Forseti vill tilkynna að á fundi efnahags- og viðskiptanefndar, 22. apríl sl., var Jón Steindór Valdimarsson kjörinn 1. varaformaður nefndarinnar.
Borist hafa bréf frá fjármála- og efnahagsráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurn um samninga samkvæmt lögum um opinber fjármál á þskj. 1162, 1163 og 1164, frá Birni Leví Gunnarssyni.
Til svara eru: Forsætisráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, heilbrigðisráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og félags- og barnamálaráðherra.
Forseti. Það er ánægjulegt að sjá að sú mikla gagnrýni sem barst vegna annars aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar skuli hafa skilað sér til ríkisstjórnarinnar að því marki að hún boðaði skyndilega til fundar til að bæta við þær aðgerðir. Ég held að óhætt sé að segja að það hafi bæst óvænt við og að því marki að ekki vannst tími til að setja þingflokka stjórnarflokkanna inn í það hvað þeim væri ætlað að samþykkja í framhaldinu. Kannski má segja að ríkisstjórnin sé að fikra sig áfram með að stjórna með tilskipunum. Hvað sem því líður er aðalatriðið að aðgerðirnar séu í lagi og til þess fallnar að bregðast við ástandinu. Þetta er vissulega mikilvæg viðbót við það sem kynnt var fyrir örfáum dögum og jákvætt að ríkisstjórnin skuli hafa séð ástæðu til að bregðast við þeirri gagnrýni sem barst á þær aðgerðir. En þó að margt sé jákvætt í þessu vakna líka spurningar, sérstaklega um það að þetta sé enn óútfært að miklu leyti. Þá rifjar maður upp fyrsta aðgerðapakkann sem var sagður vera með umfang upp á 230 milljarða, þó að svo hafi ekki alveg reynst vera þegar betur var að gáð. Stærsta aðgerðin þar fól í sér svokölluð brúarlán og núna, næstum því sex vikum seinna, virðast þau ekki enn vera komin til framkvæmda. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra: Hvenær verður búið að útfæra það sem hæstv. ráðherra kynnti í morgun? Hvenær kemst það til framkvæmda? Hvenær, ef einhvern tímann, komast brúarlánin til framkvæmda, meginaðgerðin í fyrsta aðgerðapakkanum? Hvenær verður hún framkvæmd?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni sem kom víða við í fyrirspurn sinni. Ég vil byrja á að segja að þetta þurfti ekki endilega að vera mjög óvænt þó að hv. þingmaður hafi orðið hissa. Það lá fyrir þegar við kynntum upphaflegu hlutastarfaleiðina að framhald hennar yrði kynnt fyrir mánaðamótin apríl/maí, sem nálgast óðfluga. Hlutastarfaleiðin hefur reynst gríðarlega mikilvæg, bæði fyrir fólk og fyrirtæki. 35.000 manns hafa nýtt sér þessa leið, þar af 14.000 úr ferðaþjónustu en líka úr ýmsum öðrum geirum, svo sem þjónustu, verslun og byggingariðnaði. Leiðin hefur nýst gríðarlega vel. Þegar farið var hins vegar yfir framkvæmd hennar varð niðurstaðan sú að ekki væri nægjanlegt að framlengja hlutastarfaleiðina í óbreyttri mynd. Hún verður vissulega framlengd í óbreyttri mynd næstu tvo mánuði en síðan munu skilyrðin breytast þannig að starfshlutfall mun hækka úr 25% upp í 50%, sem mun hjálpa atvinnulífinu að trappa sig upp og verja störf. Hins vegar verður farin sú leið að styðja við fyrirtæki til að greiða laun í uppsagnarfresti. Það hangir saman við þriðju aðgerðina sem tengist því að flýta fjárhagslegri endurskipulagningu. Hvenær koma þessar aðgerðir til framkvæmda? Það er rétt sem hv. þingmaður segir, og það kom skýrt fram hjá mér áðan, að frumvörp eru ekki tilbúin. Þau verða kynnt formönnum allra flokka á þingi áður en þau verða lögð fram. Stefnan hefur verið tekin á að þau muni koma inn í þingið í fyrri hluta maí en hins vegar lagt til að þau gildi frá 1. maí. Hvað varðar brúarlánin hefur fjármálaráðuneytið lokið gerð samnings við Seðlabanka Íslands um þau og ég ætla að koma nánar að því [[Forseti hringir.]]í síðara svari.
Forseti. Það hefði verið betra ef hæstv. forsætisráðherra hefði notað tímann til að svara hinni eiginlegu spurningu um brúarlánin í stað þess að tala um hlutabótaleiðina sem ríkisstjórnin hefur nú kynnt að hún muni draga úr framlögum í. En hver eru áform stjórnvalda, ríkisstjórnarinnar, til framtíðar? Nú sjáum við að hæstv. forsætisráðherra lýsti því eftir annan aðgerðapakkann að það mætti hugsanlega búast við frekari aðgerðum fyrir lok maí. Vissulega eru lok maí ekki komin og þessi viðbrögð ríkisstjórnarinnar við gagnrýni - það er mjög gott og jákvætt að ríkisstjórnin taki gagnrýni til sín og bregðist við henni. En hvenær má vænta þess að sjá einhverja heildarsýn frá ríkisstjórninni í viðbrögðum við þetta, til að mynda varðandi Icelandair? Aðgerðir stjórnvalda fram að þessu virðast fyrst og fremst felast í því að styðja fyrirtæki til að segja upp fólki. Og hversu margir verða pakkarnir? Hæstv. iðnaðarráðherra segir að þeir verði a.m.k. tíu. Hæstv. samgönguráðherra segir að það sé bara einhver vitleysa sem blaðamenn hafi búið til. [[Forseti hringir.]]En þegar betur er að gáð þá er þetta haft eftir hæstv. iðnaðarráðherra. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi alla þessa pakka?
Herra forseti. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson fagnar því að ég taki gagnrýni vel og ég lít á það sem mikið hrós enda hef ég alltaf kunnað að meta stjórnmálamenn sem geta tekið gagnrýni. Ég held að það sé góður kostur á stjórnmálamönnum. En hann skammar mig líka fyrir að svara ekki spurningum. Þá bendi ég á á móti að fyrirspurnir hv. þingmanns eru allvíðfeðmar og þar er tæpt á mörgu. Ég vil ljúka því sem ég var að segja hér áðan. Fjármálaráðuneytið og Seðlabankinn hafa lokið sinni samningsgerð um brúarlán. Það er mjög mikilvægt að þau komist í gagnið strax því að þetta er stór aðgerð og bankarnir hafa fengið töluverðan hvata til þess að geta nýtt sér þessi brúarlán sem snúast ekki bara um 70% ríkisábyrgð. Þau snúast líka um lækkun sveiflujöfnunarauka, flýtingu á lækkun bankaskatts o.s.frv. Það er mjög mikilvægt að þetta úrræði nýtist sem skyldi. Hvað verða pakkarnir margir?, spyr hv. þingmaður. Við erum stödd í kreppu sem mun væntanlega rata í sögubækurnar [[Forseti hringir.]]sem ein sú óvæntasta en líka dýpsta kreppa sem við höfum staðið frammi fyrir á lýðveldistímanum og þótt lengur væri leitað. Munu verða frekari aðgerðir? [[Forseti hringir.]]Að sjálfsögðu. Við erum stödd í miðjum storminum. Við sjáum meira að segja fjölgun smita vegna faraldursins [[Forseti hringir.]]í ríkjum þar sem er verið að aflétta takmörkunum. Við munum þurfa að vera mjög sveigjanleg og hreyfanleg til að bregðast við.
Virðulegi forseti. Ég vil segja strax að þau skref sem voru tekin með þessum pakka í dag voru rétt. Það er hægt að kalla hann paníkpakka en þetta voru tvímælalaust mikilvæg skref í rétta átt. Ég fagna því sérstaklega að ríkisstjórnin hafi tekið gagnrýninni sem var mikil eftir kynningu á síðasta pakka. Gagnrýnin var mjög mikil og ég fagna því sérstaklega að ríkisstjórnin hafi hlustað bæði á stjórnarandstöðuna og atvinnulífið hvað það varðar. Auðvitað spyr maður samt enn og aftur: Af hverju eru ekki stóru skrefin tekin strax? Það eru sex vikur síðan hæstv. fjármálaráðherra sagði að það væri betra að taka stærri og meiri skref en minni. Ég er sammála því og við velflest í stjórnarandstöðunni höfum verið sammála í þeirri gagnrýni að skrefin hafi ekki verið tekin. Gott og vel, ég ætla ekki að gagnrýna ríkisstjórnina. Við verðum að hafa í huga að ríkisstjórnin tók að mínu mati rétta ákvörðun við að fylgja sóttvarnateyminu og loka landinu. Ákvarðanir ríkisstjórnarinnar urðu þó til þess að í rauninni var byrjað að loka ferðaþjónustunni. Þá þýðir ekki fyrir ríkisstjórnina, af því að þetta er hennar ákvörðun, að umgangast ferðaþjónustuna eins og það eigi að hjálpa henni upp úr þessum skafli af einhverri greiðasemi og yfir skaflinn. Það þýðir ekki að nálgast málið þannig. Þess vegna hvet ég ríkisstjórnina til þess að tala skýrar. Mér finnst með ólíkindum að eftir allan þennan tíma séu málin ekki einu sinni tilbúin. Blaðamannafundirnir eru alltaf tilbúnir en málin ekki. Mér finnst það mjög skrýtið. Ég ítreka spurningar mínar til hæstv. ráðherra: Munum við í þessari viku og þeirri næstu fá fleiri skref? Hæstv. félagsmálaráðherra talaði um að í þessum pakka ættu húsnæðismálin að vera. [[Forseti hringir.]]Þau eru ekki í þeim pakka sem hann boðaði. Ég undirstrika fyrri spurningar til hæstv. ráðherra: Hversu marga pakka og hversu margar aðgerðir fáum við að heyra um á allra næstu dögum og vikum? Ég bið ríkisstjórnina að treina sér ekki málið fram í sumarlok.
Herra forseti. Eins og ég hef frá upphafi sagt hef ég hlustað eftir þeirri umræðu sem er í samfélaginu af hálfu allra stjórnmálaflokka á Alþingi, verkalýðshreyfingar og atvinnurekenda af því að það skiptir ekki máli hvaðan gott kemur. Það sem var hins vegar kynnt hér áðan lá algjörlega fyrir því að við sögðum skýrt, ekki á síðasta blaðamannafundi heldur þegar hlutastarfaleiðin var kynnt, að það væri algjörlega á hreinu að við myndum þurfa að kynna framhald hennar fyrr eða síðar. Af hverju er það gert, spyr hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, áður en frumvörpin eru tilbúin? Það þurftu að liggja fyrir skýr skilaboð um hverjar fyrirætlanir stjórnvalda væru fyrir þessi mánaðamót. Þau þurftu að liggja fyrir. Nú er frumvarpssmíðin að sjálfsögðu hafin. Hv. þingmaður spyr um tímalínu í þessu. Alþingi mun þurfa að kljást við þetta núna í maímánuði. Hvað annað mun gerast? Ég veit ekki hvort hv. þingmenn fylgjast með sömu fjölmiðlum og ég, en ég held að þið gerið það mörg, og það er þannig að öll ríki standa frammi fyrir mikilli óvissu þegar kemur að efnahagsaðgerðum og ólíkum sviðsmyndum. Hér er ekki verið að styðja við ferðaþjónustuna með þeim aðgerðum sem við kynntum í dag af neinni greiðasemi. Það er verið að koma til móts við fyrirtæki, sem hafa orðið fyrir 75% tekjufalli vegna þeirra aðstæðna sem nú eru uppi, til að þau geti staðið við sínar skuldbindingar og það er ekki af neinni greiðasemi. Spurningunni um hversu lengi þetta muni vara og hversu margir pakkarnir verði er einfaldlega ekki hægt að svara. Frekari mál munu koma í maímánuði. Hv. þingmaður vísar í yfirlýsingar um húsnæðismál og við eigum von á þeim í maímánuði og þau verða kynnt þegar það liggur fyrir og fleira. [[Forseti hringir.]]Þetta er einfaldlega þannig ástand að það kallar á að við séum á vaktinni, ekki bara næstu vikur heldur næstu mánuði og misseri.
Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér áhugavert að hæstv. forsætisráðherra ætlar þinginu, alla vega hluta þingsins, að fylgjast með fréttum en öðrum ekki. En ég læt það liggja milli hluta. Það sem ég vil undirstrika er að skrefið er í rétta átt. Það sem ég skildi hins vegar ekki er, og það er bara liðið það sem er liðið, af hverju hlutastarfabreytingin var ekki kynnt í síðustu viku. Ekki þarf að segja mér að það hafi komið ríkisstjórninni á óvart að mánaðamót eru í þessari viku. Það hefur ekkert breyst. Fyrirtæki þurfa skýrari skilaboð miklu fyrr en bara í kringum mánaðamót og erfiðar dagsetningar í rekstri fyrirtækja. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra - af því að mér finnst aðgerðirnar enn einkennast af því að fresta greiðslum, bjóða upp á lán, sem er ágætt í sjálfu sér svo lengi sem það er gert skilvirkara - mun hún beita sér? Sýnir hún ákveðinn skilning varðandi beinan stuðning við fyrirtæki, sérstaklega innan ferðaþjónustunnar, sem hafa einmitt orðið fyrir tjóni vegna ákvörðunar ríkisstjórnarinnar? Mun hún sýna því skilning, mun hún skoða það að fara í beinan [[Forseti hringir.]]stuðning við fyrirtækin til þess m.a. að þau geti viðhaldið tengslum við útlönd, sem eru dýrmæt, til að mynda að ferðaþjónustufyrirtæki geti talað við ferðaheildsala, viðhaldið þeim tengslum þannig að [[Forseti hringir.]]lágmarksstarfsemi fyrirtækjanna verði m.a. studd af hálfu ríkisins.
Forseti minnir á tímamörk, bæði hv. fyrirspyrjandi og hæstv. ráðherra hafa verið dálítið tæpar á þeim.
Herra forseti. Ég biðst afsökunar á því ef ég hef ekki virt tímamörk. Ég þakka aftur hv. þingmanni fyrir. Það var tekin ákvörðun hér, sem hefur notið víðtæks stuðnings, að fylgja þeim sóttvarnaráðstöfunum sem heilbrigðisyfirvöld lögðu til. Þær ráðstafanir voru í takt við tillögur Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Hefur það verið gagnrýnt að þessi leið hafi verið tekin? Já, því að hún hefur efnahagsleg áhrif. En við forgangsröðuðum sóttvarnaráðstöfunum, heilbrigðissjónarmiðum, mannslífum og sögðum: Við munum síðan takast á við hinar efnahagslegu afleiðingar. Hv. þingmaður spyr um beina styrki. Um hvað snúast þessar aðgerðir annað en beina styrki? Hlutastarfaleiðin og styrkir til fyrirtækja til að greiða laun í uppsagnarfresti eru auðvitað styrkir til fyrirtækja, en vissulega fara þeir styrkir þannig fram að við gerum það út frá sjónarhóli launafólks af því að markmiðin eru þau að við erum að verja störf, verja réttindi launafólks og styðja við fyrirtækin í landinu. Þau markmið eru uppfyllt með þessum aðgerðum.
Herra forseti. Við vitum öll hversu mikilvægt það er fyrir okkur að búa við traustar flugsamgöngur. Við eigum mikið undir því að fólk og varningur komist reglulega og örugglega til og frá landinu allt árið um kring. Komin er upp alvarleg staða í þessum efnum og því vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra um plan ríkisstjórnarinnar til að tryggja hér flugsamgöngur og stöðu Icelandair. Aðgerðirnar sem kynntar voru fyrr í dag munu augljóslega ekki tryggja starfsemi Icelandair til lengri tíma. Þúsundir manna eiga afkomu sína undir starfsemi fyrirtækisins og það skiptir íslenskan almenning og íslenskt samfélag gríðarlega miklu máli að starfsemi og störf Icelandair séu varin. Það verður varla gert í núverandi stöðu nema með myndarlegri aðkomu ríkisins. En það er ekki sama hvernig það er gert. Við verðum að velja leiðir með hagsmuni almennings í huga og að fjármunum ríkisins sé vel varið, að einhver von sé til að fá fjármuni til baka þegar betur árar. Hæstv. samgönguráðherra sagði þó í viðtali við RÚV um helgina að það væri verkefni Icelandair að bjarga sér sjálft út úr vandanum og að ríkisvaldið væri fyrst og fremst að fylgjast með. Ég hef ekki heyrt hæstv. forsætisráðherra benda á sérstakar leiðir fyrir Icelandair út úr þessum vanda en það hefur hins vegar formaður efnahags- og viðskiptanefndar gert, hv. þm. Óli Björn Kárason. Hann sagði í fréttum RÚV um helgina að það kæmi ekki til greina að ríkið tæki þátt í rekstri Icelandair, hvort sem það er til skemmri eða lengri tíma, en það komi til greina að veita félaginu víkjandi lán. Er hæstv. forsætisráðherra sammála formanni efnahags- og viðskiptanefndar að ekki komi til greina að ríkið komi að rekstrinum? Er hún sammála því að það eigi að veita fyrirtækinu víkjandi lán eða ætti ríkið frekar að koma að flugrekstrinum í sérstöku rekstrarfélagi? Vill hún jafnvel að ríkið eignist hlut í Icelandair eða vill hún fylgjast með á hliðarlínunni og standa þar með hæstv. samgönguráðherra?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir þessa fyrirspurn. Rétt er það sem kemur fram í máli hennar að ýmsir hafa lagt fram hugmyndir um framtíð Icelandair. Ég vil segja það fyrst að Icelandair er mikilvægt fyrirtæki, ekki bara fyrir flugsamgöngur til og frá landinu, heldur hefur það verið undirstöðuaðili í ferðaþjónustu á Íslandi og lykilaðili í vexti hennar á undanförnum árum. Ég vil hins vegar segja það hér, af því að hv. þingmaður segir að þær aðgerðir sem kynntar voru í morgun skipti Icelandair ekki máli, að það er ekki svo. Þær munu vissulega skipta þetta fyrirtæki mjög miklu máli og munu styðja við það í því verkefni sem það stendur í núna sem er að ráðast í að safna auknu hlutafé inn í félagið. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mjög mikilvægt að þau áform sem félagið hefur kynnt um að safna nýju hlutafé geti gengið eftir. Hef ég trú á því að þetta félag eigi framtíð fyrir sér? Já, en næsta skref hjá því félagi er að ráðast í það að safna nýju hlutafé, ekki bara frá sínum eigin hluthöfum heldur sömuleiðis leita víðar fanga. Ég hef ekki útilokað neitt um aðkomu ríkisins að þessum málum en mikilvægt er að félagið geri sínar áætlanir og hafi sína framtíðarsýn á hreinu áður en til þess kemur.
Herra forseti. Ég leyfi mér að fullyrða að aðgerðirnar sem kynntar voru fyrr í dag munu ekki tryggja starfsemi Icelandair til lengri tíma. Auðvitað munu þær skipta einhverju máli en þær munu ekki tryggja starfsemina. Hins vegar er mikilvægt að gera það. Þegar hæstv. ráðherrar eru að ræða um Icelandair finnst mér þeir fara eins og köttur í kringum heitan graut. Það má vera að þeir séu hræddir við að tala um viðkvæma stöðu félags á markaði, þeir eru kannski hræddir um að markaðirnir hrynji, en markaðirnir eru nú þegar á hliðinni. Það er einmitt áhyggjuefnið. Ríkisstjórnir annarra ríkja eru ekki smeykar við að ræða og koma að rekstri kerfislega mikilvægra fyrirtækja eins og flugfélaga. Mörg dæmi eru um það úti um allan heim. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi ekki líka áhyggjur af samfélagsörygginu sem er undir ef þetta kerfislega [[Forseti hringir.]]mikilvæga fyrirtæki fer á hausinn. Ég held, hæstv. forseti, að við verðum að horfast í augu við það að ríkið þarf með einhverjum hætti að koma að og þá er mikilvægt að hagur almennings sé hafður í huga og að einhver von sé til að fá peningana til baka.
Herra forseti. Við hv. þingmaður erum sammála um mikilvægi Icelandair og eins og ég nefndi áðan er það ekki bara vegna flugsamgangna, sem er þetta samfélagsöryggi sem hv. þingmaður vísar í, heldur hefur félagið verið lykilaðili í uppbyggingu ferðaþjónustu á Íslandi og hefur alla burði til þess að vera lykilaðili í því að koma viðspyrnunni af stað. Auðvitað er staðan þung hjá félaginu í ljósi þess að landamæri eru lokuð. Það er ekki verið að fljúga á milli landa, það er öllum morgunljóst. En það er hins vegar lykilatriði líka að félagið ljúki við áform sín og áætlunargerð sem snýst um að safna nýju hlutafé. Ég hef trú á að þau áform geti skilað árangri. En ég ítreka það sem ég hef áður sagt að ég útiloka ekki að ríkið muni koma að á síðari stigum.
Virðulegur forseti. Hver pakkinn af öðrum kemur frá ríkisstjórninni af Covid-málum. Einn pakki hefur komið fyrir aldraða og öryrkja, þáttaröðin endalausa, Hungurleikarnir. Hversu lengi eiga þeir að éta það sem úti frýs? Á sama tíma og þetta er hefur ríkisstjórnin lofað 20.000 kr. eingreiðslu, ekki í síðasta mánuði, ekki um næstu mánaðamót heldur 1. júní. Þangað til skulu öryrkjar herða sultarólina. Á sama tíma hefur aukning í skerðingum hjá öryrkjum farið úr 10 milljörðum 2015 í 16 milljarða 2019, 60%. 16 milljarðar eru skertir og Öryrkjabandalagið biður ráðherra um svör en fær engin. Við skulum átta okkur á því að það var frétt úr einu hverfi í Bretlandi þar sem var úthlutað 250 matarpökkum á viku. Í dag þurfa Bretar að úthluta 250 matarpökkum á dag. Hvernig er staðan á Íslandi? Fjölskylduhjálp Íslands gaf út að hún ætlaði að gefa þeim mat sem búa í póstnúmeri 101–116, skipta hverfunum niður. Hvers vegna? Vegna þess að hún getur ekki úthlutað fleirum mataraðstoð, ástandið er orðið það slæmt. Ég spyr hæstv. ráðherra: Ætlar hann að sjá til þess núna í eitt skipti fyrir öll, bara núna, að hækka öryrkja upp í 290.000 eins og atvinnulausir eru með, hækka síðan öryrkja og atvinnulausa í framhaldinu upp í lágmarkslaun, 335.000 kr., á næstu tveimur, þremur mánuðum? Væri hann til í að gera þetta, a.m.k. til að sýna lit um það að þessir einstaklingar eigi rétt á því að fá mannsæmandi laun eða a.m.k. skrimta [[Forseti hringir.]]á sínum lífeyrislaunum?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er alveg rétt að við höfum verið að koma með ýmsar aðgerðir. Varðandi lokaspurninguna sem fyrirspyrjandi var með um ákveðnar sértækar aðgerðir, um hækkanir, þá hafa ekki verið teknar neinar ákvarðanir um slíkt. Við erum enn með fjármagn á yfirstandandi fjárlögum sem á eftir að ákveða með hvaða hætti verður ráðstafað og var gert ráð fyrir að yrði ráðstafað samhliða breyttu kerfi almannatrygginga. Þó er nú orðið nokkuð ljóst að við erum ekki að fara að koma fram með það mál vegna þess að ekki er hægt að segja að það sé Covid-mál. Það á eftir að ræða með hvaða hætti því fjármagni verður ráðstafað. Við höfum síðan verið að ráðast í margvíslegar aðgerðir. Þingmaður nefnir 20.000 kr. eingreiðslu sem mun renna til örorkulífeyrisþega. Fjárlaganefnd hefur núna til meðferðar fjáraukalagafrumvarp sem gerir ráð fyrir tæpum hálfum milljarði til að styðja við viðkvæma hópa sem heyra undir félagsmálaráðuneytið og örorkulífeyrisþegar eru sannarlega einn þeirra hópa. Við erum líka með 600 milljónir sem eru ætlaðar í stuðning við tómstundir barna á tekjulágum heimilum. Ætla má að einhver hluti örorkulífeyrisþega sé þar undir. Þetta eru umtalsvert háir fjármunir sem munu geta runnið inn á heimili þar sem börn örorkulífeyrisþega búa. Síðan hefur forsætisráðherra sagt það, sagði það hér áðan, og við höfum sagt að gert er ráð fyrir því núna í maí að koma með aðgerðir til að mynda í húsnæðismálum. Varðandi stöðuna almennt út af Covid erum við enn með starfandi sérstakt teymi innan félagsmálaráðuneytisins, og þó að ekki séu að greinast mörg smit á dag þá eru enn sóttvarnaaðgerðir, sem hefur það verkefni að samþætta alla þjónustu fyrir viðkvæma hópa. Ég fer kannski aðeins betur yfir stöðuna gagnvart örorkulífeyrisþegum í seinna svari.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra rýr svör. Gengið er fallið, matarverð hækkar og hann svarar ekki. Hann svarar engu um það hvað hann ætlar að gera fyrir öryrkja, eldri borgara sem eru í þeirri aðstöðu og atvinnulausa sem eiga ekki fyrir mat núna. Hjálparstofnanir eins og Fjölskylduhjálp Íslands geta ekki einu sinni úthlutað til þeirra. Hæstv. ráðherra svaraði engu. Hann ætlar greinilega ekkert að gera fyrir þetta fólk. Á það bara að herða sultarólina? Er ekkert verið að pæla í því hvernig fólk á að eiga fyrir mat? Fólk sem átti fyrir mat fyrstu viku mánaðarins fyrir Covid á það ekki núna. Það fólk þarf að fara beint til hjálparstofnana. Það er spurning hvort fólk ætti að fara í röð eftir mataraðstoð fyrir utan félags- og barnamálaráðuneyti. Hvert á fólk að fara? Hvað ætlið þið að gera?
