Sú dagskrártillaga sem tilkynnt var um við lok þingfundar í gær hefur verið kölluð aftur.
Virðulegi forseti. Við höfum fengið þær fréttir að líklega sé búið að semja um þinglok og við getum farið að vinna að þeim málum sem fyrir liggja. Ég vona að það verði klárað í dag. Við höfum borið gæfu til þess í haust að eiga gott samstarf hér á þinginu um mörg góð mál og það eru mörg góð mál hér sem við þurfum að klára fyrir þinglok. Ég vil tala um mál eins og almannatryggingar, þar sem kjör eldri borgara eru okkur mjög hugleikin. Ég vona að við getum bætt aðeins kjöti á beinin þar og komið fram með frumvarp sem bætir kjör eldri borgara. Það er alveg klárt að það frumvarp sem þegar liggur fyrir einfaldar eitt og sér lögin og regluverkið mjög mikið og verður mikið til hagsbóta fyrir alla sem þurfa að vinna í kringum það og þá eldri borgara sem hafa hreinlega átt í erfiðleikum með að skilja hvernig útreikningar á kjörum þeirra eru. Ég hef sjálfur kynnt mér það mjög nákvæmlega og þess vegna fagna ég mjög því frumvarpi sem kemur hér fram. Við munum vonandi ljúka því fyrir þinglok. Ég treysti því að í þessum sal verði samstaða um að koma til móts við eldri borgara á þann hátt sem okkur er sæmandi sem Alþingi og að við getum öll sammælst um það í kosningabaráttunni að kjör þeirra þurfi að batna og sýnum það í verki að við bætum kjör þeirra á næstu dögum og það komi til framkvæmda um áramót. Ég held að það sé málið sem brennur mjög mikið á mjög mörgum í þessu samfélagi, að við sýnum eldra fólki þá virðingu að kjör þess verði bætt og það geti gengið inn í nýtt ár með okkur með gleði í hjarta yfir því að kjörin hafi verið bætt.
Hæstv. forseti. Þegar hillir undir að þingi fari að ljúka og við getum farið að ganga til kosninga hefur maður velt fyrir sér hinum og þessum hlutum sem eru að gerast í samfélaginu og hvernig þetta hefur gengið fyrir sig á síðustu þremur og hálfa ári. Það er ljóst að það er mikill hagvöxtur í gangi og ýmislegt sem horfi til betri vegar í íslensku samfélagi. Við getum verið ánægð með það en það eru samt ýmsir hlutir sem mega fara betur. Í vikunni sat ég ráðstefnu eða málþing uppi í Háskóla Íslands þar sem yfirskriftin var: Viljum við samfélag án kennara? Þar komu fram ýmsar upplýsingar um að á næstu árum horfi til mikilla vandræða í íslensku menntakerfi af því að við útskrifum ekki nógu marga kennara, hvorki leikskólakennara né grunnskólakennara. Þegar maður horfir á aðra stóra stoð í samfélaginu sem er heilbrigðiskerfið hefur það líka komið fram á kjörtímabilinu að það horfir til mikilla vandræða með mönnun á heilbrigðisstofnunum Þetta er eitthvað sem við verðum að leggja fyrir okkur í þessari kosningabaráttu, held ég, og allir flokkar. Það var kallað eftir því á þessari ráðstefnu upp í háskóla í vikunni að mynduð yrði þjóðarsátt um það hvernig við ætlum að taka á þessum málum, ef ekki á illa að fara. Það er alveg ljóst fyrir okkur sem þjóð að við verðum að hlusta á þetta kall og taka tillit til þess. Ef við náum ekki að manna þessar tvær meginstoðir í íslensku nútímasamfélagi, sem eru heilbrigðiskerfið og menntakerfið, þá erum við fyrst í alvörukrísu. Þá er fjármálakrísa ekkert í samanburði við það. Ég vona að í kosningabaráttunni fái þessi málefni mikla umræðu og verði rædd af miklu meiri ákafa og hreinskilni en var t.d. gert í síðustu kosningabaráttu. Þetta eru lykilatriði í hverju einasta samfélagi í dag, þ.e. heilbrigðiskerfi og menntakerfi. Án þeirra erum við ekki neitt.
Hæstv. forseti. Mig langar að fjalla ögn áfram um þá ákvörðun Seðlabanka Íslands í gær að halda stýrivöxtum óbreyttum, í 5,25%. Ákvörðun stýrivaxta á hverjum tíma er tilraun Seðlabankans til að draga úr eftirspurn, en það dugar ekki, því að nánast öll heimili landsins eru með verðtryggð lán og stýrivextir Seðlabankans á hverjum tíma hafa ekki áhrif á það. Hverjir hagnast? Jú, krónan hækkar. Verðbólgan er lág. Krónan hækkar en verðbólgan ætti að vera miklu lægri vegna þess að áhrif af hærri krónu skila sér ekki til neytenda að fullu, en alla vega hagnast þá kaupmenn á ákvörðun Seðlabankans. Há króna hefur einnig áhrif á útflutningsatvinnuvegi, svo sem sjávarútveg og ferðamennsku. Þess vegna þarf Seðlabankinn að grípa til eins konar vúdú-aðferða til að halda öllu í skefjum, m.a. með því að kaupa gjaldeyri sem aldrei fyrr til að halda aftur af hækkun krónunnar, sem er bein afleiðing af stýrivaxtaákvörðununum. En það er kannski einn hópur sem hagnast öðrum fremur verulega á því að stýrivextir séu hér háir, það eru erlendir aflandskrónueigendur. Það vill nú þannig til að Alþingi þurfti að hysja sérstaklega upp um Seðlabankann í vor með því að setja á nokkurs konar bindiskyldu til þess að koma í veg fyrir flæði kviks fjármagns inn í landið. Það dugði ekki alveg til. En erlendir aflandskrónueigendur eru í þeim sporum að vera eins og unglingur sem vill ekki yfirgefa heimili pabba og mömmu því að það fer svo vel um hann þar. Þess vegna liggja þessir aflandskrónueigendur uppi á okkur Íslendingum og vilja ekki yfirgefa fang Más Guðmundssonar. Það sér hver einasti maður að það er t.d. ekkert vit í öðru fyrir mann sem býr í Svíþjóð og er með sænska krónu, sem er fallandi, en að koma til Íslands og kaupa íslenskar krónur, sem eru jú vaxandi, og vera á 5,5% vöxtum í staðinn fyrir -0,25 í Svíþjóð. Þetta er náttúrlega galið. Stýrivextir verða að lækka.
Herra forseti. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson, sem tók hér fyrstur til máls, var frekar bjartsýnn á að nú væri að hilla undir að við færum að ljúka þessu þingi. Mig langar að vera bjartsýn eins og hv. þingmaður og ég vona svo sannarlega að niðurstaða sé að fást í það hvernig við klárum þetta þing. Nú er senn að verða liðin heil starfsvika hér á Alþingi þar sem við höfum starfað án nokkurrar starfsáætlunar. Það gengur auðvitað ekki endalaust að við störfum þannig. Það kom mér verulega á óvart, verð ég að segja, þegar ég sá dagskrána fyrir daginn í dag, að það væru störf þingsins sem ætti að ræða hér í upphafi þingfundar. Ég hafði satt að segja verið að vonast eftir því að hér yrði óundirbúinn fyrirspurnatími þar sem þingmenn gætu átt orðastað og spurt hæstv. ráðherra spurninga. Það er vitaskuld mikilvægt í aðdraganda kosninga að hafa aðgang að hæstv. ráðherrum og geta beint til þeirra spurningum. Mig fýsti til að mynda að eiga orðastað við hæstv. utanríkisráðherra um allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna sem er á næsta leiti. Ég veit að þar á að ræða tillögur um kjarnorkuafvæðingu í heiminum en hef hins vegar heyrt að kjarnorkuveldin séu þar að beita smáríki miklum þrýstingi. Þetta hefði ég gjarnan viljað geta rætt hér [[Forseti hringir.]]í dag en það er því miður ekki hægt. Og mér er spurn: Hvar eru hæstv. ráðherrar? Eru þeir komnir af stað út í kosningabaráttuna meðan við erum hér enn í þinginu? En ég segi enn og aftur: Ég vona að við sjáum hilla undir lok þessa þings.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að fagna því, eins og aðrir hv. þingmenn, að formenn flokkanna eru alla vega í þann mund, trúi ég, að koma sér saman um það hvernig við háttum okkar störfum hér og getum lokið mikilvægum málum og klárað þingið. Það skiptir okkur öll máli vegna þess að ásýnd þingsins er ásköpuð. Þess vegna skiptir það okkur öll máli. Kosningabaráttan er löngu hafin, það má kannski segja að það sé viðvarandi barátta og eigi ekki að fela í sér nein tímabundin skil, upphaf eða endi, en auðvitað hefur maður skynjað hér á umræðunni og ekki síst í fundarstjórn forseta að leikar æsast. Um hvað ætli verði kosið? Það má velta því fyrir sér. Málefnin, stefnan, loforðin. Ég tek með beinum hætti þátt í slíkri baráttu nú í annað sinn og get sagt það eitt að þetta er skemmtilegt og spennandi. Ég hlakka auðvitað bara til. Mikið hefur verið rætt um málefnin, um innviðauppbyggingu, húsnæðismál, heilbrigðis- og velferðarmál, menntamál jafnvel. Þetta hefur verið áberandi í umræðunni og það er skiljanlegt, en verður raunverulega kosið um það? Er það það sem skiptir máli, að við trompum hvert annað í loforðum og útgjaldaauka? Ég held ekki, ég held að raunverulega verði kosið um stöðugleika. Það orð eitt og sér felur það í sér að sá árangur sem náðst hefur á þessu kjörtímabili í efnahagslegri uppbyggingu, heimilin hafa lækkað skuldir sínar, atvinnulífið er á traustum grunni, býr við stöðugleika - ég held að það verði raunverulega kosið um áframhald á stöðugleika.
Herra forseti. Ég hef verið svolítið hugsi yfir stöðu fólks 50 ára og eldra í þjóðfélaginu, bæði hvað varðar vinnumarkaðinn og stjórnmálin og hvernig litið er á fólk á þessum aldri, hvernig þátttaka þess er í samfélaginu. Mér hefur fundist talað niður til þessa hóps, að hann sé kominn á síðasta snúning og eigi ekki að hafa sig í frammi. Ekki er hægt að segja að fjölmiðlar lyfti þessu fólki upp, hvorki í atvinnulífinu né í stjórnmálum. Þegar fólk missir vinnu á miðjum aldri, getur það reynst mjög erfitt að fóta sig aftur á vinnumarkaði og komast í sambærileg störf eða eiga möguleika á að mennta sig til nýrra starfa til að finna sér vinnu við hæfi. Ég held að þetta sé verkefni sem verður að vinna með, bæði varðandi aðila vinnumarkaðarins, stjórnmál og ekki síst fjölmiðla, hvernig talað er um fólk sem er orðið 50 plús, eins og það sé komið á grafarbakkann og ekki hægt að kreista neitt meira út úr því af neinu viti, að unga fólkið geti eitt lagt eitthvað til málanna. Þessi reynsla og þekking sem þarna er til staðar, mannauðurinn - þjóðfélag eins og okkar, og auðvitað öll samfélög, á að nýta það til hins ýtrasta. Við sem erum komin á þennan aldur, 50 plús, eigum að tala hreinskilnislega um þessi mál. Ég veit að oft hefur verið talað um að mikið sé af körlum fimmtíu ára og eldri í valdastöðum en það sést ekki að [[Forseti hringir.]]margt kvenfólk sé í þeim geira. Ég held að það þurfi að ræða þetta hreinskilnislega og að þetta eigi ekki að vera feimnismál.
Virðulegur forseti. Nú þegar kosningar nálgast langar mig aðeins að ræða um ágalla í kosningakerfi okkar. Við erum með þröskuld, 5% þröskuld, sem þarf eitt og sér ekki endilega að vera slæmt. En öll atkvæði sem fara til flokka sem ekki ná þessum 5% þröskuldi falla í rauninni dauð. Í síðustu kosningum féllu 12% atkvæða niður dauð með þessum hætti. Eins og ég segi geta verið gild rök fyrir því að vera með þröskuld. Hins vegar hefur verið rætt um það, og mér finnst það vera lýðræðisleg leið, að gera kerfið þannig úr garði að kjósandi geti valið kost númer tvö. Kannski hefur einhver hug á að kjósa flokk sem mælist með 2,5% fylgi í skoðanakönnunum en ákveður að kjósa taktískt í staðinn fyrir að kjósa með hjartanu. Kjósandi gæti þá sett eitt X við þann flokk sem hann kýs í fyrsta sæti og er hans fyrsta val, en fengið síðan annað val þannig að ef sá flokkur sem hann kaus nær ekki 5% fylgi færðist atkvæðið á næsta flokk sem hann valdi. Það er aðferð sem Þorkell Helgason hefur viðrað og er þekkt og lýðræðisleg. Mér finnst við þurfa að skoða þetta því að það er ólýðræðislegt þegar vilji kjósenda kemst ekki til skila, eins og gerðist til dæmis í síðustu kosningum. Skoðanakannanir eru skoðanamyndandi. Þess vegna eru þær sums staðar bannaðar í einhvern ákveðinn tíma fyrir kosningar. En ég vil hvetja fólk, því að við erum því miður ekki búin að breyta kerfinu, til að kjósa með hjartanu. Skoðanakannanir geta verið misvísandi. Við sjáum það t.d. með Pírata sem rétt komust inn á þing með [[Forseti hringir.]]5% en náðu að verða miklu stærri flokkur í skoðanakönnunum.
Herra forseti. Mig langar að gera að umtalsefni yfirlýsingu frá rektorum háskóla landsins sem birtist í blöðum í dag þar sem segir, og þeir undirrita allir, að þeir lýsi þungum áhyggjum yfir málefnum háskóla landsins þar sem fjármálaáætlun hins opinbera fyrir árin 2017–2021 geri ráð fyrir heildarútgjaldaaukningu til uppbyggingar ýmissa innviða samfélagsins en skilur háskólana eftir. Það hefur komið fram hjá OECD að íslenskir háskólar séu verulega undirfjármagnaðir og fái helmingi lægra framlag á hvern nemanda en háskólar annars staðar á Norðurlöndunum. Við höfum rætt það hér áður og það hefur m.a. verið stefna Vísinda- og tækniráðs að framlag á hvern nemanda verði sambærilegt við Norðurlöndin árið 2020, en miðað við ríkisfjármálaáætlun sem núverandi ríkisstjórnarflokkar hafa lagt fram verður svo ekki. Það dylst engum að rannsóknirnar sem þar fara fram eru drifkraftur allra framfara í landinu og háskólanám er auðvitað lykill að því að þjóðum vegni vel. Í yfirlýsingunni segir að háskólarnir séu ómissandi fyrir þróun íslensks samfélags og undir það get ég tekið því að þeir búa alla undir atvinnulífið, ekki bara ungt fólk heldur alla sem háskólanám vilja stunda, og gera þeim kleift að vera virkir þátttakendur þegar út á vinnumarkaðinn kemur. Hér er fullyrt að áframhaldandi undirfjármögnun háskólastigsins muni hafa neikvæð áhrif á háskólanám, rannsóknir, menningarstarf og nýsköpun og þar með samfélagsþróun og samkeppnishæfni Íslands til framtíðar. Í yfirlýsingunni er fullyrt að við óbreytt ástand geti háskólarnir ekki starfað áfram með eðlilegum hætti og þeim sé raunverulega stefnt í hættu. Það er hvatning til okkar stjórnmálamanna sem ætlum að bjóða okkur fram aftur að fjárfesta í innviðunum, fjárfesta í háskólunum og fyrir því höfum við vinstri græn talað og munum að sjálfsögðu gera fáum við til þess umboð frá kjósendum.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir það sem nokkrir hv. þingmenn hafa talað um hér og fagna því að samkomulag sé að takast milli formanna stjórnarflokkanna. Ég tel það mjög mikilvægt upp á ásýnd þingsins. Þó eru þarna mál sem er mjög mikilvægt að klára og nefni ég t.d. almannatryggingar og að einhver skref verði stigin, helst sem stærst, í breytingum á útreikningi vísitölu. Það er samt annað sem ég ætlaði að ræða í dag. Mig langar að ræða þá byggðastefnu sem við framsóknarmenn leggjum áherslu á í þeirri kosningabaráttu sem nú er hafin. Við viljum nýta skattkerfið á ívilnandi hátt fyrir íbúa landsins. Má þar helst nefna afslátt af ferðakostnaði til og frá vinnu, að þeir sem þurfa að sækja vinnu um langan veg fái skattafslátt á móti ferðakostnaði. Þetta fyrirkomulag þekkist í þeim löndum sem við berum okkur saman við, t.d. á Norðurlöndunum, og því er tilvalið fyrir okkur Íslendinga að skoða hvað gefist hefur vel og taka upp þær aðgerðir. Þessi aðgerð mun án efa styrkja hin ýmsu atvinnusvæði landsins. Auk þess viljum við skoða hvort hægt sé að hafa lægra tryggingagjald fyrir fyrirtæki á landsbyggðinni sem hvata fyrir ýmis fyrirtæki og stofnanir til að færa starfsemi út á land. Auk þessa viljum við nýta skattkerfið á ívilnandi hátt fyrir íbúa landsins. Má þar helst nefna það að nýta námslánakerfið á ívilnandi hátt fyrir landsmenn. Það væri hægt að gera þannig að þeir sem fastráði sig til starfa, t.d. á heilbrigðisstofnunum þar sem skortur er á læknum eða öðrum sérfræðingum, fái afslátt af námslánum sínum. Þetta væri stórt skref í þá átt að auka aðgengi landsmanna að heilbrigðisþjónustu. Það er gaman að segja frá því að þetta var eitt af fyrstu verkum hæstv. ráðherra Framsóknarflokksins, Gunnars Braga Sveinssonar, [[Forseti hringir.]]hjá Byggðastofnun eftir að hann tók við sem ráðherra landbúnaðar- og sjávarútvegsmála í vor. Það verður mjög spennandi að sjá hvað kemur út úr þeirri vinnu.
Hæstv. forseti. Ég ætla að taka hér upp mál sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir gerði með eftirminnilegum hætti í gær, þ.e. hina ótrúlegu sögu sem Stundin hefur verið að færa okkur og við fengum fréttir um í gær um dóm Héraðsdóms Reykjavíkur þar sem taka á fimm ára dreng með valdi af íslenskri ömmu sinni, móður og fjölskyldu, og færa hann til Noregs í vistun næstu 13 ár þar sem barnið fær að hitta móður sína tvisvar á ári í tvær klukkustundir, eða fjórar klukkustundir á heilu ári, og amman sem annast hefur barnið í langan tíma fær ekkert að hitta barnið. Ég þekki ekki norsk barnaverndarlög, en harðneskjuleg sýnast mér þau vera og þvílík mannvonska og þvílík refsing. Ég ætla ekki að fara yfir forsögu málsins. Móðirin lenti af lífsins leið en hefur fundið hana aftur. Ég spyr: Hver er réttur barnsins? Fær drengurinn eitthvað um það að segja hvort hann verði hjá ömmu sinni eða vistaður einhvers staðar í hinum stóra Noregi miðað við það sem ég sagði hér áðan? Virðulegi forseti. Mér sýnist að í uppsiglingu sé nútíma barnarán framkvæmt af norskum barnaverndaryfirvöldum. Ég get ekki sem ríkisborgari í þessu landi og samlandi þessa fólks látið þetta óátalið og tek þess vegna til máls hér á hinu háa Alþingi. Það má aldrei gerast, virðulegi forseti, að drengurinn verði sendur norskum barnaverndaryfirvöldum. Hvers vegna flyst málið ekki frá Noregi til Íslands þegar fólkið er aftur flutt heim? Það ætlaði að leita sér að betra lífi þar rétt eftir hrun, en mér sýnist málið vera að snúast í algjöra martröð. Þetta má aldrei gerast. Virðulegi forseti. Ég hef oft komið í þennan ræðustól á 17 ára þingferli mínum. Ég hef hins vegar aldrei fengið áður [[Forseti hringir.]]sting í hjartað við að ræða mál. Ég fer sorgmæddur úr þessum ræðustól.
Hæstv. forseti. Það eru tvö atriði sem hafa komið fram í umræðunni, aðskilin mál sem ég ætlaði aðeins að bregðast við. Annars vegar var það ræða hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur varðandi þær hugmyndir sem hún og flokkur hennar hafa um breytingar á skattkerfi í þágu landsbyggðarinnar. Ég verð að lýsa yfir miklum efasemdum um hugmyndir af þessu tagi. Ég held að skattkerfið eigi að vera sem einfaldast, sem hlutlausast, og ef menn vilja fara í sértækar aðgerðir til að styðja einstakar byggðir sé heppilegra að gera það með beinum hætti en að flækja skattkerfið eða önnur slík kerfi. Ég er þeirrar skoðunar í grundvallaratriðum að einfalt skattkerfi sé öllum til hagsbóta. Vilji menn taka ákvarðanir um að styðja einstakar byggðir sé hreinlegra að taka ákvörðun um slíkt með opin augun, frekar en að nota ríkissjóð til að niðurgreiða launakostnað fyrirtækja eins og þarna væri um að ræða í raun og veru. Hitt atriðið sem ég vildi nefna er eiginlega smá hugleiðing í framhaldi af hugleiðingu hv. þm. Brynhildar Pétursdóttur um kosningakerfið. Auðvitað er það þannig að í lýðræðissamfélagi er hægt að haga kosningakerfum á margan mismunandi hátt. Það kerfi sem við búum við er ekki fullkomið á neinn hátt. Það er skárra en það sem við höfðum áður að ýmsu leyti en á því eru ýmsir gallar. Það er mikilvægt og grundvallaratriði að kosningakerfið endurspegli vilja kjósenda. Mér finnst á hinn bóginn ekki óeðlilegt eða [[Forseti hringir.]]ólýðræðislegt að gera ákveðna kröfu um lágmarksstuðning við stjórnmálaafl [[Forseti hringir.]]til þess að það eigi sæti á Alþingi, [[Forseti hringir.]]til þess að forðast kraðak og upplausn sem geta stafað af því ef of auðvelt [[Forseti hringir.]]er að koma fulltrúum inn á þing.
Virðulegi forseti. Ég lýsti því yfir við forseta í gær, og ég held í fyrradag líka, að á meðan við þingmenn sem erum í þessum sal komumst ekki út í kosningabaráttuna eins og hinir sem eru uppi um fjöll og firnindi, þá höldum við í Bjartri framtíð kosningaræður okkur úr þessum stól og á því ætla ég að byrja núna. Mig langar að tala um Bjarta framtíð og hvaða stjórnmálaafl við erum. Núna er verið að setja fram ýmis kosningapróf, skemmtileg próf, til að hjálpa fólki að ákveða sig. Eitt þeirra er ákveðið graf Félagsvísindastofnunar sem sýnir bersýnilega að Björt framtíð er frjálslyndur og alþjóðlega sinnaður flokkur. Við erum þar efst á blaði og algjörlega á öndverðum meiði við aðra flokka sem eru meira forpokaðir og einangrunarsinnaðir. Við höfum talað fyrir almannahagsmunum umfram sérhagsmuni og það höfum við gert allt frá stofnun flokksins árið 2012. Fyrst vil ég segja að ég fagna því að aðrir taki undir þann málflutning okkar. Núna eru meira að segja að spretta upp heilu flokkarnir sem taka upp þetta stef okkar. Það er ágætt. En nú þegar fólk í þeim flokkum er farið að verða vart um sig af því að fylgi þeirra er að dala og okkar að rísa byrja pillurnar að koma og þá vil ég benda fólki á að skoða hvaða aðilar í þeim flokkum hafa verið að berjast fyrir sérhagsmunum álfyrirtækja, sérhagsmunum útgerðarinnar o.fl. [[Forseti hringir.]]og skoða svo hverjir eru trúverðugir í þeim málflutningi.
Virðulegi forseti. Mér heyrist á síðasta ræðumanni að það sé búið að stofna þriðju Samfylkinguna. Það eru allir að keppast um að vera með það sama.
Hvað með þá fjórðu?
Ja, hver veit nema hún komi. [[Gripið fram í: Ætlar þú að koma þá?]]Góður krataflokkur hefur oft verið vinsæll. Ég veit ekki hvenær tekst að stofna hann. [[Gripið fram í: Það er góður krati í þér.]]Það sem ég vildi ræða hér er einmitt störf þingsins. Það er talað um að kosningabaráttan sé hér, rekin héðan. Ég tel að núverandi ríkisstjórn hafi rekið hana allt kjörtímabilið með því að leiða mörg góð mál til lykta fyrir samfélagið. Það verður að segjast eins og er að störfin hafa gengið mun betur undanfarin missiri en oft áður og verið til fyrirmyndar. Hér hefur þingið tekið sig saman um að afgreiða mörg góð mál og ræða þau á skynsamlegan hátt, án málþófs og annars slíks. Því miður hafa undanfarnir dagar ekki verið þannig. Það hefur hryggt mig mikið að sjá að þegar mál eru á dagskrá eins og fjögurra ára samgönguáætlun sem ég tel mikla sátt um að klára og allir telja þjóðþrifamál, þurfi að fara að lengja hér fundi og tala meira í hinum ýmsu málum og saka mann svo um leið um að vera ekki á staðnum. Ég er búinn að bíða hér dag eftir dag eftir að komast á mælendaskrá til að ræða þetta þjóðþrifamál. Þá er alls kyns önnur umræða og fundarstjórn forseta í gangi. Það segir sig sjálft að maður nennir ekki endalaust að vera á staðnum til að hlusta á svoleiðis málflutning. Ég vil benda á málin sem eru á dagskránni í dag sem sýnir að við hefðum getað nýtt síðustu daga í mörg mál: Stuðningur til kaupa á fyrstu íbúð, tímabundnar endurgreiðslur vegna hljóðritunar á tónlist, höfundalög, losun fjármagnshafta, opinber innkaup. Svo eru fleiri góð mál sem bíða tilbúin eins og LÍN, [[Forseti hringir.]]gjafsóknarmálið, og svo eru almannatryggingar vonandi á leiðinni inn líka. Við getum nýtt tímann vel í mál sem eru þjóðinni til heilla. Við eigum að gera það.
Hæstv. forseti. Fyrir þinginu liggur mál sem snýr að því að móta stefnu til að draga úr notkun á skaðlegum efnum í neysluvöru. Mjög gott og þarft mál. Til dæmis er eina leiðin til að hafa eftirlit með vörum, hvort þær innihaldi þalöt, að efnagreina vöruna til að sannreyna innihald hennar. Slíkar greiningar eru mjög kostnaðarsamar og þess vegna hefur ekki verið ráðist í þær hér á landi. Ég tel það mjög alvarlegt, sér í lagi vegna þess að hlutur netverslunar á markaðnum fer vaxandi, þ.e. verslun við lönd þar sem talið er að notkun sé meiri á kemískum efnum og ódýrari í stað þeirra sem búið er að prófa, enda er kostnaður við náttúruleg og vottuð efni svo mikill út af því eftirliti sem þar þarf. Því miður er löggjöfin í dag miklu meira sniðin að hagsmunum framleiðenda en að hagsmunum almennings og neytenda. Ég tel að við séum að kasta ákveðnum möguleikum á glæ með því að ákveða að það sé bara allt of dýrt að framkvæma rannsóknir. Við höfum til dæmis ekki einu sinni athugað hvort hægt væri að gera einhverjar stikkprufur. Skaðsemi ákveðinna þalata er þekkt. Þau geta haft áhrif á frjósemi manna, valdið krabbameinum og ofnæmi. Þá eru fóstur og nýfædd börn viðkvæmust fyrir þessum efnum. Ég tel þess vegna að þetta sé ekki mál til að gera lítið úr eða reyna að gantast með. Þessi efni eru þrávirk og þau safnast upp í líkama okkar. Ég tel að við eigum rétt á að fá að vita hvað er að finna í þeim vörum sem við kaupum, plastflöskum, ílátum undir matvæli, pelum, naghringjum, leikföngum og öðru til handa börnum ásamt húsgögnum og borðbúnaði o.fl. Önnur Norðurlönd hafa staðið sig vel í þessum málum. Þar gerir fólk sér fyllilega grein fyrir þeim áhrifum sem þessi efni geta haft og tengja þau ekki aðeins inn í umhverfismál heldur einnig velferðarmál. Ég tel að við ættum ekki að vera eina Norðurlandaþjóðin sem gerir lítið úr skaðsemi þessara efna. Það væri gott, þar sem mjög mikil sátt hefur verið um þetta mál [[Forseti hringir.]]á milli flokka, eins og sást í umræðunni þegar þetta var til umræðu hér, að við reyndum að koma þessu í gegn svo að við þurfum ekki enn og aftur að mæla fyrir svo mikilvægu neytendamáli.
Virðulegi forseti. Enn og aftur ætla ég að ræða málefni flugsins. Fyrir skemmstu lagði ég ásamt fleiri hv. þingmönnum fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara í þeim tilgangi að jafna eldsneytisverð á millilandaflugvöllum. Nú er við lýði jöfnun á flutningskostnaði á olíuvörum sem tryggir að eldsneytisverð sé hið sama um land allt til einstaklinga og fyrirtækja. Fyrir því eru einföld sanngirnisrök auk þess sem mikilvægt er að jafna eins og kostur er búsetuskilyrði og samkeppnisstöðu fyrirtækja vítt og breitt um landið. Þessi jöfnun hefur ekki gilt um eldsneyti sem ætlað er til ferða milli landa, t.d. flugvélaeldsneyti til millilandaflugs. Þetta leiðir til þess að eldsneyti er mun dýrara á millilandaflugvöllum á Akureyri og Egilsstöðum en í Keflavík. Þetta skekkir samkeppnisstöðu vallanna og vinnur gegn því flugfélög sjái sér fær að setja á fót reglubundið flug til annarra staða á Íslandi en Keflavíkur. Því er lagt til að jöfnunarkerfið nái einnig til olíu sem ætluð er til notkunar í millilandasiglingum og millilandaflugi. Markmiðið er að jafna aðstöðu millilandaflugvalla og -hafna. Áhugi á millilandaflugi til nýrra áfangastaða hefur aukist og nú þegar hafa nokkur flugfélög sent inn umsóknir um styrk úr flugþróunarsjóði sem komið var á á árinu. Ég álít því mikilvægt að fá fram sem fyrst viðbrögð hagsmunaaðila við frumvarpinu sem hér liggur fyrir og að málið fái umfjöllun á Alþingi þótt varla náist að afgreiða það á þessu þingi. Það kann að vera að aðrar leiðir séu færar og jafnvel betri til þess að jafna samkeppnisaðstöðu millilandaflugvalla en það er mikilvægt að komast að því.
