í lok kjörtímabilsins. Ég segi bara: Geri aðrir betur. Þekkja menn dæmi um það einhvers staðar í nálægum löndum að með svona rösklegum hætti hafi svona gríðarlega miklum halla verið eytt á einu kjörtímabili? Ég geri það ekki og ég spái því að á spjöldum sögunnar eigi þetta eftir að þykja mikið afrek. Á þessu hefur hv. þm. Vigdís Hauksdóttir engan skilning. Hún nefnir aldrei að það hafi verið eitthvert viðfangsefni sem skipti máli fyrir Ísland, fyrir ríkissjóð, fyrir velferðarsamfélagið á Íslandi inn í framtíðina að það tókst, að vísu með gríðarlegum aðgerðum, að eyða þessum halla svona hratt sem leiddi til minni uppsöfnunar á halla og skuldum ríkissjóðs og þar af leiðandi lægri vaxtakostnaði en ella hefði orðið. Þetta tókst samhliða því að hagvöxtur hófst í landinu og efnahagskerfið fór að rétta úr kútnum, eins og það gerði strax á síðari hluta árs árið 2010. Þetta er rétt að hafa í huga umræðunnar vegna, staðreyndanna vegna og þingtíðindanna vegna, því að það verður örugglega eftirspurn eftir því að ræða þessi mál á málefnalegri og uppbyggilegri hátt en hv. þm. Vigdís Hauksdóttir temur sér hér. Hv. þingmaður talar hins vegar af miklum þjósti um blóðugan niðurskurð og telur nú ólíku saman að jafna þar sem sé manngæskan í núverandi ríkisstjórn. Hún er ótengd við veruleikann sem þarna var við að glíma, hversu afdrifaríkt og mikilvægt það var að það tókst að eyða þessum gríðarlega halla og það sem merkilegra er að það tókst á félagslega mjög meðvitaðan hátt þannig að rannsóknir og úttektir aðila eins og OECD, sérstakra sendifulltrúa mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna og fleiri slíkra, hrósa Íslandi fyrir það að hafa dreift byrðunum með sanngjörnum hætti, hlíft tekjulægri og veikari hópum og lagt byrðarnar á breiðari bökin.
Það er ekki rétt.
Sem er algerlega hárrétt og staðfest af svo mörgum óháðum sérfróðum aðilum, bæði innlendum og erlendum, að það er alveg sama hvernig hv. þm. Vigdís Hauksdóttir gjammar eitthvað annað, staðreyndirnar eru bara svona. Ég hvet menn til dæmis til að líta í skýrslu frá OECD, ég hvet menn til að lesa ágæta skýrslu sem óháður sérfræðingur, sendimaður mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna, gerði eftir heimsókn sína til Íslands í lok síðasta árs. Þar lýkur hann lofsorði á það hvernig Íslandi tókst að glíma við þessa miklu erfiðleika í efnahags- og samfélagsmálum en ná eftir sem áður að gera eins vel og mögulegt var í því að tryggja félagsleg réttindi þegnanna með sanngjarnri dreifingu byrðanna. Hv. þingmaður fer svo auðvitað rangt með, eins og hennar er vandi þegar hún fjallar um viðkvæm mál, þegar hún til að mynda fullyrðir að fyrri ríkisstjórn hafi með blóðugum niðurskurði hjólað í grunnfjárhæðir millifærslukerfanna. Það er rangt. Hið rétta er að það voru algjörlega varðar grunnfjárhæðir til dæmis atvinnuleysisbótanna sem höfðu nýlega verið hækkaðar myndarlega [[Gripið fram í.]]skömmu fyrir hrun og tryggingin, afkomutrygging þeirra í almannatryggingakerfinu sem engar aðrar tekjur höfðu var ekki skert. Hún var þvert á móti hækkuð í takt við verðlagsþróun öll árin. [[Gripið fram í.]]Þetta voru þær breytur sem mikilvægast var talið að verja; fjárhæðir atvinnuleysisbóta vegna stóraukins atvinnuleysis, og ekki veitti nú af, og sú trygging sem sett hafði verið inn í kerfið til að tryggja kjör þeirra sem engar tekjur hefðu aðrar en greiðslur úr almannatryggingakerfinu. Þetta eru staðreyndir mála, herra forseti, sem hver sem er getur flett upp. Hið rétta er hins vegar að á árinu 2009 var færð til baka tekjutengd skerðing þeirra sem aðrar tekjur hafa. Hún var færð til baka aftur upp í þá 45 af hundraði sem hún hafði verið þar til 2007 þegar menn lækkuðu hana og það stóð aðeins í tvö ár. Þetta var fært til baka tímabundið og átti samkvæmt ákvörðuninni að falla úr gildi í árslok 2012, sem það og gerði. Þannig var reynt eins og kostur var að standa vörð um hina tekjulægri og þá sem reiða sig og afkomu sína á greiðslur atvinnuleysisbóta eða tekjur úr almannatryggingakerfinu og sérstaklega þá sem lakast eru þar settir í þeim skilningi að þeir hafa engar aðrar tekjur. Þeirra hagsmunum var ekki raskað. 2011 voru gerðir kjarasamningar með umtalsverðar sérstakar hækkanir lægstu launa. Þeir samningar urðu alldýrir bæði ríki og sveitarfélögum, eins og kunnugt er, og áttu sinn þátt í að verðbólga komst aftur á svolitla hreyfingu í missiri þar á eftir. Engu að síður ákvað þáverandi ríkisstjórn að hækka bætur elli- og örorkulífeyris um nákvæmlega sömu fjárhæðir og lægstu laun hækkuðu um og greiða þá hækkun afturvirkt til upphafstíma kjarasamninganna. Það var gert vorið 2011. Vissulega voru áform í fjárlögum ársins 2012 ekki alveg jafn ríkuleg í þeim skilningi að þá var tekin meðalhækkun launa og gengið út frá henni við afgreiðslu næstu fjárlaga. En það var skilað strax til þessa hóps sömu kjarabótum og náðust í láglaunasamningunum 2011. Það á ekki að gera núna, eins og ég kem kannski aðeins betur að í lokin. Þar er núverandi ríkisstjórn á öðrum nótum en hælir sér samt með þessum hætti af því að búa yfir alveg sérstakri manngæsku og örlæti og gagnrýnir aðra sem hún hefur nú ekki efni á, a.m.k. ekki í þessum samanburði séð. Það er auðvitað alveg ótrúlegt hneyksli, best að klára það strax á meðan nokkrar mínútur eru eftir, ef ríkisstjórnin ætlar að ljúka árinu þannig að eiginlega eini hópurinn í þessu landi sem verður skilinn eftir án nokkurra kjarabóta á árinu 2015 verði aldraðir og öryrkjar, kannski að meðtöldum námsmönnum. En það er það sem stefnir í, nema breytingartillaga minni hlutans verði samþykkt. Nú síðast eftir að kjaradómur hefur fellt úrskurð um að úrskurða okkur hér í þessum sal, forsetanum, ráðherrum, alþingismönnum, æðstu embættismönnum og dómurum, hækkun sem verður afturvirk til 1. mars að ég held, þá á ég erfitt með að skilja hvernig menn ætla að harka það af sér að gera ekki nokkurn skapaðan hlut innan þessa árs fyrir þennan hóp. Eftir stæði þá deilan um það hvort þeir ættu á næsta ári að fá hækkun á greiðslum sínum í samræmi við hækkun lægstu launa eða meðallaunaþróun, hvort það eigi að vera 9,4 eða 9,7% eða hvað það nú er eða kannski 14%. Sú deila væri þá eftir. En að ætla sér að halda henni til streitu, væntanlega, og gera ekkert á þessu ári er alveg ótrúleg frammistaða af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og stuðningsmanna hennar. Ég held að það verði leitun að því í sögunni að svo harkalega sé þessi hópur skilinn eftir af einni ríkisstjórn, væri svo sem ekki nýtt. Varðandi nokkur önnur atriði sem gaman væri að spjalla um í þessu samhengi má staldra við í fyrsta lagi arðgreiðslur frá fjármálafyrirtækjum og minni hlutinn rekur það vel í nefndaráliti sínu og sýnir með töflum hvernig ríkisstjórnin hefur staðið þar að málum. Það er alveg með ólíkindum að menn skuli ár eftir ár vanáætla þetta stórkostlega og horfa fram hjá því. Kannski eru þar á ferðinni erfiðleikar stjórnarflokkanna við að reyna að halda á þeim málstað sínum að fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar hafi ekki verið fjármögnuð með því að reyna að halda því alltaf fram við afgreiðslu fjárlaga að það muni enginn arður koma frá fjármálastofnunum. Hvaða ástæða ætti að vera til þess önnur? Er það vegna þess að meiri hlutinn, agameistararnir hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hafi svona gaman að því að koma árlega með stórkostleg frávik og þurfa að færa þau inn í fjáraukalög, vanáætlun sem allir sáu og vissu af? En það hefur þessi ríkisstjórn valið sér að gera í nokkrum tilvikum ár eftir ár. Hún hefur sett þarna hverfandi fjárhæðir inn í áætlaðar arðgreiðslur þegar allir hafa vitað betur. Til dæmis núna liggur alveg ljóst fyrir hver arðgreiðslugeta Landsbankans á næsta ári verður þegar afkoma hans á fyrstu þremur ársfjórðungunum liggur fyrir og er gríðarlegur hagnaður, sem þýðir að bankinn er í mjög svipuðum færum til að borga arð af stærðargráðunni 20–30 milljarðar á næsta ári. Og mun væntanlega gera það. Eigið fé bankans er komið vel upp fyrir öll viðmiðunarmörk, fallhlutfallið komið á þriðja tug prósenta þannig að jafnvel þótt Basel III reglurnar væru innleiddar að fullu með öllum eiginfjárviðaukum þá mundi Landsbankinn standast þær vel. Að sjálfsögðu er við þær aðstæður engin ástæða fyrir bankana önnur en að greiða út arð. Það er eðlilegast vegna þess að það að hlaða eigin fénu upp umfram það sem fyrir er inni í bankanum þýðir einfaldlega að mjög erfitt er að sækja ávöxtun á það fé. Það er erfitt að ná arðsemi í rekstur bankans sem er orðinn svo gríðarlega sterkt fjármagnaður. Þá er að sjálfsgöðu eðlilegra að hann skili einhverju af hagnaðinum sem arði til eiganda síns, sem er blessunarlega í þessu tilfelli íslenska þjóðin, sem þarf hann. [[Gripið fram í.]] Staðreyndirnar eru þær að fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar fyrir árin 2013–2015 hefur reynst að fullu fjármögnuð jafnvel þótt ríkisstjórnin hafi af miklu örlæti og rausnarskap - því að þar á hann við, þar á hann heima, rausnarskapurinn og örlætið - lækkað gjöld á stórútgerðina. Þar hefur ríkisstjórnin lækkað veiðigjöld á milli þriggja fiskveiðiára úr um það bil 13 milljörðum niður í 7,7 á síðasta heila fiskveiðiári, þannig að þar eru farnar út tekjur upp á eina 5–5,5 milljarða. En arðgreiðslurnar frá fjármálastofnunum hafa reynst svo miklar að jafnvel þótt ekki hafi komið til sölu á einum einasta eignarhlut þá hefði fjárfestingaráætlunin verið fullfjármögnuð með því. Þá kemur að næsta þætti sem mig langar að gera að umræðuefni sem eru vegamálin. Fjárfestingaráætlunin gerði ráð fyrir umtalsverðu átaki í samgöngumálum á þessum árum, 2013, 2014 og 2015. Það hefði komið sér ákaflega vel, samanber bágborið ástand ekki síst vegakerfisins, ef þær framkvæmdir hefðu farið fram í staðinn fyrir að núverandi ríkisstjórn hefur svelt málaflokkinn og staðið sig með alveg eindæmum illa þannig að það er leitun að jafn snautlegri frammistöðu hjá einni ríkisstjórn. Hún hefur engri einustu samgönguáætlun komið í gegn. Hún hefur gripið til einhverra skítareddinga í málaflokknum að hluta til í fjáraukalögum. Alveg eins og hún hefur farið með Framkvæmdasjóð ferðamála. Að loka fjárlögunum tvö ár í röð með algerlega óraunhæfum tölum þar og verða svo að hrökklast til þess að setja inn mikla peninga í fjáraukalög og koma til þingsins með það eru vinnubrögð sem ég hélt að menn væru að reyna að leggja af, að vanáætla fyrir fram klárlega annaðhvort tekjur, eins og í tilviki arðgreiðslnanna, eða fyrirsjáanleg óumflýjanleg útgjöld, eins og í tilviki Framkvæmdasjóðs ferðamála eða vegamálanna þess vegna, og koma svo skríðandi með það inn í fjáraukalög. Ég hélt að það væru einmitt vinnubrögð sem menn ætluðu að leggja af en núverandi ríkisstjórn hefur tekið þau upp af miklum móð og er nú ekki til eftirbreytni. Ef menn hefðu fjárfest í innviðum samgangna, og auðvitað víðar í innviðum samfélagsins, af þrótti þessi ár í nýsköpun og þróun og rannsóknum, með þeim þrótti sem upphafleg fjárfestingaráætlun gerði ráð fyrir, ríkisstjórnin hefur að vísu komið inn aftur að hluta til með fjárveitingar í þann málaflokk, séð að sér má segja, þá hefði verið mun meiri skriður á þessum verkefnum undangengin tvö ár og á þessu ári. Þá hefði verið til dæmis í tilviki samgöngumálanna frekar ásættanlegt að halda sjó með framkvæmdir nú þegar farið er að hitna undir í hagkerfinu. En við erum búin að glata dýrmætum tíma sem hefði verið þjóðhagslega mjög hagstæður til þess að fjárfesta í þessum innviðum. Það má færa fyrir því viss rök að núna sé ekki að öllu leyti í hagstjórnarlegu tilliti kjöraðstæður til þess að stórauka fjárfestingar af þessu tagi. Maður verður að vera heiðarlegur með það, viðurkenna það. Þeim mun grátlegra er að við skulum hafa glatað jafn miklum tíma og raun ber vitni út af meinbægni þessarar ríkisstjórnar. Hún hefur reynst henni einhver mesti akkillesarhæll, hún er svo krumpuð á sálarlífinu gagnvart fyrri ríkisstjórn að það varð að sérstöku markmiði að reyna að breyta frá öllu sem hún hafði gert, jafnvel þó að það væri mjög skynsamlegt, eins og það yfirleitt var, jafnvel þó að það nyti mikils stuðnings, eins og t.d. sóknaráætlanir landshlutanna, jafnvel þó að allir viðurkenni þörfina, eins og fjárfestingar í samgöngukerfinu og innviðunum. Nei, þá skyldi hætt við það af því að fyrri ríkisstjórn hafði ákveðið það. Þetta eru krumpur á sálarlífi lítilla karla og kvenna í stjórnmálum, [[Gripið fram í.]]sem eru ekki efnisrök. Þetta eru einhver ódýrustu og ömurlegustu rök sem til eru. Bara af því að fyrri ríkisstjórn ákvað þessa hluti þá getur ekki verið rétt að halda áfram með þá, hversu borðleggjandi sem það að öllu öðru leyti er og skynsamlegt, þjóðhagslega vegna verkefnanna sem í hlut eiga o.s.frv. Öllu minni verða menn nú ekki í pólitík þegar þeir hafa engin önnur rök en svona löguð. Stóra myndin er sú að að ýmsu leyti er okkur áfram að vegna vel. Ísland er jafnt og þétt heldur að styrkjast hvað varðar efnahagslega endurreisn eftir hrunið. Sú þróun hefur haldið áfram óslitin og samfelld frá síðari hluta árs 2010. Hagvöxtur verið ágætur, atvinnuleysi farið minnkandi og afkoma ríkisfjármála gjörbreyst til hins betra. Hún er að vísu því miður ekki að batna nóg horft fram á veginn. Við þær þensluaðstæður sem núna eru uppi og verða væntanlega næstu missirin hefði verið skynsamlegt að hafa mun meiri afgang af ríkissjóði og greiða hraðar niður skuldir eða leggja í sjóð til erfiðari ára sem auðvitað ber fyrr eða síðar að garði, eins og þau því miður gera alltaf hjá okkur. Hagstjórnin er ekki skilvirk við þessar aðstæður. Seðlabankinn er kominn í þá erfiðu stöðu að reyna að viðhalda stöðugleika þó að ríkisstjórnin vinni gegn honum og það fer um mann ónotahrollur þegar maður rifjar upp þá tíma þegar akkúrat þetta var hluti af ógæfu landsins, að hagstjórnin var ekki samræmd [[Forseti hringir.]]og skilvirk og menn unnu ekki saman, einn reri í austur og annar í vestur.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir hans góðu ræðu og fyrir að rifja það upp svona skilmerkilega hvernig staðan var á síðasta kjörtímabili eftir hrunið og hvaða árangur tókst á því kjörtímabili, að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs og koma hér hlutum á réttan kjöl. Þetta þarf að rifja upp með svona skýrum hætti reglulega því að eins og við urðum vitni að hér áðan þegar hv. þm. Vigdís Hauksdóttir var með sína söguskoðun og túlkun þá brenglar það myndina og skekkir svo mikið að manni fallast hendur. En hv. þingmaður skýrði þetta mjög vel út og rétti okkur við að nýju. Hv. þingmaður nefndi vegagerð, fjárfestingaráætlunina, Vegagerðina og innviðauppbygginguna sem þar hefði átt að fara í og að aðstæður hafi verið þannig í hagkerfinu að það hefði verið gott að gera það á þeim tíma, en kannski ekki jafn gott núna að fara í stórar framkvæmdir. En nú er vegakerfið orðið þannig um landið að það fer að varða umferðaröryggi. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að brugðist sé við þeim vanda í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2016 og hvort þrátt fyrir allt sé ekki nauðsynlegt að fara í meiri nýframkvæmdir í vegagerð, sem virðast eiga að vera í sögulegu lágmarki á árinu 2016, einfaldlega til að bregðast við því að bæta umferðaröryggi eins og staðan er núna.
Herra forseti. Ég held að það sé algerlega óumflýjanlegt og þjóðhagslega gríðarlega mikilvægt að gera betur í þeim efnum og það eru mikil vonbrigði eins og ég segi að við höfum glatað dýrmætum tíma á því sviði eftir að hagur ríkissjóðs fór að vænkast, einfaldlega vegna þess að það mun valda svo gríðarlegu tjóni inn í framtíðina að gera það ekki. Sennilega má færa sterk rök fyrir því að sá einstaki liður sem ætti að njóta mests forgangs væri viðhald. Það verður einfaldlega að stórefla aftur viðhald á vegakerfinu því að það er komið niður fyrir þau mörk að viðhalda því. Vegakerfið er farið að skemmast sem leiðir til mjög dýrra úrbóta síðar meir. Hvað gerist ef menn vanrækja árum saman og allt of lengi eðlilegt viðhald innviða af þessu tagi? Það er reikningur sendur framtíðinni, því að þörfin hverfur ekki, og hana mun þurfa að takast á við en það verður bara gert síðar. Því er verið að henda þarna reikningi inn í framtíðina. Þetta er óábyrgt. Við erum að lifa á kostnað framtíðarinnar að þessu leyti með því að láta samgöngukerfið, innviðina, drabbast niður úr öllu hófi. Annað sem ég hef auðvitað verið mjög ósáttur við og vil nefna af því að hv. þingmaður er vel að sér um þá hluti er þessi skuldafærsla Vegagerðarinnar, að skuldfæra hjá Vegagerðinni sem einhverja ægilega skuld við ríkissjóð eða bullandi neikvætt eigið fé Vegagerðarinnar framlög til vegamála umfram markaða tekjustofna á löngu umliðnu árabili. Hvenær var sú ákvörðun tekin að þetta væri svona? Ég kannast ekki við það. Ég spyr hv. þingmann: Kannast hún við það sem fjármálaráðherra að hafa samþykkt að það væri sett svona upp? Ég held því fram þvert á móti að það hafi aldrei verið skilningur manna framan af að þó að ríkið [[Forseti hringir.]]tæki ákvörðun um að auka eigi í samgönguframkvæmdir með beinum fjárlögum úr ríkissjóði umfram markaðar tekjur, að þar með væri það orðið að skuld Vegagerðarinnar. Það er seinni tíma uppfinning einhverra bókhaldsmanna sem stjórnmálamennirnir skýla sér því miður núna á bak við.
Herra forseti. Neikvætt eigið fé Vegagerðarinnar hefur verið til umræðu í hv. fjárlaganefnd og Ríkisendurskoðun hefur gert athugasemdir við þetta. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að það er mjög einkennilegt að þetta sé fært svona til bókar þegar ákveðið er að leggja aukið fé í vegagerð. Þá er bara verið að segja að ef mörkuðu tekjurnar standa ekki undir Vegagerðinni þá muni umframfjármunirnir verða settir sem skuld á stofnunina. Það þarf að breyta þessu. Hv. þingmaður ræddi um veiðigjöldin og hafa tölur sýnt að arður útgerðarinnar er mjög hár og arðurinn sem eigendur greiða til sín er á annan tug milljarða króna, sem þeir greiða bara til sín, á meðan þjóðin fær varla helminginn af því til sín fyrir veiðileyfið sem þjóðin gefur útgerðinni. Vinstri stjórnin gerði ráð fyrir mun hærri veiðigjöldum og menn hafa tekist á um það hvort það hafi verið rétt eða ekki og minni útgerðir hefðu kannski liðið fyrir það. Við vorum líka komin með breytingar í þá vegu að koma til móts við minni útgerðir. En hvað getur hv. þingmaður sagt mér um þessa hagstjórn, að safna bara peningunum hjá útgerðinni í þessari gósentíð? Telur hv. þingmaður að brauðmolarnir muni hrynja niður til okkar hinna frá þeim og hvernig mun það birtast? Ég vil líka spyrja um arðinn af bönkunum, hvort það sé ekki bara [[Forseti hringir.]]svona trix hjá ríkisstjórninni til að þurfa ekki að styrkja velferðarkerfið eða vegakerfið eða innviði samfélagsins í takt við tekjuafgang.
Herra forseti. Aðeins að byrja á þessu síðasta. Það kann að vera sjónarmið að áætla varlega óreglulega eða tímabundna liði eins og arðgreiðslur. Ég hefði alveg skilning á því að það væri þá bara sett fram og rökstutt. En þegar svona vanmat er aftur og aftur sett inn í fjárlögin og ekkert haft fyrir því eiginlega að útskýra hvers vegna, þá er það auðvitað orðið hálfgert svindl. Þá eru menn einfaldlega ekki að loka fjárlögunum á réttum grunni miðað við upplýsingar sem fyrir liggja. Það eru bara faktúruæfingar. Varðandi vegamálin og skuldfærsluna er mjög áhugavert að heyra að Ríkisendurskoðun gerir við þetta athugasemdir. Ég hefði gaman af því að sjá þær og ég hefði gaman af því að lögð yrði vinna í það, ef fjárlaganefnd gæti beitt sér fyrir því, að fara í og skoða lögskýringargögn í þessu máli. Það kann að vera að í einstöku tilvikum hafi menn meðvitað hér á þingi sett viðbótarfé inn í vegamál sem þeir litu á sem flýtingu og ætti að endurgreiðast síðar af mörkuðum tekjum. Ég ætla ekki að útiloka að það hafi verið gert. En þá var það líka beinlínis ákveðið. En í öðrum tilvikum þegar beinlínis var aukið við framkvæmdaféð með beinum fjárveitingum úr ríkissjóði, þá leit ég að minnsta kosti svo á, sem þátttakandi í því báðum megin borðsins á mismunandi tímum, að við værum einfaldlega að auka fjárfestinguna á þessu sviði með fjármunum úr ríkissjóði og það myndaði enga skuld hjá Vegagerðinni. Varðandi veiðigjöldin þá liggur það bara. Grófa myndin er sú að framlegðin í íslenskum sjávarútvegi núna ár eftir ár er sú mesta í sögunni. 70–80 milljarðar kr. eru fjármunamyndun greinarinnar og 5, 7 og þótt það væru 10 milljarða veiðigjöld séð í því samhengi er náttúrlega svo hverfandi lítið af þeirri miklu fjármunamyndun að það hlýtur að teljast hógvær hlutdeild þjóðarinnar í arði af þessari auðlind. Þegar menn moka á sama tíma 13–15 milljörðum í sjálfa sig, [[Forseti hringir.]]eigendur félaganna, í arðgreiðslur, þá hafa þeir ekki stöðu til að væla undan því þótt veiðigjöldin væru á svipuðum slóðum að óbreyttri afkomu og þau voru til dæmis fiskveiðiárið 2012/2013.
Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til fjáraukalaga, sem er að einhverju leyti endurtekið efni frá fyrri ræðum minni hluta fjárlaganefndar. Við höfum gagnrýnt, og það á ekki bara við núna, að fjáraukalög séu of oft notuð til þess að útvíkka verkefni, jafnvel ný verkefni og þar fram eftir götunum. Hlutverk fjáraukalaga er, eins og segir í inngangskafla frumvarpsins þar sem það er rækilega útlistað, að gera ráð fyrir öllum fyrirsjáanlegum fjárráðstöfunum í fjárlögum á hverju ári en fjáraukalögin taki á því sem er ekki hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga, þ.e. einhver óhjákvæmileg málefni. Það er tiltekið að það geti verið nýir kjarasamningar sem gerðir eru á árinu, ný löggjöf, en það eigi ekki að vera ný verkefni eða aukið umfang starfsemi eða til að takast á við rekstrarhalla einstakra stofnana. Við teljum að í þessu frumvarpi séu nokkur mál sem eigi alls ekki heima á fjáraukalögum. Ég fer yfir það á eftir. Ég ætla fyrst að benda á arðgreiðslur. Það virðist vera mjög erfitt fyrir ríkisstjórnina að áætla arðgreiðslur frá Landsbankanum. Það munar í rauninni heilum 18 milljörðum miðað við fjárlagagerðina. Okkur þykir það nokkuð ljóst að í ár sé enn og aftur verið að vanáætla þennan lið í fjárlögum. Það er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpi 2016 að Landsbankinn skili rétt rúmlega 7 milljörðum í arð. Í nefndaráliti minni hlutans er ágætistafla þar sem kemur fram hvað hefur verið vanáætlað í gegnum árin. Það má kannski segja að stundum sé gott að hafa vaðið fyrir neðan sig, en hér erum við ekki að tala um einhver hundruð milljóna, við erum að tala um milljarða. Það getur ekki verið ábyrgt að leggja þetta svona fram. Ég minni á að við á þinginu erum að fara að greiða atkvæði um frumvarp um opinber fjármál. Þar er meginhugmyndin sú að áætla fram í tímann. Þá er mjög mikilvægt að menn reyni að vera eins nákvæmir og hægt er. Það er eitthvað mjög dularfullt hér í gangi, að menn skuli ekki geta áætlað þetta. Það skeikar tugum milljarða jafnvel. Maður veltir fyrir sér hvort þetta sé einhver leikur til að geta einhvern veginn komið síðar og klappað sér á bakið í árslok. Þetta er furðulegt. Hérna er góðkunningi fjáraukalaganna, getum við sagt, þ.e. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða. Það er með ólíkindum hvað ríkisstjórninni tekst illa að áætla þann lið. Henni hefur eiginlega verið fyrirmunað að áætla fyrir þessum lið frá því að hún tók við völdum. Ítrekað hefur minni hlutinn bent á að þær upphæðir sem settar eru á fjárlög dugi skammt. Í fyrra var gert ráð fyrir tæpum 146 millj. kr. á þennan lið. Það lá fyrir að það gæti ekki gengið enda gríðarleg þörf fyrir uppbyggingu á innviðum á þessu sviði. Hæstv. fjármálaráðherra kynnti það sérstaklega fyrir fjárlaganefnd síðastliðið vor að aukið fjármagn yrði sett í framkvæmdasjóðinn og í vegaframkvæmdir. Það er tekið fram í nefndaráliti meiri hlutans að slíkt verklag sé til fyrirmyndar. Ég vil gagnrýna það. Mér finnst ekki skipta neinu máli hvort hæstv. fjármálaráðherra kemur og kynnir þetta fyrir nefndinni og það bæti einhvern veginn fyrir að þetta sé á fjáraukalögum. Annað hvort væri það nú að þetta væri kynnt fyrir nefndinni. Þetta eru eftir sem áður ekki ásættanleg vinnubrögð. Þessi upphæð átti að fara á fjárlögin. Það er ekki hægt að segja að þetta sé óvænt eða ófyrirséð, það er ekki þannig. Það kom mér svolítið á óvart að lesa í nefndaráliti meiri hlutans að það væri talið hæstv. fjármálaráðherra til tekna að hafa mætt á nefndarfund til að segja að þessar upphæðir yrðu settar á fjáraukalög. Það er sjálfsögð kurteisi en breytir því ekki að liðurinn á ekki heima á fjáraukalögum. Undir þessum hatti voru einnig fjárframlög til Vegagerðarinnar, þ.e. vegna Dettifossvegar, Kjósarskarðsvegar, Kaldadalsvegar og Uxahryggjavegar. Ég geri ekki lítið úr því að það vanti fjármagn í vegagerð. Það er eiginlega alveg sama hvar borið er niður. Við erum ánægð með að settur er peningur í þennan málaflokk. Við bendum hins vegar á að eðlilegra sé að ákvarðanir sem eru teknar fari í hefðbundinn farveg, þ.e. í samgönguáætlun þar sem einhvers konar mat fer fram á því hvar þörfin er mest og þar fram eftir götunum. Ég ætla ekki að segja að þetta séu tilraunakenndar ákvarðanir, en okkur finnst ekki liggja fyrir hvernig menn meta að það skuli akkúrat fara í þessar framkvæmdir umfram einhverjar aðrar. Ég þekki alveg og veit að Dettifossvegur er mjög mikilvægur, en ég veit að það á við um svo marga aðra vegi líka. Ég ætla að hlaupa yfir sumt af þessu. Annað hérna er Telenor sem við höfum fengið á hverju ári, sem er þjónusta við norska fjarskiptafyrirtækið Telenor. Þetta kemur enn og aftur inn á fjáraukann, en sem betur fer og ég fagna því þá er sú upphæð sem um ræðir, eitthvað á milli 30 og 40 milljónir, komin inn í frumvarp til fjárlaga fyrir 2016. Þetta ættum við vonandi ekki að sjá framar á fjáraukalögum. Það er gott. Málskostnaður í opinberum málum er annar liður sem hefur gengið mjög illa að áætla fyrir og fer ítrekað fram úr fjárframlögum. Ég held að ég fari rétt með að Ríkisendurskoðun sé að gera einhverja úttekt á þessum málaflokki. Það eru margir liðir þarna undir. Í sumum er eflaust erfitt að spara. Þar eru líka liðir sem eru að einhverju leyti ófyrirsjáanlegir, eins og hversu mörg mál koma til kasta dómstóla og þar fram eftir götunum. Þar undir falla blóðprufur og ýmislegt annað. Mér finnst mjög gott að Ríkisendurskoðun sé að gera einhverja úttekt á þessu vegna þess að við höfum verið með málaflokkinn inni á borði fjárlaganefndar. Þar er margt óljóst. Þetta er svolítið flókinn liður. Eins og oft er ekki áætlað um of heldur er frekar vanáætlað. Á því er engin undantekning í ár. Lækniskostnaður er annar liður sem við sjáum hérna í síðasta skipti. Hann var líka í fyrra. Það er svolítið merkilegt. Þetta eru ekki góð vinnubrögð. Við fögnum því að framlög sjúklinga hafa ekki verið hækkuð. Þetta snýst um gjöld sem sjúklingar greiða fyrir sérfræðiþjónustu. Þegar fjárlög voru samþykkt fyrir 2014 og 2015 þá voru þau samþykkt undir þeim formerkjum að ráðherra mundi hækka gjaldskrána. Við getum fagnað því að ráðherra hækkaði ekki gjaldskrána og út af stóð þá rúmlega 1 milljarður sem þurfti að taka inn á fjáraukalög í fyrra og svo aftur í ár. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð. Menn setja þá milljarðinn inn á fjárlög og ákveða það. Það er þá pólitíska ákvörðun og góð ákvörðun að hækka ekki gjaldskrána, hækka ekki álögur á sjúklinga. Menn verða að fara eftir réttum leiðum. Það er mjög merkilegt að við skulum vera að fá þetta í annað skiptið inn á fjáraukalög. Veiðigjaldið hefur verið rætt hér. Hv. þingmenn sem hafa talað hafa farið ágætlega yfir það og þekkja það mál jafnvel betur en ég. Það vekur athygli að veiðigjöldin lækka um rúmlega 2 milljarða miðað við fjárlög ársins 2015. Við sjáum að gert er ráð fyrir lægri veiðigjöldum í fjárlagafrumvarpi 2016. Við vitum að útgerðinni gengur vel. Ætli lækkun olíugjalds hafi ekki gríðarleg áhrif á útgerðina? Maður hefði þá viljað sjá það skila sér betur inn sem skatttekjur fyrir þjóðina. Ég vil benda á töflu í nefndaráliti minni hlutans þar sem er hægt að sjá veiðigjald fyrir veiðiheimildir frá árinu 2008 og að frumvarpi 2016. Ég mundi vilja vekja athygli á tveimur heimildargreinum. Mál sem okkur finnst ástæða til að skoða betur í nefndinni eru Ýmis ákvæði, Heimildir, breytingar á 6. gr., liður 7.10 um að gerast stofnaðili að Innviðafjárfestingabanka Asíu og samþykkja að hlutur íslenska ríkisins verði 17,6 milljónir bandaríkjadala. Okkur fannst ástæða til að staldra við það. Er þetta eitthvað sem við eigum að taka þátt í núna? Þetta eru umtalsverðar fjárhæðir en auðvitað getum við selt hlutinn aftur. Eftir að hafa fengið kynningu á minnisblaði frá fjármálaráðuneytinu þá kann þetta að vera ágætisákvörðun. Það eru meira og minna öll Evrópulöndin og Norðurlöndin hluthafar í þessu. Það væri ágætt að fá svör við því. Síðan var breytingartillaga um að auka hlut þess sem áður hét Grímshagi en heitir núna Hvanneyrarbúið, ef ég man rétt. Það var ekki há upphæð, það voru einhverjar örfáar milljónir. Við fengum eftir sem áður fulltrúa menntamálaráðuneytisins á fund því að það hafa verið vandræði með Grímshaga og þennan rekstur. Þetta hefur ekki gengið sem skyldi. Nú er verið að fara í einhverjar breytingar á þessu, skipta því upp og til þess þurfti aðeins meira hlutafé. Það voru ekki háar upphæðir en við fengum útskýringar á því hvað var þarna í gangi. Það er ástæða til að við fylgjumst með því sem gerist í framhaldinu. Við vonum auðvitað að þetta verði til þess að hægt sé að ná rekstrinum á réttan kjöl. Síðan eru fjölmargir liðir í frumvarpinu sem snúa að óvæntum ófyrirséðum útgjöldum, þá kannski fyrst og fremst vegna Holuhrauns og eldsumbrota og svo kjarasamninga sem voru gerðir á árinu. Það er alveg eins og það á að vera. Það á vel heima þarna. Síðan gerum við í minni hlutanum breytingartillögu, sem okkur finnst vera sanngjörn, þar sem við leggjum til að kjör eldri borgara og öryrkja verði bætt í samræmi við hækkun lægstu launa og að greiðslurnar hækki frá 1. maí á þessu ári eins og á almennum markaði. Þetta yrðu um 6,6 milljarðar og miðað við þann afgang sem er á árinu 2015 á ríkissjóður fyrir þessum útgjöldum. Mér finnst þetta vera mjög mikilvægt og vonast til að tillagan verði samþykkt á þinginu.
Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum dagskrárlið, umræðu um fjáraukalög fyrir árið 2015, aðallega til þess að tala um breytingartillögu á þskj. 564 frá minni hlutanum um auknar fjárheimildir til handa öryrkjum og eldri borgurum til að þeir fái borgaðar launaleiðréttingar afturvirkt eins og allir aðrir í samfélaginu. Mér finnst þetta sjálfsögð krafa sem hefur komið fram hjá öryrkjum og eldri borgurum. Ég fór yfir það í ræðu minni í síðustu viku þegar ég fór á opinn fund hjá Öryrkjabandalaginu á Grand Hóteli fyrir rúmri viku, 21. nóvember, þar sem þessi mál voru til umræðu. Öllum þingmönnum var boðið þangað en við mættum þrír. Það hefði verið bragur að því að fleiri þingmenn hefðu komið þangað og hlustað á kröfur öryrkja og þær reynslusögur sem þar voru sagðar. Ég veit að við Íslendingar erum yfir höfuð gott fólk og það á alveg eins við um þá sem eru í stjórn og í stjórnarmeirihluta. Þetta er allt saman afskaplega gott fólk þótt við höfum kannski vissar meiningar um það hvernig á að stunda stjórnmál og annað. Það er allt annað. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa upp ályktun þessa opna fundar sem hafði yfirskriftina Mannsæmandi lífskjör fyrir alla: „Ágæti þingmaður. Viltu skapa samfélaga fyrir alla þar sem lífeyrisþegar og börn þeirra hafa tækifæri til virkrar samfélagsþátttöku en ekki að þeim séu settar þær kjaraskorður sem þeir búa við nú? Þú hefur valdið til að breyta. Opinn fundur Öryrkjabandalagsins, Mannsæmandi lífskjör fyrir alla, sem haldinn er á Grand Hóteli laugardaginn 21. nóvember 2015, skorar á þingmenn að hafa áhrif á fjárlagagerð ríkisins fyrir árið 2016 með eftirfarandi hætti: Lífeyrir almannatrygginga hækki afturvirkt um sömu krónutölu og lægstu laun hækkuðu 1. maí sl., sem er 31 þús. kr. fyrir skatt. Lífeyrir almannatrygginga hækki um 15 þús. kr. frá 1. maí 2016, samhliða lækkun lágmarkslauna. Einnig er farið fram á að króna á móti krónu skerðing sérstakrar framleiðsluuppbótar verði afnumin hið fyrsta.“ Og að lokum segir: „Þingmenn, gerið okkur kleift að vera með mannsæmandi framfærslu.“ Breytingartillagan miðast að því að koma til móts við þessa ályktun. Ég hef oft velt því fyrir mér hér á þingi og í ræðum hvers konar samfélag við viljum byggja á Íslandi. Það hefur komið fram í ræðum hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra og nánast allra stjórnarþingmanna að það sé alveg blússandi uppgangur í samfélaginu. Það má taka undir það. Það verður að segjast alveg eins og er að Ísland stendur gríðarlega vel miðað við margar aðrar þjóðir. Ég vil ekki meina að það sé endilega þessari ríkisstjórn að þakka þó að hún eigi allt gott skilið fyrir það sem hún hefur gert í þessa áttina heldur eru þetta samverkandi þættir frá síðasta kjörtímabili. Ríkisstjórnin þá tók við afskaplega löskuðu búi eins og allir vita þar sem var fleiri hundruð milljarða kr. halli á ríkissjóði sem ríkisstjórninni tókst þó að vinna niður. Hún skilaði nánast hallalausum búskap þegar hún hraktist frá völdum og við tók ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Ég velti því líka fyrir mér hvers konar samfélagi við viljum búa í. Viljum við samfélag þar sem við höldum utan um fólk sem á erfitt og þarf aðstoð til þess að lifa eða samfélag sem ýtir því bara frá og segir: Nei, þetta er nóg fyrir ykkur, þið verðið að sætta ykkur við að lifa af þessu? Ég er einn af talsmönnum barna á Alþingi, ég fékk það virðingarheiti fyrir rúmu ári síðan og er mjög stoltur af því og hef svolítið einbeitt mér að því að skoða þann málaflokk og aðra sem snerta börn og þá sem lakast standa. Við stöndum mjög vel miðað við margar aðrar þjóðir. Mörg börn annars staðar hafa það miklu verr, líka í löndum nálægt okkur. Þó er það samt staðreynd að fyrir nokkrum árum kom út skýrsla þar sem sagði að yfir 12 þús. börn lifðu við fátæktarmörk á Íslandi. Það er ótrúlega há tala. Kannski er þetta ekki sjáanlegt því við erum stolt þjóð og viljum ekki láta á því bera. Við búum líka við það að fatlaðir og öryrkjar hafa búið við ótrúlega útskúfun og mismunun í samfélaginu áratugum saman. Það er alltaf að koma betur og betur upp á yfirborðið ýmislegt sem verið er að grafast fyrir um, mjög ógeðfelldar frásagnir af því hvernig við höfum komið fram við þetta fólk og gerum í raun enn þá. Ég þáði í gær boð frá Sjálfsbjörg ásamt sendiráði Bandaríkjanna að sjá heimildarmyndina Líf vert þess að lifa eða Lives Worth Living sem sýnir réttindabaráttu fatlaðra í Bandaríkjunum á sjöunda og áttunda áratug síðustu aldar. Það var mjög áhrifarík mynd. Ég fór að velta því fyrir mér að þó að margt hefði áunnist hér á síðustu áratugum þá ættum við enn mjög langt í land með að uppfylla þau mannréttindaskilyrði sem við höfum undirgengist með mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna, svo og stjórnarskrárvarinn rétt fólks til að lifa mannsæmandi lífi. Við eigum töluvert mikið langt í land með það. Þrátt fyrir að ég styðji ríkisstjórnina til allra góðra verka þá finnst mér að það eigi að vera algert forgangsmál í okkar samfélagi að hlúa að stoðum samfélagsins og þessum hópum samfélagsins og miða allt sem við gerum við það að það henti börnum, komi sér best fyrir börn og þá sem eiga í erfiðleikum með að lifa lífinu til jafns við okkur hin og þurfa aðstoð við það, ekki síst eldri borgara þessa lands, fólkið sem byggði upp landið. Fólkið sem nú er að fara á ellilífeyri er fólkið sem kom okkur upp úr gríðarlegum öldudal, barðist fyrir okkur og vann myrkranna á milli við að byggja upp það samfélag sem við búum í í dag, þetta góða samfélag, vil ég segja. Við búum í mjög góðu samfélagi. En þetta er bara mín skoðun. Menn geta haft allar skoðanir á þessu sem þeir vilja en þetta er mín skoðun. Svona samfélag eigum við að byggja. Menn hafa talað um það í ræðustól, bæði í óundirbúnum fyrirspurnum, í ræðum og annað, að hér gangi allt gríðarlega vel. Atvinnulífið hefur tekið vel við sér. Það þarf ekki að nefna sjávarútveginn og hversu gríðarlegt hagvaxtarskeið hefur verið í sjávarútvegi síðan allt hrundi hér með miklum skelli fyrir nokkrum árum. Það bitnaði allt á almenningi í landinu. Stórútgerðin og þeir sem eru í útflutningsgreinum hafa aldrei haft það betra en einmitt þá. Það var örugglega í ljósi þess sem sett voru á veiðigjöld á sínum tíma, til að þjóðin fengi sanngjarna rentu af auðlind sinni. Ef það er eitthvað sem við erum léleg í er það að innheimta gjöld fyrir auðlindir okkar. Við sjáum hvernig álfyrirtækin hafa verið að flytja út í skjóli ýmissa laga arðinn af raforkuauðlind okkar. Við framleiðum yfir 18 þús. gígavattsstundir af rafmagni og það fara um 4 þús. af þeim í íslensk fyrirtæki og íslenskan almenning. Hitt fer allt í stóriðju. Hvað fáum við fyrir það? Svo fyrir utan allt annað og auðlindirnar sem við fáum lítið af, eru skattsvik hér á Íslandi talin nema um 80 milljörðum. Hvað erum við að gera í því? Reynum við að ná því til baka? Reynum við að laga það? Ég las frétt um það í haust að Íslendingar ættu á bankareikningum í Tortóla 35 milljarða, allt saman fé sem hefur verið stolið frá almenningi á Íslandi. Skotið undan skatti. Hvers konar samfélag er það sem lætur svona viðgangast? Af hverju einhendum við okkur ekki í það að laga þetta? Af hverju erum við að rífast um það dögum saman hvort leggja eigi niður Þróunarsamvinnustofnun, stofnun sem er rekin gríðarlega vel og er ein af stofnunum ríkisins sem hægt er að vera stoltur af? Við eyðum dögum í það í stað þess að vinna í því hvernig við getum bætt íslenskt samfélag, náð í meiri peninga til að reka samfélagið og sameiginlega sjóði, efla samfélagskennd Íslendinga. Hún er ekki á háu stigi, því miður, ég ætla að leyfa mér að segja það, virðulegi forseti. Samfélagskennd okkar mætti vera á hærra stigi og hvernig við viljum skipta fjármunum sem við öflum og eigum saman. Við eigum þetta allt saman saman. Eða alla vega stendur það á blaði að auðlindirnar séu eign okkar. Þá er ekki nema sjálfsagt að við fáum arðinn af þeim, fáum sanngjarna rentu til að hægt sé að reka gott samfélag þar sem enginn líður skort. Við erum 330 þús. manneskjur. Það er eiginlega skammarlegt hvernig við komum fram við þetta fólk og látum það lifa nánast við hungurmörk. Ég hlustaði á eitt erindi á þessum fundi þar sem ung móðir átti 44 þús. kr. til að lifa af mánuðinn. Hún gat ekki einu sinni haft börnin sín hjá sér. Hún varð að fá að hitta þau einu sinni til tvisvar í mánuði, hún hafði ekki efni á að hitta börnin sín oftar eða vera með þeim. Þetta á náttúrulega ekki að líðast á landi eins og Íslandi. Það er bara sárgrætilegt að þetta skuli vera svona. Ég vildi óska þess að fleiri þingmenn hefðu verið á þessum fundi og fengið að upplifa á eigin skinni að hlusta á þetta fólk því þetta var mjög sláandi og áhrifaríkt og maður var hálfklökkur á eftir. Á sama tíma og kjararáð er að láta okkur fá væna greiðslu afturvirkt er ekki hægt að gera það fyrir þetta fólk. Það er ekki mikill bragur að því, finnst mér. Maður er með hálfgerð ónot yfir því að við skulum ekki geta fundið fjármagn á sama tíma og fram kemur að tekjuafgangur ríkissjóðs er milli 20 og 30 þús. millj. kr. Á næsta ári, ef allt gengur upp í sambandi við stöðugleikaframlag, verður jafnvel hægt að borga niður skuldir ríkisins og minnka vaxtagreiðslur um fleiri tugi milljarða. Samt sjáum við ekki ástæðu til að koma til móts við kröfur þessa fólks. Ég fór í óundirbúna fyrirspurn við forsætisráðherra í síðustu viku þar sem ég spurði hann út í þetta. Hann sagði meðal annars í seinna svari sínu að hann vonaðist til að það mundi myndast rík samstaða á milli stjórnarandstöðu og stjórnarmeirihluta við gerð fjárlaga og fjárauka um að finna lausn á þessu máli. Ég vil túlka það svoleiðis, forseti, að með því svari hafi hann verið að hvetja okkur til að finna lausn á þessu, við leysum það svo að sómi sé að og við getum labbað brosandi í jólafríið. Því ég verð að segja eins og er, það verður erfitt nema við komum til móts við þessa hópa. Eins og ég sagði áðan er þetta gríðarlega gott samfélag sem við búum í. Ríkt samfélag. Auðlindir okkar eru ekki bara sjórinn og orkan heldur líka friðurinn sem við búum við. Við sem erum þjóðkjörnir fulltrúar verðum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að verja almannaheill og verja þennan frið og sjá til þess að allir geti lifað í sátt og samlyndi. Það er ekki þannig. Það er mikil ólga úti í samfélaginu hjá eldri borgurum. Ég fékk símtal rétt áður en ég fór í ræðustól frá manni suður með sjó sem sagði: Þið látið þetta fólk ekki komast upp með að svara ykkur ekki hvort það ætli að koma til móts við okkur. Það er gríðarleg reiði kraumandi og er nú varla á hana bætandi. Eins og margoft hefur komið fram er fínn uppgangur í samfélaginu. Sjávarútvegurinn blómstrar sem er frábært. Við eigum öfluga útgerðarmenn sem hafa gert útveginn að mjög hagkvæmri atvinnugrein sem ekki er ríkisstyrkt, ólíkt því sem gerist í mörgum löndum. Hagnaður þeirra hefur verið ævintýralegur sem er líka frábært. Maður á að gleðjast yfir því ef vel gengur. Verslunin blómstrar. Ferðamannaiðnaðurinn blómstrar þrátt fyrir, að sagt er, mikil skattsvik. Það er eitthvað sem við gætum líka unnið verulega í. Við þurfum að nota tækifærið og efla samkennd þjóðarinnar og samfélagsvitund um það hvernig við eigum að byggja samfélagið, hvernig við viljum deila með okkur því sem við eigum. Ekki bara deila endalaust um eitthvað allt annað. Ég vil meina að þessi breytingartillaga sé mjög góð, ég vona sannarlega að hún verði samþykkt. Það er margt gott líka frá meiri hlutanum eins og til dæmis að leggja 44 milljónir auka í Fangelsismálastofnun sem mér skilst að séu eyrnamerktar til að opna Barnakot. Það finnst mér gott. Það er með ævintýralegum ólíkindum að við skulum láta viðgangast að Barnakoti sé lokað og brjóta þannig svívirðilega á réttindum barna. Nú höfum við undirritað og samþykkt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna en samt brjótum við á þessum réttindum. Þess vegna fagna ég því að lagður hafi verið peningur í þetta. Við pössum okkur á því að gera þetta aldrei aftur, látum það aldrei gerast aftur að börn fólks sem er í vandræðum skuli líða fyrir handvömm þeirra sem stjórna. Virðulegur forseti. Að þessu sögðu vil ég hvetja til þess að þingheimur allur sameinist um að samþykkja þessa tillögu og finna til þess pening, hann er til, það er ljóst. Sameinumst um það öll sem hér vinnum að tryggja þessum hópum samfélagsins mannsæmandi lífskjör. Þau voru hérna síðast úti í morgun. Ég vil líka benda á, fyrst ég var að tala um fund Öryrkjabandalagsins, að Gallup gerði skoðanakönnun fyrir bandalagið þar sem meðal annars var spurt hvort fólk treysti sér til að lifa á 180 þús. kr. á mánuði. 90% svarenda sögðu nei. 95% svöruðu að þau teldu mjög sanngjarnt og algerlega nauðsynlegt að öryrkjar fengju launabót. Maður veltir því fyrir sér þegar talað er um skoðanakannanir og annað að í þeim er kannski hægt að finna hjartsláttinn í samfélaginu þótt menn hafi misjafnt álit á þeim og túlki eftir „behag“. Ef þeim hentar eru þetta fínar skoðanakannanir, ef ekki eru þær slæmar. En hlutfallið er 95% og gerist varla rússneskara en það. Fólk er á þessari braut. Það vill þetta. Nákvæmlega eins og með heilbrigðiskerfið, fólk vill leggja aukna peninga í þessi mál, menn vita að þetta eru grunnstoðirnar. Það er algert lykilatriði fyrir samfélag sem vill telja sig til siðaðra þjóða að styðja fólk sem á undir högg að sækja og þarf aðstoð til að lifa mannsæmandi lífi. Það á ekki að þurfa að skammast sín fyrir það. Það eru mín lokaorð, forseti.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður rifjaði upp óundirbúna fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um málið sem var aðalinntak ræðu hans hér áðan, kjör aldraðra og öryrkja. Ef ég hef tekið rétt eftir þá talaði hæstv. forsætisráðherra um að hann vonaðist eftir breiðri sátt á Alþingi um þetta mál. Nú vil ég spyrja hv. þingmann hvort geti verið að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki biðlað til stjórnarandstöðunnar heldur til hins stjórnarflokksins því að það er algjörlega ljóst að við höfum efni á að halda kjörum öryrkja og aldraðra fyrir ofan lágmarkslaun. Við sýnum góðan afgang í fjáraukalagafrumvarpinu sem við ræðum. Það er einnig góður afgangur af fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2016. Það kostar 6,6 milljarða að hækka kjör aldraða og öryrkja á árinu 2015 frá 1. maí. Afgangurinn sem verið er að sýna í fjáraukalögunum er upp á tæplega 21 milljarð. Peningarnir eru því ekki vandamálið, það er kannski frekar pólitíkin. Ég vil biðja hv. þingmann að velta því upp með okkur hér hvort vera kunni að hæstv. forsætisráðherra hafi verið að kalla á hjálp frá stjórnarandstöðunni til þess að fá hinn stjórnarflokkinn til að fallast á þá sanngirniskröfu að aldraðir og öryrkjar séu að minnsta kosti með kjör á við þá sem eru á lágmarkslaunum í landinu.
Virðulegi forseti. Þetta er góð spurning. Það getur vel verið, a.m.k. fannst mér tónninn í hæstv. forsætisráðherra þannig að hann væri opinn fyrir því. Hann virtist hafa mikinn skilning á því að nauðsynlegt væri að breyta þessu. Ég er bara búinn að vera tvö og hálft ár á þingi og er ekki orðinn pólitískur refur eins og svo margir aðrir. Ég á svolítið erfitt með að grafa það upp og mér er hálfilla við að væna menn um að vilja ekki gera þetta, en samt velti ég því fyrir mér. Kannski var hann að biðja okkur um hjálp, alla vega fannst mér svar hæstv. forsætisráðherra þess eðlis, seinna svarið, að hann gæfi það í skyn að hann vonaðist eftir breiðri samstöðu milli minnihlutaflokka og stjórnarinnar við að leysa þetta mál. Þó að margt megi kannski segja um Framsóknarflokkinn þá slær í honum félagshyggjuhjarta, held ég. Ég held að menn skilji að það er skynsamlegt og eðlilegt að þetta fólk fái þessar bætur. Það er engum greiði gerður að búa í samfélagi eða láta vera til samfélag þar sem er fátækt. Fólk hjálpar sér nú alltaf einhvern veginn þannig að það deyr ekki úr hungri á Íslandi, sem betur fer. Við erum ekki það langt leidd, en það er vegna þess að fólk reiðir sig á aðra. Ég þori ekkert að segja um það en þegar maður rýnir í söguna þá hafa verið mikil átök á milli þessara flokka. Það kemur berlega í ljós að það er ekki enn komið að 2. umr. fjárlaga. Það virðist stranda á einhverju. Kannski þurfum við að hjálpa Framsóknarflokknum að knýja á um þessar breytingar. Kannski var hann að kalla eftir því, ég veit það ekki, vonandi.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Nú er í fjáraukalögunum gert ráð fyrir að 600 milljónir gangi í ríkissjóð af þeirri upphæð sem Alþingi hafði samþykkt til barnabóta. Við samþykktum í fjárlögum fyrir árið 2015 að það færu um 11 milljarðar í barnabætur. Þær voru hækkaðar sérstaklega vegna mótvægisaðgerða út af matarskatti. Mikið var talað um hve vel væri hugað að þeim sem væru fátækir og ættu börn því að það ætti að hækka barnabæturnar um milljarð. Nú kemur í ljós að 600 milljónir af þeim milljarði renna aftur í ríkissjóð vegna þess að skerðingarmörkin voru svo skörp. Í viðmiðunum í skattalögunum í 68. gr. er gert ráð fyrir að barnabætur skerðist við 200 þús. kr. mánaðarlaun hjá einstaklingi. Af því að hv. þingmaður er einn af málsvörum barna hér á Alþingi vil ég spyrja hann út í hvort það hefði ekki verið réttlát krafa að stjórnvöld tækju upp skattalögin á miðju ári þegar ljóst var að peningurinn sem Alþingi hafði samþykkt til að jafna stöðu barnafjölskyldna mundi ekki ganga til þeirra sem þyrftu á honum að halda heldur aftur í ríkissjóð til að skila enn meiri afgangi á árinu 2015. Hvað sér hv. þingmaður fyrir sér varðandi barnabætur í framhaldinu? Það er ekki gert ráð fyrir að þessum skerðingarmörkum verði breytt. Enn eiga barnabætur að skerðast við 200 þús. kr. samkvæmt skattalögunum. [[Forseti hringir.]]Finnst hv. þingmanni það ásættanlegt?
Virðulegi forseti. Þetta er nú svolítið erfið spurning fyrir mig vegna þess að þegar kemur að málefnum barna og barnabótum og öðru finnst mér að aldrei mega skerða það heldur frekar auka í ef eitthvað er. Ég viðurkenni það fúslega að ég þekki þetta ekki alveg. Ég hef ekki alveg kynnt mér hvers vegna þetta er svona. Ég tók eftir því að barnabæturnar höfðu lækkað um 600 milljónir en get því miður ekki svarað hv. þingmanni svo að vel sé vegna þess að ég kann ekki að svara því alveg fullkomlega. Ég vona að þingmaðurinn fyrirgefi mér það.
… fyrirgefa það.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og margvíslegan málflutning hans hér á undanförnum vikum til að tala fyrir kjörum aldraðra og öryrkja. Það er auðvitað ekki vanþörf á þegar sú staða er skoðuð að allt of margir búa við sára fátækt. En það þarf náttúrlega að fjármagna slíkt og maður vill trúa því í lengstu lög að það sé það sem tefji meiri hluta fjárlaganefndar við að koma inn með fjármuni til verkefnisins. Þá nefnir þingmaðurinn það sem annar þingmaður Bjartrar framtíðar tók hér upp í morgun sem eru tekjur af sameiginlegum auðlindum landsins og talar um að eðlilegt sé að það skili eðlilegri rentu, eins og ég held að ég muni rétt að þingmaðurinn hafi nefnt, í ríkissjóð og væri þá hægt að nýta auknar tekjur af auðlindum í þágu þessa málefnis meðal annars, að láta aldraða og öryrkja njóta sömu kjarabóta og okkur hin sem störfum í þessu húsi og mörgum öðrum. Hvernig sér þingmaðurinn fyrir sér að megi meta þetta umdeilda, sem er eðlileg renta af auðlindum? Hvernig sæi hann fyrir sér að við gætum hagað auðlindagjöldum til að mynda þannig að þau skiluðu meiru í ríkissjóð þannig að hægt væri með myndarlegri hætti að bæta kjör aldraðra og öryrkja?
Virðulegi forseti. Já, hvernig sé ég það fyrir mér? Þetta er svo stór spurning, hvað er eðlilegt. Af hverju höfum við ekki getað sest niður, Íslendingar, og rætt það hvað er eðlileg auðlindarenta? Hvað er það? Er 20% of mikið? Mér finnst það ekki. Ef hagnaður er 72 milljarðar, ég heyrði þá tölu nefnda í morgun, eru 20% af því of mikið? Mér finnst það ekki. Mér finnst það alls ekki of mikið. Vissulega borgar útgerðin töluvert miklar upphæðir í ríkissjóð. Eftir því sem ég man, ef ég man rétt, og kom fram á fundi sem var haldinn um daginn, eru þetta um 22 milljarðar með tekjuskatti, tryggingagjaldi og auðlindagjaldi. Það er alveg dágóð upphæð. En mér skilst - nú leiðréttir þingmaðurinn mig kannski ef ég fer ekki rétt með - að þetta sé umframhagnaður þegar búið er að reikna allt annað. Er það ekki? Var það ekki þannig sem þetta var í upphafi áætlað? Að verið væri að borga auðlindarentu af umframhagnaði í útgerðinni? Ég velti fyrir mér hvað er eðlilegt í sambandi við þetta. Því var haldið fram á síðasta kjörtímabili að útgerðin hafi verið skattpínd og hún pínd svo gríðarlega að annað eins hafi ekki þekkst. En á sama tíma eru samt útgerðarmenn að fjárfesta í kúabúum, prentsmiðjum og blöðum, t.d. Morgunblaðinu. Hvernig stendur á því að þeir geta verið að eyða peningum í það en kvarta svo yfir því að verið sé að skattpína þá eða pína þá þannig? Mér finnst öll þessi umræða vera einhvern veginn ótrúlega broguð og erfið og lýsa því hvernig við hugsum oft, Íslendingar. Það vantar meiri samfélagslega hugsun hjá öllum, hvað sé eðlilegt og ekki eðlilegt í þessu. [[Forseti hringir.]]Ég veit það ekki. Þetta er umræða sem við verðum að taka [[Forseti hringir.]]og menn verða að vera skynsamir í að taka ákvarðanir um hvað er eðlilegt í þessu máli.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Eðlilegt, já, það er það sem mikilvægt er að ná sameiginlegum skilningi um. Ég vil kannski spyrja þingmanninn við þetta tækifæri hvort leið eins og uppboðsleiðin til dæmis á aflaheimildum mundi hugnast þingmanninum sem einhver almenn leið til að finna út úr því hvað sé eðlilegt, og það eðlilega væri þá það sem útgerðarmenn byðust sjálfir til að borga fyrir aflaheimildir á opnu og almennu uppboði þar sem enginn er neyddur til að kaupa það sem hann vill ekki kaupa, en menn geta boðið það sem þeir treysta sér til. Væri það aðferð við að leysa þessa gömlu deilu um eðlilegt gjald af auðlindinni? Hins vegar vildi ég spyrja þingmanninn um afstöðu hans til auðlegðarskatts. Nú vekur það auðvitað athygli að ríkisstjórnin kaus að framlengja ekki auðlegðarskattinn. Þannig hafa skattar 5 þús. ríkustu fjölskyldna í landinu lækkað umtalsvert sem nemur á þessu ári hærri fjárhæð en það mundi kosta að láta aldraða og öryrkja hækka afturvirkt til vors. Auðlegðarskatturinn einn og sér hefði á þessu ári skilað yfir 10 milljörðum kr.
Af hverju vilduð þið afnema hann?
en hann - við vildum ekki afnema hann, hann var bara settur tímabundið og framlengdur jafnan, hv. þingmaður. En það er auðvitað athyglisvert að það sé forgangsmál að lækka skatta sérstaklega á leiðtoga Framsóknarflokksins. Maður spyr sig. [[Gripið fram í.]]Flokkur sem ekki telur sig geta leiðrétt kjörin frá vorinu á þá sem fátækastir eru í landinu, hvers vegna ákveður þá sá flokkur, Framsóknarflokkurinn, að létta sköttum sérstaklega af 5 þús. ríkustu heimilunum í landinu?
Hæstv. forseti. Þetta er fín spurning, mjög góð spurning. Maður veltir oft fyrir sér af hverju alltaf er verið að lækka skatta á þá sem best hafa það á Íslandi. Ég veit ekki með þennan auðlegðarskatt. Margir voru mjög mótfallnir honum og töldu það vera eignaupptöku. Ég veit það ekki. Mér fannst hann ekki hár, 1,5% minnir mig, á þá sem áttu einhverjar gígantískar eignir, en þetta var náttúrlega kannski ósanngjarnt gagnvart því fólki sem átti bara peninga í eignum. Ég held að hægt hefði verið jafnvel með góðum vilja allra að breyta því. Einhverjar breytingartillögur komu fram að mig minnir frá Vinstri grænum um það hvernig mætti breyta þeim skatti og halda honum áfram. Eins kom tekjuskattslækkun fram á fyrsta þingi sem nam 5–6 milljörðum á ári sem ég hefði alveg gjarnan viljað bíða með og hefði verið hægt að nýta þá peninga í að byggja upp velferðarkerfið og einmitt kannski þeirra hópa sem við erum að tala um núna. Og ekki er úr vegi að nefna að í dag er alþjóðadagur fatlaðra. Það væri nú bragur á því að við kæmumst að þeirri niðurstöðu að við mundum koma til móts við kröfur þeirra. En hvað varðar uppboðsleiðina og annað á fiski. Það er örugglega fín leið. Við komum með tillögu hvað varðar makrílinn, útfærða tillögu um það, hefðum gert það ef það mál hefði farið í gegn. En ég tel gríðarlega mikilvægt þegar sjávarútvegurinn er annars vegar að vanda sig því að við erum þrátt fyrir allt með best rekna sjávarútveg í heimi. Ég tel mjög varasamt að hrófla mikið við honum nema í fullkominni sátt. Við þurfum einhvern veginn samt að finna út úr því hvernig við gerum það í sátt, útgerðarmenn og aðrir séu sáttir við að borga sanngjarnt og eðlilegt gjald til þjóðarinnar. Það er alltaf spurningin um þetta sanngjarna og eðlilega. Um það deilum við sjálfsagt endalaust. En það er hlutur sem við eigum að vinna að og helst í sátt og samlyndi.
Frú forseti. Við ræðum hér fjáraukalög fyrir árið 2015. Við þekkjum að það sem koma á fram í fjáraukalögum eru fyrst og fremst ófyrirséð útgjöld. Þetta eru ekki fjárlög og þannig er umræðan um fjáraukalög að verið er að bæta fjármunum inn í fjárlög fyrir þetta ár sem eiga fyrst og fremst að lúta að þeim þáttum sem eru ófyrirséðir. Eðlilega verða þeir margir þó að reynt sé að koma í veg fyrir að þeir verði allt of hátt hlutfall af fjárlögum hvers árs. Umræðan hefur farið vítt og breitt eins og eðlilegt er. Ég vil byrja á því að tala um það sem rætt hefur verið hér. Það sem helst brennur á mér eru kjör aldraðra og öryrkja. Ég hafði reiknað með því að komið yrði til móts við þann hóp sem sett hefur fram réttlátar kröfur og óskir um að fá sambærilegar hækkanir og verið hafa á hinum almenna vinnumarkaði varðandi launahækkanir í landinu, sem verið hafa þó nokkuð miklar á undanförnum mánuðum. Meðaltal launahækkana á undanförnum mánuðum er 14,6% eða rúm 14%, en í tillögum í fjáraukalögum er lagt til að aldraðir og öryrkjar fái 9,7% frá og með næstu áramótum. Þeir eru þar með, að ég tel, snuðaðir um átta mánuði. Þeir hefðu að öllu eðlilegu átt að fylgja lægstlaunuðu hópunum í landinu sem fengu launahækkanir frá og með 1. maí í ár. Eins og fram kemur leggur minni hlutinn til í breytingartillögu sinni að úr því verði bætt og tel ég það mjög brýnt. Við þingmenn vorum í dag, á alþjóðlegum degi fatlaðra, brýnd til þess að standa með þessum hóp í þjóðfélaginu sem oft má sín lítils gagnvart því að fá leiðrétt kjörin og verður oftar en ekki afgangsstærð þegar á reynir. Þótt fögur fyrirheit séu á lofti fyrir kosningar og í umræðunni er það oftar en ekki þannig að þessir tveir hópar, aldraðir og öryrkjar, eru einhver afgangsstærð þegar búið er að skipta upp kökunni fyrir aðra. Í ár tókst láglaunafólki með samstöðu og mikilli elju þó að ná fram þeim árangri að laun þeirra hækka á næstu þremur árum í 300 þús. kr. á mánuði, sem er nú ekkert til að hrópa húrra fyrir, en er samt áfangi og sýnir hvað hægt er að gera ef fólk stendur saman. Nú þurfum við þingmenn að standa saman og styðja réttlátar kröfur þessara hópa, aldraðra og öryrkja. Það er ekki ásættanlegt að þessir hópar verði skildir einir eftir með einungis þá hækkun sem þarna um ræðir, sem er ekki meðaltal af launahækkunum í landinu, og að sú hækkun sé ekki afturvirk eins og hjá öðrum hópum sem betra hafa það í þjóðfélaginu. Þar á meðal erum við þingmenn og fleiri sem falla undir úrskurð kjararáðs, sem fengum 9,3% hækkun afturvirkt frá 1. mars síðastliðnum. Þar á meðal eru aðrir æðstu embættismenn í þjóðfélaginu, ráðherrar, dómarar, prestar, ráðuneytisstjórar, svo eitthvað sé nefnt, og við þingmenn. Þess vegna ættum við sem erum í stöðu til þess að leiðrétta kjör þessara hópa að beita okkur fyrir því þegar hagur ríkissjóðs batnar að það sé eitt af forgangsverkefnum okkar að reyna að lyfta kjörum þess fólks sem oftar en ekki berst fyrir því um hver mánaðamót að láta enda ná saman. Manni finnst samt oft vera ótrúlegt skilningsleysi í umræðunni gagnvart þessum hópum. Það er eins og að þetta eigi alltaf einhvern veginn að blessast, það hafi gert það gegnum tíðina og það hljóti bara að gera það áfram. Eins og það fólk sem þarna á í hlut sé ekki af holdi og blóði og hafi sömu þarfir og við hin og geri sömu kröfur til lífsins gæða að geta framfleytt sér og sínum með sóma en þurfi ekki að velta hverri krónu fyrir sér til þess að eiga fyrir lífsnauðsynjum og standa undir leigu og mat. Þá er allt annað eftir sem við að öllu jöfnu sem ríkt samfélag teljum svo sjálfsagðan og eðlilegan hlut að geta veitt okkur og börnum okkar. Það er nauðsynlegt að hafa einhverja aðra lífsfyllingu en rétt að þrauka á milli mánaðamóta. Ég skora á vel meinandi þingmenn í stjórnarflokkunum, ég sé að þeir eru að hlusta á þessa umræðu og veit að þeir eru velviljaðir gagnvart þessu máli, að sýna nú þann kjark að ganga fram og fallast á þá tillögu sem minni hluti fjárlaganefndar leggur fram um að sú hækkun sem þessir hópar fá frá 1. maí verði afturvirk. Það kostar pening. Það kostar jú allt pening. Það kostar rúma 6 milljarða, en ríkissjóður er að ná vopnum sínum og skilar í ár yfir 20 milljarða afgangi. Við eigum sem ríkt samfélag að geta mætt þeim sem verst eru staddir og sem minnsta hafa burði eða verkfæri til að berjast fyrir hag sínum, sem hafa ekki verkfallsvopnið eins og aðrar stéttir til þess. Þá treysta þessir hópar á að þingmenn hlusti á réttlætiskennd sína og forgangsraði í þeirra þágu. Svo er hér ýmislegt sem alveg má ræða þó að kjör aldraðra og öryrkja séu efst í huga mínum á þessari stundu. Til dæmis mætti ræða samgöngur í landinu. Sá málaflokkur hefur algjörlega verið látinn sitja á hakanum og í fjáraukalögum er verið að krukka eitthvað í vegamál. Það fór reyndar fram hjá hefðbundnum leiðum. Það var diktað upp að 1,3 milljarðar færu til nýframkvæmda til styrkingar, viðhalds á vegakerfinu vegna stóraukins ferðamannastraums og ákveðnir vegarkaflar nytu góðs af því. En það er auðvitað bara brandari í stóra samhenginu. Nú erum við að horfa upp á það að hingað kemur gígantískur fjöldi ferðamanna inn í landið og mun hann aukast um 30% á milli ára. Við ætlum algjörlega að láta taka okkur í bólinu í vegamálum í landinu. Við getum ekki boðið upp á almennilegar samgöngur vítt og breitt um landið til þess að dreifa ferðamönnum sem best og til að dreifa álagi á náttúru landsins. Svo fleiri stoðir skapist í atvinnulífinu um allt land verða samgönguæðarnar að vera í lagi. Það er þyngra en tárum taki að samgönguáætlun skuli ekki enn þá hafa litið dagsins ljós og að það þurfi endalaust að vera að reyna að kroppa eitthvað í þessa hluti til þess að bjarga málum fyrir horn í fjáraukalögum, sem ætti auðvitað að taka myndarlega á í fjárlögum. Það var ekki gert í fjárlögum fyrir árið 2015 og verður heldur ekki gert í fjárlögum fyrir árið 2016. Þá koma kannski einhverjar bætur til þess að redda hlutunum í fjáraukalögum, en viðhald er auðvitað orðið langt á eftir, það hefur dregist aftur úr svo kostnaður við það verður miklu meiri en annars væri og allar nýframkvæmdir eru ekki svipur hjá sjón. Hvað skilar ferðaþjónustan miklum gjaldeyristekjum inn í landið? Það eru engir smáfjármunir og það er merkilegt að það skuli ekki hreinlega vera stefna núverandi ríkisstjórnar að ákveðið hlutfall af þeim tekjum sem ferðaþjónustan skapar renni beint í uppbyggingu innviða samfélagsins, hvort sem það heitir vegakerfi, hafnir eða uppbygging ferðamannastaða almennt, friðlýsing svæða og annað því um líkt. Eins og kannanir hafa sýnt fram á koma ferðamenn auðvitað fyrst og fremst vegna náttúru landsins og til að njóta íslenskrar náttúru, ekki bara á einhverjum afmörkuðum svæðum sem eru dæmigerðir ferðamannastaðir, heldur sækjast þeir eftir því að skoða fjölbreytta náttúru úti um allt land. Og til þess þurfa samgöngur að vera greiðar. Ég skil bara ekki að ekki skuli vera meiri metnaður en þetta þegar yfir 300 milljarða tekjur eru af ferðaþjónustunni, eða gjaldeyrissköpun af hennar hálfu. Settar eru hundrað milljónir hér og hundrað milljónir þar af vanefnum í verkefni í stað þess að taka myndarlega á þessum málum. Ég trúi hægri stjórn til þess að svelta velferðarkerfið og til að reyna að einkavæða allt sem hreyfist, en að hægri stjórn hafi ekki meiri metnað fyrir samgöngum - ég átta mig ekki á hvað er þar í gangi, hvaða stíflur eru innan ríkisstjórnarinnar sem valda því að ekki má fara í alvöruframkvæmdir og alvöruviðhald vega sem drabbast hafa niður í fjölmörg ár. Það er ekki gott að heyra að strax sé farið að tala um það nú að hausti að skera þurfi niður hjá Vegagerðinni varðandi snjómokstur í vetur. Veturinn byrjar með hvelli á öllu landinu, en þau skilaboð hafa komið til Vegagerðarinnar að þar eigi menn að hagræða og spara í því sem snýr að snjómokstri. Það er eins og menn haldi að þeir geti stjórnað náttúruöflunum líka. En sem betur fer er þessi ríkisstjórn nú ekki til þess bær þegar hún ræður varla við að stjórna þessu litla landi með rétt rúmlega 300 þús. íbúa. Svona lítur nú þessi málaflokkur út. Svo hefur verið komið inn á barnabæturnar. Þar er ekki mikill metnaður á ferðinni, að verið sé að skerða barnabætur við tekjur upp á 200 þús. kr. og að þær 600 millj. kr. sem ætlaðar voru til verkefnisins séu felldar niður. Það eru kaldar kveðjur til barnafólks í landinu. Sama má segja um vaxtabæturnar, þar eiga 200 millj. kr. að ganga til baka vegna þess að heildarfasteignamat heimila hækkaði um 8% og þar með á nettóeign heimila að hafa aukist sem því nemur. Ekki hefur fasteignamatið hækkað alls staðar með þessum hætti á landinu og það er spurning hvernig þau heimili koma út sem ekki búa við þetta háa eða hækkaða fasteignamat. En það er líka hárrétt sem fram kemur í nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar að eignastaða heimilanna batnar ekkert þótt fasteignamatið hækki eða greiðslustaðan batnar ekki. Það er nú hinn kaldi veruleiki. Síðan er samanburðartaflan þyngri en tárum taki, að sjá hvernig núverandi ríkisstjórn hendir frá sér tekjupóstum eins og veiðigjaldi sem hefur hríðlækkað undanfarin ár og ekki einu sinni í þágu þeirra sem þurfa vissulega á því að halda, þ.e. hinna minni útgerða sem ekki voru á sama stað og stærstu útgerðir landsins sem græða á tá og fingri og sýna hagnað upp á tugi milljarða. Þær stærri greiða sér í arð 13 milljarða af þeim hagnaði. Nei, veiðigjaldalækkunin fór flatt yfir allt, stóru og stærstu fyrirtækin fengu hana líka og nú er eingöngu verið að taka um 5–8 milljarða í veiðigjöld samanborið við 13–20 milljarða sem stóru útgerðirnar greiða sjálfum sér í arð. Það sýnir stefnu þessarar ríkisstjórnar í hnotskurn. Auðvitað hefði verið hægt að nýta þessar tekjur, auðlegðarskatt, orkuskatt og veiðigjöld sem fyrri ríkisstjórn lagði á og hugsaði sér að setja það fé í mikla uppbyggingu. Fjárfestingaráætlun sýndi fram á að við værum í uppbyggingarferli strax í framhaldi af því að staða ríkissjóðs batnaði. En þá voru haldnar kosningar og hægri stjórn tók við.
Og vinstri stjórnin tapaði.
Og vinstri stjórnin - fáir njóta eldanna sem fyrstir kveikja þá. Þannig var nú það. En við skulum vona að það snúist nú við. Í himnaríki, þar sem ég vona að við öll endum nú einhvern tímann, verða hinir fyrstu síðastir og hinir síðustu fyrstir. Við skulum bara vona það og ég trúi því að vinstri stjórn komist hér aftur til valda eftir rúmt ár. Þá getum við greitt úr þeirri óreiðu sem verið hefur í ríkisfjármálum, þar sem vanáætlað hefur verið í marga málaflokka og illa [[Forseti hringir.]]staðið að innviðauppbyggingu í samfélaginu. [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og tek undir framtíðarsýn hennar um vinstri stjórn. Mikið óskaplega væri gott ef jafnaðarmenn [[Gripið fram í.]]hefðu fengið að byggja upp samfélag í anda vinstri stefnunnar og nýtt árangurinn sem búinn var til og náðst hefur. Það er blóðugt að horfa upp á aðför hægri stjórnarinnar og hvernig hún nýtir árangurinn sem lagður var grunnur að á síðasta kjörtímabili. Frú forseti. Ég ætlaði ekki að ræða það við hv. þingmann heldur vildi ég spyrja hana hvort hún væri ekki sammála því að það skorti algjörlega framtíðarsýn og stefnu varðandi hvernig glíma ætti við fleiri ferðamenn í landinu. Nú hefur þeim fjölgað óskaplega mikið og álag á alla innviði er mikið. Við erum ánægð með að ferðamönnum fjölgi því að það hefur jákvæð áhrif á ýmsa vegu, en það má ekki gleyma því að það er mikið álag á innviðina, ekki bara á ferðamannastaðina og friðlýstu svæðin heldur er álag á vegina, eins og hv. þingmaður kom inn á, og lögregluna og heilsugæsluna. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála mér um að það þurfi að fara í mikið átak á öllum þessum sviðum. Það er ekki nægilegt að horfa bara á ferðamannastaðina og vegina eins og er aðeins verið að gera þó að fátæklega sé reitt fram, í það minnsta í þessum fjáraukalögum. Verðum við ekki að gera stórátak á öllum sviðum hvað þetta varðar?
