Fimmtudaginn 31. mars barst bréf frá Helgu Völu Helgadóttur, 4. þm. Reykv. n., um að hún yrði fjarverandi á næstunni. Einnig barst bréf frá Ásthildi Lóu Þórsdóttur, 3. þm. Suðurk., um að hún gæti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Þann 31. mars tóku því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi norður, Dagbjört Hákonardóttir, og 1. varamaður á lista Flokks fólksins í Suðurkjördæmi, Georg Eiður Arnarson. Einnig hafa borist bréf frá Lilju Alfreðsdóttur, 4. þm. Reykv. s., og Svandísi Svavarsdóttur, 2. þm. Reykv. s., um að þær verði fjarverandi á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Aðalsteinn Haukur Sverrisson, og 1. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Daníel E. Arnarson, Dagbjört Hákonardóttir og Daníel E. Arnarson hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju.
Kjörbréf Georgs Eiðs Arnarsonar og Aðalsteins Hauks Sverrissonar hafa verið rannsökuð og samþykkt en þeir hafa ekki tekið sæti á Alþingi áður og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.
Georg Eiður Arnarson og Aðalsteinn Haukur Sverrisson hafa undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðnir velkomnir til starfa á Alþingi.
Forseti vill tilkynna að á fundi Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins sem haldinn var síðastliðinn föstudag, 1. apríl, var Eyjólfur Ármannsson kosinn varaformaður.
Forseta hefur borist bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 508, um dvalar- og atvinnuréttindi fyrir ungt fólk, frá Höllu Signýju Kristjánsdóttur. Einnig hefur borist bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 640, um vörslu ávana- og fíkniefna til eigin nota, frá Diljá Mist Einarsdóttur. Þá hafa borist bréf frá félags- og vinnumarkaðsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 337, um viðurkenningu á sjúkdómsgreiningu yfir landamæri, frá Andrési Inga Jónssyni, og fyrirspurn á þskj. 636, um skerðingar lífeyristekna vegna útgreiðslu séreignarsparnaðar, frá Jóhanni Páli Jóhannssyni. Að lokum hefur borist bréf frá fjármála- og efnahagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 637, um útgreiðslu séreignarsparnaðar til örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega, frá Jóhanni Páli Jóhannssyni.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu? Atkvæðagreiðsla fer þá fram um leið og atkvæðagreiðsla um skýrslubeiðni hér síðar á fundinum, að loknum óundirbúnum fyrirspurnum.
Til svara eru: Forsætisráðherra, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, utanríkisráðherra, mennta- og barnamálaráðherra og félags- og vinnumarkaðsráðherra.
Forseti. Í hvítbók um íslenskt fjármálakerfi segir m.a.: „Heilbrigt eignarhald er mikilvæg forsenda þess að bankakerfið haldist traust um langa framtíð. Í því felst að eigendur banka séu traustir, hafi umfangsmikla reynslu og þekkingu á starfsemi banka og fjárhagslega burði til að standa á bak við bankann þegar á móti blæs. Mikilvægt er að eigendur hafi langtímasjónarmið að leiðarljósi.“ Til að fá slíka fjárfesta getur vissulega verið réttlætanlegt að gefa afslátt frá markaðsverði eins og gert var nú. Það er hins vegar óhætt að fullyrða að það gæti nokkurrar tortryggni eftir þessa síðustu sölu Íslandsbanka. Svo virðist sem nokkrir mjög litlir aðilar hafi verið handvaldir og boðið að kaupa með afslætti og auk þess heyrast sögur af því að erlendum aðilum sem keyptu í fyrsta söluferli og seldu strax aftur hafi verið hleypt aftur inn núna, sem sagt svokallaðir spákaupmenn. Við vitum ekkert hverjir þetta eru, af hverju þeir voru valdir frekar en aðrir, hvort þeir hafi ábyrgðarkennd eða fjárhagslega burði eða hvort þeir hafi langtímasjónarmið að leiðarljósi eins og talað er um í hvítbókinni. Traust er mikilvægt sérhverju fjármálakerfi og það sem helst skapar vantraust er leynd og pukur í kringum mikla hagsmuni. Það er óásættanlegt að stærsti eigandi Íslandsbanka, íslenska þjóðin, fái ekki að vita allar staðreyndir málsins, ekki síst hverjir fengu að kaupa, á hvaða forsendum og af hverju þeir voru sérvaldir. Það blasir við, herra forseti, augljós spilling og einungis spurning hversu víðtæk hún er. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Hvað ætlar hún að gera í málinu? Ætlar hún að láta þetta viðgangast?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp. Um margt get ég verið sammála honum þó að ég sé ekki sammála því að við blasi að hér sé um augljósa spillingu að ræða. Vandinn er sá að það ríkir ekki fullt gagnsæi um ferlið og það gengur ekki og þar erum við hv. þingmaður sammála. Nú var bæði fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd kynnt tillaga Bankasýslunnar sem fer með eignarhluta ríkisins í bönkunum. Það var gert á sínum tíma til að tryggja ákveðna armslengd, eins og það heitir, frá hinu pólitíska valdi. Það ferli var kynnt fyrir nefndunum og í sjálfu sér liggur algjörlega fyrir að meiri hluti beggja nefnda mælti með því að hafist yrði handa við að ráðast í framhald á sölu. Í upplýsingum sem Bankasýslan hefur birt koma fram upplýsingar um fjölda og dreifingu fjárfesta, að 190 innlendir og 19 erlendir aðilar hafi tekið þátt og innlendir lífeyrissjóðir hafi verið langstærstir. Er það sömuleiðis mat Bankasýslunnar að sölumeðferðin hafi verið í fullu samræmi við tillögur stofnunarinnar frá 20. janúar og kynningar á þeim. Mér finnst rétt að ítreka hér að það var Bankasýslan sem mat hverjir væru skilgreindir langtímafjárfestar af því að hv. þingmaður spyr um það. Hins vegar er það algerlega ljóst af minni hálfu að þegar ríkiseign á borð við Íslandsbanka er seld þá á að liggja fyrir hverjir keyptu. Það eru upplýsingar sem íslenskur almenningur á heimtingu á. Ef einhver tæknileg atriði valda því að Bankasýsla ríkisins telur sig ekki geta birt þær upplýsingar tel ég réttast að Alþingi geri viðeigandi breytingar á lagaumhverfi þannig að unnt sé að birta þær því að annað gengur ekki. Þessum sjónarmiðum hef ég komið skýrt á framfæri við stjórn og framkvæmdastjóra Bankasýslu ríkisins, á ráðherranefndarfundi um efnahagsmál, sem haldinn var á föstudag, því það liggur algerlega [[Forseti hringir.]]fyrir að þegar um er að ræða aðferðafræði á borð við þessa þá mun alltaf vakna tortryggni ef ekki liggur fyrir hverjir keyptu.
Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra segir að spilling blasi ekki við, enda voru það mín orð, en ég spyr hvort hún telji að þær upplýsingar sem komið hafa fram gefi tilefni til að rannsaka hvort spilling hafi átt sér stað. Eins langar mig að heyra hvort hæstv. forsætisráðherra telur að sporin hræði nú og það þurfi að skoða framhaldið. Hvaða skref verða stigin næst? Eru t.d. núverandi aðilar sem sáu um söluna fyrir okkar hönd hæfir til þess að selja aftur ef það á að halda áfram að selja bankann? Eða hyggst hæstv. forsætisráðherra beita sér fyrir því að aðrar leiðir verði notaðar og annað fólk fengið að borðinu? En kannski fyrst og fremst: Mun hæstv. forsætisráðherra rannsaka hvort spilling hafi átt sér stað?
