Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ræðuna. Ég verð að viðurkenna að þar sem ég var upptekinn annars staðar missti ég af dagskrárliðnum óundirbúnar fyrirspurnir fyrr í dag. Mig langar eiginlega til að spyrja hv. þingmann hvort ég hafi skilið það rétt að forsætisráðherra hafi hér fyrr í dag verið spurð um það hvort ekki væri ástæða til að skoða innihald fjórða orkupakkans í samhengi við innleiðingu þriðja orkupakkans, en hún hafi talið, ef ég skildi hv. þingmann rétt, ekki sérstaka ástæðu til þess. Getur þingmaðurinn vinsamlegast staðfest hvort ég hafi skilið þetta rétt? Ég mun þá fara á netið á eftir og horfa á þessi orðaskipti ef þau eru með þessum hætti, því að þetta er auðvitað alveg makalaust, svo að það sé bara orðað eins og það slær mig. Þessi fjórði orkupakki hefur síðan á miðvikudaginn í síðustu viku, eða fimmtudaginn kannski, svo sanngirni sé gætt, verið aðgengilegur stjórnvöldum og svo sem væntanlega öllum þeim sem vilja. Fluttar hafa verið fréttir af því að hann hafi verið til kynningar hjá hagsmunaaðilum. Þetta slær mig allt þannig að það megi ekki koma til sú staða hjá þeim sem nú koma að innleiðingu þessa þriðja orkupakka, að ný gögn geti komið inn í málið eða komi fram. Það sé líklegt til að rugga bátnum þannig að menn finni sig í þeirri stöðu innleiðingar að málinu þurfi að fresta til haustsins. Hvernig slær þetta hv. þingmann allt saman?
Virðulegur forseti. Ný gögn hafa aldeilis komið fram í málinu. Segja má - og ef það er rétt tala, ég hef ekki gáð að því sérstaklega, en einhvers staðar er sagt að fjórði orkupakkinn sé um 1.000 blaðsíður en það getur vel verið að hann sé eitthvað minni, það breytir ekki öllu - að nokkurt magn af efni sé komið í ljós, sem er nýtt, og full ástæða til að skoða. Það er ekki oft, ég held að óhætt sé að segja það, sem við búum við það á Alþingi að geta séð inn í framtíðina, að geta vitað hvað bíður okkar, ekki bara spáð fyrir um hvað verður, heldur séð hvað verður. Það er það sem við getum gert núna varðandi þennan fjórða orkupakka sem búið er að ganga frá og samþykkja. Þetta box er tilbúið sem bíður okkar. En í staðinn fyrir að bíða í 18, 24, 36 mánuði eftir því að sjá hvað verður og innleiða einhver ósköpin af gerðum á meðan, þá getum við sagt: Heyrðu, við ætlum að skoða þetta betur, það er ekkert sem bannar okkur það. Og ef þið viljið ekki vera róleg yfir því verðum við að fara með þetta aftur í sameiginlegu EES-nefndina, en við verðum að geta borið saman og séð heildaráhrifin. Það er nýtt og það er eitthvað sem mér finnst ekki óeðlilegt að bregðast við. Það er ekki óeðlilegt að játa það og segja: Þetta vissum við ekki þegar við samþykktum að fara með þetta mál inn í þingið. En nú er komin upp ný staða og við verðum að fá tækifæri til að skoða hana betur. Varðandi fyrri spurninguna um orð hæstv. forsætisráðherra í dag - já, það voru gríðarleg vonbrigði að heyra forsætisráðherra segja bara: Ja, þetta verður bara ferlið, þetta fer í þessa síu, allt þetta ferli þar sem spjallað er um þetta og reynt að fá undanþágur o.s.frv. En skilaboðin voru þessi: Það er ekki ástæða til að fara að skoða framtíðina þótt hún liggi opin fyrir okkur. Þetta eru gríðarleg vonbrigði vegna þess að hæstv. forsætisráðherra hefur núna ákveðið tækifæri til að sjá hvað bíður okkar, t.d. frekari markaðsvæðing raforkunnar.
Herra forseti. Það vill verða svo að boðberar gegnsæis verði lítt áhugasamir ef það hentar þeim ekki þann daginn. Þó að ég sé til þess að gera nýkominn á þing fylgdist ég bærilega með um allnokkurn tíma þar áður. Ég man í fljótu bragði ekki eftir því að svona sambærilegur pakki og orkupakki fjögur er, að teknu tilliti til orkupakka þrjú í þessu Evrópubixi öllu, að næsti pakki hafi verið fullmótaður og tilbúinn áður en undanfarinn hafi verið innleiddur. Það getur verið að þetta sé þekkingarleysi hjá mér, en ég held að svo sé. Er þetta ekki alveg einstakt tækifæri til að grunda ákvörðunina betur, hvernig staðið er að innleiðingunni og þá í framhaldinu væntanlega hvort tekin yrði ákvörðun um að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar? Er það ekki alveg einstakt tækifæri sem við stöndum frammi fyrir núna, síðan á miðvikudaginn í síðustu viku, að skoða heildaráhrif þessara - það eru tveir þriðju, ef rétt er að þetta verði fimm pakkar, þótt maður hafi svo sem enga fullvissu fyrir því, en verði þetta fimm pakkar þá eru tveir þriðju af heildarmagninu, sem sagt tveir af þremur pökkum, sem liggur þá fyrir. Er þetta ekki í rauninni glapræði, hreint og beint, að ætla að halda áfram með þriðja orkupakkann án þess að fjórði orkupakkinn verði skoðaður í samhengi? Mér er alveg fyrirmunað að skilja hvernig hinir ágætu innleiðingarsinnar hvað orkupakkann varðar komast að þeirri niðurstöðu að þetta sé skynsamlegt.
Hæstv. forseti. Fyrir mér er þetta býsna alvarlegt mál. Mér finnst alvarlegt mál að ekki eigi að staldra við, því að við erum ekki að fjalla um neitt smámál hérna. Við erum að fjalla um mögulegt framsal á völdum, hvort það fari gegn stjórnarskránni, við erum að tala um þjóðréttarlegar skuldbindingar. Við erum að innleiða hér raforkustefnu Evrópusambandsins. En nú getum við séð heildarmyndina mun betur. Ætlum við ekki að nýta okkur það? Þegar ég sá þetta í síðustu viku og benti á það héðan úr ræðustól á miðvikudaginn var, að þetta væri fullklárað, var það fyrsta sem ég hugsaði: Heyrðu, þetta er í rauninni frábært. Nú getum við skoðað heildarmyndina. Nú getum við séð hvað það er sem við þurfum að varast og hvort það er eitthvað sem þar er sem gerir að verkum að við þurfum, ekki út af því að einhverjir skrýtnir Miðflokksmenn eru á móti orkupakka þrjú, heldur vegna þess að það hentar og borgar sig fyrir þjóðina, fyrir landið okkar, fyrir framtíðina, að staldra við og reyna að skoða heildarmyndina. Um það snýst þetta. Ég velti því upp í ræðu minni áðan og mun halda áfram að fjalla um það - og mig langar að biðja hæstv. forseta að setja mig á mælendaskrá aftur með ræðu: Hverjar eru breytingarnar? Hver verður þróunin í þessum orkupakka sem nú bíður okkar frá þeim sem hér á að samþykkja? Það er stórfurðulegt, hæstv. forseti, ef fylgjendur þessa máls vilja ekki vita það. Ef þeir segja A hvað felst þá í því þegar þeir segja B í þessu? Hvert er næsta skref? Það er mjög sérstakt að menn skuli ekki vilja vita það. Þess vegna er þetta tækifæri fyrir alla hugsandi þingmenn í rauninni að segja: Við verðum að skoða þetta út frá þessum nýju upplýsingum.
Herra forseti. Ég ræddi hér í ræðu minni fyrr í kvöld um stjórnarskrárvandann og ætlaði að tala um hann áður en ég hæfi umræðu um lagalega fyrirvarann. Ég var að fara yfir álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar prófessors og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts sem hafa verið lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Ég var byrjaður á að fara yfir þetta og held áfram þar sem frá var horfið. Síðasta ræða mín var um frestun á stjórnskipunarvandanum og hvort það væri í boði að horfa fram hjá því sem segir í þeirra áliti að hluti af þessum reglum, sérstaklega 8. gr. reglugerðar nr. 713, brýtur langlíklegast í bága við stjórnarskrá og hvort unnt væri að loka augunum fyrir vandanum á meðan ekki reyndi á þessar reglur. Eins og ég orðaði það, hvort hægt væri að setja hann á bið á meðan ekki væri um sæstreng að ræða. Svarið við þessu er að finna í greinargerð þeirra félaga. Nei, segja fræðimennirnir og segja að óhjákvæmilegt sé að taka afstöðu til slíkra álitaefna áður en Alþingi samþykkir þriðja orkupakkann. Þetta er að finna á bls. 25. Fræðimennirnir tiltaka einnig að ákvæði 8. gr., sem við höfum mikið rætt um, taki til ákvarðana sem ESA taki sem varða í raun beint og óbeint mikilvæga hagsmuni einstaklinga og lögaðila og einnig ríka almannahagsmuni tengda raforkukerfinu og nýtingu þess. Þetta er að finna á bls. 35 í álitinu. Síðan benda þeir félagar í því sambandi einnig á þau miklu áhrif sem ACER hefur á ákvarðanatöku ESA og fellur illa að tveggja stoða kerfi Evrópska efnahagssvæðisins, sem við höfum fjallað nokkuð um. Síðan segja þeir neðst á bls. 35 að hér fari ekki fram viðskipti með raforku yfir landamæri og bæta við, herra forseti: „Það breytir því þó ekki að innleiðing þriðja orkupakkans þarf að standast stjórnarskrána.“ Bara yfir höfuð, þótt ekki sé um neinn sæstreng að ræða. Þá koma þeir að hugsanlegum afleiðingum af innleiðingu á reglum sem fara hugsanlega í bága við stjórnarskrá og segja á bls. 35: „Í því sambandi verður að hafa hugfast að lagasetning sem brýtur gegn stjórnarskránni getur haft skaðlegar afleiðingar í för með sér, og skiptir þá í sjálfu sér ekki máli hvort slíkar afleiðingar koma fram strax við samþykkt laganna eða á síðari tímapunkti. Til að mynda getur lagasetning, sem brýtur gegn stjórnarskrá, bakað íslenska ríkinu bótaskyldu gagnvart einstaklingum og lögaðilum vegna tjóns sem þeir verða fyrir vegna slíkrar lagasetningar. Slík bótakrafa einstaklinga eða lögaðila á hendur íslenska ríkinu verður höfð uppi þegar tjón hefur orðið, en það getur í sjálfu sér gerst löngu eftir að viðkomandi lög eru samþykkt á Alþingi. Hvað sem líður hugsanlegum bótakröfum af þessum toga hefur vafi um stjórnskipulegt gildi innleiðingar þriðja orkupakkans í för með sér réttaróvissu sem ekki verður við unað.“ Svo mörg voru þau orð. Hversu skýrt er hægt að tala? Álit þeirra prófessors Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts er skýrt um að þeir telja verulegan vafa leika á því hvort framsal ákvörðunarvalds til ESA samkvæmt hinni margumtöluðu 8. gr. rúmist innan stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Undir lok álitsgerðar sinnar á síðustu blaðsíðunni, bls. 44, benda þeir eins og í framhjáhlaupi á mögulega lausn eins og þeir nefna hana. Það er sú lausn sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa ákveðið að fara. Ég ætla örlítið að velta þeirri lausn fyrir mér í næstu ræðu því að ég sé að tími minn er búinn. Þessi lausn er sjö og hálf lína í lok álitsgerðarinnar sem telur 44 blaðsíður. Þetta er á síðustu blaðsíðunni eins og í framhjáhlaupi, neðst í þeirra áliti.
Herra forseti. Þetta var býsna skýrt og sannfærandi hjá hv. þingmanni, þær tilvitnanir sem hann las upp. Maður skyldi ætla að þær kölluðu á viðbrögð af hálfu stjórnvalda sem hafa þó engin verið hvað þessa þætti varðar. Þvert á móti leitast menn áfram við að fresta vandanum, fresta því að taka afstöðu til spurningarinnar um hvort þetta standist stjórnarskrá og ganga með því í rauninni þvert á það sem lagt er til í þessu áliti. Það er hins vegar annað sem ég hefði áhuga á að spyrja hv. þingmann um, tvö atriði sem hv. þingmaður kom inn á. Annars vegar þetta samspil ACER og Orkustofnunar. Nú liggur fyrir og er á dagskrá þingsins frumvarp hæstv. iðnaðarráðherra um að breyta eðli Orkustofnunar. Það hefur verið kynnt á þeim forsendum að það snúist um að auka sjálfstæði stofnunarinnar en gengur í raun út á að skera hana frá lýðræðislega kjörnum fulltrúum, þinginu og ráðherrum, og látið að því liggja að það snúist um að auka sjálfstæði þessarar stofnunar. Það er mjög í tísku nú til dags að stofnanir eigi að vera óháðar kjósendum, almenningi. Það er hluti af þessari kerfisvæðingu. Það sé í rauninni ekki almennings að taka ákvarðanir um hlutina heldur einhverra sérfræðinga. Er ekki vandinn sá að tilgangurinn er ekki að gera stofnunina sjálfstæða heldur að færa hana undir ACER svoleiðis að hún geti orðið svokallaður landsreglari og fylgst með fyrir hönd ACER á Íslandi? [[Forseti hringir.]]Ég næ ekki að spyrja seinni spurningarinnar. Það verður að bíða þar til á eftir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir spurninguna. Hann spyr um Orkustofnun og samspil og tengingu hennar við orkumálastofnun Evrópu. Ef regluverkið er lesið, þriðji orkupakkinn og regluverkið utan um orkumálin í Evrópusambandinu, þá er alveg ljóst hvert stefnir enda er markmiðið ekki falið. Markmiðið er sameiginlegur markaður og að auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa. Það er gert með ýmsu móti, m.a. því sem ég hef verið að fara yfir hér í ræðustóli og á eftir að ljúka. Ég hef bara lagt það til hliðar á meðan ég fjalla um álitsgerðina og reyni að kafa svolítið ofan í hana og mun gera það í næstu ræðu líka. Svo mun ég taka upp fyrri iðju og fjalla um upprunaábyrgðir raforku. Þar kemur mjög skýrt fram hver framtíðin er. Það á að auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa með því að búa til verð á þá. Þá hækkar verðið á þeirri orku sem leiðir til þess að að framleiðendur leitast við að auka framleiðslu á slíkri orku sem verður til þess að eftirspurn eftir óhreinu orkunni minnkar. Framtíðin er því nokkuð fyrirsjáanleg. Þetta á að verða eitt svæði þar sem hægt er að veita orkunni hvert sem hennar er þörf. Verðið verður auðvitað hærra vegna þess að nú þegar er það mjög hátt í sumum Evrópulöndum. Orkunni mun verða veitt frá ódýrari svæðum sem verður til þess - og þetta er samkvæmt samkeppnisreglum Evrópusambandsins, ekkert endilega orkutilskipuninni heldur samkeppnisreglunum. Samkeppni eins og hérlendis þar sem ríkið á megnið af orkufyrirtækjunum verður ekki leyfð.
Herra forseti. Ég segi nú ekki að hv. þingmaður hafi gert mér grikk þarna undir lokin en hann kom með mjög áhugaverðan punkt sem þarf að ræða nánar en ég næ ekki að fara yfir í þessu stutta andsvari. Það er hvernig orkupakkinn og innleiðing hans spilar saman við samkeppnisreglurnar og ýtir undir að þeim sé beitt í þágu orkustefnunnar. Það er önnur saga sem er efni í ræðu. Það sem ég ætlaði að spyrja hv. þingmann út í var umfjöllun hans um hættuna á skaðabótakröfu vegna rangrar innleiðingar þriðja orkupakkans eða skaðabótakröfu á þeim forsendum að stjórnvöld væru ekki að framfylgja orkupakkanum í samræmi við það sem lagt er upp með. Þessar áhyggjur fengu alveg nýtt líf, ef svo má segja, og aukið vægi í gær þegar breska blaðið Sunday Times birti frétt um áform um lagningu sæstrengs milli Íslands og Norður-Englands. Okkur hafði verið sagt að samningsbrotamál og hugsanlegar skaðabætur væru ekkert áhyggjuefni vegna þess að það væri langt í lagningu sæstrengs ef hann einhvern tímann kæmi. Þá myndi Alþingi ræða málið. Við þekkjum þessa umræðu alla. En þarna birtist frétt í bresku stórblaði þar sem málið er kynnt á þann hátt að í rauninni sé bara beðið eftir einhverjum stimpli eða skilgreiningu frá breska viðskiptaráðherranum og þá sé allt til reiðu að hefja framleiðslu sæstrengs og tengingu milli landanna. Er þetta ekki augljóst dæmi um aðila sem gætu látið reyna á þetta ákvæði?
Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa spurningu. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Eins og ég kom að í minni ræðu fjalla lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar einmitt um bótaskylduna, á bls. 35 í álitinu, og komast sjálfir að þeirri niðurstöðu í stuttu máli að lagasetning sem brýtur gegn stjórnarskrá og innleiðing sem brýtur gegn regluverki Evrópusambandsins getur bakað ríkinu bótaskyldu. Það er í raun tvenns konar bótaskylda, þ.e. gagnvart aðilum sem byggja rétt sinn á evrópska regluverkinu sem við erum búin að innleiða en förum svo ekki eftir eins og virðist vera stefna stjórnvalda, og síðan geta lög sem brjóta gegn stjórnarskrá Íslands, eins og þeir félagar koma að, einnig bakað ríkinu bótaskyldu á öðrum grunni. Ég talaði um samkeppnisreglur Evrópusambandsins. Það eru mörg önnur regluverk í Evrópusambandinu, ýmis önnur regluverk, og þau þarf að skoða í samhengi. Einhver lítil markmið og sérreglur sem gilda kannski á litlum svæðum og fámennum svæðum og allar viðbárur og undanþágur verða skýrð þröngt ef þær fari í bága við meginmarkmið reglna Evrópusambandsins, eins og t.d. reglna þess um samkeppni, að það eigi ekki að hefta samkeppni og það eigi að dreifa eignaraðild, það megi ekki vera einn aðili ráðandi á markaði o.s.frv. Ef eitthvað brýtur í bága við þetta verður skýrt eftir meginmarkmiðunum. Þannig getur eitt regluverk raunverulega haft áhrif á annað.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Þetta eru stórar spurningar sem þingmaðurinn veltir upp í sínu máli. Mig langar að spyrja hann og kannski er það stóra spurningin: Hvernig er best að leysa þennan vafa, þennan stjórnskipulega vafa sem þingmaðurinn fór yfir? Hvaða leiðir höfum við til þess? Það er svolítið sérstakt að segja það og viðurkenna í rauninni að við viljum hraða því að innleiða þetta mál, við ætlum að fresta vandamálinu, fresta því að leysa það sem mestu skiptir í rauninni, ýta því á undan okkur eins lengi og við mögulega getum. Hvernig er best að leysa þennan stjórnskipulega vafa? Í öðru lagi sáum við fréttir í dag um að það eru breskir aðilar sem eru að undirbúa lagningu sæstrengs. Segjum sem svo að þeim takist að búa til streng og vilji leggja hann, þeir reisa orkuver, t.d. vindorkuver, á Íslandi og vilja bara flytja út sína orku til Bretlandseyja og mögulega þaðan áfram til Evrópu. Nú vitum við ekki hvernig í orkumálum verður háttað í Bretlandi nákvæmlega eftir útgöngu þeirra, en segjum sem svo að þetta verði allt eitt system. Þá getur íslenska ríkið ekki staðið í vegi fyrir því að þessi strengur sé lagður nema með því að skapa sér einhvers konar bótaskyldu. Má ekki skilja varnaðarorðin þannig, það er það sem ég er að reyna að koma út úr mér, að eitt dæmi um slíka bótaskyldu gæti verið að einkaaðili kemur sér upp streng eða vill gera það, íslenska ríkið reynir að koma í veg fyrir það og skapar sér þannig einhvers konar bótaskyldu. Það var það sem ég var að reyna að koma út úr mér.
Frú forseti. Jú, það þarf kannski lengri tíma til að útskýra svona viðamiklar spurningar. Samkvæmt áliti þeirra félaga þá hefur innleiðing þriðja orkupakkans í för með sér réttaróvissu hér á landi sem ekki verður við unað, eins og þeir orða það sjálfir. Síðan ræða þeir um mögulega bótaskyldu vegna þess að það séu miklar líkur á að hluti af þessu regluverki, 8. gr. sérstaklega, gangi í berhögg við stjórnarskrá. Það getur skapað íslenska ríkinu bótaskyldu. Þau tilvik eru þess eðlis að það er kannski ekki auðvelt að nefna þau en þau geta verið alls kyns. Þeir benda á möguleg lausn, að þetta sé innleitt með lagalegum fyrirvara, regluverkið gildi raunverulega ekki en samt er það innleitt. Það er grundvallaratriði, frú forseti, að lagalegi fyrirvarinn sem þarna er nefndur af hálfu lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar er ekkert skilgreindur, hann er ekkert útfærðar. Og hvað gerir ríkisstjórnin? Hún fer upp í Skuggahverfi, semur reglugerð. Eftir hvaða leiðsögn? Er þessa leiðsögn að finna í álitinu? Ég hef ekki séð það. Ég yrði þakklátur ef einhver gæti bent mér á það. Er leiðsögn að finna í álitinu um hvernig eigi að gera þetta? Nei, ekki svo ég viti. Hvað gerir ríkisstjórnin? Hún gerir þetta, ef ég skil þetta rétt, með reglugerð sem samin er upp í Skuggahverfi á göngum eins ráðuneytis og bíður undirritunar. Eins og það ryðji út regluverkum Evrópusambandsins? Það er fráleitt.
Forseti. Það væri áhugavert að heyra hv. þingmann, hvort sem það rúmast í andsvari eða ræðu síðar, lýsa aðeins muninum á íslenskri reglugerð settri hér til heimabrúks og lögum Evrópusambandsins þegar við erum hugsanlega komin fyrir EFTA-dómstólinn. Hvort hefur meira gildi? Mig langar líka að spyrja þingmanninn út í annað. Nú erum við að fjalla um þetta stóra mál sem er orkupakki þrjú. Það er ákveðin stjórnskipulegur vafi. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir það. Veit hv. þingmaður til þess að slíkur vafi kunni að vera líka uppi í orkupakka fjögur sem er nú kominn fram í ljósið? Ef ekki er, hvort það gæti verið snjallt fyrir fylgjendur þessa máls, sér í lagi ráðherrana tvo, að láta skoða alvarlega og vera ekkert að pukrast neitt með það hver sameiginleg áhrif orkupakka þrjú og fjögur kunni að vera þegar kemur að stjórnarskránni, framsali valds og úrskurðar um það hvort við séum að brjóta stjórnarskrána með einhverjum hætti. Ekki nema ætlunin sé hreinlega bara að fresta „vandamálinu“ um alla eilífð í von um að það þurfi ekki að taka á því, sem samkvæmt fréttum í dag er ekki mjög líklegt. Það er líklegt að það þurfi að taka á þessu máli fyrr en seinna. Aðalspurningin er sem sagt hvort ekki sé ástæða til að reyna að skoða þessi stjórnskipulegu álitaefni í einni heild þegar við vitum að það er meira að koma inn á borðið hjá okkur.
Frú forseti. Í svona stuttu svari getur maður ekki komist yfir mjög margt. Hv. þingmaður spurði um reglugerðir. Það er mikill munur á reglugerðum á Íslandi og í Evrópusambandinu. Reglugerðir á Íslandi eru samdar bara í einu ráðuneyti og ferðast þar á milli ganga og enda á borði ráðherra og hann skrifar undir þær. Það geta verið reglugerðir um hvaðeina, um hundahald eða ýmsa hluti sem eru nánari útfærsla á lögum. Ég er ekki að segja að það sé ómerkilegt en það er svona minni háttar útfærsla. Lög eru mun hærra sett en reglugerðir á Íslandi en í Evrópu er þetta öðruvísi, reglugerðir þar eru svipaðar og lög hér og gilda á öllu svæðinu fyrir 400 milljónir manna. Þess vegna bjóst maður nú kannski við einhverju meiru, frú forseti. Maður bjóst við því að þessi lagalegi fyrirvari væri eitthvað meira en reglugerð samin í ráðuneytinu. Kannski eigum við eftir að heyra meira af því hver lagalegi fyrirvarinn er. Ég spyr allra helst að því, frú forseti: Eftir hvaða forskrift var þessi lagalegi fyrirvari útbúinn eins og hann er útbúinn? Hvar er sú forskrift? Hana er ekki að finna í áliti þeirra Stefáns Más og Friðriks Árna, ekki svo ég hafi séð. Er forskriftin einhvers staðar annars staðar? Eða var hún bara útbúin á ríkisstjórnarborðinu? Þeir tala um að það eigi að gera þetta með lagalegum fyrirvara og svo er það ekkert nánar skilgreint. Síðan þegar við spyrjum um hann hér 15. maí: Hvar er lagalegi fyrirvarinn? Þá verður óðagot í stjórnarliðinu. Þeir benda í allar áttir. Þeir geta ekki útskýrt fyrir þjóðinni hver þessi lagalegi fyrirvari er.
Frú forseti. Mig langar í þessari ræðu minni að koma stuttlega inn á aðkomu Alþingis að lagningu sæstrengs, nálgast það svolítið út frá því sjónarmiði að sporin hræða. Það er ekki nema tíu ára gamalt dæmið sem við eigum um algjöran viðsnúning á sjónarmiðum þeirra sem háðu kosningabaráttu í aðdraganda alþingiskosninga vorið 2009. Nú er ég að vísa til Vinstri grænna sem þá héldu því fram staffírugir að ekki kæmi til greina að sækja um aðild að Evrópusambandinu og þeir myndu ekki taka þátt í ríkisstjórn að afloknum kosningum sem hefði slíkt á dagskrá. Ef ég man rétt voru það þrjár vikur sem liðu frá því að ríkisstjórnin var mynduð og þangað til Össur Skarphéðinsson, þáverandi utanríkisráðherra, hafði sent bréf til Brussel þar sem þess var óskað að aðlögunarviðræður Íslands við Evrópusambandið hæfust. Þrjár vikur. Í máli eins og þessu virðast allir stjórnarflokkarnir hafa tekið U-beygju frá því fyrir kosningar haustið 2017 þangað til núna 2019. Það eykur ekki tiltrú manns á því að líklegt sé að fyrirvarinn haldi ef mynduð verður á einhverjum tímapunkti ríkisstjórn þeirra flokka sem helst eru áfram um þetta, þeirra sem eru stundum kallaðar samfylkingarflokkarnir í stjórnarandstöðunni, Samfylkingin, Viðreisn og Píratar saman. - Þó er rétt að halda því til haga um málflutning Pírata að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson lýsti miklum efasemdum um þá vegferð sem ég held að sé óhætt að segja að hið minnsta Samfylkingin og Viðreisn séu áhugasöm um að leggja í, sem er lagning sæstrengs og því fyrr því betra. Og varðandi þá ríkisstjórnarflokka sem nú eru við völd þá var svo sem ekki mikið rætt um þeirra upplegg um þessi mál, en það var vitað innan úr þingflokkum þeirra að þar væri mjög takmarkaður stuðningur, í besta falli, við innleiðingu þriðja orkupakkans. Þegar maður skoðar þetta allt í samhengi við þann þrýsting sem Evrópusambandið getur beitt, ætli það sér það, og að hér inni á þingi eru þingflokkar sem eru verulega áfram um að nálgast Evrópusambandið meira en orðið er og auðvitað líka áhugasamir um tengingu landsins með sæstreng, þá er lítil hugarró í því að menn noti sem rökstuðning fyrir því að hleypa þessu öllu inn með þessum hætti að þetta sé allt í fína. Nú erum við að gefa okkur að þessir meintu fyrirvararnir haldi, en þá er samt eftir eitt áhættuatriði sem snýr að því að hér verði tímabundið ríkisstjórn sem hleypi málinu áfram, „leysi málið“ gagnvart innleiðingarferlinu. Það er engin ástæða til að vanmeta þá áhættu og þar tek ég þetta tíu ára gamla dæmi um viðsnúning Vinstri grænna gagnvart aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Þó að vissulega hafi þar alltaf fylgt ákveðnar útskýringar með þá breytir það ekki því að Vinstri grænir studdu þá aðlögunarumsókn og hún hefði aldrei gengið fram án stuðnings þeirra. Ég ítreka að sporin hræða í þessum efnum. Jafnvel þó að fyrirvararnir haldi, sem maður telur mjög fjarlægt að verði raunin, þá er eftir þessi áhætta [[Forseti hringir.]]sem mun raungerast einhvern daginn að hér verði tímabundið ríkisstjórn sem er allt annarrar skoðunar en þessi meinti fyrirvari strikar út.
Forseti. Þetta eru vangaveltur sem vert er að velta upp hvað myndi gerast ef svo illa vildi til að hér kæmi aftur ríkisstjórn sem vildi ganga í Evrópusambandið. Maður veltir líka fyrir sér hvort það sé þannig að núverandi ríkisstjórnarflokkar geri sér ekki grein fyrir þeim skrefum sem þeir gætu verið að taka með þessari keyrslu á þriðja orkupakkanum, hafandi þetta í huga. Er kannski mögulegt að viljinn til að skoða málið í heild sé lítill vegna þess að menn geri sér grein fyrir því að sé heildarmyndin skoðuð þurfi þeir að gera það upp við sig og þurfi að tala um þann möguleika að orkan verði skyndilega orðin mjög auðleysanlegt viðfangsefni þegar kemur, sem verður vonandi aldrei, að einhvers konar viðræðum við Evrópusambandið um inngöngu þar inn, þá sé bara búið að taka upp orkustefnu Evrópusambandsins í íslensk lög? Við verðum farin að vinna eftir henni, orðin aðilar að þessu sambandi og stofnunum öllum, beint eða óbeint. Þar af leiðandi myndi það renna í gegn. Mér kæmi ekki á óvart þó að einhverjir hugsuðu svona, en þetta er áhætta sem menn eru klárlega að taka. Ég tala ekki um ef menn leitast ekki við að finna út hver heildarmyndin kann að vera eftir nokkur ár þegar það er í boði. Þá fer maður aftur að velta fyrir sér hvort Vinstri græn leiki enn og aftur tveimur skjöldum þegar kemur að Evrópusambandinu og væntingum þeirra eða fólks innan þeirra raða að sækja þar um inngöngu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir andsvarið. Þegar hinar eiginlegu samningaviðræður, sem sumir kölluðu svo, við Evrópusambandið upphófust var auðvitað ekkert annað í gangi en aðlögunarviðræður, það hvernig Ísland aðlagaði sig best regluverki Evrópusambandsins og gerði það innan forsvaranlegs tíma. Orkupakkinn eins og hann liggur fyrir er bara eitt boxið sem búið er að tikka í til viðbótar við þau sem eru afgreidd og kláruð. Ég held að þetta sé af þeim meiði að aðildarsinnar séu áfram um öll innleiðingarverkefni sem á fjörur okkar rekur. Ég held að þetta sé slíkt risamál í samhengi hlutanna til framtíðar að það hljóti að verða þeim sem um þessa hluti dreymir, þ.e. um inngöngu í Evrópusambandið, mikill léttir að þetta mál verði afgreitt og frá. Þegar næsti hringur, hvenær sem það nú verður, vonandi aldrei, verður tekinn um aðlögunarviðræður að Evrópusambandinu þurfi ekki að hafa áhyggjur af orkunni og þar með einu atriðinu færra að hugsa út í. Mér finnst margt benda til þess, ef maður veltir fyrir sér hvernig þetta liggur, þ.e. stuðningnum við innleiðinguna. Ef við horfum á hv. þingmenn Samfylkingarinnar og Viðreisnar held ég að það séu bara hreinlega engar athugasemdir frá neinum þeirra, fyrir utan það eitt að hafa ekki fengið að greiða atkvæði um málið enn sem komið er til að samþykkja það.
Herra forseti. Já, það er náttúrlega eðlilegt að samfylkingarflokkarnir séu þeirrar skoðunar að það beri að hraða þessu öllu saman. Á sama tíma er mjög áhugavert að tveir fyrrverandi þingmenn og ráðherrar Alþýðuflokksins sáluga hafa verið mjög skýrir í afstöðu sinni þegar kemur að orkupakkanum, þeir Jón Baldvin Hannibalsson og Sighvatur Björgvinsson sem hafa verið að fjalla um þetta. Báðir hafa einmitt varað sérstaklega við því að um orkuna sé að ræða. Ég ímynda mér að það eigi - ég ætla ekki að gera mönnum upp einhverjar skoðanir - en maður skyldi ætla að ekki væri ólíklegt í það minnsta að svipaðar hugmyndir væru um aðrar auðlindir, að þetta sneri að auðlindunum. En höldum okkur við orkuna. Þeir vara einmitt við því að það sé í raun glórulaust að fara þessa leið, að ganga þennan veg með íslensku auðlindirnar, orkuna, inn á orkumarkað Evrópusambandsins. Báðir hafa fært fyrir því alveg ágætisrök og guðfaðir EES-samningsins hefur sjálfur skilað inn áliti um þetta mál og fer þar ágætlega yfir bæði söguna og markmiðin og það að orka átti aldrei að vera hluti eða var ekki í upphafi hluti af EES-samningnum. Þess vegna hljótum við að velta því upp hvort þetta sé einhvers konar keppni milli þessara samfylkingarflokka allra. Hver er fyrstur til eða hver getur verið meiri Evrópusambandssinni og það megi ekki truflað þá keppni. Það er reyndar stundum erfitt að greina á milli þeirra, hvor þeirra er hvað. Þarna eru þeir kannski bara að keppa um athyglina.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það væri svo sem ekki í fyrsta skipti sem flokkar á þessum hluta pólitíska litrófsins espa hver annan upp í keppni í því hver geti verið bestur. Ég held að sameiginlegu markmiðin þeirra, þ.e. að ýta undir að Ísland endi sem aðili að Evrópusambandinu - maður skyldi ætla að þeir hópar væru nægjanlega taktískir til að stilla saman strengi sína í þessum efnum, með hvaða hætti mál eins og þriðji orkupakkinn verði nýtt best til að koma sameiginlega málstaðnum áfram. Það er auðvitað ekki útilokað, eins og hv. þingmaður nefnir, að kappið beri skynsemina ofurliði - þarna eru þessir tveir flokkar, sérstaklega - fari þeir fram úr sér mörgum sinnum í því að sannfæra og styðja við innleiðingar í leiðangri ríkisstjórnarinnar. Allir vita, ég leyfi mér að segja það, að mjög fáum, ef nokkrum, þingmönnum ríkisstjórnarflokkanna þriggja líður vel með málið eins og það er vaxið. Aftur á móti hafa þeir þessa tvo hópa af klappstýrum, Viðreisn annars vegar og Samfylkinguna hins vegar, sem geta ekki beðið eftir því að málið klárist. Það hefði einhvern tímann sett óróa í brjóst, til að mynda þingflokks Sjálfstæðisflokksins, þegar harðasti stuðningur við innleiðingu máls kæmi frá Samfylkingunni.
Frú forseti. Hv. þingmaður kom inn á samskipti Íslands og Evrópusambandsins, sem vill svo til að er einmitt meginstef næstu ræðu minnar. Ég ætla að bíða með að fara í miklar útlistanir á því. Vissulega setur þetta hlutina í samhengi þegar hv. þingmaður rifjar upp stóru kosningasvik Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs eftir kosningarnar 2009 sem tóku á sig ýmsar skondnar myndir, m.a. eins og frægt varð, atkvæðaskýringu núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra sem hélt mikla ræðu um hvað hún væri mikið á móti Evrópusambandinu og einmitt þess vegna vildi hún sækja um. Enginn botnaði neitt í neinu. Það er svolítið það sama upp á teningnum núna hjá núverandi ríkisstjórn með þetta mál um þriðja orkupakkann. Það sem ég vildi inna hv. þingmann eftir voru orð hans eða áhyggjur af því að hér kynni að taka við í ríkisstjórn til lengri eða skemmri tíma sem myndi vilja hleypa málinu í gegn, fullnusta þriðja orkupakkann, ef svo má segja, með því að heimila sæstreng. Þá spyr ég hv. þingmann: Hvað með þessa ríkisstjórn? Ef við værum með þessa ríkisstjórn við þær aðstæður að upp væri komið samningsbrotamál, jafnvel búið að dæma íslensk stjórnvöld til að greiða skaðabætur fyrir það að hamla tengingu? Hvað myndi þessi ríkisstjórn gera, ríkisstjórn sem treystir sér ekki einu sinni í umræðu um þriðja orkupakkann? Myndu ráðherrarnir ekki bara smala liðinu saman á innrætingarfund í Ráðherrabústaðnum og útskýra að því miður yrðum við að samþykkja þennan sæstreng, því að búið væri að dæma okkur til þess og klára málið til fulls? Þarf nokkuð aðra og öðruvísi ríkisstjórn til að öll áhrifin af þriðja orkupakkanum nái fram að ganga?
Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hafði ekki hugsað þetta svona, en að fenginni reynslu virðist refsivöndurinn frá Brussel, eða úr því regluverki öllu, vera að hrista býsna hratt upp í núverandi ríkisstjórnarflokkum. Það skyldi þó aldrei vera að það yrði ríkisstjórn, samsett nokkurn veginn með þeim hætti sem nú er, eða bara eins, og þá meina ég núverandi ríkisstjórn, sem myndi raunverulega fullnusta málið þrátt fyrir fagurgalann um annað. Við sjáum það bara á málinu sem snýr að ófrosna kjötinu að menn virðast í rauninni vera tilbúnir að gefa eftir býsna mikla hagsmuni til að koma sér undan frekari vandarhöggum að utan. Í framsetningu þessa máls er ekkert sem bendir til þess að menn myndu nálgast úrlausn samningsbrotamála eða eitthvað þess háttar með öðrum hætti en t.d. í ófrosna kjötinu.
Frú forseti. Ég vil gera athugasemd við það að forseti sé farinn að tíðka það að setja klukkuna í gang áður en ræða hefst. En hvað um það. Ég held, frú forseti, að við þurfum einfaldlega að sætta okkur við það að með tilliti til viðhorfs okkar og hugmynda um ríkisstjórnarflokkana þurfi menn að hætta að lifa í fortíðinni því að það hefur bara sannast aftur og aftur að þetta eru meira og minna orðnir kerfisflokkar. Það er ekkert sem bendir til þess að minnsta kosti, að þeir muni bregðast öðruvísi við á næstu stigum þessa máls en þeir gera í umræðu um þriðja orkupakkann með tilliti til fjórða orkupakkans eða breytinga sem þegar hafa verið gerðar innan Evrópusambandsins á þriðja orkupakkanum eða hluta eins og lagningar sæstrengs. Ég tala nú ekki um ef aðilar, eins og fjallað var um í Sunday Times í gær, væru búnir að höfða mál á hendur ríkinu og ríkisstjórnin stæði frammi fyrir því að þurfa að bregðast við því að eigin mati. Hvernig myndi hún þá bregðast við? Við höfum fordæmið. Hv. þingmaður nefndi það í andsvari sínu. Við höfum fordæmi og það liggur fyrir á þessu þingi og bíður afgreiðslu. Það er mál sem varðar heilsu og hag þjóðarinnar, varðar matvælaframleiðslu, varðar undirstöðuatvinnugrein landsmanna frá landnámi. Þar kemur ríkisstjórnin fram með mál og segir: Því miður. Við vorum á því að við hefðum undanþágu en Evrópusambandið segir að við höfum það ekki. Þess vegna verðið þið þingmenn að greiða atkvæði með túlkun Evrópusambandsins. Við getum rétt ímyndað okkur hvort það sama yrði ekki upp á teningnum hjá þessari ríkisstjórn. Ég tala nú ekki um ríkisstjórn þar sem annar eða báðir samfylkingarflokkarnir væru orðnir þátttakendur þegar kæmi að því að fullnusta kröfur um að fá að leggja sæstreng og vinna þar með að markmiði þriðja orkupakkans um samtengingu evrópska raforkukerfisins.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar hræða sporin, og hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni tókst að koma í huga mér enn meiri áhyggjum en ég hafði áður. Það er þetta mál, sumir kalla það hráakjötsmál, sem snýr að innflutningi á ófrosnu kjöti, ógerilsneyddum ostum og eggjum. Það er einhvern veginn hanterað þannig af stjórnvöldum að ekkert bendir til þess að menn ætli að gyrða sig í brók í þeim efnum. Við horfum fram á það, t.d. í því máli, að lausnirnar sem boðið er upp á er það frumvarp sem nú liggur fyrir. Á sama tíma og menn vilja hafa gildistökuna tiltölulega fljótt í tíma er hvert atriðið á fætur öðru af þeim 12 eða 15 sem ætlað er að grípa til til mótvægis, þau eru mörg hver fjarri því að komast til framkvæmda. Það virðist einhvern veginn vera að ýmsum innan ríkisstjórnarinnar líði best fljótandi, í mestu rólegheitunum, sofandi að feigðarósi. Sú áhersla að reyna að sjá hluti fyrir og grípa til ráðstafana og grípa til aðgerða áður en vandamál verða raunveruleg finnst mér kristallast í því þegar farið var í neyðarsjóðinn til að fara í viðhald á vegum sem allir Íslendingar, nema mögulega samgönguráðherra, vissu að þyrfti að gera og miklu meira. Ég er hræddur um að það horfi með svipuðum hætti við, að einhverju marki, hvað kjötið varðar annars vegar og síðan hvernig yrði brugðist við hins vegar varðandi orkupakkann.
Frú forseti. Ég ætla að ræða aðeins um samskipti Íslands og Evrópusambandsins og raunar einnig Bretlands og Evrópusambandsins vegna þess að að mínu mati hefur hvort tveggja heilmikið skýringargildi fyrir það mál sem við erum að fást við núna, þriðja orkupakkann. Byrjum á Bretlandi. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að Bretar hafa nú í þrjú ár verið að reyna að komast út úr Evrópusambandinu eftir að breskur almenningur í mestu fjöldaatkvæðagreiðslu sem fram hefur farið í því landi samþykkti útgöngu úr sambandinu. Við tók langt og flókið ferli sem ekki sér enn fyrir endann á. Það sem er merkilegast við þetta ferli er að það hefur allt farið fram á forsendum Evrópusambandsins sem hefur í rauninni leikið sér að Bretlandi og þvælt málin fyrir það land á hverju stigi. Bretland er ekkert smáríki, eitt af fjölmennustu ríkjum sambandsins, eitt sterkasta efnahagsveldið og langsterkasta hernaðarveldið innan sambandsins. En það er eitthvað sem embættismenn í Brussel hafa ekki haft neinar áhyggjur af og því miður hafa þeir notið fulltingis heimamanna í Bretlandi sem hafa ákveðið að skemma í raun samningsstöðu eigin lands. Það hefur verið hálfdapurlegt að fylgjast með því vegna þess að eitt og annað í þeim efnum minnir mann á hluti sem við höfum gengið í gegnum á Íslandi. Afleiðingin er sú að ekki sér enn fyrir endann á þessu ferli núna, þremur árum síðar. Á engu stigi hefur forsætisráðherra Bretlands treyst sér til að láta Evrópusambandið standa einfaldlega frammi fyrir því að Bretar færu án sérstaks samnings, samnings á forsendum Evrópusambandsins, sem setur að sjálfsögðu þetta ríki í vonlausa samningsstöðu. Allt er þetta afleiðing af því að Bretland var orðið flækt í net Evrópusambandsins, net sem er að miklu leyti gert úr reglugerðum. Það leiðir hugann að málinu sem við erum að fást við hér. Það viðhorf Evrópusambandsins að flækja heilu löndin í net er eitthvað sem við þurfum kannski að ræða líka á Íslandi því að nú er ekki annað að heyra á hæstv. utanríkisráðherra en að hann sé ekki alveg viss um hvort Ísland sé enn þá umsóknarríki um aðild að Evrópusambandinu. Það er alveg ljóst að Ísland sleit aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Það liggur fyrir og var margítrekað fyrir sambandinu. Að vísu tók langan tíma að fá Evrópusambandið til að taka Ísland af lista yfir umsóknarríki en það hafðist í gegn. Ef hæstv. utanríkisráðherra hefur efasemdir um að sambandið sé búið að sleppa af okkur takinu sem umsóknarríki hlýtur maður í fyrsta lagi að spyrja: Hvers vegna er ráðherrann ekki búinn að árétta það að við séum ekki lengur umsóknarríki? Er hann eitthvað smeykur við það? Ég veit það ekki. Ef ráðherrann telur að það kunni að vera hætta á því að Ísland sé enn þá umsóknarland um aðild að Evrópusambandinu skyldi maður ætla að það væri hlutverk hans að leiðrétta það. En bara það að þessi umræða komi upp og hæstv. utanríkisráðherra tali með þeim hætti sem hann gerir þegar fyrir liggur að Ísland er fyrir mörgum árum síðan búið að slíta aðildarviðræðum sýnir hversu hættulegt það er að teygja sig í átt að Evrópusambandinu. Þar er ekki bara gripið í litla putta heldur öll höndin tekin og reynt að hlekkja hana við festingarnar í Brussel. Þessar sögur tvær, annars vegar um samskipti Íslands og Evrópusambandsins og hins vegar Bretlands og Evrópusambandsins, ættu að vera áminning um mikilvægi þess að menn fari sér ekki að voða með innleiðingu þriðja orkupakkans því að dæmin sanna að allt slíkt er notað til þess að tjóðra lönd við sambandið og það getur reynst erfitt að sleppa þegar Evrópusambandið hefur náð taki.
Virðulegur forseti. Þetta er ágætisupprifjun hjá hv. þingmanni á Evrópusambandsaðildarviðræðuslitunum og öllu því. Það er ágætt líka að bæta við, og hv. þingmaður getur kannski staðfest það ef tími vinnst til, að það var merkilegt að horfa upp á það að Sjálfstæðisflokkurinn á þessum tíma treysti sér ekki til að afgreiða málið í þinginu. Meðan hinn stjórnarflokkurinn var tilbúinn til þess gátu Sjálfstæðismenn ekki komið sér saman eða treystu sér ekki til að klára málið í sínum ranni. Fyrir vikið eru nokkrir, þrír til fjórir gamlir blaðamenn og Sjálfstæðismenn, frekar fúlir út í þetta og reyna að gera allt annað tortryggilegt. Það er í sjálfu sér aukaatriði. Hins vegar verð ég að segja eitt. Tvö orð komu fyrir í skýrslu utanríkisráðherra um EES-samninginn, ég held að það hafi verið í fyrra, þar sem hann lýsti því varðandi aðildarviðræðurnar að gert hefði verið algert hlé. Ég gerði athugasemdir við þessi orð og ráðherrann var frekar vandræðalegur og reyndi að klína því á forvera sína sem er ekki rétt. Hins vegar kannast ég alveg við að þetta hafi verið eitt af því sem var lagt til að yrði gert gagnvart Evrópusambandinu, að menn myndu gera svokallað algert hlé en sjálfsögðu var ekki léð máls á því þannig að væntanlega hefur ráðherrann bara stigið í spínatið, eins og menn sögðu gjarnan í utanríkisþjónustunni, þ.e. runnið aðeins til og orðið á í messunni. En Evrópusambandið er þannig, hv. þingmaður, og við höfum séð það á viðræðum Breta að þegar menn eru einu sinni komnir þarna inn fara þeir ekki út aftur, þeir eru bara á teinunum, innleiða og hlýða embættismönnunum, ellegar getur hlotist verra af.
Frú forseti. Vonandi geta menn lært af reynslunni hvað þetta varðar. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir, auðvitað hefðum við og fleiri helst viljað afgreiða þetta mál með mjög afgerandi hætti í þinginu en það var einhver feimni við það í Sjálfstæðisflokknum. Það má líka segja að hið kurteisislega orðalag sem notað var til að tilkynna Evrópusambandinu um slit á umsókninni hafi verið afleiðing af því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins á þeim tíma höfðu miklar áhyggjur af hópi sem síðar stofnaði flokk og kallaði sig Viðreisn. Það var reynt að koma til móts við áhyggjur hv. þingmanna þess tíma. En hvað um það, viðræðum var slitið en eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson bendir á dúkka upp ískyggilegar vísbendingar eins og athugasemd í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra um algjört hlé. Hvað þýðir þetta, frú forseti, algjört hlé? Er það til að undirstrika að þetta sé bara hlé, algjört hlé, eða er það til að undirstrika að hléið þýði að menn séu ekki í neinum sérstökum samskiptum í ákveðinn tíma? Það er ekki gott að segja. Við höfum ekki fengið svör við þessu frá hæstv. utanríkisráðherra en þetta er engu að síður áminning um það að í samskiptum við Evrópusambandið þurfa menn að hafa varann á og ekki meðtaka eða innleiða reglugerðir sem þeir sjá ekki fyrir hvaða áhrif muni hafa.
Forseti. Ég þakka svarið. Evrópusambandið hefur lagt mikla áherslu á orkumál undanfarið og kannski má segja að á einum tímapunkti hafi menn vaknað upp við það hversu háðir þeir hafa verið innflutningi á orku, bæði frá Rússlandi og með skipum, gas og þess háttar frá arabalöndum o.s.frv. Þeir töldu að það yrði nauðsynlegt að fara aðrar leiðir og stórjuku kaup á orku, m.a. frá Noregi, og settu mikla fjármuni í vindmyllur og fleira. Hv. þingmaður spurði forsætisráðherra í óundirbúnum fyrirspurnum fyrr í dag um orkupakka fjögur, ef ég man rétt, í það minnsta var það þemað. Forsætisráðherra svaraði og lýsti í rauninni bara ferlinu sem EES-gerðir fari í gegnum þegar þær verða til og gerði það ágætlega. En í ljósi sögunnar, í ljósi markmiða Evrópusambandsins og í ljósi þess að orkuþörfin minnkar síst hjá Evrópusambandinu, er þá ekki ástæða til að hafa áhyggjur af því að þegar menn taka mögulega það skref að innleiða orkupakka þrjú verði ekki aftur snúið með frekari innleiðingar? Við séum búin að ganga það langt í að taka upp orkustefnu Evrópusambandsins að Evrópusambandið, Noregur, Liechtenstein og mjög margir stjórnmálamenn á Íslandi, mögulega þeir sem kiknuðu í hnjánum 2015, telji að ekki verði aftur snúið, það verði bara að innleiða þetta, það verði bara að klára þetta, taka orkupakka fjögur, fimm o.s.frv.
Frú forseti. Svar hæstv. forsætisráðherra olli mér talsverðum áhyggjum. Þótt hæstv. ráðherra hafi ekki orðað það þannig sagði hún eitthvað á þá leið að þúsund reglugerðir á færibandinu þokast nær og við þurfum bara að afgreiða þær eins og venjan er á hverjum stað við línuna. En það er einmitt sérstakt áhyggjuefni með tilliti til þriðja orkupakkans í ljósi þess með hvaða hætti ríkisstjórnin hefur rökstutt þá innleiðingu. Eitt er að vísa almennt í hvernig þetta gangi allt saman fyrir sig með Evrópureglugerðir en svo er annað að setja það fordæmi sérstaklega í orkumálum að vegna innleiðingar fyrstu og annarrar raforkutilskipunarinnar verðum við að innleiða þriðja orkupakkann og að við verðum að innleiða þriðja orkupakkann vegna þess að þetta sé það stórt mál í huga Evrópusambandsins að það geti sett EES-samstarfið í uppnám ef við biðjum einfaldlega um að málið sé skoðað aftur í sameiginlegu EES-nefndinni. Þarna eru sem sagt komin mjög hættuleg fordæmi sem tvímælalaust verður beitt á íslensk stjórnvöld þegar fjórði orkupakkinn kemur á færibandinu. Þá verður mjög erfitt, a.m.k. fyrir þessa ríkisstjórn, að ætla að segja að það sama gildi ekki þá, eins og um þriðja orkupakkann, því að öllum rökstuðningi stjórnarinnar verður snúið á móti henni.
Frú forseti. Þetta var mjög athyglisvert sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kom að þegar hann ræddi um að erfitt væri að sleppa, að menn festust í neti reglugerða Evrópusambandsins. Við erum á Evrópska efnahagssvæðinu þannig að það er kannski örlítið öðruvísi með okkur. Við erum undanþegin ákveðnum þáttum í lagaumhverfi Evrópusambandsins eins og kunnugt er, t.d. með fiskveiðar. Þarna er komið nýtt svið, raforkugeirinn, sem við ákváðum vitandi vits að innleiða á Íslandi og þykjumst svo vera með einhverja lagalega fyrirvara. En hv. þingmaður hefur líka rætt um að margt sé órætt í þessu máli. Ég er alveg sammála hv. þingmanni, það er margt órætt í málinu, og ég ætla að nefna nokkur atriði, bara að renna yfir þau. Ég ætlast ekki til að hann svari þeim beint. Meiri umræðu þarf um lagalegu fyrirvarana okkar, hvernig þeir eru og hvert haldið er í þeim. Það þarf að ræða betur. Það þarf að ræða fjórðu orkutilskipun Evrópusambandsins sem nýbúið er að samþykkja í ráðherraráði Evrópusambandsins. Það var gert í síðustu viku. Það þarf að sjálfsögðu að ræða hana í samhengi við þetta mál hér. Við erum að innleiða þriðju tilskipunina og sú fjórða er þegar komin í Evrópu. Af hverju er hún ekki rædd, af hverju er hún ekki opinberuð og rædd opinskátt þegar við erum að ræða þriðju orkutilskipunina? Annað sem ég ætla að tala um er heildaráhrifin. Það er ekkert rætt um heildaráhrifin. Hver væru heildaráhrifin af pakkanum ef sæstrengur kæmi innan skamms tíma í því umhverfi sem þá myndi skapast þegar sæstrengurinn væri kominn? Það er svo margt sem á eftir að ræða algjörlega. Hver eru áhrif meginmarkmiða Evrópusambandsins á þessa orkutilskipun?
Frú forseti. Allt eru þetta atriði sem menn ættu að sjálfsögðu að ræða í samhengi við þriðja orkupakkann en sérstaklega með hliðsjón af því hvað Evrópusambandið er að sækja í sig veðrið eða sækja á um aukna miðstýringu. Til að undirstrika hversu tímabært er að hafa áhyggjur af því ætla ég að leyfa mér að vitna í mjög gott viðtal við hæstv. fjármálaráðherra frá því í fyrra í endursögn Viðskiptablaðsins. Þetta er viðtal sem fór fram í Daily Telegraph og svarar í raun þessari athugasemd hv. þingmanns. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Íslensk stjórnvöld eru sögð óhress með hve þrýstingur Evrópusambandsins sé sífellt að aukast á að hér verði teknar upp síauknar viðbótarreglur, nú síðast vegna orkumála og meðferðar matvælaeftirlits. Sagði hann stjórnvöld í Evrópusambandinu líta á sjálfstæði landsins sem sífellt meira vesen, en hann segir í viðtalinu að dýpri samþætting allra hluta innan sambandsins sé að gera Íslandi erfitt fyrir að gæta þjóðarhagsmuna sinna.“ Þetta er það sem er að gerast. Við þurfum að líta til allra þeirra atriða sem hv. þingmaður nefndi og við ættum að sjálfsögðu að vera að skoða í samhengi við umræðuna um þriðja orkupakkann með hliðsjón af þessari þróun. Svo ég nefni bara eitt af þeim dæmum sem hv. þingmaður nefndi, þ.e. fjórða orkupakkann, er ekki hægt að slíta umræðu um hann úr samhengi við þann þriðja í ljósi nákvæmlega þeirra hluta sem hæstv. fjármálaráðherra bendir á í viðtalinu. Þetta er allt liður í því að ganga á lagið og í rauninni að ganga á fullveldi ríkjanna sem undir sambandið heyra eða jafnvel eru aðilar að EES-samningnum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég ætla að koma fyrst inn á fyrirvarann. Við erum sammála um að við þurfum að ræða betur lagalega fyrirvarann okkar, hver sem hann kann að vera. Það þarf að upplýsa um hann og greina hann og vinna þarf lögfræðileg álitaefni varðandi meinta lagalega fyrirvarann sem við erum að setja. Hvaða hald er í honum? Er búið að rannsaka hann? Hver verða áhrif hans í framtíðinni? Það þarf að ræða hann í samhengi líka við fyrirvara Norðmanna sem ku vera átta talsins. Það þarf að ræða hann í samhengi við hvort eitthvert hald sé í þeim fyrirvörum. Hefur Evrópusambandið sýnt einhver viðbrögð við þeim fyrirvörum eða heldur það að sér höndum? Nú er mál fyrir stjórnlagadómstólnum í Noregi sem verður tekið fyrir í haust. Er ekki skynsamlegt að bíða eftir niðurstöðu hans? Hvað finnst hv. þingmanni um það? Það er svo margt sem þarf að ræða miklu betur. Svo á ég alveg eftir að koma inn á meginmarkmiðin. Í lögum og reglum Evrópusambandsins er fullt af tilskipunum og heildstæðum regluverkum yfir ákveðin svið sem taka á alls kyns hlutum eins og samkeppni, neytendavernd og umhverfismálum og þar koma fram einhvers konar meginmarkmið þar sem stefna Evrópusambandsins kemur fram sem heildstæð. Síðan eru á öðrum sviðum settar reglur og nánari reglur og ítarlegri reglur sem er svo vikið frá ef talið er að þær fari gegn meginmarkmiðunum eins og dæmi eru um. Noregur hefur einmitt lent í málaferlum og tapað þeim þar sem þeim er einfaldlega vikið til hliðar.
Frú forseti. Það sem hv. þingmaður kom inn á síðast er stórkostlega áhugavert efni sem ég hef hugsað mér að reyna að ræða síðar í þessari umræðu en hefði mjög gaman af að hlýða á hv. þingmann velta nánar fyrir sér í millitíðinni, þ.e. samspil milli ólíkra reglugerða á ólíkum sviðum og samspil þessara ólíku reglugerða við meginmarkmiðin. Í Evrópurétti er einmitt lögð mikil áhersla á að túlka út frá markmiðum, en það verður að bíða betri tíma að fá nánari umræðu um það. Ég hyggst svara spurningu hv. þingmanns um samanburð á íslenska fyrirvaranum, sé hann yfir höfuð til, og norsku fyrirvörunum. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þá spurningu því að ég hef heilmikið verið að velta fyrir mér þessum norsku fyrirvörum og skoða þá á meðan hv. þingmaður hefur leitt sína rannsókn, leitina að íslenska fyrirvaranum. Þessir norsku fyrirvarar segja okkur nefnilega heilmikið um málið og hvers kunni að vera að vænta af viðbrögðum Evrópusambandsins við íslenska fyrirvaranum - finnist hann. Þeir segja okkur líka heilmikið um hvernig íslensk stjórnvöld hafa haldið á þessu máli. Mér hefur heyrst á þeim hæstv. ráðherrum sem ég hef spurt um þessa norsku fyrirvara að þeir hafi varla vitað af tilvist þeirra, a.m.k. ekki þekkt innihaldið. Það sætir auðvitað furðu, sérstaklega í ljósi þess hvað Íslendingar líta gjarnan til Noregs þegar kemur að álitamálum um lagasetningar, einkum og sér í lagi á sviði Evrópumála, að stjórnvöld skuli ekki hafa hugað að norska fordæminu, hvort það gæti nýst okkur eða hvort það hefði sýnt fram á að einhliða fyrirvarar héldu ekki.
Forseti. Ég nefndi í síðustu ræðu minni að ég væri með nokkrar spurningar sem ég teldi nauðsynlegt að svara áður en yrði gengið lengra í innleiðingu á orkustefnu Evrópusambandsins. Ég endaði á því að spyrja: Hvað breytist í orkupakka fjögur frá þrjú? Hver er þróunin þarna á milli? Hvernig verður heildarmyndin þegar innleiðingu á þeim fjórða er lokið? Hvaða áskoranir felast þar? Nú ætla ég að bæta við einni spurningu sem er sú hvort ACER-stofnunin sé að fá aukin völd með einhverjum hætti. Er það þannig að eftir að orkupakki fjögur hefur verið innleiddur á öllu svæðinu þá sé þessi stofnun komin með nýtt og stærra og meira hlutverk? Felast þá mögulega samhliða þessu breytingar á samstarfsaðila eða þeim aðila sem fer með vald ACER og ESA á Íslandi, Orkustofnun? Breytist hún einnig með einhverjum hætti? Og hver eru þessi auknu völd? Ég kom reyndar inn á það fyrr í dag, held ég hafi verið, að í texta sem fylgdi tilkynningunni um fjórða orkupakkann frá því á miðvikudaginn í síðustu viku kemur fram að verið er að breyta eðli þessarar stofnunar, ACER, sem fellur ágætlega að þeim viðvörunarorðum eða þeim áhyggjum sem Samtök iðnaðarins hafa í sinni umsögn. Þau gera reyndar ekkert sérstaklega mikið úr orkupakka þrjú en hafa þeim mun meiri áhyggjur af orkupakka fögur. Því held ég að það sé mikilvægt að allir skoði þetta í samhengi. Ef niðurstaðan er að ACER er að fá aukin völd, hver eru þau þá? Hvert er þetta aukna eða breytta hlutverk sem stofnunin er að fá? Og hvað þýðir það fyrir okkur ef hún fær nýtt og meira hlutverk? Þýðir það að þau sem hún hafði áður hverfa eða bætist ofan á? Breytist eðli stofnunarinnar um leið og þá hvernig? Ég tel, forseti, að þetta séu allt spurningar sem sé mikilvægt að svara því að þegar menn taka skrefið eins og við gerðum með orkupakka tvö eða aðra raforkutilskipunina og ef menn halda áfram og innleiða þann þriðja í þessari umferð án þess að skoða málið í heild, þá erum við að taka séns eða óþarfaáhættu sem við getum samt séð fyrir ef við förum af vandvirkni yfir þetta mál í dag. Það er það sem ég fæ ekki skilið, forseti. Hvernig stendur á því að fylgjendur þessa máls, ég ætla að leyfa mér að segja sér í lagi aðrir flokkar eða þingmenn en samfylkingarflokkarnir allir, vilja ekki setjast niður og átta sig á þessari stóru mynd? Það finnst mér með ólíkindum. Maður veltir fyrir sér hvað það er sem býr að baki. Er eitthvað þarna sem við vitum ekki sem mun síðar koma í ljós? Maður hefur ekki hugmynd um það. Þessum spurningum um aukin völd ACER-stofnunarinnar þurfum við að sjálfsögðu að svara því að þó ekki væri nema með óbeinum hætti myndi þetta hafa áhrif á Íslandi. Ef hlutverk undirstofnunarinnar eða samstarfsaðilans á Íslandi breytist líka þurfum við að sjá það, það getur einnig haft umtalsverð áhrif. Fylgir þessu aukinn kostnaður? Fær þetta apparat einhver ný úrræði til að beita? Er verið að búa til eitthvert nýtt system sem við verðum ekki hluti af eða viljum ekki verða hluti af? Þetta hangir allt á því hvaða breytingar verða gerðar á þessari stofnun. Ég verð að segja það eftir því sem ég skoða nánar svar utanríkisráðuneytisins við spurningum mínum verð ég fyrir meiri vonbrigðum með hvernig þær eru afgreiddar. En auðvitað er það ráðherrann sem ber ábyrgð á því.
Frú forseti. Þetta er virkilega áhugavert umræðuefni, þ.e. valdsvið ACER og áhrif stofnunarinnar á ákvarðanatöku á Evrópska efnahagssvæðinu. Evrópska efnahagssvæðið er einmitt hugsað þannig að þar eigi að vera sérstök stofnun, ESA, sem taki ákvarðanir á sviði innleiðingarreglugerða hjá EFTA-ríkjunum og taki þar afstöðu og ákvarðanir um samningsbrot og fleira varðandi Noreg, Liechtenstein og Ísland. En í lögfræðiáliti ráðgjafa ríkisstjórnarinnar kemur mjög berlega fram og segir neðarlega á blaðsíðu 34, þar sem þeir benda á „þau miklu áhrif sem ACER hefur á ákvarðanatöku ESA […] Slíkt fyrirkomulag fellur jafnframt illa að tveggja stoða kerfi EES-samningsins, …“ - segja þeir í álitinu. Hvað finnst hv. þingmanni um þetta? Að það sé stofnun Evrópusambandsins sem hefur aðsetur, ég held í Slóveníu, ef ég man rétt, og er að samþætta evrópska orkumarkaðinn og svo er einhver stofnun sem við treystum á og er okkar stofnun, ESA, og ef kemur upp eitthvert mál, þá er það ACER sem skrifar í raun niðurstöðu fyrir ESA í sumum tilvikum, gerir drög að niðurstöðu. Hvernig kemur þetta heim og saman við það að við séum þátttakendur á Evrópska efnahagssvæðinu með ákveðið kerfi sem er kallað tveggja stoða kerfið, en síðan þurfum við að hlíta því að einhver evrópsk stofnun, þar sem við höfum engin áhrif og enga aðkomu að, tekur [[Forseti hringir.]]því sem næst ákvarðanirnar?
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanni fyrir spurninguna. Þetta er lykilspurningin: Hvernig stendur á því að menn eru tilbúnir að ganga svo langt að segja í rauninni að þessi ACER-stofnun skuli meira og minna sjá ESA fyrir leiðbeiningum eða hvernig skuli bregðast við? Sé það þannig, sem ég verð að viðurkenna að maður þarf að rifja aðeins upp, að fyrirmyndin sé sú sama og gerð var varðandi innleiðinguna á fjármálabixinu öllu saman, þá held ég að við höfum gert mistök þar. Ég held að hægt sé að segja það, að það sé þetta saman system. Það er óásættanlegt að mínu viti hvernig völd ACER eru skrifuð inn í ferlið sem ESA þarf að fara í gegnum varðandi ákvarðanatökur sínar. Mig minnir að það sé í 5. lið 1. gr., þ.e. þeirrar samþykktar um hvaða ferli skuli fylgja, fjallað um það, eins og ég skil þetta. Nú verð ég að viðurkenna að lögfræðimálið er ekki mitt fyrsta mál, en þar segir að menn skuli ná sameiginlegri niðurstöðu, „mutatis mutandis“, held ég að það sé kallað, að það skuli vera skrifað inn í að menn skuli ná sameiginlegri niðurstöðu. Ef menn ná ekki niðurstöðu þá er það EFTA-dómstóllinn sem kveður upp úr. Miðað við hvernig á að ganga frá hlutunum held ég að erfitt verði fyrir okkur að sækja rétt okkar. En það er algerlega að mínu viti vonlaust í svo stóru máli eins og með auðlindir landsins, að það sé ekki alveg klárt og kvitt hver fer með úrslitavald þar og það er ekki ásættanlegt að ESA hafi það. Ég held að við verðum að taka alvarlegt samtal um það hvort menn hafi gert mistök varðandi það að fara þessa leið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir svarið varðandi ACER og samspilið þar á milli á hvaða leið við erum. Við erum að ganga inn í þann óskapnað að vera sett undir áhrif stofnunarinnar sem við höfum engin áhrif á og enga aðkomu að, menn settu hana á stofn fyrir Evrópusambandið sem við erum ekki aðilar að. Við erum óbeinir aðilar í gegnum Evrópska efnahagssvæðið þar sem búið er til annað kerfi, annað system sem á að þjóna okkur, þ.e. ESA. Á hvaða leið erum við? Stjórnarliðið setur haldlítinn eða haldlausan fyrirvara við þessa innleiðingu og er að kíkja inn um dyrnar í orkumálum þar sem um er að ræða okkar helstu auðlind, orkuauðlindir okkar og nýting fallvatnanna, sem hefur tekið okkur áratugi, allt upp í 100 ár að virkja og koma í gagnið okkur og afkomendum okkar til góða. Og ódýra raforku fyrir alla landsmenn, sem eru nú ekki nema rétt rúm 300.000 í þessu dreifbýla landi. En við erum að taka áhættu. Við erum að taka þá áhættu að ganga þar inn með þá stóru auðlind. Ég held að við ættum að leggjast á eitt og reyna að höggva niður hið gaddfreðna bjarg sem stjórnarliðið er búið að slá utan um þetta mál og fara þá leið sem er samningsbundin. Er ekki hv. þingmaður sammála mér í því, að fara samningsbundna leið í málinu sem er að fara með þetta aftur fyrir sameiginlegu EES-nefndina og fá þá undanþágu sem við eigum skilið og hún viðurkennir að við eigum að fá?
Forseti. Sú leið sem verið er að fara hér og sú leið sem stjórnarmeirihlutinn og einhver fylgitungl hans eru að fara er að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins. Það á að innleiða hana í smábitum og það er nákvæmlega það sem er að gerast. Til að sjá til þess að það verði innleitt rétt er skrifað inn hvernig þessi blessuðu EES-ríki, Noregur, Ísland og Liechtenstein, skuli leysa sín mál með ESA og hvernig ACER hefur þá áhrif á þær lausnir sem ESA býður upp ef þarf að leysa úr álitamálum. Á sama tíma og hugmyndin er að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins hefur Ísland ekki orkustefnu. Á það bendir Eyjólfur Ármannsson lögmaður ágætlega í áliti sínu, einu af sínum álitum, og að það sé í rauninni glapræði að halda áfram á þessari braut án þess að búið sé að marka sjálfstæða stefnu fyrir landið. Þetta finnst mér býsna mikilvægt - og ég hef verið að staglast á því núna - ekki síst í ljósi þess að við sjáum núna eða getum séð í það minnsta, hvert orkustefna Evrópusambandsins er að leiða okkur og mun leiða okkur með orkupakka fjögur. Við sjáum hver næstu skref verða. Við eigum að geta metið með þokkalegum hætti hver áhrifin verða. Við eigum að geta fengið okkar færustu sérfræðinga til að skoða málin fyrir okkur og svara t.d. þeim spurningum sem ég bar upp áðan varðandi þróun valds og áhrifa þessarar stofnunar, ACER, og hvort það hafi áhrif á undirstofnanir á Íslandi, bara svo dæmi sé tekið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Mig langar að gera að umtalsefni einmitt það sem hann ræddi hér sérstaklega. Það hefur komið fram í nokkrum lögfræðiálitum að með þessari innleiðingu, eins og hún er hugsuð, séum við að afsala okkur meira valdi en með nokkurri annarri gerð áður. Það segir einmitt í innleggi Eyjólfs Ármannssonar lögfræðings á bls. 2, með leyfi forseta: „Innleiðing á reglugerð ESB nr. 713/2009 í íslenskan rétt er væntanlega með setningu reglugerðar, því í greinargerð þingsályktunartillögunnar segir eftirfarandi: „Innleiðing tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2009/72/EB (um sameiginlegar reglur um innri markaðinn fyrir raforku) kallar á breytingar á raforkulögum, nr. 65/2003, og lögum um Orkustofnun, nr. 87/2003, að því er varðar sjálfstæði raforkueftirlits Orkustofnunar.““ Hvað erum við að gera þarna? Jú, við erum að færa Orkustofnun að hluta undir yfirþjóðlegt vald. Spurningin er: Hafa menn hugsað það til enda hvaða völd við erum að færa þarna í burtu? Mér dettur nú í hug sektarákvæðin sem menn hafa talað dálítið um hér. Við erum að selja þarna í hendur stofnunar, sem heyrir beint undir Evrópusambandið, rétt til þess að sekta raforkufyrirtækin okkar ef þau haga sér ekki í samræmi við það sem ESB kærir sig um. Við erum að tala um stórar upphæðir, svo stórar að allar stjórnvaldssektir sem t.d. samkeppnisyfirvöld hafa hingað til beitt hér á Íslandi eru smáaurar í sambandi við þetta. [[Forseti hringir.]] Hvað vill þingmaðurinn segja okkur akkúrat um þetta atriði?
Forseti. Ég varpa fram þessum spurningum varðandi ACER-stofnunina, þessum tveimur spurningum sem ég bar upp áðan, vegna þess að ég tel nauðsynlegt að að menn geri sér grein fyrir áhrifunum og framkvæmdinni sem mun verða. Það er mjög mikilvægt í mínum huga að heildarmyndin sé ljós um það hvert stefnt sé. Í þeim gögnum á heimasíðu Evrópusambandsins þar sem þetta var allt birt, fjórði orkupakkinn og ég fór örlítið yfir áðan, kemur m.a. fram, með leyfi forseta: „ACER mun hafa yfirumsjón yfir framtíðar svæðisbundnum einingum og þar með koma í veg fyrir hugsanleg vandamál sem gætu komið upp ef hvert ríki fyrir sig væri að stjórna sínum málum sem gæti haft neikvæðar afleiðingar á orkumarkaðinn og orkuneytendur. Þetta mun einnig hagræða framtíðarreglugerðum þar sem ACER mun nú geta gefið beint samþykki í stað þess að hvert og eitt ríki sé að samþykkja sérstaklega.“ Það er augljóslega verið að auka völdin. Ef við fengjum tíma og gætum þvælt okkur í gegnum allar þessar blaðsíður sem fylgja fjórða orkupakkanum held ég að við alþingismenn myndum alveg ráða við það sjálfir að átta okkur á því að það er ákveðin þróun í gangi. Það skiptir líklega meira máli að lagalega túlkunin sé rétt, þ.e. hvað þýðir það þegar þessi stofnun fær breytt og aukin völd? Hvað þýðir það fyrir Orkustofnun sem mun hugsanlega fá breyttar heimildir? Hvað þýðir það fyrir t.d. orkufyrirtæki á Íslandi, dreifingarfyrirtæki, eða jafnvel viðskiptavini? Allt þetta er mikilvægt að skoða heildstætt áður en menn halda áfram.
Frú forseti. Það er kannski upptalningin sem er að finna í gerð nr. 72/2009, þar sem er upplýst um sex eða átta eða níu atriði sem einmitt fjalla um völd ACER á ýmsa lund. Þar inni eru atriði sem ég er ekki viss um að menn hafi almennilega áttað sig á áður en þeir samþykktu að ganga til þessa leiks. Svo er líka, eins og við höfum svo sem komið inn á áður, sú staðreynd að fjöldinn allur af þingmönnum var mjög skeptískur á það að taka upp þennan orkupakka. Það er eins og þeir hafi verið vélaðir eða blekktir eða tældir til fylgilags við þennan pakka með því að menn settu fyrirvara, sem hefur reyndar komið í ljós að eru a.m.k. götóttir, þ.e. þeir sem hafa fundist. Þess vegna veltir maður því fyrir sér að þegar mjög margir benda fólki á að það sé að feta ranga slóð og það lætur ekki segjast, eins og mér sýnist að meiri hlutinn sé að gera núna, getur maður ekki lengur afsakað það með þeirri röksemd að það hafi ekki vitað betur. Þegar fólk heldur áfram eftir að búið er að vara það margsinnis við og það veit betur erum við farin að tala um ásetning, ekki satt? Það virðist vera ásetningur meiri hlutans á Alþingi að keyra þennan pakka í gegn, sama hvað. Það er alveg sama hvaða athugasemdir koma fram, [[Forseti hringir.]]hvaða varnaðarorð, þetta skal keyrt í gegn.
Forseti. Það er í rauninni svakalegt ef það er rétt hjá hv. þingmanni að þetta skuli klárað sama hvað. Það er reyndar mjög sérstakt, svo vægt til orða sé tekið, ekki síst vegna þess að í kaflanum um, með leyfi forseta, „electricity market design“, eða hönnun orkumarkaðarins, í afgreiðslu framkvæmdastjórnarinnar á fjórða orkupakkanum, kemur fram m.a. að Evrópusambandið hefur uppfært gerð 72/2009 og reglugerð 714/2009. Við erum að fjalla um þá gerð og þá reglugerð núna og eigum að fara að innleiða þær, en það er búið að breyta þeim samkvæmt þessu, það er búið að uppfæra þær. Hvers vegna í ósköpunum er það ekki skoðað, frú forseti? Hver er þessi uppfærsla á 72/2009 og 714/2009? Hver er breytingin? Er ekki ráð að kanna það í staðinn fyrir að fara að innleiða eitthvað sem er orðið gamalt og breytist svo eftir nokkra mánuði? Hvernig væri að kanna hver þróunin í þessum gerðum er? Það kemur fram í þessum kafla að það er verið að uppfæra gerð 72/2009 og reglugerð 714/2009. Svo stendur reyndar líka að það eigi að setja nýja reglugerð um áhættuviðbúnað. Svo er það aukið hlutverk ACER. Þetta er til, kannski ekki á prenti en er til á vefnum og hægt að sjá þar að þetta eru m.a. þær breytingar sem fjórði orkupakkinn mun hafa í för með sér.
Frú forseti. Ég ætla í ræðu minni að halda áfram með meginniðurstöður álitsgerðar lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar, Stefáns Más Stefánssonar prófessors og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts. Ég var staddur í minni síðustu ræðu þar sem þeir höfðu verið að fjalla um hugsanlegar bótakröfur og sögðu, með leyfi forseta: „Hvað sem líður hugsanlegum bótakröfum af þessum toga hefur vafi um stjórnskipulegt gildi innleiðingar þriðja orkupakkans í för með sér réttaróvissu sem ekki verður við unað.“ Þannig komast þeir að orði, að það hefði í för með sér réttaróvissu sem ekki yrði við unað. Álit þeirra félaga er þannig skýrt um að þeir telja verulegan vafa leika á því hvort framsal ákvörðunarvalds til ESA, samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713, rúmist innan stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Þetta er að finna á bls. 36. En í lok álitsgerðarinnar á síðustu blaðsíðunni, á bls. 43, benda þeir á, svona eins og rétt til að minnast á það, að möguleg lausn væri í málinu eins og þeir orða það - möguleg lausn. Hana er að finna á bls. 43, í sjö og hálfri línu, með leyfi forseta: „Möguleg lausn gæti falist í því að þriðji orkupakkinn verði innleiddur í íslenskan rétt en með lagalegum fyrirvara um að ákvæði hans um grunnvirki yfir landamæri, t.d. 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, öðlist ekki gildi, enda er slíkum grunnvirkjum ekki fyrir að fara hér á landi. Grunnforsenda þessarar lausnar væri þá sú að þriðji orkupakkinn leggi ekki skyldur á Ísland til að koma á fót grunnvirkjum yfir landamæri, heldur sé ákvörðun um það alfarið á forræði Íslands. Ef Ísland tæki ákvörðun um að leggja grunnvirki yfir landamæri, yrðu ákvæði þriðja orkupakkans um grunnvirki yfir landamæri tekin að nýju til skoðunar og þá m.a. með tilliti til þess hvort þau samrýmist stjórnarskránni. Þessi lausn er þó ekki gallalaus.“ Ég er alveg sammála þeim ágætu lögfræðingum um að þessi lausn er ekki gallalaus. Það gefur augaleið. Bara þessi síðasta setning um að skoða ætti ákvæði þriðja orkupakkans ef hingað yrði lagður sæstrengur. Hver á að skoða ákvæði þriðja orkupakkans ef menn taka ákvörðun um að leggja sæstreng hingað? Hver á að skoða það? Ætlum við að skoða það? Þetta eru reglur sem gilda á öllu Evrópska efnahagssvæðinu, ef til kemur. Ætlum við að fara að endurskoða það? Hvað er verið að meina með þessu? Ég átta mig bara alls ekki á þessu. Félagarnir segja að lausnin sé ekki gallalaus. Ég átta mig á því að þetta er ekki fullkomið. Ýmislegt annað má finna að þessari mögulegu lausn og við höfum nefnt t.d. þennan lagalega fyrirvara. Þar er sagt að 8. gr. öðlist ekki gildi. Hvernig getur 8. gr. ekki öðlast gildi, frú forseti, ef hún er innleidd í íslenskan rétt? Hvernig getur hún ekki öðlast gildi? Hvernig í ósköpunum er hægt að innleiða eitthvað, 8. gr. þar á meðal, og segja svo að hún öðlist ekki gildi? Þetta er langt fyrir ofan minn skilning, frú forseti. Hvar eru fyrirmælin um efni lagalega fyrirvarans? Hvar eru fyrirmælin um efni hans? Hvers efnis á þetta að vera eða hvar skal hann settur? Hvar er að finna fyrirmæli um efni og form lagalega fyrirvarans? Hvernig verður hann úr garði gerður? Hvar er lögfræðileg álitsgerð um hvar hann á að vera og hvers efnis hann á að vera? Hvar er lögfræðilega álitsgerðin um það? Átti þetta að vera reglugerð úr ráðuneytinu? Var það meiningin? Hvar kemur það fram? Átti þetta að vera breyting á raforkulögunum? Hvar kemur það fram? Er búið að rannsaka þá leið, hvort það standist? Mörgum álitaefnum hér er ósvarað.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég vil þakka honum fyrir hversu ötull hann hefur verið við að greina lögfræðilegan þátt þessa máls sem skiptir verulegu máli og sérstaklega hvað varðar fyrirvarana sem ríkisstjórnin hefur sett einhliða, þ.e. ekki í samræmi eða í samráði við hinn samningsaðilann, sem er jú Evrópusambandið. Það er náttúrlega óvenjulegt ef maður setur þetta í samhengi við almenna samningagerð. Það er meginregla samningaréttar að báðir aðilar séu tiltölulega sáttir við samninginn og hafi sínar væntingar og hagsmuni af samningnum á jafnræðisgrundvelli. Þannig er grundvallarþáttur samninga að báðir aðilar uni vel við. Í þessu tilfelli er ágreiningur að því leytinu til að við viljum ekki undirgangast þessa raforkutilskipun öðruvísi en að setja einhverja fyrirvara sem er álitamál hvort komi til með að halda. Við í Miðflokknum teljum afar hæpið að þeir haldi. Mig langaði að spyrja hv. þingmann að því hvort hann þekki það úr sínu fyrra starfi sem sýslumaður til fjölda ára að stjórnvöld velji [[Forseti hringir.]]leið sem er ekki besta leiðin í svo veigamiklu máli sem þessu. Þekkir hann dæmi þess?