Virðulegi forseti. Eins og ég var komin að í fyrra svari er félagsmálaráðuneytið með starfandi sérstakt viðbragðsteymi, m.a. í samstarfi við Rauða krossinn, 1717. Þangað geta allir leitað. Það geta allir hringt í 1717, það geta allir sent inn erindi, líka þeir sem ekki eiga fyrir fæði eða húsnæði eða hvernig sem það er. Við erum nýbúin að kynna aðgerðir til að tryggja að allir hafi húsnæði meðan á Covid stendur. Ég gleymdi að nefna það áðan. Þar er öllum erindum svarað. Það er farið í samskipti við sveitarfélag viðkomandi einstaklings og öllum er fundinn farvegur hvað þetta snertir. Ég held að þetta sé til mikillar fyrirmyndar. Þetta hefur gengið gríðarlega vel. Velferðarnefnd hefur verið upplýst um gang mála vikulega meðan mest var um smit, það hefur dregið aðeins úr því síðustu vikur, en ég hygg að það verði gert á fundi í velferðarnefnd í fyrramálið. Þangað geta allir leitað og mál allra sem leita þangað eru tekin fyrir í samstarfi við félagsþjónustu viðkomandi sveitarfélags vegna þess að það er félagsþjónusta viðkomandi sveitarfélags sem ber lagalega ábyrgð á því að uppfylla þessa þjónustu. Það er krefjandi við þær aðstæður sem hafa verið uppi, [[Forseti hringir.]]samkomubönn o.s.frv., en við höfum verið að vinna þétt saman, ríki og sveitarfélög og hagsmunaaðilar, að því að tryggja þessa þjónustu [[Forseti hringir.]]og við erum með frekari fjármuni til að styðja við þetta, núna er í umræðu m.a. hálfur milljarður eins og ég nefndi.
Frumvarpi ráðherra ferðamála og neytenda um pakkaferðir er ætlað að leysa raunverulegt vandamál. Tillaga ráðherra brýtur hins vegar á rétti neytenda að óþörfu. Tillaga ráðherra brýtur stjórnarskrána að óþörfu. Tillaga ráðherra brýtur á eignarréttinum að óþörfu. Í sinni einföldustu mynd er vandamálið það að fólk borgaði peninga til ferðaskrifstofa. Ferðunum var aflýst eða þær afboðaðar. Fólk getur komið með kröfu á endurgreiðslu sem er varin eignarréttinum. Ferðaskrifstofum er ekki skylt að lögum að skila fólki peningunum. Sumar ferðaskrifstofur sem geta ekki gert það fara þá á hausinn og þá koma tryggingafélög inn, því að þetta er tryggt, til að greiða fólki til baka. Ráðherra leggur fram frumvarp um að allar ferðaskrifstofur, líka þær sem þurfa þess ekki, fái að halda öllum peningum fólks í heilt ár þó að það brjóti eignarréttinn, lög og stjórnarskrá og þó að fólk þurfi nauðsynlega þessa peninga núna vegna Covid. Samt eru mestar líkur á því að 50% ferðaþjónustufyrirtækja fari á hausinn. Allt skal þetta gert vaxtalaust, ferðaskrifstofur fá að halda öllum peningunum vaxtalaust í 12 mánuði. Það er brotið á eignarrétti neytenda. Ég spyr ráðherra: Fundaði hún með samtökum aðila í ferðaþjónustu meðan lausna var leitað á vandanum? Það tók heilan mánuð. Ég hef heyrt að það hafi verið fundað með einhverjum ferðaþjónustufyrirtækjum en Neytendasamtökin fengu ekki fund í heilan mánuð. Hvers vegna var ekki haft samráð við Neytendasamtökin þegar heildarhagsmunir neytenda fara gjörsamlega forgörðum í frumvarpinu? Ráðuneytið hefur lögbundna tíu daga til að svara mér um öll samskipti ráðuneytisins um þetta mál. Mun ráðherra ekki tryggja að svo verði? Er hægt að leysa þennan greiðsluvanda ferðaskrifstofa án þess að brjóta á eignarréttinum, stjórnarskránni og neytendalögum? Svarið er: Já. Hyggst ráðherra ekki annaðhvort draga til baka frumvarp sitt eða koma með raunhæfar lausnir? [[Forseti hringir.]]Við erum búin að vinna frumvarpið í nefndinni, við erum búin að tala við stjórnskipunarsérfræðinga sem eru búnir að segja að það sé hægt. Ætlar ráðherra að halda til streitu þessari lausn sinni sem brýtur stjórnarskrána og eignarréttinn eða mun hún sjá ljósið?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ansi stór orð voru notuð í spurningunum og ég get ekki fallist á það að ég sé meðvitað með frjálslegum hætti að brjóta eignarrétt fólks og stjórnarskrá. Ég vil leiðrétta hv. þingmann með það að þegar fyrirtæki fer í þrot stíga engin tryggingafélög inn heldur er fyrirtækjum [[Gripið fram í.]]samkvæmt lögum skylt að vera með tryggingar, þ.e. bundið fé á reikningi sem fyrirtækin komast ekki í, þaðan sem hægt er að endurgreiða neytendum útistandandi kröfur. Var haft samráð við þessa aðila? Já, ég átti fund með fulltrúum þriggja ferðaskrifstofa í eitt skipti og ég átti sömuleiðis fund með framkvæmdastjóra Samtaka ferðaþjónustunnar. Ég var með allnokkra starfsmenn í ráðuneytinu í vinnu við þetta mál, bæði lögfræðing ráðuneytisins og sérfræðinga á neytendasviði. Við vorum í samskiptum við ýmsa aðila. Við fylgdumst með þróun sem hefur átt sér stað erlendis. Við áttum samskipti við Neytendastofu og Neytendasamtökin. Við töluðum við fjölda aðila við vinnslu þessa máls. [[Gripið fram í.]]- Ég er með orðið, hv. þingmaður, þú kemst í andsvar þegar ég er búin að tala. [[Gripið fram í: Jú, jú.]]Takk. Að sjálfsögðu mun ég svara þeim spurningum sem að ráðuneytinu …
Forseti biður hv. fyrirspyrjanda að leyfa ráðherra að svara. Þetta er ekki samtal fyrirspyrjanda og ráðherrans, heldur er hæstv. ráðherra að svara og hann svarar öllum þingheimi og þjóðinni.
Að sjálfsögðu mun ráðuneytið og ég svara þeim spurningum sem hv. nefnd beinir til ráðuneytisins. Að sjálfsögðu mun ég gera það. Það væri stórundarlegt ef ég ætlaði ekki að svara þeim spurningum. Það er bara mjög gott að öll sú vinna sem við höfum lagt í málið komist áleiðis og til skila. Ég vil líka benda skýrt á að frumvarpið er í þinglegri meðferð og hv. þingmaður situr í nefndinni sem fer með málið.
Akkúrat.
Ég hef lagt málið fram á þingi [[Forseti hringir.]]og það er nú í þinglegri meðferð. Ég spyr því hv. þingmann og nefndina: Hvernig ætlar hún að fara með málið?
Forseti. Stór orð? Já, það eru stór orð. Ég er að vinna þetta mál í nefndinni og óskaði eftir því að tveir stjórnskipunarsérfræðingar, sérfræðingar í stjórnskipunarrétti, kæmu fyrir nefndina. Báðir aðilar voru sammála um að þessar kröfur vörðuðu eignarrétt og að það væri verið að svipta fólk honum, menn væru komnir út á mjög hálan ís og að öllum líkindum brjótandi stjórnarskrá eins og ráðherra leggur frumvarpið fram. Það eru stór orð en það eru sönn orð. Varðandi brot á lögum um neytendaréttindi er bara viðurkennt í frumvarpinu að það er það sem á að gera. Og það sem segir í frumvarpinu um eignarréttinn er bara, með leyfi forseta: „Efni frumvarpsins gefur ekki tilefni til þess að samræmi þess við stjórnarskrá verði sérstaklega metið.“ Ha? Finnst ráðherra ekki tilefni til að meta sérstaklega hvort það að svipta fólk lögbundinni endurgreiðslukröfu brjóti á stjórnarskrárbundnum eignarrétti fólk? Hæstv. ráðherra er í Sjálfstæðisflokknum, þar sem eignarrétturinn er í grunngildum flokksins, á eftir frelsi og einhverju einu öðru gildi, nefndur strax nr. 3. [[Forseti hringir.]]Jú, að sjálfsögðu á að meta þetta og það er nokkuð sem ráðherra á að gera þegar hann leggur fram frumvarp. Við í nefndinni munum að sjálfsögðu vinna þetta og passa upp á að enginn eignarréttur sé brotinn. [[Forseti hringir.]]Það er ótrúlegt að ráðherra skuli leggja fram svona frumvarp. [[Forseti hringir.]]Ég mun kalla eftir því að ráðuneytið skili okkur þessum upplýsingum innan sjö daga.
Herra forseti. Það er enginn ágreiningur um það að öllum spurningum sem nefndin beinir til ráðuneytisins verður svarað og það innan tímafrests. Það er algjör óþarfi að ætla eitthvað annað eða hækka róminn verulega til að halda fram að það verði ekki gert. Að sjálfsögðu verður það gert. Svo er ágætt að hv. þingmaður skuli minna mig á um hvað gildi Sjálfstæðisflokksins snúast. Ég hef legið yfir þessu máli í nokkrar vikur og ég ætla ekki að standa hér og segja að frumvarpið sé gallalaust. Það er nú í þinglegri meðferð og ég og ráðuneytið erum til í að veita öll þau svör og alla þá aðstoð sem við getum til að lenda málinu með einhverjum hætti. Við stöndum einfaldlega frammi fyrir því að forsendur þessarar tilskipunar eru brostnar. Við horfum framan í fjölda gjaldþrota ef ekkert verður að gert. Þessi leið var lögð til og það er jákvætt að fá fram sjónarmið og galla á frumvarpinu [[Forseti hringir.]]og svigrúm til að svara þeim spurningum sem upp koma vegna þess að vissulega erum við að leggja til að lögum verði breytt þar sem réttur neytenda er algjörlega skýr um endurgreiðslu innan 14 daga. Ég átta mig alveg á því.
Virðulegur forseti. Í Covid-málum er að mörgu að huga og eftir því sem faraldurinn geisar áfram koma í ljós fleiri afleiðingar fyrir samfélag okkar sem voru kannski ekki augljósar í upphafi. Ein af þeim afleiðingum er að heimilisofbeldi hefur aukist talsvert í íslensku samfélagi, eitthvað sem ég vona að hv. allsherjar- og menntamálanefnd taki umræðu um í bráð, ég hef óskað eftir því í nefndinni. Það varðar auðvitað mjög mikilvæga stofnun á Íslandi, lögregluna. Nú kynnist maður því við að starfa hér á þingi og óska sífellt eftir auknu eftirliti með lögreglunni að lögreglustarfið er fjölbreytt, það getur verið erfitt og mjög krefjandi og það getur verið vanþakklátt starf eins og hæstv. ráðherra þekkir eflaust á eigin skinni. Þetta vanþakklæti sem núna skín, því miður, í gegnum umræðuna er hvernig yfirvöld launa ekki þetta starf á þann hátt sem sómi er að. Það eru síendurteknar kvartanir hjá lögreglumönnum um að ekki sé komið til móts við þarfir þeirra hvað varðar laun og kjör. Til að bæta gráu ofan á svart hafa lögreglumenn ekki verkfallsrétt, þeir geta ekki farið í verkfall. Það er svo sem óþarfi að rekja alla þá sögu hér en í stuttu máli má segja að sú staða gerir það að verkum að lögreglumenn eru settir í óþolandi stöðu. Þetta er lykilstétt í okkar samfélagi og sama hversu mikið eftirlit við höfum með henni þá þurfum við að passa það að lögreglumenn upplifi að þeir séu metnir að verðleikum. Það er leiðin til að skila borgurum þeirri þjónustu sem þeir eiga rétt á og ætlast til. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Ætlar hæstv. ráðherra að leggja sitt af mörkum til að bæta kjör lögreglumanna?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Hann kom inn á margt og mig langar rétt að nefna varðandi heimilisofbeldið, sem er rétt hjá hv. þingmanni að þarf að huga vel að því í þessu ástandi, að nýjustu tölurnar okkar eru að tilfellum hafi fjölgað um rúm 10% það sem af er ári miðað við sama tíma í fyrra. Það varðar nánast eingöngu ofbeldi milli maka eða sambúðarfólks. Það eru ýmsar aðgerðir sem við hæstv. félags- og barnamálaráðherra erum að fara í til að bregðast við þessari stöðu. Það er líka rétt sem hv. þingmaður kemur inn á, að lögreglumenn eru í annarri stöðu er varðar kjaraviðræður. Ég fylgist auðvitað líkt og aðrir með þeirri kjarabaráttu sem lögreglumenn heyja nú. Það er mjög mikilvægt að ná samningum við lögreglumenn, þeir sinna mjög mikilvægum störfum í þjóðfélaginu nú líkt og áður og öllum stundum. Ég hef auðvitað samúð með lögreglumönnum að hafa ekki náð samningum og ég vona virkilega að málin fari að leysast. Það verður að vera í samræmi við aðra samninga sem ríkið hefur verið að gera. Búið er að semja við langflesta ríkisstarfsmenn að undanförnu á grundvelli lífskjarasamningsins. Samningsumboðið er hjá fjármálaráðherra og samninganefnd ríkisins og staðan er sú að kjaramálin eru komin í ákveðinn farveg. Það er búið að boða til fundar á morgun, skilst mér, hjá ríkissáttasemjara og áætlað er að það verði langur fundur. Ég vona auðvitað að það bendi til þess að það stefni að einhverjum árangri. Við viljum öll ná samningum við lögreglumenn, við virðum störf þeirra mikils enda fjölbreytt og ekki síst í því ástandi sem nú er uppi og þá þurfa allir samningsaðilar að vera tilbúnir að setjast að samningaborðinu og komast að skynsamlegri niðurstöðu líkt og gerst hefur undanfarið.
Virðulegi forseti. Þegar ég les Facebook-innlegg hæstv. ráðherra eða hlýði á hæstv. ráðherra í pontu er ýmislegt sem mér líkar vel að heyra og ég get tekið undir í sambandi við lögreglumenn, löggæslu og mikilvægi þess að kjör lögreglumanna séu góð. Það sem ég óttast hins vegar er að enn eina ferðina verði þessi stétt skilin eftir þannig að hún þurfi strax að verða rosalega ósátt eftir ár eða mjög skamman tíma vegna þess að það er nokkuð sem mér hefur fundist við einfaldlega hafa þurft að venjast, að grunnþjónusta í okkar samfélagi, löggæsla, heilbrigðisstarfsfólk og kennarar séu bara alltaf í kjarabaráttu, séu sífellt og linnulaust upp á kant við yfirvöld af því að þessum störfum er ekki sýndur sá sómi sem þessar starfsstéttir eiga skilið og við hljótum að vilja hafa. Ég ætla að endurtaka spurninguna: Ætlar hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því, kannski sérstaklega í samskiptum við hæstv. fjármálaráðherra, að kjör lögreglumanna verði bætt þannig að þessi mál [[Forseti hringir.]]séu leyst til frambúðar, a.m.k. til lengri tíma, frekar en að fara enn og aftur í þennan slag? Þetta má ekki vera svona og er ekki eðlilegt að sé svona þegar kemur að grunnþjónustu.
Virðulegur forseti. Já, mér er mjög annt um að samningar náist. Ég hef rætt málið við hæstv. fjármálaráðherra og beðið um upplýsingar af hverjum einasta fundi, fengið nýjustu upplýsingar um framvinduna og helstu ágreiningsmálin og óskað eftir upplýsingum um launaþróunina, dagvinnuna, heildarlaunin og aðra þætti sem koma inn í laun lögreglumanna. Ég mun fylgjast með því áfram og að sjálfsögðu bind ég miklar vonir við það að fundurinn á morgun muni skila árangri. Ég veit að við erum öll sammála um að vilja semja vel við lögreglumenn, við viljum gera vel. Við höfum verið að semja við aðila á grundvelli lífskjarasamningsins þó að auðvitað séu forsendur og staða efnahagsins með allt öðrum hætti í dag en þegar farið var í hann. Ég fylgist vel með þessari baráttu. Lögreglumenn eru afar mikilvæg stétt sem sinnir nú sem áður afar vandasömum verkefnum og ég óska þeim alls hins besta.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna heimsfaraldurs kórónuveiru, um meðferð mála hjá sýslumönnum og dómstólum. Nefndin hefur fjallað um málið og rætt við Þorvald Heiðar Þorsteinsson og Guðmund Bjarna Ragnarsson frá dómsmálaráðuneytinu, Ásthildi Lóu Þórsdóttur, Guðmund Ásgeirsson og Vilhjálm Bjarnason frá Hagsmunasamtökum heimilanna, Ólöfu Finnsdóttur frá dómstólasýslunni, Ásdísi Ármannsdóttur frá Sýslumannafélagi Íslands, Þorstein Gunnarsson frá Útlendingastofnun, Vigdísi Evu Líndal frá Persónuvernd, Breka Karlsson frá Neytendasamtökunum, Huldu Elsu Björgvinsdóttur frá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu, Ólaf Hauksson héraðssaksóknara, Sigríði J. Friðjónsdóttur ríkissaksóknara, Berglindi Svavarsdóttur og Geir Gestsson frá Lögmannafélagi Íslands og Brynjar Kvaran frá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu. Nefndinni bárust umsagnir frá Alþýðusambandi Íslands, Arion banka hf., Hagsmunasamtökum heimilanna, Persónuvernd og sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum sem miða að því að heimila stjórnvöldum að beita í auknum mæli rafrænum lausnum við meðferð mála og notkun síma og fjarfundabúnaðar í samskiptum við málsaðila, auk þess að tryggja að réttarspjöll hljótist ekki af ef stjórnvöld og dómstólar geta ekki framkvæmt lögbundin verkefni vegna tímabundinna áhrifa Covid-19 faraldursins. Með 1. gr. frumvarpsins er lagt til að heimilt verði að miðla upplýsingum sem fram koma á dánarvottorði rafrænt frá heilbrigðisstofnun til sýslumanns, Þjóðskrár Íslands og landlæknis. Við meðferð málsins komu fram sjónarmið um að óljóst væri hvernig framkvæmd rafrænnar miðlunar á slíkum upplýsingum til viðeigandi stofnana skuli háttað, hvaða gagnagrunnur verði notaður og hvernig skuli haga meðferð erlendra dánarvottorða. Mikilvægt væri að móta skýrar reglur um slíka framkvæmd. Þá var einnig bent á að ekki væri þörf á að gera breytingar þess efnis til skamms tíma þar sem móttaka dánarvottorða hafi gengið eðlilega fyrir sig að teknu tilliti til reglna um takmarkanir á samkomum. Meiri hlutinn tekur undir nauðsyn þess að skýrar reglur gildi um framkvæmdina og að fyrir liggi hvaða öryggiskröfur séu gerðar í þeim efnum. Auk þess leggur meiri hlutinn áherslu á mikilvægi þess að framkvæmdin sé í samræmi við lög um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, nr. 90/2018. Bendir meiri hlutinn á að samkvæmt frumvarpinu er lagt til að ákvæði 1. gr. þess verði varanleg ráðstöfun. Í þessu samhengi bendir meiri hlutinn á að í minnisblaði dómsmálaráðuneytis til nefndarinnar kemur fram að vinna við tengingu kerfa innan stjórnsýslunnar, m.a. starfskerfis sýslumanna, við aðrar vefþjónustur sé þegar hafin. Þá muni það nýja verklag sem byggist á rafrænum ferlum verða greint nánar og lýst í reglugerð og mun fyrri framkvæmd, samkvæmt 10. gr. laga um dánarvottorð, krufningar o.fl., nr. 61/1998, því ekki leggjast af fyrr en komin er tenging milli kerfa og hægt verður að miðla gögnum með öruggum hætti. Með hliðsjón af framangreindu, og að viðhöfðu samráði við heilbrigðisráðuneytið, dómsmálaráðuneytið og Persónuvernd, leggur meiri hlutinn til breytingu á 1. gr. frumvarpsins þess efnis að heimilt verði að miðla upplýsingum sem fram koma á dánarvottorði með rafrænum hætti í samræmi við verklag sem skal nánar kveðið á um í reglugerð. Í reglugerð verði fjallað um almenn skilyrði varðandi vinnslu, tegund gagna og upplýsinga, til hvaða stofnana verði heimilt að miðla upplýsingunum og í hvaða tilgangi, auk öryggis og verklags við vinnslu. Við meðferð málsins fjallaði nefndin nokkuð um 5. og 6. gr. frumvarpsins. Lagðar eru til sambærilegar breytingar á lögum um meðferð sakamála og lögum um meðferð einkamála um tímabundna heimild til að nota fjarfundabúnað og heimild til rafrænnar miðlunar skjala og annarra sýnilegra sönnunargagna til dómstóla. Við umfjöllun málsins var áréttað að hvorki lög um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga né lög um vinnslu persónuupplýsinga í löggæslutilgangi gilda um dómstóla þegar þeir fara með dómsvald sitt. Notkun fjarfundabúnaðar við meðferð dómsmála sé á mörkum þess að teljast til framkvæmdar dómsvalds eða falla undir stjórnsýslu þess og því sé tilefni til að taka af allan vafa í þeim efnum. Meiri hlutinn áréttar að um bráðabirgðaheimild er að ræða og mikilvægt í ljósi aðstæðna að dómstólum verði ekki gert of erfitt um vik að nýta heimildina eigi hún að ná markmiði sínu, enda sé enginn vafi á að notkunin sé í málefnalegum og lögmætum tilgangi. Þá bendir meiri hlutinn á að í 4. mgr. 116. gr. laga um meðferð sakamála og 4. mgr. 51. gr. laga um meðferð einkamála er nú þegar til staðar heimild fyrir dómara til að ákveða að skýrsla verði tekin af vitni í gegnum síma eða annað fjarskiptatæki. Ekki er vitað að nein vandkvæði hafi verið á beitingu þessara ákvæða í framkvæmd. Bráðabirgðaákvæði 5. og 6. gr. frumvarpsins eru sama eðlis en felast í því að dómari geti nýtt fjarfundabúnað í fleiri tilvikum. Meiri hlutinn telur því ekki þörf á að bæta við tilvísunum til laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga og laga um vinnslu persónuupplýsinga í löggæslutilgangi og telur ekki ástæðu til að ætla annað en að heimildinni verði beitt með þeim hætti að gætt sé framangreindra atriða. Við meðferð málsins komu einnig fram sjónarmið um að við notkun fjarfundabúnaðar í sakamálum hjá dómstólum væri annars vegar óljóst með hvaða hætti viðkomandi eigi að sanna á sér deili og hins vegar með hvaða hætti verði hægt að tryggja að skýrsla verði gefin í einrúmi. Meiri hlutinn áréttar að um er að ræða heimildarákvæði og ef fyrirséð er að ekki verði hægt að tryggja framangreint með fullnægjandi hætti verði að telja að forsendur til að beita heimildinni séu ekki fyrir hendi. Þá um framkvæmd skýrslugjafar hjá lögreglu. Nefndin ræddi nokkuð í hvaða tilvikum sé heimilt að skýrslugjöf sakbornings og vitna hjá lögreglu fari fram á fjarfundi í ljósi þess að nauðsynlegt er að tryggja að réttur sakbornings verði óskertur auk þess sem bent var á að í ákveðnum málaflokkum væru skýrslur af sakborningi og vitnum helstu sönnunargögn og því gæti verið óheppilegt að skýrslur væru teknar með þessum hætti. Meiri hlutinn bendir á að um er að ræða heimildarákvæði sem aðeins verður beitt í ákveðnum tilvikum. Þannig verði heimildinni alla jafna beitt í málum þegar um minni háttar brot er að ræða en ekki þegar um er að ræða alvarleg brot, svo sem kynferðisbrot, ofbeldisbrot, brot gegn börnum og alvarleg auðgunarbrot. Meiri hlutinn áréttar að þrátt fyrir framangreinda heimild verði lögregla eftir sem áður að tryggja réttindi sakbornings, svo sem með því að verjandi geti verið viðstaddur skýrslutöku á lögreglustöð. Meiri hlutinn bendir á í þeim efnum að aðrir aðilar geti verið viðstaddir skýrslutöku eftir því sem þörf krefur, svo sem túlkar og starfsmenn barnaverndar. Þá um fyrirtökur hjá sýslumanni, það varðar 10., 11. og 12. gr. frumvarpsins. Við meðferð málsins fjallaði nefndin töluvert um 1. mgr. 10. gr. og 1. mgr. 12. gr. frumvarpsins þar sem til er lagt til bráðabirgða að heimilt verði að taka fyrir mál með gerðarbeiðanda í síma eða á fjarfundi, annars vegar á grundvelli laga um aðför, nr. 90/1989, og hins vegar á grundvelli laga um nauðungarsölu. Ákvæðin sættu