Frú forseti. Eins og kom fram í atkvæðagreiðslu áðan studdum við þingmenn Vinstri grænna lækkun tryggingagjalds en gerum hins vegar verulegar athugasemdir við bæði þau áhrif sem samþykkt þessa frumvarps hefur á tekjuáætlun ríkissjóðs, dregur úr henni um 3 milljarða, sem og þau áhrif sem þetta hefur til tekjuójöfnunar þar sem þetta gagnast fyrst og fremst tekjuhærri heimilum og fremur körlum en konum. Við sitjum þess vegna hjá við heildarafgreiðslu þessa máls þótt við höfum stutt lækkun tryggingagjalds.
Hæstv. forseti. Um leið og við erum búin að hækka stólinn hérna ætla ég að segja að ég styð þetta frumvarp þrátt fyrir þá agnúa sem ég lýsti við 2. umr. að væru á 9. og 10. gr. frumvarpsins. Því miður gafst efnahags- og viðskiptanefnd ekki tími til að kalla til sín aðila og fara í gegnum þau atriði sem þar eru gerðar athugasemdir við. Í samtölum mínum við nokkra fulltrúa í efnahags- og viðskiptanefnd hef ég verið fullvissaður um að ef til kemur að eitthvað þurfi að lagfæra þessi lög eða nýr bandormur komi í haust verði þetta tekið upp og skoðað, kostir og gallar þess, þannig að þeir aðilar sem hafa misjafnar skoðanir á þessu máli fái að koma fyrir nefndina og lýsa sjónarmiðum sínum. Eins og ég segi er margt í þessu frumvarpi sem ég styð þrátt fyrir þessa agnúa og ég ætla að greiða atkvæði með frumvarpinu við 3. umr. í heild sinni.
Virðulegur forseti. Ég fagna því að við séum vonandi að samþykkja þetta mikilvæga mál. Í því samhengi tek ég fram að þetta er endahnykkurinn á áralangri vinnu með aðkomu fjöldamargra innan úr pólitíkinni, utan úr málaflokkunum, stofnunum, ráðuneytum o.s.frv. Ég þakka sérstaklega fyrrverandi hæstv. innanríkisráðherra, hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, hv. þm. Ögmundi Jónassyni, fyrrverandi innanríkisráðherra, fyrir vinnu sem hófst á hans tíma, hæstv. innanríkisráðherra Ólöfu Nordal og hæstv. velferðarráðherra Eygló Harðardóttur fyrir þeirra aðkomu að þessu máli. Síðan vil ég þakka sérstaklega samþingsmönnum sem störfuðu í þverpólitískri þingmannanefnd um málið og leggja til og leggja áherslu á að þingmannanefndin starfi áfram og fylgi málaflokknum eftir. Það er ekki hægt annað en að leggja líka áherslu á það að [[Forseti hringir.]]réttarbótin sem felst í þessum lögum krefst þess að málaflokkurinn sé almennilega fjármagnaður og vel haldið utan um hann á vegum framkvæmdarvaldsins.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ítreka fyrirvara mína hérna sem ég hef nefnt áður. Ég vil hins vegar nefna það í sambandi við breytingartillöguna á þskj. 1420 að við höfum þegar greitt atkvæði um þær greinar sem þar er fjallað um, 114. og 115. gr. frumvarpsins. Við höfum þegar greitt atkvæði með þeim greinum, þar á meðal sá sem hér stendur. Breytingartillagan varðar hins vegar það að þessar tvær greinar taki gildi strax en ekki um næstu áramót. Stór hluti af því að ég treysti mér til að greiða atkvæði með frumvarpinu í heild er sú staðreynd að gildistakan er við næstu áramót. Því ætla ég að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um breytingartillöguna á þskj. 1420, en ítreka þó að við höfum þegar greitt atkvæði um þessar tvær greinar, þar á meðal sá sem hér stendur. Að lokum bara fagna ég því eins og aðrir hafa gert að við séum komin á þennan stað og óska þinginu til hamingju með þessi vinnubrögð. Megi þau oftar verða á sömu nótum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Frú forseti. Ég tek undir með þeim tveim hv. þingmönnum sem hér hafa talað um þessi mál og tek undir með síðasta ræðumanni hvað varðar atkvæðagreiðslu um breytingartillögu sem hér kemur fram varðandi 114. og 115. gr. Við vinstri græn komum til með að sitja hjá við þær greinar enda búin að greiða þeim í sjálfu sér atkvæði í heildarfrumvarpinu eins og hér kom fram en ekki í þeirri breytingu sem hér er verið að leggja til á gildistöku. Það er allra mikilvægast í þessu máli að áfram verði eitthvert eftirlit í formi þingmannanefndarinnar þar sem hægt verður að fylgja því eftir í framkvæmd að inntak laganna skili sér í framkvæmdinni. Mér finnst það mjög mikilvægt í ljósi þess að við teljum að hér sé framkvæmdin fyrst og fremst bágborin, lögin ekki nógu skýr í kringum hana og ekki nógu góð. Við erum að reyna að laga rammann, en það er virkilega mikilvægt að því verði fylgt eftir með fjármunum og að eftirlit verði áfram í höndum þingmannanefndarinnar sem kann málið hreint ansi vel.
Forseti. Þingmenn Pírata munu sitja hjá eins og aðrir sem hafa hér tjáð sig varðandi breytingartillöguna um gildistímann. Mig langaði svo mikið að leggja áherslu á það, eins og kom fram í atkvæðaskýringu þegar við vorum hér með þetta í 2. umr., að þingmannanefndin haldi áfram störfum með eftirfylgni til þess að hægt sé að taka á móti ábendingum ef það er meinbugur á framkvæmd laganna. Ég hef starfað mikið með innflytjendum og flóttamönnum og ég verð að segja að það skortir verulega á í samfélaginu að tekið sé á þessum málum af mannúð. Það sem mér finnst gott við vinnuna sem átt hefur sér stað í þinginu og við drög að þessum lögum og gerð laganna er að ég upplifi anda mannúðar. Við náðum ekki öllu sem við vildum sem viljum fara eins langt og hægt er til að sýna [[Forseti hringir.]]mannúð í lögum og verki, en við erum komin ansi nálægt því og því vil ég óska þingheimi og öllum þeim sem hafa tekið þátt í þessu starfi til hamingju.
Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að þetta frumvarp sé að verða að lögum. Ég vildi bara við lokaatkvæðagreiðsluna koma inn á lítinn bút í lokunum á frumvarpinu sem snýr að auknum réttindum og tækifærum varðandi möguleika fólks af erlendum uppruna til að koma hingað og starfa. Ítrekað hefur komið fram hjá ýmsum fyrirtækjum að það hefur verið erfitt og flókið að fá hingað til lands erlenda sérfræðinga þannig að það var unnið að breytingum á þessu frumvarpi í góðu samráði við aðila vinnumarkaðarins enn á ný. Það er einkar ánægjulegt að sjá þá samstöðu sem er um þær breytingar sem munu efla vinnumarkaðinn til framtíðar.
Hæstv. forseti. Ég ítreka ánægju mína með að við séum að greiða atkvæði um þetta frumvarp sem nú verður að lögum. Ég tek undir þá hvatningu sem hefur komið fram frá mörgum þingmönnum hér í dag varðandi þetta mál, að verklagið sem viðhaft var við undirbúning frumvarpsins og það gríðarlega mikla samráð og samtal sem átti sér stað við undirbúninginn og sú þekking sem hefur skapast verði nýtt í stærri verkefnum varðandi lagasetningu í framtíðinni. Þetta er hægt, við getum þetta. Til hamingju, allir. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Frú forseti. Ég ítreka þakklæti mitt til þeirra sem komu að þessu máli. Það misfórst hjá mér að þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir hennar vinnu, sérstaklega formanninum. Ég veit að við áttum okkur á því sem höfum komið að málaflokknum en kannski átta sig ekki allir á því hvað við erum að taka risastórt og mikilvægt skref, að Ísland sé að nálgast þessi verkefni með þeim hætti að allir í þessum sal séu nokkuð sáttir, ekki endilega alsælir. Þetta er ótrúlega stórt verkefni, sérstaklega í máli sem veldur svo miklum hindrunum og erfiðleikum mjög víða. Þá ítreka ég skoðun mína í þessum málaflokki sem er sú að menn hætti að skilgreina þessi mál sem vandamál. Fjölbreytileiki er tækifæri, fjölbreytileiki er nokkuð sem öll samfélög eiga að vilja hafa. Í mínum huga er það versta tegundin af forræðishyggju þegar við ætlum að setja okkur í þau spor að ákveða hvert fólk vill flytja eða hvar það á að búa. Í mínum huga er þetta risastórt frelsismál, risastórt samstöðumál og risastórt skref fyrir Ísland að taka forustu í þessum málaflokki. Til lukku með það. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Frú forseti. Við erum að gera fjórða húsnæðisfrumvarp hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra að lögum og ég óska henni til hamingju með það. Á síðasta kjörtímabili var mörkuð sú stefna að búa til eitt kerfi húsnæðisbóta í stað vaxtabóta og húsaleigubóta. Nú erum við að stíga skref í þá átt að auka stuðning við leigjendur þó að hann nái ekki enn að verða jafn stæður vaxtabótum. Við erum þar að auki að stíga mikilvægt skref þar sem við skyldum sveitarfélögin til sérstaks húsnæðisstuðnings og er mjög mikilvægt að það félagslega réttlætismál gildi um alla íbúa landsins, að þeir eigi rétt á slíkum stuðningi frá sveitarfélögum sínum. Að lokum þakka ég hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur sem var framsögumaður málsins, sem og frumvarps um almennar íbúðir, fyrir að hafa verið vakin og sofin síðustu mánuði yfir þessum málum. Kærar þakkir og kærar þakkir til velferðarnefndar fyrir gott samstarf.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að þakka hv. velferðarnefnd fyrir alla vinnuna og formanni nefndarinnar, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, fyrir að stýra nefndinni í gegnum öll þessi frumvörp. Ég þakka öllum þeim aðilum sem komu að vinnslu þessara mála. Hér er um afar mikilvægt mál að ræða, verið að auka húsnæðisbætur til fólks á leigumarkaði, og er það til mikilla bóta. Þær breytingar sem hv. velferðarnefnd gerði á málinu voru m.a. að stuðla að því að þessi stuðningur rynni í ríkari mæli til tekjulægri leigjenda án þess þó að fórna því markmiði frumvarpsins að það nái til breiðari tekjuhóps en gert er ráð fyrir í núgildandi húsaleigubótakerfi. Að lokum óska ég hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra Eygló Harðardóttur til hamingju með að þetta mikilvæga mál sé að verða að lögum.
Virðulegi forseti. Þrjú frumvörp eru komin með afgreiðslu þingsins í þessu máli. Með húsnæðisbótunum, með þeim breytingum sem hv. velferðarnefnd hefur gert, er svo sannarlega komið til móts við mjög góðar athugasemdir sem komu fram við málið í vinnslu þingsins. Hér er farin miðjuleið og gerð málamiðlun. Ég vil sérstaklega nefna hér hversu ánægjulegt það er að búið sé að ná samkomulagi við sveitarfélögin um að sérstakur húsnæðisstuðningur á grundvelli félagslegra aðstæðna einstaklinga verði núna skylda í öllum sveitarfélögum, að sveitarfélög verði líka með samræmdar reglur varðandi biðlista eftir félagslegu húsnæði og muni taka að sér að styðja sérstaklega við þá sem eru undir 18 ára og þurfa að búa fjarri foreldrahúsum vegna náms. Því til viðbótar vildi ég nefna að sérstök nefnd verður skipuð sem mun fylgjast með þeim breytingum sem við erum núna að fara í gegnum og vonandi [[Forseti hringir.]]leiða til þess að allt sem við vonumst til að gerist með þessum breytingum verði að raunveruleika áfram í góðri samvinnu. Takk kærlega fyrir.
