Eins og lesið var upp á þingfundi í gær barst forseta svohljóðandi dagskrártillaga: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Störf þingsins. 2. Sérstakar umræður um fyrirkomulag náms til stúdentsprófs. Málshefjandi er Svandís Svavarsdóttir og til andsvara verður mennta- og menningarmálaráðherra, Illugi Gunnarsson. 3. Staðan á vinnumarkaði, munnleg skýrsla forsætisráðherra. 4. Raforkulög (kerfisáætlun, EES-reglur), stjórnarfrumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 305. mál, þskj. 1005, nefndarálit á þskj. 1091 og 1226, breytingartillaga á þskj. 1092 og 1227, 3. umr. 5. Stefna stjórnvalda um lagningu raflína, stjórnartillaga iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 321. mál, þskj. 392, nefndarálit á þskj. 973 og 986, framhaldsnefndarálit á þskj. 1228, framhald síðari umr. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Jón Þór Ólafsson, Katrín Júlíusdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Björt Ólafsdóttir.
Virðulegi forseti. Ég veit eins og hæstv. fjármálaráðherra hvernig þessi atkvæðagreiðsla fer en kem hér aftur til að sýna fram á að minni hlutinn á þessu þingi hefur fullan hug og fullan vilja til að ræða þau mál sem eru aðkallandi í samfélaginu núna í dag. Ég skora á hv. þingmenn meiri hlutans að greiða atkvæði með því að við virkjum Alþingi aftur til þeirra starfa sem ætlast er til að það vinni frekar en að hanga hér enn einn daginn í því svaði sem við erum komin í. Með því að hafna þessari dagskrártillögu er meiri hlutinn búinn að sýna að hann vill frekar sjálfur halda þessu þingi þar sem það hefur verið síðustu tvær vikurnar. Til þess er þessi dagskrártillaga eins og ég skil hana. Ég skora aftur á hv. þingmenn [[Forseti hringir.]]meiri hlutans að greiða atkvæði með dagskrártillögunni.
Virðulegur forseti. Það er allt logandi í ágreiningi í samfélaginu. Það er líka ágreiningur hér inni. Það er einhvern veginn áfellisdómur yfir stjórnmálunum að hafa sett þessi ágreiningsmál öll í þann farveg að það nota allir sinn ýtrasta rétt. Hér er ástandið þannig að fólk notar sinn ýtrasta rétt í mjög miklum og augljósum ágreiningi. Ég og fleiri höfum reynt í marga daga að benda á að Alþingi ætti að fara á undan með góðu fordæmi og reyna að nota uppbyggilegar leiðir og allar þær leiðir sem eru til í verkfærakassanum til að leysa þennan ágreining, til að sýna að hægt sé að leysa ágreining með skynsamlegu móti. Kjaradeilur væru ömurlegar ef þær færu fram [[Forseti hringir.]]í pontu með bjöllu. Þetta er ekki besta leiðin, en er þetta ekki góður dagur, hæstv. forseti, til að reyna að leysa þetta mál?
Herra forseti. Nú höfum við talað í ansi marga daga um rammann og þá atlögu sem stjórnarmeirihlutinn gerir hér að náttúruvernd í landinu. Við höfum óskað eftir því að leggja það mál til hliðar og leita sátta, setja málið í einhvern þann farveg að hægt verði að ræða hér önnur brýn mál sem brenna, held ég, mun meira á þjóðinni, því að það er ljóst að þjóðin borðar ekki rammaáætlun. Launin hækka ekki þó að rammaáætlun yrði samþykkt hér í dag. Það er alveg ljóst. Virðulegi forseti. Hér þurfum við að ræða hvernig ríkisstjórnin hyggst koma að málum til þess að liðka fyrir kjarasamningum í landinu. Við þurfum að ræða aðför menntamálaráðherra að framhaldsskólakerfinu, þannig að ég held að sú dagskrártillaga sem hér liggur fyrir sé mun innihaldsríkari og vænlegri til þess að sýna fram á það sem er að gerast í samfélaginu.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um að það er góður dagur til að ná sátt í þessu máli í dag, en við vitum að við gerum það ekki með atkvæðagreiðslu í þingsal. Við þurfum að setjast niður og ræða málin og finna sáttina. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Það mun ekki gerast með atkvæðagreiðslunni. Það er búið að fullreyna það og það er ekki rétta leiðin. Við erum búin að tala okkur hás og ganga á okkur blöðrur til að komast hérna upp í púltið dag eftir dag, kvöld eftir kvöld. Allir bera sig vel og segja að þreytan sé ekki farin að segja til sín, en auðvitað er þetta ömurlega leiðinlegt. Þetta er þreytandi og þetta er auðvitað ekki það sem við viljum, ekkert okkar, og ég held að við lengjum bara í því með atkvæðagreiðslum. Setjumst niður og finnum sáttina, þar er hún.
Virðulegur forseti. Það er ákveðið vandamál sem þingið glímir við núna, það er erfitt fyrir stjórnarmeirihlutann að vera kominn hingað á réttum tíma í þingsal. Auðvitað er farið að kenna svolítillar þreytu hjá mannskapnum, greinilega, úr því að mætingin var eins og hún var, en þessi tillaga getur bjargað því. Það að samþykkja þessa tillögu getur falið það í sér að menn geta hætt á þessum kvöldfundum. Ég hvet hv. stjórnarþingmenn til að styðja breytta dagskrá. Það er fullt tilefni til þess að taka önnur mál á dagskrá hér, setja þetta mikla deilumál til hliðar og einbeita okkur að þeirri krísu sem samfélag okkar stendur frammi fyrir á vinnumarkaði. Meiri háttar verkfall blasir við og tíma þingsins er eytt í mál sem engin samstaða er um og mun aldrei nást að fara óbreytt hér í gegnum þingið.
Virðulegi forseti. Þessi tillaga er bjarghringur til stjórnarmeirihlutans og ég óska stjórnarmeirihlutanum til hamingju með að hafa tekist að krafsa nógu mörgum þingmönnum inn í salinn hingað til að eyðileggja fyrir sér þann bjarghring. Við vitum að það skiptir máli að taka þessa tillögu af dagskrá. Eitt er að ofstopamenn í meiri hluta atvinnuveganefndar skuli hafa fundið það hjá sér að reyna að niðurlægja umhverfisráðherra Framsóknarflokksins, annað er það undur að þeir skuli fá tilstyrk forustu Framsóknarflokksins í því verki. Það er stóra undrið sem við er að glíma þessa dagana. Með samþykkt tillögu þessarar gæfist færi til þess að taka önnur og brýnni mál á dagskrá og finna sáttaleið í þessu máli sem allir, vel að merkja, þingmenn stjórnarmeirihlutans sem til máls tóku hér í gærkvöldi sögðu að væri brýnt að ná. Er ekki kominn tími til að reyna að losa stjórnarmeirihlutann úr þeirri sjálfheldu sem hann er kominn í með þetta mál?
Forseti vill vekja athygli á því varðandi atkvæðaskýringar að sú regla er í þingsköpum að eftir að fyrsti hv. þingmaðurinn hefur tekið til máls hafa ekki aðrir möguleika á því að kveðja sér hljóðs, einungis þeir sem kvatt hafa sér hljóðs áður en fyrsti maður opnar munninn til að hefja sitt mál sitt.
Herra forseti. Ég greiði þessari tillögu að sjálfsögðu atkvæði mitt og lít svo á að við séum hér að rétta meiri hlutanum björgunarhring, eins og það var orðað ágætlega áðan, til þess að koma sér út úr þeirri umræðu sem við höfum staðið í undanfarna daga, og fara að ræða þau mál sem fólkið í landinu bíður eftir að heyra hvernig standa á vegum stjórnvalda, þ.e. stöðuna á vinnumarkaði. Að meiri hluti hv. þingmanna hafi fellt þessa tillögu þriðja daginn í röð, eftir því sem mér telst til, sýnir að meiri hlutinn vill alls ekki ræða stöðuna á vinnumarkaði. Hann er því mjög andsnúinn og ítrekar það. Og af hverju er það, herra forseti? Er það kannski af því að það koma engir lausnir frá stjórnvöldum? Af því að hún er orðin pínleg, sú bið sem við sjáum eftir öllum þeim útspilum sem stjórnvöld höfðu áður boðað inn í þessar viðræður? Er það ekki orðið dálítið pínlegt? Meiri hlutinn vill ekki ræða þetta og mig undrar það ekki, en ég óska hins vegar hv. þingmönnum meiri hlutans til hamingju með að vera komnir á fætur og veit að við eigum góðan dag fram undan.
Virðulegur forseti. Það er kominn nýr dagur, bjartur og fallegur, og morgunsólin færir alltaf með sér möguleikana á því að bæta ráð sitt, vinda ofan af þeim mistökum sem maður hefur gert og reyna að hefja starfið á nýjan leik. Ég held að það sé einmitt það sem Alþingi þarf á að halda á þessum morgni, það er að skilja við þær römmu deilur sem verið hafa hér undanfarna daga og reyna að hefja starfið á nýjan leik á nýjum degi með nýjum viðfangsefnum. Þess vegna er þessi tillaga flutt. Hún er flutt til þess að menn geti rætt þörf mál sem samstaða er um að ræða hér í þinginu og mikilvægt væri að afgreiða til að efla frið og samstöðu í landinu sem ekki er vanþörf á og mun sannarlega verða til að greiða fyrir því að kjarasamningar náist. Þannig bjargast stærstu þjóðarhagsmunirnir sem núna eru í húfi. Það er það sem þjóðkjörnir fulltrúar eiga að einbeita sér að. Ég segi já.
Virðulegur forseti. Við fordæmalausar kringumstæður í samfélaginu þar sem ófriður ríkir nánast alls staðar, ófriður á vinnumarkaði sem ríkissáttasemjari segist þurfa að teygja sig marga áratugi aftur í tímann til að sjá, höfum við hér á Alþingi Íslendinga möguleika á því að reyna að stilla til friðar, að minnsta kosti hvað varðar okkar eigin fundi og vinnu, í þágu þess markmiðs að Alþingi reyni að minnsta kosti að ganga á undan með góðu fordæmi, að einangra þann vanda sem við blasir sem er forusta ríkisstjórnarinnar og formaður atvinnuveganefndar, stilla saman strengi þeirra sem hafa áhuga á því að hverfa frá þeim átökum sem hér hafa verið uppi í tvær vikur. Í þágu þeirra markmiða er þessi tillaga lögð fram enn eina ferðina vegna þess að við höfum trú á því sem fyrir henni mælum að hér séu fleiri sama sinnis. [[Forseti hringir.]] Ég segi já.
Virðulegi forseti. Valið sem við höfum núna stendur milli þess að halda áfram þessu máli hér og halda þinginu uppteknu við það frekar en að takast á við hin málin sem þurfa athygli okkar, þar á meðal stöðuna á vinnumarkaðnum. Við leysum ekki kjaradeilurnar í þessari pontu, en það er mikilvægt að Alþingi ræði svona mál, ekki bara upp á framtíðina. Hins vegar þýðir ekkert að kenna vonda minni hlutanum um að hér sé allt í steik á hinu háa Alþingi þegar meiri hlutinn greiðir atkvæði eins og raun ber vitni, það þýðir ekkert. Það eru alla vega tvær hliðar á þessu máli. Það eru tveir sem deila og við verðum að tala saman til að finna lausn á vandamálinu og eina leiðin til að við getum talað saman svo gagn sé að er að við tökum þetta mál af dagskrá á meðan. Það er eina leiðin fram á við.
Herra forseti. Það eru alvarlegar deilur uppi í samfélaginu. Ísland stefnir inn í mjög erfitt ástand, tugir þúsunda verða innan skamms í verkföllum. Samfélagið er að lamast, það er að sigla hægt og bítandi inn í upplausn og á sama tíma heyrist hvorki hósti né stuna frá hæstv. ríkisstjórn. Á sama tíma sjást hvorki hæstv. forsætisráðherra né fjármálaráðherra, leiðtogar stjórnarflokkanna, nokkru sinni hér í húsinu. Dag eftir dag skipa þeir pótintátum sínum hér í þinginu að fella tillögu stjórnarandstöðunnar um að taka á dagskrá þau mál sem varða þetta samfélag einhverju. Dag eftir dag ónýta þeir tíma Alþingis og tveir hv. þingmenn, Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, og Páll Jóhann Pálsson, þingmaður Framsóknarflokksins, halda þinginu í gíslingu út af tillögu sem vel er hægt að ná samkomulagi um. En það er ekki vilji til samkomulags. Þessi ríkisstjórn er ekki lengur hæf til að stjórna þessu landi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] [[Háreysti í þingsal.]]
Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður, formaður atvinnuveganefndar, ætti bara að kveðja sér hljóðs hér á eftir ef hann þarf að segja eitthvað. Að sjálfsögðu greiði ég þessari tillögu atkvæði mitt og tel að þörf sé á, eins og hér hefur komið fram, að breyta um dagskrárefni, að taka þessa tillögu um rammann út af dagskrá og finna henni eitthvert ferli - nema það sé ætlun forseta Alþingis, sem nú situr í stólnum, að þinghaldið verði með þessum hætti. Ég hvet hann til að hugsa til síðasta kjörtímabils og rifja upp hvernig honum þótti þinghaldið vera þá, hvort hann telji það sé eitthvað sem hann vilji stefna í. Við viljum það ekki í stjórnarandstöðunni, en við höfum aðferðir til þess að stoppa þetta mál. Við erum búin að segja það og við munum standa við það, við gerum það, en við viljum ekki gera það með þessum hætti. Við viljum leita sátta og höfum boðið það. Og þó að hv. þm. Jón Gunnarsson segi að hér sé ekki hægt að ræða málin er ég honum bara alls ekki sammála. Ég trúi því að forseti geti miðlað málum.
Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um dagskrártillögu um breytta dagskrá þar sem sett eru á oddinn og á dagskrá þau mál sem skipta mestu máli í þjóðfélaginu, sem eru kjaramálin, og að við tökum af dagskrá þá ólukkutillögu sem hér hefur verið rædd undanfarna daga. Það er dálítið kómískt að þeir hv. þingmenn sem vilja endilega halda þessari þingsályktunartillögu á dagskrá voru ekki mættir hér kl. 10 til að byrja að ræða hana. Og þessir sömu hv. þingmenn voru hér fæstir í gærkvöldi þegar við vorum að ræða tillöguna en samt greiða þeir nú atkvæði um að hún verði áfram á dagskrá. Því er ég algerlega mótfallin og greiði þess vegna atkvæði með dagskrártillögu minni hlutans.
Hæstv. forseti. Við getum lýst íslensku samfélagi í dag með því að hér ríki vantraust og átök. Við gerum hér tilraun dag eftir dag til að fá að breyta dagskrá Alþingis til að komast úr þeim farvegi hér innan húss með því meðal annars að ræða mál sem skipta miklu, það eru menntamálin og ekki síst ástandið á vinnumarkaðnum. Ég tel löngu orðið tímabært að við tökum þessi mál fyrir. Hér er rætt um rammaáætlun dag eftir dag. Fyrir liggur tillaga, sem var upprunalega tillagan, lögð fram af ríkisstjórn, lögð fram af hæstv. umhverfisráðherra, um einn virkjunarkost. Öll stjórnarandstaðan er tilbúin að afgreiða þá tillögu, en á töflunni sést að stjórnarliðið ætlar að berja í gegn að við svíkjum rammaáætlun, sniðgöngum verkefnisstjórn, 3. áfanga, að við afgreiðum málið áður en við fáum niðurstöðu. Það er ofbeldið sem á sér stað í þingsalnum og því verður að sjálfsögðu mætt, til varnar málsmeðferð og náttúru.
Herra forseti. Ég var bara rétt í þessu, fyrir svona þremur korterum síðan, að tala við fyrrverandi forseta Sviss. Svisslendingar hafa náttúrlega lýðræðishefð þar sem landsmenn geta kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um ályktanir og lög sem samþykkt hafa verið á þinginu. Ég sagði að það væri möguleiki á Íslandi og að fjármálaráðherra væri byrjaður að tala fyrir því og einnig margir þingmenn. Ég spurði hana hvaða áhrif það mundi hafa. Ég sagði henni líka að það væri málþóf í þinginu. Hún hikaði ekki og sagði: Þeir þurfa bara að tala saman, þeir þurfa bara að leysa málin. - Og það er nákvæmlega það sem mun gerast. Það sem er í gangi hérna og búið er að vera í gangi alla þessa viku og á að vera í gangi í dag er að menn rífast um dagskrána á meðan við eigum að vera að ræða um vinnumarkaðinn, við eigum að reyna að finna lausnir, við eigum að hafa kringumstæður til að geta verið með langtímastefnu í málum. [[Forseti hringir.]]Þetta er mögulegt. Um leið og þjóðin getur stoppað okkur hérna á þingi verðum við að ræða saman.
Herra forseti. Ég þekki engin dæmi um þinglok, og man ég þau þó býsna mörg og hef sennilega meiri reynslu en nokkur annar í þessum sal af að glíma við svona aðstæður frá báðum hliðum borðsins á víxl, þar sem stjórn og stjórnarandstaða, meiri hluti og minni hluti, hafa ekki að lokum þurft að tala saman, vinna saman og ná samkomulagi af einhverju tagi. Þetta mál, hin fáheyrða breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar, er ekki gott innlegg í það óumflýjanlega verkefni sem bíður okkar og það er að ná einhverju samkomulagi um þessi þinglok. Hvað sem meiri hlutinn gerir hér með atkvæðum sínum hverfur ekki sá veruleiki. Forseti veit það og allir þingmenn vita það, við munum þurfa að tala saman, vinna saman og leysa úr málum hér til að þingið geti lokið störfum með sómasamlegum hætti. Þeim mun lengur sem það dregst að fara í þessi samtöl, þeim mun erfiðara verður verkefnið og þeim mun rýrari verður uppskeran. Það held ég að meiri hlutinn ætti að hafa í huga.
Herra forseti. Ég styð þessa dagskrártillögu vegna þess að ég tel að það sé afar brýnt að ræða þá alvarlegu stöðu sem er hér á vinnumarkaði. Nú blasir við að mögulega er fjölmennasta verkfall Íslandssögunnar að bresta á. Við þurftum að fresta atkvæðagreiðslu áðan vegna þess að hv. stjórnarþingmenn voru ekki komnir í salinn. Síðan stökkva þeir hérna inn til að ýta á rauða takkann og út aftur. Þeir stökkva inn til þess að segja nei við því að taka umræðuna um þá alvarlegu stöðu sem blasir við á vinnumarkaði. Virðulegi forseti. Það er ólýsanleg staða sem hér er komin upp og ég bið forseta að taka á þeirri stöðu, kalla forustumenn þingsins til samræðna og sátta.
Virðulegur forseti. Ég var mættur hérna kl. 10 í morgun til að taka þátt í fundi. Ég var hérna til klukkan að ganga eitt í gærkvöldi að ræða þessi mál og kveinka mér ekki undan því, flutti síðustu ræðuna eftir miðnætti í gærkvöldi. Það er alveg rétt sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir sagði hér áðan. Þetta er auðvitað háðulegt, alveg fráleit staða. Það þarf að fresta hérna fundum til að fá mannskap í hús til að geta fellt tillögu um breytingu á dagskrá. Menn eru ekki einu sinni viðstaddir. Ítrekað er búið að flytja tillögu um að taka önnur mál á dagskrá, ýta þessu til hliðar sem er ekki að fara neitt þannig að menn geti farið að ræða brýnni mál, viðfangsefni sem meiri sátt er um, en haldið er áfram, alveg út í það endalausa. Það er stjórnarmeirihlutanum til skammar.
Virðulegur forseti. Ég gerði ítrekað athugasemdir við það í gærkvöldi að við værum að funda þriðja kvöldið í röð fram að og fram yfir miðnætti og vísaði til þess að hér væru nefndafundir kl. 8 og 8.30 á morgnana sem fólk þyrfti að mæta á og sinna. Ég var á fundi umhverfis- og samgöngunefndar kl. 8.30 í morgun og þar var einn stjórnarliði, formaður nefndarinnar, Höskuldur Þórhallsson. Aðrir voru ekki úr stjórnarliðinu á þeim nefndarfundi fyrr en fór að líða verulega á fundinn, þá kom einn í viðbót. Fundurinn náði ekki einu sinni að verða löglegur. Þetta er fólkið sem greiðir atkvæði með því ítrekað að tala ekki um það sem máli skiptir, sem greiðir atkvæði með því ítrekað að hafa kvöldfundi fyrir okkur hin, sem það mætir ekki á. Það situr ekki eigin kvöldfundi og mætir ekki á fundi í nefndum.
Þetta er hneisa.
Þetta er til skammar.
Virðulegi forseti. Þessi framganga stjórnarmeirihlutans er stórhættuleg málinu því að með því að koma hér eins og fé rekið í rétt til að greiða atkvæði um tímalengd þingfundar fyrir okkur hin fara stjórnarþingmenn á mis við þá efnislegu umræðu sem fram fer í þingsal. Ég nefni sem dæmi um það að ég hélt hér ræðu í gærkvöldi og fjallaði um þá staðreynd að það er veruleg hætta á því ef tillaga meiri hlutans verður að veruleika að menn tefli í tvísýnu orðspori íslenskrar orku sem grænnar orku og hætta jafnvel á það að þær virkjanir sem reistar yrðu með þessum hætti þvert á lög og rétt yrðu afsláttarvirkjanir um alla tíð, það yrði aldrei hægt að selja orkuna úr þeim fullu verði. Það vantar efnislega umræðu um þessa þætti og marga aðra þætti þessa máls og stjórnarmeirihlutinn tekur ekki þátt í þeirri umræðu. Hið eina sem virðist vera á dagskrá af hálfu meiri hlutans er [[Forseti hringir.]]að styðja ofstopamennina í meiri hluta atvinnuveganefndar í aðför þeirra að umhverfisráðherra og það er undarlegt að sjá framsóknarmennina bakka það endalaust upp.
Herra forseti. Ég verð að lýsa furðu minni á því sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir sagði áðan um mætingu á fundi í morgun. Það er líka vissulega rétt sem hér hefur komið fram að fresta þurfti atkvæðagreiðslu um dagskrártillögu af því að hér voru ekki nægjanlega margir stjórnarþingmenn í húsi. Ég hef líka ítrekað gert athugasemdir við það á kvöldfundum, sem hv. þingmenn meiri hlutans samþykkja hér, að þeir sinna ekki þeim kvöldfundum með mjög aktífum hætti þó að einhverjir hv. þingmenn úr meiri hluta atvinnuveganefndar, sérstaklega, hafi verið viðstaddir umræðuna. En þetta kemur alltaf að því sama hvað varðar fundarstjórn og störf þingsins, hv. þingmenn meiri hlutans leggja allt á sig til að forðast að ræða stöðuna á vinnumarkaði og ég er ekki hissa, herra forseti, því að hér stefnir í stærstu verkföll Íslandssögunnar. Stjórnvöld virðast standa ráðþrota og það er auðvitað ástæðan fyrir að þau vilja ekki ræða þetta. Það er auðvitað ástæðan fyrir að þau standa hér með tillögu sem ekki er þingtæk, [[Forseti hringir.]]sem stangast á við skilning manna á lögum um rammaáætlun. Það er ástæðan fyrir því að hér er okkur haldið í umræðum um þau mál, af því að menn leggja ekki í umræðu um stöðuna á vinnumarkaðnum.
Virðulegur forseti. Þá hafa friðardúfurnar, hv. þingmenn minni hlutans, hafið hér enn einn daginn í grímulausu málþófi um þetta mál, boðist til að kasta bjarghring og sáttatillögum til meiri hlutans í þessu umdeilda máli. Sáttatillagan snýst aftur á móti um það að við skiptum okkur ekki af þessu máli, [[Viltu afgreiða þetta án okkar?]]að við tökum bara málið til baka, að minni hlutinn fái bara að ráða hér algerlega ferð í þinginu. Um það snýst sáttatillagan. Það er mjög líklegt að það sé alvörusáttatillaga. Þetta eru sáttatillögur minni hlutans: Farið heim, ykkur kemur þetta ekki við, látið okkur um að ráða þessu. Er líklegt að það leiði til sátta um mál sem ágreiningur er um? Ég minnist þess ekki þrátt fyrir að hafa verið hér frá árinu 2007 að mál hafi verið afgreidd með þeim hætti. [[Forseti hringir.]]Það hefur áður verið hér málþóf um mál, á síðasta kjörtímabili. Meðal annars var mikið rætt um þetta mál þá [[Kliður í þingsal.]]en á endanum [[Forseti hringir.]]hafði meiri hlutinn sinn vilja í gegn eins og eðlilegt er á lýðræðislega kjörnu þingi.
Herra forseti. Þeir sem standa fyrir þessu, hv. þm. Jón Gunnarsson og aðrir sem eru á þessum breytingartillögum sem stangast mögulega á við lög samkvæmt umhverfis- og auðlindaráðuneytinu, [[Rangt.]]- mögulega, verða að setjast niður og forseti þarf að gefa þeim tækifæri til að setjast niður. Á meðan ræðum við önnur mál eins og stöðu vinnumarkaðarins, húsnæðismál Eyglóar o.fl. hérna í dag. Það er ekkert af eða á með þetta. Núverandi meiri hluta fannst síðasti meiri hlutinn brjóta á sér og tefja virkjunarframkvæmdir. Hvað með einhvers konar sáttatillögu? Ef hægt væri að finna einhverja sáttatillögu væri mögulega hægt að klára eitthvað af þessum kostum með fyrirvara um að það mætti ekki fara í að virkja þá fyrr en verkefnisstjórnin væri búin að klára 3. áfanga. Það er eitthvað. Ég hef ekki heyrt neinn tala um þetta. Það gæti verið möguleiki þannig að núverandi meiri hlutinn missti ekki einhverja mánuði og kæmist örlítið fyrr í þetta en þó væri ekki verið að brjóta lagarammann í kringum langtímastefnumótun í orkumálum. [[Forseti hringir.]]Hvers vegna hafið þið ekki talað um þennan möguleika? Þetta er möguleiki. Setjist niður og ræðið [[Forseti hringir.]]þessi mál og finnið lausn.
Forseti minnir hv. þingmenn á að nefna hv. þingmenn og hæstv. ráðherra fullu nafni.
Hæstv. forseti. Fyrst ætla ég að gera athugasemd við það að hæstv. forseti geri fundarhlé til að kalla saman stjórnarliða þegar meira en helmingur þingmanna er staddur í húsinu. Við erum að tala um forseta alls þingsins. Hvaða skilaboð eru gefin með því? Að það sé hægt að gera fundarhlé, ekki vegna þess að það vanti fólk í hús heldur vantar „rétta fólkið“ fyrir hæstv. forseta. Þetta finnst mér gagnrýnisvert. Hv. formaður atvinnuveganefndar, ég ætla í allri fullri vinsemd í tíunda skiptið hér í þinginu að koma með tillögu. Ég er með tillögu um að þingið samþykki tillögu ríkisstjórnarinnar og hæstv. umhverfisráðherra um Hvammsvirkjun. Það er mín tillaga. Er það mikill dónaskapur og ofbeldi gegn stjórnarmeirihluta? Það er illa farið með. Tillagan var samþykkt af báðum þingflokkum. Við erum eingöngu að biðja um að [[Forseti hringir.]]bíða eftir verkefnisstjórn með breytingartillögu frá hv. atvinnuveganefnd. [[Forseti hringir.]]Fyrir liggur tillaga sem er full sátt um en enginn sáttarvilji [[Forseti hringir.]]af hálfu stjórnarliðanna.
Virðulegur forseti. Hv. þm. Jóni Gunnarssyni til upplýsingar þá snýst sáttatillaga stjórnarandstöðunnar hér í þinginu um það að stjórnartillaga ríkisstjórnar Íslands, flutt af umhverfisráðherra Framsóknarflokksins, fái samþykki í þinginu. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig það á að vera með einhverjum hætti ósanngjarnt af hálfu stjórnarandstöðunnar að vilja fá hér til afgreiðslu í þinginu óbreytta þingsályktunartillögu ríkisstjórnar Íslands og fá að greiða um hana atkvæði. Og fyrir hönd þingflokks Samfylkingarinnar er sérstök ósk um að fá að greiða atkvæði með tillögu ríkisstjórnarinnar. Það er öll óbilgirnin, hv. þm. Jón Gunnarsson. Nei, það er mála sannast að þessi ófæra nefndarmanna Sjálfstæðisflokksins í atvinnuveganefnd er auðvitað orðin slík að þegar ég spurði hér á skiptiborðinu í gærkvöldi eftir viðveru þingmanna flokksins voru þrír af 19 í húsinu vegna þess að hinir 16 vilja ekki láta kenna sig við það klúður sem orðið er, vilja ekki vera í fyrirsvari [[Forseti hringir.]]fyrir það hér í þinginu og skildu þess vegna þessa þrjá nefndarmenn eina eftir hér í dag.
Virðulegi forseti. Hér á eftir ætlum við að ræða málefni framhaldsskóla. Óskað var eftir lengri umræðu. Ráðherrann hefur ekki verið hér við svo vikum skiptir og þegar hann hefur verið við hefur hann svo sem ekki svarað miklu og ég á ekki von á því að hann geti svarað mjög mörgu á eftir á þeim örfáu mínútum sem hann hefur til þess. Óskað hefur verið eftir því að sú umræða verði lengd. Ég veit ekki til að borist hafi svör við því en ég tel afar mikilvægt að það mál fái vandaða og ítarlega umfjöllun hér á þingi. Eitt af því sem við höfum lagt upp með þegar við tölum um breytta dagskrá, m.a. til að tala um menntamálin, til að tala um kjaramálin, er að fá stöðu hjá hæstv. forsætisráðherra og einhvers konar innlegg frá honum í það sem fram undan er. Við vitum að það eru tugir þúsunda manna að fara í verkfall hér á landi. Hvað kostar það fyrir land og þjóð?
Herra forseti. Ég er sannfærð um að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, hafi áttað sig á tækifærunum sem í því væru fólgin að fá aukinn meiri hluta fyrir tillögu um að flytja virkjunarkost í nýtingu. Ég er sannfærð um að hann áttaði sig á hvað það væri mikils virði, bæði fyrir þá sem vilja nýta og fyrir þá sem vilja vernda, að fá hreinar línur og sátt í málið. Hann sannfærir hæstv. ríkisstjórn um það og málið kemur inn í þingið. Það er hins vegar meiri hluti atvinnuveganefndar sem spillir sáttinni og setur málið hér upp í loft. Það er þess vegna sem við erum hér og ég trúi ekki öðru en að forseti sýni nú röggsemi og taki á þessu máli.
Virðulegi forseti. Staða málsins er sú að hér kom fram þingsályktunartillaga umhverfisráðherra í haust sem leið, núna er kominn maí. Þessi tillaga fór í atvinnuveganefnd og fékk á sig allt aðra mynd. Hún gjörbreyttist, hún fimmfaldaðist, hún áttfaldaðist til að byrja með í munnlegri tillögu og svo hafa nefndarmenn verið að breyta því til og frá. Og hvað hefur gerst? Meiri hluti ríkisstjórnarinnar, forusta ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, tekur undir með forustu atvinnuveganefndar gegn sínum eigin umhverfisráðherra. Niðurlæging umhverfisráðherra Framsóknarflokksins er algjörlega söguleg. Ég spyr bara: Hvernig er umhverfismálum komið í höndum þessarar ríkisstjórnar og Framsóknarflokksins? Átti ekki Framsóknarflokkurinn einhvern metnað í umhverfismálum hér á árum áður með Steingrím Hermannsson og Eystein Jónsson og fleiri slíka? Hvar er metnaðurinn í umhverfismálunum? Er hann ekki til? Sjá framsóknarmenn sjálfa sig í þeirri stöðu núna að fylgja í blindni [[Forseti hringir.]]á eftir stóriðjuöflunum í Sjálfstæðisflokknum? Til hamingju með það.
