Forseti lítur svo á að þingfundir geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um ef þörf krefur til að klára þau mál sem eru á dagskrá tveggja þingfunda. Þá vill forseti upplýsa að atkvæðagreiðslur eru fyrirhugaðar að aflokinni umræðu um dagskrármál fyrri fundarins og vonast til þess að það verði ekki seinna en um kl. 16, mögulega fyrr ef vel gengur.
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, heilbrigðisráðherra, utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.
Herra forseti. Ég ætla að ræða við hæstv. ráðherra um rekstrargrundvöll lítilla fyrirtækja um allt land, einkum í ferðaþjónustu. Lítil fyrirtæki eiga af einhverjum ástæðum færri málsvara hér inni þrátt fyrir að þau séu hryggjarstykkið í verðmætasköpun í landinu og stuðningur við þau sé forsenda aukinnar fjölbreytni í atvinnulífinu. Samþjöppun í atvinnulífinu er því miður mjög vel þekkt afleiðing kreppu. Þegar við horfum núna fram á mikinn samdrátt, jafnvel algjört frost í ferðaþjónustu, eykst hætta á þessari samþjöppun. Eignarhaldið færist á færri hendur, verðmætustu störfin flytjast úr fámenninu, hin verða eftir. Við sitjum uppi með miðstýrðari, einsleitari og fátæklegri ferðaþjónustu. Hefur hæstv. ráðherra áhyggjur af þessu? Hefur hann áhyggjur af því að bankar og sjóðir, jafnvel í eigu ríkisins, velji að aðstoða stór fyrirtæki sem þau hafa veðjað á til að kaupa önnur minni en spennandi fyrirtæki sem eru í ferðaþjónustu um allt land? Teldi hann það ekki vera grátleg niðurstaða ef þessi kreppa leiddi til þess að ferðalög til Íslands yrðu með flugvél, í rútu, á hótel, niður í hvalaskoðunarbáta og enduðu í huggulegum sjóböðum þar sem fyrirtækin væru öll í eigu meira eða minna sömu eigendanna?
Virðulegi forseti. Störfin eru flest hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum á Íslandi og þess vegna get ég tekið undir með hv. þingmanni að verði sú breyting vegna heimsfaraldursins að þau gefi hlutfallslega eftir á móti stærri fyrirtækjunum væri það mjög slæmt. Það eru líkur til þess að við það myndi hreinlega fækka störfum í landinu. Meðal annars af þeirri ástæðu fór þingflokkur Sjálfstæðisflokksins um landið fyrr á þessu ári, sérstaklega til þess að sækja heim lítil fyrirtæki um allt land. Ég hygg að þegar upp var staðið höfum við sótt heim í kringum 100 fyrirtæki. Það sem við fengum skilaboð um í þessum heimsóknum var fjölbreytilegt, t.d. að menn vilja fá að spreyta sig meira án opinberra afskipta. Reglubyrðin komst oft til tals og launatengdu gjöldin sem við höfum verið að lækka í þessari ríkisstjórn með því að taka tryggingagjaldið niður í smáum skrefum. Við skulum líka hafa í huga að þegar rætt er um stór fyrirtæki sem greiða skatta til samfélagsins og skipta verulega miklu máli í bland við lítil fyrirtæki voru þau líka í eina tíð lítil. Lítil fyrirtæki eru sum hver í vexti og vilja taka meira til sín og við eigum ekki að berjast gegn því. Þegar rætt er um ferðaþjónustuna er hárrétt að við sjáum, sérstaklega í dreifðari byggðum landsins, að ferðaþjónustufyrirtæki sem eru lítil að vöxtum eru mjög áberandi í hópi þeirra sem koma einstaklega illa undan áhrifum kórónuveirufaraldursins. Það er ástæða til að fylgjast með því hvernig við getum hjálpað þeim í gegnum þessa tíma. Ég tel að mörg þau úrræði ríkisstjórnarinnar sem hafa komið fyrir þingið [[Forseti hringir.]]gagnist þeim mjög vel.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir ferðasöguna. Hann mætti þá kynna sér frumvarp sem ég lagði fram um stuðning við lítil og meðalstór fyrirtæki þar sem einmitt er tekið á þeim ábendingum sem hann fékk í þeirri ágætu ferð. En mig langar í framhaldi að spyrja: Hefur hann heyrt af því að þessi samþjöppun er nú þegar hafin og getur hann jafnvel nefnt einhver dæmi? Voru frumvörpin og skilyrði fyrir stuðningi rýnd sérstaklega til þess að koma í veg fyrir samþjöppun? Og svo af því að nú liggur fyrir stjórnarfrumvarp sem beinlínis veikir samkeppnislöggjöf á Íslandi langar mig að spyrja samkvæmt orðum Gylfa Magnússonar: Verður látið undan háværum kröfum stórfyrirtækja og samtaka þeirra um að veikja íslenskt samkeppniseftirlit eða fær almenningur að njóta þeirrar verndar sem hann hefur notið til þessa? Með öðrum orðum: Í ljósi kreppunnar sem nú er uppi, getur ráðherra hugsað sér að taka frumvarpið aftur inn á teikniborðið og skoða það með hagsmuni neytenda í huga?
Virðulegi forseti. Það er ekki endilega merki um að það sé eitthvað mikið að í viðskiptaumhverfinu á Íslandi að einhver samþjöppun eigi sér stað. Við verðum að skoða málið út frá aðeins víðara sjónarhorni og þá sérstaklega að taka tillit til þess að rekstur margra smærri fyrirtækja í ferðaþjónustu hefur verið erfiður. Hann hefur ekki verið að skila mikilli arðsemi og það getur einmitt verið frábær niðurstaða fyrir fyrirtæki, sem menn eru búnir að koma á fót og eiga sér einhverja framtíð en gengur illa að stækka með því litla eigin fé sem er til staðar, að ná samningum um sameiningu. Þannig geta menn skapað loksins verðmæti úr allri sinni vinnu þannig að ég vil ekki meina að samþjöppun sé sjálfgefið slæm. Við þurfum að passa upp á að samkeppnislögin þjóni bæði þeim markmiðum sem við höfum sérstaklega stefnt að með þeim en séu á sama tíma ekki of íþyngjandi [[Forseti hringir.]]fyrir atvinnustarfsemina.
Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra upplýsti fyrr í vikunni að hugmyndir og áform hæstv. utanríkisráðherra um að byggja upp varnir og hafnarmannvirki í Helguvík hefðu verið slegin út af borðinu í ráðherranefnd um ríkisfjármál sem fjallaði um fjáraukann. Þar kom skýrt fram að þeirri tillögu utanríkisráðherra hefði verið hafnað. Nú vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort hann ætli að fylgja þessari tillögu sinni eftir, í fyrsta lagi í tengslum við fjármálaáætlun sem verður kynnt annaðhvort eftir nokkrar vikur eða hugsanlega síðar í sumar. Mun hann fylgja þessari tillögu sinni eftir þá? Hefur hann látið meta mikilvægi tillögunnar fyrir öryggis- og varnarhagsmuni Íslands? Ég skynja að það er nokkuð breiður stuðningur við þessar hugmyndir og ég tel að hæstv. utanríkisráðherra þurfi að fá skýr svör og skýran stuðning við þær en ekki síður þarf fólk á Suðurnesjum á skýrum svörum að halda. Það er eðlilegt í öllu þessu samhengi. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann muni halda áfram með þessar hugmyndir á þeim vettvangi þar sem hann nýtur víðtækari stuðnings en akkúrat frá samstarfsflokki og forystuflokki í ríkisstjórn. Eins og ég gat um áðan skynja ég þingheim þannig að það sé mikill vilji til að fara vel yfir hugmyndir hæstv. ráðherra og fylgja þeim eftir, fyrst og fremst vegna öryggis- og varnarhagsmuna en líka til að skýra málin á Suðurnesjum. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að fylgja þessari tillögu sinni eftir? Munum við sjá merki hennar í fjármálaáætlun eða mun hún fara inn á borð utanríkismálanefndar og þjóðaröryggisráðs eftir atvikum?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég fagna því að umræða sé um öryggis- og varnarmálin og ég hef kallað eftir því að hún verði tekin meira á þessum vettvangi, að ég tali nú ekki um meðal þjóðarinnar. Eins og við vitum hefur lítið verið gert á öryggis- og varnarsvæðinu, ekki bara á undanförnum árum heldur undanförnum áratugum. Þar er orðin mikil viðhaldsþörf. Það er ánægjulegt að í þessum töluðu orðum, ef svo má að orði komast, erum við að fara í mestu viðhaldsframkvæmdir sem við höfum séð í mjög langan tíma. Það er líka gott að það komi akkúrat á þessum tíma og þegar allt er tekið saman eru þetta u.þ.b. 12,5 milljarðar. Síðast þegar eitthvað var gert, árið 2002, var það mjög lítið. Hv. þingmaður vísar til þess að þegar kom að þeim aukafjárlögum sem voru gerð út af innviðauppbyggingu kom ég fram með hugmyndir sem ég tel skynsamlegar. Það þarf ekki að koma neinum á óvart að ég komi fram með slíkar hugmyndir og ég vonast til þess að við munum ræða þessi mál, ekki bara það sem snýr að þessari einstöku hugmynd heldur bara almennt þegar kemur að öryggis- og varnarmálum og hvernig við getum best staðið að þeim í nútíð og framtíð. Ég held að hv. þingmaður þekki mig alveg að þegar kemur að því að ég telji eitthvað sé skynsamlegt fylgi ég því eftir og ætla ekkert að sundurgreina hvernig það er gert. Hins vegar er fullkomlega eðlilegt að menn vilji ræða það, bæði innan ríkisstjórnar og annars staðar, og síðan komast menn að einhverri niðurstöðu þegar þar að kemur. Hins vegar hefur verið ánægjulegt að sjá að loksins eru menn farnir að ræða öryggis- og varnarmál.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra. Ég dreg ekki dul á það að þær framkvæmdir sem nú eru hafnar og útboð sem er að ljúka í júní skipta gríðarlega miklu máli varðandi öryggis- og varnarhagsmuni Íslands og frekari uppbyggingu á svæðinu. Eftir situr spurningin um þessar hugmyndir og ég kalla eftir skýru svari við spurningunni: Mun hæstv. ráðherra fylgja eftir tillögum sínum varðandi uppbyggingu í Helguvík sem tengjast öryggis- og varnarhagsmunum okkar Íslendinga? Mun hann fylgja þeim eftir við gerð fjármálaáætlunar og innan þjóðaröryggisráðs og eftir atvikum innan utanríkismálanefndar? Mér finnst óboðlegt ef hæstv. utanríkisráðherra er settur í þá stöðu að samstarfsflokkur, forystuflokkurinn í ríkisstjórn, Vinstri græn, er kominn með neitunarvald í því að kalla eftir umræðu og taka ákvarðanir í mikilvægum málum eins og varnar- og öryggismál eru. Ég er bæði að kalla eftir svörum hjá hæstv. utanríkisráðherra, hvort hann muni ekki örugglega fylgja þessum tillögum sínum eftir vegna öryggis- og varnarhagsmuna Íslands og vegna hagsmuna Suðurnesjamanna, en ekki síður að segja að við viljum ræða þetta og við viljum sýna hæstv. ráðherra stuðning í þessu efni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Mér fannst hins vegar að hv. þingmaður hefði getað verið svolítið opnari þegar hún var að tala um stuðning við mig og ekki bara í þessu efni, það hefði verið allt í lagi ef eitthvað annað hefði fylgt með. Það kemur örugglega bara næst. Bara svo það sé sett í samhengi er þetta ekki eina tillagan sem fór ekki í gegn á þeim skamma tíma sem menn komu fram með þessi aukafjárlög. Það er ekki rétt að setja þetta í það samhengi að þetta sé eina málið sem kom fram á þeim skamma tíma sem menn voru að vinna að því að fara í innviðafjárfestingu. Við komum með margvíslegar tillögur sem sneru að ýmsu innan starfsemi ráðuneytisins, margt annað en varnarmálin. Það er ekki alveg svo að við fáum allt okkar í gegn. Ég geri engar athugasemdir við það, hvorki innan ríkisstjórnar né annars staðar, að menn vilji ræða þessi mál. Þetta voru bara ein aukafjárlög en við eigum að ræða þessi mál í stærra samhengi, [[Forseti hringir.]]annað væri óeðlilegt.
Virðulegur forseti. Í fréttum víða er fasteignafélag sakað um gífurlegan hrottaskap þar sem leiga hefur hækkað um nærri 0,5 milljónir á fyrirtæki sem er lokað í Covid að tilmælum stjórnvalda. Stærsti hlutinn af þessari hækkun, 400.000 kr., er vegna hækkunar á vísitölu neysluverðs. 400.000 á mánuði vegna hækkunar vísitölu neysluverðs eru 5 milljónir á ári. Þetta fyrirtæki er kannski að sækja um styrk og brúarlán og ég spyr: Á styrkur og brúarlán að renna í gegnum vasa þeirra og beint í vasa fasteignafélags sem er með bullandi gróðafíkn? Síðan ætla ég að fara út í aðra fíkn, spilafíknina. Á sama tíma og 85% þjóðarinnar segja að það eigi ekki að vera með spilakassa spyr ég: Er eðlilegt að Rauði kross Íslands, Landsbjörg, SÁÁ, og Háskóli Íslands séu drifin áfram af spilakössum? Nú er komið í ljós að meðan kassarnir voru lokaðir stórbatnaði hagur spilafíkla. Það eru örfáir einstaklingar sem halda öllu þessu uppi, um 10–12 milljörðum og af því eru ekki nema 40–50% gróði, hitt er allt kostnaður sem fer til útlanda. Er ekki eðlilegt að ríkissjóður semji við þessa aðila og sjái til þess að úr ríkissjóði komi greiðslur frekar en að gera út á örfáa fíkla sem leggja allt undir, m.a. heimili, og eru þar af leiðandi berskjaldaðir og eiga ekki á nokkurn hátt að láta svona félög, sem eru nauðsynleg, verða háð spilafíklum sem halda þeim uppi?
Virðulegi forseti. Það er dálítið erfitt að bregðast við einstaka dæmum um hækkun leigu. Ég hygg að dæmið sem hv. þingmaður vísar til sé skemmtistaðurinn B5 við Bankastræti sem hefur farið í fjölmiðla og rætt um að leigan hafi hækkað. Úr hverju hækkaði hún hins vegar og hvar stóð hún í samanburði við aðra leigu í næstu húsum? Ég hef engar forsendur til að fjalla um þetta mál en ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni, manni þykir mjög einkennilegt að fyrirtæki sem hafa þurft að loka vegna fyrirmæla stjórnvalda skuli þurfa að sæta slíkum viðskiptakjörum á þessum tímum. Ég get tekið undir það en hef að öðru leyti engar forsendur til að fjalla um þetta mál. Varðandi spilakassana er það hárrétt hjá hv. þingmanni að það er algjör hörmung hversu margir þurfa að glíma við spilafíkn. Það er alveg gild spurning hversu stór þáttur í vanda þeirra opnu spilakassarnir eru. Þar er stóra spurningin: Hvert annað leita spilafíklar ef ekki í spilakassana? Hv. þingmaður veltir hér upp að alls konar góðgerðasamtök og aðrir aðilar sem vinna að brýnum samfélagslegum verkefnum skuli fjármagna sig með þessum hætti. Þá er auðvelt að benda á ýmislegt annað sem er á jaðri spilakassanna, happdrætti og lottó og hvað þetta allt saman er. Ég er talsmaður þess að við lokum ekki með öllu á þetta en spilakassarnir eru svo sem ekki [[Forseti hringir.]]þannig úr garði gerðir að ég ætli að fara að mæla þeim sérstaklega bót. Við þurfum að finna einhvern eðlilegan meðalveg í þessum efnum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra svörin sem ég er líka algjörlega sammála. Aldrei þessu vant vorum við samtaka í að samþykkja lög, lög um neyslurými. Hvernig væri að við tækjum okkur til og byggjum til spilarými þar sem spilafíklar gætu fengið útrás fyrir fíknina? Það væri hægt að hjálpa þeim. Það er hægt að vera með spilapeninga sem þarf ekki að kaupa heldur bara nota og hugsa út fyrir kassann. Það er svo ömurlegt að Rauði krossinn skuli vera háður þessu, Landsbjörg, björgunar- og slysavarnafélög, SÁÁ og Háskóli Íslands þar sem við erum að mennta fólk. Hvers vegna í ósköpunum erum við með spilakassa úti um allt, í sjoppum og þar sem börn og unglingar hafa þá fyrir augunum? Við hljótum að geta tekið þetta út og við ættum líka að sjá til þess núna, af því að staðirnir hafa verið lokaðir, [[Forseti hringir.]]að halda þeim lokuðum, finna nýjar leiðir og stöðva þetta.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja að hv. þingmaður kom mér dálítið í opna skjöldu með því að mæla svona sterkt gegn spilasölunum en tala svo um að opna fyrir spilarýmin. Ég veit ekki alveg hvað ég á að segja, ég held að það sé nokkuð til í því hjá hv. þingmanni að þar væri vissulega auðveldara að hafa strangt eftirlit með því hverjir fengju að taka þátt o.s.frv. Stóra spurningin sem eftir situr er sú hvort hægt sé að hjálpa spilafíklum með einhverju slíku breyttu fyrirkomulagi. Ég er ekki nógu vel að mér í þessu til að fullyrða neitt um það. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt, við þurfum að gera betur til að styðja við þá sem fást við þessa fíkn og leggja mögulega í því sambandi aukna ábyrgð á þá sem eru með slíka sali opna. Svo er alltaf mjög erfitt að finna nákvæmlega réttu útfærsluna á þessu, m.a. vegna þess að tæknin hefur opnað nýjar leiðir fyrir þá sem glíma við spilafíkn [[Forseti hringir.]]til að fá útrás fyrir hana þar, ef svo mætti að orði komast.