Virðulegur forseti. Mig langar til að gera alvarlegar athugasemdir við framgöngu forseta í gær. Lögð er fram dagskrárbreytingartillaga á þinginu með málum en vissulega lá ekki fyrir nefndarálit í þeim öllum. En samkvæmt þingsköpum getur meiri hluti í þingsal kallað mál úr nefnd. Forseti ákveður að taka málið af dagskrá en tekur fram að formgalli sé á tillögunni, að hún sé í rauninni ekki tæk. Annaðhvort er mál tækt og þá setur forseti málið á dagskrá án málalenginga, eða tillagan er ekki tæk og þá fer málið ekki á dagskrá. Þá hefðum við getað tekið þá umræðu í hliðarsal hvernig skilja beri þingsköpin. Þau vinnubrögð sem ég upplifði hér í gær fundust mér vera til skammar. Ég vil ítreka að ef forseti telur að tillaga sé ekki þingtæk fer hún ekki á dagskrá. Ef hann setur hana á dagskrá er hann ekki með einhverjar hugleiðingar um að hann telji að hún sé gölluð eða ekki tæk. Mér finnst þetta út í hött, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Enn og aftur fagna ég umræðunni um samgöngumál sem ég tel vera stærsta velferðarmálið hverju sinni og þreytist ekki á að segja það. Það er augljóst af því að öruggar samgöngur draga fyrst og fremst úr umferðarslysum og þau kosta samfélagið um 50 milljarða á ári fyrir utan félagslega kostnaðinn. Í umferðinni einni og sér eru það 200 manns sem slasast alvarlega á ári hverju eða láta lífið. Við verðum að koma í veg fyrir þetta og það sem fyrst. Ég er með undir höndum tillögur sem verið er að vinna að og ég mundi vilja vinna framgang þar sem EuroRap er búið að kortleggja vegakerfið, hvar hættulegustu vegirnir eru og þeir slysamestu. Ég fékk þessa niðurstöðu í svari við fyrirspurn til innanríkisráðherra fyrr í vetur. Með því að nota þessi gögn getum við farið markvisst í að fækka umferðarslysum á skömmum tíma um 50%. Varlega áætlað mundi þessi aðgerð kosta á nokkrum árum í heild sinni um 9 milljarða kr. en mundi spara á ári a.m.k. 25 milljarða. Það er algjörlega augljóst að þetta er eitthvað sem á að ráðast í og það sem allra fyrst. Við verðum að taka okkur saman um það. En það er ekki bara öryggishluturinn, þó að öryggið sé númer eitt, tvö og þrjú. Þjóðhagsleg hagkvæmni kemur á margan hátt inn í þetta. Það eykur hagkvæmni í rekstri fyrirtækja og opinberra stofnana og annað slíkt að hafa greiðar samgöngur. Greiðar samgöngur auðvelda það að reka sveitarfélög og opinberar stofnanir með því að auðvelda samstarfsverkefni og jafnvel sameiningar. Þetta dreifir ferðamönnum betur um landið, sparar tíma almennings í umferðinni, það er umhverfisvænna og lengi mætti áfram telja. Þetta er það sem við þurfum að huga að en þó að samgöngumál festist svolítið oft í umræðunni um vegi og umferðarslys og allt það þá er ég þeirrar skoðunar að við eigum að gera öllum samgöngum jafnt undir höfði. Við eigum ekki að hygla annarri samgönguleið umfram aðra, það er mikilvægt. Því vil ég lýsa mikilli ánægju með framtak Flugfélags Íslands í að hefja innanlandsflug frá Keflavík til Akureyrar og vona að þetta sé aðeins upphafið að öflugra innanlandsflugkerfi til að dreifa ferðamönnum um landið og auka þjónustu íbúanna. Ég árétta að ef öflugt innanlandsflug byggist upp á Keflavíkurflugvelli og á fleiri stöðum um landið mun það vafalaust styrkja innanlandsflugið á Reykjavíkurflugvelli því að það gæti orðið til þess að ferðamenn mundu fljúga út á land frá Keflavík en fljúga til baka til höfuðborgarinnar eða öfugt, færu með almenningssamgöngum til höfuðborgarinnar og byrjuðu á að skoða hana og flygju svo frá Reykjavíkurflugvelli út á land og flygju svo beint til Keflavíkur áður en flogið er út. Þetta mun bara hjálpa hvert öðru. Ferðaþjónustufyrirtæki um allt land hafa yfir 70 „höbba“ sem þau geta markaðssett til að fá ferðamenn í gegnum innanlandsflugið ef það fer af stað í Keflavík. Þess vegna skora ég á fleiri flugfélög að taka Flugfélag Íslands sér til fyrirmyndar og hvet þau áfram til góðra starfa í þessu. Þetta er afar mikilvægt. Ég ræddi það aðeins í fyrri ræðu minni hversu mikilvægt það er að leita leiða til að fá fleiri að því að reka innanlandsflugvellina úti um landið, markaðssetja þá og finna einhver verkefni fyrir þá. Þar hef ég oft rætt þá hugmynd hvort koma mætti innanlandsflugvöllunum til einkaaðila eða sveitarfélaga eða í bland sem mundu taka að sér reksturinn og oft á hagkvæmari hátt en ríkið getur með sínu lagaverki. Það yrði styrkjakerfi til að aðstoða við rekstur þessara valla svipað og er með hafnirnar. Sveitarfélögin reka hafnirnar og fá uppbyggingarstyrki ef hafnirnar uppfylla viss skilyrði. Það er hægt að búa til þannig skilyrði fyrir flugvellina varðandi íbúafjölda, mikilvægi út frá sjúkraflugi, ferðamönnum og öðru slíku og þannig verður flugvöllurinn styrkhæfur, rekstraraðilinn getur sótt um styrk og þá fara menn í að leita að verkefnum og reyna að markaðssetja flugvöllinn og nota hann sem best. Ef innanlandsflug hefst frá Keflavík að einhverju marki eykur það notkun á þessum völlum og hagkvæmni í rekstri þeirra. Allt hjálpast þetta að. Þetta er gríðarlega mikilvægt og ég minni alltaf á að innanlandsflugið er eitt mikilvægasta almenningssamgöngukerfið sem við höfum í dag og eitt mest notaða. Mig langar að koma betur inn á hafnirnar sem ég þurfti að fara yfir á hundavaði síðast. Hafnir eru eitt mikilvægasta atvinnusköpunartækið í hverju bæjarfélagi og svæðin þar í kring njóta þeirra. Mikilvægi hafnanna þarf að fá meira svigrúm í umræðunni. Þær eru grundvöllur að því að útgerðin geti starfað og líka sem tenging til að flytja inn og út vörur. Þar sem eru öflugar hafnir getur byggst upp mikil og fjölbreytt atvinnustarfsemi bæði í fiskvinnslu og því sem tengist millilandaflutningum, það mætti nefna geymslur, ferjusiglingar og því um líkt. Þetta er mikilvægt. Ég vil taka dæmi um mikilvægi þess að halda við höfnum og nefni þá höfnina á Hornafirði. Hornafjörður er oft eins og eyja vegna fjarlægðar sinnar frá höfuðborginni og veðurskilyrðum og öðru. Þar er mest byggt upp á útgerð, stórútgerðarhöfn. Ef höfnin þar mundi lokast væru örugglega 70% af atvinnutækifærunum farin á einni nóttu eða a.m.k. í verulegri hættu. Þá værum við komin með brothætta byggð. Þar er mjög mikilvægt að stunda rannsóknir á aðstæðum í höfninni og rannsóknir í samgöngumálum almennt eru mjög mikilvægar, hvort sem er í gangagerð, hafnargerð, vegagerð, flugi eða öðru. Svona aðstæður eru víða um landið, við verðum að huga að þessu. Ég nefndi líka síðast Þorlákshöfn en þaðan fáum við núna fréttir mánaðarlega um einhverjar breytingar á atvinnustarfsemi þar, annaðhvort uppsagnir eða eigendaskipti. Þær framkvæmdir sem við höfum verið að leggja fjármagn í samgönguáætlun og á fjárlögum undanfarinna ára munu skipta sköpum fyrir atvinnulífið þar og fjölbreytileika þess. Þar er mikið landbúnaðarhérað í kring þar sem bændur vilja í auknum mæli fara að flytja matvöru á erlenda markaði, þurfa að fá aðföng og tæki sem er þá gott að flytja t.d. með ferjusiglingum og er mun hagkvæmara. Það er hægt að vera með alls kyns innflutning á matvælum og öðrum vörum og fara þá styttri siglingarleið, menn þurfa ekki að sigla alveg fyrir Reykjanesið sem mun stytta afhendingartímann inn á markaðinn og svo mætti lengi telja. Tíminn er alltaf svo skammur sem manni er skammtaður hér til að ræða þetta mikilvæga mál en ég legg áherslu á að samgöngur eru forsenda þess að við getum aukið hagvöxtinn, aukið tekjurnar sem við ætlum að nota í velferðarmálin en þær eru líka forsenda þess að draga úr álagi á velferðarkerfið því að góðar samgöngur fækka slysum og öðru slíku og svo er það hagkvæmnin. Við verðum að hafa í huga hvað það er gríðarlega mikilvægt að við ræðum þetta og þá kannski, eins og ég kom inn á síðast, að við ræðum þær út frá heildarmikilvæginu, öllu þessu, ekki bara út frá einstaka samgönguframkvæmdum. Fyrst þurfum við að ákveða mikilvægi málaflokksins og fjármagnið og svo þurfum við að útdeila því eftir því hvað er hagkvæmast og skynsamlegast og öruggast hverju sinni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og eins fyrir samstarfið í nefndinni þegar kemur að samgönguáætlun, sem var að mörgu leyti mjög ánægjulegt. Þó að okkur hefði verið sniðinn dálítið þröngur stakkur frá framkvæmdarvaldinu fjárhagslega held ég samt að nefndinni hafi tekist að vinna ágætlega úr því sem hún hafði úr að spila. Mér fannst áhugavert að heyra þá áherslu sem hv. þingmaður byrjaði og endaði á, þ.e. að hið breytta vinnulag við meðferð málsins, ekki síst hér í þinginu. Menn hafa lista yfir hættusvæði þar sem hægt er að gera úrbætur varðandi öryggi. Menn gera jarðgangaáætlanir, áætlanir þegar kemur að stórframkvæmdum, en við sem vinnum með þetta hér í þinginu vinnum ekki með neinar svona upplýsingar. Við erum með samgönguáætlun eins og hún kemur fyrir og síðan fáum við alls kyns sjónarmið héðan og þaðan úr öllum landshlutunum. Síðan koma upp ad hoc-mál, eins og t.d. leiðin frá Fitjum upp að flugstöð. Mig langar að taka undir með hv. þingmanni um að ég mundi vilja sjá að í framtíðinni ynni þingið betur með forgangsröðun sem byggði á hlutlægu mati sem tæki tillit til öryggisþátta og byggðaþróunarsjónarmiða, eins og t.d. sameiningar sveitarfélaga og annars slíks, að stutt yrði við það með öflugum samgöngustuðningi og að horft yrði til atvinnuþróunar. Þar er Dettifossvegurinn gott dæmi, það væri örugglega löngu búið að klára hann ef menn röðuðu [[Forseti hringir.]]með einhver slík sjónarmið í huga og þingmenn væru í raun og veru að fást við upplýsingar sem byggja á stefnumótun og staðreyndum.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um gott samstarf í nefndinni. Við vorum alveg sammála þar. Ég er líka ánægður með að við komum sameiginlega að málinu og hvernig þau taka undir nefndarálitið og hrósa fólki fyrir það í staðinn fyrir að vera eitthvað að karpa um kosningaplagg og annað slíkt. Við erum sammála um að þetta á að vera svona og þá þurfum við ekki að rífast um það, heldur hjálpumst við að við að komast að niðurstöðu. Það eiga allir þakkir skildar fyrir að svona fór. Við erum algjörlega sammála um að við þurfum að gera þetta á sem skynsamlegastan hátt. Við förum hér í gríðarlegar fjárfestingar í samgöngumálum. Þær geta haft gríðarleg áhrif og þá er langbest að nýta þær á sem hagkvæmastan og skynsamlegastan hátt með áætlanagerðum og stefnumörkun. Það á ekki að vera þannig að þeir sem hafa flesta þingmenn eða eru frekastir að berjast fái sínu framgengt, sem skilar síðan ekki mestu til samfélagsins. Það er ekki góð nýting á fjármunum almennings, alls ekki. Margir verða eflaust svolítið hræddir í upphafi um að þeirra svæði verði út undan af því að þau eru fámenn og langt í burtu. Það er alls ekki svo. Í þeim gögnum sem ég hef vitnað í er einn hættulegasti vegur landsins austur á Héraði. Þar er einn hættulegasti vegur landsins sem mundi skora mjög hátt í forgangsröðuninni og margir fleiri vegir. Ef við erum með ákveðna stefnumörkun verður samt að vera eitthvert svigrúm til að bregðast við breyttum aðstæðum, þannig að mál eins og Reykjanesbrautin frá Fitjum hefði ekki komið hér inn. Við hefðum bara séð að farþegafjölgunin væri svona mikil, íbúafjölgunin svona og fjölbreytni iðnaðar svona. Við verðum að bregðast strax við og breyta áætlunum og setja svona verk inn þannig að ekki þurfi að berjast fyrir því af því að það er aftast í röðinni. Það gengur ekki upp.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svarið. Ég er nefnilega svo algjörlega sammála hv. þingmanni þarna. Málið varðandi Reykjanesbrautina opnaði augu manns fyrir þessu, maður velti fyrir sér af hverju svona vegarkafli færi ekki sjálfkrafa í eitthvert ferli. Þarna er augljóslega allt of mikið álag, allt of mikil umferð og þetta er hluti af aðalæðinni inn í landið. Við leggjum áherslu á ferðaþjónustuna. Ég vil sjá að þetta geti sjálfkrafa farið í eitthvert ferli, að þingmenn þurfi ekki að taka sig saman og þrýsta á að eitthvað verði gert af því að eitthvað gerðist. Maður veltir fyrir sér hvað við getum gert hér í þinginu, hvernig við getum breytt, hvaða verkfæri við getum búið okkur til til að geta unnið frekar með þeim hætti sem við vorum að ræða hér um. Mig langar líka að nefna að eftir að hafa verið í þinginu í öll þessi ár er ég sjálf orðin alveg ofboðslega þreytt á umræðunni og þeirri sjálfkrafa andstöðu sem mér finnst ég oft finna gagnvart jarðgangagerð. Jarðgöng geta t.d. verið algjör lykill í því að styrkja landshluta. Tökum Austurland og Vestfirði sem dæmi þar sem jarðgangagerð er algjör lykill í því að hjálpa til við sameiningu sveitarfélaga, að búa til öfluga byggðarkjarna o.s.frv. Talað hefur verið um að fara þurfi í verkefni sem halda konunum á landsbyggðinni þannig að karlarnir haldist þar líka. Það er frekar þannig að þær flytja á höfuðborgarsvæðið og þeir koma svo á eftir. Þá finnst mér mikilvægt að við horfum til kynjavinkilsins þegar verið er að meta framkvæmdir um landið. Ég minni enn og aftur á áhugaverða rannsókn sem bendir til þess að Héðinsfjarðargöngin hafi gert akkúrat þetta, [[Forseti hringir.]]þ.e. styrkt stöðu kvenna á svæðinu. Mér finnst við þurfa að ræða jákvæðar um jarðgangagerð vegna þess að hún er gríðarlega mikilvæg fyrir framtíðarsamfélagið Ísland.
Virðulegi forseti. Enn og aftur erum við hv. þingmaður sammála. Hún endaði á að tala um jarðgöng, en þau eru bara eins og allar aðrar samgönguframkvæmdir, gríðarlega mikilvæg. Samgöngur í heild sinni eru jafnréttismál, bæði milli kynjanna, svæðanna og annars. Ég tek undir það. Ég yrði alveg sáttur ef Ísland yrði eins og svissneskur ostur af jarðgöngum. Það mun bæta alla. Jarðgöng eru ekki bara jafnréttismál, þau eru líka umhverfismál. Það er gríðarleg mengun og kostnaður fyrir fyrirtæki í flutningastarfsemi að þurfa að keyra yfir háar heiðar. Það fer líka mikil orka í að halda þessum heiðum opnum. Því fylgir mikil slysahætta og það er mikið áhyggjumál fyrir íbúana að þurfa að ferðast yfir heiðar yfir vetrarmánuðina og annað slíkt þannig að allt mælir með þessu, eins og öllum öðrum samgönguframkvæmdum. Svo vil ég koma inn á aðra samgönguframkvæmd sem nær öllum þessum markmiðum, en sem við ræðum ekki samhliða samgönguáætlun af því að það er ekki þar inni. Það eru fjarskiptamálin og ljósleiðarinn sem stuðla líka að auknu jafnrétti af því að þá er oft hægt að vinna fjarri aðalstöðvunum. Það gefur manni aukið frelsi. Allar samgöngur gefa manni aukið frelsi til búsetu og eykur möguleikana og það er það sem við viljum gera. Ég held að besta leiðin til að ná árangri í þessu öllu sé að við höfum náð sameiginlegri sýn og vitum hvert við eigum að stefna, og þingmenn hafa aðeins gefið eftir gagnvart því að ákveða hvaða vegarspotti verður tekinn fyrir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar einmitt að ræða við hann um ljósleiðaramálin. Við erum búin að tala mikið og takast á í þingsal um aðgerðaáætlun stjórnvalda sem liggur ekki fyrir enn þá, mér vitanlega, hún hefur ekki enn birst. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að sú leið dugi til sem núverandi ríkisstjórn hefur verið að fara og virðist stefna í að fara aftur næsta vor þegar útboð verður. Ég velti því fyrir mér varðandi fjárhæðirnar og tímalengdina sem því fylgir ef ekki verður bætt í það auknum fjármunum. Er hin mikla samkeppni á milli sveitarfélaga það sem brýnast er, þ.e. að horfa eingöngu á fjölda tenginga en ekki að koma til móts við brothættustu svæðin? Sveitarfélögin gerðu ráð fyrir því og við höfum fengið áskoranir frá þeim og átt samtöl við sveitarstjórnarmenn um að þetta sé ekki það sem lagt hafi verið upp með af hálfu ríkisstjórnarinnar, a.m.k. skildu sveitarfélögin á mínu svæði það ekki þannig, það er alveg klárt, það hefur komið fram. Mér þykir það auðvitað mjög bagalegt. Hér er um að ræða Berufjörð, Borgarfjörð eystri, þar sem þetta verður aldrei arðbært. Ég velti fyrir mér: Er hægt er að fara einhverja aðra leið? Eða styður þingmaðurinn það að við státum okkur af einhverjum fjölda tenginga? Þau sveitarfélög sem eru best í stakk búin fjárhagslega undirbúa sig þá af kappi fyrir það vegna þess að þau vita að fram undan er einhvers konar keppni um það hver fær næst, í staðinn fyrir að við horfum á málið út frá byggðasjónarmiði. Eða, eins og hv. þingmaður endaði á að segja, að maður geti valið að búa á stað sem hefur lágmarksinnviði til þess að maður geti sinnt störfum sem mann langar að sinna eða lært það sem mann langar til að læra.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér tækifæri til að halda áfram umræðunni um ljósleiðarann, sem er mér mikið hjartans mál, sérstaklega í þessum brothættu byggðum. Ég vil byrja á að segja að ég tek ekki undir orð þingmannsins um að einhverjir staðir verði aldrei arðbærir. Það er aldrei þannig af því að samgöngumannvirki hafa alltaf tækifæri til þess að verða arðbær. Það er ekki sjálfgefið að þau verði það, en þau hafa alltaf tækifæri til þess. Við sjáum sveitarfélög sem fá öfluga ljósleiðaratengingu. Það þarf ekki nema ein fjölskylda á háum tekjum að flytja í sveitarfélagið út í sveitarómantíkina og vinna starf sitt þar og borga útsvar, þá fær sveitarfélagið gríðarlegar tekjur af þessari einu ljósleiðaratengingu. Gríðarlegar tekjur. Það hefur oft gerst. Ef það mun auka atvinnuuppbyggingu, útsvarsgreiðslur og verðmætasköpun í sveitarfélögunum er það svo gríðarlega arðbært. Þess vegna tek ég alveg undir það og ég mun aldrei segja að nægt fjármagn sé sett í samgöngumál. Ég held að þar nýtist hver króna það vel að hún komi margföld til baka. En okkur á alveg að vera óhætt að fara svolítið öflugar inn í þessa ljósleiðaravæðingu. Tæknin þróast hratt, þannig að þessi fimm ára áætlun stjórnvalda tekur vissulega fimm ár, sem er langur tími á tækniöld, mjög langur tími, en þó eru komnir 5,5 milljarðar fyrir þetta í ríkisfjármálaáætlun næstu fimm árin. Það munar um það. Þetta er kannski spurning um hvernig við nýtum fjármagnið sem best. Hvernig þjónustum við sem flesta fyrir sem minnst fjármagn? Hvernig nýtist fjármagn skattgreiðenda? Svo þurfum við bara að ræða það hversu lengi brothættustu byggðirnar geta beðið og hvort við þurfum að fara í einhverjar sértækar aðgerðir fyrir [[Forseti hringir.]]utan þessa leið til þess að aðstoða þau.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég er nefnilega alveg sammála honum í því að samgöngumannvirki sem slík geta orðið arðbær. Og auðvitað er allt gott og gilt sem þingmaðurinn sagði varðandi útsvarsgreiðslur og annað slíkt. En það er kannski það sem við stöndum frammi fyrir og þingmaðurinn veit eins og ég, ég bý í dreifðu og stóru kjördæmi, að þau geta mörg ekki beðið. Mörg sveitarfélög eru orðin þannig að þau geta ekki beðið. Við þurfum að velta því fyrir okkur hvernig við nýtum peningana best. Er það með fleiri tengingum? Eða er það með því að treysta byggð, að einhver þorp leggist hreinlega ekki af, af því að það er mat okkar á því hvað það þýðir að fá sem mest fyrir peningana. Mér finnst við geta horft á þetta frá fleiri en einu sjónarhorni, þ.e. ekki út frá fjöldanum. Ég veit að við tölum bæði fyrir fluginu og öllu því. Hér er lagt til að styrkja innanlandsflugið. Það var tillaga þingmanna sem varð undir í þessu samhengi og virðist ekki hafa verið notuð varðandi það að lækka flugfargjöld. Við vitum að innviðir okkar eru daprir og þar er mikil þörf á styrkingu. Hér er lagt til að opna aflagða velli og setja peninga á víð og dreif. Finnst hv. þingmanni það vera meira forgangsmál en að gera þetta að raunverulegum almenningssamgöngum, þ.e. að leggja alla áherslu á að lækka hér flugfargjöld? Þó að hér séu lagðir til peningar eru þeir m.a. til þess að skoða aðstæður, það er ekkert fast í hendi að allir þessir peningar fari í það. [[Forseti hringir.]]Við eigum ekki fyrir öllu frekar en fyrri daginn, ég tek undir það, en [[Forseti hringir.]]hver er forgangurinn í þessu máli?
Virðulegi forseti. Ég vil ljúka við umræðuna um ljósleiðarann. Sú áætlun og hvernig fénu er útdeilt er unnið í samvinnu við landshlutasamtök sveitarfélaganna. Ég skil ekki annað en að það sé vilji þeirra að halda áfram þeirri útboðsleið sem farin hefur verið en að þau geri jafnframt kröfu á að komið sé með sérstaka aðstoð fyrir brothættu byggðirnar til þess að treysta þar byggð. Við höfum farið þá leið sem ég er nú ekki ánægður með hversu hægt gengur og hv. þingmaður á að þekkja úr fjárlaganefndinni. Þar var talað um að selja t.d. jarðir í Skaftárhreppi og nýta það fjármagn sem ríkið fengi fyrir þær jarðir inn í byggðastuðning á svæðinu og leggja þriggja fasa rafmagn og ljósleiðara. Ég held að við þurfum að finna einhverjar leiðir samhliða hinu. Þá náum við að gera hvort tveggja í einu, sem ég tel mikilvægt. Það er það sem ég ætla að tala um varðandi innanlandsflugið. Þeir fjármunir sem við leggjum til eru fyrst og fremst hugsaðir til þess að reyna að lækka fargjöldin. Sá starfshópur sem skilaði af sér komst að þeirri niðurstöðu að álögur á miðann væru um 10% af farmiðaverðinu. Það skiptir vissulega máli, og hvort flugfélögin vilji koma okkur til móts um að lækka farmiðann um 10%. En ég efast um að það sé nóg. Við vildum ræða hvort hægt væri að bjóða út þessar flugleiðir, reyna að fá eitthvað meira fyrir peninginn, þær 300 millj. kr. sem þarna eru lagðar til, að við þurfum að nýta næstu missiri vel í að finna út hvernig við lækkum farmiðaverðið sem mest. Er það með útboði? Hvernig á að styrkja það? Varðandi aflögðu vellina hafði ég hugsað mér að einkavélarnar og flugsamsamtökin tækju að sér að opna þá og reka þá, það væri undir þeim komið, og finna þá hagkvæmari leiðir til þess að halda þeim opnum, finna tækifærin og annað slíkt. Þegar við værum búin að finna þá leið mundum við sjá hvað mikla fjármuni við þyrftum í það, en þessir fjármunir eru ekki hugsaðir í það.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér fjögurra ára verkefnaáætlun á sviði samgöngumála fyrir tímabilið 2015–2018. Það er út af fyrir sig frekar sérstakt að vera að ræða áætlun aftur í tímann, en það eru ástæður fyrir því sem við ætlum ekki að dvelja við hérna. Áætlunin er unnin innan ramma stefnumarkandi áætlunar fyrir árin 2011–2022 og sú sem hér stendur tók aðeins þátt í þeirri umræðu þannig að mér er málið svo sem ekki alveg óskylt jafnvel þó að ég eigi ekki fast sæti á Alþingi. Þessi verkefnaáætlun er um margt ágæt. Það gleður mig að sjá alla vega í orði en kannski ekki á borði tengingu við sóknaráætlanir landshluta og hefði ég gjarnan viljað eiga þá umræðu við formann nefndarinnnar ef hann kemur í sal. Verklag sóknaráætlunar landshluta var tekið upp í tíð síðustu ríkisstjórnar að erlendri fyrirmynd og er sennilega mjög öflugt byggðaþróunartæki að teknu tilliti til þess að allar áætlanir verði samræmdar í gegnum sóknaráætlun. Því er miður að sjá ekki sterkari tengingar við sóknaráætlun. En það kann að vera að þar sé einhver hugsun sem ekki kemur fram í sjálfri þingsályktunartillögunni. Mér er, eins og öðrum þingmönnum sem rætt hafa um samgönguáætlun, auðvitað mjög umhugað um vegakerfið í landinu og er hugsi yfir ástandi þess í landinu almennt. Þá er ég fyrst og fremst að tala um þjóðveg nr. 1 vegna þess að hann er hryggjarstykkið í ferðum fólks um landið og afar mikilvæg lína, hvort sem hugsað er um öryggi eða annað, ég tala nú ekki um fyrir þróun í landinu. Það er auðvitað hörmung að sjá hvernig komið er fyrir vegakerfi landsins og því miður er í þessari tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun ekki gert ráð fyrir fjármunum til annars en rétt til að halda vegakerfinu í horfinu, hvað þá að bætt sé í. Við sjáum það öll sem förum reglulega út á land, sem við gerum vonandi sem flest sem sitjum á Alþingi, að það er í rauninni orðið hættulegt að aka á þeim leiðum sem eru hvað næst höfuðborginni þar sem umferðarþunginn er mestur. Ef ekið er seinni part dags þegar flutningabílar eru á leiðinni út á land frá höfuðborginni er það vægast sagt óþægilegt. Við verðum að átta okkur að því að fjöldi ferðamanna hefur aukist um 33% frá síðasta ári og ef fram fer sem horfir munu væntanlega 1,6 milljónir ferðamanna koma til landsins á þessu ári, sem bætast þá við íbúa landsins, sem eru 320 þúsund, þannig að það ferðast þá kannski 2 milljónir manna um gatnakerfi landsins á hverju ári. Einhverjar tölur sá ég um að 30 þúsund ferðamenn kæmu daglega til landsins, þannig að ef við hugsum um það og horfum á þetta blessaða vegakerfi okkar, þjóðveg 1, þá gengur það ekki. Við verðum að horfast í augu við að það verður ekki bæði sleppt og haldið. Orðsporið getur fallið mjög hratt ef við höldum ekki vegakerfinu í horfinu, en það er kannski ekki það sem skiptir mestu máli heldur öryggismálin. Ég vona að við berum gæfu til að standa í lappirnar við að innheimta lögbundna, lögvarða tekjustofna Vegagerðarinnar af olíugjaldi og bensíngjaldi og uppfæra það til dagsins í dag, vegna þess að það munar um þá milljarða sem ekki hefur verið bætt í. Það mundi sannarlega muna heilmikið um það, jafnvel um helming miðað við þær tölur sem hér liggja fyrir. Þá langar mig að koma að öðru verkefni sem tengist stofnkerfi landsins, og það er Sundabrautin. Það veldur mér miklum áhyggjum og óánægju, verð ég að segja, að sjá að Sundabrautin er ekki inni á þeirri tillögu til þingsályktunar sem nú er lögð fram til samþykktar. Henni er beinlínis hent út í tillögu ráðherra. Ég sé hana ekki komna inn í breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar. Ég held að það séu mjög mikil mistök, vegna þess að Sundabrautin er orðin mjög brýn aðgerð til þess að létta á umferðarþunganum í norðurhluta höfuðborgarsvæðisins. Eins og ég sagði gera áætlanir ráð fyrir að hingað komi 1,6 milljónir ferðamanna á þessu ári og einhvers staðar sá ég tölu um 2,5 milljónir innan tíu ára. Þar við bætist að gert er ráð fyrir að íbúum höfuðborgarsvæðisins fjölgi verulega næstu árin og að hér verði 300 þúsund manns búsettir árið 2040. Sundabrautin er þannig samgöngumannvirki að við verðum að fara að huga að henni. Við getum ekki ýtt öllum þessum fjölda ferðamanna, fjölda vegfarenda, inn í byggðina í Mosfellsbæ og þar um slóðir. Ef við erum að tala um að fara í aðgerð til þess að styrkja stofnvegakerfið, m.a. með því að tvöfalda veginn um Kjalarnes, er skrýtið að gera ekki ráð fyrir að trektin inn til borgarinnar sé í gegnum stóra stofnbraut eins og Sundabrautina, hvort sem hún er tekin í göng eða brú eða hvernig sem menn vilja útfæra hana, en beina í staðinn öllum þessum umferðarþunga í gegnum byggðina í Mosfellsbæ og kljúfa þannig byggðina í sundur. Ég treysti því og vona að það hafi verið yfirsjón hjá meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar að kippa því ekki aftur í liðinn og setja inn á áætlun að halda þessu máli vakandi, því að það er á forræði ríkisins að sjá til þess að farið verði í þessa framkvæmd. Það þýðir ekki að setja inn í þingsályktunartillöguna að Sundabrautin sé tekin út vegna þess að kanna eigi leiðir til þess að setja hana í einkaframkvæmd. Ábyrgð ríkis, og eftir atvikum sveitarfélagsins líka, á því að þetta komist til framkvæmda er mikil og með því að halda þessu inni í tillögunni er málinu alla vega haldið vakandi og ábyrgð ríkisins á því að leiða það til lykta er haldið til haga. Ég vildi líka ræða almennt um samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu, sem er að mínu viti litið frekar mikið fram hjá í tillögunni þó að það séu vissulega atriði þar inni sem má hrósa og mun ég að sjálfsögðu gera það. Við verðum að átta okkur á því, eins og fram kom í máli mínu áðan, að gert er ráð fyrir að íbúum höfuðborgarsvæðisins muni fjölga, að þeir verði orðnir 300 þúsund árið 2040. Þegar við bætist allur þessi fjöldi ferðamanna sem koma flestir til Reykjavíkur og mjög margir á bílum, er auðvitað ótækt að ekki skuli vera tekið meira tillit til þess í þingsályktunartillögunni að langmesti umferðarþungi landsins er á þessu svæði. Við viljum öll halda byggð í landinu sem víðast og að þar blómstri byggð, en við verðum að horfast í augu við að án góðrar höfuðborgar verður ekki heldur öflug landsbyggð og öfugt. Í rauninni á þetta ekki að vera spurningin um keppni á milli höfuðborgar og landsbyggðar. Þetta er eitt samgöngukerfi. Ef við hugsum til þess að langmestur þunginn er hér á höfuðborgarsvæðinu verður að taka tillit til þess í fjárveitingum ríkisins. Nú nýverið hefur tekist samkomulag milli allra sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Þar liggur til grundvallar að við erum með svæðisskipulag fyrir höfuðborgarsvæðið sem gildir frá árinu 2015–2040 og er, eins og nafnið bendir til, skipulag fyrir öll sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu. Í umferðarspá sem gerð var í tengslum við aðalskipulag höfuðborgarsvæðisins kemur fram í skýrslu VSÓ sem hún vann um umferðarskipulagið, kemur m.a. fram að allar rannsóknir bendi til þess að breytingar á ferðavenjum hafa talsvert meira vægi en auknar framkvæmdir í því að draga úr umferðarálagi. Í svæðisskipulagi höfuðborgarsvæðisins er gert ráð fyrir að unnið verði að því að breyta verulega ferðavenjum fólks á þessu svæði. Miðað er við forsendur um breyttar ferðavenjur. Er heildarrekstur áætlaður um 5,8 km á sólarhring og að óbreyttu muni aukning á umferðarálagi fram til ársins 2040 verða um 54%. Með því að breyta ferðavenjum má draga úr umferðaraukningu þannig að álagið aukist aðeins um 36% frá árinu 2012. Þá erum við að tala um að koma á bættum almenningssamgöngum og fleiri hjólreiðastígum eða öðrum valkostum en einkabílum við að fara á milli staða. Það er auðvitað mjög sérstakt að vera á ferðinni í úthverfum borgarinnar eða stofnbrautum inn og út úr borginni seinni part dags og horfa á bíl eftir bíl þar sem situr ein manneskja og bíður eftir að komast áfram á meðan vélin gengur. Það er algjörlega ótækt og við verðum bara til að standa við skuldbindingar okkar í Parísarsamkomulaginu að draga verulega úr því. Sem betur fer er sú vinna vel á veg komin og er mjög ánægjulegt að sjá í þessari þingsályktunartillögu um samgönguáætlun og verkefnaáætlun samgöngumála að styrkja á almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu verulega. En auðvitað mætti spýta betur í til þess að hraða þessu ferli enn frekar. Það er gaman að segja frá því að náðst hefur sátt um það á meðal sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu að setja í forgang í samgöngumálum svokallaða borgarlínu sem tengja á með skilvirkum hætti öll sveitarfélögin á svæðinu og tryggja að fólk komist á milli svæða á hraðan og öruggan hátt. Það er hugsað þannig að öflugar tengingar verði milli allra helstu sveitarfélaganna og þannig að öll muni njóta góðs af því vegna þess að það er ekkert sérstakt keppikefli að Reykjavík vaxi miklu meira umfram önnur sveitarfélög í nágrenni borgarinnar. Það er mjög skynsamlegt að líta á það sem eina heild. Auðvitað er það efni í aðra ræðu, herra forseti, hvort ekki sé rétt að fara að sameina sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu. En við látum það liggja milli hluta núna. Þetta er góð vinna sem vert er að halda til haga og styðja við. Nú nýverið kom út skýrsla úr ferðalagi fulltrúa allra sveitarfélaganna til borga austan hafs og vestan. Niðurstaðan er væntanlega sú að horft verði á hraðvagnakerfi frekar en hraðlestakerfi. Er verið að skoða fjármögnun þess kerfis í samvinnu við ríki, sveitarfélög og einkaaðila og sýnist mér fljótt á litið að einkaaðilar muni njóta góðs af því þeirri hugmynd og fá aðkomu að því verki. Staðreyndin er sú, sem liggur fyrir eftir úttektir, að þau svæði sem verða vel tengd þessari borgarlínu munu vaxa hratt og dafna og vaxa mjög að verðgildi þegar borgarlínan er komin. Það er því mjög skynsamlegt að þeir fjárfestar sem byggja munu upp á þessum svæðum taki þátt í kostnaði við uppbygginguna. Þetta módel þekkist annars staðar og er vel að það skuli tekið upp hér á landi líka, eða vera til skoðunar í það minnsta. Virðulegur forseti. Þá er ég um það bil að fara að ljúka máli mínu. Ég vil þó að lokum tala um það sem mér finnst skipta verulegu máli þegar horft er til framtíðar í uppbyggingu höfuðborgarsvæðisins, það er flugvöllurinn í Vatnsmýrinni. Ég er eindregið fylgjandi því og talsmaður þess að flugvöllurinn verður fluttur úr Vatnsmýrinni og að þar verði byggt upp öflugt vaxtarsvæði til hagsbóta fyrir landið allt, þar verði þekkingarmiðstöð með háskólanum sem yrði hvor sínum megin við flugvöllinn þar sem hann er núna. Auk þess tel ég mjög mikilvægt fyrir landsbyggðina að hún fái miklu greiðari og tíðari samgöngur á milli þessa landshluta og eigin svæðis. Það er ekki spurning og það er ánægjulegt að sjá það að Flugfélag Íslands sé að hefja ferðir á milli Keflavíkurflugvallar og Akureyrar, en ég held að það sé miklu skynsamlegra að horfa á þetta í stærri mynd vegna þess að fyrir flesta íbúa landsins, ég tala nú ekki um ef það verður komin hraðlest á milli Reykjavíkur og Keflavíkur, eða Reykjavíkur og Hvassahrauns, verður sá tími sem tekur að ferðast þar á milli mjög stuttur og mjög lágt hlutfall af heildarferðatíma íbúa landsins. Svo er það líka efni í aðra messu og aðra ræðu að ræða fargjöld og verðlag á fargjöldum innan lands, sem er því miður allt of hátt þannig að venjulegt fólk getur varla notað þennan kost lengur,. Það eru auðvitað ferðamenn sem bera innanlandsflugið uppi. Ég held að sé engin spurning að það væri mjög mikil innspýting fyrir alla landshluta að ná beinni tengingu við Keflavíkurflugvöll, þ.e. fyrir ferðaþjónustuna á því svæði. Svo er annað mál sem ég hef oft velt fyrir mér, virðulegur forseti, og ég hef svo sem ekki fundið stað í umræðum á Alþingi. Það varðar öryggi flugvallarins í miðborginni, og þá er ég að hugsa um dróna. Síðastliðið sumar þegar við vorum að horfa á fótboltann, fagna landsliðinu eða mótmæla á Austurvelli eða hvað sem er, voru margir með dróna á lofti sem eru beinlínis í fluglínu þeirra flugvéla sem koma inn til lendingar á flugvöllinn í Vatnsmýrinni. Það þarf ekki að leita mjög lengi á alnetinu til að sjá að þessi vá eykst sífellt og hún er mjög raunveruleg. Við þurfum svo sem ekkert að fara í neina hamfararhugmyndir eða lýsingar á því hvað getur gerst, en það er hins vegar veruleiki sem blasir við. Það er mjög algengt að þegar fjölmennar samkomur eru í miðborg Reykjavíkur eru drónar á flugi. Ég held að við eigum ekki að fara neitt lengra með þá lýsingu. Það er svo ótalmargt sem segir mér að það er engin skynsemi í því lengur að ströggla við að halda flugvellinum í Vatnsmýrinni. Þetta er mjög mikilvægt svæði þar sem hægt er að byggja upp þekkingariðnað og efla hann, þekkingariðnað til hagsbóta fyrir allt landið í samkeppninni við önnur lönd. Ég tala úr þessum stóli en ég hef búið úti á landi og starfað mikið úti á landi. Mér finnast það ekki vera rök í málinu, virðulegur forseti, að þessar örfáu ferðir þar sem tíminn skiptir verulegu máli eigi að ráða því að innanlandsflugvöllur landsmanna skuli vera staðsettur í miðborginni en ekki á svæði þar sem öll rök benda til að sé skynsamlegra að hafa flugvallarstarfsemi.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Við ræddum hér í gær aðeins um höfuðborgina og flestir sem tóku þátt í samtali um samgönguáætlun töluðu um landsbyggðina. Það var því ágætt að fá hér afar góða yfirferð og hugmyndir um höfuðborgina því að það er svo sannarlega þannig að hún er að springa í vegakerfinu, alveg sama hvort við lítum okkur nær hér í 101 og 105, eða hvað það er, eða á gáttirnar út úr borginni, þær eru auðvitað sprungnar. Hér er lagt til í framtíðarsýn ríkisstjórnarflokkanna sem lögð hefur verið fram í samgönguáætlun sem gilda á til 2026, að Sundabrautin fari í samstarf við einkaaðila. Fleiri stórar framkvæmdir hefur ráðherra þessara mála viðrað að setja í þann farveg. Það er áhugavert að heyra hvað hv. þingmanni finnst um það. Mig langaði að grípa boltann þar sem hún endaði varðandi flugvöllinn. Við hófum það samtal aðeins í gær, en ég tek alveg undir með henni varðandi drónana sem eru hér á flugi. Komið hefur fram tillaga um hvernig fara megi með þá hér á landi. Fyrir liggur tillaga frá formanni Vinstri grænna, Katrínu Jakobsdóttur, sem ekki hefur fengið afgreiðslu. En ef við erum eingöngu að hugsa um flugvallarflutninginn, innanlandsflugið og tenginguna þar undir þegar kemur að því að færa flugvöllinn, telur hv. þingmaður þá þegar kemur að heilbrigðisþjónustunni að hægt sé að mæta því með miklu öryggi og þeim tímaramma sem talað hefur verið um að þurfi [[Forseti hringir.]]með því að færa innanlandsflugið suður til Keflavíkur?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir andsvarið. Ég veit ekki um hversu margar ferðir er að ræða á ári þar sem tíminn skiptir öllu máli. Ég geri ekki lítið úr því og hef sjálf reynslu af því þegar ég bjó austur á fjörðum. Ég er ekki alveg blaut á bak við eyrun í þeim efnum. En er það þá ekki verkefni sem við leysum sérstaklega og tökum út fyrir sviga í umræðunni um staðsetningu flugvallarins, það afmarkaða viðfangsefni? Í dag er þyrlupallur við Borgarspítalann þannig hægt er að flytja fólk með þeim hætti. Það mætti þess vegna hugsa sér að flytja fólk með þyrlu frá Keflavík. Nú tala ég ekki af þeirri þekkingu að ég viti það, en við vitum að hægt er að lenda við Borgarspítalann þannig að ég get ekki séð annað en að vandann varðandi sjúkraflug sé hægt að leysa séstaklega. Auðvitað er það mál sem kallar á sérstaka yfirlegu. Stóra myndin er sú að það er þjóðhagslega hagkvæmt, það er hagkvæmt fyrir þróun samfélagsins að við flytjum flugvöllinn af þessu svæði. Ég heyri að Hvassahraunið verður sífellt sterkari kostur í staðsetningu innanlandsflugvallar. Það kann að vera að það sé skynsamlegt að fara ekki með hann alla leið suður í Keflavík. Mér finnast hins vegar býsna sterk þau rök að þar komi bein tenging við millilandaflug, fyrir utan að þar er öll aðstaða sem hægt er að grípa til. Því þarf ekki að fara í dýrar fjárfestingar eins og í Hvassahrauni. En ég segi það með þeim fyrirvara að ég hef ekki kafað djúpt ofan í [[Forseti hringir.]]Hvassahraunshugmyndina.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Mér dettur í hug þegar við tölum um Hvassahraun, af því að við höfum verið að kljást við Bakka og umhverfismat og nýja hraunið og annað slíkt, að ég hefði gjarnan viljað sjá þá umræðu fara af stað þegar kemur að Hvassahrauni. Er það yfir höfuð möguleiki í ljósi umræðu um umhverfisþáttinn eða ekki? Ég veit það ekki. En mér þætti alla vega áhugavert að það yrði tekið samhliða svo við lentum þá í það minnsta ekki í einhverjum slíkum vandræðum eins og við erum lent í nú með málið fyrir norðan. Ég man ekki nákvæmlega töluna en ég held að það séu á áttunda hundrað sjúkraflug hjá Gæslunni en á sjöunda hundrað hjá Mýflugi. Það hefur alla vega komið nægjanlega oft fyrir, getum við sagt, að tíminn skipti máli í því efni. En mér finnst við verða að klára málin samhliða. Ég er alveg til í að skoða þessa hugmynd. Hér er hins vegar öll opinber stjórnsýsla og mér finnst svo margir þættir þurfa að hanga saman. Stór hluti fólks sækir sér opinbera þjónustu eða læknisþjónustu til Reykjavíkur og ferðast með innanlandsflugi. Sú þjónusta verður ekki endilega veitt á sjúkrahúsinu í Keflavík. Svo er það þetta með tímann. Það er ákvörðun að byggja hér upp, og þó að byggt yrði upp einhvers staðar annars staðar þarf þetta að liggja fyrir. Hv. þingmaður kom inn á nýjar hugmyndir um samgöngumáta, það yrðu kannski ekki léttlestir heldur eitthvert annað samgöngutæki innan höfuðborgarinnar eða á milli höfuðborgarinnar og Keflavíkur. Ákvarðanirnar þurfa að hanga saman. Mér finnst ekki við geta sagt: Við flytjum þetta og svo kemur kannski hitt, eða ekki. Mér finnst verkefnin verða að tengjast.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir andsvarið. Svo ég taki upp það sem hún nefndi síðast og skoði það í samhengi þá er það svo skemmtilegt sem er að gerast núna á vettvangi sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu að full samstaða er um að hefja undirbúning að svokallaðri borgarlínu. Það er alveg stórkostlegt framfaraskref. Hvort það verða hraðlestir eða hraðvagnar skiptir ekki máli í útfærslu, það er bara spurning um peninga eða kostnaðarmat og annað því um líkt. Hugmyndin er þessi: Það er orðin full sátt um að byggja upp allt svæðið sem eina heild með tilliti til samgangna. Þá erum við auðvitað komin að ystu brún Hvassahrauns, ef því er að skipta. Ég man ekki alveg hvernig tölurnar eru. Það er um það bil þannig að það tekur ekki nema 20 mínútur að fara með hraðvögnum á milli þessara sveitarfélaga eða á þessari borgarlínu. Þá tekur mann kannski 20 mínútur að fara frá syðstu mörkum Hafnarfjarðar og inn í miðborg Reykjavíkur að hámarki og jafnvel styttri tíma. Það skiptir miklu máli. Auðvitað horfum við á flugvallarmálið í því samhengi. Við erum beinlínis komin í samkeppni við önnur lönd um fólk og fyrirtæki. Við erum að fara að byggja hér upp til framtíðar. Sú sem hér stendur vinnur mikið með nýsköpunarfyrirtækjum í landinu. Mér finnst það alveg óskaplega gaman að sjá hve margt er að gerast á þeim vettvangi. Þá verður mér sífellt betur ljós sá veruleiki að við verðum að styðja við fólk sem vill búa hér til framtíðar, skapa sér vettvang og lífsskilyrði hér á landi. Unga fólkið í dag vill vera í nýsköpun, hvort sem það er í ferðaþjónustu, hugbúnaði, lyfjatækni eða öðru því um líku. Það er mín sannfæring að vísindaþorp í Vatnsmýrinni [[Forseti hringir.]]sé algjörlega nauðsynleg næring fyrir þá sem vilja standa að nýsköpun [[Forseti hringir.]]í landinu með Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík hvorn sínum megin við núverandi flugvöll.