Frú forseti. Vissulega þarf uppbygging innviða að vera í takt við fjölgun ferðamanna. Ég held að við séum komin á þann stað að við megum alveg vera svolítið óróleg vegna þess að þetta er ekki að ganga. Við vorum kannski ekki alveg tilbúin fyrir svona hraða fjölgun ferðamanna til landsins, sem hefur birst í frekar handahófskenndum ákvörðunum í svo mörgum málaflokkum. Fjármagn hefur ekki fylgt fjölguninni vegna þess að það vantar í raun og veru stefnumörkun á svo mörgum sviðum sem skarast síðan og ganga saman eins og hv. þingmaður nefndi. Það eru ekki bara samgöngurnar heldur svo margt annað, eins og löggæsla og heilbrigðiskerfið í landinu. Allt þarf þetta að haldast í hendur og í raun velferðarkerfið líka. Þetta er allt samspil. Við höfum horft upp á hvernig ráðherra ferðamála hefur hrakist fram og til baka með hugmyndir sínar um innviðauppbyggingu og hvernig eigi að afla fjár til þess að mæta þörfinni sem er fyrir hendi. Menn eru ekki enn þá - núna eru að verða komin þrjú ár frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum - komnir niður á eitt eða neitt sem segir hvernig þeir sjái fyrir sér að mörkuð verði ferðamálastefna til framtíðar fyrir landið, að hún verði sjálfbær og fjármögnuð sjálfbært líka. Þetta liggur ekki enn fyrir eftir nánast þriggja ára stjórnarsetu. Hvað er í gangi?
Frú forseti. Hægri stjórnin er verklaus, það er löngu ljóst. Í þessu tilfelli er slæmt að hún skuli ekki taka sig taki og setja upp áætlun fyrir þá vaxandi atvinnugrein sem ferðaþjónustan er orðin. En að sumu leyti er maður fegin að hún skuli vera verklaus því að þá veldur hún ekki skaða. Á þessu verður að taka. Það er mjög bagalegt bæði fyrir sveitarfélög og þá sem stunda atvinnu innan greinarinnar að það skuli vera slíkt stefnuleysi og rugl í gangi. Á síðasta kjörtímabili gerði góða vinstri stjórnin fjárfestingaráætlun. Við höfum verið að rifja þá áætlun upp í dag í tengslum við fjáraukalagafrumvarpið vegna þess að með þessu fjáraukalagafrumvarpi staðfestist svo að ekki verður um villst að fjárfestingaráætlunin var að fullu fjármögnuð, eins og áætlanir gerðu ráð fyrir, en hægri stjórnin henti henni út af borðinu. Í þeirri áætlun var einmitt gert ráð fyrir að 7.500 milljónum á árunum 2013, 2014 og 2015 yrði varið í samgöngumannvirki. Það hefði munað um það ef farið hefði verið eftir þeirri áætlun. Einnig var áætlað að 2.250 milljónir færu í uppbyggingu ferðamannastaða og innviða friðlýstra svæða. Þarna var vinstri stjórnin búin að gera áætlun þrjú ár fram í tímann um hvernig ætti að byggja upp og nýta slakann sem varð í hagkerfinu til þess að fara út í fjárfestingarverkefni, bæði til að skapa störf og til að búa í haginn fyrir [[Forseti hringir.]]framtíðina. Ég rifja þetta upp með hv. þingmanni [[Forseti hringir.]]og spyr hana: Væri ekki betra ef hægri stjórnin sæi sér fært … [[Forseti hringir.]]þó að það væri ekki nema helmingurinn af áætlanagerð vinstri stjórnarinnar?
Frú forseti. Vissulega hefði verið betra ef haldið hefði verið áfram í þeirri samfellu sem var fyrirhuguð. Hv. þingmaður kom ágætlega inn á það hvað lá þar undir. Þetta var vel fjármagnað með tekjum af veiðigjöldum, orkuskatti og auðlegðarskatti. Núna óttast maður að þegar þenslan fer að aukast í ákveðnum geirum á höfuðborgarsvæðinu, sem nær alls ekki út til landsbyggðarinnar, þá verði það notað sem afsökun fyrir því að ekki verði farið í innviðauppbyggingu vítt og breitt um landið, sem hefði átt að vera komin á fljúgandi ferð. Ég man vel eftir því að það vakti athygli eftir hrunið, þegar maður hefði mátt búast við því að ekki væru miklir fjármunir til nýframkvæmda, t.d. í vegakerfinu, að síðasta ríkisstjórn lagði rúma 3,5 milljarða í framkvæmdir á Vestfjarðavegi 60. Þær framkvæmdir sem eru í gangi núna, eins og Norðfjarðargöng, voru allar ákveðnar og þeim hrint af stað af hálfu fyrri ríkisstjórnar. Það hefur ekkert gerst undanfarin tæpu þrjú ár í samgöngum sem er neinn burður í. Menn hafa bara setið með hendur í skauti og ekki haft neinn metnað til þess að byggja upp innviði samfélagsins í samgöngum. Það er umhugsunarefni. Ég er hrædd um að það hefði heyrst hljóð í horni hefði vinstri stjórn verið við völd núna með yfir 20 milljarða afgang á fjárlögum.
Forseti. Það má vissulega taka undir það að ríkisstjórnin hefur verið verklaus á mörgum sviðum, en hún hefur þó ekki verið verklaus í því að lækka veiðigjöld og afnema auðlegðarskatt. Ríkisstjórnin hefur ekki verið verklaus í því að auka á ójöfnuð í þjóðfélaginu. Hún getur hrósað sér af því að hér er meiri ójöfnuður núna en var þegar vinstri stjórnin lét af störfum, enda hafði hún beitt tækjum sínum og látið reyna á í efnahagslegri baráttu við að verja hag hinna lægstlaunuðu og þeirra sem verr voru settir en látið þá sem gátu bera þyngri byrðar, en ríkisstjórnin hefur aldeilis verið dugleg við að létta þeim byrðarnar og auka ójöfnuðinn í þjóðfélaginu. Þeir sem eru ánægðir með það eru náttúrlega ánægðir með það. Ég er ekki ánægð með það. Í framhaldi af því eru til dæmis í fjáraukalögum að koma aftur inn í ríkissjóð, ef ég má orða það þannig, vaxtabætur og barnabætur sem Alþingi samþykkti í fjárlögum í fyrra, virðulegi forseti, að ættu að koma til þeirra sem þess þörfnuðust. Er það ekki skylda ríkisstjórnarinnar þegar hún sér fram á að einhverra hluta vegna hafi þessar bætur verið of hátt áætlaðar að breyta viðmiðunarmörkunum þannig að þeir peningar sem Alþingi hefur ákveðið að eigi að renna til þeirra fjölskyldna sem verst hafa [[Forseti hringir.]]það fari úr ríkissjóði til þessara fjölskyldna en ekki aftur í vasann?
Frú forseti. Vissulega ætti það ekki að vera þannig að menn nýttu tækifærið og kipptu þessu aftur inn í ríkissjóð. Það er ekki eins og þörfin sé ekki fyrir hendi, eins og hv. þingmaður kom ágætlega inn á. Það þekkja það allir að það er auðvitað mjög erfitt fyrir ungt fólk að fóta sig í dag, ungar barnafjölskyldur, að koma sér þaki yfir höfuðið og sjá sér og sínum farborða. Það er mjög erfitt. Þær upphæðir sem þarna eru á ferðinni eru um 600 milljónir varðandi barnabæturnar sem ríkissjóður ætlar að taka til sín aftur þar sem þær voru ofáætlaðar og 200 milljónir vegna vaxtabóta. Auðvitað hefði ríkið átt að breyta viðmiðunarreglum þar sem búið var að samþykkja þessar upphæðir á Alþingi og að nýta þær þessum einstaklingum til hagsbóta frekar en að kippa þeim aftur til baka. Þetta hefði aldrei verið liðið af hálfu vinstri stjórnarinnar, það er alveg á hreinu. Það er eins og hægri stjórnin komist upp með að koma svona fram við þá sem minna mega sín og geta kannski ekki varið sig með sama hætti og ýmsir sem eru með mikla hagsmunagæslu fyrir sig inni á þingi eins og stórútgerðirnar varðandi lækkun veiðigjalda. Það er ekki alveg sama vigtin í ungu barnafólki sem er að koma sér þaki yfir höfuðið og stórútgerðaraðlinum á Íslandi. Þetta unga fólk er líka kjósendur. Atkvæði þess skiptir alveg jafn miklu máli þegar upp er staðið. Ég ætla að vona að þetta unga fólk sé að fylgjast [[Forseti hringir.]]með þessari umræðu og viti hver ber hag þess fyrir brjósti.
Forseti. Það er lenska. Önnur lenska hjá þessari ríkisstjórn sem við sjáum í fjáraukalögunum nú og við sáum líka fyrir ári síðan, sem lýsir sér í sannkölluðu verkleysi, eru afrek hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra Ragnheiðar Elínar Árnadóttur í sambandi við ferðamannastaðina. Nú held ég að þingmaðurinn geti kannski leiðrétt mig ef það er ekki rétt hjá mér, en er þetta ekki í annað skipti sem fjáraukalögin eru notuð til þess að setja fjármuni í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða vegna þess að ráðherrann hafði ekki dug í sér og setti fram svo vitlausar tillögur að það var ekki unnt að samþykkja þær og þess vegna voru ekki fjármunir þarna? Samt sem áður lagði minni hlutinn ríka áherslu á það við fjárlagagerðina að það þyrfti að áætla fé til þessa málaflokks vegna þess að það væri sýnt að þessar vitlausu tillögur mundu aldrei ná fram að ganga og það mundi vanta þarna peninga. Er þetta ekki óþolandi? Getur þingmaðurinn verið sammála mér um að það sé óþolandi vinnulag við gerð fjárlaga að setja ekki inn þau gjöld upp á hundruð milljóna sem allt heilvita fólk veit að mun þurfa og geyma þau ekki fyrir fjáraukalög? Er það ekki samkvæmt fjáraukalögum að þar sé bara eitthvað ófyrirséð? Þessir hlutir voru aldrei ófyrirséðir. [[Forseti hringir.]]Þarf ekki ríkisstjórnin að hysja upp um sig í fjárlagagerðinni almennt?
Frú forseti. Jú, það hefur ekki gengið vel hjá hæstv. ráðherra ferðamála að fóta sig á því sviði sem hún er á. Það segir sig sjálft að þegar fjármunir koma svona seint inn í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða þá þurfa þeir sem koma til með að nýta þá fjármuni miklu lengri tíma til undirbúnings til að geta sótt um og nýtt þetta fé. Þegar féð kemur svona seint þá nýtast þessir fjármunir ekki sem skyldi, eins og hefur komið fram. Það hefði átt að liggja fyrir í upphafi árs í fjárlögum hvað væri ætlað til uppbyggingar innviða í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Voru ekki 145 milljónir í fjárlögum? Síðan bættust við í sumar rúmar 850 milljónir svona handahófskennt til þess að redda málunum. Þá var verið að koma með fjármuni allt of seint. Það tekur tíma að fara í gegnum skipulagningu sveitarfélaga og ýmsa hluti í ferlinu til að fá leyfi fyrir því sem tilheyrir innviðauppbyggingu. Þetta eru handarbaksreddingar sem eru alveg með ólíkindum og sýna hvað hægri stjórnin hefur lítil tök á fjármálum yfir höfuð. Það hefur gengið sú mýta að enginn geti stjórnað landinu og hafi vit á efnahagsmálum nema hægri menn. Það er löngu búið að afsanna það. Ég get þess að þegar ég tala um hægri menn þá eru það auðvitað framsóknarmenn líka. Ég vil í lokin benda á að eingöngu 10% landsmanna eiga 70% eigna í landinu. [[Forseti hringir.]]Það er gífurleg misskipting hér sem blasir við. [[Forseti hringir.]]Það verður að fara að koma stjórn sem þorir [[Forseti hringir.]]að taka á þessari misskiptingu.
Virðulegi forseti. Þau fjáraukalög sem við erum nú að fjalla um líkt og fjárlögin sjálf, þessa árs og næsta, eru sárgrætilegur vitnisburður um þá óheillastefnu sem ríkisstjórnin hefur tekið í málefnum landsins á nánast öllum sviðum. Við sjáum ekki aðeins endurspeglast slælega áætlunargerð og einkennilega stjórnsýslu, sem ég skal rökstyðja nánar á eftir, heldur líka fullkomið skeytingarleysi um þá málaflokka sem miklu varða fyrir hag landsmanna og þá er ég sérstaklega að hugsa um þá samfélagshópa sem eiga undir högg að sækja. Nærtækast í þessu sambandi er auðvitað að benda á þá nöturlegu staðreynd að í fjáraukalögum skuli engin viðleitni vera í þá átt að leiðrétta kjör aldraðra og öryrkja til jafns við aðra samfélagshópa, að þeir skuli einir eiga að bíða eftir sínum leiðréttingum til 1. janúar á næsta ári þegar aðrir hópar fá afturvirka leiðréttingu frá 1. maí. Það vantaði ekki digurbarkalegar yfirlýsingar hér fyrir kosningarnar síðustu frá sjálfstæðismönnum, sem stýra núna fjármálaráðuneytinu, um að öllu skyldi kippt í liðinn sem varðaði kjör þessara hópa, sérstaklega aldraðra, þegar Sjálfstæðisflokkurinn yrði kominn til valda. Persónuleg bréf voru send inn á heimili hvers einasta eldri borgara í landinu þar sem lofað var gulli og grænum skógum til bóta fyrir einmitt þann hóp. Ekki vantaði landsfundarsamþykktirnar til að styðja hin frómu áform. Hverjar eru svo efndirnar? Við vitum auðvitað að á árunum eftir hrun, meðan verið var að koma þjóðarskútunni á réttan kjöl og ausa bátinn og berja í bresti eftir efnahagsofviðrið, þá þurftu landsmenn að færa fórnir og gerðu það. Það gerðu allir. En nú þegar efnahagur landsins hefur batnað og tími er kominn til að endurgjalda fórnir almennings, hvað gerist þá? Hverjir eru það sem ríkisstjórnin tekur upp á arma sína? Það er hálaunafólkið sem nýtur skattkerfisbreytinganna sem voru sérstaklega hannaðar fyrir það með afnámi auðlegðarskattsins. Það eru hópar eins og alþingismenn og háttsettir embættismenn sem fá afturvirkar launaleiðréttingar. Það eru útgerðarmenn sem ríkisstjórnin sá sérstaka ástæðu til að mylja undir nú þegar sjávarútvegurinn skilar mestri framlegð í sögu sinni með 70–80 milljarða kr. fjármagnsmyndun, eins og hefur komið fram hér fyrr í dag. Á sama tíma og sjávarútvegsfyrirtækin greiða sjálfum sér á annan tug milljarða króna í hreinan arð skilar þessi atvinnugrein samfélaginu 5–6 milljörðum í veiðileyfagjald af því að ríkisstjórnin sem nú situr sá sérstaka ástæðu til að lækka veiðileyfagjaldið um allt að því helming. Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sá til þess að öflugasta atvinnugrein landsins, atvinnugrein sem veltir tugum milljarða króna og hefur aldrei í sögu sinni búið við meiri velgengni og gróða, væri stikkfrí gagnvart efnahagslegri endurreisn landsins. Grein sem greiddi ríflega 13 milljarða í veiðigjöld árið 2013 þarf nú aðeins að greiða nokkra milljarða. Á sama tíma er þjóðarsjúkrahúsið komið að fótum fram. Rifjast þá upp digurbarkalegar yfirlýsingar hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, formanns hv. fjárlaganefndar, frá því fyrir síðustu kosningar. Þá vantaði ekki yfirlýsingarnar um það hvernig yrði búið í haginn fyrir Landspítalann þegar Framsóknarflokkurinn yrði kominn til valda.
… á tveimur og hálfum …
Hér fljótum vér eplin, sögðu hrossataðskögglarnir í sinni tíð. Við sjáum líka einkavæðingaráform í heilsugæslunni, áform sem verið er að hrinda í framkvæmd fram hjá þjóðþinginu og án samráðs við það, og við sjáum hvernig auðmenn og hálaunafólk njóta kjarabóta og skattalækkana en láglaunafólkið, barnafólkið, öryrkjarnir og aldraða fólkið fær að sitja eftir. Frú forseti. Þegar ég var alast upp þá kom það stundum fyrir að hrekkjusvínin í hverfinu gengu um garða og brutu og mölvuðu það sem önnur börn höfðu byggt upp, hvort sem það voru kofahró, vegir sem lagðir höfðu verið í sandinn eða lítil leiði yfir dáin gæludýr eða fugla. Þetta var eyðilagt, eitthvað sem litlar hendur glöddu sig við að gera og hrekkjusvínin komu og skemmdu - af því bara, af því að það var hægt. Þannig gengur lífið hjá óþroskuðum börnum, en það er sorglegt svo ekki sé meira sagt að verða vitni að sömu hegðun hjá þeim aðilum sem hafa ráð þjóðarinnar í hendi sér. Hér á ég við þá áráttu núverandi ríkisstjórnar að afnema allt sem fyrrverandi ríkisstjórn gerði, ekki vegna þess að rök eða ástæður séu svo ríkar heldur bara af því að það voru verk fyrri ríkisstjórnar - af því bara. Eitt átakanlegasta dæmið um þetta er sú ákvörðun að nema úr gildi fjárfestingaráætlun ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, áætlun sem gerði ráð fyrir öflugri uppbyggingu samfélagslegra innviða sem lið í efnahagslegri og samfélagslegri endurreisn eftir hrun, vegagerð, jarðgangagerð, efling rannsóknastofnana og fleira sem upp mætti telja. Markmið fjárfestingaráætlunar fyrri ríkisstjórnar var með öðrum orðum að styðja við hagvöxt og fjölbreytni í atvinnulífi. Hún var liður í nýrri sókn eftir efnahagshrunið og henni var ætlað að styðja við efnahagsbata og hagvöxt. Hún var sett fram á grunni þess að ríkissjóður endurheimti stóran hluta af þeim fjármunum sem lagðir voru fram til að endurfjármagna bankakerfið, og að með nýjum lögum sem þá höfðu verið sett um veiðigjöld fengi þjóðin aukna hlutdeild í arði sjávarauðlinda. Þarna var gerð tillaga um verkefni sem áttu að leiða af sér fjárfestingu fyrir um 88 milljarða kr. og þar af var gert ráð fyrir að 39 milljarðar yrðu fjármagnaðir úr þessari fjárfestingaráætlun. 17 milljarðar áttu að koma af sérstöku veiðileyfagjaldi og leigu aflahlutdeilda og 22 milljarðar áttu að koma af arði og sölu eignarhluta ríkisins í bönkunum. Þetta átti að renna í samgönguáætlun og jarðgangaáætlun, til eflingar Rannsóknarsjóði og Tækniþróunarsjóði og til atvinnuþróunar og sóknaráætlana á vegum landshlutasamtakanna. [[Gripið fram í.]] Mér finnst rétt á þessum tímapunkti, af því að formaður fjárlaganefndar gjammar hér stöðugt fram í, að minna einmitt núna á þessa fjárfestingaráætlun. Það væri ýmislegt öðruvísi umhorfs í landi okkar ef henni hefði verið hleypt af stokkum eins og að var stefnt. Nú hlær hv. þm. Vigdís Hauksdóttir eins og kjáni, formaður fjárlaganefndar Alþingis, sem er að bjóða upp á þessi fjáraukalög. [[Gripið fram í.]] Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar gat hins vegar ekki frekar en hv. þm. Vigdís Hauksdóttir horft til þessara þjóðþrifa heldur afnam áætlunina og braut hana niður af því að það var hægt. Nú erum við komin með völdin, mátti heyra hugsanir þeirra hljóma - af því að það var hægt. Þar með var með glotti álíka gáfulegu og því sem leikur um andlit hv. formanns fjárlaganefndar núna [[Gripið fram í.]]horfið frá nauðsynlegri innviðauppbyggingu …
Forseti biður hv. þingmenn að gæta orða sinna gagnvart öðrum þingmönnum.
Virðulegi forseti. Glottið á andliti hv. þingmanns er hálfáreitandi hér á meðan þingmenn flytja ræður sínar í fullri alvöru um grafalvarleg mál sem snerta líf og landshagi þessarar þjóðar. Það er eiginlega ekki upp á það bjóðandi [[Gripið fram í.]]að maður tali hér undir frammíköllum og horfi framan í glottandi fólk.
Mega þingmenn sitja í salnum?
Svo ég fái nú að ljúka máli mínu.
Forseti vill biðja báða hv. þingmenn að gæta orða sinna.
Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að ljúka máli mínu og velja sjálfri mér orð í þessari ræðu og vona að ég fái að gera það óáreitt. Ég var komin þar sögu að núverandi ríkisstjórn afnam fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar bara af því að það var hægt og hætti þar með við nauðsynlega innviðauppbyggingu, m.a. samgönguframkvæmdir sem eru auðvitað nauðsynleg forsenda þess að byggð fái þrifist í landi okkar, að atvinnulíf fái að þrífast og dafna og að landshlutarnir standi jafnfætis og séu samkeppnisfærir hver við annan. Eins og alþjóð veit og ekki síst landsbyggðin þá eru aðstæður mjög mismunandi milli landshlutanna því að víða hefur verið viðvarandi byggðaröskun undanfarin ár þar sem margar byggðir eiga undir högg að sækja. Samgöngur eru eins og við vitum lykilatriðið til að byggðirnar geti risið upp úr erfiðleikum og orðið samkeppnisfærar á ný og byggt upp atvinnulíf, laðað til sín mannafla og tækifæri, t.d. í ferðaþjónustunni sem er auðvitað mikilvægt að dreifist um landið og er hraðvaxandi atvinnugrein. Þess í stað horfum við núna upp á vegakerfi sem liggur undir skemmdum og það eina sem verið er að gera í þeim efnum er, eins og hefur verið bent á í fyrri ræðum, verk og ákvarðanir fyrri ríkisstjórnar. Virðulegi forseti. Það er ömurlegt að horfa upp á áherslur ríkisstjórnarinnar við ráðstöfun fjármuna ríkisins. Frumvarp til fjáraukalaga fyrir þetta ár segir eiginlega allt sem segja þarf í því efni. Ég vek líka athygli á nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar við frumvarpið þar sem er rökstutt vel og ítarlega hvernig frumvarpið gengur í raun gegn lögum um fjárreiður ríkisins þar sem kveðið er á um hlutverk fjáraukalaga en þeim er ætlað að taka til óhjákvæmilegra málefna, t.d. ófyrirséðra atvika á borð við nýja kjarasamninga eða nýja löggjöf, en ekki til áforma um ný verkefni eða rekstrarhalla einstakra ríkisstofnana. Frumvarpið sem við erum að ræða tekur hins vegar til fyrirséðra hluta sem eðlilegt hefði verið að áætla fyrir. Í áliti minni hlutans er líka á það bent, sem mér finnst rétt að vekja athygli á, að tekjuáætlunin er mjög ónákvæm, t.d. varðandi arðgreiðslur Landsbankans og fleira í þeim dúr. Það er orðið ljóst, eins og þar er tekið fram, að skerðingar barnabóta hafa verið of miklar og það hefur ekki tekist að jafna stöðu barnafjölskyldna að því marki sem æskilegt hefði verið. Virðulegi forseti. Það kemur margt sorglegt upp í hugann þegar maður skoðar þetta frumvarp til fjáraukalaga. Ég vil að lokum árétta að ég tek undir breytingartillögu minni hluta fjárlaganefndar þar sem gerð er sú sanngjarna tillaga að kjör eldri borgara og öryrkja verði bætt í samræmi við hækkun lægstu launa og að greiðslur hækki frá 1. maí á þessu ári eins og laun á almennum vinnumarkaði. Það er eiginlega það minnsta sem hægt er að gera fyrir þennan hóp og það væri þinginu til skammar að gera það ekki, sérstaklega í ljósi þess að alþingismenn taka sjálfir við launaleiðréttingu sem er afturvirk. Þetta mundi kosta um 6,6 milljarða kr. sem er ekki mjög há upphæð í stóra samhenginu. Hún lætur nærri að vera sú upphæð sem útgerðinni var hlíft við að greiða í veiðigjald þegar þessi ríkisstjórn forgangsraðaði í þágu þeirra ríku og fáu á kostnað hinna mörgu og smáu.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ólínu K. Þorvarðardóttur fyrir skorinorða ræðu þar sem hún fór ágætlega yfir sviðið og þær breytingar sem hæstv. ríkisstjórn er að leggja á íslenskt samfélag, allt breytingar sem eru í þá átt að auka á misskiptingu, þ.e. bæta kjör þeirra sem nú þegar hafa það gott, en ekki að bæta eða jafnvel skerða kjör þeirra sem hallari fæti standa. Eitt af því sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni voru veiðigjöldin og lækkun á þeim. Nú kom það fram í máli hv. þingmanns og formanns fjárlaganefndar, Vigdísar Hauksdóttur, ég man ekki hvort það var í ræðu fyrr í dag eða í andsvari, að ríkissjóður sé engu að síður að fá greidda skatta af arðinum, sjávarútvegsfyrirtæki greiði minna í veiðigjöld en þau greiði sér. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála mér í því að hér sé brauðmolakenningin í rauninni að ná nýjum hæðum þar sem ríkissjóður á að þakka fyrir það að fá greidda skatta eða tekjur sem hrökkva af gróðanum og arðinum sem stórfyrirtækin, fyrirtækin sem hvað best standa, greiða eigendum sínum.
Herra forseti. Ég er svo hjartanlega sammála hv. þingmanni. Þetta er nefnilega brauðmolahagfræðin í sinni verstu mynd, hún er svona. En að þakka einni öflugustu atvinnugrein landsins það sérstaklega að greiða skatta og skyldur til samfélagsins, eins og við gerum öll, hvert einasta atvinnufyrirtæki í landinu gerir það, hver einasti einstaklingur gerir það, er ekki hin eðlilega og sanngjarna sýn sem við viljum að sé á þátttöku þegnanna, þar á meðal atvinnugreinanna, í efnahagslegri uppbyggingu landsins. Eins og ég kom inn á í ræðu minni færðum við öll fórnir í hruninu, bæði atvinnufyrirtæki og einstaklingar. Nú þegar komið er að því að rétta þann hlut finnst manni það hart að atvinnugrein sem býr að svo gríðarlega miklum hagnaði og arði vegna aðgengis að þjóðarauðlindinni skuli ekki vera knúin til þess að taka samfélagslega á með okkur hinum, að það skuli ekki raunverulega vera fjármunir frá aflögufærum atvinnugreinum sem hjálpi okkur við að reisa við þjóðarsjúkrahúsið, bæta kjör þeirra sem verst standa í landinu. Það er hin átakanlega sýn og það er auðvitað í þessu sem kristallast munurinn á hægri stjórn og vinstri stjórn. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur sem var jafnaðarmannastjórn og stýrði hér á erfiðasta kjörtímabili lýðveldissögunnar, liggur mér við að segja, tókst þó að forgangsraða og verja velferðarkerfið á tímum þegar hefði verið mjög auðvelt að brjóta það niður með rökum og hugmyndafræði hægri manna.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Já, það er svo sannarlega rétt að það kristallast í þessu sá skilningur sem við held ég hreinlega leggjum í það hvað samfélag er og hvernig eigi að reka það. Á það að vera rekið á félagslegum nótum þar sem hver leggur til eins og hann getur og gerir það með stolti? Það ætti í mínum huga einmitt að vera þeim fyrirtækjum og þeim einstaklingum sem það geta að vera kappsmál að leggja sem mest þeir geta til samfélags síns svo hægt væri að reka þætti á borð við heilbrigðisþjónustu, menntakerfi og allt það, sem ég held að við séum í rauninni sammála um að séu þættir sem einkenna gott samfélag. En það er einhvern veginn ekki hægt að skilja alveg við andsvar í umræðu um fjáraukalög án þess að koma inn á þá breytingartillögu sem minni hluti hv. fjárlaganefndar leggur til, sem gengur út á það að kjör bæði eldri borgara og öryrkja verði bætt aftur í tímann, líkt og aðrir hópar hafa fengið kjarabætur á þessu ári. Mig langar því til að spyrja hv. þingmann: Fyrirséð er að rétt tæplega 21 milljarðs kr. hagnaður verði af ríkissjóði. Ef ekki er núna tíminn til að gera vel í því að bæta kjör þeirra sem búa við mesta fátækt í íslensku samfélagi, ef sá tími er ekki núna, er hann þá einhvern tímann?
Herra forseti. Það er alveg hárrétt að hafi einhvern tíma verið efni til þess að leiðrétta kúrsinn og ná fram einhverju sem heitið getur jöfnuður eða leiðrétting, þá er það núna. Við erum að tala um hagnað af ríkissjóði og við erum líka að tala um annað, við vitum að ónýttar tekjuleiðir eru til staðar. Það er sérstaklega kannski í því ljósi sem er svo sárt að horfa upp á þá forgangsröðun sem núverandi ríkisstjórn er að leggja af mörkum. Við sjáum bara hvar velmegun og samfélagsleg sátt er ríkust í löndunum í kringum okkur. Það er þar sem samfélög hafa verið byggð upp á grundvelli félagslegra forsendna, eins og til dæmis á forsendum jafnaðarmannaflokkanna á Norðurlöndum. Þar ríkir miklu meiri samfélagsleg sátt og það er samfélagsleg sátt sem ekki er rofin um ákveðin grundvallargildi. Það er mjög sorglegt að sjá það aftur á móti á Íslandi að verið er að rjúfa hvert vígið á fætur öðru. Í þessu litla 300 þús. manna samfélagi þar sem við ættum að geta sýnt samstöðu og gert okkur grein fyrir að við erum ein þjóð þegar allt kemur til alls, þá er átakanlegt að það skuli vera dulin áform um einkavæðingu viðkvæmrar heilbrigðisþjónustu, dulin áform um hluti sem á ekki að bera upp við þjóðþingið til dæmis, á sama tíma og verið er að mylja undir þá sem í raun og einskis þarfnast, eins og útgerðarmenn og auðmenn í þessu landi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir sína ágætu ræðu. Ég veit að samgöngumál eru okkur báðum ofarlega í huga og það er eins og þeir málaflokkar sem snúa að innviðauppbyggingu, hvort sem eru samgöngur eða uppbygging ferðamannastaða, séu einhver afgangsstærð hjá þessari ríkisstjórn. Það er alltaf verið að bjarga hlutunum á elleftu stundu þegar allt er komið í óefni. Í þessum fjárauka er verið að setja 1,3 milljarða í nýframkvæmdir og til styrkingar á viðhalds- og vegakerfinu vegna stóraukins ferðamannastraums til landsins og þar velja menn fjóra eða fimm staði til að setja þá upphæð í. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni hvað honum þyki um svona vinnubrögð, að það sé ekki farið eftir ákveðnum og hefðbundnum ákvörðunarferlum varðandi ráðstöfun á því fjármagni sem þarna um ræðir, að þetta komi svona seint inn og hvað varðar aðkomu þingsins, umhverfis- og samgöngunefndar, hvernig þetta fjármagn deilist og forgangsröðun og yfir höfuð hvað þetta eru í raun og veru í stóra samhenginu lágar fjárhæðir sem eru áætlaðar í þennan málaflokk. Nú þekkjum við báðar þörfina á uppbyggingu bæði tengivega og héraðsvega í okkar stóra kjördæmi og það má líka segja um önnur kjördæmi sem hafa setið á hakanum, eins og á Norðurlandi og Austurlandi og á Austfjörðunum. Hvað þykir hv. þingmanni um vinnubrögðin og það hvernig staðið er að þessu, að þetta komi seint og um síðir og að allir ákvörðunarferlar séu ógegnsæir?
Virðulegi forseti. Það segir náttúrlega sitt um metnaðarleysi þessarar verklitlu ríkisstjórnar hvernig að þessu er staðið. Það er aumlegt að áætla ekki fyrir uppbyggingu ferðamannastaða og að við skulum vera hér með vegakerfi sem liggur undir skemmdum. Það að fara í vegaframkvæmdir, viðhald vega og tengivega, eru framkvæmdir og verkefni sem nýtast um landið allt, nýtast öllum landshlutum en hafa gríðarlega mikla þýðingu. Það má kannski segja að vegakerfið sé auðlind og við verðum að hlúa að þeirri auðlind því að þetta er samgöngukerfi sem búið er að byggja upp og það er mjög mikils virði að það liggi ekki undir skemmdum, vegna þess það kostar mikið, það getur kostað mikið að spara. Það er alveg greinilegt að of lítið er í lagt, m.a. vegna þess að áherslan liggur ekki á þessa þætti. Innviðauppbyggingin er afgangsstærð, eins og þingmaðurinn orðaði það svo ágætlega, og það er nöturlegt upp á að horfa þegar við vitum að það eru fjármunir, það er hægt að afla fjár. Það er ekki eins og við stöndum núna frammi fyrir einhverri kreppu sem réttlætir það að láta þetta mæta afgangi. Þvert á móti er landið að rísa, þökk sé aðgerðum ekki síst fyrri ríkisstjórnar. Sem betur fer eru ákveðnar framkvæmdir í gangi í vegakerfinu í dag en það er vegna ákvarðana síðustu ríkisstjórnar. Það er auðvitað lítill metnaður að standa svona að þessu, ekki síst vegna þess að við höfum efni á því að gefa í og ættum að gera það. Eðlileg hagfræðihugsun segir að í góðærinu eigi maður að safna í hlöðurnar svo maður hafi borð fyrir báru þegar harðnar í ári.
Herra forseti. Það er sumum sárt að hlusta á það að þær stórframkvæmdir sem eru í vegamálum hafi verið ákvarðaðar af síðustu ríkisstjórn og hrint af stað, en svona er sannleikurinn. En mig langar að heyra hvort hv. þingmaður óttist að ekki verði úr því sem hefur verið barist fyrir lengi, eins og stórframkvæmdum á borð við Dýrafjarðargöng. Samgönguáætlun liggur ekki fyrir og nú er að myndast ákveðin þensla á ákveðnum sviðum á höfuðborgarsvæðinu. Í hagfræðinni og efnahagsstjórn er talað um að ríkið komi með innspýtingu þegar er lægð í efnahagskerfinu en dragi sig frekar til hliðar þegar einkaþensla er eða fyrirtæki eru í vexti og hagvöxtur er að aukast, eins og er á ákveðnum svæðum en langt í frá úti um allt land. Þetta getur bitnað á þeim svæðum á landsbyggðinni sem alltaf sitja eftir og þar sem ekki var farið strax í framkvæmdir sem áætlaðar voru í fjárfestingaráætlun, eins og Dýrafjarðargöngin. Við eigum á hættu að missa af lestinni, við lendum alltaf einhvers staðar milli skips og bryggju. Núna gæti dregið úr aðhaldi hjá þessari hægri stjórn sem hefur verið mjög mikið á þeim sviðum sem snúa að velferð og samgöngumálum og uppbyggingu innviða. Þetta getur birst í því að ekki verði talið gott að ríkið fari út í einhverjar stórframkvæmdir sem hafa beðið í áratugi, eins og t.d. Dýrafjarðargöng og samgöngur almennt í landinu, einmitt þegar maður mundi ætla að loksins væri kominn tími til þess.
Virðulegi forseti. Það hefur nú verið svo grátlegt að fylgjast til dæmis með Vestfjörðunum, að það hefur ýmist verið rökstutt með þenslu eða kreppu að ekki skuli vera hægt að tryggja hag þess landshluta með þeim hætti sem hann í rauninni ætti rétt á, ekki síst hafandi þær auðlindir sem hann hefur fram undan landsteinum. Það er alltaf ákveðin hætta að stórframkvæmdum sem hafa verið á borðinu verði frestað þegar þenslumerki eru á lofti í hagkerfinu, eins og að sumu leyti er farið að gerast núna. En svo mikið er víst að Dýrafjarðargöng áttu að verða fyrsta framkvæmdin á fyrstu jarðgangaáætluninni sem sett var fram fyrir hartnær tveimur áratugum síðan. Þau hafa verið tilbúin til útboðs í mörg ár og það væri algerlega fyrir neðan allar hellur ef menn ætluðu að fara að skúbba þeirri framkvæmd út af borðinu núna, jafn mikilvæg og hún nú er fyrir þennan landshluta, uppbyggingu ferðaþjónustunnar og ekki síður í tengslum við sameiningu stjórnsýslustofnana og áform um sameiningu sveitarfélaga á þessu svæði, vegna þess að það er engin önnur tenging yfir vetrarmánuðina milli sunnan- og norðanverðra Vestfjarða en Dýrafjarðargöng. Það væri náttúrlega þessum vettvangi, þinginu, gersamlega til háborinnar skammar ef menn ætluðu að svíkja þau loforð og þau áform sem uppi hafa verið um að Dýrafjarðargöng væru næst í röðinni og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því. En auðvitað er þessari ríkisstjórn trúandi til alls.