Virðulegur forseti. Fyrir hartnær tveimur árþúsundum sagði Kristur á krossinum: „Faðir, fyrirgef þeim, því þeir vita ekki hvað þeir gjöra.“ Það er ekki þannig að tilefnið nú sé viðlíka alvarlegt en margt bendir til þess að þegar skrifað var undir svokallað höfuðborgarsamkomulag um skipulag og fjármögnun uppbyggingar á samgönguinnviðum á höfuðborgarsvæðinu hafi fulltrúar ríkisstjórnarinnar ekki fyllilega vitað hvað þeir voru að gera. Samkomulagið sem hæstv. fjármálaráðherra skrifaði undir ásamt hæstv. forsætisráðherra og samgönguráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar virðist allt vera túlkað á þann máta að villtustu draumar meiri hlutans í Reykjavíkurborg geti ræst. Eins og við þekkjum öll virðast þeir villtustu draumar flesta daga ganga út á að þrengja sem mest að og hægja á umferð fjölskyldubílsins. Mig langar að nefna eitt dæmi en nóg er af þeim að því er virðist vera. Í 5. lið samkomulagsins sem hæstv. ráðherra skrifaði undir þar sem fjallað er um flýtingu framkvæmda er m.a. fjallað um gatnamót Bústaðavegar og Reykjanesbrautar. Ég leyfi mér að fullyrða að fáir hafi haft ímyndunarafl til að spyrja sérstaklega hvort ekki væri örugglega átt við mislæg gatnamót á þeim tiltekna stað. Flestir gáfu sér að svo væri. Það fullyrði ég. Nú hefur komið fram á fundi umhverfis- og samgöngunefndar að ekki sé vilji fyrir því hjá Reykjavíkurborg að heimila fleiri mislæg gatnamót og að út frá því verði að vinna. Ég spyr því ráðherra: Skrifuðu þessir þrír ráðherrar undir samkomulag upp á 120 milljarða framkvæmdir án þess að ganga úr skugga um hvort einhver af áhersluatriðum Vegagerðarinnar hvað flæði umferðar fjölskyldubílsins varðar næðu fram að ganga? Er búið að skrifa undir 120 milljarða samkomulag þar sem engin ný mislæg gatnamót verða á teikniborðinu innan Reykjavíkur þar sem umferðarhnútarnir og tafirnar eru mestar?
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að menn hafi ekki gert sér grein fyrir því hvað þeir voru að gera þegar höfuðborgarsamningurinn, -samkomulagið eða -sáttmálinn var gerður en ég vek einfaldlega athygli á því að í þessum samningi eru mjög sterkir fyrirvarar um aðkomu Alþingis. Þeir skipta verulega miklu máli vegna þess að þar er vísað til þess sem Alþingi mun ákveða í samgönguáætlun og hefur þannig alveg forráð á því í hvaða röð menn munu forgangsraða verkefnum. Síðan er í öðru lagi hægt að nefna fyrirvarann um fjárheimildir til að standa við samningsskuldbindingar ríkisins eða þessa yfirlýsingu sem þetta er, frekar en samningur. Fjárheimildir til að fjármagna samkomulagið eru á forræði Alþingis. Má ég nefna í þriðja lagi að það er fyrirvari í þessari yfirlýsingu um aðra þá fjármögnun sem rætt er um, að þar séu enn ófrágengin mál, t.d. að ef menn færu út í sérstaka gjaldtöku til að fjármagna framkvæmdirnar myndi það aldrei gerast nema með frumvarpi sem lagt yrði fyrir þingið og afgreitt hér. Málið er í raun og veru enn að uppistöðu til á forræði og undir stjórn Alþingis. Varðandi þessi tilteknu gatnamót skal ég bara taka það fram að í undirbúningsviðræðum kom fram að til væru útfærðar hugmyndir að þessum gatnamótum og að þar hefði verið um að ræða mislæg gatnamót en þetta er nákvæmlega dæmi um það sem ég vakti athygli á áðan, að þegar upp er staðið er það Alþingis að hafa stjórn á því hvernig samkomulagið verður um framkvæmd.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að fagna þessum viðbrögðum hæstv. fjármálaráðherra. Þetta er sem betur fer á þeim nótum sem ég vonaði að skilningur stjórnvalda lægi. Staðan sem er uppi í dag er sú að fulltrúar Reykjavíkurborgar virðast túlka samkomulagið með allt öðrum hætti. Ég held að fyrsti tíminn sé bestur til að leiða þann mismunandi skilning í jörð þannig að hljóð og mynd fari saman í þessu máli. Bara núna um helgina voru kynnt drög að matsáætlun borgarlínu á netinu og þar eru skilaboðin þau að það á að þrengja að umferð einkabílsins, fækka akreinum á Suðurlandsbraut svo dæmi sé tekið, gera Hverfisgötu að einstefnugötu og ég veit ekki hvað og hvað, loka allri umferð í kringum Hlemm þannig að í augnablikinu fer ekki saman hljóð og mynd. Það er mikilvægt að þetta komist á hreint. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra í samhengi við frumvarp hans um stofnun hlutafélags til að halda utan um þessar framkvæmdir hvort það hafi komið til skoðunar að stofna félagið en færa Keldnalandið [[Forseti hringir.]]ekki inn í félagið fyrr en skipulag hefur verið klárað af hendi Reykjavíkurborgar. Sporin hræða hvað varðar skipulagsleg samskipti við Reykjavíkurborg í samgöngumálum.
Virðulegi forseti. Það er mikið nýmæli í samkomulaginu um að færa Keldnalandið inn í þetta félag og þau felast í því að með þessu fyrirkomulagi gefst stjórnvöldum aukið svigrúm til þess innan ramma laga um opinber fjármál að nýta betur efnahagsreikninginn. Eignir sem eru nánast eins og dauðar á efnahagsreikningi ríkisins lifna við ef við finnum leiðir til að skapa úr þeim verðmæti í þróunarfélagi eins og hérna á við. Hvort það þurfi að vanda vel tímasetninguna varðandi framsalið - ég er ekki alveg tilbúinn að úttala mig um hvort gá þyrfti að því hvort út af stæði slíkur ágreiningur að það væri ekki orðið tímabært. Ég vek bara athygli á því að ríkið [[Forseti hringir.]]er áfram með mjög mikla aðkomu að félaginu.
