Borist hefur bréf frá 9. þm. Reykv. n., Andrési Inga Jónssyni, um að hann verði fjarverandi á næstunni í opinberum erindum. Í dag tekur því sæti á Alþingi 3. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Gísli Garðarsson, en varamenn ofar á lista hafa boðað forföll.
Kjörbréf Gísla Garðarssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki tekið sæti á Alþingi áður og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.
Gísli Garðarsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.
Borist hafa bréf frá eftirfarandi ráðherrum þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum: Frá utanríkisráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 64, um orkupakka ESB, eftirlitsstofnanir sambandsins og EES-samninginn, frá Óla Birni Kárasyni, frá umhverfis- og auðlindaráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 949, um aðgerðir gegn útbreiðslu skógarkerfils, frá Höllu Signýju Kristjánsdóttur, og frá félags- og barnamálaráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 967, um tillögur að breyttu greiðslufyrirkomulagi á dvalar- og hjúkrunarheimilum, frá Unni Brá Konráðsdóttur.
Forseti vill láta þess getið að hann lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp gera ráð fyrir eða þar til umræðum um eina dagskrármálið er lokið.
Herra forseti. Ég var, eins og fleiri, ekki viðstödd 1. umr. af því að ég var með atvinnuveganefnd í Noregi. En ég hlustaði á svör ráðherra í andsvörum, m.a. varðandi samráð og samkomulag og viðhorf stjórnarflokkanna gagnvart málinu. Ég tel mjög mikilvægt við þessa umræðu, alla vega núna við 1. umr., að hæstv. umhverfisráðherra verði viðstaddur til að upplýsa um afstöðu sína gagnvart málinu. Það skiptir máli að fá að vita hver afstaða umhverfisráðherra í þessu mikilvæga máli er. Ég óska því eftir því að hann verði hér viðstaddur, þótt ekki sé nema í örskamma stund til að svara örfáum fyrirspurnum.
Þessa ósk heyrir forseti í fyrsta sinn nú. Forseti hafði gert ráðstafanir og tryggt að sjávarútvegsráðherra yrði viðstaddur umræðuna. En samkvæmt venju verður þeim skilaboðum komið til hæstv. umhverfisráðherra að nærveru hans sé óskað. Málið er á forræði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og verður hann hér viðstaddur. Nú er upplýst að umhverfisráðherra er erlendis þannig að ég sé ekki að því verði við komið að mæta óskum hv. þingmanns, enda hefði verið ágætt að hafa að því meiri aðdraganda.
Herra forseti. Ég kem reyndar að því í ræðu minni á eftir en vil taka fram að ekkert samráð var haft við minni hluta nefndarinnar um að taka málið á dagskrá á fimmtudaginn. Ef ég hefði verið hér hefði ég að sjálfsögðu komið fram með þessar athugasemdir í tíma. Þetta er fyrsta tækifærið sem ég hef til að beina þessu til hæstv. forseta þannig að ég vona að hann virði það við mig að hafa þess vegna ekki komið fyrr fram með þessar athugasemdir. Ég virði það líka að hæstv. umhverfisráðherra er í útlöndum að sinna embættiserindum og mun því ekki gera veður út af því. Ég mun hins vegar óska eftir því að hann verði kallaður á fund nefndarinnar til þess að svara þeim fyrirspurnum sem ég hef til hans varðandi málið sjálft.
Herra forseti. Við ræðum frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra til laga um breytingu á ýmsum lagaákvæðum sem tengjast fiskeldi. Þetta er rammalöggjöf fyrir fiskeldi á Íslandi sem lengi hefur verið kallað eftir, bæði af þeim sem stunda fiskeldi og sömuleiðis þeim sem vilja sjá stífari umgjörð í kringum fiskeldisgeirann, einkum þegar kemur að umhverfismálum og gjaldtöku. Við erum að ræða breytingar á löggjöf atvinnugreinar sem líklegt er að verði áberandi atvinnugrein á Íslandi. Við erum líka að ræða löggjöf atvinnugreinar sem vitað er að hefur í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif, rétt eins og í allri annarri matvælaframleiðslu. Það er staðreynd sem engin ástæða er til að draga fjöður yfir. Hæstv. sjávarútvegsráðherra lagði til breytingar á sömu löggjöf síðasta vor en þá gafst því miður ekki tími til að klára málið þar sem það kom seint fram. Þá var kallað eftir nokkrum breytingum frá tillögum hæstv. ráðherra, breytingum sem ég var að vona að við myndum sjá í þessari löggjöf. Ég verð að viðurkenna að miðað við hversu litlar breytingar hafa orðið frá því síðasta vor átta ég mig ekki alveg á ástæðu þess að framlagning þessa máls hefur dregist jafn mikið og raun ber vitni en upprunalega var gert ráð fyrir að þetta mál kæmi til umræðu í þinginu fyrir jól. Herra forseti. Ég fagna því þó að við erum að ræða þessa mikilvægu löggjöf. En ég sakna þess að sjá ekki samhliða stefnu og framtíðarsýn stjórnvalda birtast í frumvarpinu. Hvernig viljum við að þróun fiskeldis verði á Íslandi, samanber áætlanir Norðmanna um að fimmfalda eldi sitt á næstu áratugum? Við erum vissulega búin að ramma greinina inn að því leyti til að lokað hefur verið fyrir fiskeldi annars staðar en á Austfjörðum, Vestfjörðum og í Eyjafirði. En hvernig sjáum við þróun fiskeldis á Íslandi til framtíðar? Hversu mikið magn viljum við sjá ræktað? Hvað er ásættanlegt varðandi umhverfisáhrif og hvaða leiðir við viljum fara til að takmarka þau? Okkur ber að umgangast þessa dýrmætu auðlind okkar af virðingu. Þar held ég að fari saman hagsmunir allra. Í mínum huga þýðir það ekki að engin nýting megi eiga sér stað heldur þurfum við að horfa til sjálfbærni, eins og svo oft áður. Ég hef áður í ræðustól notað líkinguna við þriggja fóta stólinn í tengslum við sjálfbærni en okkur ber að horfa til allra þátta, þ.e. umhverfislegra, samfélagslegra og efnahagslegra, í þessari umfjöllun eins og annarri. Ef hallar á einn fótinn, einn þáttinn, falla hinir nefnilega. Sjókvíaeldi hefur verið mjög umdeilt í umræðunni á Íslandi. Það sama má segja um önnur lönd þar sem fiskeldi hefur byggst upp, eins og til að mynda í nágrannalöndum okkar, Noregi, Bretlandi og Færeyjum. Nágrannaþjóðir okkar hafa farið þá leið að gera strangar kröfur til fiskeldis hvað varðar umhverfismál og ekki síst eftirlit. Sömuleiðis eru til að mynda í Noregi nokkuð skýrir hvatar til nýsköpunar, rannsókna og mótvægisaðgerða. Á ráðstefnu North Atlantic Seafood Forum í Bergen í síðustu viku má segja að stóra umfjöllunarefnið hafi verið sjálfbærni og áhrif loftslagsbreytinga og auðvitað tækniþróun í geiranum. Í setningarræðu sinni kom Erna Solberg, forsætisráðherra Norðmanna, inn á mikilvægi sjávar og það stóra hlutverk sem sjórinn spilar í raun í lífi okkar allra. Lífið á landi kom á sínum tíma frá sjónum. Það má sannarlega segja að sjórinn hafi spilað stórt hlutverk í að gera okkur Íslendingum kleift að búa á þessu kalda landi norður í ballarhafi, í raun haldið í okkur lífi í öllum skilningi. Afurðir sjávar hafa gefið okkur svo margt, þar á meðal mat, peninga, jafnvel lækningavörur og vítamín. Herra forseti. Eins og fram hefur komið í fréttum heimsótti atvinnuveganefnd þingsins Noreg í síðustu viku. Ferðin var um margt gagnleg og hittum við þar m.a. fiskeldisfólk. Við hittum fulltrúa norsku hafrannsóknastofnunarinnar, norsku fiskistofunnar, norska vísindamenn sem vinna að rannsóknum á fiskeldi og áhrifum þess, bæði umhverfislegum og samfélagslegum, sem og fulltrúa þriggja umhverfisverndarsamtaka sem hafa gagnrýnt fiskeldi í Noregi af ýmsum ástæðum. Þá sóttum við, eins og ég nefndi áðan, ráðstefnu North Atlantic Seafood Forum en þar koma aðilar í sjávarútvegi víðs vegar að og ræða það sem er efst á baugi hverju sinni. Það sem er svolítið skemmtilegt við þá ráðstefnu er að þetta er ekki sölusýning heldur ráðstefna þar sem fræðimenn og þeir sem starfa í geiranum fjalla um geirann. Þar var m.a. rætt um fiskeldi, stöðu greinarinnar og þróun hennar. Ljóst er að sett er gríðarmikið púður og fjármagn í rannsóknir og þróun, þá sérstaklega til að finna lausnir á þeim vandamálum sem hvað helstar áhyggjur eru af, hér eins og annars staðar, þ.e. meðhöndlun laxalúsar og slysasleppingar. Horft er til ýmissa lausna, til að mynda lúsalausna án lyfjagjafar, sem er reyndar nánast horfin í Noregi, til lokaðra kvía og sömuleiðis þess að setja seiðin stærri út í sjókvíarnar til að minnka líkur á bæði lús og sleppingum, eitthvað sem ég tel að við ættum að horfa til í löggjöf okkar. Mikilvægt er að Íslendingar fylgist vel með þeirri þróun og tileinki sér bestu mögulegu lausnir hverju sinni, auk þess að setja aukinn kraft í eigin rannsóknir, því að við höfum sannarlega sýnt í nýsköpun í sjávarútvegi og öðrum geirum að við höfum svo margt fram að færa. Ekki má gleyma því að þarna fara saman hagsmunir framleiðenda og hagsmunir umhverfisins en það hlýtur að vera markmið framleiðandans að forðast sjúkdóma og sníkjudýr sem og að tapa ekki verðmætum. Þó að enn sé verið að þróa þær lausnir sem ég nefndi hér á undan lofa þær margar góðu. Við þurfum því að skoða vel hvort ástæða sé til að setja inn í löggjöfina frekari hvata til að nýta slíka tækni þegar hún verður raunhæf, auk þess sem mögulega mætti horfa til þess að þau svæði sem eftir er að burðarþolsmeta verði að einhverju leyti eyrnamerkt slíkri tækni. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram, með leyfi forseta: „Samhliða vexti greinarinnar þurfi að tryggja nauðsynlegar rannsóknir og eðlilega vöktun áhrifa á lífríkið.“ Minna má á það sem kom fram í umræðum í þinginu í haust, að bæði Matvælastofnun og Hafrannsóknastofnun telja sér verulega þröngt sniðinn stakk þegar kemur að einmitt þeim þáttum, þ.e. rannsóknum og umsjón og eftirliti með fiskeldi, og hefði því verið gott að sjá meiri meðgjöf til þeirra stofnana en hér er gert ráð fyrir. Þá hafa fiskeldisfyrirtækin sömuleiðis kallað eftir skilvirkara eftirliti og þess vegna er mikilvægt að eftirlitsaðilarnir séu staðsettir þar sem fiskeldið er í stað þess, eins og dæmi eru um, að það taki fulltrúa eftirlitsaðila rúma viku að koma sér á staðinn þegar eitthvað kemur upp á. Samkvæmt greinargerð frumvarpsins er áætlaður kostnaður vegna áhrifa þess á störf ráðuneytisins og stofnana þess 85 millj. kr. árið 2020, þar af um 23 millj. kr. í stofnstærð. Árlegur kostnaður verði 62 millj. kr. frá og með árinu 2021. Árleg útgjaldaaukning að meðtalinni 90 millj. kr. aukningu á fjárþörf Umhverfissjóðs sjókvíaeldis er því talin verða 152 millj. kr. frá og með árinu 2021. Í því samhengi má ekki gleyma að öðrum stofnunum eins og Umhverfisstofnun og Fiskistofu er einnig ætlað nokkuð stórt hlutverk samkvæmt löggjöfinni en ekki virðist vera gert ráð fyrir aukningu til þeirra í frumvarpinu. Þá má nefna hvort ekki væri tækifæri til að tryggja að framlög til Hafrannsóknastofnunar kæmu frekar í gegnum fjárlög en í gegnum Umhverfissjóð sjókvíaeldis og nýta þann sjóð fremur til að ýta undir nýsköpun og aðrar rannsóknir á fiskeldi á Íslandi. Herra forseti. Norðmenn hafa búið til umfangsmikið kerfi til að halda utan um fiskeldið og áhrifin af því. Má þar sérstaklega nefna svokallað umferðarljósakerfi og gott aðgengi almennings að ýmsum skýrslum og upplýsingum. Þannig er hægt að fara inn á heimasíðu norsku fiskistofunnar og sjá þar allar upplýsingar um hverja einustu kví sem er í sjó í Noregi, t.d. hversu margir fiskar eru í kvínni, hvaða meðhöndlun fiskarnir hafa fengið, hvað þeir heita, hvort lús hafi komið upp o.s.frv. Gert er ráð fyrir því í þeirri löggjöf sem við fjöllum um að heimild verði til að birta þær upplýsingar. Ég held að það liggi í augum uppi að mikilvægt sé að koma á sambærilegu upplýsingakerfi hér þannig að allar upplýsingar séu aðgengilegar á rauntíma, enda hefur reynslan af því í Noregi verið mjög góð. Til gamans og til upplýsingar fyrir hv. þingheim má nefna að hafrannsóknastofnun Noregs er ein stærsta hafrannsóknastofnun í Evrópu með um 1.000 starfsmenn og 1,5 milljarða norskra króna í framlög á ári. Stofnunin vinnur rannsóknir og veitir ráðgjöf og gefur út árlegt áhættumat fyrir norskt fiskeldi til ráðherra, ráðuneytis og fiskistofu Noregs en tekur engar ákvarðanir sjálf, enda eðlilegt að ákvörðun - og það var hennar svar - um fiskeldi sé að lokum pólitísk þótt hún byggi auðvitað á vísindalegum gögnum eins og í annarri fiskveiðistjórn. Hvað varðar áhættumatið hafa komið fram margar spurningar sem þarf að svara, svo sem um aðkomu ráðherra, en einnig hefur verið spurt hvort ekki væri eðlilegra að vinna að því að engin blöndun verði með því að taka upp ýmsar mótvægisaðgerðir til að minnka líkurnar á að það gerist. Í frumvarpinu virðist reyndar vera gert ráð fyrir því í skilgreiningu þess á áhættumati og hlýtur að mega túlka það sem svo að Hafrannsóknastofnun muni taka mögulegar mótvægisaðgerðir með inn í útreikninginn á áhættumatinu, eins og svo margir hafa kallað eftir. Ekki er skilgreint nákvæmlega hverjar slíkar mótvægisaðgerðir gætu verið en ráðherra er falið að fjalla nánar um slíkar aðgerðir í reglugerð. Þó kemur fram í greinargerð að gert sé ráð fyrir að Hafrannsóknastofnun muni í niðurstöðum áhættumatsins leggja til tilteknar mótvægisaðgerðir sem hafi það að markmiði að hamla mögulegri erfðablöndun og í áhættumatinu skulu því koma fram nokkrar útgáfur af framleiðsluheimildum, allt eftir því til hvaða mótvægisaðgerða er gripið. Herra forseti. Ábyrgð þingsins, löggjafans, hvað þetta mál varðar er mikil. Það er hlutverk þingsins að koma fram með stefnumótun, koma fram með lagasetningu þar sem settar eru skýrar leikreglur. Að mínu mati er mikilvægt að setja kröfur um umhverfis- og mengunaraðbúnað greinarinnar og hefur greinin sjálf kallað eftir slíku. Sömuleiðis er farið að liggja nokkuð á að þingið ræði gjaldtöku fyrir nýtingu á auðlindum þjóðarinnar, enda ekki eðlilegt að þær séu gefnar. Ég sakna þess að við ræðum ekki samhliða frumvarp um gjaldtöku af fiskeldi. Einnig hljótum við að ræða hvort eðlilegt sé að ekki verði um gjaldtöku að ræða í þeim tilfellum þar sem burðarþolsmat hefur þegar farið fram en fiskeldi er ekki hafið, enda snýst það um nokkuð stóran hluta þess svæðis þar sem fiskeldi er mögulegt sem og þar sem eldi er þegar farið af stað. Við þurfum að skoða það sérstaklega. Eðlilegt hlýtur að vera að fiskeldisgreinin taki þátt í að greiða þann kostnað sem ríkið verður fyrir vegna greinarinnar. Þá verð ég sem fyrrverandi sveitarstjórnarmaður að nefna að ég saknaði þess að ekki væri gert ráð fyrir að sveitarfélögin fengju hlutdeild í þeirri gjaldtöku líkt og er í Noregi. Það er nokkuð sem við hljótum að þurfa að skoða líka. Sveitarfélögin þurfa að standa undir umtalsverðum kostnaði vegna t.d. uppbyggingar á hafnaraðstöðu og öðrum innviðum í tengslum við uppbyggingu greinarinnar og er því eðlilegt að komið sé til móts við þau. Við þurfum að styðja betur við þróun, rannsóknir og nýsköpun aðferða í fiskeldi til að íslenskt fiskeldi geti vaxið og þróast eins og aðrar atvinnugreinar í landinu. Við berum hins vegar líka mikla ábyrgð gagnvart náttúru Íslands og okkur ber skylda til að stuðla að því að draga sem mest úr umhverfisáhrifum laxeldis á hvern þann hátt sem við getum. Við höfum tækifæri til að læra af nágrönnum okkar sem þegar hafa rekið sig á fjölmargt. Til að mynda er mikilvægt að við tryggjum að ef illa fer beri eldisfyrirtæki skylda til að fjarlægja öll þau mannvirki sem fiskeldinu fylgja sem og að hreinsa sjávarbotn ef þörf er á. Það mætti gera til að mynda með sama hætti og er gert í Noregi. Herra forseti. Að því sögðu vil ég hvetja til þess að við leggjum kapp á að reyna að ná umræðunni um fiskeldið upp úr skotgröfunum og séum ekki endalaust að stilla þessu upp sem andstæðum. Lífið er ekki svart/hvítt á þann hátt að umhverfissinnar séu sjálfkrafa á móti fiskeldi eða þeir sem vilja fiskeldi sjálfkrafa umhverfissóðar. Sömuleiðis er mikilvægt að við festumst ekki í þeirri umræðu að þetta sé höfuðborg á móti landsbyggð eða landsbyggð á móti höfuðborg. Þetta er einfaldlega ekki svona einfalt. Málið mun fara til umfjöllunar í atvinnuveganefnd og er ljóst að mikil vinna bíður nefndarinnar og ýmis atriði sem þarf að skoða mun betur áður en hægt er að fara í 2. umr. Í öllu falli sé ég ekki fyrir mér að við getum sætt okkur við að þetta mál fari í gegn að óbreyttu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur fyrir mjög svo góða framsögu. Ég myndi segja að ég væri bæði þakklát fyrir það sem þar kom fram og sammála hv. þingmanni, t.d. þegar við tölum um að koma umræðunni um laxeldi upp úr skotgröfunum. Ég tel það náttúrlega afskaplega mikils virði. Mig langar til að fjalla stuttlega um ferð mína á vegum Vestnorræna ráðsins. Við heimsóttum Færeyjar í fyrra, vorum um stund í Þórshöfn og fengum að líta þar laxeldi Færeyinga, sem hefur margfaldast og er í rauninni farið að skila því þjóðarbúi mörgum sinnum meiri tekjum en annar veiðiskapur. Við vitum hvernig það er í samfélaginu, eins og kemur fram, að þessu er skipt í tvær fylkingar, þ.e. þeirra sem eru með laxeldi og hinna sem eru á móti. Það sem við erum að freistast til að gera hér og nú er að reyna að sameina þau sjónarmið að því leyti til að reyna að koma með einhverjar rökrænar ályktanir um hvernig má í raun og veru samlaga hvort tveggja þannig að hafið sé yfir allan vafa að við meinum vel og viljum gera vel. Við þurfum virkilega á því að halda að efla laxeldið í landinu. Áður en ég ætla að fara með þá frábæru hugleiðingu sem ég var búin að skrifa langar mig að segja að Færeyingar eru búnir að tileinka sér algerlega þetta norska kerfi, sem hv. atvinnuveganefnd fékk að kynnast núna í ferð sinni í síðustu viku, nema hvað það hentaði ekki fullkomlega. Þar eru öðruvísi stefnur og straumar í sjónum, fyrir utan það að kyrrir, djúpir firðir í Noregi eru engan veginn sambærilegir því sem Færeyingarnir eru með á sínum borðum, frekar en að það sé eins hjá okkur og Færeyingum eða Norðmönnum. Við þurfum alltaf að finna réttu leiðina og feta sporin eins og hentar okkur. Við erum með fínustu strauma hér sem ná vel að hreinsa til. En sú vá sem fyrir liggur og er talað mikið um, laxalúsin, mengunin undir kvíunum og erfðablöndun við sleppingar, er það sem helst hefur staðið í andstæðingum laxeldis, þeirra sem berjast gegn laxeldi. Við verðum líka að skilja sjónarmið þeirra. Bændur úti á landsbyggðinni eiga gríðarlegra hagsmuna að gæta í því að við vöndum okkur það vel að við komum ekki á einhverjum tímapunkti til með að orsaka það að við berum ábyrgð á því að hafa skemmt þá miklu grósku sem er á landsbyggðinni hvað varðar veiðirétt í ám þar, sem hefur skilað náttúrlega gríðarlegum hagnaði til þeirra sem eiga og til okkar í þjóðarbúinu. Það eru ýmis smáatriði í sambandi við frumvarpið sem mér finnst ekki nógu skýr. En ég ætla að koma fyrst með stutta hugvekju um frumvarpið, um breytingar á ýmsum