Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og utanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin tilkynnti á laugardaginn um aðgerðir vegna móttöku flóttamanna og ég vil byrja á að fagna þeim aðgerðum og lýsa sérstakri ánægju með að í svo viðkvæmum málaflokki og mikilvægum sem málefni flóttamanna eru skuli virðast vera að myndast mjög víðtæk pólitísk samstaða um nauðsynlegar aðgerðir. Við erum mörg hér í stjórnarandstöðunni sem höfum lagt fram þingsályktunartillögu um móttöku flóttamanna á næstu þremur árum. Ríkisstjórnin spilar nú út hugmyndum um úrlausn á þessu ári og því næsta og ég fagna því. Ég legg þó áherslu á að hér er ekki um átaksverkefni að ræða sem leysist á tveimur árum, heldur mun viðvarandi úrlausnar þurfa við um ókomin ár til að taka á þessum mikla vanda. Eitt atriði vil ég sérstaklega nefna. Í viðtölum um helgina við hv. þingmenn Unni Brá Konráðsdóttur og Óttar Proppé, sem kynntu sér aðstæður í flóttamannabúðum fyrir botni Miðjarðarhafs, var áberandi sú upplifun þeirra að vonleysið væri alltumlykjandi og öllu ráðandi í þessum flóttamannabúðum því að fólk upplifði einfaldlega eftir margra ára bið að engin leið væri að fá úrlausn og að röðin kæmi aldrei að því, þess vegna væri fólk að kaupa sér far með manndrápsfleytum yfir Miðjarðarhafið og leggja líf sitt í hættu. Er hæstv. forsætisráðherra tilbúinn, og ríkisstjórnin, að við hugleiðum í sameiningu með hvaða hætti við getum sérstaklega brugðist við þessum vanda? Getum við veitt þessu fólki áritanir og auðveldað því að koma hingað og fá úrlausn sinna mála í ríkari mæli? Með hvaða hætti getum við reynt að greiða fólki leið? Auðvitað er ódýrara að kaupa sér flugfar til Íslands en að borga þær gríðarlegu fúlgur sem fólk er að borga glæpamönnum [[Forseti hringir.]]til að fá far yfir Miðjarðarhafið. Hvað getum við gert til að auðvelda fólki úrlausn að þessu leyti?
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að lýsa yfir ánægju með þær aðgerðir sem hafa verið kynntar vegna þeirrar stöðu sem upp er komin vegna stríðsins í Sýrlandi og annarra flóttamanna sem margir hverjir hafa komið til Evrópu að undanförnu en miklu fleiri bíða enn úrlausnar annars staðar eins og hv. þingmaður nefndi. Það er líka rétt sem hann gat um, að þetta er verður viðvarandi vandamál um fyrirsjáanlega framtíð. Það er mikilvægt að nálgast það á þann hátt og nálgast það þar af leiðandi heildstætt. Hv. þingmaður talaði um það vonleysi sem virðist skiljanlega vera ríkjandi sums staðar í flóttamannabúðum, ekki hvað síst í Líbanon, og mikilvægi þess að við gæfum þessu fólki einhverja von frekar en að skilaboðin frá Íslandi og öðrum Evrópulöndum væru þau að ekkert væri gert nema menn legðu í lífshættulega ferð til að reyna að smygla sér til Evrópu. Það er einmitt þess vegna sem sérstök áhersla er lögð á það í þeirri áætlun sem var kynnt í fyrradag að gefa fólki kosti á því að koma beint frá flóttamannabúðum til Íslands. Þar er Líbanon nefnt sérstaklega. Mér skilst að aðstæður í flóttamannabúðum séu mjög mismunandi eftir því hvar þær eru. Í Tyrklandi og Jórdaníu mun ástandið ekki vera jafn slæmt og í Líbanon og þess vegna leggjum við okkar af mörkum til að bæta ástandið í þessum búðum, t.d. með því að veita heilbrigðisþjónustu og matvæli, en einnig að gefa fólki sem uppfyllir þau skilyrði sem þarf að uppfylla til að geta talist flóttamaður tækifæri á að koma til Íslands í það stórum hópum að við getum veitt því alla nauðsynlega þjónustu hér.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svarið en ítreka að það er mikilvægt að af Íslands hálfu sé líka lögð áhersla á það á alþjóðlegum vettvangi að við munum almennt reyna að opna leið fyrir fólk úr flóttamannabúðunum. Besta leiðin er auðvitað sú að fækka fólkinu þar, gera því kleift að koma hingað og fá úrlausn sinna mála hér, sækja um hæli hér. Hið sama gæti gilt um önnur vestræn lönd, að létta á þrýstingnum í búðunum og sýna fólki þar með að biðin í biðröðinni skilar árangri, að röðin komi að því, að þetta sé ekki vonlaust. Ég vil að síðustu ítreka þau orð að það er óskaplega mikilvægt í íslenskum stjórnmálum að þverpólitísk samstaða geti verið um mikilvæg mannúðarmál eins og þetta. Ég fagna því enn og aftur að ríkisstjórnin skuli hafa komið fram með alvöruaðgerðapakka í málinu.
Virðulegur forseti. Ég tek undir það mat hv. þm. Árna Páls Árnasonar að æskilegt sé að íslensk stjórnvöld beiti sér fyrir því á alþjóðavettvangi, í samskiptum við önnur ríki, að menn hugi að þessum hluta vandans. Að mínu mati hefur vantað svolítið upp á það, a.m.k. í þeirri umræðu sem við höfum fylgst með í fjölmiðlum, en á næstunni verða fjölmargir fundir um þessi mál. Þar munu Íslendingar, að því marki sem þeir taka þátt í þeirri vinnu, beita sér fyrir því að menn hugi meira að þessum hluta vandans.
Herra forseti. 1. apríl síðastliðinn birtist á forsíðu Fréttablaðsins frétt að fyrir lægi tillaga frá hæstv. forsætisráðherra um að til að fagna afmæli fullveldisins yrði ráðist í að byggja Hús íslenskra fræða, ráðist yrði í viðbyggingu við Alþingishúsið samkvæmt teikningum Guðjóns Samúelssonar og ráðist yrði í uppbyggingu á Þingvöllum. Eftir að sú frétt birtist á forsíðu Fréttablaðsins vorum við formenn stjórnarandstöðuflokkanna boðuð á fund forsætisráðherra til að ræða þessa tillögu. Þeim fundi lauk með því að við biðum eftir að heyra frekari fregnir. Rætt var um sérstaklega hvort ekki væri eðlilegt að forsætisnefnd Alþingis kæmi að málum þegar rætt væri um nýja byggingu fyrir Alþingi, en aðrar framkvæmdir, sérstaklega þó Hús íslenskra fræða, voru auðvitað gamalkunnugar og ætti að vera okkur kappsmál því að það sem nú er kallað hola íslenskra fræða hefur staðið þar alllengi. Auðvitað fer að líða að því að taka þarf ákvörðun um hvort fylla eigi í holuna eða hvort byggja eigi hús undir handritin og þá starfsemi sem þeim fylgir. Þetta snýst ekki bara um varðveislustað, þetta snýst líka um kennslu og rannsóknir á íslensku máli. Við ættum auðvitað að velta sérstaklega fyrir okkur stöðu þess núna þegar hver sérfræðingurinn á fætur öðrum varar okkur við því að við gætum verið að komast á þann stað í hraðri tölvutækniþróun nútímans að íslenskan gæti verið að renna okkur úr greipum. Á meðan er holan þarna enn og minnir okkur á það hvernig við búum að íslenskri tungu í fortíð og framtíð. Þær fregnir hafa síðan borist, ég hef ekki fengið þær staðfestar, að málið væri fast í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Ég veit svo sem ekkert um það enda tilheyri ég ekki þeim annars ágæta flokki. Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvar stendur málið? Eigum við von á því að ákvörðun verði tekin um hvort við ætlum að byggja hús yfir íslensk fræði? Eigum við von á því að einhver niðurstaða verði hvað varðar húsnæði fyrir þingið og Þingvelli?
Virðulegur forseti. Ég er heldur ekki í þingflokki sjálfstæðismanna þannig að hv. þingmaður verður að spyrja einhvern annan en mig um stöðu mála þar. Sú tillaga sem hv. þingmaður getur um var afgreidd úr ríkisstjórn og þar er gert ráð fyrir nokkrum verkefnum til að fagna 100 ára afmæli fullveldis. Hús íslenskra fræða er eitt af þeim. Það er líka rétt sem hv. þingmaður nefndi, að framkvæmdir við Alþingishúsið eru nefndar þar líka, en ég get ekki eignað mér þá hugmynd því að það hafði verið rætt þegar, að mér skilst, í forsætisnefnd og skoðað í fjármálaráðuneytinu að það kynni að vera og væri að öllum líkindum hagkvæmt fyrir þingið að eignast eigið húsnæði til að uppfylla þarfir fyrir skrifstofur þingsins frekar en að leigja á þeirri háu leigu sem þarf að greiða hér við Austurvöll. Það er nú önnur saga. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um það hvort við getum afgreitt tillögu um að halda upp á 100 ára afmæli fullveldis með þeim hætti sem hér hefur verið rakið þá vona ég svo sannarlega að sú verði raunin.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra upplýsingarnar. Í máli hans kom fram að hann, eins og ég, er ekki í þingflokki Sjálfstæðisflokksins, en ég fékk ekki alveg skýr svör við því hvort til stæði að ljúka málinu eða hvort hæstv. forsætisráðherra hygðist beita sér fyrir því að málinu yrði lokið né heldur hvað tefði málið nákvæmlega. Ég held að öllum væri nokkur sómi að því ef við tækjum þessi mál upp aftur, hvort sem það er í formi þeirrar tillögu sem hæstv. forsætisráðherra lagði fram eða með einhverjum öðrum hætti, og vil hvetja hæstv. forsætisráðherra til að eiga frumkvæði að því að öll þessi mál verði tekin upp á nýjan leik og skýra okkur frá því hvað hefur eiginlega tafið málið síðan fréttin birtist á forsíðu Fréttablaðsins 1. apríl svo að þetta muni ekki reynast aprílgabb í raun og veru. Ég bið hæstv. forsætisráðherra annars vegar að skýra okkur frá því hvað tefur málið og hins vegar hvetja hann til þess að beita sér fyrir því að þessi mál verði tekin upp til umræðu á nýjan leik.
Virðulegur forseti. Ég þakka hvatninguna og mun taka mark á henni og vinna að þeim málum. Hvað varðar spurninguna um hvað valdi töfum þá held ég að það sé bara spurning um að menn vilji skoða hlutina vel, fara hagkvæmustu mögulegu leið, því að auðvitað höfum við verið að fást við það að þurft hefur að spara í ríkisrekstrinum undanfarin ár og tillögur sem fela í sér umtalsverðan kostnað eru náttúrlega skoðaðar gaumgæfilega til að meta hvort hægt sé að gera þetta á einhvern annan hátt og hvort þær séu örugglega eins vel unnar og kostur er. Við hv. þingmaður getum bara sammælst um það að vonandi komumst við að niðurstöðu hvað þetta varðar í tæka tíð til að geta haldið upp á 100 ára afmæli fullveldisins með þessum hætti.
Forseti. Nýverið kom fram að til stæði að breyta reglugerðum á þann veg að framhaldsskólar gætu tekið nemendur inn á hæfnisprófi. Þetta kom eins og blaut tuska framan í marga skólastjórnendur Hæstv. ráðherra segir í viðtali á visir.is, með leyfi forseta: „Við vitum ekki hvaða veruleika ungt fólk sem er að ljúka námi verður í. Mörg þeirra starfa sem við sinnum í dag, þau verða horfin. Þess vegna skiptir miklu máli að byggja upp lykilhæfnina, svo þau geti orðið virkir þátttakendur í samfélagi framtíðar.“ Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra menntamála hvað hann er nákvæmlega að segja hér. Hvaða störf eru það sem gætu verið horfin og í hvaða samhengi sér hann hæfnisprófin í tengslum við það að nemendur verði virkari þátttakendur í samfélagi framtíðar? Ég átta mig ekki alveg á þessu, þ.e. forsendum fyrir þessum hæfnisprófum. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra af hverju í ósköpunum ekki eru skoðaðar mjög árangursríkar aðferðir Finna varðandi nám og hvort hann telji að þessar tillögur verði til þess að auka traust á milli til dæmis ráðuneytis og skólastjórnenda eða hvort þetta sé til þess fallið að grafa undan því trausti.
Virðulegi forseti. Það sem verið var að ræða í því viðtali sem hv. þingmaður las lítinn bút úr er sú staðreynd að þær tæknibreytingar sem ganga yfir veröldina, og sá hraði er sívaxandi, gera að verkum að ýmis þau störf sem við þekkjum í dag munu að öllum líkindum hverfa og ný koma í staðinn. Hv. þingmaður spyr: Hvaða störf? Ef ég ætti nú, virðulegi forseti, þá kristalkúlu stæði ég ekki hér. Það er einmitt það sem er svo erfitt að spá um. Það er eiginlega ógjörningur að átta sig á því hvaða störf það verða. Hægt er að benda á fjölmörg dæmi á undanförnum árum og áratugum um heilu starfsgreinarnar sem hafa tekið gjörbreytingum vegna tækniframfara og hafa gert að verkum að ný störf hafa komið í staðinn. Ég bendi til dæmis á svona gamalgróinn atvinnuveg eins og sjávarútveginn, breytingarnar sem orðið hafa þar. Það er bara eitt dæmi, en við eigum eftir að sjá miklu meiri breytingar hvað þetta varðar. Breytingarnar sem eru að verða núna, og hafa gengið í gegn í grunnskólanum, snúa að því að leggja hæfni nemenda til grundvallar til þess einmitt að við búum þau sem best með almennum hætti undir þennan veruleika. Strax árið 2011, þegar almennur hluti aðalnámskrárinnar var samþykktur og gefinn út, var lagt upp með nýtt einkunnakerfi, bókstafakerfi það sem verið hefur til umræðu, en síðan hefur það komið fram hjá nokkrum skólameisturum þeirra skóla sem eru að taka inn nemendur og geta líka hafnað, af því að meiri eftirspurn er eftir þeim skólum en rúm er fyrir, að menn telja að nýtt einkunnakerfi gefi ekki nægilega útfærða mynd fyrir skólana hvað varðar forgangsröðun nemenda. Ég met það aftur á móti svo að það einkunnakerfi sem komið er veiti nemendum og foreldrum mjög góða leiðsögn. En það eru örfáir skólar, kannski fjórir, fimm eða sex skólar á landinu, sem eru í þeirri stöðu að velja og hafna nemendum af rúmlega 30 skólum á framhaldsskólastigi, og þá er sjálfsagt mál að skoða það hvernig hægt er að verða við slíkum kröfum. Það þarf ekki með nokkrum hætti að valda nokkurs konar bresti í trúnaði eða samstarfi á milli menntamálaráðuneytis, Menntamálastofnunar og skólanna, ekki með nokkrum hætti, virðulegi forseti.
Forseti. Ég horfði á splunkunýja heimildarmynd í síðustu viku þar sem viðtal var við skólastjórnanda í Finnlandi. Eitt af því sem sló mig einmitt við það sem hann sagði, spurður að því hvers vegna svona vel gengi hjá Finnum, var að fullkomið traust ríkti á milli mismunandi stiga sem hafa með skólakerfið að gera. Mér finnst hugmyndir ráðherra einhvern veginn vera alveg öfugar við það. Mig langar að spyrja ráðherra: Af hverju treystir ráðherra ekki námsmati grunnskólanna sem byggir á langtímahæfni? Inntökupróf tekur eingöngu á yfirborðinu. Ég veit að þessar tillögur ráðherra hafa valdið miklum áhyggjum hjá nemendum sem eru í 10. bekk núna. Ég verð að segja að mér finnst ábyrgðarlaust að koma fram með slíkar tillögur án þess að búið sé að útfæra þær og ræða almennilega við skólastjórnendur.
Virðulegi forseti. Fyrst ber nú að hafa í huga að það einkunnafyrirkomulag sem notað hefur verið á undanförnum árum, frá því að samræmdu prófin voru afnumin, ber þess ýmis merki að hlaupið hafi í þann skala mikil einkunnaverðbólga, þannig að hann sé orðinn allt að því ónothæfur, þ.e. að það sé orðið ómögulegt fyrir skólastjórnendur á framhaldsskólastigi að bera saman einkunnir frá ólíkum skólum. Skólastjórnendur á framhaldsskólastigi hafa með öðrum orðum ekki neinn samanburð en það er vandamál sem ítrekað hefur komið fram. Hvað varðar síðan traust á milli skólastiga endurspeglast sá vandi í því sem ég var að segja, að skólastigin eiga erfitt með að átta sig á því hvað hitt skólastigið er að gera eða segja eða senda skilaboð um. Þetta endurspeglast líka á háskólastiginu gagnvart framhaldsskólunum. Það sem verið er að vinna með, og hefur verið í vinnslu allt frá árinu 2011, er nýr einkunnaskali á grunnskólastiginu, en ég ítreka að ekki hefur verið sett fram eða útfærð ein einasta tillaga. Þegar hv. þingmaður spyr hvers vegna ekki sé búið að útfæra tillögurnar áður en þær eru kynntar er það vegna þess að það er verið að hefja umræðu. Virðulegi forseti. Hvernig í ósköpunum á að hefja umræðu um nokkurn skapaðan hlut í þessu landi ef þarf alltaf að hefja hana með því að leggja fram tilbúna og mótaða tillögu? Það er einmitt verið að kalla eftir sjónarmiðum, skoðunum og verið er að skoða þetta mál þannig að menn geti síðan tekið einhverja upplýsta afstöðu þegar til þess kemur.
Virðulegur forseti. Mig langar að óska eftir því að hæstv. forsætisráðherra útskýri fyrir okkur og þjóðinni allri skoðanir sínar á því sem fram hefur komið í fjölmiðlum að undanförnu um uppbyggingu Landspítalans við Hringbraut. Hæstv. forsætisráðherra hefur ýjað að því að hann telji að uppbyggingin eigi að fara fram á öðrum stað. Þingið hefur samþykkt þingsályktun þess efnis að ráðast skuli í uppbyggingu við Hringbraut. Á fjárlögum þessa árs og þess næsta eru settir fjármunir í verkefnið. Hönnun og framkvæmd er komin af stað. Lítur hæstv. forsætisráðherra svo á að endanleg ákvörðun hafi ekki verið tekin í málinu? Hyggst hann beita sér gegn því að þessi uppbygging fari fram við Hringbraut?
Virðulegur forseti. Ég þakka skemmtilega spurningu um áhugavert mál. Ég hef lýst því yfir áður og nokkrum sinnum, ég man reyndar ekki hversu mörg ár eru síðan ég ræddi þetta fyrst, að ég teldi ýmislegt benda til þess að til lengri tíma litið, ef menn ætla raunverulega að byggja nýjan Landspítala, sé skynsamlegra að gera það annars staðar en við Hringbraut, þá einhvers staðar þar sem hægt sé að byrja frá grunni með glæsilegan, nútímalegan, nýjan spítala á stað sem liggur til dæmis betur við samgönguæðum. Hins vegar er alveg ljóst, og ég hef getið þess örugglega jafn oft og ég hef rætt þetta mál yfir höfuð, að það þarf að ráðast í verulegar úrbætur á húsnæði Landspítalans. Hann verður þarna einhvern tíma í viðbót og á meðan spítalinn er á þessum stað mun þurfa að huga að nauðsynlegu viðhaldi, framkvæmdum og uppbyggingu. Það getur þurft að byggja eitthvað við spítalann þannig að hann geti sinnt hlutverki sínu. Það er hins vegar ekkert að því að velta því fyrir sér til lengri tíma litið ef menn ætla einhvern tímann í framtíðinni að ráðast í að byggja alveg nýjan spítala hvort þetta sé besti staðurinn til þess. Svo hef ég bent á að menn gætu velt því fyrir sér að býsna margt hefur breyst í fasteignamálum á allra síðustu árum. Nú má hvergi sjást autt hús í grennd við miðbæ Reykjavíkur, þá er því breytt í hótel. Gamla landspítalahúsið og margar byggingar þar í kring gætu hentað prýðilega sem hótel og þá má fara að leika sér að því hvað væri hægt að fá fyrir allar þessari byggingar og hugsanlega byggingar rétt þar í kring og hvort jafnvel væri hægt að fjármagna nýjan spítala annars staðar með þeim peningum. Menn hafa hins vegar ekki verið tilbúnir að velta því fyrir sér og þá hef ég lýst því yfir að þegar meira að segja borgin segir að hún muni stoppa verkefnið ef menn leyfi sér að skoða slíka hluti muni ég að sjálfsögðu ekki verða til þess að tefja [[Forseti hringir.]]nauðsynlegar framkvæmdir og úrbætur á Landspítalanum. Yfirleitt er þó betra að menn leyfi sér að minnsta kosti að velta hlutunum fyrir sér og ræða þá.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir þessi svör og tek undir með honum að allt megi ræða. Varðandi þær tölur sem forsætisráðherra nefnir er búið að reikna það saman í nýlegri skýrslu KPMG að nú verður byggingarkostnaður að reiknast 21 milljarði hærri ef spítalinn er hafður á nýjum stað í stað þess að fara í þessa uppbyggingu við Hringbraut. Fasteignir yrðu þá væntanlega að seljast á í kringum 21 milljarð ef þetta ætti að koma út á sléttu. Í nafni umræðunnar má líka benda á að þær fasteignir sem spítalinn er núna í eru 17 á höfuðborgarsvæðinu. Þá er talinn með spítalinn í Fossvogi og ég sé því ekkert til fyrirstöðu að þangað geti til dæmis komið heilsuhótel.
Virðulegur forseti. Þetta eru mjög skemmtilegar umræður og raunar alveg tilefni til að hafa jafnvel sérstaka umræðu um þetta mál. Ég hefði gaman af að taka þátt í henni. Hvað varðar þetta mat upp á 21 milljarð ætla ég nú ekki að lýsa mig alveg sammála þessari skýrslu en þó fullyrða að jafnvel þó að um 21 milljarð væri að ræða, jafnvel þó að það teldist rétt tala, held ég að hægt sé að slá því föstu að það fengist 21 milljarður og raunar miklu meira en það fyrir allar þessar fasteignir og byggingarrétt á lóðunum þar í kring. Vandamálið hefur verið það að borgin hefur ekki viljað kanna þann möguleika og þá hótað því að taka bara lóðirnar og þetta allt saman í eitthvað annað. Það mundi náttúrlega setja allt í uppnám og ekki viljum við valda því. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir líka á, að það eru heilmiklar fasteignir í Fossvogi. Það þarf að taka það með í reikninginn þegar menn leyfa sér að velta vöngum. Ýmist eru menn þá að skoða þann möguleika að byggja meira í Fossvoginum eða nota þær fasteignir í eitthvað annað. Hv. þingmaður nefndi heilsuhótel en gleymdi að geta þess hvort það yrði einkarekið heilsuhótel [[Forseti hringir.]]sem mundi auðvitað sprengja þessa umræðu heilmikið upp. Ég held að niðurstaðan sé sú að þetta sé efni sem ástæða sé til að ræða áfram.
Virðulegur forseti. Maður spyr sig: Er hæstv. fjármálaráðherra alvara með því að við Íslendingar séum komnir þangað að rétt sé að hefja einkavæðingu Landsbankans aftur? Er það ekki þannig að skattgreiðendur hafa í mörg undanfarin ár grætt miklu meira á því að eiga Landsbankann en þeir hefðu gert hefðu þeir selt hann? Er ekki allt of stutt liðið frá hruni? Höfum við ekki gert allt of litlar breytingar á fjármálakerfinu til að ríkinu sé óhætt að draga sig núna út af fjármálamarkaðnum? Er ekki í landinu fullkomlega óeðlilegt viðskiptaumhverfi með gjaldeyrishöftum og óeðlilegri afkomu í fjármálakerfinu og aðstæður sem gefa ekkert tilefni til þess að vera að leggja til sölu á eignarhlut ríkisins í Landsbankanum? Er það ekki þannig að á fjármálamarkaði er nánast einokunarstarfsemi af hálfu þriggja risa á þeim markaði? Er ekki við þær aðstæður varhugavert að ríkið dragi sig út af þeim markaði? Er ekki nauðsynlegt að við beitum okkur fyrir frekari samkeppni og lægri kostnaði á fjármálamarkaði áður en menn fara að hleypa einkaaðilunum að á markaðnum? Höfum við ekki margoft rætt, m.a. ég og hæstv. fjármálaráðherra, algera nauðsyn þess að tryggja varanlega með lagasetningu að það geti aldrei gerst aftur að einn einstaklingur eða pínulítil klíka geti sölsað undir sig stóran viðskiptabanka hér í landinu? Hefur fjármálaráðherra lokið því verki? Er óhætt að fara að selja eignarhlutina? Ég tel að þessi tillöguflutningur ráðherrans sé algerlega ótímabær og hlýt að spyrja hann hvort það sé ekki alger forsenda að skattgreiðendur hagnist meira á því að selja hann en á því að eiga hann. Er ekki alger forsenda að tryggja það að ógæfan endurtaki sig ekki með því að örfáir aðilar í viðskiptalífinu nái að leggja undir sig stóra eignarhluti [[Forseti hringir.]]í fjármálafyrirtækjunum? Og er ekki fjármálamarkaðurinn enn þá í þeirri endurskoðun og þarf hann ekki á þeirri uppstokkun og samkeppni að halda að ríkið eigi þvert á móti að grípa til aðgerða [[Forseti hringir.]]á þeim markaði en ekki vera að draga sig í hlé?
Herra forseti. Ég hef hvergi lagt til að ríkið dragi sig alveg út sem eigandi að Landsbankanum. Ég hef hins vegar haldið áfram þeirri stefnu sem mótuð var á síðasta kjörtímabili að mæla fyrir því að við héldum opinni heimild fyrir sölu á hlut ríkisins í Landsbankanum, allt að 30%, og það er að finna slíka heimild í fjárlagafrumvarpinu, tillögu um það. Hv. þingmaður vekur hér máls á ýmsum stórum álitaefnum og ég ætla að byrja á því að segja að ég sé fyrir mér ríkið sem aðaleigandann að Landsbankanum um langa framtíð. Ég tel á sama tíma að það geti verið mikill ávinningur að því fyrir alla landsmenn að ríkið dragi úr eignarhlut sínum niður í, segjum um 40%, og nýti söluandvirðið til að greiða upp skuldir og létta á mjög miklum vaxtakostnaði sem ríkið þarf að standa undir á hverju ári. Það var reyndar alltaf hugmyndin, frá því að endurreisn Landsbankans stóð fyrir dyrum, að ríkið mundi draga úr eignarhlut sínum og til þess var Bankasýslan stofnuð. Það er Bankasýslan sem undirbýr þessar aðgerðir og mun kynna tillögur sínar síðar í vetur. Ég tel sem sagt að við getum í þessum skilningi bæði selt kökuna og átt hana, við seljum hana bara ekki alla og við verðum áfram berandi ráðandi hluthafi. Í því liggur munurinn á því sem hv. þingmaður er að lýsa og hinu, að ríkið dragi sig alfarið út úr eignaraðild sinni að Landsbankanum. Og ég ætla að svara þeirri spurningu sem hv. þingmaður ber upp um hvort við höfum gert nauðsynlegar breytingar: Já, það hafa orðið alveg gríðarlegar breytingar í regluverki fjármálafyrirtækja. Má ég nefna sem dæmi að Landsbankinn er með langt yfir 20% eigið fé, líklega best fjármagnaði, sem hlutfall eigin fjár af heildareignum, banki í Evrópu.
Virðulegur forseti. Að selja 30% hlut í Landsbankanum er gríðarlega stór ákvörðun fyrir ríkið, hvað þá að selja 60–70% hlut í bankanum. [[Gripið fram í: Hver nefndi það?]]Slík ákvörðun er að mínu viti algerlega ótímabær því að við búum við óeðlilegt viðskiptaumhverfi í landinu. Hér eru enn þá fjármagnshöft við lýði. Hér er enn þá gríðarlegur hagnaður af bönkunum vegna þessa óeðlilega umhverfis, skattgreiðendur hagnast miklu meira á því að eiga bankann en á því að selja hann. Hér skortir samkeppni og hér eru vextir, vaxtamunur og þjónustugjöld allt of há. Hér skortir frjálsa samkeppni á fjármálamarkaði og ég er ósammála fjármálaráðherra um að við höfum gert nægilegar breytingar á fjármálakerfinu eftir hrun. Maður getur gert ein mistök. Það gerðum við þegar við einkavæddum bankana síðast. Hitt er stórum alvarlegra, að gera sömu [[Forseti hringir.]]mistökin aftur, og við þurfum að taka okkur miklu betri tíma í að gera umhverfið hér eðlilegt, koma á eðlilegum viðskiptaháttum og tryggja hagsmuni skattgreiðenda í þessu stóra máli.