Virðulegur forseti. Hér erum við að samþykkja afar mikilvægt mál sem mun leiða til þess að ársreikningaskil og ársreikningagerð fyrir yfir 80% fyrirtækja í landinu munu verða einfölduð og þar með erum við að stuðla að því að starfsumhverfi fyrirtækja hér á landi verði einfaldara og skilvirkara í þágu okkar allra. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka hv. efnahags- og viðskiptanefnd fyrir frábært starf að þessu máli. Sérstaklega vil ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni, sem var framsögumaður málsins, fyrir elju sína og vinnu í þessu máli sem er frekar flókið og margþætt en mun skila sér í góðum afleiðingum og góðum áhrifum fyrir íslenskt efnahagslíf.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá atvinnuveganefnd með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/?2006, með síðari breytingum (byggðakvóti og framlenging bráðabirgðaákvæða). Nefndarálitið skýrir sig sjálft. Björt Ólafsdóttir og Kristján L. Möller voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með nokkrum breytingum. Aðalbreytingin, þ.e. nýmælin í breytingunum, er að á eftir 4. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Ráðherra er heimilt að draga allt að 5,3% frá viðmiðun leyfilegs heildarafla í makríl vegna makrílveiða íslenskra skipa árið 2017 og ráðstafa til aðgerða sem tilgreindar eru í 5. mgr. 8. gr. laganna á fiskveiðiárinu 2016/2017. Ráðherra er heimilt að skipta þessu aflamagni makríls í aðrar tegundir til að leitast við að tryggja tegundasamsetningu aflamagns í samræmi við 6. mgr. 8. gr. laganna. Undir álitið rita Jón Gunnarsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti velferðarnefndar sem öll nefndin stendur að, en Steingrímur J. Sigfússon ritar undir með fyrirvara. Málið er stórt og varðar það að stýra eða setja hámarksgreiðslur í kerfinu og reyna að koma inn ákveðinni þjónustustýringu. Ég vil byrja á svo ég gleymi því ekki að þakka fyrir mjög gott samstarf í nefndinni og einnig að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir aðkomu hans að nefndarstörfum þegar á þurfti að halda til að fá nánari skýringar undir lok vinnslu málsins. Hér er verið að leggja til breytingar á ákvæðum laga um sjúkratryggingar og greiðslu sjúkratryggðra fyrir heilbrigðisþjónustu. Meginmarkmiðið er að reyna að tryggja að þeir sem eru veikastir greiði ekki það háar fjárhæðir fyrir heilbrigðisþjónustu að ekki verði við ráðið líkt og við, því miður, höfum séð dæmi um í samfélaginu að undanförnu. Í þessu þingmáli má segja að bakgrunnur þess sé nefnd sem skipuð var til að kanna hvort hægt væri að fella læknis-, lyfja-, rannsóknar- og sjúkraþjálfunarkostnað og annan heilbrigðiskostnað undir eitt niðurgreiðslu- og afsláttarfyrirkomulag. Formaður þeirrar nefndar var fyrrverandi þingmaður og félagi okkar hér, Pétur H. Blöndal. Það er auðvitað rétt að halda minningu hans til haga þegar við fjöllum um þetta mál, enda var hann mikill talsmaður þess að koma á greiðsluþaki og reyna að ná utan um þann kostnað sem sjúkratryggðir þurfa að leggja í vegna heilbrigðisþjónustu. Gert er sérstaklega ráð fyrir því að börn með tilvísun frá heilsugæslu- eða heimilislækni greiði ekkert gjald fyrir komu til sérgreinalæknis utan sjúkrahúsa og á göngudeild sjúkrahúsa. Mánaðarleg hámarksgreiðsla fyrir heilbrigðisþjónustu verði almennt 33.600 kr., en 22.400 kr. fyrir aldraða, öryrkja og börn. Það eru sem sagt tveir hópar. Í frumvarpinu er líka fjallað um tilvísanir og tilvísunarkerfi og hér er lögð til heimild til að greiða hærra gjald eða ákvarða hærra gjald fyrir þjónustu sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmanna ef hún er sótt án tilvísunar frá heilsugæslustöð eða heimilislækni. Við ræddum þetta talsvert í nefndinni, en við erum á þeirri skoðun að mikilvægt sé að heilsugæslan verði jafnan fyrsti viðkomustaður sjúklinga, enda er það almennt þannig að hún er best til þess fallin að beina sjúklingum á rétta þjónustu og þannig telst það, hlýtur að vera, best nýting á fjármunum ríkissjóðs að stýra þjónustunni með þessum hætti. Við gerum grein fyrir því í nefndarálitinu. Við áttuðum okkur hins vegar á því að efla þarf heilsugæsluna svo hún ráði við þetta hlutverk sitt og fjölluðum talsvert um það í vinnunni í nefndinni og eins í nefndarálitinu. Fyrirhugaðar eru ráðstafanir til að styrkja heilsugæsluna. Hér liggur frammi þingsályktunartillaga um fjármálaáætlun fyrir árin 2017–2021, sem er í þinglegri meðferð. Þar er ráðgert að framlög til heilbrigðisþjónustu utan sjúkrahúsa aukist um nærri 4,6 milljarða frá og með árinu 2016, eða um 12%. Það er alveg ljóst að í tillögunni felst nokkurt svigrúm til eflingar á heilsugæslunni. Hins vegar fylgja frumvarpinu, lögfestingu þess, ákveðin verkefni sem þarf að setja kraft í að klára. Þess vegna var það skoðun nefndarinnar að innspýtingu þurfi í heilsugæsluna á þessu ári til að ná að undirbúa innleiðingu frumvarpsins. Það væri hægt með því að fjölga læknum, hjúkrunarfræðingum og stuðla að því að allt kerfið sé tilbúið þegar gildistakan á sér stað, en ég vil vekja strax athygli á því að við leggjum til að breyta gildistökunni þannig að lögin taki gildi 1. febrúar 2017 svo hægt sé að undirbúa málið vel í kerfinu. Gagnrýnt var nokkuð fyrir nefndinni að greiðsluþátttakan næði ekki til allrar heilbrigðisþjónustu. Þannig eru til dæmis tannlækningar, sálfræðiþjónusta, ferðakostnaður og hjálpartæki ekki innan þessa kerfis. Við í nefndinni ræddum þetta nokkuð. Við sjáum fyrir okkur að í framtíðinni verði fleiri flokkar sem falli undir þetta þak og jafnframt að lyfjagreiðslukerfið og þetta greiðsluþátttökukerfi renni saman í eitt greiðsluþátttökukerfi í framtíðinni. En hér er samt verið að stíga það skref að sjúkra-, iðju- og talþjálfun er felld undir almenna kerfið. Fram kom hjá ráðuneytinu að stefnt er að því að fella fleiri tegundir heilbrigðisþjónustu undir kerfið. Stefnan er því komin, það er verið að stefna í rétta átt en ekki er hægt að stíga stærri skref að svo stöddu. En ljóst er hvert hugur manna, að minnsta kosti í ráðuneytinu og eins í velferðarnefnd, stendur. Við ræddum talsvert það hámarksgjald sem fram kemur í drögum að reglugerð um greiðsluþátttöku sjúkratryggðra. Nefndin var sammála um að það gjald sé of hátt, sérstaklega þar sem það nær ekki til alls heilbrigðiskostnaðar. En ljóst er að til þess að auka eða lækka hámarksgjaldið þarf aukið fé í málaflokkinn. Við ræddum þetta nokkuð og fengum undir lok yfirferðar nefndarinnar heilbrigðisráðherra á fund til að ræða sérstaklega fjárhagshliðina. Ráðherra greindi okkur í nefndinni frá áformum sínum um styrkingu heilsugæslunnar. Þetta er eiginlega tvíþætt, það er styrking heilsugæslunnar til að undirbúa málið og innleiðingu þessara breytinga og svo hins vegar þökin sjálf og kostnaður sjúkratryggðra. Ráðherra greindi okkur frá áformum um styrkingu heilsugæslunnar á þessu ári, hugmyndum um fjölgun lækna og hjúkrunarfræðinga hjá heilsugæslunni og hugmyndum um að styrkja sálfræðiþjónustu heilsugæslunnar til samræmis við nýsamþykkta stefnu og aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum sem við samþykktum í þinginu ekki alls fyrir löngu. Áætlaður kostnaður við þær ráðstafanir er á bilinu 300–400 millj. kr. og ljóst er í hugum okkar nefndarmanna að þetta eru fjármunir sem þurfa að koma til í næstu fjáraukalögum. Jafnframt kom fram í máli ráðherrans að til stendur að greiðsluþátttaka sjúklinga verði minni en gert er ráð fyrir í fyrrnefndum drögum að reglugerð sem nefndin kynnti sér. Ekki er hægt að svo stöddu að segja nákvæmlega fyrir um hvert útreikningar á mögulegum niðurstöðum leiðir okkur, en ráðherrann taldi rétt að miða við að almennar hámarksgreiðslur sjúkratryggðra væru ekki hærri en 50.000 kr. á ári. Nefndin fagnaði þessum yfirlýsingum ráðherrans og það kemur fram í nefndarálitinu. Við teljum okkur hafa fullvissu fyrir því að auknir fjármunir komi til í fjáraukanum fyrir þetta ár til að undirbúa heilsugæsluna undir breytingarnar og síðan í fjárlögum ársins 2017 sem leiðir til þess að heilsugæslan verði styrkt og almennar hámarksgreiðslur sjúkratryggðra verði ekki hærri en 50.000 kr. Það eru nokkrar breytingartillögur, ég var búin að fara yfir breytingartillögurnar varðandi gildistökuna, en aðrar tillögur skýra sig sjálfar og ég geri ráð fyrir að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem ritar undir álit þetta með fyrirvara geri grein fyrir þeim fyrirvara. Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir ritar undir nefndarálitið, var fjarverandi við afgreiðsluna en notar reglur þingskapa til að skrifa undir. Aðrir hv. þingmenn sem skrifa undir er sú sem hér stendur, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Ásmundur Friðriksson, Elsa Lára Arnardóttir, Páll Valur Björnsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Silja Dögg Gunnarsdóttir. Við vonumst til þess að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem hér greinir.
Frú forseti. Eins og fram hefur komið hjá framsögumanni rita ég undir nefndarálitið með fyrirvara en ég styð þetta mál og er í öllum aðalatriðum afar ánægður með lendinguna í því. Fyrirvarinn er almenns eðlis og lýtur annars vegar að því að tryggilega gangi eftir fyrirheit um fjármögnun kerfisbreytingarinnar og undirbúning heilsugæslunnar sem hér á í hlut og hins vegar áskil ég mér rétt til þess að hafa skoðanir á því hvernig þeir auknu fjármunir væru best nýttir til þess að ná fram markmiðunum um sanngjarna dreifingu greiðslubyrðarinnar í þessum efnum. Kem aðeins nánar að því síðar. Þegar frumvarpið kom fram voru menn í sjálfu sér settir í nokkurn vanda, frú forseti, sumir hverjir, því að í því eru tvö mjög góð element sem ég fagna báðum og við í þingflokki Vinstri grænna gerum innilega. Það er annars vegar að stíga skref, í sjálfu sér ekki stór eða mjög kraftmikil en þó fyrstu skrefin, inn í almennilega þjónustustýringu eða tilvísanafyrirkomulag í íslenska heilbrigðiskerfinu sem betur hefði verið gert fyrir áratugum síðan og það byggt upp þannig að í anda heilbrigðislaganna, eins og hann hefur reyndar verið lengi, væru innstæður fyrir því að heilsugæslan væri myndugur fyrsti viðkomustaður í heilbrigðiskerfinu. Þar væru málin sorteruð upp og vísað áfram til frekari og sérhæfðari og dýrari úrræða eftir því sem þörfin krefði. Það hefur okkur ekki lánast í neinum mæli eða alla vega ekki nægilega ríkum mæli. Þarna var þetta og það gladdi mann. Í öðru lagi og að sjálfsögðu að setja þök á þann óheyrilega kostnað sem þeir bera sem verða fyrir því að þurfa að nota sér heilbrigðisþjónustuna mikið, langveikir eða með tiltekna sjúkdóma, og getur farið upp úr öllu valdi. Það er búið að vera algjörlega ótækt hversu misjafnt byrðunum er dreift í þeim efnum og nánast tilviljanakennt eftir því hvaða sjúkdóm menn fá eða hvernig aðstæður eru hvernig menn koma út úr þeim samskiptum við kerfið. Þetta var hið góða. En því miður var ljóst að fengjust engir fjármunir til að innleiða breytingu yrði hún mjög íþyngjandi fyrir mjög fjölmennan hóp þeirra sem tækju á sig kostnaðinn af því að þökin væru sett og kostnaðurinn skorinn ofan af þeim þúsundum notenda sem hafa borið mjög mikinn kostnað. Það sem verra var, skoðun leiddi í ljós að aldraðir og öryrkjar mundu bæta á sig talsverðum hluta þeirra byrða eða um eða yfir hálfum milljarði króna. Hins vegar kom svo mjög fljótt í ljós og lá svo sem fyrir hjá þeim sem til þekktu að heilsugæslan er ákaflega vanbúin og er þröngur stakkur sniðinn til þess að takast af myndugleik á við þetta nýja og aukna hlutverk. Þetta varð enn ljósara í umfjöllun nefndarinnar og eftir gestakomur. Því er ekki að leyna að m.a. þessa erfiðu stöðu heilsugæslunnar reyndu ýmsir ónefndir að nota til að drepa málið, að þetta væri hið mesta óráð því að heilsugæslan réði ekki við þetta [[Hverjir eru það?]]og fundu því allt til foráttu. Það voru ekki bara sjálfstætt starfandi sérfræðingar úti í bæ einir, hv. frammíkallandi, heldur jafnvel stofnanir undir hæstv. heilbrigðisráðherra sem frekar gripu til þeirra röksemda en hitt. [[Gripið fram í.]]En sem betur fer myndaðist samstaða um það í velferðarnefnd að láta þetta ekki slá sig út af laginu og við héldum áfram að skoða málið og ræða það og byrjuðum að smita þeim skilaboðum að sjálfsögðu að þetta mundi ekki takast nema auknir fjármunir fengjust í hvort tveggja. Það væri allt of þungt að taka 1.200–1.500 millj. kr. kostnað, ef ekki meira, sem hlytist af því að setja þök þó að jafn há væru og 95 þús. kr. á ári sem yrði dreift á hina almennu notendur og verulegur hluti þess lenti á elli- og örorkulífeyrisþegum. Það var því afstaða okkar, mín sem er nefndarmaður þingflokks Vinstri grænna, að við gætum ekki staðið að afgreiðslu málsins við óbreyttar aðstæður. Það gerðum við hæstv. heilbrigðisráðherra rækilega ljóst sem og innan nefndarinnar. Við vorum föst fyrir í þessari afstöðu. Þannig stóðu málin satt best að segja fram undir kvöld í gær að við hefðum þá frekar kosið að málið yrði ekki afgreitt og biði haustsins. Píratar voru sömuleiðis mjög staðfastir í þessari afstöðu. En gærdagurinn var nokkuð drjúgur til starfa og eftir allveruleg fundarhöld, þar á meðal mín og framsögumanns og hæstv. heilbrigðisráðherra og síðan kom hæstv. heilbrigðisráðherra inn í nefndina, fæddist sú góða niðurstaða að þegar á þessu ári kæmu 300–400 millj. kr. í fjáraukalögum inn í heilsugæsluna til að undirbúa strax þær nauðsynlegu ráðstafanir, mannaráðningar og skipulag sem þyrfti til að hún gæti af fullum myndugleik tekið að sér þetta hlutverk og að það gengi vel. Vandinn við að samþykkja tilvísunina án fjármuna bara prinsippsins vegna, hættan í því hefði verið sú að það hefði ekki gefist nógu vel, að heilsugæslan hefði ekki ráðið nógu vel við það jafnvel þótt menn reyndu að nota símþjónustu og aðrar slíkar aðferðir. Það er óendanlega mikilvægt að þetta takist vel þegar lagt verður af stað, því að nægir munu verða til að reyna að naga það niður. [[Gripið fram í: Ekki Össur.]]Þess vegna þarf þetta að takast vel. Það er mjög ánægjulegt að við skulum hafa tryggingu fyrir því að í fjáraukalögum í haust komi 300–400 millj. kr. pottur inn í málið sem hæstv. heilbrigðisráðherra getur ráðstafað inn í heilsugæsluna þar sem þörfin er mest og biðlistar eftir viðtölum við heimilislækna lengstir o.s.frv., þannig að heilsugæslan verði í góðum færum til að ráða við þetta 1. febrúar næstkomandi. Sömuleiðis fengum við að við teljum sem nefnd fullnægjandi tryggingar fyrir því að í fjárlögum ársins 2017 verði viðbótarfjárveitingar inn í málaflokkinn sem nægi til þess að hið almenna kostnaðarþak fari ekki yfir 50 þús. kr., og öryrkjar og aldraðir greiði 2/3 af því eða ígildi þess í nýjum fjármunum. Ég legg áherslu á það, frú forseti, að ég vil frekar líta á skuldbindinguna, loforðið, fyrirheit um nýja fjármuni ef hæstv. heilbrigðisráðherra hlustar, sem ígildi þess að við næðum þakinu niður í 50 þús. kr. Ef það skyldi koma í ljós að blönduð leið að einhverju leyti væri þrátt fyrir allt betri til að dreifa þessum byrðum, segjum sem svo að afsláttur aldraðra og öryrkja yrði ekki bara 1/3 heldur helmingur og við nýttum stærri hluta fjármunanna í það sem leiddi kannski til þess að almenna þakið yrði 54 þús. kr. eða eitthvað svoleiðis, mætti skoða það. Það eru slíkir hlutir sem ég held að væri skynsamlegt að skoða þannig að við reynum að fá sem besta útkomu úr þessu. En ég tel að við höfum algerlega fullnægjandi tryggingar fyrir því að þetta gangi eftir, samanber orðalagið neðst í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Nefndin fagnar yfirlýsingu ráðherra og telur sig hafa fullvissu fyrir því að auknir fjármunir komi til í fjáraukalögum þessa árs“ - þá erum við að tala um 300, 400 milljónirnar inn í heilsugæsluna - „og fjárlögum ársins 2017 sem leiði til þess að heilsugæslan verði styrkt og almennar hámarksgreiðslur sjúkratryggðra verði ekki hærri en 50.000 kr. á ári.“ Það er reikningsdæmi sem við getum námundað svo vel að við finnum auðveldlega út úr því að rétt verði gefið, þ.e. að þeir fjármunir hafi skilað sér. Frú forseti. Hér er þar af leiðandi á ferðinni ákaflega mikilvæg lögskýring, lögskýring í skilningi þess að hún er ekki að útskýra einstaka lagagrein heldur er hún að útskýra grundvöllinn sem lögin verða sett á og þau fyrirheit sem þingnefndin hafði þegar hún lauk málinu og sendi það inn í salinn og mælir með því að það sé stutt og samþykkt. En fyrst og síðast er þetta pólitísk völdun í þverpólitísku samkomulagi allra flokka um að svona skuli þetta vera og verða þegar nýja kerfið kemur til framkvæmda á öndverðu næsta ári. Það er ákaflega ánægjulegt. Ég held að svo kunni að fara, frú forseti, og leyfi mér að gerast svolítið spámannslegur, ekki endilega spámannlega vaxinn heldur bara spámannslegur, að hér [[Gripið fram í.]]séu að verða merkilegri tímamót í sögu íslenskra heilbrigðismála en margir átta sig á. Hin umdeilda tilvísunarskylda sem lengi hefur verið reynt og áður hefur verið reynt að koma á - og vita þeir allt um það, kratarnir, hvað það getur tekið í sem kunna sögu þess flokks - sé að koma hér inn í lög og til framkvæmda í þverpólitísku samstarfi allra flokka. Það er nokkuð sögulegt. Ég hrósa að sjálfsögðu hæstv. heilbrigðisráðherra Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir kjark hans í þessu máli og hlut hans í því. Ég vil meina að velferðarnefnd eigi nokkurt lof skilið og við, sem stóðum staðföst í fæturna og svo maður tali nú mannamál og sé ekkert að fara í kringum heita grautarskál með það, hjálpuðum auðvitað hæstv. heilbrigðisráðherra að ná út úr fjármálaráðherra þeim fjármunum sem þurfti til þess að þetta yrði ásættanlegt. Það er bara að orða á mannamáli það sem hér gerðist. Ég er ánægður með niðurstöðuna, frú forseti.
Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon þarf nú lítið að kenna krötum um sögu tilvísunarkerfisins og hversu erfitt það er að koma því í gegn. Ég tel að sú niðurstaða sem liggur fyrir sé mjög góð og það er hægt að byggja ofan á hana. Því kem ég hér upp að við vorum ekki öll sammála því þegar þetta mál kom fyrst inn hvort það væri á vetur setjandi. Ég ætla að rifja upp 1. umr. málsins þar sem ég tók algjörlega af skarið að því er mig varðaði og sagði að ég sæi í þessu frumvarpi kerfi sem væri svo sannarlega hægt að nota og ég væri ánægður með frumvarpið og sérstaklega lýsti ég því yfir að hæstv. heilbrigðisráðherra ætti hrós skilið fyrir að leggja í það að koma inn með tilvísunarkerfi. Ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon höfum slegist fyrir því með einum eða öðrum hætti áratugum saman. Ég tel að það sé algjört lykilatriði til að koma böndum á kostnaðinn í heilbrigðiskerfinu og það er að gerast með þessu. Ég sagði upphaflega að í reynd væri kerfið sem hæstv. ráðherra væri að koma með mjög gott, það þyrfti aðeins að leiðrétta í því ýmsar innri skekkjur og síðan þyrfti það sem stjórnarandstöðunni hefur tekist fyrir mikinn dugnað og lipurð og líka fyrir vilja hæstv. heilbrigðisráðherra; meiri pening í kerfið. Ég klykkti út þá með því að segja, eins og ég ætla að gera núna, að síðan þegar ný ríkisstjórn og vinsamlegri þeim sem minna mega sín í þessu samfélagi tekur við völdum, væntanlega eftir næstu kosningar, er vel hægt að nota þetta kerfi og halda áfram á þeirri braut sem stjórnarandstöðunni í samvinnu við hæstv. heilbrigðisráðherra hefur tekist í vinnu málsins í nefndinni, þ.e. að koma með enn meiri peninga í þetta, vegna þess að ramminn sem upp er teiknaður er eins og gamall krati hefði getað gert það sjálfur. Þá er ég ekki aðeins að vísa í sjálfan mig heldur einn af forverum hæstv. heilbrigðisráðherra, Sighvat Björgvinsson. [[Forseti hringir.]]Kerfið er nefnilega býsna gott sem er að finna í [[Forseti hringir.]]frumvarpinu og þetta gengur allt saman mjög upp. Ég vil þakka félögum mínum í stjórnarandstöðunni [[Forseti hringir.]]sem sitja í nefndinni, ekki síst [[Forseti hringir.]]hv. þingmanni og flokkssystur minni, [[Forseti hringir.]]Sigríði Ingibjörgu, fyrir þeirra starf, en hæstv. [[Forseti hringir.]]ráðherra á líka þakkir skildar [[Forseti hringir.]]og hrós fyrir skilning [[Forseti hringir.]]á málinu og [[Forseti hringir.]]samstarfslipurð.
Frú forseti. Í sjálfu sér beindist þetta andsvar hv. þingmanns ekki að ræðu minni. Það var ágætisinnlegg í umræðuna og ég staðfesti að hv. þingmaður var áhugamaður um þetta mál strax við 1. umr. og ekki ætla ég að fara að taka að mér að endursegja og túlka fyrir krötum þeirra eigin sögu varðandi tilvísunarkerfið. Ég held að við getum öll mjög vel við unað, ég tek undir það með hv. þingmanni. Þetta er góður áfangi og ég treysti því að þeir sem voru gagnrýnastir á frumvarpið eins og það kom fram, ég nefni þar sérstaklega Öryrkjabandalagið og slíka aðila sem töldu þetta verða of íþyngjandi fyrir sína félagsmenn, Alþýðusamband Íslands sendi sömuleiðis inn mjög sambærilega umsögn þar sem það varaði við því að þetta yrði mjög íþyngjandi fyrir fjölda lágtekjufjölskyldna, muni núna sættast á málið og sjá að það er auðvitað orðið allt annað og miklu betra ef þökin verða ekki yfir 50 þús. kr. og mánaðarleg þök ekki nema 4–4.500 kr. Málið hefur tekið stórkostlegum framförum. Það sem ég vil segja út frá hugleiðingum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar er að ég lít á þetta sem mjög mikilvægt og sögulegt skref í rétta átt, í sömu átt og þökin í lyfjakostnaðarkerfinu. Það sem fram undan er, og er reyndar boðað að hluta til í nefndaráliti, er að færa restina af þessum kostnaði inn undir þakið, sálfræðiþjónustuna, hjálpartækin, ferðakostnað vegna sóknar í heilbrigðisþjónustu milli byggðarlaga og annað í þeim dúr, þannig að þökin dekki allan þennan heilbrigðistengda kostnað, og í lokahnykknum að sameina þökin fyrir lyfjakostnað og heilbrigðiskostnað í eitt allsherjarkostnaðarþak eða eftiráuppgjör svo að það myndist eitt þak yfir árið í það minnsta, þannig að við setjum heildarskorður við því hvað hver og einn getur þurft að greiða innan árs og almennt talað í heilbrigðiskerfinu. [[Forseti hringir.]]Það á að vera lokatakmarkið og við eigum alveg að ná því á [[Forseti hringir.]]einu til tveimur ári héðan í frá.
Virðulegi forseti. Ég vil aðeins í byrjun bregðast við ummælum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þar sem hann lýsir aðdraganda þess að málið leystist. Þar finnst mér halla aðeins á alla þá sem komu að því að ná niðurstöðu í málið. Það er full ástæða til að þakka formanni velferðarnefndar og framsögumanni málsins, hv. þingmönnum Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur og Unni Brá Konráðsdóttur, sem í rauninni hafa unnið daga og nætur síðustu vikur í þessu máli. Það er fyrst og fremst þeim tveimur að þakka að samkomulag náðist í málinu. En ég get auðvitað þakkað hæstv. heilbrigðisráðherra líka fyrir að koma til móts við mjög eindregnar óskir stjórnarandstöðunnar í nefndinni og taka sönsum, svo að það sé sagt á mannamáli, því að þegar frumvarpið kom upphaflega inn í þingið gagnrýndum við það mjög eindregið, stjórnarandstöðuþingmenn og þá ekki síst sú sem hér stendur, að þetta væri í raun og veru tilfærslukerfi, það væri aðeins verið að gera ráð fyrir því að flytja kostnað af einum hópi sjúklinga yfir á annan. Ástæða þess var sú að það vantaði fjármuni með þessum ráðstöfunum og beinlínis sagt í greinargerð með frumvarpinu að ekki væri gert ráð fyrir því að breyta heildarkostnaði vegna greiðsluþátttökukerfisins. Við reistum strax mjög stífar varúðarskorður við þessu. Síðan styrktumst við í þeirri trú þegar gestir fóru að koma fyrir nefndina og lýsa undirmönnun heilsugæslunnar og fjársvelti hennar og hvaða erfiðleikum það væri háð fyrir heilsugæsluna að ætla að fara að rísa undir tilvísunarkerfi sem er í raun og veru forsenda þess að þetta geti náð almennilega fram að ganga. Það var líka mjög ákveðin gagnrýni á það að t.d. sálfræðikostnaður, tannlækningar, ferðakostnaður og hjálpartæki væru ekki inni í þessu. Samfylkingin hefur frá fyrstu ræðu í þessu máli lagt mjög þunga áherslu á að meiri peninga þyrfti inn í kerfið og að fleiri ráðstafanir þyrfti til þess að þetta gæti þótt ásættanlegt. En þá gerist það sem einstöku sinnum gerist og er þakkarvert og ánægjuefni, að stjórnarmeirihlutinn hlustaði í því máli. Það áttu sér stað mörg samtöl milli margra og þau samtöl áttu sér ekki bara stað í gær, en milliganga hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur var ábyggilega það sem réði úrslitum í því máli, ég þakka henni fyrir það, og dugnaður formanns velferðarnefndar, hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur. Ég þakka þeim báðum og ráðherranum. Nú erum við í allt annarri stöðu, erum að horfa upp á allt aðra mynd en við gerðum þegar upphaflega var mælt fyrir málinu. Ráðherra hefur mætt á fund nefndarinnar og sagt að það muni koma á bilinu 300–400 millj. kr. viðbótarfjárframlag inn í kerfið. Það þýðir að greiðsluþakið, kostnaðarþakið sem var gert ráð fyrir að yrði 90 þús. kr., og okkur fannst náttúrlega allt of hátt, mun lækka niður í 50 þús. kr. á ári sem er mun ásættanlegra en það sem í stefndi. Á þeirri forsendu, virðulegi forseti, er ég með á þessu nefndaráliti og við þingmenn Samfylkingarinnar erum því fylgjandi og staðráðin í að veita þá málinu brautargengi. Eins og við höfum alltaf sagt er mjög mikilvægt að hægt sé að koma böndum á heilbrigðiskostnað fólks. Hann hefur verið óheyrilegur á síðustu árum og við höfum fengið átakanlegar sögur af fólki með langt gengna sjúkdóma sem hefur tekið á sig mörg hundruð þúsund krónur í heilbrigðiskostnað. Það sjá náttúrlega allir sanngjarnir menn að það þarf að stemma stigu við því. Við verðum að stíga fastar á fjöl varðandi það að koma hér á siðlegu heilbrigðiskerfi sem tekur mið af almannahagsmunum og er þannig hannað að almennir borgarar, óháð búsetu og efnahag, eigi þess kost að geta nýtt sér bestu fáanlegu heilbrigðisþjónustu, eins og raunar sjúklingalögin gera ráð fyrir. Við verðum að geta staðið við þau fyrirheit. Það er auðvitað markmiðið. Komist síðan Samfylkingin og jafnaðarmenn að stjórnvelinum eftir næstu kosningar, sem við skulum vona að guð gefi, getum við haldið áfram að laga og bæta þetta kerfi, vegna þess að við stefnum að gjaldfrjálsri heilbrigðisþjónustu. Það er markmiðið. Hér er verið að stíga gott skref og enginn skaði skeður við þær breytingar sem er verið að gera, þvert á móti leggja þær góðan grunn að því sem vonandi verður framhaldið; gjaldfrjáls heilbrigðisþjónusta.
Frú forseti. Ég tek svo sannarlega undir síðustu orð hv. ræðumanns og það skulum við vona að við séum einmitt að taka talsvert skref í áttina að gjaldfrjálsri heilbrigðisþjónustu. En vegna upphafsorða hv. þingmanns tel ég mig síður en svo hafa gert lítið úr hlut eins eða neins þegar ég einfaldlega rakti hversu tæpt þetta stóð hér í gær og fram undir kvöld, hversu tæpt málið stóð og hversu seint niðurstaðan fæddist og fundarhöld gærdagsins í því sambandi. Ég sagði sannleikann í þeim efnum, að sem betur fór hafðist þetta en það var komið fram á elleftu stundu þegar rofaði til í málinu og ljóst að það mundi ná afgreiðslu á þessu vori, sem er auðvitað ákaflega mikilvægt. Formaður nefndarinnar, framsögumaður, minni hlutinn í nefndinni, meiri hlutinn í nefndinni, hæstv. ráðherra, allir eiga þakkir skilið fyrir þeirra framlag í þeim efnum. Ég vil því ekki láta því ómótmælt að ég hafi verið að taka heiður af einum eða neinum með ummælum mínum, ég vona að ég hafi ekki skilist þannig og ég átti ekki að skiljast þannig því að það vil ég ekki gera. Ég ætla ekki að eigna mér annarra hlut í þessum efnum, tel mig ekki þurfa þess og ekki hef ég sett neitt um slíkt á Facebook-síðu mína, enda held ég engri slíkri úti. [[Gripið fram í: Þú verður að fara að stofna hana …]]
Frú forseti. Það hafa verið mikil átök í íslenskum stjórnmálum allt frá hruni enda skapar það þegar verið er að takast á um völd og yfirráð yfir auði slíkt ástand. Það hefur kveðið það rammt að þessu að stundum hefur verið hálfbugandi að vera í stjórnmálum. Ég ætla að segja það sem nefndarmaður í velferðarnefnd að eftir síðustu vikur og það samstarf sem við höfum átt þar þá man ég aftur af hverju það er svo gaman að vera í stjórnmálum þegar við getum sameinast um að leggja góðum málum lið og bæta samfélagið. Framsögumaður málsins, hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, fór vel yfir efni þess. Ég ætla ekki að endurtaka það en ég ætla að fara yfir það að hlutdeild sjúklinga á Íslandi í kostnaði við heilbrigðisþjónustu er of mikil. Frumvarpinu er ætlað að draga úr gríðarlegum kostnaði sem ákveðinn hópur fólks þarf að bera. Eins og farið hefur verið yfir ollu hin háu þök upp á 95 þús. kr. fyrir almenna greiðendur því að við gátum ekki stutt frumvarpið þegar það kom fram. Þar er verið að skipta 6,7 milljörðum milli hópa. Það þýddi í raun að um 120 þús. manns mundu taka á sig aukinn kostnað; sumir óverulegan, aðrir verulegan. Auk þess eru ekki þarna inni tannlækningar, sálfræðiþjónusta, ferðakostnaður, hjálpartæki og fleira, en Íslendingar greiddu árið 2015 úr eigin vasa tæpa 35 milljarða fyrir lyf og heilbrigðisþjónustu og hjálpartæki. Það er ekki eingöngu þannig að með innleiðingu á þessu greiðsluþátttökukerfi sé verið að breyta kostnaðarhlutdeildinni. Það er líka verið að efla heilsugæsluna og stuðla að því að hún verði fyrsti viðkomustaðurinn í grunnþjónustu. Ég ætla að segja það hér og nú að ég tel hæstv. heilbrigðisráðherra hugrakkan að hafa komið með þessa breytingu inn í þingið. Það var líka ljóst að samstaða var um markmið frumvarpsins, að auka hlut heilsugæslunnar og breyta greiðsluþátttökukerfinu. En það voru miklar áhyggjur af fjármálunum. Snemma hófust samtöl um það hvernig væri hægt að koma til móts við þetta. Ég ætla að segja að framsögumaður málsins, hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, er einstaklega öflug þegar kemur að því að leiða til lykta flókin mál. Hún fór í það og hún hefur líka þá stöðu að fólk treystir henni í þinginu. Hún fór af stað og talaði við ráðherra og ræddi við okkur þingmennina og svo sagði hún okkur að það væri von á einhverjum fjármunum inn, en við vildum auðvitað fá eitthvað handfast í þeim efnum. Það endaði með því að ráðherra kom sjálfur til okkar og fór yfir það sem hann hafði getað fengið, hverju hann gat áorkað í öflun á frekari fjármunum, því að auðvitað var hann allur af vilja gerður til þess eins og gefur að skilja sem ráðherra málaflokksins, og við gátum sett það inn í nefndarálit. Þess vegna ákváðum við fulltrúar Samfylkingarinnar að skrifa undir nefndarálitið án fyrirvara því að við treystum orðum ráðherra. Við skrifum undir nefndarálitið í ljósi þeirra fjármuna sem eru að koma inn. Hefðum við sett fyrirvara værum við að lýsa því yfir að við treystum ekki orðum ráðherra, en þá hefði ég frekar valið að vera ekki með á málinu. Það er eðlismunur á því hvort hámarkskostnaður á ári sé 95 þús. kr. eða 50 þús. kr., þetta er gríðarlegur ávinningur. Það er líka verið að setja 300–400 milljónir inn í heilsugæsluna til þess að styrkja hana sem fyrsta viðkomustað og það er nauðsynlegt. Þetta er fyrsta skrefið í greiðsluþátttökunni, svo þurfum við að halda áfram. Það munum við í Samfylkingunni ótrauð gera. Við erum líka að taka ákveðnari stjórn á þróun heilbrigðiskerfisins til lengri tíma. Ég held að það sé mikilvægt að við gerum það núna því að við erum nánast runnin út á tíma. Ég vil því að lokum þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir frumvarpið og fagna því að við höfum getað fengið inn meira fjármagn og staðið að þessu öll saman.
