Forseti lítur svo á að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um sé þess þörf.
Herra forseti. Við þingmenn höfum fengið ákaflega stuttan tíma til að vinna þetta frumvarp og þessar tillögur, enda aðstæður óvenjulegar. Það hefur óhjákvæmilega í för með sér að líkurnar á villum aukast vegna þess að þingmenn hafa ekki getað skoðað tillögurnar niður í smáatriði heldur verið meira í stóru línunum. Við í Samfylkingunni getum ekki stutt frumvarpið í heild, enda eru þar hvergi raunverulegar aðgerðir til að vinna gegn ójöfnuði sem fer vaxandi í samfélaginu. Við munum hins vegar styðja einstakar greinar, hvort sem það eru breytingartillögur frá meiri hluta eða minni hluta eða tillögur í frumvarpinu sjálfu, en frumvarpið í heild munum við ekki geta stutt.
Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður nefndi áður er tíminn sem við höfum fengið til að skoða þetta mál fáránlega stuttur. Það er algengt að á Alþingi almennt sé það vandamál en þessum kringumstæðum er ekki hægt að lýsa öðruvísi en fáránlegum. Við höfum gert okkar besta í þingflokki Pírata til að fara yfir þetta mál með eins mikilli kostgæfni og okkur hefur verið mögulegt, en eins og hv. þingmaður nefndi réttilega hér áður þýðir sá flýtir og álag sem við höfum þurft að venjast í þessari viku að litlar líkur eru á því að einhver mistök verði gerð, ýmist í frumvarpinu sjálfu eða í atkvæðagreiðslum. Þannig er lífið þegar maður fær ekki tíma til að gera hlutina almennilega. Að því sögðu er viðbúið að við greiðum atkvæði eftir því sem okkur hefur tekist að kynna okkur málin vel og bera saman við stefnu flokksins, og okkar eigin skoðanir auðvitað. Af og til munum við kannski ekki greiða atkvæði alveg í takt vegna þess að þannig eru aðstæður og þannig er pólitíkin, eðlilega, en það er alla vega er rétt að halda því til haga.
Herra forseti. Á sama tíma og kallað er eftir uppbyggingu innviða, stuðningi við barnafólk, aldraða, öryrkja og innspýtingu í heilbrigðiskerfið, menntakerfið, löggæslu, er verið að gefa eftir tekjur upp á 21,5 milljarða samkvæmt ASÍ, þar af 18 milljarða af ferðamönnum. Okkur í Samfylkingunni finnst þetta nöturleg forgangsröðun. Núna hefði gefist tími til að verja þessum fjármunum til þeirra sem allra verst hafa það í samfélaginu.
Forseti. Vinstri græn styðja frumvarpið og þær breytingartillögur sem hér koma fram. Hér er verið að gera mikilvægar breytingar á fjármagnstekjuskatti og þar með er verið að nota tækifærið til að dreifa skattlagningu á þá sem mestar tekjur hafa í samfélaginu og taka tillit til þess hvaðan tekjur koma. Vinstri græn eru því eðlilega mjög fylgjandi. Það eru hins vegar ýmsar breytingartillögur frá minni hlutanum sem ég mun koma betur inn á eftir því sem líður á atkvæðagreiðsluna en við styðjum frumvarpið í heild og þær breytingartillögur sem komu frá meiri hlutanum.
Virðulegi forseti. Líkt og aðrir sem hafa stigið í þennan stól, fyrir utan hv. þm. Ólaf Gunnarsson, lýsi ég miklum vonbrigðum með hvernig haldið hefur verið á málum varðandi þau frumvörp sem hafa verið á dagskrá þingsins. Hér erum við að ræða tekjuöflunarfrumvarpið, bandorminn svokallaða, og nánast enginn tími hefur verið til að fara yfir hann. Frumvarpið ber hins vegar augljóst merki þess að við stjórnvölinn er stjórn sem samanstendur af flokkum lengst til hægri og lengst til vinstri. Það er nefnilega fjandakornið, afsakið orðbragðið, herra forseti, ekkert í þessu frumvarpi.
Herra forseti. Aðstæður eru óvenjulegar, er sagt. Það ætti ekki að koma í veg fyrir að menn vandi sig og reyni að fara að þeim ramma sem settur er í kringum lagasetningu af þessu tagi. Hér er mikill hraði á hlutunum. Við sjáum ekki að stjórnin komi mikið til móts við óskir minni hlutans í því frumvarpi sem hér er til afgreiðslu. Sumt er ágætt, annað mjög slæmt. Við þingmenn Viðreisnar treystum okkur ekki til að styðja frumvarpið en ég reikna með að við munum sitja hjá við lokaafgreiðslu.
Herra forseti. Frumvarpið sem hér um ræðir felur eingöngu í sér hækkanir skatta og gjalda. Hvergi er reynt að innleiða nýja og jákvæða hvata en þess í stað aukið á neikvæða skattlagningu og hún jafnvel hækkuð verulega, eins og í tilviki kolefnisgjalds þar sem hækkunin er 50% en þó eingöngu byrjunin, að því er sagt er. Gjald, sem mun ekki hafa nein áhrif á útblásturinn. Hins vegar mun skattlagningin auka útgjöld heimilanna og leggjast þyngst á þá sem lægstar tekjur hafa hlutfallslega. Við munum greiða atkvæði gegn öllum gjaldahækkunum enda eru þessar hækkanir ekki í samræmi við þá stefnu sem stjórnvöld höfðu mótað um að ríkið hætti að vera leiðandi í því að keyra áfram verðtrygginguna. Ríkið á þvert á móti að reyna að halda aftur af verðbólgu og gera okkur þannig kleift að komast út úr verðtryggingarfyrirkomulaginu. Loks vil ég nefna það sérstaklega, herra forseti, að þetta frumvarp er and-nýsköpunarfrumvarp. Það leggst sérstaklega þungt á hvern þann sem gæti dottið í hug að reyna að skapa eitthvað nýtt.
Herra forseti. Aðstæður eru að sönnu mjög óvenjulegar, eins og menn þekkja, en ég get ekki orða bundist og vil lýsa þungum áhyggjum af því að hér skuli efnt til atkvæðagreiðslu um mjög margar og viðamiklar breytingar á tekjuöflunarkerfinu. Það er ekki oft sem maður vill taka sér í munn orð eins og fáránlegt, eins og einn af hv. ræðumönnum hefur gert, en er það nánast eins og í leikhúsi fjarstæðunnar að hafa ekki meiri tíma til undirbúnings heldur en raun ber vitni. Ég ítreka það að ég lýsi mjög þungum áhyggjum af þessum málatilbúnaði öllum.
Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um að hækka frítekjumark fjármagnstekna úr 125 þús. kr. í 150 þús. kr. Þetta þýðir að við erum að tryggja það að þrátt fyrir að skatthlutfall fari úr 20 upp í 22% þá mun allur almenningur sem á hinn hefðbundna sparnað í raun greiða lægri fjármagnstekjuskatt á komandi ári heldur en hann gerir að óbreyttum lögum. Við erum í raun að jafna út og lækka skattbyrði á venjulegt launafólk og færa hana yfir á þá sem meira hafa. Ég trúi því og treysti að allur þingheimur standi heill að baki þessari breytingartillögu.
Herra forseti. Hér er gert ráð fyrir því að barnabætur hækki lítillega á hverja fjölskyldu og að þær byrji að skerðast við tæpar 242 þús. kr. sem er langt undir lágmarkslaunum. Ein ástæðan fyrir bágri stöðu barnafólks með lágar tekjur og meðaltekjur er að barnabótakerfið er veikt og nánast handónýtt hér á landi og því þarf að breyta. Við í Samfylkingunni munum leggja fram breytingartillögur þess efnis um breytt viðmið, bæði við fjárlagafrumvarpið og eins við 3. umr. þessa frumvarps.
Forseti. Sú breyting sem hér er lögð til mun fyrst og fremst gagnast tekjuhærri hópum og efstu tíundum samkvæmt minnisblaði sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd barst frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu og því greiði ég atkvæði gegn þessari breytingu.
Virðulegi forseti. Hér er breytingartillaga um að hækka eignaviðmið á vaxtabótum. Staðreyndin er sú að eignaviðmið þar sem vaxtabætur skerðast hafa lækkað verulega að nafnvirði frá 2008 og nú er svo komið að tekjulágir einstaklingar eru slegnir út úr vaxtabótakerfinu á eignaviðmiðum kerfisins. Það er ekki rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, að þetta komi fyrst og fremst tekjuhærri einstaklingum til góða, því að þar virka tekjuskerðingarnar í þessu kerfi. Vandinn er sá að fyrir fólk í annarri og þriðju tekjutíund, fyrir fullvinnandi einstaklinga, er verið að slá út á grundvelli 20% eignarhlutar í hóflegu húsnæði 35–45 millj. kr. eign. Það er alveg ljóst að verið er að hola þetta vaxtabótakerfi að innan, vísvitandi, með því að halda þessum eignamörkum niðri á sama tíma og fasteignaverð hefur tvöfaldast í landinu. Þess vegna segi ég já.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni, ég held að tillagan nýtist fyrst og fremst þeim tekjuhærri. Ég vil þó gleðja hv. þm. Þorstein Víglundsson og þingheim allan með því að í umræðu í gær um húsnæðismál kom sérstaklega fram að ríkisstjórnin hefði í hyggju að endurskoða bótakerfið og m.a. vaxtabæturnar með það að markmiði að þær nýttust fyrst og fremst tekjulægri hópum samfélagsins og ungu fólki. Sú vinna fer í gang. Ég vænti þess að því muni þá fylgja tillögur um breytingar, m.a. á þessum lið. Þess vegna segi ég nei við þessari tillögu hér í dag.
Herra forseti. Til að vinna gegn ójöfnuði í samfélaginu þarf öflugt barnabótakerfi og það þarf öflugt húsnæðisbótakerfi. Þessi ríkisstjórn býður upp á hvorugt. Það sem þarf að gera, eins og hv. þm. Þorsteinn Víglundsson sagði áðan, er að hækka eignamörkin í vaxtabótakerfinu ef við eigum ekki að láta það hverfa smátt og smátt, eins og mér sýnist reyndar ríkisstjórnin hæstv. ætla að gera. Fasteignaverð hefur hækkað mjög mikið og líka fasteignamat sem miðað er við við úthlutun vaxtabóta. Þessi breyting er lítið skref. Ég hefði kosið stærra skref, en þessi breyting er gott skref í rétta átt og hún mun nýtast þeim sem eru með lágar tekjur og meðaltekjur. Það er rangt mat sem hér hefur komið frá stjórnarþingmönnum, [[Forseti hringir.]]að þetta sé fyrir þá tekjuhæstu. Fasteignamat á húsnæði þeirra sem hafa lágar tekjur og meðaltekjur hefur nefnilega líka hækkað.
Þetta er sem sagt um áfengisgjaldið. Þegar við ræddum aftur og aftur og aftur um bús í búðir - sem við gerum ekki núna, af einhverri ástæðu er frumvarp SUS-ara um bús í búðir ekki lagt fram núna - þá lærði ég eitt sem kom frá SÁÁ: Þeir sem borga 26% af áfengisgjaldinu eru tvö komma eitthvað prósent fólks í landinu, eða þeir sem kaupa áfengi. Þetta er alveg ljóst. Það er verið að skattleggja fólkið sem er hvað sjúkast í samfélaginu. Það er það sem áfengisgjaldið gerir. Þetta er náttúrlega veikasta fólkið. Þetta er iðulega fátækasta fólkið. Þetta er í rauninni skattur á fátækt og sjúkt fólk. Ég styð því ekki að hækka gjaldið.
Virðulegi forseti. Hér er felld brott heimild til þess að ríkisstjórn geti gert sérstakar undanþágur frá áfengisgjaldi. Við styðjum þá breytingu, enda er undarlegt að þetta hafi verið í lögum til að byrja með.
Virðulegur forseti. Hér er verið að samþykkja að framlengja ívilnanir fyrir eina af undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar sem vinna beinlínis gegn markmiðum um orkuskipti í samgöngum, sem vinna gegn markmiðum um að draga úr losun frá samgöngum. Það samsvarar u.þ.b. 1.500 millj. kr. tekjutapi á ári fyrir ríkissjóð, sem er sambærileg fjárhæð og hækkun eignaviðmiða vaxtabóta, sem felld var hér fyrir skömmu, hefði kostað ríkissjóð. Ég segi nei. [[Hlátur í þingsal.]] [[Gripið fram í: Þú segir já.]]Þingmaðurinn segir já. [[Hlátur í þingsal.]]
Forseti. Hér er í raun, eins og hv. þm. Þorsteinn Víglundsson sagði, verið að taka ákvörðun um það að fella út þessa undanþágu en í skrefum. Það er gert til að milda áhrifin á atvinnugreinina og það er verið að koma til móts við þær athugasemdir sem hafa komið fram um að samráð vegna þessarar breytingar hafi ekki verið fullnægjandi. Því segi ég nei.
Þetta varðar stjórn forseta á fundinum. Mig langaði bara að fá þetta staðfest frá forseta varðandi það að hann var byrjaður í nýrri atkvæðagreiðslu eða í atkvæðagreiðslu um nýtt atriði, bakkar samt sem áður. Hingað til hefur mér verið sagt að þetta megi ekki gera. Ef þetta má gera þá er gott að fá staðfestingu á því og þá er bara fordæmið komið, þá vitum við það inn í framtíðina.
Það hefur verið venja að verða við óskum um að endurtaka atkvæðagreiðslu ef úrslitum hefur ekki verið lýst og næsta atkvæðagreiðsla er ekki hafin. Forseti reynir að vera sveigjanlegur í því.
Virðulegi forseti. Á hverju ári hafa öryrkjar áhyggjur af því hvort frítekjumark sem ákveðið er í bráðabirgðalögum verði framlengt eða ekki. Ég heyri þær áhyggjur árlega. Þetta er tillaga um að færa það frítekjumark úr bráðabirgðaákvæði yfir í lögin sjálf og fella niður bráðabirgðaákvæðið í 3. tölulið sömu breytingartillögu. Það er engin efnisleg breyting, það er enginn munur á útgjöldum ríkissjóðs út frá þessu, þetta snýst einfaldlega um að vera ekki að hrella öryrkja á hverju ári. Hins vegar ef 1. töluliður verður felldur dreg ég til baka 3. tölulið breytingartillögunnar.
Virðulegur forseti. Þær breytingartillögur sem eru undir 29. gr. ganga út á að afnema algerlega skerðingar varðandi atvinnutekjur og hækka … [[Gripið fram í.]]Já, en talað er um að hækka frítekjumarkið varðandi tekjur eins og lífeyri. Ég tel að forgangsraða þurfi fjármunum ríkisins með þeim hætti að það gagnist fyrst og fremst láglaunafólki. Ég tel að það þurfi að horfa til þess hvernig hægt sé að mæta því láglaunafólki sem er með lágar lífeyristekjur en ekki að smyrja því yfir allan hópinn; að nýta skattfé almennings og forgangsraða fjármunum ríkisins í þágu þeirra sem haft hafa lágar ævitekjur og lágan lífeyri en ekki að láta það eiga við um þá sem hafa háar tekjur. Við þurfum að útfæra það með þeim hætti að það gagnist lágtekjuhópum en ekki öllum hópum í þjóðfélaginu.
Virðulegi forseti. Það gleður mig að sjá svona marga í atkvæðaskýringu. Þetta snýst um afnám skerðinga ellilífeyris almannatrygginga vegna atvinnutekna. Það er í raun efnislega það sama og ágætt frumvarp Flokks fólksins, sem við munum ræða jafnvel meira ef þetta mál verður fellt. Umræðan var hér um málið sjálft, alla vega af minni hálfu, og ég held ekki að mér takist að færa fram öll rök sem eru fyrir þessu ágæta máli á þeim 30 sekúndunum sem eftir eru. En ég fagna því alla vega að Flokkur fólksins hafi lagt fram frumvarp sem er um sömu breytingu þannig að við getum haldið áfram að ræða það mál. Ég er sannfærður um að fái sú tillaga næga umræðu muni hún ná í gegn fyrr eða síðar.
Herra forseti. Þessi tillaga er samhljóða stefnu Miðflokksins um að atvinnutekjur rýri ekki lífeyristekjur, sem er hvetjandi aðgerð, aðgerð sem kemur í veg fyrir félagslega einangrun, aðgerð sem gerir öldruðum sem það kjósa kleift að vinna sér inn tekjur sem hjálpa þeim til að öðlast betri lífsgæði og betri kjör. Þess vegna segi ég já.
Herra forseti. Þessi tillaga er í samræmi við stefnu Miðflokksins, hún er líka réttlætistillaga og hvetjandi tillaga, æskileg tillaga á allan hátt. Það er rangt, það er beinlínis skaðlegt fyrir heildarhagsmuni samfélagsins að ríkið sé að hrekja þá út af vinnumarkaði sem gætu hugsað sér að vinna lengur, fólkið sem er með mestu reynsluna og þekkinguna. Ríkið ætlar að afsala samfélaginu þeirri verðmætasköpun sem þar gæti átt sér stað og skerða um leið lífsgæði þess fólks sem um ræðir. Það hefur lítið að segja fyrir tekjuhæstu hópana í hópi eldri borgara vegna þess að í langflestum tilvikum, nánast öllum tilvikum, eru þeir hópar með nægilega háar lífeyristekjur til að þær einar og sér nægi til að skerða greiðslur frá ríkinu. Með þessari aðgerð er ekki hvað síst komið til móts við þá sem neyðast jafnvel til að vinna lengur vegna þess að þeir hafa ekki safnað nægum lífeyrisgreiðslum eða, að sjálfsögðu, vilja einfaldlega vinna lengur og nýta reynslu sína og þekkingu.
Virðulegur forseti. Háttvirt öll. Þrátt fyrir að tillagan um að afnema skerðingarnar hafi verið felld fjallar þessi grein um að hækka frítekjumark ellilífeyris almannatrygginga gagnvart atvinnutekjum upp í 100 þúsund krónur, sem er jákvætt skref. Það er samt minna en það var. Það var 109 þúsund og hafði staðið óbreytt mjög lengi. Við ættum að gera betur. Ég greiði atkvæði með þessu því að þetta er þó umtalsvert hærra en þær 25 þúsund krónur sem fyrir liggja. En eins og ég sagði áðan fagna ég framkomnu frumvarpi Flokks fólksins um sama efni.
Hæstv. forseti. Ég greiði atkvæði með þessari nánasarlegu hækkun ríkisstjórnarinnar, sem er ekki í samræmi við loforð sem hæstv. forsætisráðherra gaf á fjölmennum fundi í Háskólabíói í undanfara kosninga. En ég tek undir með síðasta ræðumanni, auðvitað er skárra fyrir aldrað fólk að geta unnið sér inn 100 þúsund kall en 25 þúsund. Ég hef áður sagt að ég efast um að fólk fari úr inniskónum fyrir þennan 100 þúsund kall og flykkist út á vinnumarkaðinn. En engu að síður er það skárra en ekki neitt og þess vegna rétt að styðja þetta.
Forseti. Ég fagna því að hér er verið að hækka frítekjumark aldraðra varðandi atvinnutekjur upp í 100 þús. kr. en finnst stórfurðulegt að þingmenn séu ekki tilbúnir til að samþykkja að öryrkjar fái sitt frítekjumark lögfest í stað þess að vera með til bráðabirgða síðan, hvað, 2007?Í tíu ár hafa öryrkjar staðið frammi fyrir þeirri óvissu sem fylgir því að vita ekki hvort frítekjumark þeirra verður hækkað. Mér finnst það stórfurðulegt. Þetta hefur verið gert í tíu ár. Af hverju getum við ekki lögfest þetta? Þetta var mjög einföld breytingartillaga og hefði ekki kostað neitt nema það að örorkulífeyrisþegar væru öruggir með þessa hækkun. Ég skil þetta hreinlega ekki. Mig langaði að koma því á framfæri.
Virðulegi forseti. Ég tel þetta vera jákvæða tillögu, að frítekjumark sé hækkað upp í 100 þús. kr. varðandi atvinnutekjur. Ég tel þó að ganga mætti lengra og að horfa þurfi á þetta allt í samhengi, þær tekjur sem ellilífeyrisþegar og öryrkjar hafa möguleika á að fá, hvort sem er úr lífeyrissjóðum sínum, fjármagnstekjur eða atvinnutekjur. Þarna þarf að gæta jafnræðis og horfa á samspil þessara tekna. Ekki geta allir farið út á vinnumarkaðinn, sérstaklega ekki láglaunafólk sem er búið að vinna erfiðisvinnu alla sína tíð. Þess vegna þarf að gæta jafnræðis og nýta stuðning ríkisins þannig að hann komi þeim tekjulægstu best og forgangsraða í þágu þeirra tekjulágu. Þess vegna styð ég þessa tillögu en tel að þakið mætti vera ofar og að það eigi að skoða en í því samhengi sem ég hef talað um.
Virðulegi forseti. Þingflokkur Pírata greiðir ekki sameiginlega atkvæði. Ég greiði atkvæði gegn þessu vegna þess að ég er á móti nefskatti. Ég er ekki á móti Ríkisútvarpinu, ég er hins vegar á móti þessu skattformi og vil að Ríkisútvarpið sé fjármagnað með öðrum leiðum og siðsamlegri skattheimtu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Við teljum þetta óþarfar takmarkanir, við eigum að fara alla leið. Það er ekki miklu flóknara en það.
Virðulegur forseti. Ég hugsa að ég styðji þessa breytingartillögu mína. Hér er um að ræða viðbótarhækkun á kolefnisgjaldi umfram áform ríkisstjórnarinnar en í takt við þær hækkanir sem kynntar voru í því fjárlagafrumvarpi sem lagt var fram síðastliðið haust. Það er alveg ljóst að við þurfum meiri metnað ef við ætlum að ná árangri í loftslagsmálum. Þessar hækkanir eru mjög í takt við stefnu eins af stjórnarflokkunum frá síðasta þingi. Ég held að mjög mikilvægt sé að stíga þetta skref ef við ætlum að forðast þær mögulegu álögur sem geta lagst á okkur vegna uppkaupa á loftslagsheimildum ef við náum ekki þeim markmiðum sem við höfum sett okkur fyrir árið 2030.
Herra forseti. Við náum árangri í loftslagsmálum á margvíslegan hátt. Það er ekki nein ein leið í því. Hér er lagt til að sem fyrsta skref verði kolefnisgjald hækkað um 50% og frekari bráðnauðsynlegar hækkanir bíða aðgerðaáætlunar í loftslagsmálum sem er langt komið. Það bíður líka greiningar á áhrifum hækkana á kolefnisgjaldi á samfélagsvísu. Sá háttur er í samræmi við ábyrga stjórnunarhætti og trausta stefnumótun í loftslags- og umhverfismálum. Þess vegna tel ég rétt að þessi breytingartillaga nái ekki fram að ganga heldur verði þetta samþykkt óbreytt.
Herra forseti. Hvarflar það að ríkisstjórninni, stjórnarmeirihlutanum hér, að það að hækka bensínlítrann um nokkrar krónur í viðbót muni draga verulega úr akstri? Fólk mun áfram, rétt eins og þegar bensínhækkanir verða af öðrum ástæðum, halda áfram að fara leiðar sinnar á bílum sínum. Einu áhrifin af þessu verða þau að auka útgjöld heimilanna og hækka lánin þeirra, hækka verðtryggð lán. Að sjálfsögðu mun þetta leggjast þyngst á tekjulægstu heimilin því að þetta er ekki skattur sem tekur mið af tekjum, menn þurfa að komast leiðar sinnar hvort sem þeir eru tekjuháir eða lágir, og þetta mun leggjast þyngst á þá sem þurfa vegna vinnu sinnar eða búsetu að ferðast um langa leið, þar af leiðandi þyngra á landsbyggðina og landsbyggðarfólk en á höfuðborgarsvæðinu. Þetta mun því ekki skila neinu öðru en, eins og svo margt annað í þessu frumvarpi, auknum álögum á almenning.
Herra forseti. Mann er farið að renna í grun að síðasta ríkisstjórn hafi verið mun metnaðarfyllri í loftslagsmálum en sú sem nú situr þrátt fyrir að mikið sé talað um slíkt í stjórnarsáttmálanum. Það er sorglegt að breytingartillaga hv. þm. Þorsteins Víglundssonar hafi ekki verið samþykkt. Þar fyrir utan er verið að gefa eftir 2 milljarða af tekjum ríkissjóðs, sem hefðu farið langleiðina til að dekka það sem upp á vantar hjá Sjúkrahúsinu á Akureyri og Landspítalanum.
Herra forseti. Hér erum við enn eina ferðina að afgreiða galla á útlendingalögum. Ég vildi einfaldlega nota tækifærið til að hvetja þingheim til dáða, til að hefja sem fyrst vinnu við endurskoðun á útlendingalögunum til að við megum búa öllum hér talsvert mannúðlegra umhverfi en við gerum nú. Sú breyting sem við erum að vinna í gegnum þingið núna er hins vegar til góða og við styðjum hana heils hugar. Ég þakka fyrir gott samstarf í nefndinni um úrlausn þessa máls en vil hvetja alla til þess að fylgjast grannt með því að við höldum áfram í rétta átt og reynum að tryggja dvalarleyfi fólks óháð því hvaðan það kemur og jafnvel að jafna búseturétt á námsfólk, þ.e. dvalarleyfi barna þvert á námsleyfi, og hættum að mismuna eftir því hvort maður er iðnnemi eða doktorsnemi, að hann fái dvalarleyfi hér fyrir fjölskyldu sína.
Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um framlengingu á bráðabirgðaákvæði vegna NPA. Eins og kemur fram í nefndaráliti hv. velferðarnefndar er nefndin samstiga í þessu máli, hún er sammála um að vinda bráðan bug að því að klára lagasetningu sem þarf vegna málsins og fagnar því að á þessu ári verði, þrátt fyrir að ekki sé enn búið að fullklára lögin, bætt í þennan málaflokk og tryggt að fjármagn til fleiri samninga fáist á árinu. Þetta er afar mikilvægt og fagnaðarefni og ég hlakka til atkvæðagreiðslunnar síðar á þessu þingi þegar við afgreiðum þau mál endanlega.
Forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni sem talaði á undan mér. Mig langar að fagna því að þær aukalegu 70 milljónir sem við báðum um í nefndinni að fá inn í þennan málaflokk til að auka við samninga virðast vera komnar. Það er stórgott. Ég hlakka til að taka á málinu og klára þessi tvö stóru frumvörp á næsta ári.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með öðrum hv. þingmönnum, það er fagnaðarefni að tekist hafi að fjölga samningunum enn meira. Ég legg þó sérstaka áherslu á það sem var algjör samstaða um í hv. velferðarnefnd, það að svokallaður öndunarvélahópur muni njóta forgangs og að tekið verði tillit til hans þegar aukafjárveitingin kemur til þannig að hægt sé að gera notendasamninga við hann strax á nýju ári.
Virðulegur forseti. Líkt og aðrir þingmenn fagna ég því að þetta sé hingað komið og í góðri sátt frá velferðarnefnd. Ég þakka líka gott samstarf við velferðarnefnd í þessu máli og vonast til þess að eiga gott samstarf við nefndina áfram í þeim tveim stóru málum sem eru í nefndinni. Enn fremur fagna ég líkt og aðrir breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar þar sem ráðgert er að auka um 70 millj. kr. í þennan málaflokk á milli umræðna. Það kom einmitt fram í nefndaráliti frá hv. velferðarnefnd og ég þakka fyrir það. Enn fremur þakka ég fyrir gott samstarf nefndarinnar og vonast til að eiga gott samstarf við hana áfram.
Forseti vill geta þess áður en gengið er til umræðu um 8. dagskrármálið að samkomulag hefur náðst um það fyrirkomulag umræðu 8. dagskrárliðar að framsögumenn og talsmenn flokka hafi 30 mínútur til framsögu en aðrir þingmenn hafi tíu mínútur. Andsvör verða leyfð og andsvör verða rýmkuð sérstaklega á eftir ræðu framsögumanns meiri hluta fjárlaganefndar, þannig að allir stjórnarandstöðuflokkar sem þess óska komi að fullum tvisvar sinnum tveggja mínútna andsvörum. Eftir það gildir venjulegur andsvararéttur. Gert er ráð fyrir að umræðunni ljúki í kvöld eða undir nóttina og að atkvæðagreiðsla verði í beinu framhaldi.
Hæstv. forseti. Við erum að hefja 2. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2018 og ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta hv. fjárlaganefndar. Aðdragandann þekkjum við. Segja má að annað árið í röð fari þessi umræða fram við sérstakar aðstæður og á naumum tíma sem er auðvitað bagalegt. Það er eilítið mótsagnakennt að segja á sama tíma og það sé ekki í anda þess lagaumbúnaðar opinberra fjármála sem tók gildi 1. janúar 2016 sanni þau lög gildi sitt því að nokkur stoð er í þeim umræðum sem fram fóru um fjármálaáætlun vorið 2017. Enda þótt stuðningslið hæstv. ríkisstjórnar sé skipað á annan veg nú en þegar sú fjármálaáætlun var rædd nýtur umfjöllunin nú um fjárlögin góðs af þeirri ítarlegu umræðu sem þá fór fram um opinber fjármál. Í fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi er einkum áhersla á heilbrigðismál, menntamál og samgöngur. Því fer auðvitað fjarri að á þeim skamma tíma sem liðinn er frá stjórnarskiptum hafi verið unnt að móta fjárlagafrumvarp sem rammar inn á eitt ár þær framkvæmdir sem boðaðar eru í sáttmála ríkisstjórnarflokkanna um ríkisstjórnarsamstarf og eflingu Alþingis. Væntingar til úrbóta á ýmsum sviðum samfélagsins og fjármögnunar á brýnum verkefnum eru eðlilega talsverðar enda má segja að næstum áratugur í endurnýjun og endurbótum á innviðum og mikilvægri þjónustu við landsmenn hafi horfið. Á sama tíma er ekki síður mikilvægt að verja þann efnahagslega árangur sem náðst hefur á undanförnum misserum. Þrátt fyrir forgangsröðun aukinna útgjalda til þessara málaflokka er gætt að því hér að skila jákvæðri afkomu með áherslu á aðhald, að verja efnahagslegan stöðugleika, greiða niður skuldir og lækka vaxtabyrði ríkissjóðs. Nú er ekki nema slétt vika liðin frá 1. umr. frumvarpsins. Á þeim tíma hefur nefndin fjallað um frumvarpið og átt fundi með fjölda gesta og vill meiri hlutinn sérstaklega þakka gestum fyrir að bregðast við fundarboðum með mjög skömmum fyrirvara til að fylgja eftir umsögnum sínum um frumvarpið. Nefndin fékk á sinn fund fulltrúa allra ráðuneyta sem bera ábyrgð á einstökum málefnasviðum og málaflokkum ríkisins og fjölda fulltrúa, þ.e. frá 26 hagaðilum. Þegar ég segi þetta, virðulegi forseti, finnst mér full ástæða til að hrósa allri hv. fjárlaganefnd fyrir sérstaklega góðan vinnuanda og samstarfsvilja til að láta þétta dagskrá ganga upp. Heildaráhrif breytingartillagna meiri hlutans sem lagðar eru til hér eru listaðar í fyrstu töflu nefndarálitsins, á bls. 2, þar sem fram koma breytingar á frumjöfnuði og vaxtajöfnuði og áhrif breytinga á heildarjöfnuð. Þar kemur fram að afgangur heildarjöfnuðar lækkar um 2.008,6 millj. kr. sem er heldur minni afgangur en lagt var upp með í frumvarpinu. Í efnahagsforsendum frumvarpsins er tekið tillit til nýjustu þjóðhagsspár Hagstofu Íslands frá því í nóvember sem hefur veruleg áhrif á tekjur ríkissjóðs til hækkunar frá því sem áður var áætlað. Í heildina eru efnahagshorfur mjög hagfelldar. Hagvöxtur ársins 2016 nam 7,4% en endurskoðuð áætlun fyrir árið í ár nemur 4,9% sem er 0,6 prósentustigi meiri vöxtur en gert var ráð fyrir í febrúarspánni. Hagvaxtarspár gefa hins vegar til kynna minnkandi hagvöxt á komandi misserum og það ber að hafa í huga. Við höfum nú blessunarlega búið við verðstöðugleika og mæld verðbólga hefur verið undir markmiðum Seðlabankans í fjögur ár. Í samhengi verðstöðugleika er aðhald í ríkisfjármálum ekki síst mikilvægt. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2017 voru gjöldin aukin umtalsvert frá fyrra ári og í frumvarpinu nú er enn bætt í að raungildi. Áætluð frumútgjöld frá fjárlögum 2017 til frumvarps 2018 aukast um 66 milljarða sem er svipuð fjárhæð og árið þar á undan. Í töflu á bls. 141 í frumvarpinu koma fram útgjaldabreytingar milli ára, sem gagnlegt er fyrir hv. þingmenn að skoða, sundurliðaðar á 34 málefnasvið og sýnd breyting frá fjárlögum 2017 að raungildi. Þar kemur m.a. fram að fjárfrekasta málefnasviðið hefur undanfarin ár verið vextir og lífeyrisskuldbindingar og endurspeglar það sem við höfum verið að kljást við í ríkisfjármálum, þunga vaxtabyrði sem er auðvitað bagalegt, en nú verður breyting þar á. Það sem hægt er að sjá er að við erum að ná árangri í að ná niður vaxtabyrði en um leið eru útgjöld, sem er jákvætt að vissu leyti, að aukast til sjúkrahúsþjónustu. Þau aukast um meira en 7,2% að raungildi. Þar ber þó að nefna að langmesta aukningin er í lyfjum og lækningavörum, 35%, og skýrist það af því að bæði verð- og magnaukning í lyfjum og hjálpartækjum er langt umfram forsendur fjárlaga ársins 2017 og er brugðist við því með þessum hætti. Í yfirferð sinni um frumvarpið fékk nefndin innsýn í átak fjármála- og efnahagsráðuneytisins um bættan ríkisrekstur, ekki síst er varðar innkaup hins opinbera. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi aðhalds og eftirlits þegar kemur að umbótum í ríkisrekstri, að fylgja eftir framkvæmd fjármála í rekstri ríkisins og því hvernig fjármunir eru nýttir, í hvað fjárveitingar fara og hvernig þær nýtast. Ráðherrar þurfa á hverjum tíma að fara yfir verkefni málefnasviða sinna og velta því upp hvernig hægt er að gera betur. Meiri hlutinn gerir tillögur um auknar fjárheimildir á nokkrum málefnasviðum velferðarráðuneytisins til viðbótar við verulega aukningu sem er að finna í frumvarpinu sjálfu. Tillögurnar eru ekki veigamiklar í hlutfalli við umfang málaflokksins en þá ber að hafa í huga að í frumvarpinu er lagt til að framlög til sjúkrahúsþjónustu og heilsugæslu auk lyfja og lækningavara aukist um samtals 16,3 milljarða kr. að raungildi milli ára. Því verður ekki annað sagt en að frumvarpið sé í samræmi við áform hæstv. ríkisstjórnar um uppbyggingu í þessum málaflokkum. Meiri hlutinn gerir að auki tillögu um 400 millj. kr. aukin útgjöld vegna heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni, auk 50 millj. kr. fjárveitingar til Sjúkrahússins á Akureyri, eins og fram kemur í sérstakri breytingartillögu sem fylgir nefndaráliti. Gert er ráð fyrir að velferðarráðuneytið kveði á um nánari skiptingu framlagsins í samræmi við stefnumörkun í heilbrigðismálum sem birtist í næstu fjármálaáætlun og kynni hana bæði fyrir forstöðumönnum og fjárlaganefnd. Sérstaklega þarf þar að hafa í huga geðheilbrigðismál en ég vil nefna hér að fulltrúar allra heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni - utan Vestfjarða sem ekki komust vegna ófærðar, það var ekki flogið - komu fyrir nefndina og fóru mjög vel yfir stöðu sinna mála. Því leyfi ég mér að segja að við fögnum því að geta aukið í framlög til heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Starfsemi hjúkrunarheimila og önnur öldrunarþjónusta er nú þegar veigamikill þáttur í heilbrigðis- og félagsþjónustu hér á landi og þegar litið er til aldurssamsetningar þjóðarinnar getur enginn vafi leikið á því að þessi rekstur mun aukast til muna á næstu árum og áratugum. Rekstur hjúkrunarheimila er víða þungur og í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga kemur fram að sveitarfélögin telja sig greiða allt að 1 milljarð kr. með rekstrinum sem ekki fæst bættur. Í skýrslu sem Ríkisendurskoðun gerði að undirlagi Alþingis og birt var árið 2014 kemur fram m.a. að launakostnaður hafi verið að meðaltali 76% rekstrargjalda þeirra. Samtök þessara stofnana sem komu fyrir nefndina staðfestu þessar upplýsingar. Það er nauðsynlegt að taka mið af þessu og fleiru er varðar rekstrarhagkvæmni hjúkrunarheimila þegar teknar verða ákvarðanir um byggingu þeirra og rekstur sem áformað er í stjórnarsáttmála. Meiri hluti fjárlaganefndar hvetur til samráðs með samtökum sveitarfélaga, samtökum fyrirtækja í velferðarþjónustu og stjórnvöldum um markvissa vinnu um efldan og bættan rekstur. Í frumvarpinu er lagt til að frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega verði hækkað í ársbyrjun 2018 í 100.000 kr. á mánuði. Gjaldskrá vegna tannlækninga aldraðra og örorkulífeyrisþega verður einnig uppfærð frá miðju næsta ári til að lækka kostnað þessara hópa. Í breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar verður auknu fjármagni varið til útfærslu hækkunar bóta almannatrygginga til tekjulágra örorkulífeyrisþega sem halda einir heimili. Í tillögu fjárlagafrumvarps er gert ráð fyrir hækkun framfærsluviðmiðs um 6.840 kr. til að ná 300.000 kr. hækkun frá 1. janúar 2018. Breytingartillaga meiri hluta fjárlaganefndar felur í sér að hækka heimilisuppbót sérstaklega umfram almennar bótahækkanir um þessa fjárhæð. Sú leið er til þess fallin að draga úr svokallaðri krónu á móti krónu skerðingu og kemur betur til móts við gagnrýni Öryrkjabandalagsins á útfærslu hækkunarinnar í 300.000 kr. Auk þessa hefur hún þau áhrif að þeir örorkulífeyrisþegar sem búa einir og uppfylla skilyrði fyrir greiðslu heimilisuppbótar munu fá hærri greiðslur frá almannatryggingum og hækkar þannig hlutfall þeirra lífeyrisþega sem fá hækkunina. Í stjórnarsáttmálanum kemur fram að hæstv. ríkisstjórn ætlar að efna til samráðs við forsvarsmenn örorkulífeyrisþega um breytingar á bótakerfinu. Tilgangurinn er að reyna að skapa sátt og einfalda kerfið um leið og öryrkjum er tryggð framfærsla og kjör þeirra leiðrétt. Fyrir þá sem það geta er mikilvægt að stjórnvöld gangi á undan með góðu fordæmi og tryggi framboð hlutastarfa hjá hinu opinbera fyrir fólk með skerta starfsgetu og jafnframt er mikilvægt að atvinnulífið verði virkur aðili í því verkefni. Fulltrúar Öryrkjabandalagsins komu fyrir nefndina og fóru vel yfir þessi mál og stöðu þessara hópa. Ég ítreka hér að þeim áformum sem bæði hæstv. ríkisstjórn og hæstv. félagsmálaráðherra hafa boðað verður fylgt eftir. Hvað varðar málefni fatlaðs fólks er tryggt að þeir sem hafa notið svokallaðrar NPA-þjónustu njóti hennar áfram á árinu 2018 og fylgir fjármagn svo hægt sé að fjölga samningum. Þetta tengist máli sem við samþykktum áðan um framlengingu bráðabirgðaákvæðis og fjölgun þessara samninga inn á næsta ár. Meiri hlutinn gerir hér 70 millj. kr. breytingartillögu við frumvarpið, þar af skulu 30 millj. kr. fara til þeirra sem þurfa á sólarhringsmeðferð í öndunarvél að halda. Þó er vitað að til framtíðar þarf að fjölga samningum eins og kemur fram í nefndaráliti hv. velferðarnefndar um það mál sem ég minntist á. Nánari útfærsla á því bíður meðferðar velferðarnefndar, sem hefur frumvörp um félagsþjónustu sveitarfélaga og málefni fatlaðs fólks með miklar stuðningsþarfir til umfjöllunar. Af þeim breytingum sem meiri hluti fjárlaganefndar gerir til útgjaldaauka flokkast allmargar tillögur undir menningarmál. Framlög háskóla þróast að mestu í takt við breytingar á fjölda nemenda en í frumvarpinu nú er einnig að finna viðbótarframlög bæði vegna kennslu og rannsókna í háskólum. Hækkanirnar eru áfangi að því markmiði sem fram kemur í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar að framlög til háskólastigsins nái meðaltali OECD-ríkjanna innan fárra ára. Ég ítreka hér, virðulegi forseti, að í umfjöllun nefndarinnar var alveg skýrt að það á ekki að vera sjálfstætt markmið að auka útgjöld bara til að ná slíkum markmiðum heldur verður það að hafa einhvern tilgang. Við hyggjumst fylgja því mjög vel eftir að þessi viðmið fái tengingu við bætt skólastarf, ef ég get orðað það þannig. Í frumvarpinu er þó nokkur aukning til samgöngumála. Meiri hlutinn gerir einnig tillögur til breytinga á framlögðu frumvarpi og leggur til hækkun sem nánar er skýrð í tillögunni sjálfri. Áhersla meiri hluta nefndarinnar er á umferðaröryggismál og almenningssamgöngur. Samningur um almenningssamgöngur við landshlutasamtök hefur verið í gildi um nokkurn tíma. Ábendingar í umsögnum sveitarfélaga um verkefnið benda til að tímabært sé að endurmeta og endurskoða það fyrirkomulag. Meiri hlutinn leggur til að horfið verði frá þeirri skerðingu sem boðuð var í fjárlagafrumvarpinu á framlögum til náttúrustofanna átta sem starfa allt í kringum landið. Náttúrustofurnar sinna ýmsum mikilvægum verkefnum og brugðist er við þessari stöðu í breytingartillögu meiri hlutans. Meiri hlutinn beinir því til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra að við endurskoðun samninga um rekstur náttúrustofa verði fyrirkomulag og fjármögnun þeirra tekin til skoðunar. Fulltrúar sýslumanna komu jafnframt fyrir nefndina og fóru yfir starfsemi sína og stöðu. Frá því í ársbyrjun 2015 hefur því miður ekki tekist að vinna úr þeim miklu breytingum sem þá voru gerðar á fjölda sýslumannsembætta og starfsemi þeirra. Beinir meiri hlutinn þeirri áskorun til hæstv. ríkisstjórnar að hún vinni að því að efla embættin og tryggja að þau geti gegnt hlutverki sínu eins og vera ber. Rík áhersla er í stjórnarsáttmála lögð á eflingu Alþingis og í frumvarpinu má sjá fyrstu skref í þeim efnum. Lagt er til að framlag vegna sérfræðiaðstoðar við þingflokka verði aukið. Einnig má nefna að skrifstofa Alþingis verði efld í þessu sambandi, m.a. til að tryggja að Alþingi hafi faglega þekkingu til jafns við ráðuneytin sem og að tryggja faglegan stuðning við störf forsætisnefndar, nefndasviðs og þingfundaskrifstofu. Er það í fullu samræmi við þau áform sem birtast skýrt í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur. Meiri hlutinn gerir enn fremur tillögur um viðbótarframlög til skrifstofu Alþingis og umboðsmanns Alþingis samhliða þessu. Meiri hlutinn vekur í áliti þessu sérstaka athygli á nokkrum málum sem fram koma í frumvarpinu þó að ekki séu gerðar tillögur til breytinga fyrir 2. umr. frumvarpsins. Þar vil ég nefna barnabætur og umfjöllun um varasjóði fjárlaga þar sem meiri hlutinn telur að marka þurfi skýra stefnu um uppbyggingu varasjóða málaflokka. Ég tek fram að það var ágætisumræða um varasjóði í lögum um opinber fjármál og tilgang og notkun þeirra í umræðu hér um fjáraukalagafrumvarp. Meiri hlutinn hvetur til þess að skipaður verði starfshópur um stefnumörkun um sölu og útleigu bújarða. Þá hafa húsnæðismál verið til umræðu og umfjöllunar nefndarinnar. Sómasamlegt húsnæði á viðráðanlegum kjörum er meðal þess sem gefur hugtakinu velferð merkingu. Meiri hlutinn hvetur hæstv. ríkisstjórn til að fylgja eftir fyrirætlunum í stjórnarsáttmála og stuðla að umbótum í húsnæðismálum, sérstaklega að efla stuðningskerfi og lækka þröskuld ungs fólks og tekjulægri inn á húsnæðismarkaðinn. Þetta er eitt af þessum málum sem við getum sagt að ekki hafi unnist tími til á þessum skamma tíma til að setja mark sitt á. Það þarf að marka langtímaáætlun í ferðaþjónustu í samvinnu við hagaðila. Því tengt hefur hæstv. ríkisstjórn boðað aukið samráð á flestum sviðum og hvetur meiri hlutinn hæstv. ríkisstjórn til að fylgja því vinnulagi fast eftir. Aðrar þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til á gjaldahlið er að finna í sérstöku fylgiskjali með skýringum og vísa ég frekar til þess. Ég þakka allri hv. fjárlaganefnd fyrir mikla og góða samvinnu sem og riturum og starfsmönnum nefndasviðs. Ég held að ég leyfi mér alveg að segja að dagskráin sé þéttari en ég hef átt að venjast þann skamma tíma sem ég hef setið á Alþingi og það er alveg ótrúlega góður vinnuandi í nefndinni miðað við aðstæður. Fyrir það vil ég þakka sérstaklega. Ég legg að svo mæltu til að frumvarpið verði samþykkt með tillögðum breytingum meiri hlutans en gangi síðan að nýju til nefndar fyrir 3. umr. að lokinni atkvæðagreiðslu. Undir nefndarálit þetta rita eftirtaldir hv. þingmenn: Willum Þór Þórsson, Haraldur Benediktsson, Páll Magnússon, Njáll Trausti Friðbertsson og Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir.
Virðulegi forseti. Í upphafi máls míns vil ég líka þakka kærlega fyrir ágætissamstarf innan nefndarinnar. Miðað við aðstæður, sem voru erfiðar og skammur tími, þá tek ég undir að samstarf innan nefndarinnar var tiltölulega gott. Hins vegar verð ég að lýsa yfir talsverðum vonbrigðum með þær breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur fram. Eins og hv. þingmaður áttar sig á og hlustaði á eins og ég, voru nánast allir hagsmunaaðilar sem komu á fund nefndarinnar neikvæðir gagnvart fjárlagafrumvarpinu. Það á ekki síst við þá sem starfa innan heilbrigðiskerfisins. Við sáum að forsvarsmenn Landspítalans voru mjög óánægðir hvað þetta frumvarp varðar, heilbrigðisstofnanir úti á landi sömuleiðis, og forsvarsmenn hjúkrunarheimila töluðu beinlínis um að þeir fengju lækkun á milli ára. Í umsögn Sjúkrahússins á Akureyri koma sömuleiðis fram miklar áhyggjur um að þetta frumvarp dygði ekki. Nú kemur í ljós að meiri hluti fjárlaganefndar ætlar einungis að bæta 450 millj. kr. við í heilbrigðismálin, í það stóra mál sem þjóðin hefur verið að kalla eftir að við setjum meiri pening í. 450 millj. kr. eru 0,05% af ríkistekjum. Við mætum engan veginn þeirri þörf sem er í heilbrigðiskerfinu. Landspítalinn fær 0 kr. frá meiri hluta fjárlaganefndar. Heilbrigðisstofnanir úti á landi fá einungis helminginn af því sem þær kölluðu eftir bara til að halda sjó, til að halda óbreyttri starfsemi. Sjúkarhúsið á Akureyri fær 50 millj. kr. en kallaði eftir 400 millj. kr. Hjúkrunarheimilin fá ekkert frá meiri hluta fjárlaganefndar. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Hvernig stendur á því að meiri hluti fjárlaganefndar hlustar ekki á lykilhagsmunaaðila í því lykilmáli sem heilbrigðismálin eru? Flokkur formannsins var einmitt að kalla og sögðu að þau myndu standa fyrir stórsókn í þessu málum en ég bara sé ekki þessa stórsókn, hvorki í upprunalega frumvarpinu né í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og andsvarið. Hv. þingmaður kemur hér inn á heilbrigðiskerfið. Við höfum verið að auka verulega útgjöldin til þessa málaflokks, ekki bara í þessu frumvarpi þó að það sé sannarlega verið að því, heldur höfum við á undanförnum misserum verið að bæta í. Þetta er eitt af þeim kerfum þar sem við gáfum verulega eftir í kjölfar efnahagshrunsins. Það er vissulega tilefni til að byggja upp þetta mikilvæga kerfi sem við getum kallað félagslega innviði. Á bls. 4 í nefndaráliti er komið ágætlega inn á þá útgjaldaaukningu sem er til heilbrigðisstofnana úti á landi. Þar bætum við jafnframt við. Mesta aukningin sem sett er í heilbrigðiskerfið í þessu frumvarpi er til Landspítalans. Það er sannarlega verið að bæta í að raungildi. Landspítalinn kom fyrir nefndina og það var mjög gott samtal. Ég held ég megi alveg fullyrða að við séum að ná til lands varðandi það að þau geti sinnt rekstri sínum á núlli.
Virðulegi forseti. Við erum ekki einu sinni komin þangað að Landspítalinn geti sinnt rekstri, haldið sjó. Meiri hluti fjárlaganefndar mætir ekki einu sinni þeirri ósk, hvað þá að það sé einhver innspýting í Landspítalann. Mér er tíðrætt um að fjárlagafrumvarp Katrínar Jakobsdóttur sé einungis 2% breyting á fjárlagafrumvarpi fráfarandi ríkisstjórnar. Beytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar hljóða upp á 0,2%, þannig að í staðinn fyrir að þetta sé 2% útgáfa af því frumvarpi sem Vinstri græn og Framsókn standa að þá eru þetta 2,2%. Þetta er meira og minna sama frumvarpið og við fengum upplýsingar um hjá nefndinni. Fulltrúi Öyrkjabandalagsins sagði meira að segja að þetta fjárlagafrumvarp væri „copy/paste“ frá því frumvarpi sem ekki síst Vinstri græn gagnrýndu hatrammlega í aðdraganda kosninga en Framsóknarflokkurinn líka. Það þýðir ekki að mínu mati að koma hér, hver stjórnarliðinn á fætur öðrum, og segja: Já, við vildum gjarnan geta gert meira. - Þá óska ég þess bara að við gerum meira. Til dæmis að við hefðum hækkað kolefnisgjöldin eins og til stóð, það kostar ríkissjóð 2 milljarða. Ef við hefðum ekki farið í þá vegferð sem Vinstri græn og Framsóknarflokkur styðja, ef við hefðum bara hækkað kolefnisgjöldin eins og til stóð og sett þá 2 milljarða í Landspítalann og Sjúkrahúsið á Akureyri, værum við komin langleiðina að því marki sem þau óskuðu eftir. Leiðirnar eru svo sannarlega fyrir hendi en það sem skortir á er hinn pólitíski vilji. Það gagnrýni ég og þykir virkilega miður.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni fyrir andsvarið. Ég get að mörgu leyti tekið undir það sem hv. þingmaður kom inn á. En ég er eðlilega ekki alveg sammála hv. þingmanni vegna þess að ég er mikill stuðningsmaður hv. ríkisstjórnar og tel þvert á móti að á mjög skömmum tíma hafi hæstv. ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur náð að gefa tóninn inn í þær fyrirætlanir sem birtast í stjórnarsáttmálanum. Það er veruleg aukning í heilbrigðiskerfið, það er veruleg aukning til menntamála. Háskólarnir fá aukið framlag, framhaldsskólarnir fá aukin framlög. Það eru mjög önnur verkefni sem fyllsta ástæða hefði verið til að fara betur í í ræðu. Ég nefni líka samgöngurnar, þótt það sé hlutfallslega minni aukning þar. Síðan höfum við reynt í störfum nefndarinnar að bæta við hér og þar. Ég get nefnt að við gerum ágætlega í tillögum meiri hluta nefndarinnar, við bætum í heilbrigðiskerfið, af því að við vorum að ræða það; til heilbrigðisstofnana á landinu; í samgöngur, ég get nefnt Grindavíkurveg sem er brýnt verkefni; í umhverfismál, þjóðgarðsmiðstöð; til margra félagasamtaka þar sem er mjög góð starfsemi. Náttúrustofurnar ræddi ég áðan. Það er því ýmislegt sem við erum að gera á mjög skömmum tíma sem er jákvætt og gefur tilefni til aukinnar bjartsýni.
