Borist hefur bréf frá félags- og barnamálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1349, um úrbætur á sviði byggingarmála vegna myglusvepps, frá Álfheiði Ingadóttur.
Forseti vill lýsa því yfir að búast má við því að þingfundur þurfi að standa lengur í dag en hefðbundið væri meðan starfað væri innan ramma starfsáætlunar. Það er skilningur forseta og túlkun hans á þingsköpum að ekki þurfi að bera það sérstaklega upp.
Í dag eru 2.445 dagar síðan fullvalda þjóð gekk til kosninga. Um var að ræða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort nýja stjórnarskráin, sem 25 manna stjórnlagaráð, kosið af Alþingi, hafði samið. Var greitt atkvæði um hvort sú stjórnarskrá skyldi lögð til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu var spurt um fleira. Það var spurt hvort hin fullvalda þjóð vildi að í nýrri stjórnarskrá yrðu náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu í þjóðareign, hvort þjóðin vildi að í stjórnarskrá væri ákvæði um þjóðkirkju, hvort heimila ætti persónukjör í kosningum til Alþingis, hvort atkvæði kjósenda af öllu landinu skyldu vega jafnt og loks hvort tiltekið hlutfall kosningarbærra manna gæti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Nærri 70% kjósenda lýstu því yfir að hin nýsamda stjórnarskrá skyldi lögð til grundvallar nýrri stjórnarskrá. Rúmlega 80% vildu náttúruauðlindir í þjóðareign, 57% vildu ákvæði um þjóðkirkju, tæplega 80% vildu aukið persónukjör, tæplega 67% vildu jafnt vægi atkvæða allra landsmanna og loks greiddu rúm 73% atkvæði með því að tiltekinn fjöldi manna gæti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Herra forseti. Þessi nýja stjórnarskrá okkar fór í gegnum ritrýni Feneyjanefndar og var fullunnin í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem skilaði frumvarpi um nýja stjórnarskrá inn í þingsal vorið 2013. Þá hófst mikið málþóf stjórnarandstöðuflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, en svo merkilega vill til að sá flokksleiðtogi sem stýrt hefur málþófi hér á Alþingi undanfarnar vikur gegn orkupakka þrjú, leiddi einmitt líka málþóf þess tíma í félagi við hæstv. ráðherra Bjarna Benediktsson gegn þeirri nýju stjórnarskrá sem þjóðin hafði kosið. Herra forseti. Ég legg til að við klárum málið því að annað er ekki sæmandi fullvalda þjóð. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Sú staða sem hefur skapast í efnahagslífi okkar við það högg sem ferðaþjónustan hefur tekið á sig núna á að vera okkur áminning um mikilvægi þess að fjölga möguleikum til verðmætasköpunar í okkar samfélagi og efla samkeppnishæfi landsins. Því er mikilvægt við þessar aðstæður að fara í arðbærar innviðafjárfestingar af miklu meiri krafti en kannski hefur verið lagt upp með í þessu tilliti. Það er mikilvægt að örva hagkerfið með slíkum fjárfestingum og það eru tækifæri á þeim vettvangi sem þarf að nýta. Þar má nefna til að mynda byggingu Hvammsvirkjunar. Það væri afar hagfellt fyrir Landsvirkjun að fara af stað núna í byggingu Hvammsvirkjunar sem er, eftir því sem ég best veit, svo til fullhönnuð og tilbúin til þess að fara í framkvæmdir, hefur farið í gegnum umhverfismat og er mjög hagkvæmur virkjunarkostur. Það er sannarlega þörf fyrir það rafmagn sem þaðan myndi koma til að skapa verðmæti fyrir samfélagið. Landsátak í samgöngumálum í stærri skrefum en jafnvel er verið að horfa til, með öllum þeim aukningum sem boðaðar hafa verið á þeim vettvangi, á grundvelli gjaldtöku, væri þjóðhagslega mjög hagkvæmt núna. Þar eru bæði verkefni innan höfuðborgarsvæðisins og úti um allt land. Það er grundvallaratriði að við slíkar útfærslur verði gætt jafnræðis meðal landsmanna þannig að gjaldtakan taki til allra landsmanna. Við eigum mikil tækifæri og auðvitað er mikil þörf innan höfuðborgarsvæðisins þar sem komið hafa fram upplýsingar um að framkvæmdaþörfin sé á annað hundrað milljarðar í almenningssamgöngum og stofnbrautum. Síðan vitum við af ástandinu úti um allt land. Ég tel, virðulegur forseti, að nú þegar Speli hefur verið skilað til ríkisstjórnarinnar og sú arðsama framkvæmd er komin í fulla eigu þjóðarinnar, Hvalfjarðargöngin, eigum við að taka [[Forseti hringir.]]þá reynslu með okkur í þessi skref, stofna slíkt fyrirtæki, til að mynda með lífeyrissjóðum og sveitarfélögum, og gera langtímasamninga um stórframkvæmdir á þessum vettvangi.
Virðulegi forseti. Þessa dagana er fjöldi ungmenna að innrita sig í háskóla landsins og velja sér nám sem verður undirstaða starfsferils og símenntunar þeirra næstu áratugina. Ákvörðun dagsins hefur áhrif á líf einstaklinga en líka hvernig þekking byggist upp og dreifist um samfélagið og undirbyggir verðmætasköpun. Það er þess vegna sérstaklega ánægjulegt að sjá verulega fjölgun kennaranema, bæði á grunn- og meistarastigi. Núna vil ég ræða um mikilvægi menntunar fyrir matvælaframleiðslu í landinu. Við erum með mörg mál til umfjöllunar á Alþingi sem skapa lagaumgjörð þar sem verðmætasköpun á grunni laganna byggir einmitt á góðri þekkingu á náttúrunni og matvælavinnslu. Þetta eru t.d. mál tengd fiskeldi, umgjörð fyrir sölu ferskra matvæla og veiðar á makríl. Í morgun hlustaði ég á umfjöllun þar sem kallað var eftir fleiri nemendum í næringar- og matvælafræði en hlutfallslega færri mennta sig á því sviði hér en í löndunum í kringum okkur. Auk þekkingar á matvælafræði er undirstaða matvælaframleiðslu alltaf þekking á náttúrunni og náttúrulegum ferlum, svo sem úr líffræði og jarðfræði. Í búfræði fléttast svo saman þekking á náttúrunni, sjálfbærri landnýtingu og matvælaframleiðslu. Það er mikilvægt að á Íslandi sé öflug menntun á öllum þeim sviðum til að byggja upp þekkingu á íslenskum aðstæðum og tengja hana alþjóðlegri þekkingu á sömu sviðum. Þrátt fyrir fjölda aðkallandi verkefna hefur fólki sem menntar sig á sviði landbúnaðar og meistara- og doktorsnemum í greininni stórlega fækkað. Á síðustu árum hefur fastráðnum vísindamönnum á þeim sviðum einnig fækkað. Þeirri þróun þarf að snúa við. Það vill svo til að sami menntunargrunnur er líka mjög mikilvægur fyrir þekkingu á allri sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda og umhverfisvernd, bæði fyrirbyggjandi aðgerðir og viðbrögð við hamfarahlýnun byggja á þekkingu.
Virðulegi forseti. Í gær var afgreitt til velferðarnefndar mál hæstv. félags- og barnamálaráðherra um breytingu á lögum um félagslega aðstoð og lögum um almannatryggingar. Hér er á ferðinni skref í átt til mikilla réttarbóta fyrir öryrkja. Markmiðið er að draga úr áhrifum annarra tekna en bóta almannatrygginga og félagslegrar aðstoðar við útreikning sérstakrar uppbótar á lífeyri fyrir framfærslu örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega og afnema þar með það sem kallað er í daglegu tali króna á móti krónu skerðing. Undanfarin ár hefur öryrkjum fjölgað og eru margar ástæður sem liggja þar að baki. Í vetur lagði ég fram þingsályktunartillögu þess efnis að fela heilbrigðisráðherra að beita sér fyrir fræðslu til almennings um vefjagigt og láta fara fram endurskoðun á skipan sérhæfðrar endurhæfingarþjónustu með það að markmiði að styrkja greiningarferlið og geta boðið upp á heildræna meðferð byggða á niðurstöðum gagnreyndra rannsókna. Við þurfum að leggja eyrun við þeim þögla sjúkdómi og viðurkenna hann sem stóran þátt í að fólk á öllum aldri dettur út af vinnumarkaði og einangrast heima með verkjasjúkdóma sem gera einstaklinginn óvirkan, bæði á vinnumarkaði og sem þátttakanda í samfélaginu. Virðulegi forseti. Í einni auglýsingu segir að það sjáist hverjir drekka Kristal. Þeir sem eru með vefjagigt bera það ekki utan á sér. Þessi þingsályktunartillaga fær sennilega bíða úrlausnar á næsta þingi en vonandi nær hún þá í gegn. Það virðast vera stærri og mikilvægari mál, virðulegi forseti, sem þurfa að taka tíma hér á Alþingi, t.d. þurfa sumir þingmenn tíma til að upplýsa þjóðina um hvaða vá liggur fyrir henni ef Alþingi samþykkir að byggja undir sjálfstæði Orkustofnunar. Það sér ekki fyrir endann á þeirri ógn. Það sést ekki á mér að ég drekki Kristal en vonandi ber ég með mér fyrir hvað ég stend. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Meðal margvíslegra hæfileika sem formaður Miðflokksins er búinn er ótvíræð skáldgáfa. Hann birtir stundum litlar sögur, nokkurs konar satírur, sem þjóna þeim tilgangi að láta okkur sjá samtímaviðburði í nýju ljósi. Þannig fékk hann þá skemmtilegu hugmynd um daginn að ímynda sér þorskastríðin í núverandi pólitísku andrúmslofti og þá ímyndar hann sér náttúrlega alls konar vífilengjur hjá alþjóðasinnuðum pólitískum andstæðingum sínum, þar á meðal athyglisjúkum rithöfundi með pólitískan metnað. Ég las sem sé þá sögu og mér þótti skáldinu takast vel upp. En þó vöknuðu hjá mér önnur hugrenningatengsl en hjá skáldinu, eins og vill henda þegar um margræðan skáldskap er að ræða, og ég vona að skáldið misvirði það ekki við mig. Þorskastríðin snerust annars vegar um skýlaus yfirráð þjóðarinnar yfir auðlindum sínum og hins vegar um aðgang að erlendum mörkuðum með þær vörur sem við sköpum úr þeim auðlindum. Yfirráðin eigum við reyndar enn eftir að tryggja með auðlindaákvæði stjórnarskrárinnar, sem ég vænti að formaður Miðflokksins styðji nú með ráðum og dáð. Hitt er svo aftur snúnara, því að ég sé ekki betur en að helsta baráttumál stjórnmálamannsins Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sé að koma í veg fyrir það, með öllum ráðum, að íslensk orka geti nokkru sinni orðið að söluvöru á evrópskri grund, sem væri þá sambærilegt við það að hafa barist gegn því með ráðum og dáð að íslenskur fiskur yrði seldur í útlöndum, enda eigi útlendingar ekkert með að borða okkar fisk sem við eigum ein heldur eigi að selja íslenskan fisk útlenskum stórkaupendum á lægsta hugsanlega verði. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegur forseti. Í gær lauk þingfundi fyrr en ég hafði reiknað með. Þar græddi ég aukatíma sem ég nýtti til að bregða mér á Báramótabrennu hér annars staðar í Kvosinni. Þar eyddi Bára Halldórsdóttir upptökum sínum af fylliríisrausi þingmanna á barnum Klaustri. Persónuvernd hafði komist að þeirri niðurstöðu að með upptökunni hefði Bára brotið gegn persónuverndarlögum. Bára brást ekki við eins og sumir hefðu gert, með því að þvæla málinu í gegnum allar mögulegar og ómögulegar lagaflækjur. Hún reyndi ekki að afskrifa úrskurð Persónuverndar með fjarstæðukenndum samsæriskenningum, eins og við þekkjum orðið allt of mörg dæmi um. Reyndar er umhugsunarefni fyrir okkur sem hér sitjum hvort Persónuvernd hefði komist að annarri niðurstöðu ef Bára hefði bevís upp á vasann um að vera blaðamaður, því að það sem hún tók upp taldist klárlega fréttnæmt, en sem óbreyttur uppljóstrari naut hún ekki sérstakrar verndar. En það er útúrdúr og eitthvað sem þingið getur skoðað í betra tómi. Bára reyndi ekki að snúa út úr niðurstöðu Persónuverndar. Nei, Bára brást við eins og ærleg manneskja. Hún axlaði ábyrgð gjörða sinna og fór að úrskurði Persónuverndar. Þó að upprunalegu upptökurnar frá þessi örlagaríka kvöldi á Klaustri séu nú horfnar lifir minningin. Við skulum öll muna eftir hópnum sem sat á Klaustri til að tala á ógeðslegan hátt um samstarfsfólk sitt, konur, fatlað fólk o.s.frv., hóp sem brást við uppljóstrun með því að fara í stríð við uppljóstrara, hóp sem berst gegn því að siðanefnd taki mál þeirra til athugunar á öllum stigum. Bára tók ábyrgð. Hvað með þau?
Virðulegur forseti. Í gær fór fram umræða og andsvör sem virðulegur forseti tók þátt í og með leyfi forseta ætla ég að lesa orðrétt það sem hann sagði í andsvari: „Ég er orðinn ansi hugsi yfir því hvert samtök öryrkja og samtök aldraðra eru komin þegar nánast enginn talar orðið um þann hóp félagsmannanna sem er lakast settur og ekkert hefur annað en strípaðar greiðslurnar.“ Ég er einn af þeim sem eru í þeim samtökum. Ég er í stjórn landssambands hreyfihamlaða, ég var varamaður í stjórn Öryrkjabandalags Íslands, var í kjarahópi Öryrkjabandalags Íslands, ég er í Sjálfsbjörg Reykjavík og við höfum barist þar með kjafti og klóm fyrir einmitt þeim sem verst hafa það. Og hverjir hafa það verst hérna og mest skítt? Það eru þeir sem eru með búsetuskerðingar, sem umboðsmaður Alþingis benti á fyrir ári að væru ólöglegar. Er verið að gera eitthvað fyrir það fólk í boði þessarar ríkisstjórnar? Nei. Síðan er annað í því sem er algjörlega ólíðandi, að fólk sem fær 60.000 kr. úr lífeyrissjóði fær 0. Það er verið að færa lífeyrissjóð þeirra til þess að borga öðrum innan kerfisins. Á sama tíma ver ríkisstjórninn hálfan á móti hálfum lífeyri sem gefur mönnum með milljón í tekjur á mánuði, milljón í fjármagnstekjur, 124.000 eða 155.000, í boði skerðingarlaust. Hvernig í ósköpunum getum við tekið lífeyrissjóð, 60.000 kr., frá tveimur öryrkjum til að gefa einum hátekjumanni? Ef þið svarið því hljótið þið að geta varið það líka, af því að á einhvern hátt hafið þið komið því á og á einhvern hátt ætlið þið að verja þetta og segja að það sé rétt gefið. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Marcus Ball lögmaður kærði Boris Johnson fyrir brot í opinberu starfi, fyrir að ljúga því að Bretland borgaði Evrópusambandinu 350 milljónir punda á viku fyrir aðild. Markmið lögmannsins er að fá ráðamenn til að hætta að ljúga, því ekkert annað virðist virka. Viðbrögð Boris Johnsons voru fyrirsjáanleg, miðað við aðila máls sem hefur sér engar málsbætur. Það er reynt að draga tilgang málaferlanna í efa með því að segja að lögsóknin sé fjármögnuð af pólitískum andstæðingum eða erlendum aðilum. Málsvörnin er skoðanastríð um almenningsálitið, dómstóll götunnar virkjaður gegn fyrirsjáanlegri niðurstöðu dómstóla. Sendiboðinn er skotinn eða grafið undan réttarríkinu á einn veg eða annan. Hvar hef ég séð þá taktík áður? Hvernig var þetta aftur? Skipulögð njósnastarfsemi hjá Báru. Vondu útlensku kröfuhafarnir, ekki einu sinni íslensku kröfuhafarnir, þeir voru ekki vondir, þó voru þeir þarna á meðal. Hvernig var ráðist á fjölmiðlana sem birtu fréttirnar? Hvernig var allt öðrum að kenna en þeim sem laug? Þetta er kjarninn í því að falsfréttir og skoðanastríð virkar. Þetta er aðferðin sem við þurfum öll að læra að gagnrýna. Það er ekki málsvörn að ráðast á sendiboðann. Það er ekki málsvörn að finna annarlegar hvatir fyrir málsókn. Ef ásakanirnar eru rangar er alltaf til málefnaleg vörn. Innan Alþingis hef ég heyrt þegar valin eru rök sem henta manns eigin markmiðum, óháð því hvort þau rök standist skoðun. Það er einhvers konar vinsældakeppni fullyrðinga í skoðanastríði þar sem rök og staðreyndir skipta ekki máli. Ég hef heyrt þetta kallað róttæka rökhyggju en það eina róttæka sem ég sé við þetta er að rökin skipta ekki máli.
Herra forseti. Víða úti á landi er mikill og viðvarandi skortur á læknum, svo ég tali nú ekki um sérfræðilækna. Hinn mikli og viðvarandi læknaskortur víða úti á landi hefur skapað einhvers konar vertíðarstemmningu þar sem dugmiklir læknar koma við í mýflugumynd og taka tarnir og mætti líkja komu þeirra við komu vorskipanna hér fyrr á öldum þar sem spenntir íbúar flykktust að þegar til þeirra sást. Bráðaþjónusta víða á Suðurlandi er afar bágborin og á stundum mjög langt í hana, eins og dæmin sanna í Skaftafellssýslum. Bæjarstjórn Vestmannaeyja hefur margoft ályktað um læknaskort og að læknaþjónustu væri ábótavant í Eyjum. Þannig hefur bæjarstjórnin ályktað um skort á sónarþjónustu fyrir verðandi mæður, skurðlæknaþjónustu, sjúkraflugsþjónustu, bráðaþjónustu og augnlæknaþjónustu. Nýlega fékk ég áskorun frá heimilisfólki á hjúkrunarheimilinu Hraunbúðum í Vestmannaeyjum. Það hélt íbúafund í síðustu viku og skorar á stjórnvöld að bæta úr augnlæknaþjónustu í Vestmannaeyjum. Þau segja að augnlæknir hafi ekki komið lengi til Vestmannaeyja og hafa áhyggjur af ástandinu. Þau segja að það kosti ómælt umstang og erfiðleika að þurfa að ferðast til þess eins að fá jafn sjálfsagða þjónustu og augnlæknaþjónusta er. Loks skorar heimilisfólkið á þá sem ábyrgð bera á heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni að bæta úr því þarfa máli sem allra fyrst. Herra forseti. Við verðum að standa okkur betur fyrir gamla fólkið í landinu. Það á ekki að þurfa að ferðast yfir sjó og land til að fá jafn sjálfsagða þjónustu og augnlæknaþjónustu.
Forseti. Mig langar að vekja athygli á svari ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra við fyrirspurn minni um rannsóknarleyfi og virkjanaleyfi. Þar koma fram ýmsar athyglisverðar upplýsingar. Þetta er málaflokkur sem við höfum rætt töluvert í þessum þingsal. Það kemur í ljós í þessum svörum að tröllasögur um að hér sé verið að sækja um leyfi til að virkja hverja einustu smásprænu með smávirkjunum, gott ef ekki átti að sjá öllum heiminum fyrir rafmagni þannig, eru einmitt það, tröllasögur. Hér sést svart á hvítu að fjöldi virkjunarleyfa síðustu tíu ár til smávirkjana eru mun færri en rætt hefur verið um. Hins vegar er athyglisvert að velta fyrir sér, eins og ég hef oft gert í þessari pontu, hvernig smávirkjunum er komið fyrir hjá okkur og hvort nægilega vel sé um þær búið. Að miða smávirkjanir við 10 megavött er að mínu viti, eins og ég hef margoft komið inn á, allt of mikið afl. Ég hef talað fyrir því að það eigi að lækka það niður í kannski 1–2 megavött. Þá er athyglisvert að lögin heimila að það séu gefin út rannsóknarleyfi vegna virkjanakosta sem ekki hafa sætt mati samkvæmt rammaáætlun. Það er í lögum að það sé heimilt að stunda þær orkurannsóknir vegna virkjunarkosta í biðflokki. Ég set, forseti, mikið spurningarmerki við þetta því að eins og við vitum er rammaáætlun tæki okkar til að flokka svæði, um hvort við viljum að þau séu vernduð fyrir orkunýtingu eða nýtt. Þar finnst mér að það sem er í bið sé raunverulega í bið en ekki þannig að menn séu farnir af stað og séu að hugsa sér að virkja [[Forseti hringir.]]áður en að kostir séu flokkaðir sem nýtingarkostir.
Herra forseti. Í gær kynnti ríkisstjórnin næstu skref varðandi orkuskipti á Íslandi. Um er að ræða 450 millj. kr. ráðstöfun til að greiða fyrir því að Íslendingar og fólk sem sækir okkur heim geti notast við aðra orkugjafa en jarðefnaeldsneyti á bílana sína. Það liggur fyrir að við verðum að gjörbreyta ferðavenjum okkar og taka til notkunar umhverfisvænni orkugjafa. Mörgum finnst það erfið tilhugsun, enda er landið okkar stórt og oft langt að fara að sækja sér þjónustu, svo ekki sé talað um alla ferðamennina sem ferðast um landið á bílum, allt frá því að þeir lenda í Leifsstöð. En þetta á ekki að vera erfitt og þetta verður ekki verði erfitt þegar þessi áætlun er komin til framkvæmda. Þegar internetið var nýtt af nálinni var flókið að tengjast því og einhverjir muna líklega eftir því þegar ekki var hægt að skoða vefmiðla án þess að taka heimasímann úr sambandi. En nú þykir þráðlaust net vera sjálfsagður hlutur, enda orðið ein af okkar aðalsamskiptaleiðum. Staðan ætti að vera eins þegar kemur að notkun umhverfisvænna orkugjafa. Íslendingar eiga að geta ferðast frá Húsavík til Reykjavíkur án þess að hafa áhyggjur af því að komast alla leið. Ferðamenn eiga að geta treyst á að þeir geti við gististað sinn hlaðið rafmagnsbíl sem þeir leigja af bílaleigum. En rafmagn er þó ekki eini umhverfisvæni orkugjafinn. Vetni og metan á einnig að vera aðgengilegra og nú er Skinney Þinganes t.d. farið að nota repjuolíu sem eldsneyti á skipaflotann sinn. Í því samhengi má nefna að umhverfisráðherra hefur einnig kynnt reglugerð um bann við notkun svartolíu í íslenskri landhelgi sem á að taka gildi um næstu áramót. Virðulegur forseti. Í morgun voru fréttir um að hop jökla hefði lokað hefðbundinni leið á Vatnajökul. Það er auðvitað bein afleiðing þeirra hamfarahlýnunar sem við þurfum að takast á við. Við verðum líka að muna að öll skref skipta máli, stór og smá. Við þurfum að standa saman og hugsa um daglega rútínu okkar, hvað við getum gert betur, hvert og eitt okkar, því að skiptir líka máli.
Herra forseti. Í gær sneri ég heim eftir fundaröð á vegum Evrópuráðsþingsins í París og mér finnst við hæfi að upplýsa þing og þjóð um störf þessa mikilvæga þings undir liðnum störf þingsins. Í fyrsta lagi bar margra mánaða vinna okkar hv. þm. Rósu Bjarkar Brynjólfsdóttur þann mikilvæga árangur að umsókn öfgahægriafla um stofnun flokkahóps innan Evrópuráðsins var hafnað. Henni var hafnað á þeim grunni að hópurinn uppfyllti ekki skilyrði um virðingu fyrir grunngildum Evrópuráðsins. Hefði umsóknin verið samþykkt hefði flokkurinn öðlast völd, fjármagn og viðurkenningu Evrópuráðsins á því að þau mannfjandsamlegu viðhorf sem þessir hópar dreifa út um allar koppagrundir samrýmdust þeim sömu gildum um mannréttindi, lýðræði og réttarríki. Það er að sjálfsögðu ekki rétt. Þetta var söguleg ákvörðun, herra forseti, og sýnir að hægt er að hafna ásókn hægri öfgaöfl afla í völd þegar sú ásókn byggist á fölskum forsendum. Í öðru lagi fundaði laga- og mannréttindanefnd Evrópuráðsþingsins, nefndin sem ég stýri, um ýmis mikilvæg mál, þar á meðal um aukna vernd uppljóstrara, sem Evrópusambandið hefur nýlega samþykkt, töluvert sögulega ákvörðun líka, og um hvernig við ætlum að hvetja öll ríki Evrópuráðsins, Ísland þar með talið, til að samþykkja svipaða staðla og ganga jafnvel lengra í vernd á uppljóstrurum og víkka út það hugtak. Loks töluðum við um mikilvægi gervigreindar og mikilvægi þess að Evrópuráðið beiti sér strax í því að setja reglur um gervigreind sem tengjast mannréttindum. Þar er vissulega úrbóta þörf, enn sem komið er. Loks var ég á fundi þingskapanefndar Evrópuráðsþingsins þar sem mikilvægar ákvarðanir voru teknar sem gera það mjög líklegt að Rússland snúi aftur til Evrópuráðsþingsins og muni að vörmu spori taka þátt í störfum þess á ný. Það var mjög ánægjulegur árangur því að ekki hafa ráðherrar ráðsins gert það sem til þarf til þess að Rússar snúi til baka [[Forseti hringir.]]þannig að við þingmenn tókum ábyrgð.
Virðulegi forseti. Enn á ný hillir undir þinglok, vonandi, eða kannski verðum við hérna fram að jólum. Hver veit? Það eina sem ég veit er að hér er góður vilji stjórnarandstöðu til að semja um nánast hvaðeina en ég er náttúrlega ekki reynd á því sviði. Þetta er svolítið gaman, ég verð að viðurkenna það fyrir öllum sem ekki hafa fengið að njóta þeirra forréttinda að vera alþingismenn og fylgjast með störfum þingsins, og verulega athyglinnar virði að fá að fylgjast með þessu. Það liggur fyrir 41 mál á dagskrá og ég vil hvetja hæstv. ríkisstjórn til að taka utan um okkur, hina velviljuðu, samningsfúsu og frábæru stjórnarandstöðu, og gera okkur kleift að halda áfram að fylgja málunum okkar eftir. Til þess erum við hér. Ég ætla að þessu sinni ekki að fara út í neitt fleira sem hefur komið mér á óvart síðan ég kom á Alþingi, samanber uppákomuna sem ég lenti í í gær. Ég geri það kannski seinna. En sem dæmi áttum við mál, Flokkur fólksins, frumvarp sem við höfum mælt fyrir tvisvar um að afnema skerðingar á launatekjur aldraðra. Það hefur verið einbeittur vilji að halda því algjörlega til hlés og koma því alls ekki í gegn þrátt fyrir að við séum búin að sýna fram á, bæði með skýrslum og gögnum frá Tryggingastofnun ríkisins og skýrslu unninni af stjórnsýslufræðingi, svart á hvítu að ríkissjóður myndi hreinlega hagnast á því, því lýðheilsumáli, að gefa þeim ákveðna þjóðfélagshópi kost á því að halda áfram að vinna ef hann treystir sér til. Þess vegna segi ég: Á meðan verið er að tala um hallarekstur og niðursveiflu í hagkerfinu og við höfum ekki efni á hinu og höfum ekki efni á þessu og þurfum að sýna aðhald get ég ekki skilið af hverju getum við ekki gert góðverk þegar það kostar ríkissjóð ekki eina einustu krónu.
Virðulegur forseti. Ég tók saman í Fréttablaðinu í dag nokkur af þeim góðu málum sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa lagt fram á þessu þingi, sem fer mögulega einhvern tímann að sjá fyrir endann á. Ég komst ekki yfir að nefna þau öll og mun ekki heldur gera það í þessari stuttu ræðu en mig langar þó að nefna nokkur af því að mörg af þeim málum - og öll - hafa áhrif á heimili og atvinnulíf, á fólkið í landinu, og ég vona að einhver af þeim fái framgang á þessu kjörtímabili, helst öll. Tvö frumvörp sem fela í sér mikla réttarbót hafa nú þegar verið samþykkt, annars vegar breytingar á lögum um nálgunarbann og hins vegar málið sem við samþykktum í gær, sem bætir stöðu barna sem missa foreldri. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa líka lagt fram frumvörp um skattalækkanir, m.a. um lækkun erfðafjárskatts að hluta til niður í 5%. Þarna ráða auðvitað m.a. sanngirnissjónarmið, enda hafa verðmætin sem mynda þann skattstofn verið skattlögð áður. Einnig liggja fyrir tvö frumvörp um afnám stimpilgjalda, sem ég hef oft rætt. Annað frumvarpið er mitt eigið um afnám stimpilgjalds einstaklinga við kaup á íbúðarhúsnæði en hitt er frá hv. varaþingmanni Teiti Birni Einarssyni um afnám stimpilgjalda á stærri skipum, sem eru eina atvinnutækið sem enn ber stimpilgjald. Önnur mál sem hafa áhrif á fasteignaverð eru t.d. frumvarp Óla Björns Kárasonar sem felur í sér fulla endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu iðnaðar- og verkamanna við húsbyggingar. Þá hafa þingmenn líka lagt fram frumvörp sem ætlað er að styðja við fráveituframkvæmdir sveitarfélaga, sem mikil þörf er á, að auðvelda iðnnemum að sækja háskólanám, að endurgreiða virðisaukaskatt til góðgerða- og félagasamtaka og einnig að auðvelda kynslóðaskipti í atvinnurekstri og um lagningu vegar við Teigsskóg. Svona gæti ég haldið áfram en öll málin eiga það sameiginlegt að þau styrkja innviði samfélagsins og skilja meira eftir hjá fólkinu í landinu. Þannig eigum við að starfa og munum starfa áfram.
