Virðulegi forseti. Hér var að ljúka dagskrárlið sem eru fyrirspurnir á fundi sem hæstv. forseti sleit áðan. Ég verð að segja að ég held að ég hafi bara aldrei séð það gerast að hv. þingmaður eigi orðastað við hæstv. ráðherra sem fer út úr þingsal áður en hann svarar hv. þingmanni í síðara svari undir slíkum lið. Var ráðherra að fara á fund? Var hann að fara að tala við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eða Sameinuðu þjóðirnar eða hvað? [[Gripið fram í: Súkkulaðikakan.]]Hann var að fara að fá sér köku, virðulegur forseti. Ég verð bara að segja að mér finnst þetta með algjörum ólíkindum. Ég bara spyr forseta hvort þetta geti talist til sóma í þinginu að dagskrárliðurinn sé hunsaður með þessum hætti af hæstv. forsætisráðherra.
Virðulegur forseti. Við þekkjum auðvitað þennan hæstv. forsætisráðherra, sem verið hefur um skamma hríð, að því að sýna hér ítrekað ótrúlega óvirðingu gagnvart samstarfsfólki sínu í þinginu og fyrir það að skorast undan því mánuðum og missirum saman að ræða við þingmenn efni sem þeir óska eftir að fá að ræða við hæstv. forsætisráðherra og er auðvitað bara sjálfsagt að verða við. Nú þegar forsætisráðherrann fæst til þess að koma og svara fyrirspurn getur hann ekki einu sinni séð sóma sinn í því að ljúka umræðunni og hlusta á síðara innleggið frá þeim sem spyr hann sem vill til að er líka formaður í stjórnmálaflokki. Um langt árabil hefur það nú talist siðvenja hér að formenn stjórnmálaflokka sýndu hver öðrum virðingu í samskiptum í þinginu. Það er óhjákvæmilegt en að forsætisnefnd [[Forseti hringir.]]… þessa lítilsvirðingu gagnvart þinginu og samstarfsmönnum sínum á Alþingi sem forsætisráðherra sýnir æ ofan í æ.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmönnum Helga Hjörvar og Svandísi Svavarsdóttur í þessum efnum. Mér finnst með ólíkindum að menn skuli ekki að minnsta kosti sýna þá virðingu hér í salnum að klára samtalið. Sömuleiðis vil ég segja varðandi þá sérstöku umræðu sem fram fór áðan um kjaramálin þar sem einn hv. þingmaður missti gersamlega stjórn á skapi sínu hér í ræðustól og gargaði yfir þingheim og barði í pontuna þannig að maður hefur bara aldrei heyrt annað eins og hefur síðan ekki einu sinni þá sómatilfinningu til þess að klára umræðuna, að vera í salnum, yfirgefur bara salinn eftir einhver óhljóð og læti, það er ekki sæmandi að menn komi svona fram og láti síðan eins og það sé í lagi. Þetta er ekki í lagi. Þetta er bara langt frá því að vera í lagi.
Virðulegi forseti. Ég hélt að ég væri alveg hættur að verða hissa á lítilsvirðingu hæstv. forsætisráðherra gagnvart þinginu en í þetta sinn varð ég pínulítið hissa. Þetta er óvenjuleg tegund af lítilsvirðingu en hins vegar verð ég að viðurkenna að ég er orðinn svolítið þreyttur á því að þurfa að koma hingað og lýsa því að ég sé ekki hissa á því hvernig forsætisráðherra komi fram við þingið. Það er fullkomlega mannlegt að gera mistök, kannski af og til og útskýra þau síðan eða eitthvað því um líkt, en þetta er skýrt mynstur. Nú hljóma ég eins og biluð plata, virðulegi forseti, vegna þess að þetta er skýrt mynstur og hefur verið það frá upphafi. Þetta er stanslaust og linnulaust, þetta er óþolandi, þetta er Alþingi til mikils ósóma og mér finnst enn þá skrýtnara að hæstv. forsætisráðherra sé þá ekki kominn hingað inn til að alla vega útskýra hvert hann hafi farið eða hvað hafi gerst. Við getum öll fyrirgefið, það er ég viss um, en það þarf að sýna smá virðingu, [[Forseti hringir.]]bara smá. Það væri heilmikið í þessu samhengi.
Herra forseti. Það nær sífellt nýjum hæðum, hrokinn og yfirlætið sem forsætisráðherra þessa lands sýnir okkur, samstarfsfólki sínu. Málið sem hér var rætt var lagt fram 13. nóvember á síðasta ári og nú sá forsætisráðherra ástæðu til þess að mæta í þingsal og ræða það við formann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, en hann hafði augljóslega ekki tækifæri eða tíma til að ljúka þeirri umræðu vegna þess að hann var hér frammi að fá sér kaffi og köku. Hvert telur hann að hlutverk sitt sé sem ráðherra í ríkisstjórn? Er það ekki að eiga hér samskipti við þingmenn eða er það eitthvað allt annað? Hér er talað um samskiptaörðugleika, óvirðingu og ýmislegt fleira sem manni dettur í hug. Það er alveg óhætt að segja að hæstv. forsætisráðherra leggur ekkert af mörkum til að liðka fyrir þingstörfum, svo mikið er víst.
Herra forseti. Það er með ólíkindum að hæstv. forsætisráðherra sýni þinginu, sjálfum sér og þjóðinni vanvirðingu með svona háttalagi, að sitja hér ekki undir þeirri fyrirspurn sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir bar fram og ljúki þeirri umræðu eins og venja er hér á þingi. Hæstv. forsætisráðherra liggur svo á að komast í kökur hér frammi að mér varð hugsað til þess að svona eru margir gírugir að ná stærstum hluta af þjóðarkökunni, af því að við vorum að ræða um kjaramálin hérna áðan, svo ég tengi aðeins inn í þá umræðu. En það er með ólíkindum að menn sitji hér ekki og ræði mál til enda og ljúki þeim heldur sé þeim svo mikið mál að ná sér í sneið af kökunni. Erum við á hv. Alþingi eða erum við stödd einhvers staðar allt annars staðar? Ég bara spyr.
Hæstv. forseti. Við erum kjörnir fulltrúar á Alþingi Íslendinga og förum með löggjafar- og fjárveitingavald, og við höfum líka eftirlitshlutverk með framkvæmdarvaldinu. Það hlutverk rækjum við með fyrirspurnum af ýmsu tagi, meðal annars og í tíma eins og þessum, sem er venjulega á mánudögum, með undirbúnum fyrirspurnum til munnlegs svars. Það er ótrúleg vanvirðing við þetta hlutverk okkar að klára ekki svör við slíkum fyrirspurnum og kannski í anda þess þegar stjórnarþingmenn koma hér upp og telja helst upp hversu oft við kvörtum í minni hlutanum og tala um að við gösprum og blöðrum þegar við rækjum hlutverk okkar. Ég óska eftir því að hæstv. forseti taki það upp við hæstv. forsætisráðherra að hann virði leikreglurnar í þessum sal. Ekki veitir af [[Forseti hringir.]]að Alþingi starfi í samræmi við reglur og hefðir.
Virðulegi forseti. Mig langar að beina bón til virðulegs forseta, og sömuleiðis hæstv. fjármálaráðherra vegna þess að það vill svo til að hann er hér í þingsal, eins og hann er svo duglegur við, um hvað þingheimur á að gera varðandi þessa hegðun hæstv. forsætisráðherra. Ef við komum hingað í pontu og kvörtum yfir hegðun forsætisráðherra, sem almættið veit að við gerum mikið af, er kvartað undan því að við kvörtum og það ýmist kallað tafir eða hvað, nokkuð sem við höfum nákvæmlega enga ástæðu til að gera nú frekar en svo oft áður. Hvað eigum við að gera? Eigum við að biðja hæstv. forsætisráðherra um að vinsamlegast vera hérna og ljúka umræðu sem hann ætti samkvæmt öllum þeim hefðum sem ég þekki að gera? Eigum við að grátbiðja hann? Eigum við að - [[Gripið fram í.]]Hvað eigum við að gera, virðulegi forseti? Okkur vantar svar, þetta gengur ekki.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lagaákvæðum um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði o.fl. Markmið frumvarpsins er að gera fjármálamarkaðinn traustari og efla varnaðaráhrif við brotum á fjármálamarkaðnum. Þá verður með frumvarpinu stigið skref í þá átt að samræma löggjöf hér á landi við reglur á fjármálamarkaði Evrópusambandsins sem falla innan gildissviðs samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Eins mun frumvarpið, verði það að lögum, efla úrræði eftirlitsaðila á fjármálamarkaði en trúverðugt eftirlit þar sem tekið er á brotum á markvissan hátt skiptir miklu máli við að auka traust á fjármálamarkaði. Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á flestum þeim lögum sem gilda á fjármálamarkaði. Í fyrsta lagi er lagt til að styrkt verði heimild til að gera lögaðilum refsingu fyrir brot gegn lögum á fjármálamarkaði. Sambærileg ákvæði voru sett í lög um gjaldeyrismál vorið 2014 og er í frumvarpi þessu lagt til að tekin verði af tvímæli um að heimilt verði að refsa lögaðilum fyrir brot á annarri löggjöf á fjármálamarkaði með sama hætti. Í öðru lagi er í frumvarpinu lagt til að breytingar verði gerðar á stjórnsýsluviðurlögum í tilteknum lögum á fjármálamarkaði. Trúverðugt eftirlit þar sem tekið er á brotum á markvissan hátt er eins og áður segir órjúfanlegur hluti af traustum markaði. Til að tryggja traust og trúverðugleika markaðarins eru opin samskipti og fyrirbyggjandi eftirlit lykilatriði en einnig verða að vera til staðar úrræði til að taka á brotum gegn lögum. Í framkvæmd er erfitt að taka öll brot til opinberrar rannsóknar og refsimeðferðar vegna fjölda þeirra og þess tíma sem það tekur að ljúka máli vegna rannsóknar, ákæru og dómstólameðferðar. Hér geta stjórnsýsluviðurlög komið að gagni sem skilvirkari og kostnaðarminni úrræði samanborið við hefðbundnar refsingar. Þeim er beitt til að refsa fyrir minni brot á fjármálamarkaði, þ.e. þegar ekki þarf að kæra mál til lögreglu. Það hvort máli megi ljúka með stjórnvaldssekt eða verði kært til lögreglu er á endanum háð mati Fjármálaeftirlitsins á því hvort brot teljist meiri háttar eða ekki samkvæmt viðkomandi lögum. Mikilvægt er að fjárhæðir stjórnsýslusekta séu endurskoðaðar reglulega til að þær nái tilgangi sínum en fjárhæðir í núgildandi lögum eru frá árinu 2007. Vegna þeirra breytinga sem hafa orðið á fjármálaumhverfi síðustu ár og þróun verðlags þykir tímabært að leggja til breytingar nú. Í frumvarpinu er farin sú leið að leggja til að fjárhæðir stjórnvaldssekta sem leggja megi á lögaðila séu veltutengdar og er lagt til að hámark stjórnvaldssektar sem leggja megi á lögaðila geti orðið 10% af heildarveltu hans á sl. rekstrarári. Lagt er til að efri mörk fjárhæða stjórnvaldssekta verði 65 millj. kr. hjá einstaklingum og verða mörkin þau sömu í öllum lögum á fjármálamarkaði. Tillaga um veltutengingu stjórnvaldssekta er í samræmi við ákvæði í tilskipunum Evrópusambandsins þar sem kveðið er á um að aðildarríki skuli tryggja að eftirlitsaðilum sé heimilt að veltutengja stjórnvaldssektir vegna brota lögaðila. Þessar tilskipanir munu verða hluti af EES-samningnum og mun verða fullt samræmi á milli þeirra og íslenskra laga. Veltutenging stjórnvaldssekta er ekki ný af nálinni þar sem hún er nú þegar í íslenskum lögum og er slíkt ákvæði t.d. í samkeppnislögum. Veltutengingu sekta er ætlað að tryggja að hlutfallslegt samræmi sé á milli álagningar stjórnvaldssekta og umfangs afbrotsins. Eftir sem áður þarf að gæta jafnræðis við álagningu sekta og að framkvæmdin sé samræmd, markviss og hófleg. Ég ítreka að stjórnsýsluviðurlög koma aldrei í stað refsingar en refsing liggur við alvarlegustu brotunum á fjármálamarkaði. Í þriðja lagi er lagt til í þessu frumvarpi að það varði sektum eða fangelsi allt að sex árum að brjóta gegn ákvæðum um takmarkanir á stórum áhættuskuldbindingum í lögum um fjármálafyrirtæki. Sex ára refsirammi er nýmæli í lögum en fordæmi er fyrir sex ára refsingu við brotum í lögum um verðbréfaviðskipti gegn tilteknum ákvæðum laganna. Þetta er sem sagt nýmæli í lögum um fjármálafyrirtæki. Reglur um takmarkanir á stórum áhættuskuldbindingum eru settar til að draga úr samþjöppun áhættu hjá fjármálafyrirtækjum og snúast um áhættu gagnvart einstökum fjármálafyrirtækjum en ekki gagnvart fjármálakerfinu sem heild. Áhætta eins eða fleiri innbyrðis tengdra aðila getur þó verið í hámarki hjá tveimur eða fleiri fjármálafyrirtækjum samtímis með tilheyrandi hættu á keðjuverkun ef fyrirtækin lenda í fjármagnsvandræðum. Fyrir fjármálahrunið 2008 mynduðu stórir hópar tengdra lántakenda innan bankanna mikla kerfislega áhættu sem var meðal annars talin hafa átt þátt í því að fjármálakerfi landsins varð fyrir áföllum haustið 2008. Með tilliti til undangenginna atburða á fjármálamarkaði og það hversu alvarlegar og víðtækar afleiðingar brot á reglum um takmarkanir á mikilli áhættu geta haft á fjármálamarkaðinn og efnahagslíf landsins er mikilvægt að refsiramminn verði hækkaður verulega og því er sex ára fangelsi lagt til. Í fjórða lagi er lagt til að í þessum sömu lagabálkum bætist við atriði sem Fjármálaeftirlitinu beri að líta til við ákvörðun stjórnvaldssekta. Þau atriði sem líta ber til eru ábyrgð hins brotlega hjá lögaðilanum, fjárhagsstaða hins brotlega, ávinningur af broti eða tapi sem forðað er með broti, hvort brot hafi leitt til taps hjá þriðja aðila og hvers konar möguleg kerfisleg áhrif brotsins. Virðulegi forseti. Að lokum er í fimmta lagi lagt til að í lög um fjármálafyrirtæki og lög um verðbréfaviðskipti bætist við heimild til að ákvarða stjórnvaldssekt með hliðsjón af fjárhagslegum ávinningi hins brotlega. Heimildin leiðir til þess að fjárhæð stjórnvaldssektar getur orðið tvöföld miðað við þann fjárhagslega ávinning sem hinn brotlegi hafði af brotinu. Verði frumvarp þetta að lögum mun það auka trúverðugleika eftirlitsaðila og stuðla jafnframt að traustari fjármálamarkaði. Eftirlitsaðilar munu hafa fleiri úrræði til að taka á brotum og gera má ráð fyrir að breytingar á stjórnsýsluviðurlögum muni efla varnaðaráhrif við brotum gegn löggjöf á fjármálamarkaði. Önnur áhrif eru þau að stigin eru skref í að laga löggjöf hér á landi að reglum á fjármálamarkaði sem falla innan gildissviðs EES-samningsins og verði því frekar unnt að koma í veg fyrir eftirlitsvanda og freistnivanda svo að fyrirtæki kjósi ekki að starfa frekar í öðru landi þar sem viðurlagaheimildir eru vægari. Oft er það nefnt eftirlitshögnun sem er tilraun til að þýða enska heitið á því þegar menn velja að hafa starfsemi sína í því landi þar sem eftirlitið er vægast og jafnframt refsingar við brotum. Í því getur falist veikleiki fyrir allt kerfið, bæði fyrir einstök ríki en ekki síður fyrir allt Evrópska efnahagssvæðið á viðkomandi sviði um leið. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari.