Virðulegi forseti. Hér var talað um að ítarlega umræða hefði átt sér stað um fjármálaáætlun, þess vegna hefði það sparað dálítið í umræðunni um fjárlögin. Það er hins vegar ekki rétt, við gátum ekki átt ítarlega umræðu um fjármálaáætlunina af því að stefnumótunin sem þar átti að vera var mjög fátækleg. Öll umræðan snerist í rauninni um þær upplýsingar sem vantaði, sem við getum þá ekki borið saman við fjárlögin eins og við hefðum átt að gera. Við ættum að geta skoðað stefnurnar sem samþykktar voru í fjármálaáætluninni og borið saman hvernig það kemur út í fjárlögunum. En við höfum náttúrlega ekkert í höndunum. Við vitum ekki alveg hvar við erum stödd þar. Er það rétt skilið hjá mér að í breytingartillögum meiri hlutans hafi 700 millj. kr. verið settar í heilbrigðisstofnanir úti á landi, heilsugæslur og Sjúkrahúsið á Akureyri? Ég ætla að spyrja hvort það sé rétt skilið hjá mér miðað við það sem fram kom í nefndinni í gær, að því sé einhvern veginn skipt upp á milli þeirra. Ráðherra ætlaði að koma og kynna skiptinguna betur, eftir því sem mér skilst, snemma á næsta ári. Fulltrúi frá Landspítala kom líka og útskýrði hvernig hann myndi verða rekinn í mínus, að það vantaði uppbyggingu á húsnæði sem verið væri að rífa vegna myglu og vegna skorts á tækjakaupum. En því er ekki mætt. Landspítali – háskólasjúkrahús er í rauninni látinn vera í breytingartillögum meiri hluta sem kemur niður á rekstri hans og í rauninni niður á heilbrigðisþjónustu fyrir okkur öll um allt land. Einnig langar mig að fræðast um það sem fram fór í nefndinni í gær, umræður um að við myndum fá ráðuneytin aftur í upphafi næsta árs til að kynna betur stefnu þeirra í fjárlögunum af því að ekki náðist að gera það núna. Við fengum bara hálftíma til þess að fjalla um velferðarmálin. Framkvæmdastjórar stjórnmálaflokkanna fengu líka hálftíma til kynna tillögur sínar, sem voru margfalt smærri í sniðum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir spurningarnar. Ég kom inn á það í upphafi ræðu minnar að sá lagaumbúnaður sem lög um opinber fjármál eru og sem varð að lögum 1. janúar 2016, hefur sannað gildi sitt að einhverju marki þar sem tíðar kosningar hafa einhvern veginn brotið það ferli sem við viljum svo sannarlega að hv. fjárlaganefnd og allt þingið komist í, sem er að ræða ríkisfjármálin í þessu samhengi stefnu áætlunar fjárlagafrumvarps og fjárlög næsta árs. Þangað viljum við komast. Hv. þingmaður getur mun betur metið dýptina í umræðu um fjármálaáætlun en sá er hér stendur þar sem ég var ekki á Alþingi þegar sú umræða fór fram. En þann skilning lagði ég nú í lagaumbúnaðinn frekar en að geta lagt mat á hvernig umræðan var eða hvaða dýpt var í henni. Já, við ákváðum að forgangsraða fjármunum nefndarinnar. Fyrst við tölum um lög um opinber fjármál erum við með grunngildi og fjármálareglur í 7. gr. og þurfum að hafa það allt í huga. Við þurfum að hafa eftirlit með því hvert fjárveitingar fara. Við ákváðum að forgangsraða hér þar sem mestur hluti þeirra fjármuna sem eru í frumvarpinu fer til Landspítalans og bæta í úti á landsbyggðinni. Ég vil svo í seinna andsvari koma inn á vinnu nefndarinnar og móttöku gesta frá ráðuneytum.
Virðulegi forseti. Ég skal vera sammála því að lög um opinber fjármál hafi að vissu leyti sannað gildi sitt út af aðstæðum, aðallega að því marki að allir gallarnir á þeim hafa opinberast og ekki hefur verið gert ráð fyrir afbrigðilegu ferli eins og við höfum lent í varðandi kosningar og svoleiðis. En þau hafa sannað gildi sitt á þann hátt að allir sem eru í umræðunni virðast vera mjög vel á nótunum varðandi það hvernig þetta ætti að vera t.d. í tengslum við fjáraukalögin, hvað við gerum rangt þar vegna aðstæðna. Ég hlakka til að fara í eðlilegt fjárlagaferli þar sem maður getur rakið það hvernig stefnumótunin kemur inn í fjárlögin. Eitt atriðið fannst mér vanta og það er stefnumótun þingsins, hvernig hún nær inn í fjármálaáætlunina. Ríkisstjórnin kemur þar og skilar inn stefnum sínum, en Alþingi hefur væntanlega einhvers konar aðkomu eða breytingarmöguleika á því hvernig stefnan er þar fram sett. Ég er ekki viss um að gert sé ráð fyrir breytingartillögum sem ganga þar. Það væri áhugavert að heyra skoðanir hv. formanns fjárlaganefndar á því í framhaldi af því að við tökum fjármálaáætlunina næst, sem hefur náttúrlega áhrif á fjárlögin. Ég minni á kynningu ráðuneyta í upphafi næsta árs, alla vega það, og gestina sem koma ítrekað fyrir nefndina.
Hæstv. forseti. Ég þakka andsvör hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar. Hann kom að því í fyrra andsvari að gestum hafi verið skammtaður knappur tími. Ég get tekið heils hugar undir það, sérstaklega þegar við erum að fara yfir málefnasviðin með ráðuneytunum. Ég tek þetta í raun og veru sem hvatningu til þess að halda áfram. Auðvitað er eftirlitsþátturinn mjög ríkur í öllu fjárlagaferlinu. Það er eiginlega tilhlökkunarefni, vil ég segja, að takast á við það og komast í gang með það ferli sem stefna fjármálaáætlunar er. Já, við skulum bara stefna að því. Ég tek því sem hvatningu frá hv. þingmanni að fá ráðuneytin til okkar aftur og fara af meiri dýpt í málefnasviðin og málefnaflokkana. Það verður jafnframt spennandi að fylgja hugmyndum um umbætur til að auka skilvirkni og nýtingu fjármuna. Auðvitað ætti nefndin ekki síður að verja miklum tíma í það en bara í að rýna eitt fjárlagafrumvarp á einhverjum tímapunkti, að taka það í því samhengi. Ég verð að viðurkenna að ég náði ekki alveg hugmyndinni með stefnumótun þingsins og þeim vangaveltum, en við getum tekið þá umræðu hvenær sem er, hv. þingmaður og ég.
Á fundi Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins 22. desember var Þórhildur Sunna Ævarsdóttir kjörin varaformaður deildarinnar.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar og breytingartillögum þess minni hluta á þskj. 97. Eins og hér hefur komið fram gagnrýna fulltrúar Samfylkingarinnar harðlega fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur. Að okkar mati ber fjárlagafrumvarpið vott um svik við kjósendur og algjört metnaðarleysi þegar kemur að fjárfestingum í velferðarkerfum þjóðarinnar. Enda lýstu langflestir ef ekki allir hagsmunaaðilar sem komu á fund fjárlaganefndar miklum vonbrigðum með fjárlagafrumvarpið. Það er mjög mikilvægt að hér á landi sé bæði tryggður efnahagslegur og félagslegur stöðugleiki. Þetta fjárlagafrumvarp gerir því miður hvorugt. Hvorki er ráðist í nauðsynlegar fjárfestingar í innviðum samfélagsins né er ráðist í nauðsynlega tekjuöflun fyrir hið opinbera sem rétt er að gera á þessum tíma uppsveiflunnar. Það skiptir einnig miklu máli að hér séu stunduð ábyrg ríkisfjármál á sama tíma og þörf fyrir opinbera fjárfestingu er sinnt. Hætt er við að þegar hægir á í efnahagslífinu muni tekjur ríkissjóðs ekki duga til að fjármagna núverandi útgjöld. Þess vegna er mjög mikilvægt fyrir okkur að líta á bæði gjaldahlið frumvarpsins og tekjuhliðina. Því til viðbótar kemur upp mjög áhugaverð mynd þegar þetta fjárlagafrumvarp Vinstri grænna er borið saman við fjárlagafrumvarpið sem sú ríkisstjórn sem sprakk í haust lagði fram. Það frumvarp hafa fulltrúar Vinstri grænna kallað „hægri sveltistefnu“ og „ömurlegt“, með leyfi forseta. Hins vegar kemur í ljós að einungis átti að gera 2% breytingu á útgjöldum ríkisins milli fjárlagafrumvarpa og hefði sú breyting numið heilum 0,64% af landsframleiðslu, sem er óralangt frá kosningaloforðunum sem eru ekki eldri en sjö vikna gömul. Afar fá merki er að finna um stefnubreytingu eða sérstakar tillögur sem ætla mætti að kæmu vegna áhrifa velferðarflokks innan ríkisstjórnarinnar. Innkoma Vinstri grænna í ríkisstjórn og áhrif þeirra á ríkisfjármálin eru því afar takmörkuð og ber að harma það. Við í 1. minni hluta gagnrýnum sérstaklega skort á velferðaráherslum í þessu frumvarpi. Tillögur meiri hlutans áttu að mæta þeim óskum sem við heyrðum í fjárlaganefndinni. En nú kemur í ljós að meiri hluti fjárlaganefndar, fulltrúar Vinstri grænna, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, ætla að gera heil 0,2% breytingu á frumvarpinu. Ef litið er til heilbrigðismála ætlar meiri hlutinn í fjárlaganefnd að setja 0,05% af ríkistekjunum aukalega í heilbrigðismálin. Er þetta stórsókn? Er þetta fjárfestingin í heilbrigðismálum sem hér hefur verið kallað eftir ítrekað? Auðvitað ekki. Það sér hver maður. Þetta er engin talnaleikfimi, þetta eru bara tölur, bara prósentutölur sem valda gríðarlega miklum vonbrigðum. Þess vegna svíður undan gagnrýninni hjá Vinstri grænum. Hér er ekki lengur um að ræða 2% frumvarp heldur 2,2% frumvarp. Það er nú allt og sumt. Þess vegna hef ég spurt: Til hvers var nú barist, kæru vinir í Vinstri grænum? Til að ná 2,2% breytingu á frumvarpi sem þið kölluðuð „ömurlegt“, „hægri sveltistefnu“, byggt á ríkisfjármálaáætlun sem þið kölluðuð „spennitreyju“? Þetta er gríðarlegt metnaðarleysi og árangursleysi. Hér ætla ég aðeins að tæpa á helstu gagnrýnisatriðum sem lúta að frumvarpinu. Þetta er að sjálfsögðu ekki tæmandi upptalning á því sem aflaga fer í fjárlagafrumvarpinu eða þeim breytingum sem æskilegt væri að gerðar yrðu á frumvarpinu. Í fyrsta lagi vekur athygli við lestur fjárlagafrumvarpsins að ekkert er tekið á misskiptingunni í samfélaginu. Ég er búinn að fara með þessa tölfræði áður og mun fara með hana þangað til við lögum hana. Núna eiga 5% af ríkustu landsmönnum næstum jafn mikið af hreinum eignum, eigin fé, og 95% landsmanna. Stækkum aðeins hópinn. Tökum ríkustu 20%, einn fimmta. Þeir eiga 90% af hreinni eign samfélagsins samkvæmt skattframtölum. Þið sjáið hvað misskiptingin er mikil. Það er ekkert tekið á þessu. En fyrir kosningar talaði Vinstrihreyfingin – grænt framboð um að það þyrfti að taka á þessari ótrúlegu misskiptingu í gegnum skattkerfið. Í fjárlagafrumvarpinu er það ekki gert. Skattstefna sem þjónar best þeim tekjuhæstu verður einnig ofan á í stjórnarsáttmálanum. Þar er lögð áhersla á lækkun tekjuskatts sem gagnast fyrst og fremst tekjuhærri hópunum, þ.e. eftir því sem tekjurnar verða hærri. Það segir sig sjálft. Og til viðbótar hafa verið reifaðar hugmyndir um að vernda fjármagnseigendur frá verðbólgu vegna fjármagnstekjuskattsins, vernd sem launafólk hefur ekki. Við eigum eftir að sjá útfærslu á því atriði. Enn og aftur eru það auðlindagjöldin, veiðigjöldin. Þau eru 1,2% af tekjum ríkisins. Þetta eru gjöld sem við innheimtum frá útgerðarfyrirtækjum fyrir að nota okkar sameiginlegu auðlind. Við eigum þessa auðlind, íslenska þjóðin. Það stendur í lögum. Þetta er sameign þjóðarinnar. En hins vegar fáum við bara 1% af okkar tekjum, ríkisins, í gegnum veiðigjöld. Þetta gengur ekki til lengri tíma. Það er þjóðarskömm hversu mörg börn búa við óviðunandi aðstæður á Íslandi en talið er að allt að 6.000 börn líði skort í okkar ríka samfélagi. Takið eftir, við erum ellefta ríkasta þjóð í heimi. Við erum ekki fátæk þjóð en gæðunum er svo sannarlega misskipt. Tekjur heimila, bæði laun og félagslegar bætur, eru helsti áhrifaþáttur barnafátæktar. Þrátt fyrir það hefur barnabótakerfið fengið að grotna niður undanfarin ár sem er afskaplega miður því barnabætur eru mjög góð leið til að aðstoða ungar fjölskyldur í landinu. Sé hins vegar litið á fjárlagafrumvarp Katrínar Jakobsdóttur kemur í ljós að barnabætur eru nákvæmlega jafn háar og fyrirhugað var í frumvarpi ríkisstjórnarinnar sem byggði á hægri sveltistefnu að mati Vinstri grænna. Það er ekkert sett í barnabætur. Hvorki í upprunalega frumvarpinu né hjá meiri hluta fjárlaganefndar. Sömuleiðis er engu bætt í fæðingarorlofið milli frumvarpa. Það er svo augljóst að þá sitja málefni fjölskyldufólks á hakanum með nýrri ríkisstjórn. Við sjáum að kaupmáttur hámarksgreiðslna úr Fæðingarorlofssjóði er í dag um 40% lægri en á árinu 2007. Hér er svo sannarlega verk að vinna. Við í Samfylkingunni munum leggja fram tillögu um að auka barnabætur um 3 milljarða króna. Þá gefum við stjórnarflokkunum tækifæri til að standa við stóru orðin um að endurreisa barnabótakerfið. Ég vil endilega biðja fólk um að fylgjast með hvernig Vinstri grænir greiða atkvæði þegar sú tillaga verður borin upp. Það er sömuleiðis staðreynd að húsnæðiskostnaður er hlutfallslega mjög hár af tekjum þeirra sem minnstar hafa tekjurnar. Sé hins vegar litið til vaxtabótakerfisins þá er staðan enn verri en sú sem sést í barnabótakerfinu því um helmingur þeirra sem nutu vaxtabóta þegar Samfylkingin var síðast í ríkisstjórn er dottinn út úr kerfinu. Þeir þykja hafa of sterka eignastöðu, sem er fáránlegt eins og hér hefur verið rakið. Samkvæmt umsögn ASÍ hafa eignarviðmið eða eignarskerðingarmörk vaxtabóta einungis hækkað um 12,5% og bótafjárhæðir hafa verið óbreyttar frá árinu 2010 á sama tíma og fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu hefur hækkað um 90%, almennt verðlag hefur hækkað um 23% og launavísitala hefur hækkað um tæplega 70%. Þetta gerir það að verkum að vaxtabótakerfið styður við sífellt færri heimili. Virkilega tekjulágt fólk sem á lítið eigið fé í húsnæði sínu, 20%, fær sama og engan stuðning í gegnum vaxtabótakerfið. Aftur ætlum við að gefa stjórnarflokkunum tækifæri til að leiðrétta þetta. Við leggjum fram breytingartillögu um að setja 2 milljarða, sem eru engin ósköp, og við höfum alveg efni á því, get ég sagt ykkur, aukalega í vaxtabætur til að endurreisa þetta kerfi. Því til viðbótar er ekki gert ráð fyrir framlögum til hækkunar á bótafjárhæðum húsnæðisbóta. Það lýtur að stöðu leigjenda. Þannig að það er engin aukning í húsnæðismálin á milli fjárlagafrumvarpa sem þó eru eitt brýnasta úrlausnarefni stjórnvalda. Við vorum öll sammála um það í kosningabaráttunni. En það er ekki sett meira í stofnframlögin til að tryggja byggingu almennra íbúða. Við gefum stjórnarflokkunum tækifæri til að standa við orð sín og leggjum til að settir verði 2 milljarðar í stofnframlög til almennra íbúða til að mæta þeim vanda sem blasir við og kemur engum á óvart. Lítum á heilbrigðismálin. Samfylkingin telur gríðarmikla þörf á að styðja vel við alhliða uppbyggingu á hinu opinbera heilbrigðiskerfi. Við viljum huga sérstaklega að mönnun og álagi starfsfólksins en takið eftir að samkvæmt nýrri skýrslu OECD er Ísland neðst allra evrópskra OECD-ríkja þegar kemur að hlutfallslegu fé til innviðauppbyggingar í heilbrigðisþjónustu. Næstneðst er Rúmenía. Við sinnum ekki þeirri innviðauppbyggingu sem ég og hæstv. heilbrigðisráðherra vorum svo sannarlega sammála um fyrir aðeins sjö vikum. Við erum alltaf í einhverjum plástrum og reddingum og núna getum við ekki einu sinni mætt hófsömum kröfum Landspítalans. Kem að því rétt á eftir. Heildaraukningin í öll sjúkrahús landsins átti að vera um 3 milljarðar kr. sem er einungis 0,35% af tekjum ríkisins. Það er stórsóknin. Heilsugæslan fær 3% hækkun milli frumvarpa, hjúkrunar- og endurhæfingarþjónusta fær enn minni hækkun eða 0,6% milli fjárlagafrumvarpa og í tilviki hjúkrunar- og dvalarrýma, takið eftir, er lækkun milli ára. Það fengum við staðfest hjá fjárlaganefnd. Röksemdafærsla meiri hlutans um að þetta verði leiðrétt í fjármálaáætlun heldur engu vatni. Þá töpum við sömuleiðis heilu ári. Það ber að harma. Landspítalinn kom til fjárlaganefndar og staðfesti að hann vantar tæplega 3 milljarða til að halda í horfinu. Hann er ekki að boða neina sókn eða nýja, öfluga þjónustu, bara að halda í horfinu. 3 milljarðar eða 2,7. Hvað gerist síðan? Meiri hluti fjárlaganefndar ákveður að setja hvað í Landspítalann? Núll. Það kemur ekkert frá meiri hluta fjárlaganefndar eftir alla þessa vinnu. Landspítalinn fær ekki krónu eftir umfjöllun fjárlaganefndar. Lítum aðeins á heilbrigðisstofnanir úti á landi. Í umsögn frá Sjúkrahúsinu á Akureyri kemur fram að það vanti 400 milljónir til að halda í horfinu. Hvað leggur meiri hluti fjárlaganefndar til? 50 milljónir. Við höfum efni á 400 milljónum. Af hverju mætum við ekki vanda Sjúkrahússins á Akureyri? Sömuleiðis heilbrigðisstofnanir úti á landi, þær kölluðu: Það vantar um 1 milljarð til að halda í horfinu og tryggja óbreytta starfsemi gagnvart landsbyggðinni í heilbrigðismálum. Jú, meiri hluti fjárlaganefndar setur 400 milljónir. Auðvitað fagna ég hverri einustu milljón sem ég næ að kría út sem fer í heilbrigðiskerfið. En þetta er bara helmingur þess sem þarf til að halda sjó. Ég endurtek: Af hverju göngum við ekki alla leið? Ég er talsmaður ábyrgra ríkisfjármála og get sagt ykkur það að ríkissjóður fer ekki á hausinn við að mæta þessum kröfum. Þjóðin er að kalla eftir þessu, hún kallar eftir auknum peningum í heilbrigðiskerfið. Það er ekki eins og ég sé að biðja meiri hlutann að gera eitthvað gríðarlega óvinsælt. Ég er að biðja hann um að gera eitthvað sem yrði gríðarlega vinsælt. Þess vegna átta ég mig ekki á þessari pólitík og forgangsröðun. Það er áframhaldandi sveltistefna gagnvart heilbrigðisþjónustunni á landsbyggðinni sem við í Samfylkingunni hörmum sérstaklega. Ég kom aðeins inn á það áðan að það var sláandi á fundi fjárlaganefndar að hlusta á fulltrúa hjúkrunarheimila þar sem þeir lýstu sinni bágbornu stöðu. Auðvitað veit ég að það er ekkert nýr vandi. Ég veit að það er ekki hægt að gera allt fyrir alla. Ég er alls ekki að tala fyrir því. En gerum alla vega eitthvað. Eitthvað er meira en 2,2%, það liggur í skilgreiningu þess orðs að mínu mati. Aftur eru vonbrigðin svo mikil. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir framlagi til að draga úr greiðsluþátttöku sjúklinga í heilbrigðiskerfinu eins og fyrirheit hafa verið gefin um. Nýtt greiðsluþátttökukerfi tók gildi þann 1. maí en samkvæmt því greiða almennir notendur að hámarki tæplega 70 þús. kr. á ári sem er umtalsvert meira en þær 50 þús. kr. sem fyrirheit voru gefin um við afgreiðslu breytinganna á Alþingi árið 2016. Samfylkingin telur að greiðsluþátttaka einstaklinga sé nú þegar of mikil í heilbrigðisþjónustunni. Við viljum minnka hana í áföngum. En engin skref í þá átt eru tekin hér að þessu sinni. Að lokum varðandi heilbrigðismálin þá staðfestu fulltrúar velferðarráðuneytisins á fundi fjárlaganefndar að enn eru gerðar aðhaldskröfur á heilbrigðisstofnanir þrátt fyrir stórsóknina svokölluðu. Landspítalinn fær 330 millj. kr. aðhaldskröfu frá ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur. Þessi ríkisstjórn dregur ekki einu sinni til baka aðhaldskröfuna, hvað þá að fara í þá innspýtingu sem við vorum öll sammála um og þjóðin er sammála um, hvar sem hún stendur í pólitík. Við munum leggja til breytingartillögu um hækkun útgjalda til sérhæfðrar sjúkrahúsþjónustu, sem myndi fyrst og fremst gagnast Landspítalanum og Sjúkrahúsinu á Akureyri, um 3 milljarða kr. til að mæta þeirri ósk sem stofnanirnar tefldu fram á fundi nefndarinnar. Sömuleiðis viljum við mæta þeirri ósk sem heilbrigðisstofnanir úti á landi settu fram og við höfum lagt fram tillögu um að setja 500 milljónir til þeirra stofnana sem myndi tryggja óbreytta og viðunandi þjónustu úti á landi. Af hverju er það ekki gert? Við sjáum til. Kannski munu stjórnarflokkarnir sjá að sér og ýta á já-hnappinn. Ég get fullyrt að hér mun samfélagið ekki fara á hliðina við það. Sömuleiðis er tillaga frá okkur um að útgjöld til heilsugæslunnar verði aukin um 400 milljónir. Lítum aðeins á menntamálin. Ég ætla að einblína á framhaldsskólana því ég veit að háskólinn er tiltölulega sáttur og því ber að fagna sem vel er gert, að sjálfsögðu geri ég það og vil hrósa hæstv. menntamálaráðherra fyrir að tryggja aukna fjármuni til háskólanna. Ég þekki það sem fyrrverandi kennari þar að það skiptir miklu máli og ég vona að hún haldi áfram í þeirri sókn. En varðandi framhaldsskólana má gera betur. Við fengum fulltrúa þaðan sem sögðu: Framhaldsskólarnir eru komnir að þolmörkum. Það gengur ekki. Komnir að þolmörkum þrátt fyrir þá aukningu sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Þetta er eitthvað sem ég hvet hæstv. menntamálaráðherra að taka til sín og ég veit að hún gerir það. BHM bendir í umsögn sinni um fjárlagafrumvarpið á að það nauðsynlegt sé að efla rannsóknir á mörgum sviðum og segir að „fjármagn til rannsókna er af of skornum skammti og þeir styrkir sem eru í boði t.d. frá rannsóknarsjóðum of fáir og of lágir“. Að þessu þurfum við líka að huga, að rannsóknum. Því til viðbótar mun Samfylkingin svo sannarlega vakta mjög vel þetta stóra loforð ríkisstjórnarflokkanna um að fjármögnun háskólastigsins muni ná meðaltali OECD-ríkjanna árið 2020 og síðan Norðurlandanna 2025. Ég get svo sannarlega fullyrt að Samfylkingin verður samferða hvaða flokki sem vill tryggja að þessum markmiðum verði náð. Þau kosta peninga og þá skulum við bara tryggja að þeir fari í þennan mikilvæga málaflokk. Samgöngurnar. Það er augljóst að þau framlög sem ríkisstjórnin gerir ráð fyrir til samgangna og fjarskipta nægja ekki þeirri þörf sem fyrir er í landinu. Ég veit að við erum öll sammála um það. Landshlutasamtök sveitarfélaga hafa lýst áhyggjum af ástandinu og við sjáum að samgönguáætlun er enn vanfjármögnuð þrátt fyrir það sem kemur inn með frumvarpinu og frá meiri hluta fjárlaganefndar. Það vantar enn þá u.