nokkuð mikilli gagnrýni og komu fram ýmis sjónarmið þeirri gagnrýni til stuðnings, m.a. varðandi stöðu gerðarþola. Ákvæðunum er ætlað að tryggja að bæði sýslumenn og dómstólar geti sinnt lögbundnum verkefnum sínum. Hins vegar bárust nefndinni þær upplýsingar að frá því að frumvarpið var samið hafi aðstæður sýslumannsembættanna breyst. Þannig hafi embættin brugðist við auglýsingu heilbrigðisráðherra um takmarkanir á samkomum og gerðar hafi verið ráðstafanir til að virða fjarlægðartakmarkanir til að kleift sé að halda óbreyttum framgangi í málaflokknum. Það er því mat meiri hlutans að ekki sé lengur þörf á framangreindri heimild í ljósi þess að aðstæður hafa ekki áhrif á meðferð þessara mála. Meiri hlutinn telur ekki ástæðu til að ætla að annað gildi um dómstóla í þessum málaflokkum. Meiri hlutinn leggur því til að 1. mgr. 10. gr. og 1. mgr. 12. gr. frumvarpsins verði felldar brott. Þá var í 1. mgr. 11. gr. frumvarpsins jafnframt lagt til að heimilt yrði að taka fyrir mál á grundvelli laga um kyrrsetningu, lögbann o.fl., nr. 31/1990, í síma eða á fjarfundi og er af sömu ástæðum og greinir að framan lagt til að sú málsgrein verði felld brott. Við meðferð málsins var enn fremur lagt til að heimilt verði að gera aðför til fullnustu kröfum samkvæmt veðskuldabréfum, skuldabréfum og viðaukum þeirra þar sem undirskrift skuldara og votta er fengin með fullgildri rafrænni undirskrift. Að mati meiri hlutans er ekki þörf á þeirri breytingu í ljósi þess að ekki verður séð að reyna muni mikið á fullnustu þeirra bréfa fram til 1. október nk. Til að koma í veg fyrir réttarspjöll vegna hindrana sem ekki byggjast á atvikum er varða málsaðila sjálfan er lagt til í 3. mgr. 12. gr. frumvarpsins að ljúki tilteknum frestum vegna slíkrar hindrunar og ekki reynist unnt að halda áfram aðgerðum í tengslum við nauðungarsölu af þeim sökum framlengist frestirnir um 60 daga þar til hindruninni hefur verið rutt úr vegi. Við meðferð málsins var gagnrýnt að þeir frestir væru allir í þágu gerðarbeiðenda og að ekki væri gætt að hagsmunum gerðarþola í þeim efnum. Fram komu sjónarmið um að frekar ætti að stöðva aðfarargerðir og nauðungarsölur um tiltekinn tíma. Meiri hlutinn áréttar að þeir frestir sem um ræðir varða fresti sýslumanns. Þó er ljóst að einhver sýslumannsembætti hafa gripið til annarra ráðstafana til að tryggja að ekki verði réttarspjöll í þeim málum sem nú liggja fyrir hjá þeim. Þannig hefur fyrstu fyrirtöku mála verið frestað, byrjun uppboðs frestað í þeim málum sem eru enn innan frests og framhaldssölum frestað á grundvelli óviðráðanlegra atvika. Meiri hlutinn telur mikilvægt að sýslumannsembætti geti sinnt lögbundnu hlutverki sínu og telur meiri hlutinn að umrætt ákvæði tryggi þá framkvæmd. Ákvörðun um tímabundna stöðvun aðfarargerða eða nauðungarsala varða hins vegar ekki efni þessa frumvarps en meiri hlutinn tekur undir mikilvægi þess að sú umræða eigi sér stað. Við meðferð málsins var töluvert fjallað um þær kröfur sem gera verður til tæknibúnaðar og rafrænnar miðlunar upplýsinga með hliðsjón af persónuverndarsjónarmiðum. Til þess að ákvæði frumvarpsins komi til framkvæmda verður eðli máls samkvæmt að styðjast við mikið af tæknilegum búnaði. Í því samhengi bendir meiri hlutinn á að lengi hafi verið kallað eftir aukinni rafrænni stjórnsýslu sem sé þegar hafin að hluta og því hafi í flestum tilvikum farið fram mat á þörfinni fyrir notkun rafrænna lausna og framkvæmd verið mótuð við beitingu þeirra. Þá er sömuleiðis hafin vinna að hluta við að innleiða rafræna málsmeðferð í réttarvörslukerfið. Því er mikilvægt að í þeirri vinnu liggi fyrir hvaða lágmarkskröfur sé nauðsynlegt að gera um hugbúnað, sem og miðlun persónuupplýsinga á milli stofnana, með innbyggða og sjálfgefna persónuvernd að leiðarljósi þannig að ekki sé notast við hugbúnað sem uppfylli ekki ýtrustu öryggiskröfur, m.a. varðandi dulkóðun samskipta og aðgangsstýringar. Þá skiptir máli hvort um er að ræða miðlun almennra eða viðkvæmra persónuupplýsinga á milli stofnana. Með hliðsjón af framansögðu telur meiri hlutinn þó nauðsynlegt að árétta nokkur atriði. Í fyrsta lagi er brýnt að stjórnvöld og dómstólar sem fá heimild til notkunar rafrænna lausna með frumvarpinu gæti fyllsta öryggis, beiti heimildinni með varfærnum hætti og gæti að því að notkun þeirra fari eftir ákvæðum viðeigandi laga, til að mynda reglum um miðlun og vistun persónuupplýsinga, auk þess sem þess verði gætt að notkunin takmarki ekki þau réttindi sem einstaklingum eru tryggð með lögum. Í öðru lagi er áréttað að stofnanir framkvæmi mat á áhrifum persónuverndar og að rafræn vöktun í skilningi laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga sé ekki heimiluð nema hún fari fram í málefnalegum tilgangi og að uppfylltum skilyrðum þeirra laga. Meiri hlutinn áréttar að lokum að öll ákvæði frumvarpsins eru heimildarákvæði þar sem stofnunum er falið að meta hvort unnt sé að beita ákvæðunum. Það er mat meiri hlutans að ákvæði frumvarpsins séu til þess fallin að tryggja að stjórnvöld og dómstólar geti sinnt lögbundnum hlutverkum og um leið gefi þau færi á að einfalda samskipti almennings við stjórnvöld án þess þó að réttur til persónuverndar verði takmarkaður. Meiri hlutinn leggur auk framangreindra breytinga til minni háttar orðalagsbreytingar til lagfæringar og leiðréttingar. Að því sögðu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir þetta ritar sá sem hér stendur, Páll Magnússon, Birgir Ármannsson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Guðmundur Andri Thorsson, Steinunn Þóra Árnadóttir, Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir og Þórarinn Ingi Pétursson.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu frá minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar, fyrir hönd Önnu Kolbrúnar Árnadóttur í fjarveru hennar, um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna heimsfaraldurs kórónuveiru, um meðferð mála hjá sýslumönnum og dómstólum. Frumvarpið mun reyndar heita, að tillögu meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar, ef það verður samþykkt, frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum til að heimila framlengingu fresta og rafræna meðferð mála hjá sýslumönnum og dómstólum o.fl. En það skiptir kannski minna máli. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum sem miða að því að heimila stjórnvöldum að beita í auknum mæli rafrænum lausnum við meðferð mála og notkun síma og fjarfundabúnaðar í samskiptum við málsaðila. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að tilgangur þess sé að tryggja að réttarspjöll hljótist ekki af ef stjórnvöld og dómstólar geta ekki framkvæmt lögbundin verkefni vegna tímabundinna áhrifa Covid-19 faraldursins. Minni hlutinn, sem ég tala hér fyrir, getur hreint út sagt ekki tekið undir að brýn nauðsyn sé á að gera allar þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu vegna þessa faraldurs. Minni hlutinn bendir á að með frumvarpinu séu m.a. lagðar til breytingar sem varða mikilvæga hagsmuni einstaklinga sem ekki sé þörf á, bæði þar sem fyrirséð er að breyttar reglur taka gildi um takmarkanir á samkomum frá 4. maí nk. og þar sem hagsmunir aðila séu ekki nægjanlega tryggðir í greinum frumvarpsins. Minni hlutinn er hlynntur aukinni rafrænni stjórnsýslu sem getur sparað bæði tíma, fyrirhöfn og fjármagn, sérstaklega fyrir þá sem leita til stjórnsýslunnar. Minni hlutinn telur þó afskaplega brýnt við alla vinnu við innleiðingu rafrænna lausna að gætt sé til fulls að sjónarmiðum um persónuvernd í hvívetna og vandað til verka svo réttaröryggi við rannsóknir sakamála sé ætíð tryggt og hagsmuna gerðarþola fyrir sýslumanni sé gætt til fulls. Nú þegar er hafin vinna við að auka notkun rafrænna lausna hjá stjórnvöldum, m.a. með verkefninu Stafrænt Ísland, og leggur minni hlutinn áherslu á að þeirri þróun sé fylgt og tryggt verði að til grundvallar notkun slíkra lausna liggi nægilegt fjármagn, fullnægjandi tækni, næg upplýsingagjöf til stofnana og til staðar sé regluverk um beitingu rafrænna lausna. Minni hlutinn telur að 1., 2., 3., 4. og 9. gr. frumvarpsins feli í sér breytingar sem séu til bóta fyrir aðila og unnt sé að koma þeim til framkvæmdar án mikillar fyrirhafnar og styður þær breytingar. Minni hlutinn telur hins vegar að aðrar breytingar þarfnist nánari skoðunar og bendir á að sumar greinar frumvarpsins beri þess glöggt merki að skammur tími hafi gefist til vinnslu frumvarpsins og að samráð við þá sem starfa hjá þeim stjórnvöldum sem frumvarpið tekur til hafi verið í lágmarki. Minni hlutinn ítrekar mikilvægi þess að vandað sé til verka við innleiðingu rafrænnar stjórnsýslu með sjónarmið um persónuvernd að leiðarljósi, ekki sé hlaupið til í tilefni af faraldrinum og þess ástands sem nú er uppi í samfélaginu og öllu safnað saman í einu frumvarpi, bæði góðum og slæmum lausnum og tillögum sem liggja einhvers staðar inni í ráðuneyti uppi í Skuggasundi, og því öllu hrúgað inn á þing og sagt að þetta sé allt vegna faraldursins og þetta sé allt hið besta mál. Þetta er allt rafrænt. Þetta er nútíminn, þetta er það sem koma skal. Það má ekki vera þannig. Við þingmenn verðum að hafa tíma til að geta greint þetta og deilt á það og gagnrýnt. Frumvarpið á ekki að vera undir því yfirskini að núna þurfi að gera þetta eins og berlega kemur í ljós í frumvarpinu. Þetta er skólabókardæmi um slík vinnubrögð. Það er öllu hrúgað hér inn og sagt að þetta sé allt hið besta mál. Innan um ágætisákvæði eru ýmis óvönduð eins og kemur í ljós. Herra forseti. Í 5. og 6. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á lögum um meðferð sakamála og einnig lögum um meðferð einkamála, sem fela í sér heimild til bráðabirgða til að nota fjarfundabúnað, m.a. við skýrslutöku sakborninga og vitna. Þrátt fyrir að um sé að ræða heimildarákvæði leggst minni hlutinn gegn þessum breytingum þar sem um er að ræða veigamiklar breytingar á vinnubrögðum lögreglu og dómstóla við skýrslutökur á vitnum og sakborningum. Hætta er á því að í málum, bæði hjá lögreglu og fyrir dómstólum, þar sem notast er við fjarfundabúnað geti af ýmsum sökum orðið réttarspjöll með þeim afleiðingum að mál tefjist, þeim verði heimvísað eða þau hreinlega eyðileggist á síðari stigum. Hér er um heimildarákvæði að ræða og þá skyldi ætla að lögregla og dómarar taki þá ákvörðun hvenær ber að nota þennan búnað en ég tel að í þessu tilviki verði að vanda miklu betur til lagasetningar, hafa miklu meira samráð og gæta vel að hverju skrefi, ekki stökkva í svona veigamiklar breytingar í tilefni af faraldrinum. Þó að þetta sé heimildarákvæði og hafi skamman líftíma er hættan of mikil á að menn gangi of langt og fái þetta í hausinn aftur, þ.e. fái lögreglumálið sem til vinnslu er eða dómsmálið sem dæmt er á síðari stigum eyðilagt eða heimvísað eða það valdi töfum. Ég tel bara ekki hættandi á það þrátt fyrir þennan faraldur. Það er ekki á það hættandi, herra forseti. Sakborningar og þolendur í sakamálum njóta mikilvægra réttinda sem nauðsynlegt er að séu tryggð í hvívetna. Þá telur minni hlutinn að þrátt fyrir að um heimildarákvæði sé að ræða séu ákvæðin ekki nægilega skýr um í hvers konar málum megi beita tilteknum rafrænum lausnum, en skýr afmörkun verði að liggja til grundvallar slíkri heimild eða slíkum heimildum. Ég sé ekki heldur fyrir mér hvenær þetta gæti átt við. Ég ætla þó ekki að útiloka að í einhverjum tilvikum gæti þetta átt við. Það gæti gengið að hafa yfirheyrslu vitnis, einhvers minni háttar vitnis, fyrir lögreglu og hugsanlega fyrir dómi í gegnum slíkan búnað. En hver ætlar að meta það? Jú, dómari. Hver metur svo gjörðir dómara eftir á? Æðri dómstóll. Hver metur verk lögreglu? Dómstólar. Þessi ferill getur alls staðar brotnað. Af hverju eigum við að hætta þessu hér og nú? Er þetta eitthvert vandamál? Yfirleitt eru rannsóknarlögreglumaðurinn, vitnið eða sakborningur staddir einir í herbergi, bara eins og við erum í þessum sal. Það er ekki meiri nálægð en það, ekki meira kraðak en það af fólki. Það er engin þörf, herra forseti. Engin þörf, bara áhætta. Hvernig ætla menn að tryggja það að sakborningur eða ákærði eða vitnið fái fullnægjandi leiðbeiningar í gegnum símann? Hvernig ætla menn að meta viðbrögð viðkomandi í gegnum símann eða myndina, að hann hafi skilið hvað fram fer og hvað honum er leiðbeint um? Þetta er allt of áhættusamt, herra forseti. Hvers vegna eru menn að vaða með þetta fram núna? Þetta þarf að skoða miklu betur. Enn fremur bendir minni hlutinn á stjórnarskrárvarinn rétt einstaklinga til réttlátrar málsmeðferðar sem tryggður er með 70. gr. stjórnarskrárinnar. Af þeim rétti leiðir einnig meginreglan um milliliðalausa málsmeðferð, sem er auðvitað grundvallaratriðið sem ég var að tala um áðan. Minni hluti telur að sá réttur geti, í einhverjum tilfellum, verið fyrir borð borinn fari skýrslutaka fram í gegnum fjarfundabúnað. Dómari á að sjá sakborninginn, sjá vitnið, meta viðbrögð. Hann verður að vera í stakk búinn til að geta það, annars gæti það hugsanlega verið talið brot á reglunni um milliliðalausa málsmeðferð. Hann þarf að meta framburð vitna. Hvernig á hann að geta það í gegnum einhvers konar myndbandskerfi þar sem sést kannski bara hluti af sakborningum? Hver er staða verjanda? Á verjandi að vera með honum eða á þetta að vera heima hjá honum í svefnherberginu eða í fangelsinu? Hvar á þetta að fara fram? Er alveg sama hvar það verður? Geta önnur vitni verið nálægt án þess að dómari sjái? Þau gætu verið í næsta stól við hliðina án þess að það sjáist á myndinni. Hvernig á að tryggja að svo sé ekki, að þau geti haft áhrif á hann? Það er fullt af svona spurningum sem á eftir að svara og er algjörlega ósvarað í þessu máli. Við erum að hlaupa allt of hratt af engu tilefni. Við umfjöllun málsins benti Persónuvernd á að hvorki lög um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga né lög um vinnslu persónuupplýsinga í löggæslutilgangi gildi um dómstóla þegar þeir fara með dómsvald sitt. Notkun fjarfundabúnaðar við meðferð dómsmála sé á mörkum þess að teljast til framkvæmdar dómsvalds eða falla undir stjórnsýslu þess og yrði að taka af allan vafa í þeim efnum. Minni hlutinn vill taka undir framangreind sjónarmið Persónuverndar og telur að í 5. og 6. gr. frumvarpsins sé réttur til persónuverndar ekki tryggður með fullnægjandi hætti. Í ljósi alls framangreinds leggur minni hlutinn því til að 5. og 6. gr. verði felldar brott úr frumvarpinu. Herra forseti. Í 7. gr. frumvarpsins er lagt til að heimild verði bætt við lög um skipti á dánarbúum o.fl., þess efnis að heimilt verði að taka fyrir mál í gegnum síma eða á fjarfundi. Þá er í 2. efnismálsgrein 7. gr. lagt til að heimilt verði að bjóða upp á rafræna meðferð mála fram til 1. október 2020. Í 8. gr. frumvarpsins er lagt til að heimilt verði til bráðabirgða að byggja á IX. kafla stjórnsýslulaga við miðlun upplýsinga og gagna í tengslum við umsókn eftirlifandi maka um leyfi til setu í óskiptu búi. Minni hlutinn telur framangreindar breytingar óþarfar og vísar sérstaklega til umsagnar sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu þar sem fram kemur að almennt sé ekki gert ráð fyrir formlegum fyrirtökum við skipti á dánarbúum. Þar kemur fram að afgreiðsla slíkra mála fari fram með samskiptum sem geti verið alls kyns, t.d. í síma, með tölvubréfum eða á fundum, allt eftir óskum aðila og eðli hvers máls. Enn fremur séu erindin afgreidd með þeim hætti að aðili óskar eftir samtali og mætir hjá sýslumanni með beiðni um leyfi til einkaskipta, erfðafjárskýrslu og fylgigögn eða önnur erindi sem hann þarf leiðbeiningar með. Þá mætir hann einfaldlega ef þess þarf. Minni hlutinn telur í ljósi þess sem að framan greinir ekki ástæðu til að setja sérstök ákvæði til bráðabirgða um þau samskipti og leggur til að 7. og 8. gr. frumvarpsins verði felldar brott. Herra forseti. Í 10. og 12. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar til bráðabirgða á lögum um aðför og lögum um nauðungarsölu. Ákvæðin hafa sætt mikilli gagnrýni, bæði varðandi stöðu gerðarþola og af þeim sökum að ákvæðin væru óþörf og virðast aðallega hafa verið lögð gerðarbeiðendum til hagsbóta. Það er einkennilegt, herra forseti, að fara fram með slíka lagabreytingar í því ástandi sem nú er, vaxandi atvinnuleysi, þar sem atvinnuleysi mun fara upp fyrir allar tölur sem við höfum áður séð í þessu landi, og ætla sér á þeim tíma, illa undirbúið, að gera aðfarir og nauðungarsölur auðveldari fyrir lánastofnanir landsins. Það er gott, herra forseti, að nefndin, eins og kom fram í framsögu hv. formanns hennar áðan, hefur afráðið að gera tillögu um að hluti þessara umdeildu ákvæða skuli felldur brott og styð ég það að sjálfsögðu. Fyrir hvern eru þessi ákvæði? Fyrir hvern er verið að vinna þarna? Ég hélt því fram í 1. umr. málið að ég myndi ekki styðja mál sem kæmu fram í því ástandi sem nú er sem væru hugsanlega til þess að auðvelda eða einfalda aðgerðir sem beindust að heimilum landsmanna. Ég myndi ekki styðja slíkt. Í umsögn Arion banka við þetta frumvarp kemur einnig fram hvert viðhorf lánastofnana er. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa nokkrar línur þar úr: „Arion banki fagnar því að ráðuneytið skuli bregðast við þeim fordæmalausu aðstæðum sem uppi eru í þjóðfélaginu vegna heimsfaraldurs kórónuveiru með því að liðka fyrir og stuðla að aukinni rafrænni stjórnsýslu. Bankinn styður lögfestingu frumvarpsins heils hugar …“ Menn bara klappa. Það var eins gott að við héldum vöku okkar. Hvað hefði ella gerst, herra forseti? Það átti að auðvelda aðfarir og nauðungarsölur á heimilum landsmanna, algerlega að óþörfu. [[Kliður í þingsal.]]Það var engin þörf. Ég get farið miklu nánar út í það hver þörfin var. Það er alltaf fagnaðarefni, herra forseti, ef menn sjá að sér og hlusta á ráðherra sem reynsluna hafa. Óhætt er að segja að gagnrýni sú sem ég og þingmenn Miðflokksins höfðum uppi við 1. umr. málsins hafi kristallast síðar í viðbrögðum ýmissa umsagnaraðila. Ákvæðin voru hreinlega talin óþörf eins og m.a. kemur fram í umsögn sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu þar sem verklaginu er lýst nákvæmlega. Það virðist sem þeir sem sömdu frumvarpið hafi bara alls ekki kynnt sér hvernig framkvæmd þessara mála er hjá embættinu. Það var engin þörf, það var engin örtröð á skrifstofum sýslumanna. Þetta var ekki Covid-mál. Það kemur berlega fram í umsögnum. Ég viðhafði þau orð, sem ég nota nú ekki oft, í 1. umr. að hér væri um handarbakavinnu að ræða. Ég get varla annað en endurtekið það við 2. umr. málsins að svo virðist vera. Eins og sagt var í mínu ungdæmi: Menn eru að gera þetta með öfugum afturklónum. Ef menn lesa umsagnirnar og upphaflega frumvarpið þá er þetta eiginlega hið hlægilegasta mál, herra forseti. Við eigum ekki að eyða tíma okkar á þingi í þessu ástandi, þar sem við þurfum að virða öll þessi mörk og fjölda inni í salnum, í að fjalla um svona, sérstaklega ekki eitthvað sem gæti snert heimili landsmanna og vandræði þeirra sem lenda núna í fjárhagskröggum vegna þess að þeir hafa misst atvinnu eða tekjur hafa lækkað verulega. Við eigum ekki, herra forseti, að vera hér til að vinna þau verk. Höldum vöku okkar áfram. Hvað þarf til að koma svona breytingum á, rafrænni stjórnsýslu? Hvað þarf? Tæknin þarf auðvitað að vera fyrir hendi. Hún þarf að vera á staðnum. Hún þarf að virka. Auðvitað þarf samráð, það þarf að tala við embættin, stofnanirnar og þá sem að ætla sér að vinna við þessar rafrænu lausnir. Það þarf að tala við þá. Það þarf að vanda alla lagasetningu, vanda til hennar. Það er ekki sama hvernig þetta er orðað. Menn þurfa að hafa skilning á því sem þeir ætla að breyta og laga. Það þarf fjármagn. Það þarf að fylgja fjármagn til að hægt sé að hrinda breytingunum í framkvæmd. Það þarf að gæta að persónuverndarsjónarmiðum. Það þarf að gæta að réttindum gerðarþola og sakborninga og vitna. - Ég er búinn með tímann, ég trúi þessu varla. Ég er varla hálfnaður. Ég verð líklega að koma aftur upp.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en það er þó rétt, miðað við þá dæmalausu ræðu sem hér var flutt, að það komi fram að þeir aðilar sem komu fyrir nefndina voru undantekningarlítið mjög ánægðir með þær breytingar sem í frumvarpinu felast, hvort sem um var að ræða saksóknara, lögmenn, lögreglu eða aðra slíka aðila. Þannig að lýsingin sem ráða má af ræðu hv. þm. Karls Gauta Hjaltasonar er í miklu ósamræmi við það sem fram fór í hv. allsherjar- og menntamálanefnd, svo það komi fram.
Herra forseti. Ég þakka, ekki þessa spurningu heldur ábendingu. Vissulega var ég ekki á fundum nefndarinnar og get ekki vitnað um þetta, enda gerði ég það ekki. Ég vitnaði til umsagnaraðila og las upp úr a.m.k. einni eða jafnvel tveimur umsögnum og á kannski eftir að lesa upp úr fleirum. Dæmalaus ræða - ég veit það ekki. Var þetta einhver tímamótaræða? Ég hélt ekki. Ég var bara að finna að því að hér væri verið að leggja fram illa undirbúið frumvarp þar sem lítið samráð var haft og algerlega án þess að nein þörf væri á því. Það voru aðallega þessi atriði. Voru þau dæmalaus? Það verður þá bara að vera svo.
