Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Virðulegi forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um stöðuna í málefnum ferðaþjónustunnar sem er löngu hætt að vera viðfangsefni eins einstaks ráðherra heldur farið að vera alvarlegt vandamál í landinu öllu. Fjöldi ferðamanna nú í janúar var jafn mikill og í júnímánuði árið 2012. Ríkisstjórnin hefur algjörlega klúðrað því að bregðast við þessari fjölgun og klúðrað gjaldtöku af ferðamönnum allan þennan tíma. Það er óhugsandi að 330 þús. manna þjóð geti af skattfé sínu byggt innviði sem dugi fyrir 400 þús. manns á hverjum tíma. Það mun setja óbærilegar byrðar á okkur og bitna á heilbrigðisþjónustunni sem við búum við og velferðarþjónustunni sem við búum við að öðrum kosti. Það verður að láta ferðamenn sjálfa greiða fyrir uppbyggingu innviða. Fólk er í lífshættu við fossa. Fólk er í lífshættu í Reynisfjöru. Mannskaði hefur orðið í Silfru og á Sólheimajökli. Við horfum yfir sviðið. Fólk er í lífshættu þegar það ekur Ölfusið. Samt stendur þessi ríkisstjórn fyrir Íslandsmeti í framkvæmdaleysi í samgöngumálum. Það eru engir nýir peningar í löggæslumál. Það er búið að spyrja innanríkisráðherra oft um það. Ekki er von á neinu. Í heilbrigðismálum eru engir nýir peningar. Heilbrigðisstofnun Suðurlands kemur með upplýsingar um að sjúkraakstur hafi aukist um 100% frá árinu 2012 og sjúkraflug um 300%. Engir nýir peningar eru í það. Virðulegi forseti. Hvernig hyggst ríkisstjórnin bregðast við þessari stöðu? Þetta er orðið gríðarlega alvarlegt mál. Innviðir duga ekki. Fólk er í lífshættu og það verður að taka gjöld af ferðamönnum sjálfum. Við erum núna að kljást við afleiðingar þess að ríkisstjórnarflokkarnir börðust eins og ljón gegn öllum hugmyndum um gistináttagjald á síðasta kjörtímabili og tókst að koma í veg fyrir að það væri nægjanlega hátt til að standa undir raunverulegri innviðafjárfestingu. Þetta snýst ekki lengur um einn og einn göngustíg, virðulegi forsætisráðherra, þetta snýst um öryggi þjóðarinnar [[Forseti hringir.]]og innviðina sem hún býr við.
Virðulegur forseti. Mér þykir hv. þingmaður ganga heldur langt í því að draga upp neikvæða mynd af þeirri miklu fjölgun ferðamanna sem við höfum horft upp á undanfarin ár. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir, fjölgunin hefur verið gríðarlega mikil, m.a. vegna þess að það var komist hjá því að fara í skattaaðgerðir sem síðasta ríkisstjórn boðaði sem hefði verið til þess fallin að fæla fólk frá, eins og reyndar nokkrir hv. fyrrverandi þingmenn Samfylkingarinnar mega eiga að þeir viðurkenndu síðar að hefðu verið mistök, að ætla að fara í þá gjaldtöku, enda höfðu þeir sem best þekkja til í þessari grein bent á að það hefði akkúrat verið vísasta leiðin til að snúa við þeirri þróun sem var farin af stað og hefur haldið áfram á miklum hraða, að ferðamönnum til Íslands fjölgar mikið. Það kallar auðvitað á innviðauppbyggingu og hana þarf að fjármagna. Hins vegar hefur fjölgunin verið það hröð að jafnvel það fjármagn sem hefur verið til reiðu í innviðauppbyggingu hefur ekki verið nýtt jafn hratt og stjórnvöld hafa veitt það. Þegar ferðamönnum fjölgar eins mikið og hv. þingmaður benti á, að þeir urðu jafn margir í janúar núna og í júní 2012, ef ég heyrði rétt, segir það sig sjálft, virðulegur forseti, að menn þurfa tíma í ferðaþjónustunni og sveitarfélögin um allt land og þeir sem halda utan um ferðamannastaði til að bregðast við því. Það hefur ekki staðið á ríkisstjórninni í því. Þó að þær tillögur sem hv. þingmaður vísaði til og hæstv. iðnaðarráðherra kynnti hafi ekki fallið í kramið hjá hv. þingmanni hafa menn í millitíðinni haft aðrar leiðir til þess að sækja fjármagn, þeir sem hafa verið reiðubúnir að nýta það. Þegar fjölgunin er þetta gríðarlega hröð er eðlilegt að það taki tíma að byggja upp kerfi sem getur [[Forseti hringir.]]haldið í við þá þróun.
Virðulegi forseti. Það kemur ekkert svar við spurningunni: Hvernig á að mæta þessari brýnu þörf? Hvernig á að koma í veg fyrir að fólk sé í lífshættu? Hvar á að taka féð til að byggja nýja vegi til þess að mæta þessari fjölgun ferðamanna? Af almennu skattfé áfram? Þá verður minna til ráðstöfunar í heilbrigðisþjónustuna og önnur dýrmæt verkefni [[Gripið fram í.]]fyrir landsmenn. Það verður að byggja upp vegakerfið. Það verður að tryggja löggæslu við þessa hættulegustu ferðamannastaði. Það er ekkert fé til reiðu í það núna úr ríkiskassanum. Það er stóra spurningin sem hæstv. ráðherra er spurður. Það þýðir ekkert að sitja hjá og grobba sig af því að engin gjöld séu lögð á greinina. Það er vandamál að ekki eru lögð gjöld á ferðamenn sem koma til landsins þannig að þeir standi undir kostnaði við uppbyggingu innviða. Það er ekki hægt að setja fólk hér á landi í lífshættu við að aka um vegi þessa lands og bjóða upp á það [[Forseti hringir.]]að við þurfum að skerða heilbrigðisþjónustuna sem er völ á í landinu til að geta veitt ferðamönnum þjónustu sem þeir ættu auðvitað að borga sérstaklega fyrir sjálfir, þ.e. þá þjónustu sem þeir þiggja hér.
Virðulegur forseti. Ég skil ekki þessa geðshræringu hv. þingmanns. Það er eins og hann telji að landið sé að verða fyrir innrás ferðamanna og mönnum standi ógn af þessu fólki hvar sem það kemur. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður bendir á, að sjálfsögðu þarf að byggja upp innviði til að taka á móti þessum mikla fjölda. Sú uppbygging stendur yfir. Fjármagn hefur verið veitt af hálfu ríkisins í þá uppbyggingu, en það sama þurfa fyrirtæki í ferðaþjónustu að sjálfsögðu að gera og sveitarfélögin, allir þurfa að laga sig að þessari miklu fjölgun ferðamanna sem skila nú þegar gríðarlegum tekjum til ríkisins, og þetta virðist hv. þingmanni algjörlega hafa yfirsést, [[Gripið fram í.]]og fyrir vikið höfum við úr meira fjármagni að spila, eins og hv. þingmaður þekkir. Hann heldur fram hreinum ósannindum um að engir nýir peningar séu í löggæslu og engir nýir peningar í heilbrigðismálin. Telur þingmaðurinn að hann geti talið einhverjum trú um þetta þegar menn sjá það blasa við sem hafa bara fyrir því að kynna sér helstu lykiltölur að aukning framlaga [[Forseti hringir.]]til heilbrigðismála hefur sjaldan verið meiri? Framlög til löggæslunnar voru stóraukin á liðnu ári og við sjáum áframhaldandi aukningu núna o.s.frv.
Virðulegi forseti. Mig langar að beina fyrirspurn minni til hæstv. heilbrigðisráðherra. Hún er um mál málanna, þ.e. endurreisn heilbrigðiskerfisins. Eins og ráðherra er vel kunnugt stendur yfir undirskriftasöfnun, sem nýjustu fregnir herma að sé orðin einhver sú stærsta ef ekki sú stærsta í Íslandssögunni, sem kennd hefur verið við Kára Stefánsson. Krafan í þeirri undirskriftasöfnun er markviss endurreisn heilbrigðiskerfisins með það markmið að útgjöld verði 11% af landsframleiðslu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra. Ég heyrði ekki betur á orðum hans fyrir helgi en að hann væri í grundvallaratriðum sammála því uppleggi að heilbrigðiskerfið hafi verið að, hvað eigum við að segja, leka niður, það hafi verið að fjara undan því. Það eru kannski dálítið stór orð en að það hafi í það minnsta ekki byggst upp á þann hátt sem við helst vildum. Er hæstv. ráðherra ekki sammála því að kominn sé tími til þess að standa við þau orð og setja af stað markvissa vinnu í því að undirbúa hvernig eigi að endurreisa heilbrigðiskerfið? Í því samhengi hlýtur önnur spurning sem ég beini að hæstv. ráðherra að vera hvort ekki þurfi markvisst að sýna vilja til þess að hefjast handa af krafti og standa við ákvörðun Alþingis um að endurreisa og fara af stað af krafti í endurbyggingu á nýjum Landspítala.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Ég hef sjálfur sagt að það sem er mest áríðandi að endurfjármagna og endurgera í íslenskri heilbrigðisþjónustu í dag er fjármögnun hjúkrunarheimila aldraðra, heilsugæslan og lyfjakostnaður. Þetta eru þeir þrír meginþættir sem mér þykir brýnast að ganga í og berja aðeins í þá bresti sem þar hafa komið. Ég undirstrikaði þann vilja minn við fjárlagagerð fyrir síðastliðin tvö fjárlagaár. Hv. þingmaður nefnir undirskriftasöfnunina sem er í gangi. Ég hef litið til hennar með þeim hætti að hún endurspegli vilja fólks og almennings í þessu landi til að hafa heilbrigðiskerfið í sem bestu ástandi hverju sinni. Það held ég að sé undirliggjandi þáttur í því dæmi. Ég læt alveg liggja á milli hluta prósentur af einhverri óræðri stærð. Það skiptir ekki meginmáli. Viljinn er mjög sterkur og ríkur. Varðandi það sem spurt er um endurbyggingu þjóðarsjúkrahússins þá erum við að vinna það eins hratt og við mögulega getum. Þar eru hafnar framkvæmdir við sjúkrahótel. Hönnun á meðferðarkerfunum er í gangi. Verkið var einfaldlega ekki komið lengra en raun ber vitni á sínum tíma og við höfum verið að setja í það fjármuni sem gera okkur kleift að vinna samkvæmt þeim áætlunum að spítalinn verði allur kominn í nýtt stand um árið 2022/2023.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég les ekki aðeins ríkan vilja út úr hinni miklu þátttöku í undirskriftasöfnuninni heldur líka að almenningi þyki ekki sýnt nógu vel á spilin eða að fólk hafi ekki trú á því sem það sér. Þó svo að vissulega hafi aukið fjármagn verið veitt í heilbrigðiskerfið hefur það ekki verið nema fyrst og fremst til þess að mæta auknum launakostnaði. Ég vil hvetja ráðherrann til þess að setja af stað vinnu og helst þverpólitíska vinnu við að leggja drög að endurreisn heilbrigðiskerfisins í takt við vilja þjóðarinnar og að mér heyrist vilja hæstv. ráðherra. Ég vil segja það í þessum stól að það stendur ekki á okkur í Bjartri framtíð að taka þátt í þeirri vinnu. Við teljum hana með því mikilvægasta sem við getum tekið okkur fyrir hendur.
