Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga til laga um breytingu á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996. Nefndin fékk á sinn fund Gunnar Björnsson, Mörtu Birnu Baldursdóttur og Söru Lind Guðbergsdóttur frá fjármála- og efnahagsráðuneyti og Ingibjörgu S. Sverrisdóttur og Kristínu Lindu Árnadóttur frá Félagi forstöðumanna ríkisstofnana. Auk þess barst umsögn frá Lögreglustjórafélagi Íslands. Í frumvarpinu er lögð til breyting á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sem miðar að því að koma í veg fyrir aukinn kostnað við lífeyrisskuldbindingar vegna ósamræmis milli 39. gr. a laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og 2. mgr. 24. gr. laga um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, samanber 1. mgr. 35. gr. sömu laga. Ég vísa að öðru leyti í nefndarálitið sem er á þskj. 108 en undir það rita sá sem hér stendur, Óli Björn Kárason, Bryndís Haraldsdóttir, Brynjar Níelsson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Oddný G. Harðardóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Þorsteinn Víglundsson. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.
Virðulegi forseti. Ég nýt þess mikla heiðurs að fá að mæla fyrir ríkisborgararétti til handa 76 einstaklingum samkvæmt frumvarpi. Allsherjar- og menntamálanefnd bárust 125 umsóknir um ríkisborgararétt á haustþingi 148. löggjafarþings en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um íslenskan ríkisborgararétt veitir Alþingi ríkisborgararétt með lögum. Nefndin leggur til að 76 umsóknir verði samþykktar og að þeim einstaklingum verði veittur ríkisborgararéttur að þessu sinni. Ég vil nota tækifærið á meðan ég stend hér uppi og óska þessum nýju Íslendingum til hamingju með það og einnig að óska þeim velfarnaðar á nýju ári.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögum frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar á þskj. 110. Um er að ræða tvær breytingartillögur. Annars vegar er þess að geta að í 1. mgr. 57. gr. b laga um tekjuskatt eru sett takmörk á heimildir lögaðila til að draga frá skattskyldum tekjum vaxtagjöld og afföll vegna lánaviðskipta við tengda aðila. Þess má geta að í nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar, um frumvarp sem varð að lögum nr. 59/2017, kom fram að bent hefði verið á að brottfall undanþágunnar sem hér um ræðir gæti aftrað fyrirtækjasamstæðum frá sameiginlegri lántöku sem gæti hækkað fjármögnunarkostnað þeirra. Þess vegna var lagt til að brottfall undanþágunnar yrði samþykkt en því var beint til fjármála- og efnahagsráðuneytisins að tekið yrði til skoðunar hvernig mætti tryggja að það kæmi ekki niður á eðlilegri fjármögnun innan samstæðna sem beindist ekki að því að takmarka skattskyldu viðkomandi samstæðna. Þessar breytingartillögur hafa ekki komið fram fyrr en nú. Sú breytingartillaga sem við fengum til umfjöllunar var með þeim hætti að við töldum ekki skynsamlegt að fallast á hugmyndir fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Leggur því meiri hlutinn til - og ég hygg að mér sé óhætt að segja að að baki því áliti standi líka efnahags- og viðskiptanefnd einróma - að brottfalli b-liðar 3. mgr. 57. gr. b laga um tekjuskatt verði um sinn frestað um eitt ár til 1. janúar 2019 til þess að frekari tími gefist til að móta tillögu sem samræmist skuldbindingum Íslands, samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, án þess þó að koma niður á eðlilegri fjármögnun samstæðna sem ekki beinist að því að takmarka skattgreiðslur. Seinni breytingartillagan kemur til vegna þess að eftir 2. umr. barst nefndinni erindi frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu þar sem farið var fram á að nefndin legði til að ákvæði til bráðabirgða V og VI, í lögum um framhaldsskóla, frá árinu 2008, yrðu framlengd. Í bráðabirgðaákvæðunum eru framhaldsskólum veittar rýmri heimildir til gjaldtöku vegna efniskostnaðar og náms utan reglulegs daglegs starfstíma framhaldsskóla og í fjarnámi en gert er ráð fyrir í b-lið 1. mgr. 45. gr. og 4. mgr. sömu gr. laga um framhaldsskóla. Í fylgiriti með fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2018 er ekki gert ráð fyrir auknum framlögum vegna efniskaupa og til kennslu í kvöldskóla og fjarnámi til að mæta kostnaði. Með tilliti til þessa leggur meiri hluti nefndarinnar til að bráðabirgðaákvæðin gildi skólaárin 2017–2018, 2018–2019 og 2019–2020. Heimildin gildir þó aðeins fram á við og tekur ekki til þess hluta skólaársins 2017–2018 sem þegar verður liðinn þegar framlengingin tekur gildi. Meiri hlutinn leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gert er grein fyrir á þskj. 110. Auk þess vil ég vekja athygli þingheims á því að það er breytingartillaga á þskj. 113, frá þeim sem hér stendur, sem er tæknileg breyting því að við yfirlestur eftir 2. umr. kemur í ljós að við 41. gr. er vitnað til töluliða sem hafa þegar fallið út úr lögum. Því er lagt til að skynsemi sé í því að vitna ekki í eitthvað sem ekki er til og hefur enga efnislega þýðingu eða breytir neinu að öðru leyti.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hlutans og fyrir breytingartillögu okkar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2018. Við 2. umr. um frumvarpið skiluðu þeir stjórnmálaflokkar sem skipa minni hluta nefndarinnar hver um sig nefndaráliti þar sem pólitískar áherslur hvers flokks ásamt breytingartillögum voru kynntar. Fyrir 3. umr. sameinast flokkarnir um breytingar á viðmiðum fyrir barnabætur og vaxtabætur. Annars staðar á Norðurlöndum og víðar í Evrópu hefur ríkt mikil sátt um gildi stuðnings til barnafjölskyldna en hér hefur markvisst verið dregið úr vægi hans. Barnabætur annars staðar á Norðurlöndum eru föst upphæð á barn en stuðningur á Íslandi er ekki aðeins háður fjölda og aldri barna heldur einnig tekjum foreldra og hjúskaparstöðu. Mikil skerðing barnabóta strax við lágar tekjur, líkt og ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur leggur til, stuðlar að meiri fátækt meðal vinnandi fólks. Hjón sem bæði eru í launaðri vinnu en á lágum launum fá litlar barnabætur hér á landi. Það er meðal þess sem veldur því að barnafjölskyldur eru líklegri til að búa við fátækt hérlendis en barnlausar fjölskyldur. Hæstv ríkisstjórn leggur til að viðmiðum til úthlutunar barnabóta verði aðeins lítillega breytt þannig að foreldrar með minna en 242 þús. kr. á mánuði fái óskertar barnabætur í stað 225 þús. kr. á árinu 2017. Greiðslur með fyrsta barni hækka aðeins samkvæmt þessu um 1.447 kr. á mánuði og greiðslur hækka um 1.758 kr. á mánuði við hvert barn eftir það. Hæstv. ríkisstjórn leggur þetta til þótt barnabætur hafi dregist saman um 23% að raunvirði frá árinu 2008 og að þeim fjölskyldum sem njóta barnabóta hafi fækkað um meira en tólf þúsund frá árinu 2013. Minni hlutinn leggur til sem málamiðlun milli norræna fyrirkomulagsins og tillagna ríkisstjórnarinnar að skerðingarmörk barnabóta árið 2018 miðist við lágmarkslaun, sem verða þá 300 þús. kr. á mánuði. Foreldrar með lægri tekjur en það fái því óskertar barnabætur. Í nefndarálitinu sem minni hlutinn samdi eru stöplarit og töflur sem sýna hvað þessar breytingar þýða sem minni hlutinn leggur til samanborið við breytingartillögur ríkisstjórnarinnar og hvernig staðan er á árinu 2017. Hv. þingmenn sem styðja ríkisstjórnina geta skoðað þetta vandlega áður en þeir gera upp hug sinn. Áætlað er að útgjöld ríkissjóðs aukist um 1,8 milljarða kr. verði tillagan samþykkt. Frumvarpið sem við ræðum gerir ráð fyrir að tímabundnar útreikningsreglur og viðmiðunarfjárhæðir vaxtabóta, í ákvæði til bráðabirgða í lögum um tekjuskatt, verði framlengdar um eitt ár. Greiddar vaxtabætur ríkissjóðs hafa lækkað verulega á undanförnum árum. Vegur þar þungt að eignaviðmiðum hefur ekki verið breytt þrátt fyrir miklar hækkanir á fasteignaverði. Er nú svo komið að einstaklingar og sambúðarfólk með lágar árstekjur (t.d. í 3. tekjutíund) í hóflegu húsnæði njóta lítilla sem engra vaxtabóta. Miðað við sambærilegar tekjur og eignarhlutdeild í eign árið 2008 fékk þessi hópur vaxtabætur sem námu um 30–40% vaxtagjalda sinna en í dag eru þær hverfandi. Minni hlutinn leggur til að eignaviðmið einstaklinga og hjóna og samskattaðs sambúðarfólks samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu hækki um 5,2 millj. kr. Samkvæmt minnisblaði sem fjármála- og efnahagsráðuneytið tók saman fyrir nefndina mun þessi hækkun vaxtabóta, vegna hækkunar á eignaviðmiðum skerðinga, um 5 millj. kr. koma lægstu þremur tekjutíundum best. Í nefndarálitinu eru breytingartillögur bæði fyrir barnabæturnar og vaxtabæturnar. Undir þetta nefndarálit skrifa, ásamt þeirri sem hér stendur, hv. þingmenn Helgi Hrafn Gunnarsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Þorsteinn Víglundsson. Hv. þm. Ólafur Ísleifsson, sem er áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu. Virðulegur forseti. Nú hef ég mælt fyrir nefndaráliti minni hlutans. Mig langar að bæta aðeins við vegna umræðna um fátækt sem var hér fyrr í dag. Þar talaði fólk fjálglega um hversu mikil þjóðarskömm það væri að á Íslandi, þessu ríka landi, þekktist fátækt og skortur hjá fólki, hvort sem það væri efnahagslegur skortur eða félagslegur. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir benti á, réttilega, að misskipting væri hér að aukast. Það væri veruleiki sem við þyrftum að bregðast við. Hún talaði um að það ætti auðvitað að gera en að tíminn hefði verið naumur og því ekki hægt að gera það akkúrat núna, að taka á þessu máli. Mér finnst mikilvægt innlegg inn í þessa fátæktarumræðu og umræðu um stöðu barna að stíga þetta litla skref að minnsta kosti, að barnabætur skerðist ekki fyrr en við lágmarkslaun. Hæstv. félags- og jafnréttisráðherra talaði um að það væri stefna ríkisstjórnarinnar að vinna gegn fátækt og sérstaklega þyrfti að huga að stöðu barna. Það var sama sagan í máli hæstv. ráðherra þegar hann talaði um tímaskort, þ.e. að ef hann hefði ekki verið fyrir hendi hefði ríkisstjórnin gert miklu betur. Hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé var alveg sammála því að um þjóðarskömm væri að ræða, að fátækt fyndist á Íslandi. Hann fullyrti að við gætum breytt þessu. Ég er sammála hv. þingmanni. Hann bað um þverpólitíska auðmýkt gagnvart verkefninu og vildi að við tækjum höndum saman. En ef ég skildi hv. þingmann rétt vildi hann bara gera það seinna. Ég hef fréttir að færa hv. stjórnarþingmönnum. Það tekur enga stund að samþykkja tillögu minni hlutans um þetta litla skref til þess að bæta stöðu barnafjölskyldna á Íslandi sem felst í að barnabætur skerðist ekki fyrr en lágmarkslaunum er náð. Þetta er pínulítið skref en skiptir mjög miklu máli fyrir þær barnafjölskyldur sem verst standa hér á landi. Síðan skulum við tala um endurskoðun á kerfinu því að auðvitað eigum við að stíga stærri skref í framhaldinu og stefna að því sem best gerist í öðrum norrænum ríkjum sem eru lönd sem við eigum að bera okkur saman við í þessu sambandi. Ég vona innilega og held jafnvel að það geti gerst - því hæstv. ráðherrar og hv. stjórnarþingmenn hafa talað um ný vinnubrögð, málamiðlanir, þverpólitíska sátt um stór mál - að þetta skref sé hægt að stíga núna, þannig að ekki sé öllum slíkum málum skotið inn í framtíðina heldur sýnum við hér í verki að þetta er hægt. Það er hægt að taka sameiginlega ákvörðun um góð mál. Núna leggjum við í minni hlutanum til að breyting verði á barnabótum og vaxtabótum. Í nefndaráliti meiri hlutans er einnig tillaga sem fjallar um gjaldtöku í framhaldsskólunum og að framlengja bráðabirgðaákvæði um að leyfa aukna gjaldtöku á nemendur sem stunda starfsnám í framhaldsskólum. Samkvæmt gildandi lögum stendur að innheimta efnisgjalds sé ekki heimil fyrir efni sem nemendum er látið í té samkvæmt einhliða ákvörðun skóla, svo sem í skylduáföngum í verknámsbrautum. Þó sé heimilt að innheimta efnisgjald fyrir efni sem skólinn lætur nemendum í té ef þeir hafa af því ávinning eða sérstök not, svo sem vegna smíðisgripa í áföngum sem nemendur stunda í frjálsu vali. Þetta stendur í lögunum. En hv. stjórnarmeirihluti leggur til að taka megi hærra gjald af verknámsnemendum. Eftir hrunið á árunum 2009, þegar við vorum hér á vonarvöl, var þessi bráðabirgðabreyting gerð. Þessu var skotið á frest, þessu ákvæði í framhaldsskólalögum, vegna þess að ríkissjóður stóð svo illa. Þingheimur hafði samþykkt þetta 2008 en þá vorum við reyndar líka í góðæri, eða héldum það, sáum ekki, mörg okkar, hrunið fyrir, en höfðum þá samþykkt að auðvitað ætti ekki að taka svona mikinn efniskostnað og skella honum yfir á nemendur heldur ætti skólinn sjálfur að bera það og ríkisfjárframlög ættu að koma til þess. Ég er á móti því að framlengja þetta bráðabirgðaákvæði núna þegar við erum aftur komin í góðæri og erum á toppi hagsveiflunnar. Af hverju eigum við, í boðaðri stórsókn hæstv. ríkisstjórnar í menntamálum, þar sem sérstaklega á að leggja áherslu á starfsmenntun, að leggja til og samþykkja að nemendur í starfsnámi borgi stóran hluta af því efni sem þeir þurfa til að stunda námið? Er það innlegg í stórsókn í menntamálum og bót í starfsmenntun? Hæstv. fjármálaráðherra talaði um það, í ræðu sinni áðan í sérstökum umræðum um fátækt, að eitt af því sem skipti mjög miklu máli til að bæta stöðu fólks og tryggja að allir hefðu sömu tækifæri væri að aðgengi að menntun væri algerlega óháð efnahag. Virðulegi forseti. Ég legg til að við fylgjum þessum orðum hæstv. fjármálaráðherra eftir og leggjum ekki sérstakar álögur á nemendur, þá fáu, sem velja sér starfsnám í landinu, heldur höldum okkur við framhaldsskólalögin frá 2008 þar sem fram hafði farið mjög mikil umræða einmitt um þetta mál meðal skólafólks, hagsmunaaðila, alls konar félaga og iðngreina. Niðurstaðan var þessi: Ef það er nauðsynlegt fyrir nemandann til að komast í gegnum námið, þetta efni, á ríkið að borga það en ekki nemandinn sjálfur. Ég vil halda mig við það. Því að nú er aftur komið góðæri og við þurfum ekki bráðabirgðaákvæði sem sett var í miðju efnahagshruni.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður veit að ég er sammála henni enda skrifa ég sjálfur undir nefndarálitið ásamt fleirum. En hv. þingmaður minntist á vinnubrögð, ný vinnubrögð, nýja pólitík og allt það. Það hefur sjálfsagt verið talað um slíkt frá upphafi pólitíkurinnar, finnst mér líklegt. Eða alla vega svo lengi sem ég man eftir mér. Ég gerði mér að leik að reikna; ef við gerum ráð fyrir þeim sem skrifa undir nefndarálitið eru það Viðreisn, Flokkur fólksins, Píratar, Samfylkingin og Miðflokkurinn. Það eru 28 manns. Það er ekki meiri hluti. Hins vegar er 28 plús þingflokkur Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs 39 manns. Ég hefði haldið í venjulegu árferði að það væri þó nokkuð mikill meiri hluti fyrir þessum breytingum á barnabótum. Ég tel mig þó vita, þar sem ég er rétt svo eldri en tvævetra á Alþingi, að þessi tillaga verði sennilega felld ef fram fer sem horfir, þ.e. ef ekkert nýtt gerist allt í einu. Ef ekki koma allt í einu einhver ný vinnubrögð frá stjórninni. Ég velti fyrir mér og hef hugsað mjög mikið um það eftir atkvæðagreiðsluna um bandorminn og 2. umr. fjárlaga: Hvers vegna er þetta svona? Hvernig stendur á því? Það hlýtur að vera meiri hluti fyrir þessum breytingum miðað við flokkana sem skrifa undir álitið og flokkana sem eru í stjórn. Framsókn væri með í þessu líka, myndi ég giska á, án þess að ég vilji gera þeim upp skoðanir. Hv. þingmaður hefur talsvert meiri reynslu en ég í þessum efnum, sér í lagi sem ráðherra á sínum tíma. Hvernig getum við unnið tillögur sem sátt er um, sem hlýtur að vera meiri hluti fyrir á Alþingi, samhliða því að vera með meirihlutaríkisstjórn þar sem tillögur minni hlutans eru sjálfkrafa dæmdar úr leik?
Herra forseti. Við erum búin að fara í gegnum tvær umræður um bandorminn og um fjárlögin. Minni hlutinn hefur lagt fram fullt af breytingartillögum sem allar voru felldar. Meiri hlutinn lagði fram fullt af breytingartillögum, þær voru ekki allar felldar. Þær voru allar samþykktar og flestar þeirra, reyndar með stuðningi minni hlutans. Það er nefnilega ekki þannig að minni hlutinn, sá sem nú er í þinginu, greiði sjálfkrafa atkvæði á móti tillögum stjórnarmeirihlutans. Við metum hverja tillögu fyrir sig. Sama ætti auðvitað að gerast hinum megin. Ég sagði í ræðu minni áðan að ég væri enn að vona að að minnsta kosti barnabæturnar yrðu teknar til sérstakrar skoðunar hjá stjórnarliðum. Og ég vona enn að það gerist. Ekki bara vegna þess að þessi ríkisstjórn hefur talað sérstaklega mikið um málamiðlanir - sem ég hélt að væru málamiðlanir á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, en það má vera að þau hafi bara verið að tala um málamiðlanir innan stjórnarliðsins og að það sé meira en nægt verkefni. En ég vona enn að menn nái saman, því að dagurinn er nú ekki enn að kvöldi kominn og í fyrramálið greiðum við atkvæði um þessar tillögur. Þótt það væri ekki nema um helminginn þá myndi ég fagna því vegna þess að það er fólk úti í samfélaginu sem þarf nauðsynlega á þessum stuðningi að halda. Og það á ekki að senda það fólk í kjaraviðræður til þess að semja um barnabætur til að semja sig upp í óskertar barnabætur. Er það raunverulegur vilji hv. stjórnarliða að senda fólk með 300.000 kr. á mánuði til að semja sig upp í óskertar [[Forseti hringir.]]barnabætur? Væntanlega upp á þau býtti að fá minni launahækkun á móti.