Hæstv. forseti. Ég endurtek bara að að mínu mati var ræðan pínulítið dæmalaus því að mér finnst hún eiga við um eitthvert annað mál en það sem við erum hér með til umfjöllunar. Staðreyndin er sú að þeir aðilar sem komu fyrir nefndina voru, kannski með tveimur undantekningum, afskaplega ánægðir með frumvarpið og töldu að það væri til mikilla bóta. Hvað varðar sýslumanninn á höfuðborgarsvæðinu er brugðist við sjónarmiðum sem komu fram í breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar. Varðandi persónuvernd var tekið til athugunar hvernig fara bæri með þær athugasemdir og þar sem um heimildarákvæði er að ræða held ég að menn þurfi ekki að hafa áhyggjur af þeim þáttum. Það er hins vegar rétt að það komi fram að mörg ákvæði frumvarpsins eru ætluð til bráðabirgða, til að bregðast við ástandi, og eðli málsins samkvæmt þegar verið er að bregðast við fordæmalausu ástandi til bráðabirgða er ekki tími til að fara í margra mánaða eða margra ára undirbúningsvinnu varðandi lagabreytingar. En menn eru meðvitaðir um þetta í nefndinni þannig að það sem þarf að taka til endurskoðunar verður tekið til endurskoðunar. En ég vek athygli á því að langflestir sem eiga að fara eftir þeim breytingum sem hér er verið að leggja til telja ekki þau vandkvæði eða þær hættur fólgnar í frumvarpinu sem hv. þm. Karl Gauti Hjaltason lætur í veðri vaka að séu fyrir hendi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir athugasemdirnar. Í þessu var engin spurning, held ég, en hann viðhafði þau orð að það væri eins og ég væri að tala um eitthvert annað mál. Það er ekki rétt. Ég er búinn að rökstyðja mál mitt alveg frá upphafi. Ég hef rökstutt hverja einustu málsgrein sem ég hef farið með um frumvarpið sem við erum að ræða um. Ég er því ekki að tala um neitt annað mál. Ég get fullvissað hv. þingmann um að ég er að tala um þetta mál, ekkert annað. Ég vil líka benda hv. þingmanni á það að við styðjum fjölmargar greinar þessa frumvarps. Við erum ekki á móti rafrænum lausnum. Við erum bara á móti því að skotið sé inn greinum sem eru óvandaðar og liggja einhver staðar uppi í ráðuneyti og er draumur einhverra lánastofnana að koma að í þessu ástandi. Við erum á móti því og sem betur fer hefur okkur tekist að útrýma verstu ákvæðunum í þessu lagafrumvarpi, þá á ég við 10. og 12. gr. Ég er mjög ánægður með það og fagna því, herra forseti, að nefndin hafi ákveðið að hreinsa þessar greinar út úr frumvarpinu. Ég tel kinnroðalaust að það sé að hluta til árverkni okkar þingmanna að þakka.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér svokallað munnlegt nefndarálit. Ég skilaði ekki skriflegu nefndaráliti, kom mér ekki alveg til þess. Ég er nefnilega í þeirri bölvanlegu stöðu að vera að mestu leyti sammála meiri hlutanum og að restinni til sammála Miðflokknum. Ég get samt lagt til eitthvað af eigin skoðunum fyrir þingheim enda myndi ég varla stíga í pontu að öðrum kosti. Það er ýmislegt sem má segja um þetta mál. Það fyrsta sem mætti segja er að það mætti byrja á því upp á nýtt. Markmið frumvarpsins er ágætt, að auka rafræna stjórnsýslu og gera fólki kleift að vera í samskiptum við ríkið og ríkisstofnanir í gegnum fjarfundabúnað. Það er jákvætt markmið sem ég styð heils hugar í þeim tilfellum þar sem það gengur upp. Það er hins vegar markmið sem ég hygg að ætti að líta á sem markmið frá upphafi en ekki sem viðbragð við neyðarástandi eins og þetta frumvarp er skýrt merki um. Það er í raun og veru ástæðan fyrir því að frumvarpið er jafn vafasamt og hefur komið í ljós í umræðunni. Nú vil ég ekki gera lítið úr því vegna þess að það er samið í flýti og það er ekkert leyndarmál, það kemur fram í samráðskafla greinargerðar þess að það er samið í flýti vegna neyðarástands. Það er algjör óþarfi að tala það eitthvað rosalega mikið niður en það breytir því hins vegar ekki að það hefur áhrif á hvernig frumvarpið er. Jafnvel þegar maður hefur góða ástæðu fyrir því að flýta sér hefur flýtirinn sömu neikvæðu áhrif á verkið og ef maður hefði ekki ástæðu til að flýta sér. Það er aldrei gott að flýta sér um of, jafnvel ekki þegar maður hefur góða ástæðu til þess. Það er alltaf betra að gera hlutina betur, a.m.k. með tilliti til gæða afurðanna. Svo getur verið að maður fallist á að draga úr gæðunum gegn því að koma verkinu áfram í tæka tíð vegna neyðarástands en eftir standa áhrifin á afurðina. Samráðið við gerð þessa frumvarps var af þessari ástæðu lítið og óformlegt, eins og kemur fram í greinargerð. Það sést ekki síst á viðbrögðum sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu í umsögn sem sú ágæta stofnun sendi inn. Ef við hugsum málið frá byrjun og veltum fyrir okkur hvernig ætti að gera þetta myndum við byrja á öðrum hluta. Við myndum ekki byrja á að skrifa frumvarp, samþykkja það og finna síðan út úr því hvernig það myndi ganga. Við myndum byrja á að spyrja þessar stofnanir hvað þær þurfi til að ná þeim markmiðum sem löggjafinn vill. Markmiðið með frumvarpinu er að koma til móts við þarfir þessara stofnana til að sinna sínum störfum í neyðarástandi á meðan markmiðið sem við stjórnmálamenn myndum vonandi vilja ná er að gera stjórnsýsluna þannig að borgarar þessa lands, og þótt víðar væri leitað, geti átt samskipti, sinnt skyldum sínum og sótt réttindi sín til íslenskra yfirvalda án þess að þurfa að mæta á staðinn holdi klæddir. Það tel ég eftirsóknarvert markmið. Í grunninn finnst mér svolítið skrýtið að á þessum tímum þurfum við borgarar landsins að fara eitthvað annað til að gera þetta. Sem tæknimaður sé ég ekki alveg ástæðuna fyrir því, að því gefnu að búið sé nógu vel undir tæknilega innviði og undirstöður til að hægt sé að leysa það sómasamlega af hendi og að teknu tilliti til persónuverndar, jafnræðis aðila í málum og þess háttar. Það er vinna sem þyrfti fyrst að eiga sér stað. Ég velti fyrir mér hvort það sé tilefni til að leggja fram mál um að setja á fót starfshóp til að greina þetta eða eitthvað slíkt. Ég tel ekki tímabært að setja fram frumvarp með lausnum í þeim mæli sem ég tel heppilegan með löggjöf eins og er. Að því sögðu get ég sagt að ég styð mestallt í frumvarpinu, með einstaka undantekningum, og fagna mjög breytingunum sem verða væntanlega gerðar í kjölfar meirihlutaálits nefndarinnar. Ég skýri það út þegar að atkvæðagreiðslum kemur. Ég er einnig sammála 1. minni hluta, þ.e. Miðflokknum, um að það þurfi að vanda til verka. Það á að gera það og það er hætta á því að gera þessa hluti illa, það er hægt klúðra góðum málstað, sérstaklega ef menn flýta sér of mikið. Það er mjög mikilvægt vegna þess að hérna erum við að tala um hluti eins og réttaröryggi. Það að vitni sé einsamalt skiptir t.d. verulegu máli. Nú gætu meirihlutaþingmenn komið hingað og sagt, og það væri alveg rétt hjá þeim, að þetta sé heimildarákvæði og verði væntanlega ekki nýtt að því gefnu að þetta þyki ekki vandamál við þær aðstæður. Þetta er samt dæmi um það sem þarf að hugsa til enda að mínu mati í miklu stærra samhengi, ekki bara út frá lögum um einkamál og sakamál og þau 13 ákvæði sem eru í frumvarpinu heldur almennt út frá sambandi borgarans við yfirvöld. Mér finnst í grunninn að það eigi að vera hægt að gera svo gott sem allt heiman frá sér í samskiptum við ríkið, ekki alveg allt, ekki vitnaleiðslur eða eitthvað því um líkt, en langflest. Mér finnst alltaf pínu skrýtið að þurfa að fara í einhverja stofnun og skila inn pappírum. Það eru svo sem ekki sjálfstæð rök að árið í ár sé 2020 en það er 2020 og við hefðum getað verið komin lengra fyrir þó nokkru síðan. Það er ekki bara að nútíminn bjóði upp á þetta. Fortíðin bauð upp á það og hefur gert í dágóðan tíma. Ástæðan fyrir því að Píratar eru á þingi er sú að tæknin þróast ofboðslega hratt, samfélagið aðeins hægar og yfirvöld langhægast. Það er svo sem ekki ný saga, reyndar ekki við öðru að búast, sérstaklega þegar kemur að lýðræðislegum ferlum sem fela í sér miklar umræður og skoðanir hjá umsvifamiklum ríkisstofnunum og auðvitað hinu háa Alþingi. Ég verð að nefna nokkrar greinar frumvarpsins, 5., 6., 10. og 12. gr. Ég ætla fyrst að fara yfir 5. og 6. gr. og kynna breytingartillögu sem ég hef lagt fram ásamt hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur, fulltrúa Miðflokksins í allsherjar- og menntamálanefnd. Hún snýr að því að innleiða tillögur sem komu frá Persónuvernd og snerta 5. og 6. gr. frumvarpsins en þær greinar fjalla um málsmeðferð í lögum um meðferð sakamála og lögum um meðferð einkamála. Persónuvernd var með þá ábendingu að hún vildi setja inn aukamálsgrein sem tæki af tvímæli um það hvaða lög giltu um notkun fjarfundabúnaðar hjá dómstólum. Meiri hlutinn taldi það óþarft af ástæðum sem hann hefur útskýrt hér. Ég er ósammála því. Mér finnst fínt að hafa þetta inni. Ef maður flettir upp þeim greinum og köflum sem Persónuvernd leggur til sér maður að þetta eru frekar mikilvæg atriði. Ég er ekki þeirrar skoðunar að þau séu of umsvifamikil til að dómstólar geti tekist á við þau, ekki síst vegna þess að persónuvernd á í dag að vera svolítið sjálfgefin, samkvæmt lögum og því sem við eigum að ætlast til af stofnunum ríkisins. Dómstólar eiga alveg að geta fylgt persónuverndarlögum og það á ekki að vera eitthvert vandamál. Þeir eiga að vera með verklag til staðar nú þegar, þeir eiga að hafa þekkinguna sem þarf og vinnulagið sem þarf til að geta uppfyllt þau lagaákvæði sem Persónuvernd leggur til að bætt verði inn. Ég er bara, með fullri virðingu, ósammála því að þetta myndi þvælast mikið fyrir dómstólunum. Ef það myndi gera það tel ég það vera sjálfstætt vandamál sem beri að taka á með því að setja inn þessi ákvæði. Þess vegna legg ég það til ásamt hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur. Þá þarf aðeins að ræða 10. og 12. gr. sem hafa verið mikið til umræðu. Strax á fyrstu stigum málsins við 1. umr. var komin umsögn frá Hagsmunasamtökum heimilanna eins og þeirra er von og vísa, þau skila umsögnum inn mjög snemma sem er að mínu mati mjög jákvæður siður. Það kemur umræðunni oft mjög hratt að punktum sem er gott að komi í ljós strax en ekki einhvern tímann síðar í ferlinu. Þau benda á, með réttu að mínu mati, að 10. og 12. gr. feli í sér leiðir til að nýta fjarfundabúnað sem myndu hygla hagsmunum gerðarbeiðenda í aðförum og nauðungarsölum umfram hagsmuni gerðarþola. Nú er búið að fjarlægja þá hluta frumvarpsins samkvæmt nefndaráliti meiri hlutans sem er gott en ég get ekki látið vera að minnast aðeins á það sem veldur mér vonbrigðum í sambandi við umræðuna, skýringarnar á því að 1. mgr. í 10. gr. og 1. mgr. í 12. gr. eru felldar brott. Þær eru ekki að ríkið hafi gleymt að pæla í því. Þótt aðfarir og nauðungarsölur séu eðlilegur hluti af störfum kerfisins má ekki líta svo á að allar nauðungarsölur og allar aðfarir séu sjálfkrafa lögmætar. Gerðarþoli hefur andmælarétt, hann hefur eitt tækifæri til að koma þeim andmælum á framfæri og það er á þeim stað sem varðar þessar greinar. Þegar tæknin er nýtt til að gera gerðarbeiðendum lífið auðveldara en ekki samtímis gerðarþolum kemur það niður á jafnræði aðila í því máli. Það er slæmt og ég held að það vilji enginn en umræðan frá hæstv. ráðherra og meiri hlutanum hefur verið meira í þá veru að þetta sé í raun og veru óþarfi. Mér finnst þau ekki taka á þessu atriði. Mér finnst mikilvægt að hafa þetta í huga og viðurkenna það þótt það hafi engin önnur efnisleg áhrif á frumvarpið þar sem ákvæðin eru sem betur fer fjarlægð. Þetta vekur líka upp spurninguna um markmið frumvarpsins. Markmiðið ætti að mínu mati að vera að einfalda hlutina fyrir borgarana í samskiptum við ríkið. Mér finnst það sjálfstætt markmið, burt séð frá Covid-19 og öllu öðru. Markmiðið er að auðvelda þessum stofnunum að starfa. Með því að einblína á það hafa yfirvöld gleymt, sennilega sökum flýtisins, að athuga að þetta snýst ekki bara um stofnanirnar sjálfar, þetta snýst líka um skjólstæðinga stofnananna sem eru m.a. gerðarbeiðendur og gerðarþolar. Það er lexía til að læra af sem ég vona að menn hafi dregið lærdóm af. Þess vegna finnst mér leiðinlegt að heyra svona villandi skýringar frá hæstv. ráðherra um það hvers vegna þessu er breytt svona. Hugsanlega er ósanngjarnt að kalla það villandi en mér finnst ósanngjarnt að kalla þessa gagnrýni minni hlutans misskilning. Hún er ekki misskilningur. Við erum bara svo heppin að hvort sem hún er misskilningur eða ekki er orðið við þessari beiðni þó að á öðrum forsendum sé. Þetta vekur upp umræðu um að fresta öllum aðfarargerðum og nauðungarsölum. Það hefur verið gert annars staðar, t.d. í Bandaríkjunum. Sú umræða hefur verið lágstemmd á Íslandi af einhverjum ástæðum, sem mér finnst skrýtið miðað við hvað umræðan um efnahagsmál, nauðungarsölur, verðbólgu og verðtryggingu og allt það er jafnan hávær, sér í lagi á tímum sem þessum. Það er nokkuð sem við ættum að skoða en að því sögðu verð ég að segja að það fer svolítið út fyrir efni þessa tiltekna frumvarps. Þetta er kannski ekki rétti tíminn til að ræða það eða vera með einhverjar svakalegar tillögur um það vegna þess að það er mál sem ætti að búa um á forsendum þeirrar hugmyndar einnar og sér. Ég veit að margir þingmenn eru þeirrar skoðunar að það eigi að fara þá leið og eflaust eru fleiri en einn með slíkar tillögur í bígerð eða hafa hreinlega þegar lagt þær fram. Virðulegur forseti. Ég held að þessu sé lokið hjá mér, a.m.k. í bili. Ég kem til með að gera nánari grein fyrir atkvæði okkar þegar að atkvæðagreiðslu kemur, við erum á græna takkanum í sumu, á gula í öðru, eins og sagt er. Það þýðir að við styðjum sum ákvæðin og önnur ekki, ekki endilega vegna þess að við séum á móti þeim heldur vegna þess að frumvarpið ber öll merki þess að það mætti vinna betur. Sömuleiðis eru spurningar sem er ekki endilega svarað. Það er reyndar eitt atriði hér sem ég verð að fara inn á. Það varðar orðalagsbreytingu sem ég hjó eftir í breytingartillögu meiri hlutans, í d-lið 3. töluliðar tillögunnar á þskj. 1273. Þar er orðalag um að það sé krafa um að „allir“ heyri þinghöld í sakamálum breytt í að „allir viðkomandi aðilar“ heyri þinghöld. Þetta snertir meginregluna um opin þinghöld í réttarkerfinu, í sakamálum og einkamálum og að einhverju leyti við skiptingu dánarbúa, a.m.k. þegar til dómstóla er komið. Þetta var ekki rætt í nefndinni svo ég hafi tekið eftir. Ég var reyndar ekki viðstaddur einn fund, þá var varamaður í minn stað. Ég fann ekki umfjöllun um þetta í nefndarálitinu og hef ekki heyrt neina umræðu um það, rak bara augun í þetta við skoðun í gær. Þetta er dæmi um eitthvað sem maður hefði viljað hafa á hreinu og verður kannski á hreinu þegar við komum til 3. umr. Mér finnst þurfa að svara því hvað nákvæmlega „allir viðkomandi aðilar“ þýðir. Hverjir eru viðkomandi aðilar? Ef þetta er opið þinghald, er það þá almenningur eða eru það bara aðilar sem málið varðar? Það væri fínt að hafa það á hreinu. Ég spurði mér lögfróðara fólk út í þetta og það hafði ekki miklar áhyggjur af þessu en gat tekið undir að betra væri að hafa þetta skýrt, vel skilgreint og passa að þarna komi ekki upp óþarfar spurningar sem geti tafið fyrir málum eða búið til óþörf leiðindi. Að þessu sögðu lýk ég máli mínu, virðulegi forseti, og kem að nánari efnisumfjöllun um atkvæði mín og Pírata þegar að atkvæðagreiðslu kemur.
Forseti. Ég tók þátt í 1. umr. um málið áður en það fór til nefndar og fór yfir umsögn Hagsmunasamtaka heimilanna um málið og það sem þau lögðu áherslu á að yrði lagað í meðferð nefndarinnar. Ég átti orðastað við hæstv. dómsmálaráðherra sem tók undir að bæði gerðarbeiðendur og gerðarþolar ættu að sjálfsögðu að sitja við sama borð og allt slíkt. Ég hafði aftur samband við Hagsmunasamtök heimilanna og spurði hvernig þeim litist á málið eins og það kemur út úr nefndinni til að vera viss um að sjónarmiðum þeirra hefði verið fylgt eftir. Í praxís er þeim fylgt eftir þó að aðrar ástæður hafi verið gefnar fyrir þeirri lendingu. Niðurstaðan er sú að Hagsmunasamtök heimilanna eru að langmestu leyti sátt við þessa lendingu. Þetta eru þau samtök sem hafa allt frá hruni barist hvað ötulast fyrir hagsmunum heimilanna þegar gengið er að þeim með nauðungarsölum og heimilin svipt eignum með aðför. Nú hefur Helgi Hrafn Gunnarsson lokið máli sínu og farið yfir vinnslu sína á málinu í nefndinni þannig að ég held að við getum bara nokkuð sátt við unað. Ég þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir að lenda málinu á þeim stað sem langflestir virðast geta unað sáttir við.
Herra forseti. Ég átti eftir að klára að mæla fyrir nefndaráliti minni hlutans og ætla að gera það hér. Það er ekki langt svo menn geta verið rólegir. Ég hafði talað um að ekki væri þörf á að koma með breytingar samkvæmt 10. og 12. gr. og í framhaldi af því vildi ég segja að þó væri hættan sem skapaðist fyrir gerðarþolana alvarlegri. Það kom fram í 1. umr. og kom einnig fram í umsögn sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu og umsögn Alþýðusambands Íslands varðandi hættuna fyrir gerðarþola og hvernig þeir verða undir í þessu. Með leyfi forseta: „Þegar fullnustu er leitað með aðstoð ríkisvaldsins skal gilda sú grundvallarregla að aðilar máls séu jafn settir. Þessar tvær greinar gera ráð fyrir að gerðarbeiðandi geti tryggt hagsmuni sína á grundvelli sérstaks þjónustuhagræðis en sem gerðarþoli nýtur ekki. Þau rök að gerðarþoli mæti yfirleitt aldrei við fyrirtökur réttlæta ekki að þeir séu sviptir þeim rétti og reynt að bæta úr með leiðbeiningum. Þessi mismunun mun er fram í sækir geta skapað réttaróvissu og getur leitt til þess fjöldi fullnustugerða verði talinn ólögmætur.“ Þetta var úr umsögn ASÍ og átti við 10. og 12. gr. Það væri einnig nær að hafa áhyggjur af stöðu heimilanna og þess hluta landsmanna sem nú horfir fram á atvinnuleysi og koma með tillögur til að létta undir með þeim í stað þess að létta undir með lánastofnunum við að ganga að heimilum landsmanna, eins og ég benti á við 1. umr. um þetta mál. Ég ætla að lesa örlítið meira úr umsögn ASÍ varðandi heimilin og hvað ríkisstjórnin ætti að gera í þessum aðfarargerðarmálum og nauðungarsölumálum. Ég tek undir það eins og ég gerði strax í upphafi 1. umr., með leyfi forseta: „ASÍ telur jafnframt, að þegar þúsundir launafólks hafa misst atvinnu, tugir þúsunda sætt verulegum tekjuskerðingum vegna skerts starfshlutfalls og hlutabóta, ótilgreindum hópi gert að sæta sóttkví án launa og að viðbættum þeim sem fara í sóttkví til þess að verja heilsu sína vegna undirliggjandi sjúkdóma, sé það sérstök forgangsröðun stjórnvalda að tryggja að halda megi áfram fullnustugerðum á hendur þeim með sérstökum afbrigðum í lögum sem að auki fela í sér mismunun.“ - Og nú tek ég undir: - „Eðlilegra og réttara er við þær kringumstæður sem nú ríkja að frysta einfaldlega þær fullnustugerðir sem til meðferðar eru.“ Ef fram hefði komið frumvarp um að fullnustugerðir, aðfarargerðir og nauðungarsölur yrðu settar í frost um tiltekinn tíma á meðan þetta ástand varir hefði ég stutt það, meðan atvinnuleysi er svona mikið, meðan fólk sætir tekjuskerðingum og við göngum í gegnum þetta. Það væri eðlilegra frumvarp en frumvarp sem gengur út á að létta lánastofnunum verk sitt við að sækja að fólki sem engin þörf var á. Það var ekkert kraðak á skrifstofum sýslumanna. Í kjölfar upplýsinga frá sýslumanni var því ekki lengur talin þörf á að gerðarbeiðendur gætu verið viðstaddir fyrirtöku í síma eða á fjarfundi sem minni hlutinn telur vitna um, eins og fulltrúar Miðflokksins bentu margítrekað á við 1. umr. málsins, að ekki hafi verið vandað nægilega til verka við gerð þessa frumvarps í upphafi. Minni hlutinn tekur því undir tillögu meiri hlutans um að 1. mgr. 10. gr. og 1. mgr. 12. gr. verði felldar á brott, auk 1. mgr. 11. gr. Þá tekur minni hlutinn undir efni umsagnar Hagsmunasamtaka heimilanna og telur að ganga þurfi lengra til að gæta að réttindum gerðarþola. Minni hlutinn bendir á 3. mgr. 12. gr. frumvarpsins. Þar er lagt til að ljúki tilteknum frestum laga um nauðungarsölu og ekki reynist unnt að halda áfram aðgerðum vegna óyfirstíganlegrar hindrunar sem ekki byggist á atvikum er varða málsaðila framlengist frestur frá þeim degi er hindruninni lauk. Minni hlutinn telur að í stað aðgerða á borð við framlengingu framangreinds frests ætti að stöðva nauðungarsölur og aðfarargerðir tímabundið. Minni hlutinn leggur því til að 10., 11. og 12. gr. frumvarpsins verði felldar brott. Minni hlutinn áréttar stuðning við notkun rafrænna lausna í því skyni að einfalda meðferð mála innan stjórnsýslunnar og styður framgang þeirra greina frumvarpsins sem fela í sér þarfar breytingar. Við styðjum þarfar breytingar en það er ekki rétt, herra forseti, að við þingmenn þurfum hér á tímum þessa faraldurs að vera með öll ljós blikkandi þegar frumvörp koma hingað inn og eru sögð nauðsynleg vegna faraldursins, það þurfi að liðka til og koma í veg fyrir að fólk smitist á þessum stofnunum vegna þess að það sé svo mikil örtröð. Það er ekki rétt að við þurfum að vera sérstaklega vakandi yfir því að verið sé að koma með svona ákvæði hingað inn. Það er ekki boðlegt, herra forseti. Við þingmenn hlítum hér alls kyns fjarlægðartakmörkunum hver gagnvart öðrum, gagnvart ræðupúltinu og salnum og þá þurfum við að rýna frumvörpin til að gæta að því að ekki sé verið að henda inn illa unnum og óþörfum lagaákvæðum. Við eigum ekki að þurfa þess. Minni hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til en einnig með þeirri breytingu að 5., 6., 7., 8., 10., 11. og 12. gr. falli brott. Það er okkar tillaga. Við styðjum 1., 2., 3., 4. og 9. gr. sem við teljum vera þarfar og óhætt að hleypa í gegn þar sem þær auðvelda og einfalda vinnu við ýmis mál í stjórnsýslunni. Við bendum einnig á að ýmislegt annað mætti miklu frekar koma þarna inn, eins og t.d. rafræn afskráning bifreiða. Af hverju er það ekki inni? Menn eru búnir að kalla eftir því og það er búið að vera í vinnslu hjá Samgöngustofu mánuðum saman. Af hverju kemur það ekki hér inn? Menn þurfa að mæta í Vöku til að afskrá bifreiðar, skrifa undir einhver skjöl og alls kyns pappírar í gangi. Þetta má einfaldlega gera á vefnum. Af hverju er það ekki gert? Þar er enginn réttur í húfi. Þar er engin áhætta tekin. Af hverju er það ekki gert? Við hefðum kannski átt að leggja fram breytingartillögu um að bæta einhverju slíku við, en við erum svo sem ekki á þeim „sérfræðinga-level“ sem hefur yfirsýn yfir allt það sem stjórnkerfið er að fást við, að sjálfsögðu ekki. Að því sögðu vonast ég til að áliti minni hlutans og breytingum verði vel tekið í þinginu.