Hæstv. forseti. Nú er nokkuð liðið á þessa umræðu um fjögurra ára samgönguáætlun sem hófst í síðustu viku og vonandi sér fyrir endann á þeim umræðum bráðlega. Nú er það ekki svo að ég sé að kvarta yfir því að þingmenn ræði samgöngumál. Þetta er kærkomið tækifæri til þess að taka umræðu um þann mikilvæga málaflokk og mikilvægt að það komi fram að í störfum umhverfis- og samgöngunefndar hefur í meginatriðum verið allgóður samhljómur um áherslur sem nú liggja fyrir. Það má segja hins vegar að það voru nokkuð langdregnar fæðingarhríðir áður en umfjöllun nefndarinnar lauk, en það skilaði þó þeim árangri að meiri hluti nefndarinnar taldi sig geta lagt fram breytingartillögur sem fyrir næstu tvö ár fela í sér hækkun um 11 milljarða kr. til málaflokksins, sem er um 10% hækkun. Þó að biðin væri að sumu leyti bagaleg gerði hún það að verkum að sátt náðist um að verja töluvert meiri peningum til þessara mála en upphaflega var gert ráð fyrir þegar þingsályktunartillagan var lögð fram af hálfu ríkisstjórnarinnar, þannig að það var nú nokkurs vert. Þegar ég tala um samstöðu í nefndinni þá greinir menn auðvitað eins og alltaf á um forgangsröðun og einstök verkefni. Ég mundi segja að í þessu tilviki, í þessari lotu, hafi ekki verið djúpstæður ágreiningur um þau efni heldur hafi þau verkefni sem hér er lögð áhersla á notið almennt víðtæks stuðnings, bæði þau sem voru í hinni upphaflegu áætlun og þau sem koma fram í breytingartillögu meiri hlutans. Ég vil jafnframt segja varðandi breytingartillögur minni hlutans að þar er vissulega líka um að ræða jákvæð verk og skynsamleg í flestum tilvikum, hygg ég, en í tillögugerð meiri hlutans var hins vegar ekki talið rétt að forgangsraða nákvæmlega með þeim hætti sem minni hlutinn lagði áherslu á. Enn geta auðvitað komið fram breytingartillögur við málið meðan umræða stendur en ég hygg þó að línur hafi skýrst í öllum meginatriðum. Aðrir hv. ræðumenn hafa fjallað um þá mikilvægu útgangspunkta sem þarf að hafa í huga þegar áætlanagerð af þessu tagi er frágengin af hálfu þingsins. Markmið samgöngustefnu eða samgönguáætlunar er auðvitað að tryggja ýmsa þætti. Það er verið að tryggja greiðar samgöngur milli byggðarlaga, bæði út frá byggðasjónarmiðum, atvinnusjónarmiðum og öðrum slíkum sjónarmiðum. Forgangsröðun þarf líka að taka mið af umferðaröryggi og möguleikum á nýsköpun eins og nefnt hefur verið, það þarf að taka tillit til breytinga sem hafa orðið á atvinnuháttum, umferð og álagi á einstaka þætti kerfisins. Þrátt fyrir að ég geti tekið undir með flestum þeim sem hér hafa talað að æskilegt hefði verið að unnt hefði verið að verja meiri peningum í þau verkefni sem hér er um að ræða, þá held ég að þær áherslur sem birtast í samgönguáætluninni og breytingartillögunum séu í samræmi við þessi sjónarmið. Það er verið að reyna að tryggja greiðari samgöngur milli byggðarlaga. Það er verið að reyna að efla samgöngur þar sem það er mikilvægt út frá atvinnulífi og atvinnuforsendum. Það er líka farið í átak til þess að stuðla að auknu umferðaröryggi, það er þáttur sem síst má gleyma í þessu sambandi. Þegar rætt er um fjárveitingar til samgöngumála þá hafa menn oft horft á hlutfall af vergri landsframleiðslu sem er einn mælikvarði. Eins og birtist í ágætu súluriti sem minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar birti með nefndaráliti sínu þá sést að eftir ákveðinn topp 2008 hefur þróunin heldur verið niður á við. Við sjáum þó súluna fara aftur upp 2015 og nái þessi tillaga fram að ganga erum við að tala um enn frekari hækkun þótt við náum ekki þeim hæðum sem hér var akkúrat í kringum hrun. En þegar mælikvarðinn hlutfall af vergri landsframleiðslu er notaður þá þarf auðvitað að hafa í huga að hann er ekki einhlítur, hann segir ekki til um krónur og aura. Síðustu árin hefur verg landsframleiðsla aukist mjög mikið með miklum hagvexti. Þess vegna skilar sama hlutfall af vergri landsframleiðslu hærri fjármunum í þessi verkefni en var fyrir fimm, sex árum. Með þessu er ég ekki að segja að nóg sé að gert og ég tek auðvitað undir það sem aðrir hafa bent á að tveir þættir kalla á mikið átak í þessum efnum. Annars vegar hefur mikil fjölgun erlendra ferðamanna aukið álag á vegakerfið sérstaklega, alveg gríðarlega. Það eru miklu fleiri bílar og miklu fleiri ferðamenn á vegunum en var fyrir fáeinum árum. Það kallar á frekari framkvæmdir. Það kallar líka á það að huga þarf betur að þáttum eins og öryggismálunum. Hinn þátturinn sem þarf auðvitað að hafa í huga er að á árunum eftir hrun var stigið nokkuð hressilega á bremsurnar í sambandi við framkvæmdir á sviði vegamála. Þó að taflan um framlög sem hlutfall af vergri landsframleiðslu endurspegli það ekki nægilega vel þá verðum við að horfa á það að á þeim tíma dróst verg landsframleiðsla verulega saman þannig að á þeim tíma hægði mjög á öllum framkvæmdum og menn voru að spara í viðhaldi, menn voru að spara í nýframkvæmdum og öðru slíku. Ég ætla ekki að gagnrýna það, en það kom hins vegar margoft fram við umræður á þeim tíma að með því að fresta viðhaldsverkefnum og slíku þá væru menn ekki að búa til eiginlegan sparnað heldur bara að fresta útgjöldum. Vandinn í sambandi við vegakerfið er náttúrlega oft á tíðum sá að með því að fresta framkvæmdum þá verður kannski viðgerðin eða endurbæturnar enn þá kostnaðarsamari þegar sá tími kemur að menn ætla að fara út í þær. Að einhverju leyti reyndum við í tillögugerð okkar í umhverfis- og samgöngunefnd að koma til móts við þetta með því að auka fé í viðhald og framkvæmdir af því tagi. Ég er ekki í vafa um að betur má gera í þeim efnum, en hins vegar er verið að auka umtalsvert það fé sem þarf að verja til þeirra verkefna. Ég sem þingmaður af höfuðborgarsvæðinu legg áherslu á að það þarf líka að huga að viðhaldi þeirra vega á þessu svæði sem eru í umsjón Vegagerðarinnar og tryggja að þeir þoli álagið. Ef ég velti fyrir mér öðrum þáttum sem við komum inn á í breytingartillögunum þá er svo sem óþarfi að rekja einstakar framkvæmdir. Ég held að um þær framkvæmdir sem listaðar eru upp í breytingartillögum okkar hafi verið býsna góð samstaða. Það má alltaf deila um í hvaða röð svona verkefni eru sett, en þetta var niðurstaða sem byggði á umræðum og byggði m.a. mjög mikið á áherslum frá landshlutasamtökum sveitarfélaga. Við komum inn á verkefni sem menn hafa talið að þyrfti að bæta töluvert, það eru tengivegir og héraðsvegir. Eins leggjum við til meiri framlög til breikkunar brúa sem er auðvitað svolítið sérstakt verkefni, en við höfum séð að út frá öryggissjónarmiðum er gríðarlega mikilvægt að fækka einbreiðum brúm. Þótt verkefnin séu ærin fram undan á því sviði má segja að með þeim tillögum sem hér liggja fyrir séum við þó að stíga töluvert stór skref í rétta átt. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Anna Margrét Guðjónsdóttir, vék nokkuð að höfuðborgarsvæðinu. Um sumt er ég sammála henni, t.d. áhersluna á Sundabraut. Það hefur auðvitað verið vandræðamál, þannig að það sé viðurkennt, fyrir öll stjórnvöld, bæði á vettvangi ríkis og sveitarfélaga, Reykjavíkurborgar, hvað skyldi gera í þeim efnum. Ég minnist þess að fyrir um tíu árum voru vandamálin frekar tengd skipulagsmálum en fjármunum. Nú er staðan kannski að einhverju leyti breytt, en ég tek eindregið undir með hv. þingmanni að það er mikilvægt að koma þessu máli á meiri skrið. Hæstv. innanríkisráðherra hefur sýnt því áhuga, en við þurfum að sjá meira afgerandi tillögur en þegar hafa komið fram í þeim efnum þannig að hægt verði að ýta því verkefni áleiðis. Það er eins og hv. þingmaður benti á gríðarlega mikilvægt fyrir þá sem búa í höfuðborginni og norðurhluta höfuðborgarsvæðisins, en það skiptir líka gríðarlega miklu máli fyrir stóran hluta landsins því að þarna er um að ræða mikilvæga samgöngutengingu milli eiginlega alls Norður- og Vesturlands og höfuðborgarinnar. Að því leyti er þetta ekki þröngt kjördæmamál, svo maður leyfi sér að orða það með þeim hætti, heldur gríðarlega mikilvægt samgöngumál fyrir landið allt. Ég tek það fram þannig að menn séu ekki í vafa um að ég tel að það sé bæði jákvætt og gott ef hægt er að vinna þetta verkefni í góðu samstarfi ríkis og borgar, en um leið tel ég að það sé rétt með einhverjum hætti, hugsanlega sama hætti og gert var með Hvalfjarðargöng, að tengja einkaaðila inn í þetta verkefni. Ég tel að það sé í raun og veru forsenda þess að hægt verði að hefjast handa miklu fyrr en ella. Ég er ekki í vafa um að þarna er um að ræða framkvæmd sem mundi geta staðið undir sér á skömmum tíma eða tiltölulega skömmum tíma í sögulegu samhengi. Hv. þingmaður nefndi einnig almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Það er rétt sem fram kom að allt frá árinu 2012 hefur verið í gildi samkomulag milli ríkis og sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu um að ríkið tæki þátt í að kosta almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Það var auðvitað ákveðin forsenda fyrir þeim samningi á þeim tíma að ekki væri um að ræða sérstakar stórframkvæmdir aðrar eins og mislæg gatnamót eða þess háttar á þessu svæði. Ég taldi á sínum tíma að sveitarfélögin hefðu, mér liggur við að segja samið af sér vegna þess að þessi milljarður á ári var kannski ekki há fjárhæð í samanburði við ýmis verkefni sem ég taldi þörf á að farið yrði í á þessu svæði. En látum það vera. Hér er um að ræða samning sem er í gildi. Það verður auðvitað fróðlegt þegar kemur aðeins lengra inn í samninginn að meta það hvernig hann hefur skilað markmiðum sínum. Ég held að allir geti tekið undir að það er æskilegt að stærri hluti umferðar á höfuðborgarsvæðinu beinist inn í almenningssamgöngur. Út frá mörgum ólíkum sjónarmiðum þá held ég að það sé æskilegt. En ég held hins vegar að ef við ætlum að vera raunsæ þá verðum við áfram að gera ráð fyrir því að mjög stór hluti umferðar á höfuðborgarsvæðinu og svo sem annars staðar á landinu líka verði með einkabílum. Þá þarf að laga samgöngukerfið eða tryggja það að samgöngukerfið anni því líka. Að lokum, hæstv. forseti, af því hér var örfáum orðum vikið að flugvelli þá er ég ósammála hv. þm. Önnu Margréti Guðjónsdóttur um flugvöllinn í Vatnsmýrinni. Ég tel að hann muni um alllangt skeið áfram verða á sama stað og tel óraunhæft að ætla að flytja hann. Persónulega hef ég ekki mikla trú á hugmyndum um flugvöll í Hvassahrauni, hvort sem það yrði innanlandsflugvöllur, millilandaflugvöllur eða hvort tveggja. Ég held einfaldlega að þá séum við komin það nálægt alþjóðaflugvellinum í Keflavík að það fari að verða spurning hvort skynsamlegt sé að byggja upp nýjan flugvöll með öllu því sem því fylgir á því svæði þegar leiðin til Keflavíkur er orðin þetta stutt. En svo er líka áhugavert sjónarmið sem kom fram í andsvörum áðan hvernig slík framkvæmd, sem yrði af gríðarlegri stærðargráðu, yrði metin út frá umhverfissjónarmiðum jafnvel þó að allar aðrar forsendur yrðu fyrir hendi, arðsemisútreikningar gengju upp. Ég velti fyrir mér hvernig stemningin yrði fyrir því í samfélaginu að byggja gríðarstór mannvirki, ekki bara flugvöll, flugstöð, bílastæði, vegtengingar og annað sem mundi fylgja á þessum stað, í hrauni sem runnið er á nútíma í jarðfræðilegum skilningi og menn eru að gera vandræði út af miklu minni framkvæmdum norður í landi núna. Yrði einhver sátt um slíka aðgerð? Ég leyfi mér að efast um það. En hvað sem verður eftir einhverja áratugi með flugvöll og tengingu höfuðborgar og landsbyggðar að öðru leyti þá held ég að það sé a.m.k. ljóst að flugvöllurinn verður í fyrirsjáanlegri framtíð áfram í Vatnsmýrinni. Ég held að hvernig sem atburðarás verður nákvæmlega í þeim efnum þá muni Reykjavíkurborg ekki takast að skipuleggja flugvöllinn algjörlega út í trássi við vilja meiri hluta þings og þjóðar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni sem jafnframt er í umhverfis- og samgöngunefnd fyrir hans fínu yfirferð um málið sem hér er til umræðu. Það gladdi mig sérstaklega að heyra að hann er sammála mér um Sundabrautina. Eins og hann nefndi réttilega er þetta auðvitað ekki spurning um kjördæmapot, þetta er spurning um eina þýðingarmestu tengingu á milli höfuðborgarsvæðis og Vesturlands og Norðurlands, þ.e. á milli stærstu kjarna landsins annars vegar við Eyjafjörð og hins vegar á suðvesturhorninu. Í ljósi orða hans, virðulegi forseti, þá treysti ég því og vona að hann sjái til þess að liðurinn Sundabraut sem hefur verið felldur út í þingsályktunartillögu nefndarinnar verði settur inn aftur áður en málið kemur til afgreiðslu, vegna þess að eins og hv. þingmaður nefndi réttilega þá þurfum við að þoka þessu máli áfram. Það er hætt við því að ef það er dottið út úr samgönguáætlun eða fjárveitingu til samgöngumála þá lendi það milli stafs og hurðar í umræðu um samgöngumál. Ég er sammála hv. þingmanni að skynsamlegt sé að skoða kostina og ég held að það sé skynsamlegt að setja Sundabrautina að einhverju leyti í einkaframkvæmd. Hvernig það er síðan útfært eða hvernig gjaldheimtan eða innheimtan er innt af hendi er svo annað mál og úrlausnarmál, en það þarf auðvitað síðan að ræða gjaldskrá og annað því um líkt. Ég held að það sé mjög mikilvægt að halda þessu máli vakandi, sjá til þess að það sé inni á samgönguáætlun og sjá til þess að ráðuneytið haldi málinu áfram og fari eftir atvikum að leita að áhugasömum fjárfestum því að eins og kom fram í máli hv. þingmanns þá [[Forseti hringir.]]var þetta lengst af vandamál tengt skipulagsmálum, en sú er ekki lengur raunin.
Hæstv. forseti. Varðandi Sundabrautina er gert ráð fyrir því að hún sé inni á langtímaáætlun. Ég hygg líka að hún sé í þeim drögum sem nú er verið að vinna að, svokallaðri hvítbók, á sviði samgöngumála sem innanríkisráðherra hefur beitt sér fyrir þannig að ég veit ekki hvort tiltekinn liður í þessari áætlun breyti miklu þar um. Ég held hins vegar að það sé mikilvægt fyrir okkur sem höfum áhuga á þessu máli að halda umræðunni á lofti þannig að bæði sá ráðherra sem nú fer með þennan málaflokk og sá eða sú sem kann að taka við að kosningum loknum haldi áfram að vinna að málinu þannig að það geti komist á framkvæmdastig. Ég hef dálítið gaman af því að rifja það stundum upp að ætli það sé ekki aldarfjórðungur síðan ég sá fyrst tillögur að Sundabraut og staðsetningu hennar, þá nefndarmaður í umhverfisnefnd Reykjavíkurborgar upp úr 1990. Þá sáu menn fyrir sér að þetta væri verkefni sem yrði farið í innan fárra ára. Síðan eru liðin 25 ár. Ég vona að eftir 25 ár verðum við að velta fyrir okkur einhverjum allt öðrum verkefnum, búin að ljúka þessu og með það langt að baki en verðum ekki með það enn þá á teikniborðinu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir hans orð. Ég ætla að taka upp þráðinn þar sem hann lagði hann niður í ræðu sinni og segja að eftir 25 ár verðum við ekki að hugsa um Sundabraut. Þá vona ég líka og treysti því og trúi að eftir 25 ár verðum við hætt að ræða flugvöll í Vatnsmýrinni í Reykjavík. Ég tek undir efasemdir hans um að setja nýjan flugvöll í Hvassahraun einfaldlega vegna þess að skynsemi mín segir mér að það sé miklu viturlegra að nota þá fjárfestingu sem þegar er til staðar suður á Miðnesheiði. Með auknum og bættum samgöngum, betri bílum, betri vegum, betri tækni og öðru því um líku þá er fjarlægðin á milli Reykjavíkur og Keflavíkur alltaf að styttast. Ég sé ekki rökin í því, hef ekki séð ljósið í þeirri hugmynd að taka upp eða flytja flugvöllinn af Miðnesheiði og suður í Hvassahraun, fyrir utan að ég held að eftir kannski ekki svo langa framtíð, kannski innan 25 ára sem hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi áðan, verði byggðin sennilega komin það langt í þessa áttina að við þyrftum að taka málið upp að nýju. Það er hins vegar mjög þjóðhagslega hagkvæmt að flytja flugvöllinn úr Vatnsmýrinni. Í umræðum okkar hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur áðan ræddum við um hvaða álitamál þyrfti að skoða áður en sú ákvörðun væri tekin eða unnið frekar með hana. Það þarf auðvitað að huga vel að því hversu margar ferðir á ári eru sjúkraflug þar sem tíminn skiptir máli. Að öðru leyti finnst mér ábyrgð hins háa Alþingis í þessu máli, þ.e. að tryggja framtíð þessa lands og þjóðar að ungt fólk vilji búa hér, verði að vera mikilvæg rök í því þegar við ræðum staðsetningu þessa flugvallar á einu verðmætasta landi landsins, þó að það sé kannski ekki það sem skipti máli [[Forseti hringir.]]heldur að við verðum að fara að byggja upp atvinnuvegi sem taka mið [[Forseti hringir.]]af því að hér er mjög vel menntað fólk sem vill stuðla og standa að nýsköpun hér á landi.
Hæstv. forseti. Í sjálfu sér er ég ekki ósammála þessari áherslu hv. þingmanns. Ég held hins vegar að uppbygging þess sem kallað er þekkingarþorp í Vatnsmýrinni sé ekki sterk rök fyrir því að færa flugvöllinn vegna þess að ég hygg að það sé auðveldara að koma slíkum kjarna, slíkum klasa, fyrir eða færa hann eða byggja hann upp einhvers staðar annars staðar en akkúrat á þessum stað, hvort sem það væri úti á Granda eða annars staðar. Þó að tengingin við háskólana skipti auðvitað máli þá held ég að það sé auðveldara að færa til slíka starfsemi en eitt stykki flugvöll. Hins vegar vildi ég almennt um þetta segja að þegar við ræðum flugvöllinn þurfum við að hafa í huga að hann skiptir máli auðvitað út frá neyðarflugi, sjúkraflugi og slíku. En hann er líka mikilvægur liður í almenningssamgöngukerfi landsins ef við getum sagt sem svo í landi þar sem ekki er fyrir hendi lestarkerfi eða önnur slík kerfi sem þjóna sambærilegu hlutverki víða annars staðar. Þrátt fyrir að leiðir inn og út úr borginni eða milli höfuðborgarsvæðisins og einstakra kjarna úti á landi séu að styttast og ferðatíminn styttist og annað þess háttar þá verða held ég ákveðnir staðir þar sem flugið mun áfram skipta máli í skilningi almenningssamgangna. Ég nefni Egilsstaði, Höfn, Vestmannaeyjar, Ísafjörð og áreiðanlega um langt árabil Akureyri líka. Við þurfum að hugsa það líka út frá því hvernig flugvöllurinn gegnir hlutverki við að tengja saman höfuðborg og þéttbýli.
Hæstv. forseti. Fyrst ætla ég að hæla hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu, yfirgripsmikla og góða, um samgöngumál. Það gleður mig alltaf þegar þingmenn Reykjavíkurkjördæmis ræða um samgöngumál af jafn mikilli þekkingu og framsýni og hv. þingmaður gerir, sama hvort það eru framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu eða á landsbyggðinni. Ég ætla líka að segja það, eins og ég hef sagt við aðra, að mér finnst mikill myndarbragur á því að nefndin sem hv. þingmaður situr í, umhverfis- og samgöngunefnd, hafi tekið þá samgönguáætlun sem lögð var fyrir, sem var samgönguáætlun um lítið sem ekki neitt, og betrumbætt hana í meðförum Alþingis. Nefndin sýnir sjálfstæði, kjark og dug og kemur með breytingartillögur alveg eins og minni hlutinn gerir og ég vona að eitthvert tillit verði tekið til þeirra. Hér eru breytingartilllögur, að mér skilst, upp á um 6 milljarða hvort ár, 2017/2018. Það er mikill bragur á þessu finnst mér. Mér finnst alltaf að nefndir eigi að sýna slíkt frumkvæði eins og hér er gert þegar lélegar tillögur koma frá framkvæmdarvaldinu. Þetta er það sem hefur verið að gerast í störfum Alþingis, sérstaklega síðustu ár, og er til fyrirmyndar. Fyrir það ber að þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni eins og öðrum. Ég segi líka: það er mjög margt gott í tillögum minni hlutans sem ég vona að komi til. Í þessu andsvari ætla ég að tala um það sem ég var ekki alveg sammála hv. þingmanni um, þ.e. framkvæmdirnar á erfiðleikaárunum eftir bankahrun. Ég hef súlurit frá Vegagerðinni þar sem sést að árin 2007, 2008, 2009 og 2010 eru metár í framkvæmdum. Þá er ég bara að taka fjárútlátin á þessum tíma. Það tók virkilega í að halda þessum fjárveitingum til þess að fara í þær stóru og miklu framkvæmdir sem þá var farið í. Ég leyfi mér að segja, virðulegi forseti, að þá var slegið Íslandsmet [[Forseti hringir.]]í framkvæmdum, auðvitað stutt af því að skapa þurfti vinnu í arðbærum og góðum verkum sem juku mjög öryggi eins og hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]fjallaði um. Ég spyr: Erum við hv. þingmaður ekki sammála um það sem þarna var gert?
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að deila um þetta, hvorki við hv. þm. Kristján Möller né súluritin. En við munum það frá þeim tíma að þetta var ekki átakalaust. Hv. þingmaður, sem þá var samgönguráðherra, þurfti að hafa fyrir því að halda uppi þessu stigi. Það var, ef ég man rétt, árið 2011 sem fór að slaka á og þá munum við eftir að menn ræddu það að kannski væri auðveldara að hætta við að fara í nýjar framkvæmdir frekar en að segja upp starfsfólki á stofnunum eða þess háttar. Þetta er alltaf erfitt val. Ég held að við sem tókum þátt í umræðum um þessi mál á þessum tíma höfum gert okkur grein fyrir því að með því að draga úr framkvæmdum á þessum tíma værum við ekki að ná neinum varanlegum sparnaði heldur bara ýta fram í framtíðina kostnaði sem mundi koma til. Ég get út af fyrir sig verið þeirrar skoðunar að við höfum kannski verið fullvarfærin í að auka í aftur, en hafa verður í huga að ekki bara á sviði samgöngumála heldur á öllum sviðum opinberra útgjalda hefur verið mikill þrýstingur á að auka í framlög og mikil jafnvægislist að stýra því þannig að ekki sé verið að eyða um efni fram eða að menn séu ekki að fara fram úr sjálfum sér. Um það getum við hv. þm. Kristján Möller verið sammála að það er mjög jákvætt og gott þegar við sjáum svigrúm til þess að auka í á þessu sviði án þess að það skaði stöðugleika eða hafi neikvæð áhrif á stöðu ríkissjóðs.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar; við erum sammála þarna. Á þessum tíma voru unnin mörg ný verk á svæðum sem voru með vegakerfi eins og var á höfuðborgarsvæðinu fyrir 60 árum. Í raun og veru var það að vissu leyti viðhald líka. Nýbygging eins og á 60 km vegi til Vopnafjarðar þarf sama og ekkert viðhald þar á næstu árum, jafnvel áratugum, en það þurfti mikið viðhald meðan vegurinn var einbreiður, holóttur, með grjóti á allar hliðar o.s.frv. Ekki meira um það. Við erum sammála um þessa þætti. Það var virkilega gefið í. Það var gert strax 2007 í ríkisstjórn sjálfstæðismanna og Samfylkingar. Í ræðu hér úti á Austurvelli þann 17. júní var boðaður mikill niðurskurður í þorskaflaheimildum, en jafnframt sagt, af þáverandi hæstv. forsætisráðherra Geir Haarde, að gefa þyrfti í á öðrum sviðum. Daginn eftir var sest niður og þar var bætt við, ef ég man rétt, á þáverandi verðlagi 6 milljörðum kr. í framkvæmdir á þessum tíma. Ég ætla aðeins að snúa mér að því sem ég var sammála hv. þingmanni um í tali um Reykjavíkurflugvöll og miðstöð innanlandsflugs í framtíðinni. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að völlurinn eigi að vera þar sem hann er, en hef oft sagt að aðilar sem deila eigi að geta rætt um ákveðna útfærslu sem hægt verði að gera breytingar á. Niðurstöður Rögnu-nefndarinnar voru mér að vissu leyti vonbrigði nema að því leyti til að ekki er lengur rætt um Hólmsheiði. Það er bara út af borðinu. Það kom mér ekki á óvart. En það er nefndur möguleiki hér stutt frá, Hvassahraun. Ég tek undir það með hv. þingmanni að ég held að við fáum ekki að ryðja það hraun út til að búa þar til flugvöll, enda held ég að það sé arfavitlaus hugmynd. Annaðhvort verður miðstöð innanlandsflugs áfram á Reykjavíkurflugvelli í 10 til 20 ár, eða Guð má vita hver þróunin verður. Ef völlurinn verður lagður niður af andstæðingum [[Forseti hringir.]]flyst innanlandsflugið til Keflavíkur og þar deyr það drottni sínum hægt og sígandi vegna þess að ferðatíminn verður of langur [[Forseti hringir.]]og þá fellur styttra flug niður. Virðulegi forseti. Þetta er mín sýn á það hvar við eigum að hafa innanlandsflugvöll í framtíðinni og miðstöð innanlandsflugs. Ég veit að við hæstv. forseti erum algjörlega sammála um þetta mál.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til þess að ræða samgönguáætlun. Hún hefur nú aldeilis verið til umræðu hér undanfarna daga og miklu lengur en menn gerðu ráð fyrir og hefur verið nýtt í það að þæfa málið þangað til ríkisstjórnarflokkarnir komast að niðurstöðu um hvernig þeir ætla að ljúka þessu þingi. Það hefur m.a. gert það að verkum að fjöldi manns úti í samfélaginu bíður með öndina í hálsinum eftir því að áætlunin verði samþykkt og ekki að ástæðulausu því að víða er pottur brotinn í samgöngumálum á Íslandi. Ljóst er að við þurfum aldeilis að taka til hendinni ef við eigum að geta verið sátt við ástandið í samgöngumálum. Komið hefur fram áður í ræðum margra, m.a. mér, í umræðum um samgöngumál að áætlunin er því miður einhvern veginn uppbyggð þannig að verkefnin eru flokkuð eftir kjördæmum og virðist vera kjördæmakeppni um hver er duglegastur að ná í peninga og knýja fram breytingar í sínu kjördæmi. Mér finnst ekki góður bragur á því. Komið hefur fram í máli margra hv. þingmanna að við þurfum að breyta þessu og þurfum að forgangsraða og vinna samgönguáætlun öðruvísi. Ég vona svo sannarlega að það verði gert á næstu árum og við förum að forgangsraða eftir því hvar sem þörfin er mest. Nú finnst náttúrlega öllum þörfin vera mest í sínu kjördæmi og á sínu svæði. Það er ekkert óeðlilegt. Ég er úr Suðurkjördæmi og þar hefur umferð aukist gríðarlega á síðustu árum, ekki síst vegna mikillar fjölgunar ferðamanna til landsins. Maður bara upplifir það á eigin skinni þegar maður keyrir um kjördæmið að umferðin þar er gríðarleg. Það er ofboðslegt álag á samfélögin á Suðurlandi og á vegakerfinu. Sveitarstjórnarmenn og þeir sem búa á svæðinu segja mér að þeir hafi miklar áhyggjur af því hvernig hlutirnir hafa verið að þróast og gerast með það litla fjármagn sem sett er í samgöngumál og vegamál í þeirra kjördæmi og á þeirra svæðum. Það þarf ekkert að fara í grafgötur með að átta af tíu vinsælustu ferðamannastöðum á landinu eru í Suðurkjördæmi. Þangað sækir nánast hver einasti ferðamaður sem kemur til landsins. Hann ferðast með rútum og bílum og það er gríðarlegt álag á þessum kerfum. Þó að verið sé að leggja peninga til ýmissa verkefna í þessari áætlun, eins og á Biskupstungnabraut og í veginn upp að Geysi, er það ekki nándar nógu mikið, segja mér menn, og að leggja þurfi miklu meiri peninga í það á næstu árum. Vonandi verður það gert og hefði þurft að vera gert núna. En þetta er staðan. Það eru ekki meiri peningar. Þó er nú verið að leggja fram töluvert meira fé í þessari samgönguáætlun, sem er mjög gott. Samgöngunefnd á hrós skilið fyrir vinnu sína í þessum málum, fyrir að fá meiri peninga í þessi mál. Á síðasta ári létust 16 manns í umferðinni á Íslandi. Þá hafði fjölgað um 12 frá því árið áður, sem er gríðarleg aukning og segir okkur að umferðin á landinu er að aukast alveg gríðarlega. Mikið af þessum slysum sem orðið hafa í umferðinni eru vegna erlendra ferðamanna sem eru óvanir að keyra á svona mjóum vegum og eru hrifnir af okkar fallega landi og stoppa í vegarköntum. Síðasta banaslysið á Suðurlandi varð vegna þess að fólk var að labba þar yfir veg til að skoða eitthvað athyglisvert, sem kostaði það að fólkið varð að fara yfir veginn. Það er mikilvægt mál að við skoðum þetta allt saman í stóru samhengi og gerum mjög mikla áætlun til lengri tíma. En það er ljóst að á næstu árum, og helst strax, verður að leggja miklu meira fé til samgöngumála. Þetta eru mikilvægustu málin fyrir landsbyggðina og byggðastefnu í landinu, þ.e. góðar samgöngur og fjarskipti. Í mínu kjördæmi eru yfir 20 brýr einbreiðar að Hornafirði. Einbreiðar brýr eru 39 á þjóðvegi 1 á landinu öllu. Það er nú eitt af því sem þarf aldeilis að laga. Bara á síðasta ári urðu banaslys í Suðurkjördæmi vegna einbreiðra brúa. Það er gríðarlegt mikilvægt að útrýma þeim mjög markvisst á næstu árum, því að ef fram heldur sem horfir í fjölgun ferðamanna mun eitthvað gefa sig. Ég bý sjálfur í Grindavík. Nú er mjög mikilvægri og góðri framkvæmd á gatnamótunum við Bláa lónið nýlokið. Hún var gerð til þess að auka umferðaröryggi þar. Í þeirri áætlun sem nú kemur fram á að leggja peninga í breytingar á gatnamótunum við Krýsuvíkurveg, sem er gríðarlega mikilvægt, því að við sem keyrum þennan veg á hverjum einasta morgni áttum okkur á því hversu svakaleg slysagildra og hættuleg gatnamót þarna eru. Það er vel að bæta eigi þau. Svo ég haldi áfram að tala bara um mitt kjördæmi, því að þetta er kjördæmaskipt, þá var stofnaður hópur suður á Reykjanesi í kjölfar banaslyss á Reykjanesbrautinni, sem talað er um í nefndarálitinu, sem knúði fram breytingar á Hafnarvegi. Það er þyngra en tárum taki að hugsa til þess að slys þurfi að verða, þar sem ung kona missti eiginmann sinn og þrjú börn misstu föður sinn, til þess að eitthvað sé gert í þessum málum. Þó að það hafi verið í umræðunni í langan tíma að gera breytingar á Hafnarvegsafleggjaranum gerðist það ekki fyrr en maður lést. Þetta virðist oft vera saga okkar Íslendinga að lítið er gert og litlu breytt í svona málum þangað til eitthvað skelfilegt gerist. Þetta hörmulega slys í júlí sl. varð til þess að hópurinn Stopp, hingað og ekki lengra! var stofnaður. Eins og komið hefur fram í ræðum þingmanna áður í þessari umræðu er það ótrúlega sorglegt að það þurfi svona samtakamátt í sveitarfélagi eins og Reykjanesbæ og á Suðurnesjum til þess að gera breytingar á þessum málum. Samtök þessi voru stofnuð af miklum eldmóð þarna suður frá og barátta þessa fólks og eldhugur gerði það að verkum að settir voru peningar og fjármagn til þess að bæta við tveimur hringtorgum við Aðalgötu og Flugvallarveg, sem munu gjörbreyta aðstæðum. Eins mun Hafnarvegi verða breytt á næstu árum. Það þarf að fara í gegnum skipulagsbreytingar þar til þess að það verði gert en það mun stórauka öryggi þarna. Eins hefur verið talað um að gangandi umferð er mikil yfir Reykjanesbrautina frá Ásbrú og gamla varnarsvæðinu þar sem nú er komin blómleg byggð á ný. Fólk gengur mikið yfir Reykjanesbrautina við Fitjar til þess að fara í stórmarkaði sem þar eru, en með því skapast náttúrlega alveg gríðarleg hætta. Það er nokkuð sem laga þarf á næstu árum. Það er alveg gríðarleg umferð á Reykjanesbrautinni og upp í flugstöð. Ég starfaði í flugstöðinni í eitt og hálft ár og keyrði þar um á hverjum einasta degi. Það er tvennt ólíkt að keyra þar núna eða þá, umferðin er alveg gífurleg frá Fitjum og upp í flugstöð þar sem er einbreiður vegur. Það er alveg ljóst að það er á áætlun, 2019–2022, ef ég man rétt, að klára veginn þarna upp eftir, sem er gríðarlega mikilvægt eins og svo margt annað. Auðvitað er allt mikilvægt í samgöngumálum. Því miður virðumst við hafa verið tekin algjörlega í bólinu varðandi fjölgun ferðamanna, við vorum einhvern veginn ekki tilbúin undir það allt saman og því miður þarf að leggja gríðarlega vinnu í það að mæta henni. Ég vona að það þing sem tekur til starfa hér eftir kosningar og sú ríkisstjórn sem kemst til valda leggi mikinn metnað í þetta. Auðvitað þurfum við að ná í tekjur til þess að mæta þessum kostnaði, þessu fylgir mikill kostnaður og við þurfum einhvern veginn að ná í tekjurnar. Ég hef oft talað um það í ræðustól að á síðasta kjörtímabili lagði ríkisstjórnin fram mjög metnaðarfulla fjárfestingaráætlun sem sneri m.a. að samgöngumálum. Ég get líka nefnt það, þó að ég sé þingmaður fyrir Suðurkjördæmi, að miklar vegabætur hafa orðið í minni æskubyggð, sem er Vopnafjörður. Vegurinn þangað hefur gjörbreytt samgöngum um það svæði. Hann hefur breytt miklu fyrir Vopnafjörð. Maður sér bara hvað ein framkvæmd getur haft gríðarlega góð áhrif á íbúa á þessum svæðum. Ég nefni líka Suðurstrandarveginn sem kom á síðasta kjörtímabili og var kláraður. Hann hefur líka haft gríðarlega góð áhrif og hefur umferð verið að aukast um hann á ári hverju. Hann hefur sannað sig fullkomlega sem frábær viðbót við vegakerfi landsins. Við þurfum samt einhvern veginn breyta því hvernig við leggjum upp samgönguáætlun. Við eigum fullt af fólki sem er mjög framarlega í umferðaröryggismálum. Ég nefni Ólaf Guðmundsson. Ég hefði viljað gera hann að umferðaröryggismálastjóra ríkisins því að fáir hafa meira vit og þekkingu á þessum málum. Ég hef setið fundi í kjördæminu þar sem hann hefur haldið fyrirlestra um samgöngumál. Það er mjög gaman að hlusta á fólk sem hefur mikla þekkingu og reynslu á þessu sviði og ég veit að hann hefur haft hönd í bagga með gerð þessarar samgönguáætlunar og gefið góð ráð. En samgöngumál eru mjög stór þáttur í samfélaginu í dag. Hlutur þeirra hefur síaukist. Við þurfum að gera gangskör að því að laga þau. Ég hitti sveitarstjórnarmenn í Suðurkjördæmi í síðustu viku. Þeir eru nú ekki mjög hýrir á brá vegna nýju samgönguáætlunarinnar og telja að gera þurfi miklu meira. Það lá í orðum þeirra að við gerðum okkur ekki grein fyrir því, þ.e. við hér á löggjafarþinginu og ráðamenn þessarar þjóðar, hversu gríðarlega mikilvæg þessi mál væru í kjördæmi þeirra eða mínu kjördæmi, Suðurkjördæmi. Það er ekki bara alveg gríðarlega mikið af ferðamönnum þar í rútum og einkabílum sem keyra um svæðið, heldur eru líka ofboðslega miklir þungaflutningar. Fiskflutningar frá Austurlandi suður og öfugt eru alveg gríðarlega miklir. Það þekki ég nú bara úr Grindavík vegna þess að stóru línubátarnir fara austur fyrir á land á vissum árstíma til þess að veiða og flytja síðan fiskinn til vinnslu suður í Grindavík á stórum flutningabílum. Það hefur náttúrlega þau áhrif að vegakerfið gefur hægt og bítandi eftir þegar svona ofboðslega mikil aukning er á slíkum flutningum. Maður veltir því oft fyrir sér hvort gömlu góðu strandsiglingarnar hefðu ekki verið fínar núna til þess að létta á þjóðvegunum. Það er nú önnur saga, en það er örugglega allt í lagi að ræða það á næstunni hvort ekki sé hægt að gera eitthvað í því að auka samgöngur á sjó í tengslum við flutninga, því að þeir hafa rosaleg áhrif á vegakerfið. Ég keyrði hringinn í kringum landið í sumar og því miður er vegakerfið okkar í afar slæmu ástandi þó að vissulega séu þar kaflar þar sem ástandið er mjög gott, en betur má ef duga skal. Ég fagna því ný samgönguáætlun sé komin fram þó að hún sé tvö ár aftur í tímann. Það er svolítið skrýtið að vera að samþykkja samgönguáætlun frá 2014 eða 2015, en það er önnur saga. Við erum komin með þetta plagg í hendurnar og þessa tillögu sem við verðum að fagna að sé komin fram. Þar er margt til bóta. Verið er að leggja peninga og fjármagn til mjög nauðsynlegra framkvæmda þótt mikið vanti upp á í nýframkvæmdum og viðhaldi. Mér skilst að samkvæmt vegamálastjóra þurfi um 11 milljarða á ári bara til að halda í horfinu varðandi viðhald. Nú leggjum við um 8 í það. Það vantar 3 milljarða upp á bara til að halda í horfinu. Það segir okkur hversu mikið vantar upp á í rauninni til þess að við getum verið ánægð með samgönguáætlun. Herra forseti. Ég vil að lokum segja að ég vona, og legg aftur áherslu á það, að samgönguáætlun á næstu árum verði unnin í víðtæku samráði við alla hagsmunaaðila þar sem allt er tekið inn og sett í forgangsröð, að við forgangsröðum eftir því hvar þörfin er mest. Svo er það líka erfitt vegna þess að svæði eins og sunnanverðir Vestfirðir og aðrir staðir hafa verið hafðir út undan árum og áratugum saman og fólk á þeim svæðum er orðið langeygt eftir því að fá einhverjar vegabætur. Eins og ég nefndi áðan fagna ég því líka sérstaklega að verið sé að leggja pening í vegaframkvæmdir á mínu svæði þarna suður frá og öryggi aukið á veginum frá Fitjum upp í flugstöð. Þar hafði mikið að segja hópurinn sem ég nefndi áðan, Stopp, hingað og ekki lengra!, undir forustu þeirra Ísaks Ernis Kristinssonar, Guðbergs Bergssonar og Margrétar Sanders og fleiri. Ég held jafnvel að ef þau hefðu ekki stigið svona hressilega inn í umræðuna og sagt að þetta dygði ekki lengur væri ekkert víst að neitt hefði verið gert í þessum málum þrátt fyrir þetta hörmulega banaslys sem þarna varð. Þarna virkaði beint lýðræði allhressilega og sýndi okkur að fólkið getur haft mikil áhrif ef það vill og berst fyrir sínum baráttumálum. Þau eiga allar þakkir skyldar fyrir frábæra baráttu og fyrir að taka okkur þingmenn á teppið og gera okkur grein fyrir því að svona gengi þetta ekki lengur. Við yrðum að sýna samstöðu um að bæta þessi mál þarna áður en enn fleiri og verri slys - ja verri slys, þau geta varla orðið verri en banaslys - en fleiri slys og jafnvel banaslys verði þarna, því að eitt banaslys í umferðinni er einu banaslysi of mikið. Það kostar okkur gríðarlega mikið, ekki bara fjármuni sem eru aukaatriði þegar einhver deyr, heldur mikla sorg og missi sem litlu samfélögin á Íslandi, eins og Garður í þessu tilfelli, verða fyrir þegar fólk deyr á besta aldri. Fleira var það ekki. Ég fagna því að þessi tillaga skuli vera komin fram og að við samþykkjum hana hér á þessu þingi.