Virðulegi forseti. Hér fyrr í dag svaraði hæstv. forsætisráðherra fyrirspurn hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur um löggjöf um afhjúpendur, sem er í smíðum í forsætisráðuneytinu, og verður frumvarp þess efnis að því er mér skildist á svari hæstv. forsætisráðherra lagt fram í haust. Þá kom fram og ég greindi frá því að fyrir þinginu liggur frumvarp um heildarlöggjöf sem við í þingflokki Bjartrar framtíðar ásamt þingflokki Pírata höfum lagt fram um uppljóstrara. Í greinargerð með þessu frumvarpi er sagt frá nefndinni sem undirbjó þessa löggjöf, að hún hafi skoðað löggjöf um uppljóstrun í Danmörku, Bretlandi, Liechtenstein og á Möltu og eftir þá skoðun og með hliðsjón af því að í Noregi og Svíþjóð sé nú unnið að lagabreytingu um að taka upp ákvæði um uppljóstrun taldi nefndin að bíða ætti með lagabreytingar hér á landi og fylgjast með þróun mála í nágrannalöndum. Það virðist vera eins og það sé ekki næg [[Forseti hringir.]]heildarsýn í málaflokkum hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra. Getur hann útskýrt þetta?
Herra forseti. Það sem vísað er til í greinargerðinni er að þegar ég kom á fót nefnd til að vinna að endurskoðun laga á þessu sviði, í júlí 2014, þá óskaði ég sérstaklega eftir því að nefndin mundi fara yfir nokkra þætti hvað varðaði viðurlög og heimildir fyrir refsingum á þessu sviði, að þörf væri til að yfirfara fjárhæðir stjórnvaldssekta og fésekta, eins og ég hef farið yfir. Ég óskaði líka sérstaklega eftir því að það yrði skoðað með hvaða hætti við á Íslandi ættum mögulega að innleiða reglur um uppljóstrun í löggjöf í tilefni af þeim brotum sem framin eru á þessu sviði. Niðurstaðan er sem sagt sú, ég get ekki breytt því, að nefndin tók þetta til skoðunar og það er greinilegt að mikil gerjun í nágrannaríkjunum um þessi málefni. [[Forseti hringir.]]Nefndin hvetur sem sagt ráðuneytið til að fylgjast vel með því og við hyggjumst gera það með sérstöku tilliti [[Forseti hringir.]]til þeirra brota sem er hér um að ræða.
Virðulegi forseti. Það er best að ég segi hæstv. fjármálaráðherra hvernig er best að gera þetta. Það er best að þetta sé í heildarlöggjöf sem tekur til bæði uppljóstrara á einkamarkaði, eins og hér var skoðað að gera að hluta til, og í opinbera geiranum svo að það sé heildarlöggjöf sem tryggi réttarvernd uppljóstrara hvort heldur sem er og búi til ferla sem menn geti fylgt, fyrst sé þá farið í svokallaða innri uppljóstrun og svo ytri uppljóstrun ef því er að skipta. Það sem er lykilatriði í þessu er að það séu tæki og tól til að tryggja almannahag sé á einhverjum tímapunkti eða inni í einhverri stofnun eða einhverju fyrirtæki verið að vinna gegn hagsmunum almennings. Þess vegna er það ágætisviðleitni hjá hæstv. fjármálaráðherra, sem ég er ánægður með, að hans menn skuli skoða þetta en mikilvægið er svo ótvírætt í mínum huga að okkur ber að setja heildarlöggjöf sem nær yfir allan málaflokkinn, hið opinbera og einkafyrirtæki.
Herra forseti. Ég tel það alveg rétt hjá hv. þingmanni að það hefur reynt með nýjum og áður óþekktum hætti á þetta lagasvið á undanförnum árum. Þegar kemur að starfsemi fjármálafyrirtækja gilda reyndar til viðbótar hinum almennu reglum sérreglur um til dæmis bankaleynd og þess vegna þarf að taka á þessu. Það kom svo sem ekkert í veg fyrir það í miðju hruni bankanna að það lækju út heil ósköpin öll af upplýsingum og gögnum. Ég minnist þess til dæmis að lánabók eins bankans var gerð opinber á veraldarvefnum. Þess utan fórum við þá leið hér í þinginu að létta af öllum trúnaði í þágu rannsóknar sem farið var í og með rannsóknarheimildunum sem rannsóknarnefnd Alþingis fékk [[Forseti hringir.]]eigum við að geta verið nokkuð viss um að það voru engar lagalegar hindranir varðandi það sem gerst hefur alla vega, en til framtíðar litið þá [[Forseti hringir.]]tek ég undir það með hv. þingmanni að við þurfum að ná utan um þetta viðfangsefni.
Herra forseti. Ég er ánægður með að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra tekur svo jákvætt í orð hv. þm. Róberts Marshalls. Sannleikurinn er sá að ég tel að þetta frumvarp sé að mörgu leyti mjög gott og hefði betur verið komið fram miklu fyrr og hugsanlega hefðum við getað sparað okkur mikið tjón í kreppunni hefði svo verið, þannig skil ég þetta frumvarp. Höfuðgallinn á því er sá að það vantar þetta um afhjúpanir inn í frumvarpið. Herra forseti. Það kemur fram í frumvarpinu að menn hafa í reynd ákveðið að fara þá leið að beita stjórnsýsluviðurlögum, sektum fremur en refsingum nema komi til stórra brota og ég er alveg sammála því. Ég tel að það sé rétt. Hæstv. ráðherra fór vel yfir það, eins og er gert í greinargerðinni, hvaða tölur og sektir menn eru að tala um, 65 millj. kr. í tilviki einstaklings og veltutengdar sektir upp á 10% af veltu síðasta árs í tilviki lögaðila. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig urðu þær tölur til?
Herra forseti. Þessar tölur hafa að hluta til verið að fæðast yfir tíma og í frumvarpinu er viðleitni til að samræma fjárhæðarviðmiðið. Að einhverju marki þarf þingið að taka afstöðu til þess hvað er hæfilegt. Ég vék að því í máli mínu að eðlilegt er að fjárhæðir af þessum toga fylgi að einhverju leyti verðlagsþróun í landinu. Ég vek jafnframt athygli á því að þessi fjárhæðarviðmið breyta því ekki að Fjármálaeftirlitið getur ákvarðað aðilum tvöfalda þá fjárhæð sem menn hafa haft í ávinning eða það sem þeir hafa forðað af tapi með ólögmætum gjörningi. En eitt meginatriði þessa máls er einmitt það sem hv. þingmaður vék að, sem er að gera eftirlitsaðilum kleift að ljúka málum, jafnvel þótt við mundum geta verið sammála um að þau væru þó nokkuð alvarleg, en að smærri málin geti fengið lyktir með stjórnarsektum en ekki með útgáfu ákæru.
Herra forseti. Ég er ekkert fjarri hugsun hæstv. ráðherra í þessum efnum. Hann sagði í framsögu sinni að hugsunin á bak við það að veltutengja sektir væri meðal annars að gera Fjármálaeftirlitinu kleift að ákveða sektir í samræmi við brot. En það er vel hægt að hugsa sér að brot sé svo stórfellt og feli til dæmis í sér svo stórfellda áhættu fyrir kerfið allt að það verðskuldi hærri sekt. Þess vegna er ég að spyrja hvaðan þessi 10% koma. Koma þau kannski frá Evrópusambandinu? Hæstv. ráðherra sagði það ekki í framsögu sinni og ég finn það ekki í greinargerð. Ég velti því fyrir mér. Í annan stað langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra, kannski tók ég ekki nógu vel eftir, en segjum að Fjármálaeftirlit verði áskynja um brot sem ekki eru orðin stór að vöxtum en fela í sér þróun sem gæti byggt upp mikla og stóra kerfislæga áhættu, getur fjármálaráðuneytið þá ekki reitt upp refsivönd sekta, af því að málið er á byrjunarstigi, frekar en að beita harðvítugum fangelsisrefsingum? Er ekki hægt að beita viðurlögum [[Forseti hringir.]]sem eru sektir gagnvart stórum áhættubrotum? Verður það endilega að vera refsing eða fangelsisvist?
Herra forseti. Hugmyndin að veltitengingu gagnvart lögaðilum er meðal annars fengin úr Evrópuréttinum og við væntum þess að það verði hluti af Evrópska efnahagssvæðinu að fara þá leið. Það er kannski ekki til einhlítt svar við síðari spurningunni en það er þó þannig að þegar brot eru metin mjög alvarleg er ekki farin leið stjórnvaldssektar heldur er farið í kæru og eftir atvikum í framhaldinu ákæru á hendur viðkomandi. Þannig mundu fjárhæðarmörkin og veltutengingarhámarkið leiða til þess í allra stærstu brotunum - það leiðir af umfangi máls að það er metið svo alvarlegt að því verður ekki lokið með stjórnvaldssekt.
Herra forseti. Í greinargerð málsins kemur fram að nefnd sem hæstv. ráðherra skipaði hafi meðal annars átt að meta hvort ástæða væri til að taka upp ákvæði um uppljóstrara. Með hliðsjón af því er unnið að lagabreytingu í Noregi og Svíþjóð. Vegna upptöku þessarar tilskipunar ákvað nefndin að rétt væri að bíða með að leggja til lagabreytingar hér á landi og fylgjast með þróun í nágrannalöndunum. Mig langar að spyrja ráðherra í því tilliti á hvaða forsendum honum fannst þurfa að bíða. Nefndin lagði eitthvað til og var forsætisráðherra algerlega sammála þeim tillögum og þá á hvaða forsendum? Hvers vegna var ekki hægt að vinna þetta samhliða, af því að þeir eru byrjaðir að vinna þetta? Við getum verið að vinna þetta hérna samhliða. Í annan stað: Hvernig gengur sú vinna í Noregi og Svíþjóð? Hvaða tímaramma sér hæstv. fjármálaráðherra fyrir sér varðandi að ná þessu inn í íslenska löggjöf?