Það kemur í sjálfu sér ekkert á óvart að Samfylkingin tali fyrir ríkisbankanum og ríkisumsvifum á fleiri viðskiptasviðum en bankastarfsemi, það kemur ekki á óvart. Það er líka í anda samfylkingarstefnunnar að skipta reglulega um skoðun. Samfylkingin stóð að baki tillögugerð um að Landsbankinn yrði seldur, að ríkið mundi selja hann, og gerði meira að segja ráð fyrir söluhagnaði til þess að fjármagna ný útgjöld á vegum ríkisins í þeim tilgangi. Þessi umræða um að alls ekki megi selja banka sem gengur vel vegna þess að miklu betra sé að eiga hann og hafa afraksturinn - bíddu, í hvaða veröld búa menn eiginlega? Banki sem gengur vel selst á háu verði. Og það háa andvirði sem menn munu fá fyrir sölu á hlut ríkisins, á takmörkuðum hlut ríkisins í bankanum, verður notað í þágu góðs málefnis, að greiða upp skuldir, skuldir sem stofnað var til til þess að ríkið gæti eignast hlut í bankanum. Þetta er svona einfalt. Hér eru ekki uppi tillögur um annað og það er ekki [[Forseti hringir.]]tillögugrein í fjárlagafrumvarpinu um annað en að losa um það sem er umfram 70%. Við erum stödd á þeim stað. Varðandi regluverkið, auðvitað munum við áfram þurfa að bæta [[Forseti hringir.]]regluverk um fjármálastarfsemi. Ég var ekki að segja að því verkefni væri lokið eða að ekki þyrfti að hafa augun opin [[Forseti hringir.]]fyrir regluverki fjármálamarkaðarins, en það er búið að gera gríðarlega miklar breytingar.
Herra forseti. Ég þakka fyrir að fá tækifæri til að ræða flóttamannamálin sem hafa aldeilis verið til umræðu að undanförnu. Staðan í ár hefur verið með hreinum ólíkindum. Það eru nýjar fréttir á hverjum degi af fólki sem ferst á leiðinni til Evrópu eða fólki sem kemst yfir í yfirfullar flóttamannabúðir ýmist á Ítalíu eða í Grikklandi. Það er talið að 110 þúsund flóttamenn hafi komið til Ítalíu frá Líbíu það sem af er ári og 160 þúsund manns hafi flúið til Grikklands frá Sýrlandi í gegnum Tyrkland á þessu ári. Eins og okkur öllum er kunnugt hefur straumur flóttafólks í Evrópu ekki verið meiri frá stríðslokum. Yfir 2 þúsund flóttamenn hafa drukknað í för sinni yfir Miðjarðarhafið á þessu ári í leit að betra lífi í Evrópu. Við munum öll eftir myndinni af litla drengnum, Aylan Kurdi, sem skolaði upp á strönd í Tyrklandi. Í morgun fannst fimm ára sýrlensk stúlka látin í Eyjahafi eftir að bátur sökk og þar er nokkurra saknað. Ríkisstjórnin kynnti aðgerðir um helgina, sem ég held að við í stjórnarandstöðunni höfum öll fagnað. Ég hef að minnsta kosti gert það, ég fagna því að ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun. Ég fagna þeim fjárframlögum sem á að setja í móttöku flóttamanna og ég tel að þetta sé ábyrg afstaða og það skiptir máli. Ég vil segja hér, og það kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra í þessum fréttum, að þetta er nefnilega ekki átaksverkefni, þetta er langtímaverkefni. Við gætum verið að horfa upp á umfangsmestu þjóðflutninga sem við höfum séð á síðari tímum. Við gætum verið að horfa upp á langvarandi ástand þar sem fólk yfirgefur heimili sín og það gerir að sjálfsögðu enginn að gamni sínu. Það skiptir máli að horfa á þetta með langtímasjónarmið að leiðarljósi. Þess vegna vildi ég ræða bæði skammtímaaðgerðir sem ríkisstjórnin hefur nú þegar kynnt en líka langtímasýn. Við erum að horfa upp á það að það kerfi sem við búum við á Íslandi er flókið. Ég hef að minnsta kosti orðið vör við það. Ég er bara venjuleg manneskja og mér fannst erfitt að átta mig á muninum á flóttamanni og hælisleitanda. Flóttamenn eru þeir sem stjórnvöld í raun og veru ákveða að taka á móti, hælisleitendur eru þeir sem komast hingað af sjálfsdáðum. Á forsendum Dyflinnarreglugerðarinnar eru margir þeirra endursendir. Það er verið að endursenda fólk þessa dagana. Það er umhugsunarefni á sama tíma og við höfum ákveðið að taka á móti flóttamönnum. Þurfum við ekki að skoða málefni hælisleitenda og skoða Dyflinnarreglugerðina sem byggir á því að hælisleitendur sem hingað koma hafa flestir komið til annars Schengen-ríkis og hafa þá verið endursendir til þess lands? Þetta fólk á það sammerkt með flóttamönnum að það býr við ógnanir í heimalandi sínu og er þess vegna að sækja um alþjóðlega vernd. Mig langar að heyra sýn hæstv. forsætisráðherra á þessa stöðu og stöðu Schengen-svæðisins, hvort það sé ástæða til að endurskoða Dyflinnarreglugerðina og hvernig við ætlum að taka saman á þessu ástandi sem ég held, eins og ég sagði áðan, að sé langtímaástand þannig að við getum brugðist við með samhentum hætti. Á þessu ári eru 200 hælisleitendur þegar búnir að sækja um alþjóðlega vernd og það er umtalsverð fjölgun frá því í fyrra. Mig langar líka að ræða hvað við getum gert sameiginlega í stjórnmálunum til að bregðast við því andrúmslofti kynþáttahyggju sem við sjáum hugsanlega spretta upp í kjölfarið á þessum miklu þjóðflutningum. Þetta er umræða sem er mikil og hávær annars staðar á Norðurlöndum, þ.e. óttinn við þá sem eru öðruvísi. Þar hafa menn rætt um að við séum að horfa upp á ástand sem jafnast einna helst á við millistríðisárin þegar kemur að óttanum við „hitt“, ef við getum orðað það þannig. Mér finnst að það ætti að vera samstarfsverkefni okkar sem erum í stjórnmálunum að berjast gegn kynþáttahyggju, tryggja að við fylgjum þeim sjónarmiðum sem Ísland er aðili að í gegnum mannréttindayfirlýsinguna um að hver og einn maður eigi rétt á að lifa því besta mögulega lífi sem hægt er og það skipti ekki máli af hvaða uppruna fólk er. Ef við gætum náð saman um það held ég að það væri óskaplega dýrmætt fyrir íslensk stjórnmál til lengri tíma litið. Þetta er nefnilega verkefni sem við þurfum líka að takast á við samhliða því sem við ræðum stjórnskipulag, praktísk málefni í tengslum við móttöku flóttamanna, hvernig við ætlum að fara með hælisleitendur, líka hvernig umræðan á að þróast í samfélaginu þannig að við getum tryggt að við getum áfram búið hér öll í sátt og samlyndi. Mér finnst skipta miklu máli að heyra hvað hæstv. forsætisráðherra hefur að segja um þessa langtímasýn. Við vitum það alveg hér á landi og þekkjum það frá öðrum Norðurlandaþjóðum, sem hafa tekið á móti umtalsvert fleiri flóttamönnum og hælisleitendum hlutfallslega en Íslendingar, að þar hefur þessi umræða blossað upp. [[Forseti hringir.]]Það skiptir miklu máli að við stöndum saman um að berjast gegn henni.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að efna til umræðu um þetta gríðarlega stóra úrlausnarefni sem, eins og hv. þingmaður gat um, er ekki mál sem verður leyst á þessu ári og ekki á því næsta heldur kallar á að menn geri ráðstafanir til að búa sig undir það að þetta séu breytingar sem þurfi að takast á við á löngum tíma og það geti meðal annars kallað á endurskoðun Dyflinnarreglugerðarinnar og Schengen-samstarfsins sem reyndar virðist nú þegar vera komið í algjört uppnám. Það hefur ekki verið mjög traustvekjandi að fylgjast með því hvernig Evrópusambandslöndin hafa tekist á við þetta vandamál, hvert þeirra farið í sína áttina. Við hljótum að vona að það muni takast betur til næstu missirin að stilla saman strengi og líta á þetta heildstætt, en það er grundvallaratriði í þeirri stefnu sem hv. þingmaður vék að og stjórnvöld kynntu sl. laugardag, í fyrradag, að menn líti á vandann heildstætt en skoði ekki bara einn anga hans. Með því á ég við að við þurfum hér heima fyrir í auknum mæli að líta á flóttamenn og hælisleitendur sem einn hóp. Ýmis hjálparsamtök, Rauði krossinn þar á meðal, hafa bent á þessa þörf og hún er orðin mjög knýjandi núna vegna þess að það hefur orðið slík grundvallarbreyting á því hvernig fólk kemur til landsins. Áður heyrði það algjörlega til undantekninga að menn kæmu hingað sem flóttamenn á eigin vegum og fengju dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Nánasti allir flóttamenn sem komu til landsins voru það sem kallað er kvótaflóttamenn. Það er rétt, sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir nefndi, að það er margt mjög flókið í þessu og tekur tíma að átta sig á því. Það er ljóst að núna fer fjöldi þeirra sem koma hingað sem hælisleitendur og sækjast eftir því að fá stöðu flóttamanns mjög hratt vaxandi. Fjölgunin hefur verið um 50% á ári undanfarin ár, ár eftir ár, en nú lítur út fyrir að fjölgunin milli ára frá 2014–2015 verði nær 100%, þ.e. fari hátt í að tvöfaldast milli ára. Við sjáum það að bara í ágústmánuði sóttu um 50 manns um hæli hér á landi og ég held að talan sé þegar að komast í þann fjölda í þessum mánuði. Nú þegar hafa 54, bara á þessu ári, fengið stöðu flóttamanns eða fengið hér hæli eða dvalarleyfi af mannúðarástæðum sem eru miklu fleiri en á undanförnum árum. Það virðist ljóst nú þegar að þegar þetta kemur saman verði fjöldi þeirra sem fá stöðu flóttamanns hér á landi bara á þessu ári töluvert meiri en 100. Það er mjög mikilvægt að huga líka að stöðunni í flóttamannabúðunum eins og við ræddum hér aðeins áðan í fyrirspurnatíma, í löndunum í kringum Sýrland og í Sýrlandi sjálfu, að fólk þar búi í fyrsta lagi við aðstæður sem eru eins góðar og hægt er að útbúa í flóttamannabúðum, a.m.k. að fólk svelti ekki og skorti ekki nauðsynlega hreinlætisaðstöðu og heilbrigðisþjónustu, en einnig að menn hafi einhverja von þannig að ekki sé verið að gefa fólki til kynna að það hafi enga framtíðarvon nema að það leggi líf sitt í hættu við það að reyna að komast ólöglega inn í Evrópu. Það er eitt af því sem er svo sérkennilegt við þessa nálgun alla að ef menn koma ólöglega inn í Evrópu og komast alla leið til Þýskalands þá hafa þýsk stjórnvöld lýst því yfir að þá verði menn boðnir velkomnir en hins vegar geta menn ekki komið með lögmætum hætti, ekki gefið sig fram við sendiráð eða komið með flugi sem er reyndar ódýrara en að kaupa sæti í smyglarabáti. Þetta er eitthvað sem stjórnvöld í Þýskalandi og öðrum Evrópulöndum hljóta að huga að og þá velta fyrir sér hvort ekki þurfi í auknum mæli að fara þá leið sem við erum að boða hér á Íslandi, að gefa fleira fólki tækifæri til að koma beint úr flóttamannabúðum til Evrópulandanna, þ.e. það fólk sem uppfyllir þau skilyrði sem þarf að setja til að veita mönnum stöðu flóttamanns.
Herra forseti. Mér finnst afar mikilvægt að Íslendingar standi bæði undir sínum alþjóðlegu og líka hinum siðferðislegu skuldbindingum. Mér finnst gríðarlega mikilvægt að um mál eins og þetta takist víðtæk samstaða þar sem við látum ekki skerast í odda eftir hefðbundnum flokkspólitískum ágreiningslínum. Vandinn er líklegur til að stækka, það eru að verða nýjar brotalínu í Sýrlandi sem líklegar eru til þess á næsta ári að hrinda af stað jafnvel stærri bylgju flóttamanna en við höfum séð í dag. Ég tel að hæstv. ríkisstjórn hafi tekið á þessu máli af skilningi og af ábyrgð. Ég tel að í ákvörðun hennar um helgina felist ákveðin sáttarhönd til stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Ég lít svo á að þetta gefi okkur möguleika á nýju upphafi. Ég ætla ekki að taka þátt hér í umræðu um framtíðarskipulagið, ég sit í þverpólitískri þingmannanefnd sem hefur náð þeim undraverða árangri að vera nánast búin að ljúka gerð frumvarps í fullkominni sátt, það er virkilega mikill áfangi og ég vil mikið á mig leggja til að halda þeirri samstöðu áfram. Ég tel að þeir fjármunir sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt til þessa máls, og hraðar en ég átti von á, dugi til þess að koma loksins á almennilegan grunn því fyrirkomulagi sem búið er að móta. Við skulum ekki gleyma því að stjórnsýslan hefur í miklum ólgusjó staðið sig þokkalega að því marki að þó að henni sé féskylft er hún búin að rissa upp gott fyrirkomulag sem ég tel að þetta skref ríkisstjórnarinnar gefi okkur loksins færi á að slípa. Þetta er það sem ég kalla nýtt tækifæri í þessum málum. Það er kannski tvennt sem ég vil segja að við þurfum að gera, við þurfum að koma upp flýtimeðferð sem byggist á því að afgreiða umsóknir á 10–15 dögum og það verður að gera eitthvað varðandi kærunefnd útlendingamála. Þar hefur skapast nýr og óvæntur flöskuháls. Þetta bið ég hæstv. forsætisráðherra að íhuga.
Virðulegur forseti. Umræðan um flóttamannavandann hefur verið, held ég, þessari þjóð og stjórnmálunum mjög holl undanfarið. Það er alveg komið að því að Íslendingar geri miklu betur en þeir hafa gert þegar kemur að málefnum flóttamanna. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að nú er mögulega komið að einhverjum tímamótum, að Íslendingar fari að leggja almennilega sitt af mörkum. Ég fagna yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um helgina, að það eigi að setja meiri fjármuni í þetta. Ég vonast líka til þess að á næstu dögum muni ég sjá nánari útfærslu á því hvernig þessum fjármunum verður varið en ég hef líka fullan skilning á því að það geti verið háð ýmsum þáttum sem liggja ekki endilega ljósir fyrir núna. Það er margt sem þarf að gera og ég tek undir að það þarf að nálgast þetta heildstætt. Við erum ekki bara að taka á móti flóttafólki. Það eru líka mismunandi tegundir flóttafólks. Við þurfum líka að leggja okkar af mörkum á svæðunum þar sem hörmungarnar eiga sér stað. Það getum við gert með margs konar hætti eins og heilsugæslu, einhvers konar vatnsbúskap, menntun, hinu og þessu sem við getum mögulega lagt af mörkum. Við þurfum líka að vera rödd á alþjóðavettvangi. Ég var að koma af ÖSE-þingi í Mongólíu ásamt hv. þm. Sigríði Andersen og þar bar þessi mál mjög á góma. Við þurfum að geta lagt okkar af mörkum í umræðunni og reyna að stuðla að einhverjum samtakamætti á alþjóðavettvangi. Þá þurfum við að vera með okkar á hreinu. Þá þurfum við að sýna eitthvert fordæmi. Hér er verið að stíga skref í þá átt. Svo velti ég líka fyrir mér hvort ekki sé komið að þeim tímamótum að Íslendingar þurfi einfaldlega að hugsa 21. öldina í þessu. Hvar ætlum við að standa? Hversu opið þjóðfélag ætlum við að vera? Eigum við ekki að vera opið þjóðfélag? Erum við ekki of fá? Þurfum við ekki að vera fleiri? Þurfum við ekki líka að vera reiðubúin að skoða þetta einfaldlega út frá efnahagslegum markmiðum Íslendinga? Þurfum við ekki að fjölga okkur? Eru ekki bara tvær leiðir til þess? Það er sú leið sem við ræðum hér núna og svo hin. [[Hlátur í þingsal.]]
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu hér í dag. Ég átti þess kost í liðinni viku að heimsækja flóttamannabúðir í Tyrklandi og Líbanon og einnig að heimsækja þá starfsmenn Rauða krossins og Flóttamannastofnunar sem annast þessi mál í þessum tveim löndum og eins á Sikiley. Við hv. þm. Óttarr Proppé ætlum okkur að miðla þeim upplýsingum sem við öfluðum okkur á þessu ferðalagi okkar til allra sem áhuga hafa á að heyra og við munum byrja á því að vera með fund fyrir þingmenn í hádeginu á miðvikudaginn. Ég vonast til að sjá sem flesta. Skilaboðin - við spurðum þá flóttamenn sem við áttum tök á að ræða við: Hver eru skilaboð ykkar til leiðtoga heimsins? Hvað er það sem við getum farið með beint frá ykkur til þeirra? Þeir flóttamenn sem við ræddum við í Líbanon sögðu: Í fyrsta lagi senda meiri aðstoð til Líbanon. Við erum hér öll, við viljum fara heim. Við komum hingað til að dvelja hér í skjóli í nokkrar vikur sem urðu síðan nokkrir mánuðir og núna eru þetta orðin nokkur ár. Við ætluðum okkur aldrei að fara neitt annað en að fara aftur heim. Við erum hins vegar að tapa voninni og við þurfum þess vegna annaðhvort að fá meiri aðstoð hingað þannig að við fáum þá heilsugæslu sem okkur vantar, börnin okkar fái einhverja menntun og við eigum kost á að búa hér. Skilaboðin voru líka þau að fólk óskar eftir því að við leggjum okkar af mörkum til að stilla til friðar í Sýrlandi þannig að það geti einhvern tímann farið heim. Það er ekki þannig að allir þeir sem eru í flóttamannabúðum í Líbanon upplifi sig þannig að þeir séu að bíða í röð eftir að komast áfram sem kvótaflóttamenn, alls ekki. Það er ekki það sem fólk er að hugsa um, heldur ætlar það sér bara að fara heim, bara eins og við mundum tímabundið þurfa að flytja til Noregs vegna náttúruhamfara. Það er hugsunin þar, ég lofaði því að koma þessum skilaboðum til okkar ráðamanna og ég treysti því [[Forseti hringir.]]að þau verði borin áfram til leiðtoga heimsins.
Forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður. Ég vil jafnframt þakka fyrir niðurstöðu ráðherranefndarinnar um málefni flóttamanna og hælisleitenda. Mig langar að vekja athygli á hælisleitendum. Það eru um það bil 200 manns sem hafa sótt um hæli á Íslandi sem hafa farið með flugvél til Íslands. Margir þeirra og nú síðast eru sendir til baka. Mig langar til að vekja athygli á Medi frá Íran. Hann beið í sjö ár í Noregi og freistaði síðan þess að fá mál sitt tekið fyrir á Íslandi. Sjö ár án þess að mega vinna. Sjö ár án þess að mega taka þátt í samfélaginu. Og við ætlum í krafti Dyflinnarreglugerðarinnar að senda hann í burtu án þess að fá að heyra sögu hans. Ég hef kynnst svo mörgum hælisleitendum sem hverfa síðan og það ber enginn ábyrgð á örlögum þeirra. En er það ekki þannig að við eigum, íslensk stjórnsýsla, að bera ábyrgð á örlögum þeirra sem við sendum burt, út í óvissuna? Hér eru núna sýrlenskar fjölskyldur sem hafa komið til Íslands með flugi og það kæmi mér ekki á óvart ef einhverjar af þeim fjölskyldum yrðu sendar til baka út af ákvæðinu sem við notum allt of oft og kennt er við Dyflinni. Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé ekki tilbúinn til að ganga sömu leið og fara að fordæmi Þjóðverja og hætta að beita þessu ákvæði, leggja til að ákvæðinu verði ekki beitt hérlendis, ekki aðeins gegn Sýrlendingum heldur gagnvart fólki frá Erítreu, þar sem líka er neyðarástand og það er neyðarástand í Afganistan. Við sjáum það bara ekki, það er enginn að tala um það. Við sjáum ekki lík barna þeirra og samt sendum við þetta fólk til baka.
Forseti. Það er mikilvægt skref sem stjórnvöld hafa tekið og ber að fagna því að um er að ræða alvörufjármagn og alvöruskref. Áætlunin, sem er í þremur liðum, er mikilvæg og hver einasti liður er mikilvægur en eins og hér hefur komið fram er mikilvægt líka að líta ekki á þetta sem átaksverkefni eða einskiptisaðgerð heldur hluta af framtíðarsýn og ábyrgri aðkomu fullvalda þjóðar að þessu stóra og sögulega verkefni. Ég hef verið mjög hugsi yfir þeim þætti sem lýtur að hugmyndastraumum sem er á kreiki í samfélagsumræðunni, bæði hér og annars staðar í Evrópu, en það eru sífellt meiri áherslur á þjóðernishyggju, útlendingaótta og fordóma. Í könnun á vegum Maskínunnar kemur fram að um 20% þjóðarinnar eru andvíg því að taka við flóttamönnum frá Sýrlandi yfir höfuð og því ljóst að hér er á ferðinni raunverulegt og aðkallandi verkefni sem lýtur að því að vinna skipulega gegn fordómum og útlendingahatri á Íslandi. Því má spyrja hæstv. ráðherra um það sérstaka verkefni, sem þarf augljóslega að nálgast í samstarfi við skólakerfið, fjölmiðla, grasrótarheyfingar, opinberar stofnanir og atvinnulífið, að vinna skipulega gegn útlendingaandúð og ótta. Eru einhver slík áform uppi? Flóttamannavandinn er vissulega mikill og aðkallandi og verkefnið er stórt en það ógnar engu í viðlíka mæli og sú bylgja fordóma og vanþekkingar sem má greina víða í Evrópu og jafnvel á Íslandi. Það verkefni er stærra og sá vandi er enn meira aðkallandi. Samfélag sem kennir sig við víðsýni og mannréttindi á að vera í forustu í þeirri umræðu, vera í forustu gegn fordómum og forustu gegn útlendingahatri. Ég skora á stjórnvöld að taka líka slík skref.
Virðulegi forseti. Ég fagna samþykkt ríkisstjórnarinnar um að leggja til við Alþingi að 2 milljörðum kr. verði varið í aðstoð við flóttafólk á næstu tveimur árum og ég styð heils hugar nálgun ráðherranefndarinnar á málið. En um leið legg ég áherslu á að horft verði mjög vítt á það með hvaða hætti stuðningur okkur Íslendinga nýtist sem best eins og margir hv. þingmenn hafa komið inn á hér í umræðunni. Við teljum mikilvægt að samhliða móttöku flóttamanna hér heima verði stutt vel við starf Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna í löndunum í kringum Sýrland, Rauða krossinn og fleiri aðila. Það er mjög mikilvægt að líta á verkefnið sem langtímaverkefni sem við vinnum jafnt og þétt. Gerum betur en undanfarna áratugi og tökum reglulega á móti hópum flóttamanna, byggjum upp og viðhöldum þekkingu á móttöku og þjónustu við flóttamenn um allt samfélagið. Það er mikilvægt á þessum tímapunkti að samræma þjónustu við þá sem fá hér dvalarleyfi í kjölfar hælisumsóknar og þá sem koma hingað sem kvótaflóttamenn þannig að þeir fái, eins og kostur er, sambærilegan stuðning við að hefja hér nýtt líf. Um þessa vinnu þarf samstarf við sveitarfélögin og í því samhengi er mikilvægt að hafa í huga að á síðustu árum hefur orðið til mikil þekking hjá sveitarfélögunum við móttöku fólks frá ólíkum menningarsvæðum. Þar held ég að sé líka lykillinn að því að skapa almenna sátt um verkefnið. Þá þurfum við að vanda okkur við þessa móttöku og gera sem flestum kleift að taka þátt í að styðja við þá flóttamenn sem hingað koma, hvort sem er í gegnum sjálfboðastarf eða það starf sem vinna þarf í sveitarfélögunum.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forsætisráðherra og ráðherranefnd hans fyrir þá tilkynningu sem gerð var á laugardaginn. Tilefnið er það að í Sýrlandi hefur geisað skelfileg styrjöld lengur en fyrri heimsstyrjöld. Um árabil höfum við ríki heimsins leitt fram hjá okkur þær hörmungar sem þar hafa yfir fólk dunið og það fólk sem safnast hefur saman í flóttamannabúðum hundruðum þúsunda og milljónum saman. Svo kom auðvitað að því að stíflan brast og fólk fór að flæða yfir Miðjarðarhafið til Evrópu í leit að skjóli og í leit að framtíð fyrir börnin sín, eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir kom inn á áðan, fólk vill menntun og heilsugæslu fyrir börnin sín. Það er nú hin stórkostlega krafa, það er grundvallarkrafan fyrir okkur öll að sjá fram á framtíð fyrir börnin okkar. Ég er fegin að við eftir að hafa vanrækt skyldur okkar um móttöku á flóttafólki um allt of langt skeið skulum nú vera að vakna til lífsins og ég vil þakka hæstv. forsætisráðherra enn og aftur fyrir að vera í fararbroddi í þeim efnum. Það er auðvitað þannig að þegar slík yfirlýsing er gefin vakna oft ýmsar spurningar. Hér kemur fram að þessi stuðningur eigi að vera með þrenns konar hætti og þeir 2 milljarðar eigi að vera annars vegar á yfirstandandi ári og síðan á næsta ári. Það sem ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra út í er hvort þetta séu ekki örugglega nýjar fjárveitingar umfram það sem áður hefur verið veitt inn í þessa málaflokka og hvort það sé ekki öruggt að ekki sé aðallega verið að nota fjárveitingu þessa árs í það sem hvort eð er hefði þurft að setja inn í hælisleitendamálaflokkinn. [[Forseti hringir.]]Það þarf að bæta við umtalsverðu fé. Er ekki öruggt að það er ekki það sem verið er að gera með þessum 2 milljörðum heldur koma með til viðbótar nýja fjármuni inn?
Herra forseti. Ég vil byrja eins og svo margir aðrir á að þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir þessa þörfu umræðu og svo auðvitað lýsa yfir ánægju með ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að veita 2 milljarða til flóttamannaaðstoðar á næstu tveimur árum. Ég vona að þessi fjárveiting sé merki um að við séum að vakna almennilega hvað ábyrgð okkar á meðbræðrum og -systrum varðar víðs vegar í heiminum, því að eins og við öll vitum og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir kom inn á áðan er þetta vandamál ekki nýtt af nálinni. Flóttamannavandinn í Sýrlandi er orðinn nokkurra ára gamall þannig að í rauninni má segja að það hafi tekið okkur og Evrópu of langan tíma að átta okkur á þörfinni fyrir aðstoð. Auðvitað hefði verið hægt að setja meira fé í málaflokkinn og þörfin auðvitað óendanleg, en ég fagna byrjuninni og vona að við stígum enn stærri skref en fyrst og fremst markvissari í framtíðinni. Mig langar eins og marga aðra að hamra á þörfinni fyrir ákveðna heildstæða stefnu í þessum málaflokki til lengri tíma litið. Aðstoðin má ekki vera undir því komin að við almenningur sjáum nógu mikið af óhugnanlegum myndum af drukknandi börnum til að eitthvað gerist. Vandinn er viðvarandi og hjálpin þarf að vera það líka. Það þarf að gera plan. Við þurfum að koma okkur saman um viðmið og mynda samfélagssáttmála til framtíðar um aðstoð, bæði við flóttamenn og hælisleitendur. Miðað við þær breytingar sem við horfum á vegna loftslagsbreytinga í umhverfi okkar má frekar gera ráð fyrir því en hinu að landflótti muni aukast og ekki þá bara vegna ófriðar heldur náttúruhamfara. Við vitum ekki hverjir verða flóttamenn framtíðarinnar og hvaðan þeir munu koma. Höfum það í huga þegar við myndum okkur heildstæða stefnu í móttöku flóttamanna og víkjumst ekki undan okkar samfélagslegu ábyrgð gagnvart bræðrum okkar og systrum þegar stríð eða náttúruhamfarir geisa.