Virðulegi forseti. Já, ég furða mig á þessu því að ég veit að í ríkisstjórninni núna er gott fólk sem vill vel og er í pólitík af heilindum. Ég veit það fyrir víst. Ég get ekki endalaust reynt að sannfæra alla aðra um það en ég veit það fyrir víst. Þess vegna finnst mér þetta svo áhugavert. Eins og hv. þingmaður nefndi er ekkert sjálfgefið að minni hlutinn sé sjálfkrafa á móti tillögum meiri hlutans þegar við greiðum atkvæði um breytingartillögur. Það klikkar hins vegar bara ekki að meiri hlutinn greiðir atkvæði á móti tillögum minni hlutans. Ég veit ekki alveg hversu mikið af svörum ég get kreist fram hér í þingsal, en mér dettur í hug að það sé vegna þess, og þetta er bara tilgáta, að ríkisstjórnin myndi sér einhverja sýn. Í sýninni er niðurstaða, segjum afgangur af ríkissjóði eða eitthvað því um líkt, sem meiri hlutinn lítur til og vill halda þeirri sýn. Allt sem breytir þeirri sýn er varhugavert. Það er það eina sem mér dettur í hug ef ég reyni að vera eins skilningsríkur gagnvart þessari furðulegu hegðun og ég mögulega get. En þá segir það mér líka að vinnubrögðum okkar er einhvers staðar ábótavant. Ef við erum með gott fólk við völd sem vill vel, ef við erum með meiri hluta fyrir barnabótatillögunni í það minnsta, og vaxtabótatillögunni líka, sem ég tel að hljóti að vera, þá er bersýnilega eitthvað að því hvernig við vinnum fjárlög, hvernig við vinnum þessar tillögur. Ég er bara að tala um þingsköp og starfshættina hér. Ég held ekki að góð eða ný vinnubrögð eða meira samráð við stjórnarandstöðu felist í einhverjum jákvæðum hug ráðamanna til einstaklinga í stjórnarandstöðu. Það dugar ekki. Það er ekki hugurinn sem gildir í pólitík, það eru verkin sem gilda. Ég veit ekki alveg hvaða svör ég tel mig geta kreist fram hér í þingsal og ætlast ekki endilega til þess að hv. þingmaður svari því, en [[Forseti hringir.]]þetta vekur furðu mína.
Herra forseti. Það er einhver menning sem fylgir því að vera með sterkar meirihlutastjórnir. Þær þurfa ekkert að semja sig í gegnum málin. Ráðherraræðið og foringjaræðið er sterkara í meirihlutastjórnum með góðan meiri hluta í þinginu. Minnihlutastjórnir þurfa að ræða sig í gegnum málin, semja og slaka til. En meirihlutastjórnir geta bara sagt: Heyrðu, við erum hérna með meiri hluta og við ráðum. Skítt með það þó að þetta séu fínar tillögur. Og skítt með það hver þörfin er. Okkur finnst þetta svakalega fínt en ætlum bara ekki að gera þetta núna, kannski seinna. Ég vil gera athugasemdir við þá afsökun, leyfi ég mér að segja, hv. þingmanna sem mér fannst koma fram í umræðunni um fátækt hér í dag varðandi það af hverju ekki er búið að gera meira og af hverju ekki stendur til að gera meira í fjárlögunum. Svarið var að ekki hafi verið nægur tími. Hér er ég með nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar. Þarna eru alls konar mál, stór og smá, sem góður tími gafst til að vinna og breyta. En stöðu barnafólks þekkjum við. Og svo ég vitni enn og aftur í umræðuna um fátækt fyrr í dag: Það eru til greiningar, það er heil velferðarvakt sem er búin að leggja fram tillögur, svo eru til skortgreiningar UNICEF sem Hagstofan hefur komið að og guð má vita hvað. Við þekkjum það allt saman út og suður. Það ætti ekki að vefjast fyrir okkur að segja: Heyrðu, við förum nú ekki að láta barnabætur skerðast langt undir lágmarkslaunum á Íslandi. Nei. Það gerum við ekki. Látum það ekki spyrjast út um okkur. Það ætti að vera auðvelt, og að ýta á já-hnappinn þegar við greiðum atkvæði.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tveimur breytingartillögum við hinn svonefnda bandorm, frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2018. Þær eru á þskj. 103 og 107. Fyrra málið á þskj. 103 er mál sem Hagsmunasamtök heimilanna hafa lagt mikla áherslu á, og kannski fleiri, en markmiðið með þeirri breytingartillögu, sem í sjálfu sér er mjög einföld, er að leiðrétta mistök sem virðast hafa átt sér stað við setningu laga nr. 167/2010, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, nánar tiltekið c-lið 6. gr. þeirra laga. Með ákvæðinu var nýju ákvæði sem ber númerið XL, væntanlega 40, til bráðabirgða bætt við lög nr. 90/2003, um tekjuskatt, í tilefni af dómum Hæstaréttar Íslands árið 2010 um ólögmæti gengistryggingar lánsfjár. Samkvæmt ákvæðinu var gert ráð fyrir að vextir sem ákvarðaðir yrðu á inneign skuldara vegna ofgreiðslu af gengistryggðu láni skyldu ekki teljast til skattskyldra fjármagnstekna og þar af leiðandi verða undanþegnir tekjuskatti, þ.e. fjármagnstekjuskatti. Af einhverjum ástæðum var gildistími þessa ákvæðis einskorðaður við tekjuárin 2010 og 2011, en síðan hefur það gerst að það hafa fallið fleiri dómar sem leitt hafa til frekari leiðréttinga og lækkunar eftirstöðva eða endurgreiðslu til skuldara og vegna þess hafa margvíslegar tafir orðið á endanlegu uppgjöri slíkra mála í sumum tilfellum. Jafnframt eru enn óleyst ýmis álitaefni er varða uppgjör gengisbundinna lána og eru fjölmörg ágreiningsmál þar að lútandi enn til meðferðar hjá dómstólum og úrskurðarnefndum á stjórnsýslustigi. Af þeim sökum var fyrningartími slíkra uppgjörskrafna framlengdur til átta ára frá 16. júní 2010 talið með lögum nr. 38/2014, um breytingu á lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Svo gætt sé samræmis og jafnræðis gagnvart skattborgurum er því nauðsynlegt að framlengja gildistíma umrædds ákvæðis um undanþágu vaxta af slíkum uppgjörskröfum frá fjármagnstekjuskatti. Hér er því lögð til sú ofureinfalda breyting að takmörkun á gildistíma ákvæðisins, að binda það við þau tvö tilteknu ár sem áður var getið, verði felld niður og það verði þess í stað ótímabundið, enda er engin ástæða til slíkrar takmörkunar og heldur ekki útséð hvenær uppgjöri allra slíka mála verður endanlega lokið. Þá er sömuleiðis lagt til að í þeim tilfellum þar sem vextir af slíkum uppgjörskröfum hafi verið skattlagðir á grundvelli ákvæða laga um fjármagnstekjuskatt verði það leiðrétt með endurgreiðslu samkvæmt ákvæðum laga nr. 29/1995, um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Þarna er um hreina samræmingu að ræða en málið er um leiðréttingu, eins konar lagasetningarmistök virðist hafa átt sér stað 2010. Virðulegi forseti. Hitt málið er á þskj. 107. Það snýr einkanlega að málefnum öryrkja. Innsti kjarninn í þeirri breytingu er að uppbætur á lífeyri vegna kostnaðar, og ég legg áherslu á orðið „kostnað“, sem ekki fæst greiddur eða bættur með öðrum hætti til lífeyrisþega sem ekki getur framfleytt sér án hennar, þ.e. uppbótarinnar, og hér er vísað til laga um félagslega aðstoð, nr. 99/2007, og sömuleiðis uppbót til hreyfihamlaðs elli- eða örorkulífeyrisþega og örorkustyrkþega vegna reksturs bifreiða með vísan til sömu laga um félagslega aðstoð, að þær sérstöku greiðslur verði undanþegnar skattskyldu samkvæmt lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003. Þær greiðslur eru vegna kostnaðar sem hefur verið metinn af þar til bærum aðilum. Það er óeðlilegt að greiðsla á slíkum kostnaði sé skattlögð sem tekjur. Ég ætla að víkja örlítið nánar að þessu máli og byrja á því að segja að hér er um að ræða mál sem Öryrkjabandalag Íslands hefur vakið máls á og lagt áherslu á. Það er þannig að allflestar af þeim uppbótum, styrkjum og öðrum greiðslum sem ætlað er að mæta sérstökum kostnaði, svo sem vegna hreyfihömlunar, lyfjakostnaðar og annars slíks, eru metnar sem tekjur og skattlagðar sem slíkar á grundvelli laga um tekjuskatt. Sú skattskylda hefur þau keðjuverkandi áhrif varðandi greiðslurnar, sem eru vegna kostnaðar sem hefur verið metinn af réttum aðilum, að samkvæmt innstu lögmálum laga um almannatryggingar eins og þær snúa að öryrkjum og öldruðum hefjast skerðingarnar og frádrættirnir. Þær greiðslur vegna kostnaðar valda þá skerðingu á öðrum bótum sem eru greiddar samkvæmt ákvæðum þessara laga. Þar má nefna húsnæðisbætur, sérstakan húsnæðisstuðning, framfærsluuppbót, barnabætur o.fl. Lítum aðeins nánar á hvað felst í hugtakinu „örorka“. Hún er skert færni eða geta til vinnu vegna sjúkdóms, fötlunar eða slysa. Má vísa í því sambandi t.d. til 5. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993. Örorkulífeyri er ætlað að bæta launamissi vegna skertrar starfsgetu. Örorkulífeyrir og tekjutrygging eru samkvæmt þessu í lögum um almannatryggingar miðuð við skerta vinnugetu vegna skertrar starfsorku. Á hinn bóginn eru þær greiðslur sem einstaklingur fær á grundvelli laga nr. 99/2007, um félagslega aðstoð, allt annars eðlis. Þær eru ekki ígildi launa eða bætur fyrir launatap vegna skertrar starfsorku heldur er þeim ætlað að koma til móts við einstakling sem býr við sérstök útgjöld á grundvelli sérstakra aðstæðna. Við áttum okkur á því að með því að uppbætur, styrkir og aðrar greiðslur af þessu tagi til að mæta kostnaði vegna sjúkdóma og fötlunar eða sérstökum aðstæðum, eins og nánar er tilgreint, eru skattskyldar þá fær sá sem þeirra nýtur í fyrsta lagi ekki nema rúmlega 60% af þeirri fjárhæð sem metin hefur verið nauðsynleg uppbót svo að hann geti mætt þeim kostnaði sem fyrir liggur. Það er rétt að árétta hin keðjuverkandi áhrif sem þessi skattlagning hefur í för með sér, að líta á þetta eins og þetta séu tekjur en ekki greiðslur til að mæta kostnaði. Þessar greiðslur eru reiknaðar honum sem tekjur, lækka húsnæðisbætur, sérstakan húsnæðisstuðning, barnabætur. Þetta á auðvitað sérstaklega við um tekjulága einstaklinga. Lítum á þessar uppbætur. Þær falla í tvo meginflokka, annars vegar á grundvelli 1. mgr. 9. gr. laga um félagslega aðstoð, nr. 99/2007. Hvað er þar? Það er eftirfarandi: Það er umönnunarkostnaður sem heimilishjálp eða aðrir opinberir aðilar greiða ekki, það er sjúkra- eða lyfjakostnaður og kostnaður vegna kaupa á heyrnartæki sem sjúkratryggingar greiða ekki, það er húsaleigukostnaður sem fellur utan húsaleigubóta, það er vistunarkostnaður á dvalarheimilum, stofnunum, svo á sambýlum og áfangastöðum sem fengið hafa starfsleyfi frá ráðuneyti eða reka sambærilega starfsemi og loks er þarna talinn rafmagnskostnaður vegna súrefnissíunotkunar. Við erum að tala um að sérstakur stuðningur á grundvelli laga um félagslega aðstoð, nr. 99/2003, vegna þeirra þátta sem hér hafa verið raktir eru metnir sem tekjur og skattlagðir sem slíkir og hafa þau keðjuverkandi áhrif að einstaklingurinn skerðist í bak og fyrir fyrir það eitt að fá þann stuðning, sem hann fær ekki nema réttir aðilar og sérfræðingar hafi metið það. Þá má auðvitað spyrja hvað þetta myndi kosta. Við töluðum fyrr í dag um fátækt á Íslandi. Það er kannski ýmislegt í þeim lagabálkum sem hefur verið vikið að sem mætti færa til betri vegar, nákvæmlega til þess að starfa að því markmiði að útrýma fátækt á Íslandi sem á ekki að líðast í þessu stórríka velmegunarlandi. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef frá Öryrkjabandalagi Íslands og koma fram í bréfi sem hefur verið sent ýmsum þingmönnum, þar á meðal þingmönnum í fjárlaganefnd Alþingis, námu skatttekjur ríkissjóðs vegna skattlagningar kostnaðargreiðslna af því tagi sem ég taldi upp í fimm liðum 46 millj. kr. Ætlar ríkissjóður að láta sig muna um það þegar fólk á í hlut sem á því þarf að halda með þeim hætti sem menn geta áttað sig á; súrefnissíur, rafmagnskostnaður vegna súrefnissíunotkunar, heyrnartæki, annað af því tagi? Vegna bílastyrksins til hreyfihamlaðra kemur fram í bréfi Öryrkjabandalagsins að greiddur tekjuskattur vegna þess liðar hafi á árinu 2016, það var auðvitað árið sem ég var að vísa til þegar ég nefndi 46 millj. áðan, numið 229 millj. kr. Þetta eru ekki stórvægilegar fjárhæðir í rekstri ríkissjóðs, virðulegi forseti. Hér er um sannkallað réttlætismál að ræða og mikið tækifæri fyrir þá sem vilja beita sér gegn fátækt í landinu [[Forseti hringir.]]að styðja þetta málefni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu. Áður en hann hóf ræðu sína var ég sannfærður um seinni breytingartillöguna enda meðflutningsmaður og þakka fyrir tækifærið til að vera þar. Ég verð einhvern veginn sífellt þakklátari fyrir það að Flokkur fólksins hafi komist inn á þing vegna þess að fókusinn hjá þeim flokki um þessi mál er að mínu mati mjög verðmætur. Sá flokkur heldur áfram að benda á hluti sem kannski fara frekar undir radarinn hjá öðrum flokkum sem sérhæfa sig ekki jafn mikið í þessum tiltekna málaflokki þrátt fyrir að hafa nægan áhuga en aldrei tíma og er eins og það er, aldrei nægan alla vega. Ég velti fyrir mér hinni breytingartillögunni, þ.e. þeirri sem kemur fram á þskj. 103 - og ég þakka þingmanninum í leiðinni fyrir að nefna töluna, það hjálpar fólki svo mjög að fletta henni upp á netinu - en þar er breytingartillagan þannig, ef ég skil hana rétt, að þegar lán eru leiðrétt þá verði bæturnar ekki skattlagðar sem tekjur, fjármagnstekjur. Spurning mín er í stuttu máli sú: Er þessi breyting, sér í lagi þá b-liður efnislegu breytingartillögunnar, hugsuð afturvirkt? Mér finnst svolítið mikilvægt að það komi fram. Eins og oft er koma góðar hugmyndir fram í þessum fjármálum, banka-, vaxta- og skattamálum, sem fólk lætur sig dreyma um að hafa afturvirkt, en það getur síðan ekki verið afturvirkt, bæði vegna laga og vegna þess að stundum er það ekki endilega sanngjarnt. Fólk á nú að geta búist við að hverju það gengur, það væri ágætt að vita að hverju það gengur samkvæmt lögum. Í stuttu máli er spurningin: Er b-liðurinn hugsaður afturvirkt þannig að fólk sem fékk sín mál dæmd árin 2012, 2013, 2014 og upp að 2017, það fólk myndi njóta afraksturs við þessar tilteknu breytingar?
Virðulegi forseti. Mér láðist að geta þess að flutningsmenn ásamt mér á tillögunni á þskj. 107 eru hv. þingmenn Inga Sæland, Guðmundur Ingi Kristinsson, Karl Gauti Hjaltason, Helgi Hrafn Gunnarsson og Oddný G. Harðardóttir. Varðandi hitt málið er hér spurning frá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni og vil ég nota tækifærið og skýra það aðeins. Það er sem sagt þetta ákvæði sem sýnist hafa verið eins konar mistök í lagasetningu, það snýr að því að vextir sem myndu vera ákvarðaðir á inneign skuldara vegna ofgreiðslu af gengistryggðu láni sem hann hefur þá fengið til baka, því þá myndast vextir af því, að þeir myndu ekki teljast til skattskyldra fjármagnstekna. Varðandi hina spurninguna sem hv. þingmaður bar fram er það út af fyrir sig kannski ekki skýrt tekið fram í breytingartillögunni en minn skilningur væri sá að með samþykkt þessarar tillögu myndu menn eignast slíka kröfu á því að leiðrétting færi samkvæmt ákvæðum laga um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég verð að viðurkenna að það setur mig í pínulítinn bobba hvað varðar það að styðja þetta mál. Ég styð málið efnislega. Ég er alveg sammála hv. þingmanni. Þetta hljóta að vera mistök. Fólk getur ekki í alvöru talað hafa ætlað sér að þetta virkaði, eins og hv. þingmaður lýsir að það virki. Þetta hlýtur að vera einhver handvömm að minnsta kosti miðað við minn skilning á málinu hingað til. Mér finnst mikilvægt að það komist á hreint áður en við greiðum atkvæði um þetta hvort það sé hugsað afturvirkt eða ekki, jafnvel óháð því hver niðurstaðan á endanum verði. Mér finnst mikilvægt að fólk viti það fyrir fram þegar við greiðum atkvæði hérna. Eins og ég segi, í fljótu bragði myndi ég greiða atkvæði með þessu máli, en ég myndi þá helst vilja vita hvort það væri afturvirkt og hvort það væri mögulegt að hafa það afturvirkt. Það má vel vera að hægt sé að gera þetta afturvirkt miðað við einhvers konar réttindi þarna. En þegar ég hugsa um það upphátt þá dettur mér fleira í hug sem gæti alveg réttlætt það að hugsanlega væri þetta afturvirkt og allt í góðu með það. En mér finnst óþægilegt að vita það ekki fyrir víst sjálfur, bæði hvort það sé yfir höfuð heimilt og sömuleiðis hvort tillagan feli það í sér. Ég hygg þó og vil taka fram að þingmenn hafa mikla oftrú á svokölluðum lögskýringargögnum, þau séu hluti af lögum. Það er ekki alveg þannig. Það er mikilvægt að við atkvæðagreiðsluna - ég myndi leggja til við flutningsmann þessarar breytingartillögu að hann geri vilja sinn í því sambandi skýran þannig að ef þetta verður samþykkt og kæmi upp vafamál þá væri vilji löggjafans skýr, þ.e. þegar við greiðum atkvæði um þetta, sem ég geri ráð fyrir að verði á morgun.
Virðulegi forseti. Það er nú einfaldlega þannig í mannlegu félagi að það getur auðvitað af minna tilefni en þessu skapast réttarágreiningur. Þá væri það á færi dómstóla að skera úr um. Ég myndi vilja að dómstólar hefðu þá leiðbeiningu frá flutningsmanni þessarar tillögu úr ræðustól Alþingis að það væri hans skilningur eins og ég sagði áðan, að þeir sem væru í þessari aðstöðu að hafa verið krafðir um fjármagnstekjuskatt af vöxtum af inneignum sem hefðu stofnast til með þessum hætti, að um endurgreiðslu á slíkum ofteknum skatti færi samkvæmt ákvæðum þeirra laga sem áður var vitnað til, nr. 29/1995, um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Annars vil ég nota tækifærið og þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir einkar góð orð sem féllu hér af hans hálfu.