Herra forseti. Við ræðum frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2015 og ég ætla í ræðu minni að nota nefndarálit frá minni hluta hv. fjárlaganefndar mér til stuðnings og fara í gegnum ýmsa þætti sem mér finnst mikilvægt að tæpa á í þessari umræðu. Kannski er ágætt að nefna í upphafi að frumjöfnuður ríkissjóðs styrkist um rúmlega 17 milljarða samkvæmt frumvarpinu og heildarjöfnuður ríkissjóðs verður þá 20,9 milljarðar. Mér finnst ágætt að hafa þá tölu í huga vegna þess að hún sýnir að afkoma ríkissjóðs er, sem betur fer vil ég að leyfa mér að segja, nokkuð góð og hefur sem betur fer verið upp á við og snúist allverulega við frá þeim stóra mínus sem varð hér í hruninu. Það er ekkert nema gott um það að segja að ríkissjóður sé kominn upp í góðan plús. Það skiptir hins vegar máli hvernig við ráðstöfum þeim fjármunum sem úr er að spila. Í áliti minni hluta hv. fjárlaganefndar er bent á og gagnrýnt að þegar kemur að arðgreiðslum, til að mynda Landsbanka Íslands, hafi ekki verið gerðar nógu nákvæmar áætlanir og bent á að þetta hafi líka gerst í fyrra. Þá var í fjárlögum einungis gert ráð fyrir því að arðgreiðslur í ríkissjóð næmu 6 milljörðum kr. en þær reyndust síðan 21 milljarður. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2016 er einungis gert ráð fyrir 7,1 milljarði sem Landsbankinn muni greiða í arð til ríkissjóðs. Sé litið til fyrri tveggja ára má hins vegar gera ráð fyrir að þessar greiðslur verði allmiklu hærri. Þetta skiptir máli. Þótt ekki sé gott að ofáætla hlutina er heldur ekki gott að vanáætla þá. Við hljótum að vilja að hér sé vandað eins til verka og mögulegt er og gerðar nákvæmar áætlanir. Við leggjum línurnar meðal annars út frá þessum áætlunum um það hvernig við ætlum að reka samfélag okkar og miðum út frá þessu hvað við höfum mikla fjármuni til þess. Herra forseti. Annað sem mig langar að koma hér inn á er að Framkvæmdasjóður ferðamannastaða og vegamálin hafa verið algjörlega vanáætluð í fjárlögum síðustu ára en komið hefur verið inn með smáfjármuni í þessa mikilvægu málaflokka. Ég trúi eiginlega ekki öðru en að allir séu sammála um að það verði alltaf að gera ráð fyrir peningum í þá en það er sem sagt í fjáraukalögum sem peningar eru settir inn í þá. Við vitum öll hvað varðar ferðamannastaðina að við þurfum að hafa fjármagn vegna þess að allir sjá hina gríðarlega miklu fjölgun ferðamanna sem hefur orðið. Það þarf að byggja upp innviði til að það sé mögulegt að taka við þeim. Ég held að allir sjái líka og viti að meiri fjármunir verða að koma inn í Vegagerðina og vegamálin vegna þess hreinlega að víða er þörf á viðhaldi og þetta er eitt af því sem hefur verið látið sitja á hakanum meðan ekki voru miklir fjármunir í ríkissjóði. Ég held að nú sé alveg komið að því að það þurfi að setja í þetta fjármagn, ekki bara á fjáraukalögum heldur verði að gera ráð fyrir því á fjárlögum. Það að hér sé verið að setja inn fjármagn í fjáraukalögum en að þetta hafi ekki verið í fjárlögunum sjálfum tengist þeim vinnubrögðum sem bæði hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, rakti í framsöguræðu sinni og hv. þm. Oddný Harðardóttir kom einnig inn á í sinni ræðu þar sem hún var flutningsmaður nefndarálits minni hluta hv. fjárlaganefndar. Samkvæmt fjárreiðulögum er fjáraukalögum fyrst og fremst ætlað að taka til ófyrirséðra eða óhjákvæmilegra atvika og margir hafa bent á áhrif nýrra kjarasamninga sem við vitum öllum að eru einmitt það sem hefur núna þurft að bregðast við. Framkvæmdir við ferðamannastaði og vegamálin eru hins vegar ekki ófyrirséðir þættir heldur þvert á móti mjög fyrirséðir. Þeir þurfa að vera á fjárlögum og það þarf að setja peningar í þá þar. Ein ástæðan fyrir því að ég ákvað í upphafi að hefja afskipti af stjórnmálum var vilji minn til að leggja mitt af mörkum til að skapa á Íslandi samfélag jöfnuðar þar sem allir, hvort sem þeir eru ríkir eða efnaminni, gætu lifað mannsæmandi og góðu lífi. Það tengir mig inn á næsta þátt sem mig langar að gera hér að umtalsefni, barnabætur. Markmiðið með þeim er að jafna stöðu barnafjölskyldna. Þar tel ég gríðarlega mikilvægt að líta til þess að jafna stöðuna þannig að tekjulágar barnafjölskyldur fái góðan stuðning frá ríkinu til að geta búið börnum sínum gott og betra líf. Hér eru 600 millj. kr. sem á að fella á brott og minni hluti hv. fjárlaganefndar bendir á það í umsögn sinni og telur að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefði mátt birta sviðsmyndir sem sýna með hvaða hætti ætlunin hafi verið að dreifa þessu fjármagni í formi barnabóta milli þjóðfélagshópa. Síðan hefði mátt sýna hvernig þær dreifast í reynd og skýra í hverju frávikið birtist sem veldur þessari miklu niðurfellingu bótanna upp á 600 milljónir eins og ég sagði. Ég tek alveg heils hugar undir þetta með minni hluta hv. fjárlaganefndar því að eins og ég sagði er þarna alveg gríðarlega mikilvægt tæki til að jafna stöðu barna. Börn velja ekki inn í hvers konar fjölskyldu þau fæðast og hafa enga stjórn á því hvort foreldrar þeirra eru tekjuháir eða tekjulágir. Ég tel að það sé eitt af því sem við sem samfélag eigum að gera, að jafna kjörin til að öll börn geti notið lífsins. Samfélagið á að taka þátt í að draga úr þeim mismun sem börn búa við vegna fjárhags foreldra þeirra. Minni hlutinn telur að ekki hafi verið sýnt fram á að þau markmið hafi náðst þegar breytingar voru gerðar á úthlutunarreglum barnabóta sem veldur því að tekjutengingar hafa orðið brattari. Minni hlutinn telur enn fremur að ekki hafi verið sýnt fram á að það sé óumdeilt hvernig þær breytingar voru réttlættar. Það þýðir ekki bara að tala um hvernig við ætlum að ráðstafa peningunum út úr ríkissjóði heldur snýst þetta líka um að ná fjármunum inn í ríkissjóð. Þar hafa veiðigjöldin mjög oft verið nefnd. Þau hafa verið lækkuð verulega frá því að núverandi hæstv. ríkisstjórn tók við stjórn landsins. Á sama tíma hefur það gerst að stórútgerðin stendur núna alveg gríðarlega vel og við höfum séð það hvað best í því hversu mikinn arð hún hefur getað greitt. Þar eru mörg fyrirtæki svo sannarlega í þeirri stöðu að þau eiga að geta lagt verulega til samfélagsins, t.d. í formi veiðigjalds sem í mínum huga er ekkert annað en eðlilegt og sanngjarnt. Ég vil nota þá aðferð til að stýra í mínu samfélagi að þeir sem hafa getuna leggi hvað mest til en að ríkið endurdreifi svo fjármagninu til þeirra sem mestu þörfina hafa. Hér held ég að búið sé að létta af þeim sem einna best geta greitt til ríkisins. Auðvitað eru fleiri fyrirtæki en bara í útgerðinni sem ég tel að ættu að greiða meira til samfélagsins en þau gera núna. Svo sannarlega getur útgerðin það og kannski er best að nefna hana í þessu dæmi vegna þess að veiðigjöldin hafa verið lækkuð á síðustu missirum. Ég sé að það er að sneyðast um tímann hjá mér og vil að lokum gera að umtalsefni breytingartillögu minni hluta hv. fjárlaganefndar. Hún snýr að kjaramálum eldri borgara og öryrkja og í nefndarálitinu segir, með leyfi hæstv. forseta: „Með breytingartillögum minni hlutans er gerð sú sanngjarna tillaga að kjör eldri borgara og öryrkja verði bætt í samræmi við hækkun lægstu launa og greiðslur hækki frá 1. maí á þessu ári eins og laun á almennum markaði. Því er lagt til að veitt verði um 6,6 milljarða kr. framlag til að bæta kjör eldri borgara og öryrkja.“ Mér finnst frekar veikt að segjast sannarlega taka heils hugar undir þessa tillögu því að ég held að þetta sé alveg gríðarlega mikilvægt. Líkt og ég sagði áðan er núna tekjuafgangur og það verður enn þá tekjuafgangur þótt við förum í þessa afturvirku hækkun. Ef núna er ekki borð fyrir báru til að aldraðir og öryrkjar fái að njóta góðs af því að hagnaður er orðinn í ríkissjóði veit ég eiginlega ekki hvenær rétti tíminn væri til að fara í góðar kjarabætur til þessa hóps. Þegar hv. þm. Páll Valur Björnsson spurði hæstv. forsætisráðherra hvort nú væri ekki tíminn til að bæta kjör öryrkja skildi ég svarið svo að hæstv. forsætisráðherra teldi svo vera. Hann þakkaði hv. þingmanni sérstaklega fyrir að halda þinginu við efnið hvað þetta varðaði og sagðist vonast eftir samstarfi milli stjórnar og stjórnarandstöðu við vinnu hv. fjárlaganefndar og að í framhaldinu mætti taka á þessum vanda. Herra forseti. Nú er framhaldið og nú reynir á hvort allur þingheimur vill virkilega bæta kjör öryrkja. Tillaga í þá veru er komin fram. Hv. þm. Helgi Hjörvar benti svo réttilega á það úr þessum ræðustól fyrir nokkrum dögum að það erum við, Alþingi, sem erum kjararáð öryrkja. Við höfum þetta í hendi okkar. Fjármunirnir eru til og þess vegna er þetta bara spurning um hvort við viljum fara í það að bæta kjör eldri borgara og öryrkja. Viljum við gera það afturvirkt líkt og gert var með til dæmis laun á almennum markaði sem hækkuðu frá 1. maí og líkt og launin okkar sem hér inni störfum hækkuðu frá 1. mars? Vilji þjóðarinnar í þessum efnum hefur verið kannaður og það kom fram í Gallup-könnun sem Öryrkjabandalagið lét gera fyrir sig að ríflega 90% svarenda töldu sig ekki geta lifað af þeirri framfærslu sem öryrkjum er skömmtuð þar sem sumir hafa ekki framfærslu upp á nema 172 þús. kr. á mánuði. Ég tek undir að ég tel mig ekki geta lifað á svo lágri framfærslu. Að sama skapi töldu 95% svarenda að lífeyrisþegar ættu að fá jafn háa eða hærri krónutöluhækkun en lægstu launþegar. Það liggur alveg fyrir í þessari könnun að 95% telja að það eigi að gera [[Forseti hringir.]]jafn vel, ef ekki betur, við öryrkja og þess vegna hvet ég þingmenn alla til að samþykkja breytingartillögu minni hluta hv. fjárlaganefndar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu hennar. Mér fannst afstaða hennar koma býsna vel og skýrt til skila, ekki síst varðandi kjör öryrkja og aldraðra og afsláttinn stóra af veiðigjöldunum sem okkur hefur orðið tíðrætt um í dag, sem er auðvitað einn nöturlegasti vitnisburðurinn um áherslur núverandi ríkisstjórnar. Þingmaðurinn fór líka vel yfir barnabótamálin sem var fróðlegt og gott að hlusta á. En mig langar aðeins til að inna hv. þingmann nánar eftir því hvað henni finnist um þær áherslur, þær grófu áherslur, sem lesa má út úr frumvarpinu. Sér þingmaðurinn skýrar línur í forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og í hvers þágu er sú forgangsröðun að mati hv. þingmanns? Er hún sammála mér um það að hér séu rangar áherslur í raun og veru? Verið sé að forgangsraða í þágu þeirra sem breiðust hafa bökin í samfélagi okkar, þeirra sem í raun og veru ættu sjálfir að vera að leggja sitt af mörkum til að lyfta af samfélagslegum byrðum vegna þess að útgerðarauðvaldið til dæmis er eins og margoft hefur komið fram fyllilega aflögufært? Mér þætti vænt um að heyra nánar sjónarmið þingmannsins í þessu efni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Já, ég tel að hér megi sjá áherslur hæstv. ríkisstjórnar. Við höfum séð þær allt frá því að hún tók við völdum hvernig áherslur hennar eru. Mjög stór hluti þess sem hæstv. ríkisstjórn hefur gert hefur verið í þágu þeirra sem best hafa það nú þegar, þ.e. að létta af þeim álögum, að þeir borgi minna til ríkisins, og fyrir vikið er auðvitað minna um peninga í ríkissjóði sem þýðir að minni peningar eru til að setja í heilbrigðiskerfið. Það eru minni peningar til að setja í velferðarkerfið og það eru minni peningar til að setja í menntakerfið. Það eru minni peningar til að setja í þau tæki sem við höfum til jöfnunar á kjörum í landinu. [[Gripið fram í.]] Þetta leiðir vitaskuld af sér að bilið eykst. Kjör þeirra sem hafa það nú þegar gott batna meðan kjör þeirra sem höllum fæti standa, svo sem lífeyrisþega, batna ekki og hlutfallslega verður bilið á milli þeirra og þeirra sem betur mega sín í samfélaginu breiðara. Já, það er sú áhersla sem ég les fyrst og fremst út úr bæði þessu frumvarpi sem og öðrum stórum verkum núverandi ríkisstjórnar.
Herra forseti. Þá hef ég skilið hv. þingmann alveg hárrétt og tek fyllilega undir með henni. Mig langar aðeins til að nefna líka áætlunargerðina sjálfa eins og hún birtist í fjáraukalagafrumvarpinu. Hvernig kemur það þingmanninum fyrir sjónir til dæmis í ljósi gildandi laga um fjárreiður ríkisins? Eru þetta eðlileg vinnubrögð að mati þingmannsins við fjáraukalög sem við sjáum hérna, þ.e. að verið er að bregðast við hlutum sem ætla mætti að hafi verið fyrirsjáanlegir fyrir löngu og hefði mátt áætla fyrir í upphafi? Ég nefni sem dæmi uppbyggingu ferðamannastaða. Mér þætti fróðlegt að heyra hvernig þetta kemur hv. þingmanni fyrir sjónir því að mér finnst þetta vera einkennileg vinnubrögð og ótraustvekjandi svo ekki sé meira sagt. Í gamla daga hefði kannski verið talað um rasshandarvinnubrögð í þessu samhengi.
Herra forseti. Líkt og ég kom inn á í ræðu minni kristallast það svo gríðarlega vel þegar kemur að framkvæmdum, sérstaklega við ferðamannastaðina og svo því sem lýtur að Vegagerðinni, að ekki er gert ráð fyrir peningum í þetta í fjárlögunum eins og það blasir við. Það þarf ekki annað en að hitta fólk, þá veit maður alveg hvað er rætt og það er meðal annars það að styrkja þurfi innviðina vegna hins gríðarlega fjölda ferðamanna. Svo vita allir sem keyra um vegi landsins að löngu er kominn tími á viðhald á þeim á mörgum stöðum. Þetta eru einhvern veginn svo gríðarlega skýr dæmi um verkefni þar sem ekkert er ófyrirséð í þessu. Þetta eru hlutir sem þarf alltaf að gera ráð fyrir fjármagni í. Þess vegna verður það svo sérstaklega tært að það sé í rauninni verið að fara gegn því hlutverki sem fjáraukalögum er ætlað að gera. Hins vegar er síðan tiltekið að hlutverk fjáraukalaga er að mæta óvæntum útgjöldum og þar er tekið dæmi af breytingum sem verða vegna kjarasamninga. Þá hefði maður haldið að þar sem verið er að leggja til breytingar vegna kjarasamninga hljóti sá hópur sem er háður ríkinu með afkomu sína að vera þar undir líka og þá er ég vitaskuld að tala um [[Forseti hringir.]]eldri borgara og öryrkja sem verða, ef breytingartillögur minni hlutans verða ekki samþykktar, líklega eini hópurinn sem fær ekki neinar kjarabætur á árinu 2015.
Virðulegi forseti. Ég vil nú fara nokkrum orðum um þetta frumvarp við 2. umr. enda er full ástæða til. Við sjáum jafnvel gott útlit fyrir þetta ár. Tekjur reynast enn meiri en reiknað hafði verið með og aðstæður eru á margan hátt öfundsverðar í þjóðarbúskapnum, mjög góð afkoma burðaratvinnugreina eins og sjávarútvegsins og mikill uppgangur í ferðaþjónustu. Við njótum auðvitað líka ávaxtanna af erfiðum aðhaldsaðgerðum í fyrri tíð. Þegar kemur að fjáraukalögum blasir við að bregðast þarf við þegar of naumt hefur verið skammtað á yfirstandandi ári. Það er eiginlega óhjákvæmilegt miðað við aðhaldsaðgerðir undanfarinna ára að fjárhagsrammi ýmissa stofnana, einkanlega á sviði heilbrigðismála og félagsmála, sé þröngur og þar af leiðandi kunna að vera ríkari ástæður en ella til framlaga á fjáraukalögum. Ég tek eftir í tillögu meiri hluta nefndarinnar að gert er ráð fyrir viðbótarframlagi upp á 470 milljónir vegna lyfjamála til að mæta endurmati sjúkratrygginga í áætluðum útgjöldum þannig að útgjöld ársins verða tæpir 8,8 milljarðar á verðlagi gildandi fjárlaga og hækka um 570 millj. kr. sem eru 7% umfram fjárheimildir. Það sem skiptir máli er í sjálfu sér ekki að fá fullkomlega tæmandi skýringar á þessu viðbótarframlagi, en ég sé ekki hvort þarna er mætt þeirri þörf sem hefur sannarlega komið í ljós á þessu ári vegna kvótabundinna lyfja þar sem Sjúkratryggingar Íslands hafa neitað að heimila fleiri en litlum hópi einstaklinga afnot af mjög mikilvægum lyfjum sem geta komið í veg fyrir ótímabæra blindu og svo er lifrarbólgumálið þekkt, sem var mikið í umræðu á árinu. Það er eðlilegt í fjáraukalögum að mínu viti að mæta þörf sem hefur komið í ljós og veita þjónustu sem er lífsbjargandi eða skiptir miklu máli fyrir lífsgæði fólks, svo sem að forða því frá ótímabærri blindu, frekar en að fara þá kaldrifjuðu leið sem Sjúkratryggingar hafa farið og segja einfaldlega: Við erum með kvóta hérna upp á X marga einstaklinga sem geta fengið lyfið miðað við okkar áætlanir og ef þú ert svo óheppinn að vera númer 31 í röðinni þegar 30 eru búnir að fá lyfið þá færð þú ekki lyfið og ert ofurseldur grimmilegum örlögum. Það er ekki í samræmi við þá aðferðafræði sem við höfum tileinkað okkur í heilbrigðisþjónustunni eða í félagsþjónustunni að öðru leyti. Við kvótabindum til dæmis ekki lífsbjargandi meðferð eða meðferð við sjúka. Við segjum ekki við menn með beinbrot: Fyrirgefðu, við erum búin að gera við svo mikið af beinbrotum þennan mánuðinn að við gerum bara ekki við meira núna. Á sama hátt er brýn þörf á því að til sé skynsamlegt vinnufyrirkomulag hjá Sjúkratryggingum gagnvart því þegar fólk þarf á dýrum lyfjum að halda, sem hafa forðað fólki frá alvarlegum afleiðingum sjúkdóma eins og blinda er og lifrarbólga. Ég vil síðan gera hér að umtalsefni breytingartillögu minni hlutans því að þar eru stóru þættirnir sem ég held að við getum öll verið sammála um að sé eðlilegt að horfa til þegar horft er á heildarumgjörð fjárlaganna á þessu ári sem brátt er á enda runnið. Mikilvægasti þátturinn er breytingartillaga um að bætur almannatrygginga hækki frá 1. maí á þessu ári með sama hætti og launaþróun í láglaunasamningum. Nú heyrir maður að ríkisstjórnin, hæstv. forsætisráðherra ítrekaði það hér í morgun, situr fast við þann keip að láta bætur almannatrygginga ekki endurspegla hækkunarþróun samkvæmt láglaunasamningum á almennum vinnumarkaði. Í rökstuðningi hæstv. forsætisráðherra í fyrirspurnatíma í morgun mátti greina þau efnisrök að kerfið sem við hefðum nú með gildandi lögum tryggði að við áramót uppfærðist fólk á bótum almannatrygginga til samræmis við launaþróun. Það er rétt en samningarnir sem gerðir hafa verið, jafnt á almennum vinnumarkaði sem af ríkinu sem vinnuveitanda við viðsemjendur sína, fela í sér hækkun þegar fjórir mánuðir eru liðnir af árinu, þ.e. þegar þriðjungur ársins er liðinn. Hækkanir koma til framkvæmda 1. maí jafnt á yfirstandandi ári og á því næsta. Það blasir því við að óbreyttu að hæstv. forsætisráðherra muni hafa rétt fyrir sér hvað það varðar að 1. janúar 2017 verði lífeyrisþegi með sambærilega stöðu og launamaður, en þá verður lífeyrisþeginn búinn að vera átta mánuði á árinu 2015 með minna milli handanna en launamaðurinn og sömuleiðis átta mánuði á árinu 2016 með minna milli handanna en launamaðurinn. Þá hefur hann sem sagt af þessum tveimur árum verið jafn stæður launamanninum í átta mánuði, en staðið honum að baki í 16 mánuði. Það sér það hver maður að sú afleiðing er ekki rökrétt. Hún tryggir ekki að andi laganna um að launaþróun lífeyrisþega endurspegli launaþróun á almennum markaði nái tilgangi sínum. Ég held að það sé mikilvægt að rifja upp fordæmi frá árinu 2011 þegar síðast voru gerðir láglaunasamningar með það yfirlýsta markmið að hækka lægstu laun. Þá létum við í þáverandi ríkisstjórn þær hækkanir skila sér með sama hætti til lífeyrisþega. Það var ekki sjálfsagt. Það var ekki lagaskylda til þess. Það var ekki heldur samningsskylda til þess, en við töldum það eðlilega afleiðingu af þeirri siðferðilegu skuldbindingu sem ríkið sem launagreiðandi hafði undirgengist með því að viðurkenna við samningaborðið að hækka þyrfti sérstaklega lægstu laun umfram önnur og þá þyrftu bætur almannatrygginga að hækka með sama hætti. Ef sammælst verður um það á vinnumarkaði að lægstu laun séu undir því sem mannsæmandi getur talist, eins og varð við kjarasamningsgerðina nú í vor sem ríkið skrifaði upp á fyrir sitt leyti sem viðsemjandi, þá hlýtur viðmiðunin um mannsæmandi kjör líka að gilda um þá sem geta ekki unnið fyrir sér vegna aldurs eða skorts á starfsgetu. Það leiðir mann að þeirri rökbundnu niðurstöðu að það sé engin leið fyrir ríkið að halda sig við þá túlkun sem hæstv. forsætisráðherra endurflutti hér í morgun, að skýla sér á bak við gildandi lagaákvæði um uppfærslu lágmarkskjara lífeyrisþega við áramót. Ég vil líka, virðulegi forseti, gera vaxtabætur og barnabætur að umtalsefni. Það er athyglisvert að sjá að ríkisstjórnin hefur farið þá leið með bæði þessi stoðkerfi að herða skerðingarmörk og túlka þau bókstaflega á þann veg að ef veittar fjárheimildir til barnabóta tæmast ekki vegna skerðingarmarkanna þá verði það sem eftir stendur fellt niður í staðinn fyrir að gefa aftur á garðann og tæma fjárlagaheimildina. Það væri eðlilegra í ljósi þeirrar sérstöðu að barnabótum hefur verið ætlað að mæta framfærslukostnaði vegna barna, en sögulega séð hefur þeim ekki verið ætlað að vera láglaunabætur. Nú heyri ég að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur að undirlagi og áeggjan ríkisstjórnarinnar kokkað upp einhverja skýrslu um breytingar á skattkerfinu, sem eiga meðal annars að fela í sér að vega enn frekar að jöfnunarhlutverki barnabótakerfisins. Ég verð einfaldlega að segja að ég held að það sé mikil öfugþróun sem muni bitna á mjög harka á meðaltekjufólki. Það virðist eiginlega vera úthugsuð stefna ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans að vega stöðugt að þessari framfærslustoð sem meðaltekjufólk hefur haft, bæði af barnabótakerfinu og vaxtabótunum. Þegar kemur að vaxtabótunum er mjög athyglisvert að þar er eiginlega sama sagan. Vegna reiknaðs ábata heimilanna af hækkandi fasteignaverði jókst nettóeign heimilanna í húsnæði. Það hefur í för með sér greiðslu lægri vaxtabóta vegna eignatenginganna í vaxtabótakerfinu. Nú er það alkunna að vaxtabótakerfið var ágætlega hannað í upphafi, en í því eru núna komnir að mig minnir 65 misjafnlega útfærðir þröskuldar. Þar af leiðandi er það orðið þannig að ef tekjur aukast og reiknuð eign eykst í húsnæði þá rýrna bæturnar sem fólk á rétt á, jafnvel þó að afborgunin minnki ekki að nokkru leyti því að greiðslubyrðin er engu að síður sú sama. Það er víðþekkt að fólk hefur stundum freistast til þess að taka lán út á hækkandi fasteignamat vegna þess að það sér á pappírunum að eignin í húsnæðinu er að aukast. Það hefur ekki þótt góð latína og ekki verið talið hrósvert þegar fólk hefur þannig veðjað á óljósa framtíð. Frægur hagfræðingur, Bjarni Bragi Jónsson, sem var aðstoðarseðlabankastjóri, kallaði þetta einhvern tímann eiginfjárdrátt, þ.e. þegar menn væru í reynd að draga sér fé af eigin fé í eign. Það er mjög skrýtið ef ríkisstjórnin er farinn að ástunda það að spara sér greiðslur sem eiga að vera stuðningsgreiðslur til lífskjarajöfnunar og skýlir sér á bak við reiknaðar stærðir eins og þessar. Ég tel einfaldlega að þetta lýsi miklu skilningsleysi á eðli barnabóta og vaxtabóta og því meginmarkmiði beggja kerfa að létta undir með fólki sem býr við ákveðnar ytri aðstæður, er að koma upp börnum og er að koma sér upp húsnæði, og miðar að því auðvitað að auka ráðstöfunartekjur þessara heimila sérstaklega. Ég held að stefnubreyting ríkisstjórnarinnar í viðhorfi gagnvart þessum tveimur bótakerfum sé þess vegna ekki til sóma. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fjalla sérstaklega mikið um aðra þætti þessa máls eins og þeir liggja fyrir. Ég minni þó aðeins á og verð að nefna nokkrum orðum framkvæmdir við ferðamannastaði. Það er rakið ágætlega í áliti minni hlutans hvernig varað var við því að sú upphæð sem ætluð var til framkvæmda við ferðamannastaði þegar frumvarp til fjárlaga var gert dygði engan veginn, ekki frekar en árið þar á undan. Það er með ólíkindum að sjá hversu illa ríkisstjórninni gengur að áætla fyrir þessum lið. Það sleifarlag sem ríkisstjórnin hefur tamið sér í umgengni við uppbyggingu ferðamannastaða er orðið alvarlegt. Enginn talar lengur um náttúrupassa eða sértæka gjaldtöku á ferðamenn. Það er áhyggjuefni að nú þegar við erum komin með nýja burðargrein í íslensk efnahagslíf, sem aflar meira en 30% af gjaldeyristekjum, höfum við glatað tækifærinu til þess að fella á hana eðlilega gjaldtöku á mestu uppgangsárum hennar til þess að láta hana greiða í sameiginlega sjóði og standa undir innviðafjárfestingu. Þvert á móti er stór hluti innviðafjárfestingar óhjákvæmilegur vegna aukins álags á vegi og flugvelli og ferðamannastaðina sjálfa. Þetta mun verða borið af almennu skattfé í samkeppni við önnur þjóðþrifaverkefni eins og uppbyggingu, heilbrigðisþjónustu og menntakerfi. Þar með erum við sem sagt enn á ný að búa til atvinnuveg á Íslandi sem stendur ekki með sjálfbærri gjaldtöku undir innviðafjárfestingu sem er nauðsynleg til að hann geti starfað. Pilsfaldakapítalisminn hjá þessari ríkisstjórn heldur því áfram. Alveg eins og menn glötuðu tækifærinu á sínum tíma þegar kvótakerfinu var komið á, sem var mikið heillaspor en menn glötuðu tækifærinu til að búa til gjaldtöku sem tryggði eiganda auðlindarinnar eðlilegt endurgjald fyrir afnot af henni, þá sjáum við nú nýja vaxandi atvinnugrein sem við höfum klikkað á að leggja á eðlileg gjöld til þess að hún standi undir nauðsynlegri innviðauppbyggingu.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ræðu hans og sérstaklega fyrir það að hann kom í upphafi hennar inn á lyfjamálin og það að í tillögum frá meiri hluta hv. fjárlaganefndar er meðal annars komið með aukafjármagn inn til að mæta auknum útgjöldum vegna lyfjanotkunar á yfirstandandi ári, þar sem hún hefur verið meiri en reiknað hefur verið með. Nú er í áliti minni hluta hv. fjárlaganefndar bent á það að þegar kemur að arðgreiðslum af Landsbankanum hafi þær verið vanmetnar gríðarlega og það gagnrýnt að áætlanirnar þar hafi ekki verið betri. Það er líka gagnrýnt í áliti minni hluta hv. fjárlaganefndar að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefði mátt þegar kemur að barnabótunum birta sviðsmyndir um það hvernig hækkanir á skerðingarhlutfalli bótanna koma út og dreifast milli þjóðfélagshópa. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Er það hreinlega svo að áætlanagerð hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra eða jafnvel hæstv. ríkisstjórn sé ábótavant? Sjáum við þess stað að áætlanagerðinni sé hreinlega ábótavant í þessu frumvarpi til fjáraukalaga?
Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Í fyrsta lagi varðandi lyfjamálin þá virðist einfaldlega vera um að ræða aðferðafræði sem Sjúkratryggingar hafa tileinkað sér, sem er það að kvótabinda mjög dýr lyf og veita aðeins heimild fyrir þeim í samræmi við upphaflegar áætlanir. Umframþörfinni sem auðvitað hlýtur að myndast með lyf alveg eins og með alla aðra meðferð vegna aðstæðna sem ekki verður ráðið við er þá ýtt fram á næsta fjárlagaár eða þar til fjárveitingar koma á nýjan leik með þeim harkalegu afleiðingum að fólk getur orðið fyrir stóralvarlegum afleiðingum eins og að missa sjón. Þetta finnst mér einfaldlega aðferðafræði sem hefur ekkert með áætlanir að gera, þetta er mannfjandsamlegt verklag sem er viðhaft af viðkomandi stofnun og eru engin efnisrök fyrir og ríkisstjórninni ætti að vera í lófa lagið að vanda þar um og bæta þar úr. Hvað varðar síðan hinn þáttinn sem hv. þingmaður spyr um þá er vissulega vanáætlun hvað varðar arðgreiðslurnar, en ég er ekki viss um að t.d. í tilviki barnabótanna sé um vanáætlun að ræða. Ég held einfaldlega að ríkisstjórnin hafi tekið meðvitaða ákvörðun um að láta barnabótakerfið tærast upp. Þegar barnabætur byrja að skerðast við 200 þús. kr. tekjur og skerðast að fullu hjá hjónum með eitt barn með 409 þús. kr. er ekki hægt að segja neitt annað en að ríkisstjórn sem á sama tíma nýtir fé til að lækka skatta á efri meðaltekjuhópa sé að taka meðvitaða ákvörðun um að breyta barnabótum í lágtekjubætur en ekki bætur sem nýtast venjulegu fólki.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er alveg sammála því að þetta er mannfjandsamlegt verklag þegar kemur að lyfjamálunum. Ég held reyndar að með því að vanáætla hluti geti menn líka verið að koma ákveðinni pólitík til leiðar. Ég held að við þurfum alltaf að hafa það í huga þó svo að við ræðum það kannski ekki meira akkúrat hér og nú, því að mig langar að nota síðustu sekúndurnar mínar til þess að koma inn á breytingartillögu minni hluta hv. fjárlaganefndar sem varðar kjaramál eldri borgara og öryrkja. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvenær væri hægt að fara í kjarabætur til þessara hópa ef ekki núna þegar það er þó alla vega tekjuafgangur í ríkissjóði og þegar 95% þjóðarinnar segja í skoðanakönnunum að þau telji að þessi hópur eigi að fá sambærilegar ef ekki meiri hækkanir en voru á almennum vinnumarkaði? [[Forseti hringir.]]Hvenær ef ekki núna ætti að ráðast í slíkar kjarabætur?
Virðulegi forseti. Ég deili einfaldlega því mati með hv. þingmanni að núna séu aðstæður. Ég held reyndar að það sé þannig að ef kjarasamningar á almennum vinnumarkaði fela í sér almenna hækkun lægstu launa þá sé ávallt skylda á löggjafanum að bregðast sérstaklega við, það sé einfaldlega svo að misvægi milli lægstu launa og bóta almannatrygginga sé óverjandi út frá siðferðilegum mælikvörðum. Fyrsta verk okkar í Samfylkingunni þegar við komum í ríkisstjórn 2007, þegar Jóhanna Sigurðardóttir settist í félagsmálaráðuneytið, var að hækka stórlega lægstu bætur og koma á framfærslutryggingu sem meira að segja á þeim tíma fór aðeins yfir lægstu laun og tryggði þá sem ekki höfðu neinar [[Forseti hringir.]]bótagreiðslur úr lífeyrissjóðum. Það var [[Forseti hringir.]]yfirveguð aðgerð vegna þess að það hafði myndast óásættanlegt bil milli lægstu launa og bóta almannatrygginga.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ræðu hans. Mig langar sérstaklega að ræða við hann um þau málefni sem lúta að framkvæmdum við ferðamannastaði og hv. þingmaður gerði að umtalsefni í ræðu sinni. Nú liggur það fyrir eins og kom fram í máli hv. þingmanns að hugmyndir ríkisstjórnarinnar um náttúrupassa steyttu á skeri á síðasta þingi, biðu skipbrot. Raunar taldi ég og margir fleiri hv. þingmenn að ætlunin væri að efna til einhvers konar þverpólitísks samráðs um tekjuöflun til stuðnings á ferðamannastöðum, en sú leið var ekki farin. Hins vegar töluðu þingmenn allra flokka á þeim tíma fyrir einhvers konar blandaðri leið, að skoðað yrði til dæmis að hækka gistináttagjald, möguleikar yrðu skoðaðir hvað varðar komu- og brottfarargjöld. Þetta yrði líka skoðað út frá hvernig þær tekjur dreifast á milli ríkis og sveitarfélaga í ljósi þess að mörg sveitarfélög hafa bent á að tekjur af ferðaþjónustu skili sér ekki til sveitarfélaganna sem þó þurfa að leggja í verulegan kostnað við uppbyggingu. Mig langar því að spyrja hv. þingmann - og er bent á það í ágætu nefndaráliti minni hlutans að það sæti auðvitað furðu að hér er annað árið í röð vanáætluð þörfin í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og ekki aðeins þarf að leggja til tillögur í frumvarpinu sjálfu heldur er að bætast við í meðförum fjárlaganefndar vegna innkomu af gistináttaskatti - hvaða leið hann sér í þessu. Hvernig getum við komið þessum málum í betri farveg? Við erum búin að hlýða á kynningu frá hæstv. iðnaðarráðherra, ráðherra ferðamála, þar sem búið er að setja upp stjórnstöð ferðamála, en eigi að síður upplifir maður hálfgert stjórnleysi, að minnsta kosti í þessari umræðu um fjárveitingar. Ég kalla því eftir sýn hv. þingmanns á þennan málaflokk.
Virðulegi forseti. Ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni sem hún rakti með nokkurri undrun að ekki hafi orðið neitt úr neinum öðrum hugmyndum í kjölfar þess að náttúrupassaævintýrið rann út í sandinn. Það var reyndar alveg ljóst, það kom hingað andvana fætt inn í þing vegna þess að það hafði engan stuðning, ekki einu sinni í stjórnarliðinu og það hefði verið hægt með einfaldri handaupplyftingu í þingflokkum stjórnarflokkanna að komast að því. En ég skynjaði þá, t.d. á hv. formanni atvinnuveganefndar, Jóni Gunnarssyni, eindreginn vilja til að finna einmitt eins og hv. þingmaður nefndi blandaða leið sem gæti tryggt að með sértækri gjaldtöku væri hægt að búa til peninga upp á um milljarð á ári og hægt væri að gera það í gegnum blandaða leið með tilteknum bílastæðagjöldum á allra vinsælustu stöðunum, með lendingargjöldum, með gistináttagjaldi og síðan mögulega af einhverri skiptingu þessara tekna milli ríkis og sveitarfélaga. Ég undrast þess vegna þá áráttu ríkisstjórnarinnar til pilsfaldakapítalisma að geta aldrei látið neina atvinnugrein borga raunkostnað af þeirri þjónustu sem hún fær. Það er eiginlega algjörlega með ólíkindum að hér séum við að upplifa atvinnugrein með yfir 30% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar sem leggur ekki raunkostnað til vegna uppbyggingar innviða sem eru henni lífsnauðsynlegir. Kannski er það bara verkefni sem ætti að taka upp í atvinnuveganefnd, fyrst ríkisstjórnin hefur ekki frumkvæði að því, að þingmenn og nefndarmenn taki sig saman um að þróa svona kerfi og stilla því upp, því að það er mjög slæmt að vera að fara inn í uppgangsár eftir uppgangsár án þess að gjaldtökumöguleikar séu nýttir [[Forseti hringir.]]til fulls og þó svo að peningunum væri ekki varið til framkvæmda á því ári lægju þeir þó í sjóði og væri hægt að grípa til þeirra á mögrum árum í framtíðinni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég tek undir að máli skiptir að leitað verði leiða til að ná einhverri skynsamlegri lendingu í þessum málaflokki. Ég held að þarna sé líka vænlegt að horfa á tekjustofna ríkis og sveitarfélaga. Við erum að horfa upp á ákveðið misgengi í því hvernig staðan er annars vegar hjá ríki og hins vegar hjá sveitarfélögum. Við þurfum að skoða hvaða leiðir eru færar í því. En örstutt í lokin, ef hv. þingmaður hefur tíma. Hann gerði barnabætur líka að umtalsefni í ræðu sinni og þá þróun sem er í raun og veru að verða, að þær nýtast fyrst og fremst tekjulægstu fjölskyldunum, ekki meðaltekjufjölskyldum. Þekkir hv. þingmaður til þess að til séu gögn til dæmis frá nágrannaþjóðum okkar á Norðurlöndum hvernig þeim málum er háttað þar þegar kemur að barnabótum? Ef ekki þá tel ég að minnsta kosti að mikilvægt væri fyrir þingið að láta vinna slíka úttekt á hvernig þau kerfi eru mismunandi milli ólíkra landa, því að við erum að sjá þetta kerfi [[Forseti hringir.]]breytast mjög hratt hér í gegnum fjárlög og fjáraukalög án þess kannski að hin pólitíska umræða, stefnubreytingarumræðan, hafi farið fram, herra forseti.
Virðulegi forseti. Þetta er góð spurning. Ég er ekki með gögn tiltæk frá nágrannalöndunum, en þar er stuðningur við barnafjölskyldur síður tekjutengdur en hér og gengur upp tekjuskalann. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefnir, við erum auðvitað að sjá hæstv. fjármálaráðherra innleiða umræðulaust það sem er að finna í þeirri skrýtnu skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem var birt um daginn sem er bara að eyðileggja barnabótakerfið. Er það þá orðið þannig að bæði barnabótakerfið og vaxtabótakerfið, þessar höfuðstoðir millistéttarinnar í landinu, eru að verða ónýt í höndum núverandi ríkisstjórnar? Aðförin að meðaltekjufólki af hálfu ríkisstjórnarinnar er náttúrlega algjörlega einstök. Ég held að ekki séu dæmi um annað eins á uppgangstímum í samfélaginu, að þegar svigrúm er í ríkisfjármálum þá skuli menn vísvitandi skerða þessi mikilvægu bótakerfi og kippa þar með tekjujöfnunarhlutverki þeirra út og [[Forseti hringir.]]þeim lífskjarastuðningi sem þeim er ætlað að veita fólki sem er [[Forseti hringir.]]að vinna að samfélagslega mikilvægum verkefnum tímabundið, þ.e. að koma sér þaki yfir höfuðið og koma upp börnum.