Forseti. Byggðir landsins hafa orðið fyrir miklu fjárhagshöggi vegna Covid, ferðamennirnir koma ekki. Mig langar því annars vegar til að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra um stöðu smábátasjómanna, um stöðu sjávarbyggða, sem geta ekki tekið þátt í grásleppuveiðunum, og hins vegar um strandveiðarnar. Ráðherra vill meina að þetta sé allt saman misskilningur en smábátasjómenn, margir hverjir, benda á að það séu færri þorskígildi sem þeir geta veitt núna. Í besta falli er um að ræða óbreytt ástand, en margir vilja meina að þetta sé verra en í fyrra. Ráðherra hefur síðan varðandi grásleppuna leyft aðila á einu svæði að fara af stað og fara umfram það sem Hafrannsóknastofnun hefur sagt að sé sjálfbært. Þetta væri hægt annars staðar líka ef pólitískur vilji væri fyrir því. Ráðherra hefur í aðgerðapakka sínum við Covid, sem hann auglýsti 27. mars, gefið aukið svigrúm til að flytja aflaheimildir milli ára. Það væri mögulegt með strandveiðarnar, færa það á þetta ár sem ekki var veitt í fyrra. Ráðherra hefur sagt, á fundum sem hann kom á fyrir atvinnuveganefnd síðast, að hann hafi ekki lagaheimild til að gera það. Hann getur fengið lagaheimild hér á Alþingi til að gera það, að færa þau 12–14% sem voru ekki veidd í fyrra í strandveiðunum yfir á þetta ár og gefa þannig í. Við sjáum að byggðir landsins verða fyrir virkilega alvarlegu höggi vegna Covid og nú kemur annað högg vegna þess að grásleppuveiðum er það illa stjórnað að fullt af aðilum sem ætluðu að fara að veiða er bannað að fara að veiða. Þetta væri hægt að laga og ráðherra hefur heimild til þess í stað þess að fara niður eða halda sjó varðandi strandveiðarnar. Ráðherra getur komið hingað og sótt sér lagaheimild til að færa það sem ekki var veitt á síðasta ári yfir á þetta ár, sem er sjálfbær nálgun. Ráðherra ætlar að færa 25% af því sem stóru útgerðirnar eru ekki að veiða í ár fram á næsta ár, og það þýðir fram í september út af því að þá hefst næsta fiskveiðiár. [[Forseti hringir.]]Ráðherra hefur tækifæri til að gefa í fyrir byggðir landsins vegna Covid, fyrir smærri aðilana. Hvað ætlar hann að gera í þessu?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Það er í henni ákveðinn misskilningur. 25% er ekkert nýtt. Það er 15% heimild í núgildandi regluverki til yfirfærslu milli ára. Það er ekki færsla sem gagnast stórútgerðinni sérstaklega. [[Gripið fram í.]]Þetta kemur minni útgerðum í aflamarkskerfi best, þeim sem byrja venjulega veiðar á vorin og eru að veiða mest fyrir ferskfiskmarkaði og hafa sótt inn á þá markaði og lenda í vandræðum vegna erfiðleika á markaði. Þetta gagnast þeim best en ekki endilega þessu „hræðilega fyrirbæri“, stórútgerðinni, eins og sumir vilja meina. Fiskveiðistjórn á grásleppu er eins og hún er. Við erum að stjórna þessu með sóknarmarki, það eru dagar og það er ákveðin ráðgjöf. Já, þetta kemur vissulega illa við þá sem voru annaðhvort tiltölulega nýbyrjaðir eða ekki byrjaðir. Verst fóru svæði við Breiðafjörðinn út úr þessu vegna þess að þeim var meinað að byrja að veiða fyrr en eftir 20. maí. Aðrir á grásleppuleyfum máttu byrja að veiða 10. mars og það var enginn sem ákvað það nema þeir sjálfir hvenær þeir byrjuðu. Við erum vissulega að teygja aðeins á ráðgjöfinni en það er til þess að mæta þeim aðilum sem höfðu ekki neina kosti fyrr en eftir 20. maí. Varðandi strandveiðarnar og yfirfærslu er það miklu flóknara mál en svo að færa milli ára með einfaldri lagabreytingu. Þá verðum við einfaldlega að færa alla löggjöfina um 5,3% byggðapottana í einhvern allt annan búning en er í dag. Það er viðameira verkefni en svo að það gerist bara á nokkrum dögum að færa þarna á milli. Meðan engin breyting verður á fyrirkomulagi byggðapottana og aflamarkskerfisins, við erum með 5,3% af öllum veiðiheimildum í pottinum og þeim er öllum úthlutað upp á hvern einasta ugga, er svigrúm ráðherrans eða stjórnvalda hverju sinni til þess að mæta áföllum ekkert. Þingið er búið að eyða því öllu.
Forseti. Ráðherrann getur leitað liðsinnis Alþingis til að fá lagaheimild til að gera það. Nú eru tveir mánuðir síðan ráðherra kom með tillögur sem gagnast þeim sem eru í kvótakerfinu, þ.e. 27. mars, að yfirfæra kvóta á milli ára. Já, það er rétt að það gagnast líka smærri aðilum en þeir sem eru í strandveiðikerfinu og þeir sem eru á grásleppuveiðum fá þetta ekki. Ég spyr: Ætlar ráðherra ekkert að gera fyrir þá, fyrir utan þennan eina aðila sem gat ekki byrjað að veiða? Hvað með alla hina sem voru ekki byrjaðir að veiða? Það var ekki vel haldið utan um þetta. Ég skal segja hvað ég les út úr þessu. Það sem ég les út úr þessu er að þeir sem ætla að vera fyrir utan kvótakerfið lenda bara svolítið illa í því. Svo á að koma nýtt strandveiðifrumvarp. Ætlar ráðherra í alvörunni ekkert að gera fyrir þá? Ætlar hann bara að bíða þangað til nýtt strandveiðifrumvarp kemur? Á ekkert að gera núna? Ætlar hann bara að bíða þangað til að hann kvótasetur grásleppu? Á ekkert að gera neitt núna fyrir þau byggðarlög sem verða fyrir mjög þungu höggi í kjölfar Covid [[Forseti hringir.]]þegar ekki skila sér aukin verðmæti eða jafnvel minni verðmæti inn í þau byggðarlög? Ráðherra getur gert það núna. Hann getur beðið þingið um það.