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörkin.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir spurninguna. Nei, ég man ekki í augnablikinu eftir slíku dæmi. Hins vegar kemur alltaf upp sú grundvallarspurning ef menn setja lagalegan fyrirvara, hver sem hann er og hvar sem hann er, hvernig sem hann hljóðar: Hvert er gildi hans þjóðréttarlega? Bindur hann okkur eða bindur hann okkur ekki? Mun hann halda gagnvart viðsemjendum okkar á Evrópska efnahagssvæðinu? Er eitthvert hald í honum? Hvernig gæti reynt á hann? Það er grundvallarspurningin ef til kemur. Lítum á álitsgerð þeirra félaga, Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts - maður er búinn að segja þessi nöfn svo oft að þetta hljómar svona og svona. Þeir spyrja á bls. 34 og 35 í sinni margumtöluðu álitsgerð: Hvernig gæti reynt á þetta? Innleiðingin gæti leitt til þess, frú forseti, að fyrirtæki sem fer fram á að leggja hingað sæstreng og yrði hafnað af Orkustofnun gæti snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Það er þeirra álit. Svo segja þeir að lausnin sem hér er valin sé ekki gallalaus. Er gallinn sá að við fáum á okkur málssókn ef einhver vill leggja hingað sæstreng? Þetta er á bls. 34–35 ef einhver hefur misst af því. Þetta er sagt berum orðum í álitsgerð þeirra.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Já, þarna er nefnilega á ferðinni mikil óvissa. Ég hjó eftir því í dag að undir liðnum óundirbúnar fyrirspurnir sagði hæstv. forsætisráðherra að hún vonaðist til að hingað yrði ekki lagður sæstrengur. Mér finnst það benda til þess að forsætisráðherra geri sér fyllilega grein fyrir því að það er mikil óvissa í aðferðafræði ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forsætisráðherra hefði getað tryggt þetta þannig að hún þyrfti ekki einu sinni að hafa áhyggjur af því að hingað kæmi sæstrengur með því að fara lögformlega leið sem er sameiginlega EES-nefndin og fá varanlega undanþágu. Þá þarf ekkert að vonast eftir því að hér verði ekki lagður sæstrengur vegna þess að þá erum við búin að tryggja með þeirri lögformlegu leið að það muni ekki gerast vegna þess að þá erum við ekki undir þessu regluverki, þriðja orkupakka, sem virkjast við það að leggja hingað sæstreng. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að þessi partur álitsgerðarinnar er mjög mikilvægur og á að vera skilaboð til stjórnvalda um að þessi leið feli í sér svo mikla óvissu að það hefði aldrei átt að velja hana en það gera [[Forseti hringir.]]stjórnvöld. Þau velja leið sem er ekki besta leiðin, taka þar af leiðandi mikla áhættu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Eftir því sem ég les gögnin betur verður mér alltaf betur og betur ljóst í hvers lags óvissuferð við erum að halda. Stjórnarliðar halda í óvissuferð sem enginn í raun veit hvar endar. Það er ekki búið að rannsaka þessa leið, hún er bara uppástunga í lok álitsgerðarinnar, rétt í lokin. Hún hefur ekkert verið rannsökuð. Það er hugsanlegt að upp gæti komið samningsbrotamál. Ef einhver vildi leggja sæstreng og fengi höfnun á því gæti hann farið í samningsbrotamál við Ísland og þá gætum við orðið bótaskyld. Þeir gætu farið til ESA með slíkt mál og um það segja þessir lögfræðilegu ráðgjafar ríkisstjórnar að í slíku máli gæti staða Íslands verið erfið. Þeirra orðalag. Slíkt mál gæti reynst Íslandi erfitt. Er þetta hinn margumtalaða galli á þessari leið, frú forseti? Er hann þarna fundinn? Við erum að bjóða hættunni heim á að það verði höfðað samningsbrotamál á hendur Íslandi. Við yrðum kannski dæmd til að punga út milljónatugum eða milljónahundruðum vegna þess að menn eru ekki með opin augu á Alþingi Íslendinga. Skoða ekki málin nógu vel, hlusta ekki á þá sem benda á þetta, lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar sjálfrar benda á þetta. Við komum hér upp af okkar vanmætti og lesum mörg hundruð blaðsíðna gögn og sjáum þetta smám saman og þetta er að koma í ljós núna frammi fyrir alþjóð.
Frú forseti. Í rökréttu framhaldi af því sem hér var sagt er einn af þeim mörgu sérfræðingum sem hefur úttalað sig um þetta mál og er ekki ánægður með framgöngu meiri hlutans á Alþingi í málinu Eyjólfur Ármannsson lögfræðingur. Hann segir einmitt í umsögn sinni á bls. 2, með leyfi forseta: „Virðist því eiga að innleiða í íslenskan rétt mikilvæga þjóðréttarlega skuldbindingu varðandi helstu náttúruauðlind íslands með reglugerð en endurskoða síðar - ef sæstrengur verður lagður - lagagrundvöll þeirrar reglugerðar og jafnframt að skoða þá hvort innleiðingin samræmist stjórnarskrá Íslands. Augljóst er að stjórnvöld eru sjálf í vafa um bæði lagagrundvöll fyrirhugaðar eigin innleiðingar þjóðréttarskuldbindingar og hvort hún samræmist stjórnarskrá.“ Þessi ágæti maður vill meina að stjórnvöld séu ekkert með það á hreinu hvort þeirra eigin gjörðir samræmist stjórnarskrá og hvort þær hafi lagagrundvöll. Nú spyr ég hv. þingmann sem er lögmenntaður: Hvað kallar maður það þegar yfirvald í þessu tilfelli eða landsstjórn ákveður að innleiða ákveðna gerð án þess að vera viss um að hún standist stjórnarskrá og án þess að vera viss um að hún hafi lagagrundvöll? Er ekki til lögfræðilegt heiti yfir svona hegðan?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir hans spurningu og tilvitnun í þann ágæta lögfræðing Eyjólf Ármannsson sem sendi inn til utanríkismálanefndar og atvinnuveganefndar ítarlegar umsagnir um þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir og líka hin þingmálin, lagafrumvarpið og þingsályktunartillöguna sem eru í atvinnuveganefnd. Ég hef rennt yfir umsagnir þessa lögfræðings og þykir mér mikið til koma. Hann bendir á ýmsa kanta málsins sem varpa ljósi á það frá ýmsum hornum. Ég veit til þess að hann býr í Noregi þannig að hann horfir kannski á þetta annars staðar frá og það er alltaf gott að fá sjónarmið úr mörgum áttum. Varðandi innleiðinguna þá hef ég þá trú að svona gerist kannski ekki alfarið vitandi vits, alls ekki. Ég er búinn að lýsa því í mínum fyrri ræðum hvernig ég sé þetta fyrir mér. Ég vissi til þess að það var mikil andstaða við innleiðingu þessa orkuregluverks fyrir nokkrum mánuðum innan stjórnarflokkanna. Síðan birtist hugmynd um lagalegan fyrirvara, að það væri snjallt að innleiða þetta með lagalegum fyrirvara. Þá virtist öll andstaða fjara út. Hún hvarf eins og dögg fyrir sólu. Ég hef lýst því hvernig það gerðist. Auðvitað kynna ekki allir sér málin til hlítar eins og einhverjir hafa gert. Við erum komnir eitthvað áleiðis en kannski ekki nóg enn þá en hinir fylgja náttúrlega bara lestinni.
Herra forseti. Það er einmitt þetta sem maður hefur velt fyrir sér töluvert lengi og mikið. Hvað varð til þess að allir þessir þingmenn, sem sögðust hafa fengið kalda fætur fyrst í stað, sneru svona gjörsamlega við blaðinu? Nú held ég að við séum búin að leiða það fram í þó nokkru máli að þessir svokölluðu lagalegu fyrirvarar eru ekki túkalls virði. Við höfum leitt það fram en enn sitja þessir þingmenn fastir, sérstaklega þeir sem voru í vafa en eru sannfærðir núna. Þeir geta ekki snúið til baka að því er virðist. Þeir geta ekki sæst á þetta og þau rök og þau gögn sem við höfum fært fram og farið yfir virðast ekki nægja til þess að þeir sjái að þeir hafi verið annaðhvort blekktir eða tældir til að styðja þetta mál án þess að vera vissir um að það stæðist lög, stjórnarskrá landsins. Við erum búin að benda á það nokkrum sinnum að við höfum öll unnið eið að þessari sömu stjórnarskrá. Þess vegna hlýtur maður að vera mjög hugsi yfir því að ef stjórnvöld sem slík, þ.e. ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn, eru reiðubúin að fara í leiðangur sem þau eru ekki viss um að standist lög eða stjórnarskrá, hafi lagalegan grundvöll eða standist stjórnarskrá. Maður veltir því fyrir sér á hvaða vegferð meiri hlutinn er og þeir þingmenn sem létu hafa sig í það [[Forseti hringir.]]að skipta um skoðun og leggjast á árarnar með þessu máli.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar og hugleiðingarnar. Hann veltir fyrir sér hvað varð til þess að andstaða þingmanna sem höfðu miklar efasemdir um innleiðingu orkutilskipunar Evrópusambandsins, sem við erum að fjalla um, virtist gufa upp og af hverju þeir snerust sem voru í vafa. Ég vil trúa því, hv. þingmaður, að það sé alltaf hægt að kynna sér málin betur og breyta um skoðun og þó að maður breyti ekki um skoðun geti maður alla vega tekið þá ákvörðun að vilja íhuga málið og, eins og við erum að benda á, fresta málinu. Þó að menn snúist kannski ekki í 180° þá er hægt að segja við sjálfan sig: Það er meira í þessu en ég hélt og ég er tilbúinn að fresta þessu um sinn og skoða þetta betur og fá einhverja ráðgjöf, álitsgerðir um það sem út af stendur og bent hefur verið á, sem er fjölmargt sem hefur komið hér fram. Það er frumskilyrði í svo mikilvægu máli eins og þetta er sem varðar eina helstu auðlind og auðsuppsprettu þjóðarinnar sem eru fallvötnin og orkan frá þeim sem við getum nýtt okkur. Þetta varðar framtíð óborinna kynslóða Íslendinga. Þess þá heldur eiga menn að taka sér tíma og íhuga málið og ef þeir eru í einhverjum vafa er betra að taka smáhlé og skoða málið gaumgæfilega áður en þeir taka mjög afdrifaríkar ákvarðanir. Ég ber þá von í brjósti að menn séu opnir og hlusti á umræðurnar og kynni sér nýtt sem kemur fram í málinu. Ég ber von til þess.
Herra forseti. Svo ég haldi aðeins áfram að spinna þann þráð sem hér var sleginn finnst mér svo afdrifaríkt að taka ákvarðanir sem menn eiga að vita að ekki sé hægt að taka til baka. Þess vegna hefði maður haldið að menn vildu vera algjörlega vissir. Eins og allir vita virðist vera viss ótti hjá stjórnarliðinu um að beita 102. gr. Það vill þannig til að ég er hérna með tilvitnun í mastersritgerð í lögum eftir Ara Hólm Ketilsson, það er reyndar stutt tilvitnun, þar sem hann talar einmitt um beitingu 102. gr. Það kann að vera að þessi upptalning valdi því hvað menn eru með kaldar lappir í því máli. Hér segir, með leyfi forseta: „Tvisvar hefur það gerst að framkvæmdastjórn ESB hefur beitt 4. mgr. 102. gr. þegar EFTA-ríkin höfðu ekki tekið upp gerðir í samninginn, annars vegar vegna tilskipunar 2001/98/EB um ráðstafanir gegn því að fjármálakerfið sé notað til peningaþvættis og hins vegar vegna tilskipunar 2004/38/EB um rétt borgara sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna. Í 4–6. mgr. 102. gr. er ferlinu lýst. 4. mgr. 102. gr. segir að ef ekki er unnt að komast að samkomulagi um breytingar á viðaukum samningsins skal sameiginlega EES-nefndin kanna alla þá möguleika sem í boði eru til að tryggja áframhaldandi góða framkvæmd samningsins og taka nauðsynlegar ákvarðanir þar að lútandi. Taka verður slíka ákvörðun eigi síðar en við lok sex mánaða tímabils. Hafi nefndin hins vegar ekki komist að niðurstöðu innan frestsins sem lýst er í 4. mgr. notast samningsaðilar við reglu 5. mgr. 102. gr. Þá skal litið svo á að framkvæmd viðkomandi viðauka samningsins sé frestað tímabundið, nema sameiginlega EES-nefndin ákveði annað. Slíkur frestur tekur gildi sex mánuðum eftir að tímafrestinum í 4. mgr. er lokið, þó ekki áður en viðkomandi gerð kemur til framkvæmda innan ESB. Vinna skal áfram að lausn málsins til þess að aflétta frestuninni við fyrsta tækifæri. Aðilum er þrátt fyrir þetta skylt samkvæmt 6. mgr. 102. gr. að ræða saman um þær afleiðingar sem slík frestun hefur í för með sér innan sameiginlegu EES-nefndarinnar og koma sér saman um hvaða breytingar sé nauðsynlegt að ráðast í vegna frestunarinnar. Er það í höndum sameiginlegu EES-nefndarinnar að meta það til hvaða viðauka samningsins hin nýja löggjöf tekur, samanber 2. mgr. 102. gr. Ef 2. og 5. mgr. eru lesnar samhliða má sjá að ekki er frestað framkvæmd alls viðaukans sem gerðin á við heldur aðeins þeim hluta hans sem hin nýja löggjöf tekur beint til. Sameiginlega EES-nefndin leggur yfirleitt ekki mat á gildissvið gerðarinnar fyrr en eftir að viðkomandi gerð hefur verið samþykkt innan ESB. Alls óvíst er að samningsaðilar muni geta sammælst um að fresta framkvæmd ákveðins hluta samningsins. Komi til frestunar á hluta samningsins er það ekki þannig að það sé látið kyrrt liggja. 5. mgr. 102. gr. segir að aðilar skulu leitast við að koma á samkomulagi um lausn sem allir geta sætt sig við. Hvað felur slík frestun þá í sér? Í 6. mgr. 102. gr. kemur fram að réttindi og skyldur sem einstaklingar og aðilar í atvinnurekstri hafa áunnið sér haldast þrátt fyrir frestun samningsins. Er það til þess að tryggja að ekki verði til ný réttindi byggð á þeim hluta samningsins sem hefur verið frestað. Ljóst er að með frestun á framkvæmd EES-samningsins að hluta til verða í gildi mismunandi reglur innan EES-svæðisins, þær reglur sem myndu gilda innan ESB væru ekki gildar innan EFTA-ríkjanna og öfugt. Myndi sú staða brjóta gegn 1. gr. EES-samningsins og er því ljóst að aðilar samningsins munu gera allt sem í þeirra valdi stendur til þess að ekki komi til frestunar á framkvæmd samningsins. Ljóst er að hagsmunir samningsaðila eru þeir að ekki komi til frestunar á framkvæmd samningsins. Ólíklegt er því að til þess komi, má benda á áðurnefnd dæmi þar sem framkvæmdastjórn ESB hóf ferlið til frestunar á framkvæmd samningsins en fylgdi því ekki eftir svo að ekki kom til þess að fresta þyrfti framkvæmd EES-samningsins. ESB beitti EFTA-ríkin þannig þrýstingi til þess að taka viðkomandi gerðir upp í EES-samninginn með því að hóta að fresta framkvæmd hans. Hagsmunir ESB voru þó þeir að ekki kæmi til frestunar þó svo að uppgefnir tímafrestir hefðu verið liðnir. Sýnir þetta því að aðilar samningsins eru tilbúnir að ganga ansi langt áður en til þess kemur að fresta framkvæmd samningsins þar sem það tryggir ekki hagsmuni þeirra. Hins vegar má velta upp þeirri spurningu hvort þessar reglur séu heppilegar í núverandi mynd. Ef tilgangur þeirra er sá að halda aðilum við samningaborðið þá hafa þær náð því þegar þeim hefur verið beitt.“
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þennan mikla og hraða lestur. Þarna var býsna hratt farið yfir stórt mál.
Naumt skammtaður tími.
Nú kann að vera að þingmaðurinn hafi rétt fyrir sér með að þetta hafi haft einhver áhrif, en það breytir því þó ekki að inn í samninginn eru skrifaðar ákveðnar leikreglur og þær leikreglur gera ráð fyrir að þær séu nýttar, þær eru ekki bara upp á punt. Þannig virka ekki svona samningar. Það er hins vegar kannski betri lausn, þó að það sé hin rétta lögfræðilega leið að vísa þessu máli aftur til EES-nefndarinnar, að viðurkenna hreinlega fyrir aðilunum við borðið að þetta mál fær ekki það fylgi og þá hylli sem menn áttu von á þjóðþinginu og hvað þá úti í samfélaginu, sem er ekki síður mikilvægt. Því sé rétt að rannsaka það og skoða það betur. Maður veltir fyrir sér hvort það séu ekki hagsmunir Evrópusambandsins að veita, ég segi ekki óendanlegan, en mjög langan frest til að taka þetta upp og ekki síst í ljósi þess að þeirra vagn heldur áfram eftir teinunum. Nú erum við komin með fjórða orkupakkann eins og hefur verið minnst á hér nokkrum sinnum. Að mínu viti ætti að vera tækifæri til að skoða málið nánar. Það eru komnar fram nýjar upplýsingar, eitt stykki fjórði orkupakki, svo dæmi sé tekið, líka þær upplýsingar sem komu í dag varðandi fjárfesta í Bretlandi. Ég spyr hv. þingmann: Er ekki ráð að hægja aðeins á og skoða allar hliðar þessa máls?
Herra forseti. Í niðurlagi þessa langa texta, sem ég fór allt of hratt með vegna þess að tíminn er mjög naumt skammtaður, t.d. eru mér núna skammtaðar 11 sekúndur, segir þessi ágæti maður, með leyfi forseta: „Hins vegar má spyrja sig hvort heppilegt sé að vera með reglu um frestun á framkvæmd samningsins. Er hún til þess eins að fæla samningsaðila frá því að neita upptöku gerðar í samninginn.“ Þarna erum við kannski komin að merg málsins. Stjórnarliðar hafa hugsanlega lesið þessa lýsingu, orðið skíthræddir, þora þess vegna ekki að taka séns á því að hafna þessari gerð og senda hana til sameiginlegu EES-nefndarinnar eins og þeim hefur verið ráðlegt af líklega þremur mismunandi aðilum. Ég hef lengi velt því fyrir mér hvað það væri sem fældi menn frá því að nýta þennan sjálfsagða rétt. EES-samningurinn er heilmargar greinar. Af hverju ætlum við ekki að fara eftir þessari grein, 102. gr.? Af hverju ætlum við að segja: Hún hefur aldrei notuð og við þorum það ekki? Hún er þarna og henni var ætlað að vera notuð ef ágreiningur risi. Maður skilur þetta ekki alveg. Þeir flokkar sem standa að þessari stjórn hafa svo sem verið þekktir að kjarkleysi áður í svona vandasömum málum, sérstaklega sem varða útlendinga. Það er eins og menn bara fái í hnén þegar þeir heyra útlensku talaða. Kannski er þessi uppskrift hér sem ég las áðan ein ástæða þess að menn leggja ekki í þann leiðangur að gera það sem við segjum að sé rétt og er skylt og er leyfilegt. En það er eins og menn bresti kjark og þori ekki að fara alla leið þegar þeir sjá lýsingu eins og þessa.
Virðulegur forseti. Það er svolítið sérstakt að hafa nokkrar leiðir til þess að ná sátt um þetta mál en enginn vilji virðist vera til þess. Það sem ég hef hins vegar mestar áhyggjur af og langar kannski að biðja hv. þingmann að velta því fyrir sér líka er að við virðumst vera á þeim vagni núna að reyna að klára þetta mál, eins og þingmaðurinn lýsti, sama hvað á dynur, burt séð frá því að allar þær ákvarðanir sem nú verða teknar munu fylgja okkur inn í næsta áfanga í þessu ferli öllu, alveg eins og það sem samþykkt var í orkupakka tvö eða annarri raforkutilskipuninni fylgir okkur núna inn í orkupakka þrjú. Þetta er samfella sem miðar að einu. Við verðum að horfa á þessa samfellu sem eina heild. Þess vegna er mikilvægt að menn horfi ekki t.d. á samninginn um Evrópska efnahagssvæðið sem eitthvert hlaðborð af greinum sem maður geti bara tekið út úr. Samningurinn er ein samfella og greinarnar í honum, hvort sem þær eru lítið notaðar eða mikið notaðar. Þess vegna verður að horfa á þetta mál alveg eins að mínu viti. Þetta er ein samfella, allir þessir orkupakkar og við getum ekki tekið út einn pakka og sagt, þegar við erum búin að innleiða obbann af þessu: Við erum hætt við þennan. Við getum ekki gert það. Við viljum ekki taka þetta upp. Þetta voru mistök. Eða þá þegar við komum að orkupakka fjögur eða fimm eða hvað þeir eru margir, að segja. Nú ætlum við ekki að innleiða meir. Þá erum við komin að endanum á pylsunni sem er búið að vera að láta okkur bíta af allan tímann.
Herra forseti. Ég man að þegar ég var nýkominn inn á þing, óþolinmóður ungur þingmaður eins og kallað er, á besta aldri, rak ég hornin í þennan annan pakka sem við höfðum þá ekki fyrir löngu samþykkt og var kominn inn í íslenskan rétt með þeim afleiðingum að við þurftum að skipta upp orkufyrirtækjum okkar. Við þurftum þess ekki, en við skiptum þeim upp af því að við vorum kaþólskari en páfinn. Hefðum ekki þurft að gera það eins og við gerðum, gerðum það samt. Ég man eftir því að ég talaði við mér eldri og reyndari menn í þessu fagi og sagði: Hvers vegna í ósköpunum segjum við þessu bara ekki upp? Við gerðum þarna mistök. Við tókum þetta allt of alvarlega. Skiptum upp fyrirtækjum sem við hefðum ekki þurft að gera, hækkuðum orkuverð til almennings og ekki bara orkuverð heldur lögðum við, ef við tókum saman orkuverð og flutning, byrðar á heimili og fyrirtæki í landinu. Og ég sagði: Þetta er tómt bull. Hættum við þetta. Og mér var sagt: Heyrðu, góði minn. Þetta er nú ekki alveg svona. Það er búið að taka upp þessa gerð. Ef þú ætlar að losna undan henni, þá þarftu að segja upp EES-samningnum í heild. Nú er þriðji orkupakkinn hér. Og ég hef vitnað svolítið í aldraðan lögspeking sem ég hitti um daginn og hann sagði: Það skiptir ekki máli hvort við höfum gert einhver mistök í fortíðinni, m.a. það að innleiða númer 1, innleiða númer 2 eins og við gerðum, það er kominn tími til að stíga niður fæti. Og hann sagði: Það skiptir heldur engu máli hvort það hefði verið hægt að halda betur á þessu máli einhvern tímann áður. Við getum enn sent þetta til sameiginlegu EES-nefndarinnar, fengið þá niðurstöðu sem hægt er með samningum og innleitt þetta síðan með alvörufyrirvörum frá ESB sem verður ekki ágreiningur um. Þá getum við innleitt þennan orkupakka eins og við höfum innleitt allar aðrar gerðir sem hafa komið frá ESB, en bara á okkar forsendum með samkomulagi um að hann haldi tryggilega.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar að vitna í eina af umsögnunum um þingsályktunartillöguna. Hér er ég með bók, innbundna, sem hefur að geyma allar umsagnir við tillöguna. Til gamans má geta þess að ég heyrði það í útvarpi að ég hafi stigið í pontu með einhverja gamla skruddu. Það er þessi bók hér. Þið sjáið hvernig fréttaflutningurinn er misjafn af þessum ræðuhöldum í þinginu. Þetta er mjög mikilvæg bók, þetta eru allar umsagnir við þingsályktunartillöguna. Ég er hér með umsögn Jóns Baldvins Hannibalssonar, fyrrverandi utanríkisráðherra, sem er oft á tíðum nefndur faðir EES-samningsins og einn af okkar helstu sérfræðingum hvað hann varðar. Hann spyr, með leyfi forseta: „Mun höfnun á lögleiðingu orkupakka 3 […] setja EES-samninginn í uppnám? Stutta svarið við því er nei.“ Síðan talar hann um réttinn til að hafna þessari innleiðingu og fara fyrir sameiginlegu EES-nefndina, og segir: „Þessi ótvíræði réttur aðildarríkja EES-samningsins til þess að hafna innleiðingu löggjafar út frá eigin þjóðarhagsmunum, án viðurlaga, var frá upphafi ein meginröksemdin fyrir því, að framsal valds samkvæmt samningnum væri innan marka þess sem samrýmdist óbreyttri stjórnarskrá.“ Ef einhver er vafinn getum við alltaf hafnað. Mig langar að spyrja hv. þingmanni í þessu samhengi: Finnst honum það ekki einkennilegt að ekki skuli vera hlustað t.d. á fyrrverandi utanríkisráðherra, sem er nefndur eiginlega faðir samningsins og ætti að þekkja þetta manna best?
Herra forseti. Ef það er eitthvað sem sannar það sem við Miðflokksmenn höfum haldið fram, að innleiðing þessa pakka eigi að vera hafin yfir flokkapólitík, er það sú staðreynd að menn eins og Jón Baldvin Hannibalsson, Sighvatur Björgvinsson, Ólína Þorvarðardóttir, Tómas Ingi Olrich, Davíð Oddsson, ég gæti haldið áfram að telja út í hið óendanlega, Ögmundur Jónasson, Hjörleifur Guttormsson, Styrmir Gunnarsson, fólk sem hefur hreint ekki sömu lífsskoðanir og hreint ekki sömu stjórnmálaskoðanir, allt fólk sem hefur fylgst með EES-samningnum frá því að hann var gerður og samþykktur á sínum tíma, hefur uppi varnaðarorð um þennan pakka og þá vegferð sem ríkisstjórnin er á. Auðvitað er með ólíkindum að ekki sé hlustað á það sem þetta fólk hefur fram að færa, t.d. menn með reynslu eins og Jón Baldvin Hannibalsson, fyrrverandi hv. þingmaður og hæstv. ráðherra, sem voru yfir þessu máli á sínum tíma þegar samningurinn var tekinn upp. Látum vera að þetta ágæta fólk hnýti í okkur og segi að við séum bara hópur ráðvilltra einstaklinga sem viti ekki hvað þeir eru að gera o.s.frv. Látum það allt liggja á milli hluta. En þegar menn taka ekki mark á fólki með þessa reynslu og þennan bakgrunn kemur að því sem ég sagði áðan að svo virðist sem ásetningurinn um að koma þessu máli í gegn sé svo einbeittur og sterkur að það er eins og menn taki ekki rökum. Og það er gríðarlega alvarlegt mál þegar menn taka ekki rökum. Ekki langar mig og ég veit að engan hér inni langar að vera í þeim sporum að geta bent seinna meir og sagt: Við sögðum ykkur þetta. Það er ekki það sem við erum að vinna [[Forseti hringir.]]með þessu sem við erum að gera núna. Við erum að vara við.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tek heils hugar undir það með honum að það er mjög einkennilegt að ekki skuli vera hlustað á þá sem þekkja vel til málsins og hugmyndafræðinnar á bak við ákvæði eins og 102. gr. í samningnum. Frumvörpum fylgja greinargerðir. Þar er hugmyndin á bak við lögin, við þekkjum þetta. Þetta er í raun og veru lögskýringargagn ef menn mistúlka ákvæði laganna, ef einhver ágreiningur verður um túlkun laganna fara menn í greinargerðina og reyna að finna út hver vilji löggjafans var í þeim efnum. Nákvæmlega það sama má segja um EES-samninginn. Menn eiga að leggja við hlustir þegar menn sem komu að samningsgerðinni fyrir Íslands hönd og þekkja hana út í gegn, eins og í þessu tilfelli fyrrverandi utanríkisráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, lýsa því hver hugmyndin hafi verið á bak við t.d. 102. gr. sem er samningnum mjög mikilvæg. Þess vegna spyr maður eins og hv. þingmaður gerir réttilega: Hvers vegna horfa menn fram hjá þessu öllu? Hvers vegna er þetta keyrt svona áfram og menn vilja ekki fara þær leiðir sem samningurinn sjálfur leggur til? Fyrir því hafa aldrei komið nein haldbær rök sem auðvitað sáir fræjum tortryggni, að það séu einhverjir hagsmunir þarna á bak við sem menn meta [[Forseti hringir.]]meira en þá miklu þjóðhagslegu hagsmuni sem felast í því að fara lögformlegu leiðina.
Herra forseti. Eitt er að hlusta ekki á allt þetta fólk sem ég taldi upp áðan og eins og hv. þingmaður benti á, fyrrum utanríkisráðherra Íslands og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, annað er að hlusta ekki á þjóðina, en 62% hennar er á móti þessum samningi. Þegar við leggjum það saman að 62% þjóðarinnar eru á móti samningnum og að margir þeir sem komu að þessum samningi vara við þessari málsmeðferð og að 70% af þeim umsögnum sem voru sendar inn varðandi þetta mál voru neikvæðar, þar á meðal frá a.m.k. þremur eða fjórum lögmönnum, er eins og menn horfi fram hjá því. Það er eins og menn hafi handvalið. Menn völdu að taka einn lögmann sem var jákvæðari og annan sem var svipað jákvæður og hlustuðu á þá. Það voru tveir sem voru mjög varkárir og þeir voru það varkárir að þeir voru beðnir um að bæta aðeins í, án þess að ég ætli að gera lítið úr þeirra fræðimannsheiðri. Það er hamrað á því að þeir hafi sagt þetta og hitt, sem er þó mjög umdeilt og er búið að færa rök fyrir því, bæði af okkur sem hér stöndum og fleirum, að vissulega hefðu þeir valið þann kost að senda þetta til sameiginlegu nefndarinnar. Síðan eru kannski aðrir tveir sem eru eindregnari í því að senda þetta til sameiginlegu nefndarinnar. Á þá var ekki hlustað. Ég talaði um þetta við utanríkisráðherra um daginn og nefndi Eyjólf Ármannsson. Það var nánast eins og hæstv. utanríkisráðherra vildi gera lítið úr þeim manni og sagði: Við notuðum álit færustu sérfræðinga. Þar með gerði hann lítið úr þessum ágæta manni sem færði fram mjög góð rök [[Forseti hringir.]]og ég hef notað hans greinargerð nokkuð mikið og mun halda áfram að nota hana því ég er ekki [[Forseti hringir.]]næstum því búinn að lesa úr henni allt það gagn sem hægt er að fá þar fram.
Herra forseti. Ég sé að klukkan er líklega eitthvað að stríða okkur. Þetta er betra. Þakka þér fyrir, hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að taka fram að ég er meðvitaður um að ég er búinn að lofa ræðum um allmarga þætti þessa máls sem mér hefur ekki enn unnist tími til að flytja. Þó vil ég bregða aðeins út af prógramminu hvað það varðar vegna þess að hv. þm. Karl Gauti Hjaltason nefndi nokkuð áðan sem ég held að sé mjög mikilvægt að við tökum fyrir í þessari umræðu, nokkuð sem í rauninni hefði átt að vera partur af skoðun eða nálgun ríkisstjórnarinnar að þessari innleiðingu en hefur verið nefnt mjög takmarkað. Það er samspil regluverks Evrópusambandsins við annað regluverk, þ.e. að menn taki tillit til þess að með innleiðingu orkupakkans og þess regluverks sem undir hann heyrir er um leið verið að hafa áhrif á túlkun ýmissa annarra reglna sem sambandið hefur þegar innleitt. Hv. þm. Karl Gauti Hjaltason nefndi sérstaklega samspil við samkeppnisreglur. Ég held að það sé ekki úr vegi, enda höfum við þegar mjög skýrt dæmi um það í tilviki kjötmálsins svokallaða hvernig samkeppnisreglur almennt hjá Evrópusambandinu voru notaðar til að túlka reglur um allt annað, nokkuð sem við Íslendingar töldum okkur hafa skýra undanþágu frá, þ.e. um landbúnaðar- og sjávarútvegsmál. Það er orðið tímabært í þessari umræðu að velta aðeins upp þessum gríðarlega mikilvæga þætti því að með innleiðingu þriðja orkupakkans erum við ekki bara að taka við öllu regluverkinu sem varðar orkumál heldur má ætla að það regluverk verði sett í samhengi við annað regluverk Evrópusambandsins, ekki hvað síst á sviði samkeppnismála. Nú er Evrópuréttur þess eðlis, og við sjáum það af fjölmörgum dómum, að hann er mjög markmiðsmiðaður. Það er litið til markmiðanna ekki síður en til hins formlega lagatexta, reglugerðanna sjálfra. Þetta er auðvitað eitthvað sem hefur verið rætt í Bandaríkjunum til að mynda, af hæstarétti Bandaríkjanna, um árhundruð, hvort eigi að vega þyngra, markmiðin með lagasetningunni eða laganna hljóðan. Þetta er hins vegar ekki álitaefni í Evrópurétti þar sem markmiðin vega jafnan mun þyngra en laganna hljóðan ef það skarast eitthvað. Við munum eftir þessu úr Icesave-deilunni þar sem málflutningur Evrópusambandsins og Breta og Hollendinga snerist að miklu leyti um það hver væru meginmarkmiðin með regluverkinu fremur en það sem stæði í lögunum sjálfum, því þau voru skýr og réttur Íslands þar mjög ótvíræður. Sem betur fer féllst EFTA-dómstóllinn á að það bæri að líta til laganna fyrst og fremst. En það er engu að síður gegnumgangandi í Evrópuregluverkinu að litið er mjög til þeirra meginmarkmiða sem Evrópusambandið setur fram. Nú trúi ég því varla, herra forseti, að tíminn sé að klárast, því að ég er rétt að byrja á inngangi að þessum mikilvæga þætti málsins. En fyrst mér er svo naumt skammtaður tíminn vil ég segja rétt í lokin að þetta atriði, sem ég er rétt að byrja að fjalla um, er enn ein áminning þess að við þurfum að líta á það sem felst í fjórða orkupakkanum því að það hefur heilmikið skýringargildi varðandi meginmarkmið Evrópusambandsins með innleiðingu þriðja orkupakkans.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa ágætu ræðu og hlakka til að heyra framhald hennar. Hv. þingmaður talar um framvinduna, þ.e. hvert þetta leiði okkur, hvernig orkumarkaðurinn í þessu tilfelli muni líta út eftir innleiðingu fjórða orkupakkans o.s.frv. Við vitum svo sem ekkert nákvæmlega hvar þróun orkumarkaðarins mun enda. Það er enginn búinn að segja við okkur að þeir verði sex og svo ekki meir, þessir orkupakkar, eða hversu margir þeir verði. Ég geri líka ráð fyrir að þegar Evrópusambandið endurskoði orkustefnu sína eftir einhver ár kunni einhverjar áherslur og einhverjir þættir að breytast. Ferlinu sem við erum búin að vera í síðan við tókum upp fyrstu orkutilskipunina og síðan aðra er hvergi lokið. Þess vegna er mjög mikilvægt að leggja áherslu á að reyna að sjá heildarmyndina eins mikið og við getum. Í ljósi þess að þetta er ein samfella og að við þurfum að geta áttað okkur á hvernig hún lítur út eins mikið og hægt er má skoða þær tilkynningar sem eru birtar á vefsíðu Evrópusambandsins um fjórða orkupakkann. Þar kemur m.a. fram að til þess að ná markmiðum breytinga fjórða orkupakkans sé búið að uppfæra reglugerð 72/2009 og reglugerð 714/2009, þ.e. setja inn nýja reglugerð um áhættuviðbúnað og auka og breyta hlutverki ACER. Þarna erum við að tala um fjórða orkupakkann en við erum ekki búin að innleiða þetta nú þegar. Við erum að fjalla um þessar gerðir núna varðandi þann þriðja.
Herra forseti. Eins og hv. þingmaður nefnir réttilega vitum við ekki hvar þetta endar í þeim skilningi að við vitum ekki hversu margir orkupakkarnir verða. Þó höfum við ekki bara vísbendingar heldur ágætisútlistun á því hvert stefnt er og það má Evrópusambandið eiga, umfram til að mynda ríkisstjórn Íslands, að það er með yfirlýst markmið. Það er með markmið og framtíðarsýn um hvert það stefnir. Auðvitað greinir menn á um hvort sú framtíðarsýn sé æskileg fyrir Evrópu eða ekki. Ég hef efasemdir um það en aðrir kannski síður. Stefnan er þó til staðar og birtist ekki hvað síst í orkumálum sem, eins og ég hef nefnt áður, er annað af tveimur og jafnvel mikilvægasta framtíðarmarkmið Evrópusambandsins, þessi sýn í orkumálunum, sérstaklega í ljósi þess hversu mikil áhersla er lögð á loftslagsmálin og aukinn aðgang að endurnýjanlegum orkugjöfum. Við getum gert okkur í hugarlund hvað er í vændum og svo sjáum við þróunina með til að mynda þeim breytingum sem hv. þingmaður nefndi og þessum fjórða orkupakka. Við sjáum að það er allt til þess fallið að staðfesta það sem mann hafði grunað, að hvort sem orkupakkarnir verða á endanum fimm, sex, sjö eða tíu miða þeir allir að því að auka miðstýringarvald Evrópusambandsins í orkumálum og þar með talið vald stofnana sambandsins til að knýja á um að sú þróun eigi sér stað og verði í raun ofar þjóðríkjunum varðandi þá framkvæmd, þ.e. hafi vald yfir löndunum umfram það sem ríkisstjórnir hvers lands fyrir sig geta hlutast til um.
Virðulegur forseti. Evrópusambandið skilgreinir orku eins og hverja aðra verslunarvöru. Um hana gilda þær reglur sem gilda almennt um vöru. Auðvitað er ákveðin stefna og markmið varðandi orkuna. Það er ekki nákvæmlega sama stefna og varðandi einhverja aðra vöru en þetta hefur sama gildi. Orka er bara verslunarvara í þessu öllu saman og þar er lögð áhersla á að það sé einhver samkeppni, markaðurinn sé einsleitur og orkustefnan miðar að því að allar 500 milljónirnar eða hvað þær eru margar, plús Ísland, búi við sama umhverfi. Það er ósköp skiljanlegt þegar maður er með 28 ríki í dag, eða hvað þau eru orðin mörg, sem eru ólík og meiningin er að láta þetta batterí fúnkera, að menn sækist eftir einhverri miðstýringu en hún má ekki fara fram úr öllu velsæmi. Það má ekki vera svo mikið að það kippi lýðræðinu úr sambandi en það er það sem margir óttast innan Evrópusambandsins. Við sáum t.d. um daginn að 107 þingmenn á franska þinginu skrifuðu undir mótmæli gegn því að einkavæða ríkisorkufyrirtæki þar að kröfu Evrópusambandsins út af samkeppnissjónarmiðinu. Það sem vekur líka áhuga minn á þessum fjórða orkupakka, svo ég vaði úr einu í annað, er að þær gerðir sem er búið að tilkynna að hafi verið uppfærðar eru gerðir sem við erum að velta fyrir okkur í dag hvaða áhrif hafi á Ísland. Það er búið að uppfæra þær sem við erum að velta fyrir okkur að hafi áhrif í dag.
Herra forseti. Mótmæli franskra þingmanna eru mjög áhugaverð í þessu sambandi en ég myndi þá bæta því við að það er líka áhugavert að sjá viðbrögð frönsku verkalýðshreyfingarinnar við þessari þróun. Þar hafa menn séð ástæðu til þess að mótmæla sérstaklega kröfu Evrópusambandsins um að nýting orkuréttinda, í því tilviki held ég vatnsaflsvirkjunar, nýting virkjunarréttindanna, skuli fara í útboð. Þetta er virkjun sem ríkisorkufyrirtækið hefur frá upphafi rekið en nú ætlast Evrópusambandið til þess að sá nýtingarréttur sé boðinn út. Svo láta menn eins og við séum að fara með tómt fleipur þegar við vekjum athygli á þeirri hættu sem hinu íslenska fyrirkomulagi orkumála stafar af þriðja orkupakkanum. Við erum með algjöra sérstöðu hvað varðar opinbert eignarhald á orkuframleiðslu hér á landi, til viðbótar við sérstöðuna sem felst í því hversu umhverfisvæn íslenska orkan er. Til að bæta við þetta og athugasemd hv. þingmanns myndi ég vilja nefna þær athugasemdir sem Mervyn King, fyrrverandi seðlabankastjóri Englandsbanka, kom með um evruna og samrunaferli sem tengist henni. Hann benti á að til að þessi gjaldmiðill gæti gengið upp þyrfti að innleiða pólitíska einingu, þ.e. pólitískt vald þyrfti að þjappast saman á einn stað. Ég er dálítið hræddur um að Evrópusambandið líti svo á að það sama eigi við um orkumálin, að til þess að þetta kerfi gangi upp þurfi það að þjappa saman pólitísku valdi í orkumálunum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég bíð spenntur eftir framhaldinu. Það var afskaplega áhugavert sem hv. þingmaður kom inn á, að horfa á heildarmyndina. Það er það sem skiptir öllu máli í þessu. Því miður er það svo að ríkisstjórnin og þeir sem styðja þessa tillögu horfa einmitt ekki á heildarmyndina, horfa ekki fram í tímann eins og gera ber. Þjóðir eins og Kínverjar horfa 100–200 ár fram í tímann. Hér á Íslandi er tilhneiging til þess, a.m.k. af hálfu þessarar ríkisstjórnar, að horfa ekki fram í tímann. Ef við horfum á heildarmyndina er það náttúrlega loftslagsváin og þær miklu breytingar sem við stöndum frammi fyrir í þeim efnum. Í Evrópu glíma menn við þann vanda að þar er mikið af orkunni til komið vegna brennslu á jarðefnaeldsneyti. Aðstæður í Evrópu eru allt aðrar en hér, við sjáum það hvað varðar raforkuverðið sem slíkt og það er skortur á raforku í Evrópusambandinu, en hér höfum við nóga raforku, hér er verðið stöðugt. Það er óstöðugt í Evrópu. Aðstæðurnar eru allt öðruvísi en engu að síður er verið að fara í þessa vegferð, að við séum þátttakendur í þessu. Maður spyr sig: Er hættan ekki sú að við sogumst inn í þetta óstöðuga kerfi? Fyrir vikið komum við til með að þurfa að selja okkar hreinu orku til að mæta [[Forseti hringir.]]þeirri þörf sem er í Evrópu. Mig langaði kannski að fá það fram hjá hv. þingmanni í þessu sambandi hvort það sé ekki skammsýni að sjá ekki heildarmyndina, [[Forseti hringir.]]nákvæmlega eins og hv. þingmaður var að lýsa.
Forseti biður hv. þingmann vinsamlegast að virða tímamörk og hjálpa forseta við að taka vægari bjölluhljóminn.
Herra forseti. Hv. þingmaður orðaði það sem svo að hætta væri á að við soguðumst inn í ákveðið ferli. Ég held að það sé akkúrat málið. Í þessu felst hætta á að við sogumst inn í ferlið. Það verður eflaust mjög sterkur sogkraftur sérstaklega á þessu sviði vegna mikilvægis orkumála almennt, orka er náttúrlega grundvallaratriði í öllum rekstri samfélaga, en einnig vegna þess að loftslagsmálin eru slíkt forgangsverkefni að menn munu ekki leyfa nein undanbrögð þegar Evrópusambandið telur sig hafa tækifæri til að auka aðgang sinn að umhverfisvænni orku. Hvergi er eins hátt hlutfall af slíkri orkuframleiðslu og hér á Íslandi. Hv. þingmaður talar um að við gerum ekki nóg af því að horfa fram í tímann hér á landi í samanburði við margar aðrar þjóðir og ég held að það sé alveg rétt. Hv. þingmaður nefndi líka skort á heildarsýn. En þetta fer saman að mínu mati og helst í hendur. Það skortir bæði langtímasýn og heildarsýn í aðgerðum ríkisstjórnarinnar í þessu máli og raunar í svo mörgum öðrum. Ekki aðeins líta menn fram hjá þeim tækifærum sem eru til staðar til að segja fyrir um hvert þróunin muni leiða, og nægir að nefna fjórða orkupakkann sem menn hafa stungið undir stól fram að þessu, heldur bætist við að viljandi er reynt að fresta álitaefnum eins og þeirri stóru spurningu hvort þessi innleiðing standist yfir höfuð stjórnarskrána. Menn leitast við að fresta því að svara þeirri spurningu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tek undir með honum að það er alvarlegt að ætla að fresta því, eins og komið hefur fram t.d. í máli hæstv. utanríkisráðherra, að taka á þessum stjórnskipulega þætti þangað til við stöndum frammi fyrir sæstrengsmálinu. Ég held að það sé afar varhugaverð nálgun að þessu máli að svara ekki þeirri spurningu hér og nú hvort stjórnskipulegi fyrirvarinn haldi og standist stjórnarskrána. Það eru mjög sérstök vinnubrögð að ýta vandamálinu á undan sér í trausti þess, eins og hæstv. forsætisráðherra sagði í dag, að hún vonaðist eftir því að það kæmi enginn sæstrengur. Það vantar allan kjark. Stjórnvöld eru inni í sjálfum sér og þora ekki að stíga það skref sem þarf að stíga af djörfung, að ganga í það mál að fá þessa varanlegu undanþágu. Ég kalla það bara, herra forseti, kjarkleysi að fresta því að taka á málum sem þarf að gera í þessu. Þetta mál þarf að fá á hreint. Það er ekki hægt að halda þjóðinni í einhverjum ótta með það að hugsanlega geti það gerst að það komi sæstrengur og þá þurfum við að fara að taka á málinu. Það er bara verið að fresta vandanum, herra forseti, og það er aldrei gott. Það á að ganga strax og hreint til verks og fá skýra undanþágu. [[Forseti hringir.]]Það er eina varanlega lausnin sem er skynsamleg í stöðunni.
Herra forseti. Auðvitað er það eina varanlega lausnin. En þegar maður horfir á vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í þessu máli og hvernig hún nálgast það yfir höfuð verður manni hugsað til frægrar tilvitnunar í John Lennon sem sagði eitthvað á þá leið: Lífið er það sem gerist á meðan maður er upptekinn við að gera önnur plön. En það fellur þó ekki alveg að ríkisstjórn Íslands, þyrfti líklega að aðlaga með því að segja eitthvað á borð við: Lífið er það sem gerist meðan maður er upptekinn við að fresta málunum. Þannig hefur þessi stjórn nálgast málin, jafnvel þegar fyrir hendi eru upplýsingar um hvers er að vænta og fyrir hendi er lausn sem er útlistuð með skýrum hætti í EES-samningnum, ekki sem einhvers konar neyðarhemill heldur atriði sem á að undirstrika það að þessi samningur sé fyrir þjóðir til að vinna saman á jafnréttisgrundvelli. Telji einhver á sig hallað eða að samningurinn vinni ekki með hagsmunum tiltekinnar þjóðar hafi menn þann kost í stöðunni að fara í sáttaferlið svokallaða og leita að lausn sem hentar öllum. Það að menn skuli ekki nýta sér þennan möguleika er að mínu mati óskiljanlegt. Það rifjar upp söguna um tjakkinn sem margir þekkja. Ríkisstjórnin sem er á bíl með sprungið dekk virðist vera búin að sannfæra sig um að bóndinn muni örugglega ekki lána sér tjakkinn og skammast þess vegna út í bóndann sem hún er ekki einu sinni búin að hitta til að biðja um tjakkinn.
Herra forseti. Í þessari ræðu minni langar mig aðeins að rifja upp hvernig málum var háttað í Evrópu á níunda og tíunda áratug síðustu aldar, hver þróunin hefur orðið og á hvaða vegferð Evrópusambandið er í orkumálum. Í þriðja orkupakkanum, tilskipun Evrópusambandsins, er tekið fram að stjórnvöldum einstakra ríkja sem tilheyra innri orkumarkaði Evrópusambandsins sé óheimilt að standa í vegi fyrir tengingum milli landa. Evrópusambandið ákvað sem sagt árið 2007 að leggja aukna áherslu á tengingu milli landa og stofna þessa vegna Orkustofnun Evrópusambandsins sem er þessi ACER-stofnun sem hefur verið nefnd hér oftar en einu sinni. Það er gert með reglugerðum árið 2009 sem kallast þriðji orkupakkinn og síðan er skerpt á því með reglugerð sem er hluti af fjórða orkupakkanum frá 2013. Á níunda og tíunda áratug síðustu aldar stóð Evrópusambandið frammi fyrir krefjandi verkefnum þegar ríki Austur-Evrópu byrjuðu að ganga í ríkjasamband Evrópusambandsins. Þessi ríki voru meira og minna með alla innviði í rúst, við þekkjum það, þar á meðal raforkumál sín, hvort sem það var framleiðsla eða dreifing. Ekkert af þessu átti við um Ísland sem hafði þróað sín raforkumál með miklum ágætum eins og við þekkjum, allar götur frá 1936 þegar virkjanir við Sogið voru teknar í notkun. Allar raforkutilskipanir Evrópusambandsins tóku því í byrjun mið af hinum vanþróuðu raforkumörkuðum sem einkum mátti rekja til Austur-Evrópulandanna en hafa hin síðari ár færst yfir í fyrirsjáanlegan raforkuskort í Vestur-Evrópu, einkum og sér í lagi vegna kröfunnar um vistvæna raforkuframleiðslu sem tengist loftslagsmálunum og aðgerðum gegn þeim. Enginn þessara þátta á við um íslenska raforkumarkaðinn, enda hafa þessar tilskipanir aldrei gert neitt fyrir íslenska neytendur annað en að auka skriffinnsku og kostnað. Við þekkjum það að raforkuverð hefur hækkað hér við þessar tilskipanir. Við Miðflokksmenn erum búin að sýna hér að raforkuverð hækkaði um tugi prósenta í ákveðnum tilfellum og búin að hrekja staðreyndir stjórnarliða þess efnis að raforkuverð hafi ekki hækkað. Síðan er rætt um að neytendavernd sé svo mikilvæg en við erum búin að sýna fram á að það er nokkurs konar gervisamkeppni í þeim efnum og hún hefur sáralitlu skilað fyrir okkur. Hér hefur verið hamrað á því af þingmönnum, bæði stjórnarliðum og þingmönnum sem styðja þetta mál úr öðrum flokkum, eins og Samfylkingunni og Viðreisn, að neytendaverndin hafi skipt sköpum, það hafi verið hægt að lækka rafmagnsreikningana um háar fjárhæðir á ári. Það er rangur málflutningur. Neytendasamtökin létu gera tilboð fyrir umbjóðendur sína í því augnamiði að reyna að lækka verulega rafmagnsreikninginn. Einn aðili gerði tilboð og það svaraði ekki kostnaði að færa sig yfir því að lækkunin var svo óveruleg, eitthvað um 0,6%. [[Forseti hringir.]] Ég sé að tíminn er liðinn, frú forseti. Ég þarf að ljúka þessu í næstu ræðu og bið forseta vinsamlega að setja mig aftur á mælendaskrá.
Frú forseti. Þetta var afskaplega áhugaverður nýr vinkill á þetta mál, að fara yfir söguna og áhuga Evrópusambandsins á sameiginlegri stefnu í orkumálum. Höfum í huga að orkumál voru ekki þáttur í EES-samningnum þegar við gerðum hann, að vísu er getið stuttlega um orkumál í 141. gr. viðauka samningsins, ef ég man rétt, og það hefur einmitt verið notað sem rökstuðningur fyrir því að við ættum ekki að vera undir þessa sameiginlegu orkustefnu seld þó að eitt og annað hafi gerst í millitíðinni, m.a. með innleiðingu á fyrstu og annarri raforkutilskipuninni. Það sem hv. þingmaður rakti er einmitt góð áminning um að oft og tíðum þróast hlutirnir og markmiðin færast frá því sem upphaflega var lagt upp með. Til að mynda var Evrópusambandið sjálft stofnað sem stál- og kolabandalag Evrópu 1956, ef ég man rétt, svoleiðis að það hefur auðvitað breyst í eðli sínu til mikilla muna. Þess vegna þurfum við að líta til markmiðanna eins og þau birtast nú, en þó með þeim fyrirvara og með það í huga að markmiðin geti þróast og breyst, en þá sé þeim mun mikilvægara að vera ekki of bundin sambandinu þannig að það geti ákveðið í hvaða átt það tekur okkur sem samfélag þegar markmið þess breytast. [[Forseti hringir.]]Er hv. þingmaður sammála mér um þetta?
Frú forseti. Já, ég er sammála hv. þingmanni með þetta og þess vegna vil ég kalla það hræðsluáróður, fullyrðingar um að EES-samningurinn geti verið í hættu ef við förum þá lögformlegu leið að neita að innleiða tilskipunina og fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina sem hefur það hlutverk að leysa úr ágreiningi eins og í þessu tilfelli svo að við getum fundið lausn sem báðir aðilar geta unað við. Ég held að það komi aldrei til þess að samningurinn verði í hættu vegna þess að EES-samningurinn er ákaflega mikilvægur Evrópusambandinu og kemur til með að verða það enn meir í framtíðinni, einmitt vegna þess að okkar hreina orka verður Evrópusambandinu dýrmætari og mikilvægari með hverjum degi. Evrópusambandið hefur ekki svo greiðan aðgang að hreinni orku og það verður að minnka jarðefnaeldsneytisnotkun og hefur sínar skuldbindingar í loftslagsmálum. Þetta er einn liður í því að eiga aðgang að hreinni orku. Og þann aðgang fær Evrópusambandið í gegnum þessa tilskipun og í gegnum EES-samstarfið. Það að halda því fram að hér fari allt í uppnám ef við förum fram á einhverja undanþágu eru að mínu mati rök sem standast engan veginn og er ekkert annað en hræðsluáróður af hálfu ríkisstjórnarinnar.
Frú forseti. Ég er feginn að heyra að hv. þingmaður skuli vera sammála mér um þetta. En það var annað í ræðu hv. þingmanns sem mig langar að spyrja hann sérstaklega út í. Það er reyndar atriði sem hefur komið áður til umræðu, en það er einmitt ástæðan fyrir því að ég ætla að spyrja út í þetta, að það hefur verið nefnt áður, og ég vil vita hver staðan er á því núna. Það varðar þróun verðlags. Hv. þingmaður var, held ég að mér sé óhætt að segja, fyrstur manna til að leiða það fram í þessari umræðu með staðreyndum á blaði að orkuverð hefði hækkað til mikilla muna á Íslandi með innleiðingu á fyrri raforkutilskipunum Evrópusambandsins. Það má reyndar geta þess í því samhengi að spáð hafði verið fyrir um þessa hækkun þegar innleiðing átti sér stað 2002 eða 2003. Meðal þeirra sem vöruðu við þessu eindregið var Björn Bjarnason, þáverandi þingmaður Sjálfstæðisflokksins, og raunar aðrir þingmenn flokksins og fleiri flokka. En þegar hv. þm. Birgir Þórarinsson benti á tölur þessu til staðfestingar, að þetta hefði orðið raunin, var hann sakaður um að fara með rangt mál. Hann var sakaður um að halda fram rangfærslum og leitast við að blekkja fólk. Nú spyr ég hv. þingmann: Hefur hann fengið leiðréttingu frá stjórnarliðum? Hefur hann jafnvel fengið afsökunarbeiðni vegna þeirrar framgöngu að saka hv. þingmann um ósannindi í þessu máli? Ég spyr í ljósi þess að hv. þingmaður er búinn að sýna fram á þetta með tölum á blaði.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Svarið við þessu er einfalt: Enginn stjórnarliðanna hefur beðið mig afsökunar á því. Ég lagði upp með þetta í upphafi og gerði grein fyrir mínu máli, en enginn hefur beðið mig afsökunar. Það að segja að ég hafi verið að segja ósatt er ámælisvert og það lýsir málflutningi stjórnarliða hvað þetta varðar. Það var bæði frammíkall hér í sal og auk þess átti ég orðastað við hv. þingmann og formann utanríkismálanefndar í útvarpsþætti þar sem hún sakaði mig um að fara með rangt mál. Ég er búinn að leiðrétta það og sýna fram á þessa hækkun með tölum og haldbærum rökum en enginn hefur beðið mig afsökunar og hafa þeir í raun farið undan í flæmingi. Það sýnir málflutninginn í hnotskurn, það er reynt að snúa þessu við, að Miðflokksmenn fari með rangfærslur o.s.frv. Þegar upp er staðið eru það stjórnarliðar sem fara með rangfærslurnar og ekki bara hvað varðar raforkuverðið heldur einnig þátt neytendaverndarinnar, að hún skipti svo svakalega miklu máli til að hér sé hægt að lækka verð. Ég heyrði einn hv. þingmann sem er stuðningsaðili þessa máls halda því fram að það væri hægt að lækka rafmagnsreikninginn um allt að 30.000 kr. á ári. Þetta eru algjörlega staðlausir stafir. Miðað við það sem núna er í boði, ef farið er á síðu þar sem hægt er að skipta um orkusala, er hugsanlegt að maður nái kannski 1.000 kr. sparnaði á ári. Það er nú allur sparnaðurinn. Rangfærslurnar eru hrópandi af hálfu stjórnarliða í þessu máli.
Forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í orkuverðsumræðuna og hvort hann hafi haft eitthvert tækifæri til að skoða það sjálfur eða séð einhverja umfjöllun um það hvort eitthvað í fjórða orkupakkanum, sem er kominn fram, geti mögulega leitt til enn meiri hækkunar á raforkuverði en gera má ráð fyrir að verði af orkupakka þrjú. Það eru ákveðnar skyldur sem leggjast á ríkið varðandi innviði þegar einkaaðili vill framleiða rafmagn, koma því inn á kerfið og flytja. Þess vegna er eðlilegt að velta fyrir sér hvort framhald á slíku gæti mögulega orðið með orkupakka fjögur. Nú veit ég ekki hvort þingmaðurinn hefur náð að kynna sér þetta en mig langar að spyrja hann að því. Síðan er allt í lagi að læra af sögunni og öll reynum við að læra af því sem hefur á daga okkar drifið. Því er mikilvægt að spyrja hver þróunin hefur verið varðandi orkuverð á markaði, ekki bara á Íslandi heldur líka í Evrópu. Fyrir ekki svo löngu ákvað m.a. íslenska orkufyrirtækið Landsvirkjun að breyta gjaldskrá sinni til samræmis við, ef ég man rétt, raforkuverð í Evrópu og við það hækkuðu öll viðmið og taxtar, samningarnir tóku mið af þessum nýju plönum. Eru líkur á að áframhald verði á raforkuverðshækkunum gangi þetta allt eftir?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að þarna hafi hv. þingmaður komið inn á mjög mikilvægan þátt. Auðvitað þarf að kynna orkupakka fjögur í samræmi við orkupakka þrjú vegna þess að þetta er, eins og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni fyrr í kvöld, samfella sem heldur áfram. Það að halda því fram að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af orkupakka fjögur þó svo að við séum búin að samþykkja orkupakka þrjú eru náttúrlega rök sem standast engan veginn. Þetta fer allt að sama markinu sem er sameiginlegi markaðurinn og að við verðum þátttakendur í honum. Orkupakki fjögur, ef ég skil hann rétt, snýr meira að hreinni orku, orkuskiptunum og öllu því sem varðar baráttuna við loftslagsmálin sem eru náttúrlega Evrópusambandinu mjög mikilvæg. Að því leytinu til er algjörlega fyrirsjáanlegt að orkupakki fjögur kemur til með að valda verðhækkunum á raforku hér á landi. Þá verður væntanlega kominn hér sæstrengur og þá verður þessi hreina orka algjör forgangsorka í augum Evrópusambandsins og það mun örugglega greiða hátt verð fyrir orkuna. En það sem er kannski verst í þessu er að forráðin eru þá komin yfir á orkustofnun Evrópusambandsins sem mun hafa um það að segja með hvaða hætti orkan er verðlögð og hversu mikið við flytjum út af henni. Ég held að það sé alveg óhætt að lesa það úr þeim gögnum sem við höfum að þetta tengist, þetta eru ófrávíkjanleg tengsl [[Forseti hringir.]]milli orkupakka þrjú og fjögur sem mun auka eftirspurn eftir hreinni raforku frá Íslandi. Það þýðir náttúrlega að orkuverð mun hækka á Íslandi, hækka til heimila og fyrirtækja í landinu.
Virðulegur forseti. Eitt af því sem við höfum séð að rætt er um í fjórða orkupakkanum er orkunýtni bygginga og það er nokkuð sem við munum þurfa að fara yfir, hvaða breytingar verða á hugmyndum varðandi orkunýtni bygginga þar. Í umsögn Samtaka iðnaðarins er vakin athygli á þessu sérstaklega. Það er freistandi að reyna að fá einhver svör við því, ég held að það væri ágætt. Um hvað er verið að ræða? Mun byggingar- eða hönnunarkostnaður eða hvort tveggja hækka? Á að gera einhverjar kröfur aukalega til að bæta orkunýtni bygginga? Er þetta eitthvað sem Ísland gæti fengið undanþágu frá? Eru líkur á að við fáum undanþágur? Bendir eitthvað til að slíkar breytingar muni leiða til kostnaðarhækkana fyrir almenning og fyrirtæki? Þetta vitum við ekki, en við vitum að þetta er einhvers staðar þarna í öllum þessum pappírum og gerðum sem Evrópusambandið er búið að senda núna og samþykkja þannig að við hljótum að spyrja: Mun það mögulega geta bæst ofan á annan aukakostnað? Raforkuverð hækkar. Mun byggingarkostnaður hækka einnig? Það kann að vera að á markaði þar sem er mikill fjölbreytileiki geti eitthvað af þessum gerðum öllum leitt til mikillar samkeppni og lægra orkuverðs einhvers staðar, en á Íslandi er í rauninni fákeppnismarkaður. Það er ekki hægt að bera þetta saman.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Það er rétt hjá honum að hér eru aðstæður allt aðrar og samkeppnisumhverfið með allt öðrum hætti. Og í raun og veru er á þessum markaði gervisamkeppni, ef má orða það svo, sem kristallast í þessari svokölluðu neytendavernd sem stjórnarliðar hafa haldið fram að sé svo ægilega mikilvæg. Það kemur bara í ljós að hún er nánast engin og það að skipta um orkusala eins og ég nefndi áðan svarar ekki kostnaði. Samkeppnisumhverfið hér er allt annað. Þegar við erum komin inn á þennan sameiginlega markað með Evrópusambandinu með innleiðingu þessa orkupakka og síðan sæstrengs í framhaldinu þurfum við að fara að keppa um raforkuverð á sameiginlegum markaði við heimili og fyrirtæki Evrópu þannig að það mun augljóslega leiða til hækkunar raforkuverðs hér. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega og kom inn á mjög mikilvægan punkt sem er kostnaður vegna húsbygginga og breytinga á byggingarreglugerð o.s.frv. Það þarfnast mjög mikilvægrar athugunar og rannsókna í raun og veru að skoða áhrifin. Þetta liggur ekki fyrir. Eitt af þeim málum sem er algjörlega vanreifað í sambandi við þessa tilskipun og innleiðingu hennar er að gera athugun á áhrifum þessarar tilskipunar á t.d. byggingarmarkaðinn í landinu. Byggingarregluverkið hér er nógu flókið og það er talað um að það tefji fyrir framkvæmdum o.s.frv. á tímum þegar skortur er á húsnæði. Auðvitað á að gera nákvæma athugun á þessum hluta. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda á mikilvægi þess.
Forseti. Ég fór áðan í ræðu yfir spurningar sem ég tel mikilvægt að setja í samhengi og svara vegna orkupakka fjögur og heildarmyndarinnar sem er að verða til. Ég lít þannig á að við séum í raun að taka hér skref í að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins. Ekki höfum við eigin orkustefnu, í það minnsta. Spurningarnar sem ég er búinn að velta upp eru t.d. þær sem ég var að spyrja hv. þingmann í andsvörum varðandi orkunýtni bygginga sem breytist frá orkupakka þrjú til fjögur. Fær ACER-stofnunin aukin völd og ef svo er, hver eru þau? Það sem mig langar núna að velta upp og er líklega ein mikilvægasta spurningin er: Hvað þýðir sú breyting eða uppfærsla sem orkupakki fjögur hefur á fyrri gerðir og orkupakka fyrir stjórnarskrá Íslands? Er um að ræða meira valdframsal? Þurfum við að láta frá okkur meira af stjórn raforkumarkaðarins en er í dag með orkupakka þrjú? Hvar liggur þá hið aukna valdframsal, ef það er? Ef framsal er til staðar kallar það á að stjórnskipuleg álitaefni séu skoðuð sérstaklega varðandi þann þátt? Er þetta eitthvað sem er smávægilegt og skiptir ekki máli? Eða er þetta eitthvað meiri háttar? Þetta langar mig að tengja við það hvort orkupakki fjögur kalli mögulega líka á að menn afgreiði hann með stjórnskipulegum fyrirvara. Þá hefst aftur sá rúntur sem er hér í þinginu í dag varðandi orkupakka þrjú. Nú er dauðafæri fyrir okkur þingmenn að fá almennilega kynningu á því hvað þessi heildarmynd komi til með að þýða og hvaða áhrif hún hafi til lengri tíma litið á Íslandi. En mér sýnist því miður, virðulegur forseti, að við séum þeir einu sem hafa einhverjar áhyggjur af því að heildarmyndin sé að verða skökk eða varasöm fyrir íslenska hagsmuni, haldi þessi innleiðing óbreytt áfram. Ef niðurstaðan er sú að orkupakki fjögur kalli jafnframt á stjórnskipulegan fyrirvara eins og með orkupakka þrjú væri vert að velta fyrir sér hver áhrifin eru á stjórnarskrána þegar allt er saman komið, þegar samtalan er komin á pakkana alla saman. Gleymum því ekki að þetta er ekki þannig að maður sé fyrir framan hlaðborð og geti valið að taka orkupakka eitt og sleppa orkupakka tvö og taka fjögur o.s.frv., eða taka orkupakka þrjú og sleppa svo fjögur. Þetta er ekki þannig, þetta virkar ekki þannig. Þetta er ein samfella sem miðar að því að gera orkumarkaðinn einsleitan. Það er alveg ljóst í mínum huga að Evrópusambandið mun einskis svífast til að ná þeim markmiðum sínum. Við eigum í sjálfu sér ekki að leggja stein í götu Evrópusambandsins með að gera það. En við eigum hins vegar að sjálfsögðu að fara fram á það að við séum ekkert partur af því, eyja lengst úti í ballarhafi sem á fátt ef nokkuð skylt með sameiginlegum orkumarkaði. Við sjáum hvernig fer fyrir okkur þegar við treystum því að við höfum fyrirvara við þessar reglur. Við sáum það í kjötmálinu. Það er oft betra heima setið en af stað farið og ég held að það eigi við í þessu máli.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Hann kom inn á mjög mikilvægan þátt sem er hvort þessi innleiðing standist stjórnarskrána. Þá er fróðlegt að grípa niður í álit Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts vegna þess að það sem vekur athygli við það mál er að ríkisstjórnin, eins og við nefndum áðan, er að fresta þessu álitaefni. Hún er að fresta því að tekið verði á hinum stjórnskipulega fyrirvara. Það verði gert ef og þegar sæstrengurinn kemur. En í álitsgerð þeirra félaga segir, með leyfi forseta: „Engin heimild er til þess að taka í lög ákvæði sem ekki fá staðist íslenska stjórnarskrá þó að svo standi á að ekki reyni á umrædd lagaákvæði í svipinn. Verður því að telja rökrétt og raunar óhjákvæmilegt að tekin sé afstaða til stjórnskipulegra álitaefna sem tengjast þriðja orkupakkanum nú þegar og það áður en Alþingi samþykkir þriðja orkupakkann.“ Þetta er mjög mikilvægur þáttur í álitsgerðinni. Það er í raun ekki heimilt að fresta umræðu um stjórnskipulegan þátt málsins með þeim hætti sem ríkisstjórnin er að gera, á þeim forsendum sem hún leggur upp með. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann: Er ríkisstjórnin ekki að taka mjög mikla áhættu með því að fara fram með þessum hætti? [[Forseti hringir.]]Hvað telur hv. þingmaður að valdi því að hún treysti sér ekki til að fara í þessa athugun nú þegar?
Forseti. Það er erfitt að svara því hvers vegna menn vilja ekki reyna að komast til botns í stjórnskipulegum álitaefnum nú þegar. Það er ekki eins og þetta sé léttvægt og hægt að ýta á undan sér. Annað í þessu er að það verður framhald á þessum álitaefnum þegar að næsta pakka kemur. Og þegar við tökum saman álitaefnin eru þau orðin það umfangsmikil að það er algerlega klárt að menn geta ekki sætt sig við það eða samþykkt neitt slíkt. Er það kannski ástæðan fyrir því að menn vilja keyra þetta í gegn núna, menn hafi áttað sig á því? Orkupakki fjögur er búinn að vera í skoðun og rannsókn í systeminu. Menn eru hugsanlega búnir að átta sig á því að álitaefnin eru það alvarleg og stór að það sé betra að taka þetta með smáskammtaaðferðum, með skeiðinni, en að skoða heildarmyndina. Ég veit það ekki en það er ekki útilokað að svo sé. Það er einnig áhugavert að menn skuli vera tilbúnir að taka þann séns að ýta þessu á undan sér, láta á það reyna og hlusta ekki á varnaðarorðin. Nú greinir fræðimenn á um sumt í þessu öllu saman. Og kannski er útilokað að allir menn séu sammála og verði sammála um þessa hluti. En ég held að sé mjög mikilvægt að taka ekki sénsinn heldur skoða algerlega ofan í kjölinn hversu alvarleg álitaefnin eru, ekki síst varðandi framhaldið.
Frú forseti. Þetta skiptir verulegu máli í umræðunni. Það er verið að taka áhættu sem getur reynst okkur dýrkeypt. Þar kemur að því að undirbúningurinn er ekki fullnægjandi og þess vegna kemur það mjög á óvart að ríkisstjórnin vilji ekki fresta þessu máli. Ég get ekki séð að það sé neinn skaði skeður með því. Þess vegna kemur það svo spánskt fyrir sjónir hversu ríka áherslu ríkisstjórnin leggur á að málinu verði hraðað sem mest. Það eru ekki einu sinni gerðar athuganir á áhrifum tilskipunarinnar á atvinnuvegina eða heimilin. Hér eru álitsgerðir sem við höfum fengið frá Félagi garðyrkjubænda og frá iðnaðinum sem lýsa miklum áhyggjum af þessu. Það er bara látið þar við sitja. Það er engin athugun sett í gang um hvort það sé hægt að gera þetta þannig að þessar greinar komi ekki til með að bíða skaða af. Það er eins og það sé bara formsatriði að fá umsagnir frá aðilum og svo eru þær skráðar og bókaðar og svo er það bara búið. Það er eins og menn hlusti ekki á þær áhyggjur sem koma fram í álitsgerðunum sem segja okkur að þessar atvinnugreinar, eins og t.d. garðyrkjan, geti verið í verulegri hættu ef þetta verður innleitt. Það er eins og menn hafi tiltölulega litlar áhyggjur af því.
Herra forseti. Ein af þeim spurningum sem ég hef skrifað hjá mér og ætla að fara yfir í næstu ræðum er einmitt: Hver eru áætluð áhrif á raforkumarkaðinn á Íslandi vegna innleiðingar á næsta orkupakka? Hvert er framhaldið, ef við förum þá leið sem garðyrkjubændur óttast núna? Er frekar tilefni fyrir þá til að hafa áhyggjur af því sem kemur þar á eftir? Það er ósköp eðlilegt að allt þetta sé uppi á borðinu og að menn velti fyrir sér áhrifunum. En það er vissulega mjög sérstakt að sjá það sem ég ætla að reyna að kalla, og nota þá frekar fínleg orð um það, sinnuleysi fylgjenda þessa máls þegar kemur að því að svara spurningum sem hafa verið settar fram. Hvað er það sem gerir að verkum að menn eru ekki tilbúnir til að róa þetta ferli aðeins, geyma málið eða vísa því aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar til að sjá þá stóru mynd sem ég er búinn að minnast á nokkrum sinnum? Þetta er eitt af því sem truflar mann í þessu máli, þ.e. hraðinn á þessu. Í sjálfu sér man ég ekki til þess að nokkur hafi komið í þennan ræðustól og útskýrt fyrir þingmönnum hvers vegna ekki er hægt að gefa aðeins meiri tíma í þetta, ef menn vilja ekki fara með þetta aftur til sameiginlegu nefndarinnar. Auðvitað hefur þetta tekið langan tíma, það er alveg ljóst. Það hefur gert það og ekki að ástæðulausu. En úr því sem komið eru þrír til sex mánuðir bitamunur en ekki fjár.
Frú forseti. Það hefur komið fram í þessari umræðu í þó nokkurn tíma að það mál sem við erum að tala um er flókið og í sjálfu sér getur verið erfitt fyrir almenning að gera sér grein fyrir því í hverju nákvæmlega það felst. Þetta segi ég vegna þess að sá hópur sem hér hefur verið að malda í móinn hefur reynt að kynna sér þetta mál alveg út í hinar ystu æsar, fullhertur af því. Þess vegna veltir maður fyrir sér hvernig almenningur í landinu á að vega og meta þær upplýsingar sem honum berast af málinu. Þeir sem bera þetta mál fram hafa sagt að þeir sem hafa kynnt sér málið best séu líklegastir til að fylgja því. Þá hlýtur maður að spyrja: Hvers vegna taka menn sér þá ekki bara aðeins lengri tíma, kynna málið betur og fjölga fylgjendum þessa máls? Eins og málið stendur nú eru um 62% þjóðarinnar á móti því og maður spyr: Ef menn vilja hafa frið um málið, vinna það virkilega vel, hvers vegna kynna menn það þá ekki betur? Það gera þeir best með því að fresta því um stund og kynna það betur fyrir öllum sem það varðar áður en að innleiðingin er síðan kynnt fyrir alvöru. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um tregðu meiri hlutans á Alþingi til að kynna þetta mál virkilega vel fyrir þeim sem það varðar mest, þjóðinni sjálfri.
Forseti. Það er ekki gott að átta sig á því hvað skýrir þá tregðu að vera ekki með þetta mál betur upplýst og kynnt og með einhvers konar rökræðu um það. Það er lítið gagn í því að senda einhverja predikara úr stjórnarliðinu hringinn í kringum landið til að fara með einhverja rullu um hvað þetta sé æðislegt ef ekki er hægt að gagnrýna eða kafa ofan í það sem er hugsanlega varasamt í þessu líka. Það yrði að vera þannig að sjálfsögðu. Það sem ég er mest rasandi yfir og búinn að segja hérna og held áfram að tönnlast á er að menn skuli ekki vilja nota það tækifæri sem er fyrir framan okkur núna til að sjá heildarmyndina. Viljum við að orkustefna Evrópusambandsins verði okkar orkustefna? Eyjólfur Ármannsson lögmaður fer aðeins yfir þetta í einu af sínum góðu álitum og niðurstaðan er að mínu viti hárrétt hjá honum og augljós í mínum huga líka. Það eru allt aðrar aðstæður á Íslandi en hjá Evrópusambandinu þegar kemur að orkumálum. Við erum ekkert að deila raforkunni okkar með einhverjum öðrum þjóðum á þeirra forsendum, ekki frekar en fiskimiðunum. Þetta eru auðlindir sem við erum að nýta í okkar þágu. Það yrði kúnstugt ef við ættum að fara að deila öðrum auðlindum með Evrópusambandinu eða einhverjum öðrum. Ég geri ekki greinarmun á Evrópusambandinu eða Ameríkönum eða hreinlega Norðurlöndunum [[Forseti hringir.]]ef það væri uppi á borðum.
Frú forseti. Kannski er þessi tregða til að kynna málið angi af því sem títtnefndur Eyjólfur Ármannsson segir sjálfur á bls. 2, með leyfi forseta: „Augljóst er að stjórnvöld eru sjálf í vafa um bæði lagagrundvöll fyrirhugaðrar eigin innleiðingar þjóðréttarskuldbindingar og hvort hún samræmist stjórnarskrá.“ Menn finna til þess að þeir hafa vondan málstað að verja eins og málið er sett upp og kannski er það vegna þess sem menn treysta ekki þeim fyrirvörum sem halda ekki vatni eins og hefur komið margoft fram og góð rök að því leidd. Auðvitað er það skiljanlegt. Maður getur svo sem alveg samsamað sig því að þegar menn hafa virkilega vondan málstað að verja eru þeir kannski ekki mjög áfjáðir í að kynna þann málstað með bravör. Það gæti verið skýringin að hluta. Hitt er svo annað mál að enn hef ég ekki fundið skýringar, og ég hef leitað til hv. þingmanns um liðsinni, á því hvers vegna stjórnvöld, meiri hluti hér á Alþingi, hlusta ekki á varnaðarorð sérfræðinga. Það er önnur tregða. Fyrst menn eru svo óöruggir með sig, eins og Eyjólfur Ármannsson segir í sinni greinargerð, hvers vegna hlusta þeir ekki á varnaðarorð sérfræðinga? Ég held að þetta sé þannig að menn hafi á sínum tíma fengið tvö álit sem hentuðu, hanga á þeim eins og hundar á roði en hlusta ekki á varnaðarorð sem margir sérfræðingar, ekki bara tveir, ekki þrír, heldur fleiri, hafa komið fram með um að innleiðingin sé ekki eins og hún á að vera og muni ekki [[Forseti hringir.]]ganga upp eins og menn ætla.
