Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar við breytingartillögu sem liggur frammi á þskj. 379. Málinu var vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar milli 2. og 3. umr. og fjallaði nefndin um málið og fékk á sinn fund fulltrúa frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Nefndinni þótti nauðsynlegt að gera breytingar til viðbótar þeim sem gerðar voru við 2. umr. Ég vísa þá til þskj. 354. Gerð var grein fyrir þeim breytingum í nefndaráliti á þskj. 353. Með þeim breytingartillögum sem meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur nú fram er í fyrsta lagi lögð til breyting á 3. gr. frumvarpsins sem lýtur að breytingu á lögum um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki, nr. 155/2010, svokallaðan bankaskatt. Með þessari breytingu er stefnt að sama markmiði og stefnt var að með frumvarpinu, þ.e. að skylda til greiðslu bankaskattsins falli niður árið 2016 gagnvart þeim lögaðilum sem ljúka munu slitameðferð með nauðasamningi. Þessi breyting leiðir af þeim fresti sem lagður er til í 3. tölulið breytingartillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem lögð var fram milli 2. og 3. umr. Í öðru lagi er lögð til breyting á millivísun sem leiðir af öðrum breytingum sem gerðar hafa verið á frumvarpinu. Í þriðja lagi er svo lagt til að við lög um stöðugleikaskatt, nr. 60/2015, bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða. Við 2. umr. var afturkölluð breytingartillaga þess efnis í þeim tilgangi að skýra betur efni ákvæðisins þannig að það færi ekki á milli mála að 1. mgr. ákvæðisins væri ætlað að ná til þeirra lögaðila sem hafa lokið slitameðferð með staðfestum nauðasamningi fyrir 15. mars 2016. Þá taldi meiri hluti nefndarinnar einnig rétt að árétta að 2. mgr. ákvæðisins tæki aðeins til þeirra lögaðila sem þegar hafa lokið slitameðferð með staðfestum nauðasamningi en hafa ekki náð að efna hann með greiðslum vegna fjármagnshafta. Lögaðilar sem héraðsdómur hefur úrskurðað um að skuli teknir til gjaldþrotaskipta falla eftir sem áður undir skattskyldusvið laga um stöðugleikaskatt. Undir þetta nefndarálit og þessar breytingartillögur rita sú er hér stendur auk hv. þingmanna Frosta Sigurjónssonar, formanns nefndarinnar, Guðmundar Steingrímssonar, Líneikar Önnu Sævarsdóttur, Vilhjálms Bjarnasonar og Willums Þórs Þórssonar.
Herra forseti. Eins og áður hefur komið fram er mikill hraði á þessu máli. Við ræddum það mál í gær í 2. umr. og breytingartillögur sem voru mjög umfangsmiklar. Í dag kom í ljós að þær dugðu ekki til og nú blasir við okkur stór breytingartillaga í þremur liðum, sem við eigum væntanlega að kynna okkur á meðan umræðu vindur fram og setja okkur inn í. Ég er ein þeirra sem eru mjög ósáttir við skort á upplýsingum og hraða á þessu máli. Ég vil spyrja hv. þingmann. Það hefur komið fram í máli hæstv. fjármálaráðherra að þetta mál og upplýsingarnar sem tengjast stöðugleikaskilyrðunum og upplýsingar um áætlun um afnám hafta og allt það séu tvö ólík mál og þeim beri ekki að blanda saman. Þess vegna vil ég spyrja: Af hverju er hraðinn svona mikill á þessu máli? Skiptir þetta mál máli svo hægt sé að fara stöðugleikaframlagsleiðina? Ef ekki, af hverju erum við þá að flýta okkur svona mikið? Hvernig er það í huga þingmannsins, er þetta mikilvægt mál til að hægt sé að fara þá leið sem við höfum engar upplýsingar um? Síðan vil ég spyrja: Af hverju þessi hraði? Það er 5. nóvember.
Virðulegur forseti. Fyrst varðandi málsmeðferðarhraðann á þessu máli. Frumvarpið var lagt fram í lok september þannig að það er búið að liggja síðan hér inni og var mælt fyrir því í byrjun október. Það hefur sem sagt verið til umfjöllunar í nefndinni í sléttan mánuð. Það er kannski rétt að árétta að það er ekki svo mikill hraði á málsmeðferðinni. Hitt er annað mál, að löggjafinn sjálfur gerði það að skilyrði síðastliðið sumar að þeir aðilar sem tilgreinir væru sem skattskyldir í lögum um stöðugleikaskatt - til að þeir geti fallið utan þess skattskyldusviðs þá setti löggjafinn sjálfur það skilyrði að þeir skyldu hafa lokið nauðasamningum og fengið staðfestan nauðasamning frá héraðsdómi fyrir áramót. Það lá svo sem fyrir í sumar við afgreiðslu laga um stöðugleikaskatt að það gæti verið á brattann að sækja, ekki síst að teknu tilliti til málsmeðferðarhraða dómstóla. Það liggur fyrir að þau slitabú sem eru nú að reyna að ljúka slitum með nauðasamningum við kröfuhafa þurfa að boða kröfuhafafund og fá nauðasamning staðfestan af hálfu allra kröfuhafa. Slík boðun tekur margar vikur. Eftir það þarf að leggja málið fyrir dómstóla. Eins og staðan er í dag, miðað við þær dagsetningar sem fyrir liggja, blasir við að það er nánast útilokað að héraðsdómur nái að staðfesta nauðasamninga, verði það niðurstaðan, fyrir [[Forseti hringir.]]áramót. Þess vegna er afgreiðsla þessa máls með þessum hætti í dag.
Hæstv. forseti. Það er víst hraði á þessu máli því að það að komu inn á milli umræðna gríðarlega umfangsmiklar breytingar sem ekki voru sendar út til umsagnar. Hér í dag, rétt fyrir klukkan fjögur, lágu þessar breytingartillögur ekki fyrir. Þær voru væntanlega búnar til í fjármálaráðuneytinu en lagðar fram rétt áðan af nefndinni. Við höfðum ekki séð þær áður en kallað var inn á þennan þingfund. Það er hraði, nema hv. þingmaður hafi annan skilning á því. Þá er rétt að taka fram að þeir hv. þingmenn hér inni sem eru fylgjandi þessu máli greiða atkvæði með því að greitt verði fyrir stöðugleikaframlagsleiðinni án þess að vita hvort hún ógni greiðslujöfnuði, án þess að vita hver áætlun um afnám hafta verður og hver kjör almennings á Íslandi í gegnum lífeyrissjóði, fyrirtæki og sig sjálfa verða í kjölfarið gagnvart höftum. Þetta eru ekki óskyld mál. Þetta er fullkomin forsenda þess að hægt sé að fara þá leið sem við fáum ekki almennilegar upplýsingar um. Ég bið hv. þingmenn að hafa það í huga að þegar þessu máli lýkur hér þá hafa þeir ekki frekari aðkomu að málinu til þess að hafa taumhald á ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Það er kannski ekki hugmynd stjórnarliða hér að þeirra sé að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu heldur að lúta bara í gras og gera eins og þeim er sagt og láta bjóða sér upp á breytingartillögur sem þessar, sendar hingað inn til umræðu án þess að þeir hafi náð að kynna sér þær og ætla stuttu síðar að greiða um þær atkvæði. Þið eruð að fjalla um gríðarlega þjóðarhagsmuni og ættuð að hugsa alvarlega ykkar gang.
Virðulegur forseti. Hvað varðar þær breytingartillögur sem nú hafa verið lagðar fram er rétt að árétta að þær eru til þess eins að skýra efni áður fram kominna breytingartillagna sem hafa verið til umræðu og voru einkum til umræðu í allan gærdag. Auðvitað má lengi manninn reyna við lögskýringar en það þótti ljóst að [[Gripið fram í.]]skýra varð efni þeirra breytingartillagna sem voru til umræðu og búnar að vera til meðferðar í hv. efnahags- og viðskiptanefnd í heilan mánuð. Hvað varðar þá leið sem mögulega verður ofan á, að slitabúin ljúki slitum með gerð nauðasamninga, þá liggur fyrir úttekt Seðlabankans á því, sem gerð hefur verið opinber. Ég vænti þess að hv. þingmenn hafi kynnt sér þá skýrslu upp á tugi blaðsíðna um áhrif lykta þessara mála með nauðasamningi á hinn svokallaða greiðslujafnaðarvanda. Það er mat Seðlabankans og þeirra sem um þann þátt málsins hafa fjallað, stýrihópsnefndar um losun fjármagnshafta og fjármálaráðuneytisins, að sú lausn sem hefur verið kynnt ógni ekki stöðugleika hér í efnahagslegu og fjármálalegu tilliti. Það er því ekki rétt sem hv. þingmaður hélt hér fram að menn hefðu ekki nokkrar upplýsingar um afleiðingar þess að slitabúin gerðu nauðasamning við kröfuhafa sína. Það er alls ekki rétt. Um það efni liggja fyrir skýrslur.
Virðulegi forseti. Ég vildi taka stuttlega til máls við 3. umr. þessa máls til að fara yfir í umræðunni þær athugasemdir sem okkur bárust síðdegis í dag frá Indefence. Mér þykir ófært að þær séu ekki ræddar hér í þingsölum áður en þetta breytingafrumvarp er afgreitt héðan af Alþingi. Það er mjög sérstakt að sjá öll þau lausatök sem eru á vinnslu þessa máls af hálfu ríkisstjórnarinnar og fjármálaráðherra og hvernig hlaupið er inn með lagabreytingar á breytingartillögur ofan í meðförum málsins í nefndinni. Það hlýtur að vekja áhyggjur um málatilbúnaðinn að öðru leyti. Þetta er sérstaklega bagalegt vegna þeirrar leyndar sem hefur verið hjúpuð um þetta mál og vegna þeirrar staðreyndar að ekkert hefur verið upplýst um efnislegar forsendur þeirra ákvarðana sem verið er að taka og skipta samfélagið miklu máli. Það eykur ekki trúverðugleikann í málinu og traust okkar á að vel sé verið að fara með það eina skot sem er í byssunni þegar við sjáum athugasemdir Indefence sem voru sendar í dag. Það er mjög athyglisvert að þær falla algjörlega saman við þær efasemdir sem við í stjórnarandstöðunni höfum viðrað í umfjöllun um þetta mál á undanförnum dögum og vikum og þar er átalin hin villandi framsetning stjórnvalda um umfang stöðugleikaframlaga og eftirstandandi vanda. Í greiningu Indefence kemur fram með mjög skýrum hætti og er sett fram mjög skýrt að ef horft er til reiknaðra vaxta samkvæmt spá Seðlabankans þá muni erlendir kröfuhafar fá með þeirri afgreiðslu sem ríkisstjórnin er nú að leggja til að taka með sér út úr landinu sem svarar yfir 500 milljörðum kr., yfir 500 milljarðar af krónum sem verður breytt í erlendan gjaldeyri og sá gjaldeyrir þarf einhvers staðar að koma frá. Vissulega fara þeir ekki út á morgun og ekki hinn daginn, en það er búin til ný snjóhengja fram í tímann sem ekki er útfært hvernig verði hægt að bræða á annan veg en þann að hún steypist yfir almenning í landinu, fyrirtæki og lífeyrissjóði. Það er stóra hættan í málinu. Þessir 500 milljarðar, sem ríkisstjórnin ætlar að gefa erlendum kröfuhöfum færi á að breyta í gjaldeyri, bætast við erlendu eignir þrotabúanna upp á 1.150 milljarða sem þeir fara með fríir og frjálsir. Það er mjög mikilvægt að setja þessar staðreyndir í samhengi og þessar tölur í samhengi. Þegar Seðlabankinn gerir fyrir næstu þrjú árin afar bjartsýna spá um þjóðhagslega afkomu og gerir ráð fyrir að hér verði hagvöxtur til muna meiri en í nokkru öðru landi á Vesturlöndum þá er samt gert ráð fyrir að öll þau þrjú gæftaár sem fram undan eru muni okkur einungis takast að skapa 110 milljarða í erlendan gjaldeyri sem verði til ráðstöfunar og hann þurfi allan til að nota til að greiða skuldir. Þess vegna er fyrirheitið svo varhugavert sem kröfuhöfunum er gefið um að fá að fara út í fyllingu tímans, eftir sjö ár, með 500 milljarða, sem enginn getur útskýrt hvernig á að finna gjaldeyri til að flytja út úr landinu. Það hefur engin tilraun verið gerð til að greina útflæðisþrýsting til þetta langs tíma. Eina greiðslujöfnunargreiningin sem við höfum séð, hin sama og gerir ráð fyrir að einungis verði til 110 milljarðar á þremur árum, gerir ráð fyrir því að lífeyrissjóðir almennings í landinu komist út með hvorki meira né minna, virðulegi forseti, en 10 milljarða á ári þegar fjárfestingarþörf lífeyrissjóðanna er a.m.k. tíföld sú fjárhæð. Það er sú umgjörð sem er virkilega mikið áhyggjuefni. Þegar við síðan stöndum frammi fyrir því að hér er komið undir kvöld með viðbótarbreytingar sem enginn hefur séð og stjórnarmeirihlutinn hyggst afgreiða þær í kvöldmyrkrinu þá setur að manni hroll um umgjörð málsins að öðru leyti og maður hefur eðlilega áhyggjur af því hversu tryggilega er um það búið þegar þessi lausatök verða öll ljós. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu að óþörfu en mér fannst óhjákvæmilegt að flytja viðvörunarorðin enn og aftur við 3. umr. málsins, því að það verður ekki aftur skotið þessu skoti. Eftir að fjármálaráðherra samþykkir undanþáguna til slitabúanna fá þau fyrirheit um að fara út með 500 milljarða af innlendum eignum sem við munum þurfa að redda þeim gjaldeyri til að komast burtu með. Það verður þá ekki gjaldeyrir sem verður til ráðstöfunar fyrir íslenska lífeyrissjóði til þess að styrkja fjárfestingargrunn þeirra og standa undir lífeyrisgreiðslum okkar allra í framtíðinni. Það verður ekki gjaldeyrir sem verður til reiðu fyrir fyrirtækin í landinu eða fyrir aðrar þarfir okkar sem þjóðar. Það er rausnarlegt framlag af hálfu ríkisstjórnar sem einu sinni sagðist ætla að mæta erlendum kröfuhöfum og hrægömmum með kylfum og krefjast þess að virtir yrðu ýtrustu hagsmunir Íslands að lofa þeim sömu hrægömmum núna skilyrðislaust að komast út eftir nokkur ár með íslenskar krónur í erlendum gjaldeyri svo nemur fimmfaldri gjaldeyrissköpunargetu þjóðarinnar næstu þrjú árin. Þetta heitir og getur hæglega talist þegar fram í sækir að hafa verið mikið feigðarflan og að menn hafi hér reist sér hurðarás um öxl. Við skulum vona að svo verði ekki. Ríkisstjórnin hefur því miður ekkert gert til þess að fullvissa okkur um að vel sé um málið búið og því miður ekkert gert til að gera okkur mögulegt að standa með henni í málinu. Það eina sem hún hefur lagt fram í þessu máli eru hefðbundin hnýfilyrði og flokkspólitískt skæklatog og hún hefur ekki á nokkurn hátt gert okkur mögulegt að þreifa á naglaförunum, sannfærast um það hvernig málið er raunverulega útbúið og að geta hér staðið með ríkisstjórninni og sagt: Já, við teljum að búið sé að róa fyrir hverja vík og verja til fulls íslenska hagsmuni. Það er sorglegt að menn hafi ekki náð að nýta þetta tækifæri til þess að viðhalda þeirri samstöðu sem við buðum upp á hér í sumar og ábyrgðin á þessum gjörningi og rausnarlegu samningum við hina erlendu kröfuhafa verður því að vera að fullu og öllu á herðum ríkisstjórnarinnar sem nú situr, ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég upplýsi hann um að efnahags- og viðskiptanefnd tók þá ákvörðun í dag að fjalla um umsögn Indefence um mat á undanþágubeiðnum slitabúa og óska eftir því að þeir kæmu til fundar við nefndina og skýri fyrir nefndinni hvernig Indefence kemst að þessum niðurstöðum. Í framhaldinu á að fá ráðuneytið, og Seðlabankann eftir atvikum, til þess að svara því eða koma með útskýringar. Ég hefði í framhaldinu, fyrst ég er kominn hingað, viljað beina spurningu til hv. þingmanns: Er hann ekki sammála því að markmið þessara aðgerða, þ.e. þessara stöðugleikaframlaga, sé að koma í veg fyrir að hér verði óstöðugleiki, og koma í veg fyrir að lífskjör rýrni, að sjá til þess að hér verði greiðslujöfnuður í lagi til frambúðar? Ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur skoðað blað frá Seðlabanka Íslands frá 27. október þar sem farið er yfir fjórar sviðsmyndir sem ná til ársins 2022 og væntanlega lengra, farið er yfir mismunandi mögulegar sviðsmyndir. Í fyrsta lagi eru skoðuð áhrif rýrnunar viðskiptakjara, í öðru lagi eru skoðuð áhrif aukins útflæðis fjármagns, í þriðja lagi eru skoðuð áhrif 5% breytingar á gengi krónunnar og í fjórða lagi eru sýnd áhrif breytinga á erlendum vöxtum til hins verra. Í kynningu Seðlabankans er farið yfir ýmsar sviðsmyndir sem eru óhagfelldar, en samt kemst hann að þeirri niðurstöðu að í engri þessara sviðsmynda verði lífskjör óásættanleg hér eða að þeim hraki, að greiðslujöfnuði sé ógnað eða þá fjármálalegum stöðugleika.
Icesave …?
Hefur hv. þingmaður kynnt sér þessi gögn?
Virðulegi forseti. Já, ég hef kynnt mér þessi gögn og ég geri mér alveg grein fyrir því að Seðlabankinn styður það að undanþágurnar verði veittar og leggur það til. Það breytir því ekki að okkur ber skylda til að velta við hverjum steini. Ég deili þeirri skoðun hv. þingmanns að markmiðin að baki stöðugleikaframlögunum skipti öllu máli. Stöðugleikamarkmiðin eru rétt. Ég er sammála hv. þingmanni um það. En ég minni á það sem Indefence rekur svo ágætlega í umfjöllun sinni frá í dag að stjórnvöld leggja ranglega áherslu á meintar tekjur sem stöðugleikaskilyrðin skila þjóðarbúinu með allri framsetningu þessa máls, með öllu auglýsingaskruminu í kringum blaðamannafundina þar sem stöðugt er verið að hirða einhverjar tölur héðan og þaðan sem hafa ekkert með raunveruleg stöðugleikaframlög að gera, til þess að reyna að koma sér upp í yfir 800 milljarða til að reyna að segja að menn fái út einhverja tölu sem er sambærileg stöðugleikaskattinum. Það er skaðlegt. Það grefur undan stöðugleikaskilyrðunum en er gott dæmi um þann loddaraskap sem einkennt hefur framsetningu þessa máls af hálfu ríkisstjórnarinnar og er gríðarlegt áhyggjuefni. Ég fagna því að hv. þingmaður skuli hafa manndóm í sér til þess að efna til nefndarfundar til þess að fara yfir málið. En mér finnst það háðulegt að það skuli vera formaður efnahags- og viðskiptanefndar sem hefur vit fyrir ríkisstjórninni í þessu efni og að ríkisstjórnin skuli ekki hafa sagt að þetta mál mundi bíða, að ríkisstjórnin skuli ekki hafa átt frumkvæði að því að efna til funda til þess að leita af sér allan grun í málinu, heldur skuli það vera formaður efnahags- og viðskiptanefndar sem ætlar að kalla til fundar í efnahags- og viðskiptanefnd á morgun þar sem fulltrúar Indefence koma og geta rætt þetta mál eftir að búið er að samþykkja [[Forseti hringir.]]frumvarpið sem hér er til umræðu, þannig að allir koma að ketinu soðnu. Enginn fær að koma að málinu áður en því er ráðið til lykta. Þetta eru hörmuleg [[Forseti hringir.]]vinnubrögð, en það svo sem hv. þingmanni til sóma að hann skuli einn skerast úr leik hvað varðar vinnubrögð [[Forseti hringir.]]stjórnarflokkanna í þessu máli.
