We beginnen, zoals gebruikelijk op dinsdag, met het mondelinge vragenuur. Vandaag beginnen we met de vraag van mevrouw Becker namens de VVD over het door Marokko afzeggen van een afspraak met de staatssecretaris. Ik heet de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid ook van harte welkom. Mevrouw Becker namens de VVD.
Dank u wel, voorzitter. De VVD wil een heel ander asielstelsel — dat is geen geheim — want ons asielstelsel faalt. Te veel mensen komen vanuit veilige landen naar Nederland voor asielopvang, terwijl ze daar helemaal geen recht op hebben. Zo'n land is Marokko. Vanochtend lazen we in De Telegraaf dat het aantal asielverzoeken uit Marokko enorm is gestegen. We zitten inmiddels al op 1.000 dit jaar. Nu lukt het Nederland wel om deze mensen snel af te wijzen, maar het lukt Nederland niet om deze mensen daadwerkelijk het land uit te zetten. Dat komt omdat Marokko simpelweg medewerking weigert. Marokko weigert nu zelfs een gesprek hierover. Dat is voor de VVD onacceptabel. Hiermee wordt namelijk een situatie van overlast gevende, uitgeprocedeerde asielzoekers in onze straten en wijken in stand gehouden. In bijvoorbeeld Ter Apel, Harderwijk en Amsterdam heeft de politie haar handen vol. Ik hoorde vorige week nog van iemand uit de Haagse Schilderswijk die zich grote zorgen maakt over een groep uitgeprocedeerde Marokkanen die hier probeert Nederlandse jongens mee de criminaliteit in te trekken. Dat moet stoppen. Het kabinet moet daar een einde aan maken. Daarvoor zijn harde afspraken nodig over het tegenhouden van kansloze asielzoekers in een land als Marokko, en over het terugnemen van uitgeprocedeerde onderdanen. Dat willen we al jaren, maar diplomatieke voorzichtigheid levert nog weinig op. Het is dus heel goed dat deze staatssecretaris is blijven aandringen op een afspraak met Marokko. Maar dat deze afspraak nu last minute eenzijdig is afgezegd, toont wat de VVD betreft aan dat de tijd van lief vragen nu echt voorbij is. Kan de staatssecretaris toezeggen dat zij er, samen met het hele kabinet, alles aan zal doen om alsnog afspraken met Marokko te maken over het tegenhouden van migranten daar en over het terugnemen van mensen die uitgeprocedeerd zijn? Kan zij ook toezeggen dat het kabinet daarbij het geld dat van Nederland naar Marokko gaat, ook via de EU, maar ook landingsrechten voor hooggeplaatste personen en het eventueel intrekken of niet verstrekken van visa zal betrekken? Want wat de VVD betreft is het bij dit soort landen tijd dat niet alleen de wortel, maar ook de stok echt wordt ingezet. Dank u wel, voorzitter.
Dan geef ik nu het woord aan de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid.
Voorzitter, dank u wel. Nederland werkt, samen met het hele kabinet, mijn departement, Justitie en Veiligheid, en Buitenlandse Zaken, aan het verbeteren van de relatie met Marokko. De relatie is complex en veelzijdig. Dat is ook al eerder gezegd. Het verbeteren van onze migratiesamenwerking staat hoog op de lijst. Dat betekent ook de terugkeer van Marokkanen die hier niet mogen blijven. Terugkeersamenwerking heeft in het geheel van de migratiesamenwerking een hoge prioriteit. Dat is helder. Die wens wordt breed gedeeld. Dat zeg ik in antwoord op datgene wat door mevrouw Becker naar voren is gebracht.
Mevrouw Becker. Of was u nog niet klaar?
Ik kan er nog veel meer aan toevoegen, namelijk dat wij samen met hele kabinet graag die afspraken willen maken. Dat kan ik ook toezeggen aan mevrouw Becker, die mij heeft gevraagd om toe te zeggen om samen met het hele kabinet afspraken te maken met Marokko over de kabinetsbrede aanpak. Die kabinetsbrede aanpak is ook vastgelegd in het regeerakkoord: more for more en less for less. Tijdens de begroting is dat hier ook al aan de orde geweest. Daar kan ik meteen aan toevoegen dat er tijdens de begroting ook een motie van mevrouw Becker is ingediend over een overzicht van reeds ondernomen acties en acties die nog gaan komen op het terrein van more for more en less for less. Die motie is aangenomen. We hebben gezegd dat het overzicht daarvan in het vroege voorjaar zal komen.