Forseti. Það er búið að tjalda ýmsu til til að reyna að fegra eða selja þessa mynd alla saman. Hingað var fluttur sérfræðingur erlendis frá, fékk flug og bíl eins og sagt er, til að skila áliti og fjalla um ákveðna hluti. Mér sýndist hann kannski fjalla meira um hluti sem hann er ekki sérfræðingur í, pólitík, en engu að síður er hann býsna snjall einstaklingur og hafði reyndar lýst því yfir fyrir 10, 15, 17, 18 árum kannski, kannski er ekki svo langt síðan, að EES-samningurinn væri yfirþjóðlegur samningur, það væri ekki þannig að Íslendingar gætu verið að pirrast út af stjórnarskrá. Það var löngu komið yfir það. Ekki veit ég hvort þeir sem fengu þennan ágæta mann til að vinna fyrir sig séu akkúrat sammála þessari skoðun hans. En hvað um það, það er mjög erfitt að henda reiður á hvað vakir fyrir því ágæta fólki sem vill keyra þetta mál áfram. Eftir því sem málið þroskast betur í umræðunni, þeim mun meira lærir maður. Það er einfaldlega þannig. Það koma fram nýjar upplýsingar, fólk fyrir utan þetta hús sem hefur mikinn áhuga á þessu máli og miklar áhyggjur af málinu spáir og spekúlerar í því. Það hefur sökkt sér ofan í þessa hluti og kannski ætti að hlusta aðeins betur á það, fleiri en akkúrat við sem erum að tala hér í nótt. Það væri forvitnilegt að vita, frú forseti - því að einhvern tímann var kvartað yfir því að þingmenn væru annars staðar en í þingsal á fundartíma - hvort það sé einhver frá öllum flokkum á svæðinu.
Mig langaði aðeins að drepa á það að þessi umræða hefur verið kölluð dæmi um þjóðernispopúlisma. Uppi á Bifröst er einhver sérfræðingur í popúlisma, ég veit ekki hvar hann lærði, datt fyrst í hug Hogwarts en vildi ekki tala illa um Harry Potter þannig að ég veit ekki hvort það er rétt. Hann segir að popúlisminn sé þannig að menn ali á ótta gagnvart erlendri ógn sem steðjar að þjóðfélaginu. Í öðru lagi saka menn stjórnvöld um að svíkja þjóðina í hendur hinna erlendu ógnvalda og í þriðja lagi stilla þeir sjálfum sér upp sem vörn gegn hinni erlendu aðsteðjandi ógn og gegn hinni innlendu elítu. Við þessari greiningu kom svar sem segir svo, með leyfi forseta: „Nú neyðist ég til að leggja orð í belg. Fólk hefur áhyggjur af þriðja orkupakkanum - spyr áleitinna spurninga um fullveldisafsal og sjálfræði þjóðarinnar yfir orkuauðlindum sínum. Viðbrögðin? Fúkyrði og dylgjur um hugarfar þeirra sem efast: Efasemdarmönnum (sem eru af ýmsum toga og koma úr ýmsum áttum) er öllum skipað í einn hóp sem sakaður er um þjóðernisofstopa og popúlisma“ eins og ráða má af þessari umfjöllun sem ég vitnaði til áður. Í annarri umfjöllun er hópurinn uppnefndur, kallaður lið og söfnuður. Tilteknir einstaklingar eru nafngreindir og þeir síðan flokkaðir saman og hafðir til sýnis handa hinum að hlæja og hæðast að. Hinu verður ekki svarað með rökum. „Er ekki ástæða til að ræða þetta málefnalega? Málið snýst ekkert um ættjarðarást. Það snýst um hagsmuni Íslendinga. Hvernig væri nú að endurvekja kröfuna um auðlindaákvæði í nýrri stjórnarskrá til þess að verja þjóðina fyrir eignamyndun og ásælni í orkuauðlindir hennar, og gera kröfu um að frá því verði gengið áður en lengra er haldið með orkupakkana? Hvar er sú umræða? Ég heyri hana ekki hjá málsvörum samfélagslegrar ábyrgðar og alþjóðasamstarfs. Ég les bara blaðagreinar þar sem efasemdarfólkinu eru gerðar upp skoðanir, efast um hvatir þess og tilgang af því að í hópnum eru Miðflokksmenn og Flokks fólksins menn. En í hópnum eru fleiri. Fjöldi fólks úr öllum stjórnmálaflokkum hefur efasemdir og rökstuddar spurningar sem ekki hafa fengist svör við.“ Stjórnmálafræðingurinn í meðfylgjandi frétt lýsir einkennum þjóðernispopúlisma í umræðunni og tengir við efasemdarfólkið. „Eitt einkennið ku vera alhæfingar og uppnefni þar sem rýrð er varpað á mótaðilann. Hver er þá sekur um popúlisma í þessari umræðu?“ Þennan pistil ritar fyrrum hv. þm. Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir. Þetta hefur hún skrifað þrátt fyrir að eiga það á hættu að vera uppnefnd þjóðernispopúlisti og að hafa hinn versta tilgang. Frú forseti. Ég ætlaði að lesa upp aðra grein, sem ég sé að ég hef ekki tækifæri til að lesa frá orði til orðs, þar sem gerð er grein fyrir því að andstaðan við orkupakkanum hafi mótast vegna þess að með honum sé að hefjast innleiðing Íslendinga inn í sameiginlegan orkumarkað Evrópu sem hefði í för með sér hækkað orkuverð til almennings eins og hefur gerst í Noregi. Síðan hefur verið bent á að með sameiginlegum orkumarkaði kunni að vera hætta á að þeim aðilum á þeim sama markaði utan Íslands verði gert auðveldara fyrir að nýta og jafnvel virkja íslenskar orkulindir. Í þessari ágætu grein er líka talað um að utanríkisráðherra hafi samið við sjálfan sig um að koma fram þessu máli eins og það er í þessu horfi. Ein spurning er þá eftir, segir þessi ágæti greinarhöfundur, og hún er þessi, með leyfi forseta: „Ef samþykkt orkupakka þrjú breytir engu, hver er þá nauðsyn þess að Alþingi Íslendinga samþykki hann?“ Þetta ritar fyrrverandi hv. þingmaður og fyrrverandi hæstv. ráðherra Sighvatur Björgvinsson. Ætli hann fylli popúlistaflokkinn eins og fleiri?
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Hann fór ágætlega yfir grein sem fyrrverandi hv. þingmaður, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, hafði sett á blað. Ólína er, eins og við vitum, kjarkmikill skörungur og þó að við höfum ekki alltaf verið sammála í pólitík virði ég hana svo sannarlega fyrir að fylgja mjög fast eftir sínum skoðunum. Ég tek ofan fyrir slíku fólki. Ég held að sú mynd sem þarna er dregin upp sé býsna sönn og rétt af því andrúmslofti sem menn vilja gjarnan teikna upp, ekki síst af þeim sem þeir eru ósammála. Það eru til ýmis önnur skrif eftir meinta fræðimenn í þessum málum sem eru á svipaðan hátt tengdir einstaklingum í Miðflokknum eða forystumönnum hans. Hins vegar þýðir ekkert að kvarta yfir því, það er bara hlutur sem við verðum að ganga í gegnum. Það er mjög gott þegar reyndir einstaklingar í þjóðfélagsumræðu og stjórnmálum sjá það eins og fyrrverandi hv. þingmaður, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir. Þetta er nefnilega lykilspurning og ég veit ekki hvort hv. þingmaður getur svarað henni. Ég ætla að spyrja hérna að öðru og geyma hina. Hvers vegna í ósköpunum erum við að samþykkja þennan þriðja orkupakka ef hann skiptir engu máli fyrir Ísland? Ef maður á að trúa þeim sem eru fylgjandi pakkanum eru þetta smávægilegar breytingar á Orkustofnun. Við þurfum ekki orkupakka til að breyta því. Við getum breytt þessum lögum til samræmis ef okkur sýnist svo.
Frú forseti. Ég staldra líka við það þegar fólk teiknar upp mynd af andstæðingum sínum. Þegar það hefur engin rök í málinu sem um er rætt teiknar það upp mynd af andstæðingum sínum sem einhverjum óæskilegum múg með enga sjálfstæða skoðun sem eltir í blindni einhverja ranghugmynd. Ekkert gæti verið fjær raunveruleikanum en þessi lýsing og hún er eiginlega dapurlegur vitnisburður um það. Ég veit reyndar ekki hvert akademísk menning er að fara á Íslandi þegar háskólamenn koma fram með bábiljur og sleggjudóma af þessari sort. Nú virðist reyndar vera eftirspurn eftir þessu í einhverjum fjölmiðlum. Auðvitað vilja menn í háskólageiranum fá athygli eins og hverjir aðrir og njóta þeirra 15 mínútna sem þeir fá í sólinni hverju sinni. Það er skiljanlegt en er hins vegar frekar lágkúrulegt og það eru ekki akademísk vinnubrögð að sortera fólk með þessum hætti. Ekki það að ég sé að væla eða kvarta. Það sem ég vildi draga fram með þessu er að það er svo erfitt að standa í rökræðum við fólk og við höfum dregið hérna fram rök dag eftir dag og nótt eftir nótt sem sýna fram á að þetta mál sem við erum með í höndunum er vanbúið. Það gæti farið illa í höndunum á okkur en að við séum að hífa sjálf okkur upp sem einhverja bjargvætti í þessu máli er algjörlega fjarri lagi.
Forseti. Það er líka afar erfitt að eiga í rökræðum við fólk sem mætir ekki í rökræðurnar, sem tekur ekki þátt í að ræða kosti og galla eða leiðir út úr málinu sem er verið að fjalla um eða finna lausnir. Það er ekki gott að reyna að halda uppi slíkum rökræðum en við gefumst að sjálfsögðu ekkert upp á því. Það sem mig langar aðeins að henda upp við hv. þingmann er það að ég er að velta fyrir mér þeirri ábyrgð sem við stjórnmálamenn höfum á laga- og reglusetningu sem við tökum að okkur. Oft höfum við séð ákveðin slys verða hérna, það hefur þurft að laga mál o.s.frv. Þetta er ekki eitthvað sem við lögum ef við innleiðum orkupakka þrjú með húð og hári sem stefnt er að, hugmyndafræðina, markmiðin, allt þetta, og þá snúum við ekki við. Við hættum ekkert við þetta þegar þetta er komið hingað inn. Hvað seinni hlutinn af þessu eða orkupakki fjögur ber í skauti sér er smám saman að koma í ljós, það er alveg ljóst, en er það ekki svolítið mikill ábyrgðarhluti, hv. þingmaður, að ætla sér að klára þetta með svo mörgum spurningum ósvöruðum sem við höfum velt upp? Sumar þeirra koma frá okkur, sumar frá almenningi og aðrar eru hreinlega bara upp úr þeim álitum sem skilað var inn og meira að segja frá sérfræðingunum [[Forseti hringir.]]líka sem hafa fjallað um þetta.
Frú forseti. Vissulega myndi það hjálpa ef hér væri einhver til andsvara. Það myndi hjálpa umræðunni, það myndi hjálpa málinu og það myndi auðvelda í sjálfu sér ýmislegt. Einu sinni var gömul auglýsing á sjónvarpsskjám landsmanna sem hljómaði svona: Þú tryggir ekki eftir á. Ég tek undir með hv. þingmanni, héðan hafa margir hortittir ratað í gegnum tíðina og jafnvel þannig að það þarf að taka þá alveg upp mjög skömmu eftir að þeir hafa verið samþykktir hér, gengið í gegnum þingið og menn hafa hvatt til vandaðra vinnubragða. Við erum hópur manna og kvenna, sem var að vísu aðeins stærri en hann er núna vegna þess að við höfðum í hópnum Flokk fólksins sem datt úr skaftinu á einhverju tímabili út af einhverju sem þau skýra sjálf og erum þess vegna einir eftir, að útskýra þetta mál. Það skiptir ekki öllu máli. Málið er að þegar menn viðhafa vönduð vinnubrögð og taka umræðuna alla leið er skrækt í öllum hornum: Málþóf, málþóf - sem þetta er ekki. Hér hefur ekki farið fram málþóf. Hér hefur farið fram greinargóð umræða, drykklöng, en það er líka vegna þess að kringumstæður krefjast þess. Við ætlum okkur að reyna að hafa áhrif á þetta mál til góðs og ætlum að gera allt sem við getum til að svo verði. Ef það tekur tíma tekur það bara tíma. Ekki tekur þetta tíma frá þinginu. Hér er enginn nema við. Við erum ekki að tefja neinn, við erum ekki að halda neinum vakandi nema fólkinu sem er að horfa á okkur og vornóttin er björt og yndisleg þannig að það er ekkert eftir þessu teljandi. [[Forseti hringir.]]Vissulega myndi samt hjálpa ef við hefðum hérna einhvern til að tala við.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Mig langar aðeins að koma inn á eitt við hv. þingmann. Það er uppskiptingin á orkufyrirtækjunum á sínum tíma, þ.e. HS Orku og Orkuveitu Reykjavíkur. Þetta voru mjög afdrifamiklar ákvarðanir sem urðu til þess að Hitaveita Suðurnesja var t.d. einkavædd, fyrirtæki sem sveitarfélögin á Suðurnesjum áttu og byggðu upp og hafði samfélagslegt hlutverk sem skipti verulegu máli. Og eftir að fyrirtækið er einkavætt og svo þegar innleiðing á orkupakka eitt kemur sjá menn hvaða afleiðingar það hafði. Félagslegi þátturinn felst í að leggja hitaveitu, rafmagn o.s.frv. á staði sem skiptu frá viðskiptalegu sjónarmiði ekki nógu miklu máli fyrir fyrirtækið. En það sem gerist í þessu öllu er það að í raun og veru innleiðum við tilskipun frá Evrópusambandinu þess efnis að skipta þeim orkufyrirtækjum upp sem við þurftum ekki að gera. Við þurftum ekki að gera það. Við gengum lengra en við þurftum að gera og maður veltir því fyrir sér: Hvers vegna fóru íslensk stjórnvöld þá leið? Það hlýtur bara að vera að uppskiptingin sé alfarið á ábyrgð íslenskra stjórnvalda. Það hlýtur að vera eitthvað þarna á bak við, að það sé í raun og veru yfirskin. Getur verið, hv. þingmaður, að þarna hafi verið yfirskin, uppskiptingin hafi í raun og veru verið yfirskin að einkavæðingunni? Hvort það hafi verið í raun og veru ástæðan fyrir því.
Frú forseti. Nú vil ég ekki endilega ætla mönnum það að eitthvað hafi búið að baki því hvernig pakkar númer eitt og tvö voru innleiddir. Eins og fram hefur komið í umræðunni voru þeir innleiddir á þann hátt að Íslendingar voru, eins og stundum áður í EES-gerðum, kaþólskari en páfinn. Eftirköstin voru vissulega sársaukafull að þetta framsækna fyrirtæki á Suðurnesjum skyldi hverfa í fang einkaaðila, þó að vísu sé búið að ná því að hluta til baka, en við vitum ekki hvort það verður svo. Ég held því einfaldlega fram að menn hafi ekki gefið sér tíma. Þetta hafi ekki verið góð vinnubrögð og ég hef t.d. orð hv. þingmanna sem hér voru á þeim tíma sem sögðu: Þetta mál rann í gegnum þingið nánast án umræðu. Því er það kannski enn mikilvægara að við endurtökum ekki þann leik nú. Að þetta mál sem við erum með til meðferðar, sem er skilgetið afkvæmi hinna tveggja, fari ekki sömu leið í gegnum þingið með sömu slæmu vinnubrögðunum og með sömu slæmu eftirköstunum eins og fram hefur komið í umræðunni, bæði í kvöld og nótt og áður. Þótt við hefðum viljað komast út úr pakka númer tvö, af því að við sáum að þessi uppskipting skaðaði landsmenn í hærra orkuverði og ýtti fyrirtækjunum út í einkavæðingu, hefðum við ekki getað bakkað með ákvörðun okkar nema segja EES-samningnum upp í heilu. Það er nákvæmlega það sama sem við stöndum frammi fyrir núna. Ef þessi innleiðing virkar ekki, sem ég óttast mjög að muni ekki gera, getum við ekki losnað við þetta nema segja EES-samningnum upp í heilu og ég held að það sé eitthvað sem enginn okkar vill.
Frú forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að auðvitað viljum við halda EES-samningnum til streitu og það er mikill misskilningur sá áróður sem hér hefur heyrst að Miðflokkurinn vilji þennan samning feigan. Það er alrangt. Hins vegar viljum við að sjálfsögðu standa á okkar rétti í þeim samningi og minna rækilega á að þetta er tvíhliða samningur milli tveggja aðila þar sem báðir aðilar hafa sín réttindi og sínar skyldur, svo því sé haldið til haga. Ég nefni þessa uppskiptingu fyrirtækjanna sérstaklega vegna þess að það er klassískt dæmi um það að þar héldum við ekki á okkar réttindum með nægilega öflugum hætti. Við þurftum ekki að skipta þeim fyrirtækjum upp en við gerðum það samt. Þess vegna veltir maður fyrir sér hvort þarna séu einhverjar tengingar á milli þess að stjórnvöld vilja ekki fara þá leið að hafna orkupakkanum og fara með hann til sameiginlegu nefndarinnar til að fá niðurstöðu. Það er eins og það sé einhver óttablandin virðing gagnvart Evrópusambandinu, menn þori ekki að standa á rétti sínum og jafnvel fari þá leið að gera meira en Evrópusambandið fer í raun og veru fram á sem hefur síðan afleiðingar. Það hafði afleiðingar þegar fyrirtækjunum var skipt upp. Fyrirtækið var einkavætt, þ.e. Hitaveita Suðurnesja. Það gerði að verkum að fyrirtækjunum var skipt upp og það hafði náttúrlega kostnað í för með sér fyrir þau fyrirtæki og það fór út í verðlagið. Það er þessi tenging, að þarna sé eins og einhver óttablandin virðing fyrir því að standa á rétti sínum í þessum samningi.
Herra forseti. Ég hygg að þetta sé nokkuð nærri lagi. Það hefur komið fram áður í umræðunni að þeir flokkar sem nú standa að þessari innleiðingu hafa áður verið þekktir fyrir að lúffa fyrir útlendingum. Í þessu máli skil ég æ minna eftir því sem lengra líður á umræðuna, ég skil ekki þörfina fyrir asann. Ég skil ekki þörfina fyrir að búa um málið eins og verið er að gera núna. Ég skil það ekki. Ég skil ekki af hverju menn fara ekki að ráðum bestu sérfræðinga þjóðarinnar um hvernig á að fara með málið. Mér er það algjörlega hulið. Það er ekki eins og einn eða tveir aðilar vari við þessu máli. Það eru miklu fleiri en það. Ég þreytist ekki á að segja að ég skilji heldur ekki hvers vegna meiri hlutanum á Alþingi, ríkisstjórninni, er svona mikið í mun að fara fram með mál sem er í andstöðu við meiri hluta þjóðarinnar. Ég skil það bara ekki. Þetta er mál af þeirri stærðargráðu að það ætti að vera hafið yfir flokkapólitík. Það ætti að vera hafið yfir það að við þyrftum að standa hér til að reyna að verja hagsmuni þjóðarinnar. Málið ætti að vera þannig búið að við gætum öll tekið saman höndum og afgreitt það með sæmilegum hætti. Því miður er það þannig að vegna þess hve vanbúið málið er og vegna þess hvað það lítur illa út verðum við að standa hér og reyna að verja þjóðina fyrir málinu. Við eigum ekki annan kost.
Hæstv. forseti. Ég hef verið að velta upp spurningum um framhaldið, orkupakka fjögur, og furða mig svolítið á því að fylgjendur málsins skuli ekki vilja, ég ætla bara að nota gamalt orðatiltæki hér í þinginu, kíkja í pakkann, kíkja í fjórða pakkann til að sjá hvað þar bíður. Ég beindi nokkrum spurningum um orkupakka fjögur og reyndar fimm til utanríkisráðuneytisins. Ég ætla að renna yfir þetta. Ég segi m.a.: 1. Óskað er skýrslu um innihald og réttaráhrif orkupakka fjögur og það sem vitað er um orkupakka fimm. 2. Sé tekið mið af orkupakka fjögur og mögulega fimm, hvaða áhrif eða breytingar þurfa að verða á rekstri eða hlutverki Landsvirkjunar með tilliti til lagaskyldu fjórða orkupakkans og þeim meginlínum sem hafa mótast um orkupakka fimm? 3. Svo virðist sem orkupakki fjögur hafi verið kynntur ríkisstjórn Noregs. Hefur hann verið kynntur eða sendur íslenskum stjórnvöldum? 4. Hver er aðkoma Íslands að vinnu við innleiðingu fjórða orkupakkans í EES-rétt? 5. Hvaða fyrirvara gerir Ísland í tilviki fjórða orkupakkans? 6. Hverjar eru helstu breytingarnar í fjórða orkupakka? Hvaða áhrif hafa þær á íslenskan raforkumarkað? 7. Hverjir eru stærstu kostnaðaraukningar fyrir íslenska neytendur til að fullnægja þeim skyldum sem orkupakki fjögur hefur í för með sér? Ég tel að þetta séu allt spurningar sem eiga enn þá rétt á sér til viðbótar við þær 17 eða 18 sem ég hef skrifað niður í framhaldinu eftir því sem umræðunni vindur fram. En svörin sem komu við þessum spurningum voru mjög almenns eðlis. Fyrsta atriðinu þar sem óskað er eftir skýrslu og greinargerð er í rauninni ekki svarað. Það er ekkert fjallað um, sýnist mér, um áhrifin á Landsvirkjun. Það er ekkert talað um hvaða vinna sé í gangi o.s.frv. Það kemur hins vegar fram í svari ráðuneytisins að sérstakur starfshópur hafi verið settur af stað um hagsmunagæslu og samráð varðandi innleiðingu fjórða orkupakkans. Nú má rekja þetta mál aftur til nóvember 2016, í það minnsta, þar sem lögð var fram tillaga að nýrri löggjöf á sviði orkumála undir yfirskriftinni Hrein orka fyrir alla Evrópubúa eða Clean Energy for All Europeans. Orkupakkinn breytir löggjöfinni töluvert mikið. Það er því ósköp eðlilegt að við veltum þessu fyrir okkur, við sem höfum áhyggjur af málinu og spyrjum spurninga. Auðvitað hefði maður ætlast til þess að það fengjust einhver svör sem hald væri í við þessum spurningum, ekki almennt orðalag. En þetta er það sem ráðherrann lætur senda okkur. Ég ætla að leyfa mér að gera athugasemdir við að þetta séu svörin. Ég hygg að við bætum þá bara við spurningalistann sem þarf að svara. Ég nefndi áðan, virðulegi forseti, og velti því upp hvort orkupakki fjögur kallaði á annan hring af umræðu um stjórnskipulegan fyrirvara eins og hér hefur verið vegna orkupakka þrjú. Spurningin sem ég ætla að bæta við núna, af því að það er lítill tími eftir, er: Hvað er í honum sem kallar á stjórnskipulega fyrirvara, ef svo er? Mér finnst ástæða til að spyrja að þessu núna vegna þess að við erum að ræða forvera fjögur, þriðja orkupakkann. Allt hangir þetta saman. Þess vegna eiga þessar spurningar að mínu viti rétt á sér. Það er vont að hingað komi enginn af þeim sem bera ábyrgð á málinu og svari. Til viðbótar má velta því upp að enn hefur lítið af svörum komið við því hvort menn telji sig býsna trygga varðandi það að ekki verði farið í mikil málaferli af hálfu einkaaðila, lögaðila eða einstaklinga sem munu kannski vilja leggja hér sæstreng.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langaði að fara yfir eitt með honum. Við höfum rætt það margsinnis að innleiðing á þriðja orkupakkanum kemur til með að skapa mikla óvissu og setja óþarfakvaðir á nýtingu íslenskra auðlinda. Hins vegar er áhættulaust að hafna innleiðingu og fara þá lögformlegu leið sem okkur stendur til boða. Má ekki segja að þeir sem greiða atkvæði með þessari tillögu séu að og vilji í raun tryggja að íslenska raforkukerfið komi til með að tengjast Evrópusambandinu og það verði ekki aftur snúið? Maður veltir fyrir sér hvaða hagsmunum er verið að þjóna. Er verið að þjóna einhverjum duldum hagsmunum sem við sjáum ekki? Það sem vekur athygli í þessari umræðu líka er að maður hefur séð blaðagreinar eftir aðila sem hafa verið í stjórnmálum og hafa verið á móti orkupökkunum en eru núna fylgjandi þeim. Ef maður skoðar viðkomandi aðila betur sést að þeir eiga orðið tengsl inn í þennan geira, orkugeirann. Maður veltir fyrir sér: Breyta menn þá um skoðun af því að þeir eru tengdir orkugeiranum núna en voru það ekki áður? Þetta er áhugavert rannsóknarefni. Erum við að tala um einhverja dulda hagsmuni eða einhvers konar pólitískan þrýsting sem stjórnvöld og ríkisstjórnin vill ekki viðurkenna?
Virðulegur forseti. Já, það er rétt að það er ákveðin lagaleg óvissa uppi. Bent hefur verið á það af sérfræðingunum. Duldir hagsmunir? Ég á mjög erfitt með að svara þessu. Það er mjög erfitt að finna skýringar á því hvers vegna menn vilja ólmir gera þetta með þessu móti sem lagt er upp með. Það er svolítið sérstakt að sjá hvaða flokkar sameinast um þetta. Það er flokkur sem eitt sinn var í mikilli varðstöðu fyrir sjálfstæði landsins sem nú virðist ætla að horfa á það með öðrum augum, svo er sósíalískur flokkur sem er allt í einu farinn að markaðsvæða auðlindir. Þetta er svolítið sérstök staða sem við erum í. Samfylkingarflokkarnir eru auðvitað á málinu vegna þess að þeir halda að þetta flýti ferðalaginu inn í Evrópusambandið, sem verður vonandi ekki. Hv. þingmaður spurði: Gera þeir þingmenn sem eru fylgjandi málinu sér grein fyrir því að með því að greiða þessu atkvæði sé verið að taka fyrsta skrefið í að tengjast evrópska raforkumarkaðnum? Ég held að þeir geri sér alveg grein fyrir því í grunninn en ég held hins vegar að það sé búið að teikna málið þannig upp að það sé léttvægara en það er í raun. Mig langar að hvetja þessa ágætu samþingsmenn okkar að krefjast þess að fá að vita meira um það sem liggur á borðinu um framtíðina áður en gengið er til atkvæða af því að ekki verður snúið til baka þegar búið er að samþykkja orkupakka þrjú.
Herra forseti. Þarna kom hv. þingmaður inn á mjög mikilvægt atriði. Það verður ekki snúið til baka þegar búið er að samþykkja orkupakka þrjú. Það er nákvæmlega það sama og gerðist með orkupakka eitt og orkupakka tvö þegar fyrirtækjum eins og Hitaveitu Suðurnesja var skipt upp. Þá varð ekkert aftur snúið. Þessi fyrirtæki verða ekkert sameinuð aftur. Þetta er uppskipting sem gekk í gegn og gerði að verkum að hægt var að einkavæða eitt fyrirtækið, kostnaður sem fylgdi því að skipta fyrirtækjunum upp fór út í verðlagið þannig að þetta hafði afleiðingar og það verður ekki aftur snúið. Nákvæmlega það sama gerist nú, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega. Það verður ekki aftur snúið þegar búið er að samþykkja orkupakka þrjú, sem er grundvöllurinn að markaðsvæðingu orkunnar á sameiginlega Evrópska efnahagssvæðinu. Það er allt til reiðu þegar búið er að samþykkja orkupakka þrjú. Þegar sæstrengur kemur erum við tilbúin og orðin þátttakendur í þessu sameiginlega markaðssvæði. Það er alger óskhyggja að segja, eins og hæstv. forsætisráðherra gerði í dag, hún sagðist vonast til að sæstrengur kæmi ekki. Þetta er náttúrlega málflutningur sem á ekki að vera svona óákveðinn hvað þetta varðar, það er hlutverk stjórnmálamanna að tryggja að svona hlutir séu ekki í óvissu en ekki segja: Ég vona að þetta gerist ekki. Menn eiga að tryggja að þetta gerist ekki. Þannig á það að vera með stjórnmálamenn. Þeir eiga að tryggja að svona hlutir séu ekki í óvissu og komi ekki til með að hafa afleiðingar þegar að því kemur.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum þessar spurningar og vangaveltur. Já, þetta er lykilpunktur, það verður ekkert aftur snúið þegar búið verður að samþykkja málið. Nú er ferlið búið að vera þannig að um nokkurn tíma var reynt að semja við Evrópusambandið um undanþágur frá þessum orkupakka og síðar einstökum greinum hans, eða það yrði saminn ákveðinn texti, aðlögunartexti svokallaður, sem Íslendingar gætu sætt sig við. Þessu var meira og minna öllu hafnað, í það minnsta öllu sem einhverju máli skipti. Undanþága frá gasreglugerð er jafn mikilvæg og undanþága frá járnbrautarreglugerð, það breytir ekki öllu fyrir okkur. Ég óttast, ekki síst eftir orð hæstv. forsætisráðherra í dag, að mönnum finnist bara sjálfsagt að fara aðra svona ferð með næsta orkupakka, setja af stað allt ferlið, reyna að fá undanþágur sem örugglega fást ekki fyrst þær fást ekki núna, með þeim rökum að við séum búin að innleiða svo mikið að það þýði ekkert að fá undanþágur núna. Og svo standa menn aftur í sömu sporunum með að þurfa að fjalla um það hér á þinginu, mögulega dögum saman, hvort það sé stjórnskipulega rétt að gera þetta með þessum hætti o.s.frv. Í staðinn eigum við að segja núna: Þetta gengur ekki. Við verðum að fá þessu breytt og við ætlum að gera meira en það, við ætlum að kíkja á orkupakka fjögur og sjá hvert á að stefna með þetta orkubandalag allt saman. Það er okkar réttur, skrifaður inn í þennan samning. Hvers vegna ekki að nýta sér hann þegar svo stórt mál er undir? Við erum að fjalla um auðlindir þjóðarinnar og ekki bara það mál sem við erum með núna heldur til lengri tíma.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður velti í ræðu sinni áðan upp spurningunni: Hvað er það í orkupakka fjögur sem kallar á stjórnskipulegan fyrirvara? Þetta dregur fram hina augljósu spurningu: Hvers vegna taka menn sér ekki þann tíma sem nauðsynlegur er til að kryfja orkupakka fjögur sem nú liggur fyrir, átta sig á því hvað er þar sem spilar með beinum hætti saman við orkupakka þrjú og er til fyllingar honum? Sérstaklega hnaut ég um setningarbrot úr lýsingu á orkupakka fjögur sem var sagt frá í frétt sem ég held að hafi birst í Morgunblaðinu um helgina þar sem var talað um að eitt af markmiðum orkupakka fjögur væri að útvíkka valdheimildir ACER og styrkja þær. Ef raunin er sú að þetta sé eitt af markmiðum orkupakka fjögur - af því að við upplifum þetta dálítið eins og á færibandi þar sem málin eru tiltölulega snemma komin inn í einhvern einstefnuloka - og með í huga þær áhyggjur sem við höfum af málinu hvað fullveldisframsal varðar og þar fram eftir götunum spyr ég: Telur hv. þingmaður ekki nauðsynlegt að stíga eitt skref til baka og gefa sér tíma til að greina hvað raunverulega felst í þessari stöðu?
Virðulegur forseti. Ég sagði í minni ræðu að það væri skynsamlegt að velta því fyrir sér ef það er eitthvað í orkupakka fjögur sem kallar á stjórnskipulegan fyrirvara hvað það er og af hverju það er. Mér kæmi ekki á óvart þó að það væru náskyldar áhyggjur og af þeim málum sem við ræðum um í kvöld og ræddum í nótt eða í dag, orkupakka þrjú. Þess vegna er eðlilegt að við veltum því fyrir okkur og förum fram á upplýsingar. Það er líka rétt að það kemur fram í því sem birt hefur verið á vef Evrópusambandsins að það eru töluverðar breytingar á þessari ACER-stofnun sem um er að ræða, m.a. í þá átt að færa hana frá því að vera eitthvert eftirlitsdæmi eða með ráðgjafarhlutverk í það að hafa vald til að segja mönnum svolítið fyrir, til að tryggja að ríki séu ekki að setja reglur eða stunda einhverja starfsemi sem skemmir fyrir flæði á markaðnum. Það er það sem þessi stofnun fær aukreitis núna, að því er virðist, með orkupakka fjögur. Þetta allt finnst mér að þurfi að kryfja með því sem við erum að fjalla um núna vegna þess að þetta er eitt mál og ein samfella, þetta er orkustefna Evrópusambandsins og hefur verið það frá því að menn byrjuðu að innleiða þessi ósköp á Íslandi. Það sem meira er er að við vitum ekkert hvort þetta er það síðasta sem mun koma og ég tel persónulega harla ólíklegt að svo sé. Meira hlýtur að koma í framhaldinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Er það ekki einmitt í þessu sem sú snúna staða sem við stöndum í kristallast, að það er svo augljóst og æpandi að það er nauðsynlegt að skoða þessi mál heildstætt, mál sem snúa að orkupakka þrjú og orkupakka fjögur eins og hann liggur fyrir núna? Þó að manni heyrist sem betur fer einhver viðsnúningur vera að hefjast virðist stjórnarflokkunum í augnablikinu þykja mikilvægara að losna frá málinu með því að klára það í atkvæðagreiðslu. Bendir eitthvað til þess að það að klára orkupakka þrjú með þeim hætti sem ríkisstjórnin leggur upp með geri okkur verkið haganlegra hvað það varðar að sinna hagsmunagæslu fyrir íslenska þjóð þegar kemur að orkupakka fjögur? Öll almenn skynsemi, „common sense“, með leyfi forseta, eins og það er kallað, segir manni að það væri auðveldara að taka afstöðu til og aðlaga sjónarmið ef pakkarnir tvö, þrjú og fjögur væru skoðaðir í samfellu. Er eitthvað sem þingmanninum dettur í hug að gæti verið einfaldara við innleiðingu fjórða orkupakkans að því gefnu að sá þriðji sé þegar innleiddur án þess að samanburður fari fram? Markmiðið væri e.t.v. að flýta aðlögun að Evrópusambandinu.
Virðulegi forseti. Áður en að við áttuðum okkur á því í síðustu viku að fjórði orkupakkinn væri tilbúinn, að fullu matreiddur og búið að bera fram og að í dag væru á fullu væntingar í Bretlandi um sæstreng og búið að fjármagna og allt það voru næg álitaefni hér til að fjalla um í tengslum við þetta mál. Ef þessar nýju upplýsingar eru ekki til þess að hvetja hv. þingmenn sem fylgjandi eru málinu til að reyna að átta sig á stóru myndinni, hver tengslin eru og hverjar afleiðingarnar af því að taka allt þetta og innleiða verð ég að segja að það eru mér mikil vonbrigði. Menn hljóta að vilja nota tækifærið og velta fyrir sér hvað þetta skref þeirra gæti þýtt fyrir framtíðina og framhaldið. Eins og ég hef áður bent á er ekki alveg sjálfgefið að við höfum fyrir framan okkur opna bók þar sem við getum lesið hvað framtíðin ber í skauti sér. Það eru ákveðin forréttindi að geta gert það. Það má alveg segja að að einhverju leyti sé því að þakka að við höfum farið okkur mjög hægt í þessu máli, reynt að fá undanþágur og slíkt, sumir segja slugsað og ekki gert þetta nógu hratt. Allt í lagi með það en þetta er þannig mál að það ber að fara varlega. Það verður ekki auðveldara að sinna hagsmunagæslunni gagnvart orkupakka fjögur þegar búið verður að klára þetta mál því að með sömu rökum og við reyndum að verjast orkupakka þrjú sagði mótaðilinn okkar: Þið eruð búin að innleiða þetta [[Forseti hringir.]]og gerðuð það vel.
Herra forseti. Ég ætla að fjalla um bréf sem var sent norsku ríkisstjórninni frá ESA vegna úthlutunar virkjunarleyfa sem samræmdust ekki þjónustutilskipun Evrópusambandsins. Tilskipunin fjallar um það að Evrópusambandið vill samkvæmt þjónustutilskipun sinni að virkjunarleyfi verði úthlutað til ákveðins tíma, sem er að hámarki 30 ár miðað við það viðmið sem nú liggur fyrir. Fyrirtæki skulu fá virkjunarleyfi eftir útboð þar sem þessi hámarkstími verður á leyfum. Þetta mun óhjákvæmilega leiða til hækkunar raforkuverðs því að hæstbjóðandi þarf, eðlilega, að fá til baka sína fjárfestingu á skemmri tíma en almennt hefur verið horft til við orkuuppbyggingu, a.m.k. á Íslandi, og ég held að óhætt sé að segja að lengri viðmið en þetta hafi verið uppi í Noregi, svo dæmi sé tekið. Í Noregi hefur sá háttur verið á að virkjunarleyfi hafa verið gefin út með ótilgreindan gildistíma og það talið vera neytendum til góðs þar sem afskriftatími og fjárfestingar skila sér til baka á löngum tíma. Á Íslandi hafa virkjunarleyfi verið gefin út til 60 ára með sjálfkrafa framlengingu um önnur 60 ár. Eftir minni held ég að Kárahnjúkar hafi verið með 80 ára virkjunarleyfi, en það er sagt án ábyrgðar. ESA sendi síðan íslensku ríkisstjórninni sams konar bréf og Norðmenn fengu árið 2016 en það bréf virðist hafa verið sett einhvers staðar neðarlega í skjalabunkann, að því er virðist, og beðið eftir samþykkt þriðja orkupakkans áður en frá slíku yrði greint. Samkeppnislög ESB munu einnig hafa áhrif á orkumarkað Íslendinga. Svo ég orði það óvarlega, varðandi upphrópanir eða sjónarmið Pírata um að það standi hvergi í þriðja orkupakkanum að skipta þurfi upp Landsvirkjun: Það má í sjálfu sér til sanns vegar færa en það stendur kannski frekar í samkeppnislögum Evrópusambandsins að opinberu fyrirtæki sé ekki heimilt að vera með um 85% markaðshlutdeild í samkeppni við einkarekstur og á þeim forsendum væri líklegra að skipta þyrfti upp fyrirtækinu og selja hluta þess. En það er svo sem önnur saga. Ég ætla að leyfa mér að fara dýpra í það mál sem snýr að virkjunarleyfi og tímaramma útgefins virkjunarleyfis. Í Noregi eru virkjunarleyfi veitt ótímabundið, eins og ég sagði áðan, og án uppboðs eða tilboðsbeiðna, þannig að í raun er veittur aðgangur að takmarkaðri auðlind gegn gjaldi sem enginn veit hvort er markaðsverð. Þetta kalla sumir ógagnsæi en aðferðin er einföld og ætluð til að lágmarka kostnað sem á endanum lendir á raforkunotendum. Þetta er hins vegar andstætt þjónustutilskipuninni og EES-samningnum og þess vegna augljóst að niðurstaðan verður sú að gömul og ný virkjunarleyfi verða sett á EES-markað með einum eða öðrum hætti. Nákvæmlega hið sama mun gerast á Íslandi. Virkjunarleyfin í Þjórsá og í Tungnaá, sem ríkið öðlaðist frá Títan-félaginu og lét verða stofnframlag sitt til Landsvirkjun árið 1965, munu verða, og hægt er að nota yfir það eitt hugtak, þ.e. einkavædd. Þau þurfa að fara aftur inn á markaðinn eftir svokallaðri uppboðsleið, verði þetta niðurstaðan, ef ESA og ESB fá vilja sínum framgengt. Þróun mála verður að þessu leyti með sama hætti í EFTA-löndunum og í ESB-löndunum. Þessu verður erfitt að standa gegn eins og það er erfitt að verjast úrskurði ESA og dómi EFTA-dómstólsins um varnir Alþingis frá 2009 gegn dýra- og mannasjúkdómum, eins og við þekkjum svo vel. Þessi þróun mála hlýtur að leiða til raforkuverðshækkunar því að hæstbjóðandi, sá sem virkjunarleyfið hreppir til tiltölulega skamms tíma í senn, hlýtur að vilja fá eitthvað fyrir sinn snúð. Það mun á endanum koma niður á raforkunotandanum. Sá sem á virkjunarleyfið hefur töglin og hagldirnar varðandi rekstur viðkomandi virkjunar, hver sem eigandi hennar er. Með þessu móti geta erlend orkufyrirtæki náð kverkataki á virkjunareigandanum og ráðstöfun hans á orkunni. Þar kemur einmitt orkupakki þrjú [[Forseti hringir.]]til skjalanna því að honum er ætlað að breyta litlum innanlandsmarkaði í risavaxinn innri markað ESB. Hæstv. forseti. Ég verð að biðja um að setja mig aftur á mælendaskrá. Það er nokkuð eftir af ræðu minni um þetta efnisatriði.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann kom svolítið inn á Noreg í þessu sambandi. Það er mjög áhugavert og vert að hafa í huga að samskipti Evrópusambandsins og Noregs hafa verið mikil á orkusviðinu, ekki bara í gegnum EES-samninginn heldur einnig með ráðherraviðræðum um langan tíma. Þess vegna vekur það líka athygli hversu mikil áhersla er lögð á að Ísland, sem er í Norður-Atlantshafi og tilheyrir ekki orkumálum Evrópusambandsins og sameiginlega markaði, innleiði þennan pakka. Maður veltir fyrir sér: Er það hugsanlegt, hv. þingmaður, að norsk stjórnvöld hafi beitt Íslendinga þrýstingi til að samþykkja orkupakkann? Vegna þess að ef við samþykkjum hann ekki er komin biðstaða á þetta málefni, því að öll EFTA-ríkin verða að samþykkja orkutilskipunina til að hún öðlist gildi. Í ljósi þeirra miklu samskipta milli Noregs og Evrópusambandsins veltir maður fyrir sér hvort þetta valdi áhyggjum í Noregi, þ.e. hjá stjórnvöldum sem eru náttúrlega hlynnt samstarfi við Evrópusambandið þegar kemur að orkumálum, þó að málið sé mjög umdeilt í Noregi. Það hvarflar að manni að þarna sé einhver þrýstingur frá norskum stjórnvöldum um að vera ekkert að rugga þessum báti og að við skulum bara fylgja Norðmönnum hvað þetta varðar. Ég vildi fá skoðun hv. þingmanns á þessu.
Virðulegur forseti. Allt bendir til þess. Þrátt fyrir að mikið hafi verið fjallað um það að við efasemdarmennirnir um innleiðingu þriðja orkupakkans höfum verið undir hinum ýmsu áhrifum frá Noregi og að grín hafi verið gert að því að þingmenn hafi haldið rúmlega 30 ræður um mál sem mönnum þykir mikilvægt og mikið til koma, en fyrrverandi ráðherrar hafa skrifað 30 bloggpósta um það að Miðflokkurinn taki skipunum frá Noregi, hefur mér þótt þetta hálfundarleg nálgun fyrrverandi stjórnmálamanna og sérstaklega stjórnmálamanns, þar er ég að vísa í bloggsíðu Björns Bjarnasonar, fyrrverandi ráðherra. Ég get sagt fyrir mitt leyti að ég hef ekki orðið var við þessi miklu norsku áhrif á okkur efasemdarmenn um innleiðingu orkupakkans en norsku áhrifin og þau samevrópsku blasa við hvað varðar ríkisstjórnarflokkana. Hér mættu norskir ráðherrar og létu mynda sig með utanríkisráðherra við heyrúllur undir því yfirskini að flytja ætti einhverjar slíkar út til Noregs. Það trúir því ekki nokkur maður að erindi hins norska ráðherra til Íslands væri að láta mynda sig með hæstv. ráðherra Guðlaugi Þór Þórðarsyni við heyrúllur. Auðvitað var eitthvað miklu meira undirliggjandi. Þetta er náttúrlega um það leyti sem Sjálfstæðisflokkurinn tekur sína U-beygju, þannig að ég held að þrýstingurinn frá Noregi blasi við og hafi verið mjög afgerandi hvað varðar ríkisstjórnarflokkana en miklu minni hvað okkur efasemdarmenn varðar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og tel þetta mjög athyglisverða athugun hjá honum, að líklega megi sjá þarna einhvers konar þrýsting frá Noregi í þá veru að við samþykkjum orkupakkann. Það er alvarlegt mál ef við erum beitt þrýstingi af því tagi vegna þess að það er ákveðin íhlutun í innanríkismál okkar, sem á ekki að eiga sér stað, auk þess sem aðstæður okkar eru allt aðrar. Þess vegna veltir maður fyrir sér hver næstu skref verði hvað þetta varðar. Er hættan sú að íslensk stjórnvöld komi ekki til með að halda rétti okkar til streitu þegar kemur t.d. að orkupakka fjögur? Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi réttilega áðan að auðvitað verði hægt að færa rök fyrir því að við getum ekki bakkað út úr orkupakka fjögur vegna þess að við erum komin svo langt í innleiðingarferlinu. Gera stjórnvöld, utanríkisráðherra og ríkisstjórnin, sér grein fyrir því að það að vilja styðja við bakið á Noregi hvað þetta varðar, að vera ekki að rugga þessum báti, geti þá haft þær afleiðingar fyrir okkur að við séum í raun og veru komin alla leið í þessu ferli, að ekki verði aftur snúið? Það er nefnilega það sem mér finnst skorta á hjá ríkisstjórnarflokkunum, að menn átti sig á því að það verður ekki aftur snúið. Það er kannski það alvarlega við þetta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni andsvarið. Ég held að þetta sé hluti af þeirri ónotatilfinningu sem margir hafa gagnvart þessu máli. Mörgum sýnist þetta vera enn ein salami-sneiðin, eins og það er kallað, sem snýr að því að aðlaga íslenska kerfið jafnt og þétt Evrópuregluverkinu og helst skal það gerast þannig að sem minnst viðspyrna sé veitt, fyrst og fremst af því að sneiðin er svo lítil hverju sinni. Þó lentu menn í því óvænta núna að raunveruleg viðspyrna varð. Það eru ekki margir þingflokkar sem standa að henni, raunar bara einn, en það er samt þannig að þegar mál er krufið til mergjar, eins og við reynum að gera núna við þetta mál, fljóta upp svo margir angar og margir þættir sem þarfnast meiri skoðunar. Það sem ég hef miklar áhyggjur af er að mikið sé af þessum innleiðingarmálum sem - nú er ég ekki að ýja að því að þau séu svipuð að umfangi og orkumarkaðsmálin - en mig grunar að það sé drjúgt af innleiðingarmálum sem hefðu gott af miklu betri og ítarlegri skoðun. En færibandið mallar og mallar og það er eitt sviðið af öðru þar sem íslenskt regluverk er aðlagað hinu evrópska og þetta virðist vera partur af þeirri vegferð.
Herra forseti. Það er oft þannig að þegar Evrópugerðir eru innleiddar fylgir þeim kostnaður. Oft og tíðum er hann jafnvel vanreiknaðar þegar menn leggja af stað vegna þess að við Íslendingar höfum haft þann sið að innleiða Evróputilskipanir út í ystu æsar, oftast nær. Þessi risastóra innleiðing sem nú er fyrir höndum hefur ekki verið kostnaðarmetin af því að þetta er þingsályktunartillaga. Ég held satt að segja að menn hafi ekki sýnt neina tilburði, sem ég hef heyrt af alla vega og nú leiðréttir þingmaðurinn mig ef ég fer með rangt mál, eða gert minnstu tilraun til þess að kostnaðarmeta þetta mál, bæði hvað varðar ríkissjóð en ekki síst almenning í landinu. Við erum búnir að benda á það nokkrum sinnum í þessari umræðu að það væri út af fyrir sig nauðsynlegt og æskilegt og kurteislegt að kostnaðarmeta þessa gerð þannig að almenningur í landinu geti gert sér grein fyrir því hvaða áhrif gerðin, innleidd, muni hafa á líf þeirra til skamms og langs tíma. Nú er það þannig að 62% þjóðarinnar eru á móti þessu máli samkvæmt skoðanakönnunum. Það þarf náttúrlega að kynna þetta fyrir fólki ef það á að vinna málinu fylgi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist ekki rétt að kostnaðarmeta eða gera einhverja hagfræðilega úttekt á því hvað þetta mál muni kosta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir andsvarið. Þetta er akkúrat það sem hefur verið kallað eftir í þessari umræðu, sviðsmyndir af því sem tekur við að þriðja pakkanum innleiddum og að sæstreng lögðum. Hvaða efnahagslegu áhrif hefur þetta á raforkuverð til heimila og fyrirtækja, bæði stórnotenda og hefðbundinna notenda? Hver er reynslan af þróun rafmagnsverðs af innleiðingu fyrsta og annars orkupakka? Hvaða lærdóm má draga af því? Allt eru þetta upplýsingar sem ég hef sagt í fyrri ræðum að ég skilji hreinlega ekki að stjórnvöld hafi ekki látið afla og vinna þessar sviðsmyndir fyrir okkur til að auðvelda okkur að taka afstöðu til málsins. Menn eru ekki alveg í tómarúmi, þeir hafa séð áhrifin af fyrsta og öðrum orkupakkanum og þeir vita hvert raforkuverðið er erlendis og þar fram eftir götunum. Það er því býsna ótrúverðugt að heyra menn halda því fram að innleiðing þriðja orkupakkans muni tryggja lækkun raforkuverðs. Ég verð að viðurkenna að maður bíður dálítið eftir að nefið vaxi á viðkomandi sem heldur slíku fram. Það stenst enga skynsemisskoðun að telja að aukið eftirlit Orkustofnunar muni verða slík bylting á þessum markaði [[Forseti hringir.]]að raforkuverð muni stórlækka til allra notenda.
Herra forseti. Þetta er mjög athyglisvert. Sú meinta neytendavernd sem hefur fylgt orkupakka tvö hefur orðið til þess að rúmlega 300 heimili hafa skipt um orkusala, af 140.000 heimilum, sem er gríðarlegur árangur. Þess vegna staldraði maður við þegar maður sá þessa steríógrein eða „copy/paste“ eða hvað maður á að kalla hana, þar sem var komist að þeirri merkilegu niðurstöðu að raforkuverð myndi lækka með innleiðingu þessa orkupakka. Það er þveröfugt við reynslu Norðmanna af sambærilegum pakka. Þar hefur orkuverð hækkað og hækkað svo mikið að samband iðnrekenda t.d., sem hefur að geyma smærri iðnrekendur og smærri fyrirtæki, hefur haft miklar áhyggjur af sinni afkomu enda hefur þurft að segja upp nokkur þúsund starfsmönnum og jafnvel útlit fyrir að það verði meira um uppsagnir akkúrat í þeim geira. Ég held að það geti varla staðist nokkra skoðun að þessari innleiðingu muni fylgja lækkun orkuverðs til neytenda. Þurfum við ekki þess þá heldur, hv. þingmaður, að fá hagræna reikninga um hver áhrifin raunverulega verða? Það að 62% þjóðarinnar eru á móti þessum pakka, vilja ekki innleiða hann, stafar ekki af því að einhver hafi verið að hræra í þeim eða hræða þau heldur er þjóðin tortryggin, ekki síst út af reynslu fyrri tveggja pakka sem voru innleiddir. Nú spyr ég aftur: Er ekki rétt að við förum fram á það með miklum þunga að hagræn áhrif af innleiðingu verði reiknuð? [[Forseti hringir.]]Það er varla hægt að labba í gegnum þingið með þennan pakka eins og blankó tékka.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Auðvitað er það sanngjörn og eðlileg krafa. Ég geri kröfu um að hlutir eins og þessir séu metnir þannig að eitthvað vitrænt sé til til að auðvelda okkur að taka afstöðu til næstu skrefa. Það virðist samt sem áður vera búið að taka ákvörðun hjá stjórnarflokkunum um að setja engin ný gögn á borðið að eigin frumkvæði, verða ekki við neinum óskum um nýjar upplýsingar frá okkur efasemdarmönnunum og líta algjörlega fram hjá gögnum sem beinlínis banka upp á hjá ríkisstjórnarflokkunum, eins og t.d. um nýsamþykktan fjórða orkupakka frá ráðherraráðinu. Allt ber þetta að sama brunni. Málið virðist of sársaukafullt fyrir ríkisstjórnarflokkana til að þeir treysti sér til að fresta því inn í haustið og þurfa þar með að taka það upp aftur og færa rök fyrir því og tala fyrir því. Maður hefur ákveðna samúð með þingmönnum sem eru í þeirri stöðu að þurfa að tala fyrir máli sem þeir hafa enga sannfæringu fyrir og eru jafnvel beinlínis á móti. Það kæmi mér mjög á óvart ef sú umræða sem við höfum staðið fyrir varðandi fyrirvarana og hversu haldlitlir þeir eru líklega hefur ekki stuðað neinn þeirra þingmanna sem litu á fyrirvarana sem kjarnaástæðu fyrir því að skipta um skoðun. Það er hluti af því sem við munum næstu daga þurfa að hamra á til að ná í gegn.
Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni hvernig stjórnmálamenn sem töluðu áður mjög gegn orkupakka eitt og tvö hafa skipt um skoðun, sem vekur upp ýmsar spurningar. Ég vil nefna fyrrum ráðherra Sjálfstæðismanna, Björn Bjarnason, sem hefur yfirleitt verið málefnalegur bæði í ræðu og riti. Hann talaði mjög gegn orkupakka eitt og tvö á sínum tíma. Hann segir t.d. þegar hann er fulltrúi Sjálfstæðismanna í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur á sínum tíma að Evrópusambandstilskipun sú sem frumvarp til nýrra raforkulaga byggist m.a. á - þá er átt við lögin frá 2003 - sé sniðin að allt öðrum kringumstæðum en hér á landi. Hann telur orkutilskipunina frá Evrópusambandinu, þ.e. orkupakka eitt, alls ekki eiga við um íslenskar kringumstæður, „hún er sniðin að allt öðrum aðstæðum en hér á landi“. Því skilji hann ekki hvers vegna ekki hafi verið leitað eftir undanþágu fyrir Ísland frá tilskipuninni. Núna hins vegar, 2019, er Björn Bjarnason, fyrrum ráðherra Sjálfstæðisflokksins, í fararbroddi þeirra sem hafna algerlega málflutningi Miðflokksins. Hann hefur gagnrýnt Miðflokkinn mjög harðlega fyrir að hafa staðið gegn innleiðingu orkupakkans og hafnar því t.d. að við leitum sérstaklega eftir undanþágu. Þetta vekur upp ýmsar spurningar. Hvers vegna taka stjórnmálamenn allt aðra afstöðu - og hann er ekki sá eini sem hefur skipt um skoðun í þessu - en þeir gerðu þegar orkupakki eitt og tvö voru til umræðu á sínum tíma? Ég held að það væri fróðlegt að þessir aðilar skýrðu mál sitt nánar. Það hefur komið fram að t.d. á Suðurnesjum hafi innleiðing orkupakka eitt gert að verkum að rafmagn til húshitunar hækkaði um allt að 70–90% á köldum svæðum. Ég hef áður nefnt það að Steingrímur J. Sigfússon, hv. þingmaður og þingforseti, talaði einnig mjög kröftuglega gegn þessu á sínum tíma. Síðan má nefna fleiri aðila, eins og t.d. Árna Steinar Jóhannsson, fyrrum þingmann Vinstri grænna. Hann var þeirrar skoðunar að Ísland ætti að sækja um undanþágu frá þessari tilskipun. Þarna eru þó nokkuð margir sem hafa skipt um skoðun hvað þetta varðar. En ég tek það fram að nú þekki ég ekki skoðanir Árna Steinars Jóhannssonar hvað þetta varðar. En maður veltir fyrir sér: Eru þarna einhverjir hagsmunir, frú forseti, sem er rétt að skýra nánar út? Þetta er mikið innlegg inn í þessa umræðu. Við hlustum eftir skoðunum fyrrverandi ráðamanna, fyrrverandi ráðherra, eins og t.d. hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra Jóns Baldvins Hannibalssonar. Skoðanir þessara aðila skipta miklu máli. [[Forseti hringir.]]Þess vegna tel ég, frú forseti, að það sé mjög mikilvægt að þeir sem hafa skipt um skoðun segi okkur hinum frá því hvers vegna.
Forseti. Það er athugunarefni hvers vegna viss hópur þingmanna og fyrrverandi og núverandi ráðherra, aðallega fyrrverandi, virðist hafa tekið U-beygju einhvers staðar á leiðinni. Þetta er eiginlega því furðulegra þar sem ég segi nú fyrir sjálfan mig að ef ég hefði tekið þátt í því að samþykkja orkupakka eitt og tvö held ég að ég væri enn þá hatrammari í baráttunni gegn númer þrjú. Ég skil ekki hvaða efni eru til þess að menn skipta svona gjörsamlega um kúrs. Því miður hefur hafa menn ekki fært það fram eða við fengið það staðfest. Við erum kannski búnir að orða það í þessari umræðu að það hefði verið fengur að því að fá hv. þingmann og núverandi hæstv. forseta Alþingis, Steingrím J. Sigfússon, í ræðustól til að flytja okkur eins og eina drápu um það hvers vegna hann er búinn að skipta svo gjörsamlega um skoðun í þessu máli. Og víst er það að auðvitað tökum við eftir því sem menn af hans kalíberi, ef ég get orðað það þannig, frú forseti, hafa fram að færa í þessu máli. Þess vegna hefði það verið mjög dýrmætt fyrir okkur til þess að reyna að skilja hvers vegna þessi sinnaskipti verða. Hvað varðar menn eins og Björn Bjarnason get ég náttúrlega bara giskað á, eins og hv. þingmaður, hvað það er sem hefur orðið til þess að hann hefur skipt um skoðun svo gjörsamlega, vegna þess að Björn hefur verið þekktur fyrir að vera stefnufastur maður og hleypur ekki til af engu. [[Forseti hringir.]]Mér þætti gott að fá álit hv. þingmanns á einmitt þessum hugleiðingum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég vil byrja á því að biðjast afsökunar á því að ég vitnaði í grein í Morgunblaðinu frá því 24. september 2003 þar sem vitnað er í Árna Steinar Jóhannsson, fyrrverandi þingmann Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs. Það var kannski ekki við hæfi þar sem hann er látinn og óþarfi að vera að minnast á hans skoðanir á þessum tíma. Ég biðst velvirðingar á því, frú forseti. Ég vildi koma nánar inn á það sem hv. þingmaður kom inn á varðandi þessi skoðanaskipti, sem mér finnst vera vel þess virði að reyna að fara nánar út í. Það kemur t.d. fram í máli fyrrverandi ráðherra, Björns Bjarnasonar, með leyfi forseta: „Ég hef látið í ljós þá skoðun innan stjórnar Orkuveitu Reykjavíkur að hafa verði hagsmuni viðskiptavina fyrirtækisins að leiðarljósi við mat á þessu máli. Fram hefur komið í stjórninni, að verði frumvarp til nýrra raforkulaga, sem sagt er taka mið af tilskipun Evrópusambandsins (ESB) að lögum, muni raforkuverð hækka.“ Þetta er mikilvægt að hafa í huga. Maður skyldi ætla, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega áðan, að þeir aðilar sem töluðu á móti þessu og sáu síðan afleiðingarnar sem fólust í hærra raforkuverði o.s.frv., ættu að átta sig á því hverjar afleiðingarnar voru og ættu þar af leiðandi að vera á móti orkupakka þrjú. Ég er sammála hv. þingmanni hvað þetta varðar.
Frú forseti. Nú er það svo að víst eru þeir menn til, hv. fyrrverandi þingmenn og hæstv. ráðherrar fyrrverandi, sem hafa stigið fram og varað við þessum orkupakka, menn sem eiga ekkert sameiginlegt í pólitík, ekki nokkurn skapaðan hlut, m.a. af þeirri ástæðu að þeir voru með í því, ef ég get orðað það þannig, að innleiða orkupakka eitt og tvö. Það eru menn eins og Tómas Ingi Olrich, Sighvatur Björgvinsson, Jón Baldvin Hannibalsson og Hjörleifur Guttormsson og fleiri, menn sem eiga sjálfsagt fátt eða ekkert sameiginlegt pólitískt. En þá kemur aftur að því sem hér hefur verið haldið fram æ ofan í æ, réttilega: Þetta mál er ekki pólitískt. Þetta mál er ekki flokkspólitískt. Þetta mál á að vera þverpólitískt en því miður er það það ekki, af einhverjum ástæðum sem við getum ekki ímyndað okkur. Það virðist svo sem stór hluti þingmanna stjórnarflokkanna hafi skipt um skoðun, skipt um hest í miðri á, hugsanlega vegna þess að þeim voru seldir fyrirvararnir sem eru ónýtir. Hæstv. ráðherra hefur komið í gervi ryksugusölumanns og selt þeim þessa fyrirvara til að bæta þetta mál en það gerir það ekki. Mig langar til að fá hugleiðingar hv. þingmanns um að það er ekki einhlítt að þeir sem tóku þátt á sínum tíma í að innleiða orkupakka eitt og tvö séu meðmæltir orkupakka þrjú, líkt og Björn Bjarnason er orðinn núna, sem var á móti þá. En sumir þeirra hafa haldið [[Forseti hringir.]]þessu áfram og halda til streitu mótmælum sínum gegn orkupakkanum. Það væri gott að fá hugleiðingar um það.
Frú forseti. Annað í þessu líka sem mér finnst vera mikið áhyggjuefni er að fyrrverandi ráðherrar virðast ekki hafa áttað sig á hvaða afleiðingar þessar tilskipanir gætu haft fyrir neytendur. Til dæmis þegar við erum að innleiða þessa orkutilskipun í fyrsta sinn og breyta raforkulögunum árið 2003 kemur fram í máli fyrrverandi iðnaðarráðherra að hún telji að raforkuverð muni ekki hækka. Auðvitað eigum við að geta treyst því þegar ráðamenn þjóðarinnar koma fram og segja okkur frá því að það sé ekkert að óttast fyrir neytendur, að raforkuverð muni ekki hækka. Síðan kemur annað á daginn. Við erum búin að rekja það að raforkuverð hefur hækkað verulega undir ákveðnum kringumstæðum, svokölluð sérkjör voru afnumin vegna þess að þau voru óheimil samkvæmt nýju tilskipununum. Mér finnst þetta vera mjög umhugsunarvert og líka í ljósi þess að nú koma ráðherrar fram og segja okkur að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af orkupakka eitt, hann komi ekki til með að hafa áhrif. Getum við treyst þessum orðum í ljósi þess sem á undan er gengið? Það er það sem veldur mér mestum áhyggjum hvað þetta varðar.
Forseti vill árétta að það fer ekki vel á því að vísa til fyrrverandi þingmanna sem ekki hafa tök á því að koma í pontu og verja sig.
Frú forseti. Mér er ljúft að taka við tilmælum frá forseta en þessi voru gjörsamlega yfir markið. Hér er vitnað til orða manna sem ekki eru hér daginn út og daginn inn. Engum af þessum fyrrverandi ráðherrum og/eða fyrrverandi hv. þingmönnum hefur verið gerður neinn ósómi með því að vitna til ummæla þeirra í þessari umræðu. Ég frábið mér tiltal af þessu tagi sem er gjörsamlega óþarft, úr takti og ómaklegt. Ég ætlast til þess að hæstv. forseti láti af þessu vegna þess að þetta er óþarfi, gjörsamlega án ástæðu og ég frábið mér þetta.
Frú forseti. Það kemur mér verulega á óvart að forseti skuli gera athugasemd við að hér sé vitnað í fyrrverandi ráðherra sem hafa gefið út yfirlýsingar. Þeirra orð eru til á prenti þannig að hér er ekki verið að leggja viðkomandi orð í munn. Ég sé enga ástæðu til að gera athugasemd við það vegna þess að þetta er mikilvægt innlegg inn í umræðuna. Við sjáum bréfaskipti frá ráðuneytinu þar sem þessir hlutir koma fram. Þetta eru opinber gögn og sjálfsagt og eðlilegt að vitna í þau þannig að skil ekki alveg þessa athugasemd hvað þetta varðar.
Frú forseti. Ég ætla bara að benda á að flestar tilvitnanir í fyrrverandi hæstv. ráðherra og fyrrverandi hv. þingmenn hafa verið gerðar, með leyfi forseta, úr skriflegum heimildum. Ef ég man rétt hefur sá sem hér stendur t.d. vitnað til orða Tómasar Inga Olrichs úr blaðagreinum eftir hann og fleiri, bæði hæstv. ráðherra og þingmanna. Ég man að ég hef líka vitnað til orða Hjörleifs Guttormssonar, fyrrverandi hæstv. ráðherra, og fleiri, ævinlega með því að vitna til skriflegra heimilda sem ég hef haft meðferðis og lesið þær upp með leyfi forseta.
Frú forseti. Ég vildi á svipuðum nótum og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson fara yfir minn þátt hvað það varðar að vitna til fyrrverandi ráðherra eða alþingismanna. Ég held að þeir séu tveir sem ég hef haft eftir, Tómas Ingi Olrich, fyrrverandi menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins annars vegar, beint upp úr blaðagrein, orðrétt, með leyfi forseta, og Sturla Böðvarsson, fyrrverandi samgönguráðherra, að hluta til beint upp úr blaðagrein en að öðru leyti efnislega. Ég held að ég hafi ekki gert fyrrverandi ráðherra ósáttan með þeim orðum sem ég hafði ekki beint innan gæsalappa eftir honum.
Þá held ég að allir séu vel vaknaðir. Forseta varð það á að heimila hér fundarstjórn forseta í miðjum andsvörum. Það fer ekki vel á því en við skulum klára andsvörin.
Frú forseti. Umræða um fundarstjórn forseta orsakaði það að ég gleymdi líka hvert efnisatriði umræðunnar var. Auðvitað var efnisatriði fundarstjórnar svo nátengt að það hefði átt að halda efninu mér í minni. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir ræðuna. Það er þannig að margir hafa snúist á síðustu vikum í þessu máli og ég leyfi mér að fullyrða að flestir hafi snúist vegna hinna svokölluðu fyrirvara. Ég myndi halda að það væru ekki miklar ýkjur að segja að hér um bil allir sem voru af miklum þunga á móti innleiðingu málsins og eru í dag fylgjandi því hafi tekið þá ákvörðun út frá hinum svokölluðu fyrirvörum. Mér er ekki kunnugt um nein önnur efnisatriði sem orsökuðu slíkan viðsnúning, nema ef vera skyldi að kaupa þau rök að illu sé best af lokið, þó að menn vissu að í fyrirvörunum væri lítið hald. En það er öllum náttúrlega velkomið að skipta um skoðun og það getur verið þroskamerki. En það er þá kostur að það gerist á grundvelli breytinga á efnisatriðum máls sem eitthvert hald er í. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann meti það sem svo að líklegt sé að fyrirvararnir, sem talað er um, séu slík breyting á efnisatriðum málsins að réttlæti viðsnúning [[Forseti hringir.]]þriggja þingflokka.
Frú forseti. Það þyrfti þá að koma fram hjá þeim aðilum sem hér um ræðir að þeir telji að það sé ástæðan fyrir því að þeir skiptu um skoðun. Ég hef ekki rekist á það í skrifum þeirra. Þessir fyrirvarar breyta því ekki að raforkuverð hefur hækkað. Það voru meginástæðurnar fyrir áhyggjum þeirra á sínum tíma, að við byggjum við allt annað kerfi, allt aðrar markaðsaðstæður, en í Evrópu og við ættum lítið sameiginlegt með markaðssvæðinu í Evrópu. Þess vegna teldu þeir að við ættum að sækja um undanþágu. Hugsanlega telja þessir aðilar að fyrirvararnir séu það sem valdi því að þeir séu tilbúnir til að samþykkja þetta. En þá er það samt sem áður á skjön við það sem þeir hafa haldið fram og héldu fram á sínum tíma og færðu góð rök fyrir, að að þeirra mati ættum við ekki að undirgangast þessa orkupakka, einfaldlega vegna þess að það myndi leiða til hærra raforkuverðs. En kannski er kjarni málsins sá að við hlustum á fyrrverandi ráðamenn, fyrrverandi ráðherra, þegar þeir koma með skoðanir sínar. Þeir þekktu málið á sínum tíma og maður skyldi ætla að það þyrfti þá veigamiklar ástæður til að breyta um skoðun. Við sjáum t.d. að fyrrverandi utanríkisráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, hefur staðið alveg staðfastur á þessu og á því að við eigum ekki að samþykkja orkupakkann, þrátt fyrir að hann hafi verið mjög fylgjandi þeim samningi á sínum tíma. [[Forseti hringir.]]Við sjáum að það er mikilvægt að hlusta á skýringar þeirra hvað þetta varðar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir svarið. Ef horft er yfir sviðið hvað fyrrverandi stjórnmálamenn varðar sem hafa tekið þátt í þessum umræðum og skipt um skoðun, og við reynum að ná utan um þann hóp, eru hóparnir býsna ójafnir að stærð. Í fljótu bragði, án þess að ég nafngreini menn, man ég ekki eftir nema einum fyrrverandi ráðherra sem hefur farið úr þeim hópi að hafa efasemdir yfir í það að styðja málið. En þeir eru ótal margir sem komu með einum eða öðrum hætti að annaðhvort EES-samningnum, innleiðingu fyrsta eða annars orkupakkans, sem eru nú í því liði hvað þriðja orkupakkann varðar að nú sé nóg komið. Ég hef tilhneigingu til að hlusta á reynsluna, sérstaklega í málum sem spanna yfir svona langan tíma og málum sem geta haft mikil áhrif til lengri tíma og málum sem þeir sem þar tjá sig um hafa reynslu á eigin skinni af málinu sjálfu - í þessu tilviki hafa þessir fyrrverandi stjórnmálamenn með einum eða öðrum hætti reynslu af þessu, annaðhvort gagnvart EES-samningnum sjálfum eða fyrsta eða öðrum orkupakkanum. Það er sem ég segi: Langflestir hafa snúist í þá áttina að gerast efasemdarmenn. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Telur hann einhverja skýringu á því að liðin séu svona [[Forseti hringir.]]ójöfn hvað þetta varðar?
Frú forseti. Já, ég verð að segja það. Ég tel að við þurfum að hlusta eftir þeim sem þekkja málin best. Þar hef ég oftar en einu sinni vitnað í fyrrverandi utanríkisráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson. Hann er rökfastur maður og hefur alltaf haft þann kost að geta sett málefni fram með skýrum hætti. Hann hefur lýst því yfir að í fyrsta lagi hafi hugsunin aldrei verið sú að orkumálin yrðu innan Evrópska efnahagssvæðisins eða innan samningsins, sem er í sjálfu sér athyglisvert hvernig hefur þróast. Samningurinn hefur nefnilega þróast þannig að þar eru málefni sem við gerðum ekki ráð fyrir að yrðu í samningnum, eins og orkumálin og landbúnaðarmálin. Það ætti að mínu mati, og fleiri hafa nefnt það, að vera haldbær rökstuðningur fyrir því að vilja fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina, bara á þeim forsendum að þar sé kominn stór og mikill málaflokkur sem var ekki í upphafi samningsins. Þetta er náttúrlega orðinn 25 ára gamall samningur, en hann hefur breyst heilmikið frá því að hann var gerður. Að því leytinu til tel ég að mjög mikilvægt sé að við hugum að því hverjar hugmyndirnar á bak við samninginn voru í upphafi. Það er innlegg inn í málflutning okkar þegar kemur að því að sækja um varanlega undanþágu sem er mjög mikilvægt að fá og hún mun [[Forseti hringir.]]í raun og veru leysa öll þau mál sem hér hafa verið rædd og eru þetta stóra áhyggjuefni.
Hæstv. forseti. Mig langar, með leyfi forseta, að bera ofan í grein eftir fyrrverandi hæstv. ráðherra, Sighvat Björgvinsson, sem birtist 28. mars 2019 og greinin heitir: Af hverju orkupakkann? Þar segir, með leyfi forseta: „Andstaðan við orkupakka þrjú hefur m.a. mótast af því að með honum væri að hefjast innleiðing Íslendinga inn í sameiginlegan orkumarkað Evrópu. Slík innleiðing myndi m.a. leiða af sér mjög hækkað orkuverð til almennings samanber það sem orðið hefur í Noregi með aðild Noregs að hinum sameiginlega orkumarkaði Evrópu. Slík áhrif tengjast óhjákvæmilega því að gerast aðili að sameiginlegum markaði um orkumiðlun, orkusölu og orkuverð eins og verða myndi ef Íslendingar gerðust aðilar að sameiginlegum markaði Evrópuþjóða fyrir afurðir landbúnaðar - en þá til verðlækkunar en ekki verðhækkunar fyrir íslenskan almenning. Ósköp lítill áhugi virðist hins vegar fyrir þeirri markaðsaðlögun meðal íslenskra stjórnvalda þótt hún myndi lækka framfærsluútgjöld heimilanna um miklar fjárhæðir. Það er sem sé í lagi að gerast aðilar að markaði, sem hækkar orkuverð heimila um háar fjárhæðir, en ekki í lagi að gerast aðilar að markaði, sem lækkar framfærslukostnað sömu heimila um sömu eða hærri fjárhæðir.“ Ekki er ég sammála ráðherranum fyrrverandi hvað þetta varðar, en látum það liggja milli hluta. Þá kemur annar kafli greinarinnar sem heitir: Hættan. „Þá hefur verið bent á, að með aðild að sameiginlegum orkumarkaði kunni að vera hætta á að aðilum á þeim sama markaði utan Íslands verði gert auðveldara fyrir að nýta og jafnvel virkja íslenskar orkulindir. Einnig að með aðildinni opnist möguleikar, sem ekki eru nú til staðar, á því að erlendir fjármagnseigendur geti að mestu af eigin rammleik komið á tengingu milli íslenskrar orku og evrópskrar orkuþarfar með lagningu sæstrengs. Þá leiðir einnig af aðildinni, að þó að virkjunaraðilum eins og t.d. Landsvirkjun gæfist kostur á að fá hærra orkuverð til eigin þarfa með sölu orku á hinum evrópska markaði þá yrði virðisaukinn sem stafar af nýtingu þeirrar orku ekki til á Íslandi heldur í Evrópu. Virðisaukinn vegna nýtingar orkunnar, sem hér hefur birst í tekjum þjóðarbúsins af álverum, kísilverum og öðrum orkufrekum iðnaði og atvinnu og tekjum hópa landsmanna, sem þar starfa yrði til í einhverju Evrópulandanna þar sem íslensk orka yrði á boðstólum Þetta er auðvitað bein afleiðing af aðild að sameiginlegum orkumarkaði. Nú hefur utanríkisráðherra í samvinnu við sína eigin flokksmenn (að eigin sögn), aðra ráðherra og þingmenn ríkisstjórnarflokkanna tekist að semja um fyrirvara sem hann segir tryggja að ekkert af framansögðu geti gerst. Samþykki orkupakka þrjú muni sem sé engu breyta um aðild Íslands að evrópskum orkumarkaði, engu breyta um eignar- og ráðstöfunarrétt Íslendinga yfir orkulindum sínum, engu breyta hvað varðar áform um lagningu sæstrengs og þar með engu breyta um að virðisaukinn af orkuvinnslunni verði áfram til staðar bara á Íslandi. Eftirleiðis þurfi - eins og nú þegar er - aðkomu Alþingis til þess að fá þessu breytt. Sem sé - algerlega óbreytt ástand!“ Þá segir fyrrverandi hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: Ein spurning eftir. „Eftir stendur þá aðeins ein spurning. Hún er þessi: Ef samþykkt orkupakka þrjú breytir engu hver er þá nauðsyn þess að Alþingi Íslendinga samþykki hann? Ef það samþykki verður hvorki til þess að Ísland tengist orkumarkaði Evrópu né leiðir til neins af því sem þeirri tengingu mun fylgja? Þetta er einföld spurning - sem enginn hefur samt spurt. Kallar á einfalt svar – sem enginn hefur samt gefið. Er svarið það, að við Íslendingar verðum að samþykkja umræddan orkupakka, sem engin áhrif hefur á orkumál okkar, vegna þess að Liechtenstein og Noregur eru bæði aðilar að orkumarkaði Evrópu og segjast þurfa á því að halda? Það hefur enginn enn fengið að vita. En ef samþykkt orkupakkans breytir engu fyrir íslensku þjóðina - hví er þá nauðsynlegt að afgreiða hann? Er slíkt og þvílíkt óumflýjanlegt fyrir Alþingi að verja tíma sínum til …“ Síðan kemur hæstv. fyrrverandi ráðherra inn á ástandið sem var þegar hann skrifaði greinina. Þá voru kjarasamningar í aðsigi, sem er náttúrlega að hluta enn. Og hann spyr: Hvers vegna þarf Alþingi að eyða tíma sínum í þetta þegar það skiptir engu máli fyrir Íslendinga?
Frú forseti. Þetta er sanngjörn spurning hjá fyrrverandi ráðherra, hvers vegna ástæða sé fyrir þingið að verja tíma sínum í mál sem engu skiptir, eins og uppleggið er hjá mörgum. Það sætir nokkurri furðu hversu mikil áhersla er lögð á að berja þetta mál í gegn með öllum ráðum sem tiltæk eru. Ég held að þau sjónarmið sem komu fram í tilvitnaðri grein varðandi fyrirvarana og yfirráð yfir orkuauðlindinni og þau öll séu ekki í samræmi við þær staðhæfingar að áhrifin séu engin á nokkurn skapaðan hlut. Ég minni bara á að eftir að ítrekað var gengið eftir því að hæstv. utanríkisráðherra svaraði spurningu minni sl. föstudag um hvaða áhrif málið hefði á hagsmuni heimilanna, sem sagt einstaklingsmarkaðinn, var það eina sem hæstv. ráðherra tilgreindi að eftirlitshlutverk Orkustofnunar yrði eflt, það væru miklir hagsmunir fyrir heimilin. Mér þótti það svar hálfgert þunnildi. Er eitthvað, að þeirri staðhæfingu virtri að málið hafi engin áhrif, sem útskýrir það í huga þingmannsins hvers vegna gengið er jafn hart fram og raunin er í málinu?
