Herra forseti. Mig langar til þess að benda á að í þessu máli koma þrír minni hlutar fram. Þar af var tveimur minnihlutaálitum útbýtt núna á síðustu tíu mínútum áður en þingfundur hófst. Því efast ég stórlega um að neinn hafi haft nokkurn möguleika á því að lesa í gegn eða kynna sér efni þeirra minnihlutaálita. Mér þætti heppilegra ef meiri tími hefði gefist til þess að kynna sér þessi mál áður en við gengjum til atkvæðagreiðslu um afbrigði vegna þeirra.
Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um frumvarp um kjararáð. Við erum hér að breyta starfsaðferðum ráðsins og hnykkja á því hvernig ákvarðanir eru teknar þar. Markmiðið er tvíþætt; annars vegar að fjölga þeim aftur sem þiggja laun samkvæmt samningum á hefðbundinn hátt. Nú heyra 580 manns undir kjararáð. Það verða um 150 núna eftir þessar breytingar ef þær nást í gegn, því að hitt markmiðið er að þeir sem ekki geta samið um laun á venjulegan hátt vegna eðlis starfanna hafi meiri aðkomu að eigin málum þegar ákvarðanir eru teknar um laun og starfskjör þeirra en nú er. Markmiðið er því tvíþætt. Auðvitað er það líka markmið að stökkin séu ekki svona stór þegar kjararáð tekur sínar ákvarðanir, sem hefur áhrif á störf okkar þingmanna. [[Forseti hringir.]]Eins og við þekkjum núna á síðustu mánuðum [[Forseti hringir.]]hefur það rýrt traust á störf okkar. Við þurfum að passa að svo verði ekki áfram.
Herra forseti. Ég held að í meginatriðum séu þær breytingar til bóta sem hér eru gerðar á starfi kjararáðs. Eins og fram kom í máli hv. þm. Bjartar Ólafsdóttur hefur þeim hópum fækkað sem heyra undir ráðið. Enn fremur eru gerðar ríkari kröfur til þess að kjararáð skuli í úrskurðum sínum ætíð taka tillit til almennar þróunar á vinnumarkaði og eru jafnframt lagðar ríkari kröfur á kjararáð um það hvernig ákvarðanir og úrskurðir eru birtir, hvernig rökstuðningur fyrir úrskurði er birtur og hvaða upplýsingar skuli fylgja þeim rökstuðningi. Ég held því að hér séu breytingar til bóta á störfum kjararáðs sem hefur verið umdeilt á köflum. En ég tel líka gott að náðst hafi tiltölulega mikil sátt um þessar breytingar á þingi. Í ljósi þess að málið verður tekið aftur til hv. efnahags- og viðskiptanefndar milli 2. og 3. umr. vona ég að við náum enn frekari sátt um málið.
Herra forseti. Við í Vinstri grænum tökum heils hugar undir þau sjónarmið að skipun kjararáðs þurfi að byggja á breidd bakgrunnsráðsliða og þurfi þannig að endurspegla þá flóru sem er undir ráðinu, en við teljum að þau markmið náist ekki með þeim breytingum sem hér eru lagðar til, að tillögur í lið a og b séu of þröngar, og við munum því ekki styðja þær.
Herra forseti. Ég greiði atkvæði gegn því að þessi tillaga haldist óbreytt, þ.e. að 2. gr. haldist óbreytt, þar sem hún gerir ekki ráð fyrir því að nokkrar kröfur verði gerðar til þeirra einstaklinga sem skipa kjararáð. Við Píratar munum væntanlega leggja til aðra breytingartillögu þess efnis sem mun rúma fleiri sjónarmið um að hægt sé að koma að breiðari aðkomu ráðsmanna. Að óbreyttu greiðum við atkvæði gegn þessari tillögu.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar í máli nr. 6, sem er frumvarp til laga um breytingu á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, með síðari breytingum. Umsagnarfrestur var stuttur í ljósi aðstæðna. Ég vil þó nefna og árétta eins og hv. þingmenn þekkja að frumvarpið var áður lagt fram í haust þannig að frumvarpið sem hér er til umfjöllunar er lagt fram öðru sinni með einhverjum breytingum. Þótt umsagnarfrestur hafi verið stuttur kom það ekki í veg fyrir að fjöldi umsagna bærist nefndinni, ítarlegar umsagnir og vel unnar, og nefndin náði að taka á móti þó nokkrum gestum. Markmiðum og tilgangi frumvarpsins er skilmerkilega lýst í greinargerð, en eitt aðalmarkmiðið er að samræma lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna og starfsmanna á almennum markaði. Það var nokkur sátt með gestum um þetta markmið í sjálfu sér og einnig þann þátt frumvarpsins sem miðar að því að taka upp aldurstengda ávinnslu lífeyrisréttinda í stað svokallaðra jafnra ávinnsluréttinda sem starfsmenn á opinberum markaði hafa notið upp að tilteknu hámarki til loka starfsævinnar. Það er líka rétt að fram komi að margir gestir lögðu á það áherslu að frumvarpið yrði samþykkt fyrir áramót. Eins og ég nefndi í upphafi er frumvarpið lagt fram öðru sinni, eins og hv. þingmenn þekkja, í tengslum við samkomulag stjórnvalda og Bandalag háskólamanna, BSRB og Kennarasambands Íslands frá 19. september. Það var nokkuð vikið að þessu samkomulagi á fundum nefndarinnar með gestum. Áhyggjur lutu öðru fremur að brottfalli óbeinnar ábyrgðar ríkis og sveitarfélaga á lífeyrisréttindum sjóðfélaga, en án þeirrar ábyrgðar gæti komið til skerðingar á réttindum ef fjárhagur A-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Brúar lífeyrissjóðs þróaðist til verri vegar. Það kom fram í máli nokkurra umsagnaraðila að ekki væri öruggt að lífeyrisauka- og varasjóðir sem frumvarpið kveður á um dygðu til þess að bæta núverandi sjóðfélögum hækkun lífeyristökualdurs og upptöku aldurstengdrar réttindaávinnslu. Sumir umsagnaraðilar töldu frumvarpið ekki í samræmi við fyrrgreint samkomulag hvað þetta varðaði. Þessu er meiri hluti nefndarinnar ekki sammála og vísar um það í samkomulagið, en í 5. hluta þess er tiltekið að ábyrgð launagreiðenda á breytilegu iðgjaldi A-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkis og Brúar skuli afnumin enda séu framtíðarskuldbindingar launagreiðenda að fullu tryggðar. Lífeyrisaukasjóðunum er einmitt ætlað að standa undir framtíðarskuldbindingum launagreiðenda vegna áformaðra breytinga, en dugi þeir ekki til er í frumvarpinu gert ráð fyrir að úr verði bætt með greiðslum úr varasjóðum eða öðrum ráðstöfunum. Þá kom líka fram fyrir nefndinni að þótt samkomulagið hefði lotið að því að afnema hina óbeinu ríkisábyrgð á lífeyrisréttindum opinberra starfsmanna, og menn voru í sjálfu sér ekki andvígir því til framtíðar, höfðu umsagnaraðilar mismunandi sjónarmið um það hverjir ættu að sæta með beinum hætti þeirri breytingu. Frumvarpið gerir þannig ráð fyrir að þeir sem hafa náð 60 ára aldri þegar nýjar samþykktir sjóðanna sem um ræðir eru samþykktar verði ekki fyrir skerðingu réttinda ef til þeirra kemur. Þeir hinir sömu munu þá heldur ekki njóta aukinna réttinda ef til þess kemur, svo því sé haldið til haga. Í umsögnunum komu fram óskir um að þessi viðmiðunaraldur yrði færður miklu neðar. Nefndin fjallaði um þetta og meiri hluti nefndarinnar taldi ekki rétt að verða við athugasemdum af þessum toga í ljósi markmiðs frumvarpsins sem er einmitt um breytt fyrirkomulag til framtíðar. Aldursviðmið frumvarpsins er málefnalegt í því sambandi og var sett í það frumvarp sem við fjöllum um hér til þess að koma til móts við sjónarmið bandalags opinberra starfsmanna við frumvarpið sem lagt var fram í haust. Afnám ábyrgðarinnar er því að mati nefndarinnar óhjákvæmilegt ef jafna á lífeyrisréttindi starfsmanna á almennum og opinberum vinnumarkaði. Þá er rétt að víkja að athugasemd sem nefndinni barst frá svokölluðum B- og C-hluta stofnunum, sem eru þær stofnanir ríkisins sem hafa meiri hluta tekna sinna á almennum markaði eða eru lánastofnanir. Nokkrir slíkir aðilar komu fyrir nefndina og lýstu því hvernig endurgreiðsla þeirra til ríkissjóðs á árlegum lífeyrisauka starfsmanna sinna sem ríkissjóður leggur út fyrir muni koma illa við fjárhag þessara aðila. Meiri hluti nefndarinnar taldi ekki rétt að koma til móts við þau sjónarmið sem í raun eru sjónarmið um að ríkið niðurgreiði launakostnað þessara aðila. Rétt er að árétta að að öllu óbreyttu mun hækkun iðgjalda teljast til launakostnaðar sem þessar stofnanir bera hvort eð er. Gerðar voru athugasemdir við breytingar sem gerðar hafa verið á a-lið 3. mgr. c-liðar 7. gr. frumvarpsins frá því að það var lagt fram í haust. Í fyrra frumvarpinu sagði að væri tryggingafræðileg staða lífeyrisaukasjóðs samkvæmt árlegu mati neikvæð um 10% eða meira í lok næstliðins árs eða hefði haldist neikvæð um a.m.k. 5% samfellt í meira en fimm ár skyldi leggja höfuðstól varúðarsjóðs í heild eða að hluta, í báðum tilvikum þar til að 5% viðmiði væri náð, við eignir lífeyrisaukasjóðs og fjármunirnir nýttir til að mæta skuldbindingum hans. Þessi viðmið tóku mið af 39. gr. laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Í fyrirliggjandi frumvarpi er aftur á móti miðað við að tryggingafræðileg staða lífeyrisaukasjóðs hafi verið neikvæð um 10% eða meira í fimm ár eða hafi haldist neikvæð um a.m.k. 5% samfellt í tíu ár. Fram kom fyrir nefndinni að tilgangur breytingarinnar væri að draga úr líkum á því að fjármunir færu úr varasjóði í lífeyrisaukasjóð vegna tímabundinna sveiflna á tryggingafræðilegri stöðu lífeyrisaukasjóðs, enda væru þessi framlög óafturkræf og gengju ekki til baka þótt sveiflurnar gerðu það. Meiri hluti nefndarinnar fellst á þessi rök og leggur því ekki til breytingu á þessu ákvæði. Þá er rétt að nefna í lokin að Brú lífeyrissjóður og Samband íslenskra sveitarfélaga bentu á að tryggari lagastoð þyrfti mögulega fyrir fyrirhugaðar breytingar á samsetningu eigna hjá Brú lífeyrissjóði, iðgjaldi launagreiðenda og breytingum á samþykktum sjóðsins. Meiri hlutinn fellst á þær athugasemdir og leggur þar af leiðandi til breytingar á 8. gr. frumvarpsins með hliðsjón af þessu. Breytingartillagan kemur fram á sama skjali og nefndarálitið, á þskj. 15. Virðulegur forseti. Ég ætla að öðru leyti að vísa í nefndarálit meiri hluta nefndarinnar á þskj. 15, sem ég hef ekki verið að lesa sérstaklega upp hér. Undir nefndarálit meiri hluta nefndarinnar skrifa auk þeirrar sem hér stendur hv. þm. Benedikt Jóhannesson, formaður nefndarinnar, Björt Ólafsdóttir, Brynjar Níelsson, Elsa Lára Arnardóttir og Vilhjálmur Bjarnason. Ég legg til að málið gangi til 3. umr. að lokinni þessari umræðu.
