Borist hefur bréf frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 441, um fjölda starfsmanna sem vinna við gerð lagafrumvarpa, frá Karli Gauta Hjaltasyni.
Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 14. desember 2018 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 21. janúar 2019.“ Tillagan skýrir sig sjálf.
Herra forseti. Ég fæ ekki betur séð en að hæstv. ríkisstjórn eigi í miklum erfiðleikum með að fara eftir lögum um opinber fjármál og það frumvarp sem nú á að greiða atkvæði um er skýrt dæmi um það. Samspilið á milli varasjóðs og fjáraukalaga er orðið allt öðruvísi en hugsað var með lögum um opinber fjármál. Hér er verið að samþykkja, ef stjórnarmeirihlutinn ákveður slíkt, atriði sem ekki eru tímabundin, ekki ófyrirséð og ekki óhjákvæmileg og hefði átt að gera ráð fyrir í áætlunum og í fjárlögum fyrir árið 2018. Svo vantar hér inn atriði sem sannarlega eru ófyrirséð og óhjákvæmileg sem bregðast ætti við í fjáraukalögum, eins og stórkostleg íbúafjölgun á Suðurnesjum og vandi heilbrigðisstofnunarinnar þar til að þjóna íbúum Suðurnesja. [[Forseti hringir.]]Við því er ekki brugðist, en alls konar öðrum málum sem hefðu átt að vera inni í áætlanagerð.
Virðulegur forseti. Píratar eru með breytingartillögu við fjáraukalög sem snúast nákvæmlega um þetta, að þeir fjárlagaliðir sem ekki standast lög um opinber fjármál vegna þeirra skilyrða sem þar eru sett, séu einfaldlega felldir. Það er ekki flóknara en það. Fram kom í umræðum í gær að það væri ákveðin innleiðing á lögum um opinber fjármál, en það er ekkert slíkt að finna í lögunum sjálfum. Það eru nokkrar greinar sem eru með ákveðið innleiðingarferli, eins og ársskýrslur ráðherra, en ekkert um að fara ekki eftir skilyrðum um lög um opinber fjármál. Fram komu jákvæðar raddir um að nú væri innleiðingarferlinu í alvörunni lokið. Ég hlakka til að sjá alvöru þess máls í komandi fjármálaáætlun og fjárlögum næsta árs.
Virðulegur forseti. Við teljum lög til fjárauka ganga gegn lögum um opinber fjármál, 26. gr. laganna. Við teljum jafnframt að hvorki hafi verið farið með fullnægjandi hætti yfir né sannreynt hvort og hvaða liðir væru þá í takt við ákvæði laganna um að hér væri sannarlega um að ræða óvænta, óhjákvæmilega, ófyrirsjáanlega útgjaldaliði sem ekki hefði verið hægt að bregðast við með öðrum hætti. Það er augljóst að inni í fjáraukanum eru liðir sem eru nákvæmlega þannig. Þeir eru hvorki tímabundnir, ófyrirsjáanlegir, óvæntir né þannig að ekki hefði verið hægt að bregðast við þeim með öðrum hætti. Við munum því styðja breytingartillögu Pírata á fjáraukalögum og munum greiða atkvæði gegn fjáraukanum.
Hæstv. forseti. Við greiðum nú atkvæði um fjáraukalagafrumvarp 2018. Mér finnst mikilvægt að hér komi fram að frávik útgjalda sem hlutfall af fjárlögum er lágt í sögulegu samhengi. Það eitt og sér er vísbending um að við erum á réttri leið í því að draga úr notkun fjárauka, sem var upphaflega markmiðið með lögum um opinber fjármál. En á sama tíma er mikilvægt að við nýtum frekar verkfæri laganna, ég á við millifærslur málaflokka, notkun varasjóða málaflokkanna og almenna varasjóðinn, og aukum þannig skilvirkni fjárstýringar og náum því markmiði að draga úr umfangi fjárauka. Um það er almenn samstaða í hv. fjárlaganefnd og kom glöggt fram við 2. umr. Einnig er mikilvægt að klára reglugerð í samræmi við 67. gr. laganna, m.a. um skilyrði og notkun almenna varasjóðsins.
Herra forseti. Ég held að við í fjárlaganefnd séum einhuga um að reyna að gera betur ár hvert í sambandi við opinber fjármál, eins og fram kom í umræðunni í gær. Nú er þetta í fyrsta sinn búið að ganga í gegn frá upphafi til enda, þ.e. frá ríkisfjármálastefnu til fjárlaga með sömu ríkisstjórn innan borðs. Við erum alltaf á leið í rétta átt, en auðvitað þurfum við að gera betur. Eins og hér hefur komið fram eru frávikin lítil, þau eru 0,7% af frumútgjöldum. Þau voru lengi vel í kringum 5%, þannig að ég held að við séum á réttri leið. Ég er ekki sammála því að hér sé allt fyrirséð sem sett er fram. Við tókum m.a. inn það sem við töldum klárlega eiga heima í varasjóðnum, sem var 25 millj. kr. framlag til Þjóðleikhússins og tilheyrði launaliðum. Við erum á réttri leið en auðvitað má alltaf gera betur og það ætlum við okkur að gera.
Virðulegi forseti. Ég vil, eins og félagar mínir í meiri hluta fjárlaganefndar, taka fram að hér er um óvenjulítil frávik að ræða. Hér hefur náðst mikill árangur og vil ég hrósa okkur öllum fyrir það. Ég vil þakka fyrir að haldið hefur verið vel á spilum. Við ræddum það í mikilli hreinskilni í umræðunni í gær hvað það væri sem enn þyrfti að bæta. Við erum í öllum aðalatriðum sammála um það. Við erum að ná árangri. Ég þakka fyrir gott samstarf í fjárlaganefnd. Foringi okkar í fjárlaganefnd hefur sýnt að hann er jafn góður á velli fjárlaganefndar og knattspyrnuvellinum. Ég horfi til þess að við afgreiðslu fjárauka næsta árs höfum við náð þessum markmiðum okkar. Það er mjög mikilvægt.
Herra forseti. Miðflokkurinn telur að fjáraukalög eigi einungis að nota í neyðartilfellum þar sem varasjóðir hafa tekið við hlutverki fjáraukalaga. Það er ljóst að mikill misbrestur er á því að frumvarpið sé í samræmi við ákvæði laga sem um það gilda. Það er afar mikilvægt að úr því verði bætt. Þar er virðing Alþingis í húfi.
Virðulegur forseti. Þessi atkvæðagreiðsla snýst um kirkjujarðasamkomulagið. Það eru meðmæli okkar að þetta mál sé fellt hér og að þá þurfi einfaldlega að fara fyrir dómstóla til að gera upp þetta kirkjujarðasamkomulag. Í svörum ráðuneytis hefur það nefnilega ekki hugmynd um hvaða jarðir og gæði hafa komið í staðinn fyrir þetta samkomulag. Ef það mál gengi fyrir dómstóla kæmu einfaldlega öll gögn málsins fram og við myndum vita hversu mikið ríkið hefur fengið fyrir þetta samkomulag gegn þeim launum sem verið er að greiða fyrir það, sem hingað til hafa verið 42 milljarðar. Í niðurstöðu kirkjujarðanefndar snemma á tíunda áratugnum kom fram að eignir kirkjunnar væru metnar á um milljarð. Uppreiknað eru það um 3 milljarðar, bara samkvæmt vísitölu, til að hafa það til samanburðar.
Herra forseti. Í þessu frumvarpi eru lagðar til mikilvægar breytingar í átt til aukins gagnsæis þegar kemur að fjármálum stjórnmálaflokkanna, m.a. með því að birta fullan ársreikning opinberlega, sem er nýmæli. Sömuleiðis er kveðið á um að stjórnmálasamtökum, kjörnum fulltrúum og frambjóðendum verði óheimilt að taka þátt í birtingu efnis eða auglýsinga án þess að nöfn þeirra komi fram, sem er fyrsta skrefið í baráttu stjórnmálahreyfinganna gegn nafnlausum áróðri í tengslum við kosningar og stjórnmálabaráttu. Jafnframt er kveðið á um að birta nöfn allra lögaðila sem veita framlög til stjórnmálastarfsemi, sem einnig er nýmæli. Þá er ákveðið að leggja til ákveðið grunnframlag til allra stjórnmálaflokka sem ná sæti á Alþingi til að jafna aðstöðumun lítilla og stórra flokka. Ég vil fyrst og fremst þakka fyrir þá góðu vinnu sem farið hefur fram í kringum þetta frumvarp og þá samstöðu sem skapast hefur um þessar breytingar, sem ég vona að verði til þess að styrkja í senn starfsemi lýðræðislegra stjórnmálahreyfinga og bæta umgjörð um starfsemi þeirra og auka gagnsæi, sem er alveg gríðarlega mikilvægt markmið.
Herra forseti. Ástæða þess að allir stjórnmálaflokkar á Alþingi standa saman að þessu frumvarpi er nauðsyn þess að efla starfsskilyrði og sjálfstæði stjórnmálasamtaka, efla lýðræðið. Á Íslandi eru færri þingmenn með færri starfsmenn en á hinum Norðurlöndunum og í þokkabót fá stjórnmálaflokkar á Íslandi lægri fjárframlög. Minnkandi fjármagn dregur úr stuðningi við nýsköpun, þróun og sérfræðiþekkingu stjórnmálasamtaka. Hér er auk þess framkvæmdarvaldið mjög sterkt og í yfirburðastöðu við löggjafarvaldið og er þetta frumvarp liður í að jafna þá stöðu. Með frumvarpinu er einnig stefnt að því að auka gagnsæi og jafna stöðu flokka óháð stærð. Í breyttu flokkaumhverfi með fleiri og þar af leiðandi minni flokkum er nauðsynlegt að tryggja rekstrargrundvöll smærri flokka svo þeir geti sinnt lýðræðislegum skyldum sínum. Ég tel það líka mjög mikilvægt að hér er verið að stíga fyrsta skrefið í baráttunni gegn hatursáróðri, nafnlausum og neikvæðum áróðri og árásum í stjórnmálabaráttu. Það er sérstaklega mikilvægt í heimi þar sem samfélagsmiðlar verða sífellt mikilvægari í þeirri baráttu.
Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er til mikilla bóta fyrir fulltrúalýðræðið á Íslandi. Með frumvarpinu bætum við aðstæður lítilla flokka og aukum þannig jafnræði á milli eldri og rótgróinna flokka og nýrri og minni flokka. Þá felur frumvarpið í sér ýmsar betrumbætur, m.a. er gegnsæið aukið. Við treystum betur rekstraröryggi flokka í sveitarstjórnarkosningum, einföldum og skýrum reglur um framlög til stjórnmálaflokka þannig að tengdir aðilar geti ekki svo auðveldlega lagt of mikið fé til flokka, og kveðum á um skyldu til að birta ársreikninga flokka og fleira. Það er óskandi að sem flestir landsmenn sjái tækifærin sem felast í því að geta tekið þátt í stjórnmálastarfi, annaðhvort í þeim flokkum sem fyrir eru eða með því að stofna nýjan flokk. Það er nauðsynlegt að á Alþingi og í sveitarstjórnum setjist sem fjölbreyttastur hópur fulltrúa. Stjórnmálaflokkar þurfa frá fyrsta degi að vera burðugir til að takast á við kosningar og eftirlit með þeim þarf að vera gegnsætt.
Virðulegi forseti. Um er að ræða tímamótaaðgerðir til stuðnings við íslenskuna og íslenskar bækur. Þessi aðgerð mun styrkja stoðir bókmennta í landinu með því að 25% af kostnaði verði endurgreidd við bókaútgáfu. Þessi aðgerð er algjört nýmæli og ég er sannfærð um að hún muni marka þáttaskil. Hún er liður í heildstæðri nálgun til þess að snúa vörn í sókn fyrir íslenskuna. Ég þakka nefndinni fyrir vel unnin störf og sérstaklega samstarf tveggja ráðuneyta, fjármála- og efnahagsráðuneytisins og mennta- og menningarmálaráðuneytisins, og líka hversu breið samstaða er um þessa aðgerð. Ég er sannfærð um að hún muni bara leiða til góðs fyrir bækur og fólkið í landinu.
Virðulegi forseti. Við styðjum og styrkjum bókmenntir af því að þær hafa gildi í sjálfu sér. Við styrkjum bókmenntir vegna þess að í þeim sjáum við okkur sjálf. Við sjáum íslenskt mannlíf í allri sinni fjölbreytni, sinni fegurð og hryllingi. Við styrkjum bókmenntir vegna þess að af einni lítilli bók getur vaxið svo margt annað sem er gott og jákvætt. Þannig áttu íslenskar bókmenntir mikinn þátt í að reisa við orðspor landsins eftir hrun. Herra forseti. Bækur verða ekki til af sjálfu sér. Bækur eru ekki fögur blóm sem vaxa sisvona af sjálfu sér, þær þurfa heilbrigðan bókamarkað og heilbrigt rekstrarumhverfi. Þetta frumvarp stuðlar vonandi að því að svo verði.
Hæstv. forseti. Við greiðum nú atkvæði um stuðning við bókaútgáfu á íslensku. Við metum bókina mikils, okkur þykir vænt um hana. Það kom skemmtilega fram í umræðu um málið. En tilefnið hér hefur víðtækari skírskotun í tungumál okkar og menningu en sá sértæki stuðningur sem í því felst að styðja við bókaútgáfu. Bókaútgáfa er þó ein af mikilvægustu stoðum íslenskrar menningar og gildi hennar fyrir verndun og stuðning við íslenska tungu og eflingu læsis er óumdeilt. Með samþykkt þessa frumvarps komum við á fót stuðningskerfi fyrir bókaútgefendur með endurgreiðslu 25% kostnaðar að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Þessi aðgerð er hluti af aðgerðaáætlun hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um að efla og þróa íslenska tungu, efla læsi og tryggja það að íslenska verði áfram notuð á öllum sviðum íslensks samfélags. Ég þakka samstöðuna í hv. allsherjar- og menntamálanefnd um þessa aðgerð.
Forseti. Tilgangur þessa frumvarps er góður. Hann er fyrst og fremst sá að efla íslensku og auka lestur. Þingflokkur Viðreisnar er ekki þeirrar skoðunar að þetta sé réttasta leiðin til þess, það sé skynsamlegra að reyna að auka aðgengi að bókum, hvetja fólk til lestrar. Aðrar aðferðir eru skilvirkari og betri en þessi. Hins vegar mun þingflokkur Viðreisnar styðja breytingartillögur sem eru við frumvarpið enda eru þær flestar til bóta, en vera á gulu í málinu í heild.
Virðulegi forseti. Ég er rithöfundur og meðlimur í Rithöfundasambandi Íslands. Mér var lofað afnámi á virðisaukaskatti af bókum, alveg eins og á gullöld íslenskrar tungu og bókmennta þegar kálfskinn, blek og verktakavinnan var öll án virðisaukaskatts. Þessu var mér lofað og enn hefur ekki verið staðið við það. Það er svo sem ekki í fyrsta sinn sem ég er svikinn um kosningaloforð en mér finnst skrýtið að við skulum fara aðra leið en flestar aðrar þjóðir í Vestur-Evrópu. Ég trúi því ekki að það sé svo rosalega flókið að afnema þennan virðisaukaskatt þegar aðrar þjóðir hafa gert það. Það var bara einn flokkur sem lagðist gegn því. Hann vinnur hér mikinn pólitískan sigur. Það er í rauninni minni hluti fyrir þeirri leið sem hér á að fara en sú leið er farin af því að einn flokkur á þessu þingi virðist alltaf vinna og samstarfsflokkarnir virðast ekki hafa kjark til að standa uppi í hárinu á honum og kerfinu sem hann hefur byggt upp. Ég ætla að greiða atkvæði gegn þessu.