Virðulegi forseti. Hv. þingmanni er tíðrætt um hörmuleg vinnubrögð. Ég verð að segja að ég get vel fallist á þá afstöðu hv. þingmanns að kannski hefði verið betra að í gjaldeyrislögum hefði verið tryggð aðkoma þingsins að öllum stærri ákvörðunum um undanþágu frá gjaldeyrishöftunum, en svo er ekki. Ég trúi ekki öðru en að hv. þingmaður hafi staðið að setningu þessara laga upprunalega með þeim hætti að í staðinn fyrir að undanþágurnar væru bornar undir þingið til samþykktar er bara farið fram á að þær séu bornar undir fjármálaráðherra og svo kynntar fyrir efnahags- og viðskiptanefnd, og það var gert. Farið var í einu og öllu eftir þeim lagaramma. Seðlabankinn hefur alltaf haft heimild til þess að gefa undanþágur frá gjaldeyrishöftunum með þessum hætti svo lengi sem hann telur það uppfylla markmið um stöðugleika. Það sem bættist við var stöðugleikaskatturinn sem setti tímalínu í sandinn þannig að öllum var ljóst að þeir þyrftu að ljúka sínum málum fyrir áramót. Hér erum við einfaldlega að tryggja stöðugleikaframlögin sem þó hafa verið sett hér fram af fúsum og frjálsum vilja. Ég spyr hv. þingmann: Er hann sammála mér í því að ríkisvaldinu sé heimilt að ganga svo langt að gera upptækar eigur slitabúa, lögvarðar kröfur þeirra og eigur, í þeim tilgangi að ganga lengra en að tryggja hér fjármálalegan stöðugleika, ganga hér lengra en að tryggja hér að lífskjörin verði áfram jafngóð og betri en þau hafa hingað til verið? Eigum við að fara að leita að einhverjum búhnykk með því að ganga lengra? Það er í rauninni það sem virðulegir umsagnaraðilar Indefence virðast leggja til að við gerum, að þau leggi ekki bara krónueignina til, heldur líka allar eignir sínar á Íslandi til jafnvel þó að það séu til gjaldeyriseignir á móti og jafnvel þó að það raski ekki fjármálalegum stöðugleika eða greiðslujafnaðarjafnvægi [[Forseti hringir.]]og það raski ekki lífskjörum hér að þeir fái að taka þær með sér. Með hvaða rétti getum við þá tekið þær?
Virðulegi forseti. Til andsvara við þessari ágætu spurningu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar bið ég hann að eiga orðastað við félaga sína, hv. þm. Karl Garðarsson, hv. þm. Ásmund Einar Daðason og hæstv. forsætisráðherra Sigmund Davíð Gunnlaugsson, sem hafa margsinnis borið mér það á brýn að hafa talað fyrir hagsmunum kröfuhafa þegar ég benti á þá einföldu staðreynd að þeir, eins og allir sem eiga eignir á Íslandi, njóti stjórnarskrárvarinna réttinda. Það er gott að hv. þm Frosti Sigurjónsson sker sig úr í Framsóknarflokknum þegar kemur að málefnalegri umræðu um þetta mál og honum til hróss. En það væri ágætt ef hann tæki umræðu um það við þessa félaga sína sem allir hafa haldið því fram við mig og við þjóðina að stjórnarskrárvernd eignarréttar gildi ekki um erlenda kröfuhafa. Ég er sammála honum um að þeir njóta auðvitað réttinda þar eins og allir aðrir sem eiga eignir hér. Ég les umsögn Indefence ekki með þeim hætti að hún segi að gera eigi eignir þeirra upptækar. Þeir meta einfaldlega hættuna með öðrum hætti en Seðlabankinn og það er það sem skiptir máli að sé grandskoðað. Þess vegna er veikleiki málsins og umbúnaður þess svo gríðarlegur. Það er ekki boðlegt í lýðræðisríki þar sem það er ekki bara einn handhafi sannleikans sem heitir Seðlabanki, heldur fullt af sérfræðingum, fullt af háskólastofnunum, fullt af rannsóknarstofnun, að þá skuli mál unnin í leyni og síðan sýnd handahófskennt og keyrð fram með slíkum hraði að sérfræðingum gefst ekki færi á að rannsaka þau. Það hefur ekki gefist vel þegar það hefur áður verið gert á Íslandi og algjör óþarfi af hálfu ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans að endurtaka þau vinnubrögð eða endurvekja þau.
Frú forseti. Ástæðan fyrir því sem ég get bara kallað gremju mína í garð þessa málatilbúnaðar alls er ósköp einfaldlega sú að í vor voru samþykkt tvö frumvarp og gerð að lögum. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson fór yfir lagaumbúnaðinn í öðru þeirra mála áðan sem lýtur að því að náist nauðasamningar þá meti Seðlabankinn hvort þeir uppfylli markmið laganna og fjármálaráðherra staðfesti þá að höfðu samráði við efnahags- og viðskiptanefnd. Þetta er laganna bókstafur. Ástæða þess að þetta var samþykkt með þessum hætti í vor var að við sýndum ríkisstjórninni ákveðið traust, traust sem byggðist á þeirri sannfæringu að ríkisstjórnin mundi nýta þann vettvang sem hún hafði, t.d. í samráðsnefnd um losun hafta, til að hafa samráð um hvað yrði gert og það þyrfti ekki að skrifa það í lög. Það var hluti af anda umræðunnar í vor og hluti af því að þessi mál fengu greiða leið í gegnum þingið í vor var að við trúðum því að það ríkti ákveðið traust og fólk yrði kallað til samráðs þegar sæi fyrir endann á málinu. Það var svo ekki gert. Ég hlýt að segja að það er ósköp skiljanlegt að við sem lítum á okkur sem fulltrúa almennings, kjörna til þess að veita framkvæmdarvaldinu aðhald og fylgjast með því sem þar er að gerast, séum ekki sátt við það hvernig staðið hefur verið að málum. Ég er þó ekki að gagnrýna hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem hefur reynt að fara yfir þessi mál sem víðtækustum hætti en umboð hennar er ekkert annað en að taka við kynningu á málinu. Hér kom fram áðan í máli hv. þm. Frosta Sigurjónssonar að fulltrúar Indefence-hópsins yrðu kallaðir á fund nefndarinnar á morgun ásamt fulltrúum fjármálaráðuneytis og Seðlabankans, reyndar að beiðni minni og annarra þingmanna stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, af því okkur finnst mikilvægt að við sinnum aðhaldshlutverki þingsins. Hv. þingmaður, formaður nefndarinnar, tók vel í þá beiðni. Það væri óskandi að slíkum beiðnum væri almennt betur tekið á vettvangi Alþingis og vettvangi framkvæmdarvaldsins. Eins og ég fór yfir allítarlega í gær hefur það valdið mér að minnsta kosti mjög miklum vonbrigðum að hafa upplifað engan vilja til samráðs af hálfu ríkisstjórnarinnar og horfa svo hér á suma hv. þingmenn kallandi fram í undir umræðunni í gær og reyna að afsaka þennan skort á samræðum með dólgslátum, frú forseti. Mér finnst það mikil vonbrigði og mér finnst þingið setja niður í þessu máli, því þetta er gríðarlega stórt hagsmunamál. Hv. þingmenn eru margir hverjir fyrst núna að komast í almennileg kynni við hvað býr á bak við þessa nauðasamninga sem í raun og veru er búið að samþykkja af hálfu fjármálaráðherra. Hér var áðan vitnað í umsögn Indefence. Það sem slær mann líka er kynningin á málinu eins og ég nefndi mjög stuttlega fyrr í dag, kynningin á málinu fyrir efnahags- og viðskiptanefnd en líka fyrir almenning í formi blaðamannafundar, kynning sem öll er byggð upp á þeirri forsendu að búið er að kynna ákveðnar tölur sem kynntar voru í vor. Svo er farið í aðra kynningu á tölum til þess að sýna fram á að tölurnar frá í vor standi fyrir sínu. Samt segir hæstv. fjármálaráðherra í þinginu að tölurnar skipti ekki öllu máli heldur snúist þetta bara um að hlutleysa vandann. Gott og vel. Ef þetta snýst um að hlutleysa vandann og við getum verið sammála um það, af hverju byggir þá kynningin öll á því að standa við stóru tölurnar? Þetta vekur mér líka gremju og veldur mér vonbrigðum að verið sé að fara í þennan feluleik í málinu, búa til leikmynd í kringum þetta mál í stað þess að reyna að eiga eðlilegt samtal þannig að við getum lagt sjálfstætt mat á málið, verið upplýst og haft góða sannfæringu fyrir því sem er að gerast. Þetta var tækifæri til þess að gera það. Það er algjörlega búið að kasta því á glæ. Það sem eftir situr, og það hefur kom fram í störfum efnahags- og viðskiptanefndar, er tortryggni gagnvart ferlinu, skortur á trausti. Við munum ræða umsögn Indefence-hópsins á morgun vonandi eða á næstu dögum um mál sem er í raun og veru orðinn hlutur. En það er ekki þar með sagt að búið sé að segja síðasta orðið um það því þetta skiptir mjög miklu máli. Eins og ég fór yfir í ræðu minni í gær, sem ég hefði gjarnan viljað prenta út fyrir þetta ágæta tækifæri en reynist nú erfitt á köflum hér í þinginu, er ýmislegt sem þarf að skoða betur. Það lýtur að því hvernig búið er að breyta tímalínunni í raun og veru frá því í vor, ekki liggur fyrir áætlun um afnám hafta á almenning, ekki liggur fyrir nákvæmlega hvernig lífeyrissjóðirnir muni geta uppfyllt fjárfestingarþörf sína miðað við þá fjármuni sem þeir liggja með, hvernig nákvæmlega á að losa þá úr höftum. Jú, það hefur komið fram munnlega að menn séu bjartsýnir á að það geti gengið hratt en eðlilega vakna spurningar þegar við lesum umsögn á borð við þá sem við höfum til dæmis núna í höndum frá Indefence. Það vakna eðlilega spurningar þegar við reynum að rýna í tölurnar og bak við kynninguna þar sem manni sýndist í raun og veru fyrst og fremst verið að toppa töluna 815 milljarðar með 856 milljörðum og þar var allt tínt til, t.d. skuldir bankanna við ríkið sem skyndilega eru orðnar hluti af stöðugleikaframlögum, lengingar í lánum og ýmislegt annað er tínt til og sumt tvítalið. Þetta er ástæðan fyrir þeim vonbrigðum sem ég verð að fá að lýsa við afgreiðslu þessa máls. Ég er ansi hrædd um að það traust sem mér finnst hafa laskast hér muni hafa áhrif fram í tímann. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson sagði hér áðan að betur hefði farið á því að þingið hefði fengið þetta mál til staðfestingar. Já, ég er sammála því. Það hefði farið betur á því. Það hefði farið betur á því að við hefðum fengið þann tíma sem við hefðum þurft til þess að ræða þessi mál og hefðum ekki í raun og veru horft upp á það að vera ekki sýnt það traust að fá upplýsingar, fá að fylgjast með málinu eins og hefði þurft að gera til að ná að halda einhverri sátt um það. Um þær breytingar sem liggja fyrir má kannski segja að verið er að ljúka við það bútasaumsteppi sem málið er. Það tók mjög miklum breytingum milli 1. og 2. umr. og það tekur aftur ákveðnum breytingum núna. Meiri hluti hv. efnahags- og viðskiptanefndar gerir sitt besta til þess að vinna úr ábendingum fjármálaráðuneytis sem kemur til okkar og kynnir breytingarnar sem ábendingar úr símtölum og tölvupóstum við kröfuhafa. Hér er Alþingi undir mikilli tímapressu að gera breytingar á umgjörð stöðugleikaframlaganna eftir ábendingum kröfuhafa. Þótt ég efist ekki um að þetta sé eins vel unnið af hálfu meiri hluta nefndarinnar og hægt er þá finnst mér enginn bragur á því að vinna málið undir þessari tímapressu. Frú forseti. Ég verð að segja að lokum að maður upplifði það fyrir helgi að málið yrði að klárast í síðustu viku annars mundi allt fara - ég þori nú ekki að fara með nein blótsyrði hér í ljósi gærdagsins, en þá mundi allt fara á versta veg. Nú er komið fram á miðvikudag og enn þá hefur ekkert farið á versta veg og enginn dáið eða neitt slíkt. Ég velti því stundum fyrir mér hvort tímapressan sem við erum sett í sé hreinlega raunveruleg. Það er alla vega ekki góð tilfinning að vinna að málum með þessum hætti, frú forseti. Mér þykir leitt að sjá hvernig hefur farið með þetta mál. En afstaða mín er óbreytt. Ég mun ekki styðja málið heldur sitja hjá við afgreiðslu þess.
Forseti. Mér finnst mjög leitt að sú samstaða sem var um þetta mál skuli vera að klofna. Það er vegna þess hvernig ríkisstjórnarflokkarnir hafa haldið á málinu, þá aðallega ríkisstjórnin. En mig langar til að umsögn Indefence komi fram í gögnum Alþingis og verði aðgengileg fyrir þá þingmenn sem eru stjórnarliðar, ef ske kynni að þeir hafi ekki lesið umsögnina, því að mér finnst mjög bagalegt og það hryggir mig að ekki eigi að kalla þetta fólk fyrir nefndina áður en málið verður afgreitt. Mér finnast það mjög skringilegt. Í umsögn Indefence koma fram álitamál sem ég mundi gjarnan vilja fá svör við frá forsvarsmönnum þessa máls og vonast til þess að fá þau hér í andsvörum. Ég ætla að lesa umsögn Indefence eins og hún leggur sig, með leyfi forseta. „Reykjavík, 4. nóvember 2015. Umsögn Indefence um mat á undaþágubeiðnum slitabúa. Miðvikudaginn 28. október 2015 kynntu stjórnvöld nýjasta skref í áætlun um losun fjármagnshafta. Um er að ræða mat Seðlabanka Íslands á undanþágubeiðnum slitabúa og greiningu á efnahagslegum áhrifum þeirra. Indefence-hópurinn telur að fyrirhugaðir nauðasamningar við slitabúin, á grundvelli þessara undanþágubeiðna, skilji eftir stóran óleystan vanda. Þessi vandi byggist á því að kröfuhöfum slitabúanna verður hleypt út úr höftum með allt að 500.000 milljarða króna í erlendan gjaldeyri. Fyrir vikið sitja almenningur, fyrirtæki og lífeyrissjóðir á Íslandi eftir með mikla efnahagslega áhættu og verða að treysta á bjartsýna hagvaxtarspá Seðlabanka Íslands. Standist hún ekki, munu lífskjör á Íslandi skerðast og áframhaldandi fjármagnshöft til margra ára. Það er óásættanlegt að fyrirhugaðar aðgerðir tryggi hagsmuni kröfuhafa, en skapi efnahagslega áhættu fyrir heimili og fyrirtæki á Íslandi.“ Mig langar að vekja athygli á því, forseti, að þrátt fyrir að ég hafi viljað tryggja að þingmenn meiri hlutans væru meðvitaðir um það sem fram kemur í umsögn frá Indefence og þeir fá ekki tækifæri til að kynna sér fyrr en á morgun eftir að þetta hefur verið samþykkt, er enginn stjórnarþingmaður hér í þingsal. En áfram held ég, með leyfi forseta: „Villandi framsetning stjórnvalda á umfangi stöðugleikaframlaga og eftirstandandi vanda. Samkvæmt kynningu stjórnvalda skila stöðugleikaskilyrðin 856 milljörðum til að takast á við eignir slitabúanna upp á 815 milljarða kr. sem ógna efnahagslegum stöðugleika á Íslandi. Því miður er þetta afar villandi framsetning. Stjórnvöld leggja ranglega áherslu á meintar tekjur sem stöðugleikaskilyrðin skila þjóðarbúinu. Hinn raunverulegi vandi snýr hins vegar að því hversu mikið fé rennur úr landi og þeim skaða sem útflæðið veldur. Eiginlegt stöðugleikaframlag kröfuhafa er samkvæmt stjórnvöldum eingöngu 360 milljarðar, þ.e. stærsti hluti innlendra eigna slitabúanna. Þetta er upphæðin sem rétt er að draga frá 815 milljörðum kr. til að meta umfang vandans sem eftir liggur. Þá kemur í ljós að stöðugleikaskilyrðin munu hleypa kröfuhöfununum út úr íslenska efnahagskerfinu með 455 milljarða kr. Með reiknuðum vöxtum samkvæmt spá Seðlabankans fer þessi upphæð yfir 500 milljarða kr. Skipting þessarar upphæðar sést á meðfylgjandi mynd. Þess má geta að ofan á það sem kröfuhafar fá að leysa til sín af innlendum eignum slitabúanna og erlendum eignum þjóðarbúsins (a.m.k. 500 milljarðar kr.), þá fá þeir 1.150 milljarða af erlendum eignum slitabúanna með undanþágu frá höftunum. Fyrirhugaðar undanþágur fyrir kröfuhafa munu hafa neikvæð áhrif á greiðslujöfnuð þjóðarinnar til langs tíma. Tvennt er sérstaklega sláandi við þá greiðslujafnaðargreiningu sem Seðlabankinn hefur nú birt og er notuð til grundvallar mati á undanþágum slitabúanna frá gjaldeyrishöftum. Í fyrsta lagi, þrátt fyrir mjög bjartsýna spá um viðvarandi afgang af vöru- og þjónustuviðskiptum, sem er töluvert umfram sögulegt meðaltal, þá fer megnið í að greiða vexti af skuldum þjóðarbúsins. Eftir standa 110 milljarðar kr. árið 2016–2019. Samkvæmt greiningu Seðlabankans er þó ekki hægt að nota þessa upphæð til að afnema höft á almenning, fyrirtæki og lífeyrissjóði, þar sem nota þarf þennan afgang til að greiða skuldir. Miðað við greiningu Seðlabankans á áhrifum af undanþágu slitabúanna er því mjög takmarkað svigrúm til að afnema höftin á aðra en kröfuhafa. Það vantar sárlega greiningu á því hvernig stöðugleikaskatturinn kæmi út til samanburðar sérstaklega hvað varðar þróun greiðslujafnaðar og svigrúm til að afnema höft á almenning, fyrirtæki og lífeyrissjóði á Íslandi. Hitt sem er sláandi við greiningu Seðlabankans er hagvaxtarspá hans, sem byggir á afar bjartsýnum forsendum. Á þetta hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn (AGS) bent á í greiningu sinni frá 26. júní 2015 og Indefence tekur undir þá gagnrýni. Seðlabankinn segist sjálfur byggja mat sitt á hagvexti sem sé „hinn mesti á meðal þróaðra ríkja“. Hann tilgreinir hins vegar aðeins forsendur hagvaxtarins fyrir árin 2015–2017. Engar upplýsingar liggja fyrir um forsendur eftir það tímabil. Það væri óvarleg óskhyggja að gera ráð fyrir hagvöxtur á Íslandi haldi áfram að vera meiri en hjá öðrum vestrænum ríkjum til langs tíma. Undanfarið hafa hagvaxtarspár þróaðra ríkja verið endurskoðaðar niður á við. Á meðfylgjandi mynd má sjá ýmsar hagvaxtarspár til samanburðar við bjartsýnar forsendur Seðlabankans“. Hægt er að nálgast þessa skýrslu Indefence á Facebook-síðu minni síðar í dag ef fólk vill sjá þessar töflur. Allir þingmenn hafa fengið þann póst sem kom frá Indefence með þessari umsögn í dag, en ég geri mér ekki grein fyrir því hvort allir þingmenn stjórnarmeirihlutans hafi lesið þessa umsögn. Ég ítreka að þessi umsögn er þess eðlis að hún kallar á áleitnar spurningar sem mér hefði þótt eðlilegt að teknar hefði verið fyrir hjá efnahags- og viðskiptanefnd áður en málið verður afgreitt að fullu, sem til stendur að gera hér eftir smástund. En áfram heldur lesturinn, með leyfi forseta: „Í ljósi efnahagslegra áfalla síðasta áratugs, þá hefði verið ábyrgara að nota hóflegri forsendur til að meta tillögur slitabúanna. Það er ekki forsvaranlegt að veita undanþágur til kröfuhafa þegar áhættan af áföllum er skilin eftir hjá almenningi. Ef bjartsýnisspár Seðlabanka Íslands ganga ekki eftir, þá mun áætlun um losun fjármagnshafta ekki heldur ganga eftir, og þá mun reikningurinn að sjálfsögðu lenda hjá almenningi. Ef svo fer þá liggur sökin hjá þeim aðilum sem framkvæmdu og samþykktu matið á umræddum undanþágum. Áhættan felst einnig í því að hér verða skildar eftir töluverðar skuldir, sem hefur í för með sér verulega endurfjármögnunaráhættu. Í greinargerðinni virðist Seðlabankinn slá saman hugtökunum hreinni erlendri stöðu (NIIP) og hreinni skuldastöðu þjóðarbúsins (net external debt), og talar um bæði hugtökin til jafns. Eins og AGS varar við í skýrslu sinni 13. mars 2015, þá felst áhættan í hreinni skuldastöðu þjóðarbúsins, sem er há. Þótt hún batni með skuldahluta stöðugleikaframlaganna um nálægt 5% af VLF, þá veldur hrein skuldastaða enn mikilli áhættu fyrir þjóðarbúið. Þá er einnig rétt að benda á að ólíkt Seðlabankanum, þá taka skuldaþolsgreiningar AGS þróun brúttóskulda með í reikninginn, enda mótast endurfjármögnunaráhættan af þeirri stöðu. Frumskylda stjórnvalda er að verja þjóðarhagsmuni. Samkvæmt kynningu stjórnvalda frá því í júní átti haftaafnámsferli að vera „grundvallað á hagsmunum heimila og fyrirtækja, enda er það skilyrði aðgerðarinnar að raunhagkerfi taki ekki út frekari aðlögun en þegar er orðin“. Þar kom einnig fram að mikil uppsöfnuð þörf er hjá almenningi, fyrirtækjum og lífeyrissjóðum til erlendra fjárfestinga eftir sjö ára fjármagnshöft. Af greinargerð Seðlabankans frá 28. október 2015 verður hins vegar ekki séð að víðtæk rýmkun á höftum fyrir þessa aðila geti átt sér stað á næstu árum. Það er vandséð að almennir hagsmunir séu settir í forgang. Þvert á móti er umtalsverð hætta á því að raunhagkerfið muni taka út frekari aðlögun. Stjórnvöld hafa enn ekki útskýrt hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar til að forða heimilum og fyrirtækjum frá frekari aðlögun þegar búið er að hleypa kröfuhöfum slitabúanna og krónubréfaeigendum út með 500 milljarða kr. í gjaldeyri. Það verður m.a. að sýna fram á þessar gríðarlegu fjárhæðir séu ekki nauðsynlegar til að afnema höft á innlenda aðila. Það væri óásættanlegt að kröfuhafar og krónubréfaeigendur komist út með stórar fjárhæðir ef almenningur, fyrirtæki og lífeyrissjóðir á Íslandi sitja eftir í höftum til margra ára.“ Virðingarfyllst. Fyrir hönd Indefence-hópsins, Agnar Helgason, Davíð Blöndal, Torfi Ólafsson og Sveinn Valfells. Mig langar að spyrja, og það er kannski áleitnasta spurningin að mínu mati, forseti: Er það 100% tryggt með þessum stöðugleikaaðgerðum í afnámi gjaldeyrishafta að almenningur, fyrirtæki og lífeyrissjóðir á Íslandi sitji ekki eftir í höftum til margra ára? Fleira var það ekki, forseti.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það var ansi gott að fá þetta yfirlit úr umsögn Indefence sem við þingmenn sem höfum áhuga á málinu höfum kynnt okkur. Hv. þingmaður spyr í lokin hvort það sé víst. Mér finnst umsögnin sem við erum að lesa í dag skýrlega fram sett og ansi góð, en þetta eru nákvæmlega þær spurningar sem við vorum að spyrja í gær. Ég hefði viljað geta stutt þetta mál. Ég hefði viljað að það væri svo um búið að við gætum gert þetta í sameiningu, en mér er gert það ókleift af því að ég á að taka ábyrgð á einhverju sem ég hef ekki nægilegar upplýsingar um. Við höfum enga áætlun um afnám hafta. Við fáum ekkert að sjá hvernig það geti orðið. Framsögumaður málsins sagði í gær að það sem yrði að gerast væri að jafnræði væri þegar höftunum væri aflétt og að hún hefði trú á að það yrði í upphafi næsta árs. Seðlabankastjóri hefur líka verið mjög glaðbeittur þegar hann talar um afnám hafta fljótlega á næsta ári. Ég vona svo sannanlega að þau hafi rétt fyrir sér. En ég vil spyrja hv. þingmann: Er það tilfinning hennar að þessi von og trú þeirra sé á rökum reist?
