Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið vegna þess að nú lítur út fyrir, ef marka má orð formanns fjárlaganefndar, að starfsáætlun þingsins fari úr skorðum og 2. umr. fjárlaga verði ekki í næstu viku eins og áætlað var. Það sem blasir þá við er að við lendum í tímahraki með mörg mál því hæstv. ríkisstjórn hefur boðað að hún ætli að vinna mörg mál fyrir jólaleyfi. Hæstv. ráðherra hefur margkallað eftir agaðri og betri vinnubrögðum og ég vil lýsa þessum áhyggjum hér, og spyrja um leið hvort hæstv. forseti muni grípa til einhverra ráðstafana hvað þetta varðar eða hvort við séum núna að sigla inn í hefðbundið tímahrak og flýtimeðferð þingsins fyrir jól.
Forseti hefur í sjálfu sér ekki fengið tilkynningu um að það muni ekki geta gengið að 2. umr. fjárlaga fari fram í næstu viku en hefur hins vegar frétt af því eins og aðrir í fjölmiðlum að það stefni í að svo verði ekki. Þá verðum við að horfa á málið út frá þeim sjónarhóli og átta okkur á því hvenær 2. umr. fjárlaga geti farið fram. Það vita hins vegar allir að samkvæmt starfsáætlun þingsins var gert ráð fyrir því að 3. umr. fjárlaga gæti farið fram viku síðar. Ef búið er að ljúka stærri hluta fjárlagavinnunnar fyrir 2. umr. eins og oft hefur verið þá er ekki endilega sjálfgefið að líða þurfi vika milli umræðna. Þetta er hlutur sem forseti og forsætisnefnd þurfa að skoða þegar við höfum haft tækifæri til að átta okkur á þeirri stöðu sem kann að vera að koma upp, en forseti telur enga ástæðu til að örvænta þó að þessi umræða dragist um einhverja daga og það er ásetningur forseta að starfsáætlun að öðru leyti geti staðist.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir þessi svör og vona svo sannarlega að starfsáætlun nái fram að ganga og hún haldi. Það er líka sorglegt til þess að vita að hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar sagði það við okkur á fundi í gær að við fengjum að vita um leið og meiri hlutinn hver framvindan í málunum væru. Ég hélt ekki að það fælist í því að það kæmi fram í fjölmiðlum. Ég hélt að það fælist í því að við fengjum þá að minnsta kosti prívat tölvupóst eða fund fjárlaganefndar. Það er mjög bagalegt, virðulegi forseti, að þetta sé verklagið. Ég verð líka að taka undir þessar áhyggjur en um leið lýsir maður furðu sinni á því að formaður fjárlaganefndar nái ekki utan um starfið með þó þeim fyrirvara sem nú er á þinghaldinu þegar það byrjar í september. Hún lýsti því yfir í pontu þingsins um daginn að hún teldi enga ástæðu til þess að byrja þinghaldið svona snemma, það væri ástæða til þess að byrja það í október. Ég velti því fyrir mér hvar við værum stödd ef svo hefði verið. Virðulegi forseti. Ég hvet [[Forseti hringir.]]hæstv. forseta til þess að fá fram svör frá hæstv. fjármálaráðherra hvernig staðan nákvæmlega er þannig að við getum fengið svör við spurningum okkar.
Virðulegi forseti. Fyrst að umræðu um fjárlög. Ég sit í fjárlaganefnd með hv. þm. Oddnýju Harðardóttur og Bjarkey Olsen Gunnarsdóttur og ég held að það sé rétt sem hæstv. forseti segir, ég held að það sé mikilvægt að reyna að ná sem mestu af fjárlagavinnunni fyrir 2. umr. fjárlaga, það hef ég sagt á þingflokksformannafundum líka, og reyna að taka þungann af breytingartillögum og öðru við 2. umr. frekar en við 3. umr. Mestu skiptir að þetta sé allt unnið vel og þegar málið komi til þingsins sé það vel undirbúið. Varðandi það hvort umræðan dregst um einn eða tvo daga þá held ég að það geti nú varla verið heimsendir þó að það gerist. Síðan varðandi mörg stór mál sem liggja fyrir þinginu, það gerist oft hér í jólaösinni. Ég sá í umræðum í gær að mönnum liggur mikið á hjarta. Ef þingið þarf að auka afköst sín þá er mér að sársaukalausu þótt við lengjum fund eitthvað fram á kvöld í kvöld og bætum jafnvel við þingfundi á morgun.
Það eru engin mál.
Þróunarsamvinnumálið hefur verið á dagskrá og það eru fleiri mál sem bíða, opinber fjármál og fleiri. [[Gripið fram í.]]Þeim sem hér stendur er [[Forseti hringir.]]er það algjörlega að sársaukalausu þótt við lengjum þingfund inn í kvöldið í kvöld eða þegar dregur nær jólum.
Virðulegur forseti. Ég þakka forseta fyrir orð hans og skil vel að það sé ætlun hans að fara vel yfir hvaða áhrif þetta hefur á starfsáætlunina, en sérstaklega vil ég fagna því að forseti leggur áherslu á það að starfsáætlun standist. Það er mikilvægt að Alþingi gangi á undan með góðu fordæmi og áætlanir þess standist og forseta er auðvitað vandi á höndum núna þegar búið er að fresta 2. umr. fjárlaga. Ég hélt raunar að formaður fjárlaganefndar hefði gefið um það sérstakar yfirlýsingar í ræðustól Alþingis að þingið hefði komið allt of snemma saman í haust. Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvernig hafi verið haldið á málum í fjárlaganefndinni fyrst ekki er hægt að ljúka málum á tilsettum tíma. Þetta skapar auðvitað sérstök vandræði vegna þess að hér eru mörg stór mál ekki fram komin og hefði þurft að nota tímann eftir 2. umr. fjárlaga til að afgreiða sex eða sjö húsnæðisfrumvörp frá hæstv. félagsmálaráðherra sem enn eru ekki komin fram og fjölmörg önnur mál eins og við vitum. [[Forseti hringir.]]En ég fagna því að forseti ætli að fara vel yfir þessa stöðu og vinna úr henni þannig að við höldum starfsáætlun.
Herra forseti. Það er erfitt að átta sig á stöðunni innan Framsóknarflokksins. Það er hins vegar auðvelt að túlka ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar áðan sem beina árás á það sem hv. þm. og formaður fjárlaganefndar Vigdís Hauksdóttir sagði fyrir nokkrum dögum. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason kemur hér og skellir í góm og segir að það skipti nú engu máli þótt fjárlagavinnan tefjist kannski um einn eða tvo daga. En hvað var það sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagði hér um daginn? Hún sagði að verkleysi ríkisstjórnarinnar hefði bókstaflega leitt til þess að ónýst hefði sú breyting á þingskapalögum sem leiddi til þess að þing kom saman tveimur vikum fyrr en ella til þess að auðvelda fjárlagavinnuna og hún sagði: Ástæðan er einföld, mál ríkisstjórnarinnar komu ekki. Hér gengur í salinn konan sem sagði um daginn að pönkið lifði enn þá í allsherjar- og menntamálanefnd, en gat þess jafnframt um leið að það vantaði 50 mál frá ríkisstjórninni sem hefðu verið boðuð. Það er þetta verkleysi, herra forseti, sem [[Forseti hringir.]]er að leiða til þess að þingið nær ekki að koma fram sínu helsta verki sem er að setja saman fjárlög.
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra og innanríkisráðherra.
Virðulegur forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. innanríkisráðherra Ólafar Nordal. Síðustu 16 mánuðina hef ég verið búsett í sveitarfélagi sem er mikið sótt af ferðamönnum. Er daglegt líf og taktur bæjarins farinn að snúast ansi mikið um að veita þeim gistingu. Í raun er staðan orðin slík að nær ómögulegt er að flytja til bæjarins því að varla er hægt að finna leiguhúsnæði og lítið sem ekkert er til sölu. Ég tel mig geta fullyrt að flestallt sem losnar fari í gistingu fyrir ferðamenn. Nefni ég dæmi um ungan mann sem sagði mér um daginn að hann og hans fjölskylda væru þau einu sem væru með fasta búsetu við götuna hans. Öll hin húsin eru komin í útleigu fyrir ferðaþjónustu. Auðvitað skapar þetta ákveðin tækifæri fyrir íbúa en mér finnst þetta lítið rætt. Landsbyggðin á að vera svo glöð að fá alla þessa ferðamenn, er það ekki? Raunin er samt sú að grunnþjónusta er að skerðast. Ekki er hægt að fá fagfólk til að veita þjónustu sem þarf að auka, t.d. hjúkrunarfræðinga og í löggæslu, og í þessu sveitarfélagi er hvorki starfandi ljósmóðir, menntaður náms- og starfsráðgjafi né sálfræðingur. Óhætt er að segja að allt sé pikkfast. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort verið sé að vinna að úttekt um þessi mál. Er verið að skoða hvernig þessi aukni ferðamannastraumur kemur við íbúa í minni sveitarfélögum úti á landi? Og ef svo er, er verið að leita lausna til að tryggja að grunnþjónustan sé í lagi?
Hæstv. forseti. Ég hef ekki alveg það ábyrgðarsvið í ríkisstjórninni að sjá um ferðaþjónustu. Hins vegar snertir það mjög innanríkisráðuneytið að ákveðnu leyti, sér í lagi þegar reynir á innviði samgöngukerfis, löggæslumála og slíkra þátta sem snúa að innanríkisráðuneytinu. Við höfum tekið eftir því að hinn mikli straumur ferðamanna hefur valdið miklum þrýstingi á þá innviði. Síðan sér maður almennt að ferðaþjónustan hvílir misþungt eftir svæðum. Eins og hv. þingmaður segir réttilega hefur hún samt verið gleðileg viðbót fyrir efnahagslífið í landinu. Það er óhætt að segja að í kringum Hornafjörð og á öllu suðausturhorni landsins sé mikill ferðamannastraumur vegna einstakrar náttúrufegurðar þar. Núna er vinna í gangi í því sem kallast Stjórnstöð ferðamála við að greina áhrif ferðamanna á efnahagslíf landsins í víðu samhengi. Við höfum nokkuð lengi búið við það að þær tölur sem við höfum um greinina hafa verið dálítið brotakenndar. Þá er ég að tala um hagvísa og hagtölur. Það er mikilvægt að á því sé ráðin bót þannig að við náum vel utan um það hvað þessi grein gefur inn í þjóðfélagið, hvar kreppir að og hvað við þurfum að gera betur. Þá hef ég lagt mikla áherslu á að ekki sé einvörðungu litið þröngt á greinina heldur að við lítum á alla þá hætti sem undir heyra, alla innviði, samgöngur, heilbrigðismál og löggæslu. Að sjálfsögðu er hluti af því það sem hv. þingmaður nefnir hér, yfirvofandi skortur á húsnæði víða. Ég held að brýnt sé að slík vinna fari fram. Að því er unnið og vonandi mun sú vinna gagnast okkur við að gera frekari áætlanir.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Hæstv. ráðherra er líka ráðherra sveitarstjórnarmála og þetta er gríðarlega þungur málaflokkur, farinn að snerta mörg sveitarfélög í landinu. Þau eru 74 í dag og eru mörg að verða fyrir barðinu á þessu, ég kýs að orða það þannig. Alþingi þarf að fara að hugsa um þessa þætti af fullum þunga. Þetta er ekki bara byggðastefna, þetta snertir grunnlífsgæði almennings í landinu. Þetta er áhyggjuefni og ég hvet ekki eingöngu ráðherra heldur alla þingmenn til að skoða þessi mál og huga að því að við finnum á þessu lausnir.
Hæstv. forseti. Það er alveg vafalaust að þessi grein skiptir mjög miklu máli í allri skipulagningu í sveitarfélögum landsins. Ég held að það sé mjög mikilvægt að draga sveitarfélög og Samband íslenskra sveitarfélaga að. Sveitarfélög víða um land hafa margoft komið að máli við okkur í innanríkisráðuneytinu heilt yfir til að fara yfir ýmis mál sem hvíla á sveitarfélögunum. Þetta er að sjálfsögðu eitt af þeim málum. Þess vegna held ég að það hafi verið mikilvægt að Samband íslenskra sveitarfélaga kæmi beint að þeirri vinnu sem ég vísaði til áðan, að það sæti við sama borð í því ásamt ríkisvaldinu og ferðaþjónustunni sjálfri til að tengja þessa ólíku aðila saman. Í þessu efni held ég að það sé alveg ljóst að ríki og sveitarfélög þurfa að ganga í takt þegar kemur að svona stórri, nýrri atvinnugrein sem við viljum viðhalda hér. Við viljum ekki lenda í því að eitthvað gerist sem verði til þess að hún hrökkvi til baka. Við viljum viðhalda henni þótt sjálfsagt búist enginn við því að línan liggi upp um alla framtíð, enda er það ekki endilega æskilegt.
Herra forseti. Ég tek svolítið boltann frá síðustu ræðu. Nú stöndum við frammi fyrir því og vitum að staða ríkissjóðs hefur batnað verulega, sem er að sjálfsögðu jákvætt, þrátt fyrir vanreiknaðar arðgreiðslur frá fjármálafyrirtækjum. Á meðan býr stór hluti sveitarfélaganna við mjög erfiðan rekstur. Rekstur sveitarfélaganna versnaði á síðasta ári, A-hlutinn sérstaklega, og mörg sveitarfélög halda sér uppi á því að ná peningum úr B-hlutanum. Það er nýbúið að gera kjarasamninga og við vitum öll að hlutur launa í rekstri sveitarfélaga er mun hærri en sambærilegur hlutur í rekstri ríkisins þannig að launahækkanir, sem eru að sjálfsögðu góðar, bitna meira á vösum sveitarfélaganna en ríkisins. Sveitarfélög og ríki er bara hvor sinn vasinn á sömu buxunum og þannig þurfum við að hugsa þetta og nálgast þetta. Við erum öll að gera okkar besta úti á landi í að veita þjónustu. Rekstur lítilla hjúkrunarheimila er til dæmis mjög erfiður en við höfum þann rétt að fá að hafa gamla fólkið okkar heima og þjónusta það í sinni heimabyggð. Við viljum gera það áfram. Það var komið inn á ferðaþjónustuna og tekjur af henni. Það mál þarf að skoða. Þess vegna vil ég beina nokkrum spurningum til hæstv. fjármálaráðherra: Hver er afstaða hæstv. fjármálaráðherra til áskorana sveitarfélaganna um að styrkja tekjustofna þeirra? Eru viðræður hafnar milli ríkis og sveitarfélaga um breytingar [[Forseti hringir.]]á skiptingu tekna?
Herra forseti. Hér er spurt um mjög mikilvægt mál og ég er sammála því sjónarmiði sem hér er talað fyrir, að við eigum að horfa á þetta sem þjónustu við íbúana í landinu, það sem gert er á vegum ríkisins annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar. Að því leytinu til er sjálfsagt að menn velti fyrir sér frá einum tíma til annars hvernig eigi að skipta þeim tekjum sem verða af sköttum og gjöldum. Varðandi stöðu sveitarfélaganna almennt er áhyggjuefni að heildarniðurstaða A-hlutans er neikvæð. Hún er um það bil í heildina neikvæð um álíka fjárhæðir og rekstur ríkissjóðs er jákvæður. Þetta er visst áhyggjuefni, sérstaklega þegar við horfum til þess hvar við erum stödd í hagsveiflunni. Hér hefur verið hagvöxtur ár eftir ár og heildarniðurstaðan hjá hinu opinbera er samkvæmt þessu nánast engin, þ.e. afgangurinn, og það er áhyggjuefni. Þegar við skoðum hins vegar einstök sveitarfélög sjáum við gríðarlega fjölbreytni í rekstrarafkomunni. Það fer mjög eftir stærð sveitarfélaganna en það er þó ekki endanlegur mælikvarði vegna þess að það eru líka til smá sveitarfélög sem skila miklum afgangi, eru með mjög háar tekjur á hvern íbúa. Það er kannski helst einkennandi fyrir þau sveitarfélög sem eru í mestum vandræðum að þau eru tiltölulega fámenn. Við eigum samtal við Samband íslenskra sveitarfélaga um þessa stöðu og fundur verður haldinn í mínu ráðuneyti í dag þar sem þessi mál eru á dagskrá. Það er ekki hægt að segja að við höfum fallist á að breyta tekjuskiptingunni en við ætlum svo sannarlega að setjast niður með sveitarfélögunum og greina þennan vanda, reyna að gera okkur betur grein fyrir því hvar rót vandans liggur, og að sjálfsögðu [[Forseti hringir.]]munum við hlusta eftir þeim sjónarmiðum sem sveitarfélögin hafa fram að færa. Mér finnst vera einkennandi hvað staðan er misjöfn í þessari flóru sveitarfélaga.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin. Ég gat samt ekki skilið annað á þeim en að það væri ekkert endilega neitt ákveðið í pípunum sem hönd væri á festandi til að bæta afkomu sveitarfélaganna. Vissulega eru viðræður greinilega í gangi og það er vel. Það breytir því þó ekki að við horfum fram á verulega erfiða stöðu mjög víða um land. Auðvitað eru þetta mörg sveitarfélög og þau eru misjöfn en ég ítreka að það þarf að fara í þetta, það þarf að skoða þetta og það þarf að leiðrétta þetta.
Herra forseti. Fyrirspyrjandi kom í fyrri fyrirspurn sinni inn á það að launakostnaður væri íþyngjandi fyrir sveitarfélögin umfram það sem gilti hjá ríkinu. Ég tel að með breyttu fyrirkomulagi við kjarasamningagerð til lengri tíma, sem nú er unnið að, verði meðal annars komið til móts við þann vanda. Það er engum blöðum um það að fletta að mjög miklar launahækkanir lenda þungt á sveitarfélögunum. Í raun og veru erum við að tala um að samið hefur verið um launahækkanir sem engin innstæða er fyrir. Það er staðan. Leiðir það til þess að við þurfum að gera breytingar á tekjuskiptingu? Ég er ekki sannfærður um það. Ég gæti haldið svona áfram eins og til dæmis að tala fyrir því hvernig við getum lækkað vexti í landinu. Það mun koma sveitarfélögunum til góða. Þau eru mörg hver skuldsett og eiga erfitt með að standa undir háum vaxtakostnaði. Ergo, ef við náum að lækka vexti í landinu með því að byggja undir stöðugleikann mun það bæta stöðu sveitarfélaganna. Svona væri hægt að halda áfram. Sumar tillögur sveitarfélaganna snúast beint um að fá [[Forseti hringir.]]hlutdeild í tekjustofnum ríkisins, aðrar snúa að öðrum leiðum eins og að breikka tekjustofnana, að veitt verði heimild til að taka skatta eða gjöld af fasteignum sem eru undanþegnar í dag. Þetta þarf ekki endilega að þýða að ríkið taki af sínu og afhendi sveitarfélögunum.
Herra forseti. Ein af grunnskyldum ríkisins er að tryggja innra og ytra öryggi borgaranna og því skiptir verulega miklu máli að hin virðulega samkoma sem hefur fjárveitingavaldið láti það endurspeglast þegar fjárlög eru ákveðin á hverju ári að staðið skuli við þessa grunnskyldu. Við erum ein af fáum þjóðum heims sem búa þannig að borgaralegar stofnanir sinna fyrst og fremst innra og ytra öryggi. Ytra öryggi er á borgaralegum forsendum með alþjóðlegu samstarfi annars vegar í Atlantshafsbandalaginu og hins vegar með varnarsamningi við Bandaríkin, en innra öryggi er fyrst og fremst lögregla og síðan Landhelgisgæsla. Á undan förnum árum hefur löggæslan látið mjög á sjá. Það er kominn tími til að við stöndum sameiginlega að endurreisn lögreglunnar. Í Morgunblaðinu í dag kemur fram hjá Jóni Bjartmarz að það vanti verulega fjármuni, vanti búnað og að fjölga þurfi lögreglumönnum. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. innanríkisráðherra hvort hún hafi ekki ástæðu til að ætla að fjárlaganefnd og fjárveitingavaldið muni koma til móts við þær óskir að löggæsla verði styrkt verulega á næsta ári og á komandi árum, fjárfest verði í öllum búnaði fyrir lögregluna og veruleg fjölgun lögreglumanna verði þegar á næsta ári og komandi árum.
Forseti. Það er engum blöðum það að fletta hve mikilvæg löggæsla er í landinu, bæði þegar litið er til öryggismála í víðara samhengi og gagnvart almennri löggæslu hér á landi. Við höfum verið að reyna að bæta í eins og við höfum getað á undanförnum árum í löggæslumál. Við sjáum, vegna umfangs þeirra verkefna sem stöðugt aukast hér, að bæta þarf mun meira í. Þá erum við ekki einungis að tala um hvernig umfangið er í almennri löggæslu heldur eru líka að koma inn ný stór verkefni. Við ræddum hér fyrr í fyrirspurnatímanum um ferðaþjónustuna. Stórkostleg aukning ferðamanna skapar svo sannarlega mikið álag á lögregluna og með dálítið öðrum hætti en við þekkjum frá því sem áður var, enda erum við að tala um ferðamenn sem dreifa sér um landið sem þýðir að líka þarf að líta til löggæslunnar á landsbyggðinni, ekki bara löggæslunnar í Reykjavík. Í ráðuneytinu er núna í vinnslu löggæsluáætlun. Þar verður reynt að gera grein fyrir nákvæmri þörf lögreglunnar. Þá eru nokkrir þættir sem þarf að hafa í huga: Það er þjónustustigið. Hvert þarf það að vera? Hvert er umfangið? Það er öryggisstigið og þá lítum við til þess í víðu samhengi, t.d. landamæraeftirlits sem við þurfum sannarlega að horfa mjög mikið á. Við vitum ekki hvernig álagið verður á landamærum á næstunni. Mannaflaþörfin ræðst síðan af þjónustu- og öryggisstiginu. Að lokum: Hvað þurfum við mikið fé? Ég er alveg viss um að þegar við leggjum fram skýrar hugmyndir um þetta þá verður stuðningur þingsins alveg klár. Ég hef skynjað það í þingsölum þegar kemur að löggæslunni að þingið hefur skilning á því að mikilvægt er að bætt verði úr aðstæðum löggæslunnar. Ég mun reyna eins og ég get núna á næstunni að finna meira fé til þess að [[Forseti hringir.]]leggja til löggæslumála. Ég er viss um að þingið verður samferða mér í þeirri vegferð.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir greinargóð svör. Ég ítreka að mér finnst þurfa að endurspeglast í ákvörðunum Alþingis þegar fjárlög eru afgreidd á hverju ári hverjar grunnskyldur ríkisins eru. Ein af grunnskyldunum er að halda hér uppi öflugu innra og ytra öryggi fyrir landsmenn. Mér finnst ekki alltaf endurspeglast þegar Alþingi afgreiðir fjárlög vegna þess að stundum er verið að eyða fjármunum í léttvægari verkefni og jafnvel hégómleg. Ég skora á þingheim að breyta þeim vinnubrögðum. Ég vil spyrja hæstv. innanríkisráðherra að lokum: Hvenær má gera ráð fyrir því að löggæsluáætlun sem unnin er á vegum ráðuneytisins verði tilbúin þannig að þingið geti tekið heildstæða og [[Forseti hringir.]]raunhæfa umræðu um þetta mikilvæga mál sem skiptir okkur öll svo miklu máli?
Hæstv. forseti. Löggæsluáætlunin verður hluti af stærri áætlanagerð sem heitir réttarvörsluáætlun þar sem undir eru líka áætlanir í fullnustumálum og aðrar áætlanir sem lúta að dómskerfinu og réttarkerfinu í heild sinni. Ég á von á því að þessi áætlun birtist okkur á vorþingi. Ég hef lagt áherslu á það að vinnu við hana verði hraðað eins og kostur er vegna þeirrar umræðu sem hér er og aukins álags á löggæsluna. Það er alveg ljóst að við getum ekki búið við það um langan tíma að þrengt sé að henni þegar svona stór ný verkefni birtast okkur. Við leggjum því áherslu á að sú vinna gangi hratt og vel. Það skiptir auðvitað líka máli að hún sé vönduð og skapi þann grundvöll sem þarf fyrir löggæsluna í framtíðinni. Það er mikið lykilatriði að vel takist til. Ég hef fulla trú á að því að þessi vinna muni skila okkur betri grundvöll til að skipuleggja löggæslumál til framtíðar.
Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur verið að vinna að því að lækka tolla og vörugjöld á ýmsum nauðsynjavörum sem hafa bein áhrif á útgjöld heimilanna. Einnig hafa verið gerðar breytingar á virðisaukaskatti á samsvarandi vörur. Ef mig minnir rétt þá hefur virðisaukaskattur á smokka, bleiur og bleiufóður verið lækkaður en skattur á dömubindi og túrtappa hefur hins vegar verið ósnertur í 24%. Ég tek undir með þeim konum sem spyrja: Hvers vegna er verið að skattleggja á mér legið? Ég spyr því hæstv. ráðherra hverju þetta sætir og hvort unnið sé að því í ráðuneyti hans að lækka þessa skatta.
Herra forseti. Þær breytingar sem vitnað var til horfðu til þess að létta innkaup fyrir barnafjölskyldur og það var til samræmingar sem nokkrir aðrir vöruflokkar flutu með þegar bleiur voru færðar í neðra skattþrepið. Við lögðum á þeim tíma mikla áherslu á það að gera ungu fólki sem ljóst var að átti erfiðast af öllum með að ná endum saman auðveldara að ná því markmiði. Varðandi frekari breytingar á virðisaukaskattskerfinu þá hefur okkar vinna fyrst og fremst miðað að því að fækka undanþágum og einfalda kerfið. Við stigum mjög stórt skref þegar við breyttum almenna þrepinu í 24% með stóru kerfisbreytingunni fyrr á þessu kjörtímabili. Með því var almenna þrepið fært niður í lægsta þrep sem það hefur frá því að virðisaukaskattskerfið var innleitt. Við gerðum líka breytingar á neðra þrepinu með því að það var hækkað og við erum að taka inn í neðra þrepið ýmsa flokka sem eru undanþegnir. Varðandi þær vörur sem spurt er um, dömubindi, túrtappa og slíka hluti, þá væri svo auðvelt að halda áfram að telja upp ýmislegt sem ágætt væri að hafa í lægra virðisaukaskattsþrepi en þá stöndum við frammi fyrir þeirri spurningu: Viljum við hafa almennt þrep og fáar undanþágur eða ætlum við að vera með einhvers konar tveggja þrepa kerfi þar sem við dreifum þessu jafnt á þrepin? Mín skoðun er sú að við eigum að vera með sterkt virðisaukaskattskerfi og reyna að draga áfram úr þeim mun sem er á milli þrepanna, fækka undanþágum, taka inn í kerfið ýmsa hluti eins og hópferðabíla og slíka hluti sem eru að koma inn í kerfið núna, t.d. ferðaþjónustuaðila. Það mun gefa okkur svigrúm til að draga úr beinum sköttum eins og tekjuskattinum.
Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Ef ég skil það rétt er ekki verið að vinna að því að lækka virðisaukaskatt á þessar vörur. Þá langar mig að spyrja í framhaldi af því sem hæstv. ráðherra segir: Stóð ekki til, einmitt með því að lækka hærra þrepið og hækka neðra þrepið, að eftir stæði eitt þrep? Hefur ráðherrann breytt um skoðun á því eða er sú vinna í gangi? Varðandi það hvort þessar vörur gætu orðið til að hjálpa barnafjölskyldum þá held ég að þetta sé nú ein af þeim vörum sem komi til með að gera það hvað mest því þetta er vara sem mæður nota mikið.
Herra forseti. Það er einmitt þannig með svo margt sem hefur fallið undir vörugjaldaflokkinn. Ýmsar barnavörur, t.d. barnakerrur, hafa fallið í tollaflokka ef þær koma ekki frá löndum þar sem við vorum með tvísköttunarsamninga. Við höfum því gert grundvallarbreytingar með því að afnema öll almennu vörugjöldin og með því skrefi sem við vorum núna að boða, að fella á brott alla tolla nema þá sem fyrirfinnast á matvöru, þá erum við að stíga í raun og veru sögulegt skref sem er svo margfalt, kannski mörg hundruðfalt stærra en að pikka út einn eða tvo vöruflokka og segja: Við ætlum að færa þessar tvær vörur á milli virðisaukaskattsþrepa. Annars vil ég segja almennt um virðisaukaskattsþrepin: Þetta er ekki fullkomið verk og það verður aldrei fullkomið. Þessa smíði er aldrei hægt að fullgera. Það er alltaf hægt að finna vörur í efra þrepinu sem gætu alveg eins verið í neðra þrepinu [[Forseti hringir.]]eins og sumt sem þar er og hægt er að segja það sama um sumt sem er í neðra þrepinu, hvers vegna ætti það ekki að vera í efra þrepinu. Við sitjum uppi með þetta sem hálfófullkomið verk sem hægt er að hafa endalausar skoðanir á. [[Forseti hringir.]] Langtímasýn mín er eitt virðisaukaskattsþrep. Ég ætla að vera raunsær. Ég held að það sé ekki stuðningur við það í þinginu að fara í eitt þrep að sinni.
Herra forseti. Með breyttri menntastefnu sem samþykkt var í fjárlögum fyrir árið 2015 voru fjöldatakmarkanir settar á bóknámsnemendur í framhaldsskólum sem náð hafa 25 ára aldri. Þeim nemendum hefur fækkað um 447 á milli ára, þ.e. rétt um 40%. Skólarnir vísuðu ekki frá nemendum sem voru í námi 2014 en nýjum umsóknum var flestum hafnað. Reyndar bárust þær ekki margar því að skilaboðin voru skýr: Nemendur voru ekki velkomnir í framhaldsskólana heldur vísað á einkaskóla sem reka frumgreinadeildir, á Bifröst, Háskólann í Reykjavík og Keili á Suðurnesjum. Kostnaður nemenda margfaldast. Ríkið greiðir sambærilega upphæð fyrir nemendur í fullu námi í einkaskólunum og bóknámsnemendur í framhaldsskólunum eins og fram kemur í skýrslu Ríkisendurskoðunar um málið frá árinu 2012 og nýlegri eftirfylgniskýrslu. Nemendur þurfa að hafa lokið um 140 framhaldsskólaeiningum eða sambærilegu námi af þeim 200 einingum sem er minnst krafist til stúdentsprófs þegar þeir hefja námið. Símenntunarstöðvar bjóða upp á undirbúningsnám og fyrir það greiða nemendur á annað hundrað þúsund krónur en námsgjöld í framhaldsskólunum eru um 17 þús. kr. á önn. Símenntunarstöðvar fá einnig framlag frá ríkissjóði. Með fjöldatakmörkununum er ríkið í raun að styrkja þrefalt skólakerfi vegna bóknáms í framhaldsskólum, símenntunarstöðvar, frumgreinadeildir við háskóla og opinberu framhaldsskólana. Ég spyr því hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvort hann telji að skólastefnan muni skila ríkissjóði ávinningi til lengri og skemmri tíma og hvort hann telji að um sé að ræða árangursríka hagstjórn og byggðastefnu í anda sjálfstæðismanna.
Herra forseti. Þetta er mál sem menntamálaráðherra hefur margoft svarað fyrir. Vissulega er rétt að hér er komið inn á stefnubreytingu sem ríkisstjórnin hefur staðið á bak við. Grunnhugsunin er sú að okkur hefur skort fjármagn á bak við hvern nemanda í framhaldsskólakerfinu. Við höfum líka séð að námsframvindan í framhaldsskólakerfinu og öllu grunnnámi fram að háskólanámi er ófullnægjandi þegar við berum okkur saman við OECD-þjóðirnar, Norðurlandaþjóðir eða aðra þá sem við erum vön að bera okkur saman við. Það hefur tekið okkur lengri tíma að koma nemendum til háskólanáms en samanburðarþjóðirnar. Við þessu er verið að bregðast, m.a. með því að setja 25 ára regluna og segja: Við ætlum síðast að forgangsraða fjármunum í þágu þeirra sem eru 25 ára eða eldri. Fyrir þann hóp eru önnur úrræði. Ef maður hugsar til þess eiga unglingar sem koma 16 ára inn í framhaldsskólakerfið í beinu framhaldi af grunnskólanáminu svo sem ekki mikla samleið í sjálfu sér með þeim sem eru tíu árum eldri eða meira. Hvaða erindi eiga þeir sem eru orðnir 25 ára eða eldri, ef maður hugsar málið í þessu samhengi, inn á skólabekk með unglingum? Við hljótum að geta fundið fleiri úrræði og aðrar leiðir. Fyrirspyrjandi kom inn á nokkrar þeirra, háskólabrúna, endurmenntunarstofnun Keilis, og símenntunarstöðvar. Sérstakir fjármunir hafa verið settir í þessi úrræði til að gera þeim sem eru komnir á þennan aldur kleift að ljúka stúdentsprófi og halda síðan námi sínu áfram. Í sumum tilvikum er svigrúm fyrir þessa nemendur í skólunum. Með þessari stefnubreytingu [[Forseti hringir.]]er því meginmarkmiði náð að tryggja að þeir fjármunir sem eru til ráðstöfunar fyrir framhaldsskólakerfið nýtist til að kenna þeim sem við viljum setja í forgang á því skólastigi.
Herra forseti. Það má vissulega færa fyrir því rök að það sé betra að nemendur séu á svipuðum aldri í framhaldsskólunum en það er hins vegar arfavitlaust, bæði faglega og fjárhagslega, að meina nemendum aðgang að opinberum framhaldsskólum. Það verður líka til þess að færri nemendur fari í nám. Einkum bitna fjöldatakmarkanir á íbúum landsbyggðarinnar. Mörg dæmi eru um fólk sem hefur eftir 25 ára aldur tekið stúdentspróf í framhaldsskólum í heimabæjum sínum, farið eftir það í starfsnám á háskólastigi og sinnir nú margvíslegum störfum í sveitarfélögum á öllu landinu. Sá möguleiki er ekki lengur í boði. Þó að fjöldatakmarkanir komi niður á báðum kynjum má sjá fleiri dæmi um konur sem fara þessa leið til að ljúka kennaranámi og námi í hjúkrunarfræðum og sinna svo þeim störfum í heimabyggð. Samfélagið treystir mjög á störf þeirra og menntun og ég spyr hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvernig þessi menntastefna samræmist nýsamþykktri áætlun hæstv. ríkisstjórnar um kynjaða hagstjórn og fjárlagagerð.
Herra forseti. Við fyrirspyrjandi erum sammála um að úrræði þurfi að vera til staðar fyrir þennan hóp. En það er alþekkt, t.d. á Norðurlöndunum, að menn fái takmarkaðan tíma til að ljúka framhaldsnáminu. Þegar við stöndum frammi fyrir þeim vanda að þeir sem hafa lokið grunnnáminu gera það ekki á 16., 17., 18., 19., 20. og 21., 22., 23., 24. og 25. ári, á tíu árum, að þeim hefur ekki tekist að ljúka námi sem við erum nú að stefna að því að eigi að vera þriggja ára eigum við kannski fyrst og fremst að spyrja okkur: Hvað er að kerfinu? Hvaða úrræði eigum við að hafa í verkfærakistu okkar til að koma til móts við þarfir þessa hóps og tryggja honum áframhaldandi námsframvindu ef óskir standa til þess? Við eigum ekki að spyrja: Hvernig getum við bætt fjármunum inn í framhaldsskólakerfið sem á að vera framhald af grunnnáminu og þannig þynnt út það fjármagn sem er til staðar að baki hverjum nemanda? Það hefur verið meginvandamálið. Þessi menntastefna mun tryggja að við munum hafa meira fjármagn til að mæta þörfum þeirra sem við ætlum að setja í forgang í framhaldsskólakerfinu og það hefur verið eitt helsta [[Forseti hringir.]]umkvörtunarefni framhaldsskólanna. Svo þurfum við að sjálfsögðu að hafa önnur úrræði fyrir aðra hópa.
Herra forseti. Í gær við umræður um það dagskrármál sem við hefjum nú senn umræður um á nýjan leik komu fram mjög skýrar óskir frá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar um að hæstv. utanríkisráðherra yrði við umræðuna. Ástæðan fyrir því var sú að talið var nauðsynlegt að spyrja hann út í það sem kemur fram í umsögnum m.a. hjá Alþýðusambandi Íslands að séu hreinar rangfærslur í greinargerð með frumvarpinu. Þetta þarf að upplýsa og það er ekki hægt að ætlast til þess að hv. formaður utanríkismálanefndar geti upplýst um það heldur einungis sá sem ber ábyrgð á greinargerðinni. Þar við bætist, herra forseti, að fram hafa komið úr þessum ræðustóli fullyrðingar af hálfu gamalreynds þingmanns og virts, hv. þm. Ögmundar Jónassonar, um að ástæðan fyrir því að frumvarpið sem virðist einskis stuðnings njóta í stjórnarliðinu en á eigi að síður fram að keyrast sé sú að það liggi að baki pólitísk hrossakaup millum hæstv. utanríkisráðherra og Sjálfstæðisflokksins sem miða að því að koma [[Forseti hringir.]]öðru tilteknu máli í gegn, gegn því að Sjálfstæðisflokkurinn styðji þetta mál sem honum liggur þó við uppsölum við vegna. Það er nauðsynlegt að hæstv. utanríkisráðherra skýri þetta og hann einn getur það.
Virðulegur forseti. Þegar svo háttar til að aðeins einn af 63 þingmönnum hefur sannfæringu fyrir máli en tugir þingmanna ríkar efasemdir um er eiginlega lágmarkskrafa að þessi eini þingmaður sem hefur sannfæringu fyrir málinu, hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson, sé við umræðuna þannig að það sé einhver til þess að tala fyrir málinu, því það er enginn þingmaður Sjálfstæðisflokksins og enginn þingmaður Framsóknarflokksins sem hefur neina sannfæringu fyrir málinu, það höfum við auðvitað fengið að heyra hér í umræðum dögum saman um þetta mál. Það er með miklum ólíkindum að málið sé keyrt á dagskrá dag eftir dag í fjarveru hæstv. utanríkisráðherra og hlýtur að vekja spurningar um hvort það sé svona mikið kappsmál að ljúka málinu til þess að unnt sé að ráðast í þær breytingar á ríkisstjórninni sem boðaðar hafa verið.
Forseti. Ég tek undir með flokksbræðrum mínum sem hafa talað undir þessum lið hérna á undan að það er eiginlega óviðunandi að hefja þessa umræðu á ný án þess að hæstv. utanríkisráðherrann sé hér til að svara fyrir það sem þessu máli fylgir. Það er ekki hægt að ætlast til þess að hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir svari fyrir hann í þessu. Hún var ekki í nefndinni á síðasta vori þegar þetta var rætt þar og fregnir herma að málið hafi ekkert verið rætt í nefndinni núna og ekki var farið yfir umsagnir. Það er því alls ekki hægt að ætlast til þess að hún geti svarað fyrir þá gagnrýni sem kemur fram í umræðum á þetta frumvarp. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort við eigum von á hæstv. utanríkisráðherra hingað í dag.
Það hefur komið fram að hæstv. utanríkisráðherra er utanbæjar og er m.a. á fundum sem hafa verið mjög rækilega auglýstir hér úr ræðustól Alþingis.
Herra forseti. Ég sagði það í gær og mér finnst ástæða til þess að segja það aftur að við náðum ágætismálamiðlun og góðri niðurstöðu í náttúruverndarmálum. Hér er mjög umdeilt mál á ferð. Mér finnst ástæða til þess að láta á það reyna hvort hægt sé að ná einhverri niðurstöðu í málið í stað þess að hafa það hér í svo mikilli óeiningu. Þetta er töluvert stórt og mikið mál og skiptir miklu fleiri máli en okkur þingmenn 63. Það er vert að hafa í huga að það snýr minnst að okkur sem hér erum, það snýr að fólki úti í heimi sem þarf að þiggja aðstoð. Mér finnst mjög mikilvægt að ráðherra sýni frumkvæði og þann manndóm að hann sé tilbúinn til þess að setjast niður og sjá hvort hægt sé að finna farsæla lausn. Ef hann er ekki hér til að ræða við okkur og svara þeim spurningum sem fram hafa komið, nýjum spurningum eftir flutningsræðu hans um málið, þá held ég að við ættum að fresta umræðunni.
Herra forseti. Ég vil taka undir með síðasta ræðumanni. Við sem vorum við umræðuna í gær vitum að mörgum stórum spurningum er ósvarað sem aðeins hæstv. utanríkisráðherra getur svarað. Herra forseti hefur tilkynnt það að hann muni ekki koma hér í dag þannig að það er ljóst að þeim spurningum verður enn ósvarað og verða enn til umræðu í allan dag. Mér finnst þetta því góð tillaga og tek undir að málið verði tekið af dagskrá og sett í sáttafarveg. Eins og fram hefur komið höfum við hv. þingmenn lent stærri málum farsællega með þverpólitískum málamiðlunum og það ætti líka að vera hægt í þessu máli. Það er Alþingi til vansa að vera með það í þessum búningi hér til umræðu.
Virðulegi forseti. Hér er um að ræða mál í 2. umr. Ráðherra var viðstaddur 1. umr. málsins þegar það var fyrst borið upp. Þingið heldur á þessu máli. Þetta mál var afgreitt út úr ríkisstjórn, út úr stjórnarflokkum, það var afgreitt úr utanríkismálanefnd með meiri hluta nefndarinnar bæði á þessu þingi [[Gripið fram í.]]og síðasta löggjafarþingi. Þeir sem tala um að málið njóti ekki pólitísks stuðnings munu sjá hver niðurstaðan verður í atkvæðagreiðslu um það þegar þeir fjölmörgu stjórnarandstæðingar sem eru á mælendaskrá hafa lokið ræðum sínum og andsvörum hver við annan eins og við sáum í gær. Þá fáum við þetta mál til atkvæðagreiðslu. Þá sjáum við hvort það er pólitískur stuðningur á bak við það. En af því að menn voru að tala um pólitísk hrossakaup þá er það eiginlega hálfspaugilegt að það skuli koma frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni sem skrifaði einmitt heila bók um pólitísk hrossakaup hér á síðasta kjörtímabili. Það eru engin pólitísk hrossakaup í þessu máli. Þetta er mál sem liggur fyrir þinginu og gerði það einnig á síðasta þingi og bíður þess að 2. umr. klárist og það komi að atkvæðagreiðslu og þá fáum við að sjá hvort það er pólitískur stuðningur við málið eða ekki. En það gerist ekki fyrr en að stjórnarandstaðan hættir í andsvörum við sjálfa sig.
Hæstvirtur forseti. Ég kem til að taka undir það sem sagt hefur verið um hvort ekki sé hægt að fá hæstv. utanríkisráðherra til að átta sig á hvers konar deilumál er hér á ferðinni og óeining í þinginu um það og þingmenn taki sig nú til og nái sátt um það eins og gerst hefur nokkrum sinnum upp á síðkastið og er þinginu til mikils sóma. Ég tek sem dæmi orkuáætlunina sem var mikill titringur út af. Hún var tekin til nefndar og unnin þannig að um hana varð þverpólitísk sátt. Málið var lagfært og nýlegt dæmi er um náttúruverndarmálið. Ég held að það sé og eigi að vera tákn um breytta tíma Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu að þegar okkur ofbýður hér, eins og hefur komið fram í þessum miklu deilum, þá verði þingið að sýna ráðherrunum að valdið er hjá Alþingi og taka málið til skoðunar. Hér hefur til dæmis komið fram nýleg umsögn ASÍ þar sem bent er á rangtúlkanir í frumvarpi ráðherrans og ráðherra verður að svara fyrir það.
Herra forseti. Staðreyndin er sú að hæstv. utanríkisráðherra þorir ekki að standa fyrir máli sínu hér. Hann hefur ekki kjark til að reyna að bera fram röksemdir fyrir málinu vegna þess að hann hefur engar. Þegar hann kallaði fyrir sig starfsmenn ÞSSÍ og sagði þeim frá þessu spurðu þeir skelfingu lostnir: Hvers vegna? Hvaða röksemdir eru fyrir því að leggja niður fyrirmyndarstofnun? Það var upplýst á fundi utanríkismálanefndar að hið auðmjúka svar hæstv. ráðherra hefði verið: Ég þarf engar röksemdir. Herra forseti. Það getur vel verið að hæstv. forseta finnist það sæmandi fyrir virðingu þingsins að hæstv. utanríkisráðherra sé á fundi og flakki meðal framsóknarfélaga vítt um land án þess að sinna sínum þinglegu skyldum. Ég vek hins vegar athygli hæstv. forseta á því að hæstv. utanríkisráðherra hefur ekki fjarvist. Ef hann hefur ekki skráða fjarvist á hann að vera í vinnunni sinni. Hann á ekki að vera að svíkjast um, hann á að koma hingað og standa fyrir máli sínu. Fram hafa komið ásakanir um að málið byggist á pólitískum hrossakaupum. [[Forseti hringir.]]Því getur enginn svarað nema hann og hann á að standa fyrir því máli og upplýsa hvort það sé rétt sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði hér í gær.
Virðulegi forseti. Ég verð að fá að segja að ég er mjög hissa. Þetta er ein æðsta lýðræðisstofnun landsins og mér finnst þetta mjög ólýðræðisleg vinnubrögð. Skorturinn á gagnsæi í þess máli finnst mér skína í gegn. Hér var þingmaður í pontu að tala um að stjórnarandstæðingar væru í andsvörum við sjálfa sig en það er kannski líka til að reyna að varpa ljósi á málið. Ekki er neinn í salnum frá stjórnarmeirihlutanum til að veita andsvör í málinu. Hvernig á upplýst umræða að fara fram? Alþingi er ekkert eitt á báti, það er fylgst með því. Almenningur krefst svara og umræðu til að geta myndað sér skoðun og það er skylda þingmanna að veita umræðuna svo almenningur geti myndað sér skoðun. Ég get ekki myndað mér skoðun á þessu máli. Ég fæ ekki að heyra hin rökin.
Forseti. Ég furða mig á málflutningi hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar um að málið hafi verið afgreitt út úr ríkisstjórn, út úr stjórnarflokkum og eitthvað, en við vitum ekkert hvað fór fram á þeim fundum. Við heyrum ekkert í því ágæta fólki sem er búið að afgreiða þetta út úr ríkisstjórn og afgreiða þetta út úr stjórnarflokkum. Svo bara situr það hér og segir ekki bofs og gerir lítið úr því að við höfum áhyggjur af því að verið sé að leggja niður eina af bestu stofnunum landsins sem vinnur kannski eitt þarfasta verk sem við almennt vinnum hér á landi fyrir fátækar þjóðir. Það er aldeilis skemmtileg framtíðarsýn ef það á bara að afgreiða eitthvað í ríkisstjórn og svo á að afgreiða eitthvað út úr stjórnarflokkum og menn ætla aldrei að segja skoðun sína í þingsal. [[Forseti hringir.]]Hvers konar eiginlega lýðræði er það og umræðuhefð sem hinn ungi þingmaður Ásmundur Einar Daðason talar fyrir hér?
Herra forseti. Mér finnst alveg óskaplega dapurlegt með mál af þessu tagi, sem snýst um það hvernig ein af ríkustu þjóðum heims ætlar að standa að þróunarsamvinnu sem beinist að því að aðstoða fátækustu ríki heims við að byggja upp innviði sína, að það eigi bara að afgreiða með því að ráðherra hafi sagt eitthvað við 1. umr. um málið og sé svo fjarverandi þrátt fyrir að það sé kallað eftir veru hans hér og svo eigi það bara að ráðast í atkvæðagreiðslu að lokum án þess að það verði alvöruumræða. Líkt og hv. þm. Margrét Gauja Magnúsdóttir kallaði eftir áðan vantar debattinn. Okkur vantar rökin fyrir því af hverju hv. þingmenn meiri hlutans vilja styðja þetta mál. Af hverju tala þeir ekki við okkur hérna? Ég kallaði eftir því og geri það aftur núna. Alþingi er nýbúið að sýna að það er hægt að ná samkomulagi í stórum og erfiðum málum. Mér finnst að nefndin eigi að taka þetta mál aftur til sín og vinna það með ráðherranum. Allir þurfa örugglega [[Forseti hringir.]]eitthvað að slá af sínum kröfum þar en þannig finnst mér að við verðum að fara með svona stórt og viðkvæmt mál. Þetta gengur ekki svona.
