Virðulegur forseti. Ríkisstjórnin kynnti stjórnarsáttmála í nóvember, var það ekki? Þar er fjallað um það hvernig eigi að bæta, auka og efla hitt og þetta. Við höfum svo beðið eftir þingmálum og konkret aðgerðum. Hér undir þessum lið höfum við t.d. gagnrýnt það hve þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar er ofboðslega rýr og dagskráin hér á þinginu eftir því. Allt saman algerlega úr takti við yfirlýsingar ráðherra í fréttatímum. Nú er komin fram fjármálaáætlun. Hvað sjáum við þar? Jú, þar sjáum við alveg ótrúlegt skeytingarleysi gagnvart almannaþjónustu í landinu. Við sjáum alveg gríðarlegt útgjaldaaðhald og vanfjármögnun í sameiginlegu kerfunum okkar, sameiginlegu stofnunum okkar. Allt er þetta þvert á fögur fyrirheit í stjórnarsáttmála. Ég vona að það séu einhver mál á leiðinni. [[Forseti hringir.]]Ég vona að þessari fjármálaáætlun verði bara kastað eitthvert út í hafsauga og ný lögð fram. Þetta er algjörlega úr takti við það sem hefur verið lagt upp með og það sem var talað um í kosningabaráttunni í haust. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Við erum hérna átta flokkar, misstórir. Við höfum mismikið pláss í nefndum. Nú er það svo að það eru fimm flokkar í stjórnarandstöðu í fjárlaganefnd. Þrír stjórnarandstöðuflokkar eru þar með fastan fulltrúa og tveir flokkar eru með áheyrnarfulltrúa. Okkur var öllum boðið á fund fjármálaráðherra til að kynna þessa merkilegu eða ómerkilegu fjármálaáætlun í morgun nema tveimur áheyrnarfulltrúum, sem sitja hérna, Guðbrandi Einarssyni og Bergþóri Ólasyni. Það gleymdist. Þannig að úr varð, vegna eðlilegra annarra forfalla, að ég var sá eini úr stjórnarandstöðunni sem sat á þessum fundi. Það var mjög kúnstugt, mjög áhugaverð upplifun verð ég að segja. Ég er ekki segja að ég hafi haft nóg að gera til að sinna störfum stjórnarandstöðunnar á þeim fundi [[Forseti hringir.]]en ég er samt ekki í þeirri stöðu, það er hver og einn flokkur fyrir sig og það verður að bjóða öllum.
Frú forseti. Þegar ríkisstjórnin tók til starfa síðastliðið haust taldi hún hag sínum betur borgið í því að beita áður óþekktu meirihlutaræði til að fjölga eigin nefndarmönnum í fastanefndum Alþingis, þvert á varnaðarorð okkar sem töldum það hafa neikvæð áhrif á störfin hér á þingi og neikvæð áhrif á framkvæmdina hér á þingi og á lýðræðið. Við höfum séð ýmis merki þess að þetta hafi verið vanhugsað en eitt skýrasta dæmið var í gærmorgun, þegar það fórst fyrir að boða þá tvo þingmenn stjórnarandstöðunnar sem þurfa, vegna þessarar valdbeitingar, að sinna starfi sínu í fjárlaganefnd án þess að vera fastir meðlimir á kynninguna. Þeim var bara ekki boðið á kynninguna. Nú geri ég ráð fyrir því að það hafi verið mistök en það eru nákvæmlega þessi mistök sem þetta fljótræði, þessi valdbeiting, þetta hugsunarleysi, þetta mikilmennskuæði stjórnarflokkanna leiðir af sér.
Virðulegi forseti. Ég hafði sem nýr þingmaður í haust gert mér vonir um að fá sæti í fjárlaganefnd. Það er kannski það sem ég hef svolítinn áhuga á og hef verið að sinna sem bæjarfulltrúi í gegnum tíðina og langaði til að taka fullan þátt þar. Niðurstaðan varð hins vegar sú að vegna þess að meiri hlutinn taldi nauðsynlegt að hafa aukinn meiri hluta þá var mér breytt í áheyrnarfulltrúa. Ég þarf auðvitað sem slíkur að reyna að vinna vel og hafa aðgang að því sem aðrir hafa, m.a. þegar er verið að skrifa nefndarálit og þess háttar. Ég var beðinn um að fylgjast með tölvupósti í gærkvöldi því að hugsanlega ætti að bjóða okkur til fundar við fjármálaráðherra í morgun. Ég beið alveg til miðnættis og ég fékk ekki fundarboð. Svo þegar ég mæti hérna í morgun og spyr: Var ekki haldinn fundur? Jú, það var haldinn fundur [[Forseti hringir.]]en það bara gleymdist að boða þig. Ég spyr: Eru þetta vinnubrögð sem hægt er að sætta sig við? [[Gripið fram í: Nei.]]
Frú forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem við komum hér upp og kvörtum undan þessum vinnubrögðum og þessum viðhorfum. Ég tek undir það með þeim sem hér hafa mælt áður að líklega sé um að ræða mistök, að gleyma einfaldlega fulltrúum minni hlutans á fundum. En þó að þetta séu mistök endurspeglar þetta nákvæmlega hugarfar sem við höfum séð alveg frá því að þing hófst í haust. Þetta kom mér á óvart. Hér hefur t.d. verið nefnd sú ákvörðun meiri hlutans að beita fullu meirihlutaræði í skipan nefnda sem mér skilst að sé eitthvað sem tíðkaðist ekki þar áður. Svo höfum við séð hvert dæmið á fætur öðru í störfum okkar á þessu þingi, fjarveru ráðherra í óundirbúnum fyrirspurnum, fjarveru þingmanna meiri hlutans og mörg önnur merki þess að ekki sé tilhlýðileg virðing borin fyrir Alþingi sem einni heild með því að tryggja þátttöku minni hlutans og að rödd okkar heyrist.
Frú forseti. Ég verð að taka undir þær athugasemdir sem hér hafa komið fram. En ef þetta væri nú það eina, ef maður hefði sannfæringu fyrir því að hlutir eins og þessir kæmu upp af því að menn væru önnum kafnir við að sinna þeim verkefnum sem fyrir þeim liggja, þá gæti maður haft skilning á þessu. Það rifjaðist upp fyrir mér, bara þegar ég hlustaði á þá þingmenn sem hafa tjáð sig hér á undan mér, örlítil fyrirspurn sem ég lagði fram til hæstv. innviðaráðherra, Sigurðar Inga Jóhannssonar, um fjárveitingar til nýframkvæmda í vegamálum yfir nokkurra ára tímabil. Ég lagði þessa fyrirspurn fram 2. febrúar 2022. Það eru 55 dagar síðan og það hefur ekki einu sinni verið beðið um frest til að svara þessu ekki. Það hafa engin svör borist. Orðrétt var þessi fyrirspurn lögð fram á síðasta þingi. Síðan eru liðnir 290 dagar og henni var ekki heldur svarað þá. Samskipti ráðuneyta og ríkisstjórnar við okkur þingmenn sem hér erum - og þingmenn stjórnarflokkanna lenda líka í þessu - eru auðvitað þeirrar gerðar að hæstv. forseti verður að hlutast til um [[Forseti hringir.]]að aðstoða okkur almenna þingmenn við að eiga í forsvaranlegum samskiptum við ríkisstjórnarflokkana og ráðuneytin sem ráðherrar flokkanna fara fyrir.
Frú forseti. Manstu hérna á síðasta kjörtímabili þegar var talað um eflingu Alþingis í stjórnarsáttmála? Það hljómar dálítið eins og brandari. En það er sama ríkisstjórn sem stýrir Stjórnarráðinu í dag. Fólk sem beitti fullum þingstyrk sínum til að kreista út hvern einasta valdadropa sem var í boði eftir kosningar situr síðan þegjandi hérna í þingsal allt kjörtímabilið, tjáir sig ekki um nokkurt einasta mál. Stjórnarliðarnir segja að þeir megi þegja í þingsal af því að meginþungi þingstarfanna sé hvort sem er í nefndum. Hvað gerist þá? Þeir fáu stjórnarliðar sem er hleypt inn í nefndirnar sitja einir þar vegna þess að áheyrnarfulltrúarnir, sem fá ekki fast sæti út af valdagræðginni í upphafi kjörtímabils, fá ekki boð á fundina. Stjórnarandstaðan skipti svo litlu máli að það þarf ekki einu sinni að bjóða henni á fundi. Vonandi var þetta óvart, vonandi, en þetta endurspeglar samt viðhorfið. Þetta endurspeglar lítilsvirðinguna fyrir því að við erum Alþingi allra Íslendinga, ekki bara þeirra sem kusu stjórnarflokkana.
Frú forseti. „Það verði byggðar allt að 20.000 íbúðir á næstu fimm árum og þar af 7.000 með aðkomu hins opinbera í formi fjölbreytts húsnæðisstuðnings. Við erum með skýr markmið.“ - Þetta skrifaði hæstv. innviðaráðherra í Morgunblaðið fyrir örfáum vikum og aðrir ráðherrar hafa talað á sama veg í fjölmiðlum, talað um að auka framboð á húsnæði. Framboð, framboð, þau eru loksins búin að fatta þetta. Hvað sjáum við svo í nýframlagðri fjármálaáætlun? Jú, þar sjáum við að ríkisstjórnin ætlar beinlínis að lækka stofnframlög til almenna íbúðakerfisins um 2 milljarða. Þau ætla að lækka framlög ríkisins til húsnæðisuppbyggingar án hagnaðarsjónarmiða um 2 milljarða. Ríkisstjórnin, stjórnarmeirihlutinn hér á Alþingi, fólkið sem er alltaf að tala um framboð, framboð, ætlar beinlínis að framkalla samdrátt í framboði á félagslegu húsnæði með handafli í gegnum fjárlög. Það er planið samkvæmt fjármálaáætlun. Þetta er húsnæðisstefna þessarar ríkisstjórnar. [[Forseti hringir.]]Þetta sama fólk vogar sér svo að hía alltaf á Reykjavíkurborg, sveitarfélagið [[Forseti hringir.]]sem ber uppi félagslega húsnæðisuppbyggingu og liðkar til fyrir henni á Íslandi. Það er skömm að þessu.
Virðulegi forseti. Já, ég er nýr þingmaður hérna og ég gerði mér vonir um að geta haft einhver áhrif og kannski sérstaklega á hag heimilanna og að verja þau. Ríkisstjórnin hugsar ekki um hag heimilanna en hún er heldur ekki til í að leyfa öðrum að gera það. Engin frumvörp varðandi það komast nokkuð áfram hjá ríkisstjórninni. Þann 17. janúar lagði ég fram frumvarp um að verðtrygging á lánum og leigu yrði fryst í eitt ár, enda ekki vanþörf á því í vaxandi verðbólgu sem í dag er komin upp í 6,7%, ég mun þakka fyrir ef hún fer ekki upp í tveggja stafa tölu. En, nei, við komumst ekki einu sinni áfram með nauðsynleg mál sem ríkisstjórnin hefur engan áhuga á, hún gæti kannski leyft okkur að sinna þeim í staðinn. En þessi aðgerð myndi gagnast best þeim hópum sem verst standa. Án þess að skilgreina þá eitthvað í döðlur þá eru þeir þarna. Það eru þeir sem eru á leigumarkaði og fastir í gildrum verðtryggðra lána. Ég segi bara: Ef ekki núna, hvenær á þá að grípa til einhverra aðgerða til að verja þessi heimili?
Frú forseti. Rétt eins og aðrir sem komið hafa hingað upp þá lenti ég í því að valdagræðgin hjá stjórnarmeirihlutanum var slík að ég endaði sem áheyrnarfulltrúi í utanríkismálanefnd. Það var sameiginlegur vinnufundur milli ráðuneytisins og utanríkismálanefndar um daginn og þegar ég mætti á svæðið var ég ekki á listanum. Þrátt fyrir að ég hefði reyndar fengið fundarboðið, þökk sé nefndarformanni og nefndarritara, hafði ráðuneytið gleymt að setja áheyrnarfulltrúana á heimsóknarlistann. Sem betur fer er öryggiseftirlitið á Íslandi ekki þannig að sækja þurfi um slíkt með margra daga fyrirvara þannig að ég fékk nú gestapassann. En ég held, frú forseti, að það væri mjög gott ef það væri tekið saman fyrir ráðuneytin hverjir eru í hvaða nefndum, líka sem áheyrnarfulltrúar, og það sent til ráðuneytanna svo að þau geti boðið réttum aðilum á fundi.