lagaákvæðum. Því segi ég: Í dag er fiskeldi í opnum sjókvíum umhverfisvænasta matvælaframleiðsla sem þekkist í heiminum. Mikilvægt er að með lagafrumvarpi þessu sé verið að innramma atvinnugreinina með áherslum á samfélag, uppbyggingu, umhverfi og þekkingu. Við lifum á tímum þar sem við okkur blasa stórar og krefjandi áskoranir. Ein þeirra er fjölgun mannkyns. Til að hægt verði að anna þeirri fjölgun og fæðuframboði er nauðsynlegt að ráðast í umhverfisvænar aðgerðir þar sem við etjum á sama tíma kappi við að hægja á hlýnun jarðar og súrnun sjávar. Sjókvíaeldi styður við slíkar aðgerðir og er tími til kominn að nýta betur bláa akra hafsins. Aldrei hefur verið mikilvægara að huga að umhverfisvænni matvælaframleiðslu en einmitt nú. Fiskeldi í sjó hefur lágan fóðurstuðul. Fæðan inniheldur góða orku og næringu, framleiðslunýtingin er afburðagóð og kolefnissporið grunnt og hægt er að jafna það enn frekar. Fiskeldi í sjó fellur undir eitt af 17 heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna og það segir okkur mikið um atvinnugreinina sem er komin til að vera. Á Íslandi eru kjöraðstæður til fiskeldis í sjó. Nú þegar er búið að afmarka þau svæði þar sem starfsemi er leyfileg út frá fjarlægð við villta laxastofna. Það er mestmegnis á Vestfjörðum, Austfjörðum og í Eyjafirði. Á Vestfjörðum hefur tekist að snúa við þeirri öru fólksfækkun sem hefur átt sér stað síðustu ár og áratugi og rekja má þann viðsnúning til fiskeldis og greinin á enn mikið inni þar. Vaxtarmöguleikar greinarinnar, atvinnutækifæri og innviðauppbygging sveitarfélaga er rétt að skjóta rótum og því er mikilvægt að halda rétt á spöðunum og hlúa vel að greininni sem hefur alla burði til að gefa vel af sér í samfélaginu og í hagrænu samhengi en þó með umhverfissjónarmiðin ávallt að leiðarljósi. Náttúran á sem sagt ávallt að njóta vafans. Þá langar mig að vísa í skelfilega mynd sem við sáum á RÚV í fyrra og þjóðin stóð á öndinni yfir þar sem var verið að sýna einhliða meira og minna að lífríki úti um alla jörð væri ónýtt þar sem laxeldi hafði komið til. Það er dapurlegt þegar við fáum svona einhliða sýnishorn af hlutum eins og þeir verst geta farið. Ég ætla að halda áfram, hæstv. forseti: Byggðir sem skilgreindar hafa verið sem brothættar byggðir ná að blómstra og mikið er um að ungt fólk sæki aftur til sinna heimahaga þar sem í dag hefur það tækifæri til að starfa við menntun sína í heimabyggð. Fiskeldið krefst nefnilega menntaðs fólks og um 80% starfa eru á landsbyggðinni. Mun það ekki akkúrat koma til móts við það sem við höfum verið að horfa á, þá þróun sem hefur verið einmitt á landsbyggðinni upp á síðkastið, síðustu árin, sérstaklega í kjölfarið á framsali kvótans þar sem við horfum á brothættar byggðir, horfum á litlu sjávarplássin allt í kringum landið vera hreinlega að fjara út? Þar tala ég sem Ólafsfirðingur og horfi upp á hvernig litla byggðarlagið mitt, litla sjávarplássið mitt, er eiginlega á fallandi fæti. Það er sorglegt þar sem íbúafjöldinn hefur farið úr rúmlega 1.300 manns frá því 1994, þegar ég flyt hingað, niður í 760 íbúa núna og aldrei verið færri frá því að Ólafsfjörður fékk kaupstaðarréttindi áður en ég fæddist. Og er ég komin af léttasta skeiði eins og á grönum má sjá. En beinu störfin ala einnig af sér jafn mörg óbein störf. Því er ljóst að um gríðarlega atvinnusköpun er að ræða á þeim svæðum sem eiga hvað mest undir högg að sækja. Ég ætla að nefna nokkur störf til gamans sem eru beintengd og má beintengja við greinina. Við vitum að það eru fiskeldisfræðingar, líffræðingar, matvælafræðingar, eldisstjórar, gæðastjórar, sjómenn, skipstjórnarmenn, vélstjórar, dýralæknar, fiskvinnslufræðingar, bílstjórar, starfsmannastjórar - ég er með miklu lengri lista, ég ætla ekki að þreyta þingheim á að lesa hann - en fleiri og fleiri eru störfin, sölumenn, dreifingaraðilar og allt það, þannig að við sjáum að gríðarlega miklir hagsmunir eru undir. Svo tölum við um að Vestfirðir hafa hlotið vottun, EarthCheck, sem stóriðjulaus landshluti og fer fiskeldi í sjó vel með þeirri áherslu að vera umhverfisvæn matvælaframleiðsla sem ekki krefst mikils rafmagns, ekki mikillar vatnsnýtingar né landsvæðis. Mig langar að nefna þetta. Við í atvinnuveganefnd heimsóttum Vestfirði í fyrra og fengum að sjá hvernig verið er að rækta upp seiðin áður en þau eru sett út í kvíarnar. Það var ævintýri að fylgjast með því hvernig þessi kríli eru sett í agarskál áður en þau verða að einhverju sem sýnilega hreyfir sig, hvernig mannsandinn hefur í raun aldrei komið nálægt þessum seiðum, hvernig þau hafa farið á milli kerja, vaxið og dafnað smám saman þar til loksins kemur að því að þau eru tilbúin að fara út í kvíarnar. Þá eru þau algjörlega heilbrigð og mengunarlaus, engin lús og ekki neitt. Við vitum að lúsaváin kemur ekki fyrr en fiskarnir eru komnir í kvíarnar og mikill þéttleiki er í kvíunum og annað slíkt en þá fer lúsin að herja á fiskana. Ég veit að reynt hefur verið að nota hrognkelsi og ýmislegt annað til að draga úr lyfjanotkun og við höfum verið ótrúlega lánsöm hvað þetta varðar miðað við marga aðra. Þess vegna er afskaplega mikilvægt að fylgjast vel með. Því finnst mér eitt í frumvarpinu ekki nógu afgerandi, þ.e. þegar ráðherra talar um að senda einhverja fulltrúa frá hinu opinbera einu sinni í mánuði til að taka út og fylgjast með því sem er að gerast í fiskræktuninni. Eins og Færeyingar hafa það koma fulltrúar einu sinni í viku. Þeir athuga hvernig háttar til undir kvíunum, hvernig mengunin er og úrgangurinn frá ræktuninni undir kvíunum, hvort hún safnist of mikið fyrir og hvað eina. Verið er að mæla lúsina. Það er gert einu sinni í viku. Mér finnst við þurfa að gera þetta til að vera í meiri sátt við alla í landinu, líka þá sem eru á móti laxeldinu af sínum ástæðum, og til að koma til móts við alla. Til að það sé hafið yfir vafa finnst mér mjög nauðsynlegt að opinberir aðilar séu til staðar og geti fylgst betur með hvernig háttar til. Annað er líka mjög mikilvægt og það eru þær reglur sem við höfum þó haft, að ekki eigi að setja ný seiði í kvíar sem slátrað hefur verið úr fyrr en kannski að 6–8 mánuðum liðnum. Þannig geta kvíarnar fengið að ræsta sig og hreinsa sig og allt þar undir. Við erum með ágætisstrauma hér þannig að góðir möguleikar eiga að vera til þess að við getum boðið upp á hreinar kvíar eftir 6–8 mánuði. Mér finnst afskaplega mikilvægt að þessir þættir séu skýrir. Þetta er nákvæmlega sá lærdómur sem við getum dregið beint af Færeyingum því að þeir hafa verið virkilega duglegir að fylgjast með þessu og vilja sýna það í verki að þeir eru virkilega í sátt og vilja vera í sátt við náttúruna og lofa henni að njóta vafans og eru einnig í sátt við þjóð sína. Í ljósi þess að við vitum að þessi atvinnugrein er komin til að vera eigum við að byggja hana upp í eins mikilli sátt og við mögulega getum. Hingað til höfum við ekki haft neinar athugasemdir. Færeyingar hafa ekki fengið neinar athugasemdir við ræktunina, heldur fengið þvert á móti alls konar staðlanir og vottanir sem viðurkenna að hlutirnir séu vel gerðir. En þá kemur að þessum laxasleppingum. Hvernig stendur á því að við heyrum það ítrekað að hér sleppi lax? Hversu margir vitum við ekki. En nú vitum við það og væntanlega hefur hv. atvinnuveganefnd fengið að vita enn meira um það í Noregi að þeir eru með virkilega góðar forvarnir gagnvart þessum sleppingum. Ef til þess kemur að þeir missa fisk í sjóinn eru þeir með teljara inn í ár og annað slíkt til að geta séð og fylgst meira með, t.d. eru þeir með kafara sem fara reglulega í sjóinn til að fylgjast með. Hægt er að greina það í teljurum, sem eru myndavélar og annað slíkt, hvar um er að ræða eldislax og hvar ekki. Við getum komið þessu öllu upp hér. Við getum verið með gríðarlega öflugt forvarnakerfi og verið virkilega dugleg að sporna gegn því að hér muni verða einhver sú vá sem enginn kærir sig um að komi. Í hjálögðu frumvarpi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er áætlað að lögfesta áhættumat erfðablöndunar og er það vel. Þannig verður fyrst hægt að eyða óvissu og skapa heildstæðan lagaramma í kringum fiskeldið á Íslandi. Nauðsynlegt er þó að áhættumatið byggi á réttum og nauðsynlegum breytum til að hægt sé að draga upp á yfirborðið hina raunverulegu áhættu. Byggja þarf á raungögnum sem fyrirtækin eiga og munu koma til með að veita með lögfestingu þessa frumvarps, en miklar kröfur eru gerðar um aðgang að upplýsingum fyrirtækja. Þá þarf einnig að færa inn í líkan áhættumatsins þær miklu mótvægisaðgerðir sem fiskeldisfyrirtækin standa frammi fyrir, enda hagur allra, eins og áður segir, að fiskur nái ekki að sleppa. Samvinna fiskeldisfyrirtækja við stofnanir og stjórnvöld er því algjört grundvallaratriði. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Ég skil nú ekkert í þessu. Ég var að byrja og er rétt komin í gírinn en vil halda áfram með bjartsýni og bros, ekkert vesen. Við hljótum að geta unnið þetta faglega og vel með framtíðina að leiðarljósi.
Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um laxeldi. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur fyrir ágæta ræðu og góða yfirferð yfir ferð okkar til Noregs í síðustu viku. Eins og þar kom fram, og er óþarfi að endurtaka hér, var ferðin atvinnuveganefnd til mikils fróðleiks. Ég þakka forsætisnefnd þingsins fyrir að gera það mögulegt að fara til Noregs, sem hefur staðið til nokkuð lengi, til að kynna okkur þessi mál. Þar er náttúrlega 50 ára reynsla komin á laxeldi í sjó og það er óðs manns æði að halda áfram hér á landi án þess að kynna sér það sem þar er gert og hvernig til hefur tekist, læra af þeim mistökum sem þar hafa verið gerð og taka upp góða og vandaða siði. Ég held að það hafi komið fram, í máli þeirra þingmanna sem hafa tekið þátt í þessari umræðu nú og fyrr, að við þurfum virkilega að vanda okkur og leggja ákveðnar línur um vönduð vinnubrögð, og þá mun okkur farnast vel. Það var árið 2004 sem Alþingi steig stórt skref með því að svæðisskipta strandlengju Íslands út frá því hvar stunda megi sjóeldi og hvar ekki. Sú ákvörðun hefur greinilega verið mjög framsýn á þeim tíma og þeir þingmenn sem hér stóðu þá hafa horft langt til framtíðar. Ísland er nú talið einn besti staður í heimi til að stunda laxeldi vegna tiltölulega kalds sjávar og mikils hreinleika - það dregur úr líkum á lúsafaraldri sem er mesti skaðvaldurinn í Noregi; allt þeirra „effort“ og vinna fer í að reyna að minnka skaðann af lúsinni. Við tókum þá ákvörðun árið 2004 að svæðisskipta landinu; hafa það Vestfirðina, Eyjafjörð og Austfirði þar sem laxeldið mætti vera og reyna að halda því frá verðmætustu laxveiðiám landsins svo að við getum byggt upp þessa atvinnugrein í tiltölulega mikilli sátt og samlyndi við þá sem stunda veiðar á villtum laxi í ám landsins. Þetta var upplýst ákvörðun sem tók m.a. mið af fjarlægð við laxveiðiár. Skref þetta er töluvert stærra en aðrar fiskeldisþjóðir hafa stigið og í raun aðdáunarvert og þykir bera vitni um ábyrgð og góða framtíðarsýn. Í Noregi er öll strandlengjan undir. Ef ég man rétt eru um 350 laxeldisfyrirtæki á ströndinni alveg frá norðanverðum Hammerfest og suður eftir öllum Noregi. Eins og fram kom í máli hv. þm. Albertínu Friðbjargar Elíasdóttur áðan eru norsk yfirvöld farin að setja upp umferðarljós á landi til að meta hvar hægt er að bæta við eldi á laxi á næstu árum. Frumvarp til breytinga á fiskeldislögum ber með sér nokkrar áherslur. Það hlúir að greininni svo að hægt sé að horfa til framtíðar og eyða óvissu með því að styðja við uppbyggingu greinarinnar þar sem sjálfbær þróun er í hávegum höfð; að efla þau svæði sem Alþingi skilgreindi árið 2004 sem fiskeldissvæði ásamt því að efla þekkingu innan greinarinnar. Það má segja að Vestfirðir hafi nú þegar fengið að njóta góðs af uppbyggingu sjókvíaeldis þar sem samfélagsleg áhrif greinarinnar eru gríðarleg. Það höfum við séð og atvinnuveganefnd fór þangað á síðasta ári og kynnti sér eldi þar. Auðvitað er aðdáunarvert að sjá hvað verið er að gera og þar er beðið eftir þessum lögum til þess að menn geti farið að vinna eftir þeim og haldið áfram að efla greinina. Atvinnutækifærin hafa skapast sérstaklega fyrir ungt fólk sem á kost á að nýta sína menntun heima fyrir án þess að þurfa að flytjast á brott. Í fyrsta skipti í ár og áratugi hefur tekist að sporna gegn þeirri miklu fólksfækkun sem vestfirska samfélagið hefur orðið fyrir á undanförnum árum. Við sjáum að laxeldið er vaxtarsproti. Ég las einhvers staðar á dögunum að Samtök atvinnulífsins teldu að á næstu áratugum þyrfti 1.000 milljarða til að halda í við þá velmegun sem við búum við í dag. Það þyrfti sem sagt 1.000 nýja milljarða í kassann til að við héldum gæðum í heilbrigðisþjónustu og menntun sem við höfum í dag. Hvert ætlum við að sækja þessa peninga? Það er greinilegt að í landinu eru fá tækifæri til að auka útflutninginn meira en í laxeldi og það er einmitt þar sem við gætum náð að auka landsframleiðslu. Uppbygging hefur aukist til muna á Vestfjörðum, uppbygging á svæðum sem skilgreind hafa verið sem brothættar byggðir. Greinin á mikið inni og möguleikar til vaxtar eru miklir og þá sérstaklega þegar búið er að eyða óvissunni og skapa greininni góðan og skynsamlegan ramma. Þá verður einnig að líta til þeirrar sérstöðu sem Vestfirðir búa yfir. Það er auðveldlega hægt að koma upp seiðaeldisstöðvum og ala fiskinn í kjörstærð áður en hann er fluttur í sjókvíar. Vestfirðir hafa hreinan og kaldan sjó og eiga svæði engu lík og því er um einstakt tækifæri að ræða til að ala íslenskan fisk á sjálfbæran og umhverfisvænan hátt. Að framleiðslu lokinni hafa íslensk fiskeldisfyrirtæki í hendi sér einstaka vöru; íslenskan lax alinn við kjöraðstæður í einstöku umhverfi. Firðir landsins innihalda stóra bláa vannýtta akra og nú er kjörið tækifæri til að nýta þá með umhverfisleg sjónarmið og samfélagslegan styrk að leiðarljósi. Það kom líka fram í máli hv. þm. Ingu Sæland hér áðan að það að opna sjóeldiskvíar er einhver umhverfisvænasta matvælaframleiðsla sem völ er á í heiminum í dag. Fóðurnýting er með eindæmum góð. Fyrir hvert kíló af fóðri fæst eitt kíló af afurð. Það gerist varla annars staðar í lífríkinu. Það hefur komið í ljós að þrátt fyrir að norski laxinn sé umdeildur hér hefur hann reynst vel sem undirstaða laxeldis í Noregi og hér og víða um heiminn. Sem dæmi má nefna að Ástralir eru að byrja laxeldi í Tasmaníu og þar verður notaður norskur lax og eru fá ríki í heiminum ef nokkur sem hafa strangari höft og kröfur um innflutning dýra eða matvæla. Við erum að nýta bestu tegund af fiski sem völ er á. Það er auðvitað mikilvægt að fara varlega þegar við setjum lög um laxeldi. Áhættumatið er stór þáttur í því og þær mótvægisaðgerðir sem það inniheldur eru líka mikilvægur þáttur í því að koma í veg fyrir erfðablöndun, að hún verði nánast útilokuð. Það er þannig með atvinnulífið, hvort sem það er laxeldi eða annað, að því fylgir alltaf ákveðin hætta og umhverfisspjöll að einhverju leyti. Ekki er hægt að gera neitt í atvinnulífinu án þess að það valdi einhverri röskun í umhverfinu. En við verðum að gæta að öllum þáttum laxeldis eins og kostur er og ekki síst áhættumatinu og að tillögur um mótvægisaðgerðir fylgi því að sjálfsögðu. Hér var minnst á gjaldtöku og sveitarfélögin í því sambandi. Það er líka mikilvægt að sveitarfélögin njóti góðs af laxeldinu. Fiskræktarsjóður er hugsaður til þess að þau geti sótt þangað peninga en í náinni framtíð þarf að útlista það betur. Í Noregi er það þannig að umframmagn í eldi er selt á 120.000 NOK tonnið. Það er boðið upp og við síðasta uppboð seldist tonnið á 196.000 NOK og 80% af þeirri upphæð ganga til sveitarfélaganna þar sem laxeldi er. Við þurfum að skoða hvernig við getum tryggt að sveitarfélögin fái sem jafnastar greiðslur og gjöld af laxeldinu. Laxeldi getur farið fram á einum stað, í einum firði, og slátrun á öðrum þannig að tekjur hafnarsjóðs verði ekki bara eftir á einum stað. Við þurfum því að skoða það og sveitarfélögin verða að taka ríkan þátt í samstarfi við að reyna að finna leiðir til þess að allir fái eitthvað af þeirri köku sem í boði er. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í gjaldtöku fyrir laxeldið. Ég held að við þurfum að koma þessari grein af stað og hún þarf að þróast og styrkjast. Að sjálfsögðu þarf hún að greiða fyrir ræktunina og fyrir slátrunina og gjöld til samfélagsins. Það þarf að greiða fyrir rannsóknir sem eru mjög mikilvægar og það þarf líka að greiða fyrir menntun. Í Noregi hafa laxeldisfyrirtæki tekið þátt í því að styðja við bakið á menntun eldisfræðinga og mér er kunnugt um að Fisktækniskóli Suðurnesja í Grindavík hefur tekið þátt í því ásamt norskum skólum að útbúa námsefni. Sjálfur hefur Fisktækniskólinn á Suðurnesjum útskrifað eldisfræðinga og í þeirri umræðu sem mun fara fram næstu daga um laxeldið er mikilvægt að við gleymum því ekki að laxeldi mun taka þátt í að styrkja menntun til að gera þá einstaklinga sem hæfasta sem fara að vinna í kringum laxeldið, nákvæmlega eins og skólinn gerir í kringum sjávarútveginn og það er gríðarlega mikilvægt að auka þekkinguna þar. Í lok þessarar stuttu ræðu, sem er stutt yfirlit yfir mál sem mun örugglega verða verkefni atvinnuveganefndar í nokkurn tíma, vil ég geta þess að ég hlakka til þeirrar glímu sem þar verður um málið. Það er mikill fróðleikur sem á eftir að hellast yfir okkur, nefndarmenn á nefndasviði, næstu daga, og alveg ljóst að við munum öll leggja okkur fram um að skila góðri afurð sem Alþingi getur síðan tekið endanlega afstöðu til. Ég ítreka að ferðin til Noregs var okkur mjög til góðs. Við munum búa að því í því starfi sem er fram undan að fletta upp þeim punktum sem maður skrifaði hjá sér þar og eins í þeim lærdómi sem við fengum í Bergen. Það var líka ótrúlega gaman að vera í atvinnuveganefnd Alþingis Íslendinga og sjá að íslenskt atvinnulíf var í algjörum forgrunni á þessari ráðstefnu. Nýsköpunarfyrirtækin okkar voru með sérstakan dag á þriðjudaginn í síðustu viku þar sem þau kynntu afurðir sínar. Þar mætti fjöldi manns á 900 manna ráðstefnu sem hófst á miðvikudagsmorgni með ræðu Ernu Solberg, forsætisráðherra Danmerkur, og af fyrstu sex ræðumönnum á þeirri ráðstefnu voru fimm Íslendingar. Maður var stoltur að sjá og heyra hve framarlega Íslendingar standa og hve mikil virðing er borin fyrir sjávarútvegi okkar og nýsköpun. Sjálfur hætti ég að starfa í fiski árið 2003 og það hafa orðið algjör kynslóðaskipti í öllu sem snýr að fiskvinnslu á Íslandi. Það eru íslensk fyrirtæki, það er íslenskt hugvit sem er í fararbroddi í heiminum.