Virðulegur forseti. Það er sennilega rétt að ég geri örstutta grein fyrir samhengi breytingartillögunnar sem ég legg hér fram ásamt öðrum hv. þingmanni. Hv. þm. Anna Kolbrún Árnadóttir er með sitt eigið nefndarálit sem ég er ekki á. Ég er ekki alveg sammála öllu þar en ég er sammála sumu og kem til með að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um tillögu um að fella brott þessar greinar. Hins vegar leggjum við hv. þingmaður saman fram breytingartillögu sem miðar að því að bæta málið, þ.e. á 5. og 6. gr. Þetta eru greinar sem hv. þingmaður leggur til í sínu nefndaráliti að verði felldar brott. Það er fyrsta krafa þess hv. þingmanns en til vara styður hv. þingmaður þá tillögu sem kemur fram í breytingartillögunni. Mig langaði bara að hafa þetta skýrt. Atkvæðagreiðslan mun þá fara þannig fram að sú tillaga sem gengur lengra verður tekin fyrir fyrst. Að því gefnu að þær tillögur verði felldar koma til atkvæða þær tillögur sem ganga ekki jafn langt en eru þó til bóta. Mig langaði bara að hafa þetta samhengi skýrt því að ég áttaði mig skyndilega á því að hv. þingmaður er ekki í salnum og þess vegna ágætt að ég komi þessu samhengi á framfæri.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um Matvælasjóð frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og rætt við fjölda gesta og fengið kynningu á málinu af hálfu ráðuneytisins. Með frumvarpinu er lagt til að stofnaður verði nýr sjóður, Matvælasjóður, sem hafi það hlutverk að styrkja þróun og nýsköpun við framleiðslu og vinnslu matvæla úr landbúnaði og sjávarútvegi. Þá er gert ráð fyrir að AVS – rannsóknasjóður í sjávarútvegi og Framleiðnisjóður landbúnaðarins verði lagðir niður í núverandi mynd og renni inn í hinn nýja sjóð. Samkvæmt frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2020 er ráðgert að veita 500 millj. kr. til stofnunar sjóðsins sem verði úthlutað á þessu ári. Frumvarpið er liður í ráðstöfunum hins opinbera til örvunar hagkerfisins í framhaldi af samdrætti sem orðið hefur vegna heimsfaraldurs kórónuveirunnar sem veldur Covid-19 sjúkdómnum. Verði frumvarpið samþykkt tekur Matvælasjóður við verkefnum Framleiðnisjóðs landbúnaðarins og AVS – rannsóknasjóðs í sjávarútvegi. Almennur stuðningur var meðal gesta við það að verið væri að auka fjármagn til þessara verkefna og væri það mikilvæg viðspyrna fyrir atvinnulífið í því efnahagsástandi sem nú er vegna heimsfaraldurs kórónuveirunnar. Þá væri það báðum greinum til framdráttar, sjávarútvegi og landbúnaði, að tengja þær saman með einum sameiginlegum sjóði þar sem mikil tækifæri lægju í samvinnu atvinnugreinanna. Auk þess yrði dregið verulega úr rekstrarkostnaði með sameiningu sjóðanna. Í umsögn Bændasamtaka Íslands kom fram að samtökin teldu jákvætt að stofnaður yrði nýr sjóður, Matvælasjóður, og lögðu m.a. áherslu á að stjórn sjóðsins tæki til starfa sem allra fyrst og henni gert kleift að vinna hratt við að móta reglur um úthlutun á þessu ári. Í umsögn Sambands fyrirtækja í sjávarútvegi kom fram að reyna mundi á aðlögunarhæfni íslensks sjávarútvegs vegna heimsfaraldurs kórónuveirunnar. Staðan kalli á nýjar hugmyndir, verkefni og umsóknir hjá nýjum sjóði. Frumvarpið væri því vel tímasett með hliðsjón af þeim vanda sem faraldurinn skapi. Bent var á að stofnun nýs sjóðs tæki tíma, m.a. þyrfti að skipa fólk í stjórn, setja stefnu fyrir sjóðinn o.fl. og óvíst hvort unnt væri að klára undirbúningsvinnu og úthluta 500 millj. kr. á þessu ári líkt og gert er ráð fyrir. Í því samhengi bæri að líta til þess að Framleiðnisjóður landbúnaðarins og AVS – rannsóknasjóður í sjávarútvegi væru starfandi og gætu úthlutað tilgreindum fjármunum, 500 millj. kr., á þessu ári til viðbótar við þá fjármuni sem þeir hafa nú þegar til ráðstöfunar. Meiri hlutinn bendir á að stofnun sjóðsins er í samræmi við ályktun Alþingis um aðgerðaáætlun um matvælaöryggi og vernd búfjárstofna í 10. tölulið þeirrar tillögu frá síðasta ári. Þar er mælt fyrir um að settur verði á fót sjóður með áherslu á eflingu nýsköpunar í innlendri matvælaframleiðslu. Með sameiningu sjóðanna sparast einnig umtalsverður rekstrarkostnaður en rekstrarkostnaður hvors sjóðs er nú um 20 millj. kr. á ári. Sá sparnaður skapar svigrúm til stuðnings við verkefni en að mati meiri hlutans er til mikils að vinna að sem mest af því fjármagni sem veitt er til sjóða á vegum ríkisins nýtist með beinum hætti í verkefni sem viðkomandi sjóði er ætlað að styrkja. Meiri hlutinn leggur áherslu á að til framtíðar sé sjóðnum tryggt nægt fjármagn til þess að sinna sínu mikilvæga hlutverki og sjóðurinn efldur enn frekar eftir því sem fram í sækir. Líkt og fram kemur í 3. mgr. 2. gr. frumvarpsins skal skipa stjórn fyrir Matvælasjóð, svo fljótt sem verða má eftir gildistöku laganna, sem þegar skal hefja vinnu við stefnumótun fyrir sjóðinn og undirbúning að starfsemi hans. Nefndin óskaði eftir upplýsingum frá ráðuneytinu um hvað gert væri ráð fyrir að tæki langan tíma að koma sjóðnum á fót og hvenær unnt væri að úthluta viðbótarfjármagninu. Kom fram að unnið hefði verið að undirbúningi stofnunar sjóðsins undanfarna mánuði í ráðuneytinu og gæti tilvonandi stjórn sjóðsins byggt á þeirri vinnu og þeim sjónarmiðum og áherslum þegar hún hafi verið skipuð. Með hliðsjón af því telji ráðuneytið raunhæft að sjóðurinn geti tekið til starfa í sumar og að úthlutað verði úr honum í haust. Ljóst er að væntanlegir umsækjendur þurfa tíma til að undirbúa sínar umsóknir og því mikilvægt að nýta tímann sem best þar til sjóðurinn tekur til starfa, því að tryggja þarf samfellu við starfsemi forvera sjóðsins. Meiri hlutinn leggur því áherslu á að allt kapp verði lagt á að koma sjóðnum á laggirnar sem allra fyrst svo að það viðbótarfjármagn sem til stendur að leggja til hins nýja sjóðs nýtist með sem skjótustum og bestum hætti í þeirri mikilvægu viðspyrnu sem efnahagslífið þarf nú á að halda. Meiri hlutinn vísar einnig til yfirstandandi vinnu við mótun matvælastefnu fyrir Ísland sem m.a. er ætlað að stuðla að frekari nýsköpun við matvælaframleiðslu en mikilvægt er að sú stefna verði höfð til hliðsjónar í starfsemi sjóðsins. Meiri hlutinn leggur áherslu á að við úthlutun úr sjóðnum verði gætt að jafnræði milli ólíkra matvælaframleiðslugreina sem og að einnig verði tryggður framgangur þeirra fjölbreyttu verkefna sem AVS og Framleiðnisjóður landbúnaðarins hafa styrkt um allt land. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins lýtur Matvælasjóður stjórn fjögurra manna sem ráðherra skipar til þriggja ára í senn. Einn skal skipaður samkvæmt tilnefningu Bændasamtaka Íslands, einn samkvæmt tilnefningu Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi og tveir án tilnefningar og skal annar þeirra vera formaður. Meiri hlutinn telur rétt að kveðið verði á um hvernig með skuli fara ef atkvæði falla jafnt, þ.e. að í þeim tilvikum ráði atkvæði formanns og leggur til breytingu þess efnis. Bendir meiri hlutinn á að slík regla gildir m.a. um atkvæðagreiðslu stjórnar Tækniþróunarsjóðs, samanber 3. mgr. 13. gr. laga um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun. Fram komu ábendingar frá gestum um að æskilegt gæti verið að fá fulltrúa fleiri aðila í stjórn sjóðsins. Samkvæmt 4. málslið 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins er stjórn sjóðsins heimilt að skipa fagráð sér til ráðgjafar. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að með aðkomu sem flestra væri unnt að tryggja að sú fjölbreytta þekking sem til staðar er og nýst hefur í þverfaglegu samstarfi matvælafyrirtækja nýtist í vinnu sjóðsins. Þá er mikil gerjun í nýsköpun í matvælaframleiðslu á Íslandi og annars staðar í Evrópu. Meiri hlutinn fellst á mikilvægi þess að tryggja breiðari aðkomu að sjóðnum svo tryggt verði að markmið sjóðsins nái fram að ganga. Í því ljósi leggur meiri hlutinn til breytingu þess efnis að stjórn sjóðsins verði skylt að skipa allt að sjö manna fagráð til fjögurra ára í senn. Fagráð verði stjórninni til ráðgjafar um fagleg málefni og veiti umsagnir um úthlutanir úr sjóðnum auk almennrar ráðgjafar við stjórnina eftir því sem hún óskar. Meiri hlutinn leggur áherslu á að m.a. verði litið til háskólasamfélagsins við skipan fagráðs ásamt því að líta til reynslu og þekkingar úr atvinnulífinu og til frumkvöðla og nýsköpunargeirans. Meiri hlutinn telur jafnframt mikilvægt að stjórn sjóðsins verði heimilt að skipa fleiri fagráð en eitt. Bendir meiri hlutinn á að sambærilegt ákvæði er að finna í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 75/2007. Bent var á að Framleiðnisjóður landbúnaðarins og AVS – rannsóknasjóður í sjávarútvegi eru báðir vistaðir utan höfuðborgarsvæðisins auk þess sem landbúnaður og sjávarútvegur séu undirstöðuatvinnugreinar á landsbyggðinni. Miður væri ef sameining sjóðanna mundi leiða til fækkunar starfa á landsbyggðinni. Meiri hlutinn tekur undir það og áréttar að ein af áherslum í stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2018–2024 er að metnir verði kostir þess að staðsetja nýja starfsemi á vegum ríkisins utan höfuðborgarsvæðisins. Meiri hlutinn beinir því til ráðherra að mikilvægt er að hafa framangreint í huga við ákvörðun um staðsetningu sjóðsins. Meiri hlutinn telur nauðsynlegt að tryggja að Framleiðnisjóður landbúnaðarins haldi sömu skattalegu stöðu og verið hefur út starfstíma sinn til 31. desember 2020 og leggur til að við bætist bráðabirgðaákvæði þess efnis. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Við 1. gr. a. Í stað orðanna „landbúnaði og sjávarútvegi“ í 1. mgr. komi: landbúnaðar- og sjávarafurðum. b. 4. málsliður 2. mgr. orðist svo: Ef til atkvæðagreiðslu kemur innan stjórnar og atkvæði falla jafnt ræður atkvæði formanns. c. Á eftir 2. mgr. komi ný málsgrein, svohljóðandi: Stjórn sjóðsins gerir tillögur um úthlutanir úr sjóðnum að fenginni umsögn fagráðs sem stjórnin skipar til fjögurra ára í senn. Fagráð skal skipað allt að sjö einstaklingum. Fagráð er til ráðgjafar um fagleg málefni við úthlutanir úr sjóðnum. Jafnframt er fagráð ráðgefandi fyrir stjórn sjóðsins eftir því sem óskað er. d. 2. málsliður 3. mgr. falli brott. 2. Við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Þrátt fyrir ákvæði 2.–4. töluliðar 3. gr. skal Framleiðnisjóður landbúnaðarins halda sömu skattalegu stöðu og hingað til út starfstíma sinn. Undir nefndarálitið skrifa sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir, framsögumaður málsins, Ásmundur Friðriksson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Njáll Trausti Friðbertsson og Rósa Björk Brynjólfsdóttir. Málið fékk góða umfjöllun í atvinnuveganefnd þó að skammur væri tíminn og fengum við, eins og komið hefur fram, fjölda gesta þar sem þeir lögðu heilt yfir mikla áherslu á að fá þennan sjóð til að vera virkur sem fyrst. Ég treysti því að það verði raunin. Við erum að fá mikla fjármuni inn í þennan nýja sjóð, 500 millj. kr., sem skiptir sköpum. Annar hinna sjóðanna sem fyrir eru, AVS, úthlutar einu sinni á ári og hefur úthlutað úr sínum sjóði í ár og hinn, Framleiðnisjóður landbúnaðarins, er búinn að úthluta einu sinni, en hann úthlutar tvisvar á ári, og seinni úthlutunin kemur í haust og það stendur. Vinna hefur farið fram í ráðuneytinu, eins og kom fram í nefndarálitinu, í mjög langan tíma að undirbúningi þessa verkefnis. Ég tel að eftir að lögin verða samþykkt verði hægt að vinna hratt og vel og þegar búið verður að skipa stjórn í sjóðinn verði hægt að vinna að enn frekari stefnumótun og útfærslu svo hægt sé að koma þessum peningum í vinnu í greininni sem fyrst. Það er mjög mikilvægt og við lögðum öll áherslu á það í nefndinni við þessa vinnu, þó að við værum kannski með ólík sjónarmið um hvernig við gætum komið þessum fjármunum sem best og hraðast í vinnu fyrir matvælaframleiðslu í landinu, því að sjaldan hefur verið meiri þörf á að efla og styrkja matvælaframleiðslu hér á landi. Við núverandi aðstæður sjáum við hvað það er mikilvægt að hvert land sé sem mest sjálfu sér nægt í matvælaframleiðslu og fullvinnslu. Við höfum úr það miklum auðlindum að ráða að við getum aukið grænmetisframleiðslu og framleiðslu í landbúnaðargeiranum og í sjávarútvegi. Svo kemur fiskeldið sterkt inn. Það eru ótal möguleikar og ég held að núna vakni enn meiri kraftar og hugmyndir og frumkvöðlar komi fram við að fullvinna matvæli og að leita á erlenda markaði sem og hér innan lands. Það er líka verið að leggja til fjármuni, 100 milljónir, til að markaðssetja innlenda matvælaframleiðslu erlendis, svo að þetta er virkileg innspýting í þessar aðstæður til að fjölga störfum, auka og styrkja efnahag ríkisins með meiri tekjum, ég tala nú ekki um að efla störf vítt og breitt um landið og stuðla að þróun í þessum geira og fjölgun starfa. Ég tel að það muni styrkja mjög landsbyggðina að fá Matvælasjóð til þess því að þar eru margar og miklar hugmyndir sem þurfa að fá stuðning við að koma sér í fyrstu skrefin út í alvöruframleiðslu og fullvinnslu á matvælum í ólíkum matvælagreinum. Ég læt þetta duga og treysti því að málið fái góða afgreiðslu í þinginu í framhaldinu.
Forseti. Ég held að þetta frumvarp eigi eftir að verða farsælt, ég held að það muni veita viðspyrnu í matvælaframleiðslu í landinu. Hér hefur verið breytt orðalagi, það segir „við framleiðslu og vinnslu matvæla úr landbúnaðar- og sjávarafurðum“, í staðinn fyrir að segja „úr landbúnaði og sjávarútvegi“. Þetta er ein af nokkrum breytingum meiri hluta nefndarinnar, sem mér sýnast vera farsælar, málið lagaðist í meðförum hennar. Það eru fleiri sem geta nú komið að borðinu, það er ekki geðþóttavald ráðherra sem ræður því hvort tillögur þessarar stjórnar um úthlutanir fari áfram. Núna á að taka það út og fagráð sjö aðila, víðtæk aðkoma úr greininni, leggur inn tillögur eða umsögn til stjórnarinnar sem ákveður síðan úthlutunina. Þetta er sett í faglegri búning sem býður upp á minni pólitískan geðþótta. Það er gott. Það er eitt sem ég hef áhyggjur af, þó að nákvæmlega þetta komi til móts við þær áhyggjur að einhverju leyti. Þegar þetta er sett í einn sjóð erum við með sjávarútveginn og landbúnaðinn saman. Landbúnaðurinn er oft einhvern veginn léttvægari og það er hugsað meira um sjávarútveginn, eða manni hefur fundist það. Ég vil spyrja hvort formaður nefndarinnar hafi áhyggjur af því. Og innan landbúnaðarins er grænmetisframleiðslan, er mér alltaf sagt, einhvern veginn á botninum, hún fær ekki sérstaklega mikinn vegsauka innan kerfisins. Mig langar að spyrja um það atriði og líka varðandi það hversu fljótt fjármagnið mun skila sér í vinnu, en ég spyr um það í næsta andsvari.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir bjartsýnina og góð orð gagnvart málinu. Hann hefur ásamt öðrum nefndarmönnum lagt því lið að gera málið enn betra. Ég held að við í nefndinni séum öll sammála um að það sé góð viðbót að styrkja fagráðið, að það sé ekki bara heimild heldur skylda að skipa fagráð og fá víðari sýn á málið. Eins og kemur fram í nefndarálitinu leggjum við mikla áherslu á að horft sé til fjölbreyttra verkefna. Við vitum að þessir sjóðir á vegum sjávarútvegsins og landbúnaðarins, AVS og framleiðnisjóðurinn, hafa verið að styrkja mismunandi verkefni og það þarf að halda utan um þau, líka ólík verkefni. Það hefur verið ýmislegt hjá Framleiðnisjóði landbúnaðarins sem er kannski ekki alveg hefðbundið. Þessi nýi sjóður á að rúma slíkt. Það kom fram hjá gestum sem komu fyrir hönd Framleiðnisjóðs landbúnaðarins að þar hafa verið mörg verkefni og þróun varðandi ýmis mál í þeirra geirum, jafnvel bara girðingar og ýmislegt sem tengist landbúnaði og jarðyrkju yfir höfuð. Ég tel að það sé skýr vilji að þessi sjóður haldi utan um ólíkar framleiðslugreinar. Landbúnaðurinn hefur verið að styrkja sig mjög mikið og ég held að hann sé á fljúgandi ferð inn í framtíðina, að vera ekki bara frumframleiðslugrein heldur fullvinnslugrein. Garðyrkjan á mikil tækifæri. Eins og kom fram í máli formanns Bændasamtakanna eru Bændasamtökin samtök allra geira í landbúnaði og grænmetisframleiðslan hefur sterka stöðu og það er virkilega horft til hennar á þessum tímum.
Þær áhyggjur sem ég hafði kannski sérstaklega varðandi það að þetta mál væri að koma fram núna, og það á að vinna það, sem ryður frá öðrum málum sem komast ekki að, voru hvort þetta væri Covid-mál. Þar af leiðandi spyr ég sérstaklega út í hvort þeir peningar sem eiga að koma þarna til skili sér hratt og vel til fólksins í landinu sem þarf á þeim að halda núna. Mér fannst Framleiðnisjóður og AVS-sjóðurinn svara því ágætlega. AVS er búinn að úthluta, þeir gera það einu sinni á ári. Framleiðnisjóður á eftir að úthluta einu sinni, í október. Mig langar því að spyrja hv. formann hvort ég skildi það rétt að sjóðurinn myndi úthluta þá, eða fara öll verkefnin yfir í Matvælasjóð? Mér heyrðist hv. formaður segja að Framleiðnisjóður myndi samt úthluta í haust. Mér sýnist það ekki rúmast innan þessa, en væri ágætt ef svo væri því að þeir eru líklegri til að koma þessu út hratt. Það var samt sem áður nefnt í nefndinni, ráðuneytið sagði að ef þessi nýju lög yrðu samþykkt og Matvælasjóður settur á fót, þá er skipuð stjórn en þegar er búið að semja mikið af verkferlunum. Þetta mál var lagt fram áður og búið að vera í vinnslu í ár eða lengur þannig að þessir ferlar eru til að miklu leyti. Úthlutunin gæti því skilað sér í haust sem væri kannski á svipuðum tíma ef Framleiðnisjóður færi af stað núna og óskaði eftir umsóknum. Það tekur tíma að safna umsóknunum saman, svo koma sumarfríin og úthlutunin gæti kannski verið hjá þeim líka í haust þó að þeir gætu kannski keyrt það eitthvað aðeins hraðar. Það er eitt sem skiptir máli, að frumvarpið valdi því ekki að þessir peningar komist seinna í umferð. Það að þessir peningar séu settir í umferð er Covid-mál. Ef það er gert í gegnum nýjan Matvælasjóð gæti það skemmt fyrir því að þetta sé Covid-mál eða með Covid-áherslum. Það þarf að vera alveg ljóst. [[Forseti hringir.]]Ráðuneytið verður að setja púður í það og standa við þau fyrirheit. Ég vona að [[Forseti hringir.]]formaður styðji það, að skilningur nefndarinnar sé að þessir peningar fari sem fyrst í vinnu. Ef menn [[Forseti hringir.]]ætla að tefja það eitthvað þá þarf sterka réttlætingu fyrir því [[Forseti hringir.]]og komast skýrt til skila til okkar sem erum að samþykkja þetta.