Virðulegur forseti. Öll þau ár sem ég hef verið á þingi hefur verið talað um að koma á nýjum vinnubrögðum, hífa upp virðingu Alþingis, en alltaf endar þetta á nákvæmlega sama stað. Ríkisstjórninni finnst alveg sjálfsagt mál að stjórnarandstaðan fylli málaskrár þeirra í byrjun þings. Það er sjálfsagt mál að þau mál fari inn í nefndir meðan ríkisstjórnin hefur ekkert fram að færa. En þegar ríkisstjórnin þykist vera orðin tilbúin þá á að valta yfir stjórnarandstöðuna. Þá erum við ekkert með í þeim málum. Ég hef furðað mig á því hvers vegna ríkisstjórnin hagar sér svona en ég held að skýringin liggi í því að þeir voru að fjölga ráðherrum og þeir eru enn ekki búnir að fatta hvaða ráðherra er í hverri stöðu og hvað ráðuneytin heita. Ég held að þeir séu bara ekki búnir að kortleggja [[Forseti hringir.]]hvaða ráðherra á að leggja hvað fram og þar af leiðandi verðum við að vorkenna þeim. [[Forseti hringir.]]En við munum aldrei líða svona vinnubrögð.
Frú forseti. Í ljósi orða hv. þm. Guðmundar Inga Kristinssonar hér um að við gætum haft samúð með þeim ráðherrum sem eru að koma sér fyrir í nýju embætti þá nær hún ekki til þess að þeir séu að dunda sér við það að velja skrifborð og stóla í hálft ár. Þeir verða að setja sig í stand á einhverjum tímapunkti. En mig langar í ljósi orða hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar að biðla til hæstv. forseta að vera með okkur stjórnarandstæðingum í liði vegna þess að það blasir við að það var beinlínis tekin pósitíf ákvörðun hjá stjórnarflokkunum að hætta þessari sýndarmennsku er varðar eflingu þingsins. Það var tekin ákvörðun um að hætta því. Það hefði verið svo ódýrt að leyfa þessu að damla inni. Ríkisstjórnin kom hvort sem er svo litlu í verk á kjörtímabilinu að það hefði bara verið til bóta fyrir þau að viðhalda þessu markmiði þótt ekkert hafi gerst með það. Þannig að ég biðla til hæstv. forseta að standa með okkur stjórnarandstæðingum í þessu verkefni því að í öllu sem gerst hefur á þessu kjörtímabili er snýr að nefndaskipan blasir við að sú sýndarmennska sem viðhöfð [[Forseti hringir.]]var á liðnu kjörtímabili, það á ekki einu sinni að flagga því flaggi lengur. Nú skal keyrt yfir þetta af fullum þunga.
Frú forseti. Mér finnst þetta mál dálítið dularfullt, að gleyma að bjóða þingmönnum. Þetta er augljóslega ekki vandamál Alþingis, það er mjög skýr síða þar sem hægt er að fara inn á nefndir og skoða hverja nefnd fyrir sig. Fjárlaganefnd: Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Haraldur Benediktsson, Eyjólfur Ármannsson, Björn Leví Gunnarsson, Bryndís Haraldsdóttir, Kristrún Frostadóttir, Stefán Vagn Stefánsson, Vilhjálmur Árnason og Þórarinn Ingi Pétursson og áheyrnarfulltrúar eru Bergþór Ólason og Guðbrandur Einarsson. Það stendur alveg skýrum stöfum hverjir eru í fjárlaganefnd. Ég myndi vilja biðla til forseta að forvitnast aðeins um þetta verklag því þetta lyktar dálítið af gamla mátanum, að það séu yfirleitt það fáir flokkar að það sé alltaf einhver flokkur með fastan fulltrúa, þar af leiðandi ekki þörf fyrir áheyrnarfulltrúa. Breyttir tímar. En skipulag í ráðuneytunum virðist ekki hafa verið uppfært til að taka mið af því. Það eru meira að segja tölvutæk skil á því hverjir eru nefndarmenn í hverri nefnd, aðgengilegt á tölvutæku forritanlegu formi á vef Alþingis. Ef ráðuneytin væru tölvutæk væru þetta einfaldlega sjálfkrafa upplýsingar sem þau fengju í kerfinu hjá sér.
Frú forseti. Ég verð að fá að beina umræðunni aftur að nefndasetu stjórnarandstöðunnar og um leið taka undir með öllum þeim sem hingað hafa komið og talað um hana. Hér er rétt að minna á að stjórnarandstaðan er með 41% þjóðarinnar á bak við sig en ríkisstjórnin telur rétt að það endurspeglist í 12,5% nefndarformennsku. Þessi lítillækkun á störfum minni hlutans, á störfum fulltrúa 41% þjóðarinnar, var réttlætt með því að samstarfið hefði ekki gengið nógu vel á síðasta kjörtímabili. Þessi staða er ekki ný, t.d. var Stjórnarráðinu umturnað án nokkurrar aðkomu Alþingis, ekki einu sinni ráðherrarnir sjálfir, sem eru jú líka þingmenn, höfðu nokkuð um nýju ráðuneytin eða verkaskiptinguna að segja. Þetta ákváðu þrír einstaklingar, formenn ríkisstjórnarflokkanna þriggja, á lokuðum fundi sín á milli. Þessi skipan þeirra, sem þingmenn í þingræðisríki fengu engu um ráðið, mun að lágmarki kostar tæpa 2 milljarða á kjörtímabilinu. Til að setja það í samhengi er áætlað að full niðurgreiðsla á sálfræðiþjónustu kosti 1,7 milljarða.
Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að nefna opinn fund efnahags- og viðskiptanefndar í morgun þar sem rætt var um fjármálastöðugleika. Gestir fundarins voru seðlabankastjóri og aðstoðarseðlabankastjóri. Þar nefndi seðlabankastjóri að vextir á Íslandi væru neikvæðir í dag og í raun væri verið að færa fjármuni frá þeim sem ættu peninga yfir til þeirra sem væru með lán. En á sama tíma sjáum við að þeir sem tóku óverðtryggð lán við bestu aðstæður, þegar vextir voru hvað lægstir, hafa verið að glíma við mikinn útgjaldaauka vegna breytinga á vöxtum, allt að 30–40.000 kr. á mánuði sem þýðir að launin hefðu þurft að vera 50–60.000 kr. hærri til að standa undir þeirri viðbótarafborgun sem fólk þarf að undirgangast núna. Fulltrúar Seðlabankans sögðu líka: Hvaða áhrif þetta hefur á heimilin er annað mál. Ég velti fyrir mér: Hver er samúðin með þeim sem illa standa í þessu samfélagi ef þessi orð eiga að gilda um það til hvaða ráðstafana á að grípa í framhaldinu?
Frú forseti. Ég vildi bara í ljósi þessarar umræðu, eða upphafs hennar, um að áheyrnarfulltrúar hafi ekki verið boðaðir í morgun í fjármálaráðuneytið segja að ég náði á hv. þm. Guðbrand Einarsson til þess að biðja hann afsökunar, þó að það væri nú kannski ekki mitt vegna þess að það var jú ráðuneytið sem boðaði til fundarins. Mér þykir þetta samt mjög leitt vegna þess að það skiptir máli að við sitjum öll við sama borð þegar við erum að fá upplýsingar beint frá ráðuneyti eins og þessar í morgun, þó að þær hafi svo sem komið í fjölmiðlum klukkutíma seinna. Það breytir því ekki að við eigum öll rétt á þessu. Ég áréttaði það, svo að það sé sagt hér, við ráðuneytið að muna eftir því að setja áheyrnarfulltrúa á sinn lista og að við gætum ekki unað við að þetta myndi gerast aftur. Bara svo að það sé sagt hér var þeim skilaboðum algerlega komið áleiðis til ráðuneytisins að þetta væri ekki boðlegt.
Frú forseti. Já, það er pínu hjákátlegt að það hafi gleymst að boða fólk á fund. Ég held að afsökunarbeiðninni sé ágætlega tekið en það er náttúrlega ekki akkúrat þetta tilvik sem er það alvarlegasta. Mér fannst skemmtilegt að heyra nefnt hérna það sem kom fram í stjórnarsáttmála fyrri ríkisstjórnar, sem vill svo til að er í rauninni sú sama núna, varðandi eflingu Alþingis. Þetta er ekki í stjórnarsáttmála og ég tek undir með hv. þm. Bergþóri Ólasyni um að það sé að ákveðnu leyti jákvætt skref að látið hafi verið af þeirri sýndarmennsku sem fólst í þeim orðum. Það er fleira alvarlegt sem er að gerast sem gengur akkúrat gegn þessu markmiði um eflingu Alþingis. Að stjórnsýslunni óátalinni af hálfu þingsins, af hálfu meiri hluta þingsins, sem ætti nú að hafa eitthvað yfir stjórnsýslunni að segja, eru stjórnsýslustofnanir farnar að skipa þinginu fyrir verkum, meirihlutavaldi er beitt til að fá aukinn meiri hluta í nefndum [[Forseti hringir.]]og svo gleymist að boða fulltrúa minni hlutans á fundi. Afsökunarbeiðnin er eflaust móttekin en þetta er orðið dálítið vont og ljótt munstur. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Frú forseti. Undanfarið hefur verið hávær umræða um orkuþörf Íslendinga til nánustu framtíðar. Þær myndir sem dregnar eru upp eru flestar á einn veg; að virkja meira, hraðar og betur. Aukinni orkuþörf þarf þó að mæta af skynsemi. Við þurfum að velja vel þá kosti sem best fara saman við náttúruvernd, kynna okkur nýja möguleika og framfarir í orkumálum. Sporin hræða og ljóst að náttúran má sín oft lítils þegar almannahagsmunir eru taldir í gígavöttum. Þann 30. nóvember árið 2007 var Kárahnjúkavirkjun formlega gangsett. Jökulsá á Dal var virkjuð með þremur stíflum, Kárahnjúkastífla stærst þeirra, rúmir 200 metrar á hæð. Þá var talað um að ekki þyrfti að virkja framar á Austurlandi, að ósnortin víðerni önnur en þau sem fór undir Hálslón yrðu látin vera. Nú 15 árum seinna eru uppi virkjunaráform vegna Geitdalsvirkjunar í Skriðdal í Múlaþingi, hugmynd sem hingað til hefur verið umdeild í ljósi þess að hún stendur utan þess hluta hraunasvæðis sem raskað var vegna Kárahnjúka, mestu náttúruspjalla sem orðið hafa af manna völdum hér á Íslandi. Þá skýtur það skökku við að áformin koma nú fram á sama tíma og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fól óbyggðanefnd að gera tillögur að þjóðlendum á Austurlandi hvar Geitdalsá rennur og að hluti áætlaðs framkvæmdasvæðis sé innan miðhálendislínu. Orkuumræðan gengur að miklu leyti út á að hér séu allir virkjunarkostir grænir, að Ísland geti og beri til þess skylda gagnvart loftslagsvánni að framleiða eins mikið af orku og mögulegt er. Þá er mikilvægt að muna að það er náttúra Íslands sem er undir 57 ferkílómetra miðlunarlóni Kárahnjúka, ekki hagsmunir bandarískra álfyrirtækja. Þá er mikilvægt að muna að Kárahnjúkar áttu að duga Austurlandi fyrir orku um ókomna tíð. Höfum það til höfðalags að orkustefna sem byggir á framboði og eftirspurn er fullkomlega óseðjandi. [[Forseti hringir.]]Forgangsröðum íslenskri grænni orku til orkuskipta og íslenskra heimila og fyrirtækja.
Frú forseti. Íbúar í byggðarlögum við Breiðafjörð horfa nú til þess hvernig þeir geta tengt betur saman samfélögin við Breiðafjörðinn, til að styrkja þau sem eina heild inn í framtíðina. Síðasta laugardag gerðist það loks, eftir nokkrar tilraunir, að samþykkt var að Stykkishólmur muni nú sameinast minni gömlu heimabyggð, Helgafellssveit. Náið samstarf hefur verið á milli sveitarfélaganna í áratugi og þau í raun eitt þjónustu- og atvinnusvæði sem Grundarfjörður hefur einnig verið að tengjast betur í kjölfar bættra samgangna og aukins samstarfs. Það svæði spannaði í enn ríkara mæli á fyrri tíð einnig Skógarströnd og Dali. Íbúar í Dalabyggð ræða einmitt nú hvert beri að stefna til framtíðar og leiðir til að efla blómlega byggð í Dölum. Síðustu helgi átti ég einmitt leið um nágrannasveitarfélag hins sameinaða sveitarfélags Helgafellssveitar og Stykkishólmsbæjar Dalabyggð. Ég varð þess heiðurs aðnjótandi að vera boðið á fjölmennt og velheppnað íbúaþing í Búðardal. Þar var fjallað um leiðir til að efla byggð í Dölum til framtíðar, skerpt á áherslum og margar góðar tillögur til að fylgja eftir í verkefni sem hlaut nafnið Dala-Auður, samstarfsverkefni Byggðastofnunar Brothættar byggðir. Það eru mörg hagsmunamál sem þarf að berjast fyrir í þágu Dalamanna. Eitt þeirra eru endurbætur á veginum um Skógarströnd sem fólki varð tíðrætt um, sem ég hef einmitt komið á dagskrá hér í þinginu, hef lagt fram þingsályktunartillögu um það efni sem liggur nú hjá umhverfis- og samgöngunefnd til eftirfylgni. Samgöngur eru lykill að sameiningum og varð ég þess áskynja um núliðna helgi að bættar samgöngur um Skógarströnd væru helsta fyrirstaða þess að hefja alvörusamningaviðræður í vesturátt. Vil ég hér leggja sérstaka áherslu á mikilvægi þess að hraða uppbyggingu heilsársvegar um Skógarströnd og þverun Álftafjarðar. Þau svæði sem nú um ræðir eru búsetulega og menningarlega tengd og deila sameiginlegum sagnaarfi og mannlífi allt aftur til landnáms. [[Forseti hringir.]]Það er mikilvægt að halda utan um slíka þætti þegar litið er til sameiningar, að svæðin eigi sér sameiginlega sögu sem styrki svæðið og efli byggðina sem eitt samfélag.