Forseti hyggur að forsætisráðherra Noregs sé Erna Solberg en Lars Løkke Rasmussen sé hins vegar forsætisráðherra Dana, svo það sé leiðrétt.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni fyrir framsöguna. Það er einn þáttur sem brennur mér mjög í muna núna sem ég kom ekki að í ræðu minni áðan, og mig langar til að vísa til hv. þingmanns, það er sá þáttur í frumvarpinu þar sem Hafrannsóknastofnun er í raun stillt upp beggja vegna borðsins, sem myndi nú venjulega ekki teljast til vandaðra stjórnsýsluhátta. Þar er Hafrannsóknastofnun gert að sinna bæði rannsóknum og gera tillögur og á sama tíma að taka ákvarðanir. Þetta hefur ekki verið talið farsælt. Við höfum lent í dómsmálum hvað lýtur að því, þegar rannsókn fór fram í héraði og síðan var það aðilinn sjálfur sem dæmdi í málinu sem hann hafði rannsakað. Það var talið vera mannréttindabrot, þó að það sé nú í öðrum anda. En hér erum við þó að tala um vandaða stjórnsýsluhætti. Ég spyr hv. þingmann hvort honum finnist ekki ástæða til að við skoðum það nánar að Hafrannsóknastofnun skuli í þessu tilviki vera sett í þá aðstöðu að sitja báðum megin við borðið, bæði hvað lýtur að því að rannsaka og skoða málin og taka síðan ákvarðanir.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspurn þingmannsins. Ég held að það sé þannig að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að ráðherrann geti í sjálfu sér hafnað því mati sem fram er lagt. Þá helst bara það mat sem fyrir er. Aftur á móti get ég algerlega tekið undir það og það hefur verið skoðun mín að vísindamennirnir geti lagt fram sínar tillögur og síðan er það á ábyrgð þings og ráðherra að bera hina pólitísku ábyrgð á þeim niðurstöðum sem kynntar eru, eins og gert er í fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég veit að við munum skoða þetta sérstaklega í nefndinni. Það er líka mjög stórt atriði að um þetta mál ríki mikill friður og sátt. Við þurfum auðvitað að ræða við þá aðila sem að þessu máli koma og í lok þeirrar umræðu mun endanleg afstaða mín hvað það varðar koma fram. En ég er þó frekar á því að pólitísk ábyrgð fylgi öllum málum sem við erum með hér í þinginu.
Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er líka annað sem kemur fram þarna í frumvarpinu sem mér finnst kannski pínulítið fara gegn því sem við erum að tala um, að hið endanlega vald sé hér. Það kemur í rauninni út eins og ráðherra sé tilbúinn að framselja vald sitt, hreint út sagt. Það er verst að ég skuli ekki bara vera í andsvörum við ráðherrann en hann er alla vega þarna á hliðarlínunni. Ég er að spá í nákvæmlega þetta, ákvörðun um að girða fyrir að slíkt fyrirkomulag sé í rauninni mögulegt. Það er nauðsynlegt að skilja á milli ráðgjafarþáttar annars vegar og stjórnsýslu hins vegar. Ég mun þá beina því til ráðherra síðar meir. En í þessu tilviki var það þetta sem mér þótti svolítið ógnvekjandi við þetta allt saman.
Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi nokkurn veginn gert grein fyrir þessu áðan í fyrra svari mínu. Það er mikilvægt að um þetta viðkvæma mál ríki mikill friður eða eins mikill friður og kostur er. Áhættumatið er einn af þeim þáttum sem munu verða mikið ræddir. Það kom mjög skýrt fram í Noregsferðinni að þarlend stofnun, þeirra Hafrannsóknastofnun, hefur auðvitað bara rannsóknarskyldu og leggur sínar tillögur fyrir ráðherra sem tekur síðan endanlega ákvörðun. Ég kom inn á það áðan hvaða skoðun ég hef á því. Hún liggur fyrir. Ég tel að pólitískar ákvarðanir, mikilvægar fyrir okkur og samfélagið, eigi að vera teknar af okkur sem erum til þess kosin. Ég mun hins vegar skoða hvaða þýðingu þetta orðalag í frumvarpinu hefur fyrir niðurstöðu málsins og treysti því að eiga í góðu samstarfi við nefndarmenn í atvinnuveganefnd sem voru nú bara skemmtilega sammála í þessari ferð. Við ræddum þetta tiltekna mál aðeins og við munum fara yfir það með þeim aðilum atvinnulífsins sem að þessu koma og niðurstaðan mun birtast í framhaldi af því.
Herra forseti. Við fjöllum hér um stórt mál sem hefur verið til umræðu ansi lengi, frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lagaákvæðum sem tengjast fiskeldi. Var það rætt líka á síðasta þingi en talin ástæða til að skoða það betur og fara í gagngera skoðun á því, miðað við gagnrýni sem hafði komið á það og hvort hægt væri að mæta ýmsum málefnalegum sjónarmiðum. Málið hefur farið í samráðsvettvang aftur og kemur nú fram með ýmsum breytingum sem ég tel að séu til bóta og séu góðar. Því miður hefur þetta mál farið í átakaferil, a.m.k. hjá ákveðnum aðilum. Ég tel ekki gott að það skuli hafa þurft að gera það. En það er kannski ekki óeðlilegt miðað við það að þetta er nýtt fyrir okkur Íslendinga, að fara út í umfangsmikla atvinnustarfsemi í sjókvíaeldi. Ýmsar hættur geta verið þar varðandi okkar villtu laxastofna og umhverfi yfir höfuð, svo sem burðarþol fjarða og ýmsa sjúkdóma sem geta fylgt sjókvíaeldi. Þegar við fengum málið til umfjöllunar í atvinnuveganefnd á síðasta ári taldi ég rétt að við reyndum öll að kynna okkur þessi mál eftir því sem við gætum best. Við kynntum okkur sjókvíaeldi á sunnanverðum Vestfjörðum í fyrra og reyndist vera mjög upplýsandi og áhugavert að sjá hvað fyrirtæki þar eru búin að gera. Síðan höfðum við tök á því að fara í síðustu viku til Bergen í Noregi og kynna okkur sjókvíaeldi Norðmanna og það sem menn hafa verið að gera þar í gegnum tíðina. Norðmenn eru engir nýgræðingur í þessum málum. Þeir hafa verið með sjókvíaeldi allt frá 1970. Þeir hafa lent í ýmsum áföllum því tengdu, bæði varðandi umhverfismál og villta laxastofna þeirra. Það er fjöldinn allur af laxveiðiám upp um allar strendur Noregs og gífurlegur fjöldi og mismunandi tegundir af villtum laxi eftir því hvaða á á í hlut. Norðmenn hafa glímt við þessi mál og hafa sömu áhyggjur og margir hér á landi. Ég tel að við getum lært mikið af reynslu þeirra og þurfum ekki að falla í sömu gryfju með ýmsa þætti og þeir kannski gerðu á sínum tíma. Þeir eru komnir mjög langt í öllu eftirliti og umhverfiskröfum í sjókvíaeldi, tæknibúnaði öllum og umgjörð í kringum fiskeldið. Í ferð okkar hittum við fulltrúa frá þarlendri hafrannsóknastofnun og fulltrúa fiskistofunnar þar og fjölda vísindamanna hjá NORCE þar sem unnið er að rannsóknum á fiskeldi og áhrifum þess, bæði samfélagslegum og umhverfislegum. Við áttum kost á að heimsækja fjölskyldufyrirtæki í fiskeldi til 50 ára sem var þarna fyrir utan Bergen, Blom. Þar skoðuðum við nýjustu tækni og búnað í eldinu. Þar er ferðaþjónustu blandað saman við sjókvíaeldi og ferðamönnum boðið að kynna sér eldið og skoða safn sem tengt er því. Við hittum líka fulltrúa þrennra umhverfissamtaka í Noregi sem við áttum gott samtal við. Þessir aðilar hafa gagnrýnt fiskeldi þar frá ýmsum hliðum og margir hverjir vilja helst að fiskeldi fari að stórum hluta upp á land. Það er kannski ekki mikill möguleiki á því vegna þess að landrými er ekki til staðar þar sem fiskeldi er í dag og er talið vera miklu óhagkvæmara. Svo hafa menn talað fyrir lokuðum kvíum og geldfiski. Allt er þetta í þróun en hefur ekki þótt ganga nægilega vel til þess að Norðmenn hafi einhent sér í þessa þætti, þótt þeir séu áfram til skoðunar og verið að kanna möguleika á þeim. Það sem mér fannst standa upp úr í þessari ferð er hve mikil og breið samstaða er um að flétta saman og byggja á svo breiðum grunni margra aðila áður en áhættumat er gefið út af hafrannsóknastofnun. Það er tekið tillit til mótvægisaðgerða eins og er rétt verið að byrja að gera á Íslandi. Það eru mótvægisaðgerðir með myndavélum, vöktun og horft er til þess að sleppa stærri seiðum. Þar eru kafarar sendir til að fjarlægja laxa úr ám ef sést á myndavélum og í vöktun að einhver eldislax hefur sloppið. Svæðin öll eru merkt eftir áhættu og þoli, svokölluðum umferðarljósum, hvort þau séu græn svæði eða rauð þar sem ekki er burðarþol fyrir meira eldi. Allt þetta tel ég til fyrirmyndar og við megum læra mikið af. Ég tel að með breytingum í þessu frumvarpi, t.d. á skilgreiningu á áhættumati í erfðablöndun, sé tekið tillit til mótvægisaðgerða. Hafrannsóknastofnun hefur þá lagalega tækifæri til þess að horfa til mótvægisaðgerða sem væru til bóta, meta áhættumat á viðkomandi svæðum. Ég tel mjög brýnt að sú breyting komi sem fyrst til framkvæmda svo hægt sé að gera það sem best og stuðla að því að við tökum ekki áhættu varðandi erfðablöndun. Ef einhverjar slysasleppingar verði sé hægt að bregðast við strax og skjótt. Það tel ég mjög til framfara í þessu frumvarpi. Einnig er í frumvarpinu talað um að tilteknar landeldisstöðvar skuli starfrækja gæðakerfi sem hluta af innra eftirliti, sem var ekki í fyrra frumvarpi. Ég tel það líka mjög til bóta og horfi til þess í umfjöllun nefndarinnar að kannski þurfum við að lyfta umhverfisvottun í matvælaiðnaði, gera ýmiss konar umhverfisvottun miklu hærra undir höfði og að þeim fyrirtækjum sem hafa fengið umhverfisvottanir með alþjóðlegum stöðlum fyrir sína framleiðslu sé líka ívilnað með einhverjum hætti, alveg jafnt og það er ákveðin ívilnun varðandi þær tilraunir sem horft er til með ófrjóa laxinn. Ef ég horfi aftur til þess sem er verið að gera úti í Noregi með tilliti til þess sem hefur verið gagnrýnt hér, að ráðherra hafi ekki endanlega ákvörðun í sinni hendi varðandi áhættumatið heldur sé það Hafrannsóknastofnun sem gefi út lögbundið bindandi áhættumat að lokum þó að ráðherra hafi vissulega möguleika á að samþykkja það ekki og þá gildi fyrra áhættumat, er það er ekki þannig í Noregi og segja fulltrúar hafrannsóknastofnunar að þeir séu ekki pólitískir aðilar og eigi ekki að bera þessa stjórnsýslulegu ábyrgð, það sé stjórnvalda að gera það. Kannski þurfum við í umræðunni á Íslandi þar sem verið er að ná utan um þetta heildstætt, gagnvart þeim aðilum sem hafa áhyggjur af erfðablöndun og umhverfismálum, að stíga skrefin eitt og eitt í einu, ná breiðari sátt um framkvæmd laganna og sjá hvernig til tekst hjá okkur. Þar sem við erum búin að læra ýmislegt af Færeyingum og Norðmönnum myndi ég telja að þessi samráðsvettvangur gæti mætt þessum sjónarmiðum um að Hafrannsóknastofnun geti beitt mótvægisaðgerðum og tekið tillit til þeirra í sínu áhættumati. Það er auðvitað mjög ánægjulegt. Ég vona að okkur takist að vinna þetta mál vel. Ég legg áherslu á að kalla til sem flesta aðila sem hafa skoðanir á því, kalla fram sem bestar og mestar upplýsingar svo við getum rætt þetta af yfirvegun og með staðreyndirnar að leiðarljósi. Við þurfum líka að hafa breidd í því sem vísindamenn hafa um þetta að segja, að við köllum til vísindamenn úr ólíkum áttum, ekki bara vísindamenn innan okkar ágætu stofnunar, Hafrannsóknastofnunar, heldur líka úr háskólasamfélaginu. Það hafa auðvitað stigið fram á sviðið vísindamenn, sem hafa ekki verið nógu sáttir við áhættumatið eins og það lá fyrir í frumvarpinu sem við fjölluðum um síðast og er byggt á í dag, sem telja að það þurfi að skoða miklu betur og að ekki hafi gefist nægur tími til að byggja það upp svo hægt sé að segja að það sé endanlegt. Enda er með þessu frumvarpi líka verið að segja að áhættumatið þurfi að vera lifandi. Það þarf að vera svigrúm til þess að taka til greina ýmsar tækniframfarir og þróun í þessum málum sem eru til staðar og unnið er með hjá frændþjóðum okkar, Norðmönnum og Færeyingum. Ég veit að fiskeldi verður mikil lyftistöng fyrir mörg byggðarlög. Þetta kemur til með að hafa mikil og jákvæð áhrif á efnahag landsins. Það hefur kannski oft gleymst í þessari umræðu. Sjókvíaeldi hefur lyft byggðum Noregs á landsbyggðinni, styrkt þær efnahagslega gífurlega mikið. Þar renna 80–85%, minnir mig, af leyfisgjöldum til byggðanna. Það hefur skipt sveitarfélögin gífurlega miklu máli í allri uppbyggingu. Við erum að stíga þessi fyrstu skref til að hafa gott og heilbrigt regluverk í kringum þessa grein, regluverk sem byggir á umhverfisþáttum, efnahagslegum þáttum og samfélagslegum þáttum. Við þurfum að halda áfram að þróa þetta módel, að sveitarfélögin fái líka sem bestar tekjur af sjókvíaeldi sem og þjóðin öll. Horft sé til minni aðila í greininni, að þeir hafi möguleika og að þeir sem hafa verið frumkvöðlar á sínu svæði hafi möguleika í samkeppni við hina stóru. Mér finnst það vera eitt sem við þurfum að skoða í þessu frumvarpi núna, að gefa þessum minni aðilum möguleika á að vera með minni fjölskyldufyrirtæki, samanber það sem við skoðuðum í Bergen á dögunum. Í frumvarpinu er búið að taka á ýmsum þáttum sem er mjög gott að ná fram. Síðan munum við leggja okkur fram í atvinnuveganefnd við að vinna þetta mál sem best og mest í sátt við alla hagsmunaaðila og auðvitað umhverfið og samfélögin á þessum svæðum.
Herra forseti. Við ræðum stjórnarfrumvarp um fiskeldi borið fram af hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Eins og fleiri sem hér hafa talað er ég nýkominn heim eftir að hafa dvalið síðustu viku með öðrum nefndarmönnum í hv. atvinnuveganefnd í Björgvin í Noregi til að sækja ráðstefnu um sjávarútvegsmál og fiskeldi og kynnast sjónarmiðum Norðmanna frá ýmsum hliðum. Ferðin var hin gagnlegasta og þakka ég meðnefndarmönnum og þá sér í lagi formanni hv. nefndar, hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, fyrir örugga forystu um leið og ég þakka hv. forsætisnefnd fyrir að heimila förina. Ég tel að meginsjónarmiðin í þessu máli séu þau að við bjóðum fiskeldi velkomið sem nýja og vaxandi atvinnugrein. Hún skapar atvinnu og tekjur og styrkir byggðarlög úti á landi. Mikilvægt er að unnið sé náið með heimamönnum á hverjum stað. Herra forseti. Fiskeldi hefur að ýmsu leyti sömu einkenni og stóriðja. Hún nýtir auðlindir náttúrunnar og hefur í för með sér mengandi áhrif á umhverfi sitt. Í því efni kemur ekki til greina, að minni hyggju, að veita neinn afslátt af kröfum um mengunarvarnir. Mengunin á sér margar hliðar. Fyrst er auðvitað að geta hættu á erfðamengun villtra laxastofna. Þar verður að búa örugglega um hnúta til að verja villta laxastofna í íslenskum ám sem þróast hafa og lagað sig að aðstæðum frá lokum ísaldar. Ég leyfi mér að nefna í því samhengi, herra forseti, að ég sakna þess að í greinargerð með frumvarpinu sýnist mér ekki fjallað um ályktun erfðanefndar landbúnaðarins sem hefur sent frá sér ákveðin, reyndar mjög hnitmiðuð, varnaðarorð í þessu sambandi. Þetta var árið 2017 en að þessu munum við vafalaust koma mun nánar í fyrsta lagi í störfum hv. atvinnuveganefndar og síðan hér í 2. umr. Önnur mengun sem stafar af þessari atvinnustarfsemi er til að mynda úrgangur sem fellur til botns í opnum sjókvíum. Það eru eiturefni til að vinna á laxalús þar sem hún er fyrir hendi, mikið vandamál í Noregi eins og menn þekkja, og lyf vegna sjúkdóma, t.d. í nýrum laxfiskanna. Í frumvarpinu eru ýmis álitaefni sem þarf að fjalla mjög ítarlega um í hv. atvinnuveganefnd. Eins og fleiri ræðumenn vil ég geta áhættumatsins. Það er á frumstigi í fræðilegu tilliti að því er best verður séð. Það er meira að segja svo að talan 4%, sem oft verður fyrir þegar menn fara ofan í þessi mál, sýnist ekki hafin yfir gagnrýni í ljósi þess að upplýsingar um flakk laxa milli áa, þ.e. villtra laxa, og að hve miklu leyti þeir taka þátt í hrygningu með öðrum stofnum getur haft áhrif á það hver þessi tala er. Þó að þessi tala sé talin góð og gild, til að mynda í Noregi, þegar kemur að áhættumati gæti reynst nauðsynlegt, í ljósi þessa þáttar og fleiri sem bent er á í mjög gagnlegum umsögnum sem þegar liggja fyrir um málið á samráðsgátt stjórnvalda, að endurmeta þá tölu miðað við íslenskar aðstæður. Herra forseti. Reyndar er ekki að sjá að áhættumatið hafi fengið þá vísindalegu rýni enn sem komið er sem nauðsynleg er. Ég verð eins og aðrir hv. þingmenn sömuleiðis að lýsa efasemdum um hinn stjórnskipulega þátt, ef það er rétta orðið, í sambandi við ákvörðun um áhættumatið. Sérstaklega vil ég lýsa efasemdum um fyrirhugaðan samráðsvettvang og samskipti hans og Hafrannsóknastofnunar sem sýnast að sumu leyti geta ógnað sjálfstæði þeirrar ágætu stofnunar í vísindalegu tilliti. Þau ákvæði þurfa mjög nákvæmrar skoðunar við. Þá vil ég einnig geta ákvæða frumvarpsins um úthlutun eldissvæða, ekki síst þeirra ákvæða sem er að finna í 3. gr. frumvarpsins sem sýnast að ýmsu leyti óljós, t.d. um mat á hvað teljist vera hagstæðasta tilboð, eins og það heitir, við úthlutun eldissvæða. Um stjórnsýsluákvæði frumvarpsins vil ég segja að stjórnsýsla eins og hún birtist atvinnugreininni á að vera einföld og skilvirk eftir því sem nokkur kostur er. Auðvitað koma margar stofnanir að málinu. Það verður því ekki komist hjá því að stjórnsýslan feli í sér aðkomu fleiri aðila. Ég ætla að leyfa mér að segja að ég tel að hv. atvinnuveganefnd verði að kanna hvort Fiskistofa ætti ekki að eiga meiri hlut að eftirliti með atvinnugreininni en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Það er sjálfstætt markmið að búa þannig um hnúta, til að mynda við leyfisveitingar og kröfur sem gerðar eru til fyrirtækja um umhverfistryggingar, að ríkissjóður sé sem best varinn fyrir hugsanlegum skaðabótakröfum, t.d. vegna umhverfistjóns og tjóns á eigum annarra aðila. Herra forseti. Gildandi lög um fiskeldi eru nr. 71/2008. Í lögum nr. 49/2014 er mælt svo fyrir, í bráðabirgðaákvæði sem merkt er IV, að lögin um fiskeldi sæti endurskoðun í heild sinni. Ég verð að viðurkenna að við yfirferð á málinu, þ.e. yfirlestur á frumvarpinu og með því kynna mér þær fjölmörgu og ágætu umsagnir sem liggja fyrir, varð mér alloft hugsað til þessa ákvæðis. Ég hef spurt mig hvort ekki væri rétt að senda frumvarpið aftur í ráðuneytið með það fyrir augum að lagt verði fram frumvarp um heildarendurskoðun á lögum um fiskeldi frekar en þann bútasaum sem við höfum hér fyrir augum. Herra forseti. Að öllu samanlögðu vil ég segja: Við skulum taka þessari atvinnugrein vel. Við skulum búa vel að henni og við skulum gera það í góðu samstarfi við heimamenn í byggðunum þar sem reksturinn fer fram. En við veitum enga afslætti frá kröfum um mengunarvarnir með það fyrir augum að verja villta laxastofna og lífríki og náttúru landsins að öðru leyti. Við veitum heldur ekki afslætti frá skattlagningu í greininni miðað við það sem gerist og gengur í nágrannalöndum okkar og þá einkanlega þau sem við viljum helst bera okkur saman við.