Herra forseti. Það var alfarið mín ákvörðun í ráðuneytinu að taka þessi mál saman til skoðunar í þeirri nefnd sem fékk það hlutverk. Það má segja að uppfærsla á fjárhæðarviðmiðum, veltutenging, auknar eftirlitsheimildir og annað slíkt sé að verulegu leyti óskylt og óháð hugmyndum um breytingar á lögum fyrir uppljóstrara en engu að síður taldi ég ástæðu til að það yrði skoðað saman. Það var niðurstaðan í nefndinni sem hafði það verkefni að skila af sér frumvarpi, sem ég er hér að leggja fram, um öll fyrrnefndu atriðin. Nefndin taldi hitt verkefnið verða tímafrekara og ég ákvað þess vegna að tefla frumvarpinu fram en halda áfram að fylgjast með hinu. Það er áfram á dagskrá. Mér er ekki kunnugt um það nákvæmlega hvernig þessi vinna stendur á Norðurlöndunum [[Forseti hringir.]]en það er meginniðurstaða nefndarinnar í stuttu máli að á þessu sviði sé mjög mikil gerjun og gagnlegt fyrir okkur að sjá hvar menn lenda með hugmyndirnar í nágrannalöndunum. Þá getum við kannski lært eitthvað af þeirri vinnu og þeirri umræðu sem þar fer fram.
Herra forseti. Það var náttúrlega skynsamlegt hjá hæstv. ráðherra að taka þetta saman ef þarna er verið að leggja til að refsa skuli fólki fyrir að misfara með eitthvað, brjóta lög o.s.frv. En það vantar þá oft upplýsingarnar og það þarf að vera til lagarammi sem hvetur fólk til að koma fram ef verið er að brjóta lög að þessu leyti. Það er því að sjálfsögðu skynsamlegt að taka þetta saman. Það var haldin ráðstefna á vegum ráðuneytisins og Samkeppniseftirlitsins, held ég alveg örugglega, í Súlnasalnum haustið 2013. Einn af frummælendunum hélt erindi, prófessor frá Bandaríkjunum, og talaði um hvernig það er þar í landi ef menn upplýsa um skattsvik o.s.frv.. Ef þetta eru brot sem kosta fá menn hlutfall af því sem það sparar ríkinu. Hann sagði: Þú ert svartur sauður en þú ert alla vega ríkur svartur sauður fyrir að hafa gert þetta. [[Forseti hringir.]]Þetta er meðal annars til að tryggja fjárhagslegan grundvöll þeirra sem þurfa að ljóstra upp um svona mál. [[Forseti hringir.]]Þeir geta ekki gert það í krafti leyndar heldur verða að koma fram.
Herra forseti. Eins og ég vék að áður í andsvari er það kannski einn helsti vandi þeirra sem vilja koma á framfæri upplýsingum að um þessa starfsemi gilda sérstök lagaákvæði um hvernig menn fari með trúnaðarupplýsingar og það er einkum það sem þarf að taka tillit til í frekari skoðun á því. Þar kemur auðvitað ýmislegt til greina, finnst mér, en við höfum ekki valið þá leið að umbuna mönnum sérstaklega fyrir að upplýsa, hvort sem er um skattalagabrot eða önnur refsiverð brot yfir höfuð, og ég held að við ættum að fara mjög varlega inn á þá braut. Aðalatriðið í augnablikinu er að ég hef áhuga á að þetta verði skoðað áfram og að við reynum að draga lærdóm af því hvaða útfærsla þykir henta vel í nágrannalöndunum. Þar er verið að taka þessa lög, þessa reglu til endurskoðunar og við munum fylgjast vel með því.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir greinargerðina fyrir málinu. Það er auðvitað mikilvægt, sérstaklega eftir að hafa farið í gegnum efnahagshrun eins og við, að fara í gegnum viðurlög á fjármálamarkaði og raunar ekki síður að virkja stöðu uppljóstrara og er ljóður á málinu að ekki skuli hafa verið tekið á því í þessari ferð. Það vekur hins vegar athygli mína að niðurstaða rannsóknarnefndar Alþingis er að Fjármálaeftirlitið hafi út af fyrir sig fyrir efnahagshrunið ekki skort valdheimildir til að taka á brotum eða öðrum þáttum í starfsemi fjármálafyrirtækja og þar með talið ekki skort heimildir til stjórnvaldssekta. Það sem hafi skort á hafi verið að Fjármálaráðuneytið beitti þeim heimildum. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé sammála því mati rannsóknarnefndar Alþingis að ekki hafi skort á heimildirnar heldur á beitingu þeirra og hvort það sé eitthvað í þessum málatilbúnaði sem hafi áhrif á það.
Herra forseti. Hér er komið inn á aðeins óskylt mál en gott og vel. Við erum að ræða það að beita stjórnsýslusektunum í auknum mæli og það er þá fyrst og fremst í þeim tilgangi að ekki þurfi ávallt að fara kæru- og ákæruleiðina. Varðandi það sem fram kom í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis hygg ég að okkur sé öllum ljóst að bankarnir höfðu vaxið langt út fyrir eftirlitsgetu Fjármálaeftirlitsins, jafnvel þótt finna megi einhver dæmi þess að eftirlitið hefði átt að grípa inn í. Ég er ekki nægilega vel að mér um einstök tilfelli til að úttala mig um það hvort slík dæmi hafi verið augljós. En mér sýnist nú á öllu að stærð bankanna hafi verið slík að verkefnið var að verða Fjármálaeftirlitinu ofvaxið.
Virðulegi forseti. Óskylt en skylt og þess vegna hljótum við að spyrja hæstv. ráðherra: Verða þessar heimildir sem hér er verið að veita nýttar? Eitt er að samþykkja valdheimildir fyrir Fjármálaeftirlitið en hefur það nýtt þær heimildir sem það hefur og hefur með einhverjum hætti verið stuðlað að því í yfirstjórn Fjármálaeftirlitsins, sem ráðherra skipar, eða í öðru regluverki í kringum það að það nýti þær valdheimildir í eftirliti sem því eru fengnar af löggjafanum?
Herra forseti. Ég veit ekki hvort það er ósanngjarnt en það má kannski segja að við getum skipt þessum málum í tvennt og dregið skil á milli fyrir og eftir bankahrun. Það voru settir auknir fjármunir í Fjármálaeftirlitið, og voru þeir nýttir til að Fjármálaeftirlitið beitti sér á þessu sviði? Ég verð að segja fyrir mitt leyti, mér sýnist það nú hafa verið. Ég man ekki tölurnar nákvæmlega en ég hygg að Fjármálaeftirlitið hafi kært til sérstaks saksóknara á annað hundrað mál. Það er síðan annað hvað varð úr þeim málum hjá sérstökum saksóknara. Það ætti kannski að taka það til skoðunar hversu margar kærur leiddu til þess að einhver fékk réttarstöðu grunaðs, til þess að mál væri rannsakað og síðan í framhaldinu gefin út ákæra. [[Forseti hringir.]]Og hvert var hlutfallið þarna? Ef ákæruhlutfallið er mjög lágt má jafnvel draga þá ályktun að menn hafi gengið fulllangt í því að kæra.
Herra forseti. Ég held að það sé ánægjulegt að þetta frumvarp sé komið fram. Það má líta á það sem eitt púsl í mjög stórri mynd sem er það viðfangsefni að fara í gegnum alla löggjöf á sviði fjármálamarkaðar sem má segja að hafi staðið yfir meira og minna frá árinu 2009, enda kom í ljós og allir vita að ekki var vanþörf á. Hér er verið að fara yfir, samræma og uppfæra viðurlagaákvæði vegna brota á lögum í starfsemi á þessu sviði, á sviði fjármálaþjónustu af ýmsum toga. Að sjálfsögðu er skynsamlegt að fara yfir sviðið í heild sinni og flestöll lög sem hér koma við sögu, lög um gjaldeyrismál, um rafræna skráningu verðbréfa, um vexti og verðtryggingu og um fjármálafyrirtæki og fleiri. Kosturinn við að fara í málið með þessum hætti er að þá verður sæmilegt samræmi í viðurlagaköflum þessarar löggjafar, mismunandi þáttum um fjármálaþjónustu. Það fyrsta sem er hér efnislega á ferðinni er að styrkja ákvæðin um sekt, að gera megi lögaðilum sekt vegna brota. Sambærilegt orðalag er sett inn í flestöll þau lög sem hér eru opnuð upp í bandorminum, að gera megi lögaðilum refsingu fyrir brot án tillits til þess hvort brotið er sannanlegt á einstakan starfsmann eða forsvarsmann lögaðilans. Þetta er auðvitað mjög mikilvægt ákvæði og liggur í hlutarins eðli að sé þetta ekki hægt og að beina verði sjónum að einstökum forsvarsmönnum eða starfsmönnum í hverju tilviki þá torveldast málið mjög. Ég sakna þess reyndar að í greinargerð með frumvarpinu skuli ekki vera veittar meiri upplýsingar um það liðna í þessum efnum og í hvaða mæli þetta hefur verið mönnum fjötur um fót á undangegnum árum. Ég hef ástæðu til að ætla að það hafi uppgötvast að svona ákvæði vantaði í lög um gjaldeyrismál og það hafi ekki auðveldað Seðlabankanum að taka á málum sem þar hafa komið upp. Ég er einnig sammála meginstefnunni sem hér er valin að reyna eins og kostur er að útkljá minni háttar mál eða mál sem ekki eru það alvarleg, þar sem ekki blasa við svo alvarleg meint brot að þeim verði að vísa frá beint til lögreglu, með stjórnvaldssektum eða stjórnvaldsviðurlögum. Þannig er það iðulega í löndunum í kringum okkur og þá eiga menn þann kost að útkljá málin, komast að einhverri niðurstöðu um það og þeir sem það kjósa og vilja geta þá unað sektinni og eru þar með lausir mála í stað þess hugsanlega að sitja uppi með stöðu sakborninga árum saman og málin geta þvælst lengi fyrir áður en niðurstaða fæst fyrir dómi. Ég hygg að það hafi einmitt verið vandamál á nokkrum stöðum í löggjöf á þessu sviði að vantað hafi þau úrræði sem eru til staðar og hafa t.d. verið til staðar lengi hvað varðar skattalagabrot, að semja um lausn mála og útkljá þau þannig, stundum einfaldlega með því að kippa hlutum í liðinn, stundum með því að menn borgi og geri upp. Það er að sjálfsögðu skynsamlegt að reyna að hafa slík tæki tiltæk í lögum af þessu tagi. Í öðru lagi er vikið að því í greinargerðinni, svo ég haldi mig nú við uppsetninguna og upptalningu atriða í greinargerð með frumvarpinu, að niðurstaðan er ekki sú þrátt fyrir að nefndin hafi haft það til skoðunar að setja inn einhvers konar uppljóstrunarákvæði. Það hefði verið kostur að landa því í þessari umferð með sömu rökum og ég færði fram um viðurlögin, menn hefðu getað samræmt ákvæði um slíkt inn í mismunandi löggjöf á sviði fjármálamarkaðar. Að sjálfsögðu, ef til sögunnar koma einhvers konar almenn lög sem vernda uppljóstrara, þá taka þau til löggjafar á sviði fjármálamarkaðar en það kann að vera eins og hæstv. ráðherra reyndar nefndi að í vissum tilvikum þurfi að líta til sérstaks eðlis þessarar starfsemi. Hér er vísað í það að tilskipun sé á leiðinni og unnið sé að lagabreytingum til að taka upp ákvæði tilskipunar frá 2013 í nágrannalöndunum og menn hyggist bíða eftir því hér og fylgjast með þróun mála að þessu leyti hjá nágrannalöndunum, en vonandi verður sú bið ekki allt of löng. Í þriðja lagi eru það sektarheimildir. Þar er vitnað í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna og það er reyndar gert á nokkrum stöðum í tengslum við þetta mál og er ekki að undra. Það er ágætt að menn hafi haft hana til hliðsjónar þegar þeir voru að vinna þetta en þar kemur einmitt fram sem er umhugsunarefni að það átti að heita þannig að í aðalatriðum væri löggjöf okkar um eftirlitsheimildir og viðurlög sambærileg því sem gerðist í nágrannalöndunum, eðlilega, því við höfðum innleitt að stærstum hluta til evrópskar reglur í þeim efnum. Niðurstaða rannsóknarnefndar Alþingis varð sú að í sjálfu sér hefði vandinn ekki fyrst og fremst verið sá að skort hefði heimildir, heldur að þær voru ekki notaðar. Fjármálaeftirlitið hafði til dæmis sterkar heimildir til að beita sér, það kom í ljós þegar þetta var skoðað að þeir höfðu nægilegar valdheimildir til að framfylgja eftirlitsskyldu sinni og starfsemi en það vakti mikla athygli hversu sjaldan þær voru notaðar, hversu sjaldan þeim var beitt. Hæstv. ráðherra ræddi hér um tímann eftir hrunið og að Fjármálaeftirlitið hefði þá sent tugi og aftur tugi og reyndar eitthvað yfir 100 mál til rannsóknar. Ég tel að þar hafi Fjármálaeftirlitið einfaldlega verið að gera skyldu sína og setja það svo í hendur ákæruvaldsins til að skoða hvort málin færu áfram. Þar voru menn þó að nota heimildirnar en þeir voru að gera það eftir á gagnvart þegar orðnum hlutum, hitt hefði auðvitað verið miklu betra ef þeir hefðu verið vakandi og á verðinum á árunum fyrir hrunið og gripið þá í taumana. Þegar fjallað er um stórar áhættustöður í kerfinu, þar sem aftur er vikið að niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis, er það auðvitað sorgleg lesning hvernig þær svakalegu stöður mynduðust. Að einhverju leyti var þar blekkingaleikur á ferð, það er rétt, en var Fjármálaeftirlitið á Íslandi virkilega svona illa upplýst, var það svona fjarlægt veruleikanum þótt flókinn væri að þessi gríðarlegu krosseignartengsl og stöður sem mynduðust í kerfinu færu fram