Virðulegi forseti. Verðbólgan er komin í 6,7% og mælist nú langt umfram verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands og þar er stærsti einstaki orsakavaldurinn sífellt hækkandi húsnæðisverð. Nú er verðbólgan sem sagt 6,7% en án húsnæðisliðarins væri hún 4,6%. Heimilin munar um 2,1 prósentustig. Þetta veldur keðjuverkandi áhrifum sem leiða til þess að greiðslubyrði heimilanna þyngist og lánin hækka til muna. Í öðru lagi spá helstu greiningaraðilar áframhaldandi hækkun á húsnæðisverði, m.a. vegna framboðsskorts á húsnæði. Það er því útlit fyrir verulegar hækkanir á vísitölu neysluverðs á næstu misserum, beinlínis vegna hækkandi húsnæðisverðs. Skortur á framboði á húsnæði er ekki fólkinu í landinu að kenna. Þar þurfa stjórnvöld, bæði sveitarstjórnir og ríkisstjórnin, að líta í eigin barm. Hækkunum sem skortur á húsnæði veldur á alls ekki að velta yfir á heimili landsins sem bera enga sök á því ástandi. Það að álögur hækki á almenning og heimili vegna klúðurs sem stjórnvöld bera ábyrgð á, hvort sem um er að ræða sveitarstjórnir eða ríkisstjórnina, nær ekki nokkurri átt og er hreinlega ekki í boði. Það er ekki fyrirsjáanlegt að húsnæðisverð lækki á næstunni. Ég hef frá fyrstu hendi upplýsingar um hvernig staðan er fyrir þau sem eru að leita sér að húsnæði um þessar mundir. Það má helst líkja markaðinum við úlfagryfju þar sem tugir skoða og jafnvel bjóða í hverja íbúð og þær seljast langt yfir ásettu verði, jafnvel yfir 15%. Húsnæðisverð hlýtur því að fara hækkandi á næstu vikum, mánuðum og árum. Svo má náttúrlega ekki gleyma þeim sem eru á leigumarkaði. Greiðsluseðill sem ég hef séð var upp á 280.000 kr. í janúar 2020 og sama fólkið í sömu íbúð greiddi 310.000 kr. í leigu í janúar á þessu ári. Miðað við þá verðbólgu sem orðin er og er fyrirsjáanleg mun leigan þeirra væntanlega hækka um a.m.k. 20.000 kr. í viðbót á þessu ári. Miðað við verðbólguspá, Covid, stríð í heiminum og ört hækkandi húsnæðisverð - við verðum að laga þetta. Húsnæði er ekki neysluvara í nokkrum skilningi þess orðs, það á að taka húsnæðisliðinn út úr vísitölunni. Það bjargar ekki öllu en væri viðspyrna gegn hörðustu áhrifum verðbólgunnar á heimilin. Sú einfalda framkvæmd er það minnsta sem við getum gert.
Forseti. Flestir eru sammála um að nýsköpun sé besta leiðin til að skapa fjölbreyttara atvinnulíf og til að skapa verðmæti, leiðin til að laða hingað að fólk og til að halda í fólk. Þess vegna er það auðvitað í þágu okkar allra að nýta krafta og þekkingu allra sem í nýsköpun starfa. En staðan er hins vegar önnur. Nýleg skýrsla sem tók út vísifjárfestingar árið 2021 fjallaði um 25 fyrirtæki. 22 þessara fyrirtækja voru eingöngu skipuð karlmönnum, þrjú fyrirtæki voru blönduð, ekkert kvennafyrirtæki fannst. Forseti. Þurfa konur þá kannski bara að vera duglegri að stofna fyrirtæki? Nei. Vandamálið er ekki að konur fatti ekki að stofna fyrirtæki eða að þær fái ekki góðar hugmyndir. Þær njóta hins vegar ekki sama aðgangs að fjármagni. Fjármögnun vísisjóðanna er konum óhagstæð. Einn sjóðurinn, Crowberry Capital, hefur skráð kynjahlutföll þeirra fyrirtækja sem sækjast eftir fjárfestingu hjá honum. Þar voru 25% fyrirtækjanna eingöngu skipuð konum, tæp 60% karlmönnum eingöngu, en afgangurinn blönduð fyrirtæki, sem sagt fullt af konum. Þannig að hin pólitíska spurning er hvers vegna aðgangur kvenna í nýsköpun er takmarkaðri að fjármögnun en karla. Erum við sem samfélag á tánum gagnvart meðvituðum og kannski ekki síst ómeðvituðum fordómum eða hugsunum um kynin? Þessir sjóðir fara með stærstan hluta fjárfestingarfjármagnsins. Þeir þurfa að vakna. Lífeyrissjóðirnir okkar hafa úr milljörðum að spila sem fara til þessara sjóða. Hvernig vinnur t.d. Kría, fjárfestingarsjóður á vegum ríkisins? Hefur nýsköpunarráðherra þá sýn að það eigi að horfa til þess hvernig fjármagnið deilist, að við virkjum kraft og hugmyndir kvenna til jafns við karla? Ef við veðjum bara á hugmyndir karla í samfélaginu okkar þá erum við sennilega með því að slá ansi margar góðar hugmyndir og sprota út af borðinu. [[Forseti hringir.]]Ég vildi vekja máls á þessari stöðu hér inni í þessum sal og vona að nýr nýsköpunarráðherra sé vakandi fyrir stöðunni.
Virðulegi forseti. Við Sjúkrahúsinu á Akureyri blasir gríðarlegur rekstrarvandi og það er ljóst að sjúkrahúsið getur ekki haldið áfram óbreyttri starfsemi. Stjórnendur telja að það vanti um 550 millj. kr. upp á reksturinn og hafa nú þegar ákveðið að grípa til ýmissa ráða, loka t.d. barna- og unglingageðdeild í fimm vikur í sumar og sinna aðeins bráðaþjónustu, loka dag- og göngudeild geðdeildar og sinna aðeins bráðaþjónustu, loka á Kristnesi, sem sinnir öldrunar- og endurhæfingarþjónustu, og draga úr starfsemi almennu göngudeildarinnar og skurðstofunnar meira en áður hefur verið gert. Svo á auðvitað að draga einu sinni enn úr viðhaldi en við vitum að það eru skammgóður vermir og líklegur til að koma í bakið á okkur síðar, auka vandann jafnvel. Þrátt fyrir þetta er það hagræði sem hlýst af þessu aðeins dropi í hafið. Það þarf að grípa til mun viðameiri ráðstafana eigi endar að ná saman. Hvað á að gera? Einhvers staðar þarf þá að draga úr þjónustu. Sjúkrahúsið á Akureyri er ekki aðeins varasjúkrahús landsins heldur hreinlega hornsteinn í heilbrigðisþjónustu í landshlutanum og skiptir gríðarlega miklu máli fyrir öryggi, lífsgæði og samkeppnishæfni landshlutans. Það ætti í rauninni að vera algjört forgangsmál, af því að við tölum nú stundum um mikilvægi forgangsröðunar, að sjúkrahúsið á Akureyri og sjúkrahúsin í landinu séu þannig rekin að það sé frekar hægt að stuðla að uppbyggingu og hæfni til að takast á við framtíðaráskoranir en að fara í þann ótrúlega niðurskurð sem nú virðist blasa við.
Virðulegi forseti. Ég kem frá Bíldudal í Vesturbyggð og hef ákveðið að ljá mínum heimaslóðum rödd mína hér í dag. Ég hef sinnt embætti forseta bæjarstjórnar í Vesturbyggð á líðandi kjörtímabili og m.a. staðið með uppbyggingu atvinnulífs og barist fyrir samgöngubótum. Nú síðustu tíu árin eða svo hefur laxeldi vaxið fiskur um hrygg og nú er svo komið að á síðasta ári streymdu útflutningsverðmæti um hafnir Vesturbyggðar í umtalsverðu magni. Það er bjart yfir á sunnanverðum Vestfjörðum. Um langa hríð hefur ekki verið um auðugan garð að gresja í atvinnulífinu á þessu afskekkta svæði. Því má ég til með að geta þess að íbúar Vesturbyggðar hafa ekki komist í næstu byggðarlög án þess að aka um malarvegi hingað til og vísa ég þá til Teigsskógar og Dynjandisheiðar. Það stendur nú til bóta og leyfi ég mér að beina hrósi til hæstv. innviðaráðherra vegna framgöngu hans í þeim efnum. Íbúar upplifa nú bjartari tíma, vöxt og íbúafjölgun. Sveitarfélagið Vesturbyggð varð til við sameiningu fyrir 28 árum síðan og skilgreinast sunnanverðir Vestfirðir sem eitt atvinnusóknarsvæði. Patreksfjörður, Tálknafjörður og Bíldudalur eru þéttbýliskjarnar svæðisins. Í allmörg skipti hvern vetur er lokað eða illfært á fjallvegum innan sveitarfélagsins sem gerir íbúum erfitt um vik bæði við að sækja atvinnu og nauðsynlega grunnþjónustu. Því langar mig að nota tækifærið hér og vekja athygli á og um leið taka undir þá kröfu íbúa að farið verði í jarðgangagerð og þéttbýliskjarnarnir þrír, Patreksfjörður, Tálknafjörður og Bíldudalur, tengdir saman á þann eina máta sem samfélagi sem aldrei sefur hæfir.
Virðulegur forseti. Á málþingi Velferðarsjóðs barna um barnafátækt í húsakynnum Íslenskrar erfðagreiningar á laugardaginn kom fram sú spurning hvort við höfum yfir höfuð efni á því að hafa börn í fátækt. Spurningarnar voru um hvort eðlilegt væru að rukka börn fyrir skólamáltíðir, leikskóla, tannréttingar, fótboltaæfingar eða tónlistarnám. Auðvitað á þetta allt að vera gjaldfrjálst fyrir börnin og foreldra þeirra sem eiga auðvitað að fá þau laun og/eða lífeyrislaun sem eru mannsæmandi og vel yfir fátæktarmörkum. Við erum eitt ríkasta samfélag í heimi og það er ríkisstjórninni til háborinnar skammar að hafa þúsundir barna í fátækt. Súlurit, kökurit, línurit, endalausar tölur um velferðar- og heilbrigðiskerfið verður að stöðva strax og sjá til þess í eitt skipti fyrir öll að engin fjölskylda á Íslandi lifi undir fátæktarmörkum, hvað þá við sárafátækt. Að barn fái ekki læknisþjónustu og bíði svo mánuðum eða árum skiptir á biðlista á ekki að eiga sér stað í siðmenntuðu samfélagi þar sem mannréttindi eiga að vera í fyrirrúmi. Þetta eru svo fáir, segja talsmenn ríkisstjórnarinnar um þá sem búa við fátækt. Hvers vegna gera þeir þá ekkert? Er í lagi að börn séu líkamlega, andlega og félagslega svelt, bara af því að þau eru svo fá? Þetta eru þúsundir barna. Er eðlilegt að skerða barnabætur við lægstu lífeyrislaun frá Tryggingastofnun ríkisins sem eru vel undir fátæktarmörkum? Hvers vegna? Heldur ríkisstjórnin að með því komi hún í veg fyrir að fátækt fólk eignist börn? Á þetta að vera fælingarmáttur? Jaðarsett fjölskylda með börn úti í horni velferðar- og heilbrigðiskerfisins er okkur hér á Íslandi til háborinnar skammar.