Hæstv. forseti. Hér er til umfjöllunar fiskeldisfrumvarp um breytingu á ýmsum lagaákvæðum sem tengjast fiskeldi (áhættumat erfðablöndunar, úthlutun eldissvæða, stjórnvaldssektir o.fl.). Þetta er breyting á lögum nr. 71/2008, með síðari breytingum. Þar sem við í atvinnuveganefnd erum nýkomin frá Noregi verður þessi ræða mín hugleiðingar eftir þá ferð. Vegna þess andrúmslofts sem ríkir í umræðunni um fiskeldismál hér heima langar mig til að tæpa á nokkrum atriðum. Umræðan er oftast svart/hvít. Þar spila gjarnan inn í fordómar og ótti sem oft eru afleiðingar lélegra upplýsinga. Ég vil þó taka fram að það skiptir afar miklu máli að við vöndum til verka. Norskir fiskeldismenn segja að reynslan hafi kennt þeim að upplýsingar til samfélagsins séu nauðsynlegar og stuðli að því að starfsemi fiskeldisins verði í mun betri sátt við samfélagið fyrir vikið. Slíkt fyrirkomulag þurfum við að innleiða á Íslandi. Það er mitt mat. Áhættumat og burðarþolsmat eru samofin á ýmsan hátt. Í frumvarpinu sem nú liggur fyrir þinginu er áhættumatið að flestra mati, eins og það er útfært, stærsti ásteytingarsteinninn, sérstaklega það að Hafró skuli að sumu leyti sitja beggja vegna borðsins. Fram kemur í frumvarpinu að Hafró skuli leggja til leyfilegt eldismat, en stjórnvöld muni þó taka ákvörðun á grundvelli ráðgjafar. Það er rétt leið. Áhættumat sem slíkt er aðferðafræði sem þróa þarf betur og þarf að vera í stöðugri þróun. Það má samt ekki gerast að áhættumat sé það ófullkomið í upphafi að síðari rannsóknir kippi fótunum undan rekstri fyrirtækja eða að öll fyrirtæki á ákveðnu svæði séu alltaf seld undir sama hattinn. Hér á ég við að fyrirtæki sem standa sig vel í umhverfismálum verði ekki látin gjalda fyrir mistök annarra. Hafró mun að öllum líkindum hafa heimild til að minnka framleiðslu á svæði, allt eins og um skynsamleg skref væri að ræða hjá Hafró og það legði til mótvægisaðgerðir. Forsendur og breytur í áhættumati þurfa alltaf að vera vel rökstuddar og standast alla vísindalega skoðun. Það er óeðlilegt að Hafró fari á sama tíma með vísindalega ráðgjöf og stjórnsýsluvald. Sú ráðstöfun að sama stofnunin sitji beggja megin borðsins býður þeirri hættu heim að hefta faglega vinnu vísindamanna. Vísindahliðina og valdið ber að aðskilja. Ábyrgðin skal alltaf vera stjórnmálamannanna. Umræðan um erfðablöndun eldisfiska við villta stofna hefur verið töluverð. Við verðum að sjálfsögðu að gera okkur grein fyrir því að eldi á ófrjóum laxi er enn á tilraunastigi. Það þarf einnig að skilgreina hvaða laxastofnar eru villtir og hverjir eru það ekki. Hvar á að draga línuna? Í mörgum ám, bæði í Noregi og á Íslandi, hefur seiðum verið sleppt í gegnum árin. Sumar ár sem eru með lax í dag voru fisklausar áður. Þessar ár hafa verið ræktaðar upp með seiðasleppingum. Mig langar til að nefna að hafbeitarlax var nokkuð áberandi á meðan hafbeit var stunduð, en hann sést ekki í dag. Hvað varð um fiskinn sem skilaði sér ekki þegar hafbeitarfiskeldið var og hét? Hér þurfum við að mínu mati að skoða hlutina af yfirvegun og ná samræðu á milli manna sem eru með eða á móti. 50 ára reynsla af fiskeldi í Noregi þýðir ekki að Norðmenn séu komnir fyrir vind á allan hátt. Nýjar áskoranir eru alltaf að koma upp og munu gera það í framtíðinni. Þetta frumvarp, verði það að lögum, á að vera lifandi plagg. Við verðum að endurskoða það ef þurfa þykir. Það þarf að endurskoða áhættumatið reglulega og nýta þann samráðsvettvang sem lagður er til í frumvarpinu. Miðað við núverandi forsendur er erfðablöndun innbyggð í áhættumat Hafró. Það er vegna þess að í matinu er reiknað með að fylgst verði með hvort erfðablöndun eigi sér stað og þegar óskilgreind erfðablöndun er staðfest muni Hafrannsóknastofnun minnka framleiðsluheimildir fyrirtækjanna til að draga úr mögulegri erfðablöndun. Hvergi er minnst á aðgerðir til að fyrirbyggja, grípa inn í og/eða koma í veg fyrir að möguleg erfðablöndun geti átt sér stað. Hér er um að ræða grundvallarhugsanaskekkju í þeirri nálgun sem felst í áhættumati Hafró. Við megum alls ekki festa eitthvað í sessi sem ekki er hægt að breyta ef þurfa þykir. Áhyggjur veiðiréttarhafa hér á landi eru vel skiljanlegar. Þeirra hagsmunir eru miklir. Margir þeirra, þar á meðal bændur sem hafa umtalsverðar tekjur af veiðihlunnindum, verða að fá að hafa rödd. Við viljum að sjálfsögðu ekki valda þeim skaða. Ég tel þó rétt að benda á til hvaða aðgerða Norðmenn hafa gripið. Vöktun og talning fiska sem ganga í ár í Noregi er viðurkennd aðferð stjórnvalda þar til að fylgjast með hvort eldisfiskur hafi gengið í ár. Kafarar sjá um að fanga fiska sem grunur er um að séu eldisfiskar eða sýktir. Myndavélar eru notaðar til að fylgjast með og er þeim komið fyrir í flestum ám. Ljósastýringar eru í mikilli þróun, en sú tækni mun alveg örugglega verða öflugri og hjálpa mikið ef eldisfiskur finnst í viðkomandi ám. Þegar borin er saman reynsla mismunandi þjóða af eldi verðum við að bera saman staði sem eru með aðstæður sem svipar til okkar aðstæðna. Umhverfi eldisaðila í Norður-Noregi og á Íslandi er mun líklegra til samanburðar en umhverfið í Suður-Noregi. Þar spilar inn í landslag en ekki síst hitastig sjávar sem er kaldara norðar líkt og hérlendis. Hitastig sjávar hefur til að mynda mikil áhrif á viðkomu laxalúsar, en hún er mun meira vandamál í Suður-Noregi vegna hlýrri sjávar. Margar aðferðir eru notaðar til við að glíma við laxalús, m.a. lífrænar varnir, lyf, sem eru þó á undanhaldi. Reynsla Norðmanna af landeldi er ekki mikil og ber að leiðrétta sögusagnir og fullyrðingar þar um. Landeldi er ekki í miklum vexti, eins og margir segja hér, búnaður til landeldis er bæði dýr og þróunin er skammt á veg komin. Sem dæmi hafa sprungið ker sem valdið hafa bæði fjárhagslegu tjóni og slysum á mönnum og jafnvel dauðsföllum. Lokaðar kvíar eru í örri þróun, en eins og staðan er í dag eru ekki framleiddar lokaðar kvíar sem þola mikla ölduhæð. Sú tækni er því ekki orðin nothæf, en þróunin er hins vegar ör. Hér heima er talað um að slíkar kvíar þoli einungis 1,5 m ölduhæð. Varðandi umfang fiskeldis hér á landi á magn eldisfisks eftir að koma í ljós. Til samanburðar stefna Norðmenn í 5 milljónir tonna í laxeldi fyrir árið 2050. Það er umhugsunarefni sem segir manni að Norðmenn eru mjög framarlega í fiskeldismálum eftir þá 50 ára reynslu sem þeir hafa að baki. Við verðum að sjálfsögðu að tryggja að ef tjón verður af fiskeldi verði það bætt, hvort sem það er mengunartjón eða annað umhverfistjón. Það verður þó alltaf að gilda á báða vegu. Við verðum að koma fram af sanngirni við þá sem eru í eldi. Það má ekki kippa undan þeim rekstri bótalaust. Tryggingamál fiskeldis þurfa að vera í lagi fyrir meiri háttar tjón, hvort sem um er að ræða tryggingar af mannvirkjum eða búnaði. Ég vil í lokin sérstaklega taka fram að við eigum að vera í fremstu röð varðandi heilnæmi eldisfisks. Við eigum að fara að öllu með gát og ná sem mestri sátt milli aðila, þeirra fjölmörgu hagsmunaaðila sem hlut eiga að máli. Til gamans má geta þess að eitt af því sem við fengum að sjá í sambandi við þróun sjókvíaelda er að nú eru Norðmenn að þróa eldi sem er úti í sjó, úti á reginhafi, eða það er alla vega á teikniborðinu. Það eldi er í svipaðri umgjörð og olíuborpallar sem þola að vera úti í hafsauga. Þá erum við náttúrlega farin að tala um allt annan grundvöll mengunarhættu. Varðandi umræðuna um gjaldtöku hef ég þá skoðun að það sé annað mál á öðrum vettvangi með sérfrumvarpi, samanber veiðigjaldafrumvarp í sjávarútvegi. Gjaldtökumálum er ekki fulllandað, eins og ég skildi þá í Noregi. Norðmenn eru meira að tala um gjöld af leyfisveitingum og öðru slíku, en ég er reyndar ekki alveg með það á hreinu. Þetta var mjög fróðleg ferð og upplýsandi og við komum ríkari af þeim upplýsingum hingað heim og þurfum að vanda okkur í þessari vinnu. Þarna eru mikil verðmæti. Þetta er líka viss ógn við náttúruna sem við þurfum að mæta og við þurfum að hlusta á alla aðila sem um þetta fjalla, eins og ég sagði áðan. Ég held að við séum bærari til þess eftir þessa ferð en áður en við fórum.
Virðulegi forseti. Við erum að fjalla um frumvarp um breytingu á lögum um fiskeldi sem nú er komið fram. Því ber að fagna. Það er mjög gott að við höfum það í höndum og ég hlakka til að takast á við verkefnið í atvinnuveganefnd. Ég tel að við séum orðin nokkuð upplýst um málið eftir ferð okkar til Noregs og eins umfjöllunina í fyrra. Það skiptir gríðarlega miklu máli því að þetta er stórt mál og kemur til með að efla atvinnulíf hér á landi og styrkja það í sessi. Við þurfum að hafa fleiri körfur undir eggin og þessi atvinnugrein er einn liður í því að bæta við flóruna. Eins og kom fram í ferð okkar til Noregs er þetta stærsta greinin á eftir olíuiðnaðinum þar. Þeim hefur tekist, í þessari 50 ára sögu fiskeldis, með sínum áherslum og áskorunum, að byggja þetta þannig upp að þeir horfa fram á enn meiri vöxt. Þeir horfa til þess að fimmfalda eldið, upp í 5 milljónir tonna. Það er stefna stjórnvalda. Það er kannski spurning hvort þeir geti náð því á þeim hraða sem þeir eru á núna. Með frumvarpinu getum við sagt að við séum að leggja út í frekari stefnubreytingar og stefnumörkun í þessum málum sem skiptir gríðarlega miklu máli. Það umhverfi sem fiskeldið hefur verið í síðustu ár og síðustu misseri hefur verið allt of viðkvæmt. Þeir aðilar sem hafa ætlað að fara út í þetta hafa ekki getað fótað sig eins og uppákoman í haust sýnir, þegar þessu var hreinlega kippt út. Við björguðum því á síðustu stundu. Við verðum að móta ákveðinn farveg og ákveðna umgjörð sem fólk getur sætt sig við, bæði þeir sem eru að hugsa um umhverfið og þeir sem eru í atvinnuuppbyggingu - og ekki síst samfélögin sem standa í kringum þessa atvinnugrein. Árið 2004 var stigið stórt skref í þessum málum þegar við ákváðum að hafa þessa atvinnugrein á vissum svæðum. Þá horfðum við til Vestfjarða, hluta af Austfjörðum og Eyjafjarðar. Það held ég að hafi verið stórt skref sem aðrar þjóðir hafa ekki stigið. En við erum ákveðin í því og erum ekkert að reyna að hverfa frá því. Við viljum horfa til umhverfisverndar og mikilvægi þeirra þátta er gríðarlegt. Ég held að það verði meginstefið við vinnu á þessu frumvarpi að horfa á umhverfismálin. Það eru tvö stjórntæki sem við getum notað í því sambandi: áhættumat og burðarþolsmat. Talandi um burðarþolsmat held ég að við getum horft til Noregs í því sambandi, til þessarar „umferðarljósastýringar“. Við þurfum að fara mjög varlega og lífríki sjávar skiptir gríðarlega miklu máli. Þá held ég að burðarþolsmat sé mikilvægt og við þurfum að vakta lífræna álagið á þeim svæðum, eins og stendur í frumvarpinu, að það verði vaktað mjög vel og brugðist við þegar sýnt þyki að ekki fari sem áætlað er. Síðan er það áhættumatið. Það er það sem ég vildi helst horfa til, að móta þurfi það enn betur. Áhættumatið er stjórntæki sem hefur verið notað en er kannski svolítið á bernskustigi. Við þurfum að horfa til þess að um verði að ræða öflugt tæki. Þá þurfum við líka að koma fram með mótvægisaðgerðir, og það er reyndar nefnt í 1. gr. að við tökum tillit til mótvægisaðgerða. En þetta er kannski nokkuð loðið og þarf að skilgreina betur í gegnum frumvarpið. Áhættumatið snýr að erfðablöndun við villta laxinn. Hún er alveg þekkt, erfðablöndun er staðreynd. Lax sleppur úr eldinu og þar með er hætta á erfðablöndun í ánum við villta stofninn. Hvað getum við gert til að sporna við því? Jú, við getum komið sterkt inn með mótvægisaðgerðir. Við getum kannski líkt þessu við að það er hættulegt að keyra bíl. Við getum velt bílnum og ef við keyrum of hratt getur það valdið slysum. En í staðinn fyrir að banna fólki að keyra bíl setjum við alls konar reglur. Við erum með öryggisbelti, það má ekki keyra fullur, við höfum takmarkanir á hraða og annað slíkt. Við getum horft á mótvægisaðgerðir sem slíkar reglur sem við þurfum að setja til að lágmarka þá hættu sem eldi í sjókvíum getur skapað fyrir villta stofninn. Þetta skiptir alveg gríðarlega miklu máli. Það kemur fram í frumvarpinu að ráðherra staðfesti áhættumat erfðablöndunar að fenginni tillögu Hafrannsóknastofnunar og að tillagan verði bindandi fyrir ráðherra. Það held ég að setji Hafró kannski í svolítið viðkvæma stöðu og kannski ekki endilega ásættanlega stöðu sem vísindastofnun - að hún hafi þetta pólitíska vald eða þetta stjórnsýsluvald. Vísindamenn stofnunarinnar þurfa að vinna á þeim grundvelli að þeir séu metnir sem vísindamenn en séu ekki í pólitískri stefnumótun. Þetta er málefni sem við þurfum að fjalla frekar um í nefndinni en ég nefni þetta hérna. Þetta skiptir máli og það skiptir líka máli að þetta verði unnið þannig að tryggt verði að mótvægisaðgerðir verði metnar inn í þetta áhættumat, að útkoman verði sú að við getum farið eftir því. Ég held að það sé kannski hægt að setja upp ákveðnar sviðsmyndir. sem er vinsælt að tala um í ýmsum málefnum. Það er hægt að setja upp ýmsar sviðsmyndir hvað áhættumat snertir - og þá að teknu tilliti til þessara mótvægisaðgerða. Við getum í því sambandi horft mjög til Noregs. Þeir eru með þessa vöktun - umferðarljósastýringu, vöktun á sleppingu stærri seiða í kvíar. Þetta eru allt atriði sem skipta gríðarlega miklu máli og ætti frekar að horfa til til að styrkja áhættumatið. Það er mikilvægt að Hafrannsóknastofnun hafi ástæðu til að taka tillit til þessara mótvægisaðgerða í útreikningum sínum. Ég ætla kannski frekar að fjalla um ferð atvinnuveganefndar til Noregs. Hún var mjög góð og aðrir hv. þingmenn hafa gert henni skil hérna. Ég fagna því að frumvarpið hafi verið lagt fram og að við séum full af vilja til að koma því áfram í atvinnuveganefnd. Ég vil nefna nokkur atriði sem við þurfum að horfa til. Við þurfum sérstaklega að hafa umhverfissjónarmiðin að leiðarljósi í gegnum okkar ákvarðanatöku. Við erum að tala um villta laxastofninn hér við land og lífríki sjávar. Þetta er matvælaiðnaður sem er mjög viðkvæmur. Ef eitthvað gerist er hann fljótur að falla niður. Á markaði er matvara mjög viðkvæm fyrir öllum slíkum áherslum og ég held að það verði enn frekar í framtíðinni, að við horfum frekar til þessara þátta þegar við kaupum okkur vöru eða annað slíkt. Að því sögðu hlakka ég til að takast á við þetta verkefni í atvinnuveganefnd.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þennan þingfund. Nú var það svo að málið var sett á dagskrá í síðustu viku á meðan atvinnuveganefnd var, eins og áður hefur komið fram, í Björgvin í Noregi að kynna sér sögu og núverandi fyrirkomulag fiskeldis þar í landi. Eðli málsins samkvæmt fannst okkur sumum nefndarmönnum það miður vegna þess að ég a.m.k. hafði mikinn áhuga á því að koma þeirri þekkingu í sem mestum og bestum mæli hingað inn í þingið, enda vænti ég þess að það sé heili tilgangurinn með slíkum nefndarferðum. Það er því ánægjulegt að forseti hafi tekið tillit til þessarar gagnrýni nefndarmanna og sett þennan þingfund á dagskrá í dag og fáum við nefndarmenn tækifæri til að taka þátt í 1. umr. þessa frumvarps um áhættumat fiskeldis sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra leggur hér fram. Ferðin var vel heppnuð eins og aðrir nefndarmenn hafa komið inn á. Hún var áhugaverð og ég get með sanni sagt að við fengum að heyra langflestar hliðar málsins hvað varðar fiskeldi á vandaðan vísindalegan hátt. Ég þakka fyrir þá ferð og það tækifæri. Ég ætla að byrja á því að tala svolítið út frá stefnu okkar Pírata í þeim málum sem varða fiskeldi og svo fer ég aðeins inn á eigin afstöðu og reyni að tvinna það saman, þó þannig að skýrt sé hvað kemur frá þeirri sem hér stendur, hverjar niðurstöður mínar eftir ferðina eru og hvað eru upplýsingar sem ég aflaði mér í henni, og svo hvar Píratar standa gagnvart fiskeldi. Í stefnu Pírata um umhverfismál og eins í stefnu Pírata um vernd hafsins er eitt af grundvallarlögmálum svokölluð varúðarregla. Ég ætla að rekja í hverju varúðarreglan felst. Eitt af grundvallarlögmálum áhættustýringar er svokölluð varúðarregla. Má útskýra hana sem svo að framkvæmd eða stefna getur valdið almenningi eða umhverfinu tjóni og þá sé skortur á vísindalegri fullvissu um slíkt tjón ekki nóg til þess að farið sé í fyrirbyggjandi aðgerðir. Með öðrum orðum, sé einhver vafi á áhrifum af aðgerð er ekki lagt úr höfn fyrr en fullvisst er að hægt sé að koma í veg fyrir neikvæð áhrif þeirrar aðgerðar. Öll stefnumarkandi vinna Pírata í umhverfis- og auðlindamálum byggir á þeirri grundvallarreglu. Segir m.a. í umhverfisstefnu Pírata, með leyfi forseta: „Stjórnvöld skulu byggja á varúðarreglunni og greiðslureglunni við allar ákvarðanir sem varða náttúru Íslands.“ Einnig segir í stefnu Pírata um vernd hafsins, aftur með leyfi forseta: „Starfsemi sem getur ógnað lífríki og líffræðilegum fjölbreytileika hafsins skal háð umhverfismati þar sem náttúran fær að njóta vafans.