Virðulegi forseti. Orð hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur þegar hún ræddi um flóttamenn frá Sýrlandi í ræðustól hér áðan sýna svart á hvítu hvernig fólki í þessari stöðu er innan brjósts. Hv. þingmaður sagði: Allir sem við töluðum við sögðust vilja fara heim en ástand mála heima fyrir veitir þeim ekki öryggi og því leita menn hjálpar hjá öðrum þjóðum. Ég er afskaplega ánægð með að ríkisstjórn Íslands skyldi samþykkja það á laugardag að verja 2 milljörðum til flóttamannamála. Við búumst við fyrsta flóttafólkinu hingað til lands í desember. Ég er ánægð með að íslensk stjórnvöld settu mun meiri kraft í þetta mál eftir að ljóst varð hve slæm staðan var að verða. Ég er ánægð með að við ætlum að taka á móti fleiri flóttamönnum en fyrr var áætlað og að fjárframlagið sem íslenska ríkið mun láta af hendi rakna til þessara mála verða 2 milljarðar. Það er afar mikilvægt framlag. Eins og flóttamennirnir, sem hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir og Óttarr Proppé ræddu við, segja sjálfir þá vilja þeir allir vera heima en oft þarf fólk að flýja heimkynni sín vegna hernaðar, hungursneyðar, náttúruhamfara eða annarra ástæðna sem gera að verkum að það neyðist til að fara að heiman og fara jafnvel frá heimalandi sínu. Þess er ekki lengra að minnast en nokkur hundruð ár aftur í tímann að við Íslendingar vorum akkúrat í þessari stöðu, í móðuharðindunum seint á 18. öld, en hún færði Íslendinga og íslensku þjóðina fram á barm ginnungagapsins sem nærri svelgdi í sig þjóðina, svo vitnað sé í Jón Sigurðsson forseta. Hann sagði að það hefði varla mátt muna hársbreidd [[Forseti hringir.]]að Íslendingar væru alveg horfnir úr tölu þjóðanna. [[Forseti hringir.]]Ekki er lengra síðan en þá að við vorum í þessari hræðilegu stöðu.
Virðulegi forseti. Á þeim stutta tíma sem ég hef til að ræða þetta langar mig til að færa rök fyrir því að við eigum að taka við fleira fólki inn í landið. Mér þykir sjálfsagt að endurskoða notkun okkar á Dyflinnarreglugerðinni og tel það reyndar staðreynd meðal allra þeirra sem skoða þessi mál yfir höfuð. Við þurfum fleira fólk á Íslandi. Eitt af stóru vandamálunum á Íslandi er það að við erum fá og okkur fer fækkandi ef teknir eru með íslenskir ríkisborgarar. Við getum fagnað því að fólk er að flytja til þessa lands vegna þess að annars væri að eiga sér stað fólksfækkun. Við þurfum fleira fólk. Það er í okkar hag að taka við fleira fólki með einu skilyrði, að við tökum vel á móti því. Alveg eins og fólksfjölgun almennt er góð ef fólk hefur tækifæri í lífinu. Við mundum aldrei hvetja til færri barneigna til að standa undir velferðarkerfinu, okkur mundi aldrei detta í hug að skera niður í skólastarfi vegna þess að hér sé fólk sem eigi svo bágt. Það væri fráleitt og það er fráleitt. Við eigum að reyna að taka á móti þessu fólki þannig að það vilji vera hérna, helst. Það ætti að vera okkar mælikvarði. Auðvitað vill fólk vera heima hjá sér. Það er nú annað sem hefur verið bent á og er alveg rétt en það fólk sem nú flýr stríð mun ekki komast heim í bráð og við verðum að gera ráð fyrir því að þetta fólk verði hér einhvern tíma. Við eigum að hvetja það til að vera hér í einhvern tíma ef við mögulega getum. Við krefjumst aðlögunar af öðru fólki en gleymum því að aðlögun gengur í báðar áttir. Ég þekki það af því að ég er að læra framandi tungumál, nánar tiltekið finnsku, í hinu ágæta landi Finnlandi að maður lærir ekki tungumál sem er framandi nema maður taki þátt í samfélaginu þá þarf maður að vera velkominn í það samfélag áður en maður lærir tungumálið. Þetta gengur í báðar áttir. Við eigum að taka vel á móti þessu fólki. Við eigum að búa þannig um það að við verðum að gera ráð fyrir því að það verði hér eins lengi og mögulegt er, ekki bara fyrir hagsmuni þess heldur líka okkar eigin. Þetta fólk vill vera heima, það þarf hjálp og við eigum að sýna því kærleika, skilning og stuðning ef það sjálft vill kenna sig við Ísland.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum og hæstv. ráðherra fyrir ágæta umræðu. Það sem upp úr stendur er að það er mjög mikilvægt að við lítum á þann tímapunkt sem við erum stödd á núna sem hvatningu til að halda áfram að breyta kerfinu, einfalda það og, eins og hér hafa margir hv. þingmenn bent á, taka tillit til ekki bara flóttamanna heldur hælisleitenda og þeirrar stöðu sem þar er uppi. Það er mikilvægt að við komum á flýtimeðferð þannig að úrlausn mála taki skemmri tíma en hún tekur núna. Það er mikilvægt að við tökum „grundig“ umræðu um Dyflinnarreglugerðina sem gerir það að verkum að ekki er verið að taka efnislega afstöðu í málefnum hælisleitenda og það er mikilvægt að við setjum okkur markmið til lengri tíma. Ég get tekið undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa sagt að auðvitað langar engan að flýja heimili sitt og þeir sem flýja vilja snúa heim. En við verðum líka að horfast í augu við það sem hér hefur verið bent á að það eru kannski ekki miklar líkur til þess í náinni framtíð fyrir marga af þeim sem eru á flótta og því skiptir máli að að þeim sé vel búið hvort sem er hér á Íslandi eða annars staðar í heiminum. Ég hef líka sagt að ég tel að við Íslendingar getum tekið á móti fleira fólki og ég finn það bara á viðhorfi viðhorf fólks hér á landi að það er mjög tilbúið til að leggja sitt af mörkum. Ef saman fer einbeittur vilji stjórnvalda, stjórnarandstöðu en líka fólksins í landinu og sveitarstjórna um land allt þá ættum við að geta nýtt þá fjármuni sem nú hefur verið ákveðið að verja til þessara mála til að gera miklu betur í þessum málum. Mig langar að segja að lokum að ég held að við sem skipum hér stjórnarandstöðuna séum mjög reiðubúin til samstarfs við ríkisstjórnina um þessi mál og ítreka það sem ég sagði í upphafi að til að tryggja sem besta niðurstöðu og til að komast hjá þeirri hættu að hér vaxi kynþáttahyggja, ótti við útlendinga og aðra þá skiptir máli að við stjórnmálamenn náum sem bestri sátt. Ég vil ljúka mínu máli á því að segja að við erum reiðubúin til slíks samstarfs.
Virðulegi forseti. Ég þakka mjög góðar umræður og boð hv. málshefjanda um samstarf við stjórnvöld í þessum málaflokki. Ég tek undir að það er mikilvægt að við vinnum að þessu saman, stjórn og stjórnarandstaða, stofnanir, sveitarfélög og samfélagið allt. Það voru gerðar hér nokkrar athugasemdir og komið með spurningar. Ég ætla að reyna að fara yfir það eins og mér vinnst tími til. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi mikilvægi flýtimeðferðar og þess að kærunefnd útlendingamála yrði ekki flöskuháls. Ég tek heils hugar undir þetta og stjórnvöld eru mjög meðvituð um mikilvægi þess að flýta þessum málum mjög og þess vegna er gert ráð fyrir verulega auknu fjármagni í að fást við þessa stöðu því að það er til mikils og gríðarlega mikilvægt að menn fái úrlausn sinna mála sem fyrst. Það munu ekki allir fá jákvætt svar en ekki má gleyma því að það er meðal annars til þess að þeir sem eiga raunverulega rétt á því að fá stöðu flóttamanns geti fengið sem besta aðstoð hér á Íslandi. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir að deila með okkur reynslu sinni af því að hitta flóttamenn í Líbanon og víðar og tek undir þær áherslur sem hún talaði fyrir, mikilvægi þess að við gerum fólkinu þar lífið bærilegra og veitum því von eins og kostur er. Það eru mjög ólíkar aðstæður, að mér skilst, milli flóttamannabúða og í Líbanon er ástandið einna verst, enda birtist það í áætlun stjórnvalda um að byrja á því að leggja áherslu á að bæta aðstöðuna þar. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir spurði hvort ekki væri örugglega um nýtt fjármagn að ræða hvað varðaði þessa 2 milljarða. Sú er raunin. Þar er ekki tekið með í reikninginn það sem áður hefur verið sett í málaflokkinn heldur er um að ræða hreina viðbót. Því miður vinnst mér ekki tími til að fara yfir þetta allt saman. Ég ítreka þakkir fyrir góða umræðu.
Virðulegur forseti. Það frumvarp sem við ræðum hér, um breytingu á þróunarsamvinnu Íslands, fjallar eftir því sem ég best skil um að færa sjálfstæða stofnun sem heyrir undir ráðuneyti hæstv. utanríkisráðherra inn í utanríkisráðuneytið. - Er ráðherra í húsinu? Já. Frábært. Þetta þykir mér sérstök aðgerð og ég velti fyrir hvort hæstv. utanríkisráðherra skilji mikilvægi þess að stofnunin sé starfrækt utan ráðuneytisins en ekki inni í því. Þá leggur hæstv. utanríkisráðherra einnig til að stofnuð verði sérstök nefnd í staðinn, þróunarsamvinnunefnd. Í henni skal vera hópur fimm þingmanna sem kosnir skulu af Alþingi, aðrir fimm fulltrúar sem skulu vera skipaðir í samráði við íslensk borgarasamtök, tveir fulltrúar úr háskólasamfélaginu og aðrir tveir í samráði við vinnumarkaðinn. Nú verð ég að fá að spyrja af hverju þetta eru fimm pólitískir fulltrúar. Af hverju ekki tíu, af hverju ekki sex? Hvaða hugmyndir liggja þar að baki? Fyrir mér hljómar þetta bara eins og þverpólitísk nefnd, blönduð nefnd sem á að sinna pólitísku utanríkishlutverki og heyrir beint undir utanríkisráðuneytið. Við það að breyta stofnun í nefnd er gengið á pólitískt hlutleysi stofnunarinnar, þ.e. hún fær flokkspólitískt hlutverk. Nefndir sem hafa fimm alþingismenn innan borðs verða alltaf í eðli sínu að einhverju leyti pólitískar. Kannski er það bara mitt barnalega sakleysi sem fær hérna að skína en ég hélt að tilgangurinn með stofnunum væri sá að koma í veg fyrir að ákvarðanir um mikilvæg málefni væru teknar út frá flokkspólitískum línum, svo sem að ákveða hvað börn eiga að læra eða hvernig þróunarsamvinna skuli vera. Ég nefni Námsgagnastofnun sem dæmi. Hvernig þætti hæstv. utanríkisráðherra ef við hefðum Námsgagnastofnun þar sem útgáfa efnisins væri háð pólitískum straumlínum líðandi stundar, þar sem fimm alþingismenn hefðu sæti, einhverjir frá vinnumarkaðnum og frá háskólasamfélaginu og þetta fólk ætti allt saman að ákveða hverjar næstu námsbækur yrðu? Sumt á bara ekki að heyra beint undir ráðherra. Það þarf fólk sem hefur menntað sig í því að búa til námsgögn til að sjá um það hvað á að gefa út og hvað er við hæfi að gefa út. Hv. alþingismönnum er margt til lista lagt en það er ekki þar með sagt að þeir eigi að hafa sæti í nefndum sem eiga að sjá um námsgögn. Það er nauðsynlegt að dreifa valdinu. Við viljum ekki að námsgögn séu búin til með yfirlýstu pólitísku markmiði. Hið sama á að gilda um þróunarsamvinnu að mínu mati. Þróunarsamvinnustofnun Íslands er stofnun sem er rekin af sérfræðingum á sínu sviði. Þróunarsamvinna er ekki pólitískt efni, þ.e. ekki flokkspólitískt efni, þetta eru fræði og það er ekki hlaupið að því hvernig ber að framkvæma slíka samvinnu. Ég held að ég hafi ekkert sérstakt vit á þróunarsamvinnu eða þekkingu, ekki frekar en að búa til námsgögn, og ég veit af minni stuttu þingreynslu að ef ég ætti að sitja í einhverri nefnd sem ætti að sinna stefnumótun um alþjóðlega þróunarsamvinnu væri það ekki innan minnar sérfræðiþekkingar. Getur hæstv. utanríkisráðherra sagt mér hversu margir vinnudagar á ári liggja að baki í starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar Íslands? Hvernig eiga hv. samþingsmenn mínir að hafa tíma til þess að sinna þessu miðað við núverandi álag? Eftir því sem ég skil best, hæstv. ráðherra er auðvitað velkomið að leiðrétta mig, er starf innan Þróunarsamvinnustofnunar Íslands full vinna. Munu þessi stöðugildi og vinnan sem þeim fylgir fara beint inn í utanríkisráðuneytið? Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að tryggja að þessi stöðugildi muni skila álíka miklu til þróunarsamvinnu í klukkutímum og afköstum talið og hjá núverandi stofnun? Mun þetta ekki bara leiða til hlutfallslega minni afkasta vegna þess að starfsmenn utanríkisráðuneytisins muni alltaf þurfa að sinna því sem er í deiglunni í ráðuneytinu en ekki bara þróunarsamvinnu? Það er mikilvægt að Þróunarsamvinnustofnun Íslands haldi því sjálfstæði sem hún hefur. Sem stofnun getur hún sent umsagnir til Alþingis um frumvörp sem lögð eru fram af bæði þingmönnum og ráðherrum um þróunarsamvinnu. Sem stofnun getur hún gefið út ítarlegri yfirlýsingar en ef hún breytist í þverpólitíska nefnd sem heyrir undir utanríkisráðherra. Hvað ef Námsgagnastofnun ætti í hagsmunaárekstri þegar hún sendir inn umsagnir um frumvörp um málefni skóla og námsgagna vegna þess að sama fólkið í menntamálaráðuneytinu og vann að frumvarpinu sæti í nefndinni? Þetta snýst nefnilega um valddreifingu. Þróunarsamvinnustofnun Íslands hefur staðið sig vel í öllum úttektum sem komið hafa fram og virðist vinna mikilvægt og þarft verk fyrir hönd Íslands í þróunarsamvinnu. Hæstv. ráðherra minntist á það í síðustu viku á að við værum lítil þjóð, ef ég man rétt, og að við þyrftum að skilja að mikilvægt væri að hver og einn gæti verið með mörg járn í eldinum. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra aftur hvort það hafi verið einhver vandamál við að manna þessi störf stofnunarinnar og sinna þeim verkefnum sem hún hefur haft á sinni könnu. Er tilvist stofnunarinnar ekki bara atvinnuskapandi fyrir fólk sem hefur sérfræðimenntun á sviði þróunarsamvinnu og vill gera þetta að lifibrauði sínu? Sköpum við ekki með henni atvinnutækifæri á Íslandi fyrir háskólagengið fólk sem hefur sérfræðiþekkingu sem annars gæti ekki nýst hérlendis? Að mínu mati er hæstv. ráðherra að stuðla að atgervisflótta með því að leggja til að þessi stofnun verði lögð niður þar sem um er að ræða sérstök störf sem fólk hefur sérstaka menntun til að sinna. Í frumvarpi hæstv. utanríkisráðherra er ekki beinlínis gert ráð fyrir því og ég tel að pólitískt vægi einhverrar sérstakrar nefndar yrði fullmikið. Í frumvarpinu er lagt til að ráðnir verði sérfræðingar tímabundið. Ég set spurningarmerki við það því það hlýtur að vera dýrara en að hafa þessa sömu sérfræðinga í vinnu sem væru örugglega hæfir til þess að gera hana að fullu starfi. Það að hafa fólk tímabundið í vinnu skapar meira atvinnuóöryggi fyrir það og því tekur það meira fyrir vinnu sína. Þá er hætta á því að starf Íslands að þróunarsamvinnu verði slitróttara þegar pólitíkin fær að ráða meiru en sérmenntað fólk á þessu sviði. Virðulegi forseti. Ég er alfarið á móti því að þetta frumvarp fari í gegn. Þetta er eins og að reyna að gera Námsgagnastofnun að námsgagnanefnd þar sem pólitíkusar fá að stjórna því hvaða bók nemendur fá að lesa. Hlutverk stjórnmálamanna er að leggja stóru línurnar, útdeila fjármagni úr sameiginlegum sjóðum okkar og taka ákvarðanir og búa til lög. Þróunarsamvinna snýst um þróunarsamvinnu. Það snýst um að vera inni í alveg sérstakri orðræðu, gera sérstakar úttektir og rannsóknir á því sem hefur verið gert og hvað má fara betur. Þetta er sérfræðingastarf. Vilji hæstv. utanríkisráðherra fá einhverja sérstaka þróunarsamvinnunefnd þætti mér það í sjálfu sér hið besta mál svo lengi sem það yrði gert samhliða rekstri Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Það er ekki að sjá að þessi stofnun sé dýr né að það verði einhver sparnaður fólginn í því að leggja hana niður. Þetta er fyrst og fremst spurning um valddreifingu að Þróunarsamvinnustofnun Íslands sé við lýði. Það vekur undrun mína hvernig þetta mál hefur verið lagt fram undir leiðsögn hæstv. utanríkisráðherra. Hann talaði eins og það mundi bara fara í gegn óbreytt, sama hvað. Þetta er lýsandi fyrir það vald sem framkvæmdarvaldið hefur hér á landi. Það er eins og ekki skipti máli hvað er sagt, hvaða rökum beitt, hvort höfðað sé til samvisku eða tölfræði eða nokkurs skapaðs hlutar, það virðist ekki skipta máli. Það haggast ekki. Þetta er kýrskýrt dæmi um það hvernig pólitík á Íslandi er í sífelldum átökum. Þetta þróunarsamvinnustofnunarmál er fyrst og fremst spurning um vald og samþjöppun á valdi. Það kemur mjög skýrt fram í röksemdafærslu hæstv. utanríkisráðherra að ástæðan fyrir því að hann vill flytja stofnunina undir ráðuneytið er sú að með því hafi ráðuneytið betri yfirumsjón með stöðu mála í þróunarsamvinnu á vegum Íslands. Þarna er verið að grafa undan sjálfstæði, grafa undan valddreifingu og fækka sjálfstæðum aðilum sem geta haft eftirlit með bæði löggjafar- og framkvæmdarvaldinu á málefnalegan hátt. Þessari samþjöppun á valdi er ég á móti og ég mun mæla gegn henni.
Herra forseti. Hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir er sá þingmaður sem skemmst hefur setið á Alþingi. Mig rekur ekki minni til þess að þetta mál hafi komið til umræðu á síðasta vetri þegar hún dvaldi hér um stundarsakir sem varaþingmaður. Ég held að hv. þingmaður hafi ekki hlustað á þær umræður sem fram fóru í fyrra. Sannarlega sat hún ekki í utanríkismálanefnd þar sem þetta mál var rætt mjög ítarlega. En hv. þingmaður kemst að nákvæmlega sömu niðurstöðu og flestallir þeir sem farið hafa yfir þetta mál; hún finnur engin sérstök efnisleg rök fyrir því að menn ráðist í þessa breytingu. Það er enginn sparnaður af þessari breytingu. Það er líklegt að þetta dragi úr söfnun og uppbyggingu þekkingar á málaflokknum innan ráðuneytisins. Eins og hv. þingmaður færði sterk rök fyrir er þetta valdþjöppun en ekki valddreifing. Áðan ræddum við um málefni útlendinga sem leita hælis á Íslandi og flóttamanna. Það gekk eins og rauður þráður í gegnum alla umræðuna að þingmenn, jafnt stjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar, vilja leggja sig fram um að ná samstöðu um málið. Ég held næstum því allir sem haldið hafa ræður um þetta mál núna tvö þing í röð hafi lagst eindregið gegn því. Það liggur fyrir að í þessu tiltekna máli höfum við bent á að fyrir dyrum stendur sérstök úttekt á þróunarsamvinnu og fyrirkomulagi hennar af DAC-nefndinni, af þróunarsamvinnunefnd OECD, og það eina sem menn biðja um er að menn bíði eftir þeirri niðurstöðu. Bíðum eftir þeirri jafningjaúttekt, sjáum hvað kemur út úr því af rannsókn málsins af þeirra hálfu sem gerst þekkja. Ég spyr hv. þingmann: Er ekki besta leiðin að gera það og hugsanlega sú eina til að ná samstöðu um málið?
Ég er bara alveg sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni um við ættum að bíða eftir áliti frá þessari nefnd, ekki síst þar sem þetta á að vera einhvers konar jafningjaúttekt. Að sama skapi þarf þingið að vera svolítið lausnamiðað varðandi þetta mál. Það gerist þó ekki án þess að hæstv. utanríkisráðherra taki þátt í því. Búið er að biðja fólk um að bíða og ef hægt er að bíða er líka hægt að komast að annarri niðurstöðu. Hæstv. utanríkisráðherra. Ef vandamálið er samskiptaleysi milli Þróunarsamvinnustofnunar og ráðuneytisins er kannski hægt að bæta það á einhvern annan hátt en með því að leggja þá tilteknu stofnun niður. Stofnunin virðist vera að vinna gott starf og það er fyrir öllu. Ég hef slæma tilfinningu fyrir því að verið sé að reyna að þrýsta málinu í gegn. Ég skil ekki alveg af hverju verið er að gera það. Það virðist liggja eitthvað meira að baki. Ég skil það ekki og það kemur ekki skýrt fram í frumvarpinu sjálfu. Þar fyrir utan væri alveg hægt að íhuga það að hafa þróunarsamvinnunefnd sem er ráðgefandi fyrir þessa stofnun eða eitthvað þess háttar. En ef það er vitað mál að niðurstöður jafningjaúttektar muni koma fram á næstu mánuðum ef ekki vikum er mjög eðlilegt að bíða eftir því að mínu mati.
Herra forseti. Hv. þingmaður sagði að þingmenn yrðu að vera lausnamiðaðir og hún tók sérstaklega fram að hæstv. ráðherra yrði að vera það líka. Ég er viss um að það mundi stuðla að farsælum lyktum þessa máls ef hæstv. ráðherra kæmi fram með röksemdir fyrir einhverjum af þeim fullyrðingum sem nema mátti úr framsögu hans og greinargerðum. Ég hegg eftir því að hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir hefur bersýnilega tekið þann boðskap úr máli hæstv. ráðherra að um tvíverknað sé að ræða, að um samskiptaleysi sé að ræða, að um skörun sé að ræða. Það var nú heldur betur farið yfir þetta, hv. þingmaður, í utanríkismálanefnd í fyrra, yfir nákvæmlega þessa þætti gagnvart stofnuninni og líka gagnvart utanríkisráðuneytinu. Utanríkisráðuneytið fékk kost á að benda okkur á dæmi um eitthvað slíkt. Það kom ekki eitt einasta dæmi, um ekkert af þessu. Þvert á móti er í DAC-skýrslunni tekið sérstaklega fram að það hafi verið góð, lipur og snurðulaus samskipti milli ráðuneytisins og stofnunarinnar. Eins og hv. þingmaður segir er eitthvað annað sem býr þarna að baki. [[Forseti hringir.]]Í öllu falli er hægt að kalla þetta duttlunga. [[Forseti hringir.]]Jafnvel má segja að hér sjáum við speglast hvernig framkvæmdarvaldið [[Forseti hringir.]]er búið að taka þingið ofurtökum. Nánast enginn þingmaður hefur lýst stuðningi við málið. Það verður samt keyrt hér í gegn.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir þessi orð og þær upplýsingar sem hann kemur með hérna. Það sýnir líka hversu erfitt það er að nálgast upplýsingar um ákveðin málefni. Fyrir mér snýst þetta fyrst og fremst um valddreifingu og aðgengi að upplýsingum og það hjálpar ekki ef nefndarfundir eru lokaðir. Ég veit ekki hvað fór fram á þessum nefndarfundi. Ég gæti sjálfsagt spurt einhvern en ég var ekki þingmaður á þeim tíma þegar málið var rætt í utanríkismálanefnd. Þarna sjáum við mjög skýr dæmi um valdaójafnvægi sem á sér stað á Íslandi og hvernig keyra á mál í gegn sama hver tilgangurinn er. Mér finnst það mjög skringilegt, ég get ekki sagt annað, og þakka hv. þingmanni fyrir þessar upplýsingar.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ástu Guðrúnu Helgadóttur fyrir ræðuna. Ég verð að taka undir það, bæði með henni og hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, sem talaði hér á undan mér, að rökin vanti algjörlega fyrir því hvers vegna hæstv. ráðherra er að leggja þetta frumvarp fram. Það sem sló mig er einmitt að ekki eru nefnd nein dæmi, hæstv. ráðherra nefnir engin dæmi því til stuðnings að það liggi svona brýn nauðsyn fyrir frumvarpinu. Ég verð að segja fyrir mig að mér finnst mjög sérkennilegt, af því að þessu hefur margoft verið varpað fram hér í umræðunni, að hæstv. ráðherra skuli ekki hafa svarað því og bent okkur á dæmin. Ég held að það mundi hjálpa umræðunni í þingsal talsvert mikið ef hann kæmi með þau. Við erum þá ekki að geta í eyður eða fletta sífellt í frumvarpinu í leit að dæmum sem ekki er að finna þar. Mig langar að spyrja hv. þingmann, vegna þess að nú er hún að koma fersk, ef svo má segja, að þessari umræðu í vetur, hvort hún hafi einhvers staðar í umræðunni orðið vör við einhvern stuðning við þetta frumvarp. Við höfum þó nokkuð mörg talað hér gegn málinu, en finnur hv. þingmaður einhvers staðar fyrir stuðningi við málið annars staðar en frá hæstv. ráðherra?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Ég fylgdist með þessu frumvarpi á síðasta þingi þegar ég var hér varaþingmaður í heila viku, þá var þetta mál rætt. Eftir að hafa fylgst með umræðunum þá og umræðunum nú virðast ekki vera nein haldbær rök nema þau að þjappa eigi valdi. Það virðist vera eina ástæðan, einu haldbæru rökin, eða eitthvað sem hægt er að skilja. Þetta virðast ekki vera hagræðingarrök. Það virðist bara vera pólitískt álit hæstv. utanríkisráðherra að þróunarsamvinnunefnd skuli vera pólitísk nefnd en ekki sjálfstæð stofnun sem geti til dæmis gagnrýnt sjálfstætt. Það virðist vera það helsta sem liggur í máli hæstv. utanríkisráðherra. Ég verð því miður að vera algjörlega ósammála því, ef rök skyldi kalla. Mér þykir mjög ólýðræðislega farið að málinu, bæði nú og síðast. Ég las í gegnum þetta frumvarp og mér finnst hagræðingarrökin ekki sannfærandi í ljósi þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað hér og einkanlega þar sem hin sérstaka DAC-skýrsla er að fara að koma út næstu missiri. Fyrir utan það hefur Þróunarsamvinnustofnun komið vel út í velflestum mælingum hingað til. Ég skil þetta því ekki og það virðist vera erfitt að fá svör umfram það sem stendur í skýrslunni, þannig að ég veit ekki betur. Mér finnst þetta vera valdasamþjöppun frekar en valddreifing, sem ég er einfaldlega á móti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mér finnst þetta áhugavert sem þingmaðurinn nefnir um að þróunarsamvinnan eigi að vera í pólitískri nefnd en ekki sjálfstæð. Mig langar þá að spyrja þingmanninn: Telur hún að það sé málinu - þ.e. þróunarsamvinnu, því að aðstoða einhver fátækustu ríki veraldar, hjálpa þeim að byggja sig upp og koma þeim til aðstoðar - til framdráttar að setja þetta í svona flokkspólitískan búning hér heima þar sem ráðuneytið getur mögulega haft enn meiri áhrif á það og jafnvel valið pólitískt í hvaða verkefni peningunum er ráðstafað?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa spurningu. Það er náttúrlega kjarni málsins hvort Þróunarsamvinnustofnun eigi að vera pólitísk stofnun eður ei. Mér finnst að svo sé ekki, ekki frekar en að Námsgagnastofnun eigi að vera pólitísk. Þetta er ekki spurning um rautt eða blátt, þetta er spurning um hvernig beri að hjálpa fólki. Þetta er spurning um það að fólk er að mennta sig í þessu. Ég er hrædd um atgervisflótta, það er nú nógu mikill atgervisflótti sem á sér stað á Íslandi nú til dags, það að við séum að fæla hámenntað fólk í burtu einfaldlega vegna þess að við erum að þjappa öllum störfunum saman í eitt starf. Það er ekkert gott. Þarna erum við líka að taka í burtu ákveðna valddreifingu sem mér finnst mjög mikilvæg. Mér finnst mjög mikilvægt að þessi stofnun nái að halda flokkspólitísku hlutverki, mér finnst það eiginlega nauðsynlegt.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og er með nokkrar spurningar sem varða einmitt tilgang þessarar niðurlagningar á stofnuninni. Nú er það svo að þessi ríkisstjórn hefur sparað - í hverju? Jú, allhressilega í þróunarsamvinnu meðal annars. Enginn úr stjórnarliðinu hefur komið henni sérstaklega til varnar. Utanríkisráðherra hefur ekki verið tilbúinn til að berjast nógu hart fyrir þann málaflokk. Við höfum líka séð að ríkisstjórnin hefur með geðþótta skorið niður í stjórnsýslunni, skorið niður í ráðuneytum íslenska ríkisins, sem er algjörlega eðlilegt að gera í samræmi við annan niðurskurð, en þarna var viðbótarniðurskurður á milli umræðna í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2015 frekar en 2014, þó að ég geti ekki lofað því. Þannig er meðferðin á þróunarsamvinnu, þannig er meðferðin á stjórnsýslu og nú er nýtt stef frá formanni fjárlaganefndar, að grafa sérstaklega undan og tala um opinbera starfsmenn sem einhvers konar vandamál fyrir íslenska ríkið. Þess vegna spyr ég: Eru í raun og veru einhverjar ástæður til þess að við hér í þessum sal, sem höfum nú reynt að berjast fyrir þróunarsamvinnu og stjórnsýslunni á Íslandi, sem við eigum öll saman og sem á að tryggja sameiginlega hagsmuni okkar, eigum að trúa því að þetta sé gert út af einhverjum sérstökum áhuga á þróunarsamvinnu?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svarið og spurninguna. Það virðist einhvern veginn vera meira stjórnað hér eftir geðþótta. Mér finnst ég sjá gamla Ísland skína í gegn þar sem valdasamþjöppun virðist vera stefið sem þessi ríkisstjórn vill syngja. Þetta snýst nefnilega ekki beint um þróunarsamvinnu, þetta snýst um hver tilgangur stofnana er, hver tilgangur nefnda er, hvenær hlutir eiga að vera pólitískir og hvenær hlutir eiga að vera ópólitískir, alla vega ekki flokkspólitískir. Það er það sem þetta snýst miklu meira um. Á gamla Íslandi, þar sem við erum bara með einn höfðingja sem á að ráða öllu, er voðalega slæmt að dreifa valdinu, sérstaklega þegar einhver stofnun getur verið ósammála hæstv. utanríkisráðherra í einhverjum málum. Það er náttúrlega voðalega óþægilegt fyrir málstað hans, mundi ég halda. En það er nauðsynlegt að ríkisstjórnin og stjórnvöld séu með svona stofnanir einmitt til þess að hafa aðhald að þeirri stefnu sem ríkisstjórnin og þingið setur fram. Þetta er náttúrlega bara spurning um aðhald og það mun enginn annar fjármagna svona lagað en við því að það á bara að vera hluti af lýðræðissamfélaginu að hleypa fólki að borðinu sem er hálfpartinn fyrir utan þingið en samt einhvern veginn líka þar inni. Það má segja margt um stofnanafyrirkomulagið en ég held að það sé betra en gamla Ísland þar sem einn ræður öllu og maður þarf að ganga í takt við hann.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu Guðrúnu Helgadóttur fyrir svarið. Hún talar hér um gamla Ísland og samþjöppun valds. Það er með ýmsu móti hvort málaflokkar eru innan ráðuneyta eða í sérstökum stofnunum. Við höfum nú nýlega rætt þróunarsamvinnu vettvangi þingsins og þá var einmitt bent á að þetta væri með ýmsu móti. Það eru ríki sem horfið hafa frá sérstökum stofnunum, hafa verið með svolítið kalda fætur gagnvart því, að það sé ekki endilega hin rétta leið. Ég velti því fyrir mér af því að rökin eru þau að [[Forseti hringir.]]þróunarsamvinna snerti svo marga ólíka fleti [[Forseti hringir.]]og þess vegna þurfi þetta að vera inni í utanríkisráðuneytinu: Er það einsdæmi með þróunarsamvinnu að hún hafi snertifleti [[Forseti hringir.]]við ólíka þætti í mannlegu samfélagi?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Þróunarsamvinna er náttúrleg ekki einfalt mál. Ég man að þegar ég var að vinna á Evrópuþinginu var sérstaklega verið að ræða þróunarsamvinnu á einum nefndarfundinum. Þar voru skiptar skoðanir um gagnsemi þróunarsamvinnu, hverju hún skyldi vera háð og hvernig hún skyldi vera framkvæmd. Það eru náttúrlega skiptar skoðanir um það. Flestir þarna voru alla vega sammála um að hún skyldi ekki vera flokkspólitísk í þeim skilningi sem tillaga hæstv. utanríkisráðherra gerir ráð fyrir. Ef við ætlum að gera þetta vel finnst mér þetta þurfa að vera sérstakt starf. Mér sýnist ekki vera gert ráð fyrir því í frumvarpi hæstv. ráðherra. Það má því alveg setja spurningarmerki við það sem og margt annað í frumvarpinu.