Frú forseti. Það þarf að virkja fyrir orkuskiptin, étur hver upp eftir öðrum, ekki síst eftir að Sjálfstæðisflokkurinn uppgötvaði hið græna gull og það má græða á orkuskiptunum svo um munar. Vandinn er bara sá að þetta er ekki hægt. Það er ekkert í umgjörð raforkumála hér á landi sem gerir stjórnvöldum kleift að ráðstafa raforku til orkuskiptanna. Það er ekki í raforkulögunum, ekki í rammaáætlun, ekki í eigendastefnu fyrirtækja í ríkiseigu. Það er nefnilega ekki búið að innleiða þriðja orkupakkann sem við fengum góðu heilli frá Evrópusambandinu í gegnum EES að fullu. Það þarf að gera. Verkefnið er nefnilega að skilgreina alþjónustu, sem kölluð er Public Service Obligation í pakkanum, þannig að hægt sé að forgangsraða orku í þágu almennings og lítilla fyrirtækja og til orkuskiptanna. Það þarf að skilgreina það þannig að það sé alveg ljóst að það sé sérraforkumarkaður fyrir stórnotendur sem keppa á alþjóðlegum markaði um raforku. Á þeim markaði eiga almenningur og heimili og lítil fyrirtæki ekki að vera. Orkuskiptunum sjálfum þarf svo að forgangsraða. Við þurfum að byrja á landi og við þurfum að ákveða hvernig við gerum það og hversu mikilli orku er hægt að ráðstafa til þeirra. Þar til að öllu þessu er lokið, frú forseti, verður klisjan um nauðsyn nýrra virkjana í orkuskipti ekkert annað en innantóm slagorð. Höfum umgjörðina þannig að í raun og veru sé hægt að vinna að orkuskiptum hér á landi.
Frú forseti. Nú á dögum hefur umræðan um málsmeðferðartíma kynferðisbrotamála náð skriði á ný. Ástandið er óboðlegt, eins og oft hefur verið bent á, og ákallið um breytingar hefur eflaust ekki farið fram hjá neinum. Raunin er sú að enn situr stór hópur eftir sem á um sárt að binda, hópur fólks sem treystir réttarkerfinu ekki og réttilega svo. Þessi hópur fólks er látinn bíða út í hið óendanlega. Hann er í rauninni alfarið hlunnfarinn af kerfinu. Það er erfitt að treysta kerfi sem frestar rannsókn og dregur meðferð máls manns í sífellu. Að lokum verður kerfið rúið trausti sem er skelfileg tilhugsun. Orðið á götunni er að málsmeðferðartíminn sé of mikil fyrirstaða sem hefur það í för með sér að fólk sleppir því jafnvel að kæra. Það að sumt fólk kæri ekki kynferðisbrot vegna tímans sem málsmeðferð gæti tekið er algjörlega óásættanleg staða sem er einmitt það sem gerist þegar stofnanir og ákæruvaldið njóta ekki trausts brotaþola. Við erum komin á þann stað að það tekur að meðaltali 14 mánuði fyrir lögregluna að rannsaka nauðgunarbrot. Hvers konar kerfi er það? Það hlýtur að vera markmið og vilji Alþingis að lögin sem við setjum og fjármagnið sem við veitum í stofnanir stuðli að sanngjörnu réttarkerfi en skilji fólk ekki eftir með laskaða trú á kerfunum sem við höfum skapað. Hér á ákæruvaldið ekki eitt sök enda er það okkar hér á Alþingi að efla lögregluna með fræðslu og mönnun til að yfirfara þessi mál af vandvirkni. Biðin eftir málalokum skapar ólíft andrúmsloft fyrir alla aðila sem eru málum viðkomandi, biðin ein og sér skapar óþarfa þjáningar og óvissu og töf á málum hefur það oft í för með sér að refsing er milduð eða jafnvel felld niður. Við eigum að hvetja fólk til að leita réttar síns en ekki að fæla það í burtu frá því.
Frú forseti. Haustið 2020 sagði Lilja Alfreðsdóttir, þáverandi íþróttamálaráðherra, í sérstakri tilkynningu ráðuneytisins að hún væri vongóð um að þjóðarleikvangur í knattspyrnu risi á næstu fimm árum, fyrir árið 2025. Ekkert hefur bólað á fjármagni af hálfu ríkisstjórnarinnar til þessa mikilvæga verkefnis síðan og í fjármálaáætlun til næstu fimm ára, sem var kynnt í morgun, er ekki gert ráð fyrir þjóðarleikvöngum í íþróttum. Það er bara ekki tímabært - sem er auðvitað fjarstæða því að eins og allir vita þá snýst málið frekar um það að við erum að renna út á tíma. Staðreyndin er sú að á síðustu árum hafa verið unnar úttektir, það hafa verið settir á laggirnar starfshópar og málin hafa verið rædd í þaula. Það er líka stutt síðan Ásmundur Einar Daðason, mennta- og barnamálaráðherra, lýsti því yfir að allar forsendur væru fyrir hendi að fara í byggingu þjóðarleikvanga og gott ef það yrðu ekki heimaleikir á nýjum þjóðarleikvangi á kjörtímabilinu. Ég spyr, frú forseti: Hversu langt vonast ríkisstjórnin til að þetta kjörtímabil verði? Þjóðarleikvangar okkar Íslendinga, bæði fyrir inniíþróttir og útiíþróttir, eru börn síns tíma og standast ekki nútímakröfur, ekki fyrir leikmenn, ekki fyrir starfsfólk og ekki fyrir áhorfendur. Fréttir berast nú af því að í kjölfar kynninga á fjármálaáætlun í morgun, fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar, sé Reykjavíkurborg orðin langþreytt. Hún treysti sér ekki til að bíða lengur með það fjármagn sem þar hefur verið tekið frá ef ekki bóli á því að ríkisstjórninni sé alvara með stóru orðin. Fjármagn Reykjavíkurborgar fari frekar í aðra íþróttainnviðauppbyggingu. Það þarf að fara að skrifa lokakaflann í þessari annars endalausu sögu ríkisstjórnarinnar um hástemmdar yfirlýsingar hennar, loforð og vanefndir. Þjóðin þarf þjóðarleikvanga sem standa undir nafni og þjóðin þarf ríkisstjórn sem treystir sér í það verkefni. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Frú forseti. Í umræðu um fundarstjórn forseta áðan rifjaðist upp fyrir mér svar sem hæstv. innviðaráðherra hefur dregið mig á í mjög langan tíma, eina 290 daga í heildina. Í framhaldinu rifjuðust upp fyrir mér fréttir af miklu fjárfestingarátaki sem átti að keyra af stað hér síðastliðið sumar með vísan í ástand vegna Covid-faraldursins, en auðvitað höfum við orðið vitni að mörgum fjárfestingarátökum með sambærilegum hætti. Ekki voru liðnir margir mánuðir áður en fréttir fóru að berast af því átaki, svo ég vísi hér í frétt í Fréttablaðinu frá því í desember sl. undir yfirskriftinni „Fjárfestingarátak stjórnvalda vart svipur hjá sjón“, bara svo að ég taki eitt dæmi. Það eru ótal sambærilegar fréttir, bæði af greiningaraðilum banka, hagsmunaaðilum, Samtökum iðnaðarins og fleiri, og allt ber það að sama brunni, að framkvæmdaátökin eru meira í orði en á borði. Allt tengist þetta nú með einum eða öðrum hætti, þetta líf okkar, og auðvitað blasir við núna hvers vegna hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson hefur ekki svarað þessum fyrirspurnum frá mér í 290 daga en þar er spurt, með leyfi forseta: Hver er heildarfjárfesting Vegagerðarinnar í nýframkvæmdum í vegakerfinu á árunum 1999–2024 samkvæmt fyrirliggjandi áætlun hvað seinni hlutann varðar? Þetta vildi ég spyrja um til að draga fram hver raunverulegu áhrifin væru. Áfram spurði ég: Hvert er hlutfall nýfjárfestinga í vegagerð af heildarútgjöldum ríkissjóðs fyrir hvert ár tímabilsins? Þriðja spurningin var: Hvert er hlutfall framlaga til nýframkvæmda í vegagerð af vergri landsframleiðslu fyrir hvert ár tímabilsins? Mig grunar að hæstv. ráðherra svari ekki þessari fyrirspurn af því að svarið lítur ekki nógu vel út. Það er ekki í neinu samræmi við þá mynd sem dregin er upp í endalausum fréttatilkynningum af fjárfestingarátökum sem renna síðan út í sandinn.
Virðulegi forseti. Við hlið fréttar þar sem var verið að vísa til kynningar fjármálaáætlunar stjórnvalda var önnur frétt með fyrirsögninni: Verðbólga hefur ekki mælst meiri síðan 2010. Horfur í verðlagsþróun hafa því ekki verið sérlega góðar og spár greiningaraðila, þegar maður fer yfir þær, eru heldur ekki bjartsýnar. Síðustu mánuði hefur verðbólgan hækkað umtalsvert og er nú um 6,7% á ársgrundvelli samkvæmt nýjum tölum Hagstofunnar og það með miklum kostnaði, eins og við þekkjum, fyrir almenning sem sér fram á hækkandi greiðslubyrði lána sinna og er nú nóg fyrir samt síðustu vikur, greiðslubyrði sem er þegar mörgum allt of íþyngjandi, ekki síst þegar fasteignaverð hefur hækkað upp úr öllu valdi samhliða þessu. Við höfum einmitt ekki séð svona tölur síðan 2010. Greiningardeildir bankanna spá svo áframhaldandi verðbólguhækkun. Þar er gert ráð fyrir hátt í 7% verðbólgu núna næst í júní og verðhækkanir á eldsneyti og á fasteignamarkaði eru bara líklegar til að mála upp enn svartari mynd en stjórnvöld þora að viðurkenna. Það var eftirtektarvert að heyra fjármálaráðherra lýsa verðbólgunni á Íslandi. Hún væri minni en í útlöndum þegar húsnæðisliðurinn væri tekinn út, þessi heimatilbúna bóla okkar Íslendinga sem ýtir verðbólgunni áfram. Það má ekki segja hlutina eins og þeir eru. Til viðbótar við þetta má nefna að gert er ráð fyrir áframhaldandi skuldasöfnun, sem veldur miklum áhyggjum, til ársins 2026 og ríkissjóður verður áfram með halla 2027. Vaxtagjöld ríkissjóðs eru nú þegar einn stærsti útgjaldaliðurinn og þeir fjármunir væru að sjálfsögðu betur nýttir í annað en nákvæmlega þetta sem nú blasir við. Við þurfum að átta okkur á því að þessi mynd, þessi óvissa sem við búum við, miklar verðhækkanir, miklu hærri vextir, verðbólga núna í hæstu hæðum í langan tíma, samhliða því að við stöndum frammi fyrir mikilli óvissu [[Forseti hringir.]]sem tengist kjarasamningum haustsins, er eitthvað sem ríkisstjórnin verður að horfast í augu við og taka alvarlega. [[Forseti hringir.]]Mér finnst miður að sjá ekki fram á þá miklu alvöru í fjármálaáætluninni sem við munum ræða á næstunni.
Virðulegi forseti. Skattkerfið 24 ára, almannatryggingakerfið 29 ára, kvótakerfið 39 ára, hegningarlögin 82 ára. Það er óhætt að segja að margar af þessum grunnstoðum íslensks samfélags séu komnar til ára sinna. Sumar eru eldri en við þingmenn sem sitjum hér inni. Allar eiga þær það sameiginlegt að vera frá síðustu öld. Öll eru þessi kerfi mannanna verk og ekki meitluð í stein. Það samfélag sem við búum við hefur svo sannarlega tekið miklum breytingum á þessum tíma en á sama tíma hafa litlar grundvallarbreytingar átt sér stað í þessum kerfum. Þau hafa verið plástruð og plástruð með örlitlum breytingum sem sjaldnast taka nægilega vel á þeim atriðum sem verið er að reyna að vinna í. Á sama tíma heyrum við hæstv. ráðherra kjörtímabil eftir kjörtímabil tala um þörfina á því að fara í gagngera endurskoðun á þessum kerfum. Þeir skipa nefndir sem síðan skila af sér hugmyndum sem oft eru í meiri tengslum við fortíðina en framtíðina. Virðulegi forseti. Við alþingismenn þurfum að fara að tileinka okkur betri vinnubrögð þegar kemur að endurskoðun slíkra kerfa. Við þurfum þverpólitíska vinnu í að endurskoða þessi grunnkerfi, vinnu þar sem sjónarmið allra hagsmunaaðila eru tekin til skoðunar, hlustað er á rannsóknir fræðimanna, mismunandi pólitískar áherslur og síðan fundnar nýjar og skapandi lausnir á þeim erfiðu vandamálum sem felast í að byggja upp ný og skilvirk kerfi. Áratugum saman virðist hafa verið farið eftir þeirri óskrifuðu reglu hér á Alþingi að meiri hlutinn og stjórnarandstaðan geti ekki unnið saman og hlustað á eða stutt góðar tillögur hvort frá öðru. Þetta er bara ein birtingarmynd stjórnmálamenningar sem virkar ekki og hægir verulega á nauðsynlegum samfélagslegum framförum. [[Forseti hringir.]]Já, hæstv. forseti, samfélagið gerir þá kröfu á okkur alþingismenn að við sýnum þroska og breytum þessari stjórnmálamenningu.
