Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003. Þetta er á þskj. 1855. Með frumvarpinu er lögð til breyting á 1. mgr. 27. gr. laga um tekjuskatt þannig að unnt verði að dreifa skattskyldum söluhagnaði þar sem hluti söluandvirðis er greiddur með skuldaviðurkenningu á allt að 20 árum í stað sjö. Er með frumvarpinu leitast við að auðvelda kynslóðaskipti á fyrirtækjum og bújörðum í rekstri. Í umsögn sinni bendir Skatturinn m.a. á að heimild til dreifingar á söluhagnaði samkvæmt 27. gr. tekjuskattslaga hafi ekki verið mikið notuð á undanförum árum. Líklegt sé þó að nýting hennar aukist verði heimildin rýmkuð. Að höfðu samráði við ráðuneytið telur meiri hlutinn rétt að bregðast við athugasemdum Skattsins sem lúta að umfangi frumvarpsins. Leggur meiri hlutinn til breytingu þannig að heimild til að dreifa söluhagnaði á 20 ár nái einungis til hagnaðar af sölu bújarða þar sem stundaður er landbúnaður. Að auki leggur meiri hlutinn til breytingu á gildistökugrein frumvarpsins þannig að frumvarpið öðlist þegar gildi. Með þessu fylgir síðan viðeigandi breytingartillaga. Frú forseti. Ég vil í þessu sambandi aðeins vekja athygli á því að þegar hv. þm. Haraldur Benediktsson lagði fram þetta frumvarp í annað skipti var meginmarkmið þess í rauninni að auðvelda kynslóðaskipti í atvinnufyrirtækjum en ekki síst á bújörðum. Það er alveg ljóst að kynslóðaskipti í íslenskum landbúnaði hafa oft og tíðum verið erfið. Ég hygg að með framgangi og samþykkt þessa frumvarps, með þeim breytingum sem hafa orðið, þ.e. að hér er eingöngu átt við kynslóðaskipti eða sölu á bújörðum en ekki fyrirtækjum almennt, séu að verða til forsendur fyrir því að auðvelda kynslóðaskipti og halda bújörðum í rekstri, markmið sem ég hygg að allur þingheimur geti sameinast ágætlega um. Undir nefndarálitið ritar hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson með fyrirvara sem hann hyggst gera grein fyrir í ræðu. Undir álitið skrifa hv. þingmenn Óli Björn Kárason, Jón Steindór Valdimarsson, með fyrirvara, Brynjar Níelsson, Bryndís Haraldsdóttir, Ólafur Þór Gunnarsson og Willum Þór Þórsson.
Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um gjaldfrjálsar krabbameinsmeðferðir, en framsögumaður þessa máls og 1. flutningsmaður er hv. þm. Anna Kolbrún Árnadóttir. Undir nefndarálit þetta skrifar öll hv. velferðarnefnd, þ.e. sú sem hér stendur, hv. þingmenn Anna Kolbrún Árnadóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Ásmundur Friðriksson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Halldóra Mogensen, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Bryndís Haraldsdóttir og áheyrnarfulltrúi Viðreisnar, hv. þm. Hanna Katrín Friðriksson, er samþykk áliti þessu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín fjölda gesta. Þá hefur nefndin einnig fengið umsagnir og minnisblað frá Sjúkratryggingum Íslands. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að heilbrigðisráðherra verði falið að beita sér fyrir því að krabbameinsmeðferðir verði gjaldfrjálsar. Við umfjöllun nefndarinnar komu fram athugasemdir þess efnis að þrátt fyrir að kostnaður þeirra sem glíma við krabbamein væri oft íþyngjandi kynni svo einnig að vera um marga aðra langvinna og lífshættulega sjúkdóma. Bent var á að meðferð vegna sykursýki, margra hjartasjúkdóma, langvinnra lungnasjúkdóma, taugasjúkdóma og fleiri sjúkdóma, kynnu að vera allt eins íþyngjandi og hafa veruleg áhrif á framfærslugetu einstaklinga og fjölskyldna þeirra. Þótt ekki væri umdeilt að kostnaður einstaklinga vegna krabbameins og meðferðar vegna þess kynni að vera erfiður hjalli getur það einnig átt við um fleiri sjúkdóma. Þá var sérstaklega vikið að afleiðingum sem meðferðir við langvinnum sjúkdómum, eins og krabbameini, gætu haft á tannheilsu og að kostnaði sem af hlýst. Kom fram að sjúkratryggingastofnunin greiði, samkvæmt gjaldskrá, 80% af kostnaði við meðferð sem miðar að því að lagfæra þann skaða sem sjúkdómur eða meðferð hefur valdið sjúklingi. Aðeins er fjallað um gjaldskrá og að hún hefur ekki tekið breytingum um margra ára skeið. Einnig kom sérstaklega til umfjöllunar staða þeirra sem búið hafa lengi við langvinna sjúkdóma og kunna að hafa fullnýtt vinnutengd réttindi sín, m.a. til veikindaorlofs og greiðslna úr sjúkrasjóðum. Sjúklingar þyrftu þannig að búa við fjárhagsáhyggjur sem haft geta alvarleg áhrif á geðheilsu fólks, sem eykur enn á vanda sjúklingsins. Markmið tillögunnar er að krabbameinsmeðferðir verði gjaldfrjálsar, en líkt og að framan greinir lúta sömu sjónarmið að því að meðferð við öðrum langvinnum og lífshættulegum sjúkdómum verði einnig gjaldfrjáls. Nefndin telur mikilvægt að undirstrika það markmið að lágmarka eftir fremsta megni kostnað vegna slíkra meðferða. Nefndin leggur til breytingu þess efnis að tillagan taki til fleiri hópa sjúklinga og að metið verði heildstætt með hvaða hætti draga megi úr kostnaði einstaklinga vegna meðferðar þeirra. Að þessu sögðu leggur nefndin til að tillagan verði samþykkt með þeirri breytingu að fela heilbrigðisráðherra að meta hvernig lágmarka megi kostnað sjúklinga vegna langvinnra og lífshættulegra sjúkdóma. Farið er fram á að ráðherra skili Alþingi skýrslu þar að lútandi eigi síðar en 1. mars 2021. Þá er einnig fyrirsögn tillögunnar breytt þannig að hún hljómar þannig: Tillaga til þingsályktunar um ráðstafanir til að lágmarka kostnað vegna krabbameinsmeðferðar og meðferðar við öðrum langvinnum og lífshættulegum sjúkdómum. Er lagt til að þingsályktunartillagan verði samþykkt með umræddum breytingum.
Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um mótun stefnu sem eflir fólk af erlendum uppruna til þátttöku í samfélaginu. Undir þetta nefndarálit ritar öll hv. velferðarnefnd, þ.e. sú sem hér stendur, hv. þm. Ásmundur Friðriksson, Anna Kolbrún Árnadóttir Bryndís Haraldsdóttir, Guðmundur Ingi Kristinsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Halldóra Mogensen og Orri Páll Jóhannsson, en að auki er hv. þm. Hanna Katrín Friðriksson, áheyrnarfulltrúi Viðreisnar í nefndinni, samþykk áliti þessu. Með umræddri þingsályktunartillögu, sem flutt var af hv. þm. Guðjóni Brjánssyni, er lagt til að mótuð verði stefna fyrir einstaklinga og fjölskyldur af erlendum uppruna með það að markmiði að auka gagnkvæman skilning og þátttöku á öllum sviðum samfélagsins. Samkvæmt tölum Hagstofunnar hefur innflytjendum á Íslandi fjölgað stöðugt undanfarin ár. Árið 2012 voru innflytjendur 8% landsmanna en eru nú 14,1% samkvæmt tölum Hagstofunnar frá 1. janúar 2019. Að sama skapi hefur innflytjendum af annarri kynslóð fjölgað og hlutfall fyrstu og annarrar kynslóðar innflytjenda hefur aldrei verið hærra. Mikilvægt er að huga að velferð þessa vaxandi hóps. Aðlögun og þátttaka í samfélaginu er lykilþáttur í velferð innflytjenda sem best verður tryggð með greiðum aðgangi að öllum þáttum samfélagsins. Við meðferð málsins var samhljómur meðal gesta um að mikilvægt væri að taka málaflokkinn til endurskoðunar í heild sinni. Í umsögn Rauða kross Íslands kom fram að horfa þyrfti til allra sviða samfélagsins og tryggja að ný stefna hvíldi á vel ígrundaðri framtíðarsýn með það að markmiði að stuðla að samfélagi jafnra tækifæra fyrir alla svo ekki væri hætta á að hér á landi mótaðist tvískipt samfélag, þar sem innflytjendur skipa lægstu lög samfélagsins og hafa litla möguleika á félagslegum hreyfanleika og á því að nýta til fulls menntun sína, færni og hæfileika. Þá kom fram að unnið væri að þriggja ára áætlun á vegum Sameinuðu þjóðanna um aukna aðstoð við flóttafólk og örugga för þess í skjól. Það komu fram fleiri umsagnir. Við meðferð málsins var bent á þær hindranir sem standa í vegi menntaðra innflytjenda þegar kemur að atvinnuþátttöku. Þegar kemur að námskeiðum og að efla íslenskukennslu var bent á að efla þyrfti nýbúabraut Tækniskólans og fjölga plássum fyrir ungmenni sem búa yfir engri eða lítilli íslenskukunnáttu. Bent var á að efla þyrfti íslenskukennslu á vinnustöðum og auka fræðslu um réttindi á vinnumarkaði. Loks væri nauðsynlegt að tryggja aðgang að túlkaþjónustu á öllum sviðum. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem henni bárust og komu fram hjá gestum og leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt.
Frú forseti. Við höfum nú hlýtt á framsögumann velferðarnefndar, hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur, flytja okkur álit velferðarnefndar varðandi þessa tillögu um mótun stefnu sem eflir fólk af erlendum uppruna til þátttöku í íslensku samfélagi. Þetta er mikilvægt mál og gott sem þingflokkur Samfylkingarinnar stendur sameinaður um. Það er ánægjulegt að fá að taka til máls á þessu síðkvöldi við þinglok og fjalla ofurlítið um efni þessarar tillögu umfram það sem hv. framsögumaður hefur þegar gert. Á Íslandi hafa aldrei verið fleiri innflytjendur en nú um þessar mundir og hefur þeim fjölgað hratt, eins og kom fram hjá hv. framsögumanni, undanfarin ár þótt eðlilega sé eitthvert uppihald á þeirri þróun eins og nú hagar til um gjörvallan heiminn. Hlutfall innflytjenda á Íslandi er mjög nálægt því sem gerist og gengur meðal Evrópuþjóða almennt, eða um 14%. Fólk er á faraldsfæti um heimsbyggðina af ýmsum ástæðum. Meiri hluti innflytjenda flytur að eigin ósk, aðeins lítill hluti er að flýja átök og ofsóknir. Það er hins vegar óskaplegt hlutskipti þeirra sem í hlut eiga og þótt við leysum ekki þann vanda hér á litla Íslandi getum við ekki látið sem ekkert sé og skellt skollaeyrunum. Samkvæmt nýrri skýrslu Flóttamannahjálpar Sameinuðu þjóðanna hefur 1% jarðarbúa, eða nærri 80 milljónir manna, orðið að flýja heimili sín vegna stríðsátaka og ofsókna. Það er hins vegar talið að alla vega 500 milljónir manna séu skilgreindir sem farendur í heiminum, fólk sem er á faraldsfæti í leit að öryggi og betra lífsviðurværi fyrir sig og sína nánustu, að leita sér að öruggu skjóli og öruggri framtíð fyrir börnin sín. Frú forseti. Íslendingar mælast með jákvæðustu viðhorf til innflytjenda og fjölmenningar í Evrópu auk þess sem meiri hluti þeirra vill að ríkisstjórnin veiti mörgum hælisleitendum dvalarleyfi. Við trónum þarna á toppinum með Írum og Svíum. Þetta eitt og sér þarf kannski ekki að koma á óvart þegar við horfum til sögu okkar. Íslendingar hafa í gegnum tíðina verið talsvert á ferðinni, sótt heim aðrar þjóðir og valið að búa þar um lengri og skemmri tíma. Þeir þekkja hvað það er að setjast að á framandi slóðum. Oftast hafa Íslendingar valið þetta af fúsum og frjálsum vilja, viljað kanna heiminn og víkka sjóndeildarhringinn. En þeir tímar hafa komið í sögu okkar að fólk flúði hreinlega örbirgð og vesöld, atvinnuleysi og fátækt. Sem dæmi fluttu þannig a.m.k. 14.000 Íslendingar til Vesturheims á ofanverðri 19. öldinni og skemmst er að minnast þeirra þúsunda sem fluttu frá landinu í hruninu fyrir rúmlega áratug til annarra landa í leit að betra hlutskipti. Það eru rúmlega 46.000 íslenskir ríkisborgarar með skráða búsetu í útlöndum og íslenska ríkisborgara er að finna í a.m.k. 118 af 193 aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna. Víða flækist frómur. Þess vegna er það nú svo að við ættum að skilja hlutskipti þeirra vel sem þurfa á skjóli að halda, þeirra sem velja sér griðastað á Íslandi. Frú forseti. Rannsóknir sýna að þær þjóðir sem leggja áherslu á og setja í forgang vandaða aðlögun innflytjenda að vinnumarkaði og samfélagi uppskera mestan ábata. Mikilvægt er að stjórnvöld hafi frumkvæði að jákvæðri samfélagsumræðu og aðlögun - við notum kannski það orð þó að það sé ekki alveg fyllilega nógu gott - en hún þarf að vera tvíhliða. Það er ekki bara aðlögun annars, það er aðlögun beggja, hún þarf að vera gagnkvæm. Þarna ræður viðhorf heimafólks auðvitað úrslitum um hvernig til tekst. Við eigum líklega langt í land með að geta sagst standa framarlega í móttöku innflytjenda en við gerum ýmislegt gott. Við gerum þetta með hjartanu og það hefur tekist mjög vel varðandi skipulag móttöku flóttafólks víða á landinu svo að aðdáun vekur. En okkur skortir stefnu í þessu. Við gerðum framkvæmdaáætlun í málefnum innflytjenda árið 2016. Sú áætlun var tímabundin og er runnin út. Stefna í þessum málefnum á aldrei að renna út. Hún á að vera í stöðugri endurnýjun og þarf að vera sílifandi. Við þurfum að vera vakandi. Þessi framkvæmdaáætlun, sem samþykkt var árið 2016, var vönduð og ágæt á sína vísu. Hún var með tölulegum markmiðum og hún var verðlögð. Því miður verður að segjast eins og er að mjög takmarkaður hluti af þeim fjármunum sem ætlaðir voru í verkefnið komust í vinnu. Að einhverjum atriðum var unnið en við þurfum að gera betur, ekki bara af hálfu stjórnvalda og stofnana, við þurfum að efla enn betur og meira almennan skilning, tala fyrir mannúð, tala fyrir umburðarlyndi. Frú forseti. Innflytjendur standa höllum fæti hér á Íslandi eins og við þekkjum svo víða í löndunum í kringum okkur. Við sjáum þetta á vinnumarkaðnum, atvinnuleysi er t.d. meira hér meðal innflytjenda en innfæddra. Reynsla annarra þjóða sýnir einnig að launakjör innflytjenda eru lakari en innfæddra. Samkvæmt úttektum nemur það 20–30% í sambærilegum starfsgreinum. Þeir eiga líka á brattann að sækja á húsnæðismarkaði og það eru til hér í kringum okkur á Íslandi hörmuleg dæmi um slíkt. Það er svartur blettur á samfélaginu og þann blett þurfum við að afmá. Mun færri innflytjendur en innfæddir hefja framhaldsnám og enn færri ljúka framhaldsnámi. Hátt brottfall er staðreynd meðal innflytjenda og það er takmarkaður stuðningur í skólakerfinu við innflytjendur almennt. Við metum með ófullnægjandi hætti menntun innflytjenda og viðurkennum ekki vel fagleg réttindi. Í Evrópu er áætlað að 22% innflytjenda hafi menntun umfram það sem krafist er í viðkomandi starfi á móti 13% innfæddra. Fjölgun innflytjenda er mikil hjá okkur miðað við nágrannalöndin en við erum reynsluminni. Innflytjendur hafa reynst okkur frábærlega vel. Þeir hafa verið burðarásinn í atvinnulífinu undanfarin ár, í ferðaþjónustu og í byggingaiðnaði. Við værum ekki á þeim stað sem við erum í dag í þessum uppbyggingarfasa ef þeirra hefði ekki notið við. Það má nefna að Svíar og Kanadamenn hafa þróað með sér kerfi í innflytjendastefnu sinni og njóta þess í betri þátttöku á vinnumarkaði og í samfélaginu öllu. Við eigum að læra af reynslu annarra þjóða. Við skulum vinna að því að gera það hluta af samfélagssáttmála okkar að vera þjóðin sem veit og skilur hvað innflytjendur skipta miklu máli. Þess vegna á tillaga okkar í Samfylkingunni um mótun stefnu sem eflir fólk af erlendum uppruna til þátttöku í samfélaginu erindi við Íslendinga. Við eigum að vera jákvæð, fordómalaus og taka fagnandi þeim sem vilja gerast landsmenn og taka þátt í lífi og störfum á Íslandi. Þessi tillaga okkar í Samfylkingunni er dálítið tæmandi og það má sjá hvernig við lítum á þessi málefni. Hún nær frá leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla og við fjöllum um atvinnulífið og velferðarmálin. Það er von okkar að hæstv. ráðherra taki þessa tillögu og vinni úr henni góða stefnu sem verður síðan kynnt okkur sem allra fyrst. Að lokum, frú forseti, vil ég þakka hv. velferðarnefnd fyrir sitt vandaða starf og undirbúning að þessari tillögu sem nú fær vonandi brautargengi og er að verða ferðbúin til þess að takast á við lífið eins og það gerist best á Íslandi.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni S. Brjánssyni fyrir ræðuna og lýsi því hér yfir að ég er algjörlega sammála því sem hann sagði. Hins vegar hefur það gleymst að setja nafn mitt á nefndarálitið. Ég hef þegar farið fram á uppprentun vegna þess. Ég vildi að þetta kæmi fram hér við umræðuna.
Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um náttúrustofur frá umhverfis- og samgöngunefnd. Eins og hæstv. forseti sagði þá liggur nefndarálitið fyrir á þskj. 1867 og tillagan upphaflega er á þskj. 103 og málið er nr. 103. Það er svo skemmtilegt að þetta passar saman þannig að ég verð að geta þess. Umhverfis- og samgöngunefnd hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti. Hún byggði umfjöllunina á umsögnum sem höfðu borist á 149. löggjafarþingi og 145. löggjafarþingi, en þá var málið flutt áður. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að umhverfis- og auðlindaráðherra komi á fót starfshópi til að meta reynsluna af starfi náttúrustofa og kanna hvort hagkvæmt sé að náttúrustofur taki formlega að sér fleiri svæðisbundin verkefni en þær hafa nú með höndum. Starfshópnum verði falið að móta leiðir til að styrkja samstarf náttúrustofa og stofnana ríkisins í þeim tilgangi að nýta fjármagn til þekkingaröflunar og vöktunar á náttúru landsins sem best og til að auka skilvirkni í samstarfi um náttúruvernd. Fyrir nefndinni kom fram almenn ánægja með efni tillögunnar og sérstaklega var tekið undir það markmið hennar að mikilvægt væri að auka enn frekar samstarf náttúrustofa og ríkisstofnana í tengslum við umhverfis- og auðlindamál. Það gæti tryggt fjölbreyttari mannauð á landsbyggðinni og nýst á margvíslegan hátt, t.d. við þekkingaröflun og þegar náttúruhamfarir eiga sér stað. Nefndin tekur undir þau sjónarmið og telur að í því geti falist mikil sóknarfæri og hagkvæmni, einkum þar sem sérfræðiþekking er dreifð víða um land. Þá bendir nefndin á að við skoðun á samstarfi náttúrustofa við ríkisstofnanir mætti auka samstarf við stofnanir sem heyra undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið og horfa til möguleika á samstarfi við háskólastigið og sjávarútvegs- og landbúnaðargeirann. Nefndin fjallaði einnig um mikilvægi þess að starfshópurinn samanstæði m.a. af fulltrúum sem þekktu vel til starfsemi náttúrustofa, þekkingar- og rannsóknastarfsemi á landsbyggðinni og að samráð yrði haft við sveitarfélög við gerð tillagnanna. Nefndin lítur svo á að leiði vinna starfshópsins í ljós að lagabreytinga sé þörf, til að skýra hlutverk og samstarf stofnana, geti hópurinn komið fram með slíkar tillögur til ráðherra varðandi samstarf um rannsóknir, vöktun, náttúruvernd o.fl. Nefndin telur nauðsynlegt að setja vinnunni tímamörk og leggur áherslu á að starfshópurinn verði skipaður sem fyrst og leggur til þá breytingu að hann ljúki störfum og skili tillögum til ráðherra fyrir 1. desember 2020. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég gerði grein fyrir. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Bergþór Ólason formaður, Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Brynjar Níelsson, Guðjón S. Brjánsson, Hanna Katrín Friðriksson, Karl Gauti Hjaltason, Kolbeinn Óttarsson Proppé og Ólafur Þór Gunnarsson. Hv. þm. Vilhjálmur Árnason var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Að lokum vil ég bara segja að það er mér mjög mikið fagnaðarefni að þessi tillaga skuli nú vera komin hér til afgreiðslu. Eins og fram kom þá hef ég verið 1. flutningsm. á þessari tillögu á fyrri þingum og fagna því mjög og legg til að hún verði samþykkt hér.