Herra forseti. Sú leið sem við greiðum hér atkvæði um er leið sem búið er að liggja yfir og skoða og er metin árangursríkari leið til að styðja við íslenska bókaútgáfu en breytingar á virðisaukaskattskerfinu. Við þurfum að styðja við íslenska bókaútgáfu, þar hefur orðið alveg gríðarlegur samdráttur á undanförnum tíu árum, um 40%. Það er ábyrgðarhluti Alþingis að bregðast við varðandi grein sem er undirstöðuatvinnugrein fyrir eflingu íslenskrar tungu, og grípa til aðgerða með einhverjum hætti. Ég tel að þessi aðgerð eigi eftir að skipta sköpum fyrir innlenda bókaútgáfu. Íslensk bókaútgáfa, að gefa út bækur á íslensku, er undirstöðuatriði til að við höldum áfram að hugsa á íslensku og tala á íslensku um öll svið samfélagsins, fyrir utan hvað skáldskapurinn sjálfur er mikilvægur í sjálfum sér. Svo vil ég hrósa allsherjar- og menntamálanefnd fyrir að koma Tinna, Ástríki og Lukku-Láka inn í nefndarálit. Ég man ekki eftir að hafa séð þá félaga í nefndaráliti áður og finnst það til marks um mjög skapandi notkun [[Forseti hringir.]]á íslenskri tungu. [[Hlátur í þingsal.]] [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég styð málið, þetta er skref í rétta átt. Þetta er ekki þvílíkur fullnaðarsigur sem maður myndi kannski búast við eftir mjög grófa yfirferð á málinu. En þetta er þó skref í rétta átt. Mig langar bara að árétta að fram kom á fundum nefndarinnar að ef ekki er vandað til undirbúnings er hætt við mistökum þegar kemur að því að innleiða rafrænar aðferðir í þinglýsingum. Sömuleiðis vil ég sérstaklega árétta mikilvægi þess að taka tillit til tæknilegra atriða, og tala ég af reynslu sem forritari. Þegar farið er í að innleiða einhverjar góðar hugmyndir án þess að bera virðingu fyrir því að tæknin sjálf þarf að vera í lagi, verða oft slys sem er erfitt að bæta. Mig langaði að nefna það sérstaklega vegna þess að það er nokkuð sem kemur upp aftur og aftur, bæði hér og víða í stofnunum samfélagsins. Eins og ég sagði áður styð ég þó málið.
Virðulegur forseti. Með því að lögfesta þessi ágætu ákvæði erum við að feta okkur enn lengra inn á hinar óravíðu lendur hins rafræna og stafræna heims. Það gerir til okkar miklar kröfur en í því felast líka mörg tækifæri. Er ástæða í þessu sambandi til að hvetja ríkisstjórnina til að koma til framkvæmda enn frekar yfirlýstum markmiðum um að skilgreina og auglýsa störf án staðsetningar. Í því efni eru mörg tækifæri. Fækkað hefur störfum í hinu opinbera víða úti á landi og þarna er hægt að byggja upp þekkingu á skilgreindum svæðum.
Virðulegur forseti. Þetta mál er eins og mörg mál sem fjalla um útlendingalög og tengd lög, það er bæði slæmt og gott í því. Ég mun greiða atkvæði um mismunandi ákvæði eftir atvikum og vísa til umsagna og nefndarálits meiri hlutans til skýringar á því í hvert sinn. Um mismunandi mál er að ræða hér sem ég tel nægar upplýsingar finnast um í umsögnum til að átta sig á hvaðan afstaðan kemur. Ég vil líka árétta það, vegna þess að ég mun sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins sem og í nokkrum ákvæðum, að hjáseta þýðir hvorki þekkingarleysi né skoðanaleysi, það er flóknara atkvæði en svo. Ég vil nefna það vegna þess að stundum hefur það sjálfkrafa verið álitið vera þannig. Eins og ég segi inniheldur þetta mál bæði góða og slæma hluti og oft er ekki hægt að greiða atkvæði með eða á móti.
Virðulegur forseti. Í umsögn Rauða krossins við þetta frumvarp kemur fram að hann telur tvær breytingar sem þar eru vera íþyngjandi fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd. Annars vegar er sú breyting að formaður og varaformaður geti úrskurðað einir um synjun eða veitingu á dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða eða sérstakra tengsla, og hins vegar er um að ræða þá breytingu sem lögð er til með 3. gr. þar sem felld eru brott ákvæði um boðun í viðtal í annað sinn. Ég mun því sitja hjá.
Herra forseti. Með því frumvarpi sem við greiðum nú atkvæði um eru lagðar til ýmsar breytingar á nýlegum lögum um útlendinga sem nauðsynlegar eru til að framkvæmd þeirra og málsvörn við meðferð mála sem undir þau falla sé skýr og gagnsæ. Um leið og verið er að gera breytingar svo málsmeðferð geti gengið skjótt og vel fyrir sig ítrekar meiri hlutinn í allsherjar- og menntamálanefnd, sem stendur að breytingartillögum, að ríkt tillit sé tekið til bæði sanngirnis- og mannúðarsjónarmiða við vinnslu mála. Svo er mjög mikilvægt atriði sem tekin eru af öll tvímæli um í þessu frumvarpi, þ.e. að heimild sé til að gefa út dvalarleyfi á Íslandi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Það tel ég alveg gríðarlega mikilvægt og mun styðja þetta mál.
Forseti. Hér er verið að fjalla um breytingar á lögum um útlendinga vegna Schengen-upplýsingakerfisins fyrst og fremst. Þarna eru nokkur atriði sem orka mjög tvímælis og eru þess eðlis að ætla má að réttarstaða þeirra sem um er fjallað í þessu kerfi versni eða að tillögurnar séu í öllu falli alls ekki til þess að bæta hana. Þess vegna verðum við hjá Viðreisn á gulu í þessu máli.
Virðulegur forseti. Hérna er kveðið á um auknar heimildir til að miðla upplýsingum um börn. Það er samdóma álit umsagnaraðila að það sé börnunum fyrir bestu í þessum málum. En þar sem verið er að tala um miðlun viðkvæmra persónuupplýsinga vil ég árétta það sem fram kemur í nefndaráliti að rætt var í nefndinni og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans hvernig persónuverndarlög eiga að haga þeim málum og sömuleiðis að þarna eigi einungis að miðla þeim upplýsingum sem nauðsynlegar eru til að taka ákvarðanir, og þá að sjálfsögðu út frá hagsmunum barnsins sjálfs. Ég vildi nefna þetta vegna þess að miðlun viðkvæmra persónuupplýsinga þarf alltaf að skoða mjög vandlega. En að mínu mati var það skoðað nógu vandlega og því styð ég þetta ákvæði.
Virðulegi forseti. Ég ákvað að vera ekki með á áliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar við afgreiðslu þessa máls. Það var einfaldlega ýmislegt sem ég þurfti að velta aðeins betur fyrir mér og ræða við annað fólk um, en eftir þær umræður og vangaveltur hef ég komist að niðurstöðu um að æskilegt sé að styðja þetta mál. Þó vil ég taka fram að þetta mál er þess eðlis að það er ekki til eitthvert eitt heilagt, rétt svar við mörgum af þeim spurningum sem við verðum að spyrja okkur þegar við ákveðum þessa hluti. Ég tel þó að þessi lög þurfi að vera til staðar. Auðvitað þarf þetta að vera einhvern veginn. Við viljum að fólk endurheimti borgararéttindi sín á einhverjum tímapunkti. Ég vildi bara koma hingað upp og nefna að mér þætti ekkert skrýtið eða útilokað að þetta yrði endurskoðað út frá öðrum forsendum seinna meir og við tökum væntanlega þá umræðu þegar að því kemur. En þetta þarf að vera til staðar að mínu mati og því mun ég styðja málið.
Herra forseti. Með þessu frumvarpi er lagt til að horfið verði varanlega frá því að uppreist æru verði veitt með stjórnvaldsákvörðun og jafnframt að horfið verði frá því að gert sé að skilyrði fyrir starf eða embætti að viðkomandi hafi óflekkað mannorð eða hafi ekki gerst sekur um refsivert athæfi sem telja megi svívirðilegt að almenningsáliti. Ég tel þetta gríðarlega gott og mikilvægt mál. Við í Vinstri grænum munum greiða atkvæði með því. Mig langar þó að nefna að þetta frumvarp er afmarkað við það að afnema uppreist æru úr lögum og skilyrði um óflekkað mannorð. En við í allsherjar- og menntamálanefnd teljum hins vegar fulla ástæðu til að beina því til ráðuneytisins að halda áfram að endurskoða hæfisskilyrði ýmissa starfsstétta sem heyra undir málasvið þeirra og skoða málin í stærra samhengi í framhaldinu. En frumvarpið sem hér um ræðir er gott og gilt og það styð ég.
Virðulegur forseti. Ég fagna því að við séum að greiða atkvæði um þetta mál, sem hófst með þinglegri meðferð í þinginu fyrir rúmu ári, um gagngera breytingu á því fyrirkomulagi sem kallast hefur uppreist æru. Ég vek athygli á því að hér er um að ræða miklar formbreytingar sem við samþykkjum hér. Öll meðferð málsins, bæði meðferð þessa frumvarps og einnig meðferð í aðdraganda þess, hefur vakið upp réttmætar spurningar og vangaveltur um þau skilyrði sem löggjafinn vill gera til ýmissa starfa, embætta og venjulegra starfa hjá hinu opinbera. Ég árétta að með þessu frumvarpi er auðvitað ekki settur endapunktur aftan við þá vinnu alla saman. Þau mál heyra hins vegar ekki undir dómsmálaráðuneytið fyrst og fremst heldur miklu frekar undir fleiri ráðuneyti. Ég hvet löggjafann til að halda áfram skoðun á þessum málum í víðara samhengi en þakka samvinnu við þingið um þetta frumvarp og í aðdraganda þess.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna laga nr. 90/2018, um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Nefndin fékk ýmsa aðila á fund sinn og bárust umsagnir frá Innheimtustofnun sveitarfélaga, ríkisskattstjóra, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Vegagerðinni, Persónuvernd og Þjóðskrá Íslands. Með frumvarpinu eru lagðar til lágmarksbreytingar sem gera þarf á lögum til að renna lagastoð undir og eftir atvikum styrkja lagastoð fyrir vinnslu persónuupplýsinga hjá stofnunum samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins. Með vinnslu er átt við aðgerð eða röð aðgerða, hvort sem vinnslan er sjálfvirk eða ekki, þar sem persónuupplýsingar eru unnar, m.a. söfnun, skráningu, notkun og miðlun, samanber 4. tölulið 3. gr. laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, nr. 90/2018. Með frumvarpinu er ekki lagt til að umfang núverandi verkefna stofnananna breytist. Með 2. gr. frumvarpsins er lagt til almennt ákvæði um hvaða aðilum sé skylt að láta Innheimtustofnun sveitarfélaga í té upplýsingar með rafrænum hætti, ef því verður við komið. Fyrir nefndinni kom fram að með ákvæðinu væri heimild Innheimtustofnunar sveitarfélaga til upplýsingaöflunar víkkuð frá því sem nú er þar sem í frumvarpinu væri kveðið á um að stofnunum væri skylt að láta Innheimtustofnun í té upplýsingar að því marki sem þær væru nauðsynlegar til að framfylgja lögum um Innheimtustofnun sveitarfélaga, nr. 54/1971. Bent var á að eðlilegra væri að upplýsingaskylda stofnana væri takmörkuð við upplýsingar vegna innheimtu meðlaga. Það væri í samræmi við gildandi heimild Innheimtustofnunar sveitarfélaga til að krefja skattyfirvöld um upplýsingar um tekjur og eignir meðlagsskyldra foreldra og sjónarmið um meðalhóf. Í umsögn Innheimtustofnunar kom fram að stofnunin sæi ekkert því til fyrirstöðu að heimild hennar til upplýsingaöflunar yrði skilyrt við innheimtu meðlaga. Meiri hlutinn ítrekar að mikilvægt er að upplýsingaöflun fari ekki fram úr því sem nauðsyn krefur. Leggur meiri hlutinn því til breytingu á 2. gr. frumvarpsins þess efnis að upplýsingar sem hinar tilgreindu stofnanir skulu láta Innheimtustofnun sveitarfélaga í té séu vegna innheimtu meðlaga. Fyrir nefndinni komu einnig fram athugasemdir við 2. gr. frumvarpsins varðandi gjaldtöku, þ.e. ekki væri skýrt hvort gjald ætti að koma fyrir þann kostnað stofnananna sem gæti hlotist af afhendingu gagna. Meiri hlutinn tekur fram að um slíka gjaldtöku gilda ákvæði sérlaga hverrar stofnunar fyrir sig. Fram komu þau sjónarmið að með 2. gr. frumvarpsins væru Innheimtustofnun veittar of víðtækar heimildir til vinnslu persónuupplýsinga þar sem ekki væri