Herra forseti. Ég kem upp til að taka undir með þeim sem hafa rætt þetta mál á undan mér og farið í gegnum breytingarnar og annað sem kom fram í nefndinni og var samþykkt að lokum. Frumvarp byggir á vinnu nefndar sem var skipuð fyrir tveimur árum síðan og mikil vinna var lögð í það. Hér reyndu menn einhvern veginn að eigna sér heiðurinn af því hvernig niðurstaðan varð að lokum. Ég held að hún hafi verið samspil margra þátta og ekki síst vegna ótrúlegrar þrautseigju hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur, sem er framsögumaður málsins, og formanns nefndarinnar, hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur. Það kom strax fram þegar maður las umsagnir um málið að margir voru á móti því og fannst þetta ekki geta gengið fyrst ekki voru settir peningar í það, að heilsugæslan mundi aldrei ráða við það verkefni sem hún ætti að inna af hendi samkvæmt frumvarpinu. Það komu miklar gagnrýnisraddir fram og þær voru samhljóma því sem margir nefndarmenn komu fram með á sínum tíma í nefndinni, eins og t.d. þetta. Við í Bjartri framtíð settum okkur aldrei upp á móti þessu máli, okkur fannst það mikilvægt fyrsta skref í rétta átt en svo þegar leið á runnu á mann tvær grímur þegar maður sá að þetta gæti ekki gengið út af skorti á fjármagni. Á síðustu tveimur vikum hafa þeir hv. þingmenn sem ég nefndi áðan unnið ötullega að því að reyna að fá meiri pening inn í kerfið til þess að menn gætu sæst á niðurstöðu. Þess vegna var gærdagurinn mjög ánægjulegur og sú niðurstaða sem kom inn og að hæstv. heilbrigðisráðherra skyldi koma á fund okkar og tilkynna okkur að þessi pottur inn í heilsugæsluna stæði til og síðan að lækka þökin á næsta ári. Það var gríðarlega ánægjulegt. Við í Bjartri framtíð hefðum eins og fleiri viljað sjá gjaldfrjálsa þjónustu fyrir börn og að gjald eldri borgara og öryrkja yrði 1/3 af því sem aðrir borga. En það verða kannski næstu skref sem við tökum, þ.e. þeirra sem verða áfram á þingi, að vinna að því markmiði. Það hlýtur að vera mikið áherslumál hjá öllum að þetta verði þannig og við förum að líkjast meira samanburðarlöndunum okkar, sérstaklega hvað varðar gjaldfrjálsa þjónustu fyrir börn. Þjónusta fyrir börn verður þó nánast gjaldfrjáls með frumvarpinu ef heilsugæslan er fyrsti viðkomustaður. En það er margt sem maður hefði líka viljað sjá koma inn í heilsugæsluna eins og næringarfræðingar, sálfræðingar og fleiri. Það verða þá næstu skref. Við megum aldrei slá af kröfunum í þeirri viðleitni okkar að búa hér til öflugasta og besta heilbrigðiskerfi sem til er, við höfum alla kosti, mannauð og allt til þess. Það eru alltaf blessaðir peningarnir sem stoppa hlutina en með hækkandi sól og rísandi efnahag, þegar allt er að gerast eins og hefur komið fram í ræðum á þingi undanfarið, sé ég ekki neitt því til fyrirstöðu að við gerum þetta. Það á náttúrlega að vera markmið okkar því að í nútímasamfélagi gengur samfélagið ekki vel ef heilbrigðiskerfið er halt. Við vitum hvernig það er úti á landi á ýmsum stöðum, ég bý t.d. á Suðurnesjum þar sem heilsugæslan er mjög illa stödd vegna skorts á læknum og aðstöðu til þess að taka á móti sjúklingum. Þess vegna lítur maður þennan pott mjög björtum augum og vonar að hann muni leysa vandann að einhverju leyti og undirbúa heilsugæsluna undir frekari móttöku sjúklinga. Það er alveg ljóst að ef við erum með öflugt og sterkt heilbrigðiskerfi sem er rekið áfram af ríkinu og í samneyslunni þá mun hagvöxtur og framleiðni í landinu aukast, það er bara þannig. Þetta helst allt í hendur. En ég er gríðarlega ánægður og við í Bjartri framtíð með þessa niðurstöðu og erum á málinu. Ég hafði hugsað mér að vera með breytingartillögu en ákvað að gera það ekki. Við erum samhljóða um að þetta mál fari í gegn því að það er gott. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra, eins og var nefnt áðan, fyrir að sýna kjark og hafa hugrekki til að koma með þetta. Maður veit alveg hvar hugur hans er. Hann hefur sýnt það. Þetta er mjög ánægjulegur dagur.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um lýðháskóla. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti og farið yfir umsagnir sem bárust. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að lýðháskólar verði viðurkenndir að lögum sem valkostur í íslensku menntakerfi og litið verði til fyrirkomulags starfsemi lýðháskóla annars staðar á Norðurlöndunum sem fyrirmyndar. Nefndin telur aukna fjölbreytni við val á menntaleiðum á Íslandi til bóta. Við umfjöllun nefndarinnar komu fram sjónarmið um að hugmyndin að baki lýðháskólanum búi yfir hugsjón og starfsháttum sem skortir í íslenskt skólakerfi. Lýðháskólar hafa reynst vel á Norðurlöndunum, og í Danmörku sækir stór hluti nemenda nám í lýðháskólum á einhverjum tímapunkti skólagöngu. Á Seyðisfirði er starfræktur listrænn lýðháskóli undir merkjum LungA. Hann hóf starfsemi árið 2014 og er eini lýðháskóli landsins. Annars staðar á Norðurlöndunum eru lýðháskólar hins vegar rótgróinn hluti menntakerfisins og árlega sækja nokkrir tugir íslenskra nemenda nám þangað. Nefndin telur að með því að greiða leið lýðháskóla í íslenskt menntakerfi geti skapast tækifæri til uppbyggingar slíkrar skólastarfsemi sem hafi jákvæð áhrif til langs tíma litið og geti eflt almenna lífsleikni ungmenna, skapað nemendum tækifæri til að finna sínar sterku hliðar og bætt þannig náms- og starfsfærni sem aftur skilaði sér inn í hið hefðbundna skólakerfi. Nefndin telur mikilvægt að rétt sé búið um hnúta og lagaumgjörð sniðin utan um lýðháskóla sem setji faglegan ramma um það nám sem þar fer fram, gæðaviðmið og samspil við aðra þætti í menntakerfinu. Nefndin áréttar að hugtakið lýðháskóli er þekkt í íslensku og þrátt fyrir að þar sé ekki um háskólanám að ræða ætti orðið sem slíkt ekki að valda misskilningi. Þó að lýðháskólahefðin byggist fremur á að efla færni nemandans en að skila honum sérstökum starfsréttindum eða réttindum til frekara náms telur nefndin ekki útilokað að einstakir framhaldsskólar gætu skapað umgjörð um lýðháskóla við hlið línulegs námsframboðs. Þessi atriði telur nefndin vera meðal þeirra sem eðlilegt væri að taka til frekari skoðunar við vinnu ráðuneytisins í samræmi við þingsályktunartillöguna. Nefndin leggur til að þingsályktunartillagan verði samþykkt með þeirri einu breytingu að í stað ártalsins 2016 í tillögugreininni komi 2017, enda gerir tillagan ráð fyrir að lagt verði fram frumvarp eigi síðar en á vorþingi 2016 sem nú er liðið þannig að því er frestað um ár. Eins og áður sagði leggur nefndin til að þingsályktunartillagan verði samþykkt með þeirri einu breytingu. Undir álitið skrifa Unnur Brá Konráðsdóttir formaður, Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Guðmundur Steingrímsson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Haraldur Einarsson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir og Vilhjálmur Árnason.
Virðulegur forseti. Þetta er frumvarp til laga um breytingu á lögum um félagslega aðstoð og varðar styrki til bifreiðakaupa og uppbætur til reksturs bifreiða, meðal annars til fatlaðs fólks og lífeyrisþega. Í 10. gr. laganna er kveðið á um heimild til að veita slíka bifreiðastyrki til þeirra sem sannarlega þurfa bifreiðar, ef það er nauðsynlegt því fólki til að lifa sjálfstæðu lífi. Þar er bara almennt mælt fyrir um þessa heimild. Hins vegar hefur málum um langt skeið verið þannig háttað í reglugerð um styrki og uppbætur til hreyfihamlaðra einstaklinga vegna bifreiða, nr. 170/2009, að skorður eru reistar við þessum styrkveitingum og veitingu á uppbót. Skorðurnar eru að mati okkar flutningsmanna, og að ég hygg margra annarra, alveg stórfurðulegar, ómálefnalegar og storka hugmyndum manns um mannréttindi og skynsamlega velferðarpólitík. Skilyrðin eru sem sagt þau, samkvæmt reglugerðinni, að hreyfihamlaðir geta ekki fengið styrki til bifreiðakaupa eða reksturs bifreiða öðruvísi en að vera sjálfir með ökuréttindi og það sér hver maður að það getur nú verið mörgu þessu fólki mjög erfitt og útilokað raunar að vera með ökuréttindi, en engu að síður þarf fólkið bifreið, hún er því algjörlega nauðsynleg. Ef fólkið er hins vegar ekki með ökuréttindi þá eru settar þær skorður í reglugerðinni og þau skilyrði að innan heimilisins, skráður á sama lögheimili, verði að vera einstaklingur með ökuréttindi; þannig að fólk fái ekki þennan styrk nema það hafi ökuréttindi sjálft, sem allir sjá að getur verið óyfirstíganleg krafa, algjörlega óyfirstíganleg, eða hitt að fólkið búi með manneskju sem er með ökuréttindi. Hér er framkvæmdarvaldið að setja það skilyrði fyrir veitingu nauðsynlegs styrks til fólks, m.a. hreyfihamlaðs fólks, að það búi með tilteknu fólki; það getur sem sagt ekki ákveðið að búa eitt og fá styrkinn. Við, flutningsmenn tillögunnar, teljum að þetta standist ekki. Ég veit að fleiri hafa flutt svona tillögur. Ég hef tekið þátt í því á fyrri þingum að flytja tillögur þar sem reynt er að ráða bót á þessu. Við flytjum einfaldlega tillögu um að allur vafi verði tekinn af hvað varðar þetta atriði. Út af fyrir sig þarf bara að breyta reglugerðinni og afnema þetta. Í frumvarpinu segir: „Við 10. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Styrkir og uppbætur til bifreiðakaupa og reksturs bifreiða skulu veitt óháð því hver annast að jafnaði akstur bifreiðanna, enda sé bifreiðin nýtt til aksturs með bótaþega.“ Það er aðalatriðið að bifreiðin nýtist bótaþega, burt séð frá því hver ekur henni. Og áfram segir: „Óheimilt er að binda styrkveitingar því skilyrði að bótaþegi hafi sjálfur ökuréttindi eða einhver annar á heimili hans.“ Tökum dæmi. Manneskja sem fær uppbót eða styrki til reksturs eða kaupa á bifreið er kannski í sambúð og fær svo styrkinn. Síðan ákveður hún að skilja og fær þá ekki styrk. Þetta finnst mér einfaldlega vera brot á ákveðnum grundvallarmannréttindum fólks, það hlýtur að mega ákveða sjálft með hverjum það kýs að búa ef einhverjum, að ekki sé verið að hengja nauðsynlegar styrkveitingar til lífsviðurværis utan á það með hverjum fólk ákveður að búa. Það getur ekki verið málefnalegt eða staðist grundvallarkröfur um mannréttindi. Ég vil líka setja þetta mál í samhengi við annað. Hér á Alþingi hefur sú stefna verið mörkuð að taka skuli upp notendastýrða persónulega aðstoð sem einn meginvalkost í þjónustu við fatlað fólk. Það er þjónustuform sem gerir ráð fyrir því að fólk geti lifað sjálfstæðu lífi, stjórnað sínu lífi sjálft, og að það geti búið eitt ef það svo kýs. Í þeim tilvikum gengur þetta þjónustuform út á það að aðstoðarfólk ekur bifreiðunum. Það er fullkomlega fáránlegt að vera að gera þá kröfu í styrkveitingu til bifreiðakaupa til fólks með NPA að aðstoðarfólk hafi lögheimili á sama stað og sá einstaklingur sem í hlut á. Það er bara út í hött. Það er eitthvað verulega skrýtið í gangi í þessari reglugerð og getur varla verið málefnalegt að binda styrkveitingar slíkum skilyrðum. Við gerum einfaldlega þá kröfu að tekinn verði af allur vafi um að þetta megi ekki vera svona með lögum eða að umfjöllun í velferðarnefnd verði þá til þess að ráðherra breyti reglugerðinni, en það getur ráðherra gert á einum eftirmiðdegi og yrði þá sama markmiði náð. Við eigum að hafa alla lagaumgjörð um svona mál þannig að lágmarkskröfum um mannréttindi sé mætt og fólki treyst til að ákveða sjálft hvort það býr með einhverjum eða ekki, að við bindum ekki nauðsynlegar styrkveitingar því skilyrði að fólk búi með einhverjum sem það vill kannski ekki búa með.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um að efla samstarf Íslands og Grænlands. Flutningsmaður tillögunnar er hv. þm. Össur Skarphéðinsson ásamt fleirum. Með tillögunni er lagt til að stuðningi verði lýst yfir við söguleg skref sem vina- og nágrannaþjóð Íslendinga á Grænlandi hefur undanfarin ár tekið til aukinnar sjálfstjórnar og að ríkisstjórninni verði falið að efla tengsl og samvinnu við Grænland á 15 sviðum sem nánar er gerð grein fyrir í tillögunni og varða afnám tolla og aukið frelsi í viðskiptum, aukið samstarf og sameiginleg verkefni skóla á öllum skólastigum, eflingu rannsóknarsamstarfs, m.a. á sviðum jökla, hafs, veðurfars, fiskstofna og umhverfis, samstarf á sviði sjávarútvegs og jarðfræði, þróun viðskipta og gerð samkomulags milli samtaka atvinnulífs landanna, samvinnu á sviði læknis- og heilbrigðisþjónustu og gerð rammasamnings um stóreflt samstarf á þeim sviðum, eflingu samstarfs um ferðaþjónustu og möguleika á að gera Grænland að áfangastað ferðamanna sem koma til Íslands, samstarf og ráðgjöf á sviði vatnsaflsverkefna á Grænlandi, þjónustu við hugsanlega starfsemi á austurströnd Grænlands í tengslum við sjálfbæra auðlindanýtingu, sameiginlega framtíðarsýn um nýjar skipaleiðir á norðurslóðum, eflingu samvinnu gegn loftlagsvá, aukningu vöruflutninga um Norður-Íshafið, eflingu starfsemi Vestnorræna ráðsins í því skyni að styrkja enn frekar pólitísk, menningarleg og viðskiptaleg tengsl vestnorrænu landanna þriggja og efla samstarf milli íbúa á vesturhluta vestnorræna svæðisins. Nefndin fékk til sín talsverðan fjölda af gestum. Við fengum umsagnir frá Hafrannsóknastofnun, Háskóla Íslands, Icelandair Group, Náttúrufræðistofnun Íslands, Orkustofnun, Rannsóknasetri um norðurslóðir, norðurslóðaátaki Háskóla Íslands, Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi, utanríkisráðuneyti og Íslandsdeild þingmannaráðstefnunnar um norðurskautsmál. Nefndin gerir nokkrar tillögur um breytingar á tillögunni svohljóðandi: 1. Í stað orðanna „að efla tengsl og samvinnu við Grænland með því að“ í 1. málslið 1. mgr. komi: að leita leiða til að efla tengsl og samvinnu við Grænland með áherslu á eftirfarandi. 2. Á eftir orðinu „umhverfis“ í d-lið komi: náttúruverndar, súrnunar sjávar. 3. Á eftir e-lið komi nýr stafliður, svohljóðandi: koma á samstarfi milli grænlensku jarðfræðistofnunarinnar og Orkustofnunar með þátttöku fræðasamfélagsins á sviði málma og annarra hagnýtra jarðefna, með áherslu á stjórnsýslu, rannsóknir og samstarf á alþjóðavettvangi. 4. Á eftir orðinu „umhverfisverndar“ í l-lið komi: og náttúruverndar. Undir álitið og þessar breytingartillögur rita eftirfarandi fulltrúar í utanríkismálanefnd: Óttarr Proppé framsögumaður, Hanna Birna Kristjánsdóttir formaður, Karl Garðarsson, Vilhjálmur Bjarnason, Frosti Sigurjónsson, Elín Hirst, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir og Össur Skarphéðinsson.