Virðulegi forseti. Ég þakka nú fyrir þessa ræðu þó að hún hafi á köflum verið mjög óskiljanleg. Það er eins og hv. þm. Árni Páll Árnason hafi verið að tala um Kúbu norðursins, eins og fyrirrennari hans í ráðherradómi, Gylfi Magnússon, lýsti svo fjálglega hér um árið. Hv. þingmaður talar talað um mannfjandsamlegt verklag varðandi það fyrirkomulag sem er í lyfjamálum Íslendinga. Það hefur ekkert breyst í tíð þessarar ríkisstjórnar. Eigum við að tala um mannfjandsamlegt verklag? Eigum við til dæmis að tala um að borgarstjóri Samfylkingarinnar er nú að innrétta búð í kjallaranum í húsinu sínu og meinar þar fötluðum aðgang, fékk undanþágu hjá borginni, sem hann stýrir sjálfur, þannig að fatlaðir hafa ekki aðgang að þessari búð? Við skulum bara átta okkur á því hvað verið er að tala um hér. Það er ótrúlegt að sitja undir svona ræðuhöldum þar sem dregin er upp svo svört mynd af samfélaginu. En það má vera að eftir tap í síðustu alþingiskosningum sjái Samfylkingin bara svart. Það hlýtur bara að vera. Við vitum að Samfylkingin er bótavæðingarflokkur. Hér fór þingmaðurinn í löngu máli yfir það hversu ósmekklegt það væri af ríkisstjórninni að þær barnabætur sem ekki færu út - takið eftir - vegna hækkunar tekna í samfélaginu skyldu ekki samt sem áður renna til viðkomandi fólks því að það er alltaf áætluð upphæð. Sem betur fer, virðulegi forseti, gengur samfélaginu betur. Sem betur fer eru hér hærri tekjur í samfélaginu þannig að færri þurfa bætur. Hv. þingmaður talaði um að það ætti að gefa aftur á garðann ef afgangur yrði í [[Forseti hringir.]]ríkissjóði af til dæmis þessum bótum. Ég spyr: Hvernig hefði hann farið að því í tíð sinni sem félagsmálaráðherra [[Forseti hringir.]]að gefa aftur á garðann án þess að brjóta lög?
Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi þekki ég nú ekki til byggingaframkvæmda hér í borginni, en ég get útskýrt fyrir hv. þingmanni hvað ég á við með mannfjandsamlegu verklagi. Það er þegar Sjúkratryggingar Íslands ákveða að borga bara fyrir ákveðinn fjölda fólks vegna þess að það er einhver reiknuð stærð í áætlunum þeirra um það hvað mikið muni ganga út af lyfjum, eins og því lyfi sem mikið hefur verið í umræðunni og getur forðað ótímabærri blindu. Síðan er það bara vandamál aldraðs fólks og fólks sem er með sjúkdóma sem þetta lyf getur gagnast gagnvart að það stendur frammi fyrir því að missa sjónina vegna þess að Sjúkratryggingar eru búnar með kvótann sem þær ákváðu sjálfar að setja. Það var enginn stjórnmálamaður með lýðræðislegt umboð sem ákvað það. Það voru kontóristar úti í bæ sem ákváðu það. Ekki er sama verklag notað á spítalanum, fólki er ekki vísað frá sem kemur þangað með beinbrot vegna þess að búið er að klára kvótann í beinbrotum. Ekki er fólk látið deyja úr hjartaáfalli vegna þess að búið er að uppfylla kvótann í hjartaþræðingum. Þetta er mannfjandsamlegt verklag vegna þess að það er engin þörf á að gera fólk blint að óþörfu, hv. þingmaður. Það er það sem Sjúkratryggingar gera með blessun ríkisstjórnarinnar og greinilega formanns fjárlaganefndar.
Þetta eru stór orð.
Varðandi barnabæturnar er það svo að þegar kerfið og skerðingarmörkin eru orðin þannig að barnabætur byrja að skerðast við 200 þús. kr. hjá fólki með eitt barn og skerðast að fullu við 409 þús. kr. þá er auðvitað orðið eitthvað mikið að vegna þess að bæturnar eiga ekki að vera til að bæta fólki upp tekjumissi. Það er misskilningur hjá hv. þingmanni. Það hefur ekkert að gera með það hvort tekjur fólks aukast eða ekki, [[Forseti hringir.]]bótunum er ætlað að mæta kostnaði vegna uppeldis barna. Ef [[Forseti hringir.]]tekjur aukast þá er líka [[Forseti hringir.]]verðþróun í gangi sem eykur kostnað fólks af því að eiga börn.
Virðulegi forseti. Nú er ég sökuð um að fólk sé að verða blint á Íslandi. Það er málefnalegt. Hér er ekki talað um þann frábæra lyfjasamning sem stjórnvöld voru að landa varðandi lifrarbólgu C. Hér fara stjórnvöld fram og útrýma lifrarbólgu C í landinu. Samningurinn er upp á um 10 milljarða, en stjórnvöld borga einungis 450 millj. kr. á þremur árum. Ekki tala um það, hv. þingmenn Samfylkingarinnar. Það eru allt of jákvæðar fréttir. Þið skuluð bara halda ykkur í þessari neikvæðni. En varðandi barnabæturnar og vaxtabæturnar; sem betur fer fara vaxtabætur líka lækkandi í útgjöldum ríkisins. Það sýnir að skuldaniðurfellingin virkaði. Fólk á meira í húsnæði sínu, skuldar minna og þess vegna lækka vaxtabæturnar. Svona er þetta einfaldur [[Forseti hringir.]]útreikningur. En hér er þetta notað sem pólitísk kylfa, að ríkisstjórnin [[Forseti hringir.]]sé að skera allt niður. Þetta er á mjög dapurlegu plani, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Það er rangt að vaxtabætur séu að lækka vegna þess að skuldaniðurfellingin hafi virkað. Þær eru að lækka vegna uppreiknings á verðmæti húsnæðis [[Gripið fram í.]]Þar af leiðandi eru afborganir fólksins alveg þær sömu og fólk situr uppi með þær af því að þessi ríkisstjórn hefur ákveðið að gera það að herhvöt sinni að ráðast að meðaltekjufólki [[Gripið fram í.]]jafnt með niðurskurði [[Gripið fram í.]]í vaxtabótum og barnabótum. Síðan er alveg greinilegt að hv. þingmaður skilur ekki að þessum bótum er ekki ætlað að bæta tekjumissi. Þeim er ætlað að styðja fólk vegna þess að það er með viðbótarútgjöld. Þetta hefur ekkert að gera með tekjur og þar af leiðandi er ofuráherslan á tekjur og tekjuviðmið röng og felur í sér að ríkisstjórnin skilur ekki hvernig verið er að reyna að hjálpa meðaltekjufólki með vaxtabótum og barnabótum. [[Forseti hringir.]]Þess vegna er ríkisstjórnin að eyðileggja það og það er svolítið sérstakt að sjá þessa herför ríkisstjórnarinnar gegn meðaltekjufólki og millistéttinni í landinu.
Hæstv. forseti. Fyrst að því sem er jákvætt í þessu frumvarpi til fjáraukalaga sem nú er lagt fram. Sem betur fer höfum við séð ýmis batamerki í íslensku þjóðfélagi síðustu ár þar sem tekjur ríkissjóðs eru að aukast, eitthvað af þeim er sett út til gjalda en að mínu mati ekki nóg og stórir og mikilvægir málaflokkar eru skildir út undan. Ég sagði: Það er hið jákvæða, viðsnúningurinn sem hefur orðið í íslensku þjóðfélagi síðustu tvö ár. Ætli þetta séu ekki önnur fjárlögin sem eru afgreidd með afgangi? Við skulum hafa í huga, þó svo að forsætisráðherra sé dálítið duglegur við að eigna sér og sinni ríkisstjórn þetta allt saman, það verkefni síðustu ríkisstjórnar að forða landinu frá gjaldþroti og því miður þurfti að skera ýmislegt niður og draga saman seglin sem kom niður á ýmsum. En það er að verða viðsnúningur. Þess vegna segi ég að sá árangur er sambland af tveimur, þremur síðustu ríkisstjórnum sem hafa verið og sérstaklega á síðasta kjörtímabili þar sem gengið var í að koma ríkissjóði á lappirnar aftur ef svo má að orði komast. Ekki gengur að reka ríkissjóð í mörg ár með halla. Við skulum hafa í huga að þegar síðasta ríkisstjórn tók við leit út fyrir fjárlög með allt að 220 milljarða króna halla. Þannig að það er eðlilegt að ýmislegt hafi tekið í. Síðustu ríkisstjórn var refsað herfilega meðal annars fyrir niðurskurð og ýmislegt svoleiðis. Þess vegna var alltaf skýrt í okkar huga að um leið og ástandið færi að skána í þjóðfélaginu sem við vorum alltaf viss um að mundi gerast, við mundum rétta úr kútnum og snúa vörn í sókn, þá ætti að skila því til baka sem tekið hafði verið. Það verður að segjast eins og er að það kemur einhvers staðar fram í nefndaráliti meiri hlutans, þar er í tveimur, þremur línum minnst á þetta atriði sem ég hef gert hér að umtalsefni og sagt að það hafi þurft að gera ýmislegt. Það sem ég ætla að gera fyrst að umtalsefni er að ég sakna þess hve fáir úr meiri hlutanum eru hér fyrir utan þá tvo sem eru í salnum núna úr fjárlaganefnd. Við svona umræðu … [[Gripið fram í.]]Já, ég fagna því að tveir þingmenn Framsóknarflokksins sem eiga sæti í fjárlaganefnd eru hér og hlusta á mál mitt. Ég vona að þeir svari þeim spurningum sem ég mun leggja fram sem eru athugasemdir mínar við frumvarpið, ég vona að þeim verði þá svarað því af ýmsu er að taka. Ég ætla að byrja fyrst á því, sem ég skil ekki enn þá, hvers vegna ríkisstjórn er í þessari afneitun, þessari heimsku í raun og veru, eða hvort þetta er meinbægni eða bara eitthvert slugs. Hér erum við með fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2015 sem gerir ráð fyrir 21–22 milljörðum í afgang og ég spái að hann verði 30–32 milljarðar þegar upp verður staðið með ríkisreikning fyrir 2015. Hvort sem það er viljandi gert eða óviljandi tel ég að enn séu duldar tekjur í kerfinu sem ekki eru settar fram. Það kann að vera að þær séu ekki settar fram því annars komi fram meiri pressa á að eyða einhverju af því. Það sem ég ætla að gera að umtalsefni fyrst er það sem ég hef margrætt á Alþingi undanfarna daga og vikur, þ.e. launahækkun til aldraðra og öryrkja. Ef við miðum við kjarasamninga þá eru þeir allir afturvirkir, margir til 1. maí, en úrskurður kjararáðs sem tók mið af Bandalagi háskólamanna og fleirum er með afturvirkni til 1. mars en almenni markaðurinn allur með afturvirkni til 1. maí. Hvers vegna í ósköpunum er ekki sett í tillögur meiri hlutans að aldraðir og öryrkjar skuli fá þær hækkanir sem þeir eiga sannarlega að fá miðað við lög, afturvirkt eins og gerst hefur á markaðnum? Hvað segir hv. þm. Vigdís Hauksdóttir? Hvernig rökstyður hún það að þetta er ekki gert? Ég kann svörin um síðustu ríkisstjórn og Icesave og kröfuhafana og allt það, [[Gripið fram í.]]ég kann það allt saman og hef oft hlustað á hv. þingmann um það og bið um önnur svör en þau. En ég bara spyr þessarar einföldu spurningar: Hvernig rökstyður hv. þingmaður það fyrir hönd meiri hlutans í nefndinni að þetta skuli ekki vera gert? Aldraðir og öryrkjar eru með minnstu tekjur í þessu þjóðfélagi samkvæmt öllum skrám og töluverðar skerðingar ef einhverjar tekjur koma inn annars staðar frá eins og frá lífeyrissjóðum eða fjármagnstekjur eða annað. Af hverju er þeim ekki bætt afturvirkt eins og öllum öðrum í þjóðfélaginu? Hv. þm. Helgi Hjörvar nefndi það að Alþingi er kjararáð aldraðra og öryrkja. Vel að orði komist. Í raun og veru er formaður þessa kjararáðs hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Hann er með meðreiðarsveina sem meðal annars eru í fjárlaganefnd eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og Páll Jóhann Pálsson sem hér eru. Þess vegna spyr ég, því ég hef ekki enn fengið neinn rökstuðning fyrir því: Af hverju er þetta ekki gert? Þetta á auðvitað að gera. Þess vegna er það mikið fagnaðarefni að minni hlutinn leggur fram breytingartillögu um 6 milljarða kr. útgjöld að auki. Alveg hárrétt og eðlilegt miðað við hækkun samninga. Ríkissjóður gerir ráð fyrir miklum útgjöldum út af kjarasamningum, það er bara eðlilegt. En af hverju er þetta ekki gert? Það er minni hlutinn sem flytur breytingartillögu um að bæta þetta afturvirkt. Hún setur inn fjárhagsheimildir í breytingartillögu sína upp á 384 millj. kr. til heimilisuppbótar og 287 millj. kr. vegna sérstakrar uppbótar lífeyrisþega. Samtalan er því 671 millj. kr. sem yrði greitt úr ríkissjóði. Þetta eru bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð. Síðan leggur minni hlutinn líka til breytingar á lífeyristryggingum í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2015 þar sem, nota bene, og enn skal ítrekað, gert er ráð fyrir 22 milljarða kr. afgangi. Gerð er tillaga um að ellilífeyrir hækki um 860 millj. kr., örorkulífeyrir um 490 millj. kr., aldurstengd örorkuuppbót um 221 millj. kr. og tekjutrygging ellilífeyrisþega 2,7 milljarða og tekjutrygging örorkulífeyrisþega 1.633 milljónir eða samtals greitt úr ríkissjóði 5,9 milljarðar kr. Ég veit ekki hvað 6 milljarðar gera í útgjöldum ríkissjóðs vegna launahækkunar ríkisstarfsmanna eða þeirra sem nutu úrskurðar kjararáðs samkvæmt lögum, hver talan er á þessu ári. Ég hef hvergi séð þá tölu eina setta fram. En þetta eru ekki miklir peningar í raun og veru í samhengi við gerð kjarasamninga og leiðréttinga sem byggðust á því að hækka lægstu laun upp í 300 þús. kr. á tveimur eða þremur árum. Að mínu mati á það að sjálfsögðu að fylgja líka fyrir aldraða og öryrkja. Þetta er eitt okkar brýnasta verkefni. Að hækka greiðslur til aldraðra og öryrkja og láta þá ekki sitja eftir eina með þau lúsarlaun sem við skömmtum þeim í gegnum þetta kerfi. Ég spyr aftur og hvet hv. formann fjárlaganefndar Vigdísi Hauksdóttur til að koma og reyna að útskýra fyrir okkur af hverju þetta er ekki gert. Og ég tek eftir því að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson biður um andsvar við ræðu mína og vænti ég þess að hann svari þessu atriði. Við ætlum að þiggja afturvirkar launabætur samkvæmt kjararáði og kjararáð Alþingis gagnvart öldruðum og öryrkjum á auðvitað að úrskurða eins. Ég vil ekki trúa öðru, virðulegi forseti, en að meiri hlutinn sjái að sér og samþykki annaðhvort tillögu okkar eða skapi þverpólitíska sátt um þetta atriði, ræði sig til niðurstöðu eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir lýsti svo ágætlega vinnu fjárlaganefndar við frumvarp um opinber fjármál sem var næstum alger samstaða um. Af hverju reynum við ekki að ná því líka fram fyrir aldraða og öryrkja? Þeir eiga sannarlega þennan rétt líka. Ég ætla í seinni hluta ræðu minnar að ræða nokkur önnur atriði. Hér er til dæmis fjallað um arðgreiðslur. Því er lýst, sem ég held að ég hafi örugglega sagt fyrir ári síðan í ræðu, að arðgreiðslur í fjárlögum fyrir árið 2015 voru vanáætlaðar. Hér kemur á daginn að þetta var rétt og hér er bætt í og arðgreiðslur hækka nú heldur betur, t.d. frá Landsbankanum upp í 25,6 milljarða í staðinn fyrir þá 6 sem var áætlað. Ég spyr mig að því hvort þetta sé viljandi gert, hvort þetta sé aðferð ríkisstjórnarinnar til að halda aftur af þingmönnum við að krefjast þess að fá peninga í hin og þessi brýn verkefni sem við skuldum að skila til baka eftir niðurskurð erfiðleikaára okkar eftir bankahrun og sögðum alltaf að yrðu leiðrétt. Ég held með öðrum orðum að arðgreiðslur eigi eftir að hækka. Það er spá mín fyrir þetta ár og næsta ár líka. Þá ætla ég að gera að umtalsefni það sem meiri hlutinn hældi sér af við fjárlagagerð fyrir 2015 þegar hann krafðist 700 millj. kr. arðgreiðslu frá Isavia til þess að nota til framkvæmda á flugvöllum víða um landið. Þetta var göfugt og gott markmið. Ég held meira að segja að ég hafi stutt það í atkvæðagreiðslu. Síðan gerist það að fjármálaráðherra tekur fram fyrir hendurnar á fjárlaganefnd og segir: Þetta er ekki hægt vegna þess að lánshæfismat Isavia versnar við það og Isavia þarf að standa í stórum og miklum framkvæmdum suður í Keflavík vegna stóraukins fjölda ferðamanna sem koma til landsins. Þá spyr ég: Hvernig er farið með þau útgjöld sem hafa skapast á þessu ári við framkvæmdir sem byrjuðu og arðgreiðslan fer út? Það kann að vera að einhvers staðar í frumvarpinu séu greiðslur fyrir þeim útgjöldum en ég hef ekki séð þær. Þá geri ég að sjálfsögðu samgöngur að umtalsefni, Vegagerðina. Hér er lítils háttar bætt í hvað samgöngur varðar og þá sérstaklega til vetrarþjónustu en kostnaður vegna hennar hefur aukist á undanförnum árum og mun áfram aukast. Það er meðal annars út af breyttu veðurfari. Það hafa verið meiri umhleypingar, meiri svellalög eða ísing og það er dýrt að viðhalda vegakerfinu hvað þetta varðar. Síðan hefur líka bæst við kostnaður út af mikilli umferð ferðamanna um landið sem skapa geysilegar tekjur til ríkissjóðs en þess sér ekki stað í fjárveitingum til Vegagerðarinnar. Samgönguáætlun sem lögð var fram síðastliðið vor dagaði uppi í þinginu vegna þess að það var samgönguáætlun um ekki neitt. Ég sagði í ræðustól og skal segja það einu sinni enn: Sú samgönguáætlun var Íslandsmet í að gera ekki neitt. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var Íslandsmet slegið í framkvæmdum á mestu erfiðleikaárum sem þá voru fjárhagslega, það var aldrei eins mikið framkvæmt og á þeim árum. Núna í góðærinu er skorið niður. Þegar meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar tók sig til og bætti í samgönguáætlunina í nefndarvinnunni, skiljanlega, þetta var ekki neitt, og það afgreitt út úr nefnd, hvað gerðist þá? Hvað sögðu stjórnarherrarnir við þessum auknu útgjöldum? Nei, takk. Þetta verður ekki samþykkt. Og samgönguáætlun dagaði uppi. Hún var ekki keyrð í gegn. Það er enn þá engin samgönguáætlun til. Hún er ekki enn komin fram. Síðan gerist það að í drögum að samgönguáætlun um ekki neitt kemur fram í fjárlagafrumvarpi fyrir 2016 að það á að skera meira niður. Sú breyting sem gerð er af hálfu meiri hlutans á framlögum til Vegagerðarinnar er ekki neitt neitt. Ég spyr hv. þm. Pál Jóhann Pálsson um þessi atriði. Ég spyr hvers vegna í ósköpunum tækifærið var ekki notað sem Vegagerðin benti á í febrúar á þessu ári að það væri möguleiki að flýta opnun Norðfjarðarganga um heilan vetur og opna þau 1. desember 2016 í stað sumars eða hausts 2017 og sleppa við að fara um hið erfiða Oddsskarð að vetri til. Vegagerðin vakti athygli á þessu í febrúar. Innanríkisráðuneytið skrifar fjármálaráðuneytinu í júní en ekkert var gert þar til tíminn var farinn fram hjá okkur og tækifærið ekki notað. Ég veit af hverju það gerðist. Málinu var ekki fylgt eftir. Þar að auki eru fjárlög þannig gagnvart samgönguáætlun sem meiri hlutinn hefur þó samþykkt að ekki fylgdi saman fjárveiting til verksins og verkhraði. Með öðrum orðum: Ríkisstjórn rekur samgönguframkvæmdir þannig, þær litlu sem eru í gangi og við skulum hafa í huga að það eru allt samgönguframkvæmdir sem hófust í tíð síðustu ríkisstjórnar, að undirfjármagna þær. Verktakinn við Norðfjarðargöng hefur þurft að lána ríkissjóði stórar upphæðir seinni hluta áranna sem framkvæmdir hafa staðið yfir. Heyr á endemi, hvílík framkvæmd. Mig langar að spyrja út í það, ef hv. þm. Páll Jóhann Pálsson sem oft talar um samgöngumál mundi svara því ásamt því sem ég spurði um áðan, um arðgreiðslur til Isavia, af hverju hér sést hvergi 75 millj. kr. framlag sem óskað hefur verið eftir frá Fjarðabyggð til að fjármagna helminginn af uppbyggingu vallarins í Neskaupstað sem er í raun og veru sjúkraflugvöllur gagnvart sjúkrahúsinu. Bæjarsjóður þar og fyrirtæki í Fjarðabyggð hafa boðist til að borga helminginn af framkvæmdinni og eru með 75 milljónir klárar til að gera það. Nei. Það gengur ekkert hjá forsvarsmönnum Fjarðabyggðar, sama hvort eru sjálfstæðismenn eða framsóknarmenn, að tala við þingmenn meiri hlutans til að fá þetta inn. Ætla menn þá að sleppa þessu tækifæri? Bráðnauðsynleg framkvæmd verði ekki gerð af ríkissjóði fyrir í raun hálfvirði? Ég vil nefna annað mál, því við erum að tala um samgöngur, sem er fjarskipti og ljósleiðaravæðingu landsins. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson sat í nefnd um það ásamt hv. þm. Haraldi Benediktssyni sem líka situr í fjárlaganefnd. Veittar voru í ljósleiðaravæðingu 300 millj. kr. á ári. Hér er ekkert um aukningu. Það er áætlað að ljósleiðaravæðingin kosti 6 milljarða kr. Miðað við áætlun ríkisstjórnarinnar mun það taka 20 ár. Hvernig á að gera þetta? Þar að auki eru þessi skilaboð og áætlun farin að vinna gegn ljósleiðaravæðingu landsins. Ríkisstjórnin og meiri hlutinn heykist á því að bjóða upp á að gera samninga við sveitarfélög um að þau sem eru með peninga til og vilja fara í þetta strax fái greiðslur til baka þegar fram líða stundir með þátttöku ríkissjóðs eins og ríkissjóður ætlar að gera og boðar í fjarskiptaáætlun. Ég get nefnt dæmi. Í Þingeyjarsveit á að leggja 300 kílómetra ljósleiðara sem kostar 300 millj. kr. Sama upphæð og ríkisstjórnin hælir sér af að lögð verði til fjarskiptamála á þessu ári. Það að ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur ekki léð máls á því sem ég talaði um, samningum við sveitarfélögin, gerir að verkum að sveitarfélagið mun sennilega fresta framkvæmdinni. Það vill eðlilega ekki leggja út 300 millj. kr. og kasta frá sér að fá 150–200 til baka þegar peningur verður til. Þarna er áætlunin farin að vinna gegn markmiðinu. Ef ég fer frá vegagerð yfir í aðra þætti eins og barnabætur, vaxtabætur og Fæðingarorlofssjóð, þá má sjá að vaxtabætur eru skornar niður og menn segja að það sé vegna þess að skuldaleiðréttingin hafi tekist svo vel. Nei, það er ekki þess vegna. Það er sem betur fer vegna þess að húsnæðisverð hefur hækkað. Það er farið að jafnast á milli og kominn plús hjá æðimörgum. Það er það sem er að gerast. Vaxtabætur hafa ekki haldið í við það sem er eðlilegt framlag ríkissjóðs til að koma til móts við unga kaupendur á fyrstu íbúð. Það er ekki gert og þess vegna hafa vaxtabætur skerst. Og hvar er Fæðingarorlofssjóður? Ekkert svar. Sama má segja um heilbrigðisþjónustuna. Hér hefur mikið verið til umræðu undanfarið heimsókn forsvarsmanna Landspítalans til fjárlaganefndar. Við sem sitjum ekki í nefndinni höfum heyrt í fréttum hvernig tekið var á móti þeim sem þangað komu. Ég verð að segja eins og er að ég skammast mín fyrir hönd Alþingis miðað við hvernig það var fram sett og hvernig sá fundur var. Það er rangt sem stjórnarmeirihlutinn segir að verið sé að auka framlög svo mikið og aldrei áður hafi farið eins mikið til heilbrigðismála og núna. [[Forseti hringir.]]Það er einfaldlega rangt. Virðulegi forseti. Ég ætla að enda á því að segja: Já, sem betur fer er margt jákvætt að gerast í þjóðfélaginu sem við sjáum endurspeglast í fjáraukatillögum. [[Forseti hringir.]]Hið neikvæða er að meiri hlutinn lokar augunum fyrir nokkrum brýnum málum og þá nefni ég aftur málefni aldraðra og öryrkja. Og hafi hann skömm fyrir.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir þessa ræðu en ég held að ég hefði kosið og ég held að þjóðin hefði kannski haft meiri þörf fyrir að heyra það jákvæða í þessum fjáraukalögum í staðinn fyrir að endalaus sé klifað á því neikvæða. [[Gripið fram í.]] Ég vil byrja á ljósleiðaranum. Hv. þingmaður veit það mætavel, ætti að vita það betur en ég þar sem hann hefur lengri reynslu á þessum stað, að fjáraukinn er vegna óvæntra útgjalda. Ljósleiðaramál, lagning ljósleiðara - ég get ekki séð með nokkru móti hvernig við getum flokkað lagningu ljósleiðara undir óvænt útgjöld. Vegagerðin og það af hverju ég flýtti ekki þeirri framkvæmd, Norðfjarðargöngunum. Því miður réð ég því ekki. Ég get alveg tekið undir að það hefði sjálfsagt verið skynsamlegt en hjá þessari ríkisstjórn hefur verið lögð áhersla á að borga niður skuldir til að vinna í haginn fyrir framtíðina til að hafa þá meiri pening, meira fé til að fjármagna. Mig langaði að spyrja hv. þingmann einnar spurningar og það er hvort þessi ágæti landsbyggðarþingmaður sé sammála hv. þm. Björt Ólafsdóttur um að sjávarútvegurinn sé ekki að skila einni krónu til þjóðarinnar. Er hann sammála því? Ég svara kannski spurningu hv. þingmanns um aldraða og öryrkja í síðara andsvarinu mínu, fer yfir það. En mig langar að fá að spyrja hv. þingmann einnar spurningar áður en ég svara fleirum frá honum um arðinn til þjóðarinnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni, meðlimi í fjárlaganefnd, fyrir að koma hingað í andsvar við mig. Ég vissi að ég gæti sært hann upp í andsvar og vona að fleiri stjórnarsinnar komi á eftir. Hv. þingmaður sat í þeirri nefnd sem fjallaði um fjarskiptin í landinu og ljósleiðaravæðingu og segir að það geti ekki flokkast undir óvænt útgjöld. Það getur vel verið að það sé rétt miðað við fjárreiðulög og allt það, en ég vil benda á eitt atriði sem mótvægi við það sem hv. þingmaður sagði, sem í raun og veru talar gegn sér hvað það varðar. Eftir að hæstv. ferðamálaráðherra kom með vitleysisfrumvarpið um náttúrupassann og gafst upp á því áður en búið var að prenta það út og útdeila á Alþingi, sem betur fer þar sem þetta var mjög vitlaust frumvarp, þá samþykkti ríkisstjórnin í vor eftirfarandi og sagði: Ríkisstjórnin hefur samþykkt 850 millj. kr. framlag í ferðamannasjóð vegna þess að ríkisstjórnin gafst upp á að finna tekjuöflunarleið á ferðamenn sem við erum öll sammála um að leggja á, okkur greinir á um hvaða leið skal fara. Þarna var það sem sagt tekið og ég bendi á að ríkisstjórnin samþykkir þetta ekki heldur Alþingi. Hv. þingmaður stuðlar að því að þarna eru teknar 850 milljónir inn í þetta en ljósleiðarinn er áfram með sínar 300 milljónir, sem hefur þær afleiðingar sem ég gat um áðan. Ég nefndi Þingeyjarsveit og ég gæti nefnt fleiri sveitarfélög í mínu kjördæmi vegna þess að þetta var eitt af þeim atriðum sem stóð hæst uppi í litlu sveitarfélögunum, þ.e. ljósleiðaravæðingin. En 300 milljónirnar sem ætlaðar eru í þetta eru sama upphæð og Þingeyjarsveit þarf að leggja í ljósleiðaravæðingu, það er allt og sumt. Eins og ég sagði, miðað við áætlunina sem hv. þingmaður stóð að því að gera tekur það 20 ár ef ekki verður aukið við. Ég svara þessu því um óvænt útgjöld svona: Ef ljósleiðari flokkast ekki undir óvænt útgjöld hvernig getur samþykkt í mars um framlag í ferðamannasjóð gert það?
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að réttlæta eina vitleysu með annarri. En hv. þingmaður kom sér undan því að svara þessari einu spurningu sem ég kom að. Varðandi aldraða og öryrkja get ég alveg tekið undir það að þeir eru ekki öfundsverðir af þeim kjörum sem þeir hafa í dag. Ég er alveg til í að taka þá umræðu að þeir fari undir kjararáð eins og aðrir. En kerfið í dag er þannig að þeir hækka um áramót samkvæmt einhverri vísitölu, þeir hækkuðu um 3,5% um áramótin 2014, um 3% núna í byrjun árs 2015 og hækkuðu um 9,7% núna um þessi áramót, sem eru samtals 16,6%. Þeir eru ekkert of sælir af því, ég skal taka undir það og ég skal stuðla að því að bæta þeirra kjör sem mest. En mig langar að [[Gripið fram í.]]pumpa hv. þingmann um svar. Ég veit um sjávarútveginn, ég veit að sjávarútvegurinn greiddi árið 2014 tæpa 25 milljarða í veiðigjöld, aflagjöld og tekjuskatt, tekjuskatturinn var tæpir 9 milljarðar. En að koma svo í þennan stól og halda því fram að sjávarútvegurinn skili ekki krónu til samfélagsins finnst mér að fara á ansi lágt plan. Þessi ríkisstjórn leggur áherslu á húsnæðismál. Hún er að setja 2,6 milljarða í félagslegt húsnæði og nýja húsnæðisbót í nýtt húsnæðisbótakerfi, 1,1 milljarð til aukins [[Forseti hringir.]]húsnæðisstuðnings við leigjendur. Ríkisstjórnin kemur því til móts við þá hópa [[Forseti hringir.]]sem minna mega sín. En mig langar að fá svar frá hv. þingmanni um hvort hann sé sammála því að sjávarútvegurinn skili 0 kr. til samfélagsins.
Hæstv. forseti. Til að svara þeirri spurningu sem hv. þingmaður beindi til mín um sjávarútveginn um 0 kr. í ríkissjóð, nei, það er ekki rétt, það er alls ekki rétt. Sjávarútvegurinn borgar veiðigjöld, við getum diskúterað það nánar, og mér kom svolítið á óvart umræðan hér í dag og einhver síða er í fjárlagafrumvarpinu um það, en síðan les ég það hvort það sé út af kerfisbreytingunni, að menn fari að greiða þetta út frá rauntíma einum eða tveimur mánuðum eftir að þeir landa sem við hefðum öll viljað hafa og stuðla að, þá er það vonandi þannig. En ágreiningur okkar getur alltaf verið um hvað veiðigjaldið á að vera hátt og ég minni á það sem allir flokkar hafa samþykkt, að sjávarútvegurinn á að greiða hóflegt veiðigjald í ríkissjóð, spurningin er um hve hátt. En hv. þingmaður sagði nefnilega áðan að hann ætlaði ekki að afsaka eina vitleysu með annarri vitleysu og það var þetta dæmi sem ég tók um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. 850 milljónir fóru í þann sjóð samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnar í mars og er verið að gera hér í tillögum meiri hlutans, þetta er nú ein vitleysan sem gerð er, í staðinn fyrir að klára dæmið. Ég hef sagt héðan úr ræðustóli og sem mína tillögu og míns flokks: Hækkum gistináttagjaldið, 100 kr. gistináttagjald gefur 285 milljónir. Við þurfum því ekki að fara nema í 500–600 kr. og sjáum þá hvað talan hækkar. Og gerum annað: Látum sveitarfélögin fá líka sitt út úr þeim pakka vegna kostnaðar sem þau verða fyrir. En í lokin gagnvart öldruðum og öryrkjum, mér heyrist hv. þingmaður í raun og veru taka undir það sjónarmið sem ég hef haldið fram og kemur fram í breytingartillögum um að hækka laun aldraðra og öryrkja afturvirkt eins og aðrir hafa fengið. Þess vegna spyr ég hv. þingmann eins og ég gerði áðan: Af hverju í ósköpunum er stjórnarmeirihlutinn í þessari herferð gegn öldruðum og öryrkjum? Hvað er að, að menn skuli ekki taka sig til og leiðrétta þetta [[Forseti hringir.]]eins og annað sem verið er að gera hér? Virðulegi forseti. Ég talaði í byrjun [[Forseti hringir.]]um þá jákvæðu þætti í efnahagslífi Íslendinga sem við sjáum meðal annars í þessu frumvarpi.
Virðulegur forseti. Það er ástæða til að óska hv. þm. Kristjáni Möller til hamingju með að hafa dregið að minnsta kosti einn stjórnarliða upp sem er tilbúinn til að styðja tillöguflutning okkar um kjarabætur til aldraðra og öryrkja, hv. þm. Pál Jóhann Pálsson, það er ánægjulegt. Það er mikilvæg breytingartillaga sem minni hlutinn flytur um fjármuni til að hækka lífeyri til aldraðra og öryrkja frá vorinu og eðlilegt að þeir falli undir kjararáð eins og hv. þm. Páll Jóhann Pálsson gat um og lúti sömu reglum. Alþingismenn geta einfaldlega samþykkt það í atkvæðagreiðslunni hvort sem hún er á morgun eða á mánudaginn. En ég vildi spyrja hv. þingmann vegna þess að hann er langreyndur samgönguráðherra um eitt sem ég skil ekki í frumvarpinu. Ég ætlaði að spyrja um þá ferðamannavegi sem ég hélt að ríkisstjórnin hefði samþykkt að fara í síðasta sumar, löngu tímabærar endurbætur á Uxahryggjum, Kaldadal, Kjósarskarði og Dettifossvegi. Mér er ekki kunnugt um að þeim fjármunum hafi verið ráðstafað, hvorki á Uxahryggjum né á Kaldadal. Þingmaðurinn þekkir trúlega best til í Norðausturkjördæmi og veit hver staðan er á Dettifossvegi, Kjósarskarðsvegur held ég að hafi lítið þokast. Er með þessum breytingum sem eru býsna tæknilegar í tillögu meiri hlutans verið að afturkalla fjárveitingarnar til þessara verkefna eða hvernig er þessu háttað?
Hæstv. forseti. Fyrst um það sem hv. þm. Helgi Hjörvar ræddi um, afar athyglisverða yfirlýsingu hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar í andsvari við mig áðan um kjör aldraðra og öryrkja, hann er tilbúinn að stuðla að því að aldraðir og öryrkjar fari undir kjararáð eins og forseti Íslands, ráðherrar, dómarar, þingmenn og aðrir. Þetta er merkileg yfirlýsing og ég vil segja það líka að mér þótti það mjög merkileg yfirlýsing í útvarpsþættinum Ísland í bítið í gær þar sem ég var ásamt hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur, hv. 6. þm. Norðvest., þar sem við vorum m.a. að tala um þetta mál aldraða og öryrkja. Það var helst að skilja á hv. þingmanni að hún væri hlynnt því að aldraðir og öryrkjar fengju afturvirka greiðslu eins og mér fannst koma fram hjá hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni. Þarna eru tveir framsóknarmenn komnir. Það má líka hlusta á það í svörum hennar í þættinum að hún og aðrir framsóknarmenn telji að málið sé ekki búið, það sé verið að skoða það. Hún sagði eiginlega beint, herra forseti, að málið væri á borði hæstv. fjármálaráðherra. Nú er það svo að það er ekki hægt að spyrja sjálfstæðismenn um þetta vegna þess að þeir hafa ekki verið viðstaddir umræðuna um þessar fjáraukatillögur, fulltrúarnir í fjárlaganefnd, en ég lyftist upp við þetta og ber þá von í brjósti að það komi fram tillögur um þessa leiðréttingu, sanngjörnu leiðréttingu. Hvað varðar samgöngurnar þá reyni ég að koma að því á eftir en mér sýnist í stuttu máli að í tillögum ríkisstjórnarflokkanna í samgöngumálum fari í raun og veru ekki saman hljóð og mynd. Það bara passar ekki saman og ég næ því ekki heim og saman hvernig þetta er, einstaka samþykktir um að gera eitthvað á ferðamannavegum [[Forseti hringir.]]og svo er ekkert gert. Ég minni á að það áttu að standa yfir framkvæmdir á seinni hluta Dettifossvegar [[Forseti hringir.]]en það var allt skorið niður, það var fært í annað. Þáverandi innanríkisráðherra, Hanna Birna Kristjánsdóttir, sagði að þessu yrði skilað. Hvernig var því skilað? Með peningum til að taka 3 kílómetra kafla, allt og sumt.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Það verður spennandi að sjá hvort það verða fleiri þingmenn en hv. þingmenn Páll Jóhann Pálsson og Elsa Lára Arnardóttir sem greiða atkvæði með tillögu okkar í minni hlutanum um að leiðrétta kjör aldraðra og öryrkja afturvirkt með afgreiðslu á fjáraukalagafrumvarpinu. En aðeins um samgöngurnar. Ég varð nefnilega fyrir nokkrum vonbrigðum. Ég hef ekki bundið miklar vonir við kosningaloforð ríkisstjórnarinnar eða efndir á þeim enda ekki bólað mikið á því. En hinu átti ég von á, að yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um vegalagningar í vor sem ættu að vera framkvæmdar í sumar stæðust, en þegar maður kom að þessum vegum í haust þá hafði ekkert gerst. Ég sé ekki betur en að í textanum frá meiri hluta fjárlaganefndar sé verið að finna alvarlega að vinnubrögðum innanríkisráðherra í málinu, að það hafi verið teknar ákvarðanir um að setja fjármuni í þessa ferðamannavegi á vettvangi ríkisstjórnarinnar og þar sé krafa um að þetta eigi allt að fara í gegnum samgönguáætlun og í gegnum þingið. Ég get ekki skilið það öðruvísi en svo í fljótu bragði að meiri hluti fjárlaganefndar sé að tugta innanríkisráðherra til og segja henni til syndanna um það með hvaða hætti hafi verið staðið að þessum fjárveitingum og þær séu teknar út í þessum breytingartillögum. Ég misskil þetta kannski, en þetta er að minnsta kosti mjög óvenjuleg framsetning, verð ég að segja.