Virðulegi forseti. Lýðræðið virðist vera þannig skilgreint í þinginu í dag að meiri hlutinn eigi að láta minni hlutanum eftir þau mál sem eru á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar. Þannig er það ekki, virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason fór yfir er það atkvæðagreiðslan í málinu sem skiptir máli. Ég er ekki þar með að gera lítið úr þverpólitískri sátt í ákveðnum málum. Ég fagna því til dæmis að það var til fyrirmyndar hvernig frumvarp um opinber fjármál var afgreitt úr fjárlaganefnd. Fulltrúar allra flokka sem eiga sæti á þingi voru á því máli að undanskildum vinstri grænum. Þingræðið byggir á því að ráðherrar koma í 1. umr. og reifa þau mál sem leggja á fyrir þingið, síðan fara þau til nefndar og þar eftir eru málin hjá þinginu. Það er þannig núna í þessu máli. Hér er 2. umr. um málið og þingið [[Forseti hringir.]]á að fjalla um það og greiða síðan um það atkvæði.
Virðulegi forseti. Ég skil ekki þennan mikla æsing sem er í stjórnarandstöðunni. Það sem ég gerði áðan var að koma hér upp vegna þess meðal annars að þingflokksformaður Samfylkingarinnar hafði komið hingað upp og látið að því liggja að ekki væri pólitískur stuðningur við þetta mál og það væri einungis einn þingmaður sem styddi það. Ég var að benda á það að til þess að mál komist í 2. umr. þingsins þurfa þau að hafa farið í gegnum ríkisstjórn, þau þurfa að hafa farið í gegnum báða stjórnarflokka. Á síðasta þingi var mælt fyrir málinu og það fór til utanríkismálanefndar. [[Gripið fram í.]]Það var afgreitt úr utanríkismálanefnd á síðasta þingi og aftur núna, með meirihlutastuðningi úr utanríkismálanefnd, þar sem nefndarálit liggja fyrir sem rökstyðja málið í bæði skiptin, bæði á síðasta þingi og á þessu þingi. Virðulegi forseti. Þegar svona er komið, og um mál eru skiptar skoðanir, þá er það lýðræðislegt að greidd séu atkvæði um þau. Þá kemur í ljós hvort meiri hluti er [[Forseti hringir.]]fyrir málinu eða ekki. Þá kemur í ljós hvort fullyrðing þingflokksformanns Samfylkingar, um að þetta mál njóti ekki stuðnings, á við rök að styðjast. Við hvað eru menn hræddir? Af hverju eru menn í andsvörum við sjálfa sig í þessu máli?
Virðulegi forseti. Ég verð nú að segja að ég var hissa, sem gerist ekki oft, en ég er eiginlega orðlaus. Lýðræði felst í því að það á að færa rök fyrir máli sínu. Til þess er þessi stofnun, Alþingi, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Það er meginhlutverk þingmanna, til þess eruð þið kjörin. Þið eruð hér í vinnu fyrir almenning sem á skilið umræðu og á skilið rökfærslu og á að skilið að fá að heyra hver rökin eru með eða á móti. [[Gripið fram í.]]Ef það er ekki til [[Gripið fram í.]]… hér hefur almenningur tækifæri til að mynda sér skoðun, ekki í nefnd.
Hæstv. forseti. Ég tek undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram að hæstv. utanríkisráðherra skuli taka framsóknarfundi vestur á fjörðum og framsóknarfund á Sauðárkróki í kvöld fram yfir það að standa hér fyrir máli sínu og rökstyðja og eiga samtal við okkur og svara strax þeim spurningum sem settar eru fram. Ráðherrann var hér við 1. umr. en tók ekkert þátt í umræðunni, kom einu sinni upp í andsvar og búið. [[Gripið fram í.]]Málið hefur fengið ríkisstjórnarmeðferð, segir hv. þm. Ásmundur Einar Daðason. Þannig var það líka með samgönguáætlunina, en svo var gerð breyting og í þingliðinu var ekki samstaða um að samþykkja breytingartillögurnar með auknum fjárútlátum í samgönguáætlun sem er ekki neitt neitt. Hvað gerðist með það mál? Það dagaði uppi. Hér í dag í óundirbúnum fyrirspurnum voru tveir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins. Hvar voru ráðherrar Framsóknarflokksins? Eru fleiri fundir? Eru þeir allir einhvers staðar út um land og sinna ekki þinglegum skyldum? Virðulegi forseti. Sá sem hér talar hefði átt að vera á stórri og mikilli samgönguráðstefnu á Akureyri [[Forseti hringir.]]í sínu kjördæmi Mér sýnist ég verða að sleppa þeirri ráðstefnu og sinna mínum þinglegu skyldum vegna þess [[Forseti hringir.]]að hér er á mál á dagskrá á eftir þar sem ég flyt breytingartillögu úr minni [[Forseti hringir.]]nefnd. Það væri betra að framsóknarmenn ynnu á þennan hátt.
Forseti vill taka það fram vegna orða hv. þingmanns að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra ætlaði að vera hér í óundirbúnum fyrirspurnatíma í dag en í ljós kom að hún var veik í morgun og ekki reyndist unnt að bregðast við og fá annan ráðherra í staðinn með svo skömmum fyrirvara. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur verið til mikillar fyrirmyndar um mætingu á slíka dagskrárliði.
Herra forseti. Mér leiðist þetta orðfæri „að láta eitthvað eftir minni hlutanum“. Þetta snýst ekki um að láta eftir minni hlutanum eins og hv. formaður fjárlaganefndar sagði áðan. Það er ekki bara hlutverk ráðherra að reifa mál og senda þau svo til þingsins. Það geta komið upp atvik eins og hér hafa orðið í umræðunni eins og við þekkjum, mál þroskast þegar þau eru rædd. Ég velti fyrir mér hvað hamli skoðanaskiptum meiri hlutans, hvort fulltrúar meiri hlutans telji ekki að það geti leitt til þess að umræðan gangi hraðar fyrir sig ef þau taka þátt, ef þau vita betur, ef þau geta svarað þeim spurningum sem fram hafa komið. Ráðherrann er búinn að tala í 36 mínútur í málinu frá upphafi, 36 mínútur, þar af voru níu mínútur í flutningsræðu, bara til að það sé sagt. Það hefur verið talað í langan tíma um þetta mál vegna þess að það er mikilvægt og það er alvarlegt. Ég velti því fyrir mér, af því að hv. formaður fjárlaganefndar talaði hér áðan, að Ríkisendurskoðun hefur mælt þessari [[Forseti hringir.]]stofnun bót og sagt [[Forseti hringir.]]að hún sé ein best rekna stofnun landsins. Er það ekki eitthvað sem við viljum hafa til [[Forseti hringir.]]hliðsjónar þegar við horfum á málin og stofnanir á vegum þingsins [[Forseti hringir.]]t.d. þegar kemur að fjárlagagerðinni? Ég tek undir það sem sagt hefur verið um opinberu fjármálin. [[Forseti hringir.]]Þar var málið lagfært mikið þrátt fyrir [[Forseti hringir.]]að ekki yrðu allir á því að lokum.
Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi byrja á því að þakka fyrir afar góða kynningu sem Framsóknarflokkurinn hefur fengið í þessum lið um fundarstjórn forseta. Það er mikið um að vera og hæstv. utanríkisráðherra er í kjördæmi sínu á fundum og hittir kjósendur sína sem er skylda þingmanna. [[Gripið fram í.]]Hann hefur nú þegar afhent þinginu þetta mál sem er að lenda hér í miklu málæði. Virðulegi forseti. Ég fékk þarna alveg nýja skýringu á því hvað lýðræði þýðir raunverulega. Jú, lýðræði virðist þýða það í dag hér í þinginu að minni hlutinn ráði. Þetta er nokkuð skrýtin, frjálsleg túlkun. Hér er kallað eftir skoðanaskiptum og að stjórnarþingmenn eigi að koma hér upp og tjá sig í máli þessu. Virðulegi forseti. Hér er málfrelsi og þeir þingmenn taka til máls sem það vilja. Ég er mjög á móti [[Forseti hringir.]]málæði. Þess vegna er algerlega ástæðulaust hjá minni hlutanum að kalla eftir því að [[Forseti hringir.]]þingmenn stjórnarflokkanna komi hér upp ef þeir hafa ekkert meira um málið að segja.
Hæstv. forseti. Ég hafði nú ekki gert mér grein fyrir því að það færi svona lítið fyrir mér, en hér kom þingflokksformaður Samfylkingarinnar áðan og sagði að enginn framsóknarmaður hefði sannfæringu í þessu máli. Ég segi aftur: Ég bara hafði ekki hugmynd um að ég væri svona ósýnilegur því að ég er búinn að lýsa skoðun minni í þessu máli og er búinn að lýsa stuðningi mínum við það. Talandi um að mál þroskist þá verð ég að upplýsa að eftir nefndarfund, þegar þetta mál var tekið út úr utanríkismálanefnd um daginn, kom góður stjórnsýslufræðingur og sagði skoðun sína á þessu máli. Ég get sagt það hér að ef ég hefði ekki verið algjörlega sannfærður um það þá að þetta væri gott mál og til þrifa og þarfa fyrir land og lýð þá hefði þessi ágæti stjórnsýslufræðingur sannfært mig alveg gjörsamlega um það hvað þetta mál er gott og hvers vegna á að samþykkja það. Ég held að vilji stjórnarþingmanna komi bara fram í því hvernig þetta mál hefur verið afgreitt hér í þinglegri meðferð.
Herra forseti. Ég ítreka þá beiðni mína, og fleiri sem hafa talað undir þessum lið á undan mér, að við tökum þetta mál út af dagskrá. Það er greinilegt að mörgum spurningum er ósvarað. Það er ekki ljóst hvort hreinlega sé um misskilning að ræða og að málið sé byggt á það veikum stoðum að það muni ekki halda til framtíðar. Þannig að ég ítreka þá tillögu sem hér hefur komið fram að við tökum málið út af dagskrá. Eftir ræðu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur hér áðan má kannski íhuga hvort verið geti að viðhorf hv. þingmanna sem styðja hæstv. ríkisstjórn séu kannski með þeim hætti að þingstörfin muni ekki ganga vel á meðan slíkt háttalag er fram borið úr þessum ræðustól.
Virðulegi forseti. Það er eiginlega óskiljanlegt í hvaða stöðu þetta mál er komið. Hér er það svo að hæstv. ráðherra hefur talað samtals í þessu máli í 36 mínútur. Það er allt og sumt. Hann fæst ekki til að svara grundvallarspurningum og þegar eftir því er leitað þá er þingið hunsað sem er orðinn plagsiður hjá ríkisstjórninni eins og hún leggur sig. Það þykir eðlileg framkoma við Alþingi á Íslandi að ráðherrar yppi öxlum og hunsi þingið. Af hverju er óskað eftir ráðherra við þessa umræðu? Það er vegna þess að út af standa mjög alvarlegar spurningar og áleitin álitamál. Það er lágmarkskurteisi að hæstv. ráðherra komi hér. Ég krefst þess af forseta að fara fram á það að ráðherrann komi til umræðunnar. Ef það gengur ekki þá verðum við að fresta henni þangað til ráðherrann getur, vegna anna og flokksstarfa, komið hingað til þess að ræða málið við þingið. Annað er bara gjörsamlega óásættanlegt.
Herra forseti. Ég vil taka undir það með síðasta ræðumanni að það er gríðarlega mikilvægt að hæstv. ráðherra komi hér og svari þeim spurningum sem út af standa. Ég hef áður bent á það, og vil ítreka það, að mér finnst líka mjög mikilvægt að ráðherrann sé viðstaddur 2. umr. vegna þess að málið heyrir beint undir hann og hans ráðuneyti. Tillagan er sú að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og færa allan málaflokkinn inn í ráðuneyti ráðherrans. Þar af leiðandi finnst mér alveg kristaltært að ráðherrann eigi að vera hér og taka þátt í umræðunni. Vegna ummæla hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur áðan um að minni hlutinn eigi að ráða, að það sé hið nýja lýðræði, þá gengur nú lýðræðið kannski ekki út á það að minni hlutinn ráði, en að minni hlutinn hafi aðkomu að [[Forseti hringir.]]málum og hafi sitt að segja. Herra forseti. Við sem Alþingi Íslendinga getum gert [[Forseti hringir.]]svo miklu, miklu betur en við erum að gera og sýna í þessu máli. En við þurfum öll að sameinast um að gera betur.
Virðulegi forseti. Við eigum ágætisdæmi frá síðustu kosningum um það að þingið grípi til sinna ráða þegar ráðherra kemur með vanbúin, illa undirbúin og óskynsamleg mál til þingsins. Við eigum auðvitað dæmið um náttúrupassann sem lenti bara úti í skurði sem betur fer af því að það var afspyrnuvont mál. En við eigum líka dæmi um mál þar sem hæstv. þáverandi ráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, umhverfis- og auðlindaráðherra á þeim tíma, kom fram með fordæmalaust mál sem snerist um það að eyðileggja fjögurra ára vinnu að gerð náttúruverndarlaga. Því var afstýrt. Hverjir afstýrðu því? Það var Alþingi Íslendinga sem tók af skarið og leiddi málið til lykta undir þverpólitískum fána og í því skyni að ná góðri efnislegri niðurstöðu í málinu. Við erum í sambærilegri stöðu núna. Hér kemur ráðherra með vont mál. Það er enginn hér sem er innblásinn með málinu. Alþingi á að taka til sinna ráða ef ráðherrann ætlar að hunsa málið. Hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir, [[Forseti hringir.]]formaður nefndarinnar, á að sýna hvað í henni býr, taka málið til sín og sýna hin nýju stjórnmál sem hún hefur ítrekað talað fyrir, [[Forseti hringir.]]sem snýst um að kalla allar raddir [[Forseti hringir.]]að borðinu í svo viðkvæmum málaflokki sem hér er undir.
Forseti. Ég hlýt að byrja á að lýsa óánægju minni með að hæstv. ráðherra utanríkismála, Gunnar Bragi Sveinsson, sé ekki viðstaddur. Það hefur komið fram að þetta mál er sérstakt hugarfóstur hans og embættismanna í utanríkisráðuneytinu og það er ekki hægt að ætlast til að hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir, formaður utanríkismálanefndar, svari fyrir þau álitamál sem hér koma upp. Hún var ekki í utanríkismálanefnd á síðasta kjörtímabili þegar þetta mál var rætt og þegar farið var yfir þær umsagnir sem sendar voru inn. Það er alls ekki hægt að ætlast til að hún sé í því hlutverki enda hefur hún ekki verið það, hún hefur verið hérna á sveimi stundum og stundum ekki en hún hefur ekki séð neina ástæðu til að taka til máls í þessu máli fremur en aðrir stjórnarliðar. Virðulegi forseti. Það er næstum ógnvekjandi að heyra hvernig stjórnarliðar tala hér um að mál hafi verið afgreidd út úr ríkisstjórn og út úr stjórnarflokkum en þeir koma samt sem áður ekki til að skýra fyrir okkur hinum sem sjáum ekki hvert ljósið er í þessu máli, ef svo má að orði komist, hvert ljósið er og hver sé ástæðan fyrir málinu og hvað mun fara betur í því þróunarsamvinnustarfi sem við leggjum af mörkum og leggjum lið ef þessi stofnun, þar sem fólkið er sem kann þar best til verka, verður lögð niður. Þetta sýnir í raun líka valdhroka sem hefur komið fram hjá þessari ríkisstjórn fyrr og farið hefur verið yfir hér. Við þurfum ekkert að rifja upp hvernig ríkisstjórnin hefur komið fram í Evrópumálunum þar sem kjörnir fulltrúar og ráðherrar hafa beinlínis gengið á bak þess sem þeir sögðu í kosningabaráttu og talið að þeir þurfi ekki að spyrja kóng eða prest. Þetta er mjög alvarlegt. Það er alvarlegt mál að ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra í þessu tilfelli leyfi sér að koma fram við þingið eins og raun ber vitni. Ég ætla í máli mínu að styðjast að mestu leyti við nefndarálit minni hlutans, þar kemur fram flest það sem máli skiptir í þessu máli, og reyna að gera grein fyrir skoðun minni. Fyrirkomulag þróunarsamvinnu Íslands er þannig að Þróunarsamvinnustofnun sem nú á að leggja niður fer með svokallaða tvíhliða þróunarsamvinnu Íslands við samstarfsríki og fer með um 40% af framlagi Íslands til málaflokksins. Þar á móti eru 60% framlaganna á hendi utanríkisráðuneytisins. Það er sú vinna sem fer í gegnum alþjóðastofnanir. Nú hefur það komið fram að það fyrsta sem virðist henda nýja utanríkisráðherra þegar þeir koma inn í ráðuneytið er að það setjist að þeim embættismenn sem telja hið mesta þjóðráð og það brýnasta sem þarf gera í utanríkismálum þjóðarinnar að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og flytja öll verkefnin inn í utanríkisráðuneytið. Hingað til hafa allir utanríkisráðherrar staðist þessa ásókn embættismannanna. Nú gerist það ekki og þess vegna er þetta frumvarp lagt fram. Ég leyfi mér stundum að ímynda mér að hæstv. utanríkisráðherra sem sýnir það stundum að hann er maður skynseminnar hafi bara verið kominn of langt út í fenið þegar hann áttaði sig á hvað þetta var vont mál og þess vegna ekki gefist ráðrúm til að snúa af þessari braut. Hæstv. utanríkisráðherra fékk hinn ágætasta mann, Þóri Guðmundsson, til að gera úttekt á þessum málum. Í áfangaskýrslu sem Þórir skrifaði velti hann fyrir sér þremur kostum varðandi framtíðarskipulag þróunarsamvinnu. Í fyrsta lagi að Þróunarsamvinnustofnun rynni inn í utanríkisráðuneytið og yrði hluti af þróunarsamvinnuskrifstofu. Í öðru lagi að skipulagið yrði óbreytt en ákveðinn tilflutningur yrði á milli Þróunarsamvinnustofnunar og utanríkisráðuneytisins. Í þriðja lagi að Þróunarsamvinnustofnun tæki við helstu hlutverkum þróunarsamvinnuskrifstofu og þau mál sem rekin eru í alþjóðlegri samvinnu í ráðuneytinu flyttust líka yfir í Þróunarsamvinnustofnun. Það voru þessi þrjú atriði sem Þórir velti fyrir sér. Síðan lagði hann eiginlega til að sú leið yrði farin að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun. Ég vil geta þess að Þórir Guðmundsson nefndi það sérstaklega í skýrslu sinni að hann væri starfsmaður Rauða kross Íslands og það er einmitt Rauði krossinn sem kemur mikið að þessari alþjóðasamvinnu. Þá skildi ég það þannig að hann væri að segja að það væri erfitt fyrir hann að taka niður þau gleraugu. Honum og Rauða krossinum hafi fundist ganga vel að vera í samvinnu við utanríkisráðuneytið og þess vegna segi hann: Af hverju skyldi ekki allt vera þar? En fyrir utanríkismálanefnd hafa komið fleiri sjónarmið. Þau hafa komið fram hjá helstu sérfræðingum í þessum efnum, m.a. hjá prófessor Jónínu Einarsdóttur sem er einn helsti fræðimaður landsins á þessu sviði. Hún er ómyrk í máli í umsögn sem hún skrifar fyrir félagsvísindasvið Háskóla Íslands. Hún leggur til að Þróunarsamvinnustofnun verði efld en ekki lögð niður. Í umfjöllun nefndarinnar í vetur er Félagsvísindastofnun ekki kölluð til til að fara aftur yfir þessa skoðun sína og það er náttúrulega alveg stórfurðulegt. Það er líka furðulegt að í greinargerðinni með frumvarpinu er eina röksemdin fyrir því að færa öll verkefni í utanríkisráðuneytið sú að þar hafi verið stofnuð sérstök þróunarsamvinnuskrifstofa, sem var einhver skipulagsbreyting í utanríkisráðuneytinu. Það er allt í einu orðinn grundvöllur þess að leggja niður þessa sérfræðistofnun sem fær alls staðar mjög góð ummæli. Hún fær góð ummæli hjá DAC, sem er þróunarsamvinnunefnd OECD, hjá Ríkisendurskoðun er hún talin með þeim stofnunum landsins sem standi sig best í að fara með fjármuni. Samt sem áður segir utanríkisráðherrann: Við ætlum að fella þessa stofnun niður. DAC segir að það sé rétt að stjórnvöld leggi mat á heildarskipulag og fyrirkomulag þróunarsamvinnu út frá því hvernig hámarksárangur og skilvirkni séu tryggð. Íslendingar eigi að taka ákvörðun um það hvað henti þeim best. Þá er það allt í einu orðin röksemd í málinu, það eigi að breyta öllu af því að lagt er til að litið verði á málið í heild. Það hafði líka verið ákveðið að fram færi svokölluð jafningjaúttekt á Þróunarsamvinnustofnun árið 2016 og DAC ætlaði að standa fyrir því. En þar sem allar líkur eru á að Þróunarsamvinnustofnunin komi mjög vel út úr þeirri jafningjaúttekt þarf að flýta sér að leggja hana niður áður en af úttektinni verður. Í greinargerðinni með frumvarpinu er klifað á hugtökum eins og skilvirkni, hagkvæmni, samhæfingu og samlegðaráhrifum og fjallað um að draga eigi úr óhagræði og tvíverknaði í rekstri. Þegar betur er að gáð á ekki að spara neitt, ekki fækka starfsfólki, og aðspurður segir ráðherrann að Þróunarsamvinnustofnun sé mjög skilvirk. Eins og ég sagði áðan kemur það líka fram í úttekt Ríkisendurskoðunar á stofnuninni. Þetta mál er allt saman með algerum endemum. Það fara gífurlegir fjármunir í þróunarverkefni, þótt þeir ættu að vera meiri og framlögin hafi verið lækkuð, og það hvarflar að manni að embættismennirnir í utanríkisráðuneytinu vilji ná öllum þessum peningum inn í ráðuneytið vegna þess að þá sé hugsanlega hægt að færa meira á milli hinna ýmsu verkefna sem ráðuneytið sér um. Við vitum það líka sem hér erum að utanríkisráðuneytið hefur sætt mjög miklum niðurskurði á þessu kjörtímabili, sérstaklega fyrstu tvö árin en þá virtist eins og utanríkisráðuneytið og hæstv. utanríkisráðherra væru lögð í einelti, sérstaklega af formanni fjárlaganefndar. Þar var skorið niður meira en annars staðar enda finnst manni stundum eins og sumir framsóknarmenn séu hræddir við umheiminn. Það er annað sem hætta er á í þessum efnum þegar málið er fært frá sérfræðingum í Þróunarsamvinnustofnun yfir í utanríkisráðuneytið, en það er að reynt verði að fara aftur til þess tíma þegar lönd reyndu með þróunarverkefnum sínum að troða sjálfum sér að, litu á þróunarverkefni sem aðferð til að troða sér og fyrirtækjum í sínum löndum að. Þetta þótti sniðugt. Allir sem kynna sér þessi mál og þekkja eitthvað til þeirra kalla þetta núna frumstæð vinnubrögð. Það er hætta á að þetta gerist þegar öll þessi verkefni eru komin í sama pott sem yrði þá utanríkisráðuneytið. Það er betra að utanríkisráðuneytið móti stefnuna í samvinnu við Alþingi, móti það hvert við ætlum að fara í þessum efnum og sérfræðistofnun framfylgi síðan þeirri stefnu. Það er miklu skýrari og nútímalegri aðferð en það sem mælt er fyrir hér. Í lok máls míns vil ég aðeins koma inn á það sem ég ræddi í 1. umr. um þetta efni, sem er að þessu frumvarpi fylgir að stofna eigi sérstaka þróunarsamvinnunefnd. Ráðherra á að skipa fulltrúa í hana og varamenn til fjögurra ára. Ég ætla að vekja athygli á því sem ég hef gert hér áður að í þessari nefnd eiga meðal annars að vera fimm fulltrúar úr hópi alþingismanna. Nú er það svo að sex þingflokkar eru á Alþingi núna. Þeir gætu orðið fleiri. Á það að vera þannig að í þessari þróunarsamvinnunefnd - maður hefði haldið að þróunarsamvinna almennt væri dæmi um eitthvað sem allir flokkar ættu að hafa aðkomu að og geta unnið saman að - eigi einn þingflokkur, miðað við stöðuna í dag, ekki að eiga fulltrúa þar? Á að kjósa í þessa fimm manna þróunarsamvinnunefnd eins og er t.d. kosið í bankaráð þar sem fulltrúar flokkanna og alþingismenn endurspegla meiri hluta á Alþingi? Mér finnst þetta algerlega óskiljanlegt. Hv. þm. Ögmundur Jónasson stakk upp á því fyrr við þessa umræðu að nóg væri að endurskoða bara yfirstjórnina á þessari þróunarsamvinnu allri saman, að við létum það nægja að sinni. Ekki að leggja niður eina af bestu stofnunum landsins.
Forseti. Ég þakka þingmanni fyrir mjög áhugaverða yfirferð á málinu sem ég vil meina að sé hálfgert leiðindamál. Það er sérstakt að verða vitni að slíkum vinnubrögðum hérna á fyrstu dögum mínum á þingi. Ég veit að hv. þingmaður er reynd í þessu starfi og búin að vera hér svolítinn tíma, var m.a. í utanríkismálanefnd. Þess vegna vil ég beina mínu máli til hv. þingmanns og spyrja hana: Hvernig metur hún þetta mál miðað við eigin reynslu og hvaða leiðir sér hún út úr því? Hvað er í stöðunni? Það er alveg ljóst að við þurfum einhvern veginn að vinna það betur og öðruvísi og í meiri sátt og geta bent meira á faglega þáttinn í því, rekstrarlega þáttinn o.s.frv. Mig langar að fá hv. þingmann til þess að fara yfir það með mér. Hvernig getum við farið með þetta mál þannig að við fáum betri niðurstöðu en klárlega virðist ætla að verða raunin? Hins vegar langar mig aðeins að ræða gagnsæi stofnana. Mér skilst að við það að starfsemin hætti að vera í sérstakri fagstofnun og fari yfir í ráðuneyti breytist möguleikarnir á eftirliti og gagnsæi og slíku. Það er það sem mig langar að fara yfir í þetta sinn.
Virðulegi forseti. Þegar ég var að hugsa um þetta á leiðinni í strætó í morgun kom upp í huga mér að þetta væri eiginlega ólukkumál. Þetta er hálfgert ólukkumál. Það er mikil synd að búið sé að koma því í þann farveg þar sem það er nú. Ég get sagt að ég hef ekki fyrr orðið vör við nákvæmlega þetta. En þetta er náttúrlega svolítið líkt því sem gerst hefur hér, eins og þegar þáverandi hæstv. umhverfisráðherra lagði til að náttúruverndarlögin sem búið var að vinna að í meira en fjögur ár væru afnumin. Því var bjargað. Það eru fleiri dæmi um að menn hafi komist hér að skynsamlegri niðurstöðu en stundum hefur stefnt í. Ég held að það sem hægt væri að gera núna við þetta frumvarp væri að við skoðuðum það betur. 3. gr. er um þróunarsamvinnunefnd, eins og ég nefndi áðan. Síðan er talað um hlutverk hennar og talað um hvernig móta eigi stefnu stjórnvalda í hinni alþjóðlegu þróunarsamvinnu. Ég vildi óska þess að formaður utanríkismálanefndar beitti sér fyrir því að taka málið aftur til nefndar og að við huguðum að þessum efnum að sinni. Hugum að yfirbyggingunni, þróunarsamvinnunefndinni, hugum að því hvernig stefnan er mótuð, breytum því ef þess þarf, en geymum þá afdrifaríku ákvörðun að leggja niður sjálfstæða, faglega stofnun.
Forseti. Ég er sammála hv. þingmanni þegar hún segir að þetta sé ólukkumál. Það er það vissulega. Eftir því sem maður hlustar meira á mál þeirra þingmanna sem hér tala, sem eru að vísu bara úr stjórnarandstöðunni - það eru ósköp fáir úr stjórn sem segjast styðja þetta mál sem koma hér og skýra frá sinni nálgun á því máli - þá hvarflar eftirfarandi að mér, og það hefur komið aðeins fram í máli hv. þingmanns hér: Snýst þetta kannski um pólitísk tengsl annars vegar og svo viðskiptaleg hins vegar? Er verið að reyna að færa þessa starfsemi í þennan farveg til þess að losna við gagnsæi? Það er það sem kemur upp í huga minn. Ég vil í því samhengi nefna orkugeirann. Það setur að mér pínulítinn óhug að þurfa að hugsa þetta á þann máta. Það er ekki beint spennandi hugsun þegar maður veit hversu mikið er í húfi og fyrir hvernig fólk verið er að vinna, þ.e. fátækasta fólk heimsins sem telur sig bara nokkuð heppið ef það hefur mat að borða. Gæti hv. þingmaður farið aðeins yfir það í ræðustól hvernig þessu er háttað annars staðar á Norðurlöndunum? Er um að ræða sams konar kerfi og hér er? Menn gera allt sem þeir geta til þess að leggja þessa stofnun niður og færa inn í ráðuneyti til þess að ná yfirráðum yfir einhverju sem er í mínum huga algjörlega óskiljanlegt.
Forseti. Það er nefnilega alveg hárrétt tekið til orða hjá hv. þingmanni að þetta slær mann óhug. Er það virkilega þannig að menn séu að reyna að gera þessa mikilsverðu starfsemi ógagnsærri en hún er þegar hún er í sérstakri stofnun? Ég tel að sú tillaga sé góð sem Jónína Einarsdóttir prófessor, sem er einn helsti fræðimaður landsins á sviði þróunarfræða, leggur til. Hún kemst að þeirri niðurstöðu í umsögn sinni að það sé miklu skynsamlegra að flytja öll þróunarverkefni yfir í sérstaka stofnun. Hvernig er þessu háttað á Norðurlöndum? Það mun vera nokkuð misjafnt hvernig þetta er í hinum ýmsu löndum. Við höfum mjög góða reynslu af kerfinu hér. DAC, þróunarsamvinnunefnd OECD, kemst að þeirri niðurstöðu að málum sé vel fyrir komið núna. DAC ætlaði að gera hér jafningjaúttekt á næsta ári til að sannreyna að svo væri, vegna þess að vissulega vekur það athygli að við höfum verið svolítið dugleg í þessu efni þó að við þurfum að setja meiri peninga í þennan málaflokk. Við eigum að hætta [[Forseti hringir.]]að skera við nögl í því efni. En það hefur vakið athygli hvað við gerum þó mikið og hvað við stöndum þó vel að verki miðað við [[Forseti hringir.]]höfðatölu og miðað við hvað við erum fá, virðulegi forseti, [[Forseti hringir.]]svo það sé nú rifjað upp fyrir okkur öllum.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Mig langar að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið í síðasta andsvari varðandi DAC. Eitt af því sem er notað sem rökstuðningur í greinargerðinni með frumvarpinu er að bent hafi verið á það að fyrirkomulagið á Íslandi sé frábrugðið því sem er víðast hvar annars staðar, en það hefur reyndar verið hrakið m.a. af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og raunar í minnihlutaáliti hv. utanríkismálanefndar. Í þessari greinargerð er tekið fram að Ísland þurfi að taka ákvörðun um hvaða fyrirkomulag mundi henta best hér með tilliti til stefnu landsins í málaflokknum og skilvirkni og árangurs af starfinu. Það kom hins vegar fram fyrir nefndinni að DAC mundi aldrei fara að segja að það væri eitthvað sem við ættum að gera eða ættum ekki að gera, en þeir bentu á ýmislegt sem við ættum að skoða og raunar koma þessar ábendingar frá DAC í kjölfar þess að hér hafði verið tekin ákvörðun um að hækka verulega framlög til þróunaraðstoðar, sem nú hefur verið fallið frá. En er þingmaðurinn mér sammála í því að það misgengi sem er á milli upplýsinga í greinargerð, þess sem kemur fram fyrir nefndinni, hvernig DAC lítur á málin, sé eitt af þeim atriðum sem við þurfum að fá hæstv. ráðherra til að koma til umræðunnar og ræða við okkur um, um rök hans, að hann eigi orðastað við okkur um þetta? Mér finnst það alla vega skipta máli.
Þetta er einmitt eitt af þeim atriðum sem kalla á það að ráðherrann sé hér og útskýri mál sitt. Við höfum að vísu heyrt það að þegar hann var með starfsmönnum Þróunarsamvinnustofnunar og þeir spurðu hver rökin væru fyrir því að hann legði þetta fram svaraði hann: Ég þarf engin rök. Það náttúrlega líka ástæða til þess að hann komi og útskýri fyrir okkur hvers vegna hann þarf engin rök til að fara í þá óheillabreytingu og óheillaför sem hann hefur lagt upp í. Mig langar að vísa beint í nefndarálit minni hlutans. Þar stendur, með leyfi forseta: „Athygli vekur að DAC tekur sérstaklega fram að stofnanarammi Íslands í málaflokknum búi yfir þeirri getu sem þarf til að ná markmiðum þess í þróunarsamvinnu. Þó Ísland sé lítið komi það á mörgum sviðum þróunarsamvinnu vel út í samanburði við mörg ríki sem þó séu öflug á þeim vettvangi. DAC klykkir út með því að segja að með aðild Íslands að þróunarsamvinnunefndinni muni einstök nálgun Íslands og 30 ára reynsla gagnast henni vel.“ Ég get ekki séð að eitthvað í þessu færi rök að því að loka og leggja niður sérfræðistofnunina í málaflokknum. Það er mér alveg óskiljanlegt, virðulegi forseti, hvernig hæstv. ráðherrann, þótt vegir hans séu stundum órannsakanlegir, kemst að þessari niðurstöðu í málinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og verð að lýsa því að ég er svo hjartanlega sammála því að ég skil ekki hvernig er hægt að hafa þessa umsögn um Þróunarsamvinnustofnun og komast svo að þeirri niðurstöðu sem þetta frumvarp er. Það er annað mál sem mig langar að ræða við hv. þingmann sem tengist því sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni og einnig því sem kom fram í andsvörum áðan. Það snýr að því að flókið sé að fylgjast með því hvernig fjármagn sem fer inn í þróunarsamvinnu er varið, þá sérstaklega að erfiðara sé að fylgjast með því sem gerist í ráðuneytinu en því hvernig fé er ráðstafað í sérstakri stofnun. Við þetta bætist svo að eitt af markmiðunum með því að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður og færa inn í utanríkisráðuneytið er að koma á sterkari tengslum á milli þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála. Mig langar að taka þetta yfir á víðara svið en því sem snýr að Íslandi og íslenskri stjórnsýslu, taka þetta út fyrir landsteinana og setja það í hnattrænt samhengi. Nú er oft talað um yfirgang Vesturveldanna eða yfirgang ríkari þjóða og ásælni þeirra í að skipta sér af hagsmunum í öðrum ríkjum. Er hv. þingmaður mér sammála um að þetta sé hættulegt, ekki einungis fyrir íslenska stjórnsýslu og það hvernig Ísland hagar sér í þróunarsamvinnu sinni, heldur sé þetta hreinlega hættulegt þegar kemur að því að taka á og fjalla um misskiptingu auðs í samfélaginu glóbalt [[Forseti hringir.]]og það hvernig ríkari þjóðir heimsins styrkja þær sem veikar standa?
Virðulegi forseti. Það er alltaf hægt að setja fordæmi með því hvernig menn umgangast þennan málaflokk. Ef við umgöngumst hann illa eins og virðist vera gert hérna þá dettur manni jafnvel í hug að leikurinn sé að hluta til til þess gerður að forðast það að fara í þessa jafningjaúttekt, að það liggi svona mikið á að koma þessu í gang núna fyrir áramótin svo að ekki verði af jafningjaúttektinni, því að þá raungerist kannski ekki sú breyting á skipulaginu á þróunarsamvinnu sem sumum embættismönnunum er svo mikið í mun að gerist. Ég velti því fyrir mér hvort það geti verið. Aðeins á ská við því sem þingmaðurinn var að spyrja um þá finnst mér eins og Þróunarsamvinnustofnun hafi tekist að útvega peninga sem við höfum getað notað. Ég held að talað sé um að hún hafi fengið 700 milljónir frá erlendum stofnunum í íslensk verkefni. Ég get ekki skilið hvernig það á að vera hægt að erlendar stofnanir fari að styrkja verkefni sem eru beinlínis á vegum einhvers ráðuneytis. Ég get ekki séð að það muni nokkurn tímann ganga upp í stofnanastrúktúr heimsins, ef ég má orða það svo. Ég á bágt með að skilja það. Ég held að þetta sé hin mesta óheillaför, virðulegi forseti.
Virðulegur forseti. Okkur þingmönnum var gerð grein fyrir því í gær að ekki væri unnt að koma ráðherranum til umræðunnar en ég hef ekki enn fengið nein skilaboð úr forsetastóli um það hver staðan er núna í samskiptum við hæstv. ráðherra og hvort hann hefur málefnalegar ástæður til þess að vera fjarri þegar um þessa umræðu er að ræða, þar sem við höfum ítrekað farið fram á að hann væri hér til svara um tiltekin álitamál. Ég held að ekki þurfi mjög glöggskyggnan stjórnmálagreinanda til að átta sig á því að þessari umræðu vindur ekki mjög hratt fram á meðan ráðherrann leggur ekki sitt af mörkum til þess að greiða umræðunni leið hér í gegnum þingið. Ef hann hunsar þetta, eins og hv. þm. Róbert Marshall talaði um hér í gær, ef hann lítur svo á að stjórnarfrumvörp séu eins og að fara með föt í hreinsun, leggja þau bara subbulega hér inn og taka þau svo þrifin og skínandi fögur úr höndum þingmanna einhverjum vikum síðar, þá er það misskilningur. Þegar málið er svona vont verður hæstv. ráðherra að koma til umræðunnar.
Sá forseti sem nú er á stóli hefur ekki neinar sérstakar upplýsingar eða fréttir að færa af ferðum hæstv. utanríkisráðherra. En hann hefur eins og aðrir fylgst með umræðu og hlýtt á óskir þingmanna þar um.
Forseti. Mig langar að velta því upp sem hér hefur komið fram: Hvernig á þetta mál að geta gengið þegar enginn er til þess að svara fyrir það? Nú er hæstv. ráðherra, var í gær alla vega, vestur á Ísafirði. Það er nú fallegt á Vestfjörðum og á Ísafirði ekki síst, ég þekki það alveg ljómandi vel, og gott að vera þar. Svo skilst mér að hann ætli að keyra í dag, eða hafi farið í gærkvöldi, norður í Skagafjörð á annan fund með flokksfélögum sínum úr Framsóknarflokknum. Það getur verið ágætur fundur. Ég veit ekkert um það. En mér finnst einhvern veginn mikilvægara að ráðherra sé hér til að fara yfir þessi mál með okkur, því að þetta er risastórt mál. Ég beini því til forseta að hann geri það sem í hans valdi stendur til þess að stöðva þessa umræðu þannig að hægt sé að taka hana á einhverjum vitrænum grunni.
Herra forseti. Ég vil sérstaklega taka undir með síðasta ræðumanni. Það er vissulega fagurt víða um Vestfirði, og þó einkum og sér í lagi í Dýrafirði, sem tilheyrir einmitt Ísafirði þar sem hæstv. utanríkisráðherra var í gær. Við komum með rökstuddar óskir um það í gær að hæstv. ráðherra kæmi hér til fundar til að skýra ákveðin mál. Sömuleiðis til að skýra þær fullyrðingar sem komu fram um að hæstv. ráðherra hefði staðið í pólitískum hrossakaupum til að þvinga í gegn þetta óþarfa, heimskulega mál sem enginn stuðningur virðist vera fyrir í þinginu. Ef hæstv. ráðherra hefði viljað leggja lóð á vogarskálar, til að greiða fyrir för málsins, þá er það þannig að flugvélin frá Ísafirði lenti í Reykjavík kl. 10.40. Hann er þrjár klukkustundir að aka til fundar við sína elskulegu framsóknarmenn í Skagafirði. Hann hefði getað verið hér lungann úr deginum, að minnsta kosti staldrað við í tvo til þrjá tíma, til að eiga samræður við þingið yfir þetta púlt til að skýra málstað sinn. En hann kaus að gera það ekki. Hæstv. ráðherra hefur ekki kjark, þrek og burði til að koma hingað og standa fyrir sínu eigin máli. Það er staðreyndin og við ætlum ekki að hætta fyrr en hæstv. [[Forseti hringir.]]ráðherra kemur og stendur fyrir máli sínu og skýrir hvað liggur að baki þeim fullyrðingum sem hv. þm. Ögmundur Jónasson setti hér fram í gær með mörgum sterkum rökum.
Herra forseti. Ég held að það sé löngu orðið ljóst, öllum hér í þessum sal, að þessi umræða mun ekki ganga almennilega eða greiðlega fyrr en hæstv. utanríkisráðherra kemur hér í salinn og svarar þeim spurningum sem út af standa. Hér hafa menn haldið því fram að stoðirnar undir það mál sem við ræðum séu mjög veikburða og jafnvel byggðar á misskilningi. Við þurfum að fá svör við þessu og við þurfum að fá hæstv. utanríkisráðherra til að færa betri rök fyrir máli sínu. Ég legg því til, eins og ég hef áður gert og fleiri hv. þingmenn, að við tökum þetta mál út af dagskrá, skoðum það og athugum hvort við getum ekki fundið á því flöt, en verum ekki að halda hér úti þingfundi. Það er ljóst að málið mun dragast á langinn á meðan ekki er fundinn sáttaflötur eða hæstv. utanríkisráðherra mætir á staðinn.
Herra forseti. Þegar maður er ráðherra þá er ekki nóg að segja „af því bara“. Það eru rökin hjá hæstv. utanríkisráðherra í þessu máli. Þegar hann er spurður hvers vegna hann sé að þessu þarf hann ekki að færa fyrir því rök. Það er eins og litlu krakkarnir segja: Af því bara. Það dugar ekki í þessu máli. Þetta er stórt og viðamikið mál. Stjórnsýslulega er það ekki vel gert að fara fram með þessum hætti, það hefur komið fram í máli Ríkisendurskoðunar sem hæstv. fjárlaganefnd og formaður hennar hafa viljað lyfta sérstaklega þegar hentar. Ég skil ekki í þessu tilviki hvers vegna fólk getur hunsað jafn ákveðnar athugasemdir sem þar koma fram og hvers vegna ráðherra leyfir sér að gera það þar sem verið er að fara með áætlun og framkvæmdir og alla stjórnsýslu á sama blettinn í algert ógagnsæi. Fyrir það hefur hæstv. ráðherra ekki getað svarað. Það þarf hann að gera. Það er ekki nóg að segja „af því bara“.
Virðulegi forseti. Ég hef minnst á það hér áður að mér finnst þetta með því ólýðræðislegra sem gerist og ég velti fyrir mér hvort þetta séu dagleg vinnubrögð hér á Alþingi Íslendinga. Alþingi og aðrir koma síðan af fjöllum þegar traust til Alþingis mælist með lægsta móti - þrátt fyrir að reyna að auka gagnsæi sitt og vera á Twitter og vera á samfélagsmiðlum og annað. En ef ekki fæst lýðræðisleg umræða með eða á móti og með rökum um stór mál þá er ég ekki hissa. Satt best að segja. Þá er ég sko alls ekki hissa á því að fólk skuli vantreysta þessari stofnun því að hér er grunnurinn lagður, hér eru ákvarðanir teknar. Hér á að fara fram atkvæðagreiðsla á eftir. Mér er stillt upp við vegg. Ég á að greiða atkvæði með eða á móti og ég hef aldrei fengið að heyra hver rökin eru með málinu.
Forseti. Ég hlýt að rifja aftur upp ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar hér áðan þar sem hann segir: Það er sagt að ekki sé meiri hluti hér, það á eftir að koma í ljós í atkvæðagreiðslu. Málið hefur verið afgreitt í ríkisstjórn, málið hefur verið afgreitt út úr stjórnarflokkum og síðan ekki söguna meir. Síðan segir hann bara að þingmenn í ríkisstjórn hafi setið á ríkisstjórnarfundum og afgreitt þetta mál og þeir sem eru í stjórnarflokkum hafi afgreitt þetta mál þaðan. Af hverju afgreiddu þessir þingmenn þetta út úr flokkunum? Getum við fengið rök fyrir því af hverju það var gert? Við sem hér erum og tökum þátt í þessari umræðu skiljum ekki rökin fyrir þessu. Geta þessir ágætu þingmenn, sem telja að það eigi bara að vera þannig að mál séu afgreidd í þingflokksherbergjum eða á ríkisstjórnarskrifstofum, sagt okkur af hverju í ósköpunum þeir gerðu þetta? Af hverju ákváðu þeir þetta? [[Forseti hringir.]]Við skiljum það ekki, útskýri þeir það fyrir okkur. Og hvar er utanríkisráðherrann, virðulegi forseti?
Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór ágætlega yfir það hvernig landafræðinni er háttað og hvernig hæstv. ráðherra gæti vel verið hér í dag en einnig sinnt kjördæminu sínu sóma með því að mæta þar á fundi. Það er vel hægt að samtvinna þetta tvennt. Það er furðulegt, þar sem þetta er nú eiginlega eina mál hæstv. ráðherra, að hann skuli ekki vera hér til að sinna því þegar þingmenn kalla eftir því, sér í lagi í ljósi þess að eftir 1. umr. voru enn þá spurningar sem út af stóðu og þeim fjölgaði í raun bara á hinum skamma tíma sem nefndin fékk að hafa málið til meðferðar. Spurningunum sem ég mundi núna, sem nýr nefndarmaður í utanríkismálanefnd, geta beint til hæstv. ráðherra fjölgaði bara. Ég vil taka undir það að auðvitað hljótum við að fresta þessum fundi ef hæstv. ráðherra, sem er þó með þetta mál eitt á sinni könnu, getur ekki sýnt þinginu þann sóma að koma hingað og ræða það.
Hæstv. forseti. Þetta mál er algerlega munaðarlaust hér á Alþingi. Við höfum gagnrýnt það mjög að ráðherrann skuli taka það fram yfir þinglegar skyldur sínar, fram yfir það að reyna að færa rök fyrir þessu ólánsmáli sínu, að funda með framsóknarmönnum vestur á fjörðum og í Skagafirði í kvöld. Þar að auki, sem er líka mjög óeðlilegt, sýnist mér að í mesta lagi tveir eða þrír nefndarmenn úr utanríkismálanefnd hafi verið hér í morgun að ræða þetta, eða í gær. Það ber að telja þeim það til hróss þeim sem eru hér. Ég sé til dæmis að hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir er hér yfir málinu, en hún tekur ekki þátt í umræðum, hún tekur ekki þátt í andsvörum, hún reynir ekki að færa fram rök. Og hv. formaður nefndarinnar, hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir, er ekki hér í salnum, hún tekur ekki þátt í umræðum. Hér hefur komið fram að þrír nýir nefndarmenn eru í nefndinni og þetta var rifið út með hraði, sennilega eftir tilskipun frá hæstv. ráðherra um að klára þetta í hvelli. Ég mun gera athugasemd við það í ræðu minni. Ég krefst þess að ráðherrann, og þeir í utanríkismálanefnd sem bera ábyrgð á þessu máli, sé þá hér til svara fyrir það sem ég ætla að spyrja um.