hjá þeim, neðan við nefið á þeim, að menn áttuðu sig ekki á því að feðgar væru tengdir svo dæmi sé tekið? Það er alveg ótrúlegt en þannig var þetta og fjöldi dæma nefndur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um að bankarnir reyndu að komast fram hjá reglunum. Þess vegna tek ég undir það sem hér var sagt og ætlaði einmitt að leggja á það áherslu að svo ágætur sem þessi lagarammi kann að vera þá skiptir náttúrlega mestu máli að tækin og tólin séu notuð. Það er ekki nóg að innleiða sterkar eftirlitsheimildir og eftir atvikum sterk viðurlög þó að það hafi að sjálfsögðu gildi og þá kannski sérstaklega að hækkun sektarfjárhæða hafi fyrirbyggjandi áhrif, varnaðaráhrif, við skulum reikna með því að það geri það í einhverjum mæli og tekið sé fast á brotum gegn löggjöf á fjármálamarkaði en það þarf líka að fylgja öflugt eftirlit og það má ekki láta menn komast upp með neinn moðreyk gagnvart því að fara að reglunum og finna ekki leiðir til að sniðganga þær eins og dæmin sanna. Það mun bíða okkar frekari vinna í þessum efnum eins og sjá má af því að hér er eingöngu að hluta til verið að innleiða nýlegar reglugerðir og tilskipanir frá Evrópu á þessu sviði og þar af leiðandi er hér alls ekki um fulla samræmingu þeirra að ræða. Sérstaklega eru það gerðirnar sem tengjast nýju eftirlitsstofnunum á fjármálamarkaði en innleiðing þeirra hefur reynst tafsöm fyrir Evrópska efnahagssvæðið af ástæðum sem ýmsir þekkja hér. Þó er boðað að á grundvelli samkomulagsins frá því í fyrrahaust styttist í að þetta verði tekið upp í EES-réttinn og menn telja að þeir hafi fundið leiðir fram hjá stjórnarskrám Íslands og Noregs í þeim efnum og þá verður viðfangsefnið að innleiða þær gerðir að fullu þótt þær komi kannski meira við önnur ákvæði en þau sem hér eru undir, þ.e. refsi- og viðurlagaákvæðin. Síðan vil ég nefna í sambandi við stóru áhættustöðurnar og sektarfjárhæðirnar ákvæði um veltutengingu viðurlaga og að horfa til fjárhagslegs ávinnings af broti, sem ég tel að séu mjög mikilvæg ákvæði, og að nýta væntanlega til fulls eða a.m.k. í verulegum mæli rammann eins og hann er í Evrópulöggjöfinni. Að sjálfsögðu ráðum við okkar sektarákvæðum sjálf og hér er farin sú leið að tengja brot á stórum áhættum við hámarksrefsirammann eins og hann er settur upp í lögunum við sex ára fangelsi, enda litið á þau sem hvað alvarlegust brot. Þau eru það svo sannarlega enda skapa þau stórfellda hættu til viðbótar mögulegum ávinningi sem menn eru kannski að reyna að hafa af því að hygla einstökum aðilum eða leyfa þeim að mynda mjög stóra stöðu í viðkomandi fyrirtæki. Í aðalatriðum held ég að sé ágætlega um þetta búið að þessu leyti í frumvarpinu. Hvort þetta svo dugar okkur, dregur eitthvað í þeim efnum að skapa það traust á fjármálamarkaði sem hér er tíundað sem eitt af meginmarkmiðum frumvarpsins skal ósagt látið. Örugglega hjálpar það að löggjöfin sé skýr í þessum efnum og allir viti að það skorti hvorki upp á refsirammann né heimildir eftirlitsaðila til að reyna að sjá um að hlutirnir séu í lagi, en ég verð að segja að það mæðir mig á köflum þessa mánuðina, án þess að ég ætli að nefna dæmi að sjálfsögðu, en ég get ekki sagt annað sem nefndarmaður í efnahags- og viðskiptanefnd og hafandi hrært í þessu nokkur undanfarin ár að mér finnast bæði sum erindi sem til okkar koma og sumar gestakomur vekja vissan ugg um að ýmislegt vilji fara að síga í sama farið. Það er ansi oft sem það er farið að gerast að nú koma menn inn og kvarta undan því að ýmislegt sem var innleitt í löggjöf eftir hrun, að gefnu tilefni og ekki að ástæðulausu eins og þetta fór með okkur, sé kannski óþarflega strangt og nú megi byrja að slaka á. Það er greinilega kominn sá tónn og tíðarandi upp á ákveðnum stöðum í þjóðfélaginu að nú sé óhætt að fara að bakka aftur í áttina að 2007 í ýmsum skrefum. Þetta frumvarp, ég tek það fram, er að sjálfsögðu ekki af þeim skóla, þvert á móti. Hér er verið að treysta að ýmsu leyti í sessi viðurlagaákvæðin og setja þau í samhengi við alvarleika brota eða ávinninginn af þeim eða veltu viðkomandi aðila. Ég held að það sé alveg hárrétt og löngu tímabært að sektirnar séu þannig að þær bíti og til þess að þær geri það þurfa þær að vera í rökréttu samhengi við umfang viðskiptanna hjá þeim sem í hlut á eða ávinninginn af broti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu sem skyggndi þetta frumvarp nokkuð vel fyrir mér. Það kom svipað fram í máli hv. þingmanns og í andsvari hv. þm. Helga Hjörvars fyrr í umræðunni, að viðurlög hefðu verið til staðar þegar kom fram undir bankahrunið en líkast til hefði þeim ekki verið beitt í nægilegum mæli. Vissulega er það sorgleg upprifjun sem er að finna hér í greinargerðinni á niðurstöðum úr skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þar er beinlínis sagt frá því að áhætta og lög um áhættu hafi jafnan verið túlkuð mjög þröngt hjá fjármálafyrirtækjum og ekki síst þegar um var að ræða tengda aðila sem fóru saman með stóran hlut í þessum fyrirtækjum. Þar kemur líka fram að fjármálafyrirtækin hafi ekki virt ábendingar og sömuleiðis hafi þau reynt að skæklatogast með mál í samræðum við Fjármálaeftirlitið. Allt hafi þetta að lokum leitt til þess að í óefni var komið þegar menn vildu grípa til þeirra viðurlaga sem þó var að finna í lögunum. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þetta frumvarp sé að ýmsu leyti stór framför. Þá nefni ég þar sérstaklega tvennt: Í fyrsta lagi er verið að reisa vöndinn hærra með því að sýna þeim sem hugsanlega gætu reynst brotlegir fram á að þeirra bíður miklu strangari refsing en áður og í öðru lagi tel ég að það að heimila sektir og veltutengja þær allt að 10% veltu undangengis árs sé mikill vöndur sem blasir við mönnum sem fara sér háskalega. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann: [[Forseti hringir.]]Telur hann ekki að þetta sé framför að þessu leyti? Hvað segir hann um það hvort þetta hefði haft áhrif ef þessi ákvæði hefðu verið í gildi árið 2008?
Herra forseti. Það var sem sagt, svo að ég vitni aftur í niðurstöðu rannsóknarnefndar og ég ætla ekki að telja mig þess umkominn að draga hana í efa eða hafa á því aðra skoðun, að Fjármálaeftirlitið hefði átt að beita þeim valdheimildum sem það hafði með markvissari hætti, það hafði þær, þegar það rakst á brot eða undanflæming af hálfu fjármálafyrirtækjanna; það hefði verið tekið of mildilegum höndum á því. Nú má margt um þetta segja og það er rétt sem hér kom fram hjá hæstv. ráðherra að bankarnir uxu þessu að mörgu leyti yfir höfuð og Fjármálaeftirlitið var óburðugt. Ég þekki líka dæmi þess að menn sendu Fjármálaeftirlitinu hreinlega rangar upplýsingar. Fjármálaeftirlitið var ekki með réttar upplýsingar frá eftirlitsskyldum aðilum bæði á sviði bankaþjónustu og vátryggingastarfsemi. Auðvitað er Fjármálaeftirlitinu vandi á höndum ef það fær ekki réttar upplýsingar. Ég held að víðari refsirammi og veltutenging viðurlaga sé hjálplegt. Kannski þyrftu hörðustu viðurlögin að vera við brotum á því að skila ekki inn réttum upplýsingum til eftirlitsaðila. Í ljósi reynslunnar er það hvað alvarlegast ef menn fela ástandið, fela t.d. mjög stórar áhættustöður eða reyna að leggja málin þannig fyrir að aðilar sem eru nátengdir séu ótengdir o.s.frv. Auðvitað taka þessi refsiákvæði til þess eins og annarra hluta. Ég held að það sé ekki hvað síst það sem þurfi að tryggja að hægt sé að taka mjög fast á og jafnvel fyrir eitthvað sem mönnum finnst léttvægt og minni háttar [[Forseti hringir.]]en tengist því að menn hafi ekki refjalaust sett inn réttar upplýsingar, að á því eigi að taka [[Forseti hringir.]]mjög fast.
Herra forseti. Líklega hitti hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon naglann á höfuðið þegar hann sagði að það sem skorti hugsanlega í þessi lög væru harðari stjórnvaldsviðurlög gagnvart því að fjármálafyrirtæki á markaði sendu frá sér rangar upplýsingar. Þegar um er að ræða að einstaklingar eða þeir sem fara með stóra eignarhluti í fjármálafyrirtækjum reyna að dylja um tengsl sín þá ætti það auðvitað að sæta alveg sérstaklega hörðum sektum og jafnvel refsingum. Ég er sammála honum um það. Kannski skiptir reynslan mestu máli. Ég er þeirrar skoðunar að með þeirri dýrkeyptu reynslu sem við heyjuðum okkur nauðug viljug haustið 2008 og með þeim tækjum sem er að finna í þessu frumvarpi þá muni mönnum í framtíðinni ganga betur að ráða niðurlögum atburðarásar sem við sáum gerast og gátum ekki gripið inn í vegna þess að það var komið langt fram yfir alla mögulega viðbragðstíma haustið 2008. Ég held að að því leytinu til sé að finna hér stór og jákvæð skref í þessu frumvarpi. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að stærsti ljóðurinn á því sé sá að það vantar inn í það sem hvarvetna er að ryðja sér til rúms í löggjöf og reglum nágrannaríkjanna, a.m.k. í Vestur-Evrópu, og það er tæki sem má kalla að sé sérstaklega hannað ferli fyrir afhjúpanir. Það kemur í ljós þegar menn skoða hvernig því er beitt í Bretlandi að það skiptir miklu máli og ræður mjög miklu um framvindu stórra mála sem Serious Fraud Office, svo ég leyfi mér að nota engilsaxnesku, hefur tekið á [[Forseti hringir.]]undanfarið. Er ekki hv. þingmaður þeirrar skoðunar að þetta sé jafnvel það [[Forseti hringir.]]sem þarf helst að skoða við umfjöllun á þessu máli?
Herra forseti. Ég tel að það hefði mjög mikið varnargildi eða aðhaldsgildi ef menn vissu að þeir sem gerðu uppljóst um eitthvert misferli eða eitthvað sem miður færi nytu verndar, sennilega ekki síður en tilvist harðra sektarákvæða eða annarra slíkra viðurlaga er ætlað að hafa slík varnaráhrif eins og kunnugt er. Það þyrfti auðvitað að líta til þess gagnvart hverju brotin væru. Við megum ekki gleyma því að sem betur fer er búið að taka á ýmsu sem var ekki bannað og átti sinn þátt í að búa til þessar hættulegu og stóru stöður því að löggjöf okkar var stórkostlega áfátt, t.d. varðandi skýrari skilgreiningu á ráðandi hlut og varðandi það að áður en því var breytt eftir hrun gátu menn setið í stjórnum margra fjármálafyrirtækja og fært trúnaðarupplýsingar á milli. Nú er það bannað. Enginn getur setið í stjórn nema eins eftirlitsskylds aðila. Við settum skorður við lánveitendum til eigenda og tengdra aðila. Sumir vilja fara að slaka á því heyrist mér. Ýmiss konar ákvæði sem snúa að regluvörslu, eftirliti, endurskoðun og öðru slíku hafa verið styrkt frá því sem var. Þetta að viðbættum ákvæðum fyrir uppljóstrara væri held ég góð viðbót við þau refsiákvæði sem eru aðallega undir í þessu máli og snýr að því sem vofir yfir mönnum ef þeir fara ekki að lögum og reglum. Í grunninn þurfum við alltaf að nálgast þetta á forstigi mála og tryggja að löggjöfin sjálf setji skorður við [[Forseti hringir.]]hættulegum ákvörðunum og vafasamri starfsemi eins og kostur er því að við viljum stunda [[Forseti hringir.]]forvarnir ekkert síður en hafa hér öflugt slökkvilið ef kviknar í.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni ræðuna. Ég ætlaði að koma inn á það sem hann ræddi fyrst í ræðu sinni, þ.e. í allmörgum greinum frumvarpsins er verið að styrkja heimildir til að refsa lögaðilum fyrir brot gegn löggjöf á fjármálamarkaði. Það hefur náttúrlega verið þannig að erfitt hefur verið eða nánast ekki hægt að gera lögaðila ábyrga án þess að það væri einhver fyrirsvarsmaður, starfsmaður eða annar á hans vegum sem hægt væri að sanna á brot. Mig langaði að spyrja hv. þingmann sem þekkir vel þetta umhverfi þótt flókið sé hvaða áhrif þetta muni hafa og hvort það hefði breytt einhverju ef svona heimildir hefðu verið í lögum vegna mögulegrar refsiábyrgðar í kjölfar hrunsins. Svo velti ég því líka fyrir mér ef svo hefði verið og við hefðum sektað, hvar slíkar sektir hefðu lent í forgangsröð í kröfubú hinna föllnu lögaðila. Ég held að áhugavert sé að velta því fyrir sér og hvort þetta muni yfir höfuð einhverju breyta og hvort það hefði breytt einhverju við hrun bankanna.