Virðulegi forseti. Hér mæli ég fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, fjárhæð bóta, frá minni hluta velferðarnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og bárust umsagnir frá Alþýðusambandi Íslands, Landssamtökunum Þroskahjálp og Öryrkjabandalagi Íslands. Með frumvarpinu er lögð til breyting á 69. gr. laga um almannatryggingar, nr. 100/2007, þess efnis að bætur almannatrygginga, meðlagsgreiðslur og fjárhæð tekjutryggingar taki sjálfkrafa breytingum ár hvert í samræmi við breytingar á launavísitölu, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Samkvæmt núgildandi ákvæði 69. gr. laga um almannatryggingar skulu nefndar fjárhæðir breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun skal taka mið af launaþróun með sama fyrirvara um lágmarkshækkun samkvæmt vísitölu neysluverðs. Ákvörðun um fjárhæð bóta er því í raun á hendi fjármála- og efnahagsráðherra sem ber ábyrgð á gerð fjárlaga. Í framkvæmd hefur ákvæðið verið skýrt þröngt og hafa fjárhæðir að meginstefnu til fylgt vísitölu neysluverðs þótt launaþróun hafi verið jákvæð og launavísitalan hærri. Hefur það leitt til þess að kjör lífeyrisþega hafa ekki fylgt kjaraþróun í landinu með þeim afleiðingum að uppsöfnuð kjaragliðnun þeirra hefur aukist til muna. Með frumvarpinu er kveðið á um þá grundvallarbreytingu á framkvæmd laganna að fjárhæðir bóta taki sjálfkrafa breytingum miðað við launavísitölu sem gefin er út af Hagstofu Íslands í stað þess að fjármála- og efnahagsráðherra komi að ákvörðun fjárhæða við gerð fjárlaga. Þar að auki er tryggt að kjör öryrkja og ellilífeyrisþega versni ekki á tímum mikillar verðbólgu. Í umsögnum sem nefndinni bárust frá helstu hagsmunaaðilum þeirra þjóðfélagshópa sem frumvarpið snertir var almennt lýst mikilli ánægju með efni þess. Bent var á mikilvægi þess að frumvarpið kæmi ekki í veg fyrir hækkun lífeyris umfram launa- og neysluverðsvísitölu, t.d. til leiðréttingar á kjaragliðnun síðustu áratuga, stæði vilji löggjafans til þess. Í þessu sambandi bendir minni hlutinn á að Alþingi getur ávallt breytt fjárhæð laganna eða reikniforsendum þeirra með lagabreytingu. Komi til þess taka þær fjárhæðir eftir sem áður árlegum breytingum í samræmi við launavísitölu verði frumvarpið að lögum. Að mati minni hlutans girðir frumvarpið því ekki fyrir frekari leiðréttingu á uppsafnaðri kjaragliðnun lífeyrisþega á komandi árum. Minni hlutinn telur frumvarpið fela í sér mikla réttarbót fyrir lífeyrisþega almannatrygginga án þess að samþykkt þess leggi aukna byrði á ríkissjóð. Ætla má að fjárútlát ríkissjóðs aukist ekki nema laun í landinu hækki umfram verðbólgu. Verði launaþróun jákvæð hækka skatttekjur ríkisins samhliða og á sú tekjuaukning að geta staðið undir vísitölutengdri hækkun fjárhæða bóta og annarra greiðslna sem frumvarp þetta tekur til. Að mati minni hlutans er ljóst að núverandi framkvæmd við árlegar breytingar á fjárhæðum laga um almannatryggingar er ósanngjörn – lögin boða eitt en framkvæmdin er önnur. Frumvarp þetta tryggir samræmda framkvæmd við hækkun fjárhæða almannatrygginga ásamt því að girða fyrir frekari kjaragliðnun lífeyrisþega á komandi árum. Er því mikið réttlætismál að frumvarpið nái fram að ganga. Frumvarpið var lagt fram sl. haust og hefur síðan þá verið til meðferðar hjá nefndinni. Hefur það leitt til þess að nauðsynlegt er að uppfæra gildistökuákvæði frumvarpsins. Að því sögðu leggur minni hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað ártalanna „2020“ og „2019“ í 3. gr. komi: 2021; og: 2020. Hanna Katrín Friðriksson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu og undir álitið skrifa einnig hv. þingmenn Helga Vala Helgadóttir, Anna Kolbrún Árnadóttir, Halldóra Mogensen auk mín, Guðmundar Inga Kristinssonar. Ég vil benda á í þessu samhengi að þegar þessi lög voru sett árið 1997 var umræða um þetta efni. Þá var forsætisráðherra Davíð Oddsson og ætla ég að fara orðrétt með úr ræðu hans, með leyfi forseta: „Varðandi það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði um bætur almannatrygginga og þá tengingu sem ákveðin er nú, þá er það rétt hjá honum að forystumenn til að mynda Samtaka aldraðra hafa fagnað mjög þessari tengingu enda má segja að hún sé með tvöföldum lás. Viðmiðunin á að vera við laun en engu að síður er settur annar lás sem á að gæta þess ef svo vildi til, sem við skulum vona að verði ekki á næstu árum, að launin hækki minna en verðlag, eins og hefur nú komið fyrir.“ Síðar í ræðunni segir um bótaþega almannatrygginga, með leyfi forseta: „Það mun því standa betur að vígi við slíkar aðstæður en launþegar í landinu þannig að ákvæðið er raunverulega með tvöföldum lás.“ Þá segir, með leyfi forseta: „… því til grundvallar en jafnframt er lagt til að bótaþegum verði veitt trygging fyrir því að fjárhæð þeirra geti aldrei farið niður fyrir það mark sem vísitala neysluverðs segir til um ef laun skyldu þróast með öðrum hætti en verðlag.“ Tvöfaldur lás, belti og axlabönd fyrir almannatryggingaþega. Þetta var árið 1997. Því miður var þessum lögum ekki fylgt. Þess vegna er verið að leggja þetta fram í dag. Við skulum átta okkur á að talað hefur verið um hver kostnaðurinn verði við þetta. Hann er enginn vegna þess að skerðingar í almannatryggingakerfinu gagnvart öryrkjum og eldri borgurum eru komnar yfir 60 milljarða. Sparnaður ríkisins bara á krónu á móti krónu skerðingum er kominn upp í 40–50 milljarða miðað við þegar það var tekið af eldri borgurum. Með sköttum og þessum skerðingum kostar það þar af leiðandi ekki krónu fyrir þessa ríkisstjórn að fara að lögum, sem hæstv. forstætisráðherra á þeim tíma og formaður Sjálfstæðisflokksins, Davíð Oddsson, mælti með og ætlaði að tryggja tvöfaldan lás - tvöfaldan lás. En það hefur alltaf verið einn lás, annar er brotinn og aðeins hinn notaður; vísitalan, og í þeim eina tilgangi að valda kjaragliðnun og taka af almannatryggingaþegum lögbundna hækkun sem þeir eiga rétt á.
Virðulegi forseti. Ég er afskaplega þakklát fyrir að við skyldum geta samið um að fá þetta mál hér inn í 2. umr. og væntanlega til atkvæðagreiðslu. Ég býst við að þetta hljóti að vera í fyrsta skipti í sögu þingsins þar sem stjórnmálaflokkur semur málið sitt, sem er í rauninni þegar gildandi réttur, hingað inn. Við erum sem sagt að berjast fyrir því að gildandi lög í landinu, 69. gr. almannatryggingalaga, sé virt og við hana sé staðið, samanber gildandi lög. Við í Flokki fólksins höfum gjarnan talað um að það sé virkilega bagalegt þegar löggjöfin er þannig úr garði gerð að hægt sé að hártoga hana í allar áttir og að lagaákvæðin séu ekki nægjanlega skýr. Ég get ekki á neinum tímapunkti séð að 69. gr. almannatryggingalaga sé á nokkurn hátt óskýr. Það er algerlega hafið yfir allan vafa í mínum huga að 69. gr. almannatryggingalaga segir nákvæmlega allt sem hún vildi sagt hafa þegar hún var sett á laggirnar hér. Eins og hv. samflokksmaður minn benti á í ræðunni á undan þegar hann fjallaði um nefndarálitið, var það í rauninni algerlega hafið yfir allan vafa árið 1997, þegar greininni var komið inn og reynt var að tryggja framtíðarafkomu almannatryggingaþega svo að viðunandi væri, hvað markmiðið var með reglunni og hvað hún var að segja. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa hana upp hér, hún er ekki það löng. Þá geta hv. þingmenn sem eru hér og hv. landsmenn sem vonandi eru að fylgjast með heyrt hvernig við reynum að berjast fyrir því að halda gildandi rétt á hinu háa Alþingi. Með leyfi forseta, segir svo í 69. gr. almannatryggingalaga: „Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 63. gr. og fjárhæðir skv. 22. gr., skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun,“ - takið eftir, skal taka mið af launaþróun - „þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.“ Virðulegi forseti. Ég er að vitna hér í lög nr. 100/2007, 69. gr. almannatryggingalaga, sem þetta hv. Alþingi, löggjafinn sjálfur, samþykkti að koma á laggirnar til að reyna að vera með einhverja ákveðna reglu og utanumhald utan um okkar minnstu bræður og systur, þá sem þurfa að reiða sig á framfærslu almannatrygginga. Minn ágæti flokksbróðir, Guðmundur Ingi Kristinsson, sagði áðan, og var í rauninni að vísa í tilurð greinarinnar, að ákvæði 69. gr. laga um almannatryggingar ætti rætur sínar að rekja til ársins 1997. Mig langar að segja svona að gamni og bæta pínulítið um betur að það var í rauninni þannig að okkar virðulegi fyrsti forseti og þáverandi þingmaður, Steingrímur J. Sigfússon, var í rauninni ekki alveg öruggur um að greinin væri nógu skýr þegar verið var að setja hana árið 1997 af þáverandi hæstv. forsætisráðherra og formanni Sjálfstæðisflokksins, Davíð Oddssyni. Þeir áttu í samtali eins og svo gjarnan verður hér á okkar háa Alþingi þar sem við skiptumst á skoðunum og við reynum að draga hið rétta fram ef við erum í vafa um eitt og annað, við förum í andsvör og alls konar til að reyna að ná áttum í því um hvað málin snúast. Í þessu tilviki, 9. desember 1997, á þinginu, áréttaði Davíð Oddsson að ákvæðið ætti að tryggja að lífeyrir almannatrygginga fylgdi launaþróun nema í þeim tilvikum þegar verðlag þróaðist umfram launaþróun. Þetta er nákvæmlega það sem við erum að tala um. Það á að vera hafið yfir allan vafa að ef launaþróun í landinu er hærri en þróun vísitölu á að fylgja launaþróun, samanber í janúar síðastliðnum þegar verið var að vísitöluleiðrétta akkúrat framfærslu almannatrygginga sem er ævinlega gert um áramót. Þá vill svo einkennilega til að almannatryggingaþegar fengu sína leiðréttingu upp á 3,7% á meðan almenna launaþróunin í landinu var nær 7%. Þarna sjáum við glögglega viðbótarkjaragliðnun við þá 29% gliðnun sem við vitum að hefur orðið síðustu tíu árin. Við þekkjum líka hvernig það var í kjölfarið á hruninu þegar allar aðrar stéttir fengu leiðréttar þær kjaraskerðingar sem þær höfðu tekið á sig. Þó að erfitt væri að taka á okkur kjaragliðnun og missa af launum okkar og tekjum í því erfiða árferði sem við gengum í gegnum þá þótti okkur það alveg sjálfsagt. En þeir einu sem aldrei hafa fengið leiðréttingu, ekki eina einustu krónu, eru almannatryggingaþegar, öryrkjar og fátækustu eldri borgararnir. Hugsið ykkur. Það er erfitt að standa undir því en það er enn þá erfiðara að átta sig á hvernig stendur á því að jafnvel sé talað um að ef hækkunin fyrir öryrkja hefði verið t.d. 1% meiri í janúar en þessi 3,7% hefði það kostað ríkissjóð ríflega 600 millj. kr. og ríflega 800 millj. kr. hefði þurft að greiða umfram það til eldri borgara. Hvernig getur nokkrum dottið í hug að leyfa sér að tala um kostnað þegar við erum að tala um að halda gildandi rétt, að láta gildandi lög í landinu segja það sem þau eiga að segja? Á það virkilega að vera svo, eins og ég boðaði þegar ég flutti frumvarpið hér þann 9. október árið 2019 og við erum nú að fá að ræða hér í þinginu, að við þurfum að fylgja því eftir eins og þegar við Flokkur fólksins leituðum réttinda fyrir hönd eldri borgara og unnum það mál gagnvart ríkinu? Það kostaði ríkið ríflega 7 milljarða kr. með vöxtum. Það hefur meira að segja gengið það langt að rætt hefur verið um að betra hefði verið að nýta fjármagnið í eitthvað annað, að sumir sem fengu fjármagn hefðu hugsanlega bara átt nóg af peningum fyrir þannig að betra hefði verið að nýta eitthvað af þessu fjármagni í eitthvað annað. Hvað er verið að segja, virðulegi forseti, þegar gefið er í skyn að við eigum að brjóta lög á borgurunum og sérstaklega á þeim sem eiga þó nóg af peningum fyrir? Ívið verra sé að brjóta lög á hinum sem eru fátækir. Þeir ættu frekar að eiga rétt á því að lögin héldu gagnvart þeim. En hinir? Já, það var allt í lagi að brjóta lögin á þeim. En við segjum: Það er erfitt að horfast í augu við að við þurfum virkilega að fara að sækja núna dómsmál á hendur ríkinu til að reyna að draga það fram hvernig markmiði 69. gr. hefur í raun og veru verið sturtað niður um niðurfallið, hvernig kjaragliðnunin hefur algerlega ómaklega verið látin ná fram að ganga síðustu tíu árin í stað þess að fylgt sé þeirri launaþróun sem lögin segja til um í sambandi við kjarabæturnar. Ég ætla meira að segja að leyfa mér að fabúlera það langt að ég yrði ekki hissa á því að þessi umræða hér um gildandi rétt, á hinu háa Alþingi hjá löggjafanum, ætti eftir að rata inn í einhverjar skólabækur í lagadeildum háskólanna því að þetta er náttúrlega algerlega einstakt. Þetta er í rauninni svo stórfurðulegt að maður nær bara eiginlega engum áttum í því hvernig þetta getur hafa farið svona. En við erum engu að síður þakklát fyrir að við skulum hér og nú vera komin með þetta mál hér inn þó að okkur hefði þótt betra að við þyrftum ekki að eyða samningsmálinu okkar, eins og talað er um þegar allt fer hér á handahlaupum rétt fyrir þinghlé hverju sinni þar sem er störukeppni dögum og stundum vikum saman um hvað við eigum að fá fyrir okkar snúð til að geta loksins lokið þingstörfunum. Ég er ekki búin að vera hér lengi, virðulegi forseti, en þessi vinnubrögð hugnast mér ekki sérlega vel og ég átta mig engan veginn á þeim. En það er athyglinnar virði að við, Flokkur fólksins, skyldum hafa samið um okkar mál um gildandi rétt, 69. gr. almannatrygginga, sem við teljum að ríkisstjórnin og stjórnvöld hverju sinni hafi núna síðustu árin þverbrotið á almannatryggingaþegum. Hér erum við einungis að óska eftir að því verði fylgt eftir sem ágætur Davíð Oddsson ítrekaði við forseta þingsins á sínum tíma árið 1997: Það er engin ástæða til að ætla að þessu markmiði verði ekki fylgt vegna þess að ég er bæði með belti og axlabönd, eins og hefur komið fram, vegna þess að ef launaþróunin er lægri en vísitöluþróunin þá munu almannatryggingaþegar frá vísitöluhækkun, samkvæmt neysluvísitölu, ef ekki er það launaþróunin í landinu sem á að gilda. Og það er ekkert annað sem við erum að gera hér en að fá að setja punktinn yfir i-ið, fá að fylgja eftir gildandi rétti, fá að fylgja eftir markmiðinu, fá að fylgja eftir lögskýringargögnum með lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007. Það er ekkert annað sem við biðjum um. Ég vænti þess náttúrlega, miðað við hvað við þessi þingheimur erum ofboðslega klár og hvað við erum klók í löggjöfinni, að við sjáum að það er ástæða til að tryggja að við höldum gildandi rétt.
Virðulegur forseti. Það er búin að vera góð umræða hér í kvöld. Ég legg fram frávísunartillögu vegna frumvarps til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, fjárhæð bóta. Mikilvægt er að málið fái frekari skoðun og áhrif þess á afkomu ríkissjóðs og á afkomu þeirra hópa sem falla undir lög um almannatryggingar, nr. 100/2007, verði metin til fulls. Við umfjöllun velferðarnefndar um málið kom fram að ekki væri sjálfgefið að tenging fjárhæðar bóta við launavísitölu leiddi alltaf til hækkunar bóta umfram þróun fjárhæða samkvæmt gildandi lögum. Er því lagt til að skipaður verði starfshópur sem fái það verkefni að kortleggja áhrif frumvarpsins, meta áhrif þess á afkomu ríkissjóðs og skoða hvaða leiðir séu færar til að ná fram þeim markmiðum sem að er stefnt í frumvarpinu. Í ljósi umfangs málsins og þeirra sjónarmiða sem hafa verið rakin er lagt til að málinu verði vísað til félags- og barnamálaráðherra sem skipi starfshóp sem verði falið að meta hvernig auka megi á skýrleika og fyrirsjáanleika í þróun fjárhæða samkvæmt 69. gr. laga um almannatryggingar.
Ég þakka hv. þingmanni ekki fyrir þessa frávísunartillögu. Ég skil hreinlega ekki frávísunartillöguna. Ég einfaldlega skil hana ekki og ég bið hv. þingmann að skýra hana pínulítið betur fyrir mér. Ef við erum að tala um sömu lagagreinina, sem er gildandi réttur hér, þá er það val í rauninni. Við ætlumst bara til að fjármálaráðherra sé ekki í sjálfsvald sett hvernig hann stýrir þessari árlegu leiðréttingu til almannatryggingaþega. Reglan er skýr, hún á að fylgja launaþróun nema ef neysluvísitalan er hærri. Það er nú á hverju ári sem allt slíkt kemur upp á borðið. Við eigum nóga snillinga sem hafa reiknað það út fyrir okkur, hvort sem það er Hagstofa Íslands eða aðrir. Þannig að ég spyr aftur: Hvað á þetta að þýða, hv. þingmaður?
Virðulegur forseti. Það er sjálfsagt að svara þessari fyrirspurn ágætrar hv. þingkonu Ingu Sæland. Það kemur auðvitað í ljós að það er mikilvægt að fá botn í þessi mál. Ég heyrði hvað þið voruð að segja í ræðum ykkar áðan og ég hef heyrt þessar umræður líka í velferðarnefndinni. Þess vegna er mikilvægt að það verði ekki fjármálaráðherra sem ákveði einn og sér heldur sé því vísað til félags- og barnamálaráðherra að hann skipi starfshóp til að fara yfir hvernig auka megi skýrleika og fyrirsjáanleika í þróun fjárhæða samkvæmt 69. gr. laga um almannatryggingar. Ég er ekki lögfræðingur þannig að ég ætla að láta þessa nefnd um það. Ég vona að með því að þessi starfshópur verði skipaður muni fást rétt skýring og framkvæmd á þessari grein.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Skipa starfshóp, segir hann, til að draga fram skýrleika á hverju sem ég ekki skil heldur. Greinin er skýr. Henni hefur bara verið misbeitt. Ég veit ekki hvort þessi starfshópur verður þá kannski eitthvert launabákn í viðbót við allt annað. Ég átta mig ekki á því. Svo framarlega sem allir skilja um hvað málið snýst og ef orðunum er raðað það ankannalega upp í 69. gr. laga um almannatryggingar að þau gefi tilefni til þess að hún sé misskilin, hártoguð og þverbrotin þá ætla ég ekki að mæla á móti því að orðunum verði raðað upp þannig að allir sem eru læsir geti skilið það sem þar stendur.
Virðulegur forseti. Já, hér er bara verið að klára hluta af samkomulagi við Flokk fólksins um starfshóp vegna þessa máls og ég vona að niðurstaðan verði okkur og þeim hagfelld.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra en við umfjöllun nefndarinnar kom fram að tenging launavísitölu myndi ekki sjálfkrafa hækka bæturnar. Ég vil eiginlega fá skýringu á því. Það segir sig sjálft að hvort sem það er með launaþróuninni eða vísitöluhækkuninni þá er alltaf verið að tryggja þessum einstaklingum bestu hækkun sem hægt er að fá, tvöfaldan lás. Hvernig í ósköpunum er hægt að horfa fram hjá því og reyna að snúa út úr með því að launaþróun tryggi þetta ekki? Það er enginn að tala um að hún eigi að tryggja það heldur er verið að fara eftir rétti. Hvernig vill hv. þingmaður skýra það út að ekki eigi að tryggja og fara eftir þeim rétti sem er búið að setja í 69. gr. almannatryggingalaga, að það skuli fara eftir launaþróun, annars eftir vísitölu?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Þessi hópur er auðvitað settur á laggirnar til að meta þetta og skýra það sem hv. þingmaður biður mig um að gera. Ég hef bara hvorki upplýsingar um það hér né get svarað því hvernig þetta mun koma út. Umræður um þetta mál í nefndinni voru ágætar, eins og þingmaðurinn lýsti. Það lá líka fyrir að það væri ekkert víst að þetta hefði kostnað í för með sér núna. Þess vegna er líka mjög gott, þar sem áhöld eru um túlkun á þessari grein, að niðurstaða fáist í það.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekkert að hafa þetta mikið lengra en ég bara bendi hv. þingmanni á að það var formaður í flokki hans á þeim tíma, Davíð Oddsson, sem tryggði þennan tvöfalda lás. Það var hann sem lagði fram frumvarp um að tryggja þetta. Meira að segja heyrði ég það sagt, ef ég heyrði rétt, eftir að þessari umræðu lauk og þetta var sett í lög að þarna væri búið að setja belti og axlabönd. Það sem við viljum gera hér er að klæða þetta líka í samfesting þannig að það fari ekki á milli mála og verði skýrt að þessir einstaklingar eigi rétt á þessu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir fyrirspurnina. Ég er alveg sannfærður um að Davíð Oddsson, hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, setti mörg góð lög á Alþingi og ég er algerlega sannfærður um að það sem hér hefur verið haft eftir honum hefur örugglega verið vilji hans og meining. En það er samt greinilegt að eitthvað hefur það skolast til og leitað í aðrar áttir ef það er allt saman rétt. Ég tek bara undir með fyrirspyrjanda um að við skulum tryggja það með belti og axlaböndum að þessi hópur, sem hér er gert ráð fyrir að verði skipaður, geri það og komi okkur aftur á rétta braut, brautina sem Davíð Oddsson markaði.
Virðulegur forseti. Ef það stæði raunverulega til að aðskilja ríki og kirkju að fullu, þar á meðal fjárhagslega, eru allar líkur á því að mjög sambærilegt frumvarp yrði lagt fram, ef ekki í öllum meginatriðum hið sama. Hins vegar er þetta frumvarp hluti af því að festa í sessi kirkjujarðasamkomulagið með hinum svokallaða viðbótarsamningi. Það get ég ekki stutt og því get ég ekki stutt þetta frumvarp.
Virðulegi forseti. Hér er verið að leggja til löngu tímabæra breytingu, þ.e. að leggja niður verðlagsnefnd búvara. Hún er í engu samræmi við neytendur, frjálsa samkeppni eða framleiðendur sjálfa. Við í Viðreisn leggjum til þessa breytingu, að verðlagsnefnd búvara verði eðlilega lögð niður.
Forseti. Frumvarpið eins og það kom frá ráðherra segir að ekki sé lengur skylda að skera í eyrun á milljón lömbum á ári. Framsögumaður málsins, hv. þm. Ásmundur Friðriksson, tók vel á þessu og vildi halda þessu inni. Það kom miðlunartillaga um að enn þá væri skylda að gera það en menn gætu sótt um að þurfa ekki að skera lömbin sín. Þessu hafnaði meiri hlutinn í nefndinni. Þessu höfnuðu þingmenn Vinstri grænna. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir og Rósa Björk Brynjólfsdóttir höfnuðu þessum tillögum og maður spyr sig: Hvers vegna? Jú, það er vegna hefðarinnar. Það er vegna þess að rétt eins og að samkvæmt trúarhefð er hægt að vera með illa meðferð á dýrum er þetta einhver hefð sem menn vilja halda í hér. Yfirdýralæknir segir að þetta sé ónauðsynlegt. Yfirdýralæknir segir að þetta meiði lömbin en samt vilja Vinstri græn halda í þetta. [[Forseti hringir.]]Dýraverndarsamband Íslands lagðist gegn þessu, yfirdýralæknir lagðist gegn þessu. [[Forseti hringir.]]Grænkerar á Íslandi [[Forseti hringir.]]sem hugsa um dýravelferð lögðust gegn þessu. [[Forseti hringir.]]Vinstri grænir kröfðust þess að þeir mættu skera lömbin.
Hv. þingmaður heldur uppteknum hætti og segir ekki eitt orð um afstöðu sjálfs sín til mála þegar hann gerir grein fyrir atkvæði sínu. Það er ekki við hæfi að nota þetta ræðuform [[Gripið fram í.]]með þessum hætti. Hv. þingmaður beinir eingöngu orðum að öðrum þingmönnum og afstöðu þeirra en segir ekki eitt orð um afstöðu sjálfs sín þegar hann gerir grein fyrir atkvæði sínu. Forseti hefur áður átalið það hjá fleiri þingmönnum.
Herra forseti. Við í þingflokki Samfylkingarinnar greiðum atkvæði gegn þessari tillögu meiri hluta nefndarinnar og ótrúlegt en satt kem ég hingað upp til að lýsa yfir stuðningi við hæstv. ráðherra og leið sem hann lagði til. [[Gripið fram í.]]- Já, skemmtileg tilbreyting. Það kom skýrt fram í meðförum nefndarinnar að þetta meiðir lömbin og það er sömuleiðis smithætta og fleira. Það er bara ekki ásættanlegt og því greiðum við atkvæði gegn þessari tillögu.
Forseti. Ég vildi að það væru einhver orð sem ég gæti sagt í þessari pontu til að hafa áhrif á niðurstöðuna í þessu máli. Ég veit ekki hvort það muni gagnast á neinn hátt en ég vona svo innilega að þingmenn geti greitt atkvæði samkvæmt eigin sannfæringu. Ég vona líka að heilbrigðisráðherra sé að vinna í þessu og einhvers konar frumvarp muni koma fram frá heilbrigðisráðherra. Ég hefði að sjálfsögðu kosið að fá að taka þátt í því og fá að leggja fram þingsályktunartillögu sem fæli heilbrigðisráðherra að koma með frumvarp en ekki virtist vera áhugi á því. Staðan er því þannig að við erum nú að greiða atkvæði um frumvarp Pírata sem snýr að því að hætta að refsa veiku fólki. Það ætti ekki að vera neitt til fyrirstöðu fyrir okkur að stíga þetta skref. Þessi umræða er búin að vera til staðar í mjög langan tíma. Hún er búin að þroskast mikið á nokkrum árum. Frumvarpið tel ég vera vel unnið. [[Forseti hringir.]]Ég veit ekki hvað ég get sagt meira. Ég vona að þetta mál endi í góðum farvegi.