Herra forseti. Ég vil byrja á því að segja að þær upplýsingar sem hafa verið birtar bæði almenningi og Alþingi, og ráðherrum þar með talið, því þetta eru í raun og veru sömu upplýsingarnar, sýna að afslátturinn margumræddi sem hefur verið til umræðu sé umtalsvert lægri afsláttur en við mætti búast í ferli sem byggir á þessari aðferðafræði. Meðal annars hefur verið bent á það að afsláttur hafi að meðaltali verið um 6,4% hjá sambærilegum evrópskum félögum en hann hafi orðið hærri eftir innrás Rússlands í Úkraínu. Þetta er eitt af því sem mér finnst mikilvægt að komi fram. Það sem ég vil segja við spurningu hv. þingmanns er að ég held að fyrsta skrefið sé að við verðum að tryggja algjört gagnsæi um þessa sölu og hver keypti. Þá er hægt að leggja mat á það hvort rétt sé að afla frekari upplýsinga um málið. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur óskað eftir lista með þeim fjárfestum sem keyptu í útboðinu með bréfi til Bankasýslunnar þann 30. mars. Ég tel fulla ástæðu til þess að þessar upplýsingar verði afhentar. [[Forseti hringir.]]Það hefur verið óskað eftir áliti Fjármálaeftirlits Seðlabanka Íslands um hvort [[Forseti hringir.]]einhverjar lagalegar hindranir séu í þeim vegi og sé það svo þá tel ég eðlilegt að Alþingi taki það til sérstakrar skoðunar.
Forseti. Nú um helgina bárust fréttir af því hæstv. innviðaráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, hefði látið afar óviðeigandi ummæli falla um starfsmann Bændasamtaka Íslands. Ummælin sem um ræðir voru rasísk, þau voru niðrandi og þau voru særandi. Nú hefur starfsmaðurinn umræddi stigið fram og tjáð sig um upplifun sína sem staðfestir innihald fréttarinnar. Ummælin sem voru látin falla teljast áreitni í skilningi laga um jafna meðferð óháð kynþætti og þjóðernisuppruna og falla þannig undir bann við mismunun samkvæmt lögum. Mig langar í því ljósi að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvernig hún telji að ríkisstjórnin ætti að axla ábyrgð á ummælum innviðaráðherra. Mun hæstv. forsætisráðherra og ráðherra jafnréttismála fara fram á að innviðaráðherra segi af sér?
Herra forseti: Hæstv. innviðaráðherra hefur stigið fram og beðist afsökunar á ummælum sínum. Sú afsökunarbeiðni endurspeglar þá afstöðu hans að ummælin hafi verið röng og þau hefðu ekki átt að falla enda óásættanleg með öllu. Við gerum þá kröfu í íslensku samfélagi að öllum sé sýnd virðing í hvívetna. Á ráðherrum í ríkisstjórn hvílir ríkari krafa og undir henni eigum við ráðherrar að standa. Þegar mönnum verður á og þeir gera mistök skiptir hins vegar máli að þeir stígi fram og biðjist afsökunar með skýrum hætti sem hæst. innviðaráðherra hefur gert og það skiptir máli.
Forseti. Katrín Jakobsdóttir ber ekki beina ábyrgð á orðum eða gjörðum ráðherra innan sinnar ríkisstjórnar en sem leiðtogi ríkisstjórnarinnar ber hún ábyrgð á því að vera leiðandi í þeim samfélagsbreytingum sem hún sjálf boðar. Það er hennar að draga línuna í sandinn. Ef hún ætlar að vera kyndilberi jafnréttis út á við hlýtur hún að þurfa að bregðast við á einhvern hátt þegar ráðherra í hennar eigin ríkisstjórn verður uppvís að framkomu sem brýtur í bága við allt sem hún segist standa fyrir, a.m.k. þegar það hentar henni. Ég spyr: Hversu alvarlega tekur hæstv. forsætisráðherra það að uppræta mismunun? Þegar í harðbakkann slær, hvar stendur hæstv. forsætisráðherra? Er nóg að biðjast afsökunar á lögbroti? Eru það skilaboðin inn í framtíðina? Ef ráðherra brýtur lög, eða sýnir hegðun sem er á skjön við skilaboð ríkisstjórnarinnar, eru á skjön við þá hegðun sem ríkisstjórnin fer fram á að borgarar landsins sýni, er þá nóg að segja bara: Afsakið, það voru mistök? Nú er ég ekki að segja að það sé ekki gott að biðjast afsökunar. Auðvitað er það gott. En er það nóg?
Herra forseti. Forsætisráðherra stendur bara nákvæmlega þar sem hún hefur staðið hingað til og stendur þar áfram. Það liggur algerlega fyrir að þau ummæli sem vitnað er til voru óásættanleg. Ég rengi ekki orð framkvæmdastjóra Bændasamtakanna í þeim efnum en við verðum líka að geta tekið því þegar fólk biðst afsökunar eins og hæstv. innviðaráðherra hefur gert með mjög skýrum hætti.
Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra sem snýr að lögfestum markmiðsákvæðum um losun kolefnis, kolefnishlutleysi og mögulegum refsingum þeim tengdum á grundvelli laga um loftslagsmál, nr. 70/2012. Þann 13. júní 2021, fyrir tæpu ári, var markmið stjórnvalda um kolefnishlutleysi lögfest á Alþingi. Þar með var fest í lög um loftslagsmál að Ísland skyldi ná kolefnishlutleysi fyrir árið 2040. Ýmsum þótti það undarleg ráðstöfun að festa markmið sem þetta í lög og er ég þar með talinn en niðurstaðan varð þessi. Þáverandi hæstv. umhverfisráðherra sagði við þetta tækifæri, með leyfi forseta: „Með lögfestingu markmiðsins erum við nú komin í hóp framsæknari ríkja sem sett hafa slíkt markmið í löggjöf sína.“ Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann líti svo á að einhver viðurlög séu við því, verði brot gegn áðurnefndu ákvæði, og hver muni þá bera ábyrgð náist ekki kolefnishlutleysi fyrir árið 2040. Er það ráðherrann sem kom löggjöfinni í gegn, hann sjálfur sem núverandi ráðherra eða umhverfis-, auðlinda- og loftslagsráðherra ársins 2040, hver sem hann verður og hvað ráðuneytið mun nú heita þegar þar að kemur? Ég spyr að þessu til að reyna að draga fram afstöðu hæstv. ráðherra, hvort hann telji það skipta máli að markmiðsákvæði sem þetta sé í lögunum, hvernig það verði að gagni og um leið hvort sýn ráðherrans sé raunverulega sú að það sé eitthvað annað en sýndarmennska að setja markmiðsákvæði sem þetta inn. Ég fylgi þessu kannski eftir í seinni spurningu minni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hann spyr hér í lokin hvort þetta sé bara allt saman sýndarmennska. Nei, þetta er auðvitað ekki sýndarmennska. Það sem við erum að gera er að við erum að setja okkur mjög háleit markmið. Það er ekki í fyrsta skipti sem við Íslendingar höfum gert það, nákvæmlega í þessum málaflokkum. Við getum horft á þá sem á undan gengu og litið á þá sem okkar fyrirmyndir. Það voru svo sannarlega erfið verkefni sem þeir sem á undan gengu fóru í og luku þeim; og þá er ég að vísa sérstaklega í orkuskiptin sem við höfum þegar farið í, sem gera það að verkum að við erum með algjöra sérstöðu meðal þjóða þegar kemur að þessum málum. Þá er ég bæði að vísa í rafvæðinguna og hitaveituvæðinguna. Ég hygg að ég og hv. þingmaður munum báðir þegar hitaveituvæðingin fór í gegn hér í einum litlum bæ á Vesturlandi. Mér finnst stóra verkefnið vera það, þegar við erum búin að setja okkur þessi markmið, hvernig við náum þeim. Það gerist ekkert af sjálfu sér. Ég vonast til þess að hv. þingmaður verði með okkur í þeirri breiðu pólitísku samstöðu sem er um að ná þessum markmiðum. Við getum líka litið á söguna því að það er gott að skoða hana. Það er enginn sem sér eftir að við höfum náð þeim markmiðum sem við náðum á sínum tíma. Það þurfti að hafa mjög mikið fyrir þeim. Menn geta svo deilt um aðferðirnar, lögfestingu eða annað slíkt. Aðalatriðið er að við vitum hvert við ætlum að fara og við séum með góða samstöðu um að ná þeim markmiðum. En það er verkefnið núna, og ég hef saknað þess svolítið þegar við erum að ræða þessi mál, að menn fari að ræða það hvernig við ætlum að ná þessum markmiðum. Eitt er víst: Það gerist ekkert ef við sitjum með hendur í skauti.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra sem þarna setti Borgarnesmet í að svara ekki fyrirspurn, en látum reyna á það síðar. Mig langar í framhaldi af þessu - af því að ég geri mér ekki vonir um að ná svari út úr hæstv. ráðherra hvað ábyrgðina varðar sem var kjarni spurningarinnar, þ.e. hver í ráðherrarununni ber ábyrgð á því, náist markmiðið ekki - að bæta við spurninguna og spyrja hvort hæstv. ráðherra meti það ástand sem er í Úkraínu núna og þær blikur sem eru á lofti í orkumálum heimsins sem svo að það hafi áhrif á þetta markmið stjórnvalda sem var lögfest fyrir tæpu ári síðan.
