Hæstv. forseti. Í frétt Morgunblaðsins frá 31. janúar um innflytjendur og íbúafjölgun á Íslandi kom meðal annars fram að á 21. öldinni er aðflutningur erlendra ríkisborgara að baki nærri helmingi íbúafjölgunar á Íslandi. Landsmönnum hefur fjölgað um 50 þúsund á öldinni og eru aðfluttir erlendir ríkisborgarar umfram brottflutta 22.690. Á síðasta ári var hlutfall erlendra ríkisborgara á Íslandi 7,4%. Þess má einnig geta að fjöldi leik- og grunnskólabarna með erlent ríkisfang hefur sjöfaldast á öldinni. Nú hafa 11% leikskólabarna og 6% grunnskólabarna annað móðurmál en íslensku. Í umræddri frétt kemur einnig fram að án fjölgunar innflytjenda hefði hagvöxtur orðið minni en raunin varð. Ég vænti þess að fram undan sé áframhaldandi vöxtur atvinnulífsins á Íslandi. Þar nefni ég sérstaklega vöxt ferðaþjónustunnar og mannfrekar byggingarframkvæmdir, t.d. í tengslum við uppbyggingu kísilvera. Það er því viðbúið að innflytjendum haldi áfram að fjölga á Íslandi og við eigum ekki að láta þá þróun koma okkur á óvart. Þróun í innflytjendamálum er mun lengra komin annars staðar á Norðurlöndunum en hér á landi. Straumurinn þangað hófst fyrir alvöru á áttunda áratug 20. aldarinnar en það var ekki fyrr en í upphafi 10. áratugarins sem til dæmis Danir hófu að taka markvisst á málefnum innflytjenda og leggja áherslu á aðlögun þeirra að dönsku samfélagi. Það hefur kostað danska ríkið mikla fjármuni að vinda ofan af neikvæðri þróun sem varð á sumum sviðum þar sem áratugir liðu án þess að gripið væri til markvissra aðgerða. Að mínu mati höfum við Íslendingar nú tækifæri til að nýta okkur reynslu nágrannaþjóðanna þar sem þessi þróun fer seinna af stað hér á landi. Fjölmenningarsamfélag er framtíðin, við eigum að taka vel á móti fólki sem hér vill búa og hjálpa því á allan hátt að aðlagast íslensku samfélagi. Það eykur hagvöxt og síðast en ekki síst [[Forseti hringir.]]auðgar það menningarlífið og víkkar sjóndeildarhring okkar allra.
Virðulegur forseti. Til að endurvekja traust á Alþingi þarf þingið að fara að þjóðarvilja og forustumenn í stjórnmálum að efna loforð sín. Í dag er enn einu sinni undirstrikað að meiri hluti landsmanna er andvígur því að aðildarumsókn að Evrópusambandinu verði dregin til baka og forustumenn Sjálfstæðisflokksins lofuðu því í öllum kjördæmum að fólk fengi að greiða atkvæði um framhald viðræðna. Það er löngu tímabært að Sjálfstæðisflokkurinn efni loforð sín og að fólkið í landinu fái að taka þessa stærstu ákvörðun um framtíð landsins. Það hlýtur líka að vera orðið umhugsunarefni í íslenskum stjórnmálum þegar menn sjá að þriðjungur kjósenda Sjálfstæðisflokksins er andvígur fyrirætlunum formanns hans, Bjarna Benediktssonar, hvort það sé að verða þannig í íslenskum stjórnmálum að alþjóðasinnaðir hægri menn séu algerlega orðnir heimilislausir, að hér á Alþingi skorti orðið algerlega stjórnmálaflokk eða þingflokk sem tali fyrir sjónarmiðum þeirra fjölmörgu Íslendinga sem eru hægri menn en hafa líka trú á alþjóðasamstarfi, á því að efla viðskiptatengsl okkar og samstarf við aðrar vestrænar þjóðir. Er nema von að spurt sé.
Virðulegi forseti. Málefni Reykjavíkurflugvallar eru í fullkominni óvissu sem er óásættanlegt að mínum dómi. Það er ekki ásættanlegt að braut 06-24, sem einnig hefur verið nefnd neyðarbraut í umræðunni, verði lokað til að þar megi byggja íbúðarhús. Þeir hagsmunir sem verið er að fórna með þeirri ráðstöfun eru einfaldlega allt of miklir. Það mun þrengja verulega að sjúkraflugi og þar með auka þá áhættu sem við leggjum á sjúka sem þurfa að komast á eina hátæknisjúkrahús landsins sem fyrirhugað er að byggja við hliðina á flugvellinum. Samsvarandi neyðarbraut í Keflavík mundi þýða um klukkustundar ferðatíma í viðbót áður en sjúklingurinn kæmist á sjúkrahús. Með braut 06-24 er hægt að hefja sjúkraflug við erfið veðurskilyrði sem ekki væri hægt að fara annars. Öllum sem tengjast flugsamgöngum ber skilyrðislaust að láta öryggi njóta alls þess vafa sem upp kann að koma auk þess að gera ráð fyrir verstu mögulegu uppákomum. Auk þess býður brautin upp á að hún sé notuð í ákveðinni vindátt, og slíkt getur skipt máli þegar verið er að flytja illa slasað fólk, t.d. með alvarleg beinbrot, eða konur sem hafa misst vatnið fyrir barnsburð og mega ekki við neinu hnjaski. Ég skil ekki að deilur standi um þetta mál, innviði samfélagsins sem hafa breyst í þá veru að LSH gegnir æ stærra hlutverki, og að menn krefjist þess ekki hreinlega að flugvöllurinn verði um kyrrt og hann verði treystur í sessi en ekki hið gagnstæða, auk alls hins sem mælir með því að flugvöllurinn fái að vera um kyrrt.
Hæstv. forseti. Mig langar að gera Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins að umfjöllunarefni, en hlutverk Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins er að efla lífsgæði og bæta framtíð barna og unglinga með þroskaraskanir sem leitt geta til fötlunar. Helstu fatlanir barna sem leiða til tilvísunar á greiningarstöðina eru þroskahömlum, einhverfa, hreyfihömlun og blinda. Stofnunin veitir sérfræðiráðgjöf til barna, foreldra, leik- og grunnskóla og ráðgjafarþjónustu sveitarfélaga. Meginviðfangsefni stofnunarinnar er að veita sérhæfða ráðgjöf. Að meðaltali er um 300 börnum vísað til greiningarstöðvarinnar á ári, þar af eru um 60 vísað frá árlega vegna þess að stofnunin annar ekki öllum hópnum við núverandi aðstæður. Þetta þýðir að umtalsverður hópur fatlaðra leikskólabarna nýtur skammvinnrar ráðgjafar eftir greiningu og þau sem fá þó slíka ráðgjöf eru í þörf fyrir mun meiri ráðgjöf. Snemmtæk íhlutun er það kallað þegar reynt er á markvissan hátt að hafa áhrif á þroskaframvindu barna með frávik í þroska eins snemma og unnt er á lífsleiðinni. Mikilvægt er að íhlutunin hefjist sem fyrst eftir að frávik í þroska greinist. Það getur haft mjög mikil áhrif á lífsgæði viðkomandi að bæði greina stöðuna rétt snemma og enn frekar að bregðast við nægilega fljótt. Innan greiningarstöðvarinnar er sérhæfð þekking á frávikum í taugaþroska barna, t.d. einhverfu og þroskahömlun. Atferlisíhlutun er ekki til staðar á flestum leikskólum eða hjá ráðgjafarþjónustu sveitarfélaga, en við núverandi aðstæður nær stofnunin ekki að sinna þessu svo vel sé. Í dag þarf stofnunin að ákvarða að taka ekki við börnum sem starfsmenn hennar meta með vægari röskun, ekki vegna þess að ekki sé talin ástæða til að veita þjónustuna heldur vegna þess að þyngri mál hafa forgang. Ég hvet hæstv. félagsmálaráðherra til að tryggja með öllum tiltækum ráðum að okkar varnarlausustu meðbræður og -systur fái þá aðstoð sem þau þurfa jafn snemma og þörf er á, t.d. með útvistun verkefna til einkaaðila. Að því sögðu vil ég nota tækifærið og segja að ólíkt flestum ykkar hér inni þá er ég greindur, þ.e. greindur einhverfur. Ég held að ég sé fyrsti einhverfi alþingismaðurinn, þótt ekki sé nokkur vafi á að bæði í fortíð og nútíð hafi starfað hér fólk með alls konar raskanir. Mér sýnist að það sé alls óvíst að ég sé allra skrýtnastur hér. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Margir hafa sopið hveljur yfir þeirri kröfu Starfsgreinasambandsins að taxtar verði ekki lægri en 300 þús. kr. á mánuði. Á sama tíma hins vegar eru birt gögn sem sýna á óyggjandi hátt að í þessu samfélagi eru til mikil verðmæti og miklir fjármunir en þeim er hins vegar ekki skipt jafnt. Þeim er skipt gríðarlega ójafnt og því er ekki óeðlileg krafa að verkalýðshreyfingin setji fram kröfur um að laun séu þannig að fólk geti lifað af þeim, og hvaða viðmið hafa stjórnvöld sjálf gefið út um það hvaða laun séu til að lifa af? Ég fór að gamni mínu inn á reiknivél velferðarráðuneytisins þar sem birt eru neysluviðmið fyrir íslenska fjölskyldu og setti þar inn fjölskyldu eins og mína, þrjú börn og tvo fullorðna. Þegar skoðuð eru heildarútgjöld án húsnæðiskostnaðar, sem eru dæmigerð viðmið fyrir heimili, eru útgjöldin 610.400 kr. á mánuði. Krafa Starfsgreinasambandsins um 300 þús. kr. lægstu taxta dugir því ekki til þótt miðað sé við tvær fyrirvinnur. Þetta er veruleikinn sem blasir við á vinnumarkaði og þegar við ræðum að mikilvægt sé að varðveita stöðugleika í þessu samfélagi þreytist ég ekki á að minna á það að stöðugleikinn verður ekki eingöngu mældur í hagstærðum, hann hlýtur líka að vera mældur í því að fólk geti lifað af launum sínum. Það er auðvitað verkefni aðila vinnumarkaðarins en það er líka mikilvægt að stjórnvöld stuðli á allan þann hátt sem þau geta að því að gera það verkefni léttara, til að mynda þegar kemur að lækna- og lyfjakostnaði sem er hluti af þessum neysluviðmiðum, til að mynda þegar kemur að aðgengi að menntun og til að mynda þegar kemur að skattkerfisbreytingum þar sem við sjáum að þeir sem hæstu tekjurnar hafa hér eru skattlagðir á annan hátt en annars staðar á Norðurlöndum, það sé meiri hluti teknanna fyrir skatt. Virðulegi forseti. Þetta er krafa sem hlýtur að vera hægt að ná sátt um að fylkja sér á bak við og styðja, að laun séu til þess að lifa af.
Hæstv. forseti. Ég ætla að vekja athygli á tillögum velferðarvaktarinnar um húsnæðismál. Velferðarvaktin skilaði niðurstöðum til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra Eyglóar Harðardóttur í lok janúar. Tillögur velferðarvaktarinnar fjalla meðal annars um að komið verði á húsnæðisbótum sem hafi það að markmiði að jafna stöðu þeirra sem eru á leigumarkaði og þeirra sem búa í eigin húsnæði. Eins og margir vita þá er kerfið þannig í dag að það eru bæði húsaleigubætur og vaxtabætur en ekkert jafnræði er á milli kerfanna hvað varðar umfang stuðnings við þessa tvo hópa og það þarf að bæta. Auk þessa er fjallað um í tillögunum að fjárhæðir húsnæðisbóta muni miðast við heildartekjur heimilis en ekki fjölda fullorðinna heimilismanna, en innkoma efnaminni foreldra skerðist oft verulega við það þegar börn ná 18 ára aldri. Eins og fram hefur komið starfaði verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála í velferðarráðuneytinu síðastliðinn vetur og skilaði af sér niðurstöðum síðasta vor. Síðan þá hefur verið unnið hörðum höndum að því að skrifa frumvörp er taka m.a. á húsnæðisbótakerfinu, nýju kerfi. Áætlað er að frumvörp þessa efnis komi til umfjöllunar í þinginu í mars og mikilvægt er að við náum að afgreiða það frumvarp og önnur er lúta að bættum húsnæðismarkaði áður en þing fer í sumarleyfi. Ég hvet alla til að skoða tillögur velferðarvaktarinnar og þær tillögur er verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála skilaði af sér síðastliðið vor en þarna er margar góðar tillögur að finna, margar góðar tillögur sem eru í leiðinni í frumvörp. Ég vona að við náum öll að vinna vel saman að því að þetta verði til bóta fyrir þá sem á þurfa að halda og samfélag okkar.
Hæstv. forseti. Í gær gerðust þau merku tíðindi í íslenskri fjarskiptasögu að slökkt var á hliðræna dreifikerfi sjónvarpsins við formlega athöfn. Hæstv. innanríkisráðherra fékk það hlutverk að loka endanlega fyrir kerfið, sem má kannski segja að sé skemmtilegt tilbrigði við þá hefð að stjórnmálamenn opni hitt og þetta. Talsvert hefur verið fjallað um kosti hinnar nýju tækni og fæstir efast líklega um að um framför sé að ræða. Í frétt RÚV af málinu kemur fram að eftirleiðis verði eingöngu sent út á stafræna dreifikerfinu sem nái til 99,9% heimila. Það er hér sem hnífurinn stendur í kúnni. 99,9% er vissulega dálítið há tala en hún er ekki 100%. Ég vitna í ummæli Strandamanns af einum samfélagsmiðlanna af þessu tilefni, með leyfi forseta: „Óskaplega finnst mér leiðinlegt að fólk hafi verið að klappa fyrir þessu, hugsa að það hafi ekkert verið klappað á þeim sveitabæjum á Ströndum þar sem ekki næst lengur sjónvarp og engin svör að fá um hvort og hvenær eigi að bæta þar úr. Mér finnst mjög sérkennilegt og einkennilega fjandsamlegt að ekki hafi verið fundnar lausnir fyrir þá staði sem hafa haft sjónvarp síðustu áratugi áður en slökkt var á kerfinu.“ Það bregður óneitanlega skugga á fréttir gærdagsins að bætt sjónvarpsþjónusta við þorra landsmanna verði til þess að mjög fámennur hópur fólks sé nú sjónvarpslaus. Ég treysti því hins vegar og beini því til hv. umhverfis- og samgöngunefndar að hún láti málið til sín taka og það verði fundin lausn svo lítill hluti landsmanna verði ekki sjónvarpslaus með öllu.
Hæstv. forseti. Það er liðinn rétt rúmur mánuður frá því skattkerfisbreytingar urðu, þ.e. að lægra þrep virðisaukaskatts hækkaði og hærra þrepið lækkaði og nokkur vörugjöld lækkuðu. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með hvernig þessi framkvæmd hefur verið vegna þess að það ríður mjög á að kaupmenn sýni ábyrgð og skili þessu til neytenda. Það verður að segjast eins og er að það hafa komið fram nokkur tilvik þar sem greinilegt er að svo hefur ekki verið, sem er óþolandi. Það sem hins vegar ýtti mér í það að ræða þessi mál í dag er nýlegt viðtal við framkvæmdastjóra Samtaka verslunar og þjónustu þar sem hann lét hafa eftir sér að það mundu líða nokkrar vikur, allnokkrar vikur, þangað til sykurskattslækkunin mundi skila sér að fullu til neytenda. Ég hugsaði með mér: Það er ekki logið upp á íslenska verslun. Á maður að trúa því að kaupmenn hafi birgt sig upp af sykri og sykruðum vörum nokkrum vikum áður en fyrirhuguð lækkun átti að koma til framkvæmda? Eða er það þannig að engin þróun hafi orðið hér í 100 ár? Hafa menn birgt sig upp með haustskipinu og bíða svo spenntir eftir að vorskipið komi með nýjar birgðir? Hvers konar málflutningur er þetta, herra forseti? Á maður að trúa því virkilega að kaupmenn standi sig ekki betur en þetta? Ef svo er þá eru þeir hvorki vanda sínum né verki vaxnir. Það er greinilegt líka að þeir sem eru í fyrirsvari fyrir stærstu verslunarfyrirtæki á Íslandi á ofurlaunum skila greinilega ekki árangri í samræmi við það sem þeim er greitt. Þessi viðbrögð af hálfu kaupmanna og tregða þeirra til þess að skila þeim skattkerfisbreytingum til neytenda sem átti að gera, hlýtur að kalla á sérstakar aðgerðir af hálfu þeirra sem hér sitja. Ég mun ekki telja það eftir mér vegna þess að þetta er eitt af áhyggjuefnunum sem ég hafði við vegna [[Forseti hringir.]]skattkerfisbreytinganna. Ef þær eru að verða að veruleika þá verður tekið á [[Forseti hringir.]]því.
Virðulegi forseti. Sumarið 2013 var sagt frá því í fréttum að Ísland hefði brotið reglur Evrópuráðsþingsins þegar sendinefnd á okkar vegum var einungis skipuð karlmönnum. Samkvæmt reglum ráðsins hefði átt að skipa a.m.k. eina konu. Brynhildur Björnsdóttir, varaþingmaður Bjartrar framtíðar, spurði þá Karl Garðarsson, formann Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins, hvers vegna hefði verið ákveðið að skipa nefndina einungis körlum þrátt fyrir að vitað hefði verið að það væri brot á reglum ráðsins. Hún fékk þau svör að ekki hefði náðst samkomulag milli þeirra flokka sem eiga fulltrúa í nefndinni um það í rauninni hver ætti að víkja úr sínu sæti og tilnefna konu í staðinn. Við vorum snupruð og misstum atkvæðaréttinn um tíma í framhaldinu. Síðan gerðist það að Sjálfstæðisflokkurinn skipar konu sem aðalmann sem mér sýnist að hafi farið út einu sinni á fund og aldrei sótt fund á árinu 2014 og ekki sótt nefndarfundi utan þinga sem eru margir. Í skýrslum Íslandsdeildarinnar má sjá að karlarnir þrír eru mikið á faraldsfæti enda eflaust mjög mikilvægt starf sem fer fram á vegum Evrópuráðsþingsins og kannski vissara að hleypa konum þar ekkert að. Settar hafa verið reglur um kynjakvóta á vegum Evrópuráðsþingsins og þá er það væntanlega ekki að ástæðulausu. Mér finnst mjög mikilvægt að við virðum þessar reglur. Mér finnst þetta mál eiginlega bara alveg glatað og okkur ekki til sóma, að menn hangi á sínu sæti eins og hundar á roði og neiti að gefa það eftir fyrir konu. Ég veit ekki til þess að í öðrum nefndum séu skipaðir varamenn sem taki svo alltaf sæti aðalmanna. Ég vil spyrja formann Íslandsdeildarinnar hvort það sé ekki öruggt að það sem eftir lifir kjörtímabils verði þingkona virkur þátttakandi í þessu starfi Evrópuráðsþingsins. Ég verð að viðurkenna að ég hafði ekki gert mér grein fyrir að evrópsk samvinna væri svona rosalega eftirsóknarverð.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir fyrirspurnina. Það er alveg rétt hjá henni að sumarið 2013 kom athugasemd frá Evrópuráðinu vegna þess hvernig búið var að skipa í sendinefnd Íslands. Í kjölfarið á þeim athugasemdum voru gerðar breytingar á okkar nefnd, þ.e. aðalmönnum og varamönnum. Var nefndin eftir þær breytingar skipuð þannig að aðalmenn voru sá sem hér stendur, Unnur Brá Konráðsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokks og Ögmundur Jónasson, þingmaður Vinstri grænna. Varamenn nefndarinnar voru síðan ákveðnir Jóhanna María Sigmundsdóttir, þingmaður Framsóknarflokks, Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokks og Oddný G. Harðardóttir, þingmaður Samfylkingarinnar. Með þessu uppfylltum við þær kröfur Evrópuráðsins að kynjahlutföll væru rétt, þ.e. við værum með þrjá karlmenn og þrjár konur. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að einn aðalmaður nefndarinnar hefur farið á einn aðalfund, það er alveg hárrétt hjá henni. Mér er ekki kunnugt um hversu marga aðra fundi viðkomandi hefur sinnt, en við skulum hafa eitt á hreinu varðandi Evrópuráðið. Aðalmenn og varamenn eru jafn réttháir þar inni. Það er mjög algengt þar að aðalmenn mæti ekki á fundi heldur varamenn. Þeir hafa sömu réttindi, þeir geta greitt atkvæði, þeir geta mætt á fundi, tjáð sig, sinnt kosningaeftirliti o.s.frv. Það að varamaður mæti fyrir aðalmann í Evrópuráðinu er ekki einstakt, það gerist hjá flestum sendinefndum. Oft eru aðalmenn í burtu svo mánuðum skiptir, jafnvel ár.
Herra forseti. Ólíkt hafast menn að. Það er helst í fréttum frá því landi Króatíu að yfirvöld þar hafa ákveðið að leiðrétta skuldir heimilanna eins og það er kallað hér á landi. En öfugt við hér hafa yfirvöld í Króatíu ákveðið að afskrifa skuldir fátækustu heimilanna í landinu og koma þar með efnahagslífinu í betra ástand. Skilyrði þess að njóta skuldaafskrifta í Króatíu er að skuldirnar séu minni en 35 þús. króatískar kúnur, sem svarar til rétt rúmlega 0,5 millj. ísl. kr. Skilyrðið er jafnframt að viðkomandi hafi 1.250 kúnur eða minna í tekjur á mánuði, sem sagt innan við 20 þús. ísl. kr. Þetta eru lágar tölur en háar fyrir þeim. Það vekur athygli að þessi aðgerð er fullkomin andstæða þess sem gert var á Íslandi þar sem opinberu fé var ráðstafað þannig að þeir fengu mest, þ.e. gátu átt von á mestri skuldalækkun, sem skulduðu mikið og áttu mestar eignir því að þeir höfðu þar af leiðandi ekki notið fyrri úrræða. Þetta finnst mér að hv. stjórnarliðar mættu hugleiða, þessa gjörólíku nálgun stjórnvalda í Króatíu og á Íslandi. Þegar við bætast svo þessa dagana upplýsingar um misskiptingu auðs í þessu landi, ofan á þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að fella sérstaklega niður allan auðlegðarskatt á ríkustu fjölskyldurnar, og þegar við bætast núna ábendingar alþjóðastofnana eins og OECD um það hversu skaðleg mikil misskipting gæða sé fyrir hagkerfið þá veltir maður því fyrir sér hvort enginn stjórnarliða sé til í að kynna sér að minnsta kosti þessi gögn og velta því jafnvel fyrir sér hvort ríkisstjórnin sé á réttri leið með áherslur sínar að þessu leyti. Má ég þá minna á að hæstv. fjármálaráðherra talar gjarnan um að næsta verkefni í skattamálum sé að afnema þrepaskiptan tekjuskatt eða fletja hann að minnsta kosti út. Þurfa menn ekki aðeins að fara að hugsa sinn gang, herra forseti?
Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að koma inn á afleiðingar skattbreytinga sem hér voru aðeins ræddar áðan. Mig langar til að ræða um matarskattinn svokallaða, eða sykurskattinn, sem við þingmenn Vinstri grænna og fleiri ræddum mikið fyrir fjárlagagerðina. Það vekur kannski svolitla furðu þegar skoðað er að velferðarráðuneytið var með vinnuhóp sem skilaði tillögum og aðgerðaáætlun um að draga úr offitu, þar sem lögð var áhersla á að halda sykurskattinum háum eða hækka hann til dæmis á gos og svaladrykki og annað slíkt en lækka skattana hins vegar á hollustuna. Má svo sem segja að landlæknir hafi tekið undir þetta, þ.e. embætti hans, og telur það ekki farsælt út frá sjónarmiðum heilsueflingar að lækka þessar álögur og bendir á auknar líkur á offitu og tannskemmdum sem við erum svo að bregðast við í heilbrigðiskerfinu með öðrum hætti og kostar okkur mikið. Vitnað er hér í rannsóknir í The New England Journal of Medicine sem sýndu að verðstýring með sköttum og vörugjöldum getur haft mikil áhrif og stýrt neyslu þar sem þörfin er einmitt brýnust þegar börn og ungmenni eru að mótast, það eru þau sem drekka hvað mest til dæmis af gosi. Í annarri grein sem birtist í The Lancet árið 2011 var lagt mat á hvaða aðgerðir stjórnvalda í Ástralíu skiluðu mestum ávinningi til að bæta heilsu og draga úr útgjöldum til dæmis vegna offitu. Niðurstaðan var að skattar á óhollustu væri áhrifaríkasta leiðin. Virðulegi forseti. Offitan er einn sá alvarlegasti faraldur sem geisar í vestrænum samfélögum og maður veltir auðvitað fyrir sér hvernig þetta rímar við lýðheilsustefnu ríkisstjórnarinnar og þá aðgerðaáætlun sem setja á fram á þessu ári. Lækkun sykurskatts og lýðheilsa, það fer bara ekki saman.
Virðulegi forseti. Ég þarf að byrja á að lesa upp úr grein sem ég las aðsenda í Morgunblaðinu í morgun, með leyfi forseta: „Greinilega sá Winston Churchill sömu vandamálin 1899 og við erum að horfa á í dag. Múslimaheimurinn hefur ekkert breyst á heilli öld en er hins vegar orðinn bæði stærri, ágengari og illvígari. Því mun ástandið í kristnu löndunum vegna innrásar íslams aðeins versna áður en það getur batnað. Vesturlönd virðast ófær um að verjast vá íslams.“ Þetta er eftir háttvirtan bloggara Halldór Jónsson. Einnig segir greinarhöfundur fyrr í grein sinni, með leyfi forseta: „Íslam er ekki samrímanlegt vestrænum gildum.“ Virðulegi forseti. Maður verður sífellt meira var við þessa orðræðu. Það sem háttvirtur bloggari greinir hins vegar ekki frá er að hún var mjög sambærileg gagnvart gyðingum gjörvalla 19. öld. Það þurfti frægustu voðaverk mannkynssögunnar til að henni lyki. Ef maður fer til Hollands eða Þýskalands veit hvert mannsbarn hvernig nasistum tókst á fyrri hluta 20. aldar að aðgreina gyðinga frá öðrum. Þeir einfaldlega flettu því upp. Trúarbrögð fólks voru nefnilega skráð á þessum tíma. Þessar skráningar kostuðu bókstaflega milljónir mannslífa. Á endanum var það ekki dyggð og réttsýni íslensku þjóðarinnar sem forðaði Íslandi frá nasismanum á sínum tíma heldur heppni. Vel getur gerst að hér komist til valda öfl, innlend eða erlend, sem sjá sér hag í því að kúga óvinsæla trúarlega minnihlutahópa með einhverjum eða algerum hætti. Það er þess vegna sem við eigum að draga lærdóm af sögunni. Miðlæg skráning trúarbragða er úr öllu samræmi við þær lexíur sem við eigum að hafa lært af voðaverkum seinni heimsstyrjaldar. Það er ótækt að trúarbrögð fólks séu skráð miðlægt til þess eins að vernda fjárhagslega hagsmuni ríkiskirkju. Þó eru, merkilegt nokk, gyðingar ekki skráðir miðlægt hérlendis vegna þess að þeir hafa ekki viljað vera það sjálfir. Gyðingar lærðu nefnilega af sögunni, ólíkt hvítum kristnum Íslendingum. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Við erum nú á þriðja degi umræðu um náttúrupassa. Það er ekki laust við að maður fari að velta fyrir sér í fullri alvöru af hverju í ósköpunum þetta þingmál hafi verið lagt fram. Nú er svo komið að það er ekki bara þannig að það sé rætt frá ýmsum hliðum í þingsal, að menn séu ósammála, þ.e. bæði fulltrúar stjórnarandstöðu og fulltrúar stjórnarflokkanna, heldur er það svo að þingflokksformenn beggja stjórnarflokkanna hafa lýst efasemdum um málið. Formaður atvinnuveganefndar er ósáttur við málið og það er ekki spurning um útfærslur eða smáatriði eða einhverja núansa í málinu. Það sem menn eru ósammála um er í raun og veru málið sjálft, þ.e. grundvallarhugmyndin um náttúrupassa. Það er þar sem menn greinir á. Og það er ekkert smáræði sem er hér undir, það er umræðan um almannaréttinn, umferðarfrelsið, um báknið, um eftirlitið, um umsýsluna, um ímynd þjóðarinnar, ímynd landsins o.s.frv. Ég hlýt að spyrja, virðulegur forseti: Af hverju í ósköpunum leggur hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra fram mál sem er svo illa undirbúið, svo illa baktryggt, svo illa rætt, bæði á vettvangi greinarinnar sjálfrar og á vettvangi stjórnmálanna, að það er ónýtt áður en það kemst til þingnefndar? Þetta hlýtur að vera spurning dagsins þegar við erum hér á þriðja degi að ræða stóra mál hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um náttúrupassa.
Virðulegur forseti. Til er fyrirtæki í opinberri eigu, Matís, sem er opinbert hlutafélag og brúin sem tengir vísindi og atvinnulífið. Hjá þessu merka fyrirtæki starfa margir af helstu sérfræðingum landsins í matvælatækni og líftækni, þ.e. matvælafræðingar, efnafræðingar, líffræðingar, verkfræðingar og sjávarútvegsfræðingar. Fjöldi starfsmanna er bæði með masterspróf og doktorspróf. Það sem vakti hins vegar athygli mína og ég geri hér að umræðuefni er frétt þess eðlis að Matís ohf. og einkafyrirtæki hefðu sótt saman um og hlotið styrk úr Tækniþróunarsjóði upp á 45 milljónir frá árinu 2011. Það er gott og blessað, en það vill svo til að einn starfsmanna Matís er eigandi að þessu fyrirtæki og því hlýtur það að vekja upp vangaveltur þess eðlis hvort og þá hvernig hagsmunum annarra fyrirtækja sé gætt innan Matís þegar svo stendur á. Ég er ekki að gera því skóna að einhverju sé ábótavant í samvinnu eiganda þessa einkafyrirtækis, eigandans sem er starfsmaður Matís og Matís en ég hlýt að vekja athygli á því að það kallar á vangaveltur um hagsmunatengsl og þá hvernig önnur fyrirtæki í sama geira þurfi að sækja til fyrirtækisins um vottun, vöruþróun og annað í þeim dúr, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér áfram á þriðja degi frumvarp um náttúrupassa. Ég ætla að fara stuttlega yfir athugasemdir mínar við málið við þessa 1. umr. en vænti þess að við vinnum málið og fáum umsagnir í nefndinni. Vonandi getum við komist að niðurstöðu sem er ásættanleg fyrir þingið. Um markmið þessa frumvarps geta auðvitað allir verið sammála. Það er að vernda náttúru Íslands, við viljum byggja upp ferðamannastaði, við viljum tryggja öryggi og við viljum efla innviði á fjölförnum ferðamannastöðum. Það er til þess að vernda náttúruna en líka til að stjórna flæði og passa upp á upplifun ferðamanna. Ég held að ég geti fullyrt að ferðamenn sem koma til Íslands gera það af öðrum ástæðum en þegar þeir ferðast til annarra landa. Þeir sækja í hreinu náttúruna, þeir sækja í víðernið, kyrrðina, óspillt landslagið. Það er sú upplifun sem við verðum að vernda og gæta að ef við viljum áfram stefna að því að hafa ferðamannaiðnaðinn þann stærsta á landinu, eins og hann er í dag. Við erum sammála um þetta allt saman en aðferðin sem hér er rædd er hins vegar umdeildari, líkt og hefur komið fram. Það gleður mig mikið að hæstv. ráðherra er mættur í salinn. [[Gripið fram í.]] Mér hefur svolítið fundist, a.m.k. síðastliðið ár og jafnvel lengur, eins og umræðan um vernd náttúruminja og uppbygging ferðamannastaða standi og falli með náttúrupassa, af því að þetta hefur verið svo lengi í umræðunni. Ráðherra hefur tekið sér góðan tíma í að vinna málið og á meðan hefur allt verið í bið, það verður að segjast eins og er. En það er alltaf hægt ef viljinn er fyrir hendi að beina fjármagni í þær áttir sem fólki finnst mikilvægt í hverjum fjárlögum. Við höfum ekkert þurft að bíða. Einhverjum fannst mikilvægt að beina fjármagni til sumra með skuldaniðurfellingu. Þá peninga hefði verið hægt að nýta til uppbyggingar innviða á ferðamannastöðum, sem dæmi. Eins og fundnir voru peningar í það er hægt að finna peninga í þetta í hverjum fjárlögum. Ég hafði hugsað mér að fara stuttlega yfir frumvarpið lið fyrir lið og þá kemur kannski fram það sama og hefur komið fram í máli margra þingmanna, þess vegna ætla ég að hafa þetta stutt. Það er óþarfi að vera að margtyggja það sama. Fyrst er það umsýslan. Samkvæmt frumvarpinu á Ferðamálastofa sjá um hana alfarið, þ.e. væntanlega að kynna náttúrupassann fyrir öllum ferðamönnum og landsmönnum, selja passann og svo er það önnur umsýsla sem lýtur að því. Það kom milljón ferðamanna til landsins í fyrra og svo eru það við öll sem erum hér fyrir, þetta er því gríðarmikið verkefni sem þarf að fara í og umsýslan er mikil. Það stendur ekki mikið meira í frumvarpinu um það hvernig þessu skuli háttað en ef maður reynir að sjá það fyrir sér er það þannig að á Ferðamálastofu starfa 12 manns. Einn þeirra er í umhverfismálum, þótt ég viti svo sem ekki hvernig þetta ágæta fólk skiptir með sér verkum. En í frumvarpinu segir ekkert til um hversu víðfeðmt verkefnið er í raun, hve margir þurfi að vinna við það, hvort það þurfi að auka í umsýsluna og þessa stofnun þá eða hvað. Í annan stað eru það ferðamannastaðirnir sem eiga að hafa aðild að náttúrupassanum. Samkvæmt frumvarpinu er með ferðamannastað átt við ákveðinn skilgreindan stað í náttúru Íslands sem hefur aðdráttarafl fyrir ferðamenn vegna náttúru og sögu. Það er samt ekki tilgreint hvaða ferðamannastaðir þetta eru eða hversu margir þeir eru og þess vegna mjög erfitt að sjá fyrir sér umfang þessa alls. Mér finnst vont þegar við á Alþingi og í nefndum vinnum með lög sem við vitum ekki alveg hvað þýða, af því að hitt og þetta á að koma í reglugerð o.s.frv. En væntanlega og vonandi hefur ráðherra hugsað þetta sem svo að þingið gæti komið inn í málið og með sínar tillögur. Aftur að ferðamannastöðunum og vöntun á skilgreiningu á þeim eða tilgreiningu á því um hvaða ferðamannastaði er að ræða. Ég tók eftir því í máli ráðherra um daginn að þessir vinsælu ferðamannastaðir þar sem landeigendur eru nú þegar að rukka gjald, eins og í minni heimasveit við Geysi og eins og við Kerið, að landeigendum er í sjálfsvald sett hvort þeir vilja gerast aðilar að ferðamannapassanum, ef ég hef skilið ráðherrann rétt. Það finnst mér mjög óheppilegt. Hvað gerist þá með ferðamanninn sem kaupir sér náttúrupassann en hann er svo óvart ekki gildur á helstu ferðamannastöðum landsins, hann bara virkar ekki þar og þeir þurfa að greiða annað gjald? Það er náttúrlega ekki góð ímynd. En ég heyrði í máli hæstv. ráðherra að hún batt vonir viðað þessir landeigendur mundu sjá sér hag í því að minnka umsýslu sína, fara undir regnhlíf hennar og fara í samstarf um ferðarmannapassa. Ég verð að segja að mér þykir það ólíklegt miðað við hvernig frumvarpið lítur út, það er allt mjög óljóst. Ef fólk getur ekki treyst á útdeilingu fjármagns, tökum Geysi aftur sem dæmi þar sem þau fá væntanlega einhverja peninga í kassann, og það kostar auðvitað líka eitthvað að vera að rukka, en ef þau geta ekki treyst á þann pening eða meiri, ef þau sjá sér ekki neinn hag í þessu öllu saman, af hverju ættu þau þá að vilja fara undir regnhlíf hæstv. ráðherra um náttúrupassa? Ég spyr mig að því. Það getur verið að ráðherra hafi svör við því. Það eru þrjú atriði sem ég ætlaði helst að nefna og þá er komið að því þriðja sem er eftirlitið. Ferðamálastofa á líka að hafa yfirumsjón með því, að mér skilst, en það er ekki útskýrt í frumvarpinu öðruvísi en svo að það muni koma reglugerð. Hæstv. ráðherra hefur í ræðu nefnt verði svipaða stöðumælavörðum sem beita muni stjórnvaldssektum upp á 15 þús. kr. ef fólk hefur ekki passann í símanum, eða hvernig sem útfærslan verður á því. Ég verð að segja að mér þykir það frekar leiðinleg ímynd fyrir ferðamanninn sem kemur væntanlega til Íslands í víðernið, í óspillta náttúruna, í allt það sem hann fær ekki neins staðar annars staðar og svo er vörður sem getur sektað hann ef hann er ekki með þennan tiltekna passa á þessum tiltekna stað. Ég vil samt að það komi skýrt fram að ég tel fullkomlega réttlætanlegt að rukka ferðamenn, en ég er ekkert voðalega hrifin af þessari leið, eiginlega alls ekki. Ég vil vera svolítið lágstemmd af því að aðrir hafa margir svo sannarlega tekið það að sér í þessum sal að gagnrýna þetta frumvarp mikið. Ég hef fylgst með þeirri umræðu og ég verð að segja að ég hef aðeins fundið til með hæstv. ráðherra. Ég las frumvarpið aftur og hugsaði: Er þetta virkilega þannig að við getum ekki fundið eitthvað ágætt í þessu? Ég reyndi að vera lausnamiðuð. Er þetta ein leið af mörgum? Er einhvern veginn hægt að samtvinna þetta öðru? Væri það eitthvað? Ég sé það ekki fyrir mér, ég geri það bara ekki. Mig langar mjög mikið áður en við höldum áfram að ræða hinar leiðirnar sem hafa einhvern tíma komið til greina og koma enn til greina. Við höfum nú þegar gistináttagjaldið, við höfum þegar alla innviði þar. Einhverjir segja auðvitað: Það er ósanngjarnt, það eru bara hóteleigendur sem finna fyrir því eða þurfa að leggja þau gjöld á starfsemi sína og hvað með aðra í ferðamannaiðnaðinum? Ég get alveg tekið undir þetta. Mér finnst að önnur fyrirtæki í ferðamannaiðnaði sem nýta sér náttúru Íslands, nýta sér innviðina til að keyra ferðamenn í upplifanir sínar, þeir ættu sannarlega að greiða eitthvað fyrir það beint eða óbeint eða rukka sína ferðamenn. Ég er ekki með heildarlausnina á því en er farinn að hallast að því að við eigum að skoða blandaða leið. Það er gistináttagjald, það er komugjald. Það er eins og margir séu búnir að slá það algerlega út af borðinu. Ég veit ekki alveg hvort við þurfum að gera það. Mér þætti alla vega vænt um að fá betri skýringar á því af hverju ekki er hægt að lækka opinber gjöld á móti í innanlandsflugi, hvernig við getum miðlað málum. Það er eins og það liggi augum uppi hvað þetta er kjörið ef unnið er meira í málinu. Ég hef lesið ESA-úrskurðinn sem liggur til grundvallar, eða það er í raun álit. Mér finnst það ekki það beinskeytt að við getum ekki kannað málið frekar. Svo er það nýsjálenska leiðin, sem er kannski eitthvað eins og ég nefndi áðan, þar sem er gerður samningur við fyrirtæki um að þau skili ákveðnu gjaldi til ríkissjóðs til að fara með ferðamenn á ákveðna ferðamannastaði. Eins og ég segi er ég eiginlega farin að hallast að því að við þurfum að hugsa um einhvers konar blandaða leið. Ég ætla að fara að ljúka þessu núna, ég er búin að segja það sem ég þarf að segja um málið í bili. En mér finnst vont ef við erum farin að ræða málið þannig, og ég vara við því, að ef maður er með eða á móti náttúrupassa sé maður með eða móti því að vernda náttúruna. Það er ekki þannig. Ríkisstjórnin þarf ekki að láta náttúruna bíða á meðan, hún þarf ekkert að gera það. Við getum alveg sett upp grindverk og hugað að öryggi og hreinlæti án þess að vera búin að fastnegla náttúrupassann eða eitthvað annað. Það er á færi stjórnvalda að finna út úr því svo að sómi sé að.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýra ræðu. Ég vil segja það alveg skýrt að ég var ákaflega sammála mörgu. Hún talaði meðal annars um að hún hallaðist að því að fara einhvers konar blandaða leið. Ég er þeirrar skoðunar að það sé meira en einnar messu virði að skoða það. Sjálfur hallast ég æ meir að því að nota bara gistináttagjaldið, en ég segi það alveg skýrt að ég vil ná samkomulagi um þetta mál, blönduð leið er fín. Mér skildist á hv. þingmanni að hluti af þeirri leið ætti að vera að taka upp einhvers konar komugjöld. Mér finnst það alveg koma til greina. Að vísu tala menn um að þau yrðu eins konar landsbyggðarskattur af því að þau legðust á innanlandsflug. Ég hlustaði á fína ræðu hjá flokksbróður hv. þingmanns, hv. þm. Róberti Marshall, sem benti á að átta eða níu gjöld væru lögð á innanlandsflugið og einhver þeirra mætti afnema. Ég er sammála því. Eins og hefur komið fram í ræðum langflestra er þarna ákveðinn snertiflötur. Það er alveg hægt að ná samkomulagi um þetta mál án þess að ganga á almannaréttinn. Mig langar að fá afstöðu hv. þingmanns til eins máls sem varðar þetta frumvarp. Í lykilgrein frumvarpsins, sem er 4. gr., segir bókstaflega að þeir sem eigi lönd þar sem eru náttúruperlur og kjósi að standa utan við náttúrupassann geti innheimt gjald. Fyrir mér yrðu algjör vatnaskil ef þetta yrði samþykkt í íslenskri löggjöf. Þar með væri búið að útkljá það sem hæstv. ráðherra sagði í ræðu eftir ræðu að væri óútkljáð. Það væri með öðrum orðum búið að slá í gadda lagalega séð að þetta væri í lagi. Ég er alfarið á móti þessu. Mér þætti vænt um að fá viðhorf hv. þingmanns til þessa. Er hún á móti þessu? Er hún sammála mér um að frumvarpið heimili þetta, ef það verður samþykkt?
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Eins og ég fór yfir í ræðu minni - hv. þingmaður hefur kannski brugðið sér aðeins frá - þá var þetta misræmi einmitt ein meginstoð þess sem ég fjallaði um. Þetta kom mér í sjálfu sér rosalega á óvart. Ég hélt að það ætti að leysa þetta aðgangsvesen allt með náttúrupassa. Munið þið ekki? Það átti að leysa það. Þetta frumvarp gerir það því miður ekki. Ég veit ekki alveg lagalegu hliðina á bak við það en ég er algerlega sammála hv. þingmanni að 4. gr. gengur ekki upp. Af hverju ættu landeigendur Geysis að vilja koma undir regnhlíf hæstv. ráðherra um náttúrupassa? Hvaða hag hafa landeigendur af því? Ekki neinn. [[Gripið fram í.]]- Innheimtu, ég fór yfir það í ræðu minni rétt áðan það gæti verið eini kosturinn; það er alveg rétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal sem kallar hér fram í. Landeigendur hafa enga tryggingu fyrir því að fá eitthvað út úr þessum sjóði, enga tryggingu fyrir því að fá eitthvað út úr náttúrupassanum. Þeir verða bara að bíða í von og óvon. Þeir þurfa ekki að bíða í von og óvon með eigin stöðumælaverði um allt. Ég tek það fram að ég held að það sé ekki heillavænlegt heldur að hafa fyrirkomulagið þannig. Til að hnykkja á því þá átti náttúrupassinn að koma í veg fyrir slíkt en þessi útfærsla gerir það svo sannarlega ekki, því miður.
Herra forseti. Mikið gladdi þessi ræða mig. Ég er þá ekki einn um að hafa talið ræður hæstv. ráðherra, þar á meðal ræður sem hún flutti hér um miðjan desember, allar hníga að því að náttúrupassinn og þetta frumvarp myndi útkljá þetta mál í eitt skipti fyrir öll. Við rifum okkur niður í rass hér út af því sem var að gerast við Geysi og fyrir norðan. Þá kom hæstv. ráðherra og vísaði jafnan til þessa frumvarps sem þá var fyrirhugað. Ég taldi alltaf að það ætti að hreinsa borðið og við gætum tekist á um einhverja lausn sem yrði varanleg. Þegar hæstv. ráðherra leggur fram frumvarpið þá ýtir hún beinlínis undir þetta í 4. gr. Í fyrsta skipti sé ég í löggjöf að beinlínis er gert ráð fyrir lagalegri heimild fyrir þá sem eiga eignarlönd með náttúruperlum að rukka inn fyrir þau. Það sem mér þykir verst og ætla ekkert að spyrja hv. þingmann út í er að hæstv. ráðherra komi svo hingað og segi að málið sé enn þá óútkljáð. Hún er að útkljá það.
Já, við erum alveg sammála þó að hv. þingmaður kveði oftast fastar að orði en ég. [[Gripið fram í.]]Það er svo sem allt í lagi. Ég hef þá trú að með samræðu og mýkt megi finna lausnir á hinum ýmsu málum. Ég legg mig sannarlega fram um að gera það hér í dag, en þar með er ég ekki að segja að þingmaðurinn sé ekki að því. Ég undirstrika að málið fer fyrir nefnd sem ég sit í. Ég vil gjarnan finna lausn á málinu. Hins vegar þykir mér málið ekki vera tilbúið fyrir meðferðina sem við þurfum að gefa því þar því að það eru svo margir lausir endar. Ég óttast það. Hvernig getum við tekið náttúrupassafrumvarp og breytt því í blandaða leið? Er það eitthvað sem maður bara gerir, kollvarpar hlutunum [[Gripið fram í: Í atvinnuveganefnd.]]svona svakalega? - Ja, atvinnuveganefnd gerir það ótt og títt, það er reyndar rétt.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Eins og jafnan er þingmaðurinn málefnalegur í umfjöllun sinni og ég kann vel að meta það. Það voru nokkur atriði sem hv. þingmaður nefndi. Fyrst aðeins um að náttúran sé látin reka á reiðanum og að við látum hana bíða á meðan við fáum niðurstöðu í þetta mál, þá verð ég nú að svara þingmanninum fullum hálsi. Þannig er það að sjálfsögðu ekki. Í fyrra voru veittar á milli 700 og 800 milljónir til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða. Aldrei áður hafði jafn mikið verið lagt í þann sjóð á einu ári og til slíkra verkefna. Það er því ekki sanngjarnt að segja að við séum ekki að gera neitt á meðan. Þetta mál er ekki að hefjast núna. Þegar sagt er að ég hafi tekið tíma í það verð ég að svara því til að auðvitað hefði ekki átt að koma til þess árið 2015 að sá ráðherra sem færi þá með málaflokkinn sæti uppi með þetta mál óleyst. Það væri alveg eins hægt að fara ár og jafnvel áratugi aftur í tímann og segja að þeim tíma hefði ekki verið vel varið. Einnig vil ég segja varðandi það sem þingmaðurinn sagði um þá hrifningu sem hún fyndi fyrir því að fara einhvers konar blandaða leið að ég er ósammála blandaðri leið að því leytinu til að allar þær leiðir sem fela í sér að taka hluta hér og hluta þar og hluta annars staðar bjóða upp á flækjustig. Það mætti hafa áhyggjur af því að það yrði ekki [[Forseti hringir.]]mjög skilvirkt. Það eru til dæmis margir sem innheimta gistináttagjaldið og [[Forseti hringir.]]gistináttagjaldið er einn af óhagkvæmustu [[Forseti hringir.]]skattstofnum sem til eru [[Forseti hringir.]]vegna þess að það eru svo margir innheimtuaðilar fyrir lága upphæð.
Ég er með lausn á þessu með gistináttagjaldið: Við skulum bara hækka upphæðina. - Fyrirgefið, ég hefði átt að byrja á því að þakka andsvarið. Varðandi flækjustigið sem hæstv. ráðherra nefndi: Er þetta frumvarp ekki flókið? Er það ekki flókið í framkvæmd og umsýslu? Hvað mun það kosta? Ég veit það ekki því að það kemur ekki fram í frumvarpinu. Hvað mun til dæmis kosta að halda úti eftirliti? Hvað mun umsýsla kosta hjá þeirri stofnun sem mun sjá um þetta? Hvað þarf margar manneskjur í það? Hvað þarf að manna marga ferðamannastaði? Það er eiginlega ekki hægt að kafa almennilega ofan í þetta og gagnrýna, eins og við þurfum, því að of mörgum spurningum er ósvarað. Varðandi það sem hæstv. ráðherra nefndi með úthlutanir úr Framkvæmdasjóði ferðamannastaða þá rekur mig minni til þess að vandamálið þar, t.d. í fyrra, hafi verið að úthlutanirnar hafi ekki einu sinni verið nýttar alls staðar. Það er að stórum hluta vegna þess að sveitarfélögin eða landeigendur eða hverjir sem það eru sem eiga að koma að þessu þurftu að koma til helminga með fjármagn á móti og það er ekki í boði alls staðar. Þá féllu verkefnin dauð á meðan, ekki satt? Það fyrirkomulag gengur ekki upp.
Virðulegi forseti. Það er ekki þannig að með öllu fjármagni sem var úthlutað í fyrra hafi þurft mótframlag. Sérstaka úthlutunin sem við lögðum til í sumarbyrjun var einmitt þannig að ekki var krafist mótframlags. Það er alveg rétt sem þingmaðurinn nefndi, þess vegna erum við að taka á því, að aðilar að náttúrupassa þurfa ekki að leggja fram mótframlag. Það er einmitt til þess að það verði ekki litlum sveitarfélögum of þung byrði að leggja fram mótframlag vegna þess að framkvæmdirnar eru oft dýrar. Annað varðandi þetta er að fyrirsjáanleikinn og langtímahugsunin er svo gríðarlega mikilvæg í þessu máli. Ég er ósammála hv. þingmanni: Þetta er ekki flókið í framkvæmd. Það er ekki flókið að koma þessu á. Ég stend hér og leyfi mér að fullyrða að það þarf ekki að kosta meira til en þau 3,5% af innheimtum tekjum sem gert er ráð fyrir. Við höfum skoðað það og kannað ítarlega. [[Forseti hringir.]]Ég er sannfærð um að þetta nái [[Forseti hringir.]]fram að ganga.
Ég þakka andsvarið. Ég hvet ráðherra til þess að sýna þinginu eða atvinnuveganefnd þau gögn sem fullvissa hana um að þessi leið hennar muni ekki auka flækjustigið og sé skilvirkt. Ég segi það enn og aftur að þetta frumvarp gerir mér það ekki bersýnilega ljóst, það gerir það ekki. Ég heyri það í máli annarra þingmanna líka að fólki er það ekki morgunljóst. Ég hvet ráðherrann til þess að koma með gögn sem sýna það. Annars ég er eiginlega búin að svara ráðherra því sem ég vildi svara.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Björt Ólafsdóttur fyrir alveg ágæta ræðu. Hún var uppbyggileg, jákvæð og lausnamiðuð. Þannig hefur umræðan ekki alveg verið að öllu leyti hingað til, ekki að öllu leyti. Hv. þingmaður talaði um blandaða leið. Hún ræddi líka um gistináttagjaldið og komugjöld. Báðar þessar leiðir eru ræddar í frumvarpinu, í greinargerðinni og getið um kosti og galla. En það er eitt sem vantar í frumvarpið, sem ég hef nefnt hérna líka, að þegar menn velja sér land til að ferðast til sem ferðamenn, hvað skoða þeir fyrst, herra forseti? Kostnaðinn við fargjaldið. Hvað skoða þeir næst? Gistingu. Þetta held ég að sé svona bara almennt séð þegar menn velja sér land. Það er ekki þannig að sú gífurlega aukning sem verið hefur á ferðamannastraumi til Íslands sé eitthvert náttúrulögmál og muni halda áfram um alla framtíð. Við gætum lent í því að þetta fari að dragast saman og þá þurfa menn að fara að horfa á kostnaðarliðina við komugjöldin, þ.e. flugið, og við gistinguna, þ.e. gistináttagjaldið. Þá er nefnilega gott að hafa gjald sem gerir hvorugt, sem er aðgöngumiði eins og að söfnum og slíku, fólk telur það ekki með, það kemur eftir á. Þetta þurfa menn að skoða þegar þeir meta hvernig þetta virkar til framtíðar. Sú leið sem hér er rædd er einmitt það, þ.e. aðgöngumiði að söfnum, í þessu tilfelli náttúrunni. Ég held að hv. nefnd, sem hv. þingmaður á sæti í, ætti að skoða það með jákvæðum huga hvort þetta sé ekki besta leiðin til framtíðar gagnvart markaðssetningu ferðamannaþjónustunnar, og að hitt hvort tveggja geti dregið úr ferðamannastraumi.
Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Ég verð að segja að ég er algjörlega ósammála þeim forsendum sem þingmaðurinn dregur hér upp. Ég spyr, hvaðan hefur hann þær? Er það tilfinning hans eða eru einhver gögn sem styðja það að fólk velji sér endilega land bara út frá kostnaði á fari og gistingu? Það gengur ekki upp, þá hefðu ekki milljón ferðamenn komið til Íslands í fyrra, því að það er dýrt að koma til Íslands. Það er það. Ef það væri þannig værum við bara öll á Benidorm til að fá sól í andlitið, en enginn færi til Balí, skiljið þið. Það er ekki bara það sem verið er að sækjast eftir þegar maður ferðast. Það er upplifunin af staðnum, það er upplifunin af náttúrunni og mig furðar mjög að hv. þingmaður taki ekki náttúruna og þá upplifun og sérstöðu sem Ísland hefur með inn í þennan reikning. Ég held að það skipti mjög miklu máli og örugglega bara meginmáli. Fólk safnar fyrir svona ferðum eins og að koma til Íslands, eða flestir hverjir. Hér erum við ekki alveg sammála. Ég tók eiginlega ekki eftir því hvort þingmaðurinn beindi einhverri sérstakri spurningu til mín. Mér fannst hann meira vera að lýsa sinni skoðun. Hann hefur þá tækifæri til að gera það núna í seinna andsvari.
Herra forseti. Verðteygni til dæmis ferða er örugglega mjög háð verðlagi á ferðinni og síðan á gistingunni. Svo koma aðrir þættir inn í. Af hverju er svona gífurleg aukning í ferðamannaþjónustu? Það er vegna þess að Ísland fékk mjög neikvæða auglýsingu um allan heim þegar Eyjafjallajökull stöðvaði fólk á flugvöllum um allan heim, af alls konar stéttum og kynþáttum. Þetta var mjög mikil og mögnuð neikvæð auglýsing og hún virkar þótt hún sé neikvæð. Ísland varð allt í einu hugtak. Þess vegna komu menn til Íslands, en þegar þeir eru búnir að ákveða að fara til Íslands eða einhvers annars lands þá koma hinir þættirnir, verðteygnin vegna fargjalda og vegna gistingar. Þá getur nefnilega verið varasamt að hlaða of miklum kostnaði á það með skattheimtu.
Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að eyða tíma hér til að fara yfir mismunandi hugmyndir okkar hv. þingmanns um markaðssetningu eða hvernig neikvæð auglýsing virkar eða hvort Eyjafjallajökull hafi verið neikvæð eða jákvæð auglýsing. Ég held þvert á móti að hún hafi verið á endanum mjög jákvæð. Og kannski erum við hv. þingmaður sammála þar um en förum bara ólíkar leiðir að sömu niðurstöðu. Verðteygni, hún fylgir verði á - það að fólk vilji fara hvert sem er, ferðast, verðteygnin skiptir þar máli að sjálfsögðu, en það er eins og hv. þingmaður sagði, eftir að fólk hefur valið sér land, held ég. Og ég get alveg verið sammála honum um að skattheimta skiptir þar auðvitað máli, sem sagt á gistingu og komur, og við verðum auðvitað að vanda okkur við það að finna bestu leiðir í þeim efnum.
Virðulegi forseti. Það hefur verið fróðlegt og áhugavert að fylgjast með og hlýða á ræður hv. þingmanna um þetta merkilega mál, náttúrupassann. Umræðan hefur verið nokkuð kostuleg, annars vegar um almannaréttinn svokallaða og gjaldtökuna almennt hins vegar. Þeir sem lýst hafa yfir andstöðu sinni við frumvarpið hafa lagst gegn gjaldtöku almennt á aðgang að náttúruperlum landsins en samt hefur mér þótt örla á jákvæðri afstöðu til gjaldtöku, og kannski í sumum tilfellum gott betur en það, til dæmis varðandi aðgang að snyrtingu og bílastæðum. Þess vegna velti ég fyrir mér hvar í raun almannaréttinum sleppi í huga þessara málflytjenda vegna þess að menn eru í öðru orðinu á móti gjaldtöku en eru hins vegar hlynntir einhvers konar gjaldtöku vegna þjónustu sem þeir hafa metið að sé mjög nauðsynleg á sumum stöðum. Mér hefur fundist hv. þingmenn, sumir hverjir, fara út um víðan völl í skilgreiningu sinni á almannarétti og skýrt þann rétt ansi víðtækt og þess vegna vil ég halda því til haga að almannaréttinn má auðvitað skerða. Það er gjarnan gert með vísan til hagsmuna sem eru þá miklum mun stærri sem menn hafa metið svo, m.a. með vísan til náttúrusjónarmiða. Ég hef ekki trú á öðru en að hv. þingmenn geti verið sammála mér í því að nú er svo komið að á sumum stöðum á Íslandi þarf að skerða þennan almannarétt, einmitt með vísan til náttúrusjónarmiða. Ég vil einnig nefna að ég tel hér heldur víðtæka eða framsækna skýringu á almannaréttinum sem verið hefur í gildi hér frá örófi alda, hann nær auðvitað ekki yfir hvers kyns ferðalög manna yfir náttúru Íslands. Ég tel til dæmis afar hæpið að almannarétturinn nái yfir ferðalög rútufyrirtækja með erlenda eða íslenska ferðamenn á sumum svæðum, eins og við þekkjum, þar sem ágangur til dæmis rútufarþega er orðinn gríðarlegur. Almannarétturinn nær auðvitað ekki yfir slík ferðalög manna yfir náttúru Íslands. Ég vil nú í seinni ræðu minni um þetta mál vekja athygli á því að einkaaðilar geta auðvitað séð um sig sjálfir í þessum efnum. Gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi að einkaaðilum gefist kostur á að ganga inn í það kerfi sem hér er lagt til að tekið verði upp. Ég legg áherslu á það og mundi hvetja einkaaðila til að horfa frekar til lausna á eigin forsendum sem geta verið margvíslegar og henta þeim betur en þetta kerfi. Ég vil að lokum beina því til þeirrar hv. nefndar sem fær málið til umfjöllunar að skoða nú vel og rækilega kosti og möguleika til dæmis hvað ríkisjarðirnar varðar, og nú vík ég máli mínu að þeim svæðum sem ríkið hefur yfirráð yfir. Ég tel rétt að nefndin skoði kosti þess að fela til dæmis stjórnum þjóðgarðanna að útfæra leiðir til fjáröflunar til að standa undir rekstri þeirra staða sem stjórnunum er falið að sjá um. Ég vek athygli á því, eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni, að til að mynda Vatnajökulsþjóðgarður hefur á að skipa sjö manna stjórn sem starfar allt árið. Hvað er því til fyrirstöðu að þeirri stjórn verði falið að leita leiða til þess að fjármagna viðhald og rekstur á Vatnajökulsþjóðgarði? Er það ekki einmitt hlutverk stjórnarinnar að gera það? Það væri þá ekki úr vegi að slíkar stjórnir reyndu að gera það til dæmis með hagsmuni náttúrunnar í huga og leitast þá við að stýra ágangi ferðamanna eftir mánuðum ársins, sem er auðvitað mismikill nú, þannig að hann verði jafnari yfir árið. Ég hef fulla trú á því að nefndin skoði ýmsar hliðar þessa máls og vænti þess að það verði áfram jafn áhugavert til umræðu hér í salnum og áður.
Herra forseti. Hv. þingmaður kemur hér að kjarnaatriði málsins, spurningunni um skilgreiningu á almannaréttinum í þessu samhengi. Það ber svo við að ég er ekki ósammála hv. þingmanni um það að að sjálfsögðu eru almannaréttinum takmörk sett og það þýðir ekki endilega að skipulagðar hópferðir í atvinnuskyni falli undir hann, alla vega ekki frá sjónarhóli lögaðilans og þess sem skipuleggur ferðirnar. Vandamálið við nálgunina hér og það sem gerir það að verkum að ég held að þessi leið verði aldrei farin og verði aldrei fær er hin einstaklingsbundna nálgun, þ.e. að leggja þá skyldu á einstaklinginn að borga fyrir það að fara um landið, þar með talið íslenska ríkisborgara sem ferðast um sitt eigið land. Það er í lóðréttri mótsögn við almannaréttinn eins og hann hefur alltaf verið skilgreindur. Hann hefur verið réttur manna, þeirra sem hér búa, til að ferðast um landið og hann hefur sett einkaeignarréttinum takmörk allt frá landnámsöld. Það liggur algerlega fyrir. Mönnum var bannað að hlaða garða þvert á götur og þeir áttu frekar en hitt að greiða fyrir því að aðrir landsmenn gætu farið um þeirra land. Menn áttu að ganga sómasamlega um, það er rétt. Þeir máttu ekki spilla túnum o.s.frv., þeir máttu ekki taka meira en þeir þurftu á ferðum sínum en þeir máttu beita hrossunum, þeir máttu taka hrís, þeir máttu veiða sér til bjargar og þeim var frjáls för um landið og vatnavegi og þannig á það áfram að vera. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að Sjálfstæðisflokkurinn ætli að standa að því að takmarka svona einstaklingsbundið ferðafrelsi í landinu. Ég bara trúi því ekki, ég fæ svima þegar ég hlusta á suma þingmenn Sjálfstæðisflokksins vera að reyna að mæla þessu bót í samúðarskyni með hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra augljóslega. Hvað hefur komið fyrir Sjálfstæðisflokkinn, að ætla að gerast talsmaður þessarar skattlagningar sem í eðli sínu er takmörkun á ferðafrelsi [[Forseti hringir.]]almennings í landinu?