Hæstv. forseti. Nú að samgönguhluta spurningar hv. þm. Helga Hjörvars. Þá skal ég segja að ég hef ekki farið nýlega um þessa umræddu vegarkafla eins og hv. þingmaður, þar sem átti að gefa í og klára, þannig að mér er ekki kunnugt um stöðuna hvað það varðar. En hins vegar vil ég segja það og ítreka sem ég sagði í ræðu minni og er grunnatriði í fjármögnun á samgönguframkvæmdum, að það litla sem verið er að gera í samgöngumálum eru framkvæmdir við verk sem fóru í gang í tíð síðustu ríkisstjórnar eða smærri kaflar sem voru samþykktir þar. Ég tók saman áðan að framkvæmdin við Norðfjarðargöng var boðin út og skrifað undir samning þannig að núverandi ríkisstjórn, þegar hún komst að, gat ekki skorið niður framkvæmdir eins og hún ætlaði sér og kom fram í texta í fjáraukalögum þá, þannig að framkvæmdir fóru í gang. En síðan spila fjárlög ekki saman með samgönguáætlun. Samgönguáætlun er þingsályktun, vilji þingsins um hvernig eigi að gera þetta. Fjárlögin eru til að tryggja framkvæmdina og fjármagnsflæði í það og þar hefur ekki farið saman hljóð og mynd vegna þess að það er allt saman undirfjármagnað. Á miðju sumri í Norðfjarðargöngum var verktakinn eiginlega búinn að fá allt greitt sem hann gat fengið greitt á þessu ári og fór þá að slá af framkvæmdum og hægja á þeim og lána ríkissjóði. Það er nú öll framkvæmdin í samgöngumálum hjá hæstv. ríkisstjórn. Þessi aðferð að hæla sér af ákvörðunum um einhverja smávegarspotta sem verið er að fara fram með og samþykkja og ég tala nú ekki um ef framkvæmdir eru svo ekki hafnar - maður skilur ekki almennilega til hvers þetta er gert. [[Forseti hringir.]] En það skal sagt einu sinni enn að í tíð núverandi ríkisstjórnar og stuðningsaðila hennar er verið að stuðla að minnstu samgönguframkvæmdum sem hafa verið síðustu tíu ár.
Frú forseti. Mig langar í ræðu minni að ræða nokkur smærri mál og nokkur stærri mál og ég ætla að byrja á þeim sem mega kallast smærri en vekja spurningar samt um það hvernig við hugsum vinnu við fjáraukalög. Nú er það svo og það kemur vissulega fram í nefndaráliti meiri hlutans svo allrar sanngirni sé gætt að þar eru nefnd tvö mál sem efast má um að heyri undir fjáraukalög og ég er sammála því að það má efast um það. Það er annars vegar um Telenor, mál sem ég þekki mætavel frá fyrri tíð þegar ég þjónaði sem mennta- og menningarmálaráðherra. Þá var iðulega áætlað framlag í fjáraukalögum til þessa verkefnis sökum ákveðinnar óvissu um framtíð á dreifingu sjónvarpsútsendinga RÚV, en Telenor er sem sagt gervihnattaþjónusta sem hefur séð um það að koma efni ríkissjónvarpsins til bæja á afskekktustu svæðum landsins annars vegar og hins vegar til skipa á höfum úti. Ég ætla að segja það að að sjálfsögðu hefði á mínum tíma átt að ganga frá þessum málum til lengri framtíðar en ég get þó mér til varnar fært að þá var fyrirhugað að breyta dreifikerfi Ríkisútvarpsins sem hefur verið til umræðu í tengslum við önnur mál. Það dreifikerfi átti sem sagt að leysa þetta fyrirkomulag af hólmi. En nú liggur fyrir, þremur árum seinna, að fyrirkomulagið er enn í gildi, Telenor-hnötturinn blessaður, og enn er verið að fjármagna það á fjáraukalögum sem er auðvitað ekki gott vinnulag. Ég held að það sé mjög mikilvægt varðandi þær efasemdir sem koma fram um þetta í nefndaráliti meiri hlutans að þessu sé fylgt eftir og einhver vinna sett í gang til að þessum málum verði fundinn framtíðarfarvegur. Við getum sagt sem svo að óháð stjórnmálaflokkum og meiri hlutum virðist ávallt hafa verið pólitískur vilji til að viðhalda þessum gervihnattaútsendingum og þá er mjög mikilvægt að finna eitthvert framtíðarfyrirkomulag þannig að við séum ekki að fá málið á okkar borð ár eftir ár. Ég gæti talað lengi um Telenor en ég ætla ekki að gera það, vildi bara nefna þetta sem dæmi um eitt af þeim undarlegu litlu málum sem koma á okkar borð og eiga ekki heima í fjáraukalögum, þau eiga heima í langtímafjármögnun. Hitt málið sem meiri hluti fjárlaganefndar nefnir er auðvitað tónlistarskólarnir. Það vekur áhyggjur mínar að þó að við höfum verið að ræða þetta mál síðast í vor, þ.e. samkomulag ríkis og sveitarfélaga um fjármögnun tónlistarnáms sem er gríðarlega mikilvægt að við finnum einhverja lausn á, þá er núna kominn desember á árinu 2015 og við erum enn ekki farin að sjá frumvarp til laga um tónlistarmenntun. Við erum enn ekki farin að sjá framtíðarfyrirkomulag á þessum málum. Hér er verið að leggja til fjármuni í þetta mál og ég mun styðja þá fjárveitingu en það vekur mér áhyggjur að framtíðarfyrirkomulag liggi ekki fyrir. Vissulega fengum við ákveðnar upplýsingar um það í umræðunni sem við áttum í vor en síðan þá eru liðnir allmargir mánuðir og við erum með fjárveitingar í fjáraukalögum. Það sem ég óttast er að þetta verði líka í fjáraukalögum næst og það muni heldur ekkert framtíðarfyrirkomulag liggja fyrir þá. Þetta ætti að vera okkur öllum áminning en sérstaklega þeim sem skipa meiri hlutann á hverjum tíma um að setja mál sem þessi í ferli með skipulegum hætti frá ársbyrjun þannig að við stöndum ekki alltaf í lok ársins með svona undarleg mál sem við vitum að er pólitískur vilji til að finna langtímalausn á en dúkka samt alltaf upp eins og einhver gosi við afgreiðslu fjáraukalaga og minna okkur á að þau eru óleyst. Þetta þurfa ekki að vera óleyst mál. Þetta voru kannski þau smærri mál sem ég nefndi í upphafi þar sem ég leyfi mér að taka undir með meiri hlutanum og tel að vafi leiki á að heyri undir verksvið fjáraukalaga. Ég stend með þessum fjárveitingum en ég tel hins vegar algerlega óviðunandi að málin séu enn þá óleyst. Þá komum við að stærri álitamálum. Í fyrsta lagi langar mig að nefna fyrirkomulagið á tekjuöflun fyrir ferðaþjónustuna í landinu sem ég gerði að umtalsefni áðan í andsvari mínu við hv. þm. Árna Pál Árnason. Ég vil taka undir það sem kemur fram í nefndaráliti minni hlutans þar sem lýst er undrun á því hversu illa ríkisstjórninni hefur gengið að áætla fjárframlög til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða í fjárlögum, sérstaklega í ljósi þess að við höfum fengið á því kynningu frá hæstv. iðnaðarráðherra að nú sé búið að ná tökum á stefnumótun í ferðaþjónustu með því að stofna svokallaða Stjórnstöð ferðamála. Til hennar hefur verið ráðinn framkvæmdastjóri á góðum launum en eigi að síður virðist ríkja algert stjórnleysi þegar kemur að þessum málaflokki. Ég verð að undrast það að á síðasta þingi var rætt það arfavonda mál, náttúrupassi, sem var af þeirri tegund sem gerist nú ekki oft á þingi að það virtist ekki eiga sér talsmenn í neinum flokki nema hæstv. ráðherra sem mælti fyrir málinu. Því máli var aldrei lokið en þó töluðu menn um að mikilvægt væri að skoða aðrar leiðir til að styrkja tekjustofna ferðaþjónustunnar. Síðan rann það út í sandinn og í staðinn er farið út í það að setja á laggirnar nýja ríkisstofnun, Stjórnstöð ferðamála, sem á að halda utan um stefnumótun til lengri tíma eins og raunar ýmis önnur batterí í kerfinu eiga að gera. Á meðan er ekki unnið að því að hækka til dæmis gistináttagjaldið. Í raun og veru virðist eins og gistináttagjaldið sé þyrnir í augum einhverra hér, kannski af því að það var sett á í tíð síðustu ríkisstjórnar. Gistináttagjald á Íslandi er auðvitað mjög lágt, það er 100 kr. Hvergi þar sem ég hef komið og gist á hefðbundnum gistihúsum eða hótelum borga ég lægra gistináttagjald en hér. Gistináttagjaldið nær ekki einni evru svo dæmi sé tekið og það væri hægur vandi að tvöfalda það og, eins og ég nefndi áðan í samtali mínu við hv. þm. Árna Pál Árnason, skipta tekjunum af því milli ríkis og sveitarfélaga. Það er líka umhugsunarefni í allri þeirri umræðu sem við eigum hér um fjáraukalög, ýmsar forsendur fjárlaga og fjárlög hefur greinilega ekki áunnist neitt í því að endurskoða tekjustofna ríkis og sveitarfélaga. Við horfum upp á það að þar standa sveitarfélögin höllum fæti. Það er ekki auðvelt úrlausnarefni. Það er engin augljós leið þegar við skoðum tekjustofnana, en eitt af því sem sveitarfélögin hafa nefnt er sú staðreynd að tekjur af ferðaþjónustunni, sem er orðin stærsta útflutningsgrein okkar, skila sér ekki með nógu öflugum hætti til sveitarfélaganna. Það að hækka gistináttagjaldið eins og ég nefndi og skipta því væri t.d. ein leið til þess að fá að vísu ekki gríðarlega háa fjárhæð en þó slagar gistináttagjaldið, þessar 100 kr., samanlagt upp í 300 millj. kr. Með því værum við strax komin með byrjun á einhverjum aðgerðum til að styrkja sveitarfélögin en líka til að ná einhverri sátt um gjaldtöku af ferðaþjónustu eða tekjuöflun í kringum ferðaþjónustuna. Það hlýtur að liggja á því þegar við erum með fjáraukalög þar sem gert er ráð fyrir því að framlag til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða, til staða sem eru í eigu eða umsjón ríkisins, hækkar í 850 millj. kr. sem er auðvitað engin smáupphæð. Síðan bætast við 12,2 millj. kr. í breytingartillögum við 2. umr. vegna hærri tekna af gistináttaskatti. Minni hlutinn benti á þessa fjárþörf í umræðum um fjárlagafrumvarp ársins 2015 og nákvæmlega sama gerðist við umræðu um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2014. Ef við skoðum tilgang fjáraukalaga sem er sá að bregðast við óhjákvæmilegum málefnum, einkum ófyrirséðum atvikum, t.d. áhrifum nýrra kjarasamninga eða nýrrar löggjafar, þá er afskaplega einkennilegt að þetta eigi að kallast ófyrirséð. Ég hefði talið að meiri hlutinn hefði mátt taka þetta með þeim málum sem hann efast um að eigi heima undir fjáraukalögum í ljósi þess að ítrekað hefur verið bent á að þarna er fjárþörf fyrir hendi, þarna þarf að gera áætlanir fram í tímann að sjálfsögðu og það er ekki hægt að bíða eftir því að Stjórnstöð ferðamála taki við sér í þessum málum. Ég tek undir það sem sagt var áðan að kannski væri meira ráð að Alþingi tæki þetta mál í sínar hendur og gerði ákveðnar breytingar til að hækka tekjur af ferðaþjónustu og til að við fengjum meiri fyrirsjáanleika í þau mál því að það er heldur ekki hægt að bjóða stærstu útflutningsgrein landsins upp á þá óvissu að verið sé að veita þessa fjármuni í gegnum fjáraukalög en ekki áætla fyrir þeim í fjárlögum hvers árs. Það er óvissa sem er ekki búandi við til lengri tíma fyrir ferðaþjónustuna og auðvitað hlýtur hún og við öll, við öll hér hv. þingmenn, að gera þá kröfu að horft sé til lengri tíma og gerðar áætlanir. Ég skil í raun og veru ekki að ríkisstjórnin og meiri hlutinn hafi kosið að hlusta ekki á það þegar minni hlutinn benti á þetta bæði fyrir fjárlög 2014 og fyrir fjárlög ársins 2015. Það er eiginlega óviðunandi heyrnarleysi. Fjórða málið sem mig langar að nefna og margir hv. þingmenn hafa gert að umtalsefni í umræðunni um frumvarp til fjáraukalaga eru tillögur um barnabætur sem fjallað er um í nefndaráliti minni hlutans. Hér hefur verið bent á og sett í samhengi við fjárlagafrumvarpið að þróun barnabótakerfisins virðist vera með þeim hætti af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að þær eigi eingöngu að vera hugsaðar handa tekjulægstu hópunum, að þær eigi ekki að nýtast millitekjufólki í samfélaginu, foreldrum almennt. Minni hlutinn bendir á það að þarna hefði átt að taka úthlutunarreglur til endurskoðunar á árinu til þess að ríkissjóður hefði getað bætt afkomu þeirra sem minnst mega sín í samræmi við þær fjárhæðir sem Alþingi hefur samþykkt til verkefnisins en ekki fella fjárhæðirnar niður og afturkalla í ríkissjóð. Það sem mér finnst áhugavert við þetta er að hér er búið, að því er virðist vera, að taka stefnumótandi ákvörðun, pólitískt stefnumótandi ákvörðun um það hvernig við högum barnabótakerfi okkar án þess að um það hafi farið fram sérstök umræða á Alþingi, án þess að við höfum samþykkt neina stefnu þar að lútandi eða breytt lögum heldur er þetta gert í gegnum fjárlög. Það er þess vegna farið að trufla mig æ meir í kringum þennan málaflokk en líka ýmsa aðra málaflokka. Ég get nefnt annað dæmi sem birtist í fjáraukalagafrumvarpinu sjálfu sem lýtur að einkavæðingu og sameiningu Iðnskólans í Hafnarfirði undir Tækniskólann. Þar er verið að taka pólitískt stefnumótandi ákvarðanir og það er gert í gegnum fjárlög og fjáraukalög. Það var líka gert þegar við ræddum síðast breytt fjárframlög til framhaldsskóla þannig að settar voru hömlur á aðgang eldri nemenda að framhaldsskólum svo dæmi sé tekið. Við höfum líka séð slíkar ákvarðanir teknar um kostnaðarþátttöku sjúklinga. Mér finnst það vera allt of rík tilhneiging hjá ríkisstjórninni og meiri hlutanum að keyra í gegn mjög umdeilanleg mál, pólitísk umdeilanleg mál sem hafa gríðarlegar breytingar í för með sér og áhrif á kjör og hagi fjölda fólks, í gegnum fjárlagasúpuna sem svo eru greidd atkvæði um á nokkrum klukkutímum í þingsal þar sem allt rennur saman í einn graut og ekki er nokkur leið að átta sig á neinu. Almenningur í landinu er oft að átta sig á afleiðingum af þeim ákvörðunum sem teknar eru í fjárlögum vikum og mánuðum eftir að þær ákvarðanir hafa verið teknar. Og við sem störfum í minni hluta á Alþingi erum svo gagnrýnd fyrir að reyna að efna til umræðu um fjáraukalög, um fjárlög. Við höfum verið gagnrýnd fyrir það á síðustu árum að við séum að tala allt of mikið um þessi frumvörp en staðreyndin er bara sú að í gegnum þau er verið að lauma alls kyns pólitískri stefnumótun sem hefur ekki verið rædd á neinum öðrum vettvangi. Þetta finnst mér að við sem störfum á þingi ættum virkilega að ræða. Meðan þessu er ekki breytt þá höldum við auðvitað áfram að ræða þessi mál og ég gæti trúað að umræða um þau ætti bara eftir að lengjast ef þetta er sú taktík, ef við getum notað það erlenda orð, sem ríkisstjórnarflokkarnir vilja nota til að koma stefnumálum sínum í framkvæmd í stað þess að gera það með öðrum hætti. Ég viðurkenni það að stundum þarf auðvitað ekki lagabreytingar til að gera svona hluti En þó er oft verið að breyta ansi mörgum lögum annars vegar í ýmsum forsendum fjárlaga og hins vegar er það svo að ráðherrar geta átt frumkvæði að umræðum um ýmis pólitísk stefnumarkandi mál án þess að þeim fylgi lagabreytingar ef þau hafa áhrif á hag almennings eins og við sjáum t.d. með breytingunum á barnabótakerfinu. Ég held að það sé eðlileg krafa af hálfu þingsins að fá vandað yfirlit yfir það hvernig þessum málum er háttað annars staðar á Norðurlöndum, fyrirkomulagi barnabóta svo dæmi sé tekið, þannig að við getum borið saman hvert við viljum stefna með okkar kerfi og hvert aðrar þjóðir hafa farið með sín kerfi og hvort við teljum það ásættanlega þróun. Mér finnst að alla þessa umræðu þyrftum við að fá tíma til að taka og mér finnst eðlilegt að við óskum eftir slíkum gögnum í þessari umræðu þannig að hægt sé að bera saman hið íslenska barnabótakerfi og breytingarnar sem hafa orðið á því á undanförnum áratug og hvernig þær koma heim og saman við breytingar í öðrum löndum. Við höfum rætt um búferlaflutninga frá landinu, sem mönnum kemur nú ekki saman um hvort séu staðreynd eða ekki, og það ætti að vera okkar hagur að vita hvernig er búið að barnafjölskyldum í landinu til að geta svarað fyrir það hvort við teljum að það hafi áhrif á búferlaflutninga frá landinu. Frú forseti. Tíminn flýgur hratt þegar stór mál eru undir og ég ætla að nota síðustu mínúturnar til að ræða breytingartillögur minni hlutans sem lúta að tekjum öryrkja og eldri borgara, sem ég styð að sjálfsögðu eindregið og ég vona að hv. þingmenn meiri hlutans muni skoða með opnu hugarfari. Hv. þingmenn meiri hlutans hafa bent á að þessir hópar séu vissulega að fá ákveðnar hækkanir og sagt að þær hækkanir séu meiri en þær hafa verið undanfarin ár og það er gott og vel. En við megum ekki gleyma því að prósentuhækkun segir ekki alla söguna. Mánaðarlegar ráðstöfunartekjur öryrkja sem býr einn og fær greidda heimilisuppbót eru 187.507 kr. samkvæmt nýlegri álitsgerð sem Öryrkjabandalagið fékk hagfræðinga til að vinna fyrir sig og miðast við árið 2014. Ef öryrki býr með öðrum aðila sem er 18 ára eða eldri eru mánaðarlegar ráðstöfunartekjur 172 þús. kr. Ef við tökum hóp eldri borgara þá liggur það fyrir í svari frá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra við fyrirspurn frá hv. varaþingmanni Samfylkingarinnar, Ernu Indriðadóttur, að 70% eldri borgara eru með tekjur undir 300 þús. kr. sem eru þau lágmarkslaun sem verkalýðshreyfingin hefur verið að berjast fyrir á vinnumarkaði. Þegar við leggjum mat á það hvað það kostar að vera til, og það var gert í þessari sömu álitsgerð þá kemur fram að barnlaus einstaklingur sem býr einn í eigin húsnæði - og við munum að hann fær 187.507 kr. - það kostar hann 348.537 kr. að lifa, að vera til. Hér er verið að tala um ráðstöfunartekjur og fyrir skatt mundi það útleggjast sem 482.846 kr. Ég held að það hljóti að vera umhugsunarefni fyrir okkur þingmenn, alveg sama hvaða flokki við tilheyrum, hvort við teljum þetta ásættanleg kjör fyrir fólk sem ekki getur valið sér hlutskipti því að það velur sér það enginn að verða öryrki, það velur sér það enginn að verða eldri borgari. Þótt við óskum þess auðvitað öll að verða gömul þá veljum við ekki það hlutskipti heldur. Það hlýtur að vera umhugsunarefni fyrir hv. þingmenn, sama hvaða flokki þeir tilheyra, að þetta séu þau kjör sem þessum hópum eru búin. Og þótt tekjur þeirra hækki frá því sem nú er þá breytir það ekki því að þetta eru smánarlega lágar tölur. Það er enginn ofhaldinn af þessum kjörum. Það kemur ekki á óvart að í skoðanakönnun sem var kynnt um leið og þessi álitsgerð kom í ljós að meira en 90% svarenda sögðust ekki treysta sér til að lifa af 172 þús. kr. á mánuði. Það hefði ég sagt líka hefði ég verið spurð. Og það ætti að vera metnaðarmál okkar að bæta kjör þeirra og þess vegna tek ég undir með minni hlutanum sem leggur bara þá breytingu til að öryrkjar og eldri borgarar [[Forseti hringir.]]fái kjör sem eru að minnsta kosti sambærileg við þau kjör sem þeir búa við sem hafa í raun lægstu kjörin í samfélaginu og þær kjarabætur verði afturvirkar [[Forseti hringir.]]eins og gert er ráð fyrir á almennum markaði. Þessir hópar hafa ekki valið sér hlutskipti sitt og það á að vera sómi okkar að búa sæmilega að þeim.
Forseti. Ég tel að hv. þingmaður hafi komið inn á veigamikið atriði þegar hún nefnir það og við horfum upp á það í æ ríkari mæli að teknar eru mjög stefnumarkandi ákvarðanir í gegnum fjárlög í mörgum málum, t.d. eins og í menntamálum. Það er kannski sérstaklega þar sem við höfum horft upp á það undanfarið, en í fleiri málaflokkum líka, þar sem verið er að taka stefnumarkandi ákvarðanir í gegnum fjárlög. Þess vegna hlýtur það að vera eðlilegt að talað sé lengi um fjárlög og við þurfum kannski að rýna fjárlögin þess vegna mun betur en gert hefur verið hingað til. Kannski má segja að þetta sé stjórnmálamönnum að kenna að því leytinu til að hér á árum áður voru samþykkt lög sem veita ráðherrum og ríkisstjórn mjög mikið vald. Þetta á við í menntamálum og heilbrigðismálum. Ég er hrædd um að við eigum eftir að horfa upp á nánast einhvern hrylling þar ef ég má orða það svo. En mig langar til að spyrja hv. þingmann: Ég tel að þær 60 milljónir sem eru í fjáraukalögunum og eiga að fara til tónlistarnáms ættu að leysa þann vanda sem hefur verið í Reykjavík og við töluðum mikið um í vor og fyrr í vetur, það ætti að leysa hann. Er það þá ekki rétt hjá mér líka að til að þau vandræði komi ekki upp aftur þurfum við núna að fá frumvarp frá ráðherra um hvernig á að haga þeim málum í framtíðinni? Hefur þingmaðurinn fleiri hugmyndir um það en ég [[Forseti hringir.]]hvort slíkt frumvarp sé á leiðinni og hvenær við getum vænst þess að sjá það í þingsal?
Frú forseti. Svo ég taki fyrst síðari hluta andsvars hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, þá er þetta viðbótarframlag sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, það er hið sama og við ræddum um í vor og snýst um uppsafnaðan vanda nokkurra tónlistarskóla í Reykjavík. Þá vorum við hv. þingmaður, held ég að mínu minni, báðar í þeirri umræðu og hæstv. ráðherra kom og tilkynnti okkur að frumvarp væri í smíðum. Það er á þingmálaskrá hæstv. ráðherra, en við höfum ekki enn þá séð það frumvarp. Ótti minn er sá í ljósi þess að málið er flókið og varðar flókin samskipti, því miður samskipti sem hafa verið of flókin virðist vera í reynd á milli ríkis og sveitarfélaga, þá óttast ég að því máli verði ekki lokið, kannski fyrst og fremst út frá sögunni af því að það frumvarp hefur verið lengi í smíðum. Það hefur verið á þingmálaskrá í alllangan tíma og þá er auðvitað algerlega óviðunandi ef við erum aftur að horfa á þetta mál á næsta ári í sömu óvissu, það gengur bara ekki upp og það gengur heldur ekki upp gagnvart tónlistarskólunum að slík óvissa haldi áfram, en ég hef engar frekari fregnir af því. Þetta er minn ótti en ég vona að sjálfsögðu að frumvarpið komi fram og það verði gott og að hægt verði að ná sátt um það þannig að við getum lokið því í vor. Hvað hitt varðar, um hinar stefnumótandi ákvarðanir í gegnum fjárlög og hv. þingmaður nefndi líka heilbrigðismálin, þá held ég að það sé rétt að að einhverju leyti er um að ræða þá lagasetningu sem hefur verið iðkuð þar sem ráðherrar hafa mjög ríkar heimildir. Við erum með dæmi um það til dæmis núna í lagasetningu um opinber fjármál, þar sem verið er að tala um útvistun sem átti að vera allt að 25% af framlögum ríkisstofnana án samþykkis ráðherra á hverjum tíma en lagt hefur verið til að minnka það niður í 15%. Það er eigi að síður verulegur hluti ef við tökum til dæmis stórar stofnanir, Landspítalann, Háskóla Íslands, þar sem pólitískar ákvarðanir eru í raun og veru komnar úr höndum Alþingis vegna lagasetningar.
Virðulegi forseti. Þetta er mjög umhugsunarvert vegna þess að í þessum málum þarf að gæta hins gullna jafnvægis eins og í öllu öðru. Ég er þeirrar skoðunar að þingið eigi ekki að fjalla mikið um einhvern tittlingaskít, ef ég má orða það svo. En það má á milli vera að tala um að veita þessum samtökunum eða hinum samtökunum 3 milljónir eða 2 milljónir, eða að vísa í ráðuneytin stefnumótandi ákvörðunum og þessu þurfum við virkilega að vara okkur á. Nú langar mig að spyrja, þetta er kannski svolítið kjánaleg spurning vegna þess að við horfum upp á það í þessum fjáraukalögum að nú var þingið búið að ákveða að borga ætti hundruðum milljónum meira, ég held að það séu um 200 milljónir í barnabætur og eitthvað annað eins eða meira í vaxtabætur, sem má segja að ríkið sé núna að taka til sín vegna þess að einhverjar reikniformúlur gera það að verkum að við þurfum ekki að greiða þær bætur til þess fólks sem þingið var samt sem áður búið að ákveða að ætti að fá þær. Mig langar til að spyrja þingmanninn: Hvað finnst henni um ráðstafanir af þessu tagi? Og svo má líka kannski spyrja um þær 60 milljónir sem eiga að fara til tónlistarskólanna. Ef ég man rétt var hæstv. menntamálaráðherra svo sem ekki mjög ákafur og vildi lítið gefa upp um það hvort hann ætlaði að standa við það sem var kallað samkomulag og hann sagði að væri ekki samkomulag. En er það ekki alveg ljóst að ef þær 60 milljónir verða samþykktar í þinginu þá getur ráðherrann ekki látið hjá líða að þær verði greiddar til tónlistarskólanna? Er það?
Frú forseti. Hvað varðar barnabæturnar þá tek ég undir með minni hluta fjárlaganefndar sem bendir á að þau framlög sem ætluð voru til barnabóta eru afturkölluð að hluta. Það sýnir í raun og veru að mati minni hlutans, og ég tek undir þá túlkun, að skerðingarnar voru of miklar. Þarna er verið að breyta barnabótakerfinu og tengist því sem við vorum að ræða um, að í raun og veru er verið að breyta barnabótakerfinu í gegnum fjárlagaákvarðanir og fjáraukalagaákvarðanir. Það sýnir að ríkisstjórninni er meira í mun að tryggja það að barnabætur renni eingöngu til allra tekjulægstu hópanna en að nýta það framlag sem Alþingi Íslendinga hafði áætlað í barnabætur og hækka þá skerðingarmörkin, af því að þetta er ekki spurning um fjárhagslega nauðsyn, þetta er spurning um pólitískt val og pólitíska ákvörðun sem birtist með þessum hætti. Peningarnir eru til en það á ekki að nýta þá fyrir barnafjölskyldur. Það á að taka þá aftur inn í ríkissjóð af því að það er pólitískt val núverandi ríkisstjórnar að barnabætur eiga bara að vera fyrir allra tekjulægstu hópana og þær byrja að skerðast við mjög lágar tekjur. Þetta er umræða sem ég held að samfélagið sé kannski fyrst að átta sig á. Ég veit ekki hversu marga ég hef hitt sem eru á mínum aldri, fólk sem er enn þá með börn sem segir: Hvernig stendur á því að ég fæ engar barnabætur lengur og hvernig í ósköpunum er þetta ákveðið? Þegar ég útskýri að það sé gert í gegnum fjárlög, í þeirri þriggja klukkutíma atkvæðagreiðslu þar sem stórt og smátt er undir, þá spyr fólk auðvitað: Hvers konar pólitísk umræða á sér stað í landinu, hvers konar pólitísk stefnumörkun eftir allt sem við höfum sagt um að breyta vinnubrögðum, faglegum vinnubrögðum og ég veit ekki hvað? Með tónlistarskólana þá kemur mjög skýrt fram að framlagið er skilyrt við það að það renni eingöngu til þeirra skóla sem hafa safnað skuldum vegna þjónustustigs umfram ramma Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. [[Forseti hringir.]]Þeir fjármunir ættu því að nýtast með réttum hætti og breyting á því þarf að koma inn í ný lög um tónlistarmenntun.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fína ræðu. Mig langar aðeins að spyrja hana út í varðandi það sem hún sagði um hlutverk fjáraukalaga. Ég held að við séum sammála því og ég held að allir séu sammála því, bæði í minni hluta og meiri hluta, að við viljum nýta fjáraukalögin eins og lög gera ráð fyrir. En það virðist vera freistandi að bæta við, það liggur við sama hverjir eiga í hlut. Alltaf hlaðast inn á fjáraukalög alls konar liðir sem ekki eiga heima þar. Reyndar voru fjáraukalög mjög lítil eftir hrun, og var það kannski að einhverju leyti vegna þess að það voru hreinlega ekki til peningar, en kannski var bara styrkari efnahagsstjórn, ég skal ekki um það segja. Nú munum við innleiða ný lög um opinber fjármál þar sem fjáraukalög verða svo að segja úr sögunni. Ekki er gert ráð fyrir þeim. Það verður bara varasjóður fyrir allt sem er ófyrirséð, eins og eldgos og annað slíkt, en svo verður 2% svigrúm hjá ráðuneytum og ráðherrum varðandi málaflokkana. Af því að hv. þingmaður hefur verið ráðherra langar mig til að vita hvort hún telji að það geti verið að þau 2% sem ráðherrann hefur fyrir málaflokkinn, eins og ef framhaldsskólar væru einn málaflokkur, séu í rauninni nægileg til að geta brugðist við því sem upp getur komið. Þetta er áskorun, þetta eru algerlega ný vinnubrögð, en við viljum færa okkur úr því að vera með fjáraukalög. Við þurfum alltaf að samþykkja óvæntar fjárheimildir, en getum við kannski séð fyrir okkur framtíð þar sem fjáraukalög heyra fortíðinni til vegna þess að ráðherrar geta stýrt með þessum varasjóði sem þeir hafa, að þeir muni einhvern veginn geta stýrt þessu fram og til baka?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar vangaveltur og að sumu leyti er ég sammála því að það er mikilvægt að ráðherrar hafi ákveðið svigrúm innan síns ráðuneytis til að geta innleitt pólitíska stefnumörkun og annað slíkt sem samt þarf að fara til umræðu í þinginu. Ég hef ákveðnar áhyggjur af því sem fyrirhugað er í frumvarpi til laga um opinber fjármál. Ég hef um leið skilning á því að það er mikilvægt að þetta svigrúm sé til staðar en ég hef áhyggjur af því að tilhneigingin verði sú að hin pólitíska umræða eigi sér ekki stað á vettvangi þingsins. Ég veit að gert er ráð fyrir ákveðnum breytingum þannig að þingið hafi samt aðkomu að málum, en ég hef mjög miklar áhyggjur, miðað við aðbúnað þingsins, miðað við einstök ráðuneyti, þar sem þingið er nú ekki ofhaldið í fjárveitingum miðað við einstök ráðuneyti, að þar muni þingið eiga á brattann að sækja í því að geta veitt það sem við getum kallað eðlilegt aðhald, annars vegar varðandi það hvernig fjármunum er varið og hins vegar að geta átt pólitíska umræðu, því að það er pólitík í því hvernig fjármunum er varið. 2% af ramma - við getum tekið ráðuneyti til dæmis menningarmála, 10 milljarða fjárveiting og flest af því allbundið og 2% af því, hvað er það? Það eru 200 milljónir, ekki satt? Þetta eru kannski ekki gríðarstórar fjárhæðir sem um er að ræða þannig að ég held að reynslan eigi eftir að sýna okkur hvernig þessi regla mun virka. Ég tel að það geti verið mjög eðlileg sjónarmið að baki því að ráðherrar hafi þetta svigrúm eins og gert er ráð fyrir, en það sem er okkar að tryggja og ég legg mesta áherslu á er að þingið hafi aðgang að sérfræðingum á ólíkum sviðum til þess að styrkja sig í því að sinna þessu nauðsynlega aðhaldshlutverki. Mér finnst við komin allt of langt út á þá braut að þingið [[Forseti hringir.]]komi að ákvörðununum eftir að þær hafa verið teknar, nánast þegar búið er að taka allar ákvarðanir og kynna þær, og hefur ekki raunverulega tækifæri til að taka þátt í sjálfri stefnumótuninni.
Virðulegi forseti. Ég tek undir málflutning hv. þingmanns. Það verður mikil áskorun að innleiða þessi lög og gera það almennilega og ég held að mjög mikilvægt sé að fagnefndirnar, sem ég kalla svo, hér á þingi komi miklu meira að fjárlagaumræðunni en er í dag. Mig langar aðeins að spyrja út í liðinn um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða sem kemur aftur og aftur inn á fjáraukalög, þó hugsanlega ekki á næsta ári vegna þess að búið er að setja umtalsverða fjárhæð á fjárlög 2016. En það lá alveg fyrir að þetta kæmi inn í ár vegna þess að það voru aðeins settar eitthvað um 150 milljónir á fjárlög og mótmæltum við því öll, sem sáum þetta auðvitað fyrir. Síðan er komið í vor inn á fund fjárlaganefndar og tilkynntar miklar hækkanir í sjóðinn og í vegaframkvæmdir og í nefndaráliti meiri hlutans er það orðað þannig, ég man ekki nákvæmlega hvernig það er orðað, að það sé virðingarvert eða gott verklag að ráðherrann komi á fundinn og kynni þetta. Í mínum huga skiptir það engu máli vegna þess að þetta á jafn illa heima á fjáraukalögum eftir sem áður, hvort sem ráðherra kemur eða ekki, en kannski er það kurteisi. Hvað finnst hv. þingmanni um þetta? Þótt ráðherrar kæmu til fjárlaganefndar með alla þá liði sem væru eitthvað á reiki gæti það með engum hætti réttlætt ákvörðunina. En það er tekið þannig til orða í nefndaráliti meiri hlutans og það vakti athygli mína, eins og þetta sé með einhverjum hætti réttlætanlegt. Það verður spennandi að sjá hvort meiri hlutinn greiðir atkvæði með þessum lið, Framkvæmdasjóði ferðamannastaða, vegna þess að hann á svo innilega ekki heima þarna. En við erum auðvitað í þeirri stöðu að það er búið að eyða peningunum. Okkur er því stillt upp við vegg. Það er alltaf þannig með fjáraukalögin.
Frú forseti. Auðvitað er það gott ef ráðherrar og framkvæmdarvaldið eiga góð samskipti við þingið. Það finnst mér hið besta mál undir öllum kringumstæðum. En það breytir því ekki að við hljótum að gera þá kröfu að almennt sé reglan sú að fjármunum sé varið með sem gagnsæjustum hætti. Það þýðir að fyrir liggi áætlanir sem byggja á einhverri stefnumörkun. Ég vil nefna í því samhengi margboðaða samgönguáætlun sem enn hefur ekki verið lögð fram og enginn veit í raun og veru hvernig á að líta út. Samkvæmt fjárlögum er hún orðin ansi rýr og döpur. Þetta er stefnumótunin sem á að vinna af samgönguráði, lúta ákveðnum ferlum sem við höfum sett í lög og við höfum sammælst um að eigi að vera ferillinn sem við notum til að ákveða að skipta hér fjármunum á vegaframkvæmdir. Þessi áætlun er ekki til, hún liggur ekki fyrir samþykkt, og þá er hægt að spyrja sig: Hvað getur þingið gert? Við erum búin að koma hér upp og spyrja hæstv. ráðherra: Hvar er áætlunin? Jú, áætlunin er á leiðinni. En þetta setur þingið í mjög erfiða stöðu. Svo vil ég segja það af því að hv. þingmaður nefndi innleiðingu opinberra fjármála að mér skilst að verið sé að horfa til þess að ráðuneytin fái eitthvert fjármagn til að innleiða þetta nýja lagaumhverfi. En á Alþingi þá að sitja eftir í þeim efnum? Hvaða fjármagn fær Alþingi til að innleiða þetta nýja lagaumhverfi? Hvernig verður staðið að stuðningi við fagnefndir hér? Verður sett upp einhver efnahagsskrifstofa á þinginu? Okkur mun ekki veita af því til að geta sinnt því hlutverki sem okkur er ætlað. Mér finnst þetta líka stundum þegar við erum að ræða fjárlög, tillögurnar eru mjög oft unnar af framkvæmdarvaldinu, Alþingi kemur svo inn í þetta ferli og setur sinn svip á þær tillögur en sjálfir rammarnir, sjálfur grunnurinn kemur frá framkvæmdarvaldinu. Með þessari nýju löggjöf erum við í raun og veru að styrkja framkvæmdarvaldið en ég óttast að við séum ekki að huga að því nægilega vel að hlutverk Alþingis verði styrkt að sama skapi.