Herra forseti. Það var ótrúlega gaman að fylgjast með því sem gerðist í borgarstjórn þegar Gunnlaugur Bragi Björnsson, varaborgarfulltrúi Viðreisnar, formaður Hinsegin daga og hluti af meiri hlutanum, flutti fyrir hönd hans tillögu um það að málaður yrði varanlegur regnbogi á gangbrautir eða annars konar gönguþverun, göngustíg, vegg eða á öðrum áberandi stað í miðborg Reykjavíkur. Það er ótrúlega gaman að sú tillaga hafi verið samþykkt samhljóða því að eins og Gunnlaugur bendir á er þess minnst í ár að 50 ár eru liðin frá Stonewall-uppreisninni á sínum tíma en ekki síður þess að 20 ár eru síðan að hinsegin helgi var haldin. Hún heppnaðist það vel að strax árið eftir voru haldnir Hinsegin dagar sem eru svo sannarlega mikilvægir fyrir okkur öll. Gunnlaugur Bragi segir m.a. í frábærri ræðu: „Förum aftur til ársins 1969. Það er föstudagur, síðla júnímánaðar, og í New York er bæði heitt og rakt. 27. júní var ósköp venjulegur föstudagur, kannski fyrir utan þá staðreynd að útför sjálfrar Judy Garland fór fram þennan dag. Judy hafði þá í þrjá áratugi verið eftirlæti homma í New York, og auðvitað fleiri víða um heim, allt frá því að hún fór með hlutverk Dorothy í Galdrakarlinum í Oz. Það snerti nefnilega streng í hjörtum hinsegin fólks þess tíma þegar Dorothy söng um landið handan regnbogans, landið þar sem draumarnir rætast. Lagið innsiglaði á undraverðan hátt vonir fólks um betri heim og því kannski ekki að ástæðulausu sem lagið sem um ræðir hefur allar götur síðan verið einn af helstu baráttusöngvum hinsegin fólks um víða veröld.“ Gunnlaugur Bragi bendir síðan réttilega á að á hverjum degi glímir hinsegin fólk við ýmiss konar áreiti og mismunun í samfélaginu. Líkamsárásir, hatursorðræða vegna kynhneigðar, kynvitundar, kyntjáningar og kyneinkenna tíðkast enn. Það hefði þurft að segja mér það tvisvar og þrisvar að við Íslendingar værum ekki í fararbroddi á regnbogalista ILGA. Við erum í 18. sæti, sætinu á undan Ungverjum. [[Forseti hringir.]]Þess vegna vil ég hvetja okkur öll, ríkisstjórnina og alla sem hér eru inni, til að koma okkur Íslendingum í fararbrodd þegar kemur að réttindum hinsegin fólks. Við eigum að nýta samtakamáttinn sem er í þessum þingsal og einhenda okkur í það verk. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég kem hingað upp til að leita leiðsagnar forseta vegna þess að ég er svolítið ringluð akkúrat núna. Það vill svo til að þingmenn Pírata hafa tvisvar sinnum verið stöðvaðir í miðri ræðu vegna þess að þeir hafa beint orðum að hv. þingmönnum sem hafa ekki haft tækifæri til að verja sig í kjölfarið. Nú hafði ég ágæta ánægju af því að hlusta á hv. þm. Guðmund Andri Thorsson tala áðan en ég heyrði ekki betur en að sú ræða hefði öll snúist um einn annan hv. þingmann sem einmitt fékk ekki tækifæri til að svara fyrir sig. Mig langar bara að leita leiðsagnar hæstv. forseta um hvenær það er leyfilegt og hver munurinn sé á ræðu hv. þm. Guðmundar Andra Thorssonar og þeim ræðum þingmanna Pírata sem voru taldar óviðeigandi. Mér þætti gott að það væri bara skýrt hvað má og hvað má ekki segja um aðra hv. þingmenn án þess að þeir fái tækifæri til að svara fyrir sig og án þess að vera stöðvaðir í miðri ræðu af hæstv. forseta. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti efast um gildi þess að fara í samanburð af því tagi sem hv. þingmaður nefndi hér. Hv. þm. Guðmundur Andri Thorsson lagði með mjög skemmtilegum og skáldlegum hætti út af blaðagrein sem reyndar annar stjórnmálamaður hafði skrifað og kom með sínar hugleiðingar í því sambandi. Hann beindi engri spurningu til hv. þingmanns eða átti orðastað við hann á þeim forsendum að eðlilegt væri að hann væri til staðar. Auk þess skiptir máli hvernig orðum er beint að öðrum þingmönnum [[Gripið fram í.]]þegar það er metið hvort það sé viðeigandi að viðkomandi hafi ekki verið aðvaraður og honum gefinn kostur á að vera til staðar og svara fyrir sig. Ef hv. formaður þingflokks Pírata, Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, er að láta að því liggja að forseti sé hlutdrægur í störfum sínum sárnar forseta það og hann mótmælir því.
Forseti. Þetta er allt til á upptöku hvernig forseti dæmir í málum um málfrelsi þingmanna í þingsal. Við munum bara fara yfir það, klippa það saman og fara yfir þær reglur. Það gengur ekki að það sé hlutdrægni þegar kemur að þingmönnum og þeirra tjáningarfrelsi. Ef forseta sárnar að heyra að það sé möguleiki á því að hann fari ekki rétt með - það eru allir mannlegir. Í það minnsta eru allir mannlegir og forseti á bara að þakka fyrir það ef honum er bent á að hann gæti mögulega ekki jafnræðis.
Virðulegi forseti. Mér þótti leiðinlegt að sjá hvernig var farið með það að trufla ræður hv. þingmanna Pírata, m.a. mína ræðu á sínum tíma þegar ég var í viðræðum við hæstv. forsætisráðherra. Sömuleiðis gerðist það í nefnd nýlega, ég ætla ekki að erfa það við virðulegan forseta en upp á síðkastið hef ég fengið það á tilfinninguna að það sé minni þolinmæði fyrir því að hv. þingmenn Pírata kvarti undan hlutum hér á þinginu. Það gengur náttúrlega ekki. Það sem ég kom þó aðallega upp til að velta fyrir mér, og bið virðulegan forseta um að svara ef honum þykir það einhver misskilningur af minni hálfu, er: Skiptir máli að mati virðulegs forseta hversu skemmtileg ræðan er eða hvort virðulegum forseta líkar vel við hana? Ég skildi það þannig, ég trúi því ekki að það sé réttur skilningur. Ég bið virðulegan forseta um að skýra það aðeins betur vegna þess að mér finnst það enn þá óskýrt. [[Gripið fram í.]]
Forsetar sem á stóli eru hverju sinni eru oft í vanda staddir varðandi það hvenær og hvenær ekki er ástæða til að gera athugasemdir við málflutning hér í salnum. Það er engin einföld regla til í þeim efnum og forsetar eru að sjálfsögðu mannlegir. Það hefur oft reynt á það að undanförnu í tilviki margra forsetanna hvort og þá hvenær sé ástæða til að biðja menn að gæta orða sinna eða biðja menn að beina ekki orðum til þingmanna sem ekki eru í aðstöðu til að svara fyrir sig o.s.frv. Þetta höfum við forsetar oft rætt á fundum forsætisnefndar og reynum okkar besta í þeim efnum, að ég tel. Forseti hafnar því að hann sé hlutdrægur í störfum sínum. Forseti hafnar því algerlega að það skipti máli úr hvaða flokki menn koma þegar forseti eða forsetar yfir höfuð reyna að halda uppi góðri reglu á fundum Alþingis eins og þeim ber lögum og stjórnarskrá samkvæmt.
Forseti. Forseti segist hafna því að vera hlutdrægur í þessu máli. Það geta allir verið hlutdrægir, það er bara mjög mannlegt að vera hlutdrægur. Það eru allir með einhvern „bias“, ákveðna hlutdrægni, og það sem er mikilvægt þegar kemur að því er að átta sig á henni. Ef manni er bent á það á maður að hlusta, fara yfir sínar gerðir og athuga í framhaldinu hvort það geti mögulega verið einhver hlutdrægni í gangi og svo bara þakka fyrir þá ábendingu.
Ef þingmenn Pírata telja forseta ekki valda starfi sínu geyma þingsköpin úrræði um hvernig hægt er að taka á því máli.
Herra forseti. Ég gerði fyrirvara við þetta mál í nefndinni sem ég hef gert grein fyrir í ræðu. Lögin sem á að framlengja núna um tvö ár ganga gegn meginhugsun um séreignarsparnaðarkerfið og þess vegna gerði ég fyrirvara. Auk þess er skattbyrði flutt til og lögð á skattgreiðendur framtíðarinnar. Við í Samfylkingunni munum þó greiða atkvæði með frumvarpinu vegna þess að það er partur af kjarasamningum. Það er búið að gefa loforð um að þetta sé einn liður í þeim og þess vegna segjum við já þó að við gerum fyrirvara við hugmyndina að baki þessum breytingum.
Herra forseti. Með þessu frumvarpi, sem væntanlega verður samþykkt núna, er verið að taka ákveðið skref varðandi kennitöluflakk og það er jákvætt. Hins vegar finnst mér afar mikilvægt að við þingmenn sjáum til þess að stjórnvöld standi við það fyrirheit sitt að gera enn betur og taka stærri skref strax á næsta þingi.
Herra forseti. Mér þykir rétt að nefna nokkur aðalatriði þessa máls, en vil þó byrja á því að víkja að umræðum sem átt hafa sér stað um eðli þeirrar umræðu sem farið hefur fram um þetta þýðingarmikla mál sem snertir stjórnarskrá, fullveldi og mikilvægar auðlindir þjóðarinnar. Í því má segja að gildi hið fornkveðna, herra forseti, að þeir segja mest af Ólafi kóngi sem hvorki hafa heyrt hann né séð. Gallinn við þetta svokallaða málþóf er að sú umræða, sem hefur verið kölluð því nafni, hefur fjallað um efni málsins frá margvíslegum hliðum. Umræðan hefur falið í sér greiningu á þeim gögnum sem liggja fyrir í þessu máli. Þau eru mörg og viðamikil. Að sama skapi hefur verið aflað mikilla gagna. Miklar upplýsingar hafa borist. Bæði hafa birst greinar í fjölmiðlum og sömuleiðis eru hér mikilvæg samtök sem hafa beitt sér gegn samþykkt þessa máls sem hafa verið ötul við að birta mikilvægar upplýsingar sem lúta að þessu máli, m.a. á vefsíðu sinni á hinu svokallaða alneti. Í þessari umræðu hafa þingmenn Miðflokksins leitast við að greina þessar upplýsingar, draga af þeim ályktanir og meta málið í víðtæku samhengi. Það er ástæða til að nefna þrjú höfuðatriði. Þau lúta að fyrirvaranum, þau lúta að hugsanlegu skaðabótamáli og þau lúta að tengslum og samskiptum við Evrópusambandið í stóru samhengi. Af hálfu ríkisstjórnarinnar og þeirra sem hafa lýst stuðningi við þetta mál hefur því verið lýst, a.m.k. af hálfu þeirra flestra, að það sem gerði óhætt að samþykkja þetta mál væri að því fylgdi það sem kallað er lagalegur fyrirvari sem myndi sjá til þess, eins og mætti kannski segja, að málað væri út í öll horn og þetta yrði allt saman í stakasta lagi. Þegar spurt hefur verið um þennan lagalega fyrirvara hafa svör allmjög verið á reiki, herra forseti. Fram hafa komið mjög margvíslegar hugmyndir, tillögur og fullyrðingar um það hvar hans sé að leita og er ekki að sjá að endanleg niðurstaða sé fundin í því máli. Ekki hefur verið haft fyrir því, herra forseti, að leggja fram lögfræðilega álitsgerð um þann fyrirvara sem um er að ræða, ef hann þá finnst, þannig að hægt sé að meta málið í slíku samhengi. Í annan stað, herra forseti, höfum við vakið athygli á mjög mikilvægum þætti. Ég hef ekki tíma til að fara mjög rækilega ofan í það en það er dregið saman í neðanmálsgrein 62 í lögfræðilegri álitsgerð þeirra Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts og Stefáns Más Stefánssonar, þar sem þeir segja, með leyfi forseta, „að hafni Orkustofnun umsókn fyrirtækis“ - og þá mætti nefna þetta erlenda fyrirtæki, Ofurtengingu um Atlantsála eða eitthvað slíkt myndi það kallast á íslensku - „gæti fyrirtækið snúið sér til ESA með kæru sem gæti endað með samningsbrotamáli gegn Íslandi. Slík staða gæti reynst Íslandi erfið.“ Undir þetta hefur tekið opinberlega Arnar Þór Jónsson héraðsdómslögmaður. Í þriðja lagi hefur Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi forsætisráðherra, vakið athygli á því, með leyfi forseta, „að samtímis og menn samþykkja prinsippin í þessu máli eru þeir í raun að viðurkenna þau prinsipp sem full aðild að Evrópusambandinu er reist á“. Það er þetta sem menn standa frammi fyrir. Þetta virðist vera í boði af hálfu stjórnarflokkanna, [[Forseti hringir.]]Vinstri grænna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks.
Herra forseti. Það er eitt í ræðu hv. þingmanns sem ég áttaði mig ekki algerlega á. Það er sú áhætta eða undirbúningur sem þetta mál er að fullri aðild að Evrópusambandinu. Við þekkjum það náttúrlega að núverandi stjórnarflokkar, alla vega tveir þeirra, hafa haft uppi tilburði til þess að ganga þar inn. Mig langar til að biðja hv. þingmann að skýra aðeins betur fyrir okkur hvernig hann telur að þetta mál geti orðið vegvísir eða aðgöngumiði að því að Ísland gangi í og verði fullgildur aðili að Evrópusambandinu. Ég bið þingmanninn að fara yfir það með tilliti til þess sem nafni minn Pálsson, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, hefur látið frá sér fara og draga það fram fyrir okkur aðeins betur hvernig sú þróun gæti hugsanlega orðið og hvaða merki séu næst á leiðinni, hvaða vegvísar séu næstir á leiðinni í því að menn fari í það á fullu að bindast Evrópusambandinu enn sterkari böndum en nú er. Ég held að full þörf sé á því að þeim sem standa að ríkisstjórninni sé alveg ljóst í hvaða stöðu þeir eru og í hvaða stöðu við erum með þetta mál og í hvaða stöðu þeir eru að setja málið í heild. Ef hv. þingmaður myndi fara aðeins yfir það með okkur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég vil fyrst geta þeirrar heimildar sem ég studdist við í ræðu minni og það er grein eftir Þorstein Pálsson, fyrrverandi formann Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra, sem birtist á vefsíðu sjónvarpsstöðvarinnar Hringbrautar 28. maí. Ég vitnaði til greinarinnar þar sem hann talar um prinsippin í þessu máli, eins og hann kemst að orði, og segir að með þeim sé í raun verið að viðurkenna þau prinsipp sem full aðild að Evrópusambandinu er reist á. Meðal þeirra prinsippa sem ég geri ráð fyrir að sé átt við þarna er að í máli eins og þessu er í raun og sanni verið að fara fram á að í stað þess að menn geri gagnkvæma samninga um aðgang að markaði þá stöndum við frammi fyrir því að gegn aðgangi að hinum evrópska markaði Evrópusambandsins teflum við fram aðgangi að auðlindum. Að því er vikið í umsögn sem liggur fyrir í málinu og er frá Jóni Baldvini Hannibalssyni, fyrrverandi utanríkisráðherra, sem menn vita hversu mikla aðkomu hafði að því að Íslendingar gerðust aðilar að þessu samstarfi. Hann segir þar að ekki hafi komið til greina að fyrir aðgang að markaði kæmi aðgangur að auðlindum. Núna virðist vera uppi sú stefnubreyting. Núna virðist vera að ekki þyki við hæfi að þjóð eins og við sem erum ekki aðildarþjóð heldur aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu leiti eftir undanþágum, með það að markmiði að gæta hagsmuna okkar, frá gerðum sem [[Forseti hringir.]]við teljum mikilvægar og snerta þjóðarhagsmuni okkar og liggja utan við eðli þess samstarfs sem þarna er um að tefla. Þetta eru [[Forseti hringir.]]mjög þýðingarmiklir þættir, herra forseti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég vil beina sjónum að öðru, þ.e. fyrirvörunum. Nú hafa ýmsir, eins og tveir ágætir menn sem hv. þingmaður vísaði til áðan, Jón Baldvin Hannibalsson, fyrrverandi hv. þingmaður og hæstv. ráðherra, og Arnar Þór Jónsson, sagt að fyrirvararnir sem séu gerðir við þetta mál séu einskis virði. Svo eru aftur á móti aðrir eins og hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir sem hefur lýst því þannig að það sé ekki einungis að Framsóknarflokkurinn sé með belti og axlabönd í þessu máli heldur sé hann einnig í smekkbuxum, með álímdan hártopp og í nýjum skóm. Það er spurning hvað sú múndering dugar fyrir dómstólum. Ég hefði bætt við trúðsnefi en allt í lagi, það er smekksatriði. Ég vil fara yfir það með hv. þingmanninum hvað fyrirvarar segja sem til er stofnað með þeim hætti og lýst þannig. Standast þeir fyrir dómstólum að mati hv. þingmanns? Eða mun málinu verða vísað frá á þeim grundvelli? Munu menn hlæja að þeim fyrirvörum hátt og lengi og henda málinu út og við Íslendingar tapa því? Þá kemur að öðru sem við gætum tekið upp og ég tek kannski upp í ræðu á eftir og það eru mögulegar skaðabætur sem við gætum orðið fyrir. En fyrst af öllu langar mig að biðja þingmanninn um að gefa mér álit sitt á fyrirvörunum og þá sérstaklega miðað við lýsingu Framsóknarflokksins á sjálfum sér og fyrirvörunum og hvort þingmaðurinn telur að þetta gæti hjálpað okkur eða verið okkur til gagns í hugsanlegum málaferlum um þennan orkupakka og það valdaafsal sem við teljum að sé þarna en þeir menn segjast vera með gilda fyrirvara fyrir.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum aftur. Öll umræða um þetta mál af hálfu stjórnarliða virðist bera það með sér að hið lögfræðilega álit Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts hafi verið þeim nokkurt áfall vegna þess hvað það er skýrt orðað. Á bls. 35 í kafla 4.4., Niðurstaða um framsal ríkisvalds til ESA samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, segir, með leyfi forseta: „Með vísan til framanritaðs er það niðurstaða höfunda álitsgerðarinnar að verulegur vafi …“ - Herra forseti, ég leyfi mér að endurtaka: „… verulegur vafi leiki á því hvort framsal ákvörðunarvalds til ESA samkvæmt 8. gr. reglugerðar nr. 713/2009, eins og ráðgert er að taka hana upp í EES-samninginn samkvæmt ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 5. maí 2017, rúmist innan ákvæða stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944. “ Þetta er ekki á eina staðnum sem talað er um verulegan vafa, það er gert á öðrum stað og sömuleiðis í niðurlagskafla álitsgerðarinnar. Hinn lagalegi fyrirvari virðist vera sprottinn af þessu. Honum er ætlað að koma til móts við þetta. Honum er ætlað að upphefja þau áhrif. Þegar um hann er spurt, herra forseti, hafa ekki fengist skýr svör. Svörin hafa verið mörg. Við vorum komnir upp í það að telja undir forystu okkar ágæta hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar, sem hefur lögreglureynslu, upp í fimm og svo bættust við hinir tveir frá hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur og ég er ekki viss um að þá sé allt talið. En ég verð að viðurkenna að það er enn óljóst hver hinn eiginlegi lagalegi fyrirvari [[Forseti hringir.]]er og á hverju er að byggja í því sambandi.
Forseti. Við eigum náttúrlega að vara við því ef mögulega eru einhver stjórnskipuleg álitaefni. Við sem þingmenn höfum svarið eið að stjórnarskránni varðandi það. Í stjórnarskránni segir að við skulum gera það. Í þingskapalögum segir hvernig það er gert og við höfum öll skrifað undir það. Þannig að ef það eru álitaefni varðandi stjórnarskrána þurfum við að sjálfsögðu að skoða það vel. Sjálfur hef ég nálgast málið þannig í gegnum tíðina að ég hef látið stjórnarskrána njóta vafans. Ef það eru álitaefni hef ég ekki farið eftir því sem ráðuneytin segja um hvernig þetta hafi verið gert áður, þetta sé ekki það mikið framsal o.s.frv. Ég hef sagt: Já, en þó að það hafi gerst áður þýðir ekki að við þurfum að fara umfram það. Það hefur verið mín nálgun. Það hef ég sagt í þingflokki mínum og bent á það þegar ég hef spurt um stjórnskipulega fyrirvara, þá verð ég að fá það á hreint hvort það sé samkvæmt túlkun minni á því, er þetta samkvæmt þeim fyrirvara sem ég vil gera. Þannig að mig langar að spyrja hv. þm. Ólaf Ísleifsson hver hans skilningur sé á því að fara að stjórnarskrá. Hversu langt megum við ganga án þess að afsala okkur fullveldi? Getum við tekið þátt í NATO? Getum við tekið þátt í Sameinuðu þjóðunum? Getum við þá ekki tekið þátt í EES-samstarfinu? Ef það eru stjórnskipuleg álitaefni, verðum við að hafna öllu því sem kemur frá EES hvað það varðar? Þá veit ég að ég get örugglega ekki setið í ríkisstjórn ef ég ætla að gera það, ef ég ætla að fylgja sannfæringu minni hvað það varðar. Þá verður líklega þrýst á mig að greiða atkvæði með málum þó að það sé stjórnskipulegur fyrirvari. Þannig að mig langar að spyrja þingmanninn um túlkun hans á stjórnarskránni og þingsköpum um að halda stjórnarskrá. Er hann heill í sannfæringu sinni og gagnvart atkvæðagreiðslu hér í þinginu þegar kemur að stjórnskipulegum fyrirvara?
Þá svarar andsvari hv. 10. þingmaður …
Afsakið, ég ætla örlítið að skjóta inn í, því að ég á smátíma eftir. Það að ESA geti sektað íslenskan lögaðila beint og það þarf ekki að fara í gegnum neina stofnun - myndi hv. þingmaður segja það væri umfram þessi skilyrði í stjórnarskrá?
Forseti ætlaði alls ekki að trufla hv. þingmann, en forseti fékk á tilfinninguna að hann hefði lokið máli sínu.
Herra forseti. Þannig stendur á fyrir Íslendingum að það eru engin ákvæði í stjórnarskránni, nr. 33/1944, sem heimila beinlínis framsal ríkisvalds. Þegar verið var að undirbúa þátttöku í Evrópska efnahagssvæðinu lá ljóst fyrir að þetta væri mjög mikilvægt úrlausnarefni. Voru í því sambandi fengnir fjórir valinkunnir lögspekingar úr fremstu röð og á grundvelli niðurstöðu þeirra var talið að þetta væri óhætt, eins og það var metið af þeirra hálfu. Á grundvelli þess álits sem liggur fyrir frá þeim, og hægt er að finna á vef Alþingis þegar maður skoðar gögnin sem fylgdu lögum nr. 2/1993, um aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu, er þessi álitsgerð. Um hana hefur verið fjallað af hálfu fræðimanna og er þar ekki síst að nefna í stafrófsröð Björgu Thorarensen lagaprófessor og Davíð Þór Björgvinsson, prófessor og fyrrverandi dómara Mannréttindadómstólsins og núverandi varaforseta Landsréttar. Þau hafa verið mjög framarlega í því að þróa eins konar lagalega kvarða, við getum kallað þá mælikvarða, en það er auðvitað ekki gott orð. Menn geta séð þetta samandregið á bls. 479 í Evrópuréttarbók Davíðs Þórs Björgvinssonar prófessors. Eitt af því sem skiptir mjög miklu máli í því er hvort framsalið sé afmarkað og vel skilgreint. Það er heill kafli um þetta hjá þeim tvímenningum sem oftast er vitnað til. Þegar maður stendur frammi fyrir því að þeir hafa uppi svo sterk varnaðarorð sem þeir hafa, þá vill maður nú hafa verulega varann á sér, svo að ég svari spurningu hv. þingmanns.
Forseti. Það eru nákvæmlega þessi orð sem komu frá ráðuneytinu, af því eins og ferlið virkar þá er það þannig að ef einhverjar reglur eru samþykktar í Evrópusambandinu um eitthvað sem varðar sameiginlega innri markaðinn, sem Ísland er á ásamt hinum EFTA-ríkjunum, fyrir utan Sviss, fer málið til Alþingis og til utanríkismálanefndar Alþingis. Þaðan fer það inn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd áður en það fer til sameiginlegu EES-nefndarinnar, sem sendir það síðan aftur til þingsins, þar sem við erum nú með þriðja orkupakkann til umræðu. Þetta gerist allt fyrst. Svo fer málið til stjórnskipulags- og eftirlitsnefndar og þar er spurt: Er stjórnskipulegur fyrirvari? Þá kemur svar frá ráðuneytinu, uppáskrifað: „Þetta hefur oft verið gert áður. Þetta er vel afmarkað og vel skýrt.“ En samt sem áður vorum við bara nú á dögunum að ræða mál í stjórnskipulags- og eftirlitsnefnd. Ég var sá eini sem vildi ekki skrifa undir álit til utanríkismálanefndar, forsætis- og utanríkisráðherra og síðan til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Ég sagði nei. Þó að þetta hafi verið gert áður og ráðuneytið segi að þetta sé vel afmarkað og vel skilgreint, þá erum við samt sem áður að fara að heimila núna að ESA geti sektað lögaðila á Íslandi. Það þarf ekki að fara beint á ríkið. Það þarf ekki að fara beint á neina stofnun. Það getur sektað lögaðila beint fyrir að veita ekki upplýsingar. Þá sagði ég: Nei, það finnst mér vera að fara fram hjá fullveldinu. Mér finnst það vera fullveldisafsal. Þannig að ég skrifaði ekki undir það. Það er alla vega mín túlkun á stjórnarskránni. Ég vil leyfa henni að njóta vafans í þessum málum. Það er þetta sem ég er að reyna að átta mig á. Hvað þýðir það með þessari nálgun hv. þm. Ólafs Ísleifssonar? Hvað getur hann leyft sér í framtíðinni ef þetta er skilgreiningin á fullveldinu? Hvar nákvæmlega er þessi skilgreining á fullveldinu? Má gera þetta? Við erum að segja að það mætti sekta íslenska lögaðila beint út af því að í þriðja orkupakkanum er verið að heimila ESA að taka ákvörðun um [[Forseti hringir.]]strenginn, að taka bara ákvarðanir varðandi strenginn, sem þeir geta úrskurðað beint um og Skipulagsstofnun myndi þurfa að framfylgja [[Forseti hringir.]]því. Ég gæti þá farið til dómstóla þannig að fullveldissjónarmið - það er rosalega mikilvægt að við fáum [[Forseti hringir.]]það skýrt fram hvar hv. þingmaður setur það. Hvar er línan?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir að vilja ræða þetta mál á svona háu plani eins og eins og hann gerir. Ég þekki til þessa máls sem hann nefnir. Það var 2016. Ég hef gert mér far um að kynna mér þær lögfræðilegu álitsgerðir sem gerðar voru í tengslum við það. Ég geri mér alveg grein fyrir því að þarna kann að hafa verið teflt alveg á tæpasta vað í því dæmi sem hv. þingmaður nefnir. Ég vil hins vegar vekja athygli á því, eins og kemur fram hjá Stefáni Má og Friðrik Árna, að eitt er að tala um eftirlit með stofnunum á fjármálamarkaði sem starfa að verulegu leyti í alþjóðlegu umhverfi og hitt að hér erum við að tala hér um varnaðarorð sem liggja á 43 eða 44 blaðsíðum um að verið sé að veita erlendum aðilum a.m.k. óbein áhrif á orkuauðlindir þjóðarinnar. Talað er um skipulag, talað er um ráðstöfun og talað er um nýtingu í því sambandi. Ég tel að þetta sé ekki alveg fyllilega sambærilegt. Ég tel að það vegi þyngra, herra forseti, þegar við erum að tala um auðlindir en þegar við erum að tala um eftirlit með fjármálastofnunum hér sem starfa í alþjóðlegu umhverfi. Spurning hv. þingmanns á fullan rétt á sér. Hún er mjög góð og ég er mjög ánægður að hafa fengið tækifæri til að svara henni með þessum hætti. Ég ætla sömuleiðis að nota þetta tækifæri og vekja athygli á því að höfundarnir tveir, Stefán Már og Friðrik Árni, skrifa viðbótarkafla, sem þeir skrifa greinilega eftir samskipti við utanríkisráðuneytið eftir að þeir höfðu lagt fram drög að álitsgerð sinni. Þar ræða þeir sérstaklega um hvaða svigrúm Alþingi hefur til þess að túlka stjórnarskrána. Niðurstaða þeirra er þessi, herra forseti, með leyfi forseta: „Löggjafinn ætti því að stíga varlega til jarðar í þessum efnum.“ Þetta eru áminningarorð þessara ágætu höfunda og ég tel að við hljótum að [[Forseti hringir.]]hugleiða þau vandlega.