Herra forseti. Eina dæmið sem ég tel mig þekkja til og veit að hefur valdið vandkvæðum að ekki voru í lögum ákvæði sem höfðu með að gera sekt á lögaðilann eða beina máli að honum beint er t.d. lög um gjaldeyrishöft eða lög um gjaldeyrismál og meint eða möguleg brot á þeim lögum. Auðvitað er einfaldasta leiðin til að koma slíku máli að að geta gert lögaðilann sjálfan ábyrgan, fyrirtækið sjálft ábyrgt. Nú er þetta gjarnan þannig að niðurstaðan getur orðið sekt gagnvart hvorum tveggja, lögaðilanum og svo forsvarsmanni eða starfsmanni sem brot sannast á, hann getur að sjálfsögðu sætt refsingu um leið og lögaðilanum verður gerð sekt. Það held ég að sé einmitt hið rétta fyrirkomulag. Þá ræðst það af eðli máls og alvarleika brotsins hvort menn telja óumflýjanlegt að ákæra viðkomandi ef hann hefur beinlínis framið saknæmt athæfi en lögaðilinn getur jafnframt sætt sekt þannig að upp að vissu marki er aðhaldið tvöfalt. Viðkomandi starfsmenn, yfirmenn verða alltaf að vera undir það búnir að störf þeirra geti sætt skoðun af þessu tagi, hvort þeir hafi farið í einu og öllu að lögum og fyrirtæki sem þeir vinna hjá, lögaðilinn sem þeir starfa hjá, getur líka fengið á sig sekt og það sekt sem um munar. Við verðum að hafa í huga að hér geta fjárhæðirnar orðið mjög háar, enda getur meintur ávinningur orðið mjög mikill. Ég mundi ætla að sektir sem hefðu verið lagðar á starfandi aðila eða aðila sem enn voru til staðar í einhverjum mæli sem lögaðilar, sem gæti átt við um þrotabú, hefðu orðið eins og eftir á ákvarðaðir skattar eða aðrar slíkar forgangskröfur, lent einhvers staðar inni í forgangskröfuröðinni eins og rekstrarkostnaður búsins, ógreidd laun eða annað.
Herra forseti. Ég þakka svarið. Nú ætla ég almennt að víkja að umhverfi frumvarpsins. Við öll vitum að hér hrundi fjármálakerfið að megninu til og það eru ýmsar ástæður fyrir því en auðvitað kemur þar líka til einhvers konar skortur á siðferði á þessum markaði og síðan atburðarás sem fór algerlega úr böndunum og menn höfðu enga stjórn á þegar í óefni var komið. Farið var í að skrifa skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um hrun bankanna og þar var komið með fjöldann allan af ábendingum. Ríkisstjórn Geirs H. Haardes sem og ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, þar sem hv. þingmaður var fjármálaráðherra framan af og lengst af, fóru í ýmsar aðgerðir til að lagfæra lagarammann og fengu erlenda og íslenska sérfræðinga til að veita ráðgjöf og gera úttektir. Þetta hefur verið mikil vinna og mikið ritað en ég verð að segja það - ég var reyndar ekki í þessari nefnd á þinginu og hef aldrei verið í viðskiptanefnd, hef komið þar inn af og til sem varamaður, en hef fylgst með þessu eftir megni - að það er mjög erfitt sem almennur þingmaður að hafa tilfinningu fyrir því hvort lagaumgjörðin um íslenskan fjármálamarkað sem er stór markaður, þarna eru líka lífeyrissjóðir og vátryggingafélög, sé þannig úr garði gerð að viðunandi sé. Ég vildi spyrja hv. þingmann: Telur hann að svo sé? Telur hann okkur eiga langt í land og telur hann að Alþingi hafi næga yfirsýn yfir lagaumgjörðina?
Herra forseti. Í raun og veru mundi ég segja að viðfangsefnið væri tvíþætt. Ef við horfum til baka til hrunsins og andrúmsloftsins á árunum fyrir það, varð okkur tvennt að falli umfram allt annað. Annað er huglægt eða siðferðilegt, það var andrúmsloftið, það var viðhorfið, það var græðgin sem var löggilt og því er kannski erfitt að breyta og erfitt að takast á við slíkt með lögum. Hitt var svo grundvöllurinn sjálfur, götótt löggjöf, ónýtt eftirlit eða veikt eftirlit og sofandaháttur sem var að vísu tengt hinu fyrra því menn voru ansi samdauna þessu öllu saman. Það var ekki í tísku beinlínis að hafa efasemdir um að Ísland væri best í heimi og á réttri leið. Hvað höfum við gert síðan? Jú, þessi vinna hefur staðið samfellt síðan. Fyrstu breytingarnar komu inn strax 2009 og aftur 2010 og 2011. Það er búið að breyta ýmsu í löggjöf á fjármálamarkaði. Ég nefndi áðan hluti eins og að takmarka lántökur til eigenda og tengdra aðila. Við erum búin að setja lög um fjármálastöðugleikaráð. Við höfum reynt að koma því á hreint hvar yfirábyrgðin á fjármálastöðugleika í landinu liggur. Það eru gerðar faglegar hæfniskröfur til þeirra sem eiga að sitja í stjórnum fjármálafyrirtækja eða eftirlitsskyldra aðila. Það getur enginn setið í stjórn nema eins slíks aðila o.s.frv. Ég gæti haldið lengi áfram að telja upp. Margt hefur verið gert og flest er það enn sem komið er til bóta þangað til menn fara að snúa ofan af þessu aftur. Við skulum vera vel á verði þegar fyrstu tillögurnar fara að koma inn um að slaka nú aftur á. Þá eiga kannski einhverjar bjöllur að hringja. Það stóra sem ég hefði viljað sjá gerast í viðbót er aðskilnaður fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi. Ég lít á það sem stærsta einstaka álitamálið sem er óútkljáð og hefur verið fjallað talsvert um, [[Forseti hringir.]]t.d. í tveimur skýrslum til Alþingis en ekki verið tekin almennileg afstaða til enn þá og ég hef reyndar ekkert heyrt frá núverandi stjórnvöldum um hvaða hug þau hafi í þeim efnum.
Herra forseti. Það er mikilvægt þegar einstaklingar lenda í þungbærri reynslu að unnið sé vel úr henni og með sama hætti er það líka mikilvægt þegar heil þjóð lendir í erfiðri reynslu, að hún vinni með þokkalegum hætti úr því. Ég tel að bankahrunið hafi skilið mjög djúp sár hjá mörgum einstaklingum og sömuleiðis hefur íslenska þjóðin staðið frammi fyrir miklu verki til að vinna úr þeirri reynslu sem hún aflaði sér í bankahruninu. Hún var erfið á köflum. Fyrri ríkisstjórnir sem setið hafa frá 2008 hafa hvor um sig reynt hvað þær hafa getað til að vinna úr þeirri reynslu. Á sínum tíma lögðu menn í það mikla verk að setja á laggir rannsóknarnefnd Alþingis sem fór ákaflega vel yfir tildrög og atburðarásina sem leiddi til hrunsins. Hún komst m.a. að því að menn hefðu sofið með þeim hætti á verðinum að þegar kom fram yfir mitt ár 2006 hefði ekki verið hægt að snúa ofan af því sem síðar varð. Þetta er auðvitað mikilvæg reynsla. Í ljós hefur komið að ýmsar þær tilskipanir sem við tókum upp í gegnum EES-samninginn voru gallaðar. Í því efni má vísa til margra vísindalegra ritgerða sem núverandi seðlabankastjóri, Már Guðmundsson, hefur skrifað og birt erlendis í vísindaritum og flutt sem ræður. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var hafin vinna að því að eima úr niðurstöðum rannsóknarskýrslunnar hvar hægt væri að bæta löggjöf til að koma í veg fyrir að sú atburðarás sem varð árið 2008 endurtæki sig í framtíðinni. Hugsanlega er það aldrei hægt en það er að minnsta kosti hægt að draga úr líkum á því. Eins og fram hefur komið, ekki síst í ágætu máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar áðan, hafa mörg göt komið í ljós sem menn hafa verið að stoppa upp í. Sú vinna var hafin í tíð hans og þeirra tveggja fjármálaráðherra sem sátu síðar í tíð síðustu ríkisstjórnar. En ég vil líka segja það skýrt að ég tel að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hafi af mikilli röggsemi haldið áfram því verki sem hafið var í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það er augljóst á þeim frumvörpum sem hann hefur verið að leggja fram að hann vinnur vinnuna sína hvað þetta varðar. Við áttum fyrr á þessum vetri miklar umræður um merkilegt frumvarp sem hann lagði fram sem laut ekki síst að því að setja reglur um það með hvaða hætti ætti að auka við eigið fé bankanna. Að vísu fylgir skavanki því frumvarpi því að þar var líka gert ráð fyrir að lagt yrði inn á brautir aukinna bónusgreiðslna, ég hygg að þingið hafi lýst vilja sínum nokkuð vel gagnvart þeim parti frumvarpsins. En það frumvarp og síðan þetta frumvarp eru alveg skýr skref fram á við og ég tel að samanlagt dragi þau verulega úr líkum á því að aftur komi upp staða af þeim toga sem hér varð árið 2008. Í þessu frumvarpi eru tekin ýmis skref sem segja má að séu til stórkostlegra bóta, að minnsta kosti frá mínum bæjardyrum séð. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur bent vel á það hvernig strax í 1. gr., sem fjallar um breytingar á gjaldeyrismálum, er nýmæli sem gerir það að verkum að hægt er að leggja drjúgar stjórnvaldssektir að lögum á fjármálastofnun fyrir brot án tillits til þess hvort tiltekinn fyrirsvarsmaður þess fyrirtækis verður uppvís að því að hafa framið glæp eða átt sök á málinu. Það er sem sagt hægt að sekta stofnun um verulegar upphæðir fyrir það eitt að hafi innan vébanda hennar orðið atburðarás sem hafi sannarlega orðið samfélaginu til skaða eða einhverjum einstaklingum innan þess. Þetta tel ég ákaflega jákvætt. Einnig er ég þeirrar skoðunar að það sé mikilvæg nýbreytni að fara inn á þá leið að geta sett lögaðila sekt sem er allt að 10% af veltu undangengins árs. Ég velti hins vegar fyrir mér af hverju sú upphæð er sett upp eða það mark, 10%. Ég spurði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að því hér áðan en ekki komu nú skýr svör við því. Það kann vel að vera að við sérstakar aðstæður sé brot svo stórfellt að það sé verjanlegt að leggja jafnvel enn þyngri fésektir á það fyrir brot sem fram koma. Í þriðja lagi liggur fyrir það nýmæli, ef maður horfir á það saman, að það er bæði hægt að sekta einstakling sem er í forsvari fyrir fyrirtæki eða á stóran eignarhluta í fyrirtækjum eða tengdum fyrirtækjum jafnt og fyrirtækin sjálf fyrir brot á þessum lögum. Þannig má segja að það sé eins konar tvöfaldur refsivöndur sem reistur er gagnvart viðkomandi fjármálafyrirtæki sem kann að verða brotlegt. Þetta skiptir allt saman máli. Í fjórða lagi er refsing sem hægt er að beita gagnvart einstaklingi líka hækkuð verulega. Hámarksrefsingin er núna 65 millj. kr. Ég verð hins vegar að segja alveg eins og er að ég er efins um að rétt sé að setja þann ramma svo neðarlega, setja hámarkið svo neðarlega. Ég er þeirrar skoðunar að Fjármálaeftirlitið eigi að hafa möguleika á því að sekta viðkomandi um hærri upphæð ef það telur að það sé líklegt til að verða öðrum víti til varnaðar og það sé kerfinu í heild til ábata að taka slíkar ákvarðanir. Þegar frumvarpið er skoðað er ljóst að nánast allt sem í því er að finna er til bóta og sumt til stórfelldra bóta. Ég tel til dæmis að umfjöllunin um það með hvaða hætti á að reyna að stemma stigu við stórfelldum brotum sem fela það í sér að fjármálastofnun eða