Virðulegi forseti. Ég er einn af flutningsmönnum breytingartillögu á þskj. 107. Ég vil benda á það í þessu samhengi að almannatryggingalöggjöfin er mjög gölluð og eitt af því ljótara í þessari gölluðu löggjöf er einmitt þetta mál. Hvernig í ósköpunum getur okkur dottið í hug að rétta einhverjum styrk til lyfja, bílastyrk, bensínstyrk eða einhverja styrki, með annarri hendi og rifið hann í burtu með hinni? Það sem er líka það ljótasta í þessu er hvernig er farið að þessu. Þetta er borgað út strax um hver mánaðamót, en rifið til baka á skerðingardeginum mikla 1. júlí ár hvert. Fólk sér ekki hvað er verið að skerða þar, það fær bara einn pakka um þetta: Nú ert þú skertur um þessa upphæð. Við erum að tala um fólk sem er með 196 þús. kr. á mánuði. Ég þekki það af eigin raun að það er undarlegt að fá þau skilaboð 1. júlí: Nú á að taka af þér 10, 20, 30 þús. kr. á mánuði út árið. Það er ekki nóg með að maður þurfi kannski á lyfjum að halda sem eru nauðsynleg til að halda í manni lífi, nei, þú átt að fara að herða sultarólina vegna þess að þessi styrkur skerti hjá þér. Svo erum við með barnafólk. Það er ekki nóg með að þessi styrkur sé skattaður, heldur skerðir hann líka barnabætur og húsnæðisbætur. Ég spyr bara: Hvernig í ósköpunum dettur Alþingi í hug að búa til svona lög og láta þetta viðgangast? Við erum að tala um smáaura í því samhengi sem þetta kostar ríkissjóð, en stóran pening fyrir þá sem þurfa á þessu að halda.
Virðulegi forseti. Ég tel að hv. þingmaður komi beint að kjarna málsins þegar hann fjallar um þessa tilhögun að skattleggja sem tekjur væru það sem í eðli sínu er bara greiðsla, stuðningsgreiðsla, af samfélagsins hálfu vegna kostnaðar sem fellur á einstakling sem býr við skerta starfsorku, skerta vinnugetu. Sömuleiðis leyfi ég mér að segja að þingmaðurinn kemur náttúrlega að kjarna málsins þegar hann fjallar um hin keðjuverkandi áhrif sem þessi háttur hefur í för með sér. Með því að reikna þessar greiðslur sem tekjur þá byrja allar aflvélar kerfisins að kroppa af einstaklingnum í gegnum frádrætti, í gegnum skerðingar og í gegnum þennan þaulhugsaða mekanisma allan saman sem svo brýnt er, virðulegi forseti, að verði rifinn upp með rótum og það sem allra fyrst.
Virðulegur forseti. Það er nefnilega einmitt kjarninn í þessu, þessir styrkir. Ég vil taka dæmi um bensínstyrkinn. Ég var með svona bensínstyrk. Þetta eru 15 þús. kr. á mánuði, 5 þús. kr. í skatta, 10 þús. kr. eftir. Síðan skerða þessar 10 þús. kr. allar bætur ef ég fæ þær einhvers staðar annars staðar frá. Þetta er það sem er vandamálið vegna þess að við erum að mæta kostnaði sem hlýst af sjúkdómum og fötlun. Á sama tíma erum við t.d. með íþróttastyrki frá verkalýðsfélögum, skattlausa, sem er flott, bara frábært. En hvernig getur maður sagt við einhvern sem fær lyfjastyrk til að halda lífi: Nei, við ætlum að skatta hann og nota hann síðan til þess að skerða einhverjar aðrar bætur, jafnvel barnabætur vegna barnanna þinna. Við vorum að tala um fátækt áðan. Ég held að þetta sé eitt af kjarnanum í því þegar verið er að setja fólk í fátæktargildrur. Það er löngu orðið tímabært að taka öll þessi lög og endurskoða þau alveg frá grunni. Eins og ég segi, það þyrfti eiginlega að núllstilla kerfið og byrja algjörlega upp á nýtt ef við viljum hafa mannréttindi og fara eftir stjórnarskrá, vegna þess að í stjórnarskránni stendur skýrum stöfum að það eigi að sjá fólki fyrir framfærslu sem er á örorku og sérstaklega að sjá til þess að börn líði ekki skort. Ef við ætlum að halda svona hlutum inni, keðjuverkandi skerðingum á lífsnauðsynlegum hlutum og skatta og skerða alveg í spað, þá erum við á rangri leið. Ég vona heitt og innilega að við samþykkjum þetta og tökum þetta í burtu.
Virðulegi forseti. Það er í þessu eins og svo mörgu öðru að það er nauðsynlegt að halda hugsuninni skýrri og hreinni. Það sem ég vil leyfa mér að taka undir með hv. þingmanni er að gera algjörlega skýrt þennan greinarmun eins og ég rakti í framsöguræðu minni. Örorkulífeyrir og tekjutrygging eru auðvitað ígildi launa í því tilliti að þeim greiðslum er ætlað að bæta launamissi vegna skertrar starfsorku og skertrar vinnugetu. Á hinn bóginn eru þær greiðslur sem einstaklingurinn fær á grundvelli laga um félagslega aðstoð, þær uppbætur sem við höfum verið að tala hérna um, annars vegar vegna liða eins og húsnæðis, heyrnartækja, rafmagnsnotkunar vegna súrefnissíu o.s.frv. og hins vegar vegna reksturs á bifreið, einkanlega fyrir hreyfihamlað fólk, náttúrlega ekki ígildi launa. Þetta er stuðningur samfélagsins við þá sem eru sannarlega þurfa á honum að halda og hafa verið metnir svo af aðilum sem eru til þess bærir að þeir þurfi á honum að halda. Það stenst náttúrlega ekki neina skoðun að líta á þetta sem tekjur. Það dæmi sem hv. þingmaður tók varðandi íþróttastyrki undirstrikar þetta með afar skýrum hætti þannig að hverjum manni má vera ljóst.
Virðulegi forseti. Ég ætla að fara aðeins yfir breytingartillögurnar sem liggja fyrir. Síðan ætla ég að halda stuttan lærðan pistil um vinnubrögð og skort á þeim. Fyrst vil ég reyndar nefna að ég er sjálfur á nefndaráliti minni hlutans en það eru tvær breytingar í nefndaráliti meiri hlutans, önnur varðar vaxtagjöld og hin gjaldtökuheimild framhaldsskóla fyrir efniskostnaði. Í meirihlutaálitinu, fyrri hlutanum, er lagt til að b-lið 3. mgr. 57. gr. b í tekjuskattslögunum, þeim lagabálki, verði frestað, gildistökunni verði frestað, hún tekin út. Hugmyndin var sú, eða alla vega komst sú skoðun á kreik og er orðin mjög rótgróin víða, að ákvæðið bryti í bága við EES. Hins vegar hefur ESA ekki minnst á þetta að eigin frumkvæði og því ekki líklegt að þetta verði til neinna teljandi vandræða, alla vega ekki strax. En þetta virðist fólki finnast mjög skýrt að sé tilfellið, þannig að það var lagt til að þetta myndi falla brott og að sú breyting tæki gildi nú um áramótin. Markmiðið er í sjálfu sér göfugt, að hindra þunna eiginfjármögnun, ef ég skil rétt, en hins vegar hefur þetta þau áhrif að það hindrar líka lögmæt endurlán móðurfyrirtækis til dótturfyrirtækis sem eru bæði innlend. Það er ekkert skattalegt hagræði af því, það er einungis rekstrarlegt hagræði af því að stór eining taki lán á einhverjum ákveðnum kjörum og láni síðan dótturfyrirtækjum. Það snýst einfaldlega um, eftir því sem ég skil best, lán milli dóttur- og móðurfélags en ekki skatta. Hins vegar er á leiðinni reglugerð sem mig minnir að heiti BRRD, sem á að taka á öllum svona málum. Meiri hlutinn leggur því til að því verði frestað að fella þetta ákvæði brott. Þá mun annar lagabálkur, sem vissulega kemur frá EES og hlýtur þá væntanlega að vera í samræmi við samninginn, taka við því markmiði sem þessu ákvæði er ætlað að ná. Það er svo sem ekki mikið meira að segja um það nema að það er ágætistilraun eða æfing í þingmennsku og lögfræði að vasast aðeins í lögum um tekjuskatt. Það eru 57 bráðabirgðaákvæði í tekjuskattslögunum. Þegar ég segi b-liður 3. mgr. 57 gr. b er ég ekki að tala um neitt sérstaklega flókið í samhengi við tekjuskattslög, þau eru svakaleg. Það var ákveðið ævintýri að fara á stúfana í þessu tiltekna máli, þótt ég hafi reyndar á endanum náð því háleita markmiði að komast til botns í því hvað þetta þýddi allt saman. Ég held að ég hafi náð því markmiði, alla vega nógu vel til að geta tekið undir þetta og greitt atkvæði með breytingartillögunni. Hin tillagan sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans varðar að framlengja gjaldtökuheimild framhaldsskóla til efniskaupa, sem er í sjálfu sér göfugt markmið. Framhaldsskólar sem kenna iðngreinar þurfa oft að skaffa efni í þær greinar. Það var sett í lögin þannig að þeir mættu vissulega taka eitthvert gjald fyrir það en árið 2009, þegar hér varð hrun eins og frægt er orðið, var sett bráðabirgðaákvæði sem gaf þeim auknar heimildir til gjaldtöku. Þetta var gert á forsendum þess að það varð hrun. Nú er ekki hrun. Núna erum við þvert á móti í því sem virðist enginn ágreiningur um að sé toppur hagsveiflunnar. Það eru ekki margir í þessum sal eða jafnvel fyrir utan sem búast við því að efnahagslega verði hlutirnir mikið betri á Íslandi en núna. Allar líkur eru á að hagsveiflan fari alla vega ekki lengra upp. Hún gæti staðið í stað, vonandi, en líka farið niður. Hvað sem því líður eru forsendur fyrir þessu bráðabirgðaákvæði gersamlega brostnar. Talandi um forsendubresti. Það er engin ástæða til að hafa þetta ákvæði lengur. Í umfjöllun nefndarinnar spurðumst við fyrir um hver væri verðmiðinn á því einfaldlega að hætta að framlengja þetta bráðabirgðaákvæði og fjármagna efniskaupin úr ríkissjóði eins og meginefni laganna gerir ráð fyrir, ef ekki er tekið tillit til bráðabirgðaákvæðisins sem núna er lagt til að verði framlengt. Talan sem við fengum var 300 milljónir. Það var frekar skýrt. Ég spurði sérstaklega hvort það væri einfaldlega þannig að ef við skelltum 300 milljónum í þetta færi vandamálið burtu og minn skilningur var að svo væri. Ég sendi því í snatri tölvupóst á þingmann okkar í fjárlaganefnd og stakk upp á að við legðum það til. Við leggjum það til í breytingartillögum okkar við fjárlög að aukin verði útgjöld til framhaldsskólanna til að standa að þessum efniskaupum. Þá þurfum við ekki að framlengja þetta ákvæði. Þess vegna er ég á móti því. Ég vil að lögin standi eins og löggjafinn ákvað á sínum tíma að þau skyldu vera og ákvað einungis tímabundið, og hefur ákveðið tímabundið í átta ár, að sveigja frá því sem Alþingi ákvað á sínum tíma. Mér finnst það í eðli sínu óeðlilegt að vera alltaf að framlengja einhver bráðabirgðaákvæði einungis vegna þess að Alþingi virðist ekki geta komist að niðurstöðu. Ef þingmenn vilja hafa þetta þannig að þetta bráðabirgðaákvæði verði varanlegt ættu þeir að leggja það til. Ég myndi greiða atkvæði á móti því. En mér finnst það skárra en að við séum alltaf að setja svona mikinn tíma í bráðabirgðaákvæði þegar við gætum talað um efnið eins og það er. Við fókuserum ekki nógu vel á efnisinnihald bráðabirgðaákvæðisins sjálfs, finnst mér, vegna þess að það er bráðabirgðaákvæði. Málsmeðferðin er alltaf svo mikill hluti af þessu, verður fyrirferðarmikil í umræðunni og sóar tíma að mínu mati. Ég ætla svo sem ekki að hafa mikið fleiri orð um það. Í nefndaráliti minni hlutans eru lagðar til breytingar á barnabótum, hækkanir á þeim, þannig að þær byrji ekki að skerðast langt undir lágmarkslaunum, sem er náttúrlega fráleit staða. Ég styð þær að sjálfsögðu, enda er ég hluti af minni hlutanum. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir fór ágætlega yfir það áðan í ræðu. Síðan er einnig tillaga um vaxtabætur, sem ég styð að sjálfsögðu líka, verandi hluti af minnihlutanum. Ég kemst ekki hjá því við þetta tækifæri að ræða aðeins hvernig við förum með breytingartillögu hérna. Ég nefndi þetta aðeins í andsvari áðan við annan hv. þingmann en langar að fara ítarlega í það. Á Alþingi horfir fólk og býst við að við séum hér að rökræða hvert við annað, færa rök, koma með gögn, tillögur og hugmyndir og greiða atkvæði um tillögur út frá sannfæringu okkar - reyndar yfirleitt út frá mjög alvarlegum misskilningi á 48. gr. stjórnarskrárinnar en það er önnur saga, ég fer út í þá sálma seinna. En það er alla vega væntingin, væntingarnar til Alþingis eru að við greiðum atkvæði samkvæmt sannfæringu okkar. Og ef ég tel saman, eins og ég nefndi áðan, þá þingflokka sem standa að eða styðja minnihlutaálitið þar sem koma fram breytingar á vaxtabótum og barnabótum og bæti við Vinstrihreyfingunni – grænu framboði þá fæ ég 39 þingmenn af 62. Það er þokkalegur meiri hluti. Ég hef verið í stjórnarminnihluta þegar það var 38 manna ríkisstjórn og það er almennilegur meiri hluti. 39 manns er fínn meiri hluti á Alþingi. Ég hefði því haldið að þessi tillaga færi í gegn. Ég er algerlega sannfærður um að fullt af fólki sem fylgist með Alþingi skilur ekkert í þessu. Ég þori að fullyrða það vegna þess að ég skil alla vega ekki allt í þessu. Ég er með tilgátu um hvers vegna þetta er svona. Það segir sig sjálft að þetta er fráleitt. Það segir sig sjálft að málsmeðferð okkar á fjárlögum og bandormi og tillögum og atkvæðagreiðslum og dínamíkin milli meiri hluta og minni hluta er á einhvern hátt biluð. Það er eitthvað bilað í kerfinu sem við notum hérna. Mér finnst það kristallast svo skýrt þegar það hlýtur að vera meiri hluti fyrir þessari tillögu. Ég get ekki trúað öðru. Hvað er þetta? Við höfum mörg kvartað rækilega og réttilega yfir tímaskortinum hérna. En það útskýrir ekki þetta tilfelli vegna þess að tillagan er svo skýr og einföld. Hún er rökstudd, verðmerkt. Það er vitað hvað þetta kostar, vitað að þetta er ekkert ný umræða. Barnabætur eru ekki ný umræða. Það kemur ekki Vinstrihreyfingunni – grænu framboði á óvart að sjá breytingu á barnabótum. Það eina sem kemur á óvart er að þau styðja ekki breytinguna. Hvers vegna ekki? Er það vegna þess að Vinstrihreyfingin – grænt framboð er troðfull af fólki sem vill það ekki? Nei, ég held ekki. Ég held að það sé vegna þess að sú menning og þróun hefur átt sér stað á Alþingi að atkvæðin snúast meira um þann pólitíska veruleika að viðhalda ríkisstjórnum en um málefnin sjálf. Ég legg til að það sé vandamálið. Það er algerlega á skjön við væntingar borgaranna og ekki í neinu samræmi við það sem við hv. þingmenn ætlum okkur þegar við förum í framboð í fyrsta sinn. Öll fórum við einhvern tíma í framboð í fyrsta sinn. Ég er alveg sannfærður um að við fórum öll með eldmóði og ætluðum aldeilis ekki að verða eins og hinir þingmennirnir. Eftir stendur að við erum þingmenn. Við erum núna hinir þingmennirnir fyrir þeim sem bjóða sig fram og ætla aldeilis að sýna okkur hvernig eigi að gera hlutina. Þegar við sýnum þeim einstaklingum hvernig við gerum hlutina í málum eins og þessum, finnst mér það draga úr virðingu Alþingis. Mér finnst það draga úr tiltrú á Alþingi og finnst það rangt. Mér finnst ekki að Alþingi eigi að virka svona. Það er ýmislegt sem mætti bæta við þetta ferli en mér finnst þetta vera eitt skýrasta dæmið um nauðsyn þess. Það er mikið af fólki á hinu háa Alþingi sem finnst þetta ágætt, myndi kannski óska þess að minni hlutinn talaði minna. Og minni hlutinn óskar þess kannski að stjórnarmeirihlutinn væri með minna valdabrölt og valtaði síður yfir minni hlutann. Það eru alls konar svona óskir. En mér finnst það kristallast í þessu að ákvörðunarferlið sem við búum við, vinnum eftir, er sjálft á einhvern hátt bilað. Það finnst mér mjög alvarlegt. Við förum hér með fjármál ríkisins. Ég get ekki annað en lagt til að þetta sé hluti af ráðherraræðinu. Nú fer ég kannski yfir í gamla sálma sem sumir kannast við, sem er andstyggð mín á meirihlutastjórnum. Bara svo það sé á hreinu þýðir það að vera með minnihlutastjórn ekki að minni hlutinn ráði. Meiri hlutinn ræður alltaf. Það er eðli lýðræðisins, hvort sem manni líkar það betur eða verr. En samskipti og dýnamík milli ríkisstjórnar og Alþingis í dag, vegna þess að við erum alltaf eða næstum því alltaf með meirihlutastjórnir, er þannig að atkvæðin hérna snúast um að viðhalda framkvæmdarvaldinu, sem er ekki okkar fyrsta hlutverk. Fyrsta hlutverk okkar er að setja góð lög. Til dæmis þegar við erum með það sem virðist vera 39 manna meiri hluti. Sá meiri hluti ætti að ráða. Er það ekki? Ég held það. Mér hefur löngum fundist áhugavert hvernig misjafnir flokkar lenda í stjórn og stjórnarandstöðu en þegar maður lítur á atkvæðatöfluna sér maður alltaf þetta munstur, línan er alltaf stjórn og stjórnarandstaða en ekki, segjum Viðreisn alltaf með Sjálfstæðisflokki eða Samfylking alltaf með Vinstri grænum. Af hverju ekki? Væru það ekki eðlilegri línur? Nei, þær fara eftir stjórnarmynstrinu. Það er út af þeim galla sem ég er að tala um. Ég legg því til að við notum þetta tækifæri sem við höfum núna - því að við fáum smá frið frá þingstörfum eftir 1, 2, 3 kannski 5–10 daga, eitthvað svoleiðis, sjáum til - og veltum aðeins fyrir okkur hvernig standi á því að við sjáum þessa atkvæðatöflu eins og hún er með jafn fjölbreytta flokka í ríkisstjórnarsamstarfi og jafn fjölbreytta flokka í minni hluta, bersýnilegan meiri hluta fyrir góðri tillögu sem fellur vegna þess að ríkisstjórnin verður að ná sínu fram hvað svo sem það er á hverjum tíma. Ég legg þetta til, virðulegu forseti. Og að lokum, vissulega, að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Herra forseti. Ég vil koma hér í ræðustól til að þakka hv. þingmanni fyrir - ég vil leyfa mér að kalla það hugleiðingar um valdið, skiptingu þess og deilingu. Ég get tekið undir margt sem þar var sagt. En einhvern veginn leyfum við okkur ekki oft að láta þingið vera markaðstorg hugmyndanna þar sem við ræðum um hugmyndir fram og til baka heldur, eins og hv. þingmaður benti á, er fólki skipað í fylkingar og þá eiga menn sjálfkrafa að hafa skoðanir. Eða eigum við öllu heldur að segja að þá hefti menn skoðanir sínar og lagi þær að því sem hentar meiri hlutanum hverju sinni, hugsanlega minni hlutanum líka. Ég verð að segja að ég hef orðið fyrir dálitlum vonbrigðum með nýja ríkisstjórn, ekki vegna þess að hún sé eitthvað öðruvísi en aðrar ríkisstjórnir - en kannski einmitt þess vegna. Ég hélt að það væri tækifæri núna til að reyna að breyta en það eru engir tilburðir til þess. Ég veit ekki af hverju það er. Mér finnst að stjórnarandstaðan hafi að mörgu leyti verið að reyna að rétta fram - ég vil þá ekki kalla það sáttarhönd en hönd til samstarfs, en að á hana hafi verið algerlega slegið. Ég veit ekki af hverju. En þetta eru mjög góðar hugleiðingar sem þú varst með. Ég held að það væri mjög gott ef hægt væri að breyta þessu, en eins og oft er sagt og er ekki frumlegt, þá þarf tvo í tangó. Og mér finnst að „mótpartnerinn“ okkar núna sé ekki mjög viljugur til að dansa tangó.