Forseti. Í stjórnarsáttmálanum segir: „Snúa þarf af braut harðra refsinga fyrir neyslu fíkniefna.“ Það sama segir í stefnu Vinstri grænna. Það er það sem þetta frumvarp gerir, að snúa af braut harðra refsinga fyrir neyslu fíkniefna þannig að þingmenn Vinstri grænna geta samþykkt þetta, ef þeir fylgja sannfæringu sinni, og ég trúi ekki öðru en að það sé sannfæring þingmanna Vinstri grænna eða voru þeir kannski ekki að segja sínum kjósendum rétt og satt frá um sína stefnu? Voru þeir ekki að segja flokksráði sínu satt, sem samþykkti þennan stjórnarsáttmála og að fara þessa leið? Þið hafið dauðafæri núna með því að samþykkja þetta hér. Þá gerum við það, þá snúum við af braut harðra refsinga fyrir neyslu fíkniefna. Fólk sem er það óheppið að vera háð fíkniefnum - við hættum að refsa því strax í kvöld, strax á eftir. Sjálfstæðisflokkurinn er líka með stefnu sem er búin að vera frá a.m.k. 2015, á hverju landsþingi. Þar segir, með leyfi forseta: „Líta þarf á fíkn sem heilbrigðisvanda en ekki löggæsluvanda.“ Þetta er í boði núna, þið eruð í dauðafæri.
Herra forseti. Ég vil taka undir með fyrrverandi þingmanni Samfylkingarinnar, Valgerði Bjarnadóttur, með leyfi forseta: „Við eigum að huga að því að hætta að hundelta fólk sem er beinlínis veikt og snúa okkur að því að hjálpa þeim sem verst eru farnir til að geta lifað sem skástu lífi í þeim aðstæðum sem þeir eru í.“ Samfylkingin styður heils hugar þetta mikilvæga og tímabæra mál.
Virðulegi forseti. Mér sýnist þessi tillaga blessunarlega fallin. Ég verð að koma hingað upp og nefna að öll efnisatriði þessarar tillögu, frá a- til e-liðar, eru byggð á einhvers konar misskilningi. Það er ákveðin flóra af misskilningi þarna, en allt er þetta misskilningur. Það hefur víst verið haft samráð við lögreglu og heilbrigðisyfirvöld við gerð skýrslu, sem leiddi m.a. af sér þetta mál. Málið fékk nægilega vinnslu í nefndinni. Það er skilgreint með breytingartillögu sem kemur hér til atkvæðagreiðslu, skilgreining á neysluskömmtum með reglugerðarheimild til ráðherra. Hvað d-lið varðar þá tengist reynslan á úrræði eins og neyslurými ekki því hvort við viljum refsa fólki fyrir að vera veikt. Í fimmta lagi er með e-liðnum lögð til skýrsla og frumvarp. Skýrslan hefur verið gerð, ég tók sjálfur þátt í að búa hana til, og hér er frumvarpið.
Virðulegur forseti. Ég bendi þingheimi á að hér er um að ræða breytingartillögur sem eru lagðar fram til þess að bæta málið og koma til móts við þær áhyggjur sem fólk ber fyrir sig til að vera á móti málinu. Að greiða atkvæði gegn þessum breytingum er beinlínis að greiða atkvæði með því að málið verði verra, samkvæmt þeim sem eru á móti málinu, sem og þeim sem eru með því, og er því röklaust með öllu. Þetta eru jákvæðar breytingar að mínu viti og öllum sem hér eru inni, hvað sem þeim finnst síðan um að samþykkja frumvarpið sjálft eða ekki. Einnig vek ég athygli á því að ef 1. gr. verður felld þá fellur frumvarpið um sjálft sig þannig að þegar þessi breytingartillaga verður samþykkt eða felld, ef 1. gr., svo breytt eða ekki breytt, verður felld, sem mér er ekki ljóst af lestri skjásins akkúrat núna, fellur sjálft frumvarpið. Við sjáum til hvernig fer í þeirri atkvæðagreiðslu. Óháð því þá kemur þessi breytingartillaga til móts við áhyggjur sem sumt fólk hefur sagt að standi í vegi fyrir stuðningi sínum við málið.
Virðulegur forseti. Flokkur fólksins styður þessa breytingartillögu og styður málið í heild sinni. Ég vona heitt og innilega að við notum þetta góða tækifæri til að hætta að refsa veiku fólki fyrir þá fíkn sem það er haldið.
Hæstv. forseti. Þingflokkur Framsóknar styður hugmyndina um afglæpavæðingu neyslu vímuefna. En því miður er þetta frumvarp ekki nægilega vandað. Samfélagsleg umræða hefur ekki átt sér stað. Samráð og samtal við lögreglu og heilbrigðisstéttir hefur ekki farið fram sem nokkru nemur. Við Framsóknarmenn hlustum á fagfólkið sem kallar eftir nánari útfærslu um leið og við viljum horfa til nágranna okkar sem komnir eru mun lengra en við í þessum efnum. Hæstv. forseti. Við getum verið sammála um að refsistefna sem hér hefur ríkt virkar ekki sem skyldi. Því þurfum við að fara aðrar leiðir. En meðferð þessa máls afhjúpar tvískinnung Pírata hér í þinginu. Takið leppinn frá augunum, kæru þingmenn. Vinnum þetta betur. Vöndum okkur. Gerum þetta vel og á réttum tíma. Framsóknarflokkurinn aðhyllist vönduð vinnubrögð og er þess vegna á rauðu í dag. [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Ég greiði atkvæði með 1. gr. og restinni af frumvarpinu þrátt fyrir að breytingartillagan við 1. gr. hafi verið felld, af óskiljanlegum ástæðum. Ef fólk vill skoða málið betur þá var breytingartillagan afleiðing af því að skoða málið betur. Ef fólk vill að til sé leið til að afmarka neysluskammta þá var breytingartillagan um það. Hún var til þess að koma til móts við þær áhyggjur. Ef óskað er eftir samtali í samfélaginu um þetta mál þá finnst mér þetta opinbera vel að fólk þorir þetta bara ekki. Á sama tíma kemur enginn í pontu og segir: Ég vil refsa vímuefnaneytendum, vegna þess að það er svo brjáluð hugmynd. Það er enginn til í að segja það upphátt. Það vill enginn refsa vímuefnaneytendum. Hættum því þá. En það felur það í sér að ýta á græna takkann og samþykkja þetta mál. Það er ekki flóknara en það.
Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að hverfa af braut refsinga og leggja áherslu á stuðning, forvarnir og meðferð. Á fundum velferðarnefndar kom fram að ráðuneyti heilbrigðismála vinnur að gerð frumvarps um málið þar sem farið verður í víðtækt samráð og ég treysti því að hæstv. heilbrigðisráðherra leggi slíkt frumvarp fram á næsta þingi. Á fundum nefndarinnar kom fram hjá gestum að málið væri ekki tilbúið til samþykktar. Engin reynsla er komin á neyslurýmin sem eru eðlilegt og mikilvægt fyrsta skref. Ég ítreka að við munum halda áfram að vinna í samræmi við stjórnarsáttmálann og draga úr refsingum vegna neyslu og efla meðferðarúrræði. Ég greiði ekki atkvæði.
Forseti. Ég greiði atkvæði með því að hætta að refsa fíklum núna. Það getum við gert núna, það er í boði núna. Ef menn skipta um atkvæði þarna uppi á töflunni þá er það í boði núna, það verða gild lög strax í dag. Hv. þingmaður Vinstri grænna segir að hann treysti því að heilbrigðisráðherra muni leggja fram frumvarp en háttsettur aðili innan Vinstri grænna sagði við okkur Pírata að heilbrigðisráðherra treysti sér ekki til að leggja fram svona frumvarp. [[Gripið fram í.]]Ef það er ekki satt þá er það ekki satt, en það var það sem okkur var sagt. Við sögðum: Við erum tilbúin að breyta frumvarpi okkar í þingsályktunartillögu sem skyldar ráðherra til að leggja fram frumvarp eigi síðar en í lok árs. Okkur er sagt að heilbrigðisráðherra treysti sér ekki til þess. Annaðhvort var verið að segja okkur ósatt eða hv. þingmaður veit ekki betur þegar hann segir þetta í pontu og reynir að segja alþjóð og kjósendum Vinstri grænna að það sé staðan. Ég ætla að vona að það sé staðan en ég treysti því ekki af því að það á alltaf að bíða og bíða. [[Forseti hringir.]]Það kostar mannslíf. Ég greiði atkvæði með því að í kvöld hættum við að refsa fíklum.
Virðulegur forseti. Markmiðið er göfugt og tilgangurinn er góður en frumvarpið er vont.
Að hvaða leyti?
Viltu ekki bara að leyfa mér að gera grein fyrir mínu atkvæði og þú fyrir þínu, virðulegi þingmaður? Það er illskiljanlegt að Píratar skuli vilja knýja fram atkvæðagreiðslu um þetta gallaða frumvarp um þetta mikilsverða mál. Því miður sýnir það bara eitt: Þeim er meira í mun og meira umhugað um að vinna áróðursstríðið í málinu, hugsanlega í tveimur eða þremur fréttatímum, heldur en að leiða málið farsællega til lykta í samræmi við eigin markmið.
Hvar er ykkar frumvarp?
Ég segi nei.
Forseti mælir með því að menn fái frið til að gera grein fyrir atkvæði sínu, sérstaklega ef þeir eru nú að gera grein fyrir sínu eigin atkvæði.
Virðulegur forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem á sér stað um það mikilvæga markmið sem þetta frumvarp fjallar um, sem við erum flest hér inni sammála. Í tíð ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks setti þáverandi heilbrigðisráðherra, Kristján Þór Júlíusson, þessa vinnu af stað, startaði þessu skrefi. Núverandi ríkisstjórn hefur með neyslurýmum og fleiri aðgerðum unnið áfram að þessu þannig að það eru allir að vinna að þessu mikilvæga markmiði. Við erum því ekki að greiða atkvæði hér í dag um hvort við viljum vinna að þessum markmiðum eða ekki heldur erum við miklu frekar að greiða atkvæði um hvaða leið við ætlum að fara. Ég tel að við þurfum að fara réttu leiðina og við þurfum að finna bestu leiðina til þess að ná þessu mikilvæga markmiði. Ég tel þessa leið ekki fullnægjandi og ekki vera til bóta og því greiði ég atkvæði gegn málinu.
Virðulegi forseti. Mér finnst málflutningur stjórnarmeirihlutans sem hér hefur talað hafa einkennst af fyrirslætti á fyrirslátt ofan. Málið hefur verið rætt í misseri, í mörg ár. Ég hef nokkrum sinnum tekið þátt í kosningabaráttu og við höfum ávallt verið spurð um það sem frambjóðendur hver stefna okkar og sýn sé í þessu máli. Skipaðar hafa verið nefndir, niðurstöðum hefur verið skilað og ávallt hefur niðurstaðan verið sú að ekki eigi að refsa veiku fólki. Út á það gengur þetta mál. Og loksins fáum við tækifæri til að greiða atkvæði með slíku máli. Þá segi ég: Já, þetta er í anda stefnu Viðreisnar. Þetta er í samræmi við áherslur Viðreisnar. Þess vegna styð ég þetta mál af því að við refsum ekki veiku fólki. Við tökum utan um það.
Virðulegi forseti. Við vildum ekki að þessu máli yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Það er satt og rétt. Enda höfum við ekki séð neitt bóla á vinnu í átt að afglæpavæðingu neysluskammta þau þrjú ár sem liðin eru af þessu kjörtímabili. [[Gripið fram í.]]Við buðumst hins vegar til að breyta málinu í þingsályktunartillögu þar sem heilbrigðisráðherra yrði falið að afnema refsingar við neysluskömmtum fyrir lok þessa árs, leggja fram frumvarp þess efnis. Í þá sáttarhönd vildu þingmenn meiri hlutans ekki taka. Nú erum það við sem eigum að heita frekjurnar í þessu þingi fyrir að krefjast atkvæðagreiðslu um málið. Nei, við vildum ekki vísa því til ríkisstjórnar í óvissan farveg. Við vildum skýra tímalínu. Við vildum skuldbindingu af hálfu þessarar ríkisstjórnar, sterkari skuldbindingu en er að finna í stjórnarsáttmálanum. Augljóslega.
Herra forseti. Markmið frumvarpsins er afar gott og við eigum að einhenda okkur í að hjálpa fólki úr fíkniefnaneyslu og reyna að draga úr henni. Ég tek undir það sem fram hefur komið hér, að umræðan hefur þroskast mjög hratt. En það er erfitt að segja að frumvarpið sjálft sé orðið fullþroskað. Svona mál krefst mikils undirbúnings og má nefna ýmis dæmi um það sem upp á vantar. Eitt er t.d. að refsiréttarnefnd var ekki gefið tækifæri til að skila inn umsögn, en hlutverk hennar er einmitt að fylgjast með þróun á sviði refsiréttar. Ég er hjartanlega sammála flutningsmönnum frumvarpsins um að núverandi kerfi hefur gengið sér til húðar og rétt er að nálgast fíkniefnavandann frekar sem heilbrigðisvandamál. Frumvarpið byggir að mestu leyti á tillögum í skýrslu hæstv. ráðherra Kristjáns Þórs Júlíussonar, um afnám fangelsisrefsinga fyrir vörslu á neysluskömmtum. Þetta frumvarp virðist ganga örlítið lengra en þar er lagt til. Við höfum stigið mörg skref í átt að þeirri niðurstöðu sem birtist í skýrslunni. Þar má nefna breytingar á sakavottorðum, lögfestingu heimildar til að starfrækja neyslurými, aðgengi að hreinum sprautubúnaði og eflingu rannsókna- og forvarnastarfs. Og við erum hvergi nærri hætt. Ég mun halda áfram þeirri vinnu sem snýr að mér í dómsmálaráðuneytinu og ég þori að gera það.
Virðulegi forseti. Ég segi að sjálfsögðu já. Málið er mjög einfalt; að hætta refsingum. Þetta er ekkert voða flókið. Það er ekkert flókið við að fá umsagnir frá aðilum sem allir kvarta hér undan að ekki hafi verið leitað umsagnar hjá. Það geta allir sent inn umsagnir. Það er búið að fara margoft í það ferli gagnvart öllum þeim aðilum sem kvartað er yfir að hafi ekki haft tækifæri til að koma að málinu. Þeir hafa það víst. Vandamálið sem ekki er tekið á hér er að þeir sem gagnrýna þetta frumvarp geta einfaldlega ekki nefnt eitt efnislegt atriði í málinu sem er gallað, ekki eitt. Vísað er í einhver óljós ekki-samráðsmál sem hafa samt verið rædd í gegnum öll þessi ár. Nefnið fyrir mig eitt dæmi, efnislegt dæmi, í frumvarpinu og breytingartillögunum [[Forseti hringir.]]sem er vandamál. Komið með tillögu að breytingum á því og klárum þetta. Það er svo einfalt að hætta refsingum. Rosalega einfalt. [[Forseti hringir.]]Það er ekki hægt að klúðra þessu.
Herra forseti. Við eigum eftir að stíga mörg skref við að minnka losun og auka kolefnisbindingu hér á landi. Nú greiðum við atkvæði um eitt slíkt skref og í því felst jákvæður hvati, það er kannski sjaldgæft, til lögaðila til að leggja fé til kolefnisjöfnunar með þeim aðferðum sem best kunna að vera til þess fallnar hverju sinni. Ég ætla að þakka hv. efnahags- og viðskiptanefnd fyrir snaggaralega og snarlega vinnu við nefndarálitið og fagna afgreiðslunni. Ég sé grænan fyrirtækjarekstur og endurheimt votlendis, uppgræðslu lands og skógrækt taka kipp vegna þessara breytinga á tekjuskattslögum. Ég hvet alla þingmenn hér inni til að vera á grænu í málinu eins og ég.
Herra forseti. Ég styð framlög og hvatningu við ýmsar jákvæðar aðgerðir til að binda kolefni, eins og t.d. við skógrækt og uppgræðslu, en ég set spurningarmerki við stuðning af skattfé almennings við að fylla upp í skurði og bendi á að árangur þess er vísindalega mjög umdeilanlegur. Ýmislegt bendir jafnvel til þess að það geti beinlínis verið skaðlegt út frá sjónarmiðum um gróðurhúsalofttegundir þegar t.d. er hreyft við eldri skurðum. Um það eru mjög deildar meiningar meðal vísindamanna hver árangurinn er af þessu. Að styðja slíkt afhjúpar tvískinnunginn í þessum efnum. Sá hluti málsins sem snýr að þessu atriði lýsir því á hvaða vegferð menn eru, vegferð sýndarmennskunnar.
Virðulegur forseti. Fyrst hv. efnahags- og viðskiptanefnd opnar hér 30. gr. tekjuskattslaganna legg ég til að við tökum til í þeim og fellum brott úrelt ákvæði sem veitir fyrirtækjum heimild til að draga framlög til stjórnmálaflokka frá tekjuskattsstofni sínum. Þessi niðurgreiðsla á styrk fyrirtækja til stjórnmálaflokka þýðir að ef fyrirtæki réttir stjórnmálaflokki hámarksupphæðina 550.000 kr. á ári þá kemur ríkið og niðurgreiðir það um 110.000 kr. á móti. Það er arfur frá gamalli tíð og í nýju lagaumhverfi stjórnmálahreyfinga er það orðin tímaskekkja sem á hreinlega ekki pláss í þeirri umgjörð sem við höfum mótað utan um starf stjórnmálaflokka. Ég hafði vonað að fyrst við værum með alla hagsmunaaðila málsins í herberginu, alla átta formenn stjórnmálaflokkanna, gætum við einhent okkur í þetta sjálfsagða skref í þágu baráttunnar gegn hagsmunaárekstrum í stjórnmálum, en eitthvað virðist taflan standa á sér.
Virðulegur forseti. Ég kem hér upp til þess að lýsa yfir ánægju minni með að það stefni í að þetta mál verði samþykkt. Málið hefur lengi verið baráttumál Önnu Kolbrúnar Árnadóttur og fagna ég þeirri samstöðu sem virðist vera um málið.
Virðulegur forseti. Innflytjendur standa höllum fæti en Ísland er ekki einsdæmi. Við sjáum þetta á launakjörum fólks á vinnumarkaðnum. Reynsla annarra þjóða sýnir einnig að launakjör innflytjenda eru lakari en innfæddra. Þeir eiga á brattann að sækja á húsnæðismarkaði, mun færri að hefja framhaldsnám og enn færri ljúka framhaldsnámi en innfæddir; hátt brottfall og lítill stuðningur í skólakerfinu. Við metum líka með ófullnægjandi hætti menntun innflytjenda og viðurkennum ekki vel fagleg réttindi. Rannsóknir sýna að þær þjóðir sem leggja áherslu á og setja í forgang vandaða aðlögun innflytjenda að vinnumarkaði og að samfélagi uppskera mestan ábata. Ísland á að vera í þeim hópi. Mér sýnist víðtækur stuðningur vera við þessa tillögu og fyrir það erum við í Samfylkingunni þakklát. Ég bið þingheim og landsmenn alla að taka eftir því hverjir treysta sér ekki til að styðja þá stefnu sem við leggjum til.
Virðulegi forseti. Ég er afar þakklát fyrir að við skulum vera komin með þetta mál hér fyrir þingheim. Ég mælti fyrir þessu frumvarpi 10. október í fyrra. Hér erum við í raun aðeins að biðja um að setja punktinn yfir i-ið hvað lýtur að gildandi rétti. Það eru gildandi lög í landinu, 69. gr. almannatryggingalaganna er fullgild. Það fer ekkert á milli mála hvað hún er að segja. Fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og hæstv. forsætisráðherra þáverandi, Davíð Oddsson, kom árið 1997 inn með þessa grein þar sem hann ítrekaði að það færi ekkert á milli mála að það yrði alltaf almannatryggingaþeginn sem fengi að njóta vafans, hvort heldur sem væri í því að launavísitalan væri hærri það árið eða almenn launaþróun í landinu versus neysluvísitalan. Það fer ekkert á milli mála að hér hefur raun verið farið algjörlega á svig við meginmarkmið reglunnar, það hefur verið farið á svig við hana síðustu árin. Bara frá því árið 2010 hefur kjaragliðnun vegna misbeitingar á þessari grein [[Forseti hringir.]]verið 29% hjá okkar langfátækasta þjóðfélagshópi. Þess vegna skora ég á ykkur öll að standa nú með okkur og sýna það í verki að við virðum gildandi rétt. Við erum jú löggjafinn.
Virðulegur forseti. Vilji löggjafans var skýr fyrir rúmum 20 árum um það hvernig við ættum að uppreikna kjör eldri borgara og öryrkja. Við áttum að fara eftir launaþróun ef hún var hagkvæmari, ef ekki áttum við að fara eftir vísitölu neysluverðs. En þetta höfum við ekki gert í 23 ár. Afleiðingarnar eru að stór hluti öryrkja og ákveðinn hluti eldri borgara lifir í fátækt og sumir í sárafátækt. Breytum þessu.
Virðulegi forseti. Í störfum mínum í fjárlaganefnd, þar sem á hverju ári er lögð til uppfærsla á kjörum lífeyrisþega samkvæmt 69. gr. almannatrygginga, fylgist ég aðeins með því hvernig launaþróun er, hvernig vísitöluþróun á að vera og hvernig uppfærslan samkvæmt 69. gr. er og hefur verið. Ég bað upplýsingaþjónustu Alþingis um að taka saman hvernig þróunin hefur verið, hver vísitalan hefur verið og hver launaþróun hefur verið. Ég bar þetta saman og niðurstaðan er sú að frá því að lögin voru samþykkt hefur kjaragliðnun verið rúmlega 50%. Lífeyrir almannatrygginga ætti samkvæmt 69. gr. að vera rúmlega 50% hærri en hann er ef farið hefði verið eftir lögunum af því að ekki er leiðrétt eftir á samkvæmt raunverulegri vísitöluþróun eða launaþróun. Það er bara unnið eftir spá í upphafi árs, ekki eftir því hvernig þróunin er raunverulega. Þar er vandinn sem þetta á að leysa.
Forseti. Það er alltaf verið að breyta þessu þegar kemur að öryrkjum. Við sáum það á árunum eftir hrun að það var alltaf tekið úr sambandi þannig að þeir fengju ekki þessa hækkun. Yfir ákveðið tímabil safnaðist í raun upp tugmilljarða skuld við öryrkja þessa lands. Þeir fengu ekki eins og þeir hefðu átt að fá samkvæmt lögum af því að í fjárlögum var það tekið úr sambandi. Heldur einhver að það yrði gert þegar kemur að launum þingmanna? Jú, höfum við gert það, hvað einu sinni að taka laun okkar úr sambandi? Hvað hefur það oft verið gert við öryrkja, að taka úr sambandi að þeir fái þessa hækkun? Það er greinilega ekki sama hvort menn eru Jón eða séra Jón. Menn hugsa um sína hér en þessi ríkisstjórn hefur sýnt það aftur og aftur og aftur og aftur að hún er ekki að hugsa um hag öryrkja í þessu landi.
Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 29. júní 2020 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 27. ágúst 2020.“ Tillagan skýrir sig sjálf.
Virðulegi forseti. Þannig háttar til að þetta er fyrsta atkvæðagreiðslan af fjórum um samgöngumál og ég ætla að koma hérna einu sinni upp til þess að þakka þingheimi fyrir fara í gegnum þessi flóknu og miklu mál þar sem við erum að leggja grunn að talsverðri sókn í samgöngumálum, atvinnusköpun. Ég held að við séum öll sammála um að það sé gott. Ég vil bara þakka umhverfis- og samgöngunefnd, framsögumanni, Líneik Önnu, Ara Trausta Guðmundssyni og Vilhjálmi Árnasyni sem voru í sérstökum hópi, og nefndinni allri og þingheimi fyrir afbragðsvinnu við flókið úrlausnarefni. Það gleður mitt litla hjarta eða stóra að sjá allt grænt hér í kvöld.
Þrátt fyrir þessi fallegu orð hæstv. ráðherra verður forseti að minna á að það ber að ávarpa þingmenn fullu nafni jafnvel þótt um flokkssystkin sé að ræða.
Forseti. Þetta er mikil gleðistund og við megum öll vera stolt og ánægð með að hafa upplifað þessa stund. En hér erum við að sjá verða að veruleika gríðarlega miklar framfarir í samgöngum á höfuðborgarsvæðinu öllu. Ég er stoltur af því að fá að taka þátt í þessu. Ég segi bara: Til hamingju Ísland.
Virðulegur forseti. Loksins, loksins sjáum við fram á raunverulegar samgöngubætur á höfuðborgarsvæðinu, samgöngubætur sem taka mið af fjölbreyttum samgöngumátum og auka valfrelsi einstaklinganna. Við erum með þessu skrefi hér að auka lífsgæði íbúa á höfuðborgarsvæðinu.