Virðulegi forseti. Ég hef ekki sérstaklega verið að mæla þessari leið bót umfram aðrar leiðir. Ég hef hins vegar dregið fram ákveðinn tvískinnung sem hefur mér þótt gæta í málflutningi hv. þingmanna sem hafa eindregið lagst gegn þessari leið. Ég get alveg prívat og persónulega fallist á að þessi leið sé ýmsum takmörkunum háð. Ég tel að aðrar leiðir séu betri, eins og til dæmis þær sem ég lýsti áðan, að horft verði til fjármögnunar og uppbyggingar á þessum svæðum í hverju tilfelli fyrir sig. Hvað almannaréttinn varðar erum við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon væntanlega sammála um að á sumum þessara staða, sem við skulum nefna hér náttúruperlur eða vinsæla áningarstaði ferðamanna, er svo komið að þar er nauðsynlegt að byggja upp, það má orða það þannig að raska náttúrunni til hagsbóta fyrir ferðamanninn. Það hefur verið gert með lagningu göngustíga, lagningu útsýnispalla og þar fram eftir götunum. Ég trúi því ekki að hv. þingmaður telji að það sé óþarft. Ef við erum sammála um að þessar aðgerðir séu nauðsynlegar situr sú spurning eftir: Hver á að greiða fyrir það? Þetta var auðvitað ekkert vandamál áður en milljón ferðamenn streymdu til landsins, sem verða mögulega tvær milljónir innan skamms. Spurningin er bara: Hver á að greiða fyrir þetta? Þar greinir okkur hv. þingmann kannski á hugmyndafræðilega. Ég tel útilokað að velta þeim kostnaði yfir á íslenska skattgreiðendur og að greiðslur til þess háttar uppbyggingar komi úr ríkiskassanum ár eftir ár. Ég tel að það standi þeim næst að greiða fyrir þessa uppbyggingu sem fara inn á þessa staði og njóta náttúrunnar.
Herra forseti. Það sem gerir mig hugmyndafræðilega mest andvígan þessari nálgun er annars vegar markaðsvæðing náttúrunnar sem mér finnst vera falin í þessu og hins vegar skerðing almannaréttarins. Svo kemur til viðbótar að þetta er óframkvæmanleg aðgerð eins og hún er lögð upp í frumvarpinu, en það er önnur saga. Þó að ferðamönnum hafi vissulega fjölgað hér mjög mikið er það ekki nýtilkomið að menn átti sig á því að það þarf að búa náttúruna undir að taka við vaxandi fjölda ferðamanna. Um 1990 var unnin heilmikil stefnumótunarvinna í því sem þar með er orðin 25 ára gömul, þar sem menn lögðu einmitt áherslu á að það yrði að fara að taka umhverfismálin föstum tökum í þó þetta vaxandi grein sem ferðaþjónustan var þá þegar, og að afla þyrfti til þess tekna svo hægt væri að gera ráðstafanir. Göngustígar eru ekki eitthvert spánnýtt fyrirbæri á Íslandi. Um tíma var það þannig að 10% af sölutekjum Fríhafnarinnar í Keflavík runnu í ferðamálin, m.a. til umhverfismála á því sviði. Það er til dæmis fyrirkomulag sem er ekkert endilega galið. Með vaxandi fjölda og vaxandi verslun þarna suður frá koma tekjur. Að nálgast þetta út frá lögaðilum og rekstraraðilum í greininni er strax bara allt annað mál. Þá erum við að færa okkur í áttina að því sem til dæmis Nýsjálendingar hafa gert, að þeir sem gera út á náttúruna, þeir sem reka starfsemi sem tengist því að skoða náttúruna og fara um hana þurfa að skrá sig og greiða gjald. En þar er andlagið ekki einstaklingurinn og þar með ekki heldur nýsjálenskir ríkisborgarar, enda þekki ég það til í því landi að ég held að þeir mundu seint láta bjóða sér að þurfa að fara að ganga um með passa ef þeir ættu að ferðast um hálendi Suðureyjar eða eitthvað þar fram eftir götunum. Já, það eru ákveðnir staðir á Íslandi þar sem ástandið er alvarlegt en veruleikinn er sá að Ísland er allt ein náttúruperla. Hvernig ætla menn að draga mörkin til dæmis á öllu miðhálendi Íslands? Það er allt fágætt, þessi víðerni eru það. Þess vegna er það að mínu mati alröng nálgun [[Forseti hringir.]]að horfa á það að fara svona leið og það á heldur ekki að fara söluhliða- og söluskúraleiðina á einhverjum afmörkuðum stöðum. Það á að nálgast þetta á almennum forsendum.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur nú lýst því í ræðustóli í umræðum um þetta mál að sé væri hlynntur því að selja inn á bílastæði og selja inn á klósett á ferðamannastöðum. Það er nefnilega þjónusta, virðulegi forseti, og það er markaðurinn. Markaðurinn kallar eftir þeirri þjónustu og við því kalli þarf að bregðast. Hið sama á við um útsýnið. Markaðurinn kallar eftir því að fá að horfa á náttúru Íslands. Þótt við sem hér búum teljum okkur eiga landið verðum við þó að leyfa útlendingum aðgengi að þessum náttúruperlum og við viljum auðvitað taka á móti sem flestum. Það er eftirspurn á tilteknum markaði sem við þurfum að svara. Það er ekkert að því að hafa tekjur af landinu svo lengi sem það er gert í sátt við náttúruna sjálfa, að sjálfsögðu. Um það snýst þetta mál að öllu leyti. Ég hef hins vegar bent á að ég telji helsta gallann, eða meðal galla á þessu fyrirkomulagi vera að það veitir ekki svigrúm, að því ég best fæ séð, til þess að stýra aðgengi inn á þessa ferðamannastaði eftir árstíðum eins og hægt væri að gera með til dæmis gjaldheimtu sem væri mishá eftir árstíma. Ég teldi það betur til þess fallið til að koma til móts við náttúrusjónarmið ef hægt væri að gera það þannig með ýmiss konar gjaldtöku, ekki bara vegahliðum eða hliðum inn á svæðin. Ég hef nefnt það að hægt er með margvíslegum öðrum hætti að hafa tekjur af vinsælum ferðamannastöðum; með uppbyggingu á þjónustu, með uppbyggingu á veitingarekstri, hótelgistingu og þess háttar, veglegum bílastæðum og rukka þannig inn. Það er margt í mörgu, eins og sagt er, í þessu máli.
Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið erum við nú komin á þriðja dag umræðu um frumvarp hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um náttúrupassa. Eftir því sem þeirri umræðu vindur fram þá fjölgar spurningunum frekar en hitt. Það er frekar svo að efasemdirnar vaxi en hitt, er ég þá ekki að tala um í huga þeirrar sem hér stendur heldur greinilega þeirra sem eiga að mynda faglegt og pólitískt bakland þessarar lagasmíðar. Þingflokksformenn beggja stjórnarflokkanna hafa ekki bara lýst efasemdum um upplegg og útfærslu þessa máls heldur um kjarnann í því. Formaður atvinnuveganefndar, sem er nefndin sem á að fjalla um málið, hefur aukinheldur lýst yfir efasemdum, en jafnframt vilja og vissu um það að hann og hans þingnefnd séu til þess bær að leggja fram í raun og veru aðra útfærslu, þá væntanlega í samráði við greinina og þá sem best þekkja til. Það eru stór mál sem eru hér undir. Það eru stór mál sem menn hafa efasemdir um. Það eru kjarnamál bæði í pólitík og í sýninni á umgengni okkar um landið. Þar ber hæst í mínum huga umræðan um almannaréttinn sem hér var ræddur í samskiptum síðasta ræðumanns við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon í andsvari, enda er þar um að ræða kjarnahugtak í íslenskri löggjöf. En veruleikinn er hins vegar sá að nákvæmlega þetta hugtak, þ.e. skilningurinn á almannaréttinum og hvernig beri að beita honum og hvernig rétt sé að skilja hann, er undir í endurskoðun náttúruverndarlaga þessa dagana og þessar vikurnar í umhverfisráðuneyti í samstarfi við hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Það hvernig við skiljum almannaréttinn, hvort hægt sé að nýta almannaréttinn í atvinnuskyni, er hrygglengjan í því hvernig gjaldtökunni er háttað eða hvernig útfærslan yrði á því frumvarpi sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra leggur hér fram. Enn og aftur er því þetta þingmál til marks um að það skortir algjörlega á verkstjórn í ríkisstjórninni. Það skortir fullkomlega á einhvers konar yfirsýn eða samtal um það á hvaða vegferð fólk eiginlega er. Virðulegi forseti. Það er ekki hægt, það gengur ekki að vera með frumvarp í þinginu sem byggir á tilteknum skilningi á almannarétti meðan sá hinn sami almannaréttur er til skoðunar við endurskoðun náttúruverndarlaga. Þá eru menn að gera hlutina í vitlausri röð. Hvernig skilur hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra almannaréttinn? Það bara gildir einu, vegna þess að nákvæmlega sá skilningur er til umfjöllunar í hv. umhverfis- og samgöngunefnd í samstarfi við hæstv. umhverfisráðherra og ráðuneyti umhverfis- og auðlindamála. Fyrr en það liggur fyrir, hvernig þingið skilur almannaréttinn, og sérstaklega með hliðsjón af aðkomu landeigenda og ferðaþjónustuaðila, er frumvarp eins og þetta í raun og veru byggt á sandi. Það kemur ofan úr blámanum og er í lausu lofti. Víkjum þá að öðrum þeim þáttum sem valda manni furðu þegar flokkur hæstv. ráðherra er annars vegar. Það er að ráðherra sem kemur úr flokki einstaklingsfrelsisins, sem kemur úr flokknum sem talar í tíma og ótíma gegn skattheimtu, flokkur sem talar sífellt og við öll möguleg og ómöguleg tækifæri um að draga þurfi úr eftirlitsiðnaðinum, að auka þurfi skilvirkni í kerfinu, að sá ráðherra skuli koma fram með mál sem gerir hvað? Sem býr til nýtt bákn, nýtt eftirlit. Nýtt eftirlit með hverju? Með ferðum einstaklinga. Með ferðum einstaklinga um þúfur, yfir læki, í mosató, hér og þar um landið. Allt í einu er það orðið eitthvað sem ráðherra Sjálfstæðisflokksins finnst koma til greina að sé undirsett einhvers konar eftirlitsfulltrúum ríkisins. Virðulegi forseti. Ég er bara að missa þráðinn í þessari pólitík hérna. Hvað er eiginlega að gerast í Sjálfstæðisflokknum?
Þessu velti ég líka fyrir mér.
Svo getur maður líka velt fyrir sér því sem hæstv. ráðherra sagði, en ég tók eftir því að hæstv. ráðherra hékk á því í umræðunni við framsögu málsins fyrir nokkrum dægrum síðan að fella ætti niður gistináttagjaldið. Frumvarpið væri gleðiefni vegna þess að fækka ætti sköttum í samfélaginu, þess vegna væri það gott mál. Einn skattur inn og annar skattur út. Þetta er álíka nálgun og þegar hæstv. fjármálaráðherra fækkaði virðisaukaskattsþrepum úr tveimur í tvö. Það hafa nú stærri tölur vafist fyrir fólki en það að leggja saman einn og einn og tvo og tvo, en það er greinilega eitthvað sem hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins eru í vandræðum með. Því er ósvarað með öllu af hverju í ósköpunum hæstv. ráðherra leggur yfir höfuð málið fram. Ég rakti hér áðan stöðuna gagnvart almannaréttinum og svo pólitíska stöðu málsins, þ.e. ferðafrelsið og báknið og eftirlitið og að það væri ekki einu sinni pólitískur stuðningur við málið, sem væri nú kannski sök sér ef þetta væri nú bara 14. mál hæstv. ráðherra eða 26. mál hæstv. ráðherra eða 19. mál hæstv. ráðherra. Það er bara ekki svo. Þetta er Málið. Þetta er málið sem hæstv. ráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir flytur þinginu hér og það er ekki tilbúið. Það er ekki tilbúið til þess að vinna úr því. Málið er þannig að hæstv. atvinnuveganefnd er sett á byrjunarreit í málinu. Ég lýsi áhuga og vilja til þess að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs komi að því með uppbyggilegum hætti að útbúa eitthvert það kerfi sem dugar. En það er frá byrjunarreit, virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra skilar auðu í þessu máli. Þetta er hugmyndaplagg. Þetta er götótt hugmyndaplagg. Það að setja í gang þetta umstang, þetta kerfi, nýja starfsstétt eftirlitsmanna á vegum ríkisins fyrir þessa upphæð er með algerum ólíkum. Þetta er svakalegt eftirlitskerfi fyrir 1 milljarð króna. Fjármála- og efnahagsráðuneytið er nú ekki þekkt fyrir það að vera gamansamast ráðuneyta Stjórnarráðsins. Þó er ekki langt frá því að í kostnaðarumsögn hæstv. fjármála- og efnahagsráðuneytis sé kímnigáfu fyrir að fara. Ég get ekki annað en lesið hér upp úr kostnaðarumsögninni, með leyfi forseta: „Frumvarpið gerir sem fyrr segir ráð fyrir því að Ferðamálastofa skuli hafa eftirlit með því að einstaklingur sé eigandi að gildum náttúrupassa sem greitt hefur verið fyrir á þeim ferðamannastöðum sem eiga aðild að náttúrupassa. Samkvæmt upplýsingum úr ráðuneytinu er gert ráð fyrir einu nýju stöðugildi hjá Ferðamálastofu vegna þessa og mun sá aðili sinna eftirliti ásamt öðrum starfsmanni sem er starfandi hjá stofnuninni í dag.“ Svo færist fjör í leikinn: „Þegar horft er til þess að gert er ráð fyrir að erlendir ferðamenn á árinu 2014 nálgist eina milljón er vandséð hvernig þessi áform eiga að tryggja trúverðugt eftirlit á þessum tilteknu ferðamannastöðum sem væntanlega gætu skipt hundruðum sé litið til úthlutana úr Framkvæmdasjóði ferðamannastaða til þessa.“ Hvernig í ósköpunum á þetta eftirlit að fara fram með milljón ferðamönnum á hundrað stöðum eins og lagt er upp í þessu gloppótta máli hæstv. ráðherra? Það er rétt sem hér hefur komið fram í ræðum þingmanna og m.a. í ræðu hv. þm. Sigríðar Á. Andersen hér áðan, viðfangsefnið sem er kannski brýnast er ekki það sem hæstv. ráðherra nálgast með þessu þingmáli. Miklu frekar er viðfangsefnið það hvernig við í ósköpunum eigum að stýra álagi á staði sem eru seglar fyrir ferðaþjónustu og umgang ferðamanna. Þetta mál nálgast það ekki með nokkru móti. Þetta mál tryggir ekki með nokkru móti að dreifing ferðamanna sé í einhverju samræmi við það sem svæðin þola. Í framhaldi af því er rétt að nefna að lögmálið um framboð og eftirspurn sem er mönnum afar kært er ekki það lögmál sem stendur sem best vörð um náttúruna. Af hverju er það? Vegna þess að staðir og náttúrusvæði þurfa afar mismikla peninga, mismikla uppbyggingu eftir verndargildi þeirra og eftir því hversu viðkvæmir staðirnir eru. Það fer alls ekkert eftir því hversu mikill ágangur er á staðina eða hversu mikil umferð er um þá. Ef markmiðið er það sem kemur fram í 1. gr. frumvarpsins, að stuðla að verndun náttúru Íslands að nauðsynlegri uppbyggingu, viðhaldi o.s.frv., þá er lögmálið um framboð og eftirspurn ekki leiðin til þess að tryggja þá vernd. Það eru almenn náttúruverndarsjónarmið sem byggja á rannsóknum og þekkingu á náttúru Íslands, gróðurfari, vistkerfi og lífkerfi o.s.frv., ekki því hvað flestir ferðamenn horfa á eða hvar flestir ferðamenn vilja fara út úr rútunni. Þannig að sú nálgun sem kom fram í máli hv. þm. Sigríðar Andersen um að hver staður ætti að rukka fyrir sig er leið villta vestursins og leiðir okkur ekki neitt. Það er kannski versta leiðin. Ég hjó eftir því og fleiri þingmenn hafa nefnt það hér að samkvæmt þeim lögum sem gilda um gistináttagjald er ætlunin sú að 2/5 af því gjaldi renni til þjóðgarða og friðlýstra svæða, þ.e. Vatnajökulsþjóðgarðs, Þingvallaþjóðgarðs og Umhverfisstofnunar í þágu þeirra friðlýstu svæða sem eru á hendi stofnunarinnar. Samkvæmt frumvarpinu hér er lagt til að gistináttagjaldið fari út og það er ekki hægt að sjá með nokkru móti í þingmálinu hvernig gert er ráð fyrir að bæta Umhverfisstofnun og þjóðgörðunum upp það tekjutap. Virðulegur forseti. Þar erum við að tala um ríflega 100 friðlýst svæði á Íslandi. Það eru ekki aðrir staðir en þeir staðir sem hér eru ræddir. Þannig að menn verða að gæta að því að fjöldinn allur af þeim stöðum sem eru þeir seglar sem ferðaþjónustan gerir út á eru einmitt staðir sem eru nú þegar í vörslu og umsjá Umhverfisstofnunar sem friðlýst svæði. Það er svo að Ísland er allt ein náttúruperla. Það er ekki rétt nálgun í þessu efni að horfa á aðskilin svæði eða lista af svæðum eða aðdráttaraflsstaði fyrir ferðaþjónustu. Það er ekki hægt að nálgast þetta mál með öðru móti en með almennum og víðtækum skilningi á gildi og mikilvægi náttúruverndar. Lausnirnar er að finna í almennri nálgun, í almennri skattheimtu. Við erum með gistináttagjaldið sem hefur gefist vel. Það er hægt að fara þá leið og útfæra hana enn þá betur. Ég lýsi mig tilbúna til þess að koma að því að reyna að leysa þetta mál, en [[Forseti hringir.]]til þess þarf ráðherrann, og ríkisstjórnarflokkarnir, [[Forseti hringir.]]að sýna auðmýkt.
Virðulegur forseti. Þetta var ágætisræða hjá hv. þingmanni, dramatískt flutt með miklum lýsingum á eftirlitssveitum á ferð um þúfur og mosató. Þrátt fyrir það held ég að hv. þingmaður geri sér alveg grein fyrir því að það er ekki um það sem þetta mál snýst. Látum það nú vera. Mig langaði að ræða við hv. þingmann um almannaréttinn sem ég er alveg sammála að skipti máli í þessu samhengi. Ég deili því sjónarmiði og það er nákvæmlega þess vegna sem mikið er lagt upp úr því að ekki sé verið að elta fólk um þúfur og mosató heldur verið að tryggja að á ákveðnum fjölsóttum stöðum verði menn inntir eftir náttúrupassa. Á þingi í janúar 2013 var hv. þingmaður, þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, spurður um almannaréttinn. Þá sagði hv. þingmaður, með leyfi forseta: „… við verðum að halda því til haga að grundvöllur ákvörðunartöku er náttúruverndin sem slík, hún er númer eitt. Númer tvö er síðan hin mikilvæga aðkoma almennings, að nýta og njóta landsins.“ [[Forseti hringir.]] Er þingmaðurinn ekki enn þá þessarar skoðunar?
Virðulegi forseti. Jú, sú sem hér stendur er enn þá þeirrar skoðunar, enda kemur það fram í náttúruverndarlögum og þeim lögum sem ætlað er að standa vörð um íslenska náttúru, lögum um Vatnajökulsþjóðgarð og fleiri sérlögum. Þar kemur fram að það á að vera hægt að takmarka umgang um sérstök og tilgreind náttúruverndarsvæði ef þeim stendur ógn af umgangi. Þannig hefur það verið, þannig er það í gildandi náttúruverndarlögum frá 1999 og væntanlega í því frumvarpi sem er í smíðum í samstarfi hv. umhverfis- og samgöngunefndar og ráðuneytisins.
Virðulegur forseti. Það er gott að heyra að hv. þingmaður er enn sama sinnis. Þá vil ég spyrja hvaða leið hv. þingmaður vill fara við að fjármagna þessar umbætur á fjölsóttum ferðamannastöðum. Hún nefndi gistináttagjaldið sem við vitum að dugar ekki til. Ég vil vitna í önnur skrif hv. þingmanns frá árinu 2010, í Fréttablaðinu 30. nóvember, með leyfi forseta. Þar segir þingmaðurinn: „Kostnaður við náttúruvernd er að mestu leyti fjármagnaður af skattfé, enda er náttúra landsins ein okkar dýrmætasta eign sem þjóðar. Það er hins vegar eðlilegt að kostnaður við aðstöðu og umbætur á fjölsóttum ferðamannastöðum sé á einhvern hátt borinn af ferðamönnum. Það er í samræmi við nytjagreiðsluregluna svokölluðu, sem er einn af hornsteinum umhverfisréttar og það er í samræmi við almenn sanngirnissjónarmið. Ferðamenn sýna hóflegri gjaldtöku oftast skilning ef þeir sjá að fénu er sannanlega varið í góða aðstöðu og metnaðarfulla vernd náttúrunnar sem þeir koma til að upplifa.“ Er þingmaðurinn enn þá þeirrar skoðunar [[Forseti hringir.]]að nytjagreiðslureglan svokölluð sé [[Forseti hringir.]]hornsteinn umhverfisréttarins og sanngjörn? [[Forseti hringir.]]Og telur hv. þingmaður að kannski væri hægt að færa náttúrupassann undir þá reglu?
Virðulegi forseti. Það gildir nú einu hvaða skoðun ég hef á því hvort þetta sé meginregla umhverfisréttarins eða ekki, hún er það sem og varúðarreglan sem er kannski hjartað í meginreglum umhverfisréttarins. Það er svo að nytjagreiðslureglan gerir ráð fyrir því að þeir greiði sem njóti, þ.e. þeir sem hafa af því hag að nýta eða njóta leggi eitthvað til. Enda er það auðvitað það sem gistináttagjaldið byggir á. Það er það sem komugjaldið, sem hefur líka verið í umræðunni, byggir á. Það er það sem virðisaukaskattur á ferðaþjónustuna snýst um. Það er það að þeir sem eru ferðamenn, og þar af eru 80% þeirra sem njóta og nýta íslenska náttúru, leggi eitthvað af mörkum í ríkissjóð og úr þeim hinum sama ríkissjóði verði lagt til fé til náttúruverndar og uppbyggingar á ferðamannastöðum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún ber óskaplega umhyggju fyrir Sjálfstæðisflokknum [[Gripið fram í: Hver hefur það ekki?]]og ég þakka það. Ég held að hann geti alveg staðið án þessarar umhyggju, en allt í lagi. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Í Grágás er almannarétturinn tryggður. Í náttúruverndarlögum er réttur náttúrunnar tryggður. Þetta rekst á. Hefur Grágásarákvæðið verið tekið úr sambandi með náttúruvernarlögunum? Menn mega til dæmis ekki ganga yfir mosaþembur nálægt Lakagígum, þar eru óskaplega merkilegar mosaþembur og þar mega ekki nema 10, 20 manns labba í senn því að annars eyðileggjast þær. Hvernig er með almannaréttinn? Getur maður gengið þar um með Grágás í hönd og sagt: Nú ætla ég að ganga hér af því ég er Íslendingar og hef búið hérna svo lengi að ég á rétt á því?
Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður viti það nú, það sé honum vel kunnugt að almannarétturinn er ekki fortakslaus réttur til þess að vaða um landið eins og hverjum sýnist. Það hefur aldrei verið þannig. Almannarétturinn snýst þvert á móti um að almenningi, einstaklingum, sé heimilt að ganga um landið í sátt við landið - með því að taka ekki meira af því en maður gefur til baka, með því að skila því til komandi kynslóða eins góðu eða betra en við tókum við því. Það er almannarétturinn. Almannarétturinn er ekki réttur til ágangs, yfirgangs eða frekju. Almannarétturinn er réttur til þess að lifa í sátt við náttúruna.
Herra forseti. Einn maður sem gengur yfir þessar mosaþembur veldur ekki neinu tjóni, en 100 valda miklu tjóni og þúsund valda óbætanlegu tjóni. Hvaða einstaklingur á að stoppa? Hvar kemur náttúruverndin á móti Grágás? Síðan talaði hv. þingmaður um eftirlitsiðnaðinn og var upptekin af því. Er eitthvað minni eftirlitsiðnaður tengdur gistináttagjaldi? Er minni eftirlitsiðnaður tengdur mörgu öðru sem menn setja lög um? Er það ekki einmitt hvað gjaldið er lágt, 1.500 kr., og að því sé ætlað að fara í mjög ákveðin verkefni í þágu ferðamanna sem mun gera það að verkum að sem flestir muni borga það möglunarlaust?
Virðulegi forseti. Mér finnst bara skemmtilegt að eiga í orðaskiptum við hv. þm. Pétur Blöndal þegar hann ber blak af einhverjum eftirlitsmönnum sem rukka fólk um 1.500 kr. um landið. Mér finnst það einhvern veginn pínulítið út fyrir það sem ég hélt að ég gæti lent í hér í þingsal. Ég hefði haldið að hv. þingmanni fyndist töluverður munur á því hvort um væri að ræða sérstaka menn í einkennisbúningi sem gengju á eftir fólki um allar koppagrundir og spyrðu hvort það væri með náttúrupassa og opinberu eftirliti með skattskilum. Ég hélt að hv. þingmanni þætti þar nokkur munur á. Það kemur mér á óvart ef svo er ekki. Það er rétt sem kemur fram í máli þingmannsins að svæði þola mismunandi álag. Það er flókið mál. Náttúruvernd þarf að koma þar að og skilgreina hvenær sé komið að þolmörkum. Það er eitt af því sem ég nefndi í ræðu minni [[Forseti hringir.]]áðan að frumvarp hæstv. ráðherra kæmi ekkert inn á.
Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að fara yfir grunninn í frumvarpinu. Þar stendur skýrt að byggt sé á því að almenn sátt sé um gjaldtöku. Þannig að féð er ekki til. Féð er ekki til í ríkissjóði, við ætlum að reyna að fá meira fé en við getum tekið þaðan. Búið er að skoða alls kyns leiðir. Ég get alveg sagt fyrir mig sem sjálfstæðismaður að ef ég ætti ein og sér að búa til frumvarpið þá yrði það örugglega meira í áttina að því sem hv. þm. Sigríður Á. Andersen lýsti hér áðan. Ef slíkt yrði þá þyrfti að borga gjöld á hverjum stað. Gjaldið yrði miklu hærra en það sem við erum að tala um nú. En hér er verið að teygja sig mjög langt í samráðsátt til einmitt ykkar svo það náist almenn sátt. Það er auðvitað það sem við erum að tala um. Mér finnst einhvern veginn eins og við séum ekki [[Forseti hringir.]]að ræða neinar lausnir, heldur bara benda sífellt á [[Forseti hringir.]]það sama aftur og aftur.
Virðulegi forseti. Það er náttúrlega svo að kannski er fyrsta verkefnið sem hv. þingmaður þarf að stuðla að að verði leyst er einhver samhljómur í eigin röðum, það er kannski þar sem þarf að byrja. Það er sagt í fullri vinsemd því að það eru svo ólíkar raddir sem heyrast úr ranni stjórnarflokkanna að manni finnst eins og þyrfti að byrja þar. Af því að hv. þingmaður talar um almenna sátt þá er ég sammála því. Við áttum ágæta sérstaka umræðu um þessi mál fyrir einhverjum mánuðum síðan og niðurstaðan var þá sú að þingmenn, allir þeir sem tóku þátt í þeirri umræðu, lýstu sig tilbúna til þess að koma að því að finna sameiginlega lausn. En hæstv. ráðherra gerði ekkert í því að þiggja þá nálgun. Afraksturinn er hér, þ.e. mál sem er ónýtt áður en það kemst til nefndar.
Virðulegi forseti. Já, það er ágætt að heyra að það hafi verið reynt að ná einhverjum grunni, það er eins og enginn vilji kannast við það núna. Hins vegar er annað sem ég skil ekki. Hér er lögð fram málamiðlunartillaga til þess að geta brugðist hratt við, náð inn fé sem við getum ekki náð inn öðruvísi. Við viljum auðvitað að ferðamenn borgi fyrir það sem þeir njóta. Hér sagðist hv. þingmaður rétt áðan samþykkja nytjaregluna, samþykkja það að rétt væri að taka fé af þeim sem njóta. Þannig að við erum sammála því. En hvernig á að gera það? Hér er málamiðlunartillaga. Hvernig á að gera það öðruvísi en lýst er í frumvarpinu? Eru einhverjar aðrar leiðir ef það á að styðjast við nytjaregluna?
Virðulegi forseti. Það er að minnsta kosti algjörlega ljóst að það stendur upp á þingið að taka mál til skoðunar og þingið verður að freista þess að finna einhverja leið. Ég heyri það á umræðunni hér að þegar allt er lagt saman eru menn almennt þeirrar skoðunar að einhvers konar samsettar leiðir séu bestu leiðirnar. Ég nefndi sjálf nokkrar í minni ræðu og í andsvörum á dögunum nefndi ég þá hugmynd að hverfa frá endurgreiðslu á virðisaukaskatti á því sem kallað er „tax free“-kaup hjá erlendum ferðamönnum. Það skilar ríkissjóði núna 1,6 milljörðum á ári sem er ekkert langt frá þeirri tölu sem hér er til umræðu. Þá værum við að tala um beinlínis þá sem ráðstafa fjármagni á Íslandi og væru þessir ferðamenn í hlutfalli við það hversu miklu þeir eyða á landinu. Það er eitt af því sem mætti skoða. Ég hef ekki heyrt þá umræðu enn þá í þessu samhengi öllu, en það er eitt af því sem mér fyndist vera sjálfsagt að skoða. En niðurstaðan er sú að það er þingið sem verður að gera þetta vegna þess að ráðherrann gerði [[Forseti hringir.]]það ekki.
Frú forseti. Ég þakka fyrir snarpa ræðu hv. þingmanns og tek undir með hæstv. ráðherra, hún var á köflum dramatísk, þó ekki líkt því eins dramatísk og sú ræða sem hv. þingmaður flutti fyrr í dag og var örstutt. Hv. þingmaður virðist nokkuð föst á gistináttaleiðinni og það hefur komið fram í ýmsum andsvörum mínum að ég hallast mjög að henni. Ég hef hins vegar sagt það alveg skýrt að til málamiðlunar er ég alveg til í að reyna að finna einhvers konar blandaða leið. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um afstöðu hennar, eftir atvikum VG ef flokkurinn hefur mótað sér stefnu um blandaða leið. Annað sem mig langaði til þess að spyrja hv. þingmann um varðar 4. gr., sem er lykilgrein ásamt þeirri 10. í þessu frumvarpi. Telur ekki hv. þingmaður nokkuð skýrt að sú grein opni og ekki bara opni heldur bara beinlínis ýti undir það að þeir sem eiga náttúruperlur í einkaeign [[Forseti hringir.]]taki upp að rukka aðgangseyri að þeim? Liggur það ekki nokkuð skýrt fyrir eftir að þetta frumvarp er komið fram að það er vilji þessa [[Forseti hringir.]]hæstv. ráðherra?
Virðulegi forseti. Jú, það er minn skilningur á því sem kemur fram í spurningu hv. þingmanns að í 4. gr. sé beinlínis verið að hvetja til þess, það er verið að opna fyrir það að einkaaðilar selji aðgang að náttúruperlum í einkaeigu. Það er þannig. Það er kannski stærri frétt en margt annað í þessu frumvarpi ef það er skoðað. Hv. þingmaður spyr líka hvort VG eða sú sem hér stendur geti fallist á blandaða leið. Ég er þeirrar skoðunar og ég fór raunar yfir það í ræðu minni að einhvers konar samsett leið væri leiðin. Þetta snýst um það að til verði tekjur í ríkissjóði sem síðan verði ráðstafað til þessara verkefna. Það er auðvitað að hluta til með virðisaukaskatti á ferðaþjónustuna. Það er að hluta til gistináttagjald, breytt og bætt og með auknu eftirliti [[Forseti hringir.]]og áhersla á að draga úr svartri atvinnustarfsemi - einhver samsetning [[Forseti hringir.]]af þessu. Það er það sem ég [[Forseti hringir.]]held að í raun og veru allt skynsamt fólk sjái að er [[Forseti hringir.]]eina leiðin í þessu máli.
Herra forseti. Eins og Lenín sagði: Í hjarta okkar erum við öll sósíaldemókratar, og það gleður mig að hv. þingmaður vill reyna að rata hið sósíaldemókratíska meðalhóf í þessu og skoða blandaða leið. Hún hitti akkúrat naglann rakleiðis á höfuðið þegar hún sagði að stóra fréttin í þessu væri auðvitað sú stefnubreyting sem felst í því að verið er beinlínis að opna fyrir það sem aldrei hefur verið gert áður, að menn taki gjald fyrir aðgengi að stöðum sem eru í einkaeigu. Ég spurði hv. þingmann um það hvort hún læsi þetta út úr frumvarpinu og hún er þeirrar skoðunar, alveg eins og stallsystir okkar, hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir, var hér í gær. En til þess að taka af allan vafa um það hver er afstaða ráðherrans þá langar mig til þess að lesa upp fyrir þingheim og hv. þingmann af heimasíðu ráðuneytisins þar sem spurt er hvort náttúrupassinn komi í veg fyrir gjaldtöku einkaaðila á einstökum ferðamannastöðum. Svarið er eftirfarandi, með leyfi forseta: [[Forseti hringir.]] „Nei, einstakir landeigendur geta eftir sem áður [[Forseti hringir.]]í krafti eignarréttar síns rukkað aðgangseyri á sína staði.“ [[Forseti hringir.]] Það þarf ekki frekari vitnanna við.
Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað eitt af hinum stóru tíðindum sem hér eru undir á þriðja degi umræðu um frumvarp hæstv. ráðherra að opnað er fyrir að einkaaðilar innheimti gjald af ferðamönnum við það að fá að njóta náttúrugæða eða náttúruminja sem eru í landi viðkomandi landeiganda. Virðulegur foseti. Þar með er það orðið þannig að Ísland gjörbreytir um ásýnd - gjörbreytir um ásýnd - ekki bara fyrir ferðamenn heldur ekki síður fyrir okkur sem landið byggjum þegar það er orðið svo að í ferð um Mývatnssveit þarf fólk þarf að draga upp kortið eða peningabudduna [[Gripið fram í.]]aftur og aftur í litlu sveitarfélagi sem er þéttriðið net náttúruperlna. Það er gjörbreyting á ásýnd Íslands. Það er gjörbreyting sem við getum ekki átt aðild að að breyta öðruvísi en að eigi sér stað [[Forseti hringir.]]miklu, miklu ítarlegri umræða en hér hefur farið fram.
Herra forseti. Ég ætla að það hafi komið sæmilega skýrt fram í fyrri ræðu minni í þessu máli að ég mun aldrei samþykkja frumvarpið eins og það er úr garði gert og nægði mér það eitt til að með því mundi almannarétturinn til frjálsrar farar um landið sæta umfangsmiklum og algerlega ástæðulausum skerðingum á svæðum þar sem engin ástæða og engin rök standa til slíks. Það er tvennt annað efnislegt sem ég er mjög ósáttur við í þessu frumvarpi og mundi leiða af samþykkt þess óbreytts og ég tel mikla afturför frá gildandi lögum um gistináttagjald og gildandi lögum um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Annars vegar mundi föst hlutdeild þjóðgarða og friðlýstra svæða í tekjustofninum hverfa. Hún er lögbundin og tryggð í dag með því að 40% af gistináttagjaldinu ganga til þjóðgarða og friðlýstra svæða, 60% renna í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Hins vegar fæ ég ekki betur séð en að í endurskilgreiningunni á hlutverki Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða í þessu frumvarp sé sú áhersla horfin sem er í gildandi lögum og á að byggja upp nýja áfangastaði þannig að Framkvæmdasjóður ferðamannastaða styrki ekki bara úrbætur á þegar fjölsóttum stöðum heldur leggi líka fjármuni í að fjölga valkostunum með því að búa til nýja segla sem draga umferðina út á fleiri svæði. Það væru hrapalleg mistök að fella ákvæði úr lögunum um að ráðstafa að einhverju leyti þeim fjármunum sem við leggjum í uppbyggingu innviða í það verkefni. Eitt það brýnasta sem þarf að gera til þess að landið ráði við álagið af vaxandi ferðamannafjölda er að fjölga hliðunum inn í landið og fjölga áhugaverðum áfangastöðum eða opna aðgengi að þeim sem víðast um landið. Varðandi gistináttagjaldið þá hafa menn hér talað það mikið niður. Hæstv. ráðherra er að mínu mati á miklum villigötum þegar hún til varnar þessu máli heldur óskynsamlegar ræður um hvað gistináttagjaldið sé ómögulegt og aðallega að það gefi ekki nógar tekjur. Það er einfalt að ráða bót á því og hækka það. Í öðru lagi hefur hæstv. ráðherra sagt að náttúrupassinn hafi svo mikla yfirburði vegna þess að þá greiði erlendir ferðamenn mest. Þetta er á misskilningi byggt. Hæstv. ráðherra er staðin að verki að hafa ekki kynnt sér þróunina undanfarin ár, sem hefur leitt til þess að 80% gistinátta í landinu í dag eru keyptar af erlendum ferðamönnum. Það hlutfall hefur snarhækkað á árunum frá hruni og með hinum mikla vexti undanfarin ár, farið úr rúmum 60–70% í rétt um 80% í fyrra, þannig að gistináttagjaldið stenst fyllilega samjöfnuð við náttúrupassann að því leyti að vera að uppistöðu til borið af erlendum ferðamönnum. Munurinn er sá að það fangar nánast alla erlenda ferðamenn sem gista eðli málsins samkvæmt á einhverjum gististöðum. Það tekur til dæmis til þess hluta erlendra ferðamanna sem mundu ekki kaupa náttúrupassa, þ.e. þeirra sem koma í viðskiptaferðir eða helgarferðir bara til Reykjavíkur og næsta nágrennis og mundu aldrei fara á staði þar sem náttúrupassans þyrfti við, kæmu til Reykjavíkur og færu í Bláa lónið í bakaleiðinni og þyrftu ekki að sýna neinn náttúrupassa. Auðvitað mundu þeir ekki kaupa hann. Við mundum missa talsverðan hóp erlendra ferðamanna sem sæi það strax að hann þyrfti ekkert á náttúrupassa að halda. Ég tel því að gistináttagjaldið í breyttri útfærslu og með þessum rökum sé betra, meira að segja að því leyti sem ráðherrann finnur því helst til foráttu. Hvað á að gera, herra forseti? Það þarf að taka á þessu máli og það þarf að leysa það. Þetta þing verður að gera það. Ég skal reyna að hlaupa yfir það á einni mínútu. Í fyrsta lagi á að samþykkja aukafjárveitingu í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða í ár. Það koma engar viðbótartekjur inn í hann af náttúrupassa sem aldrei verður. Það þýðir ekkert annað. Best væri auðvitað að leggja fram fjáraukalagafrumvarp núna strax og ákveða að setja 350–500 millj. kr. í viðbót í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða í ár þannig að hægt væri að nota sumarið til framkvæmda. Í öðru lagi á að taka gistináttagjaldið og útfæra það betur. Það á að hækka það í 250–300 kr. á hótel, þ.e. um 2 evrur, og hafa það svo 100 kr. á gistiheimili og farfuglaheimili og helst ekki neitt á tjaldstæði. Það á að gera ráð fyrir því að Framkvæmdasjóður ferðamannastaða geti haft tekjur af bílastæðagjöldum þar sem ríkið hefur látið malbika bílastæði við fjölsótta ferðamannastaði og rútur koma með hópferðir og leggja. Þær geta vel borgað 1.000 kr. í stöðugjald fyrir það. Að mínu mati á ekki að útiloka að fjórði eða þriðji kompónentinn í þessu verði komugjald til landsins yfir háannatímann, [[Forseti hringir.]]gjald sem leggst á farseðla til Íslands mánuðina frá maí til september [[Forseti hringir.]]þegar náttúran þarf mest á því að halda að henni sé komið til varnar.
Herra forseti. Það var mjög gott að heyra í ágætri ræðu hv. þingmanns að hann leggur til gistináttagjald. Það er alla vega byrjunin, menn geta þá byrjað að ræða það. Hv. þingmaður vill reyndar hækka gjaldið allverulega sem getur valdið því að staðir sem bjóða mjög ódýra gistingu fari að borga nokkuð stórt hlutfall af tekjunum í gistináttagjald. En hann nær að sjálfsögðu ekki utan um þá svörtu atvinnustarfsemi sem því miður virðist vera í gangi varðandi gistinætur hérna, alla vega í 101 Reykjavík. Svo vill hv. þingmaður bæta við, til að flækja kerfið pínulítið, og hafa komugjöld líka og þá frá maí til september. Þá fer þetta að verða dálítið skrautlegt allt saman fyrir ekki hærri upphæð. Ég hugsa að hvort tveggja dugi ekki til að ná þeim tekjum sem passinn góði, sem frumvarpið gengur út á, tryggir. Og hvort tveggja virkar illa á verðteygni þeirra sem ætla að koma til Íslands, annars vegar komugjaldið, þ.e. farmiðinn, og hins vegar gistingin. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Er ekki náttúrupassinn ágætislausn á þessu, að ná til þeirra sem njóta? Svo náttúrlega verður starf í hv. nefnd, sem ég geri ráð fyrir því að fari í gegnum þessa kosti, og þetta verður allt til umræðu, kostir og gallar gistináttagjalds, komugjalds og síðan ferðapassans eða náttúrupassans. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er þetta ekki ágætisveganesti fyrir hv. nefnd til að vinna út frá og vinna að, vegna þess að þegar hæstv. ráðherra ræddi um málið fyrst lagði hún til að nefndin gerði á því skynsamlegar breytingar?
Herra forseti. Gistináttagjaldið gefur um 250 milljónir á ári, jafn hlægilega lágt og það er og illa útfært, flatt gjald upp á 100 kr. Ef það væri útfært eins og það er yfirleitt í löndunum í kringum okkur, væri um 1–4 evrur eftir því hversu verðmæt gistingin er, eins og ég var að leggja til, við færum kannski í 250–300 kr. á hótelgistingu, sem almennt er talsvert dýrari en gisting á gistiheimilum eða farfuglaheimilum, þá eru það svona 2 evrur. Það er það sem menn eiga að venjast og er að ryðja sér mjög víða til rúms. Varðandi það að svört atvinnustarfsemi sé í ferðaþjónustu og þess vegna megi ekki hækka gistináttagjaldið, af hverju var þá hv. þingmaður að standa að því að hækka vask á gistingu núna fyrir nokkrum vikum? Skilar það af sér úr svartri starfsemi? Nei. Það má þá nota öll þessi rök gagnvart öllum sköttum sem greinin greiðir, og 100 eða 300 kr. í gistináttagjald breyta engu um það, borið saman við t.d. miklu hærri tölur sem eru í vaskinum. Menn verða að takast á við það vandamál með öðrum hætti en þeim einum að segja: Nei, við getum enga skatta hækkað á ferðaþjónustu af því að það er eitthvað af starfseminni svart. Þá hefði hv. þingmaður ekki átt að styðja hækkun á vaski á gistingu. Það þarf ekki svona málflutning til hér í salnum. Varðandi farseðlaskatta nálgast ég þetta út frá því að það sem væri skynsamlegt og rökrétt að gera er að leggja slíkt gjald á á háannatímanum, „high season“-gjald, ef ég má sletta því, virðulegi forseti, háannagjald. Þá er náttúran viðkvæmust, þá er miðhálendið opið og þá kemur mesti fjöldi ferðamannanna. Ísland er í grófum dráttum uppselt á sumrin. Við hvað er hv. þingmaður hræddur? Þó að það drægi úr komum ferðamanna í júlí um 0,2% vegna þess að það væri komið örlítið komugjald, væri það heimsendir? Nei. Það gæti stuðlað að því að jafna aðeins dreifingu ferðamannanna innan ársins. Það var hér einmitt ágætur þingmaður, flokkssystir hv. þingmanns, að tala um að okkur vantaði stýritæki til að reyna að dreifa [[Forseti hringir.]]álaginu betur. Það gætum við meðal annars gert með því að hafa [[Forseti hringir.]]komugjald á farseðlum á háönninni sem félli svo niður yfir veturinn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Þau voru á dálítið neikvæðum nótum og ég var eiginlega að fiska eftir einhverju jákvæðu. Ég er ekki hræddur við eitt né neitt. Ég benti á að það væru hugsanlega einhver skattsvik í sambandi við gistingu hérna í 101, [[Gripið fram í.]]en það er ekki þar með sagt að ekki sé hægt að leggja á gistináttagjald, ég sagði það ekki. [[Gripið fram í: Hækkun virðisaukaskattsins.]]Og hækkun virðisaukaskattsins, það er sama málið þar nema að það er auðveldara að tékka af virðisaukaskatt en margt annað. Ég var ekki að útiloka eitt né neitt. Það sem ég var að kalla eftir var hvort hv. þingmaður, nú veit ég ekki hvort hann er í nefndinni sem fær málið til skoðunar en það sitja örugglega einhver flokkssystkini hans þar, gætu þau ekki hugsað sér að fara í gegnum alla kosti og galla þeirra leiða sem menn hafa bent á? Þær eru þrjár; það er komugjald, það er gistináttagjald og það er náttúrupassi. Geta menn ekki farið í gegnum kosti og galla leiðanna og tekið svo ákvörðun?
Herra forseti. Ég kalla það ekki að vera neikvæður að leggja hér til konkret það sem ég tel skynsamlegast að gera. Það er að breyta og útfæra betur gistináttagjaldið. Það er að mínu mati mjög auðvelt að ná því upp í um 400–500 millj. kr. tekjustofn, mjög auðvelt. Best væri auðvitað að það væri hlutfallslegt miðað við söluverð gistingarinnar, eins og það er í mjög mörgum löndum. Veit hv. þingmaður það að á hóteli hérna rétt við Austurvöll borga amerískir ferðamenn 700 dollara fyrir nóttina í júlí? Hvað er 100 kr. gistináttagjald af því? Ég meina, menn verða að tala inn í raunveruleikann. Þegar verið er að selja hótelherbergi á fleiri tugi þúsunda eru 100 kr. hlægilegar. En það er vissulega dálítil upphæð ef verið er að selja inn á farfuglaheimili fyrir kannski 1.000 kr. eða gistiheimili upp á 3.000 kr. Þess vegna þarf að breyta því og þannig var það nú upphaflega lagt fyrir þingið. Síðan eru það bílastæðagjöld. Þegar komin eru uppbyggð bílastæði á kostnað ríkisins þar sem tugir rútna og hundruð bíla leggja á hverjum degi, hvað með að taka þar inn nokkur þúsund kónur [[Forseti hringir.]]og síðan komugjöld yfir háönn, sem er mjög einfalt að útfæra og mjög [[Forseti hringir.]]sterk rök standa fyrir að séu einmitt þannig, [[Forseti hringir.]]komugjöld á háönninni en ekki yfir vetrartímann?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirferð hans um þetta mjög svo umdeilda frumvarp sem við ræðum hér og ég hef sagt að það væri sennilega versti kostur sem valinn var af hæstv. ráðherra. Ég hef frekar styrkst í þeirri trú ef eitthvað er vegna þess að ég held ég geti næstum fullyrt að ég hef ekki heyrt einn einasta þingmann mæla því bót, ekki einn einasta. [[Gripið fram í.]]Það kann kannski að vera einn. Það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann út í er að í tíð síðustu ríkisstjórnar, þar sem margt var mjög vel gert, var komið hingað inn með frumvarp, sem ég man ekki hvort hv. þingmaður var flutningsmaður að væntanlega sem þáverandi fjármálaráðherra eða hvort það var Katrín Júlíusdóttir, þáverandi ráðherra ferðamála, nema þau hafi komið með það bæði, ég man ekki hvernig það var. En þá var tekið upp í fyrsta skipti gistináttagjald sem er búið að vera síðan. Í frumvarpinu kemur fram að það gefur einar 265 millj. kr. í heildartekjur eins og það er útfært í dag, þ.e. 100 kr. á hverja gistieiningu. En í því frumvarpi - og það er erindi mitt í andsvari við hv. þingmann að biðja hann að lýsa því hvernig það var þar upphaflega - í upphaflega frumvarpinu, vegna þess að frumvarpið tók dálitlum breytingum í þinginu og endaði með þessum 100 kr. skatti á alla en ekki eftir flokkum. Mig langar að biðja hv. þingmann að rifja það aðeins upp fyrir okkur, þeim sem eru í þingsal og þeim sem eru að hlusta, hvernig það var hugsað með gistináttagjaldið á sínum tíma. Það voru þrír eða fjórir flokkar, og einmitt til að taka á því að láta það vera lægra hjá þeim sem selja ódýra gistingu, við getum þess vegna sagt svefnpokapláss, og hærra þá á stór hótel á höfuðborgarsvæðinu sem selja kannski gistingu á 700 dollara nóttina, eins og hv. þingmaður var að tala um hér áðan.
Herra forseti. Ég verð að játa það svipað og hv. þingmaður að ég man ekki nákvæmlega hvernig þetta var en ég gæti giskað á að fjármálaráðherrann hafi flutt tekjuöflunarhluta málsins, þ.e. gistináttagjaldsfrumvarpið en ferðamálaráðherrann það sem sneri að Framkvæmdasjóði ferðamannastaða. Það var að minnsta kosti eðlileg verkaskipting miðað við hana eins og gengur og gerist innan Stjórnarráðsins, en þetta var unnið í góðu samstarfi. Ráðuneytin voru í þessu saman og kláruðu þessi mál saman, svo mikið man ég. Það er rétt að gistináttagjaldið var lagt fram, frumvarpið eins og það kom fram gerði ráð fyrir einum þremur flokkum, að hærra gjald væri á hótel, 200 kr. ef ég man rétt og kannski átti hundraðkallinn að vera á gistiheimili, bændagistingu, farfuglaheimili og öðru slíku. Ég man ekki hvort tjaldstæðin áttu að borga fimmtíukall eða ekki neitt, en alla vega var þar verið að reyna með gjaldflokkum að fanga svolítið mismunandi verðmæti í gistingunni. Farseðlagjaldið eða komugjaldið í formi farseðlagjalds var þannig útfært, eins og það var lagt fyrir þingið, að það tók mið af fluglengd. Það voru þrír eða fjórir gjaldflokkar þar sem farþegagjaldið var lægst á stystu flugleiðunum, síðan hærra á meðallöngum flugleiðum og hæst á mjög löngum flugleiðum. Héldi slík útfærsla þá hefði hún þann augljósa kost að hún kæmi mjög vægt við styttri flugleiðirnar, innan lands og til Færeyja og Grænlands til dæmis, en legðist aðeins þyngra á flugleiðir til meginlandanna beggja vegna við Ísland, og það væru að mörgu leyti góð rök fyrir því. Þetta fór svo á annan veg. Niðurstaðan varð sú að lobbíisminn hafði betur og út fór farseðlagjaldið en gistináttagjaldið var því miður flatt út og endaði í einum sléttum hundraðkalli á allar gistieiningar, sem er auðvitað meingölluð útfærsla að mörgu leyti. Eini kosturinn er að það er óskaplega einfalt en þar með er líka í raun allt rökrétt samhengi við andlagið farið fyrir borð, þ.e. sem eitthvert hlutfall af verðinu sem menn greiða fyrir gistinguna.
Hæstv. forseti. Það var ágætt að fá þessa upprifjun um flokkunina sem var á gistináttagjaldinu vegna þess að ég sagði það í fyrri ræðu minni um þetta mál, og kem betur að því í næstu ræðu, að eftir þessa yfirferð og eftir að hafa lesið þessi gögn og hlustað á rök og mótrök þá hef ég staðnæmst einna helst við gistináttagjaldið. Ég segi það vegna þess að þegar við skoðum hvernig þetta er framkvæmt í ýmsum borgum í kringum okkur sem Íslendingar ferðast til þá er það mjög vel útfært. Nú þekkir hv. þingmaður það sem fyrrverandi ráðherra að hann og við höfum þurft að eiga samskipti við Eftirlitsstofnun Evrópu um framkvæmd á þessu. Og þá er spurningin sú - vegna þess að í gögnum frá ráðuneytinu er ýmislegt fundið því til foráttu að taka komu- og brottfarargjöld o.s.frv. - er gistináttagjaldið eins og það er framkvæmt víða í Evrópu þá ekki leiðin sem flest þjóðlönd eru að snúa sér að? Er það þá ekki leiðin að mati hv. þingmanns sem eftirlitsbatterí úti í Evrópu mundi samþykkja að útfæra hér?
Herra forseti. Það er held ég hafið yfir allan vafa að gistináttagjöld getum við lagt á, mér liggur við að segja eins og okkur sýnist. Mér er ekki kunnugt um að gerðar hafi verið neinar athugasemdir við það gjald sem hér er lagt á nú. Það blasir hreinlega við þegar maður ferðast til Evrópu þá er það að verða næstum að segja reglan frekar en undantekningin að maður borgi eitthvert slíkt gjald og sums staðar eru það fleiri en eitt. Það er ýmist fast gjald í evrum og oft þá í flokkum eftir því hve dýr gistingin er, það frá svona einni, tveimur, ég þekki nú hvergi lægra gjald en eina evru, held ég, og upp í fjórar, sex, eða það er hlutfallslegt alveg frá 0,5% og upp í 5,5% af gistingunni að tekið er í sérstakt borgargjald eða umhverfisgjald af einhverju tagi, þannig að það gætum við alveg sannarlega gert. Ég tel að við getum að sjálfsögðu líka tekið einhvers konar komugjöld eða farseðlagjöld, en það er augljóst mál að þar þarf útfærslan að standast þær kröfur sem á okkur gætu verið gerðar frá EES, til dæmis að það væri almennt og þar með talið að að einhverju leyti þyrfti það að taka til innanlandsflugsins. [[Forseti hringir.]]Ég get ekki lofað því að frumvarpið á sínum tíma hefði sloppið í gegnum nálarauga með gjaldflokkum eftir lengd flugferðar en það var áhugaverð tilraun að reyna.
Herra forseti. Mér þótti ræða hv. þingmanns vera ákaflega jákvæð, hann kom með margar leiðir sem hægt væri að vinna úr og það var að vonum vegna þess að það má kannski segja að það verkefni sem við stöndum frammi fyrir og felst í því að geta tekið á móti miklum og vaxandi fjölda ferðamanna rekur sig allt aftur til hans tíðar sem fjármálaráðherra. Það var hann og við nokkur sem á þeim tíma settum milljarð kr. í að reyna að laða að erlenda ferðamenn. Það kemur ákaflega skýrt fram og er gaman að lesa það í greinargerð með frumvarpi hæstv. ráðherra að fjölgunin tengist nákvæmlega tveimur verkefnum sem við stóðum fyrir, þ.e. Inspired by Iceland og hins vegar Ísland allt árið, og fróðlegt að sjá að mest er fjölgun í vetrarmánuðunum, febrúar, desember og mars. Þær leiðir sem hv. þingmaður lagði til voru ýmsar. Mig langar til að spyrja hann að einu sérstaklega. Hann talaði um að það væri auðvelt að hækka gistináttagjaldið þannig að það gæfi 400–500 millj. kr. En ég spyr hv. þingmann: Má ekki fara þá leið sem hv. þm. Kristján L. Möller reifaði hér í upphaflegu ræðunni sinni og fólst einfaldlega í því að fjórfalda gjaldið? Er eitthvað að því ef það er gert á þann hátt sem menn hafa hér reifað, þ.e. að það sé stigskipt og taki mið af verðmæti gistingarinnar? Það væri gaman að fá viðhorf hv. þingmanns til þess. Í annan stað: Ég heyri að þingmenn gera lítið úr þeirri gjaldtöku sem gæti falist í því að taka beinlínis gjald fyrir veitta þjónustu eins og til dæmis bílastæði og einnig hreinlætisaðstöðu. Hvað telur hv. þingmaður, af því að hann er svo góður í hugarreikningi, að væri hugsanlega hægt að taka inn með þeim hætti? Ég var auðvitað að fiska hér eftir blandaðri leið. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að fara þessar leiðir. Síðan langar mig aðeins til að spyrja hv. þingmann og hef engan tíma: Eru komugjöldin ekki landsbyggðarskattur?
Herra forseti. Ég tel að heildarveltan í gistingu - ef við tökum bara heildarveltuna í gistingu og útfærðum gistináttagjald sem væri hlutfallslegt, það væri auðvitað best - sé miklu meira en nóg til að 700–1.000 milljarðar í gistináttagjald mundu ekki setja neitt á hliðina. Ég vísa þar í rannsóknir og gögn sem menn hafa unnið þegar þeir voru að skoða verðþolið gagnvart hækkun virðisaukaskatts á gistingu. Umtalsverð hækkun virðisaukaskatts langt umfram það sem gistináttagjald mundi nokkurn tíma hafa í för með sér - það væri ekkert óskaplega mikið sem menn reiknuðu með að það mundi daga úr, þannig að út af fyrir sig held ég að svigrúmið sé talsvert til staðar, sérstaklega ef flokkunin eða hlutfallsleg álagning væri þannig að þetta væru talsvert hærri fjárhæðir en eru í dag á dýru gistingunum, á hótelherbergin sem komin eru upp í fleiri tugi þúsunda á sumrin. Þar er náttúrlega hundraðkall eða fimmhundruðkall orðin mjög lítil fjárhæð. Ég tel að bílastæðagjöld gætu skilað býsn af fjárhæðum. Við skulum bara ímynda okkur Hakið við Þingvelli þar sem nú er verið að stækka bílastæðin á kostnað ríkisins og leggja á þau bundið slitlag. Eigum við að giska á að það komi 100 rútur og leggi við Hakið á góðum degi, ekki minna, kannski 200; þúsundkall á rútuna, 100–200 þús. kr. á dag bara í stæðagjöld fyrir rútur. Hvað er að því að 60–70 manna rúta, sem leggur í einn til tvo tíma á bílastæði sem ríkið hefur þurft að byggja við Hakið, borgi fyrir það og að menn borgi fyrir að leggja bílnum sínum þar rétt eins og menn gera þegar þeir leggja þeim hér í borginni? Við gætum verið að tala um talsverðar fjárhæðir, held ég, innan fárra ára þegar búið væri að byggja slík bílastæði og taka þannig gjald á nokkrum fjölsóttum ferðamannastöðum. En ég skil ekki alveg spurninguna um að komugjöldin væri sérstakur landsbyggðarskattur og vona að hv. þingmaður útskýri það fyrir mér í seinna andsvari sínu þannig að ég geti svo svarað aftur.
Herra forseti. Þegar menn hafa verið að tala um þá leið að setja upp það sem ég kalla komugjöld, sem hv. þingmaður talar um sem farseðilsgjöld, þá hafa menn bent á að þeir sem eiga heima á landsbyggðinni yrðu að greiða slík gjöld. Það liggja fyrir dómafordæmi, held ég, um að það er ekki hægt að undanþiggja innanlandsflugið frá því. Ég segi nú alveg hreinskilnislega við hv. þingmann að það er ein af þeim röksemdum sem hafa hrinið á mér. Þær eru að vísu tvær en ég ætla að láta vera að fara út í hina. Þessi röksemd að það mætti segja að komugjöldin legðust þá kannski með óeðlilegum þunga á þá sem þurfa mest að notfæra sér innanlandsflugið - það eru náttúrlega íbúar landsbyggðarinnar og af þeim sökum væri þetta kannski ranglátt. Þetta eru sterk rök, finnst mér, en hv. þingmaður kann að vera annarrar skoðunar. Nú veit ég að hann er mikill landsbyggðarsinni, þannig að gaman væri að heyra viðhorf hans til þess.
Herra forseti. Að því marki sem það hlyti að verða niðurstaðan að komugjald, farseðlagjald, yrði líka að leggjast á innanlandsflugið, ef menn kæmust ekki upp með þá flokkun sem við ætluðum að reyna á sínum tíma, að hafa gjöldin mishá eftir lengd flugleiðar, þá er það alveg rétt að það mundi hafa áhrif á innanlandsflugið og þar með bitna á innanlandsumferðinni í ríkari mæli en æskilegt væri. Þess vegna væri náttúrlega besta niðurstaðan, ef við kæmumst upp með hana, komugjöld á farseðla til landsins á háannatíma, þegar Ísland er uppselt, frá maí til september. Það eru náttúruleg og efnisleg rök fyrir því. Þá er miðhálendið opið, þá er náttúran viðkvæmust og þá er hér mesta umferðin og mestur fjöldinn, og það væri mjög auðvelt að útskýra. En það er ekki víst að við gerðum það. Segjum að við þyrftum að taka eitthvert slíkt gjald, ef við færum út í það, á innanlandsflugið líka, að þá er hægur leikur að jafna það út. Við erum hvort sem er að styrkja innanlandsflugið með þjónustusamningi milli ríkisins og Isavia til að kosta rekstur flugvallanna o.s.frv. [[Forseti hringir.]]Við getum bætt í þann þjónustusamning sem næmi [[Forseti hringir.]]fjárhæðunum sem kæmu inn vegna farseðlagjalds af innanlandsfluginu og útkoman yrði á núlli.