Herra forseti. Fyrir þinginu liggur frumvarp um verulegar breytingar á lífeyriskerfi opinberra starfsmanna. Meginmarkmið þess er að samræma lífeyriskjör á opinberum og almennum vinnumarkaði. Þetta er markmið sem ég held að flestir í þingsal geti tekið undir. Í því skyni höfum við velflest lagt talsvert á okkur til þess að greiða fyrir málinu hér í þingstörfunum, en þó er það mín skoðun, af því að fyrir málinu var mælt á fyrri stigum á síðasta þingi, að það hefði verið góð ráðstöfun, eins og ég lagði þá til, að setja á laggirnar einhvers konar milliþinganefnd sem hefði getað unnið áfram að málinu, því að staðan nú er sú að enn ríkir ekki sátt um túlkun á því samkomulagi sem er grundvöllur þessa frumvarps. Í frumvarpinu er lagt til að tekin verði upp aldurstengd ávinnsla lífeyrisréttinda opinberra starfsmanna í stað jafnrar ávinnslu og að lífeyristökualdur verði hækkaður. Eins og komið hefur fram í umræðunni hefur aðdragandi málsins verið mjög langur, en allt frá undirritun stöðugleikasáttmálans svokallaða 2009 hefur verið unnið með hléum að þessu markmiði. Samkomulagið sem ég vitnaði hér til áðan, á milli BHM eða Bandalags háskólamanna, BSRB, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, og Kennarasambands Íslands annars vegar, og fjármála- og efnahagsráðherra fyrir hönd ríkissjóðs og Sambands íslenskra sveitarfélaga hins vegar um breytingar á skipan lífeyrismála, var undirritað í september 2016. Þegar frumvarpið var lagt fram hið fyrra sinni var ljóst að aðilar voru ekki sammála um túlkun samkomulagsins, og svo er heldur ekki nú undir lok þessa árs enda kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að samtöl hafi farið fram á milli aðila um mögulega lausn og þar með sameiginlegan skilning á samkomulaginu en ekki hafi fengist nein niðurstaða. Ástæða þess að þrýst hefur verið á að fara þessa leið nú er fyrst og fremst efnahagsleg og lýtur að góðri stöðu ríkissjóðs í kjölfar stöðugleikaframlaga sem fóru inn í ríkissjóð og sú staða sem hefur myndast til þess að setja inn fjármuni til þess að hægt sé að gera þessar breytingar. Sú sem hér stendur viðurkennir að þau rök vega vissulega þungt í málinu. Hins vegar er töluvert athugavert við það frumvarp sem hér liggur fyrir. Mun ég nú fara yfir það og kemur það fram í því nefndaráliti sem ég legg fram sem 1. minni hluti. Samkvæmt erindisbréfi starfshóps um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, sem skipaður var í mars 2011, var hlutverk hans m.a. að fara yfir stöðu A- og B-deildar sjóðsins og koma með tillögur að framtíðarlausnum á vanda þeirra, en þá þegar vantaði töluvert upp á, og hefur lengi gert, að sjóðurinn ætti fyrir framtíðarskuldbindingum. Í bréfi frá heildarsamtökum opinberra starfsmanna, dagsettu 19. júní 2012, sögðust þau taka þátt í viðræðum aðila vinnumarkaðarins um framtíðarskipan lífeyrismála af heilum hug en minntu í því bréfi jafnframt á að fyrir því væru ákveðnar forsendur. Þau settu sem skilyrði að ekki yrði hróflað við þegar áunnum réttindum opinberra starfsmanna og að bætt yrði fyrir breytingar sem að óbreyttu myndu skerða réttindi sjóðfélaga. Þá var jafnframt farið fram á að hafin yrði vinna við að setja mælikvarða eða finna verklag við að jafna laun opinberra starfsmanna við laun á hinum almenna vinnumarkaði. Lakari laun á opinberum vinnumarkaði hefðu verið réttlætt með betri lífeyrisréttindum og því væri ljóst að jafna þyrfti launamun á milli almenna og opinbera vinnumarkaðarins um leið og lífeyrisréttindin væru jöfnuð. Í raun má segja að við þinglega meðferð málsins hafi þær athugasemdir sem lúta að þessum forsendum vegið þyngst, þ.e. annars vegar ólíkur skilningur manna á verðmæti lífeyrisréttinda og hvort þau teljist skert eða ekki út frá þeim breytingum sem hér eru lagðar til á kerfinu og hins vegar sem varða jöfnun kjara á milli opinbera og almenna markaðarins. Þannig kemur fram í umsögn BSRB frá því í október að skilningur bandalagsins væri sá að svokallaður lífeyrisaukasjóður myndi tryggja að áunnin réttindi yrðu ekki skert og framtíðarréttindi yrðu óbreytt. Skilningur stjórnvalda er hins vegar sá að lífeyrisaukasjóðnum sé aðeins ætlað að vega á móti áhrifum af færslu í aldurstengda réttindaávinnslu og hækkun lífeyristökualdurs. Ekki sé hægt að tryggja áunnin réttindi ef til þess kemur að til að mynda ávöxtun til framtíðar verði dræm, enda ekki lengur ríkisábyrgð á lífeyri opinberra starfsmanna, utan við sjóðfélaga yfir 60 ára aldri, sem er sú breyting sem gerð er á þessu frumvarpi frá fyrra frumvarpi og örorku- og makalífeyrisþega. Kennarasamband Íslands hefur gert sambærilegar athugasemdir og leggur til aðra leið, að A-deildum Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Brúar lífeyrissjóðs verði lokað fyrir nýjum sjóðfélögum. Þeir fjármunir sem felast í samkomulaginu verði greiddir inn í sjóðinn og þannig verði komið í veg fyrir frekari iðgjöld launagreiðenda í sjóðina. Ný deild verði svo opnuð með breyttu fyrirkomulagi. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að sú leið hafi ekki þótt fýsileg frá sjónarhóli ríkis og sveitarfélaga, enda hefði það þýtt að opinberir starfsmenn byggju við þrjú ólík réttindakerfi. Enn fremur kom fram við 1. umr. málsins hjá hæstv. ráðherra að hann taldi með þessu ekki stigið nægilega skýrt skref í átt að jöfnun lífeyrisréttinda því að það myndi þýða að sú jöfnun myndi taka nokkra áratugi í ljósi þess að A-deildin myndi áfram lifa þótt henn yrði lokað fyrir nýjum félögum. Það verður þá að segjast í ljósi þess hve mikill munur er á skilningi stjórnvalda annars vegar og hins vegar heildarsamtaka á opinberum vinnumarkaði að í ljósi þess hve aðdragandi málsins hefur verið langur og forsendur samtalsins lágu nokkuð skýrar fyrir í upphafi hlýtur það að teljast mjög óheppilegt að ekki hafi náðst sameiginlegur skilningur á hlutverki lífeyrisaukasjóðsins og að aðilar séu ósammála um það hvort nýtt kerfi tryggi áunnin réttindi með sambærilegum hætti og núverandi kerfi sem og um hvort lífeyrisréttindin teljist jafn verðmæt fyrir og eftir. Í umsögnum fjölmargra aðila um frumvarpið kemur fram að ein lykilforsenda samkomulagsins sé að unnið sé að því að jafna launamun milli opinbera og almenna vinnumarkaðarins, en betri lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna en annarra hafi verið nýtt til að réttlæta lakari laun hjá hinu opinbera. Þessir aðilar telja að þessi forsenda sé ekki fyrir hendi þar sem jöfnun launamunar sé skotið á frest inn í framtíðina. Í samkomulaginu er gert ráð fyrir því að unnið verði að því að jafna mismun á launakjörum á milli opinbera og almenna markaðarins að því marki sem hann er kerfislægur eða ómálefnalegur. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að aðferðafræði verði þróuð til að greina launamun og ákvarða hlutlæg viðmið um hvenær beri að leiðrétta launamun einstakra hópa og áætlun verði gerð um launajöfnun á grundvelli kjarasamninga á allt að áratug. Það vekur áhyggjur að í umræðum um málið hefur komið fram að aðilar eru ekki á eitt sáttir um hve mikill launamunurinn er og hvernig eigi að meta hann. Þar spili inn í hvað teljist sambærileg störf, hvernig eigi að taka aðrar breytur á borð við menntun eða kyn inn í dæmið, sem og að töluverður munur sé á milli ríkis annars vegar og sveitarfélaga hins vegar sem hvort tveggja telst hið opinbera. Í ljósi þess að forsendur lágu fyrir þegar árið 2012, þ.e. að markmið samkomulagsins yrði m.a. að jafna launamun, hefði verið æskilegt að mat á launamun hefði þegar verið framkvæmt þannig að aðilar væru í öllu falli sammála um hver launamunurinn væri sem gæfi þá dýrmætt veganesti inn í þá vegferð að jafna launamuninn á milli almenna og opinbera markaðarins. Enn hefur í raun og veru ekki verið ákveðið hvernig eigi nákvæmlega að framkvæma það mat, þ.e. meta launamuninn á milli ólíkra markaða, hvernig eigi að taka ólíkar breytur inn í það. Ég skil því vel áhyggjur þeirra umsagnaraðila sem telja að þarna sé í raun algjör óvissa um framtíðina, hvort takist að jafna launin á sex til tíu árum eins og sagt er í samkomulaginu, í ljósi þess að við höfum ekki einu sinni tækin til að framkvæma það mat og ekki skilning á því að einhver launamunur sé fyrir hendi yfir höfuð. Ýmis önnur atriði komu fram í umsögnum um frumvarpið. Sumir umsagnaraðilar telja að frumvarpið brjóti í bága við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar þar sem ákveðin hætta sé fyrir hendi á að áunnin réttindi glatist ef til þess kemur að ávöxtun framtíðar eða einhverjar aðrar tryggingafræðilegar forsendur bregðist. Um þetta var fjallað í nefndinni og vissulega má segja að við höfum ákveðin fordæmi fyrir því að lífeyrisréttindum eða umgjörð lífeyrisréttinda hafi verið breytt. Mál hafa farið fyrir dómstóla og sýna að löggjafinn hefur auðvitað heimild til þess að breyta slíkum réttindum. En það tengist þó kannski annarri umræðu sem snýst um það að hve miklu leyti við teljum ramma lífeyrismálanna málefni löggjafans og að hve miklu leyti við teljum það vera mál kjarasamninga. Að mörgu leyti hefði verið æskilegt að fá meiri tíma í nefndinni til þess að fjalla um þá lið málsins því að ljóst má vera bara af þeim gögnum sem nefndarmenn fengu og lutu m.a. að þeim ólíku dómum sem fallið hafa um þessi mál að æskilegt hefði verið að geta sett sig betur inn í þau sjónarmið. Bent var á að ekki væri komið til móts við kröfur ákveðinna félaga innan BSRB um lægri lífeyristökualdur, en þar er um að ræða stéttir sem stunda líkamlega erfiða vinnu og benda á að hækkun lífeyristökualdurs sé öfugþróun fyrir sig. Ég tel mikilvægt sem 1. minni hluti að greina þá þörf nánar og er hér með breytingartillögu um bráðabirgðaákvæði þar sem lagt er til að ráðherra skuli við gildistöku laga þessara skipa starfshóp með fulltrúum fjármála- og efnahagsráðuneytis og stéttarfélaga á almennum og opinberum vinnumarkaði. Sú spurning á að mínu viti ekki síður við hinn almenna markað en hinn opinbera, því að það eru að sjálfsögðu ýmsar stéttir sem vinna líkamlega erfiðisvinnu og sá starfshópur greinir með heildstæðum hætti þörf á því að lækka lífeyristökualdur fyrir tilteknar stéttir. Fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans að um það sé eðlilegt að semja í kjarasamningum. Það kann vel að vera að verði niðurstaðan. En hins vegar er nauðsynlegt að þá verði eitthvert mat á því hvort sú krafa eigi rétt á sér og það mat verði framkvæmt með heildstæðum hætti. Ég vonast því til þess að breytingartillagan verði samþykkt. Í ljósi þess að ég tel að þetta mál verði ofarlega á baugi í umræðu um vinnumarkaðsmál á næstu árum, mun hvort eð er þurfa að meta þá þörf þannig að ég held að ekki sé verra að byrja á því fyrr en síðar. Þá tæpi ég á því hér í nefndarálitinu að í 6. mgr. b-liðar 7. gr. frumvarpsins kemur fram að réttur sjóðfélaga til frekari lífeyrisauka falli almennt niður falli iðgjaldagreiðslur þeirra niður til lengri tíma en tólf mánaða. Bent var á að ákvæðið gerði sjóðfélögum erfitt fyrir að láta tímabundið af störfum hjá hinu opinbera enda myndu þeir þá glata rétti til lífeyrisauka þegar þeir sneru aftur til starfa. Þannig stríddi ákvæðið gegn markmiði frumvarpsins um að auðvelda fólki að færa sig á milli opinbers og almenns vinnumarkaðar. Undir þær áhyggjur tek ég í ljósi þess að það er yfirlýst markmið þessa frumvarps að gera þá tilfærslu auðveldari. Að lokum er rétt að nefna að af hálfu Alþýðusambands Íslands kom fram að innan aðildarfélaga þess væru um 12.000 félagsmenn sem störfuðu hjá ríki og sveitarfélögum eða stofnunum sem væru fjármagnaðar af þessum aðilum. Ráðstafanir samkvæmt frumvarpinu tækju ekki til þess hóps. Ég tek undir með ASÍ að þarft er að tryggja sambærileg réttindi fyrir þennan hóp þó að við verðum líka að sjálfsögðu að átta okkur á því að frumvarpið er um lífeyrissjóði opinberra starfsmanna, ekki starfsmanna í öðrum stéttarfélögum. En þó er mikilvægt að sá hópur gleymist ekki. Eins og ég sagði í upphafi máls míns tek ég undir það meginmarkmið að jafna lífeyrisréttindi á Íslandi og að efnahagslega sé heppilegur tími til að ráðast í slíka aðgerð. Að því sögðu er óheppilegt að frumvarpið byggist á samkomulagi sem aðilar túlka með jafn ólíkum hætti og raun ber vitni. Í því ljósi er það líka slæmt að Alþingi sé gefinn svo skammur tími til að taka afstöðu til grundvallarbreytinga á lífeyriskerfi opinberra starfsmanna. Ljóst má vera að aðilar eru ósammála um túlkun á grundvallaratriðum í breytingunum sem lúta að því hvernig tryggja eigi lífeyriskjör til frambúðar og hvort þau geti talist jafn verðmæt fyrir og eftir breytingar. Enn fremur eru greinilega ríkar efasemdir um að staðið verði við markmið samkomulagsins um launajöfnun milli ólíkra markaða. Þar sem þetta eru meginatriði, þó að við tökum undir markmiðið og teljum það réttlætismál að sömu lífeyriskjör gildi fyrir fólk óháð vinnuveitendum og eins að kjör fólks séu með sambærilegum hætti, mun Vinstri hreyfingin – grænt framboð ekki standa að samþykkt frumvarpsins, en við leggjum þó til þá breytingartillögu sem ég gerði hér grein fyrir áðan í máli mínu.
Hæstv. forseti. Ég heyri á hv. þingmanni að hann ýjar að því eða segir kannski fullum fetum að frumvarpið sé ekki í samræmi við samkomulagið á vinnumarkaði. Þetta heyrði ég líka svo sem frá einstökum aðildarfélögum. Þegar maður spyr hvað það sé í frumvarpinu sem ekki sé í samræmi við samkomulagið er hægt að skilja það svo að krafan hafi alltaf verið sú að jöfnun lífeyrisréttinda ætti ekki að taka gildi næstu 20 árin, að allir sem eru í kerfinu, í A-deildinni núna, ættu að fá að klára það alveg til enda. Samkomulagið var auðvitað ekki um það. Þetta var um jöfnun lífeyrisréttinda núna. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann: Hvað er það nákvæmlega í samkomulaginu sem menn eru alltaf að nefna sem frumvarpið er ekki í samræmi við? Annað atriði sem hv. þingmaður kom inn á er að jafna þurfi launin áður en þetta er samþykkt. Tækifærið til að jafna lífeyrisréttindin er núna. Það er ekki eftir sex eða tíu ár. Hvað eiga menn við með að jafna launin? Að sumu leyti er ríkið einfaldlega eini vinnuveitandi margra stétta, nánast eini hjá öðrum. Það er mikill ágreiningur um hvort það sé yfir höfuð ójafnræði þegar allt er tekið til. Ég tel alveg fullkomlega fráleitt að vera að fara í þá vinnu núna og standa í henni og bíða með þetta mikilvæga mál, sem ég held að geti ekki beðið lengur. Ef þetta verður ekki gert núna verður það ekki gert í nánustu framtíð.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hann svaraði nánast eigin andsvari sjálfur þegar hann spurði mig hvort frumvarpið væri ekki í samræmi við samkomulagið og sagði svo: Menn eru ekki einu sinni á eitt sáttir um það hvort það sé yfir höfuð launamunur. Samkomulagið snerist einmitt að hluta til um að jafna út launamun milli hins opinbera og almenna markaðar. En það er alveg ljóst að aðilar túlka það með ólíkum hætti, eins og hv. þingmaður gerði áðan. Ég sagði ekki að það ætti að bíða með þetta mál þangað til laun hefðu verið jöfnuð. Ég sagði að það hefði betur farið á því, í ljósi þess að þessar forsendur lágu fyrir 2012, en síðan þá eru liðin fjögur ár, að menn hefðu a.m.k. komið sér saman um aðferðafræði við að meta þann launamun sem hv. þingmaður nefnir, og ég nefndi líka, að væri ekki einfalt mál að meta. Ég held að ef aðilar væru a.m.k. komnir á þann stað núna að þeir væru sammála um það hver launamunurinn væri og hvernig ætti að meta hann þá værum við nær einhverri sátt um samkomulagið. Hv. þm. Brynjar Níelsson segir líka að ég hafi haldið því fram að frumvarpið væri ekki í takt við samkomulagið. Það sem kom ítrekað fram í máli mínu, ef hv. þingmaður hefði nú lagt vel við eyrun, var að aðilar eru ekki sammála um túlkun samkomulagsins. Hv. þingmaður getur ekki neitað því, hann hefur setið sömu fundi og ég með öllum þeim aðilum sem skrifuðu undir samkomulagið, að það er greinilega uppi mismunandi túlkun og þá sérstaklega sem lýtur að því hvort lífeyrisréttindi geti talist jafn verðmæt fyrir og eftir breytingu. Eðlilega spyrja félagar í þessum heildarsamtökum, í ljósi þess að það er verið að afnema ríkisábyrgð á lífeyrisréttindum opinberra starfsmanna, hvort réttindin geti þá yfir höfuð talist jafn verðmæt, hvort það markmið samkomulagsins sé uppfyllt með þessu frumvarpi.