Herra forseti. Það er mjög mikið fagnaðarefni að við séum nú að greiða atkvæði um þetta mál því að líkt og hér hefur komið fram þá mun þetta skipta miklu máli fyrir lífsgæði íbúa á höfuðborgarsvæðinu. Við förum að sjá miklu öflugri almenningssamgöngur og síðast en ekki síst mun þetta skipta mjög miklu máli þegar kemur að loftslagsmálunum og að við getum náð betri árangri þar sem fjölbreyttari og umhverfisvænni ferðamátar verða til staðar. Ég segi því já með glöðu geði.
Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um breytingartillögu við lyfjalög. Breytingartillagan felur í sér að fallið er frá áskilnaði um tilnefningar í lyfjanefnd Landspítalans. Þetta er skynsamlegt en eðlilega mun ráðherra leita ábendinga til lykilstofnana sinna og eðli málsins samkvæmt mun ráðherra leita til Landspítala enda munu ákvarðanir nefndarinnar oftast varða spítalann. Þar sem um nefnd fyrir allt landið er að ræða getur ráðherra leitað annað, t.d. til Sjúkrahússins á Akureyri eða annarra stofnana. Þetta er góð breyting. Ég segi já.
Herra forseti. Ég þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir góða vinnu í þessu mikilvæga máli sem snýst um að auka gagnsæi í jarða- og landaviðskiptum, sem er þjóðþrifamál, og sporna gegn óhóflegri samþjöppun lands á fárra manna hendur. Ef við erum einhvern tímann að greiða atkvæði um almannahagsmuni hér í þessum sal er það þegar við greiðum atkvæði um svona mál sem yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar hefur kallað eftir að Alþingi taki á. Það erum við að gera hér. Ég segi já, herra forseti.
Herra forseti. Við í Miðflokknum munum greiða atkvæði á móti þessu frumvarpi. Viðkomandi ESB-tilskipun, sem hér er verið að lögfesta að hluta, hefur ekki verið tekin upp í EES-samninginn og er endurskoðun á vettvangi EES- og EFTA-ríkjanna og því gætu efnisreglur á þessu sviði enn tekið breytingum. Það hefur ekki skapast þjóðréttarleg skylda fyrir okkur Íslendinga til að innleiða þessa tilskipun. Ákvæði tilskipunarinnar taka ekki gildi innan ESB fyrr en á þessu ári að hluta til og hluti hennar ekki fyrr en 2023 og 2024. Málaflokkurinn í heild sinni er brotakenndur, þvældur, og þessi lagasetning bætir ekki úr skák. Það vantar heildstæða stefnu í málaflokknum í heild sinni. Ótímabært er að fara í þessar breytingar og hafa fulltrúar atvinnulífs og sveitarstjórna lagt til að lögfestingu á þessari tilskipun yrði frestað. Of víðtæka og opna heimild er einnig að finna í lögunum til ráðherra til að útfæra nánar í reglugerð og okkur finnst það vera of mikið og víðtækt framsal til ráðherra. Við segjum nei.
Forseti. Í þessu máli á að taka út það sem hefur verið gert, það að ef komið er með veiðibúnað til landsins þurfi samkvæmt lögum eins og þau hafa verið að sótthreinsa hann í Keflavík eða áður en hann kemur inn í landið. Miðflokksmenn sem tala svo mikið um sóttvarnir ákváðu að gera ekki athugasemd við þetta við vinnslu málsins í nefndinni þó að það kæmi alveg skýrt fram að nú ættu sóttvarnir að eiga sér stað í ánum sjálfum eða áður en búnaðurinn fer í árnar. Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram út af því að sömu aðilar í nefndinni, hv. þingmenn, vilja réttlæta það í landbúnaðarbandormi að það sé haldið áfram að vera með eyrnamörk, klippa í eyrun á milljón lömbum á ári, af sóttvarnaástæðum en það á að heimila að koma veiðibúnaði alveg heim að ánum í staðinn fyrir að stöðva hann við landamæri. Það er mikilvægt að landsmenn viti af þessum tvískinnungi og misræmi hvað varðar sóttvarnir.
Herra forseti. Miðflokkurinn hefur stutt flestar tillögur ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum er snúa að því að lágmarka það tjón sem veirufaraldurinn hefur valdið. Ríkisstjórnin hefur að sama skapi hafnað öllum tillögum Miðflokksins og stjórnarandstöðunnar sem sýnir tilgangsleysið við að leggja fram tillögur. Fögur orð um samráð eru sýndarmennska. Úrræði ríkisstjórnarinnar koma seint og illa til framkvæmda. Á meðan hefur dýrmætur tími og verðmæti tapast. Frumvarpið tekur ekki á versnandi atvinnuhorfum. Í nýrri þjóðhagsspá er gert ráð fyrir að atvinnuleysi verði að jafnaði 8,2% á árinu 2020. Gangi spáin eftir er um að ræða mesta atvinnuleysi sem nokkru sinni hefur mælst innan árs í lýðveldissögunni. Enn er mikil óvissa um framhaldið. Stóra verkefnið er fjölgun starfa. Þar er ríkisstjórnin úrræðalaus. Miðflokkurinn greiðir ekki atkvæði.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit frá atvinnuveganefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um pakkaferðir og samtengda ferðatilhögun og lögum um ríkisábyrgðir (Ferðaábyrgðasjóður). Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu og Þórð Bogason lögmann. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Neytendasamtökunum og Samtökum ferðaþjónustunnar. Með frumvarpinu er lagt til að stofnaður verði sérstakur sjóður, Ferðaábyrgðasjóður, sem hafi það hlutverk að bregðast sérstaklega við lausafjárvanda ferðaskrifstofa með því að veita ferðaskrifstofum lán til að standa skil á endurgreiðslum til neytenda vegna pakkaferða sem hefur verið aflýst eða verið afbókaðar vegna heimsfaraldurs kórónuveirunnar. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu að höfðu samráði við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið. Til þess að gera aðgerðina skilvirkari og einfaldari í framkvæmd er lagt til að Ferðaábyrgðasjóður veiti ferðaskrifstofum lán til að standa skil á endurgreiðslum til neytenda vegna pakkaferða sem hefur verið aflýst eða verið afbókaðar í stað þess að ferðamenn sæki sjálfir um endurgreiðslur úr sjóðnum. Með því mun erindum til Ferðamálastofu, sem mun hafa umsýslu sjóðsins með höndum, fækka til muna og jafnframt verður það þá áfram á ábyrgð þeirra fyrirtækja sem selja pakkaferðir og standa við lögbundnar skyldur sínar gagnvart neytendum. Eðli aðgerðarinnar er eftir sem áður það sama, að veita ferðaskrifstofum lán til að standa undir lögbundnum endurgreiðslum til neytenda. Ferðamálastofa mun hins vegar ekki taka sérstaka afstöðu til kröfu hvers og eins ferðamanns og með því er líklegt að framkvæmd aðgerðarinnar verði skilvirkari og að styttri tíma taki að koma þeim fjármunum til fyrirtækja sem ætlunin er að gert verði. Fjárhæð lánanna mun fara eftir fjárhæðum útistandandi endurgreiðslukrafna hverrar ferðaskrifstofu, eða eftir atvikum hvaða fjárhæð sótt er um og þar með mun það fara eftir lausafjárþörf viðkomandi ferðaskrifstofu. Fjárhæð láns getur þó aldrei numið hærri upphæð en sem nemur útistandandi endurgreiðslukröfum til ferðamanna. Við umsókn um lán munu ferðaskrifstofur veita upplýsingar um útistandandi endurgreiðslukröfur og staðfesta að umsótt lánsfjárhæð feli í sér lausafjárþörf þeirra næstu 12–18 mánuði. Lánveitingar frá Ferðaábyrgðasjóði sem lagðar eru til hér fela í sér ríkisaðstoð í skilningi 61. gr. EES-samningsins, samanber lög um Evrópska efnahagssvæðið, nr. 2/1993. Vegna verulega neikvæðra efnahagslegra afleiðinga kórónufaraldursins er í gildi sérstakur rammi um ríkisaðstoð sem heimiluð eru á þessu ári og fellur stofnun Ferðaábyrgðasjóðs innan þess ramma. Á þeim grundvelli er heimilt að veita lán á niðurgreiddum vöxtum til fyrirtækja að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Vegna þess þrönga tímaramma sem mál þetta hefur verið unnið í leggur nefndin til að kveðið verði á um vexti sem og skilyrði sem fyrirtæki þurfa að uppfylla til að geta fengið lán í reglugerð sem ráðherra setur. Miðað verði við vaxtatöflu Eftirlitsstofnunar EFTA og skilyrði áðurnefnds ramma um tímabundna ríkisaðstoð. Nefndin áréttar og beinir því til ráðuneytisins að reglugerðin verði sett sem allra fyrst eftir að frumvarpið verði samþykkt sem lög svo að aðgerðin komi til framkvæmda sem fyrst enda er lausafjárstaða margra ferðaskrifstofa verulega slæm um þessar mundir. Nefndin leggur til að tímamark 1. gr. verði lengt um einn mánuð þar sem áfram má gera ráð fyrir einhverri röskun ferða eftir upprunalegt tímamark frumvarpsins. Sú umræða kom upp í nefndinni hvort setja ætti skilyrði fyrir lánveitingu svipuð þeim sem gert hefur verið í öðrum lögum er varða heimsfaraldur kórónuveiru, m.a. þess efnis að fyrirtækjum væri óheimilt að greiða sér arð yfir tiltekið tímabil, að laun starfsmanna væru bundin við tiltekið hámark og að fyrirtæki tengdust ekki aðilum sem notfæra sér svokölluð skattaskjól til að forðast skattgreiðslur sem með réttu ættu að renna til íslenska ríkisins. Nefndin áréttar að með frumvarpinu er fyrst og fremst verið að bregðast við vanda neytenda. Þær fjárhæðir sem um er að ræða er eingöngu ætlaðar til endurgreiðslu vegna pakkaferða sem hefur verið aflýst eða þær verið afbókaðar. Nefndin áréttar sérstaklega að einn hluti breytingartillagna hennar felur í sér refsiheimild veiti aðili rangar eða ófullnægjandi upplýsingar í umsókn af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi og Ferðamálastofa mun geta kallað eftir staðfestingu á því hvernig lánsfjárhæð hefur verið varið. Þær ferðaskrifstofur sem sækja munu um lán munu því þurfa að sýna fram á það eftir á hvernig lánsfjárhæðinni var varið og hvort fjárhæð láns var í samræmi við lausafjárþörf þeirra. Nefndin áréttar að þær breytingartillögur sem hér eru lagðar fram eru tímabundið úrræði og ekki ætlað að hrófla við þeim réttindum neytenda sem þegar er að finna í lögum um pakkaferðir og samtengda ferðatilhögun. Ólafur Ísleifsson, hv. þingmaður, skrifar undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fastanefnda Alþingis. Að öllu framangreindu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir þetta rita hv. þingmann Lilja Rafney Magnúsdóttir, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, Halla Signý Kristjánsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Njáll Trausti Friðbertsson og Rósa Björk Brynjólfsdóttir. Með fyrirvara eru hv. þingmenn Sigurður Páll Jónsson, Ólafur Ísleifsson og Jón Þór Ólafsson. Máli mínu er lokið.
Herra forseti. Ég ætlaði að spyrja um eitt ákveðið atriði varðandi þessar pakkaferðir og greiðslur úr sjóðnum sem ég hef áhuga á að fá upplýsingar um. Nú háttar þannig til samkvæmt frumvarpinu að ferðamaður getur sótt um þessar endurgreiðslur og skipuleggjandi, sýndist mér, getur einnig fengið endurgreitt úr sjóðnum. Það sem ég hef áhuga á að fá að vita og upplýsingar um er hvernig er með kreditkortafyrirtæki. Ábyrgð kreditkortafyrirtækja er nú á mörgum svona ferðum ansi mikil og ef greitt er með kreditkorti þá er oft hægt að krefjast greiðslna af fyrirtækinu sjálfu, þ.e. kreditkortafyrirtækinu. Hvernig er samspil ábyrgðar þessa sjóðs varðandi kreditkortafyrirtæki? Er verið að færa ábyrgðina af fyrirtækjum yfir á þennan sjóð? Eða hvernig má skilja þetta?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ábyrgð kreditkortafyrirtækja er ekki felld úr gildi að ég best veit. Þau standa náttúrlega áfram undir sínum ábyrgðum eins og segir í regluverki þeirra og það á náttúrlega að ganga alveg eftir því sem þau hafa samþykkt. En um samspil þess og þessa frumvarps er ekki tekið fram neitt sérstaklega, enda er það sérstakt fyrirtæki og við förum ekkert inn í það að svo komnu máli. Ég veit það að í fyrra málinu, sem flutt var og var svo dregið til baka, voru kölluð til fyrirtæki sem voru með kreditkort og það hafði ekki endilega komið til þeirrar ábyrgðar vegna þess að fyrirtækin voru annaðhvort búin að borga út ferðirnar eða gáfu inneignarnótu og það hafði ekki reynt sérstaklega á það. Ég hef ekki fengið staðfest hvernig þetta hefur gengið fyrir sig hjá kreditkortafyrirtækjum núna eftir að þetta seinna mál kom upp.
Ég verð nú að taka þennan tíma, hv. þingmaður, til að spyrja um þetta því að þetta skiptir miklu máli. Þarna eru 4,5 milljarðar undir. Ef kreditkortafyrirtækin bera ábyrgð á hluta af þessu og fólk á að geta krafið þau um endurgreiðslu á sínum ferðum í gegnum kortin sín þá finnst mér það ábyrgðarhluti af ríkissjóði að fara að taka þessa ábyrgð á sig. Það er þetta sem ég er að leita að svörum við. Ég get alls ekki samþykkt þetta frumvarp ef það er meiningin, ef ég skil þetta rétt, sem ég er kannski alls ekki búinn að kynna mér. Þetta er gallinn við að taka mál svona hratt í gegn að eitthvað slíkt geti farið fram hjá manni. Ég er bara að spyrja um þetta: Hver er ábyrgð kreditkortafyrirtækjanna? Er ríkið að taka á sig ábyrgð þessara fyrirtækja, eða ekki? Hvernig er samspilið þarna á milli? Mér finnst þetta varhugavert, mér finnst það. Ég vil fá svör við þessu. Ég get ekki, fyrr en ég er búinn að fá áreiðanleg svör, samþykkt svona ábyrgð ríkisins á þessum stórfyrirtækjum sem kreditkortafyrirtækin eru, sem eru tryggð í bak og fyrir yfirleitt. Ég er á móti því að ríkissjóður taki á sig þessa ábyrgð, algjörlega.
Virðulegi forseti. Já, eins og segir í þessari tillögu hér þá eru það náttúrlega fyrst og fremst ferðaþjónustufyrirtækin sem taka ábyrgð á sinni sölu. Það er verið að taka til þess í frumvarpinu. Við erum ekki að taka ábyrgðina af kreditkortafyrirtækjunum. Þau eru alveg sjálfstæð fyrirtæki sem taka ábyrgð á sínum viðskiptum og við erum ekki að fara inn í þau viðskipti beint. En fyrst og fremst er það á ábyrgð ferðaþjónustufyrirtækjanna að standa skil á ferðum sem þau hafa selt viðskiptavinunum. Þau geta ekki framselt ábyrgð sína til kortafyrirtækjanna. Þetta er ábyrgðasjóður sem var fyrir sem er bara verið að taka til þegar ferðaþjónustufyrirtækin standa ekki við sitt og því er ekki vísað áfram til kreditkortafyrirtækjanna, enda er náttúrlega verið að gæta jafnræðis viðskiptavina.
Ég ætla alls ekki að tefja þingstörf, alls ekki. Ég ætla bara að lýsa því yfir að ég geri mér fulla grein fyrir að ferðaþjónustufyrirtækin sem selja ferðirnar bera hina endanlegu ábyrgð. Það er alveg hárrétt. Þau bera hina endanlegu ábyrgð. Ég er einungis að tala um það að ef þessi ábyrgð hrekkur ekki til, þ.e. ef ferðaþjónustufyrirtæki fer á hausinn, hver ber þá ábyrgðina? Er það þessi sjóður? Hann gerir það auðvitað gagnvart ferðamanninum ef hann borgar honum. En ef ábyrgðin er hjá kreditkortafyrirtækinu þá set ég spurningarmerki við það ef ríkissjóður ætlar að taka þá ábyrgð yfir. Það er þetta sem ég er að meina. Ég veit auðvitað að söluaðilinn ber endanlegu ábyrgðina en ef hann er ekki lengur til staðar þá hef ég áhyggjur af þessu. Ég ætla ekki að tefja störf þingsins meira. Þetta er bara athugasemd mín.
Herra forseti. Hv. allsherjar- og menntamálanefnd hefur fjallað um frumvarpið og fengið til sín gesti og tekið við umsögnum eins og greint er frá í nefndaráliti. Við fjölluðum um almenna þætti varðandi málið, en um er að ræða frumvarp sem er flutt til að fylgja eftir samkomulagi ríkisins og þjóðkirkjunnar frá síðasta ári sem fól í sér viðbætur við samning kirkju og ríkis frá 1997. Við erum því í raun og veru að tala um ákveðin skref í þá átt að undirstrika frekari aðgreiningu milli ríkis og kirkju en verið hefur og er frumvarpinu ætlað að stíga skref í þá átt. Tvö atriði eru sérstaklega nefnd í nefndaráliti meiri hlutans sem komu til sérstakrar skoðunar. Annars vegar er rétt að geta þess að í umfjöllun um 6. gr. frumvarpsins, sem varðar breytingu á lögum um kirkjugarða o.fl., nr. 36/1993, þá vöknuðu spurningar um hvort nægilega hefði verið staðið að samráði við hin og þessi trúfélög og lífsskoðunarfélög vegna þessara breytinga. Þarna er um það að ræða að aflagt verður það fyrirkomulag sem verið hefur að greiðsla renni frá kirkjugörðum eða kirkjugarðsstjórnum til að standa straum af kostnaði vegna prestþjónustu eða þjónustu forstöðumanna trú- og lífsskoðunarfélaga í útförum. Það þykir óeðlilegt að þessi skylda eða þessi fjárstuðningur komi í gegnum kirkjugarða og þó að meiri hluti nefndarinnar leggi ekki til breytingu á frumvarpinu hvað þetta varðar tökum við fram í nefndaráliti að það sé rétt að huga að því í framhaldinu og dómsmálaráðuneytið hugi að því hvernig standa beri að niðurgreiðslum til safnaða og trúfélaga vegna kostnaðar að þessu leyti. En með öðrum orðum, ekki er lögð til breyting á frumvarpinu að þessu leyti. Í annan stað var annað atriði sem við tókum til umfjöllunar í nefndinni og það varðaði spurninguna um hvort stjórnsýslulög ættu áfram að gilda um innri mál kirkjunnar. En til að gera langa sögu stutta var það niðurstaða meiri hluta nefndarinnar að það væri eðlilegt skref í þá átt að greina frekar á milli kirkju og ríkis að fella niður þá skyldu að stjórnsýslulög gildi um innri mál kirkjunnar. Þriðja atriðið sem við tókum til skoðunar varðar stöðuna sem nú er uppi vegna sérstakra Covid-aðstæðna þar sem ekki hefur verið hægt að kalla saman kirkjuþing á reglulegum tíma. Meiri hluti nefndarinnar leggur til samkvæmt tillögu biskupsstofu að af þessu tilefni verði gerð breyting á frumvarpinu þannig að það komi nýtt ákvæði til bráðabirgða sem hljóði á þá leið að kirkjuráði sé heimilt að setja starfsreglur og gjaldskrá til bráðabirgða með samþykki forseta kirkjuþings. Þessar reglur og gjaldskrá skulu gilda til næsta fundar kirkjuþings, þó ekki lengur en sex mánuði frá þeim degi að forseti kirkjuþings samþykkir þær. Starfsreglur og gjaldskrá skulu undirritaðar af forseta kirkjuráðs og forseta kirkjuþings og birtar með sama hætti og starfsreglur kirkjuþings. En þar sem hér er um að ræða viðbrögð við óvenjulegu bráðabirgðaástandi, sem þarf að taka á, leggjum við til að þetta bráðabirgðaákvæði falli úr gildi um næstu áramót, þ.e. 1. janúar 2021. Undir þetta nefndarálit meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar rita sá sem hér stendur, Páll Magnússon, formaður nefndarinnar, Anna Kolbrún Árnadóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Steinunn Þóra Árnadóttir.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum á sviði landbúnaðar og matvæla vegna einföldunar regluverks og stjórnsýslu, frá meiri hluta atvinnuveganefndar: Nefndin hefur fjallað um málið og fékk til sín fjölda aðila auk þess sem nefndinni bárust umsagnir og erindi um málið frá Dýralæknafélagi Íslands, Matvælastofnun, dr. Ólafi R. Dýrmundssyni, markaverði í Landnámi Ingólfs Arnarsonar og fyrrverandi landsmarkaverði, Sigurði Sigurðarsyni, dýralækni og fyrrverandi formanni Landsmarkanefndar og Æðarræktarfélagi Íslands. Í frumvarpinu eru lagðar til ýmsar breytingar á lögum á sviði matvæla og landbúnaðar með það að markmiði að einfalda regluverk og stjórnsýslu. Auk þess er lagt til að alls verði felldir á brott tólf lagabálkar í heild í sinni. Verði frumvarp þetta að lögum verða verkefni ýmist flutt til innan stjórnsýslunnar, þau einfölduð eða felld niður þannig að stjórnsýsla verði skilvirkari og markvissari. Álögum verður létt af atvinnulífinu með einföldun á regluverki í starfsumhverfinu og með niðurfellingu skráningar- og tilkynningarskyldu í ákveðnum tilfellum. Í greinargerð með frumvarpinu segir að við undirbúning þess hafi víðtækt samráð verið haft við helstu hagsmunaaðila og stofnanir ráðuneytisins, svo sem Matvælastofnun, Bændasamtök Íslands og undirsamtök þeirra, Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins, Samtök verslunar og þjónustu o.fl. Um efni og markmið frumvarpsins að öðru leyti vísast til greinargerðar með því. Með 1. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 6. gr. laga um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr þess efnis að heimild til útgáfu leyfisbréfs til starfa sem dýralæknir verði færð frá ráðherra til Matvælastofnunar þar sem yfirdýralæknir starfar. Ráðherra setji nánari fyrirmæli um veitingu leyfisins í reglugerð. Dýralæknafélag Íslands og Matvælastofnun leggja í umsögnum sínum til að við einföldun leyfisveitingar til dýralækna, þ.e. að leyfisveitingar verði færðar alfarið til Matvælastofnunar án aðkomu ráðuneytisins, verði skýrt að faglegt mat verði í höndum yfirdýralæknis. Meiri hlutinn bendir í því samhengi á að í lögum um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr er almennt vísað til hlutverks Matvælastofnunar, óháð því hvort það er yfirdýralæknir eða annar aðili innan stofnunarinnar sem fer með tiltekið hlutverk en hvergi í lögunum er vísað sérstaklega til yfirdýralæknis. Með 1. gr. er einnig lögð til sú breyting á 6. gr. laga um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr að fella á brott ákvæði sem skyldar dýralækna til að undirrita eiðstaf við leyfisveitingu til dýralækninga. Matvælastofnun gerir í umsögn sinni athugasemd við þá tillögu og vísar til þess að reynslan sýni að undirritaðir eiðstafir hafi mikið siðferðislegt gildi og séu teknir alvarlega af þeim sem gangist undir þá. Meiri hlutinn fellst á þau sjónarmið og leggur því til að dýralæknum verði áfram skylt að undirrita eiðstaf við veitingu leyfis til dýralækninga hér á landi. Við meðferð málsins fyrir nefndinni lagði ráðuneytið til að til einföldunar yrðu sambærilegar breytingar gerðar á 10. gr. laganna og lagt er til að gera á 6. gr. þeirra, með því að Matvælastofnun í stað ráðherra veiti dýralæknum leyfi til að kalla sig sérfræðinga og starfa hér á landi. Meiri hlutinn fellst á það sjónarmið og leggur til breytingu þar að lútandi. Með 9. gr. er lagt til að fellt verði brott ákvæði úr lögum um velferð dýra um að skylt sé að tilkynna Umhverfisstofnun um gildruveiði á minkum. Slík veiði er heimil samkvæmt 21. gr. laga um dýravernd sem hluti af skipulögðum aðgerðum til að halda minkastofninum í skefjum, sem heimilt er samkvæmt ákvæðum laga um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum. Í máli gesta sem komu fyrir nefndina var bent á að líta þyrfti á niðurfellingu tilkynningarskyldu um gildruveiði á minkum í samhengi við lagaákvæði sem heimila slíka veiði. Áhersla var lögð á að heimildin yrði felld niður og öðrum aðferðum beitt við að halda minkastofninum í skefjum. Minnt var á að í lögum um velferð dýra er að finna ákvæði þar sem lögð er áhersla á að hvorki sé við veiðar villtra dýra né eyðingu meindýra beitt aðferðum sem valda þeim óþarfa limlestingum eða kvölum. Þá segir í umsögn Matvælastofnunar að sé það mat Alþingis að nauðsynlegt sé að hafa lagalega heimild til slíkra úrræða verði að tryggja einhverja opinbera aðkomu ríkis eða sveitarfélaga. Meiri hlutinn leggur því til að áfram verði skylt að tilkynna Umhverfisstofnun um gildruveiði á minkum. Með V. kafla frumvarpsins er m.a. lagt til að aflögð verði sú skylda að eyrnamarka lömb en velji búfjáreigendur að marka lömb sín skuli áfram miðað við að þau séu eyrnamörkuð fyrir lok 12. viku sumars, samanber 1. mgr. 63. gr. laga, um afréttarmálefni, fjallskil, o.fl. Jafnframt verði markanefnd lögð niður og markaverði í staðinn falið að úrskurða í ágreiningi um mörk. Mikil umræða skapaðist innan nefndarinnar um þær tillögur sem lagðar eru fram í V. kafla, þá sérstaklega um afnám skyldu til eyrnamörkunar lamba. Skiptar skoðanir voru um málið í umsögnum og meðal gesta sem komu fyrir nefndina. Um mikilvægi þess að viðhalda skyldu til eyrnamörkunar var sérstaklega bent á tengsl mörkunar sauðfjár við sauðfjárveikivarnir og varnir gegn útbreiðslu smitsjúkdóma. Við meðferð málsins kom fram að Landssamtök sauðfjárbænda og Bændasamtök Íslands hefðu staðið að sameiginlegri umsögn um það inn á samráðsgátt stjórnvalda. Þar sagði að samtökin gerðu ekki athugasemdir við að skylda til eyrnamörkunar lamba yrði felld niður, en teldu þá eðlilegt að í reglugerð um merkingar búfjár yrði kveðið á um að merkja skuli lömb í bæði eyru, séu þau ekki eyrnamörkuð. Merkingin yrði gerð með forprentuðu merki og innan 30 daga frá burði. Þá kom fram í máli fulltrúa Landssamtaka sauðfjárbænda að eftir að frumvarpið var lagt fram hafi orðið nokkur umræða um málið. Fram komu hugmyndir um aðra útfærslu þannig að heimilt væri að veita undanþágu frá skyldu til eyrnamörkunar í ákveðnum tilfellum. Meiri hlutinn telur að vel athuguðu máli ekki tímabært að afnema skyldu til eyrnamörkunar lamba og leggur því til að ákvæði laganna standi óbreytt. Við meðferð málsins fyrir nefndinni kom fram að æskilegt væri að fresta til eins árs, gildistöku ákvæðis sem kveður á um að birta skuli opinberlega upplýsingar um flokkun fyrirtækja eftir frammistöðu þeirra samkvæmt matvælaeftirliti opinberra eftirlitsaðila, þ.e. bæði Matvælastofnunar og heilbrigðiseftirlitssvæða sveitarfélaga en samkvæmt gildistökuákvæði laga nr. 33/2018, um breytingu á lögum um matvæli, lögum um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr og lögum um lífræna landbúnaðarframleiðslu, var gert ráð fyrir að slík birting hæfist 1. janúar 2021. Samkvæmt upplýsingum frá ráðuneytinu var óskað eftir afstöðu heilbrigðiseftirlitssvæða til þess hvort raunhæft sé að hefja slíka birtingu. Ráðuneytinu hefði borist sameiginlegt svar heilbrigðiseftirlitssvæða á Íslandi sem er eftirfarandi: „Stjórn SHÍ telur óraunhæft að hefja opinbera birtingu 1. janúar 2021, nema að slíkt kerfi verði tilbúið í góðum tíma, hafi farið í umsagnar- og kynningarferli hjá öllum hagaðilum þar á meðal Heilbrigðiseftirliti sveitarfélaga, þannig að hægt sé að innleiða slíkt.“ Með vísan til þess að undirbúningur er skammt á veg kominn auk þess sem samræmt eftirlitskerfi er forsenda þess að birtingar geti hafist leggur meiri hlutinn til breytingu þess efnis að opinber birting hefjist 1. janúar 2022, í stað 1. janúar 2021. Aðrar breytingartillögur nefndarinnar en þær sem að framan er getið eru tæknilegs eðlis og ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif. Að framansögðu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Sigurður Páll Jónsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álit þetta í samræmi við 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, formaður nefndarinnar, Halla Signý Kristjánsdóttir, Njáll Trausti Friðbertsson, Ólafur Ísleifsson, Rósa Björk Brynjólfsdóttir, Sigurður Páll Jónsson og Ásmundur Friðriksson framsögumaður.