Herra forseti. Það sem við höfum saknað einna mest sem höfum staðið hér fyrir nokkrum umræðum um þetta mál er að þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa ekki séð sér fært að koma hingað og taka þátt í umræðunum. Það varð smá breyting á því fyrir nokkrum dögum síðan, reyndar á röngum vettvangi, eins og maður segir, þegar hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Bryndís Haraldsdóttir, kom upp í pontu undir dagskrárliðnum Störf þingsins og ræddi þetta mál. Dagskrárliðurinn Störf þingsins er eins og allir vita þannig vaxinn að ekki er hægt að bregðast við ræðum nema um það sé samið fyrir fram og mér vitanlega samdi sá hv. þingmaður ekki við neinn um að taka þátt í umræðunni með henni. Þá neyðist maður til að fara yfir ræðuna í ræðum hér og auðvitað er mælendaskrá opin þannig að hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir getur komið og bæði veitt andsvör og haldið ræður sem svara því sem ég gæti haldið fram um þetta. Hún sagði sem sagt efnislega í ræðu sinni að að hennar viti hefði fullt af rangfærslum verið haldið fram í umræðunni. Hún sagði m.a., með leyfi forseta: „Það er t.d. alveg á hreinu að sú leið sem lögð er til hér við afgreiðslu þriðja orkupakkans stenst stjórnarskrá. Það var margfarið yfir það í hv. utanríkismálanefnd og öllum ber saman um að svo sé.“ Það er nefnilega hreint ekki svo, herra forseti, vegna þess að fjölmargir aðilar hafa komið fram og sagt að þetta mál sé með þeim hætti að það standist ekki íslensku stjórnarskrána og/eða til vara að það þenji hana alla vega alveg til hins ýtrasta. Síðan segir hv. þingmaður, með leyfi forseta: „Sæstrengur kom líka mjög oft til umræðu hjá okkur í hv. utanríkismálanefnd. Og eins og einn lögfræðingur sem heimsótti okkur, Skúli Magnússon, sagði þá eru það lögfræðilegir loftfimleikar að halda því fram að þriðji orkupakkinn leiði til þess að hægt verði að skylda íslenska ríkið til að leggja sæstreng. Ef menn telja sig geta knúið íslenska ríkið til að tengjast rafmagnsstreng þá hefur sú hætta verið fyrir hendi í 25 ár og þriðji orkupakkinn breytir engu þar um.“ Við þau orð setur mann eiginlega hljóðan en þetta er hins vegar mjög í líkingu við það sem umræða þessa máls hefur verið að því litla leyti sem stjórnarliðar hafa tjáð sig um málið. Þeir hafa handvalið sérfræðinga hverra álit hafa fallið af málflutningi þeirra. Það er nefnilega málið að það hefur enginn rætt um það að íslenska ríkið leggi sæstreng, ekki nokkur maður svo ég hafi heyrt um. Það hefur hins vegar verið alveg klárt og kom til að mynda fram undir lok síðustu viku, ef ég man rétt, og er einmitt eitt af því sem hefur komið fram eftir að við fórum að ræða þetta mál djúpt í þessari umræðu, að það er erlent fyrirtæki, enskt fyrirtæki sem heitir Atlantic SuperConnections ef ég man rétt, afsakið, herra forseti, en það er ekki íslenskt nafn á heimasíðu fyrirtækisins, sem hefur nú þegar tryggt fjármögnun á sæstreng frá Bretlandi til Íslands. Þetta fyrirtæki segist á heimasíðu sinni þegar hafa verið í samræðum við núverandi stjórnarmeirihluta, þ.e. ráðherra núverandi stjórnarmeirihluta, og það sé þverpólitískur vilji fyrir því að þetta verði gert. Og nota bene hafa þeir umboðsmanninn á Íslandi sem er einn gamall og gróinn Sjálfstæðismaður og í miðstjórn eða hefur tekið þátt í stofnunum flokksins. Þessir ágætu menn segja sem sagt á heimasíðu sinni að þeir séu í góðu talsambandi við ráðherra frá öllum stjórnarflokkum á Íslandi um þetta mál, þ.e. að leggja sæstreng hingað frá Bretlandi. Íslenska ríkið kemur ekkert að því vegna þess að strengurinn er fullfjármagnaður og hann er ekki fjármagnaður af neinum aukvisum, hann er fjármagnaður af stærstu bankastofnunum heimsins. Ég kemst ekki lengra, herra forseti, og þarf að koma mér aftur á mælendaskrá vegna þess að ég er ekki búin að svara öllum þeim rangfærslum sem fram komu í þeirri téðu ræðu sem ég var að vitna til.
Forseti. Mig langar að spyrja þingmanninn sömu spurningar. Mér sýnist að í þessu máli séu stóru álitamálin þau hvort við séum að framselja of mikið af fullveldi okkar til erlendra stofnana, það sé eitt álitaatriði. Annað atriði sé varðandi yfirráð yfir auðlindunum, yfir skipulagsvaldinu, þ.e. auðlindinni okkar sem skapar rafmagnið í landinu og síðan allt stoðkerfið, alla innviðina, fyrirtækin o.s.frv. Ég get sagt að ég varð bara gríðarlega hræddur þegar ég heyrði fyrst af þessari hættu sem stæði fyrir dyrum þegar ég heyrði fyrri umræðuna um þriðja orkupakkann og fór að kynna mér það. Ég er ekki hræddur í dag. En varðandi stjórnskipulega fyrirvara mun ég halda áfram að gera það sem ég hef gert, sem er að láta stjórnarskrána njóta vafans. Mig langar að spyrja þingmanninn að þessu. Við erum saman í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og það álit sem þingmaðurinn er á þar, fyrir um sex, sjö, átta vikum ég veit það ekki, það var einhvern tímann eftir áramótin, er álit sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sendir til utanríkismálanefndar sem fer síðan til utanríkisráðherra og til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Og þetta var varðandi stjórnskipuleg álitaefni. Þar var heimild til ESA að sekta lögaðila á Íslandi ef hann veitir ekki upplýsingar. Mér fannst þetta vera að fara ansi langt inn á fullveldissviðið, sagði það í nefndinni ítrekað og að ég vildi fá svör við þessu. Ég er að reyna að finna gögnin í málinu þannig að ég geti vísað nákvæmlega í hvaða mál það er, geri það síðar þá. Þarna fannst mér farið gróflega inn á fullveldið og getur farið beint á lögaðila. Það er eitt að tvö fullvalda ríki geri samning sín á milli og búi til einhvern gerðardóm sem getur dæmt í álitaefnum um þá samninga. Það er annað að sá gerðardómur geti gengið beint að lögaðila hér á Íslandi. Mér fannst það umfram stjórnarskrá. Hvað finnst þingmanninum?
Herra forseti. Það er notaleg nýjung að fá andsvör frá þeim sem ekki hafa verið í umræðunni allan tímann og eru eins og maður segir á málefnalegum nótum vegna þess að þeir sem hafa látið svo lítið, aðrir en þeir sem hafa staðið fyrir þessari umræðu, að koma hingað og tjá sig hafa yfirleitt gert það með þeim hætti að það er ekki á mjög málefnalegan hátt gert. Til að svara þessu bendi ég hv. þingmanni á bls. 2 í umsögn Eyjólfs Ármannssonar lögfræðings. Hann segir að innleiðing á reglugerð ESB 713/2009 í íslenskan rétt verði gerð með setningu reglugerðar, sem hefur vakið furðu margra. Bara til að ég svari, af því að tíminn er naumur, getur hv. þingmaður náttúrlega kíkt á það sem ég benti á. Þessi ágæti lögmaður segir, með leyfi forseta: „Virðist því eiga að innleiða í íslenskan rétt mikilvæga þjóðaréttarlega skuldbindingu varðandi helstu náttúruauðlind Íslands með reglugerð en endurskoða síðar - ef sæstrengur verður lagður - lagagrundvöll þeirrar reglugerðar og jafnframt að skoða þá hvort innleiðingin samræmist stjórnarskrá Íslands. Augljóst er að stjórnvöld eru sjálf í vafa um bæði lagagrundvöll fyrirhugaðar eigin innleiðingar þjóðréttarskuldbindingar og hvort hún samræmist stjórnarskrá.“ Hann heldur því fram í umsögn sinni líkt og aðrir sérfræðingar sem við höfum mjög vitnað til í þessari umræðu, að innleiðingin eins og hún er fyrirhuguð núna, fari í bága við eða þenji stjórnarskrána til hins ýtrasta. Ég er sammála hv. þingmanni þar, við höfum unnið eið að þessari stjórnarskrá og hún á að njóta vafans. [[Forseti hringir.]]Hún er algerlega heilög í okkar huga varðandi þetta. Síðan það að þessir stjórnskipunarlegu fyrirvarar sem settir eru halda engu.
Herra forseti. Mig langar að ítreka aðeins spurninguna, svarið kom ekki alveg skýrt fram. Ástæðan fyrir að ég spyr að þessu er sú að ef hætta stendur fyrir dyrum eigum við að benda á hana og við eigum að verja almannahag í öllum málum. Í þessu máli varð ég, eins og ég segi, hræddur í upphafi um að mikil hætta væri á ferð. Það er alltaf einhver hætta á ferð í öllu. Menn verða alltaf að meta hver áhættan er og hver er þá ástæðan til að bregðast við og hve, hvað á ég að segja, harkalega maður á að bregðast við. Það veltur náttúrlega á hve áhættan er mikil. Mig langar að spyrja þingmanninn til að það sé skýrt hvar hann setji sinn stjórnarskrárlega fyrirvara, því að það er hans sannfæring sem ræður samkvæmt stjórnarskrá og þingsköpum. Hvar eru mörkin þegar kemur að því að leyfa afsal fullveldis? Fram kemur að nafn þm. hv. Þorsteins Sæmundssonar [[Forseti hringir.]]er á áliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um stjórnarskrárlegan [[Forseti hringir.]]fyrirvara til utanríkismálanefndar sem fer til sameiginlegu EES-nefndarinnar þess efnis að það að heimila ESA að sekta lögaðila beint á Íslandi sé ekki brot á stjórnarskrá. [[Forseti hringir.]]Ef þingmanninum finnst það væri gott að fá það alveg skýrt þannig að við vitum nákvæmlega hvar við stöndum.
Forseti biður hv. þingmenn, alla sem einn, að virða tímamörk sem kynnt eru.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er alveg ljóst í mínum huga og okkar allra sem höfum staðið í þessu að málið, eins og það er lagt upp hér, er alveg á mörkunum að fara í bága við stjórnarskrána og jafnvel brjóta hana og fyrir því eru fleiri en ein ástæða. Skammtímaminni undirritaðs er þannig að ég man ekki eftir þeirri ályktun sem þingmaðurinn vísaði til og mun ég að sjálfsögðu fara ofan í hana, þ.e. þegar hún var gerð og hvar hún var gerð á sínum tíma. Hv. þingmaður segir að hann hafi verið hræddur en sé það ekki lengur. Við erum alveg jafn hrædd og í upphafi. Í sjálfu sér hafa komið fram, að okkar dómi, upplýsingar meðan á umræðunni stóð um mál sem við vissum ekki þegar við jafnvel fórum í umræðuna á sínum tíma, sem hafa enn undirbyggt það að þetta mál sé með þeim hætti [[Forseti hringir.]]að það eigi og beri að senda það í heilu til sameiginlegu EES-nefndarinnar [[Forseti hringir.]]til að það hljóti þar umfjöllun samkvæmt 22. gr. þess samnings.
Forseti. Örlítið áfram með þær vangaveltur sem hv. þm. Jón Þór Ólafsson kom hér fram með, sem eru vitanlega mjög mikilvægar. Fram kemur á bls. 36 í áliti þeirra Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, að það leiki verulegur vafi á því hvort valdframsalið standist stjórnarskrá. Nú spyr ég hv. þingmann hvort það sé þá ekki mikilvægt að skoða enn frekar, ekki síst í ljósi þess að við vitum núna um og höfum séð glitta í orkupakka fjögur, sem búið er að leggja fram og búið að samþykkja hjá Evrópusambandinu og bíður umfjöllunar og innleiðingar EES-ríkjanna. Er þá ekki mikilvægt að við sjáum samhengi milli þessara tveggja orkupakka, hvort áframhaldandi valdframsal er fyrirhugað í orkupakka fjögur, og þegar valdframsalið er orðið það mikið, saman komið í orkupakka þrjú og fjögur, verðum við að stoppa og staldra við? Mér finnst mjög sérkennilegt að þingmenn stjórnarflokkanna, þeir sem eru fylgjandi þessu máli, skuli ekki vilja sjá hvaða áhrif orkupakki fjögur hefur, vegna þess að þeir hafa hann fyrir framan sig líkt og við öll hin. Hann er á netinu hjá Evrópusambandinu. Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann út í annað. Nú hefur fyrrverandi hv. þm. Frosti Sigurjónsson bent á það og reynt að opna augu manna fyrir því hvernig raforkuverð getur hækkað vegna áhrifa frá þriðja orkupakkanum og hefur fært góð rök fyrir því. Þau eru einfaldlega þannig að ef erlendur aðili reisir orkuver á Íslandi ber honum að fá að tengjast innlenda orkunetinu. Og ef það er ekki tilbúið þarf að byggja það upp fyrir hann. Man þingmaðurinn eftir því að komið hafi fram hverjir borga brúsann þegar því er þannig háttað að styrkja þarf innviðina ef erlendur aðili [[Forseti hringir.]]vill reisa hér orkuver og selja á Íslandi? Hver fær að tryggja að hann komist inn á netið eftir innleiðingu orkupakkans?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar og tek undir það með honum að það er fögnuður að því að menn komi hér annars staðar að með málefnalegar fyrirspurnir um þetta mál. Þessi umræða hófst fyrir rúmum hálfum mánuði síðan, og eftir því sem hún dýpkaði og eftir því sem fleiri álit og umsagnir komu fram hefur málið tekið á sig nýja mynd og alvarlegri. Ég er alveg sammála því sem hv. þingmaður segir, að nú, þegar fjórði orkupakkinn er kominn í ljós opinberlega - því að hann hafði ekki verið afhentur til opinberrar dreifingar, einhverjir hagsmunaaðilar voru reyndar búnir að fá hann sendan en ekki t.d. alþingismenn og ég veit ekki til þess að enn sé búið að gera það. En það er full ástæða til að fara yfir samhengi hans við þann þriðja, að sjálfsögðu, og hvaða skyldur hann leggur á herðar okkur. Við höfum ítrekað farið yfir það í þessari umræðu að ef við hefðum vitað það sem við vitum nú er ég ekki viss um að fyrsti og annar orkupakkinn hefðu farið í gegnum Alþingi eins og þeir gerðu á sínum tíma, þeir fóru báðir í gegn án að því er virðist nokkurrar umræðu. Þeir fóru í gegn algerlega gagnrýnislaust. Þess vegna er nú tækifæri, og ekki bara tækifæri, heldur nú er skylda til að stinga niður fæti og staldra við. Það eina sem við höfum farið fram á í þessari umræðu er að pakkanum verði hafnað þannig að hann fari í sáttameðferð þannig að lögformlegir fyrirvarar verði með þeim hætti að þeir standist íslenskan rétt og þjóðarétt. Það er það eina sem við höfum farið fram á. [[Forseti hringir.]]Í því felst að vísu pólitísk óvissa. En það er náttúrlega hlutur sem við erum að fást við á hverjum einasta degi.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það kemur fram í álitsgerðinni sem ég vitnaði til áðan að þeir segja að verulegur vafi leiki á því hvort framsal ákvörðunarvalds til ESA - og þeir reyndar fara ágætlega yfir samspil ESA og ACER-stofnunarinnar og teikna það ágætlega upp að ESA er í raun viðtakandi, hefur ekki frumkvæði að því að skrifa niður stöður eða útkomu úr ágreiningi. Meðal annars er notað enska orðið „shall“, þ.e. skal, í greinargerðinni. Sumir hér hafa sagt að það sé allt í lagi að innleiða þetta vegna þess að við frestum stjórnskipulega vandanum. En vandinn er til staðar. Óvissan er til staðar samt sem áður. Er þá ekki meiri bragur að því að taka af allan vafa með stjórnarskrána og ganga úr skugga um það núna hvort það standist [[Forseti hringir.]]fullkomlega eða ekki?
Herra forseti. Jú, það kemur einmitt fram í viðtali í Morgunblaðinu þann 10. apríl við títtnefndan Friðrik Árna Friðriksson Hirst þar sem hann segir að álitamálunum sem varða stjórnarskrána sé í raun slegið á frest og við höfum reyndar haldið því fram líka. Hann telur að í þeirri leið felist ákveðin málamiðlun. Og síðan er haft eftir honum, með leyfi forseta: „Fyrr eða síðar þurfi hins vegar að taka á ný afstöðu til álitaefna sem varða stjórnarskrána.“ Þau álitaefni sem verið er að vísa hér inn í framtíðina með þeirri leið sem hér er farin og skapa lagalega óvissu, eins og menn hafa bent á, fleiri en einn og fleiri en þrír, er það sem veldur áhyggjum. Vegna þess, og ég hefði átt að koma með það í andsvari hér áðan, að málið er það stórt að við getum ekki áfrýjað því. Við gerum oft mistök hér á Alþingi sem eru þá leiðrétt með nýrri lagasetningu [[Forseti hringir.]]í lengd eða bráð. En um það er ekki að ræða hér [[Forseti hringir.]]vegna þess að það er engin önnur leið til baka en sú [[Forseti hringir.]]að segja upp EES-samningnum í heilu lagi ef þetta verður eins og við [[Forseti hringir.]]óttuðumst.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ræðuna. Þannig stendur á í þessu máli að það eru fyrirvarar sem leika svolítið um umræðuna. Fyrirvararnir eru af tvenns konar tagi. Við erum annars vegar að tala um það sem kallast stjórnskipulegur fyrirvari, hins vegar lagalegur fyrirvari. Förum yfir þetta, herra forseti. Hin sameiginlega nefnd sem oft er vitnað til er nefnd sem er skipuð fulltrúum EFTA-ríkjanna þriggja, Íslands, Noregs og Liechtensteins auk fulltrúa Evrópusambandsins. Þetta er sameiginlega nefndin. Á vettvangi þeirrar nefndar eru teknar mjög mikilvægar ákvarðanir. Hinn 7. maí 2017 var ákveðið að taka upp þriðja orkupakkann. Þá er ákveðið að Ísland annars vegar þurfi ekki að taka upp þær gerðir eins og það heitir, þ.e. reglugerðir, tilskipanir, sem lúta að jarðgasi. Hins vegar var þannig frá málum gengið, eins og altíða er, að löndin setja svokallaðan stjórnskipulegan fyrirvara við samþykkt þeirrar ákvörðunar. Það er sá stjórnskipulegi fyrirvari sem þessi þingsályktun snýst um og með því að samþykkja hana fellur hann brott og þá erum við búin að axla þá þjóðréttarlegu skuldbindingu að innleiða gerðirnar í íslensk lög. En lagalegi fyrirvarinn á að vega það upp að hætta sé á að þetta rekist á við stjórnarskrána. Nú stendur þannig á að lagalegi fyrirvarinn hefur ekki fundist, ekki hafa komið skýr svör um það í hverju hann felst. Og ég spyr hv. þingmann, sem [[Forseti hringir.]]á sæti í forsætisnefnd: Hversu illa undirbúið þarf mál að vera, hversu lélegt þarf það að vera og á hversu [[Forseti hringir.]]veikum forsendum þarf það að hvíla til að því sé vísað frá sem verandi ekki þingtækt? [[Forseti hringir.]]Þetta mál er ekki þingtækt, [[Forseti hringir.]]herra forseti.
Enn minnir forseti hv. þingmenn á að virða ræðutímamörk. Ræðu er lokið þegar rauða ljósið byrjar að loga.
Herra forseti. Það kann að hljóma gáleysislega, því þakka ég hv. þingmanni kærlega fyrir þessa spurningu, að sá sem hér stendur hefur ekki kannað það í forsætisnefnd hvort þetta mál teljist þingtækt. Ég geri náttúrlega ráð fyrir því að þingfundaskrifstofan, sem er skipuð úrvalsstarfsfólki, hafi farið í gegnum þetta mál og talið það vera þannig en auðvitað væri full ástæða og er full ástæða til að gera fyrirspurn hvað þetta varðar þannig að ekki leiki nokkur einasti vafi á því að þetta mál uppfylli öll skilyrði. Það hefur verið sagt mjög víða og kemur t.d. fram í umsögn Jóns Baldvins Hannibalssonar sem þekkir þennan samning einna best allra núlifandi manna á Íslandi. Hann segir í niðurlagi álitsgerðar þar sem hann fer yfir fyrirvarana, með leyfi forseta: „Niðurstaðan er því sú, að það sé óráðlegt að flana að lögleiðingu um tengingu við sameiginlega markaðinn nú með haldlitlum eða haldlausum fyrirvörum, og alls ónógri vitneskju um „hinar margvíslegu afleiðingar“.“ - Sem var sem sagt orðtak sem var haft fyrr fram í textanum. Auðvitað er það þannig og það hljóta allir að sjá þegar við erum með mál í höndunum þar sem verulegur vafi leikur á að málið standist stjórnarskrá, þegar verulegur vafi leikur á, og nú er ég að reyna að vera kurteis, að fyrirvarar þeir sem gerðir hafa verið séu nokkurs virði, þ.e. þegar þeir finnast af því að maður er búinn að fá nasasjón af því hvernig þeir eru, að þá er náttúrlega ekki hægt annað en grípa til varna fyrir bæði stjórnarskrá og þjóð og reyna [[Forseti hringir.]]að koma í veg fyrir að þetta mál fari svo búið hér í gegn.
Herra forseti. Bara til að draga þetta saman segist ríkisstjórnin vera með mál sem kallar á að gerður sé lagalegur fyrirvari. Þegar hún er spurð að því hvar sá lagalegi fyrirvari sé getur hún ekki svarað því. Einstakir þingmenn í stjórnarliðinu hafa teflt fram hinum og þessum og öðrum skýringum. Þær hlaupa í fjölda talið á bilinu sex til átta. Engin þeirra virðist vera þannig vaxin að hún yrði tekin til greina af segjum EFTA-dómstólnum eða hafa þjóðréttarlegt gildi. Og ég lýsi eftir þeim lögfræðingi sem myndi svara því til að nokkrar af þeim tilgátum sem hér hafa verið nefndar hafi minnsta þjóðréttarlegt gildi. Þess vegna ítreka ég spurningu mína: Hvernig má það vera að Alþingi sé boðið upp á það að eiga að fara að samþykkja þetta mál? Lykilforsendan fyrir samþykktinni er lagalegi fyrirvarinn. Hann hefur ekki verið sýndur. Það er ekki óyggjandi um það hvar hans sé að leita. Er þetta mál yfir [[Forseti hringir.]]höfuð talað þingtækt, herra forseti?
Herra forseti. Ég get endurtekið það sem ég sagði áðan að það er í sjálfu sér gáleysi að hafa ekki gert að því reka að fá alvöruniðurstöðu í það hvort þetta mál teljist þingtækt eða ekki. Það hafa reyndar, eins og ég hef sagt, komið fram upplýsingar eftir að umræðan hófst sem hafa enn vakið fleiri spurningar, meiri tortryggni og í sjálfu sér staðfest þann ótta sem menn höfðu um að þetta mál stæðist stjórnarskrána og verulegur vafi væri á því, svo að maður sé kurteis aftur, að þeir fyrirvarar, þegar þeir fyndust, sem höfðu verið boðaðir, m.a. í reglugerðum og öðru, stæðust fyrir dómi. Það kemur t.d. ágætlega fram í því viðtali sem ég vitnaði til áðan frá 10. apríl sl. við Friðrik Árna Friðriksson Hirst. Þar segir hann á mjög ljósan og skýran og yfirvegaðan hátt frá efasemdum sínum. Við eigum að [[Forseti hringir.]]hlusta á sérfræðinga, herra forseti.
Herra forseti. Þegar frá var horfið í þessari umræðu fyrir nokkrum dögum var ég í miðju kafi að rannsaka ýmis málefni. Þar á meðal var ég að fara yfir jarðvarmavirkjanirnar okkar og möguleika þar. Ég var kominn svo langt að ég átti næst eftir að fara yfir svokallaðar djúpboranir. Var aðeins búinn að undirbúa mig þar en ætla að láta það bíða vegna þess hlés sem varð á umræðunni og nota þennan ræðutíma minn í að fara yfir málið í örstuttu máli, ef mér auðnast það í þessari stuttu ræðu. Fyrst ætla ég að fara í bakgrunninn, þ.e. tengsl þjóðarinnar við orkuauðlindina, sem eru fallvötnin. Ég hef farið yfir það í nokkrum ræðum áður. Niðurstaða mín var sú að við hefðum sem þjóð ákveðið í raun og veru, upp úr miðri síðustu öld, að virkja stóru fallvötnin okkar að einhverju leyti með lántökum til að greiða þær virkjanir og dreifikerfi þeirra til stóriðju sem var farið í hér og öllum er kunnugt um, þ.e. álverið í Straumsvík. Þetta gerðum við sem þjóð á þeim tíma þegar þetta var stórvirki. Þetta var stórvirki, herra forseti. Við tókum löng lán með það í huga að þegar þau væru uppgreidd, kannski fjórðungi úr öld síðar, myndi almenningur hér á landi njóta góðs af þeirri fjárfestingu í lágu orkuverði í þessu kalda og dimma landi sem Ísland óneitanlega er stóran hluta ársins. Þetta var svona draumur þessarar ungu þjóðar á þeim tíma. Ég fór líka yfir það hversu gífurlegur auður liggur í orkuauðlindunum, ekki bara fallvötnunum sem við erum búin að virkja upp á 2.000 megavött af uppsettu afli, heldur líka jarðvarmavirkjunum sem við erum búin að virkja upp á rúmlega 700 megavött af uppsettu afli og áfram höldum við fram veginn. Þetta nýtum við að langmestu leyti til stóriðju. Möguleikarnir eru samt mun meiri, bæði í gufuaflsvirkjunum og djúpborunum sem gætu leitt til þess að við myndum finna miklu meiri auðlindir, svo ekki sé talað um vindorku sem er næg hér en þarf bara að virkja. En það þarf líka að setja utan um hana stefnu. Það heyrir undir ríkisstjórnina að setja sér stefnu í þessum málum, svokallaða orkustefnu. Það hefur hún ekki gert. En hún er samt komin hér með þriðja pakkann af orkutilskipunum sem samdar eru úti í Mið-Evrópu og eiga að gilda hér. Látum það vera, ég verð að hlaupa yfir þó nokkuð marga kafla í þessari ræðu minni. Síðan kemur þessi þriðji orkupakki sem er samsettur af nokkrum reglugerðum og tilskipunum frá Evrópusambandinu. Hann kemur hingað. Menn lenda í nokkrum vandræðum þegar þeir sjá að menn hafa efasemdir um að þetta standist stjórnarskrá, þ.e. framsal valds sem í þessu felst að einhverju leyti, í einhverjum greinum í reglugerð 713 og víðar. Efasemdir koma fram um hvort þetta muni standast stjórnarskrá. Ein af röksemdunum fyrir því, sem er ágætt fyrir hv. þm. Njál Trausta Friðbertsson að heyra, fyrst hann er í salnum, er svokallað nálægðarbrot. Þetta þekkist úr fluginu, ég held ég fari rétt með, þ.e. ef flugvélar koma mjög nálægt hvor annarri er það tekið sem sjálfstætt atvik, sem er rannsakað. Menn nota þetta varðandi stjórnarskrána vegna þess að ef eitthvert ákvæði kemur í lögum frá Evrópusambandinu þá segja þeir: Heyrðu, þetta fer nú næstum því í bága við stjórnarskrá en ekki alveg nógu mikið. Við skulum innleiða þetta. Síðan heldur sagan áfram og þetta endurtekur sig. Nálægðarbrotunum fjölgar. Hér erum við með eitt og menn nota sömu röksemdina: Heyrðu, þetta hefur nú gerst áður. Við höfum áður komist mjög nálægt því að brjóta [[Forseti hringir.]]stjórnarskrá. Þetta er allt í lagi. Ég held áfram í næstu ræðu, herra forseti.
Forseti. Ég vil spyrja þingmanninn til þess að við skýrum það í umræðunni: Hvar eru þau mörk sem við setjum þegar kemur að því að halda stjórnarskrána, eins og við höfum svarið eið að, þegar um er að ræða stjórnskipulegt vafaatriði? Er það nóg, er það haldbært sem þingmaðurinn hefur sett niður fyrir sjálfum sér? Því að hann þarf að styðjast við sína sannfæringu þegar kemur að þeirri ákvörðun sem hann tekur hér. Hann þarf líklega að rökstyðja það einhvern veginn hvort hann telur það halda stjórnarskrá þær ákvarðanir sem hann tekur. Sjálfur hef ég gert mitt besta til að láta stjórnarskrána njóta vafans. Ég hef gert mistök þar. En ég hef líka verið hér og nefnt þau stjórnskipulegu álitaefni í ríkisstjórn Sigmundar Davíðs þegar var verið að tala um stjórnskipulegt álitaefni. En ég segi hér í ræðustól: Nei, það er álitaefni. Við getum það ekki, við verðum að halda stjórnarskrána hvað þetta varðar. Kannski geta menn þá gert [[Forseti hringir.]]mistök, eða eftir að hafa skoðað málið betur komið með breytta skilgreiningu. Hver er skilgreining hv. þingmanns á því [[Forseti hringir.]]hver mörkin eru? Er hann kominn með skýr mörk um það hvað hann þarf að gera [[Forseti hringir.]]varðandi stjórnskipuleg álitaefni þegar kemur að því að halda stjórnarskrá?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir þessar vangaveltur og spurningar um hvenær mér finnist nóg komið, held ég að það hafi verið, varðandi stjórnarskrána. Hvenær göngum við of nálægt henni sem þingmenn sem eru búnir að vinna þau heit að virða stjórnarskrána? Mér finnst í því efni að við verðum að líta til orða sérfræðinga. Í þessu máli liggja fyrir nokkrar álitsgerðir og við höfum heyrt í mörgum lögfræðingum um þetta efni. Menn eru ekki sammála um þetta. Það sem ég nefndi í ræðu minni var t.d. það að mér finnst það ekki nóg þegar menn koma með þau rök að nú hafi þeir nálgast stjórnarskrána oftar og nú sé aftur komið að slíku tilviki og þess vegna sé allt í lagi að gera það. Mér finnst það ekki næg rök í fyrsta lagi. Í öðru lagi vil ég líka benda á að í Noregi er allt öðruvísi skipan mála og ég kem að því [[Forseti hringir.]]í seinna andsvari. Þetta er mjög stuttur tími sem ég fæ.
Það er rétt. Það er ein mínúta sem hv. þingmenn hafa til umráða í þessari umræðu.
Forseti. Tökum eitthvert praktískt atriði. Ég stóð frammi fyrir einu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir stuttu varðandi innleiðingu á reglugerð frá Evrópusambandinu. Hún kemur í gegnum EES-samstarfið til Íslands, til ráðherra, utanríkismálanefndar og svo loks til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar af því að það var stjórnskipulegt álitaefni. Þá fáum við einmitt upplýsingar um að þetta hafi oft verið gert áður, þetta sé vel skilgreint, vel afmarkað og skýrt þannig að þetta ætti allt að vera í lagi. Einmitt, menn ganga lengra og lengra og einhvern tímann verða menn í heildina búnir að ganga of langt. Ég vildi því ekki skrifa undir þetta vegna þess líka að farið var að stíga aukaskref. Það var ekki það að ESA gæti gengið á íslensk stjórnvöld, íslenska ríkið eða íslenska stofnun. Nei - íslenska stofnun eins og í tilfelli þriðja orkupakkans, heldur átti að heimila að ganga á íslenskan lögaðila og sekta hann fjársektum, að ESA gæti gert það. Finnst þingmanninum það vera að fara yfir strikið um að halda stjórnarskrá?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég var kominn áðan í svari mínu að Noregi. Þar háttar svo til að ef talið er að gengið sé nærri stjórnarskrá og um hugsanlegt brot að ræða er heimild í norsku stjórnarskránni að þingið samþykki slíkt framsal valds, eins og hér er deilt um að sé í þessum ákvæðum frá Evrópusambandinu, þingið getur samþykkt einfaldlega með auknum meiri hluta að leyfa það. Á Íslandi er allt öðruvísi háttað, eins og hv. þingmaður veit hugsanlega, við getum þetta ekki. Þó að við værum hér 50 eða 60 sem myndum samþykkja slíkt þá dugir það ekki til. Við erum samt sem áður að brjóta gegn stjórnarskránni. Við verðum að taka það alvarlega. Ég tek undir með hv. þingmanni. Auðvitað [[Forseti hringir.]]er það okkar skylda að taka þetta alvarlega og ættu hv. þingmenn að gera það.