Virðulegi forseti. Það er eitt að tveir dansi tangó en annað að átta dansi tangó. Við erum með átta þingflokka á Alþingi. En vitaskuld tek ég undir með hv. þingmanni. Ég vil meina að það sé ansi margt sem myndi bæta hlutina meira en fólk telur. Ég hygg til dæmis að það myndi breyta fleiri hlutum en fólk heldur ef ráðherrar væru ekki þingmenn. Það virðist vera ákveðið formsatriði. Þá eru þeir ekki með atkvæðisrétt á Alþingi. En ég held að afleiðingarnar af slíkri breytingu væru meiri en fólk telur sér trú um. Önnur hugmynd sem komið hefur upp af og til er að forseti þingsins, með fullri virðingu fyrir honum að sjálfsögðu, tilheyri ekki ríkisstjórnarflokki. Það myndi líka breyta dínamíkinni smávegis. Þetta eru einfaldar tillögur, þetta er ekki flókið og ekki dýrt, andstætt því sem margir vilja meina. Annað sem ég kom inn á í lokaorðum mínum sem ég held að gæti aðeins breytt ásýnd þingsins til hins betra, væri ef nefndarfundir væru að jafnaði opnir, auðvitað með alls konar skilyrðum. Gestum þarf að líða vel með það þannig að þeir eiga að geta sagst vilja mæta á lokaðan fund ef þeir vilja tjá eitthvað sem þeir vilja ekki gera opinbert. Líklega myndi utanríkismálanefnd oftar halda lokaða fundi en meginþemað væru opnar nefndarfundir því að samstarfið í nefndum er oft mjög gott. Hvað varðar það sem hv. þingmaður kom inn á, að minni hlutinn greiði oft atkvæði með tillögum meiri hlutans, þá held ég að munurinn felist í því að minni hlutinn er ekki að reyna að halda saman ríkisstjórn. Það held ég að sé kjarninn í þessu öllu saman. Þegar metnaðurinn felst í því aðalmarkmiði að halda saman ríkisstjórn yfirtekur það hitt hlutverkið sem almenningur krefst af okkur, sem er að greiða í fyrsta lagi atkvæði í samræmi við sannfæringu okkar og stefnu flokks okkar og þess sem við tjáum kjósendum í kosningum. Það tel ég vera rót vandans.
Herra forseti. Já, þetta voru athyglisverðar hugmyndir. Það má kannski bæta í púkkið hugmyndum um hvort heppilegt væri að við værum með ákvæði í stjórnarskrá okkar eða í lögum sem gengu í svipaða átt og til dæmis tíðkast í Noregi þar sem kjörtímabilið er fast, þ.e. þingmenn verða bara að gera svo vel og sitja kjörtímabilið. Og ef upp kemur ágreiningur, ríkisstjórnir springa, verður þingið að taka málin í sínar hendur og mynda nýja ríkisstjórn, hvort sem það er þá meirihlutastjórn eða minnihlutastjórn. Það er eitt. Síðan er annað, sem mér finnst mjög athyglisvert að velta fyrir mér, það eru heimildir þingmanna, tiltekins hluta, minni hluta þá í þessu tilviki, til þess að skjóta einstökum málum í þjóðaratkvæði, líkt og Danir hafa. Það vofi yfir ef minni hlutanum finnst gengið mjög freklega á rétt sinn eða málefni sín að hann hafi það í vopnabúri sínu. Eftir því sem ég best veit heyrir það, þrátt fyrir að slík ákvæði séu í Danmörku, til algerra undantekninga að málum sé skotið til þjóðarinnar með þessum hætti þótt minni hlutinn hafi þetta vald því að það virkar þá þannig að menn reyna að semja og ná samkomulagi um þau mál til að forðast, sem má svo spyrja hvort sé endilega rétt að forðast, að skjóta máli til þjóðarinnar. En látum það liggja á milli hluta í þessari umræðu. En það þýðir að menn verða samvinnufúsari, sáttfúsari í störfum þingsins.
Virðulegi forseti. Það vill nú svo til að ekki fyrir svo löngu síðan var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um nýja stjórnarskrá, stundum kallaðar tillögur stjórnlagaráðs, ég kalla það stundum tillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar vegna þess að sú nefnd lagði fram mál grundvallað á þeim tillögum á 141. þingi. Í 65. gr. í þeim tillögum er fjallað um málskot til þjóðarinnar. Þá geta 10% kjósenda sett mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sú útfærsla finnst mér einföldust. Hún er hræódýr, einföld og svo framvegis. Ég sé enga ástæðu til að gera það ekki þótt stjórnarliðar virðist alltaf vera logandi hræddir við það. Hmm, af hverju ætli það sé? Það er líka til hugmynd um þriðjunginn, sem notuð er í Danmörku. Þegar ég fletti því upp á sínum tíma hafði sú leið einungis einu sinni verið notuð, einhvern tíma á sjötta áratug síðustu aldar eða svo. Það voru þrjú mál, þau voru öll felld í þjóðaratkvæðagreiðslu og mér að vitandi hefur það ekki verið notað síðan einmitt vegna þess að áhrifin af því eru ekki þau að allt fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Áhrifin eru þau að fólk vandar sig betur. Það talar meira saman, reynir að finna málamiðlanir þannig að ekki þurfi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég skil alveg þann metnað stjórnmálamanna að vilja ekki setja hlutina í þjóðaratkvæðagreiðslu. En það er þess vegna sem það þarf að vera stjórnarskrárbundið ákvæði, þ.e. vegna þess að stjórnmálamenn vilja það ekki. Þjóðin verður að hafa þennan rétt. Ég held líka að það myndi umbylta stjórnmálum almennt til hins betra að hafa slíkt ákvæði. Í 92. gr. sömu tillagna er líka öðruvísi farið með vantrauststillögur. Þá þarf að leggja til forsætisráðherra á sama tíma og vantraust er samþykkt, eða borið upp. Það er ekki alveg óumdeild klausa en það myndi vissulega breyta dínamíkinni í kringum það hvernig við förum með valdið. Allt þetta væri til umræðu ef það ágæta og mikilvæga mál væri oftar til umræðu hér, sem það mætti vissulega vera. Á síðustu sekúndum vil ég nefna að í sambandi við fjárlög sérstaklega og bandorm held ég að við þurfum ekki endilega stjórnarskrárbreytingu til að standa betur að verki. Ég held að við þyrftum bara að búa til einhvern vettvang þar sem gögnin eru tekin saman, vitaskuld á tölvutæku formi, þannig að auðveldara væri fyrir þingmenn að vinna saman að sameiginlegum tillögum. [[Forseti hringir.]]Ég held að þetta sé eitthvað sem við ættum að reyna, þessir tveir flokkar, og vonandi fleiri næst þegar fjárlög eru til umræðu, ef út í það er farið.
Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2018. Mig langar svolítið, eins og ræðumenn hér á undan mér, að auglýsa eftir þeim breyttu vinnubrögðum sem boðuð eru af hálfu nýrrar ríkisstjórnar og velti fyrir mér hvar þau sé að finna eða hvenær þess sé að vænta að sú breyting sem boðuð er eigi sér stað. Það kemur manni dálítið á óvart í þessum málum þegar það er gjarnan svo - eins og hv. þm., ja, það er stolið úr mér í augnablikinu, Oddný G. Harðardóttir, kom að máli sínu - að minni hluti hverju sinni sest yfir mál og tekur efnislega afstöðu til þeirra og greiðir oftar en ekki atkvæði, hygg ég, með hinum ýmsu tillögum stjórnarmeirihluta á hverjum tíma og breytingartillögum sem settar eru fram af hálfu stjórnarmeirihluta, en sami stjórnarmeirihluti virðist greiða atkvæði gegn breytingartillögum minni hluta alveg kategorískt, alveg óháð efni þeirra eða hvernig þær tillögur samrýmast t.d. stefnuáherslum einstakra flokka sem þann meiri hluta mynda. Þetta hlýtur að vera dálítið umhugsunarefni. Hér hefur verið rætt einmitt um þetta samtal minni hluta og meiri hluta í afgreiðslu t.d. fjárlaga og þessa frumvarps sem hluta þar af. Það samtal virðist satt best að segja vera afskaplega einhliða og lítið. Boðaðar eru stefnuáherslur meiri hlutans og það er alveg sama hvað minni hluti hefur fram að færa, það er í raun og veru ekkert efnislega rætt. Ekki er gerð hin minnsta tilraun til þess af hálfu meiri hlutans að setja sig eitthvað sérstaklega inn í þau mál eða gera einhverja tilraun til málamiðlana eða sjá hvort með einhverjum hætti mætti koma til móts við þau sjónarmið sem þar er verið að færa fram. Hér eru til umræðu m.a. tvær breytingartillögur sem minni hlutinn hefur sameinast um, sem eru annars vegar breytingar á tekjuviðmiðum í skerðingu barnabóta og svo aftur sérstök hækkun á eignaviðmiðum til skerðingar vaxtabóta. Það sem vekur kannski furðu er einmitt, eins og hér hefur áður komið fram í umræðu um málið, að ef flokkar væru að taka einfaldlega afstöðu til þessa máls út frá stefnumálum sínum og kosningaloforðum, umræðu um mikilvægi jöfnunar o.s.frv., þá myndi vera býsna góður meiri hluti í þinginu fyrir þessum breytingartillögum. En við höfum þegar séð í atkvæðagreiðslu að svo virðist ekki vera, í það minnsta að hluta, og ég óttast að við munum sjá það í atkvæðagreiðslum síðar að hið sama sé upp á teningnum núna, það muni ekki reynast neinn vilji af hálfu stjórnarmeirihlutans til að koma þarna til móts og maður veltir fyrir sér af hverju. Vísað er til þess að aðstæður séu óvenjulegar, það sé knappur tími. Mögulega væri þetta einhvern veginn öðruvísi ef við værum hér í hefðbundnum takti með þrjá mánuði eða svo undir í fjárlagaumræðu. Mér er það til efs. Ég held að þetta séu bara nákvæmlega sömu vinnubrögð og hafa alltaf verið ástunduð af meiri hlutum, að það er lítið sem ekkert hlustað á kröfur minni hlutans nema þá og því aðeins að minni hluti grípi til málþófs eða dragi tíma þingsins svo á langinn að þvinguð sé fram sú staða að stjórnarmeirihluti verði með einhverjum hætti að koma til móts við það til að greiða fyrir lúkningu mála. Það eru alveg skelfileg vinnubrögð að horfa upp á og gríðarleg vonbrigði að sjá í raun og veru. Það eru engir tilburðir af hálfu nýrrar ríkisstjórnar, nýs stjórnarmeirihluta, til að breyta þessu þrátt fyrir ítrekaðar yfirlýsingar um hið gagnstæða. Ég lýsi því eftir þessum breyttu vinnubrögðum. Ég vona að þau skili sér þá alla vega á vorþingi ef ekki á að sýna nein merki um það hér og nú. Þetta hlýtur að vekja upp spurningu þegar við erum alltaf að ræða í samhengi þessar tvær tillögur, þ.e. varðandi vaxtabætur og barnabætur sérstaklega, að almenn umræða er, ekki bara hér á landi heldur um öll Vesturlönd, um mikilvægi jöfnunar, hversu mikilvægur jöfnuðurinn sé í þessum samfélögum og hvernig við sjáum í raun og veru samræmið í fylgni milli jöfnuðar og stjórnmálalegs stöðugleika í þessum sömu löndum. Það sem við sjáum í raun og veru þar sem ójöfnuður er mikill verður miklu meiri pólitísk ólga, miklu meiri hætta á því að einhvers konar popúlísk stjórnmálaöfl komist til valda, jafnvel mjög öfgakennd stjórnmálaöfl. Grafið er beinlínis undan grunnstoðum, rótum, lýðræðisins ef ekki er gætt að jöfnuði á hverjum tíma. Þetta er ekki lengur bara spurning um einhverja hægri eða vinstri pólitík. Þetta snýst um það hvernig við tryggjum sem bestan stöðugleika í stjórnmálum þessara ríkja til lengri tíma litið. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt og á að taka þá umræðu alvarlega þegar breytingartillögur sem þessar koma fram sem augljóslega snúa að því að styrkja tekjudreifingarhlutverk skattkerfisins okkar og er í raun og veru ekki að gera neitt annað en tryggja það að rótgróin stuðningskerfi skattkerfisins, þ.e. barnabætur og vaxtabætur, skili þeim markmiðum sem þeim upphaflega var ætlað að gera, þ.e. að styrkja lágtekjuheimili, einstaklinga og fjölskyldur. Það sem augljóslega hefur gerst í tilvikum beggja þessara bótaflokka, ef svo mætti kalla þá, er að grafið hefur verið undan viðmiðum þeirra þannig að þau ná engan veginn þeim markmiðum sem þeim var ætlað að gera. Stjórnarmeirihlutinn hefur boðað og hæstv. félags- og jafnréttisráðherra nefnt nokkrum sinnum í umræðum um þessi mál að til standi að endurskoða þessi kerfi. Það er vel. Það er mjög jákvætt. Síðasta ríkisstjórn setti þau mál líka á oddinn. En það breytir ekki stöðunni á næsta ári. Það breytir ekki stöðunni inn í kjaraviðræður t.d. á næsta ári eða framlengingu kjarasamninga o.s.frv. Þess vegna veltir maður fyrir sér hvað sé svona erfitt við það að setjast yfir og meta tillögurnar efnislega af hálfu minni hluta og meiri hluta og finna leiðir til að leyfa þeim að ganga í gegn til að þessi kerfi séu þá alla vega svona þokkalega stödd á næsta ári þar til endurskoðun þeirra lýkur. Það er ekki verið að biðja um mikið meira. Þegar maður horfir á þessa stöðu þá segir maður: Í fyrsta lagi ber þetta ekki góðan vitnisburð um vilja til breyttra vinnubragða og í öðru lagi endurspeglar þetta náttúrlega ekkert annað en pólitíska forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar. Það var ekkert vandamál af hálfu ríkisstjórnarinnar að leggja til á mjög skömmum tíma u.þ.b. 17 milljarða útgjaldaaukningu frá fyrri fjárlögum sem lögð voru fram hér í haust og af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar að leggja fram 3 milljarða til viðbótar í útgjaldaaukningu eftir tveggja eða þriggja daga umfjöllun. Þar vantaði ekkert upp á viljann. Þar var ekkert vandamál að bregðast við fjárhæðum eða þörfum af þeirri stærðargráðu. Hér er verið að tala um tvær tillögur sem til samans kosta u.þ.b. 3 milljarða kr. í auknum útgjöldum ríkissjóðs. Það má alveg nefna að á tekjuhlið fjárlaganna hefur þegar verið breytt þannig að annars vegar var lögð fram tillaga um að framlengja undanþáguákvæði bílaleiga sem kostar ríkissjóð u.þ.b. 1,5 milljarða í tekjum og helminga áður áformaðar hækkanir af kolefnisgjöldum sem hefði skilað ríkissjóði u.