Hæstv. forseti. Hér í seinni ræðu minni, í fimm mínútna ræðunni, um þetta mál ætla ég aðeins að hnykkja á nokkrum frekari þáttum en þeim sem ég ræddi í fyrra skiptið þegar ég hafði 15 mínútur. Fyrir það fyrsta vil ég segja að ég er algjörlega sammála þeirri meginhugsun sem kemur fram, þ.e. að afla fjár til að stórauka nauðsynlega uppbyggingu, viðhald og verndun á ferðamannastöðum og efla um leið öryggismál ferðamanna. Þetta er grundvallaratriði og ég held að allir kunni að vera sammála því. Að þessum orðum sögðum vil ég, sem einn af nefndarmönnum í atvinnuveganefnd, segja: Já, við skulum vona að okkur takist á þeim skamma tíma sem eftir er til vors, áður en þessu þingi lýkur, að vinna breytingartillögur, sem verða greinilega miklar og margar - jafnvel að málinu verði algjörlega snúið frá umræddum náttúrupassa yfir í annars konar gjald sem hefur þann megintilgang að afla þess fjár, rúmlega milljarðs á ári, sem gert er ráð fyrir með náttúrupassanum og að vera einfalt og auðvelt í sniðum og ódýrt í innheimtu. Þess vegna hugnast mér ekki að fara margar leiðir eins og hér hefur aðeins verið rætt um. Náttúrupassinn hefur þann ókost að Íslendingar sem ætla að fara á Þingvöll eða hvert sem er þurfa að borga, enda er hér gert ráð fyrir að tæpar 800 millj. kr. af þessu gjaldi komi frá Íslendingum, eða 15%. Það sem er líka ókostur við þetta er eftirlitið, sektarákvæðið og eftirlitið. Ég hlýt að gagnrýna það að hvergi í frumvarpinu er fjallað um þær náttúrulöggur, held ég að einhver hafi talað um, sem á að ráða til starfa, sem eiga að fylgjast með hvort menn eru með passann eða ekki. Þá sem einhverra hluta vegna hafa ekki keypt passann, gleymt honum eða ekki skilið fyrirkomulagið eða vitað af því, má sekta um 15.000 kr. með aðfararheimild eins og hér hefur líka komið fram. Á heimasíðu ráðuneytisins eru spurningar og svör um náttúrupassa þar sem velt er upp nokkrum leiðum sem ræddar hafa verið. Rætt er um þann ókost við brottfarar- og komugjöld - sennilega landamæragjöld sem mætti ekki leggja á íbúa á EES- eða Schengen-svæðinu - að það hefur þá líka þau áhrif sem við ræddum hér um með innanlandsflugið. Skattur á flugfarseðil, það er hægt að framkvæma það. Ég held að það sé verri leið vegna þess að hún íþyngir mjög íbúum í nágrannalöndum, Íslendingum, sem koma heim fjórum til sex sinnum á ári, eiga þeir að leggja þar inn? Jú, það yrði að vera svoleiðis, en mér finnst það ósanngjarnt. Ég ætla ekki að eyða tíma í náttúrupassann núna. Ég tel mig hafa sýnt fram á ókostina þar. Þá kem ég að gistináttaskattinum. Um hann segir, með leyfi forseta, á heimasíðu ráðuneytisins: „Gistináttaskattur hefur verið við lýði um allnokkurt skeið og það sem fundið er honum helst til foráttu er að tekjurnar hafa alls ekki verið nægjanlegar.“ Virðulegi forseti. Þetta eru ekki mín orð. Þetta eru orð hæstv. ráðherra. Ef skatturinn yrði hækkaður, gæti það haft áhrif á eftirspurn? Hefur ekki öll skattheimta, sama hvernig við leggjum skattinn á, áhrif á eftirspurn? Jú, ég held það, en það er þó misjafnt hvernig það kemur niður. Þá er líka talað um að það sé ókostur að skatturinn leggist aðeins á eina grein ferðaþjónustunnar o.s.frv. Ég hef nefnt það að í tíð síðustu ríkisstjórnar var gistináttaskatti komið á. Hann gefur 265 milljónir á ári miðað við 100 kr. Þá segjum við bara alveg hiklaust: Ef við ætluðum að ná í milljarð í þetta fagra verkefni sem lýst er í upphafi, og ég er algjörlega sammála, eins og ég sagði áðan, þyrftum við ekki að hafa hann nema 400 kr. Við getum svo tekið það upp, virðulegi forseti, eins og kom fram í frumvarpi síðustu ríkisstjórnar, að gjaldið verði kannski hærra á bestu hótelunum sem þeir sem eiga mest kaupa gistingu á og lægra á öðrum gististöðum. Það er enginn vandi að útfæra það. Ég kaupi ekki þau rök að ókosturinn við þetta sé að þá detti meira fram hjá í skilum til ríkisins. Það er verkefni ríkisskattstjóra, hann hefur verið að vinna mjög vel að því að fækka þeim leiðum sem þar eru. Ég bendi á það enn einu sinni að út um alla Evrópu og í Ameríku líka þá er [[Forseti hringir.]]þetta vel þekkt leið eins og í Amsterdam þar sem 5,5% leggjast ofan [[Forseti hringir.]]á heildarverð. Og við getum tekið New York [[Forseti hringir.]]þar sem gjaldið er 430 til 930 kr. [[Forseti hringir.]]Þeir setja það niður eftir því [[Forseti hringir.]]hvað gististaðurinn er með margar stjörnur [[Forseti hringir.]]ef svo má að orði komast.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir jákvæða ræðu. Þetta er ein af þeim fáu sem er jákvæð. Ég er sérstaklega glaður, herra forseti, yfir því að hv. þingmaður sé í hv. nefnd sem fær málið til skoðunar. Það er þá vaxandi von til þess að eitthvað skynsamlegt komi út. Eins og hv. þingmaður sagði er þetta spurningin um val á leiðum. Það eru ýmsar leiðir til skoðunar. Nefndin mun væntanlega fara mjög ítarlega í gegnum málið og fara í gegnum kosti og galla þeirra leiða sem eru til umræðu. Þannig að mér líst vel á þetta upplegg að skoða allar leiðir. Mér fannst hv. þingmaður vera frekar neikvæður gagnvart náttúrupassanum, hann á kannski eftir að skoða nákvæmlega hvað hann er í raun jákvæður skattur, eða þjónustugjald; fólk muni væntanlega verða mjög ánægt með að borga þann skatt. Þetta eru 10 dollarar eitthvað slíkt fyrir útlendinga og munar ekki mikið um það. Menn eru þá að borga fyrir þá aðstöðu sem er nauðsynleg í vaxandi mæli til að vernda íslenska náttúru, vegna þess að í vaxandi mæli sjáum við átroðsluna sem er ekki vegna þess að einn maður labbar yfir eitthvert svæði, heldur vegna þess að þúsund manns labba yfir það og skemma það illilega.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir hans orð í minn garð hvað varðar seinni ræðu mína. Ég sé nokkra ókosti við náttúrupassann, ef það hefur ekki komið nógu vel fram. Það er 15.000 kr. sektargjaldið. Það er eftirlitið, það verður dýrt að láta náttúrulöggurnar ganga um, það kostar of mikið að mínu mati og verður líka hjákátlegt að vera með á stöðunum fólk sem kíkir á hvort menn eru með passa og skrifar kæru ef svo er ekki. Það er bara ekki gott. Hugsið ykkur ef við lendum í rútu á Þingvöllum eða Gullfossi sem þannig er komið fyrir. Við höfum heldur enga tryggingu fyrir því að allir verði inni í þessum pakka. Einstakir landeigendur geta sett upp gjaldstöðvar og landið okkar er svo lítið, það er svo fljótlegt að fara hringinn. Við getum ekki leyft okkur að hafa það þannig að ferðamaður á ferð hringinn í kringum landið þurfi á 10, 20 eða 30 stöðum að leggja fram kortið til að borga inn á svæði í einkaeigu. Grundvallaratriðið í mínum huga, og það skal vera vinna mín í þessari nefnd, er að finna einfalda, ódýra og skilvirka leið og hafa þá leið helst þannig að allir í þessum geira setjist niður og sátt náist um málið. Ef við lendum í gistináttagjaldi, sem mér hugnast best í dag, vona ég að aðrir fallist á að fara þá leið. Það verður þá bara ein leið, einföld leið. Það má ekki verða þannig að fjölmargir þeirra sem eiga náttúruparadísir vilji ekki vera með og setji upp sínar eigin gjaldstöðvar. Það er auðvelt að glata niður því jákvæða sem náðst hefur við að fjölga ferðamönnum til Íslands með alls konar slíkum atriðum sem yrðu slæm og erfið afspurnar.
Herra forseti. Eitthvað dró nú úr jákvæðninni en ég bind enn þá vonir við hana. Þetta er einmitt verkefni nefndarinnar, að fara í gegnum það hvort eigendur lands í einkaeigu mundu ekki vilja taka þátt í náttúrupassanum vegna þess að þeir spara sér innheimtukostnaðinn. Hann er umtalsverður. Menn hafa talað um að taka gjald af rútum á malbikuðum bílastæðum. Hætt er við að það verði mjög dýrt í innheimtu. Það koma kannski 10 til 20 rútur einhvern daginn og það þarf að vera starfsmaður allan daginn við að taka gjald af þeim. Ég hugsa að margir eigendur einkastaða muni taka þátt í þessu vegna þess að þeir spara sér kostnað við innheimtu og líka vegna þess að það verður svo óvinsælt hjá ferðamönnum ef þeir eru að borga hingað og þangað. Menn munu jafnvel sniðganga staði þar sem slíkt gjald er innheimt. Þetta er einmitt verkefni nefndarinnar. Ég vonast til þess að hún fari í gegnum það hvernig framkvæmdin verður á þessu, hvernig hægt er að láta þennan eina eftirlitsmann fá nægilegar valdheimildir. En ég held að ferðamaðurinn almennt séð verði jákvæður. Hann er vanur því að borga inn á söfn og annað slíkt annars staðar og hann er vanur því að haft sé eftirlit með því að menn greiði.
Hæstv. forseti. Af því að ég kom því ekki að í ræðu minni þegar talað var um blandaða leið, eða eina eða tvær leiðir, þá vil ég segja með bílastæðagjöld að ég hef töluvert mikinn áhuga á að skoða hvort ekki sé hægt að framkvæma það. Af hverju segi ég þetta? Það var þannig að forsætisnefnd Alþingis var boðið til Þingvalla af Þingvallanefnd í fyrra til að ræða þar um málefni þjóðgarðsins. Við fórum meðal annars upp á Hakið þar sem voru malbikuð bílastæði og Þingvallanefnd velti því fyrir sér hvort setja ætti upp gjaldtökuhlið. Ég verð að segja alveg eins og er að það er leið sem steinliggur að mínu mati. Innheimta bílastæðagjalda þarf ekki að kosta neitt. Hún þarf ekki starfsmann. Ég minni bara á rökin fyrir máli mínu að þegar við förum og leggjum bíl við Keflavíkurflugvöll, þá keyrum við þar inn og setjum Visakortið okkar í eitthvert apparat og eina sem við þurfum að muna eftir er að nota sama kortið þegar við komum heim og sjálfkrafa færist upphæð út af reikningnum. Þetta kostar ekki neitt í innheimtu nema tækjabúnaðinn og eftirlit með honum. Þetta er ódýrasta leiðin. Hv. þingmaður gat um það og talaði um að landeigendur muni hugsanlega ekki vilja vera með gjaldtökuhlið hjá sér vegna þess að það sé óvinsælt, en hann ræddi líka um innheimtukostnaðinn, að hann væri svo hár. Það er alveg rétt. Þess vegna segi ég: Við þurfum að finna ódýrustu leiðina sem fer með sem minnst af tekjum okkar í alls konar gjöld, þótt það sé nú alltaf gaman að skapa vinnu, það er annar handleggur. Hv. þingmaður gat um að innheimtukostnaður væri umtalsverður en hann er það nefnilega líka í þeirri náttúrupassaútfærslu sem ráðherrann leggur hér fram, sem mér skilst að ríkisstjórnarflokkarnir standi ekki á bak við, kostnaður yrði nefnilega umtalsverður við þá útfærslu. Þannig að leiða má líkur að því að hv. þingmaður hafi verið að tala um að við ættum að [[Forseti hringir.]]ríkisvæða innheimtukostnaðinn, eða hvað?
Herra forseti. Við ræðum hér náttúrupassa. Það má líta það sem nýjan skatt og ég er yfirleitt á móti nýjum sköttum. Svo er þetta auk þess markaður skattur, þ.e. tekjunum skal varið til ákveðinna verkefna, og ég er líka á móti mörkuðum sköttum vegna þess að ég tel að það sé í andstöðu við stjórnarskrána þar sem Alþingi hefur fjárveitingavald yfir öllum þeim tekjum sem koma í ríkissjóð. Og við sjáum það víða að menn hafa ekki farið eftir því að dreifa þeim sköttum út, til dæmis útvarpsgjaldinu eins og gert var ráð fyrir. En af hverju styð ég þetta samt? Vegna þess að þetta kemur í veg fyrir annan skatt, gistináttaskattinn sem líka er markaður og mjög slæmur. Hann hefur ekki skilað eins miklu og menn ætluðu og hann er ekki eins góður og til var ætlast. Ég styð náttúrupassa vegna þess að hann kemur í staðinn fyrir annan skatt. Umræðan hefur verið misjöfn, mjög misjöfn. Sumir hafa sagt að þeir muni aldrei borga fyrir það að ganga um landið sitt og skoða náttúruna sem forfeður þeirra hafa gert í þúsund ár, aldrei, og fari heldur í fangelsi, verið sé að byggja alveg helling af fangelsum til að koma þeim og þeirra líkum fyrir. Þarna eru hv. þingmenn sem sagt að lýsa því yfir í umræðunni að þeir ætli ekki að fara að lögum. Nú er það þannig að það er ýmislegt í skattalögum sem ég gæti alveg verið ósáttur við og mundi gjarnan vilja neita að borga en mér dettur það samt ekki í hug, ég fer að lögum. Það er bara þannig. Menn hafa rætt komugjöld, gistináttagjald og náttúrupassa. Þetta eru þær þrjár leiðir sem eru til umræðu og þær hafa allar sína kosti og sína galla. Ég hef nefnt það hérna að komugjöldin lesta flugfargjöld til landsins, komu- eða brottfarargjöld, það er líka hugsanlegt. Það lestar gjald til landsins sem er mjög verðteygið, sama hvað menn segja. Einhver í Bandaríkjunum, Japan eða einhvers staðar vill fara til Íslands af því að hann sat einhvers staðar fastur eða einhver talar um Ísland og þá fer hann að velta kostnaðinum fyrir sér og þar kemur fyrst fargjaldið. Lágfargjaldaflugfélög munu lenda illa í komugjöldum þannig að komugjöldin eru ekki sérstaklega væn til að skapa eftirspurn eftir þjónustunni. Síðan er gistináttagjaldið og það er nefnilega annar hluti sem fræðin segja að menn skoði þegar þeir fara eitthvert í ferðalag; hvað kostar að gista? Það sem menn taka ekki inn í dæmið þegar þeir skoða kostnað við ferðir er allur kostnaðurinn. Það er matur, farið er út að borða, það eru aðgöngumiðar hér og þar o.s.frv., það er þessi óvænti kostnaður sem menn eru svo hissa á þegar þeir koma heim, alla vega Íslendingar, hvað hann er óskaplega hár. Það allt er ekki reiknað með þegar menn taka ákvörðun um að fara í ferðina, þannig að náttúrupassinn hefur þann kost fram yfir hinar tvær leiðirnar að vera óháður. Hann hefur ekki eins mikil áhrif, verðteygnin er ekki eins mikil, hún er miklu minni. Það eru gífurleg verkefni fyrir hendi. Ég fór fyrir nokkrum árum upp á Keili sem endranær. Það er skelfilegt, herra forseti, að horfa upp á það að hálfur kílómetri af hrauni er lagður undir troðinn mosa. Það er virkilega ljótt, þetta er eins og svöðusár. Hver og einn sem labbar þarna veldur ekki skaða, það er fjöldinn sem veldur skaða. Ég hef farið niður Kattahryggi í Þórsmörk. Það er líka skelfilegt, herra forseti. Búið er að skemma þá náttúrufegurð, það er bara búið að skemma hana. Ég nefndi fyrr í umræðunni mosaþemburnar hjá Lakagígum. Þær eru óskaplega viðkvæmar, mjög merkilegt fyrirbæri, gaman að labba þar einn en um leið og fjórir, fimm eða tíu labba þar yfir er komin náttúruskemmd. Þetta er verkefnið og það er um allt land. Þetta er gífurlegt verkefni. Við getum gleymt umræðunni um ósnortin víðerni. Það eru engin ósnortin víðerni vegna þess að ferðamennirnir hafa snortið þau öll, þeir hafa skemmt þau meira og minna. Ég hef farið í Þórsmörk. Þar eru komnir stígar upp um fjöll, tréstígar. Er það eitthvað í líkingu við íslenska náttúru? Ónei. Á Þingvöllum er komin heljarinnar stálbrú niður Almannagjá. Hvað er þetta eiginlega? Þetta var ekki svona, ekki þegar ég var yngri. Þá löbbuðu menn bara þar niður. Nú er kominn einhver óskapnaður þarna, handrið og ég veit ekki hvað. Ég er ansi hræddur um að nú þegar sé mjög mikið tapað af náttúru Íslands, það sem við upplifðum einu sinni sé ekki lengur til og komi aldrei aftur, vegna þess að við verðum að byggja þessa stiga, við verðum að byggja þessar brýr, við verðum að byggja þessi handrið. Það er akkúrat vandamálið. Sá gífurlegi fjöldi ferðamanna sem kemur til landsins hefur gert það að verkum að Íslendingar hafa tapað ósnortnum víðernum og stórum hluta af náttúru landsins. Það er bara þannig. Hvað geta menn gert? Jú, menn geta byggt frekari býr, frekari stíga og frekari handrið o.s.frv. og greitt það úr ríkissjóði, það er ein leiðin og segja: Það eru svo miklar tekjur af ferðaþjónustunni að það er alveg innstæða fyrir því. En það er bara þannig, herra forseti, að í umræðunni um fjárlögin og fjáraukalögin vantar alltaf pening. Það vantar pening í heilbrigðiskerfið, það vantar pening í menntakerfið, það vantar alls staðar pening, og svo ætla menn að segja: Það er enginn vandi að setja milljarð í þetta, við höfum svo miklar tekjur af þessu. Það er bara ekki þannig. Ég er hlynntari því að ná í tekjur sem eru eins konar þjónustutekjur. Menn borgi fyrir það sem þeir njóta. Ég hef farið í gegnum gistináttagjaldið og komu- og brottfarargjöldin. Ég hef bent á að gjaldið af náttúrupassa sé mjög lágt, gefi miklar tekjur af því að fjöldi ferðamanna sé svo mikill. 1.500 kr., Íslendingar borga þá 500 kr. á ári. En í umræðunni hefur meira að segja verið talað um að menn mundu missa húsið sitt út af þeirri 15 þús. kr. sekt sem kæmi ef ekki yrði borgað. Ég skil ekki umræðuna alveg, ég held að einhverjir séu farnir út í einhverjar öfgar. En það sem menn hafa nefnt hér töluvert mikið er að Íslendingar þurfi að borga fyrir að ganga um náttúru lands síns. Þetta hafa menn nefnt mikið. Ég ætla að koma með hugmynd inn í nefndina, að Íslendingar borgi ekki. Nú er það þannig að ekki má mismuna fólki eftir þjóðerni eða öðru slíku en við gætum tekið upp sérstakan persónuafslátt sem yrði skilyrtur því að menn notuðu náttúrupassa. Við gætum hreinlega tekið sérstakan persónuafslátt, sem allir Íslendingar fá, sem þeir gætu svo notað til að kaupa náttúrupassa. Þá borga Íslendingar ekki neitt. En verið er að tala um 1.500 kall, herra forseti, á þriggja ára fresti, ég veit ekki hvort ég mundi leggja til þetta flækjustig í skattkerfinu bara til að Íslendingar sleppi við að borga til að horfa á náttúru landsins. Nú eru menn í rauninni ekki að borga fyrir að horfa á náttúruna. Menn eru að borga fyrir aðstöðuna sem átroðsla þeirra og fjölda annarra veldur á náttúrunni, koma í veg fyrir að þeir myndi stíga og annað slíkt, það er það sem menn eru að tala um. Menn hafa talað dálítið um aðgengi almennings að náttúrunni. Vitnað hefur verið í Grágás, að menn geti gengið hvar sem þeim dettur í hug. Það er ekki þannig, það er dálítið liðið síðan Grágás var sett. Ef ég kem í Dimmuborgir, ég hef nefnt það, þá þarf ég að ganga á ákveðnum stígum. Ég veit ekki hvert yrði upplitið á fólki ef ég færi nú með Grágás í hönd og labbaði þar upp á allar gnípurnar og mosann og mundi eyðileggja það, ekki ég einn, en ef hinir gerðu það líka þá er ég ansi hræddur um að það færi illa um Dimmuborgir. Þjóðvegur 1 liggur í kringum landið. Ég gæti tekið upp á því með Grágás í hönd að vilja labba eftir miðjum þjóðveginum; hér ætla ég að ganga. Það yrði reyndar dálítið hættulegt en menn hafa talað um að fara í fangelsi og ég veit ekki hvað. Hvers vegna skyldi ekki einhver taka upp á því að ganga eftir þjóðvegi 1 miðjum til að leggja áherslu á almannaréttinn. Ég held að ýmislegt hafi nú breyst síðan Grágás var sett og menn þurfa rétt aðeins að skoða það. Verkefnið sem bíður hv. nefndar er ærið og merkilegt. Ég vona að hv. nefnd taki málið sem slíkt, því að brýnt er að finna á þessu lausn. Menn fá umsagnir og geta lesið þær, menn koma sjálfir með hugmyndir og fara í gegnum þær leiðir sem eru til skoðunar og finna á því lausn þannig að einhvern tíma í maí sé komin lausn á málinu. Hv. nefnd verður hreinlega - ég skora á hana að hún ákveði að finna lausn fyrir lok þingsins hver sem hún verður, herra forseti, vegna þess að eins og ég gat um áðan er náttúran í mikilli þröng og það sem meira er, ég held að þetta sé miklu stærra verkefni en menn halda. Ég hef hvergi heyrt talað um að leggja stíg að Keili til dæmis, ég hef ekki heyrt talað um það, en slíka umræðu vantar líka. Verkefnin eru því ærin, mikla peninga þarf í þau og ég sé náttúrupassann sem lausn á því.
Virðulegi forseti. Takk fyrir ræðuna. Mig langaði að spyrja hv. þm. Pétur Blöndal hvort hann sé ekki sammála því að sú blandaða leið sem hefur verið rædd hér mundi ógna því að verðið sem hver og einn þyrfti að borga væri nógu lágt, einmitt það sem við erum að reyna að gera. Við erum að reyna að hafa það nógu lágt fyrir þá sem oftast þurfa að borga það. Um leið og við erum farin að hækka gistináttagjald eða taka eitthvað annað inn, t.d. komugjöld á háannatíma, eins og hér var nefnt áðan, er hv. þingmaður þá ekki sammála mér um að við værum komin langt út fyrir það gjald sem við viljum tala um fyrir þá sem við erum að vernda sem eru fjölskyldurnar hér?
Herra forseti. Blönduð leið þýðir tvær leiðir eða þrjár sem þýðir aukið flækjustig. Það er kannski það sem þarf að skoða sérstaklega, hvað kostar flækjustigið? Hvað kostar það að innheimta gistináttagjald og komugjöld og hvaða áhrif hefur það á verðteygni þjónustunnar sem við erum að veita? Það er ekki þannig að það verði alltaf 20–30% vöxtur í ferðaþjónustunni, þetta er ekkert náttúrulögmál. Þetta getur allt í einu gengið til baka og þá munu menn kvarta undan komugjöldum sem hækka farmiðana og kvarta undan gistináttaskatti sem hækkar sérstaklega ódýra gistingu. Ég held að hv. nefnd ætti að skoða eina leið og taka afstöðu til þess hvaða leið hún vill fara.
Herra forseti. Ég þakka kærlega fyrir svarið. Ég tek undir það og sé að þetta gengur varla upp. Um leið og maður fer að reikna, þó að við hækkum gistináttagjaldið bara úr 100 kr. upp í 300 kr., eins og fólk var að tala um hér, eða jafnvel upp í 400 kr., til að ná þeirri upphæð sem við þurfum til að vernda þá staði sem eru undir í frumvarpinu, þá get ég ekki séð annað en bæði með því og komugjöldum værum við búin að margfalda, jafnvel sexfalda eða meira en það, þá upphæð sem við erum að tala um í náttúrupassanum núna. Ég get ekki séð að það sé leið sem fólk muni verða samþykkt en auðvitað þarf að ræða þetta allt saman í nefndinni. Ég held því að það sé ágætt að ræða bílastæðamálin og bílastæðagjöld, að sjálfsögðu mætti bæta því við, að sjálfsögðu. Það er eitthvað sem nefndin ræðir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Nú er það þannig að það er ákveðin verðteygni í ferlinu. Eitt af því er gistináttagjaldið, það má ekki hækka neitt voðalega mikið, sérstaklega ekki á ódýrustu gistingunni, nema menn fari að gera það enn flóknara með því að taka upp gistináttagjald eftir því hve margar stjörnur viðkomandi hótel hefur. Þá er það orðið virkilega flókið. Ég held að nefndin ætti að einskorða sig við eina leið. Þetta eru ekki svo stórar upphæðir að það taki því að vera að búa til margar leiðir. Ef menn vilja skoða það að Íslendingar borgi ekki þá skal ég alveg vera nefndinni til ráðgjafar um hvernig það er gert. En ég mundi varla nenna því.
Herra forseti. Hv. þingmanni varð tíðrætt um að nefskatturinn sem hann er ákafur talsmaður fyrir, náttúrupassanefskatturinn, sé ekki há fjárhæð. Það er mér alveg nákvæmlega sama um. Ég er alveg tilbúinn að borga þess vegna, ef ég er alveg sáttur við útfærsluna á því og veit að það fer til góðs málefnis, 5 þús. kr. eða 10 þús. kr. árlega í að hlúa að náttúru Íslands. En ég ætla ekki að borga krónu fyrir það að af mér sé hafður rétturinn, sem ég tel að fylgi því að búa í þessu landi, til að fara frjálsri för um landið. Það ætla ég ekki að gera og stend við það og skammast mín ekki fyrir af því að ég tel það ólög og ég tel að það mundi ekki standast fyrir dómi. Ég mundi sækja slíkt mál alla leið áður en ég færi sjálfviljugur að borga slíkt gjald. Ég labbaði einu sinni skáhallt endilangt Ísland, eins og skáldið Örn Arnarson kemst að orði í vísu, þegar hann gekk frá Langanesströnd og suður til náms, að vísu í hina áttina, frá Reykjanestá og norður á Langanesfont. Leið mín lá til dæmis um Reykjanesfólkvang, hún lá um Mosfellsheiði, gamla konungsveginn, niður á Þingvelli, um Almannagjá, upp Vellina, inn fyrir Ármannsfell, að Hofmannaflöt, um Goðaskarð og austur Eyfirðingaveg hinn forna. Ég gekk að mestu leyti fornar gönguleiðir. Ég býst við því að á svona fjórum stöðum hefði ég þurft að sýna náttúrupassa ef þau ólög hefðu verið komin á. Ég ætla ekki baráttulaust að láta þennan rétt manna til að fara friðsamlega og með góðri umgengni um sitt land niður falla. Þessi rök hv. þingmanns og annarra sem eru að reyna að mæla þessu bót standast einfaldlega ekki. Það er ekki þannig að á öllum þessum svæðum sé eitthvert vandræðaástand. Dettifoss er í Vatnajökulsþjóðgarði og hann mundi væntanlega falla undir náttúrupassann. Ef ég kem að Dettifossi að austan til að horfa á hann, eins og mér er tamt að gera, hvaða aðstöðu er ég þá að nota? Það er bert grjótið sem gengið er á og engin uppbygging, hún er vestan árinnar, en ætti ég samt að sýna náttúrupassa? Það gengur ekki upp. Það væri ólögmæt skerðing á almannaréttinum, að mínu mati algerlega klárlega, sem engin rök stæðu fyrir.
Herra forseti. Mér finnst það eiginlega dapurlegt að hv. þingmaður sem hefur lengsta þingreynslu ætli ekki að fara að lögum. Segjum að hv. nefnd komist að niðurstöðu og sú niðurstaða verði náttúrupassi og það verði samþykkt hér á Alþingi, þá er hv. þingmaður búinn að lýsa því yfir að hann ætli ekki að fara að lögum. Það finnst mér vera mjög alvarleg yfirlýsing og ég held að hv. þingmaður ætti nú að skoða hug sinn. Ef honum er svona óskaplega kært að geta gengið sem Íslendingur, væntanlega sem íslenskur skattgreiðandi eða sá sem fellur undir íslensk skattalög um Ísland, skulum við setja það inn í lögin að búa til sérstakan persónuafslátt upp á 1.500 kr. sem menn geta notað til greiðslu á náttúrupassa og geta gert það hvar sem er. Það er þá hægt að vísa í það, ég er með þessa kennitölu, er skattgreiðandi og þarf því ekki að borga. Ég skal lofa því að koma þeirri ábendingu til hv. nefndar, sem yrði þá væntanlega efnahags- og skattanefnd, sem mundi fjalla um það og koma með þá breytingu, ef það er svona óskaplega mikið mál að borga 1.500 kr. á þriggja ára fresti.
Herra forseti. Bara til að það sé á hreinu þá hef ég ekki haldið því fram úr þessum ræðustól að ég ætli vísvitandi að brjóta lög sem ég tel rétt dæmd vera. Það sem ég sagði hér sennilega fyrstur manna í nóvember eða desember var að ég mundi aldrei sjálfviljugur og baráttulaust borga fyrir það að fá að horfa á náttúruna eða fara frjálsri för um landið. Ég mundi fara með það mál til enda. Ég mundi mótmæla því ef ætti að fara að krefja mig um slíkan passa, ég mundi neita að borga sekt. Ég mundi frekar sitja hana af mér í fangelsi og ég mundi fara fyrir dómstóla með það að svona takmörkun á ferðafrelsi mínu stæðist ekki. Það er annað en að segjast ætla að brjóta lög sem hafa verið rétt dæmd og gild svo að því sé haldið til haga. En ég velti því auðvitað fyrir mér, þegar hv. þingmaður og fleiri tala af þessari léttúð um almannaréttinn, hvort við séum kannski komin að gamalkunnugu deilumáli stjórnmálanna sem hefur geisað um aldir, þ.e. afstöðunni til einkaeignarréttarins annars vegar og almannaréttarins hins vegar; þess að menn geti nokkurn tíma átt nokkurn skapaðan hlut saman eða að nokkur hlutur megi nokkurn tíma tilheyra mönnum sameiginlega og félagslega. Ég lít á almannaréttinn sem óaðskiljanlegan hluta af því sem tilheyrir sameiginlega kynslóðunum sem búa í landinu.
Herra forseti. Náttúrupassinn er til að byggja upp aðstöðu til að menn geti skoðað náttúruna. Hann er ætlaður til að byggja upp aðstöðu, hann er ekki til að banna mönnum að horfa á náttúruna. Ég hef bent á leiðir til þess ef hv. þingmanni er svona óskaplega sárt um þessar 1.500 kr. að það sé hægt að setja það inn í skattalög þannig að hann borgi ekki neitt, hann geti bara vísað í það að hann eigi ónotaðan persónuafslátt og þurfi ekki að borga neitt. En það að menn skuli vera svona stífir á meiningu sinni og vísandi í almannarétt ég bara skil það ekki af því að það þarf að vernda náttúruna fyrir þessum ágangi, það þarf að byggja stíga. Ég sagði sjálfur að þetta væri sennilega óafturkræf þróun sem hefur átt sér stað. Það eru komnir stígar í Þórsmörk, það eru komnir stígar í Dimmuborgir og ég sé ekki að þeir verði teknir burtu og það verður aldrei gert án þess að það sjáist. Við erum að borga ákveðið gjald til þess að vernda náttúruna og ég held að flestir verði tilbúnir til þess.
Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal er kátur maður og glaður og fer oft með húmoríska þætti hér í ræðustól. Það er gaman að hlæja að mönnum. Hann hefur reynt að setja okkur í heldur spélegt ljós sem erum harkalega andsnúnir náttúrupassa hans og hæstv. ráðherra og dregið upp ansi kómíska mynd af okkur ráfandi um hálendið með Grágás og berjandi menn í höfuðið ef þeir vilja ekki veita okkur rétt okkar til að ganga um landið eins og menn hafa gert. Svo segir hv. þingmaður: Menn verða að gera sér grein fyrir því að tímarnir eru breyttir og Grágás er ekki lengur við lýði. Það breytir engu um það að þótt hún sé horfin sem réttarbálkur þá er margt sem úr henni lifir góðu heilli. Eitt af því sem stendur óhaggað er einmitt almannarétturinn og hann er í gadda sleginn í náttúruverndarlögum. Bara til að upplýsa hv. þingmann um það munu eftir því sem ég best veit ný náttúruverndarlög taka gildi hér 1. júlí næstkomandi og þar er heldur verið að rýmka almannaréttinn frá því sem áður var. Það er alla vega ljóst að þingheimur hefur verið á þessari skoðun. Hv. þingmaður hefur gjarnan í ræðum sínum talað eins og það hafi orðið einhver straumhvörf með setningu stjórnarskrárinnar 1944 og vísar í 72. gr. hennar. Það er auðvitað þannig að Íslendingar hafa átt þrjár stjórnarskrár og það hafa verið efnislega svipuð eignarréttarákvæði í þeim öllum en á gildistíma allra hafa líka verið lög sem hafa kveðið á um almannaréttinn og nábýli þessara tveggja þátta, stjórnarskrár og almannaréttarins, hefur verið afskaplega gott þangað til kemur að þessu frumvarpi. En það eru aðeins tveir þingmenn sem hafa talað eins og einkaeignarrétturinn, eins og hann er varinn í stjórnarskránni, bægi frá almannaréttinum. Það er hæstv. ráðherra og það er hv. þm. Pétur H. Blöndal. Það er eins og þessir ágætu þingmenn og hæstv. ráðherra skilji ekki að það eru margvíslegar kvaðir sem eru settar á eignarréttinn og hv. þingmaður hefur greitt atkvæði með mörgum þeirra. Ég gæti talið þessi lög upp.
Herra forseti. Í stjórnarskránni er einmitt tekið fram að eignarrétturinn sé ekki fortakslaus, það sé hægt að afnema hann en þá komi gjald fyrir. Ég virði almannaréttinn mikils og ég lít á hann sem mjög helgan en þegar við lendum í þeirri stöðu að það er ekki einn maður sem veldur tjóni, 10 manns valda ekki tjóni heldur eru þeir orðnir 100 eða 1.000, svo maður tali nú ekki um 20 eða 30 eða 50 þúsund sem ganga Laugaveginn, þá verður eitthvað að gera, þá verður eitthvað undan að láta. Ég veit að hv. þingmaður vill ekki að náttúran láti undan, þótt hún hafi þegar gert það og orðið sé mjög brýnt að koma með einhverja lausn sem verndar náttúruna fyrir átroðningi fjöldans sem hún hreinlega þolir ekki. Ég minntist á Keili, ég minntist á Kattahryggi o.s.frv. Það er víða sem við sjáum óskaplegan átroðning. Ég trúi því ekki að hv. þingmaður vilji láta það viðgangast með vísan í almannarétt, ég trúi því ekki þannig að eitthvað þarf að gera. Ég hugsa að það verði lagðir stígar niður Kattahryggi, malarstígar. Ég geri ráð fyrir að það verði ljótt eins og annað sem gert hefur verið. Ferðamenn munu halda sig á þessum stígum, burt séð frá Grágás, almannarétti o.s.frv., og þeir munu gæta þess að skemma ekki náttúruna með fjölda sínum, ekki hver og einn heldur að fjöldinn skemmi ekki náttúruna.
Herra forseti. Mér þykir gott að hv. þingmaður hafi látið af því að fara með flím um almannaréttinn. Ég vil segja það ærlega að mér finnst vænt um að heyra hjá honum að honum finnst almannaréttur mikils virði, gott ef hann sagði ekki í ræðu sinni áðan að hann væri helgur. Ég hef þá haft hv. þingmann fyrir rangri sök, a.m.k. í huga mínum, því að ég hef hlustað á hann tala mjög stíft um eignarréttinn og stjórnarskrána annars vegar og hins vegar almannaréttinn og mér hefur skilist af máli hans fram að þessari ræðu að hann líti svo á að eignarrétturinn ýti öllu öðru frá út yfir gröf og dauða. Fínt. Við erum þá sammála um það. Síðan getum við reynt að kanna hvernig hægt er að koma þessu hvoru tveggja saman í þokkalegt nábýli. Ég er alveg sammála honum að almannarétturinn getur við sérstakar aðstæður valdið hættu. Tökum til dæmis Herðubreiðarlindir, eitt af þeim landsvæðum sem eru undir ágangi sem er mjög erfitt að sjá fyrir sér að verði óskaddað með hinum vaxandi ferðamannastraumi. En hvorki sú tillaga eða tillögur sem hv. þingmaður hefur talað fyrir né ég til þessa bjarga því máli.
Herra forseti. Nú er það þannig að við hv. þingmenn höfum öll svarið eið að stjórnarskránni og í henni er ákvæði um eignarréttinn. Menn geta ekki talað um svokallaðan eignarrétt eða einkaeignarrétt, talað hann einhvern veginn niður, hann er þarna og fer ekki nema gildandi stjórnarskrá verði breytt, þeirri sem núna er í gildi. Það má taka hluti af eigandanum gegn gjaldi og um það er ákvæði víða. Almannarétturinn rekst nefnilega á náttúruna, ekki aðeins eignarréttinn heldur líka á náttúruna. Ég hef margbent á að einn maður veldur ekki tjóni, 10, jafnvel 100 valda ekki tjóni en þegar þeir eru orðnir 10 þúsund eða 50 þúsund geta þeir valdið óbætanlegu tjóni á náttúrunni. Þess vegna verður hver og einn að hlíta reglum um að ganga á stígum og öðru slíku, burt séð frá öllum almannarétti og vitnandi í Grágás.
Virðulegi forseti. Ég ætlaði að fara nokkrum orðum um það mál sem er til umræðu og hefur valdið miklum deilum í samfélaginu og mun gera það áfram. Fyrst í framhaldi af þeirri umræðu sem hér hefur spunnist um almannaréttinn og stöðu hans gagnvart einkaeignarrétti samkvæmt stjórnarskrá er vert að hafa í huga að almannarétturinn er grunnþáttur í réttarkerfi þjóðarinnar rétt eins og einkaeignarrétturinn. Tilkoma einkaeignarréttarins ruddi ekki almannaréttinum til hliðar. Almannarétturinn, rétturinn til frjálsrar farar, öðrum að skaðlausu, má líkja við ítak sem þjóðin á í öllum þeim jörðum sem lúta einkaeignarrétti. Þetta er með öðrum orðum venjuhelguð takmörkun á einkaeignarrétti þeirra sem eiga eignarlönd. Það er því ekki þannig að almannarétturinn sé með einhverjum hætti andstæður einkaeignarréttinum. Hann er eðlileg takmörkun og felur í sér eðlilega takmörkun á einkaeignarráðum. Í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar er að mínu viti farin mjög vanhugsuð leið, óskynsamleg, til að leysa úr afmörkuðum vanda. Vandinn er sá sem hér var lýst ágætlega af hv. þm. Pétri H. Blöndal áðan. Sums staðar er of mikill ágangur til að viðkvæmar náttúruperlur þoli þann fjölda sem þær vill sjá. En þá borgar sig að hrapa ekki að ályktunum á grundvelli staðreynda. Það er ekki þannig að þetta eigi við um allar náttúruperlur, það er ekki þannig að þetta eigi við um allar náttúruperlur jafnt. Grundvallarhugmyndin um gjaldtöku hlýtur að vera í samræmi við áhættuna sem við stöndum frammi fyrir um að náttúran spillist. Hæstv. ráðherra hefur í umfjöllunum sínum um málið oft vitnað til þess að gjaldtökuheimild sé í gildandi náttúruverndarlögum og í þeim náttúruverndarlögum sem bíða gildistöku og voru samþykkt hér á útmánuðum 2013. Þar er þó vert að hafa í huga að gjaldtaka er þar bundin við náttúruverndarsvæðin, skilgreind náttúruverndarsvæði, ekki hvern einasta ferðamannastað, ekki það sem hér er kallað; staður sem hefur aðdráttarafl fyrir ferðamenn vegna náttúru og sögu. Og þarf ekki einu sinni að vera náttúruvætti, þarf ekki einu sinni að vera náttúrutengdur, getur þess vegna verið sögusafn eða sögustaður. Í núgildandi náttúruverndarlögum eru náttúruverndarsvæði skilgreind sem friðlýst svæði, þ.e. þjóðgarðar og friðlönd, fólkvangar. Önnur svæði og náttúrumyndanir sem eru á náttúruminjaskrá og afmörkuð svæði á landi og sjó sem njóta verndar samkvæmt öðrum lögum vegna náttúru eða landslags. Það er sem sagt skýrt afmarkað hvaða svæði koma til greina. Og gjaldtakan, hver getur hún orðið samkvæmt 92. gr gildandi náttúruverndarlaga? Jú, hún getur verið þannig að: „Umhverfisstofnun eða sá aðili sem falinn hefur verið rekstur náttúruverndarsvæðis getur ákveðið gjald fyrir veitta þjónustu. Rekstraraðili […] getur enn fremur ákveðið sérstakt gjald fyrir aðgang að svæðinu ef spjöll hafa orðið af völdum ferðamanna eða hætta er á slíkum spjöllum og skal tekjum af því varið til eftirlits, lagfæringar og uppbyggingar svæðisins eða aðkomu að því.“ Sem sagt ef tjón verður á svæðinu eða yfirvofandi tjón má leggja á gjald en þá verður gjaldið að fara að öllu leyti til eftirlits, lagfæringar eða uppbyggingar svæðisins. Í því frumvarpi sem er til umræðu er alls ekki neinar slíkar takmarkanir að finna. Ég er áður búinn að nefna að gjaldtökuheimildin er ekki bundin við náttúruperlur heldur við alla þá ferðamannastaði sem eru skilgreindir sem eitthvað er hafi aðdráttarafl fyrir ferðamenn vegna náttúru og sögu og ekki skilgreint að öðru leyti. Hvað er ferðamannastaður sem hefur aðdráttarafl fyrir ferðamenn vegna náttúru og sögu? Skilgreindur staður í náttúru Íslands þarf ekki að vera neitt annað en, ég meina, Kögunarhóll þess vegna, Ingólfsfjall gæti fallið þarna undir, eitthvað sem allir vita hvað er og einhverjir hafa áhuga á að sjá. Hér er ekki heldur búið til, eins og í náttúruverndarlögum, lokað kerfi þar sem gjald er lagt á sem verður að nota á stöðunum sjálfum. Nei, nei, hér er lagður á nýr skattur, almennt gjald sem rennur óskipt í ríkissjóð, og velþóknunin drýpur af hverju orði í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins þar sem fjallað er um að gjaldið renni að sjálfsögðu allt óskipt í ríkissjóð. Nýr skattur. Og hver er þá kominn hér til að syngja því lof? Einn þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Jú, það er skattmann sjálfur, hv. þm. Pétur H. Blöndal. Öðruvísi mér áður brá [[Gripið fram í.]]að hann flytti hér lofræðu um nýja tegund skattlagningar sem er almenn skattlagning, ekki sértæk á nokkurn hátt. Segir í 1. gr. frumvarpsins: „Til að ná þeim markmiðum er í lögum þessum kveðið á um að afla skuli tekna í ríkissjóð með útgáfu náttúrupassa.“ - Sérstakur skattur. - „Um úthlutun þeirra tekna er kveðið á um í lögum um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða.“ Með öðrum orðum, það er ekkert fastara í hendi að þessi nýi skattur renni til uppbyggingar ferðamannastaða en það gjald sem nú þegar er lagt á. Ríkisstjórnin hefur í tvígang á fjárlögum skert framlög úr Framkvæmdasjóði ferðamannastaða, á þessu ári og í fyrra, frá því sem gert er ráð fyrir í gildandi gjaldtöku. Með öðrum orðum, sú ríkisstjórn sem hefur sýnt af sér að hún hefur í tvígang skert þann skatt sem nú þegar er lagður á til að afla fjár til ferðamannastaða, biður um heimild til að fá að leggja á nýjan skatt sem er miklu, miklu hærri í sama tilgangi. Og hver á að treysta þessari ríkisstjórn til að skila þeim fjármunum til verkefnisins? Hér er um að ræða nýja almenna skattheimtu, algjörlega ótengda þeirri áhættu sem er varðandi skemmdir á afmörkuðum ferðamannastöðum. Það er engin trygging fyrir því að fjármagnið renni til verndar og uppbyggingar á ferðamannastöðunum, gjaldið rennur óskipt í ríkissjóð. Annar stór ágalli á málinu er sá að með þessu ákvæði er í reynd búin til almenn regla um gjaldtöku af þeim stöðum sem ferðamenn kjósa að heimsækja, óháð því hvort það eru náttúruvætti eða bara einhverjir aðrir staðir. Þar með er algjörlega kippt grunninum undan frjálsri för í víðum skilningi, því að þar með er einkaaðilum sem eiga eitthvað sem ferðamenn kunna að vilja sjá veitt opin heimild til að rukka gjald fyrir aðgang að slíkum svæðum. Ágreiningur hefur staðið um það hvort eigendum við Geysi sé heimilt samkvæmt gildandi lögum að innheimta gjald og lögbann hefur verið sett við slíkri innheimtu. Um þetta er réttarágreiningur. Hér kemur þá ráðherrann og segir: Ja, við ætlum bara einfaldlega að búa til nýja stétt landgreifa, þannig að hinir rukkandi greifar ríkisstjórnarinnar verði meginregla og að menn muni almennt þurfa að greiða fyrir aðgang að því sem þeir vilja sjá. Það þurfa ekki einu sinni að vera náttúruperlur. Málið kemur fram núna 18 mánuðum eftir að hæstv. ráðherra tók við og sagði þá að það væri forgangsatriði að koma málinu áfram. Segja má að þeim langa meðgöngutíma, sem nálgast meðgöngutíma fíls, hafi ekki verið sérstaklega vel varið, því að út kom afkvæmi sem verður að segjast alveg eins og er, eftir að hafa heyrt umræður um málið í 1. umr., getur ekki talist sérstaklega lífvænlegur krógi. Alla vega er það þannig að hér eru ekki ljósmæður unnvörpum hlaupandi til að grípa krógann og reyna að blása í hann lífi. Maður tekur eftir því að af hálfu stjórnarliða ber frekar á að menn telji þetta ekki lífvænlegt verkefni. Ég hlýt þess vegna að nefna að það er auðvitað mjög sérstakt að nálgast verkefnið á þeirri forsendu að það sé forgangsverkefni að tryggja fjármögnun vegna átroðslu á ferðamannastöðum, beita síðan valdi sínu, eins og ríkisstjórnin hefur gert með meirihlutavaldi á Alþingi, við tvenn fjárlög til þess að draga úr lögbundnum fjárveitingum til uppbyggingar á ferðamannastöðum tvö ár í röð og koma svo hér, ekki með tillögu um skýrt afmarkaða og eyrnamerkta fjármögnun uppbyggingar á ferðamannastöðum heldur nýjan almennan skatt sem á að renna í ríkissjóð og algjörlega er undir hælinn lagt með hvaða hætti og í hvaða mæli skili sér til uppbyggingar. Einnig er athyglisvert að vegna seinagangs í málinu er alveg ljóst að þetta kerfi, jafnvel þó að það yrði að veruleika í vor, verður aldrei orðið að fullu tilbúið fyrr en sumarið 2017. Þá verður fyrst hægt að framkvæma það, miðað við þetta kerfi fullfjármagnað miðað við tekjur eins árs, ekki þriggja ára heldur eins árs. Þá blessunarlega stefnir allt í að þjóðin verði búin að hrekja þessa óyndisríkisstjórn af höndum sér, sumarið 2017, þannig að alls óvíst er að þetta kerfi fái nokkru sinni að verða að veruleika fullfjármagnað með þriggja ára fjármögnun. Gjaldið verður fyrst lagt á á haustmánuðum á næsta ári og þar af leiðandi blasir það við að heils árs fjármögnun verður ekki tilbúin fyrr en haustið 2016, sem þýðir að það er fyrst á sumrinu 2017 hægt að framkvæma eitthvað miðað við fjármögnun eins árs uppsafnaða. Ég ætla samt í lokin að segja að það er auðvitað kostur á málinu hversu mikla fjármuni menn telja að mögulegt sé að sækja með þeim hætti, það gætu orðið 3 milljarðar miðað við óbreyttan fjölda ferðamanna samkvæmt greiningum fjárlagaskrifstofunnar í kostnaðarmatinu. Það eru hins vegar svo margar leiðir til að bregðast við þeim afmarkaða vanda sem við er að glíma. Hinn afmarkaði vandi sem við er að glíma er að sumar náttúruperlur þola ekki átroðning. Það skiptir máli að tryggja uppbyggingu þar og það er eðlilegt að taka einhvers konar gjöld til að tryggja þá varðveislu. Þau geta verið að hluta til með gistináttagjaldi. Það er hægt að útfæra komugjöld líka. Það er líka hægt að útfæra á fjölsóttustu stöðunum bílastæðagjöld þar sem fólk ósköp einfaldlega, með sama hætti og hér hefur verið rætt í dag, stingur krítarkorti í vél þegar komið er að bílastæði og slá opnast. Það er þekkt leið víða um lönd og tryggir auðvitað að þeir sem koma og njóta viðkomandi staðar leggja eitthvað af mörkum fyrir aðstöðuna sem þar er komið upp í formi bílastæða, salernisaðstöðu o.s.frv. Sambland af þessum leiðum er í mínum huga skynsamlegasta leiðin til að feta okkur áfram. En þessi náttúrupassaleið hefur þann augljósa ókost að búa til nýja landgreifastétt og gera almenna væntingu um það að landið sé lokað en ekki opið. Það er stóri ókosturinn við þetta mál.
Virðulegur forseti. Það er nú að bera í bakkafullan lækinn að fara yfir alla þá mörgu ókosti sem eru við þetta mál sem nú hefur tekið eina þrjá daga af þeim fáu dögum sem eftir lifa af þessu þingi, einvörðungu í fyrstu umræðuna sem er kynningarumræðan. Það er augljóst þó að skiptar skoðanir séu um málið að viðbúið er að 2. umr., sem er meginefnisræðan um málið, mundi taka býsna mikinn tíma hér á vormánuðum ef ætlunin væri að ljúka málinu á þeim tíma. Það vill hins vegar svo til að frumvarpið gerir ekki ráð fyrir því að þetta fari að skila neinum tekjum fyrr en eftir allnokkurn tíma. Það er svo sem engin nauðsyn að ljúka því á vorþinginu og kannski erfitt að sjá eftir þá miklu gagnrýni sem frumvarpið hefur sætt frá þingmönnum úr öllum stjórnmálaflokkum á þinginu að samstaða náist um einhverja eina lausn á því á þeim stutta tíma sem eftir er af þessu þingi. Það er allt of seint að málið skuli ekki koma inn fyrr en núna eftir yfirlýsingar hæstv. ráðherra þegar í upphafi kjörtímabilsins um að tekið yrði strax á því. Það var unnið talsvert í málinu á síðasta kjörtímabili og er í raun synd að sú leið sem þá hafði verið mörkuð skyldi ekki nýtt betur og strax af núverandi ríkisstjórn, einkum eftir að það varð niðurstaðan úr samræðum við greinina sjálfa, ferðaþjónustuna, að atvinnugreinin sjálf, stjórn Samtaka ferðaþjónustunnar, ályktaði sérstaklega um það að nýta skyldi í þessum tilgangi þá leið sem opnuð var á síðasta kjörtímabili, þ.e. gistináttagjaldið. Það ætti ekki að búa til nýja skattheimtu, ekki að búa til nýja leið heldur nýta einfaldlega það kerfi sem fyrir er, það eftirlit sem fyrir er, þann skatt sem fyrir er og hækka þá fjárhæð sem þar væri verið að taka í gjöldum og gera hugsanlega á því einhverjar lítils háttar innri breytingar til samræmis. Það hefði verið langeinfaldasta lausnin á þessu viðfangsefni og hefði getað tekið gildi strax og farið að skila miklu uppbyggingarstarfi á þessum mikilvægu náttúruperlum okkar þegar í stað. Í stað þess að fara þá einföldu leið, þá leið sem greinin sjálf lagði til og þá leið sem hefði ekki falið í sér neina flækju í skattkerfinu, engan kostnað við nýtt kerfi eða aðra slíka skavanka, þá valdi ráðherrann af einhverjum óskiljanlegum ástæðum að koma inn með nýja leið sem í raun og veru verður ekki farin að virka að neinu gagni, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason fór hér ágætlega yfir, fyrr en kjörtímabili hæstv. ráðherra verður lokið og í rauninni komið að vakt annars manns. Af þeim leiðum sem hafa verið í umræðunni held ég að það sé alveg ótvírætt að gölluðust og verst er leið náttúrupassa sem ráðherrann leggur til. Aðrar leiðir sem nefndar hafa verið koma sannarlega til greina ef mönnum nægir ekki gistináttagjaldið til þess að fjármagna verkefnið, sem greinin telur þó vera og ég held að allar forsendur séu fyrir, því að svokölluð bílastæðaleið, a.m.k. ef það er hið opinbera sem byggir upp bílastæðin og innheimtir aðgang að þeim, og hins vegar komugjaldið eru leiðir sem sannarlega má finna efnisrök fyrir og er full ástæða til að skoða alvarlega af hv. nefnd á milli umræðna. Sú leið að ætla sér að hafa eftirlit með því hvort bæði Íslendingar og erlendir gestir okkar hafi greitt tilskilin gjöld til þess að fara inn á helstu náttúrusvæði landsins, vera með þau óskilgreind þannig að þau séu bara á netinu einhvers staðar og það geti breyst frá einum tíma til annars hvaða svæði falli undir slíka gjaldheimtu og slíkt eftirlit, og ætla sér að vera með einhverja náttúruverði um allar koppagrundir eins og stöðumælaverðina í Reykjavík, að standa fólk að verki á ýmsum tímum sólarhringsins við það óhæfuverk að skoða náttúru Íslands, er í grundvallaratriðum vond hugmynd. Það er vond hugmynd að ætla að vera með kerfi sem kallar væntanlega á tugi starfsmanna í eftirlit um land allt, einhvers konar náttúruvarðlið sem fylgist með frjálsri för einstaklinga um landið. Engum hefur tekist að útskýra hvernig eigi að fylgja eftir þeim sektarákvæðum sem í frumvarpinu gert er ráð fyrir. Með hvaða hætti ætla menn að innheimta 15 þús. kr. sekt af erlendum ferðamanni sem flýgur héðan með flugvél daginn eftir að náttúrvarðliðinn stóð hann að verki við að skoða íslenska náttúru? Ætla menn að senda alþjóðleg innheimtufyrirtæki á eftir ferðamanninum til þess að heimta af honum kröfurnar? Þekkja menn ekki hversu erfitt þetta hefur verið með stöðumælagjöldin? Þar er það þó þannig að þau eru lögð í tilfelli erlendra ferðamanna á bifreiðarnar sem eru hér á vegum bílaleigufyrirtækjanna og hanga þess vegna á þeim. Ég held að þessir ágallar, eftirlitið, umstangið, sú hugmynd að ætla að rukka Íslendinga almennt fyrir það að skoða sína eigin náttúru, séu allt ágallar þar sem hver og einn nægi í sjálfu sér til þess að fella málið. Hins vegar vil ég segja um þær leiðir sem formaður atvinnuveganefndar hefur meðal annarra nefnt, bílastæðaleiðina og komugjöldin, að bílastæðaleiðin getur staðið undir nokkurri tekjuöflun og ef það er hið opinbera eða Vegagerðin sem byggir upp bílastæði og innheimtir fyrir aðgang að þeim þá sé ég ekki annmarka á þeirri leið. Það væri auðvitað annmarki ef það yrði einhver almenn ótakmörkuð gjaldtökuheimild fyrir einkaaðila á fólk sem ætlaði sér að skoða náttúru landsins. Það er kannski fyrst og fremst spurning um útfærsluna hvort slíka leið megi styðja. Um komugjaldið þurfa menn að fara í gegnum allnokkurt hagsmunamat. Það er rétt að lönd sem búa að því að mikil ásókn er eftir því að komast þangað, eins og England, hafa lagt gjöld tengd landamærakostnaði á hvern þann sem þar lendir. Það eru lönd sem eru með mikla umframeftirspurn eftir því að komast þangað. Við þurfum að meta það áður en við leggjum á slík gjöld hvort við viljum hækka þröskuldinn, ef svo má segja. Það kann að stríða gegn loftferðasamningum sem við erum aðilar að að leggja á slík gjöld, a.m.k. ef þau eru ekki tengd landamærakostnaði, og þess vegna verður að fara mjög vel yfir þá hlið málsins. Það verður líka að meta kostnaðinn við að fljúga til Íslands. Ég hygg að hjá því lággjaldaflugfélagi sem hér skiptir hvað mestu máli í að flytja ferðamenn til landsins tólf mánuði á ári séum við nú þegar með allra dýrustu flugvöllum sem það félag flýgur á. Það þarf að fara fram vandað mat á því í hv. nefnd hvort menn vilji hækka þann kostnað sem er við það að lenda hér. Það getur haft bein áhrif á ferðamannastraum til landsins. Það er kunnara en frá þurfi að segja að menn hafa ráðist í verulegar fjárfestingar og vaxandi fjárfestingar, m.a. í hótelbyggingum, fjárfestingar til áratuga sem byggja á því að við höldum þeim ferðamannafjölda sem við erum með og aukum heldur við hann, en ekki á því að við missum öfluga aðila í því að draga fólk til landsins eins og öflug lággjaldaflugfélög hafa verið að gera.
Herra forseti. Það má velta því fyrir sér af hverju við stöndum hér og ræðum þetta frumvarp yfir höfuð. Það er mjög takmarkaður stuðningur við það. Einstaka þingmenn hafa lýst yfir stuðningi og það er varla að ráðherra standi sjálf með eigin máli. Það eru mikil vonbrigði að eftir nærri því tvö ár þessarar ríkisstjórnar við völd sé þetta niðurstaðan úr því hvernig eigi að tryggja tekjur til þess að byggja upp ferðamannastaði. Ég vil hefja mál mitt á því að segja að fátt er brýnna en ferðaþjónustan hvað varðar útflutningstekjur okkar til framtíðar, það hafa verið mestu útflutningstekjurnar af ferðaþjónustu á árinu 2013, ég veit ekki hvernig það var á árinu 2014, en ferðaþjónustan er ein af þremur meginstoðum í útflutningi á Íslandi. En helsta leiðin til að afla þeirra tekna er sú stórbrotna náttúra sem við eigum og laðar hingað hátt í milljón manns á ári og þeim fer fjölgandi. Svo er auðvitað mjög margt annað en náttúran sem fylgir með í kaupunum, ekki síst tónlist. Til þess að halda Íslandi sem vinsælum viðkomustað og viðhalda þar með útflutningstekjum okkar af þessari grein og þeirri atvinnu sem því fylgir þurfum við að standa vörð um þær ómetanlegu náttúruperlur sem erlendir ferðamenn sækja heim. Víða erum við komin á fremsta hlunn með að eyðileggja þær perlur og umhverfið verður þannig að það verður minna eftirsóknarvert að koma. Það spyrst fljótt út þegar fólk er farið að tala um að það sé ekki mjög gaman að koma þangað sem átroðslan er orðin svo mikil að það er sársaukafyllra að horfa upp á skemmdir á náttúru heldur en að njóta hennar. Það er því mjög brýnt að bregðast við tekjuþörfinni til að byggja upp þessa staði, sem og til að þróa nýja staði. Það má finna náttúrupassanum mjög margt til foráttu. Í fyrsta lagi ber náttúrlega að nefna að þetta er algjört brot á því prinsippi að fólk geti ferðast endurgjaldslaust um land sitt. Það eitt og sér er nóg til að vera algjörlega andsnúin þessu máli [[Gripið fram í.]]því þetta er það mikilvægt prinsipp [[Gripið fram í.]]að ekki er ásættanlegt að svo sé farið með almannaréttinn. Hitt atriðið sem vekur athygli er veigamikið þótt það sé ekki jafn mikið prinsippmál. Það er einkennilegt að leggja út í skattheimtu sem þessa, það er áætlað að tekjurnar verði milljarður á ári, rúmur milljarður ef fjölgun ferðamanna verður eins og áætlað er, með svo gríðarlegum tilkostnaði. Þetta er ótrúlega flókið og umsvifamikið kerfi. Það er ágætt að minnast þess að þegar átti að leggja á gistináttagjaldið, sem er þó innheimt í samhengi við innheimtu sem á sér stað engu að síður, þótti mörgum það ansi flókið og óárennilegt. Hér er verið að búa til algjörlega nýtt gjald með umsýslu af allra handa tagi og ekki bara það, heldur er mikið mál að hafa eftirlit með því að fólk greiði gjaldið. Það hefur ekki almennilega verið útskýrt hvernig það á að fara fram því þegar maður les kostnaðarmatið frá fjármálaráðuneytinu þá virðist vera sem það sé eitt stöðugildi til viðbótar sem eigi meira eða minna að dekka þetta. Það er áætlað að stofnkostnaðurinn, tímabundinn stofnkostnaður vegna kynningarátaks, sé 92 millj. kr. Ég átta mig ekki alveg á því, þetta tímabundna kynningargjald lýtur náttúrlega að þeim sem eiga að selja passann og slíkt og Íslendingum, en þeir sem koma til landsins og eiga að kaupa í mestum mæli þessa passa þurfa náttúrlega að fá kynningu. Það þarf að vera viðvarandi kynning á passanum. Rekstrarkostnaður á ári er síðan talinn vera um 23 millj. kr. Þá er það fólkið sem er að gefa út passann og hafa eftirlit með og aðra umsýslu. Þetta hlýtur að vera algjört vanmat nema það eigi að sleppa eftirlitinu meira eða minna. Það þýðir náttúrlega bara það að fólk mun átta sig fljótlega á því að það þarf ekkert að kaupa þennan passa.