Herra forseti. Ein af þeim prinsippspurningum sem hafa vaknað við þessar umræður er þessi: Hvort er það forgangur hjá hæstv. ráðherra að flækjast um landið á milli framsóknarfélaga til að tala upp í sína góðu félaga eða að koma hingað og standa fyrir máli sínu, svara spurningum varðandi þingmál sem hann leggur sjálfur fram? Færð hafa verið sterk rök fyrir því að málið nýtur ekki stuðnings þingmanna. Það hefur ekki nema einn þingmaður úr hans eigin flokki lýst stuðningi við það úr ræðustól og sannfæring þess ágæta þingmanns, hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar, var ekki meiri en svo að það tók ekki nema tvær mínútur fyrir hann að koma stuðningi sínum á framfæri. Síðan hefur hann ekki séð neina sérstaka ástæðu til að ítreka það í ræðu. Ég fer fram á það að þessari umræðu verði frestað þangað til hæstv. ráðherra kemur til fundar við Alþingi og útskýrir sitt mál. Eða ætlar hann að koma fram við okkur eins og starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar sem skelkaðir spurðu hann hvaða röksemdir lægju að baki því að leggja stofnunina niður? Og hæstv. ráðherra svaraði, eftir því sem upplýst var á fundi utanríkismálanefndar: Ég þarf engar röksemdir. Hann einn hefur valdið. Þetta er auðmýkt þessarar ríkisstjórnar.
Herra forseti. Ég kem hér aftur til að ræða þetta undarlega mál allt saman. Mér fannst hv. þm. Össur Skarphéðinsson koma inn á forvitnilegan punkt áðan varðandi þann möguleika sem hefði verið í stöðunni fyrir ráðherra að vera hér yfir þessari umræðu og taka þátt í henni og koma með gagnrök, sem ég hef ekki enn fengið að heyra og rek ekki alveg augun í. Það hefði verið möguleiki að fljúga frá Ísafirði í morgunsárið og vera hér yfir daginn og ræða við okkur og keyra svo norður í fjörðinn fallega þegar líða tæki á daginn. Það hefði verið góður möguleiki. Það virðist bara ekki hafa verið áhugi fyrir því. Kannski er það út af því að það er mjög erfitt fyrir hæstv. ráðherra að taka þessa umræðu, ég held að það sé bara þannig. Það eru engin rök með þessu og þetta verður mjög erfið umræða. Hún er farin að skýrast eftir því sem fleiri taka hér til máls.
Forseti vill að gefnu tilefni upplýsa að sá forseti sem var hér á stóli í morgun fyrr á fundinum upplýsti að hæstv. utanríkisráðherra er utan bæjar, en forseta er jafnframt kunnugt um að þeim upplýsingum hefur verið komið til hæstv. utanríkisráðherra að nærveru hans væri gjarnan óskað.
Virðulegi forseti. Bankar gegna mikilvægu samfélagslegu hlutverki fyrir efnahagslegan stöðugleika. Ísland á sér ekki langa sögu þegar kemur að bankastarfsemi en það var ekki fyrr en á síðari hluta 19. aldar að Ísland eignaðist sinn fyrsta banka sem var að miklu leyti ákveðið sjálfstæðismál. Það var ekki farið að huga að einkavæðingu ríkisreknu bankanna af einhverri alvöru fyrr en á 10. áratug síðustu aldar. Rímur nýfrjálshyggjunnar voru kveðnar í tíma og ótíma um að eftirlit með fjármálastarfsemi ætti ekki að vera íþyngjandi og að ríkisrekstur væri í eðli sínu slæmur. Í þeirri stemningu undirbjuggu menn einkavæðingu bankanna. Ég ætla ekki að leggja dóm á það hvort einkarekstur banka er betri eða verri en ríkisrekstur. Það sem skiptir mestu máli er að rekstrarformið sé óháð og þess sé gætt að bankar starfi samkvæmt settum lögum, reglum og góðum siðvenjum um bankastarfsemi. Það sem kom í ljós við rannsókn rannsóknarnefndar Alþingis var að siðrof hefði orðið þegar farið var af stað í hina íslensku bankaútrás. Það var ekki hugað að hagsmunum heildarinnar heldur var farið út fyrir öll velsæmismök þegar kom að því að beygja, brjóta eða sveigja reglur. Virðulegi forseti. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var harðlega gagnrýnt hvernig einkavæðing ríkisbankanna var framkvæmd. Lögin sem heimiluðu einkavæðingu ríkisbankanna fóru óbreytt í gegnum þingið árið 2001 þrátt fyrir að efnahags- og viðskiptanefnd væri klofin í málinu. Varnaðarorð minni hlutans voru virt að vettugi. Valgerður Sverrisdóttir, þáverandi viðskipta- og efnahagsráðherra, bar þessu við í rannsóknarskýrslu Alþingis, með leyfi forseta: „… framkvæmdarvaldið var náttúrlega mjög dóminerandi í þinginu á þeim tíma.“ Það varð til þess að lög um einkavæðingu ríkisbankanna voru ónákvæm og í reynd ekkert annað en yfirlýsingarheimild til ráðherra um að selja bankana. Ríkisstjórnin fékk því alvald yfir því hvort ætti að selja einn banka eða tvo, hversu stórir hlutir skyldu seldir, hvaða verð væri ásættanlegt, hvaða kröfur væru settar á kaupendur bankanna, hvenær bankarnir yrðu seldir og á hversu löngum tíma. Allt fyrirkomulag sölunnar var í höndum ráðherra. Alþingi var gersamlega vængstýft í málinu, löggjafarvald þess var veikt, eftirlitshlutverk þess brást. Virðulegi forseti. Það er firra að gera sömu mistökin aftur og aftur og reikna með annarri niðurstöðu. Draugar uppgangsára upphafs 21. aldarinnar svífa yfir vötnum í íslensku samfélagi og núna erum við að fara að eignast annan banka. Ég sé ekki betur en það sé stefna ríkisstjórnarflokkanna að selja þann banka líka. Þess vegna er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra svari spurningum mínum og þingheims skýrt og skilmerkilega þegar spurt er um einkavæðingarferlið. Afstaða ríkisstjórnarinnar hefur ekki verið nægilega skýr hingað til þegar kemur að því hvort, hvenær eða hvernig ber að einkavæða hlut ríkisins í Landsbankanum. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort standi til að selja hlut ríkisins í Landsbankanum. Ef svo er, stendur til að selja mögulegan hámarkseignarhlut til einstakra aðila? Verður útboð á hlut ríkisins einskorðað við Ísland eða á að bjóða út innan Evrópska efnahagssvæðisins eða jafnvel víðar? Verða einhver tímamörk sett á einkavæðingarferlið? Þegar bankarnir voru seldir síðast var ferlið á skjön við áður gefnar yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um opið ferli, hæfni eigenda og verð. Farið var að síga á síðari hluta kjörtímabilsins og ráðherra undir miklum þrýstingi að klára söluna fyrir kosningar. Það sem réði meðal annars úrslitum var tímahrak og draumur um fallega pólitíska arfleifð. Rétt eins og reifað var í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þá voru markaðsaðstæður ekki hagkvæmar á þessum óskatíma ráðherrans til að ná áðurgreindum markmiðum í yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar. Það varð til þess að offramboð varð á íslenskum bönkum á markaðnum og ekki fékkst kjörverð fyrir bankana og þaðan af síður var hæfni eigenda til að stjórna fjármálafyrirtækjum tryggð. Rétt eins og segir í ljóði Steins Steinars, með leyfi forseta: „Í draumi sérhvers manns er fall hans falið“. Í draumi nýfrjálshyggjunnar um einkavæðingu bankanna var fallið falið. Það leið ekki einu sinni áratugur þangað til bankarnir gengu aftur til ríkisins og það eftir hrun. Því biðla ég til hæstv. ráðherra um svar við þessum spurningum og lít á það sem hvatningu til að gera betur en síðast.
Frú forseti. Hér er sett nokkuð stórt mál á dagskrá og við höfum takmarkaðan tíma til þess að ræða það og þau mörgu álitamál sem vissulega eru til staðar við breytingar á eignarhaldi á fjármálafyrirtækjum, ekki síst í ljósi þeirra hræringa sem eru á fjármálamarkaði um þessar mundir. Maður verður að búa við þann tíma sem hér er úthlutaður. Ég ætla ekki að elta ólar við allt sem hér var sagt um fyrra einkavæðingarferli, en þar var margt sem ekki stenst skoðun. Svo ég nefni eitt af handahófi þá var auðvitað framkvæmt mat á hæfi eigenda, en það er ekki ríkisstjórnar eða þingsins að fara í það, það er hlutverk Fjármálaeftirlitsins. Slíkt mat fór að sjálfsögðu fram á sínum tíma. Bankar gegna vissulega mjög mikilvægu hlutverki, fyrst og fremst til þess að þjóna heimilunum og viðskiptalífinu. Við eigum mjög mikið undir því sem samfélag að bankar gegni því mikilvæga hlutverki sem þeim er ætlað lögum samkvæmt. Þegar kemur að álitamálum um það hversu stóran hlut ríkið á að ætla sér á þeim markaði þá er auðvelt að líta í kringum sig og spyrja: Hvað tíðkast nú annars staðar? Hvað tíðkast í nágrannalöndunum, á Norðurlöndunum sem margir í þessum þingsal vilja gjarnan líta til? Svarið er ósköp einfaldlega að það tíðkast ekki að ríkið sé með yfirburðastöðu á fjármálamarkaði. Það gerist ekki í dag. Það kann að hafa verið staðan, eins og frummælandi nefndi í þessari umræðu, fyrir 100 árum, en það tíðkast ekki í dag. Það sem meira er, endi mál þannig að Íslandsbanki verði framseldur til ríkisins, þá stefnir í að eignarhlutur ríkisins í fjármálafyrirtækjum verði um það bil 25% af landsframleiðslunni. Við höfum aldrei áður staðið frammi fyrir þeirri stöðu. Ég nefni þetta vegna þess að fjármálafyrirtæki er ekki áhættulaus starfsemi. Við þekkjum það af sögunni. Menn segja að fyrst þegar einkaaðilar komu að þeim rekstri hafi starfsemin orðið sérstaklega áhættusöm, en það er ekki svo. Við höfum dæmi um það í sögunni að undir opinberu eignarhaldi hafi fjármálafyrirtæki lent í kröggum. Nærtækasta dæmið er Landsbankinn. Það er efnt til þessarar umræðu til þess að ræða sérstaklega um Landsbankann. Það er hreinlega spurt hvort til standi að selja hlut í Landsbankanum. Ég ætla að byrja á því að segja að þegar rætt er um einkavæðingu þá finnst mér að við þurfum að hafa það á hreinu varðandi Landsbankann að mínar hugmyndir og það sem ríkisstjórnin hefur verið að ræða er að Landsbankinn verði áfram í ríkiseigu að verulegu leyti. Ég hef talað fyrir því að ríkið haldi 40% hlut, en að öðru leyti verði bankinn í dreifðu eignarhaldi. Þetta er grundvallaratriði sem mér finnst skipta máli varðandi umræðuna um einkavæðingu, þ.e. breytt eignarhald á stórum hluta bankans en að ríkið verði áfram mjög stór eigandi að Landsbankanum. Ég tel að það sé farsælt fyrir okkur eins og sakir standa, í ljósi reynslunnar meðal annars, að byggja á því í náinni framtíð. Það ætti hins vegar enginn að velkjast í vafa um það að við stefnum að því að selja bankann. Það ætti ekki að þurfa að spyrja þess hvort það standi til. Það liggur fyrir að Bankasýslan er með þessi mál hjá sér. Hún er að undirbúa greinargerð til fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Við fáum vonandi í þessum mánuði fyrstu áfangaskýrsluna. Síðan á ég von á því að í janúar fáum við lokatillögur Bankasýslunnar sem fer með frumkvæðið í þessu máli að lögum og að sjálfsögðu samkvæmt því sem heimilt er að gera samkvæmt fjárlögum hverju sinni. Það er spurt hvort til standi að setja reglur um hámarkseignarhlut. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að grípa til þeirra ráðstafana sem hægt er til þess að tempra vald einstakra hluthafa yfir atkvæðamagni í einstökum bönkum. Það er hægt að gera það annars vegar með því að vera með dreift eignarhald við sölu bankans í upphafi, en það er líka hægt að gera það með frekari eftirfylgni. Það er alþekkt og þekkist víða, m.a. í Noregi og í öðrum löndum, að hafa sérstakar reglur til þess að takmarka yfirráð einstakra aðila yfir stjórn banka. Það er með vísan til þess mikilvæga hlutverks sem þeir [[Forseti hringir.]]sinna. Ég ætla að reyna að svara tveimur örstuttum spurningum í lokin. Auðvitað verður þetta ekki bara [[Forseti hringir.]]útboð sem verður framkvæmt hér innan lands, ekkert frekar en skráður banki geti bara gengið kaupum og sölum milli Íslendinga. [[Forseti hringir.]]Tímamörkin eru þau að í fjárlagafrumvarpinu gerum við ráð fyrir því að hlutir komist á hreyfingu strax á næsta ári.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ástu Guðrúnu Helgadóttur fyrir að hefja þessa umræðu. Það er hárrétt hjá hæstv. ráðherra að tíminn er stuttur sem hann hefur til að svara, en það breytir því ekki að spurningarnar sem hv. þingmaður bar fram skipta miklu máli. Það þarf að fá svör við þeim og við eigum ekki að vera óþolinmóð þótt um sé spurt og það er líka sjálfsagt að spyrja hvort til standi að selja bankann, hvort til standi að gera það vegna þess að margt í starfi ríkisstjórnarinnar er svo óljóst, því miður. Við fréttum af þessu og hinu en höfum það ekki alveg fyrir framan okkur hvað á að gera. Svo er það náttúrlega hárrétt sem kemur fram hjá hæstv. ráðherra að þegar ríkið virðist vera á leiðinni með það að vera komið með tvo af þremur bönkum í fangið, þá er enn meira áríðandi að við, þingið, fólkið í landinu viti hvað menn ætlast fyrir. Svo getur vel verið að ekki verði allir sammála því sem menn ætlast fyrir. En fyrst og síðast þarf fólk að vita hvað ætlast er fyrir þannig að fólk geti þá rætt það sín á milli og haft á því skoðanir, því að það hlýtur að vera eðlilegt að fólkið í landinu hafi skoðanir á því hvernig farið verður með umræddar eignir. Ég gleðst yfir því sem hæstv. ráðherra segir, að hann eigi von á greinargerð fyrir áramótin. Mig langar að beina því að að sú greinargerð yrði helst opinber, hún færi alla vega í efnahags- og viðskiptanefnd, en yrði helst opinber, og að hafa þetta allt uppi á borðum. Vissulega er það mjög áríðandi og mikil ábyrgð er [[Forseti hringir.]]sem ríkisstjórnin þarf að taka á sig í þessum efnum en það er ekkert athugavert við það að spurt sé.
Herra forseti. Við veltum fyrir okkur hugmyndum um einkavæðingu Landsbankans og þá þarf að taka inn í þá umræðu hvort rétt sé að selja hann og þá hvenær. Staðan er þannig að Landsbankinn mun greiða okkur gríðarlegan arð þetta árið. Talað er um jafnvel 30 milljarða og að hann sé jafnvel í stakk búinn til að borga enn meira. Þá veltum við fyrir okkur, eða ég: Á að selja fyrirtæki sem er í svona bullandi góðri stöðu að geta borgað eiganda sínum svona mikinn arð? Ekki síst eftir að hafa fara yfir og markað betur þær reglur sem fjármálafyrirtæki þurfa að vinna eftir þannig að ábyrgðin hvíli ekki aftur á þjóðinni ef eða þegar fjármálafyrirtæki kollsteypist. Talað er einmitt um það í þessu samhengi að það minnki ábyrgðina með því að selja bankann, en ábyrgðin liggur að sjálfsögðu í þeim 600 milljörðum sem liggja þar í innstæðu sem við bárum ábyrgð á þegar bankarnir hrundu á sínum tíma og gerum enn og þó að reglurnar hafi verið hertar svolítið berum við enn ótrúlega mikla ábyrgð á þeim viðskiptum. Það á líka eftir að taka ákvörðun um hvort skipta eigi bankastarfsemi upp í viðskiptabanka og fjárfestingarbanka eins og mjög margir eru á að skoða, m.a. við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, og erum í rauninni sammála mörgum þeim sem hér sitja og velta þeim málum fyrir sér. Við þurfum að fara yfir þetta allt og stíga varlega til jarðar. [[Forseti hringir.]]Ég held að óráðlegt sé að selja hlut í Landsbankanum að svo stöddu, væntanlega eignir Íslandsbanka, við þurfum að selja hann, en Landsbankann eigum við að láta vera.
Forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu. Hún er mjög þörf og nauðsynleg. Ef stendur til hjá ríkinu að selja eignir þá á umræða um það að fara fram í þingsal og allir hafðir með í ráðum. Ég verð að segja eins og er að þegar ég heyri orðin einkavæðing, Landsbanki, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur þá fer nettur hrollur um mig og lái mér hver sem vill. Ekki tókst svo skemmtilega til síðast þegar þetta var gert í upphafi aldarinnar. Maður veltir því fyrir sér líka eins og kom fram hjá hv. þingmanni sem talaði hér á undan mér, hv. þm. Lárusi Ástmari Hannessyni, hvort við eigum að vera að selja fyrirtæki sem skilar svona gríðarlega miklum arði til eigendanna. En það er annað sem ég velti fyrir mér. Á síðasta kjörtímabili var samþykkt þingsályktun þess efnis að hefja rannsókn á einkavæðingu þessara banka og þar stendur m.a., með leyfi forseta: „Nefndin fjalli um gerð og innihald samninga við kaupendur bankanna, mat á eignum bankanna og að hve miklu leyti það samræmdist söluverði þeirra, efndir samninga og undanþágur frá ákvæðum þeirra, þ.m.t. afslætti frá kaupverði. Þá verði fjallað um eftirlit og ábyrgð með framfylgd samninganna. Nefndin beri einkavæðingu íslensku bankanna saman við sölu opinberra fjármálafyrirtækja í nágrannalöndum og leggi fram tillögur til úrbóta varðandi sölu á eignarhlutum ríkisins í framtíðinni.“ Að lokum: „Nefndin leggi mat á þær afleiðingar sem framkvæmd einkavæðingar bankanna hafði fyrir íslenskt samfélag.“ Ég held að það sé einhver alstærsta spurning sem við þurfum að svara þegar við erum að tala um að einkavæða hluti hvaða áhrif hefur það á íslenskt samfélag. Það er alveg ljóst að einkavæðing bankanna í upphafi aldarinnar hafði skelfilegar afleiðingar fyrir íslenskt samfélag. Þar er vægt til orða tekið og miklu fróðari menn en ég í þessum málum segja að það hafi verið upphafið að hruninu. En umfram allt, ef við ætlum að fara að selja bankana, sem er kannski ekki svo vitlaust eins og hæstv. fjármálaráðherra nefnir, að það verði í dreifðu eignarhaldi og ríkið eigi 40%, ég er ekkert endilega á móti því, kannski er það bara mjög gott, þá verðum við að herða eftirlit og eftirfylgni með því og gera þetta vel og vanda okkur.
Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu um hugmyndir um einkavæðingu Landsbankans eða sölu á hlut í honum. En í ljósi aðstæðna virðist alls ekki vera tímabært fyrir ríkissjóð að selja 30% hlut ríkisins á næsta ári og alls ekki ef markmiðið er að fá viðunandi verð fyrir eignarhlutinn. Það er óhætt að fullyrða að framboð á hlutabréfum í bönkum hefur aldrei verið meira en einmitt nú og við þær aðstæður getur ríkið ekki búist við að fá viðunandi verð. Slitabú Kaupþings býður nú Arion banka til sölu og ef svo fer sem horfir að ríkissjóður eignist Íslandsbanka að fullu og setji hann í söluferli þá verða hér í boði bankar sem eru með eigið fé upp á 370 milljarða samanlagt. Það er gríðarleg fjárhæð, umtalsvert hærri en heildarumsvif á hlutabréfamarkaði ársins 2014. Vegna þessa mikla framboðs hlýtur að vera skynsamlegt að bíða með áform um sölu Landsbankans þar til sala hinna bankanna er um garð gengin og markaðurinn er tilbúinn að taka við meiru. Það gæti tekið allnokkur ár. Sem betur fer liggur alls ekkert á að selja eignarhlut ríkisins í Landsbankanum. Bankinn hefur skilað ríkissjóði mjög góðum arði og fátt bendir til annars en að arðsemi bankans verði ágæt á næstu árum. Í fjárlögum fyrir árið 2016 er gert ráð fyrir aðeins 7 milljarða kr. arði af Landsbankanum. En miðað við afkomu ársins má búast við því að arðurinn verði margfalt hærri, líklega um 30 milljarðar. Þá er ótalið svigrúm Landsbankans til að greiða út sérstaka arðgreiðslu vegna þess að eigið fé bankans er talsvert umfram það sem reglur gera ráð fyrir. Slík arðgreiðsla gæti verið að stærðargráðunni 20 milljarðar. Landsbankinn gæti því á næsta ári greitt ríkinu arð upp á 50 milljarða. Það nálgast að vera 3/4 af áætluðu söluvirði af þeim hlut sem ætlað er að selja samkvæmt fjáraukalögum. Heyrst hefur það sjónarmið að minnka hlut ríkisins í bankanum um 70 milljarða til að draga úr áhættu af bankarekstri, en hvort sem ríkið selur hlut í bankanum eða ekki er ríkissjóður áfram óhjákvæmilega í bakábyrgð af öllum innlánum í bankanum, en þau nema um 600 milljörðum. Til að draga úr áhættunni á að þessi innlán falli á skattgreiðendur í framtíðinni er vissara að ríkið eigi bankann að fullu þar til sett hefur verið [[Forseti hringir.]]umgjörð um bankarekstur á Íslandi sem tryggir öryggi þeirra. Eins og ég hef rakið hér er ekki kaupgeta á markaði til að taka við 30% af Landsbankanum á næstu árum. En það er ekki vandamál heldur fremur tækifæri fyrir ríkissjóð til að njóta ríkulegs arðs, setja bankanum stefnu sem dregur úr áhættusækni hans [[Forseti hringir.]]og skilar heimilum landsins og fyrirtækjum tugmilljarða ávinningi.
Frú forseti. Það er ágætt að ræða um hugsanlega sölu og væntanlega sölu á stórum hluta ríkissjóðs í Landsbankanum. Það væri kannski líka rétt að þingmenn huguðu einhvern tíma að því að ræða í raun um grunnhlutverk ríkisins og til hvers við ætlumst af ríkinu og hvert hlutverk þess er. Hlutverk þess er meðal annars, og um það erum við líklegast öll sammála, að tryggja hér öflugt heilbrigðiskerfi, öflugt menntakerfi fyrir alla, almannatryggingar þar sem við réttum því samferðafólki okkar hjálparhönd sem á því þarf að halda, innviðir í samgöngum o.s.frv. En það getur ekki verið að eitt af grunnhlutverkum ríkisins að reka fjármálastofnanir og taka af þeim stórkostlega fjárhagslega áhættu. Þess vegna er skynsamlegt fyrir ríkið að draga sig út úr öllum rekstri fjármálafyrirtækja. Það getur ekki verið langtímamarkmið fyrir ríkið, og skattgreiðendur sérstaklega, að ríkið taki fjárhagslega áhættu og eigi fjármálastarfsemi í formi viðskiptabanka eða fjárfestingarbanka. Það er skrýtið að hlusta á það að menn skuli annars vegar tala um að ekki sé tímabært að selja Landsbankann, það sé hugsanlegt að mikil arðsemi verði af bankanum á næstu árum og skynsamlegt þar af leiðandi að ríkissjóður haldi þar sínu eignarhaldi, en á sama tíma að ekki séu líkur á að ríkissjóður fái fullnægjandi verð fyrir bankann. Þetta minnir töluvert á umræðuna um að það er aldrei [[Forseti hringir.]]réttur tími í huga sumra að lækka skatta. Ýmist vegna þess að það er svo hart í ári fyrir ríkissjóð eða þensla of mikil. [[Forseti hringir.]]En það er aldrei réttur tími fyrir ríkið að eiga fjármálastofnun og láta skattgreiðendur taka fjárhagslega ábyrgð á slíkum rekstri.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu. Í nóvember 2012 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um rannsókn á einkavæðingu bankanna. Þingsályktunartillagan felur í sér að Alþingi skipi rannsóknarnefnd sem rannsaki einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf., og Búnaðarbanka Íslands hf. til samræmis við lög um rannsóknarnefndir, nr. 68 frá árinu 2011. Rannsókn á einkavæðingu bankanna á meðal annars að beinast að því að veita heildstætt yfirlit um þá stefnumörkun, ákvarðanatöku og framkvæmd sem réði för við sölu hlutabréfa í bönkunum þremur, svo draga megi lærdóm af ferlinu við mótun stefnu um hvernig best verði staðið að sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum í framtíðinni. Sjálfstæð og óháð rannsókn fari fram á sölu ríkisbankanna árið 2002 sem og á Fjárfestingarbanka atvinnulífsins árið 1998. Rannsóknarnefndin á meðal annars að taka til umfjöllunar þá stefnu og þau viðmið sem lágu til grundvallar einkavæðingu bankanna og að hve miklu leyti þeim var fylgt í ákvarðanatöku og framkvæmd einkavæðingarinnar, bera einkavæðingu íslenskra banka saman við sölu opinberra fjármálafyrirtækja í nágrannalöndunum, leggja fram tillögu til úrbóta varðandi sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum í framtíðinni og leggja mat á þær afleiðingar sem framkvæmd einkavæðingar bankanna hafði fyrir íslenskt samfélag. Frú forseti. Ég tel að ekki eigi að selja eignarhluti ríkisins í bönkunum fyrr en þessari samþykktu þingsályktunartillögu hefur verið framfylgt. Niðurstöður rannsóknarinnar verði síðan notaðar til að móta stefnu og viðmið fyrir sölu á eignarhlut í bönkunum ef arðbært þykir að ríkið selji eignarhlutina. Okkur liggur ekkert á.
Frú forseti. Þetta er þörf umræða og ég þakka fyrir hana. Mér sýnist reyndar full þörf á að ræða þetta frekar og kannski rækilega við 2. umr. fjárlaga. Ég er þeirrar skoðunar, eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, að ríkið eigi að fara sér hægt og að það liggi ekkert á í þeim efnum, sérstaklega hvað varðar Landsbankann. Landsbankinn er stærsti banki landsins. Landsbankinn hefur líka öðlast ennþá meiri sérstöðu að þessu leyti vegna yfirtöku á sparisjóðum úti um allt land. Hann er ekki bara langstærstur efnahagslega heldur er hann landfræðilega langstærsta fjármálastofnun landsins og sá banki sem einn veitir viðskiptabankaþjónustu á stórum svæðum jafnvel í heilum landshlutum. Hugmyndir um Landsbankann sem eiginlegan samfélagsbanka eru því mjög nærtækar. Til dæmis tengt því hlutverki hans að leggja honum á herðar skyldur um að veita þjónustu alls staðar þar sem hann er með starfsemi og það góða þjónustu og skella hvergi í lás. Getu Landsbankans til að greiða arð hefur borið hér á góma. Á meðan svo er að hann getur greitt 30 milljarða plús á ári í arð þá er það ekkert sérstaklega góð hugmynd að selja hann. Vandinn er sá, sem hv. næstsíðasti ræðumaður ætti að athuga, að bankinn getur verið verðmætur og í aðstöðu til að greiða góðan arð en aðstæður á markaði hins vegar þannig að það fáist mjög lélegt verð fyrir hann. Þetta þarf ekki að fara saman því að markaðurinn er ekki fullkominn. Þannig eru einmitt aðstæður. Hvaða vit er í því ef á að demba inn á markaðinn hérna Arion banka með 177 milljarða eigið fé? Segjum að hann fari á 120–140 milljarða miðað við 0,6-0,8, sem varla verður meira. Íslandsbanki, ef hann kemur í hendur ríkisins með 187 milljarða eigið fé, fer á sama gengi og þá eru það 130–150 milljarðar. Hverjir eiga að kaupa banka fyrir kannski 300 milljarða króna á Íslandi á örfáum missirum? Það er eins og hver önnur della að vera að tala um að henda þar í [[Forseti hringir.]]viðbót inn á markaðinn kannski 30% hlut í Landsbankanum og gefa hann. [[Forseti hringir.]]Eða er kannski núverandi hæstv. fjármálaráðherra sömu skoðunar og einn forveri hans að einkavæðing sé svo mikilvæg að það sé jafnvel í lagi að sætta sig við hálfvirði í því skyni að einkavæða?
Frú forseti. Ég eins og aðrir þakka fyrir umræðuna. Mig langar aðeins að kalla betur eftir viðbrögðum frá hæstv. fjármálaráðherra um þau leiðarljós sem hann hefur í þessari vinnu, af því að við erum kannski svona á teórískum nótum hérna, hvaða lærdóm megi draga af síðustu einkavæðingu. Þá er ég ekki að reyna að halda því fram að þar hafi allt verið gert með illum hug, þó að það sé kannski erfitt að segja, því að margt bendir til að þar hafi ýmislegt verið misvel gert, svo ég orði það nú ekki sterkara og þá er ég ekki að vitna í einhver stór sósíalísk rit sem ég hef verið að lesa um málið. Mig langar aðeins að heyra betur frá hæstv. ráðherra um það vegna þess að mér finnst alveg jafn mikilvægt að orða þær áhyggjur sem mér fannst hv. þm. Páll Valur Björnsson lýsa áðan að væri útbreidd skoðun. Það eru margir sem eru mjög hræddir við allar tilraunir hins opinbera til að einkavæða nokkuð sem það á vegna þess að við höfum farið illa að ráði okkar áður. Mikið kapp hefur verið lagt á að byggja upp traust erlendra aðila á íslenskum mörkuðum eftir hrun og virðist það hafa tekist ágætlega ef marka má þær fjárfestingar sem eru að einhverju leyti að koma til baka inn í landið. Mig langar að fjármálaráðherra ræði þennan ótta og áhyggjur sem eru víða vegna þess að þær eru mikilvægar og koma til vegna þess að okkur hefur mistekist áður hrapallega þó að okkur greini kannski á um nákvæmlega hvað var að þar og hvernig til tókst. Við hljótum samt að vera sammála um að einkavæðingin síðasta skilaði okkur hruni sex árum síðar, það getur ekki verið annað en einhvers konar mistök.
Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál upp og svör hæstv. fjármálaráðherra. Hér hefur talsvert mikið verið talað um einkavæðinguna hina fyrri og rök talin upp fyrir því almennt að ekki sé skynsamlegt að ríkið eigi fjármálafyrirtæki, það sé svo mikil áhætta o.s.frv. Þetta eru sömu rökin og voru meðal annars notuð á síðasta kjörtímabili þegar kröfuhöfum voru afhentir bankarnir þá. Við getum dvalið við þær tvær aðgerðir. En veltum fyrir okkur hvað það er sem skiptir máli á þeim tíma sem við lifum núna. Ég er þeirrar skoðunar að við höfum endurreist bankakerfið í allt of líkri mynd og það var fyrir hrun og það gerðist á síðasta kjörtímabili. Nú erum við að verða vitni að því að kapphlaup forustumanna fjármálafyrirtækjanna, samtaka fyrirtækja á fjármálamarkaði, er um það að reyna að sannfæra okkur öll að stærsta atriðið sé að losa okkur sem fyrst við alla eignarhlutina í bönkunum, vegna þess að áhætta sé af því o.s.frv. Þetta kann að einhverju leyti að vera rétt. En við þurfum áður en við stígum þau skref að spyrja okkur hvaða breytingar það eru sem við þurfum að gera á fjármálakerfinu. Þetta snýst ekki um hvort við seljum 10% eða 20% og hvort það verða 10 milljarðar eða 20 milljarðar. Af hverju er svona mikill gróði í bankakerfinu? Af hverju eru bankarnir búnir að skila tugum milljarða í hagnað á síðustu árum, jafnvel þrátt fyrir mikla skatta sem menn tala um að séu á fjármálakerfið? Hvernig aukum við hagkvæmni í bankakerfinu fyrir fyrirtæki og almenning í kringum landið? Hvernig svörum við þeim spurningum? Ætlum við ekki að ráðast í aðskilnað viðskiptabanka og fjárfestingarbanka sem nú er orðin stefna allra stjórnmálaflokka sem sæti eiga á Alþingi, allra stjórnmálaflokka eftir landsfund Sjálfstæðisflokksins? Ætlum við að bjóða áfram upp á verðtryggt fjármálakerfi fyrir fjármálamarkaðina og fyrir bankana? Við þurfum að fara fyrst í slík atriði. Og þegar við erum búin að svara því hvernig við ætlum að leysa þau mál þá er orðið tímabært að tala um [[Forseti hringir.]]með hvaða hætti eignarhaldinu er best háttað á bönkunum og þá kann vel að vera að skynsamlegt sé að bankarnir séu ekki í eigu hins opinbera og ég tek eiginlega undir þau sjónarmið. En þetta eru grunnspurningarnar áður en lengra er haldið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. efnahags- og fjármálaráðherra fyrir að taka þessa umræðu við okkur hér á þinginu. Ég treysti því að Alþingi verði haft meira í ráðum nú en áður og reikna með því að Alþingi tryggi það sjálft. Ég vil einnig þakka öllum hv. þingmönnum sem tóku til máls í umræðunni. Eftir því sem ég skil best þá skil ég hæstv. ráðherra þannig að einkavæðingarferlið mun sennilega hefjast á næsta ári en hins vegar erum við ekki öll sammála um það hvort það sé skynsamlegt. Við erum öll sammála um að bankar gegna mikilvægu samfélagslegu hlutverki en að sama skapi þurfum við líka að huga að hlutverki ríkisins og hvort ríkið eigi að stunda fjármálastarfsemi og það er umræða sem vert er að taka. Ég tek sérstaklega undir orð hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur um ítrekun á skýrslu um rannsókn á einkavæðingu bankanna. Við þurfum að fá þessa skýrslu í raun og veru áður en við höldum aftur í útrás, áður en við förum aftur í það að einkavæða bankana því það er alveg óþarfi að gera sömu mistökin aftur. Mig langar til að biðla til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um að ganga hægt um gleðinnar dyr og vanda til verka þegar við einkavæðum aftur, hvort sem það verður á þessu ári eða næsta eða þar næsta. Síðan vil ég einnig ítreka það að þegar bankarnir voru einkavæddir á sínum tíma í Skandinavíu þá tók það áratugi. Bankarnir eru í einhverjum af þeim skandinavísku löndum sem við viljum endilega bera okkur saman við enn þá að einhverjum hluta í eigu ríkisins. Að einkavæða banka, sérstaklega ef við ætlum að einkavæða þrjá banka, tekur ekki þrjú ár. Maður einkavæðir ekki einn banka á ári eins og gert var síðast. Það tekur áratugi og við þurfum að hugsa langt fram í tímann. Það er eitthvað sem hefur einkennt íslensk stjórnmál alla tíð, við hugsum ekki nógu langt fram í tímann heldur bara eina önn í einu og það er allt of skammt.
Frú forseti. Þetta hefur verið á vissan hátt nokkuð fróðleg umræða og ágæt og ég skal sömuleiðis þakka fyrir það að til hennar er efnt. Við eigum að sjálfsögðu eftir að ræða þessi mál heilmikið á næstu missirum. Ég ætla aðeins að koma inn á nokkra hluti sem hafa verið áberandi í umræðunni. Menn segja: Það er svo mikill arður í bankanum að það er ómögulegt að selja hann. Ég ætla að benda mönnum á það að fyrirtæki sem skila miklum arði seljast á mjög háu verði ef þau eru líkleg til að halda áfram að skila arði, þannig að menn eiga ekki að hafa áhyggjur af því. Svo segja menn líka: Bankinn skilar rosalega miklum arði, við skulum þess vegna ekki selja hann. Svo skulum við breyta honum og gera hann að samfélagsbanka sem er ekki rekinn í hagnaðarskyni, þannig að þá á að eyða arðinum, þeim sama arði sem menn segja að sé ástæðan til að halda bankanum. Þarna tala menn í kross. Menn segja að það vanti umgjörð. Ég ætla að hvetja menn sem halda því fram að það vanti umgjörð fyrir fjármálastarfsemi á Íslandi til að kynna sér vel allar þær breytingar sem hafa verið gerðar á umhverfi fjármálafyrirtækja frá árinu 2009. Þær hafa meðal annars leitt til þess að Landsbankinn sem nú starfar er með langt yfir 200 milljarða í eigið fé á meðan bankinn sem var seldur á sínum tíma var með um það bil 16 milljarða, innan við 10%, kannski 5% af því sem eigið fé bankans er í dag af því að nýjar kröfur gera áskilnað um miklu sterkari fjárhagslega stöðu. Það á líka við um innstæður, en þær voru nefndar hér. Við erum með nýja löggjöf um það og innstæður njóta forgangs gagnvart eignum fjármálafyrirtækja. Þetta er gerbreytt umhverfi sem við búum við í dag og íslenska leiðin er orðin fyrirmynd um alla Evrópu. Menn segja að ríkið eigi að fara sér hægt. Ríkið hefur farið sér hægt. Við tókum bankana yfir árið 2009. Það er árið 2015. 2016 er handan við hornið. Við höfum farið okkur mjög hægt. En ég ætla ekki að gera lítið úr því að við stöndum frammi fyrir gríðarlega stóru verkefni, að sjálfsögðu. Við fáum Íslandsbanka í fangið sem er með upp undir 200 milljarða í eigið fé og Landsbankinn eins stór og hann er. Að sjálfsögðu eru þetta gríðarlega stór verkefni og ég er ekki með neinar hugmyndir uppi um það að við getum selt allan Landsbankann og allan Íslandsbanka á næstu tólf mánuðum, [[Forseti hringir.]]auðvitað ekki. En stefnan verður að vera skýr og mér finnst allt of margir í þessari umræðu hér hafa slegið úr og í og sagt: Ja, ég er nú kannski ekki beint með ríkiseign, en það má skoða einkavæðingu en bara einhvern tíma seinna o.s.frv. Menn verða að fara að gera upp hug sinn í þessu. [[Forseti hringir.]]Í mínum huga eigum við að greiða niður skuldir. Hverjir 100 milljarðar kosta okkur að lágmarki 5 milljarða í vaxtabyrði og vaxtabyrði er helsti vandi ríkisins í dag. Þeir sem kalla eftir frekari rannsókn eru þeir sem sátu í síðustu ríkisstjórn eða studdu hana.
Það var Alþingi.
Menn áttu bara að klára þessa rannsókn. Við hvöttum til þess á síðasta kjörtímabili. [[Forseti hringir.]]Af hverju kláruðu menn ekki þessa rannsókn á þeim tíma?
Virðulegi forseti. Hún er áhugaverð, sú staða sem er að dragast upp í þinginu. Það hefur komið fram í þessari umræðu að Sjálfstæðisflokkurinn er algjörlega einangraður í afstöðu sinni til einkavæðingar bankanna og í þessu mikla kappi í þeim efnum sem lýsir sér best í síðasta svari hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem svall móður yfir stöðunni og fórnaði höndum yfir hugmyndum um samfélagsbanka sem hafa verið ræddar og reifaðar meðal félaga hans í ríkisstjórn, í Framsóknarflokknum. Hvað kostar það allt saman fyrir Framsóknarflokkinn, að vera til í að verða samferða Sjálfstæðisflokknum í þessum einkavæðingaráformum, í því að sauma að heilbrigðiskerfinu, henda hundruðum manna út úr framhaldsskólanum? Kostar það Þróunarsamvinnustofnun? Dugar það Framsóknarflokknum [[Kliður í þingsal.]]í þeim pólitísku hrossakaupum sem hér [[Forseti hringir.]]eru til umræðu að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun? [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að ræða hér um hugsanlega sölu á eignarhlutum í bönkunum sem ríkið á í. Ég ætla að ræða það sem kom fram í máli sjálfstæðismanna og framsóknarmanna ríkisstjórnarflokkanna þar sem hæstv. fjármálaráðherra skammaði fulltrúa Framsóknarflokksins sem töluðu í þessari umræðu og taldi þá tala í kross, að þeir töluðu ekki skýrt. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson andmælti sölu á hlut í Landsbankanum sem er ein af forsendum í því frumvarpi til fjárlaga sem fjármálaráðherra hefur flutt til þings. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, þingflokksformaður Framsóknarflokksins, telur að það eigi að skipta bönkunum upp. Á að gera það áður en hæstv. fjármálaráðherra selur eða á að gera það eftir á? Svo er samfélagsbankinn óræddur. Virðulegi forseti. Ég er að reyna að draga fram að við þá ágætu umræðu sem hv. þingmaður upphóf hér áðan kemur loksins fram þessi mikli ágreiningur milli stjórnarflokkanna. Við óskum þess vegna eftir að utanríkisráðherra sé hérna til svara [[Forseti hringir.]]og að framsóknarmenn eða sjálfstæðismenn taki þátt í umræðu um ÞSSÍ og maður spyr hvort sami ágreiningurinn sé þar. Hvað með hrossakaupin, hvað fær Framsóknarflokkurinn? Hverju þarf Framsóknarflokkurinn að fórna fyrir ÞSSÍ?
Frú forseti. Í umræðunni áðan urðu söguleg tíðindi. Einkavæðing bankanna leiddi á sínum tíma einhver mestu efnahagsáföll yfir íslenska lýðveldið sem það hefur nokkru sinni lent í. Nú hefur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra ítrekað sinn einbeitta vilja til að ráðast í nýja einkavæðingu. Hann vill haga henni með þeim hætti að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar lýsir því nánast þannig að það mundi leiða til brunaútsölu á bönkum í eigu ríkisins. Hér hefur augljóslega komið fram grundvallarágreiningur um eitt af mikilvægustu atriðunum í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, þ.e. um sölu á hlut í Landsbankanum. Hér kemur fram að tveir þingmenn Framsóknarflokksins, hv. formaður þingflokksins og hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, [[Forseti hringir.]]leggjast gegn þessu. Hæstv. fjármálaráðherra svarar með því að gera gys að hugmyndum Framsóknarflokksins um samfélagsbanka. Við þurfum að fá skorið úr því hver stefna ríkisstjórnarinnar í þessu máli er.
Frú forseti. Ég ætla aðeins að blanda mér í þá efnislegu umræðu sem er hér undir liðnum fundarstjórn forseta. Það eru nokkuð breyttir tímar frá því á síðasta kjörtímabili þegar hrossakaup voru stunduð á hverjum einasta degi og fyrrverandi ríkisstjórn var minnihlutastjórn síðustu sex mánuði starfstíma síns eins og hv. varaformaður Samfylkingarinnar hefur upplýst. Þeir tímar eru liðnir. Það er ekki lengur varnarmálastofnun fyrir ESB-eyðimerkurleiðangurinn. Þeir tímar eru liðnir. Það er ekkert svoleiðis í gangi. [[Gripið fram í.]]Hins vegar er það þannig að menn hafa - [[Gripið fram í.]] Frú forseti. Mönnum verður heitt í hamsi við þessi orð mín þótt ég sé bara rólegur. Allt í lagi með það. Nei, menn verða að átta sig á því að þessir tímar eru liðnir en ég hvet menn til að láta af efnislegri umræðu sem var hér ágæt áðan og kláraðist vel og taka bara til við dagskrá þingsins aftur.
Frú forseti. Við fengum sannarlega eitthvað til að hugsa um í umræðunni áðan sem leiddi í ljós að stjórnarflokkarnir eru bersýnilega í grundvallaratriðum ósammála um veigamikið efnisatriði í fjárlagafrumvarpinu og forsendum fjárlaga fyrir næsta ár, þ.e. fyrirhugaða sölu á 30% hlut í Landsbankanum. Það er nokkuð sem við hljótum að þurfa að taka fyrir hér, ekki seinna en við 2. umr. fjárlaga. Ég kvaddi mér aðallega hljóðs til að inna hæstv. forseta eftir því hvort meiningin væri að reyna að halda áfram umræðum um 2. dagskrármálið án þess að hæstv. utanríkisráðherra verði við umræðuna. Það tel ég mjög óráðlegt og í raun óviðeigandi fyrir hönd þingsins. Ég held að þær aðstæður séu komnar upp að þingið sé heldur að setja sjálft sig niður ef það ræðir þetta mál dag eftir dag og ekki er orðið við óskum um að hæstv. utanríkisráðherra sé til svara við umræðuna. Við eigum ekki að láta bjóða okkur það þegar jafn gild og veigamikil rök hníga til þess að hæstv. ráðherra sinni þingskyldum sínum og [[Forseti hringir.]]ráðherraskyldum og svari fyrir sín mál á þingi.
Frú forseti. Í umræðunum áðan um sölu á hlut ríkisins í bönkunum komu fram stórtíðindi að mínu áliti. Hér var mjög opinn ágreiningur á milli stjórnarflokkanna um þetta stóra mál. Það er rétt að rifja upp að í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir fjármunum í ríkissjóð vegna sölu bankanna. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins kunna að hafa afgreitt fjárlagafrumvarpið enn einu sinni út með fyrirvara, ég þekki það ekki, en þannig er frumvarpið útbúið, helsta stefnuplagg hæstv. ríkisstjórnar. Ágreiningurinn var mjög opinn í sérstöku umræðunni áðan. Hann hefur ekki verið eins opinn þó að við vitum að hann sé til staðar í því máli sem er nú á dagskrá. Ég kalla eftir því, [[Forseti hringir.]]eins og áður, að hæstv. utanríkisráðherra komi í salinn og svari spurningum sem út af standa varðandi það mál.
Virðulegi forseti. Mér finnst mjög athyglisvert að hæstv. utanríkisráðherra sjái sér ekki fært að vera hérna í þessum sal þegar við erum að fara að ræða hið stóra mál ÞSSÍ. Mér finnst í því máli kristallast hið gamla og hið nýja, hvernig verið er að þröngva í gegnum þingið máli sem þingið er efnislega ósammála. Skemmst er frá að segja að ég vitnaði í Valgerði Sverrisdóttur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis: „Framkvæmdarvaldið var náttúrulega mjög dóminerandi í þinginu á þeim tíma.“ Á þetta ekki einnig við nú? Er það ekki það sem er að? Erum við að horfa upp á nákvæmlega sama stjórnarfar og átti sér stað fyrir fimmtán árum í aðdraganda hrunsins? Er ekki kominn tími til að við hættum þessu og breytum því hvernig við vinnum? Við viljum að þingið taki umræðu og þá þurfum við að hafa utanríkisráðherra að tala við.
Frú forseti. Ég verð að taka undir með hv. þingmönnum, það er áhugavert sem hér var vitnað í allra síðast. Það sem við höfum orðið áþreifanlega vör við er að framkvæmdarvaldið hefur því miður yfirleitt ekki verið hér til viðræðu þegar við höfum óskað eftir því og ekki fylgt þeim örfáu málum úr hlaði sem þó eru lögð fram. Mig langaði hins vegar í ljósi umræðunnar áðan að vekja athygli á öðru, og hvet þingheim til að hugsa um það þegar við förum í 2. umr. fjárlaga, að ráðherra taldi áhættusamt að vera í bankarekstri fyrir hönd ríkissjóðs. Hann ætlar samt að fjárfesta fyrir 2,5 milljarða í Asíubanka, hann er með heimild til þess í fjáraukalögum þannig að við þurfum að ræða það núna við fjáraukalögin og við fjárlögin, það skrýtna viðhorf sem hér birtist, og ekki bara milli flokka. Það virðist vera áhættusamt að eiga íslenska banka en ekki erlenda. Þessi fjárlög eru hluti af forsendum þessarar ríkisstjórnar og það er óeðlilegt að þarna um sé svona mikill ágreiningur.
Frú forseti. Ég ætla að fá að mótmæla vanvirðingu ráðherra við þingið fyrir að mæta ekki í þessar umræður og bara nýta ræðutímann með því að standa hérna. [[Þingmaður þegir í 50 sekúndur.]]