Virðulegi forseti. Mig langar til þess að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann fór kannski ekki vítt og breitt um landið, að vísu svolítið, en hann einbeitti sér að Suðurlandinu og sér í lagi Reykjanesskaga. Núna hafa verið uppi hugmyndir um að reyna að koma á almennilegum hraðlestum eða hraðari almenningssamgöngum milli Keflavíkur og Reykjavíkur eða höfuðborgarsvæðisins. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann hvort hann sjái það sem mögulega lausn til þess að tryggja betur umferðaröryggi, reyna að stýra þessum mikla fólksfjölda í raun og veru meira út í almenningssamgöngur á þessu svæði. Ef við erum með færri bíla þá erum við náttúrlega með færri möguleika á umferðarslysum, að bílar lendi saman og þar fram eftir götunum. Einnig langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann sakni ekki þess að talað sé um heildstæðara plan fyrir hjólreiðastíga um landið. Ég veit að það eru samtök hjólreiðamanna hér á Íslandi sem hafa verið að reyna að fá hjólreiðabraut einmitt á Reykjanesskaga, sunnanverðum Reykjanesskaga, milli Keflavíkur og Þorlákshafnar og hvort það mundi ekki vera góð búbót fyrir bæði túrisma og útivist og fleira á þessu svæði, enda alveg gífurlega fallegt þarna. Veit hv. þingmaður eitthvað meira um það þar sem hann er nú frá þessu svæði?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Mér varð svolítið tíðrætt um Reykjanesskagann og svo þegar hv. þingmaður fór að tala um almenningssamgöngur og jafnvel flugsamgöngur, nefndi þær reyndar ekki, en hún nefndi lestina sem við erum að tala um og þá á hún við frá Suðurnesjunum og inn í Reykjavík, þá kveikti ég á perunni, ég gleymdi að tala svolítið um flugið. En kannski vill maður ekkert fara voðalega mikið út í innanlandsflugið, það jarðsprengjusvæði, sem er mjög viðkvæmt málefni. Ég held að lest væri frábær samgöngumáti frá flugstöðinni eða frá Suðurnesjum inn í Reykjavík, en það er gríðarlega dýrt. Það hefur verið reiknað út og þetta hefur verið í umræðunni síðustu ár og kannski er það framtíðin fyrir okkur að gera þetta svona. Ég tala nú ekki um ef það skyldi fara þannig að innanlandsflugið yrði flutt til Keflavíkur sem ég teldi sjálfur ekkert rosalega slæmt. Ég held að það yrði bara frábær lausn á málum innanlandsflugsins. En það eru ekki allir sammála mér um það. Þannig er það og við þurfum að finna lausn á því. Almenningssamgöngur, við eigum auðvitað að efla þær mikið. Ég heyrði það í síðustu viku þegar ég var á ungmennaráðstefnu á Hvolsvelli að aðalmálið hjá ungmennaráðum á Suðurlandi voru almenningssamgöngurnar, strætóinn, að geta komist oftar á milli yfir daginn og annað. En þetta er gríðarlega dýrt. Það var reyndar gerður samningur á síðasta kjörtímabili ef ég man rétt um að landshlutasamtökin mundu sjá um almenningssamgöngur, þau gera það í rauninni, en langarðsömustu leggirnir voru teknir út. Það er gríðarlega erfitt að halda úti almenningssamgöngum þegar teknir eru bestu bitarnir og kúfurinn tekinn af þannig að það er ekkert eftir fyrir hina. En við þurfum að efla almenningssamgöngur mjög mikið. Það er alveg ljóst að það er kallað eftir því. Hvað varðar hjólreiðastíga, þá er það bara frábær hugmynd. Það er núna verið að gera hjólreiðastíg frá Grindavík og alveg upp að Stapa. Það mun breyta miklu því að hjólreiðar eru alltaf að sækja sig í veðrið á Íslandi [[Forseti hringir.]]þrátt fyrir að veðurfarið sé kannski ekki alveg til þess fallið.
Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Það er alveg rétt, almenningssamgöngur kosta. Útgjöldin eru eitthvað sem ég held að við þurfum ekki alltaf að vera svona rosalega hrædd við. Það kostar líka að reka bíl. Það er mjög dýrt fyrir okkur að vera með mjög marga bíla í umferð. Það er ekki mjög umhverfisvænt og það er bara ekki framtíðin. Það virðist vera að allir séu sammála um það sem hafa verið að pæla í því hvernig við höfum samgöngur í framtíðinni að almenningssamgöngur er í raun og veru eina lausnin þar sem borin er almennileg virðing fyrir bæði fjármunum, heildarhagsmunum og að sjálfsögðu náttúrunni. Mér þykir mjög áhugavert það sem hv. þingmaður nefndi um þessa ungmennaráðstefnu á Hvolsvelli, þar voru ungmenni að biðja um betri almenningssamgöngur. Á móti var sagt: Já, en þetta er svo dýrt. En er það ekki í lagi? Er ekki í lagi að við reynum að tryggja ákveðið frelsi þegar kemur að fólksflutningum milli svæða, að það sé til staðar? Það má alveg kosta. Þegar á heildina er litið snýst þetta líka um að halda byggð á þessum svæðum, ef fólk nennir ekki að búa þarna, sér í lagi ungt fólk, vill ekki búa þarna af því að það er svo erfitt að komast í skólann, erfitt að komast í tómstundir, erfitt að fara og hitta vini sína. Er það að reka almenningssamgöngur ekki hluti af þeim kostnaði sem felst í því að vera í samfélagi? Á það ekki bara að vera hluti af grunnnetinu að vera með almennilegar almenningssamgöngur? Ég hef aldrei skilið af hverju það eru ekki „míníbússar“ eða eitthvað því um líkt, af hverju þarf þetta alltaf að vera svo fínt hjá okkur og þar af leiðandi svo dýrt? Það eru önnur lönd sem ná að hafa betri almenningssamgöngur en við. Af hverju getum við ekki tekið okkur þau til fyrirmyndar?
Hæstv. forseti. Ég get alveg tekið undir það. Auðvitað vill maður sjá auknar samgöngur á Íslandi. Þó verður að athuga eitt, við búum ekki við sömu veðurskilyrði og aðstæður og aðrar þjóðir, það þýðir að við verðum að vera með miklu öflugri tæki og betri tæki til þess að ferðast. Á þessari umræddu ungmennaráðstefnu á Hvolsvelli um daginn þá kom einmitt fram hjá þessu unga fólki að þau lögðu mikla áherslu á almenningssamgöngur. Kortið yfir önnina kostar samt hvern og einn 90 þús. kr. Það er dálítið mikill peningur fyrir ungt fólk. Síðan kom líka í ljós þegar við fórum að ræða þetta meira að nemendur nota bara almenningssamgöngurnar þangað til þau fá bílpróf. Þá er miklu ódýrara fyrir þau að vera saman í bíl, einn á bíl og fimm í bílnum. Það er miklu ódýrara. Á Íslandi hefur náttúrlega verið rekin bílastefna árum saman, einkabílastefna. Allir eru á bíl og það er kannski ekki skrýtið. Vegalengdir hjá okkur eru langar og menn nenna stundum ekki að sitja mikið í rútum eða strætó heldur vilja vera á bíl. Við sjáum hvað umferðin í Reykjavík á morgnana og á vissum álagstímum er gríðarleg og oftar en ekki er einn í bíl. En það hlýtur að vera markmið okkar á næstu árum eftir því sem okkur fjölgar meira að efla almenningssamgöngur. Ég get sagt sem dæmi að á síðasta kjörtímabili þegar þessi samningur var gerður milli ríkis og landshlutasamtaka var Keflavíkurrútan inni í því sem flytur farþega frá Keflavíkurflugvelli til Reykjavíkur. Ef Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum hefði fengið að reka þá rútu, en innanríkisráðherra sem tók við 2013 tók það til baka, hefði það borgað upp allar aðrar samgöngur á svæðinu. Jafnvel var talað um að það hefði getað borgað niður tapið sem var á almenningssamgöngum í Eyþingi, sem var um 28 milljónir minnir mig á því ári. Þetta er alltaf spurning um hvernig við eigum að gera þetta. Einkafyrirtækin eru mjög sterk í því að ýta á það að halda þessu.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Ég er nú að hugsa um að halda bara áfram þarna, þetta er svo áhugavert samtal og snertir kannski alla þessa fleti sem við viljum ræða og þingmaðurinn ræddi sjálfur áðan, það eru umferðaröryggismálin. Ég keyri nú mikið eins og ég veit að þingmaðurinn gerir þótt við viljum kannski hvorugt okkar tala mikið fyrir einkabílastefnunni heldur frekar einmitt auknum almenningssamgöngum sem ég held að sé framtíðarsýnin. Svo ég vaði nú úr einu í annað þá er það þetta með unga fólkið, að það noti í rauninni bara almenningssamgöngur þangað til það fær bílpróf, það er auðvitað partur af þessari hugsun sem við erum alin upp við. Um leið og almenningssamgöngurnar verða þannig að fólki finnst þær vera partur af kúltúrnum, ef maður getur slett, þá verða þær ofan á. Mér finnst við vera að færast í þá átt, þ.e. yngra fólkið okkar. Sérstaklega þegar það er búið að búa erlendis, er komið upp úr framhaldsskólanum og komið í háskóla og hefur búið erlendis, þá er þetta miklu sjálfsagðara.. En þá rekumst við alltaf á þennan vegg að þær eru svo ólíkar okkar almenningssamgöngur eins og gerist auðvitað í stærri borgum. Ég held að þetta sé eitthvað sem á eftir að verða, ég bara treysti því að við gerum þetta almennilega, sérstaklega með tilliti til loftslagsmarkmiðanna, með tilliti til umferðaröryggis, forvarna og allra þeirra þátta. Þetta er eitt af mikilvægari verkefnunum, líka til þess að minnka álagið á vegina og innviðina, almenningssamgöngur eru hluti af því. Þingmaðurinn nefndi þungaflutningana og trukkana sem maður mæti hverjum á fætur öðrum þrisvar í viku ef maður er á ferðinni, gríðarlegur fjöldi á sömu leið og bara það segir mér að [[Forseti hringir.]]við ættum í rauninni að huga alvarlega að því að taka upp strandsiglingarnar aftur.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir fyrirspurnina. Ég er eiginlega sammála því að við eigum að skoða það með opnum hug að fara aftur í strandsiglingar. Eins og hv. þingmaður segir er gríðarleg umferð stórra bíla á þjóðvegum landsins. Það er nú oft þannig þegar maður mætir þeim að maður er hálfsmeykur, þeir keyra svo sem ekkert mjög hægt. Ég er líka algjörlega sammála þessu með almenningssamgöngurnar. Við eigum að setja okkur markmið í því til næstu ára hvernig við getum aukið þátt almenningssamgangna í umferðinni, hv. þingmaður nefndi loftslagsmarkmiðin og annað, því að það fylgir gríðarleg mengun öllum þessum bílaflota. Ég segi sem dæmi að ég var í Noregi í maí og dvaldi í miðborg Ósló hjá vini mínum þar. Þegar ég fór heim í flug þá labbaði ég í tvær mínútur og síðan var ég innan dyra þangað til ég kom út úr Leifsstöð. Þar er kerfið náttúrlega strætó og sporvagnar og ég gat keypt mér app í símann sem ég keypti mér fyrir daginn, síðan gat ég farið í strætó, ég gat farið í lestar, ég gat farið í léttvagna og ég gat farið í siglingu um Óslóarfjörð, bara með þessu eina appi. Þetta er náttúrlega eitthvað sem við þurfum að skoða. Við getum gert þetta svona. En við erum svolítið á eftir öðrum og við erum í þessum einkabílabransa. Það er náttúrlega lögð mikil áhersla á einkabílinn, þetta er eins og með húsnæðismálin, allir eiga að eiga eign og við erum þannig, Íslendingar, kannski af því að við búum við öðruvísi aðstæður en margir aðrir og við erum mjög fá. Það er oft langt á milli staða og erfitt að halda uppi samgöngum t.d. eins og á Suðurnesjum, nú er ótrúlega mikið flæði vinnuafls alls staðar á Suðurnesjum. Það er mjög erfitt að halda úti almenningsssamgöngum, fólk þarf kannski að bíða tímunum saman eftir að fá far með rútu, í staðinn fyrir ef samgöngur væri örari. Það er líka eitt af því. Við erum svo fá og það getur oft verið erfitt að gera þetta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég tek undir það, við erum auðvitað lítil þjóð, þess vegna höfum við ekki lagt í þessar miklu og dýru fjárfestingar. Ástæða þess að þetta er komið á töluvert flug núna er nokkrir þættir, loftslagsmálin, gríðarleg aukning ferðamanna o.s.frv. sem gerir okkur kannski kleift að fara út í þetta. Mig langar aðeins að snúa mér að öðru, en ætla samt að taka undir það sem kom fram áðan um hjólreiða- og göngustíga. Á mínu svæði, milli Eyjafjarðarsveitar og Akureyrar, er verið að tala um að tengja það enn frekar en orðið er með slíkum stígum sem ég held að sé gríðarlega mikið hagsmunamál fyrir þetta svæði, fyrir utan að gera það líka skemmtilegra til að njóta. Það er þetta sem skiptir máli þegar við ræðum um búsetutækifæri ungs fólks, eldra fólks, þeirra sem vilja stofna fyrirtæki og allt þetta. Við tölum gjarnan um það úti í hinum dreifðu byggðum að við viljum fá unga fólkið heim úr háskólanámi og ljósleiðaramálin sem við höfum talað svolítið um hérna, tengjast auðvitað samgöngum, þau eru partur af samgöngumálum. Ég hef verið svolítið súr yfir því hvernig ríkisstjórnin hefur ætlað fara fram með það mál. Það á að leggja 500 milljónir á næstu árum til þess að byggja kerfið upp. Miðað við það gæti það tekið 20 ár eða eitthvað með þeim hraða. En hvað finnst þingmanninum um þær aðferðir sem notaðar voru síðast og áttu bara að vera í eitt sinn, þ.e. að etja sveitarfélögunum svolítið saman og vera með sem flestar tengingar í staðinn fyrir að leggja áherslu á brothættar byggðir? Þar er auðvitað hægt að nefna nokkur sveitarfélög þar sem er veruleg hætta á því að mínu mati, ef þau þurfa að bíða lengi, að þau lifi bara ekki af.
Hæstv. forseti. Ég hef svolitlar áhyggjur af því síðasta sem hv. þingmaður sagði um að þessar byggðir legðust af ef ekki yrði unnið mjög markvisst í ljósleiðaramálum. Auðvitað hefur það verið til umræðu á kjörtímabilinu að ljósleiðaravæða þessa staði. Það hefur gríðarlega mikið að segja. Ég get nefnt t.d. Kirkjubæjarklaustur sem er eitt af þeim sveitarfélögum sem voru undir því formerki að vera brothætt byggð. Þau eru náttúrlega fleiri eins og Raufarhöfn og Breiðdalsvík, þar er nú reyndar allt að fara af stað sýnist mér og ferðamenn hafa breytt miklu og þeir hafa breytt miklu fyrir Kirkjubæjarklaustur. Það er alveg ljóst að ef við viljum halda fólki heima og fá fólk heim aftur í þessi sveitarfélög þá verðum við að laga þetta og leggja ljósleiðara fyrir fullkomnari fjarskipti og gera þetta aðlaðandi. Það segir sig alveg sjálft. Við erum að ræða samgönguáætlun þar sem fjarskipti falla undir og annað og þetta er lykilþáttur í byggðaþróun. Ég hef nefnt Færeyjar áður í ræðu um samgönguáætlun. Þar bora þeir bara göng undir sjó og t.d. núna er verið að bjóða út göngin frá Austurey og yfir í Straumey, frá Rúnavík og yfir í Þórshöfn í Færeyjum, sem mun gjörbylta öllu. Þá mun það taka 10 mínútur að keyra frá Rúnavík yfir í Þórshöfn í staðinn fyrir að keyra 75 km leið sem tekur klukkutíma. Þetta gera þeir gagngert til þess að halda þessum sveitarfélögum og bæjum í byggð. Það virðist vera sú þróun, borgarþróun, að borgin sogar til sín allan mannafla. það er nú kannski vandinn eins og ég hef nefnt áður að við erum allt of fá. Það er nú eitt af markmiðum okkar Bjartrar framtíðar að vera orðin 800.000 eftir nokkur ár, en það er kannski svolítið djörf áætlun, en það mundi breyta miklu fyrir lífið í landinu ef við værum aðeins fleiri. Talandi um ljósleiðara. Það vantar líka þriggja fasa rafmagn niður í þessi byggðarlög. Það er árið 2016 hjá samfélagi sem framleiðir 18.000 gígavattstundir af rafmagni.
Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni um þetta mál fór ég vandlega yfir nefndarálit okkar í minni hluta samgöngunefndar. Þótt við styðjum í því áliti allar tillögur meiri hluta nefndarinnar og hvetjum eindregið til þess að samgönguáætlun verði samþykkt gagnrýnum við engu að síður mjög harðlega þann skort á langtímasýn sem er við lýði í málaflokknum og hefur verið lengi og birtist í því að framlög til samgöngumála hafa verið skammarlega lítil á undanförnum árum. Það birtist með ýmsum hætti. Við sjáum mikla aukningu í komu ferðamanna og miklu meiri nýtingu á vegunum en áður, en á sama tíma halda menn að sér höndum í framlögum til samgöngumála. Þetta birtist í því að við sjáum líka þá stöðu í almennu viðhaldi. Það má ekki gleyma því að almennt viðhald er ekki einhver lúxus sem við leyfum okkur heldur er almennt viðhald viðhald á fjárfestingum sem þegar hefur verið ráðist í. Það verður, eins og var ágætlega orðað af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni í samtali okkar í gær um þetta mál, skuld við framtíðina vegna þess að þá grotnar vegakerfið niður og við þurfum að ráðast í miklu dýrari endurfjárfestingu ef við sinnum ekki almennu viðhaldi. Til að fara yfir stöðuna á viðhaldinu eins og hún birtist okkur í nefndinni þá er á þessu ári verið að setja 6 milljarða kr. í viðhald. Síðan er ætlun framkvæmdarvaldsins, þ.e. ráðherrans, samkvæmt samgönguáætlun að setja 7 milljarða á næsta ári og síðan aftur 7 árið 2018. Á sama tíma segir Vegagerðin að hún þurfi 8–9 milljarða eingöngu til þess að halda í horfinu, þ.e. til að verja þær fjárfestingar sem ráðist hefur verið í. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að settir verði 8 milljarðar. Við gagnrýnum það og teljum að það sé ekki nóg. Auðvitað fögnum við því að þar horfa menn til neðri marka þeirrar upphæðar sem Vegagerðin hefur sagst þurfa en við teljum að við þurfum að horfa til efri marka og fara örlítið lengra vegna þess að Vegagerðin sagði okkur líka að ef við vildum taka síðan skrefið áfram og ekki bara halda í horfinu heldur hefja uppfærslu á vegakerfinu, þ.e. ákveðnar breikkanir og hækkanir og mjög víða þarf að horfa til öryggismála, þá þurfi að koma inn 11 milljarðar á ári ef vel á að vera. Þess vegna leggjum við til í okkar tillögum og mig langar að biðla til ríkisstjórnarinnar og þingmanna stjórnarflokkanna hér inni að koma með okkur í þann leiðangur að setja 9,5 milljarða í viðhaldið vegna þess að á undanförnum árum hefur vegakerfið verið að grotna niður, það þarf að vinna upp og gera úrbætur á þeim fjárfestingum sem menn hafa vanrækt á undanförnum árum og við þurfum að byrja að stíga fyrstu skrefin inn í framtíðina. Það er ekki nein lúxusframtíð heldur bara almenn uppfærsla og aukið öryggi á vegunum. Ég held við séum öll sammála um þetta. Við vitum það alveg að miðað við núverandi stöðu ríkisfjármála þá eru1,5 milljarðar í að verja fyrri fjárfestingar og taka líka fyrstu skrefin í uppfærslu, ef svo má að orði komast, á vegakerfinu fjárfesting sem við munum ekki sjá eftir. Við höfum á undanförnum áratugum verið að uppskera ríkulega vegna þeirrar framsýni sem hér var á 8. áratugnum þegar menn hófu mjög mikla uppbyggingu á innviðum í hitaveitu og í dreifikerfi rafmagns og hita eftir það. Við höfum sparað gríðarlegan gjaldeyri á því. Í þessu tilfelli erum við ekki að spara gjaldeyri, en við erum hins vegar að auka öryggi og þar með spara fjármuni í heilbrigðiskerfinu. Það er þess vegna sem þetta skiptir svo miklu máli, en ekki bara það heldur líka að það sé framtíðarsýn. Við höfum gagnrýnt það að framtíðarsýn vanti í samgöngumálum. Þá vil ég fagna mjög þeirri samstöðu sem náðst hefur meðal sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Nú er það ekki lengur þannig að við fáum bara umsagnir frá hverju sveitarfélagi fyrir sig heldur koma þau saman með sína sýn á það hvernig þau vilja að höfuðborgarsvæðið þróist. Mér finnst það til mikillar fyrirmyndar. Það er mjög skýr framtíðarsýn í þeim óskum sem þar koma fram, t.d. varðandi almenningssamgöngur, hraðvagna, hugmynd um borgarlínu sem innifelur hraðvagna og hugsanlega léttlestakerfi. Það er óskað eftir því að ríkið komi í auknum mæli að því að gera á þessu fýsileikaathuganir, athuganir á staðsetningum o.s.frv. Sjálf bý ég í Garðabæ og sit löngum stundum í bílnum á morgnana og seinni partinn. Af þessu hlýst bæði gríðarleg mengun og aukið álag á íbúana sem eru að flýta sér að sækja börn í skóla eða koma þeim í frístundir o.s.frv., þannig að það snýst líka um að auka lífsgæði fólks sem hér býr að horfa til léttlesta eða hraðvagna eða annars slíks til þess að minnka álagið á götunum. Það sem mér finnst líka áhugavert að fylgjast með í borginni er hvernig menn eru farnir að horfa á skipulag með allt öðrum hætti. Þetta á við þvert á flokka á höfuðborgarsvæðinu. Menn eru farnir að horfa meira á það að þétta byggðina þannig að fólk geti búið í nálægð við vinnustaðinn þannig að menn séu með svolítið blandaðri byggðakjarna. Þetta er eitthvað sem ég tel að stjórnvöld eigi að reyna að styðja við vegna þess að lífsgæði okkar sem hér búum mundu aukast til muna ef aðgengi okkar að þjónustu og störfum og öðru væri auðveldara en það er núna. Þessu er auðvitað misskipt milli íbúa höfuðborgarsvæðisins en ég held að það sé ekkert skárra að koma ofan úr Grafarholti eða úr Hafnarfirði, hið sama á náttúrlega við úr Hafnarfirði og í gegnum Garðabæinn og eins þá sem koma af Suðurnesjunum, þeir komast mjög greiðlega frá Suðurnesjunum, en svo stoppar allt inni í Hafnarfirði og menn lötra þetta inn í borg. Þetta snýst um að horfa til þess hvað fólkið þarf á að halda. Það er ekki einhver aðför að einkabílnum. Þetta snýst bara um að auka lífsgæði þegar menn tala um þetta. Mér finnst gott og gaman að sjá höfuðborgarsvæðið koma saman í þessu vegna þess að þar er við stjórnvölinn fólk úr öllum flokkum. Ég vona að ríkið taki höndum saman við þessi sveitarfélög um að gera þetta að veruleika, því að þetta er líka spurning um bætt aðgengi þeirra sem búa í ytri kraganum í kringum höfuðborgarsvæðið sem er Akranes, Selfoss, Hveragerði og bæirnir á Suðurnesjum, þar býr heilmikið af fólki sem starfar hér á höfuðborgarsvæðinu. Talandi um framtíðarsýn, þá langar mig að nefna að mér finnst vanta mjög að við horfum til lengri tíma hvernig við viljum sjá byggðir í landinu þróast. Ég sjálf hef engan áhuga á því að búa í borgarsamfélagi sem við erum að verða mjög hratt. Mér finnst vanta stefnumörkun í því að við tökum ákvarðanir um hvernig og hvar við ætlum hreinlega að styðja við eflingu ákveðinna byggðakjarna um landið. Hvernig ætlum við að styðja við og tengja betur saman byggðirnar á Vestfjörðum? Hvernig ætlum við styðja við og tengja betur saman byggðirnar fyrir austan þar sem menn hafa verið að sameina sveitarfélög og gert það mjög vel, tekið jafnvel höndum saman um að setja á laggirnar eina þjónustustofnun fyrir svæði sem er Austurbrú o.s.frv.? Við svörum þessari þróun ekki nægjanlega hratt með stuðningi þegar kemur að samgöngumálum. Í staðinn verður umræðan alltaf þannig að við förum að takast á um einstaka framkvæmdir. Eru ekki allir orðnir hundleiðir á þessu? Af hverju teiknum við ekki upp framtíðarsýn þar sem við tökum bara pólitískar ákvarðanir: hér á að byggja upp, hér á að byggja upp og styrkja við byggðakjarna, svo eiga allar okkar ákvarðanir að byggja á því að svo geti orðið í samgöngumálum og öllu mögulegu. Ég tek sem dæmi umræðuna þegar við förum að takast á um gangagerð. Þá heyri ég vini mína hér í höfuðborginni segja: Þetta er nú bara eitthvert dekur við örfáar hræður úti á landsbyggðinni. Svona er talað. Við megum ekki halda svona áfram. Það eru einhvern veginn alltaf þessi átök milli landsbyggðar og höfuðborgar, eins og það skipti ekki máli fyrir okkur sem búum á höfuðborgarsvæðinu hvernig samgöngur eru úti á landi. Það skiptir okkur gríðarlega miklu máli vegna þess að þetta snýst um það hvernig þróun byggðar í landinu verður og þar með hvernig samfélag Ísland er sem ein heild. Við vitum það að konurnar fara á undan inn á höfuðborgarsvæðið. Við höfum séð mjög áhugaverðan vísi eða rannsókn sem ég hef áður nefnt hérna og sumir halda kannski að ég sé með á heilanum, en hún opnaði augu mín fyrir því hvaða áhrif þetta getur haft. Það er frumvísir að niðurstöðu rannsóknar sem gerð hefur verið við Háskólann á Akureyri, Andrea Hjálmsdóttir og fleiri, þar sem fram kemur að staða kvenna á svæðinu í kringum Héðinsfjarðargöngin hefur batnað til muna eftir að göngin voru tekin í gagnið. Mér finnst þetta stórmerkilegt. Horfum frekar á þessa stöðu. Rannsökum þetta betur. Getur verið að í staðinn fyrir, og hér talar gamall byggðamálaráðherra, alls konar svona smáverkefni þar sem við reynum að örva innri vöxt og setjum hundruð milljóna í, þegar kemur að byggðamálum og við köllum byggðaáætlun, ætti að tengja samgöngumálin inn í byggðaáætlunina ef það er raunverulega þannig að staða þess hóps sem er veikari fyrir því að flytja suður styrkist heima fyrir ef menn bæta samgöngurnar? Mér finnst þurfa að taka þessa umræðu upp úr skotgröfum landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Það skiptir mig máli hvernig landið allt þróast, hvernig byggð í landinu þróast. Við þurfum að horfa til þess að stundum þarf að grípa til stórra framkvæmda og aðgerða til þess að búa til einhverja framtíð. Það er ekki bara verið að bregðast við heimtufrekju tíu manna í einhverju krummaskuði. Við erum að horfa til framtíðar byggðaþróunar. Nú er tími minn að verða búinn og mér er dálítið mikið niðri fyrir vegna þess að þessi málaflokkur, ég er að koma að honum í fyrsta skipti á kjörtímabilinu af einhverju viti, hefur opnað augu mín fyrir gríðarlega mörgu. Samfélagið byggist svo mikið upp á því hvað við erum að gera hér, bæði á höfuðborgarsvæðinu og úti á landi. Við eigum svo mikið undir í samgöngumálunum. Þetta er kostnaðarsamur málaflokkur og þess vegna skiptir svo miklu máli að við reynum að búa til hlutlæga mælikvarða á það hvernig við ræðum þetta. Kannski eigum við að reyna að koma okkur upp úr þeim hjólförum og þeirri ásýnd sem hefur verið á umræðu um samgöngumál, að þetta séu átök milli landshluta um einstaka framkvæmdir, þetta séu átök milli Vestfjarða, Austfjarða eða höfuðborgar, landsbyggðar eða hvað það er um einstaka framkvæmdir og fjármuni, og menn fari frekar að setja niður hlutlæga mælikvarða og segja bara: Hér er einn listi þar sem við erum búin að forgangsraða út frá framkvæmdum sem snúa að öryggismálum. Tökum sem dæmi það sem ég nefndi áðan í andsvari, leiðin frá Fitjum út að flugvelli, það er eitt sem hefði átt að vera á slíkum lista. Það sem ratar á slíkan lista fer svo bara í eitthvert ferli þar sem er byggt á álagi, byggt á öllum þeim breytum sem skipta máli hvað öryggi varðar. Síðan erum við búin að forgangsraða jarðgöngum og það er til jarðgangaáætlun, en við ræðum hana aldrei þannig. Þá er búið að búa hana til og þar er stefnumörkun að baki sem snýr að þeirri byggðaþróun sem ég nefndi áðan, einhverri langtímasýn í byggðaþróun. Síðan eru menn með framkvæmdir sem þarf að ráðast í til að [[Forseti hringir.]]styðja við atvinnuþróun. Ef við hefðum haft einhverja slíka hlutlæga mælikvarða fyrir atvinnuþróun þá væri löngu búið að klára Dettifossveg, svo eitt dæmi sé tekið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög upplýsandi og góða ræðu, enda er hv. þingmaður mjög vel inni í málaflokknum, ekki nema von. Það sem vakti upp spurningar hjá mér var þessi munur milli þess sem þarf til að viðhalda vegum og þess sem lagt er upp með í frumvarpinu eða í ályktuninni. Ég skil ekki - kannski er ég bara búin að búa allt of lengi í útlöndum, búin að vera allt of mikið í Noregi eða ég veit ekki hvað - af hverju aldrei er hægt að horfast í augu við þann raunveruleika sem við búum við, þ.e. að það kostar peninga að halda úti vegakerfi. Það þarf að leggja fjármuni í að vera með almennilega vegi, við erum bara að tala um viðhald á vegum. Mér þykir ekkert óeðlilegt að við reynum að hlúa að þeim innviðum sem við höfum. Við erum að koma út úr erfiðu tímabili. Hér varð hrun, eins og oft hefur verið sagt úr þessum ræðustól [[Gripið fram í.]]- já, með vissu. Að sama skapi finnst mér eins og aldrei hafi verið góðir vegir á Íslandi. Það er eins og aldrei hafi verið heildarsýn í vegamálum á Íslandi. Þetta stef, að aldrei sé hægt að gera áætlanir sem haldast, aldrei hægt að sætta sig við það að hlutirnir kosti - hefur þetta alltaf verið svona? Er þetta alltaf sama vandamálið sem við erum að fást við í íslenskri pólitík? Er þetta hluti af íslenskri menningu sem tengist veðrinu, að við þurfum alltaf að vera að skipta um skoðun? Af hverju er ekki bara hægt að svara því kalli að það þurfi 11 milljarða í viðhald á vegum?