Ik dank de staatssecretaris voor haar toezegging. Het is natuurlijk ontzettend van belang dat het hele kabinet dat nu echt gaat doen en dat het kabinet ook die stok gaat inzetten en niet alleen de wortel. Het moet niet alleen gaan over de terugkeer, maar ook over het tegenhouden van migratie, want anders is het dweilen met de kraan open. Ik ben heel benieuwd wat het perspectief is van de staatssecretaris over wanneer de afspraken daadwerkelijk tot stand kunnen komen. Wanneer kan er een afspraak komen, zodat we in het voorjaar echt de uitvoering van onze motie krijgen? Wat gaan we bij een land als Marokko doen om af te dwingen dat ze meewerken, niet alleen door het lief te vragen, maar ook juist door anders die hardere maatregelen in het vooruitzicht te stellen? Dat hoor ik graag nog van de staatssecretaris. Verder ben ik benieuwd of de staatssecretaris inzicht heeft in wat er vanochtend in De Telegraaf stond. Wat is de achtergrond van het feit dat er nu al 1.000 aanvragen liggen voor een asielverzoek van mensen uit Marokko, terwijl het bijvoorbeeld in 2015 maar om 50 per jaar ging? Daar zit dus een enorme groei in. Wat is daar de achtergrond van? Wil de staatssecretaris dat onderzoeken? Wil zij — tot slot, voorzitter — ook met haar collega van Justitie en Veiligheid kijken wat we in de tussentijd kunnen doen, totdat we die afspraken hebben, om te voorkomen dat deze mensen onze straten onveilig maken? Ik heb het dan over het veel sneller opsluiten van deze mensen door ieder delict en alle overlast te registreren in plaats van wat ik de burgemeester van Amsterdam hoorde zeggen, namelijk dat dit niet zou kunnen. Kunnen we uitgeprocedeerde mensen uit veilige landen sowieso niet sneller vastzetten? De staatssecretaris weet dat dit een wens is van de VVD. Heeft zij inmiddels al kunnen uitzoeken of het mogelijk is om deze mensen sneller in detentie te zetten omdat ze nu eenmaal een risico vormen als ze zich onttrekken aan toezicht en in onze wijken, in onze straten overlast veroorzaken en ze bijvoorbeeld die Nederlandse jongeren in de Schilderswijk meetrekken in de criminaliteit? Daar moet echt een einde aan komen. Dus ook graag daarover een keiharde toezegging van de staatssecretaris.
Wat betreft de toestroom van Marokkanen, waar vanochtend in een van de kranten inderdaad melding van gemaakt is, merk ik op dat er überhaupt veel meer veiligelanders naar Nederland komen dan een aantal jaren geleden. Dat is gewoon zo. Dat gaat niet alleen om Marokkanen. Er zijn veel meer mensen uit veilige landen die naar Nederland komen om hier asiel te vragen. Daarom is juist dat more for more en less for less zo van belang. Bij degenen die hier geen asiel kunnen krijgen omdat ze uit een veilig land komen, moeten we inzetten op terugkeer. Kabinetsbreed wordt daarop ingezet. Maar dat is dus een veel breder probleem dan alleen maar één land. Wat betreft het onveilig maken en het sneller in detentie zetten. Over het onveilig maken heb ik de Kamer al eerder toegezegd dat er voor de kerst de overlastbrief komt. Ik denk dat dat van belang is, want daar staat alles in beschreven wat we doen, wat we kunnen doen en wat voor problemen er zijn met de overlast en het onveilig maken. We proberen echt oplossingen te vinden die ertoe leiden dat degenen in woonwijken zo min mogelijk last hebben van degenen die echt de boel verzieken, want daar komt het op neer. Daar hebben we het ook in het debat over gehad. Er wordt ook gekeken naar het sneller in detentie zetten; dat zit ook in de overlastbrief. We proberen dat zo goed mogelijk te verwoorden. Er zijn natuurlijk wel grenzen aan het in detentie zetten. Je wordt daarbij beperkt door wet- en regelgeving. Je kunt niet zomaar zeggen: die zetten we even vast, want het staat me niet aan. In de overlastbrief proberen we dat zo veel mogelijk op een acceptabele manier geregeld te krijgen, zodat degenen in woonwijken en buurten die last hebben van degenen die de boel onveilig maken en overlast veroorzaken, daar geen of zo min mogelijk last van hebben.