Virðulegi forseti. Ég heiti Diljá og ég er aðstandandi. Ein af stóru ástæðunum fyrir því að ég tek þátt í stjórnmálum, fyrir því að mig langar til þess að hafa áhrif á samfélagið okkar, eru þau áhrif sem ég hef orðið fyrir af völdum fíknisjúkdóma. Um helgina birtist átakanlegt viðtal í fjölmiðlum við ungan mann og móður hans. Maðurinn hefur glímt við vímuefnavanda hálfa ævina og er einn þeirra fjölmörgu sem bíða eftir því að komast í meðferð, bíða eftir því að fá lífsnauðsynlega heilbrigðisþjónustu. Á meðan hann bíður er það fjölskyldan hans sem styður hann og annast, sérstaklega móðir hans. Við sem höfum þolað þessa bið með sjúklingunum, við sem höfum ekki þorað að slökkva á símanum okkar á nóttunni, við sem höfum hrokkið í kút við það að bankað hefur verið á hurðina hjá okkur af ótta við slæmar fréttir, við vitum hvað þessi bið þýðir. Hundruð sjúklinga sem bíða eftir meðferð, það eru þúsundir aðstandenda sem vaka og sofa yfir örlögum þeirra. Fíknisjúkdómar eru lífshættulegir sjúkdómar og bið fólks með vímuefnavanda eftir meðferð getur verið dauðadómur, biðlistar eru langir og fólk, ungt fólk, týnir lífinu á þeim. Þeir eru í algjörri mótsögn við þá mikilvægu viðhorfsbreytingu sem hefur orðið í samfélaginu í þá átt að fíknisjúkdómar eigi að vera meðhöndlaðir innan heilbrigðiskerfisins. Ég kalla því eftir fleiri röddum héðan, fleiri röddum frá ráðamönnum sem vilja bæta og efla meðferðarúrræði, sem vilja þannig að heilbrigðiskerfið taki á vímuefnavandanum. Það er algjört forgangsmál. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Mikilvægi fjarnáms í framhaldsnámi er óumdeilt. Við höfum séð ágæti þess en það hefur svo sannarlega reynt mikið á fjarkennslu á tímum Covid. Kennarar nýttu tæknina vel til að miðla þekkingu sinni til nemenda og fjarkennsla hefur verið bætt töluvert. Það er mikilvægt að við tryggjum jafnrétti allra til náms. Tæknina skal nýta eins og hægt er þannig að allir geti stundað nám eins og þeim hentar, óháð búsetu, fjölskylduaðstæðum eða öðrum þáttum sem koma í veg fyrir að fólk sæki nám. Svo geta ákveðnar aðstæður komið upp hjá nemendum þar sem tæknin tryggir að þeir missi ekki úr. Heimapróf gegnum tölvu, rafrænir kennslutímar og upptökur af fyrirlestrum auka aðgengi allra að framhaldsnámi. Nemendur hafa fagnað tilkomu tækninnar í náminu og þátttaka þeirra hefur aukist til muna. Nemendur sem áður höfðu ekki tök á að sækja alla kennslutíma og taka fullan þátt í náminu geta það núna á sínum forsendum. Notkun tækninnar bitnar ekki á miðlun þekkingar né skilningi nemenda á efninu. Reynslan úr heimsfaraldrinum hefur sýnt fram á að tæknin er komin á þann stað að engin fyrirstaða er fyrir því að hana sé hægt að nýta til framtíðarinnar, námsmönnum til mikilla hagsbóta. Nú þegar tími Covid fer að líða undir lok þá er mikilvægt að við tökum ekki skref til baka í fyrri aðstæður. Við eigum að halda áfram veginn, hvetja skólayfirvöld til áframhaldandi nýtingar tækni í þágu skólasamfélagsins.
Forseti. Hæstv. innviðaráðherra var í útvarpinu og sagði, með leyfi forseta: Vonandi klárar þingið á einhverjum tímapunkti, hættir að vera í þeim hægagangi sem það er í núna þar sem ekkert er afgreitt. Stjórnarandstaðan er eiginlega bara með þingið í gíslingu í einhverju málþófi og fundarstjórn. Þess vegna gat ég kíkt hingað þegar ég átti að vera niðri á þingi og get látlaust talað um eitthvað annað og öll mál tekin í gíslingu. Þetta er dálítið áhugavert viðhorf hjá hæstv. ráðherra því að það er nú einu sinni meiri hluti flokka hér á þingi sem tekur sér dagskrárvaldið og þau haga málum þannig að mál frá ríkisstjórninni koma inn í þingflokka þeirra og eru rædd fram og til baka o.s.frv. en það er ekkert leitað til hinna þingmannanna sem eru á þingi, ekki neitt. Það er að sjálfsögðu hlutverk okkar að mæta hér í ræðustól Alþingis og kynna málin fyrir þingi og þjóð, benda á gallana, sem við fengum ekki aðkomu að þegar var verið að fjalla um þau, áður en þau komu til þingsins. Þetta er eðlileg lýðræðisleg umræða. Ef stjórnarflokkarnir eru tilbúnir til þess að semja kannski um það hvernig við getum hagað málum hérna, einstökum málum [[Forseti hringir.]]eins og þessum draslmálum sem er búið að draga til baka, sem við erum búin að benda á að séu léleg, þá er kannski hægt að gera eitthvað betur hérna [[Forseti hringir.]]en að við þurfum endilega að koma upp hér, af því að það er hægt að tala um það á víðari vettvangi. [[Forseti hringir.]]En það er ekki gert og meðan það er ekki gert þá þurfum við að sjálfsögðu að sinna okkar lýðræðislega hlutverki og kynna málin fyrir þjóðinni.
Ég vil minna hv. þingmenn á að ræðutími undir fundarstjórn forseta er 1 mínúta.
Frú forseti. Ég heyrði líka þessi ótrúlegu ummæli hæstv. innviðaráðherra í gærmorgun. Þetta er auðvitað ævintýralega röng lýsing hjá honum. Það er stjórnarmeirihlutinn sem fer með dagskrárvaldið hér í þinginu. En þessi ummæli endurspegla líka alveg ofboðslegt óþol forystufólks í Framsóknarflokknum fyrir því að það eigi sér stað pólitísk umræða í þessum sal, m.a. um þingmál frá ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Hér í síðustu viku átti sér stað mjög sérkennileg uppákoma í þinginu þar sem hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra gekk um þingsal meðan þingmenn fjölluðu um frumvarp hennar um listamannalaun. Það voru stjórnarliðar jafnt sem stjórnarandstæðingar sem tóku þátt í þessari umræðu sem var bara hóflega löng, myndi ég segja, u.þ.b. þrír klukkutímar. [[Forseti hringir.]]Ósköp ágæt umræða sem átti sér stað, en hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra gekk hér um þingsal einhvern veginn ofboðslega önug [[Forseti hringir.]]og kvartaði jafnvel undan málþófi, fannst alveg óboðlegt [[Forseti hringir.]]að það væri verið að ræða þingmálið sem hún hafði lagt fram.
Forseti minnir hv. þingmenn á að ræðutími í fundarstjórn forseta er 1 mínúta og það er ekki að ástæðulausu að það er mikilvægt að virða þessa reglu. Það er ekki síst til að tryggja jafnræði meðal hv. þingmanna.
Virðulegur forseti. Ég vil bara taka undir með þeim sem á undan komu. Ráðherrarnir virðast vera orðnir svolítið vanstilltir. Ég spyr: Af hverju eru þeir svona vanstilltir og af hverju eru þeir reiðir og pirraðir yfir því að við viljum tala um málin þeirra? Ég myndi segja ef mitt mál væri hér inni: Endilega talið um málið. Til þess er ég að leggja það fram, einmitt til að fá umræðu. En það virðist pirra þá alveg rosalega mikið að við ætlum að ræða málin þeirra. Ég held að þeir ættu líka að vera í vinnunni vegna þess að ég lagði fram fyrirspurn í janúar, það eru liðnir rúmir tveir mánuðir, og það kemur ekkert svar. Ég held að ráðherrarnir ættu að hætta að vera í fjölmiðlum og kvarta undan því að verið sé að tala um mál þeirra og vera frekar í ráðuneytunum að vinna og koma svo og ræða málin sín við okkur í þinginu.
Frú forseti. Ég tek undir það sem hér hefur verið fjallað um að það er eiginlega orðið vandræðalegt að heyra kveinstafi forsvarsmanna Framsóknarflokksins í fjölmiðlum og í þingsal og á göngum þingsins um það að hér eigi sér stað lýðræðisleg umræða. Það er átakanlegt að fylgjast með þegar ráðherrar í ríkisstjórn Íslands, ráðherrar Framsóknarflokksins, kvarta yfir umræðu í málum sem þeir setja sjálfir á dagskrá, kvarta yfir því að stjórnarliðar og stjórnarandstöðuþingmenn skuli vera hér í umræðu. Og af hvaða tilefni ákvað formaður Framsóknarflokksins núna að kvarta yfir því að á Alþingi væri fólk að tala saman? Jú, vegna þess að hann þurfti að leggja öðru sinni fram leigubílafrumvarpið sitt [[Forseti hringir.]]af því að það var svo ónýtt [[Gripið fram í: Það var ekki ónýtt.]]að það þurfti að draga fyrra frumvarp til baka. [[Forseti hringir.]]Það var bara þannig að hann þurfti að draga það til baka. Það kom í ljós í 1. umr.
Frú forseti. Það er nú skemmtilegt þegar hæstv. innviðaráðherra fer að saka fólk um málþóf þegar við erum að halda uppi pólitískri umræðu í einn eða tvo eða jafnvel þrjá klukkutíma um mál sem eru jafnvel mikil álitamál. Þetta er sami maðurinn og tók þátt í málþófi gegn breytingum á stjórnarskrá vorið 2013 sem stóð 16 klukkutíma í 1. umr. og 24 klukkutíma í 2. umr. Þar erum við að tala um málþóf, Sigurður Ingi Jóhannsson. Þar erum við að tala um málþóf. Hér er ekkert slíkt í gangi. Ef einhverjir eru að halda þinginu í gíslingu núna þá eru það miklu frekar ráðherrarnir. Hér á dagskrá í dag erum við með fjarskiptafrumvarp. Í þriðja skipti er verið að mæla fyrir þessu máli. Hvers konar tímasóun er það? Hver er að halda þinginu í gíslingu þar? Jú, Sigurður Ingi Jóhannsson. Hann lagði það fram tvisvar. Hvað með leigubílafrumvarpið? Við erum að ræða það á þriðja þinginu. Við erum að ræða það í fjórða sinn af því að hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson er að halda þinginu í gíslingu með því að leggja málið tvisvar fram, [[Forseti hringir.]]mæla tvisvar fyrir því á sama þingi. Þetta er Íslandsmet í málþófi ráðherra, frú forseti.
Frú forseti. Þetta er bráðskemmtileg umræða, mikilvæg og bráðskemmtileg. Mig langar eiginlega að varpa fram spurningu hérna vegna þess að við höfum rætt aðeins í morgun um fyrirsjáanlegar afleiðingar af þessari valdbeitingu meiri hlutans varðandi fastanefndirnar, afleiðinguna sem er sú að það er bókstaflega verið að ýta þingmönnum út úr nefndastörfum, halda þeim, viljandi eða óviljandi, það er alla vega afleiðing af þessari vitleysu, frá nauðsynlegum upplýsingum og mikilvægum fundum. Önnur birtingarmynd er síðan sú að þessir sömu þingmenn, þessir sömu stjórnarandstöðuþingmenn, stjórnarandstöðuflokkar, sem fá ekki aðgang að nefndastarfinu, þeir munu ræða mál hér í 1. umr. vegna þess að það er aðgengi þeirra að þingstörfum og þannig sinna þeir verkefni sínu sem kjörnir fulltrúar þjóðarinnar. Ég er með þessa spurningu af því að ég veit alveg að meðal stjórnarliða er bara ágætlega vel gefið fólk og ég spyr í hjartans einlægni: Hvað hélduð þið að myndi gerast, hverjar hélduð þið að afleiðingarnar yrðu? Ég trúi ekki að svarið sé: Við héldum að við kæmumst upp með þetta [[Forseti hringir.]]þegjandi og hljóðalaust.
Frú forseti. Áðan í störfum þingsins ræddi ég um nauðsyn þess að endurskoða ýmsa löggjöf. Hér erum við að fara að ræða löggjöf um eitt af grundvallarkerfunum til framtíðar, fjarskipti. Í salnum eru tveir þingmenn úr þremur stjórnarflokkum. Hæstv. ráðherra sem er að mæla fyrir frumvarpinu hefur ekki látið sjá sig og svo er kvartað yfir því að við séum að halda þinginu í gíslingu. Það er bara enginn áhugi hjá þingmönnum stjórnarmeirihlutans eða ráðherrum að mæta hingað yfir höfuð og tala um málin, mál sem skipta grundvallarmáli til framtíðar. Fjarskipti eru í dag grunnurinn undir allri þeirri framþróun sem er að gerast og þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa ekki einu sinni áhuga á því að ræða það, fyrir utan þessa tvo hv. þingmenn sem sitja hér í salnum. En spurningin er hvort þeir séu einnig í Íslandsmeistaramótinu í þagnarbindindi sem stjórnarmeirihlutinn virðist vera kominn í. Ég held að ég láti þetta duga í bili, frú forseti.