þ.b. 2 milljörðum til viðbótar. Þannig að bara þessir tveir liðir hefðu fjármagnað þessar breytingartillögur minni hlutans. Það er því ekki hægt að segja neitt annað en að þetta endurspegli forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Sú forgangsröðun er ekki í átt að auknum jöfnuði, er ekki í átt að því að tryggja að þessi grunnkerfi í tekjudreifingu skattkerfisins virki sem skyldi. Það eru mikil vonbrigði. Og hægt er að nefna fleiri dæmi um þessa sömu forgangsröðun. Við erum að ræða fjárlög þar sem gert er ráð fyrir að persónuafsláttur hækki í takt við vísitölu neysluverðs, en á sama tíma að mörkin milli tekjuskattsþrepanna hækki í takt við launavísitölu. Þetta er aðgerð sem ein og sér skilar þá mun meiri ávinningi fyrir tekjuhærri hópana en þá tekjulægri. Enn og aftur, ekki verður horft á það sem áherslu í átt að auknum jöfnuði eða aukinni skilvirkni skattkerfisins til tekjudreifingar. Það sama má raunar segja um yfirlýst áform ríkisstjórnarinnar í stjórnarsáttmála um að skattkerfisbreytingar muni hverfast um að lækka neðra þrepið um 1%. Það skilar enn og aftur í raun og veru þeim sem eru með millitekjur og upp úr langmestum ávinningi. Það væri nær lagi að horfa til þess að endurskoða skattkerfið frá grunni, m.a. þannig að persónuafsláttur þjónaði betur þeim allra tekjulægstu, lækkaði virka skattprósentu allra tekjulægstu hópanna og skilar sér í rauninni í tvöfaldri virkni, því það bætir nýtingu þessara grunnbótakerfa okkar eins og örorkulífeyriskerfisins og ellilífeyris eða almannatrygginga. Það dregur þá úr hækkunarþörf, ef svo mætti segja, þar á móti. Það væri skynsamleg nálgun og hafa þegar verið settar fram tillögur í þessa veru með stiglækkandi persónuafslætti sem mætti vel vinna meira með að útfæra í stað þess að horfa til þess að halda óbreyttu skattkerfi en lækka bara neðra þrepið. Mér er það í rauninni til efs þegar það er boðað af hálfu stjórnarmeirihlutans að þetta sé eitthvert innlegg í kjaraviðræður að lækka neðra þrepið, að það sé metið svo á hinum endanum, þ.e. hjá samtökum launþega. Þetta hefur verið prófað áður í kjaraviðræðum, að ég hygg 2015, og var ekki gefið mikið fyrir þau áform þeirrar ríkisstjórnar að lækka eða afnema milliþrepið eins og þar var boðað. Ég held að þar mætti í samstarfi við launþegahreyfinguna við minni hluta á þingi finna mun beittari aðgerðir í skattkerfinu sem myndu skila sér miklu betur til þeirra tekjulægri. Á endanum er þetta bara pólitísk forgangsröðun. Á þeirri forgangsröðun verða þá stjórnarflokkarnir þrír að bera ábyrgð þó að maður viti mætavel að einhverjir flokkar tala sér þar þvert um geð. Það eru önnur mál sem hér eru athyglisverð. Breytingartillögur, t.d. ein frá Flokki fólksins og fleirum, sem snýr einmitt að skattlagningu á sérstökum uppbótum í örorkulífeyriskerfinu. Ég get mjög vel tekið undir þá hugsun sem er að baki þeirri tillögu. Ég held raunar að skoða þyrfti þetta nánar og þá í heildarsamhenginu, en ég held að mjög gagnlegt væri að taka þessa hugsun til alvarlegrar skoðunar, sjá hvernig mætti koma til móts við þetta augljósa sanngirnissjónarmið, að ekki sé verið að skattleggja sérstakar uppbætur hjá fólki vegna kostnaðar sem það sannarlega verður fyrir. Það mætti líka ná utan um það með því einfaldlega að heimila frádrátt eða lækkun tekjuskattsstofns í skattframtali. En með einhverjum hætti þyrfti að koma til móts við þetta. Þetta er augljóst sanngirnissjónarmið og getur líka átt við raunar um fólk sem er á vinnumarkaði en verður mögulega fyrir töluverðum kostnaði til að sækja vinnu, t.d. vegna fötlunar, sem gæti þá mögulega fengið skattfrádrátt eða lækkaðan tekjuskattsstofn vegna þess kostnaðar sem það sannarlega verður fyrir. Þetta held ég að við ættum að taka til alvarlegrar skoðunar. Mig langar svona í lokin að taka undir í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar þá breytingartillögu er snýr að frádrætti vaxtagjalda. Þetta snýr að samstæðufjármögnun innlendra félaga, talandi um að skipta alveg um gír. Ég held að þarna sé mikilvægt að framlengja þessa undanþágu til bráðabirgða um ár til viðbótar hið minnsta. Þarna augljóslega hefur ekki verið unnin sú vinna sem þurfti að vinna í fjármálaráðuneytinu til að tryggja að alla vega væri fundin eins góð lausn og kostur væri. Þetta snýr að fjármögnun innlendra fyrirtækjasamstæðna sem í krafti samstæðunnar er að reyna að tryggja sér sem hagkvæmasta fjármögnun, hafa fjármagnað sig jafnvel til ára eða áratuga á grunni þeirra laga sem voru gildandi og verður þá auðvitað að tryggja að sem best sé úr garði gerð við hverjar þær breytingar sem þar kunna að verða. Ég tek undir breytingartillögu meiri hlutans hvað þetta varðar, að framlengja þetta bráðabirgðaákvæði, undanþáguákvæði, um eitt ár til viðbótar. Enn og aftur. Ég vona svo sannarlega að meiri hlutinn sýni það við þessa fjárlagaumræðu að hann sé raunverulega reiðubúinn til einhver samtals um breytt vinnubrögð, að hann sé reiðubúinn til að skoða það sem ég myndi segja að væru skynsamlegar, sanngjarnar breytingartillögur minni hlutans, og koma þá a.m.k. með einhverjum hætti til móts við þau sjónarmið sem þar eru sett fram.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að nýta mér það að hv. þingmaður var ráðherra í síðustu ríkisstjórn og hefur væntanlega dálítið góða þekkingu á þessum málaflokki, þá sérstaklega hvað varðar barnabæturnar, sem ég náttúrlega styð heils hugar, þ.e. þá tillögu að barnabætur eigi ekki að skerðast fyrr en þær hafa alla vega náð lágmarkslaunum. Annað er mjög furðulegt, sérstaklega ef við höfum einhvern áhuga á að uppræta fátækt hér. Komið hefur í ljós að einstæðir foreldrar eru með viðkvæmari hópum í samfélaginu og þurfa þeir mikið á barnabótum að halda. Ég upplifi það á eigin skinni sem einstætt foreldri hvað það hefur mikil áhrif á fjárhaginn þegar þessar lágu bætur skerðast. Þessar barnabætur ættu náttúrlega að vera hugsaðar fyrir barnið, þetta eru bætur til barnsins. Þær eiga ekki að skerðast eftir fjárhag. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann hvort hann þekki til hvernig þessu er hagað í löndunum í kringum okkur. Mér skilst að í sumum löndum séu þessar bætur ekki skertar. Þetta séu bætur sem fari til fólks óháð efnahag. Þekkir hv. þingmaður til þess hvaða áhrif það hefur haft, hvort þetta er einungis kostnaður eða hvort einhver sparnaður komi á móti? Hvernig kemur þetta út fjárhagslega og samfélagslega í þeim löndum sem ekki skerða þessar bætur? Eða misskil ég þetta á einhvern hátt?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er nú ekki gangandi alfræðiorðabók um barnabótakerfi nágrannalanda okkar, en það er mjög misjafnt hvernig með það er farið. Ég held að það sé nokkuð algengt á hinum Norðurlöndunum að skerða ekki barnabætur. Í fleiri löndum sem ég þekki til í er í raun ekki horft til tekjuskerðinga. Þar er eitt meginmarkmið barnabótakerfisins að stuðla að auknum barneignum, að aukinni frjósemi, ef það mætti orða það þannig. Barnabótakerfi okkar hefur verið gagnrýnt fyrir mjög óljósan og loðinn tilgang. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerði úttekt á því fyrir ekki svo löngu síðan. Þar var eiginlega megingagnrýnin þessi: Ef markmiðið er að hvetja til barneigna með einhverjum hætti þá ætti klárlega ekki að vera með tekjuskerðingar. En þar sem þær tekjuskerðingar eru fyrir hendi og hafa lengst af verið það að mínu viti, er það augljóslega ekki markmið kerfisins. En ef markmiðið er að styðja sérstaklega við tekjulægstu hópana nær núverandi kerfi því markmiði ekki heldur neitt sérstaklega vel. Þess vegna var verið að hvetja til endurskoðunar á því. Eins og breytingartillaga minni hlutans gerir ráð fyrir hefst skerðing barnabóta við tekjumörk langt undir lágmarkstekjum á vinnumarkaði. Það hlýtur að skjóta mjög skökku við ef kerfinu er sérstaklega ætlað að styðja við þá tekjulægstu. Það er alveg ljóst að gagnger endurskoðun á þessu kerfi er mikilvæg og samspil þess við skattkerfið að öðru leyti. En það er mjög auðvelt að grípa til ráðstafana. Við þekkjum ágætlega virkni þessara kerfa og við vitum hvernig þau hafa verið skert í áranna rás, þannig að það er tiltölulega auðvelt að breyta því hér og nú og styrkja þau aðeins inn í komandi fjárlagaár.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Þá langar mig til að forvitnast út í afstöðu hv. þingmanns varðandi skerðingar á barnabótum og skerðingar yfir höfuð. Finnst hv. þingmanni að það eigi að skerða barnabætur? Telur hann það vera bestu leiðina til að spara? Nú hefur hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson komið upp í ræðustól og sagt mjög skýrt að hann telji mjög furðulegt að skerða ekki - þar er hann ekki að tala um barnabætur heldur krónu á móti krónu skerðingu til öryrkja og ellilífeyrisþega, að þeir sem eiga nægilega mikinn pening þurfi ekki á þessum bótum að halda. Hver er afstaða hv. þingmanns til skerðinga yfir höfuð, og þá kannski sérstaklega skerðingar barnabóta?
Virðulegur forseti. Þetta er einföld en um leið alveg gríðarlega flókin spurning. Svo ég svari spurningunni er ég frekar hlynntur tekjuskerðingum. Ég held að við eigum ekki að vera með stuðningskerfi sem þessi sem smurt er yfir allar tekjutíundir. Ég held að við eigum ekki að vera með sérstök stuðningsúrræði við fólk með millitekjur eða meira. Með einhverjum hætti þurfum við að ná utan um tekjuskerðingar þannig að þær séu ekki of brattar, en um leið að reyna að beina stuðningnum fyrst og fremst að þeim hópum sem mest þurfa á honum að halda. Síðan er aftur spurning um tekjuskattskerfið okkar heilt yfir og hvernig það talar við önnur stuðningsúrræði, eins og vaxta- og barnabætur. Þar held ég að við getum gert betur gagnvart því að mýkja tekjuskattsáhrifin í lægri tekjuendanum til þess að tekjujöfnunarhlutverkið virki betur, að þessi kerfi komi betur inn á allra tekjulægsta endann en þau gera í dag. Skattbyrðin þar er orðin hlutfallslega nokkuð há. En það þarf auðvitað að skoða það samspil. Ég held líka að í þessu samhengi gleymist oft að með barnabótum erum við að styðja við barnafjölskyldur. Við erum ekkert síður að styðja við barnafjölskyldur t.d. með vaxtabótum. Þar held ég að við verðum að horfa til þess að í dag er meiri stuðningur við hjón en einstæða foreldra. Í breyttu fjölskyldumynstri í dag sjáum við náttúrlega oft einstæða foreldra sem þurfa að halda tiltölulega stór heimili, jafnvel báða foreldra í skiptiforræði. Ég held því að við þurfum líka að horfa til þess hvernig það virkar hjá okkur og hvernig við getum styrkt stuðninginn þar betur.
Virðulegi forseti. Það var mjög áhugaverður kafli í ræðu hv. þm. Þorsteins Víglundssonar sem mig langar að reifa frekar. Hann var um breytingartillögur og dínamíkina sem ég alla vega hef upplifað í kringum sumar breytingartillögur í gegnum tíðina. Mér finnst oft þegar reynt er að búa til breytingartillögur þeim stillt upp á pólitískan hátt, því að fólk veit yfirleitt að þeim verður hvort sem er hafnað, sem annaðhvort sýnir vilja þeirra sem eru í minni hluta eða eru breytingartillögur sem er erfitt fyrir einhverja í ríkisstjórn að hafna. Oft er verið að reyna að beita breytingartillögum í pólitískum tilgangi, jafnvel þótt þær séu góðar. Það er reynt að finna samspil milli þessara þátta; að búa til góða breytingartillögu sem er erfitt fyrir ríkisstjórnina að hafna en um leið góð kerfislega séð og að sjálfsögðu góð pólitískt séð fyrir þá sem leggja hana fram. Ég held að hv. þingmaður hafi komist að ákveðnum kjarna í kafla sínum um breytingartillögurnar og það samstarf sem vantar í því að vinna breytingartillögur með minni hlutanum til að komast frekar hjá því að við séum með pólitískar hártoganir og getum farið að tala um kerfin sem breytingarnar hafa áhrif á, þau áhrif sem breytingartillögurnar hafa á kerfin en ekki bara pólitískt séð. Við erum föst í vítahring sem einkennist af skorti á samstarfi af því að við tölum minna um kerfin og skilning okkar á kerfunum. Mig langaði að halda aðeins áfram umræðunni um breytingartillögur til að athuga hvort við gætum komist að lausn sem er í áttina að meira samstarfi.
Herra forseti. Þetta er áhugaverður punktur hjá hv. þingmanni. Við erum auðvitað í þeim sérstöku aðstæðum núna að tíminn er mjög knappur. Við höfum samt til hádegis á sunnudag ef því er að skipta. Það væri mjög til marks um vilja til breyttra vinnubragða ef meiri hluti þings hverju sinni sýndi því alla vega þann áhuga að setjast niður með minni hluta sem leggur fram góðar breytingartillögur, ef það mætti orða sem svo, sem mjög margir þingmenn meiri hlutans hafa tekið undir í ræðu en sagt að það eigi bara að koma síðar. Þá spyr maður: Af hverju ekki að spandera í það eins og klukkustund eða svo að setjast yfir og velta því fyrir sér hvort við getum fundið einhverja lausn sem gengur upp þannig að slík tillaga gæti alla vega að hluta náð fram að ganga núna, að tekið yrði einhvers konar fyrsta skref eða jafnvel að fullu ef svigrúm skapaðist til? Ég hef ekki orðið var við neinn slíkan vilja af hálfu meiri hlutans, að leita einhverra lausna í þá átt. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að í einhverjum tilvikum er minni hlutinn kannski að henda fram tillögum í hreinum pólitískum tilgangi með ekki neitt annað að markmiði en vera með pólitísk yfirboð í skjóli ábyrgðarleysis og trausts á því að meiri hlutinn muni hvort sem er fella tillöguna, þá verði þetta ekkert vandamál og ábyrgðarleysið fái að þjóta fram hjá. Ég hef ekki orðið var við margar slíkar tillögur frá minni hluta núna. Hvað þessar tvær breytingartillögur varðar finnst mér þær bera merki um ábyrga nálgun. Það er gætt hófs og þær settar fram í þeim tilgangi að um þær náist samstaða.
Forseti. Já, ég er alveg sammála því. Ég var að vísa í ákveðna sögu hvað þetta varðar, mína tilfinningu fyrir því hvernig umræðan hefur oft verið en alls ekki gagnvart öllum, gagnvart sumum. Það er dínamík á milli pólitískra breytingartillagna og kerfislægra og samvinnu og svoleiðis. En það vantar samvinnuna. Nú búum við báðir að þeirri reynslu að vinna í samvinnu við alla flokka að breytingartillögum á fjárlögum. Þannig var það einmitt í desember síðastliðinn þegar það var engin ríkisstjórn. Ég verð að segja að það tókst ansi vel. Ég skil því ekki af hverju það varð allt í einu erfiðara að eiga í slíkri samvinnu þegar komin var ríkisstjórn. Það er þess vegna sem ég klóra mér pínulítið í hausnum. Jú, það er tímaskortur núna, en eins og hv. þingmaður bendir á þá þarf ekki nema klukkutíma til þess að spjalla um þetta. Ég hef ekki orðið var við það heldur að neitt slíkt hafi gerst á annan hátt en að bryddað er upp á hugmyndum á þingflokksformannafundum og það er lokað á slíkar hugmyndir. Við getum ekki einu sinni komist að sameiginlegri niðurstöðu heldur er það bara: Nei, búið, það er ekki hægt að tala um þetta meira. Af gefinni reynslu í síðustu fjárlagaumræðu, líka hv. þingmanns sem var þá í fjárlaganefnd, væri ágætt að við reyndum að miðla af reynslu okkar í þessum ræðustól, sem ég held að við séum að gera nákvæmlega núna. Þetta finnst mér vera kjarninn í því og fullkomið tækifæri til að sýna ný vinnubrögð um samvinnu og samráð í verki.
Herra forseti. Hér kemst hv. þingmaður að skemmtilegum kjarna máls. Það væri mjög gaman að ræða þetta mjög lengi. Mér fannst tilraun í meirihlutaleysi síðustu fjárlagaumræðu gefast afskaplega vel og má taka sem dæmi að þar fór þingið eftir gildandi fjármálastefnu þó svo að sú fjármálastefna hefði verið sett af annarri ríkisstjórn. Það kýs ný ríkisstjórn að gera ekki. Það hefði alveg mátt sjá fyrir sér í þeirri umræðu mikið ábyrgðarleysi grípa um sig og að flokkar hefðu vaðið fram með mjög bólgnar hugmyndir, en það varð ekki niðurstaðan. Það tókst held ég mjög vel að ná lendingu í þeirri fjárlagaumræðu með ábyrgum hætti. Ég held að ekki sjái mikinn mun á niðurstöðunni þar t.d. frá frumvarpi til fjárlaga í útgjaldaaukningu miðað við hefðbundnar breytingar í meðhöndlun meiri hluta hverju sinni. Talandi um breytt pólitískt landslag með fleiri flokkum o.s.frv. þá fannst mér reynslan frá því fyrir ári síðan sýna okkur að minnihlutastjórnir gætu mjög vel starfað hér með þinginu. Það gefur þinginu meira vægi. Það þýðir að hlusta þarf mikið meira á tillögur meiri hlutans í því samhengi, ef það er minnihlutastjórn, en er það ekki allt í lagi? Það verður þá breiðari skírskotun í þinginu og vandaðri vinna sem liggur að baki en ekki einhver einstrengingsleg lína sem dregin er af meiri hluta hverju sinni. Þegar við horfum á hvernig landslagið hefur breyst þá hefur flokkum fjölgað. Þrátt fyrir óskhyggju um að flokkar með fastar djúpar rætur fengju sterkari kosningu varð það ekki niðurstaðan, heldur fjölgaði flokkum enn frekar. Þá þurfum við að horfa til nágrannalanda okkar um það hvernig þau hafa unnið með slíkt pólitískt landslag, sem er mjög gjarnan í formi minnihlutastjórna.