Flestir eru heiðarlegir.
Ef það þarf ekki að kaupa passann þá fáum við ekki tekjur af honum og þá höfum við ekki tekjur til uppbyggingar á ferðamannastöðum. Það er einboðið, herra forseti, að þetta mál getur ekki orðið að lögum. Það eru miklu einfaldari leiðir til að afla þessara tekna. Eitt er til dæmis að setja gistiþjónustu í hærra virðisaukaskattsþrepið. Það var nú fyrsta verk ríkisstjórnarinnar að lækka virðisaukaskatt á gistingu. Það mætti hækka gistináttagjaldið. Komugjöld eru augljós valkostur og mjög einfaldur. Þar að auki er það skilvirkasta leiðin til að afla tekna fyrir uppbyggingu. Svo eru ýmis þjónustugjöld sem eðlilegt er að skoða. Það þarf náttúrlega að skoða það heildstætt með öðrum aðgerðum að ef byggð er upp þjónusta á staðnum eins og bílastæði og klósett og slíkt að eðlilegt sé að fólk greiði fyrir aðgang að slíku. Það alvarlega er að þessir fjármunir þurfa að koma inn núna. Við erum búin að bíða allt of lengi eftir tekjuöflun. Það er kannski stærsta verkefni atvinnuveganefndar ef þetta dómadagsfrumvarp kemst þangað inn, ekki að afgreiða það út því það tel ég ekki hægt, heldur að aðstoða ráðherra við það að finna leiðir til gjaldtöku, tryggja að ekki sé grafið undan atvinnugreininni af því að náttúran sem verið er að selja verði orðin svo átroðin og niðurnídd að það verði eiginlega ekki hægt að heimsækja suma af þessum stöðum. Svo ég haldi mig við frumvarpið, þótt það sé furðulegt í ljósi lítils stuðnings við það, þá truflar mig mjög við lestur þess það sem snýr að aðilum sem eiga ekki aðild að náttúrupassa, aðilum sem eiga land og hafa ákveðið að selja þar inn. Það á ekkert að koma í veg fyrir slíkt, þarna á að verða einhvers konar gullgrafarastemning, eigendur vinsælla staða geta farið að selja inn á þá, en þeir eiga líka að geta sótt um í Framkvæmdasjóð ferðamanna. Það hlýtur að teljast furðulegt, en kannski í anda atvinnustefnu Sjálfstæðisflokksins að íslenskir skattgreiðendur greiði niður atvinnugreinar í staðinn fyrir að þær keppi á markaðsforsendum. Herra forseti. Ég vil endurtaka að í fyrsta lagi er ógerningur að samþykkja þetta mál í ljósi þess að það er brot á því grundvallarprinsippi að Íslendingar fái gjaldfrjálst að ferðast um land sitt. Í öðru lagi er þetta óskilvirk og vond leið til að afla fjármuna. Það er fjöldinn allur af tekjustofnum sem við höfum nú þegar sem hægt er að hækka eða koma á sem hægt er að innheimta með mjög skilvirkum hætti. Ég vonast til atvinnuveganefnd fari ekki að eyða of miklum tíma í það að ákveða að þau ætli ekki að klára málið heldur einbeiti sér að því að aðstoða ráðherra við að finna leið til að afla tekna til þess að byggja upp og viðhalda mikilvægustu ferðamannastöðum landsins.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég get alls ekki verið sammála því að til séu einfaldari leiðir til að leysa þennan vanda. Ég held að við séum með tiltölulega einfalda leið í höndunum, leið sem er nokkurs konar málamyndaleið. Hún er sveigjanleg. Það er hægt að leggja hana strax á án vandræða. Við mundum fá fjármagn strax inn. Þær leiðir sem mér finnst hv. þingmaður hafa verið að tala um eru til dæmis gistináttaleiðin og ef maður tekur hana og aðrar leiðir þá kemur það alltaf út þannig að kostnaðurinn á fólkið sem býr á Íslandi margfaldast. Markmið náttúrupassans er einmitt það að reyna að hlífa fjölskyldunum hér og taka kostnaðinn meira og minna frá massanum sem bætist við á ferðamannastöðunum og er helst að heimsækja þá. Það er markmið frumvarpsins. Ég tel að leiðin sem þar er farin sé ágætlega til þess gerð að ná því markmiði. Ég get engan veginn tekið undir það að gistináttaleiðin eða virðisaukaskattsleiðin séu betri en þær leiðir sem fram koma í frumvarpinu. Þá finnst mér alveg merkilegt með eftirlitið, ég ætla kannski ekki alveg að tæma það, hægt er að tala um það lengi, en það er eins og menn hafi aldrei heyrt talað um flakkandi stöðugildi. Það er vel hægt að reka stöðugildi sem flakkar um landið með því að hafa marga sem sinna því eina stöðugildi.
Herra forseti. Hv. þm. Áslaug Friðriksdóttir bendir hér á að það sé vilji til þess að gjaldtakan sé með þeim hætti að sem minnst lendi á Íslendingum. Þó að gjaldið sé ekkert sérstaklega hátt að sinni þá er þetta samt ansi óaðgengilegt og flókið fyrir fólk. Komugjald leggst jafnt á Íslendinga og erlenda ferðamenn. Það leggst þá á þá Íslendinga sem eru að ferðast mikið, en það er mjög skilvirk leið til þess að hver einasti ferðamaður sem hingað kemur greiði ákveðna hlutdeild inn í það að við getum byggt upp enn betri ferðaþjónustu og viðhaldið náttúruauðlindum okkar. Það sem mér finnst áhugaverður punktur í andsvari þingmannsins er þetta með hvað Íslendingar greiða og hvað aðrir greiða. Ég man eftir því að hafa tekið þátt í umræðu um komugjöld og gistináttagjöld í efnahags- og skattanefnd á sínum tíma þar sem fram kemur að inn á Evrópska efnahagssvæðinu má ekki mismuna fólki eftir ríkisfangi. En mér finnst full ástæða til þess, ég þekki það bara ekki nógu vel, að atvinnuveganefnd fari yfir það hvort mismunun eftir búsetu sé í öllum tilvikum óheimil, hvort einhverjar leiðir séu til að rukka þá sem eru ferðamenn sérstaklega með ákveðnum skatti og þá í ljósi þess að þeir eru ferðamenn en ekki búsettir hér, og það eigi við um fólk óháð því hvort það eru Íslendingar búsettir erlendis sem koma sem ferðamenn eða erlendir ferðamenn. Mér finnst líka þurfa að ganga úr skugga um það hvort það sé svo heilagt [[Forseti hringir.]]prinsipp að ferðaþjónustu sé ekki hægt að fjármagna með sérstökum gjaldstofni.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg rétt að atvinnuveganefnd muni að sjálfsögðu fjalla um þetta og eflaust leggja fram alls konar hugmyndir. Þegar ég horfi á frumvarpið og þá útreikninga sem þar eru, meðal annars á það hvaða verð mun hamla því að fólk komi til landsins þá erum við komin langt fram yfir það. Ef við erum að tala um 300 kr. í gistináttagjald eða 400 kr. og 200 kr. í komugjöld þá erum við farin að tala um 7.000 til 8.000 á ári fyrir þá sem gista kannski 10 skipti og ferðast nokkrum sinnum í flugvél. Ég held að þá værum við komin langt fram úr því sem hér var verið að reyna að gera, þ.e. að hlífa Íslendingum eða þeim sem hér búa við þessum gjöldum. Við erum með kostnað sem nemur einu stöðugildi í eftirliti - það er auðvitað enginn að fara, og það hefur margoft komið fram í umræðunni, að sjá einkennisklæddan starfsmann hlaupa út um þúfur og elta fólk, það sér það enginn fyrir sér, heldur verður þetta skilgreint inni á ákveðnum svæðum. Við vitum ekki nákvæmlega hvar þau svæði eru og ég tek undir að það verður að skilgreina það betur. Það verður gert, það hefur líka komið fram. En vel er hægt að taka klukkutímarassíu hér og þar í eftirlit. Það hefur mikinn fælingarmátt nákvæmlega eins og til dæmis í sporvagnakerfum stórborga.
Herra forseti. Ég vil undirstrika að það er prinsippið sem hér er aðalatriðið, að ekki sé greitt fyrir að ferðast um landið sitt. Í öðru lagi veldur það mér miklum áhyggjum að hér sé verið að festa í lög að það sé eðlilegt að einkaaðilar rukki fyrir aðgang að landi þar sem eru ferðamannastaðir sem fjöldi fólks heimsækir á ári. Það er eitthvað sem við í Samfylkingunni sættum okkur ekki við og ég held að meginþorri landsmanna sé ekki sáttur við það fyrirkomulag. Varðandi eftirlitið þá er það þannig í almenningssamgangnakerfum að allir fara í gegnum eftirlit. Maður kemst ekki inn nema í gegnum ákveðnar vélar og með rétta tegund af miðum, svo eru ákveðnar rassíur til að ná þeim sem eru að svindla sér í gegnum þau kerfi. Þó það sé ekki nema klukkutímarassía hér og þar þarf meira en eitt stöðugildi í slíkt því að við erum að tala um ferðamenn sem eru á aðra milljón, samkvæmt áætlunum um fjölgun, plús alla þá Íslendinga sem eru á ferðalagi um landið sitt. Það eru engin hlið nema setja eigi upp aðgangshlið að stöðum. Ég veit ekki hvernig það á að fara fram. Það er nánast ógjörningur. Þetta krefst því flókins eftirlits til þess að fólk taki yfirleitt mark á þessu og kaupi passa sem þennan. Annars verður tekjustofninn miklu rýrari en hér er gefið í skyn í kostnaðarmati því að fólk verður auðvitað fljótt að átta sig á því að það er ekki nein alvara að baki og ólíklegt að það lendi í rassíu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir ræðuna. Ég hlýddi á hana og reyndi að finna eitthvað jákvætt út úr henni, sá ekki neitt. Það er ekki nógu gott. [[Gripið fram í: Þú fékkst allt þetta jákvæða áðan.]]Ég fékk allt það jákvæða áðan, já. Umræðan hefur ekki bara verið neikvæð. Nú fer þetta mál til hv. nefndar að lokinni umræðu. Ráðherrann sagði að hún gæfi að sjálfsögðu Alþingi og hv. nefnd heimild til að breyta frumvarpinu. Það verður í umfjöllun þingsins. Ég vil spyrja hv. þingmann: Telur hv. þingmaður virkilega að íslensk náttúra geti beðið lengur? Getur íslensk náttúra beðið lengur eftir því að menn geri nauðsynlegar ráðstafanir? Ég horfi upp á miklar skemmdir mjög víða. Miklar skemmdir, þá aðallega á mosa og hrauni. Síðan er það spurningin um leiðir. Hér hafa verið nefndar þrjár leiðir, gistináttagjald, komugjöld eða brottfarargjöld og svo náttúrupassinn. Hv. þingmaður fór ekkert í gegnum þær leiðir. Ég geri ráð fyrir því að hv. nefnd fari í gegnum þær, allar þrjár, taki fyrir kosti og galla. Gallarnir við gistináttagjaldið, ég nefndi það í minni ræðu, er að það hækkar verð á gistingu, sérstaklega ódýrri gistingu. Gallinn við komugjaldið er að það hækkar verð á flugi, sérstaklega ódýru flugi. Síðan er það það sem hv. þingmaður sagði um að Íslendingar mundu borga fyrir að fara um landið sitt. Ég benti á leið í ræðu minni sem hv. þingmaður hefur greinilega ekki hlustað á. Það er að koma með sérstakan persónuafslátt sem Íslendingar gætu notað sjálfvirkt til þess að greiða þetta gjald, en ég sagði jafnframt að mér þætti varla [[Forseti hringir.]]taka því að fara þá leið.
Herra forseti. Mitt hlutverk hér er ekki að vera á nótum sem endilega þóknast hv. þm. Pétri H. Blöndal og ef ég er ekki nógu jákvæð fyrir hans smekk þá ætla ég bara að segja það, herra forseti, að mér er nákvæmlega sama hvað honum finnst um það. Varðandi íslenska náttúru sem ekki getur beðið lengur þá er það algjörlega rétt, en slóðaskapur ríkisstjórnarinnar afsakar ekki að hér sé settur á fordæmalaus skattur sem Íslendingar þurfa að borga til þess að geta ferðast um landið sitt. Og ég hvatti einmitt til þess að nefndin aðstoðaði ráðherra við það að finna færar leiðir. Núna voru settir inn fjármunir í uppbyggingu ferðamannastaða á fjáraukalögum af því það var neyðarástand. Við verðum þá eftir vinnu atvinnuveganefndar að sameinast um að það verði gert öðru sinni og þinginu og ríkisstjórninni gert kleift að finna færa leið. Þannig verður það bara að vera. Það er ekki hægt að segja: Nú erum við svo sein að við verðum bara að innleiða eitthvert bullkerfi til þess að fá þessa fjármuni. Þá fjármuni er alveg hægt að fá með öðrum hætti. Það er okkar að ákveða það. Ég er algjörlega fylgjandi því að Alþingi taki sér það vald sem það vill taka sér og vinni mál, en það er náttúrlega vandræðalegt og til vansa að það sé svo lítill stuðningur hér við stjórnarfrumvarp að flestir séu á hlaupum við það að gera þingið ábyrgt fyrir því að redda því klúðri og þeirri klúðurstöðu sem við erum komin í. Það er engin afsökun. Fólk á að sjá sóma sinn í því að leggja fram frumvörp sem eru þess eðlis að þau séu yfirleitt umræðuhæf.
Herra forseti. Það má vel vera að hv. þingmanni sé alveg sama um hvaða skoðun ég hef, en málið var að það var ekkert uppbyggilegt í ræðu hv. þingmanns. Það voru engar tillögur um lausnir heldur var allt slæmt, slæmt, slæmt. Nú hafa komið fram margar hugmyndir í umræðunni. Ég treysti hv. nefnd vel til þess að fara í gegnum þær hugmyndir og leysa þær. Ef mönnum finnst einhver goðgá í því að Íslendingar séu að borga fyrir að fara um landið og vilji spara þeim þessar 500 kr. á ári - fimm hundruð krónur - þá er hægt að fara þá leið sem ég benti á, veita sérstakan persónuafslátt sem gengi til greiðslu á gjaldinu, skilyrt. Þá er það mál leyst. Aðalatriðið er að koma með einhverja lausn sem gefur tekjur til að borga það sem þarf að gera til að vernda náttúruna og ég er nærri viss um að ferðamaður sem kemur til Íslands og er gert að borga 1.500 kr. gerir það með glöðu geði, mjög glöðu geði. Mér dettur varla í huga að menn vilji svindla á þessu kerfi þannig að eftirlitið verður bara frekar til málamynda frekar, til að tékka á því að menn hafi ekki gleymt þessu. Ég geri ráð fyrir því að í öllum rútum og á leiðinni til Reykjavíkur og á öllum hótelum verði ferðamönnum bent á það að ef þeir ætla að fara að Gullfossi og Geysi þá þurfi þeir að hafa náttúrupassa á 1.500 kr. og hérna er skjárinn til að bóka það, eða appið til að senda í símann. Ég sé bara ekki vandamálið við innheimtu og eftirlit vegna þess að flestir munu líta á þetta sem jákvæðan skatt og flest fólk er heiðarlegt, herra forseti.
Herra forseti. Náttúrupassi er brot á prinsippi um frjálsa för fólks um land sitt án þess að greiða fyrir það sérstakt gjald. Gjaldið eins og það er lagt til í frumvarpinu er sannarlega ekki hátt, það er rétt hjá hv. þingmanni, 500 kr. á ári, en það er brot á prinsippi. Síðan er líka hægt að hækka það gjald, það þekkjum við nú. Varðandi uppbyggilegar tillögur þá hefur þingmaðurinn ekki hlustað nægilega gætilega á orð mín því ég ræddi til að mynda komugjöld og var þá á sömu nótum og ýmsir stjórnarliðar. Ef ferðamenn eru tilbúnir til þess að borga 1.500 kr. fyrir náttúrupassa þá ættu þeir að vera tilbúnir til þess að borga 1–2 þús. kr. í komugjöld. Það er hægt að hækka virðisaukaskatt á gistiþjónustu. Það er hægt að hækka gistináttagjaldið og það er hægt að innheimta þjónustugjöld ef byggð hefur verið upp þjónusta sem eðlilegt er að rukka fyrir. Þannig að ég kom með margar tillögur. Ég hef ekki setið yfir þessum vanda, ég er ekki búin að vera ráðherra ferðaþjónustunnar á annað ár og velta fyrir mér hvernig ég eigi að tækla þetta vandamál í samráði við greinina. Ég ræddi það einmitt að það væri mikilvægt að atvinnuveganefnd aðstoðaði ráðherra sem virðist ekki ráða við það verkefni að finna leiðir sem eru skilvirkar og sanngjarnar og ekki brot á grundvallarprinsippi um frjálsa för fólks án endurgjalds.
Herra forseti. Ég hef gert afstöðu mína í þessu máli mjög skýra í andsvörum og fyrri ræðuhöldum. Það má segja að þessi umræða sé að lokum komin en ég vil segja undir lok hennar að mér finnst hún hafa skilað mörgu. Hún hefur verið snörp á köflum, ákaflega heit í upphafi en hún hefur verið málefnaleg. Mér finnst sem hér hafi komið fram ákaflega margar hugmyndir og það mætti eiginlega segja að það liggi fyrir hv. atvinnuveganefnd, sem fær að sjálfsögðu þetta mál, hlaðborð hugmynda. Ég vil sérstaklega í upphafi máls míns hrósa hv. þingmönnum stjórnarliðsins fyrir að hafa tekið með ákaflega opnum huga og víðsýni á þessu frumvarpi. Menn hafa ekki hikað við að segja á því kost og löst. Hv. þm. Áslaug Friðriksdóttir, sem situr hér í fyrsta sinni á meðal vor, hefur bent á bæði jákvæða hluti við þetta frumvarp og sömuleiðis neikvæða og það hafa ýmsir aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins gert. Flestir, að einum undantöldum, sem töluðu af hálfu Framsóknarflokksins hafa hins vegar fundið frumvarpinu ákaflega margt til foráttu. Ég tel að þessi umræða hafi skilað þremur meginniðurstöðum. Í fyrsta lagi held ég að allir séu sammála um að við viljum fara þá leið að taka á einhvern hátt gjald til að skapa tekjustreymi til að standa undir uppbyggingu ferðamannastaða. Það er ekkert sjálfgefið. Það mætti allt eins hugsa sér að færa sterk rök fyrir því að með hliðsjón af því að ferðaþjónustan er núna orðin stærsta atvinnugrein að umfangi í landinu og mun, þegar hún er komin í eðlilegt form og skattumhverfi sem almennt ríkir um atvinnugreinar nær yfir hana líka, skila það miklum tekjum að það er ekkert óeðlilegt að segja sem svo að rétt sé að ríkið í gegnum þá skattheimtu standi straum af uppbyggingunni. En umræðan hefur skilað okkur að þeirri niðurstöðu, finnst mér, að allir eru þeirrar skoðunar að rétt sé að finna leiðir til að taka á einhvern hátt sérstakt gjald til að standa undir þessu. Í öðru lagi hefur umræðan auðvitað skilað því sem er alveg dæmalaust, það er enginn stuðningur við frumvarp hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Ég minnist þess ekki á þeim bráðum 25 árum sem ég hef setið í þessum sölum að það hafi nokkru sinni gerst að komið hafi fram frumvarp sem nánast enginn úr flokki viðkomandi ráðherra lýsir óskoruðum stuðningi við. Það hefur enginn gert. Í þessari umræðu hefur nánast enginn, ef undan er talinn hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, þingmaður Framsóknarflokksins, lýst nokkuð skilyrðislausum stuðningi við frumvarpið. Ég man ekki eftir því að það hafi komið fram frumvarp þar sem báðir formenn þingflokka, stjórnarflokkanna, lögðu lykkju á leið sína í fjölmiðlum til að greina frá því að þeir væru ekki hlynntir frumvarpinu. Auðvitað er minni mitt farið að förlast og nær kannski ekki langt aftur, en ég man ekki betur en ég hafi heyrt hv. þm. Jón Gunnarsson, formann atvinnuveganefndar sem fær málið til sín, lýsa ákaflega miklum efasemdum um þetta. Þriðja meginniðurstaðan, sem skiptir mjög miklu máli eins og umræðan er stödd, er svo sú að hæstv. ráðherra hefur sagt að hún sé reiðubúin til að hlusta á breytingar og hún segir það beinlínis að nefndin eigi að finna samstöðu. Með öðrum orðum er málinu er vísað til nefndarinnar, kannski ekki til frumvinnslu en nefndin á að vinna úr því hlaðborði hugmynda sem hér liggur fyrir. Mín afstaða hefur komið nokkuð ljós fram í þessu máli. Hún er kannski þríþætt. Í fyrsta lagi er það almannarétturinn. Ég lít á hann sem einn af helgustu réttum sem við þegnar í hinu íslenska lýðveldi höfum. Hann er ævagamall. Hann var partur af byggingu hins íslenska samveldis. Hann var frumréttur sem Íslendingar höfðu á sínum tíma. Menn höfðu rétt til frjálsrar farar yfir lönd með búsmala sinn og ekki einungis það. Þeir máttu sömuleiðis nýta þau lönd eins og þeir þurftu á meðan þeir voru á ferðalaginu. Þeir máttu jafnvel beita búsmala sínum á slíkum ferðum á löndin, þeir máttu veiða fisk sér til matar og lesa ber, þeir urðu að ganga vel um. Þetta hefur fylgt okkur allar götur síðan. Menn hafa hér á undarlegum hátt verið að tala um að það sé einhvers konar þrátefli á millum stjórnarskrárinnar, og vísa þá einkum til núverandi stjórnarskrár, og almannaréttarins. Ég vísa því algerlega á bug. Ég hef farið lítillega yfir það áður og geri kannski á eftir ef mér vinnst tími til. En það er merkilegt að það er einungis hæstv. ráðherra og hv. þm. Pétur H. Blöndal sem hafa vísað til þeirrar þrástöðu milli almannaréttarins og stjórnarskrárinnar. Þá er rétt að rifja upp að almannarétturinn hefur lifað af þrjár stjórnarskrár og nábýlið hefur verið giska farsælt. Það hafa engin mál risið og engir úfar fyrr en hæstv. ráðherra hefur teflt málinu í þá stöðu að það er líklegt að ef það fer fram eins og það liggur fyrir muni rísa miklar deilur og málaferli. Það hygg ég. Í öðru lagi byggist andstaða mín á því að ég er mjög ósáttur við að hér sé í fyrsta skipti í frumvarpi til laga beinlínis gert ráð fyrir því og hvatt til þess að eigendur náttúruperlna geti rukkað fyrir aðgengi. Ég er algerlega á móti því. Þetta eru stóru tíðindin úr þessu og ég verð að segja að þarna finnst mér hæstv. ráðherra sigla undir fölsku flaggi. Hæstv. ráðherra hefur sagt mjög skýrt þegar við höfum verið að ræða þrátefli stjórnarskrárinnar og almannaréttarins, og þá stöðu sem kom upp með því að menn víðs vegar um landið hafa viljað taka gjald fyrir aðgengi að löndum sem þeir eiga, að það mál verði ekki útkljáð hér og það sé ekki hennar verk að útkljá það. En, herra forseti, hún hefur útkljáð það. 4. gr. þessa frumvarps er lykilgrein og svo ég noti orð hv. þm. Líneikar Sævarsdóttir þá ýtir hún undir að menn fari þessa leið. Og samspil 4. gr. og 11. gr. herðir frekar á þeirri för. En til að taka af allan vafa um það að hæstv. ráðherra er sér ákaflega vel meðvituð um það að hún er að útkljá þetta mál landeigendum í vil þá ætla ég í annað sinn á þessum degi að lesa texta sem er tekinn af heimasíðu ráðuneytis hennar. Þar eru settar upp staðreyndir málsins í formi spurninga og svara og þar er ein spurningin þannig að spurt er hvort náttúrupassinn komi í veg fyrir gjaldtöku einkaaðila á einstökum ferðamannastöðum. Svar hæstv. ráðherra er ótvírætt og afdráttarlaust og það er svona: „Nei, einstakir landeigendur geta eftir sem áður í krafti eignarréttar síns rukkað aðgangseyri á sína staði.“ Þetta er í fyrsta skipti sem ráðherra íslenska lýðveldisins treystir sér til að segja svona. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra treystir sér ekki til að taka svona til orða þegar gengið var á hann út af því róti sem varð vegna gjaldtöku á Geysissvæðinu. En hæstv. viðskipta- og iðnaðarráðherra tekur algerlega af skarið og eftir svona orðalag getur hún ekki komið og skotið sér á bak við þann skjöld að málið sé ekki útkljáð. Hún er að reyna að útkljá það landeigendum í vil og það finnst mér það versta við þetta frumvarp og í reynd stærstu tíðindin. Af því að ég er kristinn maður og lifi eftir Biblíunni, þá segi ég: Ræða þín skal vera já, já og nei, nei, eins og þar segir. Hæstv. ráðherra hefði átt að segja þetta ótvírætt en hún skaut sér undan því og gaf annað til kynna. Það fannst mér ekki gott. Í þriðja lagi mátti líka ráða það af endurteknum svörum hæstv. ráðherra í ýmsum umræðum sem spruttu í tilefni af því uppnámi sem varð vegna gjaldtöku sem tekin var upp á tveimur stöðum og fyrirhuguð á hinum þriðja. Hún talaði þannig að þegar þetta frumvarp kæmi fram væri málið leyst og það yrði sett samræmi á hið töluverða kaos sem komið var upp. Ég vísa þá sérstaklega til svars hennar um miðjan desember, hugsanlega fyrri part desember, þegar hún svaraði leiðtoga mínum, formanni Samfylkingarinnar, hv. þm. Árna Páli Árnasyni. Þar kom þetta alveg skýrt fram og reyndar á fleiri stöðum. Mér finnst að ráðherrann hafi ekki talað algerlega og nægilega skýrt í því efni. Um frumvarpið sjálft ætla ég ekki að fjölyrða nema ég hef þegar mörgum sinnum rætt 4. gr. Ég hef þrenns konar athugasemdir við hana. Í fyrsta lagi er það sú óskýra skilgreining sem þar er að finna þegar maður les saman 1. og 2. málsliðinn. Í 1. málslið segir alveg skýrt að allir ferðamannastaðir í eigu eða umsjón opinberra aðila eigi sjálfkrafa aðild. Menn skilja þetta auðvitað þannig að ekki sé hægt að færa sig spönn frá rassi á Íslandi utan borgar- og bæjarmarka án þess að þurfa að greiða fyrir það þennan passa. Ráðherrann hefur hrakist úr þeirri afstöðu til að segja að í reynd verði þetta aðeins 10–12 staðir sem verði skilgreindir eins og segir í 2. málslið, sem sérstakir staðir í náttúru Íslands sem hafi einstakt aðdráttarafl í sögu menningar eða náttúru. Hvernig í ósköpunum stendur á því að það er ekki búið á 20 mánuðum að skilgreina það? Ég geri athugasemdir við þetta og gæti gert stærri, en ætla þó ekki að gera það frekar. Ég ætla ekki að gera neitt röfl úr þessu eftirliti. Það er í skötulíki en ég bara fagna því. Ég verð þá ekki nappaður ef að því dregur. Ég ætla ekki að borga þennan náttúrupassa eins og fram hefur komið, vona að ég særi ekki siðferðisvitund hv. þm. Péturs H. Blöndals með því. Það sem skiptir síðan töluvert miklu máli fyrir mig er að þegar ég les saman 4. gr. og 11. gr. finnst mér sem þar sé beinlínis verið að opna alveg sérstaklega og hvetja menn sem eiga lönd til að selja aðgang að þeim ef þeir hafa tækifæri til þess. Í 11. gr. kemur sem sagt fram að það á að verja 10% af þessari upphæð, sem menn telja að verði 1 milljarður, til þeirra sem standa utan hinna opinberu svæða. Menn vita alveg að 100 millj. kr. til að byggja upp þau svæði er allt of lítið. Það er enginn hvati til þess. Því segi ég það að gallinn við þessa grein er sá að hún kemur ekki á samræmi heldur ýtir undir kaos. Það sem við munum sjá er þá að þeir sem borga passann, reisupassa hæstv. ráðherra Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, fyrir 1.500 kr., og það er ekkert mikið verð, það er prinsippið sem skiptir máli, en það er verra sem fylgir í kjölfarið. Kerið er nú þegar með 300 kr., voru það ekki 500 kr. sem voru rukkaðar á Geysi meðan það stóð yfir? Námaskarð og Leirhnjúkur og það svæði þeirra Reykhlíðinga, þar átti að taka að mig minnir 800 kr. Svona mun þetta rekja sig, einn staður af öðrum, og ef við horfum svolítið fram í tímann mun það að sjálfsögðu þróast á þann hátt. Þegar upp verður staðið stöndum við frammi fyrir landi sem er lokað nema menn borgi fyrir þessa staði og það eru fjölmargir staðir sem eru utan opinberra svæða. Þá kem ég aftur að því sem ég sagði áður: Þetta er almannarétturinn og ég vil ekki að hann verði tekinn af mér. Ég tel hins vegar að umræðan sem hér hefur verið um almannaréttinn hafi verið mjög gagnleg og það gleður mig að fá tækifæri í þriðja skipti á mínum ferli hér til að taka umræðu um hann. Öllum er hollt að gera það á um 10 ára fresti. Almannarétturinn er ekki helgasti rétturinn að því er varðar þetta mál. Náttúran stendur þar ofar. Við þurfum að vernda hana. Það er algerlega klárt og það er hægt að gera öðruvísi en með þeim passa sem er verið að tala um. Það er algerlega ljóst að náttúran getur við sérstakar aðstæður borið skaða af almannaréttinum og það jaðrar við að það sé á sumum stöðum, eins og Herðubreiðarlindum og viðkvæmum stöðum líkt og þeim sem hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi. Þetta verður að liggja algerlega ljóst fyrir. Það eru ýmsar leiðir sem hægt er að velta upp til að fara og afla tekna. Virðisaukaskattsleiðin er ein. Það hlýtur auðvitað að koma að því að þessi grein verði ekki seld undir neinar undanþágur eins og er í dag. Hún er orðin öflugasta atvinnugrein landsins og að því kemur. Spurningin er: Getum við beðið eftir því? Varla, eins og staðan er. Í öðru lagi vil ég ekki vísa frá möguleikanum um beinar greiðslur fyrir veitta þjónustu eins og snyrtiaðstöðu, hreinlætisaðstöðu. Ég þekki það sjálfur frá því að ég var í Þingvallanefnd og umhverfisráðherra dögum fyrri að það er mikill kostnaður og mikil þörf fyrir það. Og sömuleiðis bílastæði. Komugjöldin í stuttu máli, ég tel að það sé ekki farsæl leið og get ég kannski í síðari ræðu minni, því ég á hana eftir, farið aðeins yfir það. En ég hníg alltaf að sömu lausninni sem er gistináttagjaldið. Rökin gegn því eru ákaflega veik hér í frumvarpinu. Þau rök sem hv. þm. Áslaug Friðriksdóttir var með áðan voru góðra gjalda verð, kannski bestu mótrökin. Því sem ég tefli á móti er að hér hafa komið fram hugmyndir um stigaskiptingu, þrepaskiptingu þess. [[Forseti hringir.]]Í næstu ræðu minni get ég farið út í það. Það eru lausnir á þessu. En ég er líka til sátta og málamiðlunar reiðubúinn til að ræða blandaða leið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og þann áhuga sem hann sýnir þessu máli, búinn að vera hér þaulsetinn við umræðuna. Aðeins til að draga saman þær athugasemdir sem hv. þingmaður hefur þá finnst mér þær snúa fyrst og fremst að almannaréttinum í fyrsta lagi og síðan áhyggjum af einkaaðilum. En ég verð að segja þingmanninum til hróss að hann kemur með skoðanir sínar á því hvaða leiðir eigi að fara og leggur þær hér inn í umræðuna. Þess vegna er ég þó eftir allt saman enn bjartsýn á það að í sameiningu getum við fundið lausn á þessu máli. Ég vil aðeins leiðrétta það sem hv. þingmaður sagði í fyrsta lagi um einkaaðilana. Ég hef ekki tekið afstöðu með einum eða neinum. Þvert á móti hef ég sagt ítrekað í umræðunni að um þetta ríki lögfræðilegur ágreiningur. Það sem ég er að segja og það sem við erum að leggja til í frumvarpinu er að í fyrsta lagi eru ríki og sveitarfélög að taka ábyrgð á sínum svæðum og segja: Það verður ekki rukkað með öðrum hætti fyrir aðgang að þessum svæðum. Í öðru lagi erum við ólíkt öðrum leiðum sem hafa verið í umræðunni, ólíkt löggjöfinni sem er núna og má segja að þetta viðfangsefni hafi verið skilið eftir óleyst af hv. síðustu ríkisstjórn hvað þetta varðar, þ.e. það er ekki verið að taka af skarið heldur er verið að bjóða einkaaðilum til samstarfs með okkur inn í þetta gegn því að þeir rukki ekki sjálfir. Og hvorki með brottfarargjaldi né komugjaldi, eða öðrum þeim leiðum sem hv. þingmaður nefnir, er verið að taka á þessu. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Af hverju var þetta lögfræðilega álitaefni skilið eftir óleyst af hálfu síðustu ríkisstjórnar ef mönnum er það svona mikilsvert að fá úr þessu skorið.
Herra forseti. Ég er alveg reiðubúinn til að skoða allar þær leiðir sem hér hafa verið ræddar nema náttúrupassann. Ég hef reynt fyrir mitt leyti að styðja það mínum rökum. Þau eru að hluta til tilfinningarök, ég dreg enga dul á það. En hæstv. ráðherra má eiga það að hún summar það alveg nákvæmlega upp á hverju andstaða mín byggist. Það dugar hins vegar ekki fyrir hæstv. ráðherra að koma hingað og tala eins og þetta mál sé ekki óútkljáð. Það er óútkljáð af hennar hálfu. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. ráðherra viti hvað hún setur fram í eigin nafni, það getur vel verið að einhverjir aðrir hafi skrifað það, en í því svari sem ég las hér áðan lýsir hæstv. ráðherra því yfir að það sé hennar skilningur að eins og staðan er í dag þá sé hægt að krefjast gjalds fyrir aðgang að náttúruperlum í einkaeigu. [[Forseti hringir.]]Ég dreg það í efa fullkomlega. Hæstv. fjármálaráðherra og leiðtogi lífs hennar treysti sér ekki til að segja það á sínum tíma að það væri í samræmi við lög. Hæstv. ráðherra segir það algerlega skýrt. Nei, einstakir landeigendur geta eftir sem áður í krafti eignarréttar síns rukkað aðgangseyri á sína staði. Ég tel að 4. gr. og síðan sú litla hvatning sem er að finna í frumvarpinu í 4. og 11. gr. til að fá einkaaðilana til samstarfs beinlínis reisi flaggið fyrir þá sem vilja fara leið gjaldtöku á náttúruperlum í einkaeigu. Því er ég algerlega mótfallinn. Ég get hins vegar skilið það sjónarmið þegar menn tala um að það sé kannski orðinn iðnaður þegar menn koma með fleiri og fleiri rútur o.s.frv. En ég segi og það er kannski kjarni máls míns að ég vil eiga kost á því að ganga um land mitt í sátt við náttúruna.
Virðulegur forseti. Hvað sem hv. þingmanni kann að finnast um það þá er núna verið að rukka. Það er verið að rukka í Kerinu, gerðar voru tilraunir til þess við Geysi og fyrir norðan. Þau dómsmál sem snúast um þau mál núna eða þau mál sem eru fyrir dómstólum snúast ekki um hvort það sé heimilt eða ekki. Það eru svona húsfélagsmál. Þau snúast um hvort meiri hluti landeigenda geti tekið ákvörðun svo veigamikla eins og að taka aðgangseyri fyrir aðgang að landinu í óþökk minnihlutaeigenda. Í tilfelli Geysis var það ríkið sem var minnihlutaeigandi og gerði athugasemd við það. Fyrir norðan voru það einkaaðilar beggja megin við borðið. Það er það sem verið er að skera úr um núna, lögfræðilega deilumálið, má landeigandi rukka aðgang að landi sínu? Það hefur ekki farið fyrir dómstóla, það er það sem er óútkljáð. Þess vegna segi ég, eftir sem áður er ég að vísa til þess að verið er að rukka. Og hv. þm. Ögmundur Jónasson veifar hér úrskurði Umhverfisstofnunar og spyr mig: Af hverju fer ég ekki og banna þá lögleysu? Jafn ágæt og Umhverfisstofnun er þá er hún ekki dómstóll og um úrskurð Umhverfisstofnunar er ekki einhugur heldur hef ég séð lögfræðiálit sem ganga þvert á þetta. Ég væri manna fegnust ef þetta væri útkljáð og ég vona svo sannarlega að við getum gert það, en það er dómstóla, ekki þeirrar sem hér stendur, ekki frekar en hv. þingmaður Össur Skarphéðinsson beitti sér fyrir því að það yrði með ákveðnum hætti bannað. Þegar hann var í ríkisstjórn kom ekki fram tillaga hjá þingmanninum, lagabreyting eða stjórnarskrárbreyting sem sagði: Landeigendur mega ekki rukka aðgangseyri fyrir náttúruperlur. Það er bara staðan sem við erum í í dag. Almannarétturinn er varinn af náttúruverndarlögum og hefðarrétti og öllu því sem við höfum talað um og okkur þykir öllum vænt um. En eignarrétturinn er [[Forseti hringir.]]líka varinn og það af stjórnarskránni. Við þurfum því að fara gætilega með þessi tvenns konar grundvallarréttindi og ég vona svo sannarlega þrátt fyrir þetta að við náum að leysa þetta viðfangsefni því það er verkefni okkar á þingi núna.
Herra forseti. Ég er mjög ósáttur við viðhorfin hjá hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Hún er fulltrúi almannavaldsins, hún er fulltrúi minn og hún á að standa með mér og hún á að standa með almenningi. Ef málið er óútkljáð þá á hún ekki sem handhafi framkvæmdarvaldsins að taka sér stöðu með þeim hætti að það er háskalega nærri því að segja að hún standi með landeigendum í máli sem á eftir að útkljá að hennar dómi. Það sem er nöturlegast við þetta er að hæstv. ráðherra gengur lengra en Óskar Magnússon, forvígismaður þeirra sem rukka inn fyrir Kerið. Hann hefur sagt það nýlega í útvarpi að hann geri greinarmun á því sem hann kallar iðnað annars vegar og hins vegar því þegar einhverjir kallar koma með stelpurnar sínar og vilja skoða Kerið. Og það sem meira er, hann gerir það í praxís, ég hef ekki af því persónulega reynslu, ég tek það fram en hann gerir það. En mér finnst að ráðherrann stilli sér handan hans og gangi lengra. Ég tel að hér sé um að ræða ákaflega mikilvægt og sterkt prinsippmál og það varðar tilfinningar mjög margra og hvernig þeir upplifa sitt eigið land, náttúruna og tengslin þar á milli. Enn aftur ítreka ég það að ég skil það vel að breyttar aðstæður setja almannaréttinn kannski í svolítið annað og nýrra ljós. Þessar breyttu aðstæður eru þær að hingað koma milljón ferðamenn og kannski verða þeir 2,3 milljónir innan einhvers tiltekins tíma, eins og einhver þingmanna sagði hér í dag. Þá verðum við að skoða það með hvaða hætti við tökum á því en það má ekki verða til þess að réttur hins venjulega Íslendings til að fara með þeim sama hætti um landið og menn hafa alltaf gert án þess að spilla því sé fyrir borð borinn. Mér er umhugað um það og mér finnst að hæstv. ráðherra beri ekki alveg nógu mikinn skilning á þessum tilfinningum fólks.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ég skal gæta þess að troða ekki um of á tilfinningum hans. Hann talar mikið um almannarétt og stjórnarskrá. Ég talaði ekki endilega um almannarétt og stjórnarskrá heldur um almannarétt og náttúruna. Þegar ég fór fyrst upp á Keili fyrir allmörgum árum - og það er afskaplega mikil upplifun að fara upp á Keili, sérstaklega í góðu veðri - þá gekk ég yfir hraunið. Þar var lítill slóði og ómerkilegur og erfitt að finna hann og maður sá engar skemmdir. Síðast þegar ég fór upp á Keili, það er ekkert voðalega langt síðan, þá var komið svöðusár í hraunið. Er það mér að kenna þegar ég gekk fyrst um eða er það einhverjum öðrum að kenna? Eða er það mér að kenna frá því að ég gekk um síðast? Hvar er almannarétturinn? Get ég gengið hvernig sem ég vil yfir mosagróið hraun? Ég held ekki. Náttúran líður fyrir það. Þegar ég er orðinn margfaldur, þegar nógu margir, segjum 10 þúsund manns, fara sömu leið og ég, verður náttúran að fá vernd. Þarna rekst almannarétturinn á við náttúru Íslands [[Eins og ég var að segja.]]- já, þannig að við erum sammála um það, þannig að almannarétturinn er ekkert algildur.
Nei.
Þá erum við bara hjartanlega sammála. Ég hef bent á leið, ef mönnum finnst svona ógurlega sárt að borga 1.500 kr. af prinsippástæðum, til að hægt sé að hafa þetta ókeypis. Með því að hafa sérstakan persónuafslátt sem er ætlaður í náttúrupassann. Allir skattskyldir Íslendingar 18 ára og eldri - líka þeir sem ekki borga skatt - geta vísað í það og fengið þetta greitt, allir sem eru með kennitölu og eru skattskyldir þurfa ekki að borga. Þá getur vel verið að það hlífi tilfinningum einhverra sem vilja ekki af prinsippástæðum greiða.
Herra forseti. Ég veit að hv. þm. Pétur H. Blöndal trúir því ekki en ég fór þessa sömu leið og hann fyrir tiltölulega skömmu síðan, þ.e. á síðasta ári. Ég er ekki viss um að ég geri það aftur. Ég upplifði nákvæmlega það sama og hv. þingmaður, svöðusár í mosanum sem eru sums staðar orðin [[Gripið fram í.]]- já, já, sums staðar orðin mjög gleið og ljóst að menn eru farnir að krækja fram hjá þeim og mynda ný sár, þannig að ég skil þetta fullkomlega. En ég sagði líka í ræðu minni áðan að náttúran gengur framar almannaréttinum og þá er spurning hvernig við reynum að finna því farveg. Ég nefndi sérstakt dæmi, dæmi sem ég glímdi við sem umhverfisráðherra á sínum tíma, það voru Herðubreiðarlindir sem eru á jaðri þess að fara ákaflega illa. En hvernig eigum við að vernda það? Við gerum það hvorki með þeim leiðum sem ég hef verið að tala fyrir né heldur náttúrupassanum, alls ekki. Það eru aðrar leiðir sem þarf að fara þar. Hv. þingmaður nefndi það síðan að hann hefði ekki verið að tala um stjórnarskrána. Hann er nú ásamt hæstv. iðnaðarráðherra eini maðurinn sem hefur talað með þeim hætti, síðast hér fyrir klukkutíma, að stilla upp almannaréttinum andspænis stjórnarskránni. Það sem ég er að segja er það að sambýli þessara tveggja þátta hefur verið ákaflega farsælt og það er ekki fyrr en núna með þessu frumvarpi sem mér finnst hæstv. iðnaðarráðherra lyfta rétti landeigenda umfram það sem ég tel sæmilegt, umfram hefð, umfram verklag og án þess að það liggi fyrir dómi. Ég tel hins vegar að þetta frumvarp muni leiða til dómsmála og það er meðal annars vegna þess að eftir því sem mér elnar aldur þá vil ég vera blíðari við fólk og sáttfúsari sem ég vil reyna að finna aðra leið. Hv. þingmaður gat hér réttilega um tiltekna leið, þ.e. sérstakan persónuafslátt. Það er einnar messu virði að skoða það. Á því eru tveir augljósir ágallar strax. Hv. þingmaður veit hvað ég mun nefna sem hinn fyrri. Mér er umhugað um fátækt fólk. Það er fólk sem ekki borgar neina skatta og getur ekki nýtt sér þetta. Í öðru lagi þekkjum við það líka að þegar slíkar sérstakar undanþágur og frávik eru gerð þá hverfa þær í næstu …
Herra forseti. Ég nefndi einmitt ekki þá sem borga skatta heldur þá sem eru skattskyldir; fátækt fólk er skattskylt á Íslandi þó að það greiði ekki skatt og fengi þennan persónuafslátt greiddan út til að kaupa náttúrupassa. Allir Íslendingar gætu þá keypt náttúrupassa fyrir persónuafslátt. En varðandi eignarréttinn þá er það rétt hjá hv. þingmanni að í síðari hluta 3. mgr. 4. gr. segir að heimild eigenda eða umsjónaraðila til að taka gjald fyrir veitta skilgreinda þjónustu á ferðamannastöðum sé þó ekki takmörkuð. Þetta mætti fella út, þetta gæti hv. nefnd fellt út. Eftir stendur að menn sem hafa girt land sitt - þeir sem vilja gætu girt Seljalandsfoss af, það er ein af mínum mestu upplifunum að ganga á bak við foss, og þá mætti ég ekki fara inn á það land, hvað þá að ganga í kringum fossinn. Þetta er nú bara svona. Líka með íbúðir, ég get ekki vaðið inn í íbúð hv. þingmanns eða inn á lóð hans. Hann gæti bannað mér það mjög ákveðið og sagt: Þú ferð ekkert hingað inn. Það er hluti af hans eignarrétti og landeigendur hafa þennan rétt. Ég ætla ekki að taka afstöðu til þess hvað Hæstiréttur segir þegar þetta rekst á, almannarétturinn og eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Ég mundi vilja láta dómstóla dæma um það eins og væntanlega mun gerast þegar menn fara að taka gjöld af Kerinu og mjög víða annars staðar. Þá mun reyna á það hvort menn megi horfa á ákveðna náttúru, auðlindir eða náttúrufegurð, án þess að borga gjald. En menn geta girt Kerið af, menn geta girt Seljalandsfoss af og Skógafoss o.s.frv. og þá geta menn horft á það úr fjarlægð gegnum kíki.
Herra forseti. Þegar náttúruverndarlög voru samþykkt 1972 þá var þar algerlega skýrt ákvæði um almannaréttinn. Þau voru endurskoðuð 1999, þá var hann þrengdur með þeim hætti sem hv. þingmaður nefndi hér, þ.e. settar voru takmarkanir á almannaréttinn gagnvart afgirtu landi, það var út frá sjónarmiðum og hagsmunum skógræktarinnar. En þá er rétt að upplýsa hv. þingmann um það, svo best ég muni og tek fram að ég sit ekki í hv. umhverfis- og samgöngunefnd, að í umdeildum náttúruverndarlögum, sem eru í frestun núna en eiga að taka gildi 1. júlí, er þessi réttur aftur rýmkaður í átt til fyrra horfs, þó ef ég man rétt ekki algerlega. Þar er því ákveðin viðurkenning á þessu viðhorfi. Ég held að það sé ekki heppilegt fyrir okkur að stilla þessu upp sem almannarétti andspænis stjórnarskrá eins og mér finnst hv. þingmaður gera. Nábýlið hefur gengið ágætlega og hví skyldi ég ekki eins og allir mínir áar mega fara með mínum hófstillta hætti einu sinni á 10 ára fresti upp á Keili ef ég passa mig, eða upp á eitthvert annað fjall eða labba um hálendið, fjöll og firnindi, í krafti þessa réttar? Hvern skaðar það? Við vitum vel hvað það er sem veldur þessum aukna ágangi, það eru ferðamennirnir. Allt í lagi, við skulum þá reyna að hnitmiða okkar gjaldtöku gagnvart þeim en án þess að skerða þennan rétt. Það finnst mér vera mergurinn málsins. Mér finnst í þessari umræðu almennt hafa verið fullur vilji til þess. Mér finnst menn hafa verið jákvæðir, mér finnst hafa komið fram fullt af hugmyndum sem hugsanlega er hægt að splæsa saman, hugsanlega að velja einhverja eina. En ég hef alla vega lagt innvolsið úr mér á borðið og svo getur hv. þingmaður komið og gert grín að mér fyrir að vera tilfinninganæmur - en ég er það.
Virðulegi forseti. Miðað við þær ræður sem hér hafa verið fluttar í dag þá er ég afar undrandi á því að frumvarpið hafi yfir höfuð verið lagt fram vegna þess að það er ekki einu sinni að heyra að það hafi almennan stuðning í stjórnarflokkunum. Hér eru gerðar veigamiklar athugasemdir við málið sem koma úr þó nokkrum áttum. Sumar eru tæknilegar og varða frumvarpið sjálft en aðrar varða prinsipp, þ.e. menn eru á móti grunnhugmyndinni. Þá spyr maður sig hvernig við verjum tíma okkar á þingi. Hefði ekki verið betra, í staðinn fyrir að koma með svona mál hingað inn, að óska eftir því að þverpólitískur hópur þingmanna færi í að smíða þessa löggjöf? Ferðaþjónustan er orðin gríðarlega þróttmikil atvinnugrein og við erum öll stolt af henni, ánægð með það hvernig hún hefur byggst upp á undanförnum árum. Þetta mál verður ekki til í einhverju tómarúmi. Við höfum öll skilning á því að það þarf fjármuni til uppbyggingar ferðamannastaða og það þarf líka fjármuni til að ná þeim markmiðum sem sett hafa verið fyrir ferðaþjónustuna, að dreifa ferðamönnum betur um landið, verja landið betur og fjölsóttustu ferðamannastaðina fyrir mestum ágangi og það þarf líka að dreifa komu ferðamanna betur yfir árið. Menn hafa farið í stórátak til að dreifa ferðamönnum betur yfir árið sem gengið hefur vel, sem er Ísland allt árið. Sett var á laggirnar gistináttagjald á síðasta kjörtímabili sem var ekkert besta mögulega niðurstaðan en hún var engu að síður niðurstaða eftir vinnu þingsins hér og var smækkuð útgáfa af upphaflegri tillögu sem var sambland af gistinátta- og komugjaldi. Síðan hefur kannski minna verið gert í þá veru að reyna að finna leiðir til að dreifa ferðamönnum betur um landið. Þetta frumvarp breytir ekki neinu þar um, ekki er gert ráð fyrir neinum fjármunum til að bæta aðgengi að nýjum ferðamannastöðum með það að markmiði að taka hluta af straumnum eða mestu þyngslin frá þeim allra fjölsóttustu. Það er ekki heldur komið inn á þennan þriðja lið í frumvarpinu. Ef ég man rétt, þá var eitt af markmiðunum með Framkvæmdasjóði ferðamannastaða að reyna að veita fjármuni til verkefna sem dreifðu ferðamönnum betur um landið, ég vona að ég sé ekki að fara rangt með, en hér er þá verið að þrengja svið Framkvæmdasjóðsins að því leyti. Virðulegi forseti. Hér hefur mikið verið talað um gistináttagjaldið og margir talað það mikið niður, að þetta sé veikburða gjaldtaka og hér séu margir aðilar að innheimta lítið gjald. En það er nú bara orðið þannig að ég held að það sé ekki til sá staður sem maður heimsæki erlendis þar sem þetta er ekki gert með einhverjum hætti, þ.e. sett sérstakt gjald á gistingu. Þetta er ekki óþægilegra en svo að ef maður bókar t.d. hótel í Prag, greiðir maður sérstaklega rúmlega 2 evrur. Það er sérstakt gjald þar. Ef maður fer til Edmonton í Kanada eru þrjú ólík gjöld sett á hótelreikninginn og ef maður fer til Genfar er eitt gjald eða tvö, ef ég man rétt. Þetta er því þekkt gjald. Hér hefur verið talað um verðteygni og áhrif gistináttagjaldsins á hana en þetta er orðin það þekkt gjaldtaka að mér er það mjög til efs að hún angri nokkurn ferðamann lengur, þetta er gjaldtaka sem er orðin þekkt um allan heim. Það er einfaldlega þannig. Náttúrupassi eins og hann er kynntur hér er nýstárlegt fyrirbæri. Þar er verið að biðja ferðamanninn um það að þegar hann kemur til Íslands eigi hann að vera búinn að fara inn á sérstaka heimasíðu til að kaupa sér passann sérstaklega, hann eigi annaðhvort að prenta hann út og hafa hann á sér eða vera í GSM-sambandi eða hvað það er og hafa hann í gemsanum sínum til að geta sýnt eftirlitsmanninum - af því að mér sýnist vera gert ráð fyrir einum starfsmanni í frumvarpinu - ef hann skyldi rekast á hann á ferðum sínum. Ef hann er svo óheppinn að hitta eftirlitsmanninn á ferðum sínum og er ekki með passa getur eftirlitsmaðurinn ákveðið að ferðamaðurinn fái á sig 15 þús. kr. sekt. Ef ferðamaðurinn er á leið úr landi daginn eftir, hvernig ætla menn, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar nefndi áðan, að elta hann með þessa stjórnvaldssekt úr landi? Hver verður andmælaréttur hans? Það er verið að búa til flækjustig ofan á flækjustig og það er verið að gera það eins óaðlaðandi og hægt er fyrir ferðamenn að koma hingað og njóta náttúru Íslands og greiða fyrir það örlítið gjald af því að þetta er pínulítið gjald og það er ekki þannig að hér sé um að ræða tillögu með einhverju smotteríisumfangi. Það er bara ekki þannig. Hér er um að ræða heilmikið umfang. Virðulegi forseti. Af öllum þeim hugmyndum sem fram hafa komið í gegnum tíðina um það hvernig hægt sé að innheimta gjald, miðlægt, til að ná markmiðum um uppbyggingu nýrra staða og þeirra ferðamannastaða sem þegar eru fyrir hendi, er þetta sú allra versta. Ég verð að segja eins og er að það er margt annað í þessu frumvarpi sem orkar tvímælis. Hér hefur ágætlega verið farið yfir almannaréttinn og ég ætla að láta það vera á mínum stutta tíma. Ég ætla hins vegar að leyfa mér að tala um einstakar greinar frumvarpsins og hugmyndina sjálfa sem hér er að baki vegna þess að mér finnst hún ekki standast að einu eða neinu leyti. Hún er svo óskýr að það þarf að vinna málið algerlega upp á nýtt. Ég held að þegar menn fara að gera það og grafa betur í því þá sjái þeir að umfangið verði ekki ferðarinnar virði og óþægindanna fyrir ferðamanninn sjálfan. Mig langar að byrja á því að nefna eftirlitið. Hér er fjallað um það að þegar ferðamaðurinn er á ferðum sínum um landið eigi eftirlitið að hafa fælingarmátt til þess að menn gangi ekki um passalausir, hvort sem það eru erlendir eða innlendir ferðamenn. Það sem ég á hins vegar erfitt með að skilja varðandi eftirlitið er í fyrsta lagi það að í 6. gr. er gert ráð fyrir að Ferðamálastofa eigi að annast eftirlitið og nánar skuli kveðið á um eftirlit Ferðamálastofu í reglugerð sem ráðherra setur. Þá er í greinargerðinni greint frá því að ráða eigi einn starfsmann til viðbótar út af verkefninu til Ferðamálastofu en svo segir í greinargerðinni líka, með leyfi forseta: „Eftirlitið er í umsjón Ferðamálastofu en það er ekkert í frumvarpinu sem bannar henni að gera þjónustusamning um eftirlit.“ Þá vakna tvær spurningar: Í fyrsta lagi sú sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór ágætlega yfir í ræðu sinni, þ.e. hversu veik lagastoðin fyrir þessu væri, það væri engin lagastoð í frumvarpinu fyrir því að starfsmenn Ferðamálastofu gætu lagt á stjórnvaldssektir. Þá spyr maður sig: Hvað með verktakann? Ef gert er ráð fyrir því að þessi eini starfsmaður sem Ferðamálastofa á að ráða eigi ekki að annast þetta einn heldur eigi að útvista verkefninu eins og sagt er, hver er þá staðan varðandi stjórnvaldssektina? Nefndin þarf að fara vandlega yfir heimildir til þess. Þetta er allt óskaplega veikt. Og hvers lags sjónarmið er það sem fram kemur í frumvarpinu um að ef eitthvað standi ekki í því sé það bara heimilt? Hvers lags sjónarmið er í greinargerð með frumvarpi frá ráðherra í ríkisstjórn Íslands að segja bara: Það er ekkert í frumvarpinu sem bannar mönnum að gera eitthvað, það geti þá bara verið gert. Það eru ekki eðlileg skilaboð að mínu mati. Komum síðan að öðru sem gengur heldur ekki upp í frumvarpinu. Í umsögn fjármálaráðuneytisins kemur fram að gert sé ráð fyrir að aukinn rekstrarkostnaður Ferðamálastofu vegna þessa á árinu 2015, þ.e. á fyrsta árinu sem þetta verður rekið, verði 22,9 millj. kr. Förum yfir hvað á að gera fyrir þessar 22,9 millj. kr. Það á að ráða starfsmann á Ferðamálastofu. Það á mögulega að útvista eftirlitinu til verktaka innan 22,9 millj. kr. ramma. Það á að búa til vefsíðu, það á að búa til kerfi sem rekur þetta, það á að markaðssetja og kynna náttúrupassann fyrir 22,9 millj. kr. Ég skil ekki hvernig þetta á allt saman að ganga upp. Það er gert ráð fyrir 40 millj. kr. á ári þegar reksturinn af kerfinu verði að fullu hafinn og ég geri þá ráð fyrir því að menn ætli Ferðamálastofu að búa til kynningarefni, á mörgum tungumálum væntanlega. Menn ætla væntanlega að láta Ferðamálastofu smíða vefsíðu, viðhalda henni og reka hana. Það gengur ekkert upp í þessu frumvarpi Það gengur ekki upp að innan ramma 22,9 millj. kr. aukins rekstrarkostnaðar geti Ferðamálastofa sett þetta verkefni af stað. Það gengur heldur ekki upp að innan 40 millj. kr. ramma ætli menn að reka þetta þegar við erum að tala um hugsanlega milljón ferðamenn sem eru á ferðinni hér yfir árið, innlendir og erlendir samantaldir, sem fara inn á þau náttúrusvæði sem um er að ræða. Ef við leggjum af stað í þetta verkefni þannig að eftirlitið verði ekkert - peningarnir segja okkur það, eini starfsmaðurinn á Ferðamálastofu segir okkur það - hvað erum við þá að leggja af stað í? Þá er enginn fælingarmáttur. Af hverju á þá fólk að fara yfir höfuð og kaupa sér þennan náttúrupassa? Það gengur ekkert upp í þessu máli. Hitt verð ég líka að nefna, og það skil ég ekki heldur, að það er afar óskýrt hvaða staðir þetta eiga að vera. Í 4. gr. er vísað í frumvarp sem umhverfisráðherra mun væntanlega mæla fyrir, sem er frumvarp til laga um landsáætlun um uppbyggingu innviða fyrir ferðamenn. Þar kemur maður líka að tómum kofanum. Hvenær og hvernig ætla menn líka að skilgreina þessa ferðamannastaði og hvenær og hvernig geta nýir staðir komið inn í þetta kerfi? Ef þetta eru bara tíu til tólf staðir, hvers vegna liggja þeir þá ekki fyrir ef menn geta gefið sér það fyrir fram, ef ráðherrann getur sagt okkur það fyrir fram að þetta séu í mesta lagi tíu til tólf staðir? Það er mér algerlega óskiljanlegt og ég tek undir þá gagnrýni sem fram kom áðan hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Þetta er allt of veikburða, í fyrsta lagi að menn skuli velja verstu mögulegu hugmyndina og tillöguna um leið að því að fara í miðlæga gjaldtöku til að geta byggt upp náttúru Íslands og viðhaldið náttúruperlunum og í öðru lagi stenst útfærslan sjálf ekki, það stendur ekki steinn yfir steini í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég varð fyrir verulegum vonbrigðum með þetta. Að sama skapi finn ég örlítið til með ráðherranum því það er heldur ekkert auðvelt að starfa í þessu umhverfi sem ráðherra þegar ferðaþjónustan hefur ekki getað komið sér saman um hver eigi að taka að sér að innheimta þetta gjald, eða framan af gat hún ekki komið sér saman um það. Hún hefur hins vegar núna kallað eftir því að gistináttagjaldið verði nýtt áfram og það verði aukið í því. Hvers vegna þá ekki að fara þá leið? Af því að ráðherra var búinn að ákveða að náttúrupassinn væri hið eina sanna? Náttúrupassinn er það ekki. Hann mun kosta miklu meira en hér kemur fram ef hann á nokkurn tíma að verða trúverðugur. Umfangið í kringum þetta á eftir að verða miklu meira en nokkurn órar fyrir og þetta verður eins óaðlaðandi og hægt er fyrir ferðamanninn sjálfan. Ég bið þingmenn um að lesa sig í gegnum þetta og setja sig í spor ferðamannsins sem kemur hér utan frá, sem mun þurfa að kaupa sér náttúrupassa en svo fer hann að ferðast um náttúru Íslands og mun samt halda áfram að reka sig á alls konar hlið þar sem einkaaðilar innheimta gjald og síðan gæti hann verið hundeltur út fyrir landsteinana með stjórnsýslusekt á bakinu af því að hann var svo óheppinn að hitta eftirlitsmanninn eða verktakana sem talað er um í greinargerð. Virðulegi forseti. Ég vona það innilega og sannarlega að menn finni aðra leið [[Forseti hringir.]]til að ná þeim markmiðum sem frumvarpinu er ætlað að ná. Ég hef lýst því yfir að ég er tilbúin í þá vinnu [[Forseti hringir.]]en upp á þessa leið get ég ekki kvittað.