Herra forseti. Staðan var sú í efnahags- og viðskiptanefnd að kl. 08.13.56 kom SMS um boðun fundarfalls og vantar þó ekki verkefnin þar. Greinilega hefur fleirum gengið illa að vakna í morgun. Þetta er ekki alveg að gera sig. Auðvitað hefur meiri hlutinn og forseti meiri hlutans rétt til þess að láta þetta eina mál eyðileggja allt í þinginu, það er val út af fyrir sig, en minni hlutinn hefur líka stjórnarskrárvarinn og lögvarinn rétt. Það liggur ljóst fyrir að við munum nota okkur hann. Ég verð að segja alveg eins og er að ég botna bara ekkert í því að skynsemisöfl, hófsemdaröfl, raunsæisöfl í þessari ríkisstjórn skuli ekki fara að taka í taumana, eða eru þau engin til? Erum við bara fangar þeirra manna sem hafa gert hér allt vitlaust frá fyrsta degi eftir að málinu var vísað [[Forseti hringir.]]í vitlausa nefnd og frá því að fréttist af breytingartillögubrölti meiri hluta atvinnuveganefndar? Það ætti ekki að koma neinum á óvart, það er búinn að vera um þetta ófriður í allan vetur.
Herra forseti. Áfram höldum við á þessari villubraut. Hv. þm. Jón Gunnarsson heldur áfram að stýra þinginu traustri hendi og það virðist vera valdaafsal allra til hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Maður bíður bara eftir tilkynningu um ráðherraskipti, það hlýtur að vera eitthvað í pípunum fyrst sá hv. þingmaður hefur svo gífurleg tök á þinginu. Hann er með hreðjatök á þessu þingi og allir brosa bara og ganga eftir honum gæsagang, hvort sem er Framsóknarflokkurinn eða aðrir. Ætlar fólk ekkert að fara að beita eigin hyggjuviti í þessum málum og sjá að þetta leiðir ekki til neins annars en endaleysu? Við erum stödd á þjóðþingi Íslands og ættum að sýna því meiri virðingu en að láta svona mál halda [[Forseti hringir.]]öllum störfum í gíslingu.
Herra forseti. Eitt jákvætt hefur verið við fundarstjórn forseta síðustu tvær vikurnar, það að fyrir alþjóð hefur verið auglýst dag eftir dag hvers konar kerfisvilla er í gangi á Alþingi þegar meiri hlutinn fer með 100% dagskrárvald og minni hlutinn hefur eina leið til að hafa áhrif á dagskrána, þá að stunda málþóf. Málþóf er kerfislægt vandamál. Það má leysa með því að þjóðin sjálf fái málskotsrétt, að minni hluti þjóðarinnar geti vísað málum til þjóðarinnar og stöðvað ruglið sem kemur frá þinginu. Þá verða menn að koma sér saman á Alþingi um eitthvað. Þótt þeir séu ekki alveg vissir um að þjóðin samþykki það geta þeir lagt það í dóm hennar. Ég var að tala við forseta Sviss rétt áðan. Þar er þessi lýðræðishefð orðin aldargömul og hún sagði afdráttarlaust að þetta yrðu áhrifin.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ítreka orð hv. 10. þm. Reykv. s. heldur eingöngu taka undir þau. En mig langar til að skýra aðeins stöðuna fyrir hv. 6. þm. Suðvest., Jóni Gunnarssyni. Skilyrðið er einfalt og það er að rammaáætlun haldi, að bjarga rammaáætlun. Það er ekki hægt að leggja upp með einhverja sátt eða eitthvert samkomulag um að eyðileggja ferlið sem er gert til þess að ferlið sé í sátt. Það er ekki hægt. Í staðinn fyrir að vera á þessum þingfundi gætum við verið að ræða saman um eitthvað annað eins og samráð um löggjöf til að skýra verklagið eða eitthvað slíkt. Nei, ekkert slíkt samtal á sér stað vegna þess að við erum upptekin hérna. Eins og hv. þm. Jón Þór Ólafsson bendir réttilega á er málþóf kerfislægt vandamál. Vandinn er sá að við erum ekki að tala saman og ástæðan er einföld, meiri hlutinn hefur enga [[Forseti hringir.]]sérstaka ástæðu til þess, þ.e. meðan hann sýnir þessa þrjósku.
Forseti. Ég vil gera orð hv. þingmanna Pírata að mínum og ítreka hversu mikilvægt það er að finna einhverja leið til að við byrjum að tala saman á þinginu. Ég hef ítrekað beðið um þetta. Það er ekki hlustað og það virðist enginn vilji vera til að ræða saman og finna sameiginlegar lausnir á þessu máli, og ekki bara þessu máli heldur öllu því sem er að gerast í samfélaginu. Mér finnst það mjög miður, virkilega miður. Það sem við erum að upplifa hér er nokkuð sem stundum hefur verið skilgreint sem ofbeldi meiri hlutans og er ekki raunverulegt lýðræði. Lýðræði á að finnast í þingsal, á að finnast í þinginu þar sem við getum unnið saman þverpólitískt að mikilvægum málefnum er varða þjóðarhag. Ég hef ekki orðið vör við slíkan vilja síðan ég kom inn á þetta þing á þessu kjörtímabili og stef núverandi ríkisstjórnar virðist vera: Við gerum það sem við viljum því að við höfum [[Forseti hringir.]]meiri hlutann.
Hæstv. forseti. Þetta mál er komið í harðan hnút og hann verður ekki leystur með því að freista þess að beita meirihlutavaldi í þinginu. Ríkisstjórn sem reynir að þröngva í gegn máli gegn sameinaðri stjórnarandstöðu sem byggir sinn málflutning á rökum, eins og gert er í þessu máli, og gegn mjög víðtækri andstöðu í þjóðfélaginu almennt rís ekki undir ábyrgð. Menn hafa nefnt hér málamiðlanir og ég tel að sú heppilegasta væri að skjóta þessu máli á frest. Það er ekki hundrað í hættunni þótt við afgreiðum þetta mál ekki, en ella gæti hið gagnstæða gæti verið upp á teningnum. Menn hafa einnig nefnt aðra málamiðlun, þá að taka Hvammsvirkjun til atkvæðagreiðslu og ber þá að gera skýran greinarmun á því að taka málið til atkvæðagreiðslu og því hvernig menn greiða atkvæði. Ég mun alveg eindregið greiða atkvæði gegn Hvammsvirkjun. [[Forseti hringir.]]Það verður ekki allt leyst með því að tala saman. Við höfum gagnstæð sjónarmið, en það verður margt leyst með því að virða lögformleg ferli og það er það sem ekki hefur verið gert í þessu máli. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég tek undir með hv. síðasta ræðumanni sem hér talaði. Það að setja málið í einhvern farveg eða skjóta því á frest þýðir nefnilega ekki endilega að við náum sameiginlegri niðurstöðu, en að lágmarki getum við þá beðið þann stutta tíma sem eftir er þar til verkefnisstjórnin skilar. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson reyndi að færa fyrir því rök í gærkvöldi hvers vegna þyrfti að bæta svona miklu við í nýtingarflokk. Þau voru afar slöpp, virðulegi forseti, svo ekki sé meira sagt. Hann gat ekki svarað því hvort það sem nú þegar er í nýtingarflokki dygði ekki fyrir þeim hugmyndum sem hann hafði uppi. Þetta voru auðvitað vangaveltur um eitt og annað, en það er ekkert í hendi. Meiri hlutinn hefur ekki fært rök fyrir þessari framkomu sinni hér [[Gripið fram í.]]en honum ber að gera það í stað þess að fara fram með því ofbeldi sem hér er beitt.
Virðulegur forseti. Þegar þing kemur aftur saman eftir þá helgi sem nú fer í hönd, næsta þriðjudag, væntanlega vel úthvílt, eru fjórir dagar eftir af starfsáætlun þingsins. Miðað við þann tíma sem við höfum unnið hérna síðustu daga og vikur höfum við um það bil 64 tíma til að klára starfsáætlun þingsins. Vegna þess að það er mikið talað um málþóf í salnum er eitt sem menn verða að gera sér grein fyrir, því að þóf er samkvæmt skilgreiningu einhvers verk sem gengur seint og illa, seinlegt verk, en hér er á ferðinni mál sem gengur ekki neitt. Það er stopp. Það hreyfist ekki og það fer ekki neitt. Það þarf að draga til baka [[Forseti hringir.]]breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar til að þetta mál fari að hreyfast að nýju. Það verður ekki sagt nógsamlega oft hérna.
Hæstv. forseti. Ein af þeim leiðum sem þingið hefur valið og raunar stjórnsýslan til að taka á málum er að setja sér áætlun til lengri tíma. Þannig eigum við samgönguáætlun sem því miður er ekki í gildi af því að hún hefur ekki komið inn í þingið, við eigum heilbrigðisáætlun sem hefur heldur ekki komið inn í þingið á þessu kjörtímabili, hún er ekki tilbúin. Við áttum rammaáætlun sem hér er verið að reyna að eyðileggja. Við eigum að vísu ríkisfjármálaáætlun sem er nýkomin inn sem er mjög gott framtak. Við eigum enga atvinnustefnu, við eigum enga menntastefnu, við eigum stjórnarsáttmála sem kveður á um að það eigi að efla traust og samheldni í samfélaginu, við eigum sáttmála um frið á vinnumarkaði og að Ísland ætli að vera í fararbroddi í heiminum í umhverfismálum. Hvar í veröldinni erum við stödd í sambandi við allar þessar áætlanir hæstv. ríkisstjórnar hvað varðar þau mál sem hér eiga að vera til umræðu? Krafan hjá stjórnarandstöðunni er að vinna eftir rammaáætlun, ekki fara Krýsuvíkurleið til að losna við að fara eftir þeim leiðum sem við höfum ákveðið í þinginu. [[Forseti hringir.]]Stjórnarmeirihlutinn virðist ætla að henda þessum áætlunum öllum svo hann geti verið með geðþóttaákvarðanir. Það finnst mér dapurleg staðreynd.
Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kallaði fyrr í dag eftir hófsama og skynsama hluta stjórnarmeirihlutans. Ég bið forseta að velta því fyrir sér hvort það megi vera að tregða hv. stjórnarþingmanna til að koma í þingsal til að greiða atkvæða gegn dagskrártillögu stjórnarandstöðunnar hafi einmitt verið hljóðlát mótmæli þess hluta stjórnarmeirihlutans sem vill ekki lengur sitja undir ofríki meiri hluta atvinnuveganefndar. Má það vera að hófsami og skynsami hluti stjórnarmeirihlutans hafi þarna verið að sýna þögul mótmæli við því að hér séu ekki tekin á dagskrá mál sem nauðsynlegt er að ræða?
Herra forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson sagði áðan að engin tillaga hefði komið frá stjórnarandstöðunni og kallaði eftir því hvað stjórnarandstaðan vildi gera í þessu máli. En hefur einhver tillaga komið frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni til lausnar þessu máli? Hér kom fram að menn hafa dregið Hagavatnsvirkjun til baka sem var fyrirséð að væri algjör lögleysa og menn hefðu hvorki komist lönd né strönd með. Það kallast ekki að draga neitt til baka eða koma með sáttatillögu. Þeim sem hafa lengi búið við það að hafa völdin, geta ráðið öllu, þurfa aldrei að slá neitt af, kunna ekki að vinna með öðru fólki, sýna sáttavilja og ná niðurstöðu er svo gjarnt að arka sinn veg og hugsa: Ég má, ég get og ég ætla.
Hæstv. forseti. Ég tel tilgátu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur ansi góða. Mér finnst fjarvera stjórnarþingmanna í þessu máli sem er svo mikilvægt að því er þröngvað inn á dagskrá dag eftir dag eiginlega gefa tilefni til að halda það. Þeir geta ekki mætt hingað smápart úr dagi til þess að standa sína plikt og því eru þetta hljóðlát mótmæli. Ég held að þessi tilgáta hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur gæti átt við rök að styðjast og tel tilefni til að gera hlé á fundi og að forseti kanni raðirnar, kanni hvort fólk sé að missa áhugann á þessu fordæmalausa offorsi í að setja fjóra kosti í nýtingarflokk. Það er mín tillaga, hæstv. forseti.
Virðulegur forseti. Það er alltaf óheppilegt þegar þingmenn misminnir og af því að formann atvinnuveganefndar misminnti nokkuð um eigin þingsögu er rétt að rifja upp að það er ekki þannig að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hafi hleypt öllum þingmálum til atkvæðagreiðslu. Þegar um hefur verið að ræða mikil grundvallaratriði sem snert hafa mikla grundvallarhagsmuni og prinsipp í huga þingflokks Sjálfstæðisflokksins, þar með talið nefndaformanna þeirra og annarra fyrirsvarsmanna í þinginu, eru þess dæmi að þeir hafi komið í veg fyrir að mál hafi gengið til atkvæða. Nýlegt dæmi er stjórnarskrármálið svo það sé bara nefnt. Í annan stað verður að minna á það að í öðrum tilfellum hefur málum verið hleypt til atkvæða vegna þess að um hefur verið að ræða lagafrumvörp sem eðli máls samkvæmt ganga til Bessastaða til staðfestingar hjá herra Ólafi Ragnari Grímssyni, forseta Íslands, sem hefur málskotsréttinn til þjóðarinnar. Síðan hefur verið kallað eftir því að honum væri beitt. Því er ekki [[Forseti hringir.]]til að dreifa í þessu tilfelli þar sem um er að ræða þingsályktunartillögu og eina leiðin til að leysa þessa hnúta er sú að leiða þjóðaratkvæðagreiðslur í lög.
Virðulegi forseti. Ég var svolítið glöð þegar ég kom út í morgun, það var pínulítið eins og það væri að koma sumar, og vor í lofti, en sú tilfinning hvarf fljótt þegar ég kom inn í kulið í þessu húsi hér. Það er með algerum endemum að forseti ætli að halda okkur áfram í þessum hnút og þessari flækju og stórundarlegt að maður með hans visku og reynslu reyni ekki að leysa þennan hnút. Það er hægt og það er auðvelt, það kom fram áðan hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem er þingreyndur líka að við getum haft misjafnar skoðanir á Hvammsvirkjun en við erum tilbúin að greiða atkvæði um það. Ágreiningurinn stendur um það að hinar fjórar virkjanirnar hafa ekki fengið lögformlega afgreiðslu. Það er það sem stendur [[Forseti hringir.]]í okkur hér.
Herra forseti. Hv. þingmenn Ögmundur Jónasson og Valgerður Bjarnadóttir hafa sett puttann á púlsinn í þessu máli. Tillögu hæstv. umhverfisráðherra var upphaflega dreift þann 9. október og hún tekin á dagskrá 14. október. Þeirri umræðu lauk og málið var sent, vissulega í ágreiningi, til atvinnuveganefndar þann 15. október af því að við höfum efnislega mjög ólíkar skoðanir á Hvammsvirkjun. Það kom klárlega fram í fyrri umr. um tillögu hæstv. umhverfisráðherra en það var enginn vafi á því að hæstv. umhverfisráðherra hafði fullt umboð samkvæmt ramma laganna til að leggja til þessa tillögu í samræmi við röðun verkefnisstjórnar. Það var enginn efi um það. Það sem hefur gerst hér síðan er að hv. þingmenn í meiri hluta atvinnuveganefndar taka sér það vald að telja að þeir geti stigið inn í lögbundið ferli þar sem verkefnisstjórn 3. áfanga í rammaáætlun er að vinna að því að raða 26 kostum [[Forseti hringir.]]og mun skila þeim niðurstöðum 2016. Um það snýst deilan. Efnislega getum við haft ólíkar skoðanir, en þetta verður að laga því að Alþingi getur ekki farið fram með svona formleysi.
Hæstv. forseti. Mér fundust það dapurlegar og jafnframt mjög alvarlegar fregnir sem voru bornar í þennan ræðustól áðan af lélegri mætingu á nefndafundi í morgun. Svo kemur sú uppákoma að fresta þurfti atkvæðagreiðslu um dagskrártillögu vegna þess að ekki var réttur meiri hluti í húsinu. Mér finnst alveg gríðarlega alvarlegt mál að forseti okkar allra á Alþingi sé þannig í raun að hygla þeim sem ekki mæta á réttum tíma í vinnuna og fá aukinn tímafrest til að greiða atkvæði um tillögu sem þeir sitja svo ekki einu sinni í þingsal nema kannski tveir eða þrír til að ræða [[Forseti hringir.]]en vilja engu að síður hafa á dagskrá. Þetta gengur ekki.
Herra forseti. Einu sinni voru dæmdar óheyrilegar fébætur fyrir að mig minnir fingur eða einhvern hluta af útlim á manni sem hafði höggvist af. Af því tilefni var sagt: „Dýr mundi Hafliði allur, ef svo skyldi hver limur.“ Ég held að nú megi fara að heimfæra þetta upp á hv. þm. Jón Gunnarsson, dýr mundi hv. þm. Jón Gunnarsson allur ef hann stýrði hér öllu verklagi og réði öllum málum. Ég verð að lýsa aftur eftir því hvort ekki séu einhver skynsemis-, hófsemdar- eða raunsæisöfl til staðar í stjórnarmeirihlutanum eða baklandi stjórnarflokkanna sem gætu komið einhverju góðu til leiðar í þessum efnum. Það vekur mikla undrun, það fullkomna ráðleysi sem virðist ríkja í þeim herbúðum. Er hvergi neinn að hugsa af einhverri skynsemi um stöðu mála, hvorki innan þings né utan? Hvar er verkstjórnin í landinu? Er hún engin? Er ríkisstjórnin hvergi?
Forseti. Mér finnst mjög alvarlegt að hér séu boðaðir fundir í nefndum um væntanlega mikilvæg mál og síðan mæta þingmenn meiri hlutans ekki á þessa fundi eða fundur er afboðaður af því að illa gengur að manna þá með þingmönnum meiri hlutans. Þeir hinir sömu þingmenn koma ítrekað í þingsal í stutta stund til að skipa okkur hinum til verka og mæta svo ekki í vinnuna. Hvers konar skilaboð eru þetta, forseti, út í samfélagið? Mundi maður kenna börnunum sínum svona verklag? Hér er að skapast algjört upplausnarástand í samfélaginu og þetta eru skilaboðin sem meiri hluti Alþingis sendir út í samfélagið. Ég held að þetta verði ekki til þess að liðka fyrir kjaradeilum, það verð ég að segja, forseti. Svona viðhorf til vinnunnar er ekki heilbrigt.
Herra forseti. Það er leitt til þess að vita ef forsetadæmið er farið að ganga með vinnuhörku sinni svo fram af þingmönnum stjórnarliðsins að það er ekki hægt að draga þá upp úr bælinu á morgnana til að mæta í vinnuna til að fella enn einn daginn til viðbótar tillögu stjórnarandstöðunnar um að taka á dagskrá þau mál sem brenna á þjóðinni. Við erum að sigla inn í mjög erfitt ástand í samfélaginu. Það eru að bresta á verkföll og það sem er hvað markverðast tíðinda af Alþingi er að hæstv. forsætisráðherra sést ekki. Hæstv. fjármálaráðherra sést ekki. Þeir stýra engu að síður liði sínu til þess að fella hér dag eftir dag sanngjarnar tillögur um að Alþingi fái að ræða þann vanda sem er uppi í samfélaginu. Á meðan Róm brennur spila þeir ekki einu sinni á fiðlu, það heyrist hvorki hósti né stuna frá þessum herramönnum. Er nema von, herra forseti, að það sé einlæg en einörð krafa stjórnarandstöðunnar að þetta mál verði tekið af dagskrá og að í staðinn fari menn að ræða það sem máli skiptir?
Herra forseti. Hann hefur setið hér mun lengur en ég en mín reynsla af þingstörfunum oft undir lokin hefur verið sú að hægagangur hefur komið í mál og alls kyns vandræði verið uppi. Þetta hefur verið frekar bagaleg leið til að menn setjist niður og tali saman. Þá hefur verið rætt um hvaða mál verði að fara í gegn og hverju fólk sé tilbúið að hleypa í gegn og einhverjar slíkar samningaviðræður. Ég hef aldrei verið í þeirri stöðu að taka þátt í þeim en verið á hliðarlínunni. Það ástand er ekki uppi núna, hæstv. forseti, hér er stjórnarandstaðan harðákveðin í að láta ekki þá lögleysu ganga yfir sig sem breytingartillagan er. Fyrir utan það er erfitt að fara í hefðbundna samninga í þinglok því að það eru svo fá mál sem liggur á frá ríkisstjórninni. Hún er svo verklaus, maður gæti haldið [[Forseti hringir.]]að hún væri í verkfalli.
Virðulegi forseti. Hér stöndum við í leiðindaumræðu út af ólánstillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Ég heyrði í morgun lesið úr dagskrá Ríkisútvarpsins, RÚV, og held að þar sé þáttur þar sem á að ræða við einhverja frá ferðaþjónustunni sem ætlar að spá fyrir um afleiðingu þeirra verkfalla sem standa yfir. Ég held að okkur þingmönnum væri hollara að gera hlé á fundi og hlusta á þennan þátt í Ríkisútvarpinu og endilega senda kveðju til ráðherra og annarra sem ekki treystu sér til að mæta fyrr en þeir voru kallaðir sérstaklega út til að fella tillögu um að ræða einmitt þessi mál í þinginu og biðja þá líka að kveikja á útvarpinu. Ég held að þeim sé hollara - ja, ég veit svei mér ekki, virðulegi forseti, hvað þetta fólk er að gera þessa dagana. Það er að minnsta kosti ekki að hugsa um [[Forseti hringir.]]farsæld þessarar þjóðar.
Virðulegi forseti. Ég verð að gera athugasemd, eins og svo margir aðrir hérna, við það að virðulegur forseti fresti fundi gagngert til að fá réttan meiri hluta inn í þing. Maður verður að spyrja með fullkominni virðingu fyrir þeirri persónu sem er virðulegur forseti hvort virðulegur forseti mundi gera hið sama fyrir minni hlutann. Það er eðlileg spurning með hliðsjón af málavöxtum hér á bæ, að í reynd ákváðu tveir tilteknir hæstv. ráðherrar í upphafi hver skyldi vera forseti þingsins og síðan var auðvitað formleg atkvæðagreiðsla um það í þingsal. Það er allt samkvæmt hefðum og venjum og lögum, en hins vegar komumst við ekki hjá því að velta fyrir okkur hversu hlutlaus fundarstjórn forseta getur orðið við það fyrirkomulag sem hér ríkir. Nú hef ég ekki meiri tíma til að tala um þetta, virðulegi forseti, þannig að það bíður seinni tíma.
Hæstv. forseti. Ég ætlaði að gera að umræðuefni mínu veginn um Teigsskóg. Eins og margir muna eflaust eftir hefur verið mikill styr um það hvar og hvernig eigi að leggja nýjan veg um skóginn sem gæti orðið öruggur láglendisvegur þannig að við náum að tengja suðurfirði Vestfjarða betur við þennan hluta landsins. Þetta fór í ákveðið ferli í vetur með stuðningi ákveðinna ráðherra er fylgdu þá þessum málaflokkum. Nú heyrir maður fréttir af því að málið sé inni í Skipulagsstofnun og hafi tekið þar mun lengri tíma en talað var um í fyrstu og beðið er eftir svörum þaðan um afstöðu Skipulagsstofnunar til þessara mála. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur öll, sérstaklega íbúa sunnanverðra Vestfjarða, að fá að vita hvaða niðurstaða verður í þessu mikilvæga máli fyrir byggðarlagið þar og þá sem þar búa. Þetta er mjög mikilvægt, þarna er mikil uppbygging í gangi, þarna eru margir einstaklingar og fjölskyldur sem þurfa að keyra suður til að sækja ýmsa þjónustu, m.a. ýmsa læknisþjónustu. Þarna eru verslanir sem þurfa á aðföngum að halda til að geta boðið upp á þá þjónustu sem veita skal og það verður að fara að fá einhverja vissu í þetta mál og geta lagt þarna þennan veg. Ég ákvað að koma hérna upp til að minna á þetta mál. Það er langt síðan við ræddum það síðast. Við verðum virkilega að fara að ýta á að fá niðurstöðu í málið þessu samfélagi til heilla og til að stuðla enn frekar að uppbyggingu á svæðinu.
Hæstv. forseti. Síðustu daga hefur undir dagskrárliðnum fundarstjórn forseta aðeins verið tæpt á þeim breytingum sem hæstv. menntamálaráðherra virðist vera að gera á menntakerfi landsins án þess að um það fari nokkur umræða fram á Alþingi. Nú bregður svo við að meira að segja menn eins og Björn Bjarnason, fyrrverandi þingmaður og ráðherra, lýsa yfir undrun sinni á því hversu lítil hin opinbera umræða hafi verið um þessar breytingar á framhaldsskólum landsins. Hann sagði á heimasíðu sinni í fyrradag, með leyfi forseta: „Þetta eru stórpólitískar ákvarðanir um fjölmenna opinbera vinnustaði. Þær ganga ekki upp án samráðs og samvinnu. Buslugangurinn í kringum Fiskistofu og flutning hennar ætti að vera ráðherrum og ráðuneytum víti til varnaðar.“ Mig langar að bæta við að þetta snýst ekki einvörðungu um fjölmenna vinnustaði, og þá vil ég einnig taka með vinnustaði nemenda, heldur snýst þetta um framtíð okkar. Þetta snýst um það hvernig fólk, ungt fólk og vonandi fólk á öllum aldri, á að geta menntað sig til framtíðar. Kallað var eftir því í gær, þegar ákveðið var að í dag yrði sérstök umræða um þetta mál, að tíminn á henni yrði lengdur. Ég vil því segja að mér finnst ekki ganga upp þegar þingið tekur þetta mál til umræðu og ræðir það við hæstv. menntamálaráðherra að það fari einungis fram á hálftíma. Það þarf mun lengri tíma til þess að ræða þetta mál við hæstv. ráðherra.
Forseti. Mig langar að eiga orðastað við hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur um álit hennar sem varaformanns Sjálfstæðisflokksins, sem hv. þingmaður er með réttu, og sem hv. þingmanns á því sem er að gerast í þinginu. Ég fór yfir ræður hér sem hafa verið fluttar af hv. þingmanni og hefur ekki neitt komið fram um hver viðhorf þingmannsins eru í neinum ræðum síðan hún tók sæti sem óbreyttur þingmaður eftir að hafa verið hæstv. ráðherra um stund. Því finnst mér mjög mikilvægt að vita hver viðhorf þingmannsins eru til dæmis gagnvart því sem er að gerast í þinginu varðandi rammaáætlun, því að ég veit að þegar hv. þingmaður var í borgarstjórn var hún mikill talsmaður samvinnustjórnmála og þess að reynt væri að finna sameiginlegar lausnir á erfiðum vandamálum í stað þeirra átakastjórnmála sem hér eru þessa dagana. Þá langar mig jafnframt að vita hver viðhorf hv. þingmannsins eru gagnvart þeim fjöldamörgu álitamálum sem eru í gangi í ríkisstjórninni, hver afstaða hv. þingmannsins er til dæmis gagnvart þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru og hafnar eru í menntakerfinu. Ég tók eftir því að hv. þingmaður var deildarsérfræðingur í menntamálaráðuneytinu. Það væri mjög gagnlegt að heyra meira í þingmönnum stjórnarinnar um þau mál sem eru til umræðu á Alþingi. Þess vegna langaði mig að heyra sérstaklega í varaformanni Sjálfstæðisflokksins um þau álitamál sem hér eru til umræðu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugann á afstöðu minni til einstakra mála í þinginu, en ég geri þá ekki ráð fyrir að mér nægi þær tvær mínútur sem ég hef hér til þess að fara yfir einstök mál. Notum tímann til þess betur síðar. Hvað varðar afstöðu mína til þess sem er að gerast á þinginu núna held ég að ég sé á nákvæmlega sama stað og við öll sem sitjum í þessum sal. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki áður setið hér sem óbreyttur þingmaður og ég er hálfmiður mín yfir því að upplifa það sem ég upplifi á hverjum einasta degi, svo ég sé bara alveg einlæg úr þessum stól. Mér finnst vandamálið miklu stærra en þetta eina mál sem við höfum nú eytt mörgum dögum í að ræða. Mér hefur lengi fundist stjórnmálin verða að breytast og sú afstaða mín hefur ekkert breyst frá því ég fór úr borgarstjórn Reykjavíkur og kom inn á Alþingi. Þau breytast ekki nema við breytumst hér. Mér finnst það mál sem við höfum verið að ræða hér að undanförnu bara endurspegla ákveðna átakamenningu sem ég held að þurfi að hverfa. Ég hef talað fyrir því í mörg ár, en ég skal líka viðurkenna, af því að hv. þingmaður spyr, að vonir mínar og væntingar til þess að ná árangri í þeirri baráttu hafa ekki aukist að undanförnu. Ég hef rekið mig á þann harða veruleika að raunveruleikinn er flóknari en draumurinn um að gera hlutina öðruvísi. Ég held að til þess að þetta breytist hér, til þess að menningin hér á þingi breytist, verði eitthvað að breytast í hugsunarhætti okkar sjálfra. Við tökumst hér á dagsdaglega um hver gerði hvað og hver sagði hvað hvenær og hvers vegna. Það er myndin sem almenningur sér af þinginu, þess vegna stöndum við frammi fyrir þeirri staðreynd, ágætu félagar, að þjóðin skilur ekki þingið. Það er ekki bara meiri hlutanum að kenna, það er heldur ekki bara minni hlutanum að kenna, það er við okkur öll að sakast. Ég get því tekið undir það og brýnt sjálfa mig og aðra í því eins og ég geri reglulega; stjórnmálin þurfa að breytast, þinghaldið þarf að breytast. Ef við ætlum að óska þess og vona að þjóðin taki mið af því sem við segjum verðum við að fara að segja það þannig að þjóðin skilji það.