Herra forseti. Ég tel að mikið gagn sé að þeirri umræðu sem hér hefur spunnist um það hvar mörk framsalsins geta legið og hefur hv. þm. Jón Þór Ólafsson tekið upp það atriði sem lýtur að heimild erlendra stofnana til að beita sektarákvörðunum gagnvart fjármálafyrirtækjum. Við ræddum þetta hér fyrr í dag og ég tók undir það viðhorf sem ég álít að einkenni álit þeirra Friðriks Árna og Stefáns Más, að ekki sé saman að jafna fjármálafyrirtæki sem starfar í alþjóðlegu umhverfi og því sem varðar orkuauðlindir þjóðarinnar. Í þessu liggur að það er þá matskennt hvernig þessum mælikvörðum er beitt og ekki er til neitt skapalón eða [[Forseti hringir.]]endanlegir, tölulegir mælikvarðar, heldur er þetta mat hverju sinni. Hv. þm. Karl Gauti Hjaltason flutti hér ágæta ræðu sem ég þakka honum fyrir: Er hann sammála því að þetta hljóti ævinlega að vera matskennt?
Herra forseti. Já, það er nú með lögfræðina að stundum er ekki hægt að mæla hlutina í metrum eða kílóum eða neinu slíku eins og í stærðfræðinni, þannig að það verður alltaf vandamál. Þess vegna erum við kannski staddir í þeim sporum að á þetta verður ekki lögð nein mælistika sem lesið verður af nema þetta sé svo skýrt, sem sjaldnast er, að það sé augljóst. En þessir sérfræðingar, Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst, telja í sinni álitsgerð að það sé verulegum vafa bundið að þetta rúmist innan stjórnarskrárinnar, og eiga þeir þar aðallega við 8. gr. reglugerðar nr. 713 og reyndar fleiri atriði, sem [[Forseti hringir.]]ganga ansi nálægt stjórnarskránni.
Enn er minnt á tímamörk. Það er ein mínúta.
Herra forseti. Ég þakka fyrir leiðbeiningar forseta í þessum efnum. Þær eru alltaf gagnlegar. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið, en mér heyrðist að hann væri nú nær stjörnufræði og eðlisfræði en stærðfræði í samlíkingu sinni hér. En ég gat ekki betur heyrt en að hann væri að samsinna því viðhorfi að auðvitað sé þetta á endanum matskennt. Þá vil ég spyrja hvort hann: Þegar borin eru saman þessi tvö tilfelli sem hér um ræðir, annars vegar mál sem lýtur að orkuauðlindum þjóðarinnar og hins vegar mál sem lýtur að fjármálafyrirtækjum sem starfa í alþjóðlegu umhverfi, telur hann og er samþykkur því, eins og ég, að þessi samanburður sé reistur á málefnalegum forsendum, að sé eðlilegt að bera þetta saman? Telur hann að þegar um er að ræða auðlindir þjóðarinnar sé meiri þörf á aðgát en í hinu tilfellinu?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleyfssyni fyrir. Ég gleymdi í fyrri ræðu að þakka honum fyrir spurningu hans og hugleiðingar um stjórnarskrána. Já, það er nú grunnurinn að mörgum af mínum ræðum í þessu máli varðandi þegar ég bendi á orkuauðlindirnar, hversu mikilvægt þær eru fyrir okkur og fyrir okkur sem þjóð. Auðvitað skiptir verulegu máli um hvað er að ræða. Fjármálageirinn, alla vega alþjóðlegi hluti hans, er auðvitað mikið til utan landsteinanna, í viðskiptum, en orkuauðlindin er hér innan lands enn sem komið er og til notkunar fyrir íbúa landsins, almenning, og er í eigu þeirra, ríkisins, almennings og hefur verið um langt skeið. Það skiptir verulegu máli. Ég hef líka verið að benda á sérstöðu landsins. Þetta er eyja, [[Forseti hringir.]]lítil eyja, [[Forseti hringir.]]þetta er fámenn eyja og það er mikil sérstaða. Hér er kalt og myrkt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og vil lýsa ánægju minni með þetta góða yfirlit sem hann hefur frætt okkur um og rifjað upp fyrir okkur hvernig við byggðum upp raforkukerfi okkar, orkuvinnslu, virkjanir og annað slíkt. Þetta er búið að vera mjög fróðlegt og mikilvægt innlegg inn í þessa umræðu. Ég er hér með allar umsagnir sem komu fyrir nefndina og hef bundið inn í sérstaka bók. Þar kemur ýmislegt fróðlegt fram. Þar rakst ég einmitt á umsögn frá Náttúrufræðistofnun Íslands. Náttúrufræðistofnun leggst ekki gegn samþykkt þriðja orkupakkans vegna þess að ekki er búið að leggja sæstreng. Hún tekur í raun og veru ekki afstöðu gagnvart þessu máli. Ég sé að tíminn líður hratt [[Forseti hringir.]]en mig langar að koma aðeins inn á umhverfismálin, hv. þingmaður. Hafa þau ekki fengið allt of litla umræðu í kringum þetta mál?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir spurninguna. Jú, ég er sammála því og kom einmitt að því í ræðu áðan þegar ég kallaði eftir orkustefnu af hálfu ríkisstjórnarinnar þar sem menn taka einhverja stefnu, setja sér einhver markmið. Hvert ætlum við að fara sem þjóð? Ætlum við að virkja meira af fallvötnum? Ætlum við að virkja meira af jarðvarmavirkjunum? Ætlum við að fara í djúpboranir? Ætlum við að fara í vindorkuver? Hversu stór mega þau vera? Hversu víða? Hversu há möstur o.s.frv.? Ætlum við sem þjóð að fara í sjávarfallavirkjanir? Ætlum við að fara í ölduvirkjanir? Það er engin stefna. Við köllum eftir henni. Auðvitað er þetta umhverfismál af því að allt þetta hefur mjög misjöfn áhrif á umhverfið. Eins og hv. þingmaður veit er ekki sama hvernig það er unnið.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni og tek undir með honum að auðvitað er verið að byrja á svolítið röngum enda, þ.e. það ætti náttúrlega að vera búið að vinna þá miklu vinnu sem þarf að vinna hvað varðar orkustefnuna þannig að þeir hlutir séu ljósari fyrir okkur, hvaða áhrif þetta kemur til með að hafa. Með þessari innleiðingu er verið að leggja grunninn að sæstreng. Ég held að allir séu sammála um það. Það á síðan að vera á höndum Alþingis að ákveða hvort hann verði lagður. Engu að síður er mikilvægt að allt sé inni í umræðunni, hvaða áhrif virkjunarframkvæmdir munu koma til með að hafa, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega, að því það er alveg ljóst að nú þegar er ásókn í auknar framkvæmdir í orkuvinnslu, [[Forseti hringir.]]vindorkuverin sem dæmi.
Herra forseti. Það var mjög fróðlegt að fara yfir sögu virkjana vegna þess að niðurstaða mín var sú, og það er alls ekki ný uppgötvun heldur nokkurn veginn alkunn staðreynd, að fallvatnsvirkjanir hér á landi eru raunverulega komnar út á enda. Auðvitað getum við virkjað hinar ýmsu ár og aukið við þetta en allar stórar virkjanir og eitthvað sem verulega kveður að, eins og t.d. Kárahnjúkavirkjun sem er upp á ein 700 MW, verður ekki endurtekið. Það verður ekki endurtekið, hv. þingmaður, nema menn gangi á þær auðlindir sem má kannski setja undir umhverfislega þætti eins og Dettifoss og Gullfoss o.s.frv. Þá þurfa menn að fara að grípa inn í okkar dýrmætustu perlur. Þannig að menn ganga ekki mjög langt þangað. Menn verða því að finna aðrar auðlindir, eins og ég hef verið að benda á, vindorkuna [[Forseti hringir.]]og gufuaflsvirkjanir.
Herra forseti. Nú kemur sá sem hér stendur ríðandi á hvítu hrossi í pontuna og vil ég bara tilkynna í umræðuna að það er verið að vinna að orkustefnu fyrir íslenskt samfélag. Sú vinna hefur staðið yfir í heilt ár og hv. þingmenn Miðflokksins eiga sinn fulltrúa í þeirri vinnu. Búið er að safna gögnum í þeirri vinnu. Sá ágæti hópur varðandi vinnu við orkustefnu fyrir Ísland er síðan í lok apríl í fyrra og nú er stefnumótunarvinna hópsins að hefjast. Sjálfur sit ég sem hér stendur í þeim hópi. Mig langar að biðja hv. þingmann að svara spurningunni: Er hv. þingmaður ekki meðvitaður um að verið sé að vinna að orkustefnu [[Forseti hringir.]]fyrir Ísland og sú vinna hafi staðið yfir síðastliðið ár?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir spurninguna. Jú, mér er kunnugt um að unnið er að orkustefnu. Það er hið besta mál og ég mun auðvitað fagna því þegar hún kemur. En þetta er svipað og að fara í hlaup, það er ekki hægt að hlaupa af stað fyrr en búið er að leggja brautina. Hlaupabrautin er lögð áður en hún er hlaupin. Þetta er svipað. Við erum komin mjög langt. Við erum búin að virkja hérna í áratugi og hraðinn í virkjunarsögunni er mikill, eins og ég hef farið ítarlega yfir ef hv. þingmaður hefur fylgst með. Við virkjum sífellt meira og meira hvern áratug sem við lítum til baka. Bara frá árinu 2000 hefur það aukist gífurlega. Þess vegna þarf orkustefna auðvitað að liggja fyrir, þótt fyrr hefði verið. En að sjálfsögðu fagna ég því með hv. þingmanni ef verið er að vinna að orkustefnu og hún væntanleg mjög fljótlega. Það er fagnaðarefni.
Herra forseti. Búið er að ræða þriðja orkupakkann í 135 klukkustundir og fluttar hafa verið ótal ræður um að vinna þurfi orkustefnu fyrir íslenska þjóð og fyrir Ísland. Það er verið að vinna að þeirri stefnu. Ég vil benda á að unnið er sérstaklega að 22 punktum, sem eru helstu punktarnir í verkefninu. Hvað hefur hv. þingmaður minnst á marga af þeim punktum í ræðum sínum? Við erum ekki að fara að taka upp orkustefnu Evrópu á Íslandi. Við erum að vinna okkar eigin stefnu. Ég hélt að öllum væri ljóst hvert við erum að fara. Ég hélt að öllum væri ljóst hvers konar hagsmunir eru á bak við það að taka ekki upp erlenda orkustefnu á Íslandi. Ég hvet hv. þingmenn Miðflokksins til að kynna sér þá vinnu sem er í gangi varðandi orkustefnuna og þá [[Forseti hringir.]]22 punkta sem koma fram með þeirri stefnu þar sem er komið að ýmsum orkukostum íslenskrar þjóðar til lengri framtíðar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna eða ábendinguna um að ég ætti að kynna mér orkustefnuna og þá punkta sem þar eru. Ég vil benda hv. þingmanni á að margt af því sem hefur komið fram í þessari umræðu, sem er orðin talsvert löng, ég man ekki hversu löng, mætti skoða áður en menn hefta saman orkustefnuna. Ég ætla ekki að fara yfir hvað það getur verið, ég hef engan tíma til þess. Ég vil einnig benda hv. þingmanni á að menn ættu að skoða innleiðingu orkutilskipana eitt, tvö og þrjú - og fjögur, sem er væntanleg - mjög vandlega þegar þeir vinna orkustefnuna og þau áhrif sem þær geta haft innan lands. Taka menn t.d. mið af fjórða orkupakkanum þegar þeir eru að gera orkustefnu fyrir Ísland? Stendur til að innleiða hann líka? Verður þá ekki líka sagt: Heyrðu, við verðum að innleiða orkupakka fjögur, við erum búin að innleiða númer eitt, tvö og þrjú?
Virðulegur forseti. Ég vil fyrst í smá framhjáhlaupi koma í ræðu minni inn á það atriði sem hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, Njáll Trausti Friðbertsson, nefndi áðan, bara svo það mál falli ekki milli skips og bryggju. Það hefur ítrekað verið kallað eftir því að við Miðflokksmenn útskýrum hvers vegna við teljum ástæðu til að fresta málinu, setja það í ákveðinn farveg, setja það inn á haustið, jafnvel lengra. Atriðin bætast við. Sú staðreynd - það má vera að hún hafi verið nefnd í umræðunni áður, þótt alllangt sé um liðið síðan stjórnarþingmenn tóku þátt í umræðunni og er þakkarvert að hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson sé mættur hér og ætli að vera með okkur fram á kvöld, geri ég ráð fyrir - að verið sé að vinna að orkustefnu fyrir Ísland, eins og hv. þingmaður kom inn á með 22 kjarnaatriðum, undirstrikar það enn og aftur að við erum að byrja á öfugum enda. Auðvitað eigum við að klára þessa vinnu, klára orkustefnuna, taka hana fyrir á þingi og halda síðan áfram með orkupakkamál Evrópusambandsins, svona eftir því sem skynsamlegt þykir, ef það þykir skynsamlegt. En nú langar mig að koma inn á það sem ég ætlaði að nefna í ræðu minni, þessari fyrstu ræðu eftir það stutta hlé sem varð á umræðunum um þriðja orkupakkann. Þannig er mál með vexti að alloft hefur verið talað á þeim nótum að hér sé ástæða til að leiða þingviljann fram, það sé meiri hluti í stjórnarflokkunum fyrir því að klára þetta og með þeim rökum væri okkur í Miðflokknum hollast að kalla þetta gott. En þá verðum við líka að spyrja okkur: Um hvað var kosið, hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson, af því að ég heyri að þú ert á leið í andsvar? Um hvað var kosið í kosningunum fyrir rúmu ári síðan? Gátu stuðningsmenn Sjálfstæðisflokksins vænst þess að Sjálfstæðisflokkurinn riðu í broddi fylkingar við innleiðingu þriðja orkupakkans? Er eitthvað í gögnum sem liggja fyrir síðan í kosningum eða greinum sem benti til þess? Ég held ekki. Þvert á móti. Gátu stuðningsmenn Framsóknarflokksins reiknað með því að Framsóknarflokkurinn, á sama tíma og hann tekur þátt í Íslandsmeistaramótinu í feluleik, væri einhvern veginn að leggja stuðning sinn við það að innleiða þriðja orkupakkann, bara nákvæmlega eins og hann kemur fyrir? Það gat ekki nokkrum stuðningsmanni Framsóknarflokksins komið það til hugar. Bara engum. Og því síður þeim sem lásu stefnu flokksins og ályktanir. Svo er talað um að hér þurfi að leiða þingviljann fram. Mesta vorkunn eiga sennilega stuðningsmenn Vinstri grænna skilið, því að enginn flokkur hefur verið harðari gegn innleiðingu orkupakkans á fyrri stigum. Þingflokkur Vinstri grænna var algerlega grjótharður með öllum greiddum atkvæðum á móti fyrsta orkupakkanum og á móti öðrum orkupakkanum. Það hvarflar ekki að mér að menn hafi einu sinni séð ástæðu til að leita sér upplýsinga um hver afstaða Vinstri grænna var gagnvart þriðja orkupakkanum. Svo skýr hafði sá flokkur verið á fyrri stigum. Svo koma menn hér, þeir fáu sem hætta sér í pontu, þó einhverjir, örfáir í andsvör, fyrst og fremst með einhverjum skætingskommentum eða meldingum á fésbókarsíðum sínum og segja að nú sé tími til kominn að leiða þingviljann í ljós. Bara svo það sé sagt var ekki um þetta kosið, enda bendir allt til þess að hefði þetta verið mál í kosningum hefðu þessir þrír flokkar samanlagt ekki þingstyrk til að keyra málið í gegn. Þessir þrír flokkar sem hafa verið grjótharðir gegn þessari innleiðingu á fyrri stigum, sem sagt gagnvart orkupakka eitt og tvö, og gagnvart orkupakka þrjú, þó að enginn hafi athugað með Vinstri græna því að það þótti svo augljóst, þeir sem studdu þá flokka finna sig nú í þeirri stöðu að það sé röksemd fyrir því að klára málið, að leiða þurfi þingviljann í ljós, þessara hópa sem aldrei hefðu sennilega náð meiri hluta hefði vilji þeirra legið fyrir í þessu máli. Það má nota ýmis rök til að keyra málið áfram en þessi þykja manni klén, hafandi skoðað afstöðu flokkanna á fyrri stigum málsins.
Frú forseti. Ég held áfram að spyrja. Það er gott svigrúm til að eiga samtal við fyrri umr., stuttar ræður, maður getur spurt spurninga og svona, þannig að samtalið geti rúllað svolítið vel. Það sem ég er að reyna að átta mig á er hver strikin séu sem hv. þingmenn miða við, sem segja að innleiðing þriðja orkupakkans sé stjórnskipulegt álitamál, og á þeim forsendum erum við hér uppi að tala. Ég virði það fyllilega að þingmenn séu hérna og beiti málþófi. Ég hef ítrekað sagt að maður eigi að beita málþófi ef maður ætlar að standa með þjóðarviljanum og ef málið er þess efnis að það varðar gríðarlega hagsmuni. Þá á maður klárlega að stunda málþóf. Á sama tíma verður maður að fara mjög varlega með það í allri umræðu þegar maður öskrar úlfur, úlfur, maður verður að telja að það sé þá raunverulega úlfur. Og líka ef maður áttar sig á því að þetta er kannski ekki úlfur, þetta er kannski bara hvolpur og ekki eins hættulegur og maður hélt í upphafi, þá er mikilvægt að maður sé tilbúinn til þess að bakka með það, sem getur verið erfitt í stjórnmálum. Gefum okkur að þeir sem eru hérna í umræðunni séu ærlegir, séu heiðarlegir með það - Peter Drucker, faðir nútímastjórnunar, bendir á að það sé gott að byrja bara þar, byrja bara ganga út frá því. Þá fór ég að hugsa: Ókei, hvers myndi maður þá spyrja? Maður myndi spyrja: Hvar er línan sem hv. þingmenn draga varðandi stjórnarskrána, draga varðandi það að hafa svarið eið að stjórnarskránni, heitið að halda hana? Hvar er línan þar sem þeim finnst þeir fara yfir strikið varðandi stjórnarskrána þegar kemur að því að afsala fullveldi til annarra ríkja? Við verðum að afsala einhverju fullveldi ef við ætlum að vera í alþjóðasamningum, ef við ætlum að vera á innri markaðnum, ef við ætlum að geta selt fiskinn á innri markaðinn án þeirra hindrana sem þar eru. Það er mikilvægt að það komi fram í umræðunni. Ég mun halda áfram að spyrja hv. þingmann. Við skulum reyna að átta okkur á þessu. Hvar dregur hv. þm. Bergþór Ólason línuna varðandi fullveldisafsal?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir andsvarið. Við spurningu eins og þessari er mjög erfitt að koma með afmarkað svar, en ég ætla samt að reyna. Í þessu máli hefur til að mynda einn af guðfeðrum Viðreisnar, sem er flokkur sem sannarlega er áhugasamur um inngöngu Íslands í Evrópusambandið, talað um að beitt hafi verið lofsverðum blekkingum til að ná málinu á þann stað þar sem það er í dag. Sú athugasemd hefur oftast verið tengd við hina svokölluðu fyrirvara, sem eru svolítið á reiki, en það skiptir ekki öllu máli gagnvart þessum hluta svars míns. Ég held að Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og núverandi félagi í Viðreisn, hafi líka verið að tala um þessa útfærslu sem snýr m.a. að því að fresta hinum stjórnskipulega vanda til þess tíma er sæstrengur verður lagður. En síðan er atriði sem hefur kannski ekki verið mikið rætt, það er þessi feluleikur með hlutverk ACER sem eins konar - ég ætla að leyfa mér að segja að þar sé verið að reyna að komast fram hjá tveggja stoða lausninni með því að ESA verði í hlutverki eins konar póstburðardrengs hvað varðar afstöðu ACER til mála sem upp kunna að koma. Ég get sagt fyrir mig að þetta er í rauninni það atriði sem stingur mest, þ.e. hlutverk ACER sem umsagnaraðila, ritara niðurstöðu, eða hvað við viljum kalla það, [[Forseti hringir.]]í álitaefnum þar sem ESA er sagður hinn formlegi ákvarðanatökuaðili, þegar [[Forseti hringir.]]svo virðist vera að ESA sé fyrst og fremst ætlað [[Forseti hringir.]]það hlutverk að enduróma niðurstöðu [[Forseti hringir.]]ACER hvað deiluefni varðar.
Ókei. Þarna komumst við eitthvað nær. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta svar. Það sem mér hefur verið sagt þegar ég hef verið að rannsaka þetta mál er að ef það kemur sæstrengur er verið að tengja saman tvö ríki. Alltaf þegar tvö ríki eru tengd saman með einhvers konar innviðum vilja bæði ríkin geta komið að málum. Ef einhver deilumál eru um flutninga, í þessu tilfelli flutning rafmagns, eða fólksflutninga - Frakkland og Bretland tengjast með göngum, Svíþjóð og Danmörk tengjast með brú - þá vilja báðir aðilar geta komið að málum og verið með eitthvert sameiginlegt, t.d. einhvers konar gerðardóm, eða ef uppi eru álitamál. Ég hef heyrt að það að eina sem ESA geti tekið bindandi ákvarðanir um varði flutning yfir sæstrenginn. Telur þingmaðurinn ekki svo vera? Ef ekki þarf ég að skoða það nánar.
Herra forseti. Ég þakka andsvarið frá hv. þingmanni. Áhyggjuefnið er að þegar Ísland verður orðið tengt með sæstreng, sem ég ætla að leyfa mér að segja að séu allar líkur á að gerist með einum eða öðrum hætti, hvaða aðferðum sem beitt verður við að ná því markmiði fram, þegar sú staða er orðin verði orkumálastefna Evrópusambandsins, það viðmið, það markmið sem heildarkerfið sækist í að ná. Sem sagt, ákvarðanir verða teknar [[Forseti hringir.]]út frá markmiðum Evrópusambandsins. Ég held að það sé alveg ljóst. En ég verð eiginlega koma betur að því í ræðu [[Forseti hringir.]]á eftir.
Hæstv. forseti. Nú hefur á það verið bent, m.a. í umsögnum þeirra sem fjalla um þetta mál, að með því að aflétta stjórnskipulega fyrirvaranum og innleiða þessar gerðir erum við að innleiða hugmyndafræði, markmið og stefnu ACER-stofnunarinnar, sem býr að baki hinum sameiginlega orkumarkaði. Það er vissulega rétt að unnið er að orkustefnu fyrir Ísland. Það er unnið að henni en hún er ekki til. Það er til einhver stefna síðan 2010 eða 2011 eða hvað það var, sem getur varla talist í gildi. Í þeirri stefnu var reyndar fjallað um sæstreng, ég veit ekki hvort það verður í nýju stefnunni. Má þá ekki með sanni segja að mjög undarlegt sé að fara innleiða í dag stefnu og markmið Evrópusambandsins í þeirri orkustefnu? Allar hugmyndirnar koma fram í plagginu sem Evrópusambandið kallar Hrein orka fyrir alla Evrópubúa. Það er í rauninni fjórði orkupakkinn. Það er búið að skrifa upp og tengja alla þessa orkupakka á einn stað og þetta er hluti af heildarstefnunni. Þá spyr maður hvort eðlilegt sé að halda áfram að innleiða markmið, stefnur, stofnanir sem Evrópusambandið er með í sinni orkustefnu, halda áfram að innleiða það á Íslandi áður en íslenska stefnan er tilbúin. Ég spyr um þetta því að það er að mínu viti mikilvægt atriði. Meðan við erum að gera þetta og erum ekki með eigin orkustefnu til að taka mið af, leggja út frá þá erum við að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins, vegna þess að hún er skrifuð inn í alla þessa orkupakka. Til að mynda er strax í orkupakka fjögur verið að breyta gerðunum sem eru til umfjöllunar núna í orkupakka þrjú á Alþingi. Þetta er ein samfella, allir þessir pakkar, þetta er ein stefna sem við erum að innleiða í dag.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni andsvarið. Evrópusambandið má eiga það að það er ekki í neinum feluleik með stefnu sína í þeim efnum og hver markmiðin eru með innleiðingu. Það getur hver sem er hérna í salnum farið á netið og lesið sér til um það og þá sérstaklega núna þegar fjórði orkupakkinn liggur fyrir afgreiddur frá ráðherraráðinu. Það stenst enga skynsemisskoðun, held ég að sé óhætt að segja, að innleiða fyrsta orkupakkann og annan orkupakkann þannig að gengið var mun lengra en krafa var uppi um og síðan núna þriðja orkupakkann, m.a. með þeim rökum að okkur hafi tekist svo vel að innleiða annan orkupakkann, og ætla síðan að segja einhvern tímann í framtíðinni við Evrópusambandið: Ja, við höfðum ekkert betra að gera þann daginn þannig að við skelltum þessu inn í kerfið, en við vorum á sama tíma að græja okkar eigin stefnu og ætlum að miða við hana. Auðvitað erum við að senda það merki að við ætlum að vera hluti af hinum sameiginlega markaði, undirgangast þær reglur sem þar eru og haga málum okkar til samræmis við það. Annað eru bara útúrsnúningar og sýndarmennska og menn eiga að tala um hlutina eins og þeir eru. Framgöngu þeirra sem tala ákafast fyrir innleiðingu þriðja orkupakkans á þeim forsendum sem nú hefur verið stillt upp hefur í allri einlægni af manni sem þekkir ágætlega til verið lýst sem lofsverðum blekkingum, af fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins, Þorsteini Pálssyni, núverandi Viðreisnarmanni. Það skyldi engan undra að efasemdir þeirra sem á annað borð efast um innleiðinguna minnki ekki með þessari lýsingu á framgöngunni.
Hæstv. forseti. Fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, sem hv. þingmaður minntist á, hefur líka fagnað því mjög að þessi innleiðing eigi sér stað því að það sé ágætisupptaktur að aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Mér þótti sérstakt að sjá Sjálfstæðisflokkinn berjast fyrir því. Nú er orkupakki þrjú til umfjöllunar og orkupakki fjögur liggur fyrir. Búið er að tilkynna að orkupakki fjögur sé EES tengdur, þ.e. að EES-ríkin þurfa að taka hann upp annaðhvort að hluta eða að öllu leyti. Ég velti því upp við hv. þingmann hvaða líkur séu á því að íslensk orkustefna, sem unnið er að, geti farið í bága við orkupakka þrjú eða fjögur eða þá orkustefnu Evrópusambandsins sem verið er að innleiða með orkupakka þrjú og orkupakka fjögur. Munum við geta tekið upp einhverja stefnu sem fer í veigamiklum atriðum gegn orkustefnu Evrópusambandsins, gegn orkupakka þrjú, orkupakka fjögur?
Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Ég held að mönnum muni reynast erfitt að fullvissa sig eða einhvern annan um að það verði einfalt að vera með orkustefnu á Íslandi að þriðja pakkanum innleiddum og síðan fjórða pakkanum innleiddum og með sæstreng tengdan. Ég held að það væri í einhverju leikriti sem tengist ekki raunheimum á neinn máta. Ég held að alveg ljóst sé að við erum dálítið á færibandinu, ef svo má segja, í þeim málum og tannhjól fjórfrelsisins bara malla og snúast í rétta átt og alltaf þá sömu gagnvart þessum efnisatriðum. Ég held að því miður sé það mikil einfeldni eða barnaskapur í besta falli að halda því fram [[Forseti hringir.]]að hér sé hægt að innleiða orkupakka eftir orkupakka án þess að það hafi áhrif [[Forseti hringir.]]á möguleika til sjálfstæðrar stefnu í framtíðinni í orkumarkaðsmálum.
Herra forseti. Mig langar að lesa, með leyfi forseta, upp úr erindisbréfi starfshópsins um langtímaorkustefnu frá 23. apríl 2018. Þar segir: „Orkustefna þarf að líta með heildstæðum hætti til lengri tíma til framboðs og eftirspurnar eftir orku (bæði hvað varðar raforku og hita). Bæði núverandi stöðu og með hliðsjón af áætlaðri þróun til framtíðar og orkuspá. Orkustefna þarf að svara þeirri spurningu hvernig við uppfyllum orkuþörf og orkuöryggi með ábyrgum hætti. Einnig þarf í orkustefnu að fjalla ítarlega um flutnings- og dreifikerfi raforku og taka mið af því sem fram kemur um þau mál í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Orkustefna þarf enn fremur að styðja við skynsamlega atvinnustefnu og líta á samspil orkumála við aðra lykilatvinnugreinar.“ Það er nefnilega þannig að eitt af stefnumálum núverandi hæstv. ríkisstjórnar er orkumál, orkustefna fyrir land og þjóð, sem er mikilvægt atriði. Af hverju var ekki kosið, spyr hv. þingmaður, í síðustu kosningum um orkupakka þrjú? Það var heldur ekki kosið um hann 2013, 2016 eða 2017. Þar sem er þó jákvætt og jákvæðast held ég við umræðu núna um þriðja orkupakkann er að það er yfirleitt verið að ræða orkumál þjóðarinnar sem eru, eins og við höfum margoft minnst á hér, allt of lítið rædd á vettvangi þingsins. Ég óska eftir því, það væri jákvætt í allri umræðu, að hv. þingmenn Miðflokksins kynni sér erindisbréf og þá vinnu sem er unnin í orkustefnunni til þess að ná umræðunni um þau mál upp á aðeins hærra plan. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvernig tengist umræðan um þriðja orkupakkann orkustefnu fyrir Ísland?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni andsvarið. Til að svara spurningunni hvernig orkupakki þrjú tengist umræðunni um orkustefnu Íslands og vinnu við hana þá hélt ég að það blasti við. Ég held að ég hafi meira að segja sagt það beinlínis í ræðunni áðan að ég teldi óvarlegt annað en að klára þá vinnu sem verið er að vinna einmitt við smíði orkustefnu áður en við göngum lengra í innleiðingu orkupakka Evrópusambandsins. Ég hef ekki talað nógu skýrt áðan ef þetta lá ekki fyrir. Hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson hvetur okkur í Miðflokknum til þess að kynna okkur erindisbréf hópsins sem nú vinnur að gerð orkustefnu. Það erindisbréf þekki ég ágætlega og það var lesið upp úr því áðan. Það er ekkert í því erindisbréfi sem dregur úr áhyggjum mínum gagnvart innleiðingu þriðja orkupakkans, ekki neitt. Ég hef sagt það mjög skýrt að sú vinna á að klárast þannig að við gerum þetta á okkar forsendum en séum ekki að aðlaga okkar stefnu, mögulega, einhverjum pökkum sem við höfum fengið senda að utan. Við eigum að klára orkustefnuna því að ég held að þar sé verið að vinna mjög góða vinnu. Ég veit að það er Norðlendingar góður í þeirri vinnu fyrir hönd Miðflokksins. Ég held að ég hafi svarað spurningu þingmannsins en til að ramma það inn ætti í mínum huga stefnan að liggja fyrir fyrst, það væri rétt röð hlutanna. Þegar við höfum í huga að iðnaðarráðherra hefur beinlínis sagt að það séu engin vandkvæði við það að fresta málinu fram á haustþing 2019 [[Forseti hringir.]]þá skil ég bara ekki hvers vegna við nýtum okkur ekki það tímasvigrúm.