Herra forseti. Við ræðum hér um frumvarp til laga um breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands o.fl. (skipulag). Með þessu frumvarpi er verið að leggja til grundvallarbreytingu á fyrirkomulagi þróunarsamvinnu Íslands með því að færa starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar Íslands inn í utanríkisráðuneyti og leggja stofnunina niður. Það er svolítið áhugavert að þetta er fyrsta þingmálið sem hæstv. utanríkisráðherra leggur fram og af því má draga þá ályktun að honum finnist málið mjög mikilvægt, fyrst að það þarf að vera í forgangi. En líkt og fram hefur komið var þetta frumvarp einnig lagt fram á síðasta þingi og mætti þá verulegri andstöðu í umræðunni hér í þinginu. Það skyldi kannski engan undra. Það er nefnilega áberandi, þegar skýrslur um þróunarsamvinnu Íslands og Þróunarsamvinnustofnun eru lesnar, að starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar er góð; hún virkar vel og er, eftir því sem fram kemur, að skila góðum árangri. Stofnunin hefur ekki farið fram úr því fjármagni sem henni hefur verið úthlutað, hún heldur sig innan fjárlaga og sinnir svo sannarlega því mikilvæga verkefni sem henni er falið, þ.e. að bæta lífskjör fólks í fátækustu ríkjum heimsins. Núgildandi lög um alþjóðlega þróunarsamvinnu eru, líkt og hæstv. ráðherra sagði í framsögu sinni hér í síðustu viku, frá árinu 2008, en með þeim lögum var talsverð breyting gerð á fyrirkomulagi þróunarsamvinnu Íslands og heildstæð stefna mótuð. Í aðdraganda þess að Ísland varð aðili að þróunarsamvinnunefnd OECD, DAC, árið 2013 var unnin sérstök rýni á umgjörð alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands. Það stendur meira að segja í athugasemdum þeim sem eru prentaðar með frumvarpinu að í úttekt DAC sé niðurstaðan sú að þróunarsamvinna Íslands byggist á traustum og faglegum grunni. Með leyfi hæstv. forseta, langar mig að lesa það sem fram kemur í athugasemdum með frumvarpinu: „Niðurstöður úttektarinnar voru jákvæðar og kom þar fram að þróunarsamvinna Íslands byggðist á traustum og faglegum grunni.“ Þetta stendur í fylgiskjali með frumvarpinu. Þar er þó jafnframt bent á að fram hafi komið ábendingar um einstaka atriði sem mætti gera betur eða öðruvísi. Raunar er það svo, líkt og bent hefur verið á hér í umræðunni, að fyrir liggur að strax á næsta ári sé niðurstöðu að vænta úr jafningjarýni DAC-nefndarinnar þar sem farið verður, geri ég ráð fyrir, nánar í það hvað það er sem betur mætti fara. Þetta atriði var talsvert rætt hér í þingsal í síðustu viku en í máli hæstv. ráðherra kom fram að við endurflutning þessa frumvarps hafi ekki komið til álita að bíða eftir þessari jafningjarýni DAC-nefndarinnar. Ég átta mig hreinlega ekki á því af hverju hæstv. ráðherra vill ekki bíða eftir niðurstöðunni og spyr því: Hver er tilgangurinn með því að gerbreyta kerfinu svona rétt áður en sú niðurstaða liggur fyrir? Er nema von að maður velti fyrir sér hvort hæstv. ráðherra sé jafnvel hræddur um að niðurstaðan verði hreinlega of jákvæð um ríkjandi fyrirkomulag og þess vegna sé bara eins gott að vera búinn að breyta hlutunum áður en niðurstaðan kemur? Svo er það auðvitað sérstakt umfjöllunarefni, þegar við ræðum um umgjörð þróunarsamvinnu, að í tíð þessarar ríkisstjórnar hafa framlög til þróunarsamvinnu ekki verið aukin. Á síðasta kjörtímabili var metnaðarfull þróunarsamvinnuáætlun samþykkt af öllum þingmönnum nema einum, en sú áætlun var hins vegar felld úr gildi og önnur og minna metnaðarfull áætlun var samþykkt í fyrra. En ekki einu sinni sú nýsamþykkta áætlun heldur, því að útgjöld til þróunarmála verða samkvæmt fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2016 einungis 0,21% á næsta ári sem er það sama og er á þessu ári í staðinn fyrir að fyrst var lagt til að auka þarna aðeins í, ekki jafn mikið og áður hafði verið ákveðið en þó aðeins. Ísland er því langt frá því að ná markmiðum Sameinuðu þjóðanna um að 0,7% af vergri landsframleiðslu renni til þróunarsamvinnu. Hæstv. forseti. Í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra frá því í maí síðastliðnum, um skipulag þróunarsamvinnu, sem gerð var samkvæmt beiðni nokkurra hv. alþingismanna, kemur fram að skýrslur DAC bendi ekki til að hægt sé að álykta sem svo að gæði starfsemi á sviði þróunarmála ráðist af því hvort hún fari fram innan sérstakrar stofnunar eða í ráðuneyti. Raunar bendir DAC á að árangur geti verið mjög breytilegur meðal ríkja sem hafi nokkuð svipað fyrirkomulag; það sem sé þó vitað sé að skýr ábyrgð, fagmennska og góð samhæfing séu lykilatriði því viðvíkjandi að nokkurt fyrirkomulag geti virkað og skilað árangri. Maður hlýtur því að spyrja hvort hægt sé að sýna fram á að sú breyting að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður og færa verkefni hennar inn í utanríkisráðuneytið, eða þó ekki væri nema að minnsta kosti leiða líkur að því, yrði líkleg til þess að bæta gæði íslenskrar þróunarsamvinnu. Hæstv. ráðherra verður tíðrætt um að þetta sé til að auka hagkvæmni og ná fram samlegðaráhrifum en það vantar hins vegar öll konkret dæmi um tvíverknað eða eitthvað sem væri í raun hægt að gera betur. Ég fæ því ekki séð að sýnt sé fram á að sú yrði raunin og velti fyrir mér hvort það sé í besta falli óskhyggja í gangi um að svo yrði. Í skýrslu DAC kemur einmitt fram að skýr skil séu á milli vinnu ráðuneytisins annars vegar og Þróunarsamvinnustofnunar hins vegar og að góðum árangri hafi verið náð með því að láta þessa aðila vinna þéttar saman og að samvinna þeirra sé góð. Það stendur sem sagt í skýrslu hæstv. ráðherra sjálfs. Stóra spurningin í þessu máli hlýtur því að vera: Af hverju að breyta því sem virkar vel? Þar kemur svo sem ýmislegt til greina. Í athugasemdum með frumvarpinu, þar sem fjallað er um markmið lagabreytinganna, segir á bls. 6, með leyfi hæstv. forseta: „Með því að færa starfsemi ÞSSÍ inn í ráðuneytið er verið að tryggja að öll samskipti við erlend ríki og stofnanir á sviði þróunarsamvinnu séu samstillt og í takt við utanríkisstefnu Íslands …“ Það segir hins vegar í niðurstöðum nýjustu jafningjarýni DAC, sem voru framkvæmdar á árunum 2012–2014, að greina megi áberandi stefnubreytingar hvað varðar sterkari tengsl þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála því að þó að kjarni þróunarsamvinnu sé enn þá afnám fátæktar hafi sífellt fleiri ríki styrkt tengslin á milli utanríkisviðskipta, utanríkisstefnu og þróunarsamvinnu og að mörg þeirra hafi komið þróunarsamvinnu inn í störf utanríkisráðuneytis með formlegum hætti. Það er mikilvægt, þegar fjallað er um þetta, að hafa í huga að í 3. gr. þess frumvarps sem við ræðum hér er jafnframt gert ráð fyrir því að ráðherra skipi fulltrúa í þróunarsamvinnunefnd og að fimm þessara fulltrúa verði úr hópi alþingismanna og kosnir af Alþingi. Mér finnst að hér þurfi að staldra við og velta fyrir sér á hvaða vegferð þróunarsamvinna sé. Er hér verið að færa hana í pólitískan búning? Það kemur fram í umsögnum með frumvarpinu, frá því að það var lagt fram í fyrra, að bæði Alþýðusamband Íslands og félagsvísindasvið Háskóla Íslands gjalda varhuga við að verið sé að blanda saman pólitískum eða diplómatískum áherslum og þróunarsamvinnu og því að framlagsríki þróunarsamvinnu fari að reka hana með eiginhagsmuni að leiðarljósi en ekki með hagsmuni hinna fátæku ríkja sem eru þiggjendurnir. Mér finnst gríðarlega mikilvægt að við sem ein af auðugustu þjóðum heims veltum þessu fyrir okkur. Það kom fram í umræðum hér í síðustu viku, hv. þm. Össur Skarphéðinsson benti á það, að fyrir einhverjum áratugum hafi þróunaraðstoð eða þróunarsamvinna meira verið á forsendum veitandans en svo hafi ekki verið síðustu ár. Ég ætla svo sannarlega að vona að við séum ekki á leið þangað aftur. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson benti einnig á að ekkert væri óeðlilegt við það að þjóðir færu í verkefni á sviði þar sem þær hefðu sérstaka þekkingu og nefndi þar til sögunnar jarðvarmaverkefni og fiskveiðar. Ég er alveg sammála því. Það er ekkert skrýtið að við leggjum okkar af mörkum í efnum þar sem við höfum haldgóða þekkingu og mikla reynslu, en það er líka allt annað en að veita aðstoðina á forsendum okkar eða á forsendum þeirra sem þiggja aðstoðina. Ég vil í því samhengi nefna að það er líka mikilvægt að setja fjármuni í verkefni sem eru kannski ekkert svo spennandi fyrir íslenska aðila eins og það að grafa brunna eða skapa hreinlætisaðstöðu, en það eru líka alveg gríðarlega mikilvæg atriði. Hæstv. forseti. Ég sé að tíminn er að hlaupa frá mér. Ég vil því að lokum bara segja að ég hef ekki séð nein rök færð fyrir því hvers vegna leggja ætti fram þessar breytingar á Þróunarsamvinnustofnun Íslands [[Forseti hringir.]]og legg því hreinlega til að þetta frumvarp verði lagt til hliðar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það eru fjölmargir fletir á þessu máli sem eru að angra mig eins og hv. þingmann. Einn af þeim er það að ég átta mig ekki alveg á því hvaða stefnu menn eru að fylgja þegar þeir ákveða að taka eina fagstofnun inn í ráðuneyti. Það má líkja þessu við það að í atvinnuvegaráðuneytinu dytti mönnum í hug að ná aðeins betri stjórn á ferðaþjónustu og tækju þá Ferðamálastofu bara undir ráðuneytið; og hinar og þessar stofnanir mætti nefna í því sambandi. Þetta er það sama sem hér er í gangi án þess samt að það sé rökstutt hvernig það styrki málaflokkinn faglega. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi áttað sig á því, hvort hún hafi rekist á það, að menn séu að rökstyðja málið út frá þessum faglegu sjónarmiðum. Þróunarsamvinna, þetta er sérgrein. Það er gríðarlega snúið að fara inn í ríki með slíka aðstoð, umrædd svæði geta verið með flókna samfélagsgerð og ólíka því sem við, sem veitum aðstoðina, þekkjum. Það þarf því að vanda sig vel þegar komið er inn í samfélög með mikla þróunaraðstoð. Þetta eru gríðarlega mikil fræði og miklar stúdíur að baki. Þess vegna veltir maður því fyrir sér hvort þetta geti ekki haft áhrif á okkar faglegu nálgun. Ég sé ekki betur, ef maður skannar þessa DAC-skýrslu, sem var gerð um Ísland og íslenska þróunarsamvinnu þegar við gengum inn, en að starfi Þróunarsamvinnustofnunar sé hrósað sérstaklega út frá faglegum sjónarmiðum og talið að stofnunin hafi safnað mikilli þekkingu og mikilvægri í störfum sínum í gegnum tíðina. Mig langar að spyrja hv. þingmann að þessu, mig grunar að þetta snúist nú helst um sparnað og að menn séu ekki mikið að velta fyrir sér faglegu þáttunum.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Ég er líka búin að velta þessu mikið fyrir mér, rökunum, skortinum á dæmunum, sem ég hefði haldið að væri svo eðlilegt að tiltaka til þess að sýna fram á það sem betur mætti fara. En því meira sem ég les og því betur sem ég kynni mér málið þeim mun meira finn ég af upplýsingum um það að fyrirkomulagið eins og það er núna virki vel. Þess vegna, svo að ég segi það bara aftur, skil ég ekki af hverju við ætlum ekki að bíða eftir jafningjarýninni frá DAC. Auðvitað er alltaf eitthvað sem betur má fara, skárra væri það nú, en það að fara að umbylta kerfinu korteri áður en jafningjarýnin kemur skil ég ekki. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvað geti legið að baki því að taka eina stofnun inn í ráðuneyti. Þó að við séum gríðarlega mörg þeirrar skoðunar að við veitum ekki næga fjármuni í þróunarsamvinnu held ég að allir séu sammála um að það sé framtíðarmúsík að setja meiri peninga í það. Þá finnst mér alveg rétt að velta því fyrir sér að nú þegar fara rúmir 6 milljarðar í þróunarsamvinnu á Íslandi og verður meira í framtíðinni: Er það kannski eftirsóknarvert fyrir eitt ráðuneyti að fá slíka fjármuni inn í ráðuneyti til sín og [[Forseti hringir.]]geta sjálft ráðið hvernig þeim verði ráðstafað? [[Forseti hringir.]]Ég veit ekki, en mér finnst að við eigum að velta því fyrir okkur.
Virðulegi forseti. Ég hef trú á því að þetta sé frekar fjárhagslegs eðlis en faglegs. Það hefur komið fram í þessari umræðu að það sé svolítið ósvífið af hæstv. ráðherra að nota skýrsluna frá DAC, sem var gerð um íslenska þróunarsamvinnu þegar við gengum þangað inn, sem einhvern rökstuðning með þessu. Í henni er farið gríðarlega lofsamlegum orðum um íslenska þróunarsamvinnu. Eitt af því sem vakti athygli mína í því öllu saman var að þar kemur fram að dreifing valds frá höfuðstöðvunum og til útstöðvanna á þeim svæðum þar sem Þróunarsamvinnustofnun er með starfsemi gerir stofnunina sveigjanlegri en ella til að bregðast við þörfum heimamanna. Það er nú það sem þetta gengur allt út á. Það eru ekki okkar duttlungar sem eiga að ráða för heldur þarfir heimamanna. Þá veltir maður því fyrir sér þegar menn ætla núna að fara að grauta þessu öllu saman inn í starfsemi utanríkisráðuneytisins, allri þessari faglegu vinnu og faglegu þekkingu sem hefur safnast saman í Þróunarsamvinnustofnun, hvað verði um þessi element þegar menn eru komnir með risastóra stjórn yfir þetta. Það er einhvern veginn svo óskýr mynd af þessu. Ég verð að segja eins og er að mér finnst hin faglegu rök skorta. Ég vona að ráðherrann taki sig til í lok umræðunnar og reyni að segja okkur aðeins betur frá þeim faglegu sjónarmiðum sem að baki þessu búa, vegna þess að þau eru ekki hér, þau koma hvergi fram. Það eina sem við höfum í höndunum frá stjórnmálamönnum og frá flokkssystkinum hans eru yfirlýsingar formanns fjárlaganefndar, þegar hún kom út úr vinnu hagræðingarnefndarinnar, um að draga ætti saman útgjöld til þróunarmála. Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að koma hingað [[Forseti hringir.]]og bera á borð fyrir okkur tilbúin fagleg rök þegar ljóst er að menn lögðu af stað í leiðangurinn [[Forseti hringir.]]með þetta að augnamiði.
Hæstv. forseti. Ég las það einhvers staðar, þó að ég hafi ekki fundið það í pappírunum mínum, að mikilvægt sé að sterk pólitísk forusta sé til staðar þegar kemur að þróunarsamvinnumálum. Ég skildi það sem svo að mikilvægt væri að einhver með pólitíska forustu talaði fyrir því og berðist fyrir því að fjármagn færi í málaflokkinn. Ég skildi það ekki sem svo að það væri hans að ákveða hvernig því fjármagni yrði síðan varið. Ég held að það sé hárrétt, sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir nefndi, að það hefur verið mikilvægt að þeir sem starfa úti á akrinum geti brugðist við og geti lagt mat á hvaða verkefni séu brýnust og hvað eigi að fara út í, að það sé ekki gert í einhverri miðlægri fjarlægri stofnun á skrifstofu í annarri heimsálfu. Mér finnst eins og verið sé að nýta sér það að pólitísk forusta þurfi að vera fyrir málaflokknum sem rök fyrir því að láta flokkspólitík ráða því hvernig fjármagninu er stýrt. Ég held að það hafi aldrei átt að vera tilgangurinn með þróunarsamvinnu, heldur eigi það þvert á móti að vera markmið hinnar pólitísku forustu að tryggja fjármagnið og láta svo fagaðila á staðnum um að ráðstafa því.
Herra forseti. Hið lógíska niðurlag í ræðu hv. þingmanns var að þetta mál yrði lagt til hliðar og menn gleymdu því í bili. Það er auðvitað tímanna tákn að ekki nokkrum af þeim sem hér hefur haldið ræður hefur tekist að sjá neitt jákvætt sem í reynd styður framgang málsins. Þó er ein heiðarleg undantekning og það er sá sem situr í grásprengdum virðuleik beint fyrir aftan mig, hæstv. þingforseti, en við vitum öll að hann má ekkert aumt sjá án þess að vilja liðsinna því og hjúkra. Hv. þingmaður sýndi að þeir sem hafa haldið ræður um þetta mál hafa kynnt sér það. Hv. þingmaður rakti nokkur ummæli úr greinargerðinni sem voru einmitt þau ummæli sem ég hef haft hvað hörðust orð um, ummæli sem teikna sig til þess að stofnunin sinni ekki sínu verki, hún sé til trafala, hún sé jafnvel með einhvers konar aðra stefnu en utanríkisráðuneytið, það sé skörun og tvíverknaður. Hv. þingmaður sem hefur lesið heima er búin að kynna sér síðustu jafningjarýni DAC-nefndarinnar, þróunarsamvinnunefndar OECD, og þar er komist að allt annarri niðurstöðu en þeirri sem með alls konar ýjunum og dylgjum er lögð á borðið með ræðu og greinargerð hæstv. ráðherra. Mér finnst það skipta máli vegna þess að ég vil ekki, hvernig sem þetta mál fer, að það endi með því að ef stofnunin verður lögð niður sé grafskriftin sú að það hafi verið nauðsynlegt af því að stofnunin sem hefur staðið sig ákaflega vel hafi með einhverjum hætti farið út af brautinni. Það er það sem ég á erfiðast með að sætta mig við í málflutningi ríkisstjórnarinnar. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að hlusta á sérfræðinga. Hv. þingmaður las upp úr umsögn félagsvísindasviðs háskólans, eða ég tók það svo að hún væri að vitna í hana, og niðurstaða þess var algjörlega [[Forseti hringir.]]afdráttarlaus, það sé óráð að leggja stofnunina niður. Félagsvísindasvið leggur til að öll þróunarsamvinna verði flutt út úr ráðuneytinu og inn í stofnunina. Ber ekki að taka mark á því, hv. þingmaður?
Hæstv. forseti. Það er rosalega sérstakt þegar maður fer að kynna sér þetta mál og byrjar á að lesa frumvarpið sjálft og athugasemdirnar sem því fylgja að sjá þar, einmitt líkt og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði, alls konar ýjanir um leið og maður reynir að kafa dýpra, les skýrslur, m.a.s. þá skýrslu sem hæstv. ráðherra lagði fyrir þingið síðasta vor, ekkert nema ýjanir. Það eru engin dæmi og engin rök og ef bakgrunnstextinn er aðeins skoðaður er hægt að lesa það gagnstæða við það sem lagt er til með þessu frumvarpi. Mér finnst þetta sannast sagna verulega furðulegt því að ég fæ ekki séð annað en að greinargerðin með frumvarpinu sé í besta falli full af einhvers konar hálfsannleik ef það er meira að segja hægt að tala svo jákvætt um það sem þar er sagt. Í því sem ég hef verið að leita mér að upplýsingum um Þróunarsamvinnustofnun finn ég hvernig neitt annað en jákvætt um hana. Varðandi spurninguna, já, þá hefði ég talið að það ætti að hlusta á fagaðilana, sérstaklega ef þeir færa fram einhver rök máli sínu til stuðnings, fara þá akkúrat í hina áttina og taka þetta alfarið eða í meira mæli út úr ráðuneytinu og setja undir sérstaka Þróunarsamvinnustofnun.
Herra forseti. Eins og hv. þingmaður benti á er ekki sjálfgefið að eitt tiltekið fyrirkomulag á þróunarsamvinnu hafi einhverja yfirburði yfir önnur. Þessi mál hafa þróast með mismunandi hætti hjá mismunandi ríkjum. Eiginlega er niðurstaðan af því sem hefur komið út úr rannsóknum á því hvaða fyrirkomulag hentar best það að þar sem er sterk pólitísk forusta er árangurinn mestur, burt séð frá því hvernig fyrirkomulagið er. Það er ekki þannig að Ísland rói eitt á báti. Það fyrirkomulag sem er að finna hér á landi er mjög svipað því sem er að finna hjá meiri hluta þeirra ríkja sem eru í DAC-hópnum svokallaða. Þessar upplýsingar hef ég úr skýrslu sem var vísað til í einni af umsóknum sem var beint til okkar á síðasta ári. Ísland er í hópi með ríkjum eins og Tékklandi, Frakklandi, Þýskalandi, Japan, Lúxemborg, Suður-Kóreu, Spáni, Svíþjóð og Bandaríkjunum. Síðasta ríkið sem bættist í þennan hóp var Ítalía sem gjörbreytti sínu kerfi að vandlega yfirlögðu ráði og tók upp fyrirkomulagið sem hæstv. ráðherra segir að sé ekki hentugt á Íslandi. Raunar talar hæstv. ráðherra eins og þetta sé eitthvert úrelt fyrirkomulag þó að þetta sé það sem stuðst er við í fjölda ríkja, og ekki bara það, ýmis ríki hafa tekið þetta upp. Þá kem ég að punkti sem ég vil leiðrétta úr máli mínu frá því að ég talaði við hv. þingmann um daginn. Hún spurði mig um samtvinnan utanríkismála og útflutningsverslunar. Ég sagði henni þá, og er enn þeirrar skoðunar, að það sé ekki það sem vakir fyrir hæstv. ráðherra en ég fór hins vegar heim, las mér betur til og komst að því að í sumum löndum hefur verið þróun til þess, t.d. í Hollandi. Hvert er eitt af löndunum [[Forseti hringir.]]sem okkur var bent á að hefði verið að breyta sínu fyrirkomulagi? Það er Holland. Það liggur algjörlega ljóst fyrir hvað Hollendingar eru að gera en hæstv. ráðherra hefur sagt að hann vilji ekki fara í það fótspor.