Stutta svarið er: Já, það er ekki nokkur einasti vafi. Það mun flýta þessari þróun, sem er ekki bara hér heldur líka annars staðar. Við sjáum það svart á hvítu að orkumál snúast ekki bara um loftslagsmál, þetta er þjóðaröryggismál. Og sem betur fer, vegna þess sem ég var að vísa til áðan, og ég veit að hv. þingmaður er áhugamaður um það líka, að þessi skref voru stigin og þá stöndum við miklu betur. Ef við værum hér með olíutanka úti um allt land til að hita upp húsin þá hefðum virkilega fundið fyrir því þegar þetta ástand kom upp. Á sama hátt er hægt að segja að við værum í enn þá betri málum ef við værum búnir að klára orkuskiptin. Þetta hlýtur að verða okkur hvatning, ekki bara út af loftslagsmálum, ekki bara út af efnahagsmálum, ekki bara út af samkeppnishæfni þjóðarinnar, heldur líka út af þjóðaröryggi. Það hlýtur að vera hvatning að ganga enn hraðar í verkefnið en við ætluðum. Það er hins vegar ekki auðvelt en við munum sigrast á því saman, ég og hv. þingmaður.
Virðulegi forseti. Í lögum, sem kölluð hafa verið farsældarlög, sem hæstv. mennta- og barnamálaráðherra lagði fram og Alþingi samþykkti í fyrra, er tekið fram, með leyfi forseta: „Þeir sem bera ábyrgð samkvæmt lögum þessum skulu: […] Bregðast við þörf barna og foreldra fyrir þjónustu á skilvirkan hátt og um leið og um leið og þörf krefur.“ Ég styð þessa löggjöf heils hugar og efast ekki um góðan hug ráðherra en þetta virðist ekki vera að gera sig í dag. Það er allt að fjögurra ára bið eftir ADHD-greiningu. Það er tveggja ára bið eftir þjónustu talmeinafræðinga. Niðurskurður á Sjúkrahúsinu á Akureyri þrengir mjög kosti barna á Norðurlandi. Þar þurfa menn að loka barna- og unglingageðdeildinni í sumar vegna fjárskorts. Allt þetta og fleira er í hrópandi ósamræmi við það sem við viljum fyrir börnin okkar. Það virðist vera mikið ósamræmi milli mennta- og barnamálaráðuneytis og fjármálaráðuneytisins. Því hvet ég ráðherra barna að benda fjármálaráðuneytinu á að stundum þarf að fjárfesta í framtíðarskattgreiðendum. Ég vil spyrja hæstv. mennta- og barnamálaráðherra hvort hann hafi komið þeim skilaboðum til fjármálaráðuneytisins að frekara fjármagn vanti til að tryggja velferð barna á komandi árum.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Áður en ég svara spurningunni vil ég taka fram að ekki er óeðlilegt að ný farsældarlög séu ekki farin að virka fullkomlega. Þau krefjast þess af okkur að við tengjum saman öll ólík kerfi og við gerum ráð fyrir þriggja til fimm ára innleiðingartíma í því. Hluti af þeirri innleiðingu á að snúast um það að þjónustan á ekki eingöngu að vera bundin við greiningar og þá biðlista sem eru eftir greiningum. Oft og tíðum er það þannig að víða í kerfinu eru menn að bíða eftir greiningum og þá fer þjónustan ekki af stað. Fyrsti áfangi í þeirri löggjöf, eða hátt í 2 milljarðar á ári, er að fullu fjármagnaður og er að hluta til kominn til sveitarfélaganna. Þau eru núna að innleiða þessa nýju hugsun og það mun taka talsverðan tíma. Þegar kemur að bið eftir þriðja stigs úrræðum, af því að hv. þingmaður spyr út í það, þá höfum við, ég og heilbrigðisráðherra, sett í gang vinnu sem miðar að því að setja það í algjöran forgang að fara ofan í það hvernig við eyðum biðlistum þar og aukum þjónustuframboð. Við kynntum það í ríkisstjórn ekki alls fyrir löngu. Jafnframt get ég sagt frá því hér að gert er ráð fyrir því, í það minnsta í fjármálaáætlun er varðar mennta- og barnamálaráðuneytið, að við aukum fjárveitingar á næsta ári og næstu árum til þriðja stigs úrræða. Ég vil engu að síður segja að þetta snýst ekki einvörðungu um peninga, það þarf líka að fara ofan í samvinnu á milli þessara þriðja stigs úrræða. Það er oft ansi mikið flækjustig þar á milli. Stundum eru sömu aðilar að vinna hjá mörgum aðilum, hjá Greiningar- og ráðgjafarstöð, hjá Þroska- og hegðunarstöð og svo úti í bæ. Þannig að: Já, það er gert ráð fyrir auknu fjármagni. Já, því hefur verið flaggað að það vanti aukið fjármagn. Engu að síður er þetta ekki einvörðungu spurning um fjármagn. Það eru fleiri hlutir sem þarna þarf til.
Virðulegur forseti. Ég heyri það að hæstv. mennta- og barnamálaráðherra vill gera vel og ég hef fulla trú á því að hann hafi góðan vilja til þess að koma þessum farsældarlögum í framkvæmd. Mig langaði kannski bara að segja ykkur frá því, af því ég er nú kennari og þurfti að koma við í Austurbæjarskóla í morgun, að ég stoppaði á kennarastofunni og spurði nokkra kennara um hverju væri brýnast að bregðast við núna. Allir kennararnir töluðu um að það vantaði meiri stoðþjónustu. Þeir töluðu líka um að íslenskukennsla barna af erlendum uppruna væri í algerum lamasessi og að langur biðlisti væri í íslenskuverin. Ég hjó eftir því að lagður hefði verið 1,1 milljarður til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í tengslum við farsældarlöggjöfina. [[Forseti hringir.]]Reykjavíkurborg getur ekki fengið neina fjármuni úr jöfnunarsjóðnum. Mín spurning er því þessi: Er gert ráð fyrir sérstökum fjárstuðningi til Reykjavíkurborgar?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir og vil segja að þegar kemur að því fjármagni sem fer til innleiðingar á farsældarlöggjöfinni þá er Reykjavíkurborg þar innifalin vegna þess að fjármagnið fer til sveitarfélaga eftir því hver menn telja að kostnaðurinn verði við að innleiða þennan fyrsta fasa í farsældarlöggjöfinni. Af því að hv. þingmaður nefndi hér m.a. íslenskukennslu og fleiri úrræði held ég að það sem þurfi að gera - vegna þess að það sem við gerðum í farsældarlöggjöfinni var að við greindum með hagrænum hætti ávinninginn af þeim 2 milljörðum sem í hana fara, þ.e. ávinningi fyrir bæði ríki og sveitarfélög. Á þeim grunni, á grundvelli fjárfestingar, var sett fjármagn inn í það og við þurfum líka að gera það varðandi úrræðin. Það er hluti af þeirri vinnu sem við erum í núna varðandi endurskipulagningu mennta- og barnamálaráðuneytisins, að setja slíka mælistiku á öll mál sem tengjast málefnum barna, að horft sé á það sem fjárfestingu en ekki kostnað, eins og svo oft vill verða raunin í umræðu um fjármál og fjárlagagerð.