Herra forseti. Ástæðan fyrir ég spyr hvernig þetta tvennt tengist, þ.e. langtímaorkustefna fyrir íslenskt samfélag til 20–30 ára og þriðji orkupakkinn, er sú að það eina sem orkupakki þrjú snýst um er flutningur á raforku um grunnvirki yfir landamæri. Orkupakki þrjú mun ekki hafa áhrif á neitt gagnvart langtímaorkustefnu okkar fyrir íslenska þjóð og nýtingu hennar, hvernig við höldum forræði yfir orkuauðlindunum eða flytjum orkuna um landið, þannig að það sé ljóst. Þetta snýst um grunnvirki yfir landamæri, flutning á orku þar. Við munum móta okkur orkustefnu, íslenskt samfélag, eins og við erum að vinna að núna til næstu 20– 30 ára, á [[Forseti hringir.]]forsendum okkar og fyrir hagsmuni okkar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir andsvarið. Ég verð að viðurkenna að mér er nokkuð brugðið eftir alla þá umræðu sem hér hefur átt sér stað að komast að því núna eftir 135, 136 tíma að það sé ekkert í þessum orkupakka annað en atriði sem snúa að tengingu grunnvirkja til flutnings raforku yfir landamæri. Hér hafa menn farið með mikinn fagurgala um að þetta sé svo mikið neytendamál, menn geti bara skipt um orkusala. Það sé stóra málið.
Stóra myndin.
Ef stóra myndin er sú, eins og hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson segir, að þetta snúist aðeins um þessi grunnvirki þá fyrst liggur ekki á að klára þetta. Ef það er málið þá frestum við þessu strax fram á haust, þá frestum við umræðu strax, bara núna. Það hefur verið talað linnulaust, ef hægt er að tala um linnulaust í samhengi við málflutningi stuðningsmanna orkupakkans í þessari umræðu, [[Forseti hringir.]]um að þetta sé svo mikið neytendamál, það séu svo mikil réttindi og gegnsæi og regnbogar og perluduft að [[Forseti hringir.]]sáldrast yfir okkur. Þetta eru áhugaverðar fréttir.
Hæstv. forseti. Hér erum við mætt á ný, nýböðuð og steinkuð eftir smápásu frá þessari umræðu. Það ætti öllum að vera ljós nauðsyn þess að meta áhrif þriðja orkupakkans með hliðsjón af EES-samningnum. Ég tek það skýrt fram að með þessum orðum er ég alls ekki að kasta rýrð á EES-samninginn. Það þarf í því samhengi að skoða aðrar gerðir ESB sem ýmist hafa þegar verið lögleiddar hér eða verða að öllum líkindum lögleiddar. Þar nefni ég sem dæmi þjónustutilskipun ESB og reglugerð 347/2013, um kerfisþróunaráætlun ESB og samræmda meðhöndlun umsókna fyrirtækja um leyfi til uppbyggingar innviða til orkuflutnings á milli svæða eða landa. Allt regluverk ESB á það sammerkt að miða að því að draga úr opinberu eignarhaldi og rekstri og að efla frjálsa samkeppni. Margir hérlendis hafa gleypt þennan málflutning eins og þorskur bítur smokkfisk og gildir þá engu hvort öngulinn sé ryðgaður eða með ónýtu agnhaldi. Rökin gegn slíkum málflutningi halda engan veginn, m.a. af ástæðum sem ég mun rekja hér. Í fyrsta lagi verður aldrei á Íslandi frjáls samkeppni að evrópskum hætti sem þrýstir raforkuverðinu niður í lágmark þess sem arðbært getur talist af því að hér verður alltaf fákeppni til staðar og staða orkuvinnslu fyrirtækjanna er fádæma ójöfn. Orkukaup öll að hætti ESB verða þess vegna orkukaupendum varla til hagsbóta. Við erum það fámenn þjóð. Í öðru lagi er þjóðin sennilega ekki á þeim stað að hún sé tilbúin til að líta á rafmagn sem hverja aðra vöru, enda er eðli orku um margt ólíkt eðli annarra vara. Rafmagn er engin venjuleg vara. Flestir líta á orku sem auðlind og auðlindir eiga að sjálfsögðu að vera í eigu hvers samfélags og þjóna hagsmunum þess samfélags. Það þýðir m.a. að orkan sé nýtt og hún metin til gagns samfélaginu á annan hátt heldur en að verðleggja hana í evrum. Samfélagið eða fyrirtæki í eigu þess eiga að fá að nýta þessar auðlindir og setja um þær leikreglur sem hentar samfélaginu sem best, samfélaginu til hagsbóta. Að sama skapi mætti líta á dreifikerfið sem nauðsynlega innviði samfélagsins. Við verðum að gæta að því að ákvarðanir sem við tökum lýðræðislega um nýtingu orkuauðlinda náist í fullri sátt. Í því sambandi er nauðsynlegt að við höfum full yfirráð að öllu leyti og stjórn yfir þeim málum. Við innleiðingu þriðja orkupakkans erum við að öllum líkindum að missa forræði yfir því hvernig regluverk orkugeirans verður. Við eigum að sjálfsögðu að líta á raforkukerfið allt sem nauðsynlega innviði þjóðfélagsins. Slíkir innviðir eiga að sjálfsögðu að vera á ábyrgð þjóðarinnar og lúta þeim reglum sem þjóðin er algerlega sátt við. Hæstv. forseti. Nú er tvímælalaust komið að því að ég biðji um að Alþingi hugsi sinn gang alvarlega í stöðu þessara mála. Það er of langt mál að telja upp öll þau varnaðarorð sem hafa verið sögð. Það sem hér er í húfi gæti verið t.d. stjórnarskráin eða framtíð þjóðarinnar og ekki síst verðum við að gæta þess að missa ekki yfirráð yfir orkuauðlindinni. Við skulum muna að áhrif þess að samþykkja þessa þingsályktunartillögu geta komið fram síðar, eftir fimm ár, eftir tíu ár og jafnvel eftir 20 ár. Hver veit? En það er okkar á ábyrgð, drengskapur okkar sem alþingismanna liggur undir. Það liggur ekkert á að koma þessu í gegn. [[Forseti hringir.]]Stöldrum við.
Herra forseti. Mig langar að halda áfram að spyrja varðandi stjórnarskrána. Það er einn af liðunum í þessu máli sem varðar fullveldi, afsal þess og hvar við setjum mörkin og er kannski eitthvað sem við þurfum sérstaklega að taka tillit til af því að við höfum svarið eið að stjórnarskránni. Svo er það náttúrlega hitt stóra málið fyrir landsmenn, það sem brennur á landsmönnum, en það er hættan sem margir sjá fyrir sér á því að missa yfirráð yfir auðlindum okkar, orkufyrirtækjum og orkuinnviðum. Mig langar að byrja á því að reyna eins og ég hef verið að gera að fá það skýrt inn í umræðna hvar hv. þingmenn sem tala um þennan stjórnskipulega fyrirvara, sem margir sérfræðingar hafa talað um, setja sjálfir mörkin, hvenær þeim finnst að þeir standi ekki lengur að standa við sinn eið að stjórnarskránni. Það segir í stjórnarskrá og í þingskapalögum að við leggjum drengskap okkar við því að halda stjórnarskrá. Mig langar að spyrja þingmanninn um þetta. Ég hef gert mitt besta hingað til, en ég hef gert mistök hvað það varðar eins og fleiri þingmenn að greiða atkvæði með máli sem síðan var stjórnskipulegt álitamál. Ég hef verið mjög skýr í mínum þingflokki að þetta er mín afstaða varðandi það hvar mér finnst ég ekki geta stigið lengra, þ.e. leyfa stjórnarskránni að njóta vafans þegar það er álitamál um hana. Mig langar að spyrja þingmanninn hvar hann setur mörkin. Einföld spurning í upphafi. Við erum með tvö fullvalda ríki sem eins og tveir lögráða einstaklingar geta gert samninga sín á milli og það er einhvers konar gerðardómur eða einhver aðili sem getur dæmt um það. Þegar kemur að ríkinu Íslandi í EES-samstarfinu er það EFTA-dómstóllinn eða ESA sem tekur slíkar ákvarðanir og getur gert þær bindandi að einhverju leyti. En hvað finnst þingmanninum þegar einhver aðili í EFTA-samstarfinu getur beint sektað íslenskan lögaðila eins og í máli [[Forseti hringir.]]sem var í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd nýlega? Finnst honum það ganga of langt? Eða er hann með skýra hugmynd almennt hvar mörkin liggja?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir andsvarið. Þessi spurning um stjórnarskrána og þanþol hennar eða eitthvað slíkt í þessu sambandi er í mínum huga þannig í þessu máli að það hafa komið fram aðilar, málsmetandi aðilar, lögfræðingar og lögspekingar, og talað um að það sé einfaldlega komið að þolmörkum. En þetta er ekki fullyrðing heldur sett fram sem álit. Í þessu máli gætum við verið komin á þann stað að það sé gengið of langt. Þegar maður heyrir slík varnaðarorð þá vill maður staldra við, skoða málið betur og koma því á þann stað þar sem það yrði sett á hreinan flöt, með því t.d. eins og við höfum margoft sagt, að vísa því aftur til sameiginlegu EES-nefndarinnar. Til að byrja með ætti alla vega að fresta málinu til haustsins og leiða frekari upplýsingar í ljós. Það hefur sýnt sig í þessari umræðu að það er alltaf eitthvað að koma í ljós sem menn vissu ekki af áður. Þannig horfi ég á málið og þarna stíg ég niður fæti.
Herra forseti. Ef ég skil þingmanninn rétt þá staldrar hann við ef það eru sérfræðingar sem benda á þetta. Ég er að reyna svolítið að ná því nákvæmlega hvar mörkin eru eða alla vega eins nálægt og við getum komist. Þannig að það skiptir máli ef það eru einhverjir sérfræðingar sem segja þetta. Kannski þurfa þeir að vera sæmilega málsmetandi sérfræðingar eða hvað? Er nóg einn sérfræðingur? Það er kannski eitthvað matskennt hjá þingmanninum. Það voru sérfræðingar sem vöruðu við þessu þegar var verið að innleiða fjármálaeftirlitsreglugerðina. Menn geta náttúrlega skipt um skoðun og menn geta gert mistök. En þetta var í tíð ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Ég veit ekki betur en hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hafi lagt það mál fram. Var það ekki þannig? Ókei, en þetta var alla vega í tíð ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs. Og ég var hér uppi í ræðupúlti og sagði: Við verðum að láta stjórnarskrána njóta vafans. Er [[Forseti hringir.]]það þarna sem þingmaður myndi segja: Nei, nú þurfum við að fara aftur til EES-nefndarinnar. Skil ég þetta rétt? [[Forseti hringir.]]Ef það er einhver vafi í sérfræðingasamfélaginu þá myndi hann stíga niður fæti og segja: [[Forseti hringir.]]Aftur til EES-nefndarinnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta andsvar. Ég er ekki vel að mér í því máli sem þingmaðurinn minntist á en ég segi bara: Ef menn hafa gert mistök þá er alls ekki réttlætanlegt að gera önnur mistök í dag [[Sammála.]]Ég myndi segja að ég er mikill efasemdarmaður í þessu máli og að þær efasemdir sem hafa verið bornar á borð eru mér alveg nægjanlegar til að hægja á eða bara stoppa málið og endurskoða upp á nýtt. Það er svo einfalt í mínum huga. Þetta er ekki þannig mál að það breyti neinu þó að við skoðum það aðeins betur. Þetta er ekki akút mál, alls ekki. Það er bara þannig í mínum huga og okkar allra sem höldum þessu til streitu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu. Það sem ég var að velta fyrir mér voru þessir lagalegu fyrirvarar og kannski sérstaklega vegna þess að hv. þingmaður er í atvinnuveganefnd. Nú hefur verið bent á ýmsa möguleika, hvar þann lagalega fyrirvara er að finna, hvort sem orðið er notað í eintölu eða fleirtölu. Stundum er talað um lagalegu fyrirvarana, stundum um lagalega fyrirvarann, þannig að við áttum okkur ekki alveg á því. Getur hv. þingmaður upplýst mig eitthvað nánar um það, af því að hann er í hv. atvinnuveganefnd? Það hefur verið talið að lagalega fyrirvarann sé að finna í atvinnuveganefnd, það hefur komið fram í umræðunni. Hefur hv. þingmaður orðið var við hann í nefndinni? Það hefur einnig verið talið að lagalega fyrirvarann væri að finna í raforkulögum, frumvarpi til raforkulaga. Ég get ekki áttað mig á því vegna þess að breytingin á raforkulögum er sambærileg við 39. gr. núverandi raforkulaga. Ég átta mig ekki á því. Það er ekkert nýtt þar að finna þannig að ég átta mig ekki á því hvernig hann getur verið þar. Þar hefur einnig komið fram að fyrirvarann sé að finna í yfirlýsingu EFTA-ríkjanna. Ekki átta ég mig á því. Komið hefur fram að hann sé að finna í yfirlýsingu framkvæmdastjóra orkumála hjá Evrópusambandinu. Ég átta mig ekki á því hvernig hann er að finna í þeirri yfirlýsingu. Komið hefur fram að hann sé í reglugerð sem væntanleg sé frá hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra. Ég hef ekki séð þá reglugerð nema [[Forseti hringir.]]drög að henni. Ég get haldið áfram í næsta andsvari, en hefur hv. þingmaður orðið var við þennan lagalega fyrirvara í atvinnuveganefnd?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni fyrir andsvarið. Nei, ég hef ekki orðið var við þennan fyrirvara í atvinnuveganefnd. Ég verð að viðurkenna að ég var í fríi um daginn þegar hann var til umræðu í nefndinni þannig að ég er ekki nógu vel að mér í því sambandi. En ég hef heyrt það í ræðum hv. þingmanns, fyrirspyrjandans Karls Gauta Hjaltasonar, að leit hans að fyrirvörum hafi ekki borið mikinn árangur. Þeir fyrirvarar sem menn hafa verið að tala um eru að mínu mati og margra annarra, ef þá er einhvers staðar að finna, meira til heimabrúks og lítið í þá, hvað á maður að segja, ekki varið heldur halda þeir ekki vatni. Allir fyrirvarar sem eru gerðir þurfa að vera í samningum samþykktum af báðum aðilum að mínu áliti. Þar af leiðandi eru fyrirvararnir sem er verið að tala um ekki til að hrópa húrra fyrir. Enda erum við með mál á Alþingi, hið svokallaða hráakjötsmál, sem við erum með til úrvinnslu af illri nauðsyn vegna þess að við fengum dóm á okkur í því máli, Íslendingar, af því að það héldu engir fyrirvarar. Ætti það að vera okkur víti til varnaðar, að vanda okkur enn þá meira í þessu máli því að þótt hitt málið sé náttúrlega mjög stórt mál er þetta mál enn þá stærra. Ef stigið er djúpt út í þennan poll er erfitt að komast þurr upp úr honum aftur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég átti eftir að klára að telja upp fyrirvarana. Ég átti fimmta atriðið eftir. Það hefur einnig verið bent á að lagalega fyrirvarann sé að finna í texta í greinargerð þingsályktunartillögunnar sem við ræðum nú á, bls. 3, og ég hef lesið þann texta. Ekkert af þeim fimm atriðum sem ég hef nefnt, og hugsanlega eru þau fleiri, dugir. Ekkert af þeim dugir ef það verður af innleiðingu orkutilskipunarinnar óbreyttri, eins og við erum að ræða hér, til þess að fría okkur frá því að vera þjóðréttarlega skuldbundin samkvæmt orkutilskipun Evrópusambandsins, ekkert af þeim. Stjórnarliðar eru spurðir um þetta: Hvar er lagalegi fyrirvarinn? Hvar er hann? Megum við sjá hann? En þeim fyrirmunað að útskýra það á mannamáli fyrir þjóðinni. [[Forseti hringir.]] Já, herra þingmaður: Ykkur er fyrirmunað að útskýra það fyrir okkur og þjóðinni [[Forseti hringir.]]hvar hann er að finna og hvaða gildi hann hefur [[Forseti hringir.]]þjóðréttarlega.
Forseti minnir á tímamörk.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta hressilega andsvar. Þingmaðurinn er greinilega búinn að leita dyrum og dyngjum og ég treysti honum fullkomlega sem lærðum lögfræðingi til að meta þetta mál algjörlega rétt. Stjórnarliðar hafa, eins og þingmaðurinn orðaði það, hlaupið í felur og ekki komið með haldbærar skýringar á þeim fyrirvörum sem talað er um. Ég er honum algerlega sammála í því. Í ljósi sögunnar varðandi málið sem ég nefndi áðan hljótum við að óska eftir því að þetta verði stoppað og unnið miklu betur í málinu þannig að t.d. þessi atriði verði til lykta leidd. Best er náttúrlega að geta komist að samkomulagi um svona mál án þess að vera með fyrirvara. Orðið fyrirvari er í mínum huga frekar til tortryggni en annað.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég tók sérstaklega eftir því að hann minntist á að það þyrftu að vera sættir um málið, ef ég heyrði rétt. Mér finnst þetta mjög athyglisvert innlegg hjá hv. þingmanni vegna þess að hér er á ferðinni mjög stórt mál. Það varðar komandi kynslóðir, börnin okkar og barnabörn o.s.frv., og getur haft veruleg áhrif á heimilin í landinu, fyrirtækin í landinu. Það er alveg ljóst að innleiðing orkupakka þrjú er undanfari þess að samþykkja orkupakka fjögur og við komum til með að horfa fram á sæstreng innan einhvers árafjölda. Ég held að það sé alveg ljóst að hann kemur. Forstjóri Landsvirkjunar hefur m.a. fullyrt það. Þá vekur það sérstaka athygli í þessu máli að meiri hluti þjóðarinnar er á móti því. Verkalýðsfélögin hafa ályktað, bæði Alþýðusamband Íslands, VR og fleiri félög, á þann veg að ekki eigi að innleiða þessa tilskipun og þau hafa miklar áhyggjur af því að raforkuverð til heimila í landinu muni hækka. Við höfum sýnt fram á það hér, Miðflokksmenn, í okkar málflutningi að við innleiðingu orkupakka eitt og tvö þá hækkaði rafmagnsverð og það verulega á svokölluðum köldum svæðum á sumum stöðum á landinu vegna þess að þessir orkupakkar, tilskipanir Evrópusambandsins, bönnuðu sérstaka samninga sem vörðuðu niðurgreiðslur. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann gæti farið nánar út í þetta og hvaða afleiðingar hann sæi fyrir sér [[Forseti hringir.]]af því að innleiða mál af þessu tagi í svo miklu ósætti við þjóðina, [[Forseti hringir.]]verkalýðshreyfinguna.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir andsvarið. Hann kom inn á nokkur mál og nefndi fyrst sátt, að þetta þyrfti að vera í sátt. Ef eitthvað þarf að vera í sátt þá þarf þetta mál að vera í þjóðarsátt. Við erum að tala um grundvallarmál í auðlindamálum þjóðarinnar, sem orkan er. Hv. þm. Birgir Þórarinsson hefur oft bent á það og veifað reikningum þar sem sést svart á hvítu að raforkuverð hækkaði á sínum tíma þegar orkupakki eitt og tvö voru innleiddir. Það segir okkur að ef við höldum áfram að innleiða eins og t.d. þennan pakka mun raforkuverð að öllum líkindum hækka. Alla vega þurfum við að taka mið af því sem segir í þessum samningum. Um hvaða afleiðingar það getur haft þá hefur mikið verið talað um náttúruvernd í gegnum árin og ekki eigi að stuðla að auknum framkvæmdum í virkjunarmálum. Þetta hlýtur að koma mikið við náttúruverndarsjónarmiðin. Það hefur lítið verið rætt um loftslagsmálin í þessu sambandi. Getum við ekki betur mætt þeim loftslagsvanda sem að steðjar í heiminum, eins og mikið er rætt um í dag, ef við erum sjálfum okkur nóg og sjáum um okkar mál sjálf hér heima án þess að fara að tengjast öðrum þjóðum með raforkustreng? [[Forseti hringir.]]Það var nú frægt þegar þingmaður talaði um skítugt rafmagn fyrir nokkrum árum og [[Forseti hringir.]]var gert grín að því. En það [[Forseti hringir.]]var alveg laukrétt hjá viðkomandi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hann kom þarna inn á mjög athyglisverðan þátt, það er einmitt náttúruverndin og sátt við náttúruna í landinu. Það er alveg ljóst að þessi áform eru skref til frekari orkuvinnslu. Við sjáum það núna í miklum áhuga á virkjunum undir 10 MW, þær þurfa ekki að fara í umhverfismat. Við sjáum þetta í áformum um vindmyllugarða o.s.frv. Það er ljóst að þeir sem hafa áhuga á þessari orkuvinnslu, þessum framkvæmdum, sjá fyrir sér tækifæri sem komi til með að opnast innan tiltölulega stutts tíma til að selja hreina íslenska orku úr landi og það mun hafa áhrif á náttúruna. Ég held að það þurfi nauðsynlega að hafa þessa [[Forseti hringir.]]umræðu á borðinu [[Forseti hringir.]]hvað þetta varðar, þ.e. náttúruvernd og áhrif á [[Forseti hringir.]]umhverfið.
Hæstv. forseti. Já, það er akkúrat þessi punktur með náttúruverndarsjónarmiðin sem t.d. einn ríkisstjórnarflokkurinn, Vinstri grænir, hafa talað mikið um að við ættum að passa upp á, það er náttúruvernd. Ég er algjörlega sammála því. Þess vegna finnst mér mjög sérstakt að sá ágæti flokkur skuli standa að þessu máli vitandi það að þetta mun skapa meiri atgang gagnvart náttúrunni. Það hefur t.d. verið talað um sjónmengun í sambandi við vindmyllugarðana og eins með loftlínur og annað slíkt og auknar fallvatnsvirkjanir hér og þar, þótt ég sjái nú reyndar ekki mikinn ljótleika í því. En það er misjafn smekkur mannanna. Annað er í þá áttina. Þetta er allt eitthvað sem þarf að taka miklu meiri tíma í að landa til þess að ná [[Forseti hringir.]]þeirri sátt sem þarf að nást áður en svona ákvörðun er tekin.
Einstaklega virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að fá tækifæri til að halda áfram umræðu um þriðja orkupakkann því að ekki er vanþörf á. Frá því að við vorum síðast ræða þessi mál hefur ótal margt nýtt litið dagsins ljós, ný rök, nýir hlutir til þess að, svo að ég segi eins og er, hafa áhyggjur af og nýjar spurningar til að spyrja. Til að setja hlutina í samhengi tel ég engu að síður rétt að byrja á stuttu yfirliti yfir það sem fram hefur komið fram að þessu. Þetta er ekki tæmandi yfirlit. Eins og hæstv. forseti þekkir hefur þessi umræða miklu leyti farið fram um hánótt þegar fólk hefur ekki haft tækifæri til að fylgjast með henni og afleiðingin er auðvitað sú að það kann að hafa verið erfitt á stundum að halda þræði varðandi heildarsamhengið. Svoleiðis að ég ætla að stikla á stóru varðandi framgang þessa máls til að geta síðan leitt inn í það sem hefur gerst frá því að umræðu var frestað. Í fyrstu var þetta mál kynnt sem mál sem skipti í rauninni engu máli, hefði engin áhrif fyrir okkur Íslendinga, væri bara einhver tæknileg EES-innleiðing. En um leið var sagt, sérstaklega eftir að gerðar voru athugasemdir við það, að gríðarlega mikilvægt væri að klára málið og innleiða það. Hæstv. iðnaðarráðherra hafði raunar nefnt að málið mætti vel bíða haustsins en svo birtist það skyndilega og okkur var sagt að það yrði að klára innleiðinguna. Áhyggjum fjölmargra, stórs hluta Íslendinga, meiri hluta Íslendinga, mikils meiri hluta, til að mynda stuðningsmanna allra stjórnarflokkanna og ályktunum þessara flokka var svarað með svokölluðum fyrirvörum, að nú væri málið leyst. Jú, kannski hefði verið rétt að hafa dálitlar áhyggjur af því en það væri búið að leysa það með fyrirvörunum svokölluðum. Í ljósi þess að það voru einmitt þeir fyrirvarar sem notaðir voru til að selja málið, ef svo má segja, herra forseti, selja það a.m.k. þingflokkum stjórnarflokkanna, þá þótti okkur í Miðflokknum mikilvægt að fá á hreint hverjir fyrirvararnir væru og hvers eðlis og hvort þeir væru til þess fallnir að skila þeim árangri sem fullyrt var við okkur að þeir myndu skila. Það kom reyndar fram í utanríkismálanefnd af hálfu sérfræðinga sem þar mættu að þeir hefðu ekki séð fyrirvarana. Þó voru þeir búnir að kynna sér öll gögn málsins en þeir höfðu ekki séð fyrirvarana og tóku skýrt fram að fyrirvararnir þyrftu að vera þess eðlis - og þetta er algert grundvallaratriði, herra forseti, ég hef nefnt þetta áður en ég tel mikilvægt að undirstrika það núna - að innleiðing ætti sér ekki stað. Á sama hátt og menn samþykkja stundum frumvörp í þinginu þar sem gildistöku er frestað þá þyrftu fyrirvararnir í þessu máli að vera þess eðlis að innleiðingin ætti sér ekki stað fyrr en eitthvað ákveðið gerðist. En það er ekki sú leið sem ríkisstjórnin hefur farið. Hún talar fyrir því og segir frá því í þeirri ályktun sem við ræðum nú að málið verði innleitt í heild. Við spurðum svo: Hvað með fyrirvarana? Hvar er þá finna? Það var einmitt hv. þm. Ólafur Ísleifsson sem spurði hv. þm. Birgi Ármannsson, þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins, þeirrar spurningar. En þá varð uppi fótur og fit og ég efast ekki um að hæstv. forseti muni eftir því. Þá hófst í raun leitin að fyrirvörum. Í fyrstu voru það stjórnarliðar sem hófu leitina, hlupu hér milli herbergja og flettu blöðum til að reyna að finna fyrirvarana, en sú leit bar ekki meiri árangur en svo að við í þingflokki Miðflokksins töldum ríkisstjórnina þurfa hjálp við leitina. Alla tíð síðan hefur hv. þm. Karl Gauti Hjaltason haldið utan um rannsóknirnar, leitina að fyrirvörunum, eins og hann kom aðeins inn á í ræðu áðan. Herra forseti. Hvernig á ég að geta, jafnvel þótt ég stikli á stóru, farið yfir aðdraganda þess sem við erum að ræða á aðeins fimm mínútum? Ég skil það að hæstv. forseti getur ekki úthlutað mér meiri tíma að sinni. Ég bið hæstv. forseta að setja mig aftur á mælendaskrá.
Forseti. Ég held áfram að spyrja fyrst það gefst rúmur tími í að ræða þetta, ég kem seint til leiks, um stjórnskipulega fyrirvara, þ.e. hvar línan er. Í ríkisstjórn hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar voru mál þar sem voru uppi stjórnskipuleg álitaefni eins og málið um fjármálaeftirlit sem kemur frá EES. Björg Thorarensen kom með það álitaefni inn í nefndina. Málið var samt sem áður samþykkt í þingsal og það er gert þannig að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd tekur málið og segir: Jú, það eru álitamál þarna, en þetta verður afgreitt í þingsal. Það er svo sent til utanríkismálanefndar. Utanríkismálanefnd segist samþykk áliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um að það séu álitamál, nefndarmenn eru ekki alveg sammála en það verði afgreitt í þingsal, hún afgreiðir málið þannig frá sér. Síðan kemur málið hingað í þingsal og þá var hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, þá forsætisráðherra, ekki á staðnum í atkvæðagreiðslunni en hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson greiðir atkvæði með málinu. Ég geri ekki ráð fyrir öðru en að það sé út af því að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd segir einmitt að álitamál um stjórnarskrána séu afgreidd í þingsal. Menn greiða atkvæði með málinu og hv. þm. Frosti Sigurjónsson gerir það líka. Nú gera menn mistök og kannski breyta menn afstöðu sinni til þess hvar línan er með stjórnskipulega fyrirvara. Ég hef sjálfur gert mistök í þessum efnum af því að það var ekki skýrt þegar ég var að spyrja fólk hvort mál stæðist stjórnarskrána. Ég var með aðra skilgreiningu á því. Það hefur gerst, meira að segja eftir að ég var skýr með afstöðuna. Ég hef stundum fengið rangar upplýsingar og tekið óupplýsta ákvörðun en taldi mig upplýstan. Ég vil spyrja hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson hvar hans lína er, hvenær hann er sannfærður um að mál standist stjórnarskrá eins og hann er stjórnarskrárbundinn til að gera og hefur svarið eið þar að. Hvar er hans lína varðandi það að halda stjórnarskrána þegar kemur að afsali [[Forseti hringir.]]valds, fullveldis, til stofnana utan landsins?