Forseti. Ég þakka spurninguna. Ég hef einmitt verið ein af þeim sem vilja styðja góð málefni óháð því hvaðan þau koma. Það var þannig að ég var mjög jákvæð gagnvart þessum tveimur valkostum sem voru settir upp og mér fannst ágætissamráð haft í upphafi, en síðan hefur hallað undan fæti. Mér finnst óþægilegt að ekki fáist svör við þeim spurningum sem maður leggur fram og mér finnst svo skringilegur þessi viðsnúningur. Það væri gott að heyra frá stjórnarþingmönnum sem töluðu mjög mikið fyrir því að við værum að fara í miklar aðgerðir með kylfur á lofti til þess að takast á við hrægammana. Á einhvern hátt hefur margt gjörbreyst og það væri gott að vita af hverju. Ég hef ekki fengið nægilegar skýringar á því og finnst það miður. Ég er bjartsýn manneskja að eðlisfari. Það er auðvelt að smitast af bjartsýninni sem hefur komið fram hjá meðal annars seðlabankastjóra og forsprökkum hæstv. ríkisstjórnarinnar. Í mér situr þó uggur. Ég hefði viljað að lært hefði verið af þeirri tortryggni sem var meðal annars réttmæt hvað varðar fyrsta Icesave-samninginn, að lært hefði verið af því og tryggt að við værum upplýst og að þegar kallað væri eftir gögnum og spurninga spurt væri þeim svarað skilmerkilega. Ég hef ekki orðið vör við að þeim spurningum sé svarað skilmerkilega sem ég lagði til að mynda fyrir þegar við fengum nýverið kynningu á þessum pakka ríkisstjórnarinnar.
Hæstv. forseti. Það er tilfinning sem virðist vera meðal okkar, a.m.k. í Samfylkingu, VG og Pírötum, að búið sé að bregðast trausti okkar. Í vor var rík samstaða um að afgreiða mál fljótt og vel í þeirri trú og undir því fororði að við mundum sameiginlega fara í þennan leiðangur og finna bestu niðurstöðuna fyrir hagsmuni þjóðarbúsins. En síðan fóru þeir félagar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hlæjandi í bankann, eins og við getum sagt, og þeim hefur eflaust þótt við ansi miklir aumingjar að hafa treyst þeim með þessum hætti. Svo erum við, sem erum með ríka ábyrgðartilfinningu og teljum skipta máli að huga að hagsmunum landsmanna, sett í þá erfiðu stöðu að þurfa að taka afstöðu til þessa máls og geta ekki stutt það. En það er líka erfitt að stöðva það. Það truflar mig að ég tel þetta mál greiða fyrir því að hægt sé að fara þá leið sem ekki hefur verið upplýst sæmilega um og þarf að lúslesa og rýna gögn til þess að skilja hvað er eiginlega á ferðinni og við höfum ekki fengið óháðar greiningar. Telur hv. þingmaður ekki að með atkvæðagreiðslunni á eftir sé þingið í raun og veru að missa málið út úr höndunum og að á fundinum á morgun með Indefence [[Forseti hringir.]]geti hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra [[Forseti hringir.]]hlegið saman að okkur og að því að við séum [[Forseti hringir.]]daginn eftir að lögin voru samþykkt að fjalla um vafaatriði sem þau munu hafa áhrif á.
Forseti. Það sem mér finnst svolítið merkilegt við þetta mál allt er að ég man að á síðasta kjörtímabili þegar við vorum í þessu Icesave-bixi og ég vann mjög náið ásamt þáverandi minni hluta, Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki, með Indefence þá var mikið traust hjá núverandi stjórnarflokkum á áliti Indefence á Icesave. Núna er svo lítil virðing borin fyrir ábendingum og áhyggjum sérfræðinganna sem þar eru innan hóps að ákveðið er að kalla þá ekki fund hjá nefndinni fyrr en eftir að málið hefur verið samþykkt á Alþingi. Mér finnst það rosalega sérstakt, ég verð að segja alveg eins og er. Það hlýtur þá að vera að þeim sem eru í forsvari fyrir efnahags- og viðskiptanefnd finnist ekki mikið til þessara ábendinga frá Indefence koma. Það finnst mér leitt. Ég vil benda þingmönnum á, þótt við séum reyndar að verða allt of sein, þingheimi og landsmönnum, að ein besta ræðan um þessi álitamál var flutt í gær af hv. þm. Helga Hjörvar. Þar kom mjög skýrt fram af hverju við í minni hlutanum, eða mörg hver í minni hlutanum, ekki öll, erum með áhyggjur. Þeim álitamálum sem þar voru lögð fram hefur ekki verið svarað. Mér finnst áhyggjuefni til dæmis að verið sé að henda bönkunum í fangið á okkur án þess að við vitum hvert raunvirði þeirra er, en ljóst er að enginn í heiminum hefur áhuga á að kaupa þessa banka. Svo eigum við að sitja uppi með þá og sömu aðilar og einkavæddu bankana [[Forseti hringir.]]síðast eiga að gera það aftur. Það er áhyggjuefni.
Frú forseti. Það er sjálfsagt ekki vinsælt að menn fari að halda langa ræðu um þetta að kvöldi til við 3. umr. en það eru þó alveg tilefni til. Í fyrsta lagi er það aldrei gott að menn þurfi að fara út í bútasauma á tæknilega flóknu máli, lagatæknilega og skattalega flóknu máli á síðustu metrum eins og hér hefur verið að gerast á síðustu sólarhringum. Umfangsmiklar breytingartillögur og viðbótarbreytingartillögur við 2. umr. sem voru afgreiddar í dag dugðu ekki til og varð að kalla málið inn í nefnd og gera á því enn frekari breytingar. Almennt vil ég segja um málið að mér er ekkert rórra en mér var í gær eða í fyrradag og þar á meðal ekki eftir að okkur barst í dag umsögn Indefence-hópsins sem hefur glímt við það, sem er virðingarvert, að reyna að skoða greiðslujafnaðardæmið út frá sínum forsendum. Nú ætla ég ekkert að taka ábyrgð á eða lýsa mig sammála öllum þeirra niðurstöðum, ég hef engar forsendur til þess, en þarna véla um margir hámenntaðir menn, bæði eðlis- og tölvunarfræðingar, hagfræðingar og verkfræðingar og hvað það nú er og talsverður hópur manna hefur lagt vinnu í þessa greiningu. Ég tel fulla ástæðu til að skoða hana eins og önnur gögn. Mér er heldur ekkert rórra í sjálfu sér eftir vaxtahækkun Seðlabankans í dag. Hvað segir hún okkur annað en að Seðlabankinn meti það enn svo að það sé að byggjast upp jafnvægisleysi í hagkerfinu, að það sé hætta á ofhitnun þess? Greiningaraðilar bregðast í framhaldinu þannig við sumir hverjir að þeir rifja upp gamla tíma þegar Seðlabankinn stóð aleinn í því verkefni að reyna að halda aftur af þenslu og jafnvægisleysi í hagkerfinu en stjórnvöld reru í hina áttina. Og það er alveg rétt, því miður, það er eins og hrollvekja að upplifa þetta aftur því hvað er ríkisstjórnin að gera eða hefur verið að gera? Lækka skatta, fella niður vörugjöld og lækka tolla, ýta undir einkaneyslu, ýta undir þenslu í staðinn fyrir að vinna með Seðlabankanum. Þetta skiptir okkur máli þegar við erum að greina horfurnar hér næstu missirin, meðal annars og ekki síst í samhenginu við afnám gjaldeyrishafta. Það var ánægjulegt að hv. þm. Frosti Sigurjónsson, forustumaður Framsóknarflokksins í efnahagsmálum og formaður efnahags- og viðskiptanefndar kom með þá skýru afstöðu í andsvari áðan að menn yrðu auðvitað að gæta sín gagnvart stjórnarskránni og stjórnarskrárvörðum eignarrétti í landinu og því væru mörk sett hvað menn gætu og hvað menn gætu ekki gagnvart því. Það er hárrétt. Það var mjög verðmætt að fá þá yfirlýsingu frá forustumanni í Framsóknarflokknum. Og það sem Frosti Sigurjónsson þarf að gera er að halda námskeið fyrir hæstv. forsætisráðherra, fyrir hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, fyrir hv. þm. Ásmund Einar Daðason og reyna að sannfæra þau um og sýna þeim fram að þetta sé svona, því hvað hafa sumir framsóknarmenn undanfarin ár leyft sér að ásaka okkur hin um sem höfum talið okkur vera að ganga fram einmitt á þessum grundvelli? Það að gera upp á milli gamalla og nýrra banka með það að leiðarljósi að íslenska ríkið eða íslenskir lögaðilar í tilviki nýrra banka hafi hvorki nú né fyrr komist í aðstöðu til að ýta stjórnarskrárvörðum og lögvörðum eignarréttindum til hliðar. Sú ásökun hefur í raun og veru verið uppi. Það heitir að menn hafi gefið eða afhent banka þegar gert var upp á grundvelli þess að eignir væru ekki hafðar með löglausum hætti af mönnum hvort sem þeir væru einstaklingar, lögaðilar eða kröfuaðilar í þrotabú. Það er mjög mikilvægt að þetta liggi fyrir í þessari umræðu. Ríkisvaldið hefur hins vegar mjög ríkar heimildir til skattlagningar en skattar þurfa líka að uppfylla ákveðin skilyrði. Það er ekki hægt að gera hvað sem er í þeim efnum. Skattar þurfa að vera almennir. Þeir mega ekki beinast að tilteknum einstökum aðilum sem eru bara tíndir út úr hjörð. Þeir verða að vera almennir í þeim skilningi að þeir sem eru í sömu stöðu með jafn háar tekjur, jafn miklar eignir eða jafn mikinn hagnað borgi jafn mikinn skatt, en það má að sjálfsögðu afmarka það til hverra skattskyldan tekur. Þeir mega ekki vera afturvirkir og þeir verða að þjóna lögmætum og málefnalegum tilgangi í þágu ríkis og almannahagsmuna. Hafandi sagt það þá er dómaframkvæmd sú að uppfylli skattar þessi skilyrði hefur ríkisvaldið mjög ríkar heimildir til skattlagningar. Það reyndi til dæmis á auðlegðarskattinn á síðasta kjörtímabili sem sumir reyndu að æsa sig upp í að væri eignaupptaka og ólögmætur en hann hélt með ágætum fyrir dómi enda lagður á í lögmætum og ríkum tilgangi í þágu almannahagsmuna, var almenns eðlis í þeim efnum að allir sem áttu jafn miklar hreinar eignir komu til sömu skattlagningar o.s.frv. Þetta er ágætt að hafa í huga líka þegar við ræðum þessar tvær leiðir, skattlagningar- og stöðugleikaframlagaleið. Síðan er það önnur réttlæting, annar veruleiki sem má ekki gleyma í þessum umræðum, það er hinn efnahagslegi veruleiki á Íslandi. Í reynd er það þannig að réttlæting og málstaður og málsástæður Íslands í þessum efnum nú eru fyrst og fremst grundaðar á efnahagslegum veruleika, þeim veruleika að hér í hagkerfinu og nú lokaðar bak við gjaldeyrishöft frá hruni eru allt of miklar eignir erlendra aðila til að gjaldeyrisframleiðsla þjóðarbúsins ráði við að þær taki allt í einu allar til fótanna og fari út á fullu gengi. Þess vegna eru gjaldeyrishöft. Mönnum varð strax við hrun þessi vandi ljós og síðan hefur myndin skýrst í gegnum það að menn greindu inn í svarthol þrotabúanna og smátt og smátt komst mynd á það hvernig eignasamsetning þeirra var, hvað voru innlendar eignir og erlendar og hver voru hlutföll innlendra og erlendra kröfuhafa. Þegar sú mynd fór að skýrast á árinu 2011 var loksins hægt að fara að meta með nokkuð nákvæmum hætti hver greiðslujafnaðaráhrifin yrðu, áhrifin á gjaldeyrisstöðu þjóðarbúsins við uppgjör búanna. Það liggur fyrir að sá vandi er ærinn og samsettur af mörgum þáttum ef við skoðum hann fyrir þjóðarbúið í heild. Það eru ekki bara þrotabú bankanna og það eru ekki bara aflandskrónur eða jöklabréf. Það eru líka afborganir annarra aðila af erlendum lánum, það er líka þörf okkar sjálfra fyrir fjárfestingar í útlöndum, sérstaklega lífeyrissjóðanna, og allar okkar þarfir bæði á útflutningshlið og innflutningshlið sem þarf að hafa í huga í þessum efnum. Hinn efnahagslegi veruleiki er sem sagt sá að við framleiðum ekki nógan gjaldeyri og hvergi nærri nógan gjaldeyri til að geta leyst út allar þessar krónueignir og kröfur á einhverjum stuttum tíma nema með gengi sem væri algerlega óásættanlegt fyrir okkur sjálf og mundi rústa hér öllu. Það væri í sjálfu sér hægt á stuttum tíma ef við værum tilbúin til að láta gengið falla niður úr öllu valdi, þá yrði lítið úr þessum krónum þegar þeim yrði skipt yfir í evrur, dollara og pund. En það mundi hafa í för með sér skelfilega hluti fyrir okkur sem að sjálfsögðu er engin réttlæting fyrir. Á þessum grunni getum við sagt: Það er ekki efnahagslega raunhæft og mun ekki verða að þessar eignir verði leystar allar út á fullu gengi. Kostirnir eru aðallega tveir: Að hafa hér gjaldeyrishöft, læsa þessar eignir fastar bak við gjaldeyrishöft um aldur og ævi sem er náttúrlega skelfilegur kostur eða að menn verða að sætta sig verulega verðfellingu þeirra þegar þeir fara út. Það er efnahagslegur veruleiki sem er auðvelt að kynna. Af hverju getum við gert þetta núna, t.d. með stöðugleikaskatti á eignir búanna áður en þau fá að fara? Jú, vegna þess að við höfum rétt til þess að leysa úr þessum vanda. Sem fullvalda ríki getum við að sjálfsögðu gert það. Við viljum ekki hafa þetta svona árum saman. Það er hugsunin á bak við stöðugleikaskattinn og meginréttlæting hans. Við viljum losna við þetta, gera upp búin og hreinsa þau út úr hagkerfinu. Til að það sé hægt verður að verðfella þessar krónur og ef ekki eru aðrar leiðir betri í boði þá gerum við það með skatti og segjum svo bless. En það er auðvitað líka til sú hugsun að búin sjálf og kröfuhafarnir horfist í augu við þennan veruleika og þeir komi bara sjálfir með tillögur um að þeir gefi eftir nóg af krónueignunum til að það verði vandræðalaust fyrir okkur að gera þau upp og hreinsa þau út úr hagkerfinu að öðru leyti, það er líka kostur. Efinn er þá að þar sé nægilega vel að gert. Það er ágætt ef menn ætla að funda með Seðlabankanum og Indefence eftir að Alþingi lýkur afgreiðslu þessa máls, það er svona í takt við samráðið eftir á sem ríkisstjórnin stundar mjög þessi missirin. Ég geri ekkert lítið úr því. Það er ágætt að Alþingi reyni að vera eins vel upplýst og mögulegt er, en það verður væntanlega litlu um breytt. Okkur er öllum nokkur vandi á höndum að meta þetta mál. Við höfum bæði ónógan tíma og ónógar upplýsingar til að gera það í raun og veru. Þannig að það sem er sagt hér af minni hálfu að minnsta kosti er með fyrirvara um að maður hefur ekki getað sökkt sér niður í þetta í ró og næði, hafandi öll gögn og allt uppi á borðum. Það er bara því miður ekki þannig. Ríkisstjórnin er að mínu mati að falla algerlega á því prófi að leggja fyrir og upp í hendur Alþingis upplýsingar og gögn og tíma til að skoða málið þannig að hægt sé að segja eins og á að segja um frumvörp og þingmál að Alþingi hafi sinnt rannsóknarskyldu sinni við afgreiðslu mála og þingnefndir. Vandi okkar er þessi en mestur er auðvitað vandi Framsóknarflokksins. Framsóknarflokkurinn er í hroðalegum vanda í þessu máli og af því að mér er nú á margan hátt annt um Framsóknarflokkinn þrátt fyrir allt, hver sem trúir því, af sögulegum ástæðum kannski að einhverju leyti, þá hef ég aðeins velt fyrir mér þessum hroðalega vanda Framsóknarflokksins. Í hverju er vandi Framsóknarflokksins fólginn núna og þessum aðstæðum? Hann er fólginn í því að hetjurnar sjálfar, hvorki meira né minna, gaddakylfuhetjurnar sem sökuðu alla aðra um linkind og þjónkun við kröfuhafa og aumingjaskap, gott ef ekki landráð, nei, gaddakylfuhetjurnar eru bara allt í einu orðnar að blaðskelludrengjum og -stúlkum af því að það eru engir gaddar á kylfunni, hún er úr plasti. Það er núna verið að strjúka kröfuhöfunum, gera allt sem þarf til að liðka fyrir því að þeir fari úr landi á kjörum sem kunna að reynast of rausnarleg miðað við getu þjóðarbúsins og okkur sjálf og þeir eiga að fá að fara fyrstir, fá forgang þegar upp er staðið. Þá er það ekki lengur því miður sú heildstæða lausn í einum pakka sem var þverpólitísk samstaða um á síðasta kjörtímabili að ætti að vinna að. Þá starfaði nefnilega virk samráðsnefnd fulltrúa allra flokka með virtum trúnaðarmönnum frá þáverandi stjórnarandstöðuflokkum og hún lagði meðal annars til, undir lok síns starfstíma, að það væri augljóst mál að eina leið Íslands út úr þessu væru heildstæðar aðgerðir í einum pakka og skrifaði formönnum allra stjórnmálaflokka erindi um það. Sú nefnd var virk, hún lagði ítrekað gott til mála. Það var til dæmis á grundvelli tillagna frá þeirri nefnd sem þverpólitísk samstaða varð um að framlengja heimildir til að viðhafa gjaldeyrishöft og gera þær heimildir ótímabundnar. Það var á grundvelli tillagna úr þverpólitísku nefndinni. Auðvitað voru menn búnir að hugsa það víðar í bænum en nefndin lagði það beinlínis til í einu af sínum erindum og bréfum til stjórnvalda á þessum tíma. Nú er horfið af þeirri braut, ekki bara er allt samráð fyrir bí heldur hafa málin í raun og veru tekið allt aðra stefnu en menn töldu sig hafa verið að teikna upp djúpt inn á síðasta kjörtímabil og fram undir þetta. Nú er tímalínan í þessu orðin allt önnur og ekki einn heildstæður aðgerðapakki á ferðum heldur er honum skipt í kafla og kaflaröðinni hefur verið ruglað. Í staðinn fyrir uppboð á aflandskrónum áður en þrotabúunum yrði slitið og eignir þeirra greiddar út eða þau færu í gegnum nauðasamninga þá verða uppboðin núna væntanlega einhvern tíma á útmánuðum og svo einhvern tíma síðar kemur kannski áætlun um það hvernig höftunum verði létt eða undið ofan af þeim gagnvart öðrum aðilum, almenningi, atvinnulífi, lífeyrissjóðum, fjárfestum o.s.frv. Því miður, frú forseti, þá hefur margt í þróun þessa máls síðustu vikur og mánuði ekki verið neitt ánægjuefni.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir afar fróðlega ræðu. Ég er með örfáar spurningar sem ég vildi bera upp við hv. þingmann. Ég held að við deilum alveg sömu áhyggjum af því að við getum ekki vitað á þessum tímapunkti hvort þau stöðugleikaframlög sem Seðlabankinn hefur fallist á og telur alveg nægileg dugi, en bankinn telur að þau leysi vanda þjóðarbúsins, bæði greiðslujafnaðarvandann og tryggi fjármálastöðugleika og jafnvel ýmsar sviðsmyndir sem gætu komið upp og verið óhagfelldari en það sem núna liggur kannski beinast við. Ég vil spyrja hvort hv. þingmaður sé sammála því sem kemur fram í umsögn Indefence að réttlætanlegt sé að krefjast meiri framlaga en eru nauðsynleg til að tryggja lífskjörin, fjármálastöðugleikann og greiðslujöfnuð í þeim sviðsmyndum sem hægt er að gera sér í hugarlund. Auðvitað geta alltaf komið upp sviðsmyndir sem væru óhagfelldari eða hagfelldari, en er það skoðun hv. þingmanns að æskilegt sé að taka meira á þessum tímapunkti ef ske kynni að hérna yrðu sérstök áföll?
