Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur en þingsköp kveða á um.
Virðulegi forseti. Hér göngum við til atkvæða um frumvarp til fjáraukalaga. Þess ber að geta að meiri hluti fjárlaganefndar leggur ekki til breytingar við frumvarpið milli 2. og 3. umr. Það kemur því óbreytt til atkvæðagreiðslu af hálfu meiri hlutans og þingskjalið er hér. Frumvarpið þannig breytt liggur frammi á lesstofu og við leggjum til að á því verði ekki gerðar breytingar.
Herra forseti. Minni hluti fjárlaganefndar leggur fram breytingartillögu sem varðar kjör aldraðra og öryrkja. Við gerum það vegna þess að við höfum orðið vör við misskilning í umræðunni hér. Þeir hv. stjórnarþingmenn sem þó hafa tjáð sig um málið halda því fram að með 9,7% hækkun 1. janúar sé afturvirknin á árinu 2015 komin. Staðreyndin er hins vegar sú að lægstu laun á vinnumarkaði hækkuðu um að minnsta kosti 10,9% 1. maí. Munurinn á kjörum lægstu launa á vinnumarkaði og aldraðra og öryrkja er því að minnsta kosti 260 þús. kr. á árinu 2015 og það verður ekki bætt upp með 9,7% hækkun á mánaðarlaunum 1. janúar. Þarna er misskilningur og við gefum hv. stjórnarliðum tækifæri til að endurskoða hug sinn með því að leggja tillöguna fram örlítið breytta.
Herra forseti. Hér eru ekki gerðar breytingar af hálfu stjórnarliða eins og kom fram en við í minni hlutanum gerum svo sannarlega tillögu og aðra atrennu að því að fá bætt úr kjörum aldraðra og öryrkja í þeirri von að stjórnin sjái að sér. Eins og hér var rakið áðan er alveg augljóst að það er mikill skoðanaágreiningur um það hvernig prósentutalan er reiknuð gagnvart öryrkjum og eldri borgurum sem standa ekki jafnfætis eða fá meira í vasann eins og kemur fram í minnisblaði frá fjármálaráðuneytinu. Ég trúi því einlæglega ekki að stjórnarliðar hér í þingsal trúi því að öryrkjar og eldri borgarar fái meira í vasann en lægst launaða fólkið í landinu sem er þó allt of illa launað. Virðulegi þingheimur. Þið hafið hér annað tækifæri.
Virðulegi forseti. Hér hefur þingheimur einmitt tækifæri til að endurskoða hug sinn og breyta rétt. Ég hvet hann til að gera það.
Forseti. Ég átti svo sem ekki von á að þessi tillaga frá minni hlutanum fengi brautargengi á Alþingi. Mér finnst hins vegar mikilvægt að vekja athygli á því að það er dýrt að vera veikur. Það er dýrt að vera öryrki. Mér finnst sorglegt að þjóð sem býr við mikla velmegun geti ekki hlúð að og passað upp á þá borgara sína sem hafa það sem verst og búa við kröppustu kjörin. Mér finnst að við ættum að athuga það vandlega í næstu fjárlögum og jafnvel næstu fjáraukalögum.
Virðulegi forseti. Við erum að fara að greiða atkvæði um fjáraukalögin. Seinna í dag greiðum við atkvæði um fjárlögin. Í fjárlögunum eru verulegar hækkanir á bótum almannatrygginga. Þar með er fylgt kauptryggingunni sem samið var um á almennum vinnumarkaði frá og með 1. janúar 2016. Ég legg áherslu á það og við höfum hugað að því hvernig við getum síðan tryggt að á næstu árum muni bætur áfram fylgja kauptryggingunni á almennum vinnumarkaði. Það er í samræmi við ályktun flokksþings framsóknarmanna. Ég vil líka benda á að breytingartillögur sem hafa komið fram við fjárlögin snúa einmitt að þeim hópum sem hafa minnst á milli handanna. Það er verið að setja 1 milljarð til viðbótar inn í öldrunarþjónustu til að styðja við þá sem eru veikir, eru í heilbrigðiskerfinu og eru aldraðir. Jafnframt er verið að setja verulega fjármuni í þjónustu við fatlað fólk. [[Forseti hringir.]]Að sjálfsögðu erum við síðan að bæta verulega í varðandi stuðning við þá sem hafa minnst milli handa og eru á leigumarkaðnum.
Virðulegi forseti. Hér erum við að gefa stjórnarþingmönnum enn eitt tækifæri til að koma með okkur í þann leiðangur að gera lægstu lífeyrisþegana jafn setta lægstu launum á vinnumarkaði. Það verður ekki gert með því að koma með hækkun 1. janúar, eins og hv. þm. Oddný Harðardóttir fór vandlega yfir. Þar að auki mun strax 1. maí aftur gliðna á milli lægstu launa og greiðslna frá almannatryggingum. Ef menn standa með því sem þeir segja, að þeir vilji raunverulega hag þessara hópa sem bestan, koma þeir með okkur í þennan leiðangur og greiða atkvæði með tillögu okkar. Tillaga ríkisstjórnarinnar hér er að skilja þessa hópa eftir.
Virðulegur forseti. Þriðja árið í röð erum við að greiða atkvæði um fjáraukalög þar sem mörg hundruð milljónum er varið í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Það sýnir að ríkisstjórnin ræður ekki við það verkefni sem blasir við þjóðinni í miklum straumi ferðamanna og þarf þess vegna ár eftir ár að slumpa fjármunum eftir á í þessa uppbyggingu. Það er alveg glatað að menn skuli ekki geta búið til áætlanir, fylgt þeim og gert þetta sómasamlega.
Virðulegi forseti. Það má segja að nú sé ögurstund í stöðu og kjörum öryrkja og aldraðra, þ.e. þegar kjararáð þessara hópa lýkur sínum síðasta fundi. Það er þessi þingfundur sem tekur ákvörðun um hvernig heimilisbókhaldið lítur út á heimilum öryrkja og aldraðra á Íslandi um næstu og þarnæstu mánaðamót, hvernig lítur út með að líta glaðan dag, að geta gefið jólagjafir eða brugðist við uppákomum í daglegu lífi. Þetta er skref í áttina að því að draga úr fátækt á Íslandi og ég skora á stjórnarliða að skoða hug sinn afar vel núna á þessum síðasta þingdegi fyrir jól.
Virðulegi forseti. Við gefum nú stjórnarmeirihlutanum færi á að sjá að sér enn einn ganginn þegar kemur að afturvirkum hækkunum til lífeyrisþega. Við erum búin að heyra ótrúlegar afsakanir úr ranni stjórnarliða við umfjöllun um þetta mál og röngum staðhæfingum er haldið fram æ ofan í æ. Það hefur verið sagt að lífeyrisþegar verði jafn settir um áramót. Það er ekki rétt. Það hefur verið sagt að við hækkun um áramót sé tekið tillit til þess að hækkanir hafi orðið hjá launafólki 1. maí. Það er ekki rétt. Það er engin innstæða fyrir andstöðu stjórnarliða í þessu máli önnur en eindreginn ásetningur þeirra um að lífeyrisþegar eigi að hafa lakari kjör en láglaunafólk. Sá ásetningur hefur verið staðfestur í ræðu hæstv. fjármálaráðherra og hann var staðfestur af formanni fjárlaganefndar hér í umræðu í gær. Það er hið alvarlega sem er að teiknast upp, að við búum við ríkisstjórn sem telur það sjálfstætt markmið að lífeyrisþegar hafi lakari kjör en fólk á lægstu launum. Í því felst pólitísk stefna. Hún er ekki geðfelld, hún er ekki réttlætanleg, hún byggist ekki á neinum rökum en hún hefur komið fram í máli stjórnarliða. Nú gefst öðrum stjórnarliðum, [[Forseti hringir.]]stjórnarþingmönnum öllum, tækifæri á að sýna hvort þeir ætli að vera í því liði eða í því liði sem vill standa vörð um það grundvallarsjónarmið að lífeyrisþegar njóti sama réttar og jafnréttis á við launafólk.
Herra forseti. Margir hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafa látið eins og kjör lífeyrisþega snúist um tilteknar prósentur og litið fram hjá þeim krónum og aurum sem þessir hópar hafa til ráðstöfunar. Það er staðreynd að stórir hópar meðal lífeyrisþega eru með gríðarlega lágar ráðstöfunartekjur, ráðstöfunartekjur undir 200 þús. kr. Það er alveg sama hvað við ræðum um prósentur af þeim upphæðum, þær eru áfram lágar. Það er líka staðreynd að þessir hópar hafa ekki valið sér hlutskipti sitt. Það velur sér ekki nokkur maður það hlutskipti að vera öryrki. Það velur sér enginn það hlutskipti að vera gamall þótt við viljum verða það, en við viljum líka geta lifað mannsæmandi lífi. Tillagan snýst um að þessir hópar fái afturvirkar hækkanir þannig að þeirra líf geti orðið betra. Það er um það sem þetta snýst. Og þó að fjárhæðirnar séu auðvitað háar hef ég oft séð alveg jafn háar fjárhæðir fara um þessa sali [[Forseti hringir.]]með nokkuð léttari hætti. Ég segi já við þessari tillögu, herra forseti.
Virðulegur forseti. Óréttlætið er óréttlátt, það verður seint tekið í sátt. Þessi breytingartillaga er um réttlæti, hún er um það að aldraðir og öryrkjar njóti sömu hækkana afturvirkt og aðrir sem hafa fengið hækkanir í gegnum samninga eða í gegnum kjararáð eins og alþingismenn. Þetta er algjörlega sjálfsagt mál og réttlætismál. Í fjáraukalagafrumvarpinu er gert ráð fyrir ófyrirséðum útgjöldum vegna hækkana í kjarasamningum fyrir ríkið. Það þykir sjálfsagt að setja það í fjáraukann en afturvirkar hækkanir til öryrkja og ellilífeyrisþega þykja ekki sjálfsagðar. Mér finnst það algjörlega óskiljanlegt þannig að ég grátbið þingheim að endurskoða sinn hug.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa sagt að þetta sé spurning um réttlæti. Þetta er spurning um að svara ákalli frá öryrkjum og eldri borgurum sem báðu okkur sem höfum með þessi mál að gera að koma til móts við kröfur þeirra. Þau hafa ekki í nein önnur hús að venda. Þetta er ákall frá fleirum en þeim. Þetta er í rauninni ákall frá þjóðinni. Skoðanakannanir hafa sýnt að yfir 95% þjóðarinnar vilja að þessir hópar standi jafnfætis öðrum þegar kemur að þessum málum. Ég segi eins og aðrir: Ég skora á þingmenn stjórnarflokkanna og ríkisstjórnina að breyta hug sínum í þessu máli og veita þessum hópum slíka afturvirka kjarabót. Það yrðu mjög góð skilaboð inn í samfélagið í dag.
Herra forseti. Lög um almannatryggingar voru sett til að aldraðir og öryrkjar gætu haldið reisn sinni og lifað mannsæmandi lífi. Þau voru ekki sett til að hv. stjórnarliðar gætu nýtt sér lagabókstafinn til að halda þessum hópi fátækustum á Íslandi. Þessi sama hæstv. ríkisstjórn og þeir sömu hv. þingmenn sem hana styðja sem greiða atkvæði gegn afturvirkum hækkunum hér til ellilífeyrisþega og öryrkja greiddu atkvæði með því við síðustu fjárlagagerð að hækka gjöld sem þessir sömu hópar greiða til að ná sér í þjálfun og nýta sér hjálpartæki og skröpuðu með því nokkur hundruð milljónir í ríkissjóð. Það var gert fyrir árið 2015 og núna á að sjá til þess að halda hópnum á enn lakari kjörum.
Herra forseti. Efnahagsbatinn sem ríkisstjórnin gumar töluvert af skilar sér ekki réttlátlega til allra. Stöðugleikinn sem við erum sífellt að ræða um á að snúast um að tryggja öllum mannsæmandi kjör og mannsæmandi líf, hvort heldur er eldri borgurum, öryrkjum eða láglaunafólki. En ríkisstjórnin ætlar að láta þetta fólk sitja eftir enn einu sinni og við stöndum frammi fyrir því að stór hluti þess getur ekki náð endum saman með þá framfærslu sem því er skömmtuð. Ég ætla að vitna í orð forsætisráðherra, með leyfi forseta: „… fjölmargir sem hafa mátt þola óeðlilegar skerðingar, t.d. eldri borgarar og öryrkjar þurfa að fá bót sinna mála. […] Ísland býr yfir nægum auðlindum, framleiðslugetu og þekkingu til að allir geti notið velferðar. Til þess þarf bara skynsemi við stjórn landsins.“ Virðulegi forseti. Hér er ekki verið að sýna skynsemi við stjórn landsins.
Hæstv. forseti. Það er góður gangur í íslensku efnahagslífi sem sést meðal annars í fjáraukalagafrumvarpinu þar sem tekjur ríkisins af viðskiptum með vörur og þjónustu aukast um 6,6 milljarða. Fólk hefur meira handa á milli vegna launahækkana og getur þess vegna leyft sér meira. En við sem erum kjaradómur lífeyrisþega ætlum ekki að leyfa þeim að taka þátt í þessu. Stjórnarmeirihlutinn ætlar ekki að nota þessa 6,6 milljarða sem eru nákvæmlega kostnaðurinn við tillögur okkar um greiðslur aftur í tímann, sambærilegar við þær sem þingmenn fá á kjaraleiðréttingu, til að bæta hag lífeyrisþega. Það að segja að lífeyrisþegar eigi að vera á lægri launum en lægstu laun jafngildir því að taka pólitíska ákvörðun um að skilja fátækustu eldri borgarana og örorkulífeyrisþegana eftir í fátækt og ójöfnuði. [[Forseti hringir.]]Við í stjórnarandstöðunni erum að reyna að koma í veg fyrir þetta og ég hvet þingmenn stjórnarmeirihlutans til að vinna gegn ójöfnuði og samþykkja tillögu okkar.
Forseti. Hér eru greidd atkvæði um það hvort aldraðir og öryrkjar eigi að njóta sömu kjarabóta og annað fólk í landinu. Það er móðgun við allt hugsandi fólk og sérstaklega þó þessa hópa að segja að 9,7% hækkun frá 1. janúar sé afturvirk þegar hér er verið að tala um að það þurfi 10% frá 1. maí 2015. Það er líka móðgun við allt hugsandi fólk, og sérstaklega þessa hópa, að þylja upp einhverja fjárlagaliði sem verða á næsta ári en koma ekki því við sem þetta fólk fær til að lifa af í hverjum mánuði. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Einu sinni var viðkvæðið: Gjör rétt, líð ei órétt. Það er alveg auðséð á atkvæðatöflunni núna að þetta gamla viðkvæði er týnt og tröllum gefið. Nú hafa stjórnarliðar fengið annað tækifæri til að breyta órétti í rétt, með því að aldraðir og öryrkjar fái að njóta sömu kjaraleiðréttinga og aðrir frá sama tíma. Að gefnu tilefni hefur verið minnt á þau loforð sem stjórnarflokkarnir gáfu öldruðum og öryrkjum fyrir síðustu kosningar. Hin rauða atkvæðatafla sýnir svikin og það er átakanlegt upp á að horfa.
Virðulegi forseti. Nú göngum við til atkvæða um mál sem hefur verið í vinnslu þingsins í sex til sjö ár. Tvær ríkisstjórnir hafa komið að þessu máli, tveir stjórnarmeirihlutar. Það er víðtæk sátt um málið og afar ánægjulegt að þetta stefni í að verða að lögum því að þarna er verið að ákvarða hvernig málefnum um opinber fjármál skuli hagað í framtíðinni. Þetta byggist mjög á áætlunargerð til lengri tíma en við þekkjum nú úr fjárlagagerðinni. Það er búið að vera ánægjulegt að fá að leiða þetta starf sem formaður fjárlaganefndar. Ég þakka fjárlaganefnd allri fyrir góða vinnu sem og starfsmönnum nefndarinnar og að auki öllum þeim gestum sem hafa komið fyrir fjárlaganefnd. Málið liggur óbreytt á milli umræðna eins og fyrra mál og meiri hlutinn og minni hlutinn gera ekki breytingartillögur fyrir 3. umr.
Herra forseti. Eins og fram kom í umræðum um þetta mál tel ég að minnsta kosti margt ágætt í því en hins vegar eru á því stórir grundvallargallar og vísa ég þá sérstaklega til 7. gr. og þeirrar hægri sinnuðu efnahagsstefnu sem verður í raun lögfest með því að samþykkja þetta frumvarp. Það er ástæðan fyrir því að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munum ekki styðja málið. Við teljum ekki eðlilegt að með þessum hætti sé pólitísk efnahagsstefna fest í lög og munu þingmenn okkar ýmist sitja hjá við atkvæðagreiðsluna eða leggjast gegn málinu.
Virðulegi forseti. Tekist hefur um þetta mál á undanförnum sex til sjö árum víðtæk samstaða á vettvangi stjórnmálanna og það er mikilvægt því að það þarf að bæta fjárlagagerð á Íslandi, vanda grunninn og tryggja aukinn aga í ríkisfjármálum. Við í Samfylkingunni höfum gert athugasemdir við að tiltekin fjármálaregla sé lögfest með jafn þröngum viðmiðum og gert er í 7. gr. frumvarpsins og lýstum því yfir í atkvæðagreiðslu við 2. umr. að við teljum okkur ekki bundin af þeirri reglu þegar við setjumst í ríkisstjórn. Það er ekki eðlilegt að ríkisstjórnarmeirihluti á einum tíma leggi pólitísk áhersluatriði sín fram í formi fjármálareglu sem allir eiga að vera bundnir af og við áskiljum okkur rétt til breytinga á henni. Við munum hins vegar greiða atkvæði með frumvarpinu að þessum fyrirvara gefnum.
Virðulegur forseti. Þetta frumvarp er í grunninn um betri reglu, agaðri vinnubrögð og langtímahugsun sem er eins og tónlist í eyrum okkar í Bjartri framtíð. Þess vegna styðjum við frumvarpið. Um leið viljum við minna á að það er ekki nóg að setja lög og reglur heldur þarf líka að fara eftir þeim og tileinka sér vinnubrögðin sem frumvarpið kallar eftir. Við höfum gert tilraunir til að aga vinnu við fjárlagagerðina en það hefur sýnt sig aftur til dæmis núna í haust að okkur hefur gengið illa að standa við loforð um bætt vinnubrögð. Það eru ekki stórar breytingar. Þetta eru mjög stórar breytingar þannig að það þarf mikið átak til að standa við þá hugsun sem að baki býr.
Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og óska þjóðinni til hamingju með að við séum hér að lögfesta þetta frumvarp sem verður án nokkurs vafa langstærstu og mikilvægustu lög þessa haustþings. Þetta snýr að aga, langtímahugsun og ábyrgð í ríkisfjármálum og opinberum fjármálum. Það er hins vegar alveg rétt sem hefur komið hér fram, það er ekki nóg að lögfesta, vinnubrögð þurfa að fylgja því sem þarna stendur og það snýr ekki bara að hv. Alþingi heldur líka að fjölmiðlum og öðrum þeim sem um þessi mál fjalla. Miðað við umræðuna sem sló öll met í fjárlagagerðinni núna held ég að við séum langt frá þeim markmiðum sem við leggjum upp með í þessu frumvarpi og nokkuð góð [[Forseti hringir.]]þverpólitísk sátt er um. Betur má ef duga skal, en til hamingju með þessi lög.
Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið í umræðu um þetta mál tel ég það hið mesta óráð, enda runnið undan rifjum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og hugsun hugmyndafræði peningahyggjunnar. Alþingi er sett undir strangt fjármálaeftirlit en minna gefið fyrir mannréttindavinkilinn og lagalegar skuldbindingar í því efni, t.d. lög um réttindi sjúklinga og réttindi húsnæðislauss fólks. Þar verður ekkert eftirlit. Minnist ég þess sem heilbrigðisráðherra sem starfaði undir eftirliti Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að aldrei var ég spurður um áhrif niðurskurðar á heilbrigðisstofnanir landsins, aðeins um mikilvægi niðurskurðar. Sá niðurskurður var ekki fyrst og fremst hugsaður af hálfu AGS til að ná fram jöfnuði í ríkisfjármálum heldur til að minnka umsvif samneyslu í velferðarsamfélagi og gera það til frambúðar. Þetta er í anda Viðskiptaráðs Íslands enda verður þar á bæ ástæða til að skála rækilega og fagna eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson er þegar farinn að búa sig undir.
Herra forseti. Ég fagna því að við skulum vera að afgreiða frumvarp um opinber fjármál. Það mun setja okkur vinnureglur, bæði okkur og framkvæmdarvaldinu. Við þurfum að breyta venjum okkar og hefðum og það mun taka á og þess vegna fannst okkur í fjárlaganefnd mikilvægt að reyna að ræða okkur að sameiginlegri niðurstöðu. Það tókst þokkalega en þegar kom að fjármálareglunum, 7. gr. og þeim reglum sem eru í kringum hana, brást samstaðan enda hafði sú regla ekki farið í gegnum það samráðsferli sem hófst í nóvember 2011 eins og hinar greinarnar í frumvarpinu. En ég fagna þessu og segi líkt og formaður Samfylkingarinnar að 7. gr. verður breytt þegar færi gefst.
Herra forseti. Sjálfbærni opinberra fjármála er eitt helsta markmið fjármálastefnu ríkisins. Hins vegar kýs þessi ríkisstjórn að horfa einungis á sjálfbærni út frá efnahagslegum þáttum í stað þess að horfa til hinnar alþjóðlegu skilgreiningar sem tekur á félagslegum og umhverfislegum þáttum. Vinstri græn vilja að tryggð sé samþætting þessara þriggja þátta við ákvarðanatöku um leið og vísað er til þess að hver kynslóð lifi ekki á kostnað annarra. 7. gr., fjármálareglan, er óásættanleg og er ný og var ekki til umræðu á síðasta kjörtímabili. Þar eru svigrúmi við beitingu ríkisfjármálanna til skynsamlegrar hagstjórnar og sveiflujöfnunar settar of þröngar skorður. 30% viðmiðið byggist ekki á alþjóðlegum viðmiðum og má í því sambandi benda á Maastricht-samkomulagið. Í heild hefur verið bent á að fjármálareglurnar leggi ekki lið við stjórn efnahagsmála á þenslutíma eða í aðdraganda ójafnvægis en geti verið til óþurftar við að vinna að afleiðingum á samdráttartíma sem fylgi í kjölfarið. Það er ljóst að hún mun breytast í framtíðinni eins og hér hefur verið rakið. Ég tel margt í frumvarpinu til bóta fyrir almenna stjórn ríkisfjármála [[Forseti hringir.]]en til að samstaða hefði náðst um hana hefði þurft að laga sig að þeim breytingum sem við vinstri græn lögðum til. Ég mun því sitja hjá við atkvæðagreiðsluna en er á móti 7. gr. sérstaklega.
Virðulegi forseti. Ég tel að við séum að stíga mjög stórt skref í áttina að því að geta búið til fjárlög í anda 21. aldarinnar með frumvarpi þessu um opinber fjármál. Sér í lagi vil ég benda á þá grein sem gerir það að verkum að fjárlögin verði að vera tiltæk á tölvulesanlegu formi sem gerir allan samanburð miklu auðveldari og miklu læsilegri og mun auðvelda til muna alla fjárlagagerð. Það hefur ekki verið hingað til. Í meginatriðum er ég mjög hlynnt frumvarpinu. Við hefðum átt að vera búin að gera þetta allt fyrir löngu. Til hamingju með það.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að óska hæstv. fjármálaráðherra með hamingju með þessa vinnu og það að við séum nú að fara að samþykkja lög um opinber fjármál. Vinna við lagagerðina hófst á síðasta kjörtímabili og við í Framsóknarflokknum studdum hana heils hugar. Ég skal viðurkenna að ég var hissa á því að breytingarnar færu ekki í gegn þá. Um leið og ég fagna þessu, vegna þess að ég tel að þetta muni stuðla að bættum vinnubrögðum, auknum aga og festu við fjárlagagerðina, vil ég benda á að í tíð síðustu ríkisstjórnar voru hinir svokölluðu safnliðir færðir frá fjárlagavaldinu yfir til ráðuneytanna og það voru mistök. Það voru stór og mikil mistök. Fjárlaganefnd hefur núna tekið einhver þeirra til baka sem er gott en að því sögðu vil ég segja að ef síðar kemur í ljós að við þurfum að breyta og bæta þessi lög [[Forseti hringir.]]mun ég standa að því. Alveg eins og mistök voru gerð á síðasta kjörtímabili megum við ekki færa of mikið vald til ráðuneytanna. Fjárveitingavaldið á að vera hjá Alþingi en ég fagna því að við séum að samþykkja frumvarpið hér í dag.
Virðulegi forseti. Þingflokkur Pírata greiðir atkvæði með frumvarpinu. Mig langar sérstaklega að nefna og fagna lokamálslið 16. gr. sem fjallar um útgáfu talnagrunns fjárlagafrumvarps á tölvutæku sniði. Ég hef í nokkrum ræðum útskýrt hversu mikilvægt það er og komist þetta til framkvæmda fyrir birtingu næsta frumvarps til fjárlaga verð ég að segja að ég hlakka mikið til að vinna með þau gögn og geri ráð fyrir að þau muni enn fremur nýtast öðrum í samfélaginu til að hafa betri yfirsýn yfir það hvernig fjárlagavinnan stendur, hvað sé í frumvarpinu, hverju megi breyta og með hvaða afleiðingum. Ég fagna þessu mjög og þakka hv. fjárlaganefnd fyrir að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem komu fram á sínum tíma.
Virðulegi forseti. Ég fagna því mjög að við séum að ljúka meðferð þessa máls á þinginu. Þetta er áfangi á þeirri leið að gera betur í ríkisfjármálunum. Í þessu nýja frumvarpi felst áhersla á langtímahugsun og stefnumótun. Við gerum mjög miklar kröfur til stjórnkerfisins, til ráðuneytanna, sem mun taka til sín. Það verður stóraukið álag á ráðuneytum við að tefla fram samhliða fjárlagagerðinni langtímastefnumörkun í einstaka málaflokkum. Varðandi fjármálaregluna hefur hún gefið mjög góða raun annars staðar. Ef menn horfa til þeirra landa þar sem hlutirnir eru í lagi er það að jafnaði einkennandi fyrir þau lönd að þau hafa fjármálareglur. Við höfum sett slíkar fjármálareglur fyrir sveitarfélögin á Íslandi. Það hefur sömuleiðis gefið góða raun. Fjármálareglan er orðin viðmiðið. Það er almennt viðurkennt í málefnum sveitarfélaganna að vísa til fjármálareglunnar um það hvort vel gangi [[Forseti hringir.]]eða illa. Við á Íslandi ættum að hafa í huga að við erum með einn mesta frumjöfnuð sem fyrirfinnst í Evrópu. Okkar vandi liggur í skuldahliðinni. Það veitir einmitt ekki af því að setja sér reglu á borð við þessa til að vinna á þeim aðalvanda ríkisfjármálanna sem liggur í skuldunum. Þeir sem boða að þeir muni breyta þessari reglu eru að boða að þeir muni [[Forseti hringir.]]koma hér fyrir þingið og segja síðar: Við skulum skulda meira, við skulum reka ríkið með meiri halla til lengri tíma en lögin boða. Ég mun ávallt mótmæla því.
Forseti. Ég lýsti því hér í gær að ég væri með fyrirvara á þessu frumvarpi. Það er vegna efasemda minna um nauðsyn á 1. gr. og ég ætla þess vegna að sitja hjá við hana. Að öðru leyti styð ég frumvarpið.
Herra forseti. Eins og kunnugt er erum við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir nánast að verða sama manneskjan og gæti ég hér endurtekið fyrirvara hennar nánast óbreyttan, þ.e. minn fyrirvari lýtur að 1. gr. sem snýst um rúmmálsregluna sem var gerð grein fyrir hér í umræðunni. Að öðru leyti styð ég þetta mál.
Virðulegi forseti. Ég talaði í löngu máli í gær um þessa svokölluðu rúmmálsreglu. Hún er nokkurn veginn samhljóða þskj. 34, frumvarpi sem ég lagði fram í haust og hefur ekki fengist rætt. Ég er ósáttur við að í þessari reglu skuli söluhagnaður fasteigna ekki vera tekinn til gagngerrar endurskoðunar. Þetta byggir á 40 ára gömlu ákvæði, er löngu úrelt og komið úr sambandi við annað sem var í þessari reglu. Ég læt mig hafa það að greiða atkvæði með þessu en ég óska eftir því að frumvarpið verði tekið til umræðu á vorþingi. Ég segi já við þessu.
Forseti. Ég þakka þingheimi fyrir að vera að klára að afgreiða þetta mál, hvernig svo sem það fer. Já, það fer greinilega vel og ég er gríðarlega ánægð með að eftir 12 ára bið sé okkur að takast að fullgilda mjög mikilvæga valfrjálsa bókun við samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, svokallaða OPCAT-aðferð. Ég vona að við verðum með mjög gott eftirlit með því hvernig þetta verður síðan framkvæmt. Ég þakka öllum þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í að gera þetta að veruleika.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmanni sem talaði áðan og óska okkur til hamingju með að vera að fullgilda þessa bókun. Betra er seint en aldrei. Í því samhengi hvet ég sömuleiðis stjórnvöld og Alþingi til að fullgilda samning um réttindi fatlaðs fólks hið allra fyrsta. Við viljum standa okkur vel í mannréttindum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Ég fagna því hversu góð samstaða hefur verið á þingi um þetta mál því að vitaskuld á Alþingi Íslendinga að fullgilda bókanir um jafn mikilvæg mál og það að koma í veg fyrir pyndingar. Mér finnst mikilvægt að segja við þessa afgreiðslu að það er gaman að sjá svona þingskjöl þar sem meiri hluti í öllum nefndum sameinast um að leggja málinu lið.
Hæstv. forseti. Ég tek þátt í hamingjuóskunum en legg áherslu á að hamingja okkar á ekki að vera fólgin í forminu heldur innihaldinu. Við unnum að þessu máli á síðasta kjörtímabili og ég veit að enn er unnið að þessu máli í innanríkisráðuneytinu af hálfu hæstv. núverandi innanríkisráðherra. Það sem staðið hefur á í þessu efni er ekki viljinn til að tryggja að ekki séu stundaðar pyndingar á Íslandi eða að fangar eða aðrir sem eru sviptir frelsi sínu sæti ómannúðlegri meðferð, heldur að hinn stofnanalegi eftirlitsþáttur er enn ekki til staðar. Hins vegar er unnið að því að svo verði. Ég vil leggja áherslu á að þetta mál er ekki að fæðast í dag.
Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hinu háa Alþingi fyrir að leiða þetta mál til lykta. Mér þykir þessi afgreiðsla hljóta að sanna að Alþingi er ekki ónýt stofnun eins og margir halda. Við getum gert góða hluti hér í mikilli samstöðu, jafnvel þótt frumkvæðið sé ekki endilega frá stjórnarmeirihlutanum. Ég vil ekki bara óska hinu háa Alþingi og föngum landsins til hamingju með málið sjálft heldur einnig það hvernig Alþingi hefur farið með það. Það er til sóma og þegar við lítum til framtíðarinnar skulum við líta aftur til þessa tíma.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Undir nefndarálitið skrifa auk mín hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Ásmundur Einar Daðason, Haraldur Benediktsson, Páll Jóhann Pálsson og Valgerður Gunnarsdóttir. Nefndin hefur fjallað um frumvarpið eftir að það gekk til hennar að nýju eftir 2. umr. 17. desember. Fulltrúar fjármála- og efnahagsráðuneytisins hafa komið á fund nefndarinnar auk fulltrúa frá Ríkisendurskoðun og Seðlabanka Íslands. Þessir aðilar hafa farið yfir áhrif áætlunar stjórnvalda um losun fjármagnshafta á tekjur og gjöld ríkissjóðs. Áætlun stjórnvalda um losun fjármagnshafta er nú óðum að raungerast þar sem kröfuhafar hafa samþykkt frumvarp að nauðasamningum vegna slitabúa þriggja stærstu bankanna og yfirgnæfandi hluti tillagna meiri hlutans við 3. umr. tengist þeirri áætlun. Á forsíðu nefndarálitsins er tafla þar sem farið er yfir áhrif og hvað raunverulega fellur undir stöðugleikaframlag. Það er til að mynda laust fé upp á 17,2 milljarða, auðseljanlegar eignir í krónum upp á 17 milljarða, umsýslueignir í krónum upp á 28,5 milljarða, umsýslueignir í erlendum gjaldmiðlum upp á 14,9 milljarða, skilyrtar fjársópseignir upp á tæpa 2 milljarða, 95% eignarhlutur í Íslandsbanka upp á 184,7 milljarða og skuldabréf Kaupþings með veði í Arion banka upp á 84 milljarða. Svo eru hér önnur áhrif stöðugleikaframlaga, 17 milljarðar í mínus vegna lækkunar bankaskatts vegna slitabúa en samtals koma inn fyrir 3. umr. stöðugleikaframlög sem fara á tekjuhlið ríkissjóðs upp á 338,9 milljarða, virðulegi forseti. Það leiðir af sér að í fyrsta sinn fara heildartekjur ríkisins yfir 1 þús. milljarða á rekstrargrunni, nákvæmlega 1.041 milljarð. Á heildina litið fela tillögur meiri hlutans í sér að tekjur aukist um meira en 340 milljarða kr. og gjöld um rúma 4 milljarða á rekstrargrunni. Að meðtöldum stöðugleikaframlögum er áætlað að heildartekjur ríkissjóðs, eins og ég fór yfir áðan, nemi rúmlega 1.040 milljörðum og gjöldin verða rúmlega 695 milljarðar á næsta ári. Án stöðugleikaframlaga verða tekjurnar rúmir 700 milljarðar og gjöldin 693,6 milljarðar. Er þá áætlaður rekstrarafgangur þegar litið er til þess aðeins 6,7 milljarðar kr. Meiri hlutinn leggur sérstaka áherslu á nauðsyn þess að stöðugleikaframlögum verði að fullu varið til niðurgreiðslu skulda ríkissjóðs og mun fylgja því sérstaklega eftir. Alls ekki má hvika frá þeirri áætlun og fyrirætlan og vísast í því sambandi til umfjöllunar í nefndaráliti meiri hlutans við 2. umr. þar sem vakin var athygli á hækkun lífeyrisskuldbindinga og áhrifum af fjölgun aldraðra á útgjöld til heilbrigðismála. Veruleg lækkun skulda ríkissjóðs er forsenda þess að ríkisfjármálin geti orðið sjálfbær til lengri tíma. Við gerum hér sérstaka tillögu um fjármagnstilfærslur á tekjuhlið fjárlaga vegna stöðugleikaframlaga sem nema samtals 348 milljörðum á næsta ári. Framlögin hafa einnig áhrif á nokkra aðra tekjuliði. Þar ber hæst 17 milljarða kr. tekjur af fyrirhuguðum bankaskatti sem fellur niður þar sem nú er gert ráð fyrir að öll stóru þrotabú bankanna velji þá leið að greiða stöðugleikaframlag í stað skattlagningar. Önnur áhrif á tekjuhlið eru hækkun arðgreiðslna þar sem ríkissjóður eignast allt hlutafé í Íslandsbanka hf. og hækkun vaxtatekna þar sem ríkissjóður eignast einnig skuldabréf í eigu slitabús Kaupþings með veði í Arion banka. Afleiðing þessa er um 1,5 milljarða kr. hækkun tekna af fjármagnstekjuskatti sem ríkissjóður þarf að greiða en það hefur engin áhrif á afkomuna í heild þar sem jafn há fjárhæð kemur til gjalda hjá ríkissjóði og núllast því út. Svona meðan ég man er rétt að geta þess að bankarnir sem ríkið fær nú við þessa aðgerð verða hýstir í Bankasýslu ríkisins. Aðrar eigur sem ríkið fær til sín með greiðslu þessa stöðugleikaframlags renna inn í eignarhaldsfélag Seðlabanka Íslands. Til stóð að setja virkt 6. gr. ákvæði inn fyrir 3. umr. fjárlaga en frá því var fallið vegna þess að bent hefur verið á að lagagrunnurinn varðandi eignarhaldsfélag Seðlabankans er ekki alveg nógu sterkur og fjármálaráðherra hefur nú þegar lagt fram frumvarp í þinginu sem styrkir löggjöfina í kringum þetta eignasafn. Samkomulag hefur orðið á milli flokkanna í þinginu um að hraða þessu máli og að það verði helst orðið að lögum í byrjun febrúar, a.m.k. í tæka tíð, skulum við segja, því að það er ekki alveg komið að því að ríkið taki á móti þessum eignum. Hins vegar er vilji allra að svo sé búið um hnútana að utanumhaldið um þær eigur sem ríkið fær sé byggt á sterkum lagalegum grunni. Á gjaldahlið er ekki gert ráð fyrir öðrum áhrifum af stöðugleikaframlögum en áðurnefndum fjármagnstekjuskatti sem ríkissjóður greiðir. Í frumvarpinu sjálfu var búið að reikna með lækkun á vaxtagjöldum vegna uppgreiðslu á skuldabréfi ríkissjóðs til endurfjármögnunar á Seðlabanka Íslands. Hins vegar er gerð tillaga um fjórar aðrar breytingar á gjaldahlið. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um 1.096 millj. kr. hækkun á fjárheimild Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga en breytingin er tvíþætt. Við gerum þessa tillögu til að uppfylla samninginn við sveitarfélögin um málefni fatlaðs fólks því að það hefur verið ágreiningur milli sveitarfélaganna og ríkisins eftir yfirfærslu málaflokksins til sveitarfélaganna um hversu mikið ríkið ætti að inna af hendi inn í þann málaflokk. Það var mjög ánægjulegt að þetta samkomulag náðist rétt fyrir jól. Nú er búið að núllstilla það atriði með þessari breytingartillögu. Við gerum í öðru lagi tillögu um að 1 þús. milljónir fari í tímabundið framlag til Landspítalans til að fjölga úrræðum fyrir sjúklinga, sérstaklega þá sem þurfa ekki nauðsynlega að dvelja á bráðalegudeildum Landspítalans. Við gerum í þriðja lagi tillögu um 250 millj. kr. aukið framlag til viðhalds á húsnæði fyrir Landspítalann. Samtals fara í heilbrigðismálin við 3. umr. 1.250 milljónir og er það afar ánægjulegt því að ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hefur ætíð haft heilbrigðismálin í forgangi. Í fjórða lagi er tillaga um 175 millj. kr. tímabundið framlag til Ríkisútvarpsins til eflingar framleiðslu á leiknu íslensku sjónvarpsefni og innlendri dagskrárgerð sjálfstæðra kvikmyndaframleiðenda. Hér eru þrjár breytingartillögur í viðbót sem tengjast allar stöðugleikaframlögunum. Lögð er til ný framsetning á 1. og 2. gr. fjárlaga þannig að ýmsir liðir verði sýndir bæði með og án stöðugleikaframlaga. Það er til þess að þeir sem lesa og eru áhugamenn um fjármál ríkisins sjái betur við hvað er átt. Þarna inn eru settar nýjar skilgreiningar sem eru mjög til bóta til að sjá hvernig stöðugleikaframlögin komi inn í þingskjöl og færist í ríkisreikning síðar. Við leggjum einnig til þá breytingu á 5. gr. að við bætist nýr töluliður þar sem fjármála- og efnahagsráðherra verði heimilað að taka að láni allt að 200 milljarða kr. eða jafngildi þeirrar fjárhæðar í innlendri eða erlendri mynt til eflingar gjaldeyrisforða. Þetta þótti nauðsynlegt. Þessi tala var hærri þegar tillagan kom til fjárlaganefndar. Það varð samkomulag um að fara með hana í 200 milljarða kr. og ég minni á að þetta er einungis heimild til að grípa til ef þarf, öryggisheimild. Sé hún ekki notuð eða ekki notuð að fullu kemur hún inn í fjáraukalög fyrir 2016 sem mínustala. Í yfirlitinu um stöðugleikaframlögin í töflunni á bls. 1 í nefndarálitinu sést að þótt háar fjárhæðir felist í framlögunum verður stærstum hluta þeirra ekki komið í verð strax. Laust fé á næsta ári nemur aðeins rúmlega 41 milljarði sem verður til ráðstöfunar til að greiða niður skuldir á næsta ári. Því er ekki gert ráð fyrir að skuldir ríkissjóðs lækki á næsta ári fyrir utan að miðað er við að skuldabréf vegna endurfjármögnunar Seðlabankans verði greitt upp á árinu. Eftirstöðvar þess í árslok 2015 eru áætlaðar um 90 milljarðar kr. Meiri hlutinn leggur áherslu á að áfram verði unnið að útfærslu á áætlun um að koma umsýslueignum í verð þannig að eignarhlutir verði seldir á næstu árum og tryggt verði að allar sölutekjur renni til þess að lækka skuldir ríkisins. Áætlun stjórnvalda um losun fjármagnshafta tekur til mun fleiri þátta en gerðar eru tillögur um hér í tengslum við fjárlög fyrir árið 2016. Til viðbótar við stöðugleikaframlögin er talið að auknar endurheimtur eignasafns Seðlabanka Íslands vegna uppgjöra slitabúanna geti orðið um 81 milljarður. Þá geta 30 milljarða kr. skattgreiðslur slitabúanna dregið úr neikvæðum greiðslujafnaðaráhrifum. Heildargreiðslur til opinberra aðila eru í heild áætlaðar um 495 milljarðar kr. Til viðbótar eru fleiri mótvægisaðgerðir fyrirhugaðar og er áætlað að þær nemi í heild um 660 milljörðum kr. Hér er um stórar og háar upphæðir að tefla en heildaráhrif þessara aðgerða ríkisstjórnarinnar eru þá um 660 milljarðar. Meiri hlutinn vekur athygli á því að þar sem dregin var til baka við 2. umr. tillaga um 13 millj. kr. lækkun fjárveitinga til umboðsmanns Alþingis vegna lægri húsnæðiskostnaðar eykst fjárhagsrammi embættisins að raungildi frá því í fyrra. Með þessu skapast enn meira svigrúm fyrir frumkvæðisrannsóknir af hálfu embættisins. Við leggjum áherslu á að við ætlum að falla frá því að flytja þessa tillögu og hún kemur hér inn og við leggjum til að hún verði samþykkt og að á komandi ári þurfi að ganga formlega frá fjárhagslegum samskiptum milli Alþingis og embættis umboðsmanns Alþingis. Þarna var um að ræða svolítið skrýtnar færslur þar sem Alþingi á húsnæðið sem umboðsmaður Alþingis er í nú. Embættið var látið greiða stofnkostnað en það er komið samkomulag um að farið verði yfir þessi mál og þeim komið á réttan kjöl. Á bls. 4, 5, 6 og 7 eru skýringar um bæði tekjuhliðina og gjaldahliðina. Þetta er kaflaskipt. Hér er sérstök umfjöllun um Ríkisútvarpið, hér er sérstök umfjöllun um samkomulag um fjármögnun lögbundinnar þjónustu við fatlað fólk, hér er einnig umfjöllun og sérstakur kafli um Jöfnunarsjóð sveitarfélaganna vegna endurmatsins sem ég fór yfir í byrjun, hér er sérstakur kafli um viðhaldið sem á að fara í á Landspítalanum og sérstakur kafli um fráflæðisvandamál Landspítalans. En ég ætla einungis að gera Ríkisútvarpinu skil í þessari ræðu. Aðrir nefndarmenn munu tala um aðra kafla svo það sé sagt. Gerð er tillaga um 175 millj. kr. tímabundið framlag til Ríkisútvarpsins ohf. til eflingar innlendri dagskrárgerð. Ekki er lögð til breyting á útvarpsgjaldinu heldur er hér um að ræða framlag úr ríkissjóði. Framlaginu skal verja til að auka kaup Ríkisútvarpsins á efni frá sjálfstæðum framleiðendum hérlendis. Á yfirstandandi ári er gert ráð fyrir að keypt verði efni frá þeim fyrir um 450 millj. kr. og gert er ráð fyrir að sú fjárhæð verði 625 millj. kr. á næsta ári. Í áliti meiri hlutans við 2. umr. um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2015 kom fram sú skoðun að fjárlaganefnd hafi ekki fengið viðunandi svör um rekstur félagsins og að ráðherranefnd um ríkisfjármál hefði ekki samþykkt rekstraráætlanir en það var skilyrði þess að RÚV fengi 181 millj. kr. fjárveitingu og að hún yrði greidd til félagsins. Meiri hlutinn væntir þess að þetta breytist á komandi ári og bendir á að með útleigu húsnæðisins og öðrum hagræðingaraðgerðum hefur Ríkisútvarpið brugðist við rekstrarvanda. Leigutekjur geta numið um 60 millj. kr. á ári auk þess sem sala á byggingarrétti gæti lækkað skuldir um 1.500–2.000 milljónir. Meiri hlutinn telur það mjög jákvæða þróun og hvetur stjórnvöld til að skoða dreifikerfi Ríkisútvarpsins í samhengi við fjarskiptakerfin til að ná fram sem mestri hagkvæmni. Meiri hlutinn bendir á að sérstök tímabundin fjárveiting til innlendrar dagskrárgerðar Ríkisútvarpsins skekki samkeppnisstöðu innlendra ljósvakamiðla enn frekar. Því er nauðsynlegt að mennta- og menningarmálaráðuneytið marki stefnu til framtíðar um eflingu innlendrar dagskrárgerðar almennt þar sem allir fjölmiðlar sitji við sama borð. Þar hlýtur að verða skoðað sérstaklega hvort skynsamlegt sé að koma á fót sjálfstæðum dagskrárgerðarsjóði til að efla innlenda dagskrárgerð sem yrði að stærstum hluta fjármagnaður með útvarpsgjaldi. Meiri hlutinn telur óumdeilt að frá menningarlegu sjónarmiði sé mikilvægt að efla innlenda dagskrárgerð, jafnt í útvarpi sem sjónvarpi, og að löggjafinn geti tryggt það án þess að afleiðingin verði aukinn kostnaður fyrir ríkissjóð eða hækkun gjalda sem eru lögð á einstaklinga og lögaðila. Jafnframt er nauðsynlegt að stuðla að jafnræði á fjölmiðlamarkaði og ýta undir valddreifingu og fjölbreytni í dagskrárgerð. Meiri hlutinn beinir því jafnframt til mennta- og menningarmálaráðherra að í nýjum þjónustusamningi ráðuneytisins og Ríkisútvarpsins verði ákvæði um stighækkandi útboðsskyldu vegna dagskrárefnis á samningstímanum. Ég minni jafnframt á það að við 2. umr. var samþykkt tillaga meiri hlutans um að veita 60 milljónir til Ríkisútvarpsins þar sem fleiri gjaldendur reyndust vera í áætlunum á tekjuhlið fjárlaga. Nú hefur verið bætt vel yfir 200 milljónum í Ríkisútvarpið og það er von allra hér að sú vinna sem hefur verið í gangi og er fram undan hjá félaginu komi til með að ganga vel og skila okkur öllum farsælli niðurstöðu. Virðulegi forseti. Ég geri það að tillögu minni að þær breytingartillögur sem meiri hlutinn hefur lagt fram verði samþykktar í atkvæðagreiðslu eftir 3. umr. og þakka að lokum fjárlaganefnd aftur fyrir góð störf sem og starfsfólki nefndarinnar fyrir mikla þolinmæði.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar til að spyrja hana aðeins út í Ríkisútvarpið. Hér er verið að leggja til 175 millj. kr. skilyrt framlag og hún talar um 60 milljónir. Það er í rauninni sá hluti sem ríkissjóður ætlaði auðvitað að halda eftir af því að allt útvarpsgjaldið rennur í dag til Ríkisútvarpsins. Þetta hefði því átt að fara hvort sem er miðað við þau lög. Ég ætlaði hins vegar ekki að ræða það, mig langar að ræða þessar 175 milljónir. Hefur þingmaðurinn spáð í þær? Ég hef aðeins áhyggjur af neikvæðu mörkuðu eigin fé Vegagerðarinnar, eins og við þekkjum. Þetta virðist vera lán í rauninni til Ríkisútvarpsins. Skilur þingmaðurinn það þannig að það þurfi að endurgreiðast eða færast með sama hætti og var og er hjá Vegagerðinni? Það kemur enginn önnur [[Forseti hringir.]]færsla. Hvernig færist þetta í ríkisbókhaldinu? Ég velti því fyrir mér af því að ég hef áhyggjur af því að þetta verði neikvætt gagnvart Ríkisútvarpinu á næsta ári aftur. Þetta er nefnilega umfram mörkuðu tekjurnar.
Virðulegi forseti. Þetta færist eins og önnur framlög sem fjárveitingavaldið gerir tillögu um verði þessi tillaga samþykkt. Þetta er tímabundið framlag sem er látið renna til dagskrárgerðar RÚV til að efla íslenska kvikmyndagerð. Ég fer ekki einu sinni inn á þær brautir að hugleiða hvernig RÚV ætlar að ráðstafa þessum peningum. RÚV fer með dagskrárvaldið. Mér finnst þetta afar jákvætt skref. Í gær kom mjög athyglisverð skýrsla frá iðnaðarráðherra um umfang kvikmyndaiðnaðarins á Íslandi. Þessi iðnaður hér á landi skilar mjög jákvæðum hagrænum áhrifum en það er með þetta eins og öll önnur framlög sem fjárveitingavaldið tekur ákvörðun um, þetta er einskiptisaðgerð og fer bara inn í rekstur RÚV.
Herra forseti. Það er eins og með framlögin sem Vegagerðin fær í einskiptisaðgerðir. Eins og hv. þingmaður veit höfum við margrætt það en það breytir því samt ekki að það er umfram markaðar tekjur og það hefur færst sem neikvætt eigið fé hjá Vegagerðinni. Ég hef verulegar áhyggjur af þessu. Ég mundi vilja að það yrði kannað vegna þess að þau einskiptisframlög sem þar hafa verið veitt hafa færst þannig. Ekkert staðfestir fyrir mér í þessari aðgerð að það verði ekki þannig. Þetta eru vinsamlegar athugasemdir af því að mig langar til að þetta verði kannað rækilega. Ég sé að ráðherra er hér að hvíslast á við formann fjárlaganefndar og beini því þeim tilmælum til þeirra að þau séu með öll skilningarvit opin og velti fyrir sér hvernig ríkisbókhaldið ætlar sér að færa þetta.
Virðulegur forseti. Ég segi það aftur: Þetta er tímabundið framlag til RÚV. Þetta er ekki lán til RÚV eins og er í tilfelli Vegagerðarinnar. [[Gripið fram í.]]Þetta er tímabundið framlag. Þingið getur tekið þessar ákvarðanir og þá kemur þetta að sjálfsögðu inn debetmegin hjá Ríkisútvarpinu og kreditmegin hjá ríkissjóði. Úr því að talið barst að mörkuðum tekjum vil ég einnig minna á að þingið samþykkti lög um opinber fjármál rétt fyrir hádegi. Þau innihalda að mestu að markaðar tekjur verði aflagðar og að hver málaflokkur fái framlög frá ríkinu. Það var einmitt spurt á fundi RÚV með fjárlaganefnd í vikunni hvernig það mundi fara. RÚV fellur undir 19. tölulið í því frumvarpi og þá fær það ríkisframlag sem er ákvarðað af menntamálaráðherra.
Herra forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þingmanns að hún talaði um að 1 milljarður færi til Landspítalans. Þegar breytingartillögurnar eru skoðaðar sést hins vegar að lagt er til að 1 milljarður fari á öldrunarstofnanir almennt. Ég vil biðja hv. þingmann að fara aðeins yfir þetta. Það vantar húsnæði til að taka við öldruðum sem hafa verið á Landspítalanum. Við þekkjum það, en ég spyr: Til hvaða úrræða á að grípa á árinu 2016? Er það húsnæði til? Hvernig verður þessi vandi Landspítalans leystur? Er ekki rétt að eftir stendur sjálfstæð niðurskurðarkrafa upp á 1 milljarð vegna fleiri sjúklinga á árinu 2016?
Virðulegi forseti. Ákvörðun um þetta framlag er að sjálfsögðu tekin í góðri samvinnu við forstjóra Landspítalans. Tillaga heilbrigðisráðherra er að hafa þessa útfærslu því að eins og við vitum eru allt of mörg rúm á Landspítalanum bundin fyrir fólk sem á að vera á öðrum stað í heilbrigðiskerfinu. Ég spurði einmitt þessarar sömu spurningar á fundi í gær, spurði hvort úrræðin væru til staðar, hvort hægt væri að rýma Landspítalann fljótt og vel eins og lagt er til að gera. Svarið var já. Það er til plan sem er búið að vinna, að þessir peningar skili sér hratt og vel til þess að létta á Landspítalanum þannig að hann sé þá betur til þess fallinn [[Forseti hringir.]]að sinna hlutverki sínu sem þjóðarsjúkrahús.
Herra forseti. Við þurfum að fara yfir þessi praktísku atriði, hvernig þetta verður gert, en eftir stendur vandinn sem er fleiri sjúklingar á spítalanum. Allar áætlanir Ríkisútvarpsins hafa miðað við fyrirheit ráðherra um óbreytt útvarpsgjald. Hér leggur meiri hlutinn til að 175 millj. kr. verði bætt við þær 450 millj. kr. sem fyrir eru í þennan lið. Er meiri hluti fjárlaganefndar að segja við Ríkisútvarpið að það megi ekki skera niður þennan lið frá því sem er á þessu ári? Það hefur komið fram að Ríkisútvarpið þarf að gera nýjar áætlanir miðað við minni fjárhag og mun auðvitað skera niður framleiðslu á innlendu efni. En er meiri hlutinn að segja að það megi ekki skera niður [[Forseti hringir.]]þessar 450 sem fyrir eru og að eftir skuli standa 450 milljónir plús 175?
Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar. Við gerum tillögu um 175 milljónir inn í RÚV til að fara með í innlenda dagskrárgerð. Í nefndarálitinu kemur fram að það eru staðreyndir að á yfirstandandi ári sé gert ráð fyrir að keypt verði efni fyrir um 450 milljónir af innlendum aðilum. RÚV hefur að sjálfsögðu alveg svigrúm til að skera niður þar. Ef það þarf að fara í niðurskurð á RÚV finna stjórnendur út úr því en þær milljónir sem við leggjum til fara í innlenda dagskrárgerð því að meginmarkmið RÚV er að sinna íslensku efni. Núna eru til dæmis áherslur á RÚV varðandi innlent barnaefni. Ég er ekki að taka dagskrárvaldið af RÚV en þessar 450 milljónir eru hér notaðar í nefndarálitið til að sýna fram á hvað RÚV stendur sterkt [[Forseti hringir.]]og sinnir vel því hlutverki að framleiða og kaupa íslenskt efni.
Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þingmanns að það væri álit meiri hluta fjárlaganefndar að hægt væri að auka innlenda dagskrárgerð án kostnaðaraukningar. Nú virðist þetta sjónarmið ekki ríma við viðhorf yfirstjórnar Ríkisútvarpsins. Ég hlýt því að spyrja hv. þingmann á hverju þessi ályktun sé byggð. Það blasir líka við að áhersluatriði stjórnar RÚV nú eru á aukningu í barnaefni, innlendu efni og þjónustu við landsbyggðina. Þetta eru allt dýrir póstar og hljóta að vera það fyrsta sem lendir undir niðurskurðarhnífnum nú þegar ekki hefur reynst vilji hjá meiri hluta fjárlaganefndar til að láta RÚV njóta óbreytts útvarpsgjalds. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Á hverju er sú staðhæfing byggð að hægt sé að auka innlenda dagskrárgerð án kostnaðaraukningar? Og hvernig [[Forseti hringir.]]hyggst þá meiri hluti fjárlaganefndar bregðast við hinum óhjákvæmilega niðurskurði á barnaefni, innlendu dagskrárefni og þjónustu við landsbyggðina?
Virðulegi forseti. Bara svo það sé sagt stýrir meiri hluti fjárlaganefndar ekki RÚV. Það er sjálfstætt ohf., yfir því félagi er stjórn og hún hefur ráðið til sín framkvæmdastjóra þannig að fjárlaganefnd er ekki með puttana í því hvernig RÚV kemur til með að haga rekstri sínum. Neðarlega á bls. 5 kemur fram frá meiri hluta fjárlaganefndar að við beinum því til mennta- og menningarmálaráðherra að í nýjum þjónustusamningi ráðuneytisins og félagsins verði ákvæði um öll þessi atriði. Þetta hlýtur að koma til umræðu í þjónustusamningnum sem stendur til að gera fyrir áramót á grunni þessara fjárveitinga, á grunni þessara áherslna, félaginu og okkur öllum til heilla.
Virðulegi forseti. Skil ég þá hv. þingmann rétt þannig að það sé ætlun meiri hlutans að Ríkisútvarpið komi með niðurskurðartillögur, sem við vitum öll að hljóta að bitna á dýrustu liðunum sem eru þeir sem ég taldi upp áðan, þjónustu við börn, landsbyggðina og innlenda dagskrárgerð, og svo komi þjónustusamningur sem kveði á um að það skuli þjónusta börn, landsbyggðina og innlenda dagskrárgerð og meiri hlutinn sé tilbúinn að fjármagna hann þannig að þá komi aukafjárveitingar þegar þjónustusamningurinn er lagður fyrir þingið? Það væri gott að fá skýringu á þessu. Ég sé ekki fram á annað en að það blasi við að yfirstjórnin geti ekki brugðist við niðurskurðinum öðruvísi en að skera niður í þjónustu við börn, landsbyggð og innlenda dagskrárgerð því að þetta eru dýrustu þættirnir. Ef það verður sett sérstaklega í þjónustusamninginn á nýju ári, er þá meiri hlutinn tilbúinn að fjármagna það með viðbótarframlögum eftir áramót?
Virðulegi forseti. Mér finnst þingmaðurinn byrja á röngum enda. Fyrst ákveðum við fjárhagsrammann sem við gerum hér við 3. umr. fjárlaga. Innan þess fjárhagsramma gera hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra og stjórn Ríkisútvarpsins þjónustusamning. Þjónustusamningurinn verður að falla innan þess ramma sem fjárlögin fyrir 2016 kveða á um en ekki öfugt.
Hæstv. forseti. Hv. formaður fjárlaganefndar segir að meiri hluti fjárlaganefndar stýri ekki Ríkisútvarpinu. Það er rétt svo langt sem það nær en það nær ekkert mjög langt vegna þess að fjárlaganefnd og fjárveitingavaldið á Alþingi stýrir fjárhag Ríkisútvarpsins, setur Ríkisútvarpinu ramma. Ég er ekki nákvæmlega inni í bókhaldi Ríkisútvarpsins en ég hef hlustað eftir áherslum. Forsvarsmenn Ríkisútvarpsins segja að reksturinn standi í járnum, að til að halda sjó þurfi óbreytt framlag frá því sem nú er. Það er verið að skera það niður. Hins vegar segist meiri hluti fjárlaganefndar vilja efla innlenda dagskrárgerð í höndum einkaaðila utan Ríkisútvarpsins. Það er hugsunin. Það er nokkuð sem ég mun koma að í mínu seinna andsvari. [[Forseti hringir.]] Ég spyr engu að síður núna. Hv. formaður nefndarinnar sagði að til stæði að stofna sérstakan dagskrárgerðarsjóð, fjármagnaðan af útvarpsgjaldi. Sér hún það þá þannig fyrir sér að til standi að hækka útvarpsgjaldið? Eða á að taka af útvarpsgjaldi til Ríkisútvarpsins til að setja í annað?
Virðulegi forseti. Þingmaðurinn kom að lokum með spurningu en annars voru þetta meira hugleiðingar. Auðvitað væri langbesta fyrirkomulagið hér á landi að RÚV væri bara með sérstaka fjárveitingu sem menntamálaráðherra og fjármálaráðherra ákvæðu hverju sinni miðað við umfang og samkvæmt lögum um stofnunina og ramma sem honum er sniðinn. Það verður að tryggja nægt fé til að sá rammi sé fylltur sem áætlað er að Ríkisútvarpið sinni. Ég sé líka fram á það þegar við erum komin aðeins lengra inn á betra tímabil fyrir ríkissjóð að hér verði öflugur sjóður fyrir alla til að sækja um. Þá er ég líka að tala um samkeppnisaðila Ríkisútvarpsins sem fá ekki ríkisframlög [[Forseti hringir.]]þannig að úthlutanir úr þessum sjóði verði á jafnréttisgrunni. Það eru hugleiðingar um það í nefndarálitinu sem ég bið þingmanninn um að skoða.
Hæstv. forseti. Ég mun koma nánar að þessu í ræðu minni á eftir en ég er í sjálfu sér ekki ósammála því að það gæti verið æskilegt markmið að dagskrárgerðarsjóður fjármagnaði innlenda dagskrárgerð fyrir allar stöðvar. Við erum þó með Ríkisútvarpið og sérstakt útvarpsgjald. Ég hjó eftir því áðan að formaður nefndarinnar sagði að hún sæi fyrir sér að tekið yrði af þessu útvarpsgjaldi til að fjármagna þennan sjóð. Þar sem allt hnígur í sömu átt þykir mér sem bæði skilyrðin sem sett eru fyrir þessari fjárveitingu og þessar framtíðarhugrenningar muni draga úr getu Ríkisútvarpsins sjálfs til að framleiða innlent dagskrárefni. Um þetta hefur verið deilt árum og áratugum saman. Ég hef verið mjög efasemdafullur og andvígur [[Forseti hringir.]]tilraunum til að draga úr framleiðslugetu Ríkisútvarpsins sjálfs.
Virðulegi forseti. Í nefndarálitinu kemur fram að nú þegar er RÚV að kaupa af þessum aðilum efni fyrir 450 milljónir. Þetta er raunverulega til styrkingar því. RÚV framleiðir ekki allt sitt efni sjálft. Okkur finnst mjög jákvætt að gera þetta svona til styrkingar bæði þeim sem eru í þessum iðnaði hér á landi og líka RÚV. Fjölbreytni efnisins hlýtur þá að vera meira. Það eru afskaplega góðir þættir sem RÚV kaupir af innlendum aðilum og sýnir í sjónvarpi. Það tekur íslenskar bíómyndir til sýningar á jólum og páskum og kaupir þann rétt. Kvikmyndaiðnaðurinn er um það bil að springa út af fullum krafti á Íslandi og erlendir aðilar hafa komið að því líka vegna endurgreiðslnanna. Fjárlaganefnd setti á sínu fyrsta starfsári 450 milljónir til eflingar Kvikmyndasjóði Íslands. Stjórnvöld eru mjög þenkjandi yfir því að gera vel við þennan bransa. [[Forseti hringir.]]Þetta er bara framtíðarmúsík, virðulegi þingmaður, sem við setjum fram í nefndarálitinu og ég tek aftur fram að meiri hluti fjárlaganefndar er á engan hátt að skipta sér af dagskrárvaldi RÚV.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar. Minni hlutinn gagnrýnir skattkerfisbreytingar sem leiða til lægri tekna ríkissjóðs. Tekjuskattsþrepum er fækkað úr þremur í tvö og minni hlutinn er því ekki samþykkur. Þrepaskipt tekjuskattskerfi stuðlar að auknum jöfnuði í samfélaginu og það er að mati minni hlutans mjög mikilvægt. Þá eru mörg einkenni þenslu í hagkerfinu og því er óráðlegt að lækka tekjuskatt á þessum tímapunkti. Ríkissjóður verður auk þess af 5,5 milljörðum kr. á næsta ári vegna þessara breytinga. Þá hafa stjórnvöld lækkað veiðigjöld frá því að þau tóku við völdum, afnumið stóreignaskatt og orkuskatt sem stóriðjan greiðir að mestu. Með fjárlögum 2016 lækkar afkomubati ríkissjóðs á milli ára í fyrsta skipti frá hruni, að frádregnu stöðugleikaframlagi sem líta verður fram hjá að þessu leyti. Það sýnir glöggt slaka stjórnun ríkisfjármála. Minni hlutinn telur að bætur almannatrygginga eigi að fylgja hækkun lágmarkslauna, nú þegar kjarabætur koma sérstaklega til þeirra sem eru með lægri laun. Telja verður að 69. gr. laga um almannatryggingar hafi verið sett til að verja þá hópa fyrir kjaraskerðingu sem fá greiddan lífeyri en ekki til að halda þeim á allra lægstu laununum. Nú, þegar lágmarkslaun hækka hlutfallslega meira en önnur laun í landinu, er sanngirniskrafa að bætur almannatrygginga fylgi þeirri þróun. Jafnframt hefur minni hlutinn lagt til að aldraðir og öryrkjar fái kjör sín bætt afturvirkt frá 1. maí á árinu 2015, líkt og kjarasamningar á almennum markaði gera ráð fyrir. Fordæmi er fyrir því með kjarasamningum árið 2011 en þá kom hækkun um mitt árið en ekki beðið með hana til áramóta eins og nú er gert. Lægstu laun taka hækkunum að nýju 1. maí 2016 og kjör aldraðra og öryrkja eiga einnig að taka mið af þeirri hækkun og gera þarf ráð fyrir henni í fjárlögum. Minni hlutinn leggur fram breytingartillögu í þá veru. Ljóst er að staða Landspítalans er mjög þröng og minni hlutinn hefur áhyggjur af henni og slæmri stöðu víðar í heilbrigðiskerfinu. Áætlað er að þjónustuþörf á Landspítalanum aukist um 1,7% árlega vegna fjölgunar sjúklinga. Álagið á sjúkrahúsið eykst því ár frá ári. Ekki er gert ráð fyrir fjölgun sjúklinga í fjárveitingum til sjúkrahússins og jafngildir það niðurskurðarkröfu um 1 milljarð kr. á árinu 2016. Enn eru óleystar deilur milli fjármála- og efnahagsráðuneytisins og velferðarráðuneytisins um útreikning á nýgerðum vaktasamningum lækna. Þar munar 400 millj. kr. Landspítalanum í óhag. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega að ekki hafi fundist lausn á þessari deilu fyrir afgreiðslu fjárlaga. Við 2. umr. fjárlaga felldi meiri hlutinn tillögur minni hlutans um 1,4 milljarða kr. til viðhalds á húsnæði Landspítalans. Nú leggur meiri hlutinn fram breytingartillögu í viðhald upp á 250 millj. kr. Þótt vissulega sé jákvætt að hlustað sé á tillögur og málflutning minni hlutans er fjárhæðin allt of lág. Ótækt er að rekstrarfé Landspítalans renni í viðhald eins og verið hefur og mjög brýnt er að áætlun um byggingu nýs Landspítala verði lögð fram sem allra fyrst. Minni hlutinn lýsir einnig yfir áhyggjum af því að sjúkrahótelið við Ármúla nýtist ekki sjúklingum sem skyldi. Þörf er á endurskoðun á samningnum á milli hótelsins og Sjúkratrygginga þannig að hótelið nýtist í raun sem úrræði sem Landspítalinn getur treyst á. Í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er brugðist við kröfum minni hluta Alþingis um að bæta stöðu Landspítalans, en ekki er nærri nóg að gert. Það að sjúklingar geti ekki útskrifast af spítalanum vegna þess að þeir hafi ekki í önnur hús að venda hefur verið kallað fráflæðisvandi spítalans. Fjármagn til að mæta þeim vanda mun vissulega bæta stöðuna en er fjarri því að leysa þann fjölþætta vanda sem spítalinn glímir við. Auk þess er sá milljarður sem meiri hlutinn leggur til ekki til Landspítalans heldur til öldrunarþjónustu almennt. Eftir stendur vandi Landspítalans óleystur og sjálfstæð niðurskurðarkrafa sett á spítalann vegna fjölgunar sjúklinga. Minni hlutinn er mótfallinn frekari lækkun útvarpsgjalds. Það er mat stjórnar og stjórnenda RÚV að lengra verði ekki gengið í hagræðingu miðað við núverandi þjónustu enda hafi gríðarlega mikið verið hagrætt á síðustu árum. Ljóst er að lækkun gjaldsins kallar á verulegan niðurskurð og breytingu á hlutverki stofnunarinnar. Minni hlutinn leggur til að útvarpsgjaldið árið 2016 verði 18.370 kr. en það er óbreytt útvarpsgjald frá 2015 að viðbættum verðbótum. Meiri hlutinn gerir tillögu um 175 millj. kr. tímabundið framlag til að efla framleiðslu á leiknu íslensku efni sem sjálfstæðir kvikmyndagerðarmenn framleiða. Með samþykkt þeirrar tillögu er gripið inn í þjónustusamning við Ríkisútvarpið og Alþingi tekur sér í raun dagskrárvald. Allar áætlanir um rekstur RÚV hafa miðast við fyrirheit ráðherra frá því í apríl sl. um óbreytt útvarpsgjald. Nú liggur fyrir að fyrirheitin nutu ekki stuðnings stjórnarmeirihlutans og að ráðherra hafi því lofað upp í ermina á sér. Áætlanir þarf því að vinna að nýju miðað við lægra útvarpsgjald. Á árinu 2015 er kostnaður við nýja kjarasamninga 250 millj. kr. og við þeim aukna kostnaði þarf að bregðast auk niðurskurðar um 400 millj. kr. á árinu 2016. Þessi staða RÚV breytist ekki við tillögu meiri hlutans. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega atlögu meiri hlutans að Ríkisútvarpinu og ítrekar mikilvægi þess að á Íslandi sé rekinn öflugur almannamiðill með skýrt eignarhald þjóðarinnar sem er jafnframt óháður hagsmunaaðilum. Þá er með ólíkindum að ráðherra og Alþingi komi Ríkisútvarpinu í þessa stöðu með því að láta málið reka á reiðanum allt fram til síðasta dags þings á árinu. Tekist hefur samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga sem felur í sér endanlega niðurstöðu um fjármögnun þjónustu sveitarfélaga við fatlað fólk samkvæmt lögum um málaflokkinn. Skýrsla verkefnisstjórnar um faglegt og fjárhagslegt mat á yfirfærslu málaflokksins til sveitarfélaganna liggur fyrir. Samkomulag ríkis og sveitarfélaga um fjármögnun þjónustu sveitarfélaganna við fatlað fólk er tvíþætt. Annars vegar verður tímabundin 0,04% hækkun útsvarshlutfalls sveitarfélaga sem ákveðin var á árinu 2014 lögfest sem hluti af hámarksútsvari sveitarfélaganna og þar með fer 1,24% útsvarsins til málaflokksins. Hins vegar er kveðið á um hækkun framlaga í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem hlutfall af skatttekjum ríkissjóðs. Áætlað er að þessar breytingar leiði til þess að framlög til þjónustu við fatlað fólk af hálfu sveitarfélaganna aukist um allt að 1,5 milljarða kr. á ári. Minni hlutinn gagnrýnir að við skiptingu upphæðarinnar á milli sveitarfélaga fari aðeins 80% eftir mati á stuðningsþörf en 20% eftir útsvari sveitarfélaga. Það þýðir að sveitarfélög sem standa verr fá minna í sinn hlut. Ekki hefur verið gengið frá samkomulagi um notendastýrða persónulega aðstoð, skammstöfuð NPA, við fatlað fólk. Það þjónustuform eykur möguleika notenda á að lifa sjálfstæðu lífi. Það er mat minni hlutans að þar sem þessi þjónusta hentar eigi hún að vera jafn rétthár valkostur við aðra þjónustu. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega að þeir 55 einstaklingar sem eru með samninga um NPA búi nú við óvissu um framtíð sína og hvetur til þess að þeirri vinnu sem nú stendur yfir um NPA ljúki sem fyrst. Slitabú þriggja stóru bankanna hafa nú fengið frumvarp að nauðasamningum samþykkt af kröfuhöfum en þau verða síðan lögð fyrir héraðsdóm til staðfestingar. Að loknum áfrýjunarfresti munu þau ganga frá samningum um stöðugleikaframlag og mun Seðlabanki Íslands veita því viðtöku fyrir hönd ríkissjóðs. Áformað er að umsýsla með öðrum framlögum en reiðufé verði í sérstöku félagi sem starfrækt verður á vegum bankans. Taldar eru meiri en minni líkur á að minni slitabúin fimm sem falla undir skattskyldusvið stöðugleikaskatts ljúki slitum með greiðslu stöðugleikaskatts. Stöðugleikaframlögin verða greidd með lausu fé, framsalseignum, afkomuskiptasamningum og fjársópseignum. Áætlað er að tekjur af stöðugleikaframlögunum sem afhent verða ríkissjóði geti numið 384,3 milljörðum kr. Til viðbótar er talið að stöðugleikaframlögin geti aukið endurheimtur eignasafns Seðlabanka Íslands um 81 milljarð kr. Einnig munu falla til um 30 milljarða kr. skattgreiðslur slitabúanna, samtals 495 milljarðar kr. Á árinu 2016 munu 41,8 milljarðar kr. falla til á greiðslugrunni en mikil óvissa á milli greiðslugrunns og rekstrargrunns felst meðal annars í því hvenær Arion banki og Íslandsbanki verða seldir. Tekjum af stöðugleikaframlagi árið 2016 verður varið til að mæta lækkun tekna ríkissjóðs af sérstökum skatti á fjármálafyrirtæki og greiða upp skuldabréf sem ríkissjóður gaf út til Seðlabanka Íslands haustið 2008 til að endurfjármagna bankann. Að öðru leyti verða stöðugleikaframlögin í vörslu félags á vegum Seðlabanka Íslands og verður ráðstöfun þeirra í framtíðinni að samrýmast markmiðum um efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika. Þannig er gert ráð fyrir að þessum fjármunum verði varið til lækkunar á skuldum ríkissjóðs eftir því sem tækifæri gefast. Hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir er áheyrnarfulltrúi í nefndinni og er samþykk álitinu. Undir það skrifa ásamt þeirri sem hér stendur hv. þingmenn Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Brynhildur Pétursdóttir. Forseti. Ég vil aðeins bæta við út af ræðu formanns fjárlaganefndar áðan þar sem hún fullyrti að með tillögu meiri hlutans um 175 millj. kr. tímabundið framlag til Ríkisútvarpsins ohf. til eflingar innlendri dagskrárgerð væri ekki tilraun meiri hluta fjárlaganefndar til að grípa inn í dagskrárvaldið eða segja til um hvernig ætti að skera niður í Ríkisútvarpinu vegna lægra útvarpsgjalds. Allar áætlanir hafa miðast við fyrirheit hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra frá því fyrr á þessu ári um að útvarpsgjaldið yrði óbreytt. Þá þarf að gera nýjar áætlanir. Það hefur komið fram á fundum fjárlaganefndar að auðvitað muni það bitna á innlendu efni þar sem það er dýrast og það þarf að búa til nýjar áætlanir. Í nefndarálitinu frá meiri hluta fjárlaganefndar stendur, með leyfi forseta: „Á yfirstandandi ári er gert ráð fyrir að keypt verði efni frá þeim“ - þ.e. kvikmyndagerðarmönnum úti í bæ, sem sagt ekki innanhússefni - „fyrir 450 millj. kr. og gert er ráð fyrir að sú fjárhæð verði 625 millj. kr. á næsta ári.“ Ég spurði hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur hvort þarna væri verið að segja til um hvernig stjórnendur Ríkisútvarpsins ættu að skera niður og búa til nýja áætlun. Eftir stendur spurningin ósvöruð. Eins og ég skil nefndarálit meiri hlutans er hann að segja við stjórnendur Ríkisútvarpsins: Þið eigið ekki að skera þessar 450 milljónir niður, heldur eigið þið að bæta þessum 175 við og ekki hreyfa þennan lið. Ef það eru ekki skilaboðin gætu stjórnendur bara ákveðið að skera þessar 450 milljónir niður og látið 175 þá bara standa. Ég get ekki með nokkru móti skilið þessa tillögu öðruvísi en að Alþingi sé með þessum hætti að ráðast inn í dagskrárvaldið, inn í þjónustusamninginn, og segja stjórnendum Ríkisútvarpsins hvernig þeir eigi að bregðast við lægra útvarpsgjaldi þegar kemur að þessum lið. Ég get ómögulega skilið þetta öðruvísi. Verði þessi tillaga samþykkt er Alþingi um leið að taka sér dagskrárvald Ríkisútvarpsins.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og vil spyrja hana út í nokkra hluti. Hv. þingmaður gagnrýndi að eignarskattar hefðu verið aflagðir og getur þá ekki verið að vísa í annað en auðlegðarskattinn sem var ekki endurnýjaður. Hann var tímabundinn skattur og lagðist mjög hart á eldri borgara sem áttu skuldlítið húsnæði, höfðu ekki haft tækifæri til að vera í lífeyrissjóðum en áttu einhvern sparnað. Sem fjármálaráðherra sagði hv. þingmaður mjög skýrt í viðtali við Viðskiptablaðið, og var ekki mótmælt af neinum þáverandi stjórnarliðum, um auðlegðarskattinn: „Hann er þó tímabundinn og ég mun leggja áherslu á að endurnýja hann ekki.“ Svo mörg voru þau orð. Ég held að það skipti máli fyrir trúverðugleika Samfylkingarinnar að hv. þingmaður útskýri orð sín þarna í ljósi þeirrar umræðu og þeirra skilaboða sem síðar komu frá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar, raunar Vinstri grænna líka en hv. þingmaður getur ekki svarað fyrir þá. Hv. þingmaður var í stjórnarmeirihlutanum á síðasta kjörtímabili og talaði mjög mikið um heilbrigðismálin. Af hverju var hlutfallslega meira skorið niður í heilbrigðismálum sem kemur meðal annars fram í svari Steingríms J. Sigfússonar, auðvitað líka þegar maður skoðar ríkisreikning, en í öðrum málaflokkum? Af hverju var skorið meira niður í heilbrigðismálunum og bætt til dæmis í umhverfismálin og utanríkismálin? Hv. þingmaður veltir í þriðja lagi fyrir sér af hverju afkoma ríkissjóðs sé ekki betri. Af hverju eru þá tillögur hv. stjórnarandstöðu eins og þær eru, annars vegar varðandi bætt skatteftirlit og hins vegar um auknar arðgreiðslur bankanna? Þetta eru ekki trúverðugar tillögur.