Frú forseti. Þessi verkkvíði ráðherranna er eiginlega alveg ótrúlegur upp á að horfa. Hér þramma þeir inn, hver á fætur öðrum, með mál sem þeir hafa mælt fyrir á fyrri þingum en heyktust á að klára, gera einhverjar snurfusbreytingar, uppfæra ártöl og þar fram eftir götunum, og mæta síðan hingað, mæla fyrir málunum og eru alveg rasandi hissa á því að það sé einhver umræða um þau. Okkur er auðvitað eitthvað betra en þetta boðlegt, held ég, hæstv. forseti. Hæstv. innviðaráðherra, formaður Framsóknarflokksins, Sigurður Ingi Jóhannsson, hefur verið nefndur hér í þessari fundarstjórn. Ég bara ber það mikla virðingu fyrir þeim innviðamálum sem fjallað er um að mér finnst það algjört lágmark að taka þátt í umræðu um þau, sérstaklega þegar er verið að gera ýmsar grundvallarbreytingar á því hvernig regluverk þeirra innviða sem þjóðin býr við er skipulagt. [[Forseti hringir.]]Ég upplifi ekki andúð á umræðunni hjá þingmönnum stjórnarflokkanna [[Forseti hringir.]]en ráðherrarnir eru alveg sérstaklega viðkvæmir þessa dagana sem er undarlegt.
Frú forseti. Þetta er auðvitað alveg ótrúleg staða. Það er búið að gerast núna tvisvar sinnum undanfarnar vikur að ráðherrar sóa í raun tíma þingsins með því að leggja fram ónýt mál sem eru kannski rædd hér klukkutímum saman en ráðherrar neyðast svo til að draga til baka vegna þess að þau voru illa unnin og ekki tilbúin. Við eyddum líka mörgum klukkustundum í að ræða einhvers konar drög að langtímaáætlun um stefnu í heilbrigðisþjónustu við aldraða, það hét eitthvað slíkt. Nú er komin fram fjármálaáætlun sem afhjúpar að þetta plagg var einhvers konar grín af því að þetta verður ekki fjármagnað. Hver er að halda þinginu í gíslingu? Hverjir eru að þæfa? Auðvitað eru það ráðherrarnir sem láta svona. Við hér liðkum fyrir góðum málum eins og við getum, gerum okkar besta á þinginu fram eftir degi og kvöldi stundum. En svo gerist það trekk í trekk að ráðherrar hafa okkur að fíflum.
Frú forseti. Hún er svolítið þreytandi þessi tilhneiging hæstv. innviðaráðherra að kenna þinginu um eigin slælegu vinnubrögð. Hér var þinginu haldið uppi með stjórnarandstöðumálum svo vikum skipti vegna þess að engin voru stjórnarmálin og ekki eru þau nú endilega flókin þessi mál sem verið er að bíða eftir að fá að mæla fyrir og hefðu þar af leiðandi geta komið fram töluvert mikið fyrr. Í gær reyndi hæstv. innviðaráðherra að kenna Pírötum um það að ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur ætli ekki að drattast í það að afglæpavæða neysluskammta vímuefna eins og hún hefur þó lofað í fleiri ár að gera. Allt í einu er það okkur að kenna að það takist ekki. Eftir sjö ára vinnu Pírata með það að markmiði, eftir að þau sjálf felldu frumvarp okkar í þessum sal og sögðust ætla að koma með eigið frumvarp seinna, þá er okkar vinnubrögðum um að kenna. Þetta er mjög skrýtin nálgun á ábyrgð í stjórnmálum.
Virðulegur forseti. Ég held að staðreyndir tali sínu máli. Ég held að ráðherrarnir ættu bara að hætta þessu kvarti og kveini yfir því að við séum að tala um málin og þakka okkur fyrir. Við vitum um þingmannafrumvarpið sem heilbrigðisráðherra tók til baka. Hvers vegna? Vegna þess að það var ekki rætt við þá sem málið varðaði. Ekkert um okkur án okkar er kjörorð fatlaðs fólks en þarna átti að þvinga fram mál sem hafði aldrei verið lagt fyrir þá sem átti að þvinga. Síðan höfum við leigubílamálið. Við höfum fjarskiptamálin. Við höfum ýmis mál sem við ræðum hér og ráðherrar, hvar eru þeir? Jú, úti í bæ að kvarta yfir því að við séum að ræða málin þeirra. Við viljum ræða þau vel og vendilega þannig að við uppgötvum svona vitleysur eins og hafa verið í þeim fyrir þá og þeir geti leiðrétt þær. Þeir ættu að þakka okkur fyrir það. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Þegar ég mætti til leiks í fjárlaganefnd í haust og var að reyna að skilja framsetninguna á öllum þessum plöggum sem fyrir okkur voru lögð þá átti ég erfitt með að skilja mikið af þeim. Í mörgum tilfellum stóð bara: Þetta er innan ramma. Svo vissi ég ekki neitt meira og það varð engin umræða um það meir, þetta var bara innan ramma. Hvaða ramma? Ég er aðeins að átta mig á því að það eru bara einhverjar leifar fortíðar sem liggja í þessum römmum. Ég hef núna farið niður á skrifstofur og verið að skoða þessa fjármálaáætlun sem er búið að leggja fyrir okkur. Ég er að reyna að grauta mig í gegnum hana. Mér finnst vera komin ansi mikil bjartsýni í hópinn sem leggur þetta fram og ég tala nú ekki um það að stærstu verkefnin og stærsta aðlögunin á að gerast fyrir utan kjörtímabilið. Það er sem sagt næsta ríkisstjórn sem á að bera ábyrgð á þessu öllu. Okkur í Viðreisn hefur verið hugleikið þetta sálfræðifrumvarp sem náðist loksins í gegn, framlög, fyrir áramót en ég sé þess ekki stað. [[Forseti hringir.]]Það er talað um 500 milljónir í geðheilbrigðismál á næsta ári og svo 100 milljónir á ári eftir það. [[Forseti hringir.]]En ég sé ekki staf um sálfræðifrumvarpið og það er ekki einu sinni farið að greiða út þessar 250 milljónir [[Forseti hringir.]]sem voru þegar ákveðnar í fjárlagafrumvarpinu fyrir þetta ár.
Frú forseti. Ég kem af fjöllum varðandi þessa umræðu hæstv. innviðaráðherra. Ef við skoðum dagskrá þingsins, hvernig lítur hún út? Hvað vorum við að gera hér í allan gærdag? Við vorum með á dagskrá fyrirspurnir þingmanna til ráðherra. Við höfum verið með dagskrána smekkfulla af sérstökum umræðum og dagskrárliðum af hálfu stjórnarandstöðunnar. Vegna hvers? Það eru engin frumvörp hérna frá ríkisstjórninni. Staðan er ekkert flóknari en það. Það væri áhugavert að heyra hæstv. innviðaráðherrann nefna það hvaða málum hefur verið haldið í gíslingu. Hvaða mál hafa það verið? Þau eru engin. Þegar Framsókn talar um að málum sé haldið í gíslingu þá segi ég það að Framsóknarflokkurinn er gísl eigin verkkvíða. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Í handbók okkar þingmanna stendur um þennan dagskrárlið, fundarstjórn forseta, með leyfi forseta: „Þegar þingmenn biðja um að fá að gera athugasemd við fundarstjórn forseta ber þeim að snúa máli sínu til forseta og eiga orðastað við hann. Með orðunum „fundarstjórn forseta“ er átt við að þingmenn fjalli undir þessum lið um framkvæmd þingskapa, svo og dagskrá, fundartíma og önnur formsatriði er lúta að störfum fundarins. Undir þennan lið falla ekki efnisumræður um þingmál. Þetta er umræða um form, ekki efni. “ Undir þessum lið hefur verið tekin sex og hálf klukkustund í mars. Ég fer fram á það við forseta að það verði gerðar ítarlegri leiðbeiningar til þingmanna um hvernig eigi að haga sér undir þessum dagskrárlið.
Virðulegur forseti. Ég settist á þing í gær og ég get sagt ykkur það að þetta er alveg ótrúlega dapurt umhverfi sem ég er að labba inn í. Það er mér svo mikil sorg í hjarta að koma inn í þetta ástand og sjá hvað er í gangi einhvern veginn á bak við tjöldin. Ég hef heyrt það í umræðunni hingað til að fólk takist á um málin en sé að stærstum hluta bara sammála, sé jafnvel vinir hérna frammi o.s.frv. Þetta var það sem maður heyrði svona framan af. En þetta er ömurlegt ástand [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]og þjóðinni ekki bjóðandi. Það er erfitt að útskýra fyrir 17 ára dóttur minni, sem langar að vita hvernig störfin hérna fara fram, hvað sé eiginlega að gerast, því að ekki skil ég það. Ég vona að allir leiti lausna til að nýta þessa frábæru þekkingu og fólk sem er hérna í salnum til að vinna fyrir þjóðina og hætta þessum sandkassaleik. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Við sem erum hér erum nú, held ég, velflest í pólitík og pólitík eins flokks er meira torskilin en annarra og það er pólitík Framsóknarflokksins. Núna kom hér upp þingmaður af hálfu Framsóknarflokksins, eini talsmaður ríkisstjórnarinnar sem hefur tekið þátt í þessari umræðu, hann kemur hérna og segir beint eða óbeint: Við skulum skrúfa fyrir þennan krana sem hér er, virðulegur forseti. Við erum að reyna að kalla eftir upplýsingum úr þessum stól, við erum að kalla eftir aðhaldi á ríkisstjórnina og við erum að kalla eftir málum frá ríkisstjórninni sem leyfir sér síðan úti í bæ, í viðtölum í fjölmiðlum eða einhvers staðar annars staðar, að koma með stórar og digurbarkalegar yfirlýsingar um hvað þau ætli að gera í hinu og þessu; hvað þau ætli að gera í veiðigjöldum, hvað þau ætli að gera með bankana. En þegar pólitíkin er dregin hingað inn í sal þá má ekki spyrja ráðherrann. Þá kemur nefnilega í ljós að pólitík Framsóknarflokksins er ekkert annað en Pótemkin-tjöld. Það er ekkert innihald. Þetta er bara „fake“ því að það stenst ekkert sem Framsóknarflokkurinn er að segja úti í bæ. Þegar við drögum pólitíkin inn [[Forseti hringir.]]segja þeir: Nei, ég meinti þetta ekki svona, þetta átti ekki að vera hinsegin. Eigum við að taka eitt gott dæmi? Hvar er t.d. þjóðarleikvangurinn í nýrri fjármálaáætlun? Þetta má ekki nefna, [[Forseti hringir.]]þetta má ekki minnast á hér inni. Við sem erum kjörin og sitjum hér, okkur ber skylda [[Forseti hringir.]]til þess að veita ríkisstjórninni aðhald [[Forseti hringir.]]og ef við þurfum að gera það undir fundarstjórn forseta þá gerum við það.
Frú forseti. Ég vil nú kannski halda áfram með það sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom inn á er varðar viðkvæmni Framsóknarflokksins og ráðherra flokksins. Það er auðvitað alveg ótrúlegt að fylgjast með því að flokkurinn sem virtist fá allt sem hann hafði ímyndunarafl til að biðja um eftir niðurstöðu kosninganna síðastliðið haust skuli vera svona lítill í sér og viðkvæmur þegar á reynir. [[Gripið fram í: Lítið blóm.]]Lítið blóm, lítið viðkvæmt blóm. Þetta er auðvitað alveg kostulegt. Það er búið að eyða hátt í 2 milljörðum í að stokka upp ráðuneytin til að sætta Framsóknarflokkinn. Það eru hin ýmsu mál sem flokkurinn virðist ná fram, bæði hvað varðar skipan nefnda og ráða. Aflið virðist hafa verið miklu meira í samningaviðræðunum við Sjálfstæðisflokkinn og Vinstri græn heldur en raunveruleikinn gefur tilefni til að ætla. Hversu lengi ætla þingmenn Sjálfstæðisflokks [[Forseti hringir.]]og Vinstri grænna að kyngja þessu þegjandi og hljóðalaust?