Frú forseti. Það liggur fyrir að hluti af niðurstöðu Seðlabankans byggir á því að hluta vandans er skotið inn í framtíðina. Í fyrsta lagi þarf að hafa það í huga. Það er ekki endilega sjálfgefið og ég er ekki endilega sannfærður um að allur krónueignavandinn sé leystur út. Það er mjög erfitt og þarf einhvern gleggri mann eða mann með meiri tíma og aðgang að meiri upplýsingum en ég hef til að geta fullvissað sig um hvað mörkin liggja í þeim efnum vegna þess að sannarlega er í stöðugleikaframlagaleiðinni með fjárbindingunni verið að skjóta hluta vandans inn í framtíðina. Að hve miklu leyti það er beinlínis krónueignarvandi sem fer þangað er umdeilanlegt. Hv. þingmaður spyr hvort það eigi að taka meira. Meira en hvað? Meira en nákvæmlega allar krónueignir búanna? Það væri hægt að ræða það prinsippíelt. En málið er jafnvel flóknara en bara það vegna þess að þá koma líka til sögunnar hlutir eins og þeir að ef við ætlum að tryggja jafnræði allra aðila, ef við ætlum að tryggja að við getum afnumið höftin þannig að allir sitji þar við sama borð, þá getur það þýtt tiltekna hluti sem kröfuhafarnir yrðu jafnvel að kyngja einfaldlega vegna þess að við höfum alveg rétt til þess. Það er málefnalegur grunnur ákvarðanatöku skattlagningar eða útgönguskatts eða þess vegna stöðugleikaframlaga að segja: Þetta eru hinar efnahagslegu aðstæður á Íslandi og til að þessi aðgerð í heild geti farið fram og á jafnræðisgrunni þá þarf þetta að vera svona. Það er því ekki víst að krónueignirnar einar og sér séu það andlag sem við eigum að skoða þetta eingöngu út frá. Ég veit að hv. þingmaður er ekki viljandi að reyna að leiða mig í gildru en það gæti verið hættulegt að ganga inn á það að reyna að svara spurningunni á niðureinfaldaðan hátt.
Virðulegi forseti. Ég fæ ekki annað séð en að í þessari greinargerð frá Seðlabankanum, sem er væntanlega unnin af færustu sérfræðingum Seðlabankans og út frá bestu upplýsingum sem er völ á um umfang vandans sem ætti að liggja nokkuð vel fyrir eftir öll þau ár sem við höfum verið að reyna að meta hann, komi fram að með stöðugleikaframlögunum sé búið að girða fyrir vandann, það sé búið að leysa vandann sem stafar af slitabúunum. Kannski er ekki hægt að fara fram á meira með góðu. Þau hafa gengist inn á þetta. Staðan sé líka tiltölulega góð og jafnvel svo góð að ég held að hv. þingmaður hafi haft orð á því að það væri jafnvel erfitt að halda þessi uppboð vegna þess að nú séu horfurnar orðnar svo góðar að það gæti frekar verið hætta á gjaldeyrisinnstreymi en útstreymi. Það var beinlínis það sem kom fram á fundi og hefur komið fram á fundum þar sem seðlabankastjóri hefur tjáð sig um þetta að hann telji að það sé jafnvel meiri hætta á innstreymi en útstreymi og það verði vandamál sem þurfi að glíma við, gjaldeyrisinnstreymi. Skuldastaða þjóðfélagsins gagnvart útlöndum hafi heldur ekki verið jafn hagfelld í marga áratugi. Hv. þingmaður hafði orð á því að hér hefðu menn talað um ýmis vopn sem ríkisvaldið hefði á sínu færi til að ljúka málinu og fá slitabúin til að gera það sem gera þyrfti. Það var talað um gaddakylfur og haglabyssur og hvað eina, sem er náttúrlega stöðugleikaskatturinn sem hv. þingmaður tók þátt í að samþykkja hér. Er hann ekki sammála mér í því að án þess að stöðugleikaskatturinn hefði verið settur og með þessum tímamörkum þá hefðu slitastjórnir ekki haft mætti ég segja eðlilegan hvata til að ganga í málið á jafnræðisgrundvelli?
Frú forseti. Ég er nú ekki upphafsmaður að gaddakylfu- og fallbyssumyndlíkingunum. Þær komu úr munnum annarra fyrir síðustu alþingiskosningar fyrst, hygg ég. Ég nálgast stöðugleikaskattinn ekki endilega þannig. Ef það er þannig að stöðugleikaskatturinn sé í grófum dráttum rétt útreiknaður til að ná utan um þann vanda sem tilvist búanna hérna með umfangsmiklum krónueignum skapar og hann gerir ráð fyrir því hvernig sá vandi gæti ýtrastur orðið ef þessar eignir héldu áfram að vaxa inni í hagkerfinu, þá stendur hann sem slíkur. Þá þurfum við ekki að biðja einn eða neinn neinnar afsökunar á honum. Þá er hann engin sérstök gaddakylfa heldur bara skattur sem er grundvallaður á traustum og réttmætum forsendum. Hefðu kröfuhafarnir verið tilbúnir til að horfast í augu við að þeir yrðu að verðfella krónueignir sínar ef ekki hefði komið sú kylfa á loft, svo við notum þá mynd aftur? Já, það held ég að þeir hefðu verið vegna þess að þeir hafa vitað það lengi og þeir hafa reiknað það út sjálfir og þeir hafa átt viðskipti á þeim grunni að stærstur hluti þessara krónueigna yrði verðlaus. Við sjáum það bara á genginu og kröfunum að menn hafa almennt ekki gert ráð fyrir því að innlendi eignarhluti búanna yrði að miklu. [[Gripið fram í.]] Frá því 2011 og reyndar frá því 2009 hafa íslensk stjórnvöld, fyrst í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, boðað að þessar eignir mundu ekki fara óskertar út úr hagkerfinu. Sett voru í gang uppboð sem voru auðvitað ekkert annað en verðfelling á krónum aflandskrónueigenda í hagkerfinu og boðaður var útgönguskattur. Það flaug fyrir að sá skattur gæti farið í 35–40%, alla vega í nokkur ár, þannig að það er miklu minna nýtt í þessu en margir hverjir vilja vera láta. [[Forseti hringir.]] Ég sagði í ræðu í gær að ég væri ekki í aðstöðu til þess [[Forseti hringir.]]að vefengja það að stöðugleikaframlögin með fjárbindingunni leystu þennan hluta [[Forseti hringir.]]vandans sem slíkan í grófum dráttum til næstu sjö ára. Við þurfum að horfa lengra fram í tímann en það er verið að skutla drjúgum hluta vandans lengra inn í framtíðina og binda hann aðeins til sjö ára.
Frú forseti. Við höldum áfram að ræða þetta stóra mál sem hefur samt svolítið farið hægt og hljótt í þingsölum Alþingis og það er tilfinning mín að almennt vilji menn krossa fingur og vona að þetta fari allt vel, að menn hafi skotið úr byssunni á rétta leið í málinu, en ég hef ekki enn þá sannfæringu fyrir því að svo sé. Ég gerði upp hug minn í dag, ég mun ekki geta stutt þann lagatilbúnað sem fylgir því að breyta lögum til að hægt sé að vinna eftir því stöðugleikaframlagi sem búið er að ákveða af stjórnvöldum að fara. Þegar þessum tveimur leiðum var stillt upp af stjórnvöldum og tvö frumvörp fóru í gegnum þingið, þá spyr maður: Var aldrei nein meining með því að það gæti fallið þannig að lagður yrði á stöðugleikaskattur? Var það einhver sýndarmennska af hálfu stjórnvalda að stilla því þannig upp að geta svona tengt sig við hvernig menn höguðu sér á fyrra kjörtímabili með því að bölsótast út í erlenda kröfuhafa, að taka ætti þá föstum tökum og að við Íslendingar sýndum þeim fram á að við gæfum ekkert eftir í samskiptum okkar við erlenda kröfuhafa? Var þetta svona leiktjald og sýning fyrir almenning, fyrir kjósendur þessara flokka og aldrei meiningin að fara í skattlagningu á þessi slitabú? Og þegar það var gefið upp að þessir tveir möguleikar væru fyrir hendi þá duttu inn á borð strax frá kröfuhöfum tilbúnar leiðir af þeirra hálfu hvað þeir treystu sér til að leggja mikið fram í þessum efnum. Það vekur auðvitað þær hugsanir að búið hafi verið bak við tjöldin að semja við þá kröfuhafa um að fara þessa leið og með þeim skilyrðum sem þar lágu undir. Hagsmunir þeirra virðast hafa lent þar ofan á, algjörlega. Maður getur auðvitað ekki sætt sig við það, að stjórnvöld hafi látið hagsmuni kröfuhafa ganga framar hagsmunum almennings í landinu og að hagsmunir kröfuhafa hafi verið látnir njóta vafans um að hægt væri að fara þá leið, sem ég tel að búið sé að sýna fram á, að hægt sé að styðja almenna skattlagningu á slitabúin og ekkert óeðlilegt sé við það. Og þó að dómstólar taki þessi mál upp mundi það aldrei verða minna en það sem liggur fyrir í því stöðugleikaframlagi sem hér liggur fyrir að gengið verði að. Hæstv. forsætisráðherra tjáði sig í atkvæðaskýringu í dag og talaði um að málsmeðferðin á málinu hefði verið ákveðin þegar frumvörpin tvö um þessar tvær leiðir voru samþykkt í júní í sumar. Allri ábyrgð var í raun og veru vísað á Seðlabankann og traust lagt á að hann mundi meta það að uppfylla stöðugleikaskilyrðin sem þyrfti til, hvert yrði þá framlag slitabúanna til íslenska ríkisins, að það dygði, og síðan mundi það fara í hendur fjármálaráðherra sem skrifaði upp á og mæti tillögur Seðlabankans. En hitt væri fyrst og fremst til málamynda að þetta færi í kynningu inn í þingið í gegnum efnahags- og viðskiptanefnd. Það er auðvitað mjög slæmt að þingmenn upplifi sig þannig að menn hafi afsalað sér þeim skyldum að hafa eftirlitsskyldur og ábyrgð gagnvart því sem íslenska ríkið gerir í svona risastóru þjóðhagsmáli fyrir almenning í landinu til margra ára til framtíðar litið. Manni finnst hálfpartinn eins og við þingmenn séum núna eins og halaklipptir hundar og að við höfum einhvern veginn verið teknir í bólinu með þetta mál allt saman. En þótt verið sé að fjalla um lagatæknilegt mál í dag sem snýr að því að aðlaga lög okkar að stöðugleikaframlaginu þá er það skylda, finnst mér, okkar þingmanna, og ég tala auðvitað fyrst og fremst fyrir mig sjálfa, að meta hvernig þessir hlutir blasa við á þessari stundu, hvort hagstæðara sé fyrir íslenskt samfélag að fara stöðugleikaframlagsleiðina eða skattlagningu. Miðað við þær upplýsingar sem liggja fyrir í dag mundi ég styðja það að farin yrði skattlagning á slitabúin. Við höfum fengið ýmsar umsagnir til dæmis frá Indefence sem mér finnst að rökstyðji mjög vel að framsetning Seðlabankans á stöðugleikaframlaginu hafi verið mjög villandi. Í umsögn þeirra koma margar mjög alvarlegar athugasemdir og umhugsunarverðar, sem er auðvitað mjög slæmt að teknar séu til umfjöllunar of seint í raun og veru til að hafa áhrif á framhaldið í málinu, stjórnvöld eru búin að skjóta úr þessari byssu sinni og enginn veit hvort það hafi verið púðurskot eða ekki. Það á reynslan eftir að leiða í ljós. Við þingmenn höfum fengið aðvaranir og annað í formi mjög ítarlegrar umsagnar frá Indefence í þessum málum sem margir sérfræðingar skrifa undir. Þeir hafa lagt mat á mörg mál sem snerta þjóðarhag, eins og Icesave á sínum tíma og var hlustað mikið á þann hóp þá. Ekki er gert meira með það en að til málamynda komi það fyrir efnahags- og viðskiptanefnd og Seðlabankann til að skoða og fara yfir, en síðan er búið að taka þessa gífurlega stóru ákvörðun, hún er ekki lengur í höndum okkar þingmanna heldur í höndum Seðlabankans og á borði hæstv. fjármálaráðherra. Ég lýsi mikilli vanþóknun á hversu lítið samráð hefur verið haft við stjórnarandstöðuna í málinu og það er auðvitað ríkisstjórninni til háborinnar skammar hve það hefur verið lítið. Samráðsnefnd var til um losun hafta sem hefur á undanförnum mánuðum verið algerlega óvirk og hunsuð í þessum málum öllum og ekki neitt upplýsingaflæði hefur verið um þennan stóra gjörning til okkar þingmanna fyrr en kannski bara á lokastigum málsins. Við sem þjóð komum kannski til með að sitja uppi í höftum og kröfuhafar komast út með 500 milljarða sisvona á næstu árum. Engin áætlun eða plön liggja fyrir um hvernig hagur almennings er tryggður, hvernig hagur fyrirtækja í landinu er tryggður, hvernig hagur lífeyrissjóðanna er tryggður og annarra fjárfesta í landinu, engin áætlun liggur fyrir um hvernig verður síðan hægt að losa um gjaldeyrishöft gagnvart þjóðinni. Kröfuhafarnir geta slegið sér á lær og farið út með 500 milljarða en við sitjum áfram í óvissu um hvernig mál koma til með að þróast gagnvart þeim aðilum í þjóðfélaginu sem koma til með að starfa hér áfram og búa í íslensku efnahagskerfi og við íslenskan veruleika. Þetta finnst mér vera mjög umhugsunarvert og líka það að það er eins og fjölmiðlar treysti sér ekki í þessa umræðu, hafi ekkert gluggað í hvað þarna er á ferðinni og menn leggi bara allt sitt traust á það að Seðlabankinn hljóti að hafa bestu yfirsýn í þessum málum og það sé ekkert sem hægt sé að gagnrýna. Seðlabankinn var að hækka stýrivexti í dag og ein af röksemdum fyrir því að hann hækkaði stýrivexti var að óvissa væri í efnahagsmálum. Ætli hluti af þeirri óvissu sé ekki einmitt þetta stóra mál, hvernig við komumst sem þjóð út úr gjaldeyrishöftum og hvaða áhrif þessi aðgerð hefur, hvort hún hafi þau áhrif að hún dugi til og ef hún dugar ekki, þá getur hún auðvitað haft gífurleg áhrif á þróun efnahagsmála í landinu næstu árin og áratug og lengra til framtíðar litið. Eins og nefnt hefur verið í umræðunni erum við að skjóta vanda inn í framtíðina, sem við sjáum ekkert fyrir endann á hvernig eigi að leysa. Það er eitthvað sem er ekki hægt að skrifa upp á, þegar menn velta vandanum fram í tímann. Rætt hefur verið um vanda lífeyrissjóðanna í landinu til að fjárfesta. Ekki er gert ráð fyrir að þeir geti fjárfest erlendis í þessum áætlunum nema fyrir 10 milljarða, en þörfin er auðvitað miklu meiri en það, mjög brýn, og miðað við áætlanir um þetta svokallaða SALEK-samkomulag þá þýðir það að hækka eigi iðgjöld inn í sjóðina, sem eykur enn meira á þann vanda sem er hjá sjóðunum, að ávaxta fjármuni fyrir félagsmenn sem er auðvitað mjög mikil þörf á. Að lokum vil ég segja að í málinu er miklu fleiri spurningum ósvarað en hefur verið svarað. Það er hreinlega ekki hægt að treysta á guð og lukkuna í svona stóru máli og telja að það sé bara gott að búið sé að ná samkomulagi um nauðasamninga við slitabúin, heldur verður að skoða gagnrýni sem hefur komið fram frá mörgum aðilum og var farið vel yfir í máli manna í gær, eins og hv. þm. Björns Vals Gíslasonar og fleiri. Það verður að hlusta á þá gagnrýni og skoða þetta enn betur og hvort skatturinn sé ekki miklu hreinlegri leið sem gagnast okkur sem samfélagi.