Hæstv. forseti. Ég held nefnilega að með umræðunni hérna séum við að færa okkur smám saman aðeins nær kjarnanum og ræða okkur niður á það hvernig við viljum alls ekki sjá þróunasamvinnumálunum farið. Það er spurning með hina skýru pólitísku forustu, hvað hún þýðir og hvernig eigi að vinna með hana. Ég vil vinna með hana á þann hátt að einhver málsvari innan ríkisstjórnarinnar passi upp á það og haldi því til haga að við Íslendingar eigum að setja aukna peninga, aukið hlutfall af landsframleiðslu okkar, í þróunarsamvinnumálin og leggja þannig fátækari löndum í heiminum lið. Ég er hins vegar algjörlega á þeirri skoðun að hin skýra pólitíska forusta eigi ekki að vera til þess að vinna hagsmunum Íslands á einhvern hátt brautargengi í gegnum alþjóðlega þróunarsamvinnu. Það er bara rangur vettvangur og ég verð að viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér sérstaklega dæmið um þá leið sem Hollendingar hafa farið en mun hins vegar gera það í kjölfarið á þessari umræðu, bara til að koma betur nestuð inn í starf hv. utanríkismálanefndar. Ég vil bara endurtaka og segja það skýrt að mér finnst alveg kolröng vegferð að ætla að fara út í það að nota þróunarsamvinnu sem [[Forseti hringir.]]einhvers konar stökkpall fyrir íslenska hagsmuni. Við eigum alltaf að líta á hagsmuni þiggjanda aðstoðarinnar, ekki hvað kæmi sér best fyrir okkur í því tiltekna máli.
Herra forseti. Mig langar að leggja nokkur orð í belg um þetta mál. Ég hef fylgst með umræðunni, einkum hér í dag. Ég gat ekki verið við hana alveg alla á fyrri hluta fundar um þetta mál en ég hef áhuga á þessum málaflokki og hef lengi borið hann fyrir brjósti, ef svo má að orði komast, og reynt að fylgjast með því hvernig við Íslendingar stöndum að verkum í þeim efnum. Ég hef reyndar lengi verið frekar niðurlútur þegar kemur að því að fjalla, t.d. á alþjóðavettvangi eða í norrænum samanburði, um frammistöðu okkar á þessu sviði. Hún hefur verið bágborin. Við Íslendingar vorum ansi lengi að hafa okkur upp úr því fari að við værum eiginlega þiggjendur og ættum að vera á þessu sviði þangað til við fórum að byggja upp örlitla aðstoð af okkar hálfu, enda þá orðin á meðal ríkustu þjóða heims. En það hefur gengið alveg hreint sorglega hægt að koma því í það horf til dæmis sem þykir tiltölulega sjálfsagt mál annars staðar á Norðurlöndunum og í velflestum velmegandi ríkjum sem við viljum bera okkur saman við á góðum degi, eins og annars staðar á Norðurlöndunum og Vestur-Evrópulönd eða þróuð lönd eins og Kanada, Nýja-Sjáland, Ástralía o.s.frv. Ég ætla aðeins að koma betur að því síðar því að mér finnst það hanga saman. Það er í sjálfu sér ekki einangrað mál að ræða hér eitthvert innra skipulag þessara mála í ráðuneyti og stofnun. Mér finnst að það gefi fullt tilefni til þess að ræða stöðu málaflokksins í heild, m.a. vegna þess að það endurspeglar vissar áherslur eða vissa forgangsröðun, finnst mér, að þetta skuli vera sett í öndvegi af hæstv. ráðherra hér tvö þing í röð. Mig skortir eiginlega alveg rökin fyrir því, ég verð að segja alveg eins og er, að standa í þessu þegar ljóst er að málið er umdeilt og er ekki samstaða um það. Ég hélt satt best að segja að hæstv. ráðherra hefði nóg annað að gera og að margt annað væri brýnna. Það allra nærtækasta finnst mér að ráðherra notaði þá meira af kröftum sínum í að berjast fyrir auknum fjárveitingum til þróunarsamvinnu þannig að hann gæti að minnsta kosti staðið við sína eigin, ég leyfi mér að segja, metnaðarlausu áætlun um að nudda þessu til dæmis á næsta ári upp í 0,23% af vergri landsframleiðslu. Það var allt og sumt sem átti að gera. Það er langt í land að við komumst hálfa leið upp í 0,7%. Ég rifjaði hér upp aftur og fór að kíkja í fjárlagafrumvarpið og textann þar til að skoða þetta og það er því miður þannig, niðurstaðan er sú að þetta á að standa óbreytt milli ára sem hlutfall af vergri landsframleiðslu þriðja árið í röð. Þessi ríkisstjórn virðist föst í því að hækka þetta ekki neitt. Og það hlýtur að teljast frekar dapurlegt, þetta er langt frá þeirri áætlun sem menn afgreiddu hér af nokkrum metnaði, hvort það var á árinu 2012, ætli það hafi ekki verið þá sem menn töldu að í krafti þess að betur væri að fara að ára yrði hægt að fara að bæta í þennan málaflokk og Ísland gæti reynt að fara að gera betur í þeim efnum og ná máli. Það var síðan endurskoðað og skorið mjög niður en átti þó örlítið að hækka sem hlutfall af vergri landsframleiðslu hjá hæstv. ráðherra í áætlun sem hann var með hér síðastliðið ár en nú birtist fjárlagafrumvarpið og framlagið á að standa í stað. 0,02 prósentustig af vergri landsframleiðslu eru að verða talsverðir fjármunir. Við sjáum að landsframleiðslan á fyrri helmingi þessa árs er að nafnvirði einir 1.060 milljarðar, ef ég man rétt, þannig að hún fer sennilega vel yfir 2.100 milljarða á þessu ári. Með 3% hagvexti á næsta ári sjáum við að þetta er kannski að nálgast 500 millj. kr., 0,02 prósentustig af vergri landsframleiðslu, þannig að það munar nú um þá fjármuni sem vantar upp á bara til að fjárlagafrumvarpið mæti þeirri áætlun sem síðast var birt og þótti hún þó frekar metnaðarlítil. Hvers vegna að standa í þessu, hæstv. ráðherra? Ég held að það vanti sterkari rök. Hér í greinargerðinni er þessi mikli texti um samþættingu og hvað þetta nú er, en hann dugar mér ekki vegna þess að það er í raun og veru ekki reynt mikið að benda á ágallana og vandamálin sem eigi þá að leysa með þessari breytingu, enda kannast maður ekki almennilega við þau. Ég tel mig hafa fylgst alveg ágætlega með þessu, bæði sem alþingismaður og utan frá, oft í utanríkismálanefnd, gegnum fulltrúa í stjórn Þróunarsamvinnustofnunar og með fleiri leiðum, farið í ferðir á vegum sem þessi stofnun hefur skipulagt og þar fram eftir götunum. Ég kannast hreinlega ekki við það að það hafi verið sérstök vandamál þarna uppi. Ég held að Þróunarsamvinnustofnun hafi einmitt núna allra síðustu árin kjarnað starfsemi sína mjög vel, sú breyting var tvímælalaust rétt að fækka samstarfslöndunum og gera þá betur og nýta takmarkaða fjármuni með því að vera með sterkari viðveru en í færri löndum. Almennt hef ég hreinlega ekki orðið var við annað en að stofnunin væri vel rekin, hún er auðvitað undir forustu mikils fagmanns sem er á alþjóðavísu með virtari mönnum í þessum efnum, enda á hann að baki langan og farsælan feril hjá alþjóðlegum stofnunum á þessu sviði, þannig að ekki er þar nú í kot vísað. Við erum ekki að tefla fram einhverjum skussa þar sem er forstjóri stofnunarinnar í dag og árangurinn nokkuð góður. Þá þurfa menn býsna sterk rök til að hrófla við því skipulagi sem hefur gefist allvel. Tökum þá til dæmis þessi samþættingarrök, það geta verið tvær hliðar á því máli, herra forseti. Nú er það svo að Þróunarsamvinnustofnunin annast auðvitað tvíhliða þróunarsamstarfsverkefni okkar og þar geta oft verið vandasöm verkefni, pólitískt að velja. Það er oft ekkert einfalt mál að fara með þróunarstarf inn í lönd þar sem stjórnarfarið er kannski svona og svona og það þarf að reyna að halda allri pólitík og allri tortryggni í burtu, eins langt og mögulega er hægt. Við erum almennt þeirrar skoðunar, ekki satt? að svo fremi sem stjórnvöld láti starfið í friði þá eigi bágstatt fólk ekki að gjalda þess þótt stjórnarfarið kunni að vera upp og ofan. Ég veit ekki til þess að við höfum í sjálfu sér látið pólitík aftra því sérstaklega, svo fremi sem menn teldu að það væru sæmileg starfsskilyrði fyrir hendi til að sinna árangursríkri þróunarsamvinnu. Auðvitað er það ekki hægt sums staðar, því miður, og þá verða menn að horfast í augu við það. Ég tel þar af leiðandi að það séu miklir kostir við það að starfrækja tvíhliða þróunarsamstarfsverkefnin í faglegri óháðri stofnun. Það er ákveðin fjarlægð frá utanríkispólitíkinni sem hér er hins vegar notað sem rök að þurfi að samþætta þróunarsamvinnuna við. Svo segir hér á bls. 6, með leyfi forseta, undir fyrirsögninni Sterkari tengsl milli þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála: „Með því að færa starfsemi ÞSSÍ inn í ráðuneytið er verið að tryggja að öll samskipti við erlend ríki og stofnanir á sviði þróunarsamvinnu séu samstillt og í takt við utanríkisstefnu Íslands, auk þess sem íslensk stjórnvöld tali þá einni röddu um þróunarsamvinnu á alþjóðavettvangi.“ Hvað er verið að gefa í skyn? Hefur það ekki verið? Hafa verið brögð að því að menn hafi talað tungum tveim um þróunarsamvinnu af Íslands hálfu? Og þá stofnunin haft eina rödd og ráðuneytið aðra? Það er væri fróðlegt að heyra þá til hvaða dæmanúnings eða árekstra er verið að vísa með þessum skrýtna texta. Ég tel að það megi færa býsna sterk rök fyrir því að einmitt þetta fyrirkomulag hafi sína kosti, að hafa vandasöm tvíhliða þróunarsamvinnuverkefni í sjálfstæðri fagstofnun, sem að sjálfsögðu er þá ekki pólitísk nema í þeim afar óbeina skilningi að hún heyrir undir pólitískt ráðuneyti eða pólitíska ráðherra og starfsemin fer fram á ábyrgð hans, en þetta er sjálfstæð stofnun sem starfar á grundvelli sjálfstæðisákvæðis í lögum, er með stjórn eða ráðgjafarnefnd og til þess er hægt að vísa að einmitt hún blandast ekki inn í almennar utanríkispólitískar áherslur að öðru leyti. Menn hafa oft rætt um að tengja ætti betur þróunarsamvinnu og viðskipti og útflutningshagsmuni. Maður heyrði oft þau rök hér á árum áður og þá var litið þannig á að við ættum eiginlega að reyna að græða pínulítið á þessu í leiðinni, selja vörur og framleiðslu okkar og koma henni á markað. Sú frumstæða hugsun var sums staðar á ferðinni í alþjóðlegri þróunarsamvinnu hér á árum áður. Nú er hún bannorð, nú vilja menn fyrir alla muni ekki vera tortryggðir um það að þeir standi ekki í þróunarsamvinnuverkefnum á faglegum, vönduðum forsendum og það séu einhver undirmál og eitthvað á bak við. Gildir ekki sama um hina pólitísku utanríkisstefnu? Er ekki ágætt að tvíhliða þróunarsamvinnuverkefnin séu vel aðgreind frá henni? Það þarf enginn að velkjast neitt í vafa um það að við erum ekkert að ætlast til að ná einhverju öðru fram í leiðinni, skora pólitísk mörk eða ná utanríkisstefnu okkar sem slíkri fram á einhvern hátt í gegnum þróunarsamvinnu. Þar er í öndvegi að aðstoða fólkið, svæðin, löndin sem í hlut eiga eins vel og mögulegt er með vönduðum og faglegum vinnubrögðum og það á ekkert annað að blandast inn í það. Það á að vera eini tilgangurinn með því, að aðstoða þá sem í hlut eiga til sjálfsbjargar og þróunar. Ég tel í sjálfu sér, virðulegur forseti, að það megi færa sterk rök gersamlega gegn þessum texta. Hann dugar mér ekki né neitt annað sem ég hef heyrt hér sem bendi endilega til þess að þetta sé skynsamleg breyting. Og þá spyr maður sig: Til hvers að standa í þessu? Hefur hæstv. utanríkisráðherra ekki eitthvað annað þarfara að gera? Er þetta orðið að einhverju forgangsmáli eða metnaðarmáli af því að málið mætti andstöðu hér í fyrra? Ekki getur það verið að ráðherra sé orðinn þrjóskur og vilji ekki láta undan þeim mótbárum og þeirri gagnrýni sem málið hefur sætt í þinginu. Að síðustu nefni ég að það er svo vont fyrir viðkvæman málaflokk af þessu tagi ef ekki er hægt að hafa um hann sæmilega pólitíska sátt. Í gegnum tíðina hafa menn alltaf reynt að leggja áherslu á það, m.a. með því að hafa góða þverpólitíska skipan í stjórn þessarar stofnunar eða tengja hana þannig við stjórnmálin í heild sinni. Menn spurðu stundum hér á árum áður: Til hvers að vera að hafa stjórn yfir þessari stofnun? Gott ef ekki voru einhvern tímann uppi hugmyndir um að slá hana af, en þá voru rökin sem kannski vógu þyngst fyrir því að hafa hana áfram að tengja alla stjórnmálaflokka við þessa starfsemi og reyna að hafa þverpólitískan frið um hana. Þetta er ekki hjálplegt í þeim efnum, það er eiginlega verið að búa til vandamál og deilur. Menn hafa nefnt að kannski væri smávopnahlé í þessu máli að sættast á að bíða átekta til að fá þá úttekt sem ég læri hér að sé í gangi á vegum þróunarsamvinnunefndar OECD, DAC-nefndarinnar, og það eru svo sem ekki verri rök en hver önnur. Væri þá gaman að heyra frá hæstv. ráðherra ef þingið eftir umfjöllun um þetta kæmist að þeirri niðurstöðu að við dokuðum við, er það nokkurt vandamál af hálfu hæstv. ráðherra? Er það ekki bara ágætisniðurstaða? Kannski hæstv. ráðherra vildi vera svo góður að svara því fyrir lok umræðunnar, vegna þess að þá geta menn að minnsta kosti skoðað þann möguleika í staðinn fyrir að takast á um þetta mál og afgreiða það svo kannski að endingu í bullandi ágreiningi og eyða umtalsverðum tíma í það í vetur, sem mér finnst ómögulega hægt að flokka sem eitthvert mikið forgangsmál, ef það gæti orðið lendingin að doka við. Þá er ekkert verið að slá af einhverjar skipulagsbreytingar til framtíðar litið en þessu væri gefinn aðeins tími til að þroskast. Ef það eru einhver vandamál, einhverjir hnökrar, eitthvað sem menn ætla að leysa með þessu, sem liggja fyrir og eru skýrir, væri gott að fá þá fram vegna þess að þá væri hægt að skoða hvort til væru fleiri leiðir til að leysa úr þeim vanda ef einhver er. Ef það er einhver skortur á samstarfi milli stofnunarinnar og ráðuneytisins, sem ég hef nú ekki heyrt um, eru náttúrlega margar leiðir til að bæta úr því. Einfaldasta nálgunin er ekki að leggja þá bara stofnunina niður. Það eru dálítið groddaleg vinnubrögð. Auðvitað á það sér fordæmi í sögunni, samanber Þjóðhagsstofnun forðum þegar menn voru ekki ánægðir með þjóðhagsspár hennar, en það var nokkuð langt gengið að leggja stofnunina niður af því að menn voru [[Forseti hringir.]]óánægðir með eitthvað í fari hennar eða starfi. Það eru til millivegir, herra forseti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirferð hans, hann þekkir málið og hefur fylgst með því í töluvert langan tíma. Ég er eins og hann eitt stórt spurningarmerki yfir því hvaða vanda sé verið að leysa. Ef eitthvað er þá finnst mér öll gögn málsins benda til þess að við séum að fara úr fullkomlega góðu fyrirkomulagi, sem örugglega má laga einhverja hnökra á hér og þar, yfir í algjöra óvissu. Verið er að grauta saman hlutum sem eiga ekki saman. Þróunaraðstoð er sérgrein, þetta er fag, þetta er ótrúlega viðkvæmur málaflokkur og mikilvægt er að vel sé haldið utan um með hvaða hætti farið er með aðstoð inn í ólíkar samfélagsgerðir, ég tala nú ekki um samfélagsgerðir sem eru ólíkar okkar. Þar er fagfólk sem hefur sérhæft sig á því sviði og því hef ég mjög miklar efasemdir um að fara eigi að grauta því saman við aðra starfsemi utanríkisráðuneytisins. Ég held að eitthvað hefði heyrst ef mönnum hefði dottið í hug, og ég hef tekið það dæmi að taka Ferðamálastofu inn í atvinnuvegaráðuneytið. Stofnanirnar eiga að gegna ákveðnu hlutverki og síðan er fylgst með því úr ráðuneytunum að þær séu að gera það sem þær eiga að gera. Ég held að við séum komin hér yfir á dálítið hálan ís og verið sé að skapa fordæmi sem ég veit ekki hvar gæti endað, þ.e. ef ráðherra dettur í hug út frá eigin duttlungum að því er virðist að taka til sín eina stofnun inn í sitt ráðuneyti til að fegra reikningana og lækka einhvern kostnað, þá erum við komin út á hálan ís hvað faglega stjórnsýslu varðar. Mig langar að fá aðeins sjónarmið hv. þingmanns á þessu.
Herra forseti. Já, ég er alveg til í að fjalla um þennan þátt málsins. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta er auðvitað angi af þeirri stefnu sem stjórnvöld hvers tíma þurfa helst að hafa; hvernig sjá þau fyrir sér uppbyggingu stjórnsýslunnar, hvaða verkefni er eðlilegt eða óumflýjanlegt að hafa í ráðuneytum og hvað er betra að hafa í sjálfstæðum stofnunum og hafa eitthvert samræmi í því. Ég er ekki viss um að það risti djúpt hjá núverandi hæstv. ríkisstjórn. Er það almenn stefna ríkisstjórnarinnar að þenja ráðuneytin út og draga þangað inn verkefni úr undirstofnunum? Er það stefnan? Er þetta frumvarp í samræmi við það? Eða er það bara hipsumhaps eftir því hvað hentar hverju sinni? Mér er nær að halda það. Það er svo sem ekki nýtt af nálinni að svolítið ósamræmi sé í þessu í Stjórnarráði okkar eða stjórnkerfinu. Ég lenti í því á hinni öldinni að gegna tveimur gjörólíkum ráðuneytum samtímis þar sem annað ráðuneytið hafði lengi verið rekið með þeirri stefnu að hafa ráðuneytið sem litla yfirstjórn en efla stofnanirnar sem undir því voru og fela þeim verkefnin, enda voru þær stórar og öflugar, Vegagerðin, Siglingamálastofnun, Póstur og sími eða hvað það var. Hinum megin var landbúnaðarráðuneytið þar sem alls konar verkefni, praktísk verkefni, voru í ráðuneytinu sem hefði auðvitað fyrir löngu verið betra að koma út í einhverja stjórnsýslustofnun, eins og má segja núna að hafi verið gert með Matvælastofnun. Hér erum við að vísu með fyrirbæri sem er svolítið annars eðlis þar sem er þróunarsamvinnan. Þar þarf kannski að huga að fleiri þáttum en bara hinum skipulagslegu innan lands, þ.e. verkefnið sem verið er að vinna og hvað hentar því best. Sjálfsagt má hugsa sér alls konar fyrirkomulag á þessu. Ég bendi líka á að íslenska utanríkisráðuneytið er ekkert sambærilegt við sum þau ráðuneyti sem hafa þennan málaflokk hjá sér í nágrannalöndunum, eru með tvo, þrjá ráðherra, þar á meðal sjálfstæðan ráðherra fyrir þróunarsamvinnu og [[Forseti hringir.]]miklu stærri og deildaskiptari en utanríkisráðuneytið okkar. Ég er ekki viss um að það sé neitt yfirfærslugildi [[Forseti hringir.]]að skoða þetta í öðrum löndum eins og hér hefur verið notað [[Forseti hringir.]]sem rök.
Virðulegi forseti. Þá er það þannig að við höfum ekki fundið faglegu rökin. Við höfum heldur ekki fundið stefnuna, þ.e. með hvaða hætti eigi að koma málaflokkum fyrir í stjórnsýslunni. Það er engin stefna þar í gangi, þannig að ekki fylgja þau rök með í þessu. Hvað stendur þá eftir? Þá stendur það væntanlega eftir að menn eru að reyna að draga til sín fjármagn. Það er bara það sem verið er að gera hér. Það hefur ekkert annað komið fram í þessari umræðu, engin rök, hvorki hvað varðar stjórnsýsluna né hinn faglega þátt. Þannig að það stendur þá eftir. Þá þurfa menn að gjöra svo vel að koma hingað og segja að þetta sé af fjárhagslegum toga og þeir séu að taka til sín fjármagn. Virðulegi forseti. Ef við erum komin með stjórnsýslu sem stjórnast af því hvað mönnum dettur í hug til að reyna að fegra hina fjárhagslegu hlið ráðuneyta sinna þá erum við komin í býsna mikinn vanda. Ég held að menn ættu núna að taka þetta mál og leggja það aðeins til hliðar og velta því betur fyrir sér, og að minnsta kosti sýna okkur þó þá virðingu, og málaflokknum líka, að reyna að finna upp einhver góð haldbær fagleg rök. Ég held bara að mönnum takist það ekki. Mér fannst áhugavert að sjá í þeirri skýrslu sem var gefin út af DAC þegar við gengum í þau samtök á síðasta kjörtímabili að talað er sérstaklega um Þróunarsamvinnustofnun og starfsemi hennar hrósað í hvívetna víða út frá faglegum sjónarmiðum. Eitt af því sem mér fannst líka áhugavert var að þar er sérstaklega talað um að dreifing valds, þ.e. frá móðurstofnuninni hér á landi til útstöðvanna erlendis, hafi gengið sérlega vel [[Forseti hringir.]]og gert það að verkum að menn hafi getað brugðist vel við þörfum heimamanna þar sem verið er að vinna hratt og örugglega. Ég hef áhyggjur af því að fari menn að grauta þessu inn í aðra starfsemi ráðuneytisins þá tapi menn [[Forseti hringir.]]þeirri starfsemi, þeim hluta starfseminnar sem sérstaklega er verið að hrósa af hálfu DAC. Ég hef áhyggjur af því.
Herra forseti. Ég fór einmitt aðeins yfir það í ræðu minni og hefði getað gert ítarlegar ef tíminn hefði leyft. Ég kannast ekki við að það hafi verið deilur eða óánægja hvorki með starfsemi og áherslu Þróunarsamvinnustofnunar né í reynd þau viðmið sem við höfum sett okkur í verkefnavali og öðru slíku. Það eina sem er óásættanlegt er hvað lítið fjármagn er sett í þetta. En þær áherslur sem hafa verið mótaðar og verið styrktar undanfarin ár - ég segi fyrir mitt leyti, ég er alveg prýðilega sáttur við þær, áherslur á málefni kvenna og barna, á umhverfismál, heilbrigðis- og menntamál og annað slíkt sem hefur verið að þyngjast í áherslunum hjá okkur. Ég tel það bara alveg hárrétt. Hvers vegna þá að breyta? Auðvitað hefur Þróunarsamvinnustofnun átt sinn þátt í því, verið okkar fagstofnun og verið mótandi og leiðandi aðili á margan hátt í því að þróa þessi mál hjá okkur, gert það vel að mínu mati. Já, kannski er það að einhverju leyti það að menn horfi til fjármagnsins, þá líti þetta betur út svona og sjáist ekki eins vel hvað þetta er lítið í einhverri stórri púllíu inni í ráðuneytinu, ég veit það ekki. Hitt væri náttúrlega enn svakalegra ef menn ímynduðu sér að þeir gætu fiktað eitthvað pínulítið við bókhaldið með því að færa þessa fjármuni inn í ráðuneytið og stýra þeim þar, t.d. hvað varðar mannahaldið, vegna þess að nú er nákvæmt eftirlit með því hvað má telja fram sem framlag til þróunarsamvinnu. Við megum auðvitað ekkert svindla á því og fara að nota fólk sem við segjum að sé að sinna þróunarsamvinnu inni í ráðuneyti til að gera eitthvað annað. Nei, við yrðum þá að draga það frá því sem teldist gilt framlag okkar til þróunarsamvinnu. Um það gilda [[Forseti hringir.]]reglur. Ég trúi því ekki að menn hafi velt fyrir sér einhverjum slíkum æfingum. En það væri þá til að bíta höfuðið af skömminni.
Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur mildast með árunum eins og fleiri og hvarvetna sem hann sér gjár milli manna vill hann byggja brýr. Hv. þingmaður segir: Ef staðan er þannig að það sé einhvers konar samskiptaleysi millum stofnunarinnar og hins háa ráðuneytis þá er sjálfsagt að setjast niður og reyna að ráða bót á því. En í þessu felst kjarni málsins: Það er ekkert samskiptaleysi. Það eru engir hnökrar á samskiptum stofnunar og ráðuneytis. Þetta var það sem við fórum rækilega yfir í nefndinni. Þetta var það sem þróunarsamvinnunefnd OECD fór rækilega yfir. Allar boðleiðir, samskiptaleiðir, eru snurðulausar. Það er niðurstaðan af skoðun á tengslum millum stofnunarinnar og ráðuneytisins. Því verður ekkert breytt. Þannig er það bara. Við höfum, í allri þessari umræðu, verið að reyna að finna einhvers konar rök fyrir þessari breytingu. Hv. þingmaður man kannski eftir því í fyrra þegar nokkuð fast var gengið á hæstv. ráðherra og honum sagt að meðan hann kæmi ekki með dæmi máli sínu til stuðnings þá væri þetta ekkert annað en rógur um stofnunina. Þá sagði hæstv. ráðherra að það væri eitt dæmi sem hann hefði, en það væri þess eðlis að hann vildi ekki ræða það opinberlega. Menn voru skildir eftir með þá tilfinningu að eitthvað stórkostlegt hefði gerst sem ekki þyldi umræður í þingsal. Yfir það var farið í nefndinni. Loksins þegar ráðuneytismenn höfðu skoðað það þá kom í ljós að einu sinni hafði verið ráðslag á milli stofnunar um hvernig ætti að tjá afstöðu Íslands gagnvart viðhorfi úganskra stjórnvalda til samkynhneigðar. Það kom í ljós að það voru aldrei neinir úfar sem risu út af því. Þróunarsamvinnustofnun taldi að það ætti að gera það með einum þætti út frá sinni þekkingu á staðháttum, ráðuneytið með öðru móti. Þegar upp var staðið [[Forseti hringir.]]þá var sjónarmiðinu bara komið á framfæri, ekkert vandamál. Þannig að ég spyr hv. þingmann: Í krafti reynslu sinnar, hvað telur hann [[Forseti hringir.]]að vaki fyrir ríkisstjórninni með þessari breytingu fyrst okkur tekst ekki, og ekki einu sinni ráðherranum sjálfum, að finna eitthvað sem hægt er að leggja hér fram?
Ég er í miklum vanda að reyna að láta mér detta eitthvað í hug í þeim efnum, af því að ég vil heldur ekki vera að ætla mönnum hluti eða gera mönnum upp skoðanir. En auðvitað, ef hv. þingmaður vill leggja eyrun við, getum við svo sem viðurkennt það, sem höfum nokkrum sinnum komið inn í ráðuneyti og kynnst þeim stofnunum að innan, að þar er oft dálítil tilhneiging til að safna þráðum í hendur ráðuneytis og efla það sem slíkt og upp að vissu marki er það algerlega skiljanlegt. Ráðuneytin hafa mörg orðið að taka á sig sparnað og niðurskurð og kannski finnst mönnum að þeir séu að einhverju leyti að ná vopnum sínum með því að færa þá inn í ráðuneyti fjárlagaliði og verkefni, og þess vegna heilar stofnanir með manni og mús, til að bregðast við slíku og þyngi í sér pundið með því. Ég gæti alveg giskað á að þau sjónarmið hefðu fundist innan veggja innanríkisráðuneytisins, meðal embættismanna o.s.frv., að þetta mundi efla ráðuneytið á einhvern hátt og allt það. En hvers vegna hæstv. ráðherra gengur þeim sjónarmiðum á hönd, það er erfiðara að skilja. Ég finn bara eiginlega ekkert sem heldur þá lengur vatni. Hv. þingmaður, sem var og er í utanríkismálanefnd, hefur upplýst hvernig farið var yfir þetta í nefndinni; öll kurl komin þar til grafar og engin vandamál. En í sjálfu sér er það áhugavert, þegar dæmið er nefnt um það hvernig takast eigi á við skammarlega afstöðu stjórnvalda í Úganda í garð samkynhneigðra, að Þróunarsamvinnustofnun hafi haft hugmynd um að gera það með tilteknum hætti en utanríkisráðuneytið aðrar. Þá getum við farið aðeins lengra og velt fyrir okkur: Er það ekki einmitt dæmi sem er gott að framkvæmdastofnunin, sem er með tvíhliða þróunarsamvinnuverkefnin, sé fagstofnun, sé ópólitísk, sé sem óháðust, þannig að mótun utanríkisstefnunnar sé bara annað mál?