Hæstv. forseti. Þeim aðilum sem hér eru undir er auðvitað kunnugt um að það gátu verið bæði betri lífeyrisréttindi og hugsanlega verri ef á versta veg færi. Það er ekki spurning um túlkun á samkomulagi, menn vita það fyrir. Ég hef aldrei fengið almennilega skýringu á því hvernig þetta geti verið eitthvert brot á samkomulaginu, eða hvaða brot var yfir höfuð um ræða, menn túlka allt út og suður. En ef það á að ná því markmiði að jafna lífeyriskjörin verður það ekki gert með öðrum hætti. Síðan fer fram umræða um það í kjölfarið, vegna þess að það er hluti af samkomulaginu, að jafna kjörin þar sem þau eru ójöfn. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það eru uppi misjöfn sjónarmið um hvernig eigi að jafna þau, hvað teljist jöfnuður í því. Það er ekki einfalt. Er það jöfnuður að miða við alla með sambærilega langt nám til að mynda? Eða geturðu miðað við þína eigin stétt? Það eru mismunandi sjónarmið um það. Það verður ekki auðvelt að leysa úr því. En ég varð fyrir miklum vonbrigðum með það að VG ætli ekki að styðja málið og vera með á meiri hlutanum í þessu vegna þess að hér er gengið mjög langt í því að nálgast mjög sjónarmið opinberra starfsmanna með því að miða við 60 árin, sem var ekki í frumvarpinu í haust. En nú virðist krafan vera sú og menn ætla að túlka samkomulagið þannig að það eigi helst að færa þetta í 40 ár, þ.e. allan líftíma frá því að sjóðurinn var stofnaður. Þá er auðvitað ekki um neina jöfnun að ræða. Þá getum við alveg sleppt þessu. Ég vil vita hvort hv. þingmaður sé ekki sammála mér um það.
Herra forseti. Mér þykir leitt að valda hv. þingmanni vonbrigðum en ég veit að ég geri það mjög reglulega þannig að ég tek það ekki of nærri mér. Grundvallarspurningin sem ég varpa fram í nefndaráliti mínu snýst um að hér er verið að gera grundvallarkerfisbreytingu á lífeyriskjörum opinberra starfsmanna. Hún er fyrst lögð fram í miklum flýti rétt fyrir þinglok á síðasta þingi og ekki kláruð þá, m.a. vegna andmæla okkar um ónógan tíma. Það sem næst gerist er að hún er lögð fram í miklum flýti og undir þeim formerkjum að þrátt fyrir að tími hafi liðið á milli þess sem hún var lögð fram og þrátt fyrir að breytingar hafi verið gerðar til bóta, því að breytingarnar eru til bóta, þ.e. að lækka þennan aldur í sextugt, þá hefur samt ekki enn tekist að ná sameiginlegum skilningi á samkomulaginu. Hv. þingmaður veit mætavel að sá sameiginlegi skilningur hefur ekki náðst. Ég skil ekki annað en að hv. þingmaður hljóti að deila undrun minni á því að aðilar sem hafa setið við þetta borð árum saman, frá 2011 með hléum, séu ekki komnir á þann stað að ná sameiginlegum skilningi. Mér finnst það slæmt í ljósi þess að þetta er grundvallarkerfisbreyting sem við ættum að leitast við að ná sem mestri sátt um. Það hefur verið sátt um markmiðið, þ.e. jöfnun lífeyrisréttinda, og það er mikilvægt að ná slíkri jöfnun fram. Eins og ég kom ítrekað að eru efnahagslega ákveðin rök fyrir því að ráðast í þessa breytingu núna. Þá undrast ég það að þau ár sem eru liðin frá 2011 hafi ekki verið nýtt betur til að ná fram sameiginlegum skilningi. Hv. þingmaður veit það eins vel og ég, við höfum fengið marga tölvupósta þess efnis á undanförnum vikum og mánuðum, að það er mikið ósætti með breytinguna á meðal félagsmanna í heildarsamtökunum. Það er ekki gott að gera slíkar kerfisbreytingar í bullandi ósætti.
Herra forseti. Það er rétt sem kom fram hjá flutningsmanni frumvarpsins að markmið þess er að tryggja að í landinu verði eitt sambærilegt lífeyriskerfi fyrir alla. Með breytingunni verði mikilvægum áfanga náð þar sem stefnt hefur lengi verið að því að jafna lífeyrisréttindi og samræma lífeyrisaldur milli almenna og opinbera vinnumarkaðarins. Það er mikilvægt vegna ýmissa þátta. Það tryggir að í framtíðinni njóti allir starfsmenn, hvort sem þeir kjósa að vinna á almenna vinnumarkaðnum eða hinum opinbera, þessara sömu réttinda. Það auðveldar hreyfanleika á vinnumarkaði en það verður sífellt mikilvægara og dýrmætara í nútímasamfélagi. Þetta mætir einnig þeim halla sem er á lífeyriskerfi opinberra starfsmanna í dag og tryggir sjálfbærni þess til framtíðar. Loks er mikilvægt að launakjör séu gagnsæ og samanburður milli stétta og vinnuveitenda sé auðveldur. Í litlu samfélagi sem vill ekki una ójafnrétti er þetta skref afar mikilvægt, að ég tel. Ójöfn réttindaávinnsla launþega í almennu lífeyrissjóðakerfi annars vegar og opinberu kerfi hins vegar hefur lengi verið bitbein aðila á vinnumarkaðnum. Það er því til mikils unnið að leiðrétta þessi réttindi. Þá er aldurstengd réttindaávinnsla í opinberum sjóðum sem frumvarpið kveður á um sanngirnismál fyrir yngri kynslóðir þar sem núverandi fyrirkomulag felur í sér tilfærslu réttinda frá yngri sjóðfélögum til hinna eldri. Auðvitað er líka rétt að ítreka að lífeyrissjóðir opinberra starfsmanna eru ekki sjálfbærir eins og ég nefndi áðan með óbreyttu fyrirkomulagi og nauðsynlegt að bregðast við því. Svigrúmið sem ríkissjóður hefur nú árið 2016 er einstakt og alls óvíst hvenær ríkið gæti mætt skuldbindingum sínum við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og Brúar væri tekin ákvörðun um að nota svigrúmið í önnur verkefni. Það eru heldur litlar líkur á að það verði áframhaldandi vinna við nýtt samningsmódel á vinnumarkaði ef lífeyrisréttindi verða ekki jöfnuð. Þetta er því alger grundvallarforsenda fyrir því að fá fólk aftur að því borði. Lífeyrissjóðamálin eru órjúfanlegur þáttur í þessum samningum. Ef frumvarpið verður samþykkt er ljóst að hækkun launa opinberra starfsmanna, sem njóta ekki samkeppnishæfra kjara samanborið við almenna vinnumarkaðinn, verður að vera forgangsmál í opinberum rekstri. Það verður að vera algert forgangsmál að taka á því. Það er í raun ekkert skrýtið að áhyggjur opinberra starfsmanna lúti að þessu atriði. Jöfnun launa er hluti af samkomulaginu um breytingar á skipun lífeyrismálanna sem frumvarpið byggir á og við það verður að standa. Það þarf að jafna launamun einstakra hópa milli almenns og opinbers vinnumarkaðar, ekki síst kvennastétta í heilbrigðisgeiranum og kennara. Herra forseti. Ég vil gagnrýna hvernig sitjandi ríkisstjórn hefur haldið á málinu. Rétt áður en frumvarp sama efnis var lagt fram í haust kom í ljós að fjármála- og efnahagsráðuneytið hafði ekki sama skilning og viðsemjendur á málinu. Það var ekki reynt að leysa úr þeim ágreiningi með fullnægjandi hætti á árinu sem er að líða. Og eins og áður segir höfum við einstakt tækifæri nú til að koma á skilvirkari vinnumarkaði. Jöfnun lífeyrisréttinda hefur verið ein meginforsenda sameiginlegrar vinnu að nýju líkani og því verður að gagnrýna þessi vinnubrögð. Ég tel afar ólíklegt eins og málið er statt núna að þetta sé líklegra til að skapa frið á vinnumarkaði en ella hefði verið, ef menn hefðu vandað sig betur. Ég get tekið undir ýmislegt og reyndar mjög margt í áliti meiri hlutans en ég tel þó nauðsynlegt að gera tvær breytingar til viðbótar þannig að frumvarpið sé að mínu mati ásættanlegt. Sú fyrri lýtur að geymdum réttindum, í b-lið 7. gr. (nýtt ákvæði til bráðabirgða IX). Ástæða er til að tryggja öðrum sjóðfélögum lífeyrisauka en þeim einum sem hafa greitt til sjóðsins síðustu 12 mánuði. Þá er ég ekki síst að horfa til þeirra einstaklinga sem hafa greitt til sjóðsins, jafnvel í mjög langan tíma, en ákveðið að færa sig yfir á almenna vinnumarkaðinn, jafnvel tímabundið. Þeir fá ekki lífeyrisaukann þótt þeir færi sig aftur yfir í opinbera kerfið. Þetta er að mínu mati réttlætismál, þ.e. að þeir séu jafnsettir þeim sem starfa innan opinbera kerfisins í dag. Þegar kemur að áunnum lífeyrisréttindum í framtíðinni eiga þeir auðvitað sinn rétt þarna. Breytingin þarf því að miða að því að þessi hópur geti aftur fært sig yfir á opinbera markaðinn og njóti þess þá að hafa lagt töluvert af mörkum þar áður. Í greinargerð með frumvarpinu er hreyfanleika á milli hins opinbera og almenna vinnumarkaðar lýst sem einu af markmiðum frumvarpsins. Þessi rýmkun myndi að sjálfsögðu ýta enn frekar undir þann hreyfanleika. Ég tel ólíklegt að hún hefði veruleg áhrif á frumvarpið því að það má gera ráð fyrir að álíka margir flytji sig af opinbera markaðnum á almenna markaðinn og ljúki þar starfsævinni á móti þeim sem koma þar inn. Síðari breytingartillagan sem ég legg til snýst um a-lið 3. mgr. c-liðar 7. gr. (nýtt ákvæði til bráðabirgða X). Hann verði eins og hann var í frumvarpinu sem var lagt fram í haust, enda er það í samræmi við lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997. Þar var kveðið á um að verði tryggingafræðileg staða lífeyrisaukasjóðs neikvæð sem nemi 10% eða meira samkvæmt árlegu mati verði greitt úr lífeyrisaukasjóði til að mæta neikvæðu stöðunni. Það er rétt að hafa í huga að í viðauka við samkomulag BHM, BSRB og KÍ annars vegar og ríkissjóðs og Sambands íslenskra sveitarfélaga hins vegar kom fram að þessi háttur yrði á. Í frumvarpinu sem nú er lagt fram er gerð breyting á greininni án þess að hafa samráð við þessa aðila og er gert ráð fyrir að horft sé til fimm ára tímabils í stað eins árs. Ég tel mikilvægt að það samkomulag sem birtist í viðaukanum sé virt, ekki síst til að rýra ekki traust milli aðila sem virðist kannski ekki vera mikið í augnablikinu. Loks má halda því fram að komi upp sú staða sem lýst er í breytingartillögu minni, að tryggingafræðileg staða sé neikvæð um 10% samkvæmt árlegu mati, sé einfaldlega full ástæða til að grípa til aðgerða enda hefðu þá stórkostlegar breytingar orðið á sjóðnum. Herra forseti. Ég tel mikilvægt að frumvarpið tryggi öllum ríkisábyrgð sem þegar eru komnir á elli- og örorkulífeyri ásamt þeim sem eru 60 ára og eldri og gætu hafið töku lífeyris. Það hefði hins vegar kallað á ákveðið vandamál að teygja sig neðar í aldursstigann. Lengri tíma hefði tekið að ná fram jöfnuði í öllu lífeyriskerfinu. Eins hefðu rök opinberra starfsmanna fyrir launajöfnun verið veikari. Ég tel því að það séu, eins og kom fram í máli hv. flutningsmanns, málefnaleg rök fyrir því að draga mörkin við 60 ára aldurinn. Ég skil auðvitað mætavel áhyggjur þeirra sem viðruðu þær í umsögnum um frumvarpið. En ég er sannfærður um að í eðlilegu árferði og jafnvel með talsverðum sveiflum og áföllum mun þetta nýja kerfi með lífeyrisauka, með varúðarsjóði og með samningum launþega við ríki til þrautavara, ráða við að tryggja sjóðfélögum jafn verðmæt réttindi og áður. Yrðu hér hins vegar stórkostleg áföll sem settu allt á hliðina, það gætu verið hamfarir og styrjaldir eða eitthvað þaðan af verra, væri í rauninni kannski bara tvennt í stöðunni miðað við núverandi kerfi. Annars vegar að ríkissjóður gæti einfaldlega ekki staðið við skuldbindingar sínar og þá vaknar spurningin: Hvers virði er ríkisábyrgð sem ekki er hægt að standa við? Eða hinn kosturinn, sem er nú ekki betri, og hann er sá að ríkið stæði við skuldbindingar sínar og kostnað en kostnaðurinn við slíkar hryllilegar aðstæður legðist á almenning sem hefði auðvitað líka á slíkum tímum orðið fyrir miklum búsifjum. Þá myndi birtast í okkar litla samfélagi óréttlæti sem ég er ekki viss um að við gætum horfst í augu við. Herra forseti. Að lokum: Ég er sannfærður um að með jöfnun lífeyrisréttinda allra landsmanna getum við stigið gott og mikilvægt skref í átt að almennri sátt á vinnumarkaði. Við getum unnið okkur í átt að meiri stöðugleika og jöfnuði í samfélaginu ef við höldum rétt á spilunum í framhaldinu. En til þess tel ég þó að enn þurfi að gera töluverðar breytingar á frumvarpinu.
Herra forseti. Ég þakka ræðumanni fyrir rosalega fína yfirferð. Ég er í raun nánast alfarið sammála því sem hann segir í nefndarálitinu og ræðu sinni. En mig langar til að spyrja, þar sem hann bendir á að svigrúmið sem ríkissjóður hefur sé einstakt, sem er vissulega rétt, og óvíst hvenær ríkið gæti mætt skuldbindingum sínum við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og við Brú ef ákveðið væri að nota svigrúmið í önnur verkefni: Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á því að nota þessa peninga frekar í að greiða niður skuldir ríkisins og nota vaxtasparnaðinn sem hlytist af þeirri niðurgreiðslu til þess að reyna að borga inn á þetta smám saman yfir lengra tímabil? Lauslegt mat mitt er að það gæti tekið tíu til þrettán ár, eftir því hvernig málin þróast.
Herra forseti. Þetta er býsna áhugaverð hugmynd hjá hv. þm. Smára McCarthy. Ég hef heyrt hana en ekki velt því nákvæmlega fyrir mér hvort hægt væri að útfæra hana. Þó er rétt að taka fram að hún væri í rauninni í andstöðu við samkomulagið sem var gert milli þessara aðila þar sem kveðið er á um eingreiðslu inn í sjóðinn. Það þyrfti væntanlega að taka upp símann og hlera hvernig hljóðið væri í aðilunum hinum megin. Ef þetta er fær leið er sjálfsagt að skoða hana. En eins og ég segi þá víkur hún í raun frá samkomulaginu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir þetta svar. Þá spyr ég til viðbótar hvort ekki sé ástæða til að kanna þann möguleika í ljósi þess að hann gæti skapað grundvöll fyrir því að við færum nánar í þetta mál yfir lengri tíma og værum ekki að skapa okkur einhvers konar óþægindi með tímaramma sem virðist vera mestmegnis heimagerður.