Forseti. Umræða skapaðist í nefndinni um eyrnamörkun. Bara svo að það sé alveg ljóst þá sagði yfirdýralæknir að skorið væri í eyrun á milljón lömbum á ári að óþörfu. Það er hægt að fara aðrar leiðir, eins og hv. framsögumaður málsins nefndi, að eyrnamarka er óþarfa þjáning milljón lamba á ári. Sóttvarnasjónarmiðin sagði yfirdýralæknir að stæðust ekki, þetta væri ekki spurning um það. Ef lömbin fara yfir girðingar eða finnast á merki er þeim lógað. Það sem helst var uppi í nefndinni var að menn vildu halda í þetta út af hefðinni. Þá eru það bara sömu rök og þegar ákveðnar slátrunaraðferðir eru viðhafðar af einhverjum trúarástæðum, þar sem dýr eru skorin á háls og þeim látið blæða út. Þetta er ekki löglegt á Íslandi af því að við viljum það ekki. En nú vilja sumir halda í gömlu mörkin og meiða að óþörfu milljón lömb á ári. Ég vildi að þetta kæmi alveg skýrt fram. Ráðherra leggur fram frumvarp um að tekið skuli út það sem segir í lögunum í dag, að lömb skuli eyrnamörkuð fyrir lok 12. viku sumars. Ráðherra leggur fram þá breytingu í þessu frumvarpi að heimilt sé að eyrnamerkja lömb og skuli þá miða við að þau séu eyrnamörkuð fyrir lok 12. viku sumars. Ráðherra lagði til að það yrði ekki lengur þannig að það yrði að skera í þessi milljón lömb á ári. Ég veit að hv. þingmaður og framsögumaður málsins, Ásmundur Friðriksson, vildi halda því eins og ráðherra hafði það en meiri hluti nefndarinnar svínbeygði bæði ráðherra og framsögumann og vildi halda inni skyldunni til þess að eyrnamerkja. Það kom alveg skýrt fram hjá yfirdýralækni að það væri óþarft, það meiddi milljón lömb á ári. Bæði dýraverndunarsamtök á Íslandi og Samtök grænkera á Íslandi sögðu að það væri lágmark að skyldan væri ekki lengur inni. En þeir sem samþykktu þetta nefndarálit, m.a. þingmenn Vinstri grænna, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Rósa Björk Brynjólfsdóttir, kröfðust þess að tillaga ráðherra um að ekki væri lengur skylda að skera í lömbin yrði felld brott, að skyldunni yrði haldi inni. Ég vildi bara að þetta væri ljóst. Ég sagði þeim í nefndinni að ef þetta yrði niðurstaðan þá myndu landsmenn fá að vita það að dýraverndunarsjónarmið fá að víkja hjá Vinstri grænum í þessu máli. Þeir vilja frekar halda inni mörkunum og skyldunni til að marka. Þá þurfa landsmenn að fá að vita það af því að þetta samrýmist ekki stefnu Vinstri grænna. Ráðherrann leggur til að fjarlægja skylduna til að skera í lömbin. Vinstri grænir í nefndinni krefjast þess, þvert á vilja ráðherra og framsögumanns málsins sem báðir eru Sjálfstæðismenn, að áfram sé skylda að skera í milljón lömb á ári.
Virðulegi forseti. Í ljósi aðstæðna ætla ég að reyna að hafa þetta mjög stutt. Það er eitt og annað sem hægt er að taka undir en líka er hægt að lýsa yfir ákveðinni óánægju yfir því m.a. að meiri hluti nefndarinnar breytti frumvarpi ráðherrans í þá veru að það frumvarp lítur núna út og niðurstaða meiri hlutans er núna fjær dýravernd heldur en nær. Finnst mér það miður og verð ég að lýsa yfir miklum vonbrigðum hvað það varðar, í tengslum við velferð dýra. Það eru mjög skringilegar athugasemdir og breytingar sem meiri hluti nefndarinnar undir forystu Vinstri grænna setur fram hér. Ég vil síðan einnig draga fram að ég er með breytingartillögu varðandi verðlagsnefnd landbúnaðarins þar sem er verið að breyta skipunartíma nefndarinnar úr fjórum í tvö ár. Það er gott og blessað. Það er svo sem ágætisbreyting ef menn vilja lifa með verðlagsnefnd búvara en að mínu mati, og okkar í Viðreisn, er verðlagsnefnd búvara algjör tímaskekkja og í hrópandi ósamræmi við nútímakröfur, hvort sem það eru kröfur um eðlilega, gegnsæja samkeppni eða frelsi á sviði matvæla eins og við viljum hafa það annars staðar. Að því sögðu er hægt að taka undir eitt og annað í þessu máli en þetta eru það stór atriði að mínu mati að engan veginn er hægt að styðja málið.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um sjúkratryggingar, með síðari breytingum er varðar aðgengi að sálfræðiþjónustu og annarri klínískri viðtalsmeðferð, eins og frumvarpið hét. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund hóp góðra gesta auk þess að hafa fengið þó nokkurn fjölda umsagna. Í þeim umsögnum sem bárust nefndinni, sem og frá gestum nefndarinnar, var almennt lýst yfir mikilli ánægju með efni frumvarpsins. Að frumvarpinu stendur meira en þriðjungur þingheims þvert á þingflokka. Má því merkja skýran vilja til að sýna það í verki að þingið getur staðið saman að mikilvægum úrbótum og afgreitt góð mál á málefnalegan og faglegan hátt. Með frumvarpinu er lagt til að almenn sálfræðiþjónusta, og önnur sambærileg þjónusta, verði felld undir greiðsluþátttökukerfi Sjúkratrygginga Íslands. Lengi hefur verið kallað eftir greiðara aðgengi að geðheilbrigðisþjónustu og er frumvarpið liður í því. Að mati nefndarinnar er stigið framfaraskref í geðheilbrigðismálum með því að veita þjónustu vegna andlegs heilbrigðis á sömu forsendum og önnur heilbrigðisþjónusta er veitt. Við meðferð málsins fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að orðalag 1. gr. frumvarpsins væri ekki nógu skýrt um hvers konar meðferð félli undir ákvæðið og að skilgreina þyrfti betur hverjir væru bærir til að veita þá þjónustu sem frumvarpið tekur til. Vísan 1. gr. til „annarrar klínískrar viðtalsmeðferðar“ væri opin og ekki tryggt að slík meðferð byggðist á gagnreyndum og klínískum leiðbeiningum. Mikilvægt væri að niðurgreiðsla ríkisins tæki aðeins til meðferðar sem byggðist á aðferðum sem rannsóknir sýndu að bæru árangur við meðhöndlun og forvarnir vegna ólíkra kvilla. Var á það bent að í leiðbeiningum embættis landlæknis væri fjallað um sálfræðimeðferð og gagnreynda meðferð, en ekki klíníska meðferð. Gagnreynd meðferð byggðist á faglegum vísindarannsóknum og aðferðum sem sýnt hefði verið fram á að skilaði árangri. Nefndin tekur undir framangreind sjónarmið og leggur til breytingu á orðalagi 1. málsliðar 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins þess efnis að gagnvirk samtalsmeðferð komi í stað klínískrar viðtalsmeðferðar. Þá er lögð til sú breyting að ákvæðið nái aðeins til meðferðar sem veitt er af heilbrigðisstarfsmanni. Með því er tryggt að greiðsluþátttaka einskorðist við þjónustu sem veitt er af einstaklingi sem starfar við heilbrigðisþjónustu og hefur hlotið leyfi landlæknis til að nota starfsheiti löggiltrar heilbrigðisstéttar, samanber 3. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn, en þar á meðal eru sálfræðingar, félagsráðgjafar, geðlæknar og geðhjúkrunarfræðingar. Með því að opna fyrir þjónustu fleiri fagaðila en sálfræðinga í frumvarpi þessu er þeim réttmætu sjónarmiðum mætt að fyrst og fremst skuli líta til þarfa þeirra sem á geðrænum úrræðum þurfa að halda og stuðla að valfrelsi til að finna viðeigandi samtalsmeðferð sem byggist á gagnreyndum aðferðum. Er það í samræmi við sjónarmið um einstaklingsmiðaða nálgun sem er til þess fallin að auka aðgengi að geðheilbrigðiskerfinu óháð efnahag og aðstæðum. Einnig má ætla að það stuðli að bata til langframa og dragi úr ofnotkun geðlyfja. Í 2. málslið 1. mgr. 1. gr. er kveðið á um að sjúkratryggingastofnunin geti áskilið vottorð sérfræðings, heimilislæknis eða sérfræðilæknis um nauðsyn meðferðar. Að mati nefndarinnar er óskýrt hver talist getur til sérfræðings í skilningi ákvæðisins og því er lögð til sú breyting að vottorð heilsugæslulækna, heimilislækna og sérgreinalækna verði tekin til greina. Er sú hugtakanotkun þar að auki í betra samræmi við lög um sjúkratryggingar. Að auki leggur nefndin til að gildistökuákvæði frumvarpsins verði breytt til 1. janúar 2021, enda má ætla að gera verði ráð fyrir þeim kostnaði sem af hlýst við gerð fjármálaáætlunar og fjárlaga. Nefndin óskaði eftir minnisblaði frá Sjúkratryggingum Íslands um mat á kostnaði ríkissjóðs af þeirri breytingu sem lögð er til með frumvarpinu. Fylgja upplýsingar um áætlaðan kostnað í nefndaráliti. Gera verður ráð fyrir því að þótt ákveðinn kostnaður fylgi breytingunum samkvæmt frumvarpinu spari þær til lengri tíma litið ríkissjóði háar fjárhæðir og komi í veg fyrir óþarfa þjáningu einstaklinga sem eiga við geðheilbrigðisvandamál að stríða. Árið 2019 eru áætluð heildarframlög ríkisins til bóta vegna andlegrar örorku um 19 milljarðar kr. og talið að þau geti meira en tvöfaldast á næsta áratug. Þótt það nýja fyrirkomulag sem að er stefnt með frumvarpinu kæmi aðeins í veg fyrir lítið hlutfall nýgengis örorku sparast háar fjárhæðir. Þar að auki má ætla að það dragi úr áhrifum andlegra veikinda á atvinnutækifæri fólks, framlegð þess í starfi verði meiri, fjöldi veikindadaga færri o.s.frv. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að eftir 18 ára aldur njóti einstaklingar ekki sama réttar til niðurgreiðslu og námsmenn hafi ekki sama aðgang að styrkjum til að sækja sálfræðiþjónustu og jafnaldrar þeirra á vinnumarkaði, t.d. frá stéttarfélögum. Þá þarf að líta til þess að samkvæmt gildandi lögum er Sjúkratryggingum Íslands ekki heimilt að semja um sálfræðimeðferð og aðra gagnreynda samtalsmeðferð. Þannig hefur sálfræðiþjónusta á starfstofum sjálfstætt starfandi fagaðila verið án opinbers stuðnings við þá sem hafa þurft á þjónustunni að halda. Samkvæmt leiðbeiningum landlæknis eigi gagnreynd sálfræðimeðferð að vera fyrsti meðferðarkostur við kvíða, þunglyndi og öðrum sálrænum kvillum. Aðgengi að geðheilbrigðisþjónustu sé lykilatriði þegar kemur að því að greina sálræna kvilla á fyrstu stigum og tryggja nauðsynlega meðferð. Með því að gera samtalsmeðferð að raunhæfum kosti fyrir þá sem á þurfa að halda sé ráðist að rótum vandans og komið í veg fyrir eða dregið verulega úr lyfjagjöf. Til viðbótar við það sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu vekur nefndin athygli á og fagnar þeirri réttarbót sem frumvarpið felur í sér fyrir fólk sem þarf að reiða sig á örorkubætur til framfærslu og vinnur sér þar af leiðandi ekki inn rétt til niðurgreiðslu á sálfræðimeðferð með aðild að stéttarfélögum eins og þeir sem eru virkir á vinnumarkaði. Að þessu sögðu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem komið hefur verið inn á og sjá má í nefndaráliti. Undir nefndarálitið skrifar öll hv. velferðarnefnd Alþingis, þ.e. sú sem hér stendur, formaður og framsögumaður, Anna Kolbrún Árnadóttir, Ásmundur Friðriksson, Bryndís Haraldsdóttir, Guðmundur Ingi Kristinsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Halldóra Mogensen, Orri Páll Jóhannsson og Ólafur Þór Gunnarsson. Hanna Katrín Friðriksson, hv. þm. Viðreisnar og áheyrnarfulltrúi, er samþykk áliti þessu.
Virðulegi forseti. Þetta kallast kannski ekki hefðbundið andsvar, en ég vil byrja á því að þakka hv. velferðarnefnd og öllum flokkum og öllum flutningsmönnum sem hafa ekki hvikað í þessu mikilvæga máli sem ég tel vera mikið framtíðarmál, til lengri tíma en líka til skemmri tíma. Það má kannski segja að þetta sé dæmigert Covid-mál líka, að við séum svolítið að sýna fyrirhyggju og forsjálni. Ef við hlustum á sérfræðinga, sem við eigum ekki síst að gera á þessum tímum, þá er verið að spá miklu andlegu álagi og kvíðaröskun o.fl. með haustinu. Við erum með þessu að reyna að fyrirbyggja kostnað á næstu misserum og árum hjá fólki, ekki síst ungu fólki sem hefur til að mynda ekki í sjóði verkalýðsfélaga að sækja eða hefur byggt upp einhverja fjármuni til að leita sér sálfræðihjálpar. Ég vil sérstaklega þakka formanni nefndarinnar, hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur, en líka fyrrverandi formanni nefndarinnar því að þetta er í annað sinn sem málið kemur fram og það er búið að vinnast mjög vel. Fyrrverandi formaður nefndarinnar, hv. þm. Halldóra Mogensen, vann líka mjög ötullega að þessu. Ég verð að segja að málið hefur tekið jákvæðum breytingum og ég styð eindregið þá breytingu sem nefndin leggur til að í stað orðanna „annarrar klínískrar viðtalsmeðferðar“ og „sérfræðings, heimilislæknis eða sérfræðilæknis“ komi „annarrar gagnreyndrar samtalsmeðferðar heilbrigðisstarfsmanna“ og „heimilislæknis, heilsugæslulæknis eða sérgreinalæknis“. Ég styð þessar breytingar og vil nýta tækifærið til að sýna að þingið geti unnið þvert á flokka. Já, þingið getur unnið bara nokkuð nútímalega. Við vinnum bæði til lengri og skemmri tíma, sýnum þessa forsjálni, en sýnum fyrst og fremst [[Forseti hringir.]]að það er gott að vinna hér á þingi þegar við sjáum svona mál njóta forgangs.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir andsvarið. Ég er alveg sammála, ég er algerlega og innilega sammála og þakka henni og þingmönnum Viðreisnar fyrir frumkvæðið að þessu máli og fyrir að hafa boðið og leitt þennan stóra hóp þingmanna hér saman í þessu máli af því að þetta skiptir ótrúlega miklu. Ég held að með samþykki málsins og því að öll nefndin stendur saman að því að afgreiða það úr nefndinni séum við að stíga tröllaskref inn í framtíðina þegar við viðurkennum geðrænan vanda, á hvaða stigi sem er, til jafns við líkamlegan vanda. Þá eigum við bara eitt skref eftir, þ.e. að gera tennur að hluta af líkamanum. Þá erum við komin nokkuð langt. En þetta er alla vega tröllaskref sem við erum að taka hér, að viðurkenna að hugur og líkami fari saman. Ég vil því þakka þingmönnum Viðreisnar fyrir frumkvæðið, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, og þakka nefndinni fyrir samstarfið.
Virðulegur forseti. Ég vildi einfaldlega koma hingað upp til að fagna því að útlit er fyrir að þetta mál fái framgöngu á þessu þingi. Það er gríðarlega mikilvægt mál að sálfræðiþjónusta komist undir sjúkratryggingar. Það er búið að berjast fyrir þessu réttlætismáli lengi. Ég tel að það verði skref í jafnréttisátt, eins og fram hefur komið í umræðunni, að andlegir sjúkdómar verði metnir til jafns við líkamlega sjúkdóma og njóti stuðnings hins opinbera kerfis. Ég held líka að þetta sé gríðarlega mikið jafnréttismál í þeim skilningi að tekjulægri hópar munu nú hafa aðgengi að þjónustu sem alla jafna hefur ekki verið í boði fyrir þá. Þeir fá kannski einn tíma ef þeir verða fyrir alvarlegu áfalli en við vitum auðvitað að talsvert meira þarf til. Ég þakka Viðreisn fyrir frumkvæðið að því að leggja málið fram og vinna svona ötullega að því. Sömuleiðis vil ég þakka hv. velferðarnefnd fyrir að vinna málið vel áfram og fyrir að sameinast um að mæla með því að málið verði samþykkt. Það er stórt skref og mikilvægt. Ég tel að það verði farsælt og okkur til mikilla heilla, heilbrigði þjóðarinnar til heilla. Sömuleiðis vil ég benda á að þetta er mikilvægt skref í að efla skyldu okkar til að veita öllum borgurum okkar réttinn til bestu mögulegu heilsu. Aðgengi að sálfræðiþjónustu á viðráðanlegu verði er hluti af þeim rétti okkar að njóta bestu mögulegu heilsu. Ég tel að þetta sé gríðarlega stórt skref í þá átt að við vinnum okkur upp úr þeirri afturför sem hefur verið í því hvernig ríkið á Íslandi sinnir rétti okkar til bestu mögulegu heilsu. Við höfum ekki staðið okkur nógu vel í að bæta heilbrigðisþjónustu undanfarin ár. Við höfum ekki haft góða réttlætingu fyrir því að vera ekki að bæta í heilbrigðisþjónustuna. Þetta er a.m.k. skref í átt að því að bæta heilbrigðisþjónustu á Íslandi og því ber að fagna. Þetta er mikil réttarbót og ég þakka fyrir hana.
Virðulegur forseti. Þetta er eitt af þeim góðum málum sem ég styð heils hugar og ég er því á nefndarálitinu. Það er löngu tímabært að við tökum á geðrænum vandamálum og tökum þau inn í sjúkratryggingakerfið eins og hvert annað vandamál sem þarf að leysa. Við þurfum líka að líta í eigin barm og taka á og sýna betri stöðu í sambandi við geðheilbrigðismál barna sem eru ekki í góðum málum eins og er, a.m.k. hjá ákveðnum hópi barna. Það er okkur til skammar. En við erum greinilega að stíga rétta skrefið og við erum greinilega á réttri leið. Ég trúi ekki öðru en að við munum sjá til þess núna að allir fái þá þjónustu sem þeir þurfa á að halda þegar þeir þurfa á henni að halda, að þeir geti þá leitað til hennar hvort sem þeir hafa efni á henni eða ekki.