Herra forseti. Við sem höfum farið með framkvæmdarvaldið vitum að góðir embættismenn eru ígildi þyngdar sinnar í gulli. Það verður enginn almennilegur ráðherra nema hann hafi eyru sem hann notar til þess að hlusta mjög rækilega eftir ráðleggingum embættismannanna. Okkur öllum sem með framkvæmdarvald förum er hollast að leita ráða þar. Síðan er annað mál með hvaða hætti menn fara eftir þeim. Menn verða að vega og meta. Embættismenn, eins og aðrir, eru breyskir og þeir hafa líka stundum aðra hagsmuni en endilega pólitískur ráðherra þegar um er að ræða uppbyggingu síns ráðuneytis. Auðvitað er það svo að það er ekki nokkur einasti vafi í mínum huga, og ég hef aldrei dregið dul á það, að fyrst og fremst er þarna um að ræða samsöfnun valds í ráðuneytinu og verið að taka þræði þangað inn. Það er alveg skiljanlegt. Þarna er um gríðarmikla og vaxandi fjármuni að ræða og eðlilega þá skýtur þetta a.m.k. einnig gildri stoð undir ráðuneytið. Í annan stað er líka ljóst að þetta skapar alls konar möguleika fyrir þá sem vinna í ráðuneytunum fyrir því að koma og sinna störfum fyrir Ísland á erlendri grundu. Það er töluverður fjöldi manna í þessum starfsstöðvum. Þetta skapar möguleika til þess að menn heyi sér reynslu á erlendri grund. Hins vegar vek ég eftirtekt hv. þingmanns á því að ef þessir starfsmenn verða flutningsskyldir þá þýðir það að þeir standa stutt við og þekkingin sem er til staðar, og hefur byggst upp innan þessarar stofnunar, mun smyrjast þunnt út. Það er þess vegna sem Danir og Norðmenn, þegar þeir vildu breyta, tóku stofnunina og fluttu hana í heilu lagi, létu hana haldast óbreytta innan landamæra ráðuneytisins, einmitt til þess að smyrja þekkinguna [[Forseti hringir.]]ekki of þunnt. Ég spyr hv. þingmann: Telur hann ekki að flutningsskyldan muni leiða til þess að fagleg [[Forseti hringir.]]þekking muni líða fyrir það? Hugsanlega mun þurfa fjármuni, eins og mér fannst hæstv. ráðherra segja hér í framsögu sinni, til þess að byggja upp þessa þekkingu með námskeiðum og endurmenntun.
Herra forseti. Nú þekkir hv. þingmaður sjálfur afar vel til þarna og nefnir þetta atriði sem er fullgilt. Ég leyfi mér að hafa verulegar efasemdir um að það sé gæfulegt - ef það er eitt af því sem menn hugsa sér að ná fram, og ef það á að lesa út úr þessum skrýtna texta um samþættinguna á bls. 6 í greinargerð með frumvarpinu - að eiginlega allt ráðuneytið verði undir og menn geti farið að stökkva í þessi verkefni á víxl, flutningsskyldan gildi þannig að menn verði þá færðir til; ég tala nú ekki um ef hugsunin er sú að ef einhver miklu, miklu breiðari hópur almennra starfsmanna í ráðuneytinu geti farið að ganga í þessi verk. Við höfum einmitt verið að tala um það og fara um það nokkrum hlýlegum orðum að í Þróunarsamvinnustofnun hafi byggst upp fagþekking, stöðugleiki, ekki mikil starfsmannavelta og margir gamalreyndir sem hafa verið verkefnisstjórar eða útsendir starfsmenn árum og áratugum saman jafnvel, hafa orðið verðmæta reynslu, hafa glímt við verkefni annars staðar, voru kannski í Namibíu eða einhvers staðar áður en þeir fóru til næsta lands. Ég held að þetta sé eitthvað sem þurfi að fara mjög vel ofan í saumana á og treysti hv. nefnd til að gera það. Er þetta kannski hugsunin að einhverju leyti og gæti það skýrt áhuga ráðuneytismanna, að þeim finnst svolítið spennandi að geta haft þennan valkost og möguleika til að skjótast í? Kannski það sé. Hvaða viðhorf hefur hæstv. ráðherra þá til þess? Finnst honum það skynsamlegt að draga úr sérhæfingunni og stöðugleikanum og uppbyggingu fagþekkingar í traustum kjarna starfsmanna sem hefur reynslu af því að sinna þessum verkefnum? Er því ekki bara ágætlega fyrir komið í dag í stofnuninni eins og hún er?
Virðulegi forseti. Ég skal viðurkenna að ég er ekkert sérstaklega mikið íhald. Ég er alveg til í alls konar breytingar og tel reyndar að það sé margt sem við þurfum að gera breytingar á í samfélaginu. Þegar breytingar eru ákveðnar þurfa menn líka að vita og vera vissir um að það sé til þess að koma málum einhvern veginn áfram, gera eitthvað sem er betra en það sem fyrir er. Mér er algjörlega fyrirmunað að sjá að það sé svo í þessu tilfelli. Ég hef í andsvörum farið yfir nokkra þá þætti sem valda mér helst áhyggjum og ætla að fara yfir þá aðeins á eftir. Það er tiltölulega stutt síðan, það var með lögum 2008 sem við bjuggum loksins til heildarramma utan um þróunarsamvinnu hér á landi. Það var heildarlöggjöf um málaflokkinn og hún fól í sér í raun að stofnunin fékk meiri sveigjanlega en áður og það voru gerðar töluverðar breytingar á málaflokknum sem hafa reynst mjög vel. Það hefur verið látið í veðri vaka að hér sé bara um einhverjar smávægilegar formbreytingar að ræða. Svo er alls ekki, hér er um að ræða eðlisbreytingu á þróunarstarfsemi okkar og ég held og vona innilega að utanríkismálanefnd fari nú vandlega yfir þetta og taki ákvörðun, ekki út frá því að ráðherrann eigi inni að fá eitt mál í gegn eins og svo stundum vill verða, maður hefur það á tilfinningunni, heldur taki ákvörðun á faglegum forsendum. Ég vona að nefndin eigi líka eftir að svara stórum spurningum sem hafa komið fram í þessari umræðu. Þó að nefndarmenn hafi ekki verið iðnir við kolann og ekki setið fast við umræðuna vona ég að spurningarnar verði bornar uppi af fulltrúum okkar í utanríkismálanefnd og að þeir tryggi að við fáum svör við þeim. Það sem mér finnst standa uppi eftir umræðuna er að mér finnst búið að skræla dálítið utan af málinu með þeim hætti að við erum komin að kjarnanum í svarinu við spurningunni af hverju og til hvers niður í það að það eru engin fagleg rök, það eru engin rök um að með þessu séum við að bæta stjórnsýsluna. Það eina sem stendur eftir er að menn eru að sækja sér fjármagn inn í ráðuneyti. Það er það eina sem stendur hér eftir. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að það er ekki góð ástæða til að breyta svo mikilvægum og viðkvæmum málaflokki jafn afgerandi og raun ber vitni. Þegar menn taka ákvörðun um að taka fagstofnun inn í ráðuneyti þurfa þeir að rökstyðja það með öðru en að þeir séu að sækja sér fjármuni. Það stendur ekkert annað eftir í þessu máli en það og það er vond ástæða. Frekar ættum við að setjast saman eins og hv. þingmaður Steingrímur J. Sigfússon sagði og spyrja spurningarinnar í grundvallaratriðum: Hvert er vandamálið sem við erum að fara að leysa með þessu? og reyna frekar að nálgast það mál öðruvísi en svona vegna þess að ég hef hvergi og aldrei nokkurn tímann orðið vör við að það leysi mál að taka fagstofnun þar sem mikil sérþekking hefur byggst upp og grauta henni saman við aðra starfsemi sem er að mjög miklu leyti óskyld. Þróunarsamvinna er ekki eins og hver annar málaflokkur. Þróunarsamvinna er sérhæft fag þar sem krafist er mikillar sérþekkingar, hún má alls ekki vera háð einhverjum duttlungum eða tilfinningum hverju sinni. Hún þarf að vera útpæld og úthugsuð vegna þess að þar eiga menn við samfélagsgerðir ólíkar þeim sem við þekkjum hér. Þegar menn eru að fara með þróunaraðstoð út um heim geta þeir oft og tíðum komið inn í mjög viðkvæm samfélög og haft mjög afgerandi áhrif á samfélagsgerðina á viðkomandi stöðum. Þá geta menn ekki byggt þær ákvarðanir á tilfinningum eða neinu slíku, það verður að vera gert af fullkominni ábyrgð og vitneskju um það hvaða afleiðingar gjörðir mannanna geta haft. Við getum ekki gert þetta bara af því að ráðherranum datt þetta í hug og er að verja þetta einhvern veginn af því að honum finnst hann þurfa að koma þessu máli í gegn af einhverjum ástæðum. Það er ekki eins og það sé einhver pólitískur þungi í þinginu á bak við ráðherrann í málinu. Hann stendur einn með þetta, við höfum ekkert heyrt frá sjálfstæðismönnum, samstarfsflokknum, nema einum þingmanni sem situr í utanríkismálanefnd og sagði við okkur bara heiðarlega: Ég skil ekki af hverju menn eru að reyna að koma þessu hér í gegn, ég skil ekki rökin fyrir þessu máli. Það er eini maðurinn sem hefur talað í samstarfsflokknum. Þetta voru skilaboðin frá honum en samt móast ráðherrann við að koma þessu hér í gegn og á án efa eftir að semja þetta inn á borðið af því að menn telja hann eiga inni eitt mál. Þeir telja þetta þá kannski ekki það mikilvægt að menn geti svo sem fórnað einni þróunarsamvinnustofnun. Fyrir okkur sem erum að tala hér er þetta hins vegar mikilvægt, þróunarsamvinna er gríðarlega mikilvæg. Það er þátttaka í alþjóðasamfélaginu á ábyrgum grundvelli sem gerir okkur að því sem við erum, stoltri og sterkri þjóð. Hæstv. ráðherra hefur ýjað að því að eitt og annað hafi ekki verið í lagi og þegar menn skræla svo utan af því kemur í ljós að það var ekki neitt, kannski einhver ein uppákoma eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi áðan, og af því að menn hafa ekki fagleg rök á bak við það sem þeir eru að gera grípa menn til svona varna: Það var svolítið sem þeir gerðu en ég get ekki sagt ykkur það hér. Hvers lags eiginlega er þetta? Hvers lags fagmennska er það? Þetta eru ófagleg viðbrögð hjá ráðherranum, það er bara þannig. Menn þurfa að geta sagt nákvæmlega hvað menn vilja sjá gerast með þessum breytingum og því er ekki svarað hérna. Virðulegi forseti. Það er tvennt í þessu sem angrar mig. í fyrsta lagi það að ég sé ekki faglegu rökin. Þá ætla ég aftur að koma inn á, eins og ég gerði hér fyrr í dag, skýrslu DAC, þróunarsamvinnunefndar OECD, sem skrifuð var um Ísland árið 2012. Það var gert í tilefni af því að við vorum að ganga formlega þarna inn. Í gegnum þessa skýrslu er Íslandi meira og minna hrósað fyrir að þrátt fyrir að vera með lítið umfang væri það vel gert og fókusinn skýr. Það sem mér þykir líka einna áhugaverðast í þeirri umsögn og skýrslu er hvernig fjallað er um sveigjanleika stofnunarinnar til að bregðast við þörfum heimamanna. Það er rökstutt með því að hugmyndafræðin innan húss sé valddreifing sem gefi útstöðvum stofnunarinnar aukið færi á að bregðast við þörfum heimamanna og þær hafi sveigjanleika til að hlýða á það sem heimamenn hafi fram að færa og vinna með þeim að breytingum og því að bæta samfélagið. Þetta er nútímaleg hugsun, það eru nútímaleg vinnubrögð að vinna svona. En, nei, frá þessu þurfum við að hverfa af því að menn vantar aur inn í ráðuneytið. Virðulegi forseti. Hitt atriðið sem hefur líka angrað mig er að ég átta mig heldur ekki á því á hvaða vegferð ríkisstjórnin er með stofnanir. Það er ákveðin aðferð að reka ráðuneyti, við höfum verið að þróast í þá átt og Ríkisendurskoðun hefur kallað eftir því að það sé frekar unnið með þeim hætti, þ.e. að ráðuneytin séu eftirlitsaðili, umsjónaraðili og eftirfylgniaðili en síðan erum við með stofnanir sem sinna framkvæmdinni. Það fyrirkomulag hefur gefist vel enda dettur engum í hug í öðrum ráðuneytum að taka til sín stofnanir. Ég hef ekki heyrt af því, menn eru hugsanlega að efla þær, sameina stofnanir og annað slíkt eða jafnvel færa verkefni út úr ráðuneytum inn í stofnanir og sameina öðrum eins og til dæmis nýlega hjá menntamálaráðuneytinu í svokallaða Menntamálastofnun þar sem menn færðu beinlínis verkefni út úr ráðuneytinu til að geta veitt framkvæmdinni aukið aðhald og fylgt þannig eftir vilja þingsins í ákveðnum málum. Svo geta menn haft alls konar skoðanir á því hvað stofnanirnar gera og hvernig þær vinna en það er ákveðin skynsemi í þessari uppsetningu vegna þess að þá er ekki verið að grauta saman ákvarðanatöku, framkvæmd, eftirliti og eftirfylgni í einn pott. Við viljum ekki vinna þannig en það er það sem verið er að gera hér. Það er það sem menn ætla að gera í þessu tiltekna tilviki og það er það sem ég átta mig ekki á. Mér finnst við eiginlega þurfa að heyra það frá verkstjóra þessara ríkisstjórnar hver línan sé varðandi það hvernig stjórnsýslu menn ætla að stunda. Á hún að vera miðstýrð eða á hún að vera valddreifð? Á hún að vera skýr eða ætla menn að vera með ráðuneytin sem hálfgerðan hrærigraut ólíkra verkefna ásamt því að þeir séu að fylgjast með sjálfum sér og sinni framkvæmd? Það er þetta sem ég átta mig ekki alveg á í þessum leiðangri öllum saman. Virðulegi forseti. Við gengum í DAC á síðasta kjörtímabili. Nú höfum við verið þar innan borðs í nokkur ár og þar á að gera á þróunarsamvinnu á Íslandi svokallað jafningjamat. Það sem ég skil heldur ekki er asinn í þessu máli af hálfu ráðherra. Hvers vegna á að keyra þetta svona skarpt í gegn núna þegar það er fyrirséð að við erum að fá slíka úttekt á næsta ári? Ég tek þess vegna undir með þeim sem hér hafa talað og kallað eftir því að ráðherra bíði að minnsta kosti með þetta þangað til sú úttekt hefur farið fram. Það getur meira að segja bara vel verið að við fáum jafnvel góðar ábendingar út úr því mati. En, nei, þá ætlum við að keyra grundvallarbreytingar hér í gegn rétt áður en það kemur. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Ég kann þetta, ég veit þetta, ég er algjörlega með þetta á hreinu. Svona gerum við í Framsóknarflokknum hlutina, bara eins og við viljum, eins og okkur dettur í hug, eftir eigin höfði. Við þurfum ekkert að hlusta á annað fólk, við kunnum þetta best og vitum þetta best. Við erum best í heimi, - það er dálítið viðkvæðið. Menn telja sig greinilega vera besta í heimi og hvorki þurfa að hlusta á þá þingmenn samstarfsflokksins sem talað hafa í þessu máli né einhverjar fagstofnanir úti í heimi. Virðulegi forseti. Mér finnst þetta mál allt saman með slíkum ólíkindum og eftir því sem tíminn líður og við heyrum og sjáum meira verður það verra í mínum huga. Hvers vegna verður það verra? Það er vegna þess að þeim mun lengur sem þetta mál hefur verið til umræðu, þeim mun skýrara hefur það orðið að rökin að baki þessu eru ekki fagleg, hvorki hvað varðar sjálfa starfsemi stofnunarinnar né stjórnsýslulega. Í öðrum ráðuneytum eru menn frekar að færa verkefni út til stofnana þannig að menn gera þetta hipsumhaps eftir því hvað ráðherranum hentar hverju sinni. Þá standa bara eftir þessi einu rök, að menn eru að gera þetta til að ná sér í aura. Það er algjörlega handónýt leið til að taka ákvarðanir að byggja það á þeim forsendum. Það þýðir að mönnum er nákvæmlega sama um verkefnið. Það er það sem stendur eftir í mínum huga eftir þessa umræðu, eftir viðbrögð ráðherrans hér og málflutning hans í þessu máli. Það er það eina sem stendur eftir, að sækja aurinn inn í ráðuneyti. Virðulegi forseti. Ég sé formann utanríkismálanefndar og ég vona innilega að alvöruskoðun fari fram á þessu. Okkur stendur ekki á sama um þennan mikilvæga málaflokk og það er vont að rjúfa friðinn sem skapaðist um heildarlöggjöfina svo seint sem árið 2008. Það er stuttur tími fyrir svona málaflokk til að gera síðan einhverjar gagngerar breytingar, eðlisbreytingar, eins og verið er að gera hér með þessari ákvarðanatöku. Ég biðla til formanns nefndarinnar, vegna þess að ráðherrann hlustar ekki, um að velta upp spurningunni og fá skýr svör: Hvað er það sem þarf að laga? Síðan þarf að svara því heiðarlega hvort þetta sé í alvörunni leiðin til þess.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttir fyrir ræðu hennar. Mig langar að byrja andsvar mitt á að taka undir nokkur atriði sem fram komu í ræðunni, fyrst að það sé enginn pólitískur þungi með þessu frumvarpi og eins varðandi skort á umræðu hér í þingsal, þ.e. á því að hv. þingmenn úr meirihlutaflokkunum taki til máls. Jú, einn hefur að vísu gert það, en fjarvera stjórnarliða í þessari umræðu er hrópandi, þeir hlusta ekki einu sinni á hana, að því er virðist. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég hef áhyggjur af því að einhver hrossakaup fari af stað um málið og menn segi: Jú, leyfum þessu máli að fara í gegn þó svo að við höfum ekki kynnt okkur það, þetta er greinilega eitthvað sem stjórnarandstaðan er alveg brjáluð á móti. Ég held því að það sé full ástæða til þess að hafa áhyggjur af því þó svo að ég voni svo sannarlega að svo verði ekki. Ég er sammála því sem hv. þingmaður segir að hér sé um eðlisbreytingu á málinu að ræða en ekki formbreytingu eins og látið er í veðri vaka. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það sem aðeins hefur verið nefnt í umræðunni fyrr í dag. Það varðar flutningsskyldu ráðuneytisins versus fagþekkingu, og varðar það sem hv. þingmaður segir, að þróunarsamvinna sé ekki eins og hver annar málaflokkur. Hverjum yrði það til hagsbóta ef flutningsgeta ráðuneytisins yrði tekin upp í þessu máli? Er það fátækum almenningi í þróunarlöndum til hagsbóta eða er það ráðuneytissamstarfi til hagsbóta, [[Forseti hringir.]]þeim sem eru jafnvel að byggja upp „karríer“?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningar hennar. Það er þeim samfélögum fyrir bestu sem ákveðið er að fara inn í með þróunaraðstoð að menn hafi stúderað vel samfélagsgerðina og allar hliðar samfélagsins þar, þ.e. alvöruverkefni sem þarf að sinna. Fara þarf í djúpar rannsóknir vegna þess að ef það er ekki gert vel, þ.e. farið í þessi verkefni eftir slíkar rannsóknir, geta menn beinlínis valdið þar skaða. Það eru því miður mörg dæmi í sögu þróunaraðstoðar um slíkt þar sem ákaflega velviljað fólk ákvað að fara og hjálpa til í þessum ríkjum og skildi eftir sig meiri erfiðleika en voru til staðar þegar það kom. Svoleiðis gerist vegna þess að menn hafa ekki stúderað samfélagsgerðina eða dýnamíkina í samfélaginu. Síðan verða menn að vera vissir um að ábati verði af verkefninu fyrir samfélagið. Ég verð að segja alveg eins og er að mér líður betur með að slíkar ákvarðanir, rannsóknir og fagþekking séu innan skýrt skilgreindrar stofnunar með þetta einstaka hlutverk á hendi en ekki grautað saman við önnur verkefni. Þá er ég ekki að gera lítið úr verkefnunum eða fólkinu sem starfar innan ráðuneytisins, það hefur ekkert með það að gera. Það er bara vegna þess að þessi málaflokkur er gríðarlega viðkvæmur vegna þess að við vinnum þar með líf og samfélög fólks. Yfirleitt hefur þróunaraðstoð gríðarlega góð áhrif en það getur líka verið á hinn veginn ef menn ganga ekki vel fram. Þess vegna vona ég að [[Forseti hringir.]]að menn hugsi þetta mál mjög vandlega og reyni að halda [[Forseti hringir.]]þeirri fagþekkingu sem orðið hefur til hér innan lands mjög þétt innan stofnunarinnar eða þeirrar einingar sem nær að viðhalda því góða starfi sem unnið hefur verið.
Herra forseti. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir, það er mjög mikilvægt að stúdera samfélagsgerðina vegna þess að með þróunarsamvinnu er hægt að hafa svo gríðarlega mikil áhrif á samfélögin og þar með auðvitað lífskjör, heilsu og menntun og fleira sem skiptir almenning í þessum löndum grundvallarmáli. Rannsóknir sýna að þegar vel er staðið að þróunarsamvinnu þá bætir hún einmitt þessa þætti, lífskjör, menntun og heilsu. En rannsóknir sýna líka að gæðin og afköstin minnka þegar framlagsríkin láta sína hagsmuni, t.d. viðskipta- eða stjórnmálahagsmuni, ráða för. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni áðan að hún hefði áhyggjur af því að hér væri verið að taka peninga inn í ráðuneytið til þess að geta mögulega stýrt því betur í hvað þeir yrðu notaðir. Er hv. þingmaður sammála mér í því að við þurfum ekki bara að hafa áhyggjur af krónunum sem veittar eru heldur einnig pólitíkinni, sem hæstv. ráðherra getur haft svo miklu meiri áhrif á, verði þetta frumvarp samþykkt, miðað við það sem hægt er í núverandi kerfi? Er það ekki þáttur sem við þingmenn þurfum að taka til skoðunar og vera á varðbergi gagnvart?
Virðulegi forseti. Jú, það er hættara við að við slíkar kringumstæður geti pólitískir duttlungar ráðið för. Ég er ekki að segja að svo verði, það gerir það ekki sjálfkrafa en það getur gert það. Það fer bara eftir því hvort menn nota það eða ekki. Ég vil ekki að þessum málaflokki sé þannig fyrir komið að það geti gerst. Ég held að ekkert okkar sem höfum talað í þessu máli viljum það. Þess vegna skiptir svo miklu máli að það sé hafið yfir allan vafa að það sé hægt og að þessi viðkvæmi málaflokkur sé í höndunum á fagfólki, það sé ekki þunnur milliveggur yfir til ráðherrans og að ákvarðanir verði teknar þar. Ef þetta verður samþykkt, sem ég vona að sjálfsögðu ekki, þurfum við, þingið, að taka ákvörðun um með hvaða hætti við ætlum að veita utanríkisráðuneytinu aukið aðhald, þ.e. þá þarf eftirlitið að koma héðan. Það er þá okkar sem hér erum að fá fram með reglubundnum hætti nákvæmar útlistanir á því með hvaða hætti menn vinna þessi verkefni, hvernig þau eru unnin og hvernig ákvarðanatakan fer fram o.s.frv. Það verður þunglamalegt fyrir málaflokkinn, það þýðir að einstaka verkefni geta orðið einhver bitbein í pólitískri umræðu. Það er ekki sá leiðangur, held ég, sem við viljum fara í, en það mun þróast þannig. Þá munum við kannski ekki fá jafn góðar umsagnir frá DAC og við fengum 2012 þar sem fram kom að stofnunin sinnti verkefnum sínum gríðarlega vel og væri fókuseruð og sveigjanleg.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni ræðuna. Það eru kannski aðallega tveir punktar sem mig langar til að spyrja hv. þingmann út í. Í fyrsta lagi lýtur það að greinargerð málsins, þ.e. þeim hluta þar sem talað er um að ein helstu rökin fyrir þessari tillögu hæstv. ráðherra séu þau að mikilvægt sé að tryggja að öll samskipti við erlend ríki og stofnanir á sviði þróunarsamvinnu séu samstillt og í takt við utanríkisstefnu Íslands, auk þess sem íslensk stjórnvöld tali þá einni röddu um þróunarsamvinnu á alþjóðavettvangi. Ég verð að segja það, forseti, að ég hjó sérstaklega eftir þessu í málinu eins og það var lagt fram fyrir ári. Þá var töluverð umræða um það í þingsal að þetta væri óboðleg framsetning á þingmáli frá ráðherra, þ.e. að leyfa sér að leggja fram texta sem inniheldur dylgjur um stofnun. Ég leyfði mér satt að segja að vona að með því að leggja málið fram í hið annað sinn þá hefði ráðherrann a.m.k. látið svo lítið að fara yfir það með sannfærandi hætti og styðja með haldbærum rökum sitt mál. En þá fáum við bara stafrétta endurtekningu á þessum texta sem ég vitnaði í áðan og til viðbótar segir: „Með breytingunum næst betri heildarsýn á málaflokkinn og betur verður tryggt að stefnu Íslands í málaflokknum sé framfylgt.“ Ég vil spyrja hv. þingmann um þetta. Bara þetta eitt og sér finnst mér benda til þess að hér séu í raun og veru um að ræða gervirökstuðning og sýndarrök í máli sem virðist vera eina mál hæstv. utanríkisráðherra á þessu þingi. Mér finnst það raunalegt [[Forseti hringir.]]að ráðherra skuli þurfa að rökstyðja sig með þessum hætti.
Virðulegi forseti. Dæmið sem hv. þingmaður nefnir er auðvitað fyrir neðan allar hellur og hefur verið rætt hér. Þetta er auðvitað ekki boðlegt, en þetta er svo sem ekki í fyrsta skipti sem koma dylgjur í greinargerð frá utanríkisráðuneytinu, þessum utanríkisráðherra. Skemmst er að minnast greinargerðar með þingsályktunartillögu um að draga til baka aðildarumsóknina að Evrópusambandinu þar sem gefið var í skyn að hér hefðu verið þingmenn sem ekki hefðu greitt atkvæði samkvæmt sannfæringu sinni. Það er einsdæmi að menn skrifi slíkt í greinargerðir sínar. Viðkomandi ráðherra hefur orðið uppvís að slíku áður þannig að það kemur í sjálfu sér ekkert á óvart. Svo veit ég að hann var spurður út í það hér í ræðustóli, þ.e. við hvað væri átt, hvaða ósamrýmanleiki væri í stefnumörkun eða hvaða margradda þróunarsamvinnu við værum að reka. Þá sagði hann víst hér, svo ég bara hafi það eftir, virðulegi forseti, að það væri mál sem hann vildi ekki nefna í ræðustól en skyldi ræða það við utanríkismálanefnd. Svo var það rætt við utanríkismálanefnd, þá var það ekki neitt neitt. Menn grípa bara eitthvað til að koma málum sínum í gegn. Bara eitthvað. Að ráðamenn þjóðarinnar skuli leyfa sér að standa í ræðustól og segja, „það var svolítið, ég get ekki sagt ykkur það“ og rökstyðja mál og reyna að koma þeim í gegnum þingið með þeim hætti er ekki boðlegt. Svo verð ég að segja eins og er, virðulegi forseti, að það er fleira í þessari greinargerð sem mér finnst skrýtið og ég kem ekki heim og saman við umsögn DAC um íslenska þróunarsamvinnu sem kom eins og ég hef áður greint frá 2012. Það sem sagt er í þeirri skýrslu um íslenska þróunarsamvinnu og síðan það sem sagt er í þessari greinargerð um íslenska þróunarsamvinnu kemur ekki heim og saman. Þannig að menn eru að búa eitthvað til til að koma málinu áfram og lenda því eins og þeir vilja.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mig langar líka til þess að staldra við það sem kom fram í ræðu þingmannsins þegar hún talaði um þennan hluta af íslenska stjórnkerfinu, þ.e. Þróunarsamvinnustofnun Íslands, sem hluta af sjálfsmynd Íslendinga. Ég staldraði við þetta vegna þess að ég er sammála þessu og mér finnst þetta mikilvægur skilningur á fyrirbærinu sem Þróunarsamvinnustofnun er. Mér finnst þetta vekja okkur til umhugsunar um samhengi hlutanna einmitt hér og nú og þá staðreynd að þegar hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir, þáverandi innanríkisráðherra, lætur hefja endurskoðun á heildarlöggjöf um útlendinga og málefni útlendinga á Íslandi þá leggur hún til að það verði gert undir þverpólitísku flaggi vegna þess hversu mikilvægur, dýrmætur og viðkvæmur þessi málaflokkur er. Þegar hæstv. ráðherra Ólöf Nordal tekur við ráðuneytinu heldur hún áfram þeirri vinnu og skilar því umboði mjög skýrt til nefndarinnar að hún skuli halda áfram sinni vinnu. Þessi andi svífur yfir vötnunum í þeirri tillögu sem hæstv. ríkisstjórn sagði frá núna um helgina varðandi sínar aðgerðir í flóttamannamálum og hefur yfirbragð heildarsýnar þar sem við getum öll gengið fram og verið stolt og verið sátt við okkar framlag gagnvart alþjóðasamfélaginu. Þetta er óendanlega mikilvægt. Þess vegna vil ég líka segja að við erum ekki að tala um hvaða stofnun sem er. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason talaði hér um að það væri óþarfi að skakast til með stofnanir bara sisvona út í loftið. Ég gæti ekki verið meira sammála. En í þessu tiltekna máli er sérstaklega mikilvægt að ná einhverri heildarsýn. Þá vil ég spyrja hv. þingmann af sinni þingreynslu og innsæi: Hvaða leið höfum við til þess að gera þessum málaflokki til góða undir einhverju sameinuðu, þverpólitísku flaggi þar sem hæstv. ráðherra getur haft fullan sóma af?