Virðulegi forseti. Við höfum haft mjög framsýnan ráðherra samgöngumála, hann situr á forsetastóli fyrir aftan mig og heitir Kristján L. Möller. Það má sjá í nefndaráliti minni hlutans, sem hlutfall af landsframleiðslu, hvernig fjármunum var varið í hans tíð í samgönguráðuneytinu. Þá tóku menn ákvörðun um að taka dálítinn sprett inn í framtíðina, en síðan höfum við verið með ríkisstjórn sem hefur beinlínis sagt að þetta hafi ekki verið forgangsatriði. Núna koma þau og ætla að setja pening í viðhald vega og margir segja: Já, það er nú bara af því að það eru að koma kosningar. Mér er eiginlega alveg sama, vegna þess að nauðsynin er orðin svo mikil. Ef það þurfti kosningar til að fá peninga inn í samgöngukerfið, þá er það bara fínt. En ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það að þessi grunnþáttur að tryggja fjármunina til að verja fjárfestingar - mundum við ekki gera það í hvaða fyrirtæki sem er? Er það ekki það sem við reynum flest alltaf að gera, þ.e. að verja þær fjárfestingar sem þegar hefur verið ráðist í? Annars erum við komin út í það að þurfa að endurfjárfesta frá grunni, að búa til nýjan veg í staðinn fyrir að laga þann sem fyrir er. Ef það er augljóslega mikil hætta á einhverjum vegarkafla þá á það mál að fara í ákveðinn farveg. Mér finnst það álíka gefið mál að viðhald eigi að tryggja fyrst og síðan einstakar framkvæmdir.
Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður erum 100% sammála þegar kemur að þessu. Eftir að ég eignaðist bíl og fékk bílpróf hef ég rúntað aðeins um landið. Það er þvílíkur munur milli landsvæða á því hvernig vegirnir eru. Mér þykir það ósanngjarnt. Ef við erum að tala um 11 milljarða í viðhald á vegum þá gætum við notað þá upphæð í viðhald vega á Vestfjarðakjálkanum einum, á sunnanverðum Vestfjörðum einum. Vegirnir þar eru náttúrlega - ég veit ekki hvað skal segja - bara umferðarslys; að ekki sé talað um veginn út á Látrabjarg. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í veginn út á Látrabjarg, þar sem er gífurlegur ferðamannastraumur. Þarna er fólk að fara á húsbílum, á risastórum bílum, á litlum smábílum sem hafa ekkert í þennan veg. Þarna er þverhnípi niður og ekkert til þess að grípa eða styðja við. Erum við komin á þann stað að þurfa að loka vegum til að tryggja öryggi, t.d. veginum út á Látrabjarg, þ.e. ef ekki er að koma nýtt fjármagn þar inn? Erum við komin á þann stað að við hreinlega getum ekki haldið sumum vegum opnum, og það að perlum eins og Látrabjargi, út af því að aðstaðan er of hættuleg? Við höfum vanrækt þessa náttúruperlu og það tækifæri sem Látrabjarg er. Er einfaldlega kominn tími til þess að loka og segja: Því miður, við þurfum að laga þennan veg? Við erum bara að bíða eftir því að hræðilegt stórslys gerist. Þarna eru rútur að fara um. Eigum við að bíða eftir því að þær renni niður út af því að vegurinn gefur sig? Ætlum við virkilega að vera þarna? Vegir geta valdið umferðarslysum. Forvarnir í vegagerð felast einfaldlega í því að laga vegina.
Ein af breytingartillögum okkar í minni hlutanum er einmitt að fara í framkvæmdir á þeim vegi sem rætt var um, á veginum að Látrabjargi. Ég vona að ríkisstjórnarflokkarnir, þingmenn stjórnarflokkanna sem hér eru, samþykki þann hluta okkar tillagna. Talandi um viðhald vega og talandi um Vestfirðina þá er mér það mjög minnisstætt þegar ég ók frá Stykkishólmi til Patreksfjarðar. Þegar við vorum farin að keyra um alla þessa hálsa og hossast um þessa vegi - maður hefði eiginlega þurft nýrnabelti eins og þeir eru með á vinnuvélunum. Tvíburarnir mínir voru þá eins og hálfs árs og ég hugsaði með sjálfri mér: Ég gæti ekki hugsað mér að aka þennan veg með börnin mín. Þetta er langur vegur, það tekur tíma að keyra þetta. Manni líður ekkert sérstaklega vel í bílnum, í hosseríinu og beygjunum og snúningunum. Ég er ekki viss um að ég mundi treysta mér til að keyra þarna með ung börn. Nógu erfitt er að keyra stutta kafla á malarvegum og sveitavegum á leiðinni upp að sumarbústað með börnin. Ég tek hatt minn ofan fyrir ungu barnafólki sem býr á sunnanverðum Vestfjörðum við þessar aðstæður, svo að það sé nú bara sagt. Ég held að við þurfum að horfa til þess í byggðamálum að þetta fari að verða aðalfókusinn þegar kemur að byggðamálum, þ.e. samgöngur og fjarskipti. Við þurfum að hætta að kalla áætlanir, með verkefnum sem öll eru ágæt, „Byggðaáætlunina“. Ég held að við séum að gera mjög mikil mistök í byggðamálum með því að horfa ekki miklu víðar á málaflokkinn og setja stóru framkvæmdirnar þar inn. Kannski mundi skilningurinn á verkefnunum líka aukast ef við settum þau í samfélagslegt samhengi en ekki bara í átakafarveg milli okkar hér inni eins og gerist því miður allt of oft.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Mér fannst hún afar áhugaverð eins og gjarnan. Það er alltaf gott að heyra þegar fólk sem er búið að starfa í nefndinni og hefur fengið til sín gesti segir svolítið frá hvernig þetta blasir við. Ég þekki það reyndar líka í gegnum fjárlaganefnd; þar koma allar sveitarstjórnirnar, þar eru samgöngumálin, ljósleiðaramálin, núna þriggja fasa rafmagnið og þetta er einhvern veginn allt undir. Maður þykist því vera örlítið inni í þessu og svo búandi einmitt á svæði þar sem ýmislegt hefur verið gert en margt er ógert eins og hér var nefnt t.d. um Dettifossveg, þó að gerð sé tillaga um að því verki verði lokið. Það eru líka þessir vegir, þessir slæmu vegir, bara á Hringvegi 1 sem eru ómalbikaðir, eins og títtnefndur Berufjarðarbotn, líka í Langanesbyggð og á fleiri stöðum þar sem er ófremdarástand. Mig langar aðeins að spyrja, af því að talað hefur verið mikið um öryggismál, hvað þingmanninum finnst um þá hugmynd að taka upp í einhverjum mæli strandsiglingar aftur, ekki kannski eins og þær voru hér forðum því að nútíminn krefst annars. En er eitthvað sem mætti færa af þjóðvegunum og í strandsiglingar aftur þannig að við gætum minnkað þetta álag? Eins og ég sagði áðan að þegar ég keyri bara á milli Akureyrar og Ólafsfjarðar mæti ég gjarnan mörgum flutningabílum. Þeir fara reyndar um ákveðna daga í viku og þetta eru fleiri, fleiri bílar. Þetta er gríðarlegt öryggismál líka. Ég velti fyrir mér hvort hugmyndin er galin eða hvort þetta er framkvæmanlegt. Mig langar aðeins að heyra í þingmanninum um það.
Takk fyrir þetta. Ég get eiginlega ekki svarað því vegna þess að ég er bara svoddan tæknikrati í mér stundum að ég vil bara láta sérfræðinga reikna svona hluti út. Mér finnst þetta vera hluti af einhverju praktísku úrlausnarefni. Ef við setjum okkur það markmið að við viljum minnka þungaflutninga á þjóðvegunum innan um alla ferðamennina og allt það, þá eigum við að fá einhvern mannskap í að finna út hvað er hagstæðast í því. Kannski mundi þetta lagast ef ein hugmyndin sem við viljum láta skoða og nefnum í minnihlutaálitinu næði fram, þ.e. þetta mundi að einhverju leyti lagast ef aðskildar akreinar væru t.d. strax milli Reykjavíkur og Akureyrar, það mundi breyta mjög miklu. Þá yrði minni þörf á strandsiglingum. Ég veit bara ekkert um þessa hluti. Ég er alveg til í að við setjumst niður og setjum einhver markmið og fáum svo til þess bæra sérfræðinga til að reikna þetta út og finna bestu niðurstöðuna í þessu. Stundum erum við of rög við þetta. Við eigum það til að fara að halda með einhverri leið í staðinn fyrir að halda með einhverju markmiði og vera svo tilbúin að ræða leiðirnar að því. Mig langar líka aðeins að nefna í tilefni af því að við erum að ræða þessa aðskildu akstursstefnu milli Akureyrar og Reykjavíkur að í allri þessari umræðu um lestarsamgöngur á ég mér þann draum að lifa það að sjá að svona „hovedbanegården“ eða eitthvað slíkt í höfuðborginni, að við verðum með lestarstöð í borginni. Mér finnst einhvern veginn að allar alvöruborgir eigi að hafa lestarstöð, en kannski er það gamaldags hugsun. En ég held að við ættum líka að horfa til þessara stóru leiða - af hverju ekki að fara [[Forseti hringir.]]að skoða það að kannski er lest á milli Akureyrar og Reykjavíkur eitthvað sem kemur í framtíðinni? Maður [[Forseti hringir.]]veit þetta ekki. En ég vil að við förum að horfa þangað og spá í það hvort það sé sniðugt.
Herra forseti. Ég er sammála þingmanninum í því að þetta er kannski útópískt að sjá þetta fyrir sér, en auðvitað er tvöföld akstursstefna ekki útópísk. En að sjá fyrir sér svona lestarkerfi á milli, ég ætla að vona að loftslagsbreytingarnar leiði okkur ekki í þá átt, en það er kannski eitt af því sem maður hefur áhyggjur af varðandi alla þessa umferð á þjóðvegum landsins. Það er kannski ekki í anda þess sem við þurfum að fara að huga að því að við erum einmitt að verða töluvert mikil stórborg, eins og þingmaðurinn nefndi, þ.e. teppuna hér á morgnana. Ég velti því upp í matsalnum í hádeginu í dag að þau þrjú ár sem ég er búin að sitja á þingi - mér finnst gríðarleg breyting á þessu hausti, bara frá því ég kom hingað árið 2013. Mér finnst umferðarþunginn miklu meiri, og þetta er auðvitað í andstöðu við það sem við þurfum að grípa til. Ef við ætlum einhvern veginn að reyna að uppfylla þessi markmið þá verðum við að breyta til. Það er ekki nóg að hugsa um að rafvæða og eitthvað slíkt, heldur þurfum við líka að huga að almennilegum og alvörualmenningssamgöngum sem eru þó að einhverju leyti fólgnar í einhvers konar lestarfyrirkomulagi, held ég. Mig langar aðeins til þess að velta því líka upp af því að við erum báðar áhugakonur um jarðgöng og þá rannsókn sem þingmaðurinn vitnaði í sem einmitt kom svo mikið á óvart. Ég bý í sveitarfélagi sem hefur fern jarðgöng og vantar ein enn og hæstv. ráðherra sem situr hér á bak við mig er einn af flutningsmönnum um að það verði kannað ásamt mér og fleirum. Af því að í umræðunni var nefnt dekur þá eru Færeyingar að bora út og suður og tengja byggðirnar sínar þó að 75 kílómetrar séu á milli, þannig að þeir horfa ekki í kílómetrana heldur bara að tengja byggðirnar. Þeir horfa ekki heldur í íbúafjöldann heldur að hægt sé að hafa svæðin í byggð. Ég held að það sé [[Forseti hringir.]]eitt af því sem er mikilvægt og akkúrat þessi punktur sem þingmaðurinn kom inn á hvað þetta breytti miklu fyrir konur. Það skiptir máli á þessum jaðarsvæðum.
Virðulegi forseti. Það er nefnilega hægt að vera alinn upp í Kópavogi og búa í Garðabæ, fædd í Reykjavík og vera áhugamanneskja um jarðgöng um landið. Ég er það. Ástæðan er sú að ég tel að þetta sé hluti af byggðaþróun og ég tel að umræðan um einstaka jarðgangaframkvæmdir fari stundum út í ógöngur af því að við setjum þær ekki í samfélagslegt samhengi og af því að við tengjum þær ekki framtíðarsýn. Hvað erum við að gera með þessum göngum? Fólkið á staðnum sem upplifir þetta á hverjum degi skilur það mjög vel, en við hin þurfum kannski að sjá betur hið stóra samfélagslega samhengi. Þar kannski feilum við stundum sem tölum fyrir þeim í þinginu. Ég er líka meðflutningsmaður á þessari tillögu, þannig að það sé bara sagt. Mér finnst við þurfa einhvern veginn að komast upp úr þessum skotgröfum þegar kemur að umræðu um þessi mál. Síðan aftur talandi um höfuðborgarsvæðið þá er þetta svo skrýtið að ég flyt í fyrravetur, ég flyt úr Kópavoginum og yfir í Garðabæinn. Ég flyt ekki um langan spotta, en bara það að fara yfir til Garðabæjar og taka þaðan Reykjavíkurveginn í bæinn hefur lengt tímann. Milli eitt og tvö á daginn eru það kannski tvær og hálf mínúta, en á morgnana er það aukakorter, tuttugu mínútur, bara sá bútur. Það er ofboðsleg teppa á höfuðborgarsvæðinu á löngum tímum. Þetta er ekki bara eitthvert korter á morgnana. Þetta er frá því að klukkuna vantar korter í átta til níu á morgnana og þetta er klukkutími eða einn og hálfur seinni partinn. Bara sá tími hefur rosaleg áhrif á lífsgæði höfuðborgarbúa og þeirra sem búa á höfuðborgarsvæðinu og svo aftur eins og ég lýsti áðan, Suðurnesin, [[Forseti hringir.]]Akranes og Selfoss sem eru að koma annars staðar inn. Þannig að við verðum [[Forseti hringir.]]líka að fara að huga að þessu hvort sem við búum á höfuðborgarsvæðinu eða utan þess.
Herra forseti. Við ræðum hér samgönguáætlun. Samgöngumál eru okkur landsbyggðarfólki hugleikin. Sem betur fer erum við að fá fleiri og fleiri liðsmenn í okkar hóp, þingmenn hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er gott mál því að ekki veitir af. Samgöngumál hafa því miður setið á hakanum allt of lengi og verið okkur til skammar. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur hafa ráðið hér ríkjum í áratugi og eru við stjórnvölinn núna og þeirra er skömmin hvernig samgöngumál eru hér á 21. öldinni vítt og breitt um landið. Nú korteri fyrir kosningar er dreginn fram kosningavíxill úr umhverfis- og samgöngunefnd. Gott og vel, við fögnum því sem viljum að vegaframkvæmdum og samgönguframkvæmdum heilt yfir sé gert hátt undir höfði. Ég er auðvitað ánægð með það. Minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar bætti um betur og ég styð tillögur hans heils hugar. Það er auðvitað ansi seint í rassinn gripið þar sem þessi ríkisstjórn hefur haft þrjú ár til að sýna vilja sinn í verki og komið sáralitlu í framkvæmd. Nú er þessum breytingartillögum þar sem talað er um aukið fé til samgöngumála, viðhalds vega, héraðs- og tengivega og nýframkvæmda, vísað til næstu ríkisstjórnar og næstu fjárlaga. Auðvitað vonar maður að sú ríkisstjórn sem kemur hér til valda eftir þessar kosningar hafi dug í sér til að gera samgöngumálum hátt undir höfði. Ástand vegakerfisins brennur auðvitað á okkur og hvernig er að myljast undan því. Vegamálastjóri og forsvarsmenn Vegagerðarinnar kvarta sáran undan því að hafa ekki nægt fjármagn til þess að sinna lágmarksskyldum sínum. Það þekkja það örugglega margir þingmenn að hafa fengið hringingar til sín þar sem kvartað er yfir lélegum vegum. Ég fékk símtal í morgun frá ungum bónda vestur á fjörðum þar sem hann sagði að hann væri að gefast upp á því að þurfa að keyra fjóra, fimm kílómetra fram og til baka á hverjum degi með börnin sín í skóla þar sem vegurinn væri illfær vegna þess að viðhald skorti, ræsin ónýt og grindarhlið léleg, skarð í vegum og ekki hefði verið heflað eða borið ofan í veginn að neinu gagni mjög lengi. Það er auðvitað saga sem menn geta sagt vítt og breitt um landið, þeir sem búa við malarvegi og héraðs- og tengivegi og það endurspeglar hvernig ástandið er orðið. Fólk, sem þarf að fara slíka vegi dagsdaglega til þess að sækja vinnu, fara með börnin sín í skóla og sækja þjónustu til stærri staða á sínu svæði, er að gefast upp á því að búa við slíkar samgöngur. Það er auðvitað ekki boðlegt á Íslandi á 21. öldinni. Vegagerðin horfir auðvitað til þess að verið sé að lofa fram í tímann með þeim breytingartillögum sem nú liggja fyrir og vonast til þess að geta farið að undirbúa sig fyrir næsta sumar, að hún hafi þá úr einhverjum fjármunum að spila til þess að sinna sínu hlutverki. Vegagerðinni er auðvitað vorkunn að þurfa að vera með þetta þjónustuhlutverk á sínum herðum en það er vanfjármagnað. Ríkissjóður stendur vel í dag og ríkisstjórnin hefði auðvitað átt að gera miklu betur en hún hefur gert alveg frá fyrsta ári sínu, en það hefur allt verið í mýflugumynd. Við þekkjum það líka að þegar þensla eykst hefur það oftar en ekki verið notað sem afsökun fyrir því að ekki sé hægt að fara í vegaframkvæmdir af hálfu ríkisins vegna þess að nú sé þensluástand. Það er kannski á þeim svæðum sem engin þensla er og vegakerfið er mjög slæmt. Þá hefur ríkið haldið að sér höndum og ekki fjármagnað framkvæmdir eins og þörf hefur verið fyrir. Ég ætla bara rétt að vona að það verði ekki notað sem afsökun á næsta kjörtímabili, hverjir svo sem sitja þá við völd, að það sé svo mikil „þensla“ á höfuðborgarsvæðinu að hið opinbera verði að halda að sér höndum og vilji ekki auka þenslu með því að setja of mikið fé í viðhald og framkvæmdir. Sú röksemdafærsla á ekki við. Menn hrósa sér af góðri stöðu ríkissjóðs í dag. Sú staða hefur auðvitað verið að byggjast upp og vaxa vegna þess að grunnurinn var lagður á sínum tíma hjá síðustu ríkisstjórn sem vann að því að koma ríkissjóði og efnahag landsins aftur á réttan kjöl. Hagvöxtur hófst hér árið 2010. En innviðauppbygging í landinu er í skötulíki, þar með talið vegakerfið, ljósleiðaravæðing, flugvellirnir okkar, hafnirnar okkar og fjarskipti vítt og breitt um landið. Svo mætti áfram telja; uppbygging í kringum fjölförnustu ferðamannastaðina og þá ferðamannastaði sem menn vilja fara á eins og Látrabjarg, sem fjallað var um í ræðu áðan. Vegurinn þangað er stórhættulegur, en þangað fer fjöldinn allur af ferðamönnum því að það er auðvitað mjög merkilegt og gaman að horfa á það fallega náttúrusvæði. En við vitum aldrei hvenær alvarleg slys geta orðið á þeirri leið miðað við hvernig vegurinn er. Ferðaþjónustan skilar í dag gífurlegum fjármunum inn í samfélagið. Gjaldeyristekjur hennar eru langt yfir 200 milljarðar á ári og greiðslur í formi skatta til ríkisins eru eitthvað um 70 milljarðar. Ríkisstjórnin hefur valið að hlúa ekki að innviðauppbyggingu og uppbyggingu samgangna svo það lendir á næstu ríkisstjórn að gera stórátak í þeim málaflokki, því að þar er uppsafnaður vandi. Ef ég dreg aftur saman það sem ég sagði þá stæra menn sig af góðri stöðu ríkissjóðs en í kredit-dálknum í því bókhaldi er uppsafnaður vandi á svo mörgum sviðum í samgöngum, heilbrigðismálum, menntamálum, og svo mætti lengi telja. Hægt er að sýna góða stöðu í heimilisbókhaldinu ef maður endurnýjar aldrei neitt hjá sér og lætur viðhaldsþröfina safnast upp á heimilinu, þá getur maður kannski látið heimilisbókhaldið líta betur út til skamms tíma. En það kemur að því að maður þarf að leggja til fjármuni í eðlilegt viðhald, sem hefði betur verið gert jafnt og þétt, eins og þessi ríkisstjórn hefði átt að hafa manndóm í sér til þess að gera að horfa til þess að leggja ákveðið hlutfall af vergri landsframleiðslu í uppbyggingu samgangna. Það hlutfall var um 2,5% 2008, en er núna bara 1,1% af vergri landsframleiðslu þegar þjóðarhagur er að vænkast og staða ríkissjóðs þetta góð. Það segir allt sem segja þarf um að menn hafa [[Forseti hringir.]]ekki skilað því sem skila á til innviðauppbyggingar þau ár sem þessi ríkisstjórn hefur verið við völd.
Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð nú að vera sammála hv. þingmanni, við höfum ekki sinnt innviðauppbyggingu eins og skyldi og vegirnir hljóta náttúrlega að teljast hluti af þeim grunninnviðum sem íslenska ríkinu ber að tryggja að séu til staðar. Ég veit að hv. þingmaður tengir mikið við Vestfirði og býr þar að sjálfsögðu, eins og allir eiga að vita. Það er áberandi við vegina á Vestfjörðum hversu langt á eftir þeir eru miðað við aðra vegi á landinu. Jú, það eru fleiri tugir einbreiðra brúa á Suðurlandi. Jú, það eru einhverjar heiðar á Norðausturlandi sem eru kannski ekki í besta standi, en ástandið er ekki nærri því jafn slæmt og það ég hef upplifað við að keyra sunnanverða Vestfirði. Þó hef ég nú farið víða, m.a. keyrt í Georgíu þar sem er þverhnípt niður, en þar voru samt skárri vegir en vegirnir á sunnanverðum Vestfjörðum. Mig langar til þess að spyrja hvort hv. þingmaður viti af hverju þetta er svona. Af hverju er ekki búið að malbika? Af hverju er ekki búið að sjá til þess að þessir vegir séu öruggir? Ferjan Baldur er í raun skárri kostur en keyra þessa vegi. Maður sér líka að öll býlin sem voru þarna hafa lagst í eyði. Maður spyr sig hvort þetta sé framtíð Vestfjarða ef við komum ekki til móts við þá sjálfsögðu kröfu að uppfæra vegakerfið þarna þannig að það sé aðeins nær 21. öldinni en þeirri 19., því að þetta virðast í besta falli vera einhverjir hestaslóðar sem sett hefur verið bundið slitlag á.
Herra forseti. Þetta er góð spurning og ég sem íbúi Vestfjarða í rúmlega 50 ár hef oft spurt mig þeirrar spurningar sjálf. Hvað veldur þessu? Í öllu eðlilegu hefði maður nú haldið að ef maður sæti í stól samgönguráðherra og hefði eitthvað með þetta að gera mundi forgangsröðunin vera sú að ljúka því að leggja bundið slitlag á vegi landsins. Það væri forgangsröðunin. En forgangsröðunin hefur bara ekki verið sú að það fólk sem býr í landinu, hvort sem það er til sjávar eða sveita, fái bundið slitlag á sína vegi. Auðvitað ættum við fyrir löngu að vera komin þangað. Það er enginn að tala um tvíbreiða vegi á alla sveitabæi eða eitthvað því um líkt, en að ekki sé komið bundið slitlag til fólks á Íslandi árið 2016 er auðvitað með ólíkindum, og eins að þessar þekktu ferðamannaleiðir þar sem mikil umferð er yfir sumartímann séu ekki settar í forgang. En það er nú bara þannig að hingað á hið háa Alþingi veljast einstaklingar sem þrýsta oftar en ekki á að taka ýmis verkefni fram yfir önnur og þá hefur það orðið hlutskipti Vestfjarða að lenda undir. Það er kannski ekki fallegt að segja að við höfum ekki átt nógu sterka forsvarsmenn hér á þingi í gegnum árin, en þeir hafa stundum komið úr öðrum landshlutum en Vestfjörðum og þrýst á um jarðgöng í sinni heimabyggð. En það er auðvitað ekki mikill metnaður að horfa ekki til þess að það sé a.m.k. forgangsraðað í þágu þess að setja bundið slitlag á vegi landsins.
Virðulegi forseti. Já, ég er sammála hv. þingmanni um að það á náttúrlega að vera sjálfsögð krafa á 21. öldinni. Nú veit ég ekki hvort það sé satt, en vinur minn sem er sagnfræðingur og mikill Vestfirðingur, sagði mér að þeir vegir sem við værum að þræða á bílum nú til dags fyrir vestan hefðu upphaflega verið slóðar fyrir hesta og gangandi fólk. Síðan hefur náttúrlega margt gerst, við erum komin með bíla og jafnvel eru þungaflutningar um þessa vegi. Ég veit ekki um hversu margra prósenta halla er að ræða sums staðar á heiðum, jafnvel upp í 16%, og u-beygjur sem eru stórhættulegar, svo ekki sé minnst á það þegar komin er smá bleyta eða krap, þá veit maður ekki hvað getur gerst. Mér þykja aðstæðurnar á sunnanverðum Vestfjörðum ekki vera mönnum bjóðandi. Ég skil vel að Vestfirðingar séu mjög hugsi yfir byggð á Vestfjörðum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann aðeins út í veginn út á Látrabjarg. Látrabjarg er náttúrlega eitt stærsta fuglabjarg í Evrópu og hefur mikla sérstöðu á heimsvísu. Vegurinn þarna er náttúrlega skelfilegur og ég skil vel af hverju ein ferðakona hætti við að fara þarna um og grét bara af því að hún var svo hrædd að keyra veginn. Er ástandið orðið þannig varðandi þennan veg að við þurfum annaðhvort að fara að loka honum eða setja einhverjar takmarkanir um hversu breiðir bílar mega aka hann? Eins og staðan er núna fara bæði rútur og húsbílar þarna um, oft margir bílar í röð. Það er einfaldlega hættulegt. Vegurinn er of mjór og er gerður fyrir allt önnur farartæki og allt annan tíma. Það er kannski bara kominn tími til [[Forseti hringir.]]að fara í miklu róttækari aðgerðir til þess að sýna fram á að miklu meiri uppbyggingar er þörf til þess að viðhalda þessum vegi.
Herra forseti. Hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir hefur sýnt veginum út á Látrabjarg mikinn áhuga. Það er mjög gott að fá liðsmann hér af höfuðborgarsvæðinu í þeim efnum, ekki veitir af. Ég hef stundum sagt við hv. þingmann að hún væri sendiherra hinna dreifðu byggða og Vestfjarða á Alþingi. Það veitir ekki af því að hafa sterka talsmenn á höfuðborgarsvæðinu. Við í minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar lögðum til í breytingartillögu okkar að meiri fjármunir verði lagðir í veginn út á Látrabjarg, í vegaframkvæmdir í Árneshreppi og á Skógarströnd, vegir í Dölum endurbættir og átak gert í héraðs- og tengivegum um allt land. Í þessum breytingartillögum er líka talað um að settar verði 200 millj. kr. í Vatnsnesveginn, sem er auðvitað hörmulegur og við þingmenn höfum séð myndir á Youtube af því hvernig ástand vega er þar. Það er víða slæmt ástand. Ég vil á þessum síðustu sekúndum ræðu minnar segja varðandi flug í landinu að ég tel að það hafi aldrei verið brýnna en nú að koma fluginu inn í almenningssamgöngur og horfa til þeirra leiða sem farnar eru í Skotlandi þar sem fólk sem á lögheimili lengst frá markaðssvæðinu og höfuðstaðnum hefur möguleika á að fá flugfargjöld á lægra verði en almennt gerist, hinn almenni ferðamaður og aðrir sem ekki búa þar. Við verðum að fara að setja flugið inn í almenningssamgöngur. [[Forseti hringir.]]Það er löngu kominn tími til þess.
Virðulegi forseti. Það kann að vera að skýringin á því hvers vegna svo hægt hefur gengið að fá nauðsynlegar vegabætur á Vestfjörðum liggi í því að það gæti ákveðins skilningsleysis, skulum við segja, hjá talsmönnum höfuðborgarinnar á stöðunni. Það er kannski ekki síst vegna þess að það er alltaf talað eins og þetta snúist um rétt íbúa á Vestfjörðum til að eiga samskipti við höfuðborgina. En þetta snýst líka, og við sjáum það með vaxandi ferðamannastraumi, um möguleika höfuðborgarinnar til að eiga samskipti við og nýta sér aðgengi að svæðum eins og Vestfjörðum, t.d. með erlenda ferðamenn sem þarf að hafa ofan af fyrir með því að sýna þeim náttúruperlur og fegurð landsins. Þá fer það allt í einu að skipta máli að komast í samband og komast út á svæðin. Kannski verður það ferðaþjónustan sem verður Vestfirðingum til bjargar þegar peningalegir hagsmunir ferðaskrifstofa og ferðaskipuleggjenda fara að skipta máli og verða kannski til þess að við fáum betri samgöngur. En það er auðvitað mjög sorglegt að þetta skuli vera tilfellið. Ég ætlaði ekki að ræða þetta við hv. þingmann. Við höfum svolítið talað um faglega forgangsröðun verkefna í samgöngumálum. Nú er það þannig, eins og við höfum séð varðandi jarðgangaframkvæmdir, að þær hafa svolítið viljað detta inn eftir sérhagsmunum kjördæma og svo hafa önnur svæði orðið út undan. Nú eru allmörg ár síðan jarðgangaáætlun [[Forseti hringir.]]virðist hafa verið tekin úr sambandi og ekki vera við lýði síðan. Telur þingmaðurinn að það hafi verið skref [[Forseti hringir.]]aftur á bak að alla jafna liggi ekki fyrir þinginu sérstök jarðgangaáætlun þar sem framkvæmdum er raðað í forgangsröð með faglegum hætti?
Herra forseti. Já, ég tel mjög brýnt að hafa virka jarðgangaáætlun til langs tíma þar sem landsmenn sameinast um að forgangsraða. Ég tel líka að við séum komin á þann stað að gera verði sérstakt átak í að ljúka jarðgangaframkvæmdum sem brennur á. Við þekkjum báðar umræðuna um Álftafjarðargöng og við þekkjum umræðuna hjá Austfirðingum um Seyðisfjarðargöng. Ég tel að bæði þessi svæði eigi að fara í flýtimeðferð, að við séum þar stödd að gera verði átak í því, og taka það fram yfir margt annað, að tryggja samgöngur þar sem þær eru hættulegar. Ef við tölum aðeins um Álftafjarðargöngin þá hefur verið sagt að nú séu komnar á góðar samgöngur milli Ísafjarðar og Reykjavíkur. Gott og vel, en eru þær öruggar þegar betur er að gætt? Hve oft er Súðavíkurhlíðin lokuð vegna snjóflóðahættu, aurskriðna og annars því um líks? Þó að orðið sé greiðfært í Ísafjarðardjúpi, frá Reykjavík til Ísafjarðar, er Súðavíkurhlíð hindrun sem er stórhættuleg, bæði mönnum sem vinna þar við mokstur og þeim sem fara um hlíðina og vita aldrei hvenær hættan verður að veruleika. Þar er þetta spurning um öryggismál og hvenær slysin verða.
Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að það þarf miklu faglegri vinnubrögð og aðferðafræði við að forgangsraða í jafn mikilvægum samgönguframkvæmdum og jarðgöngum. Þar eiga samfélagsleg sjónarmið að liggja til grundvallar og ekki á að vera hægt að hvika frá ákveðnu mati á þörf sem er við blasandi. Þetta virðist stundum skorta. Það er kannski þetta sem þarf að ræða betur í þessu samhengi, hvernig menn forgangsraða. Viðmiðin og aðferðirnar við að átta sig á forgangsröðuninni, það er allt saman til. En svo koma aðrir hagsmunir sem virðast vega þyngra þegar á reynir. Hv. þingmaður er meðflutningsmaður minn að tillögu um að koma Álftafjarðargöngum inn í samgönguáætlun og inn í forgangsröðun. Það er í annað skipti sem sú tillaga er lögð fram hér á þessu þingi. Þessi jarðgöng eiga að leysa af hólmi Súðavíkurhlíðina - sem er með 22 skilgreind snjóflóðagil; í sumum veðrum hafa fallið snjóflóð úr þeim öllum og skólabílar þurfa að aka þessa leið yfir vetrarmánuðina. Göngin eru þess vegna brýnt öryggismál. Það sætir furðu að þau skuli ekki enn vera komin inn í röðina, hvað þá annað. Við erum væntanlega sammála um það, ég og hv. þingmaður. En spurningin er líka hvort þingmaðurinn tekur undir það með mér að það sé frumskilyrði að ljúka við gerð samgöngukerfisins áður en menn fara að dúlla við einhver gæluverkefni hér og þar um landið. Við verðum að líta þannig á að á Vestfjörðum sé þessari grunnframkvæmd ekki lokið, það sé [[Forseti hringir.]]ekki búið að klára að koma þar á viðunandi samgöngum. Á meðan þá hljóti það að hafa forgang fram yfir allt annað.