Virðulegi forseti. Ég er sammála einu, ósammála öðru í annars ágætri ræðu hv. 1. þm. Reykv. s. Ég er sammála því að almenningur skilji ekki þingið og ég er svolítið sammála því líka að það sé þessum hv. þingmönnum að kenna, hinu háa Alþingi. Ég er hins vegar ósammála því að vandinn liggi í menningunni á hinu háa Alþingi. Ég er ósammála því að hann liggi í hugsunarhætti okkar. Ástæðan fyrir því að ég er ósammála því er sú að það virðist engu skipta hverjir eru við stjórn hverju sinni, kerfið virkar alltaf eins. Dýnamíkin sem ákvarðar ákvörðunarferlið hér er eins, óháð því hver er við völd hverju sinni. Ef ég væri í hæstv. ríkisstjórn er ég ekkert viss um að ég gæti látið öðruvísi undir núverandi kerfi. Eins og hv. 10. þm. Reykv. s. sagði réttilega fyrr í dag er málþóf kerfislægt vandamál, það eru reglurnar hér á bæ sem eru vandamálið. Ein lýðræðislegasta, gegnsæjasta og málefnalegasta leiðin til þess að eiga við það vandamál þegar hið háa Alþingi verður óstarfhæft af einhverjum ástæðum er að gefa þjóðinni aukin völd til þess að grípa í taumana þegar við ráðum ekki við verkefnin einhverra hluta vegna, hvort sem það er okkur sjálfum að kenna, hugarfarinu, menningunni eða reglunum. Það ætti að vera fyrsta forgangsverkefni hins háa Alþingis, meiri hluta og minni hluta, að efla lýðræðið í landinu, jafnvel þótt það væri bara til þess að bæta starfsaðstæður hér á bæ en einkum vegna þess að kallað er á það, fólk vill meira lýðræði og fólk getur fengið meira lýðræði. Það hafa að mínu mati aldrei verið betri aðstæður til þess að efla lýðræðið en nú og okkur ber skylda til þess að grípa tækifærið þegar það gefst. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Hæstv. forseti. Ísland er frábært og Íslendingar allra manna gjörvilegastir, alla vega stundum. Ætli við gerum okkur ekki samt flest grein fyrir því að Ísland er ekki fullkomið land frekar en nokkurt annað land í heiminum? En af dægurmálaumræðunni má jafnvel láta hvarfla að sér að hér ríki eymdin ein og það virðist vera orðin keppnisíþrótt að tala niður land og þjóð. Einstaklingar eru miskunnarlaust teknir fyrir og dæmdir hart, hvort sem þeir koma fram fyrir hönd þjóðarinnar eða starfa á öðrum vettvangi. Fólk virðist tregt til að tala um það jákvæða. Raunin er að benda má á ýmsar jákvæðar staðreyndir sem við sem þjóð getum verið stolt af. Auðvitað viljum við öll að allir hafi það gott hér og enginn líði skort. Þannig getum við líka haft það því að gæðin til skiptanna eru næg. Það er samt forgangsatriði að huga að þeim sem lægstar hafa tekjurnar og leyfi ég mér að fullyrða að hér á landi hefur stór hluti þjóðarinnar það bara nokkuð gott. Það má til dæmis merkja af utanlandsferðum landans og aukinni verslun. Sá hópur hlýtur að geta hinkrað meðan við lögum aðstæður þeirra sem mest þurfa á því að halda. Við Íslendingar erum vertíðarfólk og nú virðist megináherslan ekki vera sú að koma verðmætum í hús heldur ætla einhverjir að vinna keppnina um það hver er sniðugastur að tala allt og alla niður. Við erum lunkin við að koma með hnyttnar og meinlegar athugasemdir enda mælist yrt einelti alltaf hæst allra þátta í öllum eineltiskönnunum hér á landi. Eftir þessa ræðu mína er ég nokkuð viss um að einhverjir munu stíga fram í netheimum, rakka ræðuna jafnvel niður og draga fram fávisku mína sem er vissulega einhver og skella fram hnyttnum alhæfingum um mig og flokkinn minn. Það er í góðu lagi svo lengi sem það er sniðugt. Mig langar að gera orð Páls heitins Skúlasonar að lokaorðum mínum, með leyfi forseta: „Forsenda þess að bæta heiminn er að takast á við spillinguna í sjálfum sér. Það að vera manneskja er að reyna að bæta sjálfan sig.“
Virðulegur forseti. Það má með sanni segja að ekki ári vel á Alþingi Íslendinga þessa dagana. Það árar heldur ekki vel í kjaraviðræðum launþega og Samtaka atvinnulífsins. Við okkur blasir að fram undan eru meiri kjaradeilur en við höfum horfst í augu við frá því um 1990. Við horfum til þess að innan tíðar verður hér allsherjarverkfall í kringum 60–70 þúsund vinnubærra manna og við sjáumst ekki fyrir í þeim verkefnum frekar en þeim sem eru á þingi. Það hlýtur að vera komið að því, virðulegur forseti, að við sem hér störfum og þeir sem eiga í kjaradeilum eða vinna við kjarasamninga á opinberum vinnumarkaði sem og hinum almenna setjumst niður og reynum, og ég ítreka það, að mynda að nýju traust, traust til þess að geta talað saman, traust til þess að geta leyst úr þeim verkefnum sem við okkur blasa. Það er algjörlega ljóst í mínum huga að til þess að okkur takist að halda áfram með verkin hér og til þess að okkur takist að leysa þær kjaradeilur sem eru á almennum vinnumarkaði þá þarf að byggja upp traust. Það ríkir ekkert traust. Ef ég kynni og vissi lausnina þá væri ég löngu komin með hana fram. En orð verða alltaf til alls fyrst. Ég held að [[Forseti hringir.]]grundvallaratriði okkar sé að gefa orðinu traust [[Forseti hringir.]]aftur það vægi sem það á skilið og reyna að mynda það á milli okkar hér sem og annars staðar.
Hæstv. forseti. Átök eru ekki slæm. Stundum hefur mér fundist skorta á átök í samfélaginu, samfélagið hafi verið of sofandi þegar verið var að einkavæða samfélagsþjónustuna eða þegar stóriðjusinnar hafa farið sínu fram. Stóriðjusinnar sem vilja virkja í þágu stóriðjunnar og friðunarsinnar, eins og við erum í mínum flokki, geta ræðst við dögum og mánuðum saman án þess að ná niðurstöðu vegna þess að eðli máls samkvæmt eru þessir hópar á gagnstæðum meiði. Spurningin snýst um hitt, að finna þessum átökum farveg. Farvegurinn sem við höfum komið okkur saman um er rammaáætlun. Þá verður að virða ferli hennar til hins ýtrasta. Síðan kemur einhver niðurstaða, einhverjar ábendingar og tillögur, og við getum tekist á um þær. Við munum mörg hver ekki verða sammála um það hvort eigi að fórna Urriðafossi, alveg sama hvað við ræðum lengi um það, en við eigum að takast á um það. Vonandi vaknar samfélagið allt í slík átök og þá til varnar náttúru Íslands. Ég blæs á þessa átakafælni. Við eigum að virða farveginn sem við höfum skapað okkur til þess að takast á og ræðast við. Um það snýst þessi töf á þingstörfunum nú. Okkur í stjórnarandstöðu finnst stjórnarmeirihlutinn ekki fara að þeim lögum og reglum sem við höfum sett okkur í því efni. Það er vandinn. Síðan vil ég segja eitt, hæstv. forseti. Oft hafa mál frestast í þinginu vegna umræðna af þessu tagi. Ég nefni Ríkisútvarpið og átökin um það á sínum tíma. Ég fullyrði að frumvarpið hafi batnað við slíkan frest. [[Forseti hringir.]]Það gæti átt við í þessu efni líka.
Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða hér vinnulagið, störfin og dagskrána og halda áfram að ræða lífskjörin. Þrátt fyrir að dagskráin gangi hægt og störfin á Alþingi virki þunglamaleg undir þeim kringumstæðum þá skulum við ekki gleyma því að í ágreiningi býr viss kraftur sem má nýta til góðs. Það á jafnframt við um það vandasama verkefni sem aðilar vinnumarkaðarins fást við og ég efast ekki eitt andartak um að hæstv. ríkisstjórn leggi sín lóð á vogarskálar samkomulagsins. Áætlun um nýtingu auðlinda verður að byggja á faglegri stefnumótun og langtímasýn um bætt lífskjör. Hér hafa, virðulegi forseti, inni á milli verið afar gagnlegar umræður, m.a. um fyrirkomulag á stjórn fiskveiða og um húsnæðismarkaðinn og það er afar brýnt að þau mál komist á dagskrá. Þrátt fyrir allt eru aðstæður fyrir hendi til að bæta lífskjörin enn frekar. Það er vegna þess að núverandi hæstv. ríkisstjórn hóf þegar sókn til að létta undir með heimilunum. Skuldastaða heimilanna hefur batnað umtalsvert og mun hraðar en í flestum ríkjum sem við berum okkur saman við. Allar aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa stuðlað að stöðugleika og auknum kaupmætti. - Já, kaupmáttur hefur aukist hér um 8% frá 2013 og aldrei verið meiri. Þá geta heimilin haldið áfram að greiða niður lán sín eða sparað til fyrstu kaupa með skattfrjálsum séreignarsparnaði í hverjum mánuði. Boðuð er áætlun um að draga úr vægi verðtryggingar með það í huga að afnema hana af húsnæðislánum. Það er hluti af því framtíðarfyrirkomulagi sem er nauðsynlegt til að bæta lánaumhverfi húsnæðislána og skapa hér kringumstæður til vaxtalækkana til að auðvelda meðal annars ungu fólki að eignast húsnæði.
Virðulegi forseti. Friðhelgi einkalífsins er réttur hvers einstaklings. Jafnvel þingmenn og sveitarstjórnarmenn eiga þann rétt, þrátt fyrir að vera í almannaeigu. Sjúkdómar eru líka einkamál hvers og eins, geðfötlun eða gyllinæð er ekki forsíðufrétt dagblaðanna. Alkóhólismi er dauðans alvara og hann fellir fjölda fólks á hverju ári. Sjúkdómnum fylgir mikil skömm fyrir þann veika og fjölskyldu hans. Ég þekki sjálfur mjög þá skömm og óttann við viðurkenninguna en upprisunni fylgir mikið frjálsræði og spyrnan frá botninum og aukið endurheimt traust er gjöf nýs lífs í batanum. Fjölmiðlar með DV í forustu hafa fjallað um drykkjuskap þingmanna og sveitarstjórnarmanna, síðast í dag. Ég þekki ekki sögu þeirra en trúlega hafa flestir skriplað á skötunni, aðrir ekki, eins og gengur. Við eigum öll okkar sögu og leyndarmál sem við viljum geyma í bakgarði hugans og láta vera þar. Virðulegi forseti. Ég fordæmi fjölmiðla og samfélagsmiðla sem gengið hafa allt of langt í umræðunni síðustu daga og DV er að toppa í dag. Það er skammarleg umræða. Sú umræða hefur jafnvel náð út yfir gröf og dauða. Það er lágmarkskrafa að fjölmiðlar sýni einkalífi fólks virðingu.
Herra forseti. Íslenskt samfélag á í miklum vandræðum nú um stundir. Verkföll eru búin að standa yfir í margar vikur og fram undan eru verkföll tuga þúsunda manna ef ekki gengur að semja. En ríkisstjórn ríka fólksins sem við sitjum uppi með núna hefur ekki hugmynd um hvernig hún á að koma að eða leysa þessa flóknu stöðu. Áhersla hennar er að koma fleiri virkjunarkostum í nýtingu, selja náttúruna okkar, sem við teljum vera dýrmæta, á undirverði til erlendra stórfyrirtækja, skemma náttúruperlurnar og gefa þeim kynslóðum sem á eftir koma langt nef. Ekki nóg með það, hér er einnig lögð áhersla á makrílkvótann og fáir útvaldir fá hann. Því miður reyna þeir silfurskeiðardrengir sem hér fara fyrir hæstv. ríkisstjórn að koma þessum málum í gegn fyrir auðvaldið á meðan önnur mál sitja á hakanum: Margra vikna verkfall, heilbrigðiskerfið á erfitt, ekkert er vitað um hvað tekur við og hvað þessi aðferðafræði hægri stjórnarinnar mun kosta þegar upp verður staðið. Það er enginn samningsvilji. Virðulegi forseti. Það sem mig langar að vekja athygli á er viðhorfið. Þegar læknar voru í verkfalli voru flestir sammála um að semja af því að það var svo mikilvægt, og ég tek undir það, en núna eru þetta að mestu kvennastéttir sem eru í verkfalli; geislafræðingar, ljósmæður, lífeindafræðingar, og þá er enginn samningsvilji. Þeir koma líka illa fram við ráðherrana sína, hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttur og hæstv. ráðherra Sigrúnu Magnúsdóttur, reyna að stoppa mál eða fara gegn þeirra vilja. Ríkisstjórnin sem nú situr er mynduð til að passa upp á hagsmuni þeirra ríku og hún er hættuleg samfélagi okkar. Hér er verið að mylja niður heilbrigðiskerfið og einkavæða það. Hér er verið að tryggja að útgerðarmenn fái stærri hluta af kökunni og þeir ætla að tryggja að náttúruperlurnar [[Forseti hringir.]]verði eyðilagðar svo hægt sé að selja ódýra orku til auðvaldsins. [[Forseti hringir.]]Við þurfum að koma þessari ríkisstjórn frá fyrir okkur [[Forseti hringir.]]og fyrir komandi kynslóðir.
Hæstv. forseti. Frétt í Morgunblaðinu í morgun varð hvatning fyrir mig til þess að koma hér upp. Fréttin er um líklega lækkun á tollum á fötum og skóm og vissu formanns Samtaka verslunar og þjónustu um að þessar lækkanir muni skila sér til almennings að fullu. Sá sem hér stendur er áfjáður í að lækka vöruverð til neytenda, hvernig sem það er gert, en ég viðurkenni að mér þykir ekki alveg tímabært að afnema tolla af fötum og skóm vegna þess að þær lækkanir sem þegar hafa verið gerðar eða ákveðnar af stjórnvöldum virðast ekki hafa skilað sér til almennings í þeim mæli sem stefnt var að. Í því sambandi langar mig að vekja athygli þingheims og almennings alls á þskj. 1282, sem er skriflegt svar við fyrirspurn undirritaðs um áhrifin af fríverslunarsamningi Íslands og Kína sem tók gildi um mitt ár í fyrra. Í stuttu máli kemur þar fram að það virðist svo sem tolltekjur ríkisins hafi lækkað af innflutningi frá Kína um 68%. Það kemur líka fram að fjöldi þeirra vara sem almenningur hefur sjálfur keypt eða fengið sendar frá Kína hefur líklega þrefaldast. Það segir okkur að hér er búið að taka út úr jöfnunni allt nema álagningu kaupmanna. Ég á eftir að fara betur yfir það „grundiga“ svar sem ég er með í höndunum og draga af því ályktanir, en ég hvet fólk til þess að kynna sér þetta vegna þess að þetta er innlegg inn í þá umræðu að fara verður yfir þær lækkanir sem þegar hafa [[Forseti hringir.]]verið ákveðnar, að þær skili sér til neytenda skilyrðislaust.
Herra forseti. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna aðeins í góða grein sem Indriði H. Þorláksson, fyrrverandi ríkisskattstjóri, skrifaði í Herðubreið. Þar kallar hann eftir því að við ræðum hvort virkjunarframkvæmdir eins og við ræðum hér þessa dagana, Skrokkalda og fleiri, séu í raun kjarabót fyrir almenning í landinu. Hann kemur þar inn á að söluverðmæti áls sé eitthvað yfir 200 milljarðar og þegar búið sé að greiða hráefniskostnað, rekstrarkostnað og laun standi einungis eftir 60 milljarðar. Af því fara um 17 milljarðar í laun, afgangurinn fer í fjármagnskostnað og hagnað eigenda, sem koma því oftar en ekki ósköttuðu úr landi í dótturfyrirtæki, þannig að þessir 17 milljarðar og kannski einhver viðbót vegna afleiddra starfa eru eina hlutdeild landsins í verðmætum þeim sem stóriðjan skapar. Það er einungis 1% þjóðartekna. Þetta eru mjög sláandi tölur af því að talað hefur verið um að það sé svo brýnt að virkja vegna þess að það skili okkur, þjóðinni, svo miklum tekjum í kassann og væri hægt að nýta það til kjarabóta fyrir landsmenn. En því miður er það ekki svo. Eigum við að nýta náttúru okkar með þessum hætti, eyðileggja hana að mörgu leyti gagnvart ferðaþjónustunni og þeim sem nýta vilja náttúruna með öðrum hætti þegar það skapar ekki meiri arð til samfélagsins en fram kemur í þessari ágætu grein? Ég tel ekki rétt að fórna náttúruauðlindum að mestu leyti til erlendra auðhringja.
Virðulegur forseti. Við höfum nú verið í tvær vikur að ræða breytingartillögu við tillögu umhverfisráðherra um rammaáætlun og við í stjórnarandstöðunni höfum freistað þess að leiða mönnum það fyrir sjónir að þetta sé mikill ófriðarleiðangur sem menn hafa lagt upp í og að það sé óráð að halda svona áfram því að við komumst hvorki lönd né strönd ef við höldum áfram á þessum nótum. Nú gerist undir þeim dagskrárlið sem vorum að ljúka rétt í þessu, dagskrárliðnum störf þingsins, að forustumenn beggja þingflokka stjórnarflokkanna, bæði Sjálfstæðisflokks og Framsóknar, tala hér í sáttahug. Þær gera það dálítið hvor með sínu móti en báðar eru með þann tón í sínum málflutningi að það sé mikilvægt að setjast niður og leita leiðar til lausna. Önnur þeirra fjallaði sérstaklega um stöðuna á vinnumarkaði og mikilvægi þess að menn freistuðu þess þar að finna sameiginlegan tón, hin ræddi almennt um verklag, vinnubrögð, nálgun og það að hlusta hvert á annað. Ég fagna því sérstaklega, virðulegur forseti, að hér eru komin merki um að forusta [[Forseti hringir.]]beggja stjórnarflokkanna sé að sjá að sér og sé sammála okkur í stjórnarandstöðunni um að það sé rétt að leita sátta í þessu vandasama máli.
Virðulegur forseti. Eftir tillögu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar í gær um að hætta umræðunni hér og láta málið ganga til nefndarinnar aftur hafa verið æ fleiri merki um að stjórnarliðar sjái margir nauðsyn þess að leita lausna á málinu. Hæstv. atvinnuvegaráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson hefur náttúrlega sýnt vanþóknun sína á þessum málatilbúnaði með því að halda sig fjarri þessari umræðu svo sem kostur er, enda upphaflega flutningsmaður málsins sem við höfum viljað fá til afgreiðslu en stjórnarmeirihlutinn í viðkomandi nefnd hefur komið í veg fyrir. Nú bætist það við að formenn þingflokka beggja stjórnarflokkanna koma í sáttahug undir dagskrárliðnum störf þingsins. Mér finnst einboðið, virðulegur forseti, að kallaður sé saman fundur formanna þingflokka og menn ræði það hér með hvaða hætti megi farsællega standa að störfum þingsins á næstu dögum, enda ekki margir dagar eftir af starfsáætlun.
Virðulegi forseti. Ég er búin að biðja forseta oft um að hlutast til um að þetta mál leysist vegna þess að það er hægt að leysa það, ég held að hann viti það alveg jafn vel og ég, og ágreiningurinn stendur um að meiri hluti atvinnuveganefndar bætti fjórum nýtingarkostum við tillögu hæstv. umhverfisráðherra. Við getum haft mismunandi skoðanir á því hvort eigi að fara í Hvammsvirkjun en á hinn bóginn hafði sá virkjunarkostur farið í gegnum allt það formlega ferli sem á að gera samkvæmt rammaáætlun. Þess vegna er ekkert því til fyrirstöðu að greiða atkvæði um þá tillögu. Hinir kostirnir fjórir eru í andstöðu við það sem Alþingi Íslendinga var búið að ákveða að ætti að eiga sér stað áður en slíkir kostir yrðu bornir undir atkvæði þingsins. Það þarf að laga.
Herra forseti. Ég hef það einhvern veginn á tilfinningunni þegar ég lít út um gluggann að það sé sennilega hæðarhryggur að ganga inn yfir landið, bjartur og fallegur dagur, sem sagt ekki lægð, ekki svona lægð sem stundum er sagt að geri menn geðstirða, hafi ýmis áhrif á sálarlíf í fólki og náttúruna alla. Það ættu sem sagt að vera kjöraðstæður til þess á þessum bjarta degi, það er hár þrýstingur yfir landinu, að hófsemdar- og skynsemisöfl í stjórnarmeirihlutanum tækju nú völdin í sínum herbúðum og hæfu samtöl við forustumenn stjórnarandstöðunnar. Þetta snýst svolítið um það hver ætlar að ráða ferðinni hjá stjórnarmeirihlutanum. Við hin gætum alveg tekið til við það á meðan að afgreiða nokkur ágreiningslaus mál þar sem fyrir liggur eitt nefndarálit frá sameinaðri þingnefnd. Við næðum örugglega saman um að nota tímann vel það sem eftir lifði þessa dags fram eftir kvöldi ef það yrði til dæmis ákveðið hér í hádegishléinu. Er þetta ekki hugmynd, herra forseti?
Hæstv. forseti. Mér er, eins og held ég öllum öðrum, farið að líða mjög illa yfir þeirri stöðu sem er í þinginu um þetta mál og sérstaklega þeim miklu deilum sem eru um breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar sem ég ætla ekki að ræða frekar. Ég hef skýrt afstöðu mína til þess í nefndaráliti og hér í ræðu. Ég kem hingað til að taka undir með þeim þingmönnum sem tala fyrir því að þetta mál sé tekið af dagskrá, tekið til við önnur mál og þetta mál tekið til atvinnuveganefndar. Til vara vil ég segja frá því, virðulegi forseti, að ég hef með bréfi til formanns nefndarinnar, hv. þm. Jóns Gunnarssonar, óskað eftir því að atvinnuveganefnd verði kölluð saman til fundar þar sem verkefnisstjórn rammaáætlunar verði kölluð til fundar svo atvinnuveganefnd geti rætt við hana um þessa stöðu og stöðu rammaáætlunar almennt. Ég hef sett í bréfið til vara að ef ekki sé hægt að halda fundinn í dag megi halda hann á mánudag eða á reglulegum tíma okkar á þriðjudag. Það er liður í því sem ég vil halda fram hér, að það sé hægt að taka málið til þverpólitískrar umræðu og [[Forseti hringir.]]vinna að sátt þannig að þessu stóra deilumáli ljúki hér.
Hæstv. forseti. Mér heyrist að nú sé lag að kalla þingflokksformenn til fundar og vita hvort við getum ekki hafið þennan dag á svolítið uppbyggilegri nótum en við höfum verið á undanfarna daga. Ég tek undir að nú heyrast meiri sáttaraddir frá ýmsum stöðum en undanfarna daga. Mér finnst góð hugmynd sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kastaði hérna fram, að á meðan þingflokksformenn funda væri hægt að taka til afgreiðslu eða umræðu þau mál sem hafa verið afgreidd í samstöðu út úr nefndum. Ég held að það gæti gert braginn á þessu þinghaldi öllu jákvæðari.
Virðulegi forseti. Jafnvel þótt við tökum út af borðinu það sem er mikilvægast hér af öllu, það hvernig við ætlum að haga þinghaldi til framtíðar, hvernig hægt sé að laga þau vandamál sem gera það að verkum að við erum hér dögum saman og að því er virðist vikum saman, langar mig að varpa fram spurningu til hins háa Alþingis, mjög einfaldri spurningu sem ég tel lögmæta jafnvel þótt við gerum ráð fyrir því að núverandi fyrirkomulag sé fullkomlega nægt til að halda hér almennilegum þingstörfum. Spurningin er þessi: Þarf málið meðferð nefndar? Ég tel svo vera. Ýmis sjónarmið hafa komið fram í umræðunni frá hv. meirihlutaþingmönnum og hv. minnihlutaþingmönnum sem kalla á samtal í nefnd, sem kalla á það að menn vinni saman í nefnd. Þetta er síðari umr. og það er ekkert annað ferli til að setja þetta í en nefnd eða að fresta málinu og því eigum við að fresta málinu og setja það strax í nefnd.
Herra forseti. Undir liðnum um störf þingsins áðan komu formenn þingflokka Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins og töluðu jákvætt inn í daginn um að við ættum að reyna að finna einhverja lendingu í þessu máli. Ég tek undir það og að við notum þetta tækifæri til þess að gera það. Tækifærið er til staðar. Varaformaður Sjálfstæðisflokksins talaði um traust og vinnubrögð. Við getum haldið áfram að tala fallega, en það væri auðvitað mjög gott ef við létum verkin tala. Það er alltaf best. Við getum talað fallega hvert við annað og verið ekki að skemmta okkur með einhverri fyndni á kostnað annarra, ef það er viðkvæmt, en reynum þá að láta verkin tala og sýnum að við meinum eitthvað með því ef við erum að tala í þá átt að við ætlum að reyna að leysa málin en að það sé ekki bara eitthvert kurteisishjal.
Virðulegur forseti. Ég tek undir þá ósk sem komið hefur fram með beiðni um fund með þingflokksformönnum og vek aftur athygli hæstv. forseta á þeim tón sem kom fram hjá formönnum þingflokka beggja stjórnarflokkanna sem báðar lögðu áherslu á aukna sátt, vísuðu til ástandsins úti í samfélaginu og eins í þinginu. Ég tel að við verðum að hlusta eftir þessum skilaboðum, kalla þingflokksformenn saman og athuga hvort við náum á þeim fundi að færa þetta mál eitthvað áfram. Við erum augljóslega ekki að komast neitt þannig að við verðum að hafa augun og eyrun vel opin gagnvart því sem er að gerast í kringum okkur. Skilaboð eins og þau sem komu fram undir liðnum um störf þingsins er nokkuð sem við verðum að taka með í reikninginn og setjast yfir.
Hæstv. forseti. Við erum komin fram í hádegið á föstudegi fyrir hvítasunnuhelgi. Við fengum þau skilaboð í morgunsárið að engir fundir væru ákvarðaðir í stærstu ágreiningsmálunum, þ.e. hvorki hjá BHM þar sem ríkisstjórnin, stjórnvöld, er samningsaðilinn á móti BHM, né um hinar stærstu kjaradeilur á almenna markaðnum. Það er óskaplega mikið áhyggjuefni að Alþingi Íslendinga skuli að auki sitja hjá og ekki ræða málin eða leita einhverra leiða til að fá fram hvaða möguleikar eru til að leysa stöðuna. Mig langar að spyrja hæstv. forseta hvort ekki sé öruggt að hér verði fundir í framhaldi af þeim umræðum sem hér hafa átt sér stað með þingflokksformönnum og helst með formönnum stjórnmálaflokkanna til að finna veginn fram á við hvað varðar málsmeðferð í þinginu. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir þingið og það er mikilvægt fyrir samfélagið [[Forseti hringir.]]líka ef við eigum einhvern tímann að geta endurheimt eitthvert traust.
Herra forseti. Þá er komin fram tillaga frá hv. þm. Kristjáni L. Möller um að boða til fundar í atvinnuveganefnd þar sem hægt væri að boða verkefnisstjórn og ræða hvort ekki væri hægt að flýta þeirri vinnu og sjá hvernig hægt væri að finna einhvern sáttaflöt á því. Jón Gunnarsson gæti boðað til fundar hið snarasta, talað við verkefnisstjórn, fengið hana á fund í dag og byrjað að finna lausn á þessu máli. Hann hefur sagt: Hvar eru lausnirnar, hvar eru lausnirnar? Þarna er kallað eftir vettvangi atvinnuveganefndar með fagaðilunum um að finna lausn þannig að ég sé ekki hvernig hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, geti ekki orðið við því. Ef hann verður ekki við því geta þrír þingmenn, sem sagt minni hlutinn í atvinnuveganefnd, þvingað fram fund innan þriggja daga sem verður að sjálfsögðu gert og þá mun það líta illa út ef menn er ekki tilbúnir að setjast á þá sáttastóla og reyna að finna lausnir saman. Nú væri lag að forsetinn tæki þetta mál á dagskrá og leyfði mönnum að setjast á rökstóla og finna lausn.
Herra forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Það er fagnaðarefni ef hv. þingmenn, formenn þingflokka stjórnarflokkanna, lýsa vilja sínum til að skoða þessi mál. Eins og ég hef reynt að fara yfir og gerði áðan snýst ágreiningurinn um þetta mál um tvennt, annars vegar er hinn efnislegi ágreiningur sem kom fram í fyrri umr. um tillögu ráðherra, þ.e. sú ólíka sýn sem ólíkir einstaklingar og flokkar hafa á þessi mál almennt, og hins vegar er ágreiningur um formið. Það er hlutverk allra hv. þingmanna, þvert á stjórn og stjórnarandstöðu, að gæta þess að Alþingi fari að lögum og reglum, beiti góðum vinnubrögðum og fylgi þeim ferlum sem við höfum sjálf ákveðið að hafa. Um það hefur snúist sá mikli ágreiningur sem hér hefur verið uppi um fundarstjórn forseta. Það er það sem menn þurfa að útkljá áður en við getum síðan rætt málin efnislega, [[Forseti hringir.]]þ.e. hvort Alþingi verður ekki að taka af skarið með það að við þurfum að fylgja réttu formi, fara að lögum og reglum eins og gerð er góð grein fyrir í tillögu hæstv. umhverfisráðherra.
Herra forseti. Hér hefur komið beiðni frá ansi mörgum þingmönnum og tilboð um margs konar leiðir til lausna á þessu máli sem ég held að sé orðið hlaðborð fyrir hæstv. ríkisstjórn og hv. þingmenn í meiri hluta atvinnuveganefndar til að velja hreinlega hvaða leið þeir vilja fara. Ég tek undir með formönnum þingflokka stjórnarmeirihlutans, auðvitað eigum við að reyna að finna farveg. Við höfum talað mjög lengi um að afskrifa ekki samtalið þrátt fyrir mikinn ágreining. Það er mjög mikilvægt að við getum talað saman og reynt að finna lausn. Nú er komin formleg beiðni um fund með verkefnisstjórn sem er mjög gott og ég vona að formaður atvinnuveganefndar verði við henni. Eins eru þessar tillögur til þess fallnar, nú þegar líður að þinglokum, að fara með önnur mál í ferli. Eins og kom fram fyrr hjá þeim sem situr nú á forsetastóli, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, þarf að leysa mörg önnur mál áður en Alþingi lýkur.
Herra forseti. Mér sýnist eitthvað vera að gerast á þessum bjarta, fallega degi. Hér koma forustumenn þingflokka Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks og flytja ræður þrungnar sáttatóni og stjórnarþingmenn voru tregir til að koma í þingsal til að greiða atkvæði gegn tillögu stjórnarandstöðunnar um breytingu á dagskrá. Ég vona að það megi líka túlka á jákvæðan hátt þannig að ég vona að forseti sé nú þegar búinn að gera ráðstafanir til að kalla þingflokksformenn saman til að ræða stöðuna og nýta þann sáttatón sem virðist vera kominn í stjórnarmeirihlutann.
Virðulegur forseti. Manni líður stundum við þingstörfin eins og maður sé staddur fyrir utan hús og mann langar mjög mikið að tala við fólkið sem er inni í þessu húsi, þarf þess nauðsynlega, maður bankar með pennanum í marga daga og hringir bjöllum en aldrei kemur neinn til dyra. Maður þarf samt mjög nauðsynlega að tala við þetta fólk. Mér líður núna eins og það sé komin smáhreyfing, einhver andlit út í glugga og eitthvað búið að draga frá einhver gluggatjöld. Mér finnst þetta góður dagur til að opna dyrnar og við mundum þá setjast niður saman í sólinni í grasið, [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]reyndum að vera til fyrirmyndar í þessu samfélagi og finna fallega lausn á þessu óskaplega deilumáli.
Forseti verður að minna á að þó að ræður séu hjartnæmar er takmarkaður ræðutími.