Virðulegi forseti. Það sem hægt er að gera var gert í fyrra. Ég vil undirstrika að það er engin efnisbreyting á úthlutun veiðiheimilda til strandveiða á milli fiskveiðiársins núna og í fyrra, engin. Það eru nákvæmlega sömu heimildir í reglugerðinni í ár og var í fyrra [[Gripið fram í.]]- nei, nei, það er bara nákvæmlega það sama, 11.100 tonn, það er bara þannig. Heimild ráðherra til að bæta í þetta er engin. Ráðuneytið hefur fundað tvisvar með forsvarsmönnum Landssambands smábátaeigenda og kallað eftir hugmyndum þeirra um breytingar á því hvernig við getum skipulagt veiðarnar. [[Gripið fram í.]]Lagaheimild til að gera hvað, taka afla sem ekki er til ráðstöfunar? [[Forseti hringir.]]Ég bendi hv. þingmanni á það, virðulegur forseti, að lögin eru búin að úthluta öllum veiðiheimildum, samkvæmt ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar, fyrir þetta ár þannig að það er ekki af neinu að taka nema einhverjum væntum aflaheimildum í framtíðinni. Ég er ekki þannig vaxinn að ég sé spámaður í þeim efnum. Það er Hafrannsóknastofnun sem við styðjumst við í því.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu en ég verð þó að viðurkenna að ég er mjög hugsi yfir þessu frumvarpi. Ég hef mikið velt því fyrir mér að hefði þetta frumvarp komið frá Sjálfstæðisflokknum hefðu menn spurt: Er þetta nú mikilvægasta málið í dag, í miðju Covid, við lífróðurinn? Sjálfur hef ég aldrei verið hrifinn af því að beita neytendur fíkniefna eða annarra efna refsingu en ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að menn þyrftu að bera ábyrgð á eigin hegðun. Ég minnist þess að þegar ég, fyrir u.þ.b. 25 árum, lagði til að menn hættu að refsa fyrir þetta var horft á mig eins og ég væri ekki alveg úr þessari veröld en hljóðið er greinilega öðruvísi núna. Ég tek eftir því að sumir þeirra sem eru mjög miklir stuðningsmenn þessa frumvarps um neyslurými geta ekki hugsað sér að auka frelsi í sölu áfengis. Þeir vilja helst banna spilakassa. Ég tók eftir því að hv. 12. þm. Suðvest., Guðmundur Ingi Kristinsson, er mjög á móti spilakössum. Þá hugsar maður: Hvað ætlum við að gera við þá fíkla? Eru þessir spilakassar, þessar sjoppur sem þeir eru í, ekki fínasta neyslurými? Ég var bara að bíða eftir því að fá andsvar. Er það ekki fínasta neyslurými? Það er auðvitað eitthvað bogið við það þegar mönnum finnst sjálfsagt að heimila, og að hluta á kostnað skattgreiðenda, neyslu á ólöglegum efnum. Við verðum auðvitað að byrja á því að gera hana löglega. Það eru mjög miklar mótsagnir í því að ætla að búa til eitthvert rými undir neyslu ólöglegra vímuefna sem verður náttúrlega ekki komið í neyslurýmin nema með ólögmætum hætti. Einhver myndi segja að þetta væru raunverulega hræðilega röng skilaboð, að við séum að sætta okkur við og byggja upp rými til að neyta ólöglegra efna. Í mínum huga gengur þetta ekki upp. Ég segi alltaf: Fólk verður að bera ábyrgð á sjálfu sér og ég er tilbúinn, á kostnað skattgreiðenda, til að hjálpa því fólki sem vill hætta slíkri neyslu og hef ekkert gefið eftir í því. En öðru máli gegnir um skilaboð af þessu tagi, að segja að við eigum að búa til slík neyslurými. Það er ekki bara vegna þess að um er að ræða heilbrigðisvandamál heldur verða menn að átta sig á því að við erum að búa til svæði þar sem við ætlum að taka landslögin úr gildi og heimila eitthvað sem alla jafna er ekki heimilt. Þetta hlýtur að vera röng nálgun. Ef við ætlum að fara út í þetta verðum við, í mínum huga, að byrja á því að segja að varsla á einhverju magni, a.m.k. varsla, sé bara refsilaus. Þá get ég alveg skilið að menn segi: Ókei, það er heilbrigðismál að þeir sem ætla að neyta þessara efna séu einhvers staðar nálægt fagfólki sem getur gripið inn í ef eitthvað fer úrskeiðis. En nálgunina í þessu frumvarpi styð ég ekki, þar sem menn eru greinilega meira og minna, stuðningsmenn þessa frumvarps, einhvern veginn uppfullir af einhvers konar mótsögnum og tvískinnungi sem ég á mjög erfitt með að skilja. Einn þingmaður sagði hér í 2. umr. að það væru mannréttindi - það er náttúrlega búið að eyðileggja það orð fullkomlega - að fá að neyta ólöglegra efna í sérstöku rými á vegum sveitarfélags. Ég næ þeirri umræðu bara ekki. Ég held að ef við ætlum að hafa þetta bannað þá verði þetta að vera bannað. En ef við ætlum að búa til einhver svona rými og hjálpa fólki þarf að byrja á því að taka refsinguna úr lögum, að það séu ekki viðurlög við því að hafa í vörslu sinni þessi efni. Ég heyri að það er enginn sérstakur áhugi á því neins staðar. [[Gripið fram í: Vonandi ekki.]]- Vonandi ekki, segja sumir. Ég tók eftir mörgu í ræðunum. Ég er auðvitað ekki sérstaklega sammála hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni þegar kemur að ávana- og fíkniefnum, og áfengi sérstaklega. [[Gripið fram í.]]Hann sagði í ræðu sinni að hann hefði gengið í SUS og verið í stjórn þar tvítugur og verið alveg á móti afnámi einkasölu ríkisins á áfengi. Ég velti því þá fyrir mér hvað hann hefði verið að gera í SUS. En það er annað mál. Þegar farið er í svona aðgerðir þarf að hugsa málin miklu betur. Þetta mun skapa vandamál í kringum þessa staði. Þetta mun skapa vandamál fyrir löggæsluaðila. Þetta verður, óttast ég, ekki til nokkurs gagns og jafnvel til skaða. Ég legg þá frekar til, og hef lagt til í áratugi, enda er ég alveg sammála því að neysla fíkla er fyrst og fremst heilbrigðisvandamál og félagslegt vandamál, að menn myndu afglæpavæða þetta frekar en að búa til vandamál af þessu tagi.
Virðulegi forseti. Ég tek eftir því að hv. þingmaður fer iðulega yfir í meinta hræsni annarra þegar hann þarf að finna afsökun fyrir því að styðja ekki við frelsismálin. Hann kemur hér og talar digurbarkalega um hve frelsið sé mikilvægt í hinu og þessu en svo þegar þau mál eru lögð fram af öðrum en Sjálfstæðisflokknum þá er allt í einu byrjað á röngum enda eða þá að eitt eða annað þarf að gera einhvern veginn allt öðruvísi. Ég tel mig hugsanlega vita svarið fyrir fram við spurningu minni en ég vona að hv. þingmaður komi mér á óvart. Hv. þingmaður lagði fram þá prýðisgóðu hugmynd að gera vörslu á vímuefnum í einhverjum ákveðnum skömmtum refsilausa, eða eitthvað því um líkt. Það er kallað afglæpavæðing, þ.e. að neytendur séu ekki glæpamenn fyrir það eitt að neyta vímuefna eða lagatæknilega að vera með í fórum sínum neysluskammta. Það vill svo til að frumvarp hefur verið lagt fram af þingmönnum Pírata, af hv. þm. Andrési Inga Jónssyni, úr Vinstri grænum, og af þingmönnum Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins þar sem farið er út í hina svokölluðu afglæpavæðingu. Það frumvarp hefur legið fyrir frá því í október á síðasta ári. Hv. þingmaður, miðað við ræðu hans, var ekki meðvitaður um að það frumvarp hefði verið lagt fram. Mínar upplýsingar eru samt þær að við höfum beðið um tvo flutningsmenn, sem hefðu áhuga, úr öllum flokkum. Ég veit ekki betur en að þingmenn úr flokki hv. þingmanns hafi verið beðnir um að vera meðflutningsmenn, að leggja þetta mál fram, en þeir eru ekki með. Ég vil bara spyrja hv. þingmann, í ljósi þessara gagna, í ljósi þeirrar staðreyndar sem ég hef hér gert sýnilega hv. þingmanni: Styður hann þingmál um að afglæpavæða vörslu neysluskammta á ólöglegum vímuefnum?
Hæstv. forseti. Já, alla jafna myndi ég styðja það. Ég hef ekki séð umrætt frumvarp Pírata. Mér þykir líklegra að á því séu einhverjir gallar þannig að ég gæti ekki stutt það, það gæti verið huglægt. [[Gripið fram í: Hvar er frelsið?]]En ég er bara að benda á tvískinnunginn og mótsagnirnar hjá fólki. Hér var talað um hv. þm. Andrés Inga sem væri tilbúinn til að afglæpavæða þetta allt saman, svo að menn gætu fengið að vera með fíkniefni eins og þeim sýndist, en sami maður getur ekki hugsað sér að áfengi sé selt nema með stórkostlegum takmörkunum. Maður veltir fyrir sér: Bíddu, hvers konar fólk er þetta? Þetta eru einhvern veginn endalausar mótsagnir. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að menn eigi að bera ábyrgð á sjálfum sér og ég ætla ekki að fara að beita fíkla refsingu. Ég hef engan áhuga á því, og hef aldrei haft, að beita fíkla refsingu, þetta er heilbrigðisvandamál.
Forseti biður hv. þingmann um að vísa til annarra þingmanna með fullu nafni og gæta hófs í orðum þegar hann vísar til afstöðu eða skoðana annarra þingmanna. Hv. þingmaður getur verið þeim algjörlega ósammála en það fer vel á því að fjalla um sjónarmið annarra með hófsamlegum orðum.
Þingmaður biðst velvirðingar á þessu. En eins og ég segi: Ég get alveg fallist á að afglæpavæða þessa neyslu, eða beita ekki refsingum. Ég hef aldrei litið svo á að refsa eigi mönnum fyrir það sem þeir eiga að bera ábyrgð á sjálfir, á sér og sínu lífi. Það gildir auðvitað annað ef menn eru að dreifa þessum efnum með einhverjum hætti, það er annað mál. En í mínum huga eru hér ótrúlegar mótsagnir og tvískinnungur, ég fer ekki ofan af því, hæstv. forseti.