Virðulegi forseti. Þetta voru góð dæmi sem hv. þingmaður nefndi, vegna þess að þau eru viðkvæm eins og sá málaflokkur sem hér er undir. Við náðum árið 2008 að koma hér með heildarlöggjöf sem var samþykkt af þinginu í mjög góðri sátt, þverpólitískri sátt. Það sem verið er að gera núna er að rjúfa þá sátt og keyra í gegn einhverja breytingu þvert á vilja allra - það hefur enginn komið hingað og flutt eldheita ræðu með faglegum rökum með þessu, við skulum bara horfast í augu við það - og ég tel að þá séu menn á rangri braut. Það sem kallað er eftir er aukið samtal, aukin samvinna um mál, aukin samstaða og þverpólitísk samstaða. Það stendur ekki á okkur að setjast niður með ráðherranum og reyna að finna leið út úr þessu máli og fá fram svarið við spurningunni um hvað þurfi að laga, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon orðaði það svo vel í ræðu sinni áðan, og leggja svo sameiginlega í leiðangurinn að reyna að finna út hvernig við getum lagfært þau atriði sem mega fara betur. Ég held að það sem við gætum gert núna varðandi þetta mál væri að bíða eftir að DAC-skýrslunni sem kemur á næsta ári þar sem koma örugglega fram góðar ábendingar til okkar um það hvernig við getum betrumbætt starfsemi okkar í þróunarmálum, vegna þess að alltaf er hægt að bæta allt. Það á örugglega við um þennan málaflokk. Það er ekki verið að segja að allt sé fullkomið eins og það er. Það má örugglega bæta allt. Síðan að setja niður þverpólitískan hóp sem fer yfir það í sameiningu með því fagfólki sem þekkir best til hér innan lands og jafnvel erlendis frá og leggja síðan fram sameiginlega tillögu í kjölfarið á því. Ég held að það væri bragur að því og ég held að það [[Forseti hringir.]]gæti sett málið í ásættanlegan farveg og við mættum raunar vinna svona í fleiri málum.
Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að byrja á því að fara yfir þær forsendur sem ég þekki til í þessu máli eða öllu heldur það sem ég mundi kalla forsenduleysi. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni að þetta væri einn stærsti einstaki málaflokkurinn sem utanríkisráðuneytið sinnir og ég veit ekki betur en það sé satt. Hins vegar hefur mér gengið mjög illa að átta mig á því, og hefur bara mistekist það algjörlega verð ég að viðurkenna, hvað það er nákvæmlega sem hæstv. ráðherra hyggst ná fram með þessu, vegna þess að þær skýringar sem eru gefnar um þetta mál virðast ekki standast. Ég þekki engar vísbendingar þess efnis að Þróunarsamvinnustofnun standi sig illa eða að hún sé óskilvirk nema að því leyti sem má auðveldlega laga eftir öðrum leiðum eða einfaldlega skilgreina verkefnið betur eða skýrar, sem maður hefði haldið að væri frekar einfalt verk, einfaldara en þetta, einfaldara en að brölta í gegnum Alþingi með heilt þingmál. Hitt er síðan að það á að hafa verið einhvers konar samskiptavandi milli stofnunarinnar og utanríkisráðuneytisins, eitthvað sem við vitum, tel ég, að er einfaldlega ekki rétt. Þetta er alla vega ekki þannig vandi að ástæða sé til þess að leggja stofnunina niður og koma starfsemi hennar fyrir í utanríkisráðuneytinu með tilheyrandi brölti og óþægindum fyrir starfsfólk. Það sem mér þykir í raun og veru áhugavert við þetta mál er það sem fylgir samantekt um málið. Þar stendur, með leyfi forseta: „Ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs …“ Þetta segir mér að það er vissulega ekki af kostnaðarlegum ástæðum sem menn leggja frumvarpið fram. Menn sjá ekki fyrir sér að það muni skila neinum sparnaði fyrir ríkissjóð, svo mikið er víst, enda hugsa ég að kostnaðurinn sem felst í því að fara í gegnum þingið með málið, að þinghaldinu ólöstuðu, sé meiri en það sem mundi sparast með þessu. Eftir stendur því einungis hin meinta óskilvirkni, þ.e. að verkefnin séu ekki skilgreind þannig að það sé stofnuninni og utanríkisráðuneytinu skýrt hvað tilheyri hverjum, og maður hefði haldið að auðvelt væri að laga það, og hins vegar hinn meinti samskiptavandi sem við vitum núna að er ekki neitt neitt. Það vekur athygli mína að með frumvarpinu er fyrirkomulaginu um ákvarðanatöku breytt, þ.e. hæstv. ráðherra fær reglugerðarheimild og sömuleiðis er stofnuð þróunarsamvinnunefnd sem m.a. verður skipuð fimm alþingismönnum. Ég hvái við þetta. Ef menn hafa ekki tilgreindar ástæður fyrir því að breyta valdafyrirkomulagi sé ég ekki ástæðu til þess að fara í gegnum þingið með heilt þingmál einungis til þess að laga einhver meint samskiptavandamál eða til þess að skýra hvaða verkefni tilheyra hvaða stofnun. Mér þykir einfaldlega ekki næg ástæða til að breyta þessu, sér í lagi vegna þess sem kemur fram í umsögn félagsvísindasviðs Háskóla Íslands frá síðasta þingi, þegar málið var lagt fram, með leyfi forseta: „Rannsóknir sýna að þróunarsamvinna bætir lífskjör, heilsu og menntun þegar að henni er staðið með faglegum hætti. Rannsóknir sýna einnig að gæði og afköst þróunarsamvinnu minnka þegar framlagsríki láta eigin hagsmuni, t.d. viðskiptahagsmuni eða stjórnmál, ráða för við úthlutun framlaga til þróunarmála.“ Þegar alþingismenn fara að taka aukinn þátt í tiltekinni ákvörðun getur undir sumum kringumstæðum verið um að ræða einhvers konar lýðræðisumbætur eða lýðræðislega aðkomu að málaflokki. Ég hef hins vegar ekki heyrt mikið talað um það hér úr þessari pontu, enda virðist stjórnarandstaðan aðallega sjá um að ræða þetta mál efnislega. Það liggur fyrir að um er að ræða þróunarsamvinnumál þar sem engin ástæða er fyrir þingmenn til þess að taka beinan þátt í neinu ákvörðunarferli. Það virðist einfaldlega ekki vera nein þörf á að hafa eftirlit með starfseminni miðað við það sem við lesum frá DAC eða ef út í það er farið frá talsmönnum frumvarpsins. Við sjáum ekki fram á að það þurfi þinglegt eftirlit. Við hv. alþingismenn höfum nóg að gera, virðulegi forseti, það vantar ekki fleiri verkefni, hvað þá eitthvað sem virðist vera óþarft og betur komið í höndum faglegra aðila eins og Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Með hliðsjón af því að ekki á að spara peninga með þessu, að óskilvirknin virðist ekki vera ríkari en svo að skilgreina þurfi hvaða verkefni tilheyri hvorri stofnuninni og að samskiptavandinn virðist varla vera til staðar, og sá litli sem hefur verið nefndur hér felur í sér eitt ágreiningsatriði um eitt tiltekið mál, þá leggur maður ekki niður heila stofnun. Maður leggur ekki fram frumvarp um breytingar á einum stærsta málaflokki utanríkisráðuneytisins til þess að bregðast við slíku, virðulegi forseti. Ef við ætlum að gera það, ef við ætlum að fara út í slíkar breytingar og frumvarpsgerð og stofnanabreytingar af svona litlu tilefni þá velti ég fyrir mér hvað Alþingi eigi að gera annað en að brölta með slík mál. Að því sögðu gætu alveg hafa verið málefnaleg rök fyrir því að gera þetta á einhverjum tíma. Ég sé þau bara ekki í þessu frumvarpi. Ég sé þau ekki í umsögnunum frá því í fyrra þegar málið var lagt fram. Ég sé þau ekki í rökstuðningi með greinargerð frumvarpsins eða í máli hæstv. utanríkisráðherra. Ég sé einfaldlega engin rök með þessu sem duga. Ég sé hins vegar nóg af rökum gegn því. Það sem maður verður líka að velta fyrir sér, og hér förum við kannski yfir í aðeins djúpstæðari pólitíska umræðu, er hvernig hæstv. ríkisstjórn, sér í lagi þessi, fer með og sér vald. Það eitt að menn fari út í þessar breytingar af svona litlu tilefni væri kannski ekki umræðuvert í sjálfu sér í heildarsamhengi um valdbeitingu yfirvalda ef ekki væri um að ræða ríkisstjórn sem aftur og aftur sýnir Alþingi vanvirðingu, sýnir þjóðinni vanvirðingu þegar kemur að því hver eigi að beita hvaða valdi. Það er þess vegna sem ég lýsi yfir og hef lengi lýst yfir vantrausti á því hvernig ríkisstjórnin meðhöndlar vald, hvernig hún lítur á vald og hvernig hún tekur því sem sjálfsögðum hlut að hún ráði öllu. Það er bent á það í umsögnum frá fyrra þingi að þarna sé á ferðinni reglugerðarheimild handa forsætisráðherra. Ég sé enn þá engin rök fyrir því og býð utanríkisráðherra gjarnan hér í andsvar til þess að rökræða það við mig og okkur. Ég er ekki alfarið á móti stofnanabreytingum eða því að Alþingi hafi nánari aðkomu að öllum málum, ég bara sé ekki rökin fyrir því að gera það í þessu tilfelli, ég sé ekki nein rök, engin sem standast í það minnsta. Alþýðusamband Íslands nefnir nokkuð í umsögn með málinu á síðasta þingi sem ég tel vera áhyggjuefni og algjörlega lögmæt rök fyrir því að halda þessari vinnu eins faglegri og mögulegt er og það er að hætta sé á því að diplómatískar áherslur fari að blandast inn í þróunarsamvinnu, þ.e. að framlagsríki fari að reka hana með eigin hagsmuni að leiðarljósi en ekki hagsmuni fátækra ríkja eingöngu. Þetta eru lögmætar áhyggjur, virðulegi forseti. Sömuleiðis bendir Alþýðusambandið á að þetta er málaflokkur sem almenn og breið pólitísk samstaða hefur verið um hér á landi, þannig að maður verður að velta fyrir sér hvers vegna hæstv. utanríkisráðherra vill meiri aðkomu þingmanna. Ég mundi skilja það ef þetta væri heitur málaflokkur þar sem almennt væri mikið um deilur. En ef svo er ekki þá skil ég þetta hreinlega ekki. Fyrir utan það að eftir því sem fagfólkið segir sjálft þá virðist það ekki vera leiðin fram á við þegar kemur að málaflokknum, eðlilega. Þetta er ekki málaflokkur sem á heima í þessum þingsal, alls ekki, virðulegi forseti. Við ættum ekki að vera að víla og díla um það hér hvaða faglegu ákvarðanir ætti að taka í málaflokknum, við eigum mun frekar að búa þannig um að ferlið sé faglegt. Þetta er þannig ferli. Eitthvað hefur verið minnst á það að annars staðar sé þetta svona eða hinsegin. Í fyrsta lagi er ég almennt ekki þeirrar skoðunar að við eigum sjálfkrafa að elta fyrirkomulag sem notað er annars staðar. Í öðru lagi kemur fram í umsögn félagsvísindasviðs Háskóla Íslands frá því að málið var lagt fram á síðasta þingi, ég ætla að lesa það orðrétt, með leyfi virðulegs forseta: „Danmörk og Noregur eru nefnd sem vel heppnuð dæmi en bæði ríkin hafa nýlega flutt þróunarstofnanir sínar, Norad og Danida, inn í utanríkisráðuneyti ríkjanna, án þess þó að þær séu lagðar niður. Norad og Danida starfa enn sem undirstofnanir viðkomandi ráðuneyta og héldu þær hvor um sig nýlega upp á 50 ára afmæli sitt. Á sama hátt og Norad og Danida er ÞSSÍ ákveðið vörumerki þróunarsamvinnu Íslendinga. ÞSSÍ hefur getið sér gott orð og hefur á liðnum árum byggt upp faglega þekkingu á þróunarsamvinnu.“ Jafnvel ef þetta væri einhvern veginn allt öðruvísi hjá nágrannalöndum okkar er ég ekki sannfærður um að það væri ástæða eitt og sér til þess að gera hlutina eins og aðrar þjóðir, enda erum við frábrugðin öðrum þjóðum þó ekki væri nema vegna smæðar þjóðarinnar. Nú hef ég rennt yfir þær ástæður sem gefnar eru fyrir því að fara þessa leið. Þegar rökin eru svona léleg verður maður að velta fyrir sér hvort mönnum gangi annað til. Mér leiðist sú tortryggni en þegar kemur að valdi - og sér í lagi þegar menn vilja færa vald, sem á heima í faglegum höndum, nær pólitíkinni - verður maður að spyrja sig hvaða möguleikar séu til staðar, hver gæti verið raunveruleg ástæðan fyrir þessu. Auðvitað, virðulegi forseti, veit ég það ekki vegna þess að ég les ekki hugsanir og get ekkert sagt um það með vissu. Mér finnst samt mikilvægt að við nefnum möguleikana til þess að átta okkur á því hvað við erum að vinna með og hvaða möguleikar eru í stöðunni og hvers vegna og hverjar forsendur eru sem við erum að reyna að vinna eftir. Eftir því sem ég fæ best séð eru þær að með því að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður og færa starfið inn í ráðuneytið sé auðveldara að stjórna fjármagni, einkum þegar hæstv. utanríkisráðherra er kominn með reglugerðarheimild sem á að tilgreina betur hvernig starfinu er háttað, þá er komið þarna fjárveitingavald. Fjárveitingavald, virðulegi forseti. Ég veit ekkert hvort það er ætlun hæstv. ráðherra að breyta einhverju þar um en ég óttast að svo gæti verið, ef ekki frá hæstv. ráðherra þá frá öðrum sem tala fyrir málinu innan ráðuneytisins og vilja kannski ólmir hafa einhverja meiri stjórn yfir þessu. Það er því miður oft þannig, virðulegi forseti, að það getur myndast í okkar ágæta kerfi stofnanarígur þar sem einstaka starfsmenn stofnana eru einfaldlega upp á kant við einstaka starfsmenn annarra stofnana. Þetta getur skemmt mjög mikið fyrir. Það ættu ekki að vera neinar fréttir fyrir neinum. Ef það er málið hérna væri málefnalegra að tilgreina það almennilega. En aftur: Ég veit ekkert hvort svo sé. Mér dettur þó í hug að það sé freistandi fyrir einstaka aðila innan hinna og þessara stofnana að geta einfaldlega stjórnað meira hvert fjármagn fer, kannski haft aðeins meiri áhrif á það hvernig starfinu er háttað, til þess að hafa einhver áhrif á það þótt lítil séu, til þess að ákvarða hvernig fjármagni er eytt. Að mínu mati er stjórnsýslan allt of illa fjármögnuð. Í öllum þeim ráðuneytum sem ég hef eitthvað þurft að eiga við kemur fjárskortur alltaf upp, aftur og aftur. Ég held að þetta sé vandamál hjá öllum ráðuneytum og sérstaklega í kjölfar hrunsins 2008. Það er skiljanlegt en það er óþolandi. Það er einnig skiljanlegt að við slíkar aðstæður hafi aðilar innan kerfisins tilhneigingu til þess að bítast meira um fjármagnið og kannski detta í hug hlutir sem þeim dytti annars ekki í hug. Mér finnst mikilvægt að við höfum alltaf í huga þegar við breytum fyrirkomulagi valds þannig að það færist meira á hendur stjórnmálamanna hvers vegna við erum að gera það. Þarf þessi málaflokkur meiri lýðræðislega aðkomu? Enginn virðist hafa mælt með því. Enginn virðist geta útskýrt hvers vegna. Þarf þessi stofnun endurskipulagningu? Er hún eitthvað sérstaklega óskilvirk? Stendur hún sig illa? Nei, virðulegi forseti, svo er ekki. Munum við spara fjármagn með þessu sem gerir okkur þá kleift að gera vel í sama málaflokki seinna eða öðrum núna? Nei, virðulegi forseti. Ég sé engar ástæður til að samþykkja þetta frumvarp. Það má vel vera að til séu málefnalegar ástæður fyrir því að vilja breyta hinu og þessu fyrirkomulaginu en ég sé þær ekki í þessu. Við eigum alltaf - við eigum alltaf - virðulegi forseti, að vera tortryggin þegar kemur að valdi. Ég verð því að vera tortrygginn þegar kemur að þessu frumvarpi.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Hann er kannski að hugsa á svipuðum nótum og ég hef verið að gera og fleiri í stjórnarandstöðunni. Hann talar mikið um upplýsingar og að allt sé gert fyrir opnum tjöldum og þá finnst manni það skjóta skökku við að ráðherrann hefur hér ákveðið að fara gegn því sem Ríkisendurskoðun hefur bent á. Ríkisendurskoðun hefur varað við þessu fyrirkomulagi, þ.e. að einn og sami aðilinn móti stefnuna, framkvæmi hana og hafi eftirlit með henni. Við erum örugglega sammála um að það getur tæplega talist til góðrar stjórnsýslu. Ég tel heppilegra að ráðuneytið sjái um að móta þessa stefnu og Alþingi verði leiðsagnaraðilinn í því, en að sú stofnun sem við fjöllum hér um framkvæmi hana og ráðuneytið sjái svo um þann eldvegg sem á að vera þarna á milli. Hér var talað um fjármuni og við eigum að hafa áhyggjur af því að þeir fjármunir sem í þessu eru týnist í ógagnsæi ráðuneytisins, því að ráðuneyti, eins og við kannski þekkjum, er ekki það skilvirkasta í heimi; ekki bara þetta ráðuneyti heldur ráðuneyti yfirleitt. Ég velti því fyrir mér hvort það sé ekki hluti af því að ekki er heppilegt að svona starf fari inn í ráðuneyti, þar sem oft á tíðum þarf að taka ákvarðanir mjög hratt. Við þekkjum starf ráðuneyta kannski ekki beinlínis af því að þar séu ákvarðanir teknar með hraði.
Virðulegi forseti. Nú verð ég að viðurkenna að ég þekki ekki það sem hv. þingmaður fjallar um varðandi Ríkisendurskoðun, en auðvitað er það bara heilbrigði skynsemi sem þar er á ferð, sem hv. þingmaður nefndi, að það sé ekki sami aðilinn sem ákveði alla þessa þætti. Mér dettur helst í hug að þetta snúist um fjármagn, um það að ráðuneytið geti ráðstafað fénu - tímabundið nákvæmlega í samræmi við það sem er gert núna en síðan líður tíminn og önnur verkefni poppa upp hjá ráðuneytinu og verða fyrirferðarmeiri og þá óhjákvæmilega hliðra menn til. Fyrst þetta er einn stærsti einstaki málaflokkurinn sem utanríkisráðuneytið sinnir, eins og hæstv. utanríkisráðherra hefur réttilega bent á, þá mundi maður helst vilja passa að slíkir málaflokkar séu fjármagnaðir með mjög skýrum hætti þannig að maður geti flett því upp í fjárlögum. Það er ógerningur, held ég, fyrir óbreytta borgara, og jafnvel þingmenn nema þeir hafi svolítið fyrir því, að finna út úr því nákvæmlega hvernig utanríkisráðuneytið mundi ráðstafa fé til þessa málaflokks ef ekki er til þess einhver sérgrein, einhvers konar aðskilnaður frá annarri starfsemi. Þetta eru í sjálfu sér kannski ekki nein tromprök fyrir því að gera hlutina alltaf í sjálfstæðum stofnunum en það sem mér þykir svo áberandi hér er það að ég sé ekki hvaða vandamál menn eru að reyna að leysa. Ég sé hins vegar vandamál verða til, þar á meðal það að fjármögnun starfsins verður ógegnsærri, það verður erfiðara fyrir okkur þingmenn að fylgjast með henni en ella. Við getum núna flett þessu upp í fjárlögum, sömuleiðis almenningur. Ég get illa svarað því til hvernig þetta á að leiða eitthvað gott af sér. Ég sé tvímælalaust að þarna virðist þetta verða ógegnsærra, alla vega eftir því sem ég fæ best séð.
Herra forseti. Það er kannski eitt af því sem er þá hluti af þessu líka, það sem ráðuneytið gerir ekki en þessi stofnun gerir, og það hlýtur að vera ástæða til að velta því upp af því það hefur ekki komið fram, hvorki hjá ráðherra né annars staðar, að Þróunarsamvinnustofnun Íslands er með alls konar árangursmælingar á því sem hún er að gera. Það hefur, eins og hér hefur verið rakið, ekkert verið að því að finna og gengið vel frekar en hitt. Við erum svo hins vegar með friðargæsluna sem er í ráðuneytinu. Það er frekar ógagnsær rekstur. Eins og hv. þingmaður benti á þá getum við ekki beinlínis rakið okkur í gegnum þá hluti alla og markmiðin eru frekar almenn. Starfið hefur ekki, að mér sé kunnugt um, verið árangursmetið. Stjórnsýsluhættir eru ekkert sérstaklega góðir. Þar var til dæmis ráðið í störf án þess að auglýsa. Það eru í raun engin opinber gögn eða neitt slíkt sem sýna beinlínis árangur í þeirri starfsemi án þess að ég hafi einhverjar efasemdir um það sem slíkt, en þau gögn eru bara ekki til. Mér finnst það mjög mikilvægt. Við erum að tala hér um mjög viðkvæman málaflokk og það er mjög óþægilegt að ráðuneytið skuli ekki geta sýnt fram á að þetta verði með sambærilegum hætti. Það er eðlilegt, ráðherra verður að átta sig á því, að við höfum mjög miklar efasemdir um að þetta verði jafn gott og verið hefur.
Virðulegi forseti. Það er gott að minnast á friðargæsluna, en Rauði krossinn fer nokkrum orðum um hana í áliti sínu sem kom með málinu seinast. Við búum vel í þessu máli að þessu sinni að því leyti að umsagnir komu inn; að vísu ekki mjög margar, en fjórar. Eftir því sem ég fæ best séð eru þrjár neikvæðar og ein hlutlaus. Sú hlutlausa stingur upp á nokkrum breytingum sem mér sýnast langflestar til bóta. Eitt af því sem Rauði krossinn stingur upp á er að í frumvarpinu verði áætlun um hvernig markmiðinu, um 0,7% af vergum þjóðartekjum, verði náð með skýrum og áfangaskiptum tímasetningum. Eins og við vitum hefur þessu markmiði ekki verið náð og ekki liggur fyrir nein áætlun um að ná því, þessu annars sjálfsagða markmiði sem við höfum, að mér skilst, skuldbundið okkur til þess að ná. Með hliðsjón af því að þetta er ekki að finna í nýju útgáfunni að frumvarpinu þá skil ég þetta ekki alveg. Ef menn ætla að ná meiri skýrleika í nýtingu á fé, eða að búa þannig um starfið að það verði betur útskýrt hvernig fé sé nýtt, þá ættu menn að bæta einhverju slíku við, þá ættu menn að hlusta aðeins á umsagnirnar sem bárust í fyrra. Við erum núna í 1. umr. um þetta mál, en það bárust umsagnir í fyrra. Það eru þættir í þeim umsögnum sem eru algjörlega þess virði að hlusta á og taka tillit til, þar á meðal þessi ágæta tillaga sem mundi skýra hvernig fjármagninu yrði beitt en ekki gera það óskýrara, eins og, eftir því sem maður fær best séð, mun leiða af þessu frumvarpi. Hvað varðar friðargæsluna þá er algjörlega rétt, held ég, hjá Rauða krossinum að það sé mikilvægt að halda því aðeins til haga þegar kemur að þróunarsamvinnu. Þó að þetta séu vissulega tengdir málaflokkar þá er mjög mikilvægt að þessu sé ekki ruglað saman. Rauði krossinn fer reyndar mörgum orðum um það - nú hef ég bar ekki meiri tíma til að tala um það, virðulegi forseti.
Herra forseti. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson flutti alveg prýðilega og bráðsnjalla greiningu á því hvar valdið liggur og hvernig farið er með það. Ég hef tekið eftir því að hv. þingmönnum Pírata verður tíðrætt um það hver sé miðja valdsins í þessum sölum hér, eðlilega. Þó að þeir hafi ekki verið lengi á þingi þá er eitt það fyrsta sem þeir hafa komist að raun um að valdið, sem samkvæmt stjórnarskránni ætti að liggja hjá löggjafanum, virðist því miður í meiri mæli en hollt er liggja hjá framkvæmdarvaldinu. Þetta er þróun sem menn hafa verið að reyna að snúa við á hinu háa Alþingi á síðustu árum og jafnvel áratug. Það kvað sérstaklega rammt að þessu upp úr 1995 á sælum valdadögum Davíðs Oddssonar sem í krafti síns stjórnunarstíls sá til þess að á þeim tíma mátti heita að valdið væri bókstaflega tekið úr höndum þingmanna og stjórnarliðsins og sett í hendur framkvæmdarvaldsins. Í kjölfar bankahrunsins og ýmissa skýrslna sem menn fóru þá að skrifa til þess að greina ástæður hrunsins, þá var niðurstaðan sú að ein af ástæðum hrunsins hafi einmitt verið hversu fast ráðherrar gengu í því að sækja sér vald. Þingið setti upp varnir og það verður að segjast löggjafanum til hróss að á síðustu árum hefur hann að mörgu leyti reynt að klóra til sín aftur það vald sem hann hafði. Í þessu máli hins vegar sjáum við að menn eru komnir á brokk í hina gömlu átt, þ.e. í málinu hefur enginn einasti þingmaður stjórnarliðsins haldið ræðu með málinu ef frá er talið eitt andsvar, en sá eini sem hefur haldið ræðu lagðist gegn málinu. Við vitum að obbi stjórnarliðsins, að minnsta kosti Sjálfstæðisflokksins, er á móti málinu en ráðherrann ætlar að ná því fram. Hvað segir hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson um þessa nýju endurþjöppun valds í höndum framkvæmdarvaldsins? [[Forseti hringir.]]Er hann ekki sammála mér að þetta er partur af slíkri þróun?