“ Það er ljóst að núverandi fyrirkomulag á fiskeldi í opnum sjókvíum uppfyllir enn ekki skilyrði varúðarreglunnar. Skiptir þá engu hvort vanti upp á löggjöf, reglugerð frá ráðherra, eftirlit frá stofnunum ríkisins eða bara frumkvæðisaðgerðir fyrirtækja sem stunda fiskeldi á Íslandi, á meðan þessi regla er ekki uppfyllt er ótækt að okkar mati að réttlæta fiskeldi í opnum sjókvíum á Íslandi. Hættan á erfðamengun við villtan fisk er of mikil og afleiðingarnar of dýrkeyptar. Ef eldislax blandast við villtan lax mun það hafa áhrif á lífríkið. Slíkt þarf hvorki að gerast oft né í miklum mæli til þess að hafa varanleg áhrif á umhverfið og það orðspor sem laxveiðar á Íslandi hafa byggt upp undanfarna áratugi. Þess vegna tek ég undir orð annarra nefndarmanna um að ekki megi veita neinn afslátt á umhverfisþáttum er varða fiskeldi. Í Noregi hefur fiskeldi verið stundað í hálfa öld og á þeim tíma hafa Norðmenn gert gríðarmikil mistök sem þjóðin hefur lært af. Niðurstaða þess lærdóms birtist í gríðarströngum öryggiskröfum, eftirfylgni, viðurlögum og skýrri ábyrgð hlutaðeigandi. Hv. þm. Albertína Friðbjörg Elíasdóttir kom inn á það áðan að í Noregi hefur almenningur góðan aðgang að upplýsingum um fiskeldi þarlendis. Þar er upplýsingagjöf til almennings í samhengi eldis til fyrirmyndar og eitthvað sem ég tel að við Íslendingar eigum klárlega að innleiða og taka til eftirbreytni. Nú kem ég meira inn á eigin afstöðu sem ég hef byggt í kjölfar heimsóknarinnar til Björgvinjar í Noregi með hv. atvinnuveganefnd Alþingis. Eins og ég sagði í byrjun komu gríðarmörg atriði fram og ánægjulegt frá því að segja að við fengum yfirgripsmikla og vandaða kynningu á langflestum hliðum málsins. Við heyrðum frá fræðimönnum, atvinnurekendum, öðrum hagsmunaaðilum og frá leikmönnum einnig um afstöðu þeirra til fiskeldis í hafi. Jafnvel þó að um sé að ræða að mínu mati spennandi atvinnusköpunartækifæri, og auðvitað vill svo til að við búum á eyju þar sem það er raunverulega nokkuð rakið að vera með slíkt eldi vegna landfræðilegra aðstæðna, þá vakna á sama tíma upp stórar og alvarlegar spurningar í kringum atvinnugreinina sem nauðsynlegt er að leysa hratt og vel úr ef sá atvinnuvegur á að geta nýst okkur sem þjóð og til þess að almenn sátt geti verið um málið. Enn sem komið er er staðan því miður ekki sú. Fiskeldi er umdeilt hérlendis, eins og víðast hvar annars staðar, og það eru góðar og gildar ástæður fyrir því sem ég mun rekja á eftir. Töluverð gagnrýni hefur komið á nálgunina í áhættumatinu og þó nokkrir þingmenn hafa komið inn á hana í þingsalnum í dag og vil ég taka undir með þeim. Hún snýr að Hafrannsóknastofnun og aðkomu hennar beggja vegna borðsins. Það er ekki alveg sanngjarnt að leggja slíka ábyrgð á herðar ríkisstofnun. Eins og hefur komið fram er svo mikilvægt að ábyrgðin liggi hjá okkur, kjörnum fulltrúum, þó að auðvitað sé ráðgjafarhlutverk vísindamanna mjög dýrmætt í allri ákvarðanatöku þingsins og hæstv. ráðherra einnig, get ég gefið mér. Ég hef ekki tíma til að fara of mikið í gagnrýni á áhættumatið en það eru líka hlutir eins og að það sé engin líkindadreifing. Ég ætla ekki að fara út í svoleiðis tæknileg atriði, ég hef hreinlega ekki tíma til þess. Eins og áður segir virðist ábyrgðin vera lögð á þeirra herðar í stað þess að pólitísk afstaða sé tekin um áhættumatið. Líkt og hv. þm. Inga Sæland kom inn á er sá ágalli á frumvarpinu að vísindamenn Hafrannsóknastofnunar Íslands sitja beggja vegna borðsins. Þeim er falið að spyrja spurninganna og eins falið að svara þeim. Leggja þarf meiri áherslur á varnir strax í byrjun áður en hafist er handa við fiskeldi. Í Noregi hafa þeir hálfrar aldar reynslu af iðngreininni og atvinnuveginum og þar er um að ræða svo merkilegar mótvægisaðgerðir og fyrirbyggjandi aðgerðir að það væri algjört glapræði af okkur sem þjóð sem er að hefja þá vegferð af einhverri alvöru að nýta okkur þær ekki í sem mestu magni. Þar má nefna hluti eins og ljósastýringu og stærri möskva. Norðmenn vakta árnar allan ársins hring, alla vega á meðan hætta er á sleppitilfellum. Verði sleppitilfelli er lögbundið hlutverk fiskeldisfyrirtækjanna sjálfra að tilkynna um slík tilvik og geri þau það ekki eru viðurlögin gríðarlega háar sektir. Við heyrðum einmitt af einu tilfelli þar sem ekki var tilkynnt en vísindamennirnir geta náttúrlega um leið rakið í gegnum genagreiningu hvaðan fiskurinn kemur sem hefur sloppið. Þarna var fyrirtæki sem sá sér ekki fært að tilkynna um tilfellið og var sektað, fékk það háa sekt að fyrirtækið fór svo gott sem á hausinn. Þetta er nokkuð sem við þurfum klárlega sem þjóð að hafa inni í löggjöfinni. Fyrirtækin eru öll af vilja gerð, skilst mér, að gera frumkvæðisaðgerðir í sambandi við að koma í veg fyrir mengunarslys en það þarf að vera kýrskýrt í lagabókstaf landsins að verði einhver svona slugsaháttur, afsakið, þetta er kannski ekki fallegasta orðalagið, séu eftirmál af því. Norðmenn hafa lagt áherslu á að ábyrgðin liggi að ofboðslega miklu leyti hjá þeim sem eru í rekstrinum sjálfum, þar séu eftirmál þegar ekki er farið eftir þeim viðmiðum sem þarf að fara eftir með fyllstu gát. Þeir vakta árnar. Verði sleppislys fer strax af stað kerfi við að hreinsa það upp. Fiskarnir eru veiddir. Við sáum myndir af því og það var mjög áhugavert að sjá að þarna fara kafarar og sækja fiskinn upp úr ánum. Eins kom hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, formaður atvinnuveganefndar, inn á að sniðugt væri að hafa hvata eins og umhverfisvottunarhvata þannig að þau fyrirtæki sem standa sig vel fái að njóta þess í rekstri sínum. Ég er því miður að falla á tíma. Það væri gaman að ræða málið meira en sem betur fer er þetta einungis 1. umr. og gott að fá að taka þátt í henni. Nú gengur málið til nefndar og vænti ég þess að það sé gríðarlega mikil vinna í nefndinni fyrir höndum. Það virðist vera nokkuð þverpólitísk sátt um alla vega að slá þetta ekki út af borðinu. Ég legg gríðarlega áherslu á að þetta verður að gera vel og eins upp á orðspor greinarinnar sjálfrar. Það er allra hagur. Fari þetta úrskeiðis og verði slys er búið að eyðileggja svo mikið, sem er óþarfi að mínu mati. Það er hægt að gera þetta vel og við þurfum bara að gera það. En mig langar að taka undir orð hv. þm. Ólafs Ísleifssonar á undan um að ekki væri vitlaust að frumvarpið gengi mögulega aftur til ráðuneytisins og að farið væri í heildarendurskoðun. Þetta er það stórt málefni sem tengist hagsmunum þjóðarinnar. Ég vil líta svo á að þjóðin sé stærsti hagsmunaaðilinn í málinu. Eitt sem hefur ekki verið komið inn á og mig langaði að hafa meiri tíma til að fara út í eru dýraverndarsjónarmiðin. Sé farið inn á t.d. síðu dýraverndarsamtakanna PETA er þar ekkert sérstaklega fögur lesning um það hvernig fiskunum líður. Það eru oft hundruð þúsunda fiska í kvíum og náttúrlega reynt að takmarka pláss eftir fremsta megni. Fiskar eru hannaðir líffræðilega til að synda í stórum sjó og „navigeita“ þannig, afsakið slettuna, forseti. Þetta hentar því ekki sérstaklega vel, þeir rekast hver utan í annan og sumir verða blindir og aðrir verða heyrnarlausir. Þetta er atriði sem var bæði ekki komið nógu mikið inn á í Noregi og ekki hefur komið fram í umræðunni í þingsal í dag, eftir því sem ég veit best. Það eru líka leiðir og lausnir í þeim efnum og alls konar ráð og dáð sem hægt er að skoða og við eigum auðvitað að vera fyrirmynd í þeim efnum líka. Bæði er það framtíðin í öllum svona geirum en svo er það líka samviska okkar sem þjóðar að taka það inn í málið og samtalið. Nú er ég komin að lokunum. Það er eitt sem við þurfum að spyrja okkur að og ræða um. Þingmenn hafa komið inn á gjaldtöku af nýtingu auðlindarinnar og horfa Norðmenn svolítið hingað í ljósi þess að ekki er komið gjald af nýtingu auðlindarinnar í því samhengi, en það gefst ekki tími til að ræða hér. Ég þakka fyrir umræðuna og hlakka til að vinna með þessi mál áfram með hv. atvinnuveganefnd [[Forseti hringir.]]sem ég átti mjög ánægjulega ferð með til Noregs í síðustu viku.
Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn þakka fyrir að farið var í þessa ferð, sem vel að merkja er nokkuð sem þingmenn eiga að gera oftar. Heimild er til þess einu sinni á kjörtímabili en við eigum ekki að vera feimin við það að segja: Við ætlum að kynna okkur það sem hefur verið gert í svipuðum málum. Við erum að fara að byggja upp heila atvinnugrein eins og fiskeldi er og þá ætlum við einmitt að læra af mistökum og líka því sem vel er gert annars staðar, hvort sem það er hjá Norðmönnum eða Færeyingum, sem eru okkar bræður og systur í þessu. Þess þá heldur var hundfúlt að upplifa að það virkaði eins og meiri hluti nefndarinnar, alla vega forseti og ríkisstjórnarflokkarnir, vissi að hugsanlega ætti að ræða þetta mál í síðustu viku meðan nefndin var í burtu. Það eru ekki boðleg vinnubrögð og hvorki fylgir því gagnsæi né er það til þess fallið að byggja upp trúnað og traust í eins mikilvægu máli og þessu. Ég horfi ekki á þetta mál sem ríkisstjórnarmál eða að stjórnarandstaðan eigi að beita sér gegn því af því að það kemur frá ríkisstjórninni. Ég horfi ekki þannig á málin, hvorki þetta mál né önnur. Þegar við erum að byggja upp atvinnugrein sem getur haft verulega efnahagslega og samfélagslega þýðingu fyrir okkur Íslendinga er mikilvægt að við reynum að vanda til verks. Það fyrsta er að við reynum þá að vera svolítið saman í þessu en ekki að troða málum í gegn meðan öll atvinnuveganefnd er í burtu. Það er eins og að ræða fjárlög meðan fjárlaganefnd væri í burtu. Ég gagnrýni þetta. Ég gagnrýni forseta sérstaklega harkalega fyrir þetta og ráðherra líka fyrir að hafa ekki frestað umræðunni þangað til í dag. En gott og vel, við erum komin hingað með þetta mikilvæga mál. Það er margt mjög áhugavert sem kemur fram í þessu máli hæstv. ráðherra. Margt vantar líka. Ég get sagt það strax að það eru náttúrlega gjaldtökumálin, hvernig auðlindagjöld og leyfisgjöld við eigum að taka. Það er til vansa að við ræðum það ekki samhliða þessu því að þannig fáum við meiri heildarmynd. Ég undirstrika að við verðum að finna gjaldaleið sem tryggir ákveðin auðlindagjöld fyrir fiskeldi í landinu, auðlindagjöld sem gætu einmitt runnið til baka á heimasvæði fiskeldisins til að byggja upp innviði. Það dugar mér ekki að sjá að það sé eingöngu verið að tryggja gjöld í Umhverfissjóð sjókvíaeldis, það þarf að skoða þetta heildstæðar. Okkur er sagt að bíða og mér finnst það snúið og mér finnst það frekar flækja málið en hitt. Ég legg áherslu á það, ekkert ósvipað og t.d. hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir undirstrikaði, að umhverfismálin verða auðvitað mjög stór þáttur í þessu. Þau verða mjög þungur og stór partur af allri þeirri vinnu atvinnuveganefndar sem fram undan er. Ég sagði það áðan og fyrr í dag að mér finnst mikilvægt að umhverfisráðherra komi hér að. Hæstv. sjávarútvegsráðherra kemur á fund nefndarinnar á morgun samkvæmt útgefinni dagskrá. Ég óska eftir því að umhverfisráðherra komi líka og ræði við okkur og segi sína hlið á málinu og kannski er hann einmitt með innlegg í málin eins og þau standa núna. Ég vil draga það fram að ég held að þetta mál sé svolítið þverpólitískt. Ég skynja ólíkar raddir, aðeins mismunandi áherslur þvert á flokka og það er áhugavert. Mér finnst þess þá heldur áskorun fyrir okkur í þinginu að reyna að vanda okkur af því að við höfum núna einstakt tækifæri til að búa til rammalöggjöf um atvinnugrein sem er byrjuð - og það er ekki þannig að hún sé ekki byrjuð, fiskeldi er hafið á Íslandi. Þetta er einstakt tækifæri fyrir okkur Íslendinga, Alþingi Íslendinga, til að gera hlutina þannig að sem víðtækust og breiðust sátt náist. Ég held að lykillinn að því sé í gegnum umhverfismálin og að við hlustum á þær kröfur og það sem kallað er eftir. Ég held líka að fiskeldisfyrirtækin geri sér mjög vel grein fyrir því. Það á ekki að slaka á kröfum eða fara einhverjar fjallabaksleiðir heldur nálgast þetta mjög opinskátt og strax. Ég legg mikla áherslu á að greinin sjálf taki það til sín. Norski seðlabankastjórinn sagði ekki alls fyrir löngu að hann legði áherslu á að fjárfestar og fyrirtæki í Noregi tækju loftslagsmál og umhverfismál inn í allar sínar áætlanir. Það væri efnahagslega en líka siðferðilega rétt inn í framtíðina. Ég tek undir það, geri hans orð að mínum og beini þeim til fiskeldisfyrirtækjanna. Þetta er líka lykillinn að því, sem ég kem að síðar, hvernig við getum fengið sem hæst verð fyrir okkar afurðir. Við skulum hafa í huga að það eru ekki bara Norðmenn í fiskeldi. Eins og komið hefur fram munu þeir fara árið 2050 upp í 5 milljónir tonna, eru með 1,1 milljón núna, 1,2 ef við tökum regnbogasilungseldi inn í líka. Í Chile voru þeir með 400.000, duttu niður í 100.000 af því að þeir gerðu helling af mistökum. Þeir klikkuðu, misstu laxa út og það var mikil laxalús, mjög miklir erfiðleikar þar. Laxeldi og fiskeldi er þar að rísa aftur og þeir eru komnir í, að mig minnir, um 300.000 tonn og þeirra stefna er að ná 700.000. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að spyrja þeirrar spurningar hvort við Íslendingar viljum vera þátttakendur í því að auka og efla matvælaframleiðslu í heiminum. Höfum líka hugfast að á árinu 2050, að mig minnir, tölurnar eru frá FAO, Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna, verða jarðarbúar upp undir 10 milljarðar. Það þýðir að við þurfum að auka matvælaframleiðslu um allt að 50%. Í dag erum við með innan við 5% af matvælaframleiðslu úr hafinu. Eins og Jacques Cousteau sagði á sínum tíma, strax árið 1973, einn af helstu vísindamönnum í haffræði, djúpsjávarfræðum, umhverfissinni og vísindamaður, að vegna aukinnar eftirspurnar mannsins eftir matvælum, meiri fæðu, yrðum við að horfa til hafsins, nýrrar þekkingar og nýrrar tækni. Viljum við Íslendingar vera þátttakendur í þessu? Eða eigum við að láta bara aðra sjá um þetta? Mér finnst það ekkert sérstaklega ábyrgt ef við sem þjóð sem kunnum að fara vel með náttúruauðlindir ætlum að segja pass við því. En þá verðum við líka að vera með forystu í því að setja strangar reglur, strangari reglur að mínu mati en Norðmenn og Færeyingar hafa gert. Eitt af því sem Færeyingar gerðu og kom þeim áfram á beinu brautina - þeir framleiða núna 75.000 tonn, sem er u.þ.b. það sem áhættumatið hér heima leyfir okkur að gera, sem er 71.000 - var að þeir sögðu: Við ætlum að vera með ströngustu reglurnar, strangari en Norðmenn. Ég held að þetta sé mjög sterkt viðmið og að við eigum að segja: Við ætlum að vera með mun strangari reglur og gera meiri kröfur en bæði Færeyingar og Norðmenn. Í dag erum við með áhættumat upp á 71.000 tonn, 50.000 fyrir vestan og 21.000 fyrir austan, miðað við áhættumatið sem kom út í fyrra. Eyjafjörðurinn er eftir, það er verið að burðarþolsmeta og áhættumeta hann líka. Þá erum við með ekki nema brotabrot af því sem telst til matvælaframleiðslu í heiminum. Að hverju ætlum við þá að keppa? Auðvitað keppum við þá í gæðum alveg eins og við getum gert með lambakjötið okkar. Við ætlum að keppa í gæðum og því að við erum umhverfisvæn. Gerum strangari kröfur en aðrar þjóðir til lífrænnar framleiðslu, til náttúruverndar og umhverfisverndar. Þar eru okkar sóknarfæri. Þannig getum við fengið enn meira fyrir hvert kíló af laxi í fiskeldi hér en annars staðar. Það er hægt. Við verðum líka að hafa í huga að við þurfum að auka framleiðni hér á landi. Við þurfum að auka verðmætasköpun. Það er okkar ábyrgð líka, okkar allra sem viljum m.a. sterkara velferðarkerfi, menntakerfi o.s.frv. Við þurfum að skapa verðmæti til að standa undir þeim innviðum sem við viljum öll og höfum metnað til þess að hafa á Íslandi. Þá þurfum við aukna verðmætasköpun. Hún kemur m.a. í gegnum fiskeldið. 100.000 tonn af laxi gefa í verðmætum svipað og 260.000–270.000 tonn af þorski eins og við veiðum í dag. Verðmætið er meira á kíló af laxi úr sjókvíum en villtum þorski, eins skrýtið og það er. Þannig eru markaðirnir og þannig er eftirspurnin. Við sjáum þessa markaði bara rísa. Í Þýskalandi er lax núna úr fiskeldi orðinn þriðji vinsælasti fiskurinn á markaði, þ.e. Seelachs, sem er ufsi, og síld. Þetta er hluti af því sem við eigum að taka þátt í en förum varlega og gefum okkur tíma og látum ekki neina, ekki fiskeldisfyrirtækin, stjórna för. Það erum við sem stjórnum för. Við eigum að veita sýnina í því hvernig við ætlum að byggja upp fiskeldi og við ætlum að gera það á sjálfbæran hátt. Við verðum að gera það á sjálfbæran hátt. Ég held að við séum öll sammála um það. Hvað þýðir sjálfbærni? Hún þýðir að við ætlum að taka tillit til umhverfisverndar, náttúrunnar okkar. Þar erum við með ákveðin viðmið og það er hluti af því sem við þurfum sérstaklega að skoða hér. Við eigum að hlusta á Hafró. Ég held að það sé lykillinn að sáttinni. Ég finn það strax að það er ákveðinn lobbíismi byrjaður, sumir efast um að Hafró eigi að hafa þessi völd. Við skulum bara hlusta á þá vísindamenn sem eru þarna, þeir eru að afla sér betri þekkingar, meiri reynslu, og við skulum treysta þeim í samvinnu við stjórnvöld. Ég er ekki að tala um að pólitíkin eigi að sleppa beislinu. Við veitum stefnuna. En til þess að setja sterka stefnu, sem verður síðan undirstaða að verðmætum afurðum, þurfum við að hafa öfluga vísindamenn með okkur. Sjálfbærni er umhverfisvernd. Hún er líka félagsleg og efnahagsleg. Við viljum efnahagslega sjálfbærni og það er ekki spurning að þetta er eitthvað sem við getum selt. Þetta er ekki eins og hvalurinn sem við fáum ekkert fyrir og bara skaðar okkur, líka efnahagslega. Hér erum við með vöru sem getur styrkt stoðirnar. Síðan megum ekki gleyma félagslega þættinum. Þetta eru þrír þættir, umhverfislegir, félagslegir og efnahagslegir, og sá félagslegi er mikilvægur. Við getum ekki lokað augunum fyrir því, eins og ýmsir sem hingað hafa komið upp, hvaða áhrif þetta hefur haft á tækifæri og uppbyggingu, m.a. á suðurhluta Vestfjarða. Þá er það líka ábyrgðarhluti hjá okkur sem hér erum að kippa frá þeim þeim stoðum sem hafa verið að byggjast upp á síðustu tíu árum. Hvernig gerum við þetta? Verkefnið er snúið. Öll höfum við metnað til þess að gera þetta vel. Þess vegna legg ég áherslu á að við flýtum okkur hægt, horfumst í augu við að það eru ákveðin tækifæri fyrir okkur öll í þessu, stór og mörg, en við verðum líka að horfa á samfélag okkar hérna heima, hvernig við styrkjum það áfram. Ég trúi því að við viljum halda landinu okkar í byggð. Við erum komin með tæki til þess, atvinnugrein sem hefur styrkt áður veika og brothætta byggð. Það er ekki hægt að líta fram hjá þeirri félagslegu sjálfbærni sem því fylgir. Ég hef margar spurningar og ég hefði viljað fá tækifæri til að spyrja hæstv. ráðherra. Ég fæ tækifæri til þess á morgun á fundi nefndarinnar. Ég hefði t.d. viljað heyra hann lýsa því hvernig hann sjái fram á friðlýsingu ákveðinna svæða. Ég held að Fjarðabyggð hafi sett fram mjög mikilvæga stefnumótun varðandi fiskeldi þar sem þau settu m.a. fram þá sýn sína að passa upp á að Viðfjörður og Hellisfjörður, að mig minnir, yrðu friðaðir. Ég velti því upp hvort Jökulfirðirnir ættu ekki að vera friðlýstir þrátt fyrir að þeir tilheyri Vestfjörðum. Ég tel að það sé nokkuð sem við eigum að hugsa um. Ég hefði viljað heyra þau sjónarmið hæstv. ráðherra og líka hvernig hann sjái fyrir sér uppbyggingu í Eyjafirði. Sér hann fyrir sér uppbyggingu í Eyjafirði eða ætlar hann hugsanlega að friðlýsa Eyjafjörð? Burðarþolið er í gangi. Hvernig sér hann málin þróast á því svæði? Mín reynsla, þann skamma tíma sem ég var ráðherra, var sú að það voru mjög skiptar skoðanir á því svæði hvort fara ætti í uppbyggingu á fiskeldi í Eyjafirði. Ég undirstrika að margt er fínt í þessu frumvarpi, en ég hefði viljað sjá það heildstæðara. Ég hefði viljað sjá að einhverju leyti metnaðarfyllri umhverfiskröfur um fiskeldi. Ég hefði viljað heyra það frá fleirum en fiskeldisfyrirtækjum að t.d. lokaðar kvíar séu ekki komnar nægilega langt og það þýði ekkert að taka mikið tillit til þeirra. Ég held að þær sé komnar lengra en margir halda. Getum við ýtt enn frekar undir þá hvata til þess að við getum verið í forystu sem þjóð sem m.a. byggir á fiskeldi? Það er áhugavert verk fram undan fyrir atvinnuveganefnd. Við skulum mæta full af metnaði og krafti og þori til að takast á við þetta verkefni sem getur haft mikla þýðingu fyrir byggðir landsins og líka fyrir samfélag okkar sem er Ísland.