Virðulegur forseti. Við sitjum hér í sal þar sem kjörnir fulltrúar takast á um hin ýmsu mál, stundum af hörku en oftar í eðlilegu samtali. Blessunarlega hefur okkur samt að mestu tekist að vera sammála um ýmis grundvallarmál sem snúa að mannréttindum. Hér í þessum sal hafa verið samþykkt lög gegn hatursorðræðu. Hér höfum við rætt um jafna stöðu fólks óháð uppruna. Við erum stolt af stöðu okkar í jafnréttismálum og að mestu hefur verið þverpólitísk sátt um að líða ekki mismunun og kynþáttafordóma í hvaða mynd sem þeir birtast okkur. Frásögn Vigdísar Häsler, framkvæmdastjóra Bændasamtakanna, um orð sem Sigurður Ingi Jóhannsson, innviðaráðherra og formaður Framsóknarflokksins, lét falla um hana í vitna viðurvist, er sláandi. Samkvæmt þeim á leiðtogi ríkisstjórnarflokks og ráðherra að hafa gerst sekur um rasísk ummæli sem svo hefur verið staðfest af ráðherranum. Vigdís rekur atburðarásina í yfirlýsingu og segir svo í niðurlaginu: Duldir fordómar eru gríðarlegt samfélagsmein og grassera á öllum stigum samfélagsins, þeir smætta verk einstaklinga og gjörðir niður í lit eða kyn. Fram hjá þessu er ekki hægt að horfa, algjörlega óháð því hvar við stöndum í pólitík. Bein lýsing þolanda slíkra ummæla frá ráðherra í ríkisstjórn Íslands hljóta að kalla á umræðu í samfélaginu og hér á Alþingi um fordóma, sem samkvæmt þessari frásögn grassera svo sannarlega á öllum stigum samfélagsins, líka við ríkisstjórnarborðið, því miður. Í siðareglum fyrir alþingismenn er skýrt að við þingmenn eigum ekki að kasta rýrð á Alþingi eða skaða ímynd þess með framkomu okkar og við eigum ekki að viðhafa vanvirðandi framkomu. Í siðareglum ráðherra segir: „Ráðherra gætir þess að rýra ekki virðingu embættis síns með ámælisverðri framkomu, skeytingarleysi um lög eða virðingarleysi við manngildi og mannréttindi.“ Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það sé ekki alveg augljóst að ákvæði þessara siðareglna, bæði ráðherra og alþingismanna, hafi verið brotin og hvort viðbrögðin og umræðan um það brot þurfi ekki að vera aðeins veigameiri en svör hæstv. forsætisráðherra gáfu til kynna hér við fyrirspurn fyrr í þessum dagskrárlið.
Herra forseti. Ég ítreka þá afstöðu sem ég fór með hér áðan í svari við fyrirspurn hv. þm. Halldóru Mogensen. Ekki bara gerum við þá kröfu almennt í íslensku samfélagi að öllum sé sýnd virðing; sú krafa er enn ríkari gagnvart ráðherrum, eðlilega. Hv. þm. Sigmar Guðmundsson vitnar í siðareglur ráðherra þar sem segir að ráðherra gæti þess að rýra ekki virðingu embættisins með ámælisverðri framkomu, skeytingarleysi um lög eða virðingarleysi við manngildi og mannréttindi. Samkvæmt þeim gætir hver og einn ráðherra að því að hann fylgi þessum siðareglum, enda eru þær settar sem sameiginleg viðmið fyrir okkur. Hvað varðar siðareglur Alþingis þá má í raun og veru hið sama segja um þær nema þar er starfandi sérstök siðanefnd Alþingis. Ég vil hins vegar ítreka það sem ég sagði áðan að hæstv. innviðaráðherra hefur beðist afsökunar og út úr þeirri afsökunarbeiðni, sem er mjög skýr, les ég þá afstöðu að ummælin hafi verið óásættanleg og hefðu ekki átt að falla. Ég tel mikilvægt að við getum tekið því þegar fólk biðst afsökunar og það skiptir máli þegar menn gera mistök að það sé gert með þessum hætti eins og fram kemur í máli ráðherra, því að slík ummæli sem framkvæmdastjóri Bændasamtakanna lýsir í sinni færslu eru auðvitað algerlega óásættanleg.
Virðulegur forseti. Ég velti því fyrir mér hvort við þurfum ekki aðeins að skoða atburðarásina í þessu hörmulega máli. Hún er nefnilega ekki sú að hæstv. innviðaráðherra og formaður Framsóknarflokksins hafi stigið fram brotinn og beygður yfir því að hafa viðhaft leiðinleg ummæli. Fyrst svaraði pólitískur aðstoðarmaður ráðherra, aðspurður af fjölmiðlum sem höfðu verið að elta þetta mál alla helgina, og sagði orðrétt: Þetta er bull. Ég velti því fyrir mér hvort við þurfum ekki að skoða atburðarásina í þessu máli. Ég velti því fyrir mér hvort við þurfum ekki að skoða afsökunarbeiðni ráðherrans í ljósi þessarar atburðarásar allrar sem ég er að rekja og ég velti því fyrir mér hvort þessi gaslýsing sem birtist okkur um helgina hljóti ekki að kalla á það að hæstv. forsætisráðherra svari hér með aðeins efnismeiri hætti. Því að eins leiðinlegt og mér þykir að standa hér í þessum ræðustól og tala um þetta þá er það alveg gríðarlega mikilvægt. Verðum við ekki að velta fyrir okkur atburðarásinni áður en beðist afsökunar og hver er hljómur afsökunarbeiðni þegar aðdragandann er þessi? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að draga heilindi afsökunarbeiðni hæstv. innviðaráðherra í efa. Hvað varðar orð aðstoðarmanns hæstv. ráðherra þá hlýt ég hins vegar að vísa vangaveltur hv. þingmanns til hæstv. innviðaráðherra þar sem téður aðstoðarmaður starfar. Ég ætla ekki að tjá mig um það hér. Ég ítreka það að ég dreg ekki heilindi hæstv. innviðaráðherra í efa í þessu máli.