gerð krafa um samþykki einstaklings fyrir upplýsingaöflun stofnunarinnar. Meiri hlutinn telur samþykki almennt mikilvægan grundvöll fyrir vinnslu persónuupplýsinga og kallaði því eftir áliti Persónuverndar hvað þetta varðar. Stofnunin benti á að í ákveðnum tilvikum eigi samþykki ekki við sem vinnsluheimild. Þar sem um er að ræða vinnslu persónuupplýsinga sem fram fer í því skyni að innheimta greiðslur sem meðlagsgreiðendum sé skylt að inna af hendi í þágu framfærslu barna sinna megi telja eðlilegt að upplýsingasöfnunin styðjist við skýra lagaheimild fremur en samþykki hlutaðeigandi einstaklings. Nefndin fjallaði um ákvæði 4. gr. um heimild Þjóðskrár Íslands til vinnslu persónuupplýsinga. Fyrir nefndinni kom fram að ætla mætti að í afar afmörkuðum tilvikum hefðu heilsufarsupplýsingar vægi vegna starfa Þjóðskrár, einkum gæti það átt við skráningu á konu, sem samþykkt hefur að fram fari tæknifrjóvgun á eiginkonu sinni, sem foreldris barns á grundvelli 1. mgr. 6. gr. barnalaga, nr. 76/2003. Fyrir nefndinni kom fram að það væri í fleiri tilvikum sem Þjóðskrá þurfi að vinna með heilsufarsupplýsingar, t.d. við aðsetursskráningu vegna veikinda samkvæmt 9. gr. laga um lögheimili, nr. 21/1990, og 8. gr. nýrra laga um lögheimili og aðsetur, nr. 80/2018, sem taka gildi um áramótin. Þá hafi stofnunin heimild samkvæmt 15. gr. a laga nr. 100/1952, um íslenskan ríkisborgararétt, til að óska eftir rannsókn á erfðaefni og töku lífsýnis til rannsókna. Meiri hlutinn tekur undir sjónarmið um nauðsyn þess að Þjóðskrá Íslands hafi heimild til vinnslu heilsufarsupplýsinga til að sinna lögbundnu hlutverki sínu. Meiri hlutinn bendir einnig á að ekki er um óhefta heimild að ræða heldur er hún ávallt afmörkuð í öðrum lögum. Þar er skýrt kveðið á um hvaða heilsufarsupplýsingar heimilt er að vinna með. Samband íslenskra sveitarfélaga benti á að sveitarstjórnir fara með lögbundið hlutverk samkvæmt lögum um þjóðskrá og almannaskráningu, nr. 54/1962, en samkvæmt 2. gr. þeirra laga starfa sveitarstjórnir auk Þjóðskrár Íslands að almannaskráningu. Sveitarfélög komi þannig að því að byggja upp þær ólíku skrár sem þjóðskrá er ætlað að halda samkvæmt lögum um Þjóðskrá Íslands, nr. 70/2018. Nauðsynlegt sé að tryggja að nýjar reglur um persónuvernd raski ekki þessu hlutverki sveitarfélaga. Að mati meiri hlutans er brýnt að sveitarfélög geti sinnt sínu lögbundna hlutverki að þessu leyti en jafnframt að slík upplýsingaöflun og vinnsla fari ekki fram úr því sem nauðsyn krefur. Meiri hlutinn leggur því til að á eftir 4. gr. frumvarpsins komi ný grein þess efnis að sveitarfélögum sé heimil vinnsla persónuupplýsinga sem hinn skráði eða Þjóðskrá samkvæmt 3. gr. laganna leggur í té í þeim tilgangi að sinna lögbundnu hlutverki sínu samkvæmt lögunum. Í 10. gr. er mælt fyrir um heimild jöfnunarsjóðs til vinnslu persónuupplýsinga, þar á meðal viðkvæmra persónuupplýsinga um fatlanir og þroskaraskanir einstaklinga sem njóta þjónustu sveitarfélaga og um þarfir nemenda sem þurfa á sérfræðiaðstoð að halda í grunnskólum sveitarfélaga, sem og aðrar slíkar upplýsingar, í þeim tilgangi að sinna lögbundnu hlutverki sínu. Persónuvernd gagnrýndi orðalagið „öðrum slíkum upplýsingum“ en stofnunin telur þar um að ræða svo óljósa tilgreiningu á hvaða persónuupplýsingar vinna megi með að hún fullnægi ekki þeim kröfum sem gera verði til lagaheimildar til vinnslu slíkra upplýsinga, samanber 71. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi einkalífs og 2. tölulið 1. mgr. 11. gr. laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, nr. 90/2018, samanber b-lið 2. mgr. 9. gr. reglugerðar ESB 2016/679. Meiri hlutinn tekur undir þessi sjónarmið og leggur til að tilgreind orð falli brott úr 10. gr. Meiri hlutinn leggur til nýtt ákvæði í lög um lögheimili og aðsetur, nr. 80/2018, samhljóða 4. gr. frumvarpsins, svo tryggt verði að þjóðskrá geti sinnt lögbundnu hlutverki sínu samkvæmt lögunum. Lög um lögheimili og aðsetur öðlast gildi 1. janúar 2019 að undanskildum tveimur ákvæðum sem taka gildi 1. janúar 2020. Annað þeirra, 3. mgr. 2. gr., kveður á um að lögheimili skuli skráð í tiltekinni íbúð eða eftir atvikum húsi, við tiltekna götu eða í dreifbýli, sem er skráð sem íbúðarhúsnæði í fasteignaskrá Þjóðskrár Íslands og hefur staðfang. Nefndinni var bent á að með því að fresta gildistöku þessa ákvæðis yrði hugsanlega unnt að skrá lögheimili í húsnæði öðru en íbúðarhúsnæði. Frestun gildistökunnar átti eingöngu að taka til skráningar niður á tilteknar íbúðir. Til að leiðrétta þetta og tryggja rétta skráningu leggur meiri hlutinn til bráðabirgðaákvæði við lögin sem gildir þá að gildistöku 3. mgr. 2. gr. 1. janúar 2020. Almennt segir um þetta: Bent var á að betur færi á því að nota hugtakið samgöngumannvirki en þjóðvegir í 8. gr. frumvarpsins sem lýtur að breytingu á lögum um Vegagerðina, framkvæmdastofnun samgöngumála, nr. 120/2012. Vegagerðinni sé falið að annast um öll samgöngumannvirki sem falla undir ábyrgðarsvið hennar lögum samkvæmt. Í dag séu það aðallega þjóðvegir en einnig Landeyjahöfn. Þá sé ekki unnt að útiloka að breytingar verði þar á í framtíðinni. Meiri hlutinn leggur því til breytingu á 8. gr. frumvarpsins í þá veru, auk smávægilegra breytinga lagatæknilegs eðlis. Meiri hlutinn tekur fram að um nauðsynlega lagabreytingu er að ræða svo gildandi réttur uppfylli kröfur nýrrar persónuverndarlöggjafar en að mati meiri hlutans er brýnt að gætt sé að réttindum einstaklings í hvívetna. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Rósa Björk Brynjólfsdóttir er framsögumaður málsins en er fjarverandi vegna starfa á vettvangi þingsins erlendis og þar með við afgreiðslu málsins úr nefnd en ritar undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Undir meirihlutaálitið skrifa Jón Gunnarsson, Rósa Björk Brynjólfsdóttir, Ari Trausti Guðmundsson, Jón Þór Þorvaldsson, Líneik Anna Sævarsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Virðulegur forseti. Ég legg til að málinu verði vísað til 3. umr.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu frá minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns var þetta mál til mikillar umræðu í nefndinni og minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur til breytingu vegna þeirrar umræðu sem þar átti sér stað. Í 2. gr. frumvarpsins er kveðið á um breytingu á 9. mgr. 5. gr. laga um Innheimtustofnun sveitarfélaga sem ætlað er að veita tilteknum aðilum lagaheimild til að senda stofnuninni persónuupplýsingar enda skuli nýta þær í þágu lögbundinnar starfsemi hennar. Á meðal þeirra aðila sem senda skulu Innheimtustofnun sveitarfélaga upplýsingar, verði frumvarpið að lögum, eru Fangelsismálastofnun og sveitarfélög. Þær persónuupplýsingar sem þessir aðilar munu senda Innheimtustofnun varða m.a. refsivist og fjárhagslega sem og félagslega stöðu einstaklinga. Að mati minni hluta nefndarinnar er í þessum tilvikum um að ræða svo viðkvæmar persónuupplýsingar sem eðlilegt er að gera kröfu um að ekki verði sendar á milli opinberra aðila nema fyrir liggi samþykki þess sem þær varða. Minni hlutinn leggur að þessu virtu til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 2. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þó skulu Fangelsismálastofnun og sveitarfélög ekki láta upplýsingar af hendi skv. 1. málsl. nema fyrir liggi samþykki hins skráða. Mig langar að ræða aðeins ástæður þessa og útskýra fyrirkomulagið vegna þess að það fer ekki á milli mála að meðlagsgreiðandi, foreldri sem er gert skylt að greiða meðlag með barni sínu, kemst ekki hjá því nema í undantekningartilvikum. Það skal ekki innheimta meðlag hjá þeim sem situr í afplánun og svo er Innheimtustofnun með heimild til að líta til mjög erfiðra félagslegra aðstæðna þegar kemur að innheimtu meðlags. Það gerir það ekki að verkum að viðkomandi verði algerlega undanþeginn meðlagsskyldu en Innheimtustofnun skal í innheimtuaðgerðum sínum taka tillit til mjög erfiðra félagslegra aðstæðna. Hvort tveggja eru ívilnandi aðgerðir fyrir meðlagsgreiðanda og með tillögu meiri hlutans og því frumvarpi sem við erum að fara að greiða atkvæði um á eftir er Innheimtustofnun sveitarfélaga veitt heimild til að biðja þessar tvær stofnanir, Fangelsismálastofnun og þá félagsþjónustu allra sveitarfélaga á landinu, um mjög persónulegar upplýsingar um alla meðlagsgreiðendur á landinu. Við getum alveg séð fyrir okkur tilvik þar sem foreldri, sem er jafnframt meðlagsgreiðandi, kjósi að fá að afplána sína refsingu án þess að allra augu beinist að því, vill bara fá að greiða sitt meðlag og ekki vera undanskilinn því. Slíkar aðstæður kunna að vera uppi sem og þær aðstæður, og er alls ekki ólíklegt, að meðlagsgreiðandi - segjum sem svo að um sé að ræða lítið sveitarfélag úti á landi - vilji mögulega ekki að allir starfsmenn bæjarskrifstofu eða sveitarstjórnarskrifstofu viti af meðlagsgreiðslunni, viti af því að viðkomandi eigi að greiða meðlag með barni sem viðkomandi býr ekki með. Þetta eru upplýsingar sem við í minni hlutanum teljum að einstaklingur eigi að fá að ráða sjálfur hvort eru sóttar. Eins og ég sagði áðan eru báðar aðgerðirnar, þ.e. að kalla eftir félagslegum upplýsingum og hvort viðkomandi er í afplánun, gerðar í þágu meðlagsgreiðanda og þess vegna liggur fyrir að vilji meðlagsgreiðandi fá að komast undan því að þurfa að greiða meðlagið eða fá einhvers konar tilslökun kemur það til af því að viðkomandi óskar eftir því. Hann er að biðja um tilslökun frá þessari lögbundnu skyldu sinni að greiða meðlag með barni eða börnum sínum. Við upphaf afplánunar refsivistar fara allir fangar í viðtal og þar kemur í ljós hvort viðkomandi á börn, hvort viðkomandi á að greiða meðlag o.s.frv. Í því viðtali er hægðarleikur að fá fram samþykki, að viðkomandi undirriti einfaldlega samþykki sitt fyrir því að Innheimtustofnun megi kalla eftir þessum upplýsingum hjá fangelsismálayfirvöldum. Þetta viðtal á sér alltaf stað. Ef viðkomandi vill ekki veita þær upplýsingar fær viðkomandi heldur ekki undanþágu frá því að greiða meðlag, þannig að þá er það bara einstaklingurinn sem er í afplánun sem velur það, sem ákveður hvort tveggja, að fá ekki undanþágu frá greiðslunni sem og velur það að bera ekki þær upplýsingar áfram, fær að vera með þetta svona tiltölulega prívat að hann eða hún er í afplánun. Það eru að mati okkar í minni hlutanum það viðkvæmar persónuupplýsingar að viðkomandi einstaklingur á að fá að ráða því hverjir fá upplýsingar um það. Það sama og ég hef áður komið inn á varðandi erfiðar félagslegar aðstæður, af hvaða meiði sem þær kunna að vera, ef viðkomandi er í slíkum aðstæðum óskar eftir því við Innheimtustofnun að þurfa ekki að greiða meðlagið og gefur þá heimild fyrir því að kallað verði eftir þessum upplýsingum en ekki þannig að Innheimtustofnun hafi bara heimild til að leita þeirra upplýsinga um alla meðlagsgreiðendur á Íslandi. Það er bara að okkar mati allt of víðtækt. Þess vegna leggjum við til áðurnefnda breytingu, að við 2. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þó skulu Fangelsismálastofnun og sveitarfélög ekki láta upplýsingar af hendi skv. 1. málsl. nema fyrir liggi samþykki hins skráða. Eftir sem áður skal Innheimtustofnun fá upplýsingar um laun og launagreiðendur eins og alltaf hefur verið.