Herra forseti. Ég hef á leið minni í ræðustól verið hvattur til þess af m.a. föður hússins, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem hér hefur mesta reynslu, að halda eftir því sem ég best get tímamótaræðu um samstarf Íslands og Grænlands. Ég ætla hins vegar aldrei þessu vant ekki að verða við ósk hv. þingmanns. Í stuttu máli ætla ég einungis, herra forseti, að þakka fyrir afgreiðslu á málinu. Ég ætla sérstaklega að flytja hv. formanni utanríkismálanefndar, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, þakkir mínar fyrir lipurð við að ljúka málinu. Þó má segja að enginn ágreiningur hafi verið um það og ég held að það sé farsælt fyrir samstarf Grænlands og Íslands að málinu skuli nú vera siglt til þessarar hafnar. Á sínum tíma samþykkti Alþingi mjög ítarlega stefnu um norðurslóðir. Framkvæmdarvaldið hefur síðan fylgt henni út í ystu æsar. Segja má að hér séum við að beina kastljósi okkar að tilteknum parti af hinu hánorræna samstarfi, þ.e. hvernig best verði fyrir komið í framtíðinni samstarfi Íslands og Grænlands. Ég vænti þess að framkvæmdarvaldið muni síðan í framhaldi af þessu eftir bestu getu og eftir því sem leiðir finnast reyna að hnika fram því samstarfi. Grænlendingar eru á nokkuð hraðri leið til aukins sjálfræðis. Á sínum tíma fór þar fram þjóðaratkvæðagreiðsla um vilja þeirra í þeim efnum. Það var mjög eindregin niðurstaða. Yfir þrír fjórðu voru þeirrar skoðunar að Grænlendingar ættu að taka sér aukið sjálfstæði. Við erum þeirra næstu nágrannar. Við höfum margt að miðla til þeirra. Í þessari þingsályktunartillögu er bent á ýmsa hluti sér í lagi á sviði sjávarútvegs. Það er eini punkturinn sem ég ætla að reifa hér alveg sérstaklega. Í ljós kemur, herra forseti, að þegar skoðað er andvirði þess afla sem Grænlendingar fá upp úr sjó er það miklu minna en Íslendingar fá fyrir hverja þyngdareiningu þegar búið er að koma því á heimsmarkað. Ég held að samstarf Íslands og Grænlands gæti haft mikinn hag í för með sér fyrir báðar þjóðir á sjávarútvegssviðinu. Grænlendingum er féskylft að því marki að þeir verða með einhverjum hætti úr sínum eigin náttúruauðlindum að verða sér úti um fjármagn sem svarar til að minnsta kosti þess sem þeir fá árlega frá Dönum. Þeir þurfa þar að auki að verða sér úti um fjármagn til að byggja upp velferðarsamfélag á Grænlandi. Niðurstaða okkar sem komum að þessari þingsályktunartillögu í góðu samráði við íslenska sjávarklasann er þessi: Ef samstarf okkar og Grænlendinga gæti leitt til þess að þeir næðu þeim áfanga að fá jafn mikið og við fyrir hvert kíló af fiski upp úr sjó komið á markað þá mundi það fara langleiðina með að skapa þau verðmæti sem þeir þurfa á að halda til að taka næstu skref til sjálfstjórnar og sjálfstæðis. Það skiptir mjög miklu. Ástæðan er ekki síst sú að í Grænlandi hafa menn skipst í fylkingar um hvar á að afla þess fjár. Sumir hafa viljað fara þá leið að vinna það úr auðlindum í jörðu. Það er mjög umdeilt. Að hluta til má segja að þingsályktunartillagan beini sjónum að þeim möguleikum sem felast í samstarfi Íslands og Grænlands á sjávarútvegssviðinu. Það er líka ákaflega margt sem við gætum af þeim þegið. Það er útlistað í þingsályktunartillögunni. Ég ætla tímans vegna ekki að fara neitt frekar yfir það, einungis flytja þingheimi og utanríkismálanefnd þakkir mínar fyrir það hversu langt þetta mál er komið.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki frekar en sá sem steig í pontu á undan mér að lengja umræðuna mikið. Ég vildi einungis gera líkt og félagar mínir í hv. utanríkismálanefnd hafa gert hér áður, þakka fyrir þessa vinnu. Þetta er svona dagur þar sem þakkirnar ganga á milli manna sem er ágæt tilbreyting á þessum vettvangi. Ég vil þakka fyrir hversu vel þetta var unnið. Við gáfum okkur ágætan tíma í að fá gesti og fyrir okkur sem þekkjum ekki eins mikið og fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra til samskiptanna á milli þessara tveggja þjóða var það gagnlegt og upplýsandi. Ég held að fyrst og síðast séum við hér að senda skýr skilaboð frá þingi til stjórnvalda, sem ég veit reyndar að er unnið að á þeim vettvangi, um að við viljum aukna samvinnu við Grænlendinga, við viljum virða stöðu þeirra og vilja til þess að gera hlutina með sínu lagi, en við viljum einnig tryggja það að við komum góðu til leiðar þar og njótum einnig góðs af þeirri samvinnu. Fyrst og síðast vildi ég þakka hv. flutningsmanni málsins, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, framsögumanni og félaga - nú er ég farin að kalla hann félaga eins og ekkert sé sjálfsagðara, en hann er það á þessum vettvangi, hv. þm. Óttari Proppé og öðrum í utanríkismálanefnd fyrir að afgreiða málið fljótt og örugglega á tveimur fundum nefndarinnar í gær og ég vona að um þetta náist góð samstaða.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um sólarhringsmeðferð í öndunarvél á heimili sjúklinga. Flutningsmenn tillögunnar eru úr öllum þingflokkum undir forustu hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur. Tillagan gengur út á aðgerðir til að tryggja fullnægjandi umgjörð um sólarhringsmeðferð þeirra sem þurfa á aðstoð öndunarvélar að halda og almennt aðstoð við þá sem þurfa víðtæka öndunaraðstoð; að sú aðstoð fari fram á heimilum viðkomandi aðila eftir því sem frekast er kostur. Nefndin fjallaði um málið með hefðbundnum hætti, sendi það út til umsagnar og fékk til sín gesti. Í sjálfu sér er um tiltölulega sérhæft svið innan heilbrigðisgeirans að ræða þannig að umsagnaraðilar og gestir voru ekki ýkja margir, en þó þeir sem gerst þekkja til mála, þ.e. fulltrúar MND-félagsins, fulltrúar frá Landspítala, Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, Landssamtökunum Þroskahjálp, Umhyggju – félagi langveikra barna og Öryrkjabandalagi Íslands. Nefndin skoðaði málið og í ljós kom að almennur velvilji var ríkjandi í þess garð, allar umsagnir voru jákvæðar og eingöngu í þeim ábendingar um viss atriði sem ef til vill mættu betur fara í tillögugreininni og hefur nefndin brugðist við því með breytingartillögum. Þær ganga út á að víkka aðeins út skilgreininguna á þessari þjónustu, þ.e. það er ekki alltaf þannig að menn fái þessa öndunarþjónustu, eða öndunarvél, um barkarennu heldur getur öndunargríma verið úrræði. Það eru ábendingar af því tagi að heppilegra sé að tala um sérþjálfað starfsfólk en sérhæft, því að þetta snýst fyrst og fremst um ákveðna þjálfun. Síðan var talsvert rætt hvernig hagkvæmast væri og skynsamlegast að koma fyrir og tryggja nauðsynleg hvíldarúrræði. Niðurstaðan er sú að hafa það opnara en bara að komið verði á fót sérstöku heimili í því skyni þar sem góðar ábendingar komu frá Landspítala og fleirum um að fyrsta kastið kynni að vera auðveldara viðfangs að semja um slík úrræði við starfandi heilbrigðisstofnanir, hjúkrunarheimili eða aðra slíka. Þá var að lokum ákveðið að útvíkka þann starfshóp sem tillagan gengur út á að verði skipaður, til að tryggja að allir komi að borðinu sem þurfa að vinna saman að farsælu samstarfi aðila. Nefndin leggur því til breytingar á þeim starfshópi sem heilbrigðisráðherra á að skipa til að undirbúa þær aðgerðir sem Alþingi væri, með samþykkt tillögunnar, að ákveða að ráðist yrði í; nauðsynlegar aðgerðir til að tryggja þessa sólarhringsþjónustu og það á heimilum sjúklinga eins og kostur er, þannig að í hópinn bætist fulltrúar frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og frá félags- og húsnæðismálaráðherra, að hann samanstandi þá af fulltrúa heilbrigðisráðherra, sem leiði hópinn, fulltrúa félags- og húsnæðismálaráðherra, fulltrúa frá Landspítala, fulltrúa frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og fulltrúa samtaka sjúklinga. Einnig er lögð á það áhersla að hópurinn móti ekki aðeins tillögur um skipulagið sjálft, skipulag heimaþjónustunnar, hvernig úrræði til hvíldarinnlagnar verði tryggð, samskiptatæki og þjálfun, heldur taki líka á því sem kom í ljós í rannsóknum nefndarinnar að er mjög brýnt, að tryggja hnökralaust samstarf allra þeirra sem hér bera ábyrgð og þurfa að koma að málinu. Það er bæði heilbrigðisgeirinn og félagsgeirinn, það er bæði ríki og sveitarfélög. Þess vegna leggjum við á það áherslu að starfshópurinn útfæri hvernig best verður tryggt að þessir aðilar vinni allir saman hnökralaust. Er það með samstarfssamningi á milli þeirra, í anda þess sem var lagt upp með í geðheilbrigðisstefnunni, eða með öðrum slíkum úrræðum? Með því teljum við okkur hafa komið til móts við allar málefnalegar og þarfar ábendingar sem við fengum og leggjum einróma til, nefndarmenn í velferðarnefnd, að tillagan verði samþykkt. Ég vil svo segja að lokum að það var mér ánægja að vera talsmaður málsins fyrir hönd nefndarinnar. Hér er ekki um fjölmennan hóp að ræða en hann á sinn rétt engu að síður og hann er einfaldlega ekki minni en það að vera hinn helgi réttur til lífsins og að sjálfsögðu ber samfélaginu að gera það sem mögulegt er til þess að þeir sem við slíka erfiðleika glíma og þurfa á svona aðstoð að halda geti lifað sem eðlilegustu lífi á heimilum sínum en séu ekki, vegna úrræðaleysis samfélagsins, neyddir til að búa á stofnun. Hér er um mannréttindamál og grundvallarmál að ræða. Varðandi kostnað förum við ekki mikið út í hann, enda teljum við hann ekki stórt áhyggjuefni í þessum efnum af tveimur ástæðum. Það er engin spurning um að þessi hópur á þennan rétt, hann á hann skýlausan, réttinn til sómasamlegs lífs. Íslenskt samfélag og þjóðarbú hefur miklu meira en ráð á því að tryggja það. Í öðru lagi er hópurinn ekki fjölmennur. Við erum kannski að tala um tíu einstaklinga á ári og það þýðir ekki að segja neinum neitt um það að til samans geti ríki og sveitarfélög á Íslandi ekki séð til þess að umhverfi sjúklinganna sé sem best. Þetta er hins vegar gríðarlega stórt mál fyrir þá sem eru í þessari stöðu og ekki síður fjölskyldu þeirra og aðstandendur. Staðan eins og hún er, ef úrræðin eru ófullnægjandi, er einfaldlega sú að menn eiga ekki frjálst val um að nýta sér þessa möguleika. Því mundi fylgja mikið álag á aðstandendur og fjölskyldur viðkomandi ef þær ættu einar að bera hitann og þungann af því að veita þeim þjónustu og aðstoð á heimilinu. Þannig viljum við ekki hafa það. Við viljum að sjálfsögðu að menn geti sjálfir, frjálst og óþvingað, tekið ákvörðun um það hvort þeir eftir atvikum vilja lifa, framlengja líf sitt um ár eða áratugi á þennan hátt. Það eru að sjálfsögðu siðferðisleg álitamál sem þessu tengjast en Siðfræðistofnun Háskóla Íslands hefur verið í samstarfi við þessa aðila, staðið að málþingum með þeim o.s.frv. og við vitum að þangað er hægt að leita ef menn vilja sækja sér ráðgjöf í þeim efnum, þannig að við fjöllum ekki sérstaklega um það. Það er með þeim rökum sem við teljum ekki ástæðu til að draga úr því á neinn hátt að í þetta verði ráðist, að þjónustan verði tryggð og þetta nefndarstarf liggi því til grundvallar og skapi umbúnaðinn um það. Það er ekki ástæða til að hafa áhyggjur af umfangi málsins í ljósi þess hversu ætla má að fáir eigi í hlut, en gríðarlega mikilvægt fyrir þá sem í hlut eiga og fjölskyldur þeirra og aðstandendur og á að verða okkur öllum metnaðarmál að gera betur í þeim efnum en við höfum gert hingað til. Ég mæli með því og trúi og treysti að þingmenn taki allir vel undir þetta álit og samþykki tillöguna, sem velferðarnefnd leggur til, svo breytta.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka talsmanni málsins fyrir hönd hv. velferðarnefndar fyrir ræðuna. Ég tek undir hvert orð sem hann sagði hér um aðbúnað og stöðu fólksins sem þarf á þessari þjónustu að halda. Ég ætla ekki að halda langa ræðu, ég vil aðeins undirstrika að nú er staðan mjög alvarleg hjá þessum hópi. Svo virðist sem sveitarfélög og ríki geti ekki unnið saman eða talað saman greiðlega um hagi fólksins. Auk þess virðist eitthvert samskiptaleysi vera í velferðarráðuneytinu á milli félags- og húsnæðismálahlutans og svo heilbrigðishlutans. Þetta er óþolandi staða fyrir fólkið og fjölskyldur þess. Breytingarnar sem nefndin gerir eru bara til bóta og ég fagna þeim. Ég geri aðeins athugasemdir við eitt atriði, mér finnst nefndin fá mjög langan tíma til að vinna. Hún á að skila niðurstöðum sínum 1. febrúar 2017 og ég bendi á að tíminn er sannarlega mikilvægur og kannski sérlega fyrir fólk í þeirri stöðu sem þarf á þjónustunni að halda, sem þarf á öndunarvél að halda til að geta lifað. Ég vona því að unnið verði hratt og vel að þeim atriðum sem þingsályktunartillagan fjallar um. Ég er ánægð með að málið skuli vera komið í gegn, það var fyrst lagt fram fyrir rúmu ári. Við erum að afgreiða það núna og niðurstöður nefndarinnar koma ekki síðar en 1. febrúar 2017, þannig að það þokast áfram. Við vonum að málið leysist með farsælum hætti og að fólkið sem núna er dæmt til að vera á sjúkrahúsi, nánast geymt á sjúkrahúsi, geti lifað heima hjá sér við þær aðstæður og þau mestu lífsgæði sem mögulegt er. Enn og aftur, kærar þakkir fyrir þetta.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um eflingu náms í mjólkurfræði. Flutningsmaður tillögunnar er hv. þm. Jóhanna María Sigmundsdóttir ásamt fleirum. Tillagan sjálf liggur fyrir á þskj. 40 og er mál nr. 40. Allsherjar- og menntamálanefnd hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti og farið yfir umsagnir sem bárust vegna málsins, bæði á yfirstandandi þingi og á fyrra þingi þegar málið var fyrst lagt fram. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að gripið verði til aðgerða sem tryggi að íslenskum nemendum standi til boða að sækja nám í mjólkurfræði. Slíkt nám fer ekki fram hér á landi og hafa íslenskir mjólkurfræðingar því í gegnum tíðina sótt þá menntun annað. Flestir hafa leitað til tiltekins skóla í Danmörku og námið hefur byggst upp á samstarfi Fræðslunefndar mjólkuriðnaðarins hér á landi og þessa tiltekna skóla. Í þeim umsögnum sem nefndinni bárust og í upplýsingum frá gestum kom fram að samstarfið hefði reynst afar vel og eigi stóran þátt í velgengni og styrk íslensks mjólkuriðnaðar. Nú ríkir hins vegar óvissa um framtíð náms í mjólkurfræði, og hefur gert um nokkurn tíma, vegna þess að íslenskir nemendur þurfa sjálfir að standa straum af kostnaði sem hefur stóraukist á undanförnum árum vegna breyttrar umgjarðar varðandi skólagjöld og verknám. Vegna mikilvægis þess að viðhalda og endurnýja þekkingu í mjólkurfræði í landinu og þeirrar staðreyndar að nám í greininni fer ekki fram hér þykir flutningsmönnum þingsályktunartillögunnar nauðsynlegt að íslensk stjórnvöld grípi til aðgerða. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið. Fram kom á fundum nefndarinnar að á árunum 1999–2013 hefðu að meðaltali tveir íslenskir mjólkurfræðingar útskrifast á ári, en enginn Íslendingur hefði hafið nám í greininni síðan 2012 svo kunnugt væri, meðalaldur mjólkurfræðinga á Íslandi væri um 50 ár og á næstu tíu árum mundu 14 mjólkurfræðingar hætta störfum sökum aldurs. Nýliðun í greininni er hæg eins og fram er komið og veruleg hætta er á að nýliðun verði minni en þörfin kallar á með ófyrirséðum afleiðingum fyrir íslenskan mjólkuriðnað og ýmsan annan matvælaiðnað þar sem mjólkurfræðingar starfa. Nefndinni hefur verið bent á að nú þegar megi greina áhrif skorts á mjólkurfræðingum í auknu vinnuálagi þeirra sem starfandi eru hér á landi. Nefndin telur því brýnt að brugðist verði við þeim vanda sem að iðngrein þessari steðjar. Þar sem vænta má að útskrift tveggja til þriggja mjólkurfræðinga á ári dugi til að viðhalda nauðsynlegri þekkingu telur nefndin þjóðhagslega hagkvæmara að ráðuneytið leiti samninga við yfirvöld og skóla erlendis um menntun íslenskra nema frekar en að námið verði með einhverjum hætti stofnsett hér á landi. Leggur nefndin því til breytingu á orðalagi tillögugreinarinnar í samræmi við það. Þykir nefndinni liggja beint við að ráðuneytið leiti samninga við dönsk yfirvöld og fyrst þann skóla sem samstarf hefur verið við til að tryggja íslenskum nemendum tækifæri til að sækja nám í mjólkurfræði og ráðuneytið hafi við þá vinnu samráð við Fagráð mjólkuriðnaðarins. Nefndin tekur einnig undir sjónarmið sem fram komu fyrir nefndinni, að auk þjóðhagslegs ávinnings séu jafnréttisrök fyrir því að hið opinbera komi að því að tryggja íslenskum ungmennum sem vilja stunda nám í fámennum iðngreinum tækifæri til að sækja námið utan landsteinanna. Nefndin styður þá þingsályktunartillögu sem er til umfjöllunar en bendir jafnframt á að sams konar vandi steðji að öðrum fámennum iðngreinum, svo sem húsgagnabólstrun, veggfóðrun, dúklagningu, einstökum greinum bakaraiðnar, úrsmíði, eldsmíði og fámennum greinum innan rafiðnar. Nefndin telur því mikilvægt að stuðlað verði að stöðugri endurnýjun í þessum greinum. Beinir nefndin því til ráðuneytisins að leitast verði við að koma á sams konar samningssamböndum við erlend yfirvöld og skóla um nám í öðrum fámennum greinum sem ekki eru kenndar hér á landi. Að framangreindu virtu leggur nefndin til að þingsályktunartillagan verði samþykkt með breytingartillögu þar sem í stað orðanna „ráðast í endurskoðun á tilhögun náms“, þ.e. mjólkurfræðináms, komi: leita samninga við erlend yfirvöld og skóla um nám. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson og Haraldur Einarsson, en þeir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins og rita undir samkvæmt reglum þar að lútandi. Síðan eru það hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir og Helgi Hrafn Gunnarsson og þá rita hv. þingmenn Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir undir álitið með fyrirvara um samhengi við aðrar iðngreinar og faglega frumkvæðisskyldu mennta- og menningarmálaráðuneytis.