Virðulegi forseti. Ég tek undir það að að sjálfsögðu verðum við að gera betur og við getum gert betur. En samt sem áður, þrátt fyrir að við viljum öll leggja meira á okkur og gera betur en við gerum í dag, má ekki horfa fram hjá því sem vel er gert. Aðalkrafan á stjórnvöld í þessu landi fyrir rétt rúmu ári var sú að bæta kaup og kjör heilbrigðisstarfsmanna. Það hefur verið gert myndarlega. Við stöndumst samkeppni við nágrannaþjóðir í þeim efnum. Vissulega getum við gert betur á ýmsum öðrum sviðum og að því er unnið. Framlögin sem við höfum sett í heilbrigðisþjónustuna hafa ekki verið til einskis. Ég nefni ákveðin dæmi sem við sjáum á bæði Landspítalanum og heilbrigðisstofnunum þar sem verið er að taka í gagnið nýjungar o.s.frv. En það breytir ekki þeirri staðreynd að kerfið eins og það er þarf að virka betur en það gerir. Það er fullur vilji til þess að vinna að breytingum á því og leggja fram lengri tíma stefnumótun. Að því verki er unnið og ég vænti þess og vona [[Forseti hringir.]]að geta kynnt það verk á vormánuðum.
Forseti. Nú er langt liðið á kjörtímabilið og því langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvenær frumvarp um afnám verðtryggingar muni koma fram á þingi, sem hann lofaði fyrir síðustu kosningar. Er mögulegt að hæstv. forsætisráðherra takist ekki að finna sátt um framkvæmd málsins í ríkisstjórn? Forseti. Mig langar líka að nota tækifærið og leiðrétta hæstv. forsætisráðherra en nokkrar rangfærslur hafa ratað í ræður hans þar sem hann hefur staðfært meinlegar villur um stefnu Pírata um borgaralaun. Staðreyndin er sú að Píratar hafa ekki mótað stefnu um borgaralaun heldur hefur varaþingmaður Pírata lagt fram þingsályktunartillögu þar sem óskað er eftir því að skipaður verði starfshópur til að kortleggja leiðir sem tryggja öllum borgurum landsins skilyrðislausa grunnframfærslu. Engar tölur eru nefndar í þeirri tillögu og því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvaðan hann fékk þær tölur sem hann byggði óttahjal sitt á í ræðu á viðskiptaþingi. Þá er vert að benda hæstv. ráðherra á að borgaralaunum er meðal annars ætlað að koma í stað örorkubóta, atvinnuleysisbóta, ellilífeyris, námslána, fæðingarorlofs, vaxtabóta, barnabóta og ýmissa annarra bóta sem hjálpa fólki að draga fram lífið. Píratar vilja gjarnan ná fram nauðsynlegum upplýsingum úr ráðuneytunum til þess að hægt sé að hefja upplýsta mótun stefnu um borgaralaun ef það er geranlegt að hefja slíka vegferð. Ólíkt flokki forsætisráðherra vilja Píratar helst ekki slá um sig með loforðum sem ekki er hægt að efna, samanber fjöldamörg mál sem urðu til þess að um stutta stund varð flokkur hans nægilega öflugur til að koma honum í þá stöðu sem hæstv. ráðherra er í í dag. Til upplýsingar fyrir hæstv. forsætisráðherra langar mig að vitna í grein þar sem fjallað er um borgaralaun sem Þórður Snær Júlíusson, ritstjóri Kjarnans, ritar í dag, með leyfi forseta. Ég ætla að fara yfir þá tilvísun í síðari hluta fyrirspurnar minnar.
Virðulegur. forseti. Akkúrat þegar maður hélt að loksins væri komið eitthvert mál frá Pírötum þar sem þeir væru að skýra stefnu eða boða stefnu kemur á daginn að svo er ekki. [[Gripið fram í.]]Þetta er ekki stefna. Þetta er til skoðunar. [[Gripið fram í.]]Það á að kanna hvort þetta geti hugsanlega verið sniðugt þannig að enn bíðum við eftir fyrsta stefnumálinu frá Pírötum, virðulegur forseti, [[Gripið fram í.]]og sjáum til hvort það kemur fyrir kosningar eða ekki. Hv. þingmaður ætlar ekki einu sinni að kannast við málið sjálf núna. Hún heldur því fram að hv. varaþingmaður Pírata hafi flutt það. Flutti hv. þingmaður málið ekki með hv. varaþingmanni? Er það misskilningur? Svo bendir hv. þm. Birgitta Jónsdóttir á að það sé líklega ofmat á kostnaðinum við þetta vegna þess að það eigi að koma í stað hinna ýmsu greiðslna, bóta, lífeyrisgreiðslna o.s.frv. og spyr hvernig hægt sé að fá það út að þetta séu endilega 300 þús. kr. Jú, virðulegur forseti. Það er akkúrat málið að Píratar hafa verið ófeimnir við að halda því fram að allir ættu að fá að minnsta kosti 300 þús. kr. Þannig að ef þeir eru að boða að þetta komi í staðinn fyrir alls konar bætur, allar aðrar greiðslur sem fólk fær frá ríkinu, þá hljóta þetta að vera að minnsta kosti 300 þús. kr. Ég hef aldrei haldið því fram að það kynni ekki að vera meira sem þeir ætluðu að setja í þetta. En það hlýtur að vera að þeir ætli að setja að minnsta kosti 300 þús. kr. á mann nema þeir séu að hverfa frá því sem maður taldi að væri þó stefna Pírata, að allir ættu rétt á 300 þús. kr., lífeyrisþegar, öryrkjar og aðrir.
Það er átakanlegt að hlusta á þvættinginn úr munni hæstv. forsætisráðherra. Ég verð bara að segja eins og er. Ég ætla að vísa, með leyfi forseta, í grein ritstjóra Kjarnans: „Ein helsta röksemdafærslan fyrir því að borgaralaun verði tekin upp er sú að fyrirséð er að aukin sjálfvirkni og tækniframfarir geti orsakað það að allt að helmingur starfa hverfi. Þau störf sem eru í mestri hættu eru láglaunastörf sem krefjast lítillar þekkingar. Einhvern veginn verður það fólk sem í dag sinnir þessum störfum að lifa þegar störfin leggjast af. Þess vegna eru 20 hollensk sveitarfélög að kanna fýsileika einfaldara kerfis borgaralauna. Stjórnvöld í Finnlandi eru að gera slíkt hið sama og í Sviss verður kosið um málið í júní næstkomandi. Bæði hægri og vinstri menn víða um heim hafa stutt hugmyndina um borgaralaun. Vinstri menn segja að þau muni draga úr atvinnuleysi vegna vélvæðingar í framleiðslugreinum og hægri menn hafa bent á að leiðin einfaldi velferðarkerfið gríðarlega.“ Hvernig gengur annars hæstv. forsætisráðherra að afnema og leysa höftin? Hvernig gengur annars að leysa bráðan og aðkallandi húsnæðisvanda þjóðarinnar? Munu frumvörp hæstv. félagsmálaráðherra ná í gegn [[Forseti hringir.]]ef engin samstaða er í ríkisstjórnarflokkunum um leiðir til að bregðast við bráðavanda? [[Forseti hringir.]]Halda þau loforð sem fleyttu hæstv. ráðherra í embætti? Er það ekki ábyrgðarhluti, hæstv. forsætisráðherra, að hætta að láta vandræðin hlaðast upp og vandann dýpka og gera eitthvað í málunum?
Virðulegur forseti. Það gengur, eins og kunnugt er, ljómandi vel að leysa haftamálin og húsnæðismálin eru í góðum farvegi, [[Gripið fram í.]]eins og hv. þingmaður þekkir líka, í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins og eru málin komin til umræðu í þinginu. En það er óneitanlega sérkennilegt að heyra hv. þingmann Pírata þurfa að lesa upp ritstjórnarpistil manns á vefriti til þess að útskýra hvað píratar séu að meina. Það liggja sem sagt ekki fyrir skýringar pírata sjálfra á því hvað þeir eru að meina en leitað er í einhvern ritstjórnarpistil manns úti í bæ til þess að útskýra hvað þeir kunni hugsanlega að vera að meina með þessum tillögum sínum. Það er líka rétt sem hv. þingmaður nefnir að bæði hægri og vinstri menn hafa talað fyrir hugmyndum um borgaralaun eða eitthvað svipað. En í báðum tilvikum er það fólk algjörlega á jaðrinum; öfgafrjálshyggjumenn hægra megin [[Gripið fram í.]]eða öfgaanarkistar vinstra megin mætast, [[Gripið fram í.]]því að þessi pólitíski hringur mætist auðvitað í einum punkti þar sem öfga hægri menn og öfga vinstri menn ná saman um útópískar hugmyndir sem eru algjörlega óraunhæfar, eins og hv. þingmaður á að geta sagt sér án þess að setja af stað þá rannsókn sem boðuð er.
Hvenær á þá að afnema verðtrygginguna?
Herra forseti. Ég vil sem nefndarmaður í velferðarnefnd spyrja hæstv. forsætisráðherra, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar allrar, út í það hvort viðbragða sé að vænta við ákalli þjóðarinnar um aukin fjárframlög til heilbrigðismála. Nú er upplýst að í dag á þriðja tímanum fóru undirskriftir yfir 75 þúsund og er þetta þar með orðin viðamesta undirskriftasöfnun eða áskorun af þessu tagi í sögu lýðveldisins og skákar undirskriftum gegn hryðjuverkalögum Bretlands og flutningi Reykjavíkurflugvallar úr Vatnsmýri. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: Í fyrsta lagi. Hefur ríkisstjórn hans rætt þetta ákall frá þjóðinni um aukna fjármuni til heilbrigðismála? Í öðru lagi. Er að vænta viðbragða? Þá á ég ekki við ritdeilur við aðstandendur eða upphafsmann söfnunarinnar heldur efnislegra viðbragða við þessu ákalli. Mun ríkisstjórnin á einhvern hátt bregðast efnislega við þessu? Sýna þessum tugum þúsunda að minnsta kosti þá virðingu að það verði brugðist efnislega við. Er þá til skoðunar að taka upp fjárlög þessa árs og veita í fjáraukalögum aukna fjármuni til heilbrigðismála? Eða þyrfti úrlausnin að bíða fjárlaga næsta árs og þá tefjast um heilt ár? Til viðbótar þessu sterka ákalli frá þjóðinni æpa fréttirnar þessa dagana á okkur þar sem ástandið á Landspítalanum er að sögn þannig að menn eru jafnvel farnir að skúra gólfin í bílageymslunum til að geta sett sjúklinga þangað á yfirfullum spítalanum. Inflúensufaraldurinn fer í hönd og við fáum fréttir af því að sjúklingar eru fluttir fárveikir með sjúkraflugi landshorna á milli til þess að koma þeim út af Landspítalanum og til legu eftir aðgerðir, [[Forseti hringir.]]jafnvel í byggðarlögum fjarlægum þeim sem þeir eiga heima í. Hæstv. forsætisráðherra, hvað er að frétta af þessum málum hjá hæstv. ríkisstjórn?
Virðulegur forseti. Það er það að frétta af heilbrigðismálunum að þessi ríkisstjórn hefur haldið áfram að forgangsraða í þágu heilbrigðismála og stórbæta við framlög til þess málaflokks, ekki hvað síst á þessu ári með líklega um 19 milljarða kr. viðbót eða meira en 10% hækkun á milli ára. Ég veit ekki hvenær menn sáu síðast slíka aukningu í framlögum til heilbrigðismála á þessu landi og ég veit ekki hvaða annað land í Evrópu er að auka framlög til þessa málaflokks jafnmikið og við Íslendingar nú. Það er svo sannarlega verið að forgangsraða í þágu málaflokksins. Það er ánægjulegt að um það virðist ríkja góð samstaða í samfélaginu að slíkt beri að gera, að það eigi að bæta í þennan málaflokk sem var því miður illa sveltur á síðasta kjörtímabili þegar forgangsröðunin var önnur, eins og formaður Samfylkingarinnar hefur gert ítarlega grein fyrir í bréfi þar sem hann útlistar það að sú ríkisstjórn sem síðast sat í þessu landi hafi beinlínis forgangsraðað í þágu banka, fjármálakerfisins, en ekki í þágu heimilanna og þar með talið heilbrigðiskerfisins. Þetta er auðvitað eitthvað sem tekur tíma að vinna upp. Um 30 milljarða kr. niðurskurður til heilbrigðismála á síðasta kjörtímabili. Auðvitað tekur það á. Auðvitað hefur það áhrif sem tíma tekur að bæta fyrir. En þá er eins gott að við höldum áfram á sömu braut, höldum áfram að bæta eins mikið í heilbrigðismálin og við höfum verið að gera á öllum sviðum og er ánægjulegt að skynja stuðning almennings við það.