Herra forseti. Já, það kom alveg skýrt fram af hálfu ráðuneytisins að þessir peningar færu í vinnu strax, umsóknir gætu komið í kjölfarið á því að þetta mál yrði samþykkt hérna, strax yrði skipuð stjórn og að vegna mikillar undirbúningsvinnu í ráðuneytinu í marga mánuði í þessu máli - við þekkjum það að málið kom til þingsins á síðasta ári og fékk umfjöllun þá svo að þetta er ekkert nýtt - væri hægt að fara að kalla eftir umsóknum strax og úthluta í haust. Varðandi Framleiðnisjóð landbúnaðarins kom það fram í þeirra máli að þau myndu halda áfram að taka við umsóknum eins og er. Sjóðurinn er ekki lagður niður fyrir næstu áramót svo að ég sé ekki að það ætti að skarast neitt, heldur hafi sjóðurinn tækifæri til þess að afgreiða þær umsóknir sem eru komnar inn og annað, það ætti ekki að koma rof í því. Hann klárar bara sín verkefni á þessu ári án þess að það skarist við nýjan sjóð, eins og ég skil þetta. Sá sjóður verður sem sagt lagður niður um næstu áramót. Það voru til lög um þann sjóð frá 1966, þetta er gamall sjóður og virðulegur, en það var ekki neinn lagagrundvöllur fyrir AVS-sjóðnum, það þurfti þess ekki, hann var ekki stofnaður þannig svo að hann lýtur öðrum lögmálum og rennur bara strax inn í þennan nýja sjóð. Við fylgjumst grannt með því í atvinnuveganefnd hvernig til tekst og höldum öllum við efnið í þeim málum því að hugurinn er sá sami; að koma þessum peningum sem best í vinnu í nýsköpun og þróun og aukinni verðmætasköpun í matvælaframleiðslu í ólíkum matvælageirum sem fyrst.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með frávísunartillögu um frumvarp til laga um Matvælasjóð frá 1. minni hluta atvinnuveganefndar. Fyrst er þetta að segja um breytingu á ýmsum lögum um matvæli. Með frumvarpinu er lagt til að AVS – rannsóknasjóður í sjávarútvegi og Framleiðnisjóður landbúnaðarins verði sameinaðir í nýjan sjóð, Matvælasjóð. Gert er ráð fyrir að veita 500 millj. kr. til stofnunar sjóðsins sem verði úthlutað á þessu ári, samanber frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2020, 724. mál, á þskj. 1253. Á 150. löggjafarþingi samþykkti Alþingi lög um breytingu á ýmsum lögum um matvæli, nr. 144/2019. Við meðferð málsins gerði 1. minni hluti m.a. athugasemdir við stofnun Matvælasjóðs í ljósi þess að hlutverk Framleiðnisjóðs og AVS – rannsóknasjóð hefðu verið ólík hingað til og ekki hefði verið sýnt fram á að ávinningur yrði af sameiningu þeirra. Vegna þess og annarra atriða var lagt til að frumvarpinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar (318. mál, þskj. 683). Meiri hlutinn lagði síðan til að fella brott ákvæði sem mæla fyrir um stofnun Matvælasjóðs og brottfall laga um Framleiðnisjóð landbúnaðarins, samanber framhaldsnefndarálit í máli 318 á þskj. 711. Voru þær breytingar samþykktar. Þau ákvæði sem voru felld brott þá eru nánast samhljóða þeim ákvæðum sem nú er lagt til að verði að lögum og áréttar því 1. minni hluti þau sjónarmið sem komu fram í fyrrgreindu nefndaráliti 1. minni hluta. Fyrsti minni hluti telur það hins vegar naumast viðeigandi þinglega meðferð að leggja nú fram mál sem áður hefur komið fram á þessu löggjafarþingi og nú þegar hlotið umfjöllun nefndarinnar. Engu máli skiptir þótt umrædd ákvæði tilgreindra laga hafi ekki fallið í atkvæðagreiðslu við meðferð málsins. Hæstv. forseti. 1. minni hluti fagnar þeirri ákvörðun að veitt verði aukið fjármagn til verkefna á sviði landbúnaðar og sjávarútvegs. Brýnt er að þetta fé renni með greiðum hætti til verkefna sem stuðlað geta að því að efla atvinnulíf landsmanna á sviði landbúnaðar og sjávarútvegs. Ekki verður séð að sú tillaga sem hér liggur fyrir um stofnun nýs sjóðs til að hafa slík verkefni með höndum sé til slíks fallin. Leggur 1. minni hluti áherslu á að vandað sé til verka við skipulagsbreytingar af þessu tagi og telur hremmingar í efnahagslífinu nú vegna heimsfaraldurs kórónuveiru ekki gefa tilefni til að gera veigamiklar breytingar á núverandi sjóðakerfi sjávarútvegs og landbúnaðar. Slíkar breytingar þarfnast vandaðs undirbúnings, ekki síst vegna verkefnaskila núverandi sjóðakerfis og samræmingar þeirra verkefnaþátta sem sjóðirnir nú sinna og þeirra sem ætlunin er að sinnt verði í framtíðinni í nýju umhverfi á þessu víðfeðma sviði. Að mati 1. minni hluta er undirbúningur málsins ekki með fullnægjandi hætti og ekki hefur verið sýnt fram á nægjanleg rök til grundvallar því að settur verði á fót nýr sjóður sem hafi m.a. það hlutverk að úthluta fjármunum þegar núverandi fyrirkomulag hefur reynst vel í þeim efnum. Í þessu samhengi er ekki úr vegi að nefna t.d. Matarauð Íslands og landbúnaðarklasann sem til skoðunar kæmi að fela það hlutverk að úthluta hluta af því fjármagni sem leggja á til málasviðsins. Auk þess telur 1. minni hluti að fyrirsjáanlegt sé að stofnun Matvælasjóðs verði til þess að tafir verða á því að fjármagn geti nýst til mikilvægra verkefna sem geta orðið liður í nauðsynlegri viðspyrnu í atvinnulífinu vegna þess efnahagsástands sem nú ríkir vegna Covid-19 veirufársins. Augljóst er að stofnun og upphafsaðgerðir taki tíma og þá þarf að veita nýrri stjórn ráðrúm til að móta stefnu og skilgreina verklag. Að auki er ávallt fyrir hendi sú hætta að utan verksviðs sjóðsins falli verkefnaþættir sem mikilvægir eru, annaðhvort þeir sem rúmast innan sjóðanna tveggja eða ný svið sem stjórnvöld vilja leggja áherslu á. Telur 1. minni hluti því auðséð að í slíkum tilvikum væri núverandi fyrirkomulag fljótlegra og skilvirkara enda m.a. mögulegt að breyta stefnu innan núverandi sjóða. Hæstv. forseti. Með hliðsjón af framansögðu verður ekki séð að stofnun Matvælasjóðs sé aðkallandi í ljósi aðstæðna. Er því af hálfu 1. minni hluta ekki fallist á að hér ræði um mál sem tengist sérstaklega viðbrögðum við Covid-19 faraldrinum og eigi þar af leiðandi að hafa forgang í störfum Alþingis um þessar mundir. Að öllu framangreindu virtu leggur 1. minni hluti til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Undir þetta ritar sá sem hér stendur, Sigurður Páll Jónsson, og hv. þm. Ólafur Ísleifsson. Ég vil undirstrika að við í 1. minni hluta fögnum að sjálfsögðu þessum peningum, þeim 500 milljónum sem eiga að koma til viðbótar því sem fyrir er í sjóðunum, svo það fari ekki á milli mála. En áhyggjur okkar eru þær að þessir peningar komist ekki í vinnu eins fljótt og vel við stofnun þessa sjóðs þó að annað hafi komið fram í máli hv. formanns nefndarinnar. Því teljum við að óbreytt fyrirkomulag sjóðanna hefði verið betra að svo stöddu og þetta mál sé ekki hægt að kalla Covid-mál. Til að þessir peningar komist í vinnu hlýtur sá vettvangur sem nú er til staðar, þ.e. Framleiðnisjóður og AVS-sjóður, að vera augljósasti kosturinn. Að koma á fót nýjum sjóð sem kannski getur tekið til starfa í seinni partinn í sumar eða haust, hlýtur að vera síðri kostar í okkar huga. Að þessu sögðu hef ég lokið máli mínu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna í 2. umr. Hann kom inn á umsagnir sem hafa borist nefndinni í hennar störfum sem rétt er að veita athygli. Frumvarp þetta er ein af þeim hugmyndum sem ráðgert er að grípa til sem mótvægisaðgerð ríkisstjórnarinnar vegna niðurfellingar svokallaðrar frystiskyldu á kjöti til landsins. Við þekkjum þetta frystiskyldumál, það vonda mál, vil ég segja, og hvernig stjórnvöld sváfu á verðinum í okkar mikilvægu hagsmunagæslu fyrir landbúnaðinn. Með því að láta undan þrýstingi Evrópusambandsins og flytja inn hrátt kjöt hingað til landsins er verið að setja okkar góða og hreina landbúnað í mikla hættu. Hugmyndin með frumvarpinu um stofnun nýs Matvælasjóðs er að efla nýsköpun og þróun í innlendri matvælaframleiðslu, sem er í sjálfu sér jákvætt. Auk þess er verið að leggja nýjum sjóði til 500 millj. kr. sem eru töluverðir peningar. En eins og hv. þm. Sigurður Páll Jónsson nefndi í nefndaráliti minni hluta þá spyr maður hvort ekki hefði verið skilvirkara og fljótlegra að setja þessa peninga í þá tvo sjóði sem er verið að sameina til að þeir gætu þá strax farið í það að úthluta þeim til mikilvægra verkefna í staðinn fyrir að stofna nýjan sjóð með því sem fylgir, það eru tafir sem fylgja því bæði hvað úthlutun og slíkt varðar. Maður veltir fyrir sér hvers vegna ekki var farin sú leið að setja þessa fjármuni strax í báða sjóðina og þá gætu þeir, eins og hv. þm. Sigurður Páll Jónsson nefndi, komist strax í vinnu, ef svo má að orði komast. Með hugmyndunum í frumvarpinu er verið að sameina tvo sjóði, Framleiðnisjóð landbúnaðarins og sjóð sjávarútvegsins sem nefndur er AVS, sem stendur fyrir aukin verðmæti sjávarfangs og veitir styrki til rannsókna- og þróunarverkefna til að auka verðmæti sjávarfangs. Það er því verið að sameina tvo svolítið ólíka sjóði. Maður spyr: Hver er ávinningurinn? Mér finnst að því hafi ekki verið svarað nægilega vel í frumvarpinu og nefndaráliti meiri hlutans. Það er verið að leggja niður Framleiðnisjóð landbúnaðarins, þann ágæta sjóð, vil ég segja, sem hefur verið nýsköpunar- og framfarasjóður landbúnaðarins í meira en hálfa öld. Ég vil aðeins staldra við framleiðnisjóðinn vegna þess að það er mörgum spurningum ósvarað, t.d. hvers vegna eigi að fara að leggja niður sjóð sem hefur almennt staðið sig mjög vel og styrkt víða um land mikilvæg verkefni í sveitum landsins, í landbúnaði sérstaklega. Nú á að leggja þennan sjóð niður og það eru í raun og veru engin rök fyrir því. Framleiðnisjóðurinn hefur veitt landbúnaðargeiranum margvíslega styrki, suma hverja sem ekki lúta beint að matvælaframleiðslu en eru mikilvægir í að treysta byggð vítt og breitt um landið. Hann hefur það að leiðarljósi í störfum sínum að landbúnaður sé afar víðtækt hugtak og mun víðtækara en orðið matvælaframleiðsla gefur til kynna. Sjóðurinn gegnir mikilvægu hlutverki í byggðalegu samhengi, sér í lagi í tengslum við styrkveitingar til nýsköpunarverkefna á vegum bænda. Framleiðnisjóður landbúnaðarins styður jafnframt við ýmis hagnýt rannsókna- og þróunarverkefni á sviði skógræktar, svo dæmi sé tekið, og landnytja og ýmis verkefni sem tengjast framþróun. Hann veitir ráðgjafarþjónustu fyrir bændur og sinnir margvíslegum fræðslutengdum verkefnum. Það er mjög mikilvægt að þessi verkefni verði ekki út undan í hugmyndum ríkisstjórnarinnar um nýjan Matvælasjóð. Maður skilur ekki alveg hvers vegna er verið að taka þessi verkefni frá þessum gamalgróna sjóði sem hefur þjónað sínu hlutverki mjög vel. Það er að mörgu að gæta í þessu og bændur eiga mikilla hagsmuna að gæta hvað varðar þennan sjóð. Bændasamtökin sendu inn umsögn um frumvarpið og rakti hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir það í ræðu sinni. Bændasamtökin leggjast ekki gegn frumvarpinu en leggja hins vegar þunga áherslu á að landbúnaðinum verði tryggður sambærilegur hlutur í ráðstöfunarfé hins nýja Matvælasjóðs í samræmi við hlut framleiðnisjóðs í samanlögðum fjárhag hans og AVS-sjóðs. Sú hlutdeild verði skilgreind í búvörusamningi. Hér er verið að taka, að mínu viti, svolitla áhættu því að engin trygging er fyrir því að þau góðu verkefni sem Framleiðnisjóður landbúnaðarins hefur haft með höndum komi til með að skila sér í þennan nýja sjóð. Það held ég að séu stærstu áhyggjurnar hvað þetta varðar. Bændasamtökin leggja einnig þunga áherslu á að fjármagn til sjóðsins verði aukið til framtíðar en takmarkist ekki við þetta stofnframlag á árinu 2020. Maður veltir fyrir sér hvort þessi 500 millj. kr. innspýting, sem vissulega er mikilvæg í þennan geira, sé svona gulrót fyrir því að geta lagt niður þennan sjóð. En síðan vitum við ekkert um það hvað sjóðurinn hefur úr miklum fjármunum að spila árið 2021. Verið sé að láta þetta líta vel út í upphafi en svo er framhaldið óljóst. Bændasamtökin leggja áherslu á að áfram verði stutt við verkefni af þeim toga sem Framleiðnisjóður hefur stutt en tengjast ekki matvælaframleiðslu beint, þar með talin menntun og endurmenntun. Sjóðnum hefur einnig verið ætlað að styrkja búsetu í sveitum landsins til framtíðar eins og ég nefndi hér í upphafi. Það er eitt af hinum mikilvægu hlutverkum Framleiðnisjóðs landbúnaðarins, ákaflega mikilvægt, og má ekki til þess hugsa að það fari forgörðum verði þessi sameining að lögum, enda trúi ég því ekki, herra forseti, að ríkisstjórnin vilji bera ábyrgð á því þó svo að áhugi hennar á landbúnaði hafi ekki verið mikill. Það er sjálfsagt að efla nýsköpunarverkefni í íslenskri matvælaframleiðslu sem verður okkur sífellt mikilvægari. Við sáum t.d. við efnahagshrunið 2008 hversu innlend matvælaframleiðsla er og var okkur dýrmæt og við sjáum þetta núna á tímum veirufaraldursins. Vonandi læra þeir sem hafa verið talsmenn þess að flytja sem mest inn af matvælum af þessu og láta kannski af þeim endalausu kröfum sínum um að flytja sem mest inn af matvælum. Það sem vantar í frumvarpið er að ekki er tekið á því hvernig við ætlum að nálgast þau viðfangsefni sem við mætum þegar rætt er um þau fjölmörgu tækifæri sem íslenskur landbúnaður stendur frammi fyrir. Sú víðtæka skilgreining landbúnaðar sem unnið er eftir hjá framleiðnisjóðnum, og ég rakti aðeins áðan, er nauðsynleg svo við getum nýtt þessi tækifæri. Breyttar neysluvenjur og hlýnandi loftslag skapa margvísleg ný tækifæri til matvælaframleiðslu á Íslandi, sér í lagi við ræktun og ekki má líta fram hjá öðrum tækifærum. Þannig má ekki gleyma því að landbúnaðurinn getur lagt mjög mikið af mörkum, ef ekki mest allra atvinnugreina, til verkefna er lúta að kolefnisbindingu. Þar býr ekki síst mikilvæg þekking sem getur nýst í þeim efnum innan stoðkerfis landbúnaðarins og síðan verkþekking bænda. Þegar rætt er um stofnun sjóðs, eins og hér er lagt til, verður að hafa það að leiðarljósi að stór hluti styrkveitinga verður að nýtast grasrótinni beint. Þannig þjónar hann best hlutverki sínu. Þess vegna hefur maður áhyggjur af því, þegar verið er að sameina tvo ólíka sjóði eins og hér stendur til að gera, að þetta mikilvæga atriði verði ekki gaumgæft nægilega. Það veldur svolitlum áhyggjum að þarna eru komnar tvær ólíkar greinar sem hugsanlega geta farið að bítast um fjármagn sem verður örugglega eftir árið 2020 takmarkað að einhverju leyti þó að sú innspýting sem kemur núna sé jákvæð fyrir þessar greinar einar og sér. Framleiðnisjóður landbúnaðarins hefur lagt áherslu á að styrkirnir nýtist grasrótinni fyrst og fremst og nær helmingur úthlutaðs fjármagns sjóðsins hefur á undanförnum árum runnið til nýsköpunarverkefna á vegum bænda á bújörðum. Þetta eru atvinnuskapandi verkefni sem bændur standa fyrir eða í viðbót við hefðbundna landbúnaðarframleiðslu. Styrkir sjóðsins hafa leitt til frumkvæðis að verðmætasköpun og mörgum nýjum störfum til sveita. Má þar nefna uppbyggingu ferðaþjónustu og heimavinnslu afurða, smáiðnað og margt fleira. Herra forseti. Ég fullyrði að víðsýni hefur ríkt í störfum Framleiðnisjóðs, hún hefur einkennt störf sjóðsins þegar kemur að styrkveitingum og sjóðurinn hefur ekki misst sjónar á mikilvægi þess að sveitirnar dafni til framtíðar. Það er gríðarlega mikilvægt. Þess vegna, þegar sameina á tvo ólíka sjóði fyrir sjávarútveg og landbúnað, veltir maður fyrir sér hvort hættan sé ekki sú að menn missi sjónar á þessu, t.d. því að sveitirnar dafni til framtíðar. Menn eru þá farnir að hugsa um fleiri atriði og eru ekki eins einbeittir í þessu mikilvæga hlutverki sem Framleiðnisjóður landbúnaðarins hefur ávallt gegnt í þau 50 ár sem hann hefur farsællega starfað. Sveitirnar þurfa á aukinni fjölbreytni í atvinnulífi að halda. Það sýnir sig enn betur núna þegar ferðaþjónustan er í óvissu. Styrkir Framleiðnisjóðs landbúnaðarins eru og hafa verið öflug byggðaaðgerð. Við verðum að hafa það í huga. Það verður að hafa það að leiðarljósi þegar þessar hugmyndir í frumvarpinu eru ræddar. Þess vegna tek ég heils hugar undir það sem kemur fram í minnihlutaálitinu, sem hv. þm. Sigurður Páll Jónsson mælti fyrir, að maður sér ekki að það sé aðkallandi að sameina þessa sjóði hér og nú. Það þurfi að undirbúa þetta mál betur. Það einkennist svolítið af því að menn eru að flýta sér vegna þess að við erum að kljást við efnahagserfiðleika vegna veirunnar og það er verið að setja aukið fjármagn í þessar greinar. En ég ítreka það sem ég sagði fyrr í ræðu minni, herra forseti, að ég held að þessir fjármunir myndu nýtast betur með því að setja þá bara í þessa sjóði eins og þeir eru í dag og undirbúa þetta mál betur og rökstyðja það líka betur hvers vegna verið er að fara þessa leið. Ég tek undir það með hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni að ég sé ekki að þetta mál sé svona aðkallandi hér og nú. Það sem er fyrst og fremst aðkallandi er að þessir sjóðir hafi meira til umráða akkúrat núna í þessari óvissu og efnahagsástandi þar sem atvinnuleysið fer mjög ört vaxandi og við þurfum á allri nýsköpun og öðru slíku að halda og við þurfum að efla byggðirnar. Við höfum rótgróinn sjóð, Framleiðnisjóð, sem er í stakk búinn til að taka við auknum fjárveitingum og koma þeim hratt og vel út til sveitanna og til bænda og þeirra sem eiga rétt á að sækja um styrki í sjóðinn. Það sama má segja með styrkveitingar sjávarútvegssjóðsins. Ég held að fjármagnið komist hratt til skila með því að nota þá sjóði sem eru nú þegar til staðar og hafa verkferla og stjórnir sem eru þaulvanar því að úthluta þeim peningum sem sjóðirnir hafa til umráða. Með þessari aðgerð er verið að setja ákveðið flækjustig að mínu mati, stofna nýjan sjóð sem þarf síðan að komast í gagnið, kjósa nýja stjórn og allt sem því fylgir. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, nefndi að það væri nauðsynlegt að þetta gengi allt hratt fyrir sig og það er alveg rétt. En við höfum hins vegar leið til að láta þetta ganga enn hraðar fyrir sig, þ.e. með því að nýta það sem við höfum nú þegar til að sjá um að koma þessum mikilvægu fjármunum inn í þessar tvær mikilvægu atvinnugreinar, landbúnaðinn og sjávarútveginn. Að lokum, herra forseti, verð ég að segja að það fylgir því mikil ábyrgð að ætla að sameina svo mikilvæga sjóði einmitt á þessum tíma. Ég held að það auki því miður flækjustigið og þess vegna sé nauðsynlegt að undirbúa málið betur og sjá til þess að það sé betur rökstutt og ákveðnum spurningum verði svarað hér og nú. Er hægt að auka strax í fjáraukalögum fjárveitingar til þessara beggja sjóða? Þá er það mál frá og hægt að koma þeim fjármunum strax til byggðanna, til landbúnaðarins og sjávarútvegsins, eins og ég nefndi. Þetta er mál sem ber þess merki að verið er að koma ákveðinni hugmyndafræði inn akkúrat á þessum tímapunkti. Sú hætta er alltaf fyrir hendi þegar menn vinna hratt - það þarf að vinna hratt í þeim efnahagserfiðleikum sem við erum í og bregðast hratt við til að lágmarka það tjón sem við stöndum frammi fyrir - að það komi niður á vinnunni sem verður að vera vönduð. Vinnubrögð verða að vera vönduð þegar á að sameina svo mikilvæga sjóði. Þess vegna styð ég nefndarálit minni hlutans sem ég tel að sé unnið af skynsemi og er vel fram sett, hv. þm. Sigurður Páll Jónsson fór vel yfir það, og skýrir málið mjög vel. Hann kemur inn á það að affarasælast sé að vísa málinu einfaldlega til ríkisstjórnarinnar en leggur hins vegar áherslu á að fjármunirnir skili sér til þessara mikilvægu greina. Um það snýst málið á þessari stundu. Það sem skiptir mestu máli er að þessar greinar fái auknar fjárveitingar til að bregðast við vandanum. Við þurfum verulega á allri nýsköpun að halda. Nýsköpun býr til ný störf. Það er gríðarlega mikilvæg fjárfesting [[Forseti hringir.]]á þeim erfiðu tímum sem við búum við í dag og ég vona svo sannarlega að þetta mál fái farsæla niðurstöðu.
Virðulegi forseti. Ég tek hér til máls um frumvarp er varðar stofnun Matvælasjóðs. Ég tel að þetta sé akkúrat rétti tíminn til að ljúka þessu mikilvæga máli. Það kom fyrir þingið á síðasta ári og þá fékk það samtals 54 atkvæði, nánast allur þingheimur studdi þessa leið. Ætlunin er að leggja til nýjar 500 millj. kr. í nýsköpun og þróun matvælaframleiðslu í sjávarútvegi og landbúnaði. Það kemur fram í frumvarpinu, virðulegur forseti: „Við úthlutun styrkja úr sjóðnum verður sérstök áhersla lögð á nýsköpun, sjálfbærni, verðmætasköpun og aðgerðir til að efla samkeppnishæfni íslenskrar matvælaframleiðslu. Sjóðnum mun einnig vera heimilt að styðja við vöruþróun og markaðssókn á erlendum mörkuðum.“ Ég veit til þess að bæði AVS-sjóðurinn og Framleiðnisjóður hafa líka styrkt verkefni er snúa að vinnslu hráefna í lyfja-, orku- og heilsuvöruframleiðslu, þannig að það er vítt svið sem sjóðnum er opið. Ég held að með því að sameina þessa sjóði muni sú góða hefð og reyndar hin góða staða landbúnaðarins, með framleiðslu á vörum fyrir heimamarkað að mestu leyti, sýna að landbúnaðurinn er töluvert á undan sjávarútvegi með framleiðslu á vörum í neytendapakkningum. Ég held að það muni koma í ljós að landbúnaðurinn muni ekki þurfa að hafa áhyggjur gagnvart því að sjávarútvegurinn, sem er afar sterk grein, muni yfirtaka þennan sjóð. Öðru nær, ég held að sú reynsla og þekking sem hefur skapast í landbúnaði, sú reynsla og þekking sem býr í framleiðslu landbúnaðarafurða, muni með þessum sjóði og því samstarfi sem þar verður nýtast sjávarútvegi. Það er mikil gróska í sveitunum. Við tökum eftir því núna að í Ölfusinu er verið að stofna þekkingarsetur þar sem matvælaframleiðsla verður í öndvegi. Það er verið að ráða verkefnisstjóra til þess verkefnis. Þar eru stórir hlutir að fara í gang í framleiðslu, í fiskeldi og garðyrkju, þannig að það er mjög mikið að gerast. Ég verð að segja eins og er um þá þingsályktunartillögu sem upphaflega var lögð fram, um aðgerðaáætlun um matvælaöryggi, og þau okkar sem höfum úr þessum stól talað fyrir framleiðslu landbúnaðarafurða og matvælaöryggi í þessu landi, að það þótti ekki mjög fín umræða fyrir nokkru síðan. Við sem töluðum fyrir því úr þessum stól vorum næstum því púuð niður. Ef ég man rétt var það árið 2016 sem einungis 16 þingmenn sem greiddu búvörusamningum atkvæði. Það var algjör minni hluti þingsins í rauninni sem stóð við bakið á bændum þegar þeir búvörusamningar voru samþykktir sem áttu að tryggja matvælaöryggi og fæðuöryggi landsins. Nú er öldin önnur en það þurfti mikið fall til þess. Þær hörmungar sem hafa dunið yfir okkur og auðvitað heiminn allan hafa orðið til þess að nú þykir matvælaöryggi mjög nauðsynlegt, ákall nánast allrar þjóðarinnar er eftir matvælaöryggi. Við sem höfum talað fyrir því lengi fögnum þeim liðsauka mjög mikið. Það eru auðvitað kostir og gallar að búa í litlu eyríki. Það er oft miklu dýrara. En hvað höfum við fengið út úr því í staðinn? Við höfum haft heilnæmi, við þurfum ekki að hræðast sýklaónæmi, hluti sem við erum að heyra í fréttum daglega núna, alls konar ónæmi gegn lyfjum sem er óþekkt á Íslandi. Ég segi þetta vegna þess að Matvælasjóður mun taka utan um það umhverfi sem við viljum styrkja og styðja. Í atvinnuveganefnd hefur margoft komið fram mikill vilji og áhugi fyrir því að auka störf til sveita. Heimaslátrun og framleiðsla beint frá býli eru hlutir sem fjölmargir þingmenn hafa talað fyrir og tekið undir að verði að veruleika og að það skapi störf í hinum dreifðu byggðum, eins og kom fram í ágætri ræðu hv. þm. Birgis Þórarinssonar áðan. Þar erum við algerlega sammála. Við höfum líka verið sammála Miðflokknum í því að einfalda reglugerðir og kerfið, fækka sjóðum. Við erum kannski sammála þar til kemur að því að gera það. En við munum standa vörð um landbúnaðinn, það er algerlega klárt. Ég vil að lokum þakka fyrir fínar umræður um málið, bæði í nefndinni og í þinginu. Það er mikilvægt að allt sem hér hefur verið sagt komi fram. Við erum að styrkja byggðastefnu með þessu máli. Ég tek undir það sem formaður atvinnuveganefndar, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sagði áðan, þetta er auðvitað landsbyggðarmál og staðsetning þessa sjóðs er landsbyggðarmál og við munum standa vörð um það. Við munum fylgja eftir þeirri miklu grósku sem er á landsbyggðinni í uppbyggingu matvælaiðnaðar til að tryggja matvælaöryggi fyrir íslenska þjóð og þá veljum við íslenskt.