Virðulegi forseti. Það er að sönnu ánægjuefni hvernig þróunin hefur verið í ferðaþjónustu okkar, hversu margir erlendir ferðamenn hafa áttað sig á þeirri náttúru sem landið býður upp á, þeim mikilfengleik sem íslensk náttúra býr yfir. Það á sér eflaust margar skýringar hvernig til hefur tekist á undanförnum árum, sú mikla fjölgun sem við höfum orðið vitni að á rætur sínar að rekja til öflugs markaðsstarfs en þó held ég ekki síður til þess sem hefur rekið á fjörur okkar sem er svo sem allt saman ekki fagnaðarefni, eins og eldgos sem vakið hafa mikla athygli um allan heim, og öll fjölmiðlaumfjöllunin í kringum það. Það hefur leitt af sér að kvikmyndagerð hér hefur aukist mjög mikið og aðgerðir til að efla þá þjónustu hafa skilað sér og landkynningin orðið mikil. Af þessu hafa sprottið miklar tekjur sem hafa komið sér vel á erfiðum tímum fyrir þjóðarbú okkar, miklar gjaldeyristekjur og er það nú orðið svo að greinin skapar orðið um fjórðung gjaldeyristekna ríkisins. En þetta hefur sínar svörtu hliðar og þær koma kannski fyrst og fremst fram í auknu álagi á viðkvæma náttúru landsins, álagi á landið okkar. Við höfum orðið vitni að því sem ferðumst um landið og fundið fyrir þeirri umræðu að ferðamannastaðir eru farnir að láta verulega á sjá, þjónusta er ekki með þeim hætti sem boðleg er fyrir þjóð sem ætlar að hafa öfluga starfsemi í atvinnugreininni til lengri tíma. Það verður að bregðast við því. Einnig hefur þessi mikli fjöldi ferðamanna leitt af sér mikið álag á viðbragðsaðila í landinu og eins og við þekkjum vel byggir auðvitað kerfið okkar þar fyrst og fremst á sjálfboðaliðasveitum um allt land sem gegna veigamiklu hlutverki í því að tryggja öryggi ferðamanna sem og okkar sem búum í þessu landi. Við þurfum auðvitað að sýna þeim ríkari stuðning en hægt hefur verið fram að þessu til þess að álagið verði hreinlega ekki of mikið fyrir þá sem skipa það ágæta lið. Við þurfum að bregðast við og þetta er búið að vera í umræðunni í nokkuð langan tíma. Það er búið að vinna að þessu máli í sennilega eitt og hálft ár og það hefur skapað þjóðfélagsumræðu og reynt hefur verið að nálgast málið þannig að um það gæti ríkt einhver víðtækari sátt. Sú andstaða sem augljós er í þessu máli núna er því mikil vonbrigði. Hún er það sérstaklega vegna þess að fyrir fram hefði maður kannski reiknað með því að andstaðan gæti fyrst og fremst orðið um gjaldtökuna, en svo er ekki. Það er sama hvert litið er, hvort sem það eru hagsmunaaðilar í ferðaþjónustunni, hvort sem það er í pólitíkinni hér á þingi eða annars staðar í samfélaginu, allir eru sammála um að það verði að bregðast við og eðlilegt sé að gera það með sérstakri gjaldtöku á þá sem njóta í þessum tilfellum. Þá er þetta spurning um að finna þá gjaldtökuleið sem ríkari sátt getur náðst um, aðferðafræðina við það að innheimta gjaldið. Það er í raun mjög erfitt að hugsa sér að fara með mál í gegn að óbreyttu sem svo rík andstaða er við, ekki bara af hálfu hagsmunaaðila í greininni þar sem andstaðan virðist vera nokkuð almenn, við finnum hvernig stjórnarandstaðan á þingi talar, en það eru líka miklar efasemdir um málið hjá mörgum sem skipa sæti hjá stjórnarflokkunum. Ég hef áður lýst því yfir að ég hefði ákveðinn fyrirvara við þessa útfærslu málsins. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við komum upp skilvirku kerfi, ég hef haft áhyggjur af því að það sé ákveðið flækjustig í þessari leið sem leiði af sér að þetta renni of mikið í sjálft sig, umfangið verði of mikið. Mér hugnast ekki einhver ákveðinn eftirlitsiðnaður í kringum þetta. Ég tel að við þurfum að reyna að finna leið sem getur skilað okkur þeim markmiðum sem við höfum sett. Ég held að þær séu til og þær skili okkur því að það verði í senn sýnileiki og einfaldleiki í málinu, skilvirkni og að féð sem innheimtist nýtist sem allra mest og helst allt í þau verkefni sem við hugsum okkur að það eigi að fara í. Nokkrar leiðir hafa verið nefndar í þeim efnum, til dæmis komugjöld. Þau hafa marga kosti. Í kringum komugjöldin er lítil sem engin umsýsla. Þetta er einföld innheimtuaðferð, þetta er skilvirkt og fjármagnið skilar sér alveg örugglega beint í þau verkefni sem til er ætlast. En það eru líka á því neikvæðar hliðar, þær snúa kannski sérstaklega að innanlandsfluginu. Það er augljóst að ef við ætluðum að fara þessa leið þyrfti, út af jöfnun, að leggja gjaldið á innanlandsflugið líka. Ef við færum þessa leið að einhverju leyti yrðum við að koma með mótvægisaðgerðir til að veikja ekki samkeppnisstöðu innanlandsflugsins og auka þar kostnað. Þetta hefur líka aðra neikvæða hlið. Við erum að reyna að byggja Ísland upp sem ferðamannaland allt árið. Okkur hefur tekist vel í að lengja ferðamannatímabilið og með ólíkindum að verða vitni að því hversu margir ferðamenn koma hingað yfir vetrartímann. Hér er allt á fullu, er óhætt að segja. Yfir jól og áramót eru öll hótel meira og minna uppbókuð. Þetta er mikill hvalreki fyrir okkur og fyrir ferðaþjónustuna og fyrir samfélagið allt. Við þurfum auðvitað að reyna að stuðla að því með öllum ráðum að þessi sókn geti haldið áfram, ekki síst þar sem horft er líka til aukins ráðstefnuhalds. Þar hefur tekist mjög vel til. Harpa hefur opnað ákveðin tækifæri sem greinilega greiða fyrir leið inn á þann markað, hvataferðir. Ef farið yrði í einhvers konar komugjöld sé ég ekki fyrir mér að við gætum tekið áhættuna af því að leggja þau á og draga þannig úr samkeppnisstöðu í vetrarferðunum. Með öðrum orðum, þetta yrði þá að gilda að mínu mati takmarkaðan hluta úr árinu þegar mesti kúfurinn af ferðamönnum kemur hér. Þannig næðum við til skemmtiferðaskipanna, leiguflugfélaganna sem koma yfir hásumarið, við næðum þeim stóra straumi ferðamanna sem kemur með ferjunni til Seyðisfjarðar o.s.frv. Rætt hefur verið svolítið um gistináttagjald. Við það eru kostir og gallar. Kostirnir eru þeir að það er einfalt, álagningin er einföld, af gjaldinu er ákveðin reynsla og fjármagnið sem innheimtist skilar sér alveg örugglega í þau verkefni sem það er hugsað. Er það skilvirkt? Það er aftur á móti spurning hvort hægt sé að segja að það sé skilvirkt vegna þess að auðvitað geta öll svona gjöld verið hvati til þess að skjóta undan og það er ákveðin hætta á því. Það er líka augljóst að þetta kæmi verr við þá sem eru með minni gististaði og ódýrari, þá sem eru að reyna að byggja upp heilsársstarfsemi á landsbyggðinni. Þetta næði ekki til tjaldstæða, en það er umtalsverður fjöldi sem ferðast hér um á húsbílum og gistir á tjaldstæðum. Við sáum hvað gerist í ferjunni, þannig að þetta er ekki gallalaus leið og leiðir til ákveðinnar mismununar eftir því í hvaða rekstri menn eru. Þetta skekkir samkeppnisstöðu. Mér hefur reyndar dottið í hug í sambandi við gistináttagjaldið að það gæti verið til umhugsunar hvort heimila ætti einhvers konar samfélagsskatt á gistingu. Þá á ég við mjög lága skattheimtu, svokallaðan „city tax“-skatt þar sem nærsamfélagið hefur ákveðinn ávinning af uppbyggingu ferðaþjónustu. Ég held að það gæti verið að mörgu leyti jákvætt, það mundi skapa að mínu mati jákvæða umræðu og viðhorf gagnvart ferðaþjónustu í heimabyggð og mundi efla stuðning sveitarfélaga og gefa þeim aukin tækifæri til að standa saman að eflingu ferðaþjónustu í heimabyggð. Einn kosturinn er enn ótalinn og það eru stöðumælagjöld. Við erum vön því nánast hvert sem við förum, hvort sem það er á Keflavíkurflugvelli eða á höfuðborgarsvæðinu eða úti um land, Akureyri, að við borgum í stöðumæli þar sem við leggjum bílnum okkar. Það eru búin til bílastæði og bílastæðahús o.s.frv. með ærnum tilkostnaði og fyrir það greiðum við og okkur finnst ekkert óeðlilegt við það. Er eitthvað óeðlilegt við það ef við komum á Þingvöll eða Geysi eða þess vegna í Kerið eða hvar sem er þar sem menn hafa fjárfest í ákveðnum innviðum, í bílastæðum, snyrtingum o.s.frv., að þar eigi sér stað einhver gjaldtaka, gjaldtaka sem menn fá einhverja þjónustu fyrir? Á fjölmennari stöðum getur þetta meira að segja boðið upp á möguleika á ákveðinni aðgangsstýringu. Við vitum að Þingvellir anna ekki þeim mikla fjölda sem kemur á stuttum tíma yfir hádaginn og það á líka við um Geysi og kannski aðra ferðamannastaði. Þá gæti verið ódýrara að leggja í stæðin á morgnana eða seinni part dags og á kvöldin. Þar með gæti þetta leitt til ákveðinnar aðgangsstýringar sem ég held - það þarf reyndar ekkert að halda um það, ef aukningin verður stöðug og heldur áfram verðum við að taka upp aðgangsstýringar. Gallarnir við stöðugjöldin eru ákaflega fáir. Þetta er tækni sem við þekkjum. Ég hef eiginlega ekki komið auga á gallana. En það er auðvitað mikilvægt að um það sé einhver ákveðinn rammi þannig að við sjáum þetta ekki spretta upp algjörlega án stjórnar og án þess að því fylgi einhvers konar innviðauppbygging sem réttlætir slíka gjaldtöku. Mikil greiningarvinna hefur farið fram á vegum ráðuneytisins við gerð frumvarpsins og hún mun örugglega nýtast okkur í atvinnuveganefnd við það að taka þetta mál til meðhöndlunar núna. Verkefni nefndarinnar verður að leita einhverra leiða sem meiri sátt getur ríkt um og ég hef fulla trú á því að svo geti orðið og ítreka að hér er ekki um að ræða ágreining um gjaldtökuna sjálfa, sem auðvitað er grundvallaratriði í málinu, heldur þá aðferðafræði sem við finnum til þess að takast á við gjaldtökuna.
Virðulegur forseti. Nú þegar komið er að lokum þessarar umræðu vil ég byrja á því að þakka fyrir hana. Hún hefur verið löng og ítarleg. Það var viðbúið að skoðanaskipti yrðu mikil, um þetta mál eru skiptar skoðanir. Í boði eru fjölmargar leiðir. Þær hafa flestar verið reifaðar hér með einum eða öðrum hætti. Allar hafa þær einhverja kosti, allar hafa þær einhverja galla. Það er akkúrat þess vegna sem við stöndum hér árið 2015 með milljón ferðamenn á ári og það mætti stundum halda að þetta hefði komið okkur mikið á óvart vegna þess að við erum óundirbúin að einhverju leyti. En það er staða málsins og það er viðfangsefnið og það er verkefnið sem við hér verðum að taka höndum saman um að leysa. Ég hef reynt að benda á það í þessari umræðu að við erum öll sammála um markmiðin og það er rétt sem fram kom í máli hv. þm. Jóns Gunnarssonar að ágreiningurinn snýst ekki um gjaldtöku eða ekki, við erum fyrst og síðast að ræða um þær mismunandi leiðir að markmiðunum og ég ítreka að engin þeirra er gallalaus. Kvarðinn er stór, hann er eiginlega frá því að við tökum þetta af skattfé, tökum þetta úr ríkissjóði og greiðum úr sameiginlegum sjóðum okkar. Það er vel hægt að rökstyðja það með þeim rökum að hér hefur fjöldi ferðamanna skapað miklar gjaldeyristekjur, miklar tekjur í ríkissjóð, og við eigum að standa undir því með þeim hætti. Á hinum kvarðanum er kannski sú leið að rukka á hverjum einstökum stað, að hver umsjónaraðili eða landeigandi sjái um sína staði sjálfur, innheimti og taki gjöld. Síðan er allt þarna á milli. Hér hefur verið rætt um gistináttagjöld, þau hafa sína kosti en þau hafa líka sína galla, sem og komugjöld sem líka hafa verið rædd. Ýmis þjónustugjöld eru nefnd og vil ég ítreka að jafnvel þótt leið náttúrupassans yrði niðurstaðan er ekki með honum komið í veg fyrir þann möguleika að opinberir aðilar eða aðrir geti verið með virðisaukandi þjónustu á sínum stöðum, hvort sem það er afþreying, veitingastaðir eða annað. Það er ekki verið að tala um það. Það er verið að tala um þennan aðgangseyri. Með þessu móti taka ríki og sveitarfélög utan um sína staði og segja: Það verður ekki rukkað með öðrum hætti inn á þessa staði og landeigendum er gefinn hvati til að koma með. Stóri þráðurinn í þessari umræðu, sem mér finnst flestir þingmenn hafa velt upp, er almannarétturinn og aðkoma Íslendinga að þessu viðfangsefni, hvort við Íslendingar eigum að vera sett undir sama hatti og erlendi ferðamaðurinn þegar að þessu kemur. Ég hef sagt það ítrekað í þessari umræðu að ég hef mikinn skilning á því sjónarmiði. Það er til umræðu víða í þinginu. Náttúruverndarlögin hafa verið nefnd og fleiri mál taka á þessu. Um þetta þurfum við að ná um sátt og ég held að það sé hægt að gera það. Hér hafa ýmsar leiðir verið nefndar. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur lagt til að þetta verði gert með persónuafslætti í gegnum skattinn. Það er sjálfsagt að skoða það. Nú er málið að fara héðan inn til nefndar. Menn hafa gert ráð fyrir að það færi til atvinnuveganefndar og ég hef undir umræðunni verið að velta fyrir mér hvort það sé sá staður sem málið á heima á með tilliti til ýmissa sjónarmiða, til að mynda þeirra að almannarétturinn hefur verið hér mikið til umræðu, einnig vegna þess að frumvarp hæstv. umhverfisráðherra, sem er hér síðar á dagskránni, um landsáætlun um uppbyggingu innviða, fer til umhverfisnefndar. Gæti ekki verið að sú nefnd væri rétti vettvangurinn? Ég nefndi það ekki í fyrri ræðu minni, en ég verð að [[Forseti hringir.]]viðurkenna að hjá mér togast á þau sjónarmið hvort málið eigi að fara [[Forseti hringir.]]til atvinnuveganefndar, eins og menn hafa gert ráð fyrir, [[Forseti hringir.]]eða til umhverfisnefndar. [[Forseti hringir.]]Ég ætla að fá að taka þau andsvör sem hér eru í boði og leyfa mér að hugsa það þar til þeim andsvörum er lokið.
Virðulegi forseti. Af því tilefni sem hæstv. ráðherra varpar hér upp varðandi það í hvaða nefnd þetta mál eigi að fara þá hefur í allri umræðunni verið ítrekað um það rætt og litið á það sem eðlilegan hlut að þetta mál færi til atvinnuveganefndar. Um annað hefur ekki verið talað svo að ég hafi heyrt þannig að ég hef gert ráð fyrir því, eins og aðrir nefndarmenn, sem auðvitað hafa verið að ræða þetta mál sín á milli, að svo yrði í þessu máli. Það þarf ekki heldur að líta langt aftur á málaskrá þingsins til þess að átta sig á því að mál af þessum toga hafa farið til atvinnuveganefndar eða forvera hennar, iðnaðarnefndar, sem málaflokkar þessa ráðuneytis heyra að mestu leyti undir. Ég mun því leggja það til, virðulegi forseti, að þetta mál fari til hv. atvinnuveganefndar.
Virðulegur forseti. Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni, ég hafði sjálf gert ráð fyrir því að þetta mál færi til atvinnuveganefndar. Eins og sést á því að ég stend hér í lokaandsvari við 1 umr. málsins er þetta eitthvað sem ég hef verið að hugsa undir umræðunni og er að velta fyrir mér. Það eru raunar rök fyrir því að málið geti farið til þriggja nefnda. Það gæti farið til atvinnuveganefndarinnar, eins og við höfum gert ráð fyrir vegna þess að þetta er sannarlega atvinnugrein, ein mikilvægasta atvinnugrein okkar Íslendinga. Það gæti farið til efnahags- og skattanefndar þar sem við erum sannarlega að tala um gjaldtöku, mætti á ákveðinn hátt segja að þetta sé skattamál. Það gæti líka farið til umhverfis- og samgöngunefndar, vegna þess að í markmiðsgrein frumvarpsins er talað um hvert markmið er með frumvarpinu og það er að vernda náttúruna og tryggja gjaldstofna til þess að stuðla að vernd og uppbyggingu hennar. Þetta mál er því tiltölulega snúið. Ég sé að menn eru að setja sig hér á mælendaskrá og það er ágætt. Þetta er kannski eitthvað sem við ættum að ræða og ég mundi gjarnan vilja hlusta á sjónarmið þingmanna áður en ég legg til hvert málið fer.
Herra forseti. Ég verð eiginlega að venda kvæði mínu í kross út frá síðustu orðum hæstv. ráðherra, en hún gaf upp einhvern óljósan bolta um til hvaða nefndar þetta mál ætti að fara. Í mínum huga er það engin spurning. Auðvitað á málið að fara til atvinnuveganefndar. Hvaða enn eina fjallabaksleiðina er hæstv. ráðherrann að fara núna? Hvað liggur hér á bak við? Ég tók eftir að hæstv. ráðherra var að vitna í 1. gr., markmiðsgreinina, um að vernda náttúru Íslands. Við erum öll sammála um það, það eru allir sammála um að leggja á gjöld. Ef ráðherrann hefur þessa skoðun átti þá ekki umhverfisráðherra að flytja þetta frumvarp? Hvað er þá viðkomandi ráðherra iðnaðarmála að kássast í þessu máli? Það hefði kannski litið öðruvísi út ef umhverfisráðherra hefði flutt málið. Virðulegi forseti. Ég átti á ýmsu von eftir þessa umræðu en ekki þessu, nei. Ég spyr hvort ekki sé komið nóg af því sem lagt hefur verið til og málið fari til nefndar. Á síðasta kjörtímabili þegar talað var um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða fór málið til iðnaðarnefndar og var unnið þar, sú nefnd er forveri atvinnuveganefndar. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir mælti fyrir málinu í janúar 2009 og iðnaðarnefnd kláraði málið 2011. Hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, flutti skatthlutann og vísaði því til efnahags- og viðskiptanefndar. Af hverju gerði hæstv. ráðherra það þá ekki? Hér sýnist mér ráðherra vera að leggja til hlut sem er ekki réttur. Samkvæmt þingsköpum er ég alveg sannfærður um það að þetta mál eigi að fara til atvinnuveganefndar, enda hefur ráðherra vísað ferðamálum á þessu kjörtímabili til hennar. Hvað er breytt? Af hverju á að fara þessa fjallabaksleið, [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti?
Virðulegur forseti. Nú skulum við vera alveg róleg. Það er akkúrat vandamál þeirrar sem hér stendur að ég hef ekki lagt til skoðun mína á því til hvaða nefndar þetta mál eigi að fara. Það er það sem ég var að segja áðan, að undir umræðunni - og það er væntanlega það sem umræða í þingsal á að draga fram, hver séu aðalatriðin í málinu. Mér hefur fundist mjög afgerandi það sjónarmið í umræðunni sem snertir almannaréttinn. Það var þess vegna sem ég var að velta þessu fyrir mér og það er ágætt að fá þau sjónarmið. Það er alveg rétt sem hefur komið fram í bæði máli hv. þm. Jóns Gunnarssonar og hv. þm. Kristjáns L. Möllers að þetta er atvinnumál í eðli sínu þar sem þetta snýst um ferðamálin. Þannig hafði ég alltaf gert ráð fyrir því að þetta færi inn í atvinnuveganefnd. En ég viðraði þessa skoðun mína áðan og það er ágætt að fá sjónarmið hv. þingmanns á því.
Hæstv. forseti. Ég hef í tveimur ræðum um þetta mál gert að umtalsefni að ég er sammála því að leggja á gjald til að vernda og bæta ferðamannastaði og takast á við aukinn fjölda ferðamanna. Ég hef líka talað fyrir því sem atvinnuveganefndarmaður, og það hefur aldrei verið leiðrétt af t.d. hæstv. ráðherra, sem hefur hlustað á ræður mínar, að það væri ekki klárt af hennar hálfu að málið kæmi til atvinnuveganefndar. Ég hef líka talað fyrir því og meginhluti ræðu minnar áðan var um að vinna í atvinnuveganefnd og skapa sem mesta sátt við greinina og hér á þingi um hvaða leið skuli fara. Ég hef talað um það, virðulegi forseti, að við höfum engan tíma og við munum vinna þetta hratt og vel og klára fyrir vorið. Við bíðum ekkert með þetta mál. Þess vegna skil ég ekki af hverju ráðherrann í síðustu ræðu, þegar umræðan er að verða búin, gefur upp boltann og lætur í ljós efa um það til hvaða nefndar málið eigi að fara. Svo sagði hæstv. ráðherra að hún hefði sjálf talið allan tímann að eðlilegt væri að málið færi til atvinnuveganefndar. Hvað er að breytast á síðustu stigum málsins, síðustu mínútunum, sem veldur því að ráðherra kemur í ræðustól og gefur upp tvo bolta og nefnir þetta sem möguleika? Allt í lagi, ég skal taka viljann fyrir verkið hjá hæstv. ráðherra og hún hlustar á rök. Virðulegi forseti. Ég ráðlegg ráðherranum að koma á eftir í andsvar við mig og svara þessu andsvari mínu og koma með það alveg klárt og skýrt að tillaga hennar sé að málið fari til atvinnuveganefndar eins og þingsköp gera ráð fyrir, eins og hefðin gerir ráð fyrir og hefur sýnt okkur, að atvinnuveganefnd og forveri hennar, iðnaðarnefnd, fjallar um þessi mál. Hver var megintilgangurinn með Framkvæmdasjóði ferðamannastaða sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra, flutti á sínum tíma? Jú, að tryggja öryggi ferðamanna [[Forseti hringir.]]og auka öryggi og vernda náttúru. Sama og við erum að tala um í dag. [[Forseti hringir.]]Þetta á hvergi annars staðar heima samkvæmt þingsköpum en í atvinnuveganefnd.
Virðulegur forseti. Það er nákvæmlega þess vegna. Ég hef hlustað á umræðuna og ég hef hlustað á rök og þess vegna velti ég þessu upp. Nú hefur bæst aðeins á mælendaskrána og ég ætla að leyfa mér að hlusta á þau rök sem fram koma í málinu áður en ég vísa því til nefndar. Það er samkvæmt þingsköpum, segir hv. þingmaður - [[Það ert ekki þú sem átt að vísa þessu til nefndar.]]afsakið, það er rétt hjá hv. þingmanni, áður en ég geri tillögu um vísun til nefndar. Það sem ég rakti áðan var að á einn eða annan hátt mætti færa fyrir því rök samkvæmt þingsköpum hvert þetta mál eigi að fara. Ég tek undir að atvinnuveganefnd er sú nefnd sem liggur beinast við. En nú ætla ég að hleypa fleiri sjónarmiðum að.
Hæstv. forseti. Ég kem hingað til að gera athugasemdir og gefa upp boltann eins og hæstv. ráðherra talar um í lokaræðu sinni þegar fjölmargir þingmenn eru búnir með báðar ræður sínar. Hún segist ætla að hætta í andsvörum um þetta mál til að gefa þingmönnum kost á að koma í ræðustól og ræða þessa hugmynd sína. Ég held að ég verði að nota orðið óheiðarlegt um framkomu hæstv. ráðherra. Það er ekki hægt að hafa verið hér í tvo daga að ræða þetta mál, og margir hafa rætt um þetta sem hlutverk atvinnuveganefndar, og svo komi þetta upp á síðustu stigum. Ég ítreka það sem ég sagði: Hvers eigum við þingmenn að gjalda sem erum búnir með ræðutíma okkar við 1. umr.?
Láta mig tala fyrir ykkur.
Já, þú gerir það, ég veit það.
Virðulegi forseti. Þetta er æðimerkileg og kúnstug staða sem upp er komin þar sem við höfum hér verið að ræða frumvarp til laga um náttúrupassa í nokkra daga. Þar hefur komið fram að ekki aðeins eru fulltrúar beggja stjórnarflokka efnislega ósáttir við innihaldið heldur virðist nú koma fram að hv. þm. Jón Gunnarsson og hæstv. ráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir eru heldur ekki sammála, þótt í sama flokki séu, um hvert eigi að skjóta málinu. Hér liggur raunar bara fyrir ein tillaga, um að skjóta málinu til hv. atvinnuveganefndar, en hæstv. ráðherra hefur bent á að það sé önnur leið, hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Fyrir því hafa verið færð þau rök að þetta sé svo tengt almannaréttinum sem er til umfjöllunar í tengslum við náttúruverndarlög hjá hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur líka verið nefnd hér en það sem ég furða mig fyrst og fremst á er að við séum hér að velkjast í vafa um málsmeðferðina, að þinglið Sjálfstæðisflokksins sé ekki einu sinni sammála um það hvernig eigi að fara með málið. Ekki þar fyrir, við höfum áður deilt hér um málsmeðferð og ég minnist rammaáætlunarinnar [[Forseti hringir.]]sem hæstv. umhverfisráðherra mælti fyrir en var eigi að síður öllum að óvörum skotið til hv. atvinnuveganefndar þvert á skilning okkar sem þá töluðum í því máli. Mér finnst þetta mjög furðuleg staða.
Virðulegur forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs undir þessum lið til að gera athugasemdir við það að við séum að ræða það á síðustu metrum umræðunnar hvert málið á að fara. Mér hefði fundist eðlilegt að það hefði þá legið fyrir í upphafi máls þannig að menn gætu rætt þetta undir þeim formerkjum með allar upplýsingar á borðinu, en þetta lyktar af því að menn séu með einhverju móti að máta málið í umræðunni á þingi og velta fyrir sér hvar það eigi mesta möguleika. Það vill einfaldlega þannig til að þetta mál nýtur ekki mikilla vinsælda og það veit hæstv. ráðherra býsna vel. En ég kalla þá eftir því að hún gefi það skýrt til kynna hvaða hugmyndir hún hefur í þessum málum og leggi formlega til að málið fari til umhverfisnefndar. Ég held að það séu ágætisrök fyrir því en það hefði átt að liggja fyrir miklu fyrr og strax í upphafi þessarar umræðu ef svo hefði átt að vera. [[Forseti hringir.]]Þetta er ekki góður vitnisburður um þann undirbúning sem farið hefur fram um þetta mál af hálfu hæstv. ráðherra.
Virðulegur forseti. Ég hef ítrekað vakið máls á því hversu vanbúið þetta mál er að öllu leyti, en að við skulum nú vera komin þar að það liggi ekki einu sinni fyrir hvert ráðherrann vill vísa málinu, eða að stjórnarliðar yfirleitt hafi komið sér saman um það, eiginlega fyllir mælinn, verð ég að segja. Eins og hér hefur verið bent á hafa margir þingmenn lokið tveimur ræðum þegar ráðherrann opnar nýja umræðu um það að hún vilji hlusta á sjónarmið um það hvert málið eigi að fara. Þetta gefur fullt tilefni til þess að hlé verði gert á umræðunni og stjórnarliðar ráði ráðum sínum um hvað þeir vilja í þessu máli. Innihaldið er á floti, utanumhaldið er í skötulíki og vandræðagangurinn er náttúrlega orðinn þannig að þessi dagur verður skrifaður í sögubækurnar.
Virðulegur forseti. Það lýsir betur en nokkuð annað í hvílíkar ógöngur ráðherrann er komin með þetta mál sitt að þegar hún finnur að hún hefur ekki stuðning fyrir því í atvinnuveganefnd, hjá formanni atvinnuveganefndar og flokksbróður sínum, ætlar hún á lokametra umræðunnar að skjóta því til einhverrar annarrar nefndar. Það er óboðlegt að standa þannig að verki en kannski eftir öðru í þessum málatilbúnaði öllum. Hér er verið að leggja niður gistináttagjaldið og taka upp aðra gjaldtöku í staðinn. Fjármálaráðherra flutti það á fyrra kjörtímabili og það fór í gegnum efnahags- og viðskiptanefnd á því kjörtímabili. Þá hefði kannski verið rétt að fjármálaráðherra flytti málið, en iðnaðarráðherra tók að sér að flytja það fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og hér hafa allir gengið út frá því að atvinnuveganefnd mundi fjalla um það. Án þess að ég ætli að taka afstöðu til þess hljótum við að kalla eftir því, eins og hér var gert áðan, að hlé verði gert á umræðunni og henni ekki lokið fyrr en það liggur fyrir af hálfu stjórnarmeirihlutans eða Sjálfstæðisflokksins [[Forseti hringir.]]hvort Sjálfstæðisflokkurinn telji málið eiga heima í atvinnuveganefnd eða einhverri annarri nefnd þingsins.
Virðulegur forseti. Já, mér hefur tekist að skapa hér snúningsstöðu. Ég skal reyna að gera mitt til að greiða úr henni. Það er ekki af vantrausti við hv. atvinnuveganefnd sem ég reifaði þetta sjónarmið. Það var einfaldlega vegna þess að ég hlustaði eftir þeim sjónarmiðum sem komu fram í umræðunni. Nú ætla ég að gera það að tillögu minni og vona að það stytti þessa umræðu, að við getum lokið henni og haldið áfram með önnur mál, að málið fari eins og menn bjuggust við til atvinnuveganefndar. Ég geri það líka að tillögu minni að málið fari til umsagnar í umhverfis- og samgöngunefnd sem og til efnahags- og viðskiptanefndar vegna þess að þetta mál snertir algjörlega viðfangsefni allra þessara nefnda. Síðan treysti ég nefndinni og nefndunum vel til að fara yfir málið, taka öll þau sjónarmið sem fram hafa komið hér, ekki síst hvað þau atriði varðar er ég nefndi um almannaréttinn. Það [[Forseti hringir.]]sem hefur komið fram hér er að nú er tækifæri til að taka þær athugasemdir sem hér hafa komið fram og vinna að lausn málsins þannig að við getum verið sem flest sátt við þessa málsmeðferð.
Frú forseti. Það er kannski ástæðulaust að orðlengja um þetta frekar ef komin er sátt í málinu milli hæstv. ráðherra og þeirra forkólfa atvinnuveganefndar sem hér hafa haft sig nokkuð í frammi en ég ætlaði að koma þeim sjónarmiðum til varnar að það væri efnislega ekki fráleit tillaga að þetta færi í umhverfis- og samgöngunefnd, einfaldlega vegna þess að þar eru mál sem þarf að leiða til lykta samhliða þessu máli, og helst á undan því eins og ákvæðin um almannarétt í náttúruverndarlögunum. Þau eru þar í skoðun og verða á næstu vikum. Þangað mun tillaga um landsáætlun um uppbyggingu innviða fyrir ferðamenn til verndar náttúru og menningarsögulegum minjum ganga og fleiri ágæt rök standa alveg fyrir því efnislega að umhverfis- og samgöngunefnd gæti unnið að málinu. Ég efast stórlega um að það teldist brot á þingsköpum. Mér finnst æsingurinn óþarflega mikill í þeim köppum í atvinnuveganefnd með fullri virðingu fyrir þeim en ég ætla ekki að fara að gera hér aðrar tillögur en ráðherrann hefur gert.
Virðulegur forseti. Í ljósi þess hversu lifandi þetta mál er í meðförum þingsins og í þingsal ætla ég að gera það að tillögu minni eftir að hafa hlustað á hæstv. ráðherra flytja þessa hugleiðslu sína hér og hugleiðingar í stólnum að málið fari til umhverfis- og samgöngunefndar til umfjöllunar þar. Það er ekki slæm hugmynd hjá hæstv. ráðherra. Hún kemur að vísu dálítið seint með hana inn í umræðuna en það er mjög ánægjulegt að sættir skyldu hafa náðst í Sjálfstæðisflokknum um þetta mál eftir þá vandræðalegu uppákomu sem hér varð. Efnislega standa þó alveg rök til þess að þetta mál fari til umfjöllunar í umhverfis- og samgöngunefnd og er ágætt að fá úr því skorið hver vilji þingsins er í atkvæðagreiðslu um þetta mál.
Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni sem talaði hér á undan, það eru ágætisrök fyrir því að senda þetta mál til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og þá sérstaklega það sem ég sagði í mínu fyrra innleggi, að þetta mál er nátengt almannaréttinum sem er til efnislegrar meðferðar í tengslum við náttúruverndarlög sem nú eru í meðförum hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Ég kalla hins vegar eftir því að hv. forsætisnefnd fari aðeins að skoða þessi mál því að þetta er ekki í fyrsta sinn sem við reifum það til hvaða nefndar mál eigi að fara. Ég vil rifja upp þegar rammaáætlun var send til hv. atvinnuveganefndar sem kom öllum að óvörum hér í þingsal. Ég vil líka rifja upp að í þingsköpum Alþingis er sérstaklega fjallað um að byggðamál heyri undir hv. umhverfis- og samgöngunefnd en eigi að síður var byggðaáætlun afgreidd frá hv. atvinnuveganefnd. Það virðist sem öll mál leiti til hv. atvinnuveganefndar í þessum sal, hverjar sem skýringarnar kunna að vera á því. Það er spurning hvort þetta sé einhvers konar útþenslustefna [[Forseti hringir.]]hjá hv. atvinnuveganefnd en þetta er mál sem hv. forsætisnefnd ætti að taka til skoðunar. Auðvitað eigum við ekki að standa hér og reifa undir liðnum fundarstjórn forseta hvert málin eigi að fara.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál er komið á hreint og að því verði vísað til hv. atvinnuveganefndar. Eins og í mörgum öðrum málum þarf samstarf fleiri nefnda um svona mál þar sem það snertir marga fleti og það hefur aldrei staðið annað til en þetta fari til umfjöllunar og umsagnar í umhverfisnefnd þingsins og eftir því sem á við í efnahagsnefnd þingsins. Ég held að markmið okkar allra sé það sama í þessu, að finna leið sem náðst getur víðtæk sátt um og leiðir til þess að við náum að byggja upp enn öflugri ferðaþjónustu í framtíðinni byggða á sterkum grunni innviða.
Virðulegi forseti. Mig langar í tilefni af þessari uppákomu að leggja það til að forsætisnefnd taki í alvöru þá tillögu sem fram kom áðan um að taka til umræðu hvert verið er að vísa málum. Við vitum til dæmis að rammaáætlunin er á kolvitlausum stað innan þingsins. Það var talað um byggðaáætlun. Hún var afgreidd úr kolvitlausri nefnd og ég legg til að forsætisnefnd taki sig saman, setjist yfir þetta og skýri hvar málaflokkarnir liggja þannig að við þurfum ekki að standa hér upp á endann í umræðu um svona mál sem liggja að mörgu leyti þvert. Það þarf að skýra þetta og ég hef þar sérstaklega rammann í huga vegna þess að ég hef áhyggjur af því að þegar stóra verkefnið kemur hingað inn séu menn búnir að búa til einhvern farveg inn í atvinnuveganefnd fyrir það stóra umhverfismál sem þar er á ferðinni.
Frú forseti. Þetta var dálítið skrýtið augnablik í þingsögunni, en það kannski undirstrikar að hæstv. iðnaðarráðherra stýrir sínum málaflokki af mikilli festu eins og við urðum öll vitni að hér áðan. Auðvitað vinnast oft glæstir sigrar á undanhaldinu en þetta var nú ekki mjög glæsilegt undanhald hjá hæstv. iðnaðarráðherra. Satt að segja þá man ég ekki eftir því að nokkur hæstv. ráðherra hafi komið hér í ræðustól Alþingis beinlínis til að lýsa vantrausti á formann nefndar sem þar að auki kemur úr hennar eigin flokki. Það var mjög lýsandi fyrir allt þetta mál að það var ekki fyrr en hv. þm. Jón Gunnarsson hafði flutt hér prýðilega og ákaflega málefnalega ræðu, þar sem í ljós kom að hann var ekki sammála hæstv. ráðherra, sem þessi fluga virtist koma í munn hæstv. iðnaðarráðherra. Ég man aldrei eftir því að hæstv. ráðherra hafi komið hér í ræðustól Alþingis og velkst í vafa, verið hálfringlaður yfir því hvert ætti að senda mál af þessu tagi. Það er eiginlega fordæmalaust. Ég ætlaði nú að koma hér til þess að halda allt aðra ræðu, en það er kannski svolítill antíklímax eftir þetta. Ég vil samt lýsa því yfir að ég tel að þetta mál eigi að fara til atvinnuveganefndar og hef allt aðra skoðun á því en til dæmis hv. þm. Róbert Marshall og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir. Auðvitað má um þetta deila. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að málið sé það flókið og snerti það mörg grundvallaratriði að það eigi bæði að fara til umhverfis- og samgöngunefndar til umsagnar og líka til efnahags- og skattanefndar. Ég vil þá í lok þessarar umræðu segja að ég held að okkur verði engin skotaskuld úr því að ljúka þessu máli. Ein af meginniðurstöðunum í þessari umræðu var sú að hæstv. ráðherra bókstaflega bað um að menn fyndu lausn á þessari snúnu stöðu sem hún hefur komið málinu í frá upphafi, eins og menn vita. Eiginlega er það ekki hún sem átti þetta mál, það kom fram aftur og aftur í máli hæstv. ráðherra að hún væri ekki að flytja þetta að eigin frumkvæði. Hún sagði það þrisvar sinnum í umræðunni að ríkisstjórnin hefði falið henni að koma þessu máli á framfæri, eins og henni væri alveg sama um afdrif þess. Ég held að við eigum bara að taka hana á orðinu. Ég tel að það hafi komið fram alveg ljóslega í þessari umræðu að menn eru sammála um meginprinsipp og meginprinsippið er það að við ætlum að finna leið til að skapa tekjur til að standa undir uppbyggingu á ferðamannastöðum. Það var líka alveg hárrétt hjá hæstv. iðnaðarráðherra þegar hún dró saman umræðuna hér áðan, þegar hún sagði að langflestir þeirra sem hefðu tekið til máls og andmælt frumvarpinu hefðu gert það á grundvelli almannaréttar. Það er þess vegna sem ég er fullkomlega sammála hv. þm. Jóni Gunnarssyni, sem fór vel yfir þetta og sagði: Reynum þá að finna einhvers konar leið sem sameinar þetta tvennt, þ.e. að ekki verði skerðing á almannaréttinum en skapaðar verði tekjur til að byggja upp ferðamannastaðina. Og það er ekki síst út af þessari ræðu sem hv. þingmaður flutti hér áðan sem ég er algjörlega harður á því að málinu er best komið þar. Þær hugmyndir sem hann reifaði hér voru ekki ósvipaðar hugmyndum sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon reifaði varðandi komugjöld. Það var nýmæli fyrir mér, sú tillaga sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon flutti hér í dag um að beita þeim á þann tíma þegar, eins og hv. þingmaður orðaði það, Ísland er uppselt, þegar kúfurinn er, mælti hv. formaður atvinnuveganefndar. Sömuleiðis fannst mér hv. þm. Jón Gunnarsson koma með alveg nýjan flöt inn í umræðuna sem við höfum ekki heyrt fært inn á það hlaðborð hugmynda sem hér hefur verið búið til í dag, og það var það sem hann kallaði, með leyfi forseta, City Tax eða borgarskatt, og sú hugmynd sem hann útfærði hér, hugsandi hugsanlega upphátt, um það hvernig það gæti þættast inn í sveitarfélögin og orðið til þess að lyfta ferðaþjónustunni og gera þau meðvituð um það, hugnaðist mér. Og ég heyrði ekki betur en hann væri að tala mjög nálægt því sem hv. þm. Líneik Sævarsdóttir ræddi hér í gær. Svo að hvað sem þessu líður þá er komin niðurstaða og það getur vel verið að hæstv. ráðherra fari heim ekki jafnglöð og hún gekk til umræðunnar, en eftir liggur að við erum sammála um hvert þetta mál á að fara og ég held að við séum að verða sammála um ákveðna meginþætti.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann vitnaði í orð hv. formanns atvinnuveganefndar um að mikilvægt væri að leiða málið til lykta í sátt við almannaréttinn. Það er rétt og kannski hrygglengjan í þessu máli og grunnurinn sem það verður að hvíla á í sátt og sameiginlegum skilningi þingsins á því hvað almannarétturinn ber í sér. Nú er það svo að nákvæmlega almannarétturinn er til umfjöllunar hjá umhverfis- og samgöngunefnd í samráði við umhverfis- og auðlindaráðuneytið, og ráðuneytið hefur nú á dögunum komið til nefndarinnar til þess að gera grein fyrir stöðu nokkurra kafla náttúruverndarlaga og þar á meðal kaflanum um almannarétt. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann deili ekki þeim skilningi með mér að umhverfis- og samgöngunefnd þurfi að hafa leitt það til lykta í samráði við umhverfisráðuneytið hver skilningur þingsins skuli vera á almannaréttinum áður en hægt er að halda lengra með frumvarp iðnaðarráðherra um náttúrupassa. Svo vil ég láta þess getið líka í þessu andsvari að ég sjálf er þeirrar skoðunar að nákvæmlega með þeim rökum sé eðlilegast að mál iðnaðarráðherra fari til umhverfis- og samgöngunefndar til umfjöllunar, til umsagnar í atvinnuveganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd, og styð því fram komna tillögu hv. þm. Róberts Marshalls.
Frú forseti. Ég hef næm eyru og ég hlustaði á hv. þm. Róbert Marshall og heyrði hann segja þegar hann kom með þessa hugmynd sína, sem var kannski ekki í fullu samræmi við fyrri ræðu hans, að hún væri of seint fram komin. Ég veit því ekki enn þá hvort um tillögu er að ræða. Auðvitað geta þingmenn hvenær sem er komið með slíkar hugmyndir, en mér finnst það ekki skipta máli. Þingið bara útkljáir það, það er fínt ef þingmenn vilja kjósa um það. Ef sú skoðun sem ég hef er undir mun ég ekki einu sinni ganga dapur til sængur. Svo ætla ég að gera mjög sterka athugasemd við fyrstu setninguna í ræðu hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur. Hún lét þá þau orð falla að almannaréttarkaflinn væri til umfjöllunar hjá hv. umhverfis- og samgöngunefnd í samráði við umhverfisráðuneytið. Ég er algjörlega á móti slíku samráði. Ég hef alltaf verið á móti því að þingnefndir séu að vinna í samráði við ráðuneytin. Þau mega þiggja ráð, fá leiðbeiningar, fá upplýsingar, en ég dreg algjörlega skýra línu á milli löggjafans og framkvæmdarvaldsins í þeim efnum. Ég hef svo oft orðið vitni að því þegar ráðuneyti eru að reyna að fjarstýra svona málum. Ég reyndi það ekki sjálfur sem ráðherra, eins og þingmenn vita, og þess vegna geri ég athugasemdir við það og læt mig litlu varða það hláturskjöltur sem kemur hér úr hliðarherbergi. Varðandi hina efnislegu spurningu vek ég athygli hv. þingmanns á því að eins og ég þekki málið verður að afgreiða náttúruverndarlögin fyrir þinglok, vegna þess að ella taka þau óbreytt gildi 1. júlí og það er ekki víst að allir verði sáttir við það. Um það var samkomulag, menn reyndu að vinna það. Ég sé því ekki að það verði nokkur tímalegur árekstur, en mér finnst alveg sjálfsagt að þessi mál séu millum þingnefndanna unnin í nánu samráði og ekki síst það að þetta mál sé komið sem lengst og helst lokið [[Forseti hringir.]]þegar að því kemur. En ég undirstrika að sáttin sem mér finnst vera að myndast hérna [[Forseti hringir.]]er um það að almannarétturinn verði ekki skertur.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Kjarni málsins er auðvitað að það verður ekki tekið til við úrvinnslu frumvarps hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um náttúrupassa fyrr en þingið hefur leitt sinn skilning til lykta að því er varðar almannaréttinn. Þannig er það. Það verður að gera þetta í réttri röð. Svo vil ég vegna aðfinnslna hv. þingmanns gagnvart orðum mínum um samráð við umhverfisráðuneytið segja að ég er í grunninn algjörlega sammála þingmanninum. Hins vegar vil ég með þingmanninum og þingheimi rifja upp að það var nú svo að fyrsta verk fyrrverandi umhverfisráðherra, Sigurðar Inga Jóhannssonar, var að leggja til að náttúruverndarlög yrðu numin úr gildi, eins og þau lögðu sig, með tveimur frumvarpsgreinum. Það var rekið til baka í góðri sátt við stjórnarmeirihlutann eftir töluverða vinnu og niðurstaðan fól í sér þann sameiginlega skilning stjórnarandstöðu og stjórnarflokka að umhverfisráðuneytið fengi ákveðið verkefni frá þingnefndinni, þ.e. að freista þess að leita meira jafnvægis við hagsmunaaðila og ýmist bakland varðandi fimm tiltekna þætti. Einn þessara þátta er almannarétturinn og nú hefur umhverfisráðuneytið gert þingnefndinni grein fyrir stöðu þessara mála. Það er í samræmi við það sem þingið ákvað og það sem þingnefndin gerði sérstaklega grein fyrir í ítarlegu nefndaráliti, þannig að þetta verkferli er allt í virðulegu samræmi við stöðu þingsins og þingnefndarinnar og á forsendum hennar.
Frú forseti. Bið ég þá forláts á oflæti mínu hér áðan og hv. þingmaður hefur skýrt þetta mætavel út. Ég undirstrika aðeins enn og aftur að ég er þeirrar skoðunar að ráðuneyti og ráðherrar eigi ekkert að vera að hringla með puttana í málum sem eru komin til kasta þingsins. Hv. þingmaður hefur skýrt það mætavel út og fyrir þá útskýringu og fyrir hennar frábæru ræðu undir störfum þingsins í dag útnefni ég hana, frá mínum bæjarhóli séð a.m.k., starfsmann dagsins.
Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessa umræðu en vil lýsa ánægju minni yfir því að fram hefur komið af hálfu hæstv. ráðherra að þetta mál fari til atvinnuveganefndar eins og flestir gerðu ráð fyrir að það gerði. Ég vil fullvissa hæstv. ráðherra og þingheim allan um að nefndin mun taka á þessu máli af festu og öryggi. Það sem stendur upp úr í mínum huga eftir þessa umræðu, sem er orðin drjúglöng, er að það er mjög ríkur vilji, finnst mér, hér í þinginu til að þetta mál fái farsælan endi og er ríkur samstarfsvilji meðal þingmanna um það. Þess vegna treysti ég því að sú verði raunin þegar málið verður tekið til umfjöllunar í hv. atvinnuveganefnd. Ég er mjög fylgjandi því að leitað verði umsagna bæði umhverfis- og samgöngunefndar og efnahags- og viðskiptanefndar um málið þannig að sem breiðust samstaða náist og við getum klárað málið með sóma þannig að hvort tveggja náist, markmiðin um að innheimta gjald, sem er í eðli sínu bæði einfalt og skilvirkt, og að við getum lagt okkar af mörkum með því gjaldi til að vernda íslenska náttúru og byggja upp nauðsynlega innviði á ferðamannastöðum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar til að inna hann eftir hans afstöðu til þess sem ég hef áður spurt um hér í umræðunni, þ.e. afstöðu hans og skilning á mikilvægi þess að skilningur þingsins á inntaki og eðli almannaréttarins liggi fyrir áður en frumvarp hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um náttúrupassa verður leitt til lykta hér í þinginu.
Hæstv. forseti. Ég tel að það sé alveg víst að almannaréttinum, sem er okkur öllum hugstæður og heilagur í sinni, verði gert hátt undir höfði við þá vinnu sem fram undan er og að við velkjumst ekkert í vafa um að hann eigi sinn sess sem hann hefur átt í öll þessi hundruð ára. Ég fullvissa því hv. þingmann um það að ekki verður gengið á þann rétt.
Virðulegi forseti. Ég vil aðeins árétta spurningu mína, sem fjallaði ekki um það hvort almannaréttinum yrði gert hátt undir höfði eða ekki. Almannarétturinn í íslenskri löggjöf er nú til umfjöllunar í umhverfis- og samgöngunefnd í endurskoðun náttúruverndarlaga. Það liggur því ekki fyrir hver afgreiðsla Alþingis verður á inntaki og eðli almannaréttarins. Almannarétturinn í sjálfu sér, það liggur fyrir hvað hann felur í sér, en hvernig hann er nákvæmlega skilgreindur, það skiptir máli sem grunnur að því þingmáli sem hér hefur verið til umræðu í þrjá daga. Það er það sem ég er að spyrja hv. þingmann um. Deilir hann ekki þeim skilningi með mér að það þurfi að liggja fyrir hver skilningur Alþingis er á almannaréttinum og stöðu hans áður en frumvarp hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um náttúrupassa verði til lykta leitt?
Hæstv. forseti. Eins og hv. þingmaður segir þá er þetta mál til umfjöllunar í umhverfis- og samgöngunefnd og ég tel að þessi mál eigi að geta unnist þannig að þau þurfi ekkert að bíða hvort eftir öðru. Ég tel alveg ljóst, eins og ég sagði áðan, að hvað varðar þetta mál sérstaklega þá verði almannaréttur tryggður.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um heimild til að staðfesta fjárfestingarsamning við Thorsil ehf. um kísilmálmverksmiðju í Helguvík í Reykjanesbæ á þskj. 628. Ég vil rétt í upphafi taka af allan vafa með það að ég legg til að lokinni þessari umræðu að málinu verði vísað til hv. atvinnuveganefndar. Í því frumvarpi sem hér um ræðir er lagt til að iðnaðar- og viðskiptaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands verði veitt heimild til að staðfesta fjárfestingarsamning við félagið Thorsil ehf. vegna byggingar og reksturs kísilmálmverksmiðju í Helguvík í Reykjanesbæ. Fjárfestingarsamningur vegna þessa verkefnis var undirritaður þann 30. maí á síðasta ári og er hann birtur sem fylgiskjal með frumvarpinu og miðað er við að hann öðlist lagagildi nái frumvarpið að óbreyttu fram að ganga. Fjárfestingarsamningurinn sem um ræðir er í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um að auka nýfjárfestingu á Íslandi, með áherslu á verkefni sem hafa jákvæð efnahagsleg áhrif í framtíðinni og stuðla að fjölbreyttara atvinnulífi. Þá hefur ríkisstjórnin einsett sér að styðja við stofnun nýrra útflutningsgreina á Íslandi sem hafa jákvæð heildaráhrif á samfélag og efnahag. Thorsil ehf. áætlar að reisa og reka kísilmálmverksmiðju til framleiðslu á allt að 54 þús. tonnum af kísilmálmi á ári. Raforkuþörf til framleiðslunnar er um 87 megavött á klukkustund eða um 730 gígavattstundir á ári. Í verksmiðjunni verða tveir bræðsluofnar og hvor þeirra mun þurfa um 40 megavött á klukkustund. Auk framleiðslu á kísilmálmi er ráðgert að framleiða um 26 þús. tonn af kísildufti og rúmlega 5 þús. tonn af gjalli á ári en þessar afurðir falla til við framleiðslu á málminum. Ráðgert er að bygging kísilmálmverksmiðjunnar hefjist í apríl 2015 með fyrirvara um samþykki Alþingis. Áætlað er að fyrri ofninn verði tekinn í notkun í apríl 2017. Gert er ráð fyrir að heildarfjárfesting félagsins nemi um 28 milljörðum íslenskra króna eða sem samsvarar 252 milljónum bandaríkjadala og verður eigið fé á móti lánsfé um 31%. Áætlað er að um 350 starfsmenn komi að uppbyggingu verksmiðjunnar og 130 manns starfi við hana þegar rekstur hefst, þar af um 30 manns við stjórnunar- og tæknistörf. Að undanskildum þeim sértæku frávikum sem fram koma í fjárfestingarsamningnum er gengið út frá því að starfsemi félagsins skuli að öðru leyti vera í samræmi við íslensk lög og stjórnvaldsfyrirmæli. Þær ívilnanir sem fram koma í fjárfestingarsamningnum felast í eftirfarandi frávikum á sköttum og gjöldum: 1. Tekjuskattshlutfall félagsins verður 15% í stað 20%. 2. Almennt tryggingagjald verður 50% lægra en kveðið er á um í lögum um tryggingagjald. 3. Hlutfall fasteignaskatts verður 50% lægri en lögbundið hámark að viðbættu álagi, samanber lög nr. 4/1995. 4. Gatnagerðargjald verður 30% lægra en samkvæmt gjaldskrá Reykjaneshafnar. 5. Sérreglur gilda varðandi fyrningu eigna. 6. Félagið verður undanþegið íslenskum aðflutningsgjöldum af efnum til reksturs verksmiðjunnar. 7. Ýmis öryggisákvæði eru varðandi upptöku nýrra skatta. 8. Veittar eru ívilnanir vegna aðflutningsgjalda samkvæmt 6. gr. samningsins og jafnframt er félaginu veittur frestur til greiðslu á virðisaukaskatti af innflutningi. Framangreindar ívilnanir sæta takmörkunum en samkvæmt fjárfestingarsamningnum skulu þær samtals aldrei verða meiri en sem nemur 769,4 milljónum íslenskra króna, að núvirði. Fjárfestingarsamningurinn gildir í 13 ár frá því að ráðherra staðfestir fjárfestingarsamninginn en þó með þeirri undantekningu að umræddar ívilnanir gilda að hámarki í 10 ár frá því að til viðkomandi gjaldskyldu eða skattskyldu er stofnað af hálfu félagsins, en þó aldrei lengur en í þau 13 ár sem fjárfestingarsamningurinn er í gildi. Nái fjárfestingarverkefnið Thorsil ehf. fram að ganga eru áætluð samfélags- og efnahagsleg áhrif þess mjög jákvæð. Samdráttur í framleiðslu hefur verið einna mestur á Suðurnesjunum í kjölfar bankahrunsins, atvinnuleysið er hvergi meira og mannaflinn að jafnaði ekki eins vel menntaður og gengur og gerist í öðrum landshlutum. Þetta ástand kallar á raunverulegar aðgerðir til atvinnuuppbyggingar og er það mat stjórnvalda að nýfjárfestingarverkefnið Thorsil ehf. sé dæmi um iðnaðaruppbyggingu sem nýtist svæðinu mjög vel og sé mikilvægur liður í tengslum við úrlausn þeirra viðfangsefna sem svæðið glímir við. Þá er ávinningurinn af verkefninu umtalsverður fyrir þjóðarbúið og atvinnustigið í landinu. Enn fremur hefur reynslan af rekstri sambærilegra iðjuvera á Íslandi sýnt að þau eru uppspretta mikilvægrar nýsköpunar. Við gerð frumvarps þess sem hér um ræðir var haft samráð við Thorsil ehf., fjármála- og efnahagsráðuneytið, fjárfestingarsvið Íslandsstofu, Reykjanesbæ og Reykjaneshöfn. Herra forseti. Erfitt er að fjalla um mál er varða ríkisstyrki án þess að nefna Eftirlitsstofnun EFTA, enda ber að skilgreina þær ívilnanir sem um ræðir sem ríkisaðstoð í samræmi við 61. gr. EES-samningsins. Síðastliðið sumar tók gildi á EES-svæðinu reglugerð (ESB) um almenna hópundanþágu, svokallaða GBER. Í þeirri reglugerð er kveðið á um að ef til staðar eru heimildir í landslögum geta stjórnvöld, að uppfylltum þeim skilyrðum, veitt fyrirtækjum tiltekna ríkisaðstoð sem telst þá vera samrýmanleg ríkisaðstoðarreglum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og undanþegin tilkynningarskyldu til Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA). Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið hefur í samstarfi við fjármála- og efnahagsráðuneytið, sem hefur með höndum samræmingar- og leiðbeiningarhlutverk gagnvart öðrum stjórnvöldum vegna ríkisaðstoðarmála, metið það sem svo að umrædd ríkisaðstoð til Thorsil ehf. falli undir skilyrði reglugerðarinnar. Með hliðsjón af framangreindu verður ríkisaðstoðin sem hér um ræðir því ekki tilkynnt ESA sérstaklega en þess má þó geta að ESA hefur verið upplýst um verkefnið. Virðulegur forseti. Ég vil ítreka að að þessu sögðu leyfi ég mér að leggja til að þessu frumvarpi verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.
Herra forseti. Það er gleðilegt að hæstv. ráðherra hafi aftur tekið hv. atvinnuveganefnd í sinn milda náðarfaðm og geri ekki tillögu um að málið fari neitt annað. Ég fagna þessu máli, ég styð það að við beitum fjárfestingarsamningum af þessu tagi til þess að reyna að ná erlendri fjárfestingu til Íslands. Það er engum vafa undirorpið að þetta tiltekna verkefni sem hefur lengi verið á döfinni mun verða kærkomið á Suðurnesjum og vonandi verður af því. Ég hjó eftir viðtengingarhættinum sem hæstv. ráðherra notaði. Hún orðaði það með þessum hætti: Nái verkefnið fram að ganga. Mig langar til að spyrja hæstv ráðherra hvort einhver áhöld séu um það. Er þetta verkefni ekki bara á býsna góðu skriði? Hvað gæti leitt til þess að svo yrði ekki? Af því að mér er annt um Suðurnesin og man margt af því sem hæstv. ráðherra hefur sagt, þá langar mig í framhjáhlaupi til að inna hana eftir öðru verkefni. Það hlaut líka náð fjárfestingarsamnings, sem ég dró á sínum tíma nánast á hárinu í gegnum þá ágætu ríkisstjórn sem ég sat í, eins og hæstv. forseti man eftir. Þegar hæstv. ráðherra tók við embætti talaði hann með þeim hætti að það væri einungis sleifarlag síðustu ríkisstjórnar sem ylli því að Helguvík var ekki komin á neina hreyfingu. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er að frétta af Helguvík? Og í öðru lagi: Er hún enn þá þeirrar skoðunar að það hafi verið sleifarlag síðustu ríkisstjórnar sem olli því að Helguvík fór ekki af stað eins og að minnsta kosti vonir mínar stóðu til?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og fyrir þann stuðning sem mér heyrðist hann koma með við þetta ágæta mál, og þá von sem ég hjó eftir að býr í brjósti hv. þingmanns um að verkefnið nái fram að ganga. Viðtengingarhátturinn var kannski einmitt vegna fyrri reynslu: Nái þetta verkefni fram að ganga. Ekkert bendir til annars en að verkefnið sé á góðu skriði. Miðað við þær fregnir sem forsvarsmenn fyrirtækisins hafa fært mér er málið á góðum rekspöl og vona ég að við náum að afgreiða frumvarpið hratt og vel í þinginu þannig að ekki verði við okkur að sakast ef málið tefst. Ég hef enga ástæðu til þess að ætla það. Varðandi álverið í Helguvík þá eru það mér vonbrigði að við skulum ekki vera búin að ná niðurstöðu um það. Ég tel að nokkrir samverkandi þættir á sínum tíma hafi orðið til þess að málið stöðvaðist og er enn fast. Það eru að sjálfsögðu þeir samningar sem þurfa að nást á milli orkufyrirtækisins og fyrirtækisins en einnig voru ákvarðanir teknar af hálfu síðustu ríkisstjórnar, ég nefni sameiginlegt umhverfismat suðvesturlína sem gert var á mjög viðkvæmum tímapunkti og varð til þess að ýmsar ákvarðanir töfðust og hafa ekki enn þá verið teknar. Ég gagnrýndi það þá og hef tryggt að ekkert slíkt stöðvist á okkar borði sem tafið gæti verkefnið.
Herra forseti. Ég á ekkert nema góðar óskir til handa hæstv. ráðherra að því er þetta verkefni varðar og öllum þeim sem á Suðurnesjum búa. Ég get fullvissað hana um að þó að ég sé fullkomlega áhrifalaus í þessu þingi og sitji bara í utanríkismálanefnd muni ég að minnsta kosti leggja mitt af mörkum til þess að þetta frumvarp og þingmál nái fram að ganga sem fyrst. Ég sé enga annmarka á því ef það er í gadda slegið að það brjóti ekki í bága við Evrópureglur og ef GBER sjálfur er nú ánægður með það þá ætti það að ganga. En við höfum auðvitað brennt okkur á því að ESA er mjög erfitt viðureignar og ekki alltaf hallkvæmt Íslendingum, finnst mér. Svo vil ég nota þetta tækifæri til þess að segja við hæstv. ráðherra að orð eru alltaf dýr. Hæstv. ráðherra fór mikinn hér í stjórnarandstöðu út af Helguvík og hélt því áfram eftir að hún varð ráðherra. Ég rifja það sérstaklega upp að hún fór í viðtal í Víkurfréttum þar sem mátti skilja á henni að nú yrðu hendur látnar standa fram úr ermum og nú mundi Helguvík rísa, það var nánast það sem hún sagði, og skapaði miklar væntingar hjá Suðurnesjamönnum. En ekkert hefur gerst í málinu. Það kann vel að vera að hæstv. ráðherra vilji skella skuldinni af því á ákvörðun um hið sameiginlega umhverfismat, en hún veit jafn vel og ég að það er ekki ástæðan, því miður. Ég hef mínar skoðanir á því hver ástæðan er en ég ætla ekkert að fara út í það og það er engum til góðs. En ég ætla bara að nota þetta tækifæri til að segja það við hæstv. ráðherra, að menn eiga að spara sig stundum, sérstaklega ef þeir vita betur.