Herra forseti. Ég hef alltaf verið talsmaður þess að menn gefi sér þann tíma sem þeir hafa og skoði alla möguleika sem bjóðast og allar frumlegar hugmyndir sem koma upp. Það er bara þannig að okkur meðaljónunum detta oft ekki endilega snjallir hlutir í hug heldur fyrst og fremst það augljósa, en þegar fram koma athyglisverðar hugmyndir er sjálfsagt að skoða þær. Við höfum auðvitað nokkra daga. Við höfum fjóra virka daga milli jóla og nýárs, þannig að mín vegna mætti skoða það.
Virðulegur forseti. Mig langar að víkja að b-lið breytingartillögu hv. þingmanns. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi skoðað það gaumgæfilega hvort þessi breytingartillaga, sem hefur vissulega að geyma orðalag sem er tekið upp úr samkomulaginu frá 19. september milli aðila vinnumarkaðarins, en þó ekki nema að hluta, eins og hún er hérna þjóni hagsmunum sjóðfélaga betur en sú framkvæmd sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Minn skilningur á frumvarpinu er að með a-lið 3. mgr. c-liðar 7. gr. hafi einmitt verið ætlunin að koma til móts við sjóðfélaga ef upp kæmi sú staða að varúðarsjóðurinn væri tæmdur og ekki væri komin niðurstaða í viðræður um viðbrögð, þær viðræður sem kveðið er á um í c-lið 7. gr. Ég vek athygli á því að í breytingartillögunni er ekki tekið upp orðalag úr samkomulaginu sem kveður á um að varúðarsjóðurinn skuli haldast óskertur í fimm ár, heldur að ef þetta næði fram að ganga þá gæti varúðarsjóðurinn tæmst og menn væru bundnir við það að líta til 39. gr. lífeyrissjóðslaganna sem kveður á um skyldu eða a.m.k. möguleika á að skerða réttindi ef svo ber undir. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi skoðað hvort hagsmunum sjóðfélaga sé virkilega betur fyrir komið með þessari tillögu.
Herra forseti. Já, ég tel að ég sé að reyna að gæta hagsmuna sjóðfélaga enda eru gerðar athugasemdir við þetta í umsögnum fleiri en eins aðila. Eins og ég nefndi áðan er þetta kannski meira í takt við viðaukann við samkomulagið eins og það birtist. Það má hins vegar vel vera að ég hafi gert einhver mistök þarna. Ég þarf að skoða það. En ég tel að ef sjóðurinn verður fyrir svona miklu áfalli á einu ári eins og þarna kveður á um sé full þörf á því að grípa til aðgerða.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir málflutning hans og ýmislegt í honum sem ég er sammála og margt sem hann talar um sem ég tel til bóta. Mig langar engu að síður að spyrja hv. þingmann út í orð hans varðandi 60 ára regluna. Ég skildi hann ekki öðruvísi en að hann tæki undir það sem sumir aðrir hv. þingmenn hafa sagt í þessum sal, að ef hún væri ekki myndi það þýða að jöfnun lífeyrisréttinda á hinum almenna opinbera markaði tæki lengri tíma, þetta væri málefni inn í framtíðina og tæki ekki á þeim vanda sem við ættum við akkúrat núna í dag. Hv. þm. Loga Einarssyni er hins vegar fullljós afstaða stórra stéttarfélaga á hinum opinbera markaði, BHM, Kennarasambands Íslands, BSRB. Öll þessi félög og jafnvel fleiri til telja að þessi regla sé einfaldlega ekki í samræmi við það samkomulag sem skrifað var undir á sínum tíma. Nú segir í nefndaráliti hv. þingmanns, með leyfi forseta: „Frumvarpið byggist á þessu samkomulagi og við það verður að standa.“ Mig langar að spyrja hv. þm. Loga Einarsson hvort hann telji að það álit BSRB, BHM og Kennarasambands Íslands að þessi regla stangist á við samkomulagið sé rangt hjá viðkomandi samtökum og hvort hann telji að reglan sé í fullu samræmi við það samkomulag sem skrifað var undir.
Herra forseti. Til þess að víkja kannski fyrst að síðustu spurningunni. Já, ég tel að í rauninni sé frumvarpið í megindráttum í takti við samkomulagið vegna þess að þar kemur fram að með eingreiðslu séu þessi réttindi keypt, ekki ríkisábyrgð, heldur sá háttur sem er á að iðgjöld hækki frá ríkinu til þess að mæta þessari jöfnu réttindaávinnslu. Þegar ég nefndi 60 árin fannst mér það vera málefnaleg mörk vegna þess að eftir þann aldur hefur maður rétt á lífeyristöku og ósköp eðlilegt að þeir sem þegar þiggja örorku- og ellilífeyri séu undanþegnir og hafi ríkisábyrgð, vegna þess að mér skilst að í hæstaréttardómi sé kveðið á um að þar geti mörkin legið á því hvar megi skerða. Ég held að það sé málefnalegt. Það sem ég átti við er að eftir því sem við færum mörkin neðar, hvort það eru 50 ár, 40 ár, 35 ár, 20 ár, þá tökum við okkur einfaldlega lengri tíma í að breyta úr þessu kerfi og jafna lífeyrisréttindi milli almenna markaðarins og opinbera markaðarins. Það held ég að myndi ekki leggjast vel í talsmenn almenna markaðarins þannig að samkomulagið yrði þá væntanlega í uppnámi.
Virðulegi forseti. Það hlýtur engu að síður að hafa verið frumforsenda allra sem skrifuðu undir samkomulagið að ekki yrði gengið á áunnin réttindi, ekki satt? Hvað tímalengdina varðar skal ég ekki segja. Eins og ég skil samkomulagið og hef lesið það í gegn eru það ekki áhyggjur sem eru viðraðar þar. Ég held að við ættum að hlusta á aðila samkomulagsins. Þeir hafa kvartað yfir því að í öllum viðræðum og í samkomulaginu sé talað um sjóðfélaga, en í frumvarpinu sem kom fram í haust er allt í einu farið að tala um virka greiðendur. Nú er búið að setja inn aldursmörk. Mig langar að spyrja hv. þingmann aftur hvort ég skildi hann rétt af því að hv. þingmaður sagði í máli sínu … [[Forseti hringir.]]Er klukkan biluð? Telur hv. þingmaður að þessi samtök hafi rangt fyrir sér þegar þau segja að þetta sé ekki í samræmi við samkomulagið?
Forseti vekur athygli á því að þar sem þrír hv. þingmenn veittu andsvör við ræðu hv. 9. þm. Norðaust. varð að stytta ræðutíma í síðara andsvari og síðara svari.
Herra forseti. Ég veit ekki hvort maður á að temja sér að alhæfa um að menn fari með rangt mál eða ekki. Það getur oft orðið ágreiningur milli manna um túlkun þegar gert er samkomulag. Til þess höfum við ýmis verkfæri. Við höfum lögmenn og dómara og dómstóla til þess að jafna þann ágreining. Ef þú spyrð mig þá tel ég í rauninni að frumvarpið sé að stærstum hluta eða stórum hluta algjörlega í samræmi við samkomulagið. Það stendur í samkomulaginu, sem hér er skannað, staflið c í 1. lið, með leyfi forseta: „Réttindi núverandi sjóðfélaga í A-deildum LSR og Brúar verði jafn verðmæt fyrir og eftir þær breytingar á skipan lífeyrismála sem kveðið er á um í samkomulagi þessu.“ Hér er verið að setja stóra eingreiðslu inn til þess að kaupa í rauninni gamla fyrirkomulagið. [[Forseti hringir.]]Ef við hefðum tryggt mönnum öll sín réttindi eins og þau hefðu verið næstu 45 árin og jafnframt greitt inn, þá hefði það stappað nærri gjöf.
Herra forseti. Ég stóð í þessari pontu fyrir viku síðan og sagði að þetta frumvarp væri ill nauðsyn. Ég er enn þá sammála því á vissan hátt, en ég er líka á því að það sé ill nauðsyn að vinna þetta mál mjög vel og vandlega, að við séum ekki að ana fram með einhverja vitleysu. Þriðji minni hluti, þ.e. ég fyrir hönd þingflokks Pírata, er hlynntur öllum markmiðum frumvarpsins. Þó hefur ekki tekist að ná viðunandi sátt um þá nálgun sem er í frumvarpinu. Að öllum störfum nefndarinnar ólöstuðum hefur málshraðinn auk þess verið allt of mikill sé miðað við umfang og stærð málsins. Gefinn hefur verið mjög stuttur tími til þess að veita umsagnir og hafa umsagnaraðilar kvartað yfir því. Keyrslan í nefndarvinnunni gaf heldur ekki ráðrúm til að vinna bakvinnuna faglega og með upplýstum hætti. Til viðbótar má benda á að vinnan í ráðuneytinu hefur kannski ekki verið unnin með nægilega mikill ró þar sem það virðist hafa gleymst að hafa lífeyrissjóðinn Brú með í upprunalegu frumvarpi. Ég hef þó meiri áhyggjur af öðrum þáttum og þá fyrst og fremst efnahagslegum áhrifum þess og þau eru mjög óskýr. Efnahagsleg áhrif þess að samþykkja frumvarpið eru óljós vegna þess að samkvæmt mati fjármála- og efnahagsráðuneytisins hefur tilfærsla á 130 milljörðum kr. úr ríkissjóði inn í ofþanið lífeyrissjóðakerfi, sem er um 4% stækkun á því kerfi samkvæmt áætlun minni og miðað við þær tölur sem ég hef séð, lítil efnahagsleg áhrif. Á sama tíma hafa margir virtir hagfræðingar á borð við Gylfa Magnússon, Gunnar Tómasson og Ólaf Margeirsson haldið því fram að þetta sé stórhættuleg aðgerð. Gunnar og Ólafur benda á eftirfarandi í bréfi sínu til nefndarmanna frá 17. desember sl., með leyfi forseta: „Þessi aukning peningamagns í umferð getur leitt til óstöðugleika og verðbólgu á eigna- og vörumarkaði. Þessi umrædd 108,5 milljarða króna greiðsla, sem fjármögnuð skal verða með stöðugleikaframlagi föllnu bankanna til ríkissjóðs, vinnur því beinlínis gegn markmiðum stöðugleikaframlagsins sjálfs sem var að stuðla að stöðugleika á innlendum eigna- og vörumarkaði. Bent er á að um er að ræða tæplega 7% aukningu peningamagns í umferð. Bjartsýnt væri að gera ráð fyrir að slík aukning peningamagns í umferð hefði ekki afleiðingar.“ Seðlabankinn segir aftur á móti að þetta muni engu að síður hafa óveruleg áhrif og rökstyður það með því að aðeins séu um 25 milljarðar kr. í raunverulegum peningum sem eru fluttir til. Eftirstöðvarnar komi í formi skuldabréfa og annarra eigna sem komu inn í gegnum þessi stöðugleikaframlög. Það er ekki ljóst hvaða eignir þetta eru og því er mjög hæpið að áætla efnahagsleg áhrif af tilfærslu þeirra með þessum hætti. Hvernig sem horft er á málið hljóðar það upp á töluverða stækkun á nú þegar afar stóru lífeyrissjóðakerfi með tilheyrandi áhættuþáttum fyrir lífeyriskerfið í heild sinni. Ef fjármagna á stærstan hluta þessa framlags með öðrum eignum en peningum kemur upp annað vandamál. Það er gríðarlega mikilvægt að fram komi með hvaða hætti þessar eignir voru valdar, hverjar þær eru og hversu mikils virði þær eru hver um sig. Það er hættulegt að færa til svona svakalegt magn eigna í einu skrefi vegna þess að það er algerlega ógerlegt að staðfesta að ekki sé um að ræða einhverjar óeðlilegar tilfærslur. Án þess að ég sé að herma upp á neinn einhvern illan vilja eða glæpsamlega tilburði, herra forseti, finnst mér nauðsynlegt að við tökum af allan vafa varðandi staðreyndir málsins þegar svona mál liggur fyrir. Svo hafa verið færð fyrir því rök að umrædd aðgerð muni að öllum líkindum ekki duga til að laga þann vanda sem orðinn er innan Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og enn fremur að vandinn sé mun víðtækari í lífeyrissjóðakerfinu almennt. Fjáraustur í kerfið núna er ekki líklegur til að skila neinum árangri til lengri tíma. Verðmiði upp á á annað hundrað milljarða kr. til þess að kaupa sér tíma í þessu máli er frekar hár. Í fyrrnefndu bréfi Gunnars Tómassonar og Ólafs Margeirssonar segir, með leyfi forseta: „Vandamál íslenska lífeyriskerfisins er ekki og verður aldrei skortur á peningum, hvort sem um 100% gegnumstreymis- eða sjóðsöfnunarkerfi er að ræða, heldur, líkt og er vandamál allra, skortur á raunverulegum verðmætum og framleiðslu. 108,5 milljarða króna framlag ríkissjóðs til sérstaks lífeyrisaukasjóðs bætir ekki úr þeim skorti, hvorki nú né í framtíðinni. Framlagið er því tilgangslaust með öllu sé markmiðið að tryggja lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna og kaupmátt þeirra.