Dank u wel, mevrouw Becker.
Het asielbeleid faalt, maar ook deze bewindspersoon van de VVD faalt om een afspraak te kunnen maken met de ambassadeur van Marokko. Hoe gênant is dit? Eerst was het een misverstand. O nee, toen was ze niet welkom. Toen was het een misverstand. Toen was ze toch welkom. O nee, toch weer niet, want het was niet goed geregeld. Ik wil dan ook van de staatssecretaris weten welk verkeer er precies geweest is tussen de staatssecretaris en de minister van Buitenlandse Zaken. Welke afspraken zijn er wel of niet gemaakt met Marokko? Dat ontvang ik graag per brief. Ik zou ook van de staatssecretaris willen weten of zij bereid is dit belangrijke dossier bij Buitenlandse Zaken neer te leggen, omdat we dit niet kunnen blijven verprutsen. Het terugsturen van veiligelanders is echt te belangrijk.
Zoals ik al gezegd heb in de antwoorden op de vragen van mevrouw Becker is het een kabinetsbrede aanpak om te zorgen dat wij een dialoog hebben met Marokko, over allerlei onderwerpen. Daarvan is migratiesamenwerking een onderdeel. Dat ligt in mijn vakgebied en daarover wilde ik het met de ambassadeur hebben. Dat is helaas niet doorgegaan. Maar in samenspraak met Buitenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid zijn we hard bezig om ervoor te zorgen dat we alsnog goed in contact zijn met elkaar en stappen kunnen maken om verder te komen op dit dossier.
Uw tweede vraag, mevrouw Kuiken.
Ik vind dat niet heel erg eerlijk, voorzitter, want ik heb twee concrete vragen gesteld. Ik heb gevraagd of ik een feitenrelaas kan krijgen van hetgeen precies is gewisseld en of de staatssecretaris bereid is dit belangrijke dossier, namelijk terugkeer van veiligelanders, bij haar collega van Buitenlandse Zaken neer te leggen. Op beide vragen heb ik geen antwoord gekregen. Dat vind ik zeer treurig.
Ik meen dat ik in ieder geval op de tweede vraag een duidelijk antwoord heb gekregen, want in samenspraak met Buitenlandse Zaken werken wij aan het stap voor stap verbeteren van de relatie met Marokko, ook op het gebied van migratie. Migratie is een verantwoordelijkheid die bij Justitie en Veiligheid ligt. Bij dat onderdeel ben ik zeer betrokken.
Ik zal het maar eerlijk zeggen: ik vind het een heel ongemakkelijke situatie om aan de ene kant te constateren dat de VVD hier stampvoetend staat te zeggen wat er allemaal moet gebeuren, maar dat er uiteindelijk door de staatssecretaris niet daadwerkelijk adequaat wordt opgetreden om voor elkaar te krijgen wat we voor elkaar moeten krijgen. Ik vraag dus aan de staatssecretaris wat er in vredesnaam allemaal mis is gegaan, waardoor we niet de belangrijke dingen die we met Marokko moeten bespreken, daadwerkelijk kunnen bespreken. Want zo houden we elkaar gevangen en wordt het niet opgelost. Volgens mij is dat het enige waar de mensen in de wijken wat aan hebben. Aan gestampvoet hebben we niks. De minister-president heeft het al van tafel geveegd. We willen daadkracht. Wanneer zien we die?
Ik heb het ook aan mevrouw Becker uitgelegd. Wij zijn kabinetsbreed druk bezig met die complexe en toch soms ook wel ingewikkelde relatie met Marokko. Dat gaat over vele onderwerpen en één onderwerp daarvan is de migratiesamenwerking. Voor dat onderdeel is Justitie en Veiligheid aan de bak. Samen met Buitenlandse Zaken werken we er hard aan om die stappen vooruit te zetten die vooruitgezet kunnen worden. Dat is inderdaad complex.