Passaðu að …
Herra forseti. Fyrst spyr hv. þingmaður út í auðlegðarskattinn og þau orð mín þegar ég var fjármálaráðherra á sínum tíma að ég vildi ekki að hann væri í því formi áfram. Sem fjármálaráðherra rakst ég auðvitað á tæknilega galla á þessum skatti og sjálf er ég hrifnari af skatti af tekjum og svo skatti af tekjum sem eignirnar skapa en skatti af eignum. Hins vegar hefði ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur aldrei nokkurn tímann látið það gerast að leggja niður að fullu og öllu auðlegðarskatt en sjá á sama tíma til þess að aldraðir og öryrkjar væru verr settir en fólk með lægstu tekjur á vinnumarkaði. Það hefði sú ríkisstjórn aldrei gert en það er þessi ríkisstjórn að gera. Við í minni hlutanum tökum fram í byrjun okkar nefndarálits að við gagnrýnum hvernig stjórnarmeirihlutinn fer með tekjur ríkisins, lækkar tekjuskatt með því að afnema jöfnunarhlutverk tekjuskattskerfisins, lækkaði líka veiðigjöld á tímum þegar útgerðin hafði aldrei skilað meiri arði og endurnýjar núna ekki auðlegðarskattinn. Ef stjórnarmeirihlutinn metur stöðu ríkisfjármála svo bága að það verði að skera niður á Landspítalanum, verði að þrengja að Ríkisútvarpinu og halda öldruðum og öryrkjum á tekjum undir lágmarkslaunum hefði hæstv. ríkisstjórn ekki átt [[Forseti hringir.]]að afnema auðlegðarskattinn. Þar voru menn inni á milli sem sannarlega höfðu efni á að greiða þennan skatt, það hefði mátt sníða tæknilega galla af honum en láta hann standa frekar en að hrifsa nokkra aura af öldruðum og öryrkjum.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að það hafi verið nokkrir greiðendur þarna inni á milli, svo ég noti orð hv. þingmanns, sem greiddu auðlegðarskattinn sem hefðu getað gert það. Ég vil bara vekja athygli á að það var eldra fólk sem greiddi þennan skatt. Þetta fólk þurfti í mörgum tilfellum að selja eignir sínar til að geta greitt skattinn. Ég vek enn fremur athygli á því, af því að ég held að þetta skipti alveg grundvallarmáli í ljósi þess hvað hv. þingmenn Samfylkingarinnar eru að segja núna sem stemmir svo sem allt að sama ósi, að hv. þingmaður sagði um auðlegðarskattinn: „Hann er þó tímabundinn og ég mun leggja áherslu á að endurnýja hann ekki.“ Núna er þetta hins vegar orðið eitthvað miklu loðnara. Það að hann sé hins vegar tímabundinn er meðal annars tekið fram í dómsorði af því að menn fóru í mál út af þessum skatti. Menn segja kannski núna að það hafi þurft að sníða af honum agnúa en menn gerðu það ekkert, menn höfðu hann bara svona eins og hann var, en sögðu: Heyrðu, hafðu ekki áhyggjur af þessu, við ætlum ekki að endurnýja hann. Þið getið treyst okkur, við ætlum ekki að endurnýja hann. Þið gamla fólk sem eruð í rosalegum vandræðum með að greiða þennan skatt, treystið okkur, við ætlum ekki að endurnýja hann. Svo kemur í ljós að það stóð aldrei til að standa við það. Það kemur algjörlega skýrt fram hjá hv. þingmanni hér og hv. þingmönnum Samfylkingarinnar að það sem þau sögðu, bæði þegar þau lögðu fram skattinn og líka fyrir kosningar, stóð aldrei til að standa við. Ég vona að kjósendur muni það. Ég spurði líka um forgangsröðun í heilbrigðismálum af því að nú tala þau svo mikið um þau. Hver sem er getur skoðað ríkisreikning og skoðað svar fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar og þá sjá menn hvaða hug [[Forseti hringir.]]Samfylkingin og Vinstri grænir bera í raun til heilbrigðismálanna. [[Gripið fram í: Forsætisráðherra …]]
Herra forseti. Ég vil bara draga það fram hér að það sem við höfum gagnrýnt er að þessi hæstv. ríkisstjórn er að létta álögum á öllum póstum af allra ríkasta fólkinu í landinu. Það er hún að gera líka núna með tekjuskattsbreytingunum. Þeir sem eru með 700 þús. kr. fá mest út úr þeim, svipuð kjör og við alþingismenn erum með, en þeir sem eru fyrir neðan 450 þús. kr. fá 3 þús. kr. eða minna. Þeir sem eru með 850 þús. kr. og meira fá 3 þús. kr. Þetta kostar 5,5 milljarða. Á sama tíma er verið að fella niður og gefa afslátt af veiðigjaldi og auðlegðarskatturinn er með engu móti endurnýjaður. Þetta skiptir máli, að auðmennirnir fá peninga frá hægri stjórninni upp í hendurnar en aldraðir og öryrkjar eiga bæði að borga meira fyrir þjálfunarþjónustu, hjálpartæki og læknisþjónustu og fá lægri greiðslur en þeir sem eru á lægstu laununum. Hv. þingmaður talar um að við höfum skorið hlutfallslega meira niður í heilbrigðismálum en á öðrum sviðum. Það kemur mér vissulega á óvart vegna þess að þegar við fórum í þær aðgerðir sem nauðsynlegar voru á síðasta kjörtímabili var alltaf lægra hlutfall á heilbrigðismál, skólamál o.s.frv. Á velferðarþjónustuna var alltaf lægri niðurskurðarprósenta en til dæmis á stjórnsýsluna. Ég þarf að skoða þetta svar sem hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]vitnar í, en þetta var það sem við unnum eftir á síðasta kjörtímabili, að skera niður með lægri prósentu til heilbrigðiskerfisins. Við hættum að skera niður árið 2012 og byrjuðum að gefa til baka árið 2013 og það hefði þurft að gera stigvaxandi núna.
Herra forseti. Við erum hér komin í 3. umr. fjárlaga og margt gerðist á milli umræðna; óneitanlega er ekki hægt að segja annað en svo hafi verið. Ég ætla aðeins að stikla á nokkrum hlutum. Eins og kom fram í ræðu hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur skilaði minni hlutinn sameiginlegu nefndaráliti að þessu sinni og tók þar fram helstu atriði sem út af stóðu, eða fengu mesta umfjöllun við 2. umr. fjárlaga og eins í breytingartillögum okkar og í því sem kom til breytingar hjá meiri hlutanum. Það er ekkert nýmæli, við höfum gagnrýnt lækkun skatta og gjalda mjög ítrekað og mikið og farið var yfir það í andsvörum. Skoðanir eru skiptar um það, pólitíkin er einu sinni þannig að við viljum nálgast hlutina með ólíkum hætti. Samt sem áður er talað um að ríkissjóður verði af nokkrum milljörðum vegna þeirra breytinga sem gerðar hafa verið frá því kerfi sem var á síðasta kjörtímabili. Það er pólitískt val hægri manna að gera það og við erum því ósammála. Því verður ekki leynt, þrátt fyrir það, að á milli ára er afkomubati hjá ríkissjóði lægri, í fyrsta skipti frá hruni, þegar við drögum þetta stöðugleikaframlag frá. Við teljum það ekki bera vott um skarpa og góða stjórn í ríkisfjármálum. Við höfum farið yfir kjör aldraðra og öryrkja eðli máls samkvæmt. Það er stór og mikil ákvörðun sem verðskuldar alla þá athygli sem hún hefur fengið. Ég hef áhyggjur af því að breytingartillaga minni hlutans fyrir 3. umr. verði felld. Við gerum tillögu um aukið fé til umboðsmanns Alþingis, um bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð, um lífeyristryggingar og um Landspítalann af því að við teljum ekki nóg að gert þar heldur. Það viðbótarfé sem sett er í heilbrigðiskerfið, Landspítalann, bætir stöðuna og skiptir máli til að spítalinn geti komið bráðveiku fólki til aðstoðar en þurfi ekki að fylla rúmin af fólki sem þarf þjónustu eftir að hafa fengið sjúkahúsþjónustu, þannig að þetta vistast í raun á hjúkrunarheimilin. Það kemur Landspítalanum vissulega til góða og forstjórinn hefur eðli málsins samkvæmt lýst ánægju yfir þessum viðbótarfjárhæðum því að þær skipta máli. Þjónustuþörfin er að aukast töluvert, tæplega 2% á milli ára, og það vantar í sjálfu sér fjármuni til að standa við það sem og launabætur sem ágreiningur er um á milli ríkissjóðs og Landspítalans, upp á einar 400 millj. kr., sem hlýtur að skipta verulega miklu máli. Ég tek undir það sem kemur fram í meirihlutaálitinu, því að fleiri stofnanir virðast vera í ágreiningi við fjármálaráðuneytið og ráðherra varðandi útreikninga forsendna. Þær launabætur sem forstöðumenn stofnana töldu sig eiga að fá virðast mjög víða ekki að öllu leyti skila sér að þeirra mati. Meiri hlutinn leggur til að það verði lagt fram á þann veg að fólk geti kynnt sér nægilega vel allar forsendur sem undir eru og að verklagið verði skoðað. Ég held að það sé af hinu góða að skerpa svolítið á því ef það er það sem virðist skipta máli í þessu. Hér eru lagðar til 250 millj. kr. í viðhald á Landspítalanum. Það er upp í það sem þarf og er virðingarvert að það sé gert. En það er eins með það og annað að sjálfsagt er sjaldan nóg að gert. En ég held að Landspítalinn hafi fært mikil og góð rök fyrir kröfum sínum. Það hefur komið fram á fundum að þeir hafa tekið af rekstrarfé Landspítalans til að láta í viðhald, sem er ótækt. Þetta skiptir vissulega máli og ég held að það sé meðal annars afleiðing af því að við höfum rætt þessi mál ítarlega. Við höfum aðeins haft áhyggjur af því, eftir nokkrar yfirferðir, að sjúkrahótelið við Árnúla nýtist ekki sjúklingum sem skyldi. Af því að meiri hlutinn leggur til að verklag sé skoðað varðandi launamálin þá held ég að það sé ágætt að fjárlaganefnd kynni sér þessa samninga. Mér fannst það alvarlegt, sem fram kom á þessum fundi, og þarfnast athugunar, ef það er þannig að þegar sjúklingur hefur lokið sjúkrahúsvist sinni og þarf að fá smáhvíld eða endurhæfingu þá geti hann fengið pláss í dag en svo ekki aftur fyrr en eftir viku, en þarf kannski á um það bil viku að halda til að koma sér af stað aftur og geta farið heim til sín. Það er óásættanlegt ef það er með þessum hætti, þá skilar það ekki því sem ég tel að það hefði átt að gera; en að mínu viti var skilningurinn sá að það ætti að vera þannig. Þetta er hluti af því að ekki eru settir fjármunir í þennan fráflæðisvanda svokallaða, en það breytir því ekki að það þarf að skoða þennan samning. Við erum með samning við þetta sjúkrahótel við Ármúla sem virðist ekki vera að ganga. Við höfum mikið talað um Ríkisútvarpið eðli málsins samkvæmt, okkur er mjög annt um það. Ég varpaði fram spurningu áðan sem mér finnst nauðsynlegt að við reynum að fá svör við. Ég ræddi þetta aðeins við ráðherra bara til að árétta að mikilvægt sé að þetta verði ekki fært með sambærilegum hætti og gerst hefur hjá Vegagerðinni þegar hún hefur fengið fjármuni til tiltekinna framkvæmda, óháð sínum mörkuðu tekjum. Þá hefur það samt sem áður alltaf færst þannig, og er sem stendur í 18 milljarða neikvæðu bundnu eigin fé hjá Vegagerðinni. Ég hef áhyggjur af því að það sama gerist þarna, en ég vona, eftir samtöl mín og formanns fjárlaganefndar og hæstv. ráðherra, að það verði kvittað og klárt að þetta verði ekki gert á þennan hátt. Útvarpsstjóri sagði okkur að skera þyrfti niður í kringum 400–500 millj. kr. á næsta ári fyrir það framlag sem hér er lagt til, sem auðvitað minnkar það eitthvað. Það breytir því ekki að fram undan er mikill niðurskurður; ég held að við sjáum alla vega ekki sambærilega dagskrá og við höfum verið að horfa á hingað til. Ég er ekki að halda því fram að eitthvað megi ekki missa sín, og að gott sé að skoða hlutina. En ég held að RÚV hafi gert hlutina mjög vel. Það sem er bagalegt í því máli öllu er að í apríl sl. komu yfirlýsingar frá ráðherra þess efnis að útvarpsgjaldið héldist óbreytt og áætlanir voru gerðar út frá því. Nokkrum dögum fyrir áramótin þarf stjórn Ríkisútvarpsins og stjórnendur að setjast niður og endurskipuleggja útvarpið að öllu leyti, hvernig það á yfir höfuð að starfa. Það má segja að þetta sé ákveðin stefnumótun yfirvaldsins inn í stofnunina að gera þetta svona. Ég lít þannig á það, á sama hátt og ég leit á framlagið til Háskólans á Akureyri við fjárlagagerðina í fyrra, sem var skilyrt, að hér séu fjármunir skilyrtir til kaupa utan ríkisútvarpsins. Ég sé það fyrir mér ef það á að auka það eins og líka er lagt til í meirihlutaálitinu. Mennta- og menningarmálaráðherra er beinlínis beðinn um það, þegar hann þarf að gera nýjan þjónustusamning um áramótin við Ríkisútvarpið, að hafa þar ákvæði um stighækkandi útboðsskyldu vegna dagskrárefnis á samningstímanum. Það þykir mér vægast sagt athyglisvert. Í raun er verið að segja að við ætlum ekki að nýta mannauðinn og starfsfólkið sem við höfum innan húss, tæki og tól og allt það, sem er hreint ágætt. Þess í stað ætlum við að beina þessu sem mest út fyrir Ríkisútvarpið. Það hefur verið töluvert um slík kaup en þetta er líka dýrasta efnið þannig að það hlýtur að verða afar erfitt fyrir Ríkisútvarpið að þurfa að draga verulega saman um svo stórar fjárhæðir þegar dýrasta efnið liggur ekki undir, eins og í þessu tilfelli. Ég hef áhyggjur af því að Ríkisútvarpið, ásjóna þess og erindi, verði með allt öðrum hætti; og ekki tekin umræða hér í þingsal um það beinlínis hvernig það eigi að vera heldur er enn og aftur verið að gera stórkostlegar innviðabreytingar í gegnum fjárlög. Og það er afar léleg stjórnun að gera slíkt. Áður en ég hætti þá verð ég að segja það hér, með leyfi forseta, að í áliti meiri hlutans á bls. 5 - þá er verið að endurtaka það sem við sögðum við 2. umr. um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2015 - kemur fram sú skoðun að fjárlaganefnd hafi ekki fengið viðunandi svör um rekstur félagsins og að ráðherranefnd um ríkisfjármál hafi ekki fengið viðunandi svör um rekstur félagsins sem var skilyrði þess að 181 millj. kr. fjárveiting yrði greidd til félagsins. Þetta er ekki rétt. Það kom svar frá fjármálaráðuneytinu um að Ríkisútvarpið hefði gert grein fyrir þessu. Ég get ekki tekið undir að þetta sé með þessum hætti. Tíminn æðir frá manni. Ég ætla aðeins að fara í stöðugleikaframlögin af því að það er kannski einn af þessum stóru póstum sem við tökum hér inn á milli umræðna. Það er mikilvægt að halda því til haga að við höfum í kringum 42 milljarða til ráðstöfunar á næsta ári, árið 2016. Það er ekki meira af þessum stóru tölum sem hér hafa verið upplesnar. Það má ekki gleyma því að bankarnir, sem eru að koma hér inn undir ríkissjóð, verða tæplega seldir á næstu árum, að minnsta kosti ekki sá sem lendir alfarið í höndunum á ríkinu, þ.e. Íslandsbanki, enda mundi ekki nást viðunandi verð fyrir þá ef við færum að henda þeim öllum á markað. Því miður ætlar ríkisstjórnin að halda í það að selja 30% hlut sinn í Landsbankanum þrátt fyrir yfirlýsingar Framsóknarflokksins og ályktanir þeirra á landsfundi um að hann eigi að vera í samfélagseigu þannig að ég hef ekki trú á því að meira verði sett á markað, enda yrði það mjög óábyrgt. Það kemur líka fram hér að lausasfé, sem nemur aðeins rúmlega 41 milljarði, verður til ráðstöfunar til að greiða niður skuldir á næsta ári. Því er ekki gert ráð fyrir að skuldir ríkissjóðs lækki á næsta ári fyrir utan að miðað er við að skuldabréf vegna endurfjármögnunar Seðlabankans verði greitt upp á árinu, og eftirstöðvar af því í árslok eru áætlaðar um 90 milljarðar. Þessir viðbótarfjármunir lækka vissulega þetta eina skuldabréf en ég held að enn sé gert ráð fyrir 6,7 milljarða afgangi af fjárlögum á þessu ári. Það breytist í raun ekki þrátt fyrir þær fjárhæðir sem hér um ræðir, sem hér er verið að taka inn, vegna stöðugleikaframlagsins. Ég held að ég komist ekki yfir meira að þessu sinni, enda kannski ekki miklu hægt að breyta héðan í frá, geri ég ráð fyrir. Og ekki er hægt að fá ríkisstjórnarflokkana á okkar band til að taka þátt í þeim breytingartillögum sem við höfum lagt fram.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Fyrst aðeins út af því sem hv. þingmaður sagði varðandi skilyrði RÚV, þá er það alveg skýrt, ef hv. þingmaður les bókunina sem var með fjárlögunum síðast, að skilyrðin, sem farið var fram á um sjálfbæran rekstur, áætlun um það, áttu að vera samþykkt af ráðherranefnd um ríkisfjármál fyrir lok mars á þessu ári. Það er alveg skýrt að það var ekki gert. Hv. þingmaður þekkir það líka, sem meðlimur í hv. fjárlaganefnd, að spurningum, sem við höfum sett fram varðandi rekstur RÚV, hefur verið svarað með þeim hætti að ekki sé heimilt að svara þeim út af því að þá þurfi að tilkynna það um leið í Kauphöllina. Ríkisútvarpið hefur sent bréf á FME sem hefur sagt að það sé ekki túlkun þeirra hvað það varðar, þ.e. FME er ekki sammála túlkun RÚV hvað það varðar, enda er það orðið mjög skrýtið ef þetta er eina stofnunin á vegum ríkisins sem hv. fjárlaganefnd getur ekki fengið svör um hvað varðar fjárhagslega stöðu. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni þegar hún leggur málin upp með þessum hætti. Ég hvet hana svo til að lesa bréfið sem vísað er í hjá hv. fjármálaráðuneyti um það mál sem um er rætt. Það er alveg skýrt að ráðherranefnd um ríkisfjármál átti að samþykkja skilyrðið og það var ekki gert. Ég vil spyrja hv. þingmann, vegna þess að ég held að það skipti máli: Það er verið að gagnrýna það að við höfum tekið af eignarskatta af gömlu fólki og látið þá tímabundnu skatta síðustu ríkisstjórnar renna út, bara svo kjósendur viti það, af því að þetta var kynnt af þáverandi formanni VG sem tímabundinn skattur, auðlegðarskattur: Hvað þýðir það þegar VG segir tímabundinn skattur? Þýðir það að það sé algerlega ótímabundið?
Herra forseti. Fyrst varðandi RÚV þá lít ég svo á að það svar sem við fengum frá fjármálaráðuneytinu staðfesti að ekki hafi verið talin þörf á því að fara lengra með málið og ég geri ráð fyrir því að fjármálaráðherra sé meðvitaður um það svar sem sent var fjárlaganefnd. Ég tel að við getum hengt okkur í það að ráðherranefndin hafi átt að svara þessu en ekki bara fjármálaráðherra, en hann ber ábyrgð á fjármálum ríkisins og ef hann hefur samþykkt að þetta dygði til þá geri ég ráð fyrir því að Ríkisútvarpið geri það líka, því að ekki var kallað eftir neinu meiru. Allan þennan tíma var ekki kallað eftir því að Ríkisútvarpið legði fram önnur gögn eða þá að ráðherranefndin léti svo lítið að koma saman og taka málið fyrir. Er það ekki líka óeðlilegt, hv. þingmaður? Ef ráðherranefndin sér ekki ástæðu til að gera það, megum við þá ekki draga þá ályktun að hún telji ekki þörf á því? Við verðum alla vega að setja þetta í eitthvert samhengi. Varðandi tímabundna skatta eða ekki, þá er það svo að á hverjum tíma þurfum við að endurmeta stöðuna. Nákvæmlega eins og hv. þingmaður hefur tekist á við, frá því að hann kom hér í ríkisstjórn aftur, þá er sífellt verið að endurmeta stöðuna, hvort hann og hans fólk telur þörf á þessum skatttekjum eða ekki, eða einhverju slíku, og við erum að rísa upp úr hruninu á þessum tíma, þegar þessir skattar eru lagðir á, og töldum ekki þörf á auknum skatttekjum af þessum toga. Eins og kom fram í andsvari hjá hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur áðan var alveg ljóst að auðlegðarskatturinn var eitthvað sem við þurftum að lagfæra til að þeir aðilar sem máttu kannski síst við því að lenda í því - áttu hreinar eignir, fullorðið fólk, sem átti ekkert annað - væru ekki þar undir með þeim hætti sem þar á við o.s.frv. En tímabundinn skatt getur þurft að framlengja hvenær sem er og það getur líka þurft að gerast í tíð hv. formanns núna.
Virðulegi forseti. Hv. síðasta ríkisstjórn var við völd í fjögur ár og hafði alla möguleika á því að lagfæra þennan skatt en gerði það ekki. Það voru strax mótmæli, það voru málaferli og í dómsorði sagði: Hér er um tímabundinn skatt að ræða. Ástæðan fyrir því að menn fóru í mál var sú að menn töldu þetta ekki standast stjórnarskrá. Menn geta síðan túlkað það hvort það hafi staðist fyrir dómstólum, vegna þess að þetta var tímabundið. Það er flest sem bendir til þess. Í þeim löndum sem við berum okkur saman við eru ekki svona skattar vegna þess að það er talið að þeir standist ekki stjórnarskrá viðkomandi landa. Hv. síðasta ríkisstjórn hafði alla möguleika á að lagfæra þetta en gerði það ekki. Maður getur ekki skilið þetta öðruvísi en svo að þegar vinstri grænir segja að skattur sé tímabundinn, og það er kynnt sem slíkt, þá hafi það enga merkingu. Það er áhugavert að heyra hvernig hv. þingmaður túlkar samþykktir Alþingis. Nú liggur fyrir að ráðherranefnd um ríkisfjármál átti að samþykkja þessi skilyrði, gerði það ekki og menn geta ekki haft allar skoðanir á því. Ég veit ekkert af hverju það var ekki gert, hvort þeir ræddu það, ég veit ekkert um það, en þetta var það sem meiri hluti Alþingis samþykkti. Og hv. þingmaður er raunar að segja að það skipti engu máli hvað þingið samþykkir. Það er ekki hægt að túlka orð hv. þingmanns með öðrum hætti. Og mér þykir það, burt séð frá efni máls, langalvarlegast. Við getum haft allar skoðanir á RÚV og öllum öðrum ríkisstofnunum og ríkisfjármálunum en að hv. þingmaður komi hér og segi: Já, já, þetta er það sem við samþykktum, þetta er það sem Alþingi samþykkti, en ég er algerlega tilbúin til að líta fram hjá því. Það er mjög alvarlegt og ég hvet hv. þingmann til að endurskoða þá afstöðu sína til löggjafarvaldsins.
Herra forseti. Þetta heitir að afvegaleiða umræðuna. Rökin sem hv. þingmaður hefur notað fyrir þessu 181 millj. kr. framlagi eru þau að ráðherranefndin hafi átt að taka þetta mál fyrir. Það sem er athugunarvert, og okkur ber þá að fylgja eftir, er að ráðherranefndin sér ekki ástæðu til að koma saman til að fylgja þessu eftir. Ég gef því lítið fyrir þetta. Varðandi auðlegðarskattinn, eins og hv. þingmaður kom inn á, þá féll dómur ríkinu í hag. Því er ekki fyrir að fara að hann hafi verið ólöglegur. Og varðandi skattamálin yfirleitt, þá má velta því fyrir sér, þegar við erum að tala um hvort eigi að taka skatta og hvernig eigi að meta þá, að meira að segja í Bandaríkjunum er sjö þrepa tekjuskattskerfi þar sem verið er að taka háa skatta af þeim sem hæstar hafa tekjurnar. Hér sér hægri stjórnin ekki ástæðu til þess og má því velta fyrir sér hversu langt til hægri hún er eiginlega komin þegar við miðum okkur við þau hægri öfl sem ríkjandi hafa verið til langs tíma í Bandaríkjunum og í Bretlandi þar sem tekinn er hátekjuskattur af fólki. Ég hef ekki miklar áhyggjur af því, þegar við erum að fjalla um skatttekjur sem fyrrverandi ríkisstjórn setti á, hvort heldur er varðar auðlegðarskatt, veiðigjöld eða þrepaskipt tekjuskattskerfi, vegna þess að það er leið til jöfnunar. Það er margrannsakað að þessi ríkisstjórn, sem ætlar að byggja á brauðmolahagfræðikenningu sinni, er með skattstefnu sína á leið til aukins ójöfnuðar. Og ekki nóg með það, heldur varar Seðlabankinn ítrekað við því að þetta styðji ekki við peningastefnu Seðlabankans og auki verðbólguþrýsting sem við getum ekki sætt okkur við nú þegar örlítið betur árar þrátt fyrir að undirliggjandi rekstur ríkissjóðs sé ekki góður.
Virðulegur forseti. Það hefur verið farið ágætlega yfir nefndarálit minni hlutans í fyrri ræðum. Það eru nokkur atriði sem mig langar aðeins að skerpa á og einnig fjalla um það sem stendur í nefndaráliti meiri hlutans. Ég er mjög ánægð að sjá hversu afdráttarlaus afstaða er tekin til þess að þeim framlögum sem koma vegna stöðugleikaframlagsins verði varið til niðurgreiðslu skulda ríkissjóðs. Þetta er ítrekað í nefndarálitinu og það er ánægjulegt að algjör samstaða sé um það. Þetta er flókið mál. Ég verð að viðurkenna að þetta er mál sem ég skil ekki til hlítar. Það sem ég skil af því sýnist mér hafa verið vel unnið og vel hafa tekist til í öllu þessu máli. Það er ótrúlega jákvætt að við séum að ná að klára þetta á einhvern hátt, þótt auðvitað séu enn þá áskoranir fyrir hendi. Mér finnst þetta mjög góður áfangi og það koma tekjur inn í ríkissjóð vegna þessa og áhugavert að sjá að þegar tekjurnar eru skoðaðar erum við komin yfir 1.000 milljarða. Maður getur eiginlega ekki sagt þessa tölu því að maður skilur hana varla. Það munar nú um minna. Við höfum mismunandi pólitískar skoðanir á því hvaða hlutverki Ríkisútvarpið á að gegna. Það sem ég vil gagnrýna er að mér finnst vera skorið of mikið niður til RÚV. Við gerum breytingartillögu sem miðar að því að halda útvarpsgjaldinu óbreyttu og verðbættu en meiri hlutinn bætir við það sem stendur í fjárlögunum, sem er að útvarpsgjaldið verði lækkað, 175 milljónum sem er tímabundið framlag til innlendrar dagskrárgerðar, sem skuli samt keypt af sjálfstæðum framleiðendum. Ég held að það sé mjög gott að Ríkisútvarpið fái peninga til þess að kaupa efni af sjálfstæðum framleiðendum. Ég hefði bara viljað sjá þetta sem aukafjármagn. Við höfum fengið stjórn RÚV og forsvarsmenn til fjárlaganefndar nokkrum sinnum og heyrt málflutning þeirra og kynnt okkur þessi mál mjög vel. Það er búið að koma rekstrinum í þokkalegt horf en RÚV er mjög skuldsett þótt það muni nú um minna, að geta greitt niður skuldirnar vegna sölu á lóðinni og eins leigu á hluta húsnæðisins. En ég vil standa vörð um öflugan almannamiðil sem hefur mjög mikilvægu menningarhlutverki að gegna. Það er ekki þar með sagt að ég sé endilega sátt við allt sem RÚV gerir og það væri óeðlilegt ef maður væri sáttur við allt, en þetta er umræða sem við verðum að taka. Ég mundi svo innilega vilja sjá að við værum ekki að skera niður til þessarar stofnunar og einhvern veginn hola hana að innan. Ég hef áhyggjur af því að það sé einhver pólitísk barátta sem veldur því að ákveðnir flokkar vilja veikja RÚV frekar en hitt. Mér finnst það ekki gott. Það er ánægjulegt að sjá að minni hlutinn á þingi geti haft áhrif. Stundum finnst manni eins og það sé ekki tilfellið. Við höfum rætt mikið í minni hlutanum um Landspítalann og kallað eftir að forsvarsmenn Landspítalans mæti á okkar fund. Tvisvar á undanförnum mánuðum höfum við rætt málefni Landspítalans á fundi. Í seinna skiptið var fundurinn opinn, sem ég held að sé gott. Nú er verið að veita 250 millj. kr. í viðhald sem er mjög mikilvægt vegna þess að spítalinn hefur verið að taka af rekstrarfé sínu til að nota í viðhald þar sem viðhaldspeningarnir hafa ekki dugað til. Eins er verið að setja milljarð í að bæta svokallaðan fráflæðisvanda Landspítalans, sem er þegar fólk liggur inni á spítalanum sem á heima annars staðar en það eru engin önnur úrræði. Þá er það oft öldrunar- eða hjúkrunarheimili eða einhvers konar endurhæfing sem um ræðir. Þetta er mjög mikilvægt. Hins vegar hef ég áhyggjur af því að ekki sé nóg að gert. Ég vona að farið verði sem fyrst í þá úttekt sem á að fara fram á rekstri Landspítalans, sem settar hafa verið 30 milljónir í af fjárlögum næsta árs, og til þess fengið mjög hæft fólk. Ég vona að sú niðurstaða skili okkur einhverju þannig að við getum raunverulega farið að ræða málefni Landspítalans. Mér finnst við of oft ekki hafa nógu mikið af gögnum og staðreyndirnar ekki liggja fyrir, enda er þetta rekstur upp á 50 milljarða. Þetta er flókið. Minni hlutinn leggur aftur fram breytingartillögu sem snýr að því að bæta kjör aldraðra og öryrkja og tryggja að bæturnar haldi í við lægstu launin. Núna þegar betur árar er mjög mikilvægt að allir njóti og það á, finnst mér, alltaf að vera verkefnið að reyna að lyfta þeim sem eru verst settir og verst hafa það, hvort sem um er að ræða lægstu laun eða bætur ættum við að lyfta því upp. Það er það sem skiptir máli. Ég get alveg tekið undir það sem hefur verið fjallað um þegar menn ræða bæturnar í samhengi við lægstu laun. Mér finnst niðurstaðan úr þeirri umræðu vera sú að lægstu laun eru einfaldlega allt of lág. Þeir sem eru á lægstu laununum njóta kannski einhverra barnabóta eða vaxtabóta, það má vera þótt það sé ekki einu sinni víst ef þeir eru á leigumarkaði, en þeir fá ekki afslátt af einu né neinu og eru ekki í góðri stöðu. Það eru ákveðnir hópar þarna úti sem hafa það mjög slæmt og mér finnst við ekki ná utan um, t.d. meðlagsgreiðendur. Þannig að þetta leggjum við aftur fram og alltaf erum við vongóð um að það verði samþykkt. Það er enn smá tími til stefnu. Það er líka mjög ánægjulegt að náðst hafi sátt um yfirfærslu málefna fatlaðs fólks til sveitarfélaganna, eða kannski ekki sátt, það er frekar að menn séu að gera hér upp því að sveitarfélögin hafa kvartað mikið yfir því að fjárframlög hafi ekki fylgt með þessu verkefni. Ég vil vekja sérstaklega athygli á NPA eða notendastýrðri persónulegri aðstoð. Það verkefni virðist tekið út fyrir sviga og við erum ekki sátt við það. Þetta er aðeins eitt úrræði af mörgum og mjög mikilvægt að það standi til boða. Mér skilst að verið sé að vinna skýrslu um það mál sérstaklega og ég hlakka til að sjá þá skýrslu, vegna þess að ég á bágt með að trúa því sem sagt hefur verið um að þetta þjónustuform sé svo miklu dýrara en öll önnur. Ég vil þá fá að sjá það svart á hvítu. Ég hef áhyggjur af þessum 55 samningum, eða hvað það eru, því að það er ákveðin óvissa í gangi sem setur þá sem fá þjónustuna í mjög vonda stöðu. Það þarf að leysa úr því sem fyrst. Annað var það nú ekki.