þ.b. 7 milljarða. Samfylkingin er tilbúin að leggja fram tillögu um að auka útgjöld til samgangna um milljarð. Það hjálpar. Lítum á mál sem er núna mikið í umræðunni og hefur verið rætt m.a. að frumkvæði hv. þm. Samfylkingarinnar, Albertínu Friðbjörgu Elíasdóttur, Í skugga valdsins: #metoo. Það kom fram við umfjöllun fjárlaganefndar um frumvarpið að þegar búið er að draga frá uppbyggingu á upplýsingakerfi, uppfærslu á einhverjum tölvuhugbúnaði o.s.frv. fengi aðgerðaáætlun um úrbætur í meðferð kynferðisbrota um 180 milljónir. Ríkisstjórnin er því einungis að verja - aftur kemur hér tölfræði - 0,02% af tekjum sínum í þetta mikilvæga verkefni, sem eru nú engin ósköp. Ríkið hefur úr 840 milljörðum að spila. Ég veit að þarfirnar eru miklar. En hér er um mjög brýnt verkefni að ræða. Samfylkingin mun því leggja fram tillögu um að setja 800 milljónum meira í þetta átak sem m.a. mun stuðla að fjölgun lögreglumanna sem skiptir miklu máli. Milljarð í stórsókn gegn ofbeldi er það sem Samfylkingin lofaði fyrir kosningar og milljarð í stórsókn gegn ofbeldi mun Samfylkingin standa við. Varðandi aldraða. Enn og aftur eru þeir látnir sitja á hakanum. Það staðfesti nú Félag eldri borgara á fundi fjárlaganefndar. Samfylkingin áréttar að hækkun á frítekjumarki vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega úr 25 þús. kr. í 100 þús. kr. er breyting sem við fögnum en hún gagnast þó einungis þeim ellilífeyrisþegum sem hafa atvinnu og hafa atvinnutekjur umfram þessi tekjuviðmið. Það eru einungis um 14% ellilífeyrisþega sem hafa yfirleitt atvinnutekjur og af þeim aðeins þriðjungur sem hefur tekjur yfir þessum mörkum. Aðgerðin mun því ekki gagnast tekjulægstu lífeyrisþegunum auk þess sem breytingin mun skila sér betur til karla en kvenna enda eru þeir fleiri í þessum hóp og með hærri atvinnutekjur. Til að bæta kjör þeirra sem hafa lægstar tekjur af lífeyri ætti að koma til skoðunar að hækka bótafjárhæðir almannatrygginga og/eða draga úr almennu skerðingarhlutfalli ellilífeyris sem nú er 45%. Hér vil ég minna á að 40% aldraðra er undir framfærslumörkunum. Þetta er ekki afmarkaður hópur. Eldri borgarar eru að mig minnir 42.000 manns í þessu landi, 40% þeirra lifa undir framfærslumörkum. Aftur: Við erum ellefta ríkasta landi heimi. Það er svo sláandi að þetta er ekki rétt forgangsröðun. Landssamband eldri borgara benti á að þetta frumvarp sé, með leyfi forseta: „ekki heldur í neinu samræmi við öll kosningaloforðin“. Það skorar á ríkisstjórnina að gera, með leyfi forseta: „nauðsynlegar breytingar á frumvörpum sem nú liggja fyrir Alþingi og varða þessi mál. Stjórnvöld eiga að bretta upp ermarnar fyrir kjósendur og eldra fólk í landinu.“ Ég tek undir þessa áskorun. Brettið upp ermarnar fyrir eldri borgara í landinu. Við leggjum fram tillögu um að útgjöld til aldraðra verði aukin um 1,5 milljarða. Öryrkjar eru sömuleiðis hópur sem hefur allt of lengi verið vanræktur af stjórnvöldum. Sama hvaða ríkisstjórn hefur verið, við skulum líta bara á það. Þetta er hópur sem við vanrækjum allt of oft og allt of mikið. Því miður verður lítil breyting þar á með ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur. Það er brýnt að bæta kjör öryrkja, einfalda almannatryggingakerfið gagnvart þessum hópi með sambærilegum hætti og var gert með þá sem njóta ellilífeyris. Við þurfum að leggja áherslu á starfsgetu og endurhæfingu o.s.frv., gera það í sátt og samvinnu við Öryrkjabandalagið og vinna okkur frá vandanum sem er hjá þessum hópi sem stendur hvað veikast fjárhagslega í samfélagi okkar. Það er pólitískur vilji hjá öllum flokkum til að gera betur. En gerum þá betur. Við gerum það í Samfylkingunni og leggjum fram tillögu um að setja 3 milljarða aukalega í útgjöld til öryrkja. Að lokum varðandi síðustu breytingartillöguna okkar. Ísland stærir sig af því að vera bókaþjóð. Hins vegar hefur bókaiðnaður á Íslandi átt högg undir að sækja. Ein leið til að styrkja þennan iðnað er afnám virðisaukaskatts af bókum. Nú þegar eru vissar vörur og þjónusta án virðisaukaskatts. Við erum ekkert að flækja kerfið eins og sumir í samfélaginu tala um, það sé ekki hægt að gera svona breytingar því þær flæki svo kerfið, nei, þær gera það ekki. Við erum með þrjú þrep núna sem við getum stuðst við. Samfylkingin mun því gefa stjórnarflokkunum tækifæri til að styðja - og nú lít ég til hæstv. menntamálaráðherra - það að afnema virðisaukaskatt á bókum frá og með næstu áramótum. Það verður gaman að sjá hvernig hún greiðir atkvæði hvað þetta varðar. Nú er ég búinn að kynna breytingartillögur Samfylkingarinnar um að spýta aðeins í og þær kosta, ég átta mig á því. Ef við leggjum saman viðbótarútgjöld og lækkun skatta vegna okkar tillagna eru heildaráhrifin á ríkissjóð um 18 milljarðar. Við ætlum að tvöfalda það sem Vinstri græn ætla að setja í velferðarmálin. Tvöföldun. Við ætlum að gera það og það er hægt að gera miklu betur. Það er augljóst að við erum ekki að leggja fram fullmótað fjárlagafrumvarp eins og við hefðum gert ef Vinstri græn hefðu nú starfað með okkur. Þau höfðu val um að starfa með vinstri blokkinni en kusu að fara með hægri blokkinni. Það ber að minna sérstaklega á það. Það er röng söguskýring að það hafi verið fullreynt að mynda ríkisstjórn vinstra megin frá miðju. [[Gripið fram í: Það er þín söguskýring.]]Það er mín söguskýring, já. Þess vegna legg ég áherslu á að hefðum við verið í ríkisstjórn hefði fjármögnun annarra og fleiri verkefna að sjálfsögðu komið til greina. Tekjugrunnurinn þarf auðvitað að vera í lagi. Lítum bara á hvaða tekjuhugmyndir hafa verið fyrir hendi. Við erum núna í dag eða vorum að greiða atkvæði um í morgun að ekki ætti að hækka kolefnisgjaldið eins og til stóð. Það eru 2 milljarðar sem ríkisstjórn Vinstri grænna er að afsala sér. Þessir 2 milljarðar hefðu farið langleiðina með að mæta þörfum Landspítalans. Hún afsalaði sér þeim í morgun. [[Gripið fram í.]]ASÍ hefur bent á að það að tryggja auknar tekjur af erlendum ferðamönnum gefi ríkissjóði um 18 milljarða. Við erum að leggja til 18 milljarða kr. útgjaldaaukningu sem við hefðum vel getað fjármagnað án þess að hækka skatta á venjulegt fólk í landinu. Mér finnst ég ekki vera óábyrgur eða ósanngjarn að segja að við höfum efni á að fara í þessa velferðaruppbyggingu eins og við vorum og erum öll sammála um, rétt fyrir kosningar a.m.k., að gera. Svo mætti hækka fjármagnstekjuskattinn meira að mínu mati. Auðlindagjöldin hef ég komið inn á. Það má fara að huga að því að hækka þau. Takið eftir að á fimm ára tímabili borgaði sjávarútvegurinn sér 50 milljarða í arð. Á sjö ára tímabili var sjávarútvegurinn með hagnað upp á 300 milljarða. Að sjálfsögðu eiga auðlindagjöld að hækka. Þeir eru að nota auðlind sem við eigum öll. Auðlegðarskatturinn hefur verið ræddur. Að sjálfsögðu á hann að vera tæki til að auka jöfnuð og afla tekna. Við sjáum þröngan og lítinn hóp Íslendinga sem er rosalega ríkur. Þetta fólk hefur alveg efni á að greiða meira til samneyslunnar. Það fer ekkert á hliðina við það, hvorki fjárhagur þeirra né samfélagsins. Tekjuleiðirnar eru svo sannarlega fyrir hendi. Þær eru bara ekki nýttar. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði í þessum ræðustól: Tryggjum tekjugrunn ríkissjóðs svo hægt sé að setja fjármuni í heilbrigðiskerfið. Þetta er nokkurn veginn bein tilvitnun. Gerum það þá. Ég tel gagnrýni Samfylkingarinnar á þetta frumvarp sanngjarna. Svigrúmið er fyrir hendi, tekjuleiðirnar eru fyrir hendi að mæta þeim þörfum sem blasa við í velferðarmálum, menntamálum, málefnum eldri borgara, öryrkja o.s.frv. Að ná einungis 2% eða núna 2,2% breytingu, ég er sanngjarn, á fjárlagafrumvarpi fyrri ríkisstjórnar sem Vinstri græn útmáluðu sem hægri sveltistefnu fyrir nokkrum vikum er skelfilegur árangur. Barnafólk, millitekju- og lágtekjufólk, sjúklingar, aldraðir og öryrkjar og í raun allur almenningur er því illa svikinn af fjárlagafrumvarpi Katrínar Jakobsdóttur. Þá eru tekjumöguleikar hins opinbera illa nýttir og bitnar það á nauðsynlegri uppbyggingu innviða í samfélaginu. Fjárlagafrumvarpið, með þeim smávægilegu breytingum sem nefndin gerir, er því langt í frá að svara kalli landsmanna um frekari fjárfestingu í meginstoðum samfélagsins og er órafjarri því sem Vinstri græn lofuðu fyrir kosningar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni og nefndarmanni hv. fjárlaganefndar, Ágústi Ólafi Ágústssyni. Ég kynntist þekkingu hv. þingmanns á hagstærðum vel í samstarfi okkar í nefndinni. Hv. þingmaður beitti hér ágætlega talnaleikfimi með lágum hlutföllum og þetta var prýðisgóð ræða. Ég vil hins vegar fara á bls. 347 í frumvarpinu þar sem er ágæt tafla um framlög til heilbrigðiskerfisins. Það er sannarlega forgangsraðað í það. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að í breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar eru 0 kr. til Landspítalans í viðbót - en það eru ekki 0 kr. í frumvarpinu svo því sé haldið til haga. Það eru settir 21 milljarður í heilbrigðiskerfið. Á föstu verðlagi er það 7,1% aukning. Viðbrögð meiri hluta nefndarinnar voru þau að bæta í fyrir sjúkrastofnanir á landsbyggðinni til að nálgast þau hlutföll. Hæstv. ráðherra hefur gert ágætlega grein fyrir því, m.a. í fjölmiðlum, hvernig þessi skipting er og hver framlögin eru. Hv. þingmaður kom miklu meira inn á tekjuöflunarkerfin. Hefði hv. þingmaður talið ráðlegt að breyta helstu skattkerfum þjóðarinnar á hálfum mánuði?
Herra forseti. Til að svara síðustu spurningunni strax - já, þá held ég að við hefðum átt að fara í meiri breytingar á skattkerfinu. Við erum núna að hækka fjármagnstekjuskattinn um 2 prósentustig. Hefði verið möguleiki að hækka hann um 2 prósentustig í viðbót? Við erum búin að ræða hér aftur og aftur hugmyndina um að auka tekjur af erlendum ferðamönnum. Og takið eftir því að við erum alltaf að missa eitt og eitt ár í viðbót fyrst sú tekjuleið er ekki nýtt að auka tekjur af erlendum ferðamönnum, sem eru 2,5 milljónir í dag og voru 500.000 árið 2010. Við missum alltaf af þeim möguleika að fá auknar tekjur af erlendum ferðamönnum vegna þess að greinin þarf líka einhvern aðlögunartíma o.s.frv. Allir flokkar voru með hugmyndir um skattbreytingartillögur í aðdraganda kosninga þannig að vitanlega hefði það verið hægt. Annað eins hefur gerst á styttri tíma í þessum sal. Þannig að: Já, svo ég svari þeirri spurningu. Þið kallið tölfræði mína alltaf talnaleikfimi. Þið megið kalla hana hvað sem er en ég er hrifinn af tölum. Ég ber þetta frumvarp saman við frumvarp fyrri ríkisstjórnar. Það er rétt að það voru eitt stykki kosningar þarna á milli og það eru tveir nýir flokkar í ríkisstjórn, Vinstri græn og Framsóknarflokkurinn. Þess vegna lít ég á hvað þið hafið gert, hver breytingin er eftir að Viðreisn og Björt framtíð fóru og þið komuð inn í staðinn. Breytingin er bara 2,2% og það eru 0 kr. í Landspítalann þegar ég ber saman frumvörpin. Það er rétt, bara svo það sé alveg á hreinu, að Landspítalinn fær 0 kr. eftir meðferð fjárlaganefndar. Auðvitað er það engin sókn. Formaður fjárlaganefndar hlustaði á forstjóra Landspítalans sem sagði: Okkur vantar 2,7 milljarða bara til að halda sjó. Af hverju gerum við það ekki bara? Þá hefði ég um eitthvað annað að tala en Landspítalann.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Ég er nokkuð viss um að hagfræðingurinn Ágúst Ólafur Ágústsson hefði ekki vaðið inn og breytt stórum grunnkerfum í skattlagningu. Hann veit fullvel að gagnvart atvinnulífinu er það ekki mjög raunsætt mat. Ég ítreka það sem ég sagði í fyrra andsvari, það er 7,1% hækkun á framlagi á föstu verðlagi til heilbrigðisþjónustunnar. Hér í seinna andsvari vil ég taka undir að sannarlega hefur verið uppsöfnuð fjárfestingarþörf en hér birtist gríðarlegur viðsnúningur þar sem tónninn er gefinn í að mæta þessari uppsöfnuðu þörf. Ég held að hv. þingmaður geti ekki neitað því.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður nefndi í framsöguræðu sinni að hér væri sleginn ákveðinn tónn um hvað koma skyldi. Ég bendi á að hér er einmitt sleginn falskur tónn. Nú erum við á hátindi uppsveiflunnar. Ef við getum ekki mætt öldruðum og öryrkjum og fátækum börnum og fjölskyldum á hátindi uppsveiflunnar, hvenær getum við þá gert það? Í niðursveiflunni? Er það reynsla þessara hópa? Af hverju getum við það ekki núna þegar tekjumöguleikarnir eru fyrir hendi? Þingmaðurinn talar um að það sé flókið að breyta kolefnisgjöldunum og fá auknar tekjur. Við hefðum getað fengið 2 milljörðum meira með því að ýta á einn takka í morgun, með því að ýta á já og tryggja að kolefnisgjaldið hækkaði ekki nema um 50%. Það stóð til að hækka það um 100%. Flækjustigið var ekki meira en það að maður ýtti á einn takka og 2 milljarðar voru farnir frá ríkinu. Hið sama má segja um fjármagnstekjuskattinn. Við ýttum á einn takka og ákváðum að fjármagnstekjuskatturinn yrði 22%. [[Forseti hringir.]]Af hverju ekki 25%? Auðlegðarskatturinn er ekki flókið framlag. Við vorum með auðlegðarskatt sem gaf 5–10 milljarða, allt eftir því hvernig áraði. Þetta er ekkert svo flókið, það sem skortir er pólitískur vilji þessara blessuðu stjórnarflokka.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Það sem ég velti aðallega fyrir mér er að þessi ríkisstjórn þarf sannarlega á stjórnarandstöðu að halda. Það er mjög mikilvægt að hún fái öfluga stjórnarandstöðu frá þeim sem ætla að standa vaktina varðandi jöfnuð og réttlæti í landinu. Ég vil það. Mér finnst það mikilvægt. En mér finnst líka mikilvægt að sú stjórnarandstaða sé sanngjörn og sé ekki með einhverjar talnaæfingar sem eru að jafnaði leið til að drepa umræðunni á dreif, því að það er alveg nóg efnislega til að takast á um þó að maður sé ekki líka með einhverjar slíkar æfingar. Ég gæti alveg staðið hér og sagt: Er nú allur viðsnúningur Samfylkingarinnar í breytingartillögum í fjárlagafrumvarpinu 2,2%? Með 18 milljarða breytingartillögu núna við 2. umr. fjárlaga? Er það nú öll breytingin sem Samfylkingin er að boða? Er það nú allur munurinn á núverandi ríkisstjórn og óskalandi Samfylkingarinnar? Ég held að við eigum að reyna að takast á með öðrum hætti því að það er sannarlega grundvöllur til þess. Það sem mig langar að segja í fyrsta lagi, því að hv. þingmaður talar um heilbrigðiskerfið og velur sér viðmiðunartölur eftir því hvað hentar málflutningnum hverju sinni, er að síðasta ríkisstjórn ætlaði að bæta við 13 milljörðum í heilbrigðiskerfið frá síðustu fjárlögum. Í nýju fjárlagafrumvarpi hækkaði sú upphæð um 8 milljarða á tveimur vikum, í 21 milljarð. Það er aukning upp á 61,5% í auknum framlögum til heilbrigðismála milli fyrra og síðara frumvarps. Eigum við að taka einhverjar svona æfingar í því hvaða prósentur henta umræðuefninu á hverjum tíma? Hv. þingmaður lýsti eftir aukinni innspýtingu í greiðsluþátttöku sjúklinga. Þar höfum við bætt við 500 millj. kr. Fyrst hv. þingmaður talaði þar um núll, eins og víðar. [[Forseti hringir.]]Ég vil spyrja hv. þingmann hvað hann telji að sé gott markmið fyrir jafnaðarmenn í greiðsluþátttöku sjúklinga á Íslandi.
Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra kallar eftir öflugri stjórnarandstöðu. Við skulum reyna að standa undir því og veita henni öfluga stjórnarandstöðu. Ég veit ekki betur en að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi sjálf verið mjög öflug í stjórnarandstöðu. Hún skilur væntanlega úr hvaða átt við komum. Hæstv. heilbrigðisráðherra talar um talnaæfingar. Um hvað snúast fjárlög? Þau snúast um tölur og hvaða pólitík þessar tölur endurspegla. Ég held einmitt að meiri hlutinn sé að drepa málunum á dreif en ekki stjórnarandstaðan, með því að bera saman þann árangur sem þið náðuð miðað við það frumvarp sem þið gagnrýnduð svo harðlega. Tölum aðeins um tölur. Hvaðan koma þær tölur sem ég er að tala um? Þær koma frá Landspítalanum sjálfum sem sagði: Okkur vantar 2,7 milljarða. Þær koma frá Sjúkrahúsinu á Akureyri: Okkur vantar 400 milljónir. Þær koma frá hjúkrunarheimilunum sem tala bókstaflega um krónulækkun á milli ára. Þær koma frá heilbrigðisstofnunum úti á landi sem tala um að þær vanti milljarð en fá einungis helming núna eftir meðferð fjárlaganefndar. Tölurnar koma frá undirstofnunum hæstv. heilbrigðisráðherra. Þess vegna kemur mér mjög spánskt fyrir sjónir að verið sé að gagnrýna að við endurómum óskir þessara lykilstofnana. Varðandi greiðsluþátttökuna hefur Samfylkingin beinlínis lagt fram þingmál um að greiðsluþátttaka einstaklinga þurfi að lækka að minnsta kosti niður í 35 þúsund, að þakið verði 35 þúsund krónur.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir viðbrögðin. Ég spurði hv. þingmann um markmiðið í greiðsluþátttöku sjúklinga. Ég veit að hv. þingmaður hefur kynnt sér OECD-skýrslur og fylgist með þeim talnagrunni sem þar er unnið með. Þar er byggt á því að greina prósentutölu, þ.e. hlutfall þess sem sjúklingar greiða sjálfir. Ég spyr þingmanninn hvað hann telji farsælt markmið. Núna erum við í kringum 17% og höfum verið um nokkurt árabil. Er það góður staður fyrir okkur? Ekki að mínu mati. Ég tel að við eigum að setja markið töluvert lægra. En mig langar að heyra hvort hv. þingmaður og Samfylkingin hafi einhver markmið í þeim efnum. Hækkunin milli ára, sem er kannski mikilvægast að horfa til þegar allt kemur til alls, er 8,6% á heilbrigðisstofnanirnar á landinu. 8,2% fyrir Landspítalann. Það eru tölurnar. Verg landsframleiðsla, hrein ríkisframlög inn í heilbrigðiskerfið eru 7% á árinu 2016, 7,7 á yfirstandandi ári og um 8,5% á næsta ári af vergri landsframleiðslu. Það eru umtalsverð skref í áttina að því að styrkja hið opinbera heilbrigðiskerfi, sem er að mínu mati það mikilvægasta sem við getum gert núna í ljósi þess að það hefur gengið verulega sundur með þeim kerfum sem annast hér heilbrigðisþjónustu.
Virðulegi forseti. Já, mig minnti líka að 17% væri hlutdeild einstaklinga í heilbrigðisþjónustu hér á landi. Hið opinbera sér um afganginn. Ég tek undir það sem hæstv. heilbrigðisráðherra segir, við þurfum að lækka það. Ég hef ekki nákvæmt hlutfall í huganum hvað það varðar. Í mínum huga skiptir aðalmáli að fólk geti leitað sér heilbrigðisþjónustu óháð efnahag og búsetu. Við heyrum fréttir af því að þannig sé kerfið ekki í dag. Fólk veigrar sér við að sækja sér heilbrigðisþjónustu vegna efnahags. Við eigum ekki að hafa þannig kerfi. Við þurfum að ná til þessara hópa. Það var samkomulag um að þakið ætti ekki að vera 70 þúsund krónur, það ætti að vera 50 þúsund. Af hverju tökum við ekki það skref strax? Myndi það setja allt á hliðina að lækka þakið? Nei, að sjálfsögðu ekki. Og sömuleiðis varðandi Landspítalann. Hann kallar ekki eftir svo miklu í ljósi þeirrar stöðu sem ríkisfjármálin búa við í dag. Hæstv. heilbrigðisráðherra talar um að þetta sé skref, en þetta er bara hænuskref, ekki einu sinni það. Þess vegna eru vonbrigðin svo mikið [[Gripið fram í: Þetta er ósanngjarnt.]]í röðum Samfylkingarinnar. Nei. [[Gripið fram í: Jú.]]
Virðulegi forseti. Stefna þessarar ríkisstjórnar í menntamálum er mjög metnaðarfull. Við sjáum það strax í nýjum fjárlögum og þá miklu aukningu sem þar er. Vöxturinn og aukningin á háskólastiginu er um 9,9%. Það er alveg ljóst að við erum að fara að ná OECD-meðaltalinu er varðar fjárframlög á hvern nemanda. Við leggjum þó auðvitað ríka áherslu á að við fáum út úr því betri kennslu, auknar rannsóknir. Við eigum í mjög góðu samstarfi við háskólasamfélagið til þess að ná þessum metnaðarfullu markmiðum. Ég fagna því þegar hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson nefnir það. Við sjáum líka að háskólaráð er mjög ánægt með framþróunina varðandi menntamálin. Það er líka alveg ljóst að ef við förum ekki í þá stórsókn sem ríkisstjórnin boðar varðandi menntamál verðum við hreinlega ekki samkeppnishæf á næstu misserum. Það er gríðarlega mikilvægt að við tökum höndum saman, allur þingheimur, og stefnum í rétta átt. Mér heyrist ég eiga marga liðsmenn hér. Varðandi framhaldsskólastigið er líka mikil aukning þar. Þar er mesta aukning frá fjármálahruninu og fer rúmlega milljarður með verðlagsbótum inn í framhaldsskólana. Við erum að fara að gera úttekt á breyttu fyrirkomulagi og kanna hvaða áhrif stytting framhaldsskólans hefur. Ríkisstjórnin leggur líka stóraukna áherslu á verk- og starfsnám. Við munum sjá breytingar er varða framkvæmdir strax á næsta ári til þess að koma betur til móts við verknámsskólana.
Herra forseti. Ég fagna sérstaklega markmiðssetningu ríkisstjórnarinnar um að ná fjármögnun háskólastigsins á par við OECD-löndin á fjórum árum og á par við Norðurlöndin á átta árum. Það eru heilmiklir fjármunir. Það væri kannski ágætt að fá ráðherra til að segja okkur í seinna andsvari hversu mikið það kostar. Mig minnir að hjá fjárlaganefnd hafi verið talað um að það kostaði um 3,4 milljarða. Ég er mjög spenntur að sjá hvernig hæstv. menntamálaráðherra gengur að tryggja þessa auknu fjármuni í háskólastigið og vona að það gerist ekki bara í blálokin heldur á þessu kjörtímabili. Við sjáum hversu illa hæstv. heilbrigðisráðherra gengur að tryggja fé í málaflokk sinn. Ég vona svo sannarlega að hæstv. menntamálaráðherra gangi betur. Hún á svo sannarlega bandamenn í okkur hjá Samfylkingunni og fleirum til að tryggja hér vel fjármagnað háskólastig. Það skiptir gríðarlega miklu máli upp á lífskjaraaukningu, eins og hér hefur komið fram, en ekki síst lífskjarajöfnuð. Framhaldsskólarnir fá 1,8% aukningu. Ég fagna allri aukningu og veit að ráðherrarnir þurfa að hafa fyrir því að kljást við fjármálaráðuneytið og forsætisráðherra væntanlega líka um að fá peninginn í sinn málaflokk. Þá skulum við gera það. Ég skora á hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra að ná hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, sem eru verkstjórar þessarar ríkisstjórnar, í þann leiðangur að hér sé staðið við loforð þessara flokka í kosningabaráttunni og að tryggt sé aukið fjármagn í menntamálin, ekki síst framhaldsskólana. Fulltrúar framhaldsskólanna töluðu um að þeir væru komnir að þolmörkum. Þá hlustar maður á það. En vandinn er ekki síst í heilbrigðismálum, eins og hér hefur verið rætt sérstaklega. Mig langar nú í seinna andsvari að skjóta spurningu til hæstv. menntamálaráðherra, því að hún hefur talað um nauðsyn þess að afnema hér bókaskattinn: Hvernig mun hún greiða atkvæði þegar sú tillaga verður borin hér upp seinna í kvöld?
Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að ræða íslenskuna, ríkisstjórnin leggur áherslu á að setja hana í algert öndvegi. Við boðum heildstæða nálgun á það hvernig við ætlum að styrkja íslenska tungu. Við höfum sagt og segjum í stjórnarsáttmálanum að við ætlum að afnema virðisaukaskatt á bækur. Við ætlum líka að styrkja rekstrarumhverfi fjölmiðla vegna þess að þeir eiga í verulegum erfiðleikum þessa dagana, ekki síst varðandi samkeppni frá útlöndum. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður hafi tekið eftir máltækniverkefninu sem er að fullu fjármagnað. Það hefur engin önnur ríkisstjórn gert. Það er metnaðarfullt og flott verkefni sem við stöndum fyrir í samvinnu við atvinnulífið. Ég held að út úr því muni koma mjög spennandi hlutir sem muni styrkja íslenskuna. Ég tel samt brýnt að sú nálgun sem við höfum sé heildstæð.
Virðulegi forseti. Ég fagna þessu málræktarátaki svo sannarlega og fagna áherslum í stjórnarsáttmála um að hér eigi að leggja áherslu á starfsnám og iðnnám. Það er löngu tímabært. Ég held að við í Samfylkingunni og í stjórnarandstöðunni séum alveg sanngjörn hvað það varðar. Það er margt jákvætt í stjórnarsáttmálanum, að sjálfsögðu. Þess vegna var fjárlagafrumvarpið svo mikil vonbrigði. Þegar standa átti við fögur fyrirheit varð lítið um efndir. Menntakerfið er eitt það mikilvægasta sem við getum hlúð að. Við erum að ganga í gegnum fjórðu iðnbyltinguna og eigum að stefna að því að vera samfélag sem byggir á mannauði og menningu, fara frá því að vera sú hráefnisþjóð sem við erum, frumframleiðsluþjóð. Þess vegna skiptir svo miklu máli að hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra tryggi að hæstv. menntamálaráðherra fái þá peninga sem hún þarf til að tryggja hér undirstöður menntakerfisins. Ég veit að hæstv. menntamálaráðherra á bandamenn í Samfylkingu hvað það varðar.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar. Ég hef mál mitt á að segja að stóru skilaboðin í þessu fjárlagafrumvarpi, og um leið mestu vonbrigðin, að minnsta kosti fyrir mig og mína samherja, eru þessi: Að hinn mikli uppgangur sem einkennt hefur íslenskt efnahagslíf á undanförnum misserum og árum, hin mikla velgengni, mikla hagsæld, skuli ekki notuð til þess að nýta þá hagsæld og rétta hlut þeirra sem lökust hafa kjörin í íslensku samfélagi. Það eru hin stóru skilaboð. Það er alveg þekkt hvaða hópa hér um ræðir. Það eru ákveðnir hópar aldraðra, það eru öryrkjar, fátækir, tekjulágar barnafjölskyldur. Það er allt saman vel þekkt. Því miður er ekki gengið fram af þeim metnaði sem maður hefði leyft sér að vonast eftir gagnvart þessum hópum. Áður en ég kem nánar að því vil ég rekja það að fjárlaganefnd hefur unnið hörðum höndum við hin óvenjulegustu skilyrði, við mikla tímaþröng og fengið til sín marga gesti. Samstarfið hefur verið með ágætum og vil ég þakka það. En samt sem áður verður að segjast að þetta er náttúrlega mjög ófullnægjandi málsmeðferð þegar ræðir um stærsta og viðamesta mál hverrar ríkisstjórnar, fjárlögin, að það skuli vera svo mikil fljótaskrift á öllum hlutum sem raun ber vitni. Hér hafa átt sér stað mikilvægar umbætur í umgerð fjárlaganna á undanförnum árum, meðal annars með lögum um opinber fjármál sem setja mikilvægan ramma, stórt framfaraskref. Fjármálaráð sem veitir faglegar umsagnir, ákaflega jákvætt. En því miður gerast hlutirnir ekki að öllu leyti í þeirri röð og lagt er upp með í hinni nýju umgjörð. Það skýrist af þeim aðstæðum sem sköpuðust hér. En niðurstaðan er þá sú að undirbúningur að samþykkt þessara fjárlaga er, leyfi ég mér að segja, allsendis ófullnægjandi. Fyrst við tölum um umgjörðina vil ég geta þess að fjárlaganefnd bárust gagnlegar ábendingar frá Ríkisendurskoðun. Vakin er athygli á þeim í því nefndaráliti sem hér er mælt fyrir og tekið undir þær. Þegar litið er á tekjuhlið frumvarpsins virðist enn þá ýmislegt óljóst. Það er ekki eins og stefna ríkisstjórnarinnar varðandi veiðigjöld í sjávarútvegi sé fyllilega ljós enn sem komið er og stendur upp á ríkisstjórnina að skýra stefnu sína í þeim efnum. Vikið hefur verið að skattlagningu sem lýtur að ferðaþjónustunni. Þar hlýtur að vera verkefni stjórnvalda m.a. að undirbúa komugjöld og sömuleiðis að endurskoða almennt skattlagningu á greinina. Ég legg áherslu á samstarf við hagsmunaaðila í því sambandi og eins að allar breytingar sem ráðist verður í eigi sér stað með þeim hætti að fyrirtækjum í greininni gefist fullnægjandi aðlögunartími. Næst vil ég víkja að máli sem lýtur að skerðingum ellilífeyris vegna atvinnutekna. Það reyndi á það mál í morgun þegar breytingartillaga Pírata, sem er sama efnis og frumvarpið sem við í Flokki fólksins höfum flutt hér, kom fram um að frítekjumark á atvinnutekjur verði einfaldlega fellt niður. Því miður var það fellt. Ég vek athygli á sterkri málefnalegri samstöðu meðal að minnsta kosti þriggja flokka í þinginu, Pírata, Miðflokks og Flokks fólksins. Ég vona að í umræðum um frumvarp flokks fólksins, sem liggur nú fyrir, muni fleiri koma með okkur á þann vagn. Þegar fjallað er um tekjuhlið frumvarpsins hlýtur að verða að lýsa mjög miklum áhyggjum af því að ríkissjóður byggi sína afkomu að of miklu leyti, leyfi ég mér að segja, á því að skattleggja tekjur sem ekki duga fyrir nauðþurftum. Það er ekkert flókið að sjá það og það vita auðvitað allir. Á vefsíðu velferðarráðuneytisins eru sýnd framfærsluviðmið sem hönnuð eru af sérfræðingum. Þar kemur fram að einhleypingur þarf í kringum 224 þús. kr. að mati slíkra sérfræðinga, en þá án þess að húsnæði sé talið með. Í nýlegri grein í Morgunblaðinu, eftir sérfræðing í velferðarrannsóknum og félagslegri stefnumótun, Hörpu Njáls, er lýst því áliti að framfærsluviðmið sé 366.350 kr. að lágmarki þegar húsnæði er meðtalið. En tekjur eins og þessar sem þarf til nauðþurfta og lægri tekjur, sem ekki hrökkva þá til nauðþurfta, eru skattlagðar. Það er alvarlegt umhugsunarefni að ríkissjóður skuli þurfa að reisa afkomu sína á slíkum skatttekjum. Þegar upp eru teknar viðræður um að hækka persónuafslátt þannig að slíkar tekjur séu ekki skattlagðar í þessum mæli eru sopnar hveljur og jafnan kastað fram mjög háum tölum sem er þá kannski til marks um hversu háður ríkissjóður er þessari skattlagningu. Það gengur náttúrlega ekki og hlýtur að vera sameiginlegt verkefni þeirra sem sitja á Alþingi að taka á þessu máli og hverfa frá því að verið sé að skattleggja fátækt, því að það er auðvitað ekkert annað sem er að gerast þegar tekjur á þessu bili eru skattlagðar. Reyndar er það svo að Flokkur fólksins hefur lagt fram hugmyndir um hvernig hægt væri að framkvæma eins konar tilfærslu innan tekjuskattskerfisins með því að hækka persónuafslátt, þó þannig að sú hækkun yrði stiglækkandi og persónuafsláttur félli niður við háar tekjur. Við höfum nefnt töluna 1,5 milljónir í því sambandi, en þannig að þeir sem lægstar hefðu tekjurnar nytu þessarar aðgerðar. Varðandi frítekjumarkið er því haldið fram að hér sé um að ræða forgangsröðun af hálfu ríkisstjórnar sem verji 1,1 milljarði til þessa verkefnis. Áætlun um kostnað við að fella brott frítekjumarkið stenst í raun og veru ekki neina gagnrýna skoðun í ljósi þess að hún tekur ekki mið af þeim breytingum á atvinnuþátttöku og vinnuframboði sem myndi hljótast af þeirri breytingu. Sömuleiðis er það svo að þegar fyrirkomulag er með þeim hætti eins og nú er, með frítekjumark upp á 25 þúsund krónur, sem kannski dugar ekki einu sinni fyrir kostnaði við að komast til og frá vinnustað á mánuði, er náttúrlega vel hugsanlegt að fyrirkomulagið hafi ýtt undir svarta vinnu sem myndi þá jafnvel koma upp á yfirborðið ef losað yrði um þau heljartök sem mönnum eru búin í þessu efni. Félag eldri borgara í Reykjavík og nágrenni hefur aflað sér sérfræðiálits í þessu máli og fékk til þess dr. Hauk Arnþórsson stjórnsýslufræðing sem skilað hefur ítarlegri skýrslu. Hann gerir miklu betur en að gera einfaldan og hráan útreikning sem leiðir af sér kostnað upp á 1,1 milljarð, hann stígur skrefið til fulls og metur það hverjar yrðu viðbótartekjur ríkissjóðs vegna breytinganna. Niðurstaða hans er sú að kostnaður af því fyrir ríkissjóð yrði óverulegur og myndi þessi aðgerð jafnvel skila ávinningi í fjárhagslegu tilliti fyrir ríkissjóð. En ég heyri á máli ýmissa hv. þingmanna hér að sú niðurstaða eftir ítarlega greiningu sérfræðingsins virðist ekki hafa náð í gegn hjá nógu mörgum. Hér heyrist á máli ýmissa hv. þingmanna að þeir líta svo á að sá kostnaður sem ríkissjóður yrði að bera af þessu sé ríflega milljarður. Eins og allir vita hafa öryrkjar verið látnir sitja eftir lengi. Ef aðstöðu þeirra er lýst með almennum orðum má segja að þeir búi við bótakerfi með háu flækjustigi, eins og tekið er til orða nú til dags. Fólk má sig hvergi hræra öðruvísi en að því sé refsað í fjárhagslegu tilliti. Samanlagt hefur þessu kerfi einhvern veginn tekist að búa til einhvers konar fátæktargildru utan um líf þessa fólks, að minnsta kosti allt of margra. Það er til algerrar vansæmdar í okkar samfélagi. Það verður að taka miklu fastar á og stíga miklu fastar til jarðar í þágu þessa þjóðfélagshóps en gert hefur verið. Við bendum í nefndaráliti okkar á ýmis atriði sem öryrkjar hafa barist fyrir og við gerum þau baráttumál að okkar. Það er fjölmargt sem öryrkjum er óhagfellt í fjárlagafrumvarpinu. Hækkun fjármagnstekjuskatts snertir illa það fólk sem hefur fjármagnstekjur t.d. af leigu húsnæðis, ef þannig stendur á. Sömuleiðis varðandi söluhagnað eigna. Við ítrekum af hálfu Flokks fólksins að barnabætur skipta miklu fyrir barnafjölskyldur, ekki síst hjá öryrkjum sem eiga börn og búa við lágar tekjur. Barnabætur eru of lágar, eins og ég geri ráð fyrir að menn geri sér almennt ljóst, sumir myndu segja skammarlega lágar og ég tek undir það. Mig langar að gera að umræðuefni mál sem tekið hefur verið upp af hálfu Öryrkjabandalagsins. Það varðar greiðslur sem einstaklingur fær á grundvelli laga um félagslega aðstoð, nr. 99/2007, til að koma til móts við sérstök útgjöld á grundvelli sérstakra aðstæðna. Slíkar greiðslur eru skattlagðar eins og um launatekjur væri að ræða. Það þýðir að uppbætur, styrkir eða aðrar greiðslur til að mæta kostnaði vegna sjúkdóma og fötlunar eða annarra sérstakra aðstæðna, að teknu tilliti til skattsins, nema þessar greiðslur ekki nema rúmlega 60% af þeirri fjárhæð sem metið hefur verið að þurfi til að mæta þeim útgjöldum sem við eiga hverju sinni. Þær uppbætur sem hér um ræðir eru meðal annars umönnunarkostnaður sem heimilishjálp eða aðrir opinberir aðilar greiða ekki, sjúkra- eða lyfjakostnaður eða kostnaður vegna kaupa á heyrnartæki, húsaleigukostnaður sem fellur utan húsaleigubóta, vistunarkostnaður á dvalarheimilum, stofnunum, sambýlum og áfangastöðum sem fengið hafa starfsleyfi, rafmagnskostnaður vegna súrefnissíunotkunar. Öryrkjabandalagið hefur í fyrsta lagi glögglega sýnt að skattlagning þessara greiðslna sem tekna hefur í för með sér keðjuverkandi áhrif vegna þess að tekjuaukinn, sem svo er kallaður, lækkar lið eins og húsnæðisbætur, sérstakan húsnæðisstuðning og barnabætur. Sömuleiðis hefur Öryrkjabandalagið dregið fram að tekjuskattur af þessum uppbótum á lífeyri árið 2016, þeim greiðslum greiddar sem hafa verið í þessu skyni, nemi samtals 46 millj. kr. Það er náttúrlega alveg með ólíkindum að litið sé svo á að ríkissjóður geti ekki án þessara skatttekna verið. Hér er einfalt mál að bæta úr. Það er ástæða til þess að vekja athygli á að vaxtabætur geta ráðið úrslitum fyrir tekjulágt fólk, sérstaklega ef það býr í landi eins og okkar fagra landi þar sem vaxtastig er jafn hátt og menn þekkja. Það er ástæða til að taka undir álit Öryrkjabandalagsins að eignastofn fyrir vaxtabætur þurfi að hækka árlega í samræmi við þróun fasteignamats. Þá er rétt að leggja áherslu á að virðisaukaskatt á lyfseðilsskyldum lyfjum og hjálpartækjum fyrir fatlað fólk og aldraða ber að afnema. Eins og menn þekkja er það stefna Öryrkjabandalagsins, og hún kom mjög glöggt fram í máli talsmanna þeirra á fundi fjárlaganefndar, að af þeirra hálfu er fólk hvatt til að bæta efnalega afkomu sína með aukinni atvinnuþátttöku eftir því sem aðstæður leyfa. Standa ber þannig að málum að ekki séu lagðar hindranir í veg þess fólks sem vill og getur aflað sér tekna, til dæmis með hlutastörfum, jafnvel þótt það sé á örorkubótum. Ber skilyrðislaust að mæta þessum einstaklingum eigi síðar en strax með því að hækka frítekjumark vegna atvinnutekna í samræmi við hækkun á launavísitölu frá 2009. Í fjárlagafrumvarpinu eru áform um að hækka endurgreiðsluhlutfall á tannlækningum fyrir lífeyrisþega og aldraða. Því ber auðvitað að fagna. Hins vegar vekur furðu að framkvæmd þessara áforma þurfi að bíða fram á árið. Viðmiðunargjaldskrá sjúkratrygginga sem stuðst hefur verið við hefur ekki breyst frá árinu 2002, fyrir utan eilitla hækkun um 5,9% árið 2014. Verðlag hefur hins vegar tvöfaldast á þessum tíma, að minnsta kosti. ASÍ segir í umsögn sinni, sem lögð var fram á fundi fjárlaganefndar, að könnun verðlagseftirlits samtakanna hafi leitt í ljós að gjaldskrá tannlækna sé nú að meðaltali 150–200% hærri en viðmiðunargjaldskrá sjúkratrygginga. Það sjá auðvitað allir að tannheilsu lífeyrisþega og aldraðra er háski búinn með þeirri stefnu sem fylgt hefur verið með því að láta þessa viðmiðunargjaldskrá sjúkratrygginga standa óbreytta eða því sem næst. Það hefði gjarnan mátt stíga fastar og ákveðnar til jarðar en ríkisstjórnin boðar. Aðgerðir hefðu þurft að koma fyrr og fjárhæðin sýnist ekki hrökkva eins langt og efni standa til. Ég ætla að leyfa mér að gera að umræðuefni þá hækkun kolefnisskatts um 50%, sem er hluti af áformum ríkisstjórnarinnar í kringum fjárlögin fyrir 2018. Gert er ráð fyrir að kolefnisskattur hækki um 50%. Fram kemur í greinargerð með hinum svonefnda bandormi að þessi hækkun leiði til 0,03% hækkunar á vísitölu neysluverðs. Er það ekki bara mjög lítið og geta ekki allir verið mjög ánægðir? Það sýnist óverulegt við fyrstu sýn. En lítum aðeins nánar á málið. Lán heimila vegna húsnæðiskaupa eru eitthvað í kringum 2.000 milljarðar. Þorri þeirra lána er verðtryggður. Ef við reiknum þessa 0,03% hækkun á það sjáum við að hækkun á kolefnisgjaldi, sem er vegna markmiða sem vafalaust eru alls góðs makleg og verðug í loftslagsmálum og alþjóðlegum skuldbindingum í því efni, leiða af sér að heimilin skulda allt í einu 500–600 milljónum króna meira vegna þess. Hvað hafa þau gert til að verðskulda það að skuldir þeirra séu auknar vegna þess að ríkisstjórnin ætlar að ná fram markmiðum í loftslagsmálum? Hvað hafa fjármálastofnanir unnið til að eignast 500–600 milljón króna kröfur á heimilin af því að ríkisstjórnin ætlar að fylgja fram markmiðum í loftslagsmálum? Þetta er bara lítið dæmi, örlítið dæmi. Svona hefur viðgengist. Þetta er ekkert nýtt. Hækkanir á óbeinum sköttum hafa verið látnar hafa slík áhrif. En þetta litla dæmi er svo kristalstært og skýrt að það á ekki að fara fram hjá nokkrum manni hvílík brenglun það er sem við búum við í þessu fjármálakerfi hér. Auðvitað er það fullkomin brenglun, það er ekki hægt að nota neitt annað orð, að ríkisstjórnin ætli að framfylgja markmiðum á grundvelli Parísarsamkomulags í loftslagsmálum og þá skuldi heimilin allt í einu 500–600 milljónum króna meira en þau gerðu í gær. Og fjármálastofnanir hafa eignast nýjar kröfur á heimilin upp á 500–600 milljón króna. Þau hafa allt afl réttarkerfisins að baki sér þegar kemur að því að innheimta þessar kröfur. Og heimilin? Þau eru varnarlaus með öllu. Hvar eru mótvægisaðgerðir af hálfu ríkisstjórnarinnar í þágu heimilanna vegna stefnu hennar í loftslagsmálum og áhrifa á hag heimilanna í gegnum þá hækkun? Í áliti minni hlutans er ítarlega fjallað um málefni löggæslunnar. Við í Flokki fólksins leggjum mikla áherslu á að lögreglan hafi fullnægjandi mannafla og búnað til að rækja sitt þýðingarmikla hlutverk við að gæta öryggis borgaranna og ríkisins, eins og það er orðað. Það er mjög nauðsynlegt að menn átti sig á því að lögreglan hefur verið vanmönnuð árum saman. Það er ekki beinlínis hægt að sjá að það verði fullnægjandi umbætur í þessu efni með þeim fyrirheitum sem gefin hafa verið af hálfu nýrrar ríkisstjórnar, sérstaklega hvað varðar mönnun lögreglunnar. Það þarf að gera mun betur. Við í Flokki fólksins munum koma nánar að því máli í umræðum hér. Ég ætla því að víkja nokkrum orðum að heilbrigðismálum. Í stjórnarsáttmálanum er boðuð ný heilbrigðisstefna þess efnis að íslenska heilbrigðiskerfið eigi að standast samanburð við það sem best gerist í heiminum þar sem allir landsmenn eiga að njóta góðrar þjónustu án tillits til efnahags eða búsetu. Það hljómar svo sannarlega afar vel. En þá er á það að líta að aðspurðir könnuðust ráðamenn Landspítalans á fundi fjárlaganefndar ekki við að þeir sæju fyrir sína parta merki um að frumvarpið fæli í sér, eins og það var orðað, stórsókn í heilbrigðismálum. Sjúkrahúsið á Akureyri lýsti því að það teldi sig vanta um 200 milljón krónum meira en fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir. Stjórnendur sjúkrahússins lýstu áhyggjum af því að hjúkrunarfræðingarnir, sem eru eins og menn þekkja, dæmigerð kvennastétt, væru að dragast aftur úr í kjörum, sem ekki er við búandi. Stjórnendur heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni sögðu rekna sveltistefnu eins og birtist í frumvarpinu gagnvart stofnunum þeirra. Af þeirra hálfu lýstu þeir komu sinni á fund fjárlaganefndar Alþingis sem neyðarkalli vegna sinna mála og að heimsóknin fæli í sér neyðaróp frá heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Sömuleiðis er rétt að geta þess að Samtök áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann lýstu mjög bágri stöðu vegna sjúkrahússins á Vogi. Fleira mætti telja í þessu sambandi, herra forseti. En þetta lauslega yfirlit sýnir að það skorti nokkuð upp á að í fjárlagafrumvarpinu felist umtalsverðar efndir á þeim fyrirheitum sem gefin hafa verið um uppbyggingu innviða í íslensku heilbrigðiskerfi. En ég hlýt, til að gæta allrar sanngirni, að geta þess að af hálfu meiri hlutans í fjárlaganefnd hafa verið kynntar útgjaldatillögur sem lúta sérstaklega að heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni og Landspítala. Það ber auðvitað að meta og virða. En þá segi ég: Metnaður stjórnvalda í heilbrigðismálum eins og hann birtist í reynd verður að vera meiri en sá að seðja sárasta hungrið. Fram kemur í fjárlagafrumvarpi að halda á fast við staðarval nýs þjóðarsjúkrahúss við Hringbraut þrátt fyrir að færir sérfræðingar, ef ekki þeir færustu, hafi bent á, meðal annars í aðdraganda nýliðinna alþingiskosninga, að forsendur þær sem staðarvalið er reist á, meðal annars varðandi byggingarmagn á þessu svæði, vegna aðkomuleiða að svæðinu, standist ósköp einfaldlega ekki. Þar er byggt á skýrslum sem komnar eru til ára sinna og eru orðnar að minnsta kosti 20 ára gamlar. Þar er meðal annars gert ráð fyrir, held ég að ég megi fullyrða, tvennum göngum, þar á meðal einum undir Öskjuhlíð. Miklabrautin á að vera í stokki eða með einhverju sérstöku fyrirkomulagi. Engin af þessum forsendum er fyrir hendi. Byggingarmagnið ógnar þessu svæði. Eldri forsendur hafa meðal annars gert ráð fyrir óskyldum hlutum eins og þeim að efla miðbæinn. Lögð er áhersla á nálægð við aðalbyggingu Háskóla Íslands, eins og menn eigi að geta áttað sig á hvaða raunhæfu þýðingu það hafi. Staðan í þessu máli virðist vera þessi: Annars vegar er því haldið fram að spítalinn sé fullfjármagnaður en staðan er þá sú að undirbúningurinn sem staðið hefur árum saman virðist þykja of langur og kostnaðarsamur til þess að endurmeta megi staðsetninguna. Það er náttúrlega ekki heppilegt. Hvaða orð mætti hafa um svona ráðslag? [[Gripið fram í: Ekki í lagi.]]Má kalla þetta fullfjármögnuð mistök, virðulegi forseti? Fullfjármögnuð mistök, þegar þjóðinni ríður á að fá vel heppnað sjúkrahús á besta stað með greiðum aðkomuleiðum. Mig langar til að vekja athygli á því sem segir í nefndaráliti varðandi framkvæmd fjárlaga. Þar er mikil umgjörð og miklar skyldur og ábyrgð lagðar á ráðherra í hverjum og einum málaflokki. Þeir eiga að grípa til aðgerða. Þarna er tekið dæmi um það sem sýnir að [[Forseti hringir.]]ekki hafi verið gripið með fullnægjandi hætti til aðgerða. Ég lýk þá máli mínu í ljósi þess að minn tími er útrunninn.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni og nefndarmanni hv. fjárlaganefndar, Ólafi Ísleifssyni, fyrir prýðisræðu og vandað nefndarálit. Ég get tekið undir margt sem kom fram í ræðu hv. þingmanns og ætla að koma inn á örfáa þætti af þeim sem fram komu. Hv. þingmaður kom mjög vel inn á kjör eldri borgara og öryrkja. Mig langar að spyrja. Það hefur komið vel fram, bæði í stjórnarsáttmála og máli hæstv. félagsmálaráðherra, að búið er að boða samráð við Öryrkjabandalagið, Þroskahjálp og þá hópa um að grípa boltann þar sem þessir hópar létu hann frá sér þegar var farið í kerfisbreytingar varðandi kjör eldri borgara. Hvernig sér hv. þingmaður það fyrir sér? Er ekki skynsamlegt að fylgja því eftir með þeim hætti frekar en að ráðast í miklar kerfisbreytingar á jafn skömmum tíma? Í annan stað tek ég undir allt sem hv. þingmaður segir um verðtryggingu. Við deilum þeim skoðunum. Hann bendir á húsnæðisliðinn. Húsnæðisliðurinn stendur fyrir þó þeim verðlagshækkunum eða breytingum á vísitölu sem hafa orðið en nú eru merki um að það fari að hægja á hækkun húsnæðisverðs. Er ekki skynsamlegt að skoða það áður en við förum að taka hann út? Ég læt hjá líða samræmi við aðrar þjóðir, hvernig þær haga útreikningi á vísitölu sinni.