Frú forseti. Við hv. þingmaður deilum skoðunum í samgöngumálum eins og í svo mörgu öðru. Ef við hefðum haft tækifæri til að hafa meira um þetta að segja í gegnum tíðina held ég að vegamálum væri betur borgið en þeim er í dag. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Ég er sammála því að áætlun sem stenst verður að vera í gangi. Núverandi innanríkisráðherra hefur verið að daðra við einkaframkvæmdir. Ég er ekki hrifin af því að þetta eigi að byggjast upp á því að hægt sé að kaupa sig fram fyrir í röðinni eins og í heilbrigðiskerfinu. Íbúar þessara svæða, Vestfjarða og annarra svæða vítt og breitt um landið, hafa í gegnum tíðina, með sinni miklu gjaldeyrissköpun í sjávarútvegi, lagt gífurlega inn í þjóðarbúið og eiga fyrir hverri krónu sem lögð er í vegaframkvæmdir og þurfa ekki að skammast sín fyrir það. Mér finnst oft að þetta sé eins og ölmusa til fámennra og dreifðra byggða sem séu komnar að fótum fram; að það eigi að hinkra við og sjá hvort þær fjari ekki út í rólegheitunum. Þau viðhorf eru kannski ekki allsráðandi en þau eru því miður til. Við eigum ekki að láta slík viðhorf stuða okkur, heldur eigum við að sækja það sem við eigum rétt á. Þessi svæði, hvort sem það eru Vestfirðir eða önnur svæði á landinu þar sem vegaframkvæmdir hafa dregist langt aftur úr, eiga auðvitað að fá fé svo að byggðir séu upp öruggir vegir sem miðast við nútímaþarfir á 21. öldinni, svo að búsetuskilyrðin séu eins og þau gerast best. Það er eðlileg krafa og sjálfsögð.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka umhverfis- og samgöngunefnd fyrir ágæta yfirferð yfir þetta mál eftir 1. umr. og ýmsar gagnlegar breytingartillögur sem hér komu fram við síðari umræðu um tillöguna, frá meiri hlutanum, en einnig frá minni hlutanum. Ég vil leggja á það áherslu hversu mikilvægt það er að menn bregði nú út af vana sínum og samþykki ekki einvörðungu breytingartillögur meiri hluta nefndarinnar heldur jafnframt breytingartillögur minni hlutans vegna þess að staðan í samgöngumálum er með þeim hætti að þar veitir satt að segja ekki af að taka nokkuð til hendinni eftir það aðgerðaleysi sem einkennt hefur allt þetta kjörtímabil, bæði í nýframkvæmdum og í viðhaldi. Það er þess vegna full þörf á því að ráðast í fleiri verkefni á næstu fjórum árum en áætlunin gerði ráð fyrir og líka fleiri en áætlunin gerir ráð fyrir að samþykktum breytingartillögum meiri hlutans. Það eru verkefni sem þegar hefur verið farið yfir að mikilvægt sé að ráðast í í langtímaáætluninni, þ.e. 12 ára áætluninni. Þess vegna er í rauninni bara um að ræða flýtingu á verkefnum sem allir eru sammála um, þvert á flokka hér í þinginu, að mikilvægt sé að fara í. Þegar horft er til þess framkvæmdaleysis sem verið hefur núna þau þrjú ár sem þessi ríkisstjórn hefur setið, held ég að hverjum manni megi vera ljóst hversu brýnt það er að taka nokkuð til hendinni í þessari fjögurra ára áætlun þó að hún nái í sjálfu sér ekki nema til tveggja ára, jafn einkennilegt og það er um fjögurra ára áætlun. Helmingur þessarar áætlunar er náttúrlega, eins og fram hefur komið við umræðuna, áætlun um liðna tíð, þ.e. ár sem eru að baki 2015 og 2016, sem nú er að renna sitt skeið á enda, og framkvæmdatímabilinu er í raun lokið. Þess vegna eru hér fyrst og fremst undir næstu tvö ár og það er ekki síst í viðhaldinu sem ástæða er til þess að leggja sérstaka áherslu á að mikilvægt er að taka undir tillögur minni hlutans, því að það hefur auðvitað ekki farið fram hjá neinum sem notfærir sér þjóðvegakerfi landsins að þar hefur viðhaldi lengi verið svo ábótavant að vegakerfið er farið að láta verulega á sjá og er farið að valda tjóni, spilla vegum, en líka skapa vissa hættu í umferðinni sem er mikilvægt að ráða bót á, t.d. þeim holum sem menn sjá í vegakerfinu og miklu sliti á vegum, ekki síst þeim sem þjóna sívaxandi ferðamannastraumi. Það er auðvitað enn ein ástæðan fyrir því að mikilvægt er að horfa til tillagna um flýtingu framkvæmda á þessu sviði að ekki verður fram hjá því horft að hér fer ferðamannastraumurinn vaxandi í raun og veru langt umfram þær væntingar sem nokkur hafði fyrir aðeins örfáum árum síðan. Þar er ekkert lát á. Við sjáum núna spár um þriðjungsaukningu á næsta ári með samsvarandi aukningu á umferð um ýmsa vegi sem ferðaþjónustan nýtir mjög. Það hefur í för með sér slit og kallar líka á úrbætur á vegum sem eru einfaldlega orðnir svo mikið notaðir að það er ekki lengur forsvaranlegt að hafa þjónustustig á þeim jafn lágt eða aðbúnað jafn lélegan og hann er núna. Það er líka mikilvægt að skapa tækifæri fyrir ferðaþjónustu á öðrum svæðum en þeim sem nú eru mest sótt, þ.e. Gullni þríhyrningurinn og Mýrdalurinn, sem e.t.v. stærstur hluti ferðamannanna sækir á. Þess vegna er ástæða til að fagna því sem þegar var gert ráð fyrir í áætluninni þegar hún kom til þings sem er að opna möguleikann á annarri hringleið inn á Vesturlandið, um Uxahryggi, með því að nýta þar aðkomu að svæðum sem geta nýst vel til þess að mæta þessum sívaxandi ferðamannastraum þar sem er, líkt og á Suðurlandinu, aðgangur að jöklum, aðgangur að hverum, aðgangur að margvíslegum náttúruperlum öðrum. Þessu skylt er ein af þeim tillögum sem minni hlutinn flytur, og ég vil nota tækifærið og undirstrika hana sérstaklega, en það er vegurinn um Skógarströnd. Með því að ráðast í framkvæmdir þar opnast nýr möguleiki fyrir hringleið á bundnu slitlagi sem gefur umtalsverða möguleika í ferðaþjónustu sem full ástæða er til þess að ráðast í núna þegar við þurfum á hverju ári að leita að nýjum lausnum fyrir hundruð þúsunda fleiri ferðamenn á hverju ári en bara á árinu á undan. Það er um leið fyrirliggjandi að það er ekkert því til fyrirstöðu að afla sérstakra tekna ef talin er nauðsyn á því að auka tekjur ríkissjóðs til þess að mæta flýtingu þessara framkvæmda vegna þess að hægt er að auka tekjur ríkissjóðs af þeim ferðamönnum sem hingað koma. Þar eru ýmsir gjaldtökumöguleikar og í sjálfu sér er ekki annað en sjálfsagt að nýta þá möguleika til þess að fjármagna framkvæmdir sem koma eiga til móts við þennan aukna ferðamannafjölda en eru um leið framfarir sem munu nýtast okkur Íslendingum í ferðum okkar um landið og í samgöngum á milli staða. Þessum verkefnum er líka skyld sú tillaga minni hlutans sem lýtur að Látrabjargi og kom nokkuð hér til umfjöllunar í andsvörum við ræðu hv. þingmanns sem talaði á undan mér, en gríðarlega mikill fjöldi ferðamanna sækir nú Látrabjarg heim og auðvitað er löngu kominn tími til að bæta aðstöðu frá því sem þar er sem heyrir til liðinni öld í raun og veru og allt annars konar ferðaþjónustu en nú er stunduð þar á svæðinu. Við fögnum því að nú sér fyrir endann á fjármögnun stórframkvæmdar sem ráðist var í fyrir rétt tæpum 20 árum, það eru Hvalfjarðargöngin. Ég held að það sé rétt munað hjá mér að afborgunum af stofnkostnaði hennar ljúki á næsta ári, 2017, og ætti þá að vera hægt að hverfa frá töku veggjalda þar. Auðvitað er um leið farið að verða nauðsynlegt að huga að því að tvöfalda göngin. Þó að þetta hafi verið farsæl aðferð við að fjármagna þessa tilteknu framkvæmd verður ekki fram hjá því horft að í því hefur verið umtalsverð ósanngirni að þessi leið til og frá höfuðborginni skuli ein hafa sætt séstakri skattlagningu. Þegar við hugum að frekari stórframkvæmdum, m.a. tvöföldun ganganna og því að ljúka við tvöfaldanir á öðrum leiðum til og frá höfuðborgarsvæðinu og í tengslum líka við aðrar stórframkvæmdir, hljótum við að þurfa að horfa til þess að við sýnum meira jafnræði í gjaldtöku til þess að fjármagna vegaframkvæmdirnar. Ég held að við eigum að leitast við að vera nokkuð framarlega þegar kemur að því að nýta nýja tækni til gjaldtöku í vegakerfinu. Það er auðvitað í mjög fyrirsjáanlegri framtíð, á allra næstu árum, nokkuð augljóst að það verður með öllu óþarft að hafa skúra og fólk til að innheimta veggjöld því að unnt verður að fylgjast með allri umferð og skrá hana með rafrænum hætti og innheimta veggjöld. Það er í sjálfu sér ekkert sem kemur í veg fyrir að innheimta veggjöld af öllum vegum, þá bara út frá notkun í stað þess að innheimta þau í gegnum bensíngjaldið eins og nú er. Ég held að við búum að því, Íslendingar, að eiga mjög öfluga innviði þegar kemur að upplýsingatækni og hagnýtingu möguleika því tengdu. Þó að það hafi verið út af fyrir sig gott að fjármagna Hvalfjarðargöngin með þeim hætti sem gert var þá er mikilvægt að reynt sé að gæta sem mests jafnræðis í því að taka veggjöld og við séum ekki að skattleggja einhverja ákveðna landshluta eða að það séu einhverjir þéttbýlisstaðir sem verði fyrir skattlagningu en aðrir í sambærilegri aðstöðu ekki, kannski bara af því þeir sprengdu gjaldtökuskúrinn þegar reynt var að setja hann upp hjá þeim, eins og gildir nú um þéttbýlisstað ámóta langt frá Reykjavík og Akranes er. Það segi ég vegna þess að það er auðvitað orðið fremur aðkallandi að reyna að fá niðurstöðu í mestu stórframkvæmdina í vegamálum sem við höfum rætt á undanförnum árum. Raunar eru það ekki bara undanfarin ár heldur áratugir. Ég hygg að ég muni það rétt að á fyrsta kosningafundi mínum í kosningum á síðari hluta síðustu aldar fyrir u.þ.b. aldarfjórðungi síðan, þá í aðdraganda borgarstjórnarkosninga í Reykjavík, hafi verið heitar umræður um fyrirhugaða Sundabraut sem þá var talin vera framkvæmd sem væri rétt handan við hornið og í rauninni væri bara verið að leggja lokahönd á að hanna. En sem kunnugt er hefur því miður ekkert bólað á henni. Engu að síður er það gríðarlega þörf framkvæmd, bæði til þess að bæta aðkomuna að norðan og vestan inn í borgina til þess að flytja umferð af þjóðvegi 1 út úr hverfum sem myndast hafa, þ.e. borgarhverfum í Mosfellsbæ, í eystri byggðum Reykjavíkur og á Kjalarnesi, og taka þann mikla gegnumakstur sem nú er eftir þessari gömlu leið á þjóðvegi 1 um Kollafjörð og þar áfram gegnum Mosfellsbæinn og inn til Reykjavíkur, taka hana á brú út á sundin, til þess að stytta akstursleiðina, og draga úr umferðarslysum, sem því miður hafa verið allt of tíð á þessum vegarkafla með þeim hörmulegu afleiðingum sem slysum geta fylgt. Hin þjóðhagslega arðsemi af þeirri framkvæmd hefur fyrir löngu verið dregin fram í útreikningum á því hversu mikil nýting yrði á leiðinni miðað við fjárfestinguna því að hér fer auðvitað gríðarlega mikil umferð um og felur styttingin í sér verulega arðsemi fyrir þá framkvæmd. Það hefur hins vegar lengi staðið nokkur styr um fyrst og fremst tvo þætti tengda þessari framkvæmd. Annar þeirra er þverun Elliðavogsins í Reykjavík, þ.e. hvernig koma á Sundabrautinni úr Grafarvogi og áfram inn í restina af Reykjavík, ef svo má segja, því að það er út af fyrir sig ekki umdeilt með hvaða hætti brautin fer yfir Kollafjörð, yfir í Álfsnes og þaðan yfir í Gunnunes og Geldinganes og áfram inn í Grafarvoginn. En það er fyrsti eða síðasti hluti leiðarinnar, eftir því úr hvorri áttinni maður kemur, sem verið hefur umdeildur, hvort fara ætti á fyllingum niður í Elliðavoginn, sem var ódýrasta leiðin og sú sem Vegagerðinni þótti hagfelldust, hvort fara ætti á mikilli brú yfir voginn, vegna þess að þar er erfitt um brúarframkvæmdir utar, því að ekki má spilla siglingaleiðum að aðstöðu Samskipa í Sundahöfn, og síðan hugmyndir sem borgaryfirvöld hafa haft um jarðgöng. Hinn þátturinn sem valdið hefur því að ekki hefur náðst nægilega góð samstaða um að ráðast í þessa framkvæmd með einum eða öðrum hætti er spurningin um hvernig fjármagna eigi hana og að hve miklu leyti sé hægt að nota veggjöld til þess að kosta framkvæmd af þessu tagi. Reykjavíkurborg hefur eðlilega gert athugasemdir við að vegasamgöngur innan sveitarfélagsins séu skattlagðar. En þá má auðvitað líka huga að því að greitt sé fyrir framkvæmdinni með veggjöldum, en veggjöldin komi þó úr sjóðum hins opinbera einfaldlega með skuggagjöldum. Fyrir gerð næstu samgönguáætlunar, sem er í rauninni aðeins eftir tvö ár í þinginu, væri mikilvægt að sjá einhverjar línur um þetta í langtímaáætluninni, því að þó að það hafi verið ágæt ákvörðun eftir hrun að verja frekar þeim fjármunum sem gert hafði verið ráð fyrir til verkefnisins til þess að efla almenningssamgöngur á þeim tíma, þá er umferðaraukningin í lengri framtíð um Vesturlandsveginn og fjölgun íbúðahverfa á austursvæðum og norðurhluta höfuðborgarsvæðisins með þeim hætti að það getur ekki gengið til lengdar að vera með mörg þúsund bíla gegnumakstursstraum um svo stór íbúðahverfi sem raun ber vitni. Þetta var um Sundabraut, virðulegur forseti. Svo við dveljum nú aðeins við höfuðborgarsvæðið og samgöngumálin hér sérstaklega er óhjákvæmilegt annað en að nefna aðeins flugvallarmálið, sérstaklega vegna þess að ekki gafst tækifæri til þess að ræða það hér við innanríkisráðherra í upphafi vikunnar í óundirbúnum fyrirspurnum þar sem samgönguráðherra gat ekki verið til andsvara. Þá ræddum við nokkuð um það sem lýtur að flugvellinum hér í Reykjavík og svokallaðri neyðarbraut, sem er nú fremur óheppileg nafngift á þeirri flugbraut sem lokað var fyrir nokkrum mánuðum síðan á Reykjavíkurflugvelli. Það hefur enn sem komið er ekki komið neitt í staðinn fyrir neyðarbrautina. Það dregur út af fyrir sig ágætlega fram að það er ekki réttnefni að kalla þriðju flugbrautina hér á Reykjavíkurflugvelli neyðarbraut, því að menn komast augljóslega af án hennar, a.m.k. um einhvern tíma. Það er hins vegar alveg klárt að það er til þess fallið að auka flugöryggi hér á höfuðborgarsvæðinu að hafa flugbraut á suðvesturhorninu sem getur tekið til lendingar vélar í þeirri flugstefnu sem þessi braut þjónaði. Það hefur lengi legið fyrir að slík braut er til á Keflavíkurflugvelli. Í aðdraganda atkvæðagreiðslu um framtíð Reykjavíkurflugvallar bauð þáverandi samgönguráðherra, Sturla Böðvarsson, að hægt væri að opna slíka braut í Keflavík og loka brautinni hér ef það mætti verða til þess að völlurinn fengi að vera hér nokkuð lengur. Það er löngu tímabært að efna þau loforð. Það hefur nú komið fram að það kostar ekki nema 280 millj. kr. að malbika brautina suður í Keflavík og búa hana ljósum og öðrum búnaði þannig að hún [[Forseti hringir.]]geti verið til taks. Söluverðið af landinu sem var undir þriðju brautina hér í Reykjavík [[Forseti hringir.]]var margfalt hærra en það, þannig að peningarnir eru þegar til og er ekkert að vanbúnaði að gera þetta einfaldlega strax.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ágætisræðu og góða yfirferð, fyrir að minnast aðeins á Vestfirði sem er eitt af mínum uppáhaldssvæðum og svo fara um Vesturland. Við deilum skoðunum um mikilvægi þess að dreifa ferðamönnunum um það svæði líka. Ég staldra við og í framhaldi af ræðu minni í morgun vil ég taka undir orð hv. þingmanns um Sundabrautina vegna þess að ég held að hún sé eitt brýnasta samgöngumannvirki í þessum landshluta. Hún tengir saman Suðvesturland, Vesturland, Vestfirði og Norðurland eftir atvikum. Um útfærsluna á Sundabrautinni má í sjálfu sér ræða endalaust. Við gætum rætt þann möguleika að setja hana á jarðgangalistann sem hér var til umræðu fyrr í dag vegna þess að eins og hv. þingmaður minntist á hefur Sundabrautin verið mjög lengi í umræðu, í 25 ár eða lengur. Á einhverjum tímapunkti var rætt um að setja hana í jarðgöng. Ekki man ég af hverju þeirri umræðu var ýtt út af borðinu en ég held að með þeirri hugmynd mætti leysa ýmis vandamál sem varða innsiglingu inn í Kollafjörð og aðra firði á Sundunum. Hv. þingmaður minntist á gjaldtöku. Þá vil ég segja að ég held að það sé mjög skynsamlegt að skoða þá kosti að fara með Sundabrautina í einhvers konar einkaframkvæmd í samstarfi ríkis, sveitarfélaga og einkaaðila með gjaldtöku eða innheimtu á gjöldum sem er kannski efni í aðra ræðu, þ.e. hvers konar aðferðum maður beitir við innheimtuna. Mig langar að spyrja hv. þm. Helga Hjörvar: Er einhver ástæða til þess að samþykkja þá tillögu meiri hlutans [[Forseti hringir.]]að ýta Sundabrautinni út af þeirri samgönguáætlun sem nú er til umræðu? Er nokkur ástæða til að bíða eftir næstu áætlun?
Virðulegur forseti. Stutta svarið við þeirri spurningu er einfaldlega: Nei, ég held að það sé engin ástæða til þess. Það er rétt að uppi voru hugmyndir um bæði botngöng og jarðgöng undir Elliðaárvoginn til að mæta sjónarmiðum Vegagerðarinnar en líka sjónarmiðum borgarstjórnar Reykjavíkur á þeim tíma. Það var á þeim tíma talið of kostnaðarsamt. Það hlýtur að vera umhugsunarefni hvers vegna það virðist aldrei hafa komið til álita að gera göng á höfuðborgarsvæðinu þar sem meiri hluti landsmanna býr og fer um á hverjum degi. Ég held að við höfum í raun og veru allt of lítið horft til slíkra lausna og sitjum fyrir vikið uppi með vandamál vegna umferðar, svo sem vandamálin sem eru á Miklubraut við Lönguhlíð og þar um þar sem borgaryfirvöld hafa líka lengi barist fyrir því að fá hluta þjóðvegarins sem þar liggur í gegn lagðan í stokk þannig að það sé betur búandi þarna beggja vegna brautarinnar. Ég hef aldrei skilið hvers vegna það má ræða um jarðgöng í öllum landshlutum öðrum en Reykjavík.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svar hans við andsvari. Ég gleðst yfir því að hann er sammála mér um að við skulum reyna að halda því til haga að Sundabrautin verði inni á núverandi áætlun. Hv. þm. Birgir Ármannsson sagði í ræðu sinni í morgun að hann væri mér sammála um mikilvægi Sundabrautarinnar og það væri fyllsta ástæða til að þoka því máli áfram. Varðandi gjaldtöku vil ég segja að eins og hv. þm. Helgi Hjörvar benti á í ræðu sinni áðan eru komnar ýmsar leiðir til að innheimta veggjöld. Mig langar að segja í því sambandi að ég var á ferð um Suður-Rúmeníu í sumar. Við hefðum seint haldið að vegakerfið þar væri betra en á Íslandi en svo er engu að síður. Það er mjög gott vegakerfi í Suður-Rúmeníu. Þar innheimta menn veggjöld með farsímum. Maður sendir bara sms upp í skýið og greiðir þar með sinn toll af því að aka hraðbrautir syðst í Rúmeníu. Við getum að sjálfsögðu alveg gert hið sama. Það hefur stundum staðið í mönnum hvernig eigi að setja upp innheimtukerfi, aðgang t.d. að ferðamannastöðum, gjaldtöku á ferðamannastöðum o.s.frv. En við eigum ekki að láta það stýra umræðunni eða ákvarðanatöku um hvernig við ætlum að byggja upp innviði í þessu landi. Það er einfalt útfærsluatriði. Ég er sammála hv. þm. Helga Hjörvar um að höfuðborgarsvæðið hafi orðið eftir í umræðunni um jarðgöng. Það er tækni sem hefur sífellt [[Forseti hringir.]]tekið framförum. Ég held að við eigum að opna frekar fyrir þá umræðu að Sundabrautin verði sett í stokk undir …
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni hvað varðar gjaldtökuna, við höfum verið allt of feimin í þeim efnum og hvað ferðamannastaðina áhrærir m.a. verið allt of feimin við að leggja gjöld einfaldlega á bíla. Ég nefni þar sérstaklega bílastæðagjöld. Ekkert í mínum huga mælir gegn því að menn greiði fyrir það að leggja á bílastæðum við vinsæla ferðamannastaði rétt eins og menn greiða fyrir að leggja bílum sínum í miðborg Reykjavíkur. Það getur til að mynda verið leið sem nýtist við að kosta endurbætur við Látrabjarg ef menn skortir einhverja tekjustofna til að mæta því og ekkert nema sjálfsagt að þeir sem þangað sækja þurfi að greiða fyrir það að láta bílinn sinn standa þar þann tíma sem þeir eru þar og það renni upp í kostnað við að gera endurbætur á svæðinu fremur en að dragi úr þeim fjármunum [[Forseti hringir.]]sem við höfum í ríkissjóði til að kosta heilbrigðisþjónustu eða aðra velferðarþætti fyrir Íslendinga.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða yfirferð yfir samgöngumálin. Við hv. þingmaður deilum þeirri reynslu að hafa bæði verið borgarfulltrúar í Reykjavík, ég að vísu aðeins fyrr en hann, og ég get upplýst það að Sundabraut var komin til tals á mínum borgarfulltrúaárum strax um 1990, þá töldu menn að það yrðu kannski mest um tólf ár þar til hún yrði komin. Síðan er nú ríflegur aldarfjórðungur. Hins vegar langar mig að blanda mér aðeins í umræðuna um Sundabrautina. Við deilum því hugðarefni og við deilum ekki um mikilvægi þess að koma þeirri framkvæmd á. Hún er mjög brýn. Hún er ekki bara brýn fyrir höfuðborgarbúana, hún er mjög brýnt samgöngumál fyrir Norðlendinga, Vestlendinga og Vestfirðinga, því að þetta yrði stofnæð hingað inn til höfuðborgarinnar. Þá kemur spurningin um gjaldtökuna og þessi hugmynd að gera þessa samgöngubót að einkaframkvæmd. Mér finnst menn tala full frjálslega um að það sé eitthvert „selvfølgelighed“ að taka þessa framkvæmd í einkaframkvæmd og að henni muni fylgja gjaldtaka vegna þess að verði það þannig þá eru Norðlendingar og Vestlendingar, eða með öðrum orðum Norðvesturkjördæmið ofurselt gjaldtöku á öllum samgönguleiðum til höfuðborgarinnar. Þá fara nú að vakna spurningar um jöfnuð og jafnræði. Við þurfum þá að leita einhverra leiða til þess að jafna gjaldtökunni niður. Eða er þingmaðurinn mér ekki sammála um að það þurfi hreinlega, ef það er verið að tala um að taka gjald af samgöngum við höfuðborgina á annað borð, að leita leiða til þess að jafna því einhvern veginn niður og leggja það á allar stofnbrautir [[Forseti hringir.]]til og frá höfuðborginni í stað þess að einskorða það við einhverja eina framkvæmd?
Virðulegur forseti. Jú, við erum algerlega sammála um það og ég tel í raun og veru best ef hægt er almennt að hafa einfaldlega gjaldtöku á vegum eftir því sem menn nota þá, held að tæknin sé að opna okkur leiðir til þess, því að það er auðvitað býsna kindarlegt að þar sem hér suður með sjó fóru menn um árið og sprengdu upp gjaldtökuskýlið þá hafa menn ekki þurft að greiða gjöld á þeirri leið til Reykjavíkur en þeir sem koma hingað frá Akranesi til vinnu sinnar þurfa þess hins vegar því að gjaldskýlið stendur þar enn. Ég held hins vegar að fyrst og fremst sé mikilvægt að það standi sem lofað var, að gjaldtöku ljúki þegar búið er að borga framkvæmdina þannig að fólk geti haft traust á því að svona aðferðir við fjármögnun haldi og það sé búið að borga þetta einhvern tímann og þá sé þetta orðin almenningseign. Ég er alveg sammála því að það er heldur ekki sjálfsagt að fara í einkaframkvæmd og hún má ekki vera hvernig sem er. Ég held að það hafi skipt miklu máli við Hvalfjarðargöngin hvaða aðilar það voru sem stóðu að félaginu og hvernig það var samsett og fjármagnað og að þetta væri ekki einfaldlega einkavædd leið til skattlagningar á fólk um alla framtíð. Ég held að það sem væri ástæða til að skoða um Sundabrautina væri kannski hvort stofnanafjárfestar, aðilar eins og lífeyrissjóðirnir og aðrir slíkir væru tilbúnir til þess að fjármagna þetta til einhvers ákveðins tíma gegn því að fá tryggar greiðslur frá ríkinu sem gæti gert það kleift að ráðast í framkvæmdina fyrr en ella.
Virðulegi forseti. Það gleður mig að við deilum sameiginlegum skilningi á því hvernig því yrði fyrir komið, ef af gjaldtöku yrði, að það sé sanngirnismál að slík gjaldtaka beinist ekki að einni samgönguæð eða tveimur sem tilheyra einu kjördæmi öðru fremur. Í þessari umræðu hefur borist í tal sá gríðarlegi umferðarþungi sem er að sliga allt vegakerfi landsins og ekki síst vegakerfið í höfuðborginni. Eitt af því sem maður hlýtur náttúrlega að velta fyrir sér í því samhengi er hvort við séum ekki komin að þeim tímamörkum að það þurfi að fara að endurhugsa það allt upp á nýtt, taka t.d. upp lestarsamgöngur við höfuðborgina og innan höfuðborgarinnar til þess að létta umferðarþunga af umferðaræðum sem eru að sligast nú þegar og reikna kostnaðinn við að stækka [[Forseti hringir.]]stofnbrautir, breikka vegi, hanna ný umferðarmannvirki, slaufur og hvað það heitir, taka inn í kostnaðarreikninga af því tagi [[Forseti hringir.]]sparnaðinn sem af því hlytist að þurfa ekki að fara í slíkar framkvæmdir.
Virðulegi forseti. Það er full ástæða til þess að skoða lestarsamgöngur og aðra slíka hluti. Ég hef sjálfur skipt mjög um skoðun í þeim efnum á allra síðustu árum vegna þess að mér sýnist tækniþróun vera að breyta öllum forsendum í samgöngum, ekki bara hér heldur um heim allan. Við erum að sjá á allra næstu árum sjálfkeyrandi bíla ryðja sér til rúms, möguleika á því að deila bílum, þ.e. hafa aðgang að einkabíl án þess að eiga hann, geta gengið að einkabíl hvar sem er, opnað hann með kreditkorti eins og menn eru að prófa, t.d. Volvo og fleiri í Pittsburgh núna, við erum komin með sjálfkeyrandi strætisvagna á götur Helsinki, einni af höfuðborgum Norðurlandanna. Það gefur tækifæri til þess að skipuleggja umferð miklu betur, nýta umferðarmannvirki miklu betur og draga verulega úr fjárfestingum bæði í vegakerfi og í bifreiðakosti. [[Forseti hringir.]]Ég held að þær lausnir muni á næstu árum verða miklu ríkari þáttur en almenningssamgöngurnar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Við deilum þeirri eftirsóknarverðu tilveru að vera þingmenn Reykjavíkur og hafa áður verið borgarfulltrúar. Mig langar því aðeins að víkja að því þegar farið er yfir það sem helst brennur á kjósendum í Reykjavík og þar eru samgöngumál mjög ofarlega. Þar hefur fólk mestar áhyggjur af því sem stundum er kallað sprungið gatnakerfi, staða almenningssamgangna og svona almennt ástand samgöngumannvirkja á höfuðborgarsvæðinu og kannski ekki síst hérna í Kvosinni. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að núverandi samgönguáætlun með þeim breytingartillögum sem þar eru sé að bregðast við þessu með fullnægjandi hætti. Vegna þess að það hefur verið undirtónninn í því hvernig við, kannski sérstaklega á síðasta kjörtímabili og sem betur fer inn í þetta, höfum viljað ráðstafa fjármagni þá höfum við viljað hafa heimamenn með í ráðum, jafnvel nýta sóknaráætlanir landshlutanna til þess að forgangsraða fé. Þá er það svo að í niðurstöðum sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu um svæðisskipulag vill þessi mikilvægi og mannmargi landshluti beina sjónum sínum fyrst og fremst að svokallaðri borgarlínu, sem er nýtt léttlesta- eða hraðvagnakerfi, og yrði þá miklu meiri áherslu beint að almenningssamgöngum sem mundi auðvelda þar með þéttingu byggðar um allt höfuðborgarsvæðið sem er þá jafnframt í þágu loftslagsmarkmiða. Mér virðist eins og menn séu að flytja sig frá því að tala um stórar og þungar stofnbrautir, eins og Sundabraut, yfir í þessar áherslur. Ég velti því upp [[Forseti hringir.]]hvort hv. þingmaður sé sammála þessari stefnumörkun sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu.
Virðulegur forseti. Ég held að það gildi um samgöngumálin ekkert síður en önnur mál að besta aðferðin við að ráða þeim til lykta er að færa ákvörðunarvaldið sem allra næst íbúunum. Nú er höfuðborgarsvæðið orðið meira og minna eitt svæði og ekki gott að skipuleggja samgöngur í hverju einu bæjarfélagi þar, en mér finnst til að mynda koma sterklega til greina að gera, eins og við þekkjum víða, að hafa einhvers konar stjórnvald sem nær til höfuðborgarsvæðisins og fer með þessar stofnframkvæmdir, sem ríkið felur einfaldlega það verkefni eða sveitarfélögin tilnefna. Við höfum býsna víða dæmi þar sem höfuðborgarsvæði skiptast í mörg sveitarfélög eins og hér er, en einhvers konar sameiginlegt höfuðborgarráð fer með tvo þætti, annars vegar skipulagsmálin og hins vegar samgöngumálin, vegna þess að þau tvö málefni eru svo samtvinnuð þegar þéttbýlisstaðir standa hver ofan í öðrum og svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins hefur leyst úr þessu hvað skipulagsþáttinn varðar á höfuðborgarsvæðinu. Mér finnst alveg koma til greina að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu eigi einfaldlega sjálf að fá ákvörðunarvaldið um þetta og sjálf að fá fjármuni til framkvæmda að þessu leyti fremur en að ríkið sé að taka þær ákvarðanir fyrir þá sem hér búa.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mér finnst þetta mjög spennandi vangavelta sem kemur fram í máli hans sem er að til viðbótar við skipulagsþáttinn sé framkvæmdaþátturinn enn þá meira á hendi þessa vettvangs sem er Samband sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Við eigum bara eina mínútu í seinna andsvari, en mig langar til að biðja hv. þingmann, af því hann er lipur í að orða hugsun sína, að velta fyrir sér í stuttu máli: Hvað er það í samgöngumálum sem helst hjálpar til við að búa til aðlaðandi og eftirsóknarvert höfuðborgarsvæði? Eigum við að efla borgina inn á við eða út á við? Hvað er það sem gerir góða borg betri með samgönguákvörðunum?
Virðulegur forseti. Ég held að engum blöðum sé um það að fletta að það er auðvitað mannlíf sem gerir samfélag eftirsóknarvert. Vandi okkar hér hefur verið sá að mannlífinu hefur verið allt of mikið dreift. Ef Reykjavík væri eins og evrópsk borg, höfuðborgarsvæðið, þá væri öll byggð hérna megin við Fossvogsdalinn og hérna megin við Elliðaárnar, og allt það fólk sem býr á öllu hinu víðfeðma höfuðborgarsvæði gæti einfaldlega búið á Nesinu, það hefði gríðarleg áhrif á ferðalengd, á tíma sem fólk þarf að verja til ýmissa hluta og á möguleika í að efla almenningssamgöngur og margvísleg úrræði. Þetta er stutta svarið. Ég held hins vegar að tækniþróunin muni hafa mikil áhrif á þróun borgarumhverfisins á næstu árum og skapa okkur líka möguleika á nýjum lausnum.
Virðulegi forseti. Samgöngumálin eru stór málaflokkur og þýðingarmikill, ekki flókinn þó, þó að það sé í tísku þessa dagana að tala um að allir hlutir séu flóknir, sérstaklega ef menn eru haldnir ákvarðanafælni. Þetta er ekki flókinn málaflokkur ef menn halda sig við þau meginsjónarmið sem verða auðvitað að liggja til grundvallar allri ákvarðanatöku í samgöngumálum, þá á ég við samfélagslega sýn og sýn á það að samgöngurnar eru lífæðar samfélagsins. Eftir þessum lífæðum streymir sú næring sem samfélögin, byggðarlögin, sveitirnar, hinar dreifðu byggðir og höfuðborgin, þurfa á að halda. Þjónustuflutningar, fólksflutningar, aðföng o.s.frv. Samgöngumál snúast auðvitað ekki bara um vegi, þau snúast um loftvegina ekki síður, þ.e. fjarskipti, internettengingar, það að fólk geti verið í samskiptum. Eins og hv. þm. Helgi Hjörvar orðaði það svo ágætlega áðan í umræðu okkar um samgöngur og hvað það er sem gerir byggð fýsilega og góða og eitthvert svæði að góðum og æskilegum kosti, það er mannfélagið og mannleg samskipti. Um það snúast samgöngumálin og eru þar af leiðandi kvika hinnar pólitísku umræðu og ættu að vera á hverjum tíma saman með efnahagsmálum og velferðarmálum, en velferðarmál byggja ekki síst á hinu fyrrnefnda. Þess vegna er mjög mikilvægt að öll ákvarðanataka sé vönduð og fagleg þegar kemur að því að deila almannafé og forgangsraða þeim verkefnum sem ráðast þarf í í samgöngumálum. Það sem mig langar að byrja í máli mínu á að ræða, þessa síðari ræðu mína, er að mér hefur fundist töluverður brestur á því á seinni árum að staðið væri við faglegar efnisátektir í samgöngumálum. Samþætting við aðra stefnumótun og áætlunargerð, allt höfum við þetta í orði kveðnu og þegar við tökum við nýrri samgönguáætlun og lesum hana sjáum við oft að í greinargerð og inngangi er vísað til byggðaáætlunar, sóknaráætlana, sameiningar sveitarfélaga, markmiða um sameiningu stjórnsýslustofnana milli svæða og að leggja saman atvinnu- og búsetusvæði o.s.frv. Við sjáum þessi markmið í orði kveðnu en svo þegar litið er á framkvæmdaröðina fer stefnumótunin oft fyrir lítið. Eða hvernig skyldi annars standa á því að svæði eins og t.d. Vestfirðir eru olnbogabarn í samgöngumálum, ekki árum saman heldur áratugum og aldarfjórðungum saman? Það er vegna þess að eftir hinni faglegu forgangsröðun, hinni viðurkenndu aðferðafræði, sem allir eru sammála um að skuli lögð til grundvallar, er ekki farið. Það er ástæðan fyrir því að samgöngubót eins og t.d. Dýrafjarðargöngin, sem eru kristaltært dæmi um samgöngubót sem er lífsspursmál fyrir heilan landshluta, lífsspursmál fyrir tvö byggðarlög hvort sínum megin við hin væntanlegu göng, framkvæmd sem átti að vera fyrsta framkvæmdin eftir að jarðgangaáætlun var tekin upp undir lok síðustu aldamóta, þau eru enn ekki orðin að veruleika og eru fyrst að komast í útboð núna, jafn mikilvæg og þau eru. Ýmsar aðrar framkvæmdir hafa farið fram fyrir í röðina, framkvæmdir sem eru góðar og gildar í sjálfu sér, en hafa bara allt aðra þýðingu og eru í raun á allt öðrum forsendum og með allt öðrum rökum til þeirra stofnað. Þetta er verulegt áhyggjuefni, virðulegi forseti, og því miður verður að segjast eins og er að sú samgönguáætlun sem hér lítur dagsins ljós og við erum komin tvö ár inn á gildistíma hennar, hún gildir ekki nema í tvö ár héðan í frá, er afskaplega rýr í roðinu og í afskaplega litlu samræmi við þá stefnumótun sem í orði kveðnu hefur verið viðhöfð sem grunnforsenda þeirra framkvæmda sem þar eru lagðar til. Ef litið er á þá fjármuni sem gert er ráð fyrir að eyða samkvæmt þessari samgönguáætlun nægja þeir ekki einu sinni til þess að fjármagna viðhald vega í raun og veru. Þeir uppfylla ekki þær upphæðir sem Vegagerðin hefur gefið upp að þurfi til þess að viðhalda vegum svo sómasamlegt sé. Vegna þessa hefur meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar gert fjölmargar breytingartillögur á áætluninni, mér telst til að 22 breytingartillögur séu við vegáætlunina, níu breytingartillögur sem lúta að hafnargerð og fimm tillögur sem lúta að flugsamgöngum, tillögur fyrir samtals um 11 milljarða kr. á næstu tveimur árum. Að auki við tillögur meiri hlutans hefur minni hlutinn lagt fram fjölmargar breytingartillögur líka þar sem áhersla er lögð á eitt og annað sem meiri hlutinn að vísu virðist hafa gleymt eða ekki tekið með í reikninginn. Það er ekki ofsagt að Alþingi Íslendinga verður eiginlega að samþykkja allar þessar breytingartillögur, bæði frá meiri hluta og minni hluta, þannig að það er ekki nóg með að samþykkja þurfi þessa samgönguáætlun, það verður að gerast til þess að það sem þar er þó lagt til komist til framkvæmda, en það verður auðvitað að gefa mun meira í en þar er gert ráð fyrir. Öllum er ljóst að þörfin fyrir samgöngubætur hefur sennilega aldrei verið brýnni en núna á þessum síðustu árum þegar við erum að horfa á geigvænlega aukningu ferðamanna til landsins með tilheyrandi umferðarþunga á öllum vegum landsins og þá ekki síst í nágrenni höfuðborgarinnar. Ástandið er slæmt um land allt en eins og fram kom í fyrri ræðu minni við þessa umræðu eru landshlutarnir engu að síður misvel settir í samgöngumálum og staðan er sýnu verst í Norðvesturkjördæmi eins og sýnt hefur verið fram á, m.a. í þeim Hagvísi sem kom út fyrr í sumar þar sem gerð var sérstök úttekt á þessu og sýndi að staðan í samgöngumálum er verst á Vestfjörðum og Vesturlandi. Þá erum við komin að því sem ég byrjaði mál mitt á, þ.e. að á samgöngunum veltur jöfnuður landshluta og atvinnulíf og búsetuþróun. Það er því auðvitað mikið réttlætismál að allir landshlutarnir sitji við sama borð í samgöngumálum og að reikningarnir séu jafnaðir þannig að þeir landshlutar sem hafa setið á hakanum árum og áratugum saman fái einhvers konar uppbætur og séu teknir tímabundið í forgang þar til búið er að klára grunnsamgöngukerfið þannig að það sé boðlegt í öllum landshlutum. Það er bara sanngirnismál, sanngjörn krafa. Það er engin frekja. Það er ekkert landsbyggðarvæl. Það er bara heilbrigð, almenn skynsemi sem allir hljóta að sjá að er samfélagslega réttlætanleg. Skattgreiðendur í hinum vanræktu landshlutum í samgöngumálum hafa borgað það sama til samfélagsins og íbúar í öðrum landshlutum og endurgjöfin á að vera í samræmi við það. Ég fagna því að minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar gerir að tillögu sinni verulegt átak í héraðs- og tengivegum, það eru framkvæmdir [[Forseti hringir.]]sem nýtast um allt land, en jafnframt leggur minni hlutinn til verulega aukið fjármagn til brýnna verkefna í vanræktum landshlutum, t.d. í Árneshreppi og á sunnanverðum Vestfjörðum. Það er fagnaðarefni og einlæg von mín að þessar tillögur nái allar fram að ganga.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur fyrir hennar ræðu. Mig langar að staldra við það sem hv. þingmaður talaði svo ágætlega um, um samgöngumálin sem kviku mannlífsins og tengdi það við stöðu mála á Vestfjörðum þar sem hún þekkir gríðarlega vel til. Hún ræddi það hvernig samþættingin við aðra stefnumótun væri ágæt í orði kveðnu en yrði það svo kannski ekki í framkvæmd og að horfa þyrfti til faglegra sjónarmiða. Mig langar að biðja hv. þingmann um að útskýra fyrir mér hvernig hún sjái það fyrir sér að við getum gert þetta með faglegum hætti. Heimamenn þekkja hvað þarf að setja í forgang í þeirra landshluta og hvernig hægt er að koma þeirra sýn að án þess að við förum í keppni hér á Alþingi í pólitísku eða kjördæmatengdu togi um peninga, hvernig við getum náð utan um það að deila fénu út í landshlutana með sanngjörnum og eðlilegum hætti en auka jafnframt aðkomu heimamanna í því samtali.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta fyrirspurn og athugasemd. Svarið við þessu er einfaldlega þetta: Nú eigum við ágætar áætlanir og stefnumótun þar sem þjónustuþörf svæða hefur verið reiknuð út, búsetuþróun, mannfjöldaþróun, möguleikar til atvinnuuppbyggingar; þar sem búið er að reikna út hvað af hlytist ef hægt væri að sameina svæði og bæta samgöngur á milli, auka samlegðaráhrif o.s.frv. Vandinn er hins vegar sá að það er ekki farið eftir þessu. Ég tel að til dæmis hefði mátt, bæði í þessari samgönguáætlun og þeirri síðustu, tengja mun betur við sóknaráætlanir landshlutanna þar sem sveitarfélögin voru með í stefnumótuninni, þar sem fólkið sem býr í landinu gat sjálft komið sjónarmiðum sínum á framfæri um það hvar eldarnir brynnu heitast og hvar þörfin væri mest. Þegar ég er að tala um fagleg vinnubrögð á ég ekki við að einhverjir embættismenn reikni þetta kalt út og taki ákvarðanir. Ég á við það að líta þurfi til samfélagslegra sjónarmiða því að það er auðvitað það sem málið snýst um að gera þetta land byggilegt og að fólk geti óháð búsetu, óháð því hvar það fæðist og elst upp, átt möguleika á samskiptum við fólk í öðrum landshlutum, möguleika á að lifa og dafna í samfélagi þar sem atvinnulíf getur byggst upp og þróast; að það geti sótt sér nám, geti sótt sér þjónustu án þess að vera ofurselt þeim átthagafjötrum sem víða eru við lýði vegna bágs ástands í samgöngumálum eins og sums staðar á Vestfjörðum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er ágætt að hún hnykkti á því, af því að það var kannski svolítið óljóst í mínu orðalagi, að þegar kemur að fagmennskunni átti ég alls ekki við það að sérfræðingar að sunnan ættu að vera fagaðilar í þessu, heldur var ég einmitt að velta því fyrir mér hvernig hægt væri að auka enn frekar vægi þeirra sem eru sérfræðingarnir úti á akrinum. Ég held að það sé samt ágætt að minna á Vegagerðina í því samhengi, það er mjög mikilvægt að hafa heildarsýnina sem þar er yfir allt landið. Ég þakka hv. þingmanni líka fyrir að minnast á sóknaráætlun landshlutanna, því að ég held að það hafi verið fyrirmyndartæki sem því miður fékk kannski ekki að verða það sem það hefði getað orðið. Þá nálgun og það verkfæri ætti að endurvekja og setja enn meiri kraft og styrkingu í. Mig langar á þessum síðustu sekúndum að minnast aðeins á loftslagsmálin. Við höfum oft talað um að stóru tækifæri Íslands til að draga úr losun séu í samgöngumálunum og með orkuskiptum í samgöngum. Mér hefur stundum fundist sú umræða vera miðuð við höfuðborgarsvæðið og langar að heyra í hv. þingmanni með það. Hvar þarf að byrja og hvernig getum við byggt þetta upp svo að umhverfisvænni [[Forseti hringir.]]samgöngumátar verði ekki bara eitthvað sem við getum talað um hér á höfuðborgarsvæðinu heldur á landsvísu og einmitt líka í hinum [[Forseti hringir.]]dreifðari byggðum þar sem ég held að fólk vilji líka leggja sitt af mörkum til að draga saman í losun.
Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að við skulum ekki vanmeta hina faglegu aðila, ég held að við séum á einu máli um það. En gleymum ekki Vegagerðinni sem er faglegur aðili þar sem er samankomin gríðarlega mikil þekking og yfirsýn, heildarsýn. Það hefur nú kannski verið vandinn í samgöngumálum okkar lengi að allt of lítið hefur verið hlustað á Vegagerðina og hún hefur ekki fengið að koma þekkingu sinni og stefnumiðum nægilega vel á framfæri við stjórnmálamenn sem oft og tíðum eru tækifærissinnaðir. Það hefur líka verið vandi. Varðandi loftslagsmálin þá er það hárrétt að það er aðkallandi úrlausnarefni að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Uppbygging samgöngukerfisins er lykilþáttur í því vegna þess að mikill hluti losunar er úrgangur frá bílum, mengun frá bílum. Þá skiptir máli hvernig samgöngumannvirki eru hönnuð, hvort þau eru hönnuð með tilliti til þess að það krefjist lítillar mengunar að nýta þau og hvort verið er að stefna helstu samgönguleiðunum inn á vegina frekar en í flugið, lestarsamgöngur, sporvagna. Það eru ýmsar leiðir til að draga úr mengun. Ég hef satt að segja haft verulegar áhyggjur af þessari þróun hér á Íslandi síðustu árin, hvernig þungi umferðarinnar hefur lagst á vegakerfið, þetta tvístraða vegakerfi okkar. Þungaflutningar, uppbygging atvinnulífsins, t.d. sú viðleitni í sjávarútveginum að landa fiski og aka svo með hann langar vegalengdir til vinnslu o.s.frv. - Uppbygging samgöngukerfis krefst heildarsýnar og heildarhugsunar sem við mættum gera meira af því að brúka.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talaði mikið um að búið væri að gera alls konar áætlanir, að komin væri jarðgangaáætlun, og að við hefðum verið að reyna að horfa á stóru myndina í þó nokkur ár. En það virðist vera að þessar áætlanir gangi aldrei upp. Það er eins og eitthvað í íslensku samfélagi geri það að verkum að ef við setjum fram áætlun muni næsta ríkisstjórn setja nýja áætlun, þannig að fólk vinnur í raun stanslaust gegn hvert öðru. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann af hverju svo sé. Ég er töluvert yngri en hv. þingmaður og hún hefur náttúrlega fylgst meira með pólitíkinni undanfarna áratugi þar sem ég hef ekki getað gert það sjálf, eðli málsins samkvæmt. Af hverju eru alltaf svona mikil átök um samgöngur, um samgönguáætlanir, um hvar eigi að byggja vegi? Af hverju er verið að etja byggðarlögum saman í slag um hver eigi að fá hvað? Af hverju getum við ekki bara sammælst um einhver grunnviðmið um hvað þyki vera ásættanlegur vegur? Þá er ég sérstaklega að hugsa til sunnanverðra Vestfjarða þar sem vegirnir eru hreinlega dauðagildra. Það er nú bara heppni að ekki verða fleiri slys þar en raun ber vitni. Hvernig stendur á því að við getum aldrei horft fram í tímann, gert langtímaáætlanir? Þetta eru hagsmunir okkar allra. Þetta er ekki bara spurning um eitthvert eitt byggðarlag. Þetta er ekki spurning um Reykjavík á móti sveit, þetta er ekki spurning um hægri eða vinstri, þetta er spurning um að byggja þetta samfélag upp og við gerum það ekki nema við höfum almennilegt vegakerfi. Það er grunnurinn að öllu að mínu mati.
Virðulegi forseti. Var það ekki Páll postuli sem sagði: „Hið góða sem ég vil gjöra, gjöri ég ekki og það illa sem ég vil ekki gjöra, gjöri ég.“ Það virðist nú bara vera í mannlegu eðli að sjá hvað gera þarf en geta svo ekki gert það. Ég kenni að hluta til um slælegri pólitískri menningu á Íslandi. Hún birtist okkur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis fyrir ekki mörgum árum, ekki síst þremur hugtökum yfir meinsemdir sem má yfirfæra á alla okkar ákvarðanatöku. Það er agaleysi, það er ákvarðanaflótti og það er frekja. Þetta eru meinsemdirnar sem við þurfum að yfirstíga sem manneskjur og sem stjórnmálamenn til þess að geta tekið réttar og eðlilegar ákvarðanir með almannahagsmuni að leiðarljósi og samfélagsleg gildi fyrir augum.
Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Ég velti fyrir mér varðandi samgönguáætlun hvort það sé í raun þörf á mun breiðari sátt. Þá er ég að tala um meiri þverpólitíska samstöðu eins og við sáum t.d. þegar kom að útlendingafrumvarpinu, lögum um útlendinga, þar var þverpólitísk nefnd þar sem allir voru jafnir. Ekki var endilega verið að reyna að kúga einhvern minni hluta eða minni hlutinn að reyna að koma einhverju í gegn þrátt fyrir kraft meiri hlutans. Ég held að ég sé sammála hv. þingmanni um að ástæðan fyrir því að við erum með svo skitsófrenískt vegakerfi sé einmitt út af þessari frekju, út af þessum hagsmunatengslum, út af þessu poti sem virðist hafa verið svo einkennandi. Í umhverfis- og samgöngunefnd, þar sem ég sit, kom mér rosalega mikið á óvart þegar Samtök íslenskra sveitarfélaga komu á okkar fund og í ljós kom að af því að þau voru búin að kynnast aðstæðum annars staðar höfðu þau meiri skilning á málinu. Þau voru búin að þurfa að hafa meira miðlægt samráð. Þau voru búin að sjá vegina á sunnanverðum Vestfjörðum og búin að upplifa það að við eigum í raun við sömu vandamál alls staðar. En sá skilningur kom alveg óháð því í hvaða flokkum viðkomandi sveitarstjórnarmenn voru eða hvaða flokka þeir aðhylltust. Þeir sögðu: Já, það eru ákveðnir hlutir sem við þurfum að gera. Við þurfum að laga vegina á sunnanverðum Vestfjörðum. Meira að segja manneskjan frá Austurlandi sagði það, og frá Suðurlandi; já, það er bara augljóst að við þurfum að laga vegina þar. Þegar við nálgumst þessi grunnkerfi okkar þurfum við að nálgast þau í meiri sátt og ekki pota jafn mikið í einstaka vegi heldur að gera þetta svolítið faglegar og á forsendum þar sem [[Forseti hringir.]]allir eru jafnir, að gera alla vegi jafna.
Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmann um að agaleysið, sem er nú kannski undirrótin að því að menn fara alltaf út úr forgangsröðinni, taka aðra hluti fram fyrir. Ástæðan fyrir því að vegakerfið er einhvers konar bútasaumur oft og tíðum, liggur m.a. í því að það þarf að auka og bæta samráðið á milli landshluta, á milli stjórnmálaflokka, og tryggja og formgera verkferilinn einhvern veginn með þeim hætti þannig að menn séu þegar upp er staðið bundnir af því hvernig ákvörðunin var tekin. Eins og sakir standa eru fögur markmið sett á blað, en enginn telur sig skuldbundinn af þessum sömu markmiðum. Þetta er vandamálið og einhvern veginn þarf að binda tryggðina við markmiðin þannig að þau nái fram að ganga. Eins og hv. þingmaður bendir réttilega á þá sjá þetta allir þegar þeir standa svo frammi fyrir því að aka þessa vegi og eyðileggja bílinn sinn á leiðinni út á Látrabjarg í „holuhrauninu“ sem heitir vegur þar. En á meðan menn heyra bara af því í fréttum að t.d. íbúar Árneshrepps hafi ekki heilsárssamgöngur yfir veturinn án þess að menn upplifi það á sjálfum sér, er svo auðvelt að láta það fram hjá sér fara. Það þarf því með einhverjum hætti að koma formgerð á ákvarðanatökuna til þess að binda fólk við hana, skuldbinda bæði stjórnvöld og aðra sem eiga að standa með áætlanagerðinni og stefnumótuninni þannig að hún nái fram að ganga.
Frú forseti. Ég biðst velvirðingar á að hafa ekki verið alveg tiltækur að stökkva í ræðustólinn, ég varð fyrir óvæntri truflun hérna frammi á gangi. Það er ýmislegt sem ég hefði enn áhuga á að ræða í sambandi við samgönguáætlun og sakna þess reyndar hversu dauf þátttaka ónefndra aðila og sérstaklega stjórnarliða er í umræðum um þessi mikilvægu mál af því að eins og háttar til höfum við ekki haft annað við tímann að gera en að ræða samgöngumálin á meðan leitað er samninga um þinglokin. Ég vil fyrst segja að ég held að fjárfesting í góðum og greiðum samgöngum sé yfirleitt, og nánast þekki ég ekki dæmi annars, einhver arðsamasta og besta fjárfesting til frambúðar sem völ er á í okkar samfélagi og þótt víðar væri leitað. Það er einfaldlega fátt ef nokkuð sem er jafn pottþétt að skilar margvíslegum árangri, bætir umhverfi og aðstæður fólks, auðveldar menningarsamskipti, skapar nýja möguleika og tækifæri í atvinnulífi, eykur öryggi, sem mjög gjarnan vex með því að samgöngur batni og verði greiðari og öruggari milli afskekktra byggða eða byggða sem liggja fjær miðlægri og mikilvægri þjónustu eins og heilbrigðiskerfinu og þannig mætti eiginlega telja upp án endis. Ávinningurinn er svo margvíslegur. Þess vegna er alltaf vandasamt að meta arðsemi svona framkvæmda og það verður að varast að leggja of þröngan mælikvarða á það því að ýmiss konar óbeinn ávinningur, afleiddur ávinningur og jafnvel óefnislegur sem erfitt er að kvarða er oft svo gríðarlega mikill. Þetta er alla vega reynsla mín af glímu við þessi mál í á fjórða áratug og ég kann orðið þessa sögu nokkuð. Þetta breytir að vísu ekki hinu að þegar maður fer yfir söguna í samgöngumálum síðustu 30 árin eða svo hefur það nánast án undantekninga verið þannig að stórframkvæmdir og átak í að taka út þröskulda og hindranir í samgöngukerfinu hafa alltaf verið umdeildar, logandi umdeildar. Það vantaði ekki átökin um Borgarfjarðarbrúna á sínum tíma. Eitthvað fékk nú Halldór E. að heyra það. Það var bara kjördæmispot, sögðu menn, hann væri bara að hugsa um Borgarnes. En hvers konar lykilmannvirki er Borgarfjarðarbrúin í dag? Algert lykilmannvirki og á hárréttum stað til að stytta leiðina norður og vestur um frá höfuðborgarsvæðinu. Vestfjarðagöngin. Ætli ég muni ekki aðeins eftir því. Mér er málið skylt. Ég man nú eftir látunum í aðdraganda þess að farið var í þau, allir spólandi brjálaðir yfir því að ætti að fara að eyða peningum í þessar örfáu hræður vestur á fjörðum. Hvernig halda menn að væri umhorfs í dag á norðanverðum Vestfjörðum ef þau göng hefðu ekki komið? Ógæfan bara að þau skyldu ekki koma tíu, tuttugu árum fyrr. Hvalfjarðargöngin. Það vantaði ekki lætin út af Hvalfjarðargöngunum. Það hefur ekki verið lamið öllu meira á mér fyrir aðra þátttöku mína í öðrum framkvæmdum nema ef helst skyldu vera Vaðlaheiðargöngin. Það var þannig með Hvalfjarðargöngin að meira en helmingur landsmanna var á móti þeim í skoðanakönnunum. Menn linntu ekki látunum í skrifum um það hvað þetta væri glórulaus framkvæmd. Þau eru að borga sig upp núna á næsta missirinu eða svo og hefðu getað verið búin að því ef menn hefðu ekki lækkað gjaldskrána umtalsvert. Þau eru auðvitað algjört lykilmannvirki, hafa skilað gríðarlegum þjóðhagslegum ávinningi með styttingu tíma og umferðar og minna sliti á bílum og minni orkunotkun sem tilkoma þeirra hefur fært okkur. Héðinsfjarðargöngin. Það var söngur um þau og svo Vaðlaheiðargöngin núna sem ýmsir hafa fundið mikla íþrótt í að ónotast út í jafnvel þó að umferðin norðan heiða ætli að borga þau sjálf. En ég er algerlega sannfærður um að þegar þau verða komin í gagnið og reynslan af þeim komin innan fárra ára þá munu allir Lilju viljað kveðið hafa. Og það hefur orðið þannig með allar þessar umdeildu framkvæmdir að yfirleitt tiltölulega fljótlega eftir að þær eru komnar í gagnið eru menn mest undrandi á því hvernig við komumst af án þeirra áður en þær komu. Meira að segja jafn augljós framkvæmd og Óseyrarbrúin á sínum tíma sem tengdi saman byggðirnar á Suðurströndinni og hefur sparað síðan stórfé í tilraunir til árangurslausrar hafnargerðar á Stokkseyri og Eyrarbakka var umdeild og ýmsir töldu að hún ætti ekki að koma. Þannig gæti ég áfram haldið. Ég held að það sé hollt fyrir okkur að rifja þetta upp þegar við erum að tala um samgönguáætlun og fara yfir söguna. Auðvitað er það risavaxið verkefni fyrir fámenna þjóð í litlu landi að gera allt sem hugur hennar stendur til í þessum efnum. En þá þarf að byrja. Þess vegna er dálítið sárgrætilegt [[Forseti hringir.]]að núverandi ríkisstjórn skuli meira og minna hafa sóað þremur árum í ekki neitt og við verðum þá að taka upp þráðinn af krafti eftir kosningar.
Virðulegi forseti. Þar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur setið lengur á þingi en ég er búin að vera til þá langar mig til þess að forvitnast svolítið um það af hverju það virðist vera endalaus togstreita og ágreiningur um vegakerfið. Hvernig stendur á því, eins og hefur komið fram hjá öðrum hv. þingmönnum, að það virðist aldrei vera hægt að gera nokkurn skapaðan hlut í sátt? Ákvarðanataka hefur að miklu leyti litast af einhverju kjördæmapoti, eða alla vega virst litast af kjördæmapoti. Hvernig stendur á því að þegar við erum að taka ákvarðanir um jafn mikilvæg mál eins og lífæð þjóðarinnar sem vegakerfið okkar þarf í raun að vera, að núna 50, 60, 70 árum seinna eftir að bílar fóru að keyra um Vestfirði hafa vegirnir þar ekki lagast? Hvernig stendur á því að við getum ekki verið með heildstæðari mynd af því hvernig öruggur vegur á að líta út? Mér finnst eins og fólk sé að tala í kross. Ein ríkisstjórn segir þetta og önnur hættir við og í rauninni virðast ríkisstjórnarskipti vera það versta sem getur komið fyrir vegakerfið. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, þar sem hann hefur setið svona lengi á þingi og hefur mikla reynslu af pólitík og hefur kunnað sig vel þar: Hvernig stendur á því að vegakerfið verður alltaf pólitískt bitbein? Af hverju má ekki grafa göng eða leggja veg eða byggja brú sem kostar eitthvað án þess að fólk sé sakað um óeðlilegt athæfi? Hefur það verið of mikið í menningu okkar að fólk sé að kaupa sér atkvæði með vegum eða göngum? Hvernig stendur á þessu? Af hverju getum við ekki gert þetta í sátt? Hvað er í raun og veru því til fyrirstöðu?
Frú forseti. Þetta er mjög góð spurning. Nú vildi ég gjarnan hafa aðeins meira en tvær mínútur til að svara. Það er nefnilega fróðlegt að fara yfir það af hverju er jafn auðvelt alltaf að setja neikvæða merkimiða á það þegar menn berjast fyrir því að fá úrbætur í brýnum samgöngumálum og loksins það tekst þá er það kallað öllum illum nöfnum. Fólki finnst það mjög ósanngjarnt þegar það er búið að bíða eftir vegi yfir þessa heiði hér eða brú yfir þessa á þar kannski í 10, 20, 30 ár og svo loksins kemur hún, þá er það eitthvað neikvætt, þá er það kjördæmapot þegar menn horfa á það úr öðrum áttum. Ekki ætla ég að neita því að á árum áður hafi stundum skort upp á það að nægjanlega góður faglegur grunnur væri lagður undir forgangsröðun verkefna og tillögur í samgönguáætlun, en síðastliðin 25 ár a.m.k. hafa menn virkilega reynt að vanda það verklag. Þegar ég var samgönguráðherra fyrir nokkrum árum, kannski u.þ.b. sem hv. þingmaður var að fæðast, var lagt af stað í þá vegferð að búa til samþætta samgönguáætlun. Áður var þetta hólfað niður og algerlega aðskilið í vegáætlun, hafnaáætlun og flugmálaáætlun, og þessi kerfi töluðu ekki mikið saman. En þetta tengist að sjálfsögðu. Það var mikil framför í því að hafa heildstæða samþætta samgönguáætlun byggða á faglegum undirbúningi samgönguráðs eins og nú er. Það er ósköp lítið eftir um slíka pólitík. Yfirleitt er ekki mikið verið að hrófla við þeirri röð sem kemur út úr hinum faglega farvegi. Deilur hafa þá frekar staðið um hvort eigi að gera meira eða minna, hvort þetta sé nóg. Ég held að t.d. umræðan núna snúist að sáralitlu leyti um að það eigi frekar að fara í þennan veg en hinn. Ég hef ekki merkt það hér í umræðunni. Fyrst og fremst eru það áhyggjur manna af því að vegakerfið er orðið svo laskað að það þarf meira til ef við ætlum að vinna upp slakann sem þar er orðinn og vanrækslusyndir liðinna ára. [[Forseti hringir.]] Þessi umræða ætti því ekki að þurfa að vera svona hávær og sígild, en menn eru voða varnarlitlir [[Forseti hringir.]]þegar þeir fá á sig merkimiðana atkvæðakaup og kjördæmapot, kannski vegna þess að slíkir hlutir áttu stundum [[Forseti hringir.]]rétt á sér í gamla daga.
Virðulegi forseti. Já, þetta er mjög áhugavert, a.m.k. gott að heyra að vinnubrögðin hafi batnað og meint kjördæmapot sé ekki alveg jafn ríkt eins og var hér áður. En er það þá rétt skilið hjá mér af svörum hv. þingmanns að það sé hans upplifun að það sé meiri samfélagssáttmáli núna um að við eigum að vera með, ef maður má segja svo, heilbrigt vegakerfi sem byggist á faglegum stöðlum og ákveðnum öryggisatriðum sem við viljum hafa til hliðsjónar? Að samgönguáætlun og pólitíkin á bak við hana snúist bara meira um skatta, um það hversu mikla skatta og gjöld við getum réttlætt að setja í vegakerfið? Núna sjáum við fram á það að útgjöld til vegakerfisins hafa lækkað til muna með þessari ríkisstjórn sem er ansi hægri sinnuð, hvort það spili eitthvað inn í. Þurfum við kannski að [[Forseti hringir.]]íhuga betur til hvers við erum að greiða skatta? Er þetta í grunninn bara skattapólitík?
Frú forseti. Aðeins meira um umræðuna um málin, tökum bara Vaðlaheiðargöngin sem dæmi. Það vantar ekki að menn sem beittu sér fyrir því að ráðist var í þau hafi verið kallaðir öllum illum nöfnum. Bara nýlega kom gamalkunnug gusa frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og það var allur pakkinn. Það var kjördæmapot og það voru atkvæðakaup, var bara sagt að maður hefði verið að kaupa þingsæti sitt með því að beita sér fyrir því að sú framkvæmd færi af stað. En hver er forsagan? Tíu, fimmtán ára barátta að baki því að fá þá framkvæmd, massíf samstaða á öllu svæðinu um að þetta sé mikilvæg framkvæmd. Fámenn sveitarfélög hafa lagt fram heilmikið hlutafé til félagsins og umferðin ætlar að borga göngin með veggjöldum, en samt er látið svona. Þannig að það er ekki auðvelt við að eiga. Við þurfum auðvitað að dýpka umræðuna um þjóðhagslegt mikilvægi þessa málaflokks og hversu gríðarlega [[Forseti hringir.]]brýnt það er fyrir okkur sem þjóð sem ætlum að búa í góðu nútímasamfélagi hér í framtíðinni að halda einbeitt [[Forseti hringir.]]áfram uppbyggingu þessara innviða samfélagsins.
Frú forseti. Hv. þingmaður hefur lengi verið viðloðandi þennan málaflokk, er fyrrverandi samgönguráðherra. Það sem ekki er komið inn á í þessari samgönguáætlun, og lítið er fjallað um þessa dagana, eru möguleikarnir til strandflutninga. Það sem ég er að velta fyrir mér í því samhengi er hvaða möguleikar gætu falist í þeim aukna straumi ferðamanna sem er hér á landi um þessar mundir og hin síðustu ár. Því miður hefur, að mér vitandi, ekki farið fram nein skoðun á því hvort staðan sé slík að við gætum á einhvern hátt reynt að beina þeirri miklu umferð ferðamanna sem er á þjóðvegum landsins í einhvers konar farþegaflutningasiglingar á borð við Hurtigruten í Noregi, sem siglir upp og niður eftir ströndinni þar í reglulegum áætlunarsiglingum, og hvort í því væri ekki fólgið tækifæri fyrir okkur Íslendinga að skoða möguleikana á því að nýta færið sem kann að vera uppi í þessum efnum til að fara, með sama hætti og var hér á árum áður, að flytja vörur sjóleiðina fremur en að fara þjóðvegina á þungum flutningabílum með tilheyrandi hættu fyrir allan almenning og álag á þjóðvegakerfið. Þetta er einn angi þessarar umræðu sem ekki er gefinn mikill gaumur þessi dægrin. Mér finnst forvitnilegt að heyra hugsanir hv. þingmanns um þessi efni.
Frú forseti. Það er einmitt einn góður þáttur þessa máls og mikilvægur sem hefur farið óhönduglega, held ég, hjá okkur Íslendingum, sem búum dreift á ströndinni hringinn í kringum þessa stóru eyju, þar sem þéttbýliskjarnarnir raða sér allir á ströndina með höfnum nema fáeinir sem liggja aðeins uppi í landinu. En okkur tókst samt snemma á tíunda áratugnum að klúðra því niður. Strandsiglingar voru fram yfir 1990 reknar af þremur aðilum, Ríkisskipum og bæði Samskipum og Eimskip og allir aðilar töpuðu. Gerð var tilraun til að ná mönnum saman um reksturinn. Hún sprakk í loft upp enda höfðu skipafélögin takmarkaðan áhuga á því. Svo kom ríkisstjórn sem ákvað að leggja Ríkisskip niður, sem er einhver mesta ógæfuákvörðun sem ég held að lengi hafi verið tekin, ákaflega þjóðhagslega vitlaus. Þetta voru ekki háar fjárhæðir þrátt fyrir allt, 200–300 milljónir þá, sem þurfti til að styðja við bakið á rekstrinum til að hann væri á núlli. Þetta var nokkuð góð þjónusta meðan best lét, tvær viðkomur í viku á flestöllum höfnum hringinn í kringum landið. Þungavara og tæki og tól fóru mjög mikið með þessum skipum, auk þess sem íbúar notuðu þau í nokkrum mæli til að hoppa á milli staða og hefði mátt byggja það betur upp. Ég held því að það sé raunhæft að aftur megi koma á módeli þar sem nútímaleg skip, sem eru mjög fljót að losa og lesta, „roll on, roll off skip“, eða með litla handhæga gáma, með stuttri viðkomu á hverri höfn, gætu komið þar við og ferðamenn gætu notað sér að taka hringinn eða hluta úr hringnum. Það væri ákaflega gaman að slík tilraun væri gerð. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var ákveðið að bjóða út strandsiglingar, tiltölulega gott net hringinn í kringum landið. Útboðsgögnin voru klár og það átti að fara að birta auglýsingu. Hvað gerðist þá? Þá stukku skipafélögin af stað og sögðu: Nei, við ætlum að fara í smástrandsiglingar. [[Forseti hringir.]]Og grundvöllurinn brast undan því að ríkið færi þá á sama tíma að bjóða þær út. En auðvitað er það allt of takmörkuð þjónusta með strjálum viðkomum á nokkrum stærstu höfnum, og alls ekki það sem þyrfti að vera, eiginlegt myndarlegt strandsiglinganet.
Virðulegi forseti. Það er svolítið átakanlegt að taka þátt í umræðu hér um áætlanagerð til lengri tíma sem ekki tekur á jafn stórum málaflokki og þessum, sem ekki snertir á því hvernig aukinn ferðamannastraumur hefur áhrif á samgöngukerfi landsins. Það er eiginlega stórfurðulegt að við skulum vera í slíkri áætlanagerð án þess að velta fyrir okkur hlutum eins og strandsiglingum, áhrifum aukins ferðamannafjölda á þjóðvegakerfið, á umferðaröryggi, á möguleikann til strandsiglinga, á staðsetningu flugvalla o.s.frv., með hvaða hætti við getum látið eitt styðja annað í þeim efnum, t.d. hvernig millilandaflugvöllur á nýjum stað á höfuðborgarsvæðinu, sem jafnframt væri innanlandsflugvöllur, gæti þjónað því markmiði að dreifa ferðamönnum með auknum hætti um landið. Þetta er eitt dæmi um það hvernig þessi allt of seint fram komna samgönguáætlun missir eiginlega marks, þó að búið sé að leggja hér til mjög jákvæðar breytingar til að reyna að bjarga henni.
Herra forseti. Ég held að það sé fullgilt að taka þessi mál upp að nýju og ég skal heita hv. þingmanni því, af því að hann ætlar því miður að yfirgefa okkur hér í þessari samkomu og ekki leita endurkjörs, að láta þetta ekki gleymast ef ég verð hér á dögum. Þó að ekkert annað kæmi til núna en gróðurhúsaáhrifin, loftslagsáhrifin og skuldbindingar Íslands í þeim efnum, þá er algerlega kjörið að fara yfir það. Getum við ekki náð talsverðum árangri þar með því að stuðla að því að talsvert af þungaflutningunum sem nú eru á landi fari á sjó? Jú, það getum við að sjálfsögðu. Í öðru lagi er það slitið á vegunum. Það er alveg óumdeilt að ein skýringin á því hve vegakerfið íslenska er í bágbornu ástandi í dag eru allir þungaflutningarnir sem færðust upp á vegina. Stóru bílalestirnar slíta þúsundfalt til tíþúsundfalt á við lítinn fólksbíl. Það er meira og minna allt flutt í stórum lestum, stórum vörubílum með stærstu gerð af aftanívögnum. Síðan eru það búsetuáhrifin, [[Forseti hringir.]]jöfnunin. Menn eru fljótir að gleyma hvernig þetta var á meðan Ríkisskip sigldu. Þá var gjaldskrá sem var með framhaldsfragt [[Forseti hringir.]]þannig að flutningskostnaðurinn jafnaðist að verulegu leyti út yfir landið. Síðan fengu menn hann á sig að fullu eftir að það kerfi var eyðilagt.
Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir hans ágætu ræðu. Ég tek undir með honum hversu mikið þarfaþing Vestfjarðagöngin voru á sínum tíma bara af því að ég var þá á vettvangi og get vitnað um það hversu stórkostleg áhrif þau hafa haft allar götur síðan. Við höfum rætt núna samgönguáætlun í tvo daga og okkur í minni hlutanum ber saman um að markaðir tekjustofnar hafi ekki skilað sér sem skyldi í þá áætlun sem nú liggur fyrir til samþykktar í þessari tillögu sem verður vonandi leidd til lykta á morgun eða í næstu viku. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var ekki í salnum í morgun þegar við vorum að ræða um aðra tekjumöguleika til samgöngumannvirkja. Þá ræddum við m.a. gjaldtöku svipaða þeirri sem hefur verið viðhöfð í Hvalfjarðargöngum, enda er þar um að ræða einkaframkvæmd sem hefur heppnast ákaflega vel. Við ræddum um að það væri auðvitað mikilvægt að svona gjaldtaka væri á öllum leiðum út frá borginni þannig að við gættum jafnræðis við gjaldheimtuna. Mig langar að spyrja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon: Sér hann fyrir sér að til viðbótar við það að við höldum áfram að berjast fyrir því að markaðir tekjustofnar skili sér í vegakerfi landsins þá tökum við upp gjaldheimtu í auknum mæli frá því sem við þekkjum núna? Ég spyr ekki síst í ljósi þess að gjaldheimta er í sjálfu sér orðin mjög einfalt fyrirbæri og fer bara fram í gegnum símana sem við erum öll með í dag þannig að það er ekki um flókna uppsetningu á skúrum eða vegaskúrum að ræða. Mig langar til að við skoðum þennan kost alvarlega til þess að flýta ýmsum mikilvægum vegabótum. Mig langar að spyrja hv. [[Forseti hringir.]]þingmann: Er hann sammála mér að við gætum farið þessa leið?
Frú forseti. Það er alla vega ljóst að það bíður okkar verkefni og hefur legið fyrir í nokkur ár að endurskoða í grunninn skattlagningu á umferð vegna þess að þar eru að verða breytingar og við viljum stuðla að breytingum þar sem menn hverfa frá notkun jarðefnaeldsneytis og yfir í umhverfisvæna orkugjafa. Á meðan við erum að stuðla að þeim breytingum þá ívilnum við hinum umhverfisvænu orkugjöfum og líka kaupum á sparneytnum bílum. En það gefur augaleið að í fyllingu tímans getum við ekki gert það alltaf og endalaust bara á kostnað þeirra sem eftir verða og nota bensín eða olíu. Þessi stækkandi hluti bílaflotans eða umferðarinnar verður smátt og smátt líka að fara að leggja sitt af mörkum í sköttum til að viðhalda samgöngukerfinu. Það er eðlilegt sjónarmið og eðlileg nálgun að í grunninn er það umferðin sem við ætlum að láta bera kostnaðinn við að leggja til vegakerfið, samgönguæðarnar. Þá þurfum við hvort sem er að fikra okkur í áttina að annars konar skattlagningu að hluta heldur en bensíngjöldum, olíugjöldum, þungaskatti og öðru slíku. Já, ég tel koma til greina blandaða leið sem fæli í sér samræmda gjaldtöku í tilteknum lykilmannvirkjum eins og er í Hvalfjarðargöngunum, verður í Vaðlaheiðargöngunum og gæti alveg verið í þrjár höfuðáttir út frá höfuðborgarsvæðinu þegar þar eru komnar hraðbrautir með aðskildum akstursstefnum í allar áttir. Þá eru menn líka að borga aðeins aukalega fyrir þau hlunnindi að aka á svoleiðis vegum. það er ekkert ósanngjarnt við það. Menn spara sér með því tíma og fá aukið öryggi o.s.frv. og það er allt í lagi að sú umferð borgi aðeins aukalega. En í þriðja lagi held ég að í framtíðinni muni náttúrlega koma til skoðunar að nota hina rafrænu tækni með mælingum til þess að leggja að einhverju leyti grunn að umferðarskattlagningunni. Það þarf auðvitað að leysa þar ákveðin persónuverndarmál, við viljum ekki að stóri bróðir sé að fylgjast með því nákvæmlega hvar við erum á hverjum tíma, hvert og eitt okkar á hverjum einasta bíl. Það er auðvitað hægt að gera. Og tæknin býður algerlega upp á það að færa að einhverju leyti skattlagninguna yfir í þess konar notkunargjöld. Þá er bara mælt hvar maður var að keyra, hversu langt eða lengi og það verður að einhverju leyti andlag skattlagningarinnar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir svar hans við andsvari mínu. Ég er ánægð að heyra að hann skuli taka undir þessi sjónarmið. Eins og kom fram í ræðu minni fyrr í dag var ég á ferð um Suður-Rúmeníu í sumar og meira að segja í því ríki sem við mundum kannski ætla að væri með mjög vanþróað samgöngukerfi. Það var bara öðru nær, þar er mjög gott samgöngukerfi. Ökumenn tóku gjarnan upp símann og sendu sms til þess að borga vegatolla þannig að það er orðin útbreidd notkun eftir því sem ég kemst næst. Ég held að við eigum í alvörunni að fara að skoða þetta vegna þess að eins og fram hefur komið í ræðum í dag þá er vegakerfið okkar mjög illa sett. Við þyrftum meira að segja að bæta talsvert í bara til þess að halda því við, hvað þá að fara að byggja það upp eða uppfæra það, „uppdeita“ það eins og má að orði komast. Það eru mörg verkefni sem [[Forseti hringir.]]liggja fyrir að er brýnt að fara í þannig að ég held að við eigum í alvörunni að hugsa um [[Forseti hringir.]]aðrar leiðir við fjármögnun á vegakerfi landsins.
Frú forseti. Ég er að sjálfsögðu sammála því, hef alltaf verið, að það sé eðlilegt að umferðin borgi í grunninn að mestu leyti fjárfestingar í samgöngukerfinu. Það er sanngjarnara að að uppistöðu til sé það þannig að þeir sem nýta sér samgöngukerfi, keyra á vegunum greiði þann kostnað heldur en þeir sem t.d. ekki gera það, að þeir með almennum skatttekjum sínum geri það. Þá skulum við samt hafa í huga að ríkið fær gríðarlegar skatttekjur af umferðinni sem ekki eru merktar vegamálunum. Það er þannig að bæði bensíngjald og olíugjald er tvískipt, annars vegar almennt og hins vegar sérstakt. Það er bara hluti þess sem er eyrnamerktur Vegasjóði og svo þungaskatturinn. Ríkið fær allan virðisaukaskattinn af eldsneyti sem er selt. Þannig að í reynd er ríkið með miklar skatttekjur af umferðinni og langt umfram það sem rennur til framkvæmda í sjálfu vegakerfinu. Í sjálfu sér er ekkert að því [[Forseti hringir.]]ef menn eru þeirrar skoðunar að það sé þjóðhagslega skynsamlegt og hagkvæmt [[Forseti hringir.]]að gera betur í þessum málum að færa eitthvað af þeim skatttekjum yfir í beinar framkvæmdir í samgönguáætlun.