Forseti. Mér sýnist að þetta frumvarp eigi eftir að verða farsælt. Eins og ég nefndi í andsvari við hv. formann atvinnuveganefndar, Lilja Rafneyju Magnúsdóttur áðan, eru sum atriði sem ég hef haft áhyggjur af og fór líka yfir í nefndinni. Þar var brugðist við sumum af þeim áhyggjum eins og því atriði að ráðherra þyrfti að samþykkja tillögur um úthlutanir. Það er búið að fjarlægja það, sem er gott. Búið er að bæta inn fagráði þar sem miklu fleiri aðilar koma að því að leggja inn tillögur eða umsagnir um það til stjórnar, fjögurra manna stjórnar, í hvaða úthlutanir hún á að fara. Það er mjög gott, það dreifir valdi og passar upp á faglegri vinnubrögð, mjög píratalegt. Ef ég fer yfir frumvarpið sjálft þá er það þrjár greinar. Í 1. mgr. 1. gr. segir, með leyfi forseta: „Hlutverk Matvælasjóðs er að styrkja þróun og nýsköpun við framleiðslu og vinnslu matvæla úr landbúnaði og sjávarútvegi.“ Í nefndaráliti er lagt til að breyta þessu í: „framleiðslu og vinnslu matvæla úr landbúnaðar- og sjávarafurðum“, þannig að greinarnar eru teknar út og fókusinn er á afurðirnar úr þeim. Það er líka mjög góð breyting sem er verið að gera þarna, leggja niður tvo sjóði, Framleiðnisjóð landbúnaðarins sem fókuserar á framleiðni, og svo AVS, sem ég veit nú ekkert hvað stendur fyrir en er úthlutunarsjóður sjávarútvegsins á svipuðum forsendum. Framleiðnisjóðurinn heldur þó áfram að úthluta því sem hann á eftir að úthluta á árinu en verður svo lagður niður í lok árs. Matvælasjóður tekur á endanum við verkefnum hans og í staðinn fyrir að vera með fókus á framleiðni er, í þessu frumvarpi, fókus á þróun og nýsköpun. Framleiðni þýðir bara að maður á að hámarka framleiðni og innan hvaða tímaramma á að gera það. Stundum er ekkert gott að hámarka framleiðni strax, stundum er mjög gott að setja pening í þróun og nýsköpun sem kostar peninga en skilar miklu meiri framleiðni þegar til lengri tíma er litið. Þetta er mjög góð þróun. Í 2. mgr. 1. gr. segir, með leyfi forseta: „Matvælasjóður lýtur stjórn fjögurra manna sem ráðherra skipar til þriggja ára í senn. Einn skal skipaður samkvæmt tilnefningu Bændasamtaka Íslands, einn samkvæmt tilnefningu Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi og tveir án tilnefningar og skal annar þeirra vera formaður.“ Þetta þýðir að ráðherra skipar alla í stjórn en hann verður að skipa þá sem Bændasamtökin annars vegar og Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi hins vegar leggja til. Ráðherra skipar hina tvo en síðan kemur fram ákvæði um oddaatkvæði í breytingartillögu við frumvarpið. Ráðherra getur í rauninni stillt upp sínu fólki þarna, en sem betur fer er sett upp hvernig vinnubrögðin eiga að vera, hver markmiðin eru o.s.frv. Það er að einhverju leyti fest í frumvarpinu, verður síðan að vera fest út frá forsendum frumvarpsins. Ég er yfirleitt ekki hrifinn af þeirri leið að ráðherra ráði alltaf formann en þarna eru margar girðingar sem gera það minna hættulegt. Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi voru náttúrlega með töglin og hagldirnar í AVS-sjóðnum og Bændasamtökin voru með tögl og hagldir, fyrir utan náttúrlega ráðherra, í Framleiðnisjóði landbúnaðarins þannig að þetta er í rauninni áframhald af því, en þó þannig, eins og ég nefndi áðan, að hér er komið annað batterí, fagráð sjö aðila sem metur umsóknir og gefur umsagnir til stjórnar um þessi atriði. Það er komið miklu ríkara aðhald, fleiri fagaðilar, víðtækari sjónarmið í þessu ferli. Það er hluti af þeim girðingum sem gera málið miklu farsælla. Svo er hér viðbót, breytingartillaga frá meiri hluta nefndarinnar við frumvarpið, og hún kemur þá inn ef hún verður samþykkt, með leyfi forseta: „Ef til atkvæðagreiðslu kemur innan stjórnar og atkvæði falla jafnt ræður atkvæði formanns.“ Í frumvarpinu kemur fram að stjórninni sé heimilt að skipa fagráð sér til ráðgjafar en meiri hluti breytir því þannig að það er ekki bara heimilt heldur skylt. Það er mjög gott því að þegar menn eru farnir að framkvæma svona hluti, að útdeila peningum, þá lúslesa þeir hvað stendur í lögunum og freistnivandi getur verið mjög víða þannig að það er gott að negla þetta niður og hafa það skýrt. Í annarri breytingartillögu segir, með leyfi forseta: „Stjórn sjóðsins gerir tillögur um úthlutanir úr sjóðnum að fenginni umsögn fagráðs sem stjórnin skipar til fjögurra ára í senn. Fagráð skal skipað allt að sjö einstaklingum. Fagráð er til ráðgjafar um fagleg málefni við úthlutanir úr sjóðnum. Jafnframt er fagráð ráðgefandi fyrir stjórn sjóðsins eftir því sem óskað er.“ Þessi breytingartillaga var sett inn af nefndinni, að fagráð sé til ráðgjafar um fagleg málefni við úthlutanir úr sjóðnum. Fagleg málefni verða að vera leiðarljósið við úthlutun úr sjóðnum. Það er, eins og ég nefndi áðan, mjög nauðsynleg girðing í því að skapa ekki freistnivanda og gerræði við meðferð þessara peninga, að þeir skili sér raunverulega í það sem við viljum, sem er þróun og nýsköpun við framleiðslu og vinnslu matvæla úr landbúnaði og sjávarútvegi. Í 3. mgr. 1. gr. frumvarpsins segir: „Stjórn sjóðsins mótar stefnu fyrir sjóðinn og ber undir ráðherra til samþykktar. Stjórnin skal gera tillögur til ráðherra um úthlutanir úr sjóðnum.“ Eins og ég nefndi áðan er það fellt út að stjórn sjóðsins skuli gera tillögur til ráðherra og það er mjög gott, það minnkar mögulega freistnivanda og geðþóttaákvarðanir ráðherra og færir það inn á faglegra svið þeirra aðila sem eru í fagráðinu. Áfram í 3. mgr. 1. gr.: „Ráðstöfunarfé sjóðsins samanstendur af fjárveitingu af fjárlögum hverju sinni og öðrum tekjum, eftir því sem þeim er til að dreifa.“ Ekkert við þetta að athuga. Í 4. mgr. 1. gr. segir, með leyfi forseta: „Stjórn sjóðsins hefur umsjón með rekstri hans. Heimilt er að fela þriðja aðila reksturinn. Stjórnin skilar ársreikningi og reglulegu yfirliti um störf sín til ráðherra. Þóknun stjórnar er ákveðin af ráðherra. Kostnaður af rekstri sjóðsins greiðist af tekjum hans.“ Þetta atriði um þóknun stjórnar er mjög reglubundið í lögum um stjórnir. Mér finnst þetta slæm regla. Mér finnst að það eigi á einhverjum forsendum að festa þetta í löggjöfinni því að um leið og þú hefur vald til þess að ákveða þóknun fyrir starf ertu kominn með óbein áhrif á niðurstöðuna. Hvers vegna má ekki lækka laun dómara? Þegar verið er að lækka laun þá má ekki lækka laun dómara, réttilega, því að maður vill ekki að þingið geti hlutast til um annað vald, dómsvaldið, með þeim hætti og hafa þar af leiðandi óbein áhrif á ákvarðanir þess. Við viljum hafa þessi völd aðgreind og það er eitt af grundvallaratriðum varðandi aðgreiningu valds að einn aðili hafi ekki vald yfir þóknunum annarra. Til að mynda segir í stjórnarskrá að ekki megi lækka laun forseta á kjörtímabilinu. Þetta er ástæðan fyrir því. Ég er því ekki hlynntur þessu ákvæði og mun greiða atkvæði á móti því. Þóknun ætti að vera ákveðin með lögum. Í 5. mgr. 1. gr. segir, með leyfi forseta: „Stjórn sjóðsins setur starfsreglur um auglýsingar, meðferð og mat umsókna, framkvæmd úthlutunar, fagráð o.fl.“ Þarna er einhver freistnivandi en mér sýnist hann ekki vera mikill. Það þarf bara að fylgjast með þessu, að þetta sé gert á faglegum forsendum. Stjórnin hlýtur að þurfa að fylgja stjórnsýslulögum og ef svo er þá er í stjórnsýslulögum alls konar fagleg sjónarmið sem verður að taka tillit til við slíkt. Það er í lögunum, það þarf að hafa eftirlit með því hvort menn freistist til að gera eitthvað annað. Og ef einhver er óánægður með þetta í framtíðinni þá á endilega að láta þá þingmenn vita sem sitja í atvinnuveganefnd og hafa eftirlit með ráðherra og undirstofnunum hans, hans málasviði og því sem varðar þessa hluti, hafa eftirlit með því að verið að framfylgja lögunum eins og þau voru sett hér. Í 2. gr. segir: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Síðan kemur ákvæði um að lög um Framleiðnisjóð landbúnaðarins falli úr gildi, það er í rauninni bara verið að fella úr gildi önnur lög, þetta er bandormsákvæði, fella úr gildi lög um Framleiðnisjóð, en hann og AVS-sjóðurinn renna inn í Matvælasjóð. Í 3. gr. segir að við gildistöku þessara laga verði breytingar á öðrum lögum, þetta er líka bandormur um breytingar á öðrum lögum, búnaðarlögum, lögum um skattskyldu lánastofnana, og skipta Framleiðnisjóði út fyrir Matvælasjóð. Svo er eitt ákvæði til bráðabirgða þar sem segir að þrátt fyrir þennan bandorm, þar sem verið er að breyta hinum og þessum lögum lítillega, skuli Framleiðnisjóður landbúnaðarins halda sömu skattalegu stöðu og hingað til út starfstíma sinn. Eins og hv. formaður atvinnuveganefndar, Lilja Rafney Magnúsdóttir, kom inn á er starfstími hans út þetta ár. Það er gott þannig að hann getur klárað þau verkefni sem eru á hans snærum. Úthlutun hans fer fram í október. Ég fékk svar frá formanni hér í andsvari áðan að úthlutun þessara peninga ætti að geta hafist hjá Matvælasjóði núna í haust sem, eins og kom fram í umræðu í nefndinni, væri líklega svipaður tími og annars hefði verið. Þau sögðu hjá framleiðnisjóði og AVS að þau væru með betri verkferla, reyndara starfsfólk og allt það og gætu þar af leiðandi gert þetta hraðar, en bættu síðan við það að menn búist ekki við því að kalla eigi eftir umsóknum því að það tæki einhvern tíma að fá þær. Það tæki sama tíma - menn vita núna að Matvælasjóður er að fara í þessar úthlutanir í sumar. Þetta myndi líklega skarast bara vel, ferlið gæti tafist eitthvað en ég get ekki rökstutt að það muni tefjast. Ég hef fengið vilyrði fyrir því frá ráðuneytinu og formanni áðan, en skilningur okkar á þessu er þannig að þessir peningar munu komast í vinnu á mjög svipuðum tíma og það hefði annars gerst hjá hinum. Það þýðir að við munum hafa eftirlit með því. Ráðuneytið hefur upplýst okkur um að vinnan sé búin að vera í gangi í langan tíma, margir af ferlunum eru tilbúnir, skipun stjórnar og aðrir ferlar sem þurfi að setja í gang. Það er vel undirbúið og þar af leiðandi er hægt að fara hratt og vel í þetta. Ef svo er ekki þá er þetta ekki Covid-mál. Þær 500 milljónir sem er verið að bæta við til matvælaframleiðslu, við þær 400 milljónir sem eru nú þegar til staðar - sú úthlutun er vegna Covid. Ef þetta mál mun tefja þá úthlutun er það orðið svona and-Covid mál og farið að skemma fyrir. Ég trúi ekki öðru en að ráðuneyti passi sérstaklega vel upp á að þessir peningar komist hratt og vel í vinnu til að uppfylla þann vilja löggjafans í því samhengi. Ég þakka formanni nefndarinnar fyrir að ítreka það. Ég er ánægður með að hafa fengið að taka þátt í vinnslu þessa máls og aðstoða við að gera það betra. Ég þakka nefndinni fyrir að taka tillit til langflestra sjónarmiða, það var fullt af öðrum sjónarmiðum sem komu frá fólki í nefndinni sem gerði það betra þannig að ég myndi segja að þetta hafi verið mjög farsælt samstarf.
Herra forseti. Það er stundum svo að breytingar verða á umhverfi okkar og þegar erfiður heimsfaraldur breytir efnahagsforsendum og fær okkur til að íhuga stöðuna og breyta áherslum kemur ýmislegt nýtt fram. Það er orðið margrætt hér á Alþingi að lykilhlutverk í öllu því sem við tekur er nýsköpun og það sem tengist henni, sprotavinna og rannsóknir. Ég vil minna á það að í fyrsta sinn í sögunni er til nýsköpunarstefna, sett fram af stjórnvöldum, og þykir ágæt, hefur lítið verið gagnrýnd, ef nokkuð. Eins hafa stjórnvöld aukið stuðning sinn við nýsköpun fyrir tíma þessa faraldurs, bætt svo um betur og hafa lagt meira fé en áður til nýsköpunar í helstu atvinnugreinum landsins. Ég ætla rétt að nefna það helsta. Það hefur verið rýmkað fyrir fjárfestingum lífeyrissjóða í nýsköpun, bætt hefur verið við í Nýsköpunarsjóð námsmanna, endurgreiðsluhlutfall hefur verið hækkað til nýsköpunar- og sprotafyrirtækja, það er búið að bæta við í Tæknisjóð og það á að koma á fót sérstökum sjóði sem er kallaður Kría til að fjárfesta í svokölluðum vísisjóðum. Og það á að sameina tvo sjóði og bæta við einum í eins konar grúppu sem við köllum Matvælasjóð. Hann mun hafa árlega a.m.k. 900 millj. kr., fyrst í stað 500, síðan er 400 bætt við og síðan í framhaldinu, ef efnahagsástandið leyfir það yfir höfuð, verða settar áfram 900 milljónir hið minnsta til þessa sjóðs. Við ætlum að ræða hann nánar hér vegna þess að hann er mikilvægt skref og tilraun til að svara kalli tímans, eins og ég gerði grein fyrir áðan, í kjölfar þessara breyttu efnahagsforsendna og í þágu framtíðar. Það er í raun og veru ágæt samstaða á Alþingi um að efla innlenda matvælaframleiðslu. Ég held að allir flokkar hér hafi tekið undir þá almennu stefnu að efla innlenda framleiðslu. Það er auðvitað til eigin neyslu, það er í þágu matvælaöryggis og þegar fram líða stundir aukins útflutnings matvæla. Þetta snýst auðvitað um græna raforku sem við höfum, gott vatn og hreinan sjó, hreint loft, frjósaman jarðveg lengst af og svo jarðvarmann. Og hvers konar matvæli erum við þá að tala um? Hvað erum við að leggja til að Matvælasjóður styrki, sem á að sinna þróun, nýsköpun og tengdu, í hvað á féð að fara? Að sjálfsögðu grænmeti og ávexti, sem er landræktun. Það er kornræktun sem hefur gengið æ betur þó að erfið ár geti komið inni á milli. Það er kjöt og mjólk og skyldar vörur. Það er fiskur úr landræktun og þar eru nokkuð stórfelldar fyrirætlanir, t.d. í nágrenni við Þorlákshöfn, svo ég nefni einhver dæmi. Síðan er það fiskurinn úr sjónum og jurtir og þörungar úr sjó. Það er mjög mikilvægt að íhuga allt þetta sem ég hef nefnt vegna þess að kjöt og mjólk vilja margir telja óþarfa að framleiða nema að litlu leyti vegna þess að það eigi eitthvað annað að koma í staðinn, en þá gleymist það gjarnan að landfræðilegar og náttúrufarslegar aðstæður eru ólíkar á jörðinni eftir því hvar við erum á hnettinum. Það þarf auðvitað ekki að útskýra það fyrir fólki. Sum svæði gætu verið eyðimerkursvæði eins og eru sums staðar í Afríku þar sem fólk lifir nánast eingöngu á nautgripum og blóði úr nautgripum upp í það á norðlægum slóðum þar sem við getum ekki ræktað nema sumt. Það er algjör tálsýn að halda að menn verði hér sjálfbirgir með alla skapaða hluti í gróðurhúsum. Það er ekki um það að ræða. Landfræðilegar aðstæður skipta alltaf máli. Þess vegna er kjöt- og mjólkurneysla nauðsynleg mjög víða í heiminum og sennilega víðast hvar í einhverju hlutfalli við rétta næringarfræði. Hvað fiskinn úr sjónum varðar og jurtir og þörunga er aðalröksemdin fyrir því einfaldlega dreifing sjávar miðað við land. Um tveir þriðju af jörðinni er sjór en einn þriðji er land og ef við ætlum að halda líffræðilegri fjölbreytni á landi, ef við ætlum að geta stundað skógrækt og ef við ætlum yfir höfuð að halda í ýmisleg náttúrufarsleg gæði, er landjörðin takmörkuð til ræktunar þannig að við verðum að snúa okkur að sjónum hvað sem tautar og raular. Innlend matvælaframleiðsla hefur mjög gildan loftslagsþátt. Því meira sem við sjáum um hana á réttan og sjálfbæran hátt, því minna álag er á loftslag jarðar sem við vitum hvert stefnir. Þetta er líka ákveðin fjárfesting í því framtíðarhringrásarhagkerfi sem við viljum gjarnan sjá og þetta er umhverfismál í víðum skilningi þó ekki væri nema fyrir aukna endurvinnslu sem er í kjölfar heimafenginnar framleiðslu. Það er því að öllu að vinna hér. Við verðum að muna að nýsköpun, sem við lítum gjarnan á að hafi lykilhlutverk í þessu, er langt ferli. Það þarf þolinmæði og styrka sérsjóði til að slíkt sé hægt, þolinmótt fjármagn, fyrirtæki sem vilja taka þátt. Sjóðir eins og Tækniþróunarsjóður, Kría sem til sögu kemur og þessi Matvælasjóður og fleiri sjóðir eru allt forsenda fyrir því að nýsköpun sé fjármögnuð að vissu leyti vegna þess að þegar allt kemur til alls þarf atvinnulífið sjálft að koma mjög sterkt inn. Það er oft sagt að minni verkefni þurfi tvö til þrjú ár frá hugmynd til vöru og stór verkefni, vara til útflutnings, séu fimm til tíu ár í þróunarferli. Það er því augljóst mál að nýsköpun er ekki eitthvað sem bjargar okkur á morgun úr þessum faraldri. Ég ætla að minna á að kostnaður hér og í nágrannalöndunum á hvert verkefni er nokkurn veginn sá sami. Ef framleiða á tiltekna fiskvinnsluvél í Noregi eða á Íslandi þá er það sem fer af vinnustundum og peningum ekkert ósvipað. Þetta leiðir til þess að við þurfum að stunda sérhæfingu. Það er auðvelt að nefna sex atriði í þeirri sérhæfingu, sem ég ætla að leyfa mér að gera. Það er matvælaframleiðsla á landi, sem ég hef minnst á áður, og þar getur jarðvarminn komið mjög sterkur inn. Það er stafræn þróun og forritun. Við þekkjum það frá Origo eða CCP. Það er allt sem tengist fiskveiðum og fiskvinnslu, þ.e. véltækni. Síðan er það fullvinnsla á hráefni sem kemur upp úr sjónum og fyrirtæki eins og Kerecis er þar gott dæmi. Svo koma fæðubótarefnin og lyfin, hvort það er Genís eða eitthvað slíkt, lækningavörurnar eða stuðningsvörur eins og Össur er með og svefnrannsóknir eins og hjá Nox Medical. Það er hægt að nefna þessi fyrirtæki, sem menn þekkja mjög vel, til að sýna fram á hvar við erum sterk. Það er á þessum sviðum sem ég hef talað um. Matvælin eru þar framtíðarmúsík vegna þess að ef vel er á spilum haldið getur næsti iðnaður, við getum kallað það orkufrekan iðnað, sem getur virkilega vaxið og dafnað á Íslandi, orðið á sviði matvæla, bæði úr sjó og af landi. Þá í augnablik að Matvælasjóðnum í lokin, herra forseti. Hann fellur ekki bara vel að nýsköpunarstefnunni heldur líka að byggðamálum. Það þarf ekki að útskýra það vegna þess að við erum jú að tala um sjávarútveg og landbúnað og það eru þær greinar sem skipta verulegu máli, það er alkunna. Þegar ég hlusta svo á hv. þm. Birgi Þórarinsson útskýra minnihlutaálitið og andstöðu Miðflokksins, þá verð ég að lýsa mig mjög ósammála því að byggja það á upptalningu á því sem hugsanlega gæti gerst. Ef þetta er svona og ef hitt er hinsegin. Það eru spekúlasjónir, svo maður orði nú það, um það sem gæti gerst með 900 milljóna sjóði. Það gæti vel verið að það þyrfti að minnka þennan sjóð, það gæti vel verið að það drægi einhvern tíma í framtíðinni úr einhverjum greiðslum. Það gæti vel verið að eitthvað af verkefnum lendi milli skips og bryggju. En á þessu öllu er hægt að vinna bug. Það er gert með því að stjórn sjóðsins er með fulltrúum hagaðila, bæði Bændasamtakanna og Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi. Það er sjö manna fagráð. Það er háskólafólk, fólk með reynslu og þekkingu úr atvinnulífinu og fólk með þekkingu á framkvæmdum og frumkvöðlastarfi og nýsköpun. Það er sparnaður við sameiningu þessara sjóða upp á 20 milljónir á ári sem við vitum þá hvert geta gengið. Hann er í góðu samræmi við aðgerðaáætlun um matvælaöryggi sem til er og hann er meira að segja góðum samhljómi við stefnu um vernd búfjárstofna sem ætti að skipta máli á Íslandi. Það er hægt að hugsa sér einhverjar tilbúnar tafir á úthlutun. Það væri líka hægt að hugsa sér að hækka þessa styrki í framtíðinni sem myndi þá vega á móti einhverjum töfum sem kynnu að verða. Það er líka hægt að gæta þess að hlutföll milli atvinnugreina séu viðráðanleg og rétt miðað við það hvernig stjórnarfyrirkomulagið er og hvernig fagráðinu er fyrir komið. Síðan er að sjálfsögðu hægt að breyta starfsháttum og reglum og öðru slíku sem þennan stóra sjóð varðar samkvæmt reynslu á næsta ári. Ég gef því lítið fyrir þetta minnihlutaálit og hvet til þess að frumvarpið verði samþykkt núna síðla dags eða á morgun eða hvenær sem það nú verður með þeim breytingum sem hv. atvinnuveganefnd hefur lagt fram í meirihlutaáliti. Þá hef ég lokið máli mínu, forseti.