Herra forseti. Ég held að sjúklingum sem liggja á göngum, eða veikjast jafnvel af hermannaveiki á spítölum landsins þessa dagana, sé lítil huggun í reikniæfingum hæstv. forsætisráðherra. Bara svo því sé til haga haldið og hvað sem formaður Samfylkingarinnar segir þá var heilbrigðismálunum hlíft umfram alla aðra málaflokka alltaf allt síðasta kjörtímabil þegar kom að aðhaldsaðgerðum. Landspítalinn taldi sig þurfa, ef ég man þetta rétt, 2,5 milljarða í viðbót við það sem var í fjárlagafrumvarpinu. Til hvers? Til þess að halda sjó. Hann fékk milljarð. Það er forgangsröðunin. Tölurnar tala sínu máli, hæstv. forseti, og veruleikinn er eins og hann er í heilbrigðiskerfinu, hversu langt aftur sem hæstv. forsætisráðherra vill fara til þess að láta sjálfan sig líta betur út en einhverja aðra. Það var erfitt á árunum eftir hrun. Það er rétt og varð að gera ýmislegt býsna erfitt. En meðal annars vegna þess að það var gert þá erum við þó komin í mun betri stöðu til að gera betur og það er það sem þjóðin er að kalla eftir. Hvernig væri nú, hæstv. forsætisráðherra, að [[Forseti hringir.]]prófa einu sinni að ræða málefnalega við stjórnarandstæðinga hér á þingi í staðinn fyrir að fara alltaf í útúrsnúninga? Mun ríkisstjórnin bregðast við þessu ákalli? Er að vænta aukinna fjármuna í heilbrigðismálin í ár?
Virðulegur forseti. Heyrði ég rétt að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon væri að kalla eftir málefnalegri umræðu? Reyndar fór hann í beinu framhaldi að æpa að vanda, æpa einhverjar yfirlýsingar sem standast því miður enga skoðun. Svarið við spurningu hv. þingmanns liggur fyrir. Ég svaraði henni hér áðan. Ríkisstjórnin hefur verið að stórauka framlög til heilbrigðismála og hún mun halda því áfram. Svarið liggur fyrir, virðulegur forseti. Og meira að segja var aukið fjármagn sérstaklega sett í að gera Landspítalanum betur kleift að sinna hlutverki sínu með rúmlega milljarðs framlagi sem líklega sparar Landspítalanum um 3 milljarða. Með því gat spítalinn fært fólk af dýrari deildum í annað rými og þar með nýtt þessa dýrari innviði betur í annað. Það sparaði spítalanum 2–3 milljarða. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon á því að leyfa sér að gleðjast yfir þeim [[Forseti hringir.]]viðsnúningi sem hefur náðst frá því að hann sat í ríkisstjórn.
Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða ákall 75 þús. Íslendinga til stjórnvalda um endurreisn heilbrigðiskerfisins. Það var athyglisvert að heyra hæstv. forsætisráðherra guma af því rétt í þessu að 19 milljarðar hefðu verið lagðir í heilbrigðiskerfið í ár til viðbótar frá síðasta ári. Það er svolítið athyglisvert að setja það í samhengi við til dæmis virðisaukann, hver ætli hann sé af sölu Borgunar frá því hún átti sér stað og til dagsins í dag? Ætli það láti ekki nærri að það séu 10–15 milljarðar, svo að fólk átti sig á því um hvaða tölur við erum að tala. Þeir fjármunir sem hér er verið að guma af munu ekki gera mikið meira en að standa undir launa- og verðlagsbótum á þessu ári og þá aðallega vegna kjarasamninga sem ríkisstjórnin hefur sjálf gert. Það fer nánast ekkert til nýrra verkefna. En hæstv. heilbrigðisráðherra nefndi í ræðu sinni áðan að hann sæi þó þörf á því að gera bragarbót, þá sérstaklega vegna hjúkrunarheimilanna í landinu þar sem lýst hefur verið yfir neyðarástandi af þeim sem til þekkja, vegna heilsugæslunnar og vegna lyfjakostnaðar. Það er náttúrlega ekki nýtt af nálinni, menn þekkja umræðuna um S-merktu lyfin og sjúklingakvótana sem hafa verið við lýði vegna úthlutunar þeirra á síðasta ári. Það er ástand sem er auðvitað algerlega óviðunandi á tímum þegar við erum að rísa upp úr efnahagslegri lægð og erum komin inn í efnahagslegan bata og góðæri sem menn guma af, að forgangsröðunin skuli þá vera þannig að það sé neyðarástand í heilbrigðismálum á Íslandi, hornsteini velferðarkerfisins. Því vil ég spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: Hvernig ætlar hann að mæta þeim þáttum sem hann tiltók [[Forseti hringir.]]sérstaklega sjálfur, þ.e. uppbyggingu hjúkrunarheimila, heilsugæslu og lyfjakostnaðarmálum, á yfirstandandi ári? Hvernig á að svara ákalli 75 þús. Íslendinga?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég hef þá skoðun að ákall hópsins sem tekur þátt í undirskriftasöfnuninni taki til fleiri þátta en hjúkrunarheimila, lyfjamála og heilsugæslu. Ég held að þetta sé heilt yfir í öllum þáttum sem snerta það víðfeðma og mikilvæga kerfi sem heilbrigðisþjónustan okkar er. Spurt er hvernig eigi að mæta þeim þáttum, því ákalli, þáttunum þremur sem hv. þingmaður spyr hér um. Varðandi heilsugæsluna hljóða áætlanir okkar í fjárlögum upp á að leitað verði eftir rekstraraðilum fyrir þrjár nýjar heilsugæslustöðvar á þessu ári á höfuðborgarsvæðinu. Það verkefni hefur verið langan tíma í vinnslu og verður væntanlega og vonandi kynnt í þessari viku. Þegar við horfum á hjúkrunarheimilin liggur sömuleiðis fyrir að þar verða gerðir samningar um þrjú ný hjúkrunarheimili á þessu ári, að hefja byggingu þeirra eða undirbúning þeirra, tvö á höfuðborgarsvæðinu og eitt á Suðurlandi. Á sama hátt er að komast í notkun nýtt hjúkrunarheimili á Seltjarnarnesi sem á uppruna sinn í leiguleiðinni svokölluðu. Varðandi þriðja þáttinn sem hv. þingmaður spyr um, þ.e. lyfin, háttar þannig til að Íslendingar eru fremstir þjóða í því að leiða hér inn ný lyf við lifrarbólgu C, þannig að eitthvað er verið að vinna í þeim efnum þar sem öllum þeim sem smitaðir eru af henni er boðin sú lyfjameðferð. Til viðbótar því eru síðan lagðir inn fjármunir til innleiðingar nýrra lyfja upp á 100 millj. kr., sem er kannski ekki ýkja há fjárhæð í stóra samhenginu og vissulega gætum við gert betur í þeim efnum.
Virðulegi forseti. Þegar 75 þús. Íslendingar kalla eftir úrbótum í heilbrigðismálum og lýsa með undirritun sinni yfir vanþóknun á vanrækslu í heilbrigðiskerfinu sem lýtur að fjölmörgum þáttum verða stjórnvöld að leggja við eyru. Þá skyldi maður líka ætla að ráðherra léti ekki dragast að leggja fyrir þingið tímasetta og raunhæfa áætlun um úrbætur í jafn stjórum og viðkvæmum málaflokki. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að mæta þessu ákalli? Hvaðan eiga fjármunir að koma þegar ljóst er að þeir fjármunir sem varið er til málsins á þessu ári munu engan veginn duga til? Ætlar ríkisstjórnin að endurskoða tekjuáform sín til þess að fjármagna heilbrigðiskerfið eða er stefnt að því að leysa málin með frekari einkavæðingu? Nú er verið að veita stóra afslætti á veiðigjöldum og afnema auðlegðarskatt. [[Forseti hringir.]]Kemur til greina að endurskoða þau áform? Það er algerlega ljóst að miðað við óbreytta tekjuáætlun horfum við ekki á endurreisn heilbrigðiskerfisins á þessu ári [[Forseti hringir.]]þó að fulltrúar ríkisstjórnarinnar leyfi sér að vísa til fjárlaga 2016 í því sambandi.
Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að þeim ágöllum sem eru vissulega á íslenska heilbrigðiskerfinu og margir kannast við verði ekki útrýmt í einni svipan eða með einni handsveiflu eða á einu ári. Þetta er lengri tíma verk. Eins og ég hef margoft sagt og allur þingheimur gerir sér grein fyrir er þetta flókið og viðamikið kerfi og það tekur einfaldlega langan tíma að gera breytingar og bregðast við. Til viðbótar þeim ágætu þremur málum sem ég nefndi áðan vil ég nefna það sem þegar hefur verið sett af stað, sem lýtur að því að stytta biðlista í íslenska heilbrigðiskerfinu. Það miðar ágætlega á sumum sviðum, öðrum gengur hægar að komast af stað, en það voru settir verulegir fjármunir í að vinna bæði niður biðlistana og taka á hinum svokallaða fráflæðisvanda frá Landspítalanum. Það vinnur með okkur og það er algerlega ástæðulaust að draga fjöður yfir það að þeir þættir létta á. En það er langur vegur frá [[Forseti hringir.]]að við séum búin að vinna á öllum þeim vandamálum sem þarna er við að glíma.