Frú forseti. Það er óhætt að segja að þetta málefni valdi okkur mörgum áhyggjum og ástæða til að ræða það áfram því það sem gerðist í dag hefur ekki styrkt mann í trúnni á að hér sé verið að fara upplýsta og vandaða leið. Þetta segi ég í ljósi þess að þegar á síðasta kjörtímabili, nánast um leið og höftin voru komin á, var lagt af stað og farið að huga að því hvernig væri hægt að losa um þau og þá var settur á fót samráðshópur um afnám hafta sem fundaði reglulega og hafði eitthvað um málin að segja. Því hefur eiginlega verið þveröfugt farið á þessu kjörtímabili eins og við höfum komið að í ræðustól þingsins og kvartað yfir. Það er alveg ljóst að það traust sem hefði þurft að vera til staðar til að við gætum unnið að þessu stóra og mikilvæga málefni í sameiningu hefur ekki verið nægilegt, því hefði mátt ná fyrst og fremst með því að vera með allt uppi á borðum, bæði gögn og samtal, og þá held ég að niðurstaðan væri önnur í dag, vil ég leyfa mér að segja. Fólk hefði að minnsta kosti komið að borðinu upplýstara en það er í dag. Við erum mörg sem teljum að erfitt sé að taka ákvörðun byggða á því sem hér hefur verið lagt fram. Það hlýtur að valda fleirum en okkur örfáu sem hér hafa talað í þessu máli áhyggjum hvað kröfuhafar hafa verið kátir með þessa niðurstöðu. Það kom eiginlega strax fram. Það er auðvitað ekki svo eins og hér hefur verið reynt að láta í veðri vaka af hálfu þeirra stjórnarliða sem hafa talað að stöðugleikaskilyrðin hafi verið jafn mikið rædd og stöðugleikaskatturinn, það var alls ekki svo þegar forkólfar ríkisstjórnarinnar kynntu þessi mál. Það vakti líka ákveðinn ugg þegar áætlun um nauðasamninga birtist á vef ráðuneytisins strax að lokinni kynningu ríkisstjórnarforustunnar. Það sýnir manni að það er auðvitað verið að vinna eitthvað annars staðar en með þeim sem eiga svo að taka ákvörðun hér. Stöðugleikaskatturinn eins og hann var kynntur átti að skila okkur stórum fjárhæðum, að minnsta kosti mun hærri en hafa verið lagðar hér á borð í dag og í gær. Margir hafa reynt að greina tölurnar í þessu máli og hér hefur verið vitnað töluvert í greiningu Indefence. Ég ætla ekki að halda því fram að það sem þar kemur fram sé óskeikult, ekki frekar en kannski hjá Seðlabankanum, en mér finnst hins vegar athyglisvert að þarna eru færðar fram ansi sterkar röksemdir sem ég tel óskynsamlegt að ætla ekki að ræða og skoða áður en ákvörðun verður tekin um þetta mál. Mér finnst það afar óábyrgt og sérstakt svo ekki sé meira sagt að bjóða þinginu upp á slík vinnubrögð að fá ekki til samræðu þá aðila sem hafa sett fram ríkar efasemdir fyrr en þessu er lokið. Ég veit eiginlega ekki hvernig fulltrúum meiri hlutans tekst að taka þessa ákvörðun í ljósi þess sem þar kemur fram og mér þykir það afar óábyrgt. Hér eru undir afar miklir fjármunir og ég er hrædd um að á síðasta kjörtímabili hefði bókstaflega allt farið á hliðina ef við hefðum látið okkur dreyma um að leggja málið fram með þeim hætti sem hér er gert og vinna það svona. Ég gagnrýni ríkisstjórnina mjög fyrir þetta og ég gagnrýni líka að ráðherrarnir hafa ekki séð ástæðu til að vera í þingsal og taka þátt í umræðu og svara spurningum um þetta mál og svara þeirri gagnrýni sem fram hefur komið af hálfu þeirra sem hafa efasemdir. Það finnst mér líka áhyggjuefni. Þetta var eitt af því sem var lofað í kosningabaráttunni, það átti að nýta þessa peninga í alls kyns loforð eins og við munum væntanlega flest og ég held að það sé margbúið að nýta þá fjármuni sem áttu að koma út úr þessa og eiga að koma. Í kynningunni voru settar fram miklu stærri tölur en hér er niðurstaðan. Þess vegna er athyglisvert að ráðherrarnir treysti sér ekki til að vera í þingsal, hvorki í gær við umræðuna né í dag, til að svara spurningum sem hafa verið bornar fram af hálfu umsagnaraðila og þingmanna. Indefence segir að þeir telji það ekki forsvaranlegt að veita undanþágu til kröfuhafa þegar áhættan af áföllum sé skilin eftir hjá almenningi. Ég hlýt að taka undir að það er akkúrat það sem við höfum áhyggjur af, bæði varðandi þróun greiðslujafnaðar því hér virðist í raun aðeins verið horft fram til ársins 2019 og höftin sem losa á um virðast ekki duga nema bara fyrir kröfuhafa, ekki fyrir almenning, fyrirtæki eða lífeyrissjóðina eins og áður hefur verið rakið. Síðan er það ferlið þessu tengt, þ.e. hvernig eigi að losa um höftin gagnvart almenningi og fyrirtækjunum á Íslandi, það plan hefur ekki verið lagt fram þrátt fyrir að það hafi átt að birtast fyrir alllöngu síðan. Stjórnvöld héldu því fram í júní að haftaafnámsferlið ætti að vera grundvallað á, með leyfi forseta, „hagsmunum heimila og fyrirtækja enda er það skilyrði aðgerðanna að raunhagkerfið taki ekki út frekari aðlögun en þegar er orðin“. Margir telja að þetta sé ekki svo í niðurstöðunni sem hér liggur fyrir og við hljótum að velta því fyrir okkur hvers vegna það er ekki. Í gær var mörgum spurningum varpað fram í umræðunni og lögð hefur verið fram fyrirspurn í tíu liðum frá hv. þm. Birni Val Gíslasyni um þetta efni. Það verður áhugavert að sjá hverju stjórnvöld svara, sérstaklega eftir þennan fund sem haldinn verður á morgun og í ljósi þess að þá verður auðvitað búið að svara þessu, en þau svör hafa ekki komið fram í máli þeirra sem hér hafa talað, það hefur ekki verið hægt að svara því. Svo virðist sem þeir sem fara fyrir málinu hafi ekki þau svör sem þó skipta gríðarlega miklu máli, þ.e. hvað verður eftir og hvers vegna gengið hefur verið að tilboðum um t.d. afsal á hlutafé í eignarhaldsfélagi Íslandsbanka í stað þess að krefjast stöðugleikaframlags í fjármunum. Það var ekki gert gagnvart Kaupþingi. Í þessu sambandi er vert að ræða að með því sem núna liggur á borðinu koma inn í raun 8 milljarðar í peningum. Það er allt og sumt. Hitt eru eignir og mat þeirra breyttist að minnsta kosti á tiltölulega skömmum tíma, eins og t.d. Íslandsbanka úr 150 milljörðum í 185 og enginn virðist beinlínis geta fært rök fyrir því hvers vegna þegar formaður slitastjórnar nefndi fyrri töluna í sumar. Svo höfum við áhyggjur af því hverjir ætli að kaupa þessa banka. Það virðist ekki vera mikil eftirspurn erlendis eftir þeim. Auðvitað er eðlilegt í ljósi sögunnar að hafa áhyggjur af því hverjir koma til með að eignast bankana. Það væri óeðlilegt ef við hugsuðum ekki nokkur ár aftur í tímann þegar bankarnir voru einkavæddir og veltum því fyrir okkur. En fyrst og fremst koma hér inn allt of litlir fjármunir í krónutölum og þeir eiga allir, það er í rauninni skilyrt samkvæmt þessu frumvarpi, að fara til niðurgreiðslu á skuldum. Það skapar vissulega rými vegna lægri vaxtakostnaðar en ég held að ríkisstjórnarforustan sé búin að margnota þessa peninga eins og ég segi, loforð framsóknarmanna um 300 milljarða varð að 80 sem var svo greitt úr ríkissjóði, það átti bara að vera tímabundið vegna þess að þetta kæmi nú allt inn síðar meir með hrægömmum. Það má vel vera að hægt sé að nýta féð með margvíslegum hætti en þá er vert að minna á að innviðirnir eru kannski ófjármagnaðir. En það er fleira sem er athugunarvert varðandi eignirnar og bankana, m.a. það að hér er verið að meta allt upp í topp. Þrátt fyrir að ekki séu sýnilegir kaupendur að bönkunum er verið að meta þá á mjög háu verði og mun hærra en í löndunum í kringum okkur, bókfært verð þeirra er miðað við Q-hlutfall 0,9 og Deutsche Bank 0,5 en hér er gert ráð fyrir Íslandsbanka á 1 og það er auðvitað líka áhyggjuefni. Það kemur fram í áliti Seðlabankans varðandi í rauninni allar þessar tölur að gert er ráð fyrir því að allt gangi eftir og allt gangi smurt en við vitum að það er hæpið að svo fari. Í frétt RÚV í lok október þar sem er verið að ræða þessi mál er m.a. vitnað í Svein Valfells sem er eðlis- og hagfræðingur og er reyndar hluti af Indefence-hópnum. Hann gerir ráð fyrir því að kröfuhafarnir fjármagni þessa nýju banka og að fjárfesting þeirra verði með öðrum hætti hér á landi til lengri tíma þannig að áhættufjárfestar gömlu bankanna fái mikinn skattafslátt vegna þess að þeir veiti nýju bönkunum lán sem þeir geti fengið annars staðar. Hann telur líka að með þessu verði stór hluti vandans eftir, þ.e. 20% af landsframleiðslunni, það er um það bil milljón á hvert mannsbarn á Íslandi eða 4 millj. kr. eða meira á hverja fjölskyldu. Þetta mun sem sagt fara út úr landinu og hafa neikvæð áhrif á gengi íslensku krónunnar og auka verðbólguþrýsting innan lands. Hann fullyrðir að það sé bara spurning um hvenær þessi áhrif komi fram en ekki hvort. Undir þetta hafa margir tekið sem hafa verið að reyna að reikna sig út úr þessari villandi framsetningu á tölum eins og hér hefur verið rakið bæði í gær og í dag þar sem er verið að setja alls konar fjármuni inn í þessa tölu, 815 milljarða, sem hefðu hvort sem er innheimst burt séð frá öllu því sem hér er lagt til. Það hefði ekki breytt neinu um það. Og það er óeðlilegt að það sé bara gert þegar stöðugleikaframlagið er sett fram en ekki stöðugleikaskatturinn. Svo saknar maður þess verulega að ekki skuli vera samanburður á þessum tveimur leiðum, hvað þessi framsetning hefði þýtt nákvæmlega fyrir þær báðar, þ.e. ef þær tölur og þeir liðir sem taldir eru inn í stöðugleikaframlagið og hefðu hvort sem er innheimst hefðu líka verið settir inn í stöðugleikaskattsleiðina. Auðvitað eiga að liggja til grundvallar sviðsmyndir sem sýna báðar leiðirnar vegna þess að það er hægt að fara þær báðar enn þá. Þrátt fyrir að stöðugleikaskatturinn hafi í raun verið efstur í kynningum ríkisstjórnarflokkanna er þetta niðurstaðan en við fáum ekki að sjá af þeirra hálfu hvernig stöðugleikaskatturinn gæti litið út með hinni leiðinni. Það er auðvitað miður og ýtir enn þá meira undir efasemdir um það hvort við séum að fá í rauninni þá fjármuni sem við gætum fengið, hvort þeir sem ollu þessum skaða getum við sagt og eru núna að fara út úr landinu með mikla peninga gætu borgað meira.
Frú forseti. Mig langar að segja það að sá umbúnaður um þessi lög sem gengið var frá hér í vor byggðist á því að ákveðið traust var lagt á ríkisstjórnina, traust á því að ríkisstjórnin mundi hafa samráð við stjórnarandstöðuna um það hvernig yrði gengið frá samningum yrði sú leið valin. Það samráð var lítið sem ekkert og ég vil því nota þetta tækifæri og lýsa vonbrigðum mínum með það að sá frágangur sem byggðist á því að ríkisstjórninni var treyst til samráðs - mér finnst ríkisstjórnin ekki hafa staðið undir því trausti. Það er meginástæða þess að ég tel málið ekki nægjanlega rætt hér. Það hefði hugsanlega getað verið það ef við hefðum fengið tíma til að fara yfir það, en sá tími hefur ekki gefist og það er meginástæða þess að ég mun sitja hjá við afgreiðslu málsins og ekki styðja það. Ég tel enn þá mjög mörgum spurningum ósvarað.
Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur með framgöngu sinni í þessu máli og stjórnarmeirihlutinn rofið þá samstöðu sem við lögðum mikið á okkur að byggja upp um þetta mál í þágu þjóðarhagsmuna vegna þess að við töldum að það skipti miklu máli að sýna einhuga sveit þegar kæmi að því að berjast fyrir íslenskum hagsmunum. Það er mikill losaragangur á vinnslu þessa máls eins og sést á endurteknum breytingartillögum við það, og nú síðast hlaupum hér í kvöld. Eiginlega toppar það allt þegar ákveðið er að boða á morgun, þegar búið verður að samþykkja lögin öll, til fundar í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem ræddar verði eðlilegar og óhjákvæmilegar athugasemdir sem komið hafa fram frá Indefence eftir að búið er að ganga frá lagaumbúnaðinum. Ekkert sýnir betur hversu illa hefur verið staðið að málinu og [[Forseti hringir.]]þjóðinni og óháðum sérfræðingum ekki gefist færi til þess að koma að málinu í tíma, koma athugasemdum á framfæri þannig að alvöruumræða verði um þetta mikilvæga hagsmunamál. [[Forseti hringir.]]Það er þess vegna óhjákvæmilegt að sitja hjá og það er sorglegt að ríkisstjórnin skuli ekki standa undir traustinu sem henni var sýnt.
Forseti. Ég lýsi sárum vonbrigðum mínum yfir því hvernig staðið hefur verið að þessu máli. Ég tel að ríkisstjórnin hafi haft tækifæri til að kynna það og koma þannig fram við okkur í stjórnarandstöðunni að við hefðum hugsanlega getað staðið með þeim í málinu vegna þess að það er auðvitað vilji okkar allra í þessum sal að það verði farsællega leyst. Ég lýsi sárum vonbrigðum mínum yfir að þessari ríkisstjórn tókst ekki að halda þannig á málum að við værum sátt við það sem við okkur hefur verið sagt og það sem okkur hefur verið kynnt.
Frú forseti. Ég vil þakka nefndinni fyrir þá meðferð sem málið hefur hlotið hér og ágæta umfjöllun og samstarf við ráðuneytið. Það var í sjálfu sér aldrei fyrirséð að þetta þingmál mundi koma fyrir Alþingi þegar við afgreiddum frumvarpið í sumar um stöðugleikaskattinn og ræddum þá um leið stöðugleikaskilyrðin sem gátu orðið grundvöllur að slitum búanna. Þess vegna finnst mér dapurlegt að það skuli vera ágreiningur um afgreiðslu þessa máls. Við gengum þannig frá málum í sumar að leið nauðasamninga yrði ekki borin sérstaklega undir þingið. Þetta mál sem er til umræðu er lagatæknilegar breytingar til að greiða fyrir nauðasamningum. Menn geta verið ósammála því eða sammála því en nú er þeirri umræðu að ljúka og ég vil taka það fram [[Forseti hringir.]]undir lok umræðunnar að það skiptir máli að málið hefur fengið þokkalega greiðan framgang í þinginu.
Frú forseti. Ég tel að það hafi verið mikil mistök að láta þingið ekki koma að þessu máli. Það voru mistök gerð í júní þegar þetta var lagt þannig upp að það væri eingöngu í höndum Seðlabankans og hæstv. fjármálaráðherra hvernig niðurstöður yrðu í málinu, hvort valin yrði sú leið að fara fram með stöðugleikaframlag eða skattinn. Það eru mistök og ég heyrði það á hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar hér í ræðustól að það hefðu hugsanlega verið mistök að málið færi ekki aftur fyrir þingið. Ég tel að verið sé að taka gífurlega alvarlega ákvörðun með því að fara þessa leið án þess að kanna alla þá gagnrýni sem hefur komið fram á málið. Það hefur það mikil gagnrýni komið fram á málið og þetta er það stórt mál fyrir þjóðarbúið að það á ekki að taka ákvörðun fyrr en kannað er hvort sú gagnrýni á rétt á sér. Eins og þetta liggur fyrir núna er verið að skjóta vandanum til framtíðar og menn ætla [[Forseti hringir.]]bara að treysta á guð og lukkuna og krossa fingur og vona hið besta. Það er ekki boðlegt fyrir almenning og fyrirtæki í landinu. Ég segi nei við þessu máli.
Forseti. Mér finnst svolítið einkennilegt að ekki hafi verið ákveðið að kalla eftir því í dag að fá að heyra betur og svara fyrir það sem komið hefur fram í umsögn frá Indefence. Mér finnst það nauðsynlegt út frá því að þeir sem fara nú fyrir ríkisstjórn landsins eða fara með stjórnartaumana treystu mjög þeim aðilum sem starfa innan Indefence, því finnst mér einkennilegt að ekki sé vilji til að hitta þá fyrr en eftir að búið er að afgreiða málið, ég verð bara að segja það. Það eru margar spurningar sem hafa komið upp sem ég hefði viljað fá svör við, eins og t.d. hvort það sé ekki alveg öruggt að lífeyrissjóðirnir, almenningur og fyrirtæki landsins lokist ekki inni eftir þessa aðgerð. Mér finnst óþægilegt að fara óupplýst í gegnum svona flókið og stórt mál. Ég hefði viljað geta stutt málið, það verður að segjast eins og er. En ég get það ekki af því að ógagnsæið og svaraleysið er svo mikið.
Virðulegi forseti. Ég finn þörf til að útskýra afstöðu Bjartrar framtíðar í þessu máli enn einu sinni. Við lítum svo á að við séum hér einungis að sníða vankanta af löggjöf sem var samþykkt einróma í sumar og það kemur okkur ekki á óvart að þess þurfi. Þetta er gríðarlega umfangsmikið úrlausnarefni. Það er verið að gera upp heilt gjaldþrota fjármálakerfi sem hrundi og hér erum við að samþykkja löggjöf sem gerir nauðasamninga betur kleifa. Við styðjum þetta mál og breytingartillögurnar sem eru núna lagðar fram eru lagðar fram með það sama að markmiði, að gera nauðasamningsgerðina betri og einfaldari og sníða af vankanta í þeim efnum, koma í veg fyrir að hægt sé að misnota einhverja mögulega lagaklausu. Þetta eru orðnar ansi flóknar skilgreiningar. [[Forseti hringir.]] En svo er það önnur saga hvort menn styðja hugmyndir og drög að nauðasamningum sem hafa verið lögð fram [[Forseti hringir.]]og staðfest af Seðlabankanum og það vill svo til að okkur í Bjartri framtíð líst vel á þá leið til að gera upp búin sem hefur verið lögð fram.
Virðulegi forseti. Mig langaði bara að endurspegla orð hv. 12. þm. Suðvesturkjördæmis þegar hún sagði að hún hefði viljað styðja þetta mál. Ég hefði viljað geta stutt þetta mál en miðað við vinnubrögðin sem hafa verið tíunduð hér nokkrum sinnum þá er mér það ókleift og því sit ég hjá.
Frú forseti. Það má margt segja um málsmeðferðina hér og ámælisvert að hæstv. ríkisstjórn hafi því miður lagt af allt eiginlegt samráð um þetta mál og enga tilburði haft í frammi til að viðhalda þverpólitískri samstöðu um það. Miklu meira valda þó þær efasemdir sem maður hefur um að hér sé að fæðast nógu góð efnisleg lausn í höndum á ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Kröfuhafar eiga hér sannarlega að fá að fara fyrstir og einir út úr höftum og spurningarnar um þann afsláttarforgang sem þeim er verið að veita eru mjög áleitnar. Þær eru það, því miður, mann vantar sannfæringu fyrir því að hér sé að fæðast nógu góð lausn. Er það þá þannig að gaddakylfur Framsóknarflokksins hafi reynst úr silkimjúku plasti?