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir það sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði í framsögu sinni með frumvarpinu er hann fylgdi því úr hlaði við upphaf umræðunnar. Hann sagði að umræðan væri of oft og of mikið einangruð við það hvort menn séu á móti laxeldi eða með, að menn séu flokkaðir í þá tvo hópa. Ég held að kannski sé óhjákvæmilegt þegar við ræðum jafn stóra hagsmuni og hér eru undir, því að þeir eru gríðarlega stórir, að umræðan flokki menn og málefni svolítið með þeim hætti. Ég held að það sé akkúrat verkefnið sem þingið er að takast á við, að komast upp úr þeim skotgröfum. Virðulegi forseti. Við sem þingmenn Norðvesturkjördæmis höfum séð þá stórkostlegu breytingu sem uppbygging í fiskeldi hefur valdið í byggðarlögum í kjördæmi okkar. Það hefur aldeilis verið grýtt og torsótt leið fyrir þau fyrirtæki sem þar hafa komið sér fyrir að því að skapa þau miklu verðmæti sem þegar eru farin að streyma frá því landsvæði fyrir þjóðarbúið og þetta landsvæði og fólkið sem þar býr. Þarna eru stórkostleg áform til uppbyggingar. Ég held að við eigum líka að vera fólk til að viðurkenna að umhverfi þeirra sem að slíku hafa staðið hefur ekki verið sérstaklega gott eða sérstaklega burðugt. Bæði þurfa þeir að fást við erfiðar samgöngur við landshlutann og ýmsa aðra þætti sem hafa verið til trafala við uppbygginguna, m.a. vegna þess að löggjöfin er ófullkomin. Það er einmitt það sem þetta frumvarp á að bæta úr og þess vegna er gríðarlega mikilvægt að við ljúkum umræðu um það á þessu vorþingi og komum þeim ramma í ákveðinn farveg. Ég er ekki í nokkrum vafa um að fiskeldi, laxeldi, getur verið ein af undirstöðunum undir efnahag þjóðar okkar til lengri tíma og að sú matvælaframleiðsla sem þar er verði okkur til mikilla hagsbóta. Rétt eins og hæstv. ráðherra sagði í framsöguræðunni eru aðrir þættir sem við megum aldrei gleyma. Við bárum til þess gæfu snemma á síðustu öld að setja sérstaka löggjöf um nýtingu veiðihlunninda og stýringu á þeim, það er líklega ein fyrsta umhverfislöggjöf Alþingis. Sá grunnur sem þar var skapaður kom reyndar í kjölfarið á því að menn voru að versla með bújarðir og taka undan veiðihlunnindi og flytja arð af þeim hlunnindum út úr héruðum. Ég ætla ekki djúpt í þá sögu en við getum sagt að sú umgjörð um nýtingu veiðihlunninda sem þar var sköpuð og hefur verið þróuð alla tíð síðan hafi reynst gríðarlega dýrmæt fyrir margar byggðir landsins. Það er hægt að rifja upp, virðulegi forseti, af því að ég nefndi okkar ágæta kjördæmi sem við báðir sitjum í sem þingmenn, að þeir hagsmunir eru líka ríkir í Norðvesturkjördæmi, nýting veiðihlunninda. Þetta er sá dans sem þingið þarf að stíga og þetta er það verkefni sem þingið þarf að leysa, að samræma þau sjónarmið sem þarna mætast. Ég vil rifja upp að samkvæmt ágætri úttekt sem veiðiréttareigendur eða Landssamband veiðifélaga og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands létu vinna eru um 69% tekna í sveitum á Vesturlandi til komin vegna nýtingar veiðihlunninda. Það er eitthvað lægra hlutfall í t.d. sveitum Húnavatnssýslu. Við megum hvorki né getum unnið þannig að framgangi mála að eitt ógni öðru. Það getum við aldrei leyft okkur og ætlum heldur ekki að gera það. Við getum ekki byggt upp veika byggð á því að ógna afkomu annarra byggða, enda stendur það ekki til. Ég held að vegna þess farvegs eða þeirrar leiðar sem verið er að feta með frumvarpinu, þ.e. með áhættumatinu, verði að taka þeim höndum í meðförum nefndarinnar - sem ég vísa þá til að hún vinni vel og rækilega umfram það sem hæstv. ráðherra hefur gert í undirbúningi frumvarpsins - að áhættumatið verði það stýritæki sem báðir aðilar og við öll sem berum hag umhverfis og atvinnugreinarinnar, fiskeldis, fyrir brjósti getum treyst á og notað til lengri tíma. Áhættumatið er að mínu viti grunnur eða hornsteinn frumvarpsins. Um áhættumatið hefur verið mikið deilt og menn eðlilega missáttir við það en eftir því sem ég best veit er það aðferð sem hvergi annars staðar hefur verið þróuð á þann hátt sem við höfum gert. Ég vil minna á það við umræðuna, því að hér hafa mikið verið dregin inn völd og hlutverk Hafrannsóknastofnunar, að ekki fyrir löngu síðan sameinuðum við inn í Hafrannsóknastofnun Veiðimálastofnun, sem hafði eingöngu það hlutverk að vera rannsókna- og ráðgjafarstofnun um nýtingu veiðihlunninda. Þess vegna drögum við fram hið mikla og sterka hlutverk Hafrannsóknastofnunar í frumvarpinu. Mikilvægt er að menn hafi í huga að það byggir á því starfi sem Veiðimálastofnun áður sinnti. Veiðimálastofnun og rannsóknir hennar, ráðgjöf um nýtingu og eflingu veiðihlunninda og fiskigengdar, hvort sem menn hafa ræktað upp ár eða viðhaldið öðrum og gert þær að betri veiðiám og verðmætari, eru hornsteinn þeirra verðmæta sem ég nefndi áðan, í fjárstreymi fyrrnefndra byggðarlaga. Ég er ekki í nokkrum vafa um og get tekið enn og aftur utan um það að löggjöf um nýtingu veiðihlunninda og sú starfsemi sem Veiðimálastofnun hefur sinnt í gegnum árin sé grundvöllur að þeim miklu verðmætum sem þar hafa runnið og til styrktar þeim byggðarlögum sem þar eru. Á því vildi ég vekja athygli. Hér hafa að mörgu leyti verið fluttar ágætar ræður um þetta frumvarp og margar mjög lærðar ræður um einstök atriði áhættumatsins og atriði sem við þyrftum að taka tillit til í löggjöf um fiskeldi, en í mínum huga er það fyrst og fremst áhættumatið sem við getum þróað áfram og byggt á til lengri tíma. Þess vegna voru það tímamót þegar fulltrúar fiskeldisstöðva og veiðiréttareigenda skrifuðu undir samkomulag sem niðurstöðu nefndarstarfs fyrir rúmu ári síðan um að nota áhættumatið sem stýritæki. Ég varð mjög var við það í kjölfarið að menn vildu áhættumatið út af borðinu. Það var skiljanlegt út frá ákveðnum sjónarmiðum. Ég held að það sé samt lykillinn að þeirri lausn sem við getum unnið að. Þess vegna hefur vinna ráðherrans og það sem hann rakti í framsöguræðu snúist um að reyna að skapa farveg og utanumhald um áhættumatið þannig að hvorugum þyki á sig hallað. Það er mikið vandaverk því að um leið og við förum að draga fram sterkari rök utan um áhættumatið finnst einhverjum sem vilja verja hagsmuni eldisins vera á sig hallað og um leið og við förum að rýra gildi áhættumatsins finnst öðrum hagsmunaaðilum á sig hallað. Þetta er því ákveðinn tímadans. Í þriðja lagi vil ég beina því til hv. atvinnuveganefndar að ræða í meðförum sínum gildi rannsókna, bæði um áhrif af eldi og gildi rannsókna á villtum laxastofni, sem ég held að við eigum mikið órannsakað um, ekki bara um áhrif eldis á hann heldur líka hvernig við getum bætt nýtingu þeirra hlunninda og farið betur með þá gjöf sem náttúran hefur gefið okkur, um nýtingu laxastofna og annarra veiðistofna eins og silung, urriða og annað sem skapar grunninn að þeim hlunnindum sem við nýtum með jafn ágætum árangri og við höfum gert. Ég vil ekki blanda í umræðuna gjaldtöku af fiskeldi í þeim efnum en ég held að samhliða því að við eflum fiskeldið eigum við að efla rannsóknir á villtum laxi og frekari rannsóknir og meiri nýtingu veiðihlunninda. Við eigum mjög mörg lönd ónumin í þeim efnum og víða liggja enn þá mikil tækifæri til styrktar byggðum í sveitum, til aukinnar verðmætasköpunar, til að ná meiri árangri í nýtingu ýmissa vatna og vatnasvæða. Virðulegi forseti. Áhættumatið er í því ljósi slóðin sem við erum að feta okkur og það væri til styrktar ef við gætum kallað fleiri að því borði og undirbyggt betur, hvort sem við erum að tala um innlenda sérfræðinga eða erlenda. Þess vegna ber ég engan kvíða fyrir því að Hafrannsóknastofnun sé veitt jafn ríkulegt hlutverk og gert er í frumvarpinu með vísan til þess að þar er byggt á góðu og traustu starfi gömlu Veiðimálastofnunar sem hefur skilað þeim árangri sem til er vitnað.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Haraldi Benediktssyni fyrir ljómandi ræðu og mikilvægt innlegg í þetta mál, enda reynslumikill á þessu sviði og þekkir vel til hluta. Ég vil sérstaklega taka undir með hv. þingmanni varðandi áhættumatið. Ég tel að það sé lykillinn, eins og ég hef skilið hann, að því að við náum skilningi og aukinni sátt um það hvert við förum með fiskeldi og um leið hvernig við getum gætt að okkar villta, mikilvæga laxastofni. Mig langar að spyrja hv. þingmann þriggja spurninga: Í fyrsta lagi: Sér hv. þingmaður annars vegar fyrir sér að við gerum einhverjar breytingar á áhættumatinu til að styrkja enn frekar eða ýta meira undir hlutverk Hafró og tryggja vísindalega nálgun? Í öðru lagi: Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að við getum haldið betur utan um Hafrannsóknastofnun á þessu sviði? Síðan í þriðja lagi langar mig að forvitnast um hvort skiptar skoðanir séu innan þingflokks Sjálfstæðisflokksins um áhættumatið og hvort það eigi að leggja fram eins og það er í frumvarpinu, þ.e. hvort það eigi að vera bindandi eða ekki fyrir ráðherra að fylgja eftir ráðgjöf Hafró. Þetta eru þrjár spurningar til hv. þingmanns.
Virðulegur forseti. Ég undirstrika að mér finnst áhættumatið vera lykillinn að því að við náum árangri í þessari umræðu og meðferð, bæði stjórnunar á sviði þessarar mikilvægu atvinnugreinar og annarrar auðlindanýtingar. Gera betur? Ég ætla ekki að hafa faglegar skoðanir á áhættumatinu á þessu stigi og hvernig nefndin ætti að geta gert breytingar á því. En ég vek athygli á því, og það kom fram í ágætri ræðu hv. þm. Höllu Signýjar Kristjánsdóttur, að atriði eins og mótvægisaðgerðir þyrftu að fá meira vægi í áhættumati. Ég tek undir það að mótvægisaðgerðir sem mögulegt er að ráðast í mætti taka betur utan um í áhættumati. Varðandi aðrar spurningar er snúa að áhættumatinu og samstöðunni um það í þingflokki Sjálfstæðisflokksins ætla ég einungis að segja þetta: Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins er áfram um að við ljúkum hér vandaðri löggjöf um fiskeldi. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins styður sterklega við að við nýtum þessa atvinnugrein til eflingar byggðum, til eflingar þjóðarhag. Og þannig ætlum við að vinna að framgangi þessa máls.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég skil alveg þá nálgun að svara þessu svona almennt. En ég vil sérstaklega þakka hv. þingmanni varðandi áhættumatið. Ég held einmitt að þeir þættir séu mikilvægir sem hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir kom inn á, að við eigum að skoða mótvægisaðgerðir. Við eigum að skoða ýmsa aðra þætti sem styrkt geta umgjörðina um áhættumatið. Einnig hefur komið fram á fundum vísindamanna Hafrannsóknastofnunar á erlendri grundu að fylgst er af athygli með þróuninni hér. Við munum örugglega reka okkur á einhverja veggi, þ.e. Hafró - og við örugglega líka, en ég held að það sé mikilvægt, og við verðum að vera mjög einbeitt í því, að fylgja eftir þeirri leiðsögn sem við fáum þar. Mig langaði að spyrja hv. þingmann annarrar spurningar sem varðar það gjald sem fer í umhverfissjóð fiskeldis. Sæi hann fyrir sér að nefndin skoðaði sérstaklega að sjóðir yrðu útvíkkaðir og hefðu líka það hlutverk að fara í rannsóknir á villta laxinum? Ég tek undir með hv. þingmanni, við þurfum að fara í frekari rannsóknir á villtum laxi. Það er að hluta til - og það hefur alltaf verið ákveðin prósenta. En ég veit það alveg frá fyrri tíð að það hefur líka skapast togstreita þegar umsækjendur hafa verið of margir og umsóknir hafa tengst of mikið villta laxinum okkar. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sjái fyrir sér ákveðnar breytingar á hlutverki sjóðsins.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir spurningarnar, ég gleymdi því áðan og biðst afsökunar á því. En hv. þingmaður spyr um breytt hlutverk. Gjaldtökumálið er ekki til umræðu hér, en boðuð er umræða um það sérstaklega. Ég get aftur á móti alveg svarað játandi spurningu hv. þingmanns um framlög til rannsóknar á villtum laxi. Ég gæti alveg séð það fyrir mér. Ég myndi líka vilja sjá, án þess að ég ætli að fara langt út í umræðu um boðað frumvarp um gjaldtöku, að þar yrðu að koma fram efnahagslegir hvatar til að minnka álagið á umhverfið og smíða það inn í gjaldtökuna með þeim hætti að við séum að viðurkenna aukinn kostnað eldisfyrirtækja, sem aftur myndi þýða minni áhættu fyrir umhverfið. Það held ég að sé lykilatriði þegar við ræðum gjaldtöku af þessari atvinnugrein, að við byggjum þar inn rétta hvata til að gera vel.
Hæstv. forseti. Þrátt fyrir að ég hafi ekki enn náð þrítugu kviknaði áhugi minn á íslenskum stjórnmálum líklega af alvöru fyrir rúmum 15 árum. Þá var ég grunnskólanemi í Landakotsskóla hér aðeins ofar í túninu en búsettur uppi í Grafarvogi og tók oftar en ekki strætisvagn heimleiðis frá Lækjartorgi eftir skóla. Það er tvennt sem mér er helst minnisstætt úr reglulegum göngutúrum mínum frá kaþólsku kirkjunni niður á stoppistöð sem vakti mig til umhugsunar um samfélagið okkar. Annars vegar voru það útigangsmennirnir sem voru á stjákli á þessari gönguleið. Ég fékk aldrei almennilega botn í það hvernig það mætti vera að á landi eins og Íslandi, sem mér var alltaf sagt að væri frábært á alla vegu, væri svona margt fólk sem ætti ekki heima neins staðar, ekki einu sinni í hríðarbyljum, og þyrfti að biðla til annars fólks um pening fyrir mat. Raunar skil ég þetta ekki enn ef út í það er farið. Hins vegar eru mér minnisstæð plaköt sem héngu hist og her en fyrst og fremst utan á litlu hornhúsi á Suðurgötunni sem ég átti síðar eftir að komast að að væri flokksskrifstofa Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs. Þau skörtuðu litlum jakkafataklæddum karli sem kallaði í sífellu eftir fleiri álverum og virtist engum öðrum tillögum taka, hversu skynsamlega sem þær kunnu að hljóma. Að endingu fór það svo að ég sótti einhvers konar bleðil inn í þetta litla hús og byrjaði að kynna mér hið stóra og flókna orð „Kárahnjúkavirkjun“. Skömmu síðar fékk ég svo að gjöf ágæta bók eftir Ómar Ragnarsson um sama efni sem varð mér sífellt hugleiknara. Eflaust má segja sem svo að þessi plaköt á vegum Ungra Vinstri grænna hafi verið kveikjan að þeirri atburðarás sem skilaði mér að endingu upp í þetta ræðupúlt. Þess þá heldur er viðeigandi að ég geri efnistök þeirra að mínum, nú þegar hingað er komið. En af hverju er ég að rifja Kárahnjúkavirkjun upp fyrir þingheimi? Vissulega er það svo að þetta þing sitja fleiri en einn hv. þingmaður sem sátu hér einnig þegar ég var fermingardrengur, jafnvel fleiri en tveir og jafnvel fleiri en þrír. En ástæðan fyrir því að ég rifja upp Kárahnjúkavirkjun er ósköp einföld því að þrátt fyrir hve mikið hefur verið rætt um að frumvarpið og að framkvæmd þess eigi að byggja á vísindalegum grunni virðist stundum hafa farið forgörðum hið fornkveðna meginstef hugvísindamanna, að sá sem ekki geti lært af sögunni sé dæmdur til að endurtaka hana. Kárahnjúkavirkjun er skólabókardæmi um það hvað gerist þegar náttúruverndarsjónarmið eru látin mæta afgangi þegar ráðist er í stórtæka atvinnuuppbyggingu. Fyrir rúmum 15 árum var lagt af stað í leiðangur með þeim upphrópunum að byggð myndi leggjast af á Austfjörðum nema af Kárahnjúkavirkjun yrði. Áhyggjur samtaka náttúruverndarsinna voru hins vegar að engu hafðar, nema þá til þess að hafa þær að háði og spotti. Afleiðingin er sú að í dag er Lagarfljótið dautt og draumar mínir um að hitta einhvern tímann Lagarfljótsorminn löngu horfnir. Þrátt fyrir miklar sveiflur á heimsmarkaðsverði áls síðan álverið á Reyðarfirði var gangsett hefur samfélagið þar alltaf haldið lífi. Ég leyfi mér hins vegar að fullyrða, án þess að ég afneiti efnahagslegum áhrifum álversins, að það sem trekki utanaðkomandi að Austfjörðum í dag séu ekki störfin í álverinu heldur ferðaþjónustan og menningarstarfsemi eins og Eistnaflug og LungA. Hvort tveggja er starfsemi, þetta „eitthvað annað“ sem andstæðingar Kárahnjúkavirkjunar báðu um fyrir hálfum öðrum áratug, sem dafnar og nýtur góðs af óspilltri náttúru, hvar sem hana er að finna. Auðvitað er fiskeldisfrumvarpið ekki fullkomlega sambærilegt Kárahnjúkavirkjun en hliðstæðurnar eru til staðar. Ef til vill eru önnur dæmi af innflutningi erlendra dýrategunda til hagnýtingar hérlendis nærtækari. Enginn ætlaði sér að innfluttur minkur myndi sleppa úr loðdýrabúum í íslenska náttúru. Það er engu að síður staðreynd að minkar sluppu úr fjölda búra með þekktum afleiðingum fyrir íslenska náttúru, fækkun stofnstærðar annarra dýrategunda og breytingu á útbreiðslu þeirra. Það er einnig staðreynd - og ég hygg að hún sé algerlega óumdeild, eins og kemur raunar fram í áliti úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, nr. 20/2018, - að það verður ekki hægt að koma í veg fyrir að eldislax sleppi úr sjókvíum. Þetta má ekki einasta sjá á því að slysasleppingar hafa nú þegar ítrekað orðið hérlendis heldur einnig á frumvarpinu sjálfu. Í 17. gr. fyrirliggjandi frumvarps er gert ráð fyrir því að Matvælastofnun birti upplýsingar um slysasleppingar „þegar“ en ekki „ef“ slíks verður vart. Vega á upp á móti þessu með því sem skilgreint er í 1. gr. fyrirliggjandi frumvarps sem áhættumat erfðablöndunar. Þetta þykir mér allra góðra gjalda vert. Með því að lögfesta slíkt áhættumat er ætlunin að meta hversu mikið magn laxa er óhætt að ala í sjókvíum