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að vera hérna með okkur. Það er mikils metið. Þótt hv. þm. Jón Þór Ólafsson tilheyri stjórnarandstöðunni þá hefur stjórnarandstaðan haft ekki síður áhuga á innleiðingu þessa máls en stjórnarmeirihlutinn svoleiðis að það er mjög gagnlegt að fá annað sjónarhorn og vil ég þakka hv. þingmanni fyrir það. Ég verð hins vegar að leiðrétta hann. Ég var ekki forsætisráðherra þegar málið um fjármálaeftirlitið sem hann spurði um var innleitt og hef efasemdir um að það hafi verið rétt að gera það. Þessi rök, ef hv. þingmaður vill líta svo á að hann hafi verið að færa rök fyrir því … [[Nei.]]Nei, hann var ekki að færa rök fyrir því að það ætti að samþykkja þetta mál. Hann er að tala um eitthvað allt annað mál og það sem gerðist í fortíðinni. Ég skil að hv. þingmaður detti inn á þá braut vegna þess að það var auðvitað uppleggið hjá nokkrum hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins ekki hvað síst sem reyndu á tímabili - og ég hafði reyndar mjög gaman af því, herra forseti, það var orðið svo skondið - að útskýra að þeir yrðu bara að innleiða þennan orkupakka vegna alls konar atburða úr sögunni og m.a. að ég hefði einhvern tímann sem forsætisráðherra hitt David Cameron og fallist á að skoða áhrif sæstrengs en reyndar sagt um leið að ég teldi sæstreng ekki henta Íslandi. En bara það að ég hefði sést á mynd með þessum nafna mínum breska sem hafði áhuga á sæstreng reyndu hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins að nota sem rök fyrir því að þingið ætti bara allt að samþykkja þetta mál. Það segir sína sögu um hversu skondið þetta er orðið allt saman. Ég heyri á hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni að hann er ekki að nota þetta sem rök. - Herra forseti. Nú er tíminn allt í einu búinn og ég er ekki búinn að svara spurningu hv. þingmanns. [[Forseti hringir.]]Ég bið hv. þingmann afsökunar á því að ég hafi gleymt mér með þessum hætti.
Takk forseti. Já, það er rétt, þetta var um haustið. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var ekki forsætisráðherra þá, það er rétt. Það var sem sagt á því kjörtímabili og ríkisstjórnartímabili þegar hv. þingmaður var forsætisráðherra sem unnið var að þessu og hans flokksmeðlimir, m.a. menn sem eru núna í Miðflokknum. Nei, þetta eru alls ekki rök: Það er einmitt það sem ég hef sagt í fyrri andsvörum. Það að eitthvað hafi verið gert einu sinni eru alls ekki rök fyrir því að gera það aftur. Það er einmitt það sem ég hef sagt í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þegar ég hef greitt atkvæði á móti áliti um að stjórnskipulegum fyrirvara skuli aflétt, það standist ekki stjórnarskrá. Ástæðan fyrir því að ég spyr svona er að Peter Drucker, faðir nútímastjórnunar, ég hlusta mikið á hann, segir: Byrjið á því að ganga út frá því að fólk sé að gera hlutina af heilindum. Hvaða spurningar kvikna þá? Spurningin sem kviknar hjá mér þá er: Hvar setja menn línuna varðandi stjórnarskrána? Það er þess vegna sem ég er að spyrja. Ég spyr þingmanninn aftur: Hvar setur hann línurnar varðandi stjórnarskrá?
Herra forseti. Mikið er nú gaman að fá svona ferska nálgun í þessa umræðu og ég skal passa mig núna á að svara spurningunni sem ég gleymdi að svara áðan: Hvar set ég mörkin varðandi stjórnarskrána og ekki hvað síst við innleiðingu á Evrópureglugerðum? Mörkin hljóta a.m.k. að liggja þar að við útvistum ekki valdi, valdheimildum, til stofnana sem við höfum ekkert um að segja. Svar stuðningsmanna þessa máls við áhyggjum okkar hvað þetta varðar hefur verið að ACER, þessi sameiginlega orkustofnun Evrópu, hafi í rauninni ekki beint vald á Íslandi eða yfir íslenskum orkumálum vegna þess að ESA verði einhvers konar milligönguaðili. Það hefur verið bent á það, m.a. af fræðimönnum sem hafa komið fyrir utanríkismálanefndina, að hlutverk ESA sé í rauninni bara að koma á framfæri tilskipunum ACER og jafnvel, ef ESA hafi eitthvað viðbótarhlutverk þá sé það að hafa enn meira eftirlit með Íslandi fyrir hönd í raun ACER og Evrópusambandsins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Ég vísa til þess að hann er fyrrverandi forsætisráðherra og býr að mikilli þingreynslu, a.m.k. meiri en flestir sem hér eru viðstaddir. Nú er staðan sú, eins og hann ræddi, varðandi þessa fyrirvara að staðið hefur yfir leit, m.a. með liðsinni Miðflokksins með sérþjálfaðan mann, en ekkert hefur komið í leitirnar sem hægt er að ímynda sér, herra forseti, að nokkur lagamaður myndi álíta að hafi hið minnsta þjóðréttarlegt gildi. Með því að samþykkja þessa tillögu erum við að fella á brott það sem heitir stjórnskipulegur fyrirvari. Þar með erum við búin að axla þá þjóðréttarlegu ábyrgð að innleiða þessar gerðir, þar á meðal reglugerð 713 sem mestar efasemdir ríkja um. Ríkisstjórnin hefur ekki getað skýrt það greinilega fyrir sínu þingliði eða öðrum stuðningsmönnum á Alþingi í hverju sá lagalegi fyrirvari felst. Þeir eru með nokkurn veginn jafn margar skýringar og nemur fjölda þingmanna að því er séð verður, þær eru orðnar svo margar. Svo kemur hver þingmaðurinn á fætur öðrum úr stjórnarliðinu og mælir af, eins og manni sýnist, innstu sannfæringu að þarna sé hinn eiginlegi fyrirvari. Ég spyr með vísan til þess sem ég gat um í upphafi: Telur hv. þingmaður að þetta mál sé í raun og sanni þingtækt ef það er sú forsenda að hægt sé að samþykkja það að gerður sé þessi lagalegi fyrirvari? Er það þingtækt þegar hann liggur ekki fyrir, þegar stuðningslið þingflokks stjórnarinnar veit ekki hver hann er og virðist vaða í villu og svíma, hver og einn með sína eigin kenningu sem haldið er fram af mikilli sannfæringu? Í mínu seinna andsvari ætla ég að ræða nokkrar aðrar forsendur fyrir málinu.
Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að það er svolítið erfitt að svara þessari spurningu. Við höfum auðvitað séð fjölmörg illa unnin og á margan hátt slæm mál koma inn í þingið sem teljast samt vera þingtæk vegna þess að þau hafa verið sett fram með þeim hætti að hægt sé að taka þau fyrir samkvæmt þingsköpum. Ég get a.m.k. á meðan ég velti fyrir mér spurning hv. þingmanns til bráðabirgða lýst því yfir að málið er ekki tækt. Málið er ekki pólitískt tækt, ekki stjórnmálalega tækt vegna þess, eins og hv. þingmaður benti á og ég fellst alveg á þau rök hans, að í rauninni er það komið hér inn með blekkingum, þótt hv. þingmaður hafi ekki notað það orð þá læt mér nægja að vitna í fyrrverandi formann Sjálfstæðisflokksins, Þorstein Pálsson. Þorsteinn Pálsson taldi þessar blekkingar lofsverðar vegna þess að tilgangurinn helgaði meðalið og útskýrði svo í framhaldinu að auðvitað væri þetta mál mikilvægur liður í framtíðarinngöngu Íslands í Evrópusambandið, sem hann sér fyrir sér. Það er umræða, herra forseti, sem ég vona að mér gefist tími til að fara rækilega yfir í ræðum. Sá liður sem þetta mál er í því aðlögunar- eða inngönguferli sem margir vonast eftir, þó að sjálfsögðu alls ekki ég og við Miðflokksmenn. Ég verð eiginlega að biðja hv. þingmann að virða það við mig að hvað varðar spurninguna um hvort málið sé þingtækt verð ég að fá að skoða það betur. Ég mun jafnvel leita liðsinnis hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar ef honum gefst tími, ef hann er ekki of upptekinn enn þá við leitina að fyrirvörunum, og biðja hann að rannsaka þetta sérstaklega svo að ég geti vonandi í framtíðinni svarað spurningu hv. þingmanns.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég velti fyrir mér sömuleiðis vinnubrögðunum. Hér er sagt að þetta mál hafi fengið mikla meðferð og ítarlega. Vísað er til þess að haldnir hafi verið einir níu fundir í utanríkismálanefnd. Maður á að skilja það svo að það sé meiri umfjöllun en önnur mál hafa fengið hérna og að vegna þess að þetta hafi fengið svo mikla umfjöllun, sem nemur heilum níu fundum í utanríkismálanefnd, sé óhætt að samþykkja það. Samt er það svo að umræðan hefur dregið fram fjölda þátta, fjölda atriða sem er ósvarað. Lagalegi fyrirvarinn, sem ekki finnst, er bara eitt dæmi þar um. Annað er það að þetta mál er ekki sett í samhengi við fjórða orkupakkann sem liggur tilbúinn á 1.000 síðum í Brussel. Það má ekki ræða þetta mál í samhengi við fyrirhugaðan dóm í Noregi sem á að kveða upp 23. september. Það má ekki ræða hvort að við sitjum uppi með það að borga fyrir þennan sæstreng [[Forseti hringir.]]sem þetta erlenda fyrirtæki áformar að leggja hérna í gegnum skaðabótakröfu [[Forseti hringir.]]eftir þeim reglum sem um þau mál gilda. Ég hefði viljað hafa örlítið meiri tíma [[Forseti hringir.]]til þess að rekja þessar spurningar. Herra forseti, ég biðst velvirðingar á að hafa verið ívið of lengi í ræðustól.
Forseti minnir einmitt á tímamörk sem eru ein mínúta í síðari umferð.
Herra forseti. Já, níu fundir í utanríkismálanefnd, segir hv. þingmaður. Mig minnir að þeir hafi verið sjö fyrir þessa umræðu sem nú stendur. Það er seinni umræða og þá væntanlega tveir þar áður. Af því að hv. þingmaður gerir þetta að umtalsefni vil ég benda á að við fórum fram á það þingmenn Miðflokksins að fjölmargir gestir sem hefðu getað varpað frekara ljósi á þetta mál kæmu fyrir nefndina. Við fórum líka fram á að ýmis mál sem við töldum órædd yrðu tekin þar fyrir. Auðvitað er það fráleitt og í rauninni stórundarlegt að þegar liggur fyrir fjórði orkupakkinn, og var víst formlega afgreiddur bara á meðan á umræðu um þetta mál hefur staðið, og á meðan fólk úti í bæ hefur fengið kynningu á þessum fjórða orkupakka, skuli hann hvergi nefndur í tengslum við þriðja orkupakkann. [[Forseti hringir.]]Á sama tíma eru þau rök færð fyrir innleiðingu þriðja orkupakkans [[Forseti hringir.]]að við verðum að gera það því að við innleiddum fyrsta og annan.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu og langar mig aðeins að víkja að öðru mikilvægu máli tengt þessu máli. Nú er hv. þingmaður landsbyggðarþingmaður og ef ég er með það nokkuð á hreinu þá held ég að hans svæði, Norðausturkjördæmi, sé það svæði þar sem mest er um svokölluð köld svæði, þ.e. þar sem ekki er hitaveita. Þar af leiðandi er raforka til húshitunar það form sem margir nota til að kynda hús. Stjórnvöld hafa niðurgreitt raforkuverð til húshitunar sem er ákaflega mikilvægt fyrir þá sem kynda hús sín með rafmagni því það er mjög kostnaðarsamt og það eru ekki sömu lífsgæði sem fylgja því og hafa hitaveitu. Nú er þrengt enn frekar að möguleikum til niðurgreiðslu raforku í tilskipun nr. 72/2009. Samkvæmt f-lið 37. gr. er það skylda eftirlitsyfirvaldsins, með leyfi forseta, „að tryggja að engar víxlniðurgreiðslur séu milli flutnings-, dreifingar- og afhendingarstarfsemi“. Með þessu er sem sagt verið að draga úr möguleikum hins opinbera til að niðurgreiða raforkuverð til kaldra svæða. Þess vegna langaði mig að heyra það frá hv. þingmanni hvort þetta sé ekki verulegt áhyggjuefni og hvort það sé ekki hugsanlegt að þegar innleiðing orkupakkans er gengin í garð verðum við einfaldlega kærð fyrir það að niðurgreiða rafmagn til húshitunar.
Herra forseti. Það sem hv. þingmaður spyr um lýtur að því sem menn hafa kosið að kalla neytendavernd og um leið markaðsvæðingu sem fylgir þriðja orkupakkanum. Eins undarlega og það kann að hljóma þá á þetta allt saman að vera hluti af neytendaverndinni og markaðsvæðingunni. Eins og í svo mörgum tilvikum öðrum þá hafa þessi áform, hvort sem þau eru æskileg fyrir Evrópusambandið eða ekki eða Evrópusambandslöndin, ég skal ekki dæma um það, öfug áhrif á Íslandi. Við búum við mikla sérstöðu í orkumálum og höfum getað, í þessu stóra og strjálbýla landi, framleitt mikla orku og dreift henni með því að sú starfsemi hefur verið á hendi opinberra aðila að miklu leyti sem eiga að geta ráðist í stórar langtímafjárfestingar og selt orkuna á skikkanlegu verði. Erlendis er þessu öðruvísi farið. Þar óttast menn að stórir aðilar á þessum markaði geti verið of ráðandi og þar af leiðandi lagt of há gjöld á neytendur. Þá er brugðist við með því að reyna að búta þetta í sundur á allan hátt, jafnvel brytja niður fyrirtækin, a.m.k. takmarka mjög möguleika manna á að hafa hlutina á einni hendi og gera þá á hagkvæman hátt. Svo eru það ríkisafskiptin sem Evrópusambandið virðist nú stundum sjá ofsjónum yfir þegar það ræðst í sínar markaðsvæðingarherferðir. Það er held ég veruleg hætta á því að það gæti verið gripið inn í og dregið úr möguleikum okkar á því að ráðast í niðurgreiðslu á köldum svæðum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held nefnilega að menn horfi ekki nægilega vel í afleiðingar þess að innleiða þessa orkutilskipun Evrópusambandsins. Ef við skoðum hana, nr. 72/2009, er textinn mjög skýr og þar segir, eins og ég sagði áðan, að það er skylda eftirlitsyfirvaldsins að tryggja engar víxlniðurgreiðslur séu milli flutnings-, dreifingar- og afhendingarstarfsemi. Það er sem sagt verið að draga úr möguleikum á því að hér sé boðið upp á niðurgreiðslur til þeirra sem hafa ekki hitaveitu, þeirra sem kynda hús sín með rafmagni. Það er afar mikilvægt, sérstaklega fyrir landsbyggðina, á köldum svæðum, að við niðurgreiðum rafmagn til húshitunar ellegar er búsetuskilyrðum á þessum svæðum hreinlega ógnað. Það þarf að standa vörð um þetta. Ég held, herra forseti, að [[Forseti hringir.]]þarna séum við á mjög hálum ís og í versta falli geti farið svo að ACER [[Forseti hringir.]]muni hreinlega kæra okkur fyrir að niðurgreiða verð á rafmagni til húshitunar.
Herra forseti. Ég myndi vilja bæta við þessar athugasemdir hv. þingmanns. Það er vissulega rétt hjá honum að þetta skiptir verulegu máli á mörgum svæðum, ekki hvað síst í hinu geysifallega Norðausturkjördæmi. En á sömu svæðum hefur oft á tíðum, alla vega í mörgum tilvikum, atvinnuþróun ekki verið eins og við hefðum viljað sjá hana. Þar færi þetta saman ef raunin yrði að dregið yrði úr niðurgreiðslum eða þeim hætt. Þetta eru svæði sem eru oft á tíðum í vörn með tilliti til atvinnulífs og þurfa þá að borga miklu meira fyrir orkuna. Þess vegna verðum við að hafa möguleika á því, íslenska ríkið og orkuframleiðendur, að veita orku um allt land og tryggja að ekki sé of mikill munur á því verði sem menn þurfa að greiða fyrir þá orku. Hann er of mikill nú þegar, verð ég að viðurkenna.
Forseti. Við ræðum áfram þriðja orkupakkann og við eru enn að kalla eftir svörum. Síðast þegar ég var í ræðu velti ég því upp að ég væri með einar 20 spurningar sem ég teldi mikilvægt að fá svör við áður en lengra yrði haldið, m.a. varðandi stjórnarskrána, valdframsal, hver tengslin væru milli orkupakka þrjú og fjögur, hver þróunin væri á gerðunum o.fl. Herra forseti. Í orkupakka fjögur er skrifað að ákveðnar greinar sem eru til umfjöllunar á Alþingi munu taka breytingum í fjórða orkupakkanum. Hvers vegna vilja menn ekki skoða heildarmyndina? Hvers vegna vilja stjórnarþingmenn eða fylgjendur málsins ekki sjá hvað þeir eru samþykkja, hvaða áhrif það hefur á framhaldið? Ef einhverjum dettur í hug að menn geti sagt þegar búið er að innleiða orkupakka þrjú að við ætlum að sleppa orkupakka fjögur þá er það draumsýn. Annaðhvort setja menn niður hælana núna eða ekki. Sá forseti er situr nú á forsetastóli hefur tekið þátt í umræðunni og spurt margra góðra spurninga. Ég veit að hæstv. forseti hefur ekki tök á að koma í andsvar við þann er hér stendur. Ég ætla hins vegar aðeins að fara í þær spurningar sem hv. þm. Jón Þór Ólafsson spurði í ræðustól, mjög góðar spurningar: Hvar er línan varðandi stjórnarskrána og valdaframsalið? Ég hef velt því fyrir mér undanfarið hvort við erum komin að þeirri línu, hvort við erum mögulega komin yfir hana. Ég minnist þess að fyrir nokkrum misserum hafi verið fjallað um það og mig minnir að það hafi verið, ég ætla að hafa smáfyrirvara á því samt, Stefán Már Stefánsson og Björg Thorarensen sem veltu því upp hvort við gætum haldið áfram að gefa smá eftir af valdframsalinu. Við þurfum að velta því fyrir okkur. Ég treysti mér ekki, virðulegi forseti, til að segja að nákvæmlega núna sé komið að endastöð í því, að við getum ekki haldið svona áfram lengur. Það þurfa aðrir að meta, fræðimenn, sérfræðingar. En mér finnst ástæða til að staldra við og spyrja þessara spurninga. Spurning hv. þingmanns og núverandi forseta er mjög réttmæt og mikilvæg. Síðan vil ég koma inn á það þegar gengið var frá reglum um fjármálastofnanir á Alþingi í september 2016. Það er rétt hjá hv. þingmanni að málið kemur fyrst fram 2012, ef ég man rétt, og er fjallað um það í nokkuð mörg ár. Málið er samþykkt, klárað á Alþingi með ákveðnum breytingum og ákveðnum fyrirvara, ef má orða það svo, með ákveðnum æfingum fyrir Ísland varðandi stjórnarskrána. Ég segi það alveg heiðarlega, herra forseti að ég velti því fyrir mér hvort það verið mistök að samþykkja það á sínum tíma. Ég held í hjarta mínu að það hafi verið mistök. Ég held að við hefðum ekki átt að fara þá leið sem þar var farin og er núna í rauninni teiknuð upp sem einhvers konar leið að þessum orkupakka. Þó er meginmunur á málunum. Við vorum með fjármálareglur og reglur um fjármálamarkaði á þeim tíma. Nú erum við að tala um auðlindir landsins. Við erum að tala um orkuauðlindir landsins og hvernig við ætlum að deila ákveðnu forræði, ákveðinni umsýslu og stjórn á auðlindum okkar með öðrum. Er það það sem við viljum? Er þá mögulega búið að taka of stórt skref er varðar stjórnarskrána? Það kemur fram, m.a. í áliti Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, að það sé stjórnsýslulegur vafi uppi. Er ásættanlegt að slíkur vafi sé uppi? Er ástæða til að fresta því bara að kveða upp úr um hvort ástæða sé til að hafa áhyggjur af þeim vafa? Að sjálfsögðu ekki, ekki síst þegar við bætist að 24. eða 25. maí afgreiddi Evrópusambandið orkupakka fjögur frá sér. Það liggur fyrir, og ég ítreka það, að hann er með skírskotun til EES-samstarfsins og það ber að fjalla um hann þar og hann gildir líka fyrir það svæði. Er þá ekki betra að staldra við og skoða hver sameiginleg heildaráhrif af því að innleiða þessa tvo pakka eru? Er það virkilega þannig að þingmenn sem eru fylgjandi málinu líti svo að þetta sé hvor sinn hluturinn, að hægt sé að innleiða orkupakka eitt, tvö, þrjú og svo kannski fjögur? Þá hefðu menn alveg eins getað innleitt orkupakka eitt, sleppt tvö og síðan innleitt þrjú. Þetta er ein samfella, þetta er stefna, þetta er markmið. Þetta er það sem Evrópusambandið sér til framtíðar. Með því erum við að taka upp hugmyndafræði Evrópusambandsins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég ætla að grípa boltann á lofti þar sem hann skildi við hann. Nú eru uppi kenningar, einkanlega bornar fram af fyrrverandi forsætisráðherra og formanni Sjálfstæðisflokksins, Þorsteini Pálssyni, að í þessu máli séu það sem hann kallar prinsipp, grundvallarsjónarmið eða grundvallarreglur, sem séu hin sömu og eru uppi þegar ræðir um inngöngu með fullri aðild að Evrópusambandinu. Þetta þýðir að samþykkt þessa orkupakka ryður brautina fyrir þá sem þangað vilja fara. Það eru nokkrir flokkar hér á Alþingi, einkanlega tveir, sem virðast hafa það einna helst á sinni stefnuskrá að Ísland eigi að gerast aðili að Evrópusambandinu. Ég vissi ekki betur þangað til fyrir skemmstu en að þeir flokkar sem mynda meiri hlutann í ríkisstjórninni væru ekki á því að Ísland ætti að gerast aðili að Evrópusambandinu. Nú kemur hér marktækur maður, Þorsteinn Pálsson, sem upplýsir um það í grein á vefsíðu sjónvarpsstöðvarinnar Hringbrautar 28. maí sl. að þarna sé nánast verið að malbika leiðina inn í Evrópusambandið. Tekur hv. þingmaður undir þessar kenningar Þorsteins Pálssonar?
Virðulegur forseti. Ég hygg að það megi færa rök fyrir því sem Þorsteinn Pálsson nefnir á vefsíðu Hringbrautar. Ég hygg að hann geti rökstutt það sem hann sagði enn þá betur í rauninni en í þessari grein vegna þess að með því að innleiða þriðja orkupakkann, í það minnsta eins og hann lítur út í dag, erum við að taka upp orkustefnu Evrópusambandsins. Við erum að innleiða stefnu, innleiða markmið, við erum að innleiða tækin og tólin sem tilheyra þessari stefnu. Þau eru áfram útfærð í orkupakka fjögur, gerð nr. 72/2009. Hún er útfærð enn þá frekar í þessum nýja orkupakka. Það sama á við gerð nr. 714, minnir mig að það sé frekar en nr. 713/2009, þar eru frekari útfærslur. Allt miðar þetta að því að orkustefna Evrópusambandsins verði að veruleika fyrir allt EES-svæðið, Evrópusambandið, Noreg, Ísland og Liechtenstein. Þar af leiðandi má segja að fyrrverandi forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins hafi rétt fyrir sér. Það sé verið að taka skref, skref sem við héldum kannski að við myndum seint gera, að fara að deila umsýslunni með auðlind okkar með Evrópusambandinu. Það má með sanni segja að þá sé einu deiluefninu ýtt til hliðar. Það má segja það. Hvað tekur þá næst við? Er það sjávarútvegurinn? Við getum alveg spurt okkur þessara spurninga ef menn ætla að taka þessi skref áfram. Það er í rauninni alveg ótrúlegt, hv. þingmaður, að það skuli gerast á vakt þeirra þriggja flokka sem nú eru í ríkisstjórn. Nema þeir hafi vísvitandi núna tekið einhverja nýja ákvörðun og aðra varðandi Evrópustefnu sína.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það eru kannski nokkur atriði sem er vert að nefna í þessu samhengi. Eins og hv. þingmaður undirstrikaði og áréttaði í sínu svari þá er orkustefnan lykilatriði í grundvallarstefnu Evrópusambandsins. Sú stefna að Evrópa eigi að vera eitt orkusvæði og það eigi að útrýma orkueyjum eins og við myndum kannski kallast. Við veitum því athygli að það kemur fram í tilkynningu frá utanríkisráðuneytinu að á fundi sameiginlegu EES-nefndarinnar, sem nokkuð hefur verið haldið á lofti af stuðningsmönnum þessa máls, hafi framlag fulltrúa Evrópusambandsins þar verið - þrátt fyrir að sérstaða Íslands hafi verið áréttuð þar og skilningur annarra EFTA-ríkja, þ.e. Noregs og Liechtensteins á sérstöðu Íslands - að árétta þá afstöðu Evrópusambandsins að það væri brýnt að Ísland innleiddi þriðja orkupakkann. Annað atriði sem er vert að nefna er að í þessu máli sýnist vera gengið mjög nærri tveggja stoða kerfinu. Það birtist í því að ESA, Eftirlitsstofnun Evrópu, stofnun sem við Íslendingar eigum aðild að, tekur við málum sem drögum frá ACER, sem er Evrópustofnun. Það þriðja er að sú hugmynd virðist vera uppi að það sé einhvern veginn ekki viðeigandi að Ísland geri athugasemdir við einstakar gerðir heldur samþykki þær fljótt, örugglega og möglunarlaust, rétt eins og ætti við um hvert annað ríki Evrópusambandsins. [[Forseti hringir.]] Ég tek undir með hv. þingmanni að það er mjög sérkennilegt að sjá þessa leið teppalagða [[Forseti hringir.]]eða malbikaða eða hvaða orð maður á að hafa af þeim flokkum sem mynda þessa ríkisstjórn.
Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi held ég að það sé rétt varðandi tveggja stoða kerfið sem við höfum sætt okkur við í töluvert langan tíma að það sé vegið að því með þessari útfærslu. Það kemur líka ágætlega fram í greinargerð Stefáns Más Stefánssonar og Friðriks Árna Friðrikssonar Hirsts, er ágætlega listað upp þar, hvert hlutverk ACER er á móti því hlutverki sem ESA mun hafa í þessu. Þó svo að ESA geti haft skoðanir á hlutunum er frumkvæðið hjá ACER í þessu öllu saman. Ég velti því fyrir mér, hv. þingmaður, hvers vegna það er enginn munur á t.d. Sjálfstæðisflokki og Viðreisn í þessu máli. Getur verið að sá flokkur sé að þróast í þá átt sem fyrrverandi formaður, Þorsteinn Pálsson taldi hann ætti að þróast í? Mér finnst vera fleiri og fleiri mál, fleiri og fleiri yfirlýsingar sem koma frá þingmönnum þessa gamla Sjálfstæðisflokks í þá veru að við eigum að deila fullveldi okkar meira með Evrópusambandinu. Kannski þeir séu kalla á það að þeirra fyrrum formaður komi til baka og þessir flokkar sameinist um það að halda áfram að bíta af fullveldinu okkar. Það er líka forvitnilegt, virðulegur forseti, að sjá umpólun Framsóknarflokksins í þessu máli. Ég man þá tíð að þar hefði ekki verið á það hlustað að hleypa svona máli áfram. Nú lyppast menn niður. Virðulegi forseti. Það sem er að gerast í þessu máli er að við erum að deila umsýslu. Við erum að deila með Evrópusambandinu ákveðinni stjórnun á því hvernig við sýslum með okkar auðlindir ef við innleiðum þetta. Er það sú stefna sem við viljum innleiða hér á Íslandi? Er sú orkustefna sem við viljum taka upp orkustefna Evrópusambandsins?