Virðulegur forseti. Sá sem hér stendur er þeirrar skoðunar að það eigi ekki að vera bannað að brugga heima hjá sér. Sá sem hér stendur er þeirrar skoðunar að það eigi að selja áfengi í matvörubúðum eða í almennum verslunum. Ég er þeirrar skoðunar. Tvískinnungurinn liggur því ekki hjá mér. En ég skil ekki hv. þingmann. Ef hann getur fundið einhvern þingmann einhvers staðar sem að hans mati hefur skoðun sem er mótsagnakennd fer hann alltaf á þann hátt í að réttlæta það þegar hann sjálfur er á móti í frelsismálum. Það er ekki bara þetta mál; ég kom hér upp í andsvar vegna þess að ég bjóst ekki við öðru svari eins og ég fór yfir í fyrra andsvari mínu. Getur hv. þingmaður ekki bara stutt frelsið, alla vega fengið þingflokksmeðlimi sína til að styðja frelsi þegar upp á því er stungið hér, t.d. af þingmönnum Pírata? Hvað er svona agalegt við það? Hvers vegna þarf fyrst að koma áfengi í búðir áður en hægt er að hætta að refsa fólki fyrir að vera með neysluskammta af vímuefnum eða áður en heimilt er að brugga heima hjá sér, eða áður en heimilt er að guðlasta, að birta klám eða hvað það er svo sem sem Píratar leggja til, eða alla vega einhverjir þingmenn þeirra, að við refsum ekki fyrir? Hv. þingmaður fer alltaf að vísa í einhverja meinta hræsni einhvers annars. Virðulegi forseti. Það að einhver annar þingmaður eða annað fólk hafi mótsagnakenndar skoðanir eru ekki rök fyrir niðurstöðu hv. þingmanns. Þar sem hv. þingmaður hefur ekki lesið frumvarp Pírata og fleiri skal ég bjóðast til að senda honum það í tölvupósti í þeirri von að hann lesi það og komi með uppbyggilegar ábendingar um hvað megi fara betur. Ég hefði bara mjög mikið gagn og mjög gaman af því að fá aðstoð hv. þingmanns við að auka frelsi í þessu landi. En af einhverjum ástæðum birtist það ekki þegar kemur að málum nema þau komi frá Sjálfstæðisflokki.
Hæstv. forseti. Þetta mál er hvorki mál Pírata, þetta er stjórnarfrumvarp ef ég man rétt, né frelsismál ef menn halda það. Þetta er ekki frelsismál og enn síður um mannréttindi eins og sumir halda fram í umræðunni. Það er bara verið að ákveða að leyfa mönnum að neyta ólöglegra efna í sérstöku rými, efna sem enn eru ólögleg. Við getum talað um frelsismál ef við hættum að refsa fyrir þetta.
Af hverju ekki strax?
- Það má gera það mín vegna. Ég er bara að tala um að þetta er svo sérkennilegt. Ræða mín var ekkert um Pírata. Ræða mín var um mótsögnina [[Gripið fram í.]]hjá stuðningsmönnum þessa frumvarps. Ég ætla ekkert að styðja frumvarp [[Gripið fram í: Þó að það sé stjórnarfrumvarp?]]sem heimilar neyslu á efnum sem enn eru ólögleg. Ég ætla enn síður að kalla það frelsismál eða mannréttindamál. Þetta er einhver þvæla. En ég skal taka til máls um frumvarp Pírata um frelsi, um að hætta að refsa fólki fyrir að neyta ákveðinna efna. Fólk verður að bera ábyrgð á því sjálft, það er frelsismál. Það sama á við um áfengið. Það hefur aldrei verið sérstakur áhugi hjá Pírötum í því, [[Gripið fram í: Ha?]]þeir hafa kannski ekki verið á móti því en ég hef aldrei fundið neinn sérstakan áhuga á því að reka það mál, koma því í gegn. [[Gripið fram í: Rangt.]]Það hafa verið skiptar skoðanir um það. [[Gripið fram í.]]- Nei, ég er bara að tala um það að þetta mál er ekki frelsismál og ekki mannréttindamál. [[Gripið fram í: Ég held að enginn hafi verið að segja það.]]
Forseti mælir með því að ekki sé í gangi samtal á meðan ræðumaður er að svara nema hv. þingmenn Pírata vilji bjóða hv. þm. Brynjari Níelssyni á þingflokksfund til að eiga við hann dýpri umræður [[Gripið fram í.]]sem væri ein hugmynd.
Virðulegur forseti. Oft er fátt um svör ef málið er stórt. Ég verð bara að segja alveg eins og er að í þessari umræðu verðum við að átta okkur á því að fíkn, hvort sem hún heitir eiturlyfjafíkn, áfengisfíkn, spilafíkn eða gróðafíkn, hefur fylgt mannkyninu frá örófi alda. Hvað höfum við reynt að gera aftur og aftur? Loka á þetta með lögum og bönnum. Hefur það skilað árangri? Nei, ástandið versnar alltaf. Ég er alveg sammála hv. þm. Brynjari Níelssyni að mörgu leyti um að hræsnin hjá okkur sé alveg ótrúleg. Við megum fara í Áfengisverslun ríkisins og kaupa vín. Við megum kaupa vín í áfengisverslun þegar við förum úr landi og komum til landsins en við megum ekki fá það í pósti. Við megum hins vegar fara í ríkið, kaupa vín fyrir aðra, setja það í póst og senda út á land. Við búum til stórfurðulegar reglur að mörgu leyti. Ég styð neyslurými heils hugar. Mér finnst ömurlegt til þess að vita að einstaklingar séu að sprauta sig jafnvel á klósettum, í ömurlegum aðstæðum, kjallaraholum og á leikvöllum. Eitt sem hefur slegið mig líka mikið er að í Danmörku hurfu 90% af nálum á ákveðnu svæði. Nálarnar voru bara á almannafæri. Við eigum að hugsa aðeins út fyrir kassann. Við erum búin að reyna allt hitt. Það er kominn tími til að við reynum eitthvað annað og hættum að líta á þetta sem ólöglegt, þetta er bara fíkn sem þarf að taka á.
Hæstv. forseti. Heldur hv. þm. Guðmundur Ingi Kristinsson að við tökum á þessari fíkn með því að opna neyslurými? Nei. Ástæðan fyrir því að ég minntist á hv. þm. Guðmund Inga Kristinsson í ræðu minni er sú að hann hafði í óundirbúnum fyrirspurnatíma lagt til að spilakassasalir yrðu ekki lengur leyfðir. Mér finnst það í hróplegu ósamræmi við þetta mál og það er það sem ég skil ekki. Þá væri nær að kalla spilasalina neyslurými. Við lögum ekki fíknina, þetta eru bara illa farnir fíklar. Ef ekki er spilasalur spila fíklarnir auðvitað annars staðar, hv. þingmaður. Þeir hætta ekki allt í einu að spila af því að ekki eru spilakassar neins staðar. [[Gripið fram í: Erum við að ræða spilakassa?]]Nei, við erum ekki að því. Ég er bara að tala um að þetta muni ekki leysa neinn vanda. Ég er algjörlega sannfærður um það, þar sem ég þekki talsvert til í þessum heimi, að það er líka mikill misskilningur ef menn halda að allir neytendur fari allt í einu í neyslurými. Því get ég lofað, hv. þingmaður, að menn fara ekki í neyslurými í miðri neyslu. Menn neyta efnanna þar sem þeir eru á hverjum tíma, það hafa þeir alltaf gert og munu alltaf gera. Ég get alveg fullvissað hv. þingmann um það. Við glímum auðvitað við alls konar fíknir. Ég vil ekki beita refsingum og ég trúi því ekki að refsingar muni laga nokkra fíkn. Því hef ég aldrei trúað. En ekki er þar með sagt að allt sem við gerum og eitthvert frelsi muni bæta ástandið, ég held að það geti jafnvel gert það verra.