á hverju svæði svo að ekki hljótist skaði á villtum laxastofnum af slysasleppingum. Þetta mat á svo að liggja til grundvallar leyfisveitingu. Áhættumatið þarf hins vegar að endurskoða reglulega og ekki sjaldnar en á þriggja ára fresti, sem er ekki langur tími í vísindalegum skilningi þó að okkur stjórnmálamönnunum kunni að þykja kjörtímabilið ægilega langt. Leyfisveitingar eiga síðan að taka mið af breytingum í áhættumati, eins og eðlilegt hlýtur að teljast. En spurningin sem blasir við mér er: Hvað ef óhapp verður eftir að raunaðstæður hafa breyst svo að lækka þyrfti lífmassa í sjókví en áður en áhættumat hefur verið endurskoðað og framleiðslumagn lækkað í samræmi við það? Þá hlýtur að verða að grípa til mótvægisaðgerða og e.t.v. er það þá orðið of seint, ef til að mynda ár líður á milli. Landssamband veiðifélaga og fleiri hafa sömuleiðis réttilega bent á að aðilar sem eiga gífurlega fjárhagslega hagsmuni undir því að áhættumatið sé rúmt eigi, samkvæmt frumvarpinu, að koma að ferlinu að baki ákvörðunum þess. Ég hyggst ekki eyða of miklum tíma í þá umræðu, enda hefur hún fengið skipaðan ágætissess í bæði fjölmiðlum og samráðsgátt stjórnvalda. En þingið hlýtur að sjá að hætt er við að slík ákvörðun kunni að grafa undan trausti á málefnalegum grundvelli áhættumatsins, hvort sem hv. þingmönnum þykir það réttlætanlegt eður ei. Sá sem hér talar er ekki sjálfur til þess bær að leggja fram tillögur að því hvernig hægt væri að framkvæma áhættumat eða búa til sambærilegan öryggisventil með betri hætti. Hins vegar vil ég að það fari ekki á milli mála í hugum hv. þingmanna að þær varúðarráðstafanir sem lagðar eru til, svo langt sem þær ná, geta ekki fyllilega komið í veg fyrir óafturkræfan skaða. Þó þætti mér sem leikmanni skoðunarinnar vert, ef frumvarpið nær fram að ganga, að hafa í því þannig takmarkanir að aðeins væri notast við geldfisk þar sem hætta væri á erfðablöndun. Slíkt hlyti að fyrirbyggja þau náttúruspjöll sem annars gætu orðið. En það er svo sem fleira sem ég hef ekki góðan skilning á. Ég skil t.d. ekki af hverju frumvarp sem sagt er byggja fyrst og síðast á vísindalegum grunni setur Hafrannsóknastofnun svo þröng tíma- og varúðarskilyrði um rannsóknir sem lýst er í 17. gr. fyrirliggjandi frumvarps, til að gæta þess, með leyfi forseta, „að tilraunastarfsemi raski ekki eða auki rekstrarlega áhættu þeirrar starfsemi“. Með slíkum takmörkunum er einmitt verið að forgangsraða afkomu einkafyrirtækja fram yfir betri vísindalegan skilning á, með leyfi forseta „eldi lagardýra, eldisaðferðum, atferli eldisfisks, mannvirkjum, búnaði og heilbrigði lagardýra“. Þá liggur einnig fyrir að burðarþolsmælingar fara nú fram í Norðfjarðarflóa og Eyjafirði og að til standi að meta Mjóafjörð eystra. Ég spyr mig hreinlega hvort raunverulega og með góðri samvisku sé hægt að tala um varfærna uppbyggingu þegar haldið er áfram að ýta úr vör undirbúningi að fiskeldi í sífellt fleiri fjörðum áður en komin er teljandi og marktæk reynsla á fyrirkomulagið þar sem það er fyrir. Eða ætlum við að vera búin að koma upp fiskeldi í öðrum hverjum firði landsins ef það kemur upp síðar að við höfum hlaupið á okkur? Ég tek það fram við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og hv. atvinnuveganefnd að ég fagna þeim árangri sem hefur orðið í því að samtvinna umhverfissjónarmið inn í frumvörp til laga um atvinnuuppbyggingu. Það er mjög til bóta. Það sem truflar mig hins vegar við frumvarpið sem hér liggur fyrir er að frumforsendan í því virðist engu að síður fyrst og fremst vera sú að hér skuli byggja upp atvinnugrein sem fyrirséð er að geti valdið náttúruspjöllum. Þeim annars ágætu náttúruverndarsjónarmiðum er síðan skeytt aftan við þá uppbyggingu til að milda og vega á móti þeim óafturkræfu afleiðingum sem vel geta samt orðið. Þannig er náttúran því miður eftir sem áður ekki látin njóta vafans heldur efnahagsleg sjónarmið. Mér þótti ágætt að heyra í máli nefndarmanna í atvinnuveganefnd í fjölmiðlum að þeir hefðu hitt bæði fólk úr vísindasamfélaginu og frá náttúruverndarsamtökum ásamt því að kynna sér fiskeldið sjálft. Norðmenn eru enn sjálfir að læra á fiskeldi sem atvinnugrein og þurfa sífellt að endurskoða reglur í kringum það. Í huga þess þingmanns sem hér lýkur nú máli á náttúran alltaf að njóta vafans. Ég vona innilega að þau sjónarmið verði höfð til hliðsjónar við frekari umræðu og vinnu við þetta frumvarp á vegum þingsins.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér, eins og fram hefur komið, mikilvægt málefni sem varðar mikla hagsmuni byggðarlaga, rekstraraðila og síðast en ekki síst umhverfisins. Fiskeldi, laxeldi, eldi á bleikju, regnbogasilungi og fleiri tegundum, er ekki atvinnugrein sem einhverjir eru að huga að og undirbúa. Þessar greinar eru á fleygiferð og athafnamenn fara mikinn. Þetta er að gerast þrátt fyrir að löggjöf sé algjörlega ófullnægjandi og umgjörðin öll í skötulíki, bæði varðandi leyfisveitingar og gjaldtöku fyrir afnot af eldissvæðum í hafi. Á þessu ári er t.d. áætlað að laxeldisframleiðslan ein og sér hér á landi geti numið um 12–15 milljörðum og á næsta ári nálægt 23 milljörðum. Þetta skiptir máli í þjóðarbúskapnum. Úthlutað hefur verið leyfum til starfsemi á þeim takmörkuðu svæðum þar sem sátt er um að fiskeldi fari fram og er talsverður handagangur í öskjunni. Þetta er kjörstaða gullgrafaranna sem olnboga sig einbeittir áfram. Því miður er losaraleg lagaumgjörð enn sláandi og vonandi verður gerð bragarbót á því. Þessi starfsemi kallast á við mikilvæga umhverfisþætti, eins og áður hefur verið drepið á, og að við gætum þess að inngrip okkar hafi ekki varanlegar og óafturkræfar afleiðingar. Við þekkjum því miður dæmi um það allt í kringum okkar þegar atvinnustarfsemi er annars vegar. Ekki bara gömul dæmi, heldur einnig ný. Í flokki okkar, Samfylkingunni, viljum við að þessi viðhorf verði sett í öndvegi og aðgát höfð í hverju skrefi, rannsóknir séu áreiðanlegar og unnar með vönduðum og viðurkenndum aðferðum og síðast en ekki síst að eftirlitsstofnanir hafi fjárhagslega og faglega burði til að fylgja því eftir að farið sé að leikreglum. Þarna er pottur brotinn á mörgum sviðum í atvinnulífi á Íslandi eins og dæmin sanna. Í laxeldisgreininni kalla rekstraraðilar sjálfir eftir skýrum reglum og leiðsögn og vilja styrka umgjörð. Eftirlit á að vera öflugt og greinin hefur burði til að greiða fyrir það sjálf með aðstöðugjöldum eða hvað við köllum þau, afnotagjöldum. Af hverju nefnum við þau ekki auðlindagjöld? Frumvarp um gjaldtöku á auðvitað að vera í umræðunni samhliða þessu frumvarpi eða jafnvel vera hluti af því. Ég hef vonda tilfinningu fyrir því að það skuli ekki vera gert samhliða framlagningu á frumvarpinu. Það verður að taka afstöðu til þess hið fyrsta og hið bráðasta og það er ekkert sem þarf að tefja. Gildistaka á slíku frumvarpi getur verið með ýmsum hætti. Úti um víða veröld, herra forseti, er stefnt að auknu fiskeldi. Það er ekki tilviljun að öll þau lönd sem geta komið fiskeldi við stefna að aukningu þess. Það á við um Noreg, Írland, Skotland, Færeyjar, Bandaríkin og Kanada. Hið mikla Evrópusamband ætlar að beita sér með beinum hætti til að auka hjá sér fiskeldið. Þessi lönd og ríkjasambönd gera sér nefnilega grein fyrir því að eina leiðin fram á veginn í efnahagslegu tilliti liggur í gegnum aukinn útflutning og þar getur fiskeldið skipt verulegu máli. Ban Ki-moon, fyrrverandi aðalritari Sameinuðu þjóðanna, segir að fiskeldi sé til mikilla hagsbóta fyrir allan heiminn. Það vinni gegn loftslagsbreytingum, stuðli að sjálfbærum aðferðum í fæðuöflun, sé drifið áfram af tilfinningu fyrir samfélagslegri ábyrgð og stuðli að fæðuöryggi fyrir jarðarbúa. Þessi orð lét Ban Ki-moon falla í ræðu á ráðstefnu sem haldin var í Stavanger fyrir skömmu um matvælaframleiðslu í hafinu. Í máli hans kom m.a. fram að fiskeldi sé sú matvælaframleiðsla sem vaxi hraðast í heiminum um þessar mundir. Fiskeldi standi nú undir nær helmingi af allri fiskneyslu í heiminum. Fiskeldi hafi stuðlað að auknu fæðuöryggi, dregið úr fátækt, aukið viðskipti og skapað atvinnutækifæri víða um heiminn. Virðulegur forseti. Ég leyfi mér að gera orð Ban Ki-moon að mínum lokaorðum, með leyfi forseta: „Heilbrigð höf eru nauðsynleg til að viðhalda heilbrigðri jörð og heilbrigðu lífi.“ „Starfsemin er gífurlega mikilvæg fyrir alþjóðlega viðleitni til að vernda og stjórna á varfærinn hátt hafsvæðum okkar.“
Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lagaákvæðum er tengjast fiskeldi, þ.e. áhættumat erfðablöndunar, úthlutun eldissvæða, stjórnvaldssektir o.fl. Það sem mig langar til að koma inn á við þessa 1. umr. málsins áður en það fer til nefndar er það atriði sem snýr að samtali atvinnuvega. Umræðan hefur snúist mikið um að það sé annaðhvort eða; fiskeldi eða ekki fiskeldi, stangveiði eða þá að allt verði í hers höndum o.s.frv. Það er mikilvægt að mismunandi atvinnuvegir, fjölbreyttar atvinnugreinar, finni leiðir til að vinna saman þannig að allir geti unað vel við sitt. Það yrði auðvitað engin sátt um það ef til að mynda menn hættu að veiða rækju, svo dæmi sé tekið, til að styðja við þorskstofninn. Með sama hætti má segja: Það verður engin sátt um að menn stöðvi uppbyggingu þessa öfluga iðnaðar, sem vonandi er að verða til og er að slíta barnsskónum, sem er laxeldi. Ég held að menn verði að nálgast mál þannig, bæði hvað varðar þá sem hagsmuni hafa af slíku á nærsvæðum og jafnframt þá sem eru á fjarsvæðunum, sem eru t.d. veiðiréttarhafar, að menn leiti að sem tryggustum leiðum til að verja þá hagsmuni sem fyrir eru, í stað þess að nálgast mál þannig að um annaðhvort eða sé að ræða. Hægt er að grípa til fjölbreyttra mótvægisaðgerða sem ég held að væri skynsamlegt að yrðu teknar inn í hið heildstæða mat sem áhættumatið á að vera. Ég vil nefna að áhættumatið hlýtur að þróast á næstu misserum og árum hvað slíkt varðar eftir því sem reynslunni vindur fram. En á sama tíma vil ég segja að menn verða að fara varlega í þessum efnum því að auðvitað verður þetta að virka í báðar áttir, sú nálgun að atvinnuvegir geti lifað í bærilegri sátt og samlyndi. Þessi atvinnuvegur sem nú er að byggjast upp er lengst kominn á sunnanverðum Vestfjörðum og hefur kallað fram alveg hreint ótrúlegar breytingar á þeim byggðum sem þar eru, byggðum sem hafa verið í vörn, ég leyfi mér að segja nauðvörn, og sumar hverjar skilgreindar sem brothættar byggðir árum saman. En nú blómstrar allt. Allt í einu eru menn farnir að finna fyrir húsnæðisskorti. Drift er í bæjarfélögunum. Ný fyrirtæki verða til sem þjónusta þennan iðnað og þar fram eftir götunum. Við hér á þingi verðum að finna leið til að útfæra reglurnar með þeim hætti að bærileg sátt sé á milli þessara hagsmunaaðila sem helst takast á núna, sem eru annars vegar þeir sem vilja styðja við og styrkja þennan iðnað sem eldið er, og hins vegar veiðiréttarhafar, sem vilja auðvitað tryggja að um auðlind þeirra verði gengið með varfærnum hætti þannig að framtíðarhagsmunum sé ekki fórnað. Hvað þetta mál varðar held ég að atvinnuvegirnir þurfi að finna leið til að lifa í bærilegri sátt hver við annan. Þá skiptir ekki máli hvort um er að ræða fiskeldi, veiðiréttarhafa, bændur, stóriðju, millistóran iðnað, hvað sem er, túrismann. Öll þurfum við að deila þessu landi saman. Það er tvennt til viðbótar sem mig langar að nefna, afmörkuð atriði. Það er atriði sem snýr að því að álit Hafrannsóknastofnunar verði bindandi, þ.e. að Hafrannsóknastofnun hafi lokaorð um magn eldis á hverju svæði en ekki ráðherra. Ég held að það sé atriði sem nefndin hljóti að taka til alvarlegrar skoðunar. Það má vera að fordæmi séu fyrir einhverju sambærilegu, en ég þekki þau ekki og tæki því þó ágætlega ef mér væri bent á einhver slík. En ég held að þarna séu menn á rangri braut, að endanleg ákvörðun þurfi alltaf að hvíla hjá ráðherra, hver sem hann er hverju sinni. Það getur verið mjög mismunandi hvernig hagsmunirnir eru metnir hverju sinni. Síðan er eitt tæknilegt atriði sem mig langar til að nefna. Það snýr að hvíldartíma eldissvæða. Hann er rammaður inn með tilteknum tímafresti núna. Mig langar til að beina því til nefndarinnar hvort ekki sé skynsamlegt að horfa þar til mats á raunstöðu hvers svæðis fyrir sig hverju sinni. Það eru mjög mismunandi aðstæður í umhverfinu á þessum eldissvæðum og svæðin hreinsa botninn mismunandi hratt. Ég held að það hljóti að vera skynsamlegt, margra hluta vegna, að menn meti þetta út frá raunstöðu en ekki út frá einhverjum fyrirframgefnum tímaviðmiðum þar sem eitt er látið yfir allt ganga, jafn fjölbreytt og eldissvæðin eru. Að öðru leyti ætla ég ekki að koma inn á fleiri atriði núna. Það verða væntanlega efnismeiri umræður í 2. umr. eftir að hv. atvinnuveganefnd hefur farið ítarlega yfir málið. Mér heyrist að flest þau sjónarmið sem ástæða er til að koma inn á hafi komið fram í umræðunni fyrr í dag. Nefndin er vel nestuð eftir ferð sína til Noregs og ég vona að okkur takist að útfæra málið með þeim hætti að atvinnuvegirnir geti lifað í sem bærilegastri sátt saman.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér fiskeldi, frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lagaákvæðum sem tengjast fiskeldi, áhættumat erfðablöndunar, úthlutun eldissvæða, stjórnvaldssektir o.fl. Í ljósi umræðu um mikilvægi fiskeldis fyrir þau byggðarlög og fyrirtæki sem sannarlega eiga mikið undir, og hefur komið fram hér í umræðunni, og sátt um atvinnugreinina og við umhverfi og náttúru fagna ég þessu frumvarpi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þarna eru sannarlega miklir hagsmunir undir eins og gjarnan vill verða. Þetta er auðvitað efnahagsmál fyrir þau svæði sem um ræðir. Þetta er atvinnumál, byggðamál í allri sinni merkingu, umhverfis- og náttúrumál og mikið undir þar til framtíðar litið. Það er þess vegna sem hæstv. ríkisstjórn tekur þetta mál sérstaklega fyrir í stjórnarsáttmála sem hluta af atvinnuuppbyggingu og uppbyggingu í sjávarútvegi, sem auðvitað stendur vel ef við skoðum sjávarútveginn sem slíkan á alþjóðavísu. Hér hefur okkur auðnast að leggja áherslu á vísindin, rannsóknir og þróun til að tryggja sjálfbæra auðlindanýtingu og það er mikilvægt að sú áhersla verði líka í fiskeldinu. Við megum ekki halda áfram án þess að tryggja að svo megi verða í þessari atvinnugrein til framtíðar. Ég ætla að taka undir með hv. þm. Guðjóni S. Brjánssyni sem sagði að umhverfið og mótvægisaðgerðir skiptu hér miklu máli. Að sama skapi kom hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir inn á umhverfisþáttinn, að aðgát skyldi höfð hverju skrefi. Ég tek undir með þessum hv. þingmönnum. Og það er rétt sem hv. þm. Haraldur Benediktsson kom inn á, hornsteinn þessa frumvarps er auðvitað í þessu ljósi áhættumatið. Ég ætla aðeins að rifja upp það sem stendur í stjórnarsáttmála. Með leyfi forseta segir þar: „Mikilvægt er að efla hinar dreifðu sjávarbyggðir og viðhalda fjölbreytni í vaxtarmöguleikum til að tryggja afkomuöryggi þeirra.“ Þáttur strandveiða og úthlutun aflaheimilda er auðvitað lykilþáttur í því tilliti, sem og vegna byggðafestu, en uppbygging atvinnugreina á borð við fiskeldið er það jafnframt. Enn fremur segir hér, með leyfi forseta: „Fiskeldi er vaxandi atvinnugrein sem felur í sér tækifæri til atvinnuuppbyggingar en þarf að byggja upp með ýtrustu varúð í samræmi við ráðgjöf vísindamanna þannig að líffræðilegri fjölbreytni verði ekki ógnað. Samhliða vexti greinarinnar þarf að tryggja nauðsynlegar rannsóknir og eðlilega vöktun áhrifa á lífríkið.“ Þetta er einmitt kjarninn í frumvarpinu sem við ræðum hér, nákvæmlega þetta. Það kemur fram í greinargerð, virðulegi forseti: „Við undirbúning þessa frumvarps var byggt að verulegu leyti á skýrslu starfshóps um stefnumótun í fiskeldi sem skipaður var 30. nóvember 2016. Í skipunarbréfi hans var vísað til mikilvægis þess að skilyrði og umgjörð um fiskeldi verði eins og best verður á kosið og í sem mestri sátt við umhverfið.“ Starfshópurinn skilaði tillögum sínum með skýrslu um stefnumótun í fiskeldi í ágúst 2017. Það er í raun og veru það sem við sjáum í þessu frumvarpi. Hér er tekið á öllum þeim þáttum sem skipta máli og þeim áskorunum sem blasa við í fiskeldinu og það eru kannski fyrst og fremst þrír þættir sem blasa við, lífrænt álag, sníkjudýr og laxalúsin, og síðan erfðablöndun við villta laxastofna. Það er tekið á þessum þáttum öllum í frumvarpinu, virðulegi forseti. Ég ætlaði rétt að koma þessum áhersluþáttum að, áherslunni á umhverfið og náttúruverndina, og láta þau lokaorð liggja að það er vilji hæstv. ráðherra, og kom mjög skýrt fram í framsöguræðu hans, og krafa okkar allra og má merkja vel á umræðunni hér að uppbygging á fiskeldi verði með ábyrgum hætti og að þróunin verði sjálfbær með áherslu á vernd lífríkis, náttúru, umhverfis og vernd villtra laxastofna. Í frumvarpinu er tekið á flestum þeirra þátta sem skipta máli til að svo megi verða.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu hér. Ýmsir þættir í þessu frumvarpi hljóta að koma til ítarlegrar skoðunar. Einn þeirra er að gert er ráð fyrir að eftirlit verði að einhverju leyti lagt í hendur fyrirtækjanna sjálfra.
Ef þau standast kröfur.
- Ef þau standast kröfur, heyrði ég hæstv. ráðherra segja. Við höfum eilitla reynslu af því á Íslandi að leggja eftirlit í hendur fyrirtækja að einhverju leyti. Við kynntumst því svolítið í umræðunni sem varð í kringum þá sérkennilegu tíma sem enduðu svo með ósköpum haustið 2008, eins og menn þekkja. Herra forseti. Ég er ekkert að líkja þessu saman, ég nefni þetta bara til að hafa samhengi í umræðunum. En mig langar til að inna hv. þingmann eftir því hvaða afstöðu hann hefur til þess að leggja eftirlit með þessum hætti í hendur fyrirtækjanna sjálfra, að gefnum þeim skilyrðum sem ráðherra benti á með sínum hætti áðan. Ég leyfi mér að nefna í ræðu minni að á ýmsum stöðum er til að mynda fjallað um stjórnvaldssektir í eftirlitssamhengi. Ég leyfi mér að nefna að Fiskistofa ætti kannski að fá meiri athygli sem hugsanlegur aðili til að sinna eftirliti með þessari atvinnustarfsemi. Ég vil sömuleiðis inna hv. þingmann eftir afstöðu hans til þeirrar spurningar.