Herra forseti. Það er nú meiri ræfildómurinn á þeim sem stýra hér húsum að sjá ekki til þess að menn setjist saman til að ræða hugsanlegar sættir í þessu máli. Það þarf hv. þm. Kristján L. Möller til að koma með beina ósk um að atvinnuveganefnd verði kvödd saman og þangað sömuleiðis kvödd verkefnisstjórn um rammaáætlun til að kanna hvort ekki sé flötur á því að ná einhvers konar samkomulagi sem fæli það í sér að þeirri rannsókn sem ólokið er á ýmsum kostum verði lokið og að það verði ekki fyrr en að þeim tíma loknum sem viðeigandi tillögur um virkjunarkosti verði teknar til umræðu. Það er að sjálfsögðu eina verklagið sem getur bjargað þessu. Það er verið að svindla og fúska og brjóta leikreglur lýðræðisins þegar okkur sem sitjum hér er til dæmis meinað að fá tvær umræður um meginpart þeirra tillagna sem hér eru til umræðu. Það veit hver heilvita maður.
Forseti. Ég fagna hinum mikla sáttatón sem kominn er í stjórnarliðið og sé fyrir mér að þetta mál verði leyst í dag. Það getur ekki annað verið þegar þingflokksformenn beggja stjórnarflokkanna lýsa því svo eindregið [[Gripið fram í.]]að þær vilji að við finnum lausn á þessu erfiða máli. Það er engin skömm að því fyrir meiri hluta atvinnuveganefndar að taka þátt í þessu sáttaferli. Ég er sannfærð um að þegar þingmenn í þeim meiri hluta stíga upp í pontu muni þeir lýsa yfir jafn miklum sáttavilja og mátti heyra í ræðum forustumanna þingflokka þeirra.
Hæstv. forseti. Mér sýnist þetta vera að þokast. Það væri ágætt að gera hlé á þingfundi og fara yfir það hvenær atvinnuveganefnd geti fundað og forseti fundað með þingflokksformönnum. Það er ágætt að fólk telji að það sé jafnvel eitthvað að hreyfast en ég ætla samt að leyfa mér í þessari stemningu, herra forseti, að lýsa miklum áhyggjum af ástandi á vinnumarkaði. Þó að þingflokksformenn stjórnarliða tali hér blíðlega ætla ég ekki að láta af kröfu minni um að hæstv. forsætisráðherra flytji okkur, helst í dag, skýrslu um stöðuna á vinnumarkaði, hvaða greiningu hann sé með í höndunum og hvernig hann hyggist bregðast við þessu alvarlega ástandi. Síðan væri ágætt að hann kæmi í sérstaka umræðu við mig um afnám verðtryggingar sem ég hef beðið eftir mánuðum saman, eitt helsta kosningaloforð Framsóknarflokksins.
Virðulegi forseti. Ég vona sannarlega að það vongóða fólk sem hefur talað á undan mér, og hæstv. forseti sjálfur áðan um góða veðrið, að nú væri hæð yfir landinu og tími til sátta, hafi rétt fyrir sér. Til að halda okkur pínulítið á jörðinni tek ég hins vegar undir orð hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur sem segir að verkin þurfi náttúrlega að tala. Það er búið að fara fram á fund í atvinnuveganefnd og ég trúi ekki öðru en að það verði orðið við þeirri beiðni hviss bang, en kannski ekki fyrr en eftir helgi ef kalla þarf verkefnisstjórnina þangað líka. [[Forseti hringir.]]En ég sem sagt vona að - ég held að klukkan sé biluð.
Það mun rétt vera.
Fyrst það er ekki einu sinni barið í mig er ég bara að hugsa um að standa hérna -
Forseti er umburðarlyndur af þeim ástæðum að klukkan var ekki rétt stillt.
Klukkan er biluð. Jæja, ég hef lokið máli mínu.
Hv. þingmaður hefur þegar fengið eina og hálfa mínútu.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmönnum í salnum, þetta er fallegur og góður dagur. Ég skynja að það sé komin helgi í mannskapinn og fagna því að það liggi vel á fólki. Ég hef reyndar ekki orðið var við þetta hlaðborð sem verið er að tala um en fagna þó þeim sáttatón sem er kominn í fólk. Það hefur ekki skort á sáttavilja hérna megin hingað til en ég heyri að hann er kominn hinum megin líka. Ég vara hv. þingmenn við bráðlæti loksins þegar umræður um þetta mál eru farnar að skila einhverjum árangri, eitthvað aðeins að rofa til. Við skulum ekki vera of fljót á okkur heldur halda áfram meðan góðir hlutir eru að gerast, að mér skilst, ég heyri bara á ykkur að eitthvað jákvætt er að gerast. Flýtum okkur hægt, höldum áfram meðan [[Forseti hringir.]]okkur miðar eitthvað áfram.
Herra forseti. Það var gott að heyra orð hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar [[Gripið fram í.]]sem ég skildi þannig að við ættum ekki að vera með neitt bráðlæti heldur ættum að setja þessa virkjunarkosti í hendurnar á verkefnisstjórn og vera bara róleg. Ég gat ekki skilið orð hv. þingmanns öðruvísi. Menn voru auðvitað með bráðlæti þegar þeir lögðu til þessa breytingartillögu og höfðu ekki þolinmæði meðan hún færi til verkefnisstjórnar 3. áfanga og fagaðilar mundu skila okkur niðurstöðu 1. september 2016. Mér fannst gott að heyra að hv. þingmaður er kominn á þá skoðun, ég gat ekki skilið orð hans öðruvísi, að við ættum ekki að vera með bráðlæti. Ég tek undir það að núna eigum við að taka málið inn í atvinnuveganefnd. Ég tala þá sem varaformaður atvinnuveganefndar og mun leggja það til ef hv. [[Forseti hringir.]]þm. Jón Gunnarsson boðar ekki til fundar með verkefnisstjórn. Við getum boðað til fundar með þriggja daga fyrirvara sem verður þá eftir helgi.
Herra forseti. Þegar tveir aðilar deila, tveir hópar deila, og valda þriðja aðila skaða, aðila sem kemur ekki að deilunni, er góð regla að þvinga þessa aðila til að sitja saman í herbergi og leysa deiluna. Varðandi kjaradeilur á Norðurlöndunum er þetta til staðar, ef kjaradeilur valda þriðja aðila skaða er góð regla að þvinga þessa aðila til að sitja saman í herbergi og leysa deiluna. Aðila sem hafa vald samkvæmt lögum, eins og okkur þingmenn, sem valda þriðja aðila skaða, sem er fólkið í kjaradeilum, við eigum að vera að ræða það, við eigum að vera að finna lausnir á þeim vanda, er gott að hægt sé að þvinga saman. Nú er búið að kalla eftir því að atvinnuveganefnd fundi um þetta mál, setjist á rökstólana og finni lausn. Jón Gunnarsson hefur dagskrárvaldið og hann getur gert það umsvifalaust. Það ætti hann að gera. Það er góð regla af því að þessi deila er farin að valda samfélaginu skaða.
Virðulegi forseti. Ég skil ekki alveg af hverju við erum hér með þingfund. Eru ekki báðir formenn þingflokka stjórnarflokkanna búnir að koma upp og lýsa því yfir að þær vilji setjast yfir málið og reyna að finna einhverja lausn? Hafa orð þeirra ekkert vægi? Hvernig væri, virðulegi forseti, að hæstv. forseti óskaði eftir því að forustumenn stjórnarflokkanna létu athafnir fylgja orðum og forseti gerði hlé á fundinum og gæfi mönnum færi á því að setjast yfir það sem stjórnarflokkarnir virðast vera að undirbúa að leggja til að verði gert? Hér standi ekki bara einn og einn þingmaður og hvað þá þingflokksformenn og segi að þeir vilji setjast niður og ræða málið með okkur á skynsamlegum nótum, en gera það svo ekki heldur halda bara áfram hér á fundi eins og enginn hafi sagt neitt eða engin merking hafi verið að baki orða þessara ágætu kvenna. Virðulegi forseti. Ég legg þetta til og hvet líka til þess að menn noti tímann og fundi í atvinnuveganefnd með verkefnisstjórninni og reyni að fara yfir málið.
Forseta sýnist stefna í að þegar lýkur umræðu um fundarstjórn forseta þá verði a.m.k. gert hádegisverðarhlé.
Herra forseti. Ég verð að segja að það skyggði örlítið á gleðina sem hafði hafist á loft þegar þingflokksformenn stjórnarflokkanna voru búnir að tala þegar hv. þm. Páll Jóhann Pálsson kom hér í pontu. Það lak ekki af honum samningsviljinn, það er óhætt að segja það. Virðulegi forseti. Ef þetta er vilji meiri hluta nefndarinnar enn sem komið er og hann áttar sig ekki á því þegar ég talaði um hlaðborð af tilboðum þá er búið að bjóða nokkrar leiðir til þess að fara. Það er búið að bjóða það að setjast niður með atvinnuveganefnd. Það er búið að óska eftir því að halda fund með verkefnisstjórn. Það er búið að leggja til að tillagan verði kölluð aftur til nefndar án þess að málið sé tekið út af dagskrá. Það eru ýmsar leiðir sem eru færar. En fyrst og síðast er það þannig að fólk verður að tala saman. Það er ekki hægt að gera það eftir að málinu lýkur, virðulegi forseti. [[Forseti hringir.]]Það verður að gera það núna á meðan málið er inni í þinginu.
Herra forseti. Ég segi eins og síðasti ræðumaður, ég er ekki jafn bjartsýn á að það sé mikill sáttatónn í mönnum, a.m.k. ekki í talsmönnum meiri hluta hv. atvinnuveganefndar, eftir að hafa hlustað á hv. þm. Pál Jóhann Pálsson hér áðan. En þá vil ég, forseti, taka undir orð þess forseta sem situr nú á forsetastóli frá því hér áðan þegar hann kallaði eftir því að hinn hófsami hluti stjórnarmeirihlutans og skynsami stígi nú fram og neiti ofríki meiri hluta hv. atvinnuveganefndar og finni leið út úr þeim ógöngum sem þingstörfin eru komin í.
Forseti. Það hlýtur að vera svo í tengslum við hádegishlé að fundinn verði tími fyrir þingflokksformenn að vinna áfram með þann mikla sáttavilja sem mátti heyra í ræðum þingflokksformanna stjórnarliða og jafnframt í ræðu varaformanns Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Hönnu Birnu Kristjánsdóttur. Jafnframt hefur komið fram beiðni um fund í nefndinni. Ég tel mjög brýnt að það sé sett strax í ferli þannig að sé hægt að kalla til þá gesti sem lagt er til að fá til nefndarinnar og því skora ég á forseta að koma þeim boðum áleiðis til formanns atvinnuveganefndar að fullt tilefni sé til að verða við ósk hv. þm. Kristjáns L. Möllers um þennan fund og þá strax og meðan gerum við hlé á umræðu um rammaáætlun.
Oft kemur góður þá getið er því næstur á mælendaskrá er einmitt hv. þm. Kristján L. Möller.
Hæstv. forseti. Takk fyrir þessa kynningu. Hugmynd mín um að fundur sé haldinn í atvinnuveganefnd og verkefnisstjórnin sé kölluð fyrir er einmitt komin frá því sem lesa má um í þingsályktunartillögunni sjálfri um niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar, þar sem hún taldi að til þess að hægt yrði að taka afstöðu til Holtavirkjunar og Urriðafossvirkjunar þyrftu að liggja fyrir upplýsingar um tiltekin atriði. Það kemur fram, virðulegi forseti, varðandi áhrif á laxfiska, að Landsvirkjun hafi lagt fram ný gögn og fleiri um svokallaðar seiðaveitur. Ég segi þetta meðal annars vegna þess að upphaflega var hugmyndin sú að ráðherra legði fram á fjögurra ára fresti þingsályktunartillögu um nýja rammaáætlun. Því var breytt í meðförum þingsins og nú segir „eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti“. Skoðun Alþingis er þess vegna sú að hægt sé að brjóta þetta niður og taka þetta oftar í smærri áföngum líkt og ráðherrann gerði með þessari tillögu um aðeins einn virkjunarkost. [[Forseti hringir.]]Við þurfum ekki frekari vitnanna við. Þetta stendur allt hérna.
Hæstv. forseti. Ég ræði hér ásamt öðrum enn eina ferðina fundarstjórn forseta. Það höfum við gert dögum saman. Yfir okkur vofa verkföll, og hafa gert í sjö vikur, víða í samfélaginu sem meðal annars hafa mjög neikvæð áhrif á heilbrigðiskerfið. Um miðja næstu viku eru hjúkrunarfræðingar að fara í verkfall. Herra forseti. Við alþingismenn ættum kannski að líta upp úr eigin görnum, fá hingað, eins og ég hef margoft óskað eftir, hæstv. forsætisráðherra til að flytja okkur skýrslu um hvernig hann hyggst taka á þeirri stöðu sem upp er komin, sem er grafalvarleg fyrir íslenskt samfélag. Hæstv. forsætisráðherra hefur vart sést hér í salnum. Í gær í mýflugumynd til að kenna okkur mannasiði, að eigin sögn. Ég er farin að hallast að því, herra forseti, að hæstv. forsætisráðherra sé kominn í verkfall.
Herra forseti. Nú hafa nefndarmönnum í atvinnuveganefnd borist boð á nefndarfund í fyrramálið klukkan hálftíu þannig að í raun mundi ég telja fulla ástæðu til þess að fresta þessum fundi núna [[Já.]]og að þetta mál yrði ekki tekið aftur á dagskrá fyrr en að loknum þeim fundi, eftir hvítasunnu og bænahald. Ég vil enn og aftur nota tækifærið til að minna á að það sem við ræðum hér um, og er hlutverk allra hv. þingmanna, ekki síður hv. þingmanna meiri hluta en minni hluta, er að gæta að því að Alþingi fylgi lögum og reglum. Hv. þingmenn meiri hlutans hafa spurt hvaða álit séu fyrir því að þetta sé ekki í lagi, það sem við erum að gera. Ég nefni álit hæstv. umhverfisráðherra. Þeir þingmenn sem hafa fylgst með fréttum morgunsins sáu að hæstv. umhverfisráðherra var á fundi Landsvirkjunar og ég ítreka að hún vildi ekki að rammaáætlun yrði hent fyrir [[Forseti hringir.]]borð, eins og mig minnir að hún hafi orðað það. [[Gripið fram í: Nákvæmlega.]]Hæstv. umhverfisráðherra sagði: Það verður að standa vörð um verkferlana í rammaáætlun. [[Forseti hringir.]]Og í tillögu hæstv. ráðherra segir að í þingsályktunartillögu um Hvammsvirkjun sé lagt til að virkjunarkostir [[Forseti hringir.]]við Hvammsvirkjun verði flokkaðir í nýtingarflokk áætlunar um vernd [[Forseti hringir.]]og orkunýtingu landsvæða samkvæmt ákvæðum laga nr. 48/2011. [[Forseti hringir.]]Þetta liggur allt [[Forseti hringir.]]fyrir, herra forseti.
Forseti biður ræðumenn að gæta að ræðutíma.
Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því að hv. formaður atvinnuveganefndar sagði hér í dag, þegar við vorum að tala um að leita þyrfti sátta í þessu máli, að ekkert hefði komið frá minni hlutanum í þá veru. Ég lít nú þannig á að tillagan um að breyta dagskránni og taka þetta mál af dagskrá, setja önnur mál á dagskrá, sé einmitt tilraun til sátta. Það er leið til sátta að fá málið í nefnd þar sem oft verður mjög góð umræða og betri en hér á sér stað, þegar menn hlaupa upp í ræðustól og reyna að eiga samræður við fólk sem er jafnvel ekki í salnum. Þannig að það er sáttaleiðin. En auðvitað er þetta allt í miklum hnút ef fólk er ekkert að hlusta hvert á annað.
Herra forseti. Frekjukallafélagið kemur hingað glottandi í ræðustól, híar á hvern þann sem réttir fram sáttarhönd og slær á hana. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson er orðinn eins konar útfrymi af formanni atvinnuveganefndar, hv. þm. Jóni Gunnarssyni, sem ekki nennir að sitja í þingsal heldur notar hv. þm. Pál Jóhann Pálsson sem vikapilt sinn til þess að ganga erinda og koma í veg fyrir það sem hver einasti maður sem tekið hefur til máls á þessum morgni vill, sem eru sættir. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson hefur ekki bara tekið þátt í því að niðurlægja eigin ráðherra heldur hefur hann líka tekið þátt í því að fótumtroða viðhorf formanna tveggja þingflokka stjórnarinnar sem báðir hafa lagt fram óskir um sættir. Hv. þingmaður ætti að skammast sín og koma betur fram við þá sem hingað koma og reyna að stilla til sátta. Það er bara einn maður sem hagar sér eins og naut í [[Forseti hringir.]]flagi og kemur í veg fyrir að friður náist í þessu máli, það er þessi hv. þingmaður sem hefur afskræmt leikreglur lýðræðisins, brotið þingskapareglur og komið í veg fyrir það að menn eins og ég [[Forseti hringir.]]fái notið þess réttar sem þeir hafa til að fá að [[Forseti hringir.]]fjalla tvisvar sinnum um meiri háttar tillögur.
Forseti biður hv. þingmenn að gæta nú hófs í orðavali.
Virðulegur forseti. Það er alvarleg pattstaða í þinginu. Ég hef áhyggjur af því. Það er augljóst að báðar fylkingar eru fullkomlega sannfærðar um að þessi staða sé algjörlega hinum aðilanum að kenna. Hvorug fylkingin virðist vera tilbúin eða í það minnsta ekki stjórnarflokkarnir til þess að halda áfram með þann vanda og setjast niður til að ræða hann og reyna að leysa úr honum. Ég held að ef við í stjórnarandstöðunni og stjórnarflokkarnir værum hjón þá væri ekki ólíklegt að við yrðum skikkuð í einhvers konar hjónameðferð. Því miður höfum við ekki þá leið hér. Hv. þingmenn tala um að það heyrist sáttatónn. Ég hef áhyggjur af því að sá sáttatónn felist í því að menn sættist á að hinn aðilinn sætti sig við það sem þeir vilja. Þetta er alvarlegt ástand. Ég hef áhyggjur af því, ég verð að segja það.
Hæstv. forseti. Ég átti von á að það yrði komið hlé hér, þótt ekki væri nema vegna þess að boðað hefði verið til fundar í velferðarnefnd. Nefndir þingsins eru starfandi og eina nefndin sem virðist hafa verið fullskipuð í morgunsárið er velferðarnefnd þar sem verið er að fjalla um mjög viðkvæmt ágreiningsmál en menn hafa samt leyft því að ganga áfram. Kannski er það vegna þess að formaður hv. velferðarnefndar er úr minni hlutanum, hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir. Þar leyfum við málum að ganga fram. Ég fagna því ef búið er að boða fund í hv. atvinnuveganefnd í fyrramálið. Það ætti auðvitað að þýða að við eigum að stoppa þessa umræðu núna og ljúka umræðunni um menntamálin sem er á dagskrá hér síðar í dag. Ef ekki næst að fá fulltrúa ríkisstjórnarinnar til að taka þátt í umræðu um ástandið á vinnumarkaðnum og kjaradeilurnar og afleiðingar þeirra deilna fyrir sjúklinga fyrst og fremst þá ráðum við ekki við það, [[Forseti hringir.]]en það er engin ástæða til að halda þessari umræðu áfram og klára [[Forseti hringir.]]seinni ræðurnar í síðari umr. um þingsályktunartillöguna fyrr en við heyrum niðurstöðuna [[Forseti hringir.]]frá atvinnuveganefnd.
Virðulegi forseti. Ég ætlaði að nefna það sem hv. þm. Páll Jóhann Pálsson nefndi hérna áðan, að meiri hlutinn segðist vilja einhverja sátt. Meiri hlutinn vill þá væntanlega setjast niður og ræða þá sátt. Hv. þingmaður segir að minni hlutinn vilji það bersýnilega líka en hins vegar eigi að halda þessum fundi áfram og halda áfram með málið sem við deilum um, sem er rammaáætlun. Það er mótsögn í þessu. Ef það á að vera eitthvert samtal þá þurfum við að eiga það samtal. Það er ástæða fyrir því að nefndafundir mega ekki vera á sama tíma og þingfundir. Það er vegna þess að fólk getur bara verið á einum stað á hverjum tíma. Við eigum að vera hér inni að ræða þetta mál og þurfum að vera hérna til að ræða þetta mál. Auðvitað er ekki stokkfullur salur hér, en það verður að gera hlé á þessum fundi og fresta umræðu um málið ef það á að ræða það í nefnd.
Virðulegur forseti. Í gær voru í boði, gegn gjaldi að sjálfsögðu, pönnukökur með rjóma og sultu. Ég fékk mér eina slíka og settist niður með kollegum mínum í minni hlutanum og stjórnarþingmenn dreif að, sem voru líka með pönnukökur með rjóma. Ég fann á þessum fallega tímapunkti, þegar við settumst þarna niður, að enn er ekki svo illa komið fyrir okkur að góð pönnukaka með rjóma og sultu sameini okkur ekki. Við áttum gott spjall þarna í kaffistofunni. Ríkisstjórnin ætti að þekkja þetta. Hún var mynduð yfir vöfflubakstri, það hafði góð áhrif á samningaviðræður flokkanna í árdaga. Ég vil hvetja hæstv. forseta til að draga lærdóm af þessu. Sáttin er kannski ekki í augsýn núna, en við verðum að byggja á því sem sameinar okkur. Ég held að góður fundur, með góðum pönnukökum með þeyttum rjóma - ekki sprauturjóma - og sultu væri bara ágætisbyrjun og við mundum finna samtakamáttinn upp frá því.
Hæstv. forseti. Málin eru í algjörum hnút og umræðan fer hvorki aftur á bak né áfram. Mér finnst við því miður vera að eyða tíma okkar til einskis. Við gætum verið að afgreiða mál sem sátt er um. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hafa bent á það að boðað hefur verið til fundar í atvinnuveganefnd í fyrramálið. Ég ætla að leyfa mér að vera svo bjartsýn að binda vonir við að þar gerist eitthvað, að hægt verði að koma þessu máli eitthvað áfram. Ég vil því, líkt og aðrir hv. þingmenn, hvetja hæstv. forseta til að fresta fundi og taka þetta mál í það minnsta af dagskrá þar til umræddur fundur í atvinnuveganefnd hefur verið haldinn.
Virðulegi forseti. Mér skilst að búið sé að boða fund í atvinnuveganefnd í fyrramálið klukkan hálftíu þar sem ræða eigi rammann og verða við ósk hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar þar. Mig langar að spyrja hvort það sé þá ekki rétt skilið hjá mér, af því að ég er á mælendaskrá, að ekki verði fundað fyrr en þeim fundi er lokið, þ.e. að ekki verði þingfundur fyrr en þeim fundi í atvinnuveganefnd er lokið. Það er ekki sanngjarnt gagnvart okkur sem erum á mælendaskrá, og munum líklega tala hér í dag, að við séum að tala um tillögu sem er í raun aftur farin til umfjöllunar í nefnd og við vitum ekki hvernig mun koma þaðan út. Virðulegi forseti. Þó að það sé bara upplýsingafundur um tiltekin atriði þá breytir það engu. Þar munu einhver atriði hugsanlega koma fram sem við vildum minnast á hér í umræðunni ef hún heldur áfram eftir þann fund.
Virðulegi forseti. Mér finnst þetta allt of fallegur dagur til þess að fara í eitthvert persónulegt skítkast þó að ég sé ekki sammála þingmönnum; ég ætla ekki að taka þátt í því. Hvort ég glotti eða gretti mig eða hlæ eða hvað, ég hefði haldið að eitt lítið bros, þótt ekki væri nema það, væri skilaboð um jákvæðni, ég hélt það. En ef menn kjósa að túlka það sem hæðni þá er það þeirra mál, það ber kannski vott um hvernig liggur á viðkomandi. Ég veit ekki betur en að ég hafi fagnað því hér áðan að kominn væri sáttahugur og árangurinn af þessari umræðu væri að skila sér, hvort sem hún væri undir liðnum fundarstjórn forseta eða hvað. Ég ítreka að ég fagna því en ég vara við bráðlæti. Við megum ekki hlaupa á okkur. Við skulum ekki hlaupa á okkur þó að sáttatónn heyrist loks á báða bóga. Við skulum ekki vera of fljót á okkur, þá getum við skemmt fyrir okkur.
Áður en gengið er til dagskrár vill forseti koma eftirfarandi á framfæri: Á fundi forsætisnefndar sem haldinn var nú í hádegishléi varð það niðurstaðan í framhaldi af tillögu forseta að starfsáætlun yrði ekki lengur í gildi. [[Gripið fram í: Oh!]]Ég hygg að öllum hv. þingmönnum sé það ljóst að aðstæður eru á margan hátt erfiðar í þinginu. Við erum að fást við erfitt og snúið mál þar sem ágreiningur er djúpur og mikil óvissa um það með hvaða hætti þessari umræðu mun síðan vinda fram eða hvernig okkur gengur að leysa úr þeim hnút sem málið og þar með störf þingsins eru í núna. Það er alls ekki öll nótt úti enn, langt því frá, en engu að síður er staðan sú að ekki er hægt að gera ráð fyrir því að þingið geti lokið þeim miklu verkefnum sem bíða í næstu viku eins og gert hafði verið ráð fyrir í starfsáætlun. Auk þessa erfiða máls bíða þingsins mörg önnur mál sem við þurfum að afgreiða og taka afstöðu til og komast að niðurstöðu um með hvaða hætti munu fá framgang í þinginu eins og alvanalegt er og allir þekkja við þær aðstæður þegar þingi á að fara að ljúka. Loks vil ég nefna það, sem allir hafa gert sér grein fyrir, að hæstv. fjármálaráðherra hefur boðað að lagt verði fram á Alþingi þingmál sem lúta að gjaldeyrishöftunum og öllum er auðvitað mætavel ljóst að vinna við slíkt þingmál mun taka langan tíma þó að forseti geri ráð fyrir því að um málsmeðferð geti tekist góður skilningur á milli þingmanna. Þessu skylt er þá nauðsynlegt að nefna jafnframt að það varð líka niðurstaða að eldhúsdagur sem áformaður var á miðvikudaginn í næstu viku verður ekki á þeim degi sem hryggja mun sjónvarpsáhorfendur um land allt. Nánari ákvörðun um hvenær sú umræða getur farið fram verður að bíða þess að við sjáum betur til lands um framvindu þingsins. Forseti treystir sér ekki til þess á þessari stundu að nefna nákvæmlega dagsetningu um það hvenær stefnt verði að þinglokum í vor, svo mörg álitamál eru enn uppi að það er óábyrgt og yrði skot út í loftið að reyna að nefna einhverja dagsetningu á þessari stundu. Vitaskuld er nauðsynlegt fyrir framvinduna á einhverjum tímapunkti að við reynum í sameiningu að gera okkur grein fyrir því innan hvers tímaramma við hyggjumst starfa í framhaldinu. Forseti vill taka það fram að þetta eru honum mikil vonbrigði. Forseti hafði í lengstu lög vonað að það tækist að halda starfsáætlunina og kostaði kapps um það en hann verður auðvitað eins og aðrir að lúta veruleikanum sem er sá að ekki er hægt við þessar aðstæður að ljúka þinginu innan þeirra marka starfsáætlunar sem við höfum unnið eftir fram að þessu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir þessar upplýsingar. Ég hef fullan skilning á því að það þurfi að endurskoða starfsáætlun í ljósi þess að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa komið afar seint með mál hingað inn og eru alls ekki komnir með öll sín mál sem þeir ætlast til að fá afgreidd. Þegar hæstv. ráðherrar byrjuðu að hóta sumarþingi snemma vors sá maður auðvitað hvert stefndi. Ég geri athugasemd við það að á meðan hæstv. ráðherrar reyna að haska sér með sín mál hingað inn í þing þá hljótum við þingmenn að gera þá kröfu til hæstv. forseta að hann taki forustu fyrir hönd Alþingis því að þó að eitthvað þurfi að framlengja starfsáætlun er það alveg á hreinu að sú framlenging verður að vera innan einhvers ramma. Við getum ekki gefið ríkisstjórninni og hæstv. ráðherrum opinn tékka með það að þeir geti verið að dedúa við sín mál eins og þeir hafa verið að gera hingað til fram eftir öllu. Við hljótum að gera þá kröfu til hæstv. forseta að hann standi vörð um virðingu Alþingis og að hér verði settur rammi um þessa framlengingu starfsáætlunar, þ.e. tímasetning bæði á eldhúsdegi og hvenær við ljúkum þingstörfum innan þessarar framlengdu starfsáætlunar. Það er hlutverk hæstv. forseta fyrir hönd okkar allra.
Forseti vill árétta það sem kom fram í máli hans áðan, að hann telur ekki raunhæft að setja fram tilgátu um það og enn þá síður ákvörðun um þann tímaramma sem við höfum varðandi framvindu þingsins á næstunni. Til þess eru einfaldlega of margir óvissuþættir, en forseti telur að það sé verkefni hans, ekki síst, og okkar allra í rauninni að fækka þessum álitaefnum þannig að hægt sé að búa til raunhæfa tímaáætlun um störf þingsins á næstunni.
Virðulegi forseti. Ég saknaði þess í máli forseta að fá að vita hvað verður um þennan dag. Það er búið að setja á dagskrá hv. atvinnuveganefndar í fyrramálið það mál sem er á dagskrá hér, þ.e. rammaáætlun. Mér þykir það vægast sagt undarlegt ef við eigum að halda áfram að ræða það mál hér fram eftir degi vegna þess að þá erum menn ekki með þær upplýsingar sem talið er að kalla þurfi eftir á þeim fundi sem haldinn verður í fyrramálið, nema að þetta sé vísbending um að sá fundur sé sýndarmennska, að menn ætli sér ekkert með þann fund. Ef fundurinn á að skila einhverju gerum við hlé á umræðum um rammaáætlun í dag og leyfum þeim fundi að fara fram í atvinnuveganefnd á morgun og metum þá framhaldið. Annað eru vond skilaboð inn í þá vinnu.
Herra forseti. Þetta er hárrétt hjá síðasta ræðumanni. Ef við höldum áfram að ræða rammann núna út daginn, sem við getum að sjálfsögðu gert, forseti hefur dagskrárvaldið, hvaða skilaboð eru það inn á fundinn hjá atvinnuveganefnd á morgun? Í rauninni sóum við degi því að það kemur ekkert nýtt fram, við sóum bara þessum eftirmiðdegi fram á kvöld í staðinn fyrir að ræða einhver önnur brýn mál og þau eru mörg sem væri hægt að taka til umræðu í dag og vera fram á kvöld. Við getum alveg verið fram á kvöld. Það væru líka góð skilaboð út í samfélagið að við færum í nafni sátta að ræða önnur mál. Við getum grætt tvennt með því að taka rammann af dagskrá, sent skilaboð til atvinnuveganefndar um að finna alvörulausnir í fyrramálið þegar við fundum og fara að vinna upp tapaðan tíma strax í dag. Ég hvet hæstv. forseta til þess að taka rammann af dagskrá, setja annað mál á dagskrá og senda skýr skilaboð í atvinnuveganefnd [[Forseti hringir.]]um að lausn skuli finna.