Virðulegi forseti. Ég ætla að stikla á stóru og byrja á því að taka undir það sem systur mínar, hv. þingmenn í minni hluta fjárlaganefndar hafa tekið fram, sérstaklega varðandi kjör aldraðra og öryrkja, Landspítalann og Ríkisútvarpið, einnig yfirfærslu málefna fatlaðs fólks, sérstaklega þegar kemur að notendastýrðri persónulegri aðstoð, NPA-verkefnið, að það teljist jafn rétthátt og önnur úrræði þegar það virkar. Það er mjög gott og áhugavert tilraunaverkefni sem hefur haft gífurlega góð áhrif fyrir þá sem þurfa á þessu að halda. Ég ætla að fá að vera svolítið jákvæð í dag í tilefni jólanna og þess að við séum loksins komin í 3. umr. fjárlaga. [[Gripið fram í.]]Ég trúi þér ekki. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson segist eiga afmæli, [[Gripið fram í.]]ef svo er þá vil ég óska honum til hamingju með afmælið og vera sérstaklega hamingjusöm í dag í ræðustólnum, þótt ég segist ekki trúa honum. Er það rétt? Til hamingju. Maður veit aldrei hverju maður á að trúa í þessu umhverfi. Það sem mig langar til að fagna frá meiri hluta fjárlaganefndar er að meiri hlutinn hefur fallið frá 13 millj. kr. lækkun framlaga til umboðsmanns Alþingis. Mig langar til að fagna því sérstaklega enda er þetta embætti mjög mikilvægt og sinnir mjög mikilvægu eftirlitshlutverki fyrir Alþingi, er náttúrlega umboðsmaður Alþingis eins og nafn þessarar gríðarlega mikilvægu stofnunar segir til um. Það er alveg rétt sem segir um þetta og kom fram í málflutningi mínum og annarra hv. þingmanna í 2. umr., að þó að umboðsmaður Alþingis hafi flust í leigulaust húsnæði þá er það húsnæði ekki fullbúið og þar hafa komið inn aðrir rekstrarkostnaðarþættir sem þarf að taka tillit til. Ég fagna því að það hafi haft áhrif og skilað árangri að ræða þetta málefnalega í 2. umr. og sér í lagi fagna ég því sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans um að hefja þurfi gott samtal við umboðsmann Alþingis um það hvernig fjármálum embættisins verði háttað í framtíðinni, sérstaklega þar sem hann er kominn í leigulaust húsnæði á vegum hins háa Alþingis, það er þá spurning hver eigi að standa undir rekstrarkostnaðinum. Breytingartillaga minni hlutans við frumvarpið við 2. umr. um að umboðsmaður Alþingis fái 15 millj. kr. til að sinna frumkvæðisathugunum er lögð aftur fram lítillega breytt. Við leggjum til að umboðsmaður fái 14,7 millj. kr. til að sinna frumkvæðisathugunum. Það kemur fram í áliti hv. stjórnskipunar og eftirlitsnefndar vegna skýrslu umboðsmanns Alþingis að hann þurfi meiri fjárhagslegan stuðning til að geta sinnt frumkvæðisathugunum. Við teljum 14,7 millj. kr. vera hið lægsta sem hægt er að fara fram á eins og staðan er núna til að geta sinnt frumkvæðisrannsóknum á tilskilinn hátt. Það er mjög mikilvægt að breytingartillagan verði samþykkt einfaldlega til þess að álit hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sé virt á hinu háa Alþingi sem er náttúrlega grundvöllur fyrir því að þessi nefnd hafi eitthvert vægi. Ég vona innilega að tillagan fái brautargengi hér á þingi í örlítið breyttu formi. Sömuleiðis vil ég fagna því að hv. meiri hluti hafi fengist til að falla frá breytingartillögu sinni um 13 millj. kr. niðurskurð hjá embættinu. Að öðru leyti langar mig til að minna á breytingartillögu sem ég lagði fram um úrskurðarnefnd upplýsingamála upp á 5 millj. kr. Það kemur sömuleiðis fram í áliti hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að þar þurfi að vinna niður hala þar sem úrskurðarnefndin tekur allt að 200 daga til að afgreiða mál. Það gengur náttúrlega ekki með tilliti til þess hversu viðkvæm sum málin eru þegar kemur að tíma og tímasetningu. Margar af upplýsingabeiðnunum snúast um fréttaflutning og fréttaflutningur er háður því að hann komi fram á réttum tíma svo fréttin hafi enn þá gildi í samfélaginu og sé virk. Mig langar í tilefni af því að við vorum að samþykkja viðbótarbókun um aðbúnað frelsisvipts fólks og fanga á Íslandi, OPCAT-bókunina svokallaða, að fagna því að meiri hlutinn er að koma með meiri pening í fangelsismálin. Að því sögðu langar mig til þess að vekja athygli á því að það þarf miklu meira í þennan málaflokk og þá sér í lagi á Litla-Hrauni þar sem aðbúnaður fanga er með eindæmum slæmur og einhver hluti af því fé sem hefur verið lagt til í þennan viðkvæma málaflokk, sem eru fangelsismálin, þarf að fara til endurbóta á húsnæði fangelsisins sem og að tryggja starfsöryggi fangavarða og annarra til að fangar fái tilhlýðilega þjónustu og að fangelsið sinni því samfélagslegu hlutverki sem við teljum að fangelsi eigi að sinna. Ég vona að fullgilding bókunarinnar, þessi viðbótarsamningur, muni gera það að verkum að á næsta ári verði ráðist í umtalsverðar endurbætur á fangelsum hér á landi, einfaldlega af því að það er löngu kominn tími til þess. Fangelsi er samfélagsleg stofnun sem á að vera betrunarúrræði en ekki eitthvert hefndarúrræði eins og það var á miðöldum. Það er kominn tími til að byrja að sparsla í lekum húsum þar sem fangarnir búa og reyna að sinna betrunarhlutverkinu almennilega. Ég ætla ekki að hafa mál mitt mikið lengra í dag og þakka fyrir að fá að hafa komið að fjárlagavinnunni undanfarna mánuði og það gleður mig mjög að þessu fer nú að linna.
Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir hjartanlegar hamingjuóskir til hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem á afmæli í dag. Hitt er þó mála sannast að ég hefði óskað þess að hann hefði ekki haldið upp á afmælisdaginn með þeirri vondu ræðu sem hann hélt hér áðan þar sem hann fleygði handsprengju út um víðan völl þingheims og við munum sennilega þurfa lungann úr deginum til að hreinsa upp eftir hann. Frú forseti. Ég er ekki alveg í sama jólaskapinu og hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir. Vissulega má taka undir með henni að ýmislegt jákvætt hefur gerst á millum umræðna og ég fagna sérstaklega því að það skuli koma fjármagn til frumkvæðisathugana umboðsmanns Alþingis. Staðreyndin er sú, sem mjög fáir hafa tekið eftir hér eftir að mesti gassinn og funinn var úr þingumræðu síðustu daga, að með mikilli kyrrð hafa gengið í gegnum Alþingi í dag og í gær tvær breytingar á skattkerfinu sem hafa það í för með sér að það er verið að flytja samtals 10 milljarða kr. í skattalækkunum til fólks sem hægt er að skilgreina sem hátekjufólk. Fólk sem ekki þarf á því að halda. Ég vil vekja athygli á þessu vegna þess að þetta er meira en þarf til að koma til móts við sanngjarnar óskir aldraðra og öryrkja um að þeir fái líka afturvirkar hækkanir á sínum bótum. Það kostar 6,5 milljarða. Ríkisstjórnin hefur hér með lævi og allt of miklum friði flutt 10 milljarða til þeirra sem ekki þurfa á því að halda á meðan aldraðir og öryrkja fá að éta það sem úti frýs. Þetta veldur því að ég er ekki í sama jólaskapinu. Ég vildi einungis gera þessa athugasemd en ég hef enga sérstaka spurningu til hv. þingmannsins, en svona líður mér í aðdraganda jóla.
Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að viðkvæmt hjarta hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sé ekki í jólaskapinu í dag. En ég verð að taka undir þær áhyggjur og bölsýni í raun sem kom fram í orðum hv. þingmanns. Það er náttúrlega fyrir neðan allar hellur að verið sé að gera breytingar á skattkerfinu sem koma betur stæðu fólki í samfélaginu í dag best. Ég held að fjölmargar kannanir hafi sýnt fram á að Íslendingar vilja hafa velferðarsamfélag þar sem tekið er föstum tökum bæði samfélagsleg þjónusta, Landspítalinn og því um líkt. Samfélagsleg þjónusta og velferðarsamfélag þýðir náttúrlega að við komum fram við „bótaþega“ - ég hef það innan gæsalappa því að ég vil ekki kalla þá bótaþega, mér finnst þetta bara vera launafólk sem er á annarri tegund af launum. Mér finnst orðið bætur ekki fallegt. Við eigum náttúrlega að koma fram við þetta fólk á sama hátt og annað fólk. Það á ekki að vera í einhverjum öðrum flokki eða koma fram við það á annan hátt. Hins vegar má spyrja sig við hverju öðru sé að búast. Við búum náttúrlega í samfélagi þar sem hæstv. ríkisstjórn er mjög hægri sinnuð og trúir mikið á brauðmolakenninguna. En svona er það, velsæld brauðmolast ekki niður.
Frú forseti. Auðvitað þykir mér leitt að eyðileggja jólaskap sumra hv. þingmanna og ekki síst afmælishald hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarson. En staðreyndin er samt sú að ég er ekki í nokkru einasta jólaskapi og satt að segja aldrei gengið til jóla úr þingsölum jafn dapur og núna. Það liggur fyrir að hér er verið að gera breytingar sem í reynd þýða flutning 10 milljarða kr. til fólks sem ekki þarf á því að halda. Á sama tíma er ekki hægt, segir ríkisstjórnarmeirihlutinn, að greiða öldruðum og öryrkjum sömu hækkanir og allir aðrir í samfélaginu fá. Og það er algerlega hárrétt sem hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir sagði að samfélagið hefur sýnt að það vill sterkt velferðarsamfélag. Það hafa verið gerðar kannanir, mig minnir á vegum Pírata, sem hafa sýnt að samfélagið, 90% Íslendinga, vill að aldraðir og öryrkjar fái sömu bætur og aðrir. En þó er það þannig, eins og hefur komið í ljós í umræðunum síðustu daga, að það er drjúgur hópur Íslendinga sem er á móti því. Og hvar er þann hóp að finna? Hann er að finna á Alþingi Íslendinga. Hann er að finna í liði sjálfstæðismanna og Framsóknarflokks á Alþingi sem sem einn maður standa gegn tillögum um það að aldraðir og öryrkjar fái þessar bætur. Þótt yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga vilji það er örfámennur hópur sem ekki vill það og því miður, fyrir einhverja gráglettni örlaganna, þá er það fólk allt að finna á Alþingi Íslendinga. Það skulu aldraðir og öryrkjar hugsa um þegar þeir ganga til jóla. Þetta er ástæðan fyrir því að ég hef sennilega oftast áður gengið af Alþingi til jólahalds með miklu meiri gleði í hjarta en í dag.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð hæstv. - hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, þótt hann megi líka vera hæstvirtur fyrir mér. Svona er staðan og ég held að það hafi sýnt sig trekk í trekk á hinu háa Alþingi undanfarna þrjá vetur að hér er ekki almennt lýðræði heldur meirihlutaræði og jafnvel leiðtogaræði þar sem ákveðnir leiðtogar ákveðinna flokka ráða þeirri hugmyndafræði sem undirmenn þeirra eða hv. þingmenn eiga að fylgja. Það hefur komið fram í umræðum á þinginu að brauðmolakenningin, sem jafnvel Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og fleiri stofnanir hafa afneitað, er í hávegum höfð í alla vega Sjálfstæðisflokknum og gott ef ekki Framsóknarflokknum líka. En velferð er eitthvað sem við sköpum. Hún er ekki eitthvað sem verður til. Við þurfum að taka meðvitaða ákvörðun um að við ætlum að skapa velferð í samfélaginu og það þýðir að við þurfum að taka ákvarðanir meðal annars um að eyða ákveðnum fjármunum í að búa þessa velferð til. Ég held að margir eigi sér þann draum heitastan að hún verði til af sjálfu sér en það er ekki raunin, velferð er miklu flóknari en það. Ég vona að í næstu kosningum munum við fá einhverja flokka á þing sem hafa meiri áhuga á því að búa til gott velferðarsamfélag en þeir sem sitja hér nú.
Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að fara í gegnum þetta mál og nefndarálitið í örstuttu máli. Mér fannst formaður nefndarinnar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, gera það ágætlega. Ég ætla ekki að endurtaka þá hluti. Ég vil hins vegar segja, og ég er ekki að ásaka einn eða neinn, þetta er bara til umhugsunar fyrir okkur hv. þingmenn af því að við erum búin að slá nýtt met við 2. umr. fjárlaga, að það var vitað að við fengjum inn alveg gríðarlega stórar fjárhæðir og það hefur verið vandað til verka. Við í hv. fjárlaganefnd höfum á þessum stutta tíma reynt að fara eins vel yfir málið og mögulegt er. Við erum að tala um mörg hundruð milljarða. Mér finnst ekki góður bragur á vinnulaginu hjá okkur. Við áttum von á þessu og bæði hv. stjórnarliðar og stjórnarandstöðuþingmenn í hv. fjárlaganefnd reyndu að fá alla þá sem við mögulega gátum til að ræða þessi stóru mál á skömmum tíma, en hins vegar verðum við að bæta vinnulagið þannig að við getum við farið dýpra í málin, eins og þessu í tilfelli. Ég held að við ættum í umfjöllun okkar að vera búin að girða fyrir þá áhættu sem við sáum fyrir. Málið hefði átt að fá ítarlegri og betri umfjöllun hjá hv. fjárlaganefnd, en við því var ekkert að gera. Auðvitað munum við ræða þetta í framhaldinu. Hér er um gríðarlega fjárhæð og hagsmuni að ræða. Við erum nærri því að tvöfalda fjárlögin. Hér er um eignir að ræða sem er ekki alveg ljóst hverjar eru og það hefði verið betra að fara rækilegar í það. Það er hins vegar mjög ánægjulegt að hæstv. ríkisstjórn hafi náð slíkum árangri þegar kemur að afléttingu fjármagnshaftanna og stöðugleikaframlögin eru náttúrlega eitthvað sem menn þorðu ekki að vona fyrir ekki mörgum missirum síðan að gæti gerst. Það er auðvitað mjög ánægjulegt og við hljótum að óska hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. ríkisstjórn til hamingju með það.
Með daginn.
Til að stikla á stóru í breytingartillögum á gjaldahliðinni - ég ætla ekki að ræða meira um tekjuhliðina í þessari stuttu ræðu - þá er um að ræða 175 milljóna tímabundið framlag til Ríkisútvarpsins til eflingar innlendri dagskrárgerð. Það er skilyrt með þeim hætti að Ríkisútvarpið noti sömu upphæð og það notaði á þessu ári til að kaupa af sjálfstæðum framleiðendum, 450 millj. kr. Þetta tel ég, virðulegi forseti, vera afskaplega mikilvægt. Ég hallast meira á skoðun félaga okkar, fyrrverandi hv. þm. Péturs Blöndals heitins, að við eigum að þróa Ríkisútvarpið í sjóð. Við höfum haft slíka sjóði og erum með slíka sjóði. Við erum að tala um að mikilvægt sé fyrir okkur að efla íslenska tungu. Það þýðir að við þurfum að hafa innlenda framleiðslu þannig að tryggt sé að þeir fjármunir sem við veitum til slíkra hluta, fjölmiðla og í annað slíkt, fari mestmegnis í innlenda framleiðslu. Ég sé enga leið betri en þá að þeir aðilar sem stundi slíkt keppi um það fjármagn eins og er í samkeppnissjóðum. Þess vegna er ánægjulegt að sjá í nefndaráliti hv. fjárlaganefndar talað um og því beint til mennta- og menningarmálaráðherra að í nýjum þjónustusamningi ráðuneytisins og Ríkisútvarpsins verði ákvæði um stighækkandi útboðsskyldu vegna dagskrárefnis á samningstímanum. Þetta held ég að sé besta leiðin, virðulegi forseti, til þess að löggjafinn tryggi að við nýtum fjármunina í innlenda dagskrárgerð. Síðan er samkomulag um fjármögnun lögbundinnar þjónustu við fatlað fólk. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að það eru gríðarlega háar upphæðir sem við setjum núna í þennan málaflokk til sveitarfélaganna. Það er algjörlega óskiljanlegt af hverju var svona illa búið um hnútana á síðasta kjörtímabili þegar þessi yfirfærsla fór fram. Þeir sem voguðu sér að gagnrýna þetta eða bara spyrja, ég gerði það, sömuleiðis hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson og var öllu ákveðnari - ég ætla ekki að segja að þeir hafi verið hraktir til baka með ónotum og skömmum, en skilaboðin voru skýr, menn skyldu ekkert vera að velta þessu fyrir sér. Eftir rúman áratug var grunnskólinn færður á milli. Það þýddi mikinn núning í mörg ár, en það er augljóst að sveitarfélögin hafa komið mjög vel út úr því. Það er sérmál, ég ætla ekki að ræða það hér. Hins vegar mundi maður ætla að eftir slíkt væru menn búnir að læra það beggja vegna borðsins hvernig best væri staðið að þessu, en því miður er svo ekki. Núna erum við búin að fá niðurstöðu í það mál. Við skulum vonast til að það þýði að sveitarfélögin geti sinnt þessari þjónustu sem best og þeir sem þurfa á þjónustunni að halda muni fá þá þjónustu sem við viljum að þeir fái. Síðan er Landspítalinn. Enn og aftur er verið að setja fjármuni í viðhald þar. Auðvitað hefði maður viljað sjá að við værum að nýta þessa fjármuni frekar í að byggja nýjan spítala sem er alveg augljóst að þarf að gera. Þetta eru núna 723 millj. kr. Það kom fram á fundi hv. fjárlaganefndar að þær tölur sem hv. stjórnarandstæðingar hafa verið að tala um og vísa í innviðafjárfestingu, um að við séum á milli Mexíkós og Grikklands, eru tölur frá fjárlögum fyrir 2013. Það voru fjárlög sem síðasta ríkisstjórn ákvað. Það er svolítið sérkennilegt að vera að berja á núverandi ríkisstjórn fyrir það. Það er búið að tvöfalda framlögin og núna eru þau allt að því þreföld frá þeim tíma. Auðvitað viljum við sjá eins mikið fjármagn eins og hægt er fara í fjárfestingu á nýjum spítala sem er algjörlega nauðsynlegur. Þá kemur að hinum þættinum, stóru tölunni, sem er 1 milljarður. Ég hugsa að það sé einstaka stærsta verkefnið hjá okkur. Það er út af breytingu á aldurssamsetningu þjóðarinnar. Þeim sem eru 67 ára og eldri mun fjölga um 50% á næstu tíu árum. Árið 2061 verður þessi hópur fólks orðinn 100 þúsund. Þessi hópur þarf meira á heilbrigðisþjónustu að halda en aðrir. Við höfum ekki búið okkur undir það. Heilbrigðiskerfið snýst um meira en Landspítalann. Þar verða allir hlekkir að hanga saman. Landspítalinn er mjög gott bráðasjúkrahús og á að vera það. Það er mikilvægt að það geti sinnt því hlutverki. En við höfum til dæmis vanrækt heilsugæsluna í áratugi. Nú er staðan sú í heilsugæslunni [[Gripið fram í.]]á höfuðborgarsvæðinu, þar sem staðan er einna best, að þar eru jafn margir læknar undir fertugu og yfir sjötugt - jafn margir læknar eru undir fertugu og yfir sjötugu. Áhersla hæstv. heilbrigðisráðherra núna er að gera stórátak í að efla heilsugæsluna sem er algjörlega nauðsynlegt. Við skulum átta okkur á því að 25% af þeim sem fara á bráðadeild Landspítalans, sem er mjög dýrt úrræði, ættu að fara á heilsugæsluna en geta ekki gert það vegna þess að þau úrræði eru ekki til staðar. Í rauninni gengur heilbrigðisþjónustan út á að fólk þurfi ekki að fara á Landspítalann. Það er gert með forvörnum, ég ætla ekki að ræða það hér, og það er gert með öflugri heilsugæslu. Síðan, þegar fólk er útskrifað eða ætti að vera útskrifað af Landspítalanum, þá verður að hafa einhver úrræði. Það er stóra verkefnið á næstunni. Það er ánægjulegt að við erum enn og aftur að forgangsraða í þann málaflokk. Þessi liður verður vistaður á safnlið hjúkrunarheimila og gefur möguleika á því að koma með fjölbreytt úrræði sem eru algjörlega nauðsynleg til þess til að létta á Landspítalanum en auðvitað, sem er hin hliðin á peningnum, líka til að fólk fái þjónustu við hæfi, sem er þjónusta sem fólkið á að fá og vill svo til að er ódýrari en sú sem er til staðar. Við erum komin á sama stað og við vorum á þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar tók við. Þá var þetta vandamál uppi. Við leystum það á þeim 22 mánuðum sem við vorum við völd, en síðan kom vandamálið upp aftur. Þetta er kostnaður fyrir Landspítalann og mjög slæmt fyrir fólkið sem þarf á þessari þjónustu að halda. Virðulegi forseti. Ég vona að við munum núna ræða heilbrigðismálin á dýptina. Það er alveg ljóst og ég hef sagt það hvað eftir annað og mun endurtaka það á meðan umræðan er á þeim stað sem hún er að það er ekki innstæða fyrir stóryrtum yfirlýsingum hv. stjórnarandstöðu þegar hún ræðir heilbrigðismál. Það er þekkt, það kemur [[Gripið fram í.]]fram, virðulegi forseti, [[Gripið fram í.]]í svari fyrrverandi fjármálaráðherra að meira var skorið niður í heilbrigðismálunum og löggæslunni en annars staðar í tíð síðustu ríkisstjórnar. Reyndar var aukið í umhverfisráðuneytið og aukið í utanríkismálin þegar sú ríkisstjórn þurfti að spara. Ég er ekki að gagnrýna það, virðulegi forseti, að það hefði þurft að spara. Ég er ekki að segja að þetta hafi verið auðvelt. Ég get alveg skilið að þeim finnist ekki sanngjarnt þegar málin eru lögð upp með þessum þætti. Ég er bara að segja og ég sagði það á síðasta kjörtímabili líka að forgangsröðin var ekki rétt. Nú er það vonandi verkefni okkar allra að halda áfram að forgangsraða í þágu heilbrigðismála. Menn geta ekki sagt hér að það megi ekki tala um prósentur og milljarða og tugi milljarða því að um það snýst málið að stórum hluta. Eitt eru peningar og annað er hvernig við nýtum þá. Þessi ríkisstjórn hefur nýtt þá bæði þegar kemur að heilbrigðismálunum og þegar kemur að lífeyristryggingunum. Þetta vita allir sem vilja vita. Ég var í ríkisstjórn með Samfylkingunni á sínum tíma. Þá var sömuleiðis forgangsraðað í þágu þessara málaflokka. Ég man ekki eftir því, virðulegi forseti, kannski getur einhver sem var með mér í ríkisstjórn á þeim tíma rifjað það upp, að menn segðu að bætur almannatrygginga væru svo stórkostlega háar að það væri algjörlega frábært. Ég man ekki eftir því. [[Gripið fram í.]]Ég man ekki eftir því að það hafi gerst á neinum tímapunkti í Íslandssögunni. Nú hef ég ekki verið til frá upphafi Íslandsbyggðar, en hins vegar þekki ég aðeins hvenær tryggingakerfið byrjaði og get fullyrt að það hefur aldrei verið sagt. Því miður verður það aldrei sagt. Það er ósanngjarnt þegar menn eru búnir að forgangsraða 27 milljörðum meira í lífeyristryggingar núna en var gert áður en þessi ríkisstjórn tók við. Stór hluti af því er til kominn út af ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Það er ósanngjarnt að tala eins og gert er hér í þingsal. Það verður ekki aftur tekið. Vonandi berum við gæfu til þess að ræða þessa tvo mikilvægu málaflokka á dýptina, annars vegar heilbrigðismálin, þ.e. hvernig við tökumst á við þau gríðarlega stóru verkefni sem eru fram undan, og hins vegar lífeyrismálin. Ég vona að við berum gæfu til þess að sameinast um að klára það verkefni sem Péturs Blöndals-nefndin fór í, að leggja meiri áherslu á starfsmat í staðinn fyrir örorkumat og ýmislegt annað sem þar er. Ef við gerum það held ég að við náum hámarksárangri og reyndar held ég að virðing Alþingis muni vaxa. En til þess að svo megi verða verðum við öll að leggja eitthvað á okkur.
Frú forseti. Ég vil í fyrra andsvari mínu spyrja hv. þingmann út í tillögu meiri hlutans varðandi Ríkisútvarpið. Hv. formaður fjárlaganefndar talaði hér fyrr í umræðunni og mér sýnist skilningur formanns og varaformanns ekki vera sami á þessu framlagi. Þess vegna vil ég spyrja nánar út í það. Í nefndaráliti meiri hluta kemur fram að ekki er lögð fram breyting á útvarpsgjaldinu heldur er framlag úr ríkissjóði að ræða, þ.e. 175 millj. kr. sem Ríkisútvarpið fær, og framlaginu skuli verja til að auka kaup Ríkisútvarpsins á efni frá sjálfstæðum framleiðendum hérlendis og á árinu 2015 hafi verið varið 450 millj. kr. í þennan lið hjá RÚV. Og síðan stendur „… og gert er ráð fyrir að sú fjárhæð verði 625 millj. kr. á næsta ári.“ Það sem mér finnst merkilegt við þetta er að við vitum að Ríkisútvarpið þarf að gera nýjar áætlanir vegna þess að útvarpsgjaldið lækkar, en gömlu áætlanirnar höfðu byggst á óbreyttu útvarpsgjaldi. Við vitum að fara þarf inn í alla liði og skera niður og innlenda efnið er dýrast. Er meiri hlutinn að segja að ekki megi hreyfa við þeim lið, þ.e. því framlagi sem hefur verið varið á árinu 2015 til að kaupa efni frá sjálfstæðum framleiðendum hérlendis, það verði að vera 450 millj. kr. plús þessar 175? Þannig að niðurskurðurinn verði þá að vera annars staðar í stofnuninni til þess að bregðast við lægra útvarpsgjaldi.
Virðulegi forseti. Af því að menn tala mikið um Ríkisútvarpið, og það er bara alveg sjálfsagt, þá finnst mér svolítið vanta í þá umræðu að í fjáraukanum var gert ráð fyrir að það fengi til að greiða niður skuldir 1,5–2 milljarða með sölu eigna. Fram kom í nefndinni að verið er að greiða niður lán sem bera 8% vexti, og það er vel. Einnig kemur fram í nefndarálitinu að tekjur hafa verið aukast núna og munu aukast um 60 milljónir á ári af því að stjórn Ríkisútvarpsins - og hafi hún þökk fyrir, ég held að það hafi verið skynsamlegt og vel gert - hefur verið að leigja út hluta húsnæðisins. Síðan er það það sem hv. þingmaður nefndi, þetta er til að efla innlenda dagskrárgerð að kaupa af sjálfstæðum framleiðendum. Það er alveg skýrt. Ríkisútvarpið kemur með 450 milljónirnar á móti. Það er auðvitað eitthvað sem menn alla vega í orði kveðnu eru sammála um að þurfi að gera. Ég heyri að vísu þau sjónarmið að ekki eigi að kaupa efnið utan húss heldur að leggja áherslu á að gera það innan húss. Ég skil ekki alveg það sjónarmið. Það kemur til dæmis fram í ágætri skýrslu Eyþórs-nefndarinnar svokölluðu að á Norðurlöndunum er oft sett ákveðið viðmið um að viðkomandi ríkisútvarp þurfi að vera með ákveðið lágmark sem það kaupir af öðrum framleiðendum. Ég veit ekki hvernig er hægt að misskilja það eitthvað. Ég mundi nú ætla að þetta væri eitthvað sem menn mundu geta sameinast um. Hvað varðar rekstur útvarpsins almennt þá eru margir möguleikar í því. Við leggjum áherslu á hvernig best er að gera það. Við leggjum áherslu á það í nefndarálitinu af því að það kom fram í hv. fjárlaganefnd að hægt væri að vinna ýmsa hluti betur, t.d. þegar kemur að fjarskiptunum, að koma efninu áleiðis, [[Forseti hringir.]]að þá gætu opinberir aðilar örugglega unnið saman þar - ég get farið betur í það í seinna andsvari mínu - til að lækka þann kostnað ef menn eru að hugsa um að ná betri árangri í rekstrinum.
Frú forseti. Skilningur varaformanns fjárlaganefndar og útskýringar eru þá þannig að stjórnendur Ríkisútvarpsins mega ekki bregðast við lægra útvarpsgjaldi með því að hreyfa við þeim 450 milljónum sem eiga að fara til að kaupa efni frá sjálfstæðum framleiðendum, heldur verða þeir að skera niður innan húss, þeir mega ekki skera niður framlögin sem fara í það að kaupa af sjálfstæðum framleiðendum hérlendis. Ég skil hv. varaformann fjárlaganefndar þannig. Það stangast á við það sem formaður fjárlaganefndar sagði áðan því að þarna er náttúrlega greinilega verið að segja stjórnendum Ríkisútvarpsins til, hvernig þeir eigi að skera niður og hvernig þeir eigi að haga sínum málum. Annað mál. Hv. þingmaður talar mikið fyrir langtímaáætlunargerð þar sem tekið er tillit til aldurssamsetningar þjóðarinnar o.s.frv. og stórum fjárfestingum sem við stöndum frammi fyrir. Ég er sammála honum í því að það þurfi að gera og horfa til lengri tíma en við höfum verið að gera nú þegar. Eitt af því er kostnaður við heilbrigðiskerfið vegna öldrunar þjóðarinnar. Það hefur komið fram bæði í fjölmiðlum og á fundum fjárlaganefndar að Landspítalinn glímir við það að finna út úr því hvernig hann eigi að geta þjónustað fleiri sjúklinga sem eru fyrst og fremst til komnir vegna þess að þjóðin er að eldast og öldruðum fjölgar. Það vandamál er ekki leyst með tillögu meiri hlutans og ég spyr hv. þingmann hvort það megi ekki líta svoleiðis á að þar sem ekki kemur fram aukaframlag í rekstur til að mæta þessum vanda þá sé verið í blússandi góðærinu að gera kröfu á niðurskurð um milljarð á Landspítalanum?
Virðulegi forseti. Auðvitað getur RÚV ákveðið að nýta ekki þessar 450 milljónir til að kaupa efni annars staðar, en það er spurning hvort það hafi þá rétt á þessu skilyrta framlagi. En stjórnendur þar stýra þessu auðvitað. En hins vegar kom fram, af því að menn eru að tala um RÚV og vilja fara að tala um reksturinn, að við vitum að á síðasta kjörtímabili - ég er ekki búinn að fá neinar alvöruskýringar á því - fóru menn út í þennan Vodafone-leiðangur, ætluðu að fá 100 milljónir í auglýsingatekjur af einhverju sem heitir RÚV2 og ætluðu úti í einhverjar mjög sérkennilegar áætlanir. Ég ætla nú ekki að segja mönnum hvernig þeir eigi að reka Ríkisútvarpið, en ef ég væri að koma að því mundi ég byrja á að líta á það og þá fjárfestingu sem við erum að fara í annars staðar varðandi fjarskipti og skoða þann þáttinn. Síðan hvað varðar heilbrigðismálin, það sem mér finnst vanta þegar menn ræða Landspítalann er að Landspítalinn er bráðasjúkrahús. Fólk fer þar inn á bráðadeild sem ætti ekki að gera það. Hvað þýðir það? Það þýðir gríðarlegan kostnað. Ef okkur tekst að ná árangri í heilsugæslunni þá mun því fólki fækka sem fer á Landspítalann. Á sama hátt er fólk inni á Landspítalanum sem á ekki að vera á Landspítalanum, það á að vera í öðrum úrræðum sem eru ódýrari og betri fyrir viðkomandi einstaklinga. Þannig að ef við erum að taka á og bæta í heilsugæsluna og bætum í fráflæðið að því gefnu að við náum þeim árangri sem lagt er upp með, í það minnsta erum við klárlega að setja fjármuni í það, þá léttum við á rekstri Landspítalans. Ef við erum með þetta jafn dapurt og það er í dag, þá erum við að gera hlutina eins dýra og mögulegt er. Þá geta staðhæfingar hv. þingmanns átt rétt á sér, en það væri eins óskynsamleg leið og möguleg væri. Nú getum við haft allar skoðanir í stjórnmálum, en ég skil ekki af hverju menn vilja ekki að þjónustan sé þannig að hún sé við hæfi hvers og eins. Bráðaspítali er bráðaspítali og við eigum að sjá til þess að hann sé bestur sem [[Forseti hringir.]]bráðaspítali. Síðan þarf aðra allra handa þjónustu. Það verður að skoða þetta í samhengi.
Hæstv. forseti. Mig langar til að byrja á því að víkja að fullyrðingum sem fram komu hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni um niðurskurð til útgjalda ríkisins á liðnu kjörtímabili. Ég hef legið talsvert yfir því hvernig þeim niðurskurði var varið og hef ég aldrei á nokkurn hátt verið að reyna að fela það sem þar var gert og ég hef lýst því yfir að við skárum of mikið niður til einstakra þátta, við skárum of mikið niður til heilbrigðismálanna og það má segja það líka um löggæsluna þannig að ég er ekkert að hlaupast undan því, alls ekki. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér um þetta og ef við skiptum þessu í þrennt þá var niðurskurðurinn hlutfallslega minnstur til almannatrygginga. Síðan lá rekstrarkostnaður ríkisins á bilinu 20–25% að raungildi sem er mjög mikið, enda var það svo að niðurskurður til löggæslunnar nam tæpum 3 milljörðum kr. og munar um minna. Niðurskurðurinn til heilbrigðisþjónustunnar var líka gríðarlegur og hafði það meðal annars í för með sér að 500–600 störf töpuðust á Landspítalanum sem er náttúrlega stór vinnustaður, en niðurskurðurinn var með þeim hætti. Ég vil leggja áherslu á þetta. Ég er ekki að draga úr því að hann hafi verið mikill. Niðurskurðurinn var engu að síður mestur þegar kom að fjárfestingum. Þar voru það samgöngumálin fyrst og fremst, þar var niðurskurðurinn mestur. Ég man eftir tölum hvað þetta snerti úr innanríkisráðuneytinu, við höfðum fyrir hrun varið að því er mig minnir um 30 milljörðum í framkvæmdir en þær fóru niður í 15 milljarða. Ég hef fyrirvara á þessum tölum, en þetta voru stærðargráðurnar. Þarna var stóri niðurskurðurinn. Þetta langaði mig til að segja í upphafi. Síðan eru þrír þættir sem ég vil gjarnan víkja að í tengslum við fjárlagafrumvarpið. Það er fyrst Landspítalinn. Að sjálfsögðu er gott að fá þetta viðbótarfjármagn frá stöðunni eins og hún var eftir 2. umr. fjárlaganna, að sjálfsögðu fagna ég því, en tel þetta engu að síður ekki vera nóg og hef horft til þess og byggi á því sem hefur komið frá forsvarsmönnum Landspítalans um að hærri upphæð þurfi en sem nemur þessari viðbót. Og við þekkjum náttúrlega, mér liggur við að segja af eigin raun til starfseminnar á einhvern hátt í heilbrigðiskerfi okkar og vitum að þar er víða stakkur of þröngt sniðinn, þar á meðal á Landspítalanum. Ég ætla ekki að fara nánar út í þá sálma. Varðandi almannatryggingar og öryrkja og aldraða þá hafa deilurnar verið á þann veg að menn hafa verið að bera saman framlag á síðasta kjörtímabili og núna og horft líka til þess hvað það er sem lögin kveða á um. Það er alveg rétt sem sagt hefur verið að lögin kveða á um að bætur almannatrygginga skuli taka mið af öðru tveggja, launaþróun eða verðlagsþróun og skal miða við það sem er hærra. Þetta þótti mönnum vera ákveðinn öryggisventill á sinni tíð þegar það var sett í lögin á síðari hluta 10. áratugar síðustu aldar. Áður hafði viðmiðunin verið lægstu launataxtar sem þóttu tryggari fyrir þessa lágtekjuhópa í þjóðfélaginu og ekki síst þegar horft er til þess að verkalýðshreyfingin hefur lagt sérstaka áherslu á að hækka lægstu kauptaxtana. Burt séð frá þessu, að þarna er hið lagalega gólf, þá þurfum við að horfa til þess hvað er gerlegt í þjóðfélaginu og hvað er að gerast í þjóðfélaginu. Þar hefur verið vísað til þess að í kjarasamningum á vinnumarkaði hafa verið gerðir afturvirkir samningar. Deilan um fjáraukann stóð um þetta náttúrlega, þessa afturvirkni. Að sama skapi horfa menn til þess núna hvort ekki sé siðferðilega og hagfræðilega rétt að bæta í gagnvart þessum hópum í ljósi þess sem er að gerast í þjóðfélaginu. Ég tek undir það. Mig langar til að minna á þingmál sem ég flutti hér mínu fyrsta þingári 1995 þar sem ég lagði til að kjaradómur og kjararáð yrðu lögð af og að sumir hópar sem heyrðu undir þessa aðila færu inn í kjarasamninga stéttarfélaganna. Það hafði fjölgað of mikið í þeim hópum sem heyrðu undir kjaradóm og kjararáð að mínu mati og ég vildi að hluti færi aftur inn í kjaraumhverfi stéttarfélaganna, en kjör annarra yrðu ráðin af launanefnd sem gerði tillögur til Alþingis og Alþingi samþykkti síðan niðurstöðurnar eða hafnaði eftir atvikum, þar með launum til þingmanna. Ástæðan var sú og ég er enn þá fylgjandi þessu fyrirkomulagi, að í öllum svona ákvörðunum þarf að vera hægt að draga menn til ábyrgðar. Þeir sem taka ákvarðanir þurfa að sæta ábyrgð. Þegar kjarasamningar eru gerðir á almennum vinnumarkaði þá ganga þeir til samþykktar eða synjunar beggja veginn hjá atvinnurekandavaldinu og hjá launafólkinu. Ef fólk er ósammála á öðrum vængnum þá er samningurinn felldur. Ef menn eru óánægðir með framgöngu sinna manna þá er yfirleitt í verkalýðshreyfingunum hægt að setja menn af í lýðræðislegum kosningum á þingum þessara sambanda. Með öðrum orðum, það er einhver ábyrgur og það er hægt að draga einhvern til ábyrgðar. Þetta á ekki við um kjaranefnd og kjaradóm. Þessir aðilar eru alveg öllum óháðir en eiga ekki að vera það. Mér fannst ákveðið fallegt samræmi í því, og þetta rifjast upp núna þegar menn tala um þingið sem kjaradóm eða kjararáð fyrir öryrkja og aldraða, að við mundum gera tvennt í senn, ákvarða kjörin til þessara hópa sem eiga allt sitt undir okkar ákvörðunum komið og til okkar sjálfra. Við gætum ákveðið og staðfest þingmannalaunin og ráðherralaunin á miðvikudegi, svo kjörin til öryrkja og aldraðra daginn eftir á fimmtudegi. Þar held ég að menn fengju þá aðeins aðra sýn á málin. Þar getur enginn firrt sig ábyrgð lengur. Mig langaði til að vekja athygli á þessu en ætla ekki að fara nánar út í þá sálma enda ætla ég ekki að halda langa ræðu. Ríkisútvarpið er þriðji þátturinn sem mig langaði að koma að. Nú skal það áréttað sem ég gerði áður að ég er ekki vel að mér í fjármálum Ríkisútvarpsins í neinum smáatriðum, það er ég ekki. Ég hef hlustað eftir áherslum manna. Ég hef hlustað eftir áherslum sem fram hafa komið í máli forsvarsmanna Ríkisútvarpsins og ég hef hlustað eftir áherslum sem fram hafa komið hjá meiri hluta fjárlaganefndar. Ég hef skilið það svo að rekstur Ríkisútvarpsins standi í járnum og að skerðing á framlaginu frá því sem nú er og byggir á útvarpsgjaldi sem nemur 17.800 kr. muni þýða einhvern samdrátt í starfseminni. Nú erum við með þetta gjald og færum það niður samkvæmt þessu í 16.400 kr. Þarna verður einhver skerðing, allmikil skerðing, þótt ég ítreki að ég sé ekki inni í þessum fjárhagslegu þáttum nákvæmlega. Það sem kom hins vegar inn til viðbótar er í rauninni engin viðbót. Það er skilyrt framlag til að sinna tilteknum þáttum og hverjir eru þeir? Þeir eru innlend dagskrárgerð á vegum sjálfstæðra kvikmyndaframleiðenda, á vegum sjálfstæðra framleiðenda. Er þetta þá til að standa straum af kostnaði við það sem þegar í rekstri Ríkisútvarpsins? Nei, þetta er til eflingar. Þarna erum við að fást við ákveðna mótsögn, það er annars vegar skerðing sem Ríkisútvarpið sætir og síðan er talað um að efla dagskrárgerð sem fram fer utan stofnunarinnar. Nú vil ég segja að endanlegt markmið þeirra sem ákafast vilja standa vörð um Ríkisútvarpið er náttúrlega að efla innlenda dagskrárgerð. Slagurinn hefur þá staðið um það og hefur gert áratugum saman að hvaða marki það á að felast í aðkeyptu efni og að hvaða marki það eigi að felast í framleiðslu innan búðar. Ég held að það séu allir sammála um að þetta á að vera blanda af þessu tvennu. Að sjálfsögðu kaupum við efni utan Ríkisútvarpsins, það hefur alltaf verið gert, og ég er algerlega opinn fyrir þeim hugmyndum sem hafa verið reifaðar um að búinn verði til sjóður til að efla innlenda dagskrárgerð og stofnanir almennt sem eru í útvarps- eða sjónvarpsrekstri séu látnar njóta góðs af því. En það má aldrei ganga það nærri Ríkisútvarpinu að hin stofnanalega umgjörð verði svo veik að það hafi ekki lengur burði til þess að framleiða efni. Ég skrifaði um það um daginn að fyrir stuttu var sýnt viðtal, svo lítið dæmi sé tekið um þátt sem kostaði ekki mikla peninga, við breska þingmanninn Austin Mitchell sem var sæmdur fálkaorðunni fyrir framlag sitt til samskipta Íslendinga og Breta á dögum þorskastríðsins. Dagskrárgerðarmaður hjá Ríkisútvarpinu gerði viðtalsþátt við Austin Mitchell. Hann var unninn af gríðarlegri fagmennsku og þekkingu sem er til í þeirri stofnun í þeim manni Boga Ágústssyni í þessu tilviki sem gerði þennan ágæta þátt. Við þurfum að hafa á að skipa færu fólki í dagskrárgerð og við þurfum að hafa á að skipa færum fagmönnum líka, kvikmyndatökumönnum, hljóðmönnum, færu fagfólki. Ef við tökum öll krefjandi verkefni frá þessu fólki og útvistum þeim öllum þá veikjum við þessa stofnanalegu umgjörð. Ég óttast að með þessari skilyrðingu gagnvart stofnun sem er fjárhagslega aðkreppt sé verið að veikja Ríkisútvarpið. Ég horfi til þess að í allri þessari umræðu hefur hæstv. menntamálaráðherra stundum vísað í þjónustusamning við Ríkisútvarpið. Mér leikur forvitni á að vita hvaða áherslur verða þar uppi. Er þar talað um að útvista frekar, að gera Ríkisútvarpið að eins konar skel, tómri skel, sem sýni og komi á framfæri efni sem er framleitt af öðrum, eða er stefnan sú að hafa blómann í lagi inni í þessari skurn þannig að framleiðslugetan sé fyrir hendi? Og ef svo er þá þarf í fyrsta lagi að huga að skilyrðingum eins og þeirri sem kemur fram í greinargerðinni, nota bene, hún kemur ekki fram í sjálfum lagatextanum, og síðan í þessum þjónustusamningi. Mig langar til að spyrja hæstv. menntamálaráðherra og biðja hann um að koma að því, hvort sem hann gerir það í ræðu eða atkvæðaskýringum: Hvað hyggst hann fyrir með þessum þjónustusamningi? Kemur hann til umræðu á Alþingi? Að sjálfsögðu ætti hann að gera það vegna þess að í honum er fólgin stefna Ríkisútvarpsins. Mér finnst að löggjafinn hljóti að koma að umræðu um þennan þjónustusamning þegar þar að kemur.