Hæstv. forseti. Í raun ekki. Varðandi fyrrverandi ráðherra Sighvat Björgvinsson og fleiri þykir mér persónulega rétt að við gaumgæfum það sem þeir láta frá sér fara, hafandi verið hér í upphafi eins og við höfum rætt um. Þegar menn sem hafa þessa reynslu, hafa tekið þátt í innleiðingu orkupakka eitt og tvö, vara við númer þrjú finnst mér full ástæða til að staldra við og hlusta. Mikið af þeim ákvörðunum sem við alþingismenn tökum eru byggðar á ráðgjöf og/eða upplýsingum sem við heyjum okkur, vegna þess að ekki er hægt að ætlast til þess að við séum sérfræðingar í öllum málum sem koma fyrir þingið. Því segi ég aftur að þegar menn með þessa reynslu, þennan bakgrunn eins og Sighvatur Björgvinsson, Jón Baldvin Hannibalsson, Tómas Ingi Olrich, Hjörleifur Guttormsson, Ögmundur Jónasson og Davíð Oddsson stíga fram og vara við þessari samþykkt finnst mér dónaskapur að hlusta ekki. Mér finnst sjálfsagt að sýna þessum ágætu heiðursmönnum þann sóma að fara alla vega yfir það sem þeir hafa að segja og taka síðan sjálfstæða ákvörðun. Ég segi það ekki að auðvitað þurfti maður eins og Sighvatur Björgvinsson ekki að sannfæra þann sem hér stendur um þetta. Hins vegar finnst mér þetta rök í málinu fyrir þá sem við erum að tala við. Við erum að tala við fólkið í landinu sem margt hvert á í erfiðleikum með að skilja þetta mál af því að það hefur verið illa kynnt. Hví þá ekki [[Forseti hringir.]]að leiða fram skoðanir manna sem kunna, þekkja og vita?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég velti fyrir mér hvort þingmaðurinn kunni einhverjar skýringar á því eða hafi kenningar um hvað valdi því að þessi hópur fyrrverandi ráðherra, sem er býsna stór og hefur séð ástæðu til að stíga inn í umræðuna um þetta mál, hvað valdi því að þessir reynsluboltar og fyrrverandi stjórnmálamenn hafi flestir snúist í þá áttina að fara frá því að styðja við innleiðingu mála á fyrri stigum yfir í það að hafa efasemdir um innleiðingu þriðja orkupakkans. Sárafáir, í augnablikinu man ég bara eftir einum, ég leyfi mér alla vega að segja sárafáir, hafa snúist í hina áttina, farið frá því að vera efasemdarmenn yfir í að styðja við innleiðinguna eins og hún liggur fyrir. Er eitthvað sem hægt er að tengja við reynsluna sem útskýrir að hópurinn skiptist svona ójafnt hvað fjölda varðar í þessar tvær fylkingar og fer í sína áttina hvor?
Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið er þessi hópur ósamstæður. Hann er alla vega ekki á sömu stjórnmálaskoðun, getum við sagt, ekki á sömu lífsskoðun jafnvel, en kemur fram nú til að vara við og auðvitað er það vel þegið. Af hverju? Ég get gert mér í hugarlund að það gæti verið út af því sem kemur reyndar fram í þessari grein að hluta, að menn óttist hækkun á raforkuverði til almennings. Mér datt nú í hug að varla væru þessir ágætu heiðursmenn að koma fram vegna þess að þeir séu með popúlískar kenndir, hafandi hætt í pólitík fyrir allnokkru síðan margir hverjir og fram á þennan dag. Ég held að sinnaskipti þessa hóps séu fyrst og fremst byggð á reynslu, byggð á reynslunni af því að raforkuverð hafi hækkað og byggð á einlægum áhuga og einlægum áhyggjum af íslenskri þjóð. Ég held einfaldlega að þessir ágætu menn finni til yfir því í fyrsta lagi, eins og kom fram í grein Sighvats, að orkuverð hækki og einnig vegna hættunnar á því að við missum smátt og smátt völd yfir okkar auðlindum. Þetta eru dálítið stór orð frá manni af þessu sauðahúsi, sem er einlægur Evrópusinni o.s.frv., að koma fram með skoðanir eins og þessar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram, m.a. frá hv. þm. Bergþóri Ólasyni, að auðvitað er mönnum frjálst að skipta um skoðun og ekkert við því að segja. En jafnframt er óþarfi að setja út á þá sem eru ekki á sömu línu, t.d. hafa fyrrverandi stjórnmálamenn sett út á það að Miðflokkurinn skuli vera að halda uppi þessari öflugu umræðu gegn þessu máli, á sama tíma og viðkomendur voru á sínum tíma á þeirri línu að þetta væri óskynsamlegt en hafa breytt um skoðun. Það sem hins vegar skiptir máli í þessu er að færa rök fyrir því hvers vegna viðkomendur hafa skipt um skoðun. Þetta eru jú einstaklingar í þjóðfélaginu sem við hlustum alla jafna meira á en aðra í ljósi reynslu þeirra og fyrri starfa. Ég hefði talið að það væri styrkleikamerki hjá þeim að rökstyðja vel hvers vegna beri að fylgja þessum orkupakka. Við í Miðflokknum höfum ekki fundið þann rökstuðning og teljum að þarna sé of langt farið og verið að markaðsvæða orkuna sem veitir okkur á Íslandi mikil lífsgæði og tryggir búsetuskilyrði um allt land vegna þess að orkan er ódýr og hún er hrein. Það vita náttúrlega þeir sem hafa áhuga á henni og [[Forseti hringir.]]þess vegna verðum við að fara varlega í því að gerast aðilar að sameiginlegu markaðssvæði. Þetta hefur verið okkar málflutningur sem við leggjum mikla áherslu á.
Hæstv. forseti. Winston Churchill sagði einu sinni að það væri hygginna manna háttur að skipta um skoðun, þeir heimsku gerðu það alls ekki. Það er alveg hugsanlegt og álitlegt fyrir suma að skipta um skoðun í ýmsum málum eins og fram hefur komið og ég er ekkert að lasta það á einn eða annan hátt. Málið er hins vegar að hér er hópur manna með mikla reynslu að baki, sumir hafa upplifað það að taka EES-samninginn upp, þ.e. í grunninn árið 1994 líklega, og gengið í gegnum orkupakka númer eitt og tvö, og reynslan kennir þessum mönnum að segja: Hingað og ekki lengra. Ég hallast að því að hlusta á menn sem hafa þennan bakgrunn og þessa reynslu og í sjálfu sér hef ég engin efni til að efast um þeirra sannfæringu. Eins og fram hefur komið er einn og einn sem hefur skipt um skoðun á hinn veginn af ástæðum sem ég tel ekki eiga endilega erindi við almenning á sama hátt og sinnaskipti þessara ágætu manna sem hafa reynt þetta sjálfir. Kannski hafa þeir séð að sér. Það er nú það heilkenni sem við höfum verið að tala um, að starfandi stjórnmálamenn eiga erfitt með það að átta sig á því að þeir séu að fara villir vegar, [[Forseti hringir.]]hvað þá heldur að viðurkenna það, og hvað þá heldur - það eru nú fimm sekúndur eftir - að taka mark á því og virða það.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Þetta er innlegg inn í umræðuna vegna þess, eins og ég nefndi áðan, að það vekur spurningar um hvers vegna menn sem hafa verið nokkuð harðir andstæðingar skipta um skoðun. Þá á ég við þá sem við hlustum meira á en aðra hvað þetta varðar, þá sem hafa verið stjórnmálamenn, alþingismenn og ráðherrar. Það hljóta að vera mikilvæg rök á bak við það að skipta um skoðun sem ég hef ekki fundið, frú forseti. Það kann að vera að ég hafi rangt fyrir mér, en ég hef ekki orðið var við að veigamikil rök hafi komið fyrir því að þeir sem töldu að við ættum ekki að fara í þessa markaðsvæðingu vegna þess að aðstæður okkar eru allt aðrar, telja að nú ættum við að gera það. Það er eitthvað sem við verðum að fá fram hjá viðkomandi aðilum. Það skiptir máli í þessari umræðu hvers vegna menn telja að það sé óhætt að fara þessa vegferð núna en töldu það ekki á sínum tíma, vegna þess að reynslan er allt önnur. Við eigum nefnilega, frú forseti, að læra af reynslunni. Og hver er reynslan af því að hafa innleitt orkupakka eitt og tvö? Jú, hún er sú að raforkuverð hækkaði hér bæði til heimila og fyrirtækja. Við höfum sýnt fram á það. Það var talað um neytendavernd. Neytendaverndin skiptir sáralitlu máli vegna þess að það svarar varla kostnaði að skipta um raforkusala. Það eru mörg atriði í fyrri tíð orkupakka eitt og tvö [[Forseti hringir.]]sem mæla með því að stíga varlega til jarðar þegar kemur að orkupakka þrjú.
Hæstv. forseti. Þetta er einmitt mergurinn málsins, það ber að hlusta á þá sem hafa reynsluna, hafa þekkinguna. Eins og málshátturinn segir er það oft gott sem gamlir kveða. Auðvitað eigum við að hlusta á þessa menn sem núna eru algjörlega lausir við hagsmuni af málinu á einn eða annan hátt, þeir eru ekki að fara í framboð og eru ekki tengdir á neinn hátt einhverjum þeim hagsmunum sem gætu varpað skugga á það sem þeir hafa haldið fram, nema eins og ég sagði áðan, þeir hafa einlægan áhuga á viðgangi þjóðarinnar, að þjóðinni gangi vel o.s.frv. og að menn búi við góð kjör. Ég held að það sé sjónarmið sem hægt er að samsama sig við. Það er mjög sterkur punktur í grein Sighvats Björgvinssonar sem ég var að enda við að lesa áðan, en hann spyr: Ef þetta skiptir ekki máli, ef þessi pakki breytir engu fyrir íslensku þjóðin, hvers vegna þá að afgreiða hann? Greinar eins og þessar sem nú eru færðar fram hér í umræðunni dýpka umræðuna og þær auka skilning, sérstaklega þeirra sem eru langt frá málinu og eru háðir því að taka við upplýsingum frá öðrum. Þess vegna er nauðsynlegt að færa þessar greinar fram.
Til máls tekur hv. 4. þm. Norðvest., Bergþór Ólason, og heldur sína 27. ræðu sem ýtir enn undir vonarneista forseta um að umræðu fari senn að ljúka um þetta mál.
Frú forseti. Það er óljóst hvernig fram vindur. Við sjáum til. Ég ætla að halda áfram þar sem ég hvarf frá í síðustu ræðu minni þar sem ég var að fjalla um útboðsskyldu sem ESA virðist sækja á um að verði viðhöfð hjá þeim ríkjum sem falla undir Eftirlitsstofnun EFTA. Held ég þá áfram með ræðu mína. Þetta útboðsferli er eins ólýðræðislegt og hugsast getur. Það er ekki nokkur leið fyrir almenna raforkunotendur á Íslandi, sem jafnframt eru eigendur virkjananna og virkjunarleyfa, að sætta sig við að þessi kaupahéðinsstefna með virkjunarleyfi sé innleidd á Íslandi án þess að stefnumótandi ákvörðun um slíkt sé tekin í nokkrum stjórnmálaflokki, hvað þá á Alþingi. Þetta er einmitt það atriði sem við Miðflokksmenn höfum verið að gagnrýna hér, að orkustefnan liggur ekki fyrir, sem ætti auðvitað ef allt væri eðlilegt að liggja fyrir áður en innleiðing orkupakka þrjú og fjögur kæmi til skoðunar. Þetta er forsmekkurinn að því sem búast má við eftir innleiðingu orkupakka þrjú hér á landi þótt hann komi ekki beinlínis við sögu í því máli sem snýr að útboðskröfum ESA. Í Noregi var það almennt og óumdeilt sjónarmið að með því að aflétta hinum stjórnskipulega fyrirvara á orkupakka þrjú væri Stórþingið að samþætta norska raforkukerfið rækilega við raforkukerfi ESB-landanna og að undirgangast fyrir hönd Noregs þá tækni- og viðskiptaskilmála sem gilda á hinum sameiginlega ESB raforku- og gasmarkaði og eru t.d. útlistaðir í reglugerð 713/2009 í orkupakka þrjú. Hérlendis er hins vegar þrætt fyrir að nokkuð slíkt eigi sér stað og við það er beitt því sem fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og núverandi áhrifamaður í Viðreisn hefur kallað lofsverðar blekkingar. Það er skákað í því skjólinu að enginn millilandatenging sé enn við íslenska raforkukerfið og boðuð lagasetning sem bannar undirbúning á sæstreng hérlendis af hálfu Landsnets án samþykkis Alþingis. Þetta eru pótemkintjöld og gagnslaus fyrirætlun því Evrópurétturinn hefur forgang umfram hinn íslenska þegar ágreiningur verður og hann getur orðið strax eftir innleiðingu orkupakka þrjú og uppsetningu þessara meintu varnagla. Aðferðin brýtur nefnilega í bága við sjálfan EES-samninginn, 7. gr. Það er ekki nóg að fá pólitískar yfirlýsingar frá orkukommissar ESB, sem er á förum, og tveimur EFTA-fulltrúum í sameiginlegu EES-nefndinni, því hagsmunaaðilar geta kært þann galla við innleiðingu orkupakka þrjú að hún sé gerð óvirk að hluta með banni Alþingis við lagningu aflstrengs til Íslands. Hvers vegna halda menn að norska ríkisstjórnin hafi enn ekki sett umsamda fyrirvara stjórnar og stjórnarandstöðu við orkupakka þrjú í lagabúning til framlagningar í Stórþinginu eins og ríkisstjórnin lofaði áður en Stórþingið samþykkti orkupakka þrjú? Upp á samhengi hlutanna ætla ég að láta staðar numið hér og halda áfram með annan hluta þessarar ræðu minnar í næstu ræðu.
Forseti hafði hugsað sér að fara að fresta umræðum um þetta dagskrármál. Vilja hv. þingmenn veita andsvar við ræðu þingmannsins? Ef svo er ekki verður forseti nú með sorg í hjarta að fresta umræðu um 2. dagskrármálið.
Borist hefur bréf frá Steinunni Þóru Árnadóttur, 6. þm. Reykv. n., þar sem hún óskar eftir því að Álfheiður Ingadóttir taki sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hana en 1. varamaður á lista hefur boðað forföll. Einnig hefur borist bréf frá starfandi formanni þingflokks Framsóknarflokksins þar sem óskað er eftir því að Þórarinn Ingi Pétursson taki sæti á Alþingi sem varamaður fyrir Þórunni Egilsdóttur, 4. þm. Norðaust. Í dag, mánudaginn 27. maí, taka því Álfheiður Ingadóttir og Þórarinn Ingi Pétursson sæti sem varamenn. Þau hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju.
Forseti gerir að tillögu sinni að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Skoðast það samþykkt ef enginn hreyfir andmælum.
Til svara eru: Forsætisráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, heilbrigðisráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og jafnframt dómsmálaráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.
Forseti. Það er enginn skortur á stórtíðindum sem tengjast þriðja orkupakkanum. Nú er búið að afgreiða fjórða orkupakkann innan Evrópusambandsins. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Er ekki eðlilegt að við ræðum þennan fjórða orkupakka í samhengi við umræðu um þann þriðja, sérstaklega í ljósi þess að færð hafa verið fram þau rök af hálfu stjórnvalda fyrir innleiðingu þess þriðja að hann sé eðlilegt framhald af fyrsta og öðrum orkupakkanum og því sem á undan hefur komið? Það vekur satt að segja nokkra furðu að Alþingi skuli ekki enn hafa fengið kynningu á þessum fjórða orkupakka á meðan einhverjir aðilar úti í bæ, samtök eða einstaklingar, hafa fengið slíka kynningu. Fleiri stórtíðindi bætast við. Í gær birti breska blaðið Sunday Times umfjöllun um að nú væri mjög þrýst á bresk stjórnvöld að samþykkja tengingu landsins við Ísland með sæstreng. Fram kom að verkefnið væri fullfjármagnað af 25 fjárfestum og myndi skapa mörg hundruð störf á Norðaustur-Englandi. Það leiðir hugann að ýmsu sem rætt hefur verið í tengslum við þriðja orkupakkann og má vísa í margnefnt álit Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, en þar segir m.a., með tilliti til sæstrengs, með leyfi forseta: „Ekki má þó gleyma að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis þar að lútandi gæti fyrirtækið snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Er ekki hæstv. forsætisráðherra tilbúin að taka undir það með mér að mikilvægt sé að skoða þessi atriði og raunar fleiri áður en lengra er haldið með þriðja orkupakkanum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir að vekja máls á þessu hér í pontu Alþingis. Svo ég ræði fyrst um fjórða orkupakkann, sem hv. þingmaður gerir að umtalsefni, er það svo að Alþingi Íslendinga og stjórnvöld hafa ferli, sem hv. þingmaður þekkir vel frá sinni löngu tíð á Alþingi, í því hvernig farið er með innleiðingar á EES-gerðum. Því er fullkomlega eðlilegt að við fjórða orkupakkann verði fylgt því ferli sem við höfum komið okkur saman um, að hann sé tekinn til umfjöllunar bæði hjá utanríkismálanefnd og atvinnuveganefnd þingsins þegar að því kemur í ferlinu, og þá sé einmitt gerð grein fyrir því ef Ísland vill gera einhverja fyrirvara við þennan fjórða orkupakka innan sameiginlegu EES-nefndarinnar. Ég held að við hv. þingmaður hljótum að vera sammála um að það sé eðlilegt ferli. Síðan reifar hv. þingmaður aðeins hugmyndir breska fyrirtækisins Atlantic Superconnection, sem við höfum auðvitað heyrt nefnt, sem hefur um nokkurra ára skeið haft til skoðunar þá hugmynd að leggja hingað sæstreng. Hv. þingmaður þekkir það að sjálfsögðu vel í ljósi þess að á árunum 2015–2016, þegar hann var forsætisráðherra, var starfandi verkefnisstjórn sæstrengs og þá áttu sér stað könnunarviðræður milli íslenskra og breskra stjórnvalda. Hv. þingmaður vísar líka í þau lögfræðiálit sem liggja fyrir um þriðja orkupakkann. Allir lögfræðingar eru sammála um að engin skylda verði leidd af orkupakkanum um að heimila lagningu sæstrengs milli Íslands og annars EES-ríkis. Það er ekki svo að þau ákvæði sem snúast um þetta mál taki hér gildi nema slíkur sæstrengur verði lagður og hann verður ekki lagður nema Alþingi Íslendinga kjósi svo. Raunar heyrði ég það haft eftir einum þeirra sem berst gegn þriðja orkupakkanum að Alþingi Íslendinga væri ekki treystandi fyrir slíkum ákvörðunum og þá þykir mér illa komið fyrir fullveldinu [[Forseti hringir.]]ef þeir sem berjast gegn orkupakkanum telja að þessari stofnun sé ekki treystandi, lýðræðislega kjörnu þjóðþingi.
Herra forseti. Þetta svar veldur mér nokkrum áhyggjum. Í fyrsta lagi spyr maður hæstv. ráðherra: Er Alþingi treystandi til að stöðva innleiðingu þriðja orkupakkans og koma í veg fyrir allar þær hættur sem hann hefur í för með sér? Viðhorf hæstv. forsætisráðherra, sem lýst var hér í svari, að það sé bara eðlilegt að eitt taki við af öðru, að við klárum bara þriðja orkupakkann og bíðum fram eftir því að sá fjórði fari í hefðbundið ferli, felur í sér að þá koma væntanlega hæstv. ráðherrar og útskýra fyrir okkur að óhjákvæmilegt sé að innleiða hann fyrst við höfum innleitt þann þriðja. Þetta er ekki skynsamleg nálgun þegar um er að ræða mál sem varðar grundvallarhagsmuni þjóðarinnar. Hafi menn velkst í vafa um að þetta geti skapað einhverjar hættur ætti þessi grein í Sunday Times í gær að vera til þess fallin að eyða slíkum vafa. Og þar sem hæstv. ráðherra segir að allir lögfræðingar hafi verið sammála um að ekki sé hægt að krefjast lagningar sæstrengs vitna ég bara aftur í það sem ég las áðan þar sem bent er [[Forseti hringir.]]á að einkaaðilar geti höfðað samningsbrotamál, eins og til að mynda þeir sem fjallað er um í Sunday Times.
Herra forseti. Í því lögfræðiáliti sem hv. þingmaður vísar til kemur fram að ákvæðin um sæstreng taki ekki gildi nema ákveðið verði að ráðast í lagningu sæstrengs. Ég treysti Alþingi Íslendinga mjög vel til að taka ákvarðanir til hagsbóta fyrir land og þjóð. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að árétta að ákvörðun um slíkt verður ekki tekin nema hér. Sú frétt sem hv. þingmaður vísar til snýst ekkert um að Íslendingar hafi ákveðið að heimila lagningu sæstrengs. Hún lýsir áhuga þessa fyrirtækis, sem hv. þingmaður þekkir mætavel, vegna þess að það var að undirlagi þess sem íslensk stjórnvöld, undir forystu hv. þingmanns, heimiluðu að fara í könnunarviðræður um lagningu slíks strengs.
Það er ekki rétt.
Það er það sem var gert. Upprunalega var gefin viljayfirlýsing og síðan var komið á könnunarviðræðum um lagningu slíks sæstrengs að undirlagi þessa tiltekna fyrirtækis. [[Gripið fram í.]]Út úr því kom ekkert, kannski sem betur fer, því að ég [[Forseti hringir.]]held ekki að það sé rétt ákvörðun [[Gripið fram í.]]að leggja sæstreng. Hvað varðar innleiðingu EES-mála finnst mér það harla furðulegt að hv. þingmaður kannist ekki við það ferli sem verið hefur hér við lýði árum saman.
Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur lengi haft það að markmiði að koma á öflugri utanspítalaþjónustu. Grein í Mannlífi nú á dögunum vakti athygli mína en þar kemur í ljós að íbúar í Borgarfirði eystra hafa kallað eftir samstarfi um viðbragðsþjónustu utan spítala þar sem óöryggi þeirra hvað varðar heilbrigðisþjónustu sé algjört þegar alvarleg tilvik koma upp. Dæmi er tekið af manni sem slasaðist ekki alls fyrir löngu. Úrræðaleysið var algjört og það var ekki einu sinni til deyfing fyrir hann. Maðurinn var náttúrlega fylltur af koníaki, og það er kannski ágætt fyrir einhverja en ekki alla, til að hægt væri að deyfa hann. Það var til láns að læknir var á staðnum sem hafði samt ekki aðgang að einu eða neinu til að annast þessa þjónustu. Hann saumaði viðkomandi saman með nál og sverum þræði sem ég kann ekki að segja meira frá. Það tekur rúman klukkutíma fyrir sjúkrabíl að koma frá Egilsstöðum. Úrræðaleysið í þessu litla þorpi var algjört og íbúarnir búa við mikið óöryggi. Ég hafði haldið, en það er misskilningur hjá mér, að við værum að reyna að byggja upp þannig samfélag að fólki væri ekki mismunað í heilbrigðiskerfinu eftir búsetu. En það er alveg greinilegt að svo er. Ég hef ítrekað kallað eftir skýringu á því að sjúkrabíll fái ekki að vera í Ólafsfirði. Nú virðist sú stefna vera í gildi að sjúkrabílar eru teknir af litlum stöðum hvar sem er á landinu og eftir sitja íbúar í algjörri óvissu og óöryggi. Það er vilji til að koma á heildstæðri utanspítalaþjónustu en það á að taka eitt eða tvö ár að koma henni almennilega á koppinn. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé ástæða til að vera með einhvern öryggisventil á meðan verið er að bíða eftir þeim frábæru úrræðum sem boðuð hafa verið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Rétt eins og hv. þingmanni brá mér við þessar fréttir af slæmu ástandi sjúkraflutninga á Borgarfirði eystra. Það hefur komið fram að slökkviliðsstjóri hjá Brunavörnum á Austurlandi kalli eftir því að viðbragðshópi á Borgarfirði eystra verði fundið skjól innan heilbrigðiskerfisins, heimamenn séu viljugir til að bjarga sér en þurfi stuðning og heimildir til þess ef haft er rétt eftir slökkviliðsstjóranum fyrir austan. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fæ í ráðuneytinu þegar ég spyr sérstaklega eftir þessu máli hefur heilbrigðisþjónustu á Borgarfirði eystra farið verulega aftur eftir að hjúkrunarfræðingur sem þar bjó flutti burt fyrir nokkrum árum. Nú er þar svokallað heilsugæslusel sem læknir sinnir reglulega. Bráðaviðbragð er lítið og langur biðtími eftir sjúkrabíl, eins og á fleiri afskekktum stöðum hér á landi, eins og kemur fram í ábendingu hv. þingmanns. Nú er það svo að Borgarfjörður eystri er hluti af heilbrigðisumdæmi HSA og forstjórinn hefur átt fund með íbúum Borgarfjarðar og boðaði nýverið fund með sveitarstjórninni. Sá fundur fer fram núna 3. júní. Hann hefur líka átt fund með slökkviliði Fjarðabyggðar um hugsanlega aðkomu slökkviliðsins að lausn málsins. Væntanlegar eru tillögur frá honum að lausn á næstu dögum. Ég er sammála hv. þingmanni um að staðan sem er uppi á þessum stað, og því miður kemur hún upp með reglulegum hætti á afskekktum stöðum, getur ekki beðið eftir heildarstefnumótun. En það breytir því ekki að von er á stefnumótun í sjúkraflutningum á þessu ári með aðkomu formanns fagráðs sjúkraflutninga, fagdeildar sjúkraflutningamanna innan Landssambands slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna, umsjónarlækni sjúkraflutninga á Sjúkrahúsinu á Akureyri, fulltrúa Neyðarlínu Landsbjargar og skólastjóra Sjúkraflutningaskólans. Um leið og við erum að sinna stefnumótuninni í heild er verið að vinna að því að leysa úr þessu ástandi [[Forseti hringir.]]á Borgarfirði eystra.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra svarið. Það er náttúrlega alveg frábært ef þessu fer að linna og við sjáum hreinlega til lands með að svona lagað komi ekki fyrir aftur. Hér er haft eftir Jóni Svanbergi Hjartarsyni, framkvæmdastjóra Landsbjargar, að hann hafi ítrekað kallað eftir því við heilbrigðisráðuneytið að mörkuð yrði stefna um umrædda utanspítalaþjónustu um allt land. Það er náttúrlega hvergi eins dapurlegt og þar sem fólk upplifir sig algjörlega bjargarlaust, á kafi í snjó á veturna og hefur ekki einu sinni möguleika á að fá sjúkrabíl frá Egilsstöðum, samanber á mörgum öðrum litlum plássum á okkar ylhýra, fagra landi. Þá er það algjörlega í mínum huga, og mér heyrist hæstv. heilbrigðisráðherra vera sammála því, númer eitt, tvö og þrjú að koma í veg fyrir það að við missum líf bara af því að það er enginn á staðnum til að sinna nauðsynlegri þjónustu til að koma í veg fyrir að svona lagað geti gerst. Þó að það sé alltaf voða gaman að fá sé koníak er þetta kannski ekki alveg akkúrat.
Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum alveg sammála um þetta. Það kemur ítrekað fram, og raunar í heilbrigðisstefnu sem er nú í miðri síðari umr. hér á Alþingi, að til að tryggja sem jafnastan aðgang íbúa landsins að heilbrigðisþjónustu óháð búsetu þurfa tveir þættir að vera tryggir. Það er annars vegar öflug fjarheilbrigðisþjónusta og hins vegar öflugir sjúkraflutningar eða utanspítalaþjónusta, þó að mönnun á staðnum sé auðvitað allra besta leiðin. Þetta eru þær áskoranir sem við horfumst í augu við, en hvort tveggja, bæði fjarheilbrigðisþjónustan og utanspítalaþjónustan, er ofarlega á mínu borði. Ég lít svo á að við verðum að komast frá því að hlaupa á milli staða og slökkva elda og við þurfum að eiga heildstæða stefnu þar sem við höfum heildarsýn á þessi mikilvægu úrlausnarefni.
Herra forseti. Þá er ljóst að frjálslynd öfl voru helstu sigurvegarar nýafstaðinna Evrópuþingskosninga og það er gleðiefni. Hins vegar má ekki gleyma því að á sama tíma náðu þjóðernispopúlistar góðum árangri, flokkar sem virðast á stundum frekar hafa það á dagskrá sinni að sundra Evrópu en að sameina og það á tímum þegar sótt er að álfunni okkar úr ýmsum áttum. Það er deginum ljósara að margir hafa áhuga á ítökum í Evrópu. Á síðustu 11 árum hefur kínversk fjárfesting aukist í löndum Evrópusambandsins úr 0,7 milljörðum evra í 30 milljarða evra. Þar af jókst hlutur kínverskra stjórnvalda í þessum fjárfestingum gríðarlega, fór t.d. úr 35% í 70% á milli áranna 2016 og 2017. Þessi miklu umsvif kínverskra stjórnvalda í Evrópu eru hluti af skýrri stefnu Kínverja, stefnu sem ber nafnið Belti og braut og miðar m.a. að því að auka ítök Kínverja í innviðum Evrópu, svo það sé bara sagt hreint út. Nú eru íslensk stjórnvöld sögð íhuga boð Kínverja um gríðarháa peningagjöf, gjöf sem fæli í sér umfangsmikla innviðauppbyggingu á Íslandi, og ég spyr hæstv. forsætisráðherra frétta af þessum samskiptum. Það er vissulega svo samkvæmt fréttum að það er utanríkisráðuneytið sem er að skoða þetta tilboð, en málið er einfaldlega þannig vaxið að þótt hér væru þrír utanríkisráðherrar myndi ég engu að síður beina fyrirspurn minni til forsætisráðherra, mér finnst þetta mál vera þess eðlis. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra: Eru íslensk stjórnvöld í viðræðum við kollega sína í Kína um að fá frá þeim í formi gjafar allt það sem Ísland þarf til innviðauppbyggingar um landið vítt og breitt? Þetta hefur verið staðfest af hálfu utanríkisráðuneytisins og ég spyr: Í hvaða farvegi er málið og hvenær er þá ástæða til að upplýsa Alþingi frekar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson fyrir þessa spurningu. Nú er það svo að öllum er kunnugt um áhuga kínverskra stjórnvalda á því að fá sem flest ríki með í það sem þau kalla Belti og braut frumkvæði, ég er að reyna að þýða þetta á íslensku, belti og braut getum við kallað það. Megininntak þessa frumkvæðis er uppbygging og fjárfesting í innviðum og samgöngum í samstarfsríkjum Kínverja. Kínversk stjórnvöld hafa vissulega átt samtöl við velflest vestræn ríki um að taka þátt í þessu verkefni, belti og braut, þar sem áherslan hefur yfirleitt verið á einhvers konar fjárfestingar. Hv. þingmaður nefnir það að okkur standi til boða einhvers konar gjöf. Ég vil ekki líta svo á þó að svo kunni að vera að Kínverjar hafi hug á fjárfestingu hér á landi. Sá áhugi er ekki nýr af nálinni og við þekkjum gömul dæmi þess efnis að kínverskir aðilar hafa viljað t.d. fjárfesta hér í landi og öðrum þáttum. Utanríkisráðuneytið hefur hins vegar haft þetta belti og braut framtak til skoðunar undanfarin misseri og hvað nákvæmlega felst í þeim tillögum sem kínversk stjórnvöld hafa verið að kynna vestrænum ríkjum, hvað það myndi þýða fyrir íslenska hagsmuni. Við höfum auðvitað fríverslunarsamning við Kína og að mörgu leyti hafa samskipti ríkjanna verið að styrkjast á undanförnum árum hvað varðar rannsóknasamstarf, nýsköpunarsamstarf og annað slíkt. En það liggur hins vegar algerlega fyrir að það er ekkert á borðinu um að taka við neinum gjöfum frá kínverskum stjórnvöldum, bara svo það sé sagt skýrt. Hins vegar er það svo og þarf ekki að koma neinum á óvart að kínversk stjórnvöld hafa verið að leita hófanna með fjárfestingar. Það verða engar ákvarðanir teknar af hálfu íslenskra stjórnvalda án þess að það verði rætt á Alþingi. Þær liggja ekki á borðinu svo að ég sé fullkomlega heiðarleg með það við hv. þingmann.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra kærlega fyrir svarið. Ég er eilítið rólegri. Staðreyndin er sú að þar til nýlega hafa lönd innan ESB ekki haft sérstakt sameiginlegt áhættumat vegna erlendra fjárfestinga á innri markaði okkar. Þetta er okkar markaður líka. Þegar ég segi sameiginlegt áhættumat er ég ekki að tala um hinar hefðbundnu, erlendu fjárfestingar, heldur fjárfestingar sem miða að þeim innviðum sem þjóðir líta alla jafna á sem sérstakt öryggiskerfi, þ.e. grunnstoðir samfélagsins, þar á meðal samgöngur og ekki síst hafnasamgöngur. Síðasta haust var ákveðið á sameiginlegum vettvangi ESB að koma á stofn slíku sameiginlegu áhættumati og er hvatinn ekki síst rakinn til þessa sívaxandi áhuga kínverskra stjórnvalda á innviðafjárfestingu í álfunni. Mig langar í lokin að spyrja hvort hæstv. forsætisráðherra geti verið mér sammála um að fullveldi Íslands sé betur borgið með því að taka fullan þátt í því með evrópskum frænd- og vinaþjóðum okkar að tryggja hér eins og kostur er þau gildi frjálslyndis, velferðar og jafnréttis sem við höfum haft að leiðarljósi, frekar en að sækjast eftir því að verða hluti af hinni kínversku fjölskyldu, sama hversu margfalda Marshall-aðstoð sú [[Forseti hringir.]]umsókn hefði í för með sér, eins og það hefur verið orðað í umræðunni.
Herra forseti. Fyrir mér er íslenskt samfélag ekki á neinni vonarvöl og við þurfum ekki á neinni aðstoð að halda til að reka hér blómlegt samfélag. Ef við viljum horfa til þess hvað skiptir okkur máli fyrir fullveldishagsmuni okkar vil ég segja að það er skoðun mín að samgöngumannvirki og grunnmannvirki eigi að vera rekin á almannaforsendum og vera í almannaeigu. Það er mín almenna skoðun á því. Alveg óháð því hvaða útlendinga er um að ræða er það bæði almannahagsmunamál og fullveldismál að málum sé þannig háttað. Hið sama vil ég segja, af því að ég nefndi áðan það sem er mikið rætt, landakaup almennt, að ég held að það sé mjög mikilvægt að Alþingi taki þau mál til sérstakrar umræðu á næsta þingvetri. Ég á von á skýrslu um þær takmarkanir sem gilda víða á jarðakaupum almennt í löndunum í kringum okkur. Ég held að það sé mjög mikilvægt að Alþingi fari að taka skýra afstöðu til þess hvaða reglur við viljum að gildi því að það er líka stórt mál í þessu samhengi.
Herra forseti. Á hverjum föstudegi minnir unga kynslóðin okkur á að við erum ekki ein á þessari plánetu. Íslendingar eru hins vegar eina þjóðin á þessari plánetu sem ákveður að stunda veiðar á næststærsta spendýri jarðar. Nú hefur sjávarútvegsráðherra sett sérstaka reglugerð sem heimilar veiðar á langreyðum og öðrum hvölum næstu fimm árin. Ráðherrann framlengdi beinlínis heimildina á þessu ári en hann hefur hins vegar ekki enn veitt sjálft leyfið til langreyðarveiða. Því vil ég spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort nú standi til að veita slíkt leyfi þar sem nú hefur verið sótt um leyfið og það styttist í hefðbundinn vertíðartíma. Áður en slíkt væri gert, væri ekki einnig ráð að taka mark á þeim könnunum sem Íslandsstofa hefur gert og sýna að um helmingur neytenda í Norður-Ameríku segist ekki kaupa neinar afurðir frá þjóð sem stundar hvalveiðar? Væri ekki einnig nær að ljúka meðferð óútkljáðra kærumála vegna síðustu veiða áður en veiðar eru hafnar aftur? Herra forseti. Stórhvalaveiðar eru siðferðislega rangar að mínu mati. Þær eru óþarfar, þær eru efnahagslega og umhverfislega óskynsamlegar, þær eru skaðlegar fyrir ímynd þjóðarinnar og efnahag hennar. Þær eru í raun sportveiðar eins manns hér á landi og eru því ekki réttlætanlegar. Herra forseti. Það er ekki nauðsynlegt að skjóta þá.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Ég tók nú umræðu um hvalveiðarnar fyrir allnokkru síðan á þinginu, en þetta er angi af sömu umræðu. Það er rétt að ég gaf út heimild til hvalveiða á grundvelli ráðgjafar Hafrannsóknastofnunar sem mat þær veiðar sjálfbærar. Í svipinn man ég ekki fjölda þeirra dýra sem undir eru. Þetta eru yfir 200 dýr í stórhvölum og svipað í hrefnu. Þar undir heyrir langreyður. Sú stefna hefur verið uppi á Íslandi að nytja þessa stofna svo fremi sem ráðgjöfin sem stuðst er við heimili slíkt eða mæli með slíku. Ég legg áherslu á að þessar veiðar hafa verið stundaðar undir eftirliti. Þær eru á grunni vísindalegrar ráðgjafar, standast alþjóðlegar skuldbindingar og lög, þannig að það er ekkert í þeim efnum sem mælir gegn þessu. Ég kannast vel við þau álitaefni sem hv. þingmaður nefnir hér og að skoðun hans er sú að þetta sé siðferðilega rangt. Staðan er einfaldlega sú að ég er ekki sammála þeirri skoðun hv. þingmanns. Ég er á annarri skoðun. Ég hef sagt opinberlega að ég telji það stærri ákvörðun að ákveða að hætta að nýta slíkan stofn en að halda áfram þeirri nýtingu sem Íslendingar hafa stundað í áraraðir. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir að sótt hefur verið um leyfi til hvalveiða. Það er í vinnslu hjá bæði ráðuneytinu og Fiskistofu. Ég veit í augnablikinu ekki nákvæmlega hvar það mál stendur, en ég geri ráð fyrir að meðferð slíkrar umsóknar sé í eðlilegum farvegi hjá ráðuneytinu og þeirri undirstofnun sem um það mál fjallar.
Herra forseti. Ég verð að lýsa yfir talsverðum vonbrigðum með þetta svar. Eins og ég skil hæstv. ráðherra kemur fyllilega til greina að veita þetta veiðileyfi. Allar pólitískar ákvarðanir eru að sjálfsögðu háðar hagsmunamati og ég tel að hér sé á ferðinni rangt mat. Að Ísland heimili veiðar á stórhvölum á ekki að vera einkamál eins ráðherra eða eins fyrirtækis. Það eru ekki margar fréttir sem koma Íslandi í heimsfréttirnar, en þetta er frétt sem gerir það og ekki af góðu. Ráðherrann getur þess sérstaklega að ekki mæli margt gegn þessari ákvörðun og þessum veiðum en það er einmitt fjölmargt sem mælir gegn þeim. Þær eru efnahagslega vafasamar. Þær eru siðferðislega vafasamar. Við þurfum ekki að vera sammála um siðferðið, en þetta stefnir öðrum hagsmunum Íslands í voða að óþörfu. Þess vegna vildi ég kalla fram skýrari afstöðu frá hæstv. ráðherra og kannski öðrum ráðherrum, að við gætum tekið skýra afstöðu gegn frekari drápum á þessu næststærsta [[Forseti hringir.]]dýri jarðar. Hér erum við einfaldlega, herra forseti, að fórna meiri hagsmunum fyrir minni og það er miður.
Virðulegi forseti. Hér fullyrðir hv. þingmaður að sú skoðun sé uppi að til greina komi að veita þetta leyfi. Að sjálfsögðu kemur það til greina þar sem heimild til hvalveiða var gefin út og þá fylgjast þessar tvær ákvarðanir að eðli málsins samkvæmt. Vegna þeirra orða hv. þingmanns að þetta sé skaðlegt fyrir viðskiptahagsmuni og fleiri þætti, t.d. orðspor Íslands á erlendri grundu, liggur fyrir að til er mat á því hjá utanríkisráðuneytinu og jafnvel Íslandsstofu hvert viðhorf erlendis er til þessara veiða. Þær kannanir hafa nú verið gerðar í hartnær tvo áratugi. Það væri sjálfsagt að upplýsa hv. þingmann um það ef ég hefði það við höndina, en ég las það fyrir allnokkru. Sú greining er til og ég leyfi mér að fullyrða að hún er ekki endilega í samræmi við þær áherslur sem menn hafa haldið fram [[Forseti hringir.]]og hv. þingmaður staðhæfir.
Virðulegi forseti. Nú hefur þriðji orkupakkinn verið á dagskrá þingsins í meira en viku og er löngu orðið frekar langt og þreytt málþóf eins og allir vita og allir sjá og ég hugsa að allir viðurkenni. Umræðan hefur nær alfarið farið fram á forsendum eins tiltekins flokks á hinu háa Alþingi og þótt ég hafi haldið nokkrar ræður um málið, örfáar, farið svolítið í andsvör, kom það upp að þannig væri litið á að ég væri sjálfur að taka þátt í einhvers konar málþófi sem er ekki tilfellið. Nú er komin vika í viðbót af þessu og bábiljurnar og rangfærslurnar sem hv. þingmenn Miðflokksins hafa látið flakka eru orðnar ansi margar og ítrekaðar. Það slæma er að þær eru farnar mjög víða í samfélaginu og það er svolítið erfitt að bregðast við þessu fyrir okkur sem erum einfaldlega …
Forseti hvetur hv. þingmann til að beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra eins og vera ber undir þessum dagskrárlið.
Virðulegur forseti. Ég kem mér að því ef ég fæ að klára mál mitt. Ég og aðrir höfum þurft að standa í því að verja þetta mál ríkisstjórnarinnar í almennri umræðu og hér á þingi og það sem ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra var hvort ekki væri kominn tími til að ríkisstjórnin færi að verja þetta mál og hætti að skilja það eftir handa okkur hinum sem berum ekki ábyrgð á því og höfum enga sérstaka pólitíska eða aðra hagsmuni af því að það fari í gegn á þessu vori. Okkur er einfaldlega illa við ósannindin og bábiljurnar sem fá að flakka hér og bregðumst við af þeim sökum fyrst og fremst - er það okkar verk að verja mál ríkisstjórnarinnar? Er það ekki í verkahring ríkisstjórnarinnar og ráðherranna sjálfra að koma hingað í pontu og verja sín eigin mál, skrifa greinar? Þó að við getum gagnrýnt hv. þingmenn Miðflokksins, Orkuna okkar og svoleiðis er samt fólk úti í bæ sem verður fyrir þessum bábiljum og trúir þeim vegna þess a það veit ekki betur og getur ekki endilega vitað betur. Það þarf að bera virðingu fyrir því. Það er hlutverk okkar þingmanna hér að rökræða málin og þótt annað lið sem við erum ósammála taki allan okkar tíma firrir það okkur ekki ábyrgð á því að taka þátt í umræðunni líka. Ætlar ríkisstjórnin ekki að axla neina ábyrgð á því að taka þátt í umræðu um þetta mál?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrirspurnina. Hann spyr mig hvort þingmenn stjórnarflokkanna ætli ekki að taka þátt í umræðum um þriðja orkupakkann.
Og ráðherrar.
Og ráðherrar. Utanríkisráðherra var hér á föstudaginn þegar málið var síðast til umræðu og var hér allan eftirmiðdaginn að ræða þriðja orkupakkann við hv. þingmenn Miðflokksins. Hv. þingmenn og ráðherrar stjórnarflokkanna hafa vissulega rætt málið hér framan af við bæði fyrri og síðari umr. Eins og fram hefur komið í máli mínu tel ég að langflestar og allar röksemdir málsins séu fram komnar og að þeim hafi verið svarað. Ég tel ekki þörf á að ræða þetta mál öllu lengur, en um leið segi ég að ég virði málfrelsi hv. þingmanna til að nýta sér þær heimildir sem eru í lögum um þingsköp til að ræða þau mál sem á þeim brenna. Ég tel hins vegar að stjórnarþingmenn sem og þingmenn annarra flokka hafi vissulega komið sínum málstað á framfæri. Ég átta mig ekki á því alveg hvort hv. þingmaður telur að þingmenn og ráðherrar stjórnarflokkanna hafi ekki tekið þátt í þessari umræðu. Síðasti maður sem tók þátt í þessari umræðu fyrir utan hv. þingmenn Miðflokksins var einmitt hæstv. utanríkisráðherra sem var hér allan föstudagseftirmiðdaginn. Ég átta mig ekki alveg á spurningunni, ef ég á að vera alveg heiðarleg.
Virðulegi forseti. Það sem veldur mér sífellt vonbrigðum í pólitíkinni er hvernig stjórnmálamenn - ég skal segja bara „við“ svo að ég sé ekki bara að benda fingri á einhvern annan - láta oft eins og það sé ekki á okkar ábyrgð að bregðast við því þegar aðrir stjórnmálamenn gera eitthvað. Það er stundum á okkar ábyrgð. Og það er gott og vel að hér hafi einhverjar umræður loksins átt sér stað á föstudaginn. Það má vera. En greinilega þarf meira. Þessi umræða er í samfélaginu, sama hvað okkur finnst um umræðuna í þinginu. Eins og ég segi er fólk úti í samfélaginu sem trúir því frá hjartans rótum að það sé verið að ganga á sjálfstæði og auðlindir Íslands. Það er náttúrlega í stuttu máli vitleysa. Það er ekki rétt en fólkið í landinu verður að heyra svörin við þessum málflutningi og verður að heyra þau oft. Við getum ekki bara gefið öðrum sviðið til að endurtaka vitleysuna án þess að bregðast við sjálf. Þetta er það sem ég kem að. Við vitum alveg hvernig menningin er á þingi gagnvart svokölluðu málþófi, að maður eigi ekki að taka þátt í því. Það er það sem ég er að spyrja að. Þurfum við ekki að taka þátt [[Forseti hringir.]]í þessari umræðu? Það er varla neitt leyndarmál að þingmenn meiri hlutans forðast að gera það af ótta við að tefja málið frekar.
Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að þriðji orkupakkinn felur ekki í sér afsal yfir orkuauðlindum Íslendinga. Hann felur ekki í sér afsal yfir orkufyrirtækjum Íslendinga. Það er staðreynd málsins. Hún hefur ekki verið hrakin. Hann felur ekki í sér kvöð um að hingað skuli lagður sæstrengur. Það er ákvörðun Alþingis ef til þess kemur nokkru sinni, sem ég vona ekki. Þriðji orkupakkinn felur ekkert af þessu í sér. Lögfræðingar hafa verið nokkuð sammála um það hvað hann feli í sér. Því er margoft búið að svara hér í þessari pontu. Ég skil vel angist hv. þingmanns yfir því að það er margt rangt á flugi í umræðu um þessi mál. Ég er sammála hv. þingmanni um það. En þetta hefur líka margoft komið fram, ekki bara af hálfu þingmanna og ráðherra stjórnarflokkanna, heldur líka þingmanna annarra flokka. Hér eru sex flokkar á þingi sem vilja ljúka þessu máli og samþykkja það. Að auki er sjöundi flokkurinn sem er á móti málinu en tekur ekki þátt í málþófi því að hann telur mikilvægt að lýðræðislegur vilji birtist á Alþingi. Áttundi flokkurinn hefur hins vegar nýtt sér þann rétt sem hann hefur til að tala um málið Ég tel eðlilegt [[Forseti hringir.]]í þessu máli, í ljósi þess hvernig það er vaxið, að lýðræðislegur vilji þingsins komi fram og birtist og sá lýðræðislegi meiri hluti axli ábyrgð á þeirri ákvörðun sem hann er reiðubúinn að styðja í atkvæðagreiðslu um málið.
Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra um frumvarp um laxeldi og hvernig hans aðkoma hefur verið að því máli. Í umhverfisstefnu Vinstri grænna segir, með leyfi forseta: „Vistkerfi jarðar stendur ógn af markaðshagkerfinu. Gróðasjónarmið hafa ráðið för í umgengni við náttúruna.“ Svo stendur aðeins neðar, með leyfi forseta: „Náttúran njóti vafans.“ Það sem mig langar svolítið að átta mig á í þessu ríkisstjórnarsamstarfi er hvernig ferlið fer fram þegar fram kemur frumvarp sem hefur verið gagnrýnt mjög af umhverfisverndarsinnum og -hópum. Það frumvarp sem er núna í vinnslu nefndarinnar hlýtur að hafa farið í gegnum ríkisstjórnina, eins og eðlilegt er. Var hæstv. umhverfisráðherra á þeim fundi? Lagði hann til að því yrði eitthvað breytt? Vildi hann vísa því til baka eða samþykkti hann það bara? Og hvers vegna samþykkti hann það ef hann gerði það? Eða var ekki orðið við óskum hans um einhverjar breytingar? Ég er að reyna að átta mig á hvaða völd umhverfisráðherra í umhverfisflokki hafi í þessari ríkisstjórn þegar kemur að frumvörpum sem eru lögð fram af sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Er það þá bara þannig að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra leggur fram frumvarp, það frumvarp er um fiskeldi og útvíkkun á því, en hann fær bara að hafa það eins og hann vill hafa það? Og þar sem hann er með sjávarútvegs- og landbúnaðarmálin þurfa umhverfismálin að víkja þegar tekin er ákvörðun um þetta? Það væri mjög áhugavert að fá að heyra um þetta. Það sem hefur ekki komið fram er að í vinnslu atvinnuveganefndar eru ýmis umhverfissjónarmið sem hafa vel komið fram í vinnslu framsögumanns málsins, Kolbeins Óttarssonar Proppés, í Vinstri grænum. Það eru mörg atriði sem koma þar inn í. En ég hef áhyggjur af því hvort allt eftirlit með því að þetta sé raunverulega gert - við vitum hvernig svona eftirlit virkar á Íslandi, það er ömurlegt, það mun ekki virka. Jafnframt eru alls konar mótvægisaðgerðir svo dýrar, margar hverjar, eins og að setja einhvers konar laxateljara í laxár þar sem er hægt að sjá hvort þiskurinn sé úr fiskeldi o.s.frv. varðandi hrygningu og fjölbreytileika lífríkisins. Hvernig er með umhverfisráðherra? Hvaða völd hefur hann í þessu? Og hvaða aðkomu hefur hann haft að málinu?
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka þingmanninum fyrirspurnina. Hér er spurt um aðkomu mína sem ráðherra, og þá ráðuneytis míns, að frumvarpi um breytingar á fiskeldi. Ég man ekki fyrir hve löngu það var en a.m.k. í aðdraganda málsins var í fyrsta lagi skipuð nefnd sem vann að því að koma með ákveðnar tillögur sem frumvarpið var síðan unnið upp úr. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið átti fulltrúa í þeirri nefnd þannig að þar var aðkoma ráðuneytisins. Þetta er reyndar fyrir minn tíma í ríkisstjórn. Það kom síðan í hlut núverandi sjávarútvegsráðherra að leggja fram frumvarpið í fyrravor. Þar kom það náttúrlega bæði fyrir ríkisstjórn og síðan aftur núna. Á þessum tíma höfum við sjávarútvegsráðherra átt nokkra fundi um þetta mál. Ég hef komið mínum skoðunum á framfæri. Einhverjar breytingar urðu vissulega á þeim drögum sem þá voru fyrir hendi. Ég hef líka verið alveg ófeiminn við að segja mína skoðun á þessum málum sem eru einfaldlega þær að mér finnst að við þurfum að þróa fiskeldi á Íslandi í þá átt að við getum litið til þess að á næstu 10–15 árum þróum við fiskeldi úr því að það sé hætta á slysasleppingum sem geti valdið erfðamengun í ánum okkar við villta laxastofna yfir í það að við séum með kerfi þar sem slíkt gerist ekki. En við þurfum að gefa því tíma þannig að það verði aðlögun í greininni. Ég sé ekki betur en að þær breytingar sem verið er að gera núna séu sumar hverjar svolítið í þá átt. Það er bætt við hvötum. Síðan er líka fjallað sérstaklega um að þetta atriði þurfi að taka fyrir í framtíðinni þegar lögin komi til endurskoðunar ef ég skil rétt nefndarálitið sem komið hefur fram.
Forseti. Þá skil ég þetta sæmilega rétt, ráðherra gat komið sínum athugasemdum á framfæri o.s.frv., en sú vinna sem áður hafði verið unnin í ráðuneytinu í samráði líklega við sjávarútvegsráðuneytið og sjávarútvegsráðherra hafi skilað sér að mestu, undirliggjandi grunnur þeirrar vinnu. Þetta skiptir máli fyrir Vinstri græna, alla vega borgaraarm eða mennta- og menningarmálaarm Vinstri grænna, sem er hérna í borginni og svo framsóknararmuurinn úti á landi. Ef við horfum á skoðanakannanir sést að borgaraarmurinn er að þurrkast út. Út af atvinnustefnu Vinstri grænna úti á landi er umhverfismálunum alltaf fórnað og borgaraarmurinn fær að borga fyrir það. Það er verið að fjölga þingmönnum í Norðvesturkjördæmi en þeim er að fækka um einn, tvo á höfuðborgarsvæðinu einmitt út af þessu. [[Forseti hringir.]]Þetta er framsóknarríkisstjórn þannig að það er skiljanlegt að því leytinu til. En þetta er nokkuð sem umhverfismálaráðherra Vinstri grænna ætti að hugsa mjög vel um.
Forseti minnir á að eldhúsdagurinn er ekki fyrr en á miðvikudaginn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir stjórnmálagreininguna. Ég vil taka það skýrt fram að þegar mál eru lögð fram af ráðherrum í ríkisstjórn og koma síðan fyrir Alþingi eru þau alltaf á ábyrgð viðkomandi ráðherra. Auðvitað á sér stað ýmislegt samtal áður en slíkt gerist o.s.frv. og ég hef komið mínum skoðunum á framfæri, bæði opinberlega og við ráðherrann og í ríkisstjórn. Auðvitað er það bara þannig að maður fær ekki alltaf allt sem maður vill. Þannig er lífið. En ég er alveg skýr með það hver mín afstaða er í þessu máli. Síðan getum við rætt það hvernig fylgið leggst einhvern tíma seinna og kannski einhvers staðar annars staðar en hér.
Forseti. Mér ber að koma hérna upp og biðja hæstv. forseta um að útskýra fyrir okkur hvers vegna hann telur ítrekað tilefni til að stoppa þingmenn Pírata þegar þeir koma upp í pontu til þess að tjá sig. Núna stoppaði hann hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson þegar hann var búinn með eina mínútu í tveggja mínútna ræðu. Hvaða forsendur hafði forseti til að ákveða að hv. þingmaður væri ekki á réttri leið með sína óundirbúnu fyrirspurn? Spurningin átti bara eftir að koma fram. Ég átta mig ekki alveg á þessu. Er svona óþægilegt að við komum upp í pontu að forseti telur ástæðu til þess að stoppa okkur í miðjum ræðum? Ég væri til í að heyra svar.
Það hefur ekkert með það að gera hvaða þingmenn eiga í hlut. Forseti leitast við að láta þingmenn halda sig við umræðuefnið. Þegar um er að ræða liðinn óundirbúnar fyrirspurnir og hv. þingmenn hafa beðið um orðið til að spyrja tiltekinn ráðherra spurninga ber þeim að gera það en ekki nota meiri hlutann eða helminginn af sínum ræðutíma í árásir á aðra flokka. Við slíkt gerir forseti athugasemdir. Menn eiga að halda sig við umræðuefnið. Ef eitthvað er þarf að auka aðhaldið í þeim efnum því að það gerist æ algengara að menn tali um eitthvað allt annað en til stendur miðað við þann dagskrárlið sem undir er. Vonar forseti að þetta skýri málið nokkuð.
Það er munur á hvort um er að ræða almenna umræðu um dagskrármál þar sem svigrúmið er býsna ríkt til að fara víða yfir eða hvort um er að ræða mjög skýrt afmarkaðan umræðuvettvang samkvæmt þingsköpum eins og óundirbúnar fyrirspurnir eru. Þá fær tiltekinn þingmaður orðið til að spyrja tiltekinn ráðherra spurningar. Þá komast ekki aðrir þingmenn að, t.d. til að svara fyrir sig eða bera hönd fyrir höfuð sér. Þá ber að skilgreina það þrengra. Hversu langt er eðlilegt að menn gangi til að beina spjótum að mönnum sem alls ekki komast að í umræðunni? Hér er um gamla heiðursmannareglu að ræða, að veitast ekki með óeðlilegum hætti að þeim sem ekki hafa rétt til að svara fyrir sig, og hefur alltaf þótt góð venja. Það var stundum talað um það hér í gamla daga þó að ekki sé fallegt að menn veittust ekki að þeim sem eru dauðir í umræðunni. Það þýðir að þeir eigi ekki ræðurétt í viðkomandi umræðum. Þetta þarf að hafa í huga þegar reynt er að hafa aga á umræðu af þessu tagi og stuðla að því að góð regla sé á fundi og að menn haldi sig við umræðuefnið.
Herra forseti. Ekki er hægt að segja annað en að miklar sviptingar séu í því máli sem við höfum verið að fjalla um, orkupakkamálinu. Það hlýtur að teljast stórfrétt sem upplýst er og sagt er frá í breska stórblaðinu Times - eins og menn þekkja er það mjög virt blað - og sagt er frá á vefsíðu Morgunblaðsins, mbl.is. Þar er greint frá því að nafngreindur breskur fjárfestir, sem fer fyrir fyrirtæki sem heitir á máli þarlendra Atlantic Superconnection, leiti eftir því við bresk stjórnvöld að þau veiti fyrir sitt leyti heimild til þess að fyrirtækið leggi sæstreng hingað upp til Íslands. Markmiðið er að gera Bretum kleift, eins og segir í frétt mbl.is, að sækja raforku til Íslands í gegnum sæstreng. Greint hefur verið frá því að þetta fyrirtæki, Atlantic Superconnection Corporation, sé heiti á félagi breskra fjárfesta sem miði að því að fjármagna og setja upp 1.000 km langan sæstreng til Íslands. Það kemur sömuleiðis fram í fréttinni, sem er reist á frétt breska blaðsins Times, að fjárfestirinn sem þar fer fremstur hyggist fá fjárfesta til að leggja samtals 2,5 milljarða punda í verkefnið, sem sagt er að samsvari tæpum 400 milljörðum kr. Haft er eftir þessum forystumanni, Truell mun hann heita, að bandaríski bankinn JP Morgan, sem menn þekkja frá fyrri tíð, sem er bandarískur stórbanki, hafi veitt honum ráðgjöf og segi að um 25 fjárfestar sem taki þátt í innviðafjárfestingum séu mögulega reiðubúnir til að taka þátt í verkefninu. Hvernig stendur þetta af sér gagnvart því viðfangsefni sem við erum með hér? Í margtilvitnaðri álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar er tekið fram á bls. 35, í neðanmálsgrein 62, að markaðsaðilar, eins og til að mynda þetta fyrirtæki, öðlist ekki rétt að orkupakkanum samþykktum til að krefjast þess að raforkutengingum verði komið á eða þær stækkaðar. En við þetta bæta höfundarnir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ekki má þó gleyma því að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis þar að lútandi gæti fyrirtækið snúi sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamál gegn Íslandi. Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Herra forseti. Við höfum nýlega reynslu af samningsbrotamáli vegna innflutnings á kjöti. Við sjáum að Hæstiréttur er nýbúinn að dæma mjög háar fjárhæðir vegna þeirra sem hafa sótt rétt sinn á grundvelli samningsbrota og að gengnum dómi í EFTA-dómstólnum. Sjá menn fyrir sér um hvaða fjárhæðir gæti verið að tefla hér? Spurningin sem yrði að leita svara við er: Myndi innlendur lagalegur fyrirvari duga til þess að vega upp þá þjóðréttarlegu skuldbindingu sem við erum búin að taka á okkur með því að innleiða m.a. reglugerð nr. 713/2009, eins og ráðgert er með hefðbundnum hætti? Reyndar má gera þá athugasemd og spyrja af hverju hún verður ekki innleidd með lögum frekar en með stjórnsýsluákvörðun.
Forseti. Þessi grein í sunnudagstímanum breska, sem hv. þingmaður vísar í, er býsna sláandi. Að vísu var þekkt fyrir að þetta fyrirtæki hefði áhuga á tengingu. Gott ef ég hitti ekki einhvern tímann fulltrúa þess í minni tíð í forsætisráðuneytinu, reyndar fyrir milligöngu manna úr öðrum flokki. Ég upplýsti þessa menn þá um það að ekki væri ríkur pólitískur vilji á Íslandi fyrir lagningu sæstrengs og að við sæjum á því ýmsa ágalla. Hins vegar fór ekki á milli mála að þessir menn sóttu mjög stíft að af slíkri tengingu yrði. Í ljósi þess og þessara nýjustu frétta, sem draga það fram hversu miklir hagsmunir eru þarna undir, hlýtur maður að velta fyrir sér - og mig langar að heyra álit hv. þingmanns á því - hvort ekki megi einfaldlega gera ráð fyrir, eða a.m.k. telja líklegt, að slíkir aðilar myndu nota öll þau úrræði sem þeir teldu sig hafa. Ef við værum búin að innleiða þennan þriðja orkupakka myndu þeir þar af leiðandi láta reyna á það hvort Íslendingar ætluðu að framfylgja markmiðum orkupakkans með því að stuðla að tengingum yfir landamæri og tengingu svokallaðra einangraðra svæða við evrópska raforkumarkaðinn. Mér finnst það blasa við og þá er ekki hægt annað en að líta til ábendinga sem við höfum fengið, eins og hv. þingmaður nefndi, um að það gæti kallað á skaðabætur og jafnvel umtalsvert háar skaðabætur ef við féllumst ekki á að ryðja úr vegi hindrunum fyrir slíkri sæstrengslagningu eins og þriðji orkupakkinn mælir í raun fyrir um.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að maður verði að ætla það að fyrirtæki sem, ef sú yrði raunin, hefur burði til að koma sér upp 400 milljörðum, eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar, til að leggja sæstreng ætti að vera tiltölulega léttur leikur að efna til þess lögfræðilega kostnaður sem fylgir því að láta reyna á sína stöðu. Ekki er annað að sjá af orðum þeirra Stefáns Más og Friðriks Árna en að talið sé að staðan í slíku máli væri giska vænleg. Það bara gersamlega blasir við. Hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækisins, les ég hér, með leyfi forseta, þar að lútandi um að leggja sæstreng „gæti fyrirtækið snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi“. Við gjörþekkjum þessa stöðu. Hún liggur fyrir í nýlegri reynslu í kjötmálinu. Hvaða fjárhagslega áhætta er það sem hér er verið að leggja út í? Þetta mál er þannig vaxið að það verður að skoða þá stöðu sem þarna er lýst miklu nánar, möguleikann á samningsbrotamáli gagnvart okkur að kröfu einkafyrirtækis. Það er ekki hægt að halda því fram, leyfi ég mér að segja, að málið sé að fullu upplýst fyrr en búið er að fara rækilega yfir þennan þátt málsins.
Herra forseti. Stuðningsmenn málsins hafa margir hverjir reynt að halda því fram að við færum með fleipur, án þess þó að útskýra í hverju það felst. Eitt af því sem menn hafa nefnt er að sæstrengur sé ekki á teikniborðinu og ekki væntanlegur. Nú sjáum við að það er augljóslega ekki rétt. Við sjáum að þarna er fjárhagslega mjög öflugt fyrirtæki sem þrýstir á um að bresk stjórnvöld klári að veita heimild til að af þessu geti orðið. Þar af leiðandi finnst mér augljóst að slíkt fyrirtæki myndi láta reyna á samningsbrotamál. Hvers vegna í ósköpunum ættum við þá, vitandi það, að færa slíku fyrirtæki vopn í hendur? Hæstv. forsætisráðherra svaraði fyrirspurn um þetta mál áðan á þann veg að Alþingi myndi alltaf þurfa að samþykkja lagningu sæstrengs en þá liggur beinast við að setja það í samhengi við mál, sem hv. þingmaður nefndi reyndar áðan, kjötmálið svokallaða. Hver er staðan á því? Liggur ekki einmitt fyrir Alþingi tillaga um að Alþingi fallist á kröfur Evrópusambandsins, eða ESA, í því máli, þrátt fyrir að við höfum talið okkur hafa undanþágu í slíku máli? En þrátt fyrir það kemur ríkisstjórnin með málið í þingið og kynnir það á þeim forsendum að við hefðum verið dæmd til þess að greiða svo miklar skaðabætur að við verðum bara að klára þetta. Við verðum bara að fallast á túlkun ESA. Hvernig ætli staðan yrði með sæstreng, þar sem skaðabæturnar gætu orðið auðvitað margfalt hærri en í áðurnefndu kjötmáli? Má ekki vænta þess að ef sama ríkisstjórn sæti kæmi hún bara upp og útskýrði fyrir okkur að það væri búið að dæma okkur og við þyrftum bara að klára sæstrengslögnina?
Herra forseti. Sæstrengurinn er ekki bara einhver hugmynd. Sæstrengurinn er á teikniborðinu. Hann á að vera þannig úr garði gerður, segir í stórblaðinu Times, að veita á orkunni í gegnum hann á hárri spennu með það að markmiði að flutningstap verði um eða innan við 5%. Þetta kemur fram í blaðinu. Í blaðinu kemur einnig fram að farið er að leita hófanna meðal fjárfesta til að fjármagna þetta verkefni. Hver er fenginn til þess? Einn fremsti fjárfestingarbanki í heimi, JP Morgan. Það er náttúrlega eins gott að menn hafi allan vara á sér og sýni fyllstu aðgætni og varúð í þessu máli. Spurningin sem er uppi í málinu er: Hvaða hald yrði í því gagnvart EFTA-dómstólnum í samningsbrotamáli að segja: Já - nei, við sömdum við sjálf okkur á hinni íslensku löggjafarsamkomu, Alþingi, að enginn sæstrengur yrði lagður. Er það svar líklegt til að verða metið gilt í ljósi þeirra skuldbindinga sem við öxlum með því að hafa tekið upp reglugerð 713 í íslensk lög? Það er spurningin. Og það er ekki að sjá að hinir lögfræðilegu ráðunautar ríkisstjórnarinnar telji að neinar mótbárur af slíku tagi yrðu teknar gildar. Það sést af orðum þeirra, með leyfi forseta: „Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“
Herra forseti. Ef ég ætti tíkall fyrir hvert skipti sem þeir sem mæla með þessu máli hafa komið hér og/eða verið annars staðar á opinberum vettvangi og sagt: Það er ekkert nýtt í þessu máli, það er allt komið fram, ætti ég myndarlegan eftirlaunasjóð. Það eru nefnilega alltaf að koma fram nýjar upplýsingar í þessu máli. Það sem nú er komið í ljós er að sæstrengur sé tilbúinn, fullfjármagnaður af engum smálöxum heldur stórlöxum í alþjóðlegum fjárfestingum. Ef við höfum það í huga að hér hafa sótt um vindmyllugarða mjög öflug erlend fyrirtæki held ég að það þurfi verulegan barnaskap til þess að fá ekki út fjóra þegar maður leggur saman þessa tvo og tvo. Þess vegna verð ég að segja að þar sem þetta eru mjög veigamiklar upplýsingar að mínu mati renna þær stoðum undir það sem við Miðflokksfólkið höfum verið að tala um allan tímann, að hér séu mál miklu lengra gengin en okkur hefur verið sagt. Er þá ekki kominn tími fyrir þó nokkru síðan til að leggja þetta mál til hliðar, a.m.k. til hausts, og fara betur yfir það, fara yfir nýjustu upplýsingar sem við fáum inn nánast á hverjum degi? Við fengum í sjálfu sér nýja punkta inn í umræðuna alla síðustu viku á hverjum degi, punkta sem við vorum að ræða. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort honum þyki ekki fullkomin ástæða til þess núna að stjórnvöld fresti þessu máli til hausts, dragi það til baka svo hægt sé að halda hér áfram umræðu um mörg mikilvæg mál sem bíða.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég tek undir með honum að það eru full efni og ríkar ástæður til þess að ríkisstjórnin fresti þessu máli, a.m.k. fram á haustið. Ef þetta mál, þetta stóra mál sem nú er komið upp, að sæstrengurinn gæti þess vegna verið í augsýn - hann er á teikniborðinu, amerískur stórbanki vinnur nú að fjármögnun hans og segist vera með eina 25 fjárfesta og þarna liggja fyrir mikilvægar tæknilegar forsendur um hvernig staðið verði að málum til að lágmarka orkutap á þessari löngu leið. Bara þetta, líka í ljósi þeirrar ábendingar sem vitnað er til í álitsgerð tvímenninganna, um að slíkt samningsbrotamál, eins og þeir orða það, gæti reynst Íslandi erfitt. Þeir eru nánast að segja, herra forseti, að menn skyldu gera ráð fyrir því fyrir fram að tapa slíku máli. Ef þetta nægir ekki var í síðustu viku, meðan þessari umræðu vatt fram á Alþingi, verið að ganga frá fjórða orkupakkanum á vettvangi Evrópusambandsins. Hann er núna tilbúinn og hefur fengið nafn, er kallaður vetrarpakkinn. Og síðan liggur það fyrir og er komin dagsetning á að tíðinda sé að vænta frá stjórnlagadómstóli í Noregi þar sem fjallað verður um mögulegan árekstur orkupakkans við norsku stjórnarskrána. Ef það nægir ekki til að fresta þessu máli, hvað þá? Ég ætla að leyfa mér að snúa því við og segja: Það er fullkomlega ábyrgðarlaust að ætla sér að samþykkja þetta mál í ljósi allrar þessarar óvissu. [[Forseti hringir.]]Það er ekkert sem rekur á eftir því að afgreiða þetta mál hér og nú.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Því hefur verið haldið mjög á lofti af þeim sem bera þetta mál fram að þeir sem mælt hafa í mót þingsályktunartillögunni á efnislegan, yfirvegaðan hátt undanfarna daga séu hér í klukkutíma- og sólarhringslöngu samtali við sjálfa sig. En ekkert gæti verið fjær lagi vegna þess að á útsendingar frá Alþingi horfa að staðaldri 6.000–8.000 manns. Ég hef það fyrir satt að núna undanfarna daga og nætur og um síðustu helgi hafi þeir verið allmiklu fleiri. Þeir sem hér malda í móinn út af þessu máli eru ekki að tala hver við annan, þeir eru að tala við ykkur. Þeir eru að tala við fólkið í landinu. Þeir eru að tala við almenning sem hefur miklar áhyggjur af þessu máli og sem er á móti þessu máli. Ég veit ekki alveg hvað á að kalla það, herra forseti, þegar þeir sem eru meðmæltir þessu máli halda því til streitu, þrátt fyrir allt þetta, þrátt fyrir allar nýjar upplýsingar sem koma fram, þrátt fyrir að meiri hluti landsmanna sé á móti þessu máli, þrátt fyrir að nú í haust verði væntanlega tekið fyrir mál í Noregi fyrir stjórnlagadómstóli sem varðar einmitt upptöku þriðja orkupakkans þar í landi. Þess vegna hlýt ég að spyrja hv. þingmann hvort það atriði að þann 23. september nk. verður tekið fyrir mál í stjórnlagadómstóli í Noregi er varðar innleiðingu þriðja orkupakkans þar sé ekki full ástæða til að staldra við og sjá [[Forseti hringir.]]hvað setur og bíða með málið fram á haust.
Herra forseti. Þessi þrjú atriði, nýju tíðindin frá London í morgun: Frágangur á vettvangi Evrópusambandsins á fjórða orkupakkanum - fullnaðarfrágangur eftir því sem fréttir herma - fréttir af stjórnlagadómstólnum í Noregi sem ætlar að fjalla um þriðja orkupakkann í samhengi við stjórnarskrána þar í landi - í mínum huga kallar þetta a.m.k. á frestun, ef ekki æpir á frestun. Maður hlýtur að velta fyrir sér hvað skýri það að svona fast er ýtt á eftir þessu máli og væri æskilegt að það væri skýrt betur en gert hefur verið. Maður sér ekki að einhver úrslitastund sé runnin upp í málinu núna í maí 2019. Ráðherrar í ríkisstjórninni reifuðu aðspurðir í blaðaviðtölum á sínum tíma hvenær þetta mál ætti að koma fram á Alþingi. Þá var haft eftir einhverjum þeirra að það gæti verið á vorþingi 2019 eða haustþingi 2019. Þannig að ég held að það sé í raun og veru fullt tilefni til, og reyndar bara miklu meira en fullt tilefni, herra forseti, það er í raun og sanni brýnt að þessu máli verði frestað. Ég verð að segja að ég er eilítið undrandi á því að engir þingmenn sjái ástæðu til að ræða málið í ljósi þessara nýju frétta morgunsins. [[Forseti hringir.]]Ég hefði talið fullt tilefni til.
Forseti. Í fundarstjórn áðan sagði ég að ákvörðun forseta væri rétt, að ganga inn í athugasemdir hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar í óundirbúnum fyrirspurnum vegna þess að meginreglan sé sú að fjalla ekki um aðra þingmenn sem hafa úttalað sig um mál o.s.frv. Sú meginregla er góð. Ég ræddi síðan við hæstv. forseta Steingrím J. Sigfússon um það á meðan hann sat á stólnum og meginreglan er einmitt ef maður vísar í einstakan þingmann en ekki þingflokka. Það átti ekki við í þetta skipti. Hann vill meina að samt sem áður sé svigrúm hvað það varðar, en hann verður þá bara að svara fyrir það. Bara svo ég leiðrétti það sem ég sagði: Meginreglan er góð, að maður vísar ekki í aðra þingmenn sérstaklega nema að gefa þeim færi á að svara fyrir sig. Meginregla hefur ekki verið þannig varðandi þingflokkana.
Herra forseti. Ég ætla í næstu ræðu að ræða lítillega í framhaldi af orðum hæstv. forsætisráðherra áðan um að flestir, ef ekki allir lögfræðingar, hafi mælt með þeirri leið sem ríkisstjórnin er að fara í þessu máli, að þá er eins og enginn af ráðherrum og/eða forystumönnum ríkisstjórnarinnar hafi lesið það sem Eyjólfur Ármannsson lögfræðingur hefur látið frá sér fara um þetta efni. Ég mun væntanlega koma að því í næstu ræðu. En í þessari ræðu langaði mig einkum til að fara yfir það sem við vitum enn þá að virðist skipta máli, pólitískt, í þessum efnum. Svo virðist sem ríkisstjórnarflokkarnir - ég þarf ekki að tala um samfylkingarflokkana, þeir eru náttúrlega æstir og uppvægir í þetta þannig að ekki er von á neinni iðrun þar - eigi nokkuð erfitt með þetta mál. Það sást kannski drýgst í því að Sjálfstæðisflokkurinn lagði allt kapp á að málið yrði útrætt áður en kom til sérstakra hátíðahalda vegna 90 ára afmælis flokksins nú um helgina. Við sáum á tíðindum þeirra daga hvað málið gengur nærri Sjálfstæðisflokknum. Og við sjáum það m.a. á því að formaður Sjálfstæðisflokksins sendir flokksmönnum sínum afmælis- og hátíðarkveðju í Fréttablaðinu. Hver hefði átt von á því, herra forseti, að það myndi gerast? Á sama tíma kemur út sunnudagsblað eða helgarblað Morgunblaðsins þar sem ekki er minnst á 90 ára afmæli Sjálfstæðisflokksins frekar en hann væri ekki til. Þetta þýðir, herra forseti, að svo virðist sem leiðir Sjálfstæðisflokksins og Morgunblaðsins séu nú skildar og ekki veit ég hvort margir hefðu átt von á því. Að öllu leyti er þetta mál því mjög erfitt og það er svo sérstaklega þungbært að hæstv. fjármálaráðherra fór beint úr hátíðahöldunum á fund páfa í Róm, sjálfsagt til að sækja sér einhverja huggun út af málinu. En ég ætla líka að minnast á það sem hefur haft áhrif á annan ríkisstjórnarflokk, þ.e. Framsóknarflokk, það er þessi sem er með belti og axlabönd, í smekkbuxum og með álímdan hártopp og er í nýjum skóm, eins og hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir orðaði það svo vel. Mér finnst þessi lýsing mjög góð. Það eina sem vantar upp á, að mínu áliti, er rautt trúðsnef. Þá væri myndin af flokknum alveg 100%. En sá flokkur þorir ekki að halda miðstjórnarfund fyrr en málið er frágengið og lét fresta miðstjórnarfundi sínum sem átti að vera núna í maí fram yfir mánaðamót til þess væntanlega að ráðherrar og forystumenn sama flokks þyrftu ekki að skýra málið út fyrir fylgismönnum sínum, sem eru jafnmikið á móti málinu og fylgismenn Sjálfstæðisflokksins eru á móti því. Og með því að gera það slógu Framsóknarmenn út af borðinu svokallaða þingveislu, sem er nú allt í lagi, en yfirleitt hafa stórskaðar orðið til þess að þingveisla, sem er 150 ára gamalt fyrirbæri, hafi ekki verið haldin. Það var t.d. í kjölfar efnahagshruns á Íslandi, og nú vegna þess að Framsóknarflokkurinn þorir ekki að halda miðstjórnarfund. Þetta eru ástæðurnar fyrir því að það gerist. En því segi ég þetta? Málið er - ég ætla ekki að ræða um Vinstri græn alveg að sinni - að ríkisstjórnarflokkarnir vita að baklandið þeirra er gjörsamlega á móti þessu máli. Gjörsamlega. Þess vegna beita þeir alls konar undanbrögðum til að losna við það að horfast í augu við kjósendur sína, baklandið sitt, út af þessu máli vegna þess að þeir þora það ekki. - Og vegna þess að nú er í salnum góður þingmaður Vinstri grænna stend ég við það að fara aðeins yfir [[Forseti hringir.]]aðkomu þess flokks að málinu í næstu ræðu minni.
Herra forseti. Í ljósi þess að hv. þingmaður gerir stöðuna innan stjórnarflokkanna, a.m.k. tveggja þeirra, að umtalsefni í ræðu sinni og þann viðskilnað sem virðist hafa orðið milli þingmanna þeirra flokka og svo stuðningsmanna og vilja þeirra, þá velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður veitti því athygli að í gær lauk kosningum til Evrópuþingsins. Þær voru um margt sögulegar, ekki hvað síst í Bretlandi, þar sem breski Íhaldsflokkurinn fékk minnsta fylgi sem hann hefur fengið í kosningum frá upphafi, eða hátt í 200 ár, og Verkamannaflokkurinn líklega líka, ég held að Verkamannaflokkurinn hafi fengið um 14% fylgi og Íhaldsflokkurinn 8,7%, eitthvað slíkt, nokkuð sem hefði verið óhugsandi ekki alls fyrir löngu. En vandi þeirra flokka var sá að þingmenn flokkanna höfðu orðið viðskila við stuðningsmenn þessara flokka og vilja þeirra. Hvers vegna gerðist það? Jú, vegna þess að þeir voru flæktir í net Evrópusambandsins og gátu ekki klárað það sem kjósendur í Bretlandi höfðu beðið um, þ.e. útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu. Maður veltir fyrir sér og ég spyr hv. þingmann hvort hann sjái einhver líkindi með þessu tvennu, því að hér höfum við í rauninni ekki fengið neinar skýringar á afstöðu þingmanna stjórnarflokkanna fyrir því hvers vegna þeir vilji fyrir alla muni innleiða þetta. Maður getur ekki dregið aðra ályktun en þá að þeir séu einfaldlega að hlýða tilskipunum kerfisins, Evrópukerfisins.