Herra forseti. Tilefni þessarar umræðu hér og þessarar fyrirspurnar nú er tiltekið barnaverndarmál sem nokkuð hefur verið fjallað um í fjölmiðlum þar sem móðir brotaþola óskaði eftir úrskurði sýslumanns um umgengni til bráðabirgða að tillögu barnaverndar með staðfestingu frá lögreglu um rannsókn. Í kjölfarið fer sýslumaður fram á að könnuð sé afstaða brotaþola í yfirstandandi lögreglurannsókn til umgengni við sakborning í sömu lögreglurannsókn, svo skoða megi, með orðum samtakanna Líf án ofbeldis, með leyfi forseta: „… hvort viðhorf barnsins hafi litast af afstöðu foreldris til umgengni eða af öðru en eigin upplifunum þess“ þrátt fyrir að brotaþoli hafi ítrekað beðist undan samskiptum við sakborning. Það er mikilvægt að velferð barna sé í fyrirrúmi við hvert fótmál í svona málum og það sé alveg ljóst að þau kerfi sem standa að baki velferð barna í þessu tilliti tali saman. Í síðustu viku vöktu svo sömu samtök, Líf án ofbeldis, athygli á ákveðnum brotalömum í verklagi og stjórnsýslu barnaverndaryfirvalda og annarra stjórnvalda þegar kemur að ofbeldi forsjáraðila gegn barni. Þar er vísað til skörunar rannsóknarhagsmuna sýslumanns og annarra stjórnvalda í sakamálum sem lúta að ofbeldi gegn börnum, ekki ósvipað dæminu sem ég lýsti hér. Það er því vert að spyrja hvernig við getum gert betur fyrir börn í þessari stöðu. Það er mikilvægt að stjórnvöld hafi skýra verkferla þegar lýtur að hagsmunum og velferð barna í þessu tilliti. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvernig er verklagi um samvinnu barnaverndar og sýslumannaembætta háttað í málum um umgengni og forsjá í þeim tilfellum þar sem barnaverndarnefnd hefur frumkvæði að því að kæra forsjár- eða umgengnisforeldri fyrir ofbeldi gegn barni? Telur ráðherra tilefni til að hefja skoðun á því hvort gera megi betur í þessum efnum?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Hægt er að svara málinu almennt en ekki varðandi einstaka mál eða mál sem hafa verið í umfjöllun í fjölmiðlum eða eitthvað slíkt. Ég mun því ekki vísa til neinna slíkra mála. Það er auðvitað þannig, eins og þingmaðurinn fór yfir, að þarna koma tvö kerfi saman, barnavernd annars vegar, sem heyrir undir mitt ráðuneyti, og síðan sýslumenn, sem heyra undir dómsmálaráðuneytið. Það hefur verið unnið að því að þróa og móta verklag, m.a. með tilraunaverkefni sem keyrt var hjá sýslumanninum í Vestmannaeyjum, sem fól í sér að efla og þróa samvinnu sýslumanna, lögreglu, félagsþjónustu og barnaverndar í málum sem lúta að velferð og högum barna. Þetta myndi þá m.a. heyra þar undir og sérstaklega með áherslu á börn sem búa við ofbeldi á heimilum í forsjármálum. Verkefnum var komið af stað á síðasta kjörtímabili í samvinnu þáverandi félags- og barnamálaráðuneytis og dómsmálaráðuneytis. Í tengslum við þetta verkefni voru mótaðar sameiginlegar verklagsreglur í Vestmannaeyjum árið 2021. Í framhaldi af þessu verkefni var ákveðið að fela ríkislögreglustjóra að móta verklag um varanlegan stuðning við börn í viðkvæmri stöðu á landsvísu í samvinnu allra áðurnefndra kerfa, þar með talið fyrir sýslumenn og barnavernd. Verklagið á að byggja á lögum um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna, sem er ný heildarlöggjöf sem á að tryggja samtal á milli kerfa. Nokkrir staðir á landinu eru að vinna að þessu verkefni, m.a. er unnið að því í Breiðholti, í Mosfellsbæ og í umdæmi lögreglustjórans á Norðausturlandi og er byggt á reynslunni frá Vestmannaeyjum. Vonir standa til að niðurstaða og þar með talið verklag í svona málum liggi fyrir næsta vetur. Ég vil aftur þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og vona að þetta svari henni.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er afar mikilvægt að við sem stöndum hér tölum ávallt fyrir öryggi barna og það á aldrei að líðast að þau búi við ofbeldi af neinu tagi. En ég vil spyrja ráðherra, fyrst ég hef tækifæri til þess: Er til verklag og/eða leiðbeiningar hjá stjórnvöldum, öðrum en barnaverndaryfirvöldum, til að mynda sýslumannsembættum, tengt umgengni og forsjá í tilfellum þar sem foreldri er kært fyrir ofbeldi gegn barni, eða er slíkt verklag eða leiðbeiningar einnig til þar sem foreldrið er hreinlega dæmt fyrir ofbeldi gegn barni? Ég fagna því að ég skynja ákveðna viðhorfsbreytingu hér, en fyrir ekki svo löngu var til umræðu að refsa einstaklingum fyrir það sem er kallað að tálma og senda þann aðila í fangelsi í allt að fimm ár. Það er eins gott að sú hugmynd hafi ekki náð fram að ganga því að slíkt fordæmi hefði skekkt stöðuna svo um munar. Að lokum vil ég segja að við ættum aldrei að setja barn eða forsjáraðila í þá stöðu að þurfa að umgangast aðila vegna skyldleika, þ.e. aðila sem grunaðir eru um ofbeldi gegn barni. Ætternið getur ekki verið átylla sem gengur nærri velferð barna.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir andsvarið. Sú vinna sem mér er kunnugt um að sé í gangi hjá ríkislögreglustjóra, og byggir á þeirri vinnu sem unnin var í Vestmannaeyjum og verkefni sem þar var sett af stað, er að móta verklag um varanlegan stuðning við börn í viðkvæmri stöðu á landsvísu og þar með talið ólíkar myndir af því, skulum við segja. Ég hef því litið svo á að þar sé verið að skoða m.a. það sem hv. þingmaður kom inn á í sinni seinni fyrirspurn. Ég vil síðan þakka þingmanninum aftur fyrir og tel að það sé mjög mikilvægt að við séum á varðbergi varðandi þessi mál almennt en ítreka þó að allt sem ég hef sagt hér tengist auðvitað ekki og getur ekki tengst einhverjum ákveðnum málum sem verið hafa í umræðunni. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og fyrir að halda þessu máli á lofti.
Herra forseti. Ég þorði nú ekki að trúa því fyrr en ég tók á því, en ógeðslega útlendingafrumvarpinu var hleypt í gegnum þingflokka stjórnarflokkanna. Hér hafa verið gerðar örlitlar breytingar frá þeim hryllingi sem birtist í samráðsgáttinni. Nú er ekki lengur í boði að þvinga fólk í læknisrannsóknir til að henda því úr landi. Það má bara þvinga það í PCR-próf til að henda því úr landi. Enn erum við hér með heimild til að synja flóttafólki um alla þjónustu, henda því út á götuna nema það er búið að bæta við varnagla um að það megi ekki gera við alvarlega veika einstaklinga eða fólk með fötlun. Ég held að palestínsku flóttamönnunum sem var hent út á götuna fyrir ári sé nokkuð sama um það, vegna þess að þetta ákvæði hefði gert það leyfilegt. Það sem stjórnvöld voru gerð afturreka með, vegna þess að það þótti brjóta allar mannúðarskuldbindingar íslenska ríkisins, kærunefnd útlendingamála gerði stjórnvöld afturreka með þetta - það á að gera lagagrundvöll fyrir því. Þetta er mannúðin í ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur, takk fyrir.
Forseti minnir á að umræðan er um fundarstjórn forseta.
Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson benti á hér á rétt áðan. Hæstv. ráðherrum þessarar ríkisstjórnar hefur orðið tíðrætt um þetta frumvarp í fjölmiðlum upp á síðkastið og vísa þar til þess að þessar lagabreytingar séu nauðsynlegar til að tryggja flóttafólki frá Úkraínu atvinnuleyfi. Ég vil bara vekja athygli þingsins á því að það liggur frumvarp fyrir þinginu nákvæmlega þess efnis, auk breytingartillögu við annað frumvarp hæstv. ráðherra þess efnis sömuleiðis. Þetta frumvarp er ekki nauðsynlegt til að veita flóttafólki atvinnuleyfi sem útvegað hefur verið dvalarleyfi af mannúðarástæðum þótt það eigi rétt á að hafa réttarstöðu flóttamanns. Ég vil bara vekja athygli þingsins á þessu og gagnrýna harðlega að þetta frumvarp sé komið fram á þessu stigi.