Tweede vraag, mevrouw Van Toorenburg.
Voorzitter, ook ik krijg helaas geen antwoord op de vraag wat er is misgegaan. Daardoor zijn we nu bijna een stap verder verwijderd van een oplossing dan dat we een stap dichterbij zijn gekomen. Mijn vraag is dan concreet: kan de staatssecretaris al iets meer duidelijkheid geven over wat er straks in december, eind december, naar ons toe komt? We hebben een motie aangenomen gekregen om een soort stelselmatigedaderaanpak te krijgen. We willen graag dat in Europees verband die terugkeerrichtlijn wordt aangenomen. Zijn dat zaken waarmee de staatssecretaris effectief aan de slag is? Want dan komen we ergens. Dan hoeven we niet iedere keer te praten over dat het weer mislukt is om met elkaar aan tafel te komen, maar dan wordt er daadwerkelijk geschaakt aan die tafel.
Wat de stelselmatigedaderaanpak betreft, ik heb zojuist tegen mevrouw Becker gezegd — en mevrouw Van Toorenburg weet dat ook — dat de overlastbrief voor de kerst komt. Daarin proberen we zo goed en zo helder mogelijk uiteen te zetten wat de overlastproblematiek is en hoe we echt ons best doen om ermee om te gaan, om dat zo goed mogelijk te regelen. Het gaat erom dat de mensen die last hebben van overlast in de wijken, daar zo min mogelijk last van hebben, of liever gezegd, misschien helemaal geen overlast meer hebben. Wij doen ons uiterste best om dat goed in kaart te brengen en goed aan te geven hoe we dat proberen op te lossen.
We kunnen denk ik concluderen dat Marokko Nederland gewoon in zijn hemd zet. Een tijdje geleden hebben we het Marrakeshpact getekend. Wij vonden het helemaal niks. Het is een waardeloos pact. Maar we hadden op zijn minst een afspraak verwacht tussen Marokko en Nederland. Dat is toch wel het minste wat je kunt verwachten. Ik ben benieuwd hoe de staatssecretaris dit ziet in het licht van het Marrakeshpact. Is ze met mij van mening dat we dat ding gewoon maar in de shredder moeten doen?
Ik vind het spijtig dat de afspraak niet is doorgegaan, want ik wilde graag met de ambassadeur praten over migratiesamenwerking in brede zin. Ik denk dat dat ook belangrijk was geweest, maar we houden die dialoog in samenspraak, tussen Buitenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid. We proberen stap voor stap om dat voor elkaar te krijgen. Nogmaals, ook in het licht van de kabinetsbrede aanpak en van wat in het regeerakkoord is afgesproken, over more for more en less for less.
Wat een puinhoop. We zien een staatssecretaris die wordt afgewezen door Marokko. We zien een minister van Buitenlandse Zaken die zegt: niet omkijken, doorlopen. We zien premier Rutte die een dag of tien geleden zei: niets aan de hand, de relaties met Marokko zijn uitstekend. Dat was dus klinkklare onzin, weten we nu. Intussen zijn de inwoners slachtoffer van de overlast die wordt veroorzaakt door uitgeprocedeerde Marokkaanse asielzoekers. Hoe gaat de staatssecretaris deze puinhoop herstellen? Erkent zij dat wat er tot nu gebeurd is, uitermate pijnlijk is?
De overlastbrief — ik stel het weer aan de orde — komt voor de kerst naar de Kamer. Daarin staat precies wat de problemen zijn, hoe we die problemen benaderen en hoe we proberen te komen tot een zo goed mogelijke oplossing voor iedereen. Ook dat is een complex vraagstuk, maar dat hebben we de Kamer toegezegd en dat gaan we doen. Wat de relatie met Marokko betreft is het goed dat Buitenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid in samenspraak stap voor stap verdergaan om te zorgen dat we goed met elkaar in contact komen om deze problematiek, waaronder de migratiesamenwerking, grondig te bespreken.
Tweede vraag, meneer Jasper van Dijk.