Forseti. Ég vil benda á varðandi þá umræðu sem hér er í þann veginn að fara að hefjast aftur, þ.e. um Þróunarsamvinnustofnun Íslands og niðurlagningu hennar, að staðan er orðin þannig hér í þingsal að það eru tveir kostir í stöðunni. Annar er sá að hæstv. utanríkisráðherra komi til fundarins til að svara fyrir stór álitamál sem komið hafa upp, mikilvægum spurningum sem bornar hafa verið upp. Hin leiðin er sú að þingið axli ábyrgð á vondu máli og menn freisti þess að setjast niður og komast að sameiginlegri niðurstöðu um efnislegan sáttaflöt í þessu máli sem er ábyrgur gagnvart svo viðkvæmum málaflokki sem hér er undir og í raun eina leiðin sem þinginu er samboðin ef hæstv. ráðherra ætlar ekki að standa fyrir máli sínu. Virðulegi forseti. Þessari umræðu lýkur ekki öðruvísi en að annar af þessum tveimur [[Forseti hringir.]]kostum verði hér úr.
Virðulegi forseti. Ég hélt nú að ég hefði flutt þessa ræðu í morgun. En vegna þess að því var haldið fram að hér við værum með mál sem enginn stuðningur væri við í þinginu ætla ég að minna á að málið sem við ræðum, Þróunarsamvinnustofnun, var samþykkt í ríkisstjórn. [[Gripið fram í.]]Það var samþykkt í stjórnarflokkum. Á síðasta þingi fór það fyrir utanríkismálanefnd, var afgreitt út úr utanríkismálanefnd í meiri hluta og á nefndaráliti var meiri hluti þingmanna í utanríkismálanefnd og fékk málið þá mjög góða og ítarlega umfjöllun. Það fór svo aftur á þessu þingi í gegnum 1. umr. og fyrir utanríkismálanefnd. Þegar menn halda því fram að ekki sé stuðningur við málið í þingsalnum þá kemur hann auðvitað ekki fram meðan stjórnarandstaðan ræðir málið aftur og aftur og í andsvörum við sjálfa sig. Ráðherra var viðstaddur 1. umr. málsins. Ég veit ekki betur en að fulltrúar meiri hlutans [[Forseti hringir.]]í utanríkismálanefnd séu hér á staðnum. Venjan er sú að ráðherrann sé við 1. umr. [[Forseti hringir.]]Það getur ekki komið í ljós hver staðan er í þinginu gagnvart þessu máli fyrr en kemur til atkvæðagreiðslu í þingsal.
Hæstv. forseti. Við hv. þm. Ásmund Einar Daðason vil ég segja: Nei, fulltrúar meiri hluta stjórnarinnar í utanríkismálanefnd eru ekki viðstaddir þessa umræðu, ekki frekar en utanríkisráðherra. Maður skilur vel að utanríkisráðherra vilji frekar vera vestur á fjörðum eða í Skagafirði meðan þessi umræða fer fram. Það er ósköp eðlilegt að menn sem hafa svo slæman málstað og engan málstað reyni að vera í burtu. En hv. þingmaður var að tala um allan ferilinn; ríkisstjórnarsamþykkt, samþykktir þingflokka og allt það. Það gerðu nefnilega þingflokkarnir líka og þingmennirnir við fjárlagafrumvarpið þar sem gert er ráð fyrir sölu á eignarhlut í Landsbankanum. Hér áðan kom fram mjög skýrt mikill ágreiningur milli stjórnarflokkanna um söluna þar sem fjármálaráðherra notaði sínar mínútur til að gera grín og gys að framsóknarmönnum sem voru að andmæla sölunni. [[Forseti hringir.]]Mér er til efs að nokkrir þingmenn eða nokkur þingflokkur hafi farið aðra eins sneypuför í ræðustól Alþingis og gerðist hjá völdum fulltrúum Framsóknarflokksins í umræðu um bankasölu.
Frú forseti. Það mátti sjá og heyra af ræðu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar áðan að honum var verulega brugðið yfir ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Að því leytinu til hefur hv. þingmaður að minnsta kosti sómakennd því að hann sér fram á að stjórnarflokkurinn ætlar sér að beygja samþykkt Framsóknarflokksins á landsfundi um samfélagsbanka. Því miður sýnist mér sem hv. þingmaður og formaður þingflokks Framsóknarflokksins hafi ekki alveg jafn öfluga samvisku og réttlætiskennd yfir málstað sínum og síns góða flokks og hv. þingmaður Þorsteinn Sæmundsson. Ég heyrði ekki betur en að hv. þingmaður Ásmundur Einar Daðason væri í seinni ræðu sinni að draga í land frá því sem hann sagði áðan. Þetta er auðvitað mjög makalaust að upplifa hér, hv. þingmaður segir að það sé stuðningur við bæði þessi mál en hvað hefur gerst í dag? Það kemur í ljós að það er bullandi ágreiningur um söluna á Landsbankanum, alveg eins og [[Forseti hringir.]]þögn Sjálfstæðisflokksins undirstrikar að það er bullandi ágreiningur um það mál sem hér er á dagskrá, ÞSSÍ og tillöguna um að leggja hana niður.
Frú forseti. Mig langar aðeins að koma inn á það sem hefur verið nefnt í þessu samhengi, það er þetta hugtak „ábyrgð“ og mismunandi skilningur okkar á því hvort ábyrgð landsmanna minnkar eða eykst við það að selja hlut í bönkum eða banka. Ég held að það væri langskynsamlegast miðað við þá ábyrgð sem við berum að við séum svolítið með puttana í því hvernig reksturinn er. Það kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni pósturinn um bankaþjónustu á landsbyggðinni. Hún hefur nú ekki verið merkileg að hluta og fjarað svolítið hratt undan henni og þess vegna er ekkert verra að velta þessu fyrir sér út frá þeim vinkli, er ekki rétt að við eigum Landsbankann og höfum með það að gera að hann þjónusti allt landið? Hann er stærsti bankinn okkar og þjónustar víðast. Að lokum vil ég taka undir það sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson [[Forseti hringir.]]sagði, þetta þarf að skoða mjög vel og ég treysti [[Forseti hringir.]]því að Framsóknarflokkurinn standi á bak við hann í þeim málum.
Virðulegi forseti. Ég er ekki frá því að það sé krísa þegar kemur að því hvernig við ætlum að stjórna landinu. Það er ekki þingræði á Íslandi. Það kom skýrt og vel fram í máli hv. þingmanns Framsóknarflokks, Ásmundar Einars Daðasonar, að hér ræður ríkisstjórnin öllu. Það kannski bara mitt barnslega sakleysi en eftir að hafa lesið stjórnarskrána hélt ég að ríkisstjórnin fengi umboð sitt frá Alþingi. Síðan er ekkert hægt að ræða við hana meir. Erum við þá ekki komin með alræðisvald ríkisstjórnarinnar? Þetta er eitthvað sem við þurfum virkilega að ræða. Hvers lags virðingu sýnir ríkisstjórnin þinginu sem hún fær vald sitt frá? Skeytingarleysi ráðherra er algert þegar kemur að stórum málum sem snúast ekki bara um að hagræða. Þetta er spurning um hvernig stjórnarfar við viljum hafa í landinu. Því ber að svara.
Frú forseti. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason talaði um að sjálfsagt væri að halda hér áfram umræðu um ÞSSÍ vegna þess að frumvarpið hefði verið samþykkt í ríkisstjórn, í þingflokkum ríkisstjórnarflokkanna og stuðningur væri við það á Alþingi. Sama er að segja um fjárlagafrumvarpið eins og hér hefur komið fram og ríkisfjármálaáætlun sem er til lengri tíma en eins árs. Þá samþykktu hv. framsóknarmenn og hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn sölu á eignarhlut ríkisins í bönkunum, þingflokkarnir gerðu það líka og samþykktu einnig ríkisfjármálaáætlunina í þingsal. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru hins vegar svo kurteisir að þeir fara ekki í hv. framsóknarmenn og hæstv. utanríkisráðherra í þessu máli, [[Forseti hringir.]]en það gera hv. þingmenn Framsóknar kinnroðalaust þegar þeir mótmæla máli [[Forseti hringir.]]hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra.
Frú forseti. Ég er ekki frá því að það hringli svolítið í hlekkjunum þegar kemur að stuðningi stjórnarliða við þetta mál. Aðalatriðið er að hér eru settar fram rökstuddar og efnislegar óskir um að ráðherra málaflokksins komi og svari fyrir málið. Það liggur í eðli máls að það getur enginn annar en ráðherrann eins og í pottinn er búið. Svo vil ég mótmæla þeirri hættulegu túlkun hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar að skyldum ráðherra við þingið sé lokið með því að hann eða hún skreppi hér inn og mæli fyrir máli við 1. umr. Við eigum kannski að fara að þakka fyrir það að ráðherrar skuli yfirleitt mæla fyrir málum, hvað þá annað. Og að þingið eigi engar kröfur á viðveru ráðherra eftir það - þetta er stórhættuleg túlkun og gengur gegn öllum þingvenjum og stjórnskipun landsins. Í þessu tilviki er ráðherra jafnframt kjörinn þingmaður og ber þingskyldur eins og við hin, nema hann hafi lögmæta fjarvist. Hann er ráðherra málaflokksins og honum ber að svara fyrir hann. Hér situr þingbundin ríkisstjórn eins og réttilega var bent á. Hvert er þingið komið ef við förum að láta slíkar túlkanir afgreiða málin að ráðherra sé stikkfrí með öllu og þingið eigi enga [[Forseti hringir.]]kröfu á að hann komi hingað og standi fyrir máli sínu nema bara á meðan [[Forseti hringir.]]hann skýst hingað inn til að mæla fyrir máli?
Virðulegi forseti. Það sem ég upplifi hér er að lýðræðisleg umræða sé fótumtroðin. Það er ótrúlega sárt að upplifa að svona skuli gerast á okkar æðstu samkomu sem er að taka ákvarðanir, að við getum ekki farið eftir því sem ég tel að eigi að vera eðlileg lýðræðisleg vinnubrögð og eðlileg umræða um mál. Í hjarta mínu og huga er þetta risastórt mál. Ég vil upplýsta umræðu. Samkvæmt dagskrá á þetta mál að fara til atkvæðagreiðslu í dag og ég er stjórnarskrárlega bundin til að fara eftir eigin sannfæringu. Hvernig á ég að gera það þegar ég fæ ekki að heyra nein rök fyrir því af hverju þetta sé góð ákvörðun? [[Gripið fram í.]]- Það hafa líka komið hér upp, kæri þingmaður Brynjar Níelsson, ýmsar spurningar og ég vil fá að heyra svörin við þeim.
Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns endurtaka það sem fram fór undir liðnum fundarstjórn forseta áðan og gagnrýni hv. þingmanna á málsmeðferð. Í umræðunni hafa verið settar fram mjög stórar spurningar og dregnar fram umsagnir sem leiða líkur að því að þetta mál og málsmeðferðin öll sé ekki byggt á sterkum stoðum og jafnvel á miklum misskilningi. Kallað hefur verið eftir hæstv. utanríkisráðherra til að fara yfir þetta með hv. þingmönnum á meðan á umræðunni stendur og því hefur ekki verið sinnt. Ég verð að segja, frú forseti, að það gerist æðioft í umræðunni, og hefur gerst æðioft síðan þessi hæstv. ríkisstjórn tók við stjórnartaumunum, að hv. þingmenn hafa kallað eftir viðveru hæstv. ráðherra en þeir hafa ekki sinnt þeirri beiðni hæstv. forseta. Það er hæstv. forseti, sem er forseti okkar allra, sem ræður ríkjum hér á Alþingi og vitaskuld eiga hæstv. ráðherra að gegna hæstv. forseta þegar hann kallar á hæstv. ráðherra til að sinna þörfum hv. þingmanna, því að hæstv. ríkisstjórn starfar í umboði Alþingis en ekki öfugt. Mér finnst þetta vera eitthvað sem hv. forsætisnefnd eigi að fara yfir og ræða. Hvernig er staða Alþingis? Er hún er að veikjast þessi missirin? Erum við að hverfa lengra frá niðurstöðu rannsóknarnefndar Alþingis sem talaði einmitt um að styrkja þyrfti þingið? Ég vona að hæstv. forseti hugleiði þetta og einnig það að hér er uppi mikið ágreiningsmál, sem þó, eins og komið hefur fram í máli hv. þingmanna í umræðunni, er hægt að finna sáttaflöt á. Ein leiðin er til dæmis sú að bíða eftir DAC-úttektinni sem senn er að ljúka, það er úttekt á Þróunarsamvinnustofnun Íslands sem er að detta inn, frú forseti. Hvers vegna má ekki bíða eftir þeirri úttekt? Hvað liggur á? Það gekk meira að segja svo langt að í umræðu um málið og í lokaafgreiðslu þess fyrir 2. umr. gáfu fulltrúar stjórnarflokkanna í hv. utanríkismálanefnd sér ekki tíma til að kalla inn gesti og fá skorið úr um mörg álitamál sem uppi voru, þeim lá mikið á að ljúka málinu í nefndinni og koma því inn í þingið. Minni hluti hv. utanríkismálanefndar lagði fram bókun. Mig langar, frú forseti, að rifja upp þá bókun. Hún er svona, með leyfi forseta: „Fulltrúar stjórnarandstöðunnar í utanríkismálanefnd leggjast alfarið gegn því að frumvarp um þróunarmál, sem miðar að því að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun, verði afgreitt frá nefndinni án þess að fá tækifæri til að ræða efni frumvarpsins við lykilstofnanir, svo sem Ríkisendurskoðun, en flutningur verkefna frá sjálfstæðri stofnun inn í ráðuneyti er í andstöðu við ítrekaðar ráðleggingar Ríkisendurskoðunar um góða stjórnsýslu og skýr mörk framkvæmdar og eftirlits. Vinnubrögð af þessu tagi eru í andstöðu við hefðbundið verklag þingnefnda og koma í veg fyrir að þingmenn geti uppfyllt rannsóknarskyldu sína. Allir umsagnaraðilar og sérfræðingar sem nefndin hefur rætt við hafa borið lof á ÞSSÍ fyrir skilvirkni og góða meðferð þróunarfjár. Niðurlagningu stofnunarinnar er lýst af félagsvísindadeild HÍ sem „bráðræði.“ Þvert á stefnu frumvarpsins um að leggja Þróunarsamvinnustofnun Íslands niður hafa komið fram tillögur í vinnu nefndarinnar um að starf Íslands í þróunarsamvinnu mætti efla með því að flytja til stofnunarinnar öll þau marghliða verkefni innan málaflokksins sem nú er sinnt af ráðuneytinu sjálfu. Engin tilraun var gerð af hálfu nefndarinnar til að skoða þá leið. Þingmenn Samfylkingar, VG, Bjartrar framtíðar og Pírata harma þessi vinnubrögð og telja ámælisvert að meiri hlutinn treysti sér ekki til að fá lykilstofnun Alþingis, Ríkisendurskoðun, til viðræðna um frumvarpið.“ Frú forseti. Mér finnst þessi bókun mjög skýr og hún er harðorð og afdráttarlaus. Ég vil taka undir hana hér. Það vekur líka athygli þegar rætt er um nákvæmlega þessa breytingu og þetta frumvarp um Þróunarsamvinnustofnunina, þar sem er lagt til að hún verði tekin inn í ráðuneytið, að engin heildstæð stefna í stjórnsýslunni hefur verið lögð fram. Utanríkisráðuneytið og hæstv. utanríkisráðherra er með þá stefnu að taka til sín stofnanir sem enginn hefur kvartað undan og mikil sátt hefur verið um, á meðan hæstv. menntamálaráðherra er að útvista stórum hluta starfsemi mennta- og menningarmálaráðuneytisins. Hvar er stefna hæstv. ríkisstjórnar í þessum málum? Hana skortir. Kannski er það þannig að hæstv. framsóknarráðherrarnir vilja taka til sín stofnanir, en hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins útvista þeim. Ég skal ekki segja, en svona lagað á ekkert að vera á hendi ráðherranna heldur á hæstv. ríkisstjórn að koma sér saman um stefnu í þessum málum. Til eru margar góðar skýrslur sem meðal annars voru unnar á síðasta kjörtímabili um bætta stjórnsýslu, sterkari ráðuneyti og sterkari stofnanir sem ég vil benda hæstv. ríkisstjórn á að skoða og hv. þingmönnum stjórnarflokkanna að kynna sér. Frú forseti. Ég er tiltölulega nýkomin af allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Ég var þar ásamt þremur öðrum hv. þingmönnum. Við funduðum um þróunarsamvinnu, áttum marga fundi um þróunarsamvinnu. Alls staðar þar sem Þróunarsamvinnustofnun bar á góma fékk hún hrós og lof og við vorum satt að segja öll mjög stolt af okkar stofnun og því hrósi sem hún fékk. Þróunarsamvinnustofnun starfar aðallega í þremur löndum þó að hún sé með smærri verkefni annars staðar. Hún starfar í Malaví, Mósambík og Úganda. Verkefnin snerta mæður og börn og menntun og heilsugæslu. Við höfum staðið okkur mjög vel. Bent hefur verið á að það er ekkert land sem starfar í svona fáum löndum eins og við gerum og í því sambandi hefur verið bent á að það sé óvarlegt að ætla að fara að draga eitthvað úr þeirri starfsemi. Í nefndaráliti minni hlutans er farið afskaplega vel yfir þau sjónarmið sem styðja það að þessi ákvörðun er ekki skynsamleg. Það er engin rök að finna fyrir henni. Málið er vanbúið, óljóst og byggir að hluta til á misskilningi, segir í nefndaráliti minni hluta hv. utanríkismálanefndar. Það er ekki þannig að það séu einhver haldbær rök sem fyrir liggja til þess að leggja stofnunina niður heldur er þvert á móti, í greinargerð með frumvarpinu, tekið sérstaklega fram að stofnunin hafi unnið svo gott starf á vettvangi að eftir því sé tekið. Frú forseti. Ég get staðfest það og var að gera það áðan, því að um það var talað við okkur hv. þingmenn sem fórum á allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna á dögunum. Það er talað um að frumvarpið sé byggt á skýrslu Þóris Guðmundssonar sem var starfsmaður Rauða krossins þegar sú skýrsla var gerð - en hann nefnir þar ýmsa möguleika í þróunarsamvinnunni og minni hlutinn gagnrýnir að ekki sé leitað fleiri sjónarmiða. Það er vitnað hér í úttekt DAC sem var nú reyndar mjög jákvæð, síðasta úttekt sem gerð var, og það er verið að gera nýja. Minni hlutinn hefur stungið upp á þeirri sátt, í meðferð þessa máls, að málið verði tekið af dagskrá meðan beðið er eftir þeirri skýrslu. Síðan yrði unnið út frá niðurstöðu hennar þegar tekin er ákvörðun um hvað eigi að gera í þessu máli. Í áliti minni hlutans er líka bent á að í öðrum löndum eins og á Ítalíu þá sé einmitt verið að fara aðrar leiðir en hæstv. ráðherra vill fara í þessu með íslensku Þróunarsamvinnustofnunina og skipulagið og utanumhaldið um þróunarsamvinnu. Minni hlutinn bendir á í áliti sínu að Þróunarsamvinnustofnun Íslands telst til fyrirmyndarstofnunar ríkisins og Ríkisendurskoðun hefur til dæmis ítrekað afgreitt ársreikning stofnunarinnar athugasemdalaust. Þannig að þarna er að minnsta kosti ekki stoð undir þá ákvörðun að leggja stofnunina niður. Í nefndarálitinu er líka sagt að ítrekað hafi komið fram í máli gesta á fundum nefndarinnar að markmið um að styrkja tengslin á milli þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála feli í sér ákveðna hættu á að þróunarsamvinna yrði tengd við óskylda þætti utanríkisstefnunnar. Varðandi þetta þá vil ég, með leyfi forseta, vitna í greinargerð með tillögu til utanríkisráðherra um Þróunarsamvinnustofnun sem gerð var árið 2008 af Sigurbjörgu Sigurgeirsdóttur stjórnsýsluráðgjafa. Skoðunin sem sú greinargerð byggði á beindist að fyrirkomulagi þróunarsamvinnunnar innan utanríkisþjónustunnar hér á landi og miðast tillögurnar í greinargerðinni við að skýra stöðu málaflokksins innan stjórnsýslunnar. Þar verður lögð áhersla á mikilvægi þess að styrkja myndun þekkingarsamfélags í þróunarmálum hér á landi til að tryggja aðgang stjórnsýslunnar að sérfræðiþekkingu byggðri á menntun og reynslu af Þróunarsamvinnu Íslands. Ég vil, með leyfi forseta, fá að vitna hér orðrétt í greinargerðina: „Árangur af þróunarsamvinnu er nátengdur pólitískum sveiflum bæði í framlagslandinu og viðtökulandinu. Þróunarsamvinna er viðfangsefni sem krefst langtímaskuldbindinga af beggja hálfu vegna þess að árangur af þróunarsamvinnu er ekki mældur á einu eða tveimur árum. Árangur skilar sér oftast ekki fyrr en að mörgum árum liðnum. Mörg viðfangsefni þróunarsamvinnu eru þess eðlis að „meðgangan“ er löng og að lokinni „fæðingu“ tekur oft við langt tímabil „uppeldis og kennslu“. Þá er þróunarsamvinna í sjálfu sér hápólitísk og um hana ríkir pólitískur ágreiningur. Pólitískar dægursveiflur og þróunarsamvinna fara hins vegar oftast illa saman. Til að árangur náist í þróunarsamvinnu þarf að ríkja um hana breið pólitísk samstaða og almennur stuðningur til lengri tíma.“ Getur verið, frú forseti, að ágreiningur ríki um þróunarsamvinnu innan stjórnarflokkanna? Við höfum heyrt einstaka hv. þingmenn tjá sig með þeim hætti, en stór er nú meiri hlutinn, þannig að það er ekki víst að það sé meirihlutavilji fyrir að reyna að rýra þróunarsamvinnu Íslands. Ég vona svo sannarlega að svo sé ekki. Ég vil þó, frú forseti, orða hugsanir mínar varðandi þessa ákvörðun sem virðist eiga að taka með svo litlum rökum og stíga þarna skref sem er viðbúið að veiki þróunarsamvinnu Íslands og rýri þá þekkingarsöfnun sem orðið hefur í þessari ágætu stofnun sem allir eru svo ánægðir með, þó að hæstv. ráðherra vilji leggja hana niður og hv. stjórnarþingmenn. Það sem ég vil minna á hér er hagræðingarhópur. Hagræðingarhópur hæstv. ríkisstjórnar lagði fram 111 tillögur í upphafi kjörtímabils. Ein af hinum 111 tillögum þessa hagræðingarhóps hæstv. ríkisstjórnar var að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og renna henni inn í utanríkisráðuneytið. Í þessari hagræðingarnefnd eru, sjálfsagt er hún enn starfandi þó að mér sé ekki kunnugt um það, hv. þingmenn Vigdís Hauksdóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson og Ásmundur Einar Daðason, ásamt Unni Brá Konráðsdóttur. Þetta er þeirra tillaga. Þessir forustumenn og meiri hluti hv. fjárlaganefndar skar meira niður í utanríkisráðuneytinu en í öðrum ráðuneytum þegar þeir voru að vinna með fjárlagafrumvarpið á þessu kjörtímabili, þeir hafa skorið hlutfallslega mun meira niður í utanríkisráðuneytinu en í öðrum ráðuneytum. Það má vera að einhvers staðar sé uppi krafa um að taka tillögur hagræðingarhópsins til greina og að hæstv. ráðherrar hafi mátt velja tillögur til að framfylgja og að hæstv. utanríkisráðherra hafi fyrir sitt leyti valið þá tillögu að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Það sé í raun ástæðan og þess vegna séu röksemdirnar svona rýrar og þess vegna vilji hæstv. ráðherra ekki vera hér í umræðunni og kæri sig ekki um að svara þeim spurningum sem lagðar hafa verið fram. Ég vil nefna þetta hér, frú forseti, vegna þess að við sem eigum eftir að taka ákvörðun í þessu máli erum að reyna að skilja hvernig í ósköpunum stendur á því að málið er hér statt í þessum mikla ágreiningi og í þessum umbúnaði sem við sjáum það í. Það er ekki skemmtilegt að segja þetta, frú forseti, en sá grunur læðist að mér að hv. þingmenn, sem voru í hagræðingarhópnum, hafi viljað gera sig gildandi og krafist þess að tekið verði tillit til einhverra þessara 111 tillagna og hver og einn hæstv. ráðherra leggi sitt af mörkum hvað það varðar og hæstv. utanríkisráðherra hafi valið þessa tillögu. Það virðist ekki vera dýpri hugsun á bak við þetta. Það má líka vera að hæstv. utanríkisráðherra fagni því að fá fleiri starfsmenn inn í ráðuneytið til að sinna störfum sem eru mikilvæg í því ráðuneyti, þar sem búið er að skera svo niður og þar sem mikið álag er á hverjum og einum. Ef þeir fengju starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar inn í ráðuneytið væri hægt að dreifa álaginu. Hættan er hins vegar sú, eins og bent hefur verið á, að þar með þynnist út sérþekkingin sem byggð hefur verið upp í stofnuninni og að milliríkjastarf starfsmanna utanríkisþjónustunnar eigi illa samleið með þróunarsamvinnu. Frú forseti. Ég sé að tími minn er á þrotum og læt ég því lokið máli mínu að þessu sinni en mun væntanlega koma aftur í ræðu þegar hæstv. utanríkisráðherra hefur komið hér og skýrt málin fyrir okkur.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Mig langar að fara aðeins yfir nokkur atriði. Við erum sammála um að þetta frumvarp sé óráð og ekki gott. Það sem kemur einmitt fram í minnihlutaálitinu þar sem er vitnað til þess að Ítalir séu að velta því fyrir sér að bakka út úr því fyrirkomulagi sem hér er verið að fara innleiða. Það kemur á bls. 4 að þeir séu að snúa af þeirri braut sem Íslendingar eru leggja til að farin verði. Það segir manni eitt og annað um hvers vegna sé verið að máta sig við eitthvað sem þegar hefur sýnt sig víða að er ekki besti kosturinn. Hv. þingmaður hefur verið ráðherra og unnið í ráðuneytum og þekkir hvernig þau virka. Utanríkisráðuneytið er svolítið sérstakt ráðuneyti með þessa einu stofnun utan ráðuneytis. Ég hef haft áhyggjur af því eins og margir að þegar svona miklir peningar verða komnir í einn pott í ráðuneytinu verði erfitt að fylgjast með hvernig fénu verður varið, þ.e. gagnsæið verði minna en það er í dag í ljósi þeirra úttekta sem fara reglulega fram á Þróunarsamvinnustofnun. Það eru ekki dæmi um að Ríkisendurskoðun fari í úttekt á ráðuneytunum, a.m.k. ekki svo ég viti. Telur hún að ráðuneytið sé verr í stakk búið til að standa skil á stjórnunarlegri ábyrgð gagnvart þessum fjármunum og gagnvart þessu starfi með því að færa stofnunina inn í ráðuneytið?
Frú forseti. Það sem hv. þingmaður nefnir er einmitt það sem stjórnsýslufræðingar hafa gagnrýnt, þ.e. að eftirlitið og framkvæmdin sé á sömu hendi, að það skipti máli að ráðuneytið hafi eftirlit með stofnuninni, að þetta sé ekki góð stjórnsýsla. Ég get hins vegar vel skilið að hæstv. ráðherra, sem hefur þurft að þola mikinn niðurskurð í sínu ráðuneyti og meiri en önnur ráðuneyti, leiti leiða til þess að ná fleira starfsfólki inn í ráðuneytið til að sinna því mikilvæga starfi sem þar þarf að sinna. Þetta er hins vegar ekki leiðin til að gera það. Hér hafa bæði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, hæstv. forsætisráðherra og fleiri í stjórnarmeirihlutanum lýst því fjálglega hvað við erum á góðum stað með ríkisfjármálin. Við erum svo sannarlega á miklu betri stað en þegar við vorum að glíma hér við hina miklu efnahagslegu dýfu eftir efnahagshrun. En til þess að mæta þeirri stöðu sem stjórnsýslan er í, hún er of veik, það eru of fáir sem bera hana uppi, það getur líka verið hættulegt fyrir sjálfstæða þjóð að vera með veika stjórnsýslu, þá á frekar að styrkja hana. Það á ekki að leggja niður stofnun sem er allt í fína lagi með og meira en það, allir eru mjög ánægðir með, bæði hér heima og utan lands. Ég vara við þessu og tek undir það sem sérfræðingar í stjórnsýslu hafa sagt um að hafa bæði eftirlit og framkvæmd [[Forseti hringir.]]á sömu hendi.
Frú forseti. Umræðan hefur nefnilega verið svolítið eins og málið snúist um tvo aðila sem hafa gefið álit sitt, Sigurbjörgu Sigurgeirsdóttur og Þóri Guðmundsson, en þeir eru auðvitað fleiri. Það kemur fram í áliti minni hlutans að Jónína Einarsdóttir prófessor hefur gagnrýnt þetta. Hún er einn helsti fræðimaður á sviði þróunarfræða og hefur skrifar mjög alvarlega umsögn um þessi mál og hefur miklar áhyggjur af því. Það eru miklu fleiri en bara við, sem hér stöndum og móumst við í þessu máli, sem hafa af því áhyggjur. Ég hef líka velt því mikið fyrir mér og skil ekki af hverju flokkarnir tveir sem að málinu standa vilja auka ógagnsæi sem af því hlýst. Dæmi sem DAC hefur bent á í því sambandi er skóli Sameinuðu þjóðanna og líka friðargæslan sem ekki eru gerðar reglulegar úttektir á eða neitt annað sem sýnir árangur og annað slíkt. Ég held að við séum að ganga inn í eitthvað sem verður minna á yfirborðinu gagnvart okkur til að fylgjast með þeim miklu fjármunum sem mættu þó alveg að ósekju vera meiri. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður er mér ekki sammála, af því að þetta á ekki að snúast um hagsmuni okkar, þetta á að snúast um hagsmuni fátækasta fólksins í heiminum, að undirliggjandi sé ásælni í þessa fjármuni, t.d. til þess að taka þátt í óskyldum verkefnum svo sem einhverjum jarðhitaverkefnum eða öðru slíku sem eiga í rauninni ekki að fá þessa tilteknu fjármuni.
Frú forseti. Ég get ekki sagt annað en að ég vona að svo sé ekki. Ég vona að það eigi ekki að fara að taka peninga úr þróunarstarfinu í Malaví og Mósambík og Úganda, sem varðar mæður og börn og menntun og heilsugæslu, til þess að fara í einhver önnur verkefni. Ég hef ekki trú á því. Ég held að þetta sé nú meira einhver skammtímaredding til þess að redda ráðuneytinu sem er í vanda vegna niðurskurðar. Það er ekki bara prófessor Jónína Einarsdóttir sem hefur bent á og gagnrýnt að þessi ráðstöfun sé ómöguleg, heldur eru umsagnirnar nánast flestar neikvæðar hvað þetta varðar. Það hefur komið hér fram og það er nú kannski rétt að ítreka það að ráðstöfun sem er einmitt eins og fyrirkomulagið sem er við lýði hérlendis, þar sem stefnumótun og eftirlit fer fram í ráðuneyti en framkvæmd er á hendi undirstofnunar, er algengast á meðal DAC-ríkjanna. Það kemur líka fram í nefndaráliti minni hlutans. Þetta er algengasta fyrirkomulagið. Þetta er það sem Ítalir eru núna að fara í vegna þess að þeir telja það mun betra. Það er almennt viðurkennt að stefnumótun og eftirlit fari fram á einum stað og framkvæmdin síðan á öðrum. Það er svipað með Alþingi og framkvæmdarvaldið að stefnan og eftirlitið fara fram hér en við felum síðan framkvæmdarvaldinu að framfylgja stefnunni. Sama á að vera þegar um þróunarsamvinnu er að ræða og stofnun sem hefur getið sér svo góðs orðs og engin ástæða er til að leggja niður.
Frú forseti. Enn er verið að ræða færslu Þróunarsamvinnustofnunar Íslands, sem gjarnan er skammstöfuð ÞSSÍ, úr sértækri sérfræðistofnun yfir í utanríkisráðuneytið, þ.e. það á að leggja niður sérstaka fagstofnun og færa inn í ráðuneytið undir ráðherra og embættismenn. Nú höfum við stundum talað um að við þurfum að byggja upp traust í samfélaginu og ég held að það sé mjög mikilvægt á næstu árum að reyna að upphefja það svo þjóðin fá ef til vill eitthvert traust á þessari stofnun og innviðum samfélagsins. Þessi aðgerð verður klárlega ekki til þess. ÞSSÍ er ekki hvaða stofnun sem er. Þetta er fagstofnun með mikla sérþekkingu sem er búin að vinna vel í tugi ára og nýtur trausts, kannski af því að pólitíkin hefur í rauninni verið fyrir utan stofnunina. Hún hefur fyrst og fremst sinnt sínu hlutverki og gert það vel þannig að eftir hefur verið tekið. Núna á hins vegar að taka stofnunina og færa hana í heilu lagi inn í utanríkisráðuneytið sem gerir það að verkum að stofnunin mun heyra beint undir ráðherra og verða þar af leiðandi undir pólitíkinni. Það er vont og það er rangt. Ég ákvað áður en ég færi hér í ræðustól til að ræða þetta mikilvæga mál að kynna mér aðeins betur starfsemi stofnunarinnar sem hér um ræðir. Ég þóttist vita nokkurn veginn um hvað málið snerist en ég ákvað að grafa dýpra og komst að því að stofnunin vinnur aðallega í þremur löndum, þ.e. í Mósambík, Malaví og Úganda. Þetta eru mjög fátæk lönd þar sem fólk býr við mikla neyð og stofnunin hefur lagt mikið af mörkum til þess að létta fólki þarna lífið eins og mögulegt hefur verið. Stofnunin hefur lagt sérstaka áherslu á í sinni starfsemi í þessum löndum að hlúa að konum og börnum, efla menntun og heilbrigðisþjónustu. Stofnunin hefur eytt fjármunum í að byggja brunna og berjast við kóleru. Hún er sem sagt að auðvelda þessu fólki sem býr við þessa eymd lífið og kannski oft á tíðum að færa því lífið. Við skrúfum frá krönum í Malaví, Mósambík og Úganda, þar byggir Þróunarsamvinnustofnun Íslands brunna. Ég er nú ekki sá tarfur að ég geti ekki tekið þátt í að breyta hlutum og er tiltölulega opinn fyrir þeim. En þá þarf líka að vera ástæða til og það þarf að vera skynsemi í því og það þarf að vera rökstutt. Það þarf að gera það líka í þessu máli, ekki síst ef við hugsum um hvað þessi stofnun er að gera, hvaða trausts hún nýtur og hvert er verið að færa hana. Breytingar geta verið ágætar en þær þurfa að vera rökstuddar. Það er þannig í þessari umræðu að hér er enginn til þess að ræða við um þessi mál. Er þessi breyting faglega góð? Í því sambandi vil ég, með leyfi forseta, vitna í gott nefndarálit minni hluta utanríkismálanefndar, en þar stendur: „Hvergi liggur fyrir greining á því hvaða vanda er ætlað að leysa með því að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands (ÞSSÍ) og færa verkefni hennar inn í utanríkisráðuneytið. Þvert á móti liggur fyrir að ÞSSÍ hefur staðið sig með mikilli prýði og hlotið lof fyrir störf sín, m.a. frá þróunarsamvinnunefnd OECD, DAC. Engin haldbær rök koma fram í frumvarpinu fyrir því að leggja stofnunina niður. Þvert á móti er í greinargerð tekið sérstaklega fram að stofnunin hafi „unnið svo gott starf á vettvangi að eftir því er tekið““. Ég ætla að endurtaka þessa setningu: „hafi unnið svo gott starf á vettvangi að eftir því er tekið“. Það er einnig sagt „að ÞSSÍ hafi „margsannað sig í óháðum úttektum“. Í þessu ljósi er frumvarp utanríkisráðherra um að leggja stofnunina niður illskiljanlegt.“ Ég verð að viðurkenna að þetta er mér líka mjög illskiljanlegt. Þarna er stofnun sem hefur margsannað sitt í óháðum úttektum. Hún hefur hlotið mikið lof svo eftir er tekið fyrir störf sín. Leggjum hana niður. Færum þessa stofnun sem lýtur gagnsæi og opinberu eftirliti undirstofnana inn í pólitískt ráðuneyti þar sem eftirlitið er lakara. Mun það auka traustið sem við tölum svo gjarnan um? Ég held ekki. Ég er með orðum mínum að reyna að finna fyrir sjálfan mig rök sem mæla með þessu og ég er að fjalla um þann þátt sem ég vil kalla faglega þáttinn og reyna að rökstyðja þessar breytingar. Ég er búinn að hlusta á nokkrar ræður hér sem að vísu eru bara frá stjórnarandstæðingum. Það virðist ekki vera mikil ásókn meiri hlutans í að tala fyrir þessu máli. Mér finnst það skiljanlegt. Ég mundi ekki vilja það sjálfur af því að þetta er mikil ábyrgð. Þá langar mig, með leyfi forseta, að vitna hér aftur í áðurnefnt nefndarálit: „DAC klykkir út með því að segja að með aðild Íslands að þróunarsamvinnunefndinni muni einstök nálgun Íslands og 30 ára reynsla gagnast henni vel. Það er því erfitt að komast að annarri niðurstöðu en að úttekt DAC gefi ÞSSÍ og rammanum um þróunarsamvinnu Íslands mjög góða einkunn.“ Mjög góða einkunn. En leggjum hana niður. Færum hana, gerum hana ógagnsæja. Einhvers staðar eru menn að reyna að ná völdum um eitthvað sem ég skil ekki. Einhvers staðar eru menn að reyna að ná einhverjum þráðum, hulduþráðum, og enginn hér er tilbúinn að koma og verja það. Enginn er tilbúinn að koma hér upp og segja mér af hverju er verið að gera þetta. Það er ekki eins og þessi stofnun einkennist af skussahætti og lélegum vinnubrögðum. Þvert á móti þá hefur stofnunin ÞSSÍ vakið heimsathygli og m.a. óskaði þýska systurstofnunin eftir því að fá að kynnast starfsemi ÞSSÍ til þess að vita hvort ekki væri hægt að taka einhverja punkta úr starfsemi hennar og nýta í sinni starfsemi. Herra forseti. Ég hef búið í Þýskalandi og þekki þá þjóð ágætlega. Það er vandað fólk sem vandar yfirleitt til verka og ég hélt satt best að segja að það væri ekki margt sem við á Íslandi gætum kennt Þjóðverjum. Ég hef frekar verið á því að það væri margt sem að þeir gætu kennt okkur. En þarna er alla vega komið eitthvað sem við getum hjálpað þeim með og þeir vilja leita eftir. Ég vil halda áfram að vitna hér í þetta ágæta nefndarálit minni hlutans, með leyfi forseta: „Í umræðum á Alþingi og á fundum nefndarinnar voru ráðherra og fulltrúar utanríkisráðuneytis þráspurðir um samstarf ráðuneytisins við ÞSSÍ og hvort einhver dæmi væru um að samskipti ÞSSÍ við erlenda aðila hafi ekki verið í takt við utanríkisstefnu Íslands. Fulltrúar ráðuneytisins báru samstarfinu við ÞSSÍ almennt mjög gott vitni. Eina dæmið sem nefnt var af hálfu þess var að tillögur um orðalag varðandi samkynhneigð í Úganda þurftu að fara nokkrum sinnum á milli ráðuneytis og umdæmisskrifstofu áður en það var slípað til niðurstöðu.“ Orðalag um samkynhneigð í Úganda var það sem hafði þurft að fara aðeins á milli. Að öðru leyti ekki neitt. Starfsemin var svo góð að það var helst hægt að setja út á orðalag varðandi samkynhneigð í Úganda. Ég ætla að halda áfram, með leyfi forseta, og lesa upp úr nefndarálitinu: „Slík skoðanaskipti milli starfsmanna á vettvangi og ráðuneytis eru hins vegar alsiða og í fullkomnu samræmi við almennt verklag í utanríkisþjónustunni. Ljóst er að ÞSSÍ upplifði þessi skoðanaskipti síður en svo sem ágreining enda tiltekur stofnunin þetta tilvik sérstaklega í umsögn sinni: „Þá gæta starfsmenn stofnunarinnar þess ætíð að fylgja utanríkisstefnu Íslands til hins ýtrasta og koma stefnu stjórnvalda vel til skila, óski utanríkisráðuneytið þess. Sem dæmi má taka umræðu um málefni samkynhneigðra í Úganda þar sem umdæmisstjóri Þróunarsamvinnustofnunar fylgdi fyrirmælum ráðuneytisins í öllum samskiptum við stjórnvöld og önnur framlagsríki.“ Þetta þýðir að stofnunin vinnur faglega. Hún vinnur með utanríkisþjónustunni og leitast ávallt við að leita sátta og hafa fagmennskuna í fyrirrúmi. Ég gæti haldið lengi áfram að ræða hér um faglega þáttinn sem ég held að þurfi að skoða áður en menn taka ákvörðun um svo afdrifaríka niðurstöðu eins og virðist vera ætlun meiri hluta Alþingis, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. En ég hef ekki enn þá fundið nein fagleg rök enda hefur enginn komið fram til þess að bera þau á borð. Þá ætla ég að fara yfir í rekstrarþáttinn. Það getur réttlætt breytingar ef við getum notað rekstrarþáttinn sem rök. Ég hugsaði þegar ég var búinn að fara yfir faglega þáttinn, sem var enginn, að það hlyti að vera einhver rosaleg hagræðing sem af þessu hlytist. En því miður kom heldur ekkert í þann poka. Stofnunin er rekin af framlögum úr ríkissjóði en auk þess hefur Norræni þróunarsjóðurinn falið stofnuninni að nota 700 milljónir í hjálparstarf. Stofnun sem ekki nýtur trausts er ekki falið að nota 700 milljónir til þess að gera góða hluti. Það er alveg á hreinu að hún hefur greinilega áunnið sér mikla virðingu og er viðurkennd stofnun innan geirans. Þetta er stór upphæð. Ég ætla að vitna aftur í nefndarálit minni hluta utanríkismálanefndar þar sem stendur varðandi reksturinn: „Í umsögnum og máli gesta sem komu fyrir nefndina kom enn fremur fram að stjórnsýslan hefði þróast á þann veg að stefnumörkun og eftirlit með framkvæmd hennar væri á hendi ráðuneyta en framkvæmdin sjálf á hendi faglegra stofnana. Þetta er í anda eindreginna leiðbeininga Ríkisendurskoðunar síðustu 20 árin um að framkvæmd og eftirlit séu ekki á sömu hendi.“ Þetta er mjög snjallt, að hafa ekki framkvæmd og eftirlit á sömu hendi. En það er hins vegar það sem á að gera. Það er ekkert sem bendir til þess að í rekstrinum sé einhverju ábótavant og þurfi að skoða djúpt enda er það tekið fram að Ríkisendurskoðun hefur í 20 ára sögu aldrei gert athugasemd við bókhald eða starfsemi stofnunarinnar. Þá er ég búinn með rekstrarlegu rökin og þau eru jafn fátækleg og faglegu rökin. Ég rak líka augun í það að lönd eins og Ítalía sem er að endurskoða sambærilega stofnun sína hafa horft til Íslands með það fyrir augum að færa starfsemi sína í það form sem hér hefur tíðkast. Ekki eru það rekstrarlegu rökin, ekki eru það faglegu rökin. Hver getur þá verið ástæðan fyrir þessu? Hver er ástæðan fyrir því að menn vilja fara í þessa vegferð? Þetta er algjörlega röklaust og enginn er tilbúinn að taka þátt í þeirri umræðu og að reyna að mæla málinu bót. Ég skil það. Ég get ekki annað en tínt þá til tvennt í því samhengi hver ástæðan gæti verið. Það hefur að vísu komið fram og kemur fram í nefndaráliti minni hlutans í þessu máli að það virðist vera sem embættismenn innan utanríkisráðuneytisins séu sérstaklega áfjáðir í að fá stofnunina beint undir sig. Það hefur sex sinnum á síðustu 20 árum verið gerð tilraun til þess að ná þessari stofnun, þessari faglegu góðu stofnun, undir ráðuneytið. Sex sinnum á 20 árum. Sem betur fer hafa utanríkisráðherrar hingað til staðið þá ásókn embættismannanna af sér. En svo virðist ekki vera núna, því miður. En við verðum að velta því fyrir okkur hver ræður í utanríkisráðuneytinu og hver ræður í þessu landi, eru það stjórnmálamenn eða embættismenn? Ef embættismennirnir og hæstv. ráðherra hefðu komið með rök, fagleg eða rekstrarleg, þá hefði málið horft öðruvísi við. Önnur ástæða sem gæti verið og hefur aðeins verið reifuð hér er einhvers konar hrossakaup á milli stjórnarflokkanna. Nú er það örugglega þannig að stundum eru gerð hrossakaup í stjórnmálum eins og annars staðar. Ég er búinn að vera með hesta í 40 ár og geri stundum hestakaup og var mjög virkur í því á tímabili. En þetta mál er bara þess eðlis að við getum ekki leyft okkur eitthvað svoleiðis. Við erum að tala um traust. Við erum að tala um fátækt fólk sem við erum að vinna með þannig að það hafi vatn, þannig að það hafi mat, þannig að það hafi lyf við malaríu og öðru. Við getum ekki leyft okkur hrossakaup í þessu samhengi. Ég vona svo sannarlega að þetta eigi ekki við rök að styðjast en ég hef bara ekki heyrt í neinum sem andmælir þessu eða segir mér af hverju er verið að þessu. Á meðan enginn gerir það þá fer ég að leiðast út í það að trúa því að þetta séu hrossakaup. Þetta séu embættismenn sem vilji ná peningastreyminu út úr þessari sértæku fagstofnun inn í ráðuneytið, inn í minna gagnsæi, inn í minni fagmennsku eða að þetta séu hrossakaup eða hvort tveggja. Herra forseti. Nú er tíminn að verða búinn hjá mér í þetta sinn [[Forseti hringir.]]en ég vil að lokum segja að það er að sjálfsögðu ekki boðlegt að ræða svona stórt mál og ráðherra er ekki hér til andsvara.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og það er tvennt sem mig langar að spyrja út í. Í fyrsta lagi kemur fram í áliti meiri hlutans að málið hafi áður verið afgreitt út úr nefndinni til 2. umr., þó að hún hafi ekki farið fram, og að umfjöllunin um málið styðjist við umfjöllunina sem þá fór fram. En það vekur athygli að þrír nýir þingmenn undirrita þetta nefndarálit, sjálfur formaður nefndarinnar og svo tveir framsóknarmenn, sem virðast hafa látið sér nægja að aðrir þingmenn hafi fjallað um málið og sett sig inn í það og séu svo þarna í hlutverki einhvers konar afgreiðslustofnunar. Þetta er mjög í anda þess hvernig stjórnarmeirihlutinn meðhöndlar þingið þessa dagana þar sem þingið er eiginlega talið aukaatriði sem þurfi þó að stimpla ákveðin mál. Ég vil spyrja þingmanninn hvað honum finnist um þau vinnubrögð. Hins vegar, af því að hann var að tala um hrossakaup, langar mig að fjalla um þróunarsamvinnunefnd sem er verið að leggja niður í núverandi mynd, en þar eru valdir inn fulltrúar þingflokka og svo er þróunarsamvinnuráð sem er ráðgefandi fyrir nefndina. Rökin fyrir því eru að það séu lítil tengsl á milli nefndarinnar og þingflokka. Ég kannast ekki við þetta, því að við í Samfylkingunni köllum reglulega á fund til okkar fólk sem við tilnefnum í hin aðskiljanlegustu verkefni. Nú á, til þess að tryggja ríkari aðkomu þingsins, að skipa þróunarsamvinnunefnd með þingmönnum. Í mínum huga er þetta síst til þess fallið að auka gæði nefndarstarfsins og ég spyr þingmanninn í ljósi orða hans um hrossakaup: Hvað er þetta annað en bitlingar til þægra þingmanna?