Herra forseti. Ég ætla að koma aðeins inn á athyglisvert mál sem ég rakst á á Vísindavef háskólans þar sem fjallað er um það ef íslensk stjórnvöld myndu selja rafmagn um sæstreng til Evrópu, hvort þau mættu þá hafa aðra gjaldskrá hér heima fyrir einstaklinga og fyrirtæki en þá í Evrópu. Við höfum einmitt fengið fréttir af því að Landsvirkjun hefur áhuga á því að selja orku um sæstreng til Bretlands og tengjast þannig hinum sameiginlega orkumarkaði og innleiðing þessarar tilskipunar, þriðju orkutilskipunarinnar, er leið í því. Við höfum fengið fréttir af því að sæstrengur sé mikið tækifæri og annað slíkt og þetta hefur m.a. komið frá Landsvirkjun. Annað í þessu er að Landsvirkjun er eins og aðrir aðilar sem starfa á íslenskum raforkumarkaði bundin af samkeppnislögum og t.d. meginreglunum um bann við misnotkun á markaðsráðandi stöðu og samráði. Löggjafinn gerir því í raun og veru ráð fyrir því að lögmál markaðarins ráði verðlagningu á raforku með þeim undantekningum að í samræmi við lög um niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði er raforka sem notuð er til húshitunar niðurgreidd í samræmi við efni og skilyrði laganna. Samkvæmt lögum um jöfnun kostnaðar við dreifingu á raforku er kostnaður vegna dreifingar til almennra notenda á dreifbyggðum svæðum niðurgreiddur í samræmi við efni laganna. Í sambandi við hugsanlega sölu á raforku um sæstreng má geta þess að hlutlægar efnahagsforsendur, svo sem orkutap við flutninginn í gegnum sæstrenginn og kostnaður við að setja upp mannvirkið hér heima og síðan tengingin við sæstrenginn, geta leitt til mismunandi verðs til íslenskra neytenda og neytenda í öðrum EES-ríkjum, þ.e. Evrópusambandið hefur áhuga á að kaupa raforkuna héðan ef og þegar sæstrengur kemur og þá verður verðið ekki það sama og á Íslandi. Hins vegar gæti þá íslenska ríkið, t.d. á pólitískum forsendum, viljað setja reglur um hámarksverð til íslenskra neytenda. Það vekur hins vegar spurningar, herra forseti, um hvað það þýði í ljósi skuldbindinga ríkisins samkvæmt EES-samningnum. Þær reglur sem við höfum innleitt, orkutilskipanir eitt og tvö og svo orkutilskipun þrjú sem er til umræðu, eru innleiddar í EES-samninginn og taka því þegar til íslenska ríkisins þrátt fyrir möguleika Íslendinga til að versla með raforku við önnur EES-ríki, þó að þeir séu nú þegar takmarkaðir eins og við þekkjum. Almennt má geta þess að Evrópusamruninn hefur lengi haft metnað til að byggja hagsæld aðildarríkjanna á samvinnu í orkumálum, einu markaðssvæði. Það er sem sagt mjög mikilvægt mál fyrir Evrópusambandið að haga raforkumálum sínum þannig en þau hafa verið í ólestri í t.d. Austur-Evrópu og þá skiptir markaðsvæðingin mjög miklu máli og að Íslendingar verði þátttakendur í því, eins og við höfum rakið og ég hef rakið í ræðu. Við skiptum Evrópusambandið miklu máli þegar kemur að þessu sameiginlega markaðsmáli. Í dag eru bundnar vonir við að sameiginlegur markaður með rafmagn auki skilvirkni í dreifingu og afgreiðsluöryggi og styrki samkeppnishæfni [[Forseti hringir.]]Evrópusambandsins. Ég sé að tíminn líður hratt. Ég er rétt byrjaður með hugleiðingar mínar og ræðu, herra forseti, þannig að ég verð að biðja um að fá að vera settur aftur á mælendaskrá og held þá áfram.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann hefur í fyrri ræðum fjallað um líkleg áhrif á raforkuverð með innleiðingu orkupakkans og nú bætir hann um betur og vitnar í grein á Vísindavefnum. Sumir úr stuðningsliði þessa máls, stuðningsliði ríkisstjórnarinnar, t.d. hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir og Vilhjálmur Árnason, hafa ritað greinar í Morgunblaðið þar sem þau gera grein fyrir afstöðu sinni og rökstyðja það m.a. með því að orkuverð muni lækka. Það er náttúrlega mjög bagalegt að þessir hv. þingmenn skuli ekki taka þátt í umræðu hér, til að mynda á grundvelli upplýsinga eins og þeirra sem hv. þingmaður var að vísa til og reyndar ýmiss konar upplýsinga sem hv. þingmaður hefur áður vitnað til í umræðunni. Önnur atriði sem þessir hv. þingmenn hafa vitnað til í sínum greinum, sem eru satt að segja mjög keimlíkar, mjög of ið sama far eins og segir í fornum ritum, eru þættir eins og neytendavernd. Umræður um hana hafa ekki leitt í ljós að það sé umtalsverðs árangurs að vænta á því sviði. Við búum við lægra raforkuverð en gerist og gengur almennt í Evrópu. Við erum kannski ekki með lægsta verðið, það er að sönnu satt, en við hljótum að verða að gera ráð fyrir því að verð hér hækki til samræmis við það sem gerist og gengur. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir að það sé mjög óheppilegt að ekki skuli takast um þetta meiri umræður vegna þess að hækkun á raforkuverði er auðvitað lykilatriði í málinu, mjög þýðingarmikið fyrir heimili og atvinnufyrirtæki. Menn sjá að það myndi leiða af sér hækkun vísitölu, þyngingu skuldabyrði [[Forseti hringir.]]og þyngingu greiðslna af lánum eins og t.d. húsnæðislánum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tek heils hugar undir áhyggjur hans af því að hér muni rafmagnsverð til heimila og fyrirtækja í landinu hækka við innleiðingu þessarar tilskipunar. Við sjáum bara það sem hefur gerst í þeim efnum og ég hef rakið það áður að raforkuverð hefur hækkað til heimila. Svokallaðir sérsamningar voru t.d. hreinlega bannaðir með orkutilskipun eitt. Það voru heimili á svokölluðum köldum svæðum. Það voru fyrirtæki sem notuðu orku á næturnar eins og bakarameistarar sem dæmi. Þetta hefur því haft margvísleg áhrif. Það er í raun og veru ámælisvert hvernig sumir hv. þingmenn og stuðningsmenn þessara innleiðinga hafa afvegaleitt umræðuna. Hv. þingmaður vitnaði t.d. í blaðagreinar sem þingmenn hafa skrifað og ég sá t.d. blaðagrein eftir hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur þar sem hún talar um aukna neytendavernd o.s.frv. og lægra raforkuverð. En það er ekki rétt. Það er ekki rétt að raforkuverð hafi lækkað til heimila og fyrirtækja í landinu við innleiðingu orkupakka eitt og tvö. Það verður að gera þá kröfu til hv. þingmanna að þeir fari með rétt mál. Það er ámælisvert hvernig þessum áróðri hefur verið dreift víða. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefndi, maður sér það t.d. bara á netmiðlunum, að þetta er alltaf sami textinn en mismunandi nöfn undir textanum þar sem er verið að fjalla um orkupakkann. Þetta er ákveðinn áróður til að styðja við hann. [[Forseti hringir.]]Það er ámælisvert, hv. þingmaður, hvernig hefur verið staðið að umræðunni um þetta og sérstaklega þegar kemur að raforkuverði til heimila og fyrirtækja.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Við ræðum þetta mál án þess að það fáist fullnægjandi svör við fjöldamörgum spurningum. Við höfum náttúrlega talað um fyrirvara. Við höfum talað um samhengi við fjórða orkupakkann. Við höfum rætt þetta í samhengi við lærdóma frá Noregi, m.a. í ljósi væntanlegs dóms í september. Eitt atriði sem hefur ekki mikið verið nefnt eru aðstæður sem gætu skapast í framtíðinni. Segjum að þegar fram er komin tækni sem getur með umhverfisvænum hætti virkjað sjávarföllin þá eru náttúrlega stórkostleg tækifæri hér. Það gæti vel verið að seinni kynslóðir myndu meta það svo að þær vildu að Ísland yrði raforkuframleiðandi og seldi raforku um rafstreng til útlanda. Getur hv. þingmaður tekið undir það að umræðan er að þessu leyti ófullkomin? Til að mynda kemur þessi þáttur hvergi við sögu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni og tek undir með honum að vissulega er margt sem vantar í þessa umræðu og mikilvægt að allir þessir þættir séu á yfirborðinu þegar við ræðum svona mikilvægt mál. Ég tek undir með hv. þingmanni að það getur vel verið að það verði hagur fyrir Ísland í framtíðinni að selja raforku í gegnum sæstreng. En þá legg ég ríka áherslu á að við eigum að gera það á okkar forsendum. Við eigum ekki að undirgangast það að Evrópusambandið stjórni verðinu og magninu af orkunni sem við seljum. Það er algerlega fráleitt að stjórnmálamenn skuli yfir höfuð leggja það til. Við eigum að gera þetta á okkar eigin forsendum og það er langaffarasælast fyrir þjóðfélagið. Svo ég komi aðeins aftur inn á það sem hv. þingmaður nefndi réttilega, þann ranga málflutning sem hefur verið viðhafður af stjórnarliðum og þeim sem fylgja þessu máli og innleiðingu tilskipunarinnar. Það er eiginlega búið að snúa þessu svolítið við. Það er verið að saka okkur í Miðflokknum um að fara með rangt mál og misskilja og afvegaleiða umræðuna, á sama tíma og við sjáum það svart á hvítu, við erum búnir að sýna fram á það með gögnum, að málflutningur stjórnarliða og þeirra sem eru fylgjandi málinu er rangur þegar kemur að raforkuverði til heimila og fyrirtækja í landinu. Það er mjög ámælisvert vegna þess að þetta er sá þáttur sem skiptir almenning auðvitað mestu máli og það sem hann hefur mestar áhyggjur af í tengslum við þetta mál, þ.e. kemur rafmagnsreikningurinn minn til með að hækka? Það er það sem fólk er fyrst og fremst að hugsa um.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Mig langar að spyrja hann. Nú er það þannig að margir eða sumir fylgjendur þessa máls hafa gjarnan talað niður til þeirra sem hafa áhyggjur af málinu, vísa jafnvel til þess að þetta séu einhverjir gamlir karlar og fólk af gamla skólanum o.s.frv. Mér þykir leitt ef viðkomandi er að heimfæra slíkt upp á heilu stéttirnar eins og bakara og grænmetisframleiðendur. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi þekkingu og skilning á því hvers vegna t.d. grænmetisbændur, sem eru miklir notendur raforku, leggjast gegn innleiðingu þriðja orkupakkans? Er það e.t.v. vegna þess að reynsla þeirra af því að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins á Íslandi, sem við hefðum í rauninni aldrei átt að byrja á, er sú að það hafi leitt til þess að raforkuverð hækkaði hjá þeim og þeir óttist að það haldi áfram að hækka? Þá fer maður að velta því fyrir sér hvort það eitt sé ekki næg ástæða til að staldra við áhyggjur þessara góðu einstaklinga, kvenna og manna, sem framleiða grænmeti og blóm fyrir Íslendinga. Ef við göngum svo langt að deila fullveldinu, deila orkunni með Evrópusambandinu, deila stjórnuninni með því, verðinu, magninu o.s.frv., eins og þingmaðurinn nefndi, þá erum við hugsanlega líka að deila með öðrum þeirri forystu sem við höfum haft hér til þess að laða að atvinnulífið og efla atvinnulífið. Það eru heilu tegundir t.d. af grænmeti sem ekki eru fluttar inn vegna þess að gæðin eru svo mikil á Íslandi þrátt fyrir mikinn kostnað. Þá velur fólk það frekar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég verð að segja að auðvitað, og þetta er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, á að horfa til reynslunnar af þessum orkupökkum, orkupakka eitt og orkupakka tvö, þegar við förum að ræða orkupakka þrjú. Það er það sem skiptir öllu máli, hvort þetta hafi orðið okkur til góðs. Við höfum sýnt fram á fjölmörg dæmi þess að svo er ekki. Uppskipting orkufyrirtækjanna var fyrsta skrefið. Hvaða afleiðingar hafði það? Horfum til Suðurnesja. Þar var og er stórt fyrirtæki í orkuvinnslu sem áður hét Hitaveita Suðurnesja en heitir núna HS Orka og HS Veitur. Þar er búið að selja orkuvinnsluhlutann til einkaaðila. Þar er búið að selja 34% hlutans í HS Veitum, sem er dreifingarfyrirtæki. Einkaaðilar eru komnir inn í þetta fyrirtæki, sem almenningur hefur verið mjög ósáttur við. Íbúar á Suðurnesjum eru mjög ósáttir við það. Sveitarstjórnarmenn, Sjálfstæðisflokkurinn í meiri hluta á þeim tíma, lofuðu því að fyrirtækið yrði ekki selt, aðeins hluti þess. Árið 2007 selja þeir hluta af fyrirtækinu og segja við almenning að ekki standi til að selja allan hlutinn, hann verði áfram í eigu almennings eða íbúanna. Árið 2009, einungis tveimur árum síðar, selja þeir allan hlutinn. Það er erlendur aðili frá Kanada sem kaupir hann. Að sjálfsögðu hræða sporin í þeim efnum. Þarna höfum við kristaltært dæmi um slæma reynslu af þessum orkupökkum. Síðan er það náttúrlega hækkun á raforkuverði til heimila og fyrirtækja. Eins og hv. þingmaður nefndi réttilega hefur garðyrkjan orðið fyrir skakkaföllum vegna þessa, bakarameistarar o.s.frv. Það á því að horfa á reynsluna af orkupökkunum þegar kemur að því að innleiða orkupakka númer þrjú. Reynslan er slæm og þess vegna eigum við ekki að innleiða þennan orkupakka. [[Forseti hringir.]]Það er ósköp einfalt.
Forseti. Það var einmitt orðið sem mig vantaði áðan, garðyrkja. Ég var að reyna að muna heildarheitið og mundi eftir grænmetisbændum en auðvitað átti það að vera garðyrkjan. Stundum virkar ekki allt þegar maður er komin í ræðustól. Mig langar að nota tækifærið fyrst við erum að ræða orkumálin og spyrja hv. þingmann: Er það rétt hjá mér að Reykjanesbær hafi í gær afsalað sér forkaupsréttinum að innviðunum varðandi það sem snýr að þessu veitufyrirtæki? Nú blasir við að einkaaðilar munu eignast eða vilja eignast þá innviði. Það er reyndar ein spurning enn sem mig langar að spyrja hv. þingmanninn. Réttilega var bent á hér að unnið væri að orkustefnu fyrir Ísland. Erum við ekki að byrja á röngum enda með því að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins áður en við erum tilbúin með eigin orkustefnu? Hvort verður aðlagað hverju? Eru ekki líkur á því að við verðum að aðlaga hana að Evrópusambandsstefnunni?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda á að það var bara í gær á bæjarstjórnarfundi í Reykjanesbæ sem Reykjanesbær, þ.e. meiri hlutinn, ákvað að falla frá forkaupsrétti á 15% hlut í HS Veitum sem einkaaðili hyggst nú selja. Er rétt að taka fram að fulltrúi Miðflokksins lagðist gegn þeirri tillögu og stóð ekki með meiri hlutanum í þeim efnum og var eini fulltrúinn sem greiddi atkvæði gegn því. Af því að hv. þingmaður nefndi það dæmi er óhætt að minnast þess að þetta einkafyrirtæki á í dag 34% hlut í HS Veitum, keypti þann hlut fyrir fimm árum á 3 milljarða og ætlar nú að selja 15% hlut af þeim 34% á 3 milljarða. Á fimm árum hefur sá einkaaðili hagnast sem nemur 106%. Þið sjáið að það er eftir miklu að slægjast að komast í orkugeirann og engin furða að þessir aðilar skuli rísa upp [[Forseti hringir.]]á afturlappirnar og mótmæla málflutningi Miðflokksins. Þeir hræðast það að þessi [[Forseti hringir.]]orkutilskipun verði ekki að veruleika og þá [[Forseti hringir.]]eru áform þeirra hrunin að sama skapi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann fór mikið yfir söguna, velti fyrir sér afleiðingum af innleiðingu orkupakka eitt sérstaklega. Mig langar að spyrja hvort hann geti sett innleiðinguna á fyrsta orkupakkanum í samhengi við það hvernig farið var með hitaveitumálin á Suðurnesjum, hvað kom á undan og hvað kom á eftir. Þetta er eitt. Ég hjó sérstaklega eftir því að með orkupakka eitt var bannað að gera sérsamninga sem komu mörgum til góða en það var greinilega klippt á það. Ég vil taka undir með hv. þingmanni þegar hann talar um að við þurfum að gera þessa hluti á okkar forsendum og þá sérstaklega með lagningu sæstrengs. Því er haldið fram að í orkupakka þrjú sé mikið gert úr neytendavernd en þegar maður skoðar hugsunina með orkupakka eitt þá var aldeilis ekki verið að hugsa um neytendavernd þegar bannað var að gera þessa sérsamninga, ef ég skil hv. þingmann rétt. Þar sem málið er svona óljóst væri voða fínt ef við gætum fengið gerða skoðanakönnun hreinlega meðal þjóðarinnar um hvernig staðan er, hvort fólk sé almennt með eða á móti. Ég gef mér að fólk sé kannski meira á móti þar sem ég tel að okkar umræða hafi verið til að upplýsa almenning. En ég vil sérstaklega byrja á þessum hluta málsins: Hvert leiddi innleiðing á orkupakka eitt, sérstaklega með tilliti til sérsamninga sem höfðu verið gerðir?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Þetta er mikilvæg spurning og mjög mikilvægt innlegg inn í þessa umræðu. Við komum aðeins inn á það áðan hvaða afleiðingar innleiðing orkupakka eitt og orkupakka tvö hefur haft. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson kom inn á það áðan hvort það væri ekki eðlilegt að skoða reynsluna af þeirri innleiðingu núna þegar við förum að stíga það stóra skref að innleiða orkupakka númer þrjú. Síðan bíður orkupakki fjögur handan við hornið. Við erum smám saman að taka skref í þá átt að verða fullkomnir þátttakendur í sameiginlegu markaðssvæði raforkunnar í Evrópu og þar með undirgangast stjórnun Evrópusambandsins á þeim málaflokki. Það er gríðarlega stórt skref sem er verið að taka, varðar fullveldismál þjóðarinnar, orkuvinnslu og stjórnun til allrar framtíðar. Auðvitað á að horfa í reynsluna. Svo ég komi stuttlega inn á Suðurnesin þá var það sem gerðist þar að þessu ágæta fyrirtæki, Hitaveitu Suðurnesja, var skipt upp að kröfu Evrópusambandsins í tvo þætti, orkuvinnsluna og síðan dreifinguna og söluna, þ.e. HS Orka og HS Veitur nú. Það opnar þá leið að einkaaðili kemur inn og það eru misvitrir stjórnmálamenn, sveitarstjórnarmenn á Suðurnesjum, sem í meirihlutakrafti Sjálfstæðismanna í Reykjanesbæ gera það að verkum að ákveðið er að selja í þessu fyrirtæki þvert á loforð um að það yrði ekki gert. Það var t.d. sagt þegar búið var að selja alla Hitaveitu Suðurnesja og menn höfðu áhyggjur af dreifikerfinu að það yrði ekkert selt og ástæðan fyrir því væri sú að mikilvægt væri að dreifikerfið væri í eigu almennings. Hver varð niðurstaðan? Jú, það var seldur hlutur í dreifikerfinu svo langt sem lög leyfðu. [[Forseti hringir.]]Þið sjáið að það stenst ekkert sem stjórnmálamenn hafa sagt hvað þetta varðar þannig að ég óttast, [[Forseti hringir.]]forseti, að það sama verði upp á teningnum nú, að ekki verði staðið við það [[Forseti hringir.]]þegar sagt er að hér verði ekki lagður sæstrengur. Afsakið, herra forseti.
Forseti minnir ræðumenn á að halda ræðutíma. Hann tekur afsökunarbeiðni mjög vel, en bendir þingmanni jafnframt á að hann hefur farið frekar oft frekar mikið fram yfir, en ég held að það fari nú til betri vegar.
Hæstv. forseti. Þetta er ágætisyfirferð hjá hv. þm. Birgi Þórarinssyni. Þá er ég komin á næsta stað í minni hugsun. Það var gerð krafa um að skipta þessu fyrirtæki upp í framleiðslu og dreifingu. Er það mögulega það sem gerist núna þegar við hugum að Landsvirkjun og Landsneti? Við höfum heyrt því fleygt að það séu hugmyndir um að nú sé réttur tími til að selja jafnvel Landsvirkjun. Ég spyr hvort hv. þingmaður hafi einhverja skoðun á þessu og þá í sambandi við hugtakið neytendavernd sem búið er að klifa á, að það felist svo mikil neytendavernd í að innleiða orkupakka þrjú. Á meðan fáum við ekki að sjá orkupakka fjögur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Það er efni í heilan þingfund að ræða neytendaverndina svokölluðu sem átti að fylgja þessum orkupökkum. Raunin hefur orðið allt önnur. Ég nefni sem dæmi að Neytendasamtökin óskuðu eftir því fyrir sína umbjóðendur að orkufyrirtækin gerðu þeim tilboð í rafmagnskaup og niðurstaðan varð sú að jú, það fékkst lækkun um 0,65%. Það var einn aðili sem sendi inn tilboð. Það var niðurstaða Neytendasamtakanna að ekki tæki því að taka tilboðinu. Þetta er nákvæmlega það sem er í þessari neytendavernd, það er enginn afsláttur. Það tekur því ekki að skipta um raforkusala. Þessu er ekkert haldið fram í umræðunni. Það er enginn sem talar um þetta. Ég efast um að þeir í stjórnarliðinu sem hafa [[Forseti hringir.]]haldið því fram að það sé svo mikil neytendavernd hafi hugmynd um þetta, að hún sé engin.
Hæstv. forseti. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvort neytendaverndin felist í því að fólk geti skipt um fyrirtæki og allir séu með jafn háa prísa á því sem þeir eru að bjóða, ef ég get sagt sem svo. Við höfum farið í samtal við nokkra þingmenn ríkisstjórnarinnar og þeir hafa allir verið á því að það beri að innleiða orkupakka þrjú. Ég er einhvern veginn komin á þann stað að ég tel að þingmenn séu komnir í andstöðu við meiri hluta þjóðarinnar. Ég veit til þess að gerð var könnun sem hefur ekki verið birt sem styður þá fullyrðingu mína. Ég held því fram að það sé alla vega í þágu þjóðarinnar að ræða þetta mál hér. Mér finnst merkilegt hvernig ríkisstjórnarflokkarnir hafa skipt um skoðun, þ.e. þingmenn flokkanna. Ef við tölum um Sjálfstæðisflokkinn þá var birt í aðdraganda kosninga 2017, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn hafnar frekara framsali á yfirráðum yfir íslenskum orkumarkaði til stofnana Evrópusambandsins.“ Þar með vil ég halda því fram að kjósendur hafi búist við því að flokkurinn myndi standa við þá áherslu en mér sýnist það ekki vera núna. Ef við förum yfir það sem Framsóknarflokkurinn valdi að setja á oddinn, með leyfi forseta: „Framsóknarflokkurinn hafnar öllum hugmyndum um útflutning á raforku um sæstreng.“ Þetta kemur á óvart þar sem við höfum heyrt þær nýlegu fréttir að Atlantic SuperConnection heldur því fram að það sé komið með fjármagn til að leggja þennan sæstreng. Ég hef litið á það þannig að verið sé að leggja sæstreng til Íslands. Með þeim orðum er ég að segja að það sé þá ekki á okkar forræði. En ég vil gjarnan að við leggjum streng frá Íslandi sem væri þá að frumkvæði okkar, á forsendum okkar. Þetta liggur því svona fyrir mér, mér finnst þingmenn hafa skipt um skoðun. Ef við förum yfir í Vinstri græn eru þau sérstaklega á móti sæstreng fyrir kosningar. Vinstri græn segjast vilja hætta sölu á orku til stóriðjunnar til að koma í veg fyrir fleiri virkjanir þegar orkuþörf landsins eykst. Þetta er mjög svo merkilegt vegna þess að það kom ekki nema ein umsögn frá náttúruverndarsinnum. Það virðast allir vera hljóðir og enginn segir nokkurn skapaðan hlut um það hvaða áhrif þetta gæti haft á náttúruna. Það er sérstakt þegar um Vinstri græn er að ræða. Þau hafa sannarlega skipt um skoðun. En það eru þessir vindmyllugarðar sem eru fyrirhugaðir. Það er einhvern veginn algjört tómarúm innan stjórnarliðsins varðandi þetta mál. Ég er þeirrar skoðunar að ríkisstjórnarflokkarnir hafi bara gengið gegn því sem þeir sögðu fyrir kosningar og svo á að setja þennan orkupakka þrjú í gegnum þingið á mjög skömmum tíma. Það minnir mig á það þegar persónuverndin var sett í gegn á síðasta þingi. Það tók 13 daga. Þetta var grundvallarbreyting á persónuverndarmálum fyrir alla landsmenn. Þar komu margar umsagnir og við fengum marga fræðimenn fyrir nefndina, allsherjar- og menntamálanefnd, sem töluðu gegn því og sögðu að við værum jafnvel að framselja ríkisvald sem væri ekki í anda þess sem við vildum standa fyrir. Það er sótt að okkur á allan máta og smátt og smátt verið að koma okkur í Evrópusambandið. Ég óttast að við séum á þeirri leið og mér hugnast það alls ekki nógu vel.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir prýðisgóða ræðu. Hún ræddi m.a. þær forsendur sem einstakir þingmenn, þingmannahópar eða þingflokkar virðast leggja til grundvallar við stuðning þessa máls. Þar kemur margt sérkennilegt í ljós. Við höfum tekið eftir því til að mynda að tilteknir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem vísað hefur verið til, hafa ritað greinar í Morgunblaðið og haldið fram verðlækkun án þess að rökstyðja það, neytendavernd án þess að rökstyðja það, jafnræði án þess einu sinni að skilgreina hvað í því felst eða hvaða ávinningur er að því. Við sjáum að þögn Vinstri grænna er hávær um náttúruverndarþáttinn í málinu. Við sjáum auðvitað líka að þeir tveir flokkar sem hafa fulla aðild að Evrópusambandinu sem stefnumál, Samfylkingin og Viðreisn, hreyfa náttúrlega engum andmælum hér og samþykktu málið óséð. [[Forseti hringir.]] Kemur það hv. þingmanni á óvart að það skuli vera undirbúin leið og rutt úr vegi [[Forseti hringir.]]hindrunum fyrir fullri aðild að Evrópusambandinu af hálfu þeirra flokka sem mynda meiri hlutann [[Forseti hringir.]]á Alþingi?
Hæstv. forseti. Mér finnst það eiginlega liggja beint við. Þetta kemur inn í nokkrum skömmtum, svo ég svari hv. þingmanni, t.d. persónuverndin á síðasta þingi - þetta er mitt annað þing hér. Síðan er það þetta mál. Það sem er merkilegt við þetta er að mikilvæg mál virðast alltaf koma inn í þingið í lokin, alltaf þegar er að koma þinghlé og þá er því haldið fram að við þurfum að drífa okkur svo mikið að klára málin. Það er kannski vegna þess að það er ákaflega þægilegt fyrir ríkisstjórnina. Það sem er þó undarlegt í þessu er að við erum með þrjá flokka sem segjast allir vera á móti ESB-aðild, en við erum samt á malbikaðri leið þangað, eins og hv. þm. Ólafur Ísleifsson hefur orðað það svo snyrtilega. Það er furðulegt að náttúruvernd skuli ekki fá neina umfjöllun hér, bara það atriði að einungis sé ein umsögn frá náttúruverndarsinnum í [[Forseti hringir.]]annars þeirri þykku umsagnarbók sem kom.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Mig langar aðeins til að kanna viðhorf hennar til þess sem mjög hefur borið á og það er að uppi virðist vera mikil viðleitni af hálfu sumra til að afflytja málflutning okkar Miðflokksmanna í þessari umræðu. Þeir hafa lagt sig fram um að gera lítið úr umræðunni. Þeir kalla þetta náttúrlega málþóf. Mín vegna má kalla þetta málþóf, að vísu fullnægir þetta málþóf ekki þeirri hugtaksskilgreiningu að vera innihaldslaus umræða vegna þess að hún hefur verið málefnaleg, hún hefur verið greinandi og margar nýjar hliðar hafa komið fram. En mér hefur fundist það afar sérkennilegt að því skuli vera linnulaust haldið fram af hálfu sumra, alls ekki allra, að þessi umræða feli í sér endurtekningar, einhver samsvör og eitthvað svona lítillækkandi orðalag um umræðu sem snertir þýðingarmikla þætti fyrir íslenska þjóð. Ég spyr: Hvernig stendur á því að þeir þingmenn geta [[Forseti hringir.]]ekki tekið þátt í þessari umræðu?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Það er ótrúlega auðvelt fyrir einhvern sem er ekki sammála því að það eigi að fara fram einhver umfjöllun um málið að halda því fram að við séum full endurtekninga. Ég fyrir mína parta hefði ekki náð skilningi á öllum þeim þráðum sem liggja ef við hefðum ekki rætt málið. Það er kannski það sem ég saknaði hvað mest í persónuverndarmálinu á síðasta þingi, þ.e. að fá ekki tækifæri til að fara á dýptina eins og ég tel okkur gera hér. Ég er alveg sannfærð um að við höfum vakið fólk til umhugsunar um hvað felst í þessu máli okkar með því að viðhalda málefnalegri umræðu á þingi. Ég segi það fullum fetum að það er það sem hefur átt sér stað hér.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur fyrir hennar ræðu. Ég hjó eftir því að hún talaði um skoðanakönnun sem reyndar hefur ekki verið birt opinberlega, en samt hefur kvisast út að helmingur þjóðarinnar sé á móti því að Alþingi samþykki að innleiða þriðja orkupakkann. Ef það reynist rétt, og þetta er einföld spurning, er það eitt og sér ekki næg rök til að stoppa málið og skoða það betur og þá í leiðinni, ef hlé verður tekið, að upplýsa þjóðina um hvað málið snýst svo að þjóðin sé upplýst um það sem við erum að tala um hér á þingi en trúi því bara eða trúi því ekki sem talað er um án þess að vera upplýst um málið?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það kemur mér ekkert á óvart að skiptar skoðanir séu um þetta mál en ég vissi reyndar ekki alveg að það skiptist svona jafnt. Helmingur þjóðarinnar er á móti orkupakka þrjú ef ég skil orð hv. þingmanns rétt. Þar með tel ég okkur hafa fullan grundvöll til að halda þessari umræðu áfram vegna þess að ný og ný atriði eru að koma í ljós. Ég vil taka undir það hér að orkustefna fyrir Ísland ætti að hafa forgang til að máta við, það gæti verið grunnur, hverju orkustefna Evrópusambandsins vill koma til leiðar, ef ég get sagt það þannig, að við séum fyrst með okkar forsendur og mátum það síðan við aðrar stefnur, en mér sýnist eiga að fara akkúrat í hina áttina.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Lítill fugl hér á hliðarlínunni hvíslaði því að mér að það hefðu meira að segja verið 62% í þessari skoðanakönnun sem væru á móti því að innleiða pakkann. Ég heyrði það líka í ræðu þingmannsins að fólk væri meira að vakna til vitundar um það sem þingmaðurinn gagnrýndi í ræðu sinni, þ.e. að við værum oft að innleiða eitthvað og samþykkja hér í þinginu sem við hefðum ekki getað fjallað mikið um eða komist inn í. Hún nefndi þar á meðal persónuverndarmálið sem komið var í gegn í fyrra og margar stofnanir og fyrirtæki gagnrýndu eða voru óviðbúin að taka við. Menn þurftu að gera mikið rusk í sínum fyrirtækjum til að geta tekið við því, það er eitt dæmið af mörgum. Þá spyr ég aftur: Eru þessi rök ekki bara það stór að við stoppum hér og hugsum málið betur? Það liggur ekkert á.
Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þm. Sigurður Páll Jónsson segir. Um persónuverndarmálið, af því ég kafaði aðeins í það, fengum við margar umsagnir sem voru frekar neikvæðar. Það sneri einna helst að kostnaðinum við að innleiða persónuverndarlöggjöfina. Ég man sérstaklega að sveitarfélögin töldu sig varla geta staðið undir þeim kostnaði. Annar punktur var þessi gríðarháu sektarákvæði. Þetta er allt mjög kunnuglegt vegna þess að hér verður það þannig að ef við förum ekki að vilja Evrópusambandsins, eða ACER í þessu tilfelli, verður hægt að beita gríðarlegum sektum eins og ég les málið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og dýptina í umræðunni. Nú er þessi umræða um þriðja orkupakkann búin að standa yfir í 140 klukkustundir á Íslandi. Þessi sama umræða stóð í fjóra og hálfa klukkustund í Noregi. Ég fylgdist með umræðunni 22. mars í Noregi, fjóra og hálfa klukkustund minnir mig að hún hafi verið. Það tók norska þingið sem sagt fjóra og hálfa klukkustund að fara í gegnum málið. Við erum að taka 140 klukkustundir að verða til þess að fara í gegnum þetta mál. Ég hugsa um dýptina. Það helsta sem hefur komið nýtt fram í umræðunni núna síðustu þrjár og hálfa klukkustundina eða svo held ég að sé það að sá sem hér stendur benti hv. þingmönnum Miðflokksins á að verið er að vinna að orkustefnu fyrir Ísland. Hér hefur oft komið fram og m.a. frá hv. þingmanni sem flutti ræðu áðan að það væri nauðsyn að vinna slíka stefnu og gefið í skyn að það sé engin slík vinna í gangi. Ég er búin að heyra það margoft í fyrri ræðum. Mér finnst alvarlegt þegar slíkar rangfærslur eru uppi og verið að afvegaleiða umræðana. Það hefur verið [[Forseti hringir.]]í heilt ár umræða í gangi sem snýr að þessu. [[Forseti hringir.]]Er hv. þingmaður þá núna þess vitandi að það er verið að vinna að orkustefnu fyrir íslenska þjóð til lengri tíma, langtímaorkustefnu?