“ Það liggur því beinna við að leggja áherslu á heildarendurskoðun lífeyrissjóðakerfisins, eins og ég talaði hér fyrir í síðustu viku, með það að markmiði að tryggja að hegðun þess og umfang sé nær því sem þurfa þykir til að geta tryggt framtíðarlífeyrisréttindi allra í reynd, án þess að reglulegra inngripa sé þörf af hálfu ríkisins. Herra forseti. Af frumvarpinu getur leitt töluverða skerðingu á áunnum réttindum. Það er alveg óljóst hvort það er í samræmi við eignarréttarákvæði stjórnarskrár. Ýmsar skoðanir voru á því innan nefndarinnar. Sumir sögðu að það væri í lagi, aðrir sögðu það ekki í lagi. Í rauninni er óljóst hvort það er siðferðislega réttlætanlegt að skerða lífeyrisréttindi fólks óháð því hvort það er samrýmanlegt stjórnarskránni eður ei. Í því felst í rauninni meginvandi lífeyrissjóðakerfisins. Það er einnig óljóst hvort heimilt sé til að skerða lífeyrisréttindi með þessum hætti án þess að til allsherjaratkvæðagreiðslu komi í viðkomandi stéttarfélögum, líkt og fjallað var um í lögfræðiáliti Gísla Tryggvasonar lögmanns um málið frá 1. desember sl. Þar kemur hann inn á þann veigamikla punkt að það er ekki bara ákvörðun Alþingis heldur er það að miklu leyti bundið í samningum launþega við vinnuveitendur sína. Þarna er um að ræða töluverð inngrip inn í kjaramál þeirra af hálfu Alþingis ef ekki er byggt á samkomulagi. Þá kemur hin spurningin, herra forseti. Það var samkomulag. Frumvarpið byggist á forsendum samkomulags stjórnvalda og heildarsamtaka á opinberum vinnumarkaði frá 19. september sl., eins og komið hefur fram. Þar er umdeilt hvort frumvarpið samræmist samkomulaginu. Eðli málsins samkvæmt er óeðlilegt að Alþingi og ráðuneytið byggi vinnu sína eingöngu á túlkun fjármála- og efnahagsráðuneytisins á samkomulaginu en líti fram hjá jafn rétthárri túlkun annarra aðila samkomulagsins. Ekki hjálpar að mörg aðildarfélög aðila að samkomulaginu virðast hafa ekki gefið heimild til þess að gera slíkt samkomulag, eins og komið hefur fram í máli sumra minni aðildarfélaganna og umsögnum þeirra. Herra forseti. Svo kemur að öðru vandamáli sem ég hef miklar áhyggjur af. Það er hugmyndin um að leiðrétta launakjör á sex til tíu árum. Fyrir frumvarpinu eru þau rök að með skerðingu lífeyrisréttinda opinberra starfsmanna sé hægt að ganga skref í átt að því að jafna launakjör opinberra starfsmanna við það sem almennt gengur og gerist á almennum vinnumarkaði. Það er mjög fínt. Það er góð nálgun og gott markmið. En þótt jöfnun kjara milli almenns og opinbers vinnumarkaðar sé bæði jákvæð og eftirsóknarverð er ekki með nokkru móti augljóst að seinna skrefið verði stigið. Gylfi Magnússon bendir á eftirfarandi í umsögn sinni um frumvarpið frá 15. desember sl., með leyfi forseta: „Á móti þessu koma ekkert nema loðin fyrirheit um að laun í opinbera geiranum verði hækkuð til samræmis við almenna vinnumarkaðinn á tíu árum. Slíkt loforð er í eðli sínu haldlaust og fjölmörg fordæmi fyrir því sama hversu góðan hug loforðsgjafinn kann að hafa þegar loforðið er gefið.“ Vert er að athuga að með samþykkt frumvarpsins verður til klemma þar sem hægt verður að rökstyðja afturhald launa á almennum vinnumarkaði með tilvísun til þess stöðugleika sem skapaður hefur verið með því að jafna lífeyrisréttindin, og að þangað til búið sé að jafna launakjör opinberra starfsmanna á móti því sem gengur og gerist á almennum vinnumarkaði megi almennur vinnumarkaður ekki hækka að neinu marki. Þessi rök gætu verið notuð. Það kæmi mér alls ekki á óvart ef þau yrðu notuð til þess að réttlæta inngrip Alþingis inn í kjarabaráttu t.d. sjómanna, en það er algjörlega óásættanlegt að gefa kost á slíkri réttlætingu, enda á Alþingi ekki að vera með stöðug inngrip inn í kjaradeilur almenna vinnumarkaðarins. Herra forseti. Samkvæmt frumvarpinu fellur réttur sjóðfélaga til lífeyrisauka almennt niður falli iðgjaldagreiðslur þeirra niður til lengri tíma en 12 mánaða. Af því leiðir nokkuð slæmt vandamál, þ.e. að opinber starfsmaður, sem hefur þurft að sætta sig við jafna ávinnslu réttinda fyrri hluta starfsævinnar, getur ekki gert meira en árs hlé frá störfum hjá hinu opinbera vilji hann ekki glata réttindunum. Það skiptir rosalega miklu máli vegna þess að þarna er hreinlega verið að koma í veg fyrir að fólk sem vinnur hjá hinu opinbera hafi frelsi til þess að fara út á hinn almenna vinnumarkað og ganga fram og til baka eftir því sem það fái betri kjör hverju sinni og jafnvel eftir því sem áhugi og annað lætur til án þess að verða komið í meiri háttar vandræði með lífeyrismál sín. Það má segja að í raun sé viðkomandi starfsmaður kominn í vistarband út starfsævina. Ef hann fer frá hinu opinbera er verið að refsa honum. Það er sérstaklega einkennilegt í ljósi þess að eitt af markmiðum frumvarpsins var að auðvelda flæði starfsfólks milli hins opinbera og almenna markaðarins. Svo hefur verið talað um að allir séu algjörlega upplýstir í þessu máli. Það er alls ekki rétt. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarni Benediktsson sagði á sínum tíma þegar málið var til umræðu á 145. þingi, með leyfi forseta: „Jú, ég get alveg deilt því að ég hefði viljað hafa rýmri tíma og meira svigrúm, lengri umsagnarfrest o.s.frv., en ég tel samt að við höfum skyldu til að láta reyna á það til fulls hvort ekki geti myndast samstaða á þinginu. Það sem færir mér bjartsýni í brjóst hvað það varðar er sú staðreynd að allir þeir sem hagsmuni eiga undir eru aðilar að samkomulaginu og hafa kynnt sér málið nú þegar í þaula.“ Svo heldur hann áfram: „Þetta mundi allt saman horfa öðruvísi við ef við værum að skella hér fram eftir árangurslausa tilraun til að ná samningum frumvarpi þar sem við segðum: Það hefur ekki tekist neitt samkomulag en þá ætlum við að höggva á hnútinn með þessu frumvarpi.“ Í þessum orðum felst ákveðið vandamál. Það er búið að búa til rosalega mikla tímapressu á þinginu við að vinna þetta mál. Það er stutt með þeim rökum annars vegar að allir aðilar hafi kynnt sér málið í þaula og hins vegar að allir séu aðilar. Staðreyndin er sú að í ansi mörgum umsögnum kemur fram að menn hafi ekki haft tíma til þess að skoða málið. Þegar sá tími hefur gefist hjá sumum félögum, þá kannski þeim sem stærri eru, hafa menn áttað sig á því að þetta er bara ekki í samræmi við það sem rætt hafði verið. Þá leggjast öll samtök hagsmunaaðila náttúrlega gegn þessu. Segja má að næstum 100 þús. starfsmenn hins opinbera, ég hef svo sem ekki nákvæmari tölur en það, leggist gegn þessu máli. Ef sú samstaða sem gerði málið framkvæmanlegt þá er ekki raunveruleg samstaða og ef menn sem ættu að vera aðilar að málinu hafa ekki haft tækifæri til þess að kynna sér málið í þaula áður en það er tekið hér til afgreiðslu eru forsendur þess farnar. Það nær ekki að uppfylla markmið okkar. Með þeim orðum, herra forseti, legg ég til að málinu verði hafnað, að það verði ekki samþykkt.
Herra forseti. Nú erum við að fjalla um þetta mál, lífeyrissjóðamál, eins og það hefur gjarnan verið kallað, í a.m.k. annað sinn hér á þingi. Málið kom til fjárlaganefndar í haust þegar það var rætt, þ.e. rétt fyrir þinglok. Ég sat í þeirri nefnd þá eins og nú og tók þátt í þeirri umfjöllun og tók á móti þeim gestum sem þangað komu og lýstu skoðun sinni á frumvarpinu. Ég verð að segja, eins og fleiri, að ég tek undir með þeim þingmönnum sem hafa efasemdir um frumvarpið. Það veldur mér vonbrigðum að ekki skuli hafa gengið lengra en sjá má á þeim tíma sem liðið hefur því að ég hef trú á að ætlunin hafi verið allan tímann að leggja málið fram aftur af hálfu þeirra sem það gera og því ótrúlega sérstakt að sjá ekki fleiri breytingar. Kannski má segja að trúnaðarbrestur ríki um frumvarpið gagnvart þeim sem verið er að reyna að semja við. Eiginlega er ekki hægt að segja annað miðað við þær umsagnir sem maður les. Það eru allt of margir innan samtaka opinbera geirans sem lýsa sig ósammála þeirri niðurstöðu sem hér liggur fyrir og út af fleiri en einu atriði í sjálfu sér. Ég hef verulegar efasemdir um frumvarpið, eins og ég hafði þá. Mér finnst, og það er svolítið gegnumgangandi eins og kemur fram í nefndaráliti 2. minni hluta t.d., að tala um að launakjör séu gagnsæ og samanburður milli stétta og vinnuveitenda auðveldur. Til þess þurfum við að setja einhver lög, t.d. um að launaleynd verði afnumin, það er eitt af því sem ég hef svo sem áður rætt hér í pontu, til þess að einhvern tímann og einhvern veginn verði hægt að jafna launakjör. Jöfnun launakjara er eitt af stóru málunum, ekki bara í því sem snýr að því að ekki eigi að hrófla við áunnum réttindum opinberra starfsmanna og bæta fyrir breytingar sem að óbreyttu, eins og kemur fram í áliti 1. minni hluta, skerða réttindi sjóðfélaga heldur það verklag, sem hefur komið hér til tals, að setja eigi á fót einhvern hóp til að finna út úr því hvernig eigi að jafna kjörin. Ég lýsti því yfir þá á fundi fjárlaganefndar þegar málið kom fyrir hana og ég hef sömu efasemdir núna - en ég ætla að segja það í upphafi að ég styð í sjálfu sér hugmyndafræðina að jafna lífeyrisréttindin - en það skiptir auðvitað alltaf máli hvernig það er gert eins og allt annað sem við tökum okkur fyrir hendur. Mér finnst mjög sérstakt, þetta er margra ára vinna, að engar tilraunir skuli hafa verið gerðar til þess að koma fram með einhvers konar sviðsmyndir hvernig við ætlum að fara að því að jafna laun. Maður skilur það svo vel þegar maður hugsar um þá hópa sem hér eru undir og hafa gagnrýnt þetta, t.d. hjúkrunarfólk, löggæslumenn, slökkviliðsfólk eða hverjir það eru. Þetta eru fáeinir af þeim hópum sem hafa goldið varhuga við þessu. Lögreglumenn afsöluðu sér verkfallsrétti. Ég hef spurt töluvert um kjör þeirra og hvernig þau hafa þróast. Þau hafa í raun ekki þróast í takt við þá ætlun sem lá undir í því samhengi. Eins og kom fram hjá hv. þm. Brynjari Níelssyni áðan: Við hvað á að jafna? Eini aðilinn er hið opinbera sem er launagreiðandi viðkomandi stétta. Mér finnst þetta stór spurning. Mér finnst mikilvægt að við áttum okkur á því. Því að lífeyrisréttindin, og við þekkjum öll þessa umræðu, eru auðvitað partur af því að opinberum starfsmönnum hefur oft og tíðum, ég ætla ekki að alhæfa og segja alltaf, verið haldið niðri í launum vegna þess að réttindin eru sterk. Nú á að afnema þau í þeirri mynd sem þau eru en hitt er skilið eftir inn í framtíðina. Ég skil vel að fólk hafi áhyggjur af því að afsala sér réttindum til framtíðar núna um áramótin og svo eigi það að vera undir stjórnvöldum komið hverju sinni hvernig það verður framkvæmt og hvort. Ég er ekki búin að gleyma umræðunni um það þegar launakjör lækna voru hækkuð verulega til að reyna að halda læknum inni á spítölunum, Landspítalanum sérstaklega, til að vera samkeppnishæf um afburðagott fólk. Það þurfti til. Og það voru gríðarleg átök. Við höfum ekki gleymt því. Við erum að tala um risavaxið verkefni til framtíðar, um er að ræða gríðarlegan fjölda fólks en engin tilraun er gerð til að kostnaðarmeta það fyrir hönd ríkisins hvað það getur þýtt til framtíðar litið að bæta og jafna kjörin. Ég skil vel að fólk sem hér á sitt undir sé óöruggt um að kjör þess verði bætt. Ljósmæður, ég get tekið þær sem dæmi líka, hirt var af þeim meira að segja. Þær fengu ekki einu sinni greitt þegar þær voru í verkfallsaðgerðum og þurftu að sinna tilteknum neyðarvöktum að sjálfsögðu og öðru slíku. Maður skilur vel þessar láglaunastéttir, þær eru a.m.k. alveg örugglega ekki vel borgaðar miðað við marga aðra miðað við ábyrgð og álag o.s.frv., en á því getum við svo sem líka haft ólíkar skoðanir. Það er ábyrgðarhluti af okkur, og við megum ekki gleyma því að þótt einhver okkar hafi tekið þátt í umfjöllun um þetta mál í haust eru töluvert margir nýir þingmenn sem tóku ekki þátt í því samtali, að ætla sér á nokkrum dögum að samþykkja hugsanlegt réttindaafsal komandi kynslóða opinberra samtaka og þeirra fjölskyldna án þess að við höfum eitthvað í hendi, bæði hvað varðar ríkissjóð og eins varðandi launamuninn. Ég man að í haust þegar við ræddum þetta þá hafði komið fram könnun vegna kvennastétta, því að þær eru nú hér undir. Það voru ansi sláandi tölur, mig minnir að það hafi verið 15% eða 16% milli VR og SFR, sem núverandi launamunur er. Þann launamun á þá eftir að jafna áður en við förum svo í það að jafna kjörin milli hins almenna og opinbera markaðar. Ég er mjög skeptísk. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að til séu peningar núna sem gott er að setja inn í kerfið. Sumir myndu telja ábyrgt að gera það. En þá er það þessi stóri hluti, sem mér finnst ekki vera ábyrgur, þ.e. hvernig við ætlum að jafna kjörin. Ég ætla í áframhaldi af þessu að vitna beint í frumvarpið því að ég hef efasemdir um að ríkisstjórn hvers tíma eigi að hafa þetta í höndunum. Þar segir, með leyfi forseta: „Þá verður að gera ráð fyrir því að launajöfnun í þessu tilliti verði innan þess svigrúms sem kjarasamningar og ríkisfjármálaáætlanir setja og að ýmsir aðrir þættir muni geta vegið þar til mótvægis, svo sem aukin framleiðni í opinberri starfsemi, endurskipulagning og hagræðing þjónustuveitingar, tækniþróun, ráðstafanir til að draga úr öðrum útgjöldum o.fl.