Virðulegur forseti. Ég er að mörgu leyti sammála hv. þingmanni um að refsingar skili ekki neinu. Við refsum mönnum fyrir að vera með fíkniefni og setjum þá í fangelsi þar sem allt er morandi í fíkniefnum þannig að það er engin lausn. Einhvern veginn verðum við samt að finna nýjar lausnir. Ég vona að neyslurými sé ný lausn þar sem við horfum á hlutina á allt annan hátt en við höfum áður gert. Fyrsta skrefið er að hætta að refsa veiku fólki. Ég var að tala um það í sambandi við spilafíkla. Þó að ég talaði um spilarými var ég eiginlega bara að segja að við þyrftum að hugsa hlutina á annan hátt en við gerum núna. Það er ömurlegt að ákveðnum hjálparsamtökum sé haldið uppi á fíkn annarra. Það er alveg eins og við værum með fíkniefnasölu ríkisins sem væri þó kannski að mörgu leyti betra vegna þess að þá væru efnin undir eftirliti og þá væri vitað hvað menn væru að taka inn. Við höfum ekki hugmynd um það í dag. Við höfum heyrt af því að efni séu drýgð með alls konar óþverra, jafnvel rottueitri. Það er eins og rúlletta að taka inn eiturlyf. Sá sem það gerir veit í sjálfu sér ekkert hverju hann er að sprauta í sig. Ef við værum með fíkniefnasölu ríkisins væri eftirlit með henni og þá væri hægt að láta gróðann renna í það en ég efast um að hljómgrunnur sé fyrir því. Það sem við erum að gera í dag með boðum og bönnum hefur ekki virkað og vandinn eykst. Við verðum að reyna að finna aðra lausn og ég tel þetta pínulítið skref í að reyna að finna nýjar lausnir.
Hæstv. forseti. Við erum þó sammála um að þungar refsingar hjálpi ekki neinum sem er að glíma við fíkn. Ástæðan fyrir því að ég er ekki hrifinn af frumvarpinu og mun ekki styðja það er sú að ég tel það ekki vera til gagns og jafnvel meira til ógagns. Það er það sem ég er að reyna að rökstyðja. Í þessu eru mjög röng skilaboð meðan við höfum þessa hluti refsiverða. Þetta skapar vandamál í kringum neyslurýmin o.s.frv. Hugsanlega getur þetta að einhverju leyti nýst einhverjum en þetta er ástæðan fyrir því að ég tel þetta ekki vera gott. Ég er svolítið undrandi á því hve mikil áhersla er lögð á þetta mál og talsvert lagt á sig til að koma því í gegn alveg þverpólitískt og hlusta svo á málflutninginn í kringum það sem er algjörlega í andstöðu við málflutninginn þegar við ræðum um aðra fíkn. Það sem mér finnst svo óskiljanlegt í umræðu af þessu tagi er að menn taki eitt út og segi svo allt annað þegar verið er að tala um aðra fíkn sem getur verið alveg jafn skaðleg og þessi. Við erum alltaf að glíma við veikleika mannskepnunnar. Við höfum lengi vel trúað því að refsingar myndu laga þetta allt saman en ég held að við séum loksins að fara að læra að þungar refsingar hafa nánast eyðilagt líf fólks á viðkvæmum aldri. Sumir segja að hæfilegar refsingar, mildar refsingar, geti jafnvel hjálpað mörgum. Það má vera svolítið til í því en verum þá samkvæm sjálfum okkur og metum hlutina af einhverri skynsemi.
Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði um neyslurými. Það liggur fyrir að í samfélaginu er hópur fíkla sem þarf á mikilli aðstoð að halda. Hann nýtur kærleiksríkrar meðferðar hjá Frú Ragnheiði, þar er fólk sem hefur hjálpað þessum einstaklingum af ótrúlegri fórnfýsi og kærleik. Með þessum lögum er verið að opna leiðir fyrir nýja fíkla, yngri fíkla, til að nýta sér slíka aðstöðu. Mér er sagt af mér fróðari mönnum í meðferðarúrræðum að það skapi mikla hættu að hleypa ungum fíklum inn í slíka aðstöðu þar sem þeir geta í ró og næði og friði fallið mun fyrr í þeirri freistni sem þeir glíma við. Ég mun því segja nei við þessu frumvarpi.
Herra forseti. Ég tel þetta frumvarp heilbrigðisráðherra sem gengur út á að lögleiða neyslu fíkniefna í ákveðnum neyslurýmum ekki af hinu góða. Það er dýrmætast af öllu að geta hjálpað fíklum að hætta neyslu fíkniefna, það á að vera megináhersla hins opinbera en ekki það að lögleiða neyslu í ákveðnum rýmum. Áform um að breyta refsiákvæðum og áralangri framkvæmd krefjast vandaðs undirbúnings, sér í lagi þegar um er að ræða breytingar á löglegu hlutverki lögreglu og skyldum hennar við meðferð sakamála. Ég tel að þetta mál sé illa undirbúið sem lýsir sér í því að ríkissaksóknari var í upphafi ekki meðal þeirra 94 aðila sem fengu umsagnarbeiðni frá velferðarnefnd. Hætta er á að þetta verkefni vinni gegn sjálfu sér. Hætta er á að það fjölgi í hópi sprautufíkla þegar lögleiða á slíka neyslu á ákveðnum stöðum. Ég segi nei.
Virðulegur forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að fagna því sérstaklega að við skulum hér vera að gera þetta frumvarp að lögum. Það er fyrsta raunverulega skrefið í átt að því að sinna skaðaminnkun sem er studd af löggjöf. Það er löngu tímabært að stíga þetta skref. Þetta er róttækt skref, það er vel undirbyggt og það sýnir kjark löggjafans í þessum efnum. Við erum með þessu móti að bjarga mannslífum. Við erum að sýna fólki virðingu sem er í sérstaklega erfiðri stöðu og er jaðarsettast af öllum íbúum samfélagsins. Það er gríðarlega mikilvægt að við mætum því fólki þar sem það er statt og sýnum því virðingu. Ég er stolt af því að vera heilbrigðisráðherra á þessum tímamótum og þakka hv. velferðarnefnd fyrir afar góð störf og jafnframt þann þverpólitíska stuðning sem fram kemur á atkvæðagreiðslutöflunni.
Forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir þetta frumvarp og fyrir það hugrekki sem hún sýnir í að leggja það fram. Þetta er gríðarlega mikilvægt skref og þetta er mannúðarmál. Við erum að stíga skref í átt að því að mæta fólki þar sem það er en ekki að reyna að rífa það á einhvern stað þar sem við viljum að það sé. Við vitum að það virkar ekki. Þetta er einmitt til að bjarga lífum og þetta er gríðarlega mikilvægt upp á skaðaminnkunina, að við séum að horfa meira í þá átt. Vonandi munu næstu skref fela í sér að afglæpavæða vörslu neysluskammta vímuefna almennt í samfélaginu, að við opnum faðminn, aðstoðum fólk og færum okkur af þeirri vegferð að refsa þeim sem eiga við fíknivanda að stríða.
Herra forseti. Ég fagna því mjög að við séum að samþykkja þetta frumvarp í dag. Hæstv. heilbrigðisráðherra talaði um kjark og ég vil hrósa henni fyrir að hafa haft hugrekki til að leggja frumvarpið fram og okkur öllum fyrir að hafa hugrekki til að sýna fíklum mannúð og virðingu. Þetta snýst nefnilega um það. Þetta snýst um að opna kerfið fyrir þeim sem hafa mögulega gengið á vegg alla sína ævi. Þetta snýst um að auka traust þess hóps sem ber ekkert traust til kerfisins, veita honum nauðsynlega heilbrigðisþjónustu og félagsþjónustu, veita honum umhyggju og mannúð. Þetta er slíkt mál. Vegna orða hv. þm. Birgis Þórarinssonar um að ríkissaksóknari og lögregla hafi ekki skilað inn umsögn tek ég fram að sérstaklega var leitað eftir umsögnum þeirra og hv. velferðarnefnd fékk þau svör að hvorugt embættið teldi neina þörf á að skila inn athugasemdum vegna þess að búið væri að mæta öllum þeim ábendingum sem þau höfðu áður [[Forseti hringir.]]komið með.