Hæstv. forseti. Eftir áramót, eftir leiðangur hafrannsóknaskipa, var gefinn út loðnukvóti fyrir veiðar. Þar kom fram að meðal annars væri byggt á nýrri aflareglu sem tekin hefði verið upp. Ég tel mig fylgjast sæmilega vel með fréttum og atvinnumálum landsins, þar með talið sjávarútvegi, en þetta kom mér á óvart. Það varð tilefni þess að ég bað um fundi í atvinnuveganefnd til að ræða þessi mál, sem gert var, annars vegar á fundi með Hafrannsóknastofnun og ráðuneytinu, og svo hins vegar á fundi 2. febrúar með hagsmunaaðilum til að fá öll sjónarmið fram. Það er meðal annars ástæða þess að ég hef beðið um þessa sérstöku umræðu við hæstv. ráðherra til að ræða hina nýju aflareglu í loðnu. Fyrir það fyrsta vil ég taka skýrt fram að sá sem hér stendur er ekki að tala fyrir ósjálfbærum veiðum. Við eigum að tala fyrir sjálfbærum veiðum, vera með langtímanýtingarstefnu í heiðri. Við þurfum að stunda rannsóknir okkar þannig að byggt sé á bestu gögnum sem hægt er að fá. Á síðu Hafrannsóknastofnunar segir meðal annars um þennan leiðangur, með leyfi forseta: „Árni Friðriksson hóf mælingar út af Víkurál þann 4. janúar, en varð frá að hverfa að kvöldi 5. janúar vegna óveðurs í Grænlandssundi. Árni hóf aftur mælingar til vesturs frá Kolbeinseyjarhrygg þann 7. janúar. Mælingunni lauk 13. janúar út af Víkurál.“ Svo kemur nokkuð, virðulegi forseti, sem ég vil vekja sérstaka áherslu á: „Aðstæður til bergmálsmælinga höfðu reynst erfiðar vegna veðurs mestalla yfirferðina og því ekki talið fært að nota niðurstöðurnar til ráðgjafar.“ Farið var í rannsóknarleiðangur vikuna 13.–20. janúar. Þá var veður gott og tókst að fara yfir stærra svæði, meðal annars með aðstoð nokkurra veiðiskipa. Þá var niðurstaðan þessi, bara eins og smellt hefði verið fingrum, rétt sisvona: „Mat veiðistofns út frá þessari mælingu er um 675 þús. tonn.“ Það finnst mér ekki ásættanlegt. Hér ber ríkisstjórnin mikla ábyrgð og við öll vegna þess að Hafrannsóknastofnun er í fjársvelti hvað varðar það að halda úti skipum til mælinga. Hvort sem það var út af þessu eða einhverju öðru var gert út ræs á að skipin færu aftur út eftir fyrrnefnda fundi í atvinnuveganefnd og eru þau enn þá við mælingar. Ég ítreka það sem ég sagði; það þarf að rannsaka þetta vel og við þurfum að vera viss um hvað við erum að gera. En hér eru miklar efasemdir. Menn í þessari grein tala um að gríðarlegar skekkjur séu í reiknilíkaninu og það kallar á stórauknar rannsóknir. Sem dæmi um hversu mikilvægt það er fyrir þjóðarbúskap okkar má nefna að 100 þús. tonn sem koma í hlut okkar Íslendinga miðað við þessar mælingar gefa 11,6 milljarða króna. Þar af er launakostnaður 2,8 milljarðar, veiðigjöld 400 millj. kr., tekjuskattur 700 millj. kr. Með ýmsum öðrum gjöldum koma þarna um 2,7 milljarðar til ríkisins. Starfsfólkið hefur mikil laun af þessu, að sjálfsögðu. 13 fyrirtæki í tíu sveitarfélögum stunda þessar veiðar, 17 skip, þar af fjögur vinnsluskip, 260 sjómenn hafa vinnu við þetta og í landi eru 600 manns. Það er þess vegna sem hin nýja aflaregla gerir það að verkum að veiða má 65–70 þús. tonnum minna samkvæmt hinni nýju aflareglu miðað við þá gömlu. Það eru í kringum 7–8 milljarðar í útflutningstekjur og svo geta menn leikið sér við að reikna hvaða áhrif það hefur fyrir starfsfólkið, sveitarfélögin og þjóðarbúið allt. Í svona stuttri, sérstakri umræðu þar sem manni eru skammtaðar fimm mínútur til þess að fylgja málinu úr hlaði við ráðherra hef ég jafnframt lagt fram spurningar sem ég vona að ráðherra hafi fengið. Þær eru eftirfarandi: Þar sem nýja aflareglan byggir á fjölstofna líkani, kallar það þá ekki á auknar rannsóknir á afdrifum loðnunnar og mati á hvernig afránið er, fiska og hvala? Hefði ekki verið skynsamlegra að ljúka markvissum rannsóknum á þeim breytum sem lagt er upp með í nýju líkani og prufukeyra það í nokkur ár? Er búið að tryggja fjármagn og vinnuáætlanir til að auka rannsóknir á loðnustofninum og afráni hans við Ísland með auknu úthaldi hafrannsóknaskipa og auknum fjárveitingum til Hafrannsóknastofnunar til að stunda þessar rannsóknir? Er búið að meta hvaða áhrif ný aflaregla getur haft á loðnuveiðar með stækkandi þorskstofni og vexti hvala við Ísland? Og að lokum: Ef hin nýja aðferðafræði dregur úr loðnuveiði, er þá búið að meta afleiðingar þess á einstakar byggðir [[Forseti hringir.]]sem byggja á því að vinna loðnu? Virðulegi forseti. Þetta eru þær spurningar sem mig langar að leggja fyrir hæstv. ráðherra og vonast til að hér verði góð og málefnaleg umræða um þessa mikilvægu atvinnustarfsemi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál hér upp. Ég býst við að þingmenn þekki að loðnan er undirstöðustofn í lífkerfi hafsins og fiskauðlindarinnar hringinn í kringum landið. Aflaregla sem við höfum haft frá árinu 1983 byggði á því að skilja eftir um 400 þús. tonn til hrygningar. En hún hefur sætt verulegri gagnrýni hjá ICES, Alþjóðahafrannsóknaráðinu. Helsta gagnrýnin á þá reglu var að hvorki var lagt mat á óvissu í bergmálsmælingum né tekið tillit til hennar í ráðgjöfinni. Auk þess voru framreikningar byggðir á ungloðnumælingum gagnrýndir, m.a. vegna þess hversu lágt mat var á náttúrulegum afföllum. Árið 2009 mat ICES að aflareglan samræmdist ekki varúðarsjónarmiðum. Það þýðir í raun og veru að ekki er hægt að fá vottun á þessa vöru sem skiptir okkur auðvitað miklu máli í nútímamarkaðsástandi. Í janúar 2015 fór ICES yfir tillögu að nýrri aflareglu sem þá hafði verið unnið að um fjögurra ára skeið. Niðurstaðan varð sú að hún var talin í samræmi við varúðarsjónarmið. Reglan byggist að stórum hluta á sömu aðferðafræði og gildir fyrir aflareglu loðnu í Barentshafi. Við Íslendingar höfum, í samskiptum við Norðmenn og Grænlendinga, ákveðið að taka þessa aflareglu upp við ákvörðun aflamarks og veiða þessara þriggja ríkja. Með þeim hætti höfum við náð því markmiði sem við höfum lagt mikla áherslu á, að koma í veg fyrir að menn veiði loðnu á sumrin þegar hún er miklu minni og yngri. Það skiptir miklu máli. Varðandi síðustu spurninguna, hvort gamla aflareglan hafi nýst vel, þá er það þar með skýrt að hún stóðst ekki viðmið ICES. Í öðru lagi er ekkert sem segir að gamla aflareglan hafi reynst vel. Magn loðnu við Ísland hefur minnkað jafnt og þétt nú um langa hríð, kannski vegna umhverfisskilyrða en veiðar gætu sannarlega átt stóran þátt í því. Þannig hefur til að mynda orðið loðnubrestur tvisvar sinnum á þessu tímabili, ef ekki oftar. Það er ekki til nein mæling á því hve mikið af loðnu hrygnir. Einu gögnin sem við vitum nokkurn veginn skalann á er aflinn. Þá er einnig spurt hvort þetta byggði á fjölstofna líkani. Það er rétt að vekja athygli á því að hér er fyrst og fremst um afránslíkan að ræða, ekki eiginlegt stofnmatslíkan sem mundi þá teljast fjölstofna líkan. Talsverð gögn liggja að baki afránslíkaninu en það byggir á gögnum allt frá 1985 og mælingum á loðnustofninum frá þeim tíma. Vissulega er óvissa í afránslíkaninu en það tekur þó tillit til breytinga á stofnstærð ránfiska sem gamla aflareglan gerði ekki, en í henni var aðeins um að ræða föst afföll upp á um 5%. Hvort skynsamlegra hefði verið að ljúka markvissum rannsóknum á öllum þeim breytum þá er það rétt sem kom fram hjá þingmanninum að það er mikil skekkja. Það er erfitt að telja fiskana í sjónum. En magn þorsks og annarra ránfiska breytist og hefur verið að breytast og er að aukast. Gamla aflareglan tók ekkert tillit til breytinganna og var ein helsta gagnrýni sem á hana var gerð. Með þessu erum við að mæta kröfum tímans. Í raun og veru mætti alveg eins gagnrýna að breytingin hafi ekki verið gerð miklu fyrr. Varðandi það hvort búið sé að tryggja fjármagn og vinnuáætlanir til að auka rannsóknir er því til að svara að hingað til hafa rannsóknir á loðnu að mestu leyti snúist um leit og magnmælingar til að byggja ráðgjöfina á. Slíkar mælingar nýtast illa sem rannsóknargögn. Frekari rannsóknir eru mjög æskilegar og eins að fá mælingu á því hversu mikið af loðnu hrygnir en það yrði líklega best gert með því að mæla magn lirfa sem fyrst eftir hrygningu. Varðandi fjársvelti Hafrannsóknastofnunar þá er það rétt að gegnum mörg ár hefur sú stofnun þurft að þola niðurskurð eins og ýmsar aðrar stofnanir í samfélaginu. Við höfum verið að auka við það á liðnum árum og skilaði Hafrannsóknastofnun ágætum afgangi á síðasta ári, svo að dæmi sé nefnt. Það er ljóst að stærri þorskstofn mun éta meira. Áhrif af áti hvala hafa ekki verið tekin inn í aflaregluna. Ný aflaregla getur því haft áhrif á loðnuverð með stækkandi þorskstofni og vexti hvala. Það sem mun þó hafa mest áhrif á aflamörk loðnu er hvort hægt sé að meta stofnstærð loðnunnar og eyða eða minnka óvissuna í mati á því, á stofnmatinu. [[Forseti hringir.]]Ég kem að síðustu tveimur spurningunum í lokasvari.
Herra forseti. Í ár var loðnukvóta í fyrsta skipti úthlutað eftir nýrri aflareglu, eins og komið hefur fram. Alþjóðahafrannsóknaráðið hafði gert athugasemd við fyrri úthlutunarreglur. Gamla aflareglan tók ekki til neinnar óvissu, svo sem bergmálsmælinga, og niðurstöður bentu til að afföll vegna áts annarra fiskstofna á loðnu væru meiri en gamla aflareglan gerði ráð fyrir. Hún stóðst af þeim sökum ekki viðmið Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Það er rétt að gífurlegir hagsmunir liggja að baki og er mikilvægt hægt sé að treysta því að ný aflaregla sé byggð á sem bestum vísindalegum rannsóknum. Ekki er skynsamlegt að hlaupa frá þeirri aflareglu sem Alþjóðahafrannsóknaráðið hefur skrifað upp á. Í dag má veiða um 177 þús. tonn af loðnu en með nýrri aflareglu koma um 100 þús. tonn í hlut okkar Íslendinga. Búið var að nota hina gömlu aflareglu í áratugi og ef miðað væri við hana gæfi hún um 230–250 þús. tonn af loðnu. En það sem stendur upp úr að mínu mati er að setja þarf miklu meiri fjármuni í hafrannsóknir þegar svo gífurlega miklir efnahagslegir hagsmunir eru annars vegar, bæði fyrir þjóðarbúið og störf fjölda fólks í landinu. Miklar fjárfestingar eru á mörgum stöðum, bæði til sjós og lands. Eins og jafnframt hefur komið fram í máli manna hér hefur Hafrannsóknastofnun verið fjársvelt í gegnum árin og er nauðsynlegt að efla rannsóknir og vöktun á miðunum og mikilvægt að hægt sé að treysta því að nægar rannsóknir liggi að baki því til dæmis hvaða áhrif stækkandi þorskstofn hefur á loðnustofninn.