Frú forseti. Það er nauðsynlegt fyrst við erum hér að taka umræðuna í víðu samhengi í tengslum við þetta mál að stíga aðeins upp og fagna þeim gríðarlegu tímamótum sem verða í lok þessarar atkvæðagreiðslu þegar við ryðjum úr vegi formlega síðustu hindrununum fyrir því að slitabúin geri upp og dreifi eignum til kröfuhafa án áhrifa á gengi íslensku krónunnar. Menn hafa mikið rætt um að það sé fullkomin óvissa í þessu efni. Fyrir þinginu liggur 25 blaðsíðna skýrsla Seðlabankans um að greiðslujafnaðaráhrifunum hafi verið eytt og markaðirnir segja það sama. Lánshæfi Íslands rís, verðbréfamarkaðir á Íslandi taka við sér, greiningardeildir bankanna eru jákvæðar. Jú, vissulega hafa einhverjir lýst efasemdum um að þetta sé fullkomin aðferðafræði, en það eru örfáir aðilar. Og jafnvel hörðustu gagnrýnendur þeirrar stöðu sem uppi er núna ljúka yfirleitt máli sínu á því að segja: Ja, ég er að minnsta kosti ekki alveg viss. Frú forseti. Ég er alveg viss. Ég er alveg viss um að við erum með góða leið í höndunum. Við erum að tryggja farsæla lausn á þessu erfiða máli sem við höfum þurft að glíma við frá árinu 2008.
Virðulegi forseti. Ég vil líkt og fyrri ræðumaður, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, fagna því að við skulum standa á þessum tímamótum. Við erum að klára þetta mál, við erum að klára uppgjör við þrotabú föllnu bankanna og gerum það með því að ná fullum greiðslujöfnuði og verja lífskjör almennings. Þetta er lokaskrefið í endurreisn efnahagskerfisins eftir fjármálahrunið sem varð 2008. Ég vil segja að þrjú mikilvæg skref hafi verið stigin. Það eru neyðarlögin sem gerðu það að verkum að við gátum tekið íslenskt bankakerfi út. Það er síðan baráttan á síðasta kjörtímabili gegn því að skuldir yrðu þjóðnýttar m.a. í gegnum Icesave-samningana og nú lokauppgjörið við slitabú föllnu bankanna. Þar verjum við lífskjör almennings í öllum þessum þáttum, verjumst því að einkaskuldir séu þjóðnýttar. Það er gríðarlegt ánægjuefni að við skulum vera á þessum stað í dag og ég segi líkt og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sagði áðan: Það er mikil og breið samstaða við þetta víða í samfélaginu og því ber að fagna.
Forseti. Við greiðum hér atkvæði um þetta mál. Hæstv. fjármálaráðherra er viss. Fyrst hann er svo viss þá hefði það auðveldað okkur umfjöllun um málið ef við hefðum fengið í hendurnar einhvers konar áætlun um losun hafta, ef við hefðum fengið greiningu á þeim vanda sem eftirstöðvarnar af aflandskrónunum munu valda, ef við hefðum fengið samanburð á skattaleið og afsláttarleið og ef við hefðum fengið einhvers konar mat á áhrifum á íslenska lífeyriskerfið. Þá gætum við öll verið viss, þá gætum við staðið saman að þessu máli. En hæstv. fjármálaráðherra sem kemur hér með gorgeir og er svo viss er ekki tilbúinn til að vinna málið í samstarfi við minni hlutann í þinginu og veita tilhlýðilegar upplýsingar um það.
Virðulegi forseti. Að segja að maður sé svo viss eins og hæstv. fjármálaráðherra gerði hér áðan hlýtur að valda því að við veltum því fyrir okkur hvers vegna hann opnaði ekki á allar upplýsingar um málið og hjálpaði öllum hér inni að verða jafn vissir vegna þess að óvissan í loftinu er gríðarleg. Ég er ekki jafn viss og hæstv. fjármálaráðherra um að menn hafi valið að fara bestu leiðina vegna þess að það sem hér er kallað lokaskrefið í endurreisn efnahagslífsins af formanni þingflokks framsóknarmanna felur í sér í fyrsta lagi að ríkið er komið með 2/3 bankakerfisins í fangið. Í öðru lagi felur það líka í sér að aflandskrónuvandinn er óleystur, snjóhengjan er hér enn, þetta leysir ekki þann vanda. Og í þriðja lagi erum við að fara inn í óvissuferð með mögulega sölu eigna og hvað kemur út úr þeim. [[Forseti hringir.]]Þetta er öll vissan og þetta er lokaskrefið í endurreisn íslensks efnahagslífs. Heyr á endemi. Ég er ekki jafn viss og ég mun sitja hjá.
Frú forseti. Lofa skal dag að kveldi. Það er nú mikið eftir í þessu máli. Við vonum að sjálfsögðu að þetta gangi vel, getum lítið annað gert úr þessu. En eftir er 300 milljarða snjóhengja, eftir eru höftin á okkur sjálfum og eftir er sá hluti vandans sem hér á að fara að skjóta inn í framtíðina með því að lengja í honum. Að lokum leyfist mér vonandi að minna á það, svona í framhaldi af seinni ræðu hæstv. fjármálaráðherra, að gagnrýnislaus fullvissa um efnahagslegan óskeikulleik hefur ekki gefið góða raun á Íslandi.
Frú forseti. Við vorum í gær að ræða það mál sem á að greiða atkvæði um nú. Kallað var eftir hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra til að taka þátt í umræðunni [[Forseti hringir.]]vegna þess að þingmenn voru með margar spurningar sem þurfti að fá svör við en hann lét ekki sjá sig. [[Gripið fram í.]]En hann kemur hér … [[Gripið fram í.]]Ég bað forseta um að ná í hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, það var sérstaklega beðið um að hann yrði í salnum til að svara spurningum og hann lét ekki sjá sig. En hann stendur hér í eina mínútu til að segja okkur það að við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur vegna þess að hann sé algerlega viss.
Virðulegur forseti. Ég fagna þessari atkvæðagreiðslu og því að þetta mál sé nú loksins í höfn. Það er einkennilegt að hlusta á dylgjur og samsæriskenningar hluta stjórnarandstöðunnar en ég ætla að hrósa þingmönnum Bjartrar framtíðar fyrir að taka þá ákvörðun með okkur ríkisstjórnarflokkunum að greiða þessu atkvæði. Það er skrýtið að áhyggjur núverandi stjórnarandstöðuflokka, þ.e. Samfylkingar og Vinstri grænna, skuli snúa í þá veru á þessum degi. Þetta eru flokkarnir sem ætluðu að fara á einni nóttu með Icesave í gegnum þingið, ekki einu sinni, ekki tvisvar, heldur þrisvar. Þá var ekki verið að hafa áhyggjur af því hvernig þjóðinni mundi reiða af. Sýnt hefur verið fram á að landsmenn eru í hér forgangi, stöðugleika er ekki ógnað og það er einkennilegt að hlusta á þingmenn hrópa á ráðherra í umræður í málum sem eru hjá þinginu og þingmönnum er ætlað að leysa.
Virðulegi forseti. Ég kem upp til að gera athugasemd við fundarstjórn forseta og dagskrá þessa þings vegna þess að við erum að fara í 1. umr. um fjáraukalög og klukkan er korter yfir níu á miðvikudagskvöldi. Við erum búin að vera hér með fund eftir fund í þinginu þar sem nánast ekkert hefur verið á dagskrá, menn hafa verið að strauja einhverjum EES-málum í gegn á 20 mínútum. Þessi ríkisstjórn leggur ekki fram nein mál og svo loksins þegar kemur eitthvert mál er okkur þingmönnum boðið upp á að ræða það frá korter yfir níu til tólf í kvöld eða inn í nóttina. Þetta er ekki boðlegt og ég bið um að það verði endurskoðað hvernig menn reka þetta þing. Við þingmenn eigum rétt á því að tala um jafn stór mál í dagsbirtu við fólkið sem hefur kosið okkur hingað inn, ekki síst í ljósi þess að engin önnur aðkallandi mál liggja fyrir. Við hljótum að óska eftir því að menn endurskoði hvernig er raðað á dagskrána og að þingmönnum sé ekki boðið upp á þetta, og hvað þá ráðherrunum, með svona stór stórmál.
Forseti. Ég vil fara fram á það að þessum fundi verði slitið og fjáraukalög rædd eftir helgi. Hér erum við að tala um nýjar tekjur og ný útgjöld upp á um 10 milljarða kr. sem varða málefnasvið sem við þingmenn höfum sannarlega skoðun á og viljum tjá okkur um. Það er algerlega ólíðandi að það sé fjárlagaumræða á miðvikudagskvöldi fyrir handvömm og stjórnleysi í þinginu. Við sáum að hér var hægt að afgreiða í gegnum nefndir á hálftíma heljarinnar tæknilegar breytingar í stærsta efnahagsmáli kjörtímabilsins að minnsta kosti, þannig að ég held að hæstv. forseti ætti bara að slaka á og slíta fundi og svo tölum við um þessi mál í dagsbirtu.
Frú forseti. Það hefur verið þannig undanfarin þing að við höfum aldeilis þurft að nota hvern einasta dag allan veturinn til að ná að halda starfsáætlun þingsins. Við höfum þurft að vera út allan júnímánuð að jafnaði undanfarin ár svo ég held að okkur veiti ekki af að nýta allan tímann til að ljúka stórum málum, þar með talið kvöldið í kvöld. Klukkan er ekki nema að verða 9 og í dag er heimild … [[Gripið fram í.]]Nei, ég ætlaði að segja rúmlega 9 og það er ekki neitt. Við erum orðin þrælvön því að vera hér fram á nótt. Ég man að í tíð síðustu ríkisstjórnar þá var það alltaf kallaður aumingjaskapur þegar við þingmenn stjórnarandstöðunnar gerðum athugasemd svona um miðja nótt. Ég minnist ræðu Péturs heitins Blöndals hér úr ræðustól sem minnti á fjölskylduvæna stefnu fyrrverandi forseta en hann kafnaði eiginlega úr hlátri í miðri ræðunni enda var klukkan eitthvað um 3 um nótt. En nú er klukkan bara 20 mínútur yfir 9 og ég trúi ekki að menn ætli að fara í eitthvert málþóf út af smáatriðum. [[Forseti hringir.]]Hefjum bara umræðu um lokafjárlögin og tökum kvöldið og nóttina þess vegna í það ef menn eru í stuði. [[Gripið fram í.]]
Vinsamlegast hafið hljóð í salnum.
Virðulegi forseti. Það var samþykkt á þingflokksformannafundi á mánudag að nýta kvöldfund á þriðjudegi og opna fyrir kvöldfund á miðvikudegi með það fyrir augum að geta lokið því máli sem hér var lokið áðan og hefja umræðu um fjáraukalögin, helst að ljúka því máli til að koma því til nefndar. En það voru engin loforð gefin um að fjáraukinn yrði kláraður. Þetta var samþykkt á þingflokksflokksformannafundi svo það sé sagt og það voru þingflokksformenn allra flokka og hafi þeir ekki gert sínum þingflokki grein fyrir því þá þykir mér það miður.
Virðulegi forseti. Ég held að við séum alveg sammála um það að við getum skipulagt hlutina betur á hv. Alþingi en það þurfa fleiri en bara stjórnarliðar að koma að því borði. Nú liggur fyrir að við erum komin með samkomulag um að fara í þetta mál. Við vitum það öll hér inni að það er mikilvægt að koma málinu til hv. fjárlaganefndar þannig að við getum farið vel yfir það. Ég ætla ekki að rifja upp nema kannski örlítið hvernig þetta var á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í: Gerðu það, gerðu það.]]Ókei, út af fjölda áskorana frá hv. stjórnarandstöðu þá er hægt að fara yfir það að vökulögin sem voru samþykkt 1921 sem tryggðu sex tíma hvíld sjómanna voru margoft brotin undir forustu hv. stjórnarandstöðu, þannig að ég treysti því að við gerum það ekki núna en ég held að við eigum að byrja á þessu.
Forseti. Við í minni hlutanum veigrum okkur ekkert við því að vinna á kvöldin en við teljum að það sé of langt liðið á kvöld til að hefja fjárlagaumræðu, það sé enginn bragur á því. Ég vil upplýsa að þingflokksformaður Samfylkingarinnar upplýsti um þetta samkomulag en hér hafa orðið breytingar síðan þannig að ýmislegt hefur riðlast í dagskránni. Síðan er það kannski lýsandi þegar við stöndum hér akkúrat núna að hæstv. fjármálaráðherra kallaði fjáraukalögin sín smáatriði. Þegar hæstv. fjármálaráðherra ber ekki meiri virðingu fyrir fjárlagaumræðu en svo að hann kallar hana smáatriði, þá er kannski ekki hægt að ætlast til þess að restin af hans liði beri mikla virðingu fyrir því.
Frú forseti. Hér er verið að vitna í samkomulag sem var gert á mánudaginn og það var örugglega gert í góðri trú. En á mánudaginn vissum við ekki að það þyrfti að gera sérstaka aukabreytingartillögu í nefndaráliti við frumvarpið sem við vorum að ræða í dag. Við vissum ekki að það mundi dragast af þeim ástæðum fram eftir kvöldi og við vissum ekki að við þyrftum að byrja á að ræða fjáraukalög kl. hálftíu að kvöldi. Það má vera að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra kalli það aumingjaskap en ég var … [[Ég sagði það ekki.]]Það má vera að þú munir gera það þegar ég er búin að ljúka mínu máli. Við vorum hér í umræðunni til miðnættis, vorum mætt á nefndarfund kl. 9 í morgun og við höfum verið að glíma við erfið mál og það er ekkert sem kallar á það að fjáraukalög séu rædd núna. Fjárlaganefnd hefur nóg að gera. Við erum með stórt og mikið frumvarp [[Forseti hringir.]]sem þarf að ræða vel og lengi sem er frumvarp um opinber fjármál sem ég er viss um að hæstv. ráðherra vill endilega að nefndin ljúki sem fyrst og við getum nýtt nefndadagana í það.
Virðulegi forseti. Ég heyrði ekki betur á hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, talandi um samkomulag hér áðan, en að það hefði ekki verið gert neitt samkomulag um að ljúka málinu, fjáraukalögunum í kvöld. Hún sagði það, þannig að ég skil ekki hvað menn eru að tala um hér. Hér var sagt að einhver hefði talað um aumingjaskap að vera ekki í kvöldvinnu. Það má vel vera. En mesti aumingjaskapurinn væri líklega sá í huga þeirra sem þannig töluðu að ráðherrarnir skuli ekki leggja nein mál fram og svo loksins þegar kemur fram mál á að keyra það áfram á kvöldfundi. Það kom ágætlega fram í samantekt í fjölmiðli í dag að þrír ráðherrar í þessari ríkisstjórn hafa á þeim tveimur mánuðum sem liðnir eru af þinginu skilað núll málum inn í þingið, núll málum. Ég held að stjórnarflokkarnir ættu kannski aðeins að velta því fyrir sér hvernig þeir ætla að reka málflutning sinn í þinginu í vetur í staðinn fyrir að vera að reyna [[Forseti hringir.]]að keyra einhver mál, smáatriði sem kallað er, í gegnum umræðu á kvöldfundi, algerlega að óþörfu. Við erum búin að halda 40 mínútna þingfundi, 20 mínútna þingfundi, hvers vegna? Þetta er bara asnalegt fyrirkomulag og vinnulag.
Virðulegi forseti. Það mál sem við afgreiddum áðan fór í gegnum svolítið dæmalaust ferli. Það var unnið mjög hratt, fólk var mjög upptekið í því þannig að ég held að það sé allt í lagi að íhuga að taka mið af því. Að því sögðu ætla ég ekki að kvarta undan því að hér sé kvöldfundur um þetta mál. En mér þætti mjög vænt um að vita hversu lengi standi til að hafa þann fund vegna þess að það getur skipt verulegu máli upp á það hvernig við nýtum okkar tíma, sér í lagi þegar við erum langt fram á kvöld eins og við vorum í gær og aftur núna, mikið til í sama málinu, þá hjálpar mikið að vita fyrir fram hversu lengi við verðum hérna. Ég verð að segja að eitt af því versta við þessa kvöldfundahefð er að vita ekki hvenær við erum búin. Ef hægt er að laga bara það held ég að það yrði mikil bót í máli.
Virðulegi forseti. Hér hefur verið vísað til samkomulags þingflokksformanna frá því á mánudaginn var og það er rétt sem hér hefur komið fram að við gerðum ráð fyrir því að málinu sem verið var að greiða atkvæði um yrði lokið í vikunni. Við gerðum líka ráð fyrir því að fjármálaráðherra mælti fyrir fjáraukalögum. Þetta var allt með fyrirvara um framvinduna. Það voru engin loforð gefin um að neitt yrði klárað, bara þannig að það sé alveg skýrt. Þingflokksformenn líta ekki svo á að þeir semji málfrelsið af sínum þingmönnum. Umræðan tekur þann tíma sem hún þarf. Ég vil hins vegar til lausnar leggja það til að hæstv. fjármálaráðherra mæli fyrir fjáraukalögum, við ljúkum andsvörum við framsöguræðu hans og slítum svo fundi. Það er enginn bragur á því að fjáraukalög af slíku umfangi sem hér eru undir fari inn í nóttina vegna þess að þau verða ekki kláruð í kvöld. Það liggur þannig að umræðan um þetta mál verður ekki kláruð í kvöld þannig að best færi á því að hæstv. fjármálaráðherra fengi framsögu og við létum svo umræðuna duga í kvöld.
Virðulegi forseti. Ég er tilbúin til að ganga að þessu tilboði hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur með því skilyrði að fjárlaganefnd geti tekið málið til umfjöllunar á morgun þó að umræðu um það sé ekki lokið í þinginu því fyrir fjárlaganefnd á morgun koma gestir frá ráðuneytunum til að fjalla um frumvarp til fjáraukalaga. Það væri því gott ef við gætum sameinast um þetta í þinginu með þessum hætti. Ef ekki verður gengið að þessu skilyrði þá vil ég biðja þá nefndarmenn í fjárlaganefnd sem búa úti á landi að afturkalla flug sitt heim því ef þetta verður ekki með þessum hætti þá neyðist ég til að hafa fund í fjárlaganefnd á föstudaginn og leggja þá allan föstudaginn undir til að hefja vinnu við frumvarpið. Svona liggur staðan því í ljósi samkomulagsins sem gert var við þingflokksformenn, [[Forseti hringir.]]þá var þetta með þessum hætti. Hnikað var til þingdögum og nefndadögum og svona er staðan einfaldlega.
Frú forseti. Mér þótti hv. formaður fjárlaganefndar ekki rétta fram neina sáttarhönd.
Jú.
Í þeirri sáttarhönd fólust bara svipugöng ef ekki yrði gengið að uppleggi hennar í málinu. Það hlýtur að vera þannig að hægt sé að semja um það fyrir fram hversu lengi umræða er. Þetta er auðvitað stórt og mikið mál, fjáraukalögin, og við eigum að bera þá virðingu fyrir þeim að það sé ekki verið að mæla fyrir þeim inn í nóttina. Umræðu getur ekki lokið í þeim málum kl. 12, það segir sig sjálft. Ég styð þess vegna tillögu hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur um að hæstv. ráðherra fái tækifæri til að mæla fyrir málinu og taka andsvör og síðan bíði málið umræðu í næstu viku. [[Forseti hringir.]]Ég held að það sé það eina skynsamlega í þessu máli og hæstv. ráðherra tekur vonandi undir það.