Virðulegi forseti. Ég vil fyrst segja hvað varðar umfang þess hluta rekstrar Ríkisútvarpsins sem er keyptur að, efniskaup frá sjálfstætt starfandi framleiðendum, þá er rétt að horfa á það sem hlutfall af heild. Ríkisútvarpið hefur til umráða með auglýsingatekjum hátt á sjötta milljarð króna og það verður auðvitað að horfa á þetta í hlutfalli við það. Ég tel að innan Ríkisútvarpsins sé áfram sú fagþekking og kunnátta sem skiptir okkur svo miklu máli í menningarlegu samhengi. Þetta er jú stærsta menningarstofnun þjóðarinnar og gríðarlega mikilvæg í því samhengi. Ég held að ef horft er til síðustu ára hjá Ríkisútvarpinu þá hefur undir stjórn núverandi útvarpsstjóra verið vaxandi þáttur í starfseminni að kalla eftir efni frá sjálfstætt starfandi framleiðendum. Ég held ég fari rétt með að á þessu ári stefni í að 450 millj. kr. verði varið til þessara þátta, mun hærri upphæð en hún var á árinu 2014, svo dæmi sé tekið. Þannig að þessi ákvörðun og þetta upplegg er í takt við það. En aðalatriðið er að þetta komi fram í þjónustusamningi. Þá vil ég segja það að gefnu tilefni að ég hyggst, ef virðulegur forseti þingsins leyfir, koma með þjónustusamninginn hingað til þings, t.d. í formi skýrslu, þar sem við gætum rætt þann samning og helst áður en búið væri að skrifa undir hann, undirritun á slíkum samningi mundi þá frestast aðeins. Ég held að það sé gott að við ræðum slíkan samning í þinginu þannig að sjónarmið þingmanna komi fram áður en gengið er frá slíku. Ég held að það sé til bóta í umræðunni um Ríkisútvarpið.
Hæstv. forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. menntamálaráðherra að þjónustusamningur við Ríkisútvarpið komi til umræðu í þinginu áður en frá honum verður gengið. Mig langar til að beina því til hæstv. menntamálaráðherra, þótt hann sé í andsvari við mig þá vil ég snúa þessu við: Hvernig lítur hann á yfirlýsingar forsvarsmanna Ríkisútvarpsins um að sú breyting sem verður á framlaginu á komandi ári til Ríkisútvarpsins muni leiða til samdráttar og uppsagna? Hver er sýn hæstv. menntamálaráðherra á þetta?
Virðulegi forseti. Það liggur fyrir að áfram er heilmikill vandi í rekstri Ríkisútvarpsins. Það hefur komið fram og meðal annars í þeirri skýrslu sem kennd er við Eyþór Arnalds. En ég hjó eftir því að formaður stjórnar Ríkisútvarpsins, Guðlaugur G. Sverrisson, segir í fréttum í dag að hann telji þá lausn sem hér er komin í málið ágæta. Hann segir að vissulega þrengi að, staðan sé þröng, en þetta sé ágæt niðurstaða til að vinna úr. Hann bendir einnig á að þegar horft er til þeirra fjármuna sem verja á til Ríkisútvarpsins þá blasi við að með þessari viðbót upp á 175 millj. kr. sé komin sama fjárhæð og var á þessu ári. Við bætast síðan áætlaðar 60 millj. kr. sem eru vegna fleiri gjaldenda þannig að það verður þá hærri fjárhæð á næsta ári sem því nemur. Við bætist einnig að verið er að láta Ríkisútvarpið hafa möguleikann á því að selja þá lóð sem hefur verið til umræðu sem gerir að verkum að 1,5 milljarðar koma til að lækka skuldirnar [[Forseti hringir.]]sem mun leiða til u.þ.b. 90 millj. kr. lægra vaxtagjalda á ársgrundvelli. Þannig að það að halda því fram að verið sé að skera niður á milli ára stenst auðvitað enga skoðun, virðulegi forseti.
Hæstv. forseti. Það stenst náttúrlega skoðun að það er verið að lækka útvarpsgjaldið, það er verið að lækka gjaldið sem útvarpið fær úr 17.800 kr. á ári í 16.400 kr. Þetta er náttúrlega veruleikinn. Hitt eru aðrir þættir sem hæstv. menntamálaráðherra vísar í, sala á lóð o.s.frv., sem eru miklu óljósari. Við erum að tala um reksturinn. Við erum að tala um framlagið sem fer síðan til þessa reksturs. Og það sem kölluð er viðbót eða viðbótarframlag er í rauninni styrkur til sjálfstæðra framleiðenda á markaði til að framleiða innlent dagskrárefni til sýningar í Ríkisútvarpinu að sönnu. Auðvitað er það ágætt mál í sjálfu sér. En það er fyrst og fremst [[Forseti hringir.]]styrkur til þeirra fremur en styrkur til Ríkisútvarpsins eða vegna erfiðrar rekstrarstöðu Ríkisútvarpsins.
Virðulegi forseti. Í stuttu andsvari höfum við hv. þm. Ögmundur Jónasson ekki tækifæri til þess að takast á um allt það sem hv. þingmaður ræddi. Við munum finna aðra tíma í það og ég efast ekki um að það verði gert. Ég vil segja að þegar hv. þingmaður talar um niðurskurðinn eða sparnaðinn á síðasta kjörtímabili er alveg hárrétt að það var fyrst og fremst í fjárfestingum. Það sem ég er hins vegar að vísa til er svar sem ég fékk við fyrirspurn minni sem ég beindi til þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, og síðan heimildir úr ríkisreikningi. Það er það sem ég er að vísa til þegar ég er að benda á þetta og tek það bara beint úr svarinu. Annars vegar er þetta spurning um ríkisreksturinn og spyr ég um þróun ríkisstarfsmanna. Af þeim 751, þegar allt er tekið með í A-hlutanum, voru 508 í heilbrigðiskerfinu og 102 í dómsmálaráðuneytinu, þ.e. fækkunin. Síðan var fjölgun til dæmis í umhverfisráðuneytinu um 39 og sömuleiðis fjölgun í utanríkisráðuneytinu, að vísu aðeins um einn, en mér fannst það skjóta skökku við miðað við þetta verkefni sem menn voru að takast á við. Það var líka fjölgun í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu og félagsmálaráðuneytinu. Þetta er það sem ég er að vísa í, þessi opinberu gögn. Ég hef engar aðrar upplýsingar. Ég held að ríkisreikningur sé alveg réttur, ég vísa í tölur þar. Það var þó ekki fjöldi starfsmanna heldur þróunin hjá einstaka stofnunum og ég hef gert það áður en get náttúrlega ekki gert það núna. Ég hef engin betri gögn en þessi opinberu gögn. Ég get ekki annað en treyst þeim.
Hæstv. forseti. Samanburðartölurnar sem ég hef stuðst við voru hlutfall af landsframleiðslu. Ég hef líka byggt á opinberum gögnum og gögnum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að sama skapi og þau sýndu að opinbert framlag til almannatrygginga hefði verið hlutfallslega minnst og síðan koma þessar stofnanir og fjárfestingar sér á báti. Síðan þegar litið er á starfsmannafjöldann þá gæti ég trúað að þetta sé alveg rétt eða kemur alveg heim og saman við minn skilning á þessum málum. Niðurskurður í heilbrigðismálum segir miklu fyrr til sín í starfsmannaþættinum en annars staðar vegna þess að kostnaðurinn við rekstur á heilbrigðisstofnunum er laun að uppistöðu til, þannig að það getur verið. Þetta er spurning um hvaða viðmiðun við notum.
Virðulegi forseti. Þetta eru náttúrlega bara tölur og staðreyndir sem liggja fyrir. Ég hef alltaf sagt að fjárfestingin var fyrst og fremst tekin niður. Við getum rætt það alveg sérstaklega. Það er ekki aðeins fjöldinn heldur líka hlutfallið. Það var hlutfallslega mest í heilbrigðismálunum, 7,3%, og næstmest í dómsmálunum, aðallega voru það lögreglumenn, 5,3%, á meðan er bætt við og að meðaltali voru þetta 4,2%, þannig að bæði heilbrigðismálin og löggæslan, að stærstum hluta var þetta löggæsla, þetta var auðvitað fleira, er langt fyrir ofan meðaltal, sérstaklega heilbrigðismálin. En síðan þegar við förum í hina áttina erum við með umhverfisráðuneytið, þar er bætt við, 8,5%, og sömuleiðis í utanríkismálunum. Ég held að það sé mjög gott að við ræðum þetta við betra tækifæri vegna þess að þessar tölur liggja allar fyrir. Það er sama hvort það er hlutfallslegt eða fjöldinn, sparnaðurinn er alltaf mestur í heilbrigðismálunum.
Hæstv. forseti. Það er alveg sjálfsagt að við förum yfir þessar tölur. Ef það er eitthvað rangt í málflutningi mínum vil ég endilega leiðrétta það. Ég tel svo ekki vera. Ég er búinn að leggjast yfir þessar tölur. Reyndar eru hlutfallstölurnar sem ég hef stuðst við miklu hærri, kveða á um meiri niðurskurð en þarna kemur fram, svo er spurningin hvaða árabil við erum að nota. Það kemur náttúrlega líka inn í dæmið. En eins og við erum greinilega sammála um var niðurskurðurinn mestur í fjárfestingum, í samgöngumálunum sérstaklega. Hvers vegna? Við vildum hlífa velferðarþjónustunni eins og nokkur kostur væri. Mest vildum við hlífa almannatryggingum, þ.e. veikustu hópunum sem eiga allt sitt undir því að fá framfærslu í gegnum almannatryggingakerfið.
Frú forseti. Mig langar til að bregðast við orðum hv. þingmanns varðandi Ríkisútvarpið. Það sem vekur furðu mína við þetta framlag, upp á 175 millj. kr., til eflingar framleiðslu á leiknu íslensku sjónvarpsefni og innlendri dagskrárgerð er af hverju menn fara ekki bara nákvæmlega í sömu tölu og var fyrir einu ári þegar sérstakt framlag, upp á 182 milljónir, var sett fram til að mæta einhverjum tilteknum skilyrðum um rekstur Ríkisútvarpsins í það sinnið. Það sem hér er á ferðinni er auðvitað sama atburðarás og þá. Það er verið að skammta Ríkisútvarpinu fé úr hnefa sem er ekkert annað en fjárhagsleg spennitreyja. Það er einhvers konar skilyrðing af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar að gera þetta með þessum hætti. Ég velti líka fyrir mér af hverju menn fara ekki bara alla leið og setja fram þá kröfu að Hrafni Gunnlaugssyni verði falið að búa til heimildamynd um varðveislu hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar á bryggjukanti í Reykjavík til að menn séu búnir að ákveða það fyrir fram í hvað á að nota þessa peninga. Það er bundið í þjónustusamning Ríkisútvarpsins að að minnsta kosti 10% af fjármagni skuli varið í kaup á innlendu sjónvarpsefni frá sjálfstæðum framleiðendum. Til hvers er stjórn Ríkisútvarpsins, spyr ég, ef þetta á að teljast eðlilegt með þessum hætti. Auðvitað er það þannig að hér er ekki verið að mæta nándar nærri þeirri fjárþörf sem er hjá Ríkisútvarpinu. Ætli Ríkisútvarpið sé ekki meira og minna svona að helmingi til launin? Og ætli kostnaður vegna launahækkana einn og sér á árinu sé ekki yfir 300 milljónir? Þannig að hér vantar mikið upp á og hér er verið að skipta sér með mjög freklegum hætti af dagskrárgerð, af eðli og inntaki stofnunarinnar, af hálfu fjárveitingavaldsins.
Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þingmanni. Eftir stendur og til frambúðar sú ákvörðun að fara með útvarpsgjaldið úr 17.800 kr. niður í 16.400 kr. Það er það sem máli skiptir varðandi framtíð Ríkisútvarpsins. Ég er alveg sammála hv. þingmanni. Það á að kalla hlutina réttum nöfnum. Það á ekki að koma með framlag undir því yfirskyni að verið sé að rétta af þennan mismun í þessum tveimur tölum sem við vísum til, annars vegar útvarpsgjald á þessu ári og komandi ári. Það er ekki verið að leiðrétta það til frambúðar með þessu skilyrta framlagi, ég tek algerlega undir það sem hann segir hér. Síðan er hitt, og mér finnst það mikilvægt sem fram kom hjá hæstv. menntamálaráðherra, að við þurfum að fá aðkomu að þjónustusamningnum við Ríkisútvarpið. Það er mjög mikilvægt. Hv. formaður fjárlaganefndar sagði hér: Við eigum ekki að stýra ríkisútvarpinu. Jú, að sjálfsögðu gerum við það, við erum að gera það með þessum ákvörðunum um fjárframlög. Þar setjum við rammann og við eigum líka að geta fengið aðkomu að umræðu um meginmarkmið í þjónustusamningi sem gerður er við Ríkisútvarpið, ekki um einstaka þætti eða framkvæmd í smáatriðum heldur um meginlínurnar. Þess vegna fagnaði ég því þegar hæstv. menntamálaráðherra sagði að þjónustusamningur yrði kynntur hér á Alþingi - og ekki bara kynntur, heldur gætum við tekið hann til umræðu. Það finnst mér vera mjög mikilvægt. En eftir stendur að verið er að skerða framlög til Ríkisútvarpsins. Ég er sammála hv. þingmanni.
Virðulegur forseti. Við erum alveg sammála um að það er nauðsynlegt að menn ræði hinar breiðu línur hér á þinginu þegar kemur að stofnunum samfélagsins eins og Ríkisútvarpinu. Það er enginn efi um það í mínum huga. En það á að fara fram í þessum sal, í formi umræðu, í formi þess að ráðherra kemur hér með þjónustusamninginn, kemur með skýrslu og við tökum hér „debat“ um það hvernig við viljum hafa þessa hluti. En þröng, einstök fyrirmæli um það hvaða teikningar skuli miðað við þegar byggt er á Alþingisreitnum eða hvaða fjármagn nákvæmlega frá ári til árs, sem er svona viðbótarslumpur til hinna og þessara verkefna af hálfu fjárlaganefndar - ég tala nú ekki um þegar menn skoða sögu þeirra hótana sem stofnunin, Ríkisútvarpið, hefur mátt sitja undir af hálfu formanns fjárlaganefndar - eru algerlega ótæk í mínum huga.
Hæstv. forseti. Ég vil nota þessi lokaorð mín til að árétta að við erum sammála um það, ég og hv. þingmaður, að það sem eftir stendur er að verið er að skerða útvarpsgjaldið frá 17.800 kr. niður í 16.400 kr. Það sem kallað er viðbótarframlag og er ekkert viðbótarframlag er skilyrt framlag sem á að nýta utan stofnunarinnar. Það er mergurinn málsins.
Virðulegi forseti. Ég ætla að gera hér tvö atriði að umtalsefni því að ég vil ekki lengja þessa umræðu um of. Annars vegar hlýt ég að fagna því að tekist hafi samkomulag um útfærslu á málaflokki fatlaðra og kostnaði vegna þjónustu við fatlað fólk hjá sveitarfélögum. Vegna þess sem kom fram í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar hér áðan er rétt að minna á að það voru engar vanáætlanir í gangi við yfirfærslu á málaflokknum. Hann var í sjálfu sér fluttur lítt sem ekkert skertur þrátt fyrir niðurskurð á síðasta kjörtímabili yfir til sveitarfélaganna. Á tveggja ára tímabili fyrir yfirfærsluna hafði þjónusta við fatlað fólk einungis sætt 2,6% niðurskurði vegna þess að málaflokknum hafði sérstaklega verið hlíft við niðurskurði. Síðan var útbúið það ferli að í kjölfar yfirfærslunnar væri farið yfir hver raunkostnaðurinn yrði nákvæmlega. Við komum því málaflokknum í skjól undan niðurskurðarkröfu með því að flytja hann yfir til sveitarfélaga. Það er ánægjuefni að það hafi tekist og hrósvert fyrir ríkisstjórnina að hún hafi sest yfir það með sveitarfélögunum að finna út hinn raunverulega kostnað. Ég held að viðbótarfjármagnið sem þörf var á hafi verið innan skekkjumarka miðað við það sem menn gerðu ráð fyrir í upphafi og þarna hafi tekist ágætlega vel til. Mig langar hins vegar aðeins að víkja nokkrum orðum að Ríkisútvarpinu. Ég hef áhyggjur af stöðu þess í kjölfar síðustu frétta. Mér finnst áhyggjuefni að þingið skuli annað árið í röð draga Ríkisútvarpið á skýrum svörum um rekstrarforsendur komandi árs fram á síðustu daga þings. Það er ekki hægt að fara fram á það við nokkurn mann að reka stofnun með þeim hætti að menn viti ekki hverjar rekstrarforsendurnar séu fyrr en nokkrum dögum fyrir jól. Stofnunin er búin að vinna eftir forsendum fyrirheits um óbreytt útvarpsgjald frá því í apríl. Svo kemur í ljós að þær forsendur standast ekki. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra hefur sagt um að það standi til að koma inn í þingið með þjónustusamning og við getum rætt hann í þinginu. Ég vil fá upplýsingar um það frá hæstv. ráðherra hvað felst í því. Mér finnst blasa við miðað við þá stöðu sem upp er komin að það takist að nokkru leyti að verja innlenda dagskrárgerð í ljósi þessa 170 milljóna viðbótarframlags sem nú kemur inn og þar af leiðandi þurfum við ekki að sjá mjög mikinn niðurskurð þar. Við munum þó þurfa að sjá að niðurskurðarkröfunni verði mætt á öðrum sviðum. Stjórnendur Ríkisútvarpsins hafa sagt að hér sé um að ræða bil á milli 175 milljóna og 400 milljóna, sem er samkvæmt mínum kokkabókum rúmlega 200 milljónir sem þarf þá að skera niður. Mér þykir einsýnt að niðurskurðarhnífurinn muni bitna á því sem okkur þykir mest um vert að Ríkisútvarpið sinni, sem er þjónusta við landsbyggðina, innlend dagskrárgerð að einhverju leyti og þjónusta við börn. Ég veit að við deilum þeirri skoðun, hæstv. menntamálaráðherra og ég, vegna þess að við höfum oft rætt að þetta séu þættir sem skipta miklu, sérstaklega þjónusta við börn, á tímum þegar íslenska á undir högg að sækja sem aldrei fyrr. Ég vil aðeins ræða við hæstv. ráðherra um hvernig hann sjái fyrir sér að þessi samstarfssamningur komi inn í þingið. Verður það þannig að fjárhagsramminn, sem hér er búið að marka, verði ytri mörk þess sem þingið megi fara fram á af Ríkisútvarpinu eða verður það þannig að þingið megi lista upp forgangsverkefnin og svo verði stjórnarmeirihlutinn tilbúinn að fjármagna það í framhaldinu? Þetta er grundvallarspurning. Er það þannig að við þurfum að koma með óskalista innan þess þrönga fjárhagsramma sem hér hefur verið markaður eða er mögulegt að nálgast málið út frá því að við listum upp forgangsverkefni? Í mínum huga eru forgangsverkefnin algerlega ljós. Þau eru varðstaða um menningararfinn, þ.e. tryggja að Rás 1 geti gegnt hlutverki sínu, tryggja að Rás 2 geti haldið áfram að vera vagga íslenskrar tónlistar sem að hún hefur verið og stutt við þau miklu útflutningsverðmæti sem við búum við í íslenskri dægurtónlist, tryggja að ríkissjónvarpið geti sýnt okkur íslenskt efni, geti mætt þörfum barna og fréttaflutningur sé ekki bundinn við höfuðborgarsvæðið heldur virki hann vítt og breitt um landið. Ég er alveg til í að taka þátt í vinnu á vettvangi þingsins og umræðu um samstarfssamning sem felur í sér að við getum útfært þessar skyldur. Þá þurfa menn líka að vera tilbúnir að fjármagna þær. Ég hef verulegar áhyggjur af því fordæmi sem hefur verið skapað með því grundvallarbroti á lýðræðislegum leikreglum sem átti sér stað við afgreiðslu fjárlaganefndar á fjárþörf Ríkisútvarpsins. Ég óska eftir því líka og vil segja það hér opinberlega að mér finnst fullkomlega eðlilegt að við í stjórnarandstöðunni komum því á framfæri við alþjóðlega eftirlitsaðila með lýðræðislegum stjórnarháttum, svo sem á vegum Evrópuráðsins, með hvaða hætti stjórnarmeirihlutinn hefur misbeitt valdi sínu gagnvart Ríkisútvarpinu trekk í trekk eftir hótanir úr ranni frammámanna í stjórnarmeirihlutanum í garð Ríkisútvarpsins. Það er fullkomin ástæða til þess að vekja athygli alþjóðastofnana á því að núverandi ríkisstjórn er komin á mjög hálan ís gagnvart því sem kallast geta lýðræðislegir stjórnarhættir. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Nokkur atriði. Það sem mundi felast í því, sem ég held að sé nýbreytni hér, að við mundum taka þjónustusamninginn til umræðu er auðvitað að þá geta þingmenn komið skoðunum sínum á framfæri, ef við t.d. gerðum þetta í formi umræðu um skýrslu. Áfram er sú kvöð á ráðherranum að gera samninginn. Hann er á ábyrgð ráðherrans. Ég er ekki að breyta eða leggja til lagabreytingu á því. En ég tel rétt að þingið hafi tækifæri til að tjá sig um slíkan samning. Ég held að það færi ágætlega á því að sú umræða færi fram áður en skrifað væri undir slíkan samning, þannig að ráðherrann gæti eftir atvikum tekið þau sjónarmið sem þar koma fram, ef hentar, inn í slíkan samning. Að sjálfsögðu þyrfti hann að vera innan þess ramma sem Alþingi hefur ákveðið með lögum hvað varðar fjármagn til þessarar stofnunar. Við getum rætt áfram hvað það þýðir til dæmis ef þingið telur að beita þurfi einhverri forgangsröðun sem kallar á aukin útgjöld. Ég veit ekki hvort það þýðir þá eitthvað í fjárauka eða bara fyrir næstu fjárlög. Það er seinni tíma mál. Virðulegi forseti. Ég mun koma að öðrum málum á eftir en vil benda á að hvað varðar þann texta sem er í greinargerðinni um áhersluna á efniskaup frá sjálfstætt starfandi aðilum þá er hér á ferðinni það að ég hef sagt opinberlega að ég hyggist setja það inn í þjónustusamninginn að þessum fjármunum verði varið þannig. Það er ekki neitt inngrip inn í rekstur Ríkisútvarpsins. Það er eðlilegur hluti af þjónustusamningnum og nú þegar er slíkt ákvæði til staðar í samningnum þar sem er prósentutala um það hversu hár hluti af ríkisframlaginu eigi að fara til slíkra hluta. Ég held að það megi ekki lesa um of í þennan greinargerðartexta [[Forseti hringir.]]hvað þetta varðar. Þetta er alveg í flútti við það sem áður hefur verið gert.
Virðulegi forseti. Ég fagna þessum skýringum hæstv. ráðherra. Fyrst varðandi þjónustusamninginn. Ég lít þá þannig á að við getum í sjálfu sér rætt hér um þessi verkefni og hann skýrir að það þurfi þá auðvitað að fjármagna þau í framhaldinu og mikilvægt að við gerum það og ræðum af viti og væntumþykju í þingsal um almannaútvarp sem þjóðin á. Hitt sem mér þykir líka mikils virði að heyra eru ummælin í greinargerðinni. Ég deili áhuga hæstv. ráðherra á því að alveg eins og Rás 2 styður við tónlist og tónlistarsköpun þá styðji ríkissjónvarpið við sjálfstæða kvikmyndagerð og sé mikilvægur kaupandi þar. Það er hið besta mál. Ég skil orð ráðherrans þannig að í þessari greinargerð felist engin holun að innan, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson hafði áhyggjur af áðan, heldur sé þetta í sjálfu sér bara vísan til þeirra stefnumörkunar að það sé ákveðinn hluti sem gangi til innlendrar dagskárgerðar. Það má þá líka segja að eftir stendur samt að stofnunin þarf að skera allverulega niður. Hættan er sú að það sem fyrst verður fyrir skurðarhnífnum, og ég vil biðja ráðherrann um að svara því í seinna andsvari, sé það sem okkur þykir mest um vert; þjónusta við börn og landsbyggð. Hvernig getum við brugðist við því? Það er auðvitað það sem er kostnaðarsamast og erfiðast við að eiga. Hvernig bregðumst við við því þangað til að við getum klárað í samstarfssamningnum nýjar skyldur að því leyti sem við þá fjármögnum til viðbótar?
Virðulegi forseti. Ég vil ekki í stuttu andsvari bregðast nákvæmlega við þessari efnismiklu spurningu hv. þingmanns en ég vil nefna eitt sem mér finnst skipta svolitlu máli í umræðunni. Fjárlögin 2015 gerðu ráð fyrir ríkisframlagi upp á 3.663 milljónir. Skoðum hvernig þetta mun líta út á næsta ári fyrir Ríkisútvarpið. Á næsta ári þegar við erum búin að bæta við þeim 175 milljónum sem við erum með til umræðu ásamt þeim 60 milljónum sem koma væntanlega vegna fleiri greiðenda þá fer framlagið upp í 3.725 milljónir. Það verður því hækkun milli ára. Við þá hækkun bætist síðan sú staðreynd að með því að Ríkisútvarpið gat komið í verðmæti lóð og byggingarrétti þar má reikna með að að lágmarki komi 1,5 milljarðar til Ríkisútvarpsins sem fer þá til að greiða niður skuldir, jafnvel meira, jafnvel eru einhvers staðar hærri tölur um það. Það þýðir að á ársgrundvelli lækka vaxtagreiðslur Ríkisútvarpsins um 90 milljónir, sem nýtist til dagskrárgerðar. Eins og ég sagði áðan er ekki hægt og hvorki sanngjarnt né málefnalegt að koma hér og segja að verið sé að skera niður til Ríkisútvarpsins frá því sem var á þessu ári. Aftur á móti er alveg rétt að útvarpsgjaldið lækkar úr 17.800 í 16.400 kr., en þessar aðgerðir koma þarna á móti. Það verður áframhaldandi verkefni fyrir þingið að ræða hvernig menn vilja standa að þessu hér í framhaldinu, en í það minnsta hvað varðar næsta rekstrarár er þetta staðan. Ég tek fram að það eru ekki að fullu komin fram áhrifin af þessari skuldalækkun en ég veit að hún er komin fram að hluta, þá er ég að tala um þessar 90 milljónir. En ég held að það sé miklu meiri samhljómur í þinginu um mikilvægi Ríkisútvarpsins en stundum kemur fram í umræðu, alveg sérstaklega mikilvægi menningarþáttarins. Ég held að hann sé sá þáttur sem hefur farið mjög vaxandi hér á undanförnum missirum og árum, mikilvægi hans. [[Forseti hringir.]]Þá er ég einmitt að hugsa um barnaefnið, menningu þjóðarinnar og sögu og alla þá þætti sem við í lögum felum Ríkisútvarpinu að sinna.
Virðulegi forseti. Við þessar tölur er þó það að athuga að almennt eru framlög verðbætt milli ára og mér heyrist miðað við samanburðinn framlögin varla halda í við verðbætur. Það sem er síðan alveg rétt hjá hæstv. ráðherra er að það kann að vera að það sé víðtækari samstaða en oft virðist á yfirborðinu um málefni Ríkisútvarpsins. Ég hef rætt við ráðherrann leiðir til þess að verja fréttastofuna árásum svo að hún geti starfað þannig að hlutleysi hennar sé líka vottað með tryggum hætti. Það er hægt að fá systurstofnanir í nágrannalöndum til að standa með henni vörð um hlutleysið, stórar deildir í Danmarks Radio og BBC sem sjá um að votta hlutleysi. Þær gætu sem hægast veitt okkur leiðsögn í því efni og jafnvel sinnt því fyrir okkur, þannig að enginn þurfi að óttast það. Þá er eftir menningarhlutverkið sem er ómetanlegt. Ég verð að segja það hér að ég met vilja hæstv. ráðherra sem hefur komið fram í orðum hans um að standa að baki Ríkisútvarpinu. Ég vil segja að miðjan hefur horfið í íslenskum stjórnmálum í kjölfar hruns. Ein birtingarmynd þess er að Ríkisútvarpið sem átti vini víða í öllum stjórnmálaflokkum er nú óþarflega vinafátt á vettvangi Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks. Ég minni á hið góða viðtal við Matthías Johannessen í Víðsjá nýlega, sem ég vitnaði til í umræðu um Ríkisútvarpið fyrr í vikunni. Þar rakti hann mikilvægi Ríkisútvarpsins fyrir íslenska menningu og fyrir íslenska þjóð í fortíð, nútíð og framtíð. Ég vil hvetja borgaralega þenkjandi stjórnmálamenn á Íslandi í Sjálfstæðisflokki, í Framsóknarflokki til að fara nú að taka að hjarta sér þau skilaboð og standa vörð um og sækja fram fyrir þessa mikilvægu menningarstofnun þjóðarinnar.
Frú forseti. Flaustrið í kringum Þróunarsamvinnustofnun heldur áfram af hendi ríkisstjórnarinnar. Það kemur í ljós að í fjárlögum hafði gleymst að breyta orðinu Þróunarsamvinnustofnun sem var lögð niður í gær. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar, hvernig sem hér hefur viðrað, að það eigi alltaf að veita afbrigði til að hleypa tillögum á dagskrá, jafnvel þótt arfavondar séu. Ég ætla hins vegar að leyfa sjálfum mér að hverfa frá því prinsippi til að halda áfram andstöðu minni við þessar vondu fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar og ég mun því að þessu sinni greiða atkvæði gegn því að þetta komist á dagskrá. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að árétta, því að þessi atkvæðagreiðsla kom svolítið óvænt upp á, að það er eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði áðan, Þróunarsamvinnustofnun Íslands var lögð niður í gær og þá þarf að sjálfsögðu að breyta forsendum fyrir fjárlagaliðnum sem Þróunarsamvinnustofnun var á til að stofnunin geti haldið áfram að starfa, ekki rétt? Breytingartillagan snýr einungis að nafnbreytingu og fjárlagaliðurinn breytist úr Þróunarsamvinnustofnun Íslands yfir í Almenn þróunarsamvinna.