Herra forseti. Það er freistandi að halda áfram með samræður hv. þingmanna hér. Maður skyldi ætla að sú ágætisreynsla frá því í fyrra þegar ekki var starfandi ríkisstjórn þegar fjárlög voru samþykkt, hafi kannski kveikt þá hugmynd þegar síðasti stjórnarsáttmáli var búinn til að það væri kannski kostaráð að reyna að vinna meira saman, meiri hluti og minni hluti, og þess vegna hafi þetta ratað á forsíðu stjórnarsáttmálans. Það kom nú fljótt á daginn hins vegar að það voru fyrst og fremst orð, það voru engar efndir. Það var öllu hafnað þegar kom að samráði um nefndir og annað slíkt. Öllum tillögum sem hingað hafa borist og verið greidd atkvæði um hefur verið hafnað af ríkisstjórnarflokkunum. Nú bíða okkar umræður og atkvæðagreiðslur um frekari breytingartillögur. Maður skyldi þá ætla að það gæti verið áhugavert fyrir stjórnarmeirihlutann að sitja og hlusta og ræða um þessar breytingartillögur. En nú bregður svo við að það er enginn ráðherra í salnum. Það er enginn fulltrúi meiri hlutans í efnahags- og viðskiptanefnd og það er enginn fulltrúi meiri hlutans í fjárlaganefnd. Jú, hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir gefur sig fram. Hún sat í einhverjum hliðarvagni hérna fyrir norðan og er komin í salinn. Það er þó einn. Fyrir utan hana er einn stjórnarþingmaður í salnum. Það gefur ekki fyrirheit um neina alvöru þegar kemur að samráði. Það eru nú ekki nema tveir klukkutímar síðan ég las ágætisgrein eftir hv. þm. Kolbein Óttarsson Proppé í Kjarnanum þar sem hann talaði um ár samvinnunnar. Sló að vísu um sig á latínu. [[Gripið fram í: Á næsta ári.]]Það er kannski næsta ár, já. En ég sé ekki að samvinna geti átt sér stað öðruvísi en að fólk ræði alla vega saman. Það kann að vera misskilningur hjá mér. Aftur er verið að samþykkja fjárlög á miklum hlaupum. Að þessu sinni er frumvarpið lagt fram af meirihlutastjórn Sjálfstæðisflokks, Vinstri grænna og Framsóknar. Ekki hefur gefist mikill tími í þá vinnu. Þess vegna hefðum við þurft að vinna þéttar saman og vera meira til staðar. Maður getur auðvitað virt meiri hlutanum það til vorkunnar. En að sama skapi vinnur minni hlutinn líka við afar erfiðar aðstæður. Það er erfitt að kalla eftir umsögnum og flókið að kafa ofan í fjárlög og breytingartillögur efnahags- og viðskiptanefndar. Ríkisstjórnin skilar nánast auðu núna en vísar alltaf í þessa fjármálaáætlun sem hún ætlar að gera í vor og birta. En þegar maður les fjárlögin og stjórnarsáttmálann eru engar sterkar vísbendingar um að búast megi við neinu öðru en blasir við hér nú. Verið er að gefa eftir enn meiri tekjur samkvæmt stjórnarsáttmálanum næst en þó er verið að gefa eftir núna, eða alla vega svipað. Að mati Samfylkingarinnar og fleiri flokka í minni hlutanum er þörf á mikilli fjárfestingu í heilbrigðis- og menntakerfi, samgöngum og víðar. Þrátt fyrir örlitla viðleitni dugir það bara því miður of skammt. Það hefur margoft komið fram í umræðum hér að breytingin frá frumvarpi Benedikts Jóhannessonar er 2,2%. Það getur nú ekki talist mikið afrek hjá forsætisráðherra sem talaði í haust og fyrir kosningar um að nú væri þörf á róttækum breytingum. Það sem mér finnst vera alvarlegast við þetta frumvarp er fullkominn skortur á að mæta með einhverjum hætti þeim sem búa við kröppustu kjörin og fullkomin afneitun þegar kemur að því að jafna kjör landsmanna. Það er ekki tekið mark á margítrekuðum niðurstöðum innlendra og erlendra rannsókna sem sýna hvernig ójöfnuður hefur verið að aukast og hvaða samfélög gera það best og að jöfnuður sé undirstaða undir friðsælt og kraftmikið og vel fúnkerandi samfélag. Það búa allt of margir við kröpp kjör. Sú staðreynd að 5% Íslendinga eigi jafn miklar eignir og 95%, afgangurinn, talar bara sínu máli. Það verður enginn sátt um svona ójafna skiptingu gæðanna. Það væri í raun brýnasta verkefni íslenskra stjórnvalda að taka á þessu, tryggja að auðurinn sem skapast vegna þess að harðduglegt fólk fer út á morgnana á hverjum degi og vinnur langt fram á kvöld, og vegna tæknibreytinga sem við sjáum, skili sér með jafnari hætti en raunin hefur verið. Það eru fyrst og fremst vonbrigði okkar Samfylkingarfólks að þess sjái ekki augljósari merki að það sitji sósíalískur flokkur, sem talar um jöfnuð, skrifar um jöfnuð, í ríkisstjórn og meira að segja í forsætisráðuneytinu. Ég ætla aðeins að ræða um barna- og vaxtabætur því að það jöfnunartæki skattkerfisins hefur verið markvisst brotið niður á undanförnum árum undir forystu Sjálfstæðisflokksins. Þess vegna fannst mér athyglisvert og ánægjulegt að heyra fyrrverandi félags- og húsnæðismálaráðherra, hv. þm. Þorstein Víglundsson, tala í umræðunni áðan um fátækt og nefna þar reyndar líka að honum hafi fundist þetta gagnrýnisvert hjá síðustu ríkisstjórn, þeirri sem hann sat í. Mér fannst það stórmannlegt. Ég er alveg hjartanlega sammála honum. Við eigum auðvitað að nota skattkerfið til þess að byggja undir félagslegan stöðugleika. Því hafa stéttarfélögin verið að kalla eftir. Þau hafa nefnilega verið óþreytandi í baráttu sinni fyrir réttlátari og betri stuðningi við fjölskyldur í formi m.a. barna- og vaxtabóta. Þetta á núna að nota sem skiptimynt inn í kjaraviðræður. Það er sorglegt. Stjórnvöld síðustu ára hafa farið í hina áttina. Þau hafa veikt þessi kerfi og fært skattbyrði frá ríkasta fólkinu yfir á millitekjur og lágar tekjur. Það er ömurlegt, herra forseti. Sem sagt. Innkoma Vinstri grænna virðist hafa haft afar takmörkuð áhrif á ríkisfjármálin og þá skattstefnu sem rekin er í landinu. Sjálfstæðisflokkurinn ræður för. Hann má þó eiga það, sá flokkur, að hann er trúr sinni stefnu. Ég er henni ósammála. En það er full ástæða er til að óska honum til hamingju með að hafa náð öllu sínu fram, svo að segja. Það þýðir heldur ekkert að skýla sér á bak við að þessi nýja fjármálaáætlun sem verður lögð fram í vor eigi að breyta öllu. Talað er um í stjórnarsáttmálanum hvað við blasi til dæmis í skattamálum og það er eftirgjöf. Eitt prósentustig í lækkun á neðra tekjuskattsþrepinu kostar 14 milljarða. Sjálfstæðisflokkurinn lofaði reyndar 2. Segjum að farinn hafi verið millivegur, þá kostar þetta 14 milljarða. Það hefði sannarlega verið hægt að nota þá peninga til að auka barnabætur, vaxtabætur eða mæta ungu fólki og fátæku með öðrum hætti. Það er ekki trúverðugt að ganga endalaust á afgang ríkissjóðs. Við vitum að það eru ekki alltaf blóm í haga á Íslandi. Við upplifum hæðir og lægðir og erum á toppi hagsveiflunnar núna. Við þær aðstæður er afar skynsamlegt að leggja í mikil útgjöld og á sama tíma að gefa eftir miklar tekjur. Það hefur Seðlabankinn beinlínis sagt að sé ávísun á hærri vexti og aukna verðbólgu. Það er bókardómur sem ég held að menn ættu kannski að hlusta á. Við í Samfylkingunni höfum þess vegna lagt áherslu á að breytingar verði gerðar á sköttum og gjöldum þannig að það myndist raunverulegt svigrúm til þess að endurreisa heilbrigðiskerfið, bæta skólana, efla samgöngurnar og löggæsluna, en síðast en ekki síst til að bæta stöðu þeirra sem alltaf eru látnir mæta afgangi, það eru þeir sem búa við erfiðust kjör í landinu. Fyrir þessu töluðu Vinstri græn, Samfylkingin og fleiri flokkar mikið fyrir kosningar; félagslegum stöðugleika og að efla efnahagslegan stöðugleika og auka jöfnuð í samfélaginu. Báðir þessir flokkar töluðu um að það væri besta leiðin til að bæta lífskjörin í landinu og stuðla að friði á vinnumarkaði. Það er ekki gert í þessu frumvarpi. Þess vegna er freistandi að vitna í Sigurð Bessason, formann Eflingar, sem ég hef nú gert áður, sem fullyrðir að ríkisstjórnin sýni engan lit í velferðarmálum og getur sér þess til að það eigi að nota þetta sem skiptimynt í kjarasamningum. Hann ræðir hvernig vinstri og jafnaðarmannaflokkar á hinum Norðurlöndunum bregðast við. Þeir koma með slíkar tillögur strax inn í fjárlög. Þeir nota þær ekki sem skiptimynt til að halda niðri launum. Þetta kallar hann gömul og gamaldags vinnubrögð hjá ríkisstjórn Katrínar. Mig minnir að hann hafi sagt í lokin að það væri ömurlegt að atvinnurekendur og verkalýðsfélög séu sett í þá stöðu að draga velferðina með töngum út úr ríkisvaldinu og ríkisstjórninni. En til þess að hjálpa ríkisstjórninni örlítið að róa á mið félagslegs stöðugleika höfum við í stjórnarandstöðunni sett fram tillögur um hærri barnabætur og meiri vaxtabætur. Það er þjóðarskömm, eins og hv. þm. Inga Sæland talaði um hérna áðan, að 6 þúsund börn skuli líða skort í okkar ríka samfélagi. Og það eina sem ratar inn í stjórnarsáttmálann er að það eigi að gera úttekt á stöðu þessa fólks. Eins og það sé nú ekki töluvert vel kortlagt hér með ótal skýrslum, velferðarvaktinni og hagdeild ASÍ og fleiru og fleiru. Við þekkjum vel þær leiðir sem fara þarf. Það er engin afsökun og það er ömurlegt að það sé bara sagt á einum stað að það eigi strax að ráðast í bráðaaðgerðir til að bjarga vanda sauðfjárbænda þó að það sé nauðsynlegt, en á annarri síðu er sagt að gera eigi úttekt á stöðu þessa fólks. Samkvæmt umsögn Alþýðusambands Íslands mun tekjuskerðing barnabóta á næsta ári miðað við áform frumvarpsins hefjast um 241.000 kr. Það er langt undir lágmarkslaunum fyrir fullt starf á vinnumarkaði. Ég held að það sé núna um 280.000 kr. og verði frá og með 1. maí 2018 300.000 kr. Þá má gera ráð fyrir að hjón með tvö börn sem bæði hafa tekjur við neðri fjórðungsmörk fái því um 3.000 kr. í barnabætur á mánuði. Þess vegna finnst okkur algert lágmark að hér verði samþykkt breytingartillaga sem kveður á um að barnabætur skerðist ekki fyrr en fólk er komið upp fyrir lágmarkslaun. Ég trúi ekki að það finnist ekki fimm þingmenn, Vinstri grænna þó sérstaklega, sem greiða þessum tillögum atkvæði. Það væri auðvitað freistandi að reyna að horfa á norræna kerfið, barnabótakerfið, þar sem víða eru ekki neinar tekjuskerðingar. En það er langt í land. Þetta er varfærið skref. Þetta er þó alla vega viðleitni inn í nýtt ár frá Alþingi til þessa fólks varðandi það að það sé ekki fullkomlega afskipt. Það er heldur engar breytingar að sjá í vaxtabótum eða húsnæðisstuðningi þrátt fyrir að sú staðreynd blasi við að húsnæðiskostnaður er hlutfallslega mjög hár af tekjum þeirra sem lægst hafa launin. Þeir gera í raun lítið annað en að borga húsnæði, daggjöld og öngla saman fyrir mat. Ekki geta þau brugðist með neinu móti við ef eitthvað óvænt kemur upp á, fólk veikist, eitthvað týnist. Þetta heitir fátækt á Íslandi, þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hafi ekki gengist við því áðan. Það er ótrúlega furðuleg hugmynd að láta sér detta í hug að skilgreina fátækt eins og á tímum Charles Dickens. Félagsleg fátækt er gríðarlegt vandamál á Íslandi. Það eru ótrúlega mörg börn sem líða mjög sárt fyrir hana. Ég ætlaði nú að tala um meira hérna en ekki gefst tími til þess. Þetta er búið. En ég trúi ekki öðru en að fimm þingmenn styðji þessa breytingartillögu, og ég treysti helst á Vinstri græn.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þetta var ræða sem maður myndi búast við að heyra úr herdeildum Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs á síðasta kjörtímabili, hvað þá þarsíðasta. Þegar hv. þingmaður flutti sína ræðu, sem ég tek nú að flestu leyti undir, velti ég því skyndilega fyrir mér: Hvað ef þessi sami hv. þingmaður eða sá sem hér stendur myndi allt í einu lenda í ríkisstjórn, myndi málflutningurinn þá breytast? Ég trúi því ekki að hann myndi breytast. Það er þó ekki alfarið vegna þess að ég hafi svo hátt álit á hv. þingmanni, sem ég þó hef, heldur vegna þess að ég hef sama háa álitið á þeim hv. þingmönnum sem núna eru hæstv. ráðherrar en hafa breytt málflutningi sínum. Mér finnst það svo skrýtið, svo stórfurðulegt. Ég leita skýringa á því þessa dagana og vona að mér verði eitthvað ágengt í því. Mér er annt um að svona tillögur eigi raunverulegan möguleika, það sé raunverulegt tækifæri til að breyta hlutunum þegar maður flytur gott mál, er með staðreyndirnar á hreinu, getur rökstutt mál sitt og talar af sannfæringarkrafti eins og hv. þingmaður. Mér finnst svo sorglegt að þessar tillögur séu að því er virðist fyrir fram dauðadæmdar við atkvæðagreiðslu á morgun. Ég velti fyrir mér ef hv. þingmaður kæmist í ríkisstjórn, sem við skulum vona að gerist einhvern tíma, hvort hann myndi haga máli sínu öðruvísi en hæstv. ráðherrar nú. Hvað ættum við sem þingmenn sem viljum fá þessar breytingar fram að ráðleggja hæstv. ríkisstjórn með hliðsjón af því að við vorum fyrir mjög skömmu síðan í sama liðinu?
Herra forseti. Það er ekkert launungarmál að hæstv. forsætisráðherra hefur upplýst um það í viðtölum að hún hafi reynt að fá Samfylkinguna með inn í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum. Nú veit ég ekkert hvað sá ágæti flokkur hefði sagt við því. En það fór ekki svo langt því við töldum, miðað við málefnastöðuna, málflutninginn fyrir kosningar, að þetta væri pínu eins og olía og eldur. Það yrði illa samræmanlegt. Nú hef ég fullan skilning á því að menn þurfa að gera málamiðlanir. Ég ætla ekki þessu fólki að hafa kastað öllum sínum hugsjónum. En fyrr má nú vera. Ég spyr þá á móti, hv. þingmaður, því að málflutningur þess efnis hefur nú komið einkum frá Pírötum: Þurfum við ekki að fara að velta því fyrir okkur að með töluvert löngum fyrirvara fyrir kosningar liggi það dálítið klárt fyrir hvernig menn ætli að starfa í ríkisstjórnum? Við þekkjum í nágrannalöndunum þessa rauðu blokk og bláu blokk. Menn mega nota aðra liti mín vegna. En að það sé skýrt og menn leiðist ekki inn í eitthvert ferðalag, ætli sér í skemmtilegt partí en endi í einhverjum ótrúlegum aðstæðum sem þeir hefðu kannski eftir á viljað hafa losnað við að fara í. Ég held að það væri best fyrir alla. Ég ber alveg virðingu fyrir sjónarmiðum Sjálfstæðisflokksins. Ég er hins vegar í grundvallaratriðum ósammála flokknum og sé í fljótu bragði ekki hvernig Samfylkingin ætti núna að starfa með honum. Fyrir því eru nokkrar ástæður aðrar en efnahagslegar reyndar.
Forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður bendir á að það er ákveðinn grundvallarmunur á því að vera yfir höfuð reiðubúinn til að fara í ríkisstjórnarsamstarf með Sjálfstæðisflokknum eða ekki. Minn flokkur, Píratar, gaf það út fyrir kosningar að við færum ekki í ríkisstjórnarsamstarf með honum. Mér fannst leiðinlegt hvernig alltaf var spurt: Viljið þið ekki vinna með Sjálfstæðismönnum? Ég sagði: Auðvitað viljum við vinna með þeim, höfum unnið með þeim margsinnis og munum gera það aftur. En ekki í ríkisstjórnarsamstarfi. Það er sérstakt verkefni sem flokkar þurfa að vera í meginatriðum sammála um hvernig eigi að haga. Það er vissulega ekki tilfellið þegar kemur að Sjálfstæðisflokki og Pírötum. Ég hef aldrei verið mikið fyrir þessa orðræðu um að fólk eigi að vita fyrir fram hvaða flokkar ætli að vera saman í ríkisstjórn. En ég er að sannfærast meira og meira um það sem hv. þingmaður var að segja og margir úr mínum flokki eru þeirrar skoðunar að þetta eigi að liggja fyrir fyrir fram. Ég leita í lausnir annars staðar eins og hvernig samskipti framkvæmdarvalds og löggjafarvalds eigi að vera. En ég held að þetta liggi alveg fyrir. Ég verð þá að spyrja fyrst hv. þingmaður nefndi það: Ef mig misminnir ekki voru ekki báðir flokkar í kosningabaráttunni, Samfylkingin og Vinstrihreyfingin – grænt framboð, á því að útiloka ekkert fyrir fram? Blessunarlega útilokaði Samfylkingin það eftir á, að ég held af fullkomlega málefnalegum ástæðum. Þessir flokkar eru einfaldlega ekki nógu sammála til að vera saman í ríkisstjórn. Ég held að Vinstri græn og Sjálfstæðisflokkurinn séu ekki heldur nógu sammála til að vera í ríkisstjórn. Þess vegna held ég að birtingarmynd þess séu öll þessi vandamál. Ég hef svo sem ekki mikið annað að spyrja um en bara hvort hv. þingmaður muni þá ekki beita sér fyrir því í næstu kosningum að vinna auðvitað með Pírötum en kannski ekki endilega með Sjálfstæðisflokknum í ríkisstjórn.
Frú forseti. Líklega höfum við ekki svarað jafn afdráttarlaust og þið. Við sögðum hins vegar að við sæjum ekki grundvöll fyrir því að þessir tveir flokkar gætu unnið saman. Annar flokkurinn vildi afla tekna upp á 30 milljarða til að standa undir þeim 30 milljörðum sem við töldum að þyrfti að spýta inn í kerfið, en hinn sagði: Við ætlum að fara í 100 milljarða kr. innviðauppbyggingu en líka gefa eftir rúmlega 30 milljarða kr. skatt. Við sáum ekki grundvöll fyrir því að það færi saman. Hér á Íslandi þekkjum við mjög mörg dæmi þess að ríkisstjórnir eru tæpar. Það veltur á einum eða tveimur þingmönnum. Það er í rauninni ömurlegt að þessi hefð sem hefur skapast hér, allir fara bara með öllum eftir því hvernig stemningin er, leiðir til þess að setja kannski tvo, þrjá, fjóra þingmenn í ofboðslega sálarkreppu. Ég veit að það er mjög óréttlátt að standa hér og segja: Ég trúi því að fimm úr Vinstri grænum greiði atkvæði með breytingartillögunni. Ég veit að það felst í því skuldbinding að vera í ríkisstjórnarsamstarfi. Ég hef skilning á því. En ef maður fer í partí sem byrjar að leysast upp og verða leiðinlegt verður maður bara að koma sér úr því. Því hlutirnir eiga bara eftir að versna. Ég hef farið í nokkur svoleiðis partí sem ég hefði viljað óska að ég hefði drifið mig úr strax. [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Það er ánægjulegt að heyra umræður um pólitískan heiðarleika, bæði fyrir og eftir kosningar, og hvernig það myndgerist. En mig langar að spyrja hv. þingmann að öðru. Varðandi barnabæturnar hefur m.a. komið fram í umsögn ASÍ um bandorminn og í máli hv. þingmanns o.fl. að auðvitað ætti þessi tala að vera töluvert hærri, þ.e. mörkin þar sem skerðingarnar hefjast. Það slær mig svolítið sá skrýtni raunveruleiki að annars vegar er til tala sem á að vera lægsta mögulega tala, 300 þús. kr. sem eru lágmarkslaun. Vissulega eru einhverjir sem eru í hlutastarfi og þess háttar en ef 300 þús. kr. eiga að vera lægsta mögulega talan, að því gefnu að fólk sé í fullu starfi, hvernig virkar sú réttlæting að miða við tölur sem eru lægri en það þegar verið er að vinna að skerðingum? Ég þykist vita að hv. þingmaður sé sammála mér í þessu en það væri gaman að velta upp hvers vegna það eru víða svona gallar í kerfinu okkar, í lögum, þar sem hlutirnir samsvara sér heinlega ekki, og hvort það sé ekki tilefni til að fara í gegnum öll þau tilfelli, taka þau saman, finna út hvar þau eru, reyna að kortleggja þau og uppræta kerfisbundið, eins og um illgresi væri að ræða. Það er eiginlega vandræðalegt að setja annars vegar lágmarkstölu og hins vegar að miða við tölu sem er lægri en hún þegar kemur til útreikninga á skerðingum og þess háttar.
Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála þingmanninum að þetta er mjög skrýtið. Í einu orðinu ertu að semja um eitthvað sem er algert lágmark og það að menn njóti þá ekki til fulls þess stuðnings sem ríkið vill ráðast í er auðvitað óskiljanlegt. Það mætti gjarnan fara yfir þetta allt. Ég held að ágætisbyrjun væri að reyna að samræma og komast að niðurstöðu um eitthvað sem menn geta kallað framfærsluþörf. Það eru ólíkir aðilar að gera þetta og þetta er mjög misjafnt. Ég held að það væri byrjunin. Við ættum að ráðast í þá vinnu, sem velferðarráðuneytið hefur m.a. gert, að koma okkur saman um hvað fólk þarf að algeru lágmarki. Barnabætur eru dálítið sérstakar að því leyti að þetta er sennilega einhver dýrmætasta fjárfesting hvers þjóðfélags, ég tala ekki um núna á okkar dögum þegar nánast ekkert Evrópuríki - ég man ekki hvort það er á Íslandi, í Færeyjum og Póllandi þar sem er einhver fólksfjölgun sem stafar af huggulegum samverustundum hjóna inni í herbergi, og náttúrlega annarra og í tjöldum og alls staðar. Síðan er auðvitað flutningur á fólki. Það eru mjög mikil verðmæti sem felast í því að við fjölgum okkur. Þess vegna sé ég ekki eftir einni krónu sem fer í barnabætur. Mín vegna mættum við þegar við höfum ráð á horfa til Norðurlandanna og tekjutengja þetta miklu minna og líta á þetta sem heiður og stuðning við fólk sem stendur í þessu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Það er kannski ástæða til að reyna að kortleggja nokkra grunnfasta sem eru viðmiðunargildi fyrir allt sem er gegnumgangandi, rétt eins og gert er í helstu vísindum. Segja bara: Þetta eru framfærsluviðmiðin. Það er ein af tölunum, rétt eins og önnur talan er kannski skattprósenta, þ.e. grunnskattprósentan á neðra þrepi, persónuafsláttur o.fl. Í því samhengi þykir mér áhugavert að ríkisstjórnin leggur núna til lækkun á lægra þrepi tekjuskatts. Mér finnst það svo sérstakt. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér þetta verkefni, að lækka tekjuskattinn ofan frá í staðinn fyrir að hækka persónuafsláttinn? Þetta hefur mismunandi áhrif á tekjur mismunandi hópa eftir tekjuflokkum. Það hefur margsinnis verið sýnt fram á að hækkun á persónuafslætti skilar sér meira til lágtekjuhópa en lækkun á skattprósentu. Þetta er vel þekkt, rétt eins og það er vel þekkt sem hv. þingmaður vísaði í, að því meiri jöfnuður sem er í samfélögum, þeim mun ríkari eru allir í þeim. Það hefur margsinnis verið sýnt fram á, bæði fræðilega og með þeim staðreyndum að í ríkustu samfélögunum er yfirleitt mikill jöfnuður. Að lokum varðandi pólitískan heiðarleika, hvort við þurfum ekki þegar við nálgumst umræðu um skattlagningu og jöfnuð og þess háttar að vera almennt svolítið skýrari í því hvað það er sem við meinum, hvað felist í því að lækka skatta. Erum við að tala um að lækka [[Forseti hringir.]]á hæstu tekjuhópana, eins og er í þessu frumvarpi, eða viljum við frekar gera eitthvað annað?
Frú forseti. Já, ég hef gagnrýnt að menn geri að forgangsatriði að lækka neðra þrep tekjuskattsins sem gefur mér þrisvar sinnum meira en því fólki sem ætti að vera að fá barnabætur og vaxtabætur til fulls. Fjölmargir hafa bent á að þessi kerfi vaxta- og barnabóta séu einmitt mjög skilvirk tekjujöfnunartæki. Síðan má líka útfæra þá hluti öðruvísi með hækkun á persónuafslætti. Gefum okkur að tekjuskattsstigið verði lækkað um eitt prósentustig, þá kostar það 14 milljarða sem sannarlega hefðu gagnast inn í það öfluga jöfnunartæki sem barnabætur og vaxtabætur eru. Hvað varðar heiðarleikann held ég því ekki fram að stjórnarmeirihluti á hverjum tíma sé samansafn óheiðarlegri einstaklinga en minni hlutans. Ég ætla ekki að gefa mér að það sé pólitískt óheiðarlegra fólk í meiri hlutanum. Ég er aðeins að tala um að þetta kerfi okkar er vont, sem leiðir fólk inn í samstarf sem það í grundvallaratriðum getur ekki náð sátt í. Lítum á skattkerfið. Það er grundvallarmunur á viðhorfum Sjálfstæðisflokksins og Vinstri grænna til skattkerfisins. Sjálfstæðismenn líta á það sem tekjuöflunarleið til að standa undir lágmarksþjónustu fimm, sex stoða í samfélaginu meðan vinstrimenn tala líka um það sem tekjujöfnunartæki. Við sjáum þess ekki stað í stjórnarsáttmálanum eða fjárlögum eða bandorminum að reynt sé að nýta skattkerfið til tekjujöfnunar. Það er ekki mín greining, það er m.a. greining miðstjórnar ASÍ. Það er þetta sem ég er ósáttur við. [[Forseti hringir.]]Forðum fólki frá því að lenda í vondum partíum.
Forseti vill geta þess að hann lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur en þingsköp kveða á um eða þar til dagskrá fundarins er tæmd.
Forseti. Mig langar aðeins að taka upp þráðinn frá því áðan. Hv. þm. Logi Einarsson talaði um að Samfylking og Sjálfstæðisflokkur væru eins og olía og eldur. Ég held að hann hafi meint olía og vatn, [[Já.]]líklega. Það finnst mér mjög áhugavert. Ef ég tek líkinguna skrefi lengra held ég að núverandi ríkisstjórnarsamstarf sé einmitt eins og eldur og vatn, núllist út og verði í raun að engu. Minnst var á 100 milljarða kr. innviðauppbyggingu: Ég held að ég sé búinn að fatta hvernig þeir ætla að fara að því. Á fjögurra ára kjörtímabili þarf bara 25 milljarða á fyrsta árinu sem lifa út kjörtímabilið, summast upp í 100 milljarða. En nú er búið að bæta heilum 25 milljörðum við, hluti af því er ákveðnar áherslur ríkisstjórnar sem bætast sérstaklega við í fjáraukann, um að hún fái fimm ára tímabil til að dreifa þessum 100 milljörðum á, ekki bara fjögur ár. Þannig að: Ha, ha. Þetta er mjög trikkí hérna. Þessi breytingartillaga um bandorminn er nokkurra síðna löng og þar segir alltaf: „í stað þetta margra króna“ eða „í þessari málsgrein verður hitt og þetta svona eða hinsegin“. Það verður til þess að maður nær ekki samhengi þegar maður tekur þetta út úr rekkanum í hliðarherberginu og reynir að átta sig á því hvað í fjandanum sé að gerast. Ég vil aftur minna á að hér hefur verið samþykkt þingsályktunartillaga um tölvutæk þingskjöl. Ef hún yrði að veruleika yrði það til þess að þó að prentað yrði í þessari útgáfu, styttri útgáfu, breytingarnar einungis sýndar, þá yrði mjög auðvelt að fá rafrænu útgáfuna í fullu samhengi, með sérmerktum breytingum þannig að maður sæi mjög auðveldlega hvað er að gerast og gæti lesið breytingartillöguna sér til gagns, ekki eins og hún er núna. Ég vil nefna ræðu hv. þingkonu Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur, í störfum þingsins, um að við ættum að vita í hvaða stöðu þingsályktunartillögur okkar eru, en ég sakna einmitt mjög þessarar umræddu tillögu, sérstaklega þegar ég fæ þingskjal eins og þetta í hendurnar. Aðeins að efnahagsþættinum í þessu sem kemur frá efnahags- og viðskiptanefnd. Ég er í fjárlaganefnd og lít þar af leiðandi á þá efnahagsþætti í fjárlagafrumvarpinu sem mér finnst spila aðeins inn í þá stöðu sem við erum í. Mig langaði til að vekja athygli á því - þetta er bara mín tilfinning á undanförnum árum, byggð á upplýsingum um það sem við höfum fengið að vita í nefnd og allt á þessum stutta tíma eins og liggur fyrir - að hagvaxtarspár eru alltaf sýndar sem mjög áhugaverð myndrit. Sama í hvaða stöðu myndritið er í nútímanum þá stefnum við alltaf í ákveðið jafnvægi eftir þrjú ár eða eitthvað svoleiðis, kannski fimm. Allar hagvaxtarspár búa bara til ákveðna hallatölu út frá núverandi ástandi upp í eitthvert jafnvægisástand. Ef við erum með ofsalega háan hagvöxt þá mun það stefna niður í 2,5. Ef við erum með ofsalega lítinn hagvöxt þá mun það stefna upp í 2,5 bara á einhverjum árafjölda. Þetta virðist vera spámódelið, þar er bara dregin einföld lína, alla vega reiknast það út þannig. Mér finnst það mjög áhugavert, tölfræðilega og reikningslega séð, hvernig þetta getur gerst. Það virðist mjög innbyggt í kerfin að einu sviðsmyndagreiningarnar sem við fáum eru einfaldlega óskastaðan, í einhverjum 2,5%. Þannig verður hún. Það er eins og módelin séu stillt til að sýna þá niðurstöðu. Mér líður alla vega þannig, hvort sem þetta er satt eða ekki. Í fjárlagafrumvarpinu, þar sem talað er um tekjuþætti o.s.frv., sem fjallað er um í bandorminum, er minnst á tekjuaukninguna. Á bls. 81 er sagt að hærri tekjur árið 2018 skýrist nær alfarið af styrkari skattstofnum. Þetta er mjög áhugaverð setning, sérstaklega þegar maður flettir síðan á bls. 103. Þar segir, með leyfi forseta: „Brottfall nokkurra tekjustofna á undanförnum árum gerir það einnig að verkum að þunginn er orðinn mjög mikill á meginskattstofna eins og virðisaukaskatt, tekjuskatt einstaklinga og tryggingagjald. Það felur í sér að þegar um hægist í efnahagslífinu taka tekjurnar mun stærri dýfu en útgjöldin með tilheyrandi áhrifum á afkomuna til hins verra og skuldasöfnun hefst að nýju.“ Það er mjög merkilegt að sjá þetta með tuttugu blaðsíðna millibili, þessar greiningar. Þetta er einmitt það sem hefur komið fram í ræðum fyrr í kvöld. Fólk hefur áhyggjur af tekjustofninum sem slíkum, óháð því hvort það sé til jöfnunar eða bara tekjuöflunar; hann er ekki nógu dínamískur, skilvirkur, til að skila okkur í gegnum hagsveiflur á skilvirkan hátt, þá til sveiflujöfnunar eins og á að vera. Fjárlagafrumvarpið, og þá líka breytingartillögurnar í bandorminum, er einfaldlega ekki að hjálpa okkur miðað við þær spár sem settar eru fram í fjárlagafrumvarpinu um aukna verðbólgu og að hagvöxtur fari minnkandi. Ég held að keðjuverkunin verði meiri en bara þessi einfalda hallatala í áttina að 2,5%, hvort sem það gerist á næsta ári eða því þarnæsta, ég get ekki alveg sagt til um það. Enda eru spálíkönin ekkert svo rosalega fjölbreytt þannig að ég geti vegið og metið hver hættan á því er. En almenn umfjöllun um þetta hlýtur að tengjast tímaskorti, það er ekki hægt að komast hjá því. En það er ekki bara í yfirferð málanna heldur líka í breytingarhugmyndunum, eins og hv. þm. Þorsteinn Víglundsson kom inn á áður. Nú þegar við erum að reyna að leggja fram, að því er við teljum góðar breytingartillögur, nauðsynlegar breytingartillögur, klórum við okkur í hausnum yfir því hvernig atkvæðataflan gengur á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég velti fyrir mér hvort ríkisstjórnin springi virkilega ef hluti þingmanna ríkisstjórnarinnar fylgir eigin sannfæringu og kýs þá með eða á móti einhverjum tillögum. Ég skil það mjög vel að þau kvitti undir það og búi í samvinnu til fjárlagafrumvarpið sem þarf þá að koma í gegn. Það er nauðsynlegt, að skila alla vega fjárlagafrumvarpinu, hafna því ekki. Það væri náttúrlega alger katastrófa. En smábreytingartillögur ættu ekki að valda neinum hörmungum ef hluti þingmanna ríkisstjórnar eða stjórnarandstöðu myndi styðja tillögur meiri hluta eða tillögur minni hluta á móti, þegar það er alla vega trygging fyrir því að fjárlagafrumvarpið nái í gegn. Ég skil það mjög vel ef um er að ræða stórvægilegar breytingar upp á tugi milljarða - jú við lögðum til breytingartillögu upp á 12 milljarða varðandi húsnæðisstuðninginn, en það var aðallega til þess að sýna fram á hver þörfin er. Þörfin er gríðarleg á því málefnasviði. Það er einfaldlega sorglegt að 12 milljarðar þar skuli einungis vera dropi í hafið. Vissulega hefði verið hægt að standa undir því en alla jafna skil ég að slíkri tillögu sé hafnað. Hún lítur einfaldlega öfgakennd út en tilgangurinn með henni var einmitt að sýna fram á að vandamálið er þeim mun stærra. Ég á mér eiginlega uppáhaldskafla í fjárlagafrumvarpinu þar sem talað er um verðbólgu og gengi á bls. 99. Þetta spilar aðeins inn í tekjuöflunina og efnahagshorfurnar á næstunni. Verðbólgan á nú að fara yfir viðmið Seðlabankans, fara upp í 2,9% árin 2018–2019. Það gerir að verkum að tekjuaukningin sem á að verða út af hagvextinum - 25 milljarðar af henni fara í raun í verðlagsbætur. Tekjuaukningin verður miklu minni en við getum notað upp á það að gera. Í kaflanum er talað um samspil gengis og verðbólgu og sagt að raungengi sé í hámarki, að stöðugt raungengi hafi í raun aldrei verið hærra. Hátt raungengi er til þess fallið að skerða ákveðna samkeppnishæfni. Ég skil það ágætlega. En hér er tónninn aðeins sleginn varðandi kjarasamningana sem eru að fara í gang. Þegar raungengið er lágt getur hagkerfið þolað launahækkanir í smátíma umfram framleiðnivöxt án þess að samkeppnishæfni skerðist verulega. Ég hef einmitt áhyggjur af því að nákvæmlega það gerist, þ.e. að gerðir verði kjarasamningar og að á sama tíma lækki gengið sem sýni í raun ekki áhrif kjarasamninganna á efnahaginn strax. Það getur valdið vandamálum upp á mat okkar á stöðunni, að við metum hana ekki eins og hún er í raun og veru. Það spilar þá aftur inn í þá þröngu tekjustofna sem við höfum og þessa fallvöltu tekjustofna; þegar um hægist í efnahagskerfinu minnka tekjurnar gríðarlega. Út frá því sem við lesum hér ætti breikkun á tekjustofnunum að skipta gríðarlega miklu máli. Það að bæta við tekjustofnum, eins og ástandið er núna, ætti að gefa möguleika á að lækka þá þessa aðaltekjustofna á móti þannig að þeir þurfi ekki að standa undir eins miklum straumi af útgjöldum ríkissjóðs og þeir gera. Þá höfum við fleiri tæki til að stilla fram og til baka eftir því hvernig efnahagsástandið er til að bregðast við sveiflunum í hagkerfinu. En við höfum það ekki. Það er ekki verið að leggja það til í bandormsbreytingunum og ekki í fjárlagafrumvarpinu. Þannig að ég verð einfaldlega að tjá áhyggjur mínar af framhaldinu ef ekki verður gripið til þeirra aðgerða að breikka aðeins í tekjustofnunum. Alla jafna, í góðum hagvexti og árferði eins og nú er væri hægt að skipta tekjunum og tekjustofnunum; þeir gætu skipt betur með sér tapinu, þegar það er samdráttur í hagvextinum, og hagnaðinum þegar það er plús í hagvexti. Að öðru leyti hefur maður því miður ekki nægan tíma til að gera betri tölulegar greiningar á þessum þáttum, ekki tíma til að spyrja um það í nefndunum og fá minnisblöð um þetta sem eru vel ígrunduð. Maður ætti að geta spurt fram og til baka til að komast nær því sem gæti verið raunhæfara. Þess í stað erum við að taka þetta á handahlaupum. Miðað við þessa léttu yfirferð þá verð ég að segja að horfurnar eru ekki eins góðar og textinn í fjárlagafrumvarpinu segir okkur. Að sjálfsögðu viljum við oft ekki gera lítið úr því sem við erum með í höndunum, við viljum helst gera meira úr því. Þá á ekki að vera hægt að tala upp eða tala niður hitt og þetta en það er nú samt þannig. Ég myndi vilja biðja fólk um að íhuga þetta og taka alvarlega til skoðunar á næsta ári; skoða betur hvað er hægt að gera til þess að stuðla að því að stöðugleikinn sé viðvarandi. Stöðugleikinn hjá okkur sveiflast einfaldlega með hagvextinum og hagvaxtarsveiflum efnahagsins. Við erum með þannig stöðugleika, stöðugleika sem flakkar með efnahagssveiflum. Það er alveg stöðugleiki, það er mjög stöðugt að það gerist, sem er ekki endilega það sem hann á samt að þýða.