Herra forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti frá hv. umhverfis- og samgöngunefnd um frumvarp til laga um landgræðslu, þetta nýja frumvarp. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund 11 gesti og ég ætla að vísa til þeirra nafna í álitinu sjálfu. Einnig komu fram 12 umsagnir frá jafn mörgum aðilum og ég ætla ekki að lesa upp þá romsu heldur fara yfir meginatriði málsins. Með frumvarpi þessu eru eldri lög nr. 17/1965, um landvernd, felld úr gildi og í nýju frumvarpi er skerpt á markmiðum laganna, m.a. með hliðsjón af nýjum áskorunum. Fjallað er um að hverju beri að stefna í vernd og sjálfbærri nýtingu jarðvegs og gróðurs og endurheimt vistkerfa. Gert er ráð fyrir að á fimm ára fresti gefi ráðherra út landgræðsluáætlanir til tíu ára í senn. Einnig er lagt til að unnar verði svæðisáætlanir sem draga fram sérstöðu og áherslur eftir landshlutum. Til að tryggja sem best sjálfbæra nýtingu lands er gert ráð fyrir að reglulega fari fram mat á ástandi lands og árangri landgræðslustarfs, að sett skuli viðmið um sjálfbæra landnýtingu og að unnin skuli áætlun um úrbætur þar sem landnýting er ekki sjálfbær. Lagt er til ákvæði um að leiði framkvæmdir eða landnýting til umtalsverðs rasks á vistkerfum eða gróðri og jarðvegi skuli bæta fyrir það með endurheimt sambærilegra vistkerfa. Enn fremur er lagt til að kveðið verði skýrt á um hlutverk Landgræðslunnar við umsjón lands vegna landgræðslu, annars vegar lands í eigu ríkisins og hins vegar lands í einkaeigu sem ríkið hefur umsjón með samkvæmt samkomulagi við eigendur. Markmið frumvarpsins er að vernda, endurheimta og bæta þær auðlindir þjóðarinnar sem fólgnar eru í gróðri og jarðvegi og tryggja sjálfbæra nýtingu lands. Skemmst er frá því að segja að fyrir nefndinni kom fram almenn ánægja með að lög um landgræðslu væru uppfærð þar sem mikil þörf væri á að endurnýja löggjöfina. Þau sjónarmið komu fram fyrir nefndinni að rétt væri að setja heildstæð lög um jarðvegs- og gróðurvernd. Nefndin bendir á að frumvarp þetta hefur verið lengi í undirbúningi enda tengist landgræðsla mörgum málaflokkum, m.a. búfjárrækt, náttúruvernd, málefni sveitarfélaga og ferðaþjónustu. Með lögunum eru gerðar margvíslegar úrbætur á eldri lögum en ekki ráðist í að gera neinar grundvallarbreytingar á ákvæðum laga sem varða t.d. landbúnað, svo sem á sviði beitarstjórnunar, né heldur til sameiningar landgræðslu- og skógræktarlaga. Sé vilji til slíkra breytinga í samfélaginu þarf víðtæka umræðu innan þings og utan og stefnumótun áður en unnt er að gera þær. Fyrir nefndinni komu fram þau sjónarmið - nú ætla ég að gera grein fyrir helstu efnisbreytingum í áliti umhverfis- og samgöngunefndar og nokkrar athugasemdir eða hvatningu frá henni - að nauðsynlegt væri að stefnt skyldi að reglubundinni vöktun á ástandi lands til að stuðla að vernd og sjálfbærri nýtingu. Var þar m.a. vísað til samkomulags, svokallaðrar Grólindar, um mat á gróðurauðlindum sem atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Bændasamtök Íslands, Landgræðsla ríkisins og Landssamtök sauðfjárbænda standa að. Samkomulagið hefur að markmiði annars vegar að skila reglubundnu heildarmati á ástandi gróður- og jarðvegsauðlinda landsins og gera grein fyrir breytingum þar á og hins vegar að þróa sjálfbærnivísa fyrir nýtingu gróður- og jarðvegsauðlinda landsins. Nefndin tekur undir að eðlilegt sé að bæta þessu við markmiðasetningu 2. gr. enda mikilvægt að hafa góða yfirsýn yfir ástand lands svo unnt sé að bregðast við með viðeigandi ráðstöfunum þegar þess gerist þörf. Nefndin leggur því til að nýjum tölulið verði bætt við 2. gr. sem kveði á um reglubundna vöktun. Í 5. gr. frumvarpsins segir að ráðherra fari með yfirstjórn landgræðslumála en að Landgræðslan hafi eftirlit með framkvæmd og annist daglega stjórnsýslu á því sviði sem ákvæði frumvarpsins nái til. Önnur hlutverk stofnunarinnar séu m.a. að hvetja til þátttöku í landgræðslu. Nefndinni var bent á að gott væri að skerpa á því hlutverki stofnunarinnar að vinna að landgræðslu ásamt því að hvetja til hennar. Nefndin tekur undir framangreint og leggur því til breytingu á d-lið 5. gr. frumvarpsins til samræmis. Í 6. gr., sem fjallar um landgræðsluáætlun, kemur fram að fimm manna verkefnisstjórn hefur yfirumsjón með gerð áætlunarinnar. Nefndin áréttar að hafa beri sem skilvirkast samráð við haghafa og fagaðila við gerð hennar. Nefndin taldi rétt að bæta inn málslið í 1. mgr. 6. gr. um landgræðsluáætlun, þar sem skerpt yrði á markmiðum með gerð landgræðsluáætlana og samspili við jarðvegsvernd með því að ítreka að slík áætlun stuðli að framförum í mati á jarðvegsvernd. Fyrir nefndinni komu fram þau sjónarmið að nauðsynlegt væri að skerpa á ákvæðum um sjálfbæra landnýtingu þannig að krafa yrði gerð um endurheimt í þeim tilvikum þar sem nýting hefur gengið á landið. Jafnframt var bent á að taka þyrfti tillit til mismunandi landnytja við mat á nýtingu og ástandi lands. Nefndin tekur undir að sjálfbær landnýting er ein helsta undirstaða landgræðslu og endurheimtar vistkerfa og landgæða. Nefndin leggur því til breytingar á 9. og 10. gr. frumvarpsins sem miða að því að koma til móts við framangreindar ábendingar. Í 12. gr. frumvarpsins er fjallað um ósjálfbæra landnýtingu og landbótaáætlun. Í 3. mgr. ákvæðisins segir að ef rekja megi ósjálfbæra landnýtingu til ágangs vegna lausagöngu búfjár skuli Landgræðslan óska eftir því við viðkomandi sveitarstjórn að hún ákveði að hlutaðeigandi umráðamönnum búfjár verði gert skylt að hafa það í vörslu allt árið eða tiltekinn hluta ársins. Nefndin telur mikilvægt að sveitarstjórnir hafi ríkt samráð við Landgræðsluna í slíkum tilfellum og leggur því til breytingu á 12. gr. þess efnis. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að orðalagið „sem geta haft áhrif á gróður og jarðveg“ í 1. mgr. 13. gr. væri of almennt og auðvelt að túlka þannig að það næði í raun til flestra framkvæmda og væri því of íþyngjandi. Nefndin leggur áherslu á að flækjustig í löggjöf sem lýtur að skipulagsmálum verði ekki aukið og leggur því til breytingu á 13. gr. frumvarpsins. Þá leggur nefndin sérstaka áherslu á að við endurskoðun náttúruverndarlaga komi inn almennt ákvæði um mótvægisaðgerðir þegar um rask á vistkerfum er að ræða. Í 14. gr. frumvarpsins eru ákvæði um stöðvun eyðingar og endurheimt vistkerfa. Nefndinni var bent á að brýnt væri að hægt væri, í undantekningartilvikum, að taka land í umsjá ríkisins þar sem endurheimtar er þörf. Nefndin tekur undir framangreint og leggur til breytingar á 14. gr. þar sem kveðið er á um umráð Landgræðslunnar yfir slíkum svæðum eftir atvikum. Með frumvarpinu er lagt til að lög um varnir gegn landbroti verði felld brott en þess í stað komi fimm ákvæði í VI. kafla frumvarpsins. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að þörf væri á skýrari forgangsröðun verkefna er varða varnir gegn landbroti. Kveðið er á um forgangsröðun verkefna vegna landbrots í 15. gr. frumvarpsins. Landgræðsla ríkisins benti á mikilvægi þess að löggjafinn gæfi skýr fyrirmæli um hvernig forgangsraða ætti verkefnum við landbrot sem stofnunin gæti farið eftir. Nefndin tekur undir þau sjónarmið og áréttar að við forgangsröðun þurfi að líta til þess meginmarkmiðs frumvarpsins að stöðva eyðingu jarðvegs og gróðurs. Nefndin leggur því til breytingu á 15. gr. frumvarpsins þannig að skýrt komi fram að ræktað land, nytjalönd og annað gróðurlendi skuli að jafnaði njóta forgangs við röðun varnarverkefna gegn landbroti af völdum straumvatns því til samræmis. Nefndinni var bent á að þörf væri á að hafa samráð við sveitarfélög þegar unnið er að vörnum gegn landbroti og er tekið til þess í nokkrum greinum frumvarpsins sem bera númer frá 17 og áfram. Fyrir nefndinni kom fram gagnrýni á fjárhæð dagsekta sem samkvæmt 24. gr. er heimilt að leggja á ef aðili sinnir ekki fyrirmælum um úrbætur innan tiltekins frests. Hámark dagsekta er 500.000 kr. á dag. Nefndin bendir á að áður en til álagningar dagsekta kemur þarf að vera búið að veita áminningu og gera kröfu um úrbætur þar sem veittur er hæfilegur frestur til úrbóta. Þá bendir nefndin á að þvingunarúrræði annarra laga ganga ákvæðinu framar og líkt og fram kemur í greinargerð geta þar m.a. komið til álita þvingunarúrræði í lögum um afréttamálefni, fjallskil o.fl., nr. 6/1986, og lögum um náttúruvernd, nr. 60/2013. Þvingunarúrræði Landgræðslunnar munu eingöngu koma til skoðunar í þeim tilvikum sem þvingunarúrræði annarra laga gilda ekki. Ég hef gert grein fyrir helstu breytingum og áherslum sem koma frá hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Það eru 14 formlegar breytingartillögur sem gerðar hafa verið við frumvarpið. Sumar varða orðalag en aðrar snúa fremur að efnisatriðum og það hef ég þegar fjallað um. Herra forseti. Að þessu lesnu er augljóst að nefndin telur frumvarp þetta til bóta og leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem eru lagðar til í sérstöku þingskjali, þær 14 sem ég hef nefnt. Björn Leví Gunnarsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur þessu áliti. Karl Gauti Hjaltason skrifar undir álit þetta með fyrirvara sem lýtur að fjárhæð dagsekta í 24. gr., lögfestingu sektarvalds samkvæmt 25. gr. og þeirri útvíkkun verkefna Landgræðslunnar sem kveðið er á um í 23. gr. Undir álitið rita 13. desember 2018 Jón Gunnarsson, 1. varaformaður, Ari Trausti Guðmundsson, framsögumaður og 2. varaformaður, Hanna Katrín Friðriksson, Helga Vala Helgadóttir, Jón Þór Þorvaldsson, Karl Gauti Hjaltason, með fyrrnefndum fyrirvara, Kolbeinn Óttarsson Proppé, Líneik Anna Sævarsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Virðulegi forseti. Ég kem hér fyrst og fremst til að þakka hv. framsögumanni, Ara Trausta Guðmundssyni, fyrir flutninginn á áliti meiri hlutans og til að lýsa yfir stuðningi við meirihlutaálitið. Með frumvarpinu um landgræðslu verða mjög mikilvæg tímamót þar sem það kemur í stað 50 ára gamalla laga um landgræðslu og jafnframt í stað laga um vinnu gegn landbroti. Landgræðsla á Íslandi er mjög mikilvæg fyrir okkur til að varðveita þá auðlind sem jarðvegur og gróður er í landinu, en landgræðslan er líka mikilvæg á heimsvísu því að hér höfum við í gegnum árin byggt upp þekkingu sem nýtist annars staðar í heiminum þar sem landeyðing er víða mjög mikið vandamál, sérstaklega í Afríku svo sú heimsálfa sé nefnd, en líka víða annars staðar, Mið-Asíu og víðar. En hingað hafa þessar þjóðir einmitt sótt þekkingu í gegnum landgræðsluskóla Sameinuðu þjóðanna. Það er víða, m.a. hjá Sameinuðu þjóðunum sem er sú stofnun sem vinnur gegn landeyðingu í heiminum, horft mjög til þess hvernig við Íslendingar nálgumst þessi mál. Því fékk ég að kynnast með samtölum í heimsókn minni til þeirra í haust. En landgræðslan er ekki bara til að vernda auðlindina, jarðveg og gróður, landgræðsla hefur líka mjög mikla þýðingu í loftslagsmálum, því að þegar jarðvegur fýkur losnar líka mjög mikið af kolefni út í andrúmsloftið, kolefni sem er bundið í jarðvegi í gróðurleifum. Mig langar aðeins að fletta í gegnum frumvarpið. Fyrst eru sett fram markmið og orðskýringar. Þá er II. kafli um stjórn landgræðslumála og áætlanir. Þar er landgræðsluáætlun lykiltækið til að skipuleggja landgræðslu og til að samræma landgræðslu öðrum áætlunum í náttúruvernd, áætlunum í skógrækt, skipulagsáætlunum, samgönguáætlun og fleiri áætlunum. Þess vegna er mikilvægt að um þær áætlanir sé víðtækt samráð. En í þessari áætlun er líka hægt að setja fram mismunandi markmið í endurheimt vistkerfa, því að markmiðið þarf að tengjast því hvernig og hvort nýta á landið eftir að það hefur verið grætt upp. Stundum er einfaldlega nóg að binda jarðveg með einhverjum hætti og láta síðan náttúruna um framvindu gróðurs. Í öðrum tilfellum gæti markmiðið verið að byggja upp beitiland, byggja upp skóg sem getur varist t.d. eldgosum og öskufalli, og svo mætti lengi telja. Síðan getur verið markmið að byggja upp land sem þolir ágang og umgengni fólks. Eins og hv. framsögumaður nefndarinnar kom inn á komu fram þau sjónarmið að öll lög sem lúta að verndun auðlinda á landi ættu að vera í einum lagabálki. Ég get að nokkru leyti tekið undir þau sjónarmið og hef oft gert það. En hins vegar er það langtímaverkefni og ég get líka skilið sjónarmið sem mæla gegn því þar sem við þurfum líka að hugsa um lögin þannig að fólk, a.m.k. fólk sem vinnur eftir lögunum, eigi auðvelt með að nálgast þau, eigi auðvelt með að finna lög um landgræðslu, lög um náttúruvernd eða lög um skógrækt. Langir og stórir lagabálkar geta oft verið þyngri aflestrar, erfiðara að finna það sem leitað er að. En það er samt sem áður mjög mikilvægt að Alþingi sé meðvitað um mikilvægi þess að þeir lagabálkar um skógrækt, um landgræðslu, um náttúruvernd og annað sem snýr að umhverfismálum, þ.e. að gott samræmi sé þar, það séu ekki endurtekningar og skaranir á milli laganna en þau nálgist hvert annað þannig að skýr heildarmynd skapist, þó svo að bálkarnir væru a.m.k. enn um sinn hver í sínu lagi. Síðan aftur í frumvarpið eins og það er lagt fram. III. kaflinn er um stuðning við landgræðslu. IV. kaflinn fjallar um sjálfbæra landnýtingu. Þar er verið að fikra sig áfram, eftir því sem tækninni fleygir fram, við að meta gæði lands og áhrif ágangs á land, áhrif beitar og þolmörk ferðamannastaða o.s.frv. Þarna er rými til að fikra sig áfram í því mati og stjórnsýslu sem að því lýtur. V. kafli er um vernd, endurheimt og eflingu vistkerfa og VI. kaflinn er um varnir gegn landbroti. VII. kaflinn er um samninga, afhendingu og sölu á landgræðslusvæðum. Framsögumaður kom inn á álitaefni sem sneru að því áðan. Að lokum er VIII. kaflinn um ýmis ákvæði, svo sem gildistöku og breytingar sem verði samhliða á öðrum lögum. Eins og ég sagði í upphafi styð ég frumvarpið og álit umhverfis- og samgöngunefndar. Mér finnst þetta vera mjög mikilvæg tímamót sem eru að verða núna þegar ný lög um landgræðslu verða samþykkt.