Það má stundum …
Frú forseti. Ég kveð mér hér hljóðs í 3. umr. fjárlaga til að segja stuttlega frá þeirri skoðun minni á breytingartillögunni sem liggur fyrir hvað varðar Ríkisútvarpið ohf., þ.e. að því verði veitt sérstakt aukaframlag. Það er rökstutt í greinargerðinni með nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar að framlagið eigi að renna til innlendrar dagskrárgerðar. Það kom fram hjá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra áðan að rétta leiðin til að setja fram áherslur stjórnvalda þegar kemur að mótun dagskrárstefnu fyrir Ríkisútvarpið er annars vegar í höndum stjórnar Ríkisútvarpsins sem kjörin er hér á þingi sem hefur það hlutverk lögum samkvæmt að móta dagskrárstefnu og hins vegar í gegnum þjónustusamning hæstv. ráðherra við stofnunina. Ég vil byrja á að segja að það er auðvitað til réttur ferill þegar um er að ræða ákvarðanir sem snúa að því að ákveða hvernig nákvæmlega á að haga málum í dagskrá Ríkisútvarpsins. Það er annars vegar í gegnum samning hæstv. ráðherra, og hann greindi frá því hér áðan að hann hygðist gefa þinginu skýrslu um samninginn og mér finnst það hið besta mál, og hins vegar er það auðvitað stjórn stofnunarinnar eða félagsins eða hvað við viljum kalla það sem hefur þetta hlutverk formlega með höndum. Mér finnst sérkennilegt að sjá þessi tilmæli hér. Meiri hluti fjárlaganefndar getur haft skoðun á því en auðvitað liggur ákvörðunarvaldið þarna. Mér finnst mjög mikilvægt að það sé sagt hér og ég heyrði ekki betur en að hæstv. ráðherra væri sammála þeim skilningi mínum. Síðan vil ég segja hins vegar að mér finnst enginn bragur á því að veita fjármuni til Ríkisútvarpsins með þessum hætti. Ef ég man samþykktir flokksþings Framsóknarflokksins rétt var sérstaklega talað um að útvarpsgjaldið væri hin eðlilega fjármögnunarleið og að það ætti að renna óskipt til stofnunarinnar. Hin eðlilega fjármögnunarleið er að Ríkisútvarpið hafi sérstakan tekjustofn. Hann var áður fyrr afnotagjöld en eftir heilmiklar umræður hér 2007 var samþykkt að setja á þetta blessaða útvarpsgjald að tillögu hæstv. menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Hugsunin var sú að Ríkisútvarpið byggi við sérstakan tekjustofn og hefði ákveðinn fyrirsjáanleika. Alveg sama þó að sá tekjustofn þurfi alltaf að fara í gegnum afgreiðslu fjárlaga á hverjum tíma er það samt svo að ef sameiginlegur skilningur ríkir á þinginu um að þetta sé tekjustofninn býr Ríkisútvarpið við ákveðinn fyrirsjáanleika. Það getur séð fyrir hvert útvarpsgjaldið er og gert áætlanir til lengri tíma. Það sem er bagalegt í þessu er að Ríkisútvarpið hafði réttmætar væntingar eftir yfirlýsingar hæstv. ráðherra hér í vor um að útvarpsgjaldið yrði ekki lækkað. Það er verið að gera áætlanir sem miða að því að gjaldið verði ekki lækkað. Ég er afar ósátt við þá niðurstöðu að fallið hafi verið frá þeim hugmyndum og að hæstv. ráðherra hafi ekki fengið stuðning við frumvarp sitt því að mér finnst þetta sýna gríðarlegan glundroða í málefnum Ríkisútvarpsins. Það eru auðvitað ekki boðleg vinnubrögð þegar kemur að þessari stofnun sem er mikilvæg menningarstofnun en líka mikilvæg samfélags- og lýðræðisstofnun svo ég vitni aftur í samþykkt síðasta landsfundar Framsóknarflokksins sem ályktaði um Ríkisútvarpið. Ég vil fyrst og fremst lýsa þessari afstöðu. Mér finnst þetta ekki rétt aðferðafræði. Við ættum fremur að sammælast um að útvarpsgjaldið sé sá tekjustofn sem Ríkisútvarpið fái. Við ættum að reyna að sammælast um upphæð þess gjalds og að tekjustofninum sé ekki breytt nema á einhverjum tilteknum fresti þannig að það sé fyrirsjáanleiki í fjárveitingu til Ríkisútvarpsins. Úr því að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra er í salnum langar mig að nefna hér það sem við höfum aðeins rætt í þessum umræðum um fjárlögin, það hversu furðulegt það er að við skulum við hverja einustu fjárlagaumræðu standa hér og rífast um Ríkisútvarpið. Sér hæstv. ráðherra fyrir sér sem einhverja lausn á því til lengri tíma, til að forða okkur frá þessu árlega rifrildi um Ríkisútvarpið, að fara þá leið sem margar nágrannaþjóðir okkar hafa farið á Norðurlöndunum og það er að útbúa einhvers konar sáttmála um Ríkisútvarpið sem yrði unninn í samvinnu flokkanna á Alþingi en líka í samvinnu við aðra aðila úti í samfélaginu? Þetta er ekki einkamál okkar, þetta er almannaútvarp, eign þjóðarinnar. Við erum vissulega fulltrúar þjóðarinnar en líka ákveðinnar hugmyndafræði og stjórnmálaskoðana og það er mikilvægt að fá sem flesta að þessu borði þannig að við gætum reynt að ná einhverri lengri tíma sátt um Ríkisútvarpið án þess endilega að landsfundarsamþykktir einstakra flokka ráði þar för. Er hæstv. ráðherra reiðubúinn að beita sér fyrir því? Ég ítreka í lok minnar stuttu ræðu að mér finnst þetta ekki góð vinnubrögð, mér finnst þau ekki til eftirbreytni og ég er ósammála þeim. Mér þykir dapurlegt að við getum ekki sammælst um það hér að útvarpsgjaldið sé með fullnægjandi hætti, að við getum ekki staðið við bakið á hæstv. ráðherra sem lagði fram tillögu um annað og reynt að tryggja frið um Ríkisútvarpið.
Virðulegi forseti. Fyrst hvað varðar þá fjármuni sem Ríkisútvarpið hefur til umráða á næsta ári og fyrirsjáanleika um það o.s.frv. vil ég benda á eftirfarandi: Í fjárlögum þeim sem nú eru í gildi fyrir árið 2015 er gert ráð fyrir að Ríkisútvarpið hafi 3.663 milljónir til ráðstöfunar. Ef við tökum þá tölu og verðbætum hana um 2,5%, sem er ekkert óeðlileg krafa, stendur talan í 3.754 milljónum. Þegar við skoðum stöðuna núna, að því gefnu að þessar 175 milljónir verði samþykktar, mun Ríkisútvarpið hafa til ráðstöfunar á næsta ári 3.725 milljónir. Hvernig er sú tala fengin? Jú, það er upphaflega talan sem lögð var til í fjárlagafrumvarpinu að viðbættum 175 milljónum, að viðbættum þeim 60 milljónum sem munu bætast við vegna fleiri gjaldenda. Það stendur á pari. Ég held að það muni örfáum milljónum á milli þess sem hefði verið ef upphæðin hefði haldið sér sem er á þessu ári, verðbætt um 2,5%, og það sem við síðan sendum til Ríkisútvarpsins frá þinginu til ráðstöfunar á næsta ári. Það er staðan, virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefnir hérna nokkuð áhugavert, sáttmála um fjölmiðla og fjölmiðlastarfsemina að norrænni fyrirmynd. Ég átti fyrir stuttu fundi með menningarmálaráðherra Danmerkur þar sem ég kynnti mér meðal annars hvernig þeir standa akkúrat að þeim þætti málsins. Því vil ég segja að ef sú hugmynd sem ég hef reifað hér gengur eftir held ég að það væri skref í þá átt sem hv. þingmaður er hér að ræða, þ.e. byrja á því að taka þennan þjónustusamning inn í þingið, helst áður en búið er að skrifa undir hann þannig að þingmenn geti komið fram athugasemdum og skoðunum á sáttmálanum áður en gengið er frá honum þó að hann sé auðvitað á ábyrgð þess ráðherra hverju sinni sem fer með menntamálin og menningarmálin. Ég held að það sé sjálfsagt mál að skoða í framhaldinu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra upplýsingarnar en þær breyta því ekki að Ríkisútvarpið hefur gert áætlanir út frá þeim fyrirætlunum sem voru kynntar. Það er ekki boðleg staða fyrir nokkra stofnun að vera í slíkri óvissu að vera með fyrirheit um tilteknar fjárhæðir, vinna áætlanir samkvæmt þeim fjárhæðum sem síðan standast ekki. Það verður að vera meiri fyrirsjáanleiki í fjárveitingum almennt til stofnana. Það á ekki síst við um almannafjölmiðilinn, getum við sagt, sem þarf af sérstökum ástæðum sem við fórum vel yfir hér í 2. umr. fjárlaga að vera óháðari fjárveitingavaldinu en hefðbundnar ríkisstofnanir. Þetta er umræða sem við höfum margoft tekið í þessum sal og niðurstaðan hefur verið að það sé eðlilegt, t.d. þegar við greiddum atkvæði um frumvarp um Ríkisútvarpið 2007 og aftur 2013. Það er eðlilegt að fjölmiðill í almannaeigu hafi meira sjálfstæði gagnvart ríkisvaldinu en hefðbundnar stofnanir og þess vegna er mikilvægt að hafa sjálfstæðan tekjustofn. Ég spyr hæstv. ráðherra á móti hvort hann telji ekki eðlilegt að útvarpsgjaldið standi til framtíðar undir starfsemi Ríkisútvarpsins. Mér finnst bara ekki rétt vinnulag að við séum á Alþingi að reifa einhverjar sérstakar dúsur til Ríkisútvarpsins. Ég er algjörlega ósammála þessu vinnulagi í kringum almannaútvarpið. Er hæstv. ráðherra sammála mér? Ég fagna því líka að hann sé reiðubúinn að efna til meira þverpólitísks samráðs um Ríkisútvarpið og spyr hann hvort hann sé sammála því að það eigi ekki eingöngu að fara fram hér innan veggja Alþingis heldur líka úti í samfélaginu. Það er það sem Ríkisútvarpið hefur verið að gera, það hefur ferðast um landið, haldið útvarpsþing og rætt við fólkið í landinu sem er líka mikilvægur hluti af starfi Ríkisútvarpsins.
Virðulegi forseti. Það liggur auðvitað fyrir að það er umtalsverður rekstrarvandi hjá Ríkisútvarpinu. Hann hefur vaxið, m.a. vegna launahækkana á þessu ári og næsta. Þess vegna var kallað eftir skýrslu og skoðun á fjármálum þess og við vitum betur núna og gerum okkur betur grein fyrir stöðu mála en áður var. Af því að hv. þingmaður spyr mig sérstaklega um fyrirheit fylgdi því auðvitað að þetta væri skoðun mín en það væri aldrei hægt að binda hendur Alþingis. Hv. þingmaður veit auðvitað að fjárveitingavaldið liggur hér. Ég hef beitt mér fyrir ákveðinni lausn á málinu og tel að sú lausn sé viðunandi fyrir næsta ár. Ég bendi á að framlagið á næsta ári verður í krónum talið á mjög svipuðu róli, skeikar örfáum milljónum, eins og er á þessu ári með verðbótum. Þá bætist það við að Ríkisútvarpið mun ná fram niðurfellingu á skuldum sínum eða greiða þær niður vegna lóðaréttindasölu sem þýðir að fjármagnskostnaðurinn fer að lækka á hverju ári um um það bil 90–100 millj. kr. sem bætast þá hér við. Það breytir ekki þeirri stóru spurningu sem hv. þingmaður spyr sem snýr að útvarpsgjaldinu sjálfu og samhengi hlutanna. Ég skil vel hvað gerðist hér á síðasta kjörtímabili, ég veit í hvaða vanda síðasta ríkisstjórn var. Ég veit alveg hvers vegna menn gripu til þeirra ráðstafana sem gert var. Aftur á móti velti ég fyrir mér þegar kemur að þeirri ákvörðun að taka hluta af útvarpsgjaldinu inn í ríkisreksturinn hvort það hefði verið heillavænlegra fyrir þetta mál að lækka útvarpsgjaldið en hækka einhverja skatta á móti ef ríkið vantaði meiri fjármuni frekar en að búa til það fordæmi sem ég held að hafi ekki verið gott eftir á, að búa til það fordæmi að það væri rof á milli útvarpsgjaldsins annars vegar og hins vegar þess fjárframlags sem færi til útvarpsins. Þetta er mál sem við getum rætt hér. Ég ítreka að ég skil af hverju en ég velti fyrir mér svona eftir á að hyggja hvort þarna hafi ekki orðið til óheppilegt fordæmi.
Herra forseti. Jú, þetta var óheppilegt fordæmi. Það var hins vegar ekki síðasta ríkisstjórn sem setti það heldur ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar sem sat hér haustið 2008 þegar allt hrundi og þá var hv. þingmaður fylgismaður þeirrar ríkisstjórnar. Þá var ákveðið að taka þessa mörkun úr sambandi og hún hélt áfram þar til sú sem hér stendur lagði til að því yrði breytt og útvarpsgjaldið látið renna óskert til Ríkisútvarpsins. Ég hefði persónulega viljað, og lýsti því sjálf ítrekað, að það hefði gengið fyrr í gegn. Það átti að taka gildi 1. janúar 2014 og því var svo frestað af þeirri ríkisstjórn sem nú situr en nú rennur það óskert til útvarpsins. Ég er sammála því að þetta var ekki heppilegt fordæmi. Hins vegar voru ákveðin neyðarrök hjá ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar sem sat í hruninu 2008 að leita allra leiða vegna þess neyðarástands sem ríkti í ríkisfjármálum. Af þeim sökum hef ég sagt að ég sýni því fullan skilning að þetta hafi verið ákveðið, en það var sú ríkisstjórn sem tók þá ákvörðun.
En hún hélt.
Og hún hélt þar til því var breytt af þeirri sem hér stendur og þeim meiri hluta sem hana studdi, þar á meðal þingmönnum Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Sumir hverjir lögðust gegn þeirri ákvörðun á síðasta kjörtímabili en þó ekki allir. Niðurstaðan 2007 og 2013 var að hið rétta prinsipp væri að útvarpsgjaldið ætti að standa undir rekstri Ríkisútvarpsins og að við ættum ekki að vera hér að útdeila fjármunum sérstaklega á fjárlögum til Ríkisútvarpsins. Þar sem það hefur verið gert hefur það yfirleitt ekki reynst vel, ekki frekar en hér. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar haustið 2008 má rökstyðja með ákveðnum neyðarsjónarmiðum en þegar við tókum hér alvöruumræðu um Ríkisútvarpið 2007 og 2013 varð niðurstaða meiri hluta þingsins í báðum tilvikum að það væri rétta leiðin. Ég ætla að vona að hæstv. ráðherra muni beita sér fyrir því [[Forseti hringir.]]að sú pólitík að hér sé verið að úthluta fjármunum að lokum til Ríkisútvarpsins á síðustu metrunum vegna þess að útvarpsgjaldið stendur ekki undir rekstrinum verði brátt liðin tíð.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að ítreka þær afmælisóskir sem ég hef þegar flutt hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Sömuleiðis vil ég óska þess að hann eigi langt og hamingjuríkt líf fyrir höndum og marga góða afmælisdaga. En ég vona þó að hann spilli aldrei sínum eigin afmælisdegi nokkru sinni aftur með því að halda ræðu af þeim toga sem hann flutti hér fyrr í dag. Hún fjallaði aðallega, fannst mér, og það sem eftir stóð af þeirri ræðu, um það hvernig honum fannst síðustu ríkisstjórn hafa tekist upp, hversu óhöndugleg honum fannst, eins og hann sagði, forgangsröðun hennar hafa verið. Nú hefði ég talið á þessum tímamótum, bæði í lífi hv. þingmanns og sömuleiðis þegar við erum hér að samþykkja fjárlög sem hefðu getað verið mjög góð miðað við það blússandi góðæri sem er, að hv. þingmaður hefði kannski átt að beina sjónum sínum svolítið að sinni eigin ríkisstjórn og sínu eigin fjárlagafrumvarpi í staðinn fyrir að eyða öllum tíma sínum gikkfastur í fortíðinni. En það er hins vegar alveg sjálfsagt að hressa upp á afmælisdag hv. þingmanns með því að fara örlítið yfir forgangsröðun þeirrar ríkisstjórnar sem starfaði undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur og síðan þessarar sem hv. þingmaður styður og er undir forsæti hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Svo að það sé algerlega skýrt var forgangsröðun síðustu ríkisstjórnar mjög afdráttarlaus og skýr. Hún byggðist á því að reyna að skera niður það sem hægt var að skera niður. Eins og hv. þingmaður veit tók sú ríkisstjórn við ákaflega erfiðu búi. Hún tók við fjárlagahalla sem opnaðist þegar tekjustofnar ríkisins veiktust mjög skyndilega, hrundu nánast á einni viku, og leiddi til þess að það fossuðu út um götin á ríkissjóði um það bil 217 milljarðar. Þetta var það sem sú ríkisstjórn stóð frammi fyrir. Að tala hér eins og afmælisbarnið, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, gerði í dag, eins og það væri einhverju saman að jafna þeirri stöðu sem ríkisstjórnin stóð þá andspænis ellegar núna þegar við erum komin út úr kreppunni og Landsbankastjórinn kallar árferðið í efnahagsmálum blússandi góðæri; það er auðvitað engu saman að jafna og mjög ósæmilegt af þeim hv. þingmönnum stjórnarliðsins sem tala eins og það hafi verið af hreinni meinbægni og illkvittni sem síðasta ríkisstjórn greip til þess ráðs, sem þá var óhjákvæmilegt, að reyna að skera niður hvarvetna í ríkisbúskapnum. Bara svona til að rifja það upp þá má kannski minna á að það voru fáar tillögur sem við settum hér fram til niðurskurðar sem þáverandi stjórnarandstaða hafði ekki skilning á með þeim hætti að annaðhvort sitja hjá eða samþykkja. Ég man ekki eftir því að þær tillögur sem við lögðum þá nauðbeygð fram hafi mætt mikilli mótstöðu hér á hinu háa Alþingi, að minnsta kosti ekki framan af og alls ekki á árinu 2009. En eins og ég sagði, okkar viðleitni miðaðist við að skera þar niður sem skera mátti, þar sem var auðvelt að skera niður í fyrsta lagi, og feta okkur síðan líka í aðra og erfiðari málaflokka. Sömuleiðis var það okkar stefna að reyna að verja þá sem verst voru staddir. Bara til að rifja það upp þá var það í tíð Samfylkingarinnar sem sex sendiskrifstofum og sendiráðum var lokað. Það var í tíð Samfylkingarinnar og fyrri ríkisstjórnar sem vissulega var farið í að skera niður ákveðna hluti í almannatryggingakerfinu. Með hvaða hætti var það gert? Jú, þá ætla ég fyrst að rifja það upp að þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar sat undir forsæti Geirs H. Haardes beitti hún sér fyrir því árið 2007 að skerðingar í almannatryggingakerfinu gagnvart atvinnutekjum og lífeyristekjum voru minnkaðar verulega. Þær voru teknar úr 45% í 38%. Því var á þeim tíma fagnað sem mjög merkilegu skrefi. Þetta gerði sú ríkisstjórn. Það sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur gerði hins vegar var að færa skerðingarnar aftur í fyrra horf. Með öðrum orðum: Skerðingarnar voru þrátt fyrir allt ekki meiri en svo að þær voru felldar í það horf sem þær höfðu verið langbestar í lýðveldissögunni fyrir upphaf ríkisstjórnar Geirs H. Haardes árið 2007. Það var nú ekki meira en það. Annað gerðum við líka. Við slógum vörð um þá sem voru einungis á strípuðum bótum í kerfinu. Þar var hvergi hreyft við krónu. Svo að það sé algerlega skýrt, og hv. þm. Ásmundur Friðriksson hefur örugglega gaman af því að ég rifji upp þá sögu, þá var það þannig að þegar kjarasamningar voru gerðir hér á miðju ári 2011 var sú hækkun látin ganga yfir almannatryggingakerfið. Þegar menn samþykktu í þeim kjarasamningum 51 þús. kr. einsskiptisgreiðslu gekk það líka yfir aldraða og öryrkja. Bara svo að það liggi fyrir. Þannig að forgangsröðun þeirrar ríkisstjórnar var þannig að við skárum niður sendiráð, skárum niður í utanríkisþjónustunni, skárum niður sendiskrifstofur en við stóðum vörð um þá sem verst voru staddir. Ég vísa til orða tveggja hv. þingmanna stjórnarliðsins sem hafa tekið undir þetta, hv. þm. Karls Garðarssonar og hv. þm. Brynjars Níelssonar. Þetta var forgangsröðun síðustu ríkisstjórnar. En hvernig er forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar? Jú, við sjáum að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson telur að það sé sérstakt hlutverk sitt að taka þátt í því í fyrsta lagi að búa til nýja ríkisstofnun sem heitir Stjórnstöð ferðamála og stendur til hliðar við tvær aðrar stofnanir á sviði ferðamála. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ætlar hér á eftir að taka þátt í því að opna sendiráð í Strassbourg sem ég lokaði á sínum tíma til þess að spara fé skattborgaranna. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ætlar líka að taka þátt í því að búa hér til nýtt embætti sem heitir húsameistari ríkisins. Þessi ágæti maður, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem var að fordæma forgangsröðun fyrri ríkisstjórnar, kemur hér og hleður fitulögunum utan á ríkiskerfið. Fyrr má nú fyrrvera, segi ég. Að sama skapi kemur hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, ásamt öllum félögum sínum í stjórnarliðinu, og ætlar að fella, eins og hann hefur stráfellt hér dag eftir dag, tillögur um afturvirkar hækkanir á bótum til öryrkja og aldraðra. Ja, þetta er hans forgangsröðun. Við skulum svo sjá það á eftir með hvaða hætti hv. þm. Ásmundur Friðriksson bregst við þeirri tillögu. En það er ekki bara það, herra forseti. Forgangsröðunin birtist líka í því að á sama tíma og hv. þingmenn stjórnarliðsins koma hingað með augun flóandi af tárum krókódílsins og segjast svo sannarlega vilja styðja aldraða og öryrkja en ríkissjóði sé féskylft, það vanti fjármagn til að geta stutt þessa hópa með sama hætti og sanngjarnt væri, hvað er þá að gerast á hitt borðið? Ætli hv. þm. Ásmundur Friðriksson geri sér til dæmis grein fyrir því að hér hafa með kyrrlátum hætti runnið í gegnum Alþingi á síðustu tveimur dögum breytingar á skattkerfinu sem í reynd fela í sér að það er verið að flytja fjármagn í gegnum skattalækkanir í tekjuskattskerfinu til þeirra sem síst þurfa á að halda? Ég fæ ekki betur séð en að þær breytingar sem hér hafa verið gerðar á samsköttun kosti þrjá og hálfan milljarð. Hverjum nýtast þær best? Mönnum eins og mér. Fólki sem er með 700 þús. kr. plús í tekjur. Hér er sömuleiðis verið að gera skattbreytingar þar sem er verið að taka út eitt þrep í skattkerfinu. [[Gripið fram í.]]Herra trúr, hvað kostar það? Hefur hv. þm. Ásmundur Friðriksson gert sér grein fyrir því? Þær kosta sex og hálfan milljarð. Hverjum nýtast þær best? Mönnum sem eru með 700.000 kr. og yfir það á mánuði. [[Gripið fram í.]]En þeir sem hv. þm. Ásmundur Friðriksson hefur að minnsta kosti fram að þessari fjárlagalotu talað um að hann beri sér helst við brjóst, láglaunafólkið, aldraðir og öryrkjar, þeir sem eru með undir 240 þús. kr. á mánuði, þeir fá ekki neitt út úr þessu. Ekki neitt. Það eru menn eins og Ásmundur Friðriksson og ég sem munu, þegar þessar kerfisbreytingar eru komnar í gegn, eftir tvö ár, fá sem svarar á hverjum mánuði 12.000 kr. Þetta er forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar. Hún stofnar sendiráð fyrir hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Braga Sveinsson, hún stofnar Stjórnstöð ferðamála til hliðar við tvær aðrar stofnanir fyrir Ragnheiði Elínu Árnadóttur, hæstv. ferðamálaráðherra, og hún stofnar nýtt embætti húsameistara ríkisins fyrir hæstv. forsætisráðherra. En hvað gerir hún fyrir aldraða og öryrkja? Þeir einir hópa eru afsettir, settir til hliðar, og hún kemur í veg fyrir að þeir fái afturvirkar kjarabætur. Það er þá rétt, af því að hv. þm. Ásmundur Friðriksson gerir mér þann heiður að hlýða á mitt mál, að fara aðeins yfir lykilstaðreyndir í því máli. Hér hafa komið upp hv. þingmenn stjórnarliðsins hver á fætur öðrum og talað um hversu mikið þeir hafi gert á þessu kjörtímabili fyrir aldraða og öryrkja. Hvað er það sem þeir hafa gert? Jú, í fyrsta lagi hafa þeir, þegar allt er reiknað og búið að taka skattana frá, bætt við sem svarar 10.000 kr. Það er staðreyndin. Og í miðju blússandi góðærinu eru aldraðir og öryrkjar, þeir sem eru á strípuðum bótum, þegar búið er að taka tillit til skatta, að lifa á 172 þús. kr. á mánuði. Ef við reiknum svolítið aftur. Ég var að tala um að búið væri að bæta við 10.000 kr. fyrir aldraða og öryrkja en þegar maður tekur tillit til þess að um síðustu áramót tók gildi hér matarskattur getum við dregið 4.000 kr. af þessari hækkun. Eftir standa strípaðar 6.000 kr. sem hefur verið bætt við bætur aldraðra og öryrkja. Þetta er nú það sem þessi ríkisstjórn er að gera fyrir aldraða og öryrkja. Ekki hefði ég komið hingað til að halda þessa messu yfir hv. þingmanni nema vegna þess að afmælisbarn dagsins talaði um að þessi ríkisstjórn hefði haft aðra og betri forgangsröð en sú síðasta. Ég tel að hv. þingmenn stjórnarliðsins eigi að tala varlega þegar þeir tala um það að síðasta ríkisstjórn hafi farið með ofsa og eldi gegn sérstökum þjóðfélagshópum eða skorið niður eins og af einhverri meinfýsni. Við stóðum einfaldlega frammi fyrir stöðu sem ekki var hægt að ráða bót á með öðrum hætti en við gerðum. Núna er hins vegar annað uppi. Nú er það sem hæstv. fjármálaráðherra kallar góðæri. Það er alveg rétt. Hæstv. fjármálaráðherra naut þeirrar gæfu að taka við ríkissjóði sem búið var að koma í þokkalegt lag. Staðan er einfaldlega þannig að þegar hann tók við ríkissjóði hafði hagur hans batnað verulega ár frá ári um þriggja ára skeið. En nú hefur hæstv. fjármálaráðherra verið hér allsráðandi í ríkisfjármálum um þriggja ára skeið líka og þá blasir hvað við? Menn hjakka í sama farinu. Það er ekki verið að greiða niður skuldir ríkisins hvað nafnverð varðar, [[Jú.]]nei, það er ekki verið að því.
Jú.
Það er ekki verið að því. Það er enginn afgangur sem hefur verið nýttur til þess. Það kemur mörgum sinnum fram í nefndaráliti meiri hlutans, sömuleiðis í þeirri þjóðhagsáætlun sem hæstv. ráðherra lagði fram á síðasta ári og við rökræddum hér töluverðan tíma, að ekki er gert ráð fyrir að það verði nein lækkun á skuldum ríkisins vegna þess að ríkissjóður leggi fram eitthvert framlag til þess, ekki fyrr en árið 2019. Það er einfaldlega þannig. Svo fremi sem ég kunni að lesa þann texta sem hæstv. ráðherra hefur nú getað sett fram á næsta skýru máli. Ég ætla ekki að ræða mikið um Landspítalann, herra forseti. Deilurnar hérna hafa staðið um þrennt. Um aldraða og öryrkja og hvort þeir eigi að fá afturvirkar bætur. Þeir eiga ekki að fá þær. Sömuleiðis um hvort Landspítalinn eigi að fá það sem hann þarf og það hafa verið færð skýr rök fyrir því að til þess að hann haldi í horfinu frá síðasta ári þurfi hann 2,9 milljarða. Nú, það má gefa ríkisstjórninni plús fyrir að hún hefur þó fallist á að kreista út 1,2 milljarða til viðbótar. Og síðan er það RÚV. Hv. þm. og forustumaður í niðurskurðarhópi ríkisstjórnarinnar, Guðlaugur Þór Þórðarson, ásamt hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, hafa gert það að sérstöku dagskrármálefni sínu að taka hæstv. menntamálaráðherra og hengja hann eins og blautt handklæði á snúruna. Það hefur þeim tekist. Hins vegar verður það að segjast að jafnaðargeð hæstv. menntamálaráðherra er með ólíkindum. Hann kemur hér í hverja ræðuna á fætur annarri, lýstur upp höndum og talar eins og það sé sérstakt fagnaðarefni að hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni hefur tekist ætlunarverk sitt í því. Þetta er því miður efni í aðra ræðu, herra forseti. Ég hef ekki nema örfáar sekúndur til að fara í þetta, en hæstv. menntamálaráðherra hefur alla mína samúð og allan minn stuðning í baráttunni við tröllin. En hitt verð ég að segja [[Forseti hringir.]]að forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar er öll á einn veg. Hún er með þeim sem hafa nóg að bíta og brenna en því miður eru það hinir sem verða afgangsstærð.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hamingjuóskirnar. Það heyrðu allir á ræðu hv. þingmanns að hann er með samviskubit. Hann er með mikið samviskubit. Ég skil það vel. Ég er búinn að fara mjög mjúklega að stjórnarandstæðingum, sem voru í síðustu ríkisstjórn, einfaldlega vegna þess að ég hef sagt það og veit að þeir eru margir illa haldnir af samviskubiti, enda var verkefnið erfitt sem þeir þurftu leysa. Hins vegar eru nokkrir, sérstaklega hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem verða að tala skýrt. Nú verður hann að gangast við því sem hann gerði. Af hverju bætti hv. þingmaður í utanríkismálin meðan það var bæði hlutfallslega og í fjölda tekið miklu meira niður en sem nam meðaltalinu af sparnaðinum í heilbrigðismálum? Ef hv. þingmanni þykir svo vænt um eldri borgara, um heilbrigðismálin, af hverju bætti hann í utanríkismálin? Af hverju beitti hann sér fyrir því að bætt yrði í umhverfismálin? Bætt í eftirlitsstofnanirnar? Bætt í ýmis verkefni utanríkisráðuneytisins sem hækkuðu um 287% og þar voru fullorðinstölur? Bara ESB-umsóknin kostaði heilan milljarð, 1.000 milljónir. Á sama tíma reynir hv. þingmaður að telja okkur trú um að þeir hafi verið að skera niður þar sem hægt var að skera niður. Var ekki hægt að skera niður í þessu? Hvaða sjúklingur naut góðs af því að hv. þingmaður dældi í utanríkismálin? Setti 1.000 milljónir [[Forseti hringir.]]í ESB-umsókn? Hvaða sjúklingur eða lífeyrisþegi naut góðs af því?
Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að ég hef svolítið samviskubit. Það stafar af tvennu. Ég hef samviskubit yfir því að hafa styggt hans kyrra geð á afmælisdeginum en ég átti ekki annarra kosta völ eftir ræðu hans þar sem hann grýtti handsprengjum hér út um víðan völl. Svo öllu sé til haga haldið hafði ég líka samviskubit yfir því þegar ég horfði til baka að á sínum tíma þegar við fórum í niðurskurð gagnvart Landspítalanum var það gert undir þeim merkjum að það ætti ekki að leiða til nokkurra uppsagna hjá neinum starfsmönnum þar. Það átti að taka það í gegnum starfsmannaveltuna. Þegar upp var staðið kom í ljós að því miður var þeim sem síst skyldi, þeim sem voru kannski lægst settir þar, fólki sem starfaði að ræstingum og slíku, sagt upp eins og við höfum áður rætt um. Það var hlutur sem ekki átti að gera og ég sé eftir því, ég hef samviskubit yfir því. En yfir öðru hef ég ekki samviskubit. Það er tóm vitleysa sem hv. þingmaður heldur fram að það hafi verið stóraukið fjármagn í utanríkisráðuneyti í minni tíð. Þvert á móti var það þannig, eins og hægt er að lesa út úr svörum við ýmsum fyrirspurnum, að þar voru sendiráð skræld inn að beini, sendiráð og sendiskrifstofur lagðar niður. Það sem hv. þingmaður er að tala um og er auðvitað trúaratriði hjá honum er ESB-umsóknin. Það er alveg rétt hjá honum að hún kostaði peninga. En hins vegar er það staðreynd að ESB-umsóknin sparaði Íslendingum tugi milljarða. Það var vegna þess að við urðum umsóknarríki sem tókst að koma í veg fyrir að hér væri sett á okkur viðskiptabann sem hefði leitt til þess að við hefðum ekki getað flutt út sjávarafurðir, þannig að sennilega var það hagkvæmasta og arðbærasta aðgerðin sem farið var í á síðasta kjörtímabili. Það var fjárfesting sem skilaði sér sennilega tvítugfalt.
Virðulegi forseti. Ég get ekki tekið þessu öðruvísi en þannig að þetta sé bara ræða í afmælinu mínu. Málflutningurinn var þannig. Ef einhver trúir því að við höfum sparað tugi milljarða með því að dæla endalausum peningum í þessa ESB-umsókn af því að annars hefðum við fengið viðskiptabann, ja, þá er engin kímnigáfa þar. Þetta var alveg stórskemmtilegt, hv. þingmaður. Auðvitað er það meinfyndið að halda því fram að ESB-umsóknin hafi sparað okkur peninga. Ég held að hv. þingmaður hafi staðfest það sem við vitum, hann er með mikið samviskubit. Að sjálfsögðu var alveg ömurlegt, þó svo að ég viti að það var góður hugur hjá mörgum þingmönnum og vonandi öllum, að það skyldi vera farið í niðurskurð á þennan hátt. Það er algerlega ömurlegt að ákveðnar stofnanir, eftirlitsstofnanir, Jafnréttisstofa og Matvælastofnun og hvað það er, skyldu fara upp úr öllu valdi á meðan menn tóku niður heilbrigðismálin, eins og raun ber vitni. Það er líka ömurlegt að menn skyldu dæla í utanríkismálin og umhverfismálin á meðan sjúklingum var látið blæða. Það er alvarleiki málsins. En við skulum læra af þessu. Hv. þingmaður er náttúrlega einn af þeim þingmönnum sem ég geri kröfur til. Þegar búið er að hækka framlögin til lífeyrisþega um 27 milljarða á ársbasis frá því að þessi ríkisstjórn tók við þá á hv. þingmaður að kannast við það. Þegar hv. þingmaður veit að framlögin til heilbrigðismála voru hækkuð fyrir þessa breytingartillögu um 32 milljarða, ætli það séu ekki 33 milljarðar, þá á hv. þingmaður að tala um þá hluti eins og þeir eru. Hv. þingmaður hefur meiri þekkingu á heilbrigðismálum en flestir hv. stjórnarandstæðingar og er ágætismaður og það er gott að menn hafi [[Forseti hringir.]]kímnigáfu þó að umræðuefnið sé alvarlegt, en þetta með ESB er það sem stendur upp úr í dag, að halda því fram af alvöru að það hafi sparað peninga er mjög fyndið.
Herra forseti. Ég á náttúrulega ekki von á því að eftir þessi orðaskipti okkar verði ég beðinn um að halda ræðu í afmæli hv. þingmanns og þá verður svo að vera. Ég hafði heldur gert ráð fyrir að vera annars staðar. En það er mjög merkilegt að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson skuli ekkert muna. Það eru einungis tvö eða þrjú ár liðin frá þessari atburðarás og hann heldur því fram að aðildarumsóknin að ESB hafi ekki gert í blóðið sitt efnahagslega, burt séð frá því sem ég nefndi sem ég tel vera stærsta ávinninginn, að okkur hafi tekist að bægja frá þeirri árás sem yfirvofandi var þá gagnvart viðskiptahagsmunum Íslands. Þá ætla ég að minna hv. þingmann á það sem var eitt mesta bitbeinið undir lok síðasta kjörtímabils. Það voru IPA-styrkirnir. Ég ætla að minna hv. þingmann á að þeir voru í boði upp á 6,5 milljarða. Aðildarumsóknin leiddi til þess að inn í landið hefðu komið í erlendum gjaldeyri, sem þá var töluvert eftirsóttur, 6,5 milljarðar sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir með frægum hætti kallaði glópagull [[Gripið fram í.]]og dró langan slóða gagnvart Ríkisútvarpinu sem er að enda hér í dag. Herra forseti. Þetta þýðir í reynd ef menn ætla að leggja það á þennan kvarða að umsóknin kostaði 1.000 milljónir, eins og hv. þingmaður sagði áðan, en á móti komu í styrki 6,5 milljarðar. Fyrir nú utan það sem ég veit að enginn þekkir betur en hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, að umsóknarstatusinn gerði að verkum að okkur tókst að hrinda frá þeirri atlögu sem átti að veita okkur, bylmingshöggið sem átti að greiða okkur með því að setja á okkur viðskiptabann. Það veit ég að hún þekkir öðrum betur. [[Gripið fram í: Icesave.]]
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa langa ræðu, enda hef ég flutt hana hér áður. En aðeins til að það sé skráð í þingtíðindin og leiðrétt þá var í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar séð til þess og reynt að sjá til þess að lægst launaða fólkinu í heilbrigðisþjónustunni yrði ekki sagt upp störfum og reyndar yrði það látið gilda almennt í velferðarþjónustunni, fólki yrði ekki sagt upp störfum. Þegar það gerist síðan að það glatast um 500-600 störf á Landspítalanum og víðar í heilbrigðisþjónustunni gerist það að uppistöðu til í gegnum starfsmannaveltu. Á gríðarlega stórum vinnustöðum er þetta náttúrlega nokkuð sem gerist, fólk hættir störfum og þegar ekki er ráðið í staðinn fækkar störfum. Það var bagalegt hve mikið þetta var en það á við um alla starfsmenn, hátt launaða og lágt launaða og ekki síst þá sem voru á lágum launum, að það var reynt að koma í veg fyrir uppsagnir hjá þeim. Ég hygg að það hafi gengið eftir. Síðan vil ég segja um áherslur í utanríkismálum að ég hef viljað draga úr framlögum til NATO. Við verjum allt of miklum fjármunum til NATO. Við verjum allt of miklum fjármunum í Evrópusambandið og stofnanir þeim tengdum og menn hafa verið að bæta í í Brussel. En ég fagna því alveg sérstaklega að nú skuli ráðist í að stofna sendiráð í Srassborg. Það er mannréttindahöfuðborgin. Þó að það hafi verið gert í sparnaðarskyni í tíð síðustu ríkisstjórnar að draga úr framlögum okkar til þessarar höfuðborgar mannréttindanna í Strassborg er það mjög góð ákvörðun sem nú er verið að taka að bæta því við. Við erum eina aðildarríkið að Evrópuráðinu sem hefur ekki sendiskrifstofu í Strassborg. Það á að vera ein af þungamiðjunum í íslenskri utanríkisstefnu að hafa framlag okkar á sviði mannréttindamála sem allra öflugast. Ég er því ánægður með að þetta skuli vera gert.