Frú forseti. Ekki er nú margt í þessu fjárlagafrumvarpi í heild sem er til bóta og síst af öllu í þeim hluta þess sem við ræðum hér. Vinnan í nefndinni hefur svo sem gengið ágætlega nema það hefur á engan hátt verið tekið tillit til breytingartillagna sem komið hafa frá stjórnarandstöðunni, hvorki í umræðu um þessa hlið fjárlagafrumvarpsins, umræðu um fjárlagafrumvarpið í heild né yfir höfuð á þinginu það sem af er. Þetta vekur sérstaka athygli núna vegna þess að ný ríkisstjórn gerði mikið úr því þegar hún tók við að starf hennar ætti að snúast ekki hvað síst um eflingu Alþingis. Svo höfum við séð í atkvæðagreiðslum um fjárlagafrumvarpið að þar er hverri einustu breytingartillögu stjórnarandstöðunnar hafnað, sama hversu óumdeildar þær ættu að heita í eðli sínu. En vegna þess að þær komu frá þingmönnum stjórnarandstöðu var þeim í öllum tilvikum hafnað. Auðvitað óttast maður að sú verði raunin áfram. En við verðum að vona að ríkisstjórnin vilji nýta tækifærið sem gefst til að sýna fyrir áramót að henni sé alvara með breytt vinnubrögð og eflingu Alþingis. Ef hún heldur sínu striki hvað varðar það að fella allar tillögur stjórnarandstöðu hljótum við að telja það fullreynt að stjórnin hafi verið að meina eitthvað með þessum yfirlýsingum. Það er þegar búið að fara ágætlega yfir tillögur stjórnarandstöðu, þ.e. minnihlutaálit stjórnarandstöðuflokkanna eða fulltrúa þeirra úr efnahags- og viðskiptanefnd. Ég ætla því ekki að verja miklum tíma í að fara yfir þau, en hvet einfaldlega þingmenn til að kynna sér það sem þar liggur fyrir, meira að segja með skýringarmyndum, fínum súluritum í lit, a.m.k. ef þetta er skoðað á internetinu. Þetta er allt saman mjög aðgengilegt, skýrt, skilmerkilegt og sanngjarnt. Þetta eru breytingar sem eru til þess fallnar að auka sanngirnina í skattkerfinu og furðulegt ef stjórnarmeirihlutinn ætlar ekki einu sinni að skoða það að nota þetta tækifæri til að sýna að honum sé alvara með að efla Alþingi. Ég ætla hins vegar að fara aðeins yfir viðbótarbreytingartillögur sem voru að detta inn. Þær snúast um atriði sem eru einmitt til þess gerð að gefa ríkisstjórninni kost á því að sýna að hún sé tilbúin til samstarfs við stjórnarandstöðu. Þetta eru atriði sem umfram önnur á að vera hægt að ná samstöðu um. Þetta segi ég, frú forseti, vegna þess að stjórnarliðar hafa þegar tjáð sig um þessi mál á nákvæmlega þeim nótum sem lagt er upp með í breytingartillögunum. Það virðist hins vegar einhverra hluta vegna ekki hafa tekist hjá stjórnarmeirihlutanum að setja þetta inn á þeim tiltölulega skamma tíma sem gafst til vinnu við fjárlagafrumvarpið og þennan svokallaða bandorm sem við ræðum nú. En það er enn hægt að bæta úr því með því að setja þetta inn núna, samþykkja þessar breytingartillögur sem snúast um breytingar sem eins og ég nefndi allir eiga að geta verið sammála um en líka brýnar breytingar. Auðvitað er margt sem hægt væri að ná saman um. Vonandi gerum við það í framhaldinu. En þetta eru atriði sem er brýnt að breyta og varða íslenskt mál sem mér skildist að ætti að vera eitt af áhersluatriðum ríkisstjórnarinnar, varðar menningu landsins og miðlun upplýsinga, stöðu fjölmiðla. Við sjáum umræðu um það nú við áramót að hjá fjölmiðlum er staðan mjög erfið víða og ekki á þá leggjandi að búa við algera óvissu í heilt ár í viðbót í ljósi þess að það virðist vera meiri hluti fyrir því að gera eitthvað í málinu. Því er lagt til að farin verði sú leið sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefur sjálfur lagt til, til að bregðast við vanda fjölmiðla. Mér finnst tillaga hans prýðisgóð. Hún snýst um það, m.a. og ekki hvað síst, að fjölmiðlar greiði ekki virðisaukaskatt af afnotagjöldum, áskriftum og afnotagjöldum á öðru formi. Með þessu er verið að styrkja rekstrarstöðu þeirra en líka verið að ná meira jafnvægi, meiri sanngirni á þessum markaði. Eins og sakir standa er Ríkisútvarpið, stofnun sem ríkið rekur, auðvitað með algera sérstöðu. Það fær til sín skatt. Afnotagjöldin til Ríkisútvarpsins, útvarpsgjaldið, er skattur sem rennur til stofnunarinnar, á meðan aðrir fjölmiðlar greiða skatt, greiða skatt til ríkisins. Til þess að jafna þessa stöðu leggjum við til að farin verði sú leið sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefur viðrað. Við tökum þannig undir með formanninum og hvetjum til þess að þetta sé gert strax því það má í raun engan tíma missa að bregðast við. Sama á við um tillögu um að virðisaukaskattur falli niður á bókum. Það gladdi mig mjög að sjá að ríkisstjórnin virðist vera komin inn á að rétt sé að gera þetta. Þetta var, skal ég alveg viðurkenna, umdeilt atriði í tíð ríkisstjórnarinnar 2013–2016 en varð ofan á sem málamiðlun í breytingum á skattkerfinu sem áttu að skila sér í lækkun, heildarlækkun, þ.e. lækkun að jafnaði, að virðisaukaskattur var hækkaður á bækur. Þáverandi menntamálaráðherra var auðvitað ekki hrifinn af þessari breytingu. Ég var það svo sem ekki heldur. Menntamálaráðherrann þáverandi hefur tjáð sig um þetta áður. Það er því mikið gleðiefni ef ríkisstjórnin sem nú situr og núverandi hæstv. fjármálaráðherra sem var einnig fjármálaráðherra á árunum 2013–2016 hafa komist að þeirri niðurstöðu að rétt sé að afnema virðisaukaskatt af bókum. Þá er mikilvægt að drífa í því að framkvæma það. Því þar, rétt eins og í íslenskum fjölmiðlum, eru menn í mikilli vörn þessa dagana og mikilvægt þar af leiðandi að bregðast við og gera þeim sem standa undir þessum stóra þætti íslenskrar menningar kleift að starfa áfram að því góða verki. Auðvitað er allur gangur á því hversu góðar afurðirnar eru en það er ekki stjórnvalda að segja til um það heldur að búa til þær aðstæður sem gera mönnum kleift að halda áfram að bæta við íslenskan menningararf og halda áfram virkri umræðu og upplýsingamiðlun á íslensku. Ég þarf svo aðeins, frú forseti, að nefna það sem við ræddum töluvert hér í 2. umr. sem eru þessar stóru skattbreytingar á borð við hækkun fjármagnstekjuskatts. Mér virðist sem stjórnarmeirihlutinn, a.m.k. hluti hans, hafi ekki áttað sig á því sem fram kom í þeirri umræðu. Til dæmis, sé mið tekið af yfirlýsingu formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Willums Þórs Þórssonar, fyrr í dag þar sem hann ítrekaði að hækkun fjármagnstekjuskattsins væri til þess að ná auknum jöfnuði í því hvernig menn væru skattlagðir óháð uppruna tekna. Það virðist sem sagt ekki hafa skilað sér, þrátt fyrir talsverða umræðu þar um, bæði í nefnd og í þingsal, að þeir sem hafa tekjur á því formi að þeir greiða af þeim fjármagnstekjuskatt en ekki hefðbundinn tekjuskatt greiða í engum tilvikum 20% skatt. Í öllum tilvikum er skattprósentan töluvert hærri og í mörgum tilvikum, jafnvel flestum, alla vega ef þessar breytingar ganga í gegn, hærra hlutfall en þeir sem greiða hefðbundinn tekjuskatt. Tökum sem dæmi iðnaðarmann sem er með fyrirtæki utan um vinnuna hjá sér. Ef viðkomandi greiðir sér arð út úr fyrirtækinu, tekur laun eða tekjur á því formi, þá greiðir viðkomandi fyrst 20% tekjuskatt fyrirtækisins og svo leggst fjármagnstekjuskatturinn ofan á það. Heildarskattprósentan 36%. Og eftir þessa hækkun sem hér er boðuð: 37,6%. Það er eins og a.m.k. hluti þingmanna meiri hlutans hafi ekki áttað sig á þessu og telji að þarna sé annars vegar um að ræða 20% skatt og svo hinn hefðbundna tekjuskatt. Slíkur samanburður er alrangur eins og komið hefur fram í umræðum um frumvarpið en ekki skilað sér í neinum breytingum eða lagfæringum af hálfu meiri hlutans. Það sama á við, svo ég taki dæmi, eldri hjón sem hafa eignast einbýlishús, selja það svo og ætla að hafa tekjur af vöxtunum af því, eða sleppa því að selja húsið og leigja það og hafa þannig tekjur á efri árum. Þau greiða ekki bara 20% skatt af þeim tekjum því að þau greiða ekki aðeins skatt af eiginlegum vöxtum heldur verðbótunum líka. Svoleiðis að í báðum tilvikum, hvort sem um er að ræða einhvern sem leigir út hús eða selur húsið og á sjóð til að lifa af, fer raunskattlagningin mjög hratt yfir 50%. Það veltur auðvitað á aðstæðum hverju sinni, á vöxtum og verðbólgu, en í flestum tilvikum er hin endanlega skattlagning ekki bara hærri en 20% heldur miklu hærri en annar tekjuskattur. Ef viljinn stóð raunverulega til þess að jafna skattlagningu tekna óháð uppruna þeirra eins og það var orðað þá þarf stjórnarmeirihlutinn að endurskoða hvernig að því er staðið. Og þessi tillaga er augljóslega ekki til þess fallin. Að lokum vil ég ítreka það sem ég nefndi í upphafi um mikilvægi þess að menn sýni það núna ef þeim er alvara með að breyta vinnubrögðum á Alþingi og efla stöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ef menn geta ekki einu sinni tekið góðum ábendingum, vel rökstuddum ábendingum stjórnarandstöðu, og ef menn hafna sjálfkrafa hverri einustu breytingartillögu ef hún kemur frá fulltrúa stjórnarandstöðunnar þá getur það ekki verið skýrara að stjórninni var ekki alvara með að efla þingið heldur er hún þvert á móti að herða tökin. Þá mun 50% aukning framlaga til forsætisráðuneytisins milli ára nýtast vel því að stór hluti þeirrar aukningar er einmitt til þess ætlaður að halda utan um það að ráðherrar ríkisstjórnarinnar fylgi eftir stjórnarsáttmálanum og stefnu ríkisstjórnarinnar og þar með efla tök framkvæmdarvaldsins á því að innleiða mál og keyra þau áfram og keyra þá um leið yfir stjórnarandstöðuna. Nú bíðum við þingmenn stjórnarandstöðu spenntir eftir því að sjá hvað gerist. Ég hef ákveðna kenningu um hver niðurstaðan verður. Ég ætla ekki að upplýsa um hana strax. En við bíðum spennt eftir að sjá hver niðurstaðan verður. Mun stjórnarmeirihlutinn taka við ábendingum og stöku breytingartillögu stjórnarandstöðunnar eða verður valtað yfir stjórnarandstöðuna og allt saman fellt? Sama hversu góð tillagan er, sama hversu þörf og sanngjörn ábendingin er, verður allt fellt ef það kemur frá stjórnarandstöðu? Það kemur í ljós, frú forseti, á morgun.
Frú forseti. Búið er að reifa þetta mál ansi vel á þessum tímapunkti. Ég ætla ekki að reyna að lengja þá umræðu neitt. En það eru samt nokkrir punktar sem mig langar að koma inn á. Fyrsti punkturinn varðar hagspárgerð og líkönin sem við notum þar. Það er nefnilega þannig að það er eingöngu eitt efnahagslíkan sem er til staðar á landinu sem telst nothæft með einhverju móti, en það líkan hefur bara ekki sýnt sig að vera neitt sérstaklega nákvæmt. Ég hef oft talað fyrir því hér, og reyndar einnig hv. þm. Björn Leví Gunnarsson áðan, að það þyrfti að vera nákvæmari hagskýrslugerð til þess að yfir höfuð sé hægt að treysta forsendum þegar þær koma fram í efnahagsspá við gerð bandormsins eða fjárlagafrumvarps. Það mætti í raun segja um þetta efnahagslíkan eða haglíkan að við þurfum líkan sem er gagnsærra í forsendum og raunsærra í niðurstöðum. Ákveðinn heiðarleikabrestur verður þegar við getum ekki horft raunsætt á stöðuna. Auðvitað er hægt að horfa óraunsætt á stöðuna ef það kemur upp að maður hefur fengið lélegar upplýsingar, vond gögn eða annað sem veldur því að maður hefur ekki forsendur til að meta stöðuna rétt. Fram kom í máli hæstv. fjármálaráðherra fyrr í dag að hann sagðist ekki sjá sömu fátækt barna og hv. þm. Inga Sæland lýsti í ræðu sinni. Ég þekki til slíkra dæma sjálfur, þ.e. um mikla fátækt hjá börnum. Ég hugsa að margir aðrir hv. þingmenn þekki til svipaðra dæma. Það veldur mér ákveðnum áhyggjum að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki þekkja til svona dæma. Það gæti verið til marks um að það þurfi aðeins að skoða aðrar hliðar samfélagsins eða víkka sjóndeildarhringinn því að fátækt hjá börnum er vissulega til staðar og það er mikilvægt að breyta þessu, laga það. En frekar en að kvarta bara yfir því væri augljóslega hægt að skoða hvernig við lögum þetta. Eins og hv. þm. Halldóra Mogensen hefur margsinnis bent á er fátækt fyrst og fremst einkenni þess þegar fólk hefur ekki nógu mikið af peningum. Það að hækka tekjur hinna tekjulægstu myndi hjálpa mikið til við að laga þá stöðu. Auðvitað felst fátækt í ýmsu öðru og það eru ýmsar félagslegar forsendur til staðar og hvaðeina. En ef við getum alla vega reynt að laga tekjustöðu fátækustu heimilanna komumst við langt í því að uppræta líka félagslegu vandamálin í leiðinni. Þar eru nokkrar leiðir. Það eru þessar tekjujöfnunarleiðir sem oft hefur verið rætt um og kom fram m.a. í máli hv. þm. Loga Einarssonar fyrr í kvöld að persónuafsláttur sé eitt besta jöfnunartækið. Það færir hreinlega til byrjunarstöðuna alveg ótrúlega mikið hjá öllum. Og hver króna sem hækkar í persónuafslætti skilar sér að fullu til allra, þar með til fátækasta fólksins. En að lækka hreinlega skatthlutfallið um sem nemur 1 krónu hjá hinum tekjulægsta skilar sér í 3 eða 4 krónum í tekjulækkun hjá hinum tekjuhæstu, eða jafnvel meira. Því að oft er hátt í áttfaldur eða tífaldur munur á launum þessara hópa. Það gefur augaleið að mínu mati að persónuafslátturinn skili sér þá betur til fólks. Því vekur það furðu mína að ríkisstjórnin skuli ákveða að lækka skatthlutfallið frekar en að hækka persónuafsláttinn, eins og Píratar lögðu til í kosningabaráttunni og hafa oft talað fyrir, sem og aðrir flokkar. Þetta er hreinlega skynsamlegasta leiðin til að bæta stöðuna. Hin leiðin sem reifuð hefur verið hér töluvert mikið í dag eru barnabætur. Þar hefur komið fram sú hugmynd ríkisstjórnarinnar að skerðing hefjist við 242.000 kr. frekar en 225.000 kr. eins og í dag. Það væri eðlilegra að vera í samhengi við lágmarkslaun. Ef allt væri með réttu ætti ekki nokkurn tíma að miða upphafsskerðingar við tölu sem er lægri en lægsta talan sem er í boði, sem eru þessar 300.000 kr. Það er eiginlega bara fráleitt að vinna út frá annarri tölu en lágmarkslaunum í þessu samhengi. Fyrir vikið vona ég innilega að ríkisstjórnarflokkarnir og hv. þingmenn ríkisstjórnarinnar, meiri hlutans, styðji tillögu minni hlutans um að gera þessar minni háttar breytingu á barnabótum sem mun hafa umtalsverð áhrif fyrir tekjulægsta fólkið. Það kemur m.a. fram í umsögn ASÍ um þetta mál að barnabætur hafi dregist saman um 23% að raunvirði frá 2008. Það er mikill munur og hefur haft mikil áhrif á fólk sem munar um minna. Þegar um er að ræða 1.500 kr. breytingu fyrir tekjulægstu hópana í tillögum ríkisstjórnarinnar í útgreiddum barnabótum fyrir fyrsta barn á ári, og nú rúnna ég þá tölu lítillega, dugar það varla fyrir einum hamborgara. Við getum gert töluvert betur þar. Loks langar mig að koma aðeins inn á spurningar um skattsvik. Fram kom áætlun frá ríkisskattstjóra um að 80 milljarðar kr. hyrfu úr mögulegum skatttekjum ríkisins á hverju ári vegna skattsvika og undanskota. Komið hefur fram breytingartillaga um að fresta brottfellingu á 3. mgr. 57. gr. b, laga um tekjuskatt, sem m.a. var rædd af hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni hér áðan, og fjallar um nokkurs konar bann við að fyrirtæki sem eru samsköttuð á Íslandi og eru hluti af sömu samstæðu geti fjármagnað lán sameiginlega. Ég get ekki sett neitt út á breytingartillögur meiri hlutans í þessu tiltekna atriði en mér finnst bara merkilegt að það skuli vera yfir höfuð eitthvað sem við þurfum að ræða. Ef maður skoðar hvernig lokað er fyrir ýmsar tegundir skattsvika hér og þar í lagabálkinum er það svolítið til marks um að það er engin heildstæð nálgun til að reyna að stoppa upp í öll götin. Það er vissulega mjög erfitt og flókið að eltast við ýmiss konar skattsvik. Þau eru mjög fjölbreytt. Úti um allan heim vinna lögfræðingar beinlínis við að hjálpa fólki við að svíkja undan skatti, en það ætti að vera einhver leið til að reyna að búa til heildstæðan pakka sem er ekki alltaf í bútasaumsreddingum á skattsvikum á afskekktum stöðum. Mér þætti það vera jákvæð breyting í samhengi við væntanlega upptöku á Evrópusambandstilskipuninni BRRD að reyna að fara heildstætt ofan í spurningar um skattsvik og skattundanskot og finna leiðir til að uppræta alla vega meginþorrann. Það verður kannski aldrei hægt að loka fyrir allar mögulegar undanskotsleiðir en ef við getum kannski náð helmingnum af þeim fjárhæðum sem hverfa. Samkvæmt mati ríkisskattstjóra í dag eru það 40 milljarðar sem gætu farið ansi langt upp í til að mynda að hækka barnabætur og persónuafslátt og almennt uppræta fátækt sem er svolítið þema dagsins hér á Alþingi. Ég hef engu við það að bæta.
Frú forseti. Þessi breytingartillaga sem við vorum að taka inn á afbrigðum, ég biðst afsökunar á því, það er svolítið seint fram komið með hana, en hún hefur svo sem verið flutt mjög oft áður. Ég hef flutt hana nokkrum sinnum sjálfur áður í þinginu, á þarsíðasta kjörtímabili. Margir aðrir hafa flutt hana þar á undan. Þetta er mjög einfalt. Í dag er laxveiði undanskilin virðisaukaskatti, sem er í sjálfu sér arfavitlaus hugmynd. Þetta gerðist víst 1990 þegar ríkisskattstjóri ákvað að skilgreina leiguna á veiðileyfinu sem fasteignaleigu. Það sama mætti segja um hótelherbergi. Að sjálfsögðu er fólk að vissu leyti að leigja fasteign þegar það leigir hótelherbergi en við skilgreinum það samt sem áður ekki sem fasteignaleigu og undanskiljum hana virðisaukaskatti. Þetta er [[Gripið fram í.]]í rauninni það að við erum með ákveðið sport sem ríkt fólk hefur efni á að stunda og það sport er sérstaklega undanskilið virðisaukaskatti, sem það á ekki að vera. Þegar ég flutti málið síðast, á 144. löggjafarþingi, var Bjarni Benediktsson líka fjármálaráðherra, áður en hann varð forsætisráðherra og aftur fjármálaráðherra. Þar kom alveg skýrt fram hvernig stefnan var. Stefnan er sú varðandi virðisaukaskattinn að draga þrepin saman, eins og var verið að gera þá, og afnema undanþágur, þannig verður virðisaukaskatturinn skilvirkastur. Þetta er því ekki aðeins skilvirkt heldur líka sanngjarnt. Tillagan er mjög einföld; að sú [[Gripið fram í.]]undanþága sem var gefin á sínum tíma, holan sem ríkisskattstjóri bjó til fyrir þetta sport, verði afnumin. Hvað eru þetta miklar upphæðir? Sjálf greinin í heild er einhverjir 20 milljarðar en þá er samt sem áður verið að taka virðisaukaskatt af alls konar þjónustu sem er þarna undir. Veiðileyfin sjálf er mér sagt að séu kannski um 2 milljarðar, 10% af öllum pakkanum, sem þýðir að ef við samþykkjum þessa tillögu og setjum þetta undir, fyllum upp í holuna í skattinum, í virðisaukaskatti, setjum þetta undir 11%, neðra skattþrepið í virðisaukaskatti, þá náum við inn 220 milljónum. Við horfum fram á að það vantar hér og þar smávegis peninga - menn ákváðu að setja 70 aukalega í NPA sem var mjög gott en það þurfti samt sem áður smá tiltal til að það gerðist - þannig að hvers vegna erum við að afsala okkur 220 milljónum af virðisaukaskatti í sport sem aðallega efnað fólk stundar? Það er spurningin. Tillagan er að fylla upp í þessa holu.