Forseti. Ég sat lengi við tölvuna áðan að reyna að finna orð til að lýsa því hversu mikilvægt þetta mál er og hversu mikilvægt er að vinda ofan af þeirri ómannúðlegu refsistefnu sem hefur verið við lýði í tugi ára og þjáningunni sem stefnan hefur valdið. Mannslíf hafa tapast og mikill kostnaður hefur hlotist af þessu fyrir samfélagið allt. Ég veit, eða tel mig vita, að meiri hluti þingmanna sér þetta, sér að við erum á rangri braut og að okkur ber að breyta um stefnu. Ég tel mig einnig vita, eftir samtöl mín við marga þingmenn og eftir þá umræðu sem hefur átt sér stað í velferðarnefnd, að margir þingmenn meiri hlutans styðji afnám refsinga í grunninn en hefðu viljað sjá heilbrigðisráðherra vinna frumvarpið í víðu samráði frekar en að samþykkja frumvarp Pírata. En meiri hlutinn vildi vísa þessu mikilvæga frumvarpi Pírata til ríkisstjórnarinnar. Það er niðurstaða sem við Píratar gátum ekki sætt okkur við. Ástæðan er sú að með vísun þangað fæst engin trygging fyrir því að ríkisstjórnin geri eitthvað í málinu. Afnám refsinga gagnvart neytendum vímuefna er í stjórnarsáttmála þessarar ríkisstjórnar. En núna, við lok næstsíðasta árs þessa kjörtímabils, bólar ekkert á slíkum fyrirætlunum hjá ríkisstjórninni. Við vorum því skiljanlega ekki bjartsýn á að ríkisstjórnin tæki þetta mannréttindamál upp af sjálfsdáðum og þótt ég hafi nú eftir á heyrt einhvern óljósan orðróm um að eitthvert mál sé að koma frá heilbrigðisráðherra þá er það ekki nægilega fast í hendi til að hætta við okkar mál. Okkur fannst mjög mikilvægt að koma til móts við þá þingmenn sem hefðu frekar viljað fara aðra leið að afglæpavæðingu með meiri aðkomu ríkisstjórnarinnar og hagsmunaaðila. Við viljum að þetta mikilvæga mál nái fram að ganga og þess vegna lögðum við til málamiðlunartillögu um að leggja í staðinn fram þingsályktunartillögu um sama efni. Með henni myndi þingið fela heilbrigðisráðherra að leggja fram frumvarp um afglæpavæðingu á vörslu neysluskammta vímuefna næsta haust. Þingsályktun er nefnilega sterkari málsmeðferð en vísun til ríkisstjórnarinnar þar sem hún felur í sér skýra kröfu um að ráðherra leggi fram frumvarp innan ákveðins tíma. Við vorum tilbúin að fara þá leið. Við vorum með þingsályktunartillögu tilbúna til vara. En því miður var sú sáttatillaga slegin út af borðinu án frekara samtals um hvernig þingsályktunartillagan gæti litið út. Við Píratar stungum upp á þeirri nálgun að biðja ráðherra um að koma með frumvarp og koma þannig til móts við áhyggjur þingmanna meiri hlutans án þess að drepa okkar mál. En ekki var áhugi á þeirri leið og engar útskýringar fylgdu hvers vegna svo væri. Niðurstaða þinglokasamninga við okkur er því að greiða atkvæði um frumvarp okkar Pírata sem stendur algjörlega fyrir sínu. Ferlið að frumvarpinu hefur verið langt og faglegt. Það hófst á þingsályktunartillögu árið 2013 sem skilaði sér í skýrslu heilbrigðisráðherra árið 2016 og frumvarpi um neyslurými eftir það. Því frumvarpi var vísað aftur til ráðherra á síðasta þingi með skýrum skilaboðum velferðarnefndar um að afnema refsingar fyrir vörslu neysluskammta vímuefna. Frumvarpið um neyslurými kom svo aftur til okkar á þessu þingi og var samþykkt fyrir stuttu og var því fagnað af okkur Pírötum. Frumvarp Pírata er næsta rökrétta skref í þeirri vinnu. Við þurfum ekki að bíða eftir þessu lengur. Afglæpavæðingin bjargar lífum. Við getum samþykkt þetta mikilvæga mál í kvöld. Það eina sem þarf er að þingmenn meiri hlutans standi með eigin stefnu og sannfæringu. Að því sögðu ætla ég að kynna nefndarálitið og þær breytingartillögur sem fylgja. Forseti. Bann við vörslu og meðferð ávana- og fíkniefna má fyrst rekja til þriðja áratugar tuttugustu aldar þegar sett voru hér á landi lög um tilbúning og verslun með ópíum o.fl., en lögin byggðust á Haag-samþykktinni frá 1912 sem Ísland gerðist aðili að árið 1921. Gildissvið laganna var þó frekar þröngt framan af og var það ekki fyrr en á sjöunda og áttunda áratug aldarinnar sem öll ávana- og fíkniefni voru felld undir löggjöfina og varsla og meðferð þeirra gerð refsiverð. Síðan þá hefur neysla fíkniefna aukist jafnt og þétt. Þá hafa neikvæðar afleiðingar neyslunnar komið skýrar fram og vandamálum tengdum neyslunni fjölgað. Á þeim tíma hafa engar grundvallarbreytingar verið gerðar á því hvernig tekið er á neytendum fíkniefna. Refsiheimildir hafa frá upphafi verið við vörslu og meðferð fíkniefna en beiting þeirra gagnvart neytendum hefur þó breyst að litlu leyti með tímanum. Það er helst á undanförnum árum að horfið hefur verið frá þyngri refsingum fyrir vörslu neysluskammta auk þess sem smávægileg brot fara ekki á sakaskrá lengur. Þá hefur í auknum mæli verið lögð áhersla á skaðaminnkun í aðgerðum yfirvalda til að sporna gegn neikvæðum afleiðingum neyslu. Þrátt fyrir þær framfarir sem orðið hafa í málaflokknum á undanförnum árum verður ekki litið fram hjá því að enn eru í gildi refsiákvæði fyrir vörslu og meðferð fíkniefna til eigin neyslu, jafnvel þó að magn efna sé mjög lítið. Því mega neytendur vænta þess að vera beittir sektum, en það sem kann að vega þyngra er skylda lögreglu til að stöðva og koma í veg fyrir þessi brot, enda, eins og fram kom í umsögn lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu um frumvarp um neyslurými á 149. löggjafarþingi, hefur lögregla ekkert mat um það hvort hún láti yfir höfuð til sín taka þegar hún hefur afskipti af einstaklingi sem hefur á sér fíkniefni. Þá hefur lögregla ekkert mat um það til hvaða aðgerða verði gripið hafi hún afskipti af einstaklingi sem varslar fíkniefni. Á meðan til staðar eru heimildir til að refsa neytendum fíkniefna hefur lögregla áfram skyldu til að koma í veg fyrir vörslu og meðferð neysluskammta, leggja hald á efni sem hún finnur og beita nauðsynlegum rannsóknarúrræðum til að upplýsa um möguleg brot. Á meðan einstaklingar sem hafa undir höndum neysluskammta fíkniefna mega vænta þess að för þeirra verði stöðvuð, á þeim gerð líkamsleit, efni haldlögð og þeir sektaðir þegar þeir leita til yfirvalda eða þegar lögregla verður á þeirra vegi er ekki hægt að viðhalda áhrifaríkri skaðaminnkunarstefnu. Þetta fer bara ekki saman. Það hefur sýnt sig í öllum þeim ríkjum sem hafa stigið skrefið til afglæpavæðingar til fulls að það er fyrst með afglæpavæðingu neyslu fíkniefna sem raunverulegur árangur næst í því að draga úr skaðlegum áhrifum fíkniefnaneyslu. Það er mjög skýrt. Þetta hefur verið reynt og niðurstöðurnar eru til staðar. Við erum ekki að finna upp hjólið hérna. Nauðsyn þess að afglæpavæða fíkniefni hefur orðið skýrari á undanförnum árum. Dauðsföllum vegna fíkniefnaneyslu, t.d. vegna ofskömmtunar, hefur fjölgað og er tíðni þeirra fremur há á Íslandi. Árið 2018 létust í það minnsta 29 einstaklingar þar sem andlátið var tengt lyfjanotkun þeirra, en leiða má líkur að því að öll eða flest þeirra andláta hafi verið tengd fíkniefnaneyslu. Sé fjöldinn borinn saman við önnur ríki Evrópu má sjá að dánartíðni vegna fíkniefnaneyslu er talsvert hærri á Íslandi, um 8 á hverja 100.000 íbúa, en í Evrópu um 2,3 á hverja 100.000 íbúa. Þessar tölulegu staðreyndir varpa ljósi á það hve alvarlegan vanda Ísland glímir við hvað varðar skaðlega neyslu fíkniefna og nauðsyn þess að beita skaðaminnkandi aðferðafræði til að draga úr neikvæðum afleiðingum fíkniefnaneyslu. Forseti. Ég ætla að fjalla aðeins um þær breytingartillögur sem við leggjum fram til að koma til móts við helstu áhyggjur og tillögur umsagnaraðila sem komu til nefndarinnar. Með frumvarpinu er lagt til að móttaka eða kaup á efnum sem falla undir lög um ávana- og fíkniefni verði felld út úr refsinæmishugtaki laganna. Fram komu athugasemdir fyrir nefndinni um að slíkt gæti haft áhrif á meðferð sakamála þar sem til rannsóknar eru innflytjendur og dreifiaðilar efnanna. Þau sjónarmið komu einnig fram að markmið frumvarpsins væri nægilega tryggt með því að takmarka refsileysi einungis við vörslu efna til eigin neyslu. Því er lagt til að orðalag b-liðar 1. gr. verði fært nær því sem er að finna í gildandi lögum og að hugtökunum „móttöku“ og „kaupum“ verði þannig bætt aftur við greinina, en að varsla efna þegar magn er undir því sem getur talist til eigin nota verði refsilaus. Nokkuð mikið var rætt fyrir nefndinni hvort rétt væri að skilgreina neysluskammta og miða refsinæmi vörslu við tiltekinn fjölda neysluskammta eða dagskammta. Slíkt fyrirkomulag er í samræmi við það sem tíðkast hefur í Portúgal og öðrum löndum sem hafa afglæpavætt neyslu eða vörslu neysluskammta fíkniefna. Skilgreining neysluskammta var rædd í nokkru máli á fundum nefndarinnar og komu þau sjónarmið fram, m.a. í máli gesta, að mikilvægt væri að fyrir lægi einhver skilgreining á því hvað skyldi teljast neysluskammtur. Slíkt myndi auðvelda störf lögregluyfirvalda og dómstóla og auka á skýrleika þeirra refsiákvæða sem um ræðir. Nokkuð hefur verið fjallað um hversu fýsilegt það sé að skilgreina neysluskammta. Því hefur verið haldið fram að vinna við slíka skilgreiningu gæti verið afar erfið þar sem um mörg efni sé að ræða. Í raun hafa komið fram dálítið neikvæð sjónarmið þegar kemur að þeirri umræðu um hvernig við getum skilgreint neysluskammta. Það vandamál má þó leysa með því að líta til þeirra landa sem þegar hafa afglæpavætt neyslu fíkniefna því að í mörgum þeirra hafa neysluskammtar þegar verið skilgreindir. Eftirlitsstofnun Evrópu með lyfjum og lyfjafíkn er sjálfstæð stofnun á vegum Evrópusambandsins og hlutverk hennar er að veita stefnumótendum, sérfræðingum og rannsakendum fíkniefnamála áreiðanlegar, ítarlegar og víðtækar upplýsingar um fíkniefnamál. Stofnunin hefur þegar tekið saman lagalega stöðu neytenda þegar kemur að refsinæmi neyslu og vörslu neysluskammta um alla Evrópu. Samkvæmt stofnuninni hafa nokkur lönd Evrópusambandsins þegar skilgreint neysluskammta eða miðað refsinæmi við ákveðið lítið magn efna, sem gæti þá talist vera til eigin neyslu, en þau eru Portúgal, Spánn, Ítalía, Slóvenía, Króatía, Búlgaría, Tékkland og Lettland. Sum landanna hafa skilgreint stutta lista af algengustu fíkniefnum en önnur ítarlega lista sem ná til allra þeirra efna sem skilgreind eru sem ólögleg í alþjóðasamningum um ávana- og fíkniefni. Það liggur ljóst fyrir að þegar hafa mörg lönd farið í þá vinnu að skilgreina neysluskammta með einum eða öðrum hætti. Í ljósi þess er eðlilegt að sækja þekkingu til Evrópuríkja sem hafa nú áratugalanga reynslu af afglæpavæðingu vímuefna. Gildandi lög hafa að geyma reglugerðarheimild og á grundvelli hennar hefur verið sett reglugerð um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni auk þess sem nýjar reglugerðir hafa reglulega verið settar til að uppfæra listann, tilgreina hvaða ávana- og fíkniefni falli undir hann. Lagt er til að bætt verði við frumvarpið nýrri reglugerðarheimild þar sem ráðherra skilgreini nákvæmlega hvaða magn efna skuli teljast til eigin neyslu. Þó verði ekki skylda að kveða á um magn allra þeirra efna sem falla undir lög um ávana- og fíkniefni, heldur aðallega þau sem algeng eru á Ísland. Við það að skilgreina magn sem talist getur til eigin neyslu getur ráðherra haft til hliðsjónar magn efna sem skilgreint hefur verið í öðrum Evrópuríkjum til eigin neyslu. Þar er sérstaklega hægt að líta til þeirra landa sem fjallað er um í nefndarálitinu. Annar möguleiki væri að líta til þeirra brota sem lögreglustjóri hefur heimild til að ljúka með lögreglustjórasekt eða að líta til þeirra smávægilegu brota sem ekki fara lengur á sakaskrá og miða skilgreiningu neysluskammta við það magn efna. Fíkniefnalagabrot fara núorðið ekki á sakaskrá þegar sekt er ákveðin lægri en 100.000 kr. Því er lagt til að nýrri málsgrein verði bætt við 2. gr. laganna þar sem sett verði reglugerðarheimild til handa ráðherra þar sem honum verði gert skylt að setja reglugerð þar sem kveðið er á um hvaða magn ávana- og fíkniefna talist geti til eigin nota. Við mat á því hvaða magn teljist til eigin nota skuli miða við tíu daga neysluskammt. Ekki er þó kveðið á um skyldu til að þær skilgreiningar liggi fyrir um öll vímuefni, enda er þess ekki að vænta að ráðherra leggist í þá vinnu að skilgreina neysluskammta allra vímuefna. Ef upp kemur sú staða að ekki er til skilgreining fyrir efni sem lögregla leggur hald á og óljóst hvort um skammt til eigin neyslu eða dreifingar er að ræða þá gildir áfram meginreglan um að varslan sé aðeins refsiverð þegar magn efna er svo mikið að það geti ekki talist til eigin nota. Fyrir nefndinni var rætt um þá staðreynd að með frumvarpinu væru aðeins lagðar til breytingar á 2. gr. laga um ávana- og fíkniefni. Ekki væri gert ráð fyrir breytingum á öðrum greinum frumvarpsins. Ábendingar bárust um að fólk í fíknivanda noti ekki bara efni sem skilgreind eru sem ólögleg samkvæmt 2. gr. laganna, heldur einnig samkvæmt 3. gr., sem fjallar um efni sem eru heimil í læknisfræðilegum og vísindalegum tilgangi. Undir 3. gr. falla ýmis lyfseðilsskyld lyf sem fólk í fíknivanda leitar oft í, svo sem morfínskyld og örvandi lyf. Minni hlutinn tekur undir þau sjónarmið að refsileysi vörslu neysluskammta eigi að taka til allra efna sem vímuefnaneytendur kunna að neyta, hvort sem um ræðir lyfseðilsskyld lyf eða ávana- og fíkniefni. Leggur minni hlutinn því til breytingar þess efnis að varsla efna verði gerð refsilaus á sama hátt og gert er gagnvart 2. gr. í 1. gr. frumvarps þessa. Þar sem uppbygging 3. gr. er ólík 2. gr. og kveðið er á um óheimila vörslu á tveimur stöðum í greininni er lagt til að við 4. mgr. greinarinnar bætist nýr málsliður, sem kveður á um refsileysi vörslu þegar magn er ekki umfram það sem talist getur til eigin nota. Hvað varðar nánari skilgreiningar á neysluskömmtum tekur breytingartillaga í 2. lið einnig til þeirra efna sem falla undir 3. gr. Nokkuð var rætt fyrir nefndinni um gildissvið frumvarpsins gagnvart börnum, þ.e. einstaklingum undir 18 ára aldri. Þau sjónarmið voru höfð uppi, m.a. af gestum og í umsögnum sem bárust nefndinni, að ekki gæti talist ásættanlegt að gera refsilausa vörslu neysluskammta fyrir börn. Minni hlutinn leggur áherslu á að markmið þessa frumvarps er ekki að auka aðgengi að fíkniefnum heldur miklu frekar að auðvelda yfirvöldum að aðstoða fíkniefnaneytendur sem þurfa hjálp. Meðferð efnanna verður áfram óheimil á íslensku forráðasvæði. Eina breytingin sem hér er lögð til er að afnema refsingar fyrir vörslu efnanna, enda telur minni hlutinn fullreynt að draga úr fíkniefnaneyslu og skaðlegum afleiðingum hennar með beitingu refsinga í garð neytenda. Það virkar ekki, það er augljóst. Við höfum reynt það í 40 ár. Minni hlutinn telur engin rök standa til þess að viðhalda refsingum gagnvart börnum þegar þær eru afnumdar gagnvart fullorðnum og leggur því ekki til breytingar í því efni. Fyrir nefndinni var einnig rædd sú staðreynd, sem bent var á í umsögnum og af gestum nefndarinnar, að með samþykkt frumvarpsins yrði ekki lengur hægt að haldleggja efni. Þannig hefur þeim möguleika t.d. verið lýst að sé ekki til staðar heimild til upptöku fíkniefna geti komið upp sú staða að lögreglu geti borið skylda til að skila efnum til neytanda sem hún hefur tekið af honum, sem getur jafnvel verið barn eða ungmenni. Slík staða sé óviðunandi, þ.e. að lögreglu sé gert að afhenda barni fíkniefni sem það getur borið skaða af. Þetta er mjög skiljanlegt sjónarmið og minni hlutinn tekur undir það sjónarmið að þegar um er að ræða börn sé mikilvægt að gæta að ákveðnu öryggissjónarmiði, þ.e. að yfirvöldum beri að koma í veg fyrir mögulegan skaða sem barn getur orðið fyrir vegna neyslu fíkniefna. Það sjónarmið þarf að vega á móti hinu gagnstæða, þ.e. hvaða skaða lögregla vinnur einstaklingi með því að leggja hald á fíkniefni hans. Það sjónarmið á við um börn jafnt sem fullorðna. Barn sem hefur ánetjast fíkniefnum er enda í sömu hættu og fullorðinn á að upplifa fráhvarfseinkenni eða að verða fyrir öðrum neikvæðum afleiðingum í kjölfar þess að fíkniefni eru haldlögð. Í 2. mgr. 1. gr. barnalaga segir að það sem sé barni fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang þegar teknar eru ákvarðanir um málefni þess. Verður að líta á það sem svo að lögreglu beri skylda til að starfa eftir þeirri lagareglu í störfum sínum þegar kemur að börnum. Þá verður ekki litið hjá því að önnur lögmál kunna að gilda um afskipti lögreglu af ólögráða börnum en fullorðnum einstaklingum. Á meðan það getur talist rétt að treysta fullorðnum einstaklingum til að taka sjálfir ákvarðanir um neyslu fíkniefna og hvaða hjálp þeir sæki sér vegna þess, verður ekki litið hjá því að ríkið ber ákveðna skyldu gagnvart ólögráða einstaklingum, en samkvæmt 1. mgr. 1. gr. barnalaga á barn rétt á að lifa, þroskast og njóta verndar, umönnunar og annarra réttinda í samræmi við aldur sinn og þroska og án mismununar af nokkru tagi. Það kann að vera rétt í sumum tilvikum fyrir lögreglu að grípa inn í neyslu ólögráða barns með það að markmiði að vernda barnið fyrir skaðlegum afleiðingum fíkniefnaneyslu. Slíkt inngrip getur þó aðeins komið af þeirri ástæðu að það sé barninu fyrir bestu - ekki einfaldlega vegna þess að varsla fíkniefna sé skilgreind sem óheimil. Minni hlutinn telur því ástæðu til að bæta við lagaheimild fyrir lögreglu til þess að haldleggja fíkniefni í fórum barns þegar slíkt inngrip samræmist hagsmunum barnsins. Þá lagastoð sem hingað til hefur verið notuð til haldlagningar er að finna í 6. mgr. 5. gr. laga um ávana- og fíkniefni. Bent hefur verið á að verði ekki gerðar breytingar á þessari grein verði skylda lögregla til að leggja hald á fíkniefni áfram til staðar þrátt fyrir samþykkt þessa frumvarps, enda kann efna að hafa verið aflað með ólögmætum hætti. Minni hlutinn tekur undir þau sjónarmið og leggur því til breytingu á greininni þess efnis að nýjum málslið verði bætt við 6. mgr. 5. gr. laganna eins og nánar greinir í breytingartillögu. Forseti. Ég veit að þetta hefur verið löng ræða en mér ber að fjalla aðeins um frávísunartillögu hv. þm. Höllu Signýjar Kristjánsdóttur. Þar eru teknar fram nokkrar ástæður fyrir því að vísa eigi þessu máli til ríkisstjórnarinnar og nú vitna ég í frávísunartillöguna, með leyfi forseta: „b. málið fékk ekki nægjanlega vinnslu í nefndinni og var tekið hálfklárað út úr henni í stað þess að finna þann farveg sem skilar markmiði frumvarpsins í sátt.“ Ég bið og vonast til þess að hv. þingmaður útskýri þetta á eftir þegar hún mælir fyrir tillögunni. Ég veit ekki betur en að á sínum tíma, þegar við fengum gesti í þessu máli og komið var nefndarálit, hafi verið spurt hvort gestakomum væri lokið og þá var öll nefndin sammála um að gestakomum væri lokið. Tekin var góð og löng umræða um nefndarálitið og breytingartillögur þannig að ég skil ekki á hvaða forsendum þetta á að hafa verið tekið hálfklárað úr nefndinni, þegar öll nefndin var sammála um að málið væri tilbúið. Einnig stendur í tillögunni að þörf sé á frekari skilgreiningu á neysluskömmtum. Því er ég algerlega sammála, enda kemur fram í breytingartillögu að setja eigi í hendur heilbrigðisráðherra að skilgreina neysluskammta. Í tillögunni kemur einnig fram að mikilvægt sé að reynsla fáist á úrræði eins og neyslurými áður en frumvarpið verði afgreitt. Þá langar mig til að láta hv. þingmann vita og ég á eftir að fjalla um það - ég vona að ég renni ekki út á tíma - að ég legg fram breytingartillögu þess efnis að gildistaka laganna frestist til 1. janúar, með það í huga að gefa heilbrigðisráðherra svigrúm til að vinna þá reglugerð og þá verði mögulega líka komin einhvers konar reynsla á neyslurýmin. Svo segir hér líka að mikilvægt sé að skoða betur hvernig verði tekið á upptöku skammta og á neyslu og vörslu barna á fíkniefnum og því sé lagt til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Mér finnst mikilvægt að bæta við hérna í lokin - og þetta kemur fram í nefndaráliti minni hlutans, og er hluti af breytingartillögunum, og hefur með mat á áhrifum og ávinningi að gera - að í ljós kom á fundum nefndarinnar að ein af nauðsynlegum forsendum þess að ná árangri í því að berjast við skaðlegar afleiðingar fíkniefnaneyslu er að nýta það fjármagn sem sparast í kjölfar afglæpavæðingar til þess að koma betur til móts við fíkniefnaneytendur með áherslu á skaðaminnkun, og að eyða meira fé í áhrifaríkar forvarnir. Minni hlutinn telur því nauðsynlegt að samhliða samþykkt þessa frumvarps verði hugað að því hvernig megi best tryggja að ávinningnum af afglæpavæðingu vörslu neysluskammta verði varið til að efla skaðaminnkunarstarf og forvarnir. Í því skyni leggur minni hlutinn til að heilbrigðisráðherra skipi starfshóp til að hafa virkt eftirlit með árangri og áhrifum sem samþykkt þessa frumvarps mun hafa. Ef árangurinn verður nokkuð í samræmi við það sem sést hefur í öðrum ríkjum sem farið hafa í sambærilegar aðgerðir hvað varðar afglæpavæðingu fíkniefna má vænta þess að fjármunir sparist bæði í refsivörslu- og heilbrigðiskerfinu. Mikilvægt er þá að gæta þess að það fé verði notað til að aðstoða neytendur fíkniefna og draga enn frekar úr neikvæðum afleiðingum neyslu fíkniefna. Þetta er lykilatriði í þessari stefnubreytingu, forseti, en slík nefnd getur einnig haft eftirlit með því hvort frekari lagabreytinga verði þörf og hvort samþykkt þessa frumvarps nái markmiði sínu. Þannig getum við í raun litið á samþykkt þessa frumvarps sem tilraunaverkefni, það þarf ekki að líta á þetta sem eitthvað sem er meitlað í stein. Við getum litið á þetta - þó að þetta sé kannski hættulegt orð til að nota í lagagerðinni, en ég er ekki sammála því að svo sé - sem tilraunaverkefni sem fylgst verður vel með og ef illa gengur getum við breytt nálguninni. Ef þetta gengur ekki þá segir það sig sjálft að við breytum því. Frumvarpið er byggt á reynslu annarra þjóða sem hafa tekið upp stefnu refsileysis með mjög góðum árangri. Við erum ekki að finna upp hjólið. Þetta er ekki bara út í loftið. Það sem við vitum er að refsistefnan virkar ekki. Hún eykur á vandann og það er óábyrgt að halda í stefnu sem hefur á 40 árum engan árangur borið heldur þvert á móti haft skaðlegar afleiðingar. En eins og ég sagði áðan, forseti, vildi ég gera grein fyrir breytingartillögu sem lögð hefur verið fram í sérstöku þingskjali. Við meðferð málsins komu fram athugasemdir sem sneru að því að nauðsynlegt væri að gefa nægan tíma til að undirbúa setningu reglugerðar sem kvæði á um það magn efna sem talist gæti til eigin nota. Þannig mætti koma í veg fyrir þá réttaróvissu sem skapast myndi við gildistöku laganna þangað til umrædd reglugerð væri sett. Er því lagt til að gildistöku verði frestað um nokkurra mánaða skeið svo að ráðherra gefist færi á að setja umrædda reglugerð. En alveg í lokin vil ég minnast á a-lið í frávísunartillögu hv. þm. Höllu Signýjar Kristjánsdóttur þar sem segir að hvorki hafi verið haft samráð við lögreglu né heilbrigðisyfirvöld við gerð frumvarpsins, jafnvel þótt þetta séu þeir aðilar sem muni vinna mest að þessu málefni. Það var samt þannig að við fengum umsagnir frá þessum aðilum og við unnum breytingartillögurnar til að koma til móts við þær umsagnir sem komu fram. Ég vil einnig minna á það, eins og ég sagði í byrjun ræðunnar, að ég skil þau sjónarmið að þingmenn hefðu viljað sjá þetta mál unnið betur og í betra samráði við þessa aðila. En við buðum fram þingsályktunartillögu og það var ekki áhugi á henni, mögulega vegna þess að verið er að binda heilbrigðisráðherra um of um að koma með frumvarp. En þetta var tillaga sem við komum með og það var ekki áhugi á henni, þannig að niðurstaðan er sú að við munum greiða atkvæði um þetta frumvarp okkar, sem er vel unnið. Það er ekki rétt að þetta sé hálfklárað og illa unnið. Það hefur verið langur undirbúningstími, alveg frá þingsályktunartillögu 2013, fyrir utan það að út kom skýrsla 2016 og við byggjum á reynslu annarra landa sem hafa reynt þetta. Nú er ég farin að endurtaka mig, en mér finnst skipta gífurlega miklu máli að við getum greitt atkvæði um þessi mál út frá eigin sannfæringu í stað þess að gera þetta að einhvers konar pólitík. Það þætti mér afar vænt um. Mér þykir leiðinlegt að ekki var hægt að fara sáttaleiðina, því að ég hefði valið að fara þá leið.