Herra forseti. Það er dapurlegt ef við eigum að halda hér áfram með óbreytta dagskrá eins og hefur komið fram. Nefndin á að funda í fyrramálið - og hvað? Er það bara einhver sýndarmennska? Er þá ekkert að gera með þann fund? Það má alla vega skilja það svo að hann hafi enga merkingu ef málið á að vera áfram á dagskrá í dag. Það hljóta að koma einhverjar upplýsingar þar fram sem væri hægt að nýta við umræðuna. Svo má í sjálfu sér skilja það þannig að þegar á að taka mál fyrir á dagskrá nefndar sem er hér til umræðu þá sé búið að kalla það inn. Það er alveg hægt að leggja þann skilning í það, að minnsta kosti finnst mér það. Hæstv. forseti leiðréttir það þá bara ef svo er ekki, ef venjan er að fjalla um mál á þingi á sama tíma og fjallað er um það í nefnd. Ég hef alla vega ekki kynnst því síðan ég byrjaði á þingi en það má vel vera að það hafi verið gert. Ég bið forseta að útskýra fyrir mér hvort það hefur verið venja til þessa.
Það er þekkt að mál eru tekin fyrir í nefnd, jafnvel þó að þau hafi verið afgreidd til umræðu, ef ástæða þykir til, m.a. til upplýsinga. Forseti hefur hugsað sér að halda áfram enn um sinn eftir að [[Kliður í þingsal.]]sérstakri umræðu lýkur til þess að halda áfram umræðu um þessi mál [[Gripið fram í.]]og telur engu að síður að fundurinn á morgun sé mjög mikilvægur enda var kallað eftir honum.
Sýndarmennska.
Það var kallað eftir þeim fundi og brugðist fljótt við.
Herra forseti. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum með þessi orð hæstv. forseta. Þegar við óskuðum eftir því, fulltrúar minni hlutans í atvinnuveganefnd, að fá fund í nefndinni um það mál sem við ræðum hér og fá verkefnisstjórn inn á þann fund, töldum við að það væri hluti af einhverri lausn í málinu. Það getur ekki orðið ef við eigum að halda áfram að ræða málið undir sömu formerkjum hér, þá eru þetta bara einhver leiktjöld. Menn vilja bara klára þetta mál af því sagt var að minni hlutinn mundi óska eftir því sjálfur að fá fund og fengi hann eftir helgi ef formaður nefndarinnar mundi ekki kalla til fundar áður. Því miður gefur það okkur til kynna að ekki sé sú hugsun þar að baki sem við reiknuðum með að væri. Ég bið hæstv. forseta að íhuga vel hvort hann geti ekki núna með sinni ákvörðun breytt andrúmsloftinu gagnvart þessu máli þannig að okkur finnist við vera að leita lausna en ekki að þarna sé einhver sýndarmennska í gangi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Það er engin sýndarmennska í gangi. [[Gripið fram í: Jú.]]Hv. þingmenn vita [[Klár sýndarmennska.]]það vel að verið er að freista þess að finna hér lausnir og [[Gripið fram í.]]sá vilji hefur staðið yfir þrátt fyrir að fundir hafi verið hér í þinginu.
Virðulegur forseti. Það er alveg greinilegt hvaða skilning forseti hefur á þessum boðaða fundi atvinnuveganefndar. Það er alveg greinilegt að forseti hefur enga trú á því að sá fundur muni skila nokkru, hann verði bara haldinn þarna á einhverjum laugardegi en við ætlum að halda okkar striki með sama hnút hér. Hefur forseti ekki áhuga á því að leysa hnútinn? Sér hann ekki kosti þess að leysa þennan hnút? Eða er hann þátttakandi í því að búa til eitthvert leikrit og einhver leiktjöld hér úti á nefndasviði á morgun? Ég spyr: Eiga fulltrúar minni hlutans að eyða tíma sínum í að mæta á þennan fund? Um hvað snýst þetta, virðulegur forseti? Þetta eru skilaboð til þingsins. Þetta eru skilaboð út í samfélagið að forseti hefur enga trú á því að það sé nokkuð að marka þetta fundarboð og að þetta sé sýndarmennska. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég hef aldrei heyrt forseta Alþingis ávarpa þingið með þeim hætti sem hæstv. forseti gerði núna, aldrei á minni lífsfæddri ævi. Hæstv. forseti veit ekki einu sinni hvenær á að hafa eldhúsdag, hann veit ekki hvenær þinginu á að ljúka, hann veit ekki hvenær þessum fundi á að ljúka. Ég verð að segja að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með hæstv. forseta. Hæstv. forseti segir að hann verði að lúta veruleikanum. Hver er veruleiki hæstv. forseta? Eru það þessir tveir talibanar sem halda þinginu í gíslingu? Er ekki kominn tími til að hæstv. forseti fari að hugsa um okkur hin sem líka sitjum hér og eigum líka okkar rétt? Er ekki bara næst hjá hæstv. forseta að segja af sér ef hann er í reynd að lýsa því yfir að hann hefur ekki lengur stjórn á þinginu? Hann hefur ekki einu sinni stjórn á tveimur mönnum sem hafa tekið þingið herskildi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]
Hið eðlilega, virðulegur forseti, í þessari stöðu hefði verið að gera hlé á fundi og láta fundinn fara fram í nefndinni þannig að menn hefðu þá tök á því að ræða það í þessum sal þannig að það væri eðlileg framvinda af þessum fundi frekar en að boða til fundar á laugardegi. Er ekki gert ráð fyrir því að menn fundi á þriðjudaginn í næstu viku? Er eitthvað sem á að gerast á sunnudaginn í þessu? Eru menn að fara að virkja á sunnudag, eða hvað? Hvað veldur því að menn boða sérstaklega til fundar í fastanefnd þingsins á laugardegi? Hvað á að gerast á sunnudag og mánudag í þessu? Það er dálítið furðulegt að halda umræðum áfram með fund sem á væntanlega að skila einhverju inn í þessa vinnu, ég kýs að trúa því. Ef það er raunverulegt og á að vera trúverðugt hlýtur að vera gefið færi á því að menn ræði það sem á að gerast á þeim fundi strax í kjölfarið hér, í þessum sal.
Virðulegi forseti. Ég er mjög hugsi yfir upptalningunni hjá forseta áðan um það hvernig framhaldið yrði eða réttara sagt yrði ekki eða mögulega kannski. Inni í upptalningu á því hvernig ekki verður staðið við dagskrána er lýst eins og einhverju samtali sem hefur átt sér stað við fjármálaráðherra um frumvörp sem ekki eru komin en eru mögulega á leiðinni í næstu viku. Ég hef ekki orðið vitni að neinu svona. Hvernig væri að hæstv. forseti tæki á málinu sem við erum að fást við núna með þeim myndarbrag að senda skýr skilaboð um að fundurinn í fyrramálið skipti einhverju máli? Það er verkefni dagsins í stóli forseta, ekki að velta fyrir sér hvað gerist hér í næstu viku með frumvörp frá fjármálaráðherra. Virðulegi forseti. Það er verið að segja við okkur hér: Við ætlum að halda sýndarfund í fyrramálið í atvinnuveganefnd. Þetta er eitthvert versta útspilið sem forseti hefur komið með í málinu frá því að það hófst.
Hæstv. forseti. Ég spyr mig: Hvar á þetta að enda? Nú er búið að boða fund í hv. atvinnuveganefnd í fyrramálið, en engu að síður á að halda áfram umræðu um málið hér í dag. Hvers konar skilaboð eru þetta, hvort sem við horfum til okkar á Alþingi eða út í samfélagið? Það er verið að senda þau skilaboð að þessi fundur í fyrramálið skipti alls engu máli, hann sé ekkert annað en sýndarmennska. Hæstv. forseti. Ég fer þess vegna þess á leit við hæstv. forseta að hann endurskoði þessa ákvörðun og fresti fundi ekki síðar en strax.
Frú forseti. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum þegar forseti tilkynnti áðan að hann hygðist halda hér áfram umræðum um dagskrármál sem á að taka fyrir í hv. atvinnuveganefnd í fyrramálið.
Það er búið að fresta þeim fundi.
… bara svona það sem sagt er. …
Forseti fer væntanlega yfir það með okkur. Ég heyri að hv. þm. Jón Gunnarsson, sem virðist fara með dagskrárvaldið í þinginu þessa dagana, tilkynnir hér úr sæti sínu einhverjar breytingar á dagskrá þingsins. Það væri þó óskandi, forseti, að þau skilaboð kæmu úr forsetastóli en ekki frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni sem hefur greinilega tekið öll völd í þinginu.
Virðulegi forseti. Þegar forseti hóf ræðu sína eftir matarhlé var ég vongóð og mér fannst andinn þannig að það væri kominn einhver leiðarvísir út úr þessum vonda hnút sem við erum í hér. Svo kom í ljós, eiginlega strax, að þetta var bara leikrit. Það eina sem forseti var að segja okkur var að nú væru öll bönd farin af og hann og ríkisstjórnin eða bara ríkisstjórnin ætlar að ráða hvernig þetta verður. Starfsáætlun er tekin úr sambandi og einhvern tímann sagði hæstv. forsætisráðherra að hann ætlaði að hafa þing fram í júlí. Til að bæta gráu ofan á svart héldum við að það ætti að vera fundur í atvinnuveganefnd á morgun en þá kemur hæstráðandi til sjós og lands, hv. þm. Jón Gunnarsson, og segir: Ne-hei, ég er nú bara búinn að aflýsa honum. Hvað er í gangi hérna, forseti? Hvað er í gangi? Er þetta trúðaleikhús [[Forseti hringir.]]eða er þetta Alþingi Íslendinga?
Frú forseti. Við erum því miður ansi mikið í lausu lofti þessa stundina. Hv. formaður atvinnuveganefndar kallar utan úr sal skilaboð yfir salinn um að það verði enginn fundur í atvinnuveganefnd í fyrramálið. Við erum því bara í lausu lofti. Ég er varaformaður atvinnuveganefndar og er ekkert upplýst um hvað er í gangi. Ef sá fundur hefði staðið til hefði auðvitað átt að slíta fundi hér og taka þessi mál til umræðu í nefndinni. Við þekkjum það þegar verið er að semja að ef eitthvað er að fæðast fresta menn verkföllum og það má segja hið sama um þetta, menn halda ekki áfram með fund hérna þegar menn eru að reyna að lenda máli, a.m.k. kalla fram einhverjar lausnir með þeim fundi sem átti að vera í fyrramálið. Því miður erum við enn og aftur í lausu lofti í boði hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Það er bara allt í upplausn hérna og það er sorglegt fyrir þjóðþingið.
Virðulegur forseti. Það er ekki ofsögum sagt að ringulreið ríki á Íslandi. Ríkisstjórnin er forustulaus, enginn hefur yfirsýn og enginn hefur forustu fyrir nokkrum hlut á Íslandi. Á fundi með þingflokksformönnum gerðist það áðan og úr ræðustól virðulegs forseta að starfsáætlun þingsins var líka hent. Starfsáætlun Alþingis er hér með orðin partur af ringulreið ríkisstjórnarflokkanna. Það er sorglegt að virðulegur forseti skuli hafa tekið þá ákvörðun að taka þátt í ringulreið ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar í staðinn fyrir að standa vörð um Alþingi Íslendinga og möguleikana á því að við náum aftur einhverri sátt og jafnvægi í þingstörfin sem væri landi og þjóð til sóma. Hann er búinn að velja, hann valdi að henda starfsáætlun þingsins og sóma þess inn í ringulreið hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar.
Frú forseti. Hvar er nú hæstv. forseti Einar K. Guðfinnsson? Það var við hann sem ég vildi eiga orðastað. Mér satt að segja ofbauð að hlusta á skilaboð hans áðan. Er það ekki hann sem á að standa vörð um sóma Alþingis? Og hvað veldur því að hinn hugumstóri Bolvíkingur hopar af hólmi og fer úr eldinum miðjum? Ég vildi ræða við hann um þann veruleika sem hæstv. forseti sagðist lúta. Sá veruleiki blasir við öllum þingheimi. Það eru hér tveir þingmenn, hv. þm. Páll Jóhann Pálsson og hv. þm. Jón Gunnarsson, sem hafa tekið þetta þing í gíslingu og hafa núna líka tekið forseta Alþingis í skrúfstykki. Það er það sem ég ætla að mótmæla gagnvart hæstv. forseta Einari K. Guðfinnssyni. Það er skylda hans að standa vörð um sóma þingsins. Ekki láta sig verða að einhvers konar reipi sem tveir þingmenn togast á um við þingheim í gegnum hann. Það er þinginu til vansæmdar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Það er við hæstv. forseta sem ég vil tala í dag.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, ég held að það væri rétt að forseti þingsins sæti á forsetastóli núna en setti ekki varamann í sinn stað þegar allt er hér að fara í upplausn. Hann tekur af okkur málfrelsið, klukkan 20 mínútur yfir tvö segir hann allt í einu bara: Fundi er frestað, af því að hann þolir ekki hitann sem hérna er inni vegna þess að hann áttar sig á því að hann er að bregðast þeirri skyldu sinni að standa vörð um Alþingi Íslendinga gagnvart ómögulegum forustumönnum þessarar ríkisstjórnar sem geta ekki neitt. Þeir eru búnir að stöðva þingið, þjóðin mun öll stöðvast eftir fimm eða tíu daga. Fólk er næstum því í lífshættu á Landspítalanum vegna þess að þeir geta ekki leyst verkföll þar. Þeir sem stjórna Landspítalanum eru á tánum vegna þess að þeir geta ekki leyst kjaradeilur við ríkisstarfsmenn. [[Forseti hringir.]]Hvar eru þessir menn? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Og hvar er forseti þingsins? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Frú forseti. Maður verður eiginlega miður sín hérna yfir því hvernig þetta ástand er orðið. Ég verð að segja að eitthvað brestur inni í manni þegar maður heyrir líka þungann og alvöruna sem er hérna á ferðinni. Maður vill eiginlega ekki vera hérna við þessar aðstæður. Ég held að það væri bara gott að við gengjum inn í þessa hvítasunnuhelgi, drægjum aðeins inn andann og kæmum með endurnýjað hugarfar aftur í vinnuna eftir helgi. Það liggur fyrir að starfsáætlunin er breytt og mér þykir að þar eigi að vera einhver mörk, að það sé ekki bara opið og búið að viðurkenna að starfsáætlun þingsins sé orðin dautt plagg. Við ætluðum að breyta vinnubrögðum á Alþingi svo það væri hægt að starfa hérna eftir starfsáætlun, en núna er þetta allt í upplausn. Ég held að þeir hv. þingmenn sem bera mikla ábyrgð á þessu máli ættu aðeins að horfa inn á við og hugsa: [[Forseti hringir.]]Er það ekki okkar að draga þá vitleysu í land sem hefur orðið upphafið að þeirri endaleysu sem hér hefur verið undanfarna daga og vikur?
Virðulegi forseti. Þegar upplausn ríkir í samfélaginu reynir sérstaklega á að forusta þingsins haldi vel utan um húsagann hér. Það er ekki hægt að gera eins og hér hefur gerst núna, að forseti þingsins gefist einfaldlega upp fyrir ofstopamönnum sem eru mestir hér í salnum, forustumönnum meiri hluta atvinnuveganefndar. Ég get ekki sætt mig við að hér komi yfirlýsing frá hæstv. forseta um að starfsáætlun sé ekki lengur í gildi og að ekkert komi þar í staðinn. Það er ekki í boði að þingið starfi án starfsáætlunar. Þann tíma sem ég hef setið á Alþingi hefur málum alltaf verið hagað með þeim hætti að ef starfsáætlun er ekki lengur í gildi gildir óformlegt samkomulag milli forustumanna þingflokka um fyrirkomulag þingstarfa. Það samkomulag þarf að liggja fyrir. Það er algjörlega ófært af hálfu hæstv. forseta að beygja sig fyrir ofbeldismönnunum í forustu atvinnuveganefndar og ætla að setja þingið allt í uppnám til að elta þá í þeirra furðulegu skógarferð í þessum málum.
Forseti vill af þessu tilefni segja að það eru mörg þekkt tilvik um að þegar ekki hefur tekist að standa við starfsáætlun og starfsáætlun er ekki lengur í gildi er ekki búið að ljúka niðurstöðu um það nákvæmlega hvenær þinginu muni síðan ljúka. Forseti lítur á það sem verkefni sitt og annarra þingmanna, ekki síst forustumanna þingflokkanna, að reyna að ná betur utan um þetta mikla viðfangsefni okkar sem er annars vegar deilan um það stóra mál sem hér hefur verið á dagskrá upp á síðkastið og önnur þau úrlausnarefni sem bíða þingsins. Forseti telur að við þessar aðstæður hafi hann ekki forsendur til að gefa út nákvæma tímasetningu um hvenær þinginu gæti lokið. Enginn yrði fegnari en forseti að geta haft þessar upplýsingar fyrir framan sig og þess vegna höfðar forseti til hv. þingmanna um að við reynum á næstu sólarhringum og sem fyrst í næstu viku að ná utan um þetta mál þannig að okkur sé ljóst með hvaða hætti störfum þingsins muni vinda fram á næstunni. Hluti af því er að komast að niðurstöðu um þetta stóra deiluefni sem við höfum verið að ræða hér, en önnur mál eru líka þar undir eins og öllum er kunnugt.
Herra forseti. Mér var verulega brugðið áðan. Það virtust vera að opnast gluggar til samkomulags fyrr í dag eða í morgun. Formenn þingflokka meiri hlutans töluðu á mjúkum nótum og svo var boðaður fundur í atvinnuveganefnd í fyrramálið. Ég gerði þá ráð fyrir að við sæjum á bak rammanum út úr umræðum á þessum degi og jafnvel bara að sú skynsamlega ákvörðun yrði tekin að láta það duga að klára sérstöku umræðuna hér á eftir. En orð forseta féllu að hluta til á annan veg. Eldar loga allt í kringum ríkisstjórn Íslands. Ástandið á vinnumarkaði er alvarlegra en það hefur verið um áratugaskeið. Framhaldsskólakerfið í landinu logar að innan og framhaldsskólamenn og sveitarstjórnarmenn senda neyðarköll sem aldrei fyrr út af því sem hæstv. menntamálaráðherra ætlar á bak við tjöldin að reyna að böðlast áfram með í skólakerfinu. Á sama tíma og starfsáætlun Alþingis springur í andlitið á forseta er beðið um gott veður fyrir væntanleg og ókomin stórmál inn í þingið. [[Gripið fram í: Nákvæmlega.]]Hvernig heldur forseti að þetta geti gengið nema meiri hlutinn fari að sýna einhvern vilja til að skapa [[Forseti hringir.]]andrúmsloft þannig að hægt sé að ljúka störfum þingsins með einhverjum brag, hvenær sem það verður?
Forseta er mætavel ljóst að forsendan fyrir því að hægt sé að ná utan um þetta verkefni er sú að fulltrúar þingflokkanna ræði þessi mál. Forseti er ævinlega tilbúinn að reyna að greiða fyrir því og hefur gert það, m.a. með alltíðum fundum þingflokksformanna sem forseti telur að hafi verið settir á til að reyna að skila árangri, þó að sá árangur sé ekki enn í höfn.
Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að ef haldið yrði áfram að ræða rammann hér þrátt fyrir að búið væri að setja málið á dagskrá í nefnd, það er búið að taka málið inn í nefnd með fundi sem er boðaður í fyrramálið og má sjá á vef Alþingis, þætti mér eðlilegt að menn legðu málið til hliðar á Alþingi og tækju það aftur upp eftir helgi. En forseti treystir sér ekki til að gera það og þá er eðlilegt að menn spyrji: Hvers vegna getur forseti ekki tekið af skarið með það? Er það vegna þess að hér ganga menn fram eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson lýsti, að forseti hefur ekki sjálfur stjórn á þessu þingi? Ég ætla að leyfa forseta að njóta vafans og biðja hann að reyna að skapa frið, þótt ekki væri nema um eitt atriði í málinu sem er það að leyfa mönnum að eiga yfirvegaðan fund um málið í fyrramálið í atvinnuveganefnd - nema sá fundur hafi bara átt [[Forseti hringir.]]að vera einhver sýning. Þegar menn ganga fram eins og hv. þm. Jón Gunnarsson gerði í salnum áðan hvarflar að manni að það hafi akkúrat átt að vera þannig, að sá fundur hafi átt að vera einhver sýning.
Forseti tekur fram að hann bindur miklar vonir við þennan fund en að þrátt fyrir hann sé hægt að halda hér áfram efnislegri umræðu. [Ókyrrð í þingsal.] Það er mat forseta. Engu að síður - [[Gripið fram í: Samráð við hvern?]]Sá fundur sem boðaður hefur verið er meðal annars með verkefnisstjórn eftir því sem forseta er best kunnugt og hann lítur þannig á að hér sé um að ræða alvörufund til að reyna að glöggva sig á þessu máli.
Herra forseti. Ég veit ekki hvort það er áhersla núverandi hæstv. ríkisstjórnar á þjóðmenningu sem veldur því að forustumenn meiri hlutans virðast upplifa sig eins og höfðingja á Sturlungaöld og valda ófriði hvar sem þeir koma, í hverju málinu á fætur öðru. Og þó að við höfum notað síðustu daga í að ræða eitt stórt, flókið mál er um leið verið að boða mörg önnur stór mál sem ætlast er til að þingið taki inn í fullkominni óvissu um framhald mála á þinginu. Ég veit að virðulegur forseti er vel lesinn maður í Sturlungu og held því að nú væri skynsamlegt að reyna að fresta fundahöldum að lokinni þeirri sérstöku umræðu sem hér fer fram á eftir og efna til þeirra samtala sem virðulegur forseti hefur talað fyrir að muni eiga sér stað áður en þessi hjaðningavíg verða enn verri en við höfum séð. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. „Ef að sé og ef að mundi.“ Ég er að fara í ræðu á eftir ef forseti ætlar að halda áfram dagskrá þrátt fyrir hávær mótmæli þingmanna. Ég verð bara að segja, hæstv. forseti, að mér er gert að ræða mál sem er til umfjöllunar á morgun í atvinnuveganefnd til að reyna að breyta því. Við höfum lýst því yfir að við munum ekki hleypa þessari breytingartillögu í gegn, þeirri lögleysu sem hún er. Hér eru nokkur mál sem þarf kannski að afgreiða. Svo er hægt að fresta þingi og kalla okkur saman ef stór mál krefjast þess. Ég held að það væri ekkert vandamál að halda sig við þessa starfsáætlun ef skynsemi fengi einu sinni að ráða hjá hæstv. ríkisstjórn.
Forseti. Ég tel rétt að forseti geri strax hlé á fundinum af því að hér eru mjög villandi upplýsingar í gangi. Áðan kallaði hv. þm. Jón Gunnarsson að fundurinn yrði ekki í fyrramálið. Mér finnst rétt að hv. þingmaður upplýsi forseta og þingheim um það. Ég verð bara að segja að ég hvet [[Gripið fram í.]]Vestfirðinginn, hv. þingmann og forseta þingsins, til að hlusta á þau varnaðarorð og þau góðu ráð sem komu frá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur. Það er ekkert vit fyrir forseta að lesa þannig í stöðuna að það sé skynsamlegt og í lagi að halda áfram með fundinn miðað við það ástand sem er í þinghúsinu og það hversu mikil vitleysa það er að vera með þetta mál á dagskrá í ljósi þess að mjög stór og brýn mál eru að koma hér inn og brýnt að þau séu leyst í sátt. [[Forseti hringir.]]Þetta er ekki til þess fallið að það verði hægt að hafa hér eðlilegt þinghald. Það er alveg ljóst, forseti, og ég skora á þig að hlusta á okkur einu sinni.
Það var kallað eftir upplýsingum um þennan fund sem boðaður hefur verið. Hv. formaður atvinnuveganefndar er á mælendaskrá á eftir og getur væntanlega skorið úr um þau mál.
Virðulegi forseti. Ég kem hér enn og aftur og …
Forseta hafa víst orðið á mistök og hefur fengið þær upplýsingar að hv. þingmaður hafi þegar talað tvisvar.
Ætlar forseti þá að vísa mér úr ræðustól?
Hv. þingmaður lýtur þingsköpum eins og við hin.
Ég geri það. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Nú liggur fyrir að það er búið að taka út af vef Alþingis fundinn sem hafði verið boðaður í fyrramálið. Hvort heldur hefði orðið af honum eða honum er ætlað að verða á þriðjudaginn, eftir helgina, held ég að það hljóti að þýða að málið er komið inn til nefndarinnar. Best færi á því fyrir bæði málið og þingið að við létum gott heita í bili og færum inn í hvítasunnuna í góðum anda væntanlega. Ég man ekki betur en að á síðasta kjörtímabili hafi þinghaldi verið frestað meira að segja í eina tvo daga meðan unnið var að einhverju samkomulagi um þinglok. Þá var bara ekkert þinghald meðan unnið var að því að reyna að leysa mál. Ég held að það sé ágætt í ljósi þess að hér þarf, eins og kom fram áðan, að biðja um gott veður varðandi mörg önnur mál og framvindu þingsins gagnvart stjórnarandstöðunni. Ég kalla eftir þessu samtali nú þegar.
Í ljósi þeirra upplýsinga sem hv. þingmaður var að bera okkur um fundinn vill forseti vekja athygli á því að á fundi forsætisnefndar og þingflokksformanna greindi forseti frá því að ætlun hans væri að hefja fundinn síðar á þriðjudag, ekki klukkan 10 um morguninn, þannig að meðal annars gæti skapast rými til nefndastarfa án þess að forseti ætli að fara að ráðslaga um það. Forseti vildi vekja á þeim upplýsingum.
Herra forseti. Hæstv. forseti þingsins segir að hann harmi það að ekki sé hægt að halda starfsáætlun sem hafi verið sett fram. Hann segist vilja greiða fyrir því að leysa þessa deilu, þennan hnút, sem er núna í þinginu. Samt sem áður hefur hann dagskrárvaldið og hann hefði alveg getað sent skilaboð inn á þennan fund sem átti að verða á morgun í atvinnuveganefnd og greitt þannig fyrir því að leysa þetta með því að segja: Ég tek málið af dagskrá núna, þið afgreiðið þetta í atvinnuveganefnd, finnið lausn, komið með það til þingsins aftur þegar þið hafið fundið lausn, annars tek ég það ekki á dagskrá. Hann hefði getað greitt fyrir því. Eða bara sagt: Ég tek það af dagskrá núna. Finnið lausn. Skoðum málið eftir helgi. Þannig hefði hann getað greitt fyrir. Hann hefur valdið til að gera það. Nú er búið að segja að fundurinn verði ekki í fyrramálið. Hvers vegna? Vegna þess að einn aðili í verkefnisstjórninni er erlendis. Nei, ég trúi því ekki að ekki sé hægt að fá þennan aðila á símafund það sem eftir er af þessum degi og fram á kvöld - [[Það er búið að reyna það …]]Hann segir að það sé ekki hægt [[Gripið fram í: … formaðurinn …]]og að ekki sé heldur hægt allan daginn á morgun að fá hann á símafund. Hvað þá með sunnudaginn? [[Forseti hringir.]]Hvað þá með mánudaginn? [[Gripið fram í: Ég er alveg til í það.]]Til í það? Formaðurinn er til í það. Heyrðu, þetta þykir mér mjög gleðilegt. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Ég held að öllum hljóti að vera í fersku minni þegar hæstv. forseti flutti ræðu í upphafi þings á sínum tíma þegar hann tók til valda og hvatti til breyttra vinnubragða varðandi það að fá frumvörp inn í þingið á réttum tíma. Nú sitjum við undir lok starfsáætlunar þingsins þegar hæstv. forseti hefur þurft að blása starfsáætlun af og maður hefur ekki hugmynd um hvað tekur við. Það eru væntanlega einhver frumvörp. Kannski kemur frumvarp um afnám gjaldeyrishafta og eitthvað um húsnæðismálin. [[Gripið fram í: Kannski.]]Það er ekki búið að ákveða neitt af þessu. Niðurlægingin gagnvart hæstv. forseta er sú að hann tekur á móti skilaboðum, hann fer með ræðu í forsetastóli og segir okkur hvernig þetta verði. Hann segir að það verði fundur á morgun í atvinnuveganefnd og verður svo að taka við skilaboðum utan úr sal um að sá fundur sé ekki lengur á dagskrá. Mér finnst meðferð stjórnarmeirihlutans á hæstv. forseta [[Forseti hringir.]]orðin þannig að það sé full ástæða til að fara að skoða það sérstaklega.
Hv. þingmanni er mætavel kunnugt um að það er hvorki hlutverk forseta að boða til funda í einstökum þingnefndum né ákveða tímasetningu í þeim efnum. Það er á ábyrgð forustu viðkomandi þingnefnda og væntanlega gert í sem bestu samráði við nefndarmenn til að tryggja að hv. nefndarmenn geti mætt.
Virðulegur forseti. Því er haldið fram að þingið sé allt í uppnámi.
Já, það er rétt.
Það er enginn í uppnámi, virðulegur forseti, nema minni hlutinn í þessu þingi. Hann sýnir af sér slíka framkomu [[Gripið fram í.]]að annað eins á sér vart fordæmi í þinginu, a.m.k. ekki svo ég muni eftir. [[Hlátur í þingsal.]]Það er þingmönnum algjörlega ósamboðið að haga sér með þeim hætti [[Gripið fram í.]]sem hér kemur fram, en það er ágætt að fólk sýni stundum þjóðinni sitt rétta andlit.
Já.
[[Gripið fram í.]] Við sitjum undir hótunum um hjaðningavíg og [[Gripið fram í.]]lögleysu sem eru órökstudd tækifærisrök í þessu máli og hafa ekki verið rökstudd með einu einasta lögfræðilegu áliti. Þetta er staðan, virðulegi forseti. Það kom fram beiðni frá hv. þm. Kristjáni L. Möller um að atvinnuveganefnd fundaði með verkefnisstjórn. Ég boðaði þann fund strax í fyrramálið, komst að því síðar að formaður verkefnisstjórnar er erlendis, kemur til landsins fyrri partinn á mánudag. Hann getur ekki verið með okkur á símafundi á morgun þar sem hann er upptekinn. Það er staðan í þessu máli. Ég er tilbúinn að funda hvenær sem er út af málinu, en í sjálfu sér á ég ekki von á því, virðulegi forseti, að neitt nýtt komi [[Forseti hringir.]]fram á þeim fundi. [[Gripið fram í.]]Nefndin hefur áður fundað með verkefnisstjórn út af þessu máli [[Háreysti í þingsal.]]og ég sé ekki hverju það ætti að breyta í sjálfu sér um málið. Ég veit ekki til þess að neinar nýjar upplýsingar hafi komið fram frá verkefnisstjórn um það. [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]]
Þá veit forseti hvað hann á að gera. …
Hæstv. forseti. Af hálfu stjórnarandstöðunnar á sér ekkert ósæmilegt stað. Hér eru átök á milli fylkinga, stórvirkjanasinna, stóriðjusinna annars vegar og landverndarfólks hins vegar sem vill passa upp á landið okkar. Við munum aldrei taka því þegjandi þegar farið er út fyrir öll lögformleg ferli og reynt að þröngva í gegn náttúruspjöllum sem við getum ekki sætt okkur við. Halda menn að við höfum enga ábyrgð gagnvart þeim hluta þjóðarinnar [[Gripið fram í.]]sem hefur sent okkur inn á þing til að standa vörð um landvernd? Halda menn það? Ekkert ósæmilegt á sér stað af okkar hálfu. Hér er um það að tefla að stóriðjusinnar og virkjunarvæðingarsinnar ætla að valta okkur undir sig en það mun ekki gerast. Við munum ekki láta það gerast. [[Forseti hringir.]]Við höfum skyldur við landið og við kjósendur okkar og við ætlum að rækja þær skyldur.