Herra forseti. Við ræðum 728. mál, lagafrumvarp sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um að setja á fót nýjan Matvælasjóð og sameina þar með Framleiðnisjóð landbúnaðarins og AVS-sjóðinn. Auk þess er lagt til að settar verði aukalega 500 millj. kr. til úthlutunar á þessu ári vegna viðbragða við Covid, sem er auðvitað mikið fagnaðarefni. Þetta er löngu tímabært og mikilvægt að sú aukning verði til framtíðar og tek ég undir það sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans hvað það varðar. Eins og fram hefur komið hefur atvinnuveganefnd fjallað um málið og fengið á fund sinn nokkuð marga gesti og voru þeir nokkuð jákvæðir gagnvart málinu og þá náttúrlega einkum gagnvart þeirri aukningu sem hér hefur verið sett inn. Vissulega er auðvelt að halda því fram að hér sé verið að lauma málinu í gegn og að hér sé lítil Covid-tenging. En þó að svo sé held ég að hér sé um gott mál að ræða, þ.e. að efla og bæta stuðning við matvælaframleiðslu á Íslandi, ekki síst hvað varðar nýsköpun á því sviði. Íslensk matvælaframleiðsla hefur sérstöðu og tækifæri Íslendinga til að byggja á þeirri sérstöðu eru ekki síður mikil. Sérstaklega er mikilvægt að styðja vel við nýsköpun í matvælaframleiðslu og því mun þingflokkur Samfylkingarinnar styðja málið, en m.a. vegna þess að í nefndarálitinu er vísað í stefnu stjórnvalda, sem við vitum ekki enn hver verður, enda er matvælastefnan sem beðið hefur verið eftir ekki enn komin fram, taldi ég rétt að vera ekki með á nefndaráliti meiri hlutans. Sömuleiðis komu upp efasemdir um að það tækist að virkja nýjan stóran sjóð á svo stuttum tíma. Fram kom við vinnslu málsins að núverandi sjóðir gætu sannarlega auglýst strax en þó var bent á að e.t.v. væri það ekki heppilegt þar sem umsækjendur þyrftu líklega tíma til að undirbúa umsóknir sínar sem og að sumarið væri fram undan og því myndi úthlutun frestast fram á haust hvort eð er. Herra forseti. Það eru gríðarlega mikil tækifæri í aukinni matvælaframleiðslu og höfum við þingmenn Samfylkingarinnar verið öflug í að halda á lofti mikilvægi þess að auka nýsköpun og auka verðmætasköpun í matvælaframleiðslu á Íslandi. Sérstaklega eru mikil tækifæri í ylrækt og framleiðslu ávaxta og grænmetis á Íslandi, auk þess til að mynda í ræktun á iðnaðarhampi. Það er fagnaðarefni að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi stigið ákveðið skref með því að opna á ræktun hans á Íslandi með reglugerðarbreytingu. Það eru mikil tækifæri í aukinni nýtingu lágvarma og mikil tækifæri í bættri nýtingu á hliðarstraumum orkuframleiðslu með jarðvarma, eins og ég hef ítrekað komið hér inn á áður. Einnig eru mikil tækifæri til að framleiða bæði meira magn og fjölbreyttari matvörur en við gerum í dag. Við ættum því ekki síst að horfa til þess að auka verulega framlög til rannsókna og nýsköpunar í slíkri framleiðslu sem og að líta til þess að jafna dreifikostnað raforku á landinu. Auk þess er mikilvægt að breyta kerfinu í heild þannig að það stuðli raunverulega að nýsköpun en niðurgreiði ekki eingöngu ákveðnar tegundir af grænmeti. Þannig þurfum við að lækka dreifikostnað óháð því hvort grænmetisbændur vilji framleiða kál eða tómata eða eitthvert líftækniprótein. Nú er einmitt verið að endurskoða stuðning við garðyrkjubændur innan búnaðarsamnings og ég hvet hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til að vera sérstaklega djarfur þar og ganga enn lengra í aukningu í þá átt. Herra forseti. Við þekkjum það vel hversu gríðarlegar framfarir hafa orðið á sviði sjávarútvegs á síðustu árum og eru mörg af okkar frambærilegustu fyrirtækjum í dag fyrirtæki sem byggja einmitt á þeirri þekkingaruppbyggingu sem hefur orðið til í sjávarútvegi á síðustu áratugum. Þannig hefur þróun og þekkingarsköpun orðið til þess að skapa raunverulega útflutningsvöru eins og sjá má á þeim verkefnum sem fyrirtæki eins og Marel og Skaginn 3X hafa tekið þátt í erlendis á síðustu árum. Þá hefur einnig orðið sú þróun að allur fiskurinn er nýttur og nánast engu hent, roðið til að mynda nýtt í sáraumbúðir og kollagenframleiðslu. Öflugur Matvælasjóður myndi gefa tækifæri til að styðja enn myndarlegar við þá þróun sem þar hefur átt sér stað á síðustu árum. Það sama á við um landbúnað þó að þróunin sé e.t.v. komin skemmra á veg. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að mikil gróska er í íslenskum landbúnaði og við höfum spennandi dæmi um nýsköpun í framleiðslu. Ég get nefnt dæmi fyrir austan þar sem eru framleiddar bulsur og bopp - mér finnst svo gaman að segja þetta að reyni að segja þetta sem oftast hérna - á Karlsstöðum í Berufirði, bygg og korn og aðra framleiðslu hjá Móður jörð í Vallanesi á Fljótsdalshéraði og þá er ekki síst spennandi framleiðsla á wasabi-rótum í Fellabæ. Fjölmörg önnur dæmi eru auðvitað víðs vegar um landið, Arna mjólkurframleiðsla í Bolungarvík, Ljótu kartöflurnar og mætti lengi telja. Þá er auðvitað tækifæri í aukinni tæknivæðingu sömuleiðis og þar gæti reynslan úr sjávarútvegi einmitt nýst svo vel. Herra forseti. Við hljótum einnig að vilja horfa til þess að styðja matvælaframleiðslu á Íslandi í ljósi loftslagsmála en með aukinni innanlandsframleiðslu minnkum við þörfina fyrir innflutt matvæli. Ljóst er að á næstu áratugum mun þörf heimsins fyrir matvæli margfaldast á sama tíma og aðstæður til matvælaframleiðslu verða æ erfiðari. Það eru því mikil tækifæri og mikilvægt fyrir Ísland að leggja sitt af mörkum. Þá eru sömuleiðis tækifæri fyrir íslenska matvælaframleiðslu að minnka kolefnisspor sitt enn meira og mikilvægt að stutt verði við það. Herra forseti. Með auknum stuðningi við nýsköpun og framleiðslu sem og að gera frumkvöðlum kleift að þróa áfram sínar hugmyndir þannig að úr verði fjölbreyttari afurðir og aukin verðmætasköpun innan greinarinnar eru gríðarleg tækifæri í tengslum við matvælaframleiðslu á Íslandi. Með þeirri aukningu sem hér er lögð til ásamt stofnun þessa sjóðs vona ég svo sannarlega að við séum að stíga skref í þá átt. Vonandi verða fleiri stór skref stigin í þá átt í framhaldinu, bæði með áframhaldandi aukningu í sjóðinn en ekki síður með verkefnum um matvælastefnu sem vonandi mun einhvern tímann líta dagsins ljós.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þær ræður sem hafa verið fluttar hér í dag og ég er sérstaklega ánægð að sjá að einhugur er um að byggja hér upp öfluga matvælaframleiðslu. - Ástæðan fyrir því að ég þarf að koma mér aðeins neðar á mælendaskrá er sú að það er eitt símtal sem ég verð því miður að taka akkúrat núna, en ég vil biðja hæstv. forseta að setja mig strax á mælendaskrá í þessu máli á eftir.
Herra forseti. Ég ætla að leggja nokkur orð í belg varðandi Matvælasjóð, stofnun nýs sjóðs, og drepa á örfáum atriðum. Í fyrsta lagi fagna ég því að verið sé að auka fé til rannsókna og nýsköpunar og þróunar í landbúnaði og sjávarútvegi. Ég fagna því. Ég tel rétt að gefa þar í á þessum tímum og efla innlenda framleiðslu, efla þróun og vöruþróun í þessum efnum, en ég bendi jafnframt á þann mikla aðstöðumun sem er á sjávarútvegi og landbúnaði í þessu tilliti. Það er himinn og haf, herra forseti, ef ég má orða það þannig, á milli sjávarútvegs og landbúnaðar hvað varðar alla umgjörð, fjármagn og aðstöðu til rannsókna, nýsköpunar og þróunar í þessum tveimur greinum. Á meðan bændur, sauðfjárbændur sérstaklega og kúabændur og fleiri, að ógleymdum garðyrkjubændum, rétt draga fram lífið og varla það á sínum rekstri, er allt aðra sögu að segja varðandi sjávarútveg sem hefur gengið vel og er það vel. Nýsköpun og þróun hefur verið þar mjög öflug á undanförnum árum og fullt tilefni til að halda því áfram, en varast þarf sérstaklega að það verði einhver skil í því hversu mikið fjármagn fer til landbúnaðarrannsókna, sérstaklega í sameinuðum sjóði eins og Matvælasjóði. Ég hef áhyggjur af því vegna þessa mikla muns. Það verður að gefa virkilega í varðandi þróun í landbúnaði, rannsóknir og nýsköpun til að reyna að reisa þessa grein á þann stall sem ég held að hún eigi skilið af okkur. Þar vil ég nefna matvælaöryggi. Ég tel mjög mikilvægt að við framleiðum hér á Íslandi og sköpum aðstæður til þess að framleitt verði sem mest af þeim matvælum sem við notum innan lands úr landbúnaði og sjávarútvegi. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að leggja meira fé í það og fagna því sérstaklega hér í byrjun. Ég ætla að fjalla um tvö, þrjú atriði í viðbót. Fyrst um stofnun þessa sjóðs. Mér finnst það illskiljanlegt, herra forseti, að verið sé að setja á fót nýja stofnun utan um þetta aukna fé þegar fyrir eru tveir sjóðir sem hafa allt verklag, allt skipulag og utanumhald um það sem þeir vinna að. Þeim myndi reynast það létt, tel ég, og mér heyrðist það á því sem fulltrúar þeirra sögðu sjálfir, það myndi veitast þeim létt að taka við þessu fé og deila því út hratt og örugglega til þessara þörfu málefna. Það er því illskiljanlegt að nú sé verið að stofna nýjan sjóð utan um þetta fé. Ég átta mig ekki alveg á því að núna, þegar við erum að berjast við atvinnuleysi og afleiðingar af faraldrinum, samgöngubanni og öllu því sem fylgir, skuli ráðist í nýja stofnun. Það þarf auðvitað tíma til að stofnsetja hana, ráða fólk, skipa menn og búa til umgjörð utan um umsóknarferli og o.s.frv. Þetta er allt til staðar þannig að ég á ekki auðvelt með að átta mig á því af hverju ráðist er í þetta núna. Það er eins og þetta sé einhvers konar verkefni sem hafa beðið í einni af skúffunum í ráðuneytinu. Þar eru margar skúffur og mörg verkefni, mörg draumafrumvörp og -tillögur sem þar bíða og þegar kemur svona tækifæri, einhvers konar sveiflur í efnahagslífinu eða þjóðfélaginu, þá birtast oft þessi skjöl og koma hingað inn. Þessi sjóður var í öðru frumvarpi fyrr í vetur en þar var honum rutt út af borðinu, ef svo má segja, og endaði með því að hann var lagður til hliðar í desember. En nú er hann kominn hér aftur í apríl þegar við berjumst við veirufaraldur. Ég á svolítið erfitt með að átta mig á þessu, herra forseti, og ég heyrði að sumir aðrir þingmenn hafa tjáð sig um þetta með svipuðum hætti, vegna þess að þetta tefur málið og tefur afgreiðslu umsókna. Það veldur töfum að fara að stofna þennan sjóð því að eins og ég sagði áðan eru mörg verkin til að hefja svona starf. Í öðru lagi, fyrir utan þetta, velti ég fyrir mér: Er það eitthvert sérstakt, hafa komið einhverjar vísbendingar eða eru einhver merki um að þeir sjóðir sem nú eru til staðar, og á að leggja niður í sjávarútvegi annars vegar og landbúnaði hins vegar, hafi ekki verið að sinna sínu hlutverki? Er það ástæðan fyrir þessu? Sinna þeir ekki hlutverki sínu? Ég hef ekki heyrt það, en gaman væri að fá það upp á borðið hvort þeir hafi verið ómögulegir, hvort þarna sé ómögulegt fólk innan borðs eða verklagið alveg afleitt. Ég hef ekki heyrt það. Þess þá heldur, af hverju er þá verið að hlaupa til og stofna þennan Matvælasjóð? Í þriðja lagi vil ég benda á markmið sjóðsins. Þetta nafn, Matvælasjóður, gæti verið svolítið hamlandi, þ.e. að styðja við rannsóknir og þróun o.s.frv. og nýsköpun í matvælaframleiðslu. Það eru ýmis verkefni á sviði landbúnaðar og sjávarútvegs sem er kannski ekki auðvelt að tengja beint við matvælaframleiðslu. Hvað verður um þau? Þegar ég skoðaði úthlutanir úr þessum sjóðum var hægt að finna ákveðin verkefni sem er kannski ekki svo auðvelt að tengja beint við matvælaframleiðslu. Munu slík verkefni falla á milli skips og bryggju eða hvað? Heiti sjóðsins er gamaldags; Matvælasjóður. Þetta er nafn sem mönnum hefði getað dottið í hug árið 1980. Í dag myndu framfarasinnaðir menn tala um nýsköpun, framleiðni eða hagvaxtarsjóð eða eitthvað slíkt. En þarna er kosið að binda það við matvæli. Ég velti fyrir mér hvort það geti í framtíðinni verið hamlandi og komið í veg fyrir að einhverjar framkvæmdir, rannsóknir eða verkefni myndu falla útbyrðis vegna þessa nafns, menn væru bundnir við það. Ég velti þessu því fyrir mér, herra forseti, og leyfi mér að orða það hér. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið en eins og ég sagði fyrst er ég hissa á því að þetta mál skuli koma fram núna og vera klætt í þann búning að hér sé um sérstakt átak að ræða vegna veirufaraldursins. Ég er ekki að kaupa það. Ég kaupi það að veittur sé meiri peningur í þessi málefni en ég kaupi það ekki að umbylta þurfi sjóðakerfi landbúnaðar og sjávarútvegs. Ég hef líka áhyggjur af garðyrkjunni. Mér skilst á ráðherra að það sé í öðrum farvegi hvernig garðyrkjan verði studd í því ástandi sem nú er. Ég er auðvitað mjög fylgjandi því að stutt sé vel við bakið á garðyrkjubændum og þeim gert kleift að framleiða meira af vörum fyrir innanlandsmarkað og það gert hagkvæmara og ódýrara fyrir bændur að stunda garðyrkju. Að svo búnu læt ég þetta duga, herra forseti.
Forseti hefði þegið að hv. þingmaður hefði teygt lopann aðeins, það vantar næsta þingmann sem mun væntanlega vera á leiðinni.
Atkvæðagreiðslan mun fara fram með þeim hætti að forseti lætur hverja atkvæðagreiðslu standa yfir á meðan þingmenn koma hver á fætur öðrum í þingsalinn en þó þannig að gætt sé fjarlægðarmarka. Forseti mun jafnframt hringja bjöllu á mörkum hverra atkvæðagreiðslna.
Herra forseti. Við greiðum atkvæði um tillögu 1. minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar þar sem gert er ráð fyrir því að 1.–4. gr. og 9. gr. frumvarpsins verði óbreyttar en hinar greinarnar, 5., 6., 7., 8., 10., 11. og 12. gr., falli út. Við teljum í fyrsta lagi sumar af þessum greinum óþarfar, að ekki sé tilefni til að fara í þessar breytingar, og aðrar greinar varasamar, að þær stefni réttaröryggi í óvissu og hættu eins og 5. og 6. gr. Ég legg því til að þessi breytingartillaga verði samþykkt.
Virðulegi forseti. Ég legg fram þessa breytingartillögu ásamt hv. þm. Önnu Kolbrúnu Árnadóttur úr Miðflokknum þótt við séum reyndar ekki sammála um nefndarálit við málið. Þessi breytingartillaga felur í sér að bæta við 5. og 6. gr. frumvarpsins tillögum sem komu frá Persónuvernd. Meiri hlutinn taldi það óþarft eða jafnvel geta þvælst fyrir en við hv. þingmaður erum ósammála því mati og leggjum því hér fram þá tillögu. Ég vil halda því til haga í fjarveru hv. þingmanns að hennar fyrsta tillaga var að fella þessar greinar brott.
Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði með þessum breytingartillögum en ég vil halda því til haga að við erum hérna svolítið að spara atkvæðagreiðslurnar. Upprunalega planið var að vera á gulu við einhver af þessum ákvæðum. Þess vegna vil ég halda því til haga að þarna er orðalagsbreyting, orðinu „allir“ er breytt í „allir viðkomandi aðilar“. Mér hefði þótt betra að það væri skilgreint hvað nákvæmlega væri átt við með því en það lögfróða fólk sem ég hef spurt um það hefur ekki áhyggjur af þessu en hefur samt tekið undir að það væri betra að þarna væri skilgreining. Ég læt þann fyrirvara duga til að greiða atkvæði með breytingartillögum meiri hlutans.
Herra forseti. Ég get ekki stutt frumvarpið í heild. Ég sat hjá þegar greidd voru atkvæði um breytingarnar sem sannarlega voru til bóta. Ég minni á að fyrst þegar þetta frumvarp kom hingað inn var það fyrir árvekni okkar, þingmannanna sem höfðu gætur á frumvarpinu, að ekki yrði stórslys. Þar á ég við 10.–12. gr. Þar stefndi í stórslys, réttaröryggi gagnvart gerðarþolum í aðfarargerðum og nauðungarsölum var í stórhættu en okkur tókst að forða því. Ýmislegt annað í þessu frumvarpi er ekki mér að skapi, eins og t.d. 5. og 6. gr. sem ég tel óþarfar og illa unnar. Einnig eru aðrar greinar óþarfar samkvæmt umsögnum sem hafa borist, t.d. frá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu. Ég greiði atkvæði á móti frumvarpinu.
Virðulegur forseti. Ég hafði hugsað mér að greiða atkvæði með flestum ákvæðum en ekki öðrum, þá sér í lagi 5. og 6. gr. með hliðsjón af því að ekki var komið til móts við ábendingar Persónuverndar, en þar sem við erum núna að spara atkvæðagreiðslurnar og taka öll þessi ákvæði í einni atkvæðagreiðslu sit ég hjá en þó með stuðningi við ýmislegt sem í þessu frumvarpi er að finna.
Virðulegi forseti. Ég lýsi ánægju með að þetta frumvarp sé að verða að lögum í dag, enda um jákvæðar breytingar að ræða, ýmsar rafrænar breytingar. Ég þakka nefndinni fyrir góð störf og góða vinnu við frumvarpið. Hér er verið að samþykkja nokkrar varanlegar breytingar á rafrænni málsmeðferð og ryðja úr vegi hindrunum sem fyrir voru í lögunum, m.a. um dánarvottorð og ættleiðingar, bæði í barna- og útlendingalögum. Það er jákvætt og ég bind vonir við að það sé eitt af fjölmörgum skrefum sem hér verða tekin í átt að aukinni rafrænni stjórnsýslu sem léttir öllum lífið, bæði ríki og borgurum. Síðan eru aðrar tímabundnar breytingar en það er hægt að líta svo á þetta að reynsla komist á ýmis fjarfundaform og rafræn samskipti sem verður vonandi til þess að stjórnsýslan færist enn hraðar yfir á enn meira rafrænt form. Ég þakka nefndinni fyrir góða vinnu.
Virðulegur forseti. Ég styð að sjálfsögðu þetta mál og fagna því alltaf og ávallt þegar við stöndum okkur betur í rafrænni stjórnsýslu. Þó að tilefnið á þessum tímapunkti núna sé ekki gott sjáum við það samt sem áður í þessum hamförum að við erum að læra mikið og sjáum tækifærin sem liggja í rafrænni stjórnsýslu. Ég vona að okkur lukkist að halda áfram á þeirri vegferð. Það vekur þó furðu mína eftir að hafa fylgst með umræðunni um þetta mál í dag að hún hefur á köflum verið, og þá vísa ég sérstaklega í ræður frá þingmönnum Miðflokksins, einhvern veginn algjörlega út úr kú við það sem stendur í frumvarpinu og nefndaráliti meiri hlutans. Ég styð þetta mál. Það er mikilvægt ef fólk vill raunverulega einfalda líf fólks og styðja rafræna stjórnsýslu og einfalda hlutina að það styðji málin líka þegar þau koma inn til þingsins en sé ekki bara gasprandi á torgum um mikilvægi þess að minnka kerfið [[Forseti hringir.]]en segi svo nei þegar kemur að því að greiða atkvæði um það.
Forseti. Við Píratar greiðum atkvæði gegn því að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. Málið hefur verið vel unnið. Það hefur verið bætt gríðarlega mikið í meðförum atvinnuveganefndar þar sem valdi er dreift og aðkoma að málinu er faglegri, eins og ég fór yfir í ræðu við 2. umr. Nú hefur vilji atvinnuveganefndar þingsins komið skýrt fram, að þessir peningar eiga að skila sér hratt og vel og eiga að gera það á mjög svipuðum hraða og ef þeir hefðu verið áfram í þeim sjóðum sem þeir eru í, Framleiðnisjóði landbúnaðarins og AVS. Í því tilliti að Framleiðnisjóðurinn mun úthluta áfram í október munum við fylgja því eftir að ráðuneytið fylgi vilja löggjafans hvað það varðar að þetta skili sér hratt og vel, jafn hratt og þótt þessi breyting hefði ekki orðið í efnahagslífinu. Það að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar mun bara tefja þessi mál og að þessir peningar komist til vinnu þar sem þeirra er þörf á þessum tíma.
Herra forseti. Í þessari breytingartillögu er m.a. lagt til að skylt verði að setja á fót fagráð með sjö einstaklingum til hliðar við stjórn Matvælasjóðs. Meiri hlutinn í atvinnuveganefnd leggur til að við skipun þessa fagráðs verði horft til háskólasamfélagsins og sérþekkingar í atvinnulífinu, frumkvöðla- og nýsköpunargeirans. Ég tel mjög mikilvægt að slíkt fagráð sé til staðar eins og er í öðrum sjóðum, eins og Tækniþróunarsjóði, og verði stjórninni til halds og trausts við að fara yfir umsóknir um styrki sem koma inn í þennan mikilvæga sjóð.
Forseti. Breytingartillögur meiri hluta atvinnuveganefndar eru mjög góðar, margar hverjar, og ég fór yfir þær í ræðu við 2. umr. Mögulegt geðþóttavald er fært frá ráðherra. Eins og frumvarpið var lagt fram hafði hann vald til að ákveða hverju skyldi úthlutað eftir að stjórnin var búin að taka ákvörðun um það. Það er fjarlægt úr frumvarpinu og í staðinn kemur fagráð miklu fleiri aðila og sjónarmiða, sjö manna fagráð sem mun síðan koma með tillögur til þessarar fjögurra manna stjórnar. Þetta er valddreifing og faglegri vinnubrögð og allar breytingartillögurnar sem hafa verið gerðar hafa bætt málið mjög mikið og Píratar styðja það.
Herra forseti. Í desember var ég eindregið fylgjandi því að af þessu máli yrði, sameiningu Framleiðnisjóðs landbúnaðarins og AVS-sjóðs sem er skammstöfun fyrir aukið virði sjávarfangs. Þá var ekki vilji hjá stjórnarflokkunum til að afgreiða þetta, þeir töldu það ekki tímabært o.s.frv. Núna er þetta mál komið inn aftur undir hatti Covid. Það er allt í lagi, þetta er ekkert Covid-mál en mikilvægt mál engu að síður. Þetta er tækifæri fyrir okkur til að halda enn betur utan um matvælaframleiðsluna okkar, styrkja enn betur nýsköpun í landbúnaði, nýsköpun í sjávarútvegi og taka fleiri þætti inn eins og umhverfisþætti. Ég sé gríðarleg tækifæri í því að stofna svona sjóð og fara inn á nýjar brautir um leið og ég dreg fram að með því að greiða atkvæði með þessu máli er ekki verið að lýsa yfir stuðningi við búvörusamninginn eins og kom hér fram fyrr í dag. Miklu heldur er þetta lýsandi mál um það að við þurfum að endurskoða landbúnaðarstefnuna okkar með því að styrkja bændur enn frekar en það verður ekki gert með því að taka frekar fyrir milliliði og gera kerfið þunglamalegra. [[Forseti hringir.]]Ég lít á þetta mál sem fyrsta skref í ákveðinni uppstokkun til framtíðar fyrir landbúnaðinn.
Herra forseti. Hér er verið að samþykkja lög um stofnun Matvælasjóðs sem við Vinstri græn höfum lengi lagt mikla áherslu á og hefur verið í undirbúningi í þó nokkuð langan tíma í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Ég tel þetta vera mikilvægt skref til að þróa innlenda matvælaframleiðslu sem nú er þörf á sem aldrei fyrr, að við sem þjóð getum haft sem mesta innlenda matvælaframleiðslu eins og sýnir sig við þessar aðstæður. Þessi sjóður tekur við af gamalreyndum sjóði, Framleiðnisjóði landbúnaðarins, og nýrri sjóði sem snýr að sjávarútveginum, AVS. Við horfum til fjölbreyttrar matvælaframleiðslu í öllum greinum, grænmeti og öðru, og á þessum tímum er mjög gott að fá innspýtingu í þetta mikilvæga mál, að efla matvælaframleiðslu á Íslandi og efla störf úti um allt land. Ekki veitir af.
Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um Matvælasjóð og við Framsóknarmenn fögnum þessu framtaki. Með öflugri sjóði og auknum fjármunum erum við að styrkja og efla nýsköpun og þróun matvælaframleiðslu í bæði landbúnaði og sjávarútvegi. Fulltrúi okkar í hv. atvinnuveganefnd, hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir, ritar undir álit meiri hluta og leggur áherslu á mikilvægi fagráðs og að um leið og samvinna og samlegð skapast verði jafnræðis gætt á milli ólíkra matvælaframleiðslugreina um allt land.
Forseti. Ég hef alveg málefnalegar ástæður fyrir því að vilja geta greitt atkvæði gegn nokkrum atriðum, verið á gula takkanum í sumum en í heildina á þeim græna þar sem mér sýnist málið í heildina verða mjög farsælt, en þar sem atkvæðagreiðslunni er svona háttað eltist ég ekki við það og greiði bara atkvæði með málinu heilt yfir af því að ég tel það farsælt. Í ræðu við 2. umr. gerði ég líka grein fyrir þeim atriðum sem ég hefði viljað greiða atkvæði gegn eða sitja hjá við.
Virðulegur forseti. Að sjálfsögðu styð ég þetta mál, studdi það líka þegar umræðan um sameiningu þessara sjóða varð fyrst, vegna þess að ég tel svo mikilvægt þegar við erum að ræða um stuðningsumhverfi nýsköpunar að það sé eins einfalt og hægt er og að mikil þekking byggist upp í stuðningsumhverfinu. Ég held þess vegna að gríðarleg tækifæri séu fólgin í þessari sameiningu. Ég efast ekki um að þessir tveir sjóðir hafi hingað til styrkt mjög góð og þörf verkefni en ég held að með sameiningunni sé tækifæri til að gera enn betur. Auk þess legg ég áherslu á að þarna liggja tækifærin okkar núna. Í því umhverfi sem við erum í núna munu nýsköpun, rannsóknir og þróun koma okkur út úr þessari kreppu. Þangað eigum við að horfa og tækifæri fyrir Ísland sem matvælaland eru mikil. Þetta er vonandi bara eitt skref í átt að því að efla þá þróun enn frekar.
Herra forseti. Þegar við vorum þingmenn Reykjaneskjördæmis var það almennilegt landbúnaðarkjördæmi. Engu að síður er öflugur landbúnaður innan Kjósarinnar sem dregur fram mikilvægi þess að hlúa að nýsköpun. Eins og ég sagði áðan styð ég þetta mál eins og ég gerði í desember. Þá ákváðu ríkisstjórnarflokkarnir að stoppa það að sameina sjóðina og við skulum tala hreint út, það var m.a. út af þrýstingi frá hagsmunaaðilum sem töldu sameininguna ekki tímabæra. Ég el þá von í brjósti að þetta sé fyrsta skrefið í því að við hugum markvisst að aukinni nýsköpun, auknum styrkjum til landbúnaðar og sjávarútvegs og annarra matvælagreina fyrir landið til framtíðar þannig að við getum virkilega farið að byggja upp nýsköpun, rannsóknir og þróun á þessu sviði. Þar getum við verið í forystu, við eigum allan efnivið til þess, hráefnið, þannig að við eigum að geta búið til þannig umhverfi að við getum haldið vel utan um þær mikilvægu atvinnugreinar sem falla undir matvælaiðnaðinn [[Forseti hringir.]]þannig að sóknin verði m.a. þar til næstu ára.