Herra forseti. Ég þakka athugasemdir formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Willums Þórs Þórssonar. Varðandi öryrkjana er ekki af minni hálfu í þessu nefndaráliti eða í ræðu minni talað fyrir því að ráðast í kerfisbreytingu umsvifalaust. Allir vita að slíkt þarf að eiga sér eðlilegan aðdraganda. Það sem ég lagði hins vegar þyngsta áherslu á er að af hálfu stjórnvalda skuli haldið fast við þessi 4,7% svo mjög og ákveðið sem þau hafa verið gagnrýnd og það með rökum, m.a. þeim að þarna sé miðað við hækkun á vísitölu neysluverðs, svona lögð til grundvallar, frekar en launaþróun. Þá er auðvitað ástæða til að minna á það ákvæði í 69. gr. laga um almannatryggingar sem er alveg skýrt um þetta atriði en hefur verið notað, að einhverju leyti sá hluti þess sem er ekki alveg skýr, sem einhvers konar skálkaskjól til að komast undan kröfu um hækkun samkvæmt vísitölu neysluverðs. Ég tek alveg undir með hv. þingmanni um húsnæðisliðinn að því leytinu til að hann er í fyrsta lagi heimagerð framleiðsla. Hann styðst ekki við alþjóðlega fyrirmynd. Reyndar er kannski ekki nein ein alþjóðleg fyrirmynd til. En það er auðvitað alveg nauðsynlegt að við lærum af reynslunni. Við megum ekki láta henda okkur áfram, að það séu stofnaðar kröfur á heimilin sem nema verðmæti þorskafla á Íslandsmiðum á hverju ári af því að þessi húsnæðisliður hækkar umfram aðra liði vísitölunnar þegar vísitalan almennt er að lækka, m.a. vegna stefnu [[Forseti hringir.]]meiri hlutans í borgarstjórn Reykjavíkur. Ég geri ekki ráð fyrir að hv. þingmaður sé hrifnari af þeirri stefnu en ég.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni góð svör. Ég vil taka undir, og það er gott að fá fleiri í bardagann, umræðuna um verðtryggingu. Hv. þingmaður fór vel yfir þau áhrif sem allar hækkanir hafa á lán heimilanna. Það er kominn tími til að við förum að virða vexti sem afgjald af peningum, eins og þeir eru. Verðtrygging er ekkert annað en verð á peningum, er ekkert annað en vextir. Þetta á ekki að vera svona sjálfvirk hækkun, ég tek undir það. En ég vil draga fram í nefndaráliti hv. þingmanns og 2. minni hluta ágætiskafla um framkvæmd fjárlaga, því að það er sameiginlegt verkefni okkar. Ég hrósa hv. þingmanni fyrir að taka þann kafla fyrir í nefndarálitinu og styð hvert orð þar. Ég vil bæta við varðandi 30. gr., þegar við förum í það að fá [[Forseti hringir.]]hæstv. ráðherra með skýrslugjöf um hvað fjárveitingarnar fara í, að ég hlakka til þeirrar vinnu með hv. þingmanni.
Herra forseti. Það hefur ekki komið nógsamlega fram og verið undirstrikað nógsamlega, þó svo að það hafi verið sagt margsinnis, m.a. af hálfu þess sem hér talar, að skuldbindingin hjá þeim sem tekur að sér og/eða undirritar verðtryggt lán er svo víðtæk. Það eru milljón atriði sem geta hækkað þennan höfuðstól og þyngt greiðslubyrðina. Varnarleysi þess sem á þar hlut að máli gagnvart miklu sterkari aðila í langflestum tilfellum er algert. Allt afl réttarkerfisins er að baki hinum aðilanum. Varðandi kaflann um framkvæmd fjárlaga lít ég á hann sem afar mikilvægan í þessu nefndaráliti og þykir [[Forseti hringir.]]afar miður að hafa ekki getað farið nánar yfir hann í framsögu minni. En að sjálfsögðu [[Forseti hringir.]]varð ég að láta málefni þeirra sem höllustum fæti standa í samfélagi okkar hafa algeran forgang þegar ég úthlutaði [[Forseti hringir.]]ræðutíma mínum í þessu efni. [[Forseti hringir.]]En ég þakka athugasemdir þingmannsins.
Forseti vill árétta við hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að virða ræðutíma.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir ágætisræðu og ítarlegt og gott nefndarálit þar sem komið er víða við. Hann gerði það einnig í ræðu sinni. Mig langar þó að víkja aðeins að kaflanum sem lýtur að málefnum öryrkja. Ég held að margt af því sem þar kemur fram séu mjög jákvæðar hugmyndir að breytingum sem lúta að þessum málaflokki. Mig langaði aðeins að spyrja í fyrstu lotu hv. þingmann út í þær breytingar sem meiri hluti fjárlaganefndar kemur með sem lúta að því að gerðar yrðu tillögur um að auka um 166 milljónir til málaflokksins og gera breytingar sem miða að því til þess að ná þessum 300 þús. kr. sé það ekki framfærsluviðmiðið sem hækki heldur heimilisuppbótin. Ég held að þetta séu jákvæðar breytingar þótt þær séu ekki stórar. Síðan langaði mig að spyrja hv. þingmann svolítið á sömu nótum og formaður fjárlaganefndar áðan. Það kom fram í máli hv. þingmanns að kerfið sem við erum með er gríðarlega flókið og margir þættir spila þarna inn í. Er ekki mikilvægt að halda áfram þeirri vinnu sem hefur verið í gangi og lýtur að því að endurskoða almannatryggingakerfið gagnvart þessum hópi fólks? Er ekki heppilegri vettvangur til að gera slíkt að ráðast þó í einhverja dýpri vinnu hvað það snertir en að ráðast í mjög stórar kerfisbreytingar á nokkrum dögum þegar við erum að ljúka við vinnu fjárlagafrumvarps? Á sama tíma segi ég að það er margt mjög jákvætt sem hv. þingmaður kemur inn með sem mögulegar breytingar sem þyrfti [[Forseti hringir.]]að ráðast í.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. félags- og jafnréttisráðherra fyrir innlegg hans sem ég tel afar jákvætt í öllu tilliti. Ég vil byrja á að taka fram, eins og ég gerði gagnvart hv. formanni fjárlaganefndar, að af minni hálfu væri ekki lagt upp með neina tillögu um kerfisbreytingu sem yrði ráðist í á örfáum dögum heldur var innsti kjarninn í því sem ég sagði um fjárútlát í málaflokknum sá að ekki skyldi brugðist við ákalli aldraðra og öryrkja um að horfið yrði frá því að halda sig við þessi 4,6% vegna þess að undirstaða þeirrar breytingar er ekki réttleg fundin. Það eru svo sannarlega margar jákvæðar hugmyndir að breytingum. Það er mjög skapandi og frjó hugsun á vettvangi Öryrkjabandalagsins. Það er heiður fyrir mig og samherja mína að taka upp tillögur þeirra og bera þær hér fram. Að sjálfsögðu ber að virða og meta þá tillögu sem fram kemur af hálfu meiri hlutans um umræddar 166 milljónir. Það er a.m.k. betra að hafa þær en ekki. Ég ítreka að lokum þakkir mínar til félagsmálaráðherra. Ég er sannfærður um að hann á eftir að reynast mjög dugandi í þessum málaflokki.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Ég veit að flokkur hv. þingmanns leggur mikla áherslu á þennan málaflokk og hann fær mikið pláss í nefndaráliti 2. minni hluta. Mig langar að fá sýn hv. þingmanns. Er ekki skynsamleg nálgun á þetta, takist okkur að ná saman um aðeins breytta hugsun um starfsgetumat, sem kæmi meira til móts við þær áherslur sem Öryrkjabandalagið hefur verið með, samhliða því að ráðast í umbætur á almannatryggingakerfinu, sem miða m.a. að mörgum þáttum sem hv. þingmaður kemur inn á, væri ekki heppilegt og jákvætt ef okkur tækist það og gætum sett það sem verkefni næsta árs þannig að við gætum komið inn í fjárlagafrumvarp og gert einhverja langtímaáætlun um breytingar [[Forseti hringir.]]og aukningu á ákveðna þætti í framhaldinu? Má ekki treysta því að Flokkur fólksins komi með [[Forseti hringir.]]í þá vegferð þegar lagt verður af stað í hana?
Forseti áréttar við ræðumenn að bíða eftir að þeir séu kynntir til ræðunnar áður en þeir fara í púltið. Það er gott að læra af mistökunum, gera það þannig og gera það bara strax.
Herra forseti. Ég þakka forseta mikilvægar leiðbeiningar og þann góða og kærleiksríka anda sem einkenndi alla framgöngu hans þegar hann hafði uppi þetta litla námskeið hér. Ég vil nota þennan litla tíma til að vekja athygli á því varðandi 166 milljónirnar að hafa verður í huga að þær hafa að markmiði að brúa mismun gagnvart eldri borgurum. Það er rétt að árétta að nauðsyn er að löggilda framfærsluviðmið ráðuneytisins. Ég get fullvissað hæstv. ráðherra og aðra um að það mun ekki standa á Flokki fólksins að taka þátt í því nauðsynlega og mikla starfi sem liggur fyrir, að [[Forseti hringir.]]bæta kjör öryrkja og alla umgjörð sem þeim er búin.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu. Það er margt í henni sem ber að taka undir, svo sem með löggæsluna, tannlækningar aldraðra og heilbrigðiskerfið. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður fjallaði líka aðeins um húsnæðislið vísitölunnar og einnig áhrif kolefnisskatts á vísitöluna og skuldir heimilanna. Verðtryggingin er atriði sem við rökræðum frekar oft hér og af góðu tilefni. Þetta er fyrirferðarmikið fyrirbæri í okkar hagkerfi og efnahagsstefnu, mætti reyndar segja. Ég ætla ekki að rökræða við hv. þingmann um húsnæðislið vísitölunnar. Ég er ekki alveg sannfærður um það mál enn þá en hef ekki náð að kynna mér það nógu vel til að mynda mér endanlega skoðun á því. Ég hef hins vegar frekar sterka skoðun á verðtryggingu íbúðarlána, er eins og margir aðrir í þessu landi sjálfur með íbúðalán og þekki bæði verðtryggð og óverðtryggð lán mætavel og hef reynt að reikna verðtryggt jafngreiðslulán á sínum tíma, sem mér tókst ekki. Síðan þá hef ég fengið betri útreikninga. En þau eru alla vega mjög flókin. Þegar hv. þingmaður spyr nokkrum sinnum af hverju fjármálastofnunum séu réttar 500–600 milljónir í auknar kröfur á heimilin er svarið auðvitað það að fólk tekur verðtryggð lán. Ég skil mætavel að hægt hafi verið að kvarta undan því þegar fólk átti ekki kost á neinu öðru. En í dag hefur fólk valið. Hvers vegna? Vegna þess að samningurinn sem það gerði þýðir að það fær lægri vexti gegn því að lánið sé verðtryggt. Það tekur á sig verðbólguáhættuna og bankinn lækkar vextina á móti. Það er hægt að snúa þessu öfugt. Ég hagaði þessu öfugt sjálfur. En það kostar óheyrilega mikið af peningum. Ég velti fyrir mér: Ef verðtrygging væri ekki til staðar [[Forseti hringir.]]- og ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður sé á móti verðtryggingu, hann leiðréttir mig ef það er rangt - hvað ætti að koma í staðinn, með hliðsjón af því hversu fyrirferðarmikið þetta fyrirbæri er, hvað það varðar að gera langtímafjárfestingar og langtímaskuldbindingar yfir höfuð mögulegar á Íslandi?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni innlegg hans. Varðandi verðtryggð lán, hvað ætti að koma í staðinn? Verðtryggingin, eins og ég gat um, er dæmi um fjármálasnilli af æðstu gerð sem hefur bara óvart farið fram hjá nágrönnum okkar. Ég hvet hv. þingmann til að velta fyrir sér: Nú fylgjast til dæmis Norðmenn vel með á Íslandi. Þeir eru með mynt sem sveiflast upp á tugi prósenta ef svo ber undir og er ekki langt að leita dæma um það, vegna sveiflna á verði olíu á alþjóðlegum markaði. Samt sem áður hafa þeir stillt sig um að taka upp þetta fyrirkomulag. Hvað ætti að koma í staðinn? Svarið er einfalt: Bara vestrænir hættir á fjármálamarkaði. Verðtryggingin er ekki notuð almennt í heiminum. Seðlabankinn þykist hafa fundið einhver dæmi, nefnir Úrúgvæ og eitthvað í því sambandi. En hún er ekki notuð. Þetta liggur alveg fyrir og kemur glögglega fram, m.a. í skýrslu Seðlabankans. Sú ósk sem hér er sett fram er ósköp einfaldlega sú að við styðjumst við og tökum upp vestræna háttu í þessu og séum með sams konar kerfi og gerist og gengur í nágrannalöndum okkar. Ég ítreka það sem ég segi: Það eru svo alvarlegir ágallar á þessu fyrirkomulagi að það er ekki fólki bjóðandi. Skuldbindingin sem lántaki verðtryggðs láns gengst undir er svo víðtæk að það stappar nærri að hann sé sviptur fjárforræði á lánstímanum.
Virðulegi forseti. Fjárforræði er gott orð til að ljúka þessu á. Ég skil þessa andstöðu miklu betur út frá þeim tíma þegar ekkert var í boði nema verðtryggð lán, en núna er hægt að velja. Núna getur hver sem er valið um það að taka ekki verðtryggt lán. Það einfaldlega kostar meira vegna þess að það er há verðbólga á Íslandi, af hvaða ástæðum sem það svo sem er, og lánin fást einfaldlega ekki á lægri vöxtum en raun ber vitni. Ég velti stundum fyrir mér hvort fólk sem er svona á móti verðtryggingunni væri reiðubúið til að spara sjálft, leggja til hliðar, óverðtryggt. Til í að setja í lífeyrissjóðinn ef það væri ekki verðtryggt, eins og það er lögum samkvæmt. Ég myndi ekki gera það. Ekki á Íslandi. Ekki í íslenskri krónu. Kæmi ekki til greina. Ekki nema kannski á 7–8% eða 5% vöxtum eða ég veit ekki hvað, alla vega miklu hærri vöxtum en ég get fengið nokkurn tíma þegar það er verðtryggt. Hv. þingmaður sagði að þetta væri ekki bjóðandi. Ja, þetta er einmitt boð. Fólk getur alveg hafnað verðtryggðu láni í dag. [[Forseti hringir.]]Það bara kostar pening þannig að það þarf eitthvað annað að koma í staðinn. Ef hugmyndin er einfaldlega sú að banna verðtryggð lán þarf eitthvað annað að koma í staðinn fyrir fólk sem ræður ekki við 7–8% vexti af 25 eða 40 ára láni.
Herra forseti. Það eru tvö atriði sem er rétt að nefna í samhengi við orð hv. þingmanns. Það kostar, segir hann. Í hvaða umhverfi er íslensk fjölskylda sem vill leita eftir fjármögnun á sínu íbúðarhúsnæði?
Krónu-umhverfi.
Hún er í krónu-umhverfi en hún er í umhverfi sem einkennist - af hverju, hv. þingmaður? [[Gripið fram í.]]- af því að það er allsendis ófullnægjandi samkeppni á milli lánastofnana. Þvert á móti eru áberandi merki um samstarf - að ekki sé kallað samráð, eitthvað í áttina að því - á milli þessara stofnana. Þær hafa hagað sínum málum þannig að vextir á verðtryggðum lánum eru svo háir að fólk fælist að taka þessi lán. Það er auðvitað ekkert flókið að skilja það. Það er vegna þess að hinn svonefndi verðtryggingarjöfnuður bankanna [[Forseti hringir.]]er þannig að bankarnir hafa allan hag af því að lántakar taki verðtryggð lán frekar en óverðtryggð.
Herra forseti. Í lögum nr. 123/2015, um opinber fjárlög, sem tóku gildi 1. janúar 2016, kemur fram í 1. gr. að markmið laganna sé að stuðla að góðri hagstjórn og styrkri og ábyrgri stjórn opinberra fjármála. Í því skyni er lögunum meðal annars ætlað að tryggja heildstæða stefnumörkun í opinberum fjármálum til lengri og skemmri tíma og vandaðan undirbúning áætlana og lagasetningar sem varða efnahag opinberra aðila og öflun og meðferð opinbers fjár. Meðal helstu breytinga og nýjunga í lagasetningunni frá eldri lögum um fjárreiður ríkisins, auk áherslu á aukna stefnumótun um opinber fjármál, voru breyting á framsetningu fjárlaga, bæði bætt úrræði til að bregðast við frávikum og aðlögun að alþjóðlegum stöðlum um reikningshald ríkisins. Helstu atriðin voru að lögfest voru ítarlegri ákvæði en þá giltu um stefnumörkun í opinberum fjármálum og að skipa skyldi fjármálaráð. Hlutverk þess er að leggja mat á hvort fjármálastefna og fjármálaáætlun fylgi þeim grunngildum sem eru talin upp í 2. mgr. 6. gr. og 7. gr. laga nr. 123/2015, um opinber fjármál. Við framlagningu á frumvarpi til fjárlaga yrði leitað heimilda til útgjalda eftir málefnasviðum og málaflokkum í stað fjárlagaliða einstakra stofnana og verkefna. Það var algjört nýmæli. Ákvarðanir hins opinbera um útgjöld skatta og lántökur ráða miklu um eftirspurn í hagkerfinu. Yfirleitt er litið svo á að sökum stærðar sinnar og mikilvægis beri ríkisvaldinu að hafa í huga efnahagsleg áhrif umsvifa sinna þegar teknar eru ákvarðanir í ríkisfjármálum. Það eru göfug markmið í þessum lögum, en spurningin er: Er þeim fylgt eftir? Það er áleitin spurning, sér í lagi þegar sagan er skoðuð frá setningu laganna. Á þeim tíma hefur verið pólitískur óstöðugleiki og í tvígang hefur verið kosið til Alþingis að hausti. Lögin virðast ekki gera ráð fyrir að kosið sé til Alþingis nema að vori. Að mati 3. minni hluta hefði mátt standa mun betur að fjárlagavinnunni. Kjörnir fulltrúar þjóðarinnar hafa mjög litla aðkomu að þeirri fjárlagavinnu sem þeim er lögð á herðar lögum samkvæmt. Auk þess var þeim ekki ætlaður neinn tími til að setja sig inn í frumvarpið. Er það mikið umhugsunarefni, sér í lagi þegar litið er til þess að í tvígang hafa kosningar verið á óheppilegum tíma miðað við markmið laganna. Því er það fullyrt í nefndaráliti þessu að kjörnir fulltrúar víki fyrir embættismannakerfinu sem hefur nú í tvígang sett ríkinu fjárlög. Framsögumaður nefndarálitsins 3. minni hluta lýsir yfir miklum áhyggjum af þessum staðreyndum og leggur þunga áherslu á að litið verði svo á að um einsdæmi sé að ræða og ekki skapist hefð um framkvæmd þessa. Það er hlutverk þingmanna að setja ríkinu fjárlög, ekki embættismanna, enda bera þingmenn alla ábyrgð á fjárlögum hvers árs. 3. minni hluti fjárlaganefndar fullyrðir að gengið sé á svig við II. kafla, um stefnumörkun í fjármálum, og III. kafla, um frumvarp til fjárlaga og fjárheimildir, laga nr. 123/2015, um opinber fjármál, í fjárlagavinnu fyrir árið 2018. Þriðji minni hluti tekur undir það sem kemur fram í umsögn Samtaka atvinnulífsins sem send var fjárlaganefnd Alþingis. Þar kemur meðal annars fram að búa þurfi í haginn fyrir þjóðarbúið því að uppsveiflur taki enda og að mikilvægt sé að auka afgang af rekstri ríkissjóðs meðan tekjustofnar eru sterkir. Tryggja þurfi aðhald á uppgangstímum og að snúa þurfi af þeirri braut að auka útgjöld á uppgangstímum. Þar segir jafnframt að forgangsröðun ríkisútgjalda sé nauðsynleg, að útgjöld ríkisins séu mikil í sögulegum og alþjóðlegum samanburði og að finna þurfi leiðir til að nýta betur skattfé. Að auki tekur 3. minni hluti fjárlaganefndar undir þá skoðun Samtaka atvinnulífsins að mikilvægt sé að halda áfram að greiða niður skuldir ríkisins því að skuldir ríkissjóðs eru enn of háar og vaxtakostnaður íþyngjandi. Alla forgangsröðun skortir í fjárlagafrumvarpið að mati 3. minni hluta. Hvergi er þess stað að finna í frumvarpinu að hagræða eigi í ríkisrekstri né að sameina stofnanir til að spara fé. Það er með ólíkindum að Sjálfstæðisflokkurinn fari með málefni fjármála ríkisins í slíku útgjalda- og skattafrumvarpi sem nú birtist nýkjörnu Alþingi sem hefur það eitt markmið að þenja út báknið án þess að forgangsraða í grunnstoðir samfélagsins. Seðlabankinn hefur meðal annars sagt að frumvarpið feli ekki í sér aðhaldssama fjármálastefnu og tekur 3. minni hluti heils hugar undir það. Fjárlagafrumvarpið lýsir fyrst og fremst vörn fyrir ríkjandi kerfi en ekki sókn í málefnum þjóðarinnar. Ég vík þá að Landspítala og heilbrigðismálum. Í frumvarpinu er óskað eftir heimild þingsins til þess að selja land ríkisins að Keldum, Keldnaholti og við Úlfarsá. Umrætt landsvæði hefur verið í umræðunni sem hentugt svæði fyrir staðsetningu nýs Landspítala. Það skýtur því skökku við að stjórnarflokkarnir ætli nú að selja landið. Rétt er að minnast einnig á það að á árinu sem er að líða var land ríkisins að Vífilsstöðum selt. Vífilsstaðalandið er einnig inni í umræðunni sem hentug staðsetning nýs Landspítala. Af þessu verður ekki annað ályktað en að markvisst sé stefnt að því að koma í veg fyrir að nýr Landspítali rísi á nýjum stað. Stjórnarflokkarnir virðast einhuga í þeim efnum. Einn stjórnarflokkanna, Framsóknarflokkurinn, lagði áherslu á það fyrir kosningar að nýr Landspítali yrði reistur á nýjum stað. Virðist flokkurinn hafa fallið frá kosningaloforðum sínum um leið og hann settist í ríkisstjórn. Bygging nýs Landspítala er nauðsynlegt og þjóðhagslega hagkvæmt verkefni. Aðspurður út í núverandi húsakost Landspítala sagði forstjóri spítalans á fundi fjárlaganefndar fyrir skömmu að hann væri að grotna niður. Þekkt er vandamál vegna myglu í húsakosti spítalans og sagði forstjórinn jafnframt að það væri langtímaverkefni að gera húsnæðið heilsusamlegt. Landspítalinn fær í þessum fjárlögum 2,2 milljarða kr. vegna viðhalds. Heildarfjárþörf spítalans vegna viðhalds og fjárfestinga fyrir árið 2018 er 3,9 milljarðar kr. Þetta eru miklir peningar og undirstrikar enn frekar - en það hefur Miðflokkurinn lagt áherslu á í málflutningi sínum - nauðsyn þess að ráðast strax í byggingu nýs spítala á nýjum stað. Það er ábyrgðarhluti af stjórnendum Landspítalans að halda uppi vörnum fyrir skipulag og húsakost sem er jafnvel eldri en sum hús á Árbæjarsafninu í stað þess að leggjast á sveif með þeim sem vilja nýtt þjóðarsjúkrahús á nýjum stað. Því má spyrja hvort það viðhaldsfjármagn sem beðið er um fari raunverulega í viðhald eða aðra þætti í rekstri spítalans. Það er flestum ljóst að Landspítalinn er í einokunarstöðu hvað varðar samkeppni um starfsfólk í öllum geirum heilbrigðisþjónustunnar og það er hættuleg þróun. Starfsumhverfi heilbrigðisstarfsmanna er ekki síður mikilvægt en sú þjónusta sem veitt er á Landspítalanum. 