Jú, virðulegi forseti, ég var í yngri kantinum þegar hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, var hvað virkastur hér á bæ. En það var auðvitað altalað og með réttu að framkvæmdarvaldið hefur tilhneigingu til að sanka að sér valdi. Þegar menn sýna mikla ósvífni í þeim efnum þá er fullt tilefni til þess að vera tortrygginn þegar menn koma hér inn með þingmál sem eru ætluð til þess að færa ráðherra meira vald og setja fleiri hluti undir hæl hins pólitíska meiri hluta, vegna þess að pólitíski meiri hlutinn á Alþingi endurspeglar jú, að því er virðist undantekningarlaust, vissulega undantekningarlítið hérlendis, ríkisstjórnina. Ef fimm þingmenn yrðu í þeirri ágætu nefnd sem stendur til að stofna liggur ljóst fyrir að sá meiri hluti þeirrar nefndar yrði alltaf stjórnarmeirihlutinn. Jafnvel slík lýðræðisleg aðkoma eða meint lýðræðisleg aðkoma mundi þýða það að allt í einu færu pólitíkusar að skipta sér af einhverjum faglegum ákvörðunum sem þeim bæri skyndilega að skipta sér af, þá væri það samt sem áður meiri hlutinn sem réði. Það er alltaf vandinn. Þetta er alltaf það sem þarf að spyrja í sambandi við vald. Hver á að hafa valdið? Þegar kemur að Þróunarsamvinnustofnun fæ ég ekki séð að nein ástæða sé til að hafa þetta undir stjórnmálamönnum. Þetta eru faglegar ákvarðanir og fagleg stúdía á vandamáli sem er pólitísk samstaða um hvernig skuli nálgast í heild sinni. Ég sé ekki að meiri pólitísk afskipti af þessu tagi séu til bóta þegar kemur að því að setja þingmenn í nefndina. Í öðru lagi efast ég um að þingmenn gætu sinnt því miðað við hvað það er almennt miklu meira en nóg að gera hér á bæ nú þegar. En sömuleiðis mundi sú reglugerðarheimild sem veitt yrði hæstv. utanríkisráðherra gefa honum færi á að móta starfið til að deila fjármagni og til að búa um starfið þannig að það yrði meira pólitískt en minna.
Herra forseti. Ég er kannski ekki að öllu leyti sammála því sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði. Einhvers staðar þarf hið pólitíska vald að hafa aðkomu. Einhvers staðar þarf að taka af skarið um það hvaða stefnu skal fylgja. Í dag er það Alþingi sem mótar stefnuna á grundvelli faglegrar umfjöllunar um tillögu sem kemur frá framkvæmdarvaldinu. Gott dæmi um það er þegar ég sem utanríkisráðherra lagði fram tillögu um hvernig ætti að haga fjárveitingum til þróunarsamvinnu fram að árinu 2020. Ég lagði þá fram ákveðna áætlun sem miðaðist við það hvernig ætla mætti að hagþróun yrði á Íslandi og hvernig við gerðum ráð fyrir að við kynnum að verða aflögufær miðað við hvernig okkur gekk að krafla okkur upp úr bankahruninu. Hæstv. ráðherra var mér ósammála þá. Hann var óbreyttur stjórnarandstöðuþingmaður, sat í utanríkismálanefnd, hann og ekki bara hann heldur allir þingmenn í utanríkismálanefnd töldu að ég hefði farið of hægt í sakirnar. Það var að tillögu utanríkismálanefndar sem áætlunin varð framhlaðin. Ég sætti mig auðvitað vel við það. Ég hafði ekki haft kjark til að koma með hana svo útlítandi sem utanríkismálanefnd að lokum vildi. Með öðrum orðum, auðvitað þarf atbeina þingsins, atbeina framkvæmdarvaldsins til að móta stefnu, sjá um að hrinda henni í framkvæmd og hafa eftirlit með því og Alþingi verður að koma reglulega að því. En þess utan get ég svo sem verið sammála hv. þingmanni að það er engin sérstök brýn nauðsyn til þess að Alþingi fylgist um of með málinu. Það er hins vegar þannig að um sum okkar sem hér sitjum, þar á meðal mig, má segja að við höfum mikinn áhuga á þróunarmálum og þróunarsamvinnu og viljum gjarnan beita [[Forseti hringir.]]okkur í því gegnum þingið.
Virðulegi forseti. Ég hefði gjarnan viljað heyra meira frá stjórnarmeirihlutanum um hlutverk þingmanna í þessu öllu saman vegna þess að það er umræða sem er vissulega þess virði að taka. Þegar kemur hins vegar að aðkomu þingsins að málaflokknum þá er breið pólitísk samstaða um hana. Sömuleiðis hlýtur, að ég tel, aðalágreiningurinn að snúast um fjármögnun stofnunarinnar. Nú er óumdeilt að stofnunin stendur við fjárlög, sem er gott. Við getum flett upp hvað hún notar. Við getum talað við fulltrúa hennar og þeir geta komið á fund nefnda, ekki bara einhverra fimm þingmanna í einhverri nefnd, heldur þeirra þingnefnda sem þurfa svör eða þeirra þingnefnda sem fulltrúar stofnunarinnar vilja tala við. Ég sé ekki að þessi aðferð leysi neitt vandamál. Nú geta allir þingmenn gert athugasemdir við fjárlög. Við getum alltaf komið hingað í pontu í umræðu um störf þingsins og rætt um þau gögn sem við þekkjum til stofnunarinnar eða ef upp kemur eitthvað mál. Við höfum þetta vald. Pólitíska aðkoman er nægileg eins og hún er, fyrir utan það að það liggur alveg fyrir í öllum umsögnum sem ég hef lesið um málið að stofnunin sinnir faglegu hlutverki, að starfinu sé best borgið faglega og að það komi niður á starfinu ef hlutur eins og þjóðarhagsmunir eða eitthvað því um líkt fer að þvælast fyrir. Þetta eru ekki þannig ákvarðanir. Við eigum ekki að standa hér og velta fyrir okkur endilega hvað er best fyrir viðskiptahagsmuni Íslands í sambandi við þróunaraðstoð. Þetta eru miklu faglegri spurningar en það. Við eigum að koma fram við þær eins og þær séu faglegar. Síðast en ekki síst. Við eigum að bera virðingu fyrir stofnunum sem standa sig vel gagnvart verkefninu og gagnvart fjárlögum. Hvort tveggja er satt um þessa stofnun. Við eigum að virða það og við eigum að halda áfram að gera það sem við gerum vel og vera ekki að laga eitthvað sem er ekki bilað.
Herra forseti. Kjarni þessa máls var líkast til fólginn í þeim síðustu setningum sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði hérna áðan. Hann lýsti því yfir sem sinni skoðun að það ætti ekki að breyta hlutum sem væru í góðu lagi. Það hefur komið fram ákaflega vel í þessari umræðu að það sem mér hefur mistekist að gera, það sem hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni hefur mistekist að sýna fram á, og það sem fyrst og fremst hæstv. utanríkisráðherra hefur ekki tekist að gera í þessari umræðu, er að sýna hver þau vandamál eru sem sú skipulagsbreyting sem hér er lögð til á að leysa. Ég hef í gegnum áranna rás tekið margoft þátt í því að breyta um skipulag stofnana, færa þær, leggja þær saman, breyta verkefnum þeirra, skipta um strúktúr og skipulag hjá þeim, en það hefur alltaf haft ákveðið andlag. Andlagið hefur verið einhvers konar úttekt þar sem menn á faglegum grunni hafa komist að þeirri niðurstöðu að það væri viðkomandi stofnun eða málaflokki fyrir bestu að gera breytinguna sem verið er að ráðast í. Hið sérkennilega við þá breytingu sem hér er lögð til af hæstv. ráðherra er að það hefur ekki nokkur maður getað sýnt fram á þörfina á breytingunni. Andspænis því hafa hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar og einn hv. þingmaður ríkisstjórnarinnar, Vilhjálmur Bjarnason, lagt til að menn staldri aðeins við í sporinu, bíði eftir því að sú jafningjarýni sem hefur verið boðuð af hálfu þróunarsamvinnunefndar OECD á fyrirkomulagi þróunarsamvinnu á Íslandi, verði til lykta leidd. Þá get ég gefið hæstv. ráðherra eitt loforð. Ef það er niðurstaða jafningjastofnana, jafningaþjóða, að þörf sé á því að breyta strúktúrnum sem er núna á þróunarsamvinnu þá skal ég láta af minni andstöðu við þetta mál. Ég hlusta á þá sem fara með rök og geta bent á ástæður fyrir því að menn eigi að grípa til tiltekinna aðgerða. En hæstv. ráðherra hefur ekki tekist það. Í fyrsta lagi hefur honum ekki tekist að sýna neitt dæmi um að einhvers konar skörun sé millum stefnumótunar af hálfu utanríkisráðuneytisins og Þróunarsamvinnustofnunar. Í öðru lagi hefur honum heldur ekki tekist að sýna fram á eitt einasta dæmi þar sem Þróunarsamvinnustofnun hefur með einhverjum hætti talað annarri röddu en utanríkisráðuneytið. Eina dæmið sem hefur verið fært til þessarar rökræðu er það sem ég nefndi varðandi Úganda og afstöðu sem þurfti þar að koma á framfæri. ÞSSÍ hafði tiltekna skoðun varðandi mátann sem átti að tjá þessa skoðun, utanríkisráðuneytið aðra. Það var farið að leið utanríkisráðuneytisins. Með öðrum orðum, þetta er ekki dæmi sem hægt er að taka um einhvers konar ágreining og jafnvel þó að eitt dæmi væri til þá réttlætir það ekki þessa meðferð. Það er alveg sama hvar drepið er niður. Það er ekki hægt að setja krók í kjöt á neinni af þeim röksemdum sem hafa verið fluttar fyrir málinu. Það sem meira er, þetta er gert að tillögu sem kemur fram í skýrslu sem einn maður, starfsmaður Rauða kross Íslands, gerði. Fín skýrsla að mörgu leyti. Meðal annars dregur hún það algjörlega skýrt fram hversu gott samstarf er á milli ÞSSÍ og ráðuneytisins. En það hefði kannski verið þörf á því við þessar aðstæður þegar verið er að hræra í potti þar sem er um að ræða stofnun sem fer með gríðarlegt fé að menn mundu kannski leita ráða hjá fleiri en einum einstaklingi. Hvað með það fræðilega atgervi sem við búum við á þessu sviði? Við vitum að við Háskóla Íslands er að finna fræðimenn sem eru nafnkunnir fyrir greiningar sínar og störf sín á þessu sviði. Hefði ekki verið viturlegt að hlusta á þau? Hvert er ráð þeirra? Það er tvíþætt. Í fyrsta lagi alls ekki að leggja niður ÞSSÍ. Í öðru lagi, ef það á að gera breytingar á stofnuninni þá er besta breytingin sem þau sjá að færa öll verkefni sem utanríkisráðuneytið sjálft vinnur á sviði þróunarsamvinnu yfir til stofnunarinnar. Þetta er mergurinn málsins. [[Forseti hringir.]] Hæstv. ráðherra fer gegn öllu því sem liggur fyrir og röklegt má telja í málum. Þetta eru duttlungar hans sjálfs og ekkert annað. [[Forseti hringir.]]Það er það sem veldur mér ugg um stjórnsýsluna sem að baki liggur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við komum alltaf að þessum punkti aftur og aftur hér í umræðunni, þ.e. af hverju að breyta því sem er í lagi. Það hefur ekki verið sýnt fram á þörfina á því að gera þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu sem við ræðum hér um. Ég verð að segja það að þrátt fyrir að hæstv. ráðherra hafi verið viðstaddur alla þessa umræðu þá hefur hann ekki séð ástæðu til þess að taka til máls, fara í andsvar og svara þessari grundvallarspurningu sem aftur og aftur er borin upp. Ég leyfi mér að giska á að það sé vegna þess að hæstv. ráðherra hefur ekkert svar við þessu. Nú er það svo að í maí síðastliðnum skilaði hæstv. utanríkisráðherra skýrslu um skipulag þróunarsamvinnu samkvæmt beiðni, ég man nú í fljótheitum ekki hverra, [[Gripið fram í.]]Katrínar Jakobsdóttur og fleiri hv. þingmanna, ég man ekki alveg hversu margir þeir voru, en þeir voru allnokkrir sem voru á þessari skýrslubeiðni. Þar er í 21 tölusettum lið settar fram spurningar sem vöknuðu m.a. eftir þær umræður sem höfðu átt sér stað hér í þingsal. Það sem sló mig þegar ég las síðan þessa skýrslu er að þar er ekki að finna nein rök fyrir því hverju eigi að breyta. Heil skýrsla. Þar eru ekki þessi rök. Minnist hv. þingmaður þess [[Forseti hringir.]]að svona skýrsla hafi komið fram til stuðnings máli sem liggur fyrir þinginu án þess að svara í rauninni grundvallarspurningu?
Herra forseti. Hv. þingmaður hóf spurningu sína á því að fara nokkrum orðum um þá sérkennilegu staðreynd að hér situr hæstv. utanríkisráðherra og þrumar í sæti sínu án þess að svara nokkrum spurningum sem til hans er beint eða nokkrum athugasemdum. Ég verð að segja að það kemur mér líka á óvart. Hæstv. ráðherra var hér allra vaskastur á fæti hv. þingmanna í stjórnarandstöðu síðasta kjörtímabili, það er ekki hægt að saka hann um að á þeim tíma hafi hann ekki haft munninn fyrir neðan nefið eða haft áræði til þess að koma sínum skoðunum á framfæri. Þannig að ég deili undrun hv. þingmanns. Þetta er eins og að koma út á morgnana og lóan er þar en hún er hætt að segja dirrindí. Að því er varðar þá fyrirspurn sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir ásamt mér og ég hygg öllum sem áttu sæti þá í hv. utanríkismálanefnd lagði fram, þá er í fyrsta lagi mjög sjaldgæft að þingmál af hendi framkvæmdarvaldsins komi fram í þinginu sem er svo vanbúið og svo fátt að upplýsingum að þingheimur telur sér þann kost grennstan að leggja fram spurningar, sem mig minnir að hafi verið í 29 liðum, til þess að gerast fær um að komast til umræðunnar, til þess að reyna af veikum burðum að skilja tilganginn með því. Í öðru lagi er það algjörlega fáheyrt að svör við slíkum spurningum slái frekar striki undir málflutning þeirra sem telja það ekki gott að ráðast í þessa breytingu. Þar kemur til dæmis alveg skýrt fram að Ríkisendurskoðun hefur þessa stofnun nánast í hávegum, hefur ekki gert nokkrar athugasemdir við hana og svo mætti lengi telja. Þannig að ég er sammála hv. þingmanni um að þetta mál er sérkennilega af stað sett. Ég man ekki eftir máli þar sem [[Forseti hringir.]]svona lítill stuðningur er tjáður af hálfu stjórnarliðsins.
Herra forseti. Já, ég verð að segja það að ég varð undrandi á því að lesa þessa skýrslu og sjá hversu rýr svörin voru. Ég bjóst satt að segja við meira kjöti á beinunum og það væri eitthvað í henni sem meira hald væri í. Það er annað sem hefur mjög mikið verið rætt af hálfu okkar sem teljum að hér sé verið að leggja til slæmar breytingar, þ.e. að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun, það er úttektin sem við eigum von á frá DAC strax á næsta ári. Það hefur líka talsvert verið minnst á það hérna hvað þingheimur geti gert til þess að landa þessu máli í einhvers konar sátt, jafnvel án þess að hæstv. utanríkisráðherra komi mjög illa út úr því, og málinu sjálfu til góða, þ.e. þróunarsamvinnunni. Ég held að þegar upp er staðið viljum við flest standa vel að henni þótt okkur greini kannski á um hversu mikla peninga eigi að setja í hana. Þá hefur verið nefndur sá möguleiki að biðja DAC um að flýta vinnu sinni. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann og fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra: Telur hann það mögulegt, er það eitthvað sem þjóðþing Íslendinga getur farið fram á og er líklegt að DAC mundi verða við því?
Herra forseti. Ég treysti mér ekki til þess að fullyrða það að DAC mundi verða við slíkri bón ef hún bærist frá þinginu nema ljóst væri að hún bærist frá meiri hluta þingsins. Við slíkar aðstæður tel ég það koma til greina. Auðvitað væri það farsælast ef menn vilja fara þá leið, ef meiri hluti þingmanna er þeirrar skoðunar, að hæstv. utanríkisráðherra sem hefur með höndum samskipti við þessa stofnun á þessu sviði kæmi slíkri beiðni á framfæri. Af því að ég er raunsæismaður þá geri ég mér ekki miklar vonir um að hæstv. ráðherra geri það. Hann hefur bara sett hausinn undir sig í þessu máli og telur að hann tapi andlitinu á þessu sviði eins og kannski fleiri sviðum ef hann beitir ekki öllu því afli sem hann getur náð í málinu með því að kúga samstarfsflokkinn til hlýðni í því. Ég vænti þess að þetta mál sé partur af einhvers konar hrossakaupum á bak við ef að líkum lætur. Í öllu falli er að ýmsu að huga í þessu máli. Í fyrsta lagi: Vilja menn ná pólitískri samstöðu um viðkvæman málaflokk? Í öðru lagi: Ef menn vilja það geta þeir þá fallist á það að slíðra vopnin og sameinast um það að bíða eftir jafningarýni DAC? Í þriðja lagi: Eru menn nægilega víðsýnir til þess að skoða fleiri möguleika eins og t.d. þann sem fyrst var bent á af Davíð Oddssyni í tíð hans sem utanríkisráðherra og enn er bent á með fræðilegri rökum en Davíð gerði á sínum tíma í umsögn félagsvísindasviðs Háskóla Íslands? Sá möguleiki felur í sér að í staðinn fyrir að setja stofnunina inn í ráðuneytið séu öll verkefni [[Forseti hringir.]]ráðuneytisins flutt til stofnunarinnar. Það er ein leið sem ætti að skoða og mundi skýra verkaskiptinguna ef menn telja að það sé nauðsynlegt.
Herra forseti. Þetta eru góð skoðanaskipti sem hér eiga sér stað. Ég held að við séum að mörgu leyti sammála um ansi margt sem snýr að þessu máli. Hér var talað um DAC og mér finnst það undirstrika svo vel áhyggjurnar af þessu að DAC bendir á að skólar Sameinuðu þjóðanna sem fá u.þ.b. 15% þróunarfé Íslands hafi ekki verið teknir út eða árangursmældir. Það er kannski faglega ekki sterkt og ég vék að því áðan að ég hefði áhyggjur af því hvort mælingar yrðu áfram með sambærilegum hætti. Þótt ég telji ekki mælingar upphaf og endi alls þá skipta þær máli því þetta eru miklir fjármunir sem við erum að fjalla um og viðkvæmur málaflokkur. Þess vegna finnst mér það mjög athyglisvert. Þróunarsamvinnan tekur auðvitað tíma. Þetta er langhlaup og endurspeglast kannski í því sem hæstv. forsætisráðherra sagði um flóttamannamálin í hádeginu að þetta er ekki eitthvað sem gerist bara sisvona, heldur er þetta langtímaverkefni og það þarf að halda utan um það. Mér finnst að það eigi að vera gert af því fagfólki sem hefur gert það undanfarin ár. Í allri þessari umræðu megum við ekki gleyma því að það er fólk í framandi umhverfi sem er viðtakendur þessarar aðstoðar. Ég spyr mig um rödd þess. Hvernig verður henni fyrir komið? Hver er hagræðingin fyrir fólkið í samstarfslöndunum? Bara til að taka annan snúning á þá umfjöllun um málið sem við höfum átt hér á þingi, við höfum horft svolítið mikið bara á skipulagið.
Herra forseti. Ég held að hagræðið sem í þessu felst fyrir þá sem njóta ávinninganna af því að vinna saman að þróunarmálum með Íslendingum sé nákvæmlega ekkert. Ég held að fremur sé hætta á að gæði samstarfsins af okkar hálfu minnki. Það hefur verið rökstutt í þessari umræðu að nýtt fyrirkomulag af því tagi sem lagt er til geti dregið úr endursköpun reynslu og þekkingar á málaflokknum innan ráðuneytisins. Það stafar af því að samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir því að starfsmennirnir sem munu koma inn í ráðuneytið í upphafi, ef einhverjir gera það, ég geri nú ráð fyrir því, síðan þeir sem sinna þessum málum, það er bara partur af hinni flutningsskyldu púllíu, fari í tiltölulega skamman tíma, þrjú ár til fjögur ár, til þróunarsamvinnulandanna. Það gerist væntanlega eftir einhvers konar undirbúning, en þeir fara ekki þangað eftir að hafa starfað kannski í áratug eins og núna þótt þeir séu allir af vilja gerðir og án efa fullir áhuga og vel gerðir til verksins. Þetta er dálítið sérstakur málaflokkur, hann krefst þekkingar og reynslu af starfinu. Ég hugsa að smám saman byggist upp reynsla innan utanríkisráðuneytisins, en hún verður ekki eins djúp og viðamikil og sú sem er að finna núna innan ÞSSÍ. Þetta er eitt af því sem menn benda á að geti orðið ein af afleiðingunum. Það kemur til dæmis fram í umsögnum fagaðila frá því í fyrra. Þannig að í fljótu bragði sé ég engan ávinning af þessu máli fyrir þá sem njóta framlaga af okkar hálfu. Auðvitað óttast ég að hér verði ekki staðar numið. Við skulum ekki gleyma því að þetta var fyrst kynnt að segja má til sögunnar af einum hv. þingmanni Framsóknarflokksins sem stærði sig af því [[Forseti hringir.]]að hafa tekist að skera niður framlög til þróunarsamvinnu við trog.
Herra forseti. Já, það var nú þannig. Ég er sammála þingmanninum og það hefur komið fram í máli okkar í dag um starfsfólkið og þá þekkingu og reynslu sem hefur byggst upp hjá stofnuninni. Mig langar aðeins að lesa úr ársskýrslu ÞSSÍ fyrir árið 2014, með leyfi forseta: „Óháðar úttektir sem gerðar voru á verkefnum sem lokið hafði verið gáfu einnig til kynna að íslensku þróunarsamvinnufé hefði verið vel varið. Þannig staðfesti lokaúttekt á vatns- og hreinlætisverkefni í Malaví mikinn ávinning í lífsskilyrðum og heilsu þeirra sem þess nutu. Heildarúttekt á samvinnu Íslands og Namibíu í fiskimálum staðfesti einnig að þar hefði náðst góður og varanlegur árangur sem miklu skipti fyrir framfarir í Namibíu.“ Alls staðar eins og við höfum rakið eru umsagnir svona. Nú þekki ég aðeins til reynslu fólks frá fyrstu hendi af því að hafa verið á vettvangi, tekið þátt í svona verkefnum, bæði á vegum Þróunarsamvinnustofnunar og með öðrum hætti í ólíkum löndum og allir sem ég hef talað við telja að það sem máli skipti sé nándin við verkefnin. Fólk óttast að þetta verði til þess að hún minnki og eins og ég hef sagt áður að þegar málin eru komin inn í ráðuneyti sem eru kannski ekki almennt þekkt fyrir skilvirkni og hraða afgreiðslu þá verður þetta erfitt. Ég held að það sé mikilvægt að efla starfsnemakerfið til þess að laða að ungt fólk sem getur hugsað sér að starfa í þessum geira af því að hér var verið að tala um fullorðið fólk sem er kannski búið að starfa í áratugi. Það er auðvitað spurning hvort ungliðakerfið sem er núna hjá ráðuneytinu sé eitt af því sem ætti frekar að flytja til ÞSSÍ, í sambandi við starfsöryggi [[Forseti hringir.]]og annað því um líkt sem fylgir, það er kannski frekar til þess fallið að við getum endurnýjað fólkið mun hraðar en ella.
Herra forseti. Sjónarmið hv. þingmanns eru mjög athyglisverð eins og jafnan þegar hún tekur til máls um hvaðeina liggur mér við að segja. Mér finnst grundvallaratriðið í þessu máli öllu þetta: Það er engin sjáanleg ástæða fyrir þessu. Það er engin málefnaleg ástæða fyrir þessu. Hvert má rekja málið? Það má rekja málið til upphafs kjörtímabilsins þegar sett var niður niðurskurðarnefnd. Hún setti sér tvíþætt markmið. Í fyrsta lagi að skera niður þar sem hún gæti, í öðru lagi að sameina stofnanir. Það varð minna úr yfirlýsingum þeirra sem í nefndinni sátu heldur en efni stóðu til. Jú, vissulega var vaðið með sveðjuna og komið til baka með hana blóðuga. En hvar bar hún fastast niður? Í þróunarsamvinnugeiranum. Það var ráðist í að skera niður framlög langt umfram það sem Alþingi Íslendinga hafði skuldbundið sig til að reiða af höndum fram til okkar ágætu samstarfslanda. Í öðru lagi var því lýst yfir þá að meðal kandídata sem væri mjög fýsilegt að skoða með það fyrir augum að hreinlega slá viðkomandi stofnun af væri ÞSSÍ. Hún var ekki varin þá. Ráðherrann varði ekki þessa stofnun sína. Hann kemur úr flokki sem hafði verið mjög fjandsamlegur þessum málaflokki í öllum yfirlýsingum þegar slíkar umræður stóðu yfir. Nefndin sem vélaði um stofnanasameiningar hafði ákaflega lítið upp úr því krafsinu, en þessi stofnun lá hins vegar vel við höggi, hún átti fáa vini þá í stjórnarliðinu. Þetta er ástæðan. Þetta er ástæðan fyrir því að verið er að þrýsta ríkisstjórninni út í þetta. Hún hefur engan fjárhagslegan ábata af þessu, en það er hægt að krossa í kladdann og segja: Einni stofnun færra. Það er allt og sumt. Þetta er nú dálítið sorgleg niðurstaða.
Herra forseti. Við ræðum enn þetta stóra mál sem hæstv. utanríkisráðherra hefur komið með til okkar aftur frá því í vor þegar var til umræðu að færa Þróunarsamvinnustofnun inn í utanríkisráðuneytið. Ég vil í því sambandi rifja upp að í mars 2013 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um þróunarsamvinnuáætlun 2013–2016, unna af utanríkisráðuneytinu sem málaflokkurinn heyrir undir. Í henni er stefnt að því að hlutdeild Þróunarsamvinnustofnunar Íslands í útgjöldum til þróunarmála verði 40% á meðan afgangnum er ráðstafað fyrst og fremst til alþjóðastofnana. Nú eru þær fyrirætlanir breyttar að því leyti að nú stendur til að leggja Þróunarsamvinnustofnun Íslands niður og færa hana inn í utanríkisráðuneytið. Ráðherra hefur í umfjöllun um þetta - hann hefur nú ekki tjáð sig hér í þessari umræðu heldur einungis mælt fyrir málinu - sagt að það verði ekki stefnubreyting. Frumvarpið hefur mætt mjög mikilli andstöðu innan þingsins og líka þeirra sem til málaflokksins þekkja og hefur gagnrýni komið innan úr stofnuninni sjálfri. Þó að starfsmenn hafi kannski ekki treyst sér til að stíga fram hver og einn til þess að gagnrýna er mikil óánægja með þetta á þeim vígstöðvum. Menn hafa horft til þess hvert eftirlitið verði þegar þessi málaflokkur verður kominn á sömu hendi. Það hefur líka verið undirstrikað rækilega að stofnunin hefur staðið sig mjög vel og Ríkisendurskoðun og fyrri úttektir DAC, nefndar innan Þróunarsamvinnustofnunar OECD, hafa gefið stofnuninni góða einkunn. Hæstv. ráðherra talar um að mikil samlegðaráhrif verði og betri nýting þegar málaflokkurinn verður kominn inn í ráðuneytið. Menn óttast að þar hafi menn fyrst og fremst verið að sækja í það fjármagn sem þarna er undir í svelt ráðuneyti, sérstaklega í fjárlögum 2013 þar sem ráðuneytið kom mjög illa út úr fjárlögum. Ekki er hægt að leyna því að óánægja er meðal starfsmanna stofnunarinnar um þessar tillögur. Þær þykja, ekki bara hjá þingmönnum sem hafa tjáð sig í málinu, ótímabærar og illa rökstuddar. Ég tel liggja beint við að við bíðum eftir þeirri úttekt sem verið er að tala um, jafningjarýni, og engin ástæða sé til að vera með þennan asa í málinu, nema eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi fyrr í ræðu að menn væru að krossa í kladdann hjá sér við að koma einhverju máli í gegn. Þetta lyktar ansi mikið af því. Heildarframlög til þróunarsamvinnu Íslendinga árið 2015 eru um 3,6 milljarðar. Af því fær Þróunarsamvinnustofnun Íslands 1,6 milljarða. Því miður er þetta ríflega helmingur af því sem stefnt var að í þeirri þróunarsamvinnuáætlun sem ég nefndi áðan fyrir árin 2013–2016. Hæstv. utanríkisráðherra talaði um í vor að hlutfallið yrði um 0,23%, en raunin var í fjárlögum að það er 0,21%, svo það minnkar. Við Íslendingar erum því miður miklir eftirbátar Norðurlandanna í þessum efnum og þurfum að bæta okkur til að vera á sama stað og önnur Norðurlönd.
Herra forseti. Þótt hér sé komið að lokum umræðunnar í dag þá hreifst ég svo af ræðu hv. þingmanns að mér fannst ekki hægt að við tækjum saman föggur okkar og kveddum þennan góða dag án þess að ég kæmi hér upp til þess að þakka hv. þingmanni fyrir mjög skelegga ræðu. Ég ætla ekki að trufla hana með neinni spurningu vegna þess að mál hennar var svo auðskilið, en vildi einungis færa henni þakkir mínar fyrir framlag hennar hér.