Frú forseti. Ég ætla ekki að bresta á hér með langri ræðu, sem maður byrjar alltaf á því að segja áður en maður heldur langa ræðu, en mig langar til að byrja á því að þakka hv. þm. Halldóru Mogensen. Ég vil þakka henni fyrir ræðu hennar sem var góð og tilfinningarík. Ég vil þakka henni fyrir seigluna í þessu máli. Ég vil þakka henni fyrir alla vinnuna sem hún hefur lagt í þetta og eljuna við að reyna að fá stjórnarþingmenn til að vera stundum trúir sannfæringu sinni og stundum trúir stefnu flokka sinna. Ég vil þakka henni fyrir að kenna okkur allt sem hún hefur lesið um þessi fræði. Ég er farin að hljóma eins og ég sé stödd í afmælisveislu hv. þm. Halldóru Mogensen, en það er nú samt þannig að þetta mál væri ekki hér ef ekki væri fyrir hennar seiglu af því að hún brennur svo sannarlega fyrir þessari afglæpavæðingu og skaðaminnkandi meðferð fíkla af öllum stærðum og gerðum. Það var mér ánægja að fá að vera meðflutningsmaður á þessu máli af því að ég hef mikla trú á því að afnám refsinga og skaðaminnkun muni bjarga mannslífum. Mér finnst í rauninni mjög sorglegt að finna þau átök sem verða í þinghúsinu um mannúðarmál eins og þau sem við erum að fjalla um hér í kvöld. Mér finnst það óþægilegt. Í rauninni ættum við að geta komið okkur saman um að gera allt sem í okkar valdi stendur til að lina þjáningar þeirra sem glíma við fíknivanda. Fíkn er heilbrigðisvandamál og við eigum að fjalla um fíknivandann á þeim vettvangi, út frá því sjónarhorni, en ekki út frá refsistefnu, út frá fordæmingu og útskúfun. Því miður eimir enn of mikið eftir af þeirri útskúfun í huga margra hér innan húss eins og annars staðar í samfélaginu. Og við þurfum að gera allt sem við getum til að koma í veg fyrir. Mýtan um fíkniefnalaust Ísland árið 2000 er dauð. Refsistefnan hefur engu skilað, engu. Í störfum mínum sem lögmaður hitti ég oft fólk sem glímdi við þann vanda að vera fíkill. Oftsinnis fékk ég að heyra sögur af fólki sem var frelsissvipt, sem þorði ekki að hringja á lögreglu sér til aðstoðar, sem var statt í veislu og þorði ekki að hringja á sjúkrabíl til að aðstoða vini sína sem voru í vanda o.s.frv. Þetta er hluti af því máli, að koma í veg fyrir ótímabær dauðsföll sem hægt væri að koma í veg fyrir, t.d. ef þeir sem eru í kringum viðkomandi fíkil þora að hringja á lögreglu og sjúkrabíl sér til aðstoðar. Það verður áfram refsivert að selja fíkniefni. Það verður áfram refsivert að fíkniefni gangi kaupum og sölum. En verði þetta frumvarp samþykkt þá verður ekki refsivert að vera með neysluskammta á sér. En af því að þetta mál kemur ekki úr réttri átt, frá réttum flokki, frá réttum þingmanni þá virðast þingmenn stjórnarflokkanna, sem á tyllidögum segjast fylgjandi skaðaminnkun, ekki mega styðja þetta mál. Það finnst mér alveg ótrúlega sorglegt. Ég endurtek: Þetta er mannúðarmál. Þetta er ekkert annað en mannúðarmál. Og þetta er heilbrigðismál. Þess vegna er í rauninni alveg óskiljanlegt að við skulum ekki öll 63 styðja þetta mál. Lagðar eru til breytingar á málinu sem eru til bóta og koma til móts við þær ábendingar sem við fengum í nefndinni. Þetta mál var fullunnið hér fyrir áramót þegar við í hv. velferðarnefnd vorum vikum saman að fást við þingmannamál vegna þess að engin stjórnarmál komu inn í nefndina fyrr en í lok nóvember á síðasta ári. Þess vegna tókst okkur að klára gestakomur í málinu og fullvinna nefndarálit. Okkur tókst að gera það þannig að við ræddum meira að segja nefndarálitið á tveimur nefndarfundum án gesta. Það var fullbúið áður en við fórum í jólahlé. Þess vegna er það ekki rétt að málið sé ekki fullbúið. Mig langar líka að segja eina sögu. Hún er af lögreglumanninum sem leyfir þeim sem hann aðstoðar að láta fíkniefnin, sem viðkomandi fíkill er með í fórum sínum, detta á gólfið í lögreglubílnum og skilja þau eftir þar án afleiðinga af því að lögreglumaðurinn lítur svo á að með því sé hann í skaðaminnkandi aðgerð. Lögreglumaðurinn var samt ekkert endilega viss um að hann væri fylgjandi afglæpavæðingu, en þegar lögreglumanninum var bent á að hann væri í rauninni að framkvæma afglæpavæðingu án þess að hafa fyrir því lagastoð þá jánkaði hann því. Hann leit svo á að mannúðlegri meðferð gagnvart fíklum kæmi þeim mun betur til aðstoðar en refsistefnan sem lögin þó fyrirskipa. Mig langar eiginlega að láta þetta að vera lokasöguna í kvöld í ræðu minni og ljúka svo ræðunni á því að segja aftur: Takk, hv. þm. Halldóra Mogensen, fyrir seigluna.
Virðulegur forseti. Varsla neysluskammta fíkniefna hefur verið refsiverð í hartnær 50 ár á Íslandi og víðar um heim með hörmulegum afleiðingum. Stríðið gegn fíkniefnum var og er stríð gegn fólki og þetta stríð er löngu tapað með ómældri, áframhaldandi mannfórn í nafni gjaldþrota stefnu sem hefur einungis leitt af sér meiri neyslu, ódýrari og fleiri vímuefni, skipulagða glæpastarfsemi og hræðilegan og óréttlætanlegan fjölda ótímabærra dauðsfalla. Þegar refsivæðing vörslu neysluskammta fíkniefna og refsivæðing fíkniefna yfir höfuð tók gildi á Alþingi var umræðan ekki löng. Þetta kom svolítið sem boð að ofan frá Bandaríkjunum, að nú skyldum við vera með í stríðinu gegn fíkniefnum. Ég trúi því að það hafi hvorki fengið mikla né ítarlega umræðu hér að ákveðið hafi verið að jaðarsetja heilan hóp af einstaklingum í samfélagi okkar. Síðan þá hefur vímuefnanotendum verið útskúfað. Þeim hefur verið mismunað. Þeim hefur verið úthýst úr samfélaginu. Þau hafa verið fyrirlitin. Þau hafa verið skilin eftir án aðstoðar. Þeim hefur verið ýtt út í enn verri aðstæður eða þau verið fangelsuð. Með tímanum hefur ekki lengur þótt alveg nógu fínt að tala fyrir útskúfun fólks í vímuefnavanda. Það er ekki lengur alveg ásættanlegt, a.m.k. í fínni kreðsum. Það þykir eðlilegt að tala um að fólk sem á við vímuefnavanda að stríða kljáist við sjúkdóm en það hefur lítið hreyft við því að veita því fólki sem sagt er að þjáist af sjúkdómi viðeigandi heilbrigðisþjónustu. Nú, þegar við erum komin með þetta mikilvæga mál alla leiðina hingað í 2. umr., heyrum við rök sem við höfum svo sem heyrt lengi; óttann við að normalísera fíkniefnaneyslu, normalísera vímuefnanotkun. Frú forseti. Það er ekkert eðlilegt eða normal við að refsa fólki fyrir neyslu vímuefna. Það er bara ekkert eðlilegt við það. Hið normala ástand er óeðlilegt. Eins og staðan er núna þykir það normal að níðast á fólki fyrir að vera veikt. Það er í lögum að refsivert sé að nota vímuefni. Það þykir normal að níðast á börnum fyrir að fikta með fíkniefni. Við erum að leggja til að normalísera það að börn sem fikta geti leitað til lögreglunnar án ótta við afleiðingar, að þau geti óhrædd farið til lögreglunnar og beðið um aðstoð ef vini þeirra verður á og fær sér of stóran skammt. En nei, við viljum frekar að þau séu hrædd við lögregluna, að þau treysti ekki lögreglunni, að þau treysti ekki heilbrigðisstarfsmönnum, að þau vilji ekki leita sér aðstoðar. Ímyndum okkur hversu mörg mannslíf hafa tapast vegna þess að unga fólkið okkar treystir ekki lögreglunni til að hjálpa sér í aðstæðum sem þessum. Eigum við ekki frekar að normalísera það að lögreglan sé til staðar og að lögreglan sé öruggur staður fyrir börn til að leita til verði þeim á, frekar en að það geti komið þeim á sakaskrá, að það geti komið þeim í vandræði og að þau hafi frekar hvata til að leita sér ekki aðstoðar, mögulega með ómældum hræðilegum afleiðingum? Ég vil segja að skaðaminnkun og sú stefna að hætta að refsa fólki fyrir að neyta vímuefna hafi komist rækilega á dagskrá með tilkomu Pírata í stjórnmálin. Eins og farið hefur verið yfir byrjar þetta mikilvæga mál með því að lögð er fram þingsályktunartillaga árið 2013 sem verður að skýrslu árið 2016 og sú skýrsla er unnin í þverfaglegu samstarfi, m.a. lögreglunnar og landlæknis. Þessir aðilar komust að þeirri niðurstöðu 2016 að hætta ætti að refsa fyrir neyslu. Það samráð sem kallað er eftir nú hefur nú þegar farið fram, mjög ríkulega. En nú á að semja aðra skýrslu. Nú á að láta fólk í vímuefnavanda bíða í nokkur ár í viðbót á meðan annar starfshópur er skipaður, á meðan önnur skýrsla er skrifuð. Og á meðan skal þessi hópur bíða eftir réttlæti. Mig langar aðeins að tala um frávísunartillöguna sem liggur hér fyrir vegna þess að mér sárnar það sem ég tel bara vera mjög óheiðarlega framsetningu á henni. Í fyrsta lagi kemur fram að með frumvarpinu séu lagðar til breytingar á lögum þess efnis að bann við vörslu, kaupum og móttöku efna verði fellt brott. Það er rétt að benda á að breytingartillaga liggur hér fyrir sem tryggir að kaup og móttaka verða áfram refsiverð. Fyrsta setningin er því tæknilega séð ekki rétt. Þótt rétt sé að þetta standi í frumvarpinu ætti flutningsmaður frávísunartillögunnar, hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir, vel að vita að þetta er hluti af breytingartillögum flutningsmanns sem er í nefnd með hv. þingmanni. Sömuleiðis er hér haldið fram að hvorki hafi verið haft samráð við lögreglu né heilbrigðisyfirvöld við gerð frumvarpsins. Ég vísaði rétt í þessu til starfshóps sem innihélt heilbrigðisyfirvöld, sem innihélt lögregluna og lögreglan og heilbrigðisyfirvöld komu auðvitað fyrir nefndina. Í b-lið frávísunartillögunnar er því haldið fram að málið hafi ekki fengið nægilega vinnslu í nefndinni og hafi verið tekið hálfklárað út úr henni. Hið rétta er að málið var tilbúið fyrir áramót en því hefur verið haldið í gíslingu í nefndinni hjá meiri hlutanum frá þeim tíma. [[Gripið fram í.]]Nefndarmenn í meiri hluta velferðarnefndar höfðu auðvitað fulla burði til þess að óska eftir frekari gestakomum og frekari upplýsingum þá sex mánuði sem málið var strand í nefndinni eftir að við reyndum fyrst að koma því út. Í c-lið er talað um að þörf sé á frekari skilgreiningu á neysluskömmtum. Jú, ókei, en við færum dómsmálaráðherra þá ákvörðun. Að lokum vil ég auðvitað benda á það sem mér finnst svo sorglegt, þ.e. að flutningsmaður tillögunnar telur mikilvægt að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar til að semja megi skýrslu um málið, aðra skýrslu. Nú skulum við bíða eftir annarri skýrslu, öðrum starfshópi og svo kannski seinna kemur frumvarp. Þessi ríkisstjórnin er auðvitað með afglæpavæðingu vímuefna á stefnuskrá sinni eða ég hélt það einhvern veginn, ég skildi stefnuskrána þannig. Nú er eitt ár eftir af kjörtímabili ríkisstjórnarinnar og enn þá bólar ekkert á því. Ef það á að skrifa skýrslu fyrst þá tel ég nú bara útséð um að þessi ríkisstjórn ætli að gera þetta en auðvitað má koma mér skemmtilega á óvart með það. Sameinuðu þjóðirnar og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin, þessar stofnanir hafa báðar mælt með því að ríki afglæpavæði neysluskammta. Ríkisstjórnin hefur haft þrjú ár til að gera það sem hún lofaði kjósendum sínum að gera með stjórnarsáttmála og hún hefur ekki gert það. Og nú eigum við að bíða eftir einhverri skýrslu til þess að fá mögulega kannski seinna réttarbót fyrir einn jaðarsettasta hóp á Íslandi. Þetta er auðvitað mjög sorglegt, virðulegi forseti, og alls ekki réttlætanlegt. Ég vona að þingmenn sjái að við lögðum til sáttatillögu í þessu máli. Við lögðum til þingsályktunartillögu þar sem var skýr tímalína, skýr krafa um að leggja fram frumvarp fyrir áramót. En þetta var of ströng krafa fyrir meiri hlutann. Það var ekki einu sinni hægt að líta við þessari hugmynd okkar, sáttatillögu okkar um hvernig þetta gæti komið frá heilbrigðisráðherra þannig að græni takkinn væri aðeins þægilegri fyrir stjórnarþingmenn. En það var ekki í boði. Sáttaviljinn var því okkar megin. Hann var því miður ekki í stjórnarmegin.
Virðulegi forseti. Í nokkur hundruð ár refsaði guð fólki með ævarandi vítislogum fyrir minnstu syndir, svo sem kynferðisbrot. Samfélagið óx upp úr því. Lengi vel, og sennilega lengst af, voru börn lamin til óbóta þegar þau óhlýðnuðust. Feður börðu börnin sín með belti, grátandi yfir því að þurfa að aga þau þannig, þeim til heilla. Sem betur fer uxum við upp úr því sem samfélag en auðvitað aldrei alveg að fullu. Auðvitað tíðkast ofbeldi gegn börnum en sem samfélag viðurkennum við að það sé slæmt vegna þess að sú aðferð hefur brugðist við að fá börnin til að haga sér eins og við viljum. Við þroskuðumst upp úr því vegna þess að það að berja börnin sín er rangt. Það á aldrei að gera það. Hvað annað? spyr einhver. Eitthvað annað, virðulegi forseti. Það eru mörg svör við því en eitt þeirra er: Eitthvað annað, eða ekkert ef til þarf, en ekki það. Við refsum ekki börnum okkar með ofbeldi fyrir að óhlýðnaðist og almennt samþykkjum við ekki lengur að guð dæmi okkur í ævarandi vítisvist fyrir að bregðast einhverjum reglum um kynferðismál eins og t.d. því hafa ranga kynhneigð samkvæmt einhverjum normum eða hvaðeina. En þegar kemur að vímuefnamálum erum við enn þá það frumstæð að við refsum fólki fyrir að neyta vímuefna og fólk deyr út af því. Það eru þekkt dæmi um að fólk deyi vegna þess að búið er að útskúfa þessum hópi. Hvort sem fólk á við fíknivanda að stríða eða ekki, virðulegur forseti, er það rangt. Það er bara í grundvallaratriðum rangt að beita þeirri útskúfun og þeim fordómum sem endurspeglast ekki bara í löggjöfinni heldur í álitinu, sem löggjöfin veldur, á því að fólk neyti vímuefna. Þetta umræðuefni er ekki nýtt af nálinni. Við Píratar höfum barist fyrir þessu frá 2013. Á sínum tíma var samþykkt þingsályktun um að stofnaður yrði starfshópur og hann skilaði skýrslu. Ég var sjálfur í þeim starfshópi. Það er búið að skila skýrslu, þetta er orðið að stefnumáli nokkurra flokka og hvaðeina. Það hefur verið farið svolítið vel yfir þetta í fyrri ræðum þannig að ég ætla kannski ekki að halda tæmandi ræðu um allt það ferli. Eftir stendur það sem er svo opinberandi, hversu ógurlega hræddur meiri hlutinn er við það eitt að taka afstöðu til málsins. Hvers vegna? Vegna þess meiri hlutinn vill ekki samþykkja það, virðulegi forseti. Ég held að það sé einfaldlega málið. Þau vilja tala um að íhuga það, þau vilja skoða það aðeins betur árum saman, aftur og aftur. En það er enn þá of mikið að taka af skarið og segja bara: Alþingi gefur þau tilmæli til ríkisstofnana og lögreglunnar að við hættum að berja börnin okkar, að við hættum að refsa fólki fyrir að eiga við vandamál að stríða, fyrir að eiga kannski við vandamál að stríða, fyrir að eiga kannski seinna við vandamál að stríða. Virðulegur forseti. Við munum vaxa upp úr þessu einn daginn. Spurningin er hvenær. Ég vildi óska þess að það yrði í nótt eða í kvöld. Ég óttast að svo verði ekki. En þá skal það líka að sitja eftir hvers vegna ekki. Er það vegna þess að frelsisunnandi þingmenn úr frelsisunnandi flokkum fá ekki nóg fylgi? Nei, það er ekki vandinn, virðulegur forseti. Er það vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn, með alla sína frelsisást, fær ekki að ráða nógu miklu? Það verður hann sem fellir þetta mál ef það fellur, virðulegi forseti. Nokkrir flokkar eru meira til í frelsið en Sjálfstæðisflokkurinn, tala oftar um það af alvöru, leggja fram mál af alvöru og greiða atkvæði í alvöru frelsinu í vil. Það er hægt að nefna nokkra, Pírata, Viðreisn og Samfylkinguna, sem er vinstri flokkur og stærir sig af því. Hvers vegna er þetta svona? Hvers vegna er það þannig að það kemur frávísunartillaga þar sem á að vinna enn eina skýrsluna, enn eina pælinguna, enn eina skoðunina? Það er vegna þess að þetta kemur úr rangri átt. Þetta er það einfalt. Ef málið væri lagt fram af einhverjum öðrum en flokki í stjórnarandstöðu myndi meiri hlutinn samþykkja það, alla vega nægur hluti meiri hlutans til að það færi í gegn. Ég lendi oft í samtölum við kjósendur og ég þarf að leiðrétta einhvern misskilning sem fólk hefur um þingið, um það hvers vegna við erum ekki öll alltaf hér í salnum. Og ég segi: Er ekki eðlilegt að við séum ekki alltaf hér í salnum? Er ekki eðlilegt að þetta sé svona og hinsegin, segi ég um eitthvað sem fólk hefur misskilið. Svo segir einhver: Stundum er málum hafnað bara vegna þess að þau koma úr rangri átt. Og, virðulegi forseti, það er þannig. Það er þannig og það er sjúkt, það er galið, það er bilað og það á ekki að vera þannig. Þegar við erum að tala um að hætta að refsa neytendum eigum við alveg að geta litið á þetta mál fyrir það sem það er. Þetta er í þokkabót minnsta mögulega skref sem við getum tekið til að ná þessum árangri. Það hafa ekki komið fram breytingartillögur um málið, hvernig sé hægt að gera þetta einhvern veginn varlegar, vegna þess að það er búið að setja alla varnagla. Við erum með belti og axlabönd. Vonandi beitum við þeim rétt í framtíðinni. Ég vona innilega að kjósendur, sér í lagi Sjálfstæðisflokksins en líka Vinstri grænna sem hafa talað eins og þau vilji skoða það af alvöru að gera þetta, hugsi sig tvisvar um í næstu kosningum ef þessir tveir flokkar fella þessa tillögu hér í kvöld eða í nótt.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér frávísunartillögu við frumvarp til laga um breytingu á lögum um ávana- og fíkniefni. Með upphaflega frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um ávana- og fíkniefni, nr. 65/1974, þess efnis að bann við vörslu, kaupum og móttöku efna verði fellt brott. Mikilvægt sé að unnið sé að því að neysla fíkniefna og varsla skammta til eigin neyslu verði ekki refsiverð og að fremur sé lögð áhersla á stuðning en refsingar og fleiri einstaklingum þannig komið til hjálpar en ella. Við meðferð frumvarpsins í nefndinni komu fram mikilvægar ábendingar sem ástæða er til að taka tillit til enda mikilvægt að unnið verði áfram með málið. Það sem hefur komið fram er m.a. þetta: Málið var reifað og það komu gestir og það var ekki óskað eftir frekari gestakomum fyrir nefndina fyrir jólin. Það er alveg rétt. Síðan eru liðnir margir dagar. Það kemur ekki fram í frumvarpinu að haft hafi verið samráð við lögreglu eða heilbrigðisyfirvöld við gerð þess jafnvel þótt það séu aðilar sem munu vinna mest að þessu málefni. Það er virðingarleysi við málið að hafa ekki samráð á fyrri stigum. Það er virðingarleysi. Ég hef séð hér ýtt á rauða takka frá þingflokki Pírata, Samfylkingar og fleiri vegna þess að samráð hefur vantað, m.a. í dag hafa mörg rauð ljós logað hér vegna samráðsleysis og annarra þátta. Mikil og góð orð hafa verið höfð um það hér á fyrri stigum. Í öðru lagi fékk málið ekki nægjanlega vinnslu í nefndinni og var tekið hálfklárað út úr henni í stað þess að finna því þann farveg sem skilaði markmiði frumvarpsins í sátt. Það er ekki sátt þegar ekki geta allir verið á málinu. Það er ekki sátt þegar þessi umræða hefur ekki farið fram að fullu í samfélaginu. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Við þurfum að taka þroskaða umræðu úti í samfélaginu líka, ekki bara á lokuðum fundi í velferðarnefnd. Þess vegna skiptir miklu máli að ræða málið að þessari niðurstöðu. Við erum ekki að tala um að hverfa algerlega til fyrri tíma. Við erum að tala um að ræða málið á öllum stigum, í samráði. Það liggur við að þetta orð, samráð, hafi verið fundið upp af Pírötum en það á ekki að viðhafa núna. Þörf er á frekari skilgreiningu á neysluskömmtum. Á bara að fela ráðherra að ákveða það? Er það nægjanlegt? Mikilvægt er að reynsla fáist á úrræði eins og neyslurými áður en frumvarpið verður afgreitt. Við stigum mikilvægt skref í vetur sem var að samþykkja að vera með neyslurými vegna þess að við viljum taka utan um veikasta hópinn okkar. Ég held að það sé mikilvægt að þetta mikilvæga skref náist. Þetta er gríðarlega stórt skref sem við erum að taka hér. Við getum alveg tekið það saman. Þetta er gríðarlega mikilvægt skref en það verður að taka það í litlum áföngum. Við þurfum líka að hafa samráð og við þurfum að skoða hvernig þetta hefur gengið. Þeir eru að fara þessa leið í Noregi. Er ekki allt í lagi að staldra aðeins við? Ókei, okkur liggur mikið á, það er alveg rétt, en við skulum fara saman þangað, ekki með einhverjum látum. Það hefur verið kallað ofbeldi að rífa mál á sama stigi út úr þessari nefnd. Það hefur oft komið upp í þessum ræðustól að það sé kallað ofbeldi. Ég ætla ekki að segja að þetta sé neitt ofbeldi. Þetta var í samþykkt, og svolítið sérstakri samþykkt, í þessum þinglokasamningum. Mikilvægt er að skoða betur hvernig verði tekið á upptöku skammta og á neyslu og vörslu barna á fíkniefnum. Hér er því lagt til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar sem feli heilbrigðisráðherra, í samvinnu við dómsmálaráðherra, að semja skýrslu. - Það getur nú verið eitt minnisblað, það þarf ekki að vera hundrað blaðsíðna skýrsla sem tekur einhver ár. Úr því getur komið eitthvað gott. En kannski, eins og kom fram í máli hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar, skiptir nefnilega máli hvaðan það kemur. Ég skil vel að Píratar og þingmenn þeirra hafa lagt mikið í þetta mál og það má þakka. Það er virðingarvert. Þessu máli hefur verið skilað miklu betur út með samþykkt flutningsmanns heldur en það kom inn. Það ber að þakka. Ýmsum rökum hefur verið tekið sem við, gestir og aðrir hafa bent á. Það er vel. Vonandi verður hægt að koma með eitthvert frumvarp. Og ég skal styðja það, styðja þetta mál þegar það verður lagt fram af fullum þunga. Hérna er verið að breyta frumvarpinu, einn, tveir, þrír. Það er miklu betra að gera þetta í meira samráði, í meiri sátt, þannig að allir geti skrifað undir það. Og síðast en ekki síst verða þau sem vinna við þessi mál, þá er ég að tala um lögregluna og heilbrigðisyfirvöld, að vera sátt þegar þau fá málið fullunnið út úr þinginu.