Voorzitter, ik vind dat u ook moet meekijken in hoeverre de vragen beantwoord worden. Want ik vroeg de staatssecretaris hoe ze de afgelopen week kwalificeert, of ze het ermee eens is dat het pijnlijk is wat er gebeurd is. Dat was mijn vraag.
Dat iemand een afspraak afzegt, kan gebeuren. Die dingen kunnen gebeuren. Zo simpel is het. Ik moet u eerlijk zeggen dat ik het buitengewoon spijtig vind dat ik niet met de ambassadeur van Marokko heb kunnen spreken over migratiesamenwerking in brede zin. Dat was de bedoeling van het gesprek. Maar dat is het dan ook. We moeten het niet groter maken dan het is.
Dan de heer Van Ojik namens GroenLinks.
De reden dat we het groter maken dan het is, althans volgens de staatssecretaris, is dat nog maar drie weken geleden de staatssecretaris op dezelfde plek waar ze nu staat zei: ik ben geweigerd door Marokko, ik ben niet welkom. In tweede termijn zei ze: ik kan daar niet de mensen spreken die ik moet spreken. Vervolgens gingen andere leden van het kabinet zeggen: nee, het is een agendatechnisch probleem. Vervolgens kregen we te horen dat dat agendatechnische probleem was opgelost. En nu horen we dat er helemaal geen gesprek is geweest. Dus je kunt het wel proberen klein te maken, maar het is de staatssecretaris zelf die hier begonnen is met twijfel te zaaien over de vraag of ze wel welkom is in Marokko. Die vraag is nog steeds aan de orde. Wat is het nu? Is het nou een agendaprobleem? Is zij niet welkom? Wil Marokko er niet over praten? Dat het complex is weten we allemaal, maar wat is nu de reden dat dat gesprek nog steeds niet heeft plaatsgehad?
Op de reden waarom de Marokkaanse ambassadeur heeft aangegeven dat het gesprek vorige week donderdag geen doorgang kon vinden, kan ik niet ingaan. Het is de Marokkaanse ambassadeur die daar iets over zou moeten zeggen. Het is niet doorgegaan. Dat is een ding. En ik vind dat spijtig, want ik had heel graag met de Marokkaanse ambassadeur over migratiesamenwerking in brede zin willen praten, maar, zoals ik al zei, we moeten het niet groter maken dan het is. We gaan stap voor stap voorwaarts om te zorgen dat we die goede samenwerking toch voor elkaar kunnen krijgen en we kunnen praten over de onderwerpen die zo ontzettend belangrijk zijn.
Tweede vraag, meneer Van Ojik.
Het is te laat om het klein te maken. Het is de staatssecretaris zelf geweest die het hier drie weken geleden heel groot heeft gemaakt. Zij heeft de woorden gebruikt "ik ben daar niet welkom, ik krijg daar niet de juiste mensen te spreken, ik word daar geweigerd". Dat hebben wij niet gezegd, dat heeft Marokko niet gezegd maar dat heeft deze staatssecretaris gezegd. En nu zegt ze: we moeten het niet groter maken dan het is. Voorzitter, de staatssecretaris lijkt de controle over de kwestie hoe we met Marokko zinvol in gesprek kunnen komen over terugkeer van uitgeprocedeerde Marokkanen, volledig kwijt. Ik wil haar vragen hoe zij van plan is die controle weer terug te krijgen.
Samen met Buitenlandse Zaken wordt er door Justitie en Veiligheid hard aan gewerkt om stap voor stap te zorgen dat we wat betreft de complexe relatie met Marokko verder komen en dat we verder kunnen praten over de onderwerpen die zowel Nederland als Marokko aangaan.
Als we mensen uit Marokko die hier asiel aanvragen maar daar geen recht op hebben en wel veel overlast veroorzaken en soms zelfs strafbare feiten plegen, terug willen sturen, dan moeten we de medewerking van Marokko hebben. Het is dan ook treurig dat dat niet goed gaat. De positie van de VVD daarin is heel duidelijk. Die zeggen: de knoet erover, Marokko moet gedwongen worden. Ik hoor de staatssecretaris zeggen: nee, more for more en less for less, dus ik zit daar genuanceerder in. Dat ben ik met de staatssecretaris eens. Dat lijkt mij een verstandige keuze. Mijn vraag aan de staatssecretaris is dan wel wat ze Marokko nu daadwerkelijk gaat bieden zodat we inderdaad die mensen terug kunnen sturen naar Marokko en we hier van ze af zijn en we het draagvlak voor ons asielsysteem niet aantasten.