Virðulegur forseti. Það eru sannarlega tímamót þegar Alþingi tekur sig til og breytir lögum sem eru orðin 50 ára gömul, ég tala nú ekki um þegar um er að ræða svo mikilvægan málaflokk sem raun ber vitni. Við þekkjum öll þá þróun sem hefur orðið í þessum málum frá því að land byggðist þar sem við höfum háð á seinni árum mikla og erfiða baráttu við að endurheimta land, stoppa fok og koma á landnýtingu á svæðum sem hafa blásið upp með þeim afleiðingum að þau bæði detta úr nýtingu með tilheyrandi áhrifum á nágrenni sitt og í mörgum tilfellum á búsetu fólks. Þetta eru vissulega tímamót sem styrkja umhverfi þessarar mikilvægu stofnunar og ramma inn mikilvægt hlutverk hennar. Við höfum náð miklum árangri á undanförnum árum í að vinna gegn eyðingu lands og ná landi aftur í ræktun og nýtanlegt ástand. En við getum gert betur og það er vissulega áhersluatriði í samstarfi þeirra ríkisstjórnarflokka sem nú eru við völd að gera enn betur þegar kemur að landgræðslumálum og skógræktarmálum. Þetta teljum við vera skyldu okkar í að ná árangri, færa framtíðarkynslóðum landið að þessu leyti í betra ástandi en þróunin hefur verið í gegnum aldirnar. Því er í raun táknrænt að við skulum stíga þetta skref núna. Það er mjög mikilvægt í þessu samhengi að gleyma því ekki að minnast á þá sem hafa verið helstu samstarfsaðilar Landgræðslunnar og í mörgum tilfellum Skógræktarinnar þegar kemur að því að græða landið, félagasamtök og sveitarfélög spila þar stórt hlutverk. Komið er inn á það í því frumvarpi sem við erum að afgreiða að ramma svolítið inn það samstarf. Á síðustu árum og áratugum hefur þróast mikið og öflugt samstarf á milli Landgræðslunnar og bænda í landinu. Þarna fara auðvitað saman ekki bara áhugi á því að græða landið og koma því í nýtanlegt horf heldur einnig gríðarlega miklir hagsmunir fyrir landeigendur sem í flestum tilfellum eru bændur. Þetta verkefni hefur gjarnan gengið undir heitinu Bændur græða landið. Í því tilfelli kemur Landgræðslan að því máli að útvega fræ, áburð og slíkt, bændur leggja til land og alla vinnu, allan sinn tækjakost. Það er ekki síst í kringum þau verkefni þar sem árangurinn er mjög mælanlegur og augljós um allt land sem hefur orðið til þess að ákveðin stakkaskipti hafa orðið í málaflokknum. Þessu ber að fagna og um leið að hvetja til aukins samstarfs á þeim vettvangi. Bændur eru svo sem vanir því að reikna ekki hátt tímakaup fyrir vinnu sína, sjálfur var ég í þeirri stöðu fyrir einhverjum árum, og leggja oft á sig fórnfúsa vinnu einmitt í þágu jarða sinna og þess lands sem þeir nýta til upprekstrar. Þeir hafa sýnt það í störfum sínum og áhuga á þessum málefnum að þeim er treystandi. Hagsmunirnir eru augljósir og ástæða er til að hvetja enn frekar til nánara samstarfs og eflingar á þessum vettvangi. Með slíkri stefnu er örugglega hægt að ná mun víðtækari og meiri árangri á skemmri tíma. Hið sama á við um ýmis þau áhugamannafélög sem tilbúin eru að veita lið í málefnum sem þessum. Þar er fólk sem af brennandi áhuga er tilbúið að leggja á sig mikið og fórnfúst starf í þágu lands og þjóðar. Einnig er ástæða til að hvetja til þess að horft verði til þessa af því að oft er hægt að lyfta grettistaki með því að rétta litla hjálparhönd af hálfu hins opinbera. Sjálfboðaliðastarf er einhvern veginn samofið okkar fámenna samfélagi í þessu stóra landi. Það sjáum við á mörgum sviðum. Þarna er ástæða til að minnast á þetta, hvetja til að efla slíkt samstarf og um leið að þakka það mikla starf og fórnfúsa sem unnið hefur verið. Við erum einnig með til umfjöllunar í nefndinni nýtt frumvarp um Skógræktina og verður ánægjulegt að loknu jólaleyfi að taka til höndum við að fara yfir það mál. Það er gríðarlega mikilvægt mál sem er svolítið af sama meiði og það sem við fjöllum um hér. Aftur gilda sömu rökin. Ég vil nota þetta tækifæri og minna á það sem var afgreitt í þinginu fyrir nokkrum árum og ég hefði gjarnan viljað sjá ganga lengra og hef svo sem fulla trú á að slík verði framtíðin, að hér erum við að fjalla um þessi tvö mál í nefndinni, af þessum sama meiði, en þetta er í tveimur stofnunum. Samþykkt var þingsályktunartillaga á þingi fyrir nokkrum árum um eflingu skógræktar sem atvinnugreinar. Þar var lagt til og samþykkt af stórum hópi þingmanna að sameina þessar tvær stofnanir. Ég vil nota tækifærið og nefna að ég tel að slíkt skref sé raunhæft, tímabært og geti orðið málaflokkunum til framdráttar. Það er augljóslega mikið samstarf sem á sér stað á milli þessara stofnana og ég held að það sé í góðum farvegi og því ber að fagna. En ég held að ef við hefðum þetta á einni hendi væri yfirsýnin skýrari og árangurinn jafnvel betri. Ég hvet alla hlutaðeigandi, hvort sem það er ráðuneytið sem um þessi mál fjallar eða stofnanirnar sjálfar, til að efla samstarf sitt, en ekki síst að skoða hvort ekki er ástæða til að sameina starfskrafta á þessum vettvangi. Ég vil að lokum, virðulegur forseti, þakka fyrir gott samstarf í nefndinni um málið. Við höfðum skamman tíma núna til að klára þetta. Með samstilltu átaki tókst það. Ég þakka framsögumanni málsins, hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni, fyrir að halda vel utan um þetta og klára með okkur á síðustu metrunum.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað, með síðari breytingum. Þetta er frumvarp um starfsmenn þingflokka og aðstoðarmenn formanna stjórnmálaflokka. Nefndarálitið kemur frá allri stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Helga Bernódusson, skrifstofustjóra Alþingis, og Þórhall Vilhjálmsson, forstöðumann lagaskrifstofu Alþingis. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað, með síðari breytingum, að því er varðar starfsmenn þingflokka og formanna stjórnmálaflokka. Lagt er til að heimilt verði að ráða starfsmenn fyrir þingflokka eftir því sem fé er veitt til á fjárlögum hvers árs. Frumvarpið er liður í áætlun um að styrkja Alþingi og starf þess. Tilgangur þess er að auka aðstoð við þingmenn og einkum þá sem enga beina aðstoð hafa. Starfsmenn þingflokka munu vinna margvísleg undirbúningsstörf fyrir þingmenn, t.d. við gerð þingmála, aðstoða við gagnaöflun og nefndastörf, auk samskipta við aðila utan þings fyrir hönd þingmanna. Með frumvarpinu er lögð áhersla á að þingflokkarnir hafi sem mest frelsi til að ákveða um störf starfsmannanna enda áherslur og þarfir mismunandi eftir þingflokkum. Nefndin fjallaði um réttindi og skyldur starfsmanna þingflokka en í frumvarpinu er lagt til að um þá gildi ekki ákvæði laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hvað varðar auglýsingu starfs, samanber 7. gr., áminningu, samanber 21. gr., og starfslok sem rekja má til sakar starfsmanns eða brots í starfi, samanber 44. og 45. gr. Fyrir nefndinni kom fram að þetta er lagt til vegna séreðlis þeirra starfa sem starfsmenn þingflokka inna af hendi. Gert er ráð fyrir að aðrar reglur starfsmannalaga gildi um réttindi og skyldur þeirra, svo sem lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla og lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Nefndin tekur fram að um ákvarðanir sem tengjast þessum starfsmönnum og varða starfsskilyrði þeirra, þar með talin starfslok, gildi almennar reglur um meðferð opinbers valds, m.a. að gæta þurfi að málefnalegum sjónarmiðum. Nefndin telur að frumvarpið sé til þess fallið að styrkja Alþingi og þingmenn í störfum þeirra sem og að vanda vinnubrögð og auka gæði lagasetningar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Undir nefndarálitið ritar öll stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sú sem hér stendur en einnig Brynjar Níelsson, Óli Björn Kárason, Líneik Anna Sævarsdóttir, Jón Steindór Valdimarsson, Þorsteinn Sæmundsson, Jón Þór Ólafsson, Kolbeinn Óttarsson Proppé og Þórunn Egilsdóttir.
Herra forseti. Ég flyt mál sem er á þskj. 749, frumvarp til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Ég vísa til þingskjalsins varðandi þau nöfn sem hér um ræðir. Þetta eru 26 einstaklingar að viðbættum nokkrum börnum. Það kann að vekja athygli að verið er að veita talsvert færri einstaklingum ríkisborgararétt með lögum að þessu sinni en gert var t.d. síðast. Þetta er nálægt því að vera þriðjungur af þeirri tölu eða jafnvel fjórðungur, en það skýrist m.a. af því að þingið og nefndin, hv. allsherjar- og menntamálanefnd, freistar þess að ná betur utan um þessa hluti þar sem þróunin hefur verið sú um nokkurra ára skeið að þessi leið til að öðlast íslenskan ríkisborgararétt hefur verið að breytast frá því sem lögin um þetta gera ráð fyrir, að þetta sé undantekningarleið til að bregðast við sérstökum tilvikum í að vera nokkurs konar hjáleið eða flýtileið í þessu skyni. Því hefur allsherjar- og menntamálanefnd og hæstv. dómsmálaráðherra, og síðan með atbeina Útlendingastofnunar, verið að endurskoða þau lög og hvernig má gera tilhlýðilegar breytingar á lögunum um þetta til að þau nái betur utan um upphaflegt markmið sitt og að veita þá Útlendingastofnun hugsanlega rýmri heimildir til að afgreiða á stjórnsýslustigi umsóknir af þessu tagi til að það megi verða til að fækka þeim sem koma til afgreiðslu hjá Alþingi. Það eru langleiðina í 300 umsóknir sem bárust Alþingi að þessu sinni og þá sjá menn í hendi sér að þetta er a.m.k. ekki sú undantekningarleið sem lögin gerðu ráð fyrir í upphafi. Þetta er sem sagt í endurskoðun og væntum við þess að ný eða breytt lög um þessi efni hafi tekið gildi þegar þetta kemur næst til álita í þinginu. En þessi tillaga liggur fyrir. Nefndin leggur til að þeim 26 umsækjendum sem er að finna á fyrrgreindu þingskjali verði veittur ríkisborgararéttur að þessu sinni.
Virðulegur forseti. Náttúran er okkar stærsta auðlind. Að þeirri auðlind sem öðrum þarf að hlúa. Náttúruauðlindir okkar eru margar og fjölbreyttar. Mikill meiri hluti ferðamanna sem sækja Ísland heim kemur til að skoða íslenska náttúru. Það er skipulagið í kringum þá náttúruauðlind sem við ætlum að ræða hér í dag, þá auðlind sem er grunnurinn að stærsta útflutningsatvinnuvegi okkar, ferðaþjónustunni. Því er mikilvægt að ræða hvaða skipulag við notum og hvaða stjórntæki við komum okkur upp til að vernda og varðveita þessa mikilvægu auðlind. Stóra spurningin er einnig hvernig við nýtum þessa auðlind til að auka lífsgæði hér á landi sem og til þess að tryggja góða upplifun innlendra sem erlendra ferðamanna, tryggja uppbyggingu innviða og eflingu byggða og skapa aukin verðmæti til að standa undir öflugu velferðarsamfélagi. Þær náttúruperlur sem draga til sín gesti eru fjölmargar, fjölbreyttar og dreifðar um allt land. Eignarhald þess lands sem þær eru staðsettar á er margs konar en þeir staðir sem eru í opinberri eigu lúta misjöfnum lögum og reglum. Þar má nefna þjóðgarða, friðlýst svæði, þjóðlendur, bújarðir eða almenna landareign sem getur verið í sameign með fjölda annarra aðila. Auk þessa fjölbreytta fyrirkomulags á eignarhaldi ríkisins eru aðstæður misjafnar á hverjum stað fyrir sig, ólíkt er hvaða innviðir eru til staðar, hver þolmörk staðarins eru og hversu mikil takmörk eru sett fyrir náttúruskoðun á hverjum stað. Við þurfum að móta okkur stefnu og gera áætlanir um hvernig við ætlum að mæta þeirri áskorun að vernda náttúru okkar en um leið að nýta hana landsmönnum til heilla. Það sem mig langaði að ræða hér í dag er hvernig við náum markmiðum okkar með skýru og gagnsæju skipulagi sem þjónar sem best gestum okkar, byggðum landsins, atvinnulífinu og samfélaginu öllu við verndun og nýtingu á náttúruauðlindinni. Þar þarf að spyrja hvort við komum á samræmdu skipulagi fyrir ólík svæði eða hvort skipulagið og kerfin þurfi að vera nokkur, hvort allt sé gert í samvinnu allra þeirra ráðuneyta sem koma að þessu, stofnananna og rekstraraðila, eða hvort hver hugsi um það sem undir hann heyrir. Við þurfum að spyrja okkur: Hvernig viljum við standa að stýringu og útdeilingu takmarkaðra gæða? Hvernig verður best stuðlað að sjálfbærri nýtingu og sjálfbærum rekstri og uppbyggingu innviða á þessum stöðum? Hvaða gæða- og öryggiskröfur þarf ferðaþjónustan eða sú atvinnustarfsemi sem heimsækir eða starfar í og við opinbera ferðamannastaði að uppfylla? Verða gerðar kröfur um starfsleyfi o.s.frv.? Við erum vissulega ekki á byrjunarreit. Á flestum þessara áskorana hefur verið tekið í þjóðgörðunum okkar þrem, Þingvallaþjóðgarði, Vatnajökulsþjóðgarði og Snæfellsjökulsþjóðgarði. Forsvarsmenn þjóðgarðanna vinna nú náið saman samhliða því að Vatnajökulsþjóðgarður vinnur sína atvinnustefnu sem á að verða tilbúin strax í vor. Atvinnustefna er mikilvæg fyrir svo fjölfarna ferðamannastaði eins og eru innan þjóðgarðanna þar sem koma ein til tæplega tvær milljónir ferðamanna á hvern af fjölsóttustu stöðunum innan þessara þjóðgarða. Það gefur augaleið að slík aðsókn kallar á svör við spurningum um gjaldtöku, starfsleyfi fyrirtækja, gæði þeirrar þjónustu sem veitt er, umhverfismál, aðgangsstýringu, innviðauppbyggingu og útdeilingu takmarkaðra gæða, t.d. með útboðum. Hér hef ég mest fjallað um náttúruna og landsvæði. Þó má ekki gleyma öllum þeim menningararfi, sögu og menningarminjum sem eru á þessum stöðum einnig og mikilvægi þessara staða í hverju samfélagi fyrir sig. Því er mikilvægt að samstarf og samráð sé mikið á milli allra hagaðila þegar um þessi mál er fjallað. Að lokum vil ég þó nefna að við skulum ekki ætla okkur um of við að finna eina ríkislausn við öllum áskorunum fyrir alla staði í einu og að samstarfið og samráðið verði svo mikið að hvorki verður hægt að móta eina einustu stefnu né taka nokkra ákvörðun. Eitt er þó ljóst, það eru ekkert nema tækifæri fyrir framan okkur.
Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að gera meira en að svara fyrirspurninni og taka þátt í umræðunni. En ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir að óska eftir þessari umræðu um atvinnustefnu á opinberum ferðamannastöðum með áherslu á aðgangsstýringar, úthlutun takmarkaðra gæða, sjálfbæra uppbyggingu, öryggis- og gæðakröfur o.fl. Á undanförnum árum hefur megináhersla á ferðamannastöðunum verið á uppbyggingu innviða til að vernda náttúru og bæta öryggi og upplifun. Þetta þekkjum við, þetta hefur verið gert með Framkvæmdasjóði ferðamannastaða og nú síðast einnig með nýrri langtímalandsáætlun um uppbyggingu í þágu náttúruverndar vegna ferðamennsku. Þetta hefur skipt sköpum en verkinu er ekki lokið og gera þarf enn betur. Því er gert ráð fyrir yfir milljarði króna á ári í þessi verkefni á næstu árum. Samræmd aðgangsstýring að ferðamannastöðum í opinberri eigu eða umsjón er ekki til staðar sem stendur enda er meginreglan sú að almenningi er heimil för um landið samkvæmt ákvæðum náttúruverndarlaga um almannarétt. Hvað varðar fjöldatakmarkanir má segja að ákveðin tæki hafi verið sett í verkfærakistuna þó að ekki sé farið að beita þeim. Með breytingum á lögum um Vatnajökulsþjóðgarð árið 2016 varð atvinnustarfsemi innan þjóðgarðsins leyfisskyld og með breytingu á umferðarlögum árið 2017 komu bílastæðagjöld til sögunnar á nokkrum fjölsóttum ferðamannastöðum, sem væri hægt að sjá fyrir sér að yrðu nýtt til að stýra álagi með skilvirkari hætti en nú er gert. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að ganga lengra í stýringu, bæði út frá verndar- og nýtingarsjónarmiðum í ljósi stóraukinnar umferðar ferðamanna. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að það er engin ein ríkislausn og ég vildi fá að taka undir með hv. þingmanni hvað það varðar. Ég vil nefna það sérstaklega að það er engin ein ríkislausn í þessum verkfærakistum, það er engin ein ríkislausn í gjaldtöku eða stýringum. Þetta eru fjölmargar leiðir með fjölmörgum verkfærum. Og ég vil taka undir með hv. þingmanni líka að við verðum auðvitað að geta hreyft okkur og komist áfram og þetta er allt tekið í skrefum. Ef við ætlum að gleypa þetta allt í einu lagi þá munum við þurfa að bíða lengi. Þess vegna hef ég verið talsmaður þess að reyna að leysa ákveðin verkefni, þau eru að koma upp á meðan við erum að vinna að málum, vegna þess að annars er alltaf eftir einhverju öðru að bíða sem getur haft áhrif á stefnumótun og annað slíkt. Það stendur yfir mikilvæg vinna á þessu sviði, t.d. endurskoðun á ákvæðum um almannarétt á vegum umhverfis- og auðlindaráðuneytisins og vinna á vegum fjármála- og efnahagsráðuneytisins við mótun tillagna um sérleyfissamninga vegna nýtingar á landi í eigu ríkisins í atvinnuskyni, auk álagsverkefnisins sem nú er unnið að og ég vík að rétt á eftir. Með vel skilgreindri umgjörð um sérleyfissamninga gæti ríkið öðlast betri möguleika til að stýra uppbyggingu með skilvirkum og gagnsæjum hætti þar sem það á við og slíkir samningar gætu verið til þess fallnir að vinna að markmiðum stjórnvalda um sjálfbæra nýtingu ferðamannastaða, bætt öryggi og upplifun ferðafólks, aukin gæði og fleiri markmið. Þess má geta að sérleyfi hafa heppnast vel sem verndar- og stýringartæki á Nýja-Sjálandi og hafa stutt við vöxt ferðaþjónustunnar þar í landi. Augljóst er að æskilegt væri að ná fram sem mestu samræmi á milli þessarar vinnu og þeirra einstöku svæða sem eru á sama tíma að móta sér atvinnustefnu líkt og Vatnajökulsþjóðgarður er að gera og bind ég vonir við að það verði hægt. Nýútkomnar áfangastaðaáætlanir landshlutanna eru síðan mikilvægt innlegg í stefnumótun ferðaþjónustunnar og vonandi eigum við eftir að sjá þær endurspeglast í skipulagsáætlunum sveitarfélaga. Skipulag er eitt áhrifaríkasta stjórntækið til að skilgreina og ná utan um ólík markmið um auðlindanýtingu, atvinnuþróun og umhverfisvernd. Tryggja þarf að gert sé ráð fyrir ferðaþjónustu í skipulagi lands með kerfisbundnum hætti, skilgreina hvaða svæði eigi að geta tekið á móti miklum fjölda ferðamanna og hvaða svæðum verði haldið utan alfaraleiða. Þess má geta að ég nefndi hér í þessum sal ekki fyrir alls löngu að til stendur að skilgreina fyrirmyndarferðamannastaði, sem er eitt af verkefnum Vegvísis í ferðaþjónustu, og það mál er nú til skoðunar í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Það gefur okkur tækifæri til að útfæra margt af því sem hér hefur verið nefnt, koma því í vinnslu og þróa síðan áfram. Þá er einnig vert að nefna mikilvægt verkefni á vegum Stjórnstöðvar ferðamála, sem er álagsmat umhverfis, innviða og samfélags gagnvart fjölda ferðamanna. Niðurstaða fyrsta áfanga þessa viðamikla verkefnis var kynnt á opnum fundi í Hörpu nú í morgun. Búið er að skilgreina á sjöunda tug mælikvarða sem nú er unnið að því að gildissetja. Í kjölfarið verður framkvæmt álagsmat sem mun undirbyggja nýja ferðamálastefnu á landsvísu, en sem mun líka í framhaldinu nýtast við mat á þolmörkum einstakra ferðamannasvæða. Svo að lokum langar mig að nefna líka ný lög um Ferðamálastofu, sem taka gildi um áramót, þar sem öllum sem selja skipulagðar ferðir á Íslandi verður gert skylt að setja sér öryggisáætlanir og mun Ferðamálastofa hafa eftirlit með því.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir að setja þetta mál á dagskrá, enda mál sem rætt hefur verið lengi og mjög mikið í íslensku samfélagi og enn virðist ekki vera nein niðurstaða að komast í málið. Í dag er staðan sú að Framkvæmdasjóður ferðamanna er leið til uppbyggingar en enn er óleyst hvernig eigi að standa að og styðja við rekstur þessara sömu áfangastaða. Má þar nefna til að mynda þá áfangastaði sem eru í umsjá sveitarfélaganna en þau fá því miður ekki að njóta tekna af þeim sömu áfangastöðum nema í litlum mæli. Herra forseti. Við Íslendingar erum stundum upptekin af því að finna einföldustu og fljótlegustu lausnina en ég held að því miður sé það ekki endilega heppilegasta leiðin í þessu tilviki. Það er auðvitað hægt að fara margar leiðir þegar kemur að gjaldtöku og mættum við t.d. líta til lausna eins og notaðar eru í Bandaríkjunum og Kanada til að stýra aðgengi og afla tekna. Þannig væri heppilegast að byggja eitt stjórnkerfi sem gæti gert hvort tveggja, þ.e. að stýra aðgengi og afla tekna. Byggja mætti upp slíkt kerfi í áföngum en að lokum yrði til kerfi sem gæti horft til sjálfbærni, þolmarka og tekjuöflunar, auk þess að tryggja jákvæða upplifun gesta og lágmarka neikvæð áhrif þeirra sömuleiðis á áfangastaði. Í því samhengi dettur mér í hug nokkuð myndræn lýsing sem ég heyrði nýlega á hugtakinu sjálfbærni, þ.e. að sjálfbærni megi líkja við þriggja fóta stól. Ef ekki er gætt að öllum þáttum sjálfbærninnar, efnahagslegum, umhverfislegum og samfélagslegum, stendur stóllinn augljóslega ekki. Það er nokkuð sem við þurfum ávallt að hafa í huga í þingsal, nánast sama hvað við erum að ræða, hvernig við tryggjum alla þætti sjálfbærni og það er að sjálfsögðu ekki síst þegar við erum að ræða um ferðaþjónustu og nýtingu náttúruauðlinda.
Herra forseti. Þetta er mikilvæg umræða og ber að þakka fyrir hana. Við ræðum hér tiltekna þætti ferðaþjónustunnar, þ.e. atvinnustefnu, og reyndar fleira, og það er ljóst að grunnur stefnumótunar er sjálfbærni. Greinin leitar í þá átt núna en ég lít svo á að ferðaþjónustan sé ekki enn sjálfbær. Það varðar einkum umhverfis- og náttúruþáttinn og eins þann samfélagslega því að ýmislegt misgengi er þar í gangi. Við þurfum að horfast í augu við þá stöðu. Nátengt sjálfbærninni eru auðvitað þolmörkin sem hér hefur borið á góma. Við þurfum að greina þolmörkin fyrir staði, fyrir svæði, og nú er fjöldaálag á náttúrufarsleg gæði. Það er of mikið fjöldaálag. Hið sama gildir um samfélög sums staðar en annars staðar ekki. Herra forseti. Það er kominn tími til að hyggja að þolmörkum landsins og samfélagsins í heild og þar með aðgangsstýringu. Það er ekki frí stökkbraut upp í 5–10 milljónir gesta á ári. Markaðurinn má ekki ráða þessu eingöngu, það þarf að taka miklu meira tillit til samfélagsviðmiða og jafnvægis milli náttúrunytja, samfélagsnytja og verndar. Það er stóra verkefnið því að við viljum fjölbreytta atvinnustarfsemi í þessu landi. Ekki er rúm fyrir loftkastala eða teygjuhagfræði, samanber vegferð WOW, og atvinnustefna á að einkennast af eftirfarandi: sjálfbærni og öllum þremur þáttum hennar, faglegri þolmarkagreiningu og nægu öryggi gesta og starfsmanna, opnu ferli við útboð sem eru fyrir leyfi til atvinnustarfsemi. Útborðin eiga að vera byggð á jafnræði og loks á að gæta að hóflegu eftirliti með starfsemi í ljósi samkomulaga.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir að hefja þessa sérstöku umræðu í dag. Ég fagna því eiginlega að hún sé tekin fyrir. Fjöldi ferðamanna hefur rúmlega fjórfaldast hér á landi frá árinu 2010 og ljóst er að landið var ekki þá í stakk búið til að taka á móti þeim mikla fjölda. Mikilvægt er því að móta heildstæða stefnu í þeim málum, t.d. hvernig hægt er að taka á móti ferðamönnum um allt land. Ferðamannastaðirnir svokölluðu eru komnir að þolmörkum hvað fjölda varðar. Stuðla þarf að dreifingu ferðamanna um landið allt með markvissum aðgerðum og fjárframlögum til uppbyggingar, þróunar- og kynningarstarfs á fáfarnari svæðum og liður í því er að styðja enn betur við uppbyggingu flugvalla úti á landi, líka með tilliti til millilandaflugs. Nú fyrr í desember lentu fyrstu millilandaflug vetrarins á Akureyrarflugvelli og stefnt er að því að flytja 4.500 ferðamenn frá Bretlandi til Akureyrar með beinu flugi í vetur. Þetta er gríðarlega góð þróun í ferðamannaþjónustunni fyrir norðan á veturna. Norðurland er í stakk búið til að taka á móti fjölda ferðamanna og því er mikilvægt að við gerum enn betur og byggjum upp það sem þarf til á Akureyri. Ferðaþjónustan er einn af burðarásum í efnahagslífi Íslands og það verður að styrkja alla innviði. Mikilvægt er að tryggja samvinnu við hagsmunaaðila ásamt því að efla löggæslu og heilbrigðisþjónustu úti á landi. Ég vil enda hér og segja að ég hvet hæstv. ráðherra til dáða í þeim efnum.
Virðulegi forseti. Allt tal um uppbyggingu á ferðamannastöðum í dag er velkomið. Loksins, mætti segja. Við erum að bregðast við allt of seint. Fyrsta skrefið í allri uppbyggingu ferðamannastaða er mjög einfalt; landvarsla, virk vöktun og möguleiki á skjótum viðbrögðum við hinum ýmsu uppákomum sem upp geta komið. Það hefur komið fram í máli ýmissa aðila að landvarsla sé ein mikilvægasta undirstaðan fyrir sjálfbæra nýtingu á ferðamannastöðum. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða átti í smávandræðum, allur peningurinn sem var settur í hann áður gekk ekki út út af ýmsum bjúrókratískum hindrunum sem komu í veg fyrir að sú stefna sem var sett upp varðandi þann sjóð heppnaðist. Það var náttúrlega mjög óheppilegt að því leyti til. Það er pínulítið kaldhæðnislegt að hér sé talað um að finna ekki einmitt einhverja eina ríkislausn sem henti því sú ríkislausn sem var reynd heppnaðist ekki út af bjúrókratískum vandamálum sem ríkið í rauninni setti sjálfu sér, ef má orða það þannig. Það voru tæknilegar hindranir sem gerðu það erfitt að taka þátt í því að þessi lausn, sem að miklu leyti er góð hugmynd, heppnaðist. Ég fagna einfaldlega allri stefnumörkun og uppbyggingu á þessum vettvangi og, eins og ég segi, þótt fyrr hefði verið.
Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri umræðu um atvinnustefnu á opinberum ferðamannastöðum sem hv. þm. Vilhjálmur Árnason átti frumkvæði að. Ég hafði reyndar sjálf hugleitt að hafa frumkvæði að umræðu á þeim nótum. Þessi umræða er aðkallandi nú þegar auðlindanýting á landi verður sífellt fjölbreyttari og ný viðfangsefni skjóta upp kollinum. Auðlindir og gæði á ferðamannastöðum eru takmörkuð auðlind og til að byggja upp atvinnutækifæri á þeim stöðum þurfum við að ræða aðferðir til að ákveða hverjir fái að nýta tækifærin og aðferðir til að setja skilyrði eða gjald fyrir leyfi til að nýta gæðin. Þekking á þolmörkum staða verður að vera forsenda nýtingar og einhvers konar útboð þurfa að vera grunnur að leyfinu til að nýta gæðin á ferðamannastöðum. Afgjaldið fyrir afnotin af auðlindinni er ekki endilega í krónum talið og má alls ekki hugsa um það sem aðalatriðið, heldur verða þeir sem geta sýnt fram á sjálfbæra nýtingu að njóta forgangs. Í sjálfbærri nýtingu felst m.a. þekking á auðlindinni sem á að nýta, þekking á umgengni við auðlind, þekking á starfseminni sem á að byggja upp, samtal við samfélagið í kring og að sýnt sé fram á að unnt sé að uppfylla öryggis- og gæðakröfur. Sjálfbær uppbygging varðar ekki eingöngu umgengni um auðlindir náttúrunnar eða minjar. Það þarf líka að hyggja að sjálfbærni samfélaga. Það þarf sérstaklega að huga að því að tækifæri gefist til heilsársbúsetu og að störf séu skipulögð þannig að þau henti heimafólki sem býr og hrærist í samfélaginu næst viðkomandi ferðamannastað. Það er oft gagnrýnt þegar stór fyrirtæki koma inn í strjálbýli hvar sem er í heiminum að skipulag starfa hentar eingöngu þeim sem starfa tímabundið á svæðinu. Þannig má þetta ekki verða í ferðaþjónustunni [[Forseti hringir.]]hjá okkur og allra síst hjá opinberum aðilum. Uppbygging og þekking heimamanna, [[Forseti hringir.]]menntun, þjálfun og staðþekking skilar sjálfbærri uppbyggingu.
Herra forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir gott framtak. Þessi vísa er aldrei of oft kveðin og verður væntanlega svo um ókominn tíma. Mig langar til að byrja á því sem hv. þm. Vilhjálmur Árnason og hæstv. ráðherra ræddu bæði, að í þessu stóra úrlausnarefni sem við höfum er ekki til nein ein ríkislausn. Ég er algjörlega sammála því. Hins vegar verðum við þá að tryggja að þeir aðilar sem við teljum að séu vel í stakk búnir til að koma að málum hafi hvata til þess. Þar er ég t.d. að tala um sveitarfélögin. Eins og staðan er í dag hafa þau, mörg hver, ekkert endilega hag af því að efla ferðaþjónustu á sínu landi. Þau hafa engan sérstakan hag af því að halda henni úti en það vantar þennan fjárhagslega hvata og þá er ég t.d. að tala um að það sé ákveðið hvaða hlut þau hafa af þeim fjármunum og þeim tekjum sem ferðaþjónustan skilur eftir á þeirra svæði. Það skiptir máli og við megum alls ekki búa svo um hnútana til langs tíma að á þeim liggi ábyrgðin til uppbyggingar og til verndar og til að miðla þekkingu en fjárhagslegur ávinningur fari síðan eitthvað annað. Það gefur eiginlega augaleið að engin sjálfbærni er fólgin í því. Ég held að við séum öll sammála um að það þarf einhvers konar stýringu, það liggur líka í hlutarins eðli. Við erum vissulega orðin svolítið sein. Við fórum frá því að verða væntanlegt ferðaþjónustuland sem þyrfti að vanda sig yfir í það að verða það allt í einu og þá sátum við svolítið eftir. Við vildum vanda til verka. Það er eitt sem mig langar til að vara við hérna og það er að við verðum svo sein, og mögulega erum við orðin of sein í það, að kominn verði hefðarréttur á nýtingu á náttúrunni okkar. Það eru vissulega komnir ákveðnir staðir í okkar fallega landi þar sem ákveðnir aðilar, duglegir og framtakssamir, hafa haslað sér völl, búnir að byggja þar upp. Þá er spurningin: Eiga þeir þann rétt núna? Er það bara þannig? Þetta er vissulega [[Forseti hringir.]]ansi öflugt viðfangsefni og ég er búin með 10% af því sem mig langaði að tala um. En það koma tímar og það koma ráð og ég hlakka til að heyra meiri umræðu hér.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir þessa umræðu. Ég vil taka þetta út frá öðru sjónarhorni. Ég spyr mig enn með ferðamannastaðina: Af hverju erum við ekki farin að taka komugjöld? Af hverju erum við ekki byrjuð að byggja upp miklu betri aðstöðu? En það sem ég hef meiri áhyggjur af er aðgangur hreyfihamlaðra að ferðamannastöðum. Því miður er lenskan sú að það vill alltaf gleymast. Það verður alltaf aftast og það er líka áhyggjuefni í því samhengi að það virðist meira að segja vera tilhneiging til þess að brjóta lög og reglur um aðgengi fatlaðra, sérstaklega fólks í hjólastólum, að ákveðnum stöðum, á ferðamannastöðum, á sjóböðum og annars staðar. Það sem kannski skelfir mann oft er að þetta lítur ofboðslega vel út, það er eins og allt sé til staðar fyrir fatlaða á ferðamannastöðum, en það gleymist að fá þá fötluðu einstaklinga sem eiga að nota aðstöðuna til að prófa hvort hlutirnir virki. Í mörgum tilfellum virka þeir ekki. Við verðum að átta okkur á því að þegar við erum að fá ferðamenn á ferðamannastaði þá erum við ekki bara að fá einsleitan hóp. Við erum ekki bara að fá fullfrískt fólk. Við erum að fá alla flóruna. Okkur ber skylda til að sjá til þess að allir hafi tök á því að nýta sér náttúruna sem vilja, ekki bara þeir útvöldu sem geta farið á tveimur jafnfljótum og eiga auðvelt með að komast yfir heldur líka hinir sem eru í hjólastól eða á hækjum eða þurfa sérstaka aðstoð til þess að geta komist að og notið náttúrunnar. Þeir þurfa að fá að vera með.