einstaklingar sem henni ráða eða eiga í henni stóra hluti komi upp þannig stöðu að kerfið sé kannski allt sé undir. Það er nýbreytni tel ég, að minnsta kosti eins og fjallað er um það á bls. 12 og 13 þar sem menn gera grein fyrir því með hvaða hætti eigi að hækka refsirammann um fjármálafyrirtæki sem skapa slíka stöðu. Ég tel að það sé líklegt til að draga mjög úr því að menn hætti sér inn á þær slóðir í framtíðinni. Við sáum það í fjármálahruninu 2008 að þá mynduðu stórir hópar lántakenda sem voru tengdir innan bankanna mikla kerfislega áhættu. Það er reyndar sorglegt að geta lesið það í rannsóknarskýrslunni að á sínum tíma virtist sem eftirlitsstofnunum væri að verða það ljóst, en þegar athugasemdir voru gerðar við viðeigandi fyrirtæki þá, samkvæmt niðurstöðum þeirrar skýrslu sem eru raktar hér í greinargerðinni, leiddi það einungis til þess að viðkomandi fyrirtæki stóðu í orðaskaki við eftirlitsaðilana og reyndu eins og þau gátu að koma sér fram hjá því að breyta háttsemi sinni eða breyta þessum eignatengslum. Því held ég að farið hafi eins og fór. Það skiptir ákaflega miklu máli að það sé gert algerlega skýrt að ef koma fram einhvers konar vísbendingar um slíkar innbyrðis tengingar sé tekið ákaflega fast á því. Í þeim 12 lögum sem á að breyta, eða í nánast öllum þeirra, eru talin upp nokkur ákvæði sem eru samhljóða í breytingunum gagnvart sérhverjum þessara laga. Ég verð að segja að með tilliti til umræðunnar sem þegar hefur átt sér stað má kannski segja að það vanti inn í þá upptalningu, til dæmis tel ég að sú ábending sem kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um brot sem varðaði réttar upplýsingar ætti algerlega heima inni í þessari upptalningu. Einnig er ég þeirrar skoðunar að þegar um er að ræða atburðarás sem kann að fela í sér brot að því marki að verið er að byggja upp mjög áhættusamar, stórar, tengdar stöður, þá sé það svo alvarlegt að það eigi að vera eitt af því sem sé talið sérstaklega upp, þó að segja megi að t.d. í 2. gr., bæði í staflið a og sömuleiðis staflið d, falli það kannski undir. En ég tel að það eigi að slá þetta frekar í gadda með því að nefna þetta alveg sérstaklega. Ég nefni eitt þó að ekki skipti það mjög miklu máli, en mér finnst álitamál hvort eigi að beita stjórnvaldssektum óháð því hvort brotin eru framin af ásetningi eða gáleysi. Auðvitað á líka að beita viðurlögum gagnvart stórfelldu broti sem framið er af gáleysi, en ég tel hins vegar að það brot sem framið er af ásetningi eigi að hafa í för með sér miklu harðari refsingar en endilega gáleysisbrotin. Það sem ég hef sagt áður í andsvörum í þessari umræðu að mér finnist helsti ljóðurinn á frumvarpinu, er vitaskuld það sem kemur fram í greinargerðinni að hópnum sem falið var að skoða fjóra þætti af hálfu hæstv. ráðherra komst að þeirri niðurstöðu að einn þessara þátta, þ.e. löggjöf um uppljóstranir, ætti að svo stöddu ekki heima í þessu frumvarpi. Í greinargerðinni á bls. 8 kemur fram að nefndin telur rétt að bíða með að leggja til lagabreytingar á því sviði og fylgjast þess í stað með þróun mála hjá nágrannalöndunum. Er þá sérstaklega vísað til þess að í Noregi og Svíþjóð sé verið að vinna að lagabreytingum sem eiga að miða að því að taka upp tilteknar tilskipanir frá ESB og við munum þurfa að taka upp síðar. Mér þykir þetta eiginlega undrum sæta, ekki síst í ljósi þess að í Svíþjóð, sem er að breyta löggjöf sinni til batnaðar, er nú þegar að finna mjög góða löggjöf sem einmitt verndar þá sem vilja koma fram með uppljóstranir, til dæmis á sviði fjármálaþjónustu eða innan eftirlitsstofnana, og bókstaflega býr til ferli þar sem menn geta nokkuð óhultir komið þeim á framfæri án þess að eiga yfir höfði sér einhvers konar refsingar eða hefnd af hálfu þeirra sem eru yfirmenn viðkomandi. Þetta verð ég að segja að er til fyrirmyndar og hefði auðvitað átt að taka upp að dæmi Svía, í stað þess að gera eins og starfshópurinn gerir að leggja til að menn staldri við átekta og bíði eftir því að sjá hvernig Svíar ætla að breyta þessu. Þeir eru nú þegar með löggjöf sem væri til stórra framfara. Ef maður skoðar síðan hvernig þetta hefur þróast í öðrum löndum er kannski nærtækast að skoða með hvaða hætti Bretar gera þetta. Þar vill svo til að síðan 1999 hafa verið í gildi lög sem gerðu ákveðnum eftirlitsaðilum þar kleift að setja upp ákveðið ferli fyrir fjármálastofnanir þar sem uppljóstrarar og þeir sem vilja koma á framfæri upplýsingum sem gætu varðað við lög eða gætu leitt til þess að samfélagið skaðaðist, gætu sýnt fram á það að reglum væri ekki fylgt, þeir geta komið slíkum upplýsingum á framfæri og notið verndar. Við vitum það, því miður, að reynslan sýnir að þeir sem taka að sér slík þjóðþrifaverk fyrir samfélagið sæta oft alls konar ákúrum og jafnvel óformlegum viðurlögum. Oft eru menn beinlínis reknir úr starfi eða þröngvað úr starfi eða komið í veg fyrir að þeir fái framgang. Í upplýsingum sem ég hef komist yfir varðandi þetta, þá er frá því greint að árið 2013 fékk einn eftirlitsaðili meira en þrjú þúsund upplýsingar frá slíkum uppljóstrurum og þó að einungis örfáar þeirra hafi leitt til þess að í ljós kom saknæmt brot, þá skipti þetta máli. Og ekki er langt síðan að sérstök nefnd, þingnefnd í breska þinginu um góða bankahætti, gerði ákveðnar tillögur sem allar voru teknar upp og lutu allar að því að vernda uppljóstrara og hvetja þá til að koma fram með upplýsingar. Á sínum tíma var líka reyndar í Bandaríkjunum sett upp kerfi þar sem ákveðinn fjárhagslegur hvati var til að örva menn til að koma með slíkar upplýsingar. Breska nefndin komst að því að ekki væri ástæða til að gera það. En þetta er helsti gallinn á þessu frumvarpi.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og get tekið undir það sem hann fór síðast yfir, þann ágalla sem hefur verið rakinn við umfjöllun þessa máls hér í dag og varðar uppljóstrun, að það skuli í rauninni ekki vera komið lengra en svo að það sé ekki tekið á því í þessu máli. Hv. þingmanni var tíðrætt um sektarfjárhæðir fyrr í ræðu sinni og taldi hann 65 milljónir vera of lága upphæð. Það kemur fram í 7. gr. að þær sektir sem lagðar verði á einstaklinga geti numið um 100 þúsund til 65 milljóna og svo aftur á lögaðila frá 500 þúsundum allt að 10% af heildarveltu sl. rekstrarárs. Hvað finnst hv. þingmanni þá um lágmarkið varðandi lögaðila, þ.e. þessi 500 þúsund? Nú eru lögaðilar misstórir og allt það. Síðan í framhaldi af þessu, af því að rætt var hér um lögbrot sem framin eru af ásetningi eða gáleysi, þá taldi þingmaðurinn að það ættu að vera harðari viðurlög við brotum sem framin eru af ásetningi. Hefur hann engar áhyggjur af því að þetta geti á einhverjum tímapunkti orðið matskennt? Getur sá sem sekta á eða slíkt haldið uppi þeim vörnum að gáleysi geti orðið ofan á þegar upp er staðið, þ.e. að matið verði með slíkum hætti frekar en brotið hafi verið framið af ásetningi? Fjárhæðirnar eru 65 milljónir að hámarki hjá einstaklingum en 500 þúsund að lágmarki hjá lögaðilum. [[Forseti hringir.]]Hvaða sektarfjárhæðir teldi hann vera æskilegar til handa einstaklingum?
Herra forseti. Það er tekin ákveðin stefna í þessu frumvarpi sem ég lýsti yfir hér fyrr í dag að ég væri eiginlega sammála. Hún er sú að beita stjórnsýsluviðurlögum, beita sektum fremur en fangelsisrefsingum. Að því sögðu segi ég þó og tek undir með hæstv. fjármálaráðherra að í tilviki mjög grófra brota sé sjálfsagt að beita fangelsisrefsingum því að oft eru þær mesti refsivöndur. Við erum sammála um það. Ég hef í þessari umræðu reynt að grafast fyrir um hvaðan þessar upphæðir koma. Það voru ekki skýr svör við því. Þá vil ég trúa hv. þingmanni fyrir því að ég tel að Fjármálaeftirlitið eigi að hafa frjálsar hendur í þessu efni. Ég tel að það eigi ekki að vera nein efri mörk. Ég tel að ef Fjármálaeftirlitið telur að einhver tiltekinn einstaklingur, sem hefur orðið sekur um verulega mikið brot án þess þó að það sé beinlínis þess eðlis að hann eigi að sæta fangelsisrefsingu, þá geti það og megi fara hærra en 65 milljónir. Ég gæti fært ótal rök fyrir því af hverju það ætti að vera heimilt. Í mörgum tilvikum er um að ræða mjög efnaða einstaklinga sem hugsanlega brjóta lög í þeim tilgangi að hagnast um miklar upphæðir. Ef niðurstöður Fjármálaeftirlitsins væru að það ætti að fara hærra en þessa upphæð þá finnst mér að eftirlitið mætti það. Sama gildir ef það væri niðurstaða Fjármálaeftirlits að einhver lögaðili ætti að greiða meira en 10% af veltu þá hlyti stofnunin að meta það svo að viðeigandi fyrirtæki eða stofnun gæti eigi að síður haldið áfram starfsemi. Ef svo er þá á það að vera mat Fjármálaeftirlitsins. Ef viðkomandi unir því ekki getur hann væntanlega skotið því til æðri úrskurðar. Varðandi 500 þús. kr. í tilviki lögaðila þá tel ég [[Forseti hringir.]]að það eigi bara að vera mat Fjármálaeftirlitsins eftir efnum og ástæðum. Hugsanlega er um að ræða ákaflega léttvæg brot.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Í sjálfu sér finnst mér ánægjulegt við þetta frumvarp að þar eru lagðar til auknar eftirlitsheimildir sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki verið sérlega hlynntur, hefur frekar talað um að draga úr hinum svokallaða eftirlitsiðnaði. Á bls. 11 kemur nefnilega fram, með leyfi forseta: „Veltutengingu sekta er ætlað að tryggja að hlutfallslegt samræmi sé á milli álagningar stjórnvaldssekta á lögaðila og stærðar þeirra en getur þó orðið þess valdandi að sektarfjárhæðin verður hærri en heimildir eru fyrir í gildandi lögum.“ Svo er talað um að stíga varlega til jarðar og að eftirlitsstjórnvöldin verði að meta hvenær tilefni sé til að veltutengja sektir vegna slíkra brota og talað um að horfa til annarra Norðurlandaþjóða og hvernig ríki ESB muni beita heimildinni. Mér finnst þetta vera töluvert matskennt í sjálfu sér þrátt fyrir hámörk og lágmörk sem hér eru. Mig langar að spyrja hv. þingmann um annað sem kemur fram í 4. lið um hækkun á refsiramma laga um fjármálafyrirtæki þar sem rætt er um að unnið sé að frekari breytingum á löggjöf fjármálamarkaðarins innan fjármála- og efnahagsráðuneytisins sem styrkja eigi innviði fjármálakerfisins. Mig langar að spyrja hv. þingmann um vangaveltur hans í því samhengi, hvað hann telur að standi eftir og þurfi fyrir utan uppljóstrunina að styrkja frekar í sambandi við löggjöfina á fjármálamarkaðnum sem hér er verið að ýja að.
Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það hljóta alltaf að verða mjög matskenndar ákvarðanir hjá Fjármálaeftirlitinu þegar verið er að ákveða upphæð sekta. Ég sé ekki neinar sérstakar leiðir fram hjá því. Það er auðvitað hægt í lögum af þessu tagi að njörva það eitthvað fastar niður. Ég er þó þeirrar skoðunar að það sem skorti helst í frumvarpið sé sú upptalning sem ég gat um í ræðu minni hér áðan og er að finna í flestum breytingunum varðandi þau tólf lög sem þarna er verið að breyta. Þá upptalningu mætti hugsanlega gera nákvæmari. Ég benti á tvö atriði í þeim efnum. Varðandi aðrar breytingar sem eru fyrirhugaðar af hálfu fjármálaráðuneytisins þá hygg ég að greinargerðin vísi til reglna um nýtt þrefalt fjármálaeftirlit sem Evrópusambandið er búið að samþykkja hjá sér og Íslendingar þurfa að taka upp en eiga hins vegar mjög erfitt með vegna þess að það felur í sér íhlutunarrétt erlends valds og er ekki víst að stjórnarskráin leyfi það fullkomlega. Ég er til dæmis þeirrar skoðunar að sá umbúnaður sem íslensk stjórnvöld hafa lagt til og við erum orðin aðilar að án þess að það hafi verið rætt á Alþingi Íslendinga orki mjög tvímælis. Það þýðir í reynd að fjármálaeftirlit innan Evrópusambandsins potar yfir EES-vegginn í stofnun sem verður sett þar upp og hún fer síðan af stað. Ég held að það sé feluleikur og að miklu betra sé að breyta stjórnarskránni og heimila annan umbúnað.
Frú forseti. Ég ætla aðeins að ræða þetta frumvarp til laga um breytingar á lagaákvæðum um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði. Mér verður hugsað til þess að það kom í fréttum fyrir helgina að fáir væru í þingsal þegar tiltekin mál væru rædd og stundum enginn. Maður reyndi að bera blak af þingmönnum, að þeir gætu verið staddir á ýmsum stöðum, en þegar ég kom fyrst inn á þing fannst mér alltaf svolítið sérkennilegt hvað fáir voru í þingsal þegar verið var að ræða t.d. fjárlög eða einhver fjármálatengd efni. Ég get tekið undir með hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur þegar hún talaði hér áðan um að mál sem snúa að fjármálaumgjörð samfélagsins eru auðvitað mál sem við þurfum að læra svolítið á og fylgjast vel með, lagarammanum þar, því þetta skiptir okkur öll afar miklu máli. Það sem hér er undir er ágætisfrumvarp og ánægjulegt að sjá að töluvert er vitnað í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis því það er jú plagg sem við ættum að kannski ræða hér enn meira og taka oftar til umræðu og gera fleiri betrumbætur á málum í samræmi við hana en við höfum þó þegar gert. Eins og hér hefur verið rakið aðeins í dag er búið að koma til móts við mjög margt af því sem þar var gagnrýnt eftir fall fjármálakerfisins. Við þurfum að halda áfram að sinna því sem út úr því stóra verkefni kom og læra af reynslunni sem varð til eftir bankahrun. Ég held að við þingmenn eigum að gefa því meiri gaum því sem snýr að fjármálum ríkisins en kannski allmargir gera. Auðvitað er þetta flókið, en það er verkefni sem þarf að takast á við. Ég ætla að fara ofan í þetta frumvarp eins og það kemur fyrir og reyna að átta mig á því um hvað málið snýst. Í 7. gr., sem snýst um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, með síðari breytingum, er m.a. talið upp til hvers eigi að taka tillit þegar teknar eru ákvarðanir um stjórnvaldssektir. Hér áðan var rætt um hvort stjórnvaldssektir ættu að vera sambærilegar hvort sem um væri að ræða brot sem framið væri af ásetningi eða gáleysi og þeim þingmanni sem hér talaði á undan mér fannst að taka ætti enn harðar á þeim brotum sem framin væru af ásetningi fremur en gáleysi. Það er í sjálfu sér alveg hægt að taka undir það þótt það geti orðið, eins og ég sagði áðan, matskennt á einhverjum tímapunkti. Það er gott við þetta frumvarp, eins og kemur fram í 9. gr., að gera má lögaðila sekt fyrir brot á lögunum, þ.e. hafi einhver innan fyrirtækisins eða stofnunar gerst brotlegur við þau og unnið refsiverðan og ólögmætan verknað í starfsemi lögaðilans má sekta lögaðilann. Hér er í sjálfu sér verið að stoppa í gat og er vel. Í athugasemdum er farið yfir hvert verkefnið með frumvarpinu var í rauninni og það talið upp í fjórum atriðum. Það var að yfirfara fjárhæðir stjórnvaldssekta og fésekta, velta því upp hvort ástæða væri til þess að setja heimildir í lög til þess að veltutengja sektirnar, hvort setja ætti reglur um uppljóstrun og hvort ástæða væri til þess að styrkja heimildir laga til þess að refsa lögaðilum fyrir brot á þeim lögum sem nefndinni bar að skoða. Eins og hér var komið inn á áðan var lagt til að styrkja í raun flest af því sem þarna kom fram nema það sem sneri að uppljóstrun. Það hefur í sjálfu sér verið farið mjög ítarlega yfir það og ráðherrann taldi að það væri í lagi að frumvarpið færi í gegn þrátt fyrir ekki væru gerðar breytingar varðandi uppljóstrun. Um það eru auðvitað skiptar skoðanir. Það er mjög mikilvægt að við höfum tæki og tól til þess að nýta okkur það eins og við þekkjum úr umræðunni um mál eins og t.d. skattaskjól og annað því um líkt sem snúa að almannahag. Við höfum þau tæki ekki að öllu leyti fyrst breytingar eru ekki teknar inn hér, a.m.k. ekki enn sem komið er. Síðan er ástæða til þess að velta fyrir sér eftirliti og viðurlögum af því að hér er vitnað til, eins og ég sagði áðan, skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um orsakir og fall íslensku bankanna. Hér er tekið fram að það hafi verið nægjanlegar eftirlitsheimildir til handa Fjármálaeftirlitinu og rannsóknarnefndin tekur fram að hún telji að í raun hafi of fáum málum verið lokið með beitingu valdheimilda, m.a. stjórnvaldssekta. Því má eiginlega spyrja hvort hér bætist við eitthvað til að styrkja það að Fjármálaeftirlitið standi betur að vígi nú en áður til þess að takast á við þessi mál. Sneri vandinn að mannahaldi eða, eins og hér var komið inn á áðan, var virkilega hægt að blekkja svo ægilega eins og raun varð á? Hvað verður til þess að samfélagið verður allt saman svona samdauna ástandinu og meira að segja eftirlit eins og Fjármálaeftirlitið sem við viljum svolítið trúa að standi vaktina nær ekki utan um það verkefni? Þetta er auðvitað mikilvægt eins og hér er komið inn á í greinargerðinni vegna þess að við þurfum að byggja upp traust og trúverðugleika fjármálamarkaðarins. Við sjáum að það er mjög brotið enn þá og öll fjármálastarfsemi og bankar sérstaklega eru alla jafna í daglegu tali ekki vel umtalaðar stofnanir. Síðan er fjallað um að það þurfi að vera hægt að beita stjórnvaldssektum af því að það ferli taki styttri tíma, ég hugsa að það sé alveg rétt, og tilgangi sínum eigi þær að ná með því að hafa þær nógu háar. Síðan er bent á að það þurfi að endurskoða reglulega og hæstv. ráðherra kom inn á það í ræðu sinni að eðlilegt væri að slíkt væri gert. Það held ég að sé rétt með tilliti til þeirrar þróunar sem á sér stað í samfélaginu. Hér er talað um að innleiðing þessara gerða, en hér er auðvitað verið að vinna með EES-gerðir, muni taka tíma en lögð er á það áhersla að það eigi samt að reyna að samræma þennan ramma sem mest á Evrópska efnahagssvæðinu til að koma í veg fyrir freistnivanda þannig að fyrirtæki fari ekki úr landi, velji sér að starfa í einhverju tilteknu EES-ríki fremur en öðru þar sem eru vægari viðurlög. Það má velta því fyrir sér af því að hér er líka talað um að bíða og fylgjast með því hvað nágrannalönd okkar gera. Hér hefur verið rakið að veltutenging sektanna geti orðið allt að 10% af heildarveltu síðasta rekstrarárs. Það er örugglega jafn ágætt viðmið og hvert annað þótt hér hafi því ekki verið svarað hvernig sú prósenta kom til eða aðrar þær fjárhæðir sem eru í frumvarpinu. Ráðherra gat í sjálfu sér ekki svarað því. En hins vegar er þetta töluverð hækkun. Ég held að það sé kannski það sem við þurfum að horfa fyrst og fremst til. Þetta nær til mun fleiri aðila en áður var, þannig að það er kannski það sem skiptir máli. Við þekkjum þessa 10% reglu, hún er til staðar í samkeppnislögum og kannski er þetta þaðan komið og hvergi annars staðar frá. Það er eitt af því sem nefnt er í frumvarpinu, þ.e. að þessi regla þekkist þar og því má áætla að veltutengingin sé þaðan komin. Það er einmitt talað um að nefndin hafi skoðað hvort aðrar Norðurlandaþjóðir hafi tekið upp sambærileg ákvæði í sinni löggjöf og sambærileg regla um veltutengingu hefur verið í sænsku löggjöfinni um fjármálafyrirtækja um allnokkurn tíma. Talað er um að veltutengingin eigi að tryggja hlutfallslegt samræmi milli lögaðila og stærðar þeirra til þess að valda ekki ójöfnuði, væntanlega á milli þeirra aðila sem svo óheppilega vill til að verða fyrir því að vera sektaðir. Það sem skiptir kannski máli þegar maður hugsar til þess hvort þetta sé matskennt eða ekki matskennt, að þá þarf að gæta jafnræðis. Ég er auðvitað ánægð með það, eins og ég sagði áðan, að sjálfstæðismenn skuli leggja hér til auknar eftirlitsheimildir. Það er ekki endilega það sem þeir hafa staðið fyrir. Því er bara jákvætt að menn taki þetta upp. Síðan er talað um að hækka refsirammann upp í sex ár fyrir þau brot sem talin eru geta haft hvað alvarlegustu og víðtækustu afleiðingarnar. Það er sami refsirammi og gildir um verðbréfaviðskipti og viðmiðið því væntanlega komið þaðan. Svo er talað um að vinna að frekari breytingum á löggjöf fjármálamarkaðarins innan fjármálaráðuneytisins til þess að styrkja innviði kerfisins. Ég held að við þurfum að vera síkvik og vakandi fyrir því. Ég tek undir að því miður virðist allt of margt vera á leiðinni í sama gamla farið, ég nefni frumvörp og mál í efnahags- og viðskiptanefnd, m.a. um bankabónusa og fleira. Við þurfum að vera vakandi yfir því að framsóknarmenn standi við það sem sagt var á flokksþingi þeirra og láti ekki sjálfstæðismenn komast upp með það að afgreiða slík mál úr nefndinni. Það gengur kannski þvert gegn því sem hér kemur fram, að reyna að styrkja rammann utan um fjármálamarkaðinn, og hluti af því er ekki að auka bankabónusa og passar ekki inn í umræðuna í samfélaginu í dag. Virðulegi forseti. Varðandi þau varnaðarorð sem koma hérna fram um Fjármálaeftirlitið, að það hefði átt að beita heimildum sínum og hvort það gerist núna, hvort þetta sé það sem til þarf, þá vona ég að svo sé. Auðvitað gerðist það eftir hrun að fleiri mál komu til saksóknara þótt þau hafi ekki kannski öll endað með dómi eða einhverju slíku, en það gerðist vissulega. Það er kannski það sem skiptir máli. Þetta á að styrkja eftirlitið enn frekar. Í lokin um það sem frumvarpinu er ætlað að gera og ég vona að því verði ekki breytt, þá er markmiðið að efla umgjörðina um starfsemi fjármálafyrirtækja og eftirlit, að efla úrræðin og skapa traustan fjármálamarkað. Við þurfum að skapa trúverðugleika í þessu umhverfi og sýna að við séum að fylgjast með sem yfirvald þrátt fyrir að við séum í armslengd frá málum, við þurfum samt að sýna það sem þjóðþing að við séum meðvituð um að það séu kannski vísbendingar um að hlutirnir séu að þróast í ekki svo góða átt. Þess vegna þurfum við að mínu viti að vera enn þá frekar á vaktinni og ég held að þetta frumvarp sé liður í því.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða og yfirgripsmikla ræðu. Ég hef staðnæmst við það í frumvarpinu með hvaða hætti því er skilað hér inn af hálfu ráðuneytisins því að það kemur fram að sú nefnd sem fékk það verkefni að setja eða vinna drög að frumvarpinu átti að fara yfir allnokkra þætti, yfirfara fjárhæðir stjórnvaldssekta, hvort hækka ætti þær fjárhæðir, hvort ástæða væri til að setja heimildir í lög til að veltutengja sektir og hvort ástæða væri til að styrkja heimildir laga til að refsa lögaðilum fyrir brot á lögunum. Í öllum tilvikum kemst nefndin að því að það skuli gert og gerir tillögur um lagabreytingar þar að lútandi í frumvarpinu sem mér líst almennt séð vel á. Það sem stingur hins vegar í augu er að meðal þess sem nefndinni var falið að skoða var líka hvort setja ætti reglur um uppljóstrun, eða það sem é ensku heitir „whistle blowing“, í löggjöf. Nefndin afgreiðir það með mjög snaggaralegum hætti svo að ekki sé nú meira sagt, eða ráðherrann, í greinargerðinni, en þar segir: „Nefndin skoðaði löggjöf um uppljóstrun í Danmörku, Bretlandi, Liechtenstein og á Möltu. Eftir þá skoðun og með hliðsjón af því að í Noregi og Svíþjóð er nú unnið að lagabreytingum um að taka upp ákvæði tilskipunar 2013/36/ESB um uppljóstrun taldi nefndin að bíða ætti með að leggja til lagabreytingar hér á landi og fylgjast með þróun mála hjá nágrannalöndunum.“ Ég vil spyrja þingmanninn: Hver er skoðun hennar á þessu? Það er rík ástæða til þess að í lögum séu ákvæði [[Forseti hringir.]]sem vernda uppljóstrara þegar um er að [[Forseti hringir.]]ræða brot fjármálafyrirtækja. Ég vildi þess vegna spyrja þingmanninn hver er skoðun hennar á þessu að nefndin með þessum hætti skili auðu í ljósi [[Forseti hringir.]]skipunarbréfsins sem hún starfaði eftir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er þetta með þennan eina þátt sem okkur finnst skipta miklu máli einmitt núna, sérstaklega þegar við höfum verið að glíma við að fá upplýsingar að utan og þjóðin kallar eftir að við eigum að kaupa o.s.frv. Þetta er svolítið sérstakt, eins og þingmaðurinn bendir á, að hér sé skilað auðu. Hæstv. ráðherra sagði að von væri á máli um þetta í haust. Hvers vegna það er ekki komið lengra er í raun óskiljanlegt í ljósi þess að við höfum auðvitað verið að fjalla um þennan þátt málsins, þ.e. að fá gögn sem varpað geta ljósi á faldar fjárhæðir á ýmsum stöðum. Þá er afar sérstakt að ráðherra skuli taka við málinu svona eins og það er hér í staðinn fyrir að búa þannig um það að við höfum tæki og tól til að takast á við og nýta þegar augljóslega er unnið gegn almannahag eins og gerðist í bankahruninu. Hér vantar að girða fyrir það. Stundum, af því hér er talað um að fylgjast með þróun mála í nágrannalöndunum, viljum við sem þjóð vera í fararbroddi. Í ljósi þess að við erum einna stærst hvað varðar gjaldþrot þjóðar, sem næstum varð, þá eigum við líka að vera í fararbroddi hvað þetta varðar og innleiða þetta. Við eigum ekki endilega að þurfa að bíða eftir því að skoða og sjá hvað gerist erlendis.