Virðulegur forseti. Ég verð nú að segja að þetta kemur úr hörðustu átt. Ég held að ég þekki engan hv. þingmann sem á jafngóða spretti í því sem fellur ekki undir sparnað í orðavali. En ég er sammála hv. þingmanni um að það er mikilvægt að koma hlutum af stað í Helguvík. Það er rétt að álverið er ekki farið af stað og eins og ég sagði eru það mér vonbrigði. En við getum fagnað því að áður en langt um líður munum við sjá framkvæmdir við það verkefni fara af stað og fylgst með uppbyggingu annars kísilvers sem framkvæmdir eru þegar hafnar við. Ég mundi svo sannarlega aldrei kalla hv. þingmann áhrifalausan hér í þinginu, hv. þingmaður veit að það er talsvert lítillæti af hans hálfu að halda því fram, en það er gott að vita af stuðningi hans við þetta mál og í sameiningu munum við beita áhrifum okkar til þess að málið verði afgreitt hér hratt og örugglega.
Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur einsett sér að auka nýfjárfestingar sem stuðla að fjölbreyttu atvinnulífi á Íslandi og jákvæðum efnahagslegum áhrifum á byggðaþróun og þjóðarbúið í heild sinni. Atvinna er undirstaða velferðar og í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarflokkanna segir meðal annars, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin leggur áherslu á að skapa skilyrði fyrir hagvöxt sem knúinn verður áfram af auknum útflutningi og bættri framleiðni hjá hinu opinbera og í einkageiranum.“ Það frumvarp sem nú er til umræðu er því í fullu samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar. Ég styð frumvarpið því heils hugar og fagna því að það sé loks lagt fram á Alþingi. Sú sem hér stendur átti um árabil sæti í atvinnu- og hafnaráði Reykjanesbæjar og er jafnframt íbúi í því bæjarfélagi nú. Ég þekki því mjög vel til ferils þessa máls, þróunar atvinnumála í bæjarfélaginu og stöðu bæjarfélagsins í dag. Ég er sannfærð um að þessi samningur og uppbygging kísilvers í Helguvík verði mikil lyftistöng fyrir bæjarfélagið og Suðurnesin öll. Það mun ótvírætt hafa talsverð efnisleg áhrif, þ.e. fjölga beinum störfum og jafnframt afleiddum störfum, en það mun ekki síður hafa huglæg áhrif, þ.e. að sýna fólki fram á að nú taki við uppbyggingartímabil eftir langa bið og dökka tíma þar sem vonleysi hefur á stundum tekið yfir andann. Í greinargerð frumvarpsins um mat á áhrifum kemur meðal annars fram að uppbygging kísilversins muni draga verulega úr atvinnuleysi á svæðinu. Og það er það sem íbúar á Suðurnesjum þurfa, fleiri störf. Á framkvæmdatíma Thorsil ehf. er gert ráð fyrir að um 350 starfsmenn komi að uppbyggingu kísilmálmverksmiðjunnar. Á rekstrartímanum er síðan áætlað að um 130 manns starfi við framleiðsluna, þar af 30 starfsmenn með sérhæfða menntun eins og stjórnunar- og tæknimenntun. Munar þá um minna. Atvinnuleysi hefur minnkað á Suðurnesjum á síðustu missirum þó að það sé enn með því mesta sem gerist á landinu og hlutfallslega enn þá talsvert yfir meðaltali á landsvísu. Samkvæmt áætlunum er gert ráð fyrir að atvinnuleysi á rekstrartímanum dragist saman um 1 prósentustig ef miðað er við óbreytt atvinnuleysi á svæðinu. Ekki var unnin sérstök greining á því hversu mörg óbein og afleidd störf munu skapast í tengslum við fjárfestingarverkefnið en ýmislegt bendir til að heildaráhrifin yrðu fjölgun upp á 1,5 afleidd og óbein störf fyrir hvert nýtt starf, að frádregnum svokölluðum ruðningsáhrifum. Mig langar að grípa hér niður í greinargerðina, bls. 15. Þar koma fram athyglisverðar upplýsingar sem varða mat á áhrifum sem varða þekkingarmyndun og nýsköpun. Mig langar að grípa aðeins niður í textann, með leyfi forseta: „Reynslan af rekstri sambærilegra iðjuvera á Íslandi hefur sýnt að þau eru uppsprettur mikilvægrar nýsköpunar. Iðjuverin hafa lagt áherslu á að útvista starfsemi sem áður var unnin innan veggja þeirra á þeim tíma þegar almenn þekking var ekki til í samfélaginu til að takast á við þau.“ Svo er vitnað hér og tekið dæmi um Fjarðaál. Hér segir einnig: „Þessa þróun má sjá hjá öllum iðjuverunum en gleggst er hún sennilega hjá Fjarðaáli. Þar starfa 450 manns við rekstur iðjuversins en um 300 manns til viðbótar starfa við þjónustu sem er svo nátengd álverinu að störfin fara að mestu leyti fram á álverslóðinni sjálfri og aðliggjandi höfn.“ Þetta eru góðar fréttir fyrir okkur á Suðurnesjum. Meginefni frumvarpsins snýr að ívilnunum á sköttum og opinberum gjöldum sem ætlað er að veita Thorsil ehf. Þær ívilnanir sem fyrirtækið fær eru verulegar. Ég verð að viðurkenna að ég hafði í fyrstu ákveðnar efasemdir varðandi þær ívilnanir. Ástæðan er sú að mér þóttu þær ansi ríflegar, og þær eru það, en eftir nánari skoðun tel ég að þessar ívilnanir séu í fullu samræmi við sambærilega samninga og mun því sofa rólega þess vegna. Auk þess var haft gott samráð við stjórnendur Reykjanesbæjar og mig langar að grípa aftur hér niður á öðrum stað í greinargerðinni. Þar er farið yfir í hverju samráðið fólst og vitnað í umsögn bæjarráðs Reykjanesbæjar sem barst nefndinni 15. janúar 2014 og þar er bein tilvitnun. Þar kemur fram að Reykjanesbær hafi „fylgst með hugmyndum um þróun verkefnis þeirra aðila er nú standa að Thorsil ehf. og fengið vandaða kynningu á því. Verkefnið er að okkar [bæjarráðs Reykjanesbæjar] mati mjög áhugavert og sveitarfélagið reiðubúið að styðja það í hvívetna“. Í umsögninni kemur einnig fram að Reykjanesbær sé ,,reiðubúinn að veita félaginu þær ívilnanir sem snúa að sveitarfélaginu og heimilaðar eru samkvæmt lögum nr. 99/2010“. Í yfirlýsingu frá 30. maí 2014 staðfestir bæjarstjóri Reykjanesbæjar fyrir hönd Reykjanesbæjar að hann hafi yfirfarið drögin að fjárfestingarsamningnum og að þau atriði samningsins er lúta að samþykkt Reykjanesbæjar séu í samræmi við samþykkt bæjarráðs Reykjanesbæjar en þar er um að ræða ívilnanir í formi lægra hlutfalls fasteignaskatts og gatnagerðargjalds fyrir félagið. Reykjanesbær samþykkti fyrir sitt leyti að veita ráðherra heimild til undirritunar fjárfestingarsamningsins með framangreindum undanþágum. Og í framhaldinu undirritaði hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra samninginn og í kjölfarið hófst undirbúningur að framlögðu frumvarpi. Ég ætla ekki að fara ítarlega yfir í hverju ívilnanirnar felast því að það gerði hæstv. ráðherra ágætlega áðan en mig langar til að draga fram að í frumvarpinu er sérstakur fyrirvari um sérstaka heimild í fjárlögum, kveðið á um sérstaka þjálfunaraðstoð vegna kostnaðar við þjálfun í tengslum við verkefnið, allt að 2 milljónum evra eða sem svarar til um 308 millj. kr. Ástæða þess að ríkið hyggst veita þjálfunaraðstoð er sú að um nýjan iðnað er að ræða á Íslandi og er verkþekking á þessu sviði takmörkuð á starfssvæði félagsins. Í frumvarpinu er kveðið sérstaklega á um að ríkisstjórnin muni eftir fremsta megni leitast við að fá heimild í fjárlögum fyrir árið 2016 fyrir þessari þjálfunaraðstoð. En hvaða stærðir erum við að tala um í krónum talið sem felast í umræddum ívilnunum? Samkvæmt þeim er miðað við fyrirliggjandi rekstraráætlun Thorsil ehf. áætlað að greiðslur vegna skatta og gjalda til ríkisins sem veittar yrðu ívilnanir á nemi 550 millj. kr. en að þær væru 913 millj. kr. án þeirra miðað við 13 ára rekstrartíma. Eftirgjöf skatta og gjalda ríkisins næmu þannig um 362 millj. kr. Fyrir sveitarfélagið og Reykjaneshöfn er gert ráð fyrir að þessar greiðslur sem ívilnanir yrðu veittar út á mundu nema 639 millj. kr. en þær yrðu 1.047 millj. kr. án ívilnananna á tímabilinu. Eftirgjöf sveitarfélagsins og Reykjaneshafnar næmi þannig um 408 millj. kr. Ekki yrðu veittar frekari ívilnanir eftir það samkvæmt samningnum. Má því líta svo á að hin opinbera aðstoð til félagsins næmi samtals nærri 770 millj. kr. sem félagið fengi samanlagt frá ríki og Reykjanesbæ. Í fjárfestingarsamningnum er sett þak á ívilnanir sem nemur tæpum 770 millj. kr. en það er framangreind fjárhæð á núvirði miðað við 7,5% árlega afvöxtun. Við útreikninginn var stuðst við viðmið og reglur um ríkisstyrki samkvæmt EES-samningnum. Þá er settur tímafrestur um gildi samningsins en réttur til ívilnana héldi fullu gildi í tíu ár frá þeim tíma sem til viðkomandi skattskyldu eða gjaldskyldu væri stofnað af hálfu félagsins en þó aldrei lengur en í 13 ár frá gildistöku samningsins. Að þessu sögðu spyr maður sig þeirrar spurningar hvort fyrirtækið gæti mögulega misnotað þessar ívilnanir á einhvern hátt. Ekki það að ég vilji gera stjórnendum fyrirtækisins upp óheiðarleika en með hagsmuni ríkis og sveitarfélags að leiðarljósi er nauðsynlegt að spyrja ágengra spurninga og allt að því ókurteislegra. Að athuguðu málið sýnist mér vel búið um hnútana að þessu leyti í samningnum þar sem í honum eru ítarleg ákvæði tengd réttri notkun ívilnana og eftirliti henni tengdu. Sem dæmi um það ber samkvæmt 19. gr. fjárfestingarsamningsins félaginu að senda atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu árlega skýrslu um framvindu fjárfestingarverkefnisins, hlut ívilnunar í framgangi þess, samtals fjárhæð veittrar ríkisaðstoðar á undanförnu ári og tilgreiningu á annarri starfsemi aðila ef einhver er. Ráðuneytið getur óskað þess að löggiltur endurskoðandi staðfesti þessar upplýsingar. Í greininni eru jafnframt nokkuð ítarleg ákvæði um endurkröfur á veittri ríkisaðstoð samkvæmt samningnum. Og ef fjárfestingarverkefnið, eins og það er nánar skilgreint í fjárfestingarsamningnum, verður ekki að veruleika eða ef starfsemi Thorsil verður verulega frábrugðin því fjárfestingarverkefni sem samningurinn miðar við innan fimm ára frá gildistöku samningsins skal félagið endurgreiða allar þær ívilnanir og ríkisaðstoð sem félaginu hefur verið veitt á grundvelli samningsins. Þetta er því alveg skýrt. Að lokum má nefna að skýrt er kveðið á um það í 12. gr. samningsins að um hann og túlkun hans skuli gilda íslensk lög. Ekki er að finna ákvæði um gerðardóm líkt og tíðkast hefur í öðrum fjárfestingarsamningum sem íslenska ríkið hefur áður gert um stærri nýfjárfestingarverkefni hér á landi. Þetta er nóg fyrir mig. Ég er sannfærð. Þarna er um áþreifanlega aðgerð að ræða sem miðar að því að fjölga störfum á Suðurnesjum. Ég verð að játa að fyrir mína parta hugnast mér slíkar aðgerðir betur en stofnun starfshóps um eflingu atvinnulífs og samfélags á Suðurnesjum. Ég vil ljúka ræðu minni á því að fagna heils hugar framlögðu frumvarpi öðru sinni, fyrir hönd íbúa á Suðurnesjum sérstaklega og ekki síður fyrir hönd annarra landsmanna, þar sem ég tel að rekstur kísilvers í Helguvík muni auka hagvöxt og þar með velsæld hér á landi.
Herra forseti. Ytri augu sjá oft hið rétta eðli einstaklingsins miklu betur en hann sjálfur. Hæstv. iðnaðarráðherra kallaði mig hér áðan lítillátan. Lítillæti er æðst dyggða, ég er þakklátur henni fyrir það hrós. Verð þó að bæta því við að það er vonum seinna, eftir langa samferð hér á Alþingi Íslendinga, sem hún skilur mitt rétta eðli loksins. Ég vil ítreka það sem ég sagði hér áðan að stuðningur minn við þessi verkefni er ótvíræður. Ég vænti þess að þetta nái fram að ganga. Það er sannarlega þörf fyrir verkefni af þessu tagi á Suðurnesjum, það skapar 140 störf, 30 störf fyrir sérmenntað vinnuafl. Það sem gleður mig mest er það að ríki og bær taka höndum saman um verkefnið. Í Reykjanesbæ er nú tekin við völdum stórhuga bæjarstjórn sem þarf að axla það erfiða verk að rífa bæinn út úr miklum fjárhagsþrengingum. Bæjarstjórnin hefur gert það af miklum vaskleika eins og fram hefur komið í fregnum, en eigi að síður er staðan þannig að allt sem getur skapað tekjur til frambúðar skiptir máli. Þess vegna lýsir það líka miklum stórhug af hálfu bæjarfélagsins að koma að þessu verkefni með þeim hætti sem hér var lýst áðan af hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur. Samtals reiða ríki og bæjarfélagið af höndum, þegar allt er talið, 730 millj. kr. Þar af er bærinn með ríflega helming. Það er nú ekki ofílátið finnst mér af ríkinu. Fjárfestingarsamningar af þessu tagi eru góðs maklegir. En sá sem situr á stóli og stýrir þingi nú fyrir aftan mig veit að ég hef haft á þessu aðrar skoðanir en margir aðrir. Ég tel að það væri sæmilegt að ganga miklu lengra en reglur ESA og Evrópusambandsins og EES-samningsins leyfa. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það sé mjög erfitt að færa rök að því að um einhvers konar ójafnræði sé að ræða þegar menn gera samninga af þessu tagi ef þeir eru með sólarlagsákvæði innan rýmilegs tíma. Ég tek það að vísu fram að ég er mjög hræddur við þetta sólarlagsákvæði sem er til 13 ára vegna þess að ég er hjátrúarfullur, 13 er ekki góð tala. En ég hef oftsinnis átt, ég segi ekki, í munnhöggi við fjármálaráðherra í þeim ríkisstjórnum sem ég hef setið. Ég hef talið að ekkert væri að því og erfitt að færa rök að því að það skaðaði samkeppnisstöðu annarra ef menn mundu ganga töluvert dýpra en farið er þarna. Það liggur alveg fyrir að Suðurnes eru svæði sem hafa átt við mikla kvöl að stríða frá því að herstöðin lokaði á sínum tíma. Það má segja að hún hafi með vissum hætti kæft þá vaxtaranga sem maður hefði ella vænst að mundu spretta upp í kjölfar slíkrar blóðtöku. Reynslan hefur sýnt að þegar stór fyrirtæki fara úr samfélagi þá eru þau oft furðulega skjót að ná sér upp en til þess þarf ákveðna innviði og ákveðna samsetningu af vinnuauðnum. Þetta vildi ég nú segja. Út af því sem við áttum hér örlítinn orðastað um áðan, Helguvík, vil ég einungis segja að það er alveg hárrétt hjá hæstv. iðnaðarráðherra að ég get stundum verið stórorður. En það væri náttúrlega fullt tilefni til þess að fara með nokkur stór orð núna um frammistöðu hæstv. ráðherra gagnvart Helguvík og bera það saman við orð hennar áður. Það fór enginn jafngeyst og hæstv. ráðherra. Og eins og ég sagði áðan þá lauk þeirri þeysireið ekki fyrr en hún hrökk af baki um það bil tveimur mánuðum eftir að hún tók við embætti. Hún hélt - ég vil ekki segja fimbulfambi - en sínum orðagangi áfram töluvert lengi. Það eimir af því enn þá að hún sé að kenna fyrri ríkisstjórn um þá stöðu. En við vitum bæði af hverju þessi staða er uppi og þetta er tilefni til þess að vera með stór orð, en ég ætla að spara þau. Ég tel ekki að það skipti nokkru máli. Ég vil bara nota þetta til þess að undirstrika þessa lexíu, að menn eiga oft að vara sig áður en þeir láta tilganginn helga meðalið. Í þessu máli, að því er varðar Helguvík, þá finnst mér ekki að hæstv. ráðherra hafi tekist að feta það vandrataða meðalhóf, en ég ímynda mér að einhverjir aðrir, sem eru verr innrættir en ég er þrátt fyrir allt, mundu nota tækifærið, ég ætla ekki að gera það. Hún sagði hér áðan að málið væri í kyrrstöðu og þá langar mig til þess að spyrja hana: Eru einhverjar líkur á því að í bráðri framtíð, á þessu ári, til þess að takmarka það skeið, taki framkvæmdir í Helguvík aftur á rás?
Virðulegi forseti. Það eru sannarlega föðurlegar umvandanir og ábendingar sem fram koma hjá hv. þingmanni og ég verð bara að taka þeim hér. Ég verð þó að segja við hv. þingmann að ég get algjörlega kinnroðalaust borið höfuðið hátt þegar kemur að minni ráðherratíð hvað varðar uppbyggingu í Helguvík, vegna þess að í minni tíð er búið að skrifa undir tvo fjárfestingarsamninga, þessi er hinn síðari. Annað verkefnið er farið af stað með framkvæmdir við kísilver United Silicon, og ég vona svo sannarlega að þetta verkefni fari af stað, og það veit hv. þingmaður. Það getur vel verið að ég hafi viðhaft stór orð en þau áttu sitt tilefni og það var svo sannarlega innstæða fyrir þeim á sínum tíma. Hvað varðar það hvort það verkefni fari af stað þá vísa ég til þess sem sérstaklega forsvarsmenn Norðuráls ítreka reglulega í fjölmiðlum og í samtölum við mig að ásetningur þeirra um uppbyggingu álvers í Helguvík er óbreyttur. Við getum horft á stöðuna á álmörkuðum. Þar eru skilyrði að verða hagstæðari. Ég vona því svo sannarlega að til þess komi að við náum lúkningu í þessu máli, vegna þess að ég held að það sé mjög mikilvægt, ekki bara fyrir þetta svæði heldur líka fyrir íslenskt efnahagslíf. Í millitíðinni, á meðan þessi staða hefur verið uppi, höfum við svo sannarlega ekki slegið slöku við í verkefnum sem snerta þetta svæði frekar en önnur svæði á landinu og til viðbótar því sem ég hef nefnt má nefna örþörungaverksmiðju Algalíf sem búið er að gera samning við og er komin af stað og svo fyrirhugaða þingsályktunartillögu um innviðauppbyggingu í Helguvík, sem er í smíðum í ráðuneytinu.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um leigu skráningarskyldra ökutækja á þskj. 629, í 421. máli. Frumvarpið, heildarlög um leigu skráningarskyldra ökutækja, er samið af starfshópi sem iðnaðar- og viðskiptaráðherra skipaði í ágúst 2013. Á síðasta löggjafarþingi var lagt fram frumvarp með sama heiti en það náði ekki fram að ganga. Það frumvarp sem hér er lagt fram hefur verið endurbætt frá fyrra frumvarpi. Meðal annars má nefna að tekið hefur verið mið af tillögum úr skýrslu um einföldun starfsumhverfis og regluverks í ferðaþjónustu en sú nefnd skilaði af sér í júní á síðasta ári. Ekki þarf að fjölyrða um það að ferðamönnum sem sækja Ísland heim hefur fjölgað mikið á síðustu árum. Samhliða hefur aðilum sem bjóða upp á leigu ökutækja fjölgað verulega ásamt því að ökutækjaleiga er nú fjölbreyttari en áður. Þá er einnig orðið algengara en áður að leigð séu út ýmis önnur skráningarskyld ökutæki án ökumanns svo sem fjórhjól, vélsleðar og slík tæki. Breytingarnar sem frumvarpið boðar stefna að því að styrkja lagarammann um starfsemi ökutækjaleiga, einfalda regluverkið en á sama tíma bæta eftirlit með starfseminni. Þá felast í frumvarpinu skýrari ákvæði um réttindi og skyldur bæði leigusala og leigutaka, sérstaklega með tilliti til öryggis leigutaka og vegfarenda almennt. Helstu nýmæli frumvarpsins eru eftirfarandi: Frumvarpið tekur til allra skráningarskyldra ökutækja en reglugerð sett á grundvelli núgildandi laga um bílaleigur tiltekur sérstaklega að ekki þurfi leyfi til þess að leigja út skráningarskyld ökutæki önnur en bifreiðar. Skráningarskyld ökutæki eru bifreiðar, bifhjól, torfærutæki, dráttarvélar, eftirvagnar bifreiða eða dráttarvélar, sem gerðar eru fyrir meira en 750 kílóa heildarþyngd, svo og hjólhýsi og tjaldvagnar. Útgefin leyfi verða ótímabundin en samkvæmt núgildandi lögum gilda leyfi til fimm ára í senn. Að sama skapi eru eftirlitsheimildir Samgöngustofu og úrræði hennar efld. Nauðsynlegt þótti að bæta eftirlitsheimildir Samgöngustofu og úrræði stofnunarinnar þegar ekki er farið að lögum. Frumvarpið gerir því ráð fyrir að Samgöngustofa geti gert vettvangskannanir og krafið leyfishafa um ýmsar upplýsingar. Þá verður Samgöngustofu einnig heimilt að fella niður starfsleyfi ef leyfishafi uppfyllir ekki skilyrði laganna eða brýtur gegn ákvæðum þeirra. Enn fremur mun Samgöngustofa hafa heimild til þess að leggja dagsektir á hvern þann sem brýtur gegn tilteknum ákvæðum frumvarpsins og lætur undir höfuð leggjast að bæta úr brotum sínum ásamt því að geta lagt á stjórnvaldssektir starfi ökutækjaleiga án leyfis. Í þriðja lagi eru auknar kröfur gerðar varðandi gögn sem leggja þarf fram til að öðlast starfsleyfi og töluvert aukið við skyldur leyfishafa. Er þar um að ræða kröfur um rétta skráningu á ökutækjum hjá Samgöngustofu, skyldu til þess að leyfishafi sé skráður eigandi ökutækis sem á að leigja út og sérstaklega tiltekið að ökutæki sem leigja á út þurfi að hafa lögbundna aðalskoðun og hafa gilda ábyrgðartryggingu samkvæmt umferðarlögum. Nýmæli er í frumvarpinu um svokallaðar einkaleigur en það eru lögaðilar sem sérhæfa sig í að hafa milligöngu um útleigu á skráningarskyldum ökutækjum í eigu einstaklinga. Slíkum aðilum er gert að sækja um leyfi samkvæmt lögunum og að uppfylla hluta af þeim kröfum sem gerðar eru til hefðbundinna ökutækjaleigna. Samkvæmt frumvarpinu taka lögin þegar gildi en koma til framkvæmda þann 1. maí 2015. Gild starfsleyfi munu halda gildi sínu en núverandi leyfishöfum er gert að tilkynna Samgöngustofu að þeir hyggist halda áfram starfsemi sinni í nýju lagaumhverfi. Þá verður Samgöngustofu heimilt að kalla eftir viðbótargögnum frá leyfishöfum og eins heimilt að beita ákvæðum um eftirlit og sektir gagnvart núverandi leyfishöfum. Í stuttu máli er því markmið frumvarpsins að gera lagaumhverfi ökutækjaleigna skýrara auk þess sem um verulega einföldun á regluverki er að ræða. Er hér sem áður segir tekið mið af skýrslu starfshóps um einföldun regluverks í ferðaþjónustu og reynt að koma upp kerfi sem bæði tryggir skilvirkt og einfalt leyfisveitingaferli en líka öflugt og sterkt eftirlit með starfseminni svo tryggja megi öryggi leigutaka og almennings. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. atvinnuveganefndar til umfjöllunar, en þess má geta í ljósi þeirrar umræðu sem varð hér áðan um nefndarfærslu á náttúrupassafrumvarpinu að hér er komið annað dæmi sem hægt væri að beina til hv. forsætisnefndar þar sem þetta frumvarp fellur bæði að atvinnuveganefnd, sem fær málið að minni tillögu, og að umhverfis- og samgöngunefnd þar sem þetta er jú sannarlega samgöngumál. Það er því kannski ekki úr vegi að fara að tillögu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur og fara yfir forræðismál nefndanna og taka til skoðunar þannig að við getum sem skýrast og sem best beint þeim málum í réttan farveg hér innan þingsins.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um landsáætlun um uppbyggingu innviða fyrir ferðamenn til verndar náttúru og menningarsögulegum minjum. Frumvarpið felur í sér að lögfest verði heildstæð stefnumarkandi áætlun um uppbyggingu innviða er varða náttúru Íslands. Markmiðið með frumvarpinu er að móta stefnu, samræma og forgangsraða tillögum um slíka uppbyggingu og viðhald á ferðamannasvæðum, ferðamannastöðum og ferðamannaleiðum á Íslandi. Slík uppbygging þarf ávallt að hafa náttúruvernd og sjálfbærni að leiðarljósi enda er náttúran sú auðlind sem ferðaþjónustan byggist á. Umræðan um ferðaþjónustu og ferðamennsku hefur verið fyrirferðarmikil að undanförnu og kallað hefur verið eftir stefnumótun hvað varðar uppbyggingu innviða sem snúa að náttúru landsins. Afar brýnt er að taka þetta málefni nýjum og föstum tökum, enda hefur fjöldi ferðamanna vaxið gífurlega hratt á undanförnum árum með tilheyrandi álagi á náttúru Íslands og sögustaði. Kannanir hafa ítrekað sýnt að náttúran er það sem helst dregur erlenda ferðamenn til landsins og innlenda ferðamenn út um allt land. Þá hafa kannanir sýnt, hvað erlenda ferðamenn varðar, að næst á eftir náttúrunni vekur menning og saga landsins mestan áhuga. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að ferðaþjónustan sem atvinnugrein hefur vaxið gífurlega hratt undanfarin ár og er nú orðinn einn helsti atvinnuvegur þjóðarinnar. Á sama tíma hefur ferðatíminn lengst. Hann hefst fyrr og teygir sig lengra fram á haustið. Samhliða því hefur orðið mikil aukning í vetrarferðamennsku og áhugi Íslendinga á útivist hefur stóraukist, enda stunda nú þúsundir manna náttúrutengda útivist að staðaldri, svo sem fjallgöngur, gönguferðir og reiðhjólaferðir. Fjölsóttustu ferðamannastaðir landsins eru jafnframt meðal dýrmætustu náttúruperla þess, oft og tíðum friðlýst svæði með hátt verndargildi auk þess sem mikilvægar menningarminjar laða að sér ferðamenn. Það er því afar nauðsynlegt að stjórnvöld móti skýra stefnu um nýtingu ferðaþjónustunnar á náttúru landsins og menningarlandslag og skipulag þeirra aðgerða sem ráðast þarf í. Lega Íslands norður við heimskautsbaug og svöl sumur gera náttúru landsins viðkvæma. Gróðurlendi láta fljótt á sjá enda afar viðkvæm fyrir hvers konar átroðningi og þar sem vaxtatíminn er skammur tekur það gróðurinn langan tíma að jafna sig. Jarðvegur er að auki viðkvæmur og auðrofinn, meðal annars vegna eldvirkni, en hér á landi er mikið af ösku, vikri og öðrum áfoksefnum í jarðveginum. Vegna þessa er álag af völdum ferðamanna og náttúrunnar líklegra til að valda meiri skemmdum hér en í flestum öðrum löndum. Brýnt er því að ráðast í aðgerðir á ferðamannastöðum þar sem helstu náttúruperlur og menningarminjar er að finna en uppbygging innviða á þeim svæðum hefur ekki verið í samræmi við fjölgun ferðamanna og því hafa svæðin látið á sjá vegna aukins átroðnings. Ekki er til heildstæð stefnumarkandi áætlun um vernd og uppbyggingu innviða á áningarstöðum ferðamanna og er þessu frumvarpi ætlað að bæta þar úr. Slík langtímaáætlun er mikilvæg til að hafa yfirsýn yfir þau verkefni sem ber að vinna, skilgreina fjárþörf, forgangsraða verkefnum, fylgja eftir framkvæmdum, tryggja hagkvæmni og vinna að skilgreiningu nýrra svæða. Vert er að nefna að í haust kynnti OECD umfangsmikla úttekt á stöðu umhverfismála í landinu. Þar var fjallað mikið um álag á náttúruna af ferðaþjónustunni og hvernig bregðast megi við því og samræma betur stefnumörkun ferðaþjónustu og umhverfismála. Er þetta frumvarp sem ég mæli fyrir hér mjög í þeim anda sem þar svífur yfir vötnum. Í frumvarpinu eru hugtökin „ferðamannaleið“, „ferðamannastaður“ og „ferðamannasvæði“ skilgreind. Með ferðamannaleið er átt við leið sem tengir saman ferðamannastaði. Ferðamannaleiðir geta verið gönguleiðir, reiðleiðir og reiðhjólaleiðir. Ferðamannastaður er sá staður sem hefur aðdráttarafl fyrir ferðamenn vegna náttúru hans og sögu og sem ferðamannasvæði er það landsvæði skilgreint sem ferðamenn sækja vegna náttúru þess og sögu og tekur til fleiri en eins ferðamannastaðar. Sem dæmi má nefna að Friðland að Fjallabaki gæti verið skilgreint sem eitt ferðamannasvæði, Landmannalaugar og Hrafntinnusker, ákveðnir ferðamannastaðir innan þess svæðis og gönguleiðin Laugavegur væri þá skilgreind sem ferðamannaleið sem tengir þessa staði. Ég tek þetta bara sem dæmi af handahófi til útskýringar. Frumvarpið gerir ráð fyrir að umhverfisráðherra, í samráði við þá ráðherra sem fara með ferðamál, þjóðlendumál og menningarminjamál, leggi fram tillögu til þingsályktunar um stefnumarkandi landsáætlun til 12 ára. Í þeirri áætlun er sett fram framtíðarsýn á uppbyggingu innviða fyrir ferðamenn og er sú stefna unnin í samráði við fyrrnefnda ráðherra. Landsáætlun tekur til verndaraðgerða, öryggismála, uppbyggingar og viðhalds innviða fyrir ferðamenn í þágu náttúruverndar og verndar menningarminja á ferðamannasvæðum, ferðamannastöðum og ferðamannaleiðum í landinu. Í kjölfar samþykktar 12 ára stefnumarkandi áætlunar er gert ráð fyrir í frumvarpinu að unnar verði þriggja ára verkefnaáætlanir. Þær áætlanir útfæra nánar verkefni 12 ára áætlunarinnar, forgangsraða einstökum verkefnum og skilgreina ábyrgðaraðila þeirra. Verkefnaáætlanir rúmast þannig innan ramma 12 ára áætlunarinnar og eru lagðar fram á Alþingi í formi þingsályktunar. Í frumvarpinu er kveðið á um skipun verkefnisstjórnar sem hefur umsjón með tillögunni um stefnumarkandi áætlun til 12 ára og þriggja ára verkefnaáætlun. Um er að ræða stóran hóp skipaðan fulltrúum þeirra opinberu stofnana sem hafa umsjón með ferðamannastöðum, ferðamannasvæðum og ferðamannaleiðum, fulltrúum annarra opinberra stofnana sem málið snertir auk fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga, Samtaka ferðaþjónustunnar, Landssamtaka landeigenda, Ferðamálasamtaka Íslands, útivistarfélaga, háskólasamfélagsins og náttúruverndarsamtaka. Frumvarpið kveður á um að verkefnisstjórn skuli viðhafa ákveðið verklag við vinnu sína auk þess að lögbundið er samráð við opinberar stofnanir, stjórnvöld ríkis og sveitarfélaga, félagasamtök og aðra hagsmunaaðila auk almennings. Jafnframt á verkefnisstjórn að halda opinn kynningarfund um drög að tillögum sínum. Frumvarpið nær því til skipulags innviða í ferðamennsku og er opinber stuðningur óháður eignarhaldi. Gert er ráð fyrir að svæði í eigu hins opinbera, þar með talið innan þjóðlendna, eigi sjálfkrafa aðild að áætluninni og sveitarfélög geri tillögur um þau svæði sem staðfest eru innan marka þeirra, eru í einkaeigu og kjósa að eiga aðild að áætluninni. Sveitarfélögin fara með skipulagsvaldið í landinu og því verður að teljast eðlilegt að þau séu miðlægur aðili í ákvarðanatöku um hvaða svæði fari inn á áætlunina. Í því samhengi verður þó að benda á að ekkert landsvæði í einkaeigu mun falla undir áætlunina nema viðkomandi landeigandi óski þess. Því tengt vil ég nefna að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að gerðir verði samningar við landeigendur einkalands sem hafa samþykkt að láta svæði í sinni eigu falla undir áætlunina, þiggja opinberan stuðning og halda löndum sínum opnum galdfrjálsri umferð eftir því sem nánar er kveðið á um í lögum og reglugerðum. Landeigendum er þó ávallt heimilt að taka gjald fyrir veitta þjónustu. Eingöngu er verið að reyna að tryggja að ekki verði farið í sjálfstæða innheimtu aðgangsgjalda á þeim svæðum þar sem ríkið kemur að uppbyggingu innviða fyrir ferðamenn til að stuðla að því að framkvæmdir sem styrktar eru af almannafé nýtist í almannaþágu. Í þessu sambandi finnst mér mikilvægt að taka fram, hvað varðar greiðsluþátttöku ríkissjóðs, að eingöngu er hægt að skuldbinda ríkissjóð til greiðslu framlaga með afgreiðslu fjárlaga. Ekki er því hægt að gera samninga við landeigendur einkalands fyrr en fyrir liggur ákvörðun Alþingis um fjárveitingar. Að lokum er í ákvæði til bráðabirgða kveðið á um að ráðherra skuli innan sex mánaða frá samþykkt frumvarpsins, í samráði við aðila sem eiga fulltrúa í verkefnisstjórn og þá ráðherra sem fara með ferðamál, þjóðlendumál og menningarminjamál, leggja fram og birta opinberlega áætlun um uppbyggingu innviða á ferðamannaleiðum, ferðamannastöðum og ferðamannasvæðum sem gildir til 1. janúar 2018. Ljóst er að þörf fyrir uppbyggingu er gríðarlega mikil og ekki er hægt að bíða þangað til fyrsta verkefnaáætlun hefur verið samþykkt. Ef við gerum ráð fyrir að tillaga til þingsályktunar um þriggja ára verkefnaáætlun taki gildi árið 2017 með samþykki Alþingis er ljóst að fjármunir fara ekki inn á áætlunina fyrr en við fjárlagagerð það ár eða árið 2018. Framkvæmdir á grundvelli áætlunarinnar gætu því í fyrsta lagi hafist þá. Ég tel að til að geta tryggt verndun viðkvæmra náttúru- og menningarminja sem liggja undir skemmdum sökum ágangs ferðamanna sé nauðsynlegt að ráðast í aðgerðir sem fyrst. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni þessa frumvarps og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. umhverfis- og samgöngunefndar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Ég er með nokkrar spurningar, í fyrsta lagi varðandi það sem kemur fram í 5. gr. frumvarpsins um verkefnisstjórn. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra um aðkomu Umhverfisstofnunar, Vatnajökulsþjóðgarðsstjórnar og Þingvallanefndar þegar um er að ræða forgangsröðun verkefna í samræmi við áætlunina: Hver er aðkoma þeirra aðila í ljósi þess að Umhverfisstofnun hefur umsjón með yfir 100 friðlýstum svæðum? Og eins og fram kom í máli ráðherrans er þar að hluta til um að ræða mikilvæga ferðamannastaði. Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra - ég hef farið hér yfir frumvarpið og athugasemdir við það og þá velti ég fyrir mér aðkomu Náttúrufræðistofnunar Íslands þar sem samkvæmt markmiðsákvæðinu er verið að tala um uppbyggingu, rekstur og viðhald innviða í þágu náttúruverndar. Skráning og utanumhald að því er varðar náttúruvernd, vistgerðarflokkun og skráning á slíku er á borði Náttúrufræðistofnunar. Ég sakna þess að sjá hvert hlutverk stofnunarinnar er bæði við gerð áætlunarinnar en ekki síður framkvæmd hennar. Síðan vil ég spyrja hæstv. ráðherra um 8. gr. frumvarpsins þar sem kemur fram að landeiganda sé heimilt að taka gjald fyrir veitta þjónustu og spyr hvernig það kemur heim og saman við aðra þá umræðu sem hér hefur verið í gangi, meðal annars umræðuna sem varðar náttúrupassa og gjaldtökuheimildir þar að lútandi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur kærlega fyrir fyrirspurnina. Ef við skoðum 5. gr. frumvarpsins kemur nánari skýring á til hverra verður leitað, en mér finnst alveg augljóst eins og getið er um að rætt verður við náttúruverndarsamtök og ýmsa aðila og haft við þau samráð. Það er dálítið víðfeðmt þegar getið er um náttúruverndarsamtök og ég veit ekki hvort þau koma sér saman um það að fulltrúi þeirra komi frekar frá Vatnajökulsþjóðgarði eða frá Þingvöllum. Mér fyndist mjög eðlilegt að það verði gert, ég trúi og treysti á slík samtök, að þau komi sér saman um það. Varðandi friðlýstu svæðin og Umhverfisstofnun, auðvitað verður unnið mjög náið með þeim aðilum. Þetta er mikið verk og ég nefni þetta bráðabirgðaákvæði sem ég gat um, að reynt verði að koma með fyrstu hugmyndina að framkvæmdaáætlun eftir sex mánuði frá samþykkt frumvarpsins. Það er náttúrlega mjög skammur tími, þannig að við munum ekki geta gert allt. Eðli málsins samkvæmt verði leitað til Náttúrufræðistofnunar og að öll sú vitneskja sem liggur fyrir hjá þessum ágætu stofnunum, hvort sem það er Umhverfisstofnun eða Náttúrufræðistofnun, verði leiðarljós inn í starfið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Samkvæmt lögum um Vatnajökulsþjóðgarð er þar stjórn sem sett er saman með nokkuð óvenjulegum hætti, þ.e. með aðkomu sveitarfélaganna o.s.frv. og sú stjórn hefur þegar gert verndaráætlun sem er uppbyggingaráætlun fyrir Vatnajökulsþjóðgarð. Þar er auðvitað ákveðin sýn og ákveðin forgangsröðun o.s.frv. Ég spyr um stöðu þeirrar verndaráætlunar gagnvart þeirri forgangsáætlun sem hér er kynnt til sögunnar og hvort fara þurfi í breytingar á lögum um Vatnajökulsþjóðgarð eða í eitthvert sérstakt og skilgreint samráðsferli við stjórn þjóðgarðsins hvað þessa forgangsröðun varðar. Hið sama vil ég spyrja um varðandi Þingvallaþjóðgarð, þ.e. samstarfið við Þingvallanefnd sem hefur mjög skýrt hlutverk og skýrt verkefni samkvæmt lögum. Ég sé ekki alveg nákvæmlega hvernig það samspil á að vera. Fram kom í máli hæstv. ráðherra að hún segir að rétt sé að leita til Náttúrufræðistofnunar, sem sé náttúrlega sá þekkingarbakhjarl sem ráðherra nýtur í starfi sínu. Ég sakna þess að aðkoma Náttúrufræðistofnunar sé ekki skilgreind með neinum hætti þar. Þá vil ég líka nefna náttúrustofurnar sem stundum hefur borið á góma hér. Svo spurði ég hæstv. ráðherra í fyrra andsvari mínu um gjaldtökuheimild landeiganda í samræmi við 8. gr. og bið hæstv. ráðherra um að reyna að koma að því í síðara svari sínu.
Virðulegi forseti. Varðandi Náttúrufræðistofnun þá hefur hún ekki lögum samkvæmt neina umsögn með þessu, en eins og ég gat um áðan finnst mér eðlilegt að við sækjum í þann viskubrunn sem er til staðar í þeirri stofnun eins og hv. þingmaður gat um varðandi t.d. vistgerðaflokkun o.fl. Verndaráætlun sem Vatnajökulsþjóðgarður starfar eftir passar alveg prýðilega og verður höfð að leiðarljósi líka í þessari vinnu. Varðandi samning við landeigendur talaði ég nokkuð skýrt varðandi það í ræðunni og vísa ég þar í 8. gr. Ég veit ekki hvað hv. þingmaður var helst að kalla eftir varðandi það. Ég hef sagt það opinberlega og segi það enn að ég held að það sé algerlega nauðsynlegt, eins og rætt hefur verið hér síðustu daga á Alþingi, að tekið verði gjald til þess að við getum byggt upp ferðamannastaði okkar. Ég held að það sé alveg augljóst. Hér hefur verið tekist nokkuð á um hvaða form ætti að vera á þeirri gjaldtöku. Eins og kemur fram í því frumvarpi sem ég hef hér mælt fyrir munum við ekki greiða landeigendum styrk til uppbyggingar nema þar sé frjáls för fyrir almenning.
Hæstv. forseti. Ég vil bara koma hingað upp til að fagna þessu framkomna frumvarpi með það bak við eyrað að markmið frumvarpsins er að móta stefnu, samræma og forgangsraða tillögum um uppbyggingu og viðhald á ferðamannasvæðum, ferðamannastöðum og ferðamannaleiðum á Íslandi og að í forgangi verði alltaf náttúruvernd og sjálfbærni höfð að leiðarljósi. Við vitum öll að með fjölgun ferðamanna og meiri ágangi á ferðamannastaði á landinu hafa þeir látið á sjá og það gerist vegna þess hvar við erum stödd á hnettinum. Náttúran okkar er viðkvæm og þolir illa ágang. Við höfum ekki haft neina heildstæða stefnumarkandi áætlun um vernd og uppbyggingu á innviðum ferðamannastaða. Ég vil því koma hingað upp til að fagna þessu frumvarpi og vona að það verði okkur virkilega til gagns.
Virðulegi forseti. Ég vil nú í grundvallaratriðum fagna þeirri viðleitni sem kemur fram í frumvarpinu en lýsi áhyggjum yfir nokkrum þeim atriðum sem þegar hafa komið fram í samskiptum mínum við hæstv. ráðherra hér í andsvörum, þ.e. nokkrum málum sem ekki eru samkvæmt frumvarpinu til lykta leidd. Í fyrsta lagi að því er varðar samspil þessarar áætlunar við umboð og verksvið þjóðgarðanna sem eru með óvenjulegt stjórnfyrirkomulag, þ.e. annars vegar Vatnajökulsþjóðgarður sem hefur stjórnfyrirkomulag eins og það sem kom fram í mínu andsvari og byggir á aðkomu þeirra sveitarfélaga sem land eiga að þjóðgarðinum. Stjórnunar- og verndaráætlun þjóðgarðsins tekur mið af forgangsröðun þessara sveitarfélaga sem þeir síðan gerðu tillögu um til ráðherra og ráðherra hefur þegar staðfest, þ.e. sýnin að því er varðar uppbyggingu þjóðgarðsins. Þessi stjórnar- og verndaráætlun hefur gildi reglugerðar og ráðherra nálgast það ekki með neinum hætti í frumvarpinu, þ.e. hvernig samspilið er milli þessarar áætlunar og stöðu hennar og þess frumvarps sem hér er lagt fram. Það sama gildir um samspilið við Þingvallaþjóðgarð; við sitjum raunar báðar, ég og hæstv. ráðherra, í Þingvallanefnd. Þingvallanefndin hefur skýra stöðu gagnvart Þingvöllum og þeim lögum að því er varðar einmitt forgangsröðun verkefna. Síðan er það svo, sem kom ekki fram í andsvari mínu, að Umhverfisstofnun hefur á undanförnum árum - það hófst minnir mig árið 2010 - hafið flokkun friðlýstra svæða sem eru í umsjá stofnunarinnar eftir stöðu svæðanna. Þetta hefur stundum verið kallað flokkun rauðlistasvæða þar sem þau svæði sem eru í mestri hættu að mati Umhverfisstofnunar, vegna ágangs eða annarrar þeirrar ógnar sem að þeim steðjar, eru flokkuð í rauðan flokk; þau sem eru í hættu en þó ekki eins mikilli í appelsínugulan flokk; síðan gulan og loks í grænan þau sem eru örugg samkvæmt úttekt og flokkun Umhverfisstofnunar. Þessi rauðlistasvæðaflokkun hefur síðan verið notuð sem stuðningstæki til þess að forgangsraða fjármagni sem Umhverfisstofnun hefur á sínu borði til að þjóna sem best verndarhagsmunum þeirra svæða sem undir eru. Þetta er til marks um það - það sem ég hef hér farið yfir - að sérhver þessara þriggja stofnana, Þingvallaþjóðgarður, Vatnajökulsþjóðgarður og Umhverfisstofnun, hefur haft sinn háttinn á í því að forgangsraða svæðum, flokka mikilvægi verkefna o.s.frv. Í frumvarpinu skortir á að það sé skýrt skilgreint hvert samspil þessara áætlana er við lögin þegar og ef þau síðan taka gildi. Ég sakna þess í svörum hæstv. ráðherra við andsvörum mínum og líka í ræðu hennar að þarna væri skýrt kveðið á um hver vilji og sýn ráðherrans væri í því máli. Nú fer þetta mál til þingsins eins og önnur mál sem borin eru fram af ráðherrum, en þetta mál er, að mínu mati, hvað þetta varðar ekki fullburða. Hæstv. ráðherra sagði í andsvari við mig áðan að Náttúrufræðistofnun hefði enga stöðu samkvæmt lögum gagnvart þessu máli. Það er náttúrlega þannig að við erum hér einmitt að setja lög, þannig að ráðherrum er í sjálfu sér í lófa lagið að skilgreina stöðu Náttúrufræðistofnunar gagnvart því þingmáli sem hér er til umræðu. Ég tel mikilvægt, og mundi gjarnan vilja heyra viðbrögð ráðherrans í lokaræðu hér, að það liggi fyrir að vistgerðarflokkun og skráning Náttúrufræðistofnunar sé grundvallarplagg. Því ef þetta mál á að vera í þágu náttúruverndar verður það að byggja á þeirri vísindalegu þekkingu og þeim grunni sem þar er fyrir hendi en ekki fyrst og fremst nýtingarsjónarmiðum ferðaþjónustunnar. Þetta er afar mikilvægt og ekki síst í ljósi þess, sem kom fram í framsögu hæstv. ráðherra, að markmiðið með þessu máli á að vera sjálfbærni, þ.e. að ekki sé gengið á landið meira en svo að því sé skilað jafngóðu eða betra til komandi kynslóða. Það væri gott ef við sæjum jafn vel í þessu máli - það er þá eitthvað sem nefndin getur tekið til skoðunar og væri gott að heyra viðbrögð ráðherra við - að nefndin skilgreindi í þessu frumvarpi einhvers konar sjálfbærniviðmið eða að minnsta kosti hvernig þau yrðu samansett fyrir þá auðlindanýtingu sem ferðaþjónustan er sannarlega. Því það er mikilvægt fyrir auðlindaráðuneyti að hafa skýra sýn og metnaðarfullan vilja til að skilgreina þau viðmið fyrir þessa nýju, öflugu og vaxandi atvinnugrein sem, ef henni eru ekki reistar skorður, hefur tilhneigingu til að ganga á þær dýrmætu auðlindir sem náttúra landsins er. Mig langar aðeins að víkja að kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins þar sem fjármála- og efnahagsráðuneytið vekur athygli á veikleika í frumvarpinu. Það er mikilvægt fyrir okkur að horfa til þess - og ráðherra ræddi raunar aðeins í framsögu sinni að við þyrftum að vera minnug þess að fjárveitingavaldið og fjárlagavaldið væri hjá þinginu og það ætti allt eftir að koma í ljós hversu mikið félli til o.s.frv. - að áætlanir af þessu tagi mega sín mjög lítils ef þeim fylgir ekki fjármagn, ef þeim fylgir ekki mjög skýr sýn að því varðar raunverulegan vilja. Raunverulegur pólitískur vilji endurspeglast ekki fyrr en með fjárframlögum. Það er auðvelt að setja fram metnaðarfulla og sterka og skýra stefnu ef eftir á að útvega fjármagnið. Ég vil því líka biðja hæstv. ráðherra að bregðast við því og spyrja hvaða vilja eða hvaða afl hæstv. ráðherra ætlar að setja í það að veita framlög í fjárlögum til þess að þær pólitísku áherslur sem fram koma í frumvarpi hæstv. ráðherra megi sín einhvers frammi fyrir öðrum þeim verkefnum sem brýn eru á vegum ríkisins. Það tel ég vera mjög mikilvægan punkt. Mig langar að lokum í minni stuttu ræðu að biðja ráðherrann að skerpa á því sem ég spurði um hér áðan sem eru samningar við landeigendur. Í 8. gr. segir, með leyfi forseta: „Ferðamannaleiðir, ferðamannastaðir og ferðamannasvæði sem njóta greiðsluþátttöku úr ríkissjóði af því að þau eru í landsáætlun skulu vera opin gjaldfrjálsri umferð almennings eftir því sem nánar er kveðið á um í lögum og reglugerðum. Landeiganda er þó heimilt að taka gjald fyrir veitta þjónustu.“ Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um það, ef hún gæti komið að því í lokaræðu, hvernig þetta kemur heim og saman við frumvarp hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um náttúrupassa. Hér er mjög skýrt kveðið á um að þessi svæði skuli vera opin gjaldfrjálsri umferð almennings eftir því sem nánar er kveðið á um í reglum og lögum - þá er væntanlega verið að vísa til stöðu almannaréttarins í náttúruverndarlögum fyrst og fremst. Ég saknaði þess og það kom raunar fram - hæstv. ráðherra var ekki hér í umræðunni um náttúrupassa þó að vel hefði farið á því að báðir ráðherrar ferða- og umhverfismála hefðu tekið þátt í þeirri umræðu - að náttúrupassinn, öll sú hugmyndafræði, hvílir á tilteknum skilningi á almannaréttinum. Almannarétturinn og sú umræða öll hefur ekki verið til lykta leidd í umhverfis- og samgöngunefnd og tillaga nefndarinnar til þingsins um það hvernig beri að skilgreina þann rétt. Ég tek eftir því hér að í 8. gr. er kveðið á um að þau svæði sem njóta framlaga úr ríkissjóði af því þau eru í landsáætlun skuli vera opin gjaldfrjálsri umferð almennings. En það gefur þá tilefni til að spyrja jafnframt: Hvað með þau svæði sem ekki njóta fjárframlaga úr ríkissjóði í samræmi við landsáætlun eða sem byggjast á landsáætlun? Gilda þá einhver önnur sjónarmið að mati umhverfisráðherra um það? Menn kynnu að freistast til þess að gagnálykta á grundvelli orðalags 8. gr. Síðan spurði ég hér áðan um þetta orðalag þar sem kemur fram að landeiganda sé heimilt að taka gjald fyrir veitta þjónustu: Hvaða þjónusta gæti það verið? Hafa menn botnað þá umræðu? Virðulegi forseti. Ég ætlaði mér nú ekki að halda langa ræðu undir þessari umræðu [[Gripið fram í.]]en það er þó þannig að hér tel ég ljóst að málið sé sett af stað af góðum vilja og þetta sé í grundvallaratriðum viðleitni til að samræma áætlanir býsna margra stofnana og aðila í þágu náttúruverndar og skynsamlegrar nýtingar opinbers fjár, sem er gott. En um leið sakna ég þess að ítarlega sé farið yfir það hvernig samspil þessarar áætlunar á að vera gagnvart gildandi lögum um Umhverfisstofnun og friðlýst svæði, um Þingvallaþjóðgarð og um Vatnajökulsþjóðgarð. Ekki er laust við að upp komi sú hugsun, í þessari umræðu allri, hvort ekki fari að koma að því að við setjum á stofn myndarlega þjóðgarðastofnun sem vistar öll þessi svæði og þar sem öll þessi svæði lúta sameiginlegri stjórn og sameiginlegri sýn. Það er svo kúnstugt eins og málin standa í dag að þrjár stofnanir undir tveimur ráðuneytum sjá um friðlýst svæði og þjóðgarða á Íslandi. Ég held að sambærileg óreiða í stofnanauppbyggingu friðlýstra svæða sé vandfundin í öðrum þeim löndum sem byggja á náttúruvernd og ferðaþjónustu. Einhvers staðar í umhverfisráðuneytinu eru til ágætar úttektir á því hversu hagkvæmt og skynsamlegt er að setja þjóðgarðastofnun á fót. Sumir hafa viljað ganga enn lengra og segja að slík stofnun ætti líka að hafa umsjón með þjóðlendum og öllum þeim landsvæðum sem eru í eigu og forsjá ríkisins. Vel má færa rök fyrir því að slíkt fyrirkomulag væri betra og skynsamlegra og með því yrði fjármunum betur forgangsraðað og varið. Það er önnur umræða en sú sem hér er vakin með þessu máli. En þó tel ég, vegna þess að hér er verið að freista þess að ná utan um stórt og mikilvægt mál, að menn komist tæpast hjá því að nálgast umræðu um stofnanauppbyggingu þessa geira með einhverjum hætti.
Frú forseti. Mig langar til að að taka til máls í 1. umr. um það ágæta mál sem hæstv. ráðherra mælti fyrir áðan og segja að það er mjög í anda þess sem ég tel nauðsynlegt að gera þegar kemur að þeim verkefnum sem við blasa á ferðamannastöðum víðs vegar um landið. Það er mjög jákvætt að hér sé verið að skipuleggja sig til lengri tíma og búa til áætlanir sem fylgja á. Það er mjög í anda þingsályktunartillögu sem ég flutti síðasta vetur og samþykkt var á vordögum síðasta árs um skipulagningu ferðamannaleiða þar sem hugmyndin var að kortleggja hvaða leiðir væru sérstaklega merktar sem gönguleiðir, hestastígar, reiðhjólastígar og samtengt í einn samfelldan kortagrunn með svipuðum hætti og þekkist í mörgum Evrópulöndum eins og til dæmis Austurríki sem hefur kortlagt ferðamannaleiðir sínar, sem er til mikillar fyrirmyndar. Hér er verið að gera eitthvað svipað að því leytinu til að verið er að horfa til uppbyggingar á ferðamannastöðum sem allir eru sammála um að er nauðsynleg. Hins vegar hefur í umræðunni um náttúrupassa verið sagt að allir séu í sjálfu sér sammála um markmiðið, þ.e. að ná og sækja peninga með einhverjum hætti til þess að geta stuðlað og staðið að þeirri uppbyggingu sem nauðsynleg er. Það eru ekki endilega allir sammála um að það sé nauðsynlegt fara í einhvers konar skattlagningu vegna þess að sú peningaupphæð sem þarf til uppbyggingarinnar er ekki óyfirstíganleg þegar litið er til heildarrekstrar ríkisins. Í sjálfu sér er það bara pólitísk ákvörðun og ákvörðun út af fyrir sig að leggjast í sjálfstæða skattlagningu til þess að standa undir þeim verkefnum sem gert er ráð fyrir að teiknuð verði upp. Auðvitað eru til peningar í ríkisrekstrinum til þess að gera þetta en menn kjósa og hafa kosið, og það er pólitísk ákvörðun, að leggja til sérstaka skattlagningu í formi náttúrupassa, sem ég held að reyndar sé sísta leiðin til þess að standa undir þeim verkefnum sem við blasa. En látum það liggja milli hluta. Ég ætla ekki að fara að ræða efnislega um þetta frumvarp nema ég vil geta þess sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir kom inn á varðandi 8. gr. Miðað við almannaréttinn eru öll landsvæði opin gjaldfrjálsri umferð, það þarf að vera alveg skýrt að ekki er verið að breyta því þannig að menn fari ekki að gagnálykta um þessa grein hér, þ.e. að segja að eitthvað annað gildi þar. Það leiðir okkur að því sem mikilvægt er. Það er mikilvægt að setja hluti í ferli og skipulag, og flokkur minn, Björt framtíð, er mjög fylgjandi slíku verklagi, að ekki sé verið að veita styrki með sms-skilaboðum o.s.frv., heldur fari það í opið ferli sem öllum er kunnugt um og ákveðið hvernig þetta skuli gert svo allir geti gengið að sem vísu. En það þarf að gera þetta í réttri röð. Menn þurfa að vera búnir að klára það og setja það niður fyrir sér með hvaða hætti almannarétturinn er skilgreindur þannig að enginn þurfi að velkjast í vafa um það. Það er því alveg rétt sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir kom inn á áðan; það þarf að skilgreina almannaréttinn áður en gengið er frá því máli þannig að menn séu algerlega með það á hreinu. Ég legg áherslu á að samhliða því þurfa menn að ljúka við gerð náttúruverndarlaganna. Reyndar er hafið ágætissamstarf eða samflot á milli umhverfis- og samgöngunefndar og umhverfisráðuneytis í þessum efnum sem ég held að sé mjög jákvætt. Það er ekki endilega þannig að menn vinni þetta saman en verið er að sýna á spilin og það er bara hið besta mál. Samráð og samtal er alltaf til bóta. Hægt er að leysa ótrúlega mörg mál ef fólk talar saman. En það er ekki nóg að menn klári náttúruverndarlögin til þess að koma skikk á þessi mál, menn þurfa líka að átta sig á því hvaða leiðir eru færar þegar kemur að því að fjármagna þessi verkefni. Ég vara við því að horft sé á það sem eitthvað sjálfgefið og að eina mögulega lausnin sé að leggja út í mikla gjaldtöku til þess að gera þetta. Sjálfsögð verkefni blasa við í þessum efnum og það getur vel verið að hægt sé að finna fjármagn öðruvísi en með því að leggjast í sérstaka skattheimtu, ég tala nú ekki um þegar menn ætla að búa til nýtt og alveg sjálfstætt kerfi til þess að innheimta þá peninga þegar þeir hafa margvíslegar leiðir til þess að innheimta gjöld, skatta og annað slíkt nú þegar. Mér finnst mikilvægt að það komi fram. Ég vil líka segja að það er mjög mikilvægt í samhengi við þetta mál að verið sé að vinna öll mál sem tengjast náttúrunni, náttúruvernd og umhverfismálum í einni samfellu, að allir tali saman í þessum efnum, að menn búi sér ekki bara til mjög vel skipulagðar og útfærðar áætlanir í þessu máli en virði síðan algjörlega að vettugi lagarammann í kringum vernd og nýtingu, hina svokölluðu rammaáætlun og umgangist það algjörlega eins og þeim hentar hverju sinni, að þeir leggi til einhverja flýtimeðferð á hinum og þessum kostum sem hvergi er getið um í lögunum og ekki er gert ráð fyrir og var aldrei gert ráð fyrir þegar lögin voru sett. Það er því mikilvægt að þetta haldist í hendur og að menn vandi virkilega til verka. Að þessu sögðu ætla ég að setja hér punktinn í þessari ræðu. Ég fagna því að þetta mál sé komið fram. Ég hef bara rennt yfir það einu sinni og mér sýnist það vera ágætlega unnið og hlakka til að fara betur yfir það í umhverfis- og samgöngunefnd.