Virðulegur forseti. Aðeins vegna þessara umræðu þá er það rétt sem fram hefur komið að rætt var um það á fundi þingflokksformanna á mánudag að greiða fyrir umfjöllun um þau tvö mál sem hafa verið á dagskrá í dag, en þar voru engin loforð um lyktir mála og allt háð framvindu og fyrirvarar fyrir öllu um umfjöllun þeirra í vikunni. Það má blasa við hverjum þjóðkjörnum fulltrúa að það fer ekki vel á því að mæla fyrir svo viðamiklu þingmáli sem fjáraukalagafrumvarpið er svo síðla kvölds sem nú er. Hér hefur komið fram ágæt tillaga frá hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur um að fjármálaráðherra mæli fyrir því, það verði andsvör og síðan verði 1. umr. frestað. Formaður fjárlaganefndar hefur lagt áherslu á að eigi að síður verði gefið færi á umfjöllun um frumvarpið í fjárlaganefnd á morgun. Ef það getur verið með þeim fyrirvara að komi frekari upplýsingar fram um 1. umr. málsins síðar sem kalli á það að einhverjir af þeim gestum verði aftur kallaðir fyrir nefndina til frekari umfjöllunar þá held ég að það sé ágæt leið til sátta, til að greiða fyrir störfum nefndarinnar og gera um leið fjármálaráðherra kleift að mæla fyrir málinu í kvöld án þess þó að umræðunni þurfi að beina inn í nóttina svo snemma þings sem nú er.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé nú að fæðast prýðislausn á því stóra og mikla vandamáli sem virðist hvíla þungt á mörgum í þessum sal í kvöld. Ég held að það sé ágætislausn ef menn geta fallist á að fjármálaráðherra mæli fyrir sínu máli og veitt verði andsvör og fjárlaganefnd taki síðan málið á dagskrá á morgun, eins og ráðgert var, og fjármálaráðuneytið og aðrir aðilar komi þá og kynni það og menn haldi sig við þá dagskrá sem gert var ráð fyrir að yrði á morgun, að sjálfsögðu með þeim fyrirvara að þeir aðilar yrðu kallaðir aftur til fundar ef nýjar upplýsingar koma fram í umræðunni þegar henni vindur fram eftir þann nefndadag sem á að vera á morgun og á mánudag.
Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2015. Með frumvarpinu er lögð fyrir Alþingi endurskoðuð tekjuáætlun og tillögur um breytingar á fjárheimildum ýmissa fjárlagaliða á árinu 2015 í samræmi við endurmat á helstu forsendum fjárlaga og framvindu ríkisfjármálanna. Tillögurnar í frumvarpinu taka einnig eftir atvikum mið af nýrri lagasetningu, ófyrirséðum útgjöldum og ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um útgjöld vegna brýnna verkefna sem fram hafa komið á árinu. Í fjárlögum ársins 2015 var annað árið í röð stefnt að því að skila afgangi á heildarjöfnuði ríkissjóðs sem svaraði til 3,5 milljarða kr. Að óbreyttu er útlit fyrir að afkoma ríkissjóðs verði talsvert betri en gengið var út frá í gildandi fjárlögum. Frumvarpið gerir þannig ráð fyrir að heildartekjur aukist um 26,4 milljarða kr. frá áætlun fjárlaga og að heildarfjárheimildir vegna útgjalda hækki um 9,4 milljarða kr. Þannig er áætlað að afgangur á heildarjöfnuði verði 20,6 milljarðar kr. á árinu 2015, þ.e. 17,1 milljarði kr. betri á rekstrargrunni en samkvæmt fjárlögum. Stærstur hluti bættrar afkomu frá fjárlögum skýrist af um það bil 15 milljarða kr. hærri arðgreiðslum frá fjármálastofnunum en reiknað hafði verið með í forsendum fjárlaga, einkum frá Landsbanka Íslands. Að frátöldum þeim arðgreiðslum er gert ráð fyrir að heildarafkoma yfirstandandi árs verði áþekk og áætlað var í fjárlögum. Að baki þeirri áætlun standa hins vegar talsverðar veltubreytingar og einnig innbyrðis breytingar á milli ýmissa stærða, bæði á tekju- og útgjaldahliðinni. Gert er ráð fyrir að frumjöfnuður ríkissjóðs verði 79,9 milljarðar kr. á árinu 2015 samkvæmt þessari áætlun, en það svarar til 3,7% af vergri landsframleiðslu. Það felur í sér að frumjöfnuður batni um 12 milljarða frá gildandi fjárlögum og verði þar með umtalsvert betri á rekstrargrunni á þessu ári en gert var ráð fyrir. Samkvæmt frumvarpinu aukast tekjur ríkissjóðs eins og fyrr segir um 26,4 milljarða kr. frá gildandi fjárlögum, þ.e. sem nemur 4% frá áætlun fjárlaga. Gert er ráð fyrir því að vaxtatekjur lækki um hátt í 700 milljónir kr. þannig að frumtekjur aukast um rúmlega 27 milljarða kr. Ber þar helst að nefna að skatttekjur aukast um 14,2 milljarða kr. vegna hagstæðari framvindu efnahagsmála á yfirstandandi ári en spár gáfu til kynna í forsendum fjárlaga. Þróun helstu skattstofna á fyrri helmingi ársins er þó í megindráttum í samræmi við áætlun fjárlaga. Á síðari hluta ársins er búist við því að einkaneyslan vaxi hraðar eftir því sem niðurstöður í kjaramálum leiða til aukningar ráðstöfunartekna heimila á sama tíma og atvinnustig verður áfram hátt, m.a. vegna vaxtar í ferðaþjónustugreinum. Þá eru arðgreiðslur í ríkissjóð 15 milljarðar kr. umfram áætlun fjárlaga, eins og áður er um getið, en um er að ræða hærri arðgreiðslur, einkum frá Landsbankanum. Á móti þessu vegur 3 milljarða lægri arðgreiðsla frá Seðlabanka Íslands og öðrum aðilum. Ég vek athygli á því að nú í byrjun nóvember er unnið að endurmati á tekjuhorfum fyrir yfirstandandi ár, m.a. með hliðsjón af endurskoðaðri þjóðhagsspá og innheimtunni nú þegar lengra er liðið á árið. Ef að líkum lætur má vænta einhverra breytinga á áætluninni í tillögum sem koma fram fyrir 2. umr. frumvarpsins. Frú forseti. Horfur eru á að heildarútgjöld verði 9,4 milljörðum hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum en að frumútgjöld hækki um 15 milljarða. Breyting á útgjöldum skiptist þannig að útgjaldaskuldbindingar aukast um 12,7 milljarða umfram það sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Á móti vegur lækkun annarra útgjaldaskuldbindinga sem nemur samtals 1,1 milljarði. Fjármagnstekjuskattur sem ríkissjóður greiðir og útgjöld sem fjármögnuð eru með mörkuðum ríkistekjum og hafa ekki áhrif á afkomu hækka um 3,4 milljarða. Loks lækka vaxtagjöld um 5,7 milljarða. Aukning útgjaldaskuldbindinga um 12,7 milljarða skýrist í fyrsta lagi af 2,1 milljarðs kr. umframútgjöldum sjúkratrygginga samkvæmt endurmati á útgjöldum fyrri hluta ársins. Meginskýringin á halla sjúkratrygginga á yfirstandandi ári, líkt og á árinu 2014, er að ekki hefur verið gripið til ráðstafana til að breyta kostnaðarhlutdeild sjúklinga í takt við hækkun á einingaverði til sérfræðilækna í nýjum þjónustusamningi sem tók gildi í ársbyrjun 2014 líkt og forsendur fjárlaga 2015 gerðu ráð fyrir. Útlit er fyrir að halli á liðnum verði á annan milljarð króna af þessum sökum. Ef ekki verður gripið til ráðstafana á síðara hluta ársins kunna umframútgjöldin að verða nokkru meiri en hér hefur verið gert ráð fyrir. Hér er um að ræða mál sem þó nokkuð hefur verið rætt um hér í þingsal á þeirri forsendu að ríkið hafi nú þegar hækkað gjaldskrárnar. Ég hef margítrekað bent á það í ræðustól að það hefur ekki orðið þótt það hafi verið boðað og af þeim sökum hefur ríkið eftir gerð samninga við sérfræðilækna létt mjög verulega, sem nemur þessum fjárhæðum sem við erum hér að ræða um, kostnaðarhlutdeild af sjúklingum. Þessu er mikilvægt að halda til haga í umræðunni um kostnaðarhlutdeild sjúklinga. Í öðru lagi er gert ráð fyrir viðbótarframlögum til framkvæmda á ferðamannastöðum og til styrkingar og viðhalds á vegakerfinu vegna stóraukins ferðamannastraums til landsins. Annars vegar er gert ráð fyrir 1,8 milljarða kr. einskiptisframlagi til Vegagerðarinnar sem skiptist í 1,3 milljarða stofnkostnaðarframlag til tiltekinna vegaframkvæmda og hins vegar 500 millj. kr. framlag til styrkingar, endurbóta og viðhalds á bundnu slitlagi á umferðarmiklum vegum. Þær vegaframkvæmdir sem framlagið rennur til eru Dettifossvegur, Kjósarskarðsvegur, Kaldidalur og Uxahryggir. Hins vegar er gert ráð fyrir 850 millj. kr. einskiptisframlagi til uppbyggingar- og verndaraðgerða á ferðamannastöðum sem eru í eigu eða umsjón ríkisins. Með auknum ferðamannafjölda hefur þörfin fyrir uppbyggingu og viðhald innviða á ferðamannastöðum orðið aðkallandi enda margir staðir sem liggja undir skemmdum. Í ljósi þess að vinnu við fyrirkomulag á fjármögnun framkvæmda á ferðamannastöðum hefur seinkað er brugðist við á yfirstandandi ári með almennum framlögum úr ríkissjóði. Gera má ráð fyrir að tekjuöflun á móti verði áfram til skoðunar og gæti komið til framkvæmda síðar. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir 1,2 milljarða kr. auknu framlagi vegna hækkana á eftirlaunum bótaþega í B-deild LSR sem þegar hafa hafið töku lífeyris. Um er að ræða aukin útgjöld með hliðsjón af greiðslum fyrstu níu mánuði ársins ásamt framreikningi það sem eftir lifir árs. Framreikningurinn inniheldur aðeins upplýsingar um fjárhæðir sem þegar hafa komið til greiðslu en ekki aðrar hækkanir sem gætu orðið síðar á árinu eins og vegna væntanlegra kjarasamninga. Í fjórða lagi er lagt til 1,1 milljarðs viðbótarframlag til að standa straum af uppsöfnuðum halla þjónustuliðar Vegagerðarinnar í ársbyrjun 2015 sem fyrst og fremst skýrist af auknum kostnaði við vetrarþjónustu. Það er umhugsunarefni hversu mjög útgjöld til snjómoksturs og vetrarþjónustu hafa farið fram úr áætlun fjárlaga ár eftir ár og þegar saman er tekið hleypur mismunur á því sem áætlað hefur verið hér í fjárlagagerðinni og því sem hefur orðið niðurstaðan á mörgum milljörðum, eingöngu vegna snjómoksturs og vetrarþjónustu. Ég tel mikilvægt að fjárlaganefnd gefi þessum lið sérstakan gaum þegar hann kemur til umfjöllunar í framtíðinni, að við séum ekki í ljósi reynslunnar að vanáætla fyrir þessum þjónustulið og að sama skapi hlýtur að þurfa að huga að því eftir að þessi mál hafa verið tekin til sérstakrar skoðunar hvort við framkvæmd fjárlaga sé fylgt þeim meginlínum sem lagt er upp með. Þar vísa ég til þess að í vetrarþjónustu, eins og annars staðar í stofnanakerfinu, er ekki hægt að útiloka að menn þurfi að aðlaga þjónustustigið að þeim veruleika sem mönnum er búinn við fjárlagagerðina. Það er hinn kaldi veruleiki svo margra stofnana í ríkiskerfinu og hlýtur að eiga við í Vegagerðinni. Þetta segi ég jafnvel þótt ég geri mér grein fyrir því hversu miklu vetrarþjónustan skiptir íbúa landsins, atvinnustarfsemina víða um hinar dreifðu byggðir, ferðaþjónustufyrirtæki og aðra slíka, en það sama gildir bara svo víða annars staðar, í velferðarþjónustu, heilbrigðismálum og annars staðar. Í fimmta lagi er gert ráð fyrir 850 millj. kr. hærri framlögum vegna aðgerða stjórnvalda til lækkunar á höfuðstól verðtryggðra húsnæðislána á yfirstandandi ári. Meginskýringin á aukinni fjárþörf liggur í því að í endurmetinni áætlun er nú gert ráð fyrir að stærri hluti niðurfærslunnar fari í gegnum gjaldahlið ríkissjóðs í stað tekjuhliðar í formi sérstaks persónuafsláttar eins og forsendur fjárlaga gerðu ráð fyrir. Í sjötta lagi er gert ráð fyrir 825 millj. kr. aukaframlagi til samræmis við samþykkt ríkisstjórnarinnar um aukin framlög vegna móttöku flóttamanna. Samþykktin gerði ráð fyrir 1 milljarðs framlagi á yfirstandandi ári en við nánari skoðun kom í ljós að gert er ráð fyrir að hluti þeirrar fjárhæðar muni ekki falla til fyrr en á árinu 2016. Er gert ráð fyrir að framlög við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 2016 verði aukin til samræmis við það. Af öðrum stórum útgjaldatilefnum má nefna 716 millj. kr. aukið framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til samræmis við endurskoðaða áætlun um skatttekjur ríkissjóðs árið 2015, 705 milljóna umframútgjöldum í málskostnaði opinberra mála, sem skýrist að hluta til af hækkun á málsvarnarlaunum og þóknunum til verjenda, og loks 309 millj. kr. auknum útgjöldum þar sem fallið hefur verið frá fyrirhugaðri lækkun á framlagi vegna jöfnunar á örorkubyrði lífeyrissjóða. Aðrar auknar útgjaldaskuldbindingar nema samtals 2,2 milljörðum kr. Á móti vegur helst til lækkunar endurmat á útgjöldum nokkurra kerfislægra útgjaldaliða á yfirstandandi ári sem nemur 940 milljónum. Þannig er gert ráð fyrir að útgjöld barnabóta verði um 600 milljónum lægri en áætlað var í fjárlögum, útgjöld vegna vaxtabóta verði 200 milljónum lægri og útgjöld Ábyrgðasjóðs launa lægri sem nemur 140 milljónum. Útgjöld sem fjármögnuð eru með ríkistekjum hækka um tæplega 3,5 milljarða í frumvarpinu. Aukningin skýrist nær alfarið af fjármagnstekjuskatti sem ríkissjóður greiðir sjálfum sér og er að nær öllu leyti vegna hærri arðgreiðslna sem áður var vikið að, frá viðskiptabönkunum, sér í lagi frá Landsbankanum. Endurmetin áætlun á vaxtagjöldum ríkissjóðs gerir ráð fyrir 5,7 milljarða lækkun frá núgildandi fjárlögum. Lækkunin er að mestu leyti vegna lægri vaxtagjalda af innlendum lánum sem má rekja til lægra vaxtastigs á árinu en reiknað var með við gerð fjárlaga. Samkvæmt vinnuspá Hagstofunnar í júní er reiknað með lægri stýrivöxtum árið 2015 sem nemur hálfu prósentustigi frá forsendum fjárlaga. Breytingin hefur áhrif á vaxtagjöld vegna ríkisbréfa, ríkisvíxla, skuldabréfs Seðlabanka Íslands og RIKH 18. Þar að auki hefur stýrivaxtahækkunin sem þó varð haft takmörkuð áhrif á ávöxtunarkröfu ríkisskuldabréfa vegna mikillar eftirspurnar eftir bréfunum, m.a. frá erlendum fjárfestum. Þá er rétt að geta þess að þegar hefur verið ráðstafað samtals 5,7 milljörðum af liðnum Ófyrirséð útgjöld á yfirstandandi ári. Munar þar mestu að 5,1 milljarði hefur verið ráðstafað vegna endurmats á launaforsendum fjárlaga vegna kjarasamninga á árunum 2014 og 2015. Vonir standa til að í nóvember verði hægt að fara í heildarendurmat á launakostnaði ríkisaðila sem fjármagnaðir eru úr ríkissjóði með hliðsjón af gerðardómi og þeim kjarasamningum sem gerðir hafa verið á seinni hluta þessa árs. Gert er ráð fyrir að viðeigandi breytingar verði gerðar á frumvarpinu ef til þess þarf að koma áður en það fer til lokaafgreiðslu á Alþingi. Þá er í frumvarpinu lagt til að flytja 405 millj. kr. af liðnum til stofnana vegna eldgosa norðan Vatnajökuls haustið 2014. Þetta er liðurinn Ófyrirséð útgjöld. Þótt gosinu hafi lokið í febrúar á þessu ári var það mat stjórnvalda að þörf væri á áframhaldandi aðgerðum vegna umbrotanna og vöktun og eftirliti umfram það sem telst hluti af daglegum rekstri og verkefnum stofnana. Ríkisstjórnin samþykkti því í apríl sl. að veita nokkrum stofnunum aukin fjárframlög að upphæð 405 millj. kr. á árinu 2015 vegna áfallins kostnaðar í janúar og febrúar og áætluðum kostnaði í mars og fram í september. Þá vil ég einnig vekja athygli á því að á yfirstandandi ári hafa verkföll orðið til þess að skerða þjónustu ýmissa heilbrigðisstofnana sem hefur leitt til þess að biðlistar eftir ýmsum læknisaðgerðum hafi lengst í heilbrigðiskerfinu. Í kjölfar umfjöllunar um málið í ríkisstjórn eru velferðarráðuneytið og fjármála- og efnahagsráðuneytið að skoða hvernig unnt yrði að koma við fjölgun aðgerða með fjármögnun og þá er horft til þess að hún væri tengd árangri í styttingu biðlista og hvort ef til vill yrði hægt að hefjast handa að einhverju marki á þessu ári. Í öllu falli væri gert ráð fyrir að taka það upp við afgreiðslu á fjárlagafrumvarpinu fyrir komandi ár. Í ríkisstjórn lagði heilbrigðisráðherra sem sagt fram þá tillögu að ráðist yrði í sérstakt átak til að stytta biðlista og þá var samþykkt að styðja þær áherslur. Í þessu frumvarpi er ekki komin fram útfærð tillaga sem gæti orðið að gagni í þessu efni á árinu 2015 en vegna þeirrar vinnu sem nú stendur yfir milli ráðuneytanna, fjármála- og efnahagsráðuneytisins og velferðarráðuneytisins, heilbrigðisráðherra, vil ég hafa getið þess hér að tillaga til þess að hefja þetta átak þegar á yfirstandandi ári kann að koma til meðferðar þingsins á málinu. Virðulegi forseti. Ég mun nú gera grein fyrir breytingum á lánsfjármálum ríkissjóðs, ríkisfyrirtækja og sjóða sem fram koma í 3. gr. frumvarpsins. Í 1. tölulið er lagt til að almenn lántökuheimild fjármála- og efnahagsráðherra fyrir hönd ríkissjóðs verði 55 milljarðar. Við afgreiðslu fjárlaga var áætlað að lántökur A-hluta ríkissjóðs á þessu ári yrðu 60 milljarðar, allar innan lands. Breyting frá fjárlögum nemur 5 milljörðum til lækkunar og er í samræmi við endurmetna lánsfjáráætlun ríkissjóðs fyrir yfirstandandi ár. Í 2. tölulið eru lagðar til breytingar á endurlánaheimildum ríkissjóðs til samræmis við horfur fyrir árið í ár. Lögð er til 500 millj. kr. lækkun á endurlánaheimild til Vaðlaheiðarganga hf. sem við það verður 2,1 milljarður í samræmi við endurmetna áætlun. Í 3. tölulið eru lagðar til breytingar á heimildum til að veita ríkisábyrgð á lántökum fyrirtækja og sjóða sem heimild hafa til lántöku í sérlögum. Um er að ræða eina breytingu sem felst í 18 milljarða kr. lækkun á lántökuheimild Landsvirkjunar. Fyrirtækið fékk 57 milljarða kr. heimild til lántöku með ríkisábyrgð í fjárlögum. Nú er hins vegar útlit fyrir að endurfjármögnun verði mun minni en áður var áætlað og að lántökur fyrirtækisins í ár verði alls 39 milljarðar kr. Í 4. tölulið er lagt til að sérstök lántökuheimild til endurfjármögnunar á lánum sem tekin voru til styrkingar á gjaldeyrisvaraforða verði 70 milljarðar kr. Í fjárlögum er heimild fyrir allt að 200 milljarða kr. lántöku í þessu skyni og er breytingin því 130 milljarðar til lækkunar. Fjárlagaheimildin hefur enn ekki verið nýtt en í endurmetinni lánsfjáráætlun er miðað við að endurfjármagna allt að 70 milljarða af þessum skuldum ríkissjóðs ef aðstæður á fjármálamarkaði verða taldar hagstæðar til þess. Sótt er um þrjár heimildir í frumvarpinu og er gerð grein fyrir þeim í 4. gr. þess. Í fyrsta lagi er sótt um heimild til að kaupa eða leigja hentugt húsnæði fyrir embætti ríkissaksóknara og héraðssaksóknara. Í öðru lagi er sótt um heimild til að gerast stofnaðili að Innviðafjárfestingabanka Asíu og samþykkja að hlutur íslenska ríkisins verði 17,6 milljónir bandaríkjadala eða 0,0179% af stofnfé bankans. Í þriðja lagi er lagt til að heimila RÚV ohf. að ganga til samninga við Reykjavíkurborg um skipulag og sölu á lóðarréttindum við Efstaleiti 1 í Reykjavík, enda verði andvirði hlutar RÚV ohf. nýtt til að lækka skuldir félagsins. Virðulegur forseti. Rétt er að vekja athygli á því að í frumvarpinu eru ekki tekin inn hugsanleg fjárhagsáhrif á ríkissjóð í tengslum við losun fjármagnshafta. Slitabú föllnu bankanna hafa samþykkt að greiða stöðugleikaframlög á yfirstandandi ári til að geta gengið til nauðasamninga. Hér á Alþingi í dag var samþykkt frumvarp sem á að greiða fyrir framgangi þeirra fyrirætlana slitabúanna að ljúka nauðasamningagerð en frá og með þeim tíma sem Seðlabankinn staðfestir að fallist sé á undanþágubeiðnir er málið í raun og veru úr höndum þingsins, ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans og komið í hendur slitabúanna og dómstóla. Gangi þessi áform slitabúanna eftir þurfa þau ekki að greiða 39% stöðugleikaskatt á næsta ári. Við frágang frumvarpsins lá á hinn bóginn ekki fyrir nægilega heildstætt mat á tillögum slitabúanna og þeim fjármunum og eignum sem kunna að færast til ríkisins frá slitabúunum og að hvaða marki það gerist á þessu ári eða eftir atvikum á næsta ári. Verði fallist á stöðugleikaframlög slitabúanna er ekki hægt að útiloka að gera þurfi viðeigandi breytingar á fjáraukalagafrumvarpinu áður en það verði tekið til endanlegrar afgreiðslu á Alþingi en þó má segja að með þeim töfum sem hafa orðið á afgreiðslu þess frumvarps sem ég vísaði hér til og var afgreitt héðan eftir 3. umr. og atkvæðagreiðslu fyrr í kvöld og þar af leiðandi einnig töflum á því að boðað yrði til kröfuhafafunda í einstökum slitabúum hafa aukist mjög líkur á því að það verði ekki fyrr en á næsta ári sem þessi framlög hafi áhrif á ríkisfjármálin. Þannig má áætla að áhrifin muni frekar snúa að umræðu hér í þinginu um fjárlagafrumvarp fyrir árið 2016 en síður um það frumvarp sem hér er verið að ræða. Virðulegi forseti. Ég hef nú farið yfir helstu þætti þessa frumvarps til fjáraukalaga fyrir árið 2015. Ég legg til að frumvarpinu verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar þingsins.