Virðulegur forseti. Ég ætla að fá að segja hér örfá orð í lok umræðunnar og byrja á því að þakka fyrir gott samstarf við nefndina, fjárlaganefnd vegna breytinga sem að þessu sinni eru töluvert miklar og kannski óvenjumiklar yfir þingveturinn allt fram á síðustu stundu hér síðasta dag. En það hefur þegar allt er saman tekið gengið ágætlega, og aðeins um það kannski nánar. Ég ætla að lýsa þeirri skoðun minni undir lok umræðunnar að við þurfum að komast út úr því fari sem við höfum verið í í fjárlagaumræðunni í þinginu á þessum þingvetri og færa fjárlagaumræðuna framar í dagskránni þannig að við náum að loka fjárlagatengdum málum fyrr, eins og var alltaf venjan að gera hér áður fyrr. [[Gripið fram í.]]Það verður að takast betra samkomulag milli þingflokkanna á þinginu um heildarumfang umræðunnar. Við megum ekki gera það að fastri venju í þinginu að fjárlagaumræðan geti tekið allt að 100 klukkustundir. Það er auðvelt fyrir mig að segja þetta hér úr þeirri stöðu sem ég er í vegna þess að það hentar ágætlega fyrir ríkisstjórnina að þetta klárist hratt. En þegar betur er að gáð hentar það öllum að samkomulag sé um það hvernig þessir hlutir ganga fyrir sig frá ári til árs. Við skulum gera það í tíma næst að reyna að tryggja það samkomulag áður en ágreiningsmál rísa um einhver einstök atriði í fjárlögunum og láta á það reyna hvort ekki er hægt að koma þingvenjunni aftur inn á réttar brautir um þetta mál. Nóg um það. Í nefndaráliti meiri hlutans er farið vel yfir þær miklu breytingar sem eru að verða við 3. umr. Það er svo sem ekki hægt að koma hér og fagna sérstaklega einu og sama málinu aftur og aftur. En ég ætla samt að gera það út frá þeim vinkli sem blasir við okkur, þ.e. haftalosunin er mjög áberandi við 3. umr. Þegar við settum skattinn í sumar, stöðugleikaskattinn, með sérstökum lögum þá gátum við ekki séð fyrir hvernig það mál mundi enda, þ.e. hvort við mundum fá og vera með raunverulegan skattstofn á árinu 2016 eða hvort það kæmi til stöðugleikaframlaga. Nú er sú mynd orðin skýr og það birtist okkur hér með þeim hætti að á tekjuhlið ríkisfjármálanna koma 338,9 milljarðar. [[Gripið fram í.]]Sem sagt samtals stöðugleikaframlög á tekjuhlið ríkissjóðs. Þetta hljóta að teljast söguleg tíðindi. Ég vil lýsa ánægju með þá samstöðu sem hefur verið í þinginu frá upphafi um hvernig við þyrftum að halda utan um þennan þátt málsins, þ.e. að þessu verði ráðstafað með skynsamlegum hætti þannig að það nýtist við stjórn efnahagsmála til uppgreiðslu skulda og að huga þurfi að því að þetta valdi ekki þensluáhrifum. Allir hljóta að vera sammála um að í þessu felast alveg gríðarleg tíðindi. Þetta er farsæl lausn á slitum slitabúanna, lokun þeirra með nauðasamningi sem birtist okkur með þetta jákvæðum hætti. Það er líklega ekkert ríki í Evrópu sem færir á tekjuhlið sína undir þinglegri meðferð annað eins hlutfall af heildartekjum og hér á við. Með þessu fara heildartekjur ríkisins í fyrsta skipti í sögunni yfir 1.000 milljarða. Þess er ekki að vænta að það gerist aftur á árinu 2017 vegna þess að það mun muna það miklu um þetta eitt og sér. En ég get ekki látið hjá líða að minnast á hversu ótrúleg tíðindi eru í þessu fyrir okkur og mikil tækifæri ef rétt er haldið á málum til að láta ríkisfjármálin til mjög langrar framtíðar njóta góðs af, þannig að til dæmis vaxtabyrði verði mun minni en ella hefði orðið. Þá er kannski komið að þeim punkti sem mig langaði sérstaklega til að ræða, sem er staða ríkisfjármálanna eftir að þetta er allt komið fram. Hver er þá staðan í ríkisfjármálunum? Staðan í mínum huga er þessi: Við höfum náð tökum á ríkisfjármálunum þannig að við erum í þriðja skiptið með hallalaus fjárlög. Afkoman hefur verið töluvert umfram væntingar síðastliðin tvö ár og það mætti kannski segja þrjú ár. En hér erum við enn og aftur með hallalaus fjárlög. Við höfum því náð tökum á því að við erum hætt að safna skuldum. Það er mjög jákvætt. Engu að síður er það svo að heildarafkoma hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, á þessum stað í hagsveiflunni er í raun og veru óviðunandi. Hún er ekki nægilega mikil. Hvernig stendur á því? Mjög mikilvægt er að átta sig á því. Það er kannski fyrst og fremst vegna þess að ákveðnir útgjaldaliðir hafa vaxið töluvert mikið. Sá útgjaldaliður sem er fyrirferðarmestur í fjárlagafrumvarpinu þegar allt er saman tekið er sá sem tengist launaliðnum. Launa- og verðlagsbreytingar. Með öðrum orðum, við erum að nýta uppganginn í efnahagslífinu til þess að skapa svigrúm fyrir verulega miklar launahækkanir. Þegar menn spyrja: Hvers vegna stendur á því að við höfum ekki meira fjármagn laust til þess að setja í vegi, brýr og hafnir, ný mannvirki sem bíða þess að verða reist eða viðhald vega o.s.frv.? Hvers vegna höfum við ekki meiri fjármuni til þess að mæta þörfinni í velferðarkerfinu, hvort sem er á sjúkrahúsum, í heilsugæslunni eða annars staðar í velferðarkerfinu? Hvers vegna höfum við ekki meira fjármagn til þess að styðja enn betur við rannsóknir, vísindi og þróun nýrra hugmynda í vísindasamfélaginu, nú eða bara einhvers staðar annars staðar í menntakerfinu? Hvers vegna er það að við þurfum alltaf að velta hverri krónu fyrir okkur? Ja, það er meðal annars vegna þess að við erum búin að taka ákvörðun, beint og óbeint, að nota svo stóran hluta af svigrúminu í það að bæta kjörin í gegnum laun og samninga. Við höfum samið og fengið gerðardóm á þessu ári, þannig að verulegur hluti, bróðurparturinn af öllu svigrúminu sem hefur verið að skapast hefur verið notaður í laun. Það fylgir því þegar laun eru hækkuð jafn mikið og nú hefur verið gert að bætur hækka líka verulega. Þær eru að hækka núna eins og við vitum um 9,7%. Segja má að viðbrögð Seðlabankans með vaxtahækkunum við því sem hefur verið að gerast eru að beina því til ríkisins að finna betra svigrúm fyrir öllum þessum launahækkunum. Í raun og veru hefur Seðlabankinn sagt með vaxtahækkunum og þeim skilaboðum sem hafa fylgt þeim: Hér er verið að gera of mikið í einu. Í raun og veru er verið að segja: Ef til stendur að hækka launin þetta mikið þá þarf að skera niður til að skapa svigrúm fyrir því. Við erum ekki að gera það hér. Við erum að reyna að láta þetta ganga fram þannig að við fáum þrátt fyrir þessa gríðarlega miklu breytingu einhvers konar mjúka lendingu. Við munum áfram eiga gott samstarf, vona ég, við aðila vinnumarkaðarins. Við munum leggja mikið á okkur til þess að halda því samstarfi áfram. Ég vísa til þessa svonefnda SALEK-samkomulags í því efni. Það mun reyna mjög á það núna í janúar hvernig tekst til með að leggja grunn að mjúkri lendingu þannig að við fáum áframhald í þá vinnu út líftíma kjarasamninganna. En það er alveg ljóst að þetta verða mjög krefjandi tímar. Þegar við komum síðan í vor með ríkisfjármálaáætlun sem horfir til næstu ára og í framhaldinu fjárlagafrumvarp næsta haust, er ekki við því að búast að það verði stórkostlegt svigrúm til að bæta í einhverja útgjaldaflokka. Ég vil líka taka fram, ég er svo sem ekkert að halda því fram að það sé alltaf eina rétta leiðin til að gera betur. Það má velta fyrir sér öðrum leiðum, færa til fjármagn, hagræða og við eigum að halda áfram að finna leiðir til að hagræða og nýta hverja krónu eins vel og kostur er, en að því marki sem menn vilja skapa slíkt svigrúm. Við munum þurfa að gera það, við erum nauðbeygð til þess meðal annars út af lýðfræðilegri þróun í landinu. Það eru fleiri að ná hærri aldri og meira álag verður bæði á heilbrigðiskerfið og almannatryggingar í framtíðinni af þeim sökum, þótt annað vinni svo sem með okkur eins og uppbygging lífeyriskerfisins. Vilji menn finna þessa fjármuni til að gera betur þá er svarið auðfundið í þessu fjárlagafrumvarpi. Það liggur í því að frá og með áramótum eða frá því að við tökum við eignarhlutnum í Íslandsbanka mun ríkið halda á yfir 400 milljörðum af fjármálalegum eignum. Þetta er einsdæmi í Vestur-Evrópu að minnsta kosti, þar sem ég þekki til. Ég hygg að það sé ekkert land sem við getum fundið til samanburðar þar sem menn halda í ríkiseign um 25% af landsframleiðslu í fjármálalegum eignum. Ég er nokkuð viss um að ekki er hægt að finna neitt slíkt dæmi. Vissulega eru dæmi þess að ríkiseign sé á hlutum í fjármálafyrirtækjum, samanber í Bretlandi þar sem menn eru reyndar að reyna að selja sig aftur niður, og í Hollandi og víðar. Þar eru menn yfirleitt að tala um eignarhluti sem liggja einhvers staðar í kringum 3–5% af landsframleiðslu. Við erum komin í 25% af landsframleiðslu. Alveg gríðarlegar fjárhæðir. Veltum þá fyrir okkur hvað það mundi þýða fyrir okkur ef vel tækist til við að losa um þessa hluti, þessa eignarhluti, í þeim tilgangi að borga niður skuldir. Ja, það má segja sem þumalputtareglu að fyrir hverja 100 milljarða muni að minnsta kosti nást niður vaxtakostnaður um 5 milljarða. Við eigum þarna möguleika eftir því hversu langt menn vilja ganga í að höggva niður um alla framtíð, að minnsta kosti á líftíma þessara lána sem þarna eiga í hlut, 10–15 milljarða, jafnvel 20 milljarða af vaxtakostnaði. Það er gríðarlegt svigrúm sem fylgir því á hverju ári um alla framtíð. Það er rétta leiðin í mínum huga til að skapa svigrúm fyrir mörg af þessum fjárfestingarverkefnum sem við þurfum að ráðast í. Má nefna þar ýmislegt sem er í pípunum og við vitum að við þurfum fyrr eða síðar að taka ákvörðun um. Ég gæti nefnt þyrlur fyrir Landhelgisgæsluna sem munu kosta milljarða. Ég gæti nefnt fyrirhuguð kaup á ferju fyrir Herjólf. Ég gæti nefnt byggingar eins og Hús íslenskra fræða, sem bíður þess að rísa, og margar brýnar aðgerðir í vegamálum og annað þess háttar. Að ekki sé nú minnst á Landspítalann sjálfan og það að byggja betur um þá starfsemi. Leiðin til að skapa svigrúm fyrir þetta liggur í því að selja af eignarhlið ríkisins, greiða niður skuldir og það sem fylgir líka með lægri vaxtagjöldum er stórbætt lánshæfi ríkisins. Lánshæfi ríkisins skiptir máli líka fyrir stór fyrirtæki í landinu, allt frá Landsvirkjun til bankanna og annarra stærri fyrirtækja. Þetta er því gríðarlegt hagsmunamál fyrir efnahagskerfið allt að ná þessum árangri. Það sjáum við á þeim langtímaspám sem nú þegar liggja fyrir og við munum fara að nýju að skoða núna á vormánuðum og ræða hér í ríkisfjármálaáætlun vorsins, að við erum á næstu árum með tækifæri til þess að lækka skuldir ríkisins langt, langt umfram það sem aðrir geta haft væntingar um. Langt umfram það. Það kemur til af þeim tækifærum sem ég hef hér verið að nefna. Það kemur til af kraftinum í landsframleiðslu og það kemur til af því að við höfum þegar tekið ákvarðanir sem hafa hrint þessu ferli í raun og veru af stað. Sem sagt, skuldalínan er fallandi hlutfall inn í næstu ár og við getum jafnvel gert enn betur. Jafnvel þannig að innan tiltölulega fárra ára gætum við verið komin aftur með svipuð skuldahlutföll og við höfðum fyrir hrunið, sem við öll vitum að var algjör forsenda þess að við gátum tekið þannig á því verkefni að eftir hefur verið tekið víða um lönd. Það var algjör forsenda þess að við nytum lánstrausts hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og nágrannaþjóðunum að við höfðum fyrir ekki miklar skuldir. Þetta eru þessar mjög breiðu línur. Við eigum að sjálfsögðu eftir að ræða allt þetta. En mér finnst þetta mikið fagnaðarefni, það eru gríðarleg tíðindi að við séum komin á þennan stað í tiltektinni. Hér er komin niðurstaðan af stöðugleikaskattsfrumvarpinu. Skattstofninn verður ekki til staðar á næsta ári og það koma stöðugleikaframlög upp á sögulegar fjárhæðir á tekjuhlið ríkisfjármálanna. Ég þakka fyrir góða samstöðu um hvernig eigi að ráðstafa því en okkar bíður að halda vinnunni áfram. Næsta stóra verkefnið í mínum huga er að greiða niður skuldir ríkisins.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessa ágætu ræðu hér í lok umræðunnar. Fyrst vil ég þó láta þess getið, af því sem hann nefnir um fyrirkomulag fjárlagaumræðunnar, að stærsti vandinn í henni þetta árið sem og í fyrra er að fyrir fram ákveðin tímasetning, um tímasetningu 2. umr. fjárlaga, stenst ekki af hálfu meiri hlutans. Það er stærsta vandamálið í meðferðinni þrátt fyrir að við höfum lengt ferlið meira en dæmi eru um í þingsögunni; setjum þing fyrr og búum til lengri tíma. Þannig að það er eitthvað að í vinnsluferlinu. Við þurfum bara að ræða með hvaða hætti er hægt að taka á því. Í annan stað tek ég undir með hæstv. fjármálaráðherra um mikilvægi þess að nýta vel það mikla tækifæri sem við búum við í kjölfar þess að það er að takast að nýta samningsstöðuna gagnvart hinum erlendu kröfuhöfum til þess að létta verulega á skuldabyrði ríkisins. Ég er sammála því meginmarkmiði sem hæstv. ráðherra lýsir að það þurfi að létta á skuldum ríkisins. Ég er sammála því að forsenda þess að við getum tekist á við efnahagsáföll, eins og við gátum tekist á við hrunið, var að við bjuggum við lága skuldastöðu. Lítið ríki sem er berskjaldað fyrir sveiflum og með veikburða gjaldmiðil verður að jafnaði að vera lítið skuldsett. Það er þess vegna mjög mikilvægt að verjast þeim freistnivanda sem verður nú fyrir hendi þegar staða ríkisfjármála batnar jafn gríðarlega og hæstv. ráðherra rakti svo ágætlega í sinni ræðu. Það hlýtur að vera sameiginlegt verkefni okkar að við missum ekki tökin í aðdraganda kosninga að því leyti.
Herra forseti. Það er alveg rétt að tillögur ríkisstjórnarinnar komu of seint inn í þingið. En það breytir því svo sem ekki að það hefði ekki þurft að hafa þau áhrif að umræðan yrði 100 klukkustunda löng. Það er meira spurning um samkomulag. Það er með svo margt hér í þinginu að við getum skrifað okkur frá hlutum endalaust og sett reglur og skrifað inn í þingsköpin hvernig hlutirnir eigi að ganga fram, en þegar allt kemur til alls þá er það viljinn til að halda utan um ákveðna hluti eins og þessa sem ræður úrslitum. Ég hygg að við séum sammála um það. Ég ætla ekkert að neita því að gögn komu of seint, tillögur komu of seint, en við þurfum eitthvað að breyta verklaginu. Ég nefni hér sem dæmi atkvæðaskýringar við 2. umr. Ég held að þingflokkarnir ættu að tala sig betur saman um það fyrir atkvæðagreiðsluna þannig að atkvæðagreiðslan taki ekki átta klukkutíma eða sex, sjö klukkutíma eins og hún gerði að þessu sinni. Það er algjörlega óeðlilegt og það er óþarfi. Að öðru leyti þá segi ég um ríkisfjármálin, aftur varðandi uppgreiðslu skulda: Við stöndum frammi fyrir tækifæri til að breyta rétt og mín skoðun er sú, og ég mun tala fyrir því áfram, að Íslendingar eigi möguleika á því innan tíu ára að verða með engar hreinar skuldir. Engar. Það eru ríki innan OECD sem eru á þeim slóðum og við getum horft til þeirra. En það er einfaldlega þannig að ef við nýtum þetta tækifæri, höldum striki, þá getum við komist í þá stöðu. Engar hreinar skuldir og ef við bætum því við að vera með viðvarandi viðskiptajöfnuð þá mun allt ganga okkur í haginn, [[Forseti hringir.]]svo lengi sem vinnumarkaðurinn styður við þá ábyrgu fjármálastjórn.
Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála áherslunni á að Ísland verði skuldlaust land. Við í Samfylkingunni höfðum þetta kjörorð fyrir síðustu kosningar: Breytum vöxtum í velferð. Það er mjög mikilvægt að Ísland sé skuldlítið eða skuldlaust. Varðandi vinnumarkaðinn og vinnubrögðin hér í þinginu þá er það alveg rétt, sem hæstv. ráðherra segir, að við getum ekkert skrifað okkur með einhverju formi frá vandræðum. Hluti af því sem hefur klikkað á þessu kjörtímabili er samtal. Það hefur ekkert samtal átt sér stað. Við bíðum hér í stjórnarandstöðunni og svo fáum við tilkynningar seint og um síðir. Það er ekkert samtal á undirbúningsstigi milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég held að það sé hluti af vandamálinu. Það verður ekki sú samfella sem þyrfti að vera sem dregur úr viðsjám og eykur skilning milli manna. Það sama á við um vinnumarkaðinn. Það verður ekki þessi sameiginlegi skilningur á nauðsynlegum grundvallarforsendum. Ég held að vinnumarkaðurinn skilji mjög vel hvað þurfi að forðast og hvaða hættur felist í því að óráðsía sé í ríkisfjármálum og launaþróun fari umfram það sem vöxtur þjóðarframleiðslunnar gefi tilefni til o.s.frv. En samtalið þarf að eiga sér stað því að annars festast menn í aðstæðum sem þeir ráða ekki við, hversu góður sem vilji þeirra er. Ég held að það geti kannski verið lexía okkar fyrir næsta ár og ég heiti samstarfi mínu og míns flokks við ráðherrann um það, ef hann er tilbúinn í slíkt samtal þá erum við til í það. Ég held að það hljóti að vera lykillinn að ýmsum af þessum leiðum til úrbóta sem hann réttilega bendir á að við þurfum að feta.
Herra forseti. Já. Við munum halda áfram að ræða saman, auka samtalið, eins og hér er kallað eftir. Fjölga fundunum og tala fyrr saman. En vonandi berum við gæfu til þess að koma þessu í betri farveg strax á næsta þingi. Ég ætla aðeins að ræða um vinnumarkaðinn aftur og vekja athygli á því að hér í dag erum við sömuleiðis ásamt fjárlagafrumvarpinu að afgreiða lög um opinber fjármál sem eru lykillög í þessu stóra samhengi. Það er meiri langtímasýn og sterkari agi í ríkisfjármálum og opinberum fjármálum sem er þar grunnhugsunin til að þetta verði mikið framfaraskref. Eflaust eigum við eftir að sníða ýmsa vankanta af því máli þegar við förum að láta reyna á framkvæmdina. Síðan er það vinnumarkaðurinn og þar eru stórir hlutir að gerast. Við erum með lifandi samtal um grundvallarbreytingar í lífeyrismálum til þess að jafna lífeyrisréttindi á almenna markaðnum og opinbera markaðnum og við erum líka með vilja allra aðila til að láta reyna á vinnumarkaðsmódelið, rammann utan um kjarasamningagerðina. Ef það mundi allt gerast á þriggja til fimm ára tímabili að við losum höftin, setjum ný lög um opinber fjármál, lokum fjárlagagatinu og greiðum niður í stórum stíl ríkisskuldir þannig að við stefnum að mjög lágum skuldahlutföllum og endurgerum vinnumarkaðsmódelið þá höfum við svo sannarlega unnið vinnuna okkar og skilað einhverju til komandi kynslóða sem að mun muna um.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um gatnagerðargjald, nr. 153/2006, með síðari breytingum (B-gatnagerðargjald), frá umhverfis- og samgöngunefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Hjörleifsson frá innanríkisráðuneyti. Með frumvarpinu er lagt til að ákvæði til bráðabirgða í lögum um gatnagerðargjald, nr. 153/2006, sem felur í sér heimild sveitarfélaga til að leggja á svokallað B-gatnagerðargjald, verði framlengt til loka árs 2017 þar sem enn eru sveitarfélög sem hafa ekki lokið lagningu bundins slitlags á eldri götur sem heimilt er að fjármagna með álagningu gjaldsins. Nefndin fellst á þær röksemdir sem fram koma í athugasemdum við frumvarpið en gerir athugasemdir við hversu seint málið kom til umfjöllunar nefndarinnar enda ljóst í töluverðan tíma að framlengja þyrfti heimildina. Að framangreindum sjónarmiðum virtum leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Ásta Guðrún Helgadóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið rita: Höskuldur Þórhallsson, formaður og framsögumaður nefndarálitsins, Katrín Júlíusdóttir, Haraldur Einarsson, Birgir Ármannsson, Elín Hirst, Róbert Marshall, Svandís Svavarsdóttir og Vilhjálmur Árnason.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið sem flutt er af allsherjar- og menntamálanefnd, en frumvarp þetta fjallar um reikningsár og frestun gildistöku. Texti frumvarpsins sjálfs er frekar einfaldur og stuttur en þannig er mál með vexti að ráðuneyti mennta- og menningarmála kom á fund allsherjarnefndar og óskaði eftir að nefndin flytti þetta frumvarp. Það er samið í ráðuneytinu í samráði við Ríkisútvarpið. Hluthafafundur Ríkisútvarpsins sem var haldinn á síðasta ári samþykkti að breyta viðmiðum varðandi reikningsár þannig að miðað væri við almanaksár í stað tímabilsins 1. september til 31. ágúst ár hvert og breytir þetta frumvarp því í lögum um Ríkisútvarpið. Þá er hér að finna frestun gildistöku á ákvæðum er varða skyldur Ríkisútvarpsins til að reka aðra starfsemi en almannaþjónustu og sölu í viðskiptaboðum í dótturfélagi. Þetta átti að taka gildi 1. janúar 2014 en því var frestað í sparnaðarskyni til 1. janúar 2016 og nú er lögð til frestun að nýju. Eftirlitsstofnun EFTA tók ákvörðun í september 2013 þar sem tilgreint er að með útfærslunni í 4. gr. laganna sé verið að færa fjárhags- og lagaumhverfi RÚV að ríkisstyrkjareglum EES-samningsins með því að aðskilja samkeppnisrekstur frá almannaþjónustu með dótturfélögum. Til þess að RÚV gefist kostur á að undirbúa þessa nauðsynlegu breytingu er hér lagt til að gildistökunni verði frestað til 1. janúar 2018. Ég vonast til að þetta frumvarp fái framgang í þinginu en það er að sjálfsögðu allsherjar- og menntamálanefnd sem fer með þetta mál hér.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 19. desember 2015 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 19. janúar 2016.“ Tillagan skýrir sig sjálf.
Virðulegi forseti. Þjóðin stendur á miklum tímamótum í dag því að nú erum við að lögfesta samning um stöðugleikaframlag sem þessi ríkisstjórn gerði við kröfuhafana. Þetta eru farsæl málalok og það er gaman að vera þátttakandi í þessum merkisviðburði. Þetta er einnig í fyrsta sinn í sögu þjóðarinnar sem heildartekjur á rekstrargrunni fara yfir 1 þús. milljarða. Því erum við hér að greiða atkvæði um afar merkileg fjárlög. Ég þakka góða samvinnu við hæstv. fjármálaráðherra og starfsmenn fjármálaráðuneytisins og ítreka jafnframt þakkir mínar til nefndarmanna í fjárlaganefnd. Við göngum glöð í bragði inn í jólafríið með þessi góðu fjárlög.
Virðulegi forseti. Það eru vissulega tímamót þegar við afgreiðum fjárlög þar sem rekstrartekjur fara yfir 1 þús. milljarða en það skiptir miklu máli hvernig menn fara með það svigrúm sem skapast þegar vel árar. Hér munu þingmönnum enn einu sinni gefast færi á að greiða atkvæði með því að tryggja lífeyrisþegum sambærilegar kjarabætur og láglaunafólk fær, Landspítalanum fullnægjandi framlög í samræmi við óskir yfirstjórnar og framlög til Ríkisútvarpsins sem samrýmast eðli starfseminnar, þörfum hennar og losa hana undan heljarklemmu ritskoðunarvalds ríkisstjórnarflokkanna. Við munum líka greiða atkvæði um breytingartillögu sem gerir sveitarfélögunum fært að sinna þjónustu við fatlað fólk eins og til var ætlast þegar málaflokkurinn [[Forseti hringir.]]var fluttur til sveitarfélaganna. Hér munu því að líkindum skiptast á skin og skúrir, en nú reynir á þingmenn stjórnarflokkanna í síðasta sinn á þessu þingi að sýna raunverulegan vilja sinn í þessum réttlætismálum.
Herra forseti. Umræðan um fjárlögin hefur vakið athygli í ár af því að hún hefur verið löng en hún hefur líka verið efnismikil. Og það er ástæða fyrir því, hér er tekist á um það hvernig við dreifum byrðunum og hvernig við dreifum gæðunum. Hér hefur birst grundvallarágreiningur milli stjórnar og stjórnarandstöðu og þar hefur stjórnarandstaðan verið með skýrar tillögur um það hvernig við getum bætt kjör viðkvæmustu hópanna í samfélaginu, öryrkja og aldraðra, og hvernig við getum tryggt boðlegt umhverfi fyrir mikilvægar samfélagsstofnanir á borð við Ríkisútvarpið og Landspítalann. Það hefur verið mjög dapurlegt að sjá stjórnarmeirihlutann hafna þessum tillögum og í tilfelli aldraðra og öryrkja ekki koma með neinar úrbætur. Það er dapurlegt. En hér sést grundvallarágreiningur í stjórnmálum, [[Forseti hringir.]]munurinn á hægri stefnunni og félagshyggjunni.
Virðulegur forseti. Ég vek athygli á breytingartillögu minni hlutans sem felur í sér síðasta tækifærið til að tryggja að öryrkjar og aldraðir fái sömu hækkanir og aðrir samkvæmt kjarasamningum. Íslenskt samfélag er viðkvæmt, við erum að ná okkur aðeins upp eftir því sem næst allsherjarhrun. Það er ekki rétt leið til að auka samtakamátt og samstöðu í samfélaginu að auka á óréttlæti eða misskiptingu. Því er þveröfugt farið.
Forseti. Samfélag þar sem aðeins hluti þeirra sem búa í landinu nýtur velferðar er ekki velferðarsamfélag. Það er neyðarástand í heilbrigðiskerfinu, á húsnæðismarkaði og meðal allt of margra þeirra sem búa við veikindi og þurfa að fá greitt frá Tryggingastofnun. Fólk á mjög erfitt með að draga fram lífið. Eins og ég hef áður sagt var vitað að við næðum í sjálfu sér ekki þeim árangri sem við í minni hlutanum höfum lagt upp með sameiginlega, að hvetja meiri hlutann til að framkvæma þann sjálfsagða gjörning að öryrkjar og eldri borgarar fái sambærilegar kjarabætur og aðrir þannig að þeim sé greitt afturvirkt eins og var til dæmis gert fyrir okkur. [[Forseti hringir.]] Ég verð bara að segja að eina leiðin til að breyta þessu er að hafa öðruvísi stjórnarfar.
Virðulegi forseti. Ég þakka öllum hv. þingmönnum í fjárlaganefnd fyrir samstarfið, en það segir svolítið um þessa löngu umræðu að minnst hefur verið talað um stóra málið, langstærsta málið. Ég fullyrði [[Gripið fram í: Aldraða og öryrkja?]]að enginn hefði getað séð fyrir að sá árangur mundi nást sem hæstv. ríkisstjórn er núna að ná þegar kemur að því að komast í gegnum stærstu skaflana í snjóhengjunni og aflétta höftum. Ég vil nota tækifærið og óska hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra sérstaklega til hamingju með glæsilegan árangur. [[Gripið fram í.]]Þetta er forsendan fyrir því [[Gripið fram í.]]að við getum orðið skuldlaus þjóð sem við þurfum að vera [[Gripið fram í.]]því að það er nauðsynlegt fyrir allar þjóðir, sérstaklega litlar þjóðir. Við eigum ekki að gera lítið úr þessum mikla árangri. Hins vegar er ástandið viðkvæmt þó að við séum sannarlega á réttri leið og ég vonast til þess að í næstu fjárlögum munum við ræða meira forgangsröðun og hagræðingu. Við þurfum að lækka hér gjöld og skatta, styrkja enn frekar grunnstoðirnar því að [[Forseti hringir.]]það er nokkuð sem við ættum að geta sameinast um, en árangurinn er glæsilegur og við skulum óska hæstv. ríkisstjórn og þjóðinni til hamingju með hann.
Virðulegi forseti. Á þessu ári hafa eiginlega meira og minna allir hópar fengið kjarabætur eftir harðar kjaradeilur. Tveir hópar eru skildir eftir og það eru eldri borgarar og öryrkjar. Það er ekki glæsilegur árangur, svo ég noti orð þess þingmanns sem stóð hér á undan mér í stólnum. Það er þessu þingi og þessum stjórnarmeirihluta til mikils vansa. Við í stjórnarandstöðunni tókum harðan slag fyrir bættum kjörum eldri borgara og vonuðumst til þess að á okkur yrði hlustað. Svo var ekki. Við tókum harðan slag fyrir auknum fjármunum til Landspítalans. Þar var á okkur hlustað að þriðjungi, þ.e. það er verið að koma með rúmlega þriðjung af því sem talið er að þurfi inn í spítalann til að hann geti haldið starfsemi sinni áfram eins og vera ber. Í þriðja lagi tókum við hér harðan slag fyrir Ríkisútvarpið. Það er að skila sér [[Forseti hringir.]]að litlu leyti líka. Það er svo sem fagnaðarefni, en til þess var slagurinn tekinn. Að ekki hafi verið hlustað á okkur hvað varðar eldri borgara og öryrkja er dapurlegt og ég verð að segja eins og er að ég vona að þingmenn hér inni hlusti á samvisku sína þegar þeir greiða atkvæði um þá breytingartillögu hér á eftir.
Herra forseti. Ég vil líka þakka samstarfsfólki mínu og nefndarriturum fjárlaganefndar fyrir samstarfið í vetur sem er búið að vera nokkuð þétt og á köflum svolítið strembið, en hér tökumst við á um grundvallarhugmyndir í pólitíkinni, vinstrið og hægrið. Kökunni er ekki rétt skipt, forgangsröðunin er ekki rétt, ráðstöfun skatttekna beinist að stórum hluta að þeim sem betra hafa það í samfélaginu á kostnað þeirra sem lægri tekjur hafa. Breytingin á tekjuskattskerfinu er þar gott dæmi í átt til ójöfnuðar. Efnahagsbatinn og stöðugleikinn er á kostnað þeirra sem minna hafa, eldri borgara, öryrkja og annars láglaunafólks. Mér þykja þetta kaldar kveðjur til þessara hópa og ég vonast svo sannarlega til þess að það eina tækifæri sem hér er eftir áður en fjárlögum verður lokað [[Forseti hringir.]]nýti þingmeirihlutinn sér vel.
Virðulegi forseti. Það er hlutverk okkar hér þegar betur árar í þjóðfélaginu að lyfta upp úr fátækt þeim hópum sem verst hafa það. Staðreyndin er sú að þó að við búum ágætlega á Íslandi eru hópar sem búa við allt of léleg kjör. Mig langar líka aðeins að gagnrýna vinnubrögðin við fjárlögin. Gríðarlegur fjöldi af breytingartillögum kom inn allt fram á síðasta dag. Þessi vinnubrögð eru ekki vitnisburður um aga eða skýra stefnu stjórnvalda.
Virðulegi forseti. Mig langar til að nota tækifærið og þakka samvinnuna í fjárlaganefnd. Þetta er búið að vera mjög lærdómsríkt og kannski svolítið að hoppa út í djúpu laugina, eins og maður segir, að byrja þingið á því að fara í fjárlaganefnd. Þetta er búið að vera hart á köflum. Þessi fjárlagaumræða hefur verið mjög löng og strembin og margt hefur komið fram. Ég held að þetta sýni hvað best að við þurfum að endurhugsa það hvernig við viljum útdeila því skattfé sem ríkið innheimtir. Mig langar einnig til að nota tækifærið og hvetja þingheim til að samþykkja tæplega 15 millj. kr. kröfu fyrir umboðsmann Alþingis til frumkvæðisrannsókna og sömuleiðis minni ég á að hjá úrskurðarnefnd um upplýsingamál er hali sem þarf að leiðrétta svo ekki komi til frumkvæðisrannsóknar hjá umboðsmanni Alþingis.
Herra forseti. Með fjárlögum 2016 minnkar afkomubati ríkissjóðs á milli ára í fyrsta skipti frá hruni. Í þessu sambandi lítum við fram hjá stöðugleikaframlaginu sem á ekki að nýta til reksturs þjónustu ríkisins. Ef við horfum fram hjá því er afkomubatinn að minnka í fyrsta skipti frá hruni og það eru tíðindi. Þetta eru líka fjárlögin þar sem teknar eru ákvarðanir um að auka ójöfnuð á tekjuhlið með breytingu á tekjuskattskerfinu og einnig með því að halda öldruðum og öryrkjum fátækustum í samfélaginu. Það á að skera niður á Landspítalanum um 1 milljarð vegna þess að ekki eru settir peningar í fjölda sjúklinga og síðan á að svelta Ríkisútvarpið. Ég fer ekki glöð héðan í dag nema breytingartillögur minni hlutans verði samþykktar. Þá mun náttúrlega léttast á mér brúnin.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa talað um að það sé stór stund hér í dag þegar við afgreiðum nú breytingartillögur við 3. umr. sem fela það í sér að fjármunir frá erlendum kröfuhöfum koma inn til ríkissjóðs, bæði í formi fjármagns og eigna. Þetta er dæmi um það þegar skynsemin sigrar óskynsemina. Þetta er ekki dæmi um vinstri eða hægri, þetta er dæmi um að skynsemin hefur sigrað óskynsemina. Óskynsemin fólst í þeim hugmyndum að taka risastórt gjaldeyrislán í útlöndum til að greiða erlendum hrægammasjóðum fjármagn sem færi úr landi. Skynsemin felst í því að erlendir hrægammasjóðir þurfa að láta af hendi eignir sínar og fjármagn sem við erum að taka inn í fjárlög fyrir árið 2016. Fjárlög 2016 eru því fjárlögin þar sem skynsemin endanlega sigraði óskynsemina.
Það má segja að ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sé að sérhæfa sig í öfugmælum. Hæstv. forsætisráðherra sagði þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram að þetta væru velferðarfjárlög. Því fer fjarri og sér ekki stað í barnabótum, fæðingarorlofi, almannatryggingum og heilbrigðiskerfinu svo fátt eitt úr velferðarkerfinu sé talið. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson heldur hér áfram og segir að áfram verði haldið að lækka skatta, hagræða og styrkja grunnstoðir. Við hv. þingmann vil ég segja: Þetta eru ósamrýmanleg markmið. [[Gripið fram í.]] Ríkisstjórnarflokkarnir geta bjargað sér fyrir horn með því að styðja hér við mjög góðar breytingartillögur minni hlutans.
Herra forseti. Það er augljóst að við erum hér að greiða atkvæði um söguleg fjárlög. Eins og fram hefur komið fara heildartekjur ríkisins yfir 1 þús. milljarða í fyrsta sinn sem kemur til af árangursríkri hugmyndafræði við afnám haftanna. Við erum hér að leggja grunninn með þessum fjárlögum að því að lyfta höftum af Íslendingum sem hafa hvílt eins og skuggi yfir öllu efnahagslífinu. En þetta eru líka fjárlögin þar sem við höldum áfram að létta sköttum af landsmönnum. Vilji menn mæla það á einhverju hvernig landsmenn komast nú frá því fjárlagafrumvarpi sem hér eru greidd atkvæði um ættu menn að horfa á það hvort ráðstöfunartekjur landsmanna eru að vaxa eða ekki. Það er það sem er ánægjulegt, ráðstöfunartekjurnar halda áfram að vaxa. Allir landsmenn munu auka kaupmátt sinn á næsta ári. Þeir sem [[Forseti hringir.]]hafa verið háværastir í umræðu um almannatryggingar ættu að halda því til haga, til að gæta lágmarkssanngirni, að kaupmáttur bóta vex stórum skrefum. [[Kliður í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Það er ástæða til að fagna þessum fjárlögum, fjárlögum vaxandi kaupmáttar og vaxandi jöfnuðar. Á sama tíma og ríkið er rekið án halla, rekið með afgangi, er verið að bæta kjör allra hópa samfélagsins og auka jöfnuð. Það fer því miður ekki oft saman að á sama tíma takist að bæta kjör allra hópa og auka jöfnuðinn í samfélaginu. [[Gripið fram í.]] Hvað varðar eldri borgara og öryrkja munu þeir fá sínar bætur nú um áramótin uppfærðar til samræmis við launaþróun, reyndar að því marki að þeir fara fram úr lægstu launum um tíma fram í maí og um næstu áramót er aftur leiðrétt við eldri borgara og öryrkja þannig að þeir fylgi launaþróun. Kaupmáttur bóta hefur þar af leiðandi aldrei verið meiri en nú með þeim fjárlögum sem verið er að ganga frá hér í dag. Vissulega má gera betur en nú sjáum við leiðina til þess, það er að fylgja þeirri stefnu sem þessi ríkisstjórn hefur fylgt því að kakan hefur aldrei verið stærri og henni hefur aldrei verið jafnar skipt.