“ Þetta er notað sem rök fyrir að ekki sé hægt að setja á þetta einhverja krónutölu. En auðvitað er það ekkert annað en að menn hafa ekki gert tilraun til þess og sjá engan veginn fyrir sér hvernig þeir ætla að jafna þessi laun. Mér finnst hins vegar líka annað mjög mikilvægt í þessu sem kemur fram í áliti 1. minni hluta hjá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, það eru athugasemdir um að einhverjir umsagnaraðilar telji að frumvarpið geti brotið í bága við eignarréttarákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar, þ.e. þar sem ákveðin hætta sé á að áunnin réttindi glatist ef ávöxtun til framtíðar eða einhverjar aðrar tryggingafræðilegar forsendur bregðist. Þetta er a.m.k. eitt af álitamálunum sem hér eru undir, sem eru risavaxin og óhætt að segja að hægt væri að hægja á málum fyrir minna, skulum við segja. Ég fæ ekki séð, ef fólk vill nýta þessa fjármuni, að þeir hverfi um áramótin. Það er væntanlega hægt að koma þeim fyrir, hvort sem fólk vill stofna reikning í Seðlabankanum ef það heldur að það eyði honum, hafi ekki stjórn á sér hvað það varðar. Það er ýmislegt hægt að gera til að taka ekki mál með þessum flýti. Gert hefur verið ráð fyrir því hjá lífeyrissjóðunum að hækka iðgjöldin nú þegar, eðlilega, við nálgumst jól. Það eru allir búnir að gera sínar áætlanir. Mér finnst þetta ekki góður bragur. Mér finnst líka áhyggjuefni varðandi lífeyrisaukann, þ.e. að færa sig á milli hins opinbera og hins almenna markaðar, að ekki megi líða lengri tími en 12 mánuðir. Opinber starfsmaður, eins og segir í áliti 3. minni hluta þar sem talað er um vistarband í formi framtíðarógnunar, sem hefur þurft að sætta sig við jafna ávinnslu réttinda fyrri hluta starfsævinnar getur ekki gert meira en árs hlé frá störfum hjá hinu opinbera vilji hann ekki glata réttinum. Því má segja að hann sé í reynd í vistarbandi út starfsævina. Það getur eiginlega ekki verið það sem er verið að meina með frumvarpinu. Það getur ekki verið tilgangur þess. Þegar við horfum á þetta núna og förum yfir það og veltum fyrir okkur, og þá erum við ekki að hugsa um okkur sem þingmenn heldur þær stéttir sem hafa barist lengi fyrir bættum kjörum, nýbúnar að samþykkja samninga, t.d. kennarar og aðrir starfsmenn sem gera hér athugasemdir, þá hljótum við að þurfa að vega hvort tveggja og meta, ekki bara hag ríkissjóðs og peningana sem til eru núna heldur líka að viðurkenna að við klikkuðum á þessu með að búa til einhverjar sviðsmyndir inn í framtíðina. Ef við segjum að það sé ekki fært, það sé bara ekki hægt, hvaða skilaboð erum við þá að senda fólki sem á að vera undir þetta sett? Ég veit það ekki, virðulegi forseti. Og ég veit heldur ekkert við hvaða stéttir á að miða eins og ég sagði, t.d. lögreglumenn eða slökkviliðsmenn eða hverjir það eru. En það er ekki einu sinni gerð tilraun til að segja: Eftir tvö, fjögur, sex, tíu ár ætlum við að vera komin með eitthvað. Það vantar eitthvert aðgerðaplan varðandi þennan þátt málsins, sem er auðvitað hinn stóri hlutinn í þessu sem ég hef verið að rekja. Fólk er að eldast. Sú launaskekkja sem ég talaði um áðan, 16%, er eitt af því sem við vitum. En af því að við vitum ekki við hvaða stéttir við eigum að miða vitum við ekkert hver hann er í dag endilega, hvað á eftir að jafna í dag, hvað þá til framtíðar. Þegar maður horfir á stöðuna eins og ég lýsti áðan varðandi þá aðila sem hafa komið inn á borð til okkar og lög hafa verið sett á vegna kjarabaráttu, sérstaklega hjá þeim opinberu, eða viðkomandi aðilar hafa farið í verkfall og náð þannig fram, með miklu tjóni fyrir samfélagið, eftir streð einhverri baráttu um að ná fram bættum kjörum, þá er ég ekki mjög bjartsýn fyrir þeirra hönd hvernig þetta getur orðið. Þetta eru efasemdir mínar hvað varðar fráfarandi ríkisstjórn og starfsráðherra sem leggur þetta til. Ég held að við náum ekki samkomulagi á vinnumarkaði með þessu frumvarpi. Mér finnst það ekki. Það er gjarnan talað um að allt verði vitlaust í febrúar, að ef þetta nái ekki fram að ganga fari allt á flot. Það eru því miður of margir og stórir hópar ósáttir. Það er alvarleiki þessa máls. Við á þingi erum gjarnan að reyna að búa til eitthvert þverpólitískt traust. Það erum við að reyna að gera núna í fjárlagavinnunni. Það er auðvitað mjög oft erfitt. En við hefðum átt að setja málið í þann farveg núna að reyna að ná einhverjum sáttum, ég tala nú ekki um þessar vikur þó sem liðnar eru frá því að frumvarpið var lagt fram síðast, það er eins og ekki hafi verið gerð tilraun til að ná sátt, hvorki þinglegri né meðal þeirra aðila sem hvað mest hafa gagnrýnt þetta. Þegar annar aðilinn segir: Þetta er bara ekki samkvæmt samkomulaginu sem gert var, þá er þetta ekki samkomulag. Hvernig getur eitthvað verið samkomulag ef ekki er sátt um stóra þætti í túlkun málsins? Ég veit það ekki. Ég átta mig ekki á því. Mig langar að lokum að fara aðeins yfir það sem kom fram í Kjarnanum fyrir allnokkru síðan þar sem var verið að ræða þennan launasamanburð. Þar var haft eftir fjármála- og efnahagsráðuneytinu, með leyfi forseta: „… að launasamanburður milli opinbera og almenna markaðarins væri illmögulegur þar sem þessir markaðir væru ólíkir með tilliti til starfsstétta/stéttarfélaga, menntunar og fleiri þátta. Þá eru ýmsar starfsstéttir sem vinna nær eingöngu á öðrum hvorum markaðinum. Einnig er mikill munur innan opinbera markaðarins, þ.e. milli ríkis og sveitarfélaga, sem skýrist meðal annars af ólíku menntunarstigi. Af þessum sökum töldu aðilar sig ekki geta byggt frekari vinnu um launasamanburð á þessum grunni og því varð niðurstaðan sú að þetta þyrfti bæði að byggja á betri forsendum og ræðast frekar milli aðila.“ Það er kannski þetta sem kristallast í afstöðu minni. Mér finnst hér verið að viðurkenna vanmátt, viðurkenna af hálfu hins opinbera: Við getum ekki gert þetta, áður en menn leggjast yfir höfuð í einhverja vinnu finnst mér. Ég upplifi það þannig. Svo er einn góður félagi minn sem þekkir þetta kannski manna best, betur en margur annar hér inni a.m.k., fyrrverandi þingmaður, Ögmundur Jónasson. Hann sagði, með leyfi forseta: „Vandinn er svo sá að stórir hópar hjá hinu opinbera eru vissulega lakar settir en gerist á almennum markaði en hið gagnstæða er líka til í dæminu. Ef alhæft er, þá er hærri hluti launakerfisins hjá hinu opinbera sennilega lakar settur en hið gagnstæða á við um þá lægri. Þetta er ekki algild regla en vegna þessa hafa samtök langskólafólks yfirleitt verið hlynntari samræmingu en samtök þeirra, sem standa vörð um lágtekjufólkið.“ Er það ekki bara þetta sem við þurfum að hafa í huga þegar við ákveðum að samþykkja málið á þingi? Eða synja? Nú veit ég ekki hvernig það fer. Við getum alveg haft deildar meiningar um það en ég er enn sömu skoðunar og ég var í haust, ég hef efasemdir um þetta vegna þeirra stóru aðila sem hér hafa lýst áhyggjum sínum og þess sem ég hef rakið varðandi launakjör. Mér finnst það algerlega óásættanlegt. Ég myndi, ef ég væri starfandi núna sem kennari eða náms- og starfsráðgjafi eins og ég var, taka undir þessa bókun og skammir til þingmanna um að þetta sé ekki ásættanlegt eins og þetta er borið fram.
Hæstv. forseti. Nú heyrir maður alla þá sem styðja minnihlutanefndarálitin segja að þeir styðji voða mikið jöfnun lífeyrisréttinda, en svo er þetta allt einhvern veginn ómögulegt. Ég ætla ekki að fjalla um það því að það er erfitt að svara því í andsvari. Eitt í ræðunni hjá hv. þingmanni kemur fram hjá mörgum sem um þetta ræða, það er eins og menn gefi sér alltaf að opinberir starfsmenn séu með lægri laun eða lakari kjör. Hv. þingmaður tiltók sérstaklega slökkviliðsmenn og lögreglumenn, hvernig eigi að jafna þeirra laun við almenna markaðinn. Þessir hópar eru ekki á almennum markaði. Þá er spurningin: Hver er samanburðarhópur? Ef við tökum bara menntun og slík hlutlæg atriði, er þá hv. þingmaður viss um að þessir menn séu á lakari kjörum? Þetta á við um margar aðrar stéttir, t.d. kennara. Nú eru til að mynda einhverjir hjúkrunarfræðingar á einkamarkaði - eru kjörin svona miklu lakari? Og telur þingmaðurinn líka eðlilegt þegar menn ræða jöfnun kjara að tekið sé að einhverju leyti tillit til annarra réttinda sem opinberir starfsmenn hafa umfram einkamarkaðinn, þ.e. lögin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna? Atvinnuöryggið og þess háttar hefur verið metið til kjara þannig að það er margt í þessu. Ég vil gjarnan heyra sjónarmið hv. þingmanns um þessi atriði.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er akkúrat það sem ég sagði með lögreglumennina og slökkviliðsmennina, þetta með samanburðarhópana. Við hverja eigum við að miða? Við höfum ágæta yfirsýn yfir kjör lögreglumanna. Ég er búin að fá ítarlegt svar frá innanríkisráðuneytinu sem vann gríðarlega vinnu til að finna út úr því. Þar kemur glögglega fram að þeir hafa dregist aftur úr. Sérstaklega nefndi ég þetta í tengslum við það að þeir afsöluðu sér m.a. verkfallsrétti og við skiljum ástæðuna fyrir því, en þá töldu þeir m.a. að ætti að bæta kjör þeirra í staðinn. Sú hefur ekki orðið reyndin, það sýna þessar tölur glögglega, því miður. Þess vegna skil ég að þessar stéttir hafi efasemdir. Ég hef líka efasemdir um það við hvað við eigum að miða, akkúrat það sem hv. þingmaður nefndi. Eigum við að miða við menntun, erum við viss um að allir séu með lægri kjör sem við erum að tala um, þessar stéttir eða kennarar eða hverjir það eru sem þarna eru undir? Það er verkefnið sem átti að liggja hérna undir, sviðsmyndirnar sem áttu að liggja undir. Um það ættum við einmitt að vera ræða, að segja að við værum búin að átta okkur á því að þetta þyrfti til. Hér erum við með einhvers konar ramma um allar þessar stéttir, þarna getum við reynt að mæta og það tekur u.þ.b. þetta langan tíma í einhverju tilteknu árferði o.s.frv., hvort sem það eru tvö ár, fimm eða tíu. En það er ekki hér. Þess vegna veit ég ekkert frekar en hv. þingmaður hvort þessi eða hinn opinberi starfsmaðurinn er á samanburðarhæfum launum nema bara, eins og ég segi, ef við viljum bera lögregluna saman við eitthvað verðum við að finna út hvað það „eitthvað“ er sem við viljum bera hana saman við af því við höfum yfirlit yfir launakjör lögreglunnar til langs tíma. Ég verð að segja að það er akkúrat þetta sem ég hefði [[Forseti hringir.]]viljað sjá hér undir til að við gætum tekið þessa umræðu af einhverju viti.
Hæstv. forseti. Við getum ekki farið í þessa vinnu í sjálfu sér í tengslum við þetta. Hér er verið að jafna lífeyrisréttindi. Vandamálið er að menn gera alltaf ráð fyrir því fyrir fram að undir öllum kringumstæðum séu opinberir starfsmenn á lakari kjörum en almenni markaðurinn. Ég held að það sé bara mikill misskilningur þegar allt er tekið til og farið betur yfir. Þegar við erum að meta viðmiðunarstéttir höfum við enga viðmiðunarstétt með þeim sem vinnur ekki á almennum markaði vegna þess að þær stéttir eru ekki til þannig að eini markaðurinn er hinn opinberi. Við getum ekki, eins og margir vilja hér og kom fram á nefndarfundi, tekið bara einhvern hóp á almennum vinnumarkaði sem er með jafn langt nám og miðað við það, til að mynda með háskólamenn. Menn mega ekki gleyma að vinnumarkaðurinn er markaður, þess vegna heitir hann vinnumarkaður. Þar ræður oft framboð og eftirspurn og þá geta opinberir starfsmenn ekki sagt: Hér er ákveðin hækkun og þá á ég að fá hana. Það gerist ekki svona. Það er auðvitað langeðlilegast að við klárum þetta frumvarp, jöfnum þessi lífeyrisréttindi og metum svo hvar og hvort yfir höfuð hallar á opinbera starfsmenn og þá hvaða hópa hugsanlega. Það þarf ekkert að vera sérstaklega flókið en ég veit að í raun eru mismunandi skoðanir um það hvernig á að fara í þetta. Ég hræðist það mjög í framtíðinni hvernig menn ætla að leysa þann vanda.
Herra forseti. Ég gef mér ekkert endilega, eins og ég sagði í fyrra svari mínu við vangaveltum hv. þingmanns, að opinberir starfsmenn séu að öllu leyti alltaf lægri í kjörum. Það kemur hins vegar fram í frumvarpinu sem við erum hér að samþykkja að jafna þurfi kjör. Það er eitt af grundvallaratriðunum í frumvarpinu þannig að við getum ekki horft fram hjá því að það er hér undir. Þingmaðurinn spurði á hvaða hópa hallaði og taldi það ekkert flókið. Það er ánægjulegt að heyra að það er ekki flókið en hvers vegna liggur það þá ekki fyrir? Af hverju í ósköpunum er það þá ekki hér til umræðu ef þetta er ekki mjög flókið? Það er það sem ég er ekki sammála þingmanninum um vegna þess að ég held að þetta sé mjög flókið verkefni. Þetta eru margar stórar stéttir. Það er ekki að ósekju sem fólk hefur áhyggjur af því að þetta geti tekið lengri tíma. Eins og ég sagði áðan, ef við hefðum einhverja aðgerðaáætlun eða ætluðum okkur einhvern tilskilinn tíma til að vinna þetta væri ég rórri en af hálfu ráðuneytisins er beinlínis sagt, eins og ég vitnaði til áðan, að menn séu búnir að gefast upp á verkefninu áður en það er hafið. Þeir telja þetta bara ekki hægt. Hvaða skilaboð eru það til fólksins sem býr við þetta? Þau eru ekki góð, finnst mér. Hv. þingmaður talaði líka áðan um að við værum öll svo ægilega sátt við að jafna kjörin en svo værum við samt svo ósátt við þetta allt saman. Það er gott markmið að jafna. Ég stend fyrir það að við jöfnum sem allra mest og sem víðast í samfélaginu, en ekki að jafna bara einhvern veginn til að peningar ríkissjóðs komist á einhvern tiltekinn stað [[Forseti hringir.]]en skilja svo fólkið eftir í óvissu um hvað verður til framtíðar.
Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að taka svo djúpt í árinni að segja að nú sé runninn upp svartur dagur í réttindabaráttu íslenskra launþega vegna þess að nú á að afnema réttindi sem bundin hafa verið í kjarasamninga undanfarna áratugi. Þetta er reyndar ekki bara svartur dagur í réttindabaráttu íslenskra launþega heldur einnig í sögu Alþingis. Alþingi hefur sýnt og sannað enn einu sinni, því miður, að vinnubrögðum þess er verulega ábótavant. Nú á afgreiða umrætt frumvarp í flýti fyrir áramót. Við þingmenn, sérstaklega nýliðarnir í þessum hópi, höfum ekki haft nægan tíma til að setja okkur inn í málið. Hagsmunaaðilar höfðu einn sólarhring eða tvo til að koma athugasemdum sínum á framfæri, sem er forkastanlegt í ljósi þess að þau verða varla miklu stærri, málin sem koma til kasta þingsins. Á þeim nauma tíma sem þó var til stefnu bárust efnahags- og viðskiptanefnd á sjötta tug athugasemda á rúmlega 200 blaðsíðum. Við skulum skoða hvernig umsagnaraðilar skiptast í fylkingar. Meðal þeirra sem segja já við þessu frumvarpi og fagna því eru: Akraneskaupstaður, Akureyrarkaupstaður, Dalabyggð, Eyjafjarðarsveit, bæjarráð Fljótsdalshéraðs, Húnaþing vestra, bæjarráð Hveragerðis, Ísafjarðarbær, Samband íslenskra sveitarfélaga, Samtök sunnlenskra sveitarfélaga, Samtök sveitarfélaga á Norðurlandi vestra, Seltjarnarnesbær, Stykkishólmsbær, bæjarráð Árborgar, Sveitarfélagið Garður, Sveitarfélagið Hornafjörður, Sveitarfélagið Skagaströnd, Sveitarfélagið Skagafjörður, Sveitarfélagið Vogar, Sveitarfélagið Ölfus og svo mætti lengi telja. Í þessum hópi er líka Viðskiptaráð Íslands, svo dæmi sé tekið. Í þeirri fylkingu sem hafnar frumvarpinu má finna BHM, Bandalag íslenskra listamanna, RÚV, BSRB, Félag geislafræðinga, Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga, Félag íslenskra leikara, Félag íslenskra náttúrufræðinga, Félag lífeindafræðinga, Félag prófessora við ríkisháskóla, Félag opinberra starfsmanna á Vestfjörðum, Félag starfsmanna Alþingis, Félag starfsmanna Stjórnarráðsins, Læknafélag Íslands, Póstmannafélag Íslands, Prestafélag Íslands og svo mætti lengi telja. Kennarasamband Íslands vildi ég líka hafa talið hér upp ef ég skyldi hafa gleymt því. Það vekur athygli að launagreiðendur tala einum rómi, enda varðar þetta mál, svo ég vitni í umsögn eins sveitarfélagsins, með leyfi forseta, „þýðingarmikla hagsmuni bæjarsjóðs“. Þetta er nefnilega kjarabarátta, kjarabarátta sem fer að jafnaði fram við aðrar aðstæður og kjarabarátta sem er að jafnaði ekki færð inn á Alþingi nema í undantekningartilvikum þegar lög eru sett á vinnudeilur og verkföll. Hagsmunasamtök launþega benda á að frumvarpið sé ekki í samræmi við samkomulagið frá því í september og vil ég hvetja þingmenn til að skoða athugasemdir þeirra. Þarna er ekki bara að finna athugasemdir hagsmunafélaga, sveitarfélaga eða samtaka, heldur líka erindi frá fræðimönnum. Hv. þm. Smári McCarthy, félagi minn, vitnaði til fræðimanna á borð við Gunnar Tómasson og Ólaf Margeirsson í ræðu sinni áðan. Gylfi Magnússon er líka í hópi þeirra fræðimanna sem gjalda varhuga við þessu frumvarpi. Það er þó ekki bara flumbrugangurinn sem er helsta meinsemd frumvarpsins, heldur sú staðreynd að ekki skuli vera unnið í sátt og samlyndi við báða aðila málsins. Ég ætla ekki að fara í gegnum öll rökin, hv. þm. Smári McCarthy fór yfir þau áðan og það hafa fleiri reyndar gert. En ég vil telja til þau rök sem mér finnast hvað sterkust, þau eru það siðferðilega álitamál sem felst í því að áunnin réttindi verði afnumin bótalaust, réttindi sem hafa verið hluti af kjarasamningum undanfarna áratugi. Ég man eftir því þegar félögum B-deildar LSR var boðið að skipta yfir í A-deild, og var sagt að þeir myndu ekkert missa af réttindum sínum við það. Það voru 2.900 manns, að ég held, sem gleyptu við því agni samkvæmt tölum frá Kennarasambandi Íslands. Ég er ekki frá því að margir sem gleyptu við því agninu á sínum tíma muni ganga ókátir til rekkju líkt og Hrefna, eiginkona Kjartans Ólafssonar, þegar hún frétti víg hans, verði þetta frumvarp að lögum. Ég man líka eftir því að hafa verið snuðaður af ríkissjóði. Þannig var mál með vexti að gerður var kjarasamningur við framhaldsskólakennara. Hluti þess samnings var svokallaður stofnanasamningur eða stofnanahluti. Tilgangurinn var sá að hægt yrði að launa kennurum aukreitis í hverjum skóla með þeirri útfærslu sem yrði fyrir valinu í hverjum skóla fyrir sig. Það er skemmst frá því að segja að litlir sem engir fjármunir fylgdu frá ríkinu, enda kom á daginn að loforðið var nægilega loðið til að ríkið komst upp með að sleppa því að efna það, ef ég má komast svo að orði. Nú ætlar Alþingi Íslendinga sem sagt að taka áunnin réttindi af launafólki með loðnum loforðum um hærri laun í framtíðinni. Hv. þm. Bjarkey Olsen hafði á orði í ræðu sinni áðan að úti í samfélaginu væru þær raddir háværar sem héldu því fram að allt yrði vitlaust í febrúar ef frumvarpið yrði ekki að lögum. Ég sé ekki hvernig frumvarp sem er í andstöðu við allt að helming alls launafólks í landinu geti stuðlað að stöðugleika á vinnumarkaði.
Virðulegi forseti. Ég er sagnfræðingur að mennt. Okkur hættir dálítið til að skoða söguna frá upphafi. Um einn skólafélaga minn var sagt að hann hefði hafið allar sínar skólaritgerðir á setningunni: Fyrst kólnaði jörðin, svo komu risaeðlurnar. Ég er að hugsa um að fara ekki alveg svo langt aftur í sögulegri upprifjun minni á þessu máli. Ég ætla engu að síður að leyfa mér að horfa aðeins aftur í tímann því að það skiptir máli fyrir okkur hv. þingmenn sem munum greiða atkvæði um þetta mál hver saga þess er, að við áttum okkur aðeins á því af hverju vandinn varðandi lífeyrissjóðakerfið, sem er búið að tala um ansi lengi, er til kominn. Af hverju er skuld ríkissjóðs við opinbera lífeyrissjóðakerfið til komin? Af hverju þarf að setja fjármuni inn í þessa sjóði, hvað sem gerist? Jú, það er af því að hið opinbera, launagreiðandinn, ríkisvaldið, stóð ekki við sína lögbundnu skyldu um að greiða framlag launagreiðenda í lífeyrissjóðinn. Enginn annar vinnuveitandi hefði komist upp með að gera það ekki og trassa það árum, ef ekki áratugum saman. Ég verð að játa að þrátt fyrir sagnfræðimenntun mína er ég bara ekki með það á takteinum hversu lengi það viðgekkst. Það er vandinn, uppsafnaði vandinn, sem þurft hefur að taka á mjög lengi, eiginlega svo lengi sem ég man eftir frá því að ég fór að fylgjast með stjórnmálum. Spólum svo aðeins aftur í tímann. Það vakti von í brjóstum margra, þar á meðal mínu, þegar tilkynnt var um það með nokkrum bravúr að hætti hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssonar, sem virðist oft og tíðum í ráðherratíð sinni hafa hugsað meira um að kynna hlutina með glæsilegum hætti en að huga að innihaldi þess sem hann kynnir, að náðst hefði samkomulag um jöfnun lífeyrisréttinda. Það er mál sem unnið hefur verið að mjög lengi í samráði við verkalýðshreyfinguna. Verkalýðshreyfingin sjálf hefur unnið að málinu innbyrðis, innan opinbera og almenna geirans, og hafa stjórnvöld komið að því á öllum stigum. Nú virtist loksins hafa náðst samkomulag. Góðar fréttir, ekki satt? Jú, maður hefði haldið það. Samkomulagið var undirritað. Hvað stendur í því? Hv. þm. Logi Einarsson las hér áðan hluta úr c-lið 1. liðar, sem er um markmið og forsendur. Þó las hann ekki allan liðinn, en þar segir, með leyfi forseta: „Réttindi núverandi sjóðfélaga í A-deildum LSR og Brúar verði jafn verðmæt fyrir og eftir þær breytingar á skipan lífeyrismála sem kveðið er á um í samkomulagi þessu. Við jöfnun á tryggingafræðilegri stöðu og breytingar á réttindaávinnslu verði verðmæti núverandi sjóðfélaga sérstaklega tryggð.“ Ég ætla að fá að endurtaka það, með leyfi forseta: „Við jöfnun á tryggingafræðilegri stöðu og breytingar á réttindaávinnslu verði verðmæti núverandi sjóðfélaga sérstaklega tryggð.“ Hér eru engar takmarkanir settar á hvaða sjóðfélagar séu þarna undir. Hér er ekki talað um virka greiðendur eins og allt í einu var talað um í því frumvarpi sem hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson lagði síðan fram. Í d-lið 3. liðar samkomulagsins segir líka, með leyfi forseta: „Við framangreindar breytingar verði verðmæti réttinda núverandi sjóðfélaga tryggð með sérstökum framlögum til sjóðanna af hálfu launagreiðenda.“ Verðmæti réttinda núverandi sjóðfélaga tryggð. Hér er ekki talað um 60 ára og eldri. Hér er talað um núverandi sjóðfélaga. Eftir þetta og samhliða þessu samkomulagi náðist einnig samkomulag og var gerður samningur á milli fjármála- og efnahagsráðherra og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þar segir í 1. gr., með leyfi forseta: „Grundvöllur Samningurinn er gerður í ljósi samkomulags fjármála- og efnahagsráðherra og Sambands íslenskra sveitarfélaga við BHM, BSRB og KÍ um breytingar á fyrirkomulagi lífeyrismála opinberra starfsmanna dags. 19. september 2016.“ Samningurinn á milli ríkis og sveitarfélaga hvílir með öðrum orðum algjörlega á samkomulaginu sem gert var á milli Bandalags háskólamanna, BSRB og Kennarasambands Íslands annars vegar og fjármála- og efnahagsráðherra fyrir hönd ríkissjóðs og Sambands íslenskra sveitarfélaga hins vegar. Ég er með afrit af þeim plöggum hér. Horfum aðeins á síðuna með undirskriftunum. Hverjir skrifa undir þetta? Það eru hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir hönd ríkissjóðs og Halldór Halldórsson, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga. Hér er framkvæmdastjóri Sambands íslenskra sveitarfélaga. Hér er staðfesting forsætisráðherra. En hverjir skrifa svo undir með fyrir hönd samningsaðilanna? Það eru Elín Björg Jónsdóttir, formaður BSRB, Þórunn Sveinbjarnardóttir, formaður Bandalags háskólamanna, og Þórður Á. Hjaltested, formaður Kennarasambands Íslands. Hver er staðan núna? Þetta eru þau þrjú stéttarfélög eða samtök þeirra sem skrifa undir samkomulagið sem allt málið byggir á. Hver er afstaða þeirra þriggja sem skrifuðu undir? Þau eru öll með tölu á móti því frumvarpi sem hér er til umræðu og segja öll að frumvarpið sé ekki í samræmi við samkomulagið sem þau skrifuðu sjálf undir. Þetta er svo grafalvarlegt mál að mig undrar stundum hvernig margir hv. þingmenn tala, að ekki sé talað um hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson, eins og þetta sé ekkert sérstakt mál, eins og þetta sé bara eitthvert vafaatriði og að einhver telji þetta og einhver telji hitt, þetta snúist bara um að finna eitthvað út úr þessu eða hinu. Þrír af þeim sem skrifuðu undir samkomulagið segja að frumvarpið sé ekki í samræmi við það. Hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson fékk eitt verkefni þegar hann fór af þessum blaðamannafundi, þar sem hann var búinn að halda sýningu um það hvað honum hefði tekist, hvað hefði áunnist í þessu. Það var að búa til lagafrumvarp sem byggði á samkomulaginu. Það kom strax í ljós þegar hæstv. ráðherra lagði fram fyrra frumvarpið í haust að honum hafi ekki tekist að leysa það verkefni. Það var samdóma álit mjög margra í þessum sal að svo væri alls ekki, enda fór það frumvarp ekki í gegn. Það var lagt hér fram á síðustu metrum síðasta þings. Nú er komið fram nýtt frumvarp. Til að gæta heiðarleika og sanngirni, eins og maður á alltaf að gera, segja þau sem að samkomulaginu standa að vissulega sé það skref í rétta átt. Frumvarpið núna líkist meira hugmyndum þeirra sem skrifuðu undir samkomulagið og innihaldi samkomulagsins en fyrra frumvarp, en það er að sjálfsögðu ekki nóg. Það er ekki nóg að skrifa frumvarp sem líkist á einhvern hátt því samkomulagi sem maður skrifar sjálfur undir. Alls staðar annars staðar en á hv. Alþingi Íslendinga væru það óboðleg vinnubrögð. Hér ætlum við bara að segja að þetta sé allt í lagi, skrifa undir eitt einn daginn en koma svo næsta dag með eitthvað allt annað. Ég veit ekki hvort talað var um að fólk hefði verið vélað til að skrifa undir, hafi skrifað undir á fölskum forsendum, ég ætla ekki að setja mig inn í hugarheim annarra. En það hlýtur að vekja upp spurningar hvort menn hafi ekkert meint með því þegar þeir settust niður og settu á blað það sem í samkomulaginu stóð. Það var í það minnsta sá ásetningur að löggilda svo samkomulagið, en hans sér ekki stað í frumvarpinu sjálfu, hvorki því fyrra né því sem við fjöllum um hér. Ég hef hlustað á hv. þm. Brynjar Níelsson í nokkrum andsvörum í dag þar sem hann dregur í efa að það sé yfir höfuð einhver launamunur á milli hins almenna markaðar og hins opinbera. Ég leyfi mér að draga það í efa, með þeim fyrirvara sem ég setti hér áðan um að maður eigi ekki að setja sig um of inn í hugarheim annarra, ef það er afstaða Sjálfstæðisflokksins, afstaða flokks hæstv. fjármálaráðherra. Ef sú afstaða hefði komið fram áður en undir samkomulagið var ritað hefði aldrei verið skrifað undir það því að þessi jöfnun er einn af hornsteinunum samkomulagsins. Þá komum við að því sem er svo grátlegt. Hér var sögulegt tækifæri til að ná góðum árangri í þessum málum. Opinberir starfsmenn gáfu eftir réttindi sín og treystu því að þeim yrði bætt upp það sem þeir misstu með ákveðnum aðgerðum. Þeir væru með öðrum orðum tryggðir. Það er þyngra en tárum taki að hæstv. fjármálaráðherra og fráfarandi stjórnarmeirihluti hafi farið svona með það traust og að við ætlum síðan núna að halda áfram þessu máli undir merkjum tímapressu sem við eða fráfarandi stjórnarmeirihluti höfum búið til