Herra forseti. Jú, ég átti eiginlega jafnvel von á því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins myndu koma til umræðunnar í dag vegna þess að ég trúi ekki öðru að allir þeir flokksmenn sem þeir hittu um helgina yfir kaffi og rjómatertum hafi örugglega talað þeim orð eyra út af þessu máli. Þegar fyrir liggur að Íhaldsflokkurinn í Bretlandi er kominn í svona framsóknarfylgi, þá held ég að menn hljóti að hugsa sig um hvort sama geti ekki átt við um Sjálfstæðisflokkinn hér heima, sem sígur sífellt niður á við í skoðanakönnunum og er núna búinn að missa einn bakhjarl og málpípu, virðist vera, þ.e. Morgunblaðið. Ég held einmitt að það sama hafi orðið upp á teningnum á Íslandi eins og í Bretlandi, þ.e. að ríkjandi stjórnmálastétt hlustar ekki á almenning. Svo ég segi það aftur sem ég sagði áðan, af því að menn eru að tala um að við séum að tala hér hver við annan en við erum náttúrlega að tala við fólkið sem er að horfa, 6.000–8.000 manns á góðum degi, og við verðum vör við það vegna þess að við fáum svo mikla hvatningu og margar kveðjur frá fólkinu sem er hér, og hefur verið fjölmennara hér á þingpöllum alla síðustu viku heldur en þingmenn í sal, sem er út af fyrir sig merkilegt. Þess vegna veltir maður fyrir sér: Hvað þarf til að koma til að þessi stjórnmálastétt á Íslandi sem hlustar ekki á almenning, hlustar ekki á bakland sitt, hlustar ekki á kjósendur sína; hvað þarf til til að þeir sömu aðilar geri það? Kannski þarf einn góðan kosningaskell til þess arna, en þá held ég að það gæti verið orðið um seinan fyrir þessa sömu stjórnmálastétt. En ég græt [[Forseti hringir.]]svo sem þurreygður yfir því. En vissulega getur svona atburður endurtekið sig hér.
Herra forseti. Með tilliti til þessarar umræðu langar mig að spyrja hv. þingmann út í annað sem hefur verið óþægilega áberandi í umræðunni um málið af hálfu stuðningsmanna þess og nú síðast hér áðan þegar hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson spurði hæstv. forsætisráðherra spurninga áðan. Það er þetta viðhorf að almenningur sem hafi efasemdir um þennan orkupakka sé svo fávís og láti blekkjast af einhverjum rangfærslum, geti í rauninni ekki hugsað rökrétt og þar af leiðandi geti einhverjar fráleitar rangfærslur blekkt fólk. Þetta viðhorf hefur birst dálítið oft finnst mér í stjórnmálaumræðu, ekki bara á Íslandi heldur víða um lönd að undanförnu, nægir að vísa í umræður um Brexit í Bretlandi, þar sem þeir sem töpuðu þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu hafa margir hverjir haldið því fram að það hafi bara gerst vegna þess að almenningur, þeir sem greiddu atkvæði með útgöngu úr Evrópusambandinu, hafi verið svo fávís og verið blekktur með einhverjum rangfærslum sem þessi „fávísi almenningur“ gat ekki séð í gegnum. Ég sé reyndar að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hefur sett sig á mælendaskrá, sem er mjög gott, það verður áhugavert að heyra hvað hann hefur meira um þetta að segja. En það sem sló mig var að hæstv. forsætisráðherra skyldi í rauninni taka undir þessa túlkun hans. En þrátt fyrir það kemur hvorki hæstv. forsætisráðherra né nokkur annar þingmaður stjórnarliðsins hingað upp til að leiðrétta það sem haldið er fram að séu augljósar rangfærslur og séu til þess fallnar að rugla almenning í ríminu. Hvernig má það vera að menn treysti sér ekki til að leiðrétta rangfærslur [[Forseti hringir.]]telji þeir sig sjá þær?
Herra forseti. Með örfáum undantekningum var það svo meðan meðmælendur þessa máls tóku þátt í umræðum var aðkoma þeirra rakalaus og hún fjallaði mest um það hvað þeir sem eru að andæfa orkupakkanum séu ómögulegt fólk, þjóðernispopúlistar. Ég veit ekki alveg hvað það þýðir, en mér er sagt að það sé til sérfræðingur í því efni á Íslandi, ég veit ekki hvar hann lærði til þess, en hann virðist vera mjög mikill greinandi í því hverjir séu það hér. Í ágætri grein frá 2016 hafði hann Framsóknarmenn grunaða um það. En síðan skilst mér að sú ábyrgð hafi flust eitthvert annað. Menn voru allir í þessu og að tala niður þau 62% þjóðarinnar sem eru á móti orkupakkanum. Það kom fram af nokkru yfirlæti meðan menn töluðu í umræðunni, að það væru helst þeir sem hefðu kynnt sér orkupakkann sem væru fylgjandi honum. Og þá spyr maður: Ef það er svo, hvers vegna voru menn þá ekki harðari í því að kynna málið fyrir almenningi? Almenningur á Íslandi er vel upplýst fólk upp til hópa, skynsamt, og ef almenningur skilur ekki þetta mál eða önnur flókin mál sem eru til úrlausnar á Alþingi Íslendinga þá er ekki við almenning að sakast heldur þá sem standa hér og halda ræður um málin. Ef við, og þegar ég segi við á ég við stjórnmálamenn yfirleitt, getum ekki útskýrt þetta mál fyrir fólki þannig að það skilji vel, þá er ekki við almenning að sakast heldur okkur. Þá höfum [[Forseti hringir.]]við ekki staðið okkur og í þessu tilfelli stjórnarliðar vegna þess að við erum búin að reyna hér daga og nætur að útskýra málið fyrir almenningi og fengið býsna góð viðbrögð.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég búinn að gera lista yfir nokkrar spurningar sem ég mun nú fara yfir í ræðu minni hér á eftir. Það sem mig langar að inna hv. þingmann eftir er að svolítið er fjallað um afstöðu stjórnmálaflokka og sér í lagi ríkisstjórnarflokkana, sem virðast einhvern veginn hafa bitið á þetta agn og einangra sig frá fylgismönnum sínum eða félögum og kjósendum. Mig langar að spyrja þingmanninn út í það að í fréttum í dag er sagt frá breskum milljarðamæringi sem vill að Bretar, eða bresk stjórnvöld, gefi sér leyfi til að hefja vinnu við að standa fyrir kappi til Íslands og Ísland verði einhvers konar rafstöð fyrir Bretland. Ef ég man rétt var í sjónvarpsþætti ekki alls fyrir löngu íslenskur sérfræðingur, líklega einhver almannatengill, sem hafði orð á og var að stríða þeim sem væru í málþófi hér á Alþingi og tengja þá við Trump, minnir mig, eða Bannon eða eitthvað slíkt. Það er nú hægt að tengja þá sem vilja ræða alvarleika máls við ýmislegt. En einhvern veginn minnir mig að þessi sami ágæti einstaklingur sé umboðsmaður þessa breska milljarðamærings á Íslandi, eða þessa fyrirtækis hans, sem kallast Atlantic Superconnection. Kannast hv. þingmaður við að þetta fyrirtæki hafi hér sérstaka umboðsmenn sem hafi jafnvel einhvern tímann verið miðstjórnarmenn í Sjálfstæðisflokknum?
Herra forseti. Ég kannast við að svo sé. Og í sjálfu sér er enginn leyndarhjúpur yfir þessu, að því er virðist, vegna þess að viðkomandi einstaklingur er skráður á heimasíðu þessa fyrirtækis sem tengiliður og umboðsmaður þess á Íslandi. Það liggur alveg fyrir. Það er svo aftur annað mál hvers vegna af því að að mörgu leyti hafa fjölmiðlar brugðist hlutverki sínu í þessu máli. Það þarf ekki annað en að fara yfir fréttir af þeim umræðum sem farið hafa fram hér síðustu vikur og sjá hvað þykir fréttnæmt. Það þykir fréttnæmt að kl. 3.20 eina nóttina fóru menn í umræður um fundarstjórn forseta til að kanna hvernig málin lægju. Og það þykir fréttnæmast klukkan hvað fundurinn hófst og hvenær honum lauk. En hvað gerðist þarna á milli er ekki fjallað um. Þarna bregðast fjölmiðlar hlutverki sínu. Þarna er líka um að ræða að ríkisfjölmiðillinn, sem kostar ekki nema 4.000 milljónir af almannafé á ári hverju, tekur gagnrýnislaust við einstaklingum sem tengdir eru t.d. þessu fyrirtæki, sem álitsgjöfum í fréttaþáttum. Maður hlýtur að spyrja: Vita menn ekki betur? Ég myndi giska á það. Eða gera menn það vísvitandi að kalla á tengda aðila til umræðna um þetta stóra mál? Þetta er svo laust við að vera faglegt að það hálfa væri nóg. En auðvitað hljótum við að gera meiri kröfur til fjölmiðla en þetta, þó að það sé kannski ekki alveg sanngjarnt, [[Forseti hringir.]]og þá sérstaklega þess fjölmiðils sem almenningur greiðir sjálfur í, nauðugur viljugur.
Forseti. Ég þakka þingmanni svarið. Það er vitanlega stórmerkilegt að helstu umfjöllunarefni úr þessu stóra máli skuli vera mínútur og ræðutímar, hvenær menn tala og slíkt, ekki innihaldið. Það er helst Morgunblaðið sem reynt hefur að kryfja málið með einhverjum hætti til mergjar. Viljinn hefur gert það svolítið líka. Ég man ekki eftir öðrum sem reynt hafa að setja sig inn í málið af einhverri alvöru. Það sem hv. þingmaður nefndi varðandi þennan sjónvarpsþátt er það einmitt það sem ég hjó eftir, ég fékk upplýsingar um þessi tengsl og þetta var svolítið sérstakt. En það er nú bara þannig að við stýrum þessu ekki og getum ekki ætlast til að fjölmiðlar hætti að keppa við einhverja smelli og vinsældadótarí. Það er hins vegar hægt að ætlast til þess af fjölmiðli sem fær 4.000 milljónir á ári frá skattgreiðendum sem er óþarfi í dag. En mig langar að spyrja þingmanninn út í orkupakka fjögur. Við sáum það í síðustu viku, ég benti á það í ræðum mínum fyrir helgina, að orkupakki fjögur er kominn í ljós, þó að við vitum að hann sé búinn að vera til skoðunar hjá hagsmunaaðilum í borginni, m.a. búið að fjalla um hann í Noregi og minnst á hann í umsögnum hagsmunaaðila. Er það ekki svolítið sérstakt, hv. þingmaður, að taka ekki heildarmyndina af öllum þessum orkupakka um orkustefnu Evrópusambandsins og velta fyrir sér: Er þetta eitthvað sem passar Íslandi? Er þetta eitthvað sem við ætlum að taka upp og gera að okkar? Hvaða afleiðingar hefur það? Hvað þýðir það? Nú liggur þetta fyrir, í það minnsta með orkupakka fjögur, við vitum ekki hvort þeir verða fimm eða sex eða guð má vita hvað, en orkustefnan liggur hins vegar fyrir eins og hún er samþykkt af Evrópusambandinu í dag.
Herra forseti. Þessir tveir orkupakkar sem þegar hafa verið innleiddir runnu hér í gegn, eins og einn ágætur fyrrverandi hv. þingmaður orðaði það, án mikillar umræðu, og eiginlega án nokkurrar umræðu úti í þjóðfélaginu. Síðan hafa menn komið fram og sagt við hluta þeirra sem nú stendur fyrir því andófi sem hér er að þeir hefðu mátt vita betur. Það getur vel verið. En menn hafa þá lært af því og komið fram samkvæmt því. Ég er alveg sammála hv. þingmanni, auðvitað ber okkur að taka þessar vörður saman; orkupakka eitt, tvö, þrjú, fjögur - sá fimmti er nú á teikniborðinu - og sjá hvernig tengingin er. Þegar sá sem hér stendur hóf þátttöku í pólitík, kom á Alþingi árið 2013, var ég hundfúll yfir því hvernig ríkisstjórnin 2008 hafði innleitt orkupakka númer tvö og farið gjörsamlega fram úr villtustu draumum Evrópusambandsins og ýtrustu kröfum þeirra um þessa innleiðingu, sem kristallast síðan í því að Evrópusambandið gengur út frá því sem gefnu að orkupakki þrjú muni renna í gegn athugasemda- og umræðulaust en í óþökk þjóðarinnar. En það eru einhverjir sem spyrna við fótum og malda í móinn og fara ekki fram á annað en að málið verði rannsakað betur, skoðað betur, tekið til hliðar og beðið eftir [[Forseti hringir.]]stjórnlagadómsúrskurðinum í Noregi, beðið eftir að þessir augljósu ágallar verði gaumgæfðir aðeins betur áður en málið er keyrt í gegn.
Herra forseti. Ég ætla í þessari ræðu að fara svolítið yfir stöðu þessa máls um þriðju orkutilskipun Evrópusambandsins. Hvernig verður sviðsmyndin ef þriðji orkupakkinn verði samþykktur og hingað verður lagður sæstrengur? Hvar stöndum við þá? Mun þessi svokallaði fyrirvari hafa eitthvert gildi? Stutta svarið er nei. Hér verður orkutilskipun Evrópusambandsins gildandi réttur með öllum hennar kostum og göllum. Með þriðja orkupakkanum og þar með ofurvaldi alþjóðastofnana í orkumálum þjóðarinnar þar sem orkumálastofnun Evrópu skrifar upp úrskurði sem ESA, Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins, kveður upp og tveggja stoða kerfi EES-samningsins verður sniðgengið þrátt fyrir að við höfum ávallt viljað standa vörð um það kerfi sem horfir til samningsins sjálfs, Evrópska efnahagssvæðisins og sérstöðu EFTA-ríkjanna samkvæmt samningnum. Á þetta hafa lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar bent og varað við. Aukinheldur að þar og þá verður grímulaust farið á svig við íslensku stjórnarskrána eins og hún sé marklaust plagg, vangaveltur um að gengið hafi verið nærri stjórnarskránni áður og því sé í lagi að nú sé það gert enn á ný eru heldur engin rök í þessu máli. Væntingar stjórnarliða um að stjórnarskránni eigi að breyta í tæka tíð benda til oflætis þar sem það liggur í augum uppi að hvorki ríkisstjórnin né sitjandi Alþingi hafa vald til breytinga á stjórnarskrá samkvæmt auðskildum ákvæðum stjórnarskrárinnar sjálfrar. Að halda því fram að þessi stjórnarskrárhætta sé eitthvað sem unnt sé að fresta, einungis af því að ekki standi til að leggja sæstreng núna, er viðbára sem stenst ekki skoðun og allra síst með gerð haldlausra fyrirvara, sem stjórnarliðar hafa ekki einu sinni á valdi sínu að útskýra fyrir almenningi eða andstæðingum innleiðingarinnar. Og það er alvarlegt mál, herra forseti. Það er alvarlegt mál ef stjórnarliðar hafa það ekki á valdi sínu að útskýra fyrir almenningi hvað felst í þessum svokölluðu fyrirvörum. Um leið og þjóðréttarlegum fyrirvara er aflétt og innleiðingin á sér stað - og til stendur að gera það nú á þessu þingi - þá standa fáar varnir eftir gagnvart valdi alþjóðlegra stofnana nema fyrirvararnir sem stjórnarliðarnir boða. Innleiðingin gæti þá leitt til þess að fyrirtæki sem fer fram á að leggja hingað sæstreng, og yrði hafnað af íslenskum yfirvöldum, gæti snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Og eins og lögfræðilegu ráðunautar ríkisstjórnarinnar segja getur það gert stöðu Íslands erfiða. Slíkt mál gæti reynst Íslandi erfitt. Og hvað verður þá um stjórnarskrárvandann í slíku máli? Gufar hann upp í millitíðinni eða verður hann í einhvers konar dásvefni? Nei, að sjálfsögðu ekki. Málið er að komast í sjálfheldu hér fyrir framan augun á okkur. Skynsamlegast er að nýta okkur þá leið sem vörðuð er, vörðuð í samningnum sjálfum, samningnum um Evrópska efnahagssvæðið sem við erum aðilar að. Það er leið í málinu, að fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina, skýra út okkar mál og leita eftir undanþágu, undanþágu frá tilteknum ákvæðum þriðju orkutilskipunar Evrópusambandsins, undanþágu sem virðist, herra forseti, af margháttuðum yfirlýsingum sem stjórnarliðar hafa sjálfir ítrekað vísað til, njóta mikils skilnings, bæði meðal háttsettra aðila innan Evrópusambandsins sem og innan EFTA-ríkjanna, Noregs og Liechtensteins. Ég ætla í næstu ræðu að koma örlítið betur inn á þetta og halda áfram umfjöllun minni, sem er mjög svo áhugaverð, um upprunaábyrgðir í raforku.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðisgóða ræðu. Hann fjallaði skiljanlega ekki síst um ýmsa lögfræðilega þætti í málinu, mögulegan árekstur við stjórnarskrá og lagalega fyrirvarann sem hann hefur ekki síst haft með höndum að leita að. Það sem maður veltir fyrir sér er eftirfarandi: Hver er staðan sem við værum í, Íslendingar, eftir að Orkustofnun hefði hafnað umsókn erlends aðila, erlends fyrirtækis eins og Atlantic Superconnection, eins og ég held að það heiti, sem gæti þá snúið sér til Eftirlitsstofnunar Evrópu með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi eins og þeir reifa í álitsgerð sinni Friðrik Árni og Stefán Már. Hvert yrði haldið í lagalega fyrirvaranum? Hverjar yrðu varnir Íslands? Það kom á daginn í kjötmálinu að þrátt fyrir að því væri haldið fram að alger sérstaða væri á Íslandi varðandi sjúkdóma í búfé, lýðheilsumál undir, heilsa fólks og dýra - ekkert dugði. Halda menn að það muni duga í samningsbrotamáli að vísa til einhvers plaggs sem er afrakstur af einhverjum samningum okkar við sjálf okkur? Að þessu vil ég spyrja hv. þingmann.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir hans spurningu og vangaveltur. Hann spyr hver staða okkar væri í samningsbrotamáli, ef ég skildi hv. þingmann rétt, og vísaði til stöðu okkar varðandi ófrosna kjötið, innflutning á því. Þar héldum við einmitt að við værum varðir í bak og fyrir, það kæmi aldrei til að hér yrði gefin heimild til að flytja inn kjöt, algerlega frjálst, kjöt eða egg eða ógerilsneydd mjólk, og því var engin hætta á ferðum og við værum varðir gegn þessum sjúkdómum úti í Evrópu. En annað kom á daginn. Nú stöndum við frammi fyrir milljóna eða hundruð milljóna króna kröfum á þessu sviði þar sem menn hafa farið í mál við íslenska ríkið og ríkið hefur tapað því. Nú er uppi mjög svipuð staða. Hér segjast menn vera að innleiða þriðju orkutilskipunina og til að róa fólk kynna þeir málið, að það yrði ekki gert nema með lagalegum fyrirvara þannig að alls öryggis sé gætt. Það róar menn og róaði greinilega þingmenn stjórnarflokkanna. En svo hafa þeir hafa það ekki á valdi sínu, herra forseti, að útskýra fyrir þjóðinni hvað felst í þessum lagalegu fyrirvörum. Og hvað ef við berum þetta saman við skólana? Það er bara falleinkunn. Það er falleinkunn í kynningu á málinu. Við höfum leitað að þessum lagalegu fyrirvörum - ég segi ekki dauðaleit, en við höfum ítrekað leitað eftir þeim og spurt um þá. Þeir hafa það ekki á valdi sínu að svara.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Fyrirvarinn lagalegi, ég hef reyndar ekki lengur tölu á þeim fullyrðingum eða tilgátum sem haldið hefur verið fram um það í hverju hann fælist. Það er allt frá því að það sé enginn slíkur fyrirvari. Það var eiginlega fyrsta svarið, kom fram í máli formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Birgis Ármannssonar, 15. maí sl. Og síðan hafa þær komið hver á fætur annarri þessar tilgátur. Ég er staddur þar í svipinn að mér sýnist að lagalegi fyrirvarinn, a.m.k. í huga iðnaðarráðherra, eigi að vera athugasemd þar sem skotið verður inn í hefðbundna innleiðingarreglugerð texta um að sæstrengur verði ekki lagður nema með samþykki íslenskra stjórnvalda að fengnu samþykki Alþingis, eitthvað á þá leið. En fyrir utan það að þetta er í reglugerð en ekki lögum, fyrir það fyrsta, en í annan stað hvernig þetta á að geta hnekkt þeirri þjóðréttarlegu skuldbindingu sem við höfum axlað þegar við föllum frá stjórnskipulega fyrirvaranum, ef svo óheppilega færi að það yrði niðurstaðan með því að samþykkja þessa þingsályktunartillögu, hvernig á lítil athugasemd í reglugerð að hafa þau áhrif að heil reglugerð, sem við munum að hefur lagagildi verandi evrópsk og reglugerð, að geta aftrað [[Forseti hringir.]]því að hún hafi fulla verkan og þar með að við séum í stórhættu um að tapa [[Forseti hringir.]]slíku samningsbrotamáli eins og þeir virðast gera ráð fyrir, Friðrik Árni og Stefán Már?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans seinni spurningu. Líkur aukast verulega á því að þessi lagalegi fyrirvari eigi að birtast í reglugerð, það hefur verið haft eftir einhverjum hv. stjórnarþingmönnum sem ég get því miður ekki vísað til með nafni af því ég hef ekki upplýsingar um það, en það hafa einhverjir nefnt að þetta fælist í reglugerð. Reglugerð er, eins og hv. þingmaður kom inn á, og það er ágætt að áheyrendur fái líka upplýsingar um það, náttúrlega skör lægra, töluvert lægra, en lagasetning hér á Íslandi. Reglugerð verður til í ráðuneytum. Hún er samin þar á einhverju skrifborði og síðan ferðast hún inn á skrifborð ráðherra sem skrifar undir. Hún er birt. Hún hefur þá gildi á Íslandi, en hún hefur miklu minna gildi en lög sem fara í gegnum Alþingi, fara í gegnum þrjár umræður, eru samþykkt og fara svo til undirritunar forseta, verða birt og gefin út. Það er mikill munur á lögum og reglugerð. Og ef lagalegi fyrirvarinn felst, ef það er rétt skilið, í þessari reglugerð sem iðnaðarráðherra mun hugsanlega gefa út - við höfum séð drög að henni - þá er það hið hlægilegasta mál, leyfi ég mér að segja, herra forseti. Það er hið hlægilegasta mál ef þetta á að byggjast á einhverjum lögum sem sett eru á Evrópska efnahagssvæðinu öllu með yfir 400 milljónir íbúa og fer þar í gegnum kerfið á mörgum árum, flókið og mikið kerfi lagasetninga.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og vil þakka honum fyrir það hversu vel og upplýsandi ræður, góðar ræður, hann hefur haldið einmitt um þessa lagalegu fyrirvara. Ég vil þakka honum fyrir að skýra það út með einföldum hætti hversu haldlitlar reglugerðir eru í þessum efnum. Hér er um það stórt og mikið mál að ræða að það að halda að einhver reglugerð um einhvern fyrirvara geti bara leyst málið hvað varðar Ísland og framtíð okkar, þegar kemur að orkumálum og sameiginlegum orkumarkaði Evrópusambandsins, er nú svona léttvæg leið, eigum við ekki að segja það, til að reyna að sannfæra okkur um að allt sé tryggt í þessum efnum og við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur. Mig langar aðeins að nefna eitt sem hv. þingmaður kom inn á varðandi sæstrenginn. Auðvitað er það svo að með sæstrengnum virkjast þau ákvæði að við missum forræðið yfir þessum málum. Þessi yfirþjóðlega stofnun, ACER, kemur þá til með að taka yfir og þar með höfum við sáralítið um þessi mikilvægu mál okkar að segja. En nú hafa t.d. bæði Landsvirkjun og Landsnet talað fyrir sæstreng og án þess að Alþingi hafi falið þessum fyrirtækjum okkar, sem eru í almannaeigu, að gera svo. [[Forseti hringir.]]Er það ekki alveg augljóst að það sama verður upp á teningnum þegar kemur að því að leggja sæstreng?
Herra forseti. Jú, það er það sem við höfum margoft verið að benda á og kannski hefur þessi ábending orðið sýnu sterkari í dag eftir að fréttir bárust um fyrirhugaðan vilja erlends fyrirtækis til að leggja sæstreng sem var, samkvæmt fréttinni, að fullu fjármagnaður. Þá vil ég, með leyfi forseta, lesa hér upp úr álitsgerð lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar, Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, margumtalaðri. Þeir segja: „Ekki má þó gleyma að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis þar að lútandi gæti fyrirtækið snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi.“ Og svo segja þeir: „Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Þetta er úr álitsgerð lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Þeir eru að benda á að fyrirtæki sem myndi vilja leggja sæstreng og yrði hafnað, eins og ríkisstjórnin hefur margoft boðað, að þetta standi ekki til, gæti farið í samningsbrotamál. Hvar erum við þá staddir? Ráðunautarnir, ráðgjafarnir, segja: Við erum í erfiðum málum. Eins og sagt var í Spaugstofunni: Við erum í vondum málum. Við erum í vondum málum eins og með hráa kjötið. Er forsvaranlegt, herra forseti, að ana út í foraðið með opin augun?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og tek undir með honum að það er mjög sérkennilegt að stjórnvöld skuli ekki hafa lært af reynslunni og þar blasir náttúrlega við hið svokallaða hráakjötsmál, eða frystiskyldumálið, ef við getum orðað það þannig. Þar setjum við lagalega fyrirvara, teljum að við séum búin að tryggja okkur algerlega fyrir því að þurfa að flytja inn hrátt kjöt til landsins sem getur ógnað og mun ógna okkar hreinu búfjárstofnum, okkar hreina landbúnaði og jafnvel lýðheilsu manna. Við innleiðum matvælalöggjöf Evrópusambandsins 2009 og henni fylgja þær kvaðir að ryðja úr vegi öllum hindrunum, alveg eins og í þessu máli. Það þýðir að hingað verðum við að flytja inn landbúnaðarvörur frá Evrópusambandinu, hvort sem það er hrátt kjöt eða eitthvað annað, egg o.s.frv. Við töldum að við værum búin að tryggja okkur með því að setja þennan lagalega fyrirvara, settum sérstök lög um að allt kjöt yrði að vera fryst í 30 daga áður en það kæmi hingað til lands. Og hvað kemur svo á daginn? Jú, þessi fyrirvari heldur ekki. Það tekur sem sagt, frá því að þetta er innleitt 2009, tíu ár þar til að hingað er komið hrátt kjöt 2019 nú á haustmánuðum. Þarna er bara alveg klassískt dæmi um að þessi leið er ófær. Þessi leið, að vera með einhvern svona lagalegan fyrirvara sem við setjum sjálf án þess að gera það sameiginlega í EES-nefndinni, heldur ekki. Og ég verð að segja það, herra forseti, að ég er [[Forseti hringir.]]ákaflega hissa á því að stjórnvöld skuli ekki hafa lært neitt af kjötmálinu svokallaða.
Herra forseti. Þetta er alveg rétt hjá hv. þm. Birgi Þórarinssyni, og ég þakka honum fyrir spurningar hans. Fyrirvararnir, eins og við höfum séð þá, og eins og þeir hafa verið útskýrðir fyrir okkur hingað til, halda ekki. Þeir halda ekki, eins og margoft hefur komið fram, eins og lögfræðiráðgjafarnir sjálfir segja. Fyrirvararnir, eins og þeir liggja fyrir núna, eru í besta falli bjartsýnir en þó fremur barnalegir. Að ákvæði í reglugerð, útgefinni af hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og auðlindaráðherra hér uppi í Skuggahverfi í Reykjavík, undirritað þar - að slík gjörð yfirgnæfi reglugerðir Evrópusambandsins, sem hafa lagagildi á Evrópska efnahagssvæðinu, er fullkomin bjartsýni og býður hættunni á samningsbrotamáli á hendur Íslandi heim, alveg eins og með frosna kjötið. Og hver er þá staða okkar? Eigum við að fara með opin augun inn í þetta á þennan máta, svona bjartsýn og barnaleg, liggur mér við að segja, og bjóða þeirri hættu heim að tapa stórfé í einhvers konar samningsbrotamálum hér í náinni framtíð, miðað við nýjustu fréttir um þá ætlan stórfyrirtækja að leggja sæstreng? Ætlum við að gera það? Við segjum: Nei, skoðum málið, förum fyrir sameiginlegu EES-nefndina, óskum eftir undanþágu eins og þeir hafa gefið grænt ljós á að við myndum fá.
Herra forseti. Ég vil hér í þessari ræðu minni koma aðeins inn á þátt fjölmiðla í þessu máli. Það hefur lítillega verið rætt hér og bent á að fjölmiðlar séu ekki að rækja hlutverk sitt nægilega vel í svo stóru og mikilvægu máli sem innleiðing þessa orkupakka er, innleiðing tilskipunar Evrópusambandsins um sameiginlegan orkumarkað sem við Íslendingar erum að verða þátttakendur í verði innleiðingin að veruleika. Við þekkjum að hlutverk fjölmiðla er gríðarlega mikilvægt í lýðræðisríkjum og öllum ber saman um að þeir séu grundvöllur fyrir lýðræðislegri umræðu og veiti stjórnvöldum aðhald. Það er þannig með fjölmiðla að þeim ber einnig skylda til að upplýsa almenning um hin ýmsu mál og rýna dýpra í mál sem skipta máli fyrir samfélagið. Engum blöðum er um það að fletta að öflugir fjölmiðlar eru mikilvægir fyrir lýðræði hvers ríkis og ekki ofsagt, eins og stundum er sagt, að þeir séu fjórða valdið. Ef hlutverk fjölmiðla er að greina frá atburðum og túlka þá er þeim það heimilt. En spurningin er: Er þeim heimilt að gera það hvernig sem er? Svarið er auðvitað: Nei, þeir eiga ávallt að vinna faglega. Ég held að það sé alveg óhætt að segja að mikilvægi fréttamiðla hafi vaxið á síðustu árum og við sjáum auk þess annan flöt á þessu máli, það eru falsfréttir sem hafa haft veruleg áhrif og eru mikið áhyggjuefni. En ef við víkjum þá að þessu máli, og hlutverki fjölmiðla í þeim efnum, verð ég að segja, herra forseti, að ég tel að fjölmiðlar á Íslandi hafi ekki staðið sig nægilega vel í því að upplýsa almenning um mikilvægi þessa máls. Ég vil þó taka það fram að mér finnst Morgunblaðið hafa staðið sig ágætlega í þessu þannig að þetta á kannski ekki við alla fjölmiðla, en vissulega þarf að bæta hér úr. Ég held að margir úti í samfélaginu skilji ekki alveg út á hvað málið gengur og myndi sér skoðanir í þá veru að þar sem umfjöllunin hefur verið á herðum Miðflokksins sé það bara einn flokkur sem hafi áhyggjur af þessu. Það hljóti þá að vera eitthvað sem maður þurfi ekki að hafa áhyggjur af vegna þess að mikill meiri hluti þingmanna sé fylgjandi málinu. Í Fréttablaðinu í dag finnur fréttakona, sem ég hef nú ágætisálit á og mér finnst oft hafa skrifað ágæta pistla, málflutningi Miðflokksmanna allt til foráttu og kallar hann einkahjal þingmanna Miðflokksins og segir að þeir hafi ekkert nýtt fram að færa. Það er mikill ábyrgðarhluti, herra forseti, af fjölmiðli að setja svona fram, sérstaklega í ljósi þess að umræddur fjölmiðill hefur ekki birt neinar upplýsingar um þetta mál, þ.e. hvað gerist þegar orkupakkinn verður samþykktur, hvernig raforkuverð kemur til með að hækka. Þannig að það eru ýmsar spurningar sem þarf að svara og þá hefði ég talið að sá fjölmiðill hefði átt að birta þær og fara að rannsaka málið [[Forseti hringir.]]í kjölinn eins og sagt er. Ég sé, herra forseti, að tíminn er búinn. Ég verð að halda áfram með þessa ræðu [[Forseti hringir.]]næst og óska eftir að verða settur á mælendaskrá.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Ég er búinn að lista hér upp 13 spurningar sem ég ætla ekki að spyrja þingmanninn út í að sinni í það minnsta. Þetta eru hins vegar spurningar sem ég mun reyna að fá svör við í ræðum í dag og í kvöld. Ég vakti athygli á því fyrir helgina, í síðustu viku, hvernig umfjöllun fjölmiðla um þetta mál hefur verið háttað, þ.e. hversu lítið hefur verið kafað ofan í alvarleika málsins og tengsl málsins í heild, í raun heildarmyndina. Ég er sammála hv. þingmanni að það er mikilvægt að gera þá kröfu, mér finnst í lagi að orða það þannig, að fjölmiðlar fjalli meira um innihald málsins en fjölda ræðumanna eða hve lengi menn tala og slíkt, það er aukaatriði í þessu öllu saman í raun þó að fjölmiðlarnir hafi að sjálfsögðu alltaf val. Innihaldið er aðalatriði málsins en ekki slíkar staðreyndir. Innihaldið kallar m.a. á spurningu sem er kannski stóra spurningin: Er aukið valdframsal í orkupakka fjögur? Er það virkilega þannig að fjölmiðill sem fær 4.000 milljónir frá skattgreiðendum hefur ekki færi á að kafa ofan í slíka greiningu, mögulega kaupa sér lögfræðilega aðstoð, rannsaka hvað það þýðir ef orkupakki fjögur verður innleiddur ofan á orkupakka þrjú varðandi stjórnarskrána okkar? Þetta er ein af mörgum spurningum sem hægt er að velta upp. Og við hljótum að gera meiri kröfur til Ríkisútvarpsins en annarra fjölmiðla miðað við þá forgjöf sem sú stofnun fær. Auðvitað er það ekki þannig að við stýrum fjölmiðlum, við gerum það ekki héðan, en við eigum fullan rétt á að segja okkar skoðanir á umfjöllun eða hvernig málum er háttað. Vonandi er hægt að skapa fjölmiðlum, þá einkareknum fjölmiðlum sérstaklega, þá stöðu að þeir geti haft mannafla, fé og orku í að taka svona stór mál og kryfja þau til mergjar. Við sjáum það gerast hjá fjölmiðlum víða erlendis að þar hafa menn afl til þess.
Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. þingmanni að auðvitað gerum við þá kröfu til ríkisfjölmiðils, sem fær verulega fjárhæð á fjárlögum, að hann kafi djúpt ofan í svona mikilvægt mál. Það er bara sjálfsagt og eðlilegt að það sé gert. Maður spyr sig einmitt að því: Hvernig líta þeir á þessa skyldu sína? Ef þeir sjá ekki tilefni til þess að fara ofan í mál eins og þetta, þá held ég að skerpa þurfi á hlutverki þessarar ríkisstofnunar. Eins og hv. þingmaður nefndi réttilega er það stórmál ef hér er um valdframsal að ræða. Þetta er einmitt algjörlega kjörið verkefni fyrir fjölmiðil að rannsaka alveg ofan í kjölinn. En það er ekki bara það. Það eru ýmsar fullyrðingar sem stjórnarliðar hafa sett hér fram. Ég nefni sem dæmi eina fullyrðingu sem margoft hefur komið fram, þ.e. að það sé svo mikil neytendavernd í því fólgin að vera á þessu sameiginlega markaðssvæði Evrópu í raforkunni og að það felist svo mikil neytendavernd í orkupakka eitt, tvö og þrjú. Þá á fjölmiðill náttúrlega að spyrja: Í hverju felst sú neytendavernd? Hvaða hag hafa neytendur haft af þessu? Jú, ef við skoðum málið nánar þá er nánast enginn hagur af því að skipta um orkusala, eins og margoft hefur verið tuggið hér úr ræðustóli af stjórnarliðum sem eru fylgjandi þessu máli, að það sé svo mikilvægt að geta skipt um orkusala. Það kemur í ljós að þetta eru einhverjir aurar sem heimilin geta sparað þannig að það tekur því ekki [[Forseti hringir.]]að leggja í þá vegferð. Auðvitað á fjölmiðill að kafa ofan í þetta sem dæmi og benda svo á að þetta gagnast ekki neytendum.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Já, nú hefur líka verið á það bent að orkuverð hefur ekki lækkað þvert ofan í það sem haldið hefur verði fram. Það hefur m.a. verið sýnt fram á það og hv. þingmaður gert það alveg ágætlega af eigin reynslu. Það ætti því að vera hvatning til þess að fjallað verði um það sem tengdan hluta af þessu öllu saman. Það er eitt sem við höfum ekki fengið svör við: Hver eru áhrif orkupakka fjögur beint ofan í orkupakka þrjú á raforkuverð til heimila og fyrirtækja á Íslandi? Hver eru áhrifin á raforkuverð til grænmetisbænda? Erum við að stíga skref í þá átt að það verði hreinlega orðið hagkvæmara að standa í innflutningi á vörum sem við vitum ekki hvaðan koma meðan við erum með besta grænmeti í heimi, leyfi ég mér að segja, framleitt á Íslandi? Hv. þingmaður kemur úr kjördæmi þar sem meginhluti grænmetis- og blómaræktar fer fram. Maður hlýtur að finna fyrir miklum áhyggjum hjá bændum varðandi þá ótrúlegu vegferð sem stjórnarflokkarnir eru í, að markaðsvæða enn frekar raforkuna. Og að Vinstri grænir skuli taka þátt í því er vitanlega hreint með ólíkindum, eins og fyrrverandi þingmaður þeirra, Ögmundur Jónasson, hefur bent á. En spurning til hv. þingmanns er kannski sú í ljósi ræðu hans um fjölmiðla: Hefur þingmaðurinn orðið var við að fjölmiðlar hafi sérstaklega kafað ofan í það sjónarmið garðyrkjubænda að þeir hafi áhyggjur af því að raforkuverð muni hækka gangi orkupakki þrjú eftir? Og getur verið að áhyggjur þeirra stafi af einhvers konar þekkingu sem þeir hafa umfram okkur á því sem er í vændum? Eða er það bara hreinlega orkustefna Evrópusambandsins sem öllum er ljós í dag og hægt að finna á netinu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og þakka honum fyrir að minnast á mikilvægi landbúnaðarins, og sérstaklega garðyrkjunnar, í þessu sambandi. Það er kannski einn fjölmiðill sem hefur bent á hætturnar sem fylgja því að innleiða orkupakka þrjú hvað varðar landbúnaðinn og garðyrkjuna og það er Bændablaðið. Þar hefur verið vönduð umfjöllun um þetta mál. En það verður að segjast eins og er að það er mjög einkennilegt, svo að ég haldi mig við fjölmiðlana, að Ríkisútvarpið og fleiri fjölmiðlar skuli ekki hafa fjallað meira um landbúnaðinn í þessu sambandi. Hann skiptir okkur öll alveg gríðarlegu máli. Það eru mikil tækifæri í landbúnaði en þau gætu öll farið forgörðum eins og í garðyrkjunni ef raforkuverð færi upp úr öllu valdi, sem myndi gera það að verkum að garðyrkjan myndi jafnvel leggjast af eða verða ekki svipur hjá sjón miðað við það sem hún er í dag. Þetta eru verulegar hættur. Við sjáum að þetta gerðist með orkupakka eitt og tvö. Þá hækkaði raforkuverðið og það er fyrirsjáanlegt að það muni hækka með orkupakka þrjú þrátt fyrir að sæstrengur verði ekki lagður. Það á að hækka eftirlitsgjaldið á raforkuframleiðendur um 45%. Það mun þýða hækkun, fara beint út í verðlagið. Þessir aðilar hafa sagt það sjálfir í umsögnum til utanríkismálanefndar að þetta muni fara beint út í verðlagið. Síðan er önnur tilskipun sem er nr. 72/2009, sem er inni í þessum orkupakka. Þar er kveðið á um það að þegar að því kemur að leggja tengimannvirki að vindorkuverunum o.s.frv. - því fylgir gríðarlegur kostnaður - muni sá kostnaður [[Forseti hringir.]]ekki leggjast á vindorkuframleiðandann heldur á [[Forseti hringir.]]fyrirtækið sem leggur tengivirkin. Það er í eigu almennings og kostnaðurinn mun náttúrlega fara út í verðlagið. [[Forseti hringir.]]Verðlagið mun því hækka, það er nokkuð ljóst.
Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir hans ágætu ræðu. Hann vék nokkuð að almennri umræðu, fréttaflutningi, kynningu fyrir almenningi á þessu þýðingarmikla og stóra máli. Skemmst er frá því að segja að ekki hefur mikið borið á því að greint væri frá efnislegu innihaldi þeirrar umræðu sem hér hefur staðið undanfarna daga um málið þrátt fyrir að sú umræða hafi verið efnismikil, leyfi ég mér að segja. Þó er rétt að nefna metnaðarfulla frásögn í Morgunblaðinu í dag á einum þremur eða fjórum síðum, dreift um blaðið, og ber að þakka fyrir það. Það vekur athygli, eins og bent hefur verið á í þessum umræðum, að fjölmiðill sem almenningur leggur til milli 4.500 og 5.000 millj. kr. á ári skuli ekki hafa vilja eða metnað eða getu - ég veit ekki hvað af þessu á við - til að fjalla efnislega um þetta mál en virðist þeim mun meira fjalla um lengd umræðunnar og eitthvað af því tagi. Þeir sem heima sitja, og þeir eru margir sem fylgjast með þessari umræðu, vita hvaða atriði hafa verið tekin upp hér. Ég hef ekki tíma til að nefna nema örfá. Það er mögulegur árekstur við stjórnarskrána. Það eru afleiðingar af innleiðingu, að dómi færustu manna felur hún í sér að erlendar stofnanir fái a.m.k. óbein áhrif á skipulag, nýtingu og ráðstöfun orkuauðlinda þjóðarinnar. Það er alvarleg stefnubreyting gagnvart Evrópusambandinu um aðgang að auðlind, að við eigum að veita aðgang að auðlind fyrir aðgang [[Forseti hringir.]]að markaði o.s.frv. Þetta eru stór mál, herra forseti.
Herra forseti. Já, þetta eru svo sannarlega stór mál, það er rétt hjá hv. þingmanni. Þess vegna hefði maður talið að fjölmiðlar færu í vandaða rannsókn á því hvaða afleiðingar þetta getur haft í för með sér fyrir heimilin og atvinnulífið. Stjórnarliðar þurfa t.d. að sýna fram á að þetta hafi engin áhrif og þar höfum við orðið vitni að því að hv. þingmenn hafa farið með rangfærslur. Það er ábyrgðarhluti. Ég nefni sem dæmi, af því við höfum verið að ræða það hér, hækkun á raforkuverði sem mér finnst skipta verulegu máli. Þetta mál er að mörgu leyti flókið, það skal alveg viðurkennast, og er kannski ekki auðvelt fyrir hinn almenna borgara að fara í saumana á því. En eitt er alveg ljóst, þ.e. að afleiðingarnar af því að hafa innleitt þessa orkupakka eru þær að raforkuverð til heimila og fyrirtækja í landinu hefur hækkað. Við búum í landi sem er harðbýlt og að mörgu leyti getur verið erfitt að búa hér og þá sérstaklega á veturna þegar hita þarf upp híbýli o.s.frv. Það eru mikil lífsgæði að eiga aðgang að ódýrri orku. Ef þessum lífsgæðum er ógnað með einhverjum hætti, ef búsetuskilyrðum hér á landi er ógnað, vegna þess að við erum að gangast undir einhverjar tilskipanir frá Evrópu, þá á að sjálfsögðu að fara í vandaða og mikla rannsókn á því hvort þetta geti verið rétt.
Virðulegur forseti. Það er sérkennilegt að sjá það gerast að sumir fjölmiðlar sem enga efnislega umfjöllun hafa haft um þetta mál, og alls ekki til þess að fjalla um það sem við höfum verið að leggja til málsins, hafa samt sem áður talið sér fært að fella þunga áfellisdóma yfir þeim sem hér hafa leitast við að varpa ljósi á málið og kryfja það til mergjar. Ég nefndi nokkur stórmál. Ég nefndi mögulegan árekstur við stjórnarskrá, það að erlendir aðilar fái aðstöðu til að hlutast til um skipulag, ráðstöfun og nýtingu íslenskra orkuauðlinda. Það er meðal þess sem höfum rætt. Við höfum líka rætt það að nú liggur fjórði orkupakkinn á borðinu og það er nauðsynlegt að ræða þriðja orkupakkann í samhengi við það hvað er í vændum. Það stefnir í að tekin verði ákvörðun, eða a.m.k. verði fréttir af norska stjórnlagadómstólnum í september. Þaðan gætu borist veigamikil tíðindi sem skipta okkur Íslendinga miklu máli. Og frétt dagsins er sú að erlendur aðili, fyrirtæki bresks fjárfestis, er greinilega með áform um að leggja sæstreng hingað og er búinn að setja sig í stellingar til að fjármagna þau áform, m.a. með atbeina bandarísks stórbanka, JP Morgans, sem margir kannast við. Allt þetta eru veigamikil mál. Ágætir þingmenn annarra flokka, flestra hverra, fást ekki til að taka þátt í þessu og fjölmiðlarnir virðast ekki vilja eða treysta sér til að fjalla mikið um þetta efnislega [[Forseti hringir.]]með þeirri undantekningu sem Morgunblaðið sýndi í morgun. Ég vona að framhald verði á þeirri umfjöllun.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og tek heils hugar undir með honum. Í morgun birtist sú stórfrétt í þessu máli, eins og hv. þingmaður kom inn á, að breskur auðjöfur segi að öll fjármögnun sé tryggð, að ekkert annað þurfi til en leyfi til að leggja sæstrenginn. Einhvern tímann hefðu þetta þótt stórtíðindi í umræðu sem þessari og tilefni til þess að stjórnarliðar kæmu inn í umræðuna. Ég minntist í ræðu minni á fréttakonu við Fréttablaðið sem ég hef haft mætur á. Hún segir að Miðflokksmenn hafi ekkert nýtt fram að færa. Þetta er glæný frétt sem birtist í morgun og hún getur hreinlega kúvent allri umræðu. Ávallt hefur verið talað um það í þessu samhengi að sæstrengur sé ekkert á leiðinni, að við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur af þessu, þetta komi ekki til með að skipta neinu máli vegna þess að sæstrengur sé ekkert að verða að veruleika. En svo kemur allt annað fram í fjölmiðlum í morgun, þegar frétt birtist þess efnis að hér sé allt til reiðu. Við þekkjum það að stjórnarmeirihlutinn getur vaðið með þetta mál í gegn í krafti síns meiri hluta án vandaðrar umræðu um málið og því held ég að það verði nú tiltölulega auðvelt fyrir stjórnvöld og sömu aðila að afnema þessi lög sem banna sæstreng. Ég verð að segja það, herra forseti, að mér finnst það mikið áhyggjuefni að stjórnarliðar skuli ekki einu sinni koma hingað upp og ræða þó þessar nýju fréttir sem hafa borist af þessu máli.
Herra forseti. Ég tel fullt tilefni til þess að fara nánar yfir þessa merkilegu frétt sem birtist í breska blaðinu Sunday Times, hvorki meira né minna, í gær og varðar áform um tengingu Íslands og Bretlands um sæstreng. Í ljósi umræðu um umfjöllun fjölmiðla um þessi mál er ánægjulegt að sjá að a.m.k. Viljinn og Morgunblaðið og nú síðast Vísir hafa gert fréttinni ágætisskil. Ég hef ekki náð að sjá frétt um þetta á Ríkisútvarpinu. Hugsanlega hefur hún birst einhvers staðar. Hugsanlega ætlar stofnunin að láta umfjöllun um þetta bíða fram að næsta skemmtiþætti svokölluðum á föstudagskvöldi, svo að vinahópurinn úr Vesturbænum geti hæðst að þessu máli eins og öðrum mikilvægum málum í samfélaginu. En það er þó mikilvægt, þó að eitthvað um þetta hafi komið fram í fjölmiðlum, að við gerum þessu skil í umræðum hér á þinginu. Ég myndi mjög gjarnan vilja að einhverjir talsmenn þessa máls kæmu og svöruðu fyrir það sem kemur fram í þessari grein. En það er býsna margt áhugavert í þessari frétt Sunday Times sem segir frá fjárfestinum Edi Truell sem er að þrýsta á bresk stjórnvöld um að leyfa tengingu við Ísland. Raunar kemur fram að sá þrýstingur er ekki að byrja núna. Hann er hins vegar að aukast frá því sem var. Og Greg Clark, viðskiptaráðherra Bretlands, er sem sagt beittur þrýstingi af þessum aðilum, þrýstingi um að heimila þessa tengingu. Það kemur fram að öll fjármögnunin sé til staðar og einungis þurfi samþykki breskra stjórnvalda svo að málið geti haldið áfram. Það er áhugavert, herra forseti, að einungis þurfi samþykki breskra stjórnvalda, þá sé búið að ryðja hindrunum úr vegi. Sagt er frá því að mörg hundruð ný störf verði til í norðausturhluta Englands ef af þessum áformum verður og að Greg Clark viðskiptaráðherra þurfi einungis að veita samþykki og þá verði þessi störf til. Þessir fjárfestar hyggjast raunar framleiða kapalinn, sæstrenginn, í sama landshluta, í norðausturhluta Englands, og þar með verði strax til fjöldi starfa og þeim fjölgi svo þegar stungið verður í samband eða tenging næst við Ísland. Þótt ég hafi ekkert á móti fólki í norðausturhluta Englands, síður en svo, og vonist til að áform breskra stjórnvalda um að efla atvinnulíf í norðanverðu Englandi gangi eftir myndi ég frekar vilja að íslensk orka nýttist til atvinnusköpunar í norðausturhluta Íslands en norðausturhluta Englands, og auðvitað, herra forseti, um allt land hér á landi. Það kemur fram í frétt Sunday Times að þetta fyrirtæki þurfi að fá þá skilgreiningu að það sé að selja aflandsorku til að það geti fengið að selja þá orku á niðurgreiddu verðlagi, þ.e. að bresk stjórnvöld, ef þau veita slíka skilgreiningu, muni greiða niður orkuverðið. Eins og kemur fram síðar í greininni breytir það því ekki að orkuverð mun hækka í Bretlandi vegna kröfu um að orkusalar nýti eða bjóði upp á ákveðið hlutfall af endurnýjanlegri orku. Það eru einir 25 fjárfestar sem munu vera reiðubúnir að taka þátt í þessu verkefni, undir handleiðslu JP Morgans fjárfestingarbankans, tilbúnir að leggja af mörkum 2,5 milljarða sterlingspunda. En Truell þessi, sá sem fer fyrir hópnum, mun vera fyrrverandi ráðgjafi Borisar Johnsons, sem kann að verða næsti forsætisráðherra Bretlands. Herra forseti. Ég er rétt að byrja þessa yfirferð og bið því forseta að skrá mig aftur á mælendaskrá.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Nú hefur verið fjallað um og spáð í streng um töluvert langan tíma. Árið 2015 eða þar um bil var farið í að skoða þetta og síðan voru gerðar skýrslur um raforkuverð, hvernig það myndi breytast á Íslandi. Ég kannast vel við það að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur verið algerlega andsnúinn þessum streng, í það minnsta síðan þá ef ekki fyrr. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort þær upplýsingar sem hafa komið fram undanfarið í tengslum við þriðja orkupakkann hafi einhverju breytt varðandi skoðun þingmannsins á mögulegum sæstreng og þá sérstaklega hvernig orka Íslands verði best nýtt. Í öðru lagi velti ég því upp varðandi þá frétt sem hér kemur fram um að það sé aukinn þrýstingur á að hefja hreinlega verkefni sem miðar að því að leggja sæstreng til Íslands og það eru fjárfestar sem verður að teljast að geti farið í þetta risaverkefni sem eru búnir að lýsa sig fúsa til að setja fjármagn í þetta virðist vera og sá einstaklingur sem um ræðir í fréttinni er klárlega til þess gerður að stýra og framkvæma líkt verkefni. Þá vaknar vitanlega sú spurning hvort við verðum ekki að geta svarað spurningunni um málshöfðun samhliða. Getur það verið að þrátt fyrir þessar fallegu yfirlýsingar þingmanna, þeirra sem vilja innleiða orkupakka þrjú, gæti t.d. þessi ágæti maður, Edi Truell, mögulega höfðað mál gegn íslenska ríkinu standi það í veginum fyrir því að hann sjálfur á sinn kostnað leggi hér streng til að framleiða orku með vindmyllum á Langanesi? Hefur hv. þingmaður fengið svar við því hvort það sé einhver trygging fyrir því að íslenska ríkið tapi ekki mögulega tugmilljarða máli?
Frú forseti. Það er rétt, sem hv. þingmaður segir, ég hef lengi haft efasemdir um lagningu sæstrengs. Ýmsir hafa reynt að halda til haga kostum slíkrar framkvæmdar en þeir hafa þá yfirleitt gert það, hefur mér heyrst, á þeim forsendum að slíkt yrði gert á á íslenskum forsendum en ekki Evrópusambandsins. Ég hef hins vegar ítrekað bent á þá ágalla og þá hættu sem fylgdi sæstrengslagningu og ég held að það sé alveg óhætt að segja frá því, á fundi með fulltrúum þessa fyrirtækis sem fjallað er um í grein Sunday Times og á fundi með forsætisráðherra Bretlands, David Cameron, þar sem ég féllst á að áhrif sæstrengslagningar yrðu skoðuð en benti um leið á að ég teldi að slíkt yrði til þess fallið að sýna fram á að það hentaði ekki Íslendingum. Þess vegna hefur það í raun verið bráðfyndið þegar sumir þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekki hvað síst hafa verið að benda á að ég hafi hitt David Cameron og rætt við hann um sæstreng og reyna að afsaka gjörðir sínar í þriðja orkupakkanum með vísan til þess. En hvað varðar þennan fjárfesti og hugsanleg áhrif þess ef við innleiddum þriðja orkupakkann og ætluðum svo að meina honum að ráðast í þessa framkvæmd þá nægir að líta til Kýpur, svo að dæmi sé tekið. Það stendur til að tengja Kýpur með sæstreng við sameiginlega evrópska raforkukerfið. Það er gert undir handleiðslu ACER, þessarar sameiginlegu orkustofnunar Evrópu, sem fylgist með því að stjórnvöld í þessum ríkjum sem í hlut eiga þvælist ekki fyrir, setji ekki hindranir fyrir þetta verkefni. Í ljósi þess að þessi aðili er greinilega tilbúinn til þess að beita bresk stjórnvöld verulegum þrýstingi til að fá leyfi þeirra megin getum við rétt ímyndað okkur hvort hann myndi ekki nýta sér þau vopn sem ríkisstjórn Íslands ætlar að færa honum upp í hendur með samþykkt þriðja orkupakkans.
Forseti. Það er ekki nóg með að umræddur fjárfestir geti mögulega nýtt sér innihald þriðja orkupakkans til að fara í málsókn gegn íslenska ríkinu, hvort sem það er vegna samningsbrota eða einhvers annars - það getur verið röng innleiðing eða hindranir eða misskipting eða hvað eina sem mönnum dettur í hug. Þá má heldur ekki gleyma því að hinn svokallaði orkupakki fjögur, fjórði orkupakkinn, getur mögulega kallað á enn fleiri möguleika fyrir viðkomandi fjárfesti að höfða mál gegn íslenska ríkinu verði sá pakki innleiddur með sama fyrirkomulagi og hér virðist eiga að gera, þ.e. með einhverjum sjónhverfingum og án þess í raun að kafa djúpt ofan í hvaða áhrif það getur haft. Það var minnt á það hér í ræðum í dag að í neðanmálsgrein í áliti þeirra Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts er bent á og sérstaklega tekið fram að þó að önnur ríki muni viðurkenna það sem Ísland er að reyna að komast hjá, eða þennan fyrirvara svokallaða, þá bindur það ekki á neinn hátt einkaaðila eða lögaðila sem geta samt sem áður höfðað mál gegn íslenska ríkinu. Og er þá ekki rétt, hv. þingmaður, að ætlast til þess að heildarmyndin sé skoðuð, áhættan sé metin í heild, að fengnir séu sérfræðingar til að meta sérstaklega hvort fjórði orkupakkinn hafi einhvers konar fylgniáhrif, ef þannig má orða það, eða auki mikilvægi þess að við skoðum vandlega orkupakka þrjú vegna þess að tengingin er þarna augljóslega á milli. Það er líka sjálfsagt að spyrja hv. þingmann hvort það hafi verið rætt einhvern tímann á fundum formanna stjórnmálaflokka að þetta mál sé mikilvægt í einhverjum skilningi þess orðs fyrir land og þjóð.
Frú forseti. Ég held að ég verði að fallast á mat hv. þingmanns á því að mjög margar vísbendingar séu að koma fram um að það sé algjörlega nauðsynlegt að líta á þetta mál í heild, þ.e. þriðja og fjórða orkupakkann, og svo það sem kann að gerast í framtíðinni og stefnir í að gerist eins og sakir standa varðandi tengingu um sæstreng. Sérstaklega er þetta mikilvægt í ljósi þess að menn hafa notað þá staðreynd að Ísland hafi þegar innleitt fyrsta og annan orkupakkann sem sérstök rök fyrir því að við þurfum að innleiða þann þriðja. Við getum rétt ímyndað okkur hvernig staðan verður þegar þann fjórða rekur á fjörur okkar, hvort Evrópusambandið muni ekki vísa í málflutning ríkisstjórnarinnar vegna þriðja orkupakkans og segja að það sama eigi svo sannarlega við og ekki síður um þann fjórða. Hann er beint framhald af þriðja orkupakkanum á meðan þriðji var óbeint framhald af þeim fyrsta og öðrum, sem kallaðir voru raforkutilskipanir en ekki orkupakkar þar til síðar. Hvað varðar svo umræðu meðal formanna flokkanna um þetta mál hafa þær engar verið, a.m.k. ekki svo heitið geti, ekki svo að ég hafi verið hafður þar með í ráðum, sem er merkilegt í ljósi þess hversu stórt þetta mál er og í ljósi þess hvað ríkisstjórnin virðist leggja mikla áherslu á að koma málinu í gegnum þingið. En það er þá eftir öðru að menn skuli ekki hafa rætt þetta milli formanna flokkanna því að stjórnarliðar virðast ekki hafa áhuga á að ræða þetta mál yfir höfuð, sama hvað kemur í ljós, sama hvaða nýju upplýsingar birtast, hvort heldur sem er hér á Íslandi eða í erlendum stórblöðum, að menn halda sig til hlés. Enginn stjórnarliði er hér í salnum, ekki einu sinni í hliðarherbergjum, og ég leyfi mér að efast um að þeir séu að fylgjast með þessari umræðu.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna og langar aðeins að spyrja hann út í þær fullyrðingar sem hér hafa komið fram, ekki reyndar úr ræðustóli en menn hafa beitt ýmsum hliðaraðferðum til að koma því á kreik að í þessu máli sé ekkert nýtt, það liggi alveg fyrir. Því hefur verið haldið fram af formanni utanríkismálanefndar, hv. þm. Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur, að búið sé að velta við hverjum steini, svara öllum spurningum o.s.frv. Nú ber svo við að við fáum fréttir, í morgun, um að auðkýfingur nokkur í Bretlandi sé með fullfjármagnaðan sæstreng hingað til Íslands og hann sé að leita leyfa hjá breskum yfirvöldum um að leggja þennan streng. Persónulega hefði ég viljað fá formann utanríkismálanefndar hingað í salinn til að segja okkur hvort hún vissi af þessu áður, af því að allt er nú komið fram í málinu, hvort þetta séu engar fréttir fyrir hana vegna þess að þetta eru vissulega fréttir fyrir okkur, og hvort henni fyndist þetta engu breyta þar sem við erum með fyrirvaralausa innleiðingu orkupakkans, eins og málið liti út núna. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé á því að það ætti að kalla hv. formann utanríkismálanefndar hingað inn og hvort ekki væri rétt að við fengjum [[Forseti hringir.]]meiri fréttir af þessu sæstrengsbrölti, svo maður orði þetta þannig, svona áður en lengra er haldið.
Frú forseti. Áður en ég svara spurningunni vek ég athygli hv. þingmanns á því að í þessari grein Sunday Times kemur fram að eina hindrunin sem sé í veginum fyrir því að af þessum áformum verði sé biðin eftir samþykki eða staðfestingu breskra stjórnvalda. Af því má ætla að þeir aðilar líti svo á að í ljósi fyrirhugaðrar innleiðingar þriðja orkupakkans hér á landi, væntanlega, verði engar hindranir hér að finna, enda þá hægt að vísa í markmið orkupakkans um að hrinda úr vegi hindrunum við tengingar milli landa. En hvað varðar spurninguna um aðkomu hv. formanns utanríkismálanefndar finnst mér það blasa við að hv. formaður hljóti að koma og svara fyrir nýjustu upplýsingar, hvort sem það er fjórði orkupakkinn eða þessi áformaða sæstrengslagning. Ættu að vera hæg heimatökin fyrir hv. þingmann að afla sér upplýsinga um þetta. Hún á það sameiginlegt með talsmanni þessa fyrirtækis hér á landi að vera álitsgjafi í svokölluðum gamanþáttum Ríkisútvarpsins þar sem framlag þeirra til þessarar umræðu hefur helst verið að hæðast að Miðflokksmönnum eða kalla þá illum nöfnum. En það er þá alla vega þráður á milli sem má væntanlega nota fyrir hv. formann utanríkismálanefndar til að afla sér upplýsinga um þetta mál og m.a. þá að svara spurningunni um hversu langt þetta sé komið af hálfu íslenskra stjórnvalda. Því að ekki er annað að lesa úr þessari frétt en að menn telji enga hindrun hérna megin. Einungis sé beðið eftir staðfestingu breskra stjórnvalda.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ef eitthvað er gerir það mig enn órólegri en fyrr og mér er nær að halda því fram að rétt væri að gera hlé á þessari umræðu þar til við getum haft uppi á hv. þm. Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur, formanni utanríkismálanefndar, til að koma hingað og skýra okkur frá vitneskju hennar um þetta mál. Ég sé ekki betur en að hér séu komnar fram upplýsingar sem eru það mikilvægar að því verður að svara líkt og hv. þingmaður segir, að hér sé ekki fyrirstaðan, hún sé hjá stjórnvöldum í Bretlandi. Ég held að við hljótum að geta gert kröfu um að formaður utanríkismálanefndar komi hingað og skýri þetta út fyrir okkur. Við reyndum á sínum tíma fyrir nokkrum dögum, þetta rennur svolítið saman, að eiga orðastað við Guðlaug Þór Þórðarson, hæstv. utanríkisráðherra, og það kom mér satt að segja á óvart hversu lítið hann virtist vita um þessi mál yfir höfuð. Ég fékk á tilfinninguna eftir að hafa átt orðastað við hann - hann hafði t.d. ekki kynnt sér umsögn lögfræðingsins Eyjólfs Ármannssonar sem er að mínu mati mjög mikilsverður punktur inn í þessa umræðu. Að öllu þessu virtu get ég ekki varist þeirri hugsun að gera þurfi hlé á umræðunni þar til næst í hv. formann utanríkismálanefndar. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé hugsanlega til í að hlutast til um það að það sé gert, þannig að við fáum nánari fréttir af þessu og einnig að gera grein fyrir því hvaða upplýsingar hafa borist hingað, ekki inn á Alþingi heldur kannski til formanns [[Forseti hringir.]]utanríkismálanefndar um einmitt fjórða orkupakkann sem nú er tilbúinn og hvaða áhrif hann gæti hugsanlega haft að þessum þriðja pakka samþykktum.
Frú forseti. Ég get ekki annað en biðlað til hæstv. forseta að hlutast til um að hv. formaður utanríkismálanefndar mæti til umræðunnar og skýri þetta fyrir okkur. Hugsanlega nægir að gera það í ræðu, ella verðum við e.t.v. að fara sérstaklega fram á slíkt í umræðu um fundarstjórn forseta, því að það getur ekki verið að stjórnarliðið ætli einfaldlega að leiða hjá sér þessar nýju grundvallarstaðreyndir í málinu, annars vegar fjórða orkupakkann, nýbúið að afgreiða hann, ekkert búið að ræða hann hér, engin kynning farið fram af hálfu íslenskra stjórnvalda á honum, og svo þessar nýju fréttir af áformaðri sæstrengslagningu til Íslands. Þetta er auðvitað ekki tæmandi upptalning á því sem við höfum verið að uppgötva, ef svo má segja, á meðan á þessum umræðum hefur staðið. Hægt væri að fara yfir langan lista af atriðum sem hafa fyrst komið í ljós eftir að síðari umr. um málið hófst og þá sérstaklega eftir að stjórnarliðar létu sig hverfa úr umræðunni, sem er auðvitað afskaplega sérkennilegt, sérstaklega í ljósi þess að þetta sama fólk, margt hvert, fullyrðir að hér sé farið með rangt mál um einhverja hluti, verið sé að villa um fyrir almenningi. Ef sú er raunin hlyti þetta fólk að vera tilbúið til að koma hingað upp í eins og eina ræðu á mann kannski til að útlista í hverju þessi villandi málflutningur felst. Ég er dálítið hræddur um að menn óttist þá umræðu, óttist það að vera bent á að því miður séu áhyggjur okkar [[Forseti hringir.]]á rökum reistar.
Forseti vill upplýsa að skilaboðum hefur verið komið á framfæri til hv. formanns utanríkismálanefndar.
Forseti. Ég ætla í þessari ræðu að fjalla aðeins um nokkrar spurningar og vangaveltur, 17 eða 18 talsins, sem ég hef listað upp. Þær kunna að vera fleiri og mun þá bæta þeim við. Fyrst vil ég nefna að það er hreint með ólíkindum í ljósi þess að í fréttum í dag sjáum við að undirbúningur er á fullu við að framleiða og leggja rafstreng til Íslands burt séð frá því hvort það verði á morgun eða eftir fimm ár, sjö ár eða hvað það verður, þá er sá undirbúningur augljóslega í gangi og ljóst að þrýst er erlendis frá á að þetta verði að veruleika. Á sama tíma vitum við að í áliti þeirra Stefáns Más og Friðriks Árna er varað við því að einkaaðilar, lögaðilar, geti mögulega höfðað mál gegn íslenska ríkinu þrátt fyrir þær tilfæringar sem stjórnarmeirihlutinn hefur uppi. Þar segir m.a. um raforkutengingar, með leyfi forseta: „Ekki má þó gleyma að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis“ - segjum að það sé fyrirtækið sem um ræðir í fréttum í dag, Atlantic Superconnection, sem reyndar er með einhverja talsmenn eða umboðsmenn á Ísland, eins og kom líka fram í dag - „þar að lútandi gæti fyrirtækið snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Við erum að tala um og höfum það fyrir framan okkur að fyrirtæki á Bretlandseyjum sækir mjög fast að þetta verði að veruleika. Ætlar stjórnarmeirihlutinn þá að segja, og fylgjendur hans, samfylkingarflokkarnir allir, að engin hætta verði og það sé bara allt í lagi að innleiða orkupakka þrjú, fyrirvarinn sé svo góður, og að langt sé í sæstreng, það sé enginn að pæla í því, og að við þurfum ekki að hafa nokkrar áhyggjur? Þetta er hreint með ólíkindum. Ég ætla að leyfa mér að tengja þetta við nokkrar af þeim spurningum sem ég hef uppi varðandi innleiðinguna núna og líka varðandi orkupakka fjögur, sem ég benti á í síðustu viku - ætli það hafi ekki verið 24. eða 25. maí sem fréttir birtust á vefsíðu Evrópusambandsins um að loksins - loksins var kannski ekki orðið sem var notað en að nú væri ferlinu lokið og orkupakki fjögur, vetrarpakkinn svokallaði, væri orðinn að veruleika. Þeir kalla þetta reyndar „Clean energy for all Europeans“, með leyfi forseta, þ.e. hreina orku fyrir alla Evrópubúa, sætt og fallegt nafn. Við Íslendingar eigum nóg af hreinni orku. En að þeir sem eru fylgjandi málinu skuli ekki vilja sjá heildarmyndina, vilji ekki sjá hvaða áhrif orkupakki fjögur hefur til viðbótar orkupakka þrjú, þótt ekki væri nema út frá fréttunum í dag um sæstrenginn og mögulega málshöfðun, þótt ekki væri nema að komast til botns í því hvað þessar auknu valdheimildir ACER stofnunarinnar þýða. Hvað þýða þær í orkupakka fjögur? Hvaða áhrif hefur það á túlkun ESA á samningnum fari fyrirtæki, eins og fyrirtækið Atlantic SuperConnection, í mál við íslenska ríkið? Ég spyr líka: Er búið að óska eftir því að sérfræðingarnir sem skrifuðu skýrslu fyrir orkupakka þrjú skoði orkupakka fjögur? Hvers vegna ekki að gera það þegar plaggið liggur fyrir framan okkur, þegar fyrir liggur hvað á að gera? Þetta er svo óábyrgt, virðulegur forseti, að maður hefði ekki trúað því að eiga eftir að upplifa það hér. Ef það er þannig að með þessu nýja fyrirbæri sem orkupakki fjögur er, að verið sé að færa aukin völd til erlendrar stofnunar - hver eru þau? Hvernig verða þau túlkuð? Hvar eiga þau sér stoð eða hvar verða þau sett og útfærð á Íslandi ef þörf er á? Mun orkupakki fjögur kalla á annan stjórnskipulegan fyrirvara? Að menn velti fyrir sér þá, þeir sem vilja keyra þetta í gegn, hvort sömu æfingar þurfi til að koma þeim fleiri tilskipunum eða fleiri reglugerðum Evrópusambandsins hér í gegn? Þá veltir maður fyrir sér: Ef það er eitthvað þar sem kallar á að menn setji stjórnskipulegan fyrirvara, að aflétta þurfi hér í þinginu, ef svo er, af hverju er það? Það hlýtur að vera vegna þess að það er eitthvert áframhaldandi vafamál um stjórnarskrána í þeim pakka. Virðulegi forseti. Ég óska eftir að verða settur aftur á mælendaskrá.
Frú forseti. Ég ætla að halda mig aðeins áfram við þau nýju tíðindi sem birtust í Sunday Times í gær þar sem fjallað er um þennan fjárfesti, sem af frásögninni að dæma virðist vera grjótharður kaupsýslumaður, hefur efnast m.a. á því að kaupa upp lífeyrisréttindi, og velta því fyrir mér og spyrja hv. þingmann, í ljósi þess að sá aðili virðist vera í þeirri stöðu að beita bresk stjórnvöld þrýstingi: Eru einhverjar líkur á því að slíkur aðili - og nú er ég ekki að setja út á að menn séu harðir í viðskiptum, auðvitað mega þeir vera það svo framarlega sem þeir fylgja reglum - myndi ekki nýta þau verkfæri sem ríkisstjórn Íslands virðist vera að færa honum upp í hendur með þriðja orkupakkanum? Myndi ekki, ef hann mætti hér einhverjum hindrunum, vísa í þessa innleiðingu og markmið hennar um að tengja saman raforkukerfi Evrópu með sérstakri áherslu á einangruð svæði eins og eyjar, með sérstakri áherslu á umhverfisvæna orku? Mér finnst það blasa við að slíkur aðili myndi nýta það til hins ýtrasta. En þeim mun undarlegra er að íslensk stjórnvöld skuli þá ekki varast slíka innleiðingu, ekki einu sinni vera reiðubúin til að skoða áhrifin áður en þau ætla að kalla þinglið sitt hingað í salinn til að láta það ýta á græna takkann. Er hv. þingmaður sammála mér um þetta mat, að það sé svo að segja fyrirsjáanlegt hvernig þetta dæmi myndi þróast eftir innleiðingu þriðja pakkans?
Forseti. Miðað við þá hagsmuni sem eru undir og miðað við þær væntingar sem þessi fjárfestir virðist hafa og miðað við það að hann sé búinn að fullfjármagna sitt verkefni, þá er ekki vafi í mínum huga að hann mun leita réttar síns, alveg eins og nokkrir litlir heildsalar á Íslandi leituðu réttar síns gagnvart íslenska ríkinu til að flytja inn ófrosið kjöt, sem að sjálfsögðu er með ólíkindum að mönnum skuli detta í hug, verandi með þessa stöðu sem Ísland hefur sem landbúnaðarland. Ég ætla að leyfa mér að segja, án þess að hafa lesið mjög mikið til um þennan fjárfesti, að ég skil ágætlega að maðurinn skuli hafa metnað til þess að fara inn á þennan vettvang þar sem það er alveg ljóst að samruni eða hvað á að kalla það, þessi sameiginlegi orkumarkaður sem Evrópusambandið er að búa til, mun væntanlega verða mjög ábatasamur þegar fram líða stundir, ekki síst fyrir þá sem ráða munu yfir einhverri umhverfisvænni endurnýjanlegri orku. Ég held að það sé nokkuð ljóst. Þar af leiðandi má segja að maður beri ákveðna virðingu fyrir því að maðurinn skuli vera svona framsýnn að sjá þetta, en að sama skapi finnst mér ekki koma til greina að liðka til á einhvern hátt til að draumur hans verði að veruleika. Ég óttast það mjög, hv. þingmaður, að það sem við erum að gera nú með orkupakka þrjú og mögulega fjögur, sé einmitt að taka skrefið í þá átt að liðka til. Gefum okkur það að bresk stjórnvöld veiti þessu ágæta fyrirtæki leyfi. Við vitum að þetta fyrirtæki er með umboðsaðila á Íslandi sem vinnur fyrir það. Hvernig halda menn að þrýstingurinn verði þá á íslensk stjórnvöld að leyfa kapal, leyfa streng, að standa að minnsta kosti ekki í vegi fyrir því? Og hver segir að það muni ekki eitthvað fleira verða hengt á þá spýtu, aðrir samningar sem Ísland þarf að gera við bresk stjórnvöld?
Frú forseti. Í lok svars síns kom hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson einmitt inn á það sem ég ætlaði að spyrja hann út í næst: Hvaða viðbótarþrýstings verður að vænta eftir að þriðji orkupakkinn er innleiddur í ljósi reynslunnar og sérstaklega með tilliti til ekki stærra máls út frá sjónarmiði Evrópusambandsins en þetta kjötmál svokallaða. Þar brugðust íslensk stjórnvöld við á endanum með því að leggja fram frumvarp sem bíður afgreiðslu í þinginu, sem gerir ráð fyrir því að við eigum einfaldlega að fallast á túlkun ESA og Evrópusambandsins þrátt fyrir að við teljum það ranga niðurstöðu, þrátt fyrir að við teljum okkur hafa haft undanþágur hvað þessi mál varðar. En þá kemur ríkisstjórnin hér með frumvarp og bendir okkur á að íslenska ríkið hafi verið dæmt til að greiða himinháar sektir til, eins og hv. þingmaður nefndi, einhvers hóps heildsala sem tók upp á því hjá sjálfum sér að sækja bætur vegna samningsbrots. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að umræðan yrði ef við hefðum verið dæmd, íslenska ríkið, til að greiða sektir vegna samningsbrota í orkumálum, vegna samningsbrota við tengingu landsins með sæstreng vegna þriðja orkupakkans? Og orkumálin vel að merkja, frú forseti, eru margfalt stærra forgangsverkefni hjá Evrópusambandinu en það að fá að flytja meira af ófrosnu hráu kjöti til Íslands. Við getum því rétt ímyndað okkur hver þrýstingurinn yrði og hvernig íslensk stjórnvöld, sem ekki [[Forseti hringir.]]þora að standa í vegi fyrir innleiðingunni núna, myndu bregðast við.
Forseti. Þetta er nefnilega áhugavert í þessu samhengi öllu saman, ef maður skoðar heildarsamhengið, að ekki var það Evrópusambandið, franska ríkið eða einhver slíkur sem vildi flytja inn kjöt til Íslands, heldur voru það íslenskir heildsalar sem fóru í þann leiðangur og unnu það mál illu heilli. Það sem við erum hins vegar að gera varðandi orkumálin er að við erum að innleiða markmiðin, hugmyndafræðina, við erum að innleiða stefnuna, innleiða reglurnar. Við erum í rauninni að taka stóra skrefið sem ýtir að mínu viti og býr til grunn eða getur búið til grunn fyrir málshöfðun á hendur Íslandi verði þetta ekki uppfyllt eins og ætlast er til, við skulum segja af lögaðilum og einkaaðilum. Segjum að yfirlýsingar fulltrúa Evrópusambandsins og annarra ríkja sem koma að þessu hafi eitthvert gildi, ég held að það hafi fyrst og fremst pólitískt gildi, ekki lagalegt gildi, þá er alveg ljóst að samanburðurinn í tölum komi til sekta eða einhvers konar bótagreiðslna - ég leyfi mér að segja að hann sé stjarnfræðilegur. Ég leyfi mér að segja að hann sé slíkur að vart er hægt að hugsa til þess hvernig það myndi enda. Hagsmunirnir sem eru undir eru slíkir og verðmætið sem eru undir er slíkt. Þar af leiðandi, forseti, er í sjálfu sér ekki annað í stöðunni en að skoða þetta mál enn betur út frá stóra samhenginu, út frá stóru áhættunni sem við erum að taka og ekki síst með það á borðinu að nýr orkupakki er klár og tilbúinn. Segjast verður eins og er að það er sorglegt að heyra ekki eða fá ekki vitneskju um það hvort þeir sem eru fylgjandi málinu hafi einhverjar áhyggjur af orkupakka fjögur eða ekki.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það voru nokkur atriði sem komu upp í hugann þegar ég hlustaði á hv. þingmann. Tilfinningin sem kannski fyrst og fremst kom upp var sú að sporin hræða í samskiptum þjóða, sérstaklega smærri þjóða við Evrópusambandið og regluverkið þar. Núna horfum við fram á málið sem snýr að ófrosna kjötinu eins og þekkt er þar sem íslenskir stjórnmála- og embættismenn töldu sig hafa fyrirvara sem eitthvert hald væri í. Nú sjáum við hvernig það stendur: 3 milljarðar auk einhverra smáupphæða í skaðabætur á fyrri stigum ef ég man rétt. Það hafa þegar verið dæmdar skaðabætur ef mér skjátlast ekki upp á 3 milljarða út af kjötinnflutningi. Það má reikna með því að mál sem snýr að svona gríðarlegum hagsmunum eins og eru á orkumarkaðnum gæti leitt til upphæða sem við höfum bara ekki kynnst áður í þessum efnum nema þá í margumtöluðu Icesave-máli mögulega. Mig langar til að spyrja hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson hvort hann deili þeirri skoðun og upplifun með mér að það sem kannski er erfiðast að ýta til hliðar sé tilfinningin um að sporin hræði í samskiptum smærri ríki við Evrópusambandið og að meginmarkmið Evrópusambandsins, til að mynda í orkumarkaðsmálum núna, séu líkleg til að trompa sjónarmið okkar Íslendinga.