Forseti. Þetta er umræða um fundarstjórn forseta, hún snýst um mál sem eru að koma á dagskrá og þess háttar og önnur mál sem eru á dagskrá þingsins um sama efni. Samhengið hérna skiptir máli. Mig langaði líka til að vekja athygli á þeim málum sem við ræðum hér almennt séð, eins og svörum forsætisráðherra áðan. Við erum með lög um jafna meðferð óháð kynþætti og þjóðernisuppruna og þar eru viðurlög við brotum á þeim lögum ekki afsökunarbeiðni heldur sektir. Ég myndi því vilja kalla eftir því frá hæstv. forseta að hann nái sér í eitt stykki lagafrumvarp frá forsætisráðherra um að viðurlög við broti á jafnri meðferð sé afsökunarbeiðni en ekki sektir.
Herra forseti. Rétt til að útskýra fyrir forseta hvernig þetta tengist fundarstjórn forseta þá er þetta frumvarp eitthvað sem við höfum mörg barist gegn í allt of mörg ár, vegna þess að hver ráðherrann á fætur öðrum, frá Sigríði Andersen til Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur til Áslaugar Örnu Sigurbjörnsdóttur og til Jóns Gunnarssonar núna, hefur lagt þetta ógeðslega frumvarp fram í þeirri von að geta farið að smyrja endursendingahraðbrautina gagnvart fólkinu sem er að flýja óboðlegar aðstæður í verndarkerfinu í Grikklandi. Við sem stöndum með mannúð munum aldrei geta hleypt þessu máli hér í gegn. Þess vegna snertir þetta fundarstjórn forseta. Það er sorglegt að hafa fengið svart á hvítu vitnisburð um það að innan stjórnarflokkanna sé fólk ekki með okkur í því liði, að það fólk sé tilbúið til að hleypa svona viðbjóði inn í þingsal.
Heyr, heyr.
Virðulegi forseti. Mér finnst eitthvað sérlega dapurlegt við samhengi hlutanna hérna í dag. Áðan ræddum við í óundirbúnum fyrirspurnatíma um rasísk ummæli formanns stjórnmálaflokks sem situr í ríkisstjórn, um rasísk ummæli í garð konu. Við búum við það að hæstv. forsætisráðherra hefur sigað hæstv. ráðherra Jóni Gunnarssyni á hælisleitendur í landinu. Hann er nú búinn að rústa talsmannaþjónustu við hælisleitendur. Það er ofboðslegur skaði sem þar er unninn. Og nú blasir við okkur þetta ógeðslega frumvarp enn einu sinni. Þetta er samhengi hlutanna hérna. Þetta er samhengi hlutanna sem ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur býður upp á. Mannréttindaráðherrann Katrín Jakobsdóttir. Þetta er ótrúlega dapurlegt. Ég biðla eiginlega til hæstv. forseta og þingmanna hér í þessum sal að við tökum málin í okkar hendur. Við getum ekki siglt svona áfram.
Heyr, heyr.
Herra forseti. Ég vil sömuleiðis nefna, í samhengi við athugasemd hæstv. forseta um að hér eigi að ræða fundarstjórn forseta, að þetta hefur með það að gera hvaða mál við tökum til umræðu á þessu þingi. Það er alveg ljóst að þetta frumvarp er eitthvað sem reynt hefur verið að ná í gegn áður og það hefur ekki tekist. Það er alveg ljóst að það að setja þetta frumvarp á dagskrá er tímasóun, það er sóun á dýrmætum tíma og orku þingmanna og það er verið að gera það í fjórða skipti. Þess vegna hefur þetta með fundarstjórn að gera. Það er engin þörf á þessu. Það er skammur tími til stefnu. Nú erum við með sveitarstjórnarkosningar rétt fyrir þinglok. Það er fjöldi mála sem þarf að afgreiða í einum grænum í lok þings vegna þess að ríkisstjórnin dró lappirnar við að leggja fram þau mál sem hún ætlaði að leggja fyrir þingið. Það er verið að leggja þetta fram eina ferðina enn, það er verið að sóa tíma þingsins.
Virðulegur forseti. Hvernig væri að við ræddum frekar hérna um samræmda móttöku t.d. fólks frá Úkraínu sem er að flýja stríð? Hvernig væri nú að við töluðum frekar um það en að vera að taka þessa vitleysu á dagskrá hérna?
Herra forseti. Ég vil þakka hv. 1. flutningsmanni þessarar beiðni fyrir að gefa okkur tækifæri til að styðja hana. Ég er einn af meðflutningsmönnum á þessu máli. Fréttaflutningur undanfarinna vikna sýnir, svo ekki verður um deilt, að það er nauðsyn að fara í þá úttekt sem þessi skýrsla boðar. Það er nauðsyn að sjá hvernig ríkið sinnir eftirlitsskyldu sinni gagnvart trúfélögum og sérstaklega þegar kemur að stöðu barna innan þeirra. Í síðustu viku fékk ég einmitt svar við skyldri skýrslubeiðni, að ég myndi segja, um það hvernig undanþágur frá hjúskaparlögum hafi verið veittar síðustu 20 og eitthvað árin. Þar verð ég að segja, herra forseti, að svörin voru nú ekkert allt of falleg. Ráðuneytið var á einhverjum „autopilot“, einhverri sjálfstýringu gagnvart þeim beiðnum þannig að það nægði að pappírarnir skiluðu sér og þá gerði ráðuneytið ekki athugasemd við það að 17 ára stúlka þyrfti undanþágu til að giftast 31 árs manni. Eini varnaglinn sem ráðuneytið setti á þetta var að vígslumaðurinn ætti að kanna hvort um einhverja nauðung að ræða. Sá vígslumaður gæti verið samsekur í mögulegu þvinguðu hjónabandi. Hér þarf margt að skoða, herra forseti.
Forseti. Það er alveg áhugavert að verið sé að greiða atkvæði sérstaklega um það hvort það eigi að vera lengri þingfundur eða ekki. Og af hverju er þörf á því yfirleitt? Við þekkjum það öll hér inni að þegar kemur að því að afgreiða þingmál á þingi þá snýst það alltaf um samningaviðræður um hvaða mál eigi að afgreiða og hvaða mál ekki. En það hefur ekki verið vilji hjá stjórnarmeirihlutanum til að eiga einhverjar viðræður um það hvernig á að semja um afgreiðslu mála hérna, þannig að fyrr en það gerist þá sé ég enga ástæðu fyrir því að lengja þingfund. Það er engin tímapressa á neinu máli. Það liggur ekkert á. Ég skil ekki af hverju verið er að krefja okkur um að vera með lengri þingfund nema einmitt ef það er eitthvert ofbeldi í gangi, það virkar dálítið þannig oft, og það sé bara verið að troða upp á þingmenn og segja: Mætið bara hérna og eltið öll málin fram og til baka og verið að vesenast, þrátt fyrir að það sé ekki þörf á því. Það er dálítið skrýtið.