Virðulegi forseti. Ég var svo djúpt sokkin í þetta með loðnuna að ég gleymdi að standa upp, fyrirgefðu. Ég vil segja eins og málshefjandi, hv. þm. Kristján L. Möller, að þessar fréttir komu á óvart. Við vissum eiginlega ekki hvaðan á okkur stóð veðrið þegar við uppgötvuðum það í atvinnuveganefnd með komu góðra gesta að þessi nýja aflaregla hefði í för með sér að umsvifin yrðu mun minni. Það er eðlilegt að fólk spyrji sig að því hvernig komist var að þeirri niðurstöðu. Mér þykir einsýnt og vil taka það fram, rétt eins og málshefjandi, að ég vil að veiðar séu sjálfbærar á þessum stofni sem og öðrum. Við þurfum að fara eftir því sem Hafrannsóknastofnun mælir með. Alþjóðahafrannsóknastofnunin ákveður þessa nýju aflareglu en hún gerir það ekki rétt með gögnum frá Hafrannsóknastofnun. Þegar búið er að draga saman rannsóknir ár frá ári úti á loðnumiðum þá spyr maður sig hvort þetta séu réttar niðurstöður, af því að gögnin sem verið er að vinna með eru ófullnægjandi, þessar rannsóknir eða rannsóknargögn frá Íslandi. Alþingi veitir allt of lítið fé í hafrannsóknir og svo sjáum við það svart á hvítu að við megum veiða minna af því að gögnin nægja ekki til þess að leyfa okkur að veiða meira, við erum sammála um það. Þetta skiptir máli inn í alla kassa hérna, alla peningakassa, inn í veiðigjöldin hvað varðar [[Forseti hringir.]]umsvif. Ég er hrædd um að við séum að spara aurinn en kasta krónunni þegar við takmörkum fé til hafrannsókna.
Virðulegi forseti. Mikilvægustu forsendurnar fyrir góðri veiðiráðgjöf eru rannsóknir Hafrannsóknastofnunar. Allt traust okkar í samfélagi þjóðanna byggir á vísindalegum rannsóknum og við Íslendingar höfum unnið okkur inn traust alþjóðasamfélagsins í fiskveiðiráðgjöf og nýtingu fiskveiðistofna í lögsögu Íslands, ekki það að rannsóknir séu hafnar yfir gagnrýni og málefnalega umræðu sem er alltaf til góðs. Eldri aflaregla hafði ekki alþjóðlega viðurkenningu og því var ný regla tekin upp sem nýtur alþjóðlegrar viðurkenningar. Nú geta fyrirtæki í veiði og vinnslu aflað sér vottunar, sem er gríðarlega mikilvægt fyrir alla sjávarvinnslu í landinu. Tekið er inn í nýja aflareglu stækkun og afrán þorsksins á loðnustofninum, en þorskstofninn hefur vaxið gríðarlega á liðnum árum og taka þarf tillit til þess í úthlutun úr loðnustofninum. Hér sannast hið fornkveðna að eins dauði er annars brauð. Þessi ákvörðun um breytingar á veiðireglunni vegna stækkandi þorskstofns sýna okkur hvað það er mikilvægt að halda samræmi í lífsgæðum náttúrunnar, að nýting veiðistofna verði í samræmi við stækkun einstakra stofna og veiðigetu þeirra og að við leggjum okkur fram við sjálfbæra nýtingu í veiðum og vinnslu hringinn í kringum landið. Það eru Íslendingar þekktir fyrir. Á síðustu árum hefur stofn hnúfubaks vaxið gríðarlega, en talið er að hann stækki um 10% á hverju ári og stofninn telji á bilinu 16–20 þús. dýr. Það er ekki aðeins að hvalirnir valdi miklu tjóni á veiðarfærum loðnuskipa á miðunum fyrir norðan og austan land þegar þeir stinga sér inn í loðnunetin og sprengja veiðarfærin sem kosta tugi milljóna, heldur éta þeir ógrynni af fæðu úr hafinu. Það er talið að hvert fullvaxta dýr éti um 800 kg á hverjum degi. Það er því mikilvægt að gæta að jafnvægi náttúrunnar til að einn stofn vaxi ekki umfram aðra og fæðukeðjan standi undir sér.
Virðuleg forseti. Það er auðvitað alltaf þannig að menn vilja að fiskimiðin séu sjálfbær og auðlindir almennt en að sama skapi vilja þeir veiða sem mest. Í því felst óhjákvæmilega ákveðin mótsögn. Eftir því sem ég fæ best séð er nýja aflareglan bæði vísindalegri og ábyrgari en sú sem áður gilti. Ég átta mig á því að það getur vel verið að menn séu ósammála um ákveðna niðurstöðu en eftir stendur að allir eru sammála um það að loðnan er brigðull stofn og ekki hægt að komast að því með mikilli nákvæmni hversu mikið er óhætt að veiða. Í því felst eðli málsins samkvæmt að fara þarf varlega. Þegar um er að ræða stofnanir sem eru til þess að aðstoða okkur við að halda uppi sjálfbærum veiðum tel ég einsýnt að við þurfum að hlusta. Auðvitað er það samt vont fyrir ýmis byggðarlög og fyrirtæki sem stóla að miklu leyti á það að ákveðnar veiðar gangi upp þegar kemur í ljós að ekki má veiða eða ekki er hægt að veiða meira en raun ber vitni. Það er hluti af öðru sem við þurfum almennt að hafa í huga þegar kemur að því að stóla of mikið á ákveðinn iðnað og það er að við þurfum að geta tekist á við skakkaföll. Það er óháð því hvort við erum að breyta einhverju kerfi í samræmi við ráðleggingar annarra stofnana eða hreinlega vegna þess að náttúran bregst okkur, hún á það til að gera það. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra er ekki sjálfgefið að gamla kerfið hafi verið betra en það nýja. Með hliðsjón af þeim erfiðleikum sem hafa fylgt því að meta stofnun með einhverri vissu finnst mér mikilvægt að við stöldrum aðeins við. Við getum haft efasemdir en þá finnst mér mikilvægt að við byggjum efasemdirnar á vísindalegum rökum sem ég sé ekki, eins og staðan er núna, að falli í hendur gamla kerfisins.
Virðulegi forseti. Við nýtingu fiskstofna eins og annarra náttúruauðlinda er sjálfsagt að gera kröfu um að vísindalegar rannsóknir liggi til grundvallar nýtingarstefnunni. En um leið þarf að gera þá kröfu, sé vitnað til vísinda á annað borð, að þau byggi á rannsóknum og ábyggilegum gögnum. Menn eiga ekki að nota vísindin sem rök nema rannsóknir fylgi og þar með nokkuð góð vissa fyrir því hvað hljótist af auðlindanýtingu. Vísindin sem vitnað er til í tengslum við nýju aflaregluna í loðnunni byggja að hluta til á ágiskunum um náttúruleg afföll loðnustofnsins og áætlun um hrygningarstærðir án þess að fullnægjandi gögn liggi fyrir sem hægt sé að áætla út frá. Þá vaknar spurningin: Er loðnustofninn við Ísland í hættu? Hann kann að hafa rýrnað og vísbendingar eru um það, en er það á kostnað sjálfbærni þessarar tegundar eða kann að vera að það sé meira en nóg af loðnu í sjónum? Til eru fiskifræðingar sem fullyrða að það sé miklu meira en nóg af loðnu í sjónum. Ekki veit ég það en hitt veit ég að hver 100 þús. tonn af loðnu kosta á bilinu 5–7 milljarða, þannig að vitanlega eru gríðarlega miklir hagsmunir í húfi sem þarf að meta með hliðsjón af aflareglunni. Virðing fyrir umhverfi og krafan um sjálfbærni eru sjálfsögð umhverfissjónarmið þegar nýting náttúruauðlinda er annars vegar. Við eigum að virða þau grunnsjónarmið, en um leið hljótum við að gera kröfu um nákvæmni þegar vísindalegum rökum er beitt og slík nákvæmni er óhugsandi nema rannsóknir séu efldar og vöktun stóraukin. Nú sannast það, sérstaklega [[Forseti hringir.]]í ljósi þeirra miklu hagsmuna sem hér hafa verið nefndir, að það getur verið dýrt að spara.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga efni. Það er allt of sjaldan sem við ræðum ástand fiskstofna og hvernig við nýtum auðlindirnar á þessum stað. Ég hefði haldið að hv. þingmaður hefði átt að sleppa því að hreykja sér af því að hann fylgdist vel með. Ég er hér með frétt frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu frá því 8. maí 2015. Þar segir: „Strandríkin ákváðu að taka upp nýja aflareglu, með aðlögun nú í sumar, sem er í samræmi við nýjustu ráðgjöf Alþjóðahafrannsóknaráðsins og Hafrannsóknastofnunar. Þessi nýja aflaregla mun leiða til lægri heildarafla í upphafi vertíðar vegna varúðarsjónarmiða. Er þetta mjög í samræmi við hagsmuni Íslands vegna mikilvægis loðnu fyrir lífríki hafsins hér við land.“ Þá vil ég nú meina að þetta sé akkúrat verndunarsjónarmið fyrir þau byggðarlög sem eiga mest undir hvað varðar afkomu loðnustofnsins. Ég tek heils hugar undir það að við þurfum að setja meiri peninga í rannsóknir og kannski ekki síst að nota loðnuflotann meira til að leita að loðnu. Eitt eða tvö skip; við vitum það sem höfum stundað loðnuveiðar - hvort þeir voru með tvö, þrjú skip til viðbótar - að það þarf miklu fleiri skip til að leita að loðnunni. Loðnan er brellin og ég held að feillinn hafi verið að fara ekki með nógu mörg skip. Ég held að Norðmenn hafi bara ekki fundið þessa loðnu - eins og það er nú erfitt að horfa upp á Norðmenn vera að veiða hérna meðan við erum að bíða eftir að taka hana á verðmætari stað. Þeir fóru bara ekki nógu austarlega. Sjómenn hafa sagt mér að þeir [[Forseti hringir.]]hafi verið að veiða þar á stóru svæði, og þessi loðna hafi bara ekki mælst í þessum leiðangri. Ég hvet okkur til að setja meiri peninga [[Forseti hringir.]]í rannsóknir og Hafrannsóknastofnun að nota loðnuflotann meira til rannsókna.
Herra forseti. Það er náttúrlega vel þekkt hið þjóðhagslega samhengi, það er óvenjuskýrt þegar kemur að mælingum á loðnustofninum og komið er inn á vertíðina. Og hafi ekki áður tekist fullnægjandi mælingar þá getur það hlaupið á milljörðum og tugum milljarða króna ef góðar niðurstöður nást sem sýna að veiðistofninn, væntanlegur hrygningarstofn, er kannski stærri en menn höfðu áður náð utan um í mælingum. Einhvern veginn fær maður ekki annað til að ganga upp en að mæling á göngunni sjálfri, þegar komið er fram undir hrygningu, hljóti að vera mjög stór breyta í þessu vegna þess að það er svo vel þekkt hversu óvissar mælingarnar eru á fyrri stigum. Loðnan er skammlífur stofn og ekki mikill tími til stefnu að átta sig á stærð hvers árgangs og oft ekki endanleg niðurstaða í því fyrr en þá ef tekst að mæla gönguna rétt fyrir hrygningu. Varðandi hina nýju aflareglu, og má segja svona líffræðilegar og tæknilegar aðstæður til að afla gagna í hennar þágu, þá viðurkenni ég vel að mér er það samhengi kannski ekki nógu ljóst, en ég hef velt fyrir mér, svipað og hv. málshefjandi, hvort við séum að öllu leyti nægjanlega vel undirbúin til að taka þessa reglu upp og þá í einu skrefi, eða hvort hægt hefði verið að hugsa sér að innleiða hana í áföngum með stuðningi við eldri reglu að einhverju leyti. En að sjálfsögðu og til að taka af vafa um það þá þurfum við að byggja á bestu viðurkenndum aðferðum í þessum efnum og hafa innstæður fyrir því að við séum að ástunda sjálfbæra nýtingu. Það er afar mikilvægt og ekki síst þegar undirstöðutegund í fæðukeðjunni eða lífríkinu af þessu tagi á í hlut. Það færir mig á þær slóðir að velta fyrir mér frammistöðu okkar sjálfra, ekki bara í því að skrapa saman fyrir olíu á skipin og reyna að mæla stofninn til að við getum veitt sem mest, heldur fjármuni til grunnrannsókna, undirstöðurannsókna, þær verða þeim mun mikilvægari sem við ætlum að fara dýpra inn í þetta samhengi og notast við afrán og fjölstofna líkön og hvað það nú er. Þar [[Forseti hringir.]]held ég að við þurfum virkilega að taka okkur tak og efla [[Forseti hringir.]]hafrannsóknir, ekki bara sem mælingastofnun heldur sem grunnrannsóknastofnun og undirstöðurannsóknastofnun.