Virðulegur forseti. Ég byrja þar sem frá var horfið í síðustu orðaskiptum héðan úr í ræðustól, sem lutu að þeim lagabreytingum sem verða á dagskrá síðar á þessum fundi eða þeim næsta, um frumvarp til laga um opinber fjármál og þær breytingar sem verða á meðhöndlun ríkisfjármálanna í þinginu með tilkomu þeirra. Það verður spennandi því að við megum sannarlega við framförum í fjárlagavinnslunni bæði á vettvangi ríkisstjórnarinnar og þingsins. Ég tek undir að það er ákaflega mikilvægt að styrkja sjálfstæði þingsins í þeirri vinnu því að það hefur í allt of ríkum mæli verið stimpilpúði fyrir þær ákvarðanir sem teknar eru af ríkisstjórn og hefur haft fremur lítið sjálfstætt aðhald með framkvæmdinni. Það sem mun skipta máli er meðal annars efnahagsskrifstofa af einhverju tagi. Hún getur auðvitað verið staðsett í þinginu sem leggur mat á þá þætti. Hitt hlýtur líka að vera nærtækt í umræðunni, hvort ekki sé full ástæða til þess að endurvekja Þjóðhagsstofnun þannig að þingið og um leið aðrir í samfélaginu hafi aðgang að óháðri fagstofnun sem leggi sjálfstætt mat á hagþróunina og geti unnið að skýrslugerð, áætlunum, metið áætlanir stjórnvalda og gefið hlutlaust en vel grundað álit þar á. Það er út af fyrir sig seinni tíma mál. Það sem er ánægjulegt að sjá við þetta fjáraukalagafrumvarp er að frumjöfnuðurinn er að aukast. Hann er hins vegar að aukast af röngum ástæðum. Hann er í rauninni einvörðungu að aukast vegna tekjuhliðarinnar. Það er því miður enn sem fyrr um að ræða verulega mikla útgjaldaaukningu frá því sem gert var ráð fyrir. Það er ekki ráðdeildarsemi í rekstrinum sem skilar þessum aukna frumjöfnuði heldur ýmsir tilfallandi ávinningar. Kannski er full ástæða til þess að farið sé betur yfir það með hvaða hætti ýmsir þættir eru áætlaðir við fjárlagagerðina í aðdraganda fjárlagaársins. Til dæmis eru arðgreiðslur sannarlega ekki ýkja vel áætlaðar miðað við þær tölur sem við sjáum í því efni í þessu fjáraukalagafrumvarpi. Það er mikið og stórt verkefni að takast á við að fylgja því eftir að áætlanagerðin sé viðunandi. Það er miður að við skulum sjá sömu liðina í því efni ár eftir ár. Annar þáttur, sem er sannarlega ástæða til þess að kalla eftir að betur sé áætlaður í fjárlögum en gert hefur verið og er í raun og veru bara verið að taka inn á fjáraukalögin aftur og aftur, eru framkvæmdir við ferðamannastaði sem eru ákaflega brýnar en þær eru hins vegar býsna fyrirsjáanlegar og full ástæða til að áætlanir um þær og framlög til þeirra séu skýr og ákvörðuð í fjárlögum og á grundvelli faglegra áætlana og auðvitað sé líka tekið á tekjuöflunarþættinum í tengslum við þær framkvæmdir. Við höfum í raun og veru sett allt of lítið í þessar framkvæmdir. Það hefur ekki síst mátt rekja til þess vandræðagangs sem verið hefur hjá ríkisstjórnarforustunni um tekjuöflunarleiðir í þessu efni. Hér kom fram fyrr í umræðunni sú einfalda tillaga hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller að gistináttagjaldið yrði hækkað til þess að standa straum af þessum kostnaði. Það er sannarlega býsna einföld leið að hækka gildandi tekjustofn og full ástæða til þess að láta þann mikla fjölda ferðamanna sem nú eru að skila sér hingað til landsins greiða eigi síðar en strax fyrir nauðsynlega uppbyggingu. Það er til vansa að þetta sé ítrekað á ferðinni í fjáraukalögum. Þetta á einfaldlega að vera áætlað og ákveðið fyrir fram. Þetta eru ekki ófyrirséð útgjöld á neinn hátt. Tengt ferðamannastöðunum er ástæða til þess að nefna sérkennileg framlög til vegamála. Kannski er ástæða til þess að kalla eftir því að formaður fjárlaganefndar, formaður þingflokks Framsóknarflokksins eða einhverjir aðrir sem þekkja til þess þáttar útskýri hvað þar er á ferðinni. Það háttaði svo til, að ég hygg, að á vordögum tilkynnti ríkisstjórnin um ófyrirséð og aðkallandi útgjöld sem væru vegaframkvæmdir við nokkra ferðamannavegi, sem átti út af fyrir sig ekki að koma neinum á óvart. Það voru vegir sem lengi lá fyrir að gott væri að bæta úr. Það er vegurinn um Kjósarskarð, það er vegurinn um Uxahryggi, sem styttir og bætir mjög samgöngur milli Þingvalla og Borgarfjarðar og þar með í rauninni Suðurlands og Borgarfjarðar, og síðan vegurinn um Kaldadal, sem opnar möguleika fyrir nýjan ferðamannahring að Þingvöllum og yfir í Borgarfjörð og aftur um Kaldadal, og loks Dettifossvegurinn ef ég man þetta rétt. Framkvæmdir sem átti að ráðast í við þessa fjóra vegi í sumar voru upp á annan milljarð króna. Mér er ekki alveg ljóst af því sem hér er lagt fram í breytingartillögum hvernig er farið með þær fjárveitingar sem ríkisstjórnin tilkynnti um í sumar. Ég þykist að minnsta kosti vita að sumum af þessum framkvæmdum hafi einfaldlega ekkert orðið úr, eins og leiðinni yfir Uxahryggi og ég held líka Kaldadal og kannski líka um Kjósarskarð og Dettifossveg. Það er miður vegna þess að ferðamönnum mun að því er virðist fjölga á næsta ári enn meira en áætlanir gerðu ráð fyrir. Þess vegna brýnt að byggja upp þessa innviði. Maður spyr sig: Hvað veldur því að ekki var ráðist í það sem ríkisstjórnin taldi einboðið að fara í síðastliðið vor og átti að gera í sumar? Ég vil líka í tengslum við þetta spyrja út í textann frá meiri hluta fjárlaganefndarinnar þegar virðist vera farið í lækkun á framlögum til Vegagerðarinnar en ríkisstjórnin hefur ekki staðið fyrir miklum nýframkvæmdum í vegamálum nema síður sé. Hvernig á að skilja það þegar kallað er eftir því að þessar framkvæmdir eins og aðrar eigi að fara í hefðbundið ferli og hefðbundið mat? Er meiri hluti fjárlaganefndar að segja að ríkisstjórnin hafi rasað um ráð fram, það hafi verið ótímabært að taka þessar ákvarðanir? Var hætt við sérstaklega að fara í einhver af þessum verkefnum? Hvers vegna var það? Er verið að segja innanríkisráðherranum að slíkar samgönguframkvæmdir þurfi að fara í samgönguáætlun og fara í gegnum vinnu í samgöngunefnd þingsins áður en þær geti komið til greina á fjárlögum? Eða hvernig víkur þessu við? Ég hef því miður ekki getað farið nægilega ofan í fylgigögnin með þessu viðamikla frumvarpi til þess að glöggva mig nægilega vel á þessu og þætti vænt um ef einhver fulltrúi meiri hlutans í fjárlaganefnd treystir sér til að útskýra það hver staðan er á þessum mikilvægu vegum fyrir ferðaþjónustuna og hvernig þessari ákvarðanatöku er háttað og hvort einhver átök séu innan stjórnarliðsins um hvort það ætti að fara í þessar framkvæmdir eða hvernig það lægi. Ýmsir aðilar í ferðaþjónustu skipulögðu sig auðvitað út frá þessum samgöngubótum og gerðu ráð fyrir því að þær kæmu inn og þurfa að breyta áætlunum sínum ef mönnum hefur ekki verið full alvara þegar þeir tilkynntu um að þessir vegir yrðu malbikaðir. Það er mikilvægt fyrir þá sem eiga hagsmuni undir því að fá þær upplýsingar strax fram. Virðulegi forseti. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að því sem við sjáum bæði í vaxtabótum og barnabótum. Ég harma það að menn nýti ekki það svigrúm sem er að verða í ríkisrekstrinum, eftir þær aðhaldsaðgerðir sem farið var í á síðasta kjörtímabili og tekjuöflunarákvarðanir sem þá voru teknar, til þess að bæta hag annars vegar þeirra heimila sem eru með húsnæðislán og hins vegar barnafjölskyldna. Þar er viðmiðum bæði um tekjur og eignir haldið að mínu mati allt of stífum þannig að fólk með tiltölulega óverulegar tekjur, að minnsta kosti ekki háar tekjur, er að detta út úr barnabótakerfinu allt of fljótt. Það er full ástæða að taka þessar fjárveitingar ekki niður sem því nemur heldur nýta það fé sem hafði verið gert ráð fyrir til þessara málefna til að láta barnabæturnar ná til stærri hóps en raunin er núna. Einkanlega í vaxtabótunum er hópurinn náttúrlega bara að minnka og þannig er verið með annarri hendinni að taka það sem látið er með hinni. Ég hygg að þær lækki á milli fjárlagaársins í ár og næsta árs um einar 1.100 millj. kr. eða 1,1 milljarð sem er stór hluti af þeim fjármunum sem ríkisstjórnin er svo með hinni hendinni að boða að hún ætli að setja í húsnæðismál. Það er merkilegt að sækja fjármuni í þann rann. Við 2. umr. um fjáraukalögin vil ég fyrst og síðast fara yfir það sem lýtur að almannatryggingum. Við höfum verið að fylgjast með því í ár að margra ára uppbyggingarstarf í landinu, einkanlega í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, hefur sem betur fer verið að skila okkur mikilvægum efnahagsávinningi. Ýmsar framkvæmdir í atvinnumálum sem þá var samið um hafa farið af stað og enn er unnið að ýmsum framkvæmdum í vegamálum sem þá voru ákveðnar og sá hagvöxtur sem verið hefur óslitið frá því snemma á síðasta kjörtímabili er að skila sér fyrir ríkissjóð í afkomu sem batnar ár frá ári. Því miður gætir minna aðhalds í ríkisfjármálunum, einkanlega á tekjuhliðinni, núna á þessu kjörtímabili. Þetta hefur sem betur fer líka skilað sér í kjarabótum til stórra hópa í landinu en þeir hópar fá þær kjarabætur frá síðastliðnu vori, 1. maí, flestir hópar á almennum markaði, og jafnvel enn þá fyrr eins og í tilfelli alþingismanna og ráðherra sem fá kjarabætur alla leiðina aftur til 1. mars, hygg ég að ég fari rétt með. Þegar þetta er launaþróunin í landinu skyldi maður ætla að aldraðir og öryrkjar, þeir hópar sem búa við lökustu kjörin í landinu, yrðu ekki látnir sitja eftir, að þeir fengju ekki minni hækkanir en fólk sem hefur miklu betri tekjur og miklu betri ráð heldur fengju þeir að minnsta kosti sömu hækkanir í prósentum á sama tíma. Það voru óneitanlega vonbrigði hér fyrr í dag þegar ekki var hægt að skilja hæstv. forsætisráðherra öðruvísi en svo að það stæði ekki vilji til þess af hálfu ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans að hækka kjör aldraðra og öryrkja frá sama tíma og menn höfðu ákveðið að hækka kaup alþingismanna og ráðherra. Það er svo hrópleg ósanngirni, að ég segi ekki sérgæska, að því verður auðvitað mótmælt hér það sem eftir lifir þessa haustþings og fjárlagavinnunnar og fjáraukalagavinnunnar. Við munum kappkosta að reyna að telja sem flesta stjórnarliða á okkar band í því að gera þá breytingu að þessir hópar fái sömu hækkanir frá sama tíma og annað fólk í landinu. Það hlýtur að vera í huga hvers manns sjálfsögð sanngirnis- og réttlætiskrafa. Kostnaðurinn við það er sannarlega allnokkur. Hann er um 6,6 milljarðar kr. þegar allt er talið. Það verður að hafa í huga að hér er um að ræða tugþúsundir Íslendinga, afkomu þeirra, og sannarlega mundu slíkar fjárveitingar skila sér í ýmsu til ríkissjóðs, afleiddum tekjum og öðru þess háttar, svo það yrði ekki hreinn kostnaður. Það er tiltölulega hægt um vik að benda á ýmsar fremur auðveldar tekjuöflunarleiðir ef menn vilja ekki minnka afganginn á yfirstandandi ári, sem væri sannarlega valkostur. Ein þeirra er til dæmis að framlengja auðlegðarskattinn. Það mundi jafnvel duga að framlengja auðlegðarskattinn helmingi lægri en hann var þegar þessi ríkisstjórn tók við. Sem kunnugt er greiddu 5 þús. ríkustu heimilin í landinu, af 125 þús. heimilum í landinu, þennan sérstaka skatt til þess að létta undir á erfiðum tímum í ríkisfjármálum. Það mælir í sjálfu sér ekkert á móti því að það sé gert áfram á meðan við erum í gjaldeyrishöftum og enn þá frekar ef tekinn væri bara hálfur sá skattur sem tekinn var á síðasta kjörtímabili. Það virðist vera ríkisstjórninni mikið forgangsmál að lækka skatta á þennan hóp. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að ég tel engan veginn tímabært að lækka skatta á ríkasta fólkið í landinu svona verulega ef menn hafa ekki efni á að leiðrétta laun aldraðra og öryrkja frá sama tíma og annarra. Það hlýtur að koma á undan. Það að kjör aldraðra og öryrkja hækki á sama tíma og aðrir í landinu hlýtur að koma langt framar hinu, að lækka skatta á 5 þús. ríkustu heimilin í landinu þannig að auðlegðarskatturinn sé algjörlega felldur út. En vilji menn það ekki - það eru auðvitað ýmsir máttarstólpar í stjórnarliðinu sem lækka skattana sína mikið með því að hverfa frá auðlegðarskattinum - þá er hægastur vandinn að benda á veiðigjöldin og út af fyrir sig auðlindagjöld í víðara samhengi, ef vilji væri til. Það hefur verið gengið óhóflega langt fram í því að hlífa stórútgerðinni sem skilar myljandi hagnaði af einkarétti á hagnýtingu sameiginlegrar auðlindar. Hægur vandi væri að fjármagna hið sjálfsagða réttlætismál, hækkun á bótum aldraðra og öryrkja frá sama tíma og hjá öðrum hópum, með því að hækka auðlindagjöld. Ég verð að segja að eftir þær yfirlýsingar sem menn gáfu í aðdraganda kosninga um kjör þessara hópa og með hvaða hætti þeir ættu að vera í forgangi þá trúi ég ekki öðru en að menn endurskoði þennan þátt í stjórnarstefnunni og hlusti á það sjálfsagða ákall um jafnræði og sanngirni, sem kemur frá eldri borgurum um land allt og frá öryrkjum sömuleiðis, sem fellst í þeim einfalda hlut að þeir fái kauphækkun frá sama tíma og við hin.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ræðuna. Mig langar að byrja á að spyrja hv. þingmann um það sem hann endaði sína ræðu á, en þar velti hann því fyrir sér hvernig fjármagna mætti það ef við vildum hafa áfram jafn mikinn hagnaði á ríkissjóði og nú er en bæta einnig bæta kjör aldraðra og öryrkja aftur í tímann, og nefndi hann í því sambandi veiðigjöldin. Nú hafa veiðigjöldin verið lögð m.a. á stórútgerðina sem hefur á undanförnum missirum, eftir að veiðigjöldin hafa verið að lækka, greitt sér gríðarlega háar upphæðir í arð. Nú brá svo við í umræðunni í dag að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, formaður hv. fjárlaganefndar, sagði að ríkissjóður væri að fá skatta af arðinum sem útgerðarfyrirtækin greiddu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér í því að hér afhjúpist í raun sýn hv. meiri hluta Alþingis og brauðmolakenningin sé hreinlega að ná nýjum hæðum þar sem ríkissjóður má þakka fyrir þær tekjur sem hrökkva af arðinum sem stórfyrirtækin greiða, en því miður duga brauðmolarnir ekki til að bæta kjör þeirra sem höllustum fæti standa.
Virðulegur forseti. Ég held að það megi til sanns vegar færa að hér sé aftur tekið til við að gæla við brauðmolakenninguna sem einkanlega Sjálfstæðisflokkurinn og Hannes Hólmsteinn Gissurarson og fleiri menn þaðan úr litrófi stjórnmálanna töluðu fyrir fyrir hrun en virðist vera orðin eins konar trúarsetning hjá Framsóknarflokknum í seinni tíð, a.m.k. forustumönnum hennar eins og forsætisráðherra og hv. formanni fjárlaganefndar, enda hefur sá flokkur færst mjög langt til hægri eins og við þekkjum. Varðandi veiðigjöldin þá blasir við að þar er um að ræða mikinn umframhagnað. Auðvitað eiga sjávarútvegsfyrirtæki að vera rekin með hagnaði og þar á að vera gott að starfa og gott að fjárfesta en sú grein skilar hagnaði langt umfram aðrar greinar sem stafar af því að það eru verðmæti í sjálfu sér að hafa einkarétt á því að hagnýta sameiginlega auðlind okkar. Það er sjálfsagt mál ef við eigum ekki peninga til að hækka kaup aldraðra og öryrkja frá sama tíma og annarra í landinu að láta útgerðina borga aðeins meira. Þótt hún væri látin borga þetta væri hún eftir sem áður rekin með bullandi hagnaði og væri enn þá rekin með meiri hagnaði en tíðkast í öðrum greinum. Ég er raunar þeirrar skoðunar að best færi á því að veiðigjöldin ákvörðuðust einfaldlega á markaði þar sem útgerðarmenn byðu í heimildirnar og þannig væri í frjálsum viðskiptum á uppboði ráðið til lykta hvað væri eðlilegt að þeir skiluðu í sameiginlega sjóði á hverjum tíma. En forgangsmál hlýtur að vera að aldraðir og öryrkjar fái hækkun frá sama tíma og aðrir í landinu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Já, ég verð að játa að ég hef undrað mig á hvað mér hefur sýnst Framsóknarflokkurinn vera kominn langt til hægri, a.m.k. sumir hv. þingmenn þess flokks. Aðrir þingmenn hans hafa kannski reynt, alla vega þegar svo ber undir, að halda samvinnuhugsjóninni á lofti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að það sé gríðarlega brýnt að kjör eldri borgara og öryrkja verði bætt og það aftur í tímann, sér í lagi núna þegar við höfum borð fyrir báru. Hvenær ættum við að gera það ef ekki núna þegar það er svigrúm í ríkisfjármálunum? Hv. þingmaður benti réttilega á það héðan úr þessum ræðustól fyrir nokkrum árum að það erum við sem hér stöndum, við þingmenn, sem erum kjararáð öryrkja. Sú umræða hefur greinilega verið tekin eitthvað aðeins lengra áfram því að ég heyrði það að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson virtist í umræðu áðan alveg til í að ljá máls á því hvort bætur almannatrygginga ættu jafnvel að ákvarðast af kjararáði. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða kosti hann sæi við það og hvaða hættur kynnu að vera fólgnar í því að færa það að ákvarða kjör öryrkja frá lýðræðislega kjörnum fulltrúum á Alþingi og til kjararáðs.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Hækka þegar borð er fyrir báru, segir þingmaðurinn. Það er auðvitað sjálfsagt að gera þá kröfu en rétt er að vekja athygli á því að þegar ekki var borð fyrir báru árið 2011 í ríkisstjórnartíð Jóhönnu Sigurðardóttur voru laun þessara hópa hækkuð á miðju ári frá sama tíma og annarra hópa við miklu erfiðari aðstæður í ríkisfjármálum heldur en nokkurn tíma eru núna. Þess vegna vekur það undrun að stjórnarflokkarnir skuli ekki sjá sóma sinn í því að gera þetta núna. Um orð hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar þess efnis að sjálfsagt væri að fela þetta kjararáði, þá er eflaust miklu skárra að fela ákvörðun launa aldraðra og öryrkja kjararáði en ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Þess vegna væri ég alveg tilbúinn til að styðja það að meðan sú ríkisstjórn sæti við völd þá væri kjararáði falið að úrskurða um þetta. En ég tel þó að best fari á því að alþingismenn ákveði árlega við afgreiðslu fjárlaga við atkvæðagreiðslu hér í salnum hver skuli vera lágmarkslaun aldraðra og öryrkja í landinu. Það höfum við dæmi um í nágrannalöndunum. Það eru tugþúsundir einstaklinga sem eiga framfærslu sína að verulegu leyti undir þeim pólitísku ákvörðunum sem hér eru teknar. Ég held að menn þurfi einfaldlega að hafa þrek til að taka þær ákvarðanir hér í salnum og standa við þær og forsvara þær. Til þess þarf sú ákvarðanataka að vera skýr og ótvíræð og augljós hverjum manni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja út í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, það er sagan endalausa. Hv. þingmaður var á þingi á síðasta kjörtímabili þannig að hann þekkir upphafið á framkvæmdasjóðnum, hvernig hann var settur á fót til að bregðast við auknum ágangi ferðamanna og þörf á uppbyggingu innviða í ferðaþjónustunni. Mér finnst að við hefðum átt að byrja áratug eða jafnvel áratugum fyrr því að við höfum eiginlega alltaf verið að hlaupa á eftir í þessum málum. Nú er svo komið að við erum í þriðja skiptið að taka inn á fjáraukalög umtalsverðar upphæðir í framkvæmdasjóð. Maður veltir fyrir sér hvort ráðherra sem ræður ekki við einn lítinn Framkvæmdasjóð ferðamannastaða ráði yfir höfuð við verkefnið. Ég bara verð að segja það, þetta er með ólíkindum. Tekjuöflunin sem átti að vera, náttúrupassinn, náði ekki í gegn og það sem við höfum núna er gistináttagjaldið sem hv. þingmaður kom einmitt inn á. Gistináttagjaldið er 100 kr. á hverja nótt. Það er eins og er víða erlendis, „city tax“, en ég hef heyrt gagnrýni á þennan skatt og hvernig eigi að dreifa gistináttagjaldinu til sveitarfélaganna, hvort sveitarfélögin sem fá gistináttagjaldið, eru með flest hótelin, fái gistináttagjaldið eða hvernig það eigi að vera, það er svolítið flókið. Ég sel það ekki dýrara en ég keypti en ég hef einnig heyrt að það sé tiltölulega auðvelt að komast hjá þessum skatti. Ég átta mig ekki á því hvort upphæðirnar sem við sjáum í fjárlögum stemmi við fjölda gistinátta í landinu. Hvaða hugmyndir hefur hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]varðandi það hvernig við fjármögnum uppbyggingu ferðamannastaða, hvort við eigum að gera það af ríkisfé og virðisaukaskatti sem ferðamenn skilja eftir sig?
Virðulegur forseti. Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni að þær upphæðir sem verið er að leggja á ríkissjóð vegna Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða eru í raun og veru reikningurinn fyrir náttúrupassaklúðrið vegna þess að á öllum þeim tíma sem liðinn er af kjörtímabilinu hefur ekki tekist að koma sómasamlegri mynd á gjaldtöku af ferðamönnum. Fyrri ríkisstjórn fyrirhugaði hækkun á virðisaukaskatti sem hefði verið einfaldasta og besta skrefið því að það er mikilvægt um tekjuöflun ríkisins almennt að það séu tiltölulega fáir en stórir tekjustofnar sem skila tekjunum og virðisaukaskattur er auðvitað langöflugasta tækið til að skila ríkissjóði tekjum, einfalt og gott tæki. Gallinn við gistináttaskattinn var alltaf sá hversu lágur hann er. Hann er aðeins 100 kr. og skilar óverulegum tekjum í ríkissjóð, hleypur á hundruðum milljóna og í samhengi ríkissjóðs eru það óverulegar tekjur. Tekjustofn þarf eiginlega að skila helst milljörðum til að það taki því að tala um hann. En ef ekki er vilji til að fara virðisaukaskattsleiðina þá er sú leið fær að hækka gistináttaskattinn og það má gera í áföngum ef það er til að hjálpa greininni við að innleiða slíkar breytingar. Ég hefði þó haldið að það mætti hækka hann umtalsvert frá því sem nú er með tiltölulega skömmum fyrirvara. Gistináttaskattur er innheimtur um víða veröld og er tiltölulega gott að hafa eftirlit með og innheimta en ég veit ekki hversu góð hugmynd það er að fara að deila honum með sveitarfélögum. Ég held að best sé að tekjuöflunin sé á einni hendi þó að sveitarfélögin gætu notið góðs af því í formi styrkja.
Virðulegi forseti. Það hefur verið þannig að gistináttagjaldið hefur runnið í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og síðan hafa menn eftir einhverjum verkferlum metið það hvar þörfin er brýnust. Á sama tíma heyrum við í fjárlaganefnd kröfur frá sveitarfélögum um auknar skatttekjur og það eru kröfur frá stærri bæjum um að fá hlutdeildina í gistináttagjaldinu frekar en að það renni bara til sveitarfélagsins því að kostnaður verði af ferðamönnum. En á hinn bóginn má segja að átroðningurinn er mjög gjarnan úti á landi í minni sveitarfélögum þar sem ferðamenn skilja í raun mjög lítið eftir sig. Ég skil hv. þingmann þannig að honum finnst í raun gott að tekjurnar renni í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og sé útdeilt þaðan. Síðan langar mig að spyrja út í breytingartillögu minni hlutans sem hv. þingmaður ræddi áðan og sagðist jafnvel telja að það væru þingmenn í meiri hlutanum sem hefðu gefið í skyn að þeir væru sammála henni. Við sjáum að það er tekjuafgangur á árinu þannig að það er hægt að fjármagna þessar hækkanir. Er hv. þingmaður bjartsýnn á að okkur takist að snúa nógu mörgum þingmönnum til að ná þessari mikilvægu kjarabót í gegn fyrir ellilífeyrisþega og öryrkja?
Virðulegur forseti. Eins og hv. þingmaður veit þá er sá sem hér stendur þingmaður Reykjavíkur og hefur litið á sig sem talsverðan Reykjavíkurþingmann, er fyrrverandi borgarfulltrúi í borginni og hefur oft talið að Reykvíkingar mættu njóta meiri hlutdeildar í þeim ákvörðunum sem hér eru teknar. Ég verð þó að segja um gistináttagjald að mér þætti ekki sanngjarnt að það rynni til sveitarfélaganna. Það er sannarlega þannig að hótelgistingarnar eru langflestar í Reykjavík og tekjurnar mundu þá að mestu leyti renna til borgarinnar en ferðamennirnir fara í dagsferðir út á Vesturland eða út á Suðurland og koma aftur inn að kvöldi og það þarf að ráðast í framkvæmdir við ferðamannastaðina þar. Ég held að það sé ekki endilega svo góð samsvörun á milli staðsetningar á hótelherbergjum annars vegar í sveitarfélögum og hins vegar fjölda fjölsóttra ferðamannastaða í þeim. Ég held að það fyrirkomulag að láta gjaldið renna í miðlægan sjóð og styrkja síðan verkefnin sé einfaldlega betra fyrirkomulag en að láta sveitarfélögin hafa tekjustofninn. Um hitt atriðið, hvort ég sé vongóður um að laun aldraðra og öryrkja verði hækkuð frá sama tíma og annarra, þá voru það óneitanlega vonbrigði í morgun að forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson skyldi hafna þeirri leið í raun. En ég vil trúa því að þetta sé svo sjálfsögð sanngirniskrafa og ég hef heyrt málflutning hv. þingmanna Páls Jóhanns Pálssonar og Elsu Láru Arnardóttur sem virðist benda til að þau ætli að styðja tillögu okkar um breytingar í þessa veru og ég vil trúa því í lengstu lög að við náum meiri hluta í þinginu á bak við þetta sjálfsagða réttlætismál.
Virðulegi forseti. Þetta eru fyrstu fjáraukalögin og fyrstu fjárlögin sem ég tek þátt í. Það fyrsta sem vekur athygli þegar ég les yfir nefndarálitin, sérstaklega frá minni hlutanum, er að þau benda á að það eru ýmsar tillögur í frumvarpi til fjáraukalaga sem eiga kannski ekki heima í fjáraukalögum. Þarna sé um að ræða fyrirséð útgjöld og samkvæmt lögum frá 1997 um fjárreiður ríkisins eiga allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir að koma fram í fjárlögunum. Í aukafjárlögum innan fjárhagsársins verði að leita eftir heimildum fyrir þeim fjárráðstöfunum sem ekki var hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Það eru nokkur atriði sem minni hlutinn bendir á, t.d. framkvæmdir við ferðamannastaði og sérstakan saksóknara, sem eru útgjaldaliðir sem var sérstaklega vitað um. Það væri kannski eðlilegra að sjá það í fjárlögum en fjáraukalögum. Svo ég haldi áfram með þá góðu umræðu sem var hér áðan um ferðamenn, einkum í tengslum við framkvæmdir á ferðamannastöðum, þá hefur það tekið allt of langan tíma að koma einhverri reiðu á það. Það er ekki eins og það sé eitthvað nýtt þannig lagað séð að við séum með ferðamenn, það hefur verið vaxandi straumur ferðamanna frá 2006/2007. Við erum bara langt á eftir þegar kemur að því að búa til umgjörð um þetta. Það er eins og við þurfum alltaf að finna upp hjólið að nýju, eins og til dæmis náttúrupassinn sýndi fram á. Við vorum að reyna að finna upp hjólið að nýju í stað þess að nota góðar og gildar aðferðir sem hafa verið reyndar um Evrópu og annars staðar í heiminum. Eitt af þeim er gistináttagjaldið. Það hefur verið gagnrýnt fyrir að vera allt of lágt. Ég er eiginlega sammála því. 100 kr. eru ekki nema um 0,70 evrur eða 50 bresk pens. Það er alveg einstaklega athyglisvert að sjá að það sé ekki prósentutenging við gistináttagjaldið í stað þess að hafa þetta 100 kr. 100 kr. íslenskar er mjög lágt. Síðan er annað sem hægt er að hafa í huga, að til að búa til nýjan tekjustofn sem mundi renna til sveitarfélaganna væri hægt að skipta gistináttaskattinum í tvennt, annars vegar svokallaðan „city tax“, með leyfi forseta, eða borgarskatt sem yrði greiddur einu sinni við komu inn á hótel og hins vegar gistináttagjald, sem mundi þá renna í ríkissjóð. Þannig væri hægt að koma til móts við þau aukaútgjöld sem bæir og borgir þurfa að standa að til dæmis með aukinni sorphirðu og fleiru í þeim dúr, sem virðist vera vandamálið. Á móti kemur að gistináttagjaldið gæti verið meira í þá áttina að fara í rekstur ferðamannastaða og búa til göngustíga og fleira því um líkt. Svo ég gleðjist aðeins í þessum fjáraukalögum þá gleður mig mjög að sjá 60 milljónir vegna uppsafnaðs rekstrarvanda nokkurra tónlistarskóla í Reykjavík, að farið sé í að reyna að styrkja eða koma stoðum undir það góða tónlistarnám sem Ísland hefur búið til í gegnum áratugina. Íslensk tónlist er leikin um víðan völl og er úti um allt í heiminum nú til dags. Það er mikið til komið vegna þess að tónlistarnám þykir vera tiltölulega aðgengilegt á Íslandi miðað við annars staðar í heiminum. 60 milljónir til að koma til móts við uppsafnaðan rekstrarvanda eru hins vegar ekki alveg nóg. Við þurfum að gera betur. Það þarf einhvern veginn að leysa úr þeim ágreiningi milli sveitarfélaga og ríkisins um hver eigi að sinna hverju. Þetta snýst um að reyna að vinna saman, finna lausn varðandi þetta. Þessi fjárhagsvandi er ekki boðlegur þar sem þetta er ábyggilega ein af okkar helstu útflutningsgreinum og besta markaðssetning sem Ísland getur nokkurn tíma fengið, það er íslenska tónlistin. Við þurfum að gefa komandi kynslóðum sömu tækifæri og þeim sem voru hér á undan, svo ég nefni nú bara Björk og þau sem eru í Of Monsters and Men. Þetta eru ábyggilega bestu auglýsingarnar okkar. Þetta er allt saman fólk sem hlaut tónlistarmenntun að miklu leyti í tónlistarskólum. Tónlistarmenntun er mikilvæg til að byggja undir framtíðina á Íslandi og mjög góð leið til að kenna ungviðinu okkar að hugsa aðeins öðruvísi og læra aðeins öðruvísi. Að öðru. Mig langar að ræða fangelsin í fjáraukalögunum. Það gleður mig mjög að sjá að í fjáraukalagafrumvarpinu eru um 24 millj. kr. til Fangelsismálastofnunar. Það mundi þá renna beint til þess að koma til móts við daglegan rekstur sjálfrar stofnunarinnar. Það gleður mig einnig að sjá í breytingartillögu meiri hlutans að 20 milljónir fara til Fangelsismálastofnunar og sérstaklega til byggingar innviða fangelsa, t.d. til fjölskylduherbergis þannig að fangar geti tekið á móti börnum sínum á Litla-Hrauni og mögulega annars staðar. Því hefur verið mjög ábótavant og fangelsin okkar hafa verið mjög fjársvelt undanfarið. Þess vegna leggjum við í Pírötum fram breytingartillögu sem beinist sérstaklega að því að taka til baka þá ströngu aðhaldskröfu sem hefur verið gerð, sérstaklega til Litla-Hrauns. Núverandi ástand þar er algerlega óviðunandi. Það er ekki hægt að kaupa nein tæki eða tól til að tryggja öryggi starfsmanna og fanga. Þarna er úreltur tækjabúnaður. Þarna er lífi starfsfólks stofnað í hættu fyrir utan það að ekki er fjármagn til að skipuleggja bakvaktir og ekki hægt að reka fangelsið sem það fangelsi sem við mundum vilja hafa. Ráðherra hefur þegar nefnt í þingsal að það þurfi að setja um 80 milljónir í fangelsin til þess að við getum rekið þau almennilega. Þess vegna leggjum við til að bæta við 27 milljónum í Litla-Hraun og eyrnamerkja sérstaklega Litla-Hrauni þar sem það er það fangelsi sem er í hvað mestri fjárþörf. Þetta er spurning um hugarfarsbreytingu, spurning um að við hættum að líta á fangelsi sem refsunarvist og frekar sem betrunarvist. Það þarf að koma skýrt fram. Við gerum það með því að eyða meiri peningi í fangelsin. Þetta er ein af þeim stofnunum sem eru hvað viðkvæmastar í samfélaginu. Það má ekki mikið út af bera til að eitthvað hræðilegt komi fyrir. Það er skylda okkar, að ég tel, sem þingmanna að koma til móts við þetta. Litla-Hraun hefur verið gífurlega fjársvelt. Það þarf einfaldlega þetta fjármagn til að koma til móts við þær ströngu aðhaldskröfur sem gerðar hafa verið á undanförnum árum. Miðað við núverandi ástand er það bara spurning um tíma hvenær eitthvað hræðilegt gerist. Þetta er spurning um að sýna orð í verki og taka á þessum málaflokki með reisn. Annað sem hefur verið í umræðunni undanfarið er kjaramál eldri borgara og öryrkja. Mig langar að fagna breytingartillögu frá minni hlutanum sem hljóðar upp á að greiðslur til öryrkja og eldri borgara hækki afturvirkt frá 1. maí á þessu ári, eins og laun á almennum markaði. Þau leggja til að 6,6 milljarða kr. framlag verði lagt til til að bæta kjör eldri borgara og öryrkja. Aftur er þetta spurning um hugarfarsbreytingu. Þetta er spurning um að hætta að líta á þetta sem bætur. Bætur eru eitthvað sem maður fær kannski einu sinni, það þarf að líta á þetta sem laun. Þetta eru borgararnir okkar, fólkið sem kýs okkur. Það á alveg jafn mikinn rétt til lífs og mannsæmandi launa og við hin. Þetta er fyrsta skrefið í átt að því að komast úr þessari vistarbandahugsun og að vera á sveit og annað í þeim dúr. Við þurfum að komast út úr því, öryrkjar og eldri borgarar eru fullgildir þegnar í íslensku samfélagi. Ég styð þessa breytingartillögu heils hugar. Þetta er eitthvað sem við eigum að gera og vera stolt af að gera. Það á að vera í forgangi að leiðrétta kjör þessa fólks í landinu, einfaldlega af því að þetta er vanalega sá hópur sem er hvað bágstaddastur, eins og talað hefur verið um hér í pontu. 172 þús. kr. á mánuði er ekki mikill peningur til að spila úr. Það er ekki hægt að lifa sérstaklega góðu lífi af því. Það mundi koma öryrkjum og eldri borgurum einstaklega vel að fá þennan pening núna rétt fyrir jólin. Það hafa verið hækkanir í samfélaginu. Það verður að sætta sig við það. Þau eiga líka rétt á að fá þessar tekjur og hækkanir sömuleiðis þar sem kjörin eru nógu slæm nú þegar. Þetta skref er réttlætismál. Þetta er skref í átt að jafnara samfélagi. Þar sem þessi hópur hefur verið skilinn út undan erum við að byggja undir að ákveðnir hópar muni dragast aftur úr. Þetta er sérstaklega viðkvæmt mál um jólin. Ég ætla því að ljúka máli mínu með því að fagna þessari tillögu og ég vona að hún hljóti brautargengi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og tek undir gagnrýni hennar þar sem hún bendir á að það séu mörg verkefni í fjáraukalögum sem ekki eigi að vera þar. Það eru verkefni sem hverjum manni var ljóst að þyrfti að vinna þegar fjárlög fyrir árið 2015 voru samþykkt. Þau voru ekki ófyrirséð. Það er bara til marks um lélega áætlanagerð ríkisstjórnarinnar. Hv. þingmaður talaði um skattlagningu og hvernig innheimta mætti neysluskatta af erlendum ferðamönnum. Hún nefndi borgarskatt, sem við þekkjum og greiðum ef við ferðumst til útlanda. Ég hef að minnsta kosti lent í því þegar ég er búin að borga fyrir hótel í gegnum netið að ég er rukkuð um borgarskatt og gistináttagjald þegar ég mæti á staðinn. Hv. þingmaður nefndi ekki virðisaukaskattinn, en ég vil spyrja hana hvort hún telji ekki upplagt að nýta virðisaukaskattskerfið áður en farið verður að kokka upp einhver ný gjöld og flóknar innheimtuleiðir. Núna er virðisaukaskattur á ferðaþjónustu í neðra þrepinu eins og matur og nauðsynjar sem almenningur greiðir. Ég spyr hv. þingmann hvort það væri ekki eðlilegt fyrir atvinnugrein sem er ein sú stærsta á landinu að hún búi þá við sama rekstrarumhverfi og aðrir atvinnuvegir.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanni fyrir þessa góðu spurningu. Mér finnst bara að við eigum að gera allt saman. Borgarskattur, gistináttagjald, það eru allt saman vel þekkt fyrirbæri. Það eru lágar krónuupphæðir. Hins vegar varðandi virðisaukaskattinn þykir mér alveg sjálfsagt að ferðamannaþjónustan greiði virðisaukaskatt til jafns við annan iðnað eða atvinnugreinar á landinu. Mér skilst að ekki séu allar seldar ferðir, Gullfoss og Geysir og því um líkt, virðisaukaskattsskyldar. Það er náttúrulega bara upplagt að nýta kerfið til þess að ná meiri peningi inn í ríkissjóð. Ég tek heils hugar undir það.