Forseti. Mér vitanlega hefur enginn fyrirvari verið gefinn við eða undanþága frá orkustefnu Evrópusambandsins þannig að ég held að það sé alveg ljóst að hin fátæklegu rök sem Evrópusambandið hefur hingað til litið svo á að við hefðum uppi í þessu máli muni ekki gilda gagnvart því að breyta orkustefnu Evrópusambandsins eða koma í veg fyrir að þar og innan svæðisins muni menn sækja mál sitt býsna fast. Það sem ég tel mikilvægt að gera í stöðunni er að taka þetta mál og segja: Það er komið nýtt upp. Við erum búin að sjá að það er frekar hröð þróun í málinu. Það er líka komin upp sú staða að hér er fyrirtæki búið að fjármagna það að fara í svona streng. Við erum einfaldlega að skoða betur þau lagalegu áhrif sem þetta kann að hafa á stöðu Íslands, verði sú leið farin sem nú er uppi, auk framtíðaráhrifa vegna orkupakkans sem er nú kominn fram, hver heildaráhrifin verða. Ég tel að það sé ekki hægt að taka neinn séns á því að klára þetta mál með þeim hætti sem nú á að gera, vitandi það sem við vitum í dag, og þó er takmarkað hvað við vitum vegna þess að við höfum ekki enn þá fengið þá djúpu innsýn sem þörf er á inn í fjórða orkupakkann, þ.e. hver þróunin verður. Hver eru endanleg markmið? Mun áframhaldandi valdframsal eiga sér stað? Mun áframhaldandi þróun, við skulum orða það þannig, verða í þá átt að ríkin sem eru aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu muni þurfa að gefa eftir af sínu áhrifavaldi? Og svo hitt: Hvert er álit samstarfsríkja okkar t.d. í EFTA gagnvart fjórða orkupakkanum? Hefur það verið kannað?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það velkist enginn í vafa um það, er ég hræddur um, að að öðru jöfnu muni hagsmunir Evrópusambandsins og orkustefna þess alltaf trompa þau sjónarmið sem fram kunna að koma frá smámarkaði eins og á Íslandi. Það er undarlegt að sjá svona merkilegt atriði og risastórt innlegg í málið eins og að ráðherraráð Evrópuþingsins klári orkupakkann, allar reglugerðir orkupakkamálsins frá sér, vera hanterað með þeim hætti að engu skipti í samhengi við þá umræðu sem á sér stað hér um þriðja orkupakkann. Ég hef haldið því fram að það sé margt sem bendi til þess að þingmönnum ríkisstjórnarflokkanna þyki málið heldur óþægilegt, enda sést það á viðveru þeirra hér á svæðinu og þátttöku í umræðunum. Menn hafi bitið það í sig að illu sé best af lokið og nú skuli þeir setja hausinn undir sig og keyra málið í gegn og komast í atkvæðagreiðslu og vona að ekki þurfi að hugsa um það aftur, sem eru litlar líkur á. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort þetta algera sinnuleysi gagnvart nýjum upplýsingum sé algengt í jafn stórum og umfangsmiklum málum og hér er um að ræða. Hvað væri helst til ráða til að sannfæra fyrirsvarsmenn stjórnarflokkanna um að það væri [[Forseti hringir.]]þess virði að taka einn snúning á því sem ráðherraráðið á Evrópuþinginu var að senda frá sér?
Forseti. Ég þakka þessar vangaveltur og þetta andsvar. Ég verð að segja það, forseti, að mér finnst það mjög merkilegt að fólk skuli mæta þessu máli svona og þeim spurningum sem við höfum sett fram - ég nefndi áðan að ég væri með 17, 18 spurningar sem kviknuðu í framhaldi af gærdeginum og því sem kom frá Evrópusambandinu í síðustu viku - og leitast ekki við að svara þeim áður en lengra er haldið. Eins og ég sagði áðan í fyrra andsvari við annan þingmann þá erum við að innleiða hugmyndafræðina, við erum að innleiða markmiðin og í raun þá stefnu sem Evrópusambandið hefur unnið að í mörg ár og ætlar að vinna áfram að innleiða. Við vitum það líka að þegar við erum búin að taka þetta skref verður ekki snúið aftur svo auðveldlega. Það verður erfitt að koma til Evrópusambandsins og segja: Fyrirgefið, en við gerðum smáskyssu með orkupakka þrjú, við verðum eiginlega að fara til baka, getum ekki tekið hann upp, við héldum að þetta væri öðruvísi, við túlkuðum málið með öðrum hætti. Það þýðir ekkert að segja það þegar eigendur og umboðsmenn Atlantic Superconnection strengsins eru farnir í málaferli við Ísland. Þá þýðir ekki að koma með þá afsökun. Ég held þess vegna, forseti, að það sé mjög mikilvægt að fá botn í heildarmyndina eins og ég hef áður sagt. Það er alveg ljóst að ef heildarmyndin er jafn varasöm, ég ætla að leyfa mér að nota það orð, og ég held að hún sé er ábyrgðarhluti að halda áfram með málið eins og ekkert hafi í skorist. Það hafa komið fram nýjar upplýsingar. Það hafa komið fram nýjar gerðir og nýr orkupakki og þar af leiðandi er full ástæða fyrir þá sem eru fylgjandi málinu að segja: Stöldrum aðeins við.
Frú forseti. Ég vil í byrjun ræðu minnar botna síðara andsvar hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar og setja fram þá afstöðu mína að það verður ólíklega til mikils gagns að segja við Evrópusambandið síðar: Æ, æ, ég misskildi sjálfan mig, ég hélt að þetta væri öðruvísi, eins og þingmaðurinn kom inn á. - Velkominn í salinn, hv. formaður utanríkismálanefndar, ánægjulegt að fá þig inn í hóp okkar Miðflokksmannanna sem hér sitjum. Það er ánægjulegt að ritari Sjálfstæðisflokksins sé kominn í salinn og ég ítreka afmælisóskir mínar til flokksins sem fram voru settar fyrir helgi. Það sem mig langar að koma inn á í þessari ræðu minni er tengt pólitíkinni almennt og það er spurningin: Um hvað var kosið? Því er haldið fram núna að það sé svo mikill meiri hluti á þingi fyrir málinu að það sé nauðsynlegt að leiða fram hinn lýðræðislega vilja. Gott og vel. Allar þær kannanir sem gerðar hafa verið benda til þess að meiri hluti landsmanna sé andvígur þessari innleiðingu. Þar er lægsta talan 48%, held ég og upp í 85% sem talan er hæst í könnunum. Hvað sögðu flokkarnir sem nú mynda ríkisstjórn fyrir kosningar? Hvað sögðu þeir í kosningabaráttunni? Eru einhverjar líkur til þess að atriðið sem réði ákvarðanatöku þeirra ágætu kjósenda sem léðu þessum þremur flokkum atkvæði sitt hafi verið að flokkarnir ætluð að stuðla að innleiðingu þriðja orkupakkans í íslenskan rétt? Trúir því nokkur maður að einn einasti kjósandi allra þessara þriggja flokka hafi látið atkvæði sitt ráðast út frá því að þeir ætluðu að innleiða þriðja orkupakkann? Það dettur ekki nokkrum manni í hug. Vinstri grænir voru einfaldlega grjótharðir á móti orkupakka eitt og tvö þegar þeir voru innleiddir. Til sanns um það liggja hér ræður uppskrifaðar sem er hægt að hafa töluverða skemmtun af að lesa samanborið við það sem nú er borið á borð. Það er útilokað að einhver kjósandi Vinstri grænna hafi látið atkvæði sitt ráðast út frá því að Vinstri grænir ætluðu að koma þriðja orkupakkanum í gegn. Hvað Framsóknarflokkinn varðar er eiginlega alveg útilokað að nokkur stuðningsmanna Framsóknarflokksins í síðustu kosningum hafi látið atkvæði sitt ráðast út frá því að Framsóknarflokkurinn ætlaði að tryggja það með ráðum og dáð að þriðji orkupakkinn næðist í gegn, það skyldi allt lagt undir. Því trúir auðvitað ekki nokkur maður. Síðan að því sem er kannski sárast í þessu, það sama held ég að eigi að við um hinn ágæta nýníræða Sjálfstæðisflokk. Þar held ég að þeir séu sárafáir og sennilega engir sem létu það ráða ákvörðun sinni um að styðja Sjálfstæðisflokkinn í síðustu kosningum að flokkurinn ætlaði með ráðum og dáð að tryggja að þriðji orkupakkinn yrði innleiddur í íslenskan rétt. Allt sem þingmenn þessara þriggja flokka sögðu í aðdraganda kosningabaráttunnar og í kjölfar hennar raunar líka, held ég að mér sé óhætt að segja, benti til þess að í þessum flokkum væri fullkominn efi um að skynsamlegt væri að hnika þessu máli áfram. Nú er talað um að nú þurfi að leiða hinn lýðræðislega vilja í ljós, af því að það séu svo margir þingmenn áhugasamir um að klára málið og láti ekki berja á sér öllu lengur. Er það lýðræðið? Ég er ekki viss um að margir upplifi að það sé leiðin að hinu besta lýðræði að segja eitt, þrír heilir flokkar í aðdraganda kosninga, kúvenda síðan og segja akkúrat „omvendt“ þegar kemur að því að innleiða þessar reglur sem engar líkur eru á að neinn stuðningsmanna þessara þriggja flokka hafi látið ráða því að þeir greiddu flokkunum atkvæði í síðustu kosningum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það sem ég vildi aðeins koma inn á við hv. þingmann, ekki síst í ljósi þess að í salnum situr hv. formaður utanríkismálanefndar, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, er að nýjar fréttir bárust í morgun um að breskur auðjöfur sem fer fyrir fyrirtækinu Atlantic Superconnection vill að bresk stjórnvöld gefi grænt ljós um umfangsmiklar framkvæmdir sem felast í því að gera Bretum kleift að sækja raforku til Íslands í gegnum sæstreng. Þetta er mjög athyglisverð frétt sem kemur akkúrat ofan í þessa umræðu sem sýnir að vel er fylgst með þessum hlutum erlendis frá, þ.e. umræðunni hér um þriðja orkupakkann og vonandi ekki síst málflutningi Miðflokksmanna í þeim efnum. Mig langaði að spyrja hvort ekki megi álykta út frá þessu, ef það vantar aðeins samþykki breskra stjórnvalda, samkvæmt þessari frétt, að ríkisstjórnin sé í raun og veru þegar búin að samþykkja sæstreng eða þá að framkvæmdaraðilar, þ.e. fjárfestirinn, hafi látið greina þriðja orkupakkann þannig að þessir fyrirvarar muni ekki halda og verði úrskurðaðir ógildir af hálfu ACER. Það væri fróðlegt að fá álit hv. þingmanns á því.
Frú forseti. Ég held að það sé alveg óhætt að reikna með því að að þeir aðilar sem hafa lagt fjármuni í undirbúning verkefnis sem þessa geri það ekki með því að skjóta algerlega út í myrkrið. Þeir telja sig hafa einhverja fullvissu fyrir því eða telja að það séu nægjanlega mikil líkindi til þess að verkefnið verði að raunveruleika til að réttlæta það að setja undirbúnings- og grunnfjárfestinguna af stað. Sú frétt sem birtist núna setur í áhugavert samhengi staðhæfingar hæstv. utanríkisráðherra Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um að send hafi verið sérstök beiðni um að taka svokallaðan IceLink út af PCI-listanum. Það hlýtur að vera töluvert áfall fyrir verkefni eins og þetta. Maður veit ekki hvort fréttaflutningur af þessu sé hugsaður sem hluti af því að viðhalda verkefninu eða finna leið til að tryggja að þessi tenging hangi inni í PCI-umhverfinu. Ég held alla vega að fjárfestar sem fara í svona mikla undirbúningsvinnu hafi alltaf fleiri en eitt plan hvað það varðar að ljúka því. Þá eru ágætar líkur á að plan B sé lögfræðilega leiðin í gegnum eftirlitsaðilann þegar þar að kemur. Menn fara alla vega ekki í svona undirbúning alveg út í bláinn
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held einmitt að þessi frétt sem birtist í Times, sem er virtur miðill í Bretlandi, sýni einmitt þá gríðarlegu hagsmuni sem eru í þessu mál og þá miklu hagsmuni sem eru af því að stjórnvöld samþykki orkupakka þrjú og verði partur af þessu sameiginlega verkefni, sameiginlegu markaðssvæði Evrópu. Hér segir t.d. í fréttinni að þetta sé fjárfesting upp á 2,5 milljarða punda, sem samsvarar u.þ.b. 400 milljörðum íslenskra króna, og markmiðið sé að reka sæstreng sem flytji orku frá Íslandi til Bretlands. Hér kemur fram að bandaríski bankinn JP Morgan hafi veitt ráðgjöf og að verkefninu standi 25 fjárfestar sem taki þátt í innviðafjárfestingum og séu mögulega reiðubúnir að taka þátt í þessu verkefni. Hafa ber í huga að þetta verkefni, ef af yrði, er styrkhæft frá Evrópusambandinu. Hér sjáum við hvað þetta verkefni er komið langt. Má ekki álykta sem svo að fyrst stjórnvöld leggja svona mikla áherslu á að koma þessu í gegn og setja einhvern fyrirvara sem er einhliða um að ekki verði lagður sæstrengur, þá verði jafn auðvelt og einfalt að afnema þessi lög, fella þau úr gildi og heimila sæstreng ef þrýstingurinn er svona verulegur, verkefnið er komið þetta langt, fjárfestar tilbúnir, fjármögnun hugsanlega tilbúin? Er þá ekki sú hætta fyrir hendi að íslensk stjórnvöld líti svo á að það sé kominn mikill þrýstingur á það að við afnemum [[Forseti hringir.]]þessi lög sem banna sæstreng? Verður það ekki bara veruleikinn fljótlega eftir að þetta sæstrengsverkefni er tilbúið?
Frú forseti. Í þessu samhengi vil ég segja það sem ég sagði í andsvari við hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson rétt áðan, að sporin hræða. Það er ekki mjög langt síðan, þó eru það samt tíu ár, 2009, að það var kosningabarátta í gangi þar sem fyrirsvarsmenn Vinstri grænna sögðu alveg fram á síðasta dag að ekki kæmi til greina að taka þátt í ríkisstjórn sem sækti um aðild að Evrópusambandinu. Daginn fyrir kosningar var sagt: Nei, nei, það kemur ekki til greina. Við munum ekki taka þátt í ríkisstjórn sem sækir um aðild að Evrópusambandinu. Þremur vikum seinna, ég held að ég muni þessa tímalengd rétt, var Össur búinn að senda bréf án aðkomu Alþingis þar sem ríkisstjórnin stóð á bak við það að óska eftir að hefja aðlögunarviðræður að Evrópusambandinu. Þrjár vikur. Vangaveltur hv. þm. Birgis Þórarinssonar um að það verði lítið mál að fella þessi lög niður eru algjörlega réttmætar og augljósar í þessu samhengi. Miðað við það hvernig menn eru stemmdir í þingflokkum, öðrum en Miðflokknum, gagnvart þessu þriðjaorkupakkamáli og innleiðingu þess er alveg öruggt að það verður í hugum þingmanna mun minni ákvörðun að ryðja frá þeirri fyrirstöðu sem verður fyrir lagningu sæstrengs en var fyrir þingmenn Vinstri grænna á sínum tíma að styðja við aðlögunarferli að Evrópusambandinu.
Frú forseti. Ég er einn af þeim sem eru, líkt og hv. þingmaður sem talaði áðan, hugsi yfir því að stjórnarflokkarnir þrír skuli hafa snúið svo gjörsamlega við blaðinu eftir að þeir tóku við völdum hér. Það er bæði að við höfum rekist á og lesið upp úr landsfundarsamþykktum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks frá því fyrir kosningar síðast og við höfum líka heyrt vitnisburð hv. þingmanna, t.d. hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés sem útskýra í mjög löngu máli af hverju við ættum ekki að samþykkja þriðja orkupakkann. Síðan líður eitt ár og menn snúa gjörsamlega við blaðinu. Ég fór að horfa á það í rólegheitunum meðan hv. þingmaður talaði að samkvæmt síðustu skoðanakönnun má eiginlega segja að samfylkingarflokkarnir þrír, þ.e. Samfylkingin, Viðreisn og Píratar, séu með u.þ.b. 38% fylgi. Það skilur eftir 62%, en það er einmitt sú tala sem við höfum heyrt, og ekki bara heyrt heldur séð í skoðanakönnunum að er hópurinn sem er andvígur því að taka upp þennan pakka. Ég hafði satt að segja ekki hugmyndaflug í að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins myndi gefa flokknum sínum þennan pakka í afmælisgjöf. Ég var eiginlega að vona að eftir afmælisveisluna á laugardaginn hefðu menn hitt umbjóðendur sína og kannski vitkast aðeins og tekið upp betri háttu [[Forseti hringir.]]en það er ekki að sjá enn þá. Samt er ég feginn að sjá hv. þm. Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur í salnum. Mig langar aðeins til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það sem ég var að segja áðan, að hlutföllin séu u.þ.b. svona, sé ekki rétt.
Frú forseti. Þessar tölur hljómar kunnuglega, enda sýnist manni úr fjarska að bakland þessara þriggja ríkisstjórnarflokka sé að megninu til tiltölulega þögult, annaðhvort þögult eða þá bara í þeirri stöðu að vera að tukta þingmenn sína harkalega til. Þeir stuðningsmenn þessara þriggja flokka sem stíga fram og verja ákvörðun þingflokkanna - ég ætla ekki að segja að þeir séu teljandi á fingrum annarrar handar fyrir hvern flokk en það er ekki stór hópur, hann er furðu nettur. Ég held að það sé skýringin að stórum hluta á því að, eins og hv. þingmaður segir, samfylkingarflokkarnir þrír, Píratar, Samfylkingin og Viðreisn, eru fylgjandi þessu. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hefur komið fram með skynsamlega nálgun varðandi það að fresta málinu fram á haust þó að ég telji líklegt að það sé með öðrum rökum en við setjum fram í málinu og mér sýnast viðbrögð hv. þingmanns sem er næstur á mælendaskrá benda til þess að það sé rétt mat hjá mér. Þetta er ótrúlega skrýtið mál að fylgjast með hvað varðar það sem ég leyfi mér að kalla rof, sem virðist vera á milli þingflokka ríkisstjórnarflokkanna og kjarnafylgis hvers og eins þeirra. Ég er ekki öllum hnútum kunnugur í innvolsi flokkanna þriggja, en þau skilaboð sem berast og sá tónn sem virðist sleginn gagnvart hverjum þingflokki fyrir sig virðist vera þeirrar gerðar að ýmsir í þingflokkunum þremur eru nú ábyggilega órólegri en þeir gefa upp þessa stundina. [[Forseti hringir.]]Það er sennilega það sem orsakar það að menn keyra á það að klára málið til að þurfa ekki að takast á við það aftur.
Frú forseti. Ég þykist vita að það hafi verið draumur Sjálfstæðisflokksins að málið yrði útrætt fyrir afmælisveisluna, alveg eins og ég veit að það er von Framsóknarflokksins, sem er nota bene flokkurinn sem er í smekkbuxum og með axlabönd og belti og álímda hárkollu og á nýjum skóm eins og hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir lýsti - hann er að seinka miðstjórnarfundi sínum, að öllum líkindum vegna þess að þingmenn hans og forysta treysta sér ekki til að hitta félaga sína með þetta mál opið. Ekki held ég þetta bara, vegna þess að ég veit þetta, ég hef fengið skilaboð frá Framsóknarfólki sem í sjálfu sér vonar á okkur sem höfum staðið í því að malda í móinn hérna um að þetta mál verði enn opið þegar miðstjórnarfundur Framsóknarflokksins fer fram sem er einhvern af fyrstu dögunum í júní. Það segir okkur kannski, alla vega að mínu áliti, að það ágæta fólk hafi undir niðri slæma samvisku, enda er þetta ágæta fólk yfirleitt góðar manneskjur, eins og hv. þingmaður sem heiðrar okkur með nærveru sinni hér í dag. Auðvitað vill maður trúa því að það fólk vilji ekki endilega ganga á bak orða sinna, eins og það hefur reyndar gert núna, þess vegna var ég alltaf að vona að um leið og við veltum við öllu því sem við erum búin að gera núna í umræðunni, og ég mun koma inn á það á eftir í ræðu minni, að ekkert nýtt hafi komið fram í þessu. Jú, það hefur nefnilega eitthvað nýtt komið fram í þessu, nánast á hverjum einasta degi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann [[Forseti hringir.]]sem þekkir t.d. betur til í Sjálfstæðisflokknum en ég, hvort hann telji ekki að menn muni kannski sjá að sér þegar þeir sjá það nýja sem búið er að gerast og komið fram í þessu máli.
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutímann.
Frú forseti. Ég biðst afsökunar.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir andsvarið en jafnframt benda á að hann er kannski fullsnöggur að dæma Framsóknarmennina hvað það varðar að fresta fundinum sínum. Það er ekki útilokað að salurinn hafi verið tvíbókaður þar sem átti að halda fundinn ágæta og þeir því neyðst til að fresta honum. Ég trúi því bara ekki að þeir fresti miðstjórnarfundi til þess eins að sleppa við að rökræða orkupakkann við bakland sitt. En hvað veit maður? Ég veit alla vega varðandi minn gamla flokk, sem mér þykir óskaplega vænt um, að þar eru margir heldur órólegir yfir stöðu mála og það er kannski ekki algengt að menn fari ákveðið á móti forystu flokks síns í snúnum málum. Þó hefur verið furðu mikið um það í þessu máli og það rammar inn hversu snúið málið er og stórt og mikilvægt, en kannski enn heldur má segja að það undirstriki hvað þessi meinta fyrirvaraleið sem var dregin eins og kanína upp úr hatti og fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Þorsteinn Pálsson, hefur kallað lofsverðar blekkingar, virðist fara illa niður hjá hinum almenna Sjálfstæðismanni. Við sjáum aftur þessi hlutföll í könnunum, hversu stórt hlutfall landsmanna er andvígt þessari innleiðingu. Ég myndi halda [[Forseti hringir.]]að af ríkisstjórnarflokkunum þremur sé hin eiginlega andstaða mest hjá Sjálfstæðisflokknum. En það er auðvitað bara tilfinning.
Virðulegi forseti. Fyrst vil ég bara segja að þótt ég sé sjálfur þeirrar skoðunar að það beri að samþykkja þetta mál, með öðrum orðum að ég styðji framgang þess, ber ég fulla virðingu fyrir því að fólk á meðal almennings sé óttaslegið yfir þessu máli vegna þess að svo margt hefur verið sagt um það sem eðlilega ætti að vekja ótta ef fólk telur það trúverðugt. Sagan er orðin sú að þetta sé einhvers konar árás eða alla vega einhvers konar ágangur á sjálfstæði Íslands, afsal á auðlindum og þess háttar. Ekkert af því er rétt, ekki neitt og ekki á neinn hátt er það rétt, hvorki beint né óbeint, ekki þannig séð né algjörlega, bara ekki yfir höfuð. Það er einfaldlega ekki rétt, a.m.k. ekki samkvæmt öllu sem ég veit um málið, en ég held áfram að vera með eyrun opin og þótt mér hafi ekki tekist að fara yfir allar þær lærðu ræður sem hafa verið fluttar hér af hv. þingmönnum Miðflokksins hingað til skal ég samt sem áður glaður hlýða á ný rök og kynna mér ný gögn í málinu, hvaða leið sem það fer. Þó vil ég líka segja að staðan í samfélaginu gagnvart þessu máli er að mínu mati sú að það sé heillavænlegast að bíða með afgreiðslu þess fram á haust. Þótt málið hafi fengið alveg ofboðslega mikla umræðu, ekki bara hjá einhverjum sérfræðingum úti í bæ, sameiginlegu EES-nefndinni eða hjá ríkisstjórnum, þessari eða þeirri fyrri eða hvað, heldur í samfélaginu mánuðum saman, stendur eftir að staðreyndir eru óútkljáðar eftir margra vikna eða jafnvel mánaða rökræður meðal almennings. Þegar sú er staðan þýðir það að það vantar meiri tíma. Fólki getur fundist eitthvað skrýtið að það þurfi meiri tíma en stundum er það bara þannig og ég legg til að það sé staðreynd að það sé þannig í þessu máli. Burt séð frá því nákvæmlega hvers vegna við teljum þær staðreyndir blasa við, sem ég hef kvartað undan í fyrri ræðum, blasir staðreyndin við. Þetta mál þarf meiri tíma. Það má bölva því í sand og ösku en þannig virðist það samt vera, alltént fæ ég ekki betur séð. Mér finnst það sjást mjög vel af almennri umræðu um þetta mál. Í umræðunni í þingsal og víðar hefur verið spurt hvort ekki eigi að líta á þetta mál aðeins meira í samhengi við það ef hér verði lagður sæstrengur. Mér finnst það góð spurning. Við höfum svolítið verið að ræða þetta út frá því einvörðungu að hér yrði ekki lagður sæstrengur. Ég hef samt nefnt í einhverri ræðu, held ég alveg örugglega, að ég telji þetta mál mikilvægt, sérstaklega ef það verður lagður sæstrengur. Það segi ég þrátt fyrir að vera á móti sæstreng. Ef það verður lagður sæstrengur fæ ég ekki betur séð en að það væri betra að hafa þriðja orkupakkann innleiddan undir þeim kringumstæðum. Ég held að það skipti afskaplega litlu máli án sæstrengs, bætir aðeins sjálfstætt eftirlit hjá Orkustofnun, ekkert stórmál en vissulega ekki slæmt heldur, en ef lagður yrði sæstrengur á Íslandi, þá gegn mínum vilja, myndi ég vona að það væru skýrar reglur milli okkar og þess markaðssvæðis sem við myndum kaupa og selja orku til og frá, nefnilega Evrópusambandsins og EES-svæðisins. Þess vegna finnst mér í því fyrirkomulagi sem er lýst í 7.–9. gr. í reglugerð 713/2009, þeirri sem hefur verið hvað mest umdeild í þessum orkupakka, þær greinar jákvæðar, að þær séu góðar. Þær setja þær skyldur á Orkustofnun, hina alíslensku Orkustofnun, að setja reglur um hluti eins og aðgang og fleira í þeim dúr, hvernig eigi að haga reglum um aðgang og svoleiðis. Ég ætla að ítreka að það er þá Orkustofnun, hin íslenska, sem myndi setja þær reglur einhliða. Svo ætti stofnunin hinum megin, sem væri væntanlega Bretland, skilst mér, að setja reglur sín megin. Svo þyrftu þessar stofnanir eðlilega að koma sér einhvern veginn saman um sameiginlegar reglur vegna þess að þær tengjast hvor annarri, bara alveg eins og þegar maður fer út í búð og kaupir brauð þarf maður að vera sammála þeim sem selur manni brauðið um hvert verðið skuli vera. Það er eðlilegt að þarna sé eitthvert samráð. Ef það tækist ekki fyndist mér eðlilegt, og ég veit ekki hvað gæti verið eðlilegra, að þessar þjóðir væru fyrir fram búnar að koma sér saman um eitthvert ferli þar sem hægt væri að útkljá slíkan ágreining. Það væri þá ESA samkvæmt þessu máli. Ég tel að það væri jákvætt undir þeim kringumstæðum að sæstrengur yrði lagður á Íslandi. Ég kemst ekki lengra í bili, virðulegi forseti, en óska þess að vera settur aftur á mælendaskrá.
Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og þakka honum fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Því miður hafa aðrir þingmenn en Miðflokksmenn ekki haft mikinn áhuga á þessu mikilvæga máli. Ég vil einnig þakka honum fyrir að nefna að hann sé hlynntur því að fresta þessu máli fram til haustsins. Það er mikilvægt í mínum huga og okkar allra í Miðflokknum að málið fái vandaða umræðu vegna þess að ýmsar upplýsingar hafa komið fram á síðustu metrunum sem ekki hafa verið ræddar og svör við ýmsu sem þyrfti að fara mun betur í, m.a. til að skoða áhrif á heimilin og fyrirtækin í landinu við innleiðingu á orkupakka þrjú. Ég hjó sérstaklega eftir því fyrr í dag undir liðnum óundirbúnar fyrirspurnir að hv. þingmaður nefndi það að hv. þingmenn Miðflokksins færu hér með staðlausa stafi, væru með málflutning sem ætti ekki við rök að styðjast o.s.frv. Þá langar mig aðeins að rifja eitt upp. Ég hef verið ötull við að benda á það að raforkuverð hafi hækkað við innleiðingu orkupakka eitt og tvö vegna þess að ég tel að það sama muni gerast við orkupakka þrjú. Ég nefndi sem dæmi úr blaðagrein frá 2005 í Vísi þar sem stendur: Orkuverð hækkar vegna orkulaga. Þetta er frá 2005 og svo er önnur grein í Dagblaðinu frá 2005 sem segir: Ellilífeyrisþegi í áfalli yfir tvöföldum rafmagnsreikningi. Þetta er allt vegna hækkunar á rafmagni vegna innleiðingar orkupakka eitt. Ég spyr hv. þingmann: Eru það rangfærslur hjá mér að nefna þessi dæmi?
Virðulegi forseti. Ég þyrfti að skoða nákvæmlega þau gögn sem hv. þingmaður er að tala um til að meta hvort þetta sé rangt hjá hv. þingmanni. Mig langar líka að segja að jafnvel þótt ég myndi skoða þau og komast að þeirri niðurstöðu að þau væru röng myndi ég ekki koma hingað í pontu og saka hv. þingmann um óheiðarleika. Ég geri það mjög sparlega og vil reyndar helst ekkert gera það. Ég skal nefna hvað það er sem ég er að tala um. Ég er að tala um málflutning hv. þm. Ólafs Ísleifssonar þegar hann las upp úr áliti hv. fræðimanna Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, sem er úrelt, og lét eins og það væru nýjustu upplýsingarnar. Svo spurði ég hvert álit þessara fræðimanna væri vegna þess að ræða hans gaf mjög misvísandi sýn á það, svo meira sé ekki sagt. Hann taldi sig ekki vita það. Þá spurði ég hann hvort hann hefði lesið nýrra álit þeirra og hann sagðist hafa gert það. Þar kemur fram afstaða þessara fræðimanna. Það sem fór svo mikið fyrir brjóstið á mér var að þarna voru mönnum úti í bæ lögð orð í munn. Ég ætla ekki að segja meira um það, virðulegi forseti, vegna þess að mig langar svolítið að fara út úr þeirri umræðu. Ég er búinn að tjá mig um það og koma því á framfæri hvað mér finnst um það og hvaða óheiðarleika ég var að tala um á þeim tíma. Ég skal hins vegar glaður kynna mér þessi gögn. Aftur á móti verð ég að segja líka að jafnvel þótt allt í þessum gögnum sé á þann hátt sem hv. þingmaður segir, ég gef því fullan séns, breytir það því ekki að orkupakki þrjú felur einfaldlega ekki í sér eitthvað sem myndi hækka raforkuverð nema þá um - ég þori ekki einu sinni að spá fyrir um hversu margar krónur það yrðu vegna hærra eftirlitsgjalds sem hljóðar upp á 47 eða 49 milljónir frá ríkissjóði eða eitthvað því um líkt. Það er einfaldlega ekkert í þessum orkupakka, mér vitandi, sem er þess eðlis að myndi hækka raforkuverð. Stórar breytingar á öllu kerfinu í heild skil ég mjög vel að hækki raforkuverð og ég skil það mjög vel ef það hefur verið innleitt í orkupakka eitt eða tvö en þetta er orkupakki þrjú. Þetta er einfaldlega ekki hættuatriði.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég vil benda á að í umsögn um þingsályktunartillöguna segist Jón Baldvin Hannibalsson, fyrrverandi utanríkisráðherra, sem þekkir EES-samninginn afar vel, telja að við innleiðingu orkupakka þrjú og þá tengingar við sæstreng komi orkuverð til heimila og fyrirtækja í landinu á Íslandi til með að hækka um a.m.k. 50%. Það sem ég vildi nefna í þessu sambandi er að við orkupakka eitt fullyrtu stjórnvöld að raforkuverð myndi ekki hækka og þáverandi iðnaðarráðherra fullyrti bara að það kæmi ekki til hækkunar vegna þessara nýju laga. Annað kom á daginn. Það er nákvæmlega það sama með orkupakka þrjú, stjórnvöld geta ekki fullyrt hér og nú að hann komi ekki til með að hækka raforkuverð. Samkvæmt tilskipun 72/2009 ber [[Forseti hringir.]]Landsneti að framkvæma tengingar að vindorkuverum. Sá kostnaður kemur til með að falla á Landsnet sem er síðan [[Forseti hringir.]]almenningur í landinu þannig að það eitt getur t.d. hækkað raforkuverð.
Virðulegur forseti. Í upphafi fyrirspurnar sinnar nefndi hv. þingmaður tvo hluti í sömu andrá, annars vegar þriðja orkupakkann og hins vegar lagningu sæstrengs. Ég er þeirrar skoðunar að lagning sæstrengs myndi hækka raforkuverð á Íslandi til heimila og fyrirtækja. Það er mitt einlæga álit og það er meðal ástæðnanna fyrir því að ég er ekki hlynntur lagningu sæstrengs. Það er hins vegar ekki til umræðu hér heldur þriðji orkupakkinn. Ef svo illa færi að lagður yrði sæstrengur hygg ég að þær reglur sem eru í þriðja orkupakkanum yrðu frekar til þess að halda orkuverði niðri með því að tryggja meira gagnsæi, betri neytendavernd og meiri samkeppni. Um það snýst pakkinn. Svo er líka annað með verð sem við verðum að hafa í huga. Við getum ekki bara litið á verðið einhverjum vikum eða mánuðum eftir að breytingin á sér stað vegna þess að eðlisbreytingin getur verið til þess fallin að halda í skefjum hækkunum sem annars hefðu orðið. Það er erfitt að greina þetta en það litla sem ég hef lesið um þróun orkuverðs bendir til þess að hækkunum hafi verið haldið í skefjum vegna aukinnar samkeppni. [[Forseti hringir.]]Ég sel það ekki dýrara en ég keypti en ég vil bara nefna að við verðum að líta á raforkuverð og þróun þess út frá öllum tímanum sem liðið hefur.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni kærlega fyrir að koma til umræðunnar og fagna því að hann sé búinn að setja sig aftur á mælendaskrá. Það komu svo margar spurningar upp í hugann að ég mun alveg örugglega þurfa að koma í andsvar við næstu ræðu hans líka. Ég ætlaði aðeins að koma inn á það sem hann sagði um hv. þm. Ólaf Ísleifsson en ég treysti á að Ólafur komi hér í næsta hring og að þeir geti rökrætt þetta. Mig langar til að spyrja hv. þingmann nokkurs. Ég skynja það þannig að hann skynji ACER-stofnunina eins og eins konar gerðardóm, er ekki rétt skilið? Að stofnunin sé til að koma á sameiginlegum skilningi milli t.d. Breta og Íslendinga eins og hann nefndi í dæmi sínu. Er það réttur skilningur hjá mér? [[Gripið fram í.]]Nei, ókei, en af því að þarna hefur þessi úrskurðaraðili, skulum við kalla hann, ACER, ákveðið „agenda“, sem er að framfylgja orkustefnu Evrópusambandsins, telur hv. þingmaður ekki líklegt að ACER, komi til þess að ACER úrskurði, muni alltaf taka mið af markmiðum Evrópusambandsins, sem sagt orkustefnu sambandsins, þegar að úrlausn mála kemur? Fyrrverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins, Sturla Böðvarsson, sagði í Morgunblaðsgrein fyrir ekki löngu: Það hefur lítið upp á sig að hafa einhverja stjórn á því hvort rafmagnsstrengur verður lagður eða ekki sem eflaust verður ef menn missa stjórn á orkumarkaðsmálunum í kjölfarið. Hitt atriðið sem mig langaði til að spyrja hv. þingmann um í þessari atrennu er: Deilir hann ekki þeirri skoðun með mér, og ég held að ég geti sagt öllum Miðflokksmönnum, að ástæða væri til að greina stöðuna eins og hún yrði að aflokinni lagningu sæstrengs þrátt fyrir að það sé auðvitað [[Forseti hringir.]]ekki innrammað í þessa innleiðingu? Ef það verður niðurstaðan eru ákveðnar líkur á að svo verði. Verðum við ekki að vita hvaða sviðsmynd bíður okkar handan við þá lagningu?
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutímann og áréttar jafnframt að þingmálið er íslenska.
Virðulegur forseti. Ég ætla að fara í síðari ræðu um áhrifin af þriðja orkupakkanum að gefinni lagningu sæstrengs, sér í lagi áður en hann yrði lagður en líka þegar hann yrði lagður. Ég hef ekki tíma til að svara því hér en mun koma að því í seinni ræðu. Hvað varðar það að ACER myndi framfylgja einhverri hagsmunabaráttu - [[Gripið fram í: Áformum.]]já, áformum, má í fyrsta lagi nefna að ACER myndi ekki taka neinar ákvarðanir vegna þess að við erum ekki að láta ACER hafa neitt vald. ESA myndi taka ákvarðanirnar, vissulega út frá drögum sem kæmu frá ACER og eðlilega, vegna þess að markmiðið er að hafa sameiginlega stefnu, alveg eins og það er markmið á símum að hafa sameiginleg tengi þannig að við getum öll notað tengin hvert hjá öðru. Það er gott, það er samhæfni, það er gott og það er svolítið pælingin, að markaðsreglurnar í Evrópusambandinu og EES-svæðinu séu eins þannig að það sé auðveldara og frjálsara fyrir okkur Íslendinga og alla aðra að fjárfesta, stunda viðskipti, búa til störf og allan þann góða djass alls staðar á EES-svæðinu. Það er jákvætt markmið. Það er ekki eitthvað sem ég myndi nota enska orðið, með leyfi, „agenda“ yfir, það er eitthvað sem ég myndi frekar nota orðið hlutverk yfir. Það er hlutverk ESA og hlutverk ACER að ná þeim markmiðum sem fyrirhugað er að ná með þessum þriðja orkupakka. Þau markmið eru góð. Þau eru ekki vond. Þau eru góð að því gefnu að það sé til sæstrengur. Það þýðir ekki að það sé góð hugmynd fyrir Íslendinga að leggja sæstreng eins og ég fór yfir áðan og mun fara aftur yfir seinna. Þótt ESA muni taka ákvarðanir gagnvart okkur í stað ACER þýðir það ekki að ESA muni endilega úrskurða út frá nákvæmlega sömu forsendum vegna þess að ESA er stofnun sem einfaldlega sinnir öðru hlutverk en ACER. ACER er mjög sérhæfð stofnun sem sér um orkumál einvörðungu en ESA er stofnun sem er til þess að framfylgja EES-samningnum á EES-svæðinu. Þetta er eðlisólíkt hlutverk. Það er mjög eðlilegt að ESA fái álit [[Forseti hringir.]]ACER til viðmiðunar en ég sé ekkert því til fyrirstöðu að ESA myndi breyta sínum úrskurði með hliðsjón af sínu hlutverki gagnvart EES-sambandinu sem er öðruvísi en ACER gagnvart ESB.
Frú forseti. Nú er úr vöndu að ráða að velja spurningu af því að nú er bara mínúta til ráðstöfunar. En mig langar til að spyrja hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson hvort hann þekki dæmi þjóða, sem eru ekki innan Evrópusambandsins eða undir EES-samningnum, sem selja orku inn á EES-svæðið og hvernig slíkum aðilum hafi reitt af í þeim samskiptum. Er fær leið fyrir aðila sem hafa ekki innleitt þriðja orkupakka Evrópusambandsins að selja orku yfir landamæri og inn til Evrópusambandsþjóðanna? Fljótt á litið koma Rússar í hugann en það gætu verið fleiri. Virðast vera alvarleg vandamál þarna sem valda því að t.d. Þjóðverjar og Rússar geti ekki átt viðskipti [[Forseti hringir.]]með haganlegum hætti þrátt fyrir að ég gefi mér að Rússar hafi ekki innleitt þriðja orkupakka Evrópusambandsins án þess að ég hafi rannsakað það?
Virðulegi forseti. Í stuttu máli er svarið: Nei, ég veit ekki til þess og þekki þau mál ekki nógu vel til að svara þeim með mjög upplýstum hætti. Hins vegar getum við alveg lagt sæstreng í dag án þess að vera með þriðja orkupakkann ef við viljum. Það er ekkert því til fyrirstöðu. Mér finnst það stundum vanta í umræðurnar, mér finnst svolítið látið eins þriðji orkupakkinn sé einhver forsenda þess að leggja sæstreng þegar svo er ekki. Umræðan um að leggja sæstreng var til komin löngu áður en þriðji orkupakkinn varð til, reyndar áður en EES-samstarfið var tekið upp á Íslandi. Við gætum alveg lagt sæstreng í dag án þess að hafa þriðja orkupakkann og án þess að vera í EES. Við gætum það alveg. Hvernig nákvæmlega það myndi líta út veit ég ekki. Ég veit bara hvernig hlutirnir líta út eins og ég hef skoðað þá. Ég hef skoðað þá í samhengi við raunveruleikann á Íslandi eins og hann er í dag og raunveruleikann sem birtist mér í þriðja orkupakkanum. Mig langar mjög mikið til að fara aðeins nánar út í það en nú þrýtur tímann enn og aftur. Virðulegi forseti. Þetta málþóf fær ekki alveg nógu mikinn tíma.
Þarna kom það loksins.
Forseti. Fyrst langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að ef sæstrengur yrði lagður út frá forsendum Íslendinga myndi það leiða til lækkunar á raforkuverði eða e.t.v. hækkunar. Hefur þingmaðurinn spáð í það? Hann virðist hafa spáð töluvert í þessi sæstrengsmál. Síðan langar mig að spyrja þingmanninn framhaldsspurningar vegna þess að hann svaraði ekki spurningu hv. þm. Birgis Þórarinssonar áðan. Út frá gerð 72/2009 sem við skiljum þannig að einkaaðilar muni þar fá skilyrðislausan rétt til að nýta flutningsnetið til að flytja vöru sína um netið og þar af leiðandi skal, eins og við skiljum þetta, netið vera undir það búið að þessir aðilar geti flutt vöru sína um þetta net, þó að ekki væri nema innan lands. Kostnaður af netinu skal hins vegar greiddur af okkur öllum, þ.e. þjóðinni. Hann er ekki greiddur af þessum fyrirtækjum sem með beinum hætti munu tengjast, hvort sem það eru vindmyllur eða eitthvað annað, heldur af okkur. Trúlega mun stóriðjan reyndar sleppa því að hún er með einhverja langtímasamninga. Er þingmaðurinn ósammála þessu? Hefur hann annan skilning á tilskipun 72/2009? Það er mjög mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því að með þessu mun raforkuverð hækka. Það kom m.a. fram í máli hv. þm. Birgis Þórarinssonar, þetta er dæmi um að innleiðingin mun hafa áhrif á hækkun á raforku því að það er enginn annar en notandinn sem mun borga á endanum uppbyggingu flutningsnetsins sem við erum skyldug að byggja upp samkvæmt þessari tilskipun 72/2009 eins og við skiljum hana. Það er sem sagt spurningin um orkuverðið og þessa tilskipun. Síðan er ég með fleiri spurningar sem ég kem vonandi að á eftir.
Virðulegur forseti. Það er einungis eitt atriði í tilskipun 72/2009 sem mér hefur verið bent á, sem er talið af einhverjum hafa þessi áhrif, þ.e. áttundi inngangsliðurinn og mig langar að lesa hann fyrst ég hef nokkrar sekúndur, með leyfi forseta: „Til að tryggja samkeppni og afhendingu rafmagns á sem samkeppnishæfustu verði skulu aðildarríkin og landsbundin eftirlitsyfirvöld auðvelda aðgengi nýrra afhendingaraðila raforku, með raforku frá mismunandi orkugjöfum, yfir landamæri og fyrir nýja söluaðila í orkuframleiðslu.“ Ef hv. þingmaður á við eitthvað annað í þessu skjali skal ég glaður skoða það, en þetta er það eina sem mér hefur verið bent á hingað til hvað varðar þetta efni. Ég get skilið hvernig lestur þessi getur gefið þá tilfinningu en ég myndi ekki túlka þetta þannig, í fyrsta lagi vegna þess að þetta er inngangsliður, þetta er ekki grein, þetta er miklu heldur til skýringa við heildarsamhengi plaggsins sem er sett og það samhengi er að draga úr óeðlilegum hindrunum. Það er bara sama markmið og EES-samstarfið gengur út á, þ.e. að draga úr hindrunum með viðskipti og þjónustu. Það þýðir ekki að það verði skyndilega skylda ríkisins að fara í jákvæðar aðgerðir til að tryggja að eitthvað geti gerst, heldur miklu frekar að vera t.d. ekki að setja upp einhver ómálefnaleg gjöld eða leyfisreglur sem mismuna fólki eða eitthvað því um líkt eða setja upp ferla sem koma í veg fyrir heilbrigða samkeppni o.s.frv. Markmiðið er að gera viðskiptin sem auðveldust og koma í veg fyrir að einhverjar ómálefnalegar hindranir á viðskipti séu til staðar. Það er lögmætt og gott markmið sem mér finnst að allir ættu að aðhyllast. Að því sögðu er ég, eins og ég sagði áðan, allur eitt eyra. Ef það er eitthvað annað í þessu skjali sem hv. þingmaður telur hafa slík áhrif að það verði einhver pósitíf skylda á hendur íslenska ríkinu að greiða fyrir uppbyggingu einhverra grunnvirkja fyrir einkaaðila skal ég bara glaður skoða það og veita hv. þingmanni betri svör síðar.
Forseti. Ég hygg að þingmaðurinn hafi svarað þessu ágætlega. Ríkið þarf að draga úr hindrunum og ef flutningskerfið er ekki nægilega gott til að flytja t.d. 300 megavött sem framleiða á af norskum aðilum á Norðausturlandi má mögulega líta á það sem hindrun. Ég held að þetta sé bara dæmi um mál sem þarf að skýra betur áður en lengra er haldið. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann sem er góður greinandi, ég tek það ekki frá hv. þingmanni, hvort hann sé búinn að fá tækifæri til að velta fyrir sér áhrifum þess að innleiða orkupakka þrjú út frá því sem stendur nú þegar í orkupakka fjögur, því að hann liggur fyrir, eða hvort þingmaðurinn líti svo á að þetta sé bara hvort sitt boxið sem þurfi að klára áður en hitt kemur, óháð því hvaða framtíðarhagsmunir kunni að vera í orkupakka fjögur. Eins og þingmanninum er kunnugt um lauk Evrópusambandið þessu ferli 24. maí frekar en 25. maí og þetta var allt birt á vef Evrópusambandsins. Er ástæða til að velta þessu fyrir sér í þessu stóra samhengi?
Virðulegur forseti. Ég lít svolítið á þetta sem afmörkuð box eins og hv. þingmaður nefnir. Ég gef ekkert fyrir það að við þurfum að samþykkja orkupakka þrjú vegna þess að við höfum samþykkt orkupakka eitt eða tvö, ég hef aldrei alveg skilið þau rök og tek ekki undir þau. Sömuleiðis finnst mér ekki að við þurfum að samþykkja orkupakka fjögur bara vegna þess að við samþykktum orkupakka þrjú. Ég hef kynnt mér orkupakka þrjú með opnum huga og hlustað á áhyggjur og spurningar fólks um efnið en þær hafa einfaldlega ekki valdið mér áhyggjum hvað varðar efni orkupakka þrjú enn sem komið er. Ég ítreka enn og aftur að ég er allur eitt eyra. Aftur á móti finnst mér sjálfsagt að skoða það í samhengi við orkupakka fjögur. Ég hef bara ekki gert það enn þá en skal gera það meðan á þessari umræðu stendur, ef hún heldur áfram sem mér sýnist að hún muni gera og mér finnst það alveg sjálfsagt. Hvað varðar hindranirnar get ég mjög vel skilið að fólk skilji hugtakið hindrun þannig að öll náttúrulögmál og allar aðstæður séu einhvers konar hindranir. En það er ekki sá skilningur sem er átt við með EES-samstarfinu eða markmiðum þessa pakka [[Forseti hringir.]]eins og ég skil hann. Hann er að fjarlægja hindranir sem yfirvöld setja eða eru stofnanalegar á einhvern hátt, ekki að fjarlægja hindranir í jarðbergi og fjarlægðum.
Forseti. Ég er komin í pontu fyrst og fremst til þess að koma með pínu fjölbreytileika í umræðuna, yngja aðeins upp og svo er ég víst líka kona. Varðandi þriðja orkupakkann sé ég í hendi mér að málið verður samþykkt hér á þingi enda mál sem stjórnin hefur lagt fram. Ég hef lesið þingsályktunartillöguna nokkuð vel í gegn og varðandi þann hluta tillögunnar sem ég skil sem svo að hafi verið hér mest til umræðu stendur m.a. að sæstrengur verði ekki lagður nema þingið samþykki það. Reyndar finnst mér að sú umræða megi liggja á milli hluta enda hefur almennt verið kallað eftir því að þingið grípi til aðgerða vegna loftslagsvár og ég sé ekki alveg hvernig lagning sæstrengs myndi ýta undir sjálfbærni Íslands orkulega séð eða að slíkar framkvæmdir myndu að einhverju leyti fara saman við markmið Íslands og annarra Evrópuríkja um að minnka losun gróðurhúsalofttegunda. Reyndar væri ég til í að sjá lestargöng milli Íslands og meginlandsins fyrst við þurfum bráðum að hætta að nýta okkur flugsamgöngur, en það er önnur umræða. Mér finnst þó mikilvægt að ræða aðeins þann vinkil sem hefur komið upp varðandi aðild Íslands að EES-samstarfinu. Hér hefur sprottið upp einhvers konar keppni um hvor hliðin geti fundið fleira ungt fólk sem er annaðhvort á móti EES-samstarfinu eða með því. Ég tel þó að aðild að EES-samstarfinu sé ekki eitthvað sem einungis viðkemur unga fólkinu heldur öllum. Ég á svolítið erfitt með að sjá fyrir mér hvernig Ísland myndi líta út ef við værum ekki í EES. Það er auðvelt að halda fram að eitthvað sé slæmt og vekja ótta fólks við eitthvað sem það skilur ekki til hlítar. En hvað ef við ímynduðum okkur að við værum ekki hluti af þessu alþjóðlega samstarfi? Eins og við flestöll vitum hafa íslensk ungmenni lengi sótt sér menntun og reynslu á meginlandi Evrópu. Mér finnst það frábært og hef sjálf nýtt mér að það er frjálst flæði fólks á milli ríkja Evrópu án þess að það þurfi að fara í gegnum einhvers konar síu stjórnvalda. Þetta eru forréttindi sem ég tel að gleymist oft í umræðunni. Þetta felur líka í sér að fyrirtæki á Íslandi geti sótt þekkingu til erlendra borgara að ógleymdu því að sú mikla uppbygging á húsnæði sem hefur átt sér stað á höfuðborgarsvæðinu sérstaklega hefði eflaust verið ómöguleg nema hér hefði komið fólk einmitt frá EES-svæðinu til að sinna lægst launuðu störfunum, því miður, svo við gætum fengið öruggt húsaskjól. Aðild að EES dregur þannig ekki að mínu áliti úr því að við séum íslensk þjóð. Ég er ekki sammála þeim málflutningi að við munum missa einhvern hluta af fullveldi okkar. Við erum búin að vera hluti af EES síðan 1993 og ég hef ekki orðið vör við það að við höfum misst einhver sérkenni sem þjóð. Auk þess finnst mér frekar varhugavert að ala á ótta við erlend öfl. Það kemur mér persónulega við þar sem ég er barnabarn innflytjenda og það kemur mér við sem samfélagsþegni því að ég sé ekki alveg hvernig samfélagið myndi haldast gangandi ef ekki kæmi hingað fólk erlendis frá til að læra og starfa. Ímyndum okkur aðeins hvernig Ísland væri án EES-samstarfsins. Þá gætu eldri borgarar ekki á auðveldan hátt eytt elliárunum á Kanarí og hver ætti þá að halda uppi fjörinu á Klörubar? Unga fólkið myndi þurfa að sækja um alls konar undanþágur til að fá að lifa og starfa á meginlandi Evrópu. Einnig má velta því upp hvort fólk myndi þá yfir höfuð snúa til baka til Íslands eftir að hafa víkkað út sjóndeildarhringinn á erlendri grundu. Auk þess, eins og hefur ítrekað verið bent hér á, væri neytendavernd ekki jafn góð og raun ber vitni sem ég tel mjög mikilvægan þátt í EES-starfinu. Ég tel því óþarfa að ala á ótta við erlend öfl og í hæsta máta hættulegt. Tjáningarfrelsið er vissulega fallegt og lýðræðið er mikilvægt. Tjáningarfrelsið gefur lýðræðislega kjörnum fulltrúum leyfi til málþófs og ég er fullkomlega meðvituð um að það er eitt af fáum verkfærum minni hlutans til að rökræða málin og koma fram með kröfur til meiri hlutans um að eitthvað verði gert eða aðhafst. Ég get ekki lokið ræðu minni án þess að benda á það kostulega sjónarspil sem ég hef séð hér síðustu daga sem er einmitt karlar að spjalla við karla daginn út og inn. Mætti segja að hér hafi hápunkti feðraveldisins verið náð og ég óska Miðflokksmönnum innilega til hamingju með það. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni enda hef ég það fyrir reglu að tjá mig ekki nema ég hafi eitthvað að segja og tel að ég hafi komið öllu mínu á framfæri varðandi þetta mál.
Virðulegur forseti. Það er svo sem engin sérstök spurning sem ég ætlaði að færa fram til hv. þingmanns, bara þakka henni fyrir að taka þátt í umræðunni. Mikill kynjahalli hefur verið í umræðunni og bara prýðilegt innlegg að hún komi hingað. Ég vildi gjarnan að fleiri tækju þátt í umræðunni en þingmenn Pírata með okkur í kvöld því að hún mun eflaust standa eitthvað svolítið áfram.
Herra forseti. Það sem mig langar að koma inn á í ræðu minni er sjónarmið sem komið hefur fram um að EES-ríkin sýni aðstæðum okkar Íslendinga skilning. Á sama hátt hefur verið komið inn á það að ESB-ríkin sýni sjónarmiðum Íslands skilning varðandi þá sérstöðu sem hér er, að hér séu engin mannvirki yfir landamæri sem geti flutt raforku og þar fram eftir götunum. Þó að það kunni mögulega að vera raunin að fulltrúar þessara ríkisstjórna eða ríkja í Brussel og þar fram eftir götunum sýni þeim sjónarmiðum einhvern skilning, a.m.k. fram að þeim tíma að innleiðing þriðja orkupakkans hefur verið kláruð, sýnir reynslan - og enn einu sinni segi ég; sporin hræða - að það eru fyrst og fremst einkaaðilar sem sækja skaðabætur á grundvelli rangrar innleiðingar. Nýjasta dæmið sem við höfum hér heima er skaðabætur dæmdar á grundvelli þess málefnis sem snýr að innflutningi á ófrosnu kjöti. Það eru ekki stofnanir Evrópusambandsins sem eru að kæra íslenska ríkið til að sækja skaðabætur heldur eru það einkaaðilar sem byggja rétt á niðurstöðu ESA og þannig er, ef ég man töluna rétt, 3 milljarða skaðabótakrafan til komin, sem nú er uppi. Það dugar okkur því miður ekki hér heima að sannfæra okkur um að félagar okkar erlendis, embættismennirnir sem eru á fundunum þar sem farið er yfir þessi mál, segi að þetta sé allt voða fínt og menn gefa út sameiginlegar yfirlýsingar um sameiginlegan skilning, samanborið við sameiginlegan skilning EFTA-ríkjanna annars vegar, samanborið við skilning hæstv. utanríkisráðherra og orkumálastjóra Evrópusambandsins hins vegar, sem ég man ekki í augnablikinu hvað heitir, Spánverji er hann. Í slíkum yfirlýsingum er ekkert hald, ekki neitt, þegar kemur að því að menn vilji byggja rétt á grundvelli rangrar innleiðingar á regluverkinu. Ég held að það sé einfeldni eða barnaskapur í því fólginn að standa hér í pontu eins og sumir fylgismenn innleiðingar þessa regluverks hafa gert og segja staffírugir: Það er fullur skilningur á því að staða okkar sé sérstök. Staða okkar er þannig að enginn fer að gera athugasemdir við það að við tökum stjórnina til okkar með þessum heimatilbúnu fyrirvörum. Það sem við sjáum birtast í dómsniðurstöðum fyrst og síðan skaðabótakröfum og síðan viðbrögðum stjórnvalda núna, sem við sjáum væntanlega fyrir þinglok, varðandi málin er tengjast innflutningi á ófrosnu kjöti, þá er staða okkar, að því er virðist, metin þannig að fátt sé til varnar. Við eigum að hætta að tala um að svo mikill skilningur sé hjá EES-ríkjunum eða ESB-ríkjunum í heild sinni fyrir sérstöðu Íslands í þessu máli. Það eru litlar líkur á að sá skilningur lifi öllu lengur en fram yfir innleiðingu þriðja orkupakkans og gildir þá einu hvort sæstrengur verður kominn eða ekki. Við eigum því að tala um hlutina eins og þeir eru, við eigum að láta okkur málið sem snýr að ófrosna kjötinu að kenningu verða. Þar enduðum við, því miður, í stöðu sem virðist þurfa töluverðan kjark til að takast á við og ef menn líta á þetta sem sjálfstæðan rökstuðning fyrir því að [[Forseti hringir.]]innleiða þriðja orkupakkann erum við á mjög vondum stað.
Virðulegur forseti. Hvernig fær hv. þingmaður það til að ganga upp að annars vegar tali stuðningsmenn þessa máls um að við njótum skilnings út frá sérstöðu okkar og þar af leiðandi dugi að vísa í einhver samtöl stjórnmálamanna eða embættismanna á fundum, slíkt nægi sem fyrirvari við þetta mál, og svo hins vegar haldi sama fólk því fram að ef við myndum leyfa okkur að nota hið lögformlega ferli sem EES-samningurinn gerir ráð fyrir værum við að setja hlutina í uppnám og gætum að því er virðist samkvæmt þessum málflutningi átt yfir höfði okkar einhvers konar refsingu, jafnvel verið rekin úr EES-samstarfinu eða eitthvað þaðan af verra? Mér finnst þetta einhvern veginn ekki ganga saman, ég tala nú ekki um þegar sama fólk notar hvort tveggja sem rökstuðning, annars vegar að það sé svo mikill skilningur á sérstöðu Íslands að við þurfum í sjálfu sér ekki fyrirvara og vísa í einhver samtöl embættismanna, það sé í rauninni bara meira en þarf til að menn tryggi það að ekki verði á okkur hallað, og hins vegar að það sé stórhættulegt að nýta það ákvæði EES-samningsins sem einmitt veitir okkur möguleika á svokallaðri sáttameðferð, þ.e. að senda málið aftur í sameiginlegu EES-nefndina, ræða sig að niðurstöðu þar með það að markmiði að allir megi vel við una, eins og ég held að það sé orðað í samningnum, finna niðurstöðu [[Forseti hringir.]]sem allir megi vel við una.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir andsvarið. Það er margt skrýtið í kýrhausnum og eitt af því eru þau sjónarmið sem stangast svona rækilega á hjá stuðningsmönnum innleiðingar þessa orkupakka. Hv. þingmaður lýsti því ágætlega að skilningurinn er nægjanlegur og þarf ekkert að vera mjög formlegur í aðra áttina en í hina áttina er skilningurinn enginn og það er fullyrt að við setjum EES-samninginn í uppnám með því að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar, í þann farveg sem var skrifaður inn í samninginn strax í byrjun. Það er auðvitað erfitt við svona rök að eiga, þetta er svolítið eins og að spila borðtennis við hraunaðan vegg, maður veit ekkert í hvaða átt kúlan skýst, er ekki í neinu samhengi við það úr hvaða átt hún kom. Þetta er hluti af því þegar menn handvelja rökin eftir því hvernig þau passa við hverju sinni, það er alltumlykjandi hvað þetta atriði varðar. Það er fráleitt og stenst enga skynsemisskoðun að varðandi eitt atriðið sé skilningurinn alger hjá fulltrúum Evrópusambandsins og það þurfi bara einhverja fréttatilkynningu á heimasíðu utanríkisráðuneytisins til að skjalfesta það nægjanlega en í hina röndina megi menn ekki einu sinni íhuga að vísa málinu aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar á grundvelli 102. gr. Þetta stenst enga skynsemisskoðun.
Herra forseti. Ég er feginn að heyra að hv. þingmaður er mér sammála um það. Þá aðeins að seinni röksemdafærslunni, þ.e. hræðsluáróðrinum svokallaða varðandi EES-samninginn. Menn hafa blandað inn í þessa umræðu kostum þess samnings og tínt til eitt og annað, að menn geti ferðast óhindrað á milli landa og annað eftir því. Allt gott og blessað, en ég sé ekki alveg hvaða samhengi er á milli þess og svo þess að innleiða þennan þriðja orkupakka. Ég myndi segja þvert á móti vegna þess að ef við förum þá leið sem ríkisstjórnin leggur upp með - þetta er mitt mat og það væri áhugavert að heyra hvort hv. þingmaður er sammála mér - þá fyrst erum við að setja EES-samninginn og kosti hans í hættu. Með því værum við að viðurkenna þann rökstuðning stjórnarliða og annarra sem hafa talað fyrir þessu máli að þessi samningur sé ekki samningur jafn rétthárra aðila sem snúist um gagnkvæma hagsmuni heldur einhvers konar ógnarsamband þar sem Ísland eigi að vera þakklátt fyrir það sem það fær og ekki gera neitt sem einhver gæti talið til þess fallið að ergja, ég veit ekki hverja, embættismenn í Brussel eða embættismenn í Ósló. Þá fyrst, ef við færum að nálgast þennan samning með þeim hætti, værum við að setja hann í hættu. Þá er líka viðbúið að íslenskur almenningur muni í auknum mæli fá efasemdir um þennan samning, annars vegar vegna þeirra mála sem eru innleidd eins og þriðja orkupakkans en líka vegna þess að stjórnvöld séu farin að stilla honum upp sem svo að Íslendingar [[Forseti hringir.]]lúti á einhvern hátt þessum samningi umfram aðrar þjóðir.
Herra forseti. Ég held að það sé einmitt lykilatriðið, að nálgast EES-samninginn með þeim hætti sem menn fóru inn í hann á sínum tíma, að við höfum stöðu til jafns við gagnaðila okkar, þótt við höfum á mörgum sviðum á þessum 25 árum annars vegar gefið meira eftir en ég hefði talið skynsamlegt og hins vegar innleitt gerðir með miklu ítarlegri og meira íþyngjandi hætti en Evrópusambandsþjóðirnar gera sjálfar. Það hefur stundum verið talað um að menn hér heima séu kaþólskari en páfinn þegar kemur að innleiðingu Evrópuregluverksins. Það er segin saga að ef við förum að nálgast samninginn út frá ótta, erum lítil í okkur og hrædd um það að ef við styggjum einhvern af samstarfsaðilum okkar, hvort sem það er einhver hinna EES-þjóðanna eða þá Evrópusambandið, geti allt orðið voðalega vont og mjög reiðir menn og konur gert okkur mikinn óleik, þá vatnar mjög hratt undan samningnum. Það er kannski að hluta til það sem ég hef komið inn á í ræðu fyrr í þessari umræðu, að ef orkupakkinn verður innleiddur með þeim hætti eins og nú liggur fyrir og eitthvað af áhyggjum okkar Miðflokksmanna og -kvenna raungerist verði fyrst þrýstingur á EES-samninginn því að að öllu þessu klabbi innleiddu verður mögulega enginn annar kostur í stöðunni en sá að segja samningnum upp. Í þá vegferð [[Forseti hringir.]]vilja fáir fara að ég tel.
Virðulegi forseti. Mig langar ofboðslega mikið til að halda aðeins áfram spjallinu á þeim nótum sem tveir hv. þingmenn á undan sem töluðu voru á. Mig langaði að spyrja hv. þingmann aðeins út í annað atriði sem hv. þingmaður fór út í í ræðu sinni. Það varðar þetta margumtalaða frosnakjötsmál. Ég hef aðeins gluggað í greinargerð frumvarps sem var lagt fram af sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og fann þar, og reyndar m.a. einnig í sjálfstæðri leit á internetinu góða, hæstaréttardóm sem lýsir atvikum sem eru mjög frábrugðin þeim sem koma fram í ræðum um málið. Það eina sem mér dettur í hug að geti útskýrt það er að þetta sé ekki sama málið, að ég hafi fundið eitthvert rangt hráakjötsmál en þar var um að ræða skaðabótakröfu á hendur ríkinu fyrir að setja lög í trássi við skuldbindingar ríkisins samkvæmt EES-samningnum. Í hæstaréttardómnum sjálfum kemur fram, með leyfi forseta: „Eins og í héraðsdómi greinir var í ákvörðun nr. 133/2007 ekki gerður annar fyrirvari af Íslands hálfu en sá að ákvæði I. kafla Viðauka I við EES-samninginn skyldu ekki taka til Íslands að því er varðaði ákvæði um lifandi dýr og dýraafurðir á borð við egg, fósturvísa og sæði.“ Með öðrum orðum, það var enginn fyrirvari um þetta. Upprunalega var fyrirvari sem var síðan afnuminn, að mér skilst, samkvæmt þessari ákvörðun 133/2007. Þetta gerir það mál mjög eðlisólíkt því sem við erum að ræða hér. Mig langaði bara að spyrja hv. þingmann hvort við séum örugglega að tala um sama málið vegna þess að ef þetta er sama málið ættu þessi spor ekki að hræða neitt nema að því leyti auðvitað að ef við viljum fá einhverja fyrirvara þurfum við að setja þá.
Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki á því að óskoðuðu máli hvort hér er um að ræða sama dóminn. Það breytir því ekki að það er, að ég held, óumdeilt, sama hvort hlustað er á núverandi landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra eða fyrrverandi landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, að menn töldu að fyrirvarar væru þarna sem tryggðu að mönnum væri heimilt að loka á innflutning á ófrosnu kjöti, ógerilsneyddri mjólk og fleiri afurðum af sama meiði. Ég skal bara koma í ræðu síðar í kvöld þar sem ég fer í smáatriðum yfir þetta. Ég er ekki með þessi gögn hjá mér hvað smáatriðin varðar en það er alla vega þannig að þeir fyrirvarar sem menn töldu sig hafa þarna voru að engu hafðir. Ef menn töldu sig enga fyrirvara hafa hefði væntanlega ekki heldur verið lagt í þá vegferð sem endaði með þessu dómsmáli, hvort sem það er það sem hv. þingmaður vísaði í rétt áðan eða dómur kveðinn upp í annan tíma, sem ég, eins og ég segi, yrði bara að fá tækifæri til að skoða hér á eftir.
Virðulegi forseti. Ég vona að mér takist að fylgjast með ræðu hv. þingmanns um efnið á eftir vegna þess að mér finnst það áhugavert í ljósi þessa. Ég hugsa að misskilningurinn hjá ríkinu hafi falist í því að upprunalega, þegar við gengum í EES, var gerður tímabundinn fyrirvari við ýmis atriði sem var síðan endurskoðaðar með þessari ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, 133/2007. Þannig lítur það út í mínum augum. Það breytir því ekki að sagan er ekki sú samkvæmt þessu að við höfum gert einhverja fyrirvara og að þeir hafi síðan ekki dugað. Sagan er miklu frekar svona: Úps, við gleymdum að setja fyrirvarana þegar við áttum að gera það. Eðlilega eru slíkir fyrirvarar þá ekki í gildi, alveg óháð því hvort það er EES eða eitthvað annað. Þannig virka lög, ef maður gleymir að setja einhver lög eru þau ekki í gildi fyrr en þau eru sett. Ég læt hv. þingmann njóta alls þess vafa sem ég mögulega get og hlakka til að hlusta á ræðu hans á eftir fái ég tækifæri til. Þá er þess virði líka að tala aðeins um fyrirvarana í þessum málum vegna þess að þeir gilda um hluti í reglugerð 713/2009, sér í lagi 7.–9. gr. sem einfaldlega fjalla ekki um ákvörðun um að leggja sæstreng. Þess vegna er stundum sagt að þessir fyrirvarar séu í raun til heimabrúks og það alveg satt. Þetta er ekki spurning um hvað EES finnst, það snýst um samhæfni við lagakerfi Íslands. Það snýst um það hvernig íslenskum lögfræðingum tekst að líta á þetta þannig að þetta sé þokkalega snyrtilegt, nokkuð sem er ábyrgðarhluti af okkur að gera og hefði engar raunverulegar afleiðingar ef við hefðum sleppt að mínu mati. Í það minnsta eru þessir fyrirvarar efnislega ólíkir og eðlisólíkir [[Forseti hringir.]]en ég hlakka til að hlusta á ræðu hv. þingmanns gefist mér færi á því þegar hann fer nánar út í þetta frosnakjötsmál.
Herra forseti. Ég held að ég hafi gripið það rétt að það var engin viðbótarspurning. Það rifjaðist upp fyrir mér, eftir að ég fór í pontu áðan, atriði sem ég hefði kannski átt að koma inn á í fyrra svari mínu. Stefán Már Stefánsson, sem er annar höfundur þeirrar skýrslu eða greiningar sem mest hefur verið vitnað til hér í umræðunni um þriðja orkupakkann, hefur gefið út þá skoðun sína að hann meti það sem svo að hæstaréttardómurinn um ófrosna kjötið sé rangur. Ég kem betur inn á það í ræðu síðar þó að það sé kannski örlítið ótengt málinu en samt mun ég ná að tengja það inn þannig að forseti geri ekki alvarlegar athugasemdir, vona ég, á þeim grundvelli að þetta undirbyggi eða réttlæti þá afstöðu að fyrirvarar séu fyrst og fremst til heimabrúks, sem mér heyrist þingmaðurinn vera sammála mér um. Ef ég man rétt var afstaða Stefáns Más Stefánssonar lagaprófessors sú að hæstaréttardómurinn í kjötmálinu væri rangur vegna þess að Ísland hefði átt að vera með nægjanlega fyrirvara til að tryggja að þetta yrði ekki niðurstaðan. Þeir fyrirvarar voru síðan ekki taldir halda þannig að þess heldur er ástæða til að skoða rækilega hvernig fyrirvörum í þessu þriðjaorkupakkamáli er háttað. Þó að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson telji þá vera til heimabrúks og þá vera óþarfa, ef ég skil þingmanninn rétt, eru þetta engu að síður kjarnarökin. Ef það eru einhver ein rök sem við pikkum út úr öllum gögnum málsins, hvað það varðar að sannfæra þingmenn stjórnarmeirihlutans um að hleypa þessu máli í gegn með þeim hætti sem lagt er upp með, eru þetta kjarnarökin, þ.e. að þessir fyrirvarar séu þarna og að þeir haldi.
Herra forseti. Ég hyggst halda áfram umfjöllun minni um þá stórmerku frétt sem birtist í Sunday Times í gær um áform um lagningu sæstrengs til Íslands, enda hefur hún gríðarlegt skýringargildi fyrir þetta mál og hvernig við þurfum að taka á því í þinginu. En eins og ég hafði nefnt þá sagði blaðið frá því að maður að nafni Edi Truell og fjárfestar sem með honum starfa, væru að auka þrýsting á viðskiptaráðherra Bretlands um að veita þessu verkefni tiltekna skilgreiningu, þ.e. samþykkja Ísland sem aflandsframleiðanda raforku svoleiðis að hægt væri að ráðast í sölu orku héðan á niðurgreiddu verði, þ.e. að fyrirtækið fengi þá styrki sem bresk stjórnvöld veita fyrirtækjum fyrir það að auka aðgang að endurnýjanlegri umhverfisvænni orku. Það kom fram að þetta væri allt saman fullfjármagnað og eina hindrunin í veginum væri biðin eftir því að breska ríkisstjórnin, eða þessi breski ráðherra, myndi staðfesta þessa skilgreiningu á orkuframleiðslu hér á landi sem aflandsorkuframleiðslu. Svo kemur eitt og annað áhugavert til viðbótar fram í þessari grein. Þessi Truell mun vera fyrrum ráðgjafi Boris Johnsons, sem kann vel að verða forsætisráðherra Bretlands áður en langt um líður, og hann hefur talað fyrir þessari tengingu um alllangt skeið, ég rakti það í fyrri ræðu, og er tilbúinn til að hefja framleiðslu á sæstrengnum þegar verkefnið er búið að fá þessa viðurkenningu sem ég nefndi áðan. Raunar er farið út í tæknilega lýsingu á því með hvaða hætti verði komið í veg fyrir orkutap við flutning um þennan streng. Vel að merkja, herra forseti. Það er mjög áhugavert að samkvæmt þessu verkefni er gert ráð fyrir því að strengurinn komi á land í Norðaustur-Englandi en ekki Skotlandi, sem er auðvitað töluvert lengri leið, en það mun vera vegna þess að til stendur að nýta orkuna á því svæði til atvinnuuppbyggingar. Svo er líka mjög áhugavert að í greininni er fjallað um það með hvaða hætti veittur er sérstakur stuðningur við verkefni af þessum toga. En í niðurlagi greinarinnar segir, og nú verð ég að biðja hæstv. forseta að sýna skilning á því að þetta er allt saman glænýtt og fyrir vikið á ensku svoleiðis að ég er að þýða þetta svona jafnóðum, að samkvæmt skuldbindingum breskra stjórnvalda um aukinn aðgang að endurnýjanlegri orku verði orkusalar, þ.e. orkusölufyrirtæki, að selja ákveðið hlutfall orku sem unnin er með endurnýjanlegum hætti. Með því móti sé ætlunin að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda en um leið feli það í sér talsverða verðhækkun. Þetta tengist auðvitað umræðunni hér á landi um orkuverð. Annars vegar hafa verið færð mjög greinargóð rök fyrir því, sem ég hef ekki heyrt neinn hafna, að tenging landsins með sæstreng myndi fela í sér hækkun orkuverðs vegna þess að það yrði jafnað upp í Evrópuverðið. En svo bætist við að orkuverð hefur verið að hækka jafnt og þétt í Evrópusambandslöndunum, ekki hvað síst vegna þess að það er lagt sérstakt álag á orkuverðið til að stjórnvöld geti svo niðurgreitt og stutt við aukna framleiðslu á umhverfisvænni orku. Þetta er enn eitt dæmið um að þetta samrýmist ekki aðstæðum á Íslandi.
Herra forseti. Það er síst ofmælt hjá hv. þingmanni að þessi frétt Lundúnablaðsins Times í morgun sætir auðvitað stórtíðindum á Íslandi og ekki síst inn í þá umræðu sem hér stendur yfir. Hún er af þeirri stærð að hún ein með öllum þeim fjölmörgu spurningum sem hún vekur ætti náttúrlega leiða til þess að þessu máli yrði frestað. Ég ætla að nefna tvö atriði, annars vegar það að við vitum ekki um afdrif samningsbrotamáls gegn Íslandi sem gæti sprottið, eins og rakið er í álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar. Þeir nefna á blaðsíðu 35 að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis um raforkutengingu við landið gæti fyrirtækið snúið sér til Eftirlitsstofnunar Evrópu með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli. Þeir segja orðrétt í framhaldi af því, með leyfi forseta: „Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Svona á mæltu máli má kannski segja að þeir séu að lýsa því viðhorfi að menn skyldu vera undir það búnir að slíkt mál væri fyrir Ísland fyrir fram tapað. Er hv. þingmaður sammála mér um að kalla þurfi eftir fjárhagslegri greiningu á því hvaða fjárhagslegar kröfur gætu verið [[Forseti hringir.]]lagðar fram á hendur okkur í slíku máli?
Herra forseti. Ég er ekki bara sammála, ég er í raun alveg forviða á því að slík greining skuli ekki hafa farið fram. Við höfum auðvitað reynt að benda á að þetta væri raunhæfur möguleiki, að þetta væri umtalsverð hætta, en það hefur iðulega verið gert lítið úr þeim málflutningi okkar og því haldið fram að sæstrengur væri ekki á dagskrá og það myndi ekkert reyna á þetta um fyrirsjáanlega framtíð. Þó hefur verið bent á að ríkisorkufyrirtækið Landsvirkjun hefur lengi haft lagningu sæstrengs sem forgangsmál hjá sér, en svo berast fréttir frá útlöndum um að ekki sé bara til staðar þessi áhugi, það sé bara ekki búið að fullfjármagna verkefnið, heldur sé verið að undirbúa framleiðslu á kaplinum og atvinnuuppbyggingu sem af því leiði og beðið sé eftir staðfestingu breska viðskiptaráðherrans. Að vísu voru svörin, einhver, frá stjórnarliðum á meðan þau bárust oft á þá leið að við nytum skilnings vegna þess að Miguel kommissar hafði hitt hæstv. utanríkisráðherra Íslands og viðurkennt að Ísland væri eyja og ekki tengd með sæstreng eins og sakir standa. Líka var vitnað í fundi embættismanna hjá EES-nefndinni og okkur þingmönnum sagt að hafa engar áhyggjur vegna þess að þetta tvennt sýndi fram á mjög verulegan skilning á stöðu Íslands innan Evrópusambandsins. En þá var alveg litið fram hjá því, eins og hv. þingmaður kom inn á, að einkaaðilar gætu höfðað mál. Og þar höfum við bara glænýtt dæmi. Er hv. þingmaður sammála mér um það að kjötmálið svokallaða ætti svo sannarlega að vera okkur víti til varnaðar og það sé raunar kaldhæðnislegt [[Forseti hringir.]]að það mál sé fyrir í þinginu á sama tíma og reynt er að sannfæra okkur um að koma okkur í enn stærri vandræði?
Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er náttúrlega ekki hægt annað en að taka undir með honum um að það er í hæsta máta kaldhæðni af hálfu örlaganna að setja okkur í þá stöðu að vera að fjalla um þetta mál þar sem samningsbrotamál gæti verið fyrir augum á sama tíma og við erum að glíma við afleiðingar af samningsbrotamáli í kjötinu, eins og hv. þingmaður minntist á. Það mál hefur haft öll þessi einkenni sem hv. þingmaður nefndi. Teknar eru upp gerðir Evrópusambandsins og því fylgja þjóðréttarlegar skuldbindingar. Talið er að við höfum ekki rækt þær þjóðréttarlegu skuldbindingar með fyllilega lögmætum hætti og þess vegna kveður EFTA-dómstóllinn upp dóm þess efnis og á þeim grundvelli er Hæstiréttur Íslands búinn að fella þungar skaðabætur á ríkissjóð til einkaaðila vegna þessara samningsbrota gagnvart Evrópusambandinu. Herra forseti. Þessi saga sýnist endurtaka sig, a.m.k. er veruleg hætta á því. Og þeir, svo að ég vitni aftur í neðanmálsgrein 62 á bls. 35 í margtilvitnuðu áliti Friðriks Árna og Stefáns, segja um samningsbrotamál gegn Íslandi: „Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Það er ekki einu sinni að haft hafi verið fyrir því að meta hversu erfið sú staða gæti orðið, hvaða fjárhæðir gæti verið um að tefla, en hætt er við að það yrðu hærri fjárhæðir en þeir 3 milljarðar sem voru dæmdir hér á dögunum þegar um er að ræða verkefni [[Forseti hringir.]]upp á 400 milljarða.
Herra forseti. Já, það er býsna sláandi að þessi mál séu til umræðu í þinginu samtímis, annars vegar tilraun ríkisstjórnarinnar til að ná í gegn máli sem gengur út á það að lúta vilja Evrópusambandsins og túlkun þess þar sem því er haldið fram að Íslendingar hafi ekki uppfyllt skilyrði EES-samningsins þrátt fyrir að til að mynda Stefán Már Stefánsson, sem hv. þingmaður vitnaði í, hafi sagt það skýrt að hann teldi dóm EFTA-dómstólsins og Hæstaréttar í því máli vera rangan. Það væri rangur dómur vegna þess að Ísland hefði haft þessar undanþágur. Á sama tíma er ríkisstjórnin hins vegar að reyna að koma hér í gegn máli með mjög óljósum undanþágum eða fyrirvörum, svo maður orði það kurteislega, sem hafa ekki enn fundist þrátt fyrir að leitin haldi áfram. En berum líka saman stærð þessara mála, ekki bara í fjárhagslegu tilliti heldur í pólitísku tilliti út frá markmiðum Evrópusambandsins. Kjötmálið svokallaða er risamál fyrir Íslendinga og íslenska hagsmuni en það er smámál í heildarsamhenginu fyrir Evrópusambandið. Orkumálið hins vegar, þriðji orkupakkinn, er hluti af einu af meginmarkmiðum Evrópusambandsins. Ég hugsa að sumir myndu segja stærsta markmiði sambandsins nú um stundir, að tengja saman raforkukerfi og ná í aukinn aðgang að endurnýjanlegum orkugjöfum. Svoleiðis að við getum rétt ímyndað okkur - hvað sem líður því hvernig einkaaðilar myndu ganga fram og ég vænti þess að þeir myndu að sjálfsögðu verja hagsmuni sína með öllum tiltækum ráðum - [[Forseti hringir.]]hver þrýstingurinn frá Evrópusambandinu yrði ekki þeim mun meiri.