Virðulegi forseti. Ég þakka ágætar umræður þó að ekki hafi margir tekið til máls, og þær voru markvissar og góðar þær ábendingar og fyrirspurnir sem komu héðan. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir lýsti áhyggjum af nokkrum þáttum og fór meðal annars yfir samspilið við þjóðgarðana sem eru ólíkrar gerðar, sem og Umhverfisstofnunar. Ég tel það bara af hinu góða að ekki séu allir með nákvæmlega sama svipmótið og hef hingað til talið að þegar maður leiddi slíkar stofnanir eða fólk saman þá væri þar meiri gerjun í gangi heldur en ef þetta væri ein risastofnun. Ég treysti á það. Ég hef farið í heimsókn til Umhverfisstofnunar og fékk ágætan fyrirlestur, þótt hann væri náttúrlega ekki ítarlegur og frekar stuttur, um þá flokkun sem þingmaðurinn gat um, en ég er nokkuð meðvituð. Ég bið menn að skoða í hvaða tilgangi frumvarp þetta er sett fram og það hefði þurft að vera búið að flytja það fyrir löngu ef vel hefði átt að vera. Við erum nokkuð gripin í bólinu með það að skoða hvaða staði við viljum gera betur við, hvernig við viljum byggja þá upp, hvaða nýja staði við getum fundið til að dreifa álaginu á okkar ágæta land o.s.frv. Núna er frumvarpið komið fram og ég er nokkuð stolt og ánægð með að það skuli hafa verið mín fyrsta framsaga. Það er þó nýsmíði, íslensk smíði, sem við erum að reyna að koma saman, en ekki sem tilskipun sem kemur einhvers staðar frá. Með það er ég ánægð. Ég er ekki að segja að það sé fullkomið frekar en önnur mannanna verk og má vissulega eitthvað bæta um betur. Til þess er nú það samráð sem báðir þingmennirnir sem hér kvöddu sér hljóðs töluðu um. Ég er manna fyrst til að vilja hafa samráð og ræða hlutina en það þýðir ekki bara að ræða hluti, það þarf líka að framkvæma. Það er meginmarkmiðið hér, að kortleggja með friðuninni og umgengninni á stöðunum að leiðarljósi sem og menningarverðmætunum sem hefur kannski ekki eins mikið verið farið inn á. Þegar ég tala um menningarminjar og menningarverðmæti er mér nú hugsað til þjóðgarðsins á Þingvöllum sem við öll sitjum nú í sem hér höfum farið í pontu, en er með nokkuð sérstökum hætti og er ekki síður gerður að þjóðgarði út af menningunni en náttúrunni. Má kannski segja að náttúran í þjóðgarðinum hafi frekar vaxið í umræðunni með árunum en upphaflega var hann fyrst og fremst búinn til með hliðsjón af menningu okkar og menningarminjum sem þar eru, svo því sé til skila haldið. Það er líka rétt að ráðuneytið sem ég stýri um þessar mundir heitir umhverfis- og auðlindaráðuneytið. Við erum þar með mikla auðlind þegar við höfum náttúruna undir, ekki bara náttúru landsins, það er víðtækara en svo. Ég hef sagt það áður að ég finn svo sem alveg til þeirrar ábyrgðar en núna erum við að hefja kortlagningu ferðamannastaða. Spurt var um kostnaðarmatið. Þá ætla ég að vitna í umsögn frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu sem kemur fram á lokasíðu frumvarpsins: „… telur fjármála- og efnahagsráðuneytið að það verði afar gagnlegt fyrir áætlanagerð um ríkisfjármálin að fram komi stefnumörkun um innviðaverkefni í þágu ferðaþjónustu og að til verði langtímaáætlun um helstu verkefni, æskilega forgangsröðun þeirra, fjárþörf og kostnaðargreiningar.“ Það stendur beinlínis hér þó að ekki sé búið að kortleggja nákvæmlega fjármagnið. En ef náttúrupassi eða annað í líkingu við hann nær hér fram að ganga á Alþingi þá kemur náttúrlega fjármagn inn til að byggja upp þessi svæði. Varðandi 8. gr. og landeigendur er þess getið að ekki verði rukkað sérstaklega inn á svæði nema ef þar er veitt þjónusta. Maður getur ímyndað sér veitta þjónustu ef landeigandi tekur sig til og leggur göngustíga, byggir upp salerni, er með kaffisölu o.s.frv., þá er honum náttúrlega heimilt og eðlilegt að hann geti rukkað fyrir það. Mér finnst það ekki óeðlilegt. En allt verður þetta til skoðunar. Mér finnst nú samt á umræðunni að við getum náð saman um þetta mál. Talandi um þetta samspil sem hefur verið svolítið lykilorð í ræðum hérna, þá finnst mér þetta vera réttur tímapunktur, þetta fellur saman, við erum að skoða náttúruverndarlögin. Þar er almannarétturinn mjög ríkur eða mikið til umfjöllunar, við vitum að það er hér á vorþinginu og í umhverfis- og samgöngunefnd sem þetta frumvarp fer einnig til að lokinni 1. umr. Og síðan er á sama tíma verið að fjalla um gjaldtöku, náttúrupassann, þannig að ég sé ekki annað en hér sé mjög spennandi samspil ef við getum tengt allt þetta þrennt saman. Ég þakka fyrir umræðuna og lýsi tilhlökkun að sjá hvernig nefndin fjallar um frumvarpið.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um loftslagsmál, nr. 70/2012. Um er að ræða breytingar til að innleiða tilskipanir og reglugerð ESB sem hafa verið teknar upp í EES-samningnum. Að auki er lögð til tæknileg breyting á útreikningi losunargjalds sem kveðið er á um í 14. gr. laganna. Í fyrsta lagi er um að ræða innleiðingu á tilskipun 2009/31/EB um geymslu koldíoxíðs í jörðu. Í frumvarpinu er lagt til að geymsla koldíoxíðs í jarðlögum á þann hátt sem tilskipunin mælir fyrir um verði bönnuð tímabundið. Hér er um að ræða tímabundið bann því að ákvæði tilskipunar skylda Ísland til að annaðhvort banna eða heimila niðurdælingu og setja um leið upp regluverk og eftirlitskerfi með niðurdælingu í samræmi við ákvæði tilskipunarinnar. Við greiningu ákvæðanna kom í ljós að þau virðast miða við allt aðrar aðstæður og aðferðafræði en notast er við hér á landi í tilraunaverkefnum á þessu sviði á Hellisheiði sem kölluð er CarbFix eða SulFix. Í verkefnunum er reynt að binda koldíoxíð í kristalformi í basalti en í tilskipuninni virðist einungis gert ráð fyrir geymslu í gas- eða vökvaformi í setlögum. Í tilskipuninni er gerð ströng krafa um eftirlit í áratugi og bann sett við geymslu koldíoxíðs á jarðskjálftasvæðum. Virðulegi forseti. Nauðsynlegt er að gefa sér betri tíma til að setja reglur um geymslu koldíoxíðs við íslenskar aðstæður. Fyrir liggur að Evrópusambandið hyggst á næstunni endurskoða ákvæði tilskipunarinnar og mun Ísland beita sér til að tryggja að tekið verði tillit til þeirrar aðferðar sem notuð er hér á landi og er brautryðjendastarf á heimsvísu. Tímabundið bann hefur ekki áhrif á tilraunaverkefnin á Hellisheiði en á að tryggja að við uppfyllum kröfur EES-samningsins án þess að festa í lög ótímabærar og líklega ónauðsynlegar kvaðir á hugsanlega niðurdælingu síðar í stærri stíl. Íslensk stjórnvöld voru hlynnt niðurdælingu koldíoxíðs og bindingu í basalt og telja hana merkilegt framtak sem getur sýnt fram á gagnsemi kolefnisbindingar í basalti á heimsvísu. Í frumvarpinu er skýrt tekið fram að bannið eigi ekki að hafa áhrif á verkefni í rannsóknar-, þróunar- eða prófunarskyni þar sem ætlunin er að geyma í heild minna en 100 kílótonn koldíoxíðs. Frumvarpið mun því að svo stöddu ekki hafa áhrif á framangreind verkefni á Hellisheiði en jafnframt er mælt fyrir um í frumvarpinu að ákvæði um bann við niðurdælingu koldíoxíðs verði endurskoðað ekki seinna en árið 2020. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið hefur skipað nefnd sem er ætlað að vinna drög að regluverki sem mundi gilda til lengri tíma. Tekið verður tillit til íslenskra aðstæðna við þá vinnu. Þess ber að geta að Eftirlitsstofnun EFTA sendi íslenskum stjórnvöldum rökstutt álit fyrir um ári síðan vegna þess að innleiðingu tilskipunar var ekki enn lokið hér á landi. Það er því brýnt að ljúka þessu máli sem fyrst. Í öðru lagi er um að ræða innleiðingu á tilskipun 2009/33/EB um að stuðla að notkun á hreinum og orkunýtnum ökutækjum. Frumvarpið kveður á um að opinberir aðilar skuli við innkaup á farþega- og vöruflutningabifreiðum taka tillit til líftímakostnaðar farartækis hvað varðar orkunotkun þess og umhverfisáhrif. Miðað er við innkaup yfir viðmiðunarfjárhæðum sem ákveðin eru á hverju ári fyrir Evrópska efnahagssvæðið. Útreikningur líftímakostnaðar bifreiðar getur haft í för með sér að hagkvæmara verði að kaupa inn bifreið sem gengur fyrir vistvænni orku heldur en hefðbundna bifreið, jafnvel þótt innkaupaverð sé hærra. Samþykkt frumvarpsins á að stuðla að því að ríki og stærstu sveitarfélög munu kaupa fleiri sparneytin og umhverfisvæn ökutæki. Í þriðja lagi er verið að ljúka innleiðingu reglugerðar ESB nr. 421/2014 sem Alþingi samþykkti á síðasta vorþingi að skyldi innleiðast með bráðabirgðaákvæði um loftslagslög. Ákvæði frumvarpsins til bráðabirgða er ætlað að tryggja að reglugerð ESB sé að fullu innleidd. Í ákvæðinu er kveðið á um að til ársins 2016 verði gildissvið laganna um viðskiptakerfi með losunarheimildir í flugi takmarkað við flugstarfsemi á Evrópska efnahagssvæðinu. Í stuttu máli má segja að með þessu sé framkvæmd viðskiptakerfis ESB með losunarheimildir einfölduð tímabundið hér á landi hvað flugstarfsemi varðar. Í fjórða og síðasta lagi er lögð til í frumvarpinu tæknileg breyting hvað varðar viðmiðunartímabil fjárhæðar losunargjalds samkvæmt 14. gr. laganna. Í frumvarpinu er lagt til að viðmiðunartímabilið verði fært fram um einn mánuð og verði frá 1. ágúst ár hvert til 31. júlí næsta árs. Þessi breyting er lögð til svo hægt sé að láta breytingu á fjárhæð gjaldsins fylgja fjárlögum ár hvert. Breytingin hefur ekki áhrif á fjárhæð gjaldsins til lengri tíma eða aðra þætti. Virðulegi forseti. Rétt er að geta þess að við undirbúning frumvarpsins var haft samráð við Orkuveitu Reykjavíkur sem er í forsvari fyrir CarbFix- og SulFix-tilraunaverkefnin á Hellisheiði. Einnig var haft samráð við Ríkiskaup og Umhverfisstofnun auk þess sem hagsmunaaðilum var boðið að skila umsögn um frumvarpið. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar að lokinni 1. umr.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 36/2011, um stjórn vatnamála. Frumvarpið er lagt fram til innleiðingar á 9. gr. rammatilskipunar Evrópusambandsins um verndun vatns, svokallaðrar vatnatilskipunar. Tilskipunin var að öðru leyti innleidd hér á landi með lögum um stjórn vatnamála sem tóku gildi árið 2011. Markmið laga um stjórn vatnamála er líkt og tilskipunarinnar að vernda vatn og vistkerfi þess, hindra frekari rýrnun vatnsgæða og bæta ástand vatnavistkerfa, votlendis og vistkerfa sem beint eru háð vatni til að stuðla að því að vatn njóti heildstæðrar verndar. Í 9. gr. tilskipunarinnar segir að aðildarríkin skuli sjá til þess að frá hinum ýmsu sviðum vatnsnotkunar komi framlag til kostnaðar vegna vatnsþjónustu, þar á meðal fyrir umhverfis- og auðlindatengdum kostnaði. Þessi grein var ekki innleidd með lögum um stjórn vatnamála. Í frumvarpinu er í fyrsta lagi gert ráð fyrir skilgreiningu á vatnsþjónustu og í öðru lagi er gert ráð fyrir gjaldtöku sem er ætlað að standa undir kostnaði vegna áðurnefndrar vatnsþjónustu. Samkvæmt frumvarpinu felur skilgreining á vatnsþjónustu í sér alla þjónustu fyrir heimili, stofnanir og atvinnustarfsemi sem fólgin er í vatnstöku, miðlun, geymslu, hreinsun eða dreifingu yfirborðsvatns eða grunnvatns og að auki söfnun og meðferð skólps. Í frumvarpinu er farin sú leið að túlka vatnsþjónustu sem þá þjónustu sem hitaveitur, vatnsveitur, fráveitur og orkuframleiðendur veita. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að til að standa undir kostnaði vegna vatnsþjónustu verði lagt á árlegt gjald sem endurspegli nýtingu og álag á vatnsauðlindina. Gert er ráð fyrir að gjaldið verði lagt á veitendur vatnsþjónustunnar sem aftur geti innheimt kostnaðinn af endanlegum notendum. Við útreikning fjárhæða gjaldsins sem gert er ráð fyrir að áðurnefndir notendur vatns greiði skal tekið mið af vatnsnotkun þeirra en markmið gjaldtökunnar er að fjármagna kostnað Umhverfisstofnunar við framkvæmd laga um stjórn vatnamála. Frá því að lög um stjórn vatnamála tóku gildi árið 2011 hefur kostnaður Umhverfisstofnunar vegna laganna verið fjármagnaður með fjárveitingu á fjárlögum. Fjárframlög til vatnamála hafa lækkað mikið á þessu ári og gert var ráð fyrir að gjaldtaka hæfist fyrr en raunin hefur orðið. Það hefur hægt á vinnu við framkvæmd laganna frá áætlun sem gerð var en Íslandi ber skylda til að hafa lokið vissum áföngum, samanber vatnatilskipun, til að hafa sambærileg gögn á við önnur aðildarríki á EES-svæðinu og geta sýnt fram á gæði vatns. Gert er ráð fyrir að ríkið komi að einhverju leyti að kostnaði við framkvæmd laganna. Áætlað er að rekstur grunnkerfis samkvæmt vatnalögum greiðist úr ríkissjóði og sá kostnaður muni nema 35 millj. kr. ár hvert. Árið 2015 er þó gert ráð fyrir meiri kostnaði úr ríkissjóði þar sem gjaldtaka samkvæmt frumvarpinu hefst ekki á fráveitum fyrr en árið 2016 en áætlað er að þær greiði samtals 15 millj. kr. á ári. Gert er ráð fyrir að notendur greiði samtals 40 millj. kr. árið 2015 en 55 millj. kr. árin 2016 og 2017. Fyrirhugað er að endurmeta kostnaðarþátttöku notenda þegar drög að fyrstu vatnaáætlun liggur fyrir sem áætlað er að verði árið 2017. Ísland er afar auðugt af ferskvatni og ástand vatns er hér almennt mjög gott. Miklu máli skiptir fyrir viðskipti, ímynd og umhverfisgæði landsins að ástand vatns hér á landi sé gott og að geta sýnt fram á það með skýrum hætti. Frá því að lög um stjórn vatnamála tóku gildi hefur farið fram greining á því hver staðan er í raun og grundvallast sú vinna og aðferðafræði sem er hin sama alls staðar á hinu Evrópska efnahagssvæði. Vinna að vatnaáætlun mun væntanlega leiða í ljós að vatnsgæði eru hér almennt mjög mikil og færa fram skýr rök fyrir því og tölur sem bjóða upp á samanburð við önnur ríki. Einnig mun koma betur í ljós hvar er við vanda að glíma og hvers eðlis hann er. Þessi vinna stuðlar að sjálfbærri nýtingu vatns og langtímavernd vatnsauðlindarinnar. Tryggja þarf framkvæmd laganna um stjórn vatnamála til að bæta þekkingu okkar á vatnsauðlindinni og að Ísland geti staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt EES-samningnum. Frumvarpinu er ætlað að gera það með því að koma á gjaldtöku og styrkja þannig fjárhagsgrundvöll fyrir framkvæmd laganna. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar að lokinni 1. umr.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Ég velti aðallega fyrir mér því sem fram kemur í kaflanum um samráð. Ég þekki málið nokkuð vel og var ráðherra málaflokksins þegar lögin um vatnatilskipunina voru lögfest á Íslandi en sá hluti er varðar fjármögnunina var ekki leiddur í lög á þeim tíma. Hér gerir hæstv. ráðherra grein fyrir því í kafla í frumvarpinu um samráð með hvaða hætti það var. Eftirfarandi aðilar; Samtök atvinnulífsins, Samorka, Samband íslenskra sveitarfélaga og Samtök iðnaðarins koma þar fyrst og fremst að, af því að hér erum við að tala um, þ.e. nýja gjaldtöku fyrir notkun á vatni, nýja gjaldtöku gagnvart atvinnulífinu. Ég held að það hljóti að valda hæstv. ráðherra nokkrum áhyggjum sem fram kemur hér og er ágætlega reifað í kaflanum um samráð, að allir þessir aðilar leggjast gegn framlagningu málsins. Allir leggjast gegn framlagningu frumvarpsins. Samorka segir að aldrei hafi verið talað um gjaldtöku. Sveitarfélögin segja að verið sé að gera ráð fyrir flóknu kerfi við litlar tekjur og fleiri tala um að hér sé um að ræða samfélagslegt verkefni o.s.frv. sem greiða eigi úr ríkissjóði. Hér stendur að niðurstaða ráðuneytisins hafi verið að rétt væri að fara þá leið sem boðuð er í frumvarpinu en að hér sé að nokkru komið til móts við einstök sjónarmið haghafa. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telst það fullnægjandi af hendi þeirra haghafa sem lýst hafa mestum áhyggjum hversu lítið komið er til móts við þessi sjónarmið?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og tel næsta víst að hún þekki meira til þessa máls en sú sem hér stendur. Það er alveg rétt að ég hef farið yfir þetta mál og það hefur valdið mér nokkrum áhyggjum eins og þingmaðurinn gat um. Farið hefur verið yfir málið í samráði við aðila og reynt að einfalda það og tekur ríkið nú á sig 1/3 af kostnaðinum. Við teljum mikilvægt að standa vörð um hreinleika vatns og ímyndar okkar bæði fyrir matvælaframleiðslu og fyrir atvinnuvegi landsins í heild, það er mikilvægt fyrir gæðin, og að vera með samræmdar reglur eins og aðrir hafa í kringum okkur. Þarna er okkur gert að samræma eins og gert er hjá EES þannig að ég held að við getum ekki skorast undan því að þetta verði svona. Fundin hefur verið besta leiðin og milduð frá því sem hún var í upphafi og þá ekki síst með því að ríkið taki hluta af kostnaðinum á sig. Fyrst var talað um að settir væru á gjaldmælar sem hefðu auðvitað kostað miklu meira. Talað er að það hefði kostað um 2–3 milljarða að setja upp vatnsmæla. En þarna er farin einfaldari leið sem fundin var með samræðum við alla þá aðila sem þingmaðurinn gat um hér áðan.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég deili auðvitað með henni þeirri von að það dugi fyrir þá miklu hagsmunaaðila sem eiga væntanlega eftir að skila umsögnum sínum við meðferð málsins í nefnd. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því er varðar þær áhyggjur sumra þeirra hagsmunaaðila sem hér koma fram, að þeir óttist að gjaldið sem innheimt er renni ekki óskipt til þeirra verkefna sem undir eru, sem er nú reyndar nokkurt þrástef hjá hagsmunaaðilum. Telja sumir að ekki sé tryggt að gjaldið nýtist í þágu vatnsverndar eins og lagt er upp með. Þeir telja að það séu áformin til að byrja með en síðar verði hér um að ræða raunverulega skattheimtu sem verði nýtt til annarra verkefna hjá ríkissjóði. Síðan vil ég spyrja: Að hve miklu leyti mæta sveitarfélögin þessum kostnaðarauka hreinlega með hækkunum á gjaldskrám sínum sem hafa þá beinlínis áhrif á alla notendur? Það eru þá náttúrlega óbeinar skattahækkanir á almenning ef svo er. Svo vil ég líka spyrja í lokin: Er þessi leið við gjaldtöku sambærileg við það sem almennt gerist á Evrópska efnahagssvæðinu?
Virðulegi forseti. Við reynum, sannarlega reynum við, að tryggja að það fjármagn sem hér innheimtist renni óskert til þessa málstaðar enda viljum við skapa þá ímynd fyrir landið sem ég gat um áðan. Við erum hér að fullgilda tilskipun sem sett var árið 2011 sem tók þá öll gildi nema 9. gr. En segja má að við séum nú að festa það sem þar er kveðið á um, en þar getur um að aðildarríki eigi að sjá til þess að þeir sem nýta sér vatnsþjónustuna greiði fyrir hana. Við uppfyllum engan veginn þau lög í dag og það er ýmislegt sem vinna þarf að, eins og varðandi vatnsverndarnefndir, og fara þarf yfir umsagnir og skýrslur. Það er líka rétt sem hv. þingmaður gat um, ekki hefur verið útfært nákvæmlega hvernig gjaldtakan lendir á sveitarfélögunum og orkustofnunum þannig að þau þurfa að koma sjálf með hugmyndir að því hvernig þau útfæra þá gjaldtöku. Hún getur því kannski orðið almenn. Helst á hún samt að gilda fyrir atvinnufyrirtæki en ekki almenning.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um meðferð elds og varnir gegn gróðureldum. Frumvarpið var unnið í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu í samstarfi við Mannvirkjastofnun og Bændasamtök Íslands og í samráði við aðra haghafa. Frumvarpið var lagt fram til kynningar á 143. löggjafarþingi og er nú lagt fram með nokkrum orðalagsbreytingum auk þess sem bætt hefur verið inn ákvæði um bálkesti. Tilefni frumvarpsins er sú sameiginlega afstaða ráðuneytisins hlutaðeigandi stofnana og annarra haghafa að gera þurfi breytingar á gildandi lögum, nr. 61/1992, um sinubrennur og meðferð elds á víðavangi, með það fyrir augum að draga úr sinubrunum. Tilgangur frumvarpsins er því að setja frekari reglur um sinubrennur og meðferð elds á víðavangi. Verði frumvarpið að lögum er gert ráð fyrir að það felli úr gildi núgildandi lög um sinubrennur og meðferð elds á víðavangi. Meginmarkmið frumvarpsins er að tryggja öryggi og heilsu fólks, koma í veg fyrir eignatjón og draga úr mengun og skaða á umhverfinu. Löggjöfinni er ætlað að vera fyrirbyggjandi og fjalla almennt um ýmsar varúðarráðstafanir vegna hættu á gróðureldum. Stuðst er við ákvæði gildandi löggjafar, en lagt til að heimild til sinubrennu verði þrengd og ákvæði um sinubrennur og meðferð elds utandyra verði gerð strangari og markvissari. Í frumvarpinu er fjallað um meðferð elds á víðavangi og skyldu til þess að gæta ýtrustu varkárni við meðferð hans. Sérstaklega er fjallað um sinubrennu og tiltekið að sinubrennur eru eingöngu heimilaðar á lögbýlum þar sem stundaður er landbúnaður og einungis í rökstuddum tilgangi í jarðrækt eða búfjárrækt. Lagt er til að óheimilt verði að brenna sinu þar sem almannahætta stafar af eða tjón getur orðið á náttúruminjum, fuglalífi, mosa lyng- eða trjágróðri, skógi eða mannvirkjum. Í frumvarpinu er lagt til að einungis ábúendur eða eigendur jarða geti fengið leyfi sýslumanns til sinubrennu eftir 1. apríl og fyrir 1. maí ár hvert að uppfylltum nánari skilyrðum í reglugerð. Þó er gert ráð fyrir að sýslumaður geti að höfðu samráði við ráðuneytið lengt tímabilið samtals um einn mánuð ef sérstakar veðurfarslegar ástæður gefa tilefni til. Lagt er til að utan þessa tímabils verði hvarvetna óheimilt að brenna sinu, en þannig eru lagðar til þrengri tímasetningar en í gildandi lögum. Í frumvarpinu er lagt til að leyfi sýslumanns þurfi fyrir bálköstum og að fengnu samþykki slökkviliðsstjóra og starfsleyfi heilbrigðisnefndar, þ.e. þar sem brennt er meira en einum rúmmetra af efni. Byggir það á áralangri framkvæmd þar sem gerð er krafa um leyfi lögreglustjóra. Meðal þess sem mundi falla undir þetta ákvæði eru áramótabrennur, en rík ástæða er talin til að hafa sterka umgjörð um þær og sambærilega bálkesti í ljósi þeirrar hættu sem af þeim kann að stafa. Það nýmæli er lagt til í frumvarpinu að sveitarstjórnum verði heimilt að afmarka svæði í brunavarnaráætlunum þar sem óheimilt sé að brenna sinu vegna þeirrar hættu sem af því getur stafað. Einnig er gert ráð fyrir að slökkviliðum verði heimilt að fara fram á endurgreiðslu á kostnaði vegna útkalls ef um saknæman verknað er að ræða. Í frumvarpinu er enn fremur ákvæði um gjaldtöku, bótaábyrgð og viðurlög. Verði frumvarpið að lögum er gert ráð fyrri að Mannvirkjastofnun muni hafa eftirlit með framkvæmd þeirra og reglugerðum sem settar eru samkvæmt þeim. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.
Frú forseti. Ég mæli hér fyrir þingsályktun sem felur í sér að ríkisstjórninni verði falið að hefja undirbúning fríverslunarsamnings við Japan á grundvelli yfirlýsinga sem japanska ríkisstjórnin hefur sent frá sér um að auka hlut fríverslunar í milliríkjaviðskiptum. Þessa tillögu flutti ég líka á síðasta þingi en hún komst ekki til umræðu þá. Um tillöguna er í sjálfu sér fátt eitt að segja. Það eru sérstök efni til að leggja hana fram núna. Á næsta ári held ég að segja megi að verði 60 ára afmæli stjórnmálasambands Íslands og Japans og þá er vel við hæfi að svona tillaga verði samþykkt. Það eru töluvert sterk viðskipti á millum Íslands og Japans. Við erum að flytja þangað út afurðir og varning frá Íslandi sem svarar til 12 milljarða kr. Á móti eru Japanir að flytja til Íslands verðmæti eða varning sem nemur andvirði 8 milljarða á hverju ári. Þetta eru töluverð viðskipti og fyrir okkur eru þau nokkuð sem skiptir verulega miklu máli. Auðvitað er hlutur Japana sem hingað er fluttur sem hlutfall af þeirra útflutningi afskaplega lítill, þannig að það má kannski segja að það sé ekkert sérstakt sem knýr á um það af þeirra hálfu að slíkur samningur verði gerður. Annað gildir hins vegar um okkur. Staðan er þannig að af þeim 12 milljörðum sem við flytjum út eru 8 milljarðar afurðir úr sjávarútvegi. Þarna er um að ræða mikilvægan markað fyrir tegundir eins og loðnu, karfa, grálúðu, lax og sömuleiðis hafa í Japan þróast markaðir fyrir ýmsar nýjar afurðir og ég nefni þá sérstaklega loðnuhrogn. Hingað flytja Japanir einkum ýmiss konar rafmagnstæki og sömuleiðis bíla og varahluti í bíla. Það sem er merkilegt þegar maður skoðar þessi gagnkvæmu viðskipti millum þjóðanna er sú staðreynd að 75% af útflutningi okkar er fiskur og allar fiskafurðir bera toll, 5% toll. Það er töluvert hár tollur í milliríkjaviðskiptum og skiptir miklu máli til þess að ná sterkari markaðsstöðu og festa betur rætur fyrir þessar afurðir að afnema þann toll. En þegar maður skoðar á hinn bóginn það sem flutt er frá Japan til Íslands blasir við að nánast allt af því er tollfrjálst. Þarna er því mjög merkilegt misvægi að því er tolla varðar á millum Íslands og Japans. Þetta gerir það að verkum að það er ekkert sérstakt sem knýr á um það af hálfu Japana að verða sér úti um fríverslun við Ísland. Það skiptir hins vegar ákaflega miklu máli fyrir okkur. Ég sagði áðan að það væri kannski sérstakt tækifæri núna til þess að leita hófanna af mikilli festu um fríverslun við Japan. Ástæðan er ekki aðeins sú að með því væri mjög verðugt að fagna tímamótunum í stjórnmálasambandssögu landanna tveggja, eins og ég gat um áðan er á næsta ári 60 ára afmæli stjórnmálasambands ríkjanna tveggja. Það er annað sem gerir það líka að verkum, japönsk stjórnvöld hafa á síðustu árum opnað Japan í ríkari mæli en áður fyrir milliríkjaviðskiptum. Það hefur meðal annars birst í því að þeir hafa leitað eftir fríverslunarsamningum við ýmsar þjóðir og þeir hafa bókstaflega lýst því yfir að þeir leggi áherslu á að gera slíka samninga við ríki sem búa að sterkum auðlindum. Þar má segja að Ísland skipi sér mjög hátt á blað, bæði vegna endurnýjanlegra orkuauðlinda okkar en ekki síður vegna fiskafurðanna sem við framleiðum. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að það skipti miklu máli fyrir okkur að nýta þetta tækifæri og nýta þann áfanga sem verður á næsta ári í stjórnmálasögu okkar til að ná þessum viðræðum. Ég flutti þessa tillögu í fyrra líka vegna þess að það var þá sem Japanir gerðu breytingar á utanríkisstefnu sinni að því er viðskipti varðar. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst sem minn ágæti eftirmaður, hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson, hafi ekki lagt nógu mikla festu í þetta. Þegar hingað kom til lands á síðastliðnu sumri Makino, aðstoðarutanríkisráðherra Japans, kom það algjörlega skýrt fram á fundi sem fulltrúar allra þingflokka áttu með honum að það höfðu ekki verið miklar viðræður af hálfu þess gests sem hann hafði sótt heim fyrr um daginn, þ.e. hæstv. utanríkisráðherra, um þetta efni. En svo öllu sé til haga haldið er rétt að taka alveg skýrt fram að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur í heimsóknum til Japans og sömuleiðis þegar hann tók á móti japönskum ráðherra hér á síðasta sumri lagt á þetta áherslu. Mér er í fersku minni að þegar fjölmiðlar sögðu frá fundi hæstv. utanríkisráðherra og Makino aðstoðarutanríkisráðherra var fyrirsögnin svona: „Fríverslun viðruð.“ Það er ekki nóg. Það þarf miklu meiri þunga í þetta. Ástæðuna fyrir því að við þurfum að sinna þessu máli af töluverðri festu er kannski fyrst og fremst smæð Íslands og sú staðreynd sem ég gat um áðan, að það er verulegt misvægi varðandi tolla í viðskiptum milli landanna sem birtist í því að obbinn, eða 75%, af útflutningi okkar þarf að inna af höndum tolla en það er miklu minna sem Japanir þurfa að greiða. Nú kann það að valda nokkurri undrun hjá hv. þingmönnum sem hafa lesið þetta þingmál og greinargerðina sem með því fylgir að ekki skuli koma fram í tölum hvernig þetta misvægi lítur út. Ég sagði áðan að ég teldi að 75% af viðskiptum okkar þyrftu að sæta tollum en ég nefndi enga tölu fyrir Japan. Ég hef ekki nákvæmar tölur um þetta en ég fór þær leiðir sem þingið heldur opnum fyrir mig til að afla upplýsinganna, ég lagði fram skriflega fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra. Mér til mikillar furðu var svarið efnislega það að utanríkisráðuneytið hefði ekki upplýsingar um þetta. Það kom mér mjög á óvart. Ég taldi að þegar um væri að ræða svo mikilvæga þjóð eins og Japan hefði ráðuneytið upplýsingar um þetta. Það kom mér líka á óvart vegna þess að þegar ég réð þar húsum um skamma hríð fyrr á þessari öld þá að minnsta kosti - án þess að ég geti staðreynt það með því að leita til heimilda sem mér eru ekki bærar núna - var það skoðun mín og samstarfsmanna minna að það hlutfall af innflutningi frá Japan til Íslands sem Japanir þyrftu að greiða toll af væri á bilinu 2–5%. Þetta er alveg ótrúlega mikill munur þegar viðskipti þjóðanna eru skoðuð. Það er ekki síst vegna þessa sem ég tel að til að ná jafnvægi í samskiptum þjóðanna á sviði utanríkisviðskipta sé þetta mjög mikilvægt. Ég tel ekki að við getum látið bjóða okkur stöðu af þessu tagi miklu lengur. Í framhaldi af þeirri yfirlýsingu sem japönsk stjórnvöld gáfu um opnun gagnvart umheiminum hafa Japanir nú þegar lokið 14 fríverslunarsamningum við ýmis ríki og ríkjabandalög í sínum heimshluta og síðast við Ástralíu á síðasta sumri og það standa yfir viðræður við nokkur fleiri. Það vekur athygli að eitt evrópskt ríki, sem þar að auki tilheyrir EFTA, Sviss, hefur þegar lokið gerð tvíhliða samnings við Japan án atbeina EFTA. Það eru sömuleiðis samningar í gangi millum Japans og Evrópusambandsins. Frá sjónarhóli íslenskra hagsmuna tel ég því mjög brýnt að Ísland hefji fyrr en seinna viðræður um fríverslun við Japan til þess að halda samkeppnisstöðu sinni gagnvart þeim þjóðum sem við erum að keppa við í Evrópu. Þá gildir mig og flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu einu hvort fríverslun við Japan verði tryggð fyrir atbeina EFTA eða hvort það verði ráðist í gerð tvíhliða samnings á millum ríkjanna. Núna er við völd í Japan ríkisstjórn undir forustu Shinzo Abe. Hann var fyrst kosinn í desember 2012 og setti þá þegar fram nýja efnahagsstefnu sem hann að hætti hinna fornu japönsku samúræja kenndi við „örvarnar þrjár“. Undir þriðju örina falla einmitt áform um að auka verulega hlut fríverslunar. Hún nær nú einungis yfir tæpan fimmtung utanríkisviðskipta Japana, en til þess að ná þeim markmiðum sem þriðja örin á að spanna í efnahagsstefnu ríkisstjórnar Shinzo Abe stefna stjórnvöld að því að auka hlut fríverslunar í utanríkisviðskiptum sínum upp í 80%. Ég tel að ef við höfum ekki hraðann á og knýjum dyra af festu og ákveðni gætum við lent í langri biðröð. Flest ríki í heiminum, ég tala nú ekki um í Evrópu, vilja mjög gjarnan ná fríverslunarsamningum við Japan. Ég nefndi áðan smæð okkar, sem veldur því að viðskipti við Ísland eru kannski ekki hlutfallslega mjög mikilvæg fyrir Japan. Ég nefndi sömuleiðis að það er ekki eftir ákaflega miklu að slægjast hjá Japönum vegna þess að þeir hafa nú þegar náð fram því tollfrelsi sem ég vildi gjarnan hafa á borðinu fyrir íslenska hagsmuni. Þetta felur í sér að það er ákveðið tækifæri núna sem ég tel að við eigum ekki að láta fortapast. Við höfum um langa hríð átt sterk vináttutengsl við Japan. Japan hefur reynst okkur betri en enginn þegar erfiðleikar hafa rekið á okkar fjörur. Ég rifja það sérstaklega upp að þegar bankahrunið reið hér yfir eins og holskefla 2008 var það fjármálaráðherra Japans sem fyrstur steig fram og lýsti því yfir að Japan mundi gjarnan vilja reiða meira fram af höndum til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til þess að skapa svigrúm fyrir lánveitingum til Íslendinga. Það var drengilega gert og sýndi þá vild sem Japanir hafa gagnvart okkur. Eins og ég hef rakið í þessari framsögu minni hefur viðskiptalíf landanna um langt skeið staðið á traustum merg. Það má segja að Japan og Ísland hafi unnið saman að því að byggja upp á Íslandi orkufrekan iðnað að því marki að um 30 ára skeið höfum við Íslendingar keypt allar þær túrbínur sem notaðar hafa verið í íslenskum orkuverum, a.m.k. vatnsaflsverum og að ég hygg líka í jarðorkuverum, frá Japan með ákaflega þekkilegum og hagstæðum kjörum að því er fjármögnun varðar fyrir okkur. Herra forseti. Ég hef núna í stuttu máli gert grein fyrir þessari þingsályktunartillögu. Ég vil geta þess að fyrir utan mig, sem er 1. flm, er þetta mál flutt af mörgum þingmönnum, þeim hv. þingmönnum Vilhjálmi Bjarnasyni, Óttari Proppé, Steingrími J. Sigfússyni, Katrínu Júlíusdóttur, Helga Hjörvar, Kristjáni L. Möller og Valgerði Bjarnadóttir. Af þessari upptalningu má ráða að tillagan nýtur breiðs stuðnings hér á Alþingi Íslendinga. Ég vil sömuleiðis geta þess í lokin að þegar við fulltrúar allra stjórnmálaflokka sem sæti eiga á þingi áttum fund síðastliðið sumar með Makino, aðstoðarutanríkisráðherra Japans, kom það skýrt fram af hálfu allra fulltrúanna að þeir lögðu á þetta mikla áherslu, raunar svo að þetta var það mál sem allir íslensku fulltrúarnir báru fram hvað sterkast. Enginn þarf því að fara í grafgötur um vilja þingsins. Nauðsynin er skýr og það sem skiptir mestu máli, það er tækifæri núna. Herra forseti. Ég legg því til að að lokinni þessari umræðu verði þessari þingsályktunartillögu vísað til hv. utanríkismálanefndar. Ég er sannfærður um að þegar hún hefur unnið málið og fengið umsagnir og málið kemur aftur inn í þingið mun sá stuðningur birtast.
Herra forseti. Við fjöllum hér um mál á þskj. 266, um breytingu á lögum um húsaleigubætur. Lögin eru nr. 138/1997, með síðari breytingum, og varða námsmenn. Ég lagði fram sambærilegt frumvarp og hér liggur fyrir á 143. löggjafarþingi. Það gekk til velferðarnefndar sem sendi út umsagnarbeiðnir vegna þess síðla árs 2013. Fimm umsagnir bárust, meðal annars frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem taldi frumvarpið ekki tímabært, þar sem breytingar á borð við þær sem þar voru lagðar til ættu að eiga sér stað samfara almennum aðgerðum í húsnæðismálum. Aðrar umsagnir um breytinguna sem lögð var til voru jákvæðar. Í ljósi þess að við blasir að núverandi skipulag felur í sér ójafnræði er málið lagt fyrir þingið að nýju lítillega breytt á þann veg að viðmiðun um fastákvarðaða vegalengd milli skólastaðar og heimilis er felld brott en aðrar kringumstæður, sem gera nemanda skólasókn erfiða, látnar ráða. Með mér á þessu máli eru hv. þingmenn Brynhildur Pétursdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir og Valgerður Gunnarsdóttir. Frumvarpið er í tveimur greinum og er þar lagt til að við 2. mgr. 4. gr. laganna bætist tveir nýir málsliðir sem eru svohljóðandi: „Námsmenn í reglulegu námi á framhalds- og háskólastigi sem vegna náms síns leigja íbúðarhúsnæði í sama sveitarfélagi og þeir eiga lögheimili í geta, þrátt fyrir 1. mgr., átt rétt á húsaleigubótum.“ Heimildin er sem sagt til þess að greiða húsaleigubætur til námsmanns ef samgöngur til og frá skóla eru honum sérstaklega erfiðar, meðal annars með tilliti til veðráttu og ástands vega eða vegna skorts á almenningssamgöngum. Virðulegi forseti. Í lögum um húsaleigubætur kemur fram að meginreglan til þess að eiga rétt á slíkum bótum er að leigjandi eigi lögheimili í leiguhúsnæðinu. Undanþáguákvæðið kveður á um að nemi sem þarf að leigja sér íbúðarhúsnæði vegna náms síns eigi því aðeins rétt á húsaleigubótum að hið leigða húsnæði sé í öðru sveitarfélagi en lögheimili nemandans. Það er rétt að láta það koma fram hér að til dæmis er ekki hægt að eiga lögheimili á heimavist skóla. Þegar farið var af stað í sameiningar sveitarfélaga voru sveitarfélögin mun fleiri en þau eru í dag og sum hver lítil að flatarmáli. Þá skipti þetta kannski ekki máli, en á þeim landsvæðum þar sem sveitarfélög hafa sameinast og orðið stór og víðfeðm blasir við að þeir námsmenn sem þar búa geta staðið frammi fyrir því að njóta ekki húsaleigubóta þrátt fyrir að langt sé frá lögheimili þeirra á skólastað og þeir nauðbeygðir til að flytja þaðan og búa nærri skólanum sínum á meðan á námi stendur. Þetta á einungis við, þessi breyting, ef skólinn er í sama sveitarfélagi og lögheimili nemandans er. Það gildir einu þótt vegalengdin þar á milli sé mun meiri en svo að raunhæft sé að ekið sé á milli þessara staða á hverjum degi, jafnvel um torfarinn veg, ég tala ekki um að vetrarlagi. Við munum öll hvernig var hér í fyrra, til dæmis fyrir austan, þegar það var ófært svo dögum skipti eða illfært. Einnig er vert að halda því til haga að yngstu nemendurnir sem stunda framhaldsskólanám hafa ekki ökuréttindi aldurs síns vegna, fyrir utan að skólanemar eða aðstandendur þeirra hafa ekki endilega ráð á bifreiðum eða fjárhagslegt bolmagn til að koma börnum sínum á milli skóla og heimilis alla daga. Það er því svo að núverandi skipulag húsaleigubóta verður þess valdandi að framhaldsskólanemum sem búa langt frá skóla, jafnvel í margra tuga kílómetra fjarlægð, er synjað um húsaleigubætur af því og einungis á þeirri forsendu að skóli og lögheimili séu innan sama sveitarfélags. En svo erum við með umsóknir nemenda úr nágrannasveitarfélagi við skólann sem býr í sjálfu sér tiltölulega skammt frá skólastað, hann fær samþykktar húsaleigubætur af því að hann býr ekki innan sveitarfélagsins. Það kom til ráðherra mál þar sem foreldrar, fyrir hönd barns síns, höfðu látið reyna á slíka greiðslu gagnvart sveitarfélaginu en fengu synjun á slíkri lögheimilisforsendu, þ.e. að barnið þeirra var ekki með lögheimili í húsnæðinu sem leigt var vegna námsins. Á þeirri forsendu hafnar sveitarfélagið, af því að því ber ekki skylda til þess samkvæmt núgildandi lögum. Úrskurðarnefnd um félagsþjónustu og húsnæðismál staðfesti þessa synjun og foreldrarnir töldu að þetta væri brot á jafnræðisreglu. Ég tek undir það heils hugar og tel að við eigum að beita okkur fyrir leiðréttingu á þessu misrétti með því að samþykkja þá breytingu sem hér er lögð fram á lögunum. Það er sem sagt þannig að nemandi þarf að hafa aðsetursskipti til að eiga rétt á húsaleigubótum, en svo er það ekki heimilt innan lögheimilissveitarfélags. Þessari lagabreytingu er stefnt gegn þessu óréttláta fyrirkomulagi og viðmið fyrir greiðsluheimild sveitarfélags til nema eru sótt í 4. gr. reglugerðar nr. 692/2003 um námsstyrki, enda er líku saman að jafna þar sem námsstyrkjum og áformuðum húsaleigubótum til skólanema er ætlað að styðja námsmenn í dreifbýli sem þurfa að sækja skóla um langan veg. Ég hef ekki neinar tölur um fjölda þeirra nemenda sem gætu átt rétt á húsaleigubótum ef þetta næði fram að ganga. Þeir eru kannski ekki mjög margir, þetta eru víðlendustu og strjálbýlustu sveitarfélögin. Þau eru þó ansi mörg, t.d. Borgarbyggð og Ísafjarðarbær, þar undir eru Þingeyri, Suðureyri og Flateyri, Vesturbyggð, Strandabyggð, sveitarfélagið Skagafjörður, Húnaþing vestra og Akureyri, þar undir eru Hrísey og Grímsey, Þingeyjarsveit, meðal annars Laugaskóli og Norðurþing, þar er Raufarhöfn og Kópasker, Langanesbyggð, Fljótsdalshérað, Fjarðabyggð og sveitarfélagið Hornafjörður. Það eru því mörg sveitarfélög sem eru orðin svona stór og víðfeðm þó að nemendur séu ekki endilega mjög margir. Þetta á kannski ekki við alls staðar en vissulega mundu einhverjir fegnir þiggja þennan stuðning. Virðulegi forseti. Nemandi sem býr í Grímsey velur hvort hann eigi að leggja stund á nám við framhaldsskóla á Akureyri eða í Ólafsfirði. Það er í sjálfu sér styttra að fara til Ólafsfjarðar og þá er viðkomandi nemandi ekki lengur í lögheimilissveitarfélagi og gæti fengið húsaleigubætur. En ef hann fer til Akureyrar, þangað sem er lengra að fara og augljóst að viðkomandi nemandi fer ekki heim daglega með ferju, ef hann velur að búa í heimavistinni á Akureyri, þá á hann ekki rétt á húsaleigubótum. Hann gæti svo átt herbergisfélaga sem býr í 13 km fjarlægð inni á Svalbarðsströnd eða á Svalbarðseyri, sá á rétt á húsaleigubótum þó að hann sé bara tíu mínútur að keyra heim, af því að hann er ekki í sama sveitarfélagi. Ég held að það sjái allir að mikið óréttlæti er í þessu. Ég tók dæmi hér síðast og geri aftur af nemenda sem býr á Fljótsdalshéraði, af því að þaðan er þessi hugmynd sprottin, vegna kvörtunar sem foreldrar lögðu fram. Þar getur vegalengdin numið allt að 100 km. Ég held að við mundum ekki sjálf vilja búa við það eða börn okkar að þurfa að keyra svo langt daglega fyrir utan það að stundum er það hreinlega ekki hægt. Almenningssamgöngur eru afskaplega mismunandi í hinum dreifðu byggðum landsins. Eingöngu út frá því sjónarmiði, ef við mundum horfa á það frá þeirri hliðinni, er í sjálfu sér alveg ómögulegt að gera ráð fyrir því og ætlast til þess að nemendur geti komið sér milli heimilis og skóla með góðu móti alla daga. Það er ekki síður mikilvægur þáttur í þessu sambandi, þegar við erum að tala um að nemendur eigi langt að heiman til skóla, að ef þeir keyra alltaf heim seinni part dags, eða nota almenningssamgöngur þar sem því verður við komið, þá eru þeir kannski að missa af öllu félagslífi. Það er jú stór hluti af því að vera í framhaldsskóla að taka þátt í slíku félagslífi. Þess vegna er þetta margþætt óréttlæti og ójafnræði sem við þurfum að lagfæra. Síðan er það fjárhagslegi kostnaðurinn. Ekki er hægt að rökstyðja að nemandi sem býr í sveitarfélaginu en þarf að fara um langan veg hafi hærri tekjur eða minni tilkostnað af veru sinni í skóla en þeir hinir sömu sem eiga rétt á því að fá húsaleigubætur. Ef við því styðjum jafnrétti til náms og viljum að það sé raunverulegt þá þurfum við að breyta þessu. Það er vitað að einhver sveitarfélög styðja við sína nemendur með einhverri niðurgreiðslu. En það á ekki að vera - hvað á ég að segja - í höndum sveitarstjórnar hverju sinni, að hún hafi geðþóttaákvörðunarvald um það hvort hún ákveður að styðja við sína nemendur eða ekki. Það kallar á mismunun og það er enn einn vinkillinn á því að við styðjum þetta mál til að skapa jafnrétti til náms og búsetu, af því að við viljum jú öll, held ég, að byggð sé í öllu landinu og líka í hinum dreifðu byggðum. Í skýrslu, sem var birt í lok maí 2012, vinnuhóps um húsnæðisbætur var gerð tillaga sem miðaði að því að tryggja öllum sama rétt til fjárhagsstuðnings vegna húsnæðiskostnaðar óháð búsetu. Það hefur mikið verið rætt hér í þinginu. Núverandi ráðherra félags- og húsnæðismála hefur haft það á stefnuskrá sinni að bæta stöðu þeirra sem eru á leigumarkaði og sérstaklega hefur hún rætt um ungt fólk og sagt að verið sé að vinna að framtíðarstefnu í húsnæðismálum. Ég trúi því að hún styðji við þetta, þó að hér sé það tekið út úr heildarendurskoðuninni. Sú heildarendurskoðun gengur hægar fyrir sig og það er margt þar undir sem getur orðið til að hægja á málinu. Það er viðbúið að einhverjir hlutir þar verði umdeildir og það gæti orðið til þess að svona réttlætismál, eins og ég er hér að leggja til, og við sem að þessu stöndum, nær ekki fram að ganga. Þess vegna ákvað ég að taka einungis þennan eina þátt út úr í þeirri von að þingið samþykki þetta, af því að þetta er mikil réttarbót og mikið jafnræðismál. Virðulegi forseti. Ég vona að málið týnist ekki í nefnd og komist ekki þaðan út aftur, það vilja oft verða örlög þingmannamála. Ég hef sannfæringu fyrir því og tel mig hafa einhverja vissu fyrir því að þetta sé mál sem möguleiki er á að fáist samþykkt. Ég vona því að að lokinni þessari umræðu sem er hér að ljúka taki velferðarnefnd málið til sín og það fái skjóta meðferð. Umsagnirnar voru jákvæðar og það eina neikvæða sem kom fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga var þetta með heildarendurskoðunina, að láta þetta bíða þess. Ég held að ég hafi fært ágætisrök fyrir því að svo verði ekki gert. Ég legg til að málið fari til velferðarnefndar og vonast til þess að það fái skjóta meðferð þar.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, eða um bann við hefndarklámi. Flutningsmenn eru auk mín Brynhildur Pétursdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Óttarr Proppé, Páll Valur Björnsson og Róbert Marshall. Með frumvarpinu er lagt til að hefndarklám verði gert refsivert. Hefndarklám felur í sér dreifingu eða birtingu á myndum eða myndskeiðum án leyfis þess sem á myndefninu er og sem er til þess fallið að valda viðkomandi tjóni eða vanlíðan eða er lítilsvirðandi fyrir hann. Oft er um að ræða nektarmyndir eða bersýnilega kynferðislegar ljósmyndir og/eða myndskeið af einstaklingi. Hefndarklám dregur nafn sitt af því að myndefninu er stundum dreift í hefndarskyni að loknu ástarsambandi, eins getur verið um að ræða dreifingu á myndefni sem einstaklingur hefur sent frá sér í góðri trú og þá er það vel þekkt að hefndarklámmyndir eru samsettar, tilbúnar og þannig óekta en þannig úr garði gerðar að augað nemur ekki fölsunina. Hefndarklámsmyndir og -myndskeið eru mestmegnis á netinu. Netið er lýðræðisvettvangur 21. aldarinnar og það er mikilvægt tæki í upplýsingasamfélagi nútímans og til þess að einstaklingar geti nýtt tjáningarfrelsi sitt. Það hefur þó einnig sínar myrku hliðar, m.a. af því að á netinu verða einstaklingar, einkum konur, oft fyrir mjög kerfisbundnu ofbeldi. Aðgengi að netinu er almennt og auðvelt og hefndarklám sem dreift er á netinu getur verið í dreifingu svo árum skiptir. Slíkt er í raun síendurtekið ofbeldi gegn þolandanum og gróft brot á friðhelgi einkalífs hans. Brýnt er að skilaboð séu skýr til notenda netsins um að þegar þeir fá mynd í hendurnar þá eigi þeir hana ekki og hafi ekki heimild til þess að dreifa henni áfram. Á þetta ekki síst við þegar um er að ræða mynd eða myndskeið sem augljóst er af efninu að ekki er ætlað til dreifingar, svo sem þar sem nekt kemur við sögu eða kynferðislegir tilburðir eða ástand sem augljóst er að einstaklingurinn á myndinni mundi telja einkamál sitt og ekki vilja að alþjóð eða heimurinn sjái. Mikilvægt er að fólk taki ábyrgð og taki ekki þátt í að dreifa myndefni sem þessu. Síðustu missirin hefur mikil umræða verið um hefndarklám, bæði hér heima og erlendis. Í apríl síðastliðnum birtist m.a. frétt þess efnis að á erlendri spjallsíðu væru íslenskir karlmenn að skiptast á myndum af fáklæddum íslenskum ungum stúlkum, þær yngstu voru á fjórtánda aldursári. Fram kom að hundruð mynda af íslenskum stúlkum væru komnar inn á spjallsíðuna. Nýrri fréttir um birtingu hefndarkláms og því ofbeldi berast okkur núna nær vikulega, og okkur eru auðvitað í fersku minni þær fréttir sem bárust okkur í síðustu viku um hefndarklám og heimilisofbeldi, atvik sem virðist ekki vera hægt að koma neinum böndum á. Þá virðist raunin líka vera sú að konum í áberandi stöðum í samfélaginu, t.d. í kvikmyndaleik og jafnvel stjórnmálum, hefur verið að því er virðist kerfisbundið ógnað með dreifingu á myndefni af þeim sem er til þess fallið að lítillækka og kúga. Alheimssamfélagið hefur brugðist við, umræðan hefur verið mikil og niðurstaðan er sú að ekkert annað en kynferðisafbrot er um að ræða. Stór hluti fórnarlamba hefndarkláms er ungt fólk og jafnframt virðist hluti dreifenda hefndarkláms vera úr sama hópi. Mikilvægt er að fræða ungt fólk um áhrif þess að dreifa hefndarklámi og alvarleika slíkra brota. Ekki er nægilegt að fræða einungis um lagaleg áhrif þess, verði frumvarp þetta samþykkt, þó að slíkt muni augljóslega varpa ljósi á alvarleika gerninga sem þessara. Einnig er brýnt að fræða um sálræn áhrif þess á þolendur. Koma þarf öllum, þar á meðal börnum og ungu fólki, í skilning um hversu alvarlegt brot slík dreifing er og hversu víðfeðm og djúpstæð áhrif hún getur haft. Þá þarf að reyna að tryggja að þeir sem senda myndir frá sér í grandvaraleysi, það þarf að upplýsa það fólk og reyna að gera fólki grein fyrir að slíkar myndir geta farið í dreifingu en með því að gera dreifingu myndefnisins refsinæma minnka væntanlega líkur á því. Nauðsynlegt er þó jafnframt að tryggja að ábyrgðinni og sökinni sé ekki skellt á þolendur hefndarkláms, eins og oft vill verða um þolendur kynferðisofbeldis, heldur á gerendur, skömmin á heima hjá þeim sem dreifa myndefninu og fremja brotin. Frumvarp þetta er fyrsta skrefið í þá átt að tryggja að sökin lendi á þeim sem hana eiga að bera, dreifendum hefndarklámsins, og er skýr skilaboð til þolenda glæpa af þessu tagi að mál þeirra séu tekin alvarlega sem og að kerfið standi með þolendum og gegn þeim sem brotið hafa á þeim. Birting nektarmynda í óþökk þeirra einstaklinga sem á þeim er hefur aukist gríðarlega en hér á landi hefur reynst erfitt að heimfæra slíkt athæfi undir ákvæði almennra hegningarlaga, nr. 19/1940. Birting og dreifing myndefnis af þessu tagi getur varðað við ákvæði 233. gr. b laganna þar sem kveðið er á um að sá sem móðgar eða smánar maka sinn eða fyrrverandi maka, barn sitt eða annan mann sem er nákominn geranda og verknaður verður talinn fela í sér stórfelldar ærumeiðingar skuli sæta fangelsi allt að tveimur árum. Ákvæðið er þó ýmsum takmörkunum háð enda nær það einungis til maka, fyrrverandi maka eða nákominna einstaklinga en ekki annarra aðila eða þeirra sem dreifa eða birta myndefnið. Þá er ákvæðið tiltölulega nýlegt í hegningarlögum, frá 2006, og þó svo að nokkur hefndarklámsmál séu til rannsóknar á grundvelli þess hefur það ekki verið grundvöllur dóms í hefndarklámsmáli. Birting myndefnis af þessu tagi getur einnig varðað við 229. gr. laganna þar sem kveðið er á um að hver sem skýrir opinberlega frá einkamálefnum annars manns, án þess að nægar ástæður séu fyrir hendi er réttlæti verknaðinn, skuli sæta sektum eða fangelsi allt að einu ári. Þetta ákvæði, líkt og 233. gr. b, er í XXV. kafla laganna sem snýr að ærumeiðingum og brotum gegn friðhelgi einkalífsins. Hefndarklám er því marki brennt að um er að ræða gróft brot gegn friðhelgi einkalífsins sem einnig telst til kynferðisafbrots. Í XXII. kafla hegningarlaga þar sem fjallað er um kynferðisbrot eru ákvæði sem oft hefur verið vísað til í umræðunni um hefndarklám. Samkvæmt 2. mgr. 210. gr. hegningarlaga varðar það allt að sex mánaða fangelsi að útbýta eða dreifa klámmyndum eða öðrum slíkum hlutum. Í 3. mgr. 210. gr. er kveðið á um að það varði sömu refsingu að láta slíka hluti af hendi við unglinga yngri en 18 ára. Í mörgum tilvikum eru fórnarlömb hefndarkláms einstaklingar undir 18 ára aldri. Slík myndbirting fellur undir barnaklám og er refsiverð með allt að tveggja ára fangelsi í samræmi við 210. gr. a hegningarlaga. Þegar hefndarklám er nýtt til þess að hóta, kúga eða neyða þann sem á myndefninu er til greiðslna, kynferðislegra athafna eða annars slíks getur verið um að ræða brot á ýmsum ákvæðum hegningarlaga. Myndbirting sem fellur undir hefndarklám getur einnig í einhverjum tilvikum varðað við höfundalög, nr. 73/1972. Þrátt fyrir framangreind ákvæði er ekki um að ræða skýr lagaákvæði sem gera hefndarklám refsinæmt. Með frumvarpi þessu er því lagt til að slíkum ákvæðum verði bætt við hegningarlög og tekinn af allur vafi um alvarleika brota þessara. Aðeins þá að löggjöf annarra landa og hvað önnur lönd og ríki hafa nú þegar gert. Fá lönd hafa gripið til sérstakrar löggjafar enn sem komið er þó að þörfin sé vissulega brýn, en þetta er mikið í umræðunni núna í mörgum löndum. Mörg ríki Bandaríkjanna hafa þegar gripið til lagasetningar og annars staðar á Norðurlöndunum virðist umræðan um hefndarklám hafa verið svipuð og hér á landi og kröfur um aðgerðir og breytingar á löggjöf eru orðnar háværar. Í Bretlandi er nú unnið að breytingum á löggjöf þar sem dreifing hefndarkláms er flokkuð sem kynferðisofbeldi. Í Danmörku varðar það sekt eða allt að sex mánaða fangelsi að dreifa með óréttmætum hætti frásögnum eða myndum af einkalífi annars einstaklings eða myndum af viðkomandi við aðstæður sem augljóslega eiga ekki að koma fyrir almenningssjónir. Í Finnlandi er meðal annars kveðið á um refsinæmi þess að dreifa upplýsingum sem brjóta gegn friðhelgi einkalífs. Varðar það sekt að dreifa í fjölmiðli eða veita á annan hátt stórum hópi fólks aðgang að vitneskju, vísbendingu eða mynd sem varðar einkalíf manns þannig að það valdi tjóni eða vanlíðan eða sé lítilsvirðandi fyrir þolandann. Í Noregi er líka verið að skoða löggjöf af þessu tagi og í Svíþjóð, og í Bretlandi, eins og ég nefndi áðan, liggur svipað mál og þetta fyrir þinginu núna og þar er kveðið skýrt á um að hefndarklám sé ekki í raun ærumeiðing heldur kynferðisbrot. Með frumvarpi þessu eru lagðar til tvær breytingar á hegningarlögum, nr. 19/1940. Annars vegar er lagt til að dreifing og birting hefndarkláms verði skilgreind sem kynferðisbrot í XXII. kafla laganna þegar um er að ræða birtingu eða dreifingu myndefnis eða myndskeiða sem sýnir einstakling nakinn eða á kynferðislegan hátt í óþökk þess sem er á myndunum. Hins vegar er lagt til að við XXV. kafla laganna um ærumeiðingar og brot gegn friðhelgi einkalífs bætist ákvæði sem geri birtingu eða dreifingu refsiverða þegar hún er til þess fallin að valda þolanda tjóni eða vanlíðan eða er lítilsvirðandi fyrir þolandann. Dreifing og birting hefndarkláms þar sem myndefni sýnir einstakling nakinn eða á kynferðislegan hátt er vissulega til þess fallið að valda þolanda tjóni eða vanlíðan eða vera lítilsvirðandi fyrir þolandann. Ekki þótti þó nægjanlegt að setja einungis ákvæði um bann við hefndarklámi í XXV. kafla laganna og kveða á um að slíkt sé brot á friðhelgi einkalífs heldur teljum við einnig nauðsynlegt og brýnt að skilgreina alvarlegustu birtingarmyndir hefndarkláms sem kynferðisbrot. Í tengslum við umræðu um bann við hefndarklámi hefur oft komið upp umræða um tjáningarfrelsi þeirra sem dreifa hefndarklámi. Þetta hefur einkum verið rætt í Bandaríkjunum, út af því að þar hafa, eins og áður sagði, mörg ríki sett þetta í lög, bannað hefndarklám. Það er auðvitað mikilvægt að standa vörð um tjáningarfrelsið sem er ein af grunnstoðum lýðræðisins eða eins og segir í 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar verða tjáningarfrelsinu aðeins settar „skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum.“ Með þessu frumvarpi er lagt til að tjáningarfrelsinu verði settar ákveðnar skorður með lögum til þess að vernda bæði réttindi annarra og mannorð þeirra. Þegar slíkar skorður eru settar á neytingu ákveðinna stjórnarskrárbundinna réttinda til þess að verja réttindi annarra er mikilvægt að ekki sé gengið of langt og nauðsynlegt er að fram fari ákveðið hagsmunamat. Þegar horft er til hagsmuna aðila mála sem þessara er ljóst að hvorki sá sem dreifir hefndarklámi né almenningur hefur af því sérstaka hagsmuni en verulega er brotið á friðhelgi einkalífs þess sem verður fyrir slíkum verknaði og rétti hans til verndar persónuupplýsinga. Lagasetning sem þessi setur því augljóslega réttlætanlegar og nauðsynlegar hömlur á tjáningarfrelsi til þess að tryggja mun ríkari hagsmuni. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra í kvöld, það eru önnur þingmannamál sem bíða afgreiðslu og ég vil endilega flýta fyrir því að þau komist á dagskrá, mörg, eins og mitt mál, hafa beðið lengi. En ég þakka kærlega fyrir að fá að mæla fyrir frumvarpinu í kvöld og ég vonast til og veit að þingið tekur vel í málið, það hef ég heyrt frá mínum samstarfsmönnum þvert á flokka að fólki þykir málið brýnt. Ég vænti þess að málið fari til allsherjar- og menntamálanefndar og verði þar tekið fyrir sem fyrst.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna því að þetta mál sé komið fram. Það er mjög mikilvægt og var orðið brýnt fyrir svolitlu síðan að taka á þeim vanda sem í daglegu tali er kallaður hefndarklám. Ég vil sérstaklega hrósa flutningsmönnum frumvarpsins fyrir að fara rétt með tjáningarfrelsið vegna þess að það er oft hér í þessum sal sem menn flytja eitthvert frumvarp; það á að auka á refsingar við einhverju tjáningarbrotinu, einu eða öðru, eða breyta því á einhvern hátt og sagt: Hér er alls ekki verið að skerða tjáningarfrelsið, það er hins vegar nauðsynlegt að skerða tjáningarfrelsið af hinni eða þessari ástæðunni. Svo hafna menn því að verið sé að skerða tjáningarfrelsið vegna þess að þeir finna í því réttlætingu. Hér er mun betur að verki staðið og mun þroskaðri umræða gagnvart tjáningarfrelsinu því það eru lögmætar ástæður fyrir því að takmarka tjáningarfrelsið og þá eiga menn að horfast í augu við það, eins og er gert í þessu frumvarpi og það með réttu. Hér er lagt til að tjáningarfrelsinu séu settar skorður í þágu friðhelgi einkalífsins sem er vitaskuld fullkomlega réttmætt. Það er ýmislegt sem ég væri til í að ræða við betra tækifæri um útfærsluna á þessu annars ágæta frumvarpi. Ég býst fastlega við því að mjög gagnlegar og upplýsandi umræður verði í nefndarstörfum um frumvarpið en að öðru leyti vil ég þakka hv. flutningsmönnum fyrir að leggja það fram og ég hlakka til að sjá það verða einn daginn að lögum. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Ég þakka ræðuna og hrósið. Það er auðvitað svolítið snúið, þetta með tjáningarfrelsið. Við viljum standa vörð um það, algerlega. En eins og kom fram í ræðu minni, þetta hagsmunamat þeirra sem vilja nýta tjáningarfrelsið til að dreifa versus þeir sem verða fyrir þessu ofbeldi er mjög skýrt. Hagsmunirnir eru hjá þolendunum og verja þarf þá hagsmuni. Hagsmunirnir eru í raun engir hinum megin. Hvaða réttur er það að niðurlægja aðra? Varðandi útfærslu þá getur vel verið - vonandi fær málið það vandaða meðferð, og ég geri ráð fyrir því, í nefnd að hægt verði að afmá ágalla ef þeir eru til staðar og bæta um betur ef þörf er á.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, með síðari breytingum. 1. gr. frumvarpsins er sú eina fyrir utan gildistökuákvæðið og er svohljóðandi, með leyfi forseta: „125. gr. laganna fellur brott.“ Þetta er afnám tiltekinnar lagagreinar í almennum hegningarlögum sem er Íslandi og íslenskum hegningarlögum ekki til sóma heldur þvert á móti. Tjáningarfrelsið er einn af hornsteinum lýðræðis. Það er grundvallaratriði í frjálsu samfélagi að almenningur geti tjáð sig án ótta við refsingar af nokkru tagi, hvort heldur sem er af völdum yfirvalda eða annarra. 125. gr. almennra hegningarlaga er svohljóðandi: „Hver, sem opinberlega dregur dár að eða smánar trúarkenningar eða guðsdýrkun löglegs trúarbragðafélags, sem er hér á landi, skal sæta sektum eða fangelsi allt að 3 mánuðum. Mál skal ekki höfða, nema að fyrirlagi saksóknara.“ Með þessu frumvarpi er lagt til að ákvæðið verði afnumið. Fólk hefur ólíka sýn á lífið og því er viðbúið að tjáning sem einn telur eðlilega telji annar móðgandi. Sem betur fer eru upplifanir fólks af lífinu og tilverunni afskaplega ólíkar. Því er með öllu óraunhæft að ætla mannlegum hugsunum, tilfinningum og skoðunum að rúmast alltaf innan ramma svokallaðs almenns velsæmis. Því hefur verið haldið fram að óþarfi sé að hafa áhyggjur af þeirri lagagrein sem hér er lagt til að verði felld brott þar sem kæruheimildin sé afar sjaldan notuð og lagagreinin því í rauninni dauður lagabókstafur: Í fyrsta lagi gengur sú röksemdafærsla út frá því sem gefnu að lagagreinin sé óréttmæt. Í öðru lagi hefur almenningur rétt á því að geta kynnt sér hegningarlög og áttað sig með einhverjum hætti á því hvaða takmarkana sé ætlast til á hegðun manna og tjáningu. Því geta lögin haft hamlandi áhrif á samfélagið án þess að komi til kasta dómstóla. Í þriðja lagi geta ráðamenn Íslands ekki fordæmt beitingu sambærilegra lagagreina í ófrjálsari löndum meðan þær er einnig að finna í refsilöggjöf hérlendis. Nýverið var gerð mannskæð árás á ritstjórn tímaritsins Charlie Hebdo í París og er talið að tilefni árásarinnar sé meðal annars það að útgáfan hefur birt teikningar af Múhameð spámanni. „Assalamú ala kúllí nas.“ Slíkar árásir á fólk vegna tjáningar eru því miður ekki nýlunda og lýðræðissamfélög verða að svara slíkum árásum með þeim skýru skilaboðum að tjáningarfrelsið muni aldrei lúta fyrir manndrápum, ofbeldi eða hótunum. Meðal annars af þeirri ástæðu leggja flutningsmenn frumvarpsins til að Alþingi leggi sitt af mörkum við að koma þeim skýru skilaboðum á framfæri með því að gera frumvarp þetta að lögum. Íslensk löggjöf hefur oft verið gagnrýnd fyrir ýmsa vankanta af alþjóðastofnunum, meðal annars þann að dæma má fangelsisrefsingu fyrir ólögmæta tjáningu, þar á meðal guðlast. Fjölmargt fleira þarf að bæta til þess að sú gagnrýni heyri sögunni til en hér er lagt til að einn augljósasti smánarbletturinn á almennum hegningarlögum verði afmáður. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarp þetta gangi til 2. umr. og hv. allsherjar- og menntamálanefndar. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi Pírata. Auðvitað er fáránlegt að guðlast sé refsivert í íslenskum lögum, að samkvæmt lögum sé hægt að refsa fólki fyrir guðlast. Það er tímaskekkja og rökin eru ekki nógu góð, það er hvort sem er aldrei notað. Þá á bara að henda því út og stendur ekkert í vegi fyrir því. Af því að hv. þingmaður nefndi árásirnar í Frakklandi og burt séð frá öllum lögum um guðlast vil ég heyra hugmyndir hv. þingmanns um umburðarlyndi og tillitssemi fyrir mismunandi trúarbrögðum. Telur hv. þingmaður heppilegt að við ýtum undir það á einhvern hátt í samfélaginu og styðjum við það að fólk sýni hvert öðru umburðarlyndi og tillitssemi, ekki síst þegar kemur að eins heitum málefnum og trúmál eru? Að mínu viti er farsælast að egna ekki fólki saman á grundvelli trúarbragða heldur ættum við að reyna á einhvern hátt að taka tillit til þess og særa ekki aðra og vera ekki að egna fólk. Ég tek það fram að ég vil ekki færa það á nokkurn hátt í lög, en ég velti þessu þó fyrir mér í því samhengi og langar að heyra hvað hv. þingmaður hefur um það að segja um málið.