Virðulegi forseti. Hæstv. forseti hefur nú heyrt þær fréttir sem hv. þm. Jón Gunnarsson flutti hér af því að formaður verkefnisstjórnar verði tiltækur til fundahalda eftir helgi. Ég tel að það kalli á að þessari umræðu verði frestað hér í dag, að við tökum aftur til við hana á þriðjudag eftir hádegi og gefum færi á þriðjudagsmorgni til fundahalda með verkefnisstjórn og til frekari samráðsmöguleika. Ef forseti tekur ekki þá ákvörðun heldur lætur við það sitja að gefa þá einu tilkynningu í dag að starfsáætlun sé ekki í gildi og ríkisstjórnin hafi bara frjálst spil til að leyfa yfirgangsmönnunum að halda áfram og valta hér yfir allt án tillits til nokkurs einasta manns er hæstv. forseti að rjúfa algjörlega friðinn á Alþingi og taka sér stöðu með ýktustu öfgaöflunum [[Forseti hringir.]]í þingsal sem hafa kosið að ganga á svig við lög og rétt og valsa hér um með blessun forustu stjórnarflokkanna. Forseti má ekki taka þá afstöðu.
Forseti vill árétta það sem hann hefur áður sagt. Þegar svo hefur háttað til að ekki hefur verið hægt að standast starfsáætlun eru þess mörg dæmi að ekki hafi verið gefin út tímasett starfsáætlun. Forseti telur reyndar að það sé fremur regla en undantekning. Hins vegar vill forseti stefna að því að við reynum að ná utan um viðfangsefni okkar, en þá verða einhverjar forsendur að liggja fyrir. Það er óljóst varðandi þetta stóra deilumál og það er fyrst og fremst það sem við gerum okkur grein fyrir að er tappinn í þessu máli. Við þurfum að reyna að greiða úr því og um leið ná utan um það verkefni sem snýr að afgreiðslu annarra mála í þinginu. Þess vegna treystir forseti sér ekki til þess að gefa út tímasetta starfsáætlun sem hann hefur engar forsendur til að meta hvort hann getur staðið við.
Herra forseti. Það er ekki hægt að segja að það ríki sáttatónn, hvorki hjá hv. formanni atvinnuveganefndar né öðrum í stjórnarmeirihlutanum. Því er ekkert óeðlilegt að stjórnarandstaðan líti svo á, eins og hér hefur margoft komið fram, að um sé að ræða sýndarfund, hvenær svo sem hann verður haldinn. Hæstv. forseti talaði um að fundir væri boðaðir í samstarfi, en hv. varaformaður atvinnuveganefndar hafði ekki hugmynd um þegar boðað var til þessa fundar og hvers vegna hann afturkallaður fyrr en hún heyrði það úr ræðustól. Þar er ekki samvinnunni fyrir að fara. Ef hér á að halda áfram og klára þing einhvern tímann í sumar eða hvenær það getur orðið verður að eiga sér stað samtal. Við verðum að ljúka þessari dagskrá, klára hana með sérstöku umræðunni, taka okkur svo hlé og koma vel hvíld eftir helgina til að ræða vonandi sæmileg málalok. Það logar allt, [[Forseti hringir.]]bæði á Alþingi og úti á vinnumarkaðnum.
Hæstv. forseti. Ég kem aftur hingað til að viðra áhyggjur mína af því að ég eigi að taka til máls þegar óljóst er um framvindu málsins. Ég bið hæstv. forseta að virða það að mér finnst það ekki góð framkoma við mig sem þingmann að ég viti ekki inn í hvaða mál ég á að tala. Varðandi breytingu á starfsáætlun er það mín reynsla á þeim fáu árum sem ég hef setið hér að þó að þing væri lengt hefur verið haldið við eldhúsdag. Kannski er búið að kippa starfsáætlun úr sambandi af því að 27. maí næstkomandi átti að vera eldhúsdagur. Það er dagurinn sem hjúkrunarfræðingar ætla að byrja í verkfalli hafi ekki samist við þær. Kannski þorir ríkisstjórnin ekki að vera hér á kvöldfundi við þær aðstæður. Það má vel vera, en þá legg ég til að hún ræði við okkur alvarleika stöðunnar á vinnumarkaði í stað þess að sýna ótta sinn með því að taka [[Forseti hringir.]]starfsáætlun þingsins úr sambandi.
Vegna orða hv. þingmanns um eldhúsdaginn vill forseti taka fram að það sjónarmið að fresta eldhúsdegi átti sér almennan hljómgrunn, vill forseti fullyrða, meðal forustumanna þingflokkanna og flokkanna. Þeir töldu einfaldlega skynsamlegra að hafa eldhúsdaginn nær væntanlegum þinglokum. Forseta er svo sem alveg kunnugt um að þegar svo hefur háttað til að ekki hefur verið hægt að halda starfsáætlun hafa menn haldið sig við eldhúsdaginn, en mörgum hefur hins vegar þótt það ankannalegt. Forseti telur sig ekki vera að ýkja mat þingflokkanna þegar hann segir að þeim hafi þótt skynsamlegra, heppilegra og eðlilegra að hafa eldhúsdaginn nær væntanlegum þinglokum.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson kallar okkur, ásamt öðrum, virkjunarsinna og stóriðjusinna og telur að minni hlutinn hér standi vörð um landvernd og hafi skyldu við land og kjósendur. Í þessu felst ákaflega mikið tvöfalt siðgæði eins og í allri þessari umræðu af hálfu minnihlutaflokkanna vegna þess að þær stóriðju- og virkjunarframkvæmdir sem eru að fara af stað eru í boði þessara flokka. Það eru þessir flokkar sem innleiddu stjóriðjuverkefnið á Bakka við Húsavík. Það eru þessir flokkar sem standa núna fyrir því að það er verið að reisa jarðvarmavirkjun á Þeistareykjum við Mývatn. Svo kemur þetta fólk hingað og sakar okkur um að vera með einhverja stóriðjustefnu. Þetta er síðasta stóriðjumálið [[Gripið fram í.]]sem var afgreitt í gegnum þingið með meiri ívilnunum en nokkur önnur stóriðja. [[Gripið fram í.]]Ég held að þetta sýni stöðuna vel og ég held að nú væri ráð fyrir forustumenn minnihlutaflokkanna á þingi að tala við eitthvað [[Háreysti í þingsal.]]af sínu fólki sem hér er algerlega að missa sig í þessari umræðu, verð ég að segja. [[Forseti hringir.]]Mér hefur oft fundist ágætt að draga andann, eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sagði áðan um hvítasunnuhelgina, en ég get bara sagt að það er gott ráð að labba einn hring í kringum Tjörnina, koma svo til baka og taka þátt í málefnalegri umræðu.
… með?
Hæstv. forseti. Það fer að verða dálítið gaman að þessari umræðu. Formaður atvinnuveganefndar sem endalaust hefur komið í ræðustól og talað um endalausar tafir og að ekkert hafi verið gert á síðasta kjörtímabili [[Gripið fram í.]]segir nú að fyrrverandi ríkisstjórn hafi verið stóriðjuflokkur og gripið til fjöldamargra framkvæmda. Þegar menn tala um að menn séu tvísaga held ég að hv. þingmaður ætti að skoða sinn málflutning. Ég ætlaði aftur á móti að biðjast afsökunar á að hafa sagt við hæstv. forseta að hann ætti að stjórna nefndum þingsins og hvenær þær funduðu. Ég ætla að spyrja hæstv. forseta hvort hæstv. forseti ætli að leyfa formanni atvinnuveganefndar að stjórna þinginu. Hann kemur hingað og segir: Þetta mál verður á dagskrá, það verður ekki tekið af dagskrá. Þetta verður klárað. Við ætlum ekkert að slaka á. Dagskrárvaldið er hjá hæstv. forseta. Ef hann heldur að þetta sé besta lausnin er það á ábyrgð forseta að dagskráin er sem hún er. Ég held að það sé það sem við erum að kalla eftir, að menn hafi nú vit fyrir þingmanninum og hæstv. forseti taki þetta mál af dagskrá, bíði eftir afgreiðslu nefndarinnar og við heyrum svo hvert [[Forseti hringir.]]framhaldið verður. Það er ekki hægt að segja við okkur að það eigi að halda fund en formaður atvinnuveganefndar segist vita að ekkert muni koma út úr honum.
Virðulegi forseti. Mér þætti vænt um að fá smáverðmætamat frá virðulegum forseta um það hversu mikils hann virðir tíma Alþingis. Ef þetta mál eitt og sér, hvernig svo sem menn vilja kenna hver öðrum um það, hefur gert það að verkum að við höfum enga starfsáætlun og vitum ekkert hvenær eldshúsdagur verður verð ég að spyrja virðulegan forseta: Hvað er nóg? Hvenær ætlar virðulegur forseti að íhuga þann kost að bíða einfaldlega með að setja málið á dagskrá þar til búið er að ræða það í nefnd og finna út einhverja sátt um það hvernig eigi að halda áfram? Núna höfum við beðið um þetta í tvær vikur. Meiri hlutinn hefur gert lítið annað en að kvarta undan því að við biðjum um þetta. Hvað er nóg, virðulegi forseti? Hvað ef við verðum hér fram í september? Mundi þá virðulegi forseti endurhugsa málin? Hvað þarf, virðulegi forseti? Hvað er nóg? [[Forseti hringir.]]Hvenær fær virðulegur forseti nóg?
Forseti kann ekki að bregða kvarða á gildi tímans en hefur samt sem áður reynt eftir föngum að greiða fyrir því að hægt væri að finna lausn í þessum efnum. Hann hefur ekki haft erindi sem erfiði.
Hæstv. forseti. Ég hef vissan skilning á stöðu forseta þingsins og vissa samúð líka. Það er örugglega ekkert rosalega skemmtilegt að þurfa að standa í þessu með ríkisstjórnina á bakinu. En mig langar til að benda fólki á að kalla ekki hvert annað ofbeldismenn og ofstopamenn þrátt fyrir að okkur sé heitt í hamsi. Ég held að þessir ágætu herrar í atvinnuveganefnd séu ekki þannig gerðir þó að þeir séu þverari en allt sem ég hef nokkurn tímann kynnst. Þeir hljóta að hugsa það núna í hvað stöðu þeir eru búnir að koma okkur og þinginu. Það er til ótrúlega auðveld lausn á þessari deilu, sú að hv. formaður atvinnuveganefndar og meiri hluti hans dragi bara þessa tillögu til baka og láti málið ganga sinn gang. Það mundi skapa frið hér inni og í samfélaginu og við gætum farið saman allir austur fyrir fjall og talað við ábúendur jarða á bökkum Þjórsár og hlustað á þeirra sjónarmið. Það á að fara að sökkva jörðum þeirra í kaf.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég er mjög leið yfir þeirri stöðu sem upp er komin núna vegna þess að ég hafði væntingar til þess að til stæði að halda fund í atvinnuveganefnd og kalla fyrir verkefnisstjórn rammaáætlunar til að fara yfir einhver álitamál. Svo virðist sem ekki sé unnt að halda fundinn sem er umhugsunarefni út af fyrir sig. En virðulegur formaður atvinnuveganefndar kemur hingað og gerir fyrir fram mjög skýra grein fyrir því að hann telji að slíkur fundur hefði aldrei skilað neinu. Fyrir fram er hv. þm. Jón Gunnarsson búinn að komast að niðurstöðu í því máli. Eins og í afstöðunni til rammaáætlunar telur hann ekki að hann þurfi að hlusta á nokkurn mann og það er svo alvarlegt að við skulum vera á þessum stað, verri stað í dag en í gær, vegna þess að formaður nefndarinnar blæs til enn frekari ófriðar í þessu máli. Ég verð að segja að ég er mjög leið [[Forseti hringir.]]yfir þessu og mjög áhyggjufull yfir þeirri stöðu sem upp er komin og hv. þingmaður viðheldur, auk þess sem hann virðist hafa allt þingið undir í þessum leiðangri.
Herra forseti. Það var aldeilis sáttatónninn í formanni meiri hluta atvinnuveganefndar áðan. Það skal ekki bregðast að ef hv. þm. Jón Gunnarsson leggur yfirleitt leið sína í ræðustólinn er það til þess að hleypa öllu í loft upp, til að gera hnútinn enn harðari. Ég held að hv. þm. Jón Gunnarsson slái út annan ónefndan hv. þingmann, friðarspilli sem ég ætla ekki að nefna því að hvítasunnan er fram undan. Forseti þekkir minn vilja. Ég reyndi á fundi í forsætisnefnd að ráða forseta heilt um það að í framhaldi af þeirri smáþíðu sem læddist inn í salinn fyrir hádegið væri skynsamlegt að hreyfa ekki meira við rammanum í dag og leyfa mönnum að fara heim eftir sérstöku umræðuna á eftir. Ef hæstv. forseti ætlar að halda áfram, þrjóskast við að fara inn í umræðuna eftir sérstöku umræðuna, bið ég forseta að hugleiða eitt. Hann mun fá þingheim aftur til starfa á þriðjudaginn í nákvæmlega sömu stöðu. Er það þess virði? Væri ekki hyggilegt að reyna að opna einhverja glugga og horfa út um þá yfir hvítasunnuhelgina?
Hæstv. forseti. Vegna umræðu um fund í atvinnuveganefnd sem ég óskaði eftir í morgun og formaður, hv. þm. Jón Gunnarsson, brást fljótt við og boðaði hann klukkan 9.30 í fyrramálið, sem ég var ánægður með, vil ég segja að nú er hins vegar komið í ljós að formaður verkefnisstjórnar er erlendis og kemur ekki til landsins fyrr en síðdegis á mánudag. Ég tel mjög mikilvægt að hann sitji fundinn. Þess vegna segi ég fyrir mitt leyti að þetta eru aðstæður sem við stöndum frammi fyrir nú. Allt í lagi, höldum fundinn þess vegna síðdegis á mánudag, vegna þess að rétt er að horfa til þeirra þingmanna sem fara út á land, eða á þriðjudagsmorgun. Forseti hefur boðið upp á það líka að þingfundur á þriðjudag gæti hafist seinna en klukkan 10. Þá höfum við meiri tíma fyrir fund í nefnd um morguninn. Ég er ekki alveg sömu skoðunar og sumir sem hafa tekið til máls, að fundir í nefndum Alþingis skili ekki neinu. Þeir skila yfirleitt alltaf einhverju, þó mismiklu. Ég tel mikilvægt að þessi fundur verði haldinn og þess vegna segi ég fyrir mína parta að mér er sama hvort ég kæmi til fundar síðdegis á mánudag eða mánudagskvöld eða þriðjudagsmorgun, en mér er meinilla við hvítasunnudag, við kristilegir demókratar munum örugglega fara í kirkju þá eða halda þann dag hátíðlegan. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég held að við vitum öll sem erum hérna inni að ef við ætlum að ná einhverri lausn í þetta mál þurfum við að tala saman, ekki úr pontu Alþingis heldur tala saman. Akkúrat núna er ekki nokkur maður að tala saman til lausnar á þessu máli. Það eru engin samtöl í gangi. Ég held að það sé algjört óráð að halda áfram að herða hnútinn því að það er auðvitað það sem gerist þegar maður heyrir hv. formann atvinnuveganefndar koma hingað og segja að engin rök hafi verið færð fyrir því að þetta séu slæm vinnubrögð og stangist á við lög um rammaáætlun. Hann gerir þar með lítið úr greinargerð hæstv. umhverfisráðherra í þeirri ríkisstjórn sem ég taldi hv. formann atvinnuveganefndar styðja þar sem kemur skýrt og klárlega fram að tillagan sem hæstv. ráðherra lagði fram er lögð fram nákvæmlega eins og verkefnisstjórn lagði til. Þó að hæstv. ráðherra hefði haft hug á því að leggja til fleiri virkjunarkosti treysti hann sér ekki til þess því að hann vildi ekki ganga fram hjá lögum um rammaáætlun. Þessu hefur hv. formaður atvinnuveganefndar [[Forseti hringir.]]enn ekki getað svarað.
Það er rangt.
Það að koma hingað og halda því fram að þetta plagg hafi ekkert vægi finnst mér ekki í lagi, herra forseti. Þessi samtöl hér úr pontu þjóna engum tilgangi til lausnar á þessu máli.
Þetta er rangt.
Þetta er rangt hjá þér.
Hæstv. forseti. Lengi getur vont versnað. Ég var að verða pínulítið bjartsýn þegar við fórum í hádegishlé um að nú rofaði kannski eitthvað aðeins til. Þessa tilfinningu hef ég haft þó nokkrum sinnum þegar boðað hefur verið til fundarhlés. En því miður er það svo að í hvert skipti sem við komum aftur saman hleypur málið í enn verri hnút. Það er sannast sagna að verða óbærilegt að sitja hér inni og reyna að starfa. Í mestu vinsemd sting ég því upp á því við hæstv. forseta að við slítum nú fundi, gerum hlé, allir fái nokkra daga til aðeins að róa sig niður, svo komum við hér saman eftir helgi og reynum að taka svolítið siðaða umræðu.
Herra forseti. Það var þannig í morgun að eftir að hv. formenn þingflokka stjórnarflokkanna héldu ræðu þar sem þeir gáfu sáttatón inn í daginn var ég bjartsýn um að nú væri eitthvað að gerast, en þá höfðu að vísu ekki tekið til máls fulltrúar atvinnuveganefndar sem bera hingað þessa umdeildu breytingartillögu. Forseti hefur sagt að hann vilji leita sátta en hafi ekki náð árangri. En forseti er með dagskrárvaldið. Hann getur sagt: Hingað og ekki lengra, nú verjum við tíma okkar í að ræða saman, forustufólkið í þinginu, og leitum lausna. Tökum sérstöku umræðuna um menntamálin og höldum svo áfram á þriðjudaginn eftir að hafa notað tímann til að tala saman. Það getur forseti gert og ég vona að hann beiti valdi sínu af festu.
Virðulegi forseti. Það er orðið langt síðan mér leið síðast eins og bláeygðum kjána. Þannig líður mér núna. Inn til okkar var sendur tónn frá formönnum þingflokka stjórnarflokkanna um að nú ætluðu menn að reyna að finna einhverjar lausnir. Í framhaldi af þeirri umræðu allri var boðað til fundarins í atvinnuveganefnd. Og í aulaskap mínum hélt ég að því fylgdi einhver alvara um samtal um málið undir rólegri kringumstæðum en ekki með hrópum og köllum í ræðustól í þingsal. Svo kemur í ljós með gjörðum forseta, frammíköllum og líka því sem komið hefur fram hjá formanni atvinnuveganefndar að það stóð aldrei til. Hann er búinn að ákveða hvernig málið á að vera og hann er búinn að segja forseta hvernig eigi að fara að þessu. Við vorum höfð að fíflum hér í dag. Það er einfaldlega þannig. Mér líkar það illa, verulega illa, og þess vegna fýkur hér í fólk, herra forseti.
Hæstv. forseti. Ég tek það fram að ég hef ekkert út á fundarstjórn hæstv. forseta að setja. Ég geri mér grein fyrir því að það er ekki létt fyrir forseta að standa frammi fyrir því að þurfa að breyta starfsáætlun þingsins. Ég hef hins vegar upplifað það áður á mínum þingferli, mitt fyrsta kjörtímabil sátum við hér að sumri til að ræða ESB, Icesave og fleiri mál frá ríkisstjórninni undir því fororði að starfsáætlun væri breytt. Að mínu viti lágu ekki fyrir neinar dagsetningar þau sumur um hvenær menn sæju fyrir sér að hætta. Hins vegar gerði forseti sér á þeim tíma grein fyrir því að það væri mjög bagalegt að vera ekki með endadagsetningu. Við ræddum oft hér að menn ætluðu að reyna að setja slíkar dagsetningar niður eins fljótt og auðið væri. Ég tel að forseti muni leggja sig allan fram um að greina okkur frá því eftir því sem málum vindur fram hvernig sumarið muni líta út. Það er engin ástæða til þess á þessum tímapunkti að vera með gífuryrði í garð [[Forseti hringir.]]forseta þingsins.
Virðulegi forseti. Það að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir líki þessum aðstæðum við aðstæður þegar þingið átt við mál eins og Evrópusambandið og Icesave sýnir kannski hvað meiri hlutinn misskilur í þessu máli. Þetta mál er algjör óþarfi. Það liggur ekkert á því. [[Gripið fram í.]]Það er algjörlega sjálfsagt að bíða eftir að verkefnisstjórn 3. áfanga klári vinnu sína og eiga á meðan við þau mál sem eru aðkallandi, kjaradeilur og fleira og fleira og fleira.
Var ESB ekki aðkallandi?
ESB og Icesave eru ekki sambærileg við það að sóa vikum í frekjuna í hv. 6. þm. Suðvest. Sömuleiðis til að undirstrika hvernig fundarstjórn forseta er um þetta mál og hversu lítilvægur þessi fundur á morgun átti að vera, ég geri mér grein fyrir því að hann á ekki lengur að vera, eru hér bara þriðji og fjórði á mælendaskrá tveir aðalmenn í hv. atvinnuveganefnd sem áttu þá væntanlega að taka hér til máls og eyða sínum dýrmæta [[Forseti hringir.]]ræðutíma í að tala um efnisatriði málsins áður en fundurinn færi fram. Það undirstrikar að engin alvara er með því að funda um þetta í hv. atvinnuveganefnd. Það undirstrikar afleita fundarstjórn virðulegs forseta.
Herra forseti. Þeir sem fara með völdin í þessum sal geta haft alla að ginningarfíflum - en ekki mig. Það var sérkennileg atburðarás í þingsal í morgun. Þá komu formenn þingflokka sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, lögðu áherslu á sættir og töldu hægt að ná þeim. Það kom í kjölfar þess að hv. þm. Ásmundur Friðriksson hefur talað á svipuðum nótum og ég um það hvernig megi lenda þessu máli. Þá reis upp frekjukallafélagið í þessum sal, híaði á þá sem töluðu í þessa veru, sögðu að menn skyldu bíða eftir því að fundurinn yrði haldinn og báðu menn um að sýna biðlund gagnvart því að einhver lausn yrði hérna. Þá kemur að því að menn velti fyrir sér hvar valdið liggi í þessum sal. Það hefur komið í ljós að það er ekki hérna fyrir aftan mig og ekki er það hjá hv. þingmönnum. Tveggja manna frekjukallafélag er farið að stýra þessu þingi. Erum við þá ekki komin að þeirri niðurstöðu að þingið sé stjórnlaust?
Virðulegi forseti. Hér ríkir mjög djúpstæður ágreiningur, ekki bara um málið heldur málsmeðferðina. Þegar tveir deila og það harkalega og allt er komið í hnút er oft gott að einhver milligöngumaður taki að sér að reyna að ná sáttum. Við erum bara með gott dæmi um ríkissáttasemjara, hann heldur utan um málið og reynir að vera milligöngumaður. Hjónabandsráðgjafi er annað dæmi sem hefur verið nefnt hérna. Skólastjóri kallar stundum á þá sem deila á sinn fund. Hæstv. forseti er maður sátta. Ég ber virðingu fyrir forseta og skil hans erfiðu stöðu, en mér finnst að við ættum að vera með sáttafundi og að hæstv. forseti ætti að vera þessi milligönguaðili. Ég kalla eftir að það verði gert eins og skólastjóri kallar deiluaðila á sinn fund eða hjónabandsráðgjafi.
Virðulegi forseti. Ég er á svipuðum nótum og sá þingmaður sem tók til máls á undan mér. Það hefur oft komið fyrir að maður hafi fengið aðeins í magann í þessum sal eða haft áhyggjur af ástandinu en sjaldan sem nú og það leita á mig ljóðlínur eftir Valgeir Guðjónsson. Með leyfi forseta: Hver getur læknað kramið hjarta, hver getur límt saman brotna sál, hver getur stutt við stoltið særða, hver getur læknað kramið hjarta? Ég fæ það á tilfinninguna að að minnsta kosti í þeim þingmanni sem hér stendur sé hjartað að kremjast. Ég held að það sé ljóst að verkefni og ábyrgð Alþingis sé slík að við getum ekki leyft okkur að sitja hér með kramið hjarta. Það hlýtur að vera á okkar ábyrgð að finna leið út úr þessu. Það er engin mamma á leiðinni til að redda okkur þannig að ég hvet okkur til þess að ná gleði í hjörtu okkar aftur.
Nú langar forseta næstum því að verða óhefðbundinn og segja: Heyr, heyr.
Virðulegur forseti. Staðan í stjórnmálum á Íslandi er mjög alvarleg, fordæmalaus ófriður á vinnumarkaði og allt stendur fast í þinginu og á meðan fer Illugi Gunnarsson, mennta- og menningarmálaráðherra, um allt land í aðför gegn framhaldsskólunum á landsbyggðinni með hótunum um sameiningar með takmörkuðu samráði. Í gær kom fram lögfræðiálit Andra Árnasonar um sameiningu Iðnskólans í Hafnarfirði og Tækniskólans þar sem hann kemst að þeirri niðurstöðu að um ólögmætan gerning sé að ræða. Ráðherranum virðist vera einkar lagið að valda ófriði í málaflokknum sínum með hverju málinu á fætur öðru og er eins víst að þessi umræða muni einkennast af fleiri málum en þeim sem hér eru tilefni umræðunnar, þ.e. umræðu um miðstýrða styttingu framhaldsskólans með valdboði. Sá andi sem sveif yfir vötnum við setningu nýrra framhaldsskólalaga á árinu 2008 var að tryggja sveigjanleika og val á framhaldsskólastiginu, sjálfstæði skólanna, þar með talið að því er varðar lengd náms og fjölbreytileika námsframboðs. Nú hefur einhliða verið vikið frá þessari stefnu þrátt fyrir það sem kemur fram í lögskýringargögnum og nefndaráliti með málinu á sínum tíma þar sem Illugi Gunnarsson, ráðherra málaflokksins, boðar einhliða styttingu framhaldsskólans þótt víða hafi um langt árabil verið hægt að ljúka stúdentsprófi á þremur árum. Það vekur sérstaka undrun og umhugsun að sjálfstæðismaður í sæti menntamálaráðherra skuli með svo afgerandi hætti beita sér gegn vali og fjölbreytni. Það hefði einhvern tímann talist til tíðinda þar sem sá megintónn hefur löngum verið ríkjandi í herbúðum Sjálfstæðisflokksins. Um þessa umræðu gildir eins og svo margt í skólastefnu ráðherrans að umræðan er nánast ósýnileg á opinberum vettvangi. Hún sést ekki í fjölmiðlum og hún er ekki sjáanleg á Alþingi. Hver stórákvörðunin er tekin á fætur annarri án þess að samráð eigi sér stað við skólafólk, kennara eða sveitarstjórnarmenn. Jafnvel hefur heyrst að ráðherrann vísi í línur í fjárlagafrumvarpinu máli sínu til stuðnings eins og fjárlög séu sérstakt stefnuplagg í menntamálum. Það er ólíðandi að ekki eigi sér stað víðtæk umræða um þessi mál, bæði á vettvangi Alþingis en ekki síður í samfélaginu öllu. Við annað verður ekki unað. Ég hélt ekki að það ætti fyrir mér að liggja að vitna í fyrrverandi menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, Björn Bjarnason, en ég geri það hér þar sem hann segir á vefsíðu sinni í fyrradag um þessi mál öll: „Þetta eru stórpólitískar ákvarðanir um fjölmenna opinbera vinnustaði. Þær ganga ekki upp án samráðs og samvinnu. Buslugangurinn í kringum Fiskistofu og flutning hennar ætti að vera ráðherrum og ráðuneytum víti til varnaðar.“ Spurningar mínar af þessu tilefni eru nokkrar, í fyrsta lagi: Hvað mælir gegn því að viðhalda núverandi sveigjanleika í framhaldsskólum að því er varðar námstíma? Hver eru rök ráðherrans gegn því? Hvernig mun inntak stúdentsprófsins breytast með styttingunni? Liggur fyrir greining á því? Í öðru lagi: Hvernig telur ráðherra að komið verði í veg fyrir að dregið verði úr vali á framhaldsskólastigi með þessari einhliða ákvörðun? Í þriðja lagi: Með hvaða rökum synjar ráðherra sérstakri ósk Menntaskólans í Reykjavík um að bjóða áfram upp á fjögurra ára nám og taka við nemendum úr 9. bekk grunnskóla? Í fjórða lagi: Hver er aðkoma kennara og skólasamfélagsins að stefnumörkun ráðherra í þessum efnum og öðrum þeim sem nú eru að valda uppnámi víða um land? Í fimmta lagi: Hvaða áhrif mun styttingin hafa á stöðu framhaldsskólanna á landsbyggðinni og hvert er samspil styttingarinnar við sameiningaráform ráðherra á landsbyggðinni að því er varðar framhaldsskólana? Í ágúst 2014 sagði Yngvi Pétursson, rektor Menntaskólans í Reykjavík: „Við viljum hafa kerfið opið og sveigjanlegt, að það séu ekki allir skólar steyptir í sama mót.“ Virðulegur forseti. Af hverju er hæstv. ráðherra ósammála rektor Menntaskólans í Reykjavík hvað þetta varðar? Af hverju vill hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hafa kerfi framhaldsskólans á Íslandi lokað og ósveigjanlegt og þannig að allir skólar á Íslandi séu steyptir í sama mót?