Forseti. Merkileg ræða sem hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir hélt hérna því að þetta eru einmitt umræður um dagskrá þingsins; hvaða mál er verið að tala um inni á þingi, hvernig er verið að ásaka stjórnarandstöðuna um að vera í málþófi. Eins og ég sagði áðan þá er það einfaldlega meiri hlutinn sem tekur sér dagskrárvaldið og setur bara sín mál á dagskrá. Það verða alltaf samningaviðræður um öll þeirra mál til að stjórnarandstaðan geti komið einhverjum af sínum málum líka dagskrá. Það er einfaldlega stefna allra ríkisstjórna hingað til alla vega að henda þeim í ruslið, þær starfa einfaldlega þannig. Meira að segja þegar þau eru samþykkt þá framfylgja þau þeim ekki, sem er enn þá furðulegra. Þegar ríkisstjórnarflokkarnir vilja ekki semja hérna frammi eða inni í herbergjum eða hvar sem er þá fara samningaviðræðurnar að sjálfsögðu fram í ræðustól Alþingis. Að sjálfsögðu. [[Forseti hringir.]]Það á enginn að vera hissa á því. [[Forseti hringir.]]Þannig virkar þetta. Þegar samningaviðræður nást um það [[Forseti hringir.]]hvaða mál eru afgreidd og hvernig [[Forseti hringir.]]þá eru ekkert samningaviðræður í ræðustól Alþingis. [[Forseti hringir.]]Þá tæmist hann. Það er mjög eðlilegt. [[Forseti hringir.]]Það hefur alltaf gerst.
Forseti minnir hv. þingmenn á að ræðutíminn undir þessum lið er 1 mínúta.
Klukkan er biluð.
Frú forseti. Hér byrjaði umræðan á því að við fórum yfir málflutning gíslatökumannsins Sigurðar Inga Jóhannssonar, sem hendir hér hverju stórmálinu á fætur öðru aftur og aftur til þingsins eins og til að teppa dagskrána og sakar okkur síðan um að standa í málþófi. Það kunni Framsóknarflokkurinn ekki að meta þannig að upp kemur þingmaðurinn Halla Signý Kristjánsdóttir og hvetur forseta til að fara að hefta málfrelsi þingmanna. Hvert erum við komin, frú forseti? Förum aðeins yfir 1. umræðurnar sem við höfum átt hérna síðustu daga. Ég sé t.d. mjög mikið eftir þeim tveimur klukkutímum sem fóru í að koma vitinu fyrir Willum Þór Þórsson varðandi beitingu nauðungar, frumvarp sem var óbreytt frá síðustu framlagningu og öllum var ljóst að væri handónýtt. Samt leggur hann það fram. Þetta eru tveir tímar sem við hefðum getað nýtt í eitthvað betra. En nei, ráðherrar Framsóknarflokksins [[Forseti hringir.]]splæstu þeim tíma í annað.
Frú forseti. Mínútulangt erindi. Ég er í hópi þeirra þingmanna sem bera ómælda virðingu fyrir Alþingi og hlutverki þess. Vegna þess að ég ber virðingu fyrir Alþingi vil ég að Alþingi fái að sinna hlutverki sínu. Alþingi er samkunda 63 þingmanna sem allir hafa hlutverki að gegna, ekki bara stjórnarþingmenn. Þegar fulltrúar Framsóknarflokksins koma hér upp, eins og hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir, og kvarta undan því að við séum að ræða efni en ekki form þá finnst mér það segja ansi mikinn sannleika um erindi Framsóknarflokksins í ríkisstjórn.
Frú forseti. Þetta er alveg með ólíkindum. Við hófum þingið í haust á því að finna algerlega fyrir því að meiri hlutinn ætlaði sér ekkert að hlusta á minni hlutann og taldi hann í sjálfu sér ekki eiga neitt erindi inn í umræður og annað. Þá óvirðingu sjáum við halda áfram í því að við erum hérna vikum saman að ræða mál sem hver manneskja veit að stjórnin ætlar sér ekki að hleypa neitt lengra og bíðum í ofvæni eftir öllum málunum sem áttu að byrja að tínast hérna inn frá janúar. Svo þegar málin koma loksins hingað inn á borð - og þetta eru mál sem við vitum að ríkisstjórnin ætlar sér að ná í gegn. Það er augljóst að við viljum ræða þau. Það er augljóst að það þarf að gera breytingar á þessum málum. Það er augljóst að þau þarf að skoða og það þarf að gera með minni hlutanum. Það að það skuli koma meirihlutaflokkunum á óvart að við skulum vilja ræða málin þegar ekki er meira samráð haft við okkur yfir höfuð er í rauninni alveg með ólíkindum.
Frú forseti. Ég verð að taka undir orð Þorbjargar Sigríðar Gunnlaugsdóttur, hv. þingmanns Viðreisnar. Ég ber líka mjög mikla virðingu fyrir Alþingi og hlutverki þingsins og þessa salar sem er í rauninni málstofa lýðræðis á Íslandi. Það skiptir mjög miklu máli að um Alþingi sé gengið sem það musteri en ekki sem einhverja afgreiðsluskrifstofu ríkisstjórnarinnar, eins og ráðherrar hafa því miður leyft sér að láta frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum fyrir rúmum fjórum árum. Virðing þeirra fyrir þeim störfum sem hér eru innt af hendi er því miður mjög takmörkuð og það er sorglegt, hv. þm. Hilda Jana Gísladóttir. Það er sorglegt hvernig ráðherrar og stjórnarliðar umgangast Alþingi Íslendinga. Ég tek undir það.
Frú forseti. Sem betur fer hefur traust til Alþingis farið vaxandi að undanförnu. Ég verð að segja það að ég er búin að sitja hérna og hlusta á þessa umræðu í dágóða stund og hefur fundist hún hreint afbragðs skemmtileg, það verður nú að segjast. Við erum kannski ekki venjulega undir þessum lið að fara um víðan völl, við erum aðallega að tala um það sem hv. þingmaður Framsóknarflokksins nefndi hér áðan. En gott og vel, ég get alveg setið undir þessu, ekkert vandamál mín vegna. Þingmönnum hefur verið tíðrætt um Framsóknarflokkinn og mér er það auðvitað mjög ljúft og skylt að koma og þakka fyrir þá umræðu. Hún hefur verið mjög fín. Mér finnst alltaf gott þegar er minnst á flokkinn minn. Hann er að sjálfsögðu í ríkisstjórn og stóð sig afbragðs vel í kosningunum í haust og eðlilegt að þingmenn takist hér á, eðlilegt að þeir nefni það sem þeim finnst að betur megi fara. Þannig að ég sé ekkert að því.
Virðulegur forseti. Hér kom hv. þm. Framsóknarflokksins upp og kvartaði yfir því hvernig við nýttum liðinn fundarstjórn forseta. En hvers vegna skyldum við hafa verið í fundarstjórn forseta megnið af tímanum? Er það kannski vegna þess að dómsmálaráðherra er búinn að velja að vanvirða þingið, fara í bága við lög og beina þeim fyrirmælum til undirstofnunar sinnar að vinna einfaldlega ekki vinnu sem henni er skylt að vinna samkvæmt lögum um ríkisborgararétt? Og það án þess að forseti Alþingis hafi verið tilbúinn að bregðast við að nokkru leyti öðru en að segja humm og ha og að hann ætli að spjalla og pæla. Þetta er ekki búið að laga. Þetta er vissulega umræða um efni en ekki form en þetta er umræða um þetta þing hér. [[Forseti hringir.]]Þetta er umræða sem skiptir máli [[Forseti hringir.]]fyrir okkur sem störfum hér og ef það væri einhver dugur [[Forseti hringir.]]í forseta og í þessum meiri hluta þá þyrfti þetta ekki að vera svona.
Virðulegur forseti. Þegar ég kom hingað og gekk inn í þennan þingsal í haust var ég fullur lotningar, eins og hv. þm. Hilda Jana Gísladóttir nefndi svo ágætlega áðan. Það er mikil virðing fólgin í því að fá að vera á hinu háa Alþingi og taka þátt í að móta samfélagið okkar. En ég var fljótur að læra að þetta var bara ekkert alveg eins og þetta leit út á yfirborðinu. Hér er verið að gera hrossakaup fram og til baka og verið að valta yfir mann og annan. Þannig að maður þarf að læra ný vinnubrögð og læra bara fantaskapinn af því að hann er til staðar hérna. Hér er verið að skreyta sig í aðdraganda kosninga með alls konar hlutum. Ég var fullur tilhlökkunar að sjá þetta farsældarfrumvarp fara í gegn. En hvar er það? Sveitarfélögin voru á fullu að undirbúa þetta. En hvað? Svo eru þessu bara stungið ofan í skúffu.
Frú forseti. Hæstv. innviðaráðherra talar um gíslatöku stjórnarandstöðunnar en ég er bara að pæla: Hvað með ráðherrana sjálfa? Hvað með þegar ráðherrar Framsóknarflokksins leggja fram illa unnin frumvörp sem taka upp allan tíma þingsins? Nú er ég að tala um nikótínfrumvarpið. Þar er óljóst orðalag um menntastofnanir, óljós svör um hvað teljist bragðefni, engin hugmynd um hvað nikótínpúðarnir mega vera sterkir. Allt þetta eru risastórar spurningar sem ráðuneytið hefur ekki hugmynd um hvernig eigi að svara en skilar þess í stað hálfkláruðu frumvarpi sem þingið á bara einhvern veginn að redda. Svo kvarta ráðherrar yfir því að 1. umr. í málinu hafi tekið fjóra klukkutíma. Ég botna ekkert í þessum vinnubrögðum og ég botna bara ekkert í Alþingi eins og staðan er núna. En ég held að ábyrgðin sé ekki stjórnarandstöðumegin. Ég held að hún sé einmitt ríkisstjórnarmegin og út af frumvörpunum sem ráðherrarnir leggja fram.
Virðulegi forseti. Ég er líka nýr þingmaður og ég er svo sem líka að læra og er mjög hissa á ýmsum vinnubrögðum. Sérstaklega er ég hissa á þessum kvörtunum frá stjórnarliðum. Mér finnst þetta svo miklir doðrantar og ég fyllist mjög mörgum spurningum og hér eru bara örfáir stjórnarliðar sem taka þátt í samræðu. Af því að ég er að koma hingað upp undir fundarstjórn forseta þá átti ég víst að beina orðum mínum til hans um hvernig þessu þingi er stjórnað. Þá vil ég bara leggja til að hún hlutist til um það að við fáum líka einhver mál hingað inn, við sem erum í stjórnarandstöðu.
Virðulegi forseti. Það er margt búið að koma fram. Ég vil undirstrika að frá því að ég kom inn á þing 1999, rúmlega 20 eða 22 ár síðan, eða hvað það er, þá er enn þá jafn gaman og jafn spennandi að koma inn í þingsalinn, fara upp í pontu og taka þátt í umræðum. Það er alltaf jafn dásamlegt, þótt það hljómi svolítið skringilega, að takast á um mál af því þetta er pólitík. Þetta er pólitíkin sem er hvati þess að við förum í framboð og tölum fyrir því fyrir því að ganga í ESB, fyrir því að vera með stöðugan gjaldmiðil, fyrir réttlæti í samfélaginu, með grænu samfélagi eða hvað það er sem við viljum tala fyrir hverju sinni. Og geta síðan farið út í matsal, eins og við höfum alltaf getað gert og getum enn, og spjallað saman. Það sem ég er hins vegar óvön er að mér finnst vera annar Framsóknarflokkur en þegar ég byrjaði. Við erum að upplifa ráðherra [[Forseti hringir.]]sem eru kvartsárari en áður. Það er hins vegar nýr veruleiki fyrir mér.
Frú forseti. Mér finnst ástæða til að bregðast við orðum hv. þm. Höllu Signýjar Kristjánsdóttur sem kom hingað upp áðan og vildi meina að við værum ekki að ræða fundarstjórn forseta og það sem heyrir undir þann lið. Ég ætla að leyfa mér að vera ósammála því. Það sem við erum að ræða hér er dagskrá þingsins, það sem við erum að gera hér í þessum þingsal. Vegna þess að það er ekki haft samráð við minni hlutann hvað þetta varðar er augljóst að svona fer. Eins og nefnt var áðan, þegar umræðan er ekki tekin á öðrum vettvangi, í okkar ágætu bakherbergjum hér, er þetta eini vettvangurinn sem við höfum til þess að eiga þetta samtal við meiri hlutann. Ég er því ósammála því að við séum ekki að tala um fundarstjórn, við erum sannarlega að gera það. Ég er sammála því að það ætti að vera óþarfi, mjög sammála því. En ég held að meiri hlutinn viti mætavel hvernig hægt er að leysa það að við verjum minni tíma í fundarstjórn . Þá langar mig að segja við hæstv. innviðaráðherra varðandi ummæli hans í fjölmiðlum, [[Forseti hringir.]]hvort það sé stundum svo að margur haldi mig sig. [[Forseti hringir.]]Árið 2012 hélt hæstv. innviðaráðherra ræðu í fundarstjórn forseta þar sem hann ræddi um sorpbrennslu [[Forseti hringir.]]í Skaftárhreppi.