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 383/2021. Ákvörðunin fellir inn í samninginn tilskipun sem er hluti af regluverki ESB á sviði fjármálamarkaðar. Tilskipunin breytir reglum sem gilda um lánastofnanir og verðbréfafyrirtæki, sem hafa áður verið teknar upp í EES-samninginn. Tilgangurinn með breytingunum er einkum að skerpa á ákvæðum sem hafa þótt óljós og hafa því verið túlkuð með mismunandi hætti innan innri markaðarins. Jafnframt er um að ræða uppfærslu á evrópsku regluverki út frá þróun alþjóðlegra viðmiða um bankastarfsemi, svonefndra Basel-staðla. Á meðal helstu efnislegu breytinga er að móðurfélögum banka er almennt gert að afla leyfis og stórum alþjóðlegum bankasamstæðum er gert að hafa móðurfélag fyrir starfsemi í Evrópusambandinu. Möguleikar eftirlitsaðila á að leggja auknar eiginfjárkröfur á banka í tengslum við svonefnt könnunar- og matsferli til að mæta kerfislægri áhættu eru takmarkaðir, en á móti er sveigjanleiki við setningu eiginfjárauka til að mæta kerfisáhættu aukinn. Í ákvörðun sameiginlegu nefndarinnar, sem mælir fyrir um upptöku gerðarinnar í EES-samninginn, er gerðin löguð að tveggja stoða kerfi samningsins. Þær aðlaganir eru í fullu samræmi við aðlaganir fyrri gerða á sviði eftirlitsstofnana á fjármálamarkað. Fyrirséð áhrif innleiðingar tilskipunarinnar hér á landi eru ekki talin veruleg. Innleiðing hennar er þó liður í því að samræma lagaumgjörð fjármálafyrirtækja gildandi regluverki á Evrópska efnahagssvæðinu sem greiðir fyrir samstarfi eftirlitsaðila og viðskiptum við önnur ríki á svæðinu. Virðulegi forseti. Ákvörðunin kallar á lagabreytingar hér á landi og stefnt er að því að fjármála- og efnahagsráðherra leggi fram frumvarp til innleiðingar á tilskipuninni á yfirstandandi löggjafarþingi. Utanríkismálanefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og viðskipta- og efnahagsnefnd fengu tilskipunina til skoðunar á síðasta löggjafarþingi og höfðu ekki athugasemdir við upptöku hennar í EES-samninginn. Ég legg til, virðulegi forseti, að við lok þessarar umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 22/2020. Ákvörðunin fellir inn í EES-samninginn þrjár gerðir á sviði fjármálaþjónustu. Um er að ræða reglugerð (ESB) 2017/1131 um peningamarkaðssjóði og tvær reglugerðir sem útfæra ákvæði hennar nánar. Peningamarkaðssjóðir veita skammtímafjármögnun til fjármálastofnana, lögaðila og ríkisstjórna. Í gerðunum er kveðið á um skilyrði þess að mega reka slíka sjóði á Evrópska efnahagssvæðinu. Markmið reglugerðanna er m.a. að ýta undir fjárhagslegan stöðugleika á innri markaðnum og auka fjárfestavernd. Það er m.a. gert með því að koma í veg fyrir áhættuna af áhrifum peningamarkaðssjóða á raunhagkerfið og á bakhjarla sjóðanna. Það er einnig gert með því að draga úr óhagræði fyrir þá sem óska seint innlausnar, sérstaklega þegar óróleiki er á mörkuðum. Með innleiðingu þessara reglna gefst íslenskum aðilum kostur á að starfrækja og markaðssetja peningamarkaðssjóði innan Evrópska efnahagssvæðisins, hvort sem er á formi verðbréfasjóða eða sérhæfðra sjóða. Eins gefst aðilum á Evrópska efnahagssvæðinu tækifæri til að markaðssetja slíka sjóði hér á landi. Reglurnar leiða til aukinnar fjárfestaverndar með auknum seljanleika peningamarkaðssjóða og sterkara fyrirkomulagi sjóðanna. Þær leiða einnig til betra jafnvægis á peningamörkuðum innan EES til hagsbóta fyrir fjárfesta, útgefendur skammtímaskulda og banka sem hafa stutt við peningamarkaðssjóði. Virðulegi forseti. Ákvörðunin kallar á lagabreytingar hér á landi. Áformað er að innleiða reglugerð (ESB) 2017/1131 með nýjum heildarlögum um peningamarkaðssjóði. Stefnt er að framlagningu frumvarps þess efnis á yfirstandandi löggjafarþingi. Afleiddu gerðirnar verða innleiddar með reglugerð og reglum með stoð í fyrrnefndri löggjöf. Það er mat fjármála- og efnahagsráðuneytis að innleiðing reglugerðanna þriggja muni ekki hafa veruleg áhrif á stjórnsýslu ríkisins og engin áhrif á fjárhag þess. Ég legg til, virðulegi forseti, að þegar umræðu þessari lýkur verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 215/2021. Ákvörðunin fellir inn í EES-samninginn tiltekna reglugerð sem er hluti af aðgerðaáætlun ESB um að koma á fót innri fjármagnsmarkaði. Markmiðið með reglugerðinni er að liðka fyrir útgáfu og skráningu fjármálagerninga á svokallaðan vaxtarmarkað. Tilgangur vaxtarmarkaða er að gera það meira aðlaðandi og aðgengilegra fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki að nota fjármálamarkaði til að sækja sér fjármagn. Hér er verið að bæta við fjármögnunarkostum en fjármögnun þessara fyrirtækja er að miklu leyti háð lánveitingum frá lánastofnunum í dag. Reglugerðinni er ætlað að draga úr kostnaði og formkröfum til vaxtarmarkaða en um leið gæta að heilleika markaðarins og fjárfestavernd. Tilgangurinn er einnig að gera skráð félög á vaxtarmörkuðum seljanlegri og gera með því slíka markaði meira aðlaðandi, m.a. fyrir fjárfesta og útgefendur fjármálagerninga. Auk þess er reglugerðinni ætlað að stuðla að skráningu markaðstorga fjármálagerninga sem vaxtarmarkaða og auka viðskipti á slíkum mörkuðum á hverju markaðssvæði og yfir landamæri. Vonir standa til að innleiðing reglugerðarinnar leiði til þess að lítil og meðalstór fyrirtæki hér á landi hljóti hagstæðari fjármögnun en nú er. Í september 2021 var tilkynnt að Nasdaq First North markaðurinn hér á landi hefði hlotið skráningu sem vaxtarmarkaður fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki í samræmi við 58. gr. laga um markaði fyrir fjármálagerninga, nr. 115/2021. Virðulegi forseti. Ákvörðunin kallar á lagabreytingar hér á landi og stefnt er að því að fjármála- og efnahagsráðherra leggi fram frumvarp til innleiðingar á yfirstandandi löggjafarþingi. Ég legg til, virðulegi forseti, að þegar umræðu þessari lýkur verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd tvær ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 24. september 2021 á sviði fjarskipta. Með ákvörðun nr. 274/2021 er felld inn í EES-samninginn reglugerð um að koma á fót evrópskum hópi eftirlitsaðila á sviði rafrænna fjarskipta sem kallaður er BEREC, eða á ensku, með leyfi forseta, Body of European Regulators for Electronic Communications. BEREC er m.a. ætlað að stuðla að samræmdri innleiðingu og framkvæmd fjarskiptaregluverks í Evrópu. Auk þess er það hlutverk BEREC að gefa út álit ef upp koma álitaefni tengd fjarskiptamálum þvert á landamæri aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins. Við slíkar aðstæður eru fjarskiptaeftirlitsstofnanir viðkomandi ríkja skuldbundnar til að leita álits hjá BEREC og taka fyllsta tillit til þess álits við ákvörðunartöku. BEREC-reglugerðin kveður jafnframt á um hámarkssmásöluverð á millilandasímtölum og smáskilaboðum innan EES, sem koma til viðbótar við þær reglur sem þegar gilda um hámarksverð fyrir reikiþjónustu á svæðinu. Með ákvörðun nr. 275/2021 er felld inn í EES-samninginn tilskipun um setningu evrópskra reglna um rafræn fjarskipti, einnig kölluð „kóðinn“. Þetta er ný grunngerð á sviði fjarskipta sem leysir af hólmi fjórar gildandi tilskipanir sem íslensk fjarskiptalöggjöf byggir að miklu leyti á. Markmiðið með tilskipuninni er í fyrsta lagi að hrinda í framkvæmd innri markaði fyrir fjarskiptanet og fjarskiptaþjónustu. Á það m.a. að leiða til víðtækari útbreiðslu og upptöku afkastamikilla háhraðaneta, bættrar samkeppni og aukins öryggis neta og þjónustu. Einnig er tilgangurinn að tryggja að í EES sé framboð af hágæðaþjónustu öllum aðgengileg á viðráðanlegu verði, þökk sé virkri samkeppni og valkostum. Jafnframt að bregðast við aðstæðum þar