Virðulegur forseti. Ég ætla að hafa hugrekki til að ýta á já og styðja þetta frumvarp en verð samt sem áður að viðurkenna að það er erfitt. Mér finnst erfitt að gefast upp í baráttunni gagnvart fíkniefnum en held engu að síður að það sé skynsamlegt. Ég held að með þessu móti verjum við best þá einstaklinga sem eru háðir þessum vondu efnum og þar af leiðandi er um að ræða heilbrigðismál og líklega er þetta fyrsta skrefið okkar í skaðaminnkun og nýjum leiðum til að berjast gegn þeirri vá sem fíkniefnin eru og þeim samfélagslegu vandamálum sem þau skapa á hverju ári.
Virðulegur forseti. Það er mikið gleðiefni að sjá atkvæðagreiðslutöfluna og sjá að þetta mál verður gert að lögum. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að hafa haft hugrekki til að leggja það fram og fyrir góða vinnu, bæði með hv. velferðarnefnd og sömuleiðis í ráðuneyti sínu. Ég kemst pínulítið við að við séum komin á þennan stað. Það var ekki endilega fyrirséð fyrir ekki svo löngu að þetta þing og þessi þjóð væru opin fyrir því að snúa af braut refsinga og skamma og fara í átt að skaðaminnkun, aðstoð og kærleika. Á því hvílir þetta mikilvæga frelsis- og mannréttindamál. Nú er næsta skref augljóst, það að afglæpavæða vörsluskammta vímuefna til að við getum tryggt að fólk njóti öryggis þrátt fyrir fíknivanda.
Ég vil líka byrja á að þakka heilbrigðisráðherra fyrir að leggja frumvarpið fram og hafa seiglu í að klára þetta á þinginu með okkur. Þetta er ekki róttækt skref. Vísindin og staðreyndir sýna að þar sem þetta hefur verið reynt skilar það árangri. Það skilar þeim árangri að heilbrigðisaðstæður eru miklu betri. Ég talaði við forseta Sviss á sínum tíma þegar við Píratar vorum að vinna fíkniefnastefnuna okkar. Þar hafði þetta þá verið gert í fjöldamörg ár, kannski 15 ár. Hvers vegna? Vegna þess að þetta skilar öllum landsmönnum betra heilbrigði. Ég skoðaði hvað var gert í Portúgal. Þar var varsla neysluskammta afglæpavædd. Hvers vegna gerðu Portúgalar það? Vegna þess að það var ópíumfaraldur í landinu og eyðni var að dreifast út um allt. Niðurstaðan sem ég skoðaði í skýrslu sem kom út sex árum seinna var sú að fíknifaraldurinn jókst ekki, það dró úr honum og heilbrigði var tryggt. Við vitum þetta allt saman þannig að þeir sem vilja ekki styðja málið á þeim forsendum [[Forseti hringir.]]að um mannúðarsjónarmið sé að ræða gagnvart fíklum ættu að hugsa um almannaheill og heilbrigði allra landsmanna sem málið verndar.
Herra forseti. Ég styð þetta frumvarp eindregið. Ég tel það ekki bera vitni um uppgjöf í baráttu gegn fíkniefnum. Miklu frekar sýnir það hugrekki til að horfast í augu við raunveruleikann, hugrekki til að sýna mannúð þeim hópum sem mest þurfa á því að halda í þessum aðstæðum. Þetta er mikilvægt og dýrmætt skref sem ég og Viðreisn styðjum heils hugar. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa tekið frumkvæðið og unnið vel með þinginu. Þetta er dæmi um mál, hæstv. forseti, sem hefur verið útfært vel í samstarfi innan þings sem utan.
Virðulegi forseti. Það er ávallt mikilvægt þegar við tökum skref til að lækka skatta og gjöld. Við í Viðreisn höfum lagt mikla áherslu á að lækka stimpilgjöld á alla, afnema stimpilgjöld og ekki síst á þessum tímum skiptir miklu máli að við hugsum um heildina en ekki eingöngu sérhagsmuni eins og mér finnst birtast í þessu máli. Við í Viðreisn höfum lagt til sérstaklega að afnema stimpilgjöldin og það myndi koma heimilunum vel og þeim sem standa m.a. í fasteignakaupum. [[Gripið fram í.]]Þetta er vissulega skref í átt að lækkun gjalda en þetta er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar varðandi almenna niðurfellingu gjalda og mér finnst miður að ekki skuli vera tekin stærri og almennari skref í þágu almannahagsmuna í stað ákveðinna sérhagsmuna. Þess vegna mun ég ekki greiða atkvæði með þessu máli.
Virðulegur forseti. Ég segi nei við þessu frumvarpi og það er eingöngu vegna þess að þarna er verið að taka einn hóp út úr sem þarf ekki að borga þetta ósanngjarna gjald. Ungt fólk sem er að kaupa sína fyrstu íbúð í dag þarf að borga þetta gjald og þetta lendir á heimilum. Meðan svo er mun ég ekki styðja málið vegna þess að við eigum að byrja á heimilunum og helst taka þetta ósanngjarna gjald hreinlega í burtu og endurhugsa hlutina. Eins og málið er sett upp er það algjörlega fáránlegt og þess vegna segi ég nei.
Herra forseti. Stundum verður maður hálforðlaus yfir því hvað er að gerast í þessum sal. Þetta er eitt af þeim augnablikum. Er það virkilega svo að ríkisstjórnarflokkarnir þrír telji það forgangsmál í miðjum heimsfaraldri að lækka skatta á fyrirtæki sem kaupa stór skip? Um það snýst þetta. Það er verið að lækka skatta hjá þeim fyrirtækjum, hjá stórútgerðinni þegar hún kaupir stór skip. Þetta er ofan í þá staðreynd að veiðileyfagjöld hafa lækkað um helming síðan þessi ríkisstjórn tók við. Þetta er sérkennileg forgangsröðun en sýnir svo vel hvaða hagsmunir ráða alltaf hér. Þessir sömu ríkisstjórnarflokkar hikuðu ekki við að fella tillögu sem myndi gera námsmönnum kleift að njóta atvinnuleysisbóta í sumar. Það var ekkert mál fyrir Vinstri græna, Framsókn og Sjálfstæðisflokkinn [[Forseti hringir.]]en þegar kemur að því að lækka skatta á stórútgerðina flýgur það í gegn á methraða - og það í miðjum heimsfaraldri, herra forseti. Þetta er hneyksli og að sjálfsögðu segi ég nei.
Herra forseti. Þetta mál sem við greiðum nú atkvæði um er kannski ekki að efninu til eitt af stóru málunum en þetta er risastórt mál vegna þess að það segir sögu um forgangsröðun ríkisstjórnar, segir sögu um forgangsröðun Vinstri grænna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, sem telja á þessum tímum af öllum tímum brýnt verkefni að lækka enn frekar álögur á útgerðina. Það er fínt að lækka tryggingagjald á útgerðina á sama tíma og hún er lækkuð á aðra, á heimili, á fyrirtæki og aðra þá sem eiga hagsmuna að gæta. Viðreisn hefur ítrekað lagt fram mál um lækkun tryggingagjalds fyrir alla. Málið um afnám í skrefum mál mun líklegast deyja drottni sínum. Við hefðum kannski átt að hafa það tengdara sérhagsmunum þeim sem ríkisstjórnin styður. Ég er með óbragð í munninum yfir að vera ekki á rauða takkanum yfir þessari ótrúlegu birtingarmynd en þetta er skattalækkun [[Forseti hringir.]]og ég mun sitja hjá.
Virðulegi forseti. Það vakti mikla athygli í samfélaginu og reis upp hneykslunaralda á dögunum þegar uppvíst varð um fyrirframgreiddan arf eigenda stærsta og öflugasta útgerðarfyrirtækis landsins til niðja sinna. Það var fyrirframgreiddur arfur á fyrirframgreiddum arði, svimandi upphæðir. Einn hv. þingmaður, talsmaður stjórnarliðsins í sjávarútvegsmálum, komst ágætlega að orði þegar hún sagði að hér væri um að ræða sumargjöf þessara eigenda til niðja sinna. Hér greiðum við atkvæði um það hvort við ætlum að taka þátt í því að ríkisstjórn Íslands gefi stórútgerðum í landinu þessa sumargjöf. Ég segi nei.