3. minni hluti telur einsýnt að starfsaðstæðum heilbrigðisstarfsfólks og sjúklinga verði til framtíðar best borgið með byggingu nýs Landspítala á nýjum stað og telur afleitt að fjármagni skuli ekki vera varið til þess verkefnis í frumvarpi til fjárlaga 2018 og að þess í stað skuli haldið áfram að takmarka möguleika á byggingu hans eins og áður sagði. Frumvarpið tekur ekki á vanda heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Af þeim 8.555 millj. kr., sem meiri hlutinn hyggst setja aukalega í heilbrigðiskerfið, er viðbót til stofnana á landsbyggðinni smávægileg. Með svo bjagaðri forgangsröðun er verið að brjóta á íbúum landsbyggðarinnar og það er óásættanlegt. Í máli forstöðumanna heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni, sem komu á fund fjárlaganefndar, kom fram að fyrirspurnum þeirra til embættismanna heilbrigðisráðuneytisins væri ekki svarað. Ef þeim er svarað, eru dæmi þess að það taki meira en hálft ár. Þetta er ótækt eins og ég hef áður minnst á úr þessum ræðustól. Ekkert samráð var haft við forstöðumenn um fjármál þessara stofnana og forstöðumenn fá til dæmis ekkert að tjá sig um forsendur reiknireglna embættismanna ráðuneytisins. Það færir sönnur á að fjárlagagerð ríkisins er á sjálfstýringu ef svo má segja; embættismannakerfið ræður með öðrum orðum för. Á vef Stjórnarráðsins segir að sjúkrahúsþjónusta á landsbyggðinni verði efld. Þessi fjárlög standa ekki undir því, raunin er önnur. Það er verið að byggja upp sérfræðiþjónustu í Reykjavík á kostnað grunnþjónustu á landsbyggðinni. Afar mikilvægt er að hugsa þjónustuna upp á nýtt og eins og fram kom í máli eins þingmanna Miðflokksins, við umræður um stefnuræðu forsætisráðherra, við upphaf 148. löggjafarþings, er nauðsynlegt að gera gangskör að því að flytja lækna út á land, nær sjúklingum, í stað þess að sjúklingar komi til höfuðborgarinnar með tilheyrandi kostnaði. Fullyrt er að slíkt fyrirkomulag væri ódýrara fyrir ríkið og mundi skapa minna rask fyrir þá sem þurfa þjónustuna. Þriðji minni hluti fjárlaganefndar lýsir miklum áhyggjum af stöðu geðheilbrigðismála og sinnuleysi stjórnvalda í þeim málaflokki. Komið hefur fram að nýgengi öryrkja er hvað mest vegna þessa málaflokks og sker Ísland sig úr miðað við Norðurlöndin hvað það varðar. Ekki verður séð, í frumvarpi til fjárlaga 2018, að tekið sé á þessum vanda eins og þörf er á. Óskiljanlegt er hve uppbygging hjúkrunarrýma hefur verið hæg, bæði á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni. Hefur sá seinagangur reynst ríkinu mjög dýrkeyptur. Í nokkur ár hafa yfir 100 hjúkrunarrými á Landspítalanum verið upptekin fyrir aðila sem eiga heima í öðrum úrræðum. Langdýrasta úrræðið er notað í stað þess að gera gangskör að málinu. Má líkja þessu ástandi við meðvitundarleysi í ríkisfjármálum og þjónustu við aldraðra. Á meðan fljóta milljarðar króna til minna brýnni verkefna sem eru til þess fallin að fóðra gæluverkefni í stað þess að sinna brýnni grunnþjónustu. Ef ekki verður tekið á þessu máli nú þegar, þá á þetta verkefni eftir að vaxa ríki og sveitarfélögum yfir höfuð, því að aldurssamsetning þjóðarinnar er á þann veg að lífaldur þjóðarinnar fer sífellt hækkandi. Nú ætla ég aðeins að víkja að tryggingagjaldinu. Í fjárlagafrumvarpinu er ekki gert ráð fyrir lækkun tryggingagjalds, eins og Sjálfstæðisflokkurinn hafði boðað fyrir kosningar, og sætir það nokkurri furðu að flokkurinn skuli ekki standa við eitt af sínum stærstu kosningamálum fyrir þessar kosningar. Flokkur sem eitt sinn hafði slagorðið: Flokkur alvöruatvinnulífs. Öll skilyrði eru fyrir því að lækka nú gjaldið þegar atvinnuleysi er í sögulegu lágmarki en gjaldið hefur ekki lækkað í hlutfalli við minnkandi atvinnuleysi. Fram undan eru kjaraviðræður og er viðbúið að verðbólguþrýstingur aukist vegna samninga. Mikilvægt er því að grípa til mótvægisaðgerða. Lækkun tryggingagjalds er árangursríkur þáttur í mótvægi við samningsbundnar launahækkanir og myndi slá á verðbólguþrýsting. Kjarasamningar koma til með að hækka gjaldstofn tryggingagjaldsins og þar með skatttekjur ríkisins. Það má því færa rök fyrir því að tekjuhlið ríkissjóðs muni ekki lækka þó svo að gjaldið verði lækkað. Það er hagsmunamál fyrir launþega að gjaldið lækki. Það hefur bein áhrif á kjör þeirra og getu fyrirtækja til að greiða laun og ráða fólk í vinnu. Hér er um mikilvæga ráðstöfun að ræða sem grípa ætti til strax á nýju ári. Miðflokkurinn vill hag atvinnulífsins sem mestan, það er hagur allra landsmanna. Flokkurinn mun leggja fram breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið þess efnis að tryggingagjald verði lækkað strax á nýju ári. Lækkun tryggingagjaldsins er eitt af aðaláherslumálum Miðflokksins. Ef ég vík aðeins að löggæslu og rannsóknum lögreglu, þá er brýnt að auka fjárheimildir til rannsóknardeildar lögreglunnar. Verkefnum hefur fjölgað verulega á síðustu árum, m.a. vegna mikillar fjölgunar ferðamanna og erlendra borgara er starfa á landinu, eins og nýleg dæmi sýna. Að sama skapi hefur rannsóknarlögreglumönnum ekki verið fjölgað. Álagið á starfandi rannsóknarlögreglumenn er mikið, t.d. hjá lögreglustjóranum á Suðurnesjum. Brýnt er að auka sérfræðikunnáttu, þjálfun og menntun rannsóknarlögreglumanna. Auk þess þarf að endurnýja búnað til rannsókna. Mál er heyra undir rannsóknardeildir lögreglunnar eru almennt orðin flóknari og umfangsmeiri. Mun meiri tími fer í rannsókn mála vegna þessa. Mörg dæmi eru þess að mál hafi fyrnst af þessum sökum. Fjárlagafrumvarpið felur því miður ekki í sér neinar auknar áherslur hvað þennan mikilvæga málaflokk varðar. Miðflokkurinn mun leggja fram breytingartillögu við frumvarpið þar sem lögð er áhersla á auknar fjárheimildir til rannsókna á skipulagðri glæpastarfsemi og fjölgun rannsóknarlögreglumanna. Ef ég vík aðeins að menntun þá gerir frumvarpið ráð fyrir auknum framlögum til menntunar. Það hefur komið hér skýrlega fram og við fögnum því. Hins vegar er ekki að finna nægilega skynsamlega stefnumörkun með þessu aukna framlagi. Háskólamenntun er gert of hátt undir höfði á kostnað iðn- og tæknimenntunar. Mikill skortur er á iðnmenntuðu fólki á vinnumarkaði. Frá árinu 2000 hefur háskólamenntuðum sem sækja út á vinnumarkaðinn fjölgað um rúmlega 140% á meðan störfum fyrir sama hóp hefur einungis fjölgað um 50%. Engin framlög eru til fræðslumála þeirra sem litla menntun hafa og eru úti á vinnumarkaði. Alþýðusamband Íslands hefur meðal annars lagt áherslu á mikilvægi þess að styðja vel við þann hóp. Ef við víkjum að málefnum eldri borgara þá eru það mikil vonbrigði að í frumvarpinu er ekki gengið nægilega langt í því að rétta kjör eldri borgara og öryrkja. Miðflokkurinn mun flytja breytingartillögu við frumvarpið þess efnis að atvinnutekjur ellilífeyrisþega skerði ekki lífeyrisgreiðslur. Ætla má að raunútgjöld ríkissjóðs vegna þessarar ráðstöfunar verði ekki svo há þar sem aukið svigrúm til atvinnuþátttöku þýðir aukinn tekjuskatt af launatekjum ellilífeyrisþega. Auk þess má leiða líkur að því að með auknum kaupmætti þessa hóps fylgi aukin velta með tilheyrandi hækkun virðisaukaskatts. Þess utan má ætla að aukin atvinnuþátttaka aldraðra dragi úr félagslegri einangrun og bæti lífskjör þeirra á allan hátt. Ef ég vík aðeins að vegamálum þá á að skera niður til nýframkvæmda í vegamálum um 7 milljarða kr., samkvæmt samgönguáætlun sem samþykkt var árið 2016, þrátt fyrir að í ríkisstjórnarsáttmálanum segi að boðuð sé stórsókn í þessum málaflokki. Því er ljóst að fjöldi aðkallandi samgönguverkefna mun enn bíða. Miðflokkurinn leggur áherslu á að ráðist verði í það brýna verkefni að tvöfalda Reykjanesbraut innan Hafnarfjarðar, frá Kaldárselsvegi að mislægum gatnamótum Krýsuvíkurvegar. Framkvæmdir í vegamálum innan höfuðborgarsvæðisins hafa allt of lengi setið á hakanum. Hér er um mjög brýnt samfélagsverkefni að ræða á svæði þar sem umferðarþungi er mjög mikill. Miðflokkurinn leggur til að settar verði rúmar 800 millj. kr. í þessa framkvæmd á árinu 2018 og að framkvæmdin verði fjármögnuð með því að fella niður ívilnun á vörugjöldum fyrir bílaleigur sem leigja út bifreiðar. Breytingartillaga Miðflokksins í þessu máli mun því ekki auka halla ríkissjóðs. Ég minntist á ökutækjaleigur. Ekki verður hjá því komist í þessu áliti að minnast á þá undarlegu ráðstöfun ríkisstjórnarinnar að viðhalda ívilnun á vörugjöldum til bílaleigna. Ríkissjóður verður af miklum tekjum með þessari ráðstöfun. Í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar er lagt til að ívilnun vörugjalds á slíkar bifreiðar verði áfram við lýði en hún lækkuð úr 500.000 kr. í 250.000 kr. að hámarki á bifreið. Til stóð að ívilnunin félli alfarið niður nú um áramótin og að bílaleigur myndu greiða sambærileg vörugjöld og greitt er af fólksbílum almennt. Tillaga 3. minni hluta um að fella ívilnunina niður nú á því ekki að koma rekstraraðilum á óvart sem hafa haft viðunandi tíma til undirbúnings. Af gögnum frá Samgöngustofu má sjá að bílaleigur hafa flutt inn mikinn fjölda bifreiða á síðustu mánuðum ársins, gagngert til þess að fá afsláttinn. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að framlengja áðurnefnda ívilnun kostar ríkissjóð 1.500 millj. kr. Rekstur bílaleiga hér á landi hefur gengið mjög vel undanfarin ár í því góðæri sem ríkt hefur innan ferðaþjónustunnar, en um tvær milljónir ferðamanna heimsækja Ísland árlega. Engin haldbær rök eru fyrir því að ívilna bílaleigum með þessum hætti lengur. Þvert á móti verður að telja að sá rökstuðningur sem kemur fram í greinargerð með ívilnunarfrumvarpi ríkisstjórnarinnar, breyting á lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., nr. 29/1993, með síðari breytingum, varpi ljósi á nauðsyn þess að fella þessa heimild niður en í greinargerðinni segir „að vísbendingar séu um að ökutækjaleigur hafi offjárfest í fólksbifreiðum að undanförnu“. Það verður að teljast mjög sérkennilegur rökstuðningur að skattgreiðendur eigi að borga fyrir offjárfestingar tiltekinna aðila í rekstri. Hinn almenni borgari getur ekki vænst þess að ríkissjóður veiti honum sérstaka skattaívilnun ef hann fer fram úr sér og offjárfestir t.d. í bifreiðakaupum. Það sætir nokkurri furðu að fjármálaráðherra, gæslumaður ríkissjóðs, skuli ganga fram með þessum hætti. Miðflokkurinn hyggst flytja breytingartillögu við frumvarpið þess efnis að ívilnunin verði felld brott. Jafnframt mun flokkurinn flytja tillögur þess efnis að þær 1.500 millj. kr., sem munu koma inn í ríkissjóð við það að ívilnunin falli brott, verði nýttar til brýnna samfélagsverkefna eins og tækjakaupa fyrir heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni, mikilvægra vegaframkvæmda á höfuðborgarsvæðinu og til loftslagsmála, þ.e. kolefnisbindingar með skógrækt og landgræðslu. Tillögurnar munu því ekki auka halla ríkissjóðs. Ég minntist á loftslagsmálin. Eitt af stóru málum ríkisstjórnarinnar eru loftslagsmálin. Eitt fyrsta embættisverk nýs forsætisráðherra var að ferðast til Parísar og tilkynna að ríkisstjórn Íslands hygðist gera betur í loftslagsmálum en svokallað Parísarsamkomulag kveður á um og Ísland er aðili að. Þau fögru fyrirheit raungerast ekki í fjárlagafrumvarpinu. Frumvarpið kveður á um að einungis verði settar rúmar 80 millj. kr. í kolefnisbindingu, með skógrækt, landgræðslu og endurheimt votlendis. Umhverfisráðherra sagði, þegar hann kom á fund fjárlaganefndar, að þetta væru ekki metnaðarfullar tölur og tekur 3. minni hluti undir það. Miðflokkurinn mun leggja til breytingartillögu við frumvarpið þess efnis að fjárveitingar til skógræktar og landgræðslu verði hækkaðar um samtals 200 millj. kr. Tillagan mun ekki auka halla ríkissjóðs. Þegar frumvarp til laga um opinber fjármál var til umfjöllunar var því m.a. haldið á lofti að fjáraukalög heyrðu jafnvel sögunni til nema ef til kæmi stórkostlegur forsendubrestur, eins og náttúruhamfarir. Skuldir margra stofnana ríkisins voru felldar niður þegar lög nr. 123/2015 voru innleidd. Forstöðumenn ríkisstofnana halda áfram að reiða sig á eftirlátssemi fjárveitingavaldsins í ljósi tíðra alþingiskosninga. Þeim hefur tekist býsna vel upp miðað við þau fjárlagafrumvörp sem birst hafa landsmönnum í síðastliðnum tvennum kosningum síðan lögin voru innleidd. Því má segja að sú vinna sem þingheimur fór í við innleiðingu laganna hafi verið til einskis því að kerfið hagar sér eins og engin ný lög um fjárreiður ríkisins hafi verið samþykkt. Þetta eru harkaleg skilaboð til löggjafans og sýnir það eitt að ríkisreksturinn er á sjálfstýringu án markmiða um sparnað eða ráðdeild. Aðkoma kjörinna fulltrúa er lítil og því er lýðræðið á Íslandi í hættu. Það er kerfinu til framdráttar að hafa fjárlagafrumvarpið óskýrt, illlæsilegt og flókið í framsetningu. Einnig telur 3. minni hluti fjárlaganefndar það mjög bagalegt að samanburður milli ára, stofnana og málaflokka er útilokaður. Slíkt gerir nýjum þingmönnum það ókleift að mynda sér skoðanir á ákveðnum málaflokkum og málefnasviðum. Það gerir aðkomu kjörinna fulltrúa Alþingis að fjárlagavinnunni óþarflega flókna. Bragur væri að því að framsetning frumvarpsins væri einfölduð til betra aðgengis fyrir almenning og þingheim. Mun ég nú víkja að þeim tveimur breytingartillögum sem ég er með. Sú síðari er brotin niður, eða sundurliðuð, en fyrri breytingartillagan er við 6. gr. frumvarpsins og segir þar að liður 4.4. falli brott og lagt er til að brott verði felld heimild til að selja land ríkisins á Keldum, á Keldnaholti og við Úlfarsá í Reykjavík. Þetta málefni tíundaði ég hér áðan í álitinu. Síðan er hér önnur breytingartillaga. Hún gerir ráð fyrir því að ívilnun fyrir bílaleigur á vörugjöldum verði felld niður þannig að þær greiði aðflutningsgjöld sem nema einum og hálfum milljarði kr. og andvirðinu verði ráðstafað með eftirfarandi hætti: Framlög til tækjakaupa heilbrigðisstofnana aukist um 480 millj. kr. og skiptist þannig: Heilbrigðisstofnun Suðurnesja 90 milljónir, Heilbrigðisstofnun Suðurlands 100 milljónir, Heilbrigðisstofnun Austurlands 90 milljónir, Heilbrigðisstofnun Norðurlands 100 milljónir og Heilbrigðisstofnun Vesturlands 100 milljónir. Framlag til vegamála hækki um 820 millj. kr. og verði varið til Reykjanesbrautar innan Hafnarfjarðar frá Kaldárselsvegi að mislægum gatnamótum Krýsuvíkurvegar Síðan yrðu settar 200 millj. kr. til loftslagsmála og skiptist þannig að Skógrækt ríkisins fái 100 milljónir og Landgræðsla ríkisins 100 milljónir. Einnig er gerð tillaga um 370 millj. kr. framlag til baráttu gegn skipulagðri brotastarfsemi sem skiptist á eftirfarandi hátt: Settar verði 250 millj. kr. í verkefnapott sem lögregluembætti landsins og tollembætti geta sótt í til þess að berjast gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Undanfarna daga hefur í fjölmiðlum verið fjallað um skipulagða glæpastarfsemi og hvernig yfirvöld hafa með sameinuð átaki barist gegn henni. Í skýrslu greiningardeildar ríkislögreglustjóra í haust kom fram að skipulögð glæpastarfsemi hefði vaxið hér að umfangi og hópar séu hér fleiri en áður. Slíkar rannsóknir eru umfangsmiklar. Fram hefur komið að umrædd rannsókn hafi hafist árið 2014 í Póllandi og þá hafi eftirlit með mönnunum hafist árið 2016. Á þessu tímabili hafi um 90 starfsmenn lögreglu og tollgæslu tekið þátt í aðgerðum hér á landi í samstarfi við lögreglu í Póllandi og Hollandi auk aðstoðar frá Europol og Eurojust. Haldlögð voru í aðgerðinni fíkniefni að áætluðu verðmæti 400 millj. kr. og ýmis önnur verðmæti að fjárhæð 200 milljónir. Þá hefur komið fram að þessi glæpastarfsemi sé ekki einangruð við Ísland og ljóst er að skipulögð brotastarfsemi sé greinilegust í innflutningi, framleiðslu, sölu og dreifingu fíkniefna á Íslandi og talið sé að á Íslandi séu starfandi 10 skipulagðir hópar. Þá hefur komið fram að eftir því sem þeir sem stundi skipulagða glæpastarfsemi eflist verði erfiðara fyrir lögregluna að sporna gegn starfsemi þeirra. Rannsóknum skipulagðrar brotastarfsemi er þannig háttað að sækja þarf málin, þau eru mannfrek, tímafrek og krefjast gríðarlegrar vinnu. Þá er ljóst að eftir því sem tæknin verður flóknari þarf fleiri rannsóknarmenn og fullkomnari tækjabúnað til þess að geta rannsakað málin á viðunandi hátt. Sjálfir glæpamennirnir sitja ofar í fæðukeðjunni. Það þarf sérfræðikunnáttu og skipulagðar langtímarannsóknir til þess að eiga möguleika á að ná að koma lögum yfir þá menn. Þá verður sífellt erfiðara að sjá starfsemi skipulagðrar brotastarfsemi þegar verið er að fjárfesta í lögmætri starfsemi sem á yfirborðinu lítur út fyrir að vera í lagi. Starfsmenn Europol hafa enda bent á að sérþekkingar sé þörf þegar verið er að rannsaka peningaslóð þeirra sem stunda skipulagða glæpastarfsemi. Barátta við skipulagða glæpastarfsemi verður ekki unnin með einskiptisaðgerð og tímabundnu fjármagni. Hins vegar er fjárveiting nú fyrsta skref í átt að frekari stuðningi við rannsóknir á landsvísu gegn skipulagðri brotastarfsemi. Gert er ráð fyrir að fjármagni verði úthlutað í verkefni með þátttöku sem flestra embætta landsins. Einnig er gert ráð fyrir því að lögreglustjórinn á Suðurnesjum fái 50 milljónir til að fjölga rannsóknarlögreglumönnum og 10 millj. kr. til að endurnýja búnað til rannsókna, 50 millj. kr. fari í verkefnapott til þjálfunar og menntunar rannsóknarlögreglumanna og ákærenda á landsvísu og 10 millj. kr. verði varið í verkefni lögreglu í tengslum við unga brotamenn. Þetta er sem sagt tillaga um 350 millj. kr. framlag til baráttu gegn skipulagðri brotastarfsemi. Að lokum er hér tillaga sem er á þann veg að lagt er til að fjárheimildir til ellilífeyrisþega hækki um 2.400 millj. kr. í því augnamiði að atvinnutekjur ellilífeyrisþega rýri ekki lífeyrisgreiðslur. Þá er umfjöllun um þetta nefndarálit 3. minni hluta og þær breytingartillögur sem hér hafa verið lagðar fram lokið.
Hæstv. forseti. Við hlýddum hér á ræðu hv. þm. Birgis Þórarinssonar, nefndarmanns í 3. minni hluta hv. fjárlaganefndar, um nefndarálit. Ég þakka hv. þingmanni samstarfið í fjárlaganefnd og prýðisræðu; hann kom inn á margt sem ég get tekið undir. Við deilum áhuga á bættri fjárlagagerð og eftirliti með fjárveitingum. Hv. þingmaður er býsna harðorður um umbúnað laga um opinber fjármál, ef ég skil hann rétt, mögulega það sem snýr að fjárauka, og einnig um frumvarpið sjálft, framsetninguna. Spurningar mínar eru tvær: Fyrri spurningin snýr að frumvarpinu sjálfu. Í lokakafla nefndarálitsins, svo að ég vitni í það, til að spurningin verði skýr, kemur fram að það sé illlæsilegt og flókið í framsetningu. Ég spyr: Hvaða kafla frumvarpsins er hv. þingmaður að vísa til? Í nefndarálitinu er líka dálítið opið orðalag þar sem sagt er, með leyfi forseta: „Forstöðumenn ríkisstofnana halda áfram að reiða sig á eftirlátssemi fjárveitingavaldsins í ljósi tíðra alþingiskosninga. Þeim hefur tekist býsna vel upp …“ Getur hv. þingmaður útskýrt það betur hvað hann á við?
Herra forseti. Ég þakka formanni fjárlaganefndar. Ég kem sem nýr þingmaður að fjárlagavinnunni og fer yfir frumvarpið, og þá á ég við prentuðu útgáfuna, og mér finnst það óskýrt. Ég hef í námi mínu lesið ýmsa doðranta, en ég verð að segja að þetta þarf að vera auðveldara yfirlestrar; það þarf að vera atriðaorðaskrá, það þarf að gera samanburð auðveldari o.s.frv. Það var fyrst og fremst þessi prentaða útgáfa sem ég átti við. Kannski verð ég í þessari nefnd einhver ár og menn verða náttúrlega þjálfaðir í þessu. En það er líka umhugsunarefni, þegar nýir þingmenn koma í svo mikilvæga nefnd, að haldin verði námskeið til þess að fara í gegnum það hvernig þessi frumvörp eru sett upp. Fyrirspyrjandi spyr hvað ég eigi við þegar ég segi að embættismönnum hafi tekist býsna vel upp. Þegar við fengum forstöðumenn á landsbyggðinni á okkar fund þá sögðu þeir að þeir væru að reyna að hafa samband við embættismenn heilbrigðisráðuneytisins, en engum fyrirspurnum væri svarað og væri þeim svarað þá tæki það sex mánuði. Þetta er kjarni málsins. Þeir virðast geta dregið einhverja línu og svo ná þeir sem eiga að vinna eftir þessu ekki einu sinni sambandi við umrædda embættismenn, geta t.d. ekki spurst fyrir um reiknireglur og annað slíkt. Það var nú þetta sem ég átti við.
Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir greinargóð svör. Mér fundust margir kaflar góðir og innihald frumvarpsins gott, almennir kaflar um efnahagsforsendur frumvarpsins og hagspár og margar töflur mjög skýrar og greinargóðar. Þegar kemur að kafla um greinargerð ráðuneyta um málefnasviðin og málefnaflokkana þá kom fram á fundi fjárlaganefndar að ráðuneytin eru að vinna sig áfram með markmiðsframsetninguna. Ég get tekið undir með hv. þingmanni og geng í lið með honum með það að ná úrbótum í þessu, því að við erum áhugamenn um bætta umgjörð. Ég skildi það svo, þess vegna vildi ég spyrja varðandi ríkisstofnanir og embættismenn, af því það fór fram ágætisumræða um fjáraukann. Ég fagna mjög þessum lögum um opinber fjármál og þeirri umgjörð sem þau lög veita fjárlagagerðinni og ekki síður eftirlitsþættinum, eftirliti með fjárveitingum og skilvirkni og bættri nýtingu fjár. Það var ágætisumræða í umræðum um fjáraukann sem sneri að varasjóðum og meðferð og nýtingu varasjóða sem kveðið er á um. Ég stóð í þeirri meiningu að hv. þingmaður ætti við það en hann hefur útskýrt mál sitt vel, ræðu sína, og það sem kom fram í nefndarálitinu varðandi það. Ég þakka fyrir það.
Herra forseti. Ég tek undir það sem hér kom fram. Ég vil þakka hv. þingmanni og formanni fjárlaganefndar fyrir gott samstarf. Það hefur verið gott að vinna með honum. Hann hefur verið afskaplega þægilegur og við höfum ekkert undan honum að kvarta í minni hlutanum. Ég er að sjálfsögðu mikill áhugamaður um það, við eigum það sameiginlega áhugamál, að vel verði unnið í þessari nefnd, að það verði gott samstarf og við bætum úr því sem þarf að bæta, m.a. framsetningu frumvarpsins. Bara sem dæmi um það hversu mikilvægt það er að vanda þessa vinnu og að hún sé í anda laganna þá komu fulltrúar heilbrigðis- og velferðarráðuneytis á fund nefndarinnar. Í þennan málaflokk fara 400 milljarðar. Við fengum tæpa tvo klukkutíma til að ræða við þetta ágæta fólk. Það finnst mér mjög skammur tími þegar svona gríðarlegir fjármunir eru í húfi. Ég veit að nefndarmenn eru mér allir sammála um að við þurfum að bæta þetta. Ég mun að sjálfsögðu leggja mitt fram í þeim efnum.