Ik heb zojuist gezegd dat more for more en less for less overeenkomstig het regeerakkoord is en ook een kabinetsbrede aanpak vereist, maar ik denk niet dat het diplomatieke verkeer erbij gebaat is als ik hier ga zeggen: we gaan dit, we gaan dat, we gaan zus, we gaan zo. Er is kabinetsbreed overeenstemming over hoe we een en ander gaan aanpakken. En ik heb naar aanleiding van de motie van mevrouw Becker toegezegd dat er in het vroege voorjaar van 2020 een overzicht komt van wat er al gebeurd is en wat er aan afspraken nog kan gaan komen. Dus de acties die gaan komen op dit terrein en hetgeen er al gebeurd is, komen er aan.
Tweede vraag van de heer Groothuizen.
Punt van orde, voorzitter, want net als meerdere collega's constateer ik dat er geen enkel antwoord op de vraag wordt gegeven. Er wordt dan verwezen naar de diplomatieke verhoudingen. Nou ja, als we iets kunnen vaststellen is dat die al slecht zijn. Dus ik ga er geen tweede vraag aan besteden, maar ik vind het wel teleurstellend dat elke vraag die we hier als Kamer stellen eigenlijk niet wordt beantwoord.
Ja, maar het telt toch als tweede vraag, meneer Groothuizen. Dat gold ook voor mevrouw Kuiken en de heer Jasper van Dijk.
Het is een beetje schandalig om te zien hoe Nederland hier te kakken wordt gezet door Marokko en hoe de staatssecretaris haar oren daarnaar laat hangen. De andere partijen hebben allemaal kilo's boter op hun hoofd, want elke keer als de PVV voorstellen doet of moties indient met de strekking "oppakken, vastzetten, uitzetten, illegalen die geen recht op verblijf hebben terugsturen naar waar ze vandaan komen, op het vliegtuig", wordt er geen gehoor aan gegeven en wordt ertegen gestemd. Ondertussen blazen die partijen hier hoog van de toren en doen ze alsof ze het allemaal heel verschrikkelijk vinden, maar het probleem is wel door henzelf veroorzaakt. Mijn vraag aan de staatssecretaris is: bent u bereid om de wet- en regelgeving die u verhindert om het schorem het land uit te knikkeren, aan te passen? Zo nee, waarom niet?
Ik heb geantwoord op verschillende vragen van de Kamerleden. Voor de kerst — dat heb ik al toegezegd naar aanleiding van wat hier eerder besproken is — komt er een overlastbrief naar de Kamer, waarin staat wat de overlast is, hoe die in elkaar steekt, wat we eraan kunnen doen en welke maatregelen wij nemen om ervoor te zorgen dat de overlast tot een minimum en misschien zelfs tot nul gereduceerd kan worden. Nul zal niet helemaal lukken, maar voor een minimum proberen we ons best te doen. Ik heb al eerder gezegd dat ik daarbij zal proberen de grenzen van de wet op te zoeken, maar ik ga niet over de wet heen.
Uw tweede vraag, meneer Emiel van Dijk.
Misschien is het dan eens tijd om de wet- en regelgeving die u belemmert om de boel aan te pakken en orde op zaken te stellen, aan te passen. Maar dat gezegd hebbende: hoe denkt u in hemelsnaam het probleem te kunnen oplossen? Twee dagen geleden stuurde u een brief aan de Kamer waarin u schrijft: we hebben heel veel overlast van krakers die uitgeprocedeerd zijn, die illegaal zijn, die hier niet mogen zijn, maar als die mensen niet met de Dienst Terugkeer en Vertrek willen praten, is er eigenlijk niks wat wij als overheid kunnen doen om die mensen retour afzender te sturen. Als u zo'n antwoord geeft, denkt u dan dat u op deze positie wel de geschikte persoon bent om de problemen het hoofd te bieden?
Ik heb het zojuist al gezegd: de overlastbrief zal veel duidelijkheid kunnen verschaffen.
Dank u wel.