Virðulegi forseti. Það kemur væntanlega og vonandi ekki hv. þingmanni á óvart að það sé áhugi hjá fólki í öðrum löndum á að leggja sæstreng til Íslands. Það er ekkert nýtt. Það er alls ekkert nýtt eins og fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra hlýtur að vita. Óháð því þá erum við hv. þingmaður sammála um að lagning sæstrengs myndi ekki samrýmast íslenskum hagsmunum í víðum skilningi þannig að við höfum einhvern sameiginlegan snertiflöt í málinu. Setjum okkur í þau spor að okkur langi til að leggja sæstreng, við hv. þingmaður séum búnir að stofna fyrirtæki, safna fullt af pening og okkur langi að leggja sæstreng frá Íslandi til Bretlandseyja. Hvað er það í þriðja orkupakkanum sem ætti að hjálpa okkur við það? Hvað væri auðveldara fyrir okkur að gera í þeim efnum ef þriðji orkupakkinn hefði þegar verið innleiddur? Hvað væri ódýrara fyrir okkur? Ég fæ ekki séð að það sé neitt. Þriðji orkupakkinn felur í sér setningu aukalegs regluverks sem framkvæmdaraðilar telja væntanlega til trafala ef eitthvað er nema það sé til þess að skýra verklag. Það er öllum til hagsbóta að það sé skýrt. Það eru einu kringumstæðurnar sem ég get ímyndað mér að meira regluverk gæti þjónað hagsmunum framkvæmdaraðila við lagningu sæstrengs, þ.e. ef það skýrir eitthvað sem annars væri óskýrt en samt til staðar. Ég er næstur á mælendaskrá og ætla aðeins út í þessa spurningu: Hvernig lítum við á málin ef við gefum okkur að það yrði lagður sæstrengur? Eitt af því sem ég skil ekki er hvað það er í þessum pakka sem hv. þingmaður og samflokksmenn hans telja henta hagsmunum þeirra sem vilja leggja sæstreng. Af hverju myndu þeir ekki alveg eins vilja leggja sæstreng í dag án þriðja orkupakkans?
Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þátt í umræðunni með okkur. Ég held að það hjálpi til og hafi heilmikið gildi þótt auðvitað væri gott að einhverjir hv. stjórnarliðar sæju sér fært að rökræða við okkur líka. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, það kemur mér ekki á óvart að áhugi sé á að leggja sæstreng til Íslands. Ég hef svo sannarlega orðið var við það á undanförnum árum. En það kemur mér á óvart hversu langt þetta verkefni er komið og margt annað í þeirri frétt sem vitnað var til, m.a. að menn telji í rauninni einu hindrunina í veginum vera biðina eftir staðfestingu viðskiptaráðherra Bretlands. Það kom mér reyndar líka á óvart að lesa viðtal Bjarna Benediktssonar, hæstv. ráðherra, við Daily Telegraph frá því fyrir um ári síðan þar sem hann ræddi einmitt þessi sæstrengsmál sem, af því viðtali að dæma, virtust lengra komin en ég hafði gert mér grein fyrir. En þá að spurningu hv. þingmanns um hvað þriðji orkupakkinn hafi að segja með því að ýta undir sæstrengslagningu. Þetta er atriði sem er búið að ræða heilmikið í þinginu og nægir einfaldlega að vísa til þess að markmið þriðja orkupakkans er að ýta undir samþættingu, samtengingu evrópska raforkukerfisins og tengja sérstaklega við svæði sem hafa áður verið einangruð, eyjar eru nefndar sérstaklega, og auka aðgang að umhverfisvænni orku. Þetta er svo áréttað í breytingum á þeim reglugerðum sem hér er undir, 713, 714 og 715, með reglugerð 347/2013, þar sem enn er skerpt á valdi ACER, sameiginlegu orkustofnun Evrópusambandsins, [[Forseti hringir.]]til að knýja á um þetta.
Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég náði ekki seinustu greininni sem hv. þingmaður vísaði í í sambandi við þetta. Ég hef enn ekki fundið neitt í þessum pakka sem veitir neinum heimild, hvorki ESA né ACER, til þess að skipa svo fyrir um að lagður skuli sæstrengur milli Íslands og nokkurs annars lands. Ég bið hv. þingmann góðfúslega um að endurtaka þessar greinar sem hann nefndi vegna þess að ég er með eyrun opin og langar til að skilja þetta mál eins og það raunverulega er. Ef það er eitthvað öðruvísi en ég held að það sé þá skipti ég bara um skoðun, veigra mér ekkert við það, hef gert það margsinnis og það hefur komið fram hér í pontu og í fjölmiðlum og mér finnst það bara allt í lagi. Ég sé ekki hvernig það á almennt að henta hagsmunum einhvers sem vill leggja sæstreng að fá á sig meira bákn og meiri skriffinnsku við það að leggja sæstreng en ella. Hv. þingmaður nefndi sjálfur að þessir aðilar telji sig einungis þurfa samþykki viðskiptaráðherra Bretlands sem stendur. Telja þeir sig ekki þurfa þriðja orkupakkann sum sé? Það er nefnilega málið, virðulegi forseti. Til að leggja sæstreng þarf ekki þriðja orkupakkann. Það er engin ástæða til að samþykkja þriðja orkupakkann til að leggja sæstreng nema fyrir hagsmuni neytenda sem vilja gagnsæi, neytendavernd og tryggja að samkeppni sé við lýði eins og pakkinn er hugsaður til þess að gera, eins og kemur svo skýrt fram í honum. Ef hv. þingmaður getur sýnt mér hvar það stendur í þessum pakka að ACER eða ESA fái vald til að ákveða um sæstreng skal ég lesa það. Mér hefur verið bent á nokkra hluti sem ég er ekki sammála um að feli það í sér. Það eru 7.–9. gr. reglugerðar 713/2009 og síðan 8. inngangsliðurinn í tilskipun 72/2009. Að öðru leyti sé ég ekki hvernig það á að henta hagsmunum framkvæmdaraðila að hafa meira regluverk til að fara eftir.
Frú forseti. Ég ítreka þakkir til hv. þingmanns og ágætar spurningar. Ég held að þetta hafi heilmikið skýringargildi og ég fagna líka uppbyggilegu viðhorfi hans og að hann bjóði upp á þann möguleika að hann kunni að skipta um skoðun. Ég vildi óska að stjórnarliðar nálguðust málið á sama hátt. Svo ég svari spurningunum geri ég ráð fyrir að þessir fjárfestar sem fjallað er um í Sunday Times séu að líta til stöðunnar eins og hún er þegar búið er að innleiða þriðja orkupakkann. Það er hins vegar rétt sem hv. þingmaður segir að auðvitað þarf ekki þriðja orkupakkann til að leggja sæstreng, en hann ýtir hins vegar undir lagningu sæstrengs. Þrátt fyrir að hv. þingmaður segi að hann átti sig ekki á því með hvaða hætti meira regluverk, meira bákn, geti ýtt undir að af þessu verði er það einmitt kjarni málsins. Þetta aukna regluverk er til þess ætlað að ná pólitískum markmiðum. Og pólitísk markmið þriðja orkupakkans eru alveg skýr; samtenging evrópska raforkunetsins og aukinn aðgangur að grænni orku. Hv. þingmaður spurði um greinarnar sem ég vísaði til, það voru vissulega reglugerðir 713 og 714 en einnig breytingar á þeim greinum með reglugerð 347/2013 sem skerpir mjög á hlutverki ACER. Varðandi tilgang þriðja orkupakkans og með hvaða hætti hann muni ýta undir lagningu sæstrengs nægir að lesa sér til um hlutverk ACER, t.d. bara á heimasíðu þessarar stofnunar, en það er að ryðja úr vegi hindrunum fyrir slíkum tengingum. Þar er líka hægt að líta á raundæmi, dæmið um Kýpur, sem eins og menn þekkja er eyja sem stendur til að tengja með sæstreng. ACER lítur á það sem hlutverk sitt í því sambandi að fylgjast með því að stjórnvöld í hlutaðeigandi löndum [[Forseti hringir.]]þvælist ekki fyrir því að af þeirri framkvæmd verði.
Virðulegur forseti. Ég gæti haldið a.m.k. eina eða tvær eða kannski tíu 20 mínútna ræður um þetta mál í viðbót en ég ætla að reyna að afmarka mig í þessari ræðu við tvo hluti, annars vegar hvernig staða Íslands lítur út ef lagður verður sæstrengur án þess að þriðji orkupakkinn hafi verið innleiddur og hvernig staðan liti út við lagningu sæstrengs ef þriðji orkupakkinn hefur þegar verið innleiddur. Þetta snertir einnig á því hvernig staðan lítur út fyrir og eftir lagningu sæstrengs. Eins og hefur komið fram hjá mörgum hv. þingmönnum, þar á meðal hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, er alveg hægt að leggja sæstreng í dag. Áform hafa verið uppi í dágóðan tíma um að leggja sæstreng hjá aðilum úti í bæ sem að vísu skortir enn þá tilheyrandi leyfi og fjármagn samkvæmt þeim heimildum sem ég hef. Þriðji orkupakkinn felur í sér regluverk um það hvernig eigi að haga ákveðnum hlutum í kringum það hvernig sæstrengsviðskipti skuli virka. Markmiðið er að tryggja neytendavernd, gagnsæi og samkeppni sem hefur skort á á orkumarkaði víða í heiminum, þar á meðal Íslandi á sínum tíma og í Evrópu á sínum tíma. Reyndar var eitt af aðalmarkmiðum fyrsta orkupakkans, ef ég skil rétt, að brjóta upp þá einokunarstöðu sem var komin upp í Evrópu á þeim tíma. Það var aldeilis fínt að brjóta hana upp og koma á samkeppni neytendum til heilla. Það vald sem talað er um að sé framselt úr landi samkvæmt þriðja orkupakkanum er í 7.–9. gr. í reglugerð 713/2009. Þær eru ekki viðamiklar. Ég ætla ekki að lesa þær upp af því að ég hef takmarkaðan tíma en hver sem er getur flett þeim upp á netinu. Þær eru ekki langar en þær innihalda að vísu orð sem eru kannski ekki hverjum sem er augljóst hvað þýða ef ekki er að spurt vegna þess að þau eru tæknilegs eðlis, t.d. kerfisöng og þess háttar orð. Allt í góðu með það. Í 8. gr. téðrar reglugerðar nr. 713/2009 er kveðið á um hvaða ákvarðanir ACER, eða ESA í tilfelli Íslands, muni taka. Það er útlistað með tæmandi hætti. Ef einhver er ósammála mér um að það sé tæmandi háttur skal ég glaður rökræða það betur á eftir. Þar er einnig útlistað hvaða ákvarðanir það eru sem landsreglarinn á að innleiða. Ekki hvernig hann á innleiða þær, ekki hverjar þær eiga að vera, heldur hvaða reglur landsreglarinn þarf að innleiða. Þær eru: Verklagsreglur fyrir úthlutun flutningsgetu, tímamörk úthlutunar, hlutdeild í tekjum vegna kerfisangar og álagningu gjalda á notendur grunnvirkis sem um getur í tveimur öðrum greinum. Þá verður málið aðeins of tæknilegt til að ég setji tíma í það hérna. Þetta eru ekki hlutir eins og verðlagning á orku í Evrópu eða hvort leggja megi sæstreng eða ekki. Það er einfaldlega ekki í þessum lista. Það er ekki hluti af því sem ACER eða ESA mun geta ákveðið samkvæmt þessari reglugerð. Það er einfaldlega ekki þarna, alveg sama hversu oft annað er sagt. Það kemur ekki til ákvarðana ESA eða ACER nema það sé kominn upp margra mánaða ágreiningur milli Orkustofnunar á Íslandi, sem verður landsreglarinn, og orkustofnunarinnar í hinu landinu. Einungis þá myndi ACER eða ESA fara að skipta sér af. Ef þriðji orkupakkinn hefur þegar verið innleiddur verða þessar samningaviðræður augljóslega hluti af undirbúningsferli fyrir sæstreng. Með öðrum orðum: Það verða aldrei þær aðstæður að þessar tvær orkustofnanir verði ósammála og þar af leiðandi aldrei þær aðstæður að ESA þurfi að grípa inn í. Það mun aldrei reyna á þetta ef við leggjum sæstrenginn eftir að við innleiðum þriðja orkupakkann. Þetta er meðal ástæðanna fyrir því að ég tel þriðja orkupakkann vera góðan ef ske kynni að sæstrengur, gegn mínum vilja og nokkurra annarra hv. þingmanna hér inni, yrði lagður. Nú er tíminn strax búinn, það er alltaf sama sagan hér í þessari góðu pontu. En þetta er ástæðan fyrir því að ég tel þetta mál gott í samhengi við sæstreng. Það er vegna þess að ef hann verður lagður verður regluverkið þegar komið til. [[Forseti hringir.]]Það mun aldrei reyna á ESA, það mun aldrei reyna á þessa stjórnarskrárlegu fyrirvara [[Forseti hringir.]]og þetta er meðal ástæðna fyrir því að ég tel fyrirvarana ekki heldur skipta máli.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir ágæta ræðu. Strax í byrjun ræðunnar kom hann inn á hlut sem ég persónulega vildi gjarnan að yrði rammaður inn, ef svo má segja, aðeins betur í meðferð þingsins um þriðja orkupakkann, sem sagt um stöðuna hér innan lands eftir innleiðingu orkupakka þrjú með sæstreng annars vegar, en síðan atriði sem mér finnst vanta umræðu um, þ.e. stöðuna eftir lagningu sæstrengs án orkupakka þrjú. Það er í rauninni efnisatriði sem ég með litlum ýkjum treysti mér til að segja að hafi verið hér um bil alveg skautað fram hjá. Þetta er nefnilega atriði sem er inni í þessari sviðsmyndagreiningu, ef svo má segja, og skiptir máli að átta sig á hvernig stæði. Af því að hv. þingmaður hefur velt því upp sem möguleika og hreinlega talað fyrir því að fresta málinu fram á haust langar mig að vita hvort hann teldi skynsamlegt að þetta væri eitt af þeim atriðum sem yrði raunverulega rammað inn - þá vísa ég aftur í það sem ég spurði þingmanninn um í fyrri ræðu hans í kvöld í tengslum við sölu Rússa á orku inn á Þýskalandsmarkað og fleira slíkt. Þetta er augljóslega fær leið og praktíseruð í dag í framkvæmd. Mig langar að fá sjónarmið þingmannsins gagnvart því hvort hann teldi ekki rétt að stilla upp þeirri sviðsmynd sem kæmi fram að lögðum sæstreng án orkupakka þrjú.
Virðulegi forseti. Því miður entist mér ekki tíminn í ræðu minni til að fara yfir akkúrat þann möguleika að við leggjum sæstreng en enginn orkupakki þrjú verði. Ég fæ ekki betur séð en að neytendur á Íslandi myndu þá standa að öllu leyti verr en ella vegna þess að markmiðið með þriðja orkupakkanum er - ég ætla að lesa úr tilskipun 72/2009, fyrsta inngangslið. Í lokin kemur fram, með leyfi forseta: „… í því skyni að ná aukinni skilvirkni, samkeppnishæfu verði og hærra þjónustustigi, og að stuðla að afhendingaröryggi og sjálfbærni.“ Ég tel mjög líklegt, reyndar næstum því öruggt, að ef sæstrengur verður lagður muni verðið hækka, en ekki vegna þess að ESB muni eitthvað handstýra því, heldur vegna þess einfaldlega að þá verður meiri eftirspurn eftir þeirri orku sem þegar er til á Íslandi. Við erum með fullt af orku á Íslandi sem dregur niður verðið á Íslandi. Það er mikið framboð og lítil eftirspurn miðað við framboðið, þess vegna er verði lágt. Um leið og kemur rosalega mikil eftirspurn utan frá þá geri ég ráð fyrir að verðið hækki. En það gerist óháð því hvort þriðji orkupakkinn sé til staðar eða ekki. Sé sæstrengur lagður án þriðja orkupakkans mun orkuverð hækka. Ég held að það myndi hækka meira, alla vega til lengri tíma ef enginn er þriðji orkupakkinn, vegna þess að þá er ekki þetta alþjóðlega batterí til að tryggja aukna skilvirkni, samkeppnishæft verð og hærra þjónustustig, afhendingaröryggi og sjálfbærni. Það eru markmið þessa pakka að tryggja þessa góðu hluti fyrir neytendur, þar á meðal líka gegnsæi, samkeppniseftirlit og neytendavernd. Þetta eru allt jákvæðir hlutir. Ekkert af þessu felur í sér að handstýra neinu verði, sem er umræða sem mér finnst mjög skrýtin en kom reyndar ekki fram í máli hv. þingmanns. Ég fæ því ekki séð hvernig við erum betur sett sem neytendur með sæstreng án þriðja orkupakkans.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir svarið. Ég verð að viðurkenna að skilvirkni er ekki það hugtak sem ég tengi helst við Evrópusambandið, ég gæti hugsað ábyggilega um 300 hugtök sem mér þættu standa Evrópusambandinu nær en skilvirkni. Ég hef aldrei heyrt neinn tengja Evrópusambandið við skilvirkni, en látum það nú liggja milli hluta, þetta er útúrdúr. Það eru sjónarmið þingmannsins að orkuverð muni hækka meira hér innan lands að lögðum sæstreng án orkupakka þrjú en með orkupakka þrjú. Þar held ég að hv. þingmaður - nú er ég að vísa í inngangsorðin sem hann las upp sem ég man ekki hvernig voru tölusett - horfi til markmiðssetningar Evrópusambandsins eins og markmið ættu við um hvern markað fyrir sig. Ég held að þetta þurfi að lesa þannig að þessi markmið eigi yfir allan raforkumarkaðinn, hinn samtengda, sameiginlega, að ganga. Þá er ég hræddur um að ákvarðanir yrðu frekar teknar til að ná þeim markmiðum út frá hagsmunum stærri ríkjanna og öflugri en ekki okkar góða lands úti í Atlantshafinu, sem svo marga langar að tengjast. Ég ítreka aftur það sem ég sagði um skilvirknina, það tengi ég alls ekki við Evrópusambandið [[Forseti hringir.]]og jafnvel ekki [[Forseti hringir.]]þegar ég tjalda öllu til.
Til að við getum haldið skilvirkni hér vil ég hvetja þingmenn til að virða tímamörk í ræðum sínum.
Virðulegi forseti. Ég lít ekki svo á að EES eða ESB séu sameinaðar heildir sem standi sameinaðar gegn íslenskum hagsmunum eða Íslandi. Við erum í EES, við erum hluti af þessu og Noregur er það líka og önnur lönd. Þegar farið er út í þessi gildi eru þau hugsuð fyrir alla aðila sem eru hluti af því bandalagi, hvort sem um er að ræða ESB eða EES. Með öðrum orðum, það er hægt að nota þessi hugtök með hliðsjón af markaðskerfinu í heild sinni. En hér reynir kannski pínulítið á hugmyndafræði vegna þess að ég á svolítið erfitt með hugtök eins og sósíalisti og kapítalisti vegna þess að mér finnst þau svo óljós, það er svo margt eldfimt í þeim sem ég kannast ekki við að trúa. Að því marki sem ég aðhyllist kapítalíska kenningu get ég það einungis að gefnum nokkrum grundvallarskilyrðum. Eitt af þeim skilyrðum er gagnsæi, að ljóst sé hvernig reglurnar og hlutirnir virki, að ekki sé einokun á upplýsingum. Annað er samkeppni. Ég hef enga trú á kapítalisma þar sem einn stór aðili er á markaðnum sem ræður verðinu og þjónustunni og neytendur hafa enga raunhæfa leið til að hafa lýðræðisleg áhrif á það. Það eru markmiðin sem eru hugsuð með því að hafa þetta stóra markaðssvæði, þetta 500 milljóna manna markaðssvæði sem Evrópusambandið er. Það er til þess að mega draga úr hindrunum sem ríkisstjórnir setja, þ.e. tollum, flóknum reglum og því um líku, sem hindra eðlileg viðskipti. Með því að draga úr því má ná fram aukinni skilvirkni, meira gegnsæi, meiri neytendavernd og betri samkeppni. Það er heili punkturinn. Það er aðferðin sem ég sé notaða hérna, mér finnst hún málefnaleg og góð, og ég þekki engin málefnaleg rök fyrir að fara ekki þá leið, að því gefnu að yfir höfuð sé verið að eiga þessi viðskipti til að byrja með. En það er spurning um lagningu sæstrengs, ekki þriðja orkupakkans.
Frú forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hafa fagnað því að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson taki þátt í umræðunni og sömuleiðis fagna ég því að hann skuli hafa lagst á árar með okkur sem höfum hvatt til þess að þessu máli yrði frestað, a.m.k. fram á haustið. Í álitsgerð lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar, Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar, stendur í neðanmálsgrein nr. 62 á bls. 35, með leyfi forseta: „Áréttað skal að þriðji orkupakkinn leggur enga skyldu á aðildarríki um að koma á fót raforkutengingu/grunnvirkjum yfir landamæri.“ - Þetta er alveg skýrt. Neðar í sömu neðanmálsgrein segir: „Ekki má þó gleyma að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis þar að lútandi“ - þ.e. um að koma á raforkutengingu - „gæti fyrirtækið snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Nú eru fréttir dagsins um að hér sé langt kominn undirbúningur að sæstreng í tæknilegu tilliti, í fjárhagslegu tilliti. Hefur hv. þingmaður íhugað þá réttarstöðu sem er lýst í þessari neðanmálsgrein og hefur hann hugmyndir um það hvaða afleiðingar þetta gæti haft fyrir okkur ef [[Forseti hringir.]]tekið yrði upp slíkt samningsbrotamál gegn Íslandi? [[Forseti hringir.]]Líka í ljósi kjötmálsins sem stundum hefur verið vísað til hérna.
Virðulegur forseti. Ég skal glaður minna hv. þingmann á bréf frá sömu aðilum til hæstv. utanríkisráðherra, dags. 10. apríl 2019, en þar kemur fram í 3. tölulið að hv. fræðimenn telja mjög ósennilegt að ESA muni gera athugasemdir. Ástæðurnar eru útlistaðar svo - ég ætla að lesa það orðrétt, með leyfi forseta: „a. Viðkomandi reglugerð er tekin upp og innleidd. b. Ákvæði hennar sem varða raforkutengingar milli landa koma ekki til framkvæmda nema slíkri tengingu verði komið á. c. Slíkri tengingu verður ekki komið á nema með samþykki Alþingis, samkvæmt þeim lagalega fyrirvara sem gerður er við innleiðinguna. d. Valdheimildir ACER (ESA) ná ekki til ákvarðana um hvort sæstrengur verður lagður. Þær valdheimildir gilda einungis þegar slík tenging er til staðar. Því mun ekki reyna á þessi ákvæði nema Alþingi ákveði að tengja Ísland við raforkumarkað ESB með sæstreng og því getur enginn byggt rétt sinn á þessum ákvæðum. e. Yfirlýsing orkumálastjóra ESB um að framangreindar reglur gildi ekki og hafi enga raunhæfa þýðingu hér á landi, í ljósi þess að Ísland er ekki tengt innri orkumarkaði ESB, dregur að okkar mati mjög úr líkunum á því að ESA geri athugasemdir við innleiðinguna. Þótt slík yfirlýsing sé pólitísk í eðli sínu þá hefur hún engu að síður verulegt gildi og þýðingu í þessu samhengi.“
Frú forseti. Það sem fjallað er um í bréfinu frá 10. apríl er hvort ESA muni gera athugasemdir við þessa leið. Það hlýtur að vera vísað til þess að ESA geri, að eigin frumkvæði, athugasemdir við þessa leið. Það sem er fjallað um hins vegar í neðanmálsgrein nr. 62 á bls. 35 er bara allt önnur staða. Það er að aðili snúi sér til ESA með kæru, hafi þannig frumkvæði, sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Með leyfi forseta segir neðst í neðanmálsgreininni: „Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Það var þessi staða sem ég var að spyrja hvort hv. þingmaður hefði íhugað. Þetta er allt önnur staða en sú sem lýst er í bréfinu frá 10. apríl 2019 og leyfi ég mér að segja að það blasi eiginlega við.
Virðulegur forseti. Ég ætla að vitna aftur í staflið d í 3. tölulið bréfsins sem við vorum að ræða frá 10. apríl. Þar stendur, með leyfi forseta: „Því mun ekki reyna á þessi ákvæði nema Alþingi ákveði að tengja Ísland við raforkumarkað ESB með sæstreng og því getur enginn byggt rétt sinn á þessum ákvæðum.“ Mig langar að velta upp þeirri heimsmynd sem þarf að vera sönn til þess að afleiðingarnar verði í þá veru sem hv. þingmaður hefur áhyggjur af. Það þyrfti að vera þannig að erlendir aðilar, ESA og EES-aðilar, myndu ekki gera neinar athugasemdir við það að við gerum þá fyrirvara sem við munum gera. Sömuleiðis þyrfti orkumálastjóri ESB að leggja sig fram við það að fullyrða eitthvað í sínu eigin nafni, en erlendis þykir sumum vænt um orðstír sinn. Skilningur ACER væri sá að þetta kæmi ekki til framkvæmda fyrr en Ísland ákvæði að leggja sæstreng, en myndi síðan svíkja það bara til að vera vond við okkur. Hvaða hagsmunum myndi það hugsanlega þjóna? Hver myndi græða pening á því? Hver ætti auðveldara með að leggja sæstreng þannig? Það er það sem ég skil ekki við tilgátuna, virðulegi forseti. Það er endalaust hægt að velta því upp hvað gerist ef einhver myndi kæra þetta eða hvað ef einhver myndi kæra hitt. Það getur hver sem er kært hvern sem er fyrir hvað sem er. Ég geti kært næsta hv. þingmann fyrir eitthvað, einhverja grein af handahófi í almennum lögum ef mér sýndist. Það myndi ekki þýða að það næði neitt. Gögn málsins sannfæra mig ekki á neinn hátt um að það myndi ná einhverju að kæra höfnun á lagningu sæstrengs samkvæmt þriðja orkupakkanum eða samkvæmt þeim ákvörðun sem Ísland hefur tekið eða þeim skuldbindingum sem Ísland er hér að axla.
Frú forseti. Í margtilvitnaðri álitsgerð lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar, Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar, liggur þráður þar sem vörðurnar eru viðvaranir og þær eru margar. Meðal þeirra eru viðvaranir um að taka reglugerðir, ekki síst reglugerð 713/2009, upp í íslenskan landsrétt. Með því gætu erlendar stofnanir fengið a.m.k. óbein áhrif hvað varðar skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. Fleiri viðvaranir eru í álitsgerðinni. Auðvitað má ekki gleyma því að þeir segja í tvígang að þeir telji að verulegur vafi leiki á því hvort ákvæði þessara gerða, eins og þær heita með samnefni, ýmist reglugerðir sem svo voru kallaðar eða tilskipanir og annað af því tagi - að verulegur vafi leiki á því að ákvæði, a.m.k. sumra þessara gerða, og þá einkanlega 713, reyndar er fleira nefnt, komi heim og saman við stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Frétt dagsins er um að hér sé breskur athafnamaður, studdur af fyrirtæki sínu, Atlantic SuperConnection, eins og það heitir á engilsaxneskri tungu, langt kominn með undirbúning. Það er svolítið merkilegt að sjá að undirbúningurinn lýtur m.a. að því hvar sæstrengurinn á að koma á Bretlandseyjum, eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson vakti máls á hér, þ.e. í norðurhéruðunum sem heita Teesside, ef ég tók rétt eftir í frétt Lundúnablaðsins Times. Þar hefur verið tæknilegur undirbúningur, hann er greinilega að baki. Það er búið að leggja á ráðin um að orkan verði send undir svo hárri spennu, eins og það heitir á rafmagnsíslensku, að orkutapið á leiðinni, á 1.000 km leið, verði innan við 5%. Búið er að leggja a.m.k. grundvöll að fjármögnun verkefnisins. Búið er að fá til þess bandarískan stórbanka, JP Morgan heitir hann. Sá banki hefur greint frá því að hann sé með 25 áhugasama fjárfesta. Þetta verkefni gæti því verið í sjónmáli og það sem einkum virðist vera útistandandi er að bresk yfirvöld fyrir sitt leyti leggi blessun sína yfir þessi áform. Það er m.a. það sem fram kemur í umræddri frétt. Þá kemur til skoðunar að á þessari stöðu, nákvæmlega þessari stöðu, er tekið í álitsgerð þeirra tvímenninga, Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar. Þeir segja í neðanmálsgrein 62 á blaðsíðu 35, í lögfræðilegri álitsgerð sem er gerð fyrir ríkisstjórnina, með leyfi forseta: „Ekki má þó gleyma að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis þar að lútandi“ - átt er við að raforkutengingu sé komið á - „gæti fyrirtækið snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi.“ - Þeir eru ekki bjartsýnir á niðurstöðu slíks máls. Þeir segja: - „Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Með öðrum orðum, menn skyldu ekki gera sér vonir um að vinna slíkt mál.
Frú forseti. Hv. þm. Ólafur Ísleifsson nefndi atriði sem gefur mér tækifæri til að spyrja hann út í mál sem ég hef lengi ætlað að heyra álit hv. þingmanns á í þessari umræðu en ekki haft tækifæri til fyrr en nú. Hv. þingmaður nefndi að búið væri að gera áætlun um hvar þessi sæstrengur eigi að koma á land í Bretlandi, sem sé í norðaustur Englandi, sem er auðvitað töluvert mikið sunnar en Skotland, þar sem menn hafa, held ég að mér sé óhætt að segja, oftast gert ráð fyrir að sæstrengur taki land. En það fylgir einmitt sögunni að menn sjái fyrir sér að græna orkan frá Íslandi sem verði flutt þarna á norðausturhorn Englands muni nýtast til stórkostlegrar atvinnuuppbyggingar á þeim slóðum. Til þess að skapa, til að byrja með, mörg hundruð störf og auka framleiðslu og verðmætasköpun í þeim landshluta. Þetta er einmitt einn af þeim landshlutum sem hafa verið í forgangi hjá breskum stjórnvöldum varðandi byggðaþróun og atvinnuuppbyggingu og ekki er hægt annað en að setja það í samhengi. Hvað segir þetta okkur um Ísland, ef orkan er flutt héðan og notuð í byggðamál á Englandi, að því er menn virðast telja? Hverju erum við þá að fórna hér á landi hvað varðar atvinnusköpun og verðmætasköpun?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Sú spurning sem hann skildi eftir um hvaða áhrif þetta gæti haft á verðmætasköpun og atvinnulíf hér er bara ein af fjölmörgum spurningum sem vakna við lestur þessarar fréttar. Það vekur athygli að engin úttekt liggur fyrir og engin greinargerð fylgir þessu máli ef slíkar aðstæður kæmu upp. Það er engin greinargerð um það sem fullkomið tilefni hefði verið til að gera í framhaldi af neðanmálsgrein 62 þegar þeir félagar segja beinlínis stjórnvöldum að þau geti ekki gert sér vonir um, a.m.k. ekki miklar, að vinna samningsbrotamál sem gæti stofnast af því að einkaaðili, fyrirtæki, sneri sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli. Ég ætla leyfa mér að segja það sömuleiðis að þeir aðilar sem eru að undirbúa lagningu sæstrengs, með öllum þeim tæknilegu um atriðum sem því fylgir, með tækniþekkingu og með öllum þeim tilfæringum sem greinilega hafa verið gerðar varðandi fjármögnun, hljóta náttúrlega að hafa kynnt sér og hljóta að vita gjörla um þá réttarstöðu sem við stæðum í að þessum orkupakka samþykktum. Þeir hljóta að meta það svo að þeir myndu geta brotið sér leið hingað í krafti slíks máls eins og þeir reifa í neðanmálsgrein 62 og spá fyrir um úrslitin, Friðrik Árni Friðriksson Hirst og Stefán Már Stefánsson.
Frú forseti. Já, maður skyldi ætla það. En varðandi atvinnusköpun sem Bretarnir eða þetta fyrirtæki nefnir sem sérstök rök fyrir því að bresk stjórnvöld eigi nú að drífa í því að stimpla þetta, má þá ekki ætla sem svo að ef þessi íslenska orka getur til að byrja með skapað 800 störf, eins og þeir tala um og síðan fjölmörg störf í framhaldinu, hundruð eða þúsundir starfa, að það sama ætti við ef orkan yrði nýtt á Íslandi, að hún gæti skapað hér mörg hundruð, jafnvel þúsundir starfa? Er þetta ekki sérstaklega mikilvægt í ljósi þess hvað orkan hefur reynst mikilvæg undirstaða atvinnuuppbyggingar á Íslandi hringinn í kringum landið? England er, eins og menn þekkja, mjög þéttbýlt land og með mjög fjölbreytilegan iðnað, þjónustustarfsemi og atvinnulíf yfir höfuð á meðan orkan hér á landi hefur - það að geta boðið upp á umhverfisvæna orku á viðráðanlegu verði - oft skipt sköpum fyrir jafnvel heilu landshlutana hvað varðar annaðhvort að viðhalda atvinnustigi eða fjölga störfum og auka verðmætasköpun. Má ekki álykta sem svo að ef menn telja þessa íslensku orku geta skipt sköpum fyrir atvinnuuppbyggingu á Norðaustur-Englandi hljóti hún líka að skipta sköpum hér varðandi byggð og atvinnu á Íslandi?
Frú forseti. Lítum á tölurnar. Hv. þingmaður nefndi töluna 800 störf. Ef hægt er að skapa 800 störf, ég skal ekki segja hvort afleidd störf eru einnig talin, en ef þau eru ekki talin á margfaldur fjöldi náttúrlega við. Þetta er gert í krafti þess, og áformin eru þannig, að leggja á orku til þeirra verkefna sem liggja að baki þessum störfum með þeim hætti að hún verði flutt 1.000 km leið með þeim ógnarkostnaði sem fylgir því að koma á slíkri tengingu, þar á meðal fjármagnskostnaði og kostnaði vegna orkutaps, sem gert er ráð fyrir að verði ekki nema allt að 5%, en það telur auðvitað líka í atvinnurekstri Þá geta menn séð það, í því ljósi, þvílíkrar atvinnusköpunar, uppbyggingar og byggðaþróunar mætti vænta hér. Vegna þess að það er hægt að bjóða þessa orku á miklu lægra verði hér þar sem hún er framleidd og þar sem ekki er búið að kosta til sæstrengs lengri en þekkist og það um erfiða leið. Svo mikið er víst. Þessi þáttur málsins væri áhugavert verkefni fyrir fólk með sérþekkingu á hinum hagfræðilegu þáttum, byggðaþáttum og atvinnuskapandi þáttum og sköpunarþáttum. En ekki er erfitt að sjá að hægt væri að standa að miklu meiri uppbyggingu hér í krafti þeirrar orku en í Teesside á Bretlandi eftir að hafa flutt hana alla þá leið með ærnum kostnaði.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Umræðan um verðlagningu með eða án sæstrengs, sæstrengs með eða án orkupakka þrjú, er hluti af því sem ástæða væri til að kryfja með heildstæðari hætti en tækifæri hafa gefist til í þeirri vinnu sem þegar hefur verið unnin. Að mínu mati er hverfandi sú vinna sem lögð hefur verið í að greina mögulega kostnaðarþróun eftir því hvaða leiðir eru valdar. Mig langar til að spyrja hv. þm. Ólaf Ísleifsson hver hann meti áhrifin af þessu. Áhrif á rekstur heimilanna er auðvitað eitt en ég er aðallega í þessu samhengi að horfa til fyrirtækja á landsbyggðinni, að innleiddum þriðja orkupakka og eftir að sæstrengur hefur verið lagður. Ég ætla nú að nálgast málið þannig að það séu drjúgar líkur á að sæstrengur verði lagður á einhverjum tímapunkti og hef flutt rök fyrir því í fyrri ræðum, sem ég hef ekki tíma til að endurtaka en geri í ræðu síðar ef kallað verður eftir því. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hann sjái fyrir sér áhrif á rekstur á landsbyggðinni, bæði hvað varðar aðgengi að orku og síðan verð á orku.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að það sé ekki tilviljun að samtök á borð við Alþýðusamband Íslands, Samtök garðyrkjubænda og Hagsmunasamtök heimilanna og áhrifamiklir verkalýðsforingjar hafi skilað umsögnum um þetta þingmál þar sem lagst er gegn því að það fái samþykki. Auðvitað blasir við að þar sem meginmarkmið og grundvallarsjónarmið þessa samstarfs eru samræming og einsleitni, þetta eru lykilorð, og þegar haft er í huga að á Íslandi er orkuverð mun lægra en að meðaltali í Evrópu, þá er ekki raunhæft að gera ráð fyrir öðru en að orkuverð hér á landi hækki til samræmis og í krafti einsleitni. Það er ekki raunhæft að orkuverð í Evrópu lækki til samræmis við það sem hér gerist og gengur. Það blasir við að við höfum hér atvinnugreinar sem eru mjög háðar því að njóta þess samkeppnisforskots sem þær hafa notið vegna hins tiltölulega lága orkuverðs. Garðyrkjubændur hafa verið nefndir en við skulum líka átta okkur á því að í Noregi eru þungar áhyggjur af afdrifum orkufreks iðnaðar. Við erum með mikilvægan þátt í okkar atvinnustarfsemi sem er orkufrekur iðnaður og hann yrði náttúrlega í algjöru uppnámi ef þetta gengi fram, verðhækkun af því tagi sem við höfum verið að ræða hér.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir svarið. Ég held að þetta sé einmitt atriði sem of lítill gaumur hefur verið gefinn að, þ.e. stóra myndin varðandi þróun verðlagningar raforku. Í okkar góða landi er ýmislegt sem spilar gegn rekstri fyrirtækja, ef svo má segja. Aðföng eiga til að vera dýr, flutningskostnaður er hár, bæði innflutningur hráefna og útflutningur unninnar vöru, og þar fram eftir götunum. Það er eitt og annað sem spilar á móti okkur. Markaðsforskot á afmörkuðum hluta rekstrarreiknings fyrirtækja, ef svo má segja, snýr að hagkvæmu orkuverði. Það verður ekki litið fram hjá því að það er beinlínis ósanngjörn röksemdafærsla að halda því fram að íslenskum fyrirtækjum sé engin vorkunn að borga sama orkuverð og fyrirtæki á meginlandi Evrópu þegar staðreyndin er sú að íslensk fyrirtæki taka nú þegar á sig og ekkert bara taka á sig heldur lenda þau bara í því að ýmis aðföng og kostnaður er hærri hér vegna legu landsins og smæðar. Við þekkjum þessi rök öll. Spurning mín er: Sér hv. þingmaður fyrir sér að við höfum meiri eða minni stjórn á orkumarkaðsmálum innan lands með eða án orkupakka þrjú eins og hann er lagður upp núna?
Frú forseti. Ég tel að þessari spurningu sé að verulegu leyti svarað í álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar þegar þeir fjalla um það að að samþykktum þessum orkupakka fái erlendar stofnanir - þeir eiga við ESA og ACER, ESA er Eftirlitsstofnun Evrópu og ACER er orkustofnun Evrópu - a.m.k. óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu orkuauðlinda þjóðarinnar. Ég held að spurning hv. þingmanns sé mjög góð. Ég tel að þessi niðurstaða tvímenninganna sé mjög ítarlega rökstudd með vísan til tilgreindra ákvæða í reglugerð nr. 713, sem oft er nefnd og þá ekki síst 8. gr. þeirrar reglugerðar. Hv. þingmaður nefndi ýmsa þætti sem eru íslenskum atvinnurekstri tiltölulega óhagfelldir. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Kostnaður vegna flutninga að og frá landinu er meiri en gerist og gengur víða annars staðar. Við erum með tiltölulega hátt launastig í samanburði við ýmsar aðrar þjóðir. Við erum með tiltölulega hærri fjármagnskostnað en margar aðrar þjóðir líka af ýmsum ástæðum sem kannski þarf ekkert að fara út í hér. Við erum með að sumu leyti sveiflukennt efnahagslíf sem gerir atvinnurekstur, áætlanagerð og annað af því tagi erfiðara en í samkeppnislöndunum. Það yrði því ekki til að bæta samkeppnisstöðu þessara atvinnufyrirtækja að innleiða þennan orkupakka, ég held að það verði nú að segja það bara í einni setningu.
Frú forseti. Fyrst af öllu langar mig til að lýsa ánægju minni með það að hingað í ræðustól rataði ungt fólk, bæði hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson og hv. þm. Olga Margrét Cilia. Mig hefði langað að eiga orðastað við þau bæði og þá einkanlega hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson, en þau eru bæði farin af vettvangi. Mig langaði til að svara nokkru af því sem fram kom t.d. í ræðu hv. þm. Olgu Margrétar Cilia. Ég held að hún hafi misskilið svolítið innihald margra þeirra ræða sem hér hafa verið haldnar vegna þess að hún talaði mikið um hræðsluáróður. Hann hefur ekki verið rekinn úr þessum ræðustóli af þeim sem hafa talað fyrir Miðflokkinn. Ég vildi líka segja, af því að hún talaði um fjórfrelsið: Jú, að sjálfsögðu erum við hlynnt því, við erum náttúrlega hlynnt því að, eins og hún orðaði það, eldra fólk geti dvalið á Kanaríeyjum og að ungt fólk geti sótt sér menntun í útlöndum, nákvæmlega eins og ungt fólk frá útlöndum sæki sér menntun hér. Allt hið besta mál. Við erum ekki hrædd við útlendinga nema síður sé. Við erum ekki hrædd við EES-svæðið eða Evrópusambandið, en við viljum að reglur gildi sem haldi. Og það er kannski mergurinn málsins. Við höfum talað dálítið um fyrirvara, eða fyrirvaraleysi, vegna þess að þeir fyrirvarar sem settir hafa verið hér í þessu máli duga hvergi. Ég ætlaði reyndar í þessari ræðu minni og nokkrum þeim næstu að fjalla dálítið um það sem Eyjólfur Ármannsson lögfræðingur hefur lagt til málanna. En af því að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson vitnaði til þess að það sem segir í skýrslu Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar frá því í mars sé ekki það sama og kemur fram í áréttingarbréfi þeirra sem lagt var fram 10. apríl, þá langar mig að vitna í viðtal við Friðrik Árna Friðriksson Hirst þann 10. apríl 2019 í Morgunblaðinu þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Færa má rök fyrir því að meiri lagaleg óvissa felist í þeirri leið sem ríkisstjórnin hyggst fara varðandi innleiðingu á þriðja orkupakka Evrópusambandsins en því ef Alþingi hafnaði því að samþykkja orkupakkann með því að aflétta ekki stjórnskipulegum fyrirvara vegna hans.“ Síðan kemur fram, með leyfi forseta: „Friðrik segist aðspurður ekki telja að lagaleg óvissa ríki í raun um þær afleiðingar sem það hefði ef Alþingi hafnaði því að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara vegna þriðja orkupakkans. Hins vegar gæti það haft pólitíska óvissu í för með sér.“ Þetta höfum við farið nokkrum sinnum yfir. Ég ætlaði að taka hina ágætu umsögn Eyjólfs Ármannssonar lögfræðings, sem lítið hefur verið hér til umræðu, og fara yfir hana af því að hv. þm. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, hv. formaður utanríkismálanefndar, staldraði hér stutt við í dag og ég átti eiginlega von á því að geta átt við hana orðastað um einmitt þetta álit Eyjólfs Ármannssonar. Hann segir í örstuttri samantekt, með leyfi forseta: „Alþingi á að hafna þriðja orkupakkanum og tilkynna það sameiginlegu EES-nefndinni. Slík málsmeðferð ógnar ekki EES-samningnum og er í fullu samræmi við ákvæði hans.“ Hann segir seinna í þessu áliti: „Verði þingsályktunartillagan samþykkt er ekki verið að uppfylla þjóðaréttarskuldbindinguna um að taka ESB-gerðir þrjár um raforku og þá um samstarfstofnunina upp í landsrétt, samanber 7. gr. EES-samningsins. Einungis er verið að veita stjórnvöldum heimild til að samþykkja hana. Þingsályktun er hvorki lagasetning né heimild til stjórnvalda til setningar reglugerðar. Ef ætlunin er að fresta innleiðingu á ESB-gerðunum um óákveðinn tíma verður það að koma skýrt fram í þingsályktunartillögunni, svo er því miður ekki. Frestun á innleiðingu er ekki innleiðing þjóðaréttarskuldbindingar. “ Ergo: Það sem Eyjólfur Ármannsson á við með þessu og hefur komið fram víðar er að það er verið að ýta vandanum á undan sér. Það er verið að fresta, sem er nauðsynlegt, þessum innleiðingum án þess að setja við það almennilega fyrirvara eins og við erum búin að koma inn á í nokkrum ræðum. Þetta hefði ég mjög gjarnan vilja ræða við báða þessa ungu hv. þingmenn sem komu hér í dag, en þau eru því miður ekki hér lengur. Ég vona [[Forseti hringir.]]að þau heyri orð mín og komi jafnvel til baka.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann drap á marga þætti málsins eins og eðlilegt er í svo víðfeðmu máli. Hann nefndi þar á meðal lagalegu fyrirvarana. Við stöndum núna frammi fyrir því að það getur verið að færast nær en okkur jafnvel óraði fyrir að hér verði lagður sæstrengur. Sá möguleiki er uppi að fyrirtæki sem stæði að slíkum sæstreng, eins og sú atburðarás er teiknuð upp í álitsgerð lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar, þeirra Friðriks Árna og Stefáns Más, myndi leita eftir samþykki Orkustofnunar og fengi það neikvætt svar myndi það leita til ESA og samningsbrotamál fylgdi í kjölfarið. Þá er spurningin þessi: Hversu þungt myndi lagalegur fyrirvari hrökkva á móti þeirri þjóðréttarlegu skuldbindingu sem við öxlum með því að samþykkja þessa þingsályktunartillögu og innleiða, eins og sagt er að standi til að gera með hefðbundnum hætti, þær gerðir sem þar liggja undir, þar á meðal 713, í íslensk lög? Hvert er vægi lagalegs fyrirvara, sem sýnist eiga að vera athugasemd í innleiðingarreglugerð eða tiltekin grein, á móti þeirri þjóðréttarlegu skuldbindingu? Minnumst þess líka að það ber að túlka landsrétt til samræmis við þjóðréttarlegar skuldbindingar. Það er meginregla í lögfræði.
Frú forseti. Þetta er einmitt það sem við höfum verið að reyna að vara við. Ég hjó einmitt eftir því að fyrr í dag sagði hæstv. forsætisráðherra, og þetta varð að fyrirsögn líklega á ruv.is, eitthvað þannig: Ég vona að hingað verði ekki lagður sæstrengur. Ég tek heils hugar undir það og vona það með hæstv. ráðherra, en það er ekki nóg. Við þurfum að ganga þannig frá hnútum að þetta verði ekki gert vegna þess að við kærum okkur ekki um að orkan verði soguð héðan til Evrópu, orka sem við getum notað hér heima til að uppfylla þau skilyrði og þær væntingar sem hafa verið m.a. ræddar hér á Alþingi síðustu tíu dagana eða svo, þ.e um stóraukna grænmetisframleiðslu, orkuskipti o.s.frv. Hvernig ætlum við að uppfylla allt það sem við viljum gera innan lands, skapa bæði verðmæti og vinnu, ef við ætlum að selja orkuna úr landi? Það gengur ekki upp. Þessar fréttir frá því í morgun komu manni að vísu í opna skjöldu. En auðvitað gat maður ætlað að þær væru á leiðinni vegna þess að við höfum bent á það í undanfarandi ræðum að fjársterkir erlendir aðilar vilja reisa hér vindorkuver af stærri gerðinni. Það er búið að úthluta rannsóknarleyfum fyrir mjög mörgum smávirkjunum sem eru 9,9 MW og þurfa þess vegna ekki að fara í umhverfismat. Auðvitað gat maður sagt sér það og við erum reyndar búin að leiða líkur að því undanfarna daga og svo kemur þetta upp núna eins og margt annað nýtt sem hefur komið fram meðan við höfum verið að ræða þessa tillögu. Þessi orka sem er framleidd með vindorkuverum og smávirkjunum er ekki jafn hagkvæm eða á jafn hagkvæmu verði og sú orka sem við erum að framleiða sjálf og við gátum þess vegna sagt okkur það [[Forseti hringir.]]að það ætti að selja hana einhvers staðar annars staðar þar sem verðið passaði.
Frú forseti. Af því að hv. þingmaður nefndi virkjanir af smærra taginu, þ.e. allt að 10 MW, og vindorkuver, þá ætla ég að nota tækifærið og minna á fyrirspurn mína til hæstv. iðnaðarráðherra um fjölda umsókna um rannsóknarleyfi og fjölda umsókna um virkjunarleyfi og hversu margar heimildir hafa verið gefnar út af hálfu stofnunarinnar í því sambandi. Ég er þess fullviss að hæstv. iðnaðarráðherra eða fólk á hennar vegum fylgist með umræðunni og því vil ég nota þetta tækifæri og minna á þessa fyrirspurn í þeirri von að henni verði svarað við fyrstu hentugleika. Ef við höldum aðeins áfram með það sem fór okkur hv. þingmanni á milli er staðan kannski sú að hér er kominn erlendur aðili, erlent fyrirtæki vopnað greinilega mikilli tækniþekkingu og sömuleiðis vopnað miklum fjárhagslegum styrk og hefur einn af fremstu fjárfestingarbönkum heims í sinni þjónustu. Miðað við álitsgerð Stefáns Más og Friðriks Árna gera þeir ráð fyrir því að umsókn fyrirtækis um tengingu væri beint til Orkustofnunar og það er væntanlega sá hluti Orkustofnunar sem er verið að gera sjálfstæðan núna og óháðan íslenskum stjórnvöldum og undanþeginn ráðherravaldi. En síðan er verið að setja einhvern fyrirvara um að slíkt kalli á samþykki Alþingis. Hvað vegur þá á móti þeirri skuldbindingu að hér eigi að vera innlendur aðili sem er [[Forseti hringir.]]sjálfstæður frá íslenskum stjórnvöldum sem fari með þessi mál?
Frú forseti. Mig langar þessu tengt að lesa smákafla á bls. 4 í umsögn Eyjólfs Ármannssonar lögfræðings þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Í 1. mgr. 1. gr. EES-samningsins kemur fram að markmið hans sé að stuðla að stöðugri og jafnri eflingu viðskipta- og efnahagstengsla samningsaðila við sömu samkeppnisskilyrði og eftir sömu reglum með það fyrir augum að mynda einsleitt Evrópskt efnahagssvæði […] Alþingi Íslendinga, sem löggjafarvald aðildarríkis EES-samningsins, er ekki vettvangur til að gera breytingar, setja undanþágur eða lagalega fyrirvara varðandi innleiðingu ESB-gerðanna sem ekki koma fram í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Undanþágur eru veittar ríkjum varðandi gildi gerðanna eingöngu í ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar. Þær verða ekki gerðar með lagalegum fyrirvörum í landsrétti ríkjanna. Það er nefndin sem kveður á um það í ákvörðun sinni ef ESB-gerð á ekki að hafa gildi gagnvart einstökum ríkjum.“ Svo mörg voru þau orð. Þetta eru akkúrat rökin sem við höfum hamrað á aftur og aftur, þ.e. ef eigi að gera lagalegan fyrirvara við innleiðingu þriðja orkupakkans þurfi það að gerast með því að senda málið aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar þar sem EES-ríkin og Ísland setjast niður saman, þetta er sáttaferli, og komast að sameiginlegri niðurstöðu um lagalega fyrirvara sem koma frá EES-samstarfinu. Þeir koma ekki héðan einhliða, ég tala nú ekki um ef þeir finnast ekki eins og fyrirvararnir sem við erum búin að leita í nokkra daga. Það gengur ekki að leika sér með þessum hætti með fjöregg þjóðarinnar. Það er bara ekki hægt.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna. Einmitt á þeim nótum sem hv. þingmaður kom inn á þá furðar maður sig alltaf meira og meira á því hversu treg ríkisstjórnin er og ríkisstjórnarflokkarnir, með hæstv. utanríkisráðherra í broddi fylkingar, til að nýta þann innskrifaða farveg sem er tilgreindur í 102. gr. EES-samningsins til að færa þessa fyrirvara. Þeir virðast vera kjarnaatriði í þeirri ákvörðun þingflokks Sjálfstæðisflokksins að styðja við málið. Það virðist vera kjarnaatriði. Þegar það er fyrirskrifað með hvaða hætti skuli koma fyrirvörum inn í gegnum sameiginlegu EES-nefndina, kann hv. þingmaður einhverja skýringu á því hvers vegna ríkisstjórnarflokkunum, og þá sérstaklega hæstv. utanríkisráðherra, hugnast ekki að fara þá leið? Sú ástæða sem helst hefur verið tilgreind er að sá farvegur sem snýr að 102. gr. sé ekki útslitinn af notkun. Það eru býsna haldlítil rök og þau verða þá auðvitað rök í sjálfu sér fyrir því að nota leiðina ef menn upplifa að þeir séu jafnt og þétt að fyrirgera henni með notkunarleysi. Kann hv. þingmaður einhverja aðra skýringu á því að menn heykjast á því að nota 102. gr. en þá sem ég tilgreindi núna, að hún hafi ekki verið notuð hingað til? Hún er þarna. Hún er býsna skýr. Það hljóta að vera fleiri rök sem tínd hafa verið til hvað það varðar að notast ekki við leiðina.
Frú forseti. Enn langar mig að vitna í Eyjólf Ármannsson lögfræðing og nú bið ég hv. formann utanríkismálanefndar að leggja við hlustir. Ég vitnaði í þennan ágæta mann þegar hæstv. utanríkisráðherra kom til fundar við okkur. Það var eins og hann kannaðist ekki við að hafa séð, og kannski hefur hann ekki gert það, þá umsögn sem þessi ágæti lögfræðingur lagði inn. Ég kannast heldur ekki við það að hún hafi verið rædd eða tilgreind af fleirum þeim sem eru meðmælendur þess að innleiða þessa gerð. Þess vegna væri ágætt að fá t.d. svar um þetta. Þar sem ég er í andsvari við hv. þingmann gæti ég í ræðu á eftir spurt hv. þm. Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur út í umsögn Eyjólfs Ármannssonar. Hv. þingmaður spurði: Hvers vegna ekki að nota þennan rétt sem þarna er? Hann hefur verið lítið notaður. Það vill svo til að Eyjólfur Ármannsson lögfræðingur segir á bls. 4 í álitsgerð sinni, með leyfi forseta: „Alþingi á að hafna þingsályktunartillögunni og tilkynna það sameiginlegu EES-nefndinni. Slík málsmeðferð ógnar ekki aðild að EES-samningnum enda í fullu samræmi við ákvæði hans. Fyrir Ísland er slíkur ótti í EES-samstarfinu hættulegur.“ Ég hef nú stundum vitnað til þess og við fleiri hér inni að í 26. gr. stjórnarskrár Íslands er málskotsréttur forseta Íslands sem menn héldu lengi vel að væri upp á punt, en síðan hefur hann verið notaður með afbragðsárangri. Þá segir maður aftur: Hvers vegna ekki? Þessir þrír ágætu lögspekingar, bæði þeir sem oftast eru tilgreindir og sá sem ég tilgreini nú, nefna allir þennan möguleika fyrst: Senda málið til sameiginlegu EES-nefndarinnar og hafna pakkanum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þekkir hv. þingmaður einhver dæmi þess að sérfræðingar, lögspekingar, hafi fullyrt að leiðin sé ekki fær? Sérfræðingar hafi sem sagt gengið lengra en að segja að hún geti reynst óvissuför vegna þess að leiðin hafi ekki verið notuð og þar fram eftir götunum. Þekkir hv. þingmaður einhver dæmi þess að sérfræðingar á lögfræðisviði hafi sagt að leiðin væri bara ekki fær? Annað atriði í þessu samhengi, af því að við þingmenn Miðflokksins höfum fundið okkur í þeirri stöðu að þurfa að tala hér um hríð, er að einhverjir þingmenn hafa lýst yfir þeirri skoðun sinni að rétt væri að ljúka þeirri umræðu sem hér á sér stað, sem er þrátt fyrir allt býsna efnisleg og ekki í neinum takti við það sem maður þekkir í sögulegu samhengi sem málþóf. Þar virðist aðilum sem þykir algjörlega ótækt að nýta 102. gr. EES-samningsins, með þeim rökum að greinin hafi ekki verið nýtt í 25 ár, þykja algjörlega sjálfsagt að nýta 71. gr. þingskapalaga sem hefur ekki verið nýtt í 70 ár til að stoppa þessa umræðu. Ég næ ekki utan um þetta. Ég er ekki betur gefinn en svo. Kann hv. þingmaður einhverjar skýringar á því hvernig sumir, fyrst og fremst þingmenn, í umræðunni hingað til ná að rökstyðja og tala sig að þeirri niðurstöðu að 25 ára hvíld á 102. gr. sé mun alvarlegri og líklegri til að slátra þeirri leið varanlega en 71. gr. þingskapalaga sem hefur ekki verið notuð í 70 ár?
Frú forseti. Það væri freistandi og auðvelt að segja: Mismunurinn á afstöðunni til þessara tveggja greina er hugsanlega óttinn við erlent vald. Hugsanlega. Við höfum stundum orðað það þannig í þessum umræðum að þetta sé stærsta milliríkjamál sem við höfum komist í tæri við síðan Icesave. Þetta er væntanlega miklu stærra. Það er kannski að uppistöðu til fólk úr sömu stjórnmálaflokkum sem dregur sömu lappirnar nú og þá. Ég myndi vilja líka svara þessu með því að vitna í viðtal við Friðrik Árna Friðriksson Hirst á mbl.is 10. apríl, eftir áréttingarbréfið, með leyfi forseta: „Spurður hvort einhver fordæmi séu fyrir því að fara þá leið sem ríkisstjórnin hyggst fara segist Friðrik ekki þekkja nein dæmi þess í svipinn. Spurður hvort staða Íslands verði mögulega veikari eftir að hafa aflétt stjórnskipulegum fyrirvara þegar takast þarf á við álitamál varðandi stjórnarskrána segir hann: „Vissulega erum við þá hugsanlega að gefa frá okkur þann möguleika að óska eftir undanþágum á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar. Ég held að það liggi í sjálfu sér í hlutarins eðli að ef vilji stæði til þess á síðari tímapunkti þá eru þeir möguleikar afskaplega takmarkaðir þegar búið er að aflétta stjórnskipulega fyrirvaranum og staðfesta þessa ákvörðun.““ Þetta er akkúrat það sem við höfum verið að hamra hér á aftur og aftur og aftur án þess að nokkur virðist hlusta á það því miður vegna þess að það er svo mikið í húfi.
Herra forseti. Ég ætla í þessari ræðu að byrja aðeins á að tala um stjórnskipunarvandann. Í framhaldi af því - vonandi næ ég að klára það í þessari ræðu - ætla ég að tala um lagalega fyrirvarann. Stjórnvöld kynntu málið á sínum tíma með trommuslætti um að það væri í góðu lagi að innleiða þriðja orkupakkann vegna þess að það yrði gert með lagalegum fyrirvara. Þá gerðist það að öll andstaða innan stjórnarflokkanna virtist hverfa eins og dögg fyrir sólu, en áður hafði verið svo megn andstaða að ekki virtist vera nokkur von til þess að stjórninni tækist að ná samstöðu um það í þingmannahópum stjórnarflokkanna. Þetta er sem sagt aðdragandinn. Stjórnarliðar höfðu fyrir sér að lögfræðilegir ráðgjafar stjórnarinnar, Stefán Már Stefánsson prófessor og Friðrik Árni Friðriksson Hirst, höfðu í sjö og hálfri línu, aftast í ítarlegu áliti sínu, bent á ákveðna lausn, eftir að hafa farið ítarlega yfir að tiltekin ákvæði í regluverkinu stæðust vart stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, eftir að þeir höfðu komist að þeirri niðurstöðu í ítarlegu áliti á 43 blaðsíðum. Áður en við fjöllum frekar um lagalega fyrirvarann skulum við kanna varnaðarorð þeirra og álit á stjórnskipunarvandanum. Fræðimennirnir sögðu m.a. um 8. gr. reglugerðar 713/2009 sem mikið hefur verið fjallað um, en í reglugerðinni er lagður grunnur að orkumálastofnun Evrópu, ACER. Nú vitna ég, með leyfi forseta, beint í álitsgerðina: „Verði þriðji orkupakkinn innleiddur hér á landi verður ESA samkvæmt 8. gr. reglugerðarinnar falið vald til að taka ákvarðanir um skilyrði og skilmála fyrir aðgangi að grunnvirkjum yfir landamæri …“ Síðar er sagt um hverjar þær ákvarðanir gætu verið, með leyfi forseta: „… hvernig flutningsgetu er úthlutað milli raforkufyrirtækja og notenda hér á landi.“ Síðan segja fræðimennirnir, með leyfi forseta: „Verði 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009 tekin upp í EES-samningsins og innleidd í íslenskan rétt í óbreyttri mynd mun reglugerðarákvæðið fela í sér framsal framkvæmdarvalds til ESA sem ella væri á hendi íslenskra stjórnvalda.“ Nokkru síðar segja þeir, með leyfi forseta: „… og munu um leið varða hagsmuni mikilsverða raforkufyrirtækja og notenda raforkukerfisins beint og óbeint. ACER myndi einnig hafa umtalsverð áhrif á efni ákvarðana ESA.“ - Sem eru náttúrlega mikilsverð tíðindi. Þá benda þeir á að umræddar ákvarðanir lúti að nýtingu takmarkaðrar auðlindar, þ.e. að mikilvægt sé að hafa það í huga að hérna sé takmörkuð auðlind. Í lokin segja þeir, með leyfi forseta: „Ekki eru fordæmi fyrir slíku valdframsali til alþjóðlegra stofnana á grundvelli EES-samningsins. Í ljósi eðlis og inntaks valdframsals til ESA, sem felst í 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, telja höfundar vafa undirorpið hvort valdframsalið gangi lengra en rúmist innan ákvæða stjórnarskrárinnar …“ Undir lokin árétta höfundar „að Ísland hefur enn ekki tengst sameiginlegum raforkumarkaði ESB“ og því talið að ákvæði reglugerðarinnar hafi ekki raunhæfa þýðingu hér á landi. Niðurstaða þeirra er, með leyfi forseta: „Eftir sem áður telja höfundar ekki forsendur til að Ísland aflétti stjórnskipulegum fyrirvara við ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 5. maí 2017, um upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn, nema tryggt sé að reglugerð nr. 713/2009 verði innleidd í íslenskan rétt á þann hátt að samræmist stjórnarskránni, …“ Og hvernig er það hægt, hvernig er hægt að innleiða hana svo hún samrýmist stjórnarskránni þegar þeir eru nýbúnir að segja að 8. gr. reglugerðarinnar brjóti í bága við hana? Hvernig er það hægt? Þetta er svona einhvers konar ómöguleiki í mínum augum, herra forseti. Hvernig er unnt að innleiða reglugerðina á þann hátt að samrýmist stjórnarskránni ef komist hefur verið að niðurstöðu um að 8. gr. brjóti líklega í bága við hana? Hvernig er það hægt? Er unnt að fresta stjórnskipunarvandanum áður en innleiðing á sér stað? Þar á ég við hvort það sé í boði að láta sem svo að horft sé fram hjá því að reglurnar brjóti langlíklegast í bága við stjórnarskrá, en á meðan ekki reyni á þær sé unnt að loka augunum fyrir þessum vanda, loka bara augunum. Setja hann á bið á meðan ekki er um sæstreng að ræða. Ég ætla að halda áfram með þetta, herra forseti.
Forseti. Það vantar ekki að hv. þm. Karl Gauti Hjaltason heldur áfram að koma með ný púsl í það mikla púsluspil sem þriðji orkupakkinn er, en um leið að spyrja nýrra spurninga sem við bíðum svara við. Hv. þingmaður nefndi fyrirvarana og eins og komið hefur fram hefur hv. þingmaður stýrt rannsókn við leit að þeim. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Hvað líður þeirri rannsókn? Nú hafa nokkur vitni úr stjórnarliðinu gefið sig fram og komið með ábendingar um hvar fyrirvararnir kunni að leynast. Ég held að komið hafi fram einar fimm til sex mismunandi tilgátur um hvar fyrirvarann gæti verið að finna. Hefur hv. þingmaður náð að kanna þær vísbendingar allar og komast að raun um hvort fyrirvararnir séu á einhverjum þessara staða? Ef ekki, er þá hv. þingmaður kominn á þá skoðun að leit skuli hætt? Getum við afskrifað fyrirvarann? Var hann kannski aldrei til? Svo bætist það auðvitað við að bent hefur verið á að jafnvel þótt fyrirvarinn kynni að vera til einhvers staðar og fyndist væri líklega ekki gagn í honum vegna þess að einhliða fyrirvarar virðast ekki hafa neitt gildi. Engu að síður tel ég að mikill fengur væri að því ef fyrirvarinn fyndist svo að hægt væri að átta sig betur á því hvað ríkisstjórnin ætlaði sér raunverulega þegar hún fór af stað með þessa leið sína, leiðina sem var notuð til að sannfæra gervalla þingflokka stjórnarliðsins. Það eitt og sér að komast að því hvernig farið var að því að sannfæra allt þetta fólk væri mjög upplýsandi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir þessar spurningar sem aðallega vörðuðu leitina að fyrirvaranum sem hefur verið ansi torsótt verkefni. Ég vil upplýsa hv. þingmann um að það var nú ekki þannig að ég tæki það verkefni að mér, heldur æxlaðist það einhvern veginn þannig þegar ég byrjaði að tala um þennan lagalega fyrirvara og spyrja spurninga, ásamt öðrum þingmönnum, um hvar hann væri. Ég spurði einfaldlega vegna þess að stjórnarþingmenn urðu margsaga þegar þeir voru spurðir um þetta 15. maí sl. Þá komu þeir hver á eftir öðrum með ábendingar um að hann væri þarna og svo kom næsti og sagði að hann væri þarna og sá þriðji - við vorum orðnir ansi ruglaðir, ég vil kannski ekki segja það, en við áttuðum okkur alla vega ekki á hvar hann væri að finna. Leitin hófst upp úr því. Hún stendur enn yfir, svo að ég upplýsi hv. þingmann, því að ekki hafa borist nein skýr svör um það hvar hann gæti verið að finna. Sterkustu vísbendingarnar eru um að hann sé að finna í reglugerð sem liggur á borði hæstv. ferðamála-, atvinnu- og nýsköpunarráðherra, að hann sé þar í drögum og bíði undirritunar. Eins og okkur ber skylda til höfum við reynt að upplýsa fólk og benda á það sem betur megi fara og við höfum því bent á að reglugerð útgefin í Stjórnarráði Íslands, af einum ráðherra í ríkisstjórn Íslands, er ekkert sem veltir lagasetningu á vegum Evrópusambandsins. Það er auðvitað fráleitt þannig að ég vil ekki trúa því að þar sé hinn lagalegi fyrirvari fundinn. Ég held að það hljóti að vera meira kjöt á beinunum. Rannsóknin felst í því að hlusta eftir því sem stjórnarþingmenn segja.
Forseti. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort upplýsingar frá Noregi hafi komið að einhverju gagni við rannsókn hans því að norska Stórþingið samþykkti átta fyrirvara. Það mál er reyndar eðlisólíkt ráðgátunni með íslenska fyrirvarann, en þeir fyrirvarar voru opinberir, það fór ekkert á milli mála hverjir þeir væru, skýrt upplistaðir fyrirvarar sem margir töldust ganga gegn inntaki og markmiðum þriðja orkupakkans. Engu að síður töldu Norðmenn mikilvægt að láta þá fyrirvara fylgja og það var til að mynda skilyrði þess að norski verkamannaflokkurinn fengist til að hleypa málinu í gegnum þingið þar. Nú er uppi önnur staða með þessa norsku fyrirvara en hugsanlega íslenska fyrirvarann, sé hann til. Hún felst í því að Norðmenn hafa sent erindi til Evrópusambandsins og beðið það að staðfesta þá fyrirvara, þ.e. að veita raunverulegar undanþágur. Í 14 mánuði hafa ekki borist svör frá Evrópusambandinu því til staðfestingar að norsku fyrirvararnir séu samþykktir. Þá liggur beinast við að spyrja hv. þingmann: Jafnvel þó að leitin beri árangur - ég heyri að hv. þingmaður hefur ekki gefið upp alla von enn, hann heldur rannsókninni áfram - og þessi eini íslenski fyrirvari finnist, telur hv. þingmaður, í ljósi þess hvernig staðan er í Noregi, að við megum eiga von á því að Evrópusambandið geri eitthvað með þann fyrirvara?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innleggið. Nei, ég hef ekki kannað upplýsingar frá Noregi, ef það var spurningin. Ég hef reyndar séð lauslega þýðingu á þeim fyrirvörum sem þar ku hafa verið settir við innleiðinguna. Hv. þingmaður upplýsti mig um að þeir væru í ágreiningi, skilst mér, fyrir stjórnlagadómstólnum í Noregi. Upplýsingar frá Noregi - ég tala sáralitla norsku, ég get bara vonað að aðrir hv. þingmenn taki sig til og beri þessa norsku fyrirvara saman við þá brotasögu sem ég er að vinna að. Þetta er auðvitað ekkert annað en brotasaga, það sem ég er að reyna að púsla saman. Ég er að reyna að púsla saman frásögnum hv. stjórnarþingmanna um hvar þessi lagalegi fyrirvari kann að vera. Ég flyt ykkur fréttir af því jafnóðum og mér berast nýjar upplýsingar og þigg allar leiðbeiningar í því. Ég vil samt ekki gegna því heiti að stjórna þessari rannsókn sérstaklega en ég mun sinna henni á meðan ég tel mér það skylt. Auðvitað er þetta mikilvægt. Ef stjórnin leggur málið á borð þjóðarinnar, að þetta sé allt í lagi, þetta brjóti nú líklegast í bága við stjórnarskrá en settur verði lagalegur fyrirvari, og þá leggjast menn bara til svefns afskaplega ánægðir. Svo kemur upp úr dúrnum þegar farið er að ræða málið - sem betur fer höfum við rætt þetta mál hér - að þessi lagalegi fyrirvari er annaðhvort haldlítill, haldlaus, eða ekki til staðar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Þessi leit að fyrirvaranum er þýðingarmikil í málinu vegna þess að málið var lagt upp og kynnt þannig að það sem gerði óhætt að samþykkja þessa þingsályktunartillögu og axla með því þær þjóðréttarlegu skuldbindingar sem því fylgja var að lagalegur fyrirvari gerði þetta óhætt. Ég ætla að leyfa mér að minna á að 15. maí sl. upphófst umræða um lagalegu fyrirvarana eins og þeir blasa við í þeirri umræðu sem á eftir fylgdi þegar ég hafði tækifæri til að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson hvort hann hefði séð þennan lagalega fyrirvara. Með leyfi forseta ætla ég að grípa niður í svarið. Hv. þm. Birgir Ármannsson segir: „Sá lagalegi fyrirvari birtist í frágangi málsins. Lagalegur fyrirvari er ekki eitthvað sem maður finnur módel að í lögfræðilegri formálabók.“ Síðan víkur hann að ákvörðun um tengingu í gegnum sæstreng og segir, með leyfi forseta: „Slíkar tillögur liggja ekki fyrir og slík ákvörðun er hvorki í undirbúningi né á borðinu. Við getum kallað þetta lagalegan fyrirvara eða yfirlýsingu eða hvaðeina en efnislega held ég að hv. þingmaður þurfi ekki að efast um hvað í þessu felst af okkar hálfu.“ Það er kannski einn skýringarkostur að einhvern veginn sé enginn fyrirvari. Eða hvernig skilur hv. þingmaður þetta svar þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins sem er kannski fremstur meðal þeirra [[Forseti hringir.]]óbreyttu þingmanna sem styðja þetta mál ríkisstjórnarinnar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir þessa spurningu. Ég er ekki viss um að ég hafi skilið það sem hv. þingmaður las hér upp úr svari hv. þm. Birgis Ármannssonar frá 15. maí sl. og myndi gjarnan vilja skoða það betur. Mér heyrðist vera lítið um svör. Bara sú staðreynd að það væri ekki sæstrengur, ef ég hef skilið upplesturinn rétt, er auðvitað enginn lagalegur fyrirvari. Hvað er lagalegur fyrirvari? Er það einhvers staðar skýrt út? Já, í formálabók. En er það skýrt út í áliti Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts? Er það greint í þeirra áliti? Það eru sjö og hálf lína en 43 blaðsíður í heildina. Þú hefur lesið álitið meira en margir aðrir, hv. þingmaður. Er að finna útskýringu á því hvað nákvæmlega felist í lagalega fyrirvaranum? Ég minnist þess ekki að hafa séð það í því áliti. Hvaðan er þá fyrirmyndin fengin? Er þetta eitthvað sem er poppað upp í stjórnarherberginu en ekki stutt með neinum lögfræðilegum álitum? Þar kem ég aftur að því sem hv. þingmaður hefur margoft spurt um í þessum þingsal að undanförnu: Er búið að rannsaka þessa leið sem var sjö og hálf lína í þeirra áliti? Engin svör hafa fengist við því. Þarna erum við kannski akkúrat komin að kjarna málsins. Engar djúpar rannsóknir liggja þarna á bak við og við erum strax lent á hraðahindrun. Hvar er lagalegi fyrirvarinn? Það eru fá svör.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og bara ítreka að ég treysti engum betur til að halda áfram leitinni og stjórna öllum aðgerðum varðandi leit og túlkun á þessum fyrirvara ef hann skyldi finnast. Það er kannski eitt atriði í þessu sem mig langaði að nefna við hv. þingmann og leita álits hans á og það er að í EES-samningnum finn ég hvergi hugtakið lagalegur fyrirvari þannig að ég átta mig ekki á honum. Þessi umbúnaður um innleiðingu á þeim gerðum sem fylgja þessum orkupakka á að gerast í krafti lagalegs fyrirvara en hugtakið lagalegur fyrirvari virðist ekki vera fyrir hendi í EES-samningnum. Svo er annað hugtak í samningnum sem er undanþága. Það hugtak og orð hefur merkingu í EES-samningnum. Það er hægt að leita eftir undanþágu og það gerist á vettvangi þessarar nefndar sem kölluð er sameiginlega EES-nefndin og þá leitar hún eftir undanþágu og fáist hún er komin algjörlega ný réttarstaða varðandi innleiðingu vegna þess að þá er það ekki innleitt sem undanþágan fæst fyrir. Síðan er ég með spurningu sem lýtur að því að hvaða ákvæði reglugerða hér á landi, þess vegna laga, myndu vega upp á móti þeirri þjóðréttarlegu skuldbindingu sem Ísland mun axla með því að samþykkja þessa þingsályktunartillögu og innleiða þessi ákvæði í ljósi þess, herra forseti, að sú meginregla er í heimi lögfræðinnar að þjóðréttarlegar skuldbindingar víkja til hliðar innlendum lagaákvæðum nema það fari í bága við stjórnarskrá eða öllu heldur er hin þjóðréttarlega skuldbinding yfirsterkari.
Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Ísleifsson svaraði kannski sinni eigin spurningu að mestu í þessu andsvari sínu. Ég er sammála hv. þingmanni um að eini fyrirvarinn sem einhverju skiptir er auðvitað að fá undanþágu á lögformlega réttum stað í þessu máli. Hvar er hann? Hann er fyrir sameiginlegu EES-nefndinni þar sem slíkur fyrirvari fengi umfjöllun. Við myndum óska eftir undanþágu frá 8. gr. og jafnvel fleiri greinum og jafnvel allri reglugerðinni, 713. Miðað við yfirlýsingar hinna háu herra úti í Evrópu og EFTA-ríkjanna virðist ekkert vera því til fyrirstöðu að við fáum þessa undanþágu. Þeir hafa tekið mjög jákvætt í að þetta myndi a.m.k. ekki gilda á meðan ekki væri sæstrengur og eitthvað slíkt. Það er hinn eðlilegasti hlutur að fara þá leið. Fyrirvari gengur yfirleitt út á það að þegar menn skrifa undir eitthvað með fyrirvara eru þeir í raun að undanskilja sig ábyrgð að einhverju leyti. Á þessu réttarsviði, Evrópuréttinum, eru hins vegar innleidd raunverulega lög sem þarna heita reglugerð, 713, og ef hún er innleidd og stjórnskipulegum fyrirvara aflétt með því að samþykkja hér þingsályktunartillöguna sem við erum núna að tala um er ekki unnt að undanskilja eitt eða neitt nema hafa rætt það við hinn samningsaðilann. Þetta er allt innleitt ef fallið er frá þessum fyrirvara og fyrirvarinn hefur einhvern tilgang, þ.e. stjórnskipulegi fyrirvarinn hefur einhvern tilgang og sá tilgangur kemur berlega í ljós í 102. gr., það er að ef við viljum ekki aflétta honum semjum við um undanþágu [[Forseti hringir.]]og það er auðvitað rétta leiðin.
Virðulegur forseti. Hingað til í þessari umræðu sem nú hefur staðið í á sennilega sjöunda sólarhring - hæstv. forseti, er ég ekki örugglega í ræðu en ekki í andsvari? Út frá klukkunni að dæma.
Já, það hefur eitthvað misfarist, ég skal setja fimm mínútur.