Virðulegi forseti. Ég ætla í seinni ræðu minni aðeins að tala um almenningssamgöngur, sem eru mjög mikilvægar. Það var gerður samningur þannig að Reykjavíkurborg, ef ég skil það rétt, afsalaði sér í raun því að farið yrði í samgöngubætur á höfuðborgarsvæðinu en í staðinn verða almenningssamgöngur byggðar upp. Þetta var og er, held ég, af hinu góða. Það er mikilvægt að reyna að létta álaginu á vegakerfinu og bæta samgöngur á höfuðborgarsvæðinu þótt það sé vissulega áskorun. Menn hafa fett fingur út í það að fjármunir fari til höfuðborgarsvæðisins í þetta verkefni, en þá er rétt að minna á að á móti var ákveðið að bíða með framkvæmdir sem annars hefði þurft að fara í. Við höfum verið að byggja svolítið upp borgir og bæi út frá einkabílnum og út frá þörfum einkabílsins og sjáum að það er ekki endilega gáfulegt, en á sama tíma þarf með einhverjum hætti að gera ráð fyrir einkabílnum. Mér fannst mjög áhugavert að í Ljubljana, höfuðborg Slóveníu, sem fékk að ég held umhverfisverðlaun Evrópusambandsins í ár, hefur miðbænum eða ákveðnu svæði verið lokað fyrir umferð og byggt fimm hæða bílastæðahús við jaðarinn á miðbænum. Þetta er töluvert stórt svæði. Þar er hljóðlátt og fólk gengur um og þeim sem þurfa að komast ferða sinna er reddað litlum rafbílum, þannig að eldra fólk og þeir sem eiga erfitt með gang komast ferða sinna á svæðinu. Þetta er rosalega framsýnt. Vissulega er veðurfar þarna gott en það er mjög merkilegt að upplifa, og þetta finnst okkur mjög sjarmerandi þegar við erum í útlöndum, að geta verið einhvers staðar og ekki með einkabílinn ofan í sér. Þá erum við gjarnan tilbúin til að ganga og finnst það ekki tiltökumál en svo erum við rosalega gjörn á að stökkva upp í bílinn og nota hann til að komast ferða okkar þegar við gætum raunverulega gengið og hefðum jafnvel gott af því að ganga. Sjálf á ég á bíl á móti annarri manneskju og þegar ég er með bílinn er tilhneigingin til að nota hann mjög sterk. Svo finn ég þegar ég er ekki með bílinn að ég kemst margt með því að ganga eða hjóla eða með strætó. Við gætum eflaust öll lagt eitthvað af mörkum til að minnka álagið sem einkabíllinn veldur og minnka þar með malbikið inni í borgum og bæjum, vegna þess að það er ekki endilega fallegasti hlutinn. Ég tek þó alveg undir þau sjónarmið að við þurfum að hafa bílastæði. Það er ekki hægt að ætlast til þess að fólk gangi langar vegalengdir. Ég skil áhyggjur kaupmanna af því en við þurfum samt ekki að leggja inni í versluninni. Það er stundum eins og menn séu of hræddir við það. En mér finnst t.d. bílastæðahúsin í kringum Laugaveginn í miðbæ Reykjavíkur algjör snilld. Það er ekkert óeðlilegt að við greiðum fyrir það að geyma bílinn okkar einhvers staðar. Talandi um bílastæði og að greiða fyrir þá finnst mér líka sérstakt þegar við fáum hingað alla þessa ferðamenn, þurfum að byggja upp innviði, búa til bílastæði og stíga og annað í kringum náttúruperlurnar okkar, að við skulum vera treg til að rukka fyrir bílastæðin. Það er tiltölulega einföld gjaldheimta og gæti nýst til að byggja upp. Þannig er það víða erlendis. Maður fer ekkert endilega í fússi og leggur bílnum ókeypis þar sem manni sýnist, maður greiðir fyrir þá þjónustu. Þetta eru hugmyndir sem voru reifaðar í tengslum við náttúrupassann þegar við töluðum um hvernig við gætum skattlagt ferðamenn. Minnst er á innanlandsflugið og flugsamgöngur í samgönguáætlun og það að dreifa álaginu, dreifa ferðamönnum betur yfir landið. Ég held að það séu góðar fréttir sem berast núna, að Flugfélag Íslands ætli að reyna að fljúga beint frá Keflavík norður, ég veit ekki alveg hvort þeir fara norður, austur og vestur í þessu flugi en þetta er tilraunarinnar virði. Ég hef í tvígang nýlega hitt fólk, útlendinga, sem hefur komið til Íslands og er yfir sig hrifið af Íslandi og þegar ég spyr hvort þeir hafi ekki örugglega komið til Akureyrar þá segja þeir: Nei ég kom að vetri til, þá er náttúrlega ófært. Er nokkuð hægt að komast þarna norður? Maður segir: Ég bý ekki á Svalbarða, það er ekki ófært. En þetta er tilfinningin sem fólk fær. Það er kannski ekkert skrýtið að fólk haldi að ef það fer út fyrir höfuðborgarsvæðið, tala nú ekki um ef það fer í norðurátt, muni það lenda í stórkostlegum vandræðum, kannski horfði þetta fólk á Ófærð þar sem allt var á kafi og allir fastir, en svo sýndu myndirnar frá höfuðborginni allt annað verðurfar. Þetta er því ekki endilega skrýtið. En þarna getur innanlandsflugið komið mjög sterkt inn því að fólk, eðli málsins samkvæmt, treystir sér ekki til að keyra á veturna en það gæti þá tekið flug. Annað sem mér finnst mikilvægt er að við skoðum af alvöru hvort millilandaflug sé raunhæft frá Akureyri eða Egilsstöðum þar sem eru millilandaflugvellir og er alltaf eitthvað um bein flug frá þeim flugvöllum. Það væri gríðarlega mikilvægt. Ég er ánægð með að ríkisstjórnin hafi sett fjármagn í flugþróunarsjóð til að hægt sé að kanna það til hlítar. En eins og við höfum komið inn á þarf þá að tryggja ýmislegt, svo sem að flugvélaeldsneyti sé ekki dýrara þegar það er keypt úti á landi. Það liggur að held ég fyrir þingmál þess efnis hér, sem er mjög gott mál. Það hefur aðeins verið rætt um fjármagnið sem við þurfum í mun meira mæli að setja í flugsamgöngukerfið. Ég held að meiri hluti og minni hluti sé sammála um að við mundum vilja setja meira fé í vegaframkvæmdir, viðhald, nýframkvæmdir og byggja upp vegakerfið okkar, taka á einbreiðu brúnum, útrýma þeim á þjóðvegi 1 og þar fram eftir götunum. En hvaðan þær tekjur eiga að koma er svo annað mál. Hv. þingmaður sem talaði á undan mér talaði um þá leið sem víða er farin, að menn hreinlega borga skatt miðað við hvar þeir keyra. Þetta þekkjum við erlendis frá og eins vegatolla, að þurfa að fara í gegnum hlið. Það er aldrei ánægjuefni að borga hærri skatta en ég held að í þessum málaflokki sé þetta einfaldlega ekki spurning um hvort við viljum setja meira fé í hann, við þurfum að gera það og þá þurfum við líka að vera tilbúin að innheimta skatta til þess að standa undir uppbyggingunni. Einfaldast er að sjálfsögðu að hækka álögur á jarðefnaeldsneyti og tryggja að mörkuðu tekjurnar hækki í samræmi við verðlag, sem hefur því miður ekki verið gert nú þegar það voru í rauninni öll tækifæri til þess í ljósi þess hversu lágt heimsmarkaðsverð á eldsneyti er, olíu. Því miður var það ekki gert. Eins og ég þreytist ekki á að benda á þá ákvað þessi ríkisstjórn líka að setja 80 milljarða í skuldaniðurfellingu. Það eru ansi margir milljarðar sem ég hefði viljað nota í mörg önnur verkefni frekar en að dreifa þeim á tilviljanakenndan hátt til fólks sem margt hvert hafði ekkert með peningana að gera.
Herra forseti. Mig langar að ræða aðeins við hv. þingmann um innanlandsflugið. Hún kom inn á það í máli sínu. Innanlandsflug er gífurlega mikilvægt fyrir okkur sem þjóð til að tengja saman landshluta og samnýta þá þjónustu sem hefur verið að safnast meira og meira á höfuðborgarsvæðið, og eins til þess að nýta okkur í ferðaþjónustu og að fólk geti farið víða um land án þess að þurfa endilega að hafa viðkomu í höfuðborginni. Nú er Flugfélag Íslands, að mér skilst, að fara af stað með tilraun, þ.e. að fljúga beint frá Keflavík til Akureyrar. Telur hv. þingmaður að það komi inn í þá umræðu sem verið hefur mjög heit í gegnum árin varðandi staðsetningu Reykjavíkurflugvallar? Alveg burt séð frá þeirri umræðu, finnst hv. þingmanni ekki að fara hefði mátt miklu fyrr af stað með að bjóða upp á flug beint frá Keflavík á stærstu innanlandsvellina og að ferðaskrifstofur markaðssettu sig þannig að það væri í boði? Það þarf auðvitað að vera framboð á vörunni svo hún seljist. Það væri þá valkostur fyrir þann gífurlega fjölda ferðamanna sem hefur áhuga á að heimsækja okkur, og virðist ekkert hafa dregið úr þeim áhuga, að fljúga til þeirra landshluta sem eru með góða flugvelli og nota þá Bombardier-vélarnar, hvort sem það eru þær stærri eða minni. Þetta eru staðir eins og Ísafjörður, Akureyri, Egilsstaðir og Höfn í Hornafirði. Hefði ekki mátt gera það fyrir löngu og ætti ekki að gera að gera það á fleiri stöðum að fara þá frá Keflavík og út á land?
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Mér finnst mjög spennandi að sjá hvernig þessi tilraun heppnast. En ég ímynda mér að forsendan fyrir því að þetta sé raunhæft og standi undir sér sé sú að ákveðinn fjöldi ferðamanna sé til staðar. Við horfum nú upp á þvílíka fjölgun og svo marga ferðamenn að við erum raunverulega farin að skoða hvort millilandaflug sé raunhæft á aðra velli en Keflavíkurflugvöll og eins að dreifa ferðamönnunum beint frá Keflavík út á land. Ef það gengur vel vona ég að menn horfi til fleiri áfangastaða. Ég upplifi að við séum í rauninni að ofnýta sum svæði og vannýta önnur þegar kemur að ferðamennskunni. Ég var fyrir austan um daginn, í Breiðdal og suðurfjörðunum og hugsaði: Af hverju eru ekki allir hér? Hvað er fólk að gera einhvers staðar? Auðvitað er misjafnt að hverju fólk leitar, en ef fólk er raunverulega að leita að náttúrunni þá er t.d. Austurland bara stórkostlegt og í rauninni allt landið, Vestfirðirnir, Norðurlandið og ég tala nú ekki um suðausturhornið. Það er sama hvar stigið er niður, þannig að mér finnst stundum grátlegt hvað við náum lítið að dreifa ferðamönnum út um land nema rétt yfir blásumarið. Þetta er mjög spennandi. Ég hlakka til að sjá hvernig þetta reynist. En ég ímynda mér að fyrst Flugfélag Íslands ákveður að fara í þetta núna sé það vegna þess að þeir telji að það séu nógu margir sem vilji notfæra sér þetta. Þeir munu væntanlega líka hafa „kapacitet“ til að auglýsa ferðirnar og það mun gagnast þeim.
Herra forseti. Já, þetta er spurning um hvort kemur undan, eggið eða hænan. Þessi valkostur hefur ekki verið í boði og þess vegna hefur ekki reynt á það. Þetta þarf allt undirbúning og ef þessir ferðapakkar væru í boði fram í tímann kæmi í ljós hvort flugið gæti mætt þeirri þörf. Ég held að það sé bara mjög spennandi og yrði til að ýta undir heilsársferðaþjónustu víða og að ferðamenn hefðu möguleika á að skoða allar þær náttúruperlur sem Ísland hefur upp á að bjóða. Aðeins varðandi fjármögnun á samgöngumálum hér innan lands. Þótt fram hafi komið að ferðaþjónustan gefi af sér eitthvað um 70 milljarða í ríkiskassann og þó að ekki sé verið að greiða nema 11% virðisaukaskatt í þeim geira, sem er lægri upphæð en almennt gerist í atvinnulífinu, eru það gífurlega háar fjárhæðir. Svo það þarf að fara að horfa til þess almennt hvernig fjármagna skal samgönguuppbyggingu í landinu. Það er nú meira pólitísk ákvörðun og spurning um forgangsröðun að ekki hefur verið nýtt það fjármagn sem komið hefur inn vegna mikillar aukningar í ferðaþjónustu. Varðandi opinber fjármál hefur verið rætt um að ekki eigi að vera neinir markaðir tekjustofnar, eins og verið hefur gagnvart vegagerð í landinu. Mig langar aðeins að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart því hvaða breytingar hún sér fyrir sér í þeim efnum. Bílar eru auðvitað að breytast varðandi orkuskipti, hybrid-bílar, rafmagnsbílar og fleira, svo það mun ekki eiga við um alla umferð. Við þurfum að horfa til annarra þátta varðandi framlög til vegamála.
Virðulegur forseti. Varðandi orkuskiptin, eins og staðan er í dag ganga um 1–2%, nær 1%, af bílaflotanum í dag fyrir rafmagni eða metan, eru vistorkubílar eins og ég kalla það, og borga ekki þessar álögur. Á einhverjum tímapunkti þegar við erum komin upp í 20 eða 30% í þeim efnum þá gengur það auðvitað ekki. En það er ansi langt í það þannig að ég mundi segja að varðandi fjármögnun á kerfinu sé fyrsta skrefið að hækka bensíngjald eða álögur á eldsneyti, jarðefnaeldsneyti, sem er líka aðgerð sem miðar að því að minnka CO2-útblástur, þannig að það er bara sjálfsögð aðgerð, finnst mér. Ef við gerum það ekki þegar olíuverð er í lágmarki, hvenær ætlum við þá að gera það? Markaðar tekjur leggjast af, en það breytir því ekki að við munum eftir sem áður innheimta skatta sem eru þá ekki eyrnamerktir. Það er auðvitað bara pólitísk ákvörðun hvað við setjum í vegagerð og menn munu geta séð hversu mikið skilar sér af þeim gjöldum í ríkissjóð og því er svo deilt út aftur. Í dag er það í rauninni þannig, eins og hv. þingmaður veit, að bara hluti af þessum peningum skilar sér sem til kominn er vegna samgöngumála, vegna álagningar á bíla og annars. Hann fer bara í hítina og í eitthvað annað en samgöngumálin. Það er þá í sjálfu sér pólitísk ákvörðun hverju sinni. Það verður þannig um alla markaða tekjustofna. En við munum alltaf geta séð hvað við fáum mikið út úr bensíngjaldinu eða olíugjaldinu eða bifreiðagjaldi eða hvað það er. Svo er það bara pólitísk ákvörðun hversu mikið við ætlum að setja í samgöngukerfið. En ég held að sé grundvallaratriði að við skattleggjum þetta meira. Ég er hlynntari því að skattleggja bensín og olíu [[Forseti hringir.]]í stað þess að fara í einhvers konar kerfi þar sem maður borgar fyrir að keyra eftir ákveðnum vegarspotta.
Hæstv. forseti. Við ræðum enn tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun sem er, eins og hefur verið bent á, í raun aðeins rúmlega tveggja ára samgönguáætlun þegar upp er staðið. Í umræðunni hefur þó nokkuð verið talað um mikilvægi samgöngumála almennt og á það bent að samgöngumálin séu auðvitað ákveðin lífæð samfélagsins, því að það er með samgöngum sem við tengjum ólíka staði, ólíkar byggðir saman. Það er til að mynda komið inn á þetta í nefndaráliti minni hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar og bent á að með auknu samstarfi sveitarfélaga hvað varðar atvinnu og þjónustu, menningu og menntun aukist þörfin fyrir öfluga héraðsvegi. Þar er líka bent á að mikilvægt sé að horfa í meira mæli til jarðganga og þau verði sífellt mikilvægari í allri skipulagningu á byggðastefnu og með tilliti til atvinnuþróunar, svo ekki sé minnst á öryggissjónarmiðin. Minni hluti nefndarinnar hvetur jafnframt til þess að þegar stórframkvæmdir í samgöngum eru metnar og undirbúnar séu áhrif þeirra á stöðu kynjanna metin. Mér finnst mjög mikilvægt að það sé tekið fram en langar að benda á að það að er fleira sem er mikilvægt að taka með í heildarjöfnuna þegar samgöngumálin eru skoðuð. Vegna þess að það eru ekki nema örfáir dagar síðan við á Alþingi greiddum samhljóða atkvæði með því að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks langar mig að setja þann samning í samhengi við samgöngumálin og samgönguáætlun. Ég hef ekki getað fundið að það sé neins staðar í þessari samgönguáætlun fjallað nokkurs staðar um samgöngumál í því ljósi. Ég fór í orðaleit í samgönguáætlun fyrir árin 2015–2026 og fann heldur ekkert minnst á samgöngur í tengslum við að fatlað fólk þurfi einnig að komst á milli staða. Segja má að samgöngumál séu eitt risastórt aðgengismál. Það sést kannski hvað best á því að í 9. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks þar sem fjallað er um aðgengi segir hreinlega að aðildarríkin þurfi að gera viðeigandi ráðstafanir svo fötluðu fólki sé kleift að lifa sjálfstæðu lífi og taka fullan þátt í mannlífinu á öllum sviðum. Þessar ráðstafanir eiga að tryggja fötluðu fólki aðgang til jafns við aðra að til að mynda hinu efnislega umhverfi en einnig að samgöngum. Tekið er fram að ráðastafanir sem felast m.a. í því að ryðja úr vegi hindrunum og tálmum sem hefta aðgengi skuli einnig ná til bygginga vega, samgangna sem og annarrar aðstöðu jafnt innan dyra sem utan. Þetta er gríðarlega mikilvægt að hafa í huga þegar farið er í áætlanagerð, að það sem er verið að skipuleggja, hanna og gera sé hugsað þannig að það nái til allra í samfélaginu og í því tilliti er hugtakið „algild hönnun“ gríðarlega mikilvæg. Í 2. gr. samningsins um réttindi fatlaðs fólks er fjallað um skilgreiningar. Þar er algild hönnun skilgreind, en hún er skilgreind svona, með leyfi hæstv. forseta: „Algild hönnun merkir hönnun framleiðsluvara, umhverfis, áætlana og þjónustu sem allir geta nýtt sér, að því marki sem aðstæður leyfa, án þess að koma þurfi til sérstök útfærsla eða hönnun.“ Það er þetta sem er svo mikilvægt að hafa í huga þegar kemur að samgöngumálunum og áætlanagerðinni þar vegna þess að þetta er alls staðar í samfélaginu. Þetta snýr að hönnun og frágangi vega til þess að fólk, hvort sem það er hreyfihamlað eða blint, geti komist sem greiðast leiðar sinnar. Slíkt þarf að hafa í huga við jarðgangagerð t.d. Það skiptir máli við alla hönnun þeirra að þar sé öryggisbúnaður og allt þar að lútandi þannig að það henti öllum burt séð frá hreyfigetu fólks. Þetta snýr líka að gerð hafnarmannvirkja þannig að allir geti burt séð frá líkamlegu ásigkomulagi sínu nýtt sér mannvirkin. Það liggur fyrir breytingartillaga frá hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni um Vestmannaeyjaferju og hönnun hennar skiptir máli til þess að hún nýtist öllum. Þetta tengist líka inn á almenningssamgöngur þar sem er til að mynda minnst á samstarf við sveitarfélögin um hönnun á léttlestum og hraðvögnum. Það þarf að hugsa til þess að þetta fúnkeri þannig að það gagnist líka fötluðu fólki. Við þekkjum öll þá umræðu sem hefur verið hér að undanförnu um ferðaþjónustu fatlaðs fólks. Það hefur aldeilis sýnt sig að það er ekki hraðþjónusta heldur hefur það einmitt verið gagnrýnt hversu óskilvirk sú þjónusta hefur verið og hvað það tekur langan tíma fyrir fólk að komast á milli staða. Samfélagsþátttaka fatlaðs fólks byggir á hreyfanleika í samfélaginu líkt og samfélagsþátttaka allra annarra í samfélaginu. Okkur hefur verið og er allt of tamt að hugsa alltaf um málefni fatlaðs fólks í séraðgreindu boxi. Ég held að við þurfum meðvitað að læra að hugsa um það í allri áætlanagerð ríkisins að áætlanirnar séu þannig gerðar að þær nái í raun til allra og hugsað sé um þarfir allra frá upphafi. Það gildir í þessu líkt og þegar kemur að því að huga að aðgengi í húsum að það er miklu dýrara að breyta mannvirkjum eða áætlunum sem er búið að gera og búið að samþykkja, búið að byggja og skipuleggja, heldur en að hugsa um aðgengi allra í upphafi. Ég vildi koma því að í umræðunni. Til þess að samgönguáætlun verði það gagn sem við viljum að hún verði og til þess að samningurinn [[Forseti hringir.]]um réttindi fatlaðs fólks nái einhverju flugi þarf alltaf að hugsa þetta í samhengi.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér í fjarveru innanríkisráðherra fyrir frumvarpi til breytinga á ýmsum lögum vegna stofnunar millidómstigs. Þann 26. maí sl. samþykkti Alþingi tvö lagafrumvörp sem komu á fót millidómstigi á Íslandi. Annars vegar er um að ræða ný heildarlög um dómstóla og hins vegar lög um breytingu á lögum um meðferð einkamála og lögum um meðferð sakamála. Taka framangreind lög gildi 1. janúar 2018. Lögin hafa í för með sér verulegar umbætur í réttarkerfinu sem ætlað er að styrkja stoðir þess og réttaröryggi í landinu og felast þær mikilvægustu í stofnun millidómstigs hér á landi þannig að dómstigin verði eftirleiðis þrjú, héraðsdómstólar, Landsréttur og Hæstiréttur. Samþykkt framangreindra laga kallar á breytingar á fjölmörgum lagabálkum. Þótt stærstu skrefin hafi þegar verið stigin með samþykkt nýrra heildarlaga um dómstóla og tilheyrandi breytingum á lögum um meðferð einkamála og lögum um meðferð sakamála, eru fjölmörg ákvæði í öðrum lögum sem lúta í minna eða meira mæli að réttarkerfinu og laga verður að hinni nýju löggjöf. Nauðsynlegar breytingar eru misumfangsmiklar, en þær veigamestu lúta að kæruheimildum á milli dómstiga einkum í fullnusturéttarfari, og málflutningsréttindum lögmanna. Þetta frumvarp er samið og lagt fram í þeim tilgangi að aðlaga gildandi löggjöf að fyrirhuguðum breytingum á íslensku réttarkerfi og er það lagt fram í beinu framhaldi af lögum þeim sem samþykkt voru á Alþingi 26. maí 2016. Hæstv. forseti. Ég mun nú víkja að helstu atriðum sem snúa að efni og áherslum frumvarpsins. Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar á lagaskilaákvæði 78. gr. laga um breytingu á lögum um meðferð einkamála og lögum um meðferð sakamála, millidómstig, sem samþykkt voru á Alþingi þann 26. maí sl. Samkvæmt ákvæðum eins og það hljóðar nú taka þau lög ekki til mála sem ekki er lokið en sem hafa þegar verið flutt munnlega fyrir Hæstarétti við gildistöku þeirra. Þá er þar jafnframt tekið fram að þau mál sem áfrýjað hefur verið eða kærð hafa verið til Hæstaréttar fyrir gildistöku laganna skuli rekin fyrir Landsrétti. Við nánari athugun er það mat ráðuneytisins, og er það tekið af þeim sem haft hefur verið samráð við um efnið, að haganlegra sé að gagnstæð framkvæmd verði viðhöfð, þ.e. að Hæstiréttur ljúki meðferð þeirra mála sem til hans hefur verið skotið við gildistöku laganna og að það sama gildi ef tilkynnt hefur verið um áfrýjun eða sótt hefur verið um áfrýjunarleyfi. Með þeirri tilhögun vinnst a.m.k. tvennt: Annars vegar verður komist hjá því að þegar Landsréttur tekur til starfa bíði réttarins fjöldi ólokinna mála sem ljúka þurfi innan skamms tíma. Það aftur veitir dómurum Landsréttar nægilegt svigrúm til að setja sig inn í nýtt starf og undirbúa starfsemi réttarins. Hins vegar er með þessu tryggt að máli ljúki eftir þeim sömu réttarfarsreglum og í gildi voru þegar það hófst, en með því kann að vera komist hjá flóknum vandkvæðum tengdum réttarfarslegum reglum og lagaskilum. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á gildandi lögum um dómstóla til að tryggja að dómarar í héraði verði áfram 42 og dómarar í Hæstarétti verði áfram 10 fram að gildistöku nýrra laga um dómstóla 1. janúar 2018. Árið 2009 var dómurum í héraði fjölgað tímabundið úr 38 í 43 vegna mikils álags á dómstólana og var sú heimild framlengd þrívegis, síðast árið 2014. Heimild þessi féll hins vegar niður um síðastliðin áramót og samkvæmt gildandi lögum skal ekki skipað að nýju í embætti héraðsdómara fyrr en þess gerist þörf til að dómarar verði 38. Eru dómarar í héraði nú 42. Árið 2011 var dómurum í Hæstarétti fjölgað um þrjá, þ.e. úr níu í tólf. Var það gert með þeim hætti að frá og með 1. janúar 2013 skyldi ekki skipað í þau embætti dómara sem losnuðu þar til dómarar yrðu aftur níu, en því tímamarki var náð í febrúar 2014. Í ljósi mikils álags á réttinn samþykkti Alþingi með lögum nr. 37/2015 að fjölga að nýju dómurum við Hæstarétt tímabundið, í þetta skipti úr níu í tíu og gildir sú heimild út árið 2016. Ástæðan fyrir því að lagt er til að þessi tímabundna fjölgun dómara verði framlengd fram að gildistöku nýrra laga um dómstóla er fyrst og fremst sú að kjararáð kvað upp úrskurð þann 17. desember 2015 um laun og starfskjör dómara þar sem veruleg áherslubreyting varð á rétti dómara til símenntunar og námsleyfa. Fram til þess tíma sóttu dómarar um endurmenntunarstyrk í endurmenntunarsjóð dómara og ríkissaksóknara, en með úrskurðunum var gerð sú breyting að dómari á nú rétt á launuðu námsleyfi á fjögurra ára fresti til endurmenntunar, fyrst eftir fjögur ár í starfi, og ávinnur dómari sér þriggja vikna leyfi á hverju ári. Ekki er óvarlegt að ætla að þegar framangreindar breytingar sem leiða af úrskurði kjararáðs verða komnar að fullu til framkvæmda verði að jafnaði fjórir til fimm héraðsdómarar í námsleyfi og einn hæstaréttardómari. Við því verður ekki brugðist öðruvísi en með setningu í embætti dómara í skamman tíma í senn, eða með sama fjölda dómara og nú er. Setning í embætti dómara hefur verið gagnrýnd nokkuð undanfarin missiri og hefur í því sambandi verið bent á að slíkt fyrirkomulag sé varhugavert út frá meginreglum um sjálfstæði dómara og dómstóla. Þá tekur tíma fyrir nýjan dómara að komast inn í starf sitt og starfsumhverfi dómstólanna með því álagi sem því fylgir. Setning dómara til skamms tíma nýtist dómstólunum að þessu leyti ekki alltaf sem skyldi, enda leiðir af eðli dómstarfa að sá sem settur er til að gegna dómaraembætti í stuttan tíma hefur takmarkaða möguleika á að ná fullum tökum á starfinu og reka mál frá upphafi til enda. Að auki er ljóst að þeir einstaklingar sem settir eru til dómaraembættis öðlast þar með reynslu sinnar vegna nokkurt forskot á aðra þá sem hug hafa á að sækja um skipun í embætti dómara sem auglýst er laust til umsóknar. Að lokum er þess að geta að setning dómara í embætti getur dregist, enda tekur setningarferlið tiltekinn tíma einkum þegar starf er auglýst laust til umsóknar opinberlega. Þess eru því dæmi að dómarar hafi verið settir í skemmri tíma en til stóð í upphafi, en augaleið gefur að slíkt nýtist viðkomandi dómstól ekki nægileg vel. Hvað varðar framlengingu á fjölda dómara við Hæstarétt þá helst tillaga þar að lútandi einnig í hendur við þá sem ég rakti áður um breytingar á lagaskilaákvæði, en mikilvægt er að verði hún að lögum verði tryggt að þann 1. janúar 2018 sitji nægilegur fjöldi dómara í Hæstarétti til að ljúka skjótt þeim málum sem þar verða til meðferðar á þeim tímapunkti. Í þriðja lagi er í frumvarpi þessu að finna tillögur til breytinga á þeim ákvæðum laga um lögmenn er varða málflutningsréttindi lögmanna. Er í þeim efnum byggt á tillögum sem samþykktar voru á félagsfundi Lögmannafélags Íslands. Lagt er til að skilyrði fyrir leyfi til málflutnings fyrir Landsrétti verði í flestum atriðum hin sömu og nú gilda um öflun málflutningsréttinda fyrir Hæstarétti, enda ljóst að flestum málum á áfrýjunarstigi mun ljúka fyrir hinum nýja dómstól. Þó eru lagðar til breytingar. Þannig er gert ráð fyrir að fækkun á þeim fjölda mála sem lögmaður þarf að hafa flutt fyrir héraðsdómstólum til að öðlast réttindi fyrir Landsrétti en nú gildir um öflun málflutningsréttar fyrir Hæstarétti. Þurfi lögmaður að hafa munnlega flutt 25 mál í stað 30 mála nú. Hins vegar er fjöldi einkamála aukinn úr 10 í 15. Þá er lagt til að lögmaður þurfi til viðbótar að flytja fjögur prófmál fyrir Landsrétti til að geta fengið málflutningsréttindi á því dómstigi. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir að munnlega flutt mál þurfi að uppfylla sérstök skilyrði að öðru leyti til að geta talist prófmál. Í því fellst tilslökun frá því sem nú gildir um öflun málflutningsréttinda fyrir Hæstarétti, en lögmönnum hefur reynst erfitt að afla sér prófmála til flutnings þar sökum fárra mála sem dæmd eru af fimm eða sjö dómurum. Svo að lögmaður geti öðlast málflutningsréttindi fyrir Hæstarétti er í frumvarpinu lagt til að hann þurfi að hafa haft málflutningsréttindi fyrir Landsrétti í þrjú ár og hafa flutt munnlega ekki færri en 15 mál, þar af a.m.k. 10 einkamál. Ekki er hins vegar gert ráð fyrir að lögmaður þurfi að flytja sérstök prófmál fyrir Hæstarétti, heldur öðlist hann rétt til málflutnings þar að uppfylltum framangreindum skilyrðum og skilyrðum laga um lögmenn að öðru leyti. Í fjórða lagi eru lagðar til breytingar og viðbætur á ákvæðum fjölmargra sérlaga, einkum á sviði fullnusturéttarfars er varða kæruheimildir á milli dómstiga. Er þar farin sama leið og mótuð var með lögunum sem samþykkt voru í vor og breyttu lögum um meðferð einkamála og lögum um meðferð sakamála, nr. 49/2016, að stilla í hóf ákvæðum í sérlögum sem heimila kæru eða möguleika á að óska eftir leyfi Hæstaréttar til að skjóta úrskurðum Landsréttar til Hæstaréttar með kæru. Í þeim sérlögum sem talið var heppilegt að hafa möguleika á að fá endanlegan dóm Hæstaréttar var farin sú leið að hafa heimildina mjög almennt orðaða. Er þannig kveðið á um að unnt sé að óska eftir leyfi Hæstaréttar til að kæra til réttarins úrskurði Landsréttar í kærumálum samkvæmt umræddum lögum sem fela í sér lokaákvörðun um ágreiningsefnið. Í fimmta lagi eru lagðar til breytingar á bráðabirgðaákvæðum nýrra laga um dómstóla í því skyni að tryggja að nægilegt svigrúm við undirbúning hins nýja dómstigs, Landsréttar, sem og dómstólasýslunnar. Varða breytingarnar fyrst og fremst hagnýt atriði. Felst veigamesta breytingin sem lögð er til í því að forseti Landsréttar verði skipaður og hefji störf fullu hálfu ári áður en starfsemi réttarins hefst, eða þann 1. júlí 2017. Er þessi breyting nauðsynleg til að tryggja að forseti hafi nægilegan tíma og svigrúm til að undirbúa starfsemi hins nýja dómstóls. Aðrar breytingar en þær sem hér hefur verið getið eru minni háttar og varða fyrst og fremst lagasamræmingu. Hæstv. forseti. Ég hef hér gert grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarps þessa og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir hönd velferðarnefndar fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almennar íbúðir, það er frumvarp sem varðar stöðu stofnframlaga. Ég geri það í fjarveru formanns nefndarinnar. Eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu er það lagt fram í samræmi við ákvæði IV til bráðabirgða með lögum nr. 52/2016, um almennar íbúðir, og er lagt til að 4. mgr. 15. gr. laganna verði felld brott en í hennar stað komi tvær nýjar greinar sem kveða á um stöðu stofnframlaga annars vegar hjá sveitarfélögum og hins vegar hjá sjálfseignarstofnunum sem stunda atvinnurekstur. Breytingarnar miða að því að sjálfseignarstofnanir í atvinnurekstri og félög sem eru í eigu sveitarfélaga og falla undir lögin geti notið sama hagræðis og mælt er fyrir um varðandi stofnframlög sem veitt eru til húsnæðissjálfseignarstofnana, þ.e. skilyrt stofnfé/eignarhlutur í íbúðum. Ákvæði 4. mgr. 15. gr. gildandi laga voru lögfest að tillögu velferðarnefndar sem lagði til að ákvæðinu yrði bætt við lögin milli 2. og 3. umr. um frumvarp sem varð að lögum um almennar íbúðir hér fyrr. Í nefndaráliti segir að Alþýðusamband Íslands, Reykjavíkurborg og Samband íslenskra sveitarfélaga, í samráði við velferðarráðuneyti, hafi í sameiningu lagt fyrir nefndina tillögu að lagagrein sem feli í sér að húsnæðissjálfseignarstofnanir bókfæri stofnframlög, sem veitt væru með skilyrði um endurgreiðslu, sem svonefnt skilyrt stofnfé. Þegar til endurgreiðslu kæmi yrði féð innleyst með útgáfu skuldabréfs. Með því móti mundu framlögin teljast til eigin fjár hjá húsnæðissjálfseignarstofnunum, en jafnframt gætu sveitarfélög fært þau til eignar. Um 4. mgr. 15. gr. segir í nefndarálitinu að þar sé sveitarfélögum og lögaðilum heimilað að færa stofnframlög ríkis og sveitarfélaga með sambærilegum hætti samkvæmt nánari útfærslu í reglugerð. Segir að hugsanlega þurfi að breyta öðrum lögum til að markmið málsgreinarinnar náist, en að ekki sé ljóst hvaða breytingar þurfi að gera. Nefndin lagði því til að bráðabirgðaákvæði yrði bætt við lögin þar sem ráðherra væri falið að láta undirbúa tillögur að lagabreytingum ef þeirra gerðist þörf. Eftir samþykkt laganna kom í ljós að ekki væri mögulegt að útfæra ákvæði 4. mgr. 15. gr. nánar í reglugerð heldur væri nauðsynlegt að gera breytingar á lögum til að ná markmiði ákvæðisins. Frumvarpið er því lagt fram í því skyni að gera nauðsynlegar breytingar á ákvæðum laga um almennar íbúðir til að sveitarfélögum og lögaðilum alfarið í eigu sveitarfélaga, lögaðilum sem voru starfandi við gildistöku laganna og uppfylltu skilyrði til að fá lán frá Íbúðalánasjóði, samkvæmt þágildandi lögum um húsnæðismál, og aðilum sem fengið hafa sérstakt leyfi ráðherra til að fá stofnframlög sé heimilt að færa stofnframlög ríkis og sveitarfélaga sem stofnfé meðal eiginfjárliða, sem skilyrt stofnfé eða sem eignarhlut í fasteign. Málið var unnið í sumar í ráðuneytinu og leitað leiða til að mæla fyrir um að hlutafélög og einkahlutafélög gætu notið sambærilegs hagræðis. Niðurstaðan varð að ekki væri hægt að mæla fyrir um sambærilegar breytingar hjá hlutafélögum og einkahlutafélögum og gilda um sjálfseignarstofnanir. Mögulegt er að mæla fyrir um að þeir sem veita stofnframlög eignist eignarhluti í íbúðunum, en ekki er vilji fyrir því hjá ríkinu. Ástæðan fyrir því að ekki er hægt að mæla fyrir um að stofnframlög myndi stofnfé í hlutafélögum og einkahlutafélögum er sú að þegar stofnframlag er veitt er búið að stofna félagið og greiða fyrir hluti þess. Til að mögulegt væri að færa stofnframlag sem stofnfé þyrfti að auka hlutafé félagsins, t.d. þannig að gefinn væri út sérstakur hlutabréfaflokkur sem væri þá með öðrum réttindum en hefðbundið hlutafé. Ekki verður einfalt að mæla fyrir um þetta í lögum eins og segir hér í greinargerð og því var tekin sú ákvörðun að leggja ekki til breytingar hvað varðaði hlutafélög. Það var gert í samráði við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið, en sérfræðingar þess voru sammála niðurstöðu velferðarráðuneytis. Því er lagt til að um hlutafélög gildi ákvæði laga um hlutafélög, nr. 2/1995, eftir atvikum svo að hægt sé að kveða á um að stofnframlög myndi sérstakan hlutabréfaflokk samkvæmt ákvæðum laganna. Innan ramma laganna er hægt að kveða á um að sá flokkur hafi annars konar réttindi og skyldur en hefðbundið hlutafé og að félagið sé skyldugt til að kaupa aftur hlutinn að tilteknum tíma liðnum og að kaupverðið sé bundið ákveðnu hlutfalli af virði tiltekinnar fasteignar. Þetta er málið eins og það er reifað í greinargerð með frumvarpinu, virðulegi forseti. Þá læt ég lokið máli mínu.