Frú forseti. Mér þykir svolítið skemmtilegt hvernig þingmenn fara hérna á trúnó og upplýsa hversu langan starfsaldur þeir eiga að baki. Ég ætla að taka þátt. Ég er ekki svo ný, þetta eru samt ekki nema fimm, sex ár, en ég er samt líka að upplifa nýjan raunveruleika hér. Þetta hefur ekki verið svona þau önnur ár sem ég hef starfað hérna, þessi úlfúð, þetta óþol ríkisstjórnarinnar fyrir pólitík, held ég að sé hægt að súmmera þetta upp. Það er einfaldlega þannig. Nú er ákall um að við lögum þetta. Hér í árdaga, þegar menn voru að átta sig á því að stundum meiddi fólk aðra af því að því leið illa heima hjá sér - ég velti fyrir mér hvort kannski líði ríkisstjórninni illa heima hjá sér og kannski geti hún svolítið skoðað þau mál betur, lagað það sem þarf að laga þar og komið svo hingað inn í þingsal [[Forseti hringir.]]og hagað sér eins og fólk. Þá getum við haldið áfram að vinna í þágu lands og þjóðar.
Frú forseti. Mig langar að taka undir orð hv. þm. Þorbjargar Sigríði Gunnlaugsdóttur um virðingu við Alþingi. Hér áðan var talað um traust til Alþingis. Tveir þriðju þjóðarinnar treysta ekki Alþingi. Frábært að tala um að traustið hefði farið upp vegna þess að fyrir tíu árum síðan var það einn tíundi af þjóðinni sem treysti okkur ekki. Það er mikilvægt að við hér inni hættum að talast ekki við og förum að ræða málin og taka þátt í umræðunum, að við semjum um framgang. Við hæstv. innviðaráðherra sem er byrjaður að tala um málþóf langar mig að segja: Við erum bara rétt að byrja að koma skoðunum okkar á framfæri. [[Forseti hringir.]]Hann getur bara beðið eftir að Gísli fari í málþóf því að ég á ættarmet upp á níu og hálfa klukkustund sem ég á eftir að slá.
Virðulegur forseti. Besta ræðan sem flutt hefur verið hérna undir þessum lið er frá hv. þingmanni Hildi Jönu Gísladóttir og ég skil svo ósköp vel það sem hún sagði þar, að hún skilji ekkert í þessu. Það er enginn þarna úti sem skilur neitt í þessu, það er bara þannig. Ef við ætlum að tala um virðingu þingsins þá hlýtur það náttúrlega að vera þannig að fólk þurfi að skilja aðeins hvað við erum að gera. Ég ætla ekki að gera lítið úr mikilvægi þessa salar sem málstofu, alveg gríðarlega mikilvægrar og meira að segja það mikilvægrar að ég áttaði mig ekki alveg á því fyrst þegar ég steig inn á þing. En ég átta mig svo sannarlega á því í dag. En málstofan snýst um það að við séum að ræða einhver mál og skiptast á skoðunum um mál sem eru á dagskrá. Svona „rant“ sem á sér stað hér í einhverja klukkutíma undir liðnum fundarstjórn forseta er auðvitað ekki skoðanaskipti. Það er ekki málstofa þar sem við erum að átta okkur á því hvar línurnar liggja í pólitíkinni, hver afstaða fólks er.
Frú forseti. Við erum að ræða frumvarp um fjarskipti, þingskjal með hinu skemmtilega númeri 666. Við skulum vona að sú tala hafi ekkert að gera með það hvert framhald málsins verður. Ég vona að við náum að gera breytingar á lögum um fjarskipti en það er mikilvægt að gera þær breytingar á góðan hátt, á vel hugsaðan og ígrundaðan hátt, því að fjarskipti hafa aldrei verið jafn mikilvæg og nú. Fjarskipti eru forsenda og grunnur fyrir þá stafrænu umbyltingu sem samfélag okkar er að ganga í gegnum. Þá er mikilvægt að það lagaumhverfi, sem fjarskipti og fjarskiptafyrirtæki búa við, sé uppfært á vel ígrundaðan hátt eins og ég sagði áðan. Það er auðvelt að taka feilspor og lenda í vandræðum þegar jafnstór og mikilvægur innviður er undir. Ég sakna þess að hér sé enginn frá stjórnarflokkunum að hlusta á þær athugasemdir sem ég ætla að setja fram um hvað þurfi að skoða betur í þessu frumvarpi og í þessu lagaumhverfi þegar verið er að vinna í því að leggja grunninn fyrir þá stafrænu umbyltingu sem við eigum eftir að upplifa næstu ár og áratugi. Það er nefnilega þannig með fjarskipti að þau tengjast þjónustu sem er þvert á landamæri. Við erum vön því nú orðið að geta haft samband hvert sem er í heiminum, hvenær sem er og á mjög auðveldan hátt. Það er ólíkt því sem gerðist þegar ég var ungur drengur að hringt var einu sinni í mánuði í frænda minn í Noregi, sem var þar í námi, því að það kostaði svo mikið og var svo erfitt, og þurfti jú að panta símtal til útlanda í gegnum talsamband við útlönd. Nú spjallar maður við ættingja hinum megin á hnettinum í rauntíma, hvenær sem maður vill. Þetta er þjónusta sem er ekki bara þvert á landamæri heldur er þetta þjónusta sem fer í gegnum loft, láð og lög og því er oft erfitt að ná utan um allt það flækjustig sem fylgir því að veita þessa þjónustu hvar sem er. Ég vil meina að rétt eins og rafmagnið séu fjarskiptin einn af mikilvægustu innviðunum og grunnnetunum sem við höfum yfir að ráða hér á Íslandi. Um er að ræða innviði sem veita okkur þjónustu sem við treystum á í daglegu starfi og leik, en líka þegar neyð steðjar að. Þetta er þjónusta og innviðir sem skapa tækifæri til nýsköpunar og til að snúa við þeirri byggðaþróun sem við höfum upplifað undanfarna áratugi; skapar tækifæri fyrir uppáhaldsorð hæstv. ráðherra: störf án staðsetningar. Já, þetta skapar fullt af tækifærum þegar við gerum þetta rétt. En þetta getur líka skapað hættu. Það er mikilvægt fyrir okkur að passa, í allri lagasetningu á þessu sviði, að við séum að framkvæma mótvægisaðgerðir við þeim hættum. Og í hverju felst hættan? Jú, t.d. það sem oft hefur verið nefnt, netöryggið. Eins og hv. þm. Andrés Ingi Jónsson nefndi skapar það eitt að fjarskiptafyrirtækjum er skylt að geyma gögn um öll fjarskipti - bara það að geyma gögnin - hættu á því að einhver geti náð í þau. Við þurfum ekki að leita langt. Hér fyrir nokkrum árum kom nákvæmlega þetta fyrir eitt af fjarskiptafyrirtækjunum hér á landi, Vodafone, og kom í ljós að það var að geyma miklu fleiri gögn en bara upplýsingar um hver hringdi hvert. Þarna voru t.d. SMS sem höfðu verið send og orsökuðu víst einhverja skilnaði þegar þau komu í ljós. Netöryggið, og ég mun tala meira um það á eftir, er ein af grunnhættunum. Við þurfum líka að hugsa um þetta út frá tækifærum og jöfnuði. Það er nefnilega þannig að aðgengi að þessari þjónustu getur verið mismunandi eftir því hversu gamalt fólk er. Í dag kunna þriggja ára krakkar að leika sér með iPhone en við eigum kannski sum ömmur eða afa sem ekki hafa lært að nýta sér þessa tækni mjög vel. Við tölum oft um tæknilæsi og það er mikilvægt að við gleymum ekki eldra fólkinu, sérstaklega fötluðum og öðrum hópum, þegar kemur að tæknilæsi. Ekki má heldur gleyma því, sem hefur verið nefnt hér í ræðum hjá öðrum þingmönnum, að það skiptir máli hvar þú ert. Það skiptir máli upp á aðgengi að þjónustu, það skiptir máli upp á hraða á þjónustu. Við þurfum líka að átta okkur á því að sumir hafa efni á ákveðinni þjónustu en aðrir kannski ekki. Við þurfum að passa að aðgengið sé jafnt. Á sama tíma megum við ekki gleyma því að við erum lítill markaður. Við höfum aðeins örfá fjarskiptafyrirtæki hér á landi og hér ríkir í raun fákeppni á sviði fjarskipta. Þá er það svolítið erfitt þegar sumar reglurnar sem við erum að fylgja miðast við risastór lönd. Þar þurfum við að finna þennan meðalveg milli þess að skilja á milli hluta og þess að samnýta. Mér hefur þótt það áhugavert að erlendis er það t.d. mikið til orðið þannig að innviðirnir sjálfir, búnaðurinn sem sér um sendana og annað, eru oft samnýttir mjög mikið á milli fyrirtækja því að kostnaðurinn við að koma dreifikerfum upp alls staðar er hár. Hér hefur verið rætt dálítið um 87. gr. frumvarpsins, um öryggi búnaðar frá hinum og þessum aðilum. Mér þótti athyglisvert að lesa frétt í dag á Ríkisútvarpinu um það hvernig tæknifyrirtækið Ericsson, sem stór hluti af okkar fjarskiptakerfi er einmitt byggður á, er í slæmum málum eftir að upp komst um mútur þess til islamska ríkisins í Írak til að liðka til fyrir útbreiðslu farsímanetsins þar, og við erum að tala um milljónir dollara. Við getum horft þannig á það að þó svo að það sé sænskt fyrirtæki er siðferðið kannski ekki í nógu góðu lagi þar. Við höfum líka séð að nágrannar okkar og frændur í Danmörku hleyptu bandarísku leyniþjónustunni inn á grunninnviði farsímakerfisins hjá sér. Þó svo að þessi grein hafi upphaflega komið inn til að passa að Kínverjar væru ekki að njósna of mikið, í gegnum búnað frá Huawei, þurfum við kannski að setja spurningarmerki við búnað frá öllum aðilum. Ég vil einnig benda á að mikið er talað um öryggi og hluti sem tengjast þjóðaröryggi í frumvarpinu. Ég teldi það til mikilla bóta ef að hluta til væri í þessu frumvarpi að einhverju leyti, hvernig sem það er gert, í þingsköpum, vísað til utanríkismálanefndar til að fjalla um þjóðaröryggishlutann af því og finna þannig leiðir til að tryggja að við séum með belti og axlabönd, eins og einhver hefur orðað það, í þessum málum. Mig langar að fara í nokkra kafla á meðan ég hef tíma til og ég mun sennilega nýta tækifæri mitt til að koma aftur í ræðustól og benda á fleiri hluti. Mér finnst athyglisvert að í 13. gr. frumvarpsins segir: „Fjarskiptatíðnir innan íslensks yfirráðasvæðis eru auðlindir undir stjórn íslenska ríkisins. Úthlutun á tíðnum felur í sér tímabundna heimild til skilyrtra afnota sem hvorki leiðir til beins eignarréttar né varanlegs nýtingar- og ráðstöfunarréttar.“ Væri ekki gaman ef þessi setning væri líka í lögum um aðrar auðlindir? Svo langar mig að fara í 18. gr. Í 3. mgr. 18. gr. er talað um heimild til að víkja frá ákvæðum um lágmarksgildistíma tíðniréttinda og eins er talað um úthlutun á tíðniréttindum. Ég hef undanfarin 12 ár verið að vinna við fjarskipti á neyðartímum út um allan heim og ég saknaði þess að í frumvarpinu væri ekki ákvæði um að geta heimilað notkun á tíðni og notkun á búnaði á neyðartímum sem komið er með erlendis frá. Það er nefnilega þannig að þann 20. júní 2003 skrifaði Ísland undir Tampere-sáttmálann sem gengur út á það að lönd veiti möguleika á því að koma með fjarskiptabúnað til að nota á neyðartímum inn í löndin án þess að þurfa að tolla þau og án þess að þurfa að sækja sérstaklega um leyfi. Þetta er hvergi í frumvarpinu en ég hefði viljað sjá einhvern horfa til þess. Ég held að síðasta greinin sem ég næ að tala um núna, áður en ég bið um að komast á mælendaskrá aftur, sé 28. gr. um fjarskiptabúnað í farartækjum. Þar segir, með leyfi forseta: „Íslensk skip, loftför og önnur farartæki skulu búin fjarskiptabúnaði sem uppfyllir kröfur samkvæmt alþjóðlegum samþykktum …“ Nú er þetta næstum því eins og með baggið og menntastofnanirnar. „Önnur farartæki“ - þarf ég að vera með fjarskiptatæki á hjólinu mínu, þarf ég að vera með það í bílnum mínum? Kannski þarf að skilgreina þetta aðeins betur og vonandi tekur nefndin það til skoðunar. En bara rétt í lokin, af því að spurning kom áðan frá hv. þingmanni um símanúmerið 116 111, sem veitt er sérstök undanþága hér inni, en við höfum aldrei heyrt um. Þetta er notað í Evrópu fyrir það sem kallast, með leyfi forseta: Child Helpline International, en er því miður ekki í gangi hér. Ég er greinilega búinn með tíma minn, frú forseti, og [[Forseti hringir.]]ég óska eftir að komast aftur á mælendaskrá til að klára yfirferð mína á greinum frumvarpsins.