Virðulegi forseti. Vegna alls þessa sem hv. þingmaður rekur hér þá kemur það mér svolítið spánskt fyrir sjónir að í fjármálaráðuneytinu skuli menn síst treysta sér til nýsköpunar í löggjöf á þessu sviði. Við höfum auðvitað rætt suma þætti uppljóstrunar dálítið oft hér á þingi í vetur og meðal annars í ljósi þess sem hv. þingmaður nefnir, í ljósi fyrirhugaðra kaupa skattrannsóknarstjóra á gögnum um upplýsingar um eignir íslenskra aðila í skattaskjólum erlendis. Það liggur til dæmis fyrir að það kann að vera mögulegt, fyrir verjendur slíkra manna, að halda því fram að heimildir séu ekki ótvíræðar til að nýta illa fengin gögn. Það er líka ljóst að Þjóðverjar hafa gengið mjög langt í að opna fyrir notkun slíkra gagna og þar með er verið að verja uppljóstrarana, það er ekki einu sinni gerð krafa um það, í tilviki Þýskalands, að þeir sem selji gögnin hafi heimild til að selja þau, heldur megi hið opinbera kaupa þjófstolin gögn. Það er því ekki einu sinni gerð krafa um að seljandinn geti gefið út kvittun. Ég mundi þess vegna vilja velta því upp hvort þingmaðurinn sjái ekki ástæðu til þess að við förum sérstaklega yfir það í nefnd með hvaða hætti hægt væri að bæta þarna úr. Ég skil að nefnd sérfræðinga telji eðlilegt að bíða eftir nýrri löggjöf frá Noregi og Svíþjóð, það eru auðvitað fordæmi um uppljóstraravernd í öðrum löndum. Ég spyr hvort ekki sé ástæða til þess að fara yfir það í nefndinni að bæta þar úr.
Herra forseti. Í ljósi þeirrar umræðu sem við höfum átt hér, eins og hv. þingmaður nefndi, bæði í vetur og löngu þar áður, um þau málefni sem snúa að týndu fé í útlöndum, þá þurfum við einhvern veginn að taka á þessu. Það er eitt af því sem verður að koma til tals í nefndinni, eins og hv. þingmaður nefndi. Ég trúi ekki öðru en að svo verði. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, er búinn að sitja hér og hlusta á umræðuna í allan dag og hefur heyrt, á máli þeirra sem hér hafa talað, að þetta er eitt af því sem fólk setur fyrir sig og ekki að ósekju. Þetta skiptir mjög miklu máli þegar kemur að uppljóstrun um fé sem við höfum haft sterkar grunsemdir um að sé til staðar og höfum fengið staðfestingu á. Ég hef ekki beinlínis myndað mér skoðun á því hvort við eigum að fara þá leið sem Þjóðverjar hafa gert, þ.e. að ekki þurfi að gefa út kvittun fyrir því sem uppljóstrarinn leggur fram, eða að hann þurfi að hafa réttmætar aðstæður til að láta þær frá sér. Ég hef nú litið þannig á að þegar þú ert að uppljóstra um eitthvað þá ertu með gögn í höndunum sem þér er kannski ekki ætlað að hafa, þess vegna þurfi að tryggja nafnleyndina. Ég held að það sé hluti af því að við þurfum að búa til þessa vernd. Ég vona svo sannarlega, af því ég tel að það sé eftir svo miklu að slægjast, að við þurfum á því að halda, að stoppað verði í það gat. Og ef nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að hægt sé að fara einhvers konar millileið áður en lög um uppljóstrara verða að veruleika þá er það í sjálfu sér bara vel.
Hæstv. forseti. Út af þeim umræðum sem urðu áðan milli tveggja hv. þingmanna um uppljóstranir og vernd fyrir þá sem vilja afhjúpa leyndarmál sem tengjast fjármálalegum gerningum var vísað til Svíþjóðar. Það er rétt að fram kemur í greinargerð með frumvarpinu að nefndin sem vélaði um þetta og átti meðal annars að kanna upptöku slíkra lagaákvæða en hún gerir það að afsökun sinni að verið sé að breyta lögum í Svíþjóð í þessa veru og hún vilji bíða eftir þeirri niðurstöðu. Þá finnst mér nauðsynlegt að það komi algjörlega skýrt fram að í Svíþjóð eru ævagömul lög, ein hin elstu, sem fela í sér vernd fyrir þá sem koma á framfæri upplýsingum, sem er til bóta fyrir heildina en er kannski ekki alltaf löglegt að setja fram. Í krafti þeirra geta sænskir ríkisborgarar í dag komið á framfæri upplýsingum sem varða til dæmis meint lögbrot innan fjármálastofnana án þess að eiga á hættu að verða beittir einhvers konar refsingu, það er beinlínis bannað samkvæmt sænskum lögum gagnvart uppljóstraranum. Ég ætla hins vegar að segja að hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir ætti að fara sér hægt í að fagna því að Sjálfstæðisflokkurinn sé að hafa hér frumkvæði að því að koma í gegn ákvæðum um hert eftirlit. Eina ástæðan fyrir því er reyndar eins og mig minnir að hv. þingmaður hafi lesið upp á bls. 10, þar sem segir skýrt að samkvæmt tilteknum reglum frá 2013 frá Evrópusambandinu sé nauðsynlegt að aðildarríki skuli tryggja að eftirlitsaðilum sé heimilt að veltutengja, en það var einmitt andlag þessara orða hv. þingmanns. Mig langar að spyrja í framhaldi af orðaskiptum okkar fyrr í dag. Er hv. þingmaður sammála mér um það að kannski [[Forseti hringir.]]ætti ekki að hafa neitt hámark í lögum sem þessum? Það kom [[Forseti hringir.]]nefnilega fram þegar ég spurði hæstv. fjármálaráðherra hvort þetta væri vegna ESB. Hann var nú ekkert viss um það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir andsvarið. Mér fannst áhugavert að heyra það sem hann sagði um Svíþjóð, því að eins og ég les þetta hér mundi ég halda - vissulega er verið að tala um að taka upp ákvæði ákveðinnar tilskipunar ESB um uppljóstrun, en - nú geri ég eins og ráðherrar gerðu kannski hér í dag - ef það er svo veit hv. þingmaður það þá hvað það er í rauninni sem út af stendur varðandi þessa tilteknu ESB-löggjöf hjá Svíum, ef þetta hefur verið í lögum í áratugi, eins og hv. þingmaður sagði að þannig væri það? Mér þætti áhugavert að vita það. Þá þurfum við ekki endilega að bíða í því ljósi, þ.e. þetta hefur verið framkvæmt þó að þessi tiltekna ESB-tilskipun sé þarna undir. Varðandi sektarákvæðin, þ.e. hvort vera eigi hámark eða hvort þetta eigi að vera frjálst. Ég hef í sjálfu sér kannski ekki velt því fyrir mér hvað það gæti þýtt ef Fjármálaeftirlitið hefði algerlega frjálsar hendur um það að ákveða stjórnvaldssekt. Ég hallast svona frekar að því að hafa einhverja tölu inni af því að mér finnst vera tekið utan um það með þeim hætti að það mætti tvöfalda sektina o.s.frv. Ég held því að verið sé að reyna að ná utan um það að þær séu að minnsta kosti þannig að þær komi verulega við, annars eru þær marklausar. Svona í fyrsta kasti held ég að minnsta kosti - það kemur kannski eitthvað annað fram í umfjöllun hjá nefndinni að sé betra.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður innir mig eftir því með hvaða hætti Svíar eru að breyta lögum sínum til að vernda uppljóstrara enn frekar. Ég get ekki svarað því öðruvísi en svo að Svíar, eins og nánast öll lönd í Evrópu, eru að breyta sínum lögum. Árið 2013 voru 16 lönd í Evrópu sem höfðu einhvers konar lög sem fólu í sér einhverja vernd fyrir uppljóstrara. Hins vegar gerðist það í kjölfar mikilla umræðna á þingi í Evrópuráðinu og síðan á Evrópuþinginu haustið 2013, að þá var samþykkt dálítið mögnuð ályktun þar sem því var beint til framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins að setja af stað vinnu við að ýta frá sér tilskipunum og reglum sem mundu skylda öll ríkin og líka EES-ríkin þar með, að taka upp í löggjöf sína nákvæmlega útfærða reglur um það hvernig ætti í fyrsta lagi að gera uppljóstrurum kleift að koma upplýsingum sínum á framfæri við einhvers konar regluverði eða eftirlitseiningar með nafnlausum hætti innan fjármálastofnana. Í öðru lagi tryggja að sá sem það gerði gæti gert það undir nafnleynd ef hann kýs svo. Í þriðja lagi að jafnvel þó hann kysi að gera það ekki undir nafnleynd yrði það algjörlega tryggt að hann mundi ekki sæta neinum kárínum fyrir, honum yrði ekki þröngvað úr starfi, það mundi ekki tálma framgang hans í starfi. Vegna þeirrar samþykktar eru öll ríkin að taka þetta upp. Ástæðuna fyrir því að þessi starfshópur kemst að annarri niðurstöðu og vill bíða tel ég ákaflega augljósa. Það hefur verið ágreiningur í hópnum og menn hafa ekki náð niðurstöðu um það með hvaða hætti, hugsanlega kann að hafa leikið inn í það kaup eða umræða um skattupplýsingar sem fengnar [[Forseti hringir.]]voru hugsanlega ekki með lögmætum hætti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar skýringar. Ég tek undir það og segi aftur það sem ég sagði áðan, ég held að ef við höfum fyrirmyndir, burt séð frá þessari tilteknu tilskipun, þá gæti nefndin komist að einhverri niðurstöðu um að fara einhverja millileið áður en frumvarp um uppljóstrara nær fram að ganga. Ég get líka tekið undir það sem hv. þingmaður sagði áðan hvað varðaði skattaskjólsupplýsingarnar og annað því um líkt, það gæti alveg hafa verið ástæða þess að menn náðu ekki saman, og í sjálfu sér miðað við þær nefndir sem skipaðar hafa verið hér af hálfu ríkisstjórnarinnar margar hverjar, þá hafa þær í svona stórum veigamiklum málum ekki verið að skila samdóma niðurstöðu. Við sjáum það í daglegu fari þeirra sem hér fara með æðstu völd í þjóðfélaginu, hæstv. forsætis- og fjármálaráðherra, að mjög mismunandi áherslur og túlkun virðist vera á mjög mörgu er varðar stóra þætti í stjórn samfélagsins. Þetta er kannski einmitt eitt af því sem gæti hafa gerst þar. Ég vona auðvitað að nefndin fari yfir hvað það var sem varð til þess að sú nefnd sem skipuð var skilaði niðurstöðum á þennan veg og treysti sér ekki til að koma fram með einhverja tillögu í þessa veru. Það verður í raun áhugavert og ég ímynda mér eins og ég segi að þeir þingmenn sem þar eru muni sjá til þess að um það verði spurt.