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnirnar. Það er náttúrulega ekki gott að þingmenn skrifi undir nefndarálit í svona stóru máli öðruvísi en að fara vel í gegnum það, sérstaklega í máli sem á í rauninni að vera algjörlega laust við pólitík. Í mínum huga á þetta ekki að vera einhver hægri eða vinstri pólitík, heldur fyrst og fremst gott mál sem við höfum sinnt vel og vakið athygli fyrir að hafa gert það þannig. En menn ætla að fara að rífa það upp með rótum og færa það úr gagnsæjum farvegi yfir í ógagnsæjan og þá er hætta á minni fagmennsku og það gefur meiri kost á tortryggni. Tortryggni er eitthvað sem við þurfum að vinna úr ef við ætlum að reyna að vinna okkur inn traust. Varðandi þróunarsamvinnunefnd. Ég talaði um breytingar áðan og að menn þyrftu að rökstyðja þær faglega og rekstrarlega. Þetta er að sjálfsögðu ekkert rökstutt. Því er einhvern veginn kastað inn. Ég velti því fyrir mér en ég kemst ekki að neinni niðurstöðu með þetta. Ég verð að segja það við hv. þingmann. Ég skil þetta ekki. Ég sé enga ástæðu fyrir því af hverju verið er að fara með þetta í þennan farveg. Pólitíkin í þessu mikilvæga máli þarf að vera algjörlega út. Þess vegna vil ég hvetja til þess að menn reyni að stoppa við og fara yfir þetta og vita hvort ekki sé hægt að finna betri lausn á þessu.
Hæstv. forseti. Ég þakka svarið. Það liggur ljóst fyrir að ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hefur takmarkaðan áhuga á þróunarsamvinnu. Þau hófu kjörtímabilið hér á því að skera niður framlög til þróunarsamvinnu, Til þess að lækka veiðigjöld og lækka skatta á þá sem eru með hærri tekjur var ákveðið að þeir sem væru best til þess fallnir að greiða fyrir það væri fólk sem hefur ekki aðgengi að hreinu vatni, konur sem eru að fæða börn við algjörlega óboðlegar aðstæður, deyja oft af barnsförum og börnin með þeim eða verða fyrir alvarlegum skaða og deyja svo fljótlega eftir fæðingu. Þetta eru áherslur ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar í Þróunarsamvinnustofnun og nú vilja þau setja þingmenn í sérstakt ráðgjafarhlutverk um þróunarsamvinnu. Við á þessu þingi fjöllum um þingsályktanir um þróunarsamvinnu og komum þannig að stefnumótuninni. Síðan veljum við það fólk sem hefur sérstaka innsýn í málaflokkinn til þess að starfa í þróunarsamvinnunefnd. Það gerir að minnsta kosti Samfylkingin og ég geri ráð fyrir því að hinir flokkarnir geri það líka. Svo höfum við samband við okkar fólk sem er í þessari vinnu til að fara yfir stöðuna ef það er eitthvað sem við höfum áhyggjur af. Þannig virka hlutirnir. Ef alþingismenn eru svo illa á sig komnir að þeir geti ekki aflað sér upplýsinga og sett sig inn í hlutina nema að vera sérstaklega skipaðir í einhvern ferðaklúbb þá ætti fólk að fara að leita sér að nýju hlutverki í lífinu. Ég ítreka það og spyr þingmanninn: Er þetta ekki bara ferðaklúbbur fyrir þæga þingmenn?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Nú veit ég ekki alveg hvernig klúbbur þetta er en þessi klúbbur ber mikla ábyrgð og þarf að vanda til verka og þeir sem þar sitja fyrir fulltrúa sína þurfa að sjálfsögðu að upplýsa fólk sitt um það hvað er á seyði. Þetta er alveg óskiljanlegt því að minni hlutinn á Alþingi hefur, finnst mér, boðið mjög afdráttarlaust til umræðna um ágæta lausn í þessu máli. Það er að taka málið af dagskrá og bíða eftir nýrri skýrslu DAC sem kemur eftir einhverja mánuði, eftir ekki langan tíma. Ég fyllist tortryggni við það að vita til þess að stjórnarmeirihlutinn sé ekki tilbúinn til að bíða eftir þeirri skýrslu. Hvað er það í skýrslunni sem þau hræðast? Ég velti því fyrir mér. ÞSSÍ hefur starfað í tugi ára, byggt upp reynslu, þekkingu og fagmennsku og einhverjir mánuðir til eða frá í því að breyta þessu, ef menn ætla að djöfla því í gegn, geta ekki skipt máli. Ég er mjög hissa yfir því að menn skuli ekki vilja stíga inn í þennan dans, sérstaklega þegar stofnunin hefur unnið eins gott starf og raun ber vitni. Enn og aftur hvet ég herra forseta til þess að gera allt sem í hans valdi stendur til að leiða þetta mál í betri farveg öllum til heilla.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að hann væri ekki slíkur tarfur að hann mundi ekki vera tilbúinn að skoða einhverjar breytingar ef rök og skynsemi væru fyrir hendi. Það er að vísu mjög sérstakt í ljósi þess að hann er þingmaður VG. En ég vil spyrja hv. þingmann hvort í greinargerðinni með frumvarpinu sé ekki talsvert ítarlegur rökstuðningur fyrir þeirri breytingu. Þar kemur meðal annars fram að þróunarsamvinna sé ein að meginstoðum utanríkisstefnu Íslands og einn stærsti einstaki málaflokkurinn sem ráðuneytið sinnir. Með því að færa starfsemi ÞSSÍ inn í ráðuneytið sé verið að tryggja að öll samskipti við erlend ríki og stofnanir á sviði þróunarsamvinnu séu samstillt og í takt við utanríkisstefnu Íslands, auk þess sem íslensk stjórnvöld tali þá einni röddu um þróunarsamvinnu á alþjóðavettvangi. Síðan er rakið ítarlega á bls. 7 um samlegðaráhrif og hagkvæmni. Þar segir, með leyfi forseta: „Með því að færa framkvæmdina á eina hendi er verið að einfalda skipulagið. Betri heildarsýn mun nást yfir málaflokkinn og stefnumótun verða markvissari þegar um einn ábyrgðaraðila er að ræða. Samhæfing mun eflast, framkvæmd verða skilvirkari og samlegðaráhrif af starfi Íslands á sviði þróunarsamvinnu aukast. […] Með því að öll þróunarsamvinna sé á einni hendi er unnt að setja aukinn kraft í verkefnin, efla sveigjanleika og samhæfingargetu og koma í veg fyrir skörun á stefnumótun og framkvæmd. Þá er einnig dregið úr óhagræði og tvíverknaði í rekstri og stjórnun …“ Þetta er ítarlegur rökstuðningur. Ég get alveg skilið að menn telji óbreytt fyrirkomulag hugsanlega betra og menn hafa rökstutt það. Hér er þó ítarlegur rökstuðningur, af því að menn eru alltaf að kalla eftir því í umræðunni að engin rök sé fyrir þessu og kalla [[Forseti hringir.]]eftir að menn komi hingað í umræðu. Hvað segir hv. þingmaður um þessi rök?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Brynjari Níelssyni fyrir spurningar hans. Ég vil benda á að þau rök sem hv. þingmaður nefnir réttilega eru mjög fátækleg miðað við þau rök sem mæla gegn þessu. Ég vil í því samhengi velta upp, ef þetta er svona gott að þetta verði allt saman skilvirkara, því í ósköpunum menn voru þá ekki fyrir löngu síðan að setja á stofn nýja stofnun, sem er víst ekki stofnun, færa út úr ráðuneyti sem heitir umsjónarferðamennska eða hvað það var. Það virðist nú vera unnið í sitt hvora áttina í þessum málum hjá ríkisstjórninni. Svo vil ég vitna í nefndarálitið, með leyfi forseta: „Prófessor Jónína Einarsdóttir, einn helsti fræðimaður landsins á sviði þróunarfræða, er ómyrk í máli í umsögn sem hún skrifar fyrir félagsvísindasvið Háskóla Íslands. Hún gagnrýnir frumvarpið og leggur til að ÞSSÍ verði efld í stað niðurlagningar. Prófessor Jónína kemst að sömu niðurstöðu og Davíð Oddsson á sínum tíma og gerir í niðurlagsorðum sínum tillögu um að „ÞSSÍ verði ekki lögð niður heldur verði verksvið hennar útvíkkað og stofnuninni falið að annast áfram í „umboði ráðherra“ bæði tvíhliða og marghliða þróunarsamvinnu Íslands“.“
Hæstv. forseti. Ég geri mér alveg grein fyrir að það eru rök með og á móti. Það sem ég á samt erfitt með að skilja, sem hefur verið hér í orðræðunni í allan dag og í gær, að það séu engin rök fyrir frumvarpinu. Þau eru auðvitað heilmikil og sitt sýnist hverjum um þau. Alla jafna má þó segja að úr því að utanríkisráðuneytið er með þennan málaflokk að hluta til og sér um hann að miklu leyti, þ.e. þróunarsamvinnu, þar er sérstök deild, ein stærsta deildin innan ráðuneytisins, alla jafna mundu menn þá geta sagt að ákveðið hagræði væri í því að hafa það undir einum hatti. Af því að menn hafa talað um faglega þáttinn, þá hefur ekki staðið annað til en að fagþekkingin sem er í Þróunarsamvinnustofnun verði í ráðuneytinu, þ.e. sama starfsfólkið verði þar. Ég hef því ekki áhyggjur af fagþættinum, það eru þó alla vega rök fyrir því að um hagræðingu sé að ræða, minni tvíverknaður, meira fáist fyrir peninginn. Svo geta menn auðvitað grunað að peningurinn verði notaður í eitthvað annað en þetta. Það geta verið einhverjar samsæriskenningar um það. En í prinsippinu ætti það að vera þannig að þarna yrði aukið hagræði, allt á einni hendi, auðveldara að móta stefnu og nýta peninginn o.s.frv. Þetta kalla ég alveg fín rök í sjálfu sér. En ég get auðvitað alveg skilið að menn séu ósammála því og vilji bara hafa þetta í sérstakri stofnun, það verði alltaf öflugra og faglegra út af fyrir sig. Það er allt í lagi, menn geta haft þá skoðun, en ég held að það sé ekki tilefnið til að eyða hér mörgum dögum í að ræða það og halda því alltaf fram að engin rök séu með frumvarpinu [[Forseti hringir.]]og endurtaka sömu ræðurnar aftur og aftur og sömu andsvörin aftur og aftur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Brynjari Níelssyni fyrir innlegg hans. Það er vissulega gott að einhver úr stjórnarmeirihlutanum gefi sér tíma í að koma hingað og ræða við okkur og ég þakka honum sérstaklega fyrir það. Ég vildi að fleiri gæfu sér tíma í það í þessum störfum. Það er að sjálfsögðu þannig eins og hv. þingmaður nefndi að með flestum málum eru rök með og á móti. Hv. þingmaður nefndi ef til vill möguleika á rekstrarlegri hagkvæmni en það virðist því miður ekki vera niðurstaðan þegar búið er að skoða þessi mál að mikil rekstrarleg niðurstaða verði. Við eigum ekki að fórna því gagnsæi sem er í stofnuninni núna með því að færa hana inn í ógagnsæi ráðuneytisins sem lýtur allt öðrum reglum. Af því að við erum að tala um traust þá verðum við að fókusera svolítið á að leggja það þannig upp að það verði útgangspunkturinn, þó að stofnun sem þessi sé algjörlega yfir annað hafin, eins og hún hefur verið. Reynt hefur verið sex sinnum að koma þeirri stofnun inn í ráðuneytið af embættismönnum, ráðherrar hafa fram til þessa staðið það af sér þar til núna. Hver veit, ég vona svo sannarlega að þingheimur geti á einhverjum öðrum grundvelli sest yfir þetta mál og fundið niðurstöðu sem meiri sátt er um.
Herra forseti. Mikill straumur flóttamanna til Evrópu hefur mikið verið í umræðunni síðustu missiri, eðlilega. Margt af því fólki sem flýr hingað er vitanlega að flýja átök víðs vegar í heiminum og ég tel að raunar að efnahagslegar ástæður séu fyrir því, sem skýri stóran hluta þessara átaka, og arðrán og misskipting auðs sem ekki sér fyrir endann á. En það eru hins vegar ekki allir flóttamenn að flýja átök, því að því miður býr allt of stór hluti mannkynsins við örbirgð. Ég held að hluti þessara flóttamanna búi við örbirgð heima fyrir og sé að flýja hana. Svo bætast loftslagsbreytingar með tilheyrandi áhrifum á jarðgæði og möguleika fólks til þess hreinlega að komast af heima hjá sér við þetta allt saman. Nú er það meira að segja orðið þannig að þegar við tölum um fjölda flóttamanna erum við farin að tala um þjóðflutninga. Ég held að fæsta þessa flóttamenn langi til að flýja heimahaga sína sem þeir þekkja og splundra fjölskyldum sínum þar sem ólíklegt er að heilu stórfjölskyldurnar endi saman á svipuðu svæði þegar fólk er komið eitthvað í burtu. Mér finnst þróunarsamvinna og umræða um hana skipta máli inn í þá hnattrænu og heimspólitísku mynd sem blasir við okkur í samtímanum, vegna þess að með þróunarsamvinnu er verið að styrkja innviði fátækra samfélaga og aðstoða fólk til þess að geta bjargað sér sjálft og byggja sér og sínum framtíð í heimahögum sínum. Það er ekki hvað síst vegna þeirrar heimspólitísku myndar sem mér finnst grætilegt að nú þegar við erum að ræða þróunarsamvinnu á Alþingi Íslendinga séum við ekki að ræða framtíðarsýn, markmið, það hvernig við getum hækkað framlög Íslands, sem er meðal ríkustu þjóða í heimi, til þess að það standi sig betur þegar kemur að því að leggja til peninga og hjálpa fátækustu ríkjum í heimi að styrkja og byggja innviði sína. Nei, við erum þess í stað að ræða stofnanastrúktúrinn hérna. Ég ætla síðar í ræðu minni að koma betur að því hvers vegna ég tel þennan breytta stofnanastrúktúr verða til þess að veikja þróunarsamvinnu og vera skref í ranga átt. Mig langar líka áður en lengra er haldið að ítreka það sem hefur komið fram hér margoft, bæði í dag og í gær, bæði í ræðum hv. þingmanna og ekki síður í umræðum um fundarstjórn hæstv. forseta, og það er að hæstv. utanríkisráðherra sé ekki við umræðuna. Þó svo að auðvitað megi segja að málið sé við 2. umr. á forræði þingsins þá snýst málið um að leggja niður stofnun, Þróunarsamvinnustofnun Íslands, og færa alla þróunarsamvinnu inn í utanríkisráðuneytið, ráðuneyti hæstv. utanríkisráðherra. Mér finnst að þess vegna beri honum rík skylda til að vera við umræðuna og taka þátt í henni, því að þótt hann hafi verið við 1. umr. málsins standa enn þá út af spurningar sem við hv. þingmenn minni hlutans höfum beint til hæstv. ráðherrans og teljum okkur ekki hafa fengið fullnægjandi svör við. Svo er það svolítið merkilegt að í 2. umr. á þingi um þetta mál skuli það aðeins vera minni hlutinn sem tekur til máls í ræðum. Engu að síður var það svo að málið var á þessu þingi keyrt ansi hratt í gegnum hv. utanríkismálanefnd. Mér finnst sérkennilegt að í ljósi þess að talið var að hafa þyrfti hraðar hendur og þau rök notuð að málið hefði fengið ítarlega umfjöllun á síðasta þingi, sem er svo sem alveg rétt og ég tel auðvitað gott, séu þeir hv. þingmenn meiri hlutans sem lögðu áherslu á að flýta umræðu um málið ekki á mælendaskrá til að verja það nefndarálit sem þeir settu nafnið sitt undir og lögðu til með því að frumvarpið yrði samþykkt óbreytt. Raunar er það mín skoðun á nefndaráliti hv. meiri hluta utanríkismálanefndar að það sé lítið annað en útdráttur úr greinargerð frumvarpsins og ekki í rauninni nema í síðustu efnisgreininni sem kemur eitthvað beint fram frá meiri hluta hv. nefndar. Þar ítrekar meiri hlutinn alla vega að hann leggi áherslu á að nauðsynlegt sé að gæta að hagkvæmni og skilvirkni alþjóðlegrar þróunarsamvinnu og að hún verði rekin með sem bestum árangri. Það er einmitt það sem við þingmenn minni hlutans á Alþingi höfum í ræðum okkar í dag dregið í efa að þetta frumvarp geri. Ég hefði gjarnan viljað heyra, eigum við að segja meiri vörn fyrir þessu frumvarpi og geta átt meiri rökræðu um skiptar skoðanir í málinu. Það er alveg rétt það vantar ekki að við höfum staðið hér frá minni hlutanum og reynt að færa sem best við getum rök fyrir því hvers vegna okkur finnst þetta frumvarp um að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður og færa inn í utanríkisráðuneytið slæmt. Að öllu því sögðu ætla ég að fara aðeins betur í rökin. Meðal þess sem minni hluti hv. utanríkismálanefndar, sem og aðrir þingmenn í stjórnarandstöðunni, hefur gagnrýnt í ræðum sínum er að við teljum þetta frumvarp hreinlega vanbúið og óljóst og að það hljóti að byggja á misskilningi. Við fáum ekki séð hvaða vanda er ætlað að leysa með því að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður, einfaldlega vegna þess að við komum ekki auga á hvað er að Þróunarsamvinnustofnun. Þvert á móti liggja fyrir gögn um það og allir virðast sammála um það að Þróunarsamvinnustofnun hafi í störfum sínum verið til algjörrar fyrirmyndar og hafi staðið sig með prýði. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir lýsti því yfir áðan að á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna hafi hún fengið að heyra lof og hrós um störf Þróunarsamvinnustofnunar, sem hefur margsannað sig í alls konar óháðum úttektum sem hafa verið gerðar. Í greinargerðinni með frumvarpinu sjálfu er lögð á það áhersla og notað sem rök að í úttekt sem DAC gerði á þróunarsamvinnu Íslands og er frá árinu 2013 sé lagt til að stjórnvöld leggi mat á skipulagið sem er á þróunarsamvinnu og því velt upp hvernig hægt sé að ná hámarksárangri og skilvirkni. En það er hvergi í þeirri umfjöllun DAC að finna nokkra vísbendingu um að Þróunarsamvinnustofnun beri að leggja niður heldur er þar, líkt og á öllum öðrum stöðum þar sem fjallað er um Þróunarsamvinnustofnun, verið að hrósa stofnuninni og benda á að starf hennar sé skilvirkt. Það er einmitt sérstaklega tekið til þess að þó svo að Ísland sé lítið og framlag okkar til þróunarsamvinnu miðað við mörg önnur vestræn ríki kannski lágt þá nýtist peningarnir gríðarlega vel. Þetta finnst mér skipta alveg gríðarlega miklu máli. Það er reyndar vert að benda á að úttekt DAC á þróunarsamvinnu kom í kjölfar þess að Alþingi hafði ályktað og áætlað að fara að verja mun hærri upphæðum í þróunarsamvinnu en nú er verið að gera. Í því ljósi er auðvitað ekki nema eðlilegt að farið sé í saumana á því hvernig peningum er ráðstafað, þegar á að koma innspýting. En það hefur verið horfið frá því og má því kannski draga í efa miðað við núverandi framlög til þróunarsamvinnu hversu mikið erindi eða hversu mikið vægi þetta hafi inn í umræðuna, eins og málum er háttað akkúrat núna. Það er eitt mál sem hefur verið mér mjög hugleikið í allri þessari umræðu og ég gerði að sérstöku umtalsefni við 1. umr. málsins. Eitt af því sem ég tel vera það alversta með tillögunni um að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður og færa alla starfsemina inn í ráðuneytið er að þar með sé hægt að styrkja tengslin á milli þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála. Það hugnast mér alveg einstaklega illa og ég verð að segja það að eftir þá stuttu umfjöllun sem málið fékk í utanríkismálanefnd á þessu þingi, þar sem ég er nýr nefndarmaður, þá gerðist ekkert annað en að ég styrktist í þeirri trú minni að það sé mjög slæm ráðstöfun að ætla að blanda þessu tvennu saman. Það kom ítrekað fram í máli gesta á fundum í hv. utanríkismálanefnd að það að styrkja tengslin á milli annarra utanríkismála og þróunarsamvinnu feli í sér hættu á því að þróunarsamvinna verði tengd við aðra og óskylda þætti í utanríkisstefnunni og að hættan sé sú að þróunarsamvinna verði ekki lengur einungis rekin með hagsmuni fátækra ríkja að leiðarljósi heldur fari viðskiptahagsmunir og aðrir hagsmunir Íslands, sem er eins og ég sagði áðan ein af ríkustu þjóðum í heimi, að skipta meira máli inn í þá umræðu. Meðal þess sem bent var á fyrir nefndinni var einmitt að þróunarsamvinna væri langhlaup og því mikilvægt að hún væri stöðug og ekki háð pólitískum sviptivindum. Það kom einnig fram, líkt og ég var að segja, að ekki væri heillavænlegt að blanda saman viðskiptahagsmunum og pólitískum samskiptum. Engu að síður var bent á að vitaskuld væri mikilvægt að eiga í viðskiptum við þróunarlönd og að viðskiptahindranir væru ekki góðar en að þetta væru tvö gjörólík og aðskilin mál sem ekki ætti að blanda saman. Annars vegar værum við með þróunarsamvinnuna, sem rekin er á forsendum viðtakendaríkjanna, fátæku ríkjanna, og hins vegar viðskiptin sem við getum vonandi átt við þau ríki þegar þau hafa aðeins náð að byggja upp innviði sína og styrkja stöðu sína. Ég verð að viðurkenna að þetta er stórt atriði sem situr alveg rosalega í mér því að mér finnst þetta svo vond pólitík í alla staði. Eins og ég kom inn á í upphafi ræðu minnar er það skoðun mín og trú að undirrót til að mynda átaka, og ég vil hreinlega taka svo djúpt í árinni að segja margra vandamála í heiminum, skýrist af arðráni og misskiptingu þar sem vestrænar ríkari þjóðir hafa í gegnum árin og aldirnar arðrænt önnur lönd. Ég er skíthrædd um að hér séum við að finna leið til þess að halda því arðráni áfram, en undir hinu fallega nafni þróunarsamvinna. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Ég er tilbúin til þess að standa hér ansi lengi og tala gegn því og mun gera það eins lengi og ég tel þurfa. Annað sem kom fram á fundum hv. utanríkismálanefndar er ótti um að fagþekking og kunnátta glatist með því að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður og færa alla starfsemina inn í ráðuneytið. Störf sem unnin eru af Þróunarsamvinnustofnun krefjast sérhæfingar og þekkingar á þróunarsamvinnu en ráðuneyti starfa með allt öðrum hætti. Þar er til að mynda flutningsskylda á starfsmönnum þannig að það má leiða að því líkur að vegna þess hvernig ráðuneyti er byggt upp verði aldrei til nein fagþekking. Ég held að það geti enn ýtt undir hættuna á því að við förum einföldu leiðina og hugsum hvernig við græðum sem mest á þessu, hvernig við fáum sem mest út úr þessu. Hæstv. forseti. Ég sé að tíminn hefur hlaupið frá mér. Ég er ekki búin að koma að nærri öllum þeim atriðum sem mig langaði að tæpa á [[Forseti hringir.]]í þessu máli. Ég held [[Forseti hringir.]]að ég verð því að biðja um það að ég verði sett aftur á mælendaskrá og geti þá [[Forseti hringir.]]klárað að fara í gegnum punktana mína.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir frábæra ræðu og góða yfirferð. Hún situr að mér skilst í utanríkismálanefnd fyrir hönd Vinstri grænna og þekkir eflaust vel til. Hér er verið að hamra á því að þetta mál hafi verið afgreitt úr þeirri nefnd og mér er spurn og langar að fá að vita í rauninni hvað það var sem gerðist, hver aðdragandinn var að því og af hverju. Það er fyrsta spurningin. Önnur spurning sem ég hef áhuga á að spyrja hv. þingmann snýr að því að þegar maður les í fylgiskjölum umsögn um frumvarpið frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þá kemur fram að megintilgangurinn er að stuðla að aukinni skilvirkni og hagkvæmni í stjórnsýslu alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands og gera stefnumótun málaflokksins markvissari. Svo þegar maður les málið í gegn þá er náttúrlega ekki verið að bjóða upp á nokkra hagræðingu í rauninni, það er engin breyting í húsnæðismálum, engin breyting í starfsmannamálum og í raun engin breyting nema það á að verða einhvers konar hagræðing og fjármunir sem muni sparast eigi að fara beint til starfsins. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún treysti því að svo verði. Síðan vil ég fá að spyrja stórra spurninga. Ég veit að ég þarf örugglega að koma oftar upp undir ræðum hjá mörgum til þess að reyna að varpa ljósi á málið. En miðað við það sem ég les úr þessu vil ég fá að spyrja: Er þetta kannski bara leið ráðherra til að hafa beint vald yfir því hvar verkefnin eru unnin í þróunarsamvinnu, hvernig þau eru unnin og síðast en ekki síst af hverjum þau verða unnin?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Varðandi það af hverju málið hafi verið afgreitt úr nefnd þá taldi meiri hluti hv. utanríkismálanefndar að málið hefði fengið mjög góða umfjöllun á síðasta þingi. Ég dreg það ekkert í efa og tel að svo hafi í raun verið. En ég sem nýr nefndarmaður hefði gjarnan viljað fá meiri tíma til þess að setja mig inn í málin. Það var vísað til þess að fyrir lægju umsagnir frá síðasta ári og það er alveg rétt, en ég tel engu að síður að ég sem nýr nefndarmaður verði að reyna að setja mig vel inn í málin. Ég skal alveg viðurkenna það að sérstaklega þegar ég hef stórar efasemdir um að málið leiði til góðs þá finnst mér ég hafa enn ríkari skyldur til þess að kafa djúpt ofan í mál. Hv. þingmaður spurði einnig út í skilvirkni og hagkvæmni, það eigi í rauninni engin bein hagræðing að verða af málinu en ef hún verði þá eigi hún að fara beint inn í málaflokkinn og hvort ég treysti því að svo muni verða. Ég veit það ekki. Jú, örugglega, ef einhver hagræðing verður þá þarf kannski ekki að draga í efa að hún fari inn í málaflokkinn. En það sem mér finnst vera stóra spurningin sem eftir stendur það er einmitt það sem hv. þingmaður benti á, hvort ráðherrann vilji ekki geta haft puttana meira í því í hvað sú hagræðing verði notuð eða þeir auknu fjármunir sem í framtíðinni vonandi verða settir til [[Forseti hringir.]]þróunarsamvinnu. Það er það sem ég tel stóra málið, það er meiri möguleiki á pólitískum afskiptum.
Virðulegi forseti. Ég vil einnig fá að spyrja hv. þingmann um það sem hún minntist á í ræðu sinni að hér er líka verið að samþætta ákveðna málaflokka, eins og kemur fram í 12. gr. frumvarpsins, um friðargæsluna. Um þá grein segir orðrétt, með leyfi forseta: „Friður, öryggi og þróun eru nátengd og aukin áhersla er nú lögð á mikilvægi samhæfingar þessara þátta í verkefnum og nálgun alþjóðastofnana.“ Ég velti því fyrir mér, þar sem ég þekki aðeins til ákveðinna verkefna, hvernig friðargæsla og það að efla leikskólastig í Malaví eiga samleið, hvernig friðargæsla og það að vinna að þróunarverkefni um að börn fái heitan mat í skólanum í Malaví eigi samleið. Þetta vekur hjá manni margar spurningar sem við erum eðli málsins samkvæmt ekki búin að fá nein svör við þessa tvo daga. Mig langar að fá að heyra meira um hugrenningar þingmannsins um þessa samþættingu og hvort hún geti verið hættuleg og hverjir séu gallarnir á henni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Þetta er liður í frumvarpinu sem hefur óskaplega lítið verið ræddur hér, því það er kannski stóra málið, þ.e. niðurlagning á Þróunarsamvinnustofnun, sem meginkraftur í ræðum hv. þingmanna hefur farið í og rök fyrir því hvers vegna við teljum það svo slæmt. Þetta atriði hefur setið svolítið á hakanum í umræðunni og menn hafa velt því miklu minna fyrir sér. Ég veit svo sem ekki hversu mikið þetta atriði var rætt í hv. utanríkismálanefnd á síðasta þingi þar sem ég sat ekki í nefndinni, en þetta er ekki eitt af stóru atriðunum sem við höfum verið að ræða núna í nefndinni. Ég held að það sé alveg rétt að það geti verið hættulegt að fara að blanda svona ólíkum hlutum saman, ég er sammála hv. þingmanni um það og ég sé ekki alveg hvernig þetta samræmist. Þetta eru gríðarlega ólíkir hlutir. Auðvitað er friðargæsla nauðsynleg, en ég hef alla vega talið að í þróunarsamvinnu eigi aðalpúðrið, ef svo má segja, að fara í að byggja upp innviði landa og sinna grunnþörfum, svo sem að byggja brunna, byggja kamra, tryggja heilsugæslu og slíkt. Mér finnst þarna verið að blanda saman hlutum sem eiga kannski að vera í ólíkum kanölum.
Virðulegur forseti. Örstutt vegna þess sem kom fram í ræðu hv. þingmanns um umfjöllun í utanríkismálanefnd, þá held ég að það sé rétt að halda því til haga að mér telst til að áður en þetta mál kom til umfjöllunar á þessu þingi hafi það verið rætt í þingsal í 22 klukkustundir. Að viðbættum þeim tíma sem við höfum rætt það hér í dag og í gær telst mér til að við séum að nálgast 30 klukkustundir sem við erum búin að ræða það. Ég get ekki alveg tekið undir að málið sé lítið rætt. Að auki hefur málið verið rætt og tekið fyrir á 12 fundum utanríkismálanefndar. Ég veit að einhverjir gerðu það að umtalsefni hér í ræðum, ekki endilega síðasti hv. þingmaður en það hefur umtalsvert verið gert, að málið hefði ekki verið nægilega rætt í utanríkismálanefnd. Allir gestir sem hv. þingmenn óskuðu eftir í þessari umferð voru fengnir til utanríkismálanefndar - allir. Þegar málið var tekið þaðan út var sátt um að taka það út. Það var einnig gert núna. Ég veit að hv. þingmaður getur tekið undir það með mér. Málið var sent til umsagnar allra þeirra sem höfðu leyfi til þess að gefa umsagnir síðast, meira að segja þeirra sem ekki höfðu séð ástæðu til að gefa umsagnir á síðasta þingi. Það var allt gert samkvæmt bókinni til að tryggja að þingmenn hefðu allar upplýsingar. Þess vegna gáfum við okkur góðan tíma til þess að fara yfir málið og ræða það. Eins og hv. þingmaður nefndi en hún sagði eitthvað á þá leið að eftir umfjöllun í nefndinni hefði hún verið enn sannfærðari, þrátt fyrir þá miklu umfjöllun, að hún væri andsnúin málinu. Ég var enn sannfærðari um það að ég væri hlynnt málinu eftir umfjöllunina. Ég held við séum, virðulegur forseti, stödd á þeim stað í þessu máli að það sé næstum því sama hversu marga klukkutíma við ræðum það fram og til baka því að við erum einfaldlega ósammála. Við erum einfaldlega ósammála eftir þessa löngu umfjöllun, bæði á þessu þingi og fyrra þingi og í utanríkismálanefnd á því þingi og aftur núna.
Herra forseti. Hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir segir að sátt hafi verið að taka málið úr utanríkismálanefnd. Það er, vil ég leyfa mér að segja, fulldjúpt í árinni tekið. Ég get ekki tekið undir að það hafi verið sátt um það, en það er vissulega rétt að það lagðist enginn gegn því á þeim tímapunkti að málið væri tekið út svo að því sé til haga haldið. Það er ansi stór blæbrigðamunur þar á að mínu mati. Gott og vel. Af gestakomum og umræðum í nefnd dregur auðvitað hver og einn hv. þingmaður sínar ályktanir. Ég og hv. þingmaður höfum greinilega komist að ólíkri niðurstöðu. Það er gott og vel, þannig er pólitík. Líkt og hv. þingmaður sagði þá erum við einfaldlega ósammála en mér finnst við meira en bara ósammála, við erum alveg rosalega ósammála. Það verður ekkert af því skafið að þeir sem eru ósammála þessu máli eru mjög ósáttir við það. Okkur finnst hv. þingmenn meiri hlutans ekki hafa gert mjög mikið af því að koma með sín rök í umræðuna, en þó í einstaka andsvari sem er vissulega ágætt. Þinginu tókst fyrir skömmu að lenda erfiðu máli í sátt - vegna þess hversu gríðarlega djúp gjáin er hérna á milli okkar því að eins og hv. þingmaður benti á þá er búið að ræða málið í marga klukkutíma, bæði í þingsal og í nefnd, en við erum ekkert að þokast saman, það eru frekar held ég að verða enn meiri átök í málinu - og þá langar mig hreinlega að velta þessu upp: Ættum við ekki hreinlega að [[Forseti hringir.]]taka málið einhvern veginn til okkar aftur og reyna að koma því í sáttafarveg frekar en að standa hér tímunum [[Forseti hringir.]]saman og rífast?
Virðulegur forseti. Ég geri engan ágreining við hv. þingmann um að betur fari á því að nefna að enginn hafi lagst gegn því að málið færi úr nefnd. Það kom skýrt fram í máli hv. þingmanns og annarra þingmanna stjórnarandstöðunnar á fundum utanríkismálanefndar að þeir hefðu gjarnan viljað halda málinu lengur og mun lengur í nefndinni. Það er alveg hárrétt. Aðalatriðið er þó að það var ekki ágreiningur um og það greiddi enginn atkvæði gegn því að klára málið. Við sýndum hvert öðru skilning á því að þessu væri lokið. Virðulegur forseti. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að gjáin sé umtalsverð. Þess vegna snýst þetta ekki um tog um það hvort málið hafi verið rætt of mikið eða of lítið, hvort andsvör séu of fá eða of mörg eða hvernig málinu sé háttað, við erum einfaldlega ósammála. Við tókum málið aftur, málinu var frestað á síðasta þingi og kom aftur inn á þessu þingi, það hefur aftur komið fyrir nefndina. Við erum búin að taka það aftur og aftur upp en við náum ekki að verða sammála um það. Ég held að þá sé hið eina í stöðunni að nota aðferð lýðræðisins og greiða atkvæði um málið. Þess vegna held ég að það sé löngu kominn tími á að greiða atkvæði um málið og fá afstöðu þingmanna fram og ljúka síðan málinu. Ég held, virðulegur forseti, að við náum ekki, eins og hv. þingmaður sagði sjálf, samstöðu í gegnum þetta samtal sem við eigum hér, því miður, og því sé farsælast að greiða atkvæði um málið og láta lýðræðið ráða.
Herra forseti. Ég tel að hluti af þeim ógöngum sem Alþingi Íslendinga er í og hluti af því hversu litla trú þjóðin hefur á störfum okkar hér sé sá skilningur sem við leggjum oft í lýðræðið, þ.e. við greiðum bara atkvæði og meiri hlutinn ræður og kannski sérstaklega í málum sem er mikill ágreiningur um. Ég stend við það sem ég sagði að ég held að við komumst ekkert áfram hérna með málið í umræðu í þingsal, en í nafni lýðræðisins ættum við að reyna að ná einhverri sátt þar sem allir þyrftu að vera tilbúnir til þess að gera málamiðlanir og reyna að vera svolítið lausnamiðaðir. Ég held að það sé hægt að ná sátt og koma málinu þannig við að allir geti vel við unað en þá verðum við að bakka aftur. Við verðum að setjast aftur með hæstv. utanríkisráðherra við borðið og leggjast hreinlega betur yfir málið. Er hægt að hugsa þetta á annan hátt? Ég held að það sé engum til sóma að taka mál sem svona mikill ágreiningur er um og láta bara hreinan meiri hluta ráða, þó svo að það sé alveg löglegt. Það er það sem við gerum alltaf hérna en ég held að það sé ekki ráðlegt í því gríðarlega mikilvæga máli sem þróunarsamvinna er fyrir fátækt fólk úti í heimi eins og því er fyrir komið. Mér finnst að okkur beri hreinlega skylda til þess að leggja svolítið extra á okkur og útkljá málið ekki bara með einföldum meiri hluta á Alþingi.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja ræðu mína á brýningu til hæstv. forseta að fara nú að taka sterkari afstöðu með þinginu. Í þessum málum erum við enn eina ferðina að sjá hvernig framkvæmdarvaldið hunsar gersamlega þingið og lítur á það sem þreytandi formsatriði að mál þurfi að fara hér í gegn. Við höfum fjölmörg dæmi um það á þessu kjörtímabili að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn virði að vettugi vilja minni hlutans. Við höfum til dæmis málið um gjaldeyrishöft þar sem keyrð var í gegn ákveðin lagabreyting án þess að við fengjum fullnægjandi upplýsingar. Við höfum sem dæmi verklagið við rammaáætlun þar sem hana átti að eyðileggja út af pólitík en minni hlutinn náði að stoppa það. Við höfum séð þess merki þegar utanríkisráðherra fór fram hjá þinginu með bréfasendingum til ESB um utanríkisstefnu Íslendinga í stað þess að fara með þingsályktun í gegnum þingið enda þorði hann það ekki. Við höfum séð hvernig hæstv. forsætisráðherra leyfir sér að hunsa beiðni þingmanna, þar á meðal mína, um umræðu um verðtryggingu, þótt augljóst sé samkvæmt þingsköpum að hann eigi að verða við slíkum beiðnum. Ég spyr mig, herra forseti: Á hvaða leið erum við með Alþingi Íslendinga? Það var einn hv. þingmaður, sem enn situr hér í þessum sal, sem benti á það í kringum hrun að Alþingi væri eins og afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið, væri eins og kassadama hér. Svo kom hrun og svo kom vinstri stjórn. Þá var ekki síður gagnrýnin umræða. Fólk var ekki með þöggunartilburði gagnvart stjórnarliðum. Hér voru oft lífleg skoðanaskipti. Sumum þótti nóg um. En þar var gagnrýnin umræða um stór mál. Á þessu þingi heyrist vart í stjórnarliðum. Látum vera ef þeir væru alla vega tilbúnir til að koma og lýsa yfir stuðningi við þau mál sem hér er verið að keyra í gegn. En nei, þeir láta ekki svo lítið að koma hér upp í pontu nema í störfum þingsins. Og einstaka þingmenn, ég ætla ekki að gera lítið úr því - auðvitað er hér fjöldi þingmanna sem stígur á stokk en þegar verið er að ræða stór og umdeild mál, sem þeir síðan styðja hér í atkvæðagreiðslu, hafa fæstir þeirra haft fyrir því að færa rök fyrir stuðningi sínum. Það var líka þannig á síðasta kjörtímabili að þá urðu miklar breytingar því að þá skyndilega fóru þingmannamál að fá samþykki. Það hefur eimt eftir af því á þessu kjörtímabili en það dregur þó, að því er virðist, úr því. Ég vona að það sé breyting sem komin er til að vera. Ég vil skora á hæstv. forseta að slá nú á puttana á framkvæmdarvaldinu, gera því grein fyrir að þingræði ríkir á Íslandi, og svo ættu þingflokksformenn stjórnarflokkanna að taka alvarlega umræðu við þingflokka sína og brýna fyrir þingmönnum það hlutverk sem þeir hafa samkvæmt stjórnarskrá. Það er ekki lítilþægni við ráðherrana heldur það að vinna fyrir hagsmuni almennings á Íslandi. Hæstv. ráðherra hefur ekki séð sér fært að vera viðstaddur umræðuna þegar hann ætlar að leggja niður einu undirstofnunina við ráðuneyti sitt. Það er út af því, herra forseti, að hann er í sérstakri fundaherferð Framsóknarflokksins sem heitir „Hagur heimilanna - höftin losuð“. Ég man ekki hvort eru tvær vikur síðan ég stóð hér og kallaði eftir ítarlegum upplýsingum varðandi losun haftanna. Það var ekki vilji stjórnarmeirihlutans eða framkvæmdarvaldsins að ræða það hér í þingsal. Nei. En nú er Framsóknarflokkurinn fjarri þingstörfunum til að ræða losun hafta við samflokksmenn sína. Þetta er virðing Framsóknarflokksins fyrir Alþingi. Á sama tíma hunsar utanríkisráðherra starfsskyldur sínar til að búa til eitthvert „propaganda“ varðandi aðgerðir þeirra. Það hefði verið ánægjulegt ef þingmennirnir sem hér eru auglýstir, hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Elsa Lára Arnardóttir, Ásmundur Einar Daðason, Höskuldur Þór Þórhallsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Sigurður Ingi Jóhannsson og Gunnar Bragi Sveinsson, hefðu látið svo lítið að taka þátt í umræðunni um losun fjármagnshafta, taka hér þátt í umræðunni um skort á upplýsingum og fullkomna vanvirðu við minni hlutann hér í þinginu um þá stóru efnahagsframkvæmd. Nei, hún er bara til umræðu þegar þeim hentar á þeim forsendum sem þeim hentar, á þeim stað sem þeim hentar sem er ekki þingið. Sama leik leikur Framsóknarflokkurinn nú. Þau skrifa undir nefndarálit en láta ekki svo lítið að vera hér og taka þátt í umræðum. Þetta er skammarlegt. Ég legg til að reynt verði að gera bragarbót á þessu til að Alþingi verði ekki aftur að afgreiðslustofnun með kassadömu. Þá komum við að blessuðu frumvarpinu. Það hefur farið tvisvar í gegnum 1. umr., komst ekki til 2. umr. síðast en nú er það komið hér inn og virðist eitt af helstu stefnumálum ríkisstjórnarinnar að leggja niður þessa stofnun sem Þróunarsamvinnustofnun er. Hún á að fara inn í ráðuneyti utanríkismála sem sér um diplómatísk samskipti Íslendinga við önnur ríki. En hver eru viðfangsefni Þróunarsamvinnustofnunar? Þróunarsamvinnustofnun vinnur að þróunarmálum með samstarfsríkjum sínum til þess að hjálpa og koma, í samstarfi við ríkin sjálf, þeim frá fátækt til álna. Það eru 900 milljónir manns, tæpur einn sjöundi hluti mannkyns, sem hafa ekki aðgengi að hreinu vatni. 1,5 milljónir barna undir fimm ára aldri deyja árlega af þeim sökum. Það eru miklu fleiri börn en fimm ára börn og yngri á öllum Norðurlöndum. Sem deyja því þau fá ekki vatn. Hlutverk Þróunarsamvinnustofnunar hefur meðal annars, það hefur mjög víðtækt hlutverk, bæði á sviði mennta- og heilbrigðismála, en mikilvægur liður í starfi hennar hefur til að mynda verið að sjá til þess að það kæmu brunnar svo að fólk hefði aðgengi að vatni án þess að þurfa að ganga langar leiðir, sem tekur tíma frá menntun og skólagöngu og ræktun og matseld. Það eru viðfangsefni sem þessi Þróunarsamvinnustofnun er með á sínum snærum. Þetta eru verkefni þar sem sérfræðikunnátta skiptir máli og menn eru með einbeittan fókus á þróunarstörf. Eins og fram kemur í nefndaráliti minni hlutans eru ráðuneyti allt annars eðlis. Þar er nefnt að utanríkisráðuneytið byggi einmitt á því að þar séu starfsmenn „generalistar“. Þeir eru til dæmis flutningsskyldir á milli starfsstöðva, skrifstofa og fagsviða og hafa því takmarkaðra ráðrúm til að byggja upp drjúga fagþekkingu. Ég sé ekki með neinu móti rökstutt í nefndaráliti meiri hlutans né í greinargerðinni hvernig á að vinna með þessar andstæður, þessa þversögn, í framhaldinu. Það er búið að fara mjög vel yfir það hér hvað við í minni hlutanum sjáum gegn þessu. Bæði teljum við að sú skýrsla sem unnin var af starfsmanni Rauða krossins sé ekki það plagg að hægt sé að byggja á henni nýja stefnu í þróunarsamvinnu og breyta algerlega um kúrs. Það hefur verið vitnað í DAC sem er alþjóðlega þróunarsamvinnunefndin um hversu vel ÞSSÍ eða Þróunarsamvinnustofnun Íslands hafi staðið sig á sviði þróunarmála. Ég tek undir þær áhyggjur sem fram hafa komið og nefndarálit minni hlutans varðandi það að leggja niður heila stofnun án þess að fyrir liggi fagleg rök. Það eru ekki einu sinni fjárhagsleg rök heldur einhvers konar meinloka að stofnunin sé betur komin inni í ráðuneyti þótt hún henti augljóslega ekki þar inn. Jafnvel eru frekar rök sem hníga að því að henni séu falin frekari verkefni frá ráðuneytinu. Í nefndaráliti minni hlutans er bent á að þetta er ekki í fyrsta skipti sem svona hugmyndir koma fram. Það hafi hvorki meira né minna en sex sinnum á síðustu 20 árum verið bent á þetta af starfsmönnum í utanríkisráðuneytinu sem hafi viljað þetta. Enginn ráðherra hingað til hafi eftir skoðun á málinu getað verið sammála því. Það er svo ágætlega orðað hér í nefndaráliti minni hlutans að kannski sé það bara reynsluleysi ráðuneytisins, að hafa bara eina undirstofnun og kunna ekki almennilega á samskipti við undirstofnun og að framselja ábyrgð, eins og segir í nefndarálitinu. Þessi tilhögun er líka þvert á leiðbeiningar Ríkisendurskoðunar sem telur mikilvægt að stefnumótun og eftirlit séu á hendi ráðuneytis og undirstofnunin vinni í samræmi við stefnuna. Það er líka þessi DAC-skýrsla sem gerð var um Þróunarsamvinnustofnun. Hún er endalaust lof á íslenska þróunarsamvinnu. Þar að auki er að fara fram á vegum stofnunarinnar svokölluð jafningjaúttekt sem á að liggja fyrir á næsta ári. Þetta er jafningjarýni. Þar á meðal annars að endurskoða fyrirkomulag rammans um þróunarsamvinnu Íslands. Það er algerlega óskiljanlegt, ef metnaður er einhver fyrir þróunarsamvinnu, að ekki eigi að bíða eftir þessari úttekt. Eins og ég kom inn á í andsvari er metnaður núverandi ríkisstjórnar fyrir þróunarsamvinnu því miður lítill. Henni hefur verið látið blæða til að hægt væri að auka tekjur þeirra sem best hafa það í samfélaginu. Þá fann ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar fólk sem hún taldi þess umkomið að bera þær byrðar og það eru meðal annars þær 900 milljónir manns sem ekki hafa aðgengi að hreinu vatni. Það er fólkið sem er eðlilegt að fái minni fjárframlög úr íslenskum ríkissjóði þegar lækka þarf veiðigjöld. Það var nú svo að árið 2011 þegar við vorum að bjarga ríkissjóði frá gjaldþroti, og rétt búið að komast fyrir það og enn erfiður niðurskurður, var samt sem áður samþykkt hér mjög metnaðarfull áætlun um þróunarsamvinnu, um að frá og með árinu 2017 færu 0,7% af vergri landsframleiðslu til þróunarsamvinnu. Eru þetta viðmið frá Sameinuðu þjóðunum sem við jafnaðar- og vinstri menn vildum standa við. Við vildum standa við þessa alþjóðlegu skuldbindingu okkar. Við vildum sýna þann siðferðislega styrk og þá ábyrgð að Ísland tæki þátt í að koma fólki frá örbirgð til velsældar hvar sem það býr í heiminum. Ný ríkisstjórn fann sig náttúrulega ekki í því, eins og ég hef komið inn á, að fylgja þessari áætlun. Núna þegar þeir ætla að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun skal engan undra að við hér í minni hlutanum fáum hroll. Ég var búinn að lýsa því fyrr í dag að mér þætti vandræðalegt hvernig meiri hluti utanríkismálanefndar afgreiddi þetta mál og lét nægja að byggja á nefndaráliti fyrri afgreiðslu. Formaður utanríkismálanefndar kom hér svo upp og talaði eins og sjaldan hefði mál fengið jafn faglega og góða umfjöllun og einmitt í nefndinni hjá henni varðandi þetta mál. Ég veit að það er ekki rétt. Það er ekki ánægja hjá minni hlutanum með það hvernig þetta mál var afgreitt þar í gegn. Síðan er hér nokkuð sem var rætt í meirihlutaálitinu, sem mér finnst verulega óþægilegt, að það á að taka núverandi þróunarsamvinnunefnd og samstarfsráð um þróunarsamvinnu, þar sem eiga sæti ýmsir aðilar frá ýmsum samtökum sem eru ráðgefandi, og leggja niður. Gerðar hafa verið einhverjar athugasemdir við að starfið mætti vera skilvirkara og eitthvað slíkt. Svo segir í nefndarálitinu að Alþingi kjósi sjö fulltrúa í þróunarsamvinnunefndina. Svo tilnefni ráðherra fulltrúa í hana og henni sé ætlað að tryggja aðkomu fulltrúa þingflokka að stefnumarkandi umræðu og ákvörðunum ráðherra um alþjóðlega þróunarsamvinnu til lengri tíma. Svo er þetta samstarfsráð um alþjóðlega þróunarsamvinnu jafnframt. Þetta hafi verið óljós verkaskipting - og svo hefur komið fram í skýrslu Þóris Guðmundssonar, sem hér er vitnað í, að starfsemi þróunarsamvinnunefndar hafi verið tilgangslítil og að upplýsingar berist treglega til þingflokka Alþingis. Mér finnst þetta bara til vansa, herra forseti. Við í Samfylkingunni veljum okkar fulltrúa í ýmis verkefni og veljum fólk sem er best til þess fallið. Það á líka við um þróunarsamvinnunefnd. Þetta er fólk, sem við erum í reglulegu sambandi við, mismiklu eftir efnum og aðstæðum, en þegar þörf er á köllum við þessa fulltrúa til okkar til skrafs og ráðagerða. Þannig virka hlutirnir. Þú tilnefnir einhvern í verkefni og síðan sækir hann umboð sitt til þess sem tilnefndi hann. Þannig virkar það í öllu félagsstarfi og líka í stjórnsýslunni. Nú á að leggja þetta niður. Til þess að þingmenn sem virðast ekki hafa burði til að eiga samskipti við þá sem þeir velja til verkefna geti örugglega verið með allt á hreinu ætla þeir sjálfir að setjast í nefndina. Ég lít á þetta sem dúsu til þægra þingmanna og einhvers konar ferðaklúbb. Þingmenn hafa mismikla innsýn í þróunarsamvinnu. Þingið getur verið misvel skipað á hverjum tíma. En í þróunarsamvinnunefnd höfum við verið að velja fólk sem hefur sérstaka innsýn og sérstaka þekkingu á þessum málum. Þetta er því mikil afturför, herra forseti, og engin almennileg rök hafa verið færð fyrir að það eigi að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni yfirferð hennar. Það vöknuðu spurningar við að hlusta á þá yfirferð, það er eins með hv. þingmann og mig að erfitt er einhvern veginn að skilja hvað hangir á spýtunni. Það eru fá og miklu fátæklegri rök, minni og vesælli, og ekki eru þau heldur borin fram, en þau rök sem við höfum verið að færa fyrir því að láta stofnunina vera. Stofnun sem hefur vakið athygli fyrir fagmennsku og góð störf, ekki bara hér innan lands heldur erlendis, og leitað hefur verið til með fagleg ráð. Þetta er sú stofnun sem við getum verið hvað einna stoltust af og Ríkisendurskoðun hefur á 20 ára ferli aldrei gert athugasemdir við störf þeirrar stofnunar. Þess vegna vil ég beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hún mundi telja að það væri sáttaleið í málinu að við í þessum þingsal mundum láta staðar numið með málið og bíða eftir þeirri úttekt sem hvort eð er er í gangi á vegum DAC, sem er fagleg nefnd sem gerir úttekt á þessu. Svo hins vegar að tengja það inn í umræðuna varðandi stofnunina og þetta hugtak, traust, og mikilvægi þess í stofnun sem þessari.
Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Í fyrsta lagi tel ég að ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hafi sýnt það með verkum sínum að hún leggur ekki sérstaka áherslu á þróunarsamvinnu og í öðru lagi virðist vera sem hæstv. utanríkisráðherra sé ekki nógu sterkur á svellinu varðandi sýn í þessum málaflokki og hafi látið embættismenn stjórna ferðinni. Við sjáum það hér að enginn stjórnarliði brennur fyrir þessu máli. Það er enginn sem hefur verulega trú á því að við séum að stíga heillavænlegt skref til að efla þróunarsamvinnu. Ég tek undir það með hv. þm. Lárusi Ástmari Hannessyni að við eigum að bíða úttektar DAC. Hún er væntanleg á næsta ári. Það liggur ekkert á í þessu. Við erum með samþykkta þróunarsamvinnustefnu sem verið er að vinna eftir eftir samþykkt Alþingis, og það er eðlilegt þegar við fjöllum um hvaða málaflokk sem er. Þetta er mikilvægur málaflokkur og við eigum að meðhöndla alla málaflokka af virðingu. Við eigum ekki að gera lítið úr þeirri sérþekkingu sem til staðar er, þó að við sem einstaka þingmenn séum kannski ekki sérstaklega vel að okkur í viðkomandi málaflokki. Ég tel það mjög góða tillögu hjá þingmanninum að við leggjum til að málinu verði frestað þar til jafningjarýnin frá DAC liggur fyrir og það er strax á næsta ári. Það er ekki mikið eftir af árinu 2015 þegar komið er fram yfir miðjan nóvember.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin sem mér þóttu svona í takt við það sem hér hefur komið fram í dag að þingmenn eru almennt á því, alla vega langflestir af þeim sem hafa ómakað sig á því taka til máls undir þessum lið, að rétt sé að hinkra og bíða eftir þeirri faglegu úttekt. Það er nefnilega þannig að alveg óskiljanlegur asi er á málinu miðað við að þetta er bara handan við hornið. Ég er á því að þetta eigi ekki að snúast um hægri eða vinstri pólitík eða annað slíkt, þetta þarf að vera yfir það hafið. Það er svo mikið í húfi, ekki bara fyrir okkur á Íslandi heldur líka fyrir fjöldann allan af fólki í þeim löndum sem stofnunin hefur verið mest að vinna. Þess vegna vil ég aðeins koma inn á það og bið hv. þingmann að bregðast við þeirri tilfinningu minni eða því sem hefur komið hérna upp í umræðunni að þetta snúist að einhverju leyti, og jafnvel kannski meira en við gerum okkur grein fyrir, um hagsmuni, að einhvers staðar leynist hagsmunir, því að fagleg eða rekstrarleg rök eru engin. Einhvers staðar hefur verið talað um hrossakaup og hagsmuni. Telur hv. þingmaður í því samhengi að þarna liggi kannski undir steini þeir hagsmunir að hafa aðgengi að auðlindum, jarðhita eða slíku í gegnum utanríkisráðuneytið en ekki stofnun sem þarf að lúta gagnsæis samkvæmt lögum?
Hæstv. forseti. Já, hrossakaup. Núverandi hæstv. ríkisstjórn lítur nú svo á að loftslagsváin feli í sér sérstök tækifæri fyrir Ísland og það hefur líka komið fram að hæstv. ríkisstjórn telur að alþjóðleg þróunarsamvinna eigi líka að vera þannig að hún sé til hagnaðar fyrir Ísland. Ég ætla kannski ekki að fara að fabúlera um hvaða hagsmunir kunni að liggja að baki, en bara þessar tvær yfirlýsingar gefa okkur í skyn að ábyrgðartilfinningin er ekki ýkja mikil þegar kemur að stórum hnattrænum vandamálum. Svo vil ég segja að ég er örlítið ósammála þingmanninum hvað varðar pólitíkina, þróunarsamvinna er auðvitað hápólitísk. Hún snýst um það hvaða sýn við höfum á misskiptingu. Hvaða sýn höfum við á misskiptingu valds og auðs? Hvaða sýn höfum við á þá ábyrgð sem við berum sem ríkt samfélag í alþjóðasamfélaginu? Ég held einfaldlega að það sé þannig að núverandi ríkisstjórn líti svo á að flest eigi að vera til hagsbóta. Ef við tökum þátt í einhverju þá eigi það að vera til þess að við græðum á því fyrst og fremst, en að önnur markmið um siðferðislegar skyldur og slíkt fái að lúta í lægra haldi. Tilfinning okkar sem tölum hér í dag er auðvitað sú að þetta mál sé litað af þeirri pólitísku sýn.
Herra forseti. Mig langar að halda áfram að spinna þann þráð þar sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir sleppti hér í síðasta andsvari. Hv. þingmaður kom ansi vel og með ansi sláandi hætti inn á það í ræðu sinni hver staðan er í fátækustu ríkjum heimsins. Hinn skelfilegi ungbarnadauði og bara hræðilega ástand. Inn í þá umræðu finnst mér svo gríðarlega mikilvægt að við tökum þetta mál og hvaða áhrif þær breytingar sem við erum að gera á stofnanastrúktúr okkar kunna að hafa úti í hinum stóra fátæka heimi. Meðal þess sem bent var á fyrir nefndinni er að það er flókið að fylgjast með því hvernig fjármagni sem fer til þróunarsamvinnu er varið innan ráðuneytis meðan miklu auðveldara er að fylgjast með því hvaða leið fjármögnun fer í gegnum stofnun. Svo bætist við þegar við tökum þetta út fyrir landsteinana það sem ég kom inn á í ræðu minni áðan, yfirgangur Vesturlandanna og ríkari landanna gegn fátækum ríkjum. Erum við ekki að búa til stórhættulegan kokteil sem í rauninni má segja að geti orðið uppskrift að enn aukinni misskiptingu í heiminum ef við ætlum að fara að koma þróunarsamvinnu okkar inn í þau mál að við getum látið pólitíska og viðskiptalega hagsmuni okkar ráða för? Er hv. þingmaður sammála mér í því að hafa áhyggjur af þessu og er þetta ekki eitthvað sem við verðum að berjast gegn með kjafti og klóm?
Hæstv. forseti. Jú, ég er hjartanlega sammála hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur og ég ætla að nota tækifærið fyrst hún fór í andsvar við mig og þakka henni fyrir frábæra ræðu sem hún hélt áðan um misskiptingu og arðrán. Þróunarsamvinna er auðvitað margháttuð, en grunnurinn í þróunarsamvinnu er að tryggja fólki aðgengi að heilbrigðisþjónustu og menntun. Við erum að tryggja fólki aðgengi að hreinu vatni. Við erum að búa til heilsugæslur svo konur fái aðstoð við að fæða börn. Hér áður fyrr var það helsta dánarorsök kvenna á Íslandi að þær dóu af barnsförum. Þetta er veruleiki allt of margra kvenna í fátækustu ríkjum heims enn þann dag í dag. Og þær deyja ekki aðeins af barnsförum, þær deyja frá fjölda barna. Þetta er fyrir utan HIV-faraldurinn sem verið hefur í mörgum fátækustu ríkjunum. Þessi tegund af þróunarsamvinnu felur í sér uppbyggingu á innviðum, hún felur í sér valdeflingu, því að best er að ríki geti sjálf stjórnað uppbyggingu og að félagasamtök í löndunum og stjórnsýslan fái aðstoð til þess að geta síðan gert þetta á eigin forsendum. En þessi vinna á ekki heima í utanríkisráðuneytinu þar sem diplómasía og hagsmunagæsla fyrir Ísland er, eðli málsins samkvæmt, í forgrunni. Hér erum við ekki að hugsa um hagsmuni Íslands. Við erum að hugsa um hagsmuni þeirra ríkja sem við erum í þróunarsamvinnu við sem eru auðvitað að lokum hagsmunir okkar allra, því að það byggir undir frið hér í heimi ef fólk býr við gott atlæti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Það gleður mig svo sannarlega að heyra að við tölum greinilega nokkuð sömu röddu í þessu og höfum svipaðar áhyggjur. Ég vil líka taka undir það sem vekur manni enn meiri ugg og hv. þingmaður sagði í ræðu sinni, að metnaður núverandi ríkisstjórnar fyrir þróunarsamvinnu og þeim peningum sem er varið til hennar eykur svo enn meira á þennan ugg. Annað sem er í rauninni helstu rökin sem hæstv. ráðherra hefur notað í máli sínu og einstaka þingmenn sem hafa tekið til máls, til að mynda hv. þm. Brynjar Níelsson í andsvari áðan, er umræða um samlegðaráhrif og hagkvæmni. Þetta eru orð sem eru nefnd en án þess þó að dæmi fylgi, konkret dæmi um það hvar þessi samlegðaráhrif og hagkvæmni eru. Það segir í greinargerð með frumvarpinu að með því að færa framkvæmdina á eina hendi sé hægt að einfalda skipulagið og hægt sé að ná betri heildarsýn yfir málaflokkinn og stefnumótun með því að hafa einungis einn ábyrgðaraðila. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Á þetta þá ekki við um allar stofnanir? Gætum við ekki notað nákvæmlega sömu rök til þess að einfalda málið? Hættum að hafa stofnanir, látum bara ráðuneytin sjá um þetta. Er í rauninni eitthvað annað sem gildir í þessu máli en í öllum öðrum málum?
Hæstv. forseti. Það er ágæt spurning, en ríkisstjórnin er búin að svara henni neitandi því að nýverið tók hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra ákveðna málaflokka út úr ráðuneytinu og setti í sérstaka undirstofnun. Það er líka þannig að þarna er talað um samlegðaráhrif og hagræðingu eða hagkvæmni, en það er samt ekki samt sýnt fram á að verið sé að spara fjármuni með þessu og er það vel því að við viljum ekki draga enn frekar úr framlögum til þróunarsamvinnu. En það er heldur enginn í minni hlutanum sem mælir gegn því að það verði gerðar einhverjar breytingar á skipulaginu. Það hefur verið bent á að það er að öllum líkindum of lítið af tvíhliða þróunarsamvinnu Íslands inni í Þróunarsamvinnustofnun. Og við erum að fá jafningjarýni um rammann. Við í minni hlutanum erum því ekkert að leggjast gegn því að farið verði yfir það hvort við eigum að breyta aðeins fyrirkomulaginu. En við leggjumst gegn því að sú stofnun sem býr yfir sérhæfðri þekkingu og reynslu á sviði þróunarsamvinnu verði lögð niður til þess að vera sett inn í íslenska diplómasíu. Það mun draga úr þrótti hennar og það mun breyta eðli starfseminnar, starfsemi sem hefur verið lofuð af alþjóðlegum aðilum. Við ætlum að fórna stofnun sem hefur verið rekin í samræmi við reglur og Ríkisendurskoðun hefur gefið ágætiseinkunn. Það er enginn tilbúinn til þess að segja okkur af hugsjón hverju það eigi að skila fyrir þróunarsamvinnu Íslands.
Herra forseti. Mig langar að ræða um fundarstjórn forseta. Ég var að kalla eftir því hvort það yrði fundur á morgun í fjárlaganefnd, það var búið að boða að svo yrði, þar sem tillögur ríkisstjórnarinnar fyrir 2. umr. yrðu kynntar. Starfsáætlun þingsins hljóðar upp á 11 þingdaga, héðan í frá, þannig að það er ljóst að það er ekki mikill tími. Formaður fjárlaganefndar segir í morgun að það sé ljóst að umræðan fari ekki fram í næstu viku eins og til stóð. Nú er klukkan fimm á fimmtudegi, framsóknarmenn margir hverjir komnir út í hérað, búnir að vera á ferðalagi þar sem þeir eru að sinna sínu kjördæmi. Ég mundi gjarnan vilja gera slíkt hið sama á morgun og mér þykir allsendis ótækt að klukkan fimm á fimmtudegi liggi ekki fyrir hvort og hvenær það verður fjárlaganefndarfundur. Mér finnst það algjörlega óviðunandi, virðulegi forseti, og ég óska eftir því að tekið verði á þessu.
Virðulegi forseti. Þetta eru auðvitað ekki boðleg vinnubrögð. Stór mál eru undir eins og fjárlög íslenska ríkisins og þingmenn heyra það í fjölmiðlum að umræðu hafi verið frestað, það hefur ekki verið tekið fyrir á fundum með formönnum þingflokka ef ég þekki málið rétt. Þetta er auðvitað fyrir neðan allar hellur og það líka hvernig ráðherrar koma ekki með mál sín hingað inn. Það kallar bara á slæleg vinnubrögð í einhverjum flýti rétt fyrir jól. Er það það sem þingið vill? Ef við værum alvörumanneskjur þá mundum við spyrna við fæti og mótmæla þessum vinnubrögðum í sameiningu, þingmenn allir. Þetta gengur ekki, virðulegi forseti. Ég veit ekki hvernig ráðherrarnir ætla sér að koma málum í gegnum þingið ef þeir skila þeim ekki hér inn en þeir standa síðan á fundum úti í bæ og tilkynna það að þeir ætla að klára hin og þessi mál fyrir áramót. Hvernig ætla þeir að gera það? [[Forseti hringir.]]Þurfa þeir ekki að eiga eitthvert samband við okkur um það? Erum við til í að hleypa öllu á hraðferð í gegn í desember? Svar mitt við því er nei og við eigum að standa saman um að fara að vinna hér almennilega.
Herra forseti. Það heyrist í fjölmiðlum að umræða um fjárlög frestist. Menn heyra þetta í útvarpinu en það hefur ekkert komist til skila hér til þeirra sem vinna við þetta. Það verður að teljast talsvert undarlegt og ekki síst þar sem þetta kemur frá hv. formanni fjárlaganefndar sem ekki fyrir löngu síðan kvartaði yfir því að þinghald hæfist óþarflega snemma. Ástæðan fyrir því að svona lítið af málum væri komið á dagskrá væri af því að það væri byrjað allt of snemma, en núna er allt orðið of seint. Ég vil líka segja varðandi umræðuna um Þróunarsamvinnustofnun að það er engin hér til þess að ræða við. Það er svolítið verið að tala út í tómið um þá mikilvægu stofnun.
Virðulegi forseti. Mig langar að árétta það að ég mundi frekar vilja vera að ávörpuð Ásta Guðrún en ekki Ásta G. þar sem það hefur aldrei tíðkast. Svo vil ég líka fá að kvarta aðeins yfir skipulagsleysi almennt á þinginu. Við erum að tala um að verið er að boða fundi með innan við 12 tíma fyrirvara, rétt rúmlega. Algjört skipulagsleysi einkennir það hvernig þingið starfar og ég sé ekki betur en að þetta sé kerfisbundið skipulagsleysi til þess að níðast á þingmönnum. Skipulagsleysi er form af valdníðslu og það hvernig mál eru sett á dagskrá, hvernig fundir eru boðaðir og hvernig haldið er utan um það. Það er verið að reyna að koma í veg fyrir að þingmenn nái að undirbúa sig almennilega, það er verið að reyna að koma í veg fyrir að þeir geti sótt sér bestu mögulegu heimildir. Það mundi enginn láta bjóða sér upp á þetta ef fólk væri í skóla eða í einhverri annarri vinnu en hérna finnst okkur þetta allt í lagi. Mér finnst það eiginlega vandræðalegt og þinginu alls ekki til sóma.
Forseti lofar bót og betrun við kynningu á hv. þingmanni í framtíðinni.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær áhyggjur sem hafa komið fram af hálfu hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur að því er varðar verklagið í hv. fjárlaganefnd. Raunar er það svo að nú um miðjan nóvember sjáum við fram á það að starfsáætlunin er þegar í uppnámi. Hún er í uppnámi og það eru tveir mánuðir liðnir af yfirstandandi þingi. Það sem meira er þá er stjórnleysið svo yfirgengilegt, við höfum orðið þess áskynja að stjórnleysi er töluvert í ríkisstjórninni þar sem er engin forusta, að hér í þinginu er það svoleiðis að forseti Alþingis fréttir það í fjölmiðlum, eftir að hafa lesið með morgunkaffinu viðtal við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, að starfsáætlun sé út um þúfur. [[Hlátur í þingsal.]]Og hann viðurkennir það bara úr forsetastóli. Já, ég var líka að sjá þetta í fréttunum, segir hæstv. forseti. Þetta er náttúrlega með slíkum ólíkindum, virðulegur forseti.
Hæstv. forseti. Ég fór hér áðan í ræðu minni með brýningu til forseta um að taka upp hanskann fyrir þingið, slá á fingurna á framkvæmdarvaldinu og fá þingflokksformenn til að funda með sínum þingflokkum og gera þeim grein fyrir ábyrgð sinni. Nú hefur komið í ljós að forseti Alþingis stjórnar ekki dagskrá þingsins heldur gerir ríkisstjórnin það óbeint í gegnum hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur sem gaf reyndar upplýsingar um að það yrði fundur í fjárlaganefnd í fyrramálið á síðasta fundi nefndarinnar en svo heyrðu nefndarmenn það í fréttum að ekki væri við því að búast frá sama þingmanni og líkur væru á að honum yrði frestað. Ég veit að fulltrúi Samfylkingarinnar, hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, þurfti að breyta sínum plönum því að hún ætlaði auðvitað að vera á fundinum á föstudaginn þangað til hún heyrði fréttirnar. Þá var orðið dálítið erfitt að skera úr um hvernig ætti að skipuleggja [[Forseti hringir.]]störf sín þegar upplýsingar sem fram komu á nefndarfundum voru svo dregnar aftur í fjölmiðlum. [[Forseti hringir.]] Herra forseti. Taktu stjórn á Alþingi.
Herra forseti. Það var með mig eins og fleiri að ég heyrði það í morgunfréttunum gegnum hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að starfsáætlun Alþingis væri hrunin og sit ég þó í forsætisnefnd. Ég hafði ekki heyrt á þetta minnst fyrr. Ég ætlaði að öðru leyti að ræða við forseta um hversu pínlegt það er að við höldum áfram þessari umræðu um Þróunarsamvinnustofnun. Við getum þess vegna tíundað það fleiri þingmenn en hæstv. utanríkisráðherra að við höfum skyldum að gegna annars staðar ef út í það er farið. Nú hallar degi á fimmtudegi, venjan er að ljúka hér fundum um þetta leyti til að menn geti nýtt sér það sem eftir lifir vikunnar til annarra starfa í sínu kjördæmi eða annars staðar og mér finnst það bæði ósanngjarnt og ómálefnalegt að ætlast til þess að við hin höldum hér áfram fundum fram á kvöld eða nótt eða hvað það ætti að vera á sama tíma og hæstv. utanríkisráðherra getur leikið sér eins og honum sýnist og hunsað þingskyldur sínar í þágu einhverra örfárra framsóknarmanna sem honum tekst kannski að smala saman á Ísafirði eða Sauðárkróki. Ég beini þeim tilmælum til virðulegs forseta að við förum nú að segja þetta [[Forseti hringir.]]gott. Við hefðum getað notað daginn betur í önnur mál sem hér eru á dagskrá en í öllu [[Forseti hringir.]]falli held ég að nú sé nóg komið.
Hæstv. forseti. Fyrir þá sem lásu blöðin í morgun, ég á það eftir, komu upplýsingar um að formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, hefði tilkynnt það þar að 2. umr. fjárlaga sem er áætluð næsta fimmtudag eftir viku mundi frestast. Er það virkilega rétt? Er það virkilega rétt að forseti Alþingis hafi lýst því yfir hér í morgun að hann hafi líka lesið það í blöðunum eins og aðrir þingmenn? Ég á eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sæti í forsætisnefnd og við funduðum á mánudag eins og vant er og þar var engin umræða um það. Þar að auki vil ég taka undir þau sjónarmið sem nokkrir fulltrúar í fjárlagagnefnd hafa komið fram með, sem búa á landsbyggðinni og þurfa að sinna sínu kjördæmi og fara heim til sín jafnvel, að það er algerlega óviðunandi fyrir þá að störfum þingsins sé þannig háttað að þeir fái ef til vill að vita það einhvern tíma seinna hvort það verður fundur á morgun [[Forseti hringir.]]og hvort hann verður í fyrramálið eða kl. eitt eða kl. fimm. Það [[Forseti hringir.]]er ekki hægt að hafa þetta svona og umgangast þingmenn eins og hér kemur fram, fyrir utan að það er ekki bara hæstv. utanríkisráðherra [[Forseti hringir.]]sem er á framsóknarfundum úti um landið, það eru ýmsir aðrir stjórnarþingmenn sem sinna ekki þingstörfum á meðan.
Virðulegi forseti. Ég held að það verði að funda með þingflokksformönnum nú þegar vegna þess að hér er allt í steik. Við erum með starfsáætlun þingsins og það eru ellefu þingdagar eftir. Á sama tíma er verið að segja okkur að það sé verið að fresta 2. umr. fjárlaga. Þá á eftir að fara í gegnum 2. umr. fjárlaga, 3. umr. fjárlaga, 2. umr. fjáraukalaga, 3. umr. fjáraukalaga, 2. umr. bandormsins sem fylgir þessum frumvörpum og 3. umr. bandormsins. Hvernig í ósköpunum ætla menn að komast yfir þetta? Hér þurfa menn að setjast niður og fara að reyna að teikna það upp með hvaða hætti þeir ætla að vinna mál. Síðan eru verklausir ráðherrar á sama tíma úti í bæ að segja fólki á ráðstefnum að þeir ætli að skila frumvörpum inn í þingið og fá þau afgreidd fyrir jól. Þetta gerði Eygló Harðardóttir, hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, sem hefur skilað núll málum hingað inn það sem af er þessu þingi. Hún segir samt kokhraust á ráðstefnum úti í bæ að hún ætli að fá húsnæðisfrumvarp samþykkt fyrir jól. Virðulegi forseti. Hér er allt í steik. [[Forseti hringir.]]Menn þurfa að taka ábyrgð og reyna að ná stjórn á þessu þingi, [[Forseti hringir.]]setjast niður með þingflokksformönnum nú þegar og reyna að teikna upp [[Forseti hringir.]]einhverja raunhæfa áætlun.
Talandi um að ná stjórn á þinginu biður forseti þingmenn um að virða ræðutíma.
Herra forseti. Ég skammast mín næstum fyrir það að byrja þetta í hálfkersknum tón því þetta er náttúrulega grafalvarlegt mál. Það er hárrétt sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir bendir á, hér er allt í steik í dag. Þetta eru náttúrulega ótrúlegar fréttir um að hv. nefndarmenn í fjárlaganefnd lesi um það í blöðum að verið sé að fresta fundum og umræða um fjárlögin frestist. Það er ekki nema von að hér sé spurt hver það sé sem hafi dagskrárvaldið í þinginu. Ég get ekki betur séð en að það sé orðið hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Að þessu sögðu langar mig líka að segja að mér finnst að við eigum að láta staðar numið í dag. Hæstv. ráðherra er ekki búinn að vera hér til að taka þátt í umræðunni og mér finnst alger óþarfi að við [[Forseti hringir.]]höldum áfram að ræða þessi mál inn í kvöldið, því líkt og fram hefur komið þá hafa aðrir þingmenn en hæstv. ráðherra einnig öðrum starfsskyldum að sinna.
Virðulegi forseti. Það er venjan á Alþingi að þingflokksformenn hittast á mánudögum og fari yfir dagskrá þingsins og plönin fram undan og horfi á starfsáætlunina. Það sama gera forsætisnefndarmenn á sínum fundi. Það eru tilteknar stofnanir þingsins sem þurfa að njóta lágmarksvirðingar. Við þurfum að gera ráð fyrir því að þessar stofnanir og þessir fundir hafi ákveðna stöðu og hafi ákveðnu hlutverki að gegna. Það er algjörlega óboðlegt með öllu að það sé að endurtaka sig trekk ofan í hvað að formaður fjárlaganefndar sé með einhvern sérstakan fréttatíma úti í bæ um að þetta séu bara einhvers konar grínfundir, og forseti þingsins láti bjóða sér það að standa hér upp og taka undir það að starfshættir þingsins sé í molum vegna yfirlýsingar hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Staðan er orðin þannig að minni hlutinn heldur uppi þingstörfum á meðan framsóknarmenn eru úti um allt land að halda fundi með sínu fólki. [[Forseti hringir.]]Þetta gengur ekki lengur, þetta er orðið svo niðurlægjandi fyrir Alþingi. Það er lágmark að ljúka umræðunni núna og halda fund með þingflokksformönnum til þess að fara yfir þá stöðu sem upp er komin. Þetta er algerlega til skammar, virðulegi forseti.
Hæstv. forseti. Við höfum verið upplýst um það að þinghaldið mun standa hér einhverja klukkutíma til viðbótar. Ég hef verið að skoða mælendaskrá um það mál sem nú er á dagskrá, Þróunarsamvinnustofnun, og hún er alllöng og ég held að það sé augljóst að þessari umræðu mun ekki ljúka í dag. Hvers vegna? Að einhverju leyti, kannski verulegu leyti og aðallega vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra neitar að verða við tilmælum um að mæta til þings og svara spurningum sem hér hafa verið settar fram. Hæstv. forseti. Hér á dagskrá á eftir þessum lið er samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Hvernig væri nú að taka til hendinni og ræða hann? Síðan er hér á dagskrá Haf- og vatnarannsóknir, sameining stofnana. Þurfum við ekki að ræða það? [[Forseti hringir.]]Er ekki ástæða til að nota tímann til þess? Síðan er sameining Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar. [[Forseti hringir.]]Er tíma okkar ekki betur varið með því að setja þetta umdeilda mál til hliðar og ræða þau mál sem hér eru á dagskrá?
Forseti biður þingmenn enn um að virða ræðutíma.
Herra forseti. Ég verð að halda áfram þar sem frá var horfið áðan. Nú er komið upp að ekki liggur fyrir hvort það verði af fundi á morgun, hvort ríkisstjórnin sé búin að koma sér saman um einhverjar tillögur til að leggja fram til 2. umr., sem mér þykir afskaplega ólíklegt miðað við það að ráðherrar eru hér úti um allar koppagrundir að gera einhverja aðra hluti - nema þeir ætli að taka ákvörðun um þetta í fyrramálið og þá sjái utanríkisráðherra sér kannski fært að vera mættur í bæinn til að taka þátt í því. Alla vega finnst mér ótækt að vera í þessari óvissu og ég bið forseta um að ganga úr skugga um að ég fái að vita það innan örfárra mínútna hvort það verði fjárlaganefndarfundur á morgun eða hvort ég geti gert ráð fyrir því að fara heim til fjölskyldunnar fyrr en ég hafði ráðgert og nýtt þar með daginn betur, bæði með mínum kjósendum og minni fjölskyldu.
Herra forseti. Nú hefur það komið fram nokkrum sinnum að vinnubrögðin hér eru með frjálslegra móti miðað við það sem þekkist, þ.e. þeir sem vinna hérna heyra það ýmist í fjölmiðlum að þinghald og tímasetning þingsins sé komin í uppnám og hins vegar er það hinn pósturinn að menn eru yfirleitt ekki á staðnum. Þetta er afar sérkennilegt miðað við þá vinnu sem ég þekki fram til þessa. Það hefur líka komið fram að þinghald mun standa fram eftir degi og rætt verður þetta mikilvæga mál sem mér finnst að eigi að vera hafið yfir hefðbundna pólitíska umræðu. Þetta er risastórt mál og varðar svo marga, bæði hér á landi og annars staðar, og mér finnst það ekki til of mikils mælst að beðið verði eftir fyrirhugaðri skýrslu frá DAC um stofnunina sem um ræðir.
Herra forseti. Ég hef undanfarinn sólarhring óskað eftir því að gert verði hlé á þessari umræðu til að hægt væri að fá hæstv. utanríkisráðherra til fundar við þingið. Ég hef lagt þessar óskir mínar fyrir hæstv. forseta. Nú sé ég að ég hef verið að sækja í geitarhús til að leita ullar. Auðvitað átti ég ekki að gera það og kannski skýrir það það að ég hef engin svör fengið. Ég sé það núna að vitaskuld hefði ég átt að beina ósk minni til hv. formanns fjárlaganefndar, Vigdísar Hauksdóttur. Hún hefur hvort eð er tekið að sér að stýra þinginu og gefur út tilskipanir um það með hvaða hætti þingið ætlar að vinna störf sín. Ég bið í reynd bæði hana og hæstv. forseta afsökunar á mistökum mínum. Ég ætla samt sem áður, herra forseti, að leyfa mér að ítreka ósk mína og kannski gæti hæstv. forseti gert mér þann greiða, af því að ég sé ekki hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur í þinginu, að koma óskum mínum til hennar. Svo sjáum við til hvort hún gefur út tilskipanir um það á morgun eins og eitthvað annað. Ef svarið verður jákvætt er ég viss um það, a.m.k. ef hún fær þann rökstuðning sem ég hef flutt fyrir bón minni og af því að hún er viti borin vera þrátt fyrir allt, að hún fallist á það og málinu verði frestað.
Hæstv. forseti. Umræddur hv. þm., Vigdís Hauksdóttir, sem hefur, eins og kom fram í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, greinilega tekið að sér dagskrárvald, flutti ræðu hér um störf þingsins um daginn um framlagningu stjórnarmála. Með leyfi forseta, sagði hv. þingmaður: „Ég ætla að taka upp hanskann fyrir forseta. Mér sýnist þingmenn vera að lýsa miklu ástandi sem er á einhvern hátt réttlætanlegt því ég hef talað fyrir því og talaði um það víða að það voru algjör mistök að vera að flýta þingsetningu samkvæmt þingskapalögum. Það er búið að hræra svo mikið í þingskapalögum undanfarin fimm til tíu ár að þingið er vart starfhæft. Ég hef til dæmis aldrei skilið af hverju fallið var frá því að fyrsti þingdagur væri 1. október ár hvert. Ég bara skil það ekki, sem birtist svo í því að það eru ekki næg verkefni fyrir þingið.“ Þetta eru orð hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Svo segir hún í lokin um óvissuna: „Þetta sýnir að þingið er komið í algjöra óvissu“ - og forseti hringdi þá á hana en hún hélt áfram - „og við þetta verður ekki vel við unað, virðulegi forseti, og tek ég undir með stjórnarandstöðunni í þetta sinn.“ Tilvitnun í hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur lýkur. Hvað segir hv. þingmaður og fyrrverandi formaður Lögmannafélagsins, Brynjar Níelsson, um þetta atriði?
Herra forseti. Ég hef komið óskum mínum á framfæri um það að við látum staðar numið í umræðunni um Þróunarsamvinnustofnun og þarf engu við það að bæta. En ég tel að það sé ekki undan því vikist að við tökum upp til umræðu á vettvangi forsætisnefndar og kannski formanna þingflokka túlkun formanns þingflokks framsóknarmanna hér í dag um hvaða skyldur ráðherrar beri gagnvart Alþingi. Ef það á að fara að festast í sessi sá skilningur á stjórnskipun landsins og þingsköpum að skyldur ráðherra snúi að því einu að reka hérna inn nefið og mæla fyrir frumvörpum sínum og síðan hafi þingið engar kröfur á það að þeir mæti og svari fyrir mál sín þá er orðið illt í efni, segi ég bara. Ef það er þannig að jafnvel kjörnir þingmenn sem jafnframt eru ráðherrar hafi ekki þingskyldum að gegna, þeir hafi enga upplýsingaskyldu við þingið, þeim beri engin skylda til að koma hingað og svara fyrir mál sín ef eftir því er óskað þá er mikið nýtt að gerast á Alþingi Íslendinga og af sem áður var þegar ráðherrar töldu það sjálfsagðan hlut að koma jafnt á nóttu sem degi ef eftir því var óskað til að standa fyrir máli sínu. [[Forseti hringir.]]Og það er dapurlegt að upplifa þá þróun í höndum á einhverjum sem ekki vita betur, sem eru að reyna að búa til þessa mynd og túlkun á málum hér.
Hæstv. forseti. Ég hef lagt til að hrossakaupsmálin tvö, annars vegar óskabarn Sjálfstæðisflokksins um opinber fjármál, sem er runnið undan rifjum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eins og við þekkjum, og óskabarn Framsóknarflokksins um Þróunarsamvinnustofnun, verði bæði lögð til hliðar og við búum í haginn fyrir það mál sem mestu skiptir að fá vandaða umræðu um fyrir hátíðar, það eru fjárlögin. Við fengum mjög upplýsandi umræðu í dag um einkavæðingu bankanna og áform Sjálfstæðisflokksins og ráðherra Sjálfstæðisflokksins að hefja sölu á hlut ríkisins í Landsbankanum, ekki aðeins hér heima heldur erlendis, á kjörum sem eru líkleg til að verða eins konar brunaútsala. Á sama tíma og þessi hæstv. ráðherra og flokkur hans tala gegn afskiptum ríkisins og aðkomu að bönkum [[Forseti hringir.]]á að fara að setja 2,3 milljarða í Asíubanka á vegum ríkisins. Er þetta ekki hlutur sem krefst þess að við ræðum hann í meira en í hálfa klukkustund, eins og gert var í dag?
Virðulegi forseti. Fyrst langar mig aðeins að koma inn á þá stöðu sem þingið er í. Það er svolítið undarlegt núna að vera að taka til máls annan daginn í röð um þetta mál og í bæði skiptin hefur verið óskað eftir því á undan að ráðherra sé viðstaddur og hlýði á þær spurningar sem við höfum borið upp. Ég lagði fyrir hann spurningar í 1. umr. Hann svaraði engri þeirra. Ekki einni einustu. Það voru lagðar fyrir hann spurningar í gær og hann var ekki á staðnum. Það hefur ekki skilað sér til hans. Hann er ekki hér að svara þeim. Enginn hefur svarað þeim, ekki heldur formaður nefndarinnar. Mér finnst þetta ekki hægt. Ég vil þess vegna ítreka þá ósk að við fáum ráðherrann til að koma hingað og gert verði hlé á umræðunni þangað til. Annars komum við upp aftur og aftur og spyrjum sömu spurninganna þangað til við fáum einhver svör. Það er bara þannig. Menn eiga að manna sig upp í að eiga samtal við okkur um þessi mál. Ég hef líka áhyggjur af því í hvaða stöðu þingið er þegar ellefu þingdagar eru eftir samkvæmt starfsáætlun. Við eigum eftir að fara í gegnum 2. umr. fjárlaga og 3. umr., 2. umr. fjáraukalaga og 3. umr., ræða bandorminn í 2. og 3. umr. og síðan eru ráðherrarnir líka úti í bæ að boða það að fara að rúlla hér inn frumvörpum og klára unnvörpum fyrir jól. Ég verð að segja að annarri eins óstjórn á þingi hef ég ekki orðið vitni að. Það sem maður veltir fyrir sér er að af þeim 129 málum sem boðuð voru á þessu haustþingi hafa ráðherrar skilað inn 20–30 og þrír ráðherrar, félags- og húsnæðismálaráðherra, menntamálaráðherra og iðnaðar- og viðskiptaráðherra, hafa skilað núll málum. Reyndar held ég að menntamálaráðherra hafi skutlað inn tveimur höfundaréttarlögum. Það er allt og sumt. Ráðherrar skila ekki boðuðum málum inn í þingið. Þá veltir maður fyrir sér hvort þarna sé á ferð haugaleti eða algert hugmyndaleysi. Menn viti ekki hvernig þeir eigi að ráða fram úr þessum málum. En þá á heldur ekki að boða þau vegna þess að hér eru gerðar ráðstafanir í takt við það sem boðað er. Mér finnst að þessir ráðherrar verði að standa sig betur því að þeir hafa einfaldlega ekki staðið sig í stykkinu. Það er ekki boðlegt að mínu mati að fara síðan á fundi utan þessa húss og boða að troðið verði í gegnum þingið fleiri, fleiri málum á mettíma. Það er ekki hægt. Þetta virkar ekki þannig. En hugarheimur þessara ráðherra virðist vera þannig að með 38 manna meiri hluta geti þeir leyft sér allt. Ætla þingmenn stjórnarflokkanna að láta þetta yfir sig ganga? Að hér séu kynnt fyrir þeim mál og sagt: Við þurfum þau fyrir hádegi á föstudaginn, keyrum þetta í gegn? Þannig er verið að vinna hér og með þetta mál líka. Mál eru keyrð í gegn. Þau koma illa unnin frá nefnd. Stutt er á milli umsagnarfrestar og þar til málin eru rifin út. Þetta verður svona og enn verra þegar nær dregur þinglokum. Þetta er vandræðalegt fyrir þessa ríkisstjórn en aðallega fyrir þingið, því að við eigum að setja fótinn niður og mótmæla. Við eigum ekki að afgreiða málin í neinum flýti. Að þessu máli hér. Ég verð að segja enn eina ferðina að ég er óskaplega döpur yfir því hvaða þróun hefur átt sér stað í málinu því að það er eins og menn hafi samið um að keyra málið í gegn. Það var ekki tekin nægileg efnisleg umræða um málið. Við höfum ekki fengið svör eftir að hafa ítrekað óskað eftir því við stjórnarþingmenn að þeir að minnsta kosti svari hvort þeir séu til umræðu um að bíða eftir jafningjaúttekt DAC sem er á næsta ári. Hvað í þessu máli veldur því að menn flýta sér svo óskaplega að þeir geta ekki beðið eftir jafningjaúttekt frá DAC? Þetta er fagstofnun utan frá og menn ætla að afþakka það. Nei, takk, við vitum þetta allt, við þurfum enga rýni utan frá á gjörðir okkar og verk. Hver afþakkar svona? Við hefðum tekið þessu fegins hendi öllu saman ef okkur hefði staðið slíkt til boða á síðasta kjörtímabili. Það er gulls ígildi að fagaðilar annars staðar frá séu tilbúnir að fara yfir það sem við gerum og koma með tillögur til úrbóta. En nei, þessi utanríkisráðherra veit þetta svo miklu betur og það er best að trukka þessu í gegn og gera það þannig að menn í raun leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og leggja niður faglega umgjörð sem verið hefur um þróunarsamvinnu af Íslands hálfu. Svo tala menn eins og bara verið sé að leggja niður einhverja stofnun. Það er verið að setja í óvissu meðferð fjármuna sem fara til fólks sem þarf mikið á þeim að halda, fátækasta fólksins á þessari jörð. Það hefur verið farið yfir hver staða þeirra hópa er sem við erum að reyna að veita stuðning með þróunaraðstoð. Hún er ekki góð. Hver erum við svo hér? Af því að við teljum ágætt að hafa þessa fjármuni inni í ráðuneyti ætlum við að slaufa Þróunarsamvinnustofnun sem hefur verið að gera góða hluti, er með skýra umgjörð, gagnsæi í því hvernig farið er með fjármuni hennar, og grauta því saman við starfsemi ráðuneytisins. Er það stefna þessarar ríkisstjórnar? Er það stefna stjórnarflokkanna? Ógagnsæi og að grauta saman verkefnum, eftirliti og framkvæmd? Ríkisendurskoðun hefur margoft komið með athugasemdir við það þegar talið er að framkvæmd og eftirlit séu á einni hendi. Finnst þeim sem vilja fara vel með almannafé allt í lagi að menn grauti þessu saman inni í einu ráðuneyti? Það er enginn munur á því að flytja Þróunarsamvinnustofnun í utanríkisráðuneytið og ef mönnum hefði dottið í hug að flytja Vegagerðina í innanríkisráðuneytið. Þarna er fagleg stofnun sem fer með framkvæmd á verkefnum fyrir hið opinbera með gagnsæjum og skýrum hætti. Síðan er ráðuneytisins að fylgja því eftir að það sé gert almennilega. Það getur líka vel verið að þingmönnum stjórnarflokkanna þyki Vegagerðin miklu merkilegri og mikilvægari málaflokkur. Er það það sem þetta snýst um? Menn vilja ekki sýna þróunarsamvinnu þá virðingu sem okkur ber að sýna henni. Hún er ótrúlega mikilvæg. Þær örfáu krónur sem við setjum hlutfallslega í þróunaraðstoð bjarga mannslífum, í löndum þar sem innviðir eru svo veikir að 25% barna eru látin fyrir fimm ára aldur. Það er sá veruleiki sem við setjum fjármuni í. Okkur ber skylda til þess. Ef við erum stolt alvöruþjóð tökum við þátt í alvöruþróunaraðstoð. Grautum ekki þeim verkefnum inn í ráðuneyti þar sem ógagnsæi um meðferð fjármuna verður augljós niðurstaða. Ég vil því enn og aftur leggja fram þessar fyrirspurnir. Í fyrsta lagi: Hvað liggur svona mikið á? Hvaða gríðarlegu hagsmunir eru undir sem valda því að menn ætla að trukka málinu í gegn á þennan hátt? Í öðru lagi: Eru menn til viðræðu um að bíða með þetta fram á næsta ár og fara vandlega og í sameiningu yfir jafningjamat DAC, þiggja utanaðkomandi rýni á það sem við gerum? Það gætu leynst góðar hugmyndir og tillögur þar um framhaldið, það gæti gerst. Af hverju þiggjum við það ekki? Það er þetta sem ég skil ekki. Mér finnst þetta svo óábyrgt. Ég held að einhver þvermóðska sé komin í mannskapinn, nema þetta snúist um hrossakaup eins og farið var yfir í gær. Ég held að við ættum að reyna að spóla aðeins til baka og ná samstöðu aftur um þennan mikilvæga málaflokk. Á vakt núverandi utanríkisráðherra og formanns utanríkismálanefndar er verið að hleypa umræðunni um þróunarmál í algert pólitískt uppnám. Er það þar sem við viljum hafa þennan viðkvæma og mikilvæga málaflokk? Ég hélt ekki. Við náðum þverpólitískri samstöðu árið 2008 sem þessi ríkisstjórn, sem þessi stjórnarmeirihluti með þeim sem ég hef talið upp hér í broddi fylkingar, er að sprengja í loft upp.
Forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir innlegg hennar í þessa umræðu sem snýst að sjálfsögðu að stórum hluta um forgangsröðun og mat á því hvað við teljum vera forgangsröðun. Við erum að tala um stofnun sem hefur vakið athygli fyrir góð störf í Mósambík, Malaví og Úganda þar sem fólk býr við mikið hungur og bág kjör. Þetta snýst um að hjálpa því að fá vatn að drekka. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hennar punkt sem fram kom, þ.e. að Ríkisendurskoðun hafi margoft bent á að ekki sé rétt að framkvæmd og eftirlit sé á sömu hendi eins og stuðlað er að núna með því að taka Þróunarsamvinnustofnun Íslands sem sérstaka fagstofnun og færa undir ráðuneytið með rýrnun á gagnsæi, rýrnun á eftirliti o.s.frv. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvaða farveg hún telji rétt að málið fari í að svo stöddu, eins og það er. Það er alveg ljóst að það er ekki á góðum stað og mjög eðlileg gagnrýni hefur komið hérna fram. Þetta snýst um svo miklu meira en þá menn sem hér vinna. Stofnunin fer með mikla fjármuni og Ríkisendurskoðun hefur á 20 ára ferli aldrei gert athugasemd við störf þessarar stofnunar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að draga þetta fram. Þessi stofnun hefur verið fyrirmyndarstofnun hvað það varðar. Hún hefur ekki farið fram úr fjárlögum heldur haldið sig innan ramma. Hún hefur verið með skýr verkefni og sinnt þeim vel, það vel að eftir því hefur verið tekið. Eitt af því sem kom fram hjá þessari undirstofnun OECD þegar við fengum þar sæti var að það var sérstaklega tekið eftir því hve vel Þróunarsamvinnustofnun hafði tekist að valddreifa innan sinnar starfsemi, þ.e. að valddreifingin var með þeim hætti að sendiskrifstofurnar sem við erum með í þeim löndum sem hv. þingmaður nefndi hafa töluverðan sveigjanleika til að vinna með heimamönnum í því hvernig best sé að sinna verkefnum og nálgast þau þar á svæðinu. Það er einmitt það sem góð þróunaraðstoð gengur út á, innri vöxt samfélaganna þar sem tekið er tillit til samfélagsgerðarinnar. Ekki þessar gömlu pakkalausnir þar sem menn komu með verksmiðjur og verkefni utan frá og dembdu því inn í samfélag án þess að það passaði inn í nokkurn skapaðan hlut. Það er einmitt þetta sem Þróunarsamvinnustofnun hefur tekist svo vel, að vinna með samfélögunum sjálfum, setja fjármuni í verkefni sem stuðla að innri vexti og uppbyggingu með heimamönnum. Þau hafa fengið sérstakt lof fyrir þetta. Ég tek undir með hv. þingmanni að mér finnst skrýtið þegar ekki er verið að gagnrýna starfsemina og ljóst er að hún skilar árangri að mönnum sé svona umhugað að leggja stofnunina niður. Sá farvegur sem ég sæi fyrir mér að málið ætti að fara í er að menn ættu, ef þeir hefðu einhvern smá vilja til þess, að setjast niður með okkur og reyna að finna lausn á þessu. [[Forseti hringir.]]Hún gæti til dæmis verið sú að bíða eftir DAC-skýrslunni og láta síðan þverpólitíska nefnd klára málið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir hennar svör. Þau voru greinargóð. Það kom skýrt fram, sem ég er algerlega sammála, að réttast væri að taka þetta mál í þann farveg að sammælast um að bíða eftir óháðu úttektinni og sjá hvert hún leiðir okkur, setja málið svo í framhaldinu í þverpólitíska nefnd og fara yfir og finna lausn á því. Það er svo undarlegt þegar maður fer að kynna sér þetta mál að það skuli hafa komið fyrir sex sinnum á 20 árum að embættismenn innan utanríkisráðuneytisins hafi gert atlögu að stofnuninni og reynt að ná henni inn í ráðuneytið, þ.e. taka faglega stofnun, leggja niður og setja undir pólitískan ráðherra. Það er líka sérstakt til þess að vita að Ítalir hafa horft til þessarar stofnunar til að reyna að þróa sína stofnun í þá átt sem hún vinnur og hefur vakið athygli. Það sem mér finnst enn sérstakara er að Þjóðverjar, sem við vitum að eru talsvert vandaðir í allri sinni framgöngu og vinnu, skuli líka horfa til þessarar stofnunar og vilja leita ráða um hvernig beri að gera þetta, svo vel hefur hún unnið. Þess vegna er algerlega óskiljanlegt að það eigi að fara með hana í þennan leiðangur. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til [[Forseti hringir.]]hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur hvort hún telji að fagleg þekking sé í hættu við þessa breytingu.
Virðulegi forseti. Ég held að ef menn taka þetta út úr faglegu og skýru formi, sem er Þróunarsamvinnustofnun, sé mikil óvissa fram undan. Þegar starfsemin er komin inn í ráðuneyti er farið allt öðruvísi með hlutina. Það er verið að leggja stofnun niður. Með öðrum orðum: Núna verður þetta deild inni í ráðuneyti og þar með er aðkoma okkar og eftirlit með allt öðrum hætti og miklu óskýrari. Það er það sem maður óttast. Hvað verður um fagþekkinguna? Ég trúi því alveg að fagmennirnir muni alltaf berjast fyrir því að gera hlutina eins vel og umgjörðin leyfir þeim. En ég held að það sé betra fyrir þá að vera með skýrari umgjörð eins og Þróunarsamvinnustofnun en að vera inni í einhverju grauteríi í ráðuneytinu. Fagþekking verður áfram til staðar en spurningin er hvort mönnum og konum sem hana hafa verði gert kleift að nýta hana með sem bestum hætti. Það er það sem ég hef áhyggjur af. Síðan langar mig að nefna að það sem mér finnst svekkjandi í þessu máli er ekki bara þessi ófaglegheit, að ætla að grauta saman eftirliti og framkvæmd og allt það, heldur líka að menn keyri með þróunarmálin í átakafarveg. Ég hef ekki upplifað það áður. Ég hef aldrei upplifað að menn vilji gera þau að átakamáli í þinginu, þegar þau varða fjármuni sem við sendum til fólks sem þarf á þeim að halda og eru lífsbjörg manna úti í heimi. Það er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og formanns utanríkismálanefndar sem lætur hafa sig út í það að keyra málið með þessum hætti hér í gegn, án almennilegrar yfirlegu, án þess að svara spurningum nefndarmanna, [[Forseti hringir.]]bara vegna þess að - hvað? Mönnum var lofað því? Við þurfum að horfa faglega á málin og hvað er í húfi þegar við tökum slíkar ákvarðanir.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir greinargóða yfirferð á því hvernig stöðu mála er háttað. Ég tek heils hugar undir það sem þar kom fram. Eitt sem ég rek augun í við lestur greinargerðarinnar með frumvarpinu er að mestmegnis er notuð ein heimild til að rökstyðja málið. Það er sagt, með leyfi forseta: „Meginniðurstaða skýrslunnar er „að samhæfing allra aðila sem starfa á vegum íslenskra stjórnvalda að þróunarsamvinnu eigi að vera á einum stað. Eingöngu þannig sé hægt að hámarka líkur á mestum árangri með mestri skilvirkni.““ Nú langar mig að spyrja hvort hv. þingmaður taki undir þetta og hvort betra sé að hafa einhver skipti þar á, hvort um sé að ræða, eins og sagt er fyrr í greinargerðinni, tvíhliða og fjölþjóðlega þróunarsamvinnu, það sé einhvern veginn skipt þarna á milli Þróunarsamvinnustofnunar Íslands og ráðuneytisins. Það er greinilegt að það þarf einhvern veginn að koma þessu saman, ekki að það þurfi einhverja mikilvæga skýrslu til að útskýra að betra sé að hafa hlutina á einum stað en mörgum. Mig langar að spyrja hvort hv. þingmaður sé sammála þessu og hvort hann geti sagt mér hvar þessi staður eigi að vera, hvort það hafi komið fram ábendingar um hvar best sé að hafa hann, innan ráðuneytisins eða utan. Það er það sem mig langar helst að spyrja hv. þingmann um.
Virðulegi forseti. Nú þekki ég ekki söguna vel en ég held að menn hafi skoðað þetta áður. Það hefur til dæmis komið fram í máli þingmanna að þetta hafi verið skoðað í utanríkisráðherratíð Davíðs Oddssonar á sínum tíma og niðurstaða hans eftir slíka úttekt hafi verið að setja allt saman inn í Þróunarsamvinnustofnun, í stað leiðarinnar sem á að fara núna, þ.e. að taka þróunarmálin og þróunarsamvinnuna alla inn í ráðuneytið. Ég hefði talið það miklu vænlegri leið. Það má alltaf gera betur í öllum verkefnum og það á örugglega við um þetta líka. En þá tel ég betra, ef fram hefur farið úttekt eins og af hálfu DAC sem var gerð fyrir nokkrum árum, sem sýnir að menn eru að gera vel og að fjármunir sem við setjum í þróunarsamvinnu í gegnum Þróunarsamvinnustofnun skila sér vel, að setja fleiri verkefni þangað og byggja undir þá stofnun og gera það faglega. Kostirnir eru þeir að þá ertu með ákveðið gagnsæi og skýrari mynd af því sem verið er að gera, auk þess sem við erum ekki að því í íslenskri stjórnsýslu að taka framkvæmd verkefna inn í ráðuneyti. Er einhver annar ráðherra að því? Það held ég ekki. Ég held að engum öðrum detti í hug að eðlilegt sé að gera það, hvort sem það er Ferðamálastofa, Vegagerðin eða hvað það er. Þetta eru allt verkefni sem krefjast einhvers konar framkvæmdar og þau eru ekki að fara í ráðuneytin. Að þessu leyti verð ég að segja, virðulegi forseti, að ég held að það hefði örugglega mátt gera eitthvað betur og ég tel að alltaf megi gera eitthvað betur en það væri þá frekar að færa tvíhliða verkefni úr ráðuneytinu inn í Þróunarsamvinnustofnun. Eigum við ekki að bíða eftir jafningjaúttekt DAC og taka síðan ákvörðun í framhaldinu?
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir greinargott svar. Nú skilst mér að í skýrslunni sem ég vitnaði í fyrr eftir Þóri Guðmundsson frá júlí 2014, um þróunarsamvinnu Íslands, skipulag, skilvirkni og árangur, hafi ekki komið fram sérstakar ábendingar um það hvort vinnan sem undir stofnunina heyrir ætti að vera innan ráðuneytisins eða í sérstofnun heldur hafi það verið svolítið opið. Síðan hafa komið fram skiptar skoðanir á því hvort starfsemin sé betur komin undir ráðuneyti eða sérstofnun. Þegar ég les greinargerðina er þetta mjög einhliða. Það sem stingur svolítið í augu eftir að hafa lært sagnfræðileg vinnubrögð er hvað þetta eru einhliða tilvísanir, einhliða umfjöllun um málið. Það er ekkert talað um hvað hafi áður verið unnið varðandi úttekt á svona löguðu. Nú veit ég, eins og hv. þingmaður nefndi, að fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra Davíð Oddsson lét gera úttekt á sínum tíma og Illugi Gunnarsson var aðstoðarmaður hans. Þá komst núverandi hæstv. menntamálaráðherra að allt annarri niðurstöðu en núverandi hæstv. utanríkisráðherra, að það væri betra að hafa þetta allt í sérstofnun. Væri ekki ráð að reyna að fá hæstv. ráðherra Illuga Gunnarsson í þingsal? Kannski hann geti útskýrt þetta mál betur fyrir okkur. Ég spyr hv. þingmann af einlægni: Er ekki kominn tími til að fá greinargóða umfjöllun um þetta, fá Sjálfstæðisflokkinn til að hætta að þegja þunnu hljóði þegar kemur að þessu? Svo er víst að innan Sjálfstæðisflokksins [[Forseti hringir.]]er fólk með greinargóðar skoðanir á málinu.
Virðulegi forseti. Það hefur nefnilega vakið athygli að þingmenn Sjálfstæðisflokksins taka ekki mikinn þátt í þessari umræðu. Þá veltir maður fyrir sér í alvöru hvort það geti verið að menn hafi gert - ég er svo léleg í samsæriskenningum - einhver kaup kaups. Þetta er eina málið sem Framsókn nær að leggja fram á þessu haustþingi, þá sé gott að ná því í gegn svo þeir hafi nú eitthvað. Það getur vel verið, þess vegna sé þetta mál svona. Ekki eru ráðherrar Framsóknarflokksins að leggja fram mál í löngum bunum sem við þurfum að vinna með, fyrir utan náttúruverndina hjá hv. umhverfisráðherra.
Hið góða mál.
- Já, hið góða mál, kemur hér úr hliðarsal frá formanni þingflokks Framsóknarmanna. Hann ætti kannski að tala fyrir því að hlé yrði gert á þessari umræðu og málið sent til hv. umhverfisnefndar. Það getur vel verið að menn næðu saman um það þar, ekki var heimild fyrir því í utanríkismálanefnd. Virðulegi forseti. Ég held að það sé rétt sem hv. þingmaður segir að við ættum að reyna að fá fram sjónarmið þeirra sem núna eru uppi á dekki eða hæstv. menntamálaráðherra, fá fram sjónarmið hans um það hvers vegna þessi kúvending varð á sjónarmiðum frá því hann komst að annarri niðurstöðu. Það væri áhugavert að heyra það. Hann virðist líka gjörþekkja málið. Það sem blasir við mér er að við erum með stofnun sem sér um að framkvæma ákveðna hluti fyrir okkur þegar kemur að þróunarsamvinnu. Hún hefur fengið lof, er talin hafa staðið sig vel. Síðan erum við með ráðuneyti sem ætlar núna að gleypa þessi verkefni inn til sín og fara út úr ráðuneyti að reka málefni þróunarsamvinnu. [[Forseti hringir.]]Fyrir mér er þetta skýrt. Ef menn vilja gagnsæi, skýrleika, rekjanleika þá halda þeir stofnuninni, ef menn vilja óreiðu og jafnvel reyna að láta verkefni deyja út taka þeir þetta inn í ráðuneyti.
Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á að þakka öllum hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í umfjöllun um málið, enda er þetta eitthvað sem skiptir miklu. Og ekki nóg með það, þetta skiptir miklu máli fyrir fleiri en Íslendinga þar sem um er að ræða þróunarsamvinnu og þróunarsamvinna stuðlar að heimsfriði. Þannig eru Íslendingar að reyna að taka þátt í einhvers konar alþjóðasamstarfi sem er mjög mikilvægt, enda er ekki langt síðan Ísland var mjög vanþróað ríki. Við höfum mikið til málanna að leggja, bæði varðandi mannauð og ýmislegt annað. Fram kemur í greinargerð að heildarlög voru sett um opinbera þróunarsamvinnu íslenskra stjórnvalda árið 2008 þar sem þá varð talsverð breyting á fyrirkomulaginu. Á þeim tíma, og fyrir þann tíma reyndar líka, var framkvæmdin á þróunarsamvinnu á tveimur höndum. Eftir það hefur verið mikill þrýstingur, það virðist ávallt hafa verið mikill þrýstingur innan ráðuneyta og ég skil ekki alveg af hverju hann kemur til. En svo virðist vera að hann komi frá ráðuneytinu, ekki kemur hann frá Þróunarsamvinnustofnun Íslands, að þau þar vilji endilega fara inn í ráðuneytið þar sem það væri frekar andstætt almennri skynsemi, mundi ég halda, að vilja leggja sína eigin stofnun niður. Það er því einhvers staðar í ráðuneytinu sem sú þörf kemur til að fá Þróunarsamvinnustofnun inn. Mér finnst í greinargerðinni og nefndarálitinu ekki koma nógu skýrt fram af hverju sú þörf sprettur. En að sama skapi er búið að gera úttekt og það sem mér finnst mjög leiðinlegt er hvernig greinargerðin við frumvarpið er. Er það hvað þetta eru einhliða upplýsingar? Það eru til miklu ítarlegri umsagnir sem hægt er að vinna úr. Það hefði verið hægt að leita til fleiri aðila til að fá álit um hvort færa eigi stofnunina til ráðuneytisins eður ei. Í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Meginniðurstaða skýrslunnar er „að samhæfing allra aðila sem starfa á vegum íslenskra stjórnvalda að þróunarsamvinnu eigi að vera á einum stað. Eingöngu þannig sé hægt að hámarka líkur á mestum árangri með mestri skilvirkni“.“ En hvar er það sagt, á hvaða stað? Hvar kemur sú niðurstaða, hvenær kemur sú niðurstaða? Hver ákvað það að þetta væri betur sett utan ráðuneytisins? Eða innan ráðuneytisins? Það virðist ekki koma hérna fram. Þórir Guðmundsson, sá mæti maður, sem skrifaði skýrslu um Þróunarsamvinnu Íslands segir ekki neitt um að þetta eigi frekar heima í ráðuneytinu. Í skýrslunni er bara sagt að betra sé að þetta eigi heima í þeim stað, sem er að miklu leyti mjög skynsamleg niðurstaða, enda er ekki gott að hafa hlutina endilega á mörgum stöðum. Hins vegar þarf þessi eini staður ekki endilega að vera innan ráðuneytisins. Sömuleiðis hefur verið sýnt fram á að Þróunarsamvinnustofnun Íslands hafi unnið vel. Niðurstöður úttektarinnar voru jákvæðar, segir í greinargerðinni, og þróunarsamvinna Íslands byggðist á traustum og faglegum grunni. Einnig segir: „Skýrslan hafði að geyma ýmsar ábendingar um atriði þar sem gera mætti betur, ýmist á sviði stefnumótunar, framlaga eða fyrirkomulag.“ Þetta er mjög almennt orðað. Hér er ekki verið að fella neina áfellisdóma yfir núverandi fyrirkomulagi heldur er þetta svona frekar almennt. Hérna er bara verið að tala almennt um það og ekki er verið að leggja dóma á það að með því að færa þetta inn í ráðuneytið, þá verði fyrirkomulagið allt í einu betra, að stefnumótunin yrði betri með því að vera í ráðuneytinu. Mér finnst það ekki koma nógu skýrt fram. Í þriðja lagi kemur fram í greinargerðinni að endurskoða þyrfti það hvort skipulag og fyrirkomulag þróunarsamvinnu Íslands væri enn hentugt. En að sama skapi er ekkert hér sem sýnir eða rök færð fyrir því að þetta eigi betur heima í ráðuneyti en utan þess. Það er bara sagt að við þurfum að endurskoða hvernig Þróunarsamvinnustofnun Íslands vinnur. Það er ekkert að því. Hins vegar virðist niðurstaðan vera sú að starfsemin eigi að fara inn í ráðuneytið þótt engin rök útskýri forsöguna, það segir ekkert til um það hvort þetta eigi heima í ráðuneytinu eða ekki. Ég hef miklar áhyggjur af því að færa starfsemina til ráðuneytisins. Hér segir, með leyfi forseta: „Starfsmenn flytjast við þessa breytingu í starfi frá ÞSSÍ til ráðuneytisins, en því fylgja óhjákvæmilega breytingar á daglegum störfum allra þeirra er starfa á sviði þróunarsamvinnu hjá ráðuneytinu.“ Þetta er mjög alvarlegt mál. Þarna er verið að breyta því hvernig Þróunarsamvinnustofnun Íslands starfar - „… óhjákvæmilega breytingar á daglegum störfum allra þeirra er starfa á sviði þróunarsamvinnu hjá ráðuneytinu.“ Þetta er stór breyting. Og hver mun þá framtíð þróunarsamvinnu vera? Ég bara spyr út af því að þótt hér segi að ekki sé „um að ræða breytingar á stefnu, markmiðum eða verklagi í þróunarsamvinnu Íslands,“ þá mun það samt einhvern veginn breytast. Er þetta ekki svolítið mótsögn? Ég skil þetta ekki alveg. Mér finnst þetta vera mjög slæmt þar sem um fólk er að ræða. Nú er mikið talað um atgervisflótta ungs fólks. Fólk er að flýja héðan úr landi af því að það fær ekki vinnu við sitt hæfi. Hérna erum við með eitthvað sem hægt er að vinna hvar sem er á landinu. Það gæti verið unnið á Vestfjörðum eða Austfjörðum eða hver veit hvar, uppi á Vatnajökli þess vegna, þar sem komið er gott 3G samband. Hins vegar er einhvern veginn verið að taka þetta út og gera starfið ekki jafn spennandi. Þetta verður ráðuneytisstarf. Starfssvið þeirra starfsmanna mun breytast þannig að fólk sem er búið að sérhæfa sig í þróunarsamvinnu, búið að sérhæfa sig í að vinna þetta sértæka verk, því að þetta er fagstofnun, verður allt í einu orðið ráðuneytisstarfsmenn með pólitíkinni sem býr þar að baki. Mér finnst málið að öllu leyti mjög einkennilegt, sérstaklega af því að reynt hefur verið að fá þetta í gegn í töluvert langan tíma, eða um það leyti sem ég var að byrja að læra ensku í utanríkisráðherratíð Davíðs Oddssonar og það er bara mjög langt síðan ef ég má benda á það. Einhvern veginn kemur þetta alltaf aftur og ég skil ekki af hverju. Það kemur heldur ekki nógu vel fram af hverju það er. Það fyrsta sem mér dettur í hug er náttúrlega það að um valdþjöppun sé að ræða. Þarna er í gamla höfðingjasamfélagi Íslands einhvern veginn verið að seilast aftur í það sem var verið að dreifa út um allt. Eitt af því sem við höfum verið að reyna að gera sem samfélag, eftir því sem við þroskumst sem pólitískt samfélag og sem efnahagslegt samfélag, þá erum við að reyna að dreifa ábyrgðinni, eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir minntist á í fyrri ræðu sinni, að þegar við erum með valddreifingu í samfélaginu, þegar stofnanir eru með skýr og afmörkuð verkefni þá er auðveldara að hafa eftirlit með þeim. Það sama á við um Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Þetta er spurning um valdajafnvægi milli fagstofnana, ríkisvaldsins og löggjafarvaldsins og eftirlit þar með. Ég sé ekki hvernig verið er að tryggja gagnsæi með því að færa starfsemina í ráðuneytið. Ég sé ekki hvernig það á að auka afköst stofnunarinnar. Það eru ákveðin verkefni sem hennar bíða og mikilvægt er að hún fái frið frá pólitísku amstri dagsins til að leysa þau. Með því að flytja starfsemina inn í ráðuneytið og bjóða, eins og ég hef heyrt, starfsmönnum ÞSSÍ að koma í ráðuneytið og vinna þar á einhverju þróunarsamvinnusviði þá er náttúrlega verið að breyta öllu starfsumhverfi. Og það er alveg spurning hvort við viljum það. Mundum við sætta okkur við það ef Námsgagnastofnun færi undir menntamálaráðuneytið þar sem pólitík í daglegu amstri mundi ráða því hvort tala mætti um bláa hjólið eða rauða hjólið eða græna hjólið? Því að allt í einu þegar við erum að búa til barnabækur fyrir 6. bekk eða 6 ára bekk eða þegar við setjum einhverja liti á hjólið, þá er það allt í einu orðin pólitík af því að ráðuneytin eru flokkspólitísk og þau verða það, og það mun alltaf breytast. Við kjósum á fjögurra ára fresti og ráðherrar sitja hér inni fyrir hönd ákveðinna flokka í umboði Alþingis, þannig að ráðuneytin eru óhjákvæmilega og verða óhjákvæmilega alltaf flokkspólitísk. Þróunarsamvinna er líka pólitískt mál. Þetta er sem sagt spurning um það hvort við viljum hafa þetta flokkspólitískt málefni eða hvort við viljum hafa þetta faglegt og pólitíkina sem fylgir því. Það er alþjóðapólitík og skrifstofupólitík og ég veit ekki hvað og hvað sem fylgir því. Breytt fyrirkomulag mun færa Þróunarsamvinnustofnunina nær því að vera flokkspólitískt mál og það sést hér. Þetta er spurning um hvort við viljum að hún verði flokkspólitískt mál. Hér stend ég og mæli gegn því, einfaldlega út af því að mér finnst ekki að þróunarsamvinna eigi að vera flokkspólitísk. Slíkt á að vera þverpólitískt mál og á að vera eitthvað sem er unnið í sátt og samlyndi. Þetta á ekki að vera eitthvað sem er bardagi milli bláa og rauða liðsins, Manchester United eða Liverpool, það er alger óþarfi. Þetta er spurning um frið og ákveðinn friður og gott starf hefur verið unnið í Þróunarsamvinnustofnun Íslands undanfarið. Í greinargerðinni kemur fram að Þróunarsamvinna Íslands sé byggð á traustum og faglegum grunni. Ég skil ekki hvernig ráðuneytið komst í raun og veru að þeirri niðurstöðu og ég fórna hreinlega höndum þegar ég les þetta. Nú er þetta bara svona almenn kvörtun frá mér hvernig greinargerðir eru almennt unnar. Þetta er náttúrlega mikill texti en að sama skapi eru hér þrítekningar. Verið er að endurtaka sama hlutinn aftur og aftur með mismunandi orðalagi og ein heimild er fyrir því, eitt kennivald, til að leggja niður stofnunina. Það kallast ekki góð sagnfræðileg vinnubrögð eða góð vinnubrögð yfir höfuð. Það þarf að hafa þrjár óháðar heimildir sem sýna sömu niðurstöðuna eða alla vega að sýna fram á að stungið hafi verið upp á þessu fyrir mörgum áratugum síðan liggur við, og að skoðanir séu skiptar, því að það er staðreyndin. Við værum ekki hér ef þetta væri eitthvert mál sem væri ekki umdeilt. Þetta er umdeilt og er umdeilt af því að þetta er spurning um valddreifingu í staðinn fyrir valdþjöppun. Þetta er spurningin um hvort við viljum gamla Ísland þar sem höfðingjarnir réðu öllu, þar sem presturinn og höfðingjarnir og allir sem áttu titla réðu öllu og undirmenn þeirra fengu bara litla brauðsneið fyrir vinnuna sína, eða hvort við gefum valdið aðeins frá okkur. Mér finnst mjög mikilvægt að við dreifum valdinu. Með því að dreifa valdinu búum við ekki til stórar valdablokkir, þá erum við að brjóta þær niður og allir í samfélaginu hafa einhver völd, hafa eitthvað til málanna að leggja, hafa eitthvert andlit út á við til að sýna. Það er það sem mér finnst langmikilvægast þegar við tölum um Þróunarsamvinnustofnun Íslands, að við höfum andlit út á við sem hefur þennan fallega titil, ekki af því að fólk þurfi að vera í einhverjum titlaslag, heldur einfaldlega er þetta spurning um valddreifingu og að skýra valdmörk, þetta er spurning um að tryggja gagnsæi og spurning um valddreifingu. Hæstv. menntamálaráðherra, Illugi Gunnarsson, tók þessa úttekt í utanríkisráðherratíð Davíðs Oddssonar og hann komst að allt annarri niðurstöðu en Þórir Guðmundsson. Það væri gaman að fá hann hingað í salinn til að ræða þetta frumvarp. Hann hefur ábyggilega margt til málanna að leggja, enda vandaður maður. Mér þykir einkennilegt að heyra hvernig Sjálfstæðisflokkurinn þegir þunnu hljóði í þingsal. Hann virðist vera búinn að sætta sig við að þetta sé tilvistin og svona sé framtíðin. Það sem ég sakna líka einna hvað mest er að hafa ekki hæstv. utanríkisráðherra í salnum. Mér finnst það sárt einfaldlega vegna þess að við erum í mjög áhugaverðum efnislegum umræðum um valdsvið og völd í samfélaginu. Mér fannst mjög áhugavert það sem kom fram hér áðan þegar við ræddum fundarstjórn forseta að búið er að ná samkomulagi um þetta í ríkisstjórninni. Ríkisstjórnin ræður öllu. Ríkisstjórnin ræður ríkjum á Íslandi, ekki þingið. Einu völdin okkar, sem er eiginlega bara grátbroslegt í sjálfu sér, er að tala. Þetta er svona öfgamálfrelsi liggur við sem við erum með hérna að geta talað út í eitt, en það skiptir engu máli, þau þurfa ekkert að hlusta sem er svo sem alveg rétt. En hins vegar væri gott og svo gaman að geta átt efnislega rökræðu um það hvort stofnunin eigi heima í ráðuneytinu á grundvelli valdþjöppunar eða valddreifingar og hvort er mikilvægara í samfélaginu okkar þar sem við getum haft betra eftirlit, meira gagnsæi og skýrari valdmörk en ella. Það væri gott, það væri frábært ef hæstv. utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson, mundi sjá sér fært að mæta í þingsal. Nú höfum við oft beðið um að hann sé hér staddur en hann er hér ekki, sem mér finnst bara mjög erfitt, enda er þetta grundvallaratriði. Það er grundvallaratriði að ræða málið og ræða þessi valdmörk hvort sem fólki líkar það betur eða verr. Þróunarsamvinnustofnun Íslands vinnur gott starf og mikilvægt er að við viðurkennum það að hún hefur verið að vinna gott starf. Eins og komið hefur fram í ræðum hv. þingmanna hefur hún ekki verið að fara fram úr þeim fjárveitingum á fjárlögum sem henni eru ætlaðar. Ekki hefur komið fram neitt um það að samskiptavandamál séu á milli stofnananna, heldur er það bara praktískt atriði að betra er að hafa þetta á einum stað. En það kemur aldrei fram hérna að sá staður skuli vera ráðuneytið. Það kemur aldrei fram að eini staðurinn þar sem hægt er að tryggja að þetta fari almennilega í gegn og þróunarsamvinnan fyrir Íslands hönd muni brillera sé í ráðuneytinu. Þvert á móti er ég í raun og veru búin að sýna fram á að með því að gefa Þróunarsamvinnustofnun Íslands afmarkað valdsvæði þar sem fólk getur unnið að heilindum og af fagmennsku þá höfum við búið til gott orðspor. Við erum búin að búa eitthvað til sem hægt er að líta til. Þetta er fyrirmyndarstofnun og mér þykir mjög leitt að sjá að verið er að leggja þá stofnun niður og færa hana í ráðuneytið. Mér þykir mjög leitt að starfsmenn sem hafa reynslu á sviði þróunarsamvinnu fari inn í ráðuneytispólitík í stað þess að einbeita sér að sínum málum þegar kemur að þróunarsamvinnu. Samt sem áður er það raunin að á Íslandi, þrátt fyrir að samkvæmt stjórnarskránni sé þingræði, er það alvald ríkisstjórnarinnar í raun og veru sem ræður ríkjum. Hér eru mál ákveðin á ríkisstjórnarfundum, hvort þau fara í gegn eða ekki. Það er voða lítið sem óbreyttur þingmaður í minni hluta getur gert. Það er ekkert víst. Þrátt fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn hafi þagað þunnu hljóði og maður heyrir vel hvað þeim finnst í raun og veru, þá er þetta pínlegt mál. Þetta er algerlega, gersamlega pínlegt mál fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Ég mundi fagna því ef þeir kæmu og viðurkenndu það og sýndu að þeir væru stærri og meiri menn en þetta. Það kann að hljóma ankannalega en ég sakna þess að heyra ekki í Sjálfstæðisflokknum þar sem þeir hafa ábyggilega mikið til málanna að leggja og ekki síst hæstv. menntamálaráðherra, Illugi Gunnarsson, sem komst að allt annarri niðurstöðu en núverandi hæstv. utanríkisráðherra. Þetta mál er spurning um að tryggja valddreifingu, spurning um að tryggja gagnsæi, spurning um að tryggja valdmörk og spurning um að komast til nýja Íslands en ekki til gamla höfðingjasamfélagsins.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er greinilegt að hv. þingmaður hefur lagt á sig að lesa málið og kynna sér það til þess að skilja þau rök eða órök sem lögð eru fram í því frumvarpi sem við ræðum hér. Ég verð að taka undir með hv. þingmanni að ég skil heldur ekki hvernig var hægt að komast að þeirri niðurstöðu að fara þá leið með Þróunarsamvinnustofnun sem lögð er til í frumvarpinu. Ég er nefnilega hjartanlega sammála hv. þingmanni um að þróunarsamvinna eigi ekki að vera flokkspólitískt mál. Í mínum huga snýst hún um það hvernig við sem rík þjóð getum lagt fátækum löndum lið á þeirra forsendum og hjálpað þeim þannig úr erfiðleikum og bætt hlutskipti fólksins sem þar býr. Um það á þróunarsamvinna að snúast fyrst og fremst. Ég er sammála hv. þingmanni um að þróunarsamvinna eigi ekki að vera flokkspólitískt mál og mig langar að spyrja þingmanninn hvort hún sé ekki hrædd um að það sé einmitt verið að greiða leiðina til þess að svo verði með því að flytja starfsemina inn í ráðuneytið þar sem bent hefur verið á að gegnsæið er miklu minna og miklu erfiðara að fylgja því eftir í hvað fjármagnið fer, frekar en að hafa starfsemina í sérstofnun þar sem miklu auðveldara er að hafa eftirlitið. Er ekki hreinlega verið að gera þetta að pólitísku máli?
Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir orð hv. þingmanns. Ég get ekki annað en svarað því með jái, ég held að það sé verið að gera málið flokkspólitískt. Hins vegar sé ég ekki, og það er kannski eitthvað sem hv. þingmaður getur hjálpað mér að skilja, af hverju þetta þarf að vera flokkspólitískt. Nú er ég náttúrlega nýbyrjuð á þingi þótt ég hafi fylgst með stjórnmálum í fjöldamörg ár þrátt fyrir ungan aldur og skil ekki af hverju þetta mál þarf endilega að vera flokkspólitískt. Ég skil ekki hvaðan sá vilji kemur að færa þennan málaflokk inn í ráðuneytið. Þá er klárlega verið að gera þetta flokkspólitískt og það er verið að auka yfirsýn ráðherrans á málaflokknum, eða hvað? Mundi ráðherrann hafa meiri og betri yfirsýn yfir málaflokkinn ef þessi starfsemi væri inni í ráðuneytinu? Ég skil ekki alveg tilganginn með því að færa þetta inn í ráðuneytið. Snýst þetta um einhverjar utanlandsferðir sem fólk getur farið í? Er það sem er hvatinn að baki? Er það að geta ferðast til framandi landa? Er það að geta verið á einhverjum áhugaverðum ráðstefnum eða hitt áhugavert fólk? Ég sé ekki tilganginn í því að færa þetta inn í ráðuneytið frá því að vera svo til sjálfstæð stofnun. Ég er bara að fabúlera um það af hverju þetta er. En það er klárlega verið að gera þetta miklu meira flokkspólitískt en ella með því að færa starfsemina inn í ráðuneytið. Ég skil ekki af hverju og mér finnst það algjörlega tilgangslaust þar sem þetta mun ekki vera til neinnar hagræðingar eins og komið hefur fram og stendur í greinargerð.
Frú forseti. Já, af hverju er verið að gera málið pólitísk eða af hverju höfum við grun um að það sé verið að gera málið pólitískt? Ég held að það snúist um sýn á þróunarsamvinnu líkt og ég hef rakið hér í ræðu og andsvörum í dag. Ég held að þetta snúist annars vegar um það að metnaður núverandi ríkisstjórnar þegar kemur að þróunarsamvinnu er ekkert sérstaklega mikill og síðan að vilja blanda saman þróunarsamvinnu og viðskiptum, þ.e. að viljinn sé til þess að Ísland geti haft með viðskiptum áhrif á það hvernig peningunum er varið. Og þetta tel ég líkt og hv. þingmaður kom aðeins inn á í ræðu sinni að sé einmitt dæmi um gamla Ísland. Svona var þetta praktíserað áður fyrr. Mér finnst þetta arfavond vinnubrögð og vil svo sannarlega leggja mitt af mörkum til þess að við förum ekki aftur í það far og held að það sé alveg rosalega mikilvægt að berjast gegn því. Það er annað sem mig langar að spyrja hv. þingmann um vegna þess að ég veit að hún hefur áhuga á vinnubrögðum sem stunduð eru á Íslandi. Mér finnst umræðan, efnistökin, í þessu máli líka vera hrópandi dæmi um gamla Ísland. Hér er í rauninni bara stjórnarandstaðan sem talar, en hv. meiri hluti á Alþingi ætlar að knýja málið í gegn með atkvæðagreiðslu að umræðunni lokinni þrátt fyrir að það sé gríðarleg andstaða við málið. Er þetta ekki klárt dæmi um vinnubrögð gamla Íslands sem einmitt er svo sterkt ákall um utan úr samfélaginu um að við hættum að stunda [[Forseti hringir.]]á Alþingi? Ættum við ekki þess vegna að gera allt sem við getum til að koma málinu í sáttaferli?
Frú forseti. Þetta er náttúrlega arfaslakt mál. Það sem hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir kom inn á að hérna væri verið að blanda þróunarsamvinnu og viðskiptum er fyrir neðan allar hellur. Ég skil ekki hvernig fólki dettur svoleiðis lagað í hug og ef sú er raunin þá eru það í fyrsta lagi mjög alvarlegar ásakanir. En miðað við það gamla Ísland sem ég þekki þá kæmi það mér ekkert á óvart. Þetta mál var fyrst tekið fyrir á 144. þingi þegar ég kom inn stuttlega sem varaþingmaður og þá þekkti ég ekki mikið til málsins en það er eitthvað sem hefur fylgt mér svolítið í gegnum mína tíð hér á þingi, þótt mín þingseta sé nú frekar stutt hingað til, en mér finnst það vera í hnotskurn dæmi um gamla Ísland. Það er í hnotskurn dæmi um þá valdníðslu sem hefur verið stunduð í krafti meirihlutaræðis hér á þingi. Eins og ég nefndi áðan í fundarstjórn forseta þá er framkvæmdarvaldið rosalega sterkt á Íslandi sem þýðir að það er ekki hægt að eiga samræður, það er ekki hægt að eiga nokkurs konar orðaskipti. Fólk er hvert í sínu horni og það virðist ekki vera hægt að koma málum áfram. Meðan við erum í þeim skotgrafarhernaði sem liggur við að sé stundaður hérna þá þurfum við kannski smá þróunarsamvinnu þegar kemur að því hvernig við ætlum að vinna hérna á þingi. Upplýsingaleiðir hér eru algjörlega gallaðar og metnaðurinn sem er lagður í að búa til greinargerðir og fleira er fyrir neðan allar hellur. Mér finnst þetta algjörlega vera dæmi um gamla Ísland og [[Forseti hringir.]]það Ísland sem ný stjórnarskrá átti og þarf að laga.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu Guðrúnu Helgadóttur fyrir mjög góða ræðu. Mér fannst hún taka mjög vel á kjarna þessa máls. Undir lok andsvara áðan sagði hv. þingmaður að það væri fyrir neðan allar hellur ef menn hygðust með einhverjum hætti blanda saman utanríkisviðskiptum og þróunarsamvinnu. Ég er þeirrar skoðunar að menn hafi ekki þann tilgang í huga þegar þeir leggja upp með þetta mál, en sporin hræða eigi að síður. Ef menn hefðu lagt fyrir sig að skoða reynslu annarra þjóða af svipuðum breytingum og hér eru lagðar til kynnu þeir að hafa staldrað við. Það er ekki langt síðan að menn réðust í breytingar á fyrirkomulagi þróunarsamvinnu í Hollandi. Þar var sú leið fetuð að taka verkefni sem voru undir sérstakri stofnun inn í ráðuneyti. Á örfáum árum hefur komið upp sterk gagnrýni á það fyrirkomulag í Hollandi vegna þess að það býður heim ákveðnum freistnivanda og stjórnmálamenn hafa fallið fyrir honum og eru gagnrýndir fyrir að blanda um of saman viðskiptahagsmunum Hollendinga og þróunarsamvinnu. Hv. þingmaður sagði sömuleiðis að þróunarsamvinna væri þess eðlis að það væri algjörlega nauðsynlegt að skapa um hana þverpólitíska sátt. Þannig hefur það alltaf verið. Í gegnum árin hafa menn borið gæfu til þess að skapa sátt sem hefur skorið á allar flokkspólitískar línur. Það var boðið upp á það hér, en hæstv. utanríkisráðherra hefur í reynd frumkvæði að því að grýta þeirri langtímasátt sem hefur ríkt um þessi mál með því að leggja hér fram þetta umdeilda þingmál sem enginn styður. Mig langar til að spyrja hv. þingmann af því að hún er sá þeirra þingmanna sem situr á þingi sem hefur skemmstan feril hér: Hvernig finnst henni að koma inn á Alþingi Íslendinga og sjá vinnubrögð af þessu tagi? Ég segi það vegna þess að ég er búinn að vera hér í 25 ár og [[Forseti hringir.]]hef aldrei séð verra og minna rökstutt þingmál en það sem við erum að ræða.
Virðulegi forseti. Svo ég svari spurningu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um hvernig sé að koma inn á þingið og að þetta sé málið og svona vinnubrögð stunduð: Satt best að segja kemur það mér nákvæmlega ekkert á óvart. Þetta er nákvæmlega það sem ég bjóst við. Ég verð að segja að ef vinnubrögðin hefðu verið vandaðri hefði ég kannski orðið meira hissa, en þetta er nákvæmlega sú sýn sem fólk hefur almennt af íslenskum stjórnmálum. Það eru einhliða útskýringar á því af hverju hlutirnir eiga að vera hinir eða þessir og það er nákvæmlega það sem við hjá Pírötum höfum verið að reyna að laga með því að taka umræðu um mál og reyna að skoða fleiri hliðar á þeim. Hv. þingmaður nefnir greinargerðina með frumvarpinu. Þar er aldrei talað um hvernig þetta er gert annars staðar. Það er talað um eina skýrslu og það fer svolítið fyrir brjóstið á mér. Ég er sagnfræðingur og vil helst hafa þrjár heimildir fyrir öllu áður en ég fullyrði nokkurn skapaðan hlut og frumheimildir sömuleiðis. Þar er aldrei talað um hvernig þetta er gert annars staðar. Það kemur mér svolítið í opna skjöldu þegar hv. þingmaður segir að reynsla annarra þjóða af því að taka þróunarsamvinnustofnanir inn í ráðuneyti hafi verið nákvæmlega sú sem var rætt hér á undan, að þarna sé verið að bjóða heim freistnivanda þar sem viðskiptahagsmunir eru of ríkir. Og hvað gerist þá? Ætlum við að hætta að byggja brunna í Úganda eða hvar sem þá þarf af því að við viljum selja þeim fisk og það eru stríð? Það gengur ekki. Það er fyrir neðan allar hellur að bjóða upp á þessi tækifæri. Ég skil þetta einfaldlega ekki og þetta kemur mér virkilega á óvart. Hins vegar koma vinnubrögðin mér ekki á óvart.
Frú forseti. Ekki kemur mér á óvart þó að þessi nýi þingmaður sé hlessa yfir vinnubrögðunum. Ég er líka forviða yfir þeim. Þó hef ég setið hérna með þeim sem hafa verið hvað lengst á vellinum. Ég hef bara ekki séð þingmál af þessum toga áður. Ég man aldrei eftir því að menn hafi sett fram mál sem engin sátt er um, sem enginn stuðningur er við í stjórnarliðinu og sem enginn rökstuðningur liggur fyrir. Ég man aldrei eftir því að menn legðu fram mál sem væri í orði kveðnu gert til þess að auka möguleika á hagræði og hagkvæmni í rekstri stofnunar, en fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins segir algjörlega hreint út að það séu engar líkur á því að einhvers konar sparnaður náist. Það eru sem sagt hvorki fagleg né fjárhagsleg rök fyrir þessari sameiningu. Ég tel að hv. þingmaður hafi lagt puttann vel á púlsinn þegar hún sagði að það hefði komið sér á óvart þegar hún las greinargerðina að sjá hana byggjast á margtekningu ákveðinna fullyrðinga sem engin rök eru fyrir. Hún sagði að tilteknar fullyrðingar hefðu verið þríteknar og það er algjörlega hárrétt. Það gengur aftur eins og draugur í gegnum alla greinargerðina að þróunarsamvinnunefnd OECD hafi bent á nauðsyn þess að breyta fyrirkomulagi þróunarsamvinnu á Íslandi. Þess sér hvergi stað í þeim 37 blaðsíðum sem er að finna í áliti þróunarsamvinnunefndar. Á þetta er sérstaklega bent í umsögn Alþýðusambands Íslands sem bendir á þetta sem rangfærslu. Það er ákaflega mikilvægt að það komi fram að rökstuðningurinn byggist annaðhvort á meðvituðum fölsunum ellegar misskilningi. Það sem er miklu verra er að þegar maður les þetta sér maður að hvarvetna er verið að sáldra efasemdum um það góða starf sem þessi stofnun [[Forseti hringir.]]hefur unnið með því að ýja að því að þar sé um að ræða einhvers konar tvítekningu og að hún sé ekki í takt við utanríkisstefnu Íslands. Það eru engin dæmi um þetta og á hvaða sagnfræðiprófi í hvaða háskóla sem væri hefði þessi greinargerð fallið.
Frú forseti. Já, það sem ég hugsaði þegar ég var að lesa þessa greinargerð var að þetta hefði varla verið talið til góðra verka innan sagnfræðideildar Háskóla Íslands. Flestir hefðu kannski bara gott af því að taka eins og einn kúrs í sagnfræðilegum vinnubrögðum. Það er algjör óþarfi að nefna sama hlutinn þrisvar eins og gert er hér og þar af í einni efnisgrein sem er fyrir neðan allar hellur. Það kemur mér mjög á óvart að sjá hvernig - eða það kemur samt í sjálfu sér ekki á óvart en að sama skapi er einhvern veginn svo ógnvekjandi að horfa í eigin persónu upp á framferði ríkisstjórnarinnar, sérstaklega þegar ég er búin að vera að lesa um aðdraganda og orsakir bankahrunsins á Íslandi. Þar er þetta nefnt, nákvæmlega það að framkvæmdarvaldið hafi verið svo ótrúlega sterkt á þessum tíma. Við erum komin aftur þangað. Við erum komin aftur í gamla Ísland, það gamla Ísland sem ég mótmælti hérna fyrir utan 2008 og 2009, fyrirgefið öll sem voruð hér inni, þannig að það kemur mér mjög á óvart að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem er búinn að vera á þingi jafn lengi og ég er búin að vera til hafi heldur ekki séð jafn illa unna greinargerð og jafn lélegan rökstuðning með frumvarpi til laga. Það er bara þannig.
Frú forseti. Ég beindi því talsvert fyrr í dag til forseta sem þá var á stóli að fara að upplýsa okkur um það hvað stæði til að halda þessari umræðu, mér liggur við að segja vitleysu, áfram. Það er fimmtudagur og þing að ljúka störfum. Samkvæmt venju hefur oft verið tekið tillit til þess að helgi er fram undan og ekki sé fundur mjög langt inn í kvöldið, m.a. vegna landsbyggðarþingmanna og annarra sem kunna að hafa skyldum að gegna og þurfa að leggja í ferðalög annaðhvort í kvöld eða snemma í fyrramálið. Mér finnst mjög tilgangslítið og í raun og veru ósanngjarnt að halda þessari umræðu lengur áfram í ljósi eindreginna óska um að hæstv. utanríkisráðherra komi til umræðunnar. Hann er á fundaflakki með flokksmönnum sínum að sagt er án þess að vera með fjarvist frá Alþingi. Mér finnst ekki ósanngjarnt að tekið sé eitthvert tillit til okkar hinna sem höfum þó verið að rækja okkar þingskyldur og verið á staðnum. Ég er líklega annar maður á mælendaskrá og mér finnst ósanngjarnt að ég þurfi að nota ræðu mína númer tvö áður en [[Forseti hringir.]]hæstv. utanríkisráðherra kemur til umræðunnar þannig að ég geti spurt hann í þeirri ræðu, tíu mínútna ræðu. Ef ég verð að halda hana að honum fjarstöddum er verið að takmarka rétt minn [[Forseti hringir.]]til þess að eiga orðastað við ráðherrann nær loksins hann kemur.
Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Það er forkastanlegt að við skulum vera hér fyrir nálega tómum þingsal að ræða þetta mál núna þegar klukkan er langt gengin í sjö. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór ágætlega yfir það fyrr í dag að hæstv. ráðherra hefði verið í lófa lagið að koma hér til fundar á milli þeirra tveggja funda sem hann er bókaður á hjá Framsóknarflokknum hefði hann haft einhvern áhuga á því að taka þátt í umræðunni, eiga við okkur orðastað og svara spurningum þingmanna. Hæstv. ráðherra kýs greinileg að forgangsraða tíma sínum með allt öðrum hætti. Ég vil því taka undir það að mér finnst algjörlega forkastanlegt að við hv. þingmenn séum látin eyða ræðutíma okkar í að tala út í tómið þar sem [[Forseti hringir.]]ráðherrann er ekki hérna. Þess vegna á að sjálfsögðu að fresta fundi nú þegar og [[Forseti hringir.]]hefði átt að vera búið að gera fyrir allnokkru síðan í dag.