Virðulegi forseti. Ég er glöð að heyra að það er samhljómur með öllum þeim hv. þingmönnum sem talað hafa um þetta mál og raunar líka ráðherra. Það vilja allir sjálfbærar veiðar, það vilja auðvitað allir fá eins mikið og hægt er af loðnunni til veiða og vinnslu en þó ekki svo mikið að við eyðileggjum fyrir okkur. Það er mjög gott að við séum sammála um það. Hæstv. ráðherra fór yfir það hvað við vitum lítið um loðnuna. Hann sagði að erfitt væri að telja fiskana í sjónum. Auðvitað er það erfitt en hann hefur þó tækin til þess. Þess vegna vil ég beina því til ráðherra, þegar hann heyrir hversu áhyggjufullir þingmenn allra flokka eru um þetta tiltekna mál: Ætlar hann að sjá til þess að við förum að læra aðeins meira um fiskinn í sjónum, að förum að geta talið hann með aðeins nákvæmari hætti? Við höfum sagt, og hæstv. ráðherra sjálfur hefur sagt að það gerist bara með því að Hafrannsóknastofnun vinni meira og betur að málum. Þá þarf að veita meira fé til þessarar mikilvægu stofnunar því að það sem við eyðum í þeim efnum getum við fengið margfalt til baka. En auðvitað þarf að leggja nokkuð í hana til þess að við getum á góðum árum verið viss um að við veiðum í samræmi við það sem við getum veitt og megum veiða. Ég beini því til ráðherra að skýra þinginu frá því hvernig hann ætlar að bæta þessa stofnun.
Virðulegi forseti. Ég vil enn og aftur þakka þá umræðu sem hér fer fram og þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir að hefja þessar umræður. Rannsóknir í hafinu og mælingar á fiskstofnum eru forsenda sjálfbærra veiða við landið. Kostnaður við rannsóknir og úthald rannsóknaskipa Hafrannsóknastofnunar er smánarpeningur í samanburði við þá hagsmuni sem þar eru í húfi. Eins og hér hefur komið fram eigum við að auka samstarf við útgerðir sem geta lagt til skip til rannsókna. Ný aflaregla kallar á mun víðtækari rannsóknir og mælingar á fiskstofnum allt í kringum landið. Við þurfum að eyða þeirri óvissu sem stofnmælingar gera og treysta afkomu greinarinnar eins og hér hefur komið fram, bæði fyrir landverkafólk og þjóðarbúið í heild. Við þurfum að endurskoða alla samninga okkar um veiðar Norðmanna og Færeyinga í íslenskri lögsögu. Það beinist fyrst og fremst að okkar hagsmunum. Mikilvægt er að halda góðu sambandi við þessar vinaþjóðir okkar en í þessum leik er hver sjálfum sér næstur. Hæstan aflögukvóta til Norðmanna í loðnu þarf að endurskoða í því ljósi að Norðmenn hafa ekki veitt loðnusporð í sinni landhelgi síðustu 15 árin og loðnan gengur ekki lengur inn í lögsögu Jan Mayen. Við þurfum að endurskoða það sem við setjum á móti í veiðum í Barentshafi, sérstaklega þegar loðnustofninn er í lágmarki. Það er rétt að taka fram í þessari umræðu að fjölmörg tækifæri liggja einnig í samstarfi við Grænlendinga varðandi loðnuveiðar og veiðar úr öðrum stofnum. Ísland er auðvitað kjörin lífhöfn fyrir alla austurströnd Grænlands. Við þurfum að finna leið sem treystir nýja aflareglu þar sem tekið er heildstætt á málum og niðurstöður byggðar á rannsóknum. Það er mikilvægt eins og áður segir að Hafrannsóknastofnun geti haldið úti skipum sínum til rannsókna allt árið en til þess þarf að sjálfsögðu fjármagn sem á að koma frá hinu háa Alþingi. Ég ber mikið traust til íslenskra skipstjóra og sjómanna og veit að með sameiginlegu átaki þeirra, reynslu og þekkingu í samstarfi við Hafrannsóknastofnun, næst besta niðurstaða í rannsóknum sem möguleg er fyrir íslenskan sjávarútveg, þjóðinni til heilla.
Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta vil ég þakka þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu og ráðherra fyrir svörin. Ég held að það sé samhljómur hér hjá þingmönnum, ég er sammála því, um að við ætlum að stunda sjálfbærar veiðar. Við ætlum ekki að taka of mikið en við ætlum heldur ekki að skilja of mikið eftir og láta loðnuna deyja í of miklu magni. Ástæðan fyrir því að ég bað um fund í atvinnuveganefnd og þessa umræðu hér er þessi orð sem standa á heimasíðu Hafrannsóknastofnunar, með leyfi forseta: „Aðstæður til bergmálsmælinga höfðu reynst erfiðar vegna veðurs mestalla yfirferðina og því ekki talið fært að nota niðurstöðurnar til ráðgjafar.“ Síðan kom önnur vika með góðu veðri, 13.–20. janúar; sjö dagar sem voru notaðir til að byggja þessa niðurstöðu á. Það er þarna sem ég stoppa við og tel að við séum ekki að standa okkur nægjanlega vel í þessu. Þá kemur inn stór hluti sem er úthald hafrannsóknaskipa og fjárveitingar til Hafrannsóknastofnunar sem þarf að auka. Hæstv. ráðherra ræðir um umhverfisskilyrði í hafinu og það er alveg hárrétt, þau ráða mjög miklu. Það er hlýrri sjór. Þess vegna þurfum við að komast miklu, miklu norðar til að fylgjast með en þar geta veður verið enn verri en gerðist á þeirri slóð sem skipin sigldu. Er mikið af loðnu lengst norður undir Scoresbysundi, eða hvar er hún? Hún hefur stundum komið hér upp að. Menn eru jafnvel að bíða eftir því núna og skilja ekki: Hvar er kökkurinn sem norsku nótaskipin voru að veiða í djúpt út af Seyðisfjarðardjúpinu fyrir viku eða þar um bil? Hvar er loðnan? Hvar kemur hún upp að? Hún er brellin og hefur oft komið í miklu magni þegar við höfum jafnvel spáð að lítið af henni væri á ferðinni. Það er ákaflega mikilvægt fyrir hæstv. ráðherra að heyra þann samhljóm sem hér kemur fram um auknar fjárveitingar til Hafrannsóknastofnunar þannig að hægt sé að stunda betri rannsóknir, [[Forseti hringir.]]Við þurfum að fá þær niðurstöður þannig að við höfum bestu niðurstöður til að taka svo afdrifaríkar ákvarðanir sem hér hafa verið teknar.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir málefnalega umræðu. Ég átti eftir að svara síðustu spurningu hv. þm. Kristjáns L. Möllers um áhrif nýrrar aflareglu á einstakar byggðir. Nú er það sem betur fer þannig að byggðirnar byggja ekki eingöngu afkomu sína á loðnu, þær byggja hana oftast nær á öllum uppsjávartegundunum. Eins og við þekkjum mætavel kom ný tegund inn í kerfi okkar, makríllinn, sem hefur reyndar verið að styrkja stöðu sína á kostnað loðnu á síðustu árum. Ný aflaregla var hugsuð þannig að hún mundi gefa svipað magn þegar stofninn væri smár en minna þegar stofninn yrði stór. Hún mundi þá vera sveiflujafnandi, auðvitað með einhverjum skekkjumörkum. Svo er þá spurningin hvort þessi 50–70 þús. tonn núna séu skekkjumörkin. Svo ég leiðrétti aðeins það sem fram kom þá ákveðum við aflaregluna en ICES staðfestir hana. Vegna orða hv. þingmanns má spyrja: Við hvað annað en vísindi Hafró á að styðjast? Þetta eru jú sömu gögnin og gamla aflareglan byggðist á. Ef þau vísindagögn eru ekki nægilega góð þá voru þau heldur ekki nægilega góð fyrir gömlu aflaregluna. Fjármál Hafró eru í góðu jafnvægi og er enn verið að mæla. Fleiri mælingar minnka óvissuna en þær geta vissulega gefið vísbendingu og orðið til þess að minnka magnið. Það er ekki alltaf á vísan að róa hvað það varðar. Það er ánægjulegt að heyra samhljóminn um mikilvægi rannsókna og varðandi stuðning við aukið fé til hafrannsókna. Ég held að það sé mjög mikilvægt og gott að vita af þeim stuðningi hér. Staðreyndin er hins vegar sú að þessi aflaregla er varúðarregla. Hún segir í raun að við getum vottað vöruna á alþjóðlegum mörkuðum. Við leyfum líka náttúrunni að njóta vafans, ekki síst í ljósi þess að hér er um að ræða undirstöðustofn í íslensku lífhagkerfi. Þá þurfum við auðvitað að fara varlega með slíkan stofn.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka félags- og húsnæðismálaráðherra fyrir að svara fyrirspurn minni hér í dag. Fyrirspurnin er einföld. Hún hljóðar svo: Hver er ástæða þess að Íbúðalánasjóður hefur sett leigufélagið Klett ehf. í söluferli og telur ráðherra að sala félagsins stuðli að því að markmiðum ráðherra í húsnæðismálum verði náð? Um árabil hefur verið talað um að efla almennan leigumarkað. Það hefur verið í vinnu ár eftir ár og nú eru loks komin fram frumvörp í þá áttina. Það eru almennu íbúðafélögin og húsnæðisbæturnar. Almennu íbúðafélögin eru fyrir fólk í tekjulægri hópum en það er mikilvægt að efla almenna leigumarkaðinn yfir höfuð, líka fyrir þá sem eru með miðlungstekjur og hærri. Á síðasta kjörtímabili tók þáverandi ráðherra, Guðbjartur Hannesson, þá ákvörðun að nota uppistöðuna í þeim leigufélögum sem höfðu farið á hausinn í hruninu til að búa til nýtt leigufélag í eigu Íbúðalánasjóðs sem sinnti hlutverki almenns leigufélags. Félagið á um 500 íbúðir sem það leigir út og rekstur þess gengur vel. Þarna hefur verið búinn til valkostur fyrir fjölskyldur um langtímaleigu, þ.e. húsnæðisöryggi. Það hefur verið vandinn á almennum leigumarkaði að fólk hefur ekki getað búið við húsnæðisöryggi heldur jafnvel þurft að flytja árlega og börn á milli skóla samhliða því. Það eru auðvitað óviðunandi uppeldisaðstæður fyrir börn. Það eru í raun þrjú félög á markaðnum sem sinna þessum almenna markaði, en þau eru Heimavellir með um 500 íbúðir, Almenna leigufélagið í eigu Gamma, sem er með um 500 íbúðir, og svo Klettur sem á um 450 eignir. Þetta félag var formlega stofnað í ársbyrjun 2013 þannig að það er þriggja ára, hefur gengið vel og hefur haft tök á að stækka og fjölga íbúðum. Ég skil ekki af hverju ráðherra leyfir þessu félagi ekki að lifa áfram og sinna þar með því hlutverki fyrir hönd ríkisins að vinna að uppbyggingu almenns öruggs leigumarkaðar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir fyrirspurn hennar um sölu ríkisins á leigufélaginu Kletti ehf. Eins og hv. þingmaður sagði er spurningin tiltölulega einföld: Hver er ástæða þess að Íbúðalánasjóður hefur sett leigufélagið Klett ehf. í söluferli og telur ráðherra að sala félagsins stuðli að því að markmiðum ráðherra í húsnæðismálum verði náð? Í fyrsta lagi, til þess að ramma aðeins af spurninguna, er rétt að geta þess að Íbúðalánasjóður er sjálfstæð stofnun þannig að ákvörðun um sölu á eigum hennar er alfarið í höndum sjóðsins en ekki ráðherra. Að því sögðu er rétt að minna á að heimild sjóðsins til að reka leigufélag með fullnustueignum kom inn í lög um húsnæðismál, nr. 44/1998, með 4. gr. laga nr. 84/2012. Í athugasemdum með frumvarpinu þegar það var lagt fram segir um þá grein, með leyfi forseta: „Í ljósi þess fjölda íbúða sem Íbúðalánasjóður hefur eignast með þessum hætti þykir eðlilegt að metið verði hvort rétt sé að stofna leigufélag sem heldur utan um umsýslu sjóðsins vegna þessara íbúða. Miðað er við að leigufélagið verði aðgreint frá hefðbundnum rekstri Íbúðalánasjóðs enda þykir það ekki samrýmast hlutverki Íbúðalánasjóðs sem lánveitanda til íbúðarhúsnæðis að eiga og leigja út íbúðir til lengri tíma. Í þessu sambandi er það áréttað að verði þessi heimild nýtt verði að líta á þá ráðstöfun sem tímabundna enda ekki að öðru leyti gert ráð fyrir breyttu hlutverki Íbúðalánasjóðs í frumvarpi þessu.