Virðulegi forseti. Fyrst vil ég bregðast við þeim orðum hv. þingmanns, sem ég vil gjarnan fá tækifæri til að þakka fyrir málið eða þessa umræðu, að í áliti lögmannsins Andra Árnasonar hafi falist sú niðurstaða að um einhvers konar lögbrot væri að ræða vegna sameiningar Tækniskólans og Iðnskólans í Hafnarfirði. Ekkert slíkt kemur fram í því áliti. Það er einungis bent á að það þarf aðkomu þingsins í gegnum fjárlög eða fjáraukalög til að málið nái fram að ganga. Það er þekkt og að sjálfsögðu er unnið eftir því fyrirkomulagi. Ég skora á hv. þingmann að útskýra í síðari ræðu sinni nákvæmlega þau orð sem hún lét falla hér og vitna þá til lögfræðiálitsins en ekki fyrirsagna í fréttum. Virðulegi forseti. Hvað varðar fyrstu spurningu hv. þingmanns er alltaf spurning hvað átt sé við með núverandi sveigjanleika. Núverandi sveigjanleiki eða öllu heldur núverandi kerfi sem er við lýði í framhaldsskólunum virðist stuðla að háu brotthvarfi nemenda úr námi og miklu róti nemenda milli námsbrauta og skóla. Um 40% nemenda hafa ekki náð formlegum námslokum sex árum eftir að þau innrituðust í framhaldsskóla. Þessi námsframvinda og staða setur Ísland á botninn í alþjóðlegum samanburði þegar skoðuð eru framhaldsskólakerfi annarra landa. Það er það kerfi sem er verið að ræða um. Við þekkjum líka að það er mikið vandamál hjá okkur varðandi annars vegar bóknám og hins vegar verknám. Allt of fáir nemendur fara í verknám. Þessi þróun, ásamt því að við erum eina þjóðin innan OECD sem tekur 14 ár að undirbúa nemendur frá því að þeir byrja í grunnskóla og þar til þeir koma í háskólann meðan allar aðrar þjóðir gera það á 13 árum eða 12, hefur gert það að verkum að okkar nemendur eru eldri þegar þeir ljúka námi og endurspeglast meðal annars, ásamt auðvitað brottfallinu eða brotthvarfinu, í því að meðalaldur nemenda sem klára BA- og BS-gráðu á Íslandi er 30,6 ár. Engin þjóð innan OECD kemur nálægt okkur í þessu. Þetta er ekkert annað en sóun, illa farið með tíma, kemur niður á ævitekjum námsmanna, og það er ekkert skrýtið þó að BHM, sem stendur einmitt í átökum um kaup og kjör, skuli hafa lagt áherslu á það í mennntastefnu sinni að námstími til stúdentsprófs verði styttur. Og það er það sem er verið að gera hér, virðulegi forseti. Áfram hvað varðar sveigjanleikann er rétt að nefna að eiginlegur starfstími nemenda með kennurum í gamla kerfinu er 145 dagar en með breytingum á kjarasamningum núna fyrir skömmu er búið að breyta þeim hlutum þannig að lengd starfstíma skóla hefur farið úr 175 dögum, þar af eru 30 dagar ætlaðir fyrir próf, upp í 180. Það sem meira er er að í síðustu kjarasamningum var samið um að afnema skilin milli prófa- og kennslutíma. Þetta gerir það að verkum, virðulegi forseti, að sveigjanleikinn í kerfinu hefur aukist til mikilla muna. Skólarnir munu líka fá meira svigrúm til að hanna námsbrautir og aðlaga kennsluhætti og framkvæmd námsmats. Þetta skiptir miklu máli hvað varðar sveigjanleikann. Eins er (f)-einingakerfið svokallaða miklu nemendavinsamlegra en gamla kerfið, það er búið að taka það upp, og með einmitt breytingum á kjarasamningum settum við saman vinnutíma kennaranna og vinnutíma nemendanna sem býr til enn meiri sveigjanleika í þessu kerfi. Og ég er þeirrar skoðunar að sveigjanleiki í nýju kerfi sem er verið að hanna verði ekki síðri en sá sveigjanleiki sem er í kerfinu núna, enda er ekki verið að tala um það að allir nemendur verði að klára á sama tíma, eins og stundum heyrist í umræðunni. Virðulegi forseti. Það má ekki gleyma því að við höfum þegar reynslu af þriggja ára námi. Halda menn því virkilega fram að til dæmis Tröllaskagaskóli sé eins og Kvennaskólinn þótt báðir séu þriggja ára skólar, að það sé bara nákvæmlega sami hluturinn? Þeir sem því halda fram hafa ekki fylgst mjög vel með menntamálum á Íslandi á undanförnum árum. Hvað varðar fjölbreytileikann áfram má geta þess að um 4.925 áfangar í kerfinu eru skráðir í gagnagrunn ráðuneytisins. Meðalstór framhaldsskóli kennir um 250 ólíka áfanga. Það er auðvitað mikill sveigjanleiki í kerfinu og hann mun ekki fara vegna þessa. Hvað varðar spurninguna með Menntaskólann í Reykjavík er það svo að framhaldsskólar hafa um árabil tekið við nemendum upp úr 9. bekk grunnskóla. Það er ekki hægt að hafa það þannig að það verði einhverjar sérreglur um Menntaskólann í Reykjavík þótt góður skóli sé. Það kallar líka á allt aðra umfjöllun og allt aðra nálgun sem snýr að verkaskiptingu milli sveitarfélaga og ríkis, sú spurning sem hv þingmaður tæpti á. Hvað varðar skólana úti á landi sagði ég í þinginu í gær að ekki væri verið að tala um sameiningu stofnana. Við erum að tala um samþættingu og samvinnu til að bregðast við því að það er að fækka í árgöngunum. Það er rétt að það er verið að fara úr fjögurra ára kerfi í þriggja ára kerfi sem leiðir til fækkunar og bætt atvinnuástand leiðir líka [[Forseti hringir.]]til fækkunar. Virðulegi forseti. Markmið mitt er að nýta betur þá þjónustu, þá sérfræðiþekkingu og annað sem býr í stofnununum á landinu öllu þannig að það sé hægt að bjóða upp á betra og öflugra nám fyrir nemendur alls staðar á landinu.
Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu. Það kemur ekki fram hjá hæstv. ráðherra að hann hafi umboð til þess að ákveða fyrst hvað gera skuli og svo megi ræða málin eftir á þegar ákvörðun liggur fyrir, en það er dapurlegt að fylgjast með því að hæstv. ráðherra er að keyra menntamálin hér í bullandi ágreining, málaflokk sem þarf ekki að vera í ágreiningi og hefur lengstum ekki verið það. Það er engin menntastefna nema menntastefna hæstv. ráðherra og skilaboðin sem berast inn í þingið eru í gegnum fjárlög, jafnvel með nefndarálitum frá meiri hluta fjárlaganefndar eða með tilvísun í hagræðingarhóp sem kom með 111 tillögur sem ekki hafa verið ræddar í þinginu á einn eða neinn hátt. Við höfum ekki fengið nein svör um það hvernig stytting náms muni bitna á nemendum. Hvaða greinar falla niður, eru það íþróttir og list- og verkgreinar? Hvaða áhrif hefur þetta á framhaldsskólana á landsbyggðinni sem eru í miklum vandræðum? Við vitum að það eru hugmyndir um sameiningar. Hvernig eiga þær að birtast? Framhaldsdeildir eru í uppnámi. Það er ekki búið að ákveða hvernig iðn- og starfsnám á að koma út í þessari styttingu. Það eru engar formlegar tillögur eða umræður komnar varðandi það. Það sem mig langar þó aðallega að gera að umtalsefni er nýleg rannsókn sem birtist í Vísi og var vitnað í í gær þar sem Sigrún Harðardóttir, lektor við félagsráðgjafadeild Háskóla Íslands, vekur athygli á því að brottfallið í framhaldsskólum er fyrst og fremst hjá nemendum í almennum deildum. Að mestu leyti er eðlileg námsframvinda hjá öllum hinum. Þetta er til dæmis eitt af því sem þyrfti að ræða og skoða í staðinn fyrir að koma alltaf hingað með sömu tölurnar úr misgömlum OECD-skýrslum. Er þetta tilfellið eins og viðkomandi kona, Sigrún Harðardóttir, segir, með leyfi forseta: „Eins og staðan er í dag þá er ekki bara um að ræða brotthvarf úr námi heldur má segja að skólarnir stundi ákveðið brottkast á ákveðnum hópi nemenda sem slakast standa við lok grunnskóla.“ Þá spyr maður: Er þetta aðferðin sem á að nota til að minnka brottfall, þ.e. með því að útiloka þá nemendur sem lakast standa og koma þeim í eitthvert annað kerfi? [[Forseti hringir.]]Það eru svona hlutir sem við viljum fá að ræða hér. Við viljum líka fá að ræða um Iðnskólann í Hafnarfirði þegar menn vísa í að það sé lögleg aðgerð af því [[Forseti hringir.]]að ósk um heimild komi seinna inn í þingið þegar skólinn hefur þegar tekið til starfa. Ég óska eftir því að sú sérstaka umræða sem hefur verið [[Forseti hringir.]]boðuð eða óskað eftir um það mál verði fljótt á dagskrá.
Virðulegi forseti. Mig langar til að minna okkur öll á gamla vísu sem aldrei verður of oft kveðin og hún er sú að kerfin sem við smíðum til að leysa sameiginleg verkefni eiga að þjóna þörfum fólksins, margbreytilegum þörfum fólks í fjölbreytilegu samfélagi. Kerfi sem ekki gera það eru vond og gölluð og oft mjög skaðleg. Þetta á alveg sérstaklega við um skólakerfið sem á að hjálpa ungu fólki til að afla sér menntunar. Allir vita að góð menntun eftir áhuga og hæfileikum hvers og eins einstaklings getur ráðið afar miklu um margvísleg tækifæri hans í lífinu. Hvernig tryggjum við að kerfin verði í sem bestu samráði við hagsmuni og þarfir þeirra sem þau eiga að þjóna? Jú, hæstv. forseti, með miklu samráði við þá sem best til þekkja og mestra hagsmuna hafa að gæta. Það er engin önnur betri leið til þess. Mér finnst raunar að allir sem fara með opinbert vald fyrir hönd almennings eigi að hafa kjörorð það sem Öryrkjabandalagið og samtök fatlaðs fólks leggja mikla áherslu á, og ekki að ástæðulausu, innrammað uppi á vegg á skrifstofum sínum: Ekkert um okkur án okkar! Ég hnykki á þessu hér því að mér finnst ástæða til að ætla að hæstv. menntamálaráðherra hafi ekki hirt um að hafa nægilegt samráð við þá sem mestu máli skiptir að hlusta á við skipulag menntakerfisins. Rannsóknir sýna að brottfall úr framhaldsskólum er allt of mikið á Íslandi og alveg sérstaklega í ákveðnum hópi ungmenna, svo sem hjá börnum innflytjenda og nemendum með raskanir af einhverju tagi. Ég vil í þessu samhengi hvetja ráðherra til að lesa viðtal við Sigrúnu Harðardóttur sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson kom inn á áðan, en hún er lektor við Háskóla Íslands. Í Fréttablaðinu í gær var birt viðtal við hana sem hefur fyrirsögnina „Þeir verst settu eiga litla möguleika“. Ég hvet hæstv. ráðherra til að lesa þetta viðtal. Ég vona að ráðherra hafi miklar áhyggjur af þeirri alvarlegu mismunun til náms sem þar er lýst og muni bregðast skjótt við með tillögur til að bæta úr og að sjálfsögðu að höfðu miklu samráði við þá sem best þekkja til. Það er lykilatriði.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir að hefja máls á þessu. Það er ekki langt síðan sú sem hér stendur stundaði nám í framhaldsskóla. Það sem ég tel mesta kostinn við styttingu náms til stúdentsprófs er að nemendur muni stunda hnitmiðaðra nám og þurfa að vera skipulagðari við nám sitt. Þegar námsleiðir verða skoðaðar upp á nýtt verður þar af leiðandi komið í veg fyrir að hluti af byrjun framhaldsskólanámsins fari aðeins í upprifjun í stað þess að halda áfram námi og kennslu. Með þessu verður menntun nemenda á Íslandi nær þeirri menntun sem fæst í löndum í kringum okkur og þeir því samferða jafnöldrum sínum þar. Metnaður ungs fólks er mikill og sumir eru farnir að nýta sér dreifnám til að stunda fjarnám eða dreifnám frá öðrum skóla með þeim skóla sem þeir stunda staðnám í til að klára fyrr og í einhverjum skólum er möguleiki að klára vissar námsbrautir fyrr en ella, á þremur eða jafnvel tveimur árum. Nemendur vilja vera á pari við jafnaldra sína í löndum umhverfis okkur. Landfræðilega séð eru aðrar aðstæður á Íslandi. Með því að bjóða upp á gott dreifnám og fjarnám, auk þess að stytta nám, verða nemendur sem búa úti á landi á pari við þá sem búa á höfuðborgarsvæðinu og þeir sem kjósa að búa í dreifbýli til jafns við þá sem í þéttbýli búa. 15–16 ára einstaklingar eiga ekki að þurfa að flytja að heiman til að geta notið fyrsta flokks náms. Hættan er að skólar vilji halda of fast í nákvæmlega það umhverfi sem þeir starfa í í dag, en ef skólar festast í einu fari verða þeir sjálfstopp eftir ekki svo mörg ár því að samfélagið er í stöðugri þróun. Tækninni fleygir fram, nýir möguleikar til náms og nýjar námsbrautir líta dagsins ljós og skólarnir verða að fylgja þeirri öldu, fylgja samfélaginu og breytingu sem nemendur þeirra lifa og hrærast í og ekki alltaf festa okkur í hugsuninni „Hvað ætlum við eigum að gera núna?“ heldur stöðugt hugsa „Hvað getum við gert?“ Skólar og samfélagið á hverjum stað þurfa að virkja frumkvæðið og finna taktinn til að stíga [[Forseti hringir.]]jafnt til jarðar. Auðvitað getum við síðan spurt okkur hvar samnýtingin og sameiningin eigi að fara fram, hvort rétta leiðin sé að sameina skólana eða hvort við getum frekar sameinað þjónustu við skólana.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa ágætu umræðu. Ég er ekki sjálfur persónulega sjálfkrafa á móti öllum breytingum sem virðast kannski í fyrstu ekkert endilega æskilegar. Ég held að menntakerfið á Íslandi þurfi breytingar. Ég tel sömuleiðis óljóst hvaða breytingar það eru. Þess vegna þykir mér í raun og veru mikilvægast af öllu að það sé náið samráð við sem flesta aðila og að hlutirnir séu gerðir í sem mestri sátt. Það virðist ekki hafa gengið eftir af einhverjum ástæðum. Kannski er það einhvers konar upplýsingaleysi eða samráðsleysi, ég þori hreinlega ekki að fara með það, en mér þætti vænt um ef hv. allsherjar- og menntamálanefnd gæti fjallað meira um þetta. Vitaskuld á hún við mikinn tímaskort að stríða eins og flestar aðrar nefndir, en mér hefur þótt vanta nánara samtal um þetta allt saman. Sömuleiðis má alveg nefna að námsmynstur fólks breytist með tímanum vegna þess að samfélagið breytist. Aðgengi að upplýsingum breytist, áhugasvið breytist, viðhorf til kennslu breytast. Það er ekki alveg rétt sem stundum er sagt, að stefna í menntamálum eða kennsluaðferðir hafi ekkert breyst í 2000 ár. Það er ekki þannig, þær breytast reglulega og þær þurfa að halda áfram að breytast. Það sem kemur alltaf aftur upp og við erum ekki alveg nógu dugleg við að ræða, en hæstv. ráðherra hefur kvartað undan og að mínu mati með réttu, er einfalt peningaleysi. Mér finnst að við eigum að líta á menntamál almennt sem fræið að samfélaginu. Það hvernig fræið þróast og þroskast er nokkuð sem við þurfum síðan að ræða hér og þar og vissulega hefur hæstv. ráðherra alls ekki skorast undan því, hvorki hér á göngunum, í nefndum né annars staðar, og það er gott en lykilatriðið er, hvað svo sem við reynum, að það sé fjármagnað þannig að það gangi eftir í samræmi við væntingar okkar. Ég tel þar einn af veigamestu þáttunum sem við gleymum almennt að ræða hér. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Frú forseti. Mig langar aðeins að koma inn á þessar krampakenndu ástæður og aðgerðir ráðherrans við að sameina framhaldsskólana og því miður ganga fram eins og fíll í glerbúð. Það er afleiðingin af því að stytta nám til stúdentsprófs. Ég hvet eins og aðrir þingmenn hæstv. ráðherra til að lesa viðtalið við Sigrúnu Harðardóttur, lektor við félagsráðgjafadeild Háskóla Íslands, þar sem hún fer mjög inn á siðferðilegar spurningar þessarar gjörðar. Það vantar nefnilega aðstoð fyrir nemendur sem eru með alls kyns erfiðleika og þeim er ekki ætlaður staður í hinu nýja módeli ráðherrans. Þar kemur hún inn á brotthvarfshættuna sem ráðherranum hefur orðið svo tíðrætt um. Þetta fer í báðar áttir. Hvernig er með grunnskólann? Hvernig er með háskólann? Hvað er það sem grunnskólinn á að gera? Nú þegar er talað um að nemendur komi ekki nægilega vel undirbúnir upp í framhaldsskólana. Það er talað um að nemendur komi ekki nægilega vel undirbúnir upp í háskólana. Telur ráðherrann að styttingin hafi eitthvað með það að gera? Það er ekki mín skoðun, virðulegi forseti. Síðan langar mig á síðari mínútu minni að ræða málefni sem hefur brunnið mjög á okkur þingmönnum Norðausturkjördæmis og mörgum öðrum sem hafa rætt þau mál undanfarið, þ.e. samráðsleysið við sveitarfélögin og viðeigandi aðila vegna fyrirhugaðrar sameiningar. Síðast í gær kom ályktun frá bæjarstjórn Fjallabyggðar þar sem farið er inn á það að Menntaskólinn á Tröllaskaga, ráðherrann nefndi hann nú sérstaklega, hefur sannað gildi sitt og vaxið og dafnað, er með fjölbreytt námsframboð og í góðu samstarfi við stofnanir og fyrirtæki á svæðinu og hefur gert fólki á öllum aldri kleift að ljúka námi. Það sem ráðherrann leggur til sem grundvöll að sinni ákvörðun á ekki við í tilfelli Menntaskólans á Tröllaskaga. „Rökstuðningur ráðherra byggir á því að bregðast þurfi við samdrætti á umfangi vegna fækkunar nemenda og að skólarnir verði sjálfbærir um stoðþjónustu og rekstur. Hvorugt á við um MTR enda hefur aðsókn í skólann aukist ár frá ári og rekstur skólans“ alltaf verið innan fjárheimilda. Virðulegi forseti. Ráðherra segir að ekki standi til að sameina, það þurfi ekki að hafa áhyggjur, en starfsfólk hans boðar eina kennitölu og einn fjárhag. [[Forseti hringir.]]Það þýðir sameiningu, virðulegi forseti. Ég hef óskað eftir opnum fundi um þessi mál með ráðherra í allsherjar- og menntamálanefnd og ég óska líka eftir því að skólameistarar viðkomandi skóla komi á þann fund.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir að óska eftir þessari umræðu hér. Það er mikilvægt að ræða menntamálin. Menntun unga fólksins okkar er einmitt eitt af því mikilvægasta sem við í þinginu tökum okkur fyrir hendur að ræða vegna þess að góð menntun er lykill að árangri. Upplýsingar eru lykill að árangri. Þess vegna er mikilvægt að við höldum vel utan um þennan málaflokk og af metnaði, ræðum þetta af metnaði og ræðum málin af yfirvegun, hlustum svolítið hvert á annað. Þess vegna kemur mér á óvart að þegar ráðherrann talar hér um að það sem er verið að tala um sé samþætting og samvinna misskilji menn það viljandi og nýti önnur orð í einhverjum sérkennilegum tilgangi, tali um krampakennd vinnubrögð o.s.frv. Það er algjör óþarfi að vera með gífuryrði í þessari umræðu. Róum okkur aðeins og ræðum málið eins og það kemur fyrir. Ráðherrann leggur til að námið í framhaldsskóla verði hnitmiðaðra, að þetta verði afmarkaðra, það verði áfram sveigjanleiki í kerfinu, það sé hægt að klára á styttri tíma, en það verði jafnframt hægt að klára það á aðeins lengri tíma. Jafnframt hefur verið boðað að fjármagn verði ekki skorið niður heldur verði það nýtt í sama mæli og gert er í dag. Hér hefur verið fullyrt að til standi að draga úr vali nemenda. Það er hlutverk skólanna að finna út úr því hvað verði boðið upp á auk þeirra grunngreina sem auðvitað þurfa alltaf að vera til staðar. Ég treysti skólunum á hverjum stað til að leggja á það mat. Við eigum þar mikinn mannauð, gott fólk sem er fullbúið til þess að finna út úr þessu. Það hefur gefist vel í þeim skólum sem þegar hafa valið að fara í styttingu. Við í allsherjar- og menntamálanefnd fengum upplýsingar inn í nefndina 28. apríl um samþættinguna á Iðnskólanum í Hafnarfirði og Tækniskólanum. Það er ekki verið að loka skólanum í Hafnarfirði, hann verður áfram starfræktur þannig að það er alveg [[Forseti hringir.]]ljóst að það álit sem hér var vitnað til í ræðu hv. þingmanns, ég held að það hafi verið Guðbjartur Hannesson, er ekki um að það eigi að loka skólanum.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir að hefja þessa umræðu vegna þess að við höfum lítið fengið að ræða menntamálin. Við höfum frétt af áformum í fjölmiðlum. Framhaldsskólakerfið okkar hefur ýmsa kosti og sveigjanleikinn er einn af þeim helstu. Nú virðist mér stefnan vera sú að draga úr sveigjanleikanum, sama hvað hæstv. ráðherra kallar nýjar áherslur, fyrst með því að takmarka fjölda þeirra sem sækja bóknám og gera þeim sem eru 25 ára og eldri erfiðara með að sækja nám sem næst heimabyggð. Það gerir þeim nemendum erfiðara með að afla sér menntunar og það mun sjálfkrafa lækka menntunarstig þjóðarinnar og fækka störfum, einkum úti á landi. Síðan á að hverfa frá þeirri stefnu sem tekin var með framhaldsskólalögunum 2008 um aukið sjálfstæði skóla og möguleika þeirra til að mæta menntunarþörf á þeim landsvæðum þar sem þeir starfa, bæði hvað námsframboð og lengd náms varðar. Þetta mun gera námsframboðið fátæklegra, einkum í smærri skólum úti á landi og fækka þar störfum. Svo berast þær fréttir að fækka eigi framhaldsskólum og það sé nauðsynlegt vegna þess að nemendum hefur fækkað. Nemendum fækkar auðvitað þegar stjórnvöld setja fjöldatakmarkanir og bjóða ekki nám við hæfi og þá erum við komin í hring. Mér sýnist algjört metnaðarleysi ríkja í menntamálum og svo virðist sem hugmyndafræði hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar sé látin ráða för við framtíðarsýn í þeim mikilvæga málaflokki. Það verður ekki þjóðinni til góðs. Ekki aðeins vantar metnaðarfulla menntastefnu, heldur skortir einnig metnaðarfulla byggðastefnu. Þessi atriði haldast reyndar í hendur því að gott aðgengi að menntun er ein af meginstoðum vænlegra búsetuskilyrða. Ég hef áhyggjur af því ef breytingar á framhaldsskólastiginu torvelda aðgengi og draga úr sveigjanleika og fjölbreytni vegna þess að það er slæm [[Forseti hringir.]]menntastefna og slæm byggðastefna.
Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur stóð að miklum breytingum á skólakerfi í Reykjavík fyrir nokkrum árum og ef það er eitthvað sem sú reynsla kenndi mér er það það að samráð er nauðsynlegt og það verður aldrei nógu mikið samráð í breytingum í menntakerfinu. Það þarf að vera samráð við fagfólk, það þarf að vera samráð við fólkið á gólfinu, starfsmenn, stjórnendur, kennara, það verður að vera samráð við nemendur og foreldra og þegar við erum að tala um framhaldsskólakerfið verður auðvitað að vera ríkt samráð við sveitarstjórnir á svæðinu og Alþingi. Alþingi hefur hlutverk í stefnumótun í menntamálum og Alþingi hefur ábyrgð á eftirliti með framkvæmdarvaldinu. Ef Alþingi er skilið eftir í breytingum á skólakerfinu eykst úlfúð um þessar breytingar og það bætir gráu ofan á svart. Skólakerfi er kerfi. Það er flókið kerfi. Það eru miklir peningar í húfi og þessi hluti skólakerfisins passar ágætlega í excel. En við þurfum að passa okkur á því að skólakerfið snýst fyrst og fremst um einstaklingana, nemendurna sem skólakerfið þjónar. Nemendur geta ekki farið aftur í skóla, þeir geta ekki lifað skólaárin sín aftur ef eitthvað í kerfinu klikkaði meðan þau voru í skóla. Ef eitthvað virkar ekki í skólakerfinu missa nemendurnir sem eru í skólakerfinu af möguleikanum. Þess vegna verðum við að passa upp á að kerfið taki tillit til þeirra einstaklinga sem eru þar núna, ekki þeirra sem verða þar einhvern tímann í framtíðinni. Ragnar Þorsteinsson, fræðslustjóri í Reykjavík, segir oft frá því að það sé talað um að vera heppinn með skóla eða heppinn með kennara en það sé sjaldan talað um að vera heppinn með til dæmis skurðlækni eða flugmann. Það er ekki í boði að treysta [[Forseti hringir.]]á heppni þegar kemur að breytingum á skólakerfi. Þess vegna má ekki miðstýra slíkum breytingu, það verður að drekkja þeim í samráði. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur umræðuna og öðrum þingmönnum sem þátt hafa tekið. Ég er hæstánægð með þann árangur sem við erum nú að ná við að stytta meðalnámstíma til stúdentsprófs. Það er löngu tímabært því að í allt of mörg ár hefur tími hluta nemenda farið í að endurtaka námsefni á mörkum skólastiga. Ég sé ekki nokkur rök til þess að sú breyting sem nú á sér stað muni draga úr sveigjanleika, hvorki námstíma né náms. Þvert á móti skapar hún tækifæri til að auka einstaklingsmiðun og möguleika nemenda til að stýra sínum hraða og möguleika til að bjóða námsleiðir fyrir alla. Það er samt sem áður ljóst að við stöndum á tímamótum. Nemendum á framhaldsskólastigi fækkar, bæði vegna styttingar námstímans og fækkunar nemenda á framhaldsskólaaldri. Í tímamótum og breytingum felast tækifæri og okkur ber skylda til að nýta þau til að hugsa út fyrir boxið og styrkja skólastarf fyrir nemendur, ekki síst nemendur á landsbyggðinni. Það þarf að fara eftir fjölbreyttum leiðum og það þarf að virkja sem flesta í þeirri vinnu. Ráðuneytið sem ber ábyrgð á málaflokknum þarf að virkja skólasamfélagið á hverjum stað og samfélagið í heild. Sameining skóla er ekki almenna lausnin á verkefninu. Ein leið sem við verðum að nýta betur til að auka einstaklingsmiðun og sveigjanleika er betri nýting á möguleikum til dreifnáms. Við höfum ekki efni á öðru í dreifbýlu landi. Ég hef kynnst afburðadreifnámi sem stendur fyllilega jafnfætis eða framar besta námsumhverfi sem þekkist annars staðar en ég hef líka kynnst löku námi, bæði dreifnámi og staðbundnu. Við verðum að vinna markvissar á þessu sviði og vita hvert við ætlum. Þarna eru ótal tækifæri, svo sem í móðurmálskennslu innflytjenda, en það er líka tímabært að taka umræðuna um meira samstarf grunnskóla og framhaldsskóla, svo sem [[Forseti hringir.]]samnýtingu stoðþjónustu og meiri samnýtingu kennara á mörkum skólastiga.
Forseti. Ég er mjög hlynnt breytingum í skólakerfinu. Það er alveg kominn tími á þær. Mig langar að vitna í orð fyrrverandi menntamálaráðherra um það sem er í gangi núna og tel fyllstu ástæðu fyrir þingmenn meiri hlutans og þingmenn í allsherjar- og menntamálanefnd að hlusta vel á. Með leyfi forseta ætla ég að lesa upp úr grein á Eyjunni með tilvísun í fyrrverandi menntamálaráðherra: „Stytting framhaldsskólanáms og fyrirhugaðar sameiningar framhaldsskóla eru stórpólitískar ákvarðanir um fjölmenna opinbera vinnustaði og ganga ekki upp án samráðs og samvinnu. Buslugangurinn í kringum Fiskistofu og flutning hennar ætti að þessu leytinu að vera ráðherrum og ráðuneytum víti til varnaðar. Þetta skrifar Björn Bjarnason, fyrrverandi menntamálaráðherra, á vefsíðu sína. Björn segir að það sé undrunarefni hve litlar opinberar umræður hafi orðið um breytingar á framhaldsskólanum, það er styttingu hans. „Hún var vissulega til skoðunar þegar ég var menntamálaráðherra fyrir 20 árum. Við fyrstu sýn þótti mér hún góðra gjalda verð en snerist síðan hugur við nánari athugun vegna þess að ég taldi sveigjanleika og frjálsræði innan framhaldsskólans mikilvægara markmið.“ Björn segir sömuleiðis að nú berist fréttir um að ákvarðanir séu teknar um framtíð skóla í eigu ríkisins, án þess að þeir sem hlut eigi að máli séu hafðir með í ráðum. Kennarar og nemendur komi þannig ekki að ákvarðanatöku og ekki heldur bæjar- eða sveitarstjórnir, eins og komi fram í umræðum um Iðnskólann í Hafnarfirði eða sameiningar skóla á Norðurlandi eystra. Það sé ekki vænlegt til árangurs.“ Síðan er auðvitað hægt að horfa til þeirrar reynslu sem hv. þm. Óttarr Proppé benti á, að það sé mikilvægt að læra af sameiningu á skólum hér í borginni. Því vil ég brýna hæstv. menntamálaráðherra í að hlusta á þessi góðu ráð og hafa þetta ferli með mun víðtækara samráði en nú þegar er.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og öðrum þeim sem hafa tekið hér þátt. Þetta er rosalega stuttur tími til að ræða svona mikilvæg mál. Í orðum ráðherra kom fram að hann hefði áhyggjur af brottfalli og að allt of fáir færu í verknám. Við höfum heyrt áhyggjur í blaðaviðtölum og rannsóknum gagnvart þeim nemendum sem standa veikt. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er svarið þá að auka einsleitni skólanna? Ég varð ekki vör við mikla umræðu hjá hæstv. ráðherra um inntak námsins og áhyggjur af því að það væri verið að draga úr inntakinu eða takmarka þar val og ég vil fá konkret svar við spurningunni: Af hverju má Menntaskólinn í Reykjavík ekki halda sinni sérstöðu? Af hverju vill ráðherrann banna það? Ég hef ekki fengið neitt svar annað en einhver almenn orð um að það gangi ekki. Það finnst mér dálítið gamaldags hugsun. Ég vil líka nefna skil skólastiganna, grunnskólans, framhaldsskólans og háskólastigsins, rannsókn Gerðar G. Óskarsdóttur á þeim og mikilvægi þess að eiga samtal við bæði skólastigin sem eru hvort sínum megin við viðkomandi skólastig, þ.e. við grunnskólastigið og sveitarfélögin þar með og við háskólastigið. Allar svona grundvallarbreytingar hafa áhrif á aðliggjandi skólastig. Hvaða heildarsýn hefur hæstv. ráðherra í þeim efnum? Ég verð ekki vör við að þetta sé í samræmi við það. Hæstv. ráðherra spurði hvort ég gæti sýnt fram á staðhæfingu um ólögmæti aðgerða í lögfræðiálitinu um sameiningu skólanna í Hafnarfirði en ég vil spyrja hæstv. ráðherra á móti: Er hann sannfærður um að það sé lagastoð fyrir þessum breytingum, þ.e. einhliða styttingu náms í framhaldsskólanum með tilskipun? Í lögskýringargögnum við framhaldsskólafrumvarpið frá 2008 kom fram að meiri hlutinn áréttaði mikilvægi þess að nám til stúdentsprófs [[Forseti hringir.]]væri ekki skert með því frumvarpi og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, sem þá var ráðherra, talaði sérstaklega um að skólarnir yrðu ekki skikkaðir til breytinga, en það er nákvæmlega það sem núverandi hæstv. ráðherra er að gera.