Takk fyrir. Í þeirri umræðu sem nú hefur staðið í námunda við sjö sólarhringa hef ég reynt að passa upp á að endurtaka mig ekki í ræðum en ég ætla að leyfa mér að gera það í þetta skiptið að hluta til vegna þess að það skiptir máli í ljósi nýrra upplýsinga sem fram hafa komið. Þær komu fram á fimmtudaginn í síðustu viku eftir að ráðherraráð Evrópuþingsins hafði afgreitt frá sér hinn svokallaða fjórða orkupakka. Við fengum veður af þessu á fimmtudag, föstudag, og það er að kristallast í dag og í gær að nú er sú staða uppi í málinu sem gerir það að verkum að það er ekki hægt annað en að krefjast þess að fjórði orkupakkinn eins og hann liggur fyrir núna verði skoðaður. Eins og við þekkjum eru ein af kjarnarökunum sem notuð eru til að rökstyðja það að innleiða þriðja orkupakkann þau að fyrsti og annar orkupakkinn hafi verið innleiddir með slíkum bravör hér á Íslandi að það sé engin forsenda til annars en að hinn þriðji verði innleiddur sömuleiðis. Af hverju vil ég taka þetta upp hérna? Það er í því samhengi að ég hef reglulega spurt spurningarinnar: Hvað liggur á, hver er asinn að keyra málið í gegn með þeim hætti sem lagt er upp með? Áður en upplýsingar komu um að fjórði orkupakkinn hefði verið afgreiddur frá ráðherraráðinu var mér fyrirmunað að skilja hvernig stuðningsmenn innleiðingar þriðja orkupakkans kæmust að þeirri niðurstöðu að það væri engin ástæða til þess að líta til þeirra nýju upplýsinga sem fram hafa komið og þeirrar gagnrýni sem komið hefur fram á haldleysi fyrirvaranna svokölluðu, sem eru auðvitað kjarnaréttlæting fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn stökk um borð í þessa hripleku skútu sem innleiðingarferlið er. Núna liggur fjórði orkupakkinn fyrir, við getum bara fengið hann sendan í tölvupósti, geri ég ráð fyrir. En að neita því að það sé ástæða til að leggjast yfir slíkt atriði fær mann til að upplifa málið allt þannig að stuðningsmönnum pakkans líði illa með málið og hugsi með sér: Illu er best af lokið. Það verði bara að leyfa þessu að klárast eins og það kemur fyrir. Það mun vissulega skvettast eitthvað á þingmenn þessara þriggja stjórnarflokka sem allir hafa kúvent í málinu frá því fyrir kosningar. Eins og ég hef komið inn á áður hefur hæstv. iðnaðarráðherra Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir lýst því yfir að hún sjái ekkert því til fyrirstöðu að málið frestist fram á haustþing 2019. Þegar annar ráðherrann af þeim tveimur sem halda á málum sem tengjast hinum svokallaða þriðja orkupakka er þessarar skoðunar þá ætla ég að leyfa mér að segja að það þarf ekki frekari vitnanna við, það er enginn asi sem kallar á að málið verði klárað núna með þeim hætti sem lagt er upp með, og þá vísa ég til þess hvernig öll stýring málsins og fundarstjórn miðar að því að losna við málið af dagskrá með því að stýra fundum þannig að mælendaskrá tæmist og menn komist í atkvæðagreiðslu án þess að skoða þessa nýju hluti sem nú bætast við, hvorki meira né minna en fjórði orkupakkinn sjálfur sem er nú ekki lítið búið að nefna í umræðunni hingað til. Nú liggur hann fyrir. Það er ekkert því til fyrirstöðu að greina þá áhættu sem í honum liggur með tilliti til þriðja orkupakkans. Samt er sagt nei. Stuðningsmönnum málsins hlýtur að líða óskaplega illa með það eins og búið er um það í dag. Einu rökin sem ég get séð sem rökstyðja það að nálgast málið með þessum hætti eru þau að stuðningsmenn málsins telji að þeir verði í verri málum í haust hvað það varðar að koma málinu í gegn þegar ráðrúm hefur gefist til að ígrunda málið og skoða nýframkomin gögn.
Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir ræðuna. Ég verð að segja að ég er steinhissa á þeim upplýsingum að hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, hv. þm. Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, hafi gefið yfirlýsingu um að henni fyndist skynsamlegt í málinu að fresta því fram á haustið og vil spyrja hv. þingmann hvaðan hann hafi þessar upplýsingar. Ég minnist þess ekki að hafa séð þetta. Ég minnist þess að hafa heyrt það fyrir nokkrum dögum, eða vikum jafnvel, að hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, hafi gefið svipað tvíræða yfirlýsingu um þetta sama, að hugsanlegt væri að þessu máli yrði að fresta. Það er það sem við höfum verið að tala um hérna allan tímann, í fyrsta lagi að fara með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina og leitast við að fá undanþágu. Það væri þó skynsamlegt til að skoða málið að gefa sér tíma og leyfa því að þroskast vegna þess að bara núna á örfáum dögum hefur málið þroskast heilmikið. Ég spyr hv. þingmann hvort hann geti ekki verið mér sammála um að það hefur þroskast mjög mikið á síðustu 8–10 dögum eftir að við fórum að ræða það og þjóðin fór að fylgjast með og taka þátt í þessu. Ég verð að segja fyrir mig að ég fæ ótal símtöl, SMS, tölvupósta og skilaboð og ég hitti fólk á förnum vegi og það er verið að gauka að manni alls kyns hugmyndum, athugasemdum - og skoðunum. Langflestir hafa sterkar skoðanir á þessu máli og það vakna nýjar hugmyndir, þeim er velt upp hér og málið er að þroskast mjög hratt. Ég spyr hv. þingmann að þessu.
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið frá hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni. Fyrst er það að segja að vissulega þroskast málið hratt núna þessa dagana meðan umræðan er í gangi. Í því ljósi er sérstaklega athyglivert hversu lítinn gaum stuðningsmenn orkupakkans gefa umræðunni, taka hér um bil engan þátt í henni og virðast ýta öllum nýjum upplýsingum, röksemdum og sjónarmiðum til hliðar. Varðandi spurninguna sem sneri að því hvar þessi sjónarmið hæstv. ráðherra hefðu komið fram er það þannig að 15. nóvember 2018 kom hæstv. utanríkisráðherra í viðtal hjá Morgunblaðinu undir yfirskriftinni „Fresta orkupakkanum til vors“ sem er þá vorþingið sem við störfum á núna. Þetta er sem sagt frá haustþinginu 2018 og hæstv. utanríkisráðherra talar um að fresta orkupakkanum til vors. Daginn eftir kemur hæstv. iðnaðarráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, í viðtal í sama blaði, Morgunblaðinu, undir yfirskriftinni „Útilokar ekki frekari frestun orkupakka“. Þar er haft eftir henni, með leyfi forseta: „Ekki er útilokað að framlagning frumvarps um innleiðingu þriðja orkupakka Evrópusambandsins frestist lengur en til vorþings.“ Það getur þá ekki verið nema a.m.k. til haustþings 2019 og mögulega lengur því að áfram heldur í viðtalinu innan gæsalappa þar sem haft er eftir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Ég hef alltaf sagt að okkur liggur ekkert á og við viljum skoða þetta vandlega.“ Áfram heldur ráðherrann, með leyfi forseta: „Það er aldrei hægt að útiloka neitt um þingmál sem eru í vinnslu.“ En kjarnaatriðið er: „Ekki er útilokað að framlagning frumvarps um innleiðingu þriðja orkupakka Evrópusambandsins frestist lengur en til vorþings.“ [[Forseti hringir.]] Það er alveg ljóst að annar ráðherrann sem fjallar um þetta mál er þeirrar skoðunar að ekkert liggi á.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir þetta svar. Já, þetta er mjög athyglisvert miðað við þessar fréttir og miðað við það sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði hér fyrr í dag og hafði reyndar sagt áður, að honum fyndist skynsamlegast af þeim ástæðum sem hann tilgreindi að fresta málinu og taka umræðuna. Hann orðaði það reyndar þannig að það þyrfti að leiðrétta ýmislegt. Auðvitað þarf að leiðrétta ýmislegt. Ég held því fram að það þurfi að leiðrétta ýmislegt hjá stjórnarliðunum og taka umræðu um það og ekki síður áhyggjur þjóðarinnar. Það þarf að tala við þjóðina. Það þarf að upplýsa hana um þetta og það er einhver vinna sem þarf að fara í gegn. Ég hef verið fylgjandi því að þetta fari í þjóðaratkvæðagreiðslu, a.m.k. þarf eftir að umræða hefði verið tekin og þjóðin upplýst með greinargóðum upplýsingum að vinna nýtt lögfræðiálit á grunni þessara sjö og hálfu línu sem allt málið byggist á. Það þarf að vinna lögfræðiálit um það nánar, t.d. með þennan lagalega fyrirvara. Hvar segir í álitinu hvernig þessi lagalegi fyrirvari á að líta út, herra forseti? Hvar segir það í álitinu? Ég hef ekki séð það. Hvers eðlis og hvers efnis á þessi lagalegi fyrirvari að vera? Eru einhverjar leiðbeiningar í áliti lögfræðinganna um það? Getur einhver svarað þessu? Hvar er það að finna? Er það að finna í bréfinu sem hann sendi hæstv. utanríkisráðherra? Eru í því skýringarbréfi nákvæmar leiðbeiningar um hvernig lagalegir fyrirvarinn eigi að vera? Nei, þær er ekki að finna þar og ekki í álitinu þó að það sé 43 blaðsíður. Svo útbúa þeir þennan lagalega fyrirvara sem er haldlítill, haldlaus eða [[Forseti hringir.]]bara ófundinn.
Virðulegur forseti. Nú hef ég ásamt mörgum öðrum fylgst með framhaldssögunni Harrý og Heimir leita fyrirvaranna um nokkurra daga skeið og það virðist því miður ganga hægt. Það kemur mér ekki á óvart vegna þess að ég sat hér í þingsal á mánudaginn upp úr fjögur þegar hv. þm. Ólafur Ísleifsson fór í andsvar við þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins, Birgi Ármannsson, og spurði um fyrirvarana. Ég hef lýst því þannig að umhverfið hér hafi allt litið út eins og styggð hefði komið að laxatorfu í hyl þegar þingmenn Sjálfstæðisflokksins og aðstoðarmenn ráðherra skutust hliðarherbergjanna milli, fórnuðu höndum og voru greinilega, án þess að kalla það upphátt, að reyna að finna á örskotsstundu til fyrirvara sem enginn vissi hvar var. Enda stóð það heima, klukkutíma síðar var búið að flagga framan í okkur fjórum fyrirvörunum sem ég held að hafi síðan endað sem fimm. Við enduðum daginn með fimm fyrirvara, suma hverja ósköp undarlega. Fréttatilkynningar á heimasíðu utanríkisráðuneytisins voru tveir þeirra og eitthvað álíka skrýtið en morguninn eftir, á þriðjudagsmorgninum, kom upplýsingafulltrúi utanríkisráðuneytisins í viðtal og útskýrði að enginn þessara meintu fyrirvara væri fyrirvarinn, hann væri einhvers staðar allt annars staðar. Þarna kristallaðist það að þingmenn stjórnarflokkanna höfðu ekki minnsta grun um hvar þessir fyrirvarar voru staddir í heiminum. Harrý og Heimi er nokkur vorkunn að vera ekki enn búnir að finna þá þegar hörðustu stuðningsmenn innleiðingarinnar hafa ekki grænan grun. Samkvæmt þeim upplýsingum sem komu frá utanríkisráðuneytinu núna eru þeir í - hv. þingmaður þekkir þá sögu betur en ég - meintri óútgefinni reglugerð og það á bara eftir að koma í ljós hvernig það atvikast allt saman.
Forseti. Hv. þingmaður gerði fjórða orkupakkann að umtalsefni. Vissulega vekur það furðu að hann skuli í engu hafa verið nefndur af stjórnvöldum í samhengi við þriðja orkupakkann. Það var vitað að von væri á fjórða orkupakkanum og mér skilst að fólk úti í bæ, samtök og einstaklingar, hafi þegar fengið kynningu á hvað í honum fælist fyrir allnokkru síðan. Svo gerist það núna á meðan á umræðu stendur að Evrópusambandið klárar að ganga frá þessum fjórða orkupakka. Þá skyldi maður ætla að stjórnvöld myndu vilja líta til þess hvað þar er að finna, sérstaklega í ljósi þess að þau rökstyðja orkupakka þrjú ekki hvað síst með tilvísun til þess að hann sé nauðsynlegt framhald af því sem á undan hafi gerst. Þau rök eru þá væntanlega notuð gegn sama fólki þegar fjórði orkupakkinn kemur til sögunnar. Ég vil samt draga það fram og heyra álit hv. þingmanns á því hvort það sé ekki svo miklu fleira sem kallar á að beðið sé með þetta mál fram á haust. Ég næ ég ekki að rekja það í þessu stutta andsvari. Síðasta dæmið er grein í Sunday Times frá því í gær sem fjallar um væntanlegan sæstreng. Svo myndi ég vilja vita hvort hv. þingmaður hefur kynnt sér kröfur Evrópusambandsins og samningsbrotamál sem Evrópusambandið hefur farið í við a.m.k. 12 Evrópuríki vegna nýtingarréttar á virkjunarkostum. Jafnvel ríkisfyrirtæki, t.d. í Frakklandi, sem hefur í góðri trú verið að nýta í því tilviki vatnsaflsorku, held ég, stendur allt í einu frammi fyrir því að þurfa að fara í útboð á hinum opna markaði og ríkisfyrirtækið fyrir vikið gæti lent í því að missa nýtingarréttinn af þeirri náttúruauðlind.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni andsvarið. Það er ýmislegt annað en þessi nýtilkomna lúkning ráðherraráðsins á fjórða orkupakkanum sem kallar á og gerir það raunar alveg nauðsynlegt að málið sé tekið til frekari skoðunar. Svo eitthvað sé nefnt þarf að greina fyrirvarana miklu betur og gefa mönnum tækifæri til að sannfæra okkur efasemdarmennina um að eitthvert hald sé í þeim. Takist hæstv. utanríkisráðherra eða hv. þingmönnum sem styðja þetta mál það, þá metur maður stöðuna upp á nýtt. Þetta er atriði sem er nauðsynlegt að gefa sér tíma til að skoða. Síðan er það fyrirtaka stjórnlagadómstólsins í Noregi 23. september næstkomandi, sem er þeirrar gerðar að fráleitt er, úr því að tími er til, að bíða ekki eftir að sjá hvernig því máli vindur fram. Og einnig að sjá hvernig hinum einhliða, skulum við segja, fyrirvörum Norðmanna reiðir af því að eins og við þekkjum hefur Evrópusambandið, 14 mánuðum síðar, ekki svo mikið sem svarað bréfi sem snýr að þeim fyrirvörum. Menn hljóta því að upplifa þá mjög haldlitla. Varðandi spurningu hv. þingmanns um reglur um útboð nýtingarréttar hef ég bara yfirborðsþekkingu á. Ég er ekki búinn að kafa djúpt ofan í það, en allt ber að þeim brunni að ótrúlegt rask geti orðið á hagsmunum rótgróinna fyrirtækja missi þau nýtingarrétt eftir að núverandi samningar renna út. Ég kem kannski betur inn á það í seinna andsvari.
Forseti. Því fylgir alltaf einhver óvissa þegar menn samþykkja þingsályktunartillögur eða frumvörp. Menn sjá ekki framtíðina fyrir en leitast þó við að meta eins og kostur er áhrif frumvarpa og þingsályktunartillagna. Þess vegna er afskaplega sérkennilegt að í þessu stóra máli skuli menn leitast sérstaklega við að líta fram hjá því sem þó er hægt að sjá fyrir um áhrif þessarar þingsályktunartillögu. Kannski ekki hvað síst, eins og hv. þingmaður nefndi reyndar, afleiðingar fjórða orkupakkans sem ætla má að sé þá beint framhald þess þriðja miðað við rökstuðning ríkisstjórnarinnar. Hvers vegna ekki að líta til þeirra áhrifa sem menn þó geta séð fyrir? Hv. þingmaður setti fram kenningu um þetta og taldi að stjórnarliðið myndi telja erfiðara að klára málið í haust þegar mál hefðu skýrst. Hvað segir það okkur þá um eðli þessa máls? Það getur ekki verið gott mál sem er þess eðlis að því meiri upplýsingar sem menn fái og því meira sem komi í ljós að þeim mun verra verði það og þeim mun erfiðara verði að sannfæra þingmenn um að samþykkja það. Þessi fjórði orkupakki sem hv. þingmaður gat um er kallaður vetrarpakkinn, skilst mér. Það eru vinsælir sjónvarpsþættir nú um stundir þar sem viðkvæðið er veturinn nálgast, þegar menn óttast einhverjar hörmungar. Það er áminning um að undirbúa sig fyrir það sem í vændum er. En nú þegar vetrarpakkinn nálgast er viðkvæði stjórnvalda að reyna að fela hann og undirbúa sig alls ekki.
Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Það er svo sem ekki óþekkt að því meiri upplýsingar sem komi fram, þeim mun verr lítist mönnum á samninga sem þeir gerðu. Þess vegna skilur fólk til dæmis eftir að hafa kynnst maka sínum örlítið betur eftir að til hjónabands var gengið. Það er því skiljanlegt í þessu samhengi, ef við horfum bara á þau gögn sem við höfum skoðað, að mönnum líði þannig með málið akkúrat núna, stuðningsmönnum innleiðingarinnar, að þeir verði með einhverjum ráðum að komast frá málinu. Það verði best gert með því að sjá hvort Miðflokksmenn og -kona lyppist ekki niður á endanum. Því meira sem kemur fram af nýjum upplýsingum, því fleiri fréttir sem berast að utan, hvort sem það er afgreiðsla fjórða orkupakkans frá ráðherraráðinu eða fréttir af lagningu sæstrengs sem menn vilja meina að sé fjármagnaður og þurfi ekkert annað en vink frá stjórnvöldum - svona hlutir eru auðvitað til þess gerðir að hrista úr mönnum allt sjálfstraust. Ég hef oft upplifað stjórnarliða með meiri sannfæringu en núna. Ég verð að viðurkenna að ég upplifi ekki neinn sannfæringarkraft í neinum stjórnarliða, bara ekki neinum þeirra. Enda mæta þeir ekki í þingsal. Hv. þingmenn Pírata eru þeir einu sem hafa tekið þátt í umræðunni í dag. Þetta ber ekki vott um að menn telji sig hafa góðan málstað að verja. Allur undirbúningur er í skötulíki gagnvart því einmitt að verjast framtíðaráhættum.
Forseti. Grein sú eða frétt sem birtist í breska blaðinu Sunday Times í gær varpar á ýmsan hátt nýju ljósi á þetta mál, þriðja orkupakkann. Eitt af því sem er sérstaklega áhugavert við umfjöllun blaðsins um málið er að maður að nafni Edi Truell, sá sem segist reiðubúinn að ráðast í lagningu sæstrengs og fer fyrir hópi fjárfesta, segir að ekkert vanti upp á annað en samþykki viðskiptaráðherra Bretlands svoleiðis að hægt sé að ráðast í verkefnið og skapa með því strax um 800 störf á Norðaustur-Englandi og þeim fjölgi svo í framhaldinu. Þetta þykir mér sérstaklega áhugavert í ljósi þess að ef menn geta með því að nýta hreina íslenska orku búið til fleiri hundruð störf strax á Norðaustur-Englandi og svo jafnvel þúsundir starfa í framhaldinu, þá hlýtur að vera eðlilegt að álykta sem svo að það hefði verið hægt að skapa þessi störf og þá verðmætasköpun sem þeim fylgir á Íslandi. Með öðrum orðum, ef þessi íslenska orka er tekin og flutt út til að búa til störf og verðmæti erlendis, þá sé verið að taka af því sem hægt hefði verið að skapa hér og taka af Íslendingum þau störf sem hér hefðu orðið til hefði orkan verði nýtt innan lands. Það sem er verra er að verði af þessari tengingu er hættan sú að ekki aðeins fjölgi störfum minna en ætla hefði mátt heldur gæti orðið talsverð fækkun starfa frá því sem nú er. Norðmenn hafa reyndar áhyggjur af því sama vegna innleiðingar þriðja orkupakkans þar í landi. Þar muni störfum fækka um jafnvel tugi þúsunda samkvæmt skýrslu sem birtist um málið og fjallað var um í Bændablaðinu nýverið. Ég hef fært rök fyrir því fyrr í þessari umræðu að áhrifin geti orðið hlutfallslega meiri á Íslandi. Nú ætla ég útskýra það, m.a. í samhengi við þessa frétt Sunday Times þar sem fullyrt er að íslenskt rafmagn geti skapað þennan fjölda starfa í Norður-Englandi, með hvaða hætti störfum gæti fækkað á Íslandi, ekki aðeins að við missum tækifærið til að fjölga þeim, heldur geti þeim fækkað. Tökum bara sem dæmi mitt kjördæmi, Norðausturkjördæmi. Þar er á nokkrum stöðum, ekki hvað síst í Eyjafirði, á Húsavík og Austurlandi, umtalsverð stóriðja. Þessi stóriðja er til staðar sérstaklega vegna þess að hér hafa menn aðgang að rafmagni á samkeppnishæfu verði og það rafmagn er hreint, grænt rafmagn, ef svo má segja. Verði þetta samkeppnisforskot tekið af landinu og raforkuverð hækki, enda séum við þá orðin hluti af evrópska raforkumarkaðnum og um leið sé rafmagn tekið úr sameiginlegum evrópskum potti þar sem öllu ægir saman, kjarnorku, kolaorku o.s.frv., er þetta forskot farið og forsenda þess að þessi fyrirtæki komi sér fyrir og byggi upp hér. Þá stendur enn eftir veikleikinn sem felst í fjarlægð landsins frá mörkuðunum, annars vegar fjarlægð frá hráefnisframleiðendum og hins vegar fjarlægð frá mörkuðum fyrir þá unnu vörur sem koma úr þessari framleiðslu. Þá er raunveruleg hætta á því að einhver þessara fyrirtækja færi starfsemi sína til að mynda til Evrópu til að vera nær markaðnum, spara í flutningskostnaði en fái þá áfram orkuna, m.a. íslensku orkuna, á því verði sem stæði til boða hér, þ.e. þessu sameiginlega evrópska verði. Mér finnst óskiljanlegt, ekki hvað síst út frá hagsmunum landsbyggðarinnar, að menn skuli ætla að taka aðra eins áhættu eins og felst í þessum þriðja orkupakka.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Það er einmitt þessi frétt sem berst núna allt í einu sem eiginlega hlýtur að setja hlutina í samhengi, þ.e. að menn séu komnir með fullfjármagnaðan streng hingað, bíði eftir ákvörðun breskra stjórnvalda til að fá leyfi til að byrja að leggja hann en það kemur hvergi fram að þeir hafi neitt talað við íslensk stjórnvöld og virðast þvert á móti reikna með að hér sé hægt að tengja bara nánast umsvifalaust. Þetta þarf ekki að koma alveg á óvart vegna þess að við erum búin að heyra undanfarandi af mjög stórum áætlunum, sérstaklega um vindorku, reyndar á þeim svæðum landsins þar sem erfitt er að tengja vegna þess að línulögnin ber það ekki. Að því sögðu kemur sem sagt þessi frétt um sæstrenginn ekki alveg í opna skjöldu af því að við höfum verið að tala um það hér undanfarna daga hvað valdi því að fyrirtæki og fjárfestar vilja byggja hér stór vindorkuver, fullt af smávirkjunum sem ekki standast samanburð í kostnaði við þá orku sem er verið að framleiða hér. Þá kom bara tvennt til greina, annaðhvort að selja orkuna á hærra verði en hefur verið gert hingað til eða selja hana á svæði sem þolir hærra verð. Það virðist vera það sem kemur á daginn núna, að það hangi væntanlega á spýtunni. Mig langaði þess vegna til að spyrja hv. þingmann, af því að nú er í sjálfu sér ekki til sérlöggjöf um vindorkugarða á Íslandi eða vindorku yfir höfuð, hvort menn gætu í skjóli þess að lagasetningu skortir verið að reyna [[Forseti hringir.]]að koma hér upp vindorkuverum einn, tveir og þrír án þess að við fáum rönd við reist eða höfum skoðun á því.
Forseti. Ég held að það hafi verið hv. þm. Jón Þór Þorvaldsson sem benti á að það að regluverk skorti varðandi orkumál eins og skortir hér á landi varðandi vindorkuna væri síður en svo hindrun hvað varðaði fjárfestingu heldur gæti jafnvel þvert á móti stundum orðið til þess að menn sæju tækifæri í því að ekki væru til staðar þær reglur sem gilda annars staðar og þess vegna sé hafið kapphlaup um byggingu og skipulagningu vindorkugarða. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, það virðist ekki ganga upp að ráðast í slíkar framkvæmdir til að selja inn á kerfið eins og eftirspurnin er núna og á því verði sem nú er í kerfinu. Orka framleidd með vindmyllum er mun dýrari í framleiðslu en orka framleidd til að mynda með vatnsaflsvirkjunum eða jarðvarmavirkjunum, enda er vindorkuframleiðsla í Evrópu gríðarlega mikið niðurgreidd af m.a. Evrópusambandinu og stjórnvöldum í hinum ýmsu Evrópulöndum. Þetta hefur verið gagnrýnt fyrir það að með þessu sé verið að ýta undir óhagkvæma orkuframleiðslu og um leið hækka verð. Hverjir greiða fyrir þessa ríkisstyrki fyrir vindmyllugarðana? Jú, það eru neytendur. Það má ætla, til að mynda með hliðsjón af þeirri grein sem birtist í gær, að menn hugsi sér að fá stuðning að utan til að ráðast í slíka framkvæmd, sérstaklega auðvitað ef Ísland er orðið hluti af sameiginlegu raforkukerfi eða búið að taka upp þennan þriðja orkupakka, að þá sjái menn fyrir sér að komast í fjárhirslur Evrópusambandsins og fá styrki til þess að reisa vindorkugarða [[Forseti hringir.]]um allt land.
Herra forseti. Það má eiginlega segja að smátt og smátt rekist þessir endar allir upp sem við byrjuðum að eltast við hérna fyrir u.þ.b. viku og síðan hafa bæst við upplýsingar á hverjum einasta degi, eitthvert smotterí og sumt stórt, og bætist inn í þetta púsl í sífellu, að það virðist sem stjórnvöld séu vitandi vits. Framan af hélt maður kannski að þetta væri af því að menn hefðu ekki áttað sig á því t.d. hvað fyrirvararnir væru lélegir, að þeir myndu ekki halda og að þetta væri í sjálfu sér nokkurs konar óviljaverk, en nú er maður farinn að hallast að því að allt það sem er búið að vera að gerast og allt það sem stjórnvöld eru að gera til að reyna að innleiða þennan orkupakka sé gert af ásetningi, að menn gangi út í það með opin augun að þessir meintu fyrirvarar sem settir eru komi ekki til með að halda og að menn ætlist ekki til þess að þeir haldi, heldur ætlist menn til þess að þeir geti orðið til þess að innleiðingin verði með þeim hætti að þjóðréttarlegum fyrirvara er ýtt á undan sem verður síðan afnuminn um leið og sést í endann á sæstrengnum. Það Alþingi sem þá verður hér sitjandi, sem við vitum ekki hvernig verður samansett, stendur þá í sjálfu sér frammi fyrir gerðum hlut og verður að meðtaka strenginn. Þetta er í sjálfu sér svolítið athyglisvert vegna þess að þegar við vorum upphaflega að hugsa um þetta mál vorum við ekkert að tala um sæstreng. Við vorum að tala um fjölþjóðlega apparatið o.s.frv. en ekki þetta. Nú kemur betur og betur í ljós að stjórnvöld eru bara komin miklu lengra [[Forseti hringir.]]en við héldum - eða hvað?
Forseti. Það er sannarlega að koma í ljós. Viðtal við hæstv. fjármálaráðherra í breska blaðinu Daily Telegraph í apríl í fyrra ef ég man rétt hefði átt að vera ákveðin vísbending en þar talaði hann einmitt um þennan sæstrengsáhuga og virðist telja sæstreng raunhæfan kost. Svo bætast við fréttir í gær þar sem verkefninu er lýst nánast út í tæknileg atriði og virðist, a.m.k. að mati þeirra sem rætt er við, eingöngu stranda á biðinni eftir því að breski viðskiptaráðherrann veiti staðfestingu á skilgreiningu Íslands sem einhvers konar orkuvers fyrir Bretland. Ég held að sá tími sé kominn að við eigum einfaldlega að fara að ræða áhrif þessa orkupakka eins og þau verða þegar kominn verður sæstrengur. Auðvitað vonumst við til að ekki verði lagður sæstrengur en verði orkupakkinn samþykktur bendir allt til þess að eðlilegt framhald af því sé sæstrengur og þar af leiðandi gildi öll ákvæði orkupakkans, m.a. um tengingar milli landa. Ég tel að það væri gott fyrir umræðuna svo hún þroskist áfram eins og hún hefur vissulega verið að gera að við færum að ræða málin út frá því hvernig þetta verður þegar markmið orkupakkans, þar með talið markmið um tengingu milli landa, hafa að fullu náð fram að ganga. Þá er líka rétt að horfa til áhrifanna þegar fjórði orkupakkinn hefur bæst við, enda ekki annað að heyra á ríkisstjórninni eða fulltrúum hennar en að hún telji þetta allt eina samfellu og að einn pakki kalli á þann næsta.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég hef ekki séð nema frétt um samþykkt og afgreiðslu ráðherraráðsins á fjórða orkupakkanum. Það var eitt atriði sérstaklega sem ég veitti athygli. Þar var talað um að eitt af markmiðum fjórða pakkans væri að útvíkka og efla valdsvið ACER. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi eitthvað skoðað eða kynnt sér þetta tiltekna efnisatriði. Þetta er auðvitað ekki komið til okkar í neinum smáatriðum, eða ég geri ekki ráð fyrir að hv. þingmaður hafi ítarlegar upplýsingar um þetta, en ég spyr hvort eitthvað hafi flotið upp í tengslum við þetta sem væri hönd á festandi í tengslum við þær áhyggjur sem við höfum einmitt af mögulegu valdsviði ACER innan lands undir regluverki þriðja orkupakkans. Þetta er eitt af þeim atriðum sem er algerlega nauðsynlegt að fá botn í og það er ábyrgðarhluti ef þeir sem styðja við þessa innleiðingu með þeim hætti sem nú er lagt upp með vilja ekki skoða þetta. Ég ætla að láta þetta duga í fyrra andsvari. Ég ætla að koma að öðru efnisatriði í seinna andsvari, en í þeim fréttum sem þegar hafa borist um efnisatriði fjórða orkupakkans var þetta það sem stakk mig mest fyrst. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi eitthvað náð að kynna sér þetta og hvaða áhrif gætu verið þarna í pípunum gagnvart útvíkkuðu valdsviði ACER.
Forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki haft tækifæri til að kynna mér þennan fjórða orkupakka sem var afgreiddur frá ráðherraráðinu að mér skilst fyrir fáeinum dögum. Það sætir auðvitað furðu að við þingmenn skulum ekki hafa fengið neinar upplýsingar um þetta, það skuli ekkert liggja fyrir um í hvað stefnir, skref í átt að hverju er ætlast til að þingið taki með innleiðingu þriðja orkupakkans. En það kæmi mér ekki á óvart að hv. þingmaður hefði rétt fyrir sér því að þetta er allt á sömu bókina lært. Við sjáum þróunina hjá Evrópusambandinu og eðlilegt að þróunin í orkumálum sé til aukinnar miðstýringar og aukins valdsviðs ACER-stofnunarinnar, enda er vísbendingu þegar að finna og mjög sterka vísbendingu í breytingu á reglugerðum 713, 714 og 715, sem eru kannski þær reglugerðir sem við erum mest að ræða hér, og í reglugerð 347 frá árinu 2013 sem liggur fyrir og gengur einmitt út á að auka mjög verulega valdsvið þessarar stofnunar og getu hennar til að taka völdin af ríkjum jafnvel og fylgjast með því að þau vinni að þeim markmiðum sem stofnunin setur. Nú hef ég ekki náð að sannreyna þetta sjálfur en mér skilst að í þessum fjórða orkupakka sé auk þess verið að færa umræðuna frá því að hún nái til einstakra ríkja og menn séu farnir að ræða landsvæði með tilliti til orkumála, allt til þess að reyna að útmá landamærin og auka með því enn á vald þessarar stofnunar. Þetta er allt á sömu bókina lært.
Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson kom inn á það í ræðu fyrr í kvöld að markmiðin með þessum orkupökkum væru göfug. Evrópusambandið ætlaði sér að ná fram fjölda göfugra markmiða sem með einum eða öðrum hætti væru tengd inn í þessa orkupakka, aukið afhendingaröryggi og fleira slíkt var nefnt til sögunnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða hagsmunir séu líklegir til að vera í forgrunni þegar ákvörðun um slíka hluti er tekin, hvort það séu svæðisbundnir hagsmunir hvers lands eins og landamærin liggja í dag eða hvort hagsmunir orkustefnu Evrópusambandsins verði í forgrunni. Telur hv. þingmaður að við ákvarðanir í þeim deilumálum sem ACER kemur að lausn á verði litið til hagsmuna einstakra þjóðríkja eða hvort líkur séu til að við úrskurð verði horft fyrst og fremst til þess að stýra ákvörðunum þannig að hin eiginlegu markmið Evrópusambandsins nái fram að ganga?
Forseti. Til að svara þessari spurningu er einfaldast að líta til reynslunnar, hvort sem það er á sviði orkumála - og ég hef nefnt ýmis dæmi um það hvaða stóra markmið Evrópusambandsins er ráðandi þegar hafa vaknað spurningar í þeim efnum - eða á sviði hins stóra forgangsatriðis Evrópusambandsins, sem er fjármálamarkaðurinn og peningamálin eða evran. Þar hafa heildarhagsmunir Evrópusambandsins eins og það er skilgreint af sambandinu sjálfu algjörlega ráðið för og oft á kostnað hagsmuna ákveðinna ríkja. Eitt skýrasta dæmið er auðvitað Grikkland, það er búin að vera algjör hörmungarsaga. Það er ágætt í samhengi við þessa orkuumræðu að bera saman orkumálin og peningamálin og stöðu Grikklands og Íslands eftir fjármálakrísuna. Viðbrögð Evrópusambandsins við skuldavanda Grikkja miðuðu öll að því að verja það sem sambandið leit á sem heildarhagsmuni ESB. Það birtist ekki hvað síst í því að grískur almenningur var látinn taka á sig skuldir langt umfram það sem skattgreiðendur munu nokkurn tímann geta greitt til baka. Þetta var gert til þess að leysa út evrópska banka, þýska banka ekki hvað síst, franska, ítalska. Grikkir sátu eftir með sárt ennið og gríðarlegan niðurskurð. Þetta er saga sem mætti rekja í löngu máli. Kannski næ ég að koma aðeins betur inn á þetta því að þetta er svo lýsandi fyrir forgangsröðunina í Evrópusambandinu. Svarið er: Reynslan sýnir okkur að heildarhagsmunir Evrópusambandsins, eins og það skilgreinir þá, verða teknir fram yfir.
Herra forseti. Það hefur verið rætt töluvert hér af þeim sem reyna að koma orkupakkanum í gegnum þingið, sérstaklega hæstv. utanríkisráðherra og hv. formanni utanríkismálanefndar, að nær allir sérfræðingar sem rætt hafi verið við um þetta mál séu því hlynntir að fara leiðina sem ríkisstjórnin er að fara. Samt sem áður kemur það í ljós mjög víða, t.d. í viðtali við Friðrik Árna Friðriksson Hirst þann 10. apríl, að svo er ekki. Það kemur fram í greinargerð frá Eyjólfi Ármannssyni og það hefur komið í ljós að 70% allra umsagna sem bárust utanríkismálanefnd eru neikvæðar í garð pakkans. Ég er með umsögn sem maður að nafni Þórarinn Einarsson hefur sent inn þann 9. maí 2019. Hann fer allrækilega yfir þennan pakka, röksemdir fyrir stuðningi, hvað það hefði í för með sér að hafna ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, óvissu um full yfirráð á auðlindum og óvissu um undanþágur í innlendu gerðum. Allt þetta fer hann mjög rækilega yfir. Hann segir um röksemdir fyrir stuðningi við innleiðingu þriðju orkupakkans, með leyfi forseta: „Hugsanleg undantekning er þó sú ástæða að sameiginlega EES-nefndin hafi þegar tekið ákvörðun og mikill ótti sé um afleiðingar þess að Alþingi hafni henni, þótt 102. gr. EES-samningsins geri einmitt ráð fyrir að sú staða geti komið upp.“ Þá er hann búinn að segja að röksemdir þeirra sem vilja taka upp pakkann drukkni eiginlega eða hverfi í þeim yfirlýsingum sömu aðila um að þessi gerð skipti engu máli, hafi engin áhrif, enga þýðingu fyrir Ísland. En þá segir hér, svo ég vitni aftur með leyfi forseta: „Eftir standa þá að rökin fyrir innleiðingu í formi ótta við pólitískar afleiðingar höfnunar. Þessi afstaða þýðir í raun að Alþingi afsali sér þeim rétti að geta hafnað ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nema þá hugsanlega í einhvers konar neyðartilvikum þótt ekkert í 102. gr. gefi til kynna að slík höfnun sé þess eðlis. En jafnvel þótt það væri réttur skilningur, myndu margir álíta að í núverandi stöðu þá sé alveg ástæða til þess að nýta þetta meinta neyðarúrræði til þess að hafna þriðja orkupakkanum.“ Síðan er hér tilvitnun í magisterritgerð eftir Ara Hólm Ketilsson, lögfræðiritgerð sem ég þarf væntanlega nota í næstu ræðu minni því að þetta er dálítið langt mál. Síðan er rætt um óvissu um full yfirráð yfir auðlindum. Þar hafi menn vitnað í 2. mgr. 194. gr. Lissabon-sáttmálans sem segir að ráðstafanir Evrópuþingsins og ráðsins séu, með leyfi forseta, „með fyrirvara um rétt aðildarríkis til að ákvarða með hvaða skilyrðum orkulindir þess eru nýttar, hvaða orkugjafa það velur og almenna tilhögun orkuafhendingar“. Þá segir Þórarinn þessi, með leyfi forseta: „Hér er um að ræða afar undarlega og glannalega vanhugsaða ályktun. Vissulega má hér álykta að ríki geti ákveðið hvort þau nýti auðlindir sínar og setji upp rammaáætlanir og því um líkt, en um leið og auðlind er nýtt og afurð sett á markað, þá augljóslega virkjast almenn ákvæði EES-samningsins og þá þarf að gæta jafnræðis með tilliti til allra aðila samningsins án mismununar.“ Hann segir hér óvissu um fyrirvara íslenskra stjórnvalda að meginmarkmiðið með orkupakkanum sé að auka viðskipti með orku á milli landamæra EES-aðildarríkja. Íslensk stjórnvöld reyni þó í raun að komast hjá því með því að lýsa því yfir að það sé algjörlega háð samþykki íslenska stjórnvalda hvort og þá hvenær þau heimili öðrum aðildarríkjum aðgang að sínu raforkukerfi, þ.e. með sæstreng. Hann segir svo, með leyfi forseta: „Sem sagt, í stað þess að fjarlægja hindranir í vegi fyrir viðskiptum með raforku yfir landamæri, þá ætla íslensk stjórnvöld beinlínis að hindra viðskipti með orku yfir landamæri, þvert á megintilgang þriðja orkupakkans. Þetta er nánast eins og að samþykkja samning með þeim fyrirvara að hann taki ekki gildi fyrr en samningsaðila þóknast svo.“ Ég held að ég þurfi að nota aðra ræðu til að fara betur í gegnum þessa umsögn sem, eins og heyrist, er mjög í þeim anda sem aðrir sérfræðingar hafa sagt, að innleiðing orkupakkans sé feigðarflan.
Forseti. Ég þakka þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ef stjórnvöld telja sig ekki geta nýtt 102. gr. samningsins sem er hluti af samningnum - þetta er engin neðanmálsgrein í viðauka eða eitthvað slíkt, engin skýring, þetta er grein í samningnum sem gerir ráð fyrir að ákveðið ferli fari af stað ef menn ná ekki niðurstöðu - ef menn treysta sér ekki til að nýta svona grein þegar mikið er undir, eins og t.d. núna þegar við ræðum framtíðarorkumálastefnu þjóðarinnar, til hvers er hún þá? Ég velti fyrir mér til hvers menn séu með stjórnskipulegan fyrirvara ef þetta á bara að koma á færibandi og menn reyni að semja um aðlaganir eða undanþágur sem ekki fást svo á því. Þýðir þá nokkuð að vera að setja stjórnskipulegan fyrirvara ef hann verður ekki nýttur þegar fullreynt er að menn komist að ásættanlegri niðurstöðu? Það er líka áhugavert að heyra hv. þingmann fara yfir þá greinargerð sem hann fór yfir í ræðu sinni, ekki síst út frá því að í áðurnefndu lögfræðiáliti Stefáns Más og Friðriks Árna kemur einmitt fram í neðanmálsgrein eða skýringu, 60 eða 62, ég man ekki númerið á þessu, að íslenska ríkið kunni að eiga á hættu að lenda í málaferlum og mögulega verði erfitt að verjast þar gegn einkaaðilum og lögaðilum. Það virðist einhvern veginn hafa gleymst. Telur ekki hv. þingmaður að gaumgæfa þurfi það betur miðað við þá umsögn sem hann las upp áðan?
Herra forseti. Það er komið inn á þetta í þeirri ágætu umsögn sem ég las upp úr áðan eftir Þórarin Einarsson. Hann segir, með leyfi forseta: „Það er nokkur óvissa um hvort Alþingi geti haft geðþóttavald gagnvart því hvort og þá hverjir geti lagt sæstreng að landinu eftir innleiðingu þriðja orkupakkans. Lagasetning sem felur í sér þess háttar hindranir hljóta að teljast vafasamar og gerræðislegar viðskiptahindranir í ljósi EES-samningsins. Það er hæpið að treysta á að úrskurðir ESA og/eða EFTA-dómstólsins verði hliðhollir Íslandi ef upp koma kærumál þessu tengt.“ Þessi ágæti maður er sem sagt að taka nákvæmlega undir það sem aðrir hafa sagt. Varðandi þessa stjórnskipulegu fyrirvara er ég aftur á móti farinn að hallast að því, eftir að við höfum rætt þetta mál nokkuð ítarlega, að þeir hafi verið í eðli sínu snuð til þess að stinga upp í óþæga þingmenn sem voru ragir við að játast þessum pakka. Þá fundu forystumenn ríkisstjórnarinnar upp þetta apparat, stjórnskipulega fyrirvara, og það var eins og við manninn mælt - og það hefur nú staðið upp úr nokkrum stjórnarþingmönnum, sérstaklega í fyrri umr., að þeir voru greinilega búnir að sjá ljósið um leið og þessir fyrirvarar voru komnir og sögðu: Ekkert mál. Nú er þetta bara komið. Og snerust á hæli og eru nú stuðningsmenn þessa orkupakka, hafa að eigin sögn verið yfirlýstir efasemdarmenn áður, en hafa kyngt þessu með sökku og öllu eftir að þessum fyrirvörum var veifað framan þá. Fyrirvararnir eru hins vegar, eftir því sem við höfum rætt okkur niður á niðurstöðu, ekki túkalls virði. Þetta ferðalag er óvissuferð þar sem ríkisstjórnin er farin af stað með fjöregg þjóðarinnar í höndunum og það veit enginn hvar endastöðin er.
Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Nú er það svo að það er framhald á þessu máli. Orkustefna Evrópusambandsins er gefin okkur og Evrópusambandslöndunum, og eins og hv. þingmaður orðaði það einhvern tímann í ræðustól, með skeið. Við fáum gerðirnar, stefnuna, í smáskömmtum til að innleiða í okkar rétt. Nú eru uppi efasemdir um að sú ferð sem hér er farin með orkupakka þrjú standist stjórnarskrána, og eru þær efasemdir ekki bara hjá okkur heldur hjá löglærðum mönnum líka. Efasemdir eru um að rétt sé staðið að innleiðingunni sem gerir að verkum að við getum skapað okkur eða búið til aðstæður fyrir dómsmál út af rangri innleiðingu. En síðast en ekki síst höfum við reynt að benda á, og mig langar að spyrja þingmanninn út í það, hvort það sé kannski ekki eitt af lykilatriðunum, að við erum að innleiða þrátt fyrir þennan fyrirvara markmið stefnunnar og hugmyndafræðina. Við erum að kvitta upp á að þetta system sem verið er að búa til hjá Evrópusambandinu utan um orkuviðskiptin, að við ætlum að verða partur af því, í raun möglunarlaust, því að fyrirvarinn er bara til heimabrúks, eins og lögmenn hafa bent á réttilega. Er ekki svolítið sérstakt að vera að berja sér á brjóst og segja, eins og fylgjendur málsins hafa sagt, eða ekki sagt því að þeir hafi ekki tekið mikið til máls hér, að það sé lítið mál að innleiða þetta með þeim hætti?
Herra forseti. Við höfum leitt líkur, ekki bara líkur, heldur rök að því að fyrirvararnir sem settir eru séu lélegir. Í þeirri álitsgerð sem ég las úr áðan segir, með leyfi forseta: „Það er þó vafamál hvort íslensk stjórnvöld hafi í raun áform um að beita þessum fyrirvara miðað við fréttir og yfirlýsingar ráðamanna þar sem fram kemur stuðningur við áform um lagningu sæstrengs undanfarin ár. Tvöfeldni stjórnvalda er reyndar vandræðalega áberandi.“ Þetta segir í raun og veru að stjórnvöld - við höfum náttúrlega fengið þetta allt á hreint með því að fara yfir hvað menn hafa sagt fyrir ári síðan og svo núna, fjöldinn allur af mönnum úr stjórnarliðinu, og menn eru allir á því að nú sé þetta mál allt í einu orðið rosalega gott sem var alveg ægilega vont fyrir ári. Skýringin á sinnaskiptunum er í sjálfu sér engin. Við erum, eins og ég segi, að leggja upp í óvissuferð. Við erum hugsanlega að baka okkur skaðabótaskyldu þar sem upphæðirnar yrðu ekkert smotterí og það yrðu ekki 3 milljarðar vegna hrás kjöts sem við myndum þurfa að borga í skaðabætur ef við yrðum dæmd af EFTA-dómstólnum fyrir að innleiða þessa gerð ekki rétt, heldur miklu hærri upphæðir. Það er svo erfitt að umfaðma þetta vegna þess að maður skilur ekki alveg af hverju stjórnvöld hlusta ekki á alla þá - hér er einn maður í viðbót - sem segja: Hafnið pakkanum og notið 102. gr. Sendið þetta í sameiginlegu nefndina aftur og semjið. Ég held að þetta sé líklega álit númer þrjú, fjögur eða fimm þar sem allir segja sama hlutinn: Ekki gera þetta eins og þið ætlið að gera núna, sendið þetta frekar til baka. En menn skirrast við.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna. Þingmaðurinn kom inn á atriði sem mér þykir hafa fengið heldur litla athygli, þó einhverja, en það snýr að sókn í skaðabætur á grundvelli ófullnægjandi innleiðingar og þar fram eftir götunum. Sókn í skaðabætur er ekki fyrst og fremst komin frá stofnunum Evrópusambandsins heldur er hún keyrð áfram af einkaaðilum. Þar eru, eins og við þekkjum í kjötmálinu, fyrst og fremst heildsalar. Það væri kannski hægt að orða það nákvæmar, en segjum að það séu heildsalar sem eru að sækja í þessar skaðabætur á grundvelli ófullnægjandi innleiðingar. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Komi upp sú staða að skaðabætur verði sóttar á annað borð með einhverjum ráðum á grundvelli þriðja orkupakkans, hvort telur hann líklegra að það verði vegna aðgerða stofnana Evrópusambandsins eða einkaaðila sem hafa hagsmuna að gæta og hafa mögulega lagt fjármuni í undirbúning á einhvers lags tengingu og telja sig þá hlunnfarna verði regluverkið þannig úr garði gert að hún fáist ekki?
Herra forseti. Ég get alveg séð fyrir mér þann möguleika að báðir aðilar muni sækja rétt sinn á hendur Íslendingum. Við erum búin að fá fréttir af sæstreng sem menn eru búnir að fjármagna í Bretlandi og eru núna að sækja um leyfi til breskra stjórnvalda til að leggja. Þar eru ævintýralegar upphæðir, bara í stofnkostnaðinum. Miðað við þann stofnkostnað ætla menn sér örugglega að fá gríðarlegar tekjur af því að reka strenginn og verði einhver hiksti á því vegna aðgerða eða aðgerðaleysis stjórnvalda á Íslandi þykir mér næsta víst að menn muni reyna að sækja rétt sinn út af því. Ég er næstum viss um að ef menn fara í slík málaferli við íslensk stjórnvöld muni þeir njóta liðsinnis EFTA-dómstólsins vegna þess að fyrirvararnir eru ónýtir og menn munu telja að við höfum ekki innleitt eins og lög gera ráð fyrir. Ég vona að ég nái að lesa um niðurstöðuna áður en tíminn er búinn, með leyfi forseta: „Innleiðing þriðja orkupakkans skapar mikla óvissu og setur óþarfar kvaðir á nýtingu íslenskra orkuauðlinda. Það er þó áhættulaust að hafna innleiðingunni, enda er það eina rétta leiðin. Atkvæði greidd innleiðingu felur í raun í sér að viðkomandi vilji tryggja að íslenska raforkukerfið tengist raforkukerfi Evrópusambandsins strax svo ekki verði aftur snúið og varla hægt að skýra þá afstöðu með öðrum hætti en viðkomandi þjóni einhverjum duldum sérhagsmunum eða láti undan einhvers konar pólitískum þrýstingi. Slík afstaða er ábyrgðarlaus með öllu, þó afleiðingarnar kunni ekki að koma í ljós fyrr en að nokkrum árum liðnum.“ Svo mörg voru þau orð.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það ber allt að sama brunni hvað það varðar að andstaða stuðningsmanna innleiðingar undir þeim formerkjum sem nú er lagt upp með verður alltaf skrýtnari og skrýtnari. Það verður alltaf skrýtnara og skrýtnara að menn séu ekki tilbúnir að skoða þann kost að vísa málinu til sameiginlegu EES-nefndarinnar á grundvelli 102. gr. Maður veltir fyrir sér hvað mönnum og konum gangi til. Ég setti fram kenningu hér fyrr í kvöld um að stuðningsmönnum orkupakkans og innleiðingarinnar þyki nóg komið hvað það varðar að þurfa að standa frammi fyrir ókláruðu máli sem þeim líður ekkert sérstaklega vel með og þess vegna vilji menn ekki fara í þá vegferð að framlengja líf þessarar vinnu þannig að þeir þurfi að koma aftur að henni að aflokinni meðferð í sameiginlegu EES-nefndinni. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann haldi að sú kenning sem ég hef sett fram um að menn séu með þessu fyrst og fremst að forða sjálfum sér frá því að þurfa að handleika þriðja orkupakkann oftar en nauðsynlegt er sé möguleg skýring á því að ekki megi ræða einu orði að nýta 102. gr. Eða heldur hv. þingmaður að einhverjar aðrar skýringar séu mögulegar sem ég hef ekki áttað mig á?
Herra forseti. Ég held að þetta geti verið blanda af tveimur ástæðum. Sú fyrri er vel þekkt úr sögunni. Hún er sú að menn „nenni ekki að hafa þetta hangandi yfir sér lengur“. Menn voru til í að fórna miklum hagsmunum fyrir að hafa ekki málin hangandi yfir sér lengur. Hin ástæðan gæti verið íslenska stjórnmálamannaheilkennið, að menn geta ekki viðurkennt að vera á rangri leið, geta ekki viðurkennt að hafa gert mistök, geta ekki sagt: Við erum á rangri leið, snúum af leið meðan við getum, förum hina leiðina sem margir menn eru búnir að ráðleggja okkur að fara. Margir kunnáttumenn, góðir lögmenn, þeir þrír eða fjórir sem við erum búnir að teyma hérna fram núna segja allir: Sendið þetta til baka í sameiginlegu nefndina. Ég man hins vegar eftir tveimur á sínum tíma sem vildu ekki fara þá leið og segja bara: Innleiðum þetta. Þeir eru, eins og ég segi, fjórir. Hins vegar var skammtað inn á fundi utanríkismálanefndar undir restina. Það var ekki tekið tillit til þess að menn vildu fá gesti. Þeim var hafnað. Það virðist líka hreinlega hafa verið handvalið hvað menn lásu upp af þessum umsögnum vegna þess að þegar maður talaði við ráðherra þann stutta tíma sem hann var hér, og var ekki blíður á manninn frekar en refurinn, kom greinilega í ljós að menn hafa handvalið og lesið það sem þeim hentar. Það er grafalvarlegt mál ef menn hunsa ráðleggingar góðra fagmanna sem eru nánast allar samhljóða. [[Forseti hringir.]]Það skilur maður ekki og veit ekki hvað býr þar að baki.
Herra forseti. Ég hygg að það sé flestra manna mál að æskilegt sé að ákvarðanir séu teknar með upplýstum hætti. Hér er um að ræða mál sem er mjög víðfeðmt í eðli sínu og snertir mikilvæga hagsmuni þjóðarinnar. Það er greinilegt að það er ákveðin ólga, miklar áhyggjur meðal landsmanna. Í Bændablaðinu birtist nýlega skoðanakönnun gerð af fyrirtæki sem kallast MMR og hún leiðir í ljós að meiri hluti landsmanna er andvígur því að þessu þriðji orkubálkur verði innleiddur, eins og það heitir, en felur í raun og sann í sér að þeim reglugerðum og tilskipunum sem honum fylgja verði veitt lagagildi á Íslandi, a.m.k. reglugerðunum. Þetta mál snertir m.a. stjórnarskrá, alþjóðlegt samstarf og auðlindir þjóðarinnar. Er forsvaranlegt, herra forseti, að ljúka því með afgreiðslu ef ekki liggja fyrir raunhæfar og fullnægjandi upplýsingar um mikilvæga þætti þess? Ég mun kannski leyfa mér að víkja að örfáum þáttum sem eru þannig vaxnir að sýnast ýmist órannsakaðir eða rannsakaðir með ófullnægjandi hætti. Í fyrsta lagi, svo litið sé á fréttir dagsins, er fyrirtæki í Bretlandi sem heitir Atlantic Superconnection eða eitthvað þvílíkt sem er greinilega langt komið með undirbúning, tæknilegan og fjárhagslegan, að því að leggja hingað sæstreng. Þetta mál er þannig vaxið að það vekur fjöldamargar spurningar og gegnir raunar furðu að ekki skuli hafa verið leitað til að mynda eftir upplýsingum um hugsanlegt samningsbrotamál sem væri tengt umsókn frá slíku fyrirtæki. Sá möguleiki er rakinn í álitsgerð Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar að fyrirtæki í þessari stöðu sem myndi leita til Orkustofnunar eftir heimild til að koma á raforkutengingu gæti, eftir að hafa fengið synjun frá Orkustofnun, snúið sér til ESA, sem er Eftirlitsstofnun Evrópu, með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Höfundarnir Friðrik Árni og Stefán Már segja reyndar, með leyfi forseta: „Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Þeir eru kannski að gefa það með sínum hætti til kynna að þeir telji ekki miklar líkur á því að Ísland ætti möguleika á að vinna slíkt mál. Þetta er eitt. Annað er að nú liggur fyrir 1.000 blaðsíðna skjalabunki, eftir því sem sagt er, sem kallaður er fjórði orkupakkinn. Hann var, eftir því sem fréttir herma, fullafgreiddur og staðfestur á vettvangi Evrópusambandsins í liðinni viku. Það hafa ekki verið hafðir uppi neinir tilburðir til að kynna Alþingi þennan orkupakka, engin greining á samhengi hans við þriðja orkupakkann. Við erum því gangandi út í óvissu með að fara að samþykkja þennan orkupakka númer þrjú án þess að vita hvaða afleiðingar það gæti haft fyrir okkur í ljósi orkupakka fjögur, sem gera verður ráð fyrir að við séum undir þungum þrýstingi um að samþykkja, hafandi samþykkt þriðja orkupakkann. Og loks vil ég víkja að ákvörðun stjórnlagadómstóls í Noregi sem væntanleg er 23. september um tengsl orkupakka númer þrjú og norsku stjórnarskrárinnar. Ætlum við virkilega að afgreiða þetta mál [[Forseti hringir.]]án þess að þessi mál öll séu fullupplýst?
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Þegar farið er yfir álit fræðimanna sem hafa fjallað um þetta mál og lögmanna og þeirra sem þekkja til Evrópuréttar, eru skilaboðin nokkuð misvísandi. Þeir sem hafa efasemdir og vara við eru nokkuð ákveðnir í sínu orðavali, vil ég segja. Eins og þingmaðurinn benti réttilega á vitum við af hinum svokallaða fjórða orkupakka. Nú hefur einhvers konar kynning á fjórða orkupakkanum farið fram hér úti í bæ, ef má orða það þannig, hagsmunaaðilar eða einhverjir þess háttar hópar hafa fengið kynningu á honum og vissulega má segja að það sé hluti af einhverju ferli við þetta allt saman. Er til of mikils mælst, er ekki eðlilegt, ekki síst í ljósi þess sem hv. þingmaður nefndi áðan varðandi mögulega málshöfðun, að horfa á heildarmyndina og sjá hvert fjórði orkupakki leiðir okkur? Við sáum þegar við tókum upp aðra orkutilskipunina, sem við getum kallað orkupakka tvö, að hún leiddi af sér ákveðnar breytingar á raforkukerfinu hér, umsýslu þess á Íslandi. Það er vísað til þess varðandi orkupakka þrjú að við innleiddum orkupakka tvö svo glæsilega og uppfylltum meira en við þurftum að gera. Það hefur líka komið fram í máli og reyndar útúrsnúningum sumra þingmanna sem eru fylgjandi þessu að lagabreyting sem gerð var 2015 hafi verið hluti af orkupakka þrjú. Þar var hins vegar bara verið að bregðast við ákveðnum hlutum í annarri orkutilskipuninni. Nú liggur sú fjórða fyrir framan okkur. Er ekki ábyrgðarhluti að horfa ekki á þessa samfellu í heild og setjast kannski niður og bera hana saman við orkustefnu Evrópusambandsins, sem er líka til og ætti að vera öllum þokkalega aðgengileg?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég vil leyfa mér að skilja ræðu hans á þann veg að það sé óforsvaranlegt, óverjandi, að ætla sér að samþykkja þetta stóra mál með þeim þungu þjóðréttarlegu skuldbindingum sem við tökumst á herðar með því að samþykkja þingsályktunartillögu utanríkisráðherra, án þess að veigamikil mál eins og hér blasa við séu fullrannsökuð. Ekki hefur verið sýnt fram á það, herra forseti, að það sé neitt í málinu sem leggi á okkur einhverjar skyldur vegna þátttöku okkar í samstarfinu að afgreiða það núna í maí. Það er ekkert sem ætti að standa í vegi fyrir því, a.m.k. hefur ekki verið sýnt fram á neitt, að þessu máli yrði einfaldlega frestað fram á haustið þannig að ráðrúm gæfist til þess að skoða það með fullnægjandi hætti. Það er óviðunandi að ætla sér að afgreiða mál sem hefur svo víðtækar afleiðingar, snertir svo víðtæka hagsmuni þjóðarinnar og um leið einstaklinga og lögaðila, á þennan hátt. Það mætti halda áfram með þennan lista yfir mál sem eru órannsökuð. Til dæmis eru þingmenn sem hafa haldið því fram að það megi vænta lækkunar á raforkuverði. Þetta hafa þeir verið að skrifa í greinum í blöðum, þvert á það sem með hliðsjón af reynslu og almennum sjónarmiðum má gera ráð fyrir að verði raunin. Það væri þá kannski lágmark að aflað væri hagfræðilegar greinargerðar um þennan þátt málsins en hann snertir hvert heimili í landinu og hefur þýðingarmiklar afleiðingar fyrir atvinnufyrirtæki í mörgum greinum.
Virðulegur forseti. Nú er ljóst og það hefur í sjálfu sér enginn mótmælt því að verði þetta að veruleika, sú innleiðing sem hér á sér stað, erum við að innleiða hugsunina, innleiða markmiðin, við erum að taka upp stefnu Evrópusambandsins í orkumálum. Við erum að gera hana að okkar. Fjórði orkupakkinn er í lýsingum, þegar maður reynir að lesa yfirlit sem fylgir þeirri langloku allri, í rauninni bara framhald. Það er verið að ná betur utan um það markmið að vera með einn sameiginlegan orkumarkað. Þar kemur m.a. fram - ég tek fram að þetta er þýtt af okkar ágæta starfsfólki úr ensku og kann að vera einhver blæbrigðamunur á þessum texta og löggiltri þýðingu - með leyfi forseta: „Upphaflega átti ACER-stofnunin, eins og það var lagt fram í orkupakka þrjú, aðallega að sinna eftirlitshlutverki, ráðgjafarhlutverki og samhæfingu. En þar sem fyrirsjáanlegt er að framtíðarorkumarkaðurinn mun þurfa mun meiri samvinnu yfir landamæri var það séð sem hugsanlegt vandamál að ekki væri til aðili sem hefði það hlutverk að hafa svæðisbundið eftirlit með öllum ríkjum óháð landamærum.“ Síðan kemur fram annars staðar í þessum texta að ACER muni hafa yfirumsjón með framtíðar svæðisbundnum einingum og þar með koma í veg fyrir hugsanleg vandamál sem gætu komið upp ef hvert ríki fyrir sig væri að stjórna sínum málum sem gæti haft neikvæðar afleiðingar á orkumarkaðinn og orkuneytendur. Samkvæmt þessu er verið að færa þessari stofnun meira vald. Hvaða áhrif mun það t.d. hafa á þá stofnun sem á að sinna okkur, Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, sem tekur reyndar við skipunum frá ACER? Erum við ekki að taka allt of stóran séns, miðað við það sem Friðrik Árni og Stefán Már skrifa í sinni greinargerð, ef við skoðum þetta ekki sérstaklega?
Herra forseti. Það sýnist ekki annað blasa við en að það sé mikil tilhneiging til að miðstjórnarvald á þessu sviði verði mikið í þeim löndum sem hafa gengist undir þennan orkupakka. Það er ekki annað að sjá. Annað atriði í þessu sambandi er, eins og hv. þingmaður vék að, að það er tilefni sérstakra athugasemda í greinargerð Friðriks Árna og Stefáns Más hversu veik staða Eftirlitsstofnunar Evrópu er gagnvart orkustofnun Evrópu, ACER. Það er ACER sem semur drög að ákvörðunum Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA. Afar sérkennilegt. Þessir höfundar ræða þetta í samhengi við það sem menn þekkja sem tveggja stoða kerfi, þ.e. að við eigum ekki að eiga neina hagsmuni undir ákvörðunum stofnana sem við eigum ekki aðild að og eigum ekki fulltrúa hjá. Við eigum aðild og fulltrúa að ESA en ekki að yfirstofnuninni ACER. Þar eigum við ekki nema áheyrnarfulltrúa. Íslendingar hafa allan þann tíma sem þetta samstarf hefur staðið og á meðan það var í undirbúningi lagt á það mikla áherslu að tveggja stoða kerfið væri í gildi. Það er ekki hægt að fallast á það að hér sé tekið við fyrirmælum frá erlendum stofnunum sem við eigum ekki aðild að. Þess vegna er það mjög mikið umhugsunarefni ef það á að fara í veigamiklum atriðum að víkja frá hinni tveggja stoða lausn hvað þetta varðar.
Herra forseti. Í upphafsorðum ræðu hv. þingmanns, sem ég þakka fyrir, kom fram að u.þ.b. 62% aðspurðra í nýlegri skoðanakönnun væru andvíg því að orkupakki þrjú yrði innleiddur í íslenskan rétt. Engu að síður þráast menn við og halda áfram að berja hausnum við steininn. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann eigi einhverja skýringu á því hvers vegna menn móast við að halda áfram í þessu máli þegar fyrir liggur fjöldinn allur af greinargerðum þar sem menn vara við akkúrat þessari leið og leggja til aðra leið. Það er eins og mönnum sé bara ekkert heilagt og þeir halda áfram alveg ótrauðir. Mig langaði til að fara yfir það með hv. þingmanni hvort hann sjái eitthvað sem réttlæti að menn haldi svona áfram. Finnst honum eitthvað hafa komið í ljós í umfjöllun okkar þessa daga og þessar nætur sem bendir til þess að það sé skynsamlegt að fara þá leið sem ríkisstjórnin hefur valið sér? Telur hann að sú leið sem ríkisstjórnin hefur valið sér sé vænleg til árangurs og muni t.d. stuðla að betri lífskjörum hér? Mig langar líka til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að innleiðing þessa pakka eins og nú er áætluð sé líkleg til að skila hærra orkuverði til neytenda en er nú í dag.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég ætla að leyfa mér að segja að ég er mjög undrandi á þeirri hörku sem felst í afstöðu ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli. Ég skil vel þá tvo flokka sem hafa ekki nein mál ofar á sinni málefnaskrá en aðild að Evrópusambandinu. Þeir tveir flokkar lýstu því að þeir myndu styðja þetta mál áður en það var lagt fram á Alþingi þannig að þeir lýstu yfir stuðningi við málið óséð, en harkan af hálfu ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna er mér undrunarefni. Ég verð að viðurkenna það. Það er alveg sama hvaða málefnalegu sjónarmið eru tekin upp og rædd í þingsal, þau eru ekki virt viðlits, þau þykja ekki tilefni til neinnar skoðunar. Hæstv. utanríkisráðherra kom hingað fyrir skemmstu og sú heimsókn var vægast sagt hin sérkennilegasta. Hæstv. ráðherra kom að því er virtist algjörlega óundirbúinn og tómhentur varðandi þær spurningar sem voru bornar upp við hann. Áfram skal haldið að virða vettergis þau sjónarmið sem hér er teflt fram með málefnalegum hætti. Maður hefði ekki átt von á þessu, ég verð að viðurkenna það, en sú harka sem hér birtist með einum og öðrum hætti er öllum landsmönnum auðsæ.
Herra forseti. Ég er einmitt hugsi yfir þessu líka. Meiri hluti þjóðarinnar er á móti málinu en samt á að troða því ofan í hálsmálið á henni. Við stöndum hér nótt og dag og tölum á móti málinu vegna þess að ekki er á okkur hlustað og við fáum engin svör. Við fáum engar vísbendingar um að menn ætli að víkja af þessari leið. Ég er búinn að segja áður að ég dáist að og þykir vænt um hvað við höfum fengið mikla hvatningu í gegnum alls konar miðla og fólk er hér á pöllunum, jafnvel næturlangt, til að fylgjast með umræðunni. Satt að segja hefði ég haldið að við værum búnir að drepa af okkur meiri hluta þjóðarinnar í þessu andófi sem ég vil kalla svo. Það var spurt um það á einni útvarpsstöðinni hvaða hug menn bæru til þessa gjörnings sem við erum þátttakendur í. Og viti menn, það eru jafn stórir hópar með og á móti. Þetta kom mér á óvart vegna þess að fjölmiðlar hafa verið mjög uppteknir við það undanfarna daga, reyndar ekki á málefnalegum forsendum, að reyna að koma því inn hjá þjóðinni að við séum öll fávitar, að við vitum ekki nokkurn skapaðan hlut um hvað við erum að gera og séum bara að verja einhverja ímyndaða hagsmuni sem ég get ekki ímyndað mér hverjir eru aðrir en hagsmunir þjóðarinnar. Eftir allt þetta gjörningaveður sem hefur dunið á finnst samt helmingi þeirra sem voru spurðir réttlætanlegt að við séum hér dögum og nóttum saman. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um þessa afstöðu þjóðarinnar til bæði pakkans og [[Forseti hringir.]]þeirra meðala sem hér hafa verið notuð og hvort hann telji einhver líkindi á því að ríkisstjórnin láti sér segjast.
Herra forseti. Ég vil í upphafi vekja athygli á því að þær tvær kannanir sem hér hefur verið vísað til, annars vegar könnun sem ég vísaði til, könnun fyrirtækisins MMR sem birtist í Bændablaðinu fyrir skemmstu, og könnunin á útvarpsstöðinni, eru algjörlega ósambærilegar að gæðum. Úrtakið í könnun útvarpsstöðvarinnar er sjálfvalið og slíkt úrtak er náttúrlega ekki viðurkennt í heimi vísindanna og alls ekki þeirra vísinda sem fjalla um þessi mál. Ég mun halda mig við það, þangað til að önnur a.m.k. jafn góð könnun kemur fram, að mark sé takandi á þeirri niðurstöðu frá MMR að um 62% þjóðarinnar séu andvíg þessum þriðja orkupakka. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni og fleiri hv. þingmönnum úr þingliði Miðflokksins, sem hafa lýst því hvaða skilaboð þeim berast daga og nætur frá fólki víðs vegar að um stuðning við okkar málflutning, að þessi skilaboð eru mjög skýr, líka þegar farið er út á meðal fólks. Ég el enn þá von í brjósti, herra forseti, að ríkisstjórnarflokkarnir sjái að sér. Það þarf ekki að vera neinum til minnkunar að fresta þessu máli ósköp einfaldlega í ljósi þess að mörgum spurningum er ósvarað. Frétt dagsins um hið erlenda fyrirtæki sem áformar að leggja hingað sæstreng setur alveg nýjan vinkil inn í málið og það væri fullkomlega óverjandi að samþykkja það að öllum þessum spurningum ósvöruðum.
Virðulegur forseti. Við höfum núna um skeið bent á þá staðreynd að fjórði orkupakki Evrópusambandsins liggur fyrir. Það er búið að samþykkja hann og hann er tilbúinn. Þó að um hann hafi verið fjallað einhvers staðar í samfélaginu um einhvern tíma hefur það ekki verið gert á Alþingi. Fram hefur komið, m.a. í umsögn Samtaka iðnaðarins, að fjórði orkupakkinn boði víðtækara regluverk en aðrir orkupakkar eða aðrar gerðir hafa sagt fyrir um. Það er full ástæða til að fjalla örlítið um það. Ég hef hlustað á umræðuna og lesið það sem ég hef náð að potast í gegnum varðandi þennan fjórða orkupakka að það eru einar 18–19 spurningar sem hafa komið upp varðandi hann. Ástæðan fyrir að ég nefni það hér, virðulegur forseti, er að framhaldið er svo augljóst. Það er vitanlega alveg klárt vegna þess að í fjórða pakkanum er m.a. vísað til breytinga á gerðum sem er verið að innleiða núna með þessum þriðja orkupakka. Meðal þess sem fjórði orkupakkinn virðist fjalla um er orkunýtni bygginga, þ.e. endurnýjanleg orka, almenn orkunýtni, reglusetning, hvernig markaðurinn virkar o.s.frv. Við hljótum því að velta fyrir okkur líkt og svo sem Samtök iðnaðarins gera í sinni umsögn um þriðja orkupakkann hvaða áhrif sú breyting sem virðist eiga að gera eða þær reglur sem ætla má að verði innleiddar hér varðandi orkunýtni bygginga hafi t.d. á Íslandi. Verður t.d. horft sérstaklega á þá endurnýjanlegu orku sem Ísland býr yfir eða er það eitthvað sem verður látið mæta afgangi í þágu heildarinnar? Það er alveg augljóst að horft er til stóru sviðsmyndarinnar, þ.e. orkustefnu Evrópusambandsins, þegar verið er að búa til þessa pakka og reyna að breyta kerfinu í þá átt sem sambandið telur nauðsynlegt. Mun þetta t.d. þýða breytingar á byggingarreglugerðum á Íslandi eða mannvirkjalögum? Myndu þessar breytingar hafa áhrif til aukins byggingarkostnaðar? Er eitthvað sem gæti haft áhrif á slíkt? Er eitthvað varðandi þær hugmyndir sem liggja að baki orkupakka fjögur um það hvernig inntaksgrindin er eða mælarnir notaðir og þess háttar? Ég held reyndar að það sé þegar komið í ljós að menn eru farnir að taka upp einhverja tölvustýrða, fjarstýrða mæla. Ég kann ekki alveg að tala um þetta en þetta eru allt spurningar sem er óhætt að velta upp vegna þess að ef við innleiðum orkupakka þrjú erum við búin að taka fyrsta skrefið inn í þetta. Spurning tvö sem ég skrifaði hjá mér er: Hvað breytist í rauninni milli þessara pakka? Hver er þróunin? Það er gríðarlega stór spurning. Hver er þróunin á regluverkinu? Er einhver breyting á markmiðunum? Er einhver breyting á eftirlitsstofnununum eða aðilunum sem þurfa að koma að þessu? Kveðum við með einhverjum hætti skýrar á um það hvernig verð myndast varðandi orkuna? Er kannski verið að leggja meiri skyldur eða nýjar skyldur á orkufyrirtækin en gert er í orkupakka fjögur? Er verið að breyta hlutverki Orkustofnunar í orkupakka fjögur? Hvað er það sem breytist? Hver verður þróunin? Ég fór yfir það áðan að eitt er þó ljóst, þessi svokallaða ACER-stofnun mun fá meiri völd, ný hlutverk og væntanlega ný markmið til að vinna eftir. Hvernig yfirfærist það svo á íslenska undirverktaka, þ.e. Orkustofnun, ef ég leyfi mér að orða það þannig? Hvaða breytingar verða þegar að þessu er komið? Þetta eru allt spurningar, hæstv. forseti, sem ég held að rétt sé að velta fyrir sér.
Herra forseti. Hv. þingmaður spyr stórra spurninga um fjórða orkupakkann og eins ótrúlegt og það kann að virðast þá höfum við hér í þinginu ekki fengið nokkra einustu kynningu á honum þó að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins sé búin að afgreiða hann fyrir fáeinum dögum. Það breytir ekki því að löngu áður en það gerðist var búið að kynna þennan fjórða orkupakka fyrir fólki á Íslandi, fyrir hagsmunasamtökum, fyrir fleiri aðilum úti í bæ. En ríkisstjórnin virðist hafa viljað líta algjörlega fram hjá tilvist þessa fjórða orkupakka í umræðu um þann þriðja. Það er að mínu mati sérkennilegt í ljósi þess rökstuðnings sem fulltrúar stjórnarflokkanna hafa haft fram að færa um mikilvægi þess að innleiða þriðja pakkann, sem hefur einmitt að miklu leyti gengið út á það að hann væri nauðsynlegt og eðlilegt framhald af fyrstu og annarri orkutilskipuninni. Við yrðum að innleiða pakka númer þrjú af því að við hefðum innleitt eitt og tvö og eitt og annað gerst í millitíðinni. Í ljósi þeirra raka skýtur óneitanlega skökku við, þegar menn tala fyrir þriðja pakkanum og sá fjórði liggur fyrir, að menn vilji ekki líta til þess hvað í honum felst. Vonandi getum við í umræðunni komist nær því að átta okkur á hvað fylgir með fjórða pakkanum. Það sem ég vildi spyrja hv. þingmann, af því að hann hefur mikla reynslu af samskiptum við þetta batterí, Evrópusambandið, er: Er ekki óhætt að ætla, miðað við til að mynda það sem hann rakti í ræðu sinni áðan, að þetta sé allt liður í fyrirsjáanlegri vegferð Evrópusambandsins til að auka miðstýringarvaldið á sviði orkumála og taka þá eitt skref í einu, í [[Forseti hringir.]]sumum tilvikum fleiri, allt með það að markmiði?
Virðulegur forseti. Markmið Evrópusambandsins er býsna skýrt í orkumálum, þ.e. að ná betur utan um heildarmyndina, reyna að veita öllum íbúum svæðisins tækifæri á að geta keypt hreina umhverfisvæna orku, minnka notkun á jarðefnaeldsneyti o.s.frv. Allt er þetta ljóst. Og það er vitanlega líka ljóst og séð, þarf ekki annað en fylgjast með yfirlýsingum nokkurra ráðamanna hjá Evrópusambandinu, að þeir telja mjög mikilvægt að auka miðstýringuna, ná betur utan um málið í heild. Ef ég man rétt var meira að segja vitnað í þessum stól hér, ekki fyrir svo löngu síðan, í að orkumálastjórinn, sem á að hafa veitt þessum fyrirvara Íslands blessun sína, hefði sagt að það þyrfti að ná betri tökum m.a. á því hvernig orkumarkaðurinn væri skattlagður, tekjuöflunin og slíkt þyrfti að vera undir meiri stjórn miðstýringarinnar. Það er hins vegar mjög áhugavert, af því að hv. þingmaður byrjaði að fjalla um að við þingmenn höfum ekki fengið neina kynningu á þessu, að ég beindi ákveðnum spurningum til utanríkisráðuneytisins varðandi orkupakka fjögur og fimm. Þar er m.a. spurt: Hver eru helstu breytingar í fjórða orkupakkanum? Hvaða áhrif hafa þær á íslenskan raforkumarkað? Það er ekkert svar. Það er ekki neitt, það er bara rakin málsmeðferðin sem er svo sem ágætt. Síðan er sagt: Jú, sérstakur starfshópur hefur verið settur af stað um hagsmunagæslu og samráð varðandi innleiðingu fjórðu orkupakkans. Allt er þetta örugglega samkvæmt fyrir framákveðnukerfi. En nú er staðan allt önnur, við þurfum að sjá þetta.
Herra forseti. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra út í fjórða orkupakkann fyrr í dag og hvers vegna hann væri ekki settur í samhengi við þann þriðja og ræddur hér í þinginu. Satt best að segja olli svarið mér talsverðum áhyggjum. Hæstv. ráðherra vísaði einfaldlega í að þetta hefði allt sinn gang, þessar gerðir kæmu inn og færu í ákveðið ferli og við þyrftum bara að bíða eftir því að þetta kæmi á færibandinu, án þess að hæstv. forsætisráðherra hafi orðað það þannig. Þetta veldur mér sérstökum áhyggjum í ljósi þess að ríkisstjórnin kynnir nú þennan pakka og berst fyrir innleiðingu hans á þeim forsendum að hann sé einfaldlega búinn að færast það langt eftir færibandinu að komið sé að okkur að taka við honum og opna hann. Þá hlýtur maður að spyrja sig: Mun þá ekki það sama eiga við um fjórða orkupakkann? Mér þótti mjög áhugavert að heyra hv. þingmann nefna að það hversu vel Íslendingar hefðu staðið sig við að innleiða fyrstu og aðra orkutilskipunina - og þegar ég segi vel er ég að vísa til afstöðu Evrópusambandsins, þ.e. við höfum innleitt þetta jafnvel umfram það sem við hefðum þurft að gera - séu sérstök rök fyrir því að við þurfum ekki undanþágur nú. Hvað segir það okkur um samspilið milli þess hvernig ríkisstjórnin ætlar að innleiða þriðja orkupakkann og þess sem er að vænta í umræðu um þann fjórða?
Virðulegur forseti. Svarið við þessu er í rauninni spurningin sem hv. þingmaður velti upp áðan með færibandið. Það er einfaldlega þannig að ef menn nýta ekki í það minnsta möguleika sem þeir hafa til að ná fram áhrifum með breytingum, sem ekki tókst í viðræðunum varðandi orkupakka þrjú, þá verða þeir að stoppa færibandið. En það er því miður að skilja af t.d. svari hæstv. forsætisráðherra í dag við fyrirspurn hv. þingmanns að færibandið verði ekki stoppað, það malli áfram. Þar af leiðandi mun Alþingi lenda í þeirri stöðu að vera búið að innleiða svo glæsilega að eftir því er tekið orkupakka þrjú, væntanlega, gangi vilji stjórnvalda eftir, og þá verður erfitt að malda í móinn þegar menn kafa loksins ofan í fjórða orkupakkann. Það sem er hins vegar algjörlega galið, og mér fannst mjög vont að heyra hæstv. forsætisráðherra segja í ræðustól, er að neita að horfast í augu við það að hægt er að átta sig á vandamálunum sem eru hugsanlega í orkupakka fjögur í dag. Það þarf ekki að bíða eftir öllu ferlinu. Það er alveg hægt að fara í sjálfstæða athugun og láta menn skoða hvað er þarna á ferðinni til að undirbúa þá færibandið ef menn vilja ekki grípa inn í. Það er stórhættulegt að líta á þessar innleiðingar allar eins og þær séu í boxum, maður taki bara eina skeið eða einn bita af þessu í einu því á endanum er búið að taka það mörg skref að ekki verður aftur snúið. Þegar búið er að innleiða orkupakka þrjú, ef af því verður, þá verður ekki aftur snúið með það og þá er búið að auka þrýstinginn á að klára númer fjögur. Það að forsætisráðherra Vinstri grænna skuli lýsa því yfir að það sé bara sjálfsagt að það komi á færibandi að markaðsvæða orkuna enn þá frekar, gera náttúruauðlindirnar að markaðsvöru, vöru sem hægt er að flytja og selja jafnvel yfir landamæri, er hreint með ólíkindum.