“ Það var síðan ítrekað í meirihlutaáliti velferðarnefndar, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur vert að árétta þær athugasemdir sem fram koma í greinargerð með frumvarpinu þess efnis að um tímabundna ráðstöfun er að ræða. Meiri hlutinn telur þann kost að Íbúðalánasjóður starfræki sérstakt leigufélag skárri en ef reynt yrði að selja allar íbúðir sem sjóðurinn hefur eignast á skömmum tíma, enda mundi það leiða til mikillar lækkunar á fasteignaverði og rýra þannig eignir almennings. Þar með er rekstur Íbúðalánasjóðs sem lánastofnunar aðgreindur frá rekstri leigufélagsins með stofnun sérstaks félags.“ Svo er haldið áfram: „Meiri hlutinn telur einnig mikilvægt að unnið verði markvisst að sölu á eignum félagsins þegar aðstæður leyfa, en hvetur þó jafnframt til varfærni hvað það varðar þannig að tryggt verði að kjör sem í boði verða við sölu á eignum félagsins verði þannig að salan muni ekki leiða til mikillar hækkunar á leiguverði.“ Leigufélagið Klettur ehf. er einkahlutafélag í eigu Íbúðalánasjóðs. Megintilgangur félagsins er rekstur og útleiga á íbúðum til langs tíma. Félagið er rekið á markaðslegum grunni samkvæmt kröfum löggjafans og er ætlað að hámarka virði eigna Íbúðalánasjóðs. Leigugjöld taka því almennt mið af markaðsleigu og eru leigusamningar að jafnaði ótímabundnir en eitthvað er jafnframt um tímabundna samninga. Farið er eftir húsaleigulögum varðandi réttarsamband leigutaka við leigufélagið, þar með talið um uppsagnarfrest og vanefndarákvæði og verður ekki séð að sala félagsins hafi nein áhrif á réttarstöðu leigutaka þar sem samningssambandið helst óbreytt, þ.e. á milli leigutakans og félagsins. Hvað varðar síðan seinni hluta spurningar hv. þingmanns sem snýr að því hvort markmiðum með stefnu ráðherra eða ríkisstjórnarinnar í húsnæðismálum verði náð vil ég geta þess að sú stefna sem mörkuð hefur verið hefur komið fram í þeim frumvörpum sem ég hef lagt fram á þingi þar sem horft er til þess hvernig við getum stutt við og stuðlað að uppbyggingu leiguhúsnæðis fyrir efnaminni leigjendur. Þar er áherslan á stofnframlög sem ríkið veitir ásamt sveitarfélögunum fremur en að ríkið sé rekstraraðili að íbúðum á leigumarkaði. Stuðningur ríkisins við almenna leigumarkaðinn verður og hefur verið í formi greiðslu tekjutengdra húsaleigubóta fremur en að ríkið sé í hlutverki leigusala. Því er sala Kletts í samræmi við þá stefnu sem mörkuð hefur verið í húsnæðismálum og unnið er að nú.
Herra forseti. Að Íbúðalánasjóður sé sjálfstæð stofnun og að leigufélagið Klettur hafi verið hugsað sem tímabundið úrræði og ekki framtíðarhlutverk Íbúðalánasjóðs að reka slíkt leigufélag segir auðvitað ekkert um það að ríki og sveitarfélög til samans eða aðrir félagslegir aðilar hefðu ekki getað lagt drög að því að nýta það húsasafn sem komið er í opinbera eigu með því að Íbúðalánasjóður hefur leyst til sín fjölda eigna með einhverjum hætti til þess að bæta stöðuna til dæmis á leigjendamarkaðnum. Það eru ótal leiðir færar til þess. Ríkið gat þess vegna bara stofnað sjálfstætt leigufélag óháð Íbúðalánasjóði og þá hefði það ekkert ragað upp á samkeppnisstöðu hans. Menn hljóta að spyrja sig: Hvað verður um þessar íbúðir ef þær verða seldar á markaði núna? Hverjir eru líklegir til að kaupa þær? Eru það ekki einkarekin leigufélög og/eða aðilar sem vilja ná sér í húsnæði í þágu ferðaþjónustu til dæmis? Þarna eru góðar íbúðir og í Kletti er [[Forseti hringir.]]besti hluti húsasafnsins, sem hefði auðvitað verið mjög freistandi að nýta með einhverjum hætti í því til þess að draga aðeins úr vöntuninni á húsnæði til leigu á viðráðanlegum kjörum.
Virðulegi forseti. Ég ætla að freista þess að leggja spurningu fyrir hv. fyrirspyrjanda og hv. þingmenn sem telja það ekki gott skref að selja þetta fyrirtæki, Klett. Ég velti stundum fyrir mér hlutverki ríkisins í hinum ýmsa iðnaði og er þeirrar skoðunar sjálfur að íslenskt hagkerfi sé ekki endilega nógu stórt til að búa við samkeppnisumhverfi á öllum hugsanlegum mörkuðum. Ég er því alltaf opinn fyrir hvoru tveggja, hvort heldur sem er rökum fyrir því að eitthvað eigi betur heima hjá ríkinu eða hjá einkaaðilum. Ég kem í fljótu bragði ekki auga á rök fyrir því að þetta eigi betur heima hjá ríkinu eða hjá stofnun á borð við Íbúðalánasjóð. Ég hefði gaman af því að heyra eitthvað meira um röksemdir fyrir því. Undirliggjandi vandi á húsnæðismarkaði er einfaldlega skortur á húsnæði og hann er af ýmsum toga. En ég sé ekki fyrir mér að lausnin sé sú að Íbúðalánasjóður haldi utan um fyrirtæki eins og Klett. Ég hefði gaman af því að heyra rök fyrir því að það sé gott fyrirkomulag.
Hæstv. forseti. Húsnæðismál eru annars vegar stórt efnahagsmál og hins vegar grundvallarvelferðarmál. Á Íslandi hafa ekki verið öflug og stór félög á almennum leigumarkaði. Þetta hafa verið félagslegar íbúðir en launafólk með meðaltekjur sem hefur viljað leigja hefur ekki átt þess kost nema í tímabundinni leigu hjá einstaklingum, að mestu leyti. Þess vegna var tækifærið notað og farið út í að byggja upp félag sem þetta, til þess að búa til kjölfestu inn í almenna leigumarkaðinn. Það átti sannarlega að vera tímabundin ráðstöfun en spurningin er hvort að núna þegar það er mikill húsnæðisskortur sé rétt að selja þetta félag út úr eigu ríkisins. Það eru að því er mér telst til ekki nema um 1.500 leiguíbúðir á markaði í eigu félaga á almennum markaði. Þetta er örlítill markaður og það er eðlilegt að ríkið víki ekki út af honum fyrr en við höfum sönnun fyrir því að það sé raunverulega að verða til markaður þarna. Í raun og veru er um markaðsbrest að ræða þar sem ríkið hefur ákveðið að taka sér pláss til þess að stuðla að uppbyggingu almennra leigufélaga. Almenna leigufélagið og Heimavellir eru fyrirtæki sem eru af alvöru í rekstri sínum en við vitum ekki hvað þau ætla að gera á næstu árum. Enn sem komið er eru þau stækkandi og að auka fjárfestingar sínar. En þetta eru fyrirtæki sem geta að hálfu ári liðnu eða tveimur árum liðnum ákveðið að selja eignir sínar. Þá er ekkert öflugt félag á hinum almenna leigumarkaði. Herra forseti. Ég spyr því: Telur ráðherra ekki of geyst farið í þessu og telur hún ekki að [[Forseti hringir.]]vegna skorts á húsnæði muni þetta hækka leiguverð?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég ítreka það sem ég sagði í fyrra svari mínu, að það er skýrt hver vilji löggjafans var varðandi ráðstöfun á þeim eignum sem Íbúðalánasjóður hefur tekið yfir með nauðungarsölu í framhaldi af hruninu. Þar kemur fram að þetta er tímabundin heimild til að eiga leigufélag. Það var ekki ætlunin að breyta hlutverki Íbúðalánasjóðs til framtíðar og samhliða þeim breytingum sem verið var að gera á sínum tíma var verið að bregðast við athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA, meðal annars við þeirri niðurstöðu þeirra að Íbúðalánasjóður nyti ríkisaðstoðar. Það hefur líka verið bent á að ESA hefur þá litið svo á að það sé forsenda fyrir eignarhaldi og rekstri leigufélagsins að ekki sé um ríkisaðstoð að ræða gagnvart félaginu, að um tímabundna ráðstöfun sé að ræða til að hámarka virði eigna Íbúðalánasjóðs. Það má því segja að sala félagsins sé liður í því að uppfylla þær forsendur sem ESA setti fyrir samþykki á núverandi kerfi ríkisaðstoðar. Það er líka mat stjórnarinnar að það séu verulegar rekstrarlegar ástæður fyrir því að selja leigufélagið Klett og geti haft jákvæð áhrif á rekstur sjóðsins; og einnig að nú sé réttur tími til sölu félagsins hvað það varðar að hámarka virði eigna sjóðsins sem mundi hafa jákvæð áhrif á afkomu þess og styrkja eigið fé sjóðsins. Hins vegar er líka mikilvægt að hafa í huga hvað sjóðurinn hefur verið að gera. Það má segja að hann hafi nokkurn veginn verið að búa til fjölmörg leigufélög með sölu eignasafna þar sem tekin var ákvörðun um að byrja á að selja minni svokallaða leigufélagapakka [[Forseti hringir.]]til að sannreyna markaðinn í opnu og gagnsæju ferli og menn hafa vandað sig verulega þar. [[Forseti hringir.]]Sjóðurinn seldi 286 eignir í fimm eignasöfnum í opnu söluferli á árinu 2015 og það stendur í sambærilegu ferli þar sem boðin voru fram 15 eignasöfn. Það má því halda því fram að þarna hafi þá orðið til um 20 leigufélög.