Virðulegi forseti. Ég er búinn að velta fyrir mér í ein 50 ár orðalagi sem er notað í tíma og ótíma sem heitir þjóðhagslega hagkvæmar og þjóðhagslega hagkvæmt og þjóðhagslegur ávinningur. Ég hef ekki hugmynd um hvað það er eftir langa athugun og í þessu nefndaráliti kemur þetta fyrir tvisvar sinnum ef ekki oftar. Hvað á nefndin við? Ég hef hvergi fundið þetta í nokkru riti. Nú er þetta komið hér á blað og það væri gott ef þetta gæti ratað inn í fræðirit og við gætum útskýrt þetta. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.
… fyrir þjóðarhag.
Virðulegi forseti. Þingmaður biðst afsökunar á þessu bráðræði en þakkar hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni fyrirspurnina, en verður að viðurkenna að erfitt gæti reynst að útskýra nákvæmlega hvað orðalagið þýðir, sérstaklega í ljósi þess að hv. þingmaður hefur ekki fundið nákvæma skýringu á því á löngum ferli. En það sem átt er við í þessu tiltekna nefndaráliti er að ef íslenskt þjóðfélag þarf sannarlega á þessari þekkingu að halda, sem rökstutt var mjög vel fyrir nefndinni, samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs byggðist m.a. á því að þessi þekking væri til staðar, þá gæti verið hagkvæmara að semja við skóla erlendis um að íslenskir nemendur gætu sótt námið þangað heldur en að fara að bjóða það fyrir tvo til þrjá nemendur árlega hér á landi. Að því sögðu get ég fallist á að þarna sé ofaukið orðinu „þjóðhagslega“ og ætti í rauninni bara að standa: hagstæðara eða hagfelldara.
Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á bráðræði mínu, en ég ætla aðeins að segja að ég óska eftir því að þingmenn og þingnefndir noti orðfæri sem þeir hafa vald yfir og séu ekki að sletta einhverju sem er notað yfirleitt þegar hlutir eru orðnir óhagkvæmir, þá eru þeir orðnir þjóðhagslega hagkvæmir. Ég ætla ekki að gera fleiri athugasemdir í þessu máli. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti. [[Gripið fram í: Ertu á móti mjólkurfræðingum?]]
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka allsherjar- og menntamálanefnd fyrir starfið við þetta mál og lýsi yfir ánægju minni með að það sé komið fram. Aðeins um námið, einhverjir lýstu furðu sinni yfir því að þarna væri verið að taka eina iðngrein fram yfir aðra. En eins og kom fram í umfjöllun um málið standa fleiri fámennar iðngreinar frammi fyrir sama vanda. Ég tel það mjög hættulegt ef við ætlum ekkert að gera í málinu og þótt við tökum þetta skref núna um mjólkurfræðina þá fylgja vonandi hinar fámennu iðngreinarnar á eftir. Við megum ekki loka á þessa gátt þaðan sem við fáum alla þessa þekkingu til landsins. Þetta er eina leiðin fyrir okkur til að fá þekkingu í þessum iðngreinum til landsins. Ég verð að hrósa líka tilvonandi nemendum í þessum iðngreinum sem ég hef hitt og rætt við við vinnslu málsins fyrir ótrúlega þolinmæði og þrautseigju og leggja það á sig að berjast fyrir því í öll þessi ár að reyna að komast í námið sem þau langar til. Ég legg áherslu á að hérna er lagt til að finna samning við erlenda skóla en ekki verið að skikka kerfið hér á landi til þess að kenna þessa grein innan lands eins og kemur fram í niðurlagi breytingartillögunnar, leita samninga við erlend yfirvöld og skóla um nám. Ég fagna þessu mjög. Þetta er búin að vera frekar erfið fæðing og margt búið að gerast á ferli málsins þar sem m.a. fræðslunefndin var lögð niður og fagráð tók yfir vinnu hennar. Fundir með ráðuneytinu hafa engri niðurstöðu skilað, þannig að ég vona að þetta verði til þess að koma hreyfingu á málið. Miðað við allt það samstarf sem við eigum við Norðurlöndin sem er mjög gott, þá finnst mér ótrúlegt að ekki sé hægt að ná einhverri niðurstöðu í þessu máli og það þurfi í rauninni að fara í gegnum þinglegt ferli til þess, sem síðan er svo gagnrýnt.
Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu frá hv. utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um stuðning Íslands við að koma á alþjóðlegu banni við framleiðslu og beitingu sjálfvirkra og sjálfstýrðra vígvéla. Utanríkismálanefnd fjallaði um málið á nokkuð mörgum fundum og fékk m.a. á sinn fund Hörð Helga Helgason frá Amnesty International, Margréti Steinarsdóttur frá Mannréttindaskrifstofu Íslands, Eygló Jónsdóttur frá SGI, Hannes Högna Vilhjálmsson frá Gervigreindarsetri Háskólans í Reykjavík, Kristin R. Þórisson frá Vitvélastofnun Íslands ses. og Kristján Andra Stefánsson og Pétur Thorsteinsson frá utanríkisráðuneyti. Umsagnir um málið bárust frá Amnesty International, Mannréttindaskrifstofu Íslands, SGI, sem er Soka Gakkai International, Gervigreindarsetri Háskólans í Reykjavík og Vitvélastofnun Íslands ses. Flutningsmenn tillögunnar sem lögð var fram til þingsályktunar eru hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir og Svandís Svavarsdóttir. Eins og kemur fram svo skýrt í nafni tillögunnar og efni hennar, og fyrir nefndinni kom það einnig fram, eru þau áform sem vísað er til í tillögutextanum enn sem komið er til umræðu meðal fræðimanna og vísindamanna en ekki er um að ræða yfirlýsta stefnu alþjóðastofnana eða leiðtoga að koma á alþjóðlegu banni við framleiðslu og beitingu sjálfvirkra og sjálfstýrðra vígvéla. Vegna þessa, virðulegur forseti, staldraði nefndin nokkuð lengi við málið. Það er í eðli sínu talsvert tæknilegt og flókið og krafðist þess að við hugsuðum aðeins út fyrir boxið í því og áttuðum okkur á ýmsum framförum er vörðuðu framþróun og breytingu í framleiðslu vopna sem nefndin hafði kannski ekki öll lagt mikla vinnu áður í að huga að. Þess vegna vil ég vekja athygli þingheims á því að skilgreiningin á því hvað átt er nákvæmlega við, sem var nokkuð rætt á okkar fundum, þegar talað er um sjálfstýrðar og sjálfvirkar vígvélar, kemur fram í greinargerð með tillögunni til þingsályktunar. Þar kemur fram að á undanförnum árum hafi verið þróaðar ómannaðar sjálfvirkar og sjálfstýrðar vígvélar sem útbúnar eru með gervigreind og eru því færar um að ráðast að fólki og deyða það jafnvel á grundvelli eigin ákvarðana og án atbeina mannlegrar dómgreindar. Hröð þróun hefur átt sér stað í gerð og framleiðslu slíkra sjálfvirkra drápsvéla eins og það er orðað í tillögunni undanfarin ár og eru þær taldar munu breyta hernaði og vígbúnaði í grundvallaratriðum breiðist þær út og verði algengar. Það er grundvallaratriði í þessari umræðu að þessi tegund vopna sem kölluð eru sjálfstýrð og sjálfvirk er án atbeina manneskjunnar og er þess vegna annars eðlis en kannski þau hefðbundnu vopn sem við þekkjum. Þetta var rætt ítarlega í nefndinni. Þar voru einnig kynntar upplýsingar um þá vinnu sem unnin hefur verið á vettvangi Evrópuráðsins sem hefur ályktað um notkun svokallaðra dróna og þörfina á því að virða mannréttindi og alþjóðalög og taka mið af þessum nýju breytingum. Þetta felst í svokallaðri ályktun 2051 frá Evrópuráðinu. Þar kallar Evrópuþingið m.a. eftir því að aðildar- og áheyrnarríki Evrópuráðsins setji skýrar opinberar verklagsreglur um notkun dróna, rannsaki að fullu öll dauðsföll af völdum vopnaðra dróna og geri niðurstöður opinberar, sæki til saka þá sem eru ábyrgir fyrir hvers konar ódáðum og bæti fórnarlömbum eða fjölskyldum þeirra skaðann. Nefndinni var einnig, virðulegur forseti, kynnt á fundum sínum að á vegum Sameinuðu þjóðanna hafa málefni sjálfvirkra og sjálfstýrðra vígvéla verið rædd, nú síðast var fundur um málið í Genf í apríl. Ljóst er því að þetta málefni hefur verið til umræðu á margvíslegum alþjóðlegum vettvangi. En við fengum einnig þær upplýsingar, sem er hluti af ástæðu þess að nefndin taldi ástæðu til þess að klára málið og reyna að vinna það í sem bestri sátt, að íslensk stjórnvöld hefðu fram til þessa ekki tekið sérstakan þátt í umræðu um þessar gerðir vígvéla hjá Sameinuðu þjóðunum. Nefndin vildi með þessari tillögu sérstaklega árétta mikilvægi þess og nauðsyn þess að Ísland sem friðelskandi þjóð tæki þátt í þeirri umræðu og beitti sér með þeim hætti sem ég efast ekki um að fulltrúar allra flokka vilja beita sér. Virðulegur forseti. Í ljósi þess að viðræður um alþjóðlegt bann við beitingu og framleiðslu þessara sjálfvirku og sjálfstýrðu vígvéla eru ekki lengra á veg komnar en raun ber vitni telur nefndin það hóflega fram gengið sem kemur fram í þessari tillögu og gerði þess vegna eilitlar breytingar við orðalagið, en við teljum að svo stöddu að ekki sé hægt að taka meira afgerandi afstöðu til málsins eða einstakra þátta þess en kveðið er á um í tillögunni. Brýnt er hins vegar að þessi afstaða Alþingis til málsins sé skýr og að Ísland taki virkan þátt í umræðunni um þá ógn sem hlýtur að felast í því að einhvers konar vélum sé beitt án mannlegrar aðkomu til markvissra drápa. Leggur nefndin því til þá breytingu á tillögunni að Alþingi lýsi yfir stuðningi við áform og viðræður um alþjóðlegt bann við framleiðslu og beitingu sjálfvirkra og sjálfstýrðra vígvéla og að ríkisstjórninni verði falið að fylgjast með þróun þessara mála og beita sér á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og annars staðar þar sem það á við. Virðulegur forseti. Nefndin leggur til að málið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að lýsa stuðningi við áform og viðræður um alþjóðlegt bann við framleiðslu og beitingu sjálfvirkra og sjálfstýrðra vígvéla og felur ríkisstjórninni að fylgjast með þróun þessara mála á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og annars staðar þar sem það á við. Hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álitið samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Aðrir hv. þingmenn sem undir það rita auk þeirrar sem hér stendur eru Karl Garðarsson, Vilhjálmur Bjarnason, Frosti Sigurjónsson, Elín Hirst, Óttarr Proppé, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir og Össur Skarphéðinsson. Ég vil að lokum, virðulegur forseti, ítreka þakkir til hv. utanríkismálanefndar fyrir mikla vinnu við þetta mál og hraðari vinnu undir lokin en við vorum kannski búin að áforma, en það breytti engu um það að við fórum mjög ítarlega yfir málið og á lokametrunum fundum við sameiginlega lausn sem ég vona að þingheimur allur geti fellt sig við.
Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mjög en vil þó þakka hv. formanni utanríkismálanefndar og þeim þingmönnum sem nefndina skipa fyrir að hafa ákveðið að taka þetta mál til umfjöllunar. Ég var ekki endilega viss um að sú yrði raunin þegar ég mælti fyrir því í haust, enda þótti mörgum hv. þingmönnum þá málið framandi og jafnvel líkjast vísindaskáldsögu. Það hefur verið áhugavert að fylgjast með umfjöllun nefndarinnar í gegnum þær umsagnir sem nefndinni hafa borist, vil ég þá sérstaklega vitna til umsagnar Amnesty International þar sem Íslandsdeild Amnesty International lýsir yfir stuðningi við þessa tillögu og bendir á í umsögn sinni, með leyfi frú forseta: „Amnesty International hefur ítrekað varað við þeirri sérstöku hættu sem stafar af vopnum sem stjórnað er af fólki að einungis litlu eða jafnvel engu leyti.“ Um það snýst þessi tillaga. Hún snýst í raun og veru um vopn sem eru búin þeirri gervigreind að þar þarf hin mannlega hönd hvergi að koma nærri. Samtökin benda einnig á að sú reynsla sem fengist hafi af beitingu fjarstýrðra vígvéla gefi tilefni til að gjalda varhuga við að skapa enn frekari fjarlægð milli hermanna og vopna þeirra en orðið er. Um þetta snýst málið, því að þarna er í raun og veru verið að færa stríðsrekstur á nýtt svið. Sérfræðingar í þessum efnum hafa sagt að framleiðsla slíkra sjálfstýrðra vígvéla sem gæddar eru gervigreind og taka sjálfar ákvarðanir um það hver skuli lifa og hver skuli deyja muni breyta stríðsrekstri á sama hátt og púðrið breytti honum á sínum tíma og kjarnavopnin síðar meir, geti stökkbreytt stríðsrekstri. Þá vil ég líka vekja athygli, frú forseti, á umsögn frá Gervigreindarsetri Háskólans í Reykjavík sem er elsta og stærsta rannsóknasetur Íslands á sviði gervigreindar, en þar segir í stuttri og snaggaralegri umsögn þar sem stuðningi er lýst við málið: „Hættan sem felst í að fela vélum að ákveða hvaða lífi skuli eytt og getunni til að eyða því, er raunveruleg og ekki lengur sviðsmynd úr vísindaskáldsögu. Ef ekki er gripið snemma inn í þessa öru þróun sjálfvirkrar vígbúnaðartækni er voðinn vís. Við hvetjum Alþingi til að samþykkja þessa tillögu og leiða veröldina með framsýni og góðu fordæmi.“ Ég fagna þeirri niðurstöðu hv. utanríkismálanefndar að vera reiðubúin að leggja það til við þingið hér á eftir að Alþingi muni lýsa stuðningi við áform og viðræður um alþjóðlegt bann við framleiðslu og beitingu sjálfvirkra og sjálfstýrðra vígvéla og fela ríkisstjórninni að fylgjast með þróun þessara mála á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og annars staðar þar sem það á við. Við getum, í ljósi þess að við erum herlaust land með friðsæla fortíð í friðsamlegum samskiptum við heiminn allan, beitt okkur án þess að vera undir þrýstingi stórra og sterkra hagsmunaaðila sem sjá að sjálfsögðu tækifæri í því að koma slíkum vopnum á markað. Ég held að allir þeir sem kynnt hafa sér málið sjái hversu mikla hættu það skapar í stríðsrekstri í heiminum og líka þau siðferðilegu álitamál sem eru í raun og veru handan okkar skilnings í heiminum eins og við þekkjum hann í dag. Við höfum fordæmi fyrir því að svona barátta getur skilað árangri. Ég nefni þar sérstaklega baráttuna gegn efnavopnum. Ég held að allir hv. þingmenn séu sammála um að það var mikið heillaskref þegar ákveðið var að banna notkun slíkra vopna. Ég vonast svo sannarlega til þess að Ísland geti orðið rödd sem taki þátt í því á alþjóðavettvangi að það sama megi gerast með sjálfstýrðar vígvélar. Það vona ég svo sannarlega, frú forseti.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir áliti umhverfis- og samgöngunefndar um tillögu til þingsályktunar um stofnun loftslagsráðs. Nefndin hefur fjallað nokkuð um málið og fengið á sinn fund ýmsa gesti sem getið er um í nefndaráliti og jafnframt bárust umsagnir um málið frá ýmsum stofnunum sem starfa á því sviði sem tillagan tekur til. Með tillögunni er lagt til að fela ríkisstjórninni að koma á fót loftslagsráði sem hafi það meginhlutverk að gera ráðstafanir til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi. Gert er ráð fyrir að ráðinu verði falin víðtæk verkefni á sviði loftslagsmála og lagt er til að ráðið verði fjölskipað vísindamönnum frá helstu rannsóknarstofnunum og samtökum landsins. Í lokamálslið tillögunnar er lagt til að á fimmta starfsári loftslagsráðs skipi umhverfis- og auðlindaráðherra nefnd sem leggi mat á skipan þess og starfshætti og geri eftir atvikum tillögur um breytingar. Í nefndarálitinu er nokkur umfjöllun um loftslagsbreytingar og forsendur þess að tillagan er lögð fram og segir m.a. að ljóst sé að ríki heims þurfi að taka höndum saman í baráttunni gegn loftslagsbreytingum og er árangur Parísarfundarins seint á síðasta ári og samkomulags sem náðist á þeim fundi stórt skref í þá átt að fá þjóðir heims í sameiginlega baráttu gegn loftslagsbreytingum. Vísað er til þess að ástæða breytinganna sé einkum útblástur gróðurhúsalofttegunda vegna brennslu jarðefnaeldsneytis og segir svo að það að snúa þróun í loftslagsmálum við þannig að hlýnun jarðar haldist innan viðráðanlegra marka á þessari öld kalli á miklar breytingar í samfélaginu. Gestir og umsagnaraðilar nefndarinnar voru almennt jákvæðir gagnvart efni tillögunnar enda mikilvægt að reyna að vinna gegn loftslagsbreytingum og neikvæðum afleiðingum þeirra. Töluvert hefur verið rannsakað og unnið síðustu ár á þessum vettvangi og fyrir nefndinni var m.a. bent á að árið 2008 hefði vísindanefnd um loftslagsbreytingar skilað af sér skýrslu þar sem hnattrænum loftslagsbreytingum var lýst og líklegum áhrifum þeirra á Íslandi. Árið 2009 skilaði sérfræðinganefnd umhverfisráðuneytisins skýrslu um möguleika á því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi. Nú hafi umhverfis- og auðlindaráðuneytið falið vísindanefnd um loftslagsbreytingar að vinna aðra skýrslu um áhrif loftslagsbreytinga hér á landi og þá er einnig á vegum háskólasamfélagsins unnið að frekari úttekt á möguleikum til að draga úr loftslagsbreytingum. Þá bendir umhverfis- og samgöngunefnd á að ýmsir opinberir aðilar hafa í auknum mæli á síðustu árum tekið mið af loftslagsmálum í starfsemi sinni og beri að fagna því. Jafnframt þurfi að auka hvata hjá einkaaðilum til að taka skref í átt að minni losun gróðurhúsalofttegunda og kolefnisbindingu. Nefndin bendir á undir lok nefndarálitsins að loftslagsráði sé ætlað víðtækt hlutverk og það muni því þjóna nokkurs konar samhæfingarhlutverki með yfirsýn yfir þá vinnu sem unnin er í loftslagsmálum hér á landi. Ráðinu sé ætlað að miðla upplýsingum um loftslagsmál en ekki að stunda tilteknar rannsóknir eða stuðla að þeim. Þá sé ráðinu falið ráðgjafarhlutverk við að koma með tillögur að leiðum til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda til stjórnvalda og annarra aðila. Að mati nefndarinnar er skipan ráðsins til þess fallin að ýta undir vægi þeirra ráðlegginga sem frá ráðinu koma en það yrði skipað sérfræðingum á sviði náttúruvísinda. Umhverfis- og samgöngunefnd leggur til að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Ásta Guðrún Helgadóttir og Vilhjálmur Árnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Höskuldur Þórhallsson, formaður nefndarinnar, Katrín Júlíusdóttir, Haraldur Einarsson, Elín Hirst, Svandís Svavarsdóttir, Róbert Marshall og sá sem hér stendur. Ég vildi til viðbótar við ummæli nefndarálitsins geta þess að við athugun á málinu er ljóst að þingsályktunartillagan gengur út á að ríkisstjórnin, og þá einkum umhverfis- og auðlindaráðherra, beiti sér fyrir því að ráð af þessu tagi verði stofnað til að samhæfa starf sem á sér stað hjá fjölmörgum aðilum innan stjórnkerfisins og eins hjá aðilum utan kerfisins, frjálsum félagasamtökum, rannsóknarstofnunum og fleirum. Það er mikilvægt að fyrir hendi sé vettvangur til samhæfingar á þeirri starfsemi. Í ljósi þess er ástæða til að fagna þessu. Ég vildi segja frá eigin brjósti líka að þegar horft er til þess að þegar verið er að vinna verkefni af þessu tagi á ýmsum stöðum í kerfinu þá er samhæfingin auðvitað augljós kostur, en hins vegar þarf að huga að því að þarna sé ekki um að ræða nýja starfsemi eða starfsemi sem gengur inn á það sem aðrir eru þegar að gera, heldur samhæfa það sem er í gangi. Ég tel líka að þegar ríkisstjórnin útfærir efni þessarar tillögu þurfi að huga að því hvort gera þurfi lagabreytingar sem eftir atvikum væru til þess að undirstrika heimildir og umfang þeirrar starfsemi sem um er að ræða.
Forseti. Ég hef flutt þetta frumvarp alloft áður og fyrst á 139. þingi, sem stóð árið 2010–2011. Meðflutningsmenn mínir í þetta sinn eru hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Helgi Hjörvar, Katrín Júlíusdóttir og Óttarr Proppé. Í frumvarpinu er mælt fyrir því að fólk geti í kjörklefanum, með því að krossa við nöfn, valið einstaklinga til þings en gert það þvert á lista, að fólk geti kosið af öllum listum. Þetta er auðveld aðgerð og ekki flókin að skilja en það er kannski svolítið flókið að reikna það saman á eftir hverjir ná kjöri. Það er vel skýrt í greinargerð með frumvarpinu, þannig að ég tel ekki ástæðu til að fara ofan í það hér, virðulegi forseti. En þetta kerfi rúmast mjög vel innan kosningalöggjafarinnar eins og hún er; hægt er að breyta kosningalöggjöfinni og þetta rúmast þar inni, sérfræðingar hafa farið vandlega í gegnum það með mér. Mig langar að geta þess, virðulegi forseti, að í þjóðaratkvæðagreiðslunni um tillögu stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá, sem var 20. október 2012, hljóðaði ein spurningin svona: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði persónukjör í kosningum til Alþingis heimilað í meira mæli en nú er? 68,5% þeirra sem tóku þátt svöruðu spurningunni játandi. Þrátt fyrir það er enginn áhugi á þessari ágætu samkomu til að verða við vilja meiri hluta þjóðarinnar í því efni. Í öll þau skipti sem ég hef verið fyrsti flutningsmaður að slíkri tillögu hefur hún aldrei verið afgreidd til nefndar. Ég geri mér fulla grein fyrir því að tillagan er róttæk. Eins og ég sagði í upphafi gerir hún fólki kleift að kjósa þingmenn þvert á framboðslista. Sumum þykir þetta fullmikið og ég hef verið spurð að því af hverju ég biðji fólk ekki frekar að flytja með þér frumvarp sem gengur skemur, t.d. á þann veg að flokkarnir geti boðið fram óraðaða lista og látið kjósendum eftir að ráða hvernig frambjóðendur raðast í sæti, eða eins og tíðkast til dæmis í Svíþjóð, þ.e. að ákveðið hlutfall, t.d. 8%, kjósenda lista merki við einn frambjóðanda og þá lyftist hann upp fyrir aðra. Að þessu hef ég verið spurð. Ég hef vissulega velt því fyrir mér að kannski yrði það frekar til þess að auka áhuga samþingsmanna á því að hlusta á vilja yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar um aukið persónukjör. Ég hef komist að niðurstöðu: Af hverju á ég að semja við sjálfa mig fyrir fram? Ég hef alltaf lýst því yfir, í þeim ræðum sem ég hef haldið um þetta mál hér, að ég væri mjög tilbúin til að líta til annarra leiða í þessu; ég átta mig á því að sumum finnst fullbratt að það eigi að vera mögulegt að kjósa fólk af mismunandi listum. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu að ég ætli ekki að byrja á því að semja við sjálfa mig vegna þess að mér finnst þetta vera sú leið sem eigi að fara. Mér finnst þá að aðrir, þeir sem finnst hún of brött, eigi að segja hvað það sé sem þeir geta hugsað sér og við getum rætt okkur saman að niðurstöðu. Staðreyndin er sú að í þessu húsi er mjög lítill áhugi á því að auka vald kjósandans í kjörklefanum. Fólk kemur hér úr stjórnmálaflokkum. Það er nú bara sá bragur á stjórnmálaflokkum að þeir vilja helst ráða öllu sjálfir og það er svolítið spari, finnst mér oft, sem þeir tala um að veita eigi kjósendum meiri rétt. Ef menn segja: Það er nú fulllangt gengið að segja þetta, við erum öll til í að gera þetta, þá skora ég á þingmenn hér í salnum að tala við félaga sína, sem sitja í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, þangað sem þetta frumvarp mun fara eina ferðina enn, og hvetja menn til að ræða þetta þar og koma þá með aðrar tillögur. Eitt af því sem sagt er þegar þetta er rætt er: Ja, það er hægt að hreyfa til á listum núna. Við vitum öll, ef við tölum mannamál, að það virkar ekki neitt að strika út. Það er meira að segja þannig að hægt er að númera upp á nýtt, en það er svo illa kynnt að ég tel að fæstir viti það. Menn segja líka að þetta sé stórhættulegt fyrir kynjajafnréttið; til er fullt af rannsóknum um það og það er ekki rétt. Það eru engar rannsóknir sem sýna að þar sem persónukjör er meira en minna sé meira kynjamisrétti á ferðinni. Ég segi bara: Menn finna alltaf einhverjar mótbárur við það að breyta. Það væri auðveldasti hluturinn, virðulegi forseti, að setja inn í lög sem yrðu samþykkt að flokkum yrði þá heimilt, ef það raðast ekki jafnt samkvæmt kynjahlutföllum, að færa til á listanum þannig að það náist. Í kosningum til stjórnlagaráðs kusu menn persónur. Sett var inn ákveðið rými í lögin sem átti að gera það kleift eftir á að jafna kynjahlutföll, en þess þurfti ekki vegna þess að kynjahlutföll voru í lagi í kosningunni sjálfri. Við erum þó orðin það skynsöm eftir öll þessi ár að okkur finnst sjálfsagt að kjósa kynin jafnt. Ég hef engar áhyggjur af þessu. Ég tel þetta vera eina af þeim mótbárum sem fólk kemur alltaf með sem vill ekki breytingar og vill að allir hugsi eins og það. Svo segja menn: Já, ef kosið er persónukjöri þá er fólk ekki jafn trútt stjórnmálaskoðuninni sem það stendur fyrir. Það er bara ekki rétt, virðulegi forseti. Hver heldurðu að fari að bjóða sig fram í persónukjöri fyrir Samfylkinguna sem væri ekki allsæmilegur krati, allsæmilegur [[Gripið fram í: Sumir eðalkratar.]]- sumir eðalkratar, já það er rétt, ekki ég þó. Nú ruglaði hann mig alveg. Virðulegi forseti. Ég held því fram að röksemd af þessu tagi komi frá fólki sem ekki þolir að blæbrigðamunur sé á skoðunum fólks. Við getum verið sammála í stórum dráttum, við þurfum ekki að vera sammála um allar útfærslur, en það á að vera blæbrigðamunur á skoðunum fólks. Við eigum að fara eftir stóru línunum. Við eigum ekki að setja reglur um smámuni. Tíminn er úti, virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar um tillögu til þingsályktunar um Laxnesssetur að Gljúfrasteini í Mosfellsbæ. Flutningsmaður þingsályktunartillögunnar er hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir ásamt fleirum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti og farið yfir umsagnir frá aðilum sem flestir eru tengdir þeirri starfsemi sem nú fer fram að Gljúfrasteini. Þingsályktunartillagan lýtur að því að mennta- og menningarmálaráðherra stuðli í samvinnu við bæjaryfirvöld í Mosfellsbæ að uppbyggingu Laxnessseturs að Gljúfrasteini í Mosfellsbæ til að heiðra minningu Halldórs Laxness. Verði þar starfrækt miðstöð þekkingar um skáldið og bókmenntasetur með aðstöðu til fræðistarfa.