Virðulegi forseti. Miðað við þær aðstæður sem nú eru uppi og þá leið sem valið var að fara við að samþykkja fjárlagafrumvarp tel ég að það hafi verið gert nokkurn veginn eins vel og hægt var. Hins vegar er ekkert í lagi við þetta mál, við áttum okkur á því, þá stöðu sem við erum í. Allt sem hugsast getur fer í ranga átt með þessu. Sumir velja ef til vill kenna aðstæðum um, að tími muni gefast til að gera betur, að þetta sé það besta sem hægt sé að gera í stöðunni. En það er nú svo að ýmis góð verk eru fjármögnuð í frumvarpinu og það er ákveðinn fyrirsláttur, afsökun og friðþæging eigin samvisku. Það er ekki nóg að segjast hafa fylgt reglunum. Við berum aðeins meiri ábyrgð en þá að haka bara við það í kassa að lýðræðinu hafi verið fullnægt og farið eftir öllum kúnstarinnar reglum. Við eigum alla vega að reyna að gera það. Nú er það svo að nokkrir ráðherrar ætluðu að vera til staðar við umræðuna. Mig langar til að vekja athygli á því að ég ætla að kalla eftir áliti nokkurra ráðherra, til þess að þeir séu örugglega hér þegar að því kemur. Þá er ég að meina forsætisráðherra, fjármálaráðherra, umhverfisráðherra, heilbrigðisráðherra og húsnæðismálaráðherra en það komast víst ekki allir að; þetta eru ákveðnir hungurleikar, að keppast um. Fjórði minni hluti, ég sem sagt, vill taka það sérstaklega fram að engum er kennt um það sem fór úrskeiðis, allir vilja gera sitt besta en með því hugarfari getur fólk oft afvegaleiðst og misst sjónar á hinu eiginlega markmiði. Markmið þingsins er að fara með fjárveitingavaldið eins og segir í stjórnarskránni: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Við erum hins vegar á þeirri vegferð að samþykkja fjárlög fyrir næsta ár á methraða, á svo miklum hraða að við höfum ekki hugmynd um hvaða heimildir til fjárveitinga við erum að samþykkja. Sem dæmi: Getur einhver flett því upp í fjárlagafrumvarpinu eða bara fylgiritinu og sagt mér af hverju bundin útgjöld til málefnasviðs 03, Æðsta stjórnsýsla, hækka um 367 millj. kr.? Ég finn enga gáfulega sundurliðun á því. Getur einhver sagt hvaða nýju eða auknu verkefni eru þar fyrir 196 millj. kr.? Ég sé það heldur ekki svo greinilega, sérstaklega af því að á meðan var útskýrt fyrir okkur að 250 milljónum er forgangsraðað innan ramma – þetta kom fram á nefndarfundum - til nýrra verkefna, mjög fínna verkefna, ég er alls ekki að mótmæla því, alveg frábærra upplýsingatækniverkefna. En samt: Aðhaldskrafan í málefnasviðinu er tekin af útgjaldasvigrúminu, þessum næstum því 200 milljónum, í stað þess að fara í ný verkefni. Af hverju ekki að taka útgjaldasvigrúmið af rammanum og setja þessi nýju verkefni sem var forgangsraðað innan hans, upp á 250 millj. kr., inn í gegnum útgjaldasvigrúmið? Ástæðan er augljóslega sú að útgjaldasvigrúmið er ekki nægilega mikið til þess að rúma þessar 250 milljónir. Það er bara upp á 200 milljónir. Það þarf að gera þetta einhvern veginn öðruvísi. Þetta finnst mér svolítil blekking í framsetningu. Það er mjög villandi, þegar maður fer í gegnum fjárlagafrumvarpið, að sjá hvað verið er að gera og af hverju, hvaða ný verkefni eru að koma og hvaða gömul verkefni að fara og því um líkt. Ég biðst síðan afsökunar á því að taka þetta málefnasvið út fyrir önnur, þetta á við um öll málefnasviðin. Það var bara handhægt að nefna þetta því að ég fékk dæmi um forgangsröðun innan ramma. Það var örugglega svoleiðis á öllum hinum málefnasviðunum líka. Við fengum hins vegar ekki nægilegan tíma til að kynna okkur það af augljósum ástæðum. Dagskráin var nokkurn veginn svona: Fjárlaganefnd fékk til sín gesti sem kynntu umsagnir sínar fyrir nefndinni. Forsætisráðuneytið fékk klukkutíma til að kynna sinn hluta fjárlaganna, skrifstofa Alþingis hálftíma og velferðarráðuneytið fékk tvo klukkutíma, þar af hálftíma í velferðarmálin. Velferðarráðherra hefði kannski áhuga á að heyra það. Utanríkisráðuneytið fékk hálftíma. Mennta- og menningarmálaráðuneytið fékk klukkutíma, Háskóli Íslands 20 mínútur, Félag skólameistara 20 mínútur, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið klukkutíma, dómsmálaráðuneytið klukkutíma, samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið klukkutíma, fjármála- og efnahagsráðuneytið 45 mínútur og umhverfis- og auðlindaráðuneytið klukkutíma. Alþýðusamband Íslands fékk 45 mínútur, Samtök atvinnulífsins 45 mínútur, Ríkisendurskoðun 45 mínútur, Seðlabanki Íslands hálftíma, en notaði bara korter - það var fínt, sumir voru aðeins lengur en þeir fengu tímarúm í svo það var smá jöfnun þarna. Viðskiptaráð Íslands fékk 45 mínútur, framkvæmdastjórar stjórnmálaflokka hálftíma til þess að kynna 362 millj. kr. aukningu á fjárlögunum, jafnlangan tíma og velferðarráðuneytið fékk í raun fyrir 1/4 af fjárlögunum, mjög áhugavert. Landspítalinn fékk klukkutíma, Sýslumannafélag Íslands hálftíma og Sjúkrahúsið á Akureyri hálftíma. Fulltrúar frá heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni og heilsugæslunni fengu klukkutíma; þau voru fimm sem deildu því á milli sín. Samtök fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu fengu klukkutíma. Landssamtök Þroskahjálpar fengu 20 mínútur. Öryrkjabandalag Íslands fékk 20 mínútur. Samtök eldri borgara fengu 20 mínútur. EAPN á Íslandi, samtök gegn fátækt, fengu 20 mínútur. Að auki kom fjármála- og efnahagsráðuneytið með kynningu á ýmsum forsendum og almennum kafla fjárlaga og fékk til þess þrjá og hálfan klukkutíma. Á grundvelli þessara kynninga eigum við að taka upplýsta ákvörðun um þær fjárheimildir til ríkisstjórnarinnar sem eru í þessu fjárlagafrumvarpi. Réttara sagt tel ég að fólk viti ekki alveg að það er ekki að taka upplýsta ákvörðun og sætti sig einfaldlega við það af einhverjum ástæðum. Þar vísa ég í fyrri ummæli um að allir séu að gera sitt besta. Almennt séð vísa ég hins vegar ábyrgðinni af þessum gjörningi á ríkisstjórnina og sest sjálfur í eftirlitsstólinn þar sem ég á að vera, í minni hluta. Þá bendi ég á þá annmarka sem eru á þessum málatilbúnaði og vek athygli á að því fylgir ábyrgð að afgreiða mál á þennan hátt. Með þessari málsmeðferð er verið að gera eftirlitsstarf mitt mjög erfitt. Það er nánast verið að gefa framkvæmdarvaldinu óútfyllta ávísun. Það gefur augaleið að það verður mjög erfitt að fylgjast með því hvort ríkisstjórnin sé að fara eftir ákvæði stjórnarskrárinnar, um að gjöld skuli ekki greiða nema heimild sé til þess í fjárlögum, ef hún hefur ekki útskýrt það fyrir fram hvað hún ætlar að eyða peningunum í. En nú fékkst vilyrði hjá nefndinni um að taka ráðuneytin aftur inn seinna til þess að ná alla vega þeirri umræðu eftir á. Það er þó eitthvað. Það vekur með mér von. Aðeins um lög um opinber fjármál, það er alltaf gaman: Frumvarp til fjárlaga á að byggjast á gildandi fjármálastefnu og fjármálaáætlun. Samkvæmt umsögn Ríkisendurskoðunar er teflt á tæpasta vað, að fjárlagafrumvarpið sé komið yfir það sem fjármálaáætlun gerði ráð fyrir árið 2018. Fyrir þá sem vita það ekki þá er þetta stofnanamál en þýðir: Þið eruð komin út í móa með þetta. Í tölum þýðir þetta að frumgjöld aukast um 14,4 milljarða kr. og breytingartillögur ríkisstjórnarinnar, sem komu inn á milli umræðna, voru síðan upp á 600 millj. kr. sem er 15 milljarða kr. aukning. Í lögum um opinber fjármál er fjallað um að fylgja skuli ákveðnum grunngildum. Af þessari 15 milljarða kr. framúrkeyrslu er ekki alveg verið að fylgja grunngildinu um festu. Ríkisstjórnin vill kannski gera lítið úr þessu en henni ber að fara eftir samþykktum þingsins og skila fjárlögum sem eru í takti við gildandi fjármálastefnu og fjármálaáætlun. Hvað þingmenn gera við sitt umboð, samkvæmt sinni sannfæringu, er svo allt annað mál. Við erum hins vegar ekki í þeim aðstæðum núna, ríkisstjórnin er að fara gegn samþykkt þingsins. Þar af leiðandi vil ég spyrja forsætisráðherra aðeins um þetta, varðandi lög um opinber fjármál sem ég reifaði í andsvörum áðan: Markmiðið er kannski að dreifa umræðunni um fjárlög yfir á vorþing, þannig að þungi hennar á haustþingi sé ekki eins mikill, sé búið að ræða umfang málefnasviða, stefnu stjórnvalda og áherslur í málaflokknum, en hins vegar á stefna fyrri ríkisstjórnar ekkert sérstaklega við nú eftir kosningar. Að minnsta kosti er óljóst í fjárlagafrumvarpinu hverjum af þeim stefnumálum sem voru lögð fram í fjármálaáætluninni er verið að framfylgja í fjárlögum. Að því sögðu eru stefnumiðin í fjármálaáætlun í fyrra tiltölulega óljós og erfitt að sjá hver kostnaðurinn var. Það er mjög erfitt að bera þetta saman. Ég leita eftir því, þegar við förum í það ferli að gera fjármálaáætlun, hvað það þýði fyrir stefnumótun ríkisstjórnarinnar, upp á nákvæmni að gera, miðað við fyrri fjármálaáætlun. Og hver er aðkoma Alþingis að þeirri stefnu? Almennt séð er, held ég, ekki gert ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar og breytingartillögur á stefnumótuninni sem slíkri upp á forgangsröðun að gera. Kannski vildi Alþingi nefnilega fjármagna meira af stefnumarkmiðum ríkisstjórnarinnar í ákveðin málefnasvið en það sést ekki eða vantar þann lista af verkefnum sem komast ekki inn í fjármálaáætlunina. Þetta er áhugaverð umræða sem ég hefði áhuga á að heyra álit forsætisráðherra á. Ég er þeirrar skoðunar að ekki sé alltaf hægt að segja: Við erum greinilega að fara dálítið af leið núna, en það verður bara í lagi næst. Einhvern tíma kemur að skuldadögum. Það þýðir ekki að setja alltaf reglur um að gera eitt og gera svo eitthvað annað. Ef verklagið á að vera svona, þótt reglurnar segi annað, er best að skrifa þær bara niður á blað til þess að við séum ekki alltaf að fara á skjön við reglurnar. Vandamálið sem við glímum við hérna, að afgreiða fjárlög á örskömmum tíma, er það að reglurnar segja að við verðum að gera það. Vandamálið er ekki tímaskorturinn heldur að ekki var gert ráð fyrir tímaskorti þegar reglurnar voru samdar. Ég mæli því með að stjórnvöld finni einhvern sem er menntaður í gæðastjórnun til þess að villuprófa löggjöf áður en hún er tekin til afgreiðslu. Það mætti koma í veg fyrir fullt af vandamálum ef lög væru almennilega gæðaprófuð áður en þau færu í þinglega meðferð. Hvernig mundi slík villuprófun virka? Segjum sem svo að það væru lög sem heimila erlendum nemendum að fá dvalarleyfi meðan þeir eru í námi á Íslandi. Þá væru þau lög villuprófuð með því að láta Íslendinga sækja um dvalarleyfi, hvað myndi gerast í þeim lögum þannig? Eða með því að láta einhvern sem er með heimilisfang á tunglinu sækja um dvalarleyfi. Eða með því að láta erlendan nema sækja um dvalarleyfi en stunda svo aldrei námið o.s.frv. Prófa allar leiðir til þess að svindla á lögunum og sjá hvað gerist. Prófa síðan allar leiðir sem eiga að vera raunveruleg dæmi og sjá hvort lögin uppfylla öll dæmin. Sem sagt, ef einhver ófyrirséð atvik gerast meðhöndla lögin það á einhvern eðlilegan hátt sem endar ekki í því að nemendur eru sendir aftur heim til sín. Fyrir kosningar gáfu Píratar út skuggafjárlög. Þá settum við á blað, miðað við nýútgefið fjárlagafrumvarp, hvernig við mundum vilja sjá útgjöld ríkisins til málefnasviða fjárlaga og hverju við mundum breyta í tekjuöflun og útgjöldum. Það er í fyrsta sinn, svo að vitað sé, sem stjórnmálasamtök á Íslandi leggja fram eigin fjárlög fyrir kosningar. Fjórði minni hluti telur að sá gjörningur muni því miður reynast sögulegri en viðbrögðin voru. Ég hvet alla stjórnmálaflokka til að feta í fótspor Pírata hvað þetta varðar. Ég hef tilkynnt það áður hér að ég mun leggja það á mig í fjárlaganefnd að reyna að koma því verklagi á að gefin verði út hrá fjárlög að vori sem flokkar geta þá notað yfir sumarið til að undirbúa sín eigin fjárlög samtímis. Þetta væru þá fjárlög þar sem einungis væri fastur kostnaður, bundin útgjöld o.s.frv., uppreiknaðar tekjur og því um líkt, en ekki búið að úthluta þessum áhersluatriðum. Sá hluti væri í raun tómur. Þá getur maður séð miklu betur hver áhersluatriði ríkisstjórnarinnar eru og hvernig þau raðast niður á málefnasviðin. Varðandi fjárlögin 2018: Það er hægt að gera ýmsar athugasemdir við fjárlagafrumvarpið en þar sem tíminn til að rýna í samhengi mismunandi kafla, fjárheimilda og ýmissa annarra atriða er naumur tæpi ég bara á því helsta sem vekur athygli. Kjarasamningar og efnahagur. Spá Seðlabanka um verðbólgu er 2,9% fyrir árið 2018. Á sama tíma er gert ráð fyrir því að launahækkanir verði um 3%. Í kaflanum þar sem fjallað er um verðbólgu er einnig minnst á að raungengi sé nálægt sögulegu hámarki og að launakostnaður sé mjög hár á Íslandi í alþjóðlegu samhengi. Þar er sagt, með leyfi forseta: „Við tilteknar aðstæður, þegar raungengi er lágt, getur hagkerfið þolað launahækkanir umfram framleiðnivöxt í ákveðinn tíma án þess að samkeppnishæfni þess sé skert.“ Þetta er mjög áhugaverður samanburður miðað við aðstæður. Til viðbótar við þetta er gert ráð fyrir 4,7% hækkun á bótum almannatrygginga. Á sama tíma er verið að miða við hagvaxtaspár Seðlabankans sem gera ráð fyrir 3,1% hagvexti árið 2018. Miðað við úrskurði kjararáðs að undanförnu og væntingar um launahækkanir í þeim samningaviðræðum sem nú eru í gangi verður það gríðarleg áskorun að ná þessum markmiðum fyrir ríkisstjórnina. Það verður ekki vægar orðað. Hvað spurningar mínar til fjármálaráðherrans varðar hef ég ákveðnar ábendingar um framsetningu á fjárlögunum eins og hefur verið komið inn á áður. Fjárlagafrumvarpið útskýrir ákveðnar breytingar á gjöldum milli 2017 og 2018 með brúarmyndriti sem sýnir bundin útgjöld, hvernig þau aukast, niðurfellingar, aðhald, launa- og verðlagsbætur og því um líkt; ákveðin brú sem myndast á milli rammans 2017 og nýr útgjaldarammi fyrir 2018. Myndritið er ágætt en sundurliðun á hverjum brúarlið innan hvers málefnasviðs er mjög ábótavant. Sundurliðunin á bls. 136 í frumvarpinu er þó mjög gott yfirlit yfir helstu breytingar á bundnu útgjöldunum. Það er mjög gott. Svipuð sundurliðun mætti vera í yfirliti yfir helstu breytingar hinna brúarliðanna; ekki bara bundnu útgjöldunum heldur fyrir alla og sérstaklega innan hvers málefnasviðs. Þar er aðalvandamálið, sundurliðunin þar er mjög lítil. Það er mjög erfitt að púsla þeim tölum sem fylgja í ritinu í þær upphæðir sem koma fram í brúarriti málefnasviðsins. Þá er mjög erfitt að átta sig á samhengi hlutanna, hvað er að breytast og af hverju. Á blaðsíðu 142 er farið yfir áherslumál nýrrar ríkisstjórnar og hvernig þau endurspeglast í frumvarpi til fjárlaga. Þar kemur fram að frumgjöldin verði 14,3 milljörðum kr. hærri en gert var ráð fyrir í fjármálaáætlun. Einhverjir taka eflaust eftir því að það er ekki sama tala og var vitnað í hér áðan, þá sagði ég 14,4. Sú tala kemur af bls. 106 og töflu á bls. 105. Svo bætast við þessar 600 milljónir sem koma frá ríkisstjórninni til viðbótar og væntanlega báðar. Þarna er eflaust um einhverja námundunarvillu að ræða, ég vona það alla vega, en 100 millj. kr. eru ekki lítil upphæð og eflaust hefur einhver áhuga á að vita hvort þarna séu til aukalega 100 milljónir eða í hvora áttina það er. Áherslumál ríkisstjórnarinnar eru sögð útskýra ríflega 12 milljarða af þessari hækkun. Hækkunin er svo útskýrð með orðalaginu „breyttar fjárheimildir vegna nokkurra útgjaldamála sem ekki lágu fyrir við vinnslu fjármálaáætlunar og nema þær breytingar um 13,6 milljörðum kr.“ Vissulega lágu áherslumál nýrrar ríkisstjórnar ekki fyrir við vinnslu fjármálaáætlunar en lærdómurinn af því er kannski sá að haft verði meira samráð næst þegar fjármálaáætlun verður unnin á þann hátt að hægt verði að semja um rammann. Það þarf helst að vera þannig að hvernig sem færi gæti hvaða samsetning flokka sem er, jafnvel þó að kosningar verði, farið eftir þeim römmum sem fjármálaáætlun setur þegar kemur að fjárlögum, þótt forgangsröðun innan málefnasviðs geti verið mismunandi. Þarna er farið aðeins yfir málefnasviðin. Á blaðsíðu 180 í fjárlagafrumvarpinu er sagt að kynning á stefnu fyrir málefnasvið í fjármálaáætlun eigi að tryggja Alþingi greinargóðar upplýsingar um meginlínur og áherslur. Hér er gripið niður í það handhæga málefnasvið „æðsta stjórnsýsla“ sem fær þriggja blaðsíðna umfjöllun í fjármálaáætlun þar sem stefna málefnasviðsins birtist í eftirfarandi orðum, með leyfi forseta: „Framtíðarsýn forsætisráðuneytisins er áframhaldandi framþróun og samhæfing faglegra og gagnsærra vinnubragða á vettvangi ríkisstjórnar, í ráðherranefndum, á sviði þjóðhagsmála og löggjafarmála. Nánar verður gerð grein fyrir markmiðum og aðgerðum í starfi forsætisráðuneytisins í ríkisaðilastefnu ráðuneytisins sem unnin verður og birt í samræmi við ákvæði laga um opinber fjármál.“ Augljóslega er ekki hægt að fjalla mikið um stefnu þessa málefnasviðs í þinglegri meðferð á fjármálaáætlun. Stefnan segir bara að forsætisráðuneytið ætli að gera það sem það á að gera. Önnur málefnasvið gera að vísu aðeins betur hvað þetta varðar, meginlínur og áherslur, en falla svo á prófinu í einhverju öðru. Til að mynda er algengur mælikvarði á árangur á málefnasviði utanríkismála, með leyfi forseta: „Þetta er erfitt að mæla og verður byggt á sjálfsmati“. Þetta er ekki eitthvað sem Alþingi getur tekið afstöðu til þegar kemur að fjárlögum, hvort verið sé að setja rétt magn af peningum í verkefni, hvort stefnan eigi að nást. Þegar allt kemur til alls verður þingið nú að bera saman stefnu sem sett er fram í fjármálaáætlun og það sem sett er fram í fjárlögum. Ef allt passar saman ættu fjárlög að vera tiltölulega fljótafgreidd. Ef framsetning fjármálaáætlunar og fjárlaga væri t.d. á tölvulesanlegu sniðmáti, eins og þingsályktun sem samþykkt var á Alþingi gerir ráð fyrir, væri meira að segja hægt að láta forrit bera þetta saman og sýna frávikin. Ef framsetningin væri opin og tölvutæk gætu áhugasamir jafnvel búið til eitthvað áhugavert úr gögnunum. Mig langar líka aðeins að grípa niður í málefnasvið umhverfis- og loftslagsmála. Þar leikur mér hugur á að vita, eftir umræður við hæstv. umhverfisráðherra í nefndinni, hvar metnaður okkar liggur í viðmiðum þeirra kolefnisgilda sem við ætlum að ná. Ætlum við að ná Parísarviðmiðunum sem í raun taka bara til 1/4 af útblæstri koltvísýrings á landinu miðað við þær upplýsingar sem við höfum séð? 3/4 voru vegna framræsingar lands og því um líks. En nú eigum við að ná kolefnishlutleysi árið 2040. Þá langar mig að spyrja hvort það sé kolefnishlutleysi miðað við mælikvarða Parísarsamkomulagsins eða þess sem við erum í raun að láta frá okkur í koltvísýringi. Ef við ætlum að ná viðmiðum algers kolefnishlutleysis þess þriðjungs sem miðað er við í Parísarsamkomulaginu, ætlum við þá að nota stöðvun og bindingu á framræsingu lands til að laga það eða leysa það vandamál? Samkvæmt Parísarsamkomulaginu megum við ekki gera það til að uppfylla það. Það skiptir dálitlu máli hver viðmiðin okkar eru þegar við segjum að við ætlum að vera kolefnishlutlaus árið 2040 upp á hversu sanngjarnt það er miðað við 2030 viðmiðin. Það er rosalega auðvelt, ef við náum 2030 viðmiðunum, að stoppa framræsingu lands eða binda aftur eitthvað af votlendinu til að klára afganginn af því sem Parísarviðmiðin setja okkur, það er ekkert mál. Það er spurning hversu stórt loforð þetta er um að ná kolefnishlutleysi árið 2040 og ég hefði áhuga á að vita svarið við henni. Hvar liggur metnaður okkar? Ég ætla að fara aðeins yfir breytingartillögur sem hér var fjallað um, annars vegar breytingartillögur meiri hlutans en í því nefndaráliti er talað um að áhersla sé lögð á menntamál, heilbrigðismál og samgöngur í fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi. Hérna ætti heilbrigðisráðherra kannski aðeins að taka eftir. Það er vissulega hægt að segja að þar sé áhersla umfram ýmislegt annað en raunveruleikinn er að það er verið að halda í horfinu. Það er verið að gera mjög vel í menntamálum, þar var farið umfram þær kröfur sem gerðar voru miðað við núllpunktinn. Ég skal alveg segja að verið sé að stíga ákveðin áhersluskref þar og mér líst vel á það. Sanngirnin knýr þó hins vegar á um að minnast aðeins á heilbrigðismálin. Það er verið að byggja upp spítalahúsnæði og það er ansi fyrirferðamikill kostnaður og verður meira að segja umfangsmeiri í næstu fjárlögum. Enn er verið að greiða niður skuldir, eða a.m.k. skipta út hávaxtaskuldum fyrir skuldir með lægri vexti. Varðandi heilbrigðiskerfið: Miðað við umsagnir og umfjöllun í nefndinni stefnir í að við skilum af okkur heilbrigðiskerfinu í heild sinni í mínus eftir árið. Þá vekur athygli mína að þeir forstöðumenn heilbrigðisstofnana og spítala sem komu lýstu rekstrarvandamálum sínum og breytingar meiri hlutans komu þó nokkuð ef ekki alveg til móts við - það er erfitt að sjá það af umfjöllun sem við fengum því að gögnin eru ekki alveg nægilega nákvæm - rekstur heilbrigðisstofnana, heilsugæslna og Sjúkrahússins á Akureyri. Það er verið að tala um rekstur; hugsanlega eitthvað meira hvað varðar tækjakaup og ýmislegt. En ekkert er komið til móts við þann rekstrarvanda sem Landspítalinn kom með til okkar í nefndina. Þarna var greinilega valið að uppfylla rekstrarkröfur heilbrigðisstofnana alls staðar annars staðar en hjá Landspítalanum. Það finnst mér merkileg í ljósi þess sem við náðum að gera á síðasta ári. Þá náðum við fram því loforði, í þessum ræðustól, að ef Landspítalinn og heilbrigðiskerfið kæmu út í mínus myndi Alþingi laga það. Við myndum ekki vera í mínus, myndum vera að minnsta kosti á núlli þannig að allir flokkar sem lofuðu innspýtingu í heilbrigðiskerfið gætu að minnsta kosti byrjað á núlli. En miðað við þetta erum við að fara í mínus. Kannski náum við núllinu en allt stefnir í smá mínus. Þetta er það sem ég vek athygli á varðandi áherslu á heilbrigðismál. Ég skil það ekki alveg þannig miðað við hvað Alþingi gerði fyrir þetta ár, hvaða loforð voru gefin þar. Fjölmargir aðilar sendu erindi til fjárlaganefndar þar sem beðið var um styrki til ýmissa verkefna. Afgreiðsla meiri hluta fjárlaganefndar sést í breytingartillögum meiri hlutans en nokkurn veginn allar beiðnirnar voru samþykktar ef þær voru ekki óheppilega háar; nokkurs konar bland í poka þar sem allt nammi sem var ekki of stórt datt ofan í pokann. Grundarfjarðarbær var t.d. einn fyrsti aðilinn til að senda