algjörlega sjálf. Hefðu menn staðið að þessu máli með réttum hætti frá upphafi og í samræmi við það sem í samkomulaginu stóð værum við ekki hér í þessari tímapressu. Samkvæmt þremur þeirra sem skrifuðu undir samkomulagið er 60 ára reglan ekki í samræmi við það. Það getur vel verið að okkur finnist það rangt hjá þeim. Það er bara þannig, en það breytir því ekki að þeir, sem hluti af samkomulaginu, fullyrða að svo sé. Raunar barst okkur fyrir skömmu orðsending frá formanni Kennarasambands Íslands þar sem segir ósköp einfaldlega: Frumvarpið eins og það er núna brýtur á stjórnarskrárbundnum rétti sjóðfélaga. Fari það í gegn eins og það er verður höfðað mál. Sama hvað okkur kann að finnast um afstöðu samningsaðila þá er hún staðreynd sem ekki verður horft fram hjá. Samkomulag um þessi mál, grundvallarbreytingar um þessi mál, er ekki hægt að vinna nema með trausti og í sátt og samkomulagi allra aðila, því að annars erum við sem löggjafinn einfaldlega að breyta réttindum fólks með valdboði að ofan. Þar komum við að því sem er ein af þeim spurningum sem við þurfum að svara af því að henni hefur verið velt upp og hún er engin smáspurning. Því hefur verið velt upp í umsögn Gylfa Magnússonar, eins og fleiri hv. þingmenn hafa komið inn á, hvort frumvarpið geti einfaldlega verið brot á stjórnarskrá, eins og kemur einnig fram í því sem ég vitnaði til í orðsendingu frá formanni Kennarasambands Íslands. Er ábyrgð okkar þingmanna ekki töluverð ef við ætlum að samþykkja frumvarp sem mögulega er brot á stjórnarskrá? Ég tek þá ábyrgð alvarlega og eiðstafinn sem ég skrifaði undir að stjórnarskránni. Það eru meira að segja áhöld um hvort lífeyrisréttindi séu hluti af launakjörum starfsmanna. Ef svo er, af hverju erum við þá að véla um það? Af hverju samþykkjum við eitthvað sem hefur áhrif þar á? Er það ekki nokkuð sem fólk á að semja um sín á milli í kjarasamningum? Höfum við ekki kveinkað okkur undan því hér að þurfa mögulega að taka afstöðu til okkar eigin launa? Ætlum við að setja lög sem hafa bein áhrif á launakjör annarra hópa en okkar eigin? Eða erum við kannski í þessum lífeyrissjóðum? Já, svei mér þá, ég held að við séum það. Erum við ekki að samþykkja lagafrumvarp um okkar eigin réttindi? Ég skil þetta ekki. Ég ætla bara að játa það að ég skil þetta ekki. Ég skil ekki hvernig hægt er að hleypa máli upp sem byrjar í jafn mikilli sátt og á jafn góðan hátt og raun var. Það er meira segja tekist á um skilgreininguna á orðinu „sjóðfélagar“. Það eru slíkar grundvallarspurningar uppi. Í umsögn frá BHM um þetta mál er kallað eftir ákveðinni skilgreiningu á hugtakinu „sjóðfélagi“, með leyfi forseta: „Sjóðfélagar eru greiðendur, lífeyrisþegar og þeir sem eiga geymd réttindi í A-deildunum.“ Það er ekki einu sinni sátt um hugtökin sem við notum í frumvarpinu sem við ætlum að afgreiða. Þá höfum við ekki staðið vel að málum. Fyrst við tölum um BHM þá sendi það okkur þingmönnum líka yfirlýsingu í dag um að athugasemdir þeirra hefðu algjörlega verið hunsaðar. Tekið var undir það á formannafundi BSRB. Það er alveg sama hvað okkur finnst um afstöðuna. Afstaða þessara félaga er sú að á þau hafi ekki verið hlustað, að lagafrumvarpið sé ekki samkomulagið sem fulltrúar þeirra skrifuðu undir. Ég get ekki stutt þetta mál í núverandi mynd. Ég mun greiða atkvæði gegn málinu í núverandi mynd. Ég get ekki setið hjá við að afgreiða lagafrumvarp sem er samkvæmt hluta aðila ekki í samræmi við samkomulag sem skrifað var undir. Ég get ekki setið hjá við afgreiðslu laga sem taka á lífeyrisréttindum sem óvissa er um hvort séu í raun hluti af launakjörum. Og ég get ekki setið hjá við afgreiðslu laga sem áhöld eru um hvort feli jafnvel í sér stjórnarskrárbrot, og þau afnemi afturvirkt ábyrgð á lífeyrisréttindum. Þrátt fyrir að tímapressa sé á okkur eru ágallarnir slíkir á málinu eins og það lítur út í dag að ég mun greiða atkvæði gegn því. Hv. þingmaður sem talaði á undan mér talaði um svartan dag á Alþingi í dag. Ég ætla að leyfa mér að lýsa því yfir að ég er sorgmæddur yfir því að þetta sögulega tækifæri hafi verið látið fara forgörðum. En þetta byggist fyrst og fremst á trausti. Traustið varð að engu gert eða í það minnsta laskað mjög alvarlega um leið og hæstv. fjármálaráðherra lagði fram fyrra frumvarp sitt. Ég vona að fleiri hv. alþingismenn muni sjá alvarleika þessa máls og greiða atkvæði gegn því í núverandi mynd, enda eigum við öll að greiða atkvæði eingöngu eftir okkar eigin sannfæringu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þetta er í annað skipti sem ég hlusta á hann tala um þetta mikilvæga mál sem við höfum rætt núna á þingi og margir tjáð sig um. Og fyrir liggja allmörg nefndarálit. Hv. þingmaður talaði um að hann skildi í rauninni ekki út á hvað málið gengi og í hvaða farveg það væri komið, ef ég skildi hann rétt. Hann tilgreindi allmörg atriði sem honum fannst óskiljanleg, þó er það svo að ég get ekki betur lesið en að ekkert af þeim atriðum séu tiltekin í 1. minnihlutaáliti frá efnahags- og viðskiptanefnd þar sem fulltrúi Vinstri grænna skrifar undir. Því langar mig að spyrja hv. þingmann: Telur hann mikilvægt að samræma lífeyriskjör á opinberum og almennum vinnumarkaði? Ef svo er, hvaða breytingar telur hann að þurfi að gera á frumvarpinu til að hann gæti samþykkt það?
Ég þakka hv. 2. þm. Suðvest., Bryndísi Haraldsdóttur, kærlega fyrir andsvarið. Liggur við að ég biðji ykkur um að sameinast í örlítilli þögn. Þetta er fyrsta andsvarið sem ég svara í þessari pontu. Ég er mjög upp með mér. Ég vil nú samt byrja á því að leiðrétta hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur. Ég sagði ekki að ég skildi ekki málið, ekki að ég ætli að þykjast einhver sérfræðingur í þessu en þá tel ég mig skilja að nokkuð miklu leyti út á hvað málið gengur, ég hef fylgst mjög vel með þessum lífeyrismálum lengi, bæði hér og í mínum fyrri störfum. Ég skil ekki þá stöðu sem málið er komið í og ábyrgð á henni vísa ég eingöngu á hendur hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni. Ég hef töluvert sjálfsálit. Ég ætla mér samt ekki að ég ráði við að útskýra hvað ég tel að þurfi að breytast í frumvarpinu til að það verði í samræmi við væntingar þeirra sem undir samkomulagið skrifuðu á þeim 42 sekúndum sem eftir eru af andsvari mínu núna. Ég hefði haldið að það væri verkefni hv. þingmanna í efnahags- og viðskiptanefnd að hlusta á þau sjónarmið sem komið hafa fram hjá þeim sem undir samkomulagið skrifuðu og taka þau með í reikninginn þegar frumvarpið er úr garði gert. Fyrir mér snýst þetta um það að þú skrifar ekki undir samkomulag um eitt og ferð svo og gerir eitthvað annað í lagafrumvarpi. Það þarf að samræma.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er kannski þarna sem ég tek heils hugar undir það. Það er auðvitað mjög bagalegt að aðilum beri ekki saman um hvort frumvarpið taki á þeim samningsmarkmiðum og því sem skrifað var undir í samkomulaginu. En þá finnst mér líka mikilvægt að minna á, því að það kom alloft fram í ræðu hv. þingmanns að fjármálaráðherra bæri ábyrgð á frumvarpinu, sem hann jú gerir, hann flutti það og er nú komið til þinglegrar meðferðar. Hér erum við með nefndarálit frá meiri hluta nefndarinnar þar sem undir það taka fulltrúar Viðreisnar, Sjálfstæðisflokksins, Framsóknarflokksins og Bjartrar framtíðar. Ég skildi líka fulltrúa Samfylkingarinnar, hv. þm. Loga Einarsson, þannig þegar hann talaði fyrir minnihlutaáliti sínu að hann styddi frumvarpið en þó með ákveðnum breytingartillögum. Ég skildi hann ekki betur en svo í ræðustóli áðan en að hann teldi að frumvarpið tæki á samningsatriðum og væri í öllum meginatriðum í samræmi við samkomulagið. Eftir stendur þá minnihlutaálit frá fulltrúum Vinstri grænna sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir skrifar undir þar sem einmitt er hnykkt á því hversu mikilvægt þetta mál er. Þar er breytingartillaga sem gengur kannski ekki endilega beint út á breytingar á frumvarpinu per se eða innihaldi þess. Eftir stendur svo nefndarálit frá fulltrúum Pírata sem gengur þvert á þetta og segir að þau leggi til að frumvarpið verði ekki samþykkt. Mér þykir því þrátt fyrir að ég hefði gjarnan viljað hafa einsleit álit frá nefndinni fyrir okkur þingmenn sem ekki sitja í nefndinni, að það ríki nú svona tiltölulega mikil sátt á þingi um þetta mikilvæga mál.
Virðulegi forseti. Já, það kemur þá í ljós við afgreiðslu málsins endanlega hvernig sáttin verður. Ég ætla ekki að draga mat hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur á henni í efa. Ég vitna bara í sjálfan mig í ræðu minni að það er okkar þingmanna hvers og eins að greiða atkvæði eftir eigin sannfæringu. Ég hef farið yfir mína sannfæringu í málinu. Ég hef lýst því yfir að ég muni greiða atkvæði gegn frumvarpinu í núverandi mynd. Ég get í raun ekki svarað fyrir aðra þingmenn en mig sjálfan. Það hefði farið betur á því að við afgreiðslu Alþingis á þessu máli, síðasta þings, hefði tillaga hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur um að stofna milliþinganefnd um málið, það hefði farið betur á því að sú tillaga hefði verið samþykkt. Þá hefði verið hægt að vinna innan þeirrar nefndar að öllum þessum álitamálum sem margir hv. þingmenn hafa komið inn á, bæði í ræðum sínum en einnig í þeim minnihlutaálitum sem hv. þingmaður kom inn á áðan. Það var því miður ekki samþykkt af þáverandi stjórnarmeirihluta, heldur tók hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson það að sér að fara heim í ráðuneyti og smíða nýtt frumvarp og væntanlega án þess að ég viti það, í það minnsta hefur hugmyndin verið sú að leggja fram frumvarp sem stuðlaði að sátt um þennan mikilvæga málaflokk. Eða hvað? Er það ekki það sem við viljum? Því miður tókst það ekki.
Frú forseti. Þegar ég hóf göngu mína á Alþingi var eitt af þeim markmiðum sem ég setti mér að reyna að auka traust almennings til þessarar stofnunar. Ég hef ekki alveg náð að skilja hvernig meðferð þessa máls á að ná því markmiði. Ég verð að viðurkenna að sá hraði sem hefur verið á þessu og sá flumbrugangur, svo ég taki til orða eins og hv. þm. Einar Brynjólfsson, er ekki til þess fallinn að bæta virðingu Alþingis. Þarna komum við að undirliggjandi vanda þessa máls. Enn einu sinni er gengið mjög óvarlega að trausti almennings á stjórnkerfi Íslands. BSRB skrifaði ágætisbréf til okkar þingmanna þar sem segir m.a., með leyfi forseta: „BSRB hefur margítrekað bent á að fyrirliggjandi frumvarp felur í sér að bakábyrgðin sé afnumin af réttindum sjóðfélaga undir 60 ára aldri án bóta. Það er þvert á markmið samkomulagsins um að réttindi núverandi sjóðfélaga í A-deild LSR og Brúar séu jafn verðmæt fyrir og eftir kerfisbreytingar. Traust milli aðila er lykilforsenda þess að friður ríki á vinnumarkaði. Fari frumvarpið óbreytt í gegn er ljóst að verkefninu er ólokið og mun ótvírætt hafa neikvæð áhrif á samskipti þeirra sem að samkomulaginu stóðu.“ Þetta er stríðsyfirlýsing af þeim toga sem rætt hefur verið um að sé verið að reyna að komast hjá með því að drífa þetta frumvarp í gegn með þessum rosalega hraða. Nú liggur fyrir að ef við klárum þetta mál núna verður ákveðin upplausn á vinnumarkaði og ef við klárum ekki þetta mál núna verður sömuleiðis stríð af sama toga. Þá spyr ég: Ef stríðið er óumflýjanlegt, hvað ætlum við þá að borga mikið fyrir það áður en það hefst? Ætlum við að eyða 105–106 milljörðum kr. sem er sirka sú upphæð sem ríkið plús sveitarfélög þurfa að leggja til í það að reyna að sætta einhverja aðila sem ætla síðan ekki að vera sáttir? Ég held að þetta sé firra. Frú forseti. Þá spyr ég: Hvað eigum við að gera? Hvað eigum við að gera til að reyna að komast að einhverju samkomulagi á vinnumarkaði? Ég held að það sé hægt að byrja á eðlilegum skrefum. Til dæmis gætum við samþykkt að fara í heildarendurskoðun lífeyrissjóðakerfisins eins og ég rakti áður, bæði í ræðu minni fyrr í þessari umræðu og við 1. umr. frumvarpsins, með það fyrir augum að laga lífeyriskerfið til framtíðar, byggja það upp að nýju þannig að það standist tímans tönn og að fundin verði leið til að jafna lífeyrisréttindi í sátt við það samkomulag sem hefur verið gert en til viðbótar að reyna að ná nýju samkomulagi um að það megi dreifa greiðslum yfir tiltekið tímabil, t.d. 10–14 ár eins og ég nefndi áðan, nema að vísu með þeirri varúðarreglu að það megi endursemja um tilhögun þessarar miklu tilfærslu þegar búið er að gera þær góðu breytingar á lífeyrissjóðakerfinu sem eru nauðsynlegar til að það hrynji ekki að lokum, þó að það hrynji kannski ekki í dag. Þetta væri miklu skynsamlegri leið til að nálgast þetta mál. Þetta væri leið sem myndi ekki storka vinnumarkaði jafn mikið, kannski ekki neitt, og þetta er leið sem væri hægt að ná einhverri sátt um úti í samfélaginu og sýna fólkinu í landinu að Alþingi ætli raunverulega að ávinna sér það traust sem það hefur misst síðustu árin. Það er ljóst að í þessu frumvarpi er afar mörgum mikilvægum spurningum algjörlega ósvarað. Það er til skammar fyrir þingið að ætla að afgreiða mál af þessari stærðargráðu með viðlíka varúðarskorti, skulum við segja, og raun ber vitni. Við eigum ekki að starfa á þennan hátt. Við eigum að gera miklu betur en ljóst er að við erum að gera. Fólk talar um að það liggi svo mikið á að komast í jólafrí en ég hef bara enga samúð með þeirri hugmynd, frú forseti. Ég segi fyrir mig: Ég er kominn á Alþingi til að vinna, ekki til að fara í frí.