Herra forseti. Þessu tengt hafa sveitarfélög sem komið hafa fyrir fjárlaganefnd nú í haust nánast öll talað um tekjustofna sveitarfélaga, að fasteignaskatturinn, útsvarið og jöfnunarsjóðurinn, þessir lögbundnu tekjustofnar, dugi ekki fyrir rekstrinum. Þau kalla eftir því að fá hluta af virðisaukaskattinum vegna þess að þau beri kostnað af ferðamönnum sem þau fái ekki til baka. Ég hef talað fyrir því að sveitarfélög fái hluta af veiðigjaldinu. Hugsanlega gætum við látið orkuskattinn, sem á að renna út nú um áramótin, halda áfram og látið hluta af honum renna til sveitarfélaganna. Er hv. þingmaður sammála þeim leiðum? Hefur hún myndað sér skoðun um hvernig best væri að mæta kalli sveitarfélaganna um fleiri tekjustofna?
Virðulegi forseti. Varðandi aukin útgjöld sem sveitarfélög verða fyrir í kjölfar aukins ferðamannafjölda tel ég alveg réttmætt að þau fái einhvern hluta af því beint til sín sem tekjustofn. Þess vegna legg ég til að við aðgreinum til dæmis borgarskatt frá gistináttagjaldi til að einfalda það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Mig langar að inna hana eftir því sem kemur fram í fjáraukalagafrumvarpinu um barnabætur og vaxtabætur. Það var gert ráð fyrir upphæðum vegna þeirra en verið er að taka þær út vegna þess að þær eru ekki taldar falla að viðmiðum um barnabætur sem skerðast við 200 þús. kr. Þess vegna rennur aftur inn í ríkissjóð 600 millj. kr. framlag í þennan málaflokk. Þetta gerist líka í vaxtabótunum, þar fara 200 millj. kr. aftur inn í ríkissjóð. Heildarfasteignamat heimila hækkaði um 8% og það hefur þau áhrif að litið er svo á að húsnæði hækki og þess vegna eiga menn ekki rétt á þessum vaxtabótum. En þó að eignastaða batni er ekki þar með sagt að greiðslustaða heimila batni. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni, sem ungum þingmanni, viðhorf hennar til þess hvort ekki hafi verið full þörf á að breyta viðmiðunarreglum varðandi barnabætur og nýta þessar upphæðir, 200 millj. kr. í vaxtabætur og 600 millj. kr. í barnabætur, þessum hópum til góða, ungu barnafólki sem á ekkert mjög auðvelt með að framfleyta sér eða festa sér húsnæði miðað við hvernig kaupin gerast á eyrinni. Ég spyr hvort hv. þingmaður sjái ekki fyrir sér að hægt hefði verið að nýta þetta fé með því að hnika til viðmiðunarreglum varðandi þessar greiðslur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni innilega fyrir fyrirspurnina enda er þetta mikið réttlætismál fyrir mína kynslóð og eldri og jafnvel yngri. Það er náttúrlega skammarlegt í raun og veru að farið sé í vasa barnafjölskyldna til þess að reyna að koma ríkissjóði á réttan kjöl. Sömuleiðis með vaxtabæturnar. Þær gagnast þeim sem hafa það kannski ekki hvað verst en þetta skiptir húsnæðiseigendur miklu máli, sérstaklega ef við erum að reyna að fá fólk til að vera hér í landinu. Mér finnst þetta skammarlegt og þess vegna tek ég undir það sem minni hlutinn segir, að ekki hafi verið sýnt fram á að markmiðið hafi náðst þannig að þessi færsla sé réttlætanleg. Ég tek sérstaklega undir orð hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur þegar hún sagði að þarna væri í raun og veru um stefnubreytingu að ræða. Þetta er pólitískt og ætti að vera rætt í þaula fremur en að lauma þessu inn í fjáraukalög. Mér þykir þetta í raun til skammar og skil ekki röksemdafærsluna vegna þess að allt verðlag virðist vera að hækka, húsnæðisverð er til dæmis að fara upp úr öllu valdi. Jafnvel þótt ég sé ungur þingmaður á þingfararkaupi þá sé ég ekkert fram á hafa efni á að kaupa eign, hvað þá eignast börn hér á landi næstu tíu árin.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mig langar að beina að henni annarri spurningu varðandi innviðauppbyggingu í landinu. Það kemur fram í þessum fjárauka að ákveðið hafi verið að setja 1,3 milljarða til samgöngubóta og ekki er farið eftir þeim hefðbundnu ákvarðanaferlum sem farið er eftir venjulega með slík framlög. Ég vil spyrja hvort hv. þingmanni þyki vel að málum staðið þegar slett er í einhverjar framkvæmdir ómarkvisst miðað við þá miklu þörf sem er í landinu fyrir að byggja upp samgöngur ef við eigum að geta tekið á móti öllum þeim ferðamönnum sem koma til landsins og sinna íbúum landsins. Víða hefur dregist von úr viti að byggja upp samgöngur. Þær eru okkur til skammar. Ég vil spyrja hvort hv. þingmaður telji ekki hafa verið þörf á því í fyrsta lagi að það lægi fyrir samgönguáætlun og menn ynnu eftir henni og legðu meira fé í þennan málaflokk.
Forseti. Samgöngur á Íslandi eru algerlega til skammar. Mér þykir mjög athyglisvert að sjá hvernig fjáraukalögin eru í raun og veru nýtt til að taka pólitískar ákvarðanir. Þótt fjáraukalög séu í eðli sínu pólitísk finnst mér þau ekki vettvangur til að vera annaðhvort, með leyfi forseta, í einhverju kjördæmapoti eða til að tryggja að einhverjir sérstakir vegir fái að fara fram yfir samgönguáætlun sem ég vissi ekki betur en að væri í gildi en það getur vel verið að ég hafi rangt fyrir mér. Mér finnst mjög athyglisvert að farið sé fram hjá hefðbundnum ákvarðanaferlum. Það er nauðsynlegt að laga vegakerfið hér á landi, svo mikið er víst. Þetta eru einir verstu vegir sem ég hef farið og þó hef ég farið upp í fjöllin í Kákasus þar sem ekki hafa verið lagðir vegir í 30 ár. Það er verra að keyra um Vesturland en að keyra þar. Það er full ástæða til að setja meiri pening í þennan málaflokk, en hins vegar þarf að fara eftir áætlunum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Varðandi breytingartillögu Pírata ætlast ég svo sem ekki til að hv. þingmaður geti svarað fyrir hana, hún er frá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni, en mig langar að forvitnast. Við erum alveg sammála um að Fangelsismálastofnun ríkisins sé vanfjármögnuð. Ég held að það sé alveg ljóst. Ég held að stjórnvöld viti það líka vegna þess að það hefur verið sett inn meira fjármagn í breytingartillögum, bæði við fjáraukalög og við fjárlög 2016. Það vantar pening í þennan málaflokk, sérstaklega í rekstur Litla-Hrauns en eins í rekstur Hólmsheiðar, því að maður sér ekki á fjárlögum 2016 að gert sé ráð fyrir rekstrinum, kannski eru menn að vona að fangelsið opni ekki fyrr en einhvern tímann seint og um síðir á árinu. Hér er gerð tillaga um fjárframlag til fangelsisins á Litla-Hrauni til mótvægis við aðhaldskröfu ríkissjóðs sem gengið hefur mjög nærri rekstri stofnunarinnar. Þá spyr ég: Er ekki vænlegra til árangurs að reyna að gera breytingartillögu við fjárlögin þannig að þetta komi inn frá og með áramótum? Þetta er í raun og veru rekstur sem við erum að tala um og við höfum gagnrýnt að menn séu í fjáraukalögunum, og það er ekkert nýtt, það hefur verið þannig í gegnum tíðina, nema kannski á síðasta kjörtímabili svo að ég sé sanngjörn, að toga inn fjármuni í rekstur. Ég skil hvaðan þetta kemur en finnst að það ætti frekar að fara inn í breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða spurningu. Ég mun reyna að svara henni eftir bestu getu. Það er rétt hjá hv. þingmanni að breytingartillagan er runnin frá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni. Ástæðan fyrir því að við leggjum til að 27 milljónir fari til fangelsis á Litla-Hrauni er sú að þetta er sú upphæð sem Litla-Hraun þurfti að skera niður um á síðastliðnu ári. Þetta er einfaldlega til þess að koma því aftur á réttan kjöl, af því að sá niðurskurður sem hefur verið hefur komið Litla-Hrauni í sérstaklega slæma stöðu. Það er full ástæða til að veita meiri pening í þennan málaflokk. Þess vegna gleðst ég mjög að sjá að verið sé að setja meiri pening hér í fjáraukalögum, af því að það þarf. Hins vegar er ástæðan fyrir því að við viljum eyrnamerkja þessa tillögu sú að þetta er rekstrarlegs eðlis en líka af því að það voru gerðar aðhaldskröfur sem hafa komið einstaklega illa við stofnunina, m.a. á liðnu ári. Og, já, við munum gera breytingartillögu við fjárlög sömuleiðis til að reyna að tryggja rekstrargrundvöll Litla-Hrauns og annarra fangelsa á Íslandi mun betur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið þótt ég sé kannski ekki sannfærð. Það eru aðhaldskröfur á mjög margar stofnanir og í sumum tilfellum eru stofnanir vanfjármagnaðar, við sjáum það bara, þær berjast í bökkum. En við erum sammála um að þarna þarf meira fé, svo að því sé haldið til haga. Það er eitt sem ég gleymdi að tala um í ræðu minni í dag sem kemur inn í breytingartillöguna og það er þjóðkirkjan. Ríkisstjórnin ákvað að samningurinn sem gerður var við þjóðkirkjuna taki aftur gildi og aðhaldskröfurnar hætta, en samt sem áður verður farið í vinnu við að reyna að finna út úr því hvernig þessu verði hagað til framtíðar. Þetta er umdeildur liður. Mér hefði fundist eðlilegt að þetta hefði komið inn á árinu 2016. Þá hefðu menn byrjað með hreint borð þar í staðinn fyrir að þetta komi inn á fjáraukalög. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi einhverja skoðun á því og vil ítreka að það er þetta samkomulag, ég held að ríkinu sé ekki stætt á að rifta því einn, tveir og þrír, hvað sem okkur finnst um framlög til þjóðkirkjunnar. En þá hefði ég, því að þetta eru 370 milljónir, frekar viljað fá þetta inn á fjárlög 2016.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta svar. Ég get ekki sagt nákvæmlega hvað fór fyrir brjóstið á hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni en ég hef reynt að gera það eftir bestu getu. Hins vegar dettur mér í hug varðandi þjóðkirkjuna og trúfélög að kannski ættum við að skrá Litla-Hraun sem nýtt trúfélag. Þá mundi það örugglega fá betri tekjur en nú. Það væri kannski góð lausn á vandamálinu að skrá Litla-Hraun sem trúfélag þannig að þeir sem annt er um að þessi veikasti hópur samfélagsins fá viðeigandi þjónustu geti gert það beint með skattpeningum sínum. Varðandi kirkjujarðasamkomulagið er það mál sem skoða þarf betur. Mér skilst að það sé í bígerð. Hins vegar er það þannig að við erum með þjóðkirkju, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Við erum með ákveðið samkomulag við hana og því verður að hlýða þar til við finnum einhverja leið út úr því.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga og það er eitt af stóru frumvörpunum á hverju ári, fastagestur hér á þinginu, enda má segja að það sé eitt af lykilhlutverkum þingsins að halda utan um fjárlög, halda utan um þá peninga sem eru bensínið á mótor hins opinbera. Þessir aðskildu þættir fjárlaga og utanumhalds um áætlanir og niðurstöður fjárlaga eru grunnurinn að allri þeirri þjónustu og þeirri starfsemi sem ríkið stendur fyrir. Mig langar að byrja á því að taka undir með öðrum hv. þingmönnum sem hafa talað hér í dag, fjáraukalögin eru í raun niðurstaða. Þau eru leiðrétting á því sem gerst hefur á árinu, leiðrétting á því sem hefur breyst óvænt, það er hugsunin, frá því að fjárlög voru samþykkt í lok síðasta árs. Í þessu frumvarpi til fjáraukalaga, fyrir árið 2015, sjáum við talsvert miklar breytingar, miklar sveiflur. Stóru fréttirnar eru kannski aðallega þær að í þessu fjáraukalagafrumvarpi kemur fram að tekjurnar á árinu 2015 eru talsvert miklum mun hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögunum sem voru samþykkt fyrir tæpu ári. Það eru frábærar fréttir og ég held að það sé mikilvægt að skoða aðeins hvaðan þessar óvæntu tekjur eða hærri tekjur koma. Auðvitað koma þær að einhverju leyti úr óvissuþáttum. Þær koma úr óvissuþáttum á borð við það að það er miklu hærri arður af bönkum í eigu ríkisins en gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Umsvif hafa aukist í samfélaginu þannig að ýmsar skatttekjur hafa sömuleiðis hækkað miðað við fjárlögin. Það er skylda okkar hér á Alþingi, sem höfum fjárveitingavaldið, en líka eftirlitshlutverk með framkvæmdarvaldinu, með ríkisstjórninni og ráðuneytum hennar, að velta því fyrir okkur hvort þessar stóru sveiflur, sem við sjáum í fjáraukanum núna, séu fyrirsjáanlegar eða ófyrirsjáanlegar. Fjáraukinn á ekki að vera tæki; ef við erum með lið eða vasa, sem heitir óútreiknanlegt eða illútreiknanlegt, þá á hann ekki að vera of rúmur. Maður hefur því miður haft þá tilfinningu síðustu áratugina að það að geta notað fjáraukann til að hreyfa til, lagfæra, koma með því sem næst aukafjárlög í sumum tilfellum, alla vega í ákveðnum flokkum, ýti undir lausatök og losaragang í vinnubrögðum, sem er ekki gott, og það letur menn til að haga áætlanagerð almennilega þannig að hún standist. Að því sögðu þá skulum við ekki gleyma því að ríkisreksturinn - þetta eru náttúrlega einhverjar stærstu tölur í íslensku samfélagi - er gríðarstór og mjög flókinn þannig að ekki er óeðlilegt að það séu sveiflur, að það séu ákveðnir þættir sem sé erfitt eða jafnvel ekki hægt að sjá fyrir. Síðan gerast hlutir yfir árið sem geta haft mikil áhrif. Við í Bjartri framtíð höfum gagnrýnt, í fjáraukanum það sem af er þessu þingi, að það eru ákveðnir liðir sem koma eiginlega alltaf upp. Það kemur alltaf í ljós að það er miklu meiri þörf, sérstaklega þegar kemur að sjúkratryggingum, en gert hafði verið ráð fyrir í áætluninni sem fjárlög eiga að vera. Það er skiljanlega aldrei hægt að sjá það fyrir, það eru ekki þeir Nostradamusar í neinum ráðuneytum sem geta reiknað út hve margir verða veikir eða hvað það mun kosta að veita þeim heilbrigðisþjónustu, en einhvern veginn læðist að manni sá grunur að það sé þægilegt, vegna þeirrar óvissu sem býr í sjúkratryggingum bara eðlisins vegna, að áætla sjúkratryggingar of lágar og redda því síðan eða lagfæra í fjáraukanum. Auðvitað hugsa ég að menn séu alltaf með krosslagða fingur með það að fjáraukinn sé réttu megin við núllið, þ.e. að það séu auknar tekjur á móti. Nú, ef ekki þá er það náttúrlega bara aðeins leiðinlegra en skekkjan er leiðrétt afturvirkt vegna þess að þessir peningar eru farnir úr ríkissjóði. Mig langar til að taka undir gagnrýni annarra hv. þingmanna hér í dag um ákveðna liði sem eru í fjáraukanum, þar sem maður hefur á tilfinningunni að í raun sé verið að taka pólitíska ákvörðun til viðbótar, þ.e. að vegna þess að fjáraukinn býður upp á að verið sé að leiðrétta og setja inn liði þá sé verið að bæta inn því sem menn höfðu ekki sett inn í fjárlög, því sem vantaði í þær áætlanir, og hjálpaði til þess að fjárlög voru lögð fram og samþykkt þannig að þau væru í plús, þ.e. að ekki væri halli á fjárlögum. En síðan koma allt í einu fram talsvert mikil útgjöld sem eru leiðrétt dálítið í hljóði, skulum við segja, með fjáraukanum. Það vekur athygli að það eru rétt tæpir 3 milljarðar í fjáraukanum í verkefni Vegagerðarinnar. Það er vitað og þekkt að sum þeirra eru ófyrirséð. Það er mikill aukakostnaður við snjómokstur vegna veðurfars og færðar. En hér hefur maður á tilfinningunni að það hefði verið afskaplega ánægjulegt að sjá betri spádóm frá Nostradamusi eða betri áætlun fyrir fram. Það er sömuleiðis alveg stórfurðulegt að sjá í þessum fjárauka 850 milljónum úthlutað til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða. Fyrir okkur sem munum vel eftir, og höfðum sérstakan áhuga og gaman af fjárlagaumræðunni í fyrra, og fylgdumst vel með, þá var það eitt af atriðunum sem var mikið gagnrýnt að ekki væri meira ætlað í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða en var í fjárlögunum. Það kemur þá í ljós hér að 850 milljónir, sem eru ætlaðar í fjáraukanum til að setja í þennan framkvæmdasjóð, eru ekkert fjarri þeim upphæðum sem hæstv. ríkisstjórn var bent á að ekki væri vanþörf á að bæta í fjárlögin en var ekki bætt í. Sömuleiðis verður að segjast að það er dálítið sérstakt að sjá hundruð milljóna í fjáraukanum renna til þjóðkirkjunnar. Nú vil ég ekkert fara ofan í verkefnið heldur bara hreinlega vegna þess að áætlunin, sem fjárlög eru og fjárlög eiga að gilda um og eru samþykkt af Alþingi, gerði ekki ráð fyrir þeim útgjöldum. Þannig að ég vil taka undir með þeim sem hafa gagnrýnt ákveðin lausatök í því hvernig farið er með fjáraukann. En að því sögðu þá eru góðu fréttirnar í þessum fjárauka að tekjurnar eru jákvæðar. Fjáraukinn sýnir vel rúmlega 20 milljarða, 20 þús. milljónir og vel það, í auknar tekjur ríkissjóðs, umfram það sem gert var ráð fyrir. Það er ástæða til að fagna því en ekki bara að gagnrýna að það hafi ekki verið séð fyrir. Eins og ég minntist á hér fyrr í ræðunni þá er stór hluti af þessu vegna þess að arður af bankastofnunum sem ríkið á, bankastofnunum sem eru í fanginu á ríkinu eftir bankahrunið mikla, er talsvert miklu meiri en gert var ráð fyrir í fjárlögunum. Það sem við erum að sjá er endi á talsvert langri kúrfu sem sýnir að uppbyggingarstarfið - alveg frá því að bankarnir hrundu með bramli og brestum haustið 2008 og ríkissjóður eins og aðrir sjóðir í landinu lenti í agalega miklum vanda sem varð að bregðast við með mjög róttækum aðgerðum og niðurskurði hægri, vinstri - er að skila sér, sérstaklega tekjumegin. Það er líka mjög mikilvægt að hugsa til þess að þegar fjárlög voru samþykkt fyrir tæpu ári þá þegar var hæstv. ríkisstjórn að afsala sér tekjum sem voru á bókunum, eins og maður segir, þ.e. voru að nota betra landslag, betra veður í efnahagsmálunum, til að fara í pólitísk áhersluverkefni sín í að lækka og breyta sköttum og gjöldum. Það er ekkert launungarmál að við í minnihlutaflokkunum höfðum fyrirvara á því að það væri dálítið sýnilegt að þar væri frekar verið að hlífa breiðu bökunum en þeim mjóu. Þessi tilhneiging virðist halda áfram hjá hæstv. ríkisstjórn í framlögðum fjárlögum fyrir 2016. Þar er gert ráð fyrir því að tekjur af veiðigjöldum lækki enn um fleiri milljarða þrátt fyrir mjög góða, og vissulega ánægjulega, niðurstöðu af rekstri sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi. Gert er ráð fyrir að auðlegðarskatturinn, sem vissulega var lagður á tímabundið, en hefur, alla vega að hluta til, verið sátt um, þ.e. að skattleggja sérstaklega þá sem langmestu eignirnar eiga hér á landi og þá sem hafa það best - þó að vissulega megi ræða það hversu langt niður slíkur auðlegðarskattur eigi að ná. Það er sömuleiðis afskaplega varfærin áætlun um arð af bankastofnunum ríkisins í þessum fjárlögum. Þetta hefur ekki bara áhrif á tekjur ríkissjóðs heldur, vegna þess að fjárlögin eru eðlilega sett þannig fram, eins og í hvaða heimilisbókhaldi, að gerð er tilraun til að láta þau standast og helst vera hallalaus eða réttara sagt í plús. Þannig að tekjuhliðin, það sem kemur inn, það sem gert er ráð fyrir að komi inn í fjárlögum, hefur gríðarlega mikil áhrif á hvað menn ætla að leyfa sér að láta fara út. Það er eiginlega ekki hægt að ræða þessi mál án þess að gagnrýna að nú, loks þegar árar betur og áralangt uppbyggingarstarf eftir stóra hrunið er farið að skila sér í betri stöðu efnahagslífs Íslendinga, eru pólitískir duttlungar, leyfi ég mér að kalla það, látnir ráða og farið í verkefni eins og að lækka skatta og minnka tekjur frekar en að fara í það brýna og lífsnauðsynlega verkefni að hjálpa aftur á fætur þeim stofnunum og þeim hópum í samfélaginu sem urðu fyrir miklum niðurskurði, oft mjög erfiðum, mjög sársaukafullum, í hruninu þegar við vorum öll hér á landinu einhvern veginn að róa lífróður og ausa til að halda bátnum á floti og allir í samfélaginu lögðust á eitt um að gera það sem þeir gætu, almenn sátt var um að allir tækju þátt í lífróðrinum. En núna, þegar tækifæri væri til, þá er tilhneigingin því miður sú að stofnanir okkar eru áfram fjársveltar - og nú er ég að horfa á Landspítalann, eins og frægt er orðið, og ætla ekki að fara að kafa ofan í það. En þó svo að bætt sé í heilbrigðiskerfið er það aftur, eins og síðustu tvö árin, ekki í takt við það sem stjórnendur spítalans telja nauðsynlegt til að halda í horfinu heldur er enn verið að svelta lykilstofnanir á borð við Landspítalann. Ég skaust út úr þinghúsinu í umræðunni til þess að vera viðstaddur mjög ánægjulegar samkomur úti í bæ; annars vegar voru samtökin Þroskahjálp að veita verðlaunin sín Múrbrjótinn og hins vegar var Öryrkjabandalag Íslands að veita hvatningarverðlaun sín; það eru alveg frábærar og einhverjar skemmtilegustu samkomur sem eiga sér á þessu ágæta og skemmtilega landi. En það minnti mann enn og aftur á stöðu öryrkja og ellilífeyrisþega sem eru þeir hópar sem eru hvað helst háðir framlögum ríkisins um tekjur sínar, um lífsviðurværi sitt. Ég get eiginlega ekki lokið ræðu minni án þess að fara nokkrum orðum um breytingartillögu minni hluta fjárlaganefndar þar sem við stingum upp á, gerum það að tillögu okkar, sérstaklega í ljósi stöðunnar sem kemur fram í fjáraukanum - hér eru tugir milljarða, yfir 20 milljarðar, sem reksturinn skilar umfram áætlanir þrátt fyrir breytingartillögur sem felast í fjáraukanum; og í breytingartillögum meiri hlutans er gert ráð fyrir því að fleiri milljarðar sitji eftir sem vitaskuld munu bæta stöðu ríkissjóðs á endanum. Það er forgangsröðunaratriði hvernig slíkur plús er notaður. Breytingartillaga minni hlutans gerir ráð fyrir því að bætur til öryrkja og ellilífeyrisþega verði hækkaðar til jafns við hækkun sem orðið hefur á lægstu launum, að sú hækkun verði gerð afturvirk til 1. maí á sama hátt og kjararáð hefur ákveðið að við alþingismenn og helstu embættismenn og forvígismenn samfélagsins hækki afturvirkt til þess að halda okkur í horfinu og í takt við það sem er að gerast úti á stóra markaðnum og í takt við launabreytingar sem orðið hafa í samfélaginu. En fjáraukinn og tillögur hæstv. ríkisstjórnar gera ekki ráð fyrir því að þessi hópur, ellilífeyrisþegar og öryrkjar, njóti þessarar hækkunar afturvirkt eins og aðrir í samfélaginu, þeir sem hafa, annaðhvort í gegnum samninga eða eins og við hv. alþingismenn í gegnum ákvörðun kjararáðs - við njótum þessarar hækkunar en ekki þeir meðbræður okkar sem erfiðast hafa það, sem eru því miður, það er skömm að segja frá því, helstu lágtekjuhópar samfélagsins. Mér finnst ég ekkert þurfa að grátbæna eða væla í meiri hluta eða í hv. Alþingi um að þessi tillaga minni hlutans verði samþykkt. Ég tel að þetta sé þvílíkt réttlætismál, ég tel að þessi tillaga sé svo sjálfsögð; ég geri í góðmennsku minni reikning fyrir því að meiri hluta fjárlaganefndar hafi hreinlega yfirsést þessi vandi með tillögum sínum. Ég vil þvert á móti ekki grátbæna heldur hvetja, í gleði og jákvæðni, Alþingi og meiri hluta hv. nefndar, meiri hluta hæstv. ríkisstjórnar, til að samþykkja þessa breytingartillögu.
Herra forseti. Ég vil í upphafi andsvars míns við hv. þm. Óttar Proppé taka undir lokaorð ræðu hans. Ég er innilega sammála því að ekki eigi að þurfa að grátbiðja hv. meiri hluta Alþingis að samþykkja þá breytingartillögu sem minni hluti fjárlaganefndar leggur til, um að hækkun til eldri borgara og öryrkja verði í samræmi við hækkun lægstu launa og að greiðslurnar verði aftur í tímann, eða frá og með 1. maí. Þetta er sanngirnismál. Því miður hef ég ekki séð neina rífandi stemningu hjá þeim hv. þingmönnum meiri hlutans sem hafa tekið hér til máls í dag, aðallega kannski í andsvörum; ég sé ekki að það sé mikil stemning fyrir þessu. Líkt og fram kom í máli hv. þingmanns þá er það tilgangur fjáraukalaga að leiðrétta eitthvað sem gerst hefur á árinu og eitthvað sem hefur breyst og var ekki fyrirséð. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé sammála mér í því að það sé furðulegt að leggja til aukin útgjöld til ýmissa mjög svo fyrirséðra liða sem ekki fengu pláss á fjárlögum, eins og hvað varðar ferðamannastaði og framkvæmdir við þá og vegagerðina, en taka svo dræmt í það þegar kemur að einhverju ófyrirséðu, líkt og kjarabótum, og virðast ekki vilja ljá máls á því í fjáraukalögum. Er þetta ekki mjög furðuleg ráðstöfun með fjáraukalög?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég verð að taka undir með hv. þingmanni: Jú, í mínum augum skýtur það skökku við og er dálítið furðuleg forgangsröðun að sjá, eins og ég sagði í ræðu minni, kannski misjafnlega ófyrirséða liði hjá Vegagerðinni og eiginlega alls ekki óvæntan lið í Framkvæmdasjóði ferðamannastaða, miðað við umræðuna um fjárlög fyrir tæpu ári, en sjá ekki á sama tíma þá breytingu sem orðið hefur í kjaramálum á landinu á árinu. Það er ekki eins og ríkið hafi ekki átt stóran þátt í kjaraþróun á árinu. Stór hluti af þeim hækkunum sem orðið hafa á árinu á kjarasviðinu eru einmitt í samningum sem ríkið á aðild að. Á öðrum stöðum í fjáraukanum er verið að taka tillit til þessara kjarahækkana í auknum kostnaði stofnana. Það er í raun mjög sorgleg yfirsjón að þeir aðilar sem eru háðir bótum frá ríkissjóði, og þá erum við fyrst og fremst að tala um öryrkja og ellilífeyrisþega, teljist ekki með. Ég minntist aðeins á það í ræðunni að kjararáð, sem hefur það verkefni að láta okkur hv. alþingismenn fylgja launaþróun, mat það svo að hækka þyrfti töluvert við okkur launin og það afturvirkt. Við búum við þann lúxus, alþingismenn, að ef til okkar koma peningar þá getum við í það minnsta látið þá renna til góðs málefnis. En það er erfitt að gera það þegar maður er hinum megin við borðið og sér enga hækkun heldur bara raunlækkun.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég held að enginn af öllum þingmönnum sem tekið hafa til máls úr minni hluta hér á Alþingi hafi farið í gegnum ræðu sína í dag án þess að ræða sérstaklega það óréttlæti að hækkun bóta lífeyrisþega verði ekki afturvirk. Þetta er því greinilega eitthvað sem við leggjum öll mjög mikla áherslu á. Hv. þingmaður kom einnig inn á það í ræðu sinni að það sem hann lesi út úr fjáraukalögunum og jafnvel fjárlögunum sé að frekar sé verið að hlífa breiðu bökunum en þeim mjóu og svo hið augljósa, að tekjuhliðin hafi áhrif á það sem menn geta síðan leyft sér að fara með út. Þrátt fyrir að, líkt og hv. þingmaður rakti í ræðu sinni, ríkisstjórnin hafi verið að afsala sér tekjum þá er enn þá afgangur, meiri afgangur en það sem þarf til þess að hækka bæturnar afturvirkt til lífeyrisþega. Ég vil spyrja hv. þingmann: Getum við ekki lesið mjög hreina og klára pólitík og pólitíska forgangsröðun ríkisstjórnarinnar út úr þessum fjáraukalögum og þeim viðbrögðum sem við höfum fengið hér í dag á tillögu minni hlutans? Er þetta ekki hreinlega pólitík sem gengur út á að forgangsraða í þágu þeirra sem hafa það nú þegar gott í samfélaginu en ekki til að gera betur við þá sem hafa það slæmt?
Virðulegi forseti. Ég hef það fyrir sið að reyna að lesa ekki illt í áætlanir fólks fyrr en það er orðið fullljóst hverjar þær eru. En það verður að segjast eins og er að það frumvarp sem er verið að leggja hér fram, þær breytingartillögur sem meiri hlutinn leggur fram og umræðan hér í dag, gefur manni merki um að forgangsröðunin sé skýr og hún rúmi því miður ekki öryrkja og ellilífeyrisþega. En eins og ég minntist á hér áður þá er ég bjartsýnn maður. Ég leyfi mér, í allri bjartsýni og gleði, að trúa því að meiri hlutinn á Alþingi átti sig á því að það er þvílíkt réttlætismál - að maður tali nú ekki um þegar peningar eru í buddunni - að þessi frábæra breytingartillaga verði samþykkt með glamúr og gleði. Ég treysti því þangað til annað kemur í ljós. Það er forgangsröðun í þessum fjárauka vegna þess að hér er verið að bæta upp ákveðna tegund af starfsemi. Það er verið að bæta upp í Vegagerðinni, það er verið að bæta upp í þjóðkirkjunni, Framkvæmdasjóði ferðamannastaða o.s.frv. En það er ekki verið að bæta upp í mikilvægum stofnunum velferðarkerfisins. Nú er ég að horfa á málefni sjúkra, aldraðra, öryrkja, útlendinga; túlkasjóðir eru óbreyttir o.s.frv. Ef eitthvað er þá eru mörg útgjöld í velferðarmálunum að leka niður miðað við verðlag frekar en að þau haldi sjó. Ég get því miður ekki annað en lesið pólitíska forgangsröðun út úr því.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Honum varð tíðrætt um áætlanagerð og hvernig sú áætlun sem birtist í fjárlögum 2015 hefur staðist. Þar er auðvitað mjög sláandi, eins og þingmaðurinn benti á, að það munar rétt tæpum 18 milljörðum, það er 18 milljarða skekkja á áætlun ríkisstjórnarinnar eða fjármálaráðuneytisins á arði frá Landsbankanum einum. Skekkjan var 15 milljarðar 2014 og við höfum grun um það í minni hlutanum að hún verði a.m.k. 20 milljarðar á árinu 2016. Við sjáum að það er ekki skortur á fjármagni sem veldur því að ekki er hægt að bæta kjör aldraðra og öryrkja því að það að greiða þeim afturvirkt frá 1. maí 10,9%, eins og lágmarkslaun hækka, kostar ekki nema 6.575 millj. kr. Það kostar ekki fjármagn. Hv. þingmaður sagðist vera vongóður um að tillaga minni hlutans yrði samþykkt. Ég vil taka undir það með honum vegna þess að ég hef fundið fyrir því að stjórnarliðar eru farnir að snúast á sveif með okkur í minni hlutanum um að þetta sé sanngjarnt og eiga erfitt með að verja þetta, a.m.k. framsóknarmenn. Í morgun sagði hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir að boltinn væri hjá hæstv. fjármálaráðherra hvað þetta varðar og vísaði málinu frá framsóknarmönnum. Ég vil biðja hv. þingmann svona að velta því upp með mér hvort það geti hugsanlega verið að þegar upp sé staðið verði tillaga minni hlutans ofan á.
Virðulegi forseti. Ég minntist nokkrum sinnum í ræðu minni á Nostradamus, þann fræga forspáa mann. Mér er illa við að ætla að fara að gerast einhver Nostradamus. Það verður að viðurkennast að í samanburði við hv. þingmann er sá sem hér stendur náttúrlega algjör kettlingur í pólitík og í þingmennskunni, þannig að ég er kannski ekki jafn glöggskyggn á það hvernig pólitíkin virkar eða forspár. En ég leyfi mér að vera jákvæður og bjartsýnn vegna þess að mér finnst þetta í fullri einlægni sagt, þó svo að hér séu auðvitað meiri hlutinn og ríkisstjórnarflokkarnir að leggja fram fjáraukalög og minni hlutinn í hlutverki sínu að veita aðhald að fara yfir þau, ekki vera hlutverk meiri hluta eða minni hluta. Við í minni hlutanum eigum ekki þá sjálfsögðu hugmynd að það ríki réttlæti og að lægstlaunuðu hóparnir fylgi öðrum. Það er náttúrlega alls ekki hugmynd sem er okkar eða að við ein eigum hana. Þetta er sjálfsagt réttlætismál sem ég held að þyrfti mestu siðblindingja til þess að kinka ekki kolli yfir. Og maður finnur það í samfélaginu og maður finnur það líka inni í þessu húsi að það er mikill skilningur og velvilji gagnvart því sem felst í breytingartillögu minni hlutans. Eins og ég sagði áðan leyfi ég mér að vera bjartsýnn, mér finnst það í raun og veru ekki skipta máli hvaðan atkvæðin koma, hvort þau heita minni hluti eða meiri hluti, það byrjar hvort tveggja á m, það er nógu gott fyrir mig á meðan hv. Alþingi sér að sér.
Herra forseti. Það er bara þannig að það er minni hlutinn sem leggur fram tillöguna, en meiri hlutinn hefur ekki fengið sig til þess. En ég ætla að leyfa mér að gerast spámaður hér. Ég finn það að þetta mál er erfitt pólitískt fyrir meiri hlutann og að almennir þingmenn í þingflokkunum sem styðja ríkisstjórnina eru ekki glaðir að þurfa að verja það að halda eigi kjörum öryrkja og aldraðra undir lágmarkinu. Þess vegna held ég að þó að tillaga minni hlutans verði felld í 2. umr. muni koma ný tillaga milli umræðna, aðeins öðruvísi útreiknuð, og að við munum öll samþykkja hana. Ég spái því. Svo skulum við sjá til hvað gerist. Hv. þingmaður talaði mikið um áætlanagerð áðan og mér féll vel það sem hann sagði. Það er ágæt mynd í fjáraukalögum sem sýnir hvernig staðan hefur verið. Hún sýnir það að alveg fram að hruni var mikill munur á fjárlögum og svo fjáraukalögum. Það komu alltaf fram alls konar breytingar. Við hrunið náðum við þarna árangri, sennilega af því að við vorum neydd til þess. Við erum ekki mjög öguð þegar kemur að ríkisfjármálum og næsta mál á dagskrá í kvöld á eftir þessu máli er einmitt lög um opinber fjármál þar sem tekið er mjög rækilega á þessu, stefnumótun og áætlanagerð, þar á að ríkja festa og allt þetta. Mig langar að spyrja, af því að hv. þingmaður talaði mikið um áætlanagerð og mikilvægi hennar, hvort hann telji að við Íslendingar séum nógu öguð og vel upp alin til þess að geta fylgt strangri áætlanagerð í ríkisfjármálum.
Virðulegi forseti. Ég tek glaður þátt í draumsýn hv. þingmanns um það hvernig fari. Mér finnst aðalatriðið, og mér er eiginlega sama hvernig það gerist, þetta réttlætismál sem er hækkun afturvirkt til öryrkja og ellilífeyrisþega, að það náist í gegn. Í sambandi við áætlanagerðina er ég sammála hv. þingmanni með það að okkur hefur gengið ágætlega. Okkur hefur gengið betur. Saga okkar er náttúrlega mjög ljót með lélega áætlanagerð, ekki aðeins ríkisins heldur okkar Íslendinga. Það hefur kannski eitthvað með veðrið og veiðina o.s.frv. að gera, það er eins og það vanti dálítið í okkur þau gen. En síðan kemur í ljós þegar við verðum fyrir áföllum, eins og við urðum fyrir í bankahruninu 2008 og 2009, að við erum ótrúlega fljót að læra, við erum fljót að sleppa hjálpardekkjunum og hlaupa af stað. Frumvarpið um opinber fjármál er auðvitað merki um að við ættum að gera betur. Ég hef reynslu af sveitarstjórnarstiginu og að hafa starfað við að vinna fjárhagsáætlanir Reykjavíkurborgar og láta þær fylgja eftir að fjármálareglur í nýjum sveitarstjórnarlögum urðu svona miklu stífari. Og þær eru meira að segja enn þá talsvert stífari en við gerum ráð fyrir í frumvarpinu. Það var mesta furða hvað það gekk ágætlega, hvað við gátum áætlað. Ég segi sjálfur að þegar ég var yngri og vitlausari, ég er nú kannski ekki að drepast úr elli en þegar ég var enn yngri og enn vitlausari þá kom ég mér í fjárhagsleg vandræði bara út af vitleysisgangi. Þegar komið var í óefni lærði ég af því og hef haft þokkalegt vit á því að halda mér réttum megin síðan, svona að áföllum slepptum.