Hæstv. forseti. Hér er um verulegar breytingar að ræða á tilhögun stjórnsýslu- og eftirlitsþáttar og m.a. þess sem hv. þingmaður nefnir hér, á innra eftirliti, kannski helst þar, en einnig á fyrirkomulagi á ytra eftirliti, ef það má kalla svo. Kemur þar til kasta samráðsnefndar, sem skipuð er af hæstv. ráðherra, sem ætlað er að vera stjórnvöldum almennt til ráðgjafar og styrkja þannig hinn vísindalega grundvöll og áhættumatið og, vil ég meina, áframhaldandi ákvarðanir um uppbyggingu fiskeldis, ekki síst gagnvart þeim umhverfissjónarmiðum sem undir eru, svo sem varðandi erfðablöndun vegna sjúkdóma, sníkjudýr, laxalús og önnur umhverfisáhrif, til að mynda í fjörðunum. Jafnframt er verið að leggja til aukið fjármagn beinlínis til að efla stjórnsýsluna og eftirlitsþáttinn. Það sem ég sé jákvætt við innra eftirlit, að fyrirtækin sjálf afli upplýsinga og komi þeim á framfæri eins og ætlast er til, er að það muni auka gagnsæið og möguleikana á því að vera nær í tíma gagnvart því að uppfæra áhættumatið eins og lagt er upp með í frumvarpinu. Þetta er það sem kemur helst upp í huga mér sem svar við þessari spurningu, hv. þingmaður.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hv. þingmaður nefndi að gert væri ráð fyrir auknu fé til þessara eftirlitsaðila. Það vekur upp þá spurningu þegar við tölum um fjöldamargar tegundir af stjórnvaldssektum og eftirliti hægri/vinstri, hvort ekki þurfi, m.a. í ljósi nýlegrar reynslu, að ganga úr skugga um að umræddar stofnanir hafi þann innri styrk sem þarf til þess að geta framið eðlilega stjórnsýslu. Reyndin er sú, herra forseti, að sú er ekki alltaf raunin. Eins og ég gat um rétt í þessu eru nánast átakanleg dæmi hér, m.a. hjá aðilum sem ekki búa við tiltakanlegan fjárskort í starfsemi sinni. En meginatriðið er að fela aðilum eftirlit með ýmiss konar heimildum til að grípa til íþyngjandi aðgerða gagnvart fyrirtækjum, sem auðvitað er nauðsynlegt, en að það sé þá tryggt að þeir aðilar sem fengið hafi slík verkefni hafi burði til að rækja þau.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir mjög góða spurningu. Þetta er nokkuð sem við eigum ávallt að velta fyrir okkur þegar við gerum kröfur, eins og kemur skýrt fram í umræðunni. Við viljum gera kröfur. Við viljum gera kröfur um uppbygginguna á þessari atvinnugrein og kröfu um að umhverfi og náttúru verði ekki ógnað. Eins og ég sagði í ræðu minni er áhættumatið hornsteinninn í þessu. Við gerum miklar kröfur til fyrirtækja um upplýsingagjöf. Rökin fyrir þessum auknu kröfum um upplýsingar eru þau að við viljum fylgjast vel og náið með framleiðslumagninu og þróun á nýtingu leyfanna og leyfilegri framleiðslu á tilteknum svæðum sem við vinnum með. Til að það sé framkvæmanlegt verðum við að gera þessar kröfur. Ég tek hins vegar alveg undir það með hv. þingmanni að við verðum á sama tíma að tryggja að fyrirtækin séu í stakk búin að inna af hendi þessar upplýsingar. Það má kannski segja að það verði hlutverk nefndarinnar í stóra samhenginu að fara vel yfir þann þátt. Ég held að þetta sé mjög þörf og góð ábending. Ég er ekki með frumvarpið fyrir framan mig, ég þyrfti að fletta því upp, en hér erum við t.d. að tala um umhverfissjóð. Það má hugsa sér slíka leið til að styrkja [[Forseti hringir.]]fyrirtækin í þessari umsýslu sinni fyrst um sinn vegna þess að ekki verður hjá því komist að gera þessar kröfur.
Herra forseti. Við ræðum fiskeldi hér í dag. Ég sit í atvinnuveganefnd sem fór til Noregs í síðustu viku til að kynna sér það. Ég held að sú ferð hafi verið til mikillar fyrirmyndar og við öfluðum gríðarlega mikillar vitneskju í ferðinni sem mun nýtast vel á næstu vikum í vinnu atvinnuveganefndar. Ég tel okkur nokkuð vel nestuð inn í umræðuna miðað við þær góðu upplýsingar sem við fengum. Laxeldi hefur verið stundað í Noregi í um 50 ár en það var fyrst fyrir 40 árum sem það fór virkilega af stað. Norðmenn framleiddu rúmlega 30.000 tonn 1986 en á síðasta ári framleiddu þeir 1.100.000 tonn og svo er regnboginn tæplega 100.000 tonn þannig að samtals framleiða Norðmenn um 1,2 milljónir tonna í sjókvíaeldi í dag, við strendur Noregs. Ég ætla fyrst og fremst að fara í gegnum nokkra punkta og hvernig málin standa. Í Noregi, sem við horfum til, er verið að tala um sjókvíaeldi eða hvernig standa eigi að fiskeldi í framtíðinni. Þar er helst litið til fjögurra þátta, hins hefðbundna sjókvíaeldis sem er stundað í dag og hefur verið stundað þar síðustu 50 ár. Síðan er verið að vinna að hugmyndum um lokað sjókvíaeldi, í svokölluðum lokuðum kvíum. Það eru mismunandi skoðanir á því í Noregi hvað lokuð sjókví þýðir nákvæmlega. Þar er líka verið að tala um eldi, með leyfi forseta, „off shore“, undan ströndum. Jafnvel er verið að ræða stórar kvíar, mikil mannvirki, sem gætu verið með framleiðslu upp á allt að 25.000 tonn á ári, hver kví. Menn eru komnir í slíkar hugmyndir og mig grunar að þær hugmyndir hafi komið úr olíuiðnaðinum. Gríðarlegur fjöldi verkfræðinga í Noregi var að vinna við olíuna fyrir nokkrum árum en fór yfir í fiskeldi. Það er því margt í gangi. Fjórði kosturinn er síðan landeldi sem hefur líka verið töluvert í umræðu. Það er mjög fróðlegt að fá þetta fram, að ræða við helstu vísindamenn Noregs á þessu sviði um mismunandi eldi og hvernig menn sjá framtíðina í þessu, hvað sé mögulega hægt að gera. Þar eru menn farnir að horfa alveg fram til 2050, til næstu 30 ára, og í öllu þessu máli eru margar breytur, hvernig menn horfa helst til þessara þátta. Þess vegna er áhugavert að hugsa um hlutina út frá samkeppnishæfni til lengri tíma og velta því upp í stóru myndinni. Í Noregi skipta þeir svæðunum í 13 hluta og þróunin virðist hafa verið „undan ströndum“ á síðustu árum og áratugum. Bestu svæðin eru alltaf norðar og norðar í Noregi þar sem sjávarhiti hefur vaxið mjög syðst og sjórinn hlýnað eftir því sem norðar hefur dregið og svæðin orðið betri og betri þar. Það er svolítið fróðlegt ef maður hugsar til lengri tíma með sjávarhita við Ísland og þau skilyrði. Töluverð umræða var á fundum okkar úti, t.d. um Finnmörku, hvernig þetta væri með tilliti til náttúrulegra aðstæðna. Finnmörk virðist vera að koma betur og betur inn, þ.e. Norður-Noregur, í þessu tilliti. Ef við komum aftur heim finnst mér gríðarlega mikilvægt að við gefum ekki afslátt af umhverfisþáttunum sem snúa að fiskeldinu og þeirri sjálfbærni sem við leitum ávallt að, sem snýr að því að umhverfislegir, samfélagslegir og efnahagslegir þættir séu leiðarstefið í þessari vinnu. Það er líka greinilegt þegar við lítum á þessi stóru framleiðslulönd, eins og Noreg og Chile, að við förum aldrei að keppa við þau í magni, en grundvöllur okkar hlýtur alltaf að vera gæði. Þar virðist árangur vera að nást miðað við upplýsingar sem við höfum fengið. Íslenski laxinn sem hefur verið framleiddur í sjókvíaeldi hefur verið seldur á ágætu verði. Hann hefur verið vottaður og komist á góðan stað í sölu. Í Noregi hefur þetta kannski helst snúist um laxalúsina sem mikil umræða er um og síðan um sjúkdóma. Norðmenn leggja gríðarlega mikla vinnu í rannsóknir til að koma í veg fyrir þessa hluti en að sama skapi, eins og ég kom inn á, hefur hitinn í sjónum verið að breytast og þar með fjölgar laxalús. Ísland virðist að því leyti, ef við tölum um samkeppnishæfnina, vera að færast aðeins í átt til þess að vera samkeppnishæfara með tilliti til þessara þátta. Hér er t.d. minni laxalús en er í Noregi. Síðan eru þættir sem má fabúlera um eins og stærð seiða. Þau hafa stækkað og stækkað. Menn byrjuðu með 30–40 gramma seiði í Noregi. Síðan eru menn að nálgast 100 grömmin og á Íslandi erum við með 100–150 gramma seiði. Síðan eru miklar hugmyndir og þegar ég tala um samkeppnishæfni hugsar maður til þess að leggja út stórseiði. Í Noregsferðinni var oft talað um SuperSmolt. Norðmenn telja að það geti verið umhverfislega mjög gott fyrir vöxtinn að stytta tímann í sjónum og horfa mjög til þess og líka vegna lífvænleika fisksins ef hann sleppur úr kvíum. Kannski væri mjög áhugavert að fá meiri hugsun á Íslandi sem snýr að möguleikum okkar í jarðhita og miklu og góðu, fersku og köldu vatni í þessa kvóta, hvort það gæti helst gert okkur samkeppnishæf í þessum iðnaði, í fiskeldinu, stór seiði sem við værum þá m.a. að nýta jarðhitann í. Þegar við ræðum við þá sem stunda fiskeldi, vísindamenn og aðra, úti í Noregi kemur fram að rekstrarkostnaður og fjárfestingarkostnaður í hefðbundnu sjókvíaeldi er miklu lægri í dag, enn sem komið er, en við hina þættina, sérstaklega landeldi og lokaðar kvíar. Þetta er það sem við fengum upplýsingar um og vonandi fáum við enn meiri upplýsingar um þetta á næstu vikum í nefndinni til að meta hversu vænlegir hinir mismunandi þættir eru. Það sem er sérstakt við umræðuna í atvinnuveganefnd er að þarna er verið að móta lög og stefnu fyrir nýja atvinnugrein á Íslandi til lengri tíma. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að nefndin sinni verkefninu af kostgæfni og fái til sín færustu vísindamenn. Ég hefði líka viljað skoða það að við á Íslandi fengjum jafnvel erlenda vísindamenn fyrir nefndina. Málið er af þeirri stærðargráðu að við gætum vel haft þörf fyrir erlenda sérfræðinga. Það kom mér satt að segja á óvart með NORS, rannsóknamiðstöðina í Noregi, að þar eru 100 vísindamenn sem fyrst og fremst eru í rannsóknum á fiskeldi, tengdum ánum og áhrifum á þær. Hjá norsku hafrannsóknastofnuninni er líka gríðarleg reynsla. Þetta eru tvær stofnanir sem eru með yfir 1.000 starfsmenn hvor og gríðarlega þekkingu á málefnum sem tengjast fiskeldi í Norðurhöfum, í Noregi og víðar. Norðmenn lentu í miklum vandræðum með sitt fiskeldi. Það gerðu Chile-búar líka. Færeyingar eru þriðja þjóðin sem lenti í miklum vandræðum á sínum tíma með sitt fiskeldi. Í framhaldi af þessum erfiðleikum settu menn öfluga löggjöf og gjörbreyttu rekstri sínum. Við getum þá byggt uppbyggingu okkar á því að líta vel til þessara þátta þar sem lærdómskúrfan hjá þessum þjóðum nær yfir langan tíma og menn hafa þurft að takast á við gríðarlega mikla erfiðleika. Það er gríðarlega mikilvægt að við missum ekki þessa umræðu í skotgrafirnar heldur að umræða verði almenn og góð þannig að við reynum a.m.k. að ná vandaðri umræðu og nálgumst hana með einhvers konar sátt um málefnið í heild sinni. Í dag er umræðan í skotgröfum, það verður að viðurkennast. Það er gríðarlega mikilvægt að ná eins víðtækri og góðri sátt í þessu stóra máli og mögulegt er og að ráðgjöf vísindamanna sé höfð að leiðarljósi í málinu. Eins og ég sagði fyrr í ræðunni er mikilvægt til að breikka starf atvinnuveganefndar að við náum að kalla til erlenda sérfræðinga á þessu sviði, kannski í einstökum þáttum. Það á eftir að koma í ljós í vinnu nefndarinnar hvernig menn vilja nálgast það. Gríðarlegar tæknibreytingar hafa orðið og tækninýjungar komið fram í eldi þessi 50 ár í Noregi. Minn grunur er sá að fjórða iðnbyltingin eigi líka eftir að koma ansi mikið inn í þetta eldi. Þá þurfa menn líka að gera sér grein fyrir því hvernig hún mun koma til og hvernig hægt sé að nýta hana. Ég tel að á komandi árum og áratugum verði mikil áhrif frá fjórðu iðnbyltingunni í fiskeldið. Það er rétt að bæta við nokkru um veiðiréttarhafana. Í máli hv. þm. Haraldar Benediktssonar áðan kom fram að 69% af afkomu bænda í Borgarfirði koma af tekjum af veiðirétti í ánum. Það eru landsvæði vítt og breitt og þetta er ákveðin byggðafesta í sveitum sem tengist þessu. Þá vil ég ítreka tengt þessu hversu mikilvægt er að sáttin sé sem mest. Við höfum líka séð hversu mikil áhrif hin gríðarlega fjárfesting á Vestfjörðum og Austurlandi hefur haft, sérstaklega á Vestfjörðunum. Þar fóru menn þrem til fjórum árum fyrr af stað. Þar höfum við séð gríðarlegar breytingar á atvinnuháttum og atvinnusköpun á svæðunum. Á Íslandi er sífellt talað um lífskjör og að mikilvægt sé að byggja upp nýjar atvinnugreinar á sjálfbærum grunni. Árið 2017 var framleitt í fiskeldi í heiminum meira en við veiðum í höfum heimsins. Reiknað er með því að á næstu áratugum verði fyrst og fremst aukning í fiskmeti vegna eldis, að menn séu mögulega komnir að hámarki í veiði í heimshöfunum. Það kom líka fram varðandi eldi að helmingurinn er fóðurkostnaður og að í Noregi hafa menn áhyggjur af fóðrinu. Í fóðurgerð þarf ákveðin hráefni og vísindamenn létu í ljós áhyggjur af því hvernig menn ætla að ná þeim markmiðum að fimmfalda eldi til 2050, en menn sjá fyrir sér að fara með það upp í 5 milljónir tonna. Það er svo ótal margt í stóru myndinni sem menn þurfa að horfa til. Ég verð að segja að ferðin til Noregs var til mikillar fyrirmyndar fyrir þingnefnd og þingið. Þetta er eitt það besta sem ég hef orðið vitni að í þinginu, að leggja af stað í nefndarvinnu í svona stóru málefni, grundvallarmálefni, og fá bestu kynningar vísindamanna vítt og breitt í Noregi og alla þá þekkingu sem þeir hafa byggt upp í 50 ár í kringum þessa atvinnugrein. Ég hlakka svo sannarlega til hinnar efnislegu umræðu í 2. umr. um þetta mál. [[Forseti hringir.]]Ég vona að við náum góðri sátt um málið vegna þess að sáttin er það sem þetta mál snýst að töluvert miklu leyti um og það er gríðarlega mikilvægt að ná henni fram.
Herra forseti. Þetta mál á sér mjög margar hliðar. Ég ætla bara rétt að nefna eitt atriði, þó að það sé orðið svolítið áliðið, og það er birting upplýsinga. Þar sem hv. þingmaður, og ég þakka fyrir hans ágætu ræðu, þekkir mjög vel til í fluginu og gerir sér vel grein fyrir því hvað það er mikilvægt að það séu glöggar upplýsingar um starfsemina á þeim vettvangi vil ég vekja athygli á nýrri grein, c-lið 19. gr., um birtingu upplýsinga. Þar er Matvælastofnun gert skylt að greina opinberlega frá niðurstöðum eftirlits og ákvörðunum sem fela í sér veigamikla þætti eða veigamiklar íþyngjandi ákvarðanir fyrir fyrirtækin. Þetta er mjög gott. En í b-lið 19. gr. segir að heimilt sé að birta opinberlega upplýsingar úr eftirliti Matvælastofnunar og upplýsingar úr rekstrarleyfum og framleiðsluskýrslum einstakra rekstrarleyfishafa. Úr því að það er á annað borð orðað þarna að þetta sé heimilt, hvers vegna er það ekki gert skylt? Ég vil gjarnan inna hv. þingmann eftir afstöðu hans til þessa atriðis vegna þess að síðan segir í framhaldinu að ráðherra setji ákvæði í reglugerð um framsetningu og inntak þessarar birtingar. Ég skil það vel að framsetningin sé útskýrð þarna, til að mynda að hún sé rafræn og á hvaða tímamarki þessar upplýsingar séu birtar. En ég átta mig ekki á því hvað átt er við með að ráðherra eigi að hafa um það að segja í reglugerð hvert sé inntak þessara birtinga. Ég vil leyfa mér að inna hv. þingmann eftir viðhorfum hans almennt til upplýsingagjafar og til þessarar greinar, sem ég tel afar mikilvæga. Ég tel reyndar að það sé með myndarlegum hætti tekið á einum þætti þessa í fyrrgreindum c-lið 19. gr.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta var mjög tæknileg fyrirspurn. Almennt er mín skoðun á upplýsingagjöf þegar matvæli eru unnin og í matvælaframleiðslu og slíkum þáttum að sem mest gagnsæi skuli vera til staðar. Lærdómurinn sem ég dró í Noregsferðinni góðu, sem við hv. þingmenn vorum báðir í, er að í kvíunum í Noregi getur maður nálgast upplýsingar um hverja kví á netinu, t.d. um þéttleikann í kvínni, laxalúsina og úrgang frá kvínni. Það fannst mér mjög áhugavert. Það er til mikillar fyrirmyndar og ég hef trú á því að nefndin skoði þennan þátt í sinni vinnu og fari í gegnum þessa þætti. Það er ótal margt í þessa veru sem við lærðum í Noregsferðinni um fiskeldi hjá Norðmönnum. Það er kannski erfitt efnislega að fara í mikla umræðu um þessa 19. gr., a, b og c, og þær tæknilegu forsendur sem þar eru á bak við. En ég get sagt almennt að gagnsæi í matvælaframleiðslu er gríðarlega mikilvægt. Mér fannst Norðmennirnir gera þetta vel, hvernig þeir hafa þetta opið með sínar kvíar. Það snýr að ýmsu, eins og ég rakti áðan, sjúkdómum, laxalús og hverju sem er sem tengist kvíunum og lífmassanum í þeim.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og vil taka undir hans almennu viðhorf um mikilvægi gagnsæis og upplýsingagjafar í matvælaframleiðslu. Hv. þingmaður minntist á að við hefðum verið saman í ferð í Noregi. Það var ekki bara gagnlegt heldur líka ánægjulegt. Við lærðum margt. Eitt af því sem við lærðum var að Norðmenn beita ýmiss konar tækni sem orðið hefur til og mótast í olíuiðnaðinum, m.a. af því tagi sem hv. þingmaður gat um, alls konar vöktun og myndatökur og annað sem auðvitað nýtist mjög vel og er mjög gagnlegt og þýðingarmikið, líka þegar kemur að slysum eins og þegar laxar sleppa af einhverjum ástæðum. Sömuleiðis á það við um að vakta ár í nágrenni eldisins. Það er annað sem við lærðum þarna og fengum kannski mjög beint í æð, ef ég má leyfa mér að orða það þannig, og það er að Norðmenn spara sig hvergi þegar kemur að rannsóknum í þessari grein og leggja höfuðáherslu á mikilvægi rannsókna sem undirstöðu atvinnugreinarinnar. Þetta er mjög mikilvægt. Þetta á ekki bara við um fiskeldi. Við erum stundum að tala um það hér hversu mikilvægt það er fyrir framvindu ferðaþjónustunnar til að mynda að hún styðjist við traustar upplýsingar og rannsóknir á hverjum tíma. Það er auðvitað leiðin til að fleyta fram atvinnugreinum eins og þessum mikilvægu atvinnugreinum sem hér um ræðir. Ég ætla bara að ljúka máli mínu með því að segja að ég hlakka til samstarfsins við hv. þingmann og aðra hv. nefndarmenn í atvinnuveganefnd [[Forseti hringir.]]um þetta mikilvæga mál.
Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Ég hlakka mikið til starfs nefndarinnar á næstu vikum og jafnvel mánuðum sem tengist þessu mikilvæga máli. Það er hárrétt og ég tek undir með hv. þingmanni að rannsóknir á laxastofnum eru geipilega mikilvægar. Mig grunar að það verði mikil áhersla á rannsóknir á næstu árum sem tengjast fiskeldi á Íslandi og framvindu þess, að menn fari í miklar og ítarlegar rannsóknir sem snúa að fiskeldinu og síðan hinum náttúrulegu stofnum, bæði í ánum og í hafinu. Það kemur í ljós að vísindaleg þekking á hafinu sérstaklega virðist vera mjög takmörkuð. Það er eitt af verkefnunum, að reyna að ná ítarlegri og betri þekkingu á laxastofnum þannig að við getum lært enn betur á þau ferli. Það er rétt að það kom fram í ferðinni að sérstaklega á allra síðustu árum hefur gríðarlega mikil þekking færst úr olíuiðnaðinum, eftir að olíuverð fór að lækka. Tæknigeirinn færði sig úr olíuiðnaðinum töluvert mikið inn í fiskeldið. Það kom fram í frétt að 30.000 tæknifræðingar og verkfræðingar misstu vinnuna á vesturströnd Noregs, tengt lækkun olíuverðs, og hafa þeir m.a. yfirfært sína þekkingu yfir í fiskeldismálin. Eins og ég kom að í ræðu minni áðan hafa komið fram gríðarlegar tækninýjungar. Maður hafði ekki mikla hugmynd um það áður en farið var í ferðina hversu mikil sú vinna hefur verið en líka hversu mikið slysasleppingum hefur fækkað. Það kom t.d. fram í máli þeirra vísindamanna sem við ræddum við úti. Ég sé að tíminn er að verða búinn en við eigum líka tæknifyrirtæki á þessu sviði sem við munum auðvitað leita [[Forseti hringir.]]til á næstu árum í þessari vinnu.