Hæstv. forseti. Það er akkúrat þetta atriði sem er búið að margtala um í allan dag, furðuleg fjarvera hæstv. ráðherra frá þessu máli. Eins og ég hef sagt þá má í raun skilja vel að hann vilji ekkert vera hér og hlusta á þessi andmæli eða þurfa að standa fyrir svörum fyrir þetta alvonda mál, eitt versta mál sem ég held að hafi komið til þingsins. Svör hæstv. ráðherra við spurningu starfsmanna Þróunarsamvinnustofnunar Íslands segja allt sem segja þarf eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur margtekið fram um það hvernig svarað var í nefndinni. Ég tek líka undir það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði um áðan. Hann er þar næstur á mælendaskrá og hefur tíu mínútur og vill leggja spurningar fyrir ráðherrann en ráðherrann er ekki til svara. Hv. þingmaður þarf þá að eyða þessum tíu mínútum sínum við að tala um þetta árans mál, ráðherrann svarar ekki [[Forseti hringir.]]og eftir það er ræðutíminn fimm mínútur. Það er þinginu ekki samboðið, [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti, að utanríkisráðherra skuli hunsa þingið svona eins og hann gerir. Ég tek [[Forseti hringir.]]undir það að þessu sinni þótt ég geri það sjaldan, virðulegi forseti, að ég held að nú sé komið að lokum þessa dags og það besta sem gert væri núna væri [[Forseti hringir.]]að taka málið af dagskrá og slíta fundi.
Frú forseti. Það er fullkomlega eðlilegt að þingmenn stjórnarandstöðunnar vilji fá að eiga orðastað við hæstv. utanríkisráðherra áður en þessari umræðu lýkur. Það að menn skuli ekki gefa kost á því undirstrikar það sem við höfum verið að segja, a.m.k. ég, að hér er pólitísk valdníðsla á ferðinni. Það sem hér er að gerast er að það hefur verið gerður, svo ég leggi út af orðum hv. þm. Ögmundar Jónassonar, pólitískur skítadíll á millum Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Hæstv. utanríkisráðherra sem hefur engan stuðning fyrir málinu hefur bersýnilega samið um að það fái að komast í gegn. Og við viljum fá að vita það af hans svörum hvað það er sem hann þarf að láta í staðinn. Hitt liggur algjörlega ljóst fyrir að það er Þróunarsamvinnustofnun, fullkomlega að ósekju, sem er fórnarlamb þessa skítadíls. Það á að leggja þá stofnun niður þótt hún hafi hvarvetna hlotið afburðalof innan lands sem utan. [[Forseti hringir.]]Það er sanngjarnt, svo ekki sé meira sagt, að hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]láti af ferðalögum sínum á millum framsóknarfélaga víðs vegar um landið og komi [[Forseti hringir.]]hingað til þess að sinna störfum sínum og eigi orðastað við Alþingi og standi fyrir máli sínu.
Virðulegi forseti. Fyrst þegar ég kom hingað inn þegar þetta mál var rætt þá spurði ég: Til hvers erum við hérna eiginlega? Það var einmitt í fundarstjórn forseta, gott ef ekki á fimmtudegi, af því að hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson lét ekki sjá sig í þingsal. Mér þykir leitt að sjá hvernig farið er fyrir íslensku þingræði þegar ráðherrar sjá sér ekki einu sinni fært að eiga rökræður við þingið. Það er rökþrota maður sem þorir ekki að mæta á vettvang þar sem umræður eiga sér stað. Það er ekkert annað. Nú er klukkan orðin margt. Ég er orðin svöng og langar til þess að fara að borða. Ég legg til að þingfundi verði slitið þar sem ég held að það muni ekki hafa neitt upp á sig að halda umræðunni áfram, sér í lagi ekki eins og staðan er núna þegar við erum búin að biðja hæstv. utanríkisráðherra ítrekað um að vera hér til staðar og fáum ekkert svar.
Forseti. Það liggur nú fyrir þegar klukkan er að verða sjö að þessari umræðu lýkur ekki í dag miðað við það hvernig mælendaskráin lítur út þannig að það lítur út fyrir að þessi umræða haldi áfram í næstu viku. Við höfum ítrekað óskað eftir viðveru hæstv. ráðherra við umræðuna. Ég hef fullyrt það héðan úr ræðustól að þessari umræðu verður ekki lokið öðruvísi en að við náum að eiga orðastað við ráðherra. Það væri ágætt, forseti, svona upp á það að sjá fyrir sér hvernig næstu mánuðir og missiri í þinghaldinu koma til með að líta út, að vita hvort hæstv. ráðherra sé væntanlegur til þingfundar sem honum ber samkvæmt þingsköpum á þriðjudaginn eða miðvikudaginn eða fimmtudaginn í næstu viku, því vísast þurfum við að stilla okkar umræðu af með hliðsjón af áformum hæstv. ráðherra.
Hæstv. forseti. Þetta er nú að verða hálfleiðigjarnt. Ég held okkur öllum sem hér erum fyndist tíma okkar betur varið að ræða önnur mál sem eru á dagskrá þingsins, svo sem samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sem er næsta mál á dagskrá. Ég fyrir mitt leyti er hér fyrst og fremst til að þæfa þetta mál. Ég er með öðrum orðum í málþófi sem kallað er og ég skammast mín ekki fyrir það. Hvers vegna vil ég þæfa málið? Ég vil skjóta því á frest þar til við höfum fengið því framgengt að hæstv. utanríkisráðherra komi til umræðunnar þannig að hún geti orðið málefnaleg og gefandi. Út á það gengur þessi viðleitni okkar. Við gætum alveg verið hér fram eftir kvöldi og fram eftir næstu viku að ræða þetta mál, en við ætlum að fá þessu framgengt. Við sættum okkur ekki við aðra niðurstöðu til að fá málefnalega og góða umræðu um málið. Ég spái [[Forseti hringir.]]því að ef það gerðist að ráðherrann kæmi hér til umræðunnar þá mundi hún styttast til mikilla muna.
Frú forseti. Samkvæmt áreiðanlegum heimildum þá var hæstv. utanríkisráðherra á fundi á Ísafirði í gærkvöldi og það eru sömuleiðis taldar áreiðanlegar heimildir að hann ætli að vera á fundi með flokksfélögum sínum á Sauðárkróki í kvöld. [[Gripið fram í: Ekkert endilega með flokksfélögum.]]- Það mæta örugglega engir aðrir. [[Gripið fram í.]]Fyrri vélin frá Ísafirði, kemur í bæinn um tíu, hálfellefu að morgni og þó að ráðherrann ætli að ná fundi á Sauðárkróki segjum kl. átta í kvöld þá hefði honum nægt að leggja af stað um hálffimm, fimm, til þess. Hæstv. utanríkisráðherra hefði með öðrum hefði getað verið hér í þinginu, orðið við beiðni þar um, frá því svona klukkan ellefu í morgun og til fjögur, hálffimm. Hann kaus að gera það ekki. Hann forsmánar þingið. Hann veit af óskum um að hann komi hér og standi fyrir máli sínu. Hann vill ekki og reynir ekki að hjálpa sínu eigin máli. Hann hunsar þingið. Þá á þingið engan annan kost en að kenna ráðherranum mannasiði, hætta umræðum um þetta mál og hefja þær ekki fyrr en hæstv. utanríkisráðherra er mættur í stólinn sinn. Það legg ég til að forseti fari að gera.
Virðulegi forseti. Hér er mál í 2. umr. um Þróunarsamvinnustofnun, mál sem er hér að koma í annað skipti, var líka á síðasta löggjafarþingi, fór þá í gegnum 1. umr. í utanríkismálanefnd, afgreitt þaðan, líka afgreitt nú með meiri hluta atkvæða úr utanríkismálanefnd. Hér hafa verið fulltrúar úr utanríkismálanefnd að fylgja málinu eftir í þingsal, þeir hafa fylgst með umræðum. Virðulegi forseti. Það er svo að ráðherrar koma hér til 1. umr., svo er þingið með málið á sinni könnu. Hér hefur verið talað um að ekki sé meirihlutastuðningur við málið, að ekki sé meiri hluti fyrir málinu. Þegar þetta mál kemst til atkvæðagreiðslu kemur í ljós hvort meiri hluti er fyrir því. Mér þykja þetta skemmtilegar ræður sem hér eru fluttar og hef fylgst með þeim af kostgæfni hér í dag. Ég vil bara segja að á meðan svo margir þurfa að tjá sig um málið þá mun ekki standa á þeim sem hér stendur að vera á þingfundi til kl. 8, 9, 10, 11, jafnvel til 12. Ég vil bara hvetja hæstv. forseta til að halda þessum fundi áfram þannig að við getum fengið fleiri góðar ræður um málið frá stjórnarandstöðunni.
Frú forseti. Mér er mikið í mun að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason skemmti sér. Ef það er svo að ræður mínar gera hann léttari í lundu en endranær þá er ég reiðubúinn til að halda hér margar og langar ræður. Hitt er það að ef ég horfi á hagsmuni Alþingis og lýðveldisins Íslands þá sé ég að það eru mörg mál hér sem bíða afgreiðslu þrátt fyrir þá hörðu gagnrýni sem komið hefur fram á ríkisstjórnina, m.a. af hálfu formanns fjárlaganefndar. Ég tel að tíma okkar væri miklu betur varið í að ræða þau. En hitt liggur fyrir að stjórnarandstaðan hefur ákveðinn rétt. Hún vill fá svör. Hún hefur ekki fengið þau. Ég tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Hér mun ekki létta ræðum fyrr en hæstv. utanríkisráðherra sýpur í sig kjark en ekki bara hveljur og kemur hingað til fundar og svarar spurningum og upplýsir til að mynda um þann skítadíl sem hann hefur gert við Sjálfstæðisflokkinn og hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur með mjög ítarlegum hætti gert hér að umræðuefni.
Hæstv. forseti. Af því hv. þingmaður og formaður þingflokks Framsóknarflokksins Ásmundur Einar Daðason talar um að nefndarmenn í utanríkismálanefnd hafi setið og hlustað á umræður þá er það bara alls ekki rétt. [[Gripið fram í: Jú.]]Nei. Hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir er bara einn af nefndarmönnum, en það eru sex frá stjórnarmeirihlutanum og fimm hafa ekki sést hérna í dag fyrir utan hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur sem hefur verið hér af og til í dag. Fyrir utan það að hæstv. utanríkisráðherra forsmái þingið með því að mæta ekki hér og standa fyrir máli sínu þá vil ég líka gera athugasemd, virðulegi forseti, við málsmeðferðina í utanríkismálanefnd. Umsagnarfresti lauk 14. október, málið var lítillega rætt daginn eftir á fundi og rifið út úr nefndinni 16. október, tveimur dögum eftir að umsagnarfresti lauk. Þetta eru engin vinnubrögð, virðulegi forseti. [[Forseti hringir.]]Það er líka verið að forsmá þingið með þessu. Þetta er okkur ekki til framdráttar. Virðulegi forseti. [[Forseti hringir.]]Þetta eru vonlaus vinnubrögð.
Hæstv. forseti. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, formaður þingflokks Framsóknarflokksins rakti feril málsins stofnanalega og sagði að við skyldum bíða þess að greidd yrðu atkvæði um þetta mál, þá kæmi fram raunverulegur vilji manna. Ætli það? Það er nú það sem ég efast um. Þar kemur að hrossakaupunum sem Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hafa gert sín í milli, annars vegar um að veita brautargengi óskabarni Sjálfstæðisflokksins, frumvarpi um opinber fjármál [[Gripið fram í.]]sem er þyrnir í auga - ég styð það ekki, alls ekki, - margra framsóknarþingmanna, það veit ég, og hins vegar frumvarpi um Þróunarsamvinnustofnun sem mörgum sjálfstæðismönnum er þyrnir í auga, þeir styðja ekki, sumir andvígir. En ég óttast að við atkvæðagreiðsluna [[Forseti hringir.]]komi hinn raunverulegi vilji þingmanna ekki í ljós. Og við erum að kalla eftir því [[Forseti hringir.]]að hann komi í ljós við umræðu um málið.
Virðulegur forseti. Ég held að nú sé löngu kominn tími til eins og ég hef sagt í umræðunni áður í dag að menn gangi til atkvæða í þessu máli. Ég held að það sé alveg sama hversu oft því er haldið fram með ósanngjörnum og ósönnum hætti að málið hafi verið rifið út úr utanríkismálanefnd, það er rangt. Málið hefur verið rætt í 30 klukkustundir, mál sem er óbreytt frá síðasta þingi, það hefur verið rætt í 30 klukkustundir samtals í þessum sal. Það var rætt á tólf fundum utanríkismálanefndar og í bæði skiptin þegar málið hefur verið til umræðu hér á hvoru þingi fyrir sig hefur málið verið afgreitt með meiri hluta nefndarinnar út úr nefndinni. Þannig að allt tal um að ekki sé meiri hluti fyrir málinu og það hafi verið rifið út úr nefndinni er rangt. Menn eiga að gangast við því eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur þó hugrekki til að gera að viðurkenna að hér er bara á ferðinni gamaldags málþóf og ekkert annað. Menn eru að reyna að þæfa málið og halda síðan fram einhverjum samsæriskenningum um hrossakaup og að fyrir málinu sé ekki meiri hluti. Ef stjórnarandstaðan [[Forseti hringir.]]er sannfærð um að fyrir málinu sé ekki meiri hluti þá hljóta menn að vera alveg til í atkvæðagreiðslu um málið, þá hljóta menn að vilja ganga til þess verkefnis ef ekki er [[Forseti hringir.]]meiri hluti fyrir því. Við skulum láta á það reyna. En allt þetta tal, virðulegur forseti, sem endalaust [[Forseti hringir.]]hefur verið klifað hér á um að málið hafi verið rifið út úr nefndinni er ekki rétt.
Við erum að tala um sannfæringu fyrir málinu.
Forseti. Enn á ný kem ég hér til þess að vekja athygli hv. þm. Kristjáns L. Möller á viðveru minni hér. Ég vissi bara ekki að ég væri svona torséður, en ég er varamaður í utanríkismálanefnd og einn af þeim sem standa að því nefndaráliti sem kynnt var fyrir allnokkrum dögum síðan. Ég vildi bara ánýja það að það er enginn flótti í því liði sem stendur að nefndarálitinu eða að þessu máli. En hins vegar skil ég það að gamlir hrossakaupmenn sem hér stunduðu stjórnarmyndunarviðræður á hverjum degi allt síðasta kjörtímabil þykist finna einhverja lykt, en hún er ekki til af þessu máli. Þetta mál er gott og það er mjög brýnt að við afgreiðum það sem fyrst.
Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan að auðvitað göngum við út frá því hér í þessum sal að menn greiði atkvæði samkvæmt sinni sannfæringu, skárra væri það, rétt eins og þeir afgreiða mál út úr nefndum. Menn tala um mikil hrossakaup. Það er bara ekki svo hjá þessari ríkisstjórn að það séu hrossakaup í málum eins og lýst var hér á síðasta kjörtímabili. Það er auðvitað þannig að þegar menn koma hingað upp og lýsa hrossakaupum þá hlýtur það að vera byggt á þeirri reynslu sem var á síðasta kjörtímabili. Um það var rituð heil metsölubók fyrir jólin, held ég, fyrir tveimur eða þremur árum af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Málið er auðvitað það að hér er búið að búa til risastóran úlfalda úr pínulítilli mýflugu. Og staðreyndin er sú að vel væri hægt að koma þessu máli til atkvæðagreiðslu ef stjórnarandstaðan væri ekki í andsvörum við sjálfa sig. Það er fullkomlega eðlilegt, eins og hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir kom inn á, að fara að klára þessa umræðu sem fyrst og koma málinu til atkvæðagreiðslu þannig að menn geti samkvæmt eigin sannfæringu greitt atkvæði í þessu máli. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Ég vil bara segja það aftur, af því að menn tala um að það þurfi að tala mikið [[Forseti hringir.]]og að mörg mál séu fram undan, þá vil ég enn og aftur hvetja til þess að þessum fundi verði fram haldið og jafnvel verði settur á fundur á morgun og á laugardaginn til þess að ræða þetta góða mál.
Frú forseti. Ég verð að mótmæla því fyrir mitt leyti að hér sé verið að gera úlfalda úr mýflugu í þessu máli, því í mínum huga er þetta alveg gríðarlega stórt og mikilvægt mál, þ.e. mikilvægt í slæmri merkingu, vegna þess að fyrirkomulag þróunarsamvinnu skiptir afar miklu máli í þeirri heimspólitík sem við horfum upp á í dag. Það skiptir gríðarlega miklu máli hvernig ein af ríkustu þjóðum í heimi ráðstafar peningum í þróunarsamvinnu til fátækustu ríkja heims og ef það lítur svo út að verið sé að slá af faglegum kröfum af okkar hálfu og hægt sé að fara að láta einhverja aðra hagsmuni en þá sem þjóna best fátækum [[Forseti hringir.]]ríkjum ráða för, þá er það risamál.
Frú forseti. Eins og líklega hefur ekki farið fram hjá neinum sem fylgst hafa með þessum umræðum um þetta mál í dag, hvort sem er í þingsal eða utan úr bæ, þá er mér ansi heitt í hamsi og ég hef sterkar skoðanir á því hvernig ríkar þjóðir, og þar með Ísland sem ein af ríkustu þjóðum heims, haga þróunarsamvinnu sinni. Mér finnst að með því frumvarpi sem við ræðum hér um að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður og færa alla starfsemina inn í ráðuneytið séum við að fara í ranga átt og þess vegna var það svo að mér vannst hreinlega ekki tími til í ræðu minni fyrr í dag að fara í gegnum alla þá punkta sem brenna á mér og mig langar að koma að í þessari umræðu. Ég ætla því í þessari annarri ræðu minni að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið fyrr í dag. Ég var þar stödd í ræðu minni að á fundum hv. utanríkismálanefndar hefur ítrekað komið fram ótti við að sú kunnátta og fagþekking á því hvernig standa skuli vel að þróunarsamvinnu, kunnátta sem er byggð upp í hinni sérhæfðu stofnun, Þróunarsamvinnustofnun, glatist með því að leggja stofnunina niður og flytja öll störfin inn í ráðuneytið. Bent hefur verið á að störf Þróunarsamvinnustofnunar kalli á það að starfsmenn hafi sérhæfingu en ráðuneytin starfi með allt öðrum hætti þar sem vinnan þar byggi meira á því að starfsmennirnir hafi almenna og breiðari þekkingu á málaflokkum. Við það bætist að starfsmenn í utanríkisþjónustunni eru flutningsskyldir sem þýðir að þeir færast á milli skrifstofa, þeir færast á milli fagsviða, þeir færast á milli starfsstöðva og þeir hafa því ekki sama svigrúm og starfsmenn fagstofnunar til að safna upp reynslu og þekkingu á því hvernig vinna eigi sem best í þróunarsamvinnu. Þess vegna er sú hætta fyrir hendi að sú þekking sem byggst hefur upp í Þróunarsamvinnustofnun, sem ég tel mjög dýrmæta, glatist við þá breytingu sem lögð er til með frumvarpinu. Raunar má lesa það úr fjölmörgum umsögnum sem málið hefur fengið sem og jafningjarýni DAC að allir bera starfi Þróunarsamvinnustofnunar mjög jákvætt vitni og telja að það sé til fyrirmyndar hvernig unnið er þar þó svo að fjármagnið sem stofnunin hefur úr að spila mætti vera meira. Einnig hefur verið bent á að sex sinnum hefur verið gerð atlaga að því af embættismönnum á síðustu 20 árum að fara í þá vegferð að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður og láta utanríkisráðuneytið taka alfarið við málinu. Mér sýnist því miður af umræðunni og stemningunni hér að nú kunni þetta að takast. Mér finnst það alveg hræðilegt og þess vegna stend ég hér í minni annarri ræðu og útiloka ekki að þær verði fleiri þegar hæstv. ráðherra skilar sér vonandi einhvern tímann sem fyrst í umræðuna. Jónína Einarsdóttir prófessor sem er einhver helsti sérfræðingur okkar á sviði þróunarmála skrifaði umsögn fyrir hönd félagsvísindasviðs Háskóla Íslands. Hún, einn okkar helsti sérfræðingur, gagnrýnir frumvarpið og þá leið sem þar er lögð til og leggur raunar til að farið verði í þveröfuga átt, þ.e. að Þróunarsamvinnustofnun verði efld í stað þess að hún verði lögð niður. Það er hálfkostulegt finnst mér að standa hér í ræðustól og vísa í að þetta sé sama niðurstaða og fyrrverandi þingmaður og ráðherra, Davíð Oddsson, komst að, en ég hef kannski í gegnum tíðina sjaldan staðið mig að að vera sammála honum. En lengi er von á einum og hér er ég bara alveg sammála og þetta er víst það sama og Davíð Oddsson lagði til á sínum tíma, eða var niðurstaða hans, að það ætti ekki að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður heldur útvíkka verksvið stofnunarinnar og fela henni að annast áfram bæði tvíhliða og marghliða þróunarsamvinnu í umboði ráðherra. Mér finnst vel koma til greina að fara þá leið. En miðað við hvar við erum stödd í dag og við vitum að það er von á jafningjarýni DAC eftir ekkert svo langan tíma þá ættum við að staldra við og bíða þangað til að sú rýni liggur fyrir. Það sem mér finnst að við ættum að gera þangað til í málefnum sem lúta að þróunarsamvinnu er að einbeita okkur að því að finna leiðir til þess að hækka framlagið og ná hlutfallinu upp í 0,7% sem mælt er með að ríkar og þróaðar þjóðir leggi af vergri landsframleiðslu sinni í þróunarsamvinnu og tosa það upp úr um það bil 0,21–0,22 eða 0,23% eins og það er núna. Það ætti sem sagt að vera það sem við einbeittum okkur að núna. Bíðum eftir skýrslunni og sjáum svo til, þó svo að mér finnist þessi hugmynd Jónínu Einarsdóttur og Davíðs Oddssonar sem ég vísaði í vera um margt spennandi. Ég vil segja það aftur að í mínum huga er þróunarsamvinna risamál í þeim heimi sem við sjáum í gegnum sjónvarpið okkar á hverjum degi þar sem fólk flýr unnvörpum örbirgð, mjög margir auðvitað stríðsátök, en einnig eru margir að flýja fátækt. Þjóðir Evrópu hafa áhyggjur af öllum þeim straumi fólks sem er að koma hingað en með öflugri þróunarsamvinnu er einmitt hægt að hjálpa fólki að byggja upp líf sitt heima fyrir sem ég held að sé það sem langsamlega flestir vilja gera ef þeir fá stuðninginn. Ef hér kemur einhvern tíma að lokum til atkvæðagreiðslu og meiri hluti verður fyrir því að samþykkja þetta frumvarp þá er alveg ljóst af umræðunni sem hefur verið bæði á síðasta þingi og í dag og í gær og verður örugglega áfram eitthvað fram í næstu viku, að það er gríðarlega djúp gjá á milli alla vega meintra stuðningsmanna frumvarpsins og þeirra sem hafa tekið hér til máls og andæft því. Þá langar mig að taka undir tillögu hv. þm. Lárusar Ástmars Hannessonar um að reyna að fá sátt í málinu og fara þá leið sem gafst svo vel fyrir skömmu þegar þingið tók mál sem var mjög mikill ágreiningur um, vann úr því og [[Forseti hringir.]]komst að sameiginlegri niðurstöðu sem allir gátu sæmilega sáttir við unað. Ég vona svo innilega að við berum gæfu til þess að fara þá leið [[Forseti hringir.]]vegna þess að ég held að það sé þróunarsamvinnu til heilla og líka pólitíkinni á Íslandi. Það er einmitt eitt af því sem svo mikið ákall er um að [[Forseti hringir.]]meiri hlutinn keyri ekki mál í gegn í krafti síns meiri hluta heldur leggjum við meira á okkur til að vinna okkur að góðri niðurstöðu.
Frú forseti. Mig langar til að byrja á því að þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir góða yfirferð og það að hún hafi mögulega náð að fara yfir það sem hún vildi sagt hafa í þessu máli. Nú hafa stjórnarliðar komið upp, undir liðnum um fundarstjórn forseta, og sagt að þetta sé gott mál, að þetta sé prýðismál og vilja eindregið að við höldum áfram inn í helgina og fram yfir sunnudag helst til að klára það svo að þetta geti að lokum farið í atkvæðagreiðslu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Ef við ættum að reyna að skoða þetta mál einhvern veginn öðruvísi og skoða það út frá því að það sé jákvætt, að þetta sé gott mál, að verið sé að hagræða, getur hv. þingmaður þá séð einhverjar jákvæðar hliðar á því að færa þetta inn í ráðuneytið? Ég er búin að kynna mér þetta mál tvisvar. Fyrst þegar það var flutt á síðasta þingi þegar ég kom hér inn sem varamaður og aftur núna. Það sem stingur mest í hjarta mitt er að sjá hvernig röksemdafærsla er í greinargerðinni sem dregur aðeins úr trúverðugleika frumvarpsins í heild sinni. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann - svona ef maður setur upp Pollýönnu-gleraugun og lítur á þetta bjartsýnisaugum: Hvað breyttist til hins betra með því að færa þessa stofnun inn í ráðuneytin ef eitthvað? Getur hv. þingmaður fabúlerað með mér til að reyna að komast að jákvæðri niðurstöðu um það hvort og hvernig þetta mundi bæta núverandi fyrirkomulag.
Frú forseti. Það er skemmtileg hugarflugsæfing sem hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir setur mig hér í að reyna að finna jákvæðan flöt á máli sem ég er búin að eyða hálfri klukkustund í, í ræðu í dag, að tala um gallana á, auk ótalinna andsvara og ýmsar umræður um fundarstjórn forseta. Það er hins vegar alveg hárrétt að það er hlutverk okkar þingmanna að kafa ofan í málin og reyna að skoða þau með opnum huga og frá öllum hliðum. Ég tel mig hafa gert það í fullri einlægni og hef eytt drjúgt löngum tíma í að lesa frumvarpið sjálft, umsagnir sem um það hafa borist, nefndarálit meiri hluta hv. utanríkismálanefndar og taka svo þátt í vinnu við að skrifa nefndarálit minni hluta hv. utanríkismálanefndar. Ég hef því eytt talsverðri starfsorku hér, bæði í fyrravetur og á þessu hausti, í þetta mál. Og nei. Ég finn bara ekkert til þess að mæla þessu máli bót. Það er engin hagræðing í því. Fagþekking mun glatast með því. Gegnsæi í málaflokknum minnkar. Við vitum að von er á jafningjarýnisskýrslu frá DAC á næstunni og við getum ekkert nýtt okkur þær upplýsingar sem munu koma þar fram. Hún verður í raun algjörlega ónauðsynleg vegna þess að það verður búið að kúvenda málaflokknum. Nei, því miður. Ég finn bara allt þessu máli til foráttu.
Frú forseti. Það hlýtur að vekja upp spurningar ef við getum ekki fundið einhverja jákvæða hlið á þessu máli. Nú hafa hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans komið og sagt að þetta sé gott mál þó að fólk sem þekkir betur til segi að þetta sé slæmt mál. Það fólk sem búið er að setja sig virkilega vel inn í málin sér sérstaklega galla á því. Mér sýnist ekki að þetta snúist endilega um þróunarsamvinnu sem fag eða sem pólitískan hlut í kerfinu okkar, heldur snýst þetta um það hvernig við deilum með okkur verkum innan þings og utan og hvernig við dreifum valdinu í samfélaginu. Mér þykir því mjög athyglisvert að sjá og heyra að hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir finni málinu allt til foráttu. Mér þykir það mjög alvarlegt og mér þykir eiginlega alvarlegra og mig langar að athuga hvort hv. þingmaður taki ekki undir með mér þegar ég segi að það væri betra ef fólk sem þykir þetta mál prýðisgott gæti komið og spurt af hverju okkur þyki þetta slæmt. Eða þá komið og rökstutt sitt mál, af hverju þetta er gott. Við höfum heyrt að þetta væri gott mál, þetta sé fínt mál. Síðan höfum við líka heyrt að þetta sé slæmt mál. Hafandi lesið greinargerðina með frumvarpinu, hafandi lesið nefndarálitin tvö þá er ég bara sammála hv. þingmanni um að þetta sé arfaslakt mál. Efnislega séð snýst þetta ekki um þróunarsamvinnu. Þetta snýst um valddreifingu og valdþjöppun, gamla Ísland og nýja Ísland, og þetta er spurning um það hvernig við viljum halda um taumana þegar við erum að stjórna ríkishestinum. Mig langar til að spyrja: Hvert er álit [[Forseti hringir.]]hv. þingmanns þegar kemur að því hvernig valddreifingu skuli háttað í samfélaginu?
Frú forseti. Já, það er rétt að því hefur verið fleygt hér úr ræðustóli, aðallega í andsvörum frá hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans, að þetta sé gott mál. En það sem að ég hef ekki ennþá heyrt er með hvaða rökum er þetta gott mál. Það er bara sagt að málið sé gott en það er ekkert verið að gera til að reyna að sannfæra mig um það hvers vegna málið er gott. Ég held að það sé nefnilega alveg rétt að þetta snýst alls ekki um þróunarsamvinnu sem einhvers konar fag eða eitthvað sem við viljum gera vel. Ég held nefnilega einmitt að það sorglega sé að þetta snúist meira um það að hafa ekki áhuga á þróunarsamvinnu. Hv. þingmaður veltir því upp að þetta sé spurning um það hvernig við deilum með okkur verkum. Ég held að þetta sé spurning um svo miklu, miklu meira. Ég held að þetta sé spurning um það hvernig við deilum með okkur gæðum jarðar. Þetta snýst um það hvernig þeir sem eru í valdastöðu, hvernig þeir sem eru í yfirburðarstöðu þegar kemur að ríkidæmi og lífsgæðum, ætla að viðhalda forréttindastöðu sinni á kostnað hinna sem búa við örbirgð og fátækt. Það er það sem mér finnst svo skelfilegt við þetta mál, ef ég á að vera alveg heiðarleg, og ég held að það sé nákvæmlega það sem gerist með þessu máli. Það verður svo miklu auðveldara að fela það hvernig við sem rík þjóð ætlum að viðhalda yfirburðarstöðu okkar, meðal annars vegna þess að gegnsæið minnkar og hin faglega þekking glatast.
Hæstv. forseti. Ég hef ekki, held ég, farið áður í andsvar við hv. þingmann og ég vil þakka henni fyrir þessa ræðu og eins hina ræðuna sem hún flutti um þetta mál. Eins og hennar er von og vísa tók hún vel til varnar gegn þeirri óheillavinnu hæstv. ráðherra að ráðast gegn Þróunarsamvinnustofnun Íslands sem hefur það hlutverk að hjálpa okkar minnstu bræðrum og systrum úti um heim í fátækum löndum. Hér hefur til dæmis komið fram að Þróunarsamvinnustofnun hefur tekist að fá aðrar þjóðir til að leggja heilan milljarð inn í verkefni sem við erum með á okkar könnu með allt of lítið fé þar sem við höfum ekki staðið við alþjóðlegar skuldbindingar og loforð. En hv. þingmaður tekur þar vel til varna eins og hennar var von og vísa. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er líka nýr í utanríkismálum á þessu þingi. Ég tek eftir því, vegna þess að ég skoða fundargerðir nefnda þegar ég kynni mér mál, að málið var sent út til umsagnar 24. september með frest til 14. október. Þann 15. október er málið tekið fyrir og rætt. Þar má meðal annars lesa - og ég tek það fram að hv. formaður nefndarinnar Hann Birna Kristjánsdóttir boðaði forföll á þeim fundi þannig að hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir stjórnaði fundi - bókað eftir beiðni frá minni hlutanum um gestakomur með leyfi forseta: „Formaður varð við beiðninni og boðaði jafnframt að málið yrði afgreitt úr nefnd á þeim fundi“ - en sá fundur var boðaður daginn eftir. Ég hef aldrei séð svona áður. [[Forseti hringir.]]Ég hef aldrei séð það að ekki sé orðið við óskum þingmanna um gesti og að því sé ekki gefinn góður tími. Því er það spurning mín til hv. þingmanns: Hefur hv. þingmaður það á tilfinningunni að þarna hafi einhverjar ordrur verið gefnar um það frá ráðherra til nefndarfólks, samflokksmanns ráðherra í þessu tilfelli, að rífa málið út í hvelli og leyfa engar umræður um það?
Frú forseti. Nú verð ég að viðurkenna það að vegna frekar takmarkaðrar þingreynslu minnar, þetta er annar veturinn minn sem aðalmaður á þingi, þá hef ég ekkert gríðarlega mikla reynslu af því hvað tíðkast í starfi nefnda og hef því kannski svolítið lítið til að bera saman við í þeim efnum. En að því sögðu þá vil ég engu að síður segja að já, mér fannst vera lagt mikið kapp á það að klára málið hratt með vísan til þess að málið hefði fengið mikla og góða umfjöllun í hv. utanríkismálanefnd á síðasta þingi. Ég er ekki í stöðu til að andmæla því. Ég átti hins vegar ekki sæti í nefndinni þá sem aðalmaður, datt inn á nokkra fundi sem varamaður. Ég hefði persónulega gjarnan viljað fá fleiri fundi og hefði getað kafað dýpra ofan í þetta mál. Ég verð að gera þá játningu að ég kem reynslunni ríkari út úr þessu starfi og mun efalaust bera mig öðruvísi að við nefndarstörfin því mér finnst þetta hafa verið svolítil eldskírn í því hvernig það er að sitja og vinna í nefnd þegar gríðarlega ólík sjónarmið eru uppi. En svo lengi lærir sem lifir, vonandi, og ég ber enn þá von í brjósti að við getum lent þessu máli farsællega. Ég vil trúa því.
Hæstv. forseti. Þetta svar hv. þingmanns við þeirri spurningu sem ég lagði fram er ansi athyglisvert fyrir Alþingi að hugleiða. Hv. þingmaður er ekki búin að sitja mjög lengi á Alþingi, kom inn sem varamaður fyrir einu eða tveimur þingum síðan, en lýsir hér upplifun sinni í utanríkismálanefnd, hvernig þarna var unnið með þetta mál. Ég vil segja fyrir mitt leyti, með mína þingreynslu, að ég hef verið formaður nefndar og hugsa nú til þess þegar á síðasta kjörtímabili í hv. atvinnuveganefnd komu endalausar beiðnir frá minni hlutanum um gestakomur út af máli tengdu fiskveiðistjórn og veiðileyfagjaldi. Alltaf urðum við við þeim beiðnum. Það voru að vísu stundum sett dálítið ströng tímamörk á það hvernig bæði þingmenn og gestir höguðu sér og allt í lagi með það. Þetta gekk ágætlega fyrir sig. Mér finnst það sem hér er lýst og ég hef gert að umtalsefni með því að lesa fundargerðir og fara yfir dagsetningarnar alveg með eindæmum. Mér er alveg sama og það skiptir ekki máli þó að málið hafi verið til umfjöllunar á síðasta þingi. Hér hefur komið fram að þrír nýir þingmenn tóku sæti í nefndinni, þar á meðal formaður nefndarinnar, gott ef sá hv. þingmaður var ekki að hefja í fyrsta skipti nefndarstörf á Alþingi, ef ég man rétt. Þá hefði mér fundist það betra og faglegra að gera þetta öðruvísi en eins og ég segi rann umsagnarfrestur út 14. október, málið er tekið fyrir 15. október og varaformaðurinn boðar það að já, það sé allt í lagi að gestirnir komi en málið verði samt tekið út daginn eftir. [[Forseti hringir.]]Alveg sama hvað gestirnir segja, alveg sama hvað hefði komið fram í umræðum þingmanna og spurningum og svörum gestanna og hvort eitthvað þyrfti að fara betur yfir. [[Forseti hringir.]]Ég nefni sem dæmi að mér sýnist og ég get ekki fundið það í fundargerðum að fulltrúar Alþýðusambands Íslands sem gera miklar athugasemdir við frumvarpið [[Forseti hringir.]]hafi fengið að koma á fund nefndarinnar.
Frú forseti. Undanfarin ár allt frá hruni hefur verið mikið ákall um það frá íslensku samfélagi að Alþingi vinni með öðrum hætti og ég held að þau vinnubrögð sem hér eru stunduð séu meginástæðan fyrir því hversu lítið traust margir bera til þessarar þó mikilvægu stofnunar. Ég held að það skýrist að hluta til af þeirri átakamenningu sem hér hefur fengið að ríkja allt of lengi og verður svo gríðarlega ljós í málum þar sem skoðanir eru svona skiptar. Það er ekkert bara hér í þingsal heldur litar það auðvitað störf í nefndum þingsins. Ég held að allir þingmenn sem hér sitja þurfi að líta í eigin barm hvað þetta varðar. Mér finnst það hafa verið sérstaklega áberandi að nýrri þingmenn hafi bent á þetta, þeim bregður svolítið við að koma inn í þennan átakakúltúr. Auðvitað hafa þingmenn sem hafa mikla þingreynslu líka bent á þetta en það er kannski svolítið sláandi þegar maður kemur inn á þennan vinnustað að verða vitni að þessu því að ég held að við berum öll lýðræðið og hina lýðræðislegu umræðuhefð fyrir brjósti. Ég held að við viljum öll komast út úr því að afgreiða mál sem mjög miklar deilur eru um bara með einföldum meiri hluta því að ég held að við vitum það öll að lýðræðið er svo miklu, miklu [[Forseti hringir.]]meira en það að einfaldur meiri hluti valti yfir minni hlutann.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé það langt liðið á daginn að þetta sé orðið gott. Ég vil spyrja hæstv. forseta, endurtaka þá spurningu sem ég bar upp áðan um hvort forustu þingsins sé nokkuð ljóst hvað verður með ferðir hæstv. ráðherra í byrjun næstu viku, af því að þá munum við væntanlega halda þessari umræðu áfram. Eru einhver áform um að ráðherrann komi hingað á þriðjudag, miðvikudag, fimmtudag eða þá í þar næstu viku? Eða hvernig eru plönin? Ég sé að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason er hér og getur væntanlega svarað því. En vegna þess að hér hefur verið talað um að þingið sé í átakafarvegi þá vil ég segja að við eigum dæmi um mál þar sem hefur tekist að snúa málum úr átakafarvegi í uppbyggilegan og góðan farveg. Ég vil nefna til að mynda náttúruverndarlög, þar sem undir forustu hv. þm. Höskuldar Þórs Þórhallssonar var leitt í jörðu undir þverpólitísku flaggi og var okkur öllum til sóma. Hægt er að vinna svona [[Forseti hringir.]]og ég vil brýna hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur sem stundum hefur talað fyrir nýjum stjórnmálum að gera það núna.
Frú forseti. Ég er næstur á mælendaskrá. Ég er í þeim hópi sem hefur ítrekað bæði í gær og í dag óskað eftir nærveru hæstv. utanríkisráðherra til að hægt sé að fylgja eftir spurningum til hans, knýja á um svör og reyna að knýja á um það að hæstv. ráðherra færi einhver rök fyrir máli sínu. Ég segi það alveg hispurslaust, mér er ekki skemmt ef á að knýja mig til þess að flytja mína seinni ræðu, aðalræðu í þessari umræðu, hafandi borið fram þessar óskir, án þess að hæstv. ráðherra sé til staðar. Mér er ekki skemmt, frú forseti. Ég tel að með því sé verið að fótumtroða rétt minn sem þingmanns til þess að eiga orðastað við ráðherra málaflokksins. Ég gef ekkert fyrir einhverja nýmóðins útskýringar á því að ráðherrar hafi engum skyldum að gegna gagnvart þinginu öðrum en að reka inn nefið til að mæla fyrir frumvörpum. Það er ekki þannig. Mér var kennt það sem ungum ráðherra á hinni öldinni, fyrir 27 árum, að ein af ríkustu starfsskyldum ráðherra væri að sýna Alþingi virðingu og mæta þar og svara fyrir sín mál. Það væri [[Forseti hringir.]]þingræði í þessu landi. Ég gef ekkert fyrir svona útskýringar. [[Forseti hringir.]]Ég krefst þess að umræðunni verði frestað áður en ég þarf að halda mína seinni ræðu [[Forseti hringir.]]og að ég verði ekki látinn halda hana fyrr en ráðherrann er í salnum.
Frú forseti. Ég get ekki annað en tekið undir kröfu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Mér finnst það ekki ná nokkurri átt eftir að hv. þingmaður hefur haldið hér langa ræðu fyrr í umræðunni, komið margsinnis í andsvör og óskað eftir því að fá hæstv. ráðherra hingað í salinn til að geta beint til hans spurningum sem varða eðli og inntak þessa máls. Mér finnst ósk hv. þingmanns fullkomlega eðlileg. Það er ekki hægt að láta hann tala hér undir kvöld á meðan hæstv. ráðherra er víðs fjarri að leika sér með félögum sínum í Famsóknarflokknum. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir óskaði sér þess að málið yrði í vörslu og forsjá umhverfisnefndar. Ég skil það vel. Staðreyndin er sú að þar unnu menn vel að því að reyna að ná sátt um þetta mál. Ég tek hins vegar ekki undir þá ósk hennar að hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir taki einhverjum sérstökum sáttatökum á þessum málum. [[Forseti hringir.]]Það er rétt að það komi algerlega skýrt fram að vinnubrögð hv. formanns utanríkismálanefndar og varaformanns hennar, [[Forseti hringir.]]þær stöllur tvær Hanna Birna Kristjánsdóttir og Silja Dögg Gunnarsdóttir, voru [[Forseti hringir.]]tuddalegustu vinnubrögð sem ég hef upplifað á Alþingi Íslendinga.
Virðulegi forseti. Það er náttúrlega algjörlega forkastanlegt að hæstv. ráðherra sjái sér ekki fært að vera hérna. Ég sé ekki betur, og mér þykir leitt að heyra af hv. samstarfsmönnum mínum, að svona vinnubrögð hafi verið stunduð, að mál séu bara rifin úr nefnd sisvona, eða að því er virðist, með eins litlum fyrirvara og hægt er. Svo ekki sé minnst á það að hæstv. utanríkisráðherra sjái sér ekki fært að vera hérna. Það minnir mig helst á ljóðið eftir Valdimar Hólm Hallstað, með leyfi forseta: Þig sem í fjarlægð fjöllin bak við dvelur og fagrar vonir tengdir líf mitt við, minn hugur þráir, hjartað ákaft saknar, er horfnum stundum ljúfum dvel ég hjá. Heyrirðu ei, þig hjartað kallar á? Heyrirðu ei storm er kveðju mína ber? Þú fagra minning eftir skildir eina, sem aldrei gleymist meðan lífs ég er.
Syngja það, syngja það.
Það væri gott ef hæstv. ráðherra mundi sjá sér fært að mæta hérna svo við gætum átt góðar minningar saman um þetta mál.
Hæstv. forseti. Ég hefði helst viljað ljúka þingfundinum á þessum ljóðalestri. Ég ætla þá ekki að gera annað en að þakka fyrir daginn vegna þess að ég held að sýnt sé að hér verði ekki fluttar fleiri ræður í dag í þessu máli einfaldlega vegna þess að annað væri mjög gróf ögrun við stjórnarandstöðuna á Alþingi sem einum rómi hefur óskað eftir því að málinu verði skotið á frest þar til við fáum ráðherra í þingsal til að svara ýmsum spurningum sem hér hafa verið bornar upp. Þó að ég sé fullur þakklætis yfir þessum skemmtilega degi, nema síður sé, langar mig til að vekja athygli á því að við hefðum getað varið tíma okkar betur. Hér var 4. dagskrármálið á eftir því sem við ræðum nú, samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Síðan eru þingmál sem fjalla um [[Forseti hringir.]]sameiningu stofnana sem snúa að réttindum starfsfólks og tíma okkar hefði betur verið varið með því að skjóta málinu um Þróunarsamvinnustofnun á frest [[Forseti hringir.]]og taka til hendinni við þau mál.
Hæstv. forseti. Ég kem eiginlega hingað upp til að biðja hv. þm. Þorstein Sæmundsson afsökunar á því að hafa ekki tekið eftir því að hann sat þennan umrædda áttunda fund utanríkismálanefndar þegar málið var rifið út og var þar í forföllum Frosta Sigurjónssonar. Ég hafði ekki veitt því athygli að hv. þingmaður er varamaður í nefndinni og kom sem sagt þarna inn til þess að hægt væri að taka málið út. Ég verð að játa að í umræðunni hefur ekki verið einn nefndarmaður úr nefndinni eða hv. formaður nefndarinnar, Hanna Birna Kristjánsdóttir, heldur hefur varamaður komið af og til upp undir liðnum um fundarstjórn forseta til að lýsa því yfir að sjónarmið hans hafi ekkert breyst hvað varðar þetta ólukkans mál. Hafa skal það sem réttara [[Forseti hringir.]]er, það hafa sem sagt verið hér af og til tveir þingmenn úr utanríkismálanefnd til að vakta þetta mál en við sökum þess einn að hæstv. [[Forseti hringir.]]ráðherra skuli ekki hafa séð sóma sinn í því að vera hér til andsvara fyrir þetta árans mál, þetta [[Forseti hringir.]]ólukkans mál.
Frú forseti. Í allan dag hefur einungis einn maður haft kjark og þor til þess að koma hingað til að gera tilraunir til þess að verja hæstv. utanríkisráðherra. Nú vill svo til að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason svífur eins og fiðrildi um þingið, en meira að segja hann leggur ekki lengur í það að koma hingað til þess að verja fjarveru ráðherra síns - meira að segja honum er svo siginn larður að hann hímir frekar í afkimum í þinghúsinu en að koma og gera veikburða tilraun til þess að verja það að hæstv. ráðherra er ekki staddur hér og hefur enga burði sýnt til þess að koma hingað og verja sinn málstað. Ég ítreka það aftur, eins og fjöldi þingmanna hefur gert hér í dag, að þessari umræðu verður ekki lokið nema hæstv. utanríkisráðherra komi til fundarins. Það liggur algjörlega ljóst fyrir, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur sagt og fleiri tekið undir með honum, [[Forseti hringir.]]að jafnvel þó við þurfum að vera hérna þangað til í mars þá verður þessari umræðu ekki lokið nema hæstv. utanríkisráðherra komi og standi fyrir máli sínu og [[Forseti hringir.]]upplýsi um þá pólitísku skítadíla sem menn hafa fullyrt að hann hafi gert til þess að reyna að [[Forseti hringir.]]þröngva þessu máli með pólitískri valdníðslu í gegnum þingið.
Forseti. Ég held það liggi fyrir að þessi fundur sé á enda runninn. Mig langar að beina þeirri ráðgjöf til ríkisstjórnarflokkanna, Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, að nota nú tímann vel, föstudag, laugardag og sunnudag, áður en þingið kemur aftur saman, til þess að horfast í augu við að hér er allt í steik. Samskipti Alþingis og framkvæmdarvaldsins eru í uppnámi. Hér liggur fyrir að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar, virðist hafa yfirtekið dagskrárvald og stjórn á starfsáætlun þingsins. Þetta þarf að ræða. Kannski þarf að fara yfir stjórnskipan landsins. Kannski þurfa bara forustumenn stjórnarflokkanna að setjast yfir það hver stjórnskipan landsins er, fara yfir þingsköp, fara yfir kjarnann í íslensku samfélagi, átta sig á því að þessi vinnubrögð og þessi nálgun og þessi hegðun gagnvart Alþingi gengur ekki upp. Ég hvet hv. þm. Ásmund Einar Daðason, og aðra þá [[Forseti hringir.]]sem eru hér unnendur lýðræðis og góðra samskipta, að halda góða samráðsfundi yfir helgina og fara yfir þessi grundvallaratriði.
Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér hljóðs hér fyrir stundu og ætlaði að vera á jákvæðum nótum og þakka fyrir daginn. Ég gerði ráð fyrir að síðasta ræðan í þessu máli í þessari lotu hefði þegar verið flutt. En ég er þó með einhverjar efasemdir í mínu hjarta. Mér finnst, áður en lengra er haldið, við eiga rétt á því að fá að heyra úr munni hæstv. forseta hver áform forsetans eru í þessu efni. Hér er fólk að kveða sér hljóðs um fundarstjórn forseta og á rétt á að fá að vita hvað vakir fyrir forseta, hvort ætlunin sé að halda umræðunni áfram. Þá hef ég trú á að einhverjir mundu vilja kveða sér hljóðs og hafa eitthvað um það að segja. En mér finnst við eiga rétt á að heyra frá hæstv. forseta hvaða áform forsetinn hefur um þetta.
Forseti hyggst fresta umræðu.