Herra forseti. Það er sannarlega mikilvægt að á Íslandi verði sett ein samræmd stefna um atvinnustefnu, þ.e. um gjaldtöku. Ef fara á þá leið held ég að það væri þrátt fyrir allt æskilegast að einn aðili bæri ábyrgð á slíku kerfi, enda yrði það í eðli sínu alltaf nokkuð flókið. En mikilvægt er að það sé skýrt hver ber ábyrgð á að halda utan um það og sömuleiðis þarf að vera skýrt að tekjurnar fari allar til áfangastaðanna þar sem þeirra er aflað. Má í því samhengi horfa til reynslunnar af þjóðgörðunum í Bandaríkjunum þar sem tekjurnar renna allar beint til garðanna sjálfra og það sem umfram er fer til þeirra áfangastaða og þjóðgarða sem afla minni tekna. Hér væri þá nauðsynlegt til að byrja með að ríkið kæmi áfram með myndarlegum og myndarlegri hætti að uppbyggingu góðra og vandaðra innviða fyrir áfangastaði, enda er staðan þannig í dag að töluvert fjármagn þarf enn til að gera þá ásættanlega. Margt fleira þarf þó einnig að skoða eins og til að mynda hvernig taka eigi á gjaldtöku á áfangastöðum í einkaeigu, eins og nefnt hefur verið hér. Annað sem við verðum að horfast í augu við er að eðlilegt geti verið að takmarka aðgengi að einstökum áfangastöðum, bæði til að standa vörð um einstaka náttúru en einnig til að tryggja upplifun gesta. Í því samhengi langar mig til að benda til að mynda á Grand Canyon í Bandaríkjunum, en þar koma um 5 milljónir gesta á ári hverju, sem þýðir þúsundir gesta á degi hverjum. Aðgengi er fyrir alla gegn greiðslu, en hins vegar til að fá að ganga niður í gilið og gista á botni þess þarf sérstakt leyfi með nokkuð góðum fyrirvara og eru þær reglur settar einmitt til að gæta bæði að náttúrunni og til að tryggja upplifun gesta. Sambærilegar leiðir eru farnar úti um allan heim. Herra forseti. Það hafa sannarlega orðið miklar breytingar á íslensku atvinnulífi og raun í samfélaginu eins og það leggur sig á stuttum tíma. Eins og oft hefur komið fram er ferðaþjónustan orðin okkar stærsta atvinnugrein. Þessar breytingar fela í sér bæði mörg tækifæri, en einnig ógnir. En eins og við Íslendingar ættum að þekkja manna best er ekki æskilegt að hafa atvinnustefnu sem byggir á því að við setjum öll eggin okkar í sömu körfuna, því ef þau brotna er það almenningur sem þarf að borga brúsann.
Forseti. Mig langar að koma inn á aðeins aðra þætti en gert hefur verið í þessari ágætu umræðu hingað til. Mér finnst svo sem að við öll hér, hv. þingmenn, séum nokkuð sammála. Ellefta ræðan í svona ræðusúpu bætir kannski ekki sérstaklega miklu við í því að taka undir það sem við virðumst nokkuð sammála um. Mig langar að nálgast þetta mál, þ.e. opinbera ferðamannastaði, út frá loftslagsmálum. Þar sem ég er sjálfhverfur maður rifja ég upp að ég er búinn að senda inn fyrirspurn til í það minnsta tveggja ráðherra og sú þriðja er væntanleg til hæstv. ráðherra ferðamála sem snýr að umferð atvinnutækja á svæðum í umsjá opinberra aðila, í þessu tilviki á opinberum ferðamannastöðum. Það er morgunljóst að við þurfum að stíga stór skref þegar kemur að orkuskiptum í samgöngum og til að vinna gegn loftslagsvánni. Ég held að hið opinbera sé þar í mjög styrkri stöðu að geta t.d. sett stefnu, ekki bara þá ágætu stefnu sem við höfum sett um að ekki megi nýskrá bifreiðar keyrðar á jarðefnaeldsneyti eftir 2030 heldur jafnvel segja að eftir ákveðinn árafjölda komi rútur, þjónustubifreiðar og atvinnutæki einfaldlega ekki inn á þessi opinberu svæði nema þau séu keyrð áfram á vistvænu eldsneyti. Slíka stefnu þyrfti alltaf að setja nokkur ár fram í tímann til að atvinnurekendur, fyrirtækin sem sjá um þennan rekstur, hefðu nægan tíma til að laga sig að þessari breyttu stefnu. Töfratöluna hvað þau ár varðar er ég ekki með, það þyrfti að gera það í samráði við geirann, en ég held að svona skref væru mjög góð í að byggja upp þá góðu stefnu sem við höfum varðandi loftslagsmálin. Þarna höfum við tæki til þess að stíga framfaraskref í samvinnu við geirann.
Hæstv. forseti. Mig langar til að þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir að hefja þessa umræðu og ég heyri ekki betur en að hér sé samhljómur í málflutningi hv. þingmanna og því ber að fagna. Dreifing ferðamanna um Ísland hefur kannski ekki verið nógu góð, þ.e. ekki nógu skipulögð. Mestur hefur ágangurinn verið á suðvesturhorninu, sem er næst Keflavíkurflugvelli, en það er einmitt hluti af vinnu umhverfis- og samgöngunefndar nú að ráðast í uppbyggingu samgangna, bæði vegakerfisins og uppbyggingu innanlandsflugs og flugvalla á landsbyggðinni, sem yrði þá líka fyrir millilandaflug. Það yrði liður í því að jafna þessa dreifingu. Fjölgun ferðamanna á fjölsóttum stöðum og náttúruperlum er náttúrlega fagnaðarefni fyrir hagkerfið sem slíkt en í því samhengi þarf að líta til þess að skipuleggja þarf slíkt vel og taka tillit til náttúrunnar. Til þess að slíkt sé hægt að skipuleggja þá held ég að gjaldtaka og aðgangsstýring sé eitthvað sem við verðum að gera til þess að byggja upp innviðina. Erlendis er það alþekkt að taka gjald fyrir aðgengi að náttúru og einkum og sér í lagi þar sem náttúra er viðkvæm. Þó að náttúran á Hawaii t.d. sé kannski ólík okkar þá er hún viðkvæm og þar er tekið gjald fyrir aðgengi að náttúrunni, til að skoða hana. Þar gerir enginn í raun og veru athugasemd við það. Þetta er einfaldlega gjald eða framlag einstaklingsins til þess að viðhalda náttúrunni. Náttúran sem erlendir ferðamenn og landsmenn sækja svo mjög í er auðlind sem er takmörkuð og því þarf að umgangast hana á ábyrgan og sjálfbæran hátt. Við eigum að gera [[Forseti hringir.]]kröfur á okkur sjálf, kröfur á ríkið og aðila sem reka [[Forseti hringir.]]ferðamannastaði til að nýtingin geti verið sjálfbær, án þess þó [[Forseti hringir.]]að hefta einstaklinga eða lögaðila sem eru framtakssamir heldur til að leiðbeina þeim til góðra verka og samfélaginu öllu til góðs.
Herra forseti. Það er kannski ekki mjög mörgu við að bæta, að hluta til í ljósi þess að umræðan á þessum tímapunkti hefði kannski átt betur heima sem munnleg fyrirspurn út af þessum mismun á forminu. Það eru náttúrlega mörg atriði sem þarf að ræða í þessu, en mér finnst eins og málið sé í það góðum farvegi innan ráðuneytanna að það mætti kannski bíða með það þangað til tilteknar tillögur koma fram sem mætti ræða sérstaklega. En til að koma samt að efninu erum við að tala um annars vegar það hvernig við rekum hreinlega fyrirbæri eins og þjóðgarða. Það er þannig að rekstrareiningar þurfa starfsfólk og þá þarf að meta þörfina út frá kröfum sem við gerum til gæða og öryggis og ræða það jafnvel í samvinnu við hagsmunaaðila og hins vegar þarf að fjármagna það að nægilega margt fólk sé til að vinna þau störf. Kannski er helsta og merkasta markmiðið hjá starfsmönnum þjóðgarða og annarra opinberra ferðamannastaða að hlúa að náttúrunni og standa vörð um varúðarregluna. Ef þjóðgarður hefur t.d. ónógan mannafla til að geta staðið vörð um varúðarregluna og tryggja náttúruna til framtíðar er hlutverk þjóðgarðsins hreinlega ekki uppfyllt. Þetta er eitthvað sem ég býst við að verði tekið fyrir hjá nefnd um hálendisþjóðgarð og ég bíð í ofvæni eftir því að hálendisþjóðgarði verði komið á þannig að við getum farið að vinna í átt að því að leggja helming jarðarinnar til hliðar, ekki bara á Íslandi heldur víðar, fyrir náttúruna. Þá eru atriði eins og aðgangsstýringar sem koma inn ný. Mjúkar leiðir þar væru betri en harðar leiðir. Það er t.d. betra að reyna að stýra flugi víðar, miða markaðssetningu á fleiri staði og [[Forseti hringir.]]þess háttar. En eins og ég segi er búið að ræða þetta nokkuð vel og ég trúi því að þetta sé í ágætisfarvegi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni þessa sérstöku umræðu um atvinnustefnu á opinberum ferðamannastöðum. Eins vil ég þakka hæstv. iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og ráðherra ferðamála, Þórdísi Kolbrúnu Reykfjörð Gylfadóttur, hennar upplýsingar og innlegg í umræðuna. Ferðaþjónustan hefur lengi skipt máli í gjaldeyrissköpun en hefur nú á tiltölulega skömmum tíma, örfáum árum, orðið ein af undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar, hvort heldur sem horft er á atvinnu- og verðmætasköpun landsframleiðslu eða öflun gjaldeyristekna. Í þessari öru fjölgun ferðamanna undanfarin ár höfum við samhliða uppbyggingu ferðamannastaða verið að fást við þetta verkefni, hvernig við öflum tekna, byggjum upp rekstur og verjum um leið þau gæði sem sóst er eftir. Við viljum gera það með sjálfbærum hætti. Til þess þurfum við einhvers konar mælikvarða á það hvar mörkin liggja, einhvers konar þolmarkagreiningu. Auðvitað er það misjafnt eftir því um hvers konar gæði og þjónustu við erum að ræða eða veita hver möguleikinn á gjaldtöku er. Eins og kemur glögglega fram í skýrslu hæstv. ráðherra um þolmörk í ferðamennsku eru áhrifin mismunandi eftir landshlutum og dreifingu ferðamanna um landið. Lengi vel var viðfangsefni okkar að teygja eftirspurnina lengur yfir árið, út fyrir hefðbundinn ferðamannatíma. Verkefnið nú er að byggja upp þjónustu þannig að ferðamenn fari víðar en rétt hér á Suðurlandi og í kringum höfuðborgarsvæðið og ná þannig fram aukinni skilvirkni í uppbyggingu með bættu skipulagi og stýringu á áfangastaði og inn á þá allra fjölsetnustu. Áhrifin af ferðaþjónustu eru efnahagslega mjög jákvæð fyrir þjóðarbúið en áhrifin eru fjölþættari og án markvissrar stjórnunar geta þau verið neikvæð. Þau geta verið neikvæð umhverfislega, menningarlega og félagslega. Það hefur skort rannsóknir en það stendur til bóta með mótun stefnu og auknum rannsóknum og er það vel eins og þessi umræða hefur sannarlega dregið fram.
Virðulegur forseti. Við erum að tala um fjölfarna ferðamannastaði. Ég tel að við þurfum líka að tala um þá fámennu. Ég var á ferð um Vestfirði í sumar og mér blöskraði hversu oft lá við stórslysi vegna þess að ferðamenn voru að stoppa til að taka myndir af náttúrunni. Þeir eru komnir hingað til að taka myndir af náttúrunni en það voru engin útskot uppi á háheiðum þar sem var þverhnípi. Þar voru kannski tveir, þrír bílar og fullt af fólki sem þveraði veginn. Þarna er mjög einfalt að búa til aðstöðu þannig að ekki skapist hætta. Þess vegna verðum við að tryggja öryggi á fámennari stöðum og síðan þurfum við líka að sjá til þess að þegar þessir fjölmennu staðir eru byggðir upp séu mjög góðar aðstæður fyrir fatlaða eins og ég hef áður sagt og ítreka nú. Þar virðist oft misbrestur á. Samkvæmt nýföllnum dómi er t.d. ekki hægt að uppfylla byggingarreglugerð nema samningur Sameinuðu þjóðanna sé löggiltur. Við verðum að passa að þegar verið er að gera einhverjar aðstæður fyrir fólk, sérstaklega þá sem þurfa hjálp við eins og fatlaðir einstaklingar, sé ekki hægt að brjóta reglur og lög bara vegna þess að það er ekki búið að samþykkja einhver önnur lög. Við verðum alltaf að passa að fara eftir þeim landslögum sem eru í gildi þannig að allir geti notið náttúrunnar óháð hreyfanleika og því lög og reglur séu virt.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka kærlega fyrir málefnalega og góða umræðu um þetta mikilvæga málefni. Þessari umræðu var ekki síst ætlað að fá hér fram sjónarmið þingheims og frá mismunandi flokkum og sjá hvaða sýn þingið hefur í þessari vinnu, sem vissulega er komin langt og er í góðum farvegi eins og hv. þm. Smári McCarthy kom inn á og fleiri. Það kom margt áhugavert og margar góðar brýningar fram í umræðunni. Eitt sem ég vil taka heils hugar undir er að það er mjög mikilvægt að í þessum málum sé virkjaður allur sá hvati sem hægt er, hvati heimamanna, hvati landeiganda sem þekkja sitt svæði, þekkja söguna hvað best og vita hvað er best fyrir sitt svæði og hvað virkar og hvað ekki, að þeir sem og frjáls félagasamtök, útivistarsamtök, náttúruverndarsamtök og aðrir hafi einhvern hvata til þess að auka fræðslu og þekkingu á stöðunum, auka aðgengið, styrkja þá innviði sem þarf til að gera slíkt. Þá vil ég líka nefna eitt gott dæmi um það sem hefur tekist vel hjá okkur, það er á Þingvöllum, sem er náttúrlega einn stærsti ferðamannastaður Íslands, fær yfir 1,5 milljón ferðamanna á hverju ári. Þar hefur verið farið í aðgangsstýringar. Þar hefur verið farið í öflun sértekna með bílastæðagjöldum, salernisgjöldum og fleiru. Þar hefur tekist að byggja upp góða göngustíga, vernda svæðið, auka fræðslu og þekkingu til ferðamanna, til landsmanna, til skólahópa og annarra. Þegar svona ferðamannastaður hefur tækifæri til að bæta aðgengi eykst líka aðgengi hreyfihamlaðra og allra um leið. Það er bara gott dæmi um það að ef tekið er á málum, gerð stefna og þorað að fara í aðgangsstýringar, gjaldtöku og annað slíkt, þá er hægt að gera góða hluti og koma inn á þetta allt saman. Ég þakka bara fyrir [[Forseti hringir.]]góða umræðu og áfram ætlum við að nýta tækifærin.