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörkin. Þegar fjórir hv. þingmenn hafa óskað eftir því að veita andsvar þá er eingöngu ein mínúta til ráðstöfunar.
Hæstv. forseti. Það er rétt, við höfum tekið tíma til að ræða þetta mál. Ég ætla að byrja á því sem hv. þingmaður endaði á. Það er verið að vinna að orkustefnu. Við erum þess vel vitandi. Hins vegar væri voðalega gott að fá niðurstöðu í þá vinnu. Þegar hún liggur fyrir getum við mátað þá niðurstöðu við hvort það henti okkur að innleiða orkustefnu Evrópusambandsins. Það er í þá veru sem ég myndi gjarnan vilja vinna hlutina Það er allt í óefni í Noregi. Þeir tóku fjóra og hálfa klukkustund þar í umræðu. Hvað er að gerast? Það á að taka fyrir stjórnlagadómstóli í Noregi hvort innleiðingin hafi verið rétt framkvæmd í Noregi. Og við ætlum að innleiða á nákvæmlega jafn rangan máta eins og þeir gerðu í Noregi. Það er vandinn.
Frú forseti. Við erum að vinna að orkustefnu. Það er einn fulltrúi frá hverjum stjórnarflokki og með sérfræðingum er þetta 15 manna hópur. Þess vegna fannst mér mjög vont hér í umræðunni áður að hv. þingmaður gaf margoft í skyn að engin slík vinna væri í gangi eða að hún þyrfti að fara fram eða annað, vitandi að náskyldur ættingi viðkomandi hv. þingmanns er í nefndinni og er búinn að vera í heilt ár. Hv. þingmaður veit nákvæmlega hvert ég er að fara. Þess vegna finnst mér þetta vont. Það finnast mér vera rangfærslur í umræðu þegar hlutum er haldið fram með slíkum hætti. Ég vil líka upplýsa hér rétt í lokin um fyrirvarana sem hefur margoft komið fram í þessari umræðu að menn hafi verið eltast við. Hv. þingmenn í atvinnuveganefnd ættu a.m.k. að vita að 17. maí sl. komu þeir fyrirvarar í skjölum í málum nr. 791 og 792. [[Forseti hringir.]]Það hefði því kannski getað komið fram fyrir kannski 100, 120 [[Forseti hringir.]]klukkustundum síðan í þessari umræðu.
Hæstv. forseti. Það hefði verið fínt ef fulltrúi atvinnuveganefndar hefði þá tekið þátt í þessari umræðu, sá þingmaður sem hér talaði síðast, hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson. [[Gripið fram í: … með tvo fulltrúa.]]Hitt er annað að það er rétt hjá hv. þingmanni að það er náskyldur ættingi minn í framtíðarnefnd um stefnu um orkumál á Íslandi. Ég fylgist mjög gaumgæfilega með hvað fer þar fram. Hins vegar er ég að segja það að við þurfum ekki að flýta okkur svona hratt við að innleiða orkupakka þrjú. Ég vil benda á það enn og aftur: Fyrst þarf að klára stefnu fyrir Ísland. Síðan skulum við máta þá stefnu við það sem á að keyra hér í gegn á ógnarhraða. Og ég spyr: Af hverju er það gert?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mér fannst það athyglisvert sem hv. þingmaður nefndi, að hún vissi til þess að búið væri að gera skoðanakönnun um hvaða hug landsmenn bera til þessa máls en ekki væri búið að birta þá könnun, sem mér finnst svolítið sérstakt. Ég spyr hvort hv. þingmaður gæti komið aðeins nánar inn á það, hvort hún þekki ástæður þess að niðurstöður þessarar könnunar hafi ekki verið birtar. Það minnir á að verkalýðshreyfingin hefur lýst andstöðu sinni við innleiðingu orkupakkans og fleiri aðilar. Sem dæmi má nefna að um 70% þeirra sem sendu inn umsögn til utanríkismálanefndar voru neikvæð í garð þessa máls. Gæti hv. þingmaður kannski komið aðeins nánar inn á þetta?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Niðurstöður skoðanakönnunarinnar hafa ekki verið birtar. Ég hef reyndar fengið óljósar fréttir af því að hún hafi verið gerð og að niðurstaðan sé sú að þjóðin sé dálítið skipt í þessu máli. Við getum þá haldið því fram að fyrir 140 klukkustundum hafi 90% þjóðarinnar verið með orkupakka þrjú. En vegna þess að við hreyfðum við málum, lærðum af reynslunni, hvernig farið var með persónuverndarlöggjöfina á síðasta þingi, þá ákváðum við að skoða þetta mál betur. Þá voru ansi margir sem sendu inn umsagnir og voru á móti persónuverndarlöggjöfinni, bentu á sektarákvæði, bentu á íþyngjandi kostnað fyrir stofnanir og sveitarfélög. Á það var ekki hlustað. Við völdum að hlusta núna og þess vegna höfum við talað í 140 klukkustundir.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er athyglisvert að niðurstaða þessarar könnunar skuli ekki vera birt. Það skiptir máli að vita hvar þjóðin stendur í þessu stóra máli sem varðar hana til allrar framtíðar. En það kemur líka að öðru og það er mikilvægi þess að almenningur sé vel upplýstur um þetta mál. Þar hefur skort verulega á, að mínu mati, frú forseti, að stjórnvöld hafi kynnt þetta nægilega vel. Þarna eru ýmis álitaefni sem þarf að fá nánari útlistun á. En fyrst og fremst þarf að svara áleitnum spurningum um það t.d. hvaða áhrif þessi orkupakki hefur. Í ljósi þeirrar reynslu sem við höfum af orkupakka eitt og tvö er fullkomlega eðlilegt að þeir sem t.d. urðu [[Forseti hringir.]]fyrir mikilli hækkun á rafmagni til húshitunar fái að vita að ekki verði frekari hækkanir.
Hæstv. forseti. Það er alveg rétt. Það er eiginlega svolítið merkilegt að við séum að tala um neytendavernd og, eins og hv. þm. Birgir Þórarinsson ræddi í fyrra andsvari, þá eru verkalýðsfélög, ASÍ, VR og jafnvel fleiri hér á landi, á móti innleiðingunni. Það er væntanlega vegna þess að þessir aðilar sjá fyrir sér að orkuverð muni hækka. Þeir taka undir álit verkalýðsfélaganna í Noregi sem voru á móti orkupakka þrjú þar í landi og þess vegna er nú þessi styr þar. Það er líka stórmerkilegt að 70% umsagna hafi verið neikvæð gagnvart innleiðingu orkupakka þrjú og á það er ekki hlustað. Það er heldur ekki verið að birta niðurstöður þessarar skoðanakönnunar. Þetta er einhvern veginn allt að fara í sömu áttina. Málið á bara að klárast hratt og örugglega.
Frú forseti. Ég býð forseta velkominn til starfa og verð að bíða þar til í 50. ræðu að fjalla frekar um ræðu hennar sem féll í störfum þingsins fyrir nokkrum dögum, það gerir maður náttúrlega ekki meðan hún situr í forsetastóli. En það er gott að forseti skyldi halda tölu á þessu, vegna þess að ég sá það í RÚV nefnilega áðan að þetta væri 49. ræðan sem ég héldi í þessu máli og ég er náttúrlega rosalega þakklátur öllum sem halda tölu á þessu og sérstaklega ríkisfjölmiðlinum sem kostar 4.000 milljónir af almannafé á ári, en ég hefði talið að í staðinn fyrir að birta svona töflur um fjölda ræðna, lengdina og fjölda andsvara, þá hefði kannski verið ráð fyrir ríkisfjölmiðil, sem er RÚV ohf., að geta um innihald í einhverjum af þeim ræðum sem menn hafa verið að tína upp númerin á, í staðinn fyrir að vera með einhverjar töflur á heimasíðu fjölmiðilsins sem líta út eins og stigatafla í Eurovision. En það sem ég ætlaði að ræða í þessari 49. ræðu minni er að mig langar til að vitna aðeins til orða eins af þeim ágætu mönnum sem hafa verið að gjalda varhuga við innleiðingu orkupakka þrjú. Það er maður sem hefur reynslu af innleiðingu númer eitt og tvö, sem hann var reyndar á móti og er staðfastur í því að vera á móti þessum einnig vegna þess að hann er búinn að sjá þróunina. Þetta er fyrrverandi hv. þingmaður og hæstv. ráðherra, Ögmundur Jónasson. Hann segir, með leyfi forseta, þetta er tekið af heimasíðu hans: „Í þessari stuttu umsögn vil ég leggja áherslu á félagslegar forsendur málsins og vara við því að einblína um of á þennan tiltekna pakka heldur skoða þá vegferð sem Evrópusambandið boðaði um miðjan tíunda áratug síðustu aldar um markaðsvæðingu raforkunnar. Alltaf hefur legið ljóst fyrir hvert vegferðinni er heitið og eru orkupakkarnir svokölluðu aðeins vörður á þessari leið sem mun enda í samræmdu evrópsku raforkukerfi sem starfar á markaðsvísu undir miðstýðu eftirliti. Markaðsvæðing raforkunnar og vatnsins hefur verið óvinsæl í Evrópu eins og einkavæðing grunnþjónustunnar almennt. Við svo búið hefur verið brugðið á það ráð að skera pylsuna niður í sneiðar eða pakka og hefur viðkvæðið þá verið hið sama: Þetta er ekki verri biti en sá fyrri. En það er lokamarkið sem þarf að horfa á - vegferðina alla - og það er markaðsvæðing og í kjölfarið einkavæðing þessa geira. Samhliða markaðsvæðingunni er síðan ætlunin að tryggja hlut almennings með neytendavernd og refsingum ef samkeppnisskilmálum er ekki fullnægt. Með öðrum orðum, allt traust er sett á markaðinn og mekanisma hans. Þau okkar sem andvíg voru þessari þróun lögðust gegn samþykkt fyrsta og annars orkupakka og þykir mér ekki síður rökrétt að leggjast gegn samþykkt þessa pakka svo og þeirra sem fylgja í kjölfarið. Smám saman missum við sem samfélag forræðið yfir orkunni, auðlindum og vinnslu, og mun gangverk markaðarins stýra för, enda talað fyrir málinu á þann veg af hálfu ráðherra og á vef Stjórnarráðsins. Þegar bent hefur verið á að hin miklu fyrirheit um lækkun orkuverðs hafi ekki skilað sér við fyrri pakka er okkur sagt af hálfu stjórnvalda að „söluhluti“ raforkuverðsins hafi ekki hækkað og aðrir þættir hljóti að lækka með komandi samkeppni! Haft hefur verið á orði í umræðunni á Alþingi að utanaðkomandi þrýstingur á orkugeirann komi til með að verða „hagrænn en ekki samkvæmt erlendu valdboði.“ Þetta er mergurinn málsins. Hið erlenda valdboð gengur út á að markaðsvæða þennan geira, tengja hann lögmálum framboðs og eftirspurnar. Ég tel að tryggja eigi hag almennings í gegnum eignarhaldið en ekki í gegnum markaðinn fyrir tilstilli tilheyrandi eftirlitsstofnana, þ.e. þeirra sem sinna samkeppniseftirliti og neytendavernd. Ég heiti á alla félagslega þenkjandi alþingismenn að taka höndum saman við öll þau sem nú vilja sporna gegn þessari óheillaþróun. Ef þau sem áður studdu málið telja að nú stefni að þeirra mati í ófyrirséð óefni þá ber að taka því fagnandi. Með markaðsvæðingunni er verið að byggja inn í kerfið hvata sem eru varasamir: Að virkja sem mest, fyrir sem mestan arð. Enn eigum við megnið af fyrirtækjum og stofnunum í orkugeiranum - þar erum við á öðru róli en Evrópa. Það verður hins vegar ekki lengi ef þessi vegferð verður ekki stöðvuð með öllum ráðum - nú þegar færi gefst.“ Þetta segir Ögmundur Jónasson, hv. fyrrverandi alþingismaður og hæstv. ráðherra, í nýlegri færslu á heimasíðu sinni.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil grípa boltann þar sem hann sleppti honum þegar hann var að fjalla um fréttaflutning af þeim umræðum sem hér fara fram um hinn svokallaða þriðja orkupakka. Ég minni á að þetta er mál sem snertir stjórnarskrá, ég minni á að þetta er mál sem snertir mikilvæg alþjóðleg samskipti, sérstaklega samskipti okkar við Evrópusambandið, um farveg Evrópska efnahagssvæðisins. Ég vil minna á að hér eru undir orkuauðlindir þjóðarinnar og spurning um forræði yfir þeim, hvort við höldum þeim eða hvort við værum að framselja að umtalsverðu leyti forræði yfir þeim. Því er lýst hér í álitsgerð lögfræðilegra ráðunauta ríkisstjórnarinnar að erlendir aðilar muni fá a.m.k. óbein áhrif á skipulag, ráðstöfun og nýtingu mikilvægra orkuauðlinda þjóðarinnar. Ég spyr um álit hv. þingmanns á skyldum Ríkisútvarpsins í þessum efnum, sérstaklega, vegna þess að hann nefndi að Ríkisútvarpið þiggur gífurlegar fjárhæðir á fjárlögum. Hann nefndi 5.000 milljónir. Þær eru hugsanlega nær 5.000 en 4.000, látum það liggja milli hluta. En á það að vera þannig að fréttaflutningur þessa miðils eigi að takmarkast við tölulegar upplýsingar um lengd og fjölda og einhverjar slíkar upplýsingar? Það er auðvitað mjög fljótgert, frú forseti, að fara yfir röksemdir þeirra sem styðja þetta mál. Það er neytendavernd, það er órökstutt. Það er lækkun á verði, það er órökstutt og að öllum líkindum rangt. Það er í þriðja lagi jafnræði. Það er ekki einu sinni skilgreint hvað í því felst, órökstutt að öðru leyti og sagt að þetta sé til að viðhalda hér opnu og frjálsu samfélagi. Við höfum teflt fram fjölmörgum þýðingarmiklum grundvallaratriðum sem snerta þetta mál og ekkert af því fær umfjöllun.
Frú forseti. Ég ætla að grípa þetta og segja: Það er kannski enn furðulegra að Ríkisútvarpið skuli láta sér nægja þessar tölulegu staðreyndir um fjölda ræðna og fjölda andsvara, og klukkutíma og mínútur, þegar Ríkisútvarpið ohf. hefur lögbundna skyldu til að efla upplýsta umræðu um það sem hæst ber hverju sinni. Það eru út af fyrir sig þau atriði sem hv. þingmaður benti á, þ.e. árekstur þessa máls við stjórnarskrá svo að við séum kurteis. Það er valdframsal sem er óumdeilt að mati færustu sérfræðinga. Það er hugsanleg einkavæðing, uppskipting fyrirtækja o.s.frv. lengra fram í tímann. Fyrir utan það sem fram hefur komið og fram kom á fyrstu dögum þessarar umræðu, þ.e. áður en við tókum til við að malda í móinn, og það var þessi yfirlýsing: Þessi pakki skiptir engu máli! Þetta skiptir svo litlu máli. Og þá segir maður: Bíddu, hvað liggur þá á að innleiða eitthvað sem skiptir engu máli ef það skiptir engu máli í raun og veru? En málið er bara það að þeir sem mæla þessu máli bót hér á Alþingi hafa farið hring eftir hring í rökleysu. Menn handvelja hér álitsgjafa til að vitna í máli sínu til stuðnings, það var handvalið í nefndina. Undir lok umfjöllunar utanríkismálanefndar fékk ekki hver sem er að koma þar inn til að veita álit, vegna þess að það var handvalið í nefndina. Allt þetta setur þetta mál í það ljós að það ætti að vera skylda ríkisfjölmiðilsins að skýra þetta mál almennilega.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég hljóp yfir það í sem allra stystu máli að þeir þingmenn sem hafa fjallað um þetta mál opinberlega hafa í raun og sanni ekki getað gert grein fyrir því með fullnægjandi hætti af hverju þeir styðja þetta mál. En ég vil gjarnan leitast við að vera hjálplegur fyrir þá sem myndu vilja fjalla um þetta mál með málefnalegum hætti á vettvangi fjölmiðla og þar á meðal er t.d. Ríkisútvarpið. Það er eitt mikilvægt atriði í þessu máli og það er það að þessi fyrirvari hefur ekki fundist og menn eru missaga um það. Í annan stað hefur ekki fengist umræða um þetta mál í tengslum við fjórða orkupakkann sem liggur tilbúinn. Í þriðja lagi er væntanlegur dómur í Noregi þar sem uppi eru svipaðar spurningar og hér, þ.e. um mögulegan árekstur við stjórnarskrána norsku. Það er spurningin um það hvort þetta erlenda fyrirtæki gæti sótt hingað stórkostlegar skaðabætur eins og þeir virðast telja lögfræðilegir ráðunautar ríkisstjórnarinnar og Arnar Þór Jónsson héraðsdómari.
Frú forseti. Umfjöllun þingsins í Noregi um þetta mál mun ég taka fyrir í síðari ræðu og vitna þá til ræðu sem flutt var hér í vikunni. En auðvitað er það þannig að þegar jafn margir og jafn virtir álitsgjafar vara við er ástæða til að hlusta. Ég held ég hafi sagt þetta áður í þessari umræðu. Þó að einungis einn lögspekingur hefði sagt að þetta rækist á við stjórnarskrá, að þetta væri mesta valdframsal sem við höfum upplifað, hefði ég haldið að menn hefðu átt að leggja við hlustir og taka mark á því. En þegar fleiri en tveir og fleiri en fjórir koma fram þá skilur maður ekki - maður skilur ekki - hvers vegna menn halda þessu til streitu með þessum hætti.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það var mjög athyglisvert sem kom fram frá Ögmundi Jónassyni, fyrrverandi alþingismanni og ráðherra, sem hefur verið ötull baráttumaður gegn innleiðingu orkutilskipunar númer þrjú frá Evrópusambandinu. Þegar verið var að innleiða orkutilskipun eitt og tvö sem tóku gildi með nýjum raforkulögum 2003 þá voru Vinstri grænir og Ögmundur Jónasson, sem var eins og við þekkjum alþingismaður og ráðherra fyrir Vinstri græna, á móti þeirri innleiðingu og voru mjög staðfastir í því. Þeir fluttu mjög margir hverjir góðar ræður í þeim efnum sem ég hef verið að kynna mér, og þar á meðal góðar ræður eftir þingforseta og hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, allar á sama veg, að það væri mjög varasamt að Íslendingar tækju þátt í að markaðsvæða raforkuna með þeim hætti sem tilskipanirnar fælu í sér. Okkar raforkumarkaður væri allt annar og okkar aðstæður með allt öðrum hætti en í Evrópusambandinu. Þessi málflutningur Vinstri grænna var mjög trúverðugur og þeir mega vera stoltir af því að hafa greitt atkvæði gegn orkupakka eitt og tvö. Því vekur mjög mikla undrun að þeir skuli núna vera fylgjandi orkupakka þrjú og hafa í raun ekki fært fram nein rök í þeim efnum. Það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann, af því að hann vitnaði í Ögmund Jónasson, er: [[Forseti hringir.]]Hefur hv. þingmaður einhverjar hugmyndir um það hvað veldur þessum sinnaskiptum Vinstri grænna sem hér hefur verið lýst?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Sinnaskipti Vinstri grænna, jafn rækileg og þau eru, eru óskýrð. Það er hins vegar full ástæða til að halda þeim til haga, hvernig sem fer með þetta mál. Það hlýtur að verða eitt af því sem menn taka með sér frá þessum umræðum, þessi sinnaskipti Vinstri grænna sem allt í einu er orðin leiðandi afl í markaðsvæðingu orkuauðlinda Íslands. Það er staðreynd sem kom ekki fram í kosningabaráttu þess flokks fyrir síðustu kosningar. Það er rétt að halda því til haga inn í framtíðina, hvernig sem fer með þetta mál og hvað sem verður um það, og segja fólki að þessi sinnaskipti urðu og þá sérstaklega þeim sem kusu Vinstri græna, sem sum hafa verið í sambandi við okkur í Miðflokknum og hvatt okkur til að standa í ístaðinu hvað þetta mál varðar. Það hlýtur að koma að því á einhverjum tímapunkti, hugsanlega fyrir næstu kosningar, að menn verði krafðir svara af sínum kjósendum sem kusu þá í síðustu kosningunum, frambjóðendur Vinstri grænna. Þeir hljóta að verða spurðir: Hvað varð til þess að menn tóku þessa U-beygju frá þeirri grundvallarhugsjón flokksins að vernda náttúru og vernda almannaeignir fyrir ásælni auðjöfra og yfirþjóðlegs valds? Þeir vilja ekki svara okkur og þurfa svo sem ekkert að gera það frekar en þeir vilja en á einhverjum tímapunkti verða menn krafðir svara og þá verða þeir að segja rétt og satt frá.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Að sjálfsögðu verður þetta gert upp í næstu kosningum. Ég held að það sé nokkuð ljóst. En það sem vekur líka athygli er að þeir forðast alla umræðu í þingsal. Maður hefði talið eðlilegt að þeir sem eru fylgjandi málinu núna en voru það ekki þegar innleiðing orkutilskipunar eitt og tvö var hér til umræðu kæmu hingað í þingsal og ræddu við okkur sem erum á móti þessari innleiðingu og færðu þá rök fyrir því hvers vegna það sé eðlilegt að samþykkja þessa tilskipun núna. Því þetta er eitt skref í einu. Það er orkupakki eitt, tvö, þrjú, fjögur, fimm og þetta stefnir allt að sama marki: Allsherjarmarkaðsvæðingu. Maður hefði talið að flokki eins og Vinstri grænir [[Forseti hringir.]]væri ekki sérlega umhugað um markaðsvæðingu og [[Forseti hringir.]]alls ekki hvað varðar raforkuna. En svona er þetta.
Frú forseti. Jú, þetta er kannski sá viðsnúningur sem maður á erfiðast með að skilja. Við höfum náttúrlega talað um að samfylkingarflokkarnir vilja fara inn í kaldan faðm Evrópusambandsins og samþykktu þetta mál, alla vega einhverjir þeirra, áður en þeir sáu hvernig það var búið. Það er út af fyrir sig skiljanlegt vegna þess að þetta er þeirra stjórnmálaskoðun, sú eina. En að Vinstri græn skuli taka þessa U-beygju og verða fánaberar markaðsvæðingar orkuauðlinda Íslands - það er eitthvað sem ég verð að viðurkenna, hv. þingmaður, að ég skil ekki alveg. Ég er ekki búinn að fá skýringu á því. Það hefur enginn mætt frá Vinstri grænum í þessa umræðu til þess að útskýra það fyrir okkur og segja frá því hvað það er sem veldur. Það hlýtur að vera einhver gylling á kappanum á þessu máli sem verður til þess að menn skipta svona gjörsamlega um skoðun, en við höfum ekki fengið að frétta af því, hvað þá kjósendur þeirra, sem ættu nú kannski skýringuna skylda frekar en við.
Frú forseti. Mig langar að spyrja þingmanninn um framsalið á valdi, fullveldisframsali, hvort hann sé hlynntur því að stjórnarskránni verði breytt á þann veg og það sé hægt án þess að þenja stjórnarskrána og vera alltaf með þessa óvissu um hvort við séum að brjóta stjórnarskrá eða ekki. Við þingmenn höfum svarið eið að halda stjórnarskrána þannig að þingmaðurinn þurfi ekki að vera í óvissu um það ef hann ætlar að greiða atkvæði með sumum EES-málum þar sem álitamál eru. Er hv. þingmaður hlynntur því að stjórnarskránni verði breytt á þann veg að hann gæti með góðri samvisku haldið stjórnarskrá en jafnframt greitt atkvæði með málum, EES-málum? Eða vill hann halda stjórnarskrána eins og hún er og sleppa því að greiða atkvæði með þessum EES-málum og fara kannski að færa okkur út úr því samstarfi? Er hann hlynntur því að við færum okkur fjær því samstarfi, að við færum að segja í fleiri tilfellum: Nei, við ætlum ekki að gera þetta, það er stjórnarskrárlegur fyrirvari, við getum ekki gert þetta? Hvert er hann tilbúinn að fara með þetta, annars vegar í þá áttina að víkka út heimild í stjórnarskrá, að afsala fullveldi til þess að vera á innri markaðnum, eða fara hina leiðina, að færa okkur út úr EES-samstarfinu og kannski alla leið á endanum? Það skiptir máli að fá þennan þátt á hreint. Til dæmis varðandi það að menn eru búnir að tala hér um alls konar hagsmuni sem ríkja á milli eins og í sjávarútveginum. Þótt við séum í EES-samstarfinu þá eru þeir ekki með vald yfir sjávarauðlindinni. En um leið og fiskurinn er veiddur má flytja hann innan Evrópska efnahagssvæðisins, sem er einmitt ástæðan fyrir því að sjávarútvegsfyrirtækin [[Forseti hringir.]]eru hlynnt þessu máli og EES-samstarfinu. Hvar er þingmaðurinn?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta andsvar og ég þakka honum fyrir að hafa verið við umræðuna í dag. Sá sem hér stendur er fylgjandi EES-samstarfinu. EES-samningurinn hefur reynst okkur vel þau ár sem hann hefur verið í gildi og hann hefur náttúrlega þróast. Orkan var ekki í honum fyrst og fleiri atriði voru ekki í honum fyrst og komu svo inn í viðaukum seinna, eins og kemur fram t.d. í ágætri umsögn Jóns Baldvins Hannibalssonar um þetta mál. Ég treysti hins vegar á EES-samninginn og ég treysti samningnum öllum. Ég treysti því t.d. að ef ráð bestu manna væru tekin og þessum pakka hafnað og hann sendur á grundvelli 102. gr. EES-samningsins til sameiginlegu EES-nefndarinnar, þá trúi ég því að þar myndi hann fá lögformlega meðferð sem væri báðum aðilum hagfelld og að því loknu væri hægt að innleiða hann á Íslandi með lögformlegum fyrirvörum. Hvað stjórnarskrána varðar finnst mér persónulega að sú stjórnarskrá sem við höfum hafi reynst okkur bara takk bærilega frá 1944. Við höfum nýlegt dæmi frá Noregi þar sem stjórnarskrá er þar sem ákveðið valdframsal er skrifað inn, ef við getum orðað það þannig. Norðmenn innleiddu einmitt þennan orkupakka númer þrjú nýlega, en það eru málaferli út af því í Noregi vegna þess að menn segja: Við efumst um að þetta hafi staðist norsku stjórnarskrána þrátt fyrir framsalsákvæði sem í henni eru, sem okkur vantar eða eru ekki hér. Og þetta mál er einmitt að fara fyrir stjórnlagadómstól í Noregi 23. september næstkomandi og er m.a. ein af ástæðum þess að við sem höfum móast aðeins við höfum talið að það væri affarasælla að geyma þetta mál til haustsins.
Forseti. Ef ég skil hv. þingmann fyllilega rétt vill hann vera í EES-samstarfinu, halda áfram að vera þar. En vill hann heimila breytingu á stjórnarskránni þannig að við séum ekki með þessa óvissu eða vill hann halda stjórnarskránni eins og hún er hvað þetta varðar? Það er alveg ljóst sem fólk segir og hefur komið ítrekað fram að við erum að ganga lengra og lengra inn í þennan sameiginlega innri markað með alls konar áhrifum, þ.e. það verður að samræma, annars er ekki þessi innri markaður. Ef við ætlum að vera hluti af honum verðum við að samræma okkur við þá vöru og þjónustu sem verið er að flytja hér á milli. Eða telur þingmaðurinn að við getum bara klippt okkur algerlega út úr orkumálaþætti af því að orka er vara? Auðlindin sem býr til orkuna á Íslandi er enn þá undir yfirráðum Íslendinga. Aftur á móti, rafmagnið sem búið er til er hægt að flytja með sæstreng, ef hann kemur. Sama með fiskveiðiauðlindina, hún er á forræði Íslendinga en fiskinn sem er veiddur [[Forseti hringir.]]er hægt að selja innan sameiginlega markaðarins, sem er einmitt það sem sjávarútvegsfyrirtækin vilja alls ekki missa. [[Forseti hringir.]]Skilur þingmaðurinn þennan samanburð og [[Forseti hringir.]]hvar stendur hann varðandi það hvort breyta megi stjórnarskránni í meira valdframsal?
Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutíma.
Frú forseti. Ég þakka aftur fyrir fyrirspurnina. Mér fannst hv. þingmaður vera að lýsa, hvað á ég að segja, svona þvinguðu ferli. Af því að við erum þátttakendur í þessu samstarfi þá séum við nauðbeygð til að færa stjórnarskrána okkar að lögmálum Evrópu. Þar er ég ekki sammála. Ég tel reyndar eins og dæmið sem ég nefndi áðan frá Noregi þar sem þeir eru með framsalsheimildir, að það hafi alla vega ekki virkað fyrir þá. Því spyr ég: Hvað þurfum við að ganga langt til þess að við getum aðlagað okkar lög og lagabálka að þeim gerðum sem við fáum frá Evrópu? Málið er að menn hafa sagt það mjög lengi að við séum búin að þenja stjórnarskrána áður, t.d. með fjármálakaflanum á sínum tíma, sem mig minnir að ég hafi samþykkt og er svo sem ekkert sérstaklega stoltur af því. Þetta eru mál sem ég held að við þurfum að vera mjög varkár með. Við breytum ekki stjórnarskránni á hverjum degi. Við hugsum hana til langrar framtíðar, alveg eins og hún er búin að endast okkur núna. Ég vil því fara mjög varlega í þessum sökum.