sem markaðurinn uppfyllir ekki þarfir endanotenda með fullnægjandi hætti, svo sem í tilviki fatlaðs fólks, og tryggja að það hafi aðgang að þjónustu til jafns við aðra. Með tilskipuninni verður heildsöluverð fyrir lúkningu símtala og smáskilaboð ákveðið fyrir allt Evrópska efnahagssvæðið. Báðar fyrrnefndar ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar kölluðu á aðlögun fyrir EFTA-ríkin innan EES í samræmi við tveggja stoða kerfi EES-samningsins. Almennt séð er eftirlit með framkvæmd fjarskiptalöggjafar falið lögbæru stjórnvaldi í hverju ríki innan EES. Í ákvarðanatöku sinni ber þeim að taka fyllsta tillit til þess álits BEREC. Að því marki sem regluverkið gerir ráð fyrir að ákvörðunarvald verði í höndum framkvæmdastjórnar ESB gagnvart ESB-ríkjum, verður það í höndum Eftirlitsstofnunar EFTA, sem er ESA, hvað EFTA-ríkin varðar. Eftirlitsyfirvöld EFTA-ríkjanna, sem er þá Fjarskiptastofa í tilviki Íslands, munu taka fullan þátt í starfsemi BEREC, þó án atkvæðisréttar. Við afgreiðslu mála er afstaða EFTA-ríkjanna skráð sérstaklega. Þessar aðlaganir eru í samræmi við fyrri fordæmi, afstöðu stjórnvalda og á þann veg sem upplýst var um í samráðsferli við Alþingi við upptöku gerðarinnar. Nánar er fjallað um aðlaganirnar í þingsályktunartillögunni. Utanríkismálanefnd, meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og umhverfis- og samgöngunefnd fjölluðu um gerðirnar á sínum tíma í upptökuferlinu. Nefndirnar gerðu ekki athugasemdir við upptöku þeirra í EES-samninginn á þeim forsendum sem ákvarðanirnar kveða á um. Virðulegi forseti. Ákvarðanirnar kalla á lagabreytingar hér á landi. Háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra mælti fyrir frumvarpi til nýrra fjarskiptalaga þann 25. mars síðastliðinn, ég vísa til máls 461. Um er að ræða endurflutt frumvarp að ræða sem ekki náði fram að ganga á síðasta löggjafarþingi. Tilskipunin um setningu evrópskra reglna um rafræn fjarskipti verður innleidd með þeim lögum. Alþingi hefur þegar samþykkt heimild um innleiðingu BEREC-gerðarinnar með setningu reglugerðar. Innleiðing gerðanna hér á landi mun fela í sér aukinn kostnað fyrir ríkissjóð og er nánar gerð grein fyrir þeim kostnaði í fyrrnefndu frumvarpi og meðfylgjandi tillögu til þingsályktunar. Evrópsk fjarskiptalöggjöf hefur verið hluti af EES-samningnum frá upphafi en frá gildistöku samningsins hefur orðið hröð þróun á sviði fjarskiptamála vegna örra tækniframfara og alþjóðlegs eðlis starfseminnar. Að sama skapi hafa reglur innri markaðarins tekið breytingum til að bregðast við þróuninni og starfsemi þvert á landamæri. Aukið samstarf eftirlitsaðila á innri markaðnum og samræmdar reglur hafa skapað skýrari ramma og tækifæri fyrir fyrirtæki á fjarskiptamarkaði. Það hefur leitt til bættra kjara fyrir neytendur, svo sem vegna reikigjalda og verið mikilvægur vettvangur til samráðs fyrir íslenska eftirlitsaðila. Þessar Evrópureglur sem hér eru til umræðu eru því hluti af þróun sem hefur verið til hagsbóta bæði fyrir fyrirtækin og neytendur. Ég legg til, virðulegi forseti, að við lok þessarar umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 171/2021. Ákvörðunin fellir inn í EES-samninginn fjórar ESB-gerðir varðandi greiðslureikninga. Greiðslureikningar eru bankareikningar einstaklinga sem nýttir eru til að inna af hendi greiðslur aðrar en þær sem tengjast atvinnustarfsemi. Í einni af umræddum gerðum, tilskipun 2014/92/ESB, er mælt fyrir um reglur um gagnsæi og samanburð á gjöldum sem neytendur þurfa að greiða fyrir greiðslureikninga sína. Þá er mælt fyrir um reglur um skipti á greiðslureikningum innan aðildarríkis og reglur til að greiða fyrir að neytendur stofni reikninga vegna greiðslna yfir landamæri. Samkvæmt tilskipuninni skulu greiðsluþjónustuveitendur m.a. láta neytendur fá gjaldskrá þar sem fram koma, ásamt fleiru, gjöld fyrir hverja þjónustu sem greiðsluþjónustuveitandi býður. Þá skulu lánastofnanir veita neytendum aðgengi að almennum greiðslureikningi og er óheimilt að mismuna neytendum að því leyti. Hinar þrjár gerðirnar sem ákvörðunin varðar leiða allar af fyrrnefndri tilskipun og setja nánari reglur um framkvæmd hennar. Í ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar eru tvær af gerðunum aðlagaðar að tveggja stoða kerfi samningsins. Þær aðlaganir eru í fullu samræmi við þá nálgun sem unnið hefur verið eftir vegna fyrri gerða á sviði eftirlitsstofnana á fjármálamarkaði. Virðulegi forseti. Ákvörðunin kallar á lagabreytingar hér á landi og hefur fjármála- og efnahagsráðherra þegar lagt fram frumvarp til innleiðingar á tilskipun 2014/92/ESB á yfirstandandi löggjafarþingi, ég vísa til 417. máls. Hinar þrjár gerðirnar verða innleiddar með reglum sem Seðlabanki Íslands setur. Ég legg til, virðulegi forseti, að þegar umræðu þessari lýkur verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 76/2022. Ákvörðunin fellir inn í EES-samninginn ESB-tilskipun og reglugerð um sértryggð skuldabréf. Sértryggð skuldabréf eru skuldaviðurkenningar sem bankar og aðrar lánastofnanir gefa út sem eru ekki tryggðar með hefðbundnum veðum. Þess í stað eru þau tryggð með söfnum traustra eigna sem uppfylla tiltekin lögákveðin skilyrði, svo sem um hámarksveðhlutföll. Tilskipunin mælir fyrir um hvaða eignir geti verið í tryggingasafni sértryggðra skuldabréfa, en það eru aðeins traustar eignir á borð við ríkisskuldabréf og fasteignaveðlán. Í tryggingasafni skal ávallt vera nægt laust fé til að standa undir hámarksútgreiðslum af skuldabréfunum næstu 180 daga. Kveðið er á um reglubundna upplýsingagjöf útgefenda til fjárfesta, m.a. um virði og samsetningu tryggingasafns. Útgáfa sértryggðra skuldabréfa skal vera háð leyfi og sæta opinberu eftirliti. Skuldabréf sem uppfylla kröfur tilskipunarinnar má markaðssetja á Evrópska efnahagssvæðinu sem evrópsk sértryggð skuldabréf. Reglugerðin fjallar um eiginfjárkröfur til lánastofnana vegna fjárfestinga í sértryggðum skuldabréfum. Sértryggð skuldabréf eru talin áhættulítil fjárfesting sem kallar því ekki á mikið eigið fé. Ákvæðum gerðanna svipar til þess lagaramma sem þegar gildir um sértryggð skuldabréf hér á landi. Innleiðing þeirra kallar því líklega ekki á verulegar lagabreytingar. Vonir standa þó til þess að innleiðing gerðanna muni greiða fyrir útgáfu og viðskiptum íslenskra lánastofnana með sértryggð skuldabréf þvert á landamæri Evrópska efnahagssvæðisins. Virðulegi forseti. Ákvörðunin kallar á lagabreytingar hér á landi og stefnt er að því að fjármála- og efnahagsráðherra leggi fram frumvarp til innleiðingar á næsta löggjafarþingi. Ég legg til, forseti, að þegar umræðu þessari lýkur verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.