Virðulegi forseti. Evelyn Beatrice Hall á að hafa sagt einhvern tímann - sem oft er ætlað Voltaire: Það getur verið að ég sé ósammála öllu sem þú segir en ég mun verja til dauðans réttinn til að segja það. Það er munur á tjáningarfrelsinu og tjáningunni sjálfri. Ég er hlynntur því að það sé löglegt að boða alls konar hryllilegar skoðanir, meðal annars þá skoðun sem ég las hér upp fyrr í dag undir dagskrárliðnum störf þingsins þar sem ég vitnaði í aðsenda grein í Morgunblaðinu í morgun sem mér þótti mjög ógeðfelld og ég tel boða mjög hættulega og vonda skoðun. En það verður að vera hægt að tjá slíkar skoðanir til að hægt sé að ræða þær. Annar kostur er á einhverjum tímapunkti ofbeldi. Það eru bara tvær leiðir sem ég þekki til að afmarka vald: Önnur þeirra er lýðræði sem krefst tjáningarfrelsis og hin er ofbeldi sem ég vil bara ekki sjá og ég tel engan hér inni vilja sjá. Svo ég svari spurningu hv. þingmanns hvað varðar virðingu fyrir trúarbrögðum og trúariðkun annarra þá er ég einn af þeim sem telja mjög ógagnlegt að sýna trúarbrögðum fólks vanvirðingu. En svo hægt sé að hafa opinskáa og opna umræðu um trúarbrögð þarf fólk að geta tjáð skoðanir sínar og staðreyndin er sú, hvort sem okkur líkar betur eða verr, að skoðanir margs fólks eru móðgandi enda erum við að tala um trúarbrögð þar sem eru sýnir og sögur og speki sem öllum hlýtur á einhverjum tímapunkti að finnast ámælisverð á einhvern hátt. Við þurfum því frelsi til að tala um það opinskátt og hreinskilnislega og ef við ætlum að tala hreinskilnislega um það þá getum við ekki lokað það innan þess ramma að það verði að vera kurteislegt eða málefnalegt ef út í það er farið. Þess vegna þykir mér mjög mikilvægt að gera annars vegar greinarmun á frelsi til að tjá eitthvað og hins vegar því sem tjáð er. Ég vona að það svari spurningu hv. þingmanns. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, með síðari breytingum, en það fjallar um heimilisofbeldi og nálgunarbann. Meðflutningsmenn mínir eru Karl Garðarsson, Páll Valur Björnsson, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson og Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir eða einn fulltrúi frá hverjum flokki. Eiga flestir flutningsmanna sæti í allsherjar- og menntamálanefnd þingsins, sem ég geri ráð fyrir að frumvarpið berist til að lokinni 1. umr. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði í almennum hegningarlögum sérstakt refsilagaákvæði sem taki sérstaklega til heimilisofbeldis. Með því er lögð sérstök áhersla á alvarleika brota sem talist geta til heimilisofbeldis. Tilgangur frumvarpsins er að draga úr tíðni heimilisofbeldis, vernda þolendur og um leið taka á vanda gerenda. Skilyrði þess að brot falli undir ákvæðið er að brot beinist gegn maka, fyrrverandi maka, barni eða öðrum sem er nákominn geranda og tengsl þykja hafa aukið á grófleika verknaðarins. Um sérstakt refsiákvæði er að ræða sem beitt verður eftir atvikum samhliða öðrum ákvæðum almennra hegningarlaga sem háttsemin getur einnig fallið undir. Frumvarpið felur jafnframt í sér að lögregla hafi heimild til að ákæra fyrir brot gegn nálgunarbanni. Í núverandi löggjöf sæta slík brot aðeins ákæru að kröfu þess sem misgert var við. Undanfarin ár hafa íslensk stjórnvöld lagt áherslu á baráttuna gegn ofbeldi í nánum samböndum. Heimilisofbeldi er málefni sem varðar allt samfélagið og oft er um langvinn og erfið mál að ræða sem eru andlega erfið fyrir þolendur og aðstandendur og einnig erfið rannsóknar. Ofbeldi sem viðgengst á heimilum er ekki einkamál viðkomandi aðila heldur samfélagslegt mein. Í vinnu við gerð frumvarpsins voru kannaðar fyrirliggjandi skýrslur, gögn, upplýsingar um heimilisofbeldi á Íslandi. Jafnframt var könnuð þróun löggjafar á þessu sviði í Noregi og Svíþjóð. Dómaframkvæmd mála sem tengjast heimilisofbeldi var einnig könnuð með hliðsjón af beitingu dómstóla á 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1944. Töluverð vinna hefur því farið fram við þetta mál og vil ég að því sögðu þakka þeim Ingólfi Vigni Guðmundssyni, Karli Garðarssyni, Kjartani Ægi Kristinssyni og Eiríki Benedikt Ragnarssyni kærlega fyrir aðstoð við samningu frumvarpsins og þeim sem hafa komið að því á síðari stigum. Tilefni og ástæða þess að við flutningsmenn leggjum fram þetta mál núna er að þegar lögreglustjórinn á Suðurnesjum tók þennan málaflokk til gagngerðrar endurskoðunar og fór yfir hann kom í ljós að fá heimilisofbeldismál fengu framgöngu innan réttarkerfisins. Úrræði um nálgunarbann og brottvísun af heimili voru ekki nýtt og stuðning skorti fyrir þolendur og eftir atvikum gerendur, ósamræmi var við afgreiðslu mála og skráningu þrátt fyrir að verklagsreglur væru til staðar og heimilisofbeldi var ekki litið nægilega alvarlegum augum í samfélaginu. Þá voru tilkynningarnar fáar með tilliti til umfangs og traust virtist skorta, það virtist í raun skorta allt traust í kerfinu. Margþættur vandi var þess vegna uppi og málin voru mjög mismunandi. Þegar menn fóru að skoða þetta var farið í þá vinnu að hafa viðbrögðin sem markvissust og síðastliðin missiri hefur verið rekið á Suðurnesjum tilraunaverkefni sem kallast „Að halda glugganum opnum“. Verkefnið er unnið í samvinnu við fleiri aðila eins og heilsugæslu og félagsþjónustu og ég tel vera mjög mikilvægt að svona stofnanir geti unnið saman að framfaramálum. En þetta er allt gert í því markmiði að koma í veg fyrir ítrekuð brot og að ná fram varnaðaráhrifum með því að fleiri ákærur komi fram og þar af leiðandi næst líka traust fram hjá þolendunum af því að það vill oft skorta á traustið ef ekkert verður úr málunum nema þá kannski frekara ofbeldi. Þá hafa úrræði um nálgunarbann og brottvísun af heimili verið nýtt betur og aðstoð við þolendur hefur verið betur nýtt. En það er ekki nóg að gera þetta allt saman. Það verður að vera hægt að fylgja málunum eftir. Þar kemur þetta lagafrumvarp við sögu. Það vantar frekari lagaákvæði í lögin um heimilisofbeldi en eini munurinn á venjulegum brotum, þ.e. líkamsárásarmálum og líkamsárásarmálum sem geta flokkast undir heimilisofbeldi í dag, er refsiþynging samkvæmt 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Sú grein kom inn eftir að íslensk stjórnvöld vildu taka þennan málaflokk fastari tökum og refsiréttarnefnd var sett í það verkefni að skoða hvernig væri hægt að gera þetta. Þá var til skoðunar að taka inn sérstakt ákvæði um heimilisofbeldi inn í almenn hegningarlög. Á þeim tíma komst réttarfarsnefnd að því að það væri frekar rétt að setja refsiþyngingarástæðu í 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Eins og ég rakti áðan þá komst lögreglustjórinn á Suðurnesjum fyrir ári síðan að þeirri niðurstöðu eftir fyrstu mánuði skoðunar mála hjá þeim og eftir að verklagi hafði verið breytt að þessi vilji löggjafans hefði greinilega ekki skilað sér alla leið. Ísland hefur undirritað Istanbúl-samninginn sem er til að sporna við ofbeldi gegn konum og innan nákominnar fjölskyldu og annað slíkt, refsingar hafa verið þyngdar og lög um nálgunarbann sett árið 2011. Þetta hefur allt verið gert til að stemma stigu við heimilisofbeldi en ekkert gengið. Við komumst að því og innanríkisráðuneytið var líka búið að komast að þeirri niðurstöðu að til þess að hægt væri að fullgilda Istanbúl-samninginn - við höfum bara gerst aðilar að honum en ekki fullgilt hann - þyrfti nauðsynlega að setja ákvæði sem þetta í lögin. Því komum við með þessa lagabreytingu fram nú. Hún ætti líka að geta orðið til þess að hægt verði að horfa á brotin yfir lengri tíma, hægt að auka rannsóknir á brotunum og auðvelda heimfærslu eða sönnunarfærslu í slíkum málum. Það er mjög mikilvægt atriði að hægt sé að taka á þessum málum. Bretar hafa komist að því að hvert pund sem er sett í það að sporna við heimilisofbeldismálum sparar 6 pund. Það má nefna að manndrápstíðni, þegar heimilisofbeldið kemur við sögu hér á Íslandi, er 40%. Það er töluvert hátt og allt of hátt. Þetta er eitthvað sem við þurfum að ná niður þannig að hér er um að ræða mjög mikilvægt atriði. Varðandi refsingar þurfum við að skoða hvort hægt sé að setja inn úrræði þar sem refsingu er mögulega frestað skilorðsbundið gegn því að gerandi sæki sér viðeigandi aðstoð. Það er nefnilega ekki nóg að stoppa bara heimilisofbeldið sjálft, það þarf að hjálpa bæði gerendum og þolendum að endurhæfa sig, fá viðunandi aðstoð og vinna úr málinu til að þetta sé varanleg lausn. Það er kannski hægt að skipta þessu í þrjá þætti. Það eru fyrstu úrræðin þannig að það er komið að heimilinu og hjálpað, það eru fyrstu úrræðin, og heimilisofbeldið greint eins og hafið er á Suðurnesjum og lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hefur hafist handa við breytt verklag líka og er að innleiða það. Svo er það eftirfylgnin, að löggjöfin sýni að eitthvað sé gert með þessa vinnu, að hún hafi einhverjar afleiðingar í réttarvörslukerfinu og í þriðja lagi eru það úrræði fyrir bæði þolendur og gerendur, að þeir geti fengið einhvers konar endurhæfingu og unnið úr sínum málum. Þá ætla ég að koma að 2. gr. frumvarpsins sem er einnig breyting á almennum hegningarlögum en tengist nálgunarbanni. Ég tel það mjög mikilvægt atriði. Ef til vill finnst þingheimi ákvæði um heimilisofbeldi of stórt skref, vilja fara varlega í að innleiða það eða þingmenn vilja taka meiri tíma í að ræða það, en við þurfum alla vega að afgreiða það ákvæði sem ég ætla að fara að fjalla um varðandi nálgunarbannið og afgreiða það á þessu þingi því það er mjög brýnt. Í þessum málum er oft mjög erfitt að fá þolandann til að sýna frumkvæði. Hann er tilbúinn að aðstoða til að leysa málið, koma til samstarfs en kannski ekki vera sá sem leiðir. Lög um nálgunarbann voru sett árið 2011 þar sem lögregla og aðrir ættingjar geta farið fram á nálgunarbann á einstakling, en margir telja að fyrir mistök í lagasetningu hafi almennum hegningarlögum ekki verið breytt þannig að lögregla og aðstandendur gætu ákært eða farið fram á að það yrði ákært vegna brota á nálgunarbanni. Það er aðeins sá sem brotið er gegn sem getur farið fram á það. Þá er eiginlega nálgunarbannið fallið um sjálft sig í flestum tilfellum þegar um heimilisofbeldi er að ræða. Þetta er því ekki mikil lagabreyting en hún er mjög mikilvæg og ég vona að hún í það minnsta fái afgreiðslu á þessu þingi og heimilisofbeldi fái mikla og góða umfjöllun. Ef mönnum þykir það ákvæði of mikil breyting þá komum við aftur með það næsta haust en það er algert grundvallaratriði að við samþykkjum 2. gr. þessa frumvarps en ég vona auðvitað að við getum klárað málið í heild sinni. Þá hef ég stiklað á því helsta í málinu. Ég legg til að frumvarpið fari til allsherjar- og menntamálanefndar og hlakka til að vinna að því með þingheimi.
Virðulegi forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með þetta frumvarp. Það er virkilega þarft og mikilvægt að við ræðum þessi mál - raunar erum við búin að vera að ræða þessi mál sl. tíu ár að minnsta kosti, auðvitað lengur - með einhverjum skipulegum hætti eins og þingmaðurinn fór hér í gegnum. Við getum ekki verið að bíða endalaust og ræða sömu hlutina aftur og aftur, það þarf að koma til aðgerða. Mér sýnist þingmaðurinn og þeir sem að málinu standa hafa unnið sína heimavinnu vel. Við þurfum að fara í gegnum þetta og taka betur á heimilisofbeldi og auðvitað nálgunarbanni sem við höfum verið að sjá að virkar ekki nægilega vel, samræming lögreglu og dómstóla er ekki nægilega mikil. Væntanlega skortir á að þau lagaákvæði séu skýr. Við sem störfum hér vitum alveg að oft fara mál með hraði til nefnda, það er mikið um að vera og okkur yfirsést ýmislegt og við þurfum að geta lagað það. Ég vil aðeins spyrja þingmanninn um þetta frumvarp og svo austurrísku leiðina svokölluðu, sem hefur verið farin á Suðurnesjum ef ég veit rétt. Kemur hún eitthvað sérstaklega inn í þetta mál, inn í hegningarlögin eða er hún til hliðar, svo að ég hafi yfirsýn yfir málið?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þetta hefur verið í tíu ár til umfjöllunar, það eru tíu ár síðan refsiréttarnefnd skoðaði það síðast, eða rúm tíu ár, og komst að þessari niðurstöðu. Ég vil líka taka undir að nálgunarbann og heimilisofbeldi tengist mjög mikið og þau úrræði vinna saman, nálgunarbann er úrræði til að leysa úr heimilisofbeldinu og reyna að laga ástandið. Það er líka kannski eðlilegt að á meðan verið er að taka loksins á málaflokknum og fara inn í hann að það taki einhvern tíma fyrir lögreglu og dómstóla að stilla sig saman og finna leiðina. Þá er einmitt kjörið að ræða þetta á Alþingi á sama tíma til að taka strax á þeim vafaatriðum sem koma upp og fjalla um þau, þannig að ekki sé að þróast einhver venja sem er í andstöðu við markmiðið. Varðandi austurrísku leiðina og það sem þau hafa verið að gera á Suðurnesjum, það er svolítið eins og löggjöfin er í dag og tengist, það eru þessi næstu skref sem við erum meira að fjalla um í þessu frumvarpi. Hitt er meira á frumstigi og er alveg í góðum málum í dag. Vandamálið hingað til hefur bara verið það að þau úrræði sem löggjöfin og kerfið okkar býður upp á hafa ekki verið nýtt. Það er það sem þetta hefur snúist um, sem lögreglan á Suðurnesjum er að gera og lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hefur tekið upp núna.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum kærlega fyrir þessar útskýringar, þær voru góðar og vil enn og aftur undirstrika þakklæti mitt til hans og annarra framsögumanna að leggja málið fram. Mér þykir í rauninni ótrúlegt að þetta sé ekki stjórnarfrumvarp og það hafi ekki komið fram á síðustu tíu árum. En hv. þingmaður stendur vaktina og fyrir það er ég sannarlega þakklát.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir og treysti því að aðrir þingmenn séu jafn áfram um málið og hv. þm. Björt Ólafsdóttir. Af hverju málið er ekki stjórnarfrumvarp, það getur kannski verið út af því að við hófum undirbúning að þessu á síðasta vori, þeir sem ég las upp áðan og ég var einnig í samvinnu við þáverandi innanríkisráðherra með málið og hún upplýsti mig þá um það að hún hefði falið refsiréttarnefnd að skoða einmitt þetta mál og það er til umfjöllunar þar, en við töldum að það ætti samt ekki að tefja það að þetta mál kæmi fram hér ef það gæti flýtt fyrir málinu eða aukið umfjöllun um það og málsmeðferðina. Þetta er því í vinnslu á báðum stöðum og ég held að það gæti bara hjálpað málinu.
Virðulegur forseti. Þetta er mjög merkt frumvarp. Með því er lagt til að lögfest verði í almenn hegningarlög sérstakt refsilagaákvæði sem taki sérstaklega til heimilisofbeldis. Sérstök áhersla er lögð á alvarleika brota sem teljast til heimilisofbeldis. Tilgangur frumvarpsins er að draga úr tíðni slíks ofbeldis eins og segir í greinargerð, vernda þolendur og taka um leið á vanda gerenda. Skilyrði þess að brot falli undir ákvæðið er að brot beinist gegn maka, fyrrverandi maka, barni eða öðrum sem er nákominn geranda og tengsl þyki hafa aukið á grófleika verknaðarins. Um sérstakt refsiákvæði er að ræða sem beitt verður eftir atvikum samhliða öðrum ákvæðum almennra hegningarlaga sem háttsemin getur einnig fallið undir. Frumvarpið felur jafnframt í sér að lögreglan hafi heimild til að ákæra fyrir brot gegn nálgunarbanni en í núverandi löggjöf sæta slík brot aðeins ákæru að kröfu þess sem misgert var við. Þetta er mikilvæg nýjung sem skiptir miklu máli. Undanfarin ár hafa íslensk stjórnvöld lagt áherslu á baráttuna gegn ofbeldi í nánum samböndum. Heimilisofbeldi er málefni sem varðar allt samfélagið og oft er um langvinn og erfið mál að ræða sem eru andlega erfið fyrir þolendur og aðstandendur og einnig erfið til rannsóknar. Ofbeldi sem viðgengst á heimilum er ekki einkamál viðkomandi aðila heldur samfélagslegt mein. Með tilkomu frumvarpsins fæst skýrari mynd af umfangi og alvarleika heimilisofbeldis um leið og hægt verður að taka á ofbeldinu með ákveðnari hætti en gert er í dag. Það verða að teljast mikilvægir almannahagsmunir að draga úr hvers kyns ofbeldi og þá sérstaklega því sem beinst getur að börnum með alvarlegum afleiðingum. Þolendur heimilisofbeldis sýna oft einkenni meðvirkni. Frumvarpinu er ætlað að koma í veg fyrir að það sé einungis á valdi þolenda ofbeldis að ákveða hvort kært sé í slíkum málum, eins og áður segir. Heimilisofbeldi er samfélagslegt mein þar sem brotaþoli kann í kjölfar kæru, vegna tengsla sinna við geranda og fyrri samskipta, að standa frammi fyrir frekari ofsóknum eða ógnunum í einni eða annarri mynd sem telja verður sérstaklega meinlegar fyrir þann sem misgert er við og fjölskyldu hans. Telja verður að lögfesting frumvarpsins muni hafa táknræn áhrif á afstöðu samfélagsins, þess efnis að taka skuli harðar á brotum sem framin eru í skjóli fjölskyldubanda. Mun lagasetningin hafa fyrirbyggjandi áhrif og jafnframt leiða til þess að gerendum verði kleift að leita sér viðeigandi hjálpar. Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hefur frá árinu 2005 unnið eftir ákveðnum verklagsreglum þegar kemur að skráningu og meðferð heimilisofbeldis. Á árinu 2013 voru 355 tilfelli heimilisofbeldis skráð hjá lögreglu höfuðborgarsvæðisins en á árinu 2012 voru þau 327 talsins. Árin þar á undan voru tilfellin um 300 á ári. Ætla má að það sem tilkynnt er til lögreglu sé vegna eðlis þessara brota einungis lítill hluti brotanna. Samkvæmt úttekt embættis lögreglustjórans á Suðurnesjum er ljóst að fá mál í flokknum heimilisofbeldi hljóta meðferð innan réttarkerfisins. Þá er rannsókn slíkra mála einnig ábótavant þrátt fyrir aukna áherslu stjórnvalda á málaflokkinn undanfarin ár. Þetta gerist á sama tíma og lagabreytingar voru gerðar sem ætlað var að stuðla að framþróun mála á þessu sviði. Til að mynda voru úrræði laga nr. 85/2011, um nálgunarbann og brottvísun af heimili, ekki nýtt sem skyldi. Einnig er skortur á stuðningi bæði fyrir þolendur og gerendur heimilisofbeldis. Að mati embættisins er málaflokkurinn heimilisofbeldi ekki litinn nægilega alvarlegum augum í samfélaginu og þörf er á viðhorfsbreytingu. Ríkt tilefni er til að skerpa á afstöðu löggjafans gagnvart heimilisofbeldi í almennum hegningarlögum og auka möguleika á notkun úrræða til að sporna við og uppræta slíkt ofbeldi. Í ljósi viðhorfa hérlendis og erlendis um málefni fjölskyldunnar og þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands á þessu sviði verður að teljast rökrétt að íslensk refsilöggjöf endurspegli með skýrari hætti mat löggjafans á því að brot sem framin eru í samskiptum nákominna hafi ákveðna sérstöðu. Þá er horft til refsiréttar og afbrotafræðilegra raka er tengjast varnaðaráhrifum og sjónarmiðum um táknræn áhrif slíkra réttarreglna á félagslegt samneyti þeirra sem tengjast fjölskylduböndum. Í ljósi framangreindra sjónarmiða og þjóðréttarlegra skuldbindinga Íslands í tengslum við fullgildingu Istanbúlsamningsins er nauðsynlegt að lögfesta sérstakt refsiákvæði um heimilisofbeldi. Í dag hafa 11 ríki fullgilt Istanbúlsamninginn en 10 ríki þurfti til að hann tæki formlega gildi. Síðastliðin missiri hefur verið rekið tilraunaverkefni á vegum lögreglu og félagsþjónustu á Suðurnesjum sem kallast Að halda glugganum opnum. Af reynslunni af því verkefni verður dregin sú ályktun að núverandi löggjöf sé fullnægjandi þegar kemur að fyrstu úrræðum við heimilisofbeldi, þ.e. að bjóða fram aðstoð og meta ástand og áhættu. Hins vegar skortir lagaheimildir til að fylgja eftir málum þegar frumúrræðin duga ekki til. Þá er einnig nauðsynlegt að huga að börnum sem þurfa að sæta eða horfa upp á ofbeldi á heimilum sínum, þeim griðastað sem heimili barna á að vera. Þetta frumvarp er mikilvægt skref í þá átt að stöðva heimilisofbeldi og verja þolendur þess með öllum ráðum. Það er því full ástæða til að hvetja þingmenn til að veita þessu góða máli brautargengi.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, með síðari breytingum. Lagafrumvarpið miðar að því að breyta virðisaukaskattsumhverfi íþróttahreyfingarinnar og er í grunninn til þess ætlað að verja og efla í senn sjálfboðaliðastarf íþróttahreyfingarinnar og efla mannvirkjagerð. Lagafrumvarpið er að finna á þskj. 608, mál nr. 411. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þingmenn Ásmundur Friðriksson, Páll Jóhann Pálsson, Haraldur Einarsson og Silja Dögg Gunnarsdóttir. Við hinir sömu flutningsmenn stóðum að þingsályktunartillögu um endurskoðun á virðisaukaskattsumhverfi íþróttahreyfingarinnar og lögðum hana fram á 143. löggjafarþingi í máli nr. 487 á þskj. 847. Sú tillaga hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela fjármála- og efnahagsráðherra að taka til endurskoðunar virðisaukaskattsumhverfi íþróttahreyfingarinnar og leggja fram á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, sem felur í sér að: a. íþrótta- og ungmennafélög verði undanþegin virðisaukaskatti af starfsemi sinni, að öllu leyti, b. íþrótta- og ungmennafélög hafi heimild til að fá endurgreiddan virðisaukaskatt af byggingu íþróttamannvirkja á íþróttasvæðum sínum, vinnulaunum og efniskaupum.“ Það náðist að mæla fyrir þessari þingsályktunartillögu, taka málið fyrir í nefnd og senda til umsagnar. Margar góðar og gagnlegar ábendingar bárust og allar jákvæðar, meðal annars frá Almannaheillum, Samtökum þriðja geirans, Bandalagi íslenskra skáta, Kristilegu félagi ungra manna og kvenna. Það einkenndi umsagnir þessara félagasamtaka að vilja ganga lengra með þessa tillögu þannig að hún nái til allra félagasamtaka en mjög jákvæðar umsagnir voru um tillöguna sem slíka. Þá voru ýmsar umsagnir mjög jákvæðar og málinu til stuðnings með sterkum rökfærslum, meðal annars frá íþróttafélögum, sveitarfélögum og sérsamböndum. Jafnframt bárust umsagnir frá Samtökum atvinnulífs, Viðskiptaráði og ríkisskattstjóra sem studdu óumdeilt þjóðhagslegt mikilvægi íþróttahreyfingarinnar en almennt eru þessir aðilar á móti frekari undanþágum í virðisaukaskattskerfinu. Það sem hefur breyst frá því að við flutningsmenn þingsályktunartillögunnar lögðum hana fram er að við leggjum nú fram lagafrumvarp með sömu markmið í huga. Þar eru lagðar til þær breytingar á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, sem við teljum þjóna markmiðum frumvarpsins. Markmiðið er að ríkisstjórnin komi að því að efla skipulega íþróttastarfsemi og þátttöku foreldra og annarra sjálfboðaliða í skipulegu íþróttastarfi í þeim tilgangi að verja og efla sjálfboðaliðastarf þannig að forráðamenn og foreldrar geti lagt íþróttahreyfingunni starfskrafta sína áfram og það án þess að vera fjárhagslega persónulega ábyrg. Í öðru lagi að efla mannvirkjagerð í þeim tilgangi að tryggja að allir iðkendur, afreksmenn og aðrir iðkendur, og sjálfboðaliðar geti notið sem bestrar aðstöðu og aðbúnaðar við íþróttaiðkun sína og þannig hlúð að öllu félagsstarfi íþrótta- og ungmennafélaga. Lagafrumvarp þetta er jafnframt í fullu samræmi við markmið og stefnuskrá ríkisstjórnarinnar þar sem lögð er áhersla á mikilvægi íþrótta-, tómstunda- og æskulýðsmála, en þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin leggur áherslu á mikilvægi íþrótta-, tómstunda- og æskulýðsmála og samþættingu leiks og náms eftir því sem kostur er. Stuðla ber að því að sem flestir geti fundið eitthvað við sitt hæfi hvort sem um ræðir íþróttir, listnám, listsköpun eða félagsstarf. Slíkt starf þroskar einstaklinginn og hefur mikið forvarnargildi.“ Virðulegi forseti. Hugur ríkisstjórnarinnar til æskulýðs-, íþrótta- og tómstundamála fer ekki á milli mála og forvarnargildi og þjóðhagslegt mikilvægi skipulagðrar félags- og íþróttastarfsemi er í raun viðurkennt og staðfest. Frumvarpið sem við ræðum hér er sannarlega innlegg í þá fyrirætlan og í samræmi við þær áherslur sem boðaðar eru í þessum efnum í stjórnarsáttmálanum. Ef ég sný mér nú frekar að frumvarpinu þá snýr 1. gr. frumvarpsins að því að verja hið öfluga sjálfboðaliðastarf sem íþróttahreyfingin hvílir að meginstofni til á. Má orða það svo að án þessa sjálfboðaliðastarfs gætum við ekki haldið úti því metnaðarfulla starfi sem raun ber vitni. I. kafli virðisaukaskattslaganna fjallar um skattskyldusvið og hér teljum við flutningsmenn að til að koma til móts við þarfir íþróttahreyfingarinnar og styðja og efla sjálfboðaliðastarfið í hreyfingunni þurfi að koma til breyting á 2. gr. laganna, eða eins og lagt er til í 1. gr. frumvarpsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Við 3. mgr. 2. gr. laganna bætist nýr töluliður sem orðast svo: Þjónusta og vörusala íþróttafélaga sem stunduð er í því skyni að afla fjár til að standa undir kjarnastarfsemi slíkra félaga, þ.m.t. fjáröflun vegna keppnis- og æfingaferða félagsmanna, svo sem sala auglýsinga, útgáfustarfsemi, verslunarrekstur, veitingasala og sala varnings eða þjónustu.“ Um þessa grein, sem snýr að sjálfboðaliðastarfinu, er það að segja að undanþágur eða starfsemi undanþegin virðisauka er talin upp í 3. mgr. 2. gr. laga um virðisaukaskatt. Eins og lögin eru í dag er íþróttastarfsemi undanþegin, eins og fram kemur í 5. tölulið 3. mgr. 2. gr. laganna. Í leiðbeiningariti ríkisskattstjóra um skattskyldu íþróttafélaga er meðal annars fjallað um þetta undanþáguákvæði, nánar tiltekið á bls. 4. Með leyfi forseta ætla ég að fá að lesa það til nánari útskýringar: „Samkvæmt undanþáguákvæði 5. tölulið 3. mgr. 2. gr. virðisaukaskattslaga er íþróttastarfsemi undanþegin virðisaukaskatti. Jafnframt er leiga á aðstöðu til íþróttastarfsemi undanþegin auk þess sem sérstaklega er kveðið á um það að aðgangseyrir að sundstöðum, skíðalyftum, íþróttamótum, íþróttasýningum og heilsuræktarstofum njóti undanþágu.“ Síðar segir: „Öll sala íþróttafélaga á aðstöðu til æfinga og iðkunar íþrótta (félagsgjöld/æfingagjöld) fellur undir undanþáguákvæðið. Sama á við til dæmis um aðgangseyri að keilubrautum og snókerborðum. Starfsemi innan Skáksambands Íslands og Bridgesambands Íslands fellur einnig hér undir.“ Þess ber að geta að í afmörkun skattyfirvalda á því hvað telst til íþrótta- og ungmennafélaga er átt við félag sem hefur íþróttir á stefnuskrá sinni og hefur fengið aðgang að íþróttahreyfingunni með aðild að héraðssambandi eða íþróttabandalagi og þar er vitnað til II. kafla laga Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands. Almennt er talið að túlka beri ákvæðið í 2. gr. virðisaukaskattslaganna ásamt öðrum undanþágum þröngt þannig að einvörðungu er átt við tekjur af aðgangseyri af íþróttaviðburðum, tekjur af æfingagjöldum og aðrar þær tekjur sem beint tengjast íþróttastarfseminni og eru ekki í samkeppni við aðra sem stunda virðisaukaskattsskylda atvinnustarfsemi. Eins og ég sagði áðan má þar vitna til 2. töluliðs 1. mgr. 3. gr. um virðisaukaskattsskylda atvinnustarfsemi þar sem segir meðal annars, með leyfi forseta. „Skylda til að innheimta virðisaukaskatt og standa skil á honum í ríkissjóð hvílir á þessum aðilum: 2. Samvinnufélögum, svo og öðrum félögum og stofnunum, enda þótt þau séu undanþegin skattskyldu samkvæmt lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, eða sérstökum lögum, að því leyti sem þessir aðilar selja vörur eða skattskylda þjónustu í samkeppni við atvinnufyrirtæki. Skattskyldan tekur einnig til þess þegar einungis er selt félagsmönnum eða eingöngu eru seldar skattskyldar vörur og þjónusta félagsmanna.“ Íþróttafélög teljast ekki skattskyldir aðilar samkvæmt lögum þessum um tekjuskatt, nr. 90/2003, þar sem félögin teljast ekki reka atvinnu eins og segir í þeim lögum. Undanþágan frá virðisaukaskatti nær þannig til aðgangseyris að íþróttamótum og annarri íþróttatengdri starfsemi, félagsgjalda og opinberra fjárframlaga, greiðslna vegna félagaskipta og þátttöku í leikjanámskeiðum og dómgæslu. Sú staðreynd að ekki ber að innheimta virðisaukaskatt af æfingagjöldum, aðgöngumiðum að íþróttaviðburðum felur um leið í sér að íþróttafélög geta ekki innskattað keypt aðföng, þau fá ekki endurgreiddan virðisaukaskatt af keyptum aðföngum vegna þeirrar starfsemi og það má sjá og glöggva sig á því í 4. mgr. 2 gr. virðisaukaskattslaganna en þar segir: „Undanþágur skv. 3. mgr. ná aðeins til sölu eða afhendingar vinnu og þjónustu sem þar getur, en ekki til virðisaukaskatts (innskatts) af aðföngum til hinnar undanþegnu starfsemi, sbr. 3. og 4. mgr. 15. gr. og 1. mgr. 16. gr.“ Virðulegi forseti. Hér er um að ræða tæknilega upptalningu á lögunum en það er svo að rekstrarumfang íþrótta- og ungmennafélaga er orðið þó nokkuð. Þegar litið er til veltutalna, og án þess að ég ætli að tiltaka hér sérstök dæmi, þá hleypur rekstur íþrótta- og ungmennafélaga á tugum milljóna og í sumum tilfellum á hundruðum milljóna hvert félag fyrir sig. Það er jafnframt mikil skörun á afreksstarfi meistaraflokka og yngri flokka og um leið mikill munur á fjárþörf. Þó að oft og tíðum sé erfitt að greina algerlega á milli afreksstarfs og afreksþjálfunar og annarrar þjálfunar almennra félagsmanna, og þá helst yngri íþróttamanna, þá er mikill munur á milli íþrótta þegar við greinum afreksstarf frá almennu félagsstarfi og uppbyggingu yngri félagsmanna en það að ná á stall afreksmanna er sú gulrót, sú hvatning, sem nauðsynleg er fyrir ungt fólk til að taka þátt í íþróttum og leggja sig fram. Ef ég sný aftur að skattalegu efni frumvarpsins þá er reksturinn eins og ég kom inn á fjárfrekur og stjórnir og ráð eru undantekningarlaust mönnuð sjálfboðaliðum. Sem betur fer hafa foreldrar í auknum mæli tekið að sér slík störf og taka þannig þátt í uppeldisstarfi barna sinna. Þar þarf að beita ráðum til að fjármagna æfingar og keppni en nú er það þannig að þrátt fyrir að íþróttafélög séu almennt undanþegin virðisaukaskatti af starfsemi sinni þá teljast þau virðisaukaskattsskyld ef þau selja vörur eða virðisaukaskattsskylda þjónustu í atvinnuskyni eða í samkeppni við atvinnufyrirtækin. Slík skylda nær einnig til þess þegar vörur og þjónusta eru eingöngu seld félagsmönnum. Þannig ber íþróttafélagi að skrá sig á virðisaukaskattsskrá ef samanlagðar tekjur af sölu á vöru virðisaukaskattsskyldrar þjónustu eru hærri en 1 millj. kr. án virðisaukaskatts á hverju tólf mánaða tímabili. Það má auðveldlega gefa sér að það er fljótt að safnast saman þegar við erum að horfa á eitt félag með tíu deildir og tíu til tólf flokka innan hverrar deildar aldursskipt. Það gefur auga leið, þegar við lítum til þess umfangsmikla reksturs og þeirra leiða sem sjálfboðaliðar leita, að þeim er þröngur stakkur sniðinn til að fjármagna starfsemina og það er ekki æskilegt að flækja hlutina eða setja sjálfboðaliða í þá ábyrgðarstöðu sem þessu fylgir. Því leggjum við áherslu á að fjáröflunarleiðir falli undir undanþáguákvæði laganna; fjáröflun í því skyni að standa undir kjarnastarfsemi, þar með talið vegna keppnis- og æfingaferða félagsmanna. Þegar við erum að skoða þessar fjáröflunarleiðir þá teljum við upp auglýsingar, útgáfustarfsemi, veitingasölu og sölu varnings og þjónustu. Fyrst er til að taka að sala á auglýsingum eða kostun á grundvelli samstarfssamninga er virðisaukaskattsskyld starfsemi og ber að innheimta og skila virðisaukaskatti af þeirri sölu eins og málum er háttað í dag. Þar er tiltekin sala á auglýsingastæðum, sala á auglýsingum á keppnisbúningum og sala auglýsinga eða styrktarlína í leikskrár og félagsblöð. Þrátt fyrir þessa skyldu er það nú oftast svo að endurgjald íþróttafélaganna er ekki í nokkru samræmi við framlagið eða greiðsluna og því meira þannig að um veitta styrki sé að ræða. Í því sambandi má vitna til úrskurðar yfirskattanefndar, nr. 194/2007, með þeirri niðurstöðu að greiðsla fjármálafyrirtækis til samtaka á grundvelli samstarfssamnings feli að nokkru leyti í sér fjárstuðning í þágu félagsmanna þrátt fyrir birtingu á auglýsingu í tímariti samtakanna, svo og auglýsingaborða á heimasíðu samtakanna. Í þessu tilfelli má segja að yfirskattanefnd hafi vefengt að einhverju leyti það að samstarfssamningar séu í öllum tilvikum hreinir auglýsingasamningar. Þá er oft um tilfallandi útgáfustarfsemi í formi blaða og tímarita að ræða þar sem birtar eru auglýsingar og ekki um að ræða varanlega starfsemi yfir lengra tímabil. Eins og áður sagði er algengt að um styrki sé að ræða fremur en auglýsingar þar sem auglýsingagildið er takmarkað þegar endurgjaldið er í engu samræmi við verðmæti hinnar svokölluðu auglýsingar. Má þar nefna sem dæmi þegar útgerðarfyrirtæki birtir mynd af togara í eigu útgerðar á auglýsingaskilti á keppnisvelli íþróttafélagsins. Þá má fullyrða að í mörgum tilfellum sé raunverulegur kostnaður íþróttafélags við að birta auglýsingu, til dæmis á skilti, þegar frá er talinn sá hluti greiðslu fyrirtækis sem telja verður styrk íþróttafélagsins, hærri en raunverulegar tekjur íþróttafélagsins. Þannig má vefengja um leið að auglýsingastarfsemi íþróttafélagsins sé rekin í atvinnuskyni, þ.e. hagnaðarskyni, sem er grundvöllur þess að aðili eigi að vera skráður á virðisaukaskattsskrá og skila innheimtum virðisaukaskatti í samræmi við 5. mgr. 5. gr. laga um virðisaukaskatt. Að þessu sögðu ætti að vera hægt að réttlæta og koma því að að íþrótta- og ungmennafélög yrðu undanþegin virðisaukaskatti þegar kemur að veittum styrkjum þrátt fyrir endurgjald í formi auglýsinga fyrir slíka styrki enda sé ekki um að ræða birtingar á auglýsingum annars staðar en við keppnisvelli eða keppnissvæði eða mannvirki viðkomandi félags. Sama má segja um birtingar auglýsingar vegna tilfallandi styrktarútgáfu. Það skal viðurkennast, þegar kemur að undanþágum, að segja má að það sé ákveðin mótsögn við þörf og stefnu í átt að einföldun virðisaukaskattskerfisins og þar á meðal er fækkun á undanþágum. Á hinn bóginn má vitna í stefnumótun mennta- og menningarmálaráðuneytisins þar sem segir, með leyfi forseta: „Í íþróttalögum segir að íþróttastarfsemi utan skóla byggist á frjálsu framtaki landsmanna.“ Einnig segir: „Aukin þátttaka landsmanna í íþróttastarfi, jafnt keppnisíþróttum sem almenningsíþróttum þarfnast aðkomu ríkis, sveitarfélaga sem og atvinnulífs.“ Og enn fremur: „Gerð verði heildstæð tillaga um hvað eigi að gera til þess að einfalda rekstrarumhverfi íþróttafélaga …“ En það er kjarninn í þessu frumvarpi. Markmið þessa frumvarps uppfyllir sannarlega þá skyldu að einfalda rekstrarumhverfi íþróttahreyfingarinnar. En það skal viðurkennast að það flækir skattaumhverfið um leið og það einfaldar skattaumhverfi íþróttahreyfingarinnar. Það er ábyrgð og skylda okkar að bregðast við þeirri stöðu sem sjálfboðaliðastarf íþróttahreyfingarinnar er í og þeirri ábyrgð og raunverulegu skyldu sem hvílir á sjálfboðaliðum gagnvart skilum á virðisaukaskatti. Eins og málum er háttað getur ábyrgð stjórnarmanna og annarra sjálfboðaliða á framtals- og skýrsluskilum, skattskilum og opinberum gjöldum verið mikil og jafnvel meiri en flestir sjálfboðaliðar gera sér grein fyrir. Opinberir aðilar geta beitt þungum viðurlögum við vanskilum jafnvel fangelsisvist. Það hlýtur því að vera forgangsvilji löggjafans að einfalda rekstrarumhverfi íþróttahreyfingarinnar, að þeir hagsmunir vegi þyngra eins og málum er háttað. Grunnurinn að öflugu íþróttastarfi á Íslandi hefur lengi og alla tíð byggt á öflugu sjálfboðaliðastarfi þar sem velunnarar, foreldrar og forráðamenn leggja íþróttahreyfingunni lið án þess að þiggja endurgjald fyrir sín störf. Þetta óeigingjarna starf er viðurkennt í íþróttalögunum þar sem segir að íþróttastarfsemi utan skóla byggist á frjálsu framtaki landsmanna. Það þarf vart að fjölyrða um þjóðhagslegt mikilvægi íþróttahreyfingarinnar þar sem fjölmargar rannsóknir staðfesta forvarnargildi íþrótta. Jafnframt hefur verið sýnt fram á það í rannsóknum að þátttaka barna og unglinga dregur úr líkum á hvers kyns frávikshegðun, þ.e. að börn og unglingar leiðist út í einhvers konar óreglu. Ungmenni sem ekki taka þátt í skipulögðu íþróttastarfi eru til dæmis líklegri til að nota vímuefni en þau sem eru virkir þátttakendur í slíku starfi. Þátttaka barna í skipulögðu starfi hefur margvísleg önnur jákvæð áhrif en þar hefur verið sýnt fram á tengsl við námsárangur, sterkari sjálfsmynd og sjálfsvirðingu, betri heilsu og almenna andlega og líkamlega líðan. Þannig hefur skipulagsstarf íþrótta- og ungmennafélaga og sá félagslegi sess sem þau skipa skilað miklum heilsuábata í formi minna álags á heilbrigðiskerfið. Það staðfesta rannsóknir sem sýna að aukin hreyfing dregur úr tilfellum alvarlegra sjúkdóma og það hafa margs konar rannsóknir, innlendar og erlendar, sýnt fram á jákvæð áhrif á skólastarf og vinnumarkað. Í meistaraverkefni og rannsókn Þórdísar Lilju Gísladóttur, um hagrænt gildi íþrótta, kemur fram athyglisverður kostnaðarsamanburður á því sem hún kallar - með leyfi forseta er vitnað í þetta verkefni Þórdísar - íþróttaunglingi og vímuefnaunglingi. Þar kemur fram að kostnaður samfélagsins við íþróttaunglinginn er á bilinu 17–28 þús. kr. á ársgrundvelli en sá sem verður vímuefnum að bráð kostar samfélagið 1,9–2,9 millj. kr. Virðulegi forseti. Heillavænlega er þróunin sú að iðkendum fer fjölgandi bæði á sviði afreksíþrótta og almenningsíþrótta. Síðustu tölur frá Íþróttasambandi Íslands segja að rúmlega 27% þjóðarinnar séu skráðir iðkendur en voru 19,7% árið 1994. Um það bil helmingur þjóðarinnar er skráður félagi og þeir skipta tugum þúsunda einstaklingarnir sem manna stjórnir, nefndir og ráð endurgjaldslaust fyrir íþróttahreyfinguna. Félagsauðurinn sem býr í íþróttahreyfingunni verður seint metinn til fjár og það uppeldislega hlutverk sem hún hefur. En það blasir við að hið félagslega uppeldisumhverfi sem íþróttahreyfingin skapar er okkur gríðarlega mikils virði og við þurfum að viðurkenna það með fjárhagslegum stuðningi. Þörf er fyrir uppbyggingu mannvirkja til að sinna vaxandi fjölda, bæði er lýtur að keppnis- og almenningsíþróttum, barna- og unglingastarfi og kannski ekki síst að félagsaðstöðu, æfinga- og keppnisaðstöðu. Staðreyndin er sú að víða kreppir að með aðstöðu og eftirspurn er meiri en aðstaðan getur rúmað. Í þessu frumvarpi er lagt til að mæta þessari þróun og styðja við uppbyggingu mannvirkja en 2. gr. frumvarpsins tekur til þess og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Á tímabilinu 1. janúar 2015 til 1. janúar 2016 skal endurgreiða íþrótta- og ungmennafélögum 100% þess virðisaukaskatts sem greiddur hefur verið af vinnu manna við nýbyggingu, endurbyggingu og viðhald við íþróttamannvirki, af þjónustu vegna hönnunar eða eftirlits með nýbyggingu, endurbyggingu eða viðhalds þess háttar húsnæðis, sem og af efniskaupum til slíkra framkvæmda.“ Nú blasir við að tímasetning framlagningar frumvarpsins á síðasta ári gerir það að verkum að gaumgæfa þarf betur tímabilið sem tilgreint er í þessari 2. gr. Ég reikna með að í meðförum hv. efnahags- og viðskiptanefndar verði það skoðað. Þessi grein, 2. gr. frumvarpsins sem ég las hér hluta af, á skírskotun í endurgreiðsluátakinu Allir vinna sem fyrst var sett í gang með breytingu á lögum um virðisaukaskatt árið 2009. Þar var um að ræða 100% endurgreiðslu vegna vinnu við eigið húsnæði og sumarhús en átakið hefur nú runnið sitt skeið og frá áramótum er eins og áður um að ræða 60% endurgreiðslu. Það verður að segja að átakið tókst afar vel og er í raun verið að styðjast við þá aðferðafræði til að gera átak í mannvirkjagerð til stuðnings íþróttafélögunum en um leið sveitarfélögunum og til eflingar íþróttalífi og lýðheilsu. Svo að aftur sé vitnað í stefnumótun í þessum efnum þá segir þar að íþróttaiðkun almennings sé einn af lykilþáttum sem geta haft áhrif á lífsstíl fólks í átt til heilbrigðara lífernis. Mikilvægt sé að tryggja góða aðstöðu til íþróttaiðkunar. Þetta er stefnumótun íþróttamálaráðherra og ráðuneytis sem gildir frá 2010–2015. Hér er lagt til að fara í átak og fylgja eftir stefnu stjórnvalda í yfirlýstum stuðningi sínum við íþróttafélögin og sveitarfélögin en ég legg áherslu á, og við flutningsmenn, að eins og í fyrra skiptið, þegar við lögðum málið fram, sé mikilvægt að vinna málið áfram í samvinnu við hæstv. fjármálaráðherra. Það þarf auðvitað að meta fjárhagsleg áhrif og svo er mikilvægt að þessar tillögur vinnist í sem mestri sátt við þá heildarendurskoðun og breytingar sem þegar eru hafnar af hálfu hæstv. ráðherra á virðisaukaskattskerfinu sem við sáum meðal annars birtast í fjárlagavinnunni og samþykktum fjárlögum. Áætlað er að átakið Allir vinna hafi kostað ríkissjóð um 2 milljarða í töpuðum tekjum á ári en erfitt er að meta hversu mikið tímabundið átak sem hér er lagt til mundi kosta ríkissjóð. Á móti eykur það umfang á öðrum sviðum, svo sem atvinnusköpun og launatekjur, og þá tekjur fyrir ríkissjóð í öðru formi. Benda má á að um áramótin lækkuðu vörugjöld á byggingarvörur ýmiss konar og efra þrep virðisaukaskatts lækkaði jafnframt þannig að það hjálpar allt til. Við flutningsmenn frumvarpsins áttum góðan fund með forustumönnum íþróttafélaga víðs vegar að af landinu og áréttuðu þeir, meðal annars með ályktun, að það væri gríðarlegt hagsmunamál fyrir íþróttahreyfinguna alla að ríkið mundi styðja við bakið á íþróttahreyfingunni með því móti sem birtist hér í frumvarpinu og gera bragarbót á löggjöfinni til að styrkja sjálfboðaliðastarf og mæta aukinni eftirspurn með stuðningi við mannvirkjagerð. Orðrétt segir í yfirlýsingu þess fundar sem ég vitna til: „Fundur formanna og fulltrúa eftirtalinna íþróttafélaga … fagnar framlögðu frumvarpi um breytingar á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Fundurinn hvetur þingheim til að taka málið á dagskrá og samþykkja þær hugmyndir sem koma fram í frumvarpinu. Það er ljóst að verði þær tillögur ofan á sem frumvarpið felur í sér mun það stórefla allt sjálfboðaliðastarf innan íþróttahreyfingarinnar hér á landi og auðvelda íþróttafélögunum alla uppbyggingu íþróttamannvirkja. Með þessum breytingum er íþróttahreyfingunni gert mögulegt að gegna áfram og með öflugri hætti en áður hlutverki sínu.“ Virðulegi forseti. Ákallið er skýrt og málið er brýnt. Þá má benda á að skuldsetning sveitarfélaga hefur og hægt mjög á uppbyggingu víða um land. Ég ætla hér að vitna í grein úr Vísi frá því í september 2014 en þar er vitnað í Halldór G. Eyjólfsson, foreldri og forráðamann, sem hefur umsjón með yngri flokkum hjá KR, með leyfi forseta: „Aðstaðan er löngu sprungin og aldrei neitt gert í því. Samkvæmt æfingatöflu yngri flokka fyrir komandi vetur munu 14 ára drengir æfa til klukkan korter fyrir ellefu á þriðjudagskvöldum og 16 ára drengir til klukkan ellefu á fimmtudögum. Ég á sjálfur tvö börn sem eru búin að vera í þessu undanfarin ár og þetta er allt of lengi en lögbundinn útivistartími barna á aldrinum 13 til 16 ára er til klukkan tíu á kvöldin.“ Þetta er eitt lítið dæmi og svipaða sögu má segja frá mörgum félögum víða á landinu. Til dæmis eru biðlistar langir víða hjá fimleikafélögum og fimleikadeildum íþróttafélaganna. Ég vil í lokin enn og aftur fá að vitna í þá stefnumótun sem í gildi er út þetta ár í mennta- og menningarmálaráðuneytinu í íþróttamálum. Stefna ráðuneytisins tekur mið af þeim lagaskyldum sem ríkið hefur samkvæmt íþróttalögum og alþjóðalögum og samningum sem tengjast málefnum stofnana og frjálsra félagasamtaka sem fara með íþróttamál í landinu. Unnið skal að ákveðnum markmiðum og þar má helst tiltaka - það kemur mjög skýrt fram og er í takt við það frumvarp sem ég hef nú farið yfir - að umhverfi og skipulag íþróttastarfs í landinu verði bætt og því skipaður verðugur sess í íslensku þjóðlífi. Samhljómur er á milli þeirrar stefnu sem í gildi er, íþróttastefnumótun, og þessa frumvarps sem við ræðum nú. Hér er sannarlega á ferðinni frumvarp sem styður við lögbundnar skyldur stjórnvalda og stefnu í íþróttamálum. Það er að sjálfsögðu trú okkar flutningsmanna að hér sé tækifæri og það tímabært til að koma betur til móts við fjölmennustu áhugamannahreyfingu þjóðarinnar sem íþróttahreyfingin er. Með samþykkt þessa frumvarps verður stigið stórt skref í þá átt að verja sjálfboðaliðastarf og efla mannvirkjagerð. Það er von okkar flutningsmanna að frumvarpið fái góðan hljómgrunn og vandaða umfjöllun og gangi að lokinni 1. umr. til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að koma með þetta þarfa mál hér, en eins og hann kom vel inn á er íþróttahreyfingin mjög mikilvæg í okkar samfélagi. Þar fer gríðarlega mikið sjálfboðaliðastarf fram og margir gríðarlega öflugir sjálfboðaliðar hafa lagt sig mikið fram við það og huga mikið að uppbyggingu íþróttamannvirkja, sem við erum kannski farin að sjá í árangri íþróttamanna okkar sem ná árangri úti um allan heim. Mögulega má þakka þessum íþróttamannvirkjum töluvert af þeim árangri og öllu því sjálfboðaliðastarfi sem hefur verið í kringum þá einstaklinga. Einn af þeim góðu sjálfboðaliðum er Jónas Þórhallsson í Grindavík sem hefur viðrað þá hugmynd oft við mig að hægt sé að byggja upp mannvirkin með því að fella niður virðisaukaskattinn. Við þekkjum að skattkerfinu er beitt til að aðstoða mikilvæga starfsemi eins og björgunarstarfsemina og annað slíkt, en björgunartæki eru undanþegin virðisaukaskatti. Ég fagna því að málið komi núna samhliða því að endurskoðun á virðisaukaskattskerfinu fer fram og á skattkerfinu í heild sinni. Mikilvægt er að það fari saman en eins og þingmaðurinn kom inn á er þetta svolítið tæknilega flókið mál og geta verið mörg flækjustig þar. Erfitt er að fara með undanþágur, það er mjög vandmeðfarið. Þar geta komið inn samkeppnissjónarmið o.fl. Í íþróttamannvirkjum og íþróttastarfsemi er starfsemin orðin fjölbreytt og starfsemi íþróttafélaganna skarast kannski oft við aðra starfsemi. Ég vildi aðallega þakka þingmanninum fyrir og vona að málið gangi vel hér í störfum þingsins.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni andsvarið og aðallega fyrst og fremst stuðninginn við málið. Ég kom að því í ræðu minni að við hefðum fyrst farið með þetta í þingsályktunartillögu, tilgangur þess þá var einmitt að reyna að gera þetta samhliða heildarendurskoðun á virðisaukaskattsumhverfinu, eins og kemur skýrt fram í stefnu hæstv. fjármálaráðherra að einfalda virðisaukaskattskerfið. Það hefur verið að gefa eftir undanfarinn áratug. Það er auðvitað okkar öflugasta tekjuöflunarkerfi. Við förum svo sem ekkert í grafgötur um það, ég og meðflutningsmenn mínir, að það eru mótsagnakennd markmið sem um er að ræða. Frumvarpið er til einföldunar á virðisaukaskattsumhverfi íþróttahreyfingarinnar en um leið er þversögn í því og gengur það gegn þessari einföldun á virðisaukaskattskerfinu sem slíku, þ.e. að fækka undanþágum. Engu að síður trúum við því að þetta almannaheillastarf og uppeldislega hlutverk og mikilvægi sjálfboðaliðastarfsins skili það miklum fjármunum að það sé þess virði að fara út í þessar breytingar og samhliða því að efla auðvitað mannvirkjagerð til að ná utan um þetta mikilvæga félagsstarf.
Virðulegi forseti. Já, þetta fer allt saman með breytingunum á skattkerfinu. Ég held að mikilvægt sé að við náum hér einföldu og öflugu skattkerfi, bæði virðisaukaskattinum og tekjuskattskerfinu. Og svo þegar sú einföldun er komin og skattkerfið er farið að virka þá er einmitt kjörið að nýta skattkerfið til að veita hvata til að styðja við sjálfboðaliðastarf við uppbyggingu íþróttamannvirkja eins og við erum að nýta skattkerfið til að veita hvata í nýsköpunarfyrirtækjum og sprotafyrirtækjum og öðru slíku. Þó að markmiðið sé einfalt og öflugt skattkerfi útilokar það ekki í mínum huga að því sé beitt til góðra verka. Ég held að þetta mál falli einmitt undir það og vonandi finnum við farsæla lausn þannig að þetta fari allt saman.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir þann stuðning sem felst í orðum hans um frumvarpið. Við deilum þeirri skoðun hversu mikilvægt það er að við eflum og styrkjum sjálfboðaliðastarf og mætum þeirri þörf sem er til staðar og kemur mjög skýrt fram hjá forráðamönnum íþróttafélaganna að einfalda þarf umhverfi fyrir sjálfboðaliðana. Fjáröflunin er bara með þeim hætti í dag að löggjafinn, met ég, þurfi að bregðast við. Það er markmið þessa frumvarps. Svo er mjög mikilvægt að fara í að efla mannvirkin. Ekkert síður viljum við flutningsmenn horfa til þessa uppeldislega mikilvægis sem skipulögð íþróttastarfsemi er og hefur verið staðfest með rannsóknum. Já, ég vona og hef fulla trú á því að við fáum góðan hljómgrunn hér í þingheimi og þingið komi með okkur í þetta. Svo legg ég áherslu á það í meðferð hv. efnahags- og viðskiptanefndar að sem flestir, íþróttafélög, félagasamtök, sveitarfélögin og aðilar eins og Samtök atvinnulífsins og Viðskiptaráð, ríkisskattstjóri og fleiri sem láta sig þessi mál varða gefi umsagnir um málið.