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að eiga við mig orðastað í dag og svara fyrirspurn minni. Í sjúkra- og almannatryggingakerfinu eru mörg flækjustig. Eitt þessara flækjustiga er að ekki er gerður greinarmunur á fólki með varanlega og stöðuga örorku eða fötlun og þeim hópi sem er með hugsanlega tímabundna eða breytilega örorku eða fötlun. Þetta hefur þær afleiðingar að fólk með stöðuga og langvarandi örorku og fötlun þarf ítrekað að sækja um endurnýjanir á heilbrigðisvörum, bílastæðakortum, þjálfun og rétti til að fá endurnýjun á hjálpartækjum þótt fyrirséð sé að einstaklingurinn búi við örorku eða fötlun alla ævi. Í reglugerð nr. 1155/2013 segir m.a. í 9. gr., sem fjallar um umsóknir um hjálpartæki, með leyfi forseta: „Umsækjanda er skylt að veita stofnuninni allar nauðsynlegar upplýsingar til þess að unnt sé að taka ákvörðun um rétt til styrks, fjárhæð hans, greiðslu og endurskoðun. Við mat á umsókn skal leitast við að skoða heildarástand einstaklingsins. Í umsókninni skal ávallt koma fram mat á þörf fyrir hjálpartæki frá þeim heilbrigðisstarfsmanni sem vinnur að lausn fyrir viðkomandi einstakling enda hafi heilbrigðisstarfsmaður enga fjárhagslega hagsmuni tengda umsókninni. Enn fremur skal koma fram lýsing á skertri færni og rökstuðningur fyrir hjálpartæki.“ Mikil vinna og orka felst í því að þurfa að sækja ítrekað um endurnýjanir og er um mikla sóun að ræða á hæfileikum og fjármunum fólks sem þarf á hjálpartækjunum að halda, heilbrigðisstarfsfólks sem þarf að sinna gerð, viðtöku og yfirferð vottorða og umsókna og svo samfélagsins alls. Þar að auki hlýtur tækniþróun okkar tíma að ráða við skráningar sem koma í veg fyrir þetta flækjustig. Það er mikilvægt að skráningar um þá einstaklinga sem búa við stöðuga og varanlega örorku og fötlun sé geymd í gagnagrunni svo ekki þurfi stöðugt að gefa upplýsingar aftur og aftur. Krafan um sönnunarbyrði fatlaðs fólks, öryrkja og aðstandenda þeirra á eigin tilvist er niðurlægjandi og rýrir réttindi fólks til þess að búa við eðlislæga og mannlega reisn samkvæmt alþjóðlegum mannréttindaskuldbindingum. Herra forseti. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hyggst hann eða gæti hann hugsað sér að endurskoða reglugerðir varðandi hjálpartæki, svo sem reglugerð um styrki vegna hjálpartækja nr. 1155/2013, í því skyni að draga úr þörf á endurnýjun umsókna um hjálpartæki eða styrki vegna hjálpartækja hjá þeim hópi fólks sem er með varanlega fötlun eða sjúkdóm?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hann beindi til mín munnlegri fyrirspurn um hvort ég hygðist endurskoða reglugerðir varðandi hjálpartæki, svo sem reglugerð um styrki vegna hjálpartækja nr. 1155/2013, í því skyni að draga úr þörf fyrir endurnýjun umsókna fyrir hjálpartæki eða styrki vegna hjálpartækja hjá þeim hópi fólks sem er með varanlega fötlun eða sjúkdóm. Þar sem fyrirspyrjandi spyr hvort ég hyggist endurskoða reglugerð varðandi hjálpartæki vil ég í upphafi geta þess að það er aðeins ein reglugerð um hjálpartæki sem fellur undir málefnasvið mitt sem heilbrigðisráðherra. Það er sú reglugerð sem hér var vitnað til. Í upphafi er rétt að geta þess að samkvæmt sjúkratryggingalögum er skylt að fá fyrirframsamþykki frá Sjúkratryggingum Íslands vegna kostnaðarþátttöku við öflun nauðsynlegra hjálpartækja. Því verður ekki komist hjá umsóknum um hjálpartæki að óbreyttum lögum. Reglugerð um styrki vegna hjálpartækja nr. 1155/2013 tók gildi 1. janúar 2014. Við gerð þessarar reglugerðar fór fram endurskoðun á umsóknarferli og kröfum til umsókna. Þá var einnig gerð sú breyting að öðrum heilbrigðisstarfsmönnum en læknum er í auknum mæli heimilt að senda inn umsóknir og staðfesta þörf fyrir hjálpartæki. Þá er heldur ekki lengur nauðsynlegt að læknisvottorð fylgi umsókn heldur nægir nú að í umsókn komi fram mat þess heilbrigðisstarfsmanns sem hverju sinni vinnur að lausn fyrir einstakling, auk lýsingar hans á skertri færni hlutaðeigandi og rökstuðnings fyrir þörfina fyrir hjálpartæki. Þessi breyting hefur einfaldað umsóknarferlið til muna. Innleiðing rafrænna umsókna á síðasta ári hefur einnig einfaldað umsóknarferlið. Nú er hægt að sækja um hjálpartækin rafrænt og senda inn rafræn læknisvottorð. Þá var með reglugerðinni gerð sú breyting frá því sem áður hafði verið að læknisvottorð vegna þeirra sem eru með varanlega fötlun eða langvinna sjúkdóma gilda í ótakmarkaðan tíma. Ég vil einnig geta þess að undanfarna mánuði hefur farið fram mikil vinna hjá Hjálpartækjamiðstöð á vegum Sjúkratrygginga Íslands. Þar á bæ hefur verið mörkuð ný framtíðarsýn og úrbótavinna fyrir Hjálpartækjamiðstöðina, þ.e. að bæta þjónustu og auka skilvirkni, og er sú vinna í fullum gangi. Hún hefur hingað til meðal annars skilað því að áður voru 278 manns á biðlista eftir þjónustu á verkstæði, en eru í dag í kringum 40, þannig að biðlisti eftir þjónustu á verkstæði hefur styst verulega á grundvelli þeirrar úrbótavinnu sem Sjúkratryggingar Íslands hafa látið fara fram við Hjálpartækjamiðstöðina. Þar hafa allir lagst á eitt í því að bæta verkferla og láta hlutina ganga betur en áður var. Því ber að fagna og þakka sömuleiðis fyrir þá vinnu sem þar hefur verið unnin. Hæstv. forseti. Hv. þm. Páll Valur Björnsson spyr hvort ráðherra hyggist endurskoða reglugerð um hjálpartæki í því skyni að draga úr þörf á endurnýjun umsókna hjá þeim sem búa við varanlega fötlun eða sjúkdóma. Í ljósi þess að umsóknarferlið hefur eins og ég hef getið um verið einfaldað mjög með núgildandi reglugerð tel ég ekki að svo stöddu þörf á endurskoðun reglugerðarinnar um styrki vegna hjálpartækja, en að sjálfsögðu erum við á hverjum tíma opin fyrir uppbyggilegri gagnrýni eða ábendingum um það sem betur má fara. Það er sjálfsagt að taka hlutina til endurskoðunar í ljósi þess sem safnast upp þegar við höfum unnið í einhvern tíma með þá reglugerð sem hér liggur fyrir til umræðu.
Hæstv. forseti. Þetta er mikilvægt mál sem hv. þm. Páll Valur Björnsson ber upp. Hann gerði reyndar aðallega 9. gr. reglugerðar nr. 1155/2013 að umtalsefni. Hæstv. ráðherra var að svara því að hann teldi ekki að svo komnu tilefni til þess að endurskoða reglugerðina. Mig langar hins vegar að benda á að það eru atriði í reglugerðinni sem ég tel vera þess eðlis að beri að endurskoða, það eru aðrir hlutir en hv. þingmaður nefndi. Eitt er að samkvæmt núgildandi reglugerð eru ekki veittir styrkir vegna hjálpartækja sem eru einungis til notkunar í frístundum eða til afþreyingar. Mér finnst það vera eitthvað sem eigi að skoða. Eins kemur fram í 7. gr. að það sé sveitarfélaga að veita styrki vegna hjálpartækja til náms og atvinnu. Mér finnst að það þurfi að skoða samspilið á milli [[Forseti hringir.]]þessarar reglugerðar annars vegar og hins vegar þess sem sveitarfélögin eru að gera vegna þess að [[Forseti hringir.]]fatlað fólk hlýtur að eiga að búa við sama rétt óháð búsetu. [[Forseti hringir.]] Svo að lokum af því að tími minn er búinn: Hefur þessi reglugerð verið skoðuð með tilliti til samnings [[Forseti hringir.]]Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks?
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég er ekki alveg ánægður með þau. Ég hefði viljað að hann mundi endurskoða þetta í ljósi þess sem ég taldi upp áðan, að gera ferlið einfaldara fyrir fólk þannig að upplýsingar séu til í gagnagrunni. Það eru engar líkur á því að sumir sem jafnvel lamast fyrir neðan brjóst nái bata aftur, þannig að það liggur ljóst fyrir að þeir eru með varanlega örorku til lífstíðar. Það er bara verið að tala um að ef fólk þarf á nýjum tækjum að halda þá geti jafnvel sjúkraþjálfari eða einhver sérfræðingur sem viðkomandi er í sambandi við sótt um hjálpartækin án þess að fara þurfi í gegnum allt ferlið. Um þetta snýst málið, að einfalda ferlið, gera þetta minna vesen fyrir fólk sem á í erfiðleikum fyrir, t.d. að fara um og annað. Ég er alveg sammála hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur sem kom inn á það áðan að skoða þarf þessa reglugerð miklu betur og einmitt þá grein sem hún talaði um. Ég einbeitti mér að 9. gr. í dag, en það þarf að fara í gegnum þetta. Hv. þingmaður spurði líka um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og ég velti fyrir mér: Var haft samband við fatlað fólk þegar reglugerðin var samin? Eitt lykilatriði í því að innleiða í samfélagið þennan samning er að fatlað fólk sé haft með í ráðum þegar verið er að semja regluverk sem viðkemur því. Í dag erum við mjög netvædd þjóð. Það ætti að vera mjög einfalt að búa til gagnagrunn sem gerir það að verkum að fólk þurfi ekki endalaust að vera að sækja um þetta. Dæmi sem sýnir flækjustigið, eins og kom fram í máli hæstv. heilbrigðisráðherra áðan, er að þetta er eina reglugerðin sem heyrir undir hann, svo eru aðrar reglugerðir sama eðlis sem falla undir aðra tvo ráðherra. Það er eitt af því sem maður vildi sjá að yrði breytt og flækjustigum eytt.
Virðulegi forseti. Já, ég tek heils hugar undir þau sjónarmið sem hér hafa komið upp varðandi flækjustigið. Það er oft þannig að við lendum á gráum svæðum á milli heilbrigðisþjónustu annars vegar og síðan félagslegrar þjónustu um atriði sem lúta að Tryggingastofnun eða ríkiskerfinu og síðan málefnum sveitarfélaga. Oftar en ekki er sjónum fyrst beint að heilbrigðisþættinum, ég veit ekki ástæðuna fyrir því, en það er eitthvað sem er bara innbyggt í okkur að horfa fyrst þangað. Ég tek undir þau sjónarmið að þetta þarf að gera. Hv. þingmaður spurði hvort búið væri að skoða reglugerðina með tilliti til samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Það þekki ég ekki [[Gripið fram í: Skoða það.]]en ég heiti því að skoða það, spyrjast fyrir um það. Við endurskoðun og endurnýjun reglugerðarinnar hefur verið stuðst við þekkingu og reynslu þess fólks sem hefur unnið við málaflokkinn gegnum tíðina. Ég er ekki að reyna að halda því fram að það verk sem reglugerðin leiðir af sér sé meitlað í stein, langur vegur frá. Ég lýsi mig reiðubúinn til þess að taka við ábendingum og sjónarmiðum og bera þau upp við mitt fólk sem vinnur með málaflokkinn. Það er enginn vilji þar til þess að flækja hlutina um of. Það eru einhverjar ástæður fyrir því að þetta er gert með þeim hætti sem í reglugerðinni greinir og þá er að finna skýringar á því og reyna að fella það að æskilegri veruleika ef hægt er að gera það án mikilla harmkvæla. Ég þakka umræðuna og allar ábendingar um úrbætur sem hægt er að gera í þessu máli.