Virðulegi forseti. Það er ýmislegt sem hægt er að skoða eins og hefur verið skoðað í þessu, reyndar öll vafaatriðin sem ýmist koma fram í frávísunartillögu hv. þingmanns eða ræðu hennar. Hins vegar stendur alltaf eftir stóra vafaatriðið: Finnst okkur rétt að refsa fólki fyrir að eiga við vímuefnavanda að stríða, já eða nei? Finnst okkur það stundum rétt? Finnst okkur það aldrei rétt? Mér finnst það aldrei rétt alveg eins og mér finnst aldrei í lagi að berja börnin mín. Mér finnst það aldrei í lagi, aldrei nokkurn tímann. Og þannig á það að vera. Þetta er spurningin og þetta er spurningin sem er alltaf skilin eftir. Þetta þarf að skoða. Þetta er það eina sem á eftir að skoða. Ég ætla að leiðrétta nokkra hluti í sambandi við þessa frávísunartillögu vegna þess að ég var sjálfur í starfshópi sem var settur af ráðherra í kjölfar þingsályktunartillögu sem var samþykkt hér á Alþingi. Þar var lögreglan og þar voru heilbrigðisyfirvöld, við skiluðum skýrslu og þar var tillagan um afglæpavæðingu. Það ferli er bara búið þannig að það sé á hreinu. Þetta er staðreynd og það er hægt að fletta þessu upp á netinu. Þetta er ekki eitthvað sem við þurfum að rökræða. Mig langar sér í lagi að spyrja hv. þingmann út í d-lið frávísunartillögunnar, að mikilvægt sé að reynsla fáist af úrræði eins og neyslurými áður en frumvarpið verði afgreitt. Ég velti fyrir mér hvað gæti komið út úr þeirri reynslu sem myndi gera það rétt að refsa vímuefnaneytendum. Segjum að þetta klúðrist einhvern veginn. Eigum við þá að halda áfram að refsa neytendum? Eða ef það gengur vel, eigum við þá að halda áfram að refsa neytendum? Af hverju ættum við að halda áfram að refsa neytendum út frá því hvernig neyslurýmin þróast? Ef þau eru ekki framkvæmd rétt eða ef eitthvað fer úrskeiðis, hvernig leiðir það af sér að við ættum að koma öðruvísi fram í sambandi við þetta mál? Það er það sem ég skil ekki. Spurningin er ekki hvað lögreglunni finnst eða hvað heilbrigðisyfirvöldum finnst heldur hvað okkur finnst sjálfum í hjartanu. Finnst okkur í lagi að refsa fólki fyrir vímuefnaneyslu? Það er það sem þarf að skoða og ég spyr hv. þingmann að því.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir andsvarið. Er rétt að refsa fyrir neyslu fíkniefna? Nei, ég er ekkert á því. En þetta mál er ekki fullunnið. Reynsla af neyslurými, við vitum að við vorum með frumvarp um neyslurými í fyrra og þar kom svo í ljós að samráð við lögregluna var ekki nægilegt. Það kom fram í máli þeirra að þeir væru ekki alveg vissir hvernig þeir ættu að vinna eftir því þegar það væri komið til framkvæmdar. [[Gripið fram í: Þeir eru ekki enn þá vissir.]]Hæstv. ráðherra tók frumvarpið til sín aftur, bætti um betur og gerði það þannig úr garði, í samráði við lögregluna, að hægt væri að afgreiða það í sátt við lögregluna. Þannig fórum við að því. Ég get því gert ráð fyrir því að með reynslunni af þessu rými væri hægt að búa enn betur um þetta mál. Þannig væri hægt að skila betra máli inn í þingið.
Virðulegi forseti. Mér skildist að eitt af stóru vafamálunum við neyslurýmin væri það hvernig lögreglan ætti að leyfa sér að refsa ekki neytendum með hliðsjón af þeim lögum sem hér er lagt til að verði breytt, m.a. til þess að meira samræmi sé þarna á milli. Í fyrsta lagi er það einfaldlega rangt að ekki hafi verið haft samráð eða samtal við lögreglu um þetta. Það eru bara heilmörg öfl innan lögreglunnar sem vilja halda málaflokknum hjá sér sem löggæslufyrirbæri. Heili punkturinn með þessari hugmynd er að við eigum ekki að eiga við vandamál eins og fíkn eða sjúkdóma almennt sem löggæsluvandamál heldur sem heilbrigðisvandamál. Það þýðir að það er ekki aðalatrið hvað lögreglunni finnst. Það væri eins og að spyrja lögregluna hvernig eigi að fara með krabbamein eða hvernig eigi að díla við heilbrigðismál almennt. Löggan vill halda þessum hluta hjá sér af þeirri einföldu ástæðu að þetta er eitthvað sem hún gerir núna og hún kann ekki endilega að eiga við breytingarnar. Viðhorf lögreglunnar ráða ekki ferðinni hjá okkur þegar kemur að heilbrigðisspurningum annars vegar og siðferðisspurningum hins vegar, nefnilega þeirri sem ég spurði hv. þingmann og ég þakka henni fyrir að svara svo skýrt. Margir þingmenn segja að þeir séu ekki þeirrar skoðunar að refsa eigi vímuefnaneytendum enda myndi það hljóma fáránlega, er það ekki, ef þingmaður kæmi upp og segði: Mér finnst við ættum að refsa vímuefnaneytendum, ég tel að það sé góð hugmynd. Ég held ekki, virðulegur forseti, að viðkomandi fengi mjög mikið klapp á bakið frá neinum fyrir það enda fráleit hugmynd. Það er nákvæmlega punkturinn. Vandinn við þetta er sá að fólk er hrætt við breytingar á einhverju sem það hefur alist upp við sem sjálfsagðan hlut, sjálfsagði hluturinn hér er refsingar fyrir vímuefnaneyslu. Ég vil því þakka hv. þingmanni fyrir svarið og tek það trúanlegt. Ég vona að það komi fram frumvarp á næsta þingi sem er hv. þingmanni þóknanlegt. En mér finnst líka mikilvægt að hafa í huga að þegar við segjum að við viljum ekki refsa vímuefnaneytendum fyrir neyslu þá hefur það ákveðnar rökfræðilegar afleiðingar, nefnilega þær að við hljótum að styðja þetta frumvarp. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég hjó nú ekki eftir neinni spurningu, þetta voru bara svona vangaveltur um málið. Ég held að það sé ekki hægt að tala um að lögreglan sé að fást við sjúkdóma í þessu sambandi. Við getum líka farið út í önnur afbrot sem oft, og oftast, eru afleiðing af einhverjum sjúkdómum. Lögreglan er að fást við þetta alla daga og þess vegna þarf hún kannski að fá skýrt verklag og vera í sátt þó að hún sé ekki endilega að stjórna þessu. Það þarf að vera mikið samráð um þetta.
Forseti. Í þessari frávísunartillögu kemur fram að lagt sé til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar sem feli heilbrigðisráðherra, í samvinnu við dómsmálaráðherra, að semja skýrslu um málið sem lögð verði fyrir Alþingi og eftir atvikum leggja fram tillögur eða frumvarp þar sem tekið verði á þeim álitaefnum sem að framan eru rakin og byggt á þeirri reynslu sem rekstur neyslurýma skilar. Það hefur komið fram og hv. þingmaður veit að búið er að vinna þessa skýrslu. Hún er komin. Það er spurning hversu margar skýrslur við þurfum áður en við þurfum að byrja að vinna mál. Í ljósi þess langar mig að spyrja hv. þingmann hvers vegna sú vinna sem hefur átt sér stað við skýrsluna, sú þverfaglega vinna, er ekki talin nægileg. Af hverju er hæstv. ráðherra ekki frekar beðin um koma með frumvarp? Getur hv. þingmaður svarað mér því hvers vegna það er ekki tímabært núna að biðja hreinlega hæstv. heilbrigðisráðherra um að skila frumvarpi, byggðu á þeim tillögum sem komu fram í þeirri skýrslu sem er búið að gera, frekar en að koma með aðrar skýrslur?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Halldóru Mogensen fyrir andsvarið. Þetta er hins vegar frábær frávísunartillaga vegna þess að hér stendur: Og/eða koma með frumvarp eða tillögu að frumvarpi. Ég verð nú bara að segja það í heiðarlegu svari að ég er ekki sátt við frumvarpið eins og það kemur til afgreiðslu núna. Ég verð á rauða takkanum en með þessari frávísunartillögu er ég þó að styðja við markmiðið. Ég vil vinna áfram að því og sjálfsagt hefði ég stutt þingsályktunartillögu þess efnis. Ég verð bara að viðurkenna það. Með þessu er ég að styðja við markmiðið en að hafna málinu eins og það kemur núna inn í þingið.
Forseti. Ég þakka þessi svör. Hv. þingmaður segir að hún myndi styðja þingsályktunartillögu sem fæli heilbrigðisráðherra að koma með frumvarp. Í ljósi þess langar mig þá að spyrja hvort hún, verandi þingmaður í meiri hluta, viti eða geti útskýrt fyrir mér hvers vegna tillögunni var hafnað. Hvers vegna telur hv. þingmaður að þeirri tillögu hafi verið hafnað að breyta þessu frumvarpi okkar Pírata í þingsályktunartillögu þar sem heilbrigðisráðherra væri falið að koma með frumvarp? Þetta er stutt spurning af því að ég hef ekki fengið nein góð svör við því. Ég skil raunverulega ekki hvers vegna niðurstaðan er þessi í staðinn fyrir að fara þá leið, ef það er raunverulegur vilji meiri hlutans og hæstv. heilbrigðisráðherra að koma með frumvarp, að breyta þessu í þingsályktunartillögu. Þá hefði öll þessi vinna sem verið er að biðja um í þessari frávísunartillögu getað átt sér stað.
Virðulegi forseti. Ég held að hæstv. heilbrigðisráðherra sé full vilja til að vinna að þessu máli. Þessi frávísun til ríkisstjórnar og til heilbrigðisráðherra er auðvitað gerð með hennar samþykki. Hún var tilbúin til að taka málið að sér og vinna að því áfram. Ég er ekki svo hátt sett að ég sé í þessum samningaviðræðum þannig að ég get ekki sagt af hverju þetta fór svona í þinglokasamningum. Ég hef ekki skýringar á því. En þetta fór svona í þeytivindunni. Ég held að það hafi kannski líka verið af því að þetta kom ekki strax fram og hefði kannski þurft að breytast strax í byrjun frá flutningsmanni. Ég ætla ekki að útskýra hvar á leiðinni það fór ofan í skurð eða endaði svona. En svona er þetta lagt á borð fyrir okkur í dag.
Virðulegi forseti. Búið er að flytja góðar og merkar ræður um þetta áhugaverða og mikilvæga mál. Ég þakka fyrsta flutningsmanni fyrir góða framsöguræðu sem mér fannst mjög áhugaverð og vil taka undir það sem þar kom fram. Ræðan var full af næmni, tilfinningum og ábyrgð. Þetta mál snýst nefnilega ekki um það hvort við séum til í veruleika með eða án fíkniefna hér á Íslandi. Þetta er ekki spurning um fíkniefnin sjálf. Við skulum taka það alveg út fyrir sviga. Fólk getur vissulega haft ýmsar skoðanir á því hvort við eigum að lögleiða til að mynda kannabis og haft ákveðnar skoðanir á fíkniefnum og afleiðingum þeirra fyrir einstaklinga og samfélagið sjálft. Við erum ekki akkúrat að ræða það. Hins vegar erum við í þessu frumvarpi að ræða um fólkið sjálft. Frumvarpið snýst um fólkið sjálft, einstaklinga sem upplifa alvarlega jaðarsetningu á eigin skinni sem leiðir til þess að þetta fólk þorir jafnvel ekki að leita sér nauðsynlegrar aðstoðar hér í samfélaginu og kannski eru ekki mjög margar dyr opnar fyrir þá einstaklinga sem þurfa á aðstoð að halda. Þetta frumvarp snýst nefnilega að mínu mati manneskjur sem sviptar hafa verið allri mannúð hjá kerfinu vegna þess að þær eru veikar fyrir, vegna þess að þær eru með sjúkdóm. Sjálf er ég búin að heyra alls kyns sögur af fólki sem er alvarlega veikt vegna fíkniefna en veigrar sér m.a. við því að hringja á sjúkrabíl vegna óttans sem fylgir því að það komi upp um að það hafi fíkniefni í fórum sínum. Það gæti þá í kjölfarið einnig verið kært fyrir vörslu fíkniefna. Virðulegur forseti. Með því að viðhalda þessari jaðarsetningu á einstaklingum erum við ekki að horfast í augu við raunveruleikann að mínu mati. Refsikerfið, eins og það er upp sett í dag, hefur ekki virkað fyrir þennan hóp og það er algerlega útséð með það. Með núverandi kerfi höldum við áfram að halda á jaðrinum þessum hópi einstaklinga, manneskjum, hópi fólks, þessum brotnu einstaklingum sem þurfa á aðstoð að halda, þurfa á umönnun að halda, þurfa á því að halda að dyrnar í kerfinu séu opnar en ekki lokaðar. Fólk leiðist út í neyslu af alls konar ástæðum. Það er heldur ekki til umræðu hér en það er líka mikilvægt málefni að við horfum á rætur vandans og félagslegar aðstæður fólks. Síðustu vikur hefur umræðan um fordóma verið mjög áberandi hér á landi og um heim allan. Þegar við ræðum þetta málefni þurfum við einnig að horfast í augu við eigin fordóma og eigin vanþekkingu á veruleika þeirra einstaklinga sem þetta frumvarp snýst um. Leyfum frumvarpinu að snúast nákvæmlega um þá einstaklinga sem þurfa á aðstoð að halda. Það minnsta sem við getum gert, virðulegur forseti, er að hlusta á raddir þeirra og tryggja að kerfið grípi þetta fólk okkar en útiloki það ekki frekar frá samfélaginu, möguleikum sem við viljum bjóða upp á í samfélaginu og tækifærum sem því fylgja. Þetta frumvarp samræmist að mínu mati vel nýsamþykktum lögum um neyslurými og það er í raun rökrétt næsta skref. Ég virði þær raddir sem heyrðust hér áðan frá einum stjórnarþingmanni um að það séu einhverjar efasemdir. Ég ætla að virða þær en ég er ósammála þeim af því að við höfum tekið þátt í mikilli umræðu, ekki bara á þessu ári og þessi misserin heldur á síðustu misserum og árum. Skipaðar hafa verið nefndir og skýrslum verið skilað sem svara nákvæmlega þeim spurningum sem m.a. voru settar fram af þingmönnum úr stjórnarmeirihluta. Ég vil líka hrósa nefndinni fyrir að hafa tekið málið og sett fram ákveðnar breytingar. Það þýðir að búið er að leggjast yfir það. Ég veit að farið var yfir niðurstöður nefndar sem skilað hefur sjónarmiðum og niðurstöðum vegna afglæpavæðingar. Það var farið yfir það þannig að við getum á endanum tekið utan um þetta fólk, við getum gripið fólkið sem þarf á aðstoð að halda og ekki refsað því fyrir neyslu fíkniefna. Þar fyrir utan er þetta frumvarp í samræmi við áherslur Viðreisnar og það er í samræmi stefnu Viðreisnar. Að mínu mati er tími til kominn að horfast í augu við raunveruleikann eins og hann er. Þess vegna er að mínu mati rétti tíminn núna fyrir þingið að samþykkja þetta mál. Þess vegna mun ég styðja málið þegar það kemur til afgreiðslu.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta mál að neinu leyti. Ég er á frumvarpinu og ég er á nefndaráliti minni hlutans. Þetta mál er svo einfalt. Við refsum ekki veiku fólki. Þetta er ekki flókið. Þetta er svo einfalt að við verðum bara að segja það aftur: Við refsum ekki veiku fólki. Hvernig í ósköpunum ætlum við að segja að einhver fæðist og segi: Ég ætla að verða fíkniefnum að bráð. Spáið í þetta. Er það ekki nógu mikil refsing að lenda í þeirri aðstöðu að vera fíkill? [[Gripið fram í: Nákvæmlega.]]Við þurfum ekki að refsa þeim meira. [[Gripið fram í: Nei.]]Hættum því. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit með breytingartillögu frá efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, með síðari breytingum, frádráttur vegna kolefnisjöfnunar. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund þá aðila sem upp eru taldir í nefndarálitinu. Nefndin fékk umsagnir og skoðaði einnig umsagnir frá síðasta þingi. Með frumvarpinu er lagt til að nýr töluliður bætist við 31. gr. laga um tekjuskatt þannig að heimilt verði að draga fjárframlög til kolefnisjöfnunar frá tekjuskattsstofni samkvæmt ákvæðinu, þó að hámarki 0,85% af tekjum samkvæmt B-lið 7. gr. laganna á því ári þegar framlög eru innt af hendi. Í 2. tölulið 31. gr. tekjuskattslaga er að finna heimild til að draga frá tekjum gjafir og framlög til kirkjufélaga, viðurkenndrar líknarstarfsemi, menningarmála, stjórnmálaflokka og vísindalegra rannsóknarstarfa, þó ekki yfir 0,75% af árstekjum. Í samráði við ráðuneytið leggur nefndin til að í stað þess að nýr töluliður bætist við 31. gr. verði 2. tölulið ákvæðisins breytt þannig að framlög til aðgerða sem stuðla að kolefnisjöfnun bætist þar við. Einnig telur nefndin rétt að miðað verði við sama hámarksfrádrátt og við á samkvæmt ákvæðinu, þ.e. 0,75% af árstekjum. Loks telur nefndin óþarft að kveða nákvæmlega á um það í lagatexta hvað teljist til framlaga í skilningi ákvæðisins og leggur til orðalagsbreytingar til einföldunar. Samkvæmt kostnaðarmati sem unnið var á nefndasviði Alþingis er talið að áhrif á ríkissjóð, verði frumvarpið samþykkt, geti orðið neikvæð um á bilinu 200–300 millj. kr. á ári. Að öllu framangreindu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu. „1. gr. orðist svo: 2. tölul. 31. gr. laganna orðast svo: Einstakar gjafir og framlög til kirkjufélaga, viðurkenndrar líknarstarfsemi, menningarmála, stjórnmálaflokka og vísindalegra rannsóknarstarfa, þó ekki yfir 0,75% af tekjum skv. B-lið 7. gr. á því ári þegar gjöf er afhent eða framlag innt af hendi.“ - Og hér kemur breytingin. - „Hið sama á við um framlög til aðgerða sem stuðla eiga að kolefnisjöfnun, svo sem aðgerða í rekstri til kolefnisjöfnunar, sem og fjárframlög til skógræktar, uppgræðslustarfa og endurheimtar votlendis. Ráðherra skal í reglugerð kveða á um hvaða málaflokkar og stofnanir falla undir þennan tölulið og um framkvæmd hans að öðru leyti.“ Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Óli Björn Kárason, Ólafur Þór Gunnarsson, Jón Steindór Valdimarsson, Brynjar Níelsson, Bryndís Haraldsdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Smári McCarthy og Willum Þór Þórsson. Ég vil að lokum þakka hv. efnahags- og viðskiptanefnd kærlega fyrir samstarfið og vinnuna við þetta frumvarp og fagna því náttúrlega sérstaklega að það sé komið hér til 2. umr. og afgreiðslu í þinginu.
Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp hv. þm. Ara Trausta Guðmundssonar um jákvæða hvata til að fá fyrirtæki til að styrkja kolefnisbindingu, hið besta mál. En með þeirri breytingu sem verður á málinu í umfjöllun hv. efnahags- og viðskiptanefndar opnast tækifæri til að taka á arfi fortíðar, sem er í 2. tölulið 31. gr. laga um tekjuskatt, sem varð til þess að ég lagði fram breytingartillögu við tillögu nefndarinnar þess efnis að orðið „stjórnmálaflokka“ falli brott úr greininni. Breytingartillaga sama efnis var reyndar flutt hér árið 1993 af fulltrúum Kvennalistans á þingi þegar þessi viðbót var sett inn í lög um tekjuskatt. Þá var í samkomulagi flokka á þingi ákveðið að frumvarp frá ráðherra, sem heimilaði lækkun á tekjuskattsstofni fyrirtækja vegna gjafa til kirkjufélaga, líknarstarfsemi, menningarmála og vísindastarfa, að stjórnmálaflokkum væri bætt þar inn í. Umhverfi stjórnmálaflokka og fjármögnun þeirra var allt öðruvísi árið 1993 en það er í dag. Væntanlega hefur þetta verið mjög hvetjandi fyrir fyrirtækin á sínum tíma þar sem gagnsæi var engan veginn það sem við eigum að venjast í dag. Tekjuskattur lögaðila var talsvert hærri en hann er í dag og ekkert hámark var á framlögum til stjórnmálaflokka. Mjög mörg skref hafa verið tekin í rétta átt varðandi þessi atriði til að draga úr hættunni á hagsmunaárekstrum hjá stjórnmálasamtökum en enn hangir þessi arfleifð inni. Svo við setjum þetta í samhengi þá er þetta frá ríkinu séð, og frá stjórnmálaflokkunum líka, engin gríðarleg fjárhæð. Stjórnmálaflokkar, þeir átta sem sitja á þingi núna, höfðu samanlagt rúman milljarð í tekjur á árinu 2018. Þar af komu u.þ.b. 732 millj. kr. í gegnum bein ríkisframlög en framlög lögaðila voru ekki nema 47 milljónir. Ef hvert eitt og einasta fyrirtæki hefði fullnýtt þá heimild sem er í lögum um tekjuskatt til að lækka skattstofninn með þessum framlögum værum við að tala um á að giska 10 millj. kr. mótframlag frá ríkinu til að niðurgreiða þessi framlög fyrirtækja til stjórnmálaflokkanna. Hér erum við því ekki að tala um neinar þær stóru tölur sem miklu skipta í ríkisrekstrinum, en þessi tiltekt í lagasafninu tel ég að sé tímabær og í anda þess sem gert hefur verið varðandi fjármögnun stjórnmálahreyfinga á síðustu árum. Ég held að við ættum að nýta tækifærið, fyrst þetta ákvæði tekjuskattslaganna er opið hér og nú, og taka hér eina stutta tiltekt.