Er það þjóðhagslega hagkvæmt?
Það er spurning. Líkt og fram kemur í greinargerð með tillögunni voru í fyrra liðin 60 ár frá því að Halldór Laxness hlaut bókmenntaverðlaun Nóbels. Nefndin tekur undir það sem þar kemur fram að tímamótin gefi tilefni til að huga að uppbyggingu menningarseturs sem heiðri minningu skáldsins svo sómi sé að. Á Gljúfrasteini hefur í rúman áratug verið starfrækt safn og hafa þar farið fram sýningar og menningarviðburðir. Safnið hefur þó verið lokað það sem af er árinu 2016 og verður um nokkurt skeið enn vegna viðgerða að því er fram kemur í umsögn. Þar er áréttað mikilvægi þess að reisa viðbyggingu við húsið til að verja það miklum ágangi og tryggja varðveislu þess. Með viðbyggingu mætti auka til muna möguleika safnsins til að sinna hlutverki sínu. Nefndin tekur undir mikilvægi þess að íslensk yfirvöld hafi aðkomu að uppbyggingu menningarseturs sem hafi það hlutverk að halda á lofti framlagi Halldórs Laxness til íslenskra bókmennta og heiðra minningu hans, án þess þó að sú aðkoma feli í sér skuldbindingu til fjárveitinga. Nefndin vekur athygli á því að Gljúfrasteinn stendur við eina fjölförnustu ferðamannaleið landsins og því sé mikilvægt að uppbyggingin taki mið af því, bæði við framsetningu og skipulag rekstrar. Þannig mætti fjármagna a.m.k. hluta starfsins með sjálfsaflafé. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita Unnur Brá Konráðsdóttir formaður, Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, Vilhjálmur Árnason og Helgi Hrafn Gunnarsson. Þá rita einnig þeir Guðmundur Steingrímsson og Haraldur Einarsson undir álitið, en þeir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins og rita undir í samræmi við reglur þar að lútandi.
Frú forseti. Ég þakka fyrir að fá tækifæri til að mæla fyrir nýju frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt þar sem sérstaklega er tekið á fyrirbærinu þunnri eiginfjármögnun. Hv. þingmönnum þarf ekki að koma á óvart að ég sé að mæla fyrir þessu máli þar sem ég mælti fyrir slíku máli á þinginu sem hér var 2013–2014. Meðferð þess máls lauk þannig eftir að málið hafði verið sent út til umsagnar og umsagnir borist að hv. efnahags- og viðskiptanefnd lagði til að málinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar í ljósi þess að nefndin væri sammála efnisatriðum málsins en teldi að fara þyrfti yfir útfærsluhlutann. Síðan eru liðin tvö ár og tók mér að leiðast þófið hjá ríkisstjórninni. Hafandi spurt hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra allnokkrum sinnum um gang mála ákvað ég að fljótlegra væri að fara yfir þær umsagnir sem bárust, ekki síst frá skattyfirvöldum á sínum tíma, sem voru afar gagnlegar. Hefur núna verið unnið úr þeim umsögnum og er þetta mál komið fram á nýjan leik með sömu meginmarkmiðum en vissulega með talsverðum breytingum í uppbyggingu málsins. Markmið þingmálsins er auðvitað hið sama og áður, þ.e. að vinna gegn möguleikum á skattsniðgöngu sem felst í svonefndri þunnri eiginfjármögnun, stuðla þannig að bættri skattheimtu og leitast við að tryggja að skatttekjur af starfsemi sem fer fram hérlendis renni til samfélagsins og uppbyggingar þess. Hæstv. ráðherra mælti fyrir máli fyrr í þessari viku um aðgerðir gegn skattaskjólum þar sem ágætisskref eru lögð til í slíkum aðgerðum, en ég tel það miður að eiginfjármögnunin hafi ekki verið hluti af því frumvarpi og vonast til þess að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fái tækifæri til að taka þetta frumvarp til umfjöllunar samhliða umfjöllun sinni um frumvarp hæstv. ráðherra og að við munum þá kanna hvort umsagnaraðilar séu sáttari við þá útfærslu sem hér er lögð til. Það þarf ekki að hafa mörg orð um þetta því að hv. þingmenn þekkja málið vel. Með hugtakinu eiginfjármögnun er vísað til fjármögnunar félags sem er fengin frá tengdum aðilum. Félag sem er með þunna eiginfjármögnun er þannig uppbyggt að það getur t.d. verið gríðarlega skuldsett og hátt hlutfall af heildarfjármunum þess er þá lán frá tengdum aðilum. Þegar ég tala um tengda aðila vitna ég til þess að málið snýst í raun og veru um félagasamstæður, þ.e. móður- og dótturfélög. Ef fjármögnun dótturfélaganna kemur frá móðurfélagi sem er staðsett erlendis, t.d. í ríki sem ber lægra skatthlutfall en Ísland, jafnvel skattaskjóli, þá hvetja íslenskar skattareglur sem og skattareglur ýmissa annarra þjóða fremur til fjármögnunar með lánum en hlutafé þar sem vaxtagreiðslur vegna lána eru frádráttarbærar frá tekjuskattsstofni en arðgreiðslur eru það ekki. Ef móðurfélagið vill geta tekið sem mestan hluta hagnaðar dótturfélags til sín er hagkvæmara, eins og ástandið er núna, að móðurfélagið láni dótturfélaginu háar fjárhæðir sem síðan eru greiddar til baka með háum vöxtum sem fela þá í raun í sér greiðslu á hagnaði dótturfélagsins, sem alla jafna ætti að greiða út sem arð til eigenda félagsins, til móðurfélagsins í formi vaxtagreiðslna. Þetta skapar ekki vandamál ef öll félög eru innlend, þar sem fjárhæð til frádráttar í einu félagi kemur til skattlagningar í öðru, en vandamálið skapast þegar móðurfélagið er staðsett þar sem skattareglur eru hagstæðari en í því ríki sem dótturfélagið starfrækir starfsemi sína. Þetta gerir t.d. alþjóðlegum fyrirtækjasamstæðum auðveldara fyrir að komast hjá eðlilegum skattgreiðslum með svokallaðri skattsniðgöngu. Slík mál hafa komið upp í kringum ýmis slík alþjóðleg fyrirtæki, Starbucks, Apple og fleiri hafa verið í slíkum málum. Við höfum séð að ríki heims eru mjög víða að taka á þessu. Ég vitna til þess til að mynda að þessi umræða hefur verið mjög áberandi í Bretlandi, hún hefur verið áberandi innan OECD og Evrópusambandsins. Upphaflega frumvarpið byggði á skýrslu starfshóps frá júní 2012 þar sem fulltrúar stjórnvalda og atvinnulífs sátu. Upphaflega frumvarpið byggði í rauninni á hugmyndum þess starfshóps, en hér hefur verið tekið tillit til umsagna og verið að leggja til vísi að reglum um milliverðlagningarákvæði, eða milliverðlagsákvæði eins og það er kallað, og tryggja þannig að skattlagning sé sem næst raunhagnaði vinnsluaðila. Það þarf ekkert að hafa um þetta mörg orð, frú forseti, tilgangurinn er að skattlagning þeirra aðila sem falla undir þetta frumvarp sé í réttu samhengi við raunhagnað þeirra. Við þurfum ekki að flækja málið mikið. Ég hef rætt það talsvert oft í þessum ágæta sal og vona að hv. þingmenn þekki málið. Það sem hefur verið bent á í umræðum um þetta mál er að þær fyrirtækjasamstæður sem málið kann að varða séu jafnvel með samninga, ívilnunarsamninga, sem geri það að verkum að ekki sé hægt að taka á þessum málum í þeirra tilvikum. Í fyrsta lagi vil ég segja við því að auðvitað horfum við til framtíðar. Við horfum til þess að hér sé regluverk þar sem eitt gangi yfir alla og við skekkjum ekki samkeppnisstöðu einstakra fyrirtækja með því að hafa sérreglur fyrir suma og aðrar reglur fyrir aðra og það eigi að vera leiðarljós okkar í framtíðinni þegar slíkir samningar eru gerðir. Það er líka mikilvægt að kafað verði til botns í því hvort eitthvað sé hægt að gera í því. Ég vonast til þess að hv. efnahags- og viðskiptanefnd, og ég legg til að málinu verði vísað þangað að lokinni 1. umr., fari vel yfir það hvort hún telji að nægilegar úrbætur hafi orðið á málinu þannig að nefndin sem féllst á efnisatriði og markmið frumvarpsins vorið 2014 treysti sér til að samþykkja málið samhliða frekari aðgerðum gegn skattsniðgöngu sem verða til umfjöllun hjá nefndinni í sumar.
Hæstv. forseti. Ég er þeirrar skoðunar að full ástæða sé til að skoða þá tillögu sem hér liggur fyrir. Ég á ekki sæti í efnahags- og viðskiptanefnd að jafnaði en ég held að ástæða sé til þeirrar skoðunar og eins til að skoða hvaða þróun á sér stað í öðrum löndum sem eru bæði samstarfs- og samkeppnislönd okkar í þessum efnum. Í málum af þessu tagi getur skipt máli að vera samstiga þeirri þróun sem þar á sér stað til þess að við gerum samkeppnisstöðu okkar ekki erfiðari eða verri en séum heldur ekki að búa til einhverjar holur hér sem aðrir aðilar geta nýtt sér. Ég velti fyrir mér, vegna þess að hv. þingmaður getur þess að þetta mál hafi komið fram í sinni fyrstu mynd þingveturinn 2013–2014, hvort ekki hafi komið til álita, í þeirri ríkisstjórn sem hv. þingmaður átti aðild að árin 2009–2013, að beita sér fyrir breytingum af þessu tagi, því að sú ríkisstjórn var almennt ekki mjög hikandi í að gera skattalegar breytingar.
Frú forseti. Eins og kom fram í máli mínu þá byggist upphaflegt frumvarp á þeirri vinnu sem unnin var á síðasta kjörtímabili, þ.e. síðasta ríkisstjórn setti á laggirnar starfshóp til þess að skoða þetta. Eins og hv. þingmaður fer réttilega með þá var mikið starf unnið í ýmsum aðgerðum gegn skattsniðgöngu í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég get nefnt ríflega 30 upplýsingaskiptasamninga sem hv. þingmenn Össur Skarphéðinsson og Steingrímur J. Sigfússon báru höfuðábyrgð á. Ég get nefnt CFC-reglurnar sem hér hafa verið til umræðu. Ég get líka nefnt þennan starfshóp sem mótaði þessar tillögur þar sem sátu á sínum tíma ýmsir aðilar, á vegum fjármálafyrirtækja, stofnana á sviði fjármálaeftirlits og þess geira, til þess að koma sér saman um hvernig mætti taka á þessu. Ég verð nú að segja það, af því að hv. þingmaður nefnir líka hina alþjóðlegu þróun, að það er mismunandi hvernig tekið er á álitaefnum tengdum þunnri eiginfjármögnun í löggjöf annarra ríkja. Það er kannski um að ræða tvær aðferðir að meginstefnu til, þ.e. skuldahlutfallsreglu annars vegar og EBITDA-reglu hins vegar. Í þessu frumvarpi er EBITDA-reglan notuð sem er í samræmi við álit skattasérfræðinga Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þetta er lagt til út frá þeim rökum að hún teljist skilvirkari og einfaldari í framkvæmd og í raun og veru er það svo, samkvæmt mínum upplýsingum á vettvangi OECD svo að dæmi sé tekið, þar sem þessi mál hafa verið til skoðunar, að mörg ríki sem hafa beitt skuldahlutfallsreglunni hafi í hyggju að skipta yfir í EBITDA-regluna. Að sjálfsögðu er mikilvægt að fylgjast með þessum málum á alþjóðavettvangi. Ég get fullvissað hv. þingmann um að fjölmörg ríki í kringum okkur, t.d. innan OECD, hafa verið að taka upp slíkar reglur og gildir þá einu hvort um vinstri eða hægri stjórnir er að ræða.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir svarið. Ég tek undir það að þetta mál snýst í grundvallaratriðum um jafnræði í skattlagningu og að ekki séu búnar til sérleiðir fyrir tiltekna aðila. Ég fagna því líka, sem ég heyrði í ræðu hv. þingmanns, að hún áttar sig á því að ívilnunarsamningar og ýmislegt sem gert hefur verið á undanförnum árum, og er svo sem enn í gangi, gengur með vissum hætti gegn þeirri hugsun. Almennt vildi ég nefna í þessu sambandi að það sem mestu máli skiptir er að hér sé almennt búið til hagstætt skattumhverfi fyrir atvinnulíf sem gerir fyrirtækjum kleift að starfa við eðlilegar og góðar aðstæður þannig að þau skili eðlilegum afrakstri til þess samfélags sem þau starfa í, en að ekki sé verið að taka út einstakar atvinnugreinar eða einstök atvinnufyrirtæki og veita þeim sérstaka afslætti.
Herra forseti. Hv. þingmaður er í raun og veru að hefja hér nýja umræðu sem gæti tekið langan tíma og snýr að því hvernig við viljum haga málum. Hv. þingmanni er það jafn vel kunnugt og mér að við höfum ýmsar sérreglur í gildi. Nú síðast vorum við að samþykkja, bara í þessari viku, endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar. Við erum líka á sama tíma að samþykkja sérstakar skattaívilnanir vegna nýsköpunarfyrirtækja þar sem kvikmyndagerðin er undanskilin. Hv. þingmenn hafa ólíkar skoðanir á þessu, en oft og tíðum hafa þarna tekist á þau sjónarmið að við viljum annars vegar stuðla að atvinnuuppbyggingu, jafnvel svæðisbundinni atvinnuuppbyggingu eða atvinnuuppbyggingu í tilteknum geirum, og hins vegar viljum við eitt kerfi fyrir alla. Ég ætla að taka undir það með hv. þingmanni að um leið og ég hef skilning á þessum sjónarmiðum þá er mikilvægt að við reynum að koma okkur saman um það hvaða reglur við viljum að gildi; svo að ég taki dæmi sem við erum nýbúin að ræða þá er það alveg ferðarinnar virði að velta því fyrir sér að útiloka ekki kvikmyndagerð og nýsköpun og tryggja að þar gildi skattaívilnanir frekar en að vera með sérstakt kerfi. Þetta er hins vegar saga sem við þekkjum mjög vel úr atvinnulífi okkar. Ég held að full ástæða sé til þess að horfa til lengri tíma í stefnumótun á þessu sviði. Þar mundi maður að sjálfsögðu þiggja þverpólitískt samráð, en líka samráð við ólíka landshluta og ólíka geira til þess að við gætum komið okkur saman um sýn. Þar er gagnsæi mjög mikilvægt. Ég hef rætt það hér að mér finnst að gagnsæi eigi að vera eitt af meginhlutverkum skattkerfisins og ég held að sú sýn eigi eftir að verða meira áberandi á næstu árum. Hv. þingmaður tæpir hér á mjög mikilvægu máli sem ég held að við gætum átt umræðu um langt fram á kvöld, herra forseti.
Virðulegur forseti. Örstutt af því að ég tók ekki þátt í umræðum áðan. Ég vil leyfa mér að þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir að afgreiða þessa þingsályktunartillögu mína og fleiri og tel að þarna sé skáldinu frá Gljúfrasteini gert vel og hátt undir höfði. Bestu þakkir.