Herra forseti. Mig langar að þakka fyrir þessa umræðu. Það hefur verið ánægjulegt að heyra þennan samhljóm á milli flokka, bæði um það sem við erum að gera og á hvaða leið við erum. Það er auðvitað mikið rætt um sjálfbærni og að nýting takmarkaðra auðlinda sé sömuleiðis sjálfbær. Þetta er í grunninn allt það sem við gerum, við erum að reyna að byggja á því. Þetta er rauði þráðurinn í gegnum öll okkar verkefni og alla okkar nálgun. Hér er mikil gerjun. Mér fannst gott það sem hv. þm. Vilhjálmur Árnason kom inn á varðandi þjóðgarðana. Þeir hafa að ákveðnu leyti verið leiðandi. Mögulega eru ýmsar ástæður fyrir því og e.t.v. aðrir betri en ég að segja frá því. En þjóðgarðarnir hafa t.d. haft þessi verkfæri hjá sér í töluverðan tíma og eru núna að byrja að beita þeim með skynsamlegum hætti. Þetta tekur allt tíma og við þurfum að huga enn frekar að því hvaða fleiri verkfæri þarf vegna þess að þau eru mjög misjöfn og þeim er beitt með mjög mismunandi hætti á mismunandi stöðum. Aðeins út af sérleyfishugmyndum. Nú er nefnd að störfum, hún á eftir að ljúka stöðuskýrslu sinni, en almennt er æskilegt að þeir ríkisaðilar sem vinna að gerð atvinnustefnu á mörgum mismunandi stöðum, samræmi við þá vinnu sem kostur er þannig að ramminn utan um vinnuna sé samræmdur. Þetta eru oft sömu spurningarnar: Er þörf á fjöldatakmörkunum eða beinum stýringum? Þá er æskilegt að svipuð sjónarmið séu lögð til grundvallar. Er þörf á takmörkun á fjölda aðila í atvinnustarfsemi? Hver eru þolmörk svæða hvers fyrir sig? Ef svæði hentar fyrir sérleyfi, hversu langa samninga á að gera? Þá komum við inn á umræðu sem hv. þm. Hanna Katrín Friðriksson, nefndi áðan: Hvar standa þeir sem hafa verið að búa til verðmæti í langan tíma á einhverjum stöðum, og svo hinir sem vilja komast þar að? Það eru stórar spurningar sem við eigum eftir að ræða [[Forseti hringir.]]í þinginu. En þetta var góður upptaktur að því sem koma skal.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp vegna tölvupósts sem við fengum rétt í þessu. Mig langar að athuga hvort það sé vilji forseta til að gefa okkur eins og 20 mínútna hlé til að fara yfir efni póstsins.
Virðulegur forseti. Ef hæstv. forseti er tilbúinn að gefa þingmönnum hlé til að ræða innihald þessa tölvupósts tel ég ekki ástæðu til að rekja innihald hans hér á þessari stundu. En ef hæstv. forseti telur að það sé hægt að afgreiða mál á borð við það sem nefnt er í þessum pósti í framhjáhlaupi rétt í lok þings án umræðu þurfum við að sjálfsögðu að gera verulegar athugasemdir við það. Ég vil því bara ítreka það við hæstv. forseta að við erum tilbúin að ræða þetta mál og hvernig á því skuli haldið en það er algjörlega útilokað að fara fram á það af þingmönnum, a.m.k. þingmönnum Miðflokksins, að það mál sem nefnt er í umræddum pósti fari hér í gegn án umræðu.
Forseti vill upplýsa að það er einhver misskilningur á ferð varðandi það mál. Það átti að koma skýrt fram í nefndum tölvupósti til allra þingflokksformanna að eingöngu væri óskað eftir að mæla fyrir málinu og koma því til nefndar. Það yrði ekki frekar aðhafst varðandi það mál fyrr en á þingi að afloknu jólahléi. - Þessum fundi er frestað í 20 mínútur.
Forseti vill taka fram að málið sem forseti var að útbýta mun ekki koma á dagskrá fyrir jól.
Herra forseti. Ágætu þingmenn. Mig langar að kynna sérstaklega fyrir ykkur breytingartillögu sem minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar hefur lagt fram í þessu máli. Um er að ræða örlitla breytingu á frumvarpinu þess efnis að samþykki meðlagsgreiðanda þurfi fyrir því að Innheimtustofnun sveitarfélaga geti kallað eftir upplýsingum frá Fangelsismálastofnun annars vegar og Félagsþjónustu sveitarfélaga hins vegar. Við teljum að eins og frumvarpið er búið sé of víðtæk heimild sem Innheimtustofnun sveitarfélaga, sem hefur með innheimtu meðlags að gera, fær í frumvarpinu, að geta kallað eftir upplýsingum um alla meðlagsgreiðendur á Íslandi, algerlega óháð samþykki frá þessum tveimur stofnunum, þ.e. Fangelsismálastofnun og Félagsþjónustu sveitarfélaga. Þetta eru það viðkvæmar persónuupplýsingar að við teljum gríðarlega mikilvægt að meðlagsgreiðandinn sjálfur þurfi að veita samþykki fyrir því að slíkar upplýsingar séu veittar, enda á viðkomandi að fá að halda slíkum upplýsingum [[Forseti hringir.]]fyrir sig ef hann kýs svo.
Herra forseti. Ég er, ásamt hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur, á þessu minnihlutaáliti og þessari breytingartillögu. Mig langar til að segja það til viðbótar við það sem fram kom í máli hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur, að markmið þessa frumvarps er að renna stoðum undir og styrkja lagastoð fyrir vinnslu persónuupplýsinga þannig að gildandi réttur fullnægi skyldum nýrrar persónuverndarlöggjafar. Frumvarpið hefur tekið ýmsum góðum breytingum í meðförum umhverfis- og samgöngunefndar, en þetta sat þó eftir að mati okkar. Við leggjum til þær lágmarksbreytingar að tryggja rétt þeirra aðila sem þarna getur. Hv. þm. Helga Vala Helgadóttir fór vel yfir málið og mig langar til að hvetja þingheim til að samþykkja þessa breytingartillögu. Hún hefur eingöngu áhrif á þennan hóp, hún mun ekki hafa áhrif á það markmið sem frumvarpið hefur. Við verðum að gæta okkar að stíga ekki of stór skref inn á svið persóna þegar við erum að breyta lögum og reyna að uppfylla þessi nýju persónuverndarlög. Þannig að ég bið um stuðning við þetta mál.
Virðulegi forseti. Ég er á sömu nótum en vil bæta við að almennt séð er þarna verið að fá heimild til þess að safna persónuupplýsingum um þá sem greiða meðlag og fleiri. Þá er í rauninni komin heimild til þess að safna persónuupplýsingum um alla sem þar eiga hlut að máli, óháð því hvort þeir samþykkja það eða ekki. Ekki var farið nógu vel yfir það álitamál hvort almennu persónuverndarlögin stoppuðu þetta þó að þar sé tekið fram að einungis megi safna persónuupplýsingum ef ástæða er fyrir því. En þetta er samt heimild til að safna upplýsingum, t.d. um þá sem greiða meðlag í því tilviki. Það er ákveðin víxlverkun þarna á milli sem ekki var nógu vel útskýrð. Þess vegna styðjum við Píratar þessa breytingartillögu en sitjum annars hjá í öðrum atriðum.
Virðulegi forseti. Ég styð nefndarálit meiri hlutans í þessu máli og breytingartillögu sem því fylgir, en vil koma því á framfæri hér að ekki er verið að víkka út neinar heimildir frá því sem nú er. Við verðum að muna það alla tíð að þó að það séu tilteknar heimildir í lögum um að sækja persónuupplýsingar gilda persónuverndarlögin alltaf og ganga framar. Það verður alltaf að vera skýr tilgangur með vinnslu allra persónuupplýsinga. Því getur þessi heimild aldrei orðið almenn, eins og hér hefur verið látið að liggja.
Virðulegur forseti. Ég vildi koma hér upp og segja að farið var mjög vel yfir þetta mál í nefndinni. Ítrekað var haft samráð bæði við Persónuvernd og þá aðila sem vinna með þær persónuupplýsingar sem þarna um ræðir. Þessi heimild er til staðar í lögunum í dag. Hún er til þess að innheimtustofnanir sem eiga að vinna með þessar upplýsingar séu ekki að búa til óþarfaskuldir á þá einstaklinga sem um ræðir, sem er mismunandi erfitt að ná til og annað slíkt, án þess að ég fari dýpra í það. Þarna mun vinnslan vera til ívilnunar fyrir þá sem þarna er um að ræða, eða laga sig að aðstæðum þeirra. Var farið vel yfir það í nefndinni. Þess vegna mun ég standa með áliti meiri hlutans óbreyttu.
Herra forseti. Ég vil vekja athygli á að hér er um sérlög að ræða og ég hvet þingheim, ekki síst meiri hlutann, til að ljá þessari tillögu minni hlutans atkvæði sitt, þótt ekki væri nema í einu máli fyrir jól, að samþykkja heilbrigða og skynsamlega tillögu. Af því að þetta eru sérlög verður að vera skýrt að við miðlum ekki viðkvæmum persónuverndarupplýsingum nema skýrt sé kveðið á um það í lögum. Ég biðla til stjórnarmeirihlutans: Takið þátt í þessari tillögu með okkur. Þetta er einföld, skýr breyting. Verið er að skerpa á því að ekki sé verið að miðla að óþörfu viðkvæmum persónuverndarupplýsingum nema skýrt samþykki liggi fyrir.
Herra forseti. Ég kem hingað upp til að leiðrétta það sem fram kom í máli hv. þm. Líneikar Önnu Sævarsdóttur. Persónuverndarlögin gilda vissulega, en hér er um að ræða sérstaka undanþágu fyrir stofnunina til að sækja svo víðtækar upplýsingar hjá Fangelsismálastofnun og Félagsþjónustu sveitarfélaga hjá sveitarfélögunum. Mig langar að útskýra fyrir ykkur stöðuna. Það kann að vera að fangi sé í afplánun og vilji áfram fá að greiða sitt meðlag þó að lögin segi að hann kunni að vera undanskilinn því. Fanginn vill mögulega ekki að upplýsingar um veru hans í fangelsinu séu á víð og dreif, að innheimtustofnun spyrjist fyrir um það algjörlega án hans samþykkis. Sama má segja um Félagsþjónustu sveitarfélaga. Þar kann að vera íbúi sé meðlagsskyldur en vilji mögulega ekki að starfsfólk bæjarskrifstofunnar í litlu sveitarfélagi viti af því að viðkomandi sé að greiða meðlag með barni. Þetta eru slíkar persónulegar upplýsingar að meðlagsgreiðandinn á að fá að ráða því [[Forseti hringir.]]hvort allt starfsfólk skrifstofunnar viti um umrætt barn eða ekki. Það er bara svona. Þetta eru bara viðkvæmar persónuupplýsingar og ég bið þingheim að hugsa málið.
Virðulegur forseti. Það er ekki eins og nefndarmönnum hafi þótt þetta frumvarp léttvægt almennt séð. Það hefur með persónuvernd að gera og persónulegar upplýsingar sem ýmsar stofnanir ríkisins þurfa að geta leitað í til að geta sinnt lögbundnu hlutverki sínu. Auðvitað var ítrekað farið yfir þetta mál og það var og er mat meiri hlutans að hjá því verði ekki komist að þessi lagasetning verði með þeim hætti sem hér er boðað af hálfu meiri hlutans. Persónuvernd gerir ekki við þetta athugasemdir og voru færð fyrir nefndinni sterk rök fyrir því að sú breytingartillaga sem hér er flutt gengi hreinlega ekki upp. Það er of langt mál að fara út í einhverja umræðu um það hér og nú, en þetta er staðan. Það er á grundvelli þessa sem meiri hlutinn leggur til að niðurstaðan verði með þeim hætti sem kemur fram í okkar nefndaráliti.
Herra forseti. Landgræðsla er einn mikilvægasti þáttur landbóta og kolefnisjöfnunar og hana þarf að stórefla, eins og við vitum öll. Það var því mikilvægt að bæta og breyta þessum gömlu lögum, 50 ára gömlu lögum, og nú hefur það tekist eftir fimm ára langan feril, en auðvitað verður betur að gert síðar. Ég ætla að nota tækifærið og þakka samstarfsfólki mínu í hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir samvinnuna og samstöðuna við nefndarstörfin og hvet alla þingmenn til að styðja frumvarpið í lokaafgreiðslu.
Herra forseti. Ég kem hingað upp í þeim tilgangi að þakka umhverfis- og samgöngunefnd fyrir vel unnin störf. Þetta er að mínu mati mjög mikilvægt skref varðandi landgræðsluna. Kominn var tími á að fara vel í gegnum löggjöfina og sjá hvernig við getum gert betur í vernd og sjálfbærri nýtingu jarðvegs og gróðurs, farið í kolefnisjöfnun og endurheimt vistkerfin. Jafnframt er verið að styrkja hlutverk landgræðslunnar og ég tel það mjög mikilvægt. Verið er að stíga skref inn í nútímann. En fyrst og síðast finnst mér mikilvægt að við tökum þetta skref í þeirri vegferð sem við erum að fara í átt að nýrri og vonandi betri framtíð. Þetta er gott mál.
Herra forseti. Ég styð þetta frumvarp heils hugar og er ánægður með að lög um landgræðslu séu endurskoðuð, en ég skrifaði undir álitið með fyrirvara. Fyrirvarinn felst í því að ég er óánægður með að valdheimildir stofnunarinnar eru rýmkaðar svo mikið sem raun ber vitni, eins og er reyndar algengt meðal stofnana í dag. Ég er óánægður með það og tel það viðsjárvert og reyndar allt of algengt í stjórnsýslunni. Þá er ég að tala um sektarvald sem fært er Landgræðslunni í hendur í 25. gr. laganna. Ég er einnig óánægður með 24. gr. þar sem dagsektir sem Landgræðslunni er heimilað að leggja á þá sem gerast brotlegir eru allt of háar, 500.000 kr. Mér finnst þar allt of mikið í lagt, og líka að Landgræðslunni séu falin ný verkefni, eins og fram kemur í 23. gr.
Herra forseti. Þetta átti að vera um atkvæðagreiðsluna, ég var eilítið of sein en það skiptir svo sem ekki öllu máli. Ég ætlaði bara að lýsa yfir ánægju minni með að þetta mál væri komið þetta langt, komið hingað að lokum, vegna þess að tilgangurinn er fyrst og fremst að auka gæði þeirrar vinnu sem við sinnum hér á hverjum einasta degi. Mig langaði fyrst og síðast að þakka öðrum þingflokksformönnum fyrir gott samstarf í að koma þessu máli áfram. Það er ekki alltaf einfalt þegar um er að ræða flokka með mismunandi nálgun. En sérstaklega langar mig að þakka starfsfólki Alþingis fyrir þá vinnu sem það lagði af mörkum. Það skiptir náttúrlega máli með samhengið þannig að ég þakka fyrir það ágæta samstarf sem náðist í þessu máli, bæði af hálfu þingmanna, þingflokksformanna og starfsfólks Alþingis.