Virðulegi forseti. Hér leggur minni hlutinn til að gjald vegna Ríkisútvarpsins hækki um 425 millj. kr. og það komi frá útvarpsgjaldinu sem verði 18.370 kr. Ég vil ítreka að sú leið sem virðist ætla að verða ofan á hjá stjórnarmeirihlutanum, þ.e. að úthluta Ríkisútvarpinu aukaframlagi af fjárlögum, er ekki góð leið við rekstur almannaútvarps. Útvarpsgjaldið á að standa undir rekstrinum og því leggjum við til að Ríkisútvarpið fái eðlilega fjárhæð af útvarpsgjaldi. Ég segi já við þessari tillögu en það hryggir mig að sjá meiri hlutann hér virðast ætla að fella hana og fara leið sem hvergi hefur tekist vel þegar kemur að rekstri almannaútvarpa, þ.e. að setja inn aukaframlög af fjárlögum í þann rekstur í staðinn fyrir að þetta sé hreinn og klár tekjustofn. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Yfirstjórn Ríkisútvarpsins gerði áætlanir fyrir næsta ár fyrir löngu síðan á grundvelli þeirrar fjárhæðar sem hér er gerð tillaga um og hafði til þess umboð menntamálaráðherra og formanna stjórnarflokkanna. Síðan hefur komið í ljós að þessir forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa hvorki afl né vilja til að standa við gefin fyrirheit eða tryggja Ríkisútvarpinu eðlilega rekstrarumgjörð. Í staðinn er Ríkisútvarpið látið starfa undir hótunum stjórnarmeirihlutans frá einu ári til annars þar sem ritstjórnarstefna Ríkisútvarpsins er sífellt tengd við fjárveitingar og þar með alið á þeirri hugsun að ef menn beygja sig ekki í duftið verði fjárveitingarnar teknar burt. Þetta er aðför að almannaútvarpi, aðför að lýðræðislegri umræðu í landinu og aðför að því samfélagi sem við viljum hafa.
Herra forseti. Sú tillaga sem við greiðum atkvæði um er í samræmi við fyrirheit hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra frá því fyrr á þessu ári um óbreytt útvarpsgjald og verðbætt. Ríkisútvarpið hefur gert allar sínar áætlanir í samræmi við þetta fyrirheit og það er með ólíkindum að hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn hafi látið þetta mál reka á reiðanum allt árið og ekki gengið frá því fyrr en á síðasta þingdegi ársins. Það er merki um afar slæm vinnubrögð og ég tek undir það sem aðrir hafa sagt hér, hér er aðeins um aðför að Ríkisútvarpinu að ræða.
Virðulegi forseti. Auðvitað styðjum við þessa breytingartillögu vegna þess að fyrirætlan ríkisstjórnarinnar sem birtist okkur í dag um að setja 175 millj. kr. til viðbótar og skilyrða til innlendrar dagskrárgerðar á leiknu, íslensku sjónvarpsefni er ekkert annað en framhald á þeirri fjárhagslegu spennitreyju sem stjórnarmeirihlutinn kaus að halda Ríkisútvarpinu í á síðasta ári með því að setja á síðustu metrunum fram 182 milljónir sem áttu að tengjast rekstrinum. Nú eru settar 175 til að framleiða sjónvarpsefni. Til hvers er þá stjórn Ríkisútvarpsins? má spyrja í þessu samhengi. Það eru 12 dagar þangað til nýtt ár hefst. Hvers lags eiginlega stjórn er það að slumpa peningum með þessum skilyrðum? Þetta er algerlega fráleit framkvæmd og þess vegna eigum við að gera þetta almennilega og styðja þá breytingartillögu sem hér er lögð fram.
Virðulegi forseti. Hér síðar munum við greiða atkvæði um tillögu stjórnarmeirihlutans en ég vek alveg sérstaklega athygli á því að ef við tökum það fjárframlag sem Ríkisútvarpið fékk á þessu ári og verðbætum það um 2,5% stendur sú tala í 3.754 millj. kr. Ef við horfum á þá tillögu sem nú liggur fyrir ásamt þeim fjármunum sem talið er að muni bætast við vegna fleiri gjaldenda og lítum til þeirra fjárlagatillagna sem komu fram í haust liggur fyrir, verði þetta samþykkt hér á eftir, mun Ríkisútvarpið fá 3.725 milljónir á næsta ári. Ég leyfi mér að segja að það sé á mjög svipuðum slóðum og fjárframlagið á þessu ári. Það er ekki hægt að halda því fram að í þessu sé fólgin aðför að Ríkisútvarpinu en áfram er auðvitað töluverður rekstrarvandi hjá Ríkisútvarpinu sem birtist meðal annars í hærri launum á þessu ári. Allt þetta hefur verið rætt í [[Forseti hringir.]]svokallaðri Eyþórsskýrslu sem var hér til umræðu. Mesti rekstrarvandi Ríkisútvarpsins er þekktur, en það er ekki hægt að segja að í þessum fjárlögum sé verið að skera niður. Það er öfugmæli.
Forseti. Þó að ég fagni því vissulega að hætt hafi verið við að skera niður framlag til umboðsmanns Alþingis um 13 milljónir hefði ég gjarnan viljað að við hefðum það í okkur að samþykkja 14,7 millj. kr. aukafjárframlag til umboðsmanns Alþingis þannig að hann gæti stundað frumkvæðisrannsóknir sem er mjög brýnt að umboðsmaður hafi svigrúm til, enda höfum við ítrekað séð mikilvægi þessa hluta starfsemi embættisins.
Virðulegi forseti. Ég legg til að þessi tillaga verði felld vegna þess að meiri hluti fjárlaganefndar hefur fallið frá niðurskurði sínum hjá umboðsmanni Alþingis upp á 13 milljónir. Það kom til vegna þess að embættið var fært í húsnæði Alþingis og þarf því ekki að greiða leigu sem það gerði áður en nú höfum við fundað um þetta í meiri hluta fjárlaganefndar og leggjum til að meðal annars sú upphæð sem við ætluðum að fella niður falli ekki niður heldur verði akkúrat sett í frumkvæðisrannsóknir þannig að talan í frumvarpinu stendur.
Forseti er mjög snöggur í sínum atkvæðagreiðslum, en ég vildi í fyrsta lagi þakka fyrir atkvæðagreiðsluna um brtt. 692 varðandi úrskurðarnefnd upplýsingalaga. Ég er mjög ánægð með að ákveðið hafi verið að fallast á tillögu okkar um að hjálpa til við að skera niður þann mikla biðraðahala þar. Það er mjög brýnt að þeir fjölmiðlamenn sem hafa kallað eftir aðgengi að upplýsingum fái þær án þess að þurfa að bíða kannski í eitt eða tvö ár. Síðan skora ég á þingmenn varðandi þá tillögu sem við erum að greiða atkvæði um nú að samþykkja hana. Mér finnst gríðarlega mikilvægt að Ríkisútvarpið fái að vera sjálfstætt og mér finnst jafnframt mjög mikilvægt miðað við stöðuna og þær umræður sem hafa verið að eitthvað verði gert til að tryggja að RÚV þurfi ekki að vera undir pólitískum hæl stjórnvalda hverju sinni.
Herra forseti. Ég ætla að styðja þessa tillögu um 175 milljóna framlag til RÚV. Ég var eindregið þeirrar skoðunar að rétt væri að lækka útvarpsgjaldið eins og tekin hefur verið ákvörðun um. Ég lít svo á að hér sé um tímabundið framlag að ræða sem verja beri í tilteknum afmörkuðum tilgangi til að kaupa efni af innlendum framleiðendum til sýningar á þessum vettvangi en ég undirstrika að ég tel að sú atburðarás og þær umræður sem átt hafa sér stað að undanförnu geri kröfu til þess að þjónustusamningur við Ríkisútvarpið verði endurskoðaður og gerð skýrari markmið um það hvaða hlutverki Ríkisútvarpið á að þjóna. Að mínu mati á það að vera mun takmarkaðra en er í dag.
Virðulegi forseti. Í dag er 19. desember og hér er verið að stýfa fé úr hnefa til Ríkisútvarpsins og ekki er enn búið að gera rekstraráætlun fyrir næsta ár. Við getum ekki stutt þessa ráðstöfun enda um einskiptisframlag að ræða. Við ætlum hins vegar ekki að greiða atkvæði gegn henni vegna þess að við erum sammála hæstv. menntamálaráðherra um að afmörkunin sem kemur fram í greinargerð með tillögunni um að þetta skuli fara til einhverra ákveðinna verkefna sé að engu hafandi og nákvæmlega jafn mikið að marka þann óskalista fjárlaganefndar og þegar sett voru fram fyrirmæli af hálfu sama meiri hluta um það hvernig hús Alþingis ættu að líta út. Við sitjum þess vegna hjá við þessa afgreiðslu en leggjum áherslu á að í kjölfar þess að [[Forseti hringir.]]þjónustusamningur komi til umræðu í þinginu verði búið þannig um hnútana að Ríkisútvarpið búi við varanlega fjármögnun þannig að hægt sé að gera þar áætlanir til lengri tíma.
Herra forseti. Hér er lokið í raun og veru árvissri aðför núverandi ríkisstjórnarflokka að Ríkisútvarpinu. Hringlandaháttur sá sem Ríkisútvarpið hefur þurft að búa við er óþolandi. Hér er um að ræða enn eina tilraun til að ráðast gegn sjálfstæði miðilsins og í raun tilraun til að vega að almannaútvarpinu á Íslandi. Sem betur fer kom skýrt fram í máli hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra að skilyrðingu þessa framlags í greinargerð með breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar beri ekki að taka of hátíðlega, heldur yrði tekið á áherslum og forgangsröðun í þjónustusamningi sem ráðherrann lofar að ræða við Alþingi enda á stefna um áætlun í dagskrárgerð heima í slíkum samningi samkvæmt lögum en ekki í greinargerð með breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið. Hér er um að ræða hallærisleg vinnubrögð. Ríkisútvarpið er enn þá í óvissu og pólitískt bitbein. Slíkt ástand er í boði [[Forseti hringir.]]núverandi stjórnarmeirihluta og því ástandi verður að linna. Við sitjum hjá.
Virðulegi forseti. Hér er gerð tillaga um 175 millj. kr. tímabundið framlag til Ríkisútvarpsins til eflingar innlendri dagskrárgerð. Það styð ég heils hugar. Fyrir um fimm árum var farið í mikinn niðurskurð hjá RÚV og þar ákváðu menn að skera niður fyrst og fremst úti á landi með því að hætta svæðisbundnum útsendingum og fækka starfsmönnum. Ég vil hrósa núverandi stjórnendum sérstaklega fyrir að vilja efla RÚV úti á landi. Það er vissulega tímabært en ég vil einnig hrósa þeim fyrir að fara í hagræðingaraðgerðir, m.a. með útleigu húsnæðis, og bregðast þannig við rekstrarvanda sem hefur því miður verið viðloðandi þessa ágætu stofnun. Svo legg ég til [[Forseti hringir.]]að við skoðum rekstrarformið. Ég tel að ohf.-væðingin hafi verið mistök á sínum tíma og að Ríkisútvarpinu verði langbest fyrir komið sem ríkisstofnun.
Virðulegi forseti. Þótt vissulega blasi við björt framtíð í ríkisfjármálum nú um stundir er það staðreynd að skuldir ríkissjóðs eru mjög háar og vaxtabyrði ríkisins er mjög mikil. Uppi er hávær krafa um aukið fé til heilbrigðismála til að bæta hag okkar minnstu bræðra og í því ljósi finnst mér með ólíkindum að tekist hafi að finna 175 milljónir korteri fyrir þessa atkvæðagreiðslu til að láta renna í stofnun sem nú þegar sækir sér tæpa 4 milljarða í vasa skattgreiðenda, stofnun sem rekur fimm fjölmiðla. Í því ljósi segi ég nei við þessari breytingartillögu.
Virðulegi forseti. Ég vil ítreka að þrátt fyrir að þessi niðurstaða sé að nást stendur Ríkisútvarpið frammi fyrir verulegum áskorunum þegar kemur að rekstrinum á næsta ári. Ég sagði í umræðu fyrr í dag að ég teldi heppilegt og gagnlegt að ég kæmi til þings með drögin að þjónustusamningi. Við gætum rætt þau hér, með leyfi forseta, ef verkast vill í upphafi þings á nýju ári, t.d. haft umræðu um skýrslu þannig að við gætum kallað fram skoðanir þingmanna og fengið umræðu um þennan þjónustusamning. Áfram er það á ábyrgð menntamálaráðherra að ganga frá slíkum samningi en ég tel það mjög til bóta og gæti verið einmitt skref í þá átt að skapa betri samstöðu á þingi um fjölmiðlamálin. Ég bendi meðal annars til þess sem frændur okkar á Norðurlöndum gera hvað varðar samkomulag um fjölmiðlamarkaðinn sem ég held að við gætum líka litið til hér til framtíðar.
Virðulegi forseti. Ég samþykki þetta að sjálfsögðu. Í gær hélt áfram ákveðinn misskilningur í umræðum um fjárlögin, ég held að það hafi verið frekar þannig en í fyrradag um Þróunarsamvinnustofnun, vegna þess að í nefndaráliti fjárlaganefndar fyrir 2. umr. kemur fram að ekki séu rétt reiknuð þau framlög sem eru til þróunaraðstoðar. Jafnframt kemur fram að það sé ámælisvert að slíkt sé gert. Það er ekki hægt að láta þennan texta standa þannig í ljósi þess að sú umræða hélt hér áfram vegna þess að það er rangt sem þar kemur fram. Þegar tillögur okkar komu fram var allt rétt reiknað. Hins vegar kom síðar fram að ríkisstjórnin ákvað að bæta töluvert í til flóttamanna og við það hækka framlögin síðar. Svo er rétt að benda á að þau framlög sem renna til Uppbyggingarsjóðs EFTA geta ekki talist til þróunarsamvinnu.
Virðulegi forseti. Hér er verið að bæta í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Rótin er sú að þjónusta við fatlað fólk fluttist frá ríki til sveitarfélaga. Ég kveð mér aðallega hljóðs til að hvetja þingmenn til að standa vörð um jöfnunarsjóðinn. Hann er fyrst og fremst ætlaður til að koma til móts við minni sveitarfélög sem eiga ekki eins mikla möguleika á að afla sér tekna og það er mjög mikilvægt að þannig verði áfram. Ég mun berjast gegn öllum tilburðum til að því fyrirkomulagi verð breytt. Ég styð þetta.
Virðulegi forseti. Mikið gæfuspor var stigið 2010 þegar við gengum frá samkomulagi við sveitarfélögin um flutning á þjónustu við fatlað fólk til sveitarfélaganna. Það var gríðarlega vel undirbúin yfirfærsla, vel fjármögnuð og ávallt gert ráð fyrir því að eftir reynslutímann yrði farið yfir reynsluna og hin endanlega fjármögnun fínstillt. Ég ætla að hrósa þeirri ríkisstjórn sem nú situr fyrir að hafa gengið til samninga við sveitarfélögin um frágang þessa mikilvæga verkefnis og að nú skuli vera búið að afmarka tekjustofnana sem þarf til að þessi mikilvæga þjónusta geti gengið fullnægjandi fram. Það er mikið fagnaðarefni og ég tek með gleði þátt í að greiða þessari tillögu atkvæði.
Virðulegur forseti. Það er aldrei of seint að skipta um skoðun. Þess vegna gefum við ríkisstjórninni enn og aftur tækifæri til að hækka laun aldraðra og öryrkja með sama hætti og annarra. Við munum flytja þá tillögu aftur og aftur þangað til við höfum náð því fram að aldraðir og öryrkjar njóti sömu launahækkana og aðrir í landinu. Þess vegna er þingmönnum best að segja já. Ég segi já.
Hæstv. forseti. Í þessari lotu er lokaatlagan að því að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Hérna er lokatilraunin á þessu þingi til að bæta þessi kjör og hér sést hvaða hv. þingmenn vilja virkilega núna fara í þá vegferð að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Ég hvet hv. þingmenn til að segja já við þessari breytingu vegna þess að hún er réttlát og sanngjörn og er til þess að bæta kjör þeirra sem hvað höllustum fæti standa í þjóðfélaginu hér og nú. Þess vegna segi ég já við þessari breytingartillögu.
Virðulegur forseti. Hér er enn og aftur komin fram breytingartillaga frá minni hlutanum um að öryrkjar og aldraðir njóti sömu kjarabóta og aðrir í samfélaginu. Virðulegi stjórnarmeirihluti: Síðasti séns.
Forseti. Mig langar að vísa í orð Marinós Gunnars Njálssonar sem skrifaði merkilegan pistil á Facebook í dag. Hann segir: „Fólk er á lágmarkslaunum í mesta lagi í nokkra mánuði, hámark sex mánuði. Eftir það færist viðkomandi upp í næsta launaflokk. Síðan heldur einstaklingurinn áfram að hækka í launum allan sinn starfsaldur og með aukinni menntun. Það gera lífeyrisþegar ekki. Þeir eru fastir í „lægri en lægstu laun“-lífeyristaxtanum allt frá því þeir byrja á lífeyri og þar til þeir detta út af honum, oftast við andlát.“ Höfum það hugfast, kæru þingmenn.
Virðulegi forseti. Umræðan um fjárlög sem hefur verið löng hefur ekki síst staðið um nákvæmlega þetta atriði og hún þurfti að vera löng til að draga fram hinn raunverulega vilja stjórnarliða í málinu. Fyrst var nefnilega sagt að lífeyrisþegar nytu sömu kjara og láglaunafólk. Svo fengum við það út úr bæði hv. formanni fjárlaganefndar og hæstv. fjármálaráðherra að það væri sjálfstætt markmið þeirra að passa að lífeyrisþegar væru með lakari kjör en láglaunafólk. [[Gripið fram í.]] Síðan var líka haldið fram að breytingarnar um komandi áramót mundu gera lífeyrisþega jafnsetta láglaunafólki. Nú hefur það verið hrakið með tölum. Allt hefur þetta komið í ljós í langri umræðu og núna verður kristaltært að það er einbeittur ásetningur þessarar ríkisstjórnar og þingmanna sem hana styðja að lífeyrisþegar njóti ekki sömu kjara og jafnréttis á við launafólk í landinu. Nú er það ljóst.
Virðulegi forseti. Ég segi já við þessari tillögu. Hér birtist jólakveðja til aldraðra og öryrkja. Hún lítur svona út: Gleðileg jól! Farsælt komandi ár. Þið hafið fengið nóg. Hátíðarkveðja, ríkisstjórn Íslands, Sjálfstæðisflokkurinn, Framsóknarflokkurinn.
Virðulegi forseti. Ég er ótrúlega leið yfir því að þetta skuli fara svona rétt fyrir jólin. Þetta eru hópar sem lifa af um 200 þús. kr. á mánuði og kveðjurnar hér eru að þeir skuli ekki njóta sömu kjarabóta og aðrir á vinnumarkaði. Við höfum þó náð þeim árangri í umræðunni að hæstv. forsætisráðherra viðurkenndi áðan að það mun aftur bera í milli í maí. Það er þó kominn sá skilningur inn hjá ríkisstjórninni sem þýðir þá að menn taka þessa ákvörðun með galopin augun, að það skuli skilja á milli lægstu launa og lægsta lífeyris. Hættum að horfa á prósenturnar, horfum á krónutöluna og spyrjum okkur þeirrar samviskuspurningar hvort við mundum treysta okkur til að halda jólin með 200 þús. kr. mánaðartekjur. Ég segi já við þessari tillögu því að ég vil breyta þessu og bæta kjör eldri borgara og öryrkja.
Hæstv. forseti. Þegar ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur tók við eftir hrun var ríkissjóður nærri gjaldþrota. Ríkisstjórn hennar tókst hið nánast ómögulega, að rétta ríkissjóð af og auka hér jöfnuð svo eftir var tekið. Hér hafði aukist ójöfnuður hraðar en annars staðar í ríkisstjórnartíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, [[Gripið fram í: Sjálfstæðisflokkurinn …]]en okkur tókst að snúa þeirri þróun við þrátt fyrir mjög erfiða stöðu ríkissjóðs. Hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson skreytir sig gjarnan með fjöðrum Jóhönnu Sigurðardóttur. [[Hlátur í þingsal.]]Það er honum ekki til sóma þegar hann talar eins og að ríkisstjórn hans hafi aukið hér jöfnuð. Hún eykur þvert á móti ójöfnuðinn að nýju og nú er stjórnarmeirihlutinn að taka þá pólitísku ákvörðun að auka ójöfnuð á Íslandi. Ég segi já, herra forseti, og vísa skömminni og ábyrgðinni á ríkisstjórn Íslands.
Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um tillögu meiri hluta fjárlaganefndar sem felst í því að bæta við 250 milljónum til viðhalds á Landspítala. Ég fagna að sjálfsögðu þeirri tillögu og styð hana heils hugar. Viðhaldsþörfin hjá spítalanum er brýn og þetta fjármagn mun fara í brýnustu verkefni sem er vel. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Það er vel að leggja fé í viðhald á Landspítalanum en þetta dugar hvergi nærri til þeirra brýnu verkefna sem þar bíða. Hið sama á við um milljarðinn sem ætlað er að fari í ný öldrunarúrræði til að taka á fráflæðisvanda frá Landspítalanum. Við höfum áður lagt fram alvörutillögu um úrbætur fyrir Landspítalann og að henni felldri sitjum við hjá við þessa afgreiðslu. Ríkisstjórnin mætir ekki brýnum þörfum Landspítalans. Eftir stendur áfram óleystur rekstrarvandi og galli í fjármögnunarfyrirkomulagi Landspítalans sem mun viðhalda óvissu um reksturinn allt næsta ár og gera hann erfiðari en vera þyrfti.
Virðulegi forseti. Það er ágætt að meiri hlutinn hafi lagt til að mæta að einhverju leyti viðhaldsþörf Landspítalans en það liggur fyrir að hún er miklu meiri en sem nemur þeim 250 milljónum sem hér eru lagðar til. Það hefur komið fram hjá forsvarsmönnum spítalans að þörf er á 1 milljarði, ekki aðeins til að mæta uppsöfnuðum vanda heldur líka viðhaldsvanda í tiltölulega nýjum byggingum. Markmið okkar ætti að vera að mæta þessari þörf. Það ætti líka að vera markmið okkar að leysa úr rekstrarvanda spítalans sem verður ekki leystur með þeirri viðbótarfjárveitingu sem hér er lögð til til að rýma bráðarými á Landspítalanum þó að auðvitað geri hún sitt gagn. Af þessum orsökum sitjum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hjá. Við styðjum að þessir peningar komi til en við vitum líka að þeir duga ekki til. Það hefði fremur verið ástæða til að samþykkja breytingartillögu okkar og annarra í minni hlutanum áðan um að koma til móts við þessar þarfir til að skapa ekki vanda til framtíðar.
Virðulegi forseti. Ef hv. þingmenn sitja hjá þýðir það að þeir eru ekki að samþykkja og ef allir mundu gera það sama færu þessir fjármunir ekki til Landspítalans. Nú fara í viðhald 723 milljónir sem eru mjög há upphæð. Ég held að það sé rétt að upplýsa það sem kom fram á fundi hv. fjárlaganefndar, þegar menn vísuðu í tölur um að við værum með jafn lága innviðauppbyggingu og Grikkland og Mexíkó voru menn að vísa í fjárlög frá 2013 þegar önnur ríkisstjórn en þessi gerði fjárlögin. Við leggjum hér sömuleiðis fjármuni í fráflæðisvandann og það er mjög mikilvægt að menn séu meðvitaðir um að það [[Gripið fram í.]]þarf að líta á heilbrigðiskerfið í heild sinni. Það eru mjög góðar fréttir að við höfum svigrúm til að leggja meira fjármagn í það stóra verkefni sem snýr að úrræðum fyrir þá sem eru núna á Landspítalanum [[Forseti hringir.]]en eiga að vera í öðrum úrræðum. Ég trúi ekki öðru en að hv. þingmenn samþykki þessar tillögur.
Virðulegi forseti. Í þrjár umræður um þetta fjárlagafrumvarp hefur minni hlutinn barist fyrir því að Landspítalinn fái meira fjármagn. Nú er það loksins að skila sér að meiri hlutinn hefur þó bætt aðeins við, ekki nóg en því ber að fagna að við höfum aðeins náð að mjaka hér inn fé. Við erum á gulu í Bjartri framtíð af því að hér er ekki gert nægilega vel. Sama á við um næsta lið sem atkvæði verða greidd um, en ég vil halda því til haga að þegar við byrjuðum þessar umræður var ekkert aukafjármagn sem átti að koma frá meiri hlutanum en þetta hefur þó skilað þessu sem er vel. Það þyrfti þó að vera miklu meira.
Virðulegi forseti. Af einhverjum óskiljanlegum orsökum hafa sumir hv. þingmenn ýjað að því að óeðlileg vinnubrögð séu hjá hv. fjárlaganefnd þegar hún styrkir ýmislegt sem kemur meðal annars fram þegar menn taka á móti öllum þeim sveitarfélögum sem vilja koma til hv. fjárlaganefndar. Ég verð að viðurkenna að þótt mér finnist eðlilegt að við tökumst á um ýmislegt finnst mér sá málflutningur ekki við hæfi. Þessi tillaga er frá einum hv. þingmanni stjórnarandstöðunnar og er algjörlega samkynja annarri. Þarna er hv. þingmaður sem þekkir vel til í bæjarfélagi sínu með mjög gott verkefni sem ég held að sé forsvaranlegt og rétt að greiða atkvæði með, og það mun ég gera, en ég skil ekki af hverju sömu þingmenn og leggja fram slíkar tillögur gagnrýna sambærileg vinnubrögð og þeir sýna sjálfir.
Virðulegi forseti. Ég þakka fjárlaganefnd fyrir að setja fjármuni í Aflið, samtök gegn kynferðis- og heimilisofbeldi, sem hefur það að markmiði að gera einstaklinga meðvitaða um eigin styrk og aðstoða þá við að nota hann til að breyta eigin lífi. Það hefur verið góður samhljómur um þetta verkefni meðal allra þingmanna Norðausturkjördæmis. Um leið og ég þakka líka hæstv. húsnæðis- og félagsmálaráðherra kærlega fyrir hennar þátt í þessu þakka ég fyrir samvinnuna. Það er samvinna sem skilaði því að við erum ekki bara búin að setja 5 milljónir hér í þetta verkefni heldur líka við 2. umr. sem gerir þá samtals 10 milljónir. Ég er enn fremur þakklátur fyrir þá samstöðu sem er um það á Alþingi að setja aukna fjármuni í þetta góða verkefni.
Virðulegur forseti. Eins og við höfum gert grein fyrir er hér hvergi nærri nógu langt gengið og ekki hægt að greiða atkvæði um þessi tillögu meiri hlutans. [[Gripið fram í: Greiða atkvæði …]]Þó er ástæða til að fagna því að starfið hér í haust hafi skilað þeim árangri að 1 milljarður sé lagður til fráflæðis frá Landspítalanum sem og ástæða til að fagna þeim áfanga og þeim sem lagt hafa hönd á plóg við að knýja þetta fram hjá ríkisstjórninni fyrir utan stjórnarandstöðuna, auðvitað fyrst og fremst almenningur í landinu og samtök sjúkra og annarra þeirra sem hafa verið í uppnámi haust eftir haust eftir sífellda og margítrekaða aðför ríkisstjórnarinnar að Landspítalanum. Enn og aftur er ríkisstjórnin hrakin til baka, þó að í litlu sé, og fagna má þessum milljarði þó að hann sé hvergi nærri nóg.
Virðulegi forseti. Það er ljóst að hin þunga undiralda í samfélaginu og samfélagslegri umræðu er að skila sér hér. Orð fólks í samfélagsumræðunni sem stundum hafa jafnvel verið kölluð andlegt ofbeldi eru að skila sér hér og réttmætar ábendingar forustu Landspítalans – háskólasjúkrahúss og ýmissa annarra þeirra sem best þekkja til í heilbrigðiskerfinu á Íslandi eru að skila sér. Málflutningur stjórnarandstöðunnar innan húss er að skila sér. Þrýstingur almennings um allt samfélag er að skila sér. Þess vegna kemur þessi breyting fram milli 2. og 3. umr. Það er ekki nóg að gert og þess vegna sitjum við hjá en við teljum afar mikilvægt að þessi niðurstaða endurspeglar að það skiptir máli að beita andófi. Það skiptir máli að tala skýrt þó að fólk verði fyrir hótunum úti í samfélaginu [[Forseti hringir.]]þegar það talar skýrt um stöðuna. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Það er ekkert samræmi í því að tala um að vilja styrkja heilbrigðisþjónustuna og greiða síðan ekki atkvæði með tillögum um að styrkja hana fjárhagslega. Það er heldur ekki sannfærandi að hlusta á aðila sem forgangsröðuðu eins og þeir gerðu á síðasta kjörtímabili og segja síðan að þeir hafi mikinn hug á að styrkja heilbrigðisþjónustuna. [[Gripið fram í.]]Ég vek athygli á því að enginn forstöðumaður Landspítalans, ég fullyrði það, sagði á síðasta kjörtímabili i: Skerið bara almennilega niður hjá okkur en setjið peninga frekar í umhverfismál og utanríkismál. Það var enginn sem gerði það. [[Gripið fram í.]] Þegar hingað koma menn sem voru búnir að skera hlutfallslega mest niður í heilbrigðismálum, bæta í aðra málaflokka og þykjast vera svo ofsalega miklir stuðningsmenn heilbrigðisþjónustunnar [[Gripið fram í.]]stenst það ekki neina skoðun, allra síst [[Forseti hringir.]]þegar þeir greiða ekki einu sinni atkvæði með tillögunni.
Virðulegi forseti. Ég er afar ánægð að sjá þessa breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar. Hið sama gildir um forstjóra Landspítalans, Pál Matthíasson, hann fagnar sömuleiðis í viðtali við visir.is í dag þessari viðbót upp á 1 þús. milljónir til Landspítalans. Auðvitað er aldrei nóg gert en ég verð að segja fyrir mig að mér finnst að stjórnarandstaðan ætti að sýna í verki að hún styðji áframhaldandi uppbyggingu heilbrigðiskerfisins og greiða atkvæði með þessari góðu tillögu. Við erum öll sammála um að við þurfum að bæta heilbrigðiskerfið. Það hefur margoft komið fram í þessum sal. Við getum alltaf gert betur en nú er tími til að sýna í verki samhug okkar þingmanna þvert á alla flokka og segja já við þessari tillögu. Það ætla ég að gera.
Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra lýsti eftir því við lok umræðunnar áðan að við reyndum að haga málum þannig við afgreiðslu fjárlaga að hún gengi betur fyrir sig. Ein leið er kannski sú að áætla rétt fyrir þörfum Landspítalans því að síðustu þrjú haustin, þetta meðtalið, hefur ríkisstjórnin lagt fram fjárlagafrumvarp sem yfirstjórn Landspítalans hefur lýst yfir að muni valda neyðarástandi á spítalanum. Verkefni okkar í stjórnarandstöðunni hefur verið að vinda ofan af vitleysunni allt haustið. Þessir peningar eru ekki nóg og þess vegna greiðum við ekki atkvæði með þessari tillögu. Við höfum þó sýnt í verki stuðning okkar við frekari fjármögnun með því að halda þessum kröfum á lofti úr ræðustól Alþingis. Þessir fjármunir voru ekki í boði fyrir þremur vikum og ekki í boði fyrir tveimur vikum og ekki í boði fyrir viku. Hér sjáum við hins vegar árangurinn af baráttu okkar, ekki samt bara okkar í þinginu. Okkur hefur tekist að láta stjórnarmeirihlutann skammast sín að ákveðnu leyti en við þökkum líka og fögnum [[Forseti hringir.]]hinum víðtæka stuðningi í samfélaginu við að alvörufé sé lagt í heilbrigðismálin. [[Kliður í þingsal.]] [[Gripið fram í: Segir Samfylkingin já?]]
Forseti. Mér finnst mjög jákvætt að það fari 1 milljarður í það sem kallað er fráflæði, mjög mikilvægt, af því að það er gríðarlega dýrt að hafa fólk inni á sjúkrahúsum sem ætti tæknilega séð að vera annars staðar, í öðruvísi umönnun. Ég hef talað um þetta, bent á þetta síðan á síðasta kjörtímabili, mikilvægi þess að setja fé inn í þennan málaflokk þannig að ég get samvisku minnar vegna ekki annað en stutt málið þó að ég vilji brýna meiri hlutann í að tryggja betur rekstrargrundvöll fyrir heilbrigðiskerfið okkar í heild. Það er gríðarlega mikilvægt. Ég verð að fagna því sem vel er gert þó að mér finnist ekki nægilega mikið gert. En ég er að minnsta kosti þakklát fyrir að fá þennan milljarð inn í þetta verkefni. [[Kliður í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Það er dapurlegt að sjá þá stjórnarandstöðuþingmenn sem ekki styðja þessa tillögu en þeir hafa nokkrir flutt sig yfir á græna takkann og ég hvet til þess að það haldi áfram, til að mynda hv. þm. Kristján L. Möller og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir. Ég hvet ykkur til þess að færa ykkur yfir á græna takkann vegna þess að það er gott mál að við séum að setja fé í fráflæðisvanda Landspítalans. Það er eitt sem hv. þm. Árni Páll Árnason gleymdi áðan. Vegna þess að skynsemin sigraði þá óskynsemi sem hann viðraði er núna milli umræðna að koma inn fjármagn og eignir frá slitabúum föllnu bankanna. [[Gripið fram í.]] [[Háreysti í þingsal.]]Fjárhagsstaða ríkissjóðs batnar vegna þess að við erum að yfirtaka eignir þessara þrotabúa og þá eigum við að veita fjármagn í auknum mæli til heilbrigðisþjónustunnar vegna þess að skynsemin sigraði óskynsemi hv. þm. Árna Páls Árnasonar. [[Háreysti í þingsal.]] Forseti. Geturðu látið fjarlægja þennan óeirðasegg úr salnum? [[Hlátur í þingsal.]]
Fyrst að taka …
Hafa hv. þingmenn sem eru hér lokið máli sínu eftir að ræðu hv. þingmanns lauk?
Vil ég endurtaka atkvæðaskýringuna?
Eigum við ekki í tilefni af því að þingi er að ljúka að reyna að stilla okkur núna þegar hv. þingmenn eru að gera grein fyrir atkvæði sínu og hafa til þess eina mínútu? Eigum við ekki að leyfa hv. þingmönnum að hafa orðið þegar þeim hefur verið gefið það? Forseta finnst hann ekki fara fram á mjög mikið.
Hæstv. forseti. Landspítalinn bað um 1.400 milljónir í viðhald, fékk 250, Landspítalinn bað um 400 milljónir vegna kjarasamninga og fékk ekkert, Landspítalinn bað um 1 þús. milljónir vegna fjölgunar sjúklinga, en ríkisstjórnin ákveður að setja 1 þús. milljónir í hjúkrunarrými almennt til að mæta fráflæðisvanda á heilbrigðisstofnunum. Ríkisstjórnin mætir ekki brýnustu forgangsröðun Landspítalans, ekki frekar en hún mætti brýnustu forgangsröðun Ríkisútvarpsins. Hér beita Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur harðri forræðishyggju á forstjóra ríkisstofnana og deila og drottna. Ég sit hjá. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég ætlaði að endurtaka atkvæðaskýringu mína síðan áðan svo hv. þm. Árni Páll Árnason gæti heyrt hana beint í æð. Við vorum að setja fjármagn til heilbrigðiskerfisins til að draga úr fráflæðisvanda Landspítalans. Það er gríðarlega jákvætt. Af hverju gerðist þetta? Það er eitt sem hv. þm. Árni Páll Árnason gleymdi þegar hann kom upp áðan og taldi af hverju þetta væri að gerast. Það sem gerðist milli umræðna var að nokkur hundruð milljarðar komu inn af eignum og fjármagni vegna þess að skynsemin sigraði þá óskynsemi sem hv. þingmaður talaði fyrir. Virðulegur forseti. Það kom inn fjármagn og eignir frá kröfuhöfum erlendra fjármálafyrirtækja sem átti að taka að láni. Hv. þingmaður lagði það meðal annars til. Eftir því sem þessar eignir verða seldar og fjármagn kemur inn eigum við að nota það í auknum mæli [[Forseti hringir.]]og fyrst og síðast til að efla heilbrigðisþjónustuna í landinu og aðrar grunnstoðir og þar verði heilbrigðisþjónustan sett í fyrsta sæti. Hér er stigið fyrsta skrefið í því efni og það er gríðarlega jákvætt. [[Kliður í þingsal.]]
Er þetta eðlilegt, herra forseti, að …?
Herra forseti. Við erum sannarlega að taka hér inn ýmsa liði vegna stöðugleikaframlags en svo skynsamlega var frá því gengið í mars 2012 að samþykkt voru hér lög af þáverandi meiri hluta sem komu þrotabúunum undir gjaldeyrishöftin. Þess vegna getum við gert þetta hér, en því miður var Sjálfstæðisflokkurinn á móti þeirri aðgerð og þeir framsóknarmenn sem voru í salnum sátu hjá. Það var ekki mjög skynsamlegt. [[Kliður í þingsal.]]