Frú forseti. Á bls. 42 í fjáraukalagafrumvarpinu er farið yfir hlutverk fjáraukalaga samkvæmt fjárreiðulögum en fjárreiðulög gera ráð fyrir að allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir komi fram í fjárlögum en í fjáraukalögum innan fjárhagsársins verði leitað eftir heimildum fyrir þeim fjárráðstöfunum sem ekki er hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Þrátt fyrir þessi ákvæði í fjárreiðulögum eru hér nokkur atriði og nokkrar tillögur sem voru algerlega fyrir séðar. Ég vil nefna vegagerð vegna álags vegna fjölgunar ferðamanna. Gerðar voru tillögur um fjárveitingu í það. Það var fellt af stjórnarmeirihlutanum. Tillögurnar komu svo í fjáraukalögum. Hið má segja um framkvæmdir á ferðamannastöðum. Það var nefnt í nefndaráliti, það var í umræðum og tillögur settar fram en stjórnarmeirihlutinn felldi þær. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að hann semur [[Forseti hringir.]]fjáraukalög sem fara með svo skýrum hætti gegn hlutverki fjárreiðulaga?
Frú forseti. Það er á endanum í höndum þingsins að taka afstöðu til tillögu af þessum toga. Ég kem inn með frumvarp í þessum búningi eftir samþykkt í ríkisstjórn, sem lýtur að því að við föllumst á að fara í nokkur brýn átaksverkefni í vegamálum, annars vegar vegna þess að ferðamannafjöldinn heldur áfram að aukast og viðkomandi vegir eru undir gríðarlega miklu álagi og það verður ekki beðið mikið lengur með átak í þeim efnum og hins vegar vegna þess að á þeim tíma sem þessi tillaga kom fram í ríkisstjórn lá fyrir að afkomuhorfur á yfirstandandi ári væru töluvert umfram það sem lagt var upp með í fjárlögunum. Þegar þetta tvennt kemur saman tel ég að það sé komin ágætisréttlæting fyrir því að málið sé lagt fyrir þingið í þeim búningi, en þingið á síðasta orðið um þetta.
Frú forseti. Ég vona að við getum farið betur yfir þetta þegar við förum í umræðu. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra verði þá í þingsal til að fara betur yfir þessi mál. Mig langar til að spyrja í seinna andsvari út í áætlanir um arð frá bönkunum. Það gerist slag í slag að arður er miklu meiri en áætlað hefur verið. Við í fjárlaganefnd vildum reyna að áætla betur fyrir árið 2015 en gert var í fjárlögunum vegna þess að okkur grunaði að áætlunin væri allt of lág sem kom svo á daginn. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig getur staðið á því að fjárlög eru samþykkt seint í desember með ákveðnum upphæðum og síðan eru arðgreiðslur Landsbankans samþykktar af sama aðila fyrir hönd eiganda bankans nokkrum vikum seinna? Er ekki hægt að fá þessar upplýsingar áður en fjárlögin eru samþykkt? Góð áætlanagerð skiptir máli, bæði á tekjuhlið og gjaldahlið, fyrir okkur sem eigum að veita framkvæmdarvaldinu aðhald og fylgjast með framkvæmd fjárlaga.
Frú forseti. Ég vil fyrst taka það fram að ég hef lagt alveg sérstaka áherslu á að koma ekki með tillögur í fjáraukalagagerðinni sem er ekki raunverulegt tilefni fyrir í þá umræðu. Ég tel að þegar grannt er skoðað hafi það heyrt til algerra undantekninga að ríkisstjórnin hafi ákveðið að senda hingað inn undir fjáraukalagaumræðu einhver útgjaldalagatilefni sem voru fyrir séð eins og lagatextinn segir. Varðandi áætlanir, m.a. um arðinn, get ég tekið undir það með hv. þingmanni að það skiptir máli að áætlanagerðin sé raunsæ og ábyggileg. Í fjármála- og efnahagsráðuneytinu gerum við ekki sjálfstæða áætlun um arðgreiðslur heldur köllum eftir áætlun í þeim efnum frá viðkomandi aðilum, í þessu tilviki frá Bankasýslunni, og við setjum inn í fjárlagafrumvarpið þær áætlanir sem okkur berast þaðan. Það er síðan stjórnar bankans, Landsbankans í þessu tilviki, að gera tillögur um arðgreiðslur og þær þarf síðan að samþykkja á hluthafafundi. Það gerist ekki fyrr en eftir samþykkt fjárlaga. Þegar arðgreiðslurnar verða [[Forseti hringir.]]hærri, eins og á við í þessu tilviki, þá er það í sjálfu sér lúxusvandamál í mínum huga.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Mig langar að byrja á því að segja að staðan er kannski svona að mestu leyti vegna hinna auknu arðgreiðslna. Þegar þær eru dregnar frá versnar frumjöfnuðurinn um liðlega 3 milljarða frá áætlun fjárlaga, segir hér á bls. 44. En mig langaði í þessu stutta andsvari að spyrja hæstv. ráðherra, af því að mér finnst einkennilegt að ekki sé gert ráð fyrir áhrifum kjarasamninga nema að litlu leyti í frumvarpinu, hvort ráðuneytið hafi ekki verið búið að meta áhrif kjarasamninga áður en ríkið skrifaði undir. Þetta frumvarp er nýkomið fram og talað er um að ekki sé tekið tillit til gerðardóms. Mér finnst mjög sérstakt ef svo hefur ekki verið. Mig langar líka til að spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna 428 milljarðar í ófyrirséðum útgjöldum eru felldir niður þar sem maður hefði kannski hugsað sér að taka ætti peningana úr frumvarpi til fjáraukalaga.
Frú forseti. Ég gerði grein fyrir því að liðurinn Ófyrirséð útgjöld er mjög vel nýttur í þessu frumvarpi, sérstaklega vegna kjaraþróunar. Hvað viðvíkur niðurstöðu gerðardóms þá varðaði hún einungis lítinn hluta vinnumarkaðarins. Að því marki sem gerðardómur veitti vísbendingu fyrir þá sem hann batt þá tel ég að ekkert skorti upp á að frumvarpið sýni þau áhrif. En hins vegar er ekki gengið út frá því í frumvarpinu að gerðardómur muni gilda fyrir aðra en þá sem hann batt. Ég tel að okkur í ráðuneytinu hafi verið ákveðin vorkunn í þeirri stöðu að þegar frumvarpið var tekið saman stóðu enn yfir kjaradeilur við stóran hóp opinberra starfsmanna og þess vegna held ég þeim fyrirvara til haga að við erum enn að meta endanleg áhrif af samningum þessa árs fyrir árið í heild og munum, ef þörf krefur, koma með tillögur til breytinga áður en málið er afgreitt héðan.
Frú forseti. Ég hefði viljað sjá betur útfærðar tölur í frumvarpinu og þá leiðréttinguna á milli umræðna. Annað sem mig langar til að vekja athygli ráðherra á og spyrja út í er hvort það geti verið mistök að á bls. 45 í frumvarpinu stendur, varðandi arðgreiðslur og lækkun frá Seðlabankanum, að það séu 3 milljarðar en 2,1 milljarður á bls. 52 og ég spyr hvor talan sé réttari. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra: Verið er að tala um að ekki eigi að færa fjárheimildir milli fjárfestinga og rekstrar. Hins vegar er gerð tillaga um það hjá Fjársýslunni að færa 40 millj. kr. á milli þessara þátta. Það er ekki í samræmi við opinberu fjárlögin, sem við erum að vinna með hér, og síðan væri áhugavert að vita af hverju ekki var búið að ráða nýjan fjársýslustjóra sem hefði haft mikil áhrif varðandi hið nýja frumvarp um opinber fjármál; það er enginn í brúnni þar fyrr en þá eftir áramótin. Það er þetta tvennt, það er arðgreiðslan á bls. 45 og svo á bls. 52, þar sem annars vegar er talað um lækkun upp á 3 milljarða og hins vegar 2,1 milljarð.
Frú forseti. Ég vék að breytingum vegna arðgreiðslna frá Seðlabankanum í framsögu minni og ég tel að skýringar séu á þessum mun á tölunum á tilvitnuðum blaðsíðum en ég er ekki í aðstöðu til að kynna mér það á milli þess sem ég hlýði á andsvör. Varðandi Fjársýsluna þá er það í eðlilegum farvegi. Fráfarandi fjársýslustjóri óskaði eftir því að gerðar yrðu breytingar á hans högum og aðstoðarfjársýslustjóri hefur gegnt störfum hans á undanförnum mánuðum. En staðan hefur verið auglýst og auglýsingafrestur er útrunninn og við gerum ráð fyrir því að ráðið verði í stöðuna á næstunni.
Virðulegi forseti. Ég var að vonast eftir því að við mundum fá lítið og krúttlegt frumvarp til fjáraukalaga að þessu sinni, því að við höfum nóg að gera í fjárlaganefnd. En svo er ekki og enn og aftur er ótrúlega mikið af liðum hérna sem eiga ekkert erindi í frumvarp til fjáraukalaga. Það vakti athygli mína að hæstv. ráðherra skyldi segja að þessi ríkisstjórn hefði aldrei sett liði inn á fjáraukalagafrumvarp sem ekki ættu heima þar, því að ég er enn að jafna mig eftir fjáraukalagafrumvarpið 2013 þegar það var meira að segja beðið um aukafjárveitingu vegna þess að forsetaembættið þurfti að búa til fleiri fálkaorður. Ég hvet hæstv. fjármálaráðherra til að lesa nefndarálit minni hlutans, bæði árið 2013 og 2014. Núna erum við til dæmis með gamlar sögur eins og Framkvæmdasjóð ferðamannastaða þar sem verið er að tala um 850 milljónir í þessu frumvarpi. Í fyrra voru það umtalsverðar upphæðir, ég man það ekki, 600 og eitthvað milljónir, og mig minnir að það hafi líka verið 2013. Er hæstv. ráðherra ekki sammála því að ófært sé að geta ekki gert betri áætlanir en þetta [[Forseti hringir.]]og vera sífellt að koma með þennan lið aftur inn á fjáraukalög?
Frú forseti. Það sem ég tók fram áðan í öðru andsvari var að ríkisstjórnin hefur haldið þessu í algeru lágmarki og ég hef keppst við að halda frá fjáraukalögum málum sem frekar ættu heima inni á fjárlögum næsta árs. Það hafa komið einhverjar tillögur í fjáraukalögum undanfarin ár og það má kannski finna dæmi í þessu fjáraukalagafrumvarpi þar sem menn geta spurt sig: Eru þetta útgjöld sem með öllu voru ófyrirséð? Það má eflaust finna einhver dæmi um slíkt. En við komum þá með þau hingað með skýringum og ég er ávallt tilbúinn til að taka þá umræðu og á endanum er það undir þinginu sjálfu komið hvort það ber að fallast á þau rök sem færð eru fyrir þegar þetta á við. Ég nefndi sérstaklega vegaframkvæmdir í fyrra andsvari, [[Forseti hringir.]]en við hv. þingmaður erum í grundvallaratriðum sammála um að fjáraukalögin hafa lögboðinn tilgang og það ber að halda sig við hann.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja út í lið á bls. 78 sem er lækniskostnaður og er upphæðin 1,2 milljarðar. Þetta var það sama á síðasta ári vegna þess að stjórnvöld settu ekki reglugerð sem þau boðuð þó í fjárlagafrumvarpinu. Þetta finnst mér vera mjög alvarlegt. Við getum verið ánægð með það að kostnaður sjúklinga var lægri en þetta eru engin vinnubrögð. Það er ekki hægt að koma svona eftir á. Þingið samþykki fjárlög þar sem gengið er út frá því að sett yrði reglugerð. Ef markmiðið er að lækka kostnað sjúklinga þá setjum við upphæðina að sjálfsögðu inn í fjárlögin. Ég hefði haldið að þetta væri brot á fjárlögum. Hvað segir hæstv. ráðherra um þetta?
Frú forseti. Það væri brot á fjárlögum að hækka ekki gjaldskrána þrátt fyrir að þingið hefði hafnað þeirri tillögu sem hér er lögð fyrir þingið. Fallist þingið hins vegar á tillöguna er með því tekin afstaða til þess sem lagt er upp með af heilbrigðisráðherra, að gjaldskráin verði ekki hækkuð þrátt fyrir boðuð áform í því efni. Það eru margar ástæður fyrir því að heilbrigðisráðherra hefur horfið frá áformum um hækkun gjaldskrárinnar og það hefur gerst ítrekað. Hún hefur hækkað örlítið frá gerð samnings við sérfræðilækna. Hér hefur lengi verið haldið uppi umræðu um það í þinginu að vegna þessara áforma hafi kostnaðarhlutdeild sjúklinga verið stóraukin. Niðurstaðan með þessu er hins vegar sú að ríkið hefur létt verulega undir með kostnaðarþátttöku sjúklinga vegna sérfræðilækningaþjónustu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir ágæta kynningu á þessu frumvarpi. Ég fagna líka niðurstöðunni sem er öllu vænlegri, vænkast um 17 milljarða frá fjárlagafrumvarpinu sjálfu. Því ber að fagna, það er mjög ánægjulegt. Ég vildi grennslast um það sem stendur á bls. 45 um að nú sé gert ráð fyrir því að sala á samtals 35% eignarhlut í Landsbankanum muni öll fara fram á árinu 2016. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji það líklegt í ljósi þess að nú gæti Arion banki farið í söluferli og svo komi hugsanlega Íslandsbanki í hendur ríkisins, hvort það sé raunhæft og jafnvel æskilegt ef markmiðið er að ná góðu verði fyrir Landsbankann að ráðast í þessa sölu á næsta ári eða gera ráð fyrir henni.
Frú forseti. Við höfum haft í fjárlögum núna í nokkur ár heimild til að selja það sem er umfram 70% eignarhlut ríkisins. Staða málsins er sú í augnablikinu að Bankasýslan er að vinna að undirbúningi þessarar sölu og hefur boðað að hún muni kynna frumniðurstöður sínar síðar á þessu ári en fullbúnar hugmyndir um söluhugmyndir og framkvæmd sölu þessa hlutar snemma á næsta ári, eða í janúar. Í sjálfu sér er erfitt að úttala sig um það fyrr en Bankasýslan hefur skilað þessari athugun sinni af sér hvort það muni geta gerst á næsta ári eða hvort það ætti að gerast yfir einhvern lengri tíma en mér hefur sýnst vera rúm fyrir töluvert meira framboð af hlutabréfum miðað við [[Forseti hringir.]]það hvernig veltan hefur þróast að undanförnu. Síðan er það álitamál hvort ekki þurfi að minnka bankann eitthvað og gera þannig sölu á þessum 30% hlut eitthvað léttari en ella.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Ég er með aðra spurningu þar sem komið er inn á heimildirnar. Þar er rætt um heimild vegna aðildar Íslands að Innviðafjárfestingabanka Asíu. Þetta vekur nokkrar spurningar. Þarna er verið að leggja að veði 2,3 milljarða ísl. kr. í erlendum gjaldmiðli og fimmtungur þeirrar fjárhæðar skal borga strax eða fljótlega. Ég velti fyrir mér: Hver eru rökin fyrir Ísland að taka þátt í slíkum fjárfestingabanka sem starfar eingöngu í Asíu og Eyjaálfu og vinnur eingöngu að innviðaverkefnum þar? Hvers vegna vill Ísland vera í þessum banka? Aðrar þjóðir vilja það ekki, eins og Bandaríkin og Japanir. Hvernig getur þetta gagnast skattgreiðendum? Ég skil hvernig þetta getur gagnast einhverjum fyrirtækjum, t.d. íslenskum [[Forseti hringir.]]verkfræðifyrirtækjum sem vilja taka þátt í verkefnum í Asíu. Er eðlilegt að skattgreiðendur taki til hliðar 2,5 milljarða af sínum gjaldeyri svo að eigendur verkfræðifyrirtækis geti átt kost á því að taka þátt í verkefnum í Asíu?
Frú forseti. Ég tel að hérna sé á tvennt að líta. Það er annars vegar að á móti þessari fjárfestingu myndast eign, framseljanleg eign, seljanleg eign. Það eru öll merki þess að með því að taka þátt í stofnun bankans, verða stofnaðili að bankanum, muni menn enn frekar geta horft fram á að virði fjárfestingarinnar vaxi en ef þeir vildu reyna að eiga aðild að bankanum á síðari stigum. Svo er það hitt. Ég tel mjög mikilvægt að við gerum það sem við getum til að styrkja og efla íslensk útflutningsfyrirtæki í störfum þeirra, þar með talið verkfræðistofur, arkitekta, jarðvarmasérfræðinga og allt sem tengist þeirri sérfræðiþekkingu sem við höfum fram að færa og getum boðið. Með því að Ísland eigi aðild að bankanum mun hann lána [[Forseti hringir.]]til slíkra aðila, ella mundi bankinn ekki gera það og það væri erfiðara fyrir íslensk fyrirtæki, sem eru jú íslenskir skattgreiðendur, að sækja verkefni á þessu svæði. Vonandi mun okkur takast á þessu svæði [[Forseti hringir.]]eins og annars staðar í heiminum að efla útflutning.