Virðulegi forseti. Hér hefur verið mjög kallað eftir nauðsyn þess að fari fram upplýst umræða og samráð um þessi mál. Ég vek athygli á því að á síðasta ári, nánar tiltekið 17. júní síðastliðinn, gaf ég út hvítbók þar sem greint var frá fyrirhuguðum áformum varðandi breytingar á menntakerfinu og þau rökstudd. Það sem meira er, ég ferðaðist um allt landið og hélt eina 34–35 opna fundi fyrir allan almenning um þessi mál. Á fundina komu 1.400–1.500 manns til að ræða um menntamál. Það sem meira er, á grundvelli þeirrar aðgerðaáætlunar sem var rædd í hvítbókinni voru stofnaðir verkefnishópar sem voru skipaðir kennurum og stjórnendum með víðtæka reynslu og menntun á sviði skólamála og menntamála almennt og þeir hópar hafa haft víðtækt samráð og samstarf við hagsmunaaðila í þjóðfélaginu, Kennarasambandið, Samtök atvinnulífsins, Heimili og skóla, Alþýðusamband Íslands, Skólameistarafélag Íslands o.fl. Það hefur verið haldið þjóðráðsþing samráðsaðila. Það hefur verið opnuð sérstök samskipta- og upplýsingaheimasíða o.s.frv. Ég hef reynt mitt til að setja þessi mál á dagskrá. Það hefur legið fyrir allt frá því að ég tók við embætti til hvers hugur minn stæði hvað varðar til dæmis námstíma. Í því verkfalli sem varð hjá framhaldsskólakennurum og kjarasamningum sem þá voru gerðir kom alveg skýrt fram af minni hálfu að grundvöllur þess að það væri hægt að stórhækka laun framhaldsskólakennara væri kerfisbreytingar sem miðuðu að því sem hér er verið að gera. Þetta hefur legið fyrir allan tímann. Virðulegi forseti. Með þeirri ferð sem ég fór um landið, með útgáfu hvítbókar, með vinnu verkefnishópanna sem meðal annars fást við læsi, iðnnám og námstímann og því samráði sem þar hefur farið fram ætla ég að leyfa mér að halda því fram, virðulegi forseti, þrátt fyrir köpuryrði og gífuryrði sem hér hafa fallið að það sé leitun að jafn miklu samráði í raun og veru um þessi mál. Ég bið hv. þingmann að nefna þá hvað hefði [[Forseti hringir.]]átt að gera meira hvað það varðaði.
Hæstv. forseti. Því er ekki að leyna að ég er mjög ósátt við að vera sett í ræðu á þessum tíma þegar ekki liggur fyrir hvert framhald málsins verður. Mér finnst þetta þannig virðingarleysi við mig sem þingmann að ég á eiginlega ekki orð, hæstv. forseti, að þurfa að láta þetta yfir mig ganga. Ég veit ekki inn í hvaða aðstæður ég er að tala í þinginu og ég vona að hv. formaður atvinnuveganefndar sé hér hlæjandi að einhverju gríni á netinu en ekki að orðum mínum, ætti kannski að hugsa um allar þær lexíur sem hafa heyrst hér frá stjórnarliðum um það hvernig við þingmenn eigum að haga okkur. Við erum sem sagt hér að ræða þingsályktunartillögu hæstv. umhverfisráðherra um að setja Hvammsvirkjun í virkjunarflokk í rammaáætlun og mögulega breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar um að fjölga þeim kostum um fjóra sem og breytingartillögu við breytingartillöguna um að fækka þeim síðan aftur um einn. Ég veit ekki hvort hæstv. forseta finnst að þingmenn komi bara hér í stólinn til að eyða tímanum eða hvort hæstv. forseti telur að við viljum yfirleitt tala í einhverju heildarsamhengi. Ég lít svo á að hæstv. forseti beri enga virðingu fyrir þingmönnum og telji þá koma í ræðustól til að þvæla eitthvað. Það harma ég mjög. Ég mun hafa það í huga og gleymi því ekki fljótlega. Að máli mínu loknu mun ég óska eftir skýringum frá hæstv. forseta á þessari framkomu við mig sem þingmann hér. Við erum að fjalla um þingsályktunartillögu sem byggir á lögum um rammaáætlun. Við erum allnokkur í þessum sal sem höfum talað dag eftir dag um fundarstjórn forseta til að mótmæla því að breytingartillagan við þingsályktunartillögu sé á dagskrá af því að við teljum það stangast á við lögin. Það er einmitt það sem mögulega á að leysa á kannski einhverjum fundi sem verður þá haldinn eftir að ég flyt ræðu mína. Við teljum þetta ekki í samræmi við lögin. Atvinnuvegaráðuneytið hefur efasemdir um það og við höfum oft vitnað í minnisblað umhverfis- og auðlindaráðuneytisins um að þetta sé ekki í samræmi við lögbundið ferli um rammaáætlun. Þar af leiðandi höfum við óskað því að málið verði tekið af dagskrá. Við því hefur ekki verið orðið og ég þarf því væntanlega að haga mér hér eins og þetta sé hin raunverulega fyrirætlun. Þetta er furðuleg staða sem ég er sett í og algjörlega óþolandi. Við erum að ræða þessa tillögu þegar samfélagið logar í verkföllum. Hæstv. forsætisráðherra hefur komið hingað og talið okkur trú um að offorsið í þessu máli hafi eitthvað með kjaraviðræðurnar að gera. Aðilar vinnumarkaðarins hafa bent á að þetta mál hefur aldrei komið inn á borð í umræðum um kjarasamninga. Ríkissáttasemjari hefur bent á að djúpstæður vandi tengist kjaradeilunum, þetta sé ekki eingöngu spurning um launakjör og það vitum við öll. Fólk er algjörlega búið að fá upp í kok af aukinni misskiptingu þegar kemur að eignum og því hvernig við, almenningur á Íslandi, fáum ekki að njóta að fullu arðsins af auðlindunum í eðlilegu samhengi við eignarhald okkar á þeim. Ég hefði viljað vera hér að ræða við hæstv. forsætisráðherra um það með hvaða hætti þingið ætlar að koma - það eru svo mikil læti hérna inni, herra forseti, að það er varla hægt að einbeita sér. Ég er líka svo ósátt við þessa fundarstjórn að það er varla að ég vilji halda þessa ræðu. [[Gripið fram í.]]Jæja.
Forseti biður um að þingmenn í sal gefi ræðumanni tækifæri á að halda ræðu sína.
Hér hefði ég viljað vera að ræða við hæstv. forsætisráðherra um hvað hann sér og hvað við sjáum sem lausn inn í þessa deilu. Ég tel að nú ætti Alþingi að nýta tækifærið og sameinast um að breyta stjórnarskránni og koma í stjórnarskrá ákvæði um þjóðareign á auðlindum og að ef samningar séu gerðir um nýtingu þeirra komi fyrir fullt gjald. Það er nokkuð sem við gætum gert hér núna. Það sem við gætum líka gert væri að auka aðkomu þjóðarinnar að ákvarðanatöku með því að setja ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu í stjórnarskrá. Ef Alþingi sæi sóma sinn í þessu værum við að senda út skilaboð og búa til umhverfi sem gæfi tækifæri til samninga. Ég endurtek óskir mínar um að við fáum skýrslu hæstv. forsætisráðherra um stöðuna á vinnumarkaði. Við verðum að ræða þessa hluti. Við þurfum líka að ræða vaxandi misskiptingu þegar kemur að eignum því að það grefur undan samfélagi okkar, elur á sundurlyndi og vantrausti. Þetta er þróun sem því miður hefur átt sér stað um allan heim, þetta er afleiðing óheftrar frjálshyggju og þetta grefur undan lýðræði í okkar heimsálfu sem og öðrum, þessum öfgaöflum vex fiskur um hrygg vegna óánægju almennings með að stjórnmálamenn hafi ekki gætt hagsmuna almennings. Nú er ég búin að tala aðeins um verkföllin, þau sem ég hefði viljað ræða hér í staðinn fyrir þessa eymdarbreytingartillögu. Fulltrúi okkar samfylkingarfólks, hv. þm. Kristján L. Möller, skilar minnihlutaáliti og þar kemur fram skýr afstaða Samfylkingarinnar. Við styðjum rammaferlið. Ég er ekki virkjunarsinni. Ég væri tilbúin að virkja ekkert næstu 25 árin, en ég hef líka staðið að lagasetningu og samþykktum þingsályktana í anda rammalöggjafar. Ég tel farsælt að við séum með leikreglur sem við erum sammála um og að fólk mætist á miðri leið í málum sem varða virkjanir. Þetta hafa verið deilumál áratugum saman á Íslandi. Sem andstæðingur frekari virkjana í bili er ég samt sem áður tilbúin að standa með þessu ferli. Það er afskaplega sárt að upplifa að sú sátt er engin því að það er ekki vilji til að fara að leikreglunum. Það eru fjölmargar umsagnir um þetta mál og það eru auðvitað fjölmargir aðilar sem eru ánægðir með breytingartillöguna sem vilja sjá allt fara í gang til að virkja, vilja fá gamla góða ástandið þegar við spýttum í og hituðum hagkerfið rækilega upp fyrir skammtímaávinning, gerðum síðan samninga um smánarlegt raforkuverð til fyrirtækja sem greiða ekki skatta á Íslandi heldur eru með bókhaldstrix þannig að eðlilegir skattar koma ekki af starfsemi þeirra hér á landi. Með þessari breytingartillögu er verið að boða afturhvarf til þess tíma því að það er engin sérstök eftirspurn eftir þessari raforku. Það eru engir sem bíða í röðum eftir að fá hana. Við höfum alla burði til þess með fyrirhyggju að geta útvegað fyrirtækjum sem við teljum eftirsóknarverð fyrir íslenskt hagkerfi og íslenskan almenning þá raforku sem þarf. Það er ekkert vandamál ef það er innan skynsamlegra marka. Ég er eins og öllum á að vera ljóst fulltrúi fyrir Samfylkinguna á Alþingi. Við vorum á landsfundi í mars sl. og þar samþykktum við meðal annars umhverfisstefnu. Hún var uppfærð og yfirfarin og þar er lögð áhersla á að rammaáætlun verði ekki eyðilögð. Samfylkingin lagði mikið af mörkum til að hún yrði að veruleika á sínum tíma en við óttumst nú mjög um afdrif hennar. Þar er lögð áhersla á að Alþingi eyðileggi ekki vinnu næstum tveggja áratuga. Þar er líka lýst yfir vilja til að stofna þjóðgarð á miðhálendinu og það kemur beint inn í þessa breytingartillögu. Ég ætla að vitna í þá ályktun, hæstv. forseti. Þar segir: „Samfylkingin vill að næsta skref til verndar og sjálfbærrar nýtingar náttúrusvæða sé að koma í veg fyrir frekari röskun miðhálendisins. Landsfundurinn lýsir yfir stuðningi við tillögur náttúruverndarsamtaka um að stofna þjóðgarð á miðhálendinu. Með þjóðgarði má tryggja varðveislu hinna miklu náttúruverðmæta miðhálendisins og tryggja að merkileg náttúra verði sjálfbær uppspretta atvinnu, arðs og upplifunar fyrir alla.“ Svo koma hér útlistanir á því hvernig umgjörðin yrði um þetta og hvernig þessu yrði háttað. Ég held að til dæmis Skrokkölduvirkjun sem á að þrýsta í gegnum þingið, í gegnum eina umræðu án þess að faglegt mat liggi fyrir, ógni beinlínis þessum vilja og þeirri fyrirætlan að koma á þjóðgarði á miðhálendinu. Það er mikilvægt að við höfum í huga að umhverfisvernd, loftslagsmálin og náttúruvernd eru mál sem krefjast langtímahugsunar. Miðhálendið er einstakt náttúrusvæði í Evrópu, við Íslendingar eigum einstakt náttúrusvæði. Það er svo mikil skammsýni fyrir tímabundna hagsmuni að eyðileggja þá heild sem miðhálendið er. Þó að það sé flókið í þessari umræðu af því að hún er öðrum þræði tæknileg, af því að við erum að mótmæla því að verið sé að eyðileggja leikreglurnar, eru líka þarna inni kostir sem eru í andstöðu við hagsmuni okkar til lengri tíma. Það er vaxandi hópur fólks sem vill ekki að miðhálendið verði eyðilagt. Mér finnst að það eigi að taka þetta alvarlega. Af hverju þarf að klína þessari virkjun þarna inn akkúrat á þessum tímapunkti? Getur fólk ekki bara andað í kviðinn og beðið eftir niðurstöðu? Er kannski meðvitund um að það sé vaxandi skilningur á mikilvægi þess að eiga ósnortna náttúru og þess vegna sé eins gott að flýta sér áður en einhverjir grænir villingar fari að eyðileggja áform um frekari virkjanir? Sú atvinnugrein sem aflar mestra gjaldeyristekna er ekki ánægð með breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Ég ætla að vitna beint í umsögn hennar því að hún er nokkuð afgerandi. Í umsögn frá Samtökum ferðaþjónustunnar segir, með leyfi forseta: „Samtökin telja mjög ámælisvert og lýsa sig algerlega mótfallin að kostir sem áður hafa verið samþykktir, með þingsályktunartillögu, í biðflokk samkvæmt lögum nr. 48/2011, um orkunýtingaráætlun, séu dregnir fram í fyrirliggjandi þingsályktunartillögu af atvinnuveganefnd. Er það mat samtakanna að þessi aðför rýri trúverðugleika atvinnuveganefndar og þess ferlis sem rammaáætlun byggir á.“ Því miður rýrir þessi tillaga ekki eingöngu trúverðugleika atvinnuveganefndar og meiri hluta hennar. Tillögur sem þessar rýra almennt trúverðugleika stjórnmálanna. Svona tillögur grafa undan trausti fólks á því að við séum að vinna að almannahagsmunum. Ferðaþjónustan er ekki ánægð með þetta. Síðan hef ég komið í ræðu um fundarstjórn og varið heiður flokkssystur minnar, hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, sem vann að gerð þingsályktunar um rammaáætlun ásamt hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur þegar þær sátu í ríkisstjórn. Þær hafa verið vændar um hrossakaup og pólitíska leiki og þá er mikilvægt að hugsa: Hér er hið pólitíska vald að taka ákvarðanir um nýtingu. Á síðasta kjörtímabili tók hið pólitíska vald ákvarðanir á grundvelli lögbundins ferlis um umsagnir sem þurfti að taka tillit til, ákvarðanir um að færa úr nýtingarflokki í biðflokk sem ætti í raun að heita rannsóknarflokkur. Þar voru ekki með pólitískum ákvörðunum teknar ákvarðanir inn í framtíðina heldur var eingöngu verið að segja: Hér ætlum við að láta náttúruna njóta vafans. Við ætlum að setja þetta inn í flokk til frekari rannsókna. Þar var ekki verið að taka endanlega ákvörðun. Á þessu er gríðarlega stór munur og ég bið hv. þingmenn að hafa það í huga. Hið pólitíska vald leyfði sér ekki á síðasta kjörtímabili að taka ákvarðanir um nýtingu eða vernd fram hjá hinu faglega mati, heldur voru teknar ákvarðanir um frekari rannsóknir vegna fjölda umsagna sem barst um málið. Út frá hagfræðilegum sjónarmiðum skil ég heldur ekki af hverju þingmenn vilja aftur koma á kaupendamarkaði. Ég hélt að við vildum einmitt að það yrði umframeftirspurn eftir orku þannig að við gætum samið um sem hæst verð þannig að við fengjum sem mestan arð af orkuauðlindunum okkar. Það þarf ekki mikla þekkingu í hagfræði eða bara almennt almenna skynsemi til að skilja að það bætir ekki hag landsmanna á nokkurn hátt að safna orku á lager, en það er svo sem ekki nýlunda að ég skilji ekki meiri hlutann í þessu þingi. Ég hef lokið máli mínu, hæstv. forseti. Ég endurtek hversu ósátt ég er við að vera sett í þessa aðstöðu. Ég harma það að hæstv. forseti taki ekki mark á beiðni okkar þingmanna um að við vitum inn í hvaða samhengi við erum að tala. Ég ætla að ljúka máli mínu á því að endurtaka ósk mína um að hæstv. forsætisráðherra komi í þingið með skýrslu og ræði við okkur um þá grafalvarlegu stöðu sem er uppi á vinnumarkaði.
Herra forseti. Ég kem aðallega hingað til að sýna hv. þingmanni samstöðu og taka undir með henni og lýsa mig sammála henni. Það er ekki boðlegt að hv. þingmanni sé gert að halda ræðu sína við þessar aðstæður. Ég tek út fyrir það að forseti skuli standa svona að áframhaldi þessa fundar. Það er afar óskynsamlegt. Ég kem hingað í öðru lagi til að lýsa megnustu skömm minni á hegðun hv. þm. Jóns Gunnarssonar í þingsalnum undir ræðu þingmannsins. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það skammarlegt að standa þannig að verki eins og hv. þingmaður gerði undir ræðu þingmannsins [[Gripið fram í.]]og við erum mörg vitni að í salnum. Í þriðja lagi væri gaman að heyra aðeins álit hv. þingmanns, þótt hún hafi lítinn tíma, en ég hef verið að halda því fram í umræðunni að þetta mál sé í reynd miklu stærra en það þó er í breytingartillögunni vegna þess að í skilningi umhverfismálanna væri það svo miklu verra mál en nokkurn gæti órað fyrir vegna þeirrar U-beygju [[Forseti hringir.]]sem það væri í allri nálgun á þessu sviði ef rammaáætlun væri eyðilögð og við rifin 10, 20, 30 ár aftur í tímann í þessum efnum.
Hæstv. forseti. Jú, ég tek undir að það væri sannarlega U-beygja og það sem er alvarlegt við það varðar leikreglurnar sem voru samþykktar í kjölfar áratugavinnu á síðasta kjörtímabili með öllum greiddum atkvæðum þegar við settum lög um rammaáætlun, þar sameinuðumst við um leikreglur. Nú er verið að fara aftur inn á þá braut að búa til stríð um hvern og einn virkjunarkost. En það sem verra er, ekki er bara verið að snúa aftur í það heldur er það gert undir því yfirskyni að þetta sé í samræmi við leikreglur. Það er eiginlega enn óskammfeilnara. Ég tek undir með hv. þingmanni með það að mig óar við því ef þessi tillaga, sem við höfum reyndar einsett okkur að fari ekki í gegn, færi í gegn því þá er verið að setja okkur á verri stað en við vorum áður en rammalöggjöfin var samþykkt.
Herra forseti. Já, því er ég alveg sammála og þess vegna skyldi engan undra að við sem viljum standa vörð um náttúru landsins tökum þessum málatilbúnaði þunglega. Í fyrsta lagi er málsmeðferðin ónýt og málatilbúnaðurinn ónýtur og ekki boðlegur Alþingi. Í öðru lagi er ég að minnsta kosti djúpt og hjartanlega andvígur innihaldi tillögunnar, efni hennar, ég er á móti því að þessum kostum sé bætt inn í nýtingarflokk. Og í þriðja lagi lít ég á þetta sem hluta af miklu stærra stríði. Við skulum ekki gleyma því að við erum á þessum sama vetri að horfa framan í áform Landsnets um að fara með háspennulínu þvert yfir Sprengisand sem vill helst draga Vegagerðina á eftir sér með uppbyggðan veg. Það er sótt að náttúrunni á mörgum fleiri sviðum þannig að það er ástæða til að reisa rönd við og einhverjar raddir verður hún að eiga, móðir náttúra, á Alþingi og ég er þakklátur öllum þeim félögum sem vilja leggja henni lið.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum hugleiðingarnar frekar en spurningarnar. Við héldum mörg eftir Kárahnjúkavirkjun að nú væri þetta tímabil að baki, við vorum komin með rammalöggjöf og nú gætum við kannski farið að umgangast þessi mál svolítið eins og siðað fólk, það hefðu orðið ákveðin tímamót. Nei, nei, það var náttúrlega algjör misskilningur eins og við sjáum núna. En það sem er jákvætt er að varnaðarröddunum hefur fjölgað til muna á Alþingi og aukin meðvitund í samfélaginu gerir virkjunarsinnum, þá meina ég virkjunarsinnum sem vilja virkja fram hjá öllum leikreglum, erfiðara fyrir og það er kannski að renna upp fyrir stjórnarmeirihlutanum núna að þetta er ekki eins auðvelt og hann ætlaði sér.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, hún var góð og ég skil vel óánægju hennar með að þurfa að tala við þessar aðstæður sem eru kannski ekki boðlegar. Þessi umræða hefur svo sem ekki verið þinginu sérstaklega til vegsauka, sem er mjög leitt því að við upplifðum á sínum tíma mikið hrun og maður upplifir núna í samfélaginu siðrof. Við sjáum það bara á fréttaflutningi um þingmenn og einkahagi þeirra og annað. Þetta er komið alveg í drullupoll sem hv. þm. Ásmundur Friðriksson sagði að við skyldum reyna að forðast. Eitt af því sem mér finnst svo mikilvægt í þessu máli er að hlusta á raddir fólksins sem býr á umræddum svæðum. Ég hef nefnt það áður í ræðu. Það sem ég hef áhyggjur af og spyr hv. þingmann um er hvort hún deili þeim áhyggjum með mér að það verði stríð ef þetta verður ákveðið eins og bændur hafa gefið í skyn í blaðaviðtölum og í viðtölum á netinu. Stríðið rétt byrjaði þegar farið var að tala um að setja Hvammsvirkjun í nýtingarflokk.
Hæstv. forseti. Ég held að þegar á að virkja verði hópar mjög ósáttir við það í langflestum tilfellum. Þegar í ofanálag kemur að ákvarðanir eru teknar með þessum hætti er verið að kasta inn stríðshanska. Fram hefur komið að fjöldinn allur af aðilum íhugar málssókn fari þetta í gegnum Alþingi. Það er svolítið sérstakt að þegar við höfum verið hér að setja lög um fjármálafyrirtæki og alls kyns þætti sem varða stóra peningalega hagsmuni ákveðinna aðila þá eru slíkar hótanir teknar mjög alvarlega hér inni, enda eigum við að gæta að því að við förum að stjórnarskrá og lögum í gjörðum okkar. En þegar kemur að almenningi sem býr einhvers staðar og óttast um heimkynni sín þá virðist meiri hlutanum ekki þykja ástæða til að hlusta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þegar þessi breytingartillaga var lögð fram fyrr í vetur varð hér náttúrlega allt hálfvitlaust yfir því þannig að það var alveg ljóst í hvað stefndi. Ég velti fyrir mér hvað geri það að verkum að verið er að knýja á um að setja þetta inn. Ég var viðstaddur þegar Búðarhálsvirkjun var sett í gang. Þar hlustaði ég á ræðu hæstv. fjármálaráðherra og ég velti fyrir mér hvort einhver samtenging sé hér á milli og þess sem hann sagði þar. Hann sagði þá í gleðivímu yfir því að búið væri að ræsa þá virkjun: Við erum rétt að byrja, við munum halda áfram að virkja. Ég velti fyrir mér hvort verið sé að láta undan freistingum valdsins og hlusta á sérhagsmunaaðilana í landinu og menn svífist einskis til þess. Maður fer að velta því fyrir sér í landi sem framleiðir 18 þúsund gígavattstundir af rafmagni. Hvað liggur á? Hvað hastar? Af hverju má þetta ekki fara sinn eðlilega farveg?
Hæstv. forseti. Ég þakka andsvarið. Ég er alveg sannfærð um að orkusala getur verið Íslandi mjög til framdráttar og við þurfum að vera vakandi fyrir því að selja orku þegar það hentar okkur og þegar það hentar íslensku hagkerfi. Ég held að hér sé verið að líta til mjög þröngra hagsmuna. Ef fólk vill endilega virkja þá er hugarafl um það bil það besta sem við gætum virkjað á þessum tímapunkti og það gerum við með því að styðja myndarlega við menntakerfið, setja fjármuni inn í rannsóknir, setja fjármuni inn í skapandi greinar, það kostar miklu minna, skilar mun meiru og gerir Ísland að eftirsóknarverðari stað til að búa á og dregur úr því að fólk flýi land núna, sem er áhyggjuefni þegar uppgangur er að koma upp í samfélaginu, að þá sé fólk að fara af því að það trúir ekki á framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar.
Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna áherslna þeirra flokka sem segjast standa vörð um náttúruna og leggja mikið upp úr því út í þau virkjunarsvæði sem sett voru í síðustu rammaáætlun og samþykkt af þessum stjórnarflokkum í nýtingarflokk. Þá vitna ég til svæða eins og Eldvarpa og Svartsengissvæðis, Sveifluháls og Krýsuvíkursvæðis og Sandfells á Krýsuvíkursvæði. Telur hv. þingmaður að það séu minni umhverfisáhrif af þeim virkjunum og það sé eðlilegt að virkja þar frekar en í neðri hluta Þjórsár? Eins hefði ég viljað fá örstutta skýringu á því hjá hv. þingmanni hvað það er við Skrokköldu sem gerir það að verkum að umhverfisáhrif eru svo mikil og víðtæk eins og hv. þingmaður fór inn á í ræðu sinni.
Hæstv. forseti. Ég fagna því að þingmaðurinn ákveður að eiga við mig orðastað í pontu en sé ekki kallandi á mig hér þar sem ég stend. Varðandi síðustu rammaáætlun sagði ég í máli mínu að ég teldi skynsamlegt að Íslendingar segðu: Nú ætlum við ekki að virkja næstu 25 árin. Þessi orka fer ekki frá okkur, við eigum mikið af orku en jafnframt ákvað ég, í ljósi þess að Samfylkingin hefur skuldbundið sig til þess, að standa með rammaáætlun. Ég hef mínar skoðanir á öllum þessum svæðum en það sem var einstakt við svæðin sem voru flutt yfir í biðflokk var að ekki komu fram athugasemdir sem voru nýjar varðandi þessi svæði, það komu fram athugasemdir sem þegar höfðu verið fullrannsakaðar, ég ætti ekki í neinum vandræðum með að vilja vernda þetta allt en ég hef tekið þá ákvörðun, eins og ég sagði, að standa með rammaáætlun. Ég verð að koma með síðara svarið í næstu lotu.
Virðulegur forseti. Það verður þá ekki skilið öðruvísi en svo að Samfylkingin, sem telur sig þurfa að standa vörð um náttúruna, telur heppilegra að virkja á Svartsengissvæðinu og Krýsuvíkursvæðinu í jarðvarmavirkjunum en í neðri hluta Þjórsár. Ég ítreka spurninguna varðandi Skrokköldu og vil taka það fram varðandi hana að þarna er um að ræða virkjunarkost sem skoraði mjög hátt í nýtingu en mjög lítið í vernd. Virkjunin sjálf er í raun inni í göngum sem eru á milli tveggja manngerðra lóna og raflínan frá virkjuninni verður í jörðu. Þá er nú eiginlega búið að leysa þau mál sem alla vega verkefnisstjórnin gerði athugasemdir við núna við ramma 3. Mig langar líka að heyra örstutt frá hv. þingmanni um hugmyndir um sæstreng. Samfylkingin hefur verið áhugasamur flokkur um að skoðað sé nánar og jafnvel farið út í það að leggja sæstreng til Evrópu. Það væri þá áhugavert að heyra hjá hv. þingmanni [[Forseti hringir.]]hvernig bregðast eigi við því, hvað hún telji að fara þurfi í miklar orkuframkvæmdir í landinu, þ.e. í byggingu virkjana, til þess að mæta þeirri þörf sem þar skapast.
Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. þingmaður skilur ekki rammaáætlun. Hún snýst ekki um persónulegar skoðanir hvers og eins á hverjum og einum virkjunarkosti heldur heildstætt mat sem lagt er fram á faglegum grunni samkvæmt ákveðnum reglum. Varðandi Skrokköldu er það svo að hún er inni á áhrifasvæði Vatnajökulsþjóðgarðs og ef við viljum vernda miðhálendið og búa þar til sérstakan þjóðgarð þá kemur Skrokkölduvirkjun ekki til greina. Varðandi sæstreng er ég algerlega á því að við eigum að kanna kosti hans. Ég tel að það gæti verið mjög hagkvæmt fyrir okkur að fá eins hátt verð og mögulegt er í gegnum sæstreng. En ég tel líka og það er það sem ég hef áhyggjur af að þrýstingur vaxi á frekari virkjanir. Ég leyfi mér bara að telja að við eigum að skoða þetta og meta síðan hagsmuni okkar þar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hv. þingmaður talaði stóran hluta ræðunnar um kjaramál, verkföll og jöfnuð í því samhengi. Vissulega snúast þessi mál um nýtingu auðlinda og virkjanir sem gefa okkur orku til nýtingar í atvinnulífinu. Aðeins um jöfnuðinn. Nú hefur tekjujöfnuður aukist en vissulega hefur eignajöfnuður minnkað á móti en til að við náum utan um það þurfum við að tryggja hér aukinn tekjujöfnuð. Um það erum við sammála. Hv. þingmaður ræddi rammaferlið og þá áætlun sem við stjórnmálamenn viljum sannarlega fylgja og hafði áhyggjur af því að við værum að eyðileggja leikreglurnar. Þurfum við ekki að styrkja leikreglurnar í kringum rammaferlið? Er það ekki það sem þessi umræða kennir okkur?
Hæstv. forseti. Fyrst varðandi jöfnuð, sem ég tel að sé grundvöllur fyrir góðu samfélagi, þá óx hann vegna markvissra ákvarðana ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og tölurnar sem verið er að vitna í eru frá árinu 2013 þegar ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna hafði verið við völd hér í fjögur ár. Hins vegar hljótum við að bíða eftir tölum fyrir árin 2014 og síðan 2015 þegar breytingar hafa verið gerðar á skattkerfinu og sjá hvaða áhrif það hefur. Varðandi rammaáætlun og ferlið þá tek ég undir með hv. þingmanni. Ég held að verkefni atvinnuveganefndar núna, þegar þessar breytingartillögur hafa verið dregnar til baka, eigi að vera að fara yfir fjölda umsagna með athugasemdum þar sem bent var á ákveðna veikleika þannig að það verði alveg skýrt um hvað rammaáætlun snýst [[Forseti hringir.]]svo að við lendum ekki í svipuðum aðstæðum aftur.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Við deilum ekkert þegar við ræðum um jöfnuð. Varðandi leikreglurnar þá ætla ég að vitna í umsögn Umhverfisstofnunar í þessu máli þar sem segir, með leyfi forseta: „Eftir að tillagan er komin til Alþingis geta þingmenn gert breytingartillögur, rétt eins og við öll lagafrumvörp og þingsályktunartillögur. Skýra þyrfti nánar formkröfur til breytingartillagna í meðförum þingsins.“ Við erum sammála um að það þurfi að styrkja reglurnar í kringum rammann. Umhverfisstofnun telur jafnframt mikilvægt að farið verði yfir þessa vankanta vegna þess að við getum aldrei sagt til um greinarmuninn á því að ráðherra sem hluti af löggjafarvaldinu fari [[Forseti hringir.]]öðruvísi pólitískt með þessi mál en þingmenn. [[Forseti hringir.]]Því langar mig til að spyrja hv. þingmann: Hvernig sér hún fyrir sér þessar breytingar á formkröfum?
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum mjög góðar spurningar. Ég held að við ættum einmitt að vera í þessari umræðu en ekki umræðu um þessa dæmalausu breytingartillögu. Ég held að það skipti máli að Alþingi afsali sér ekki valdi í þessum málum að öllu leyti. Við erum lýðræðisríki með kjörnum fulltrúum sem taka ákvarðanir. En í ljósi þess að rammaáætlun var búin til af því að það var stöðugt stríð á þessum vettvangi held ég að hið pólitíska vald eigi að einsetja sér að við séum ekki að taka hér endanlegar ákvarðanir um svæði andstæðar faglegu mati. Við getum frekar sagt eins og á síðasta kjörtímabili: Við ætlum ekki að taka endanlegar ákvarðanir núna um þetta svæði. Við erum ósammála því að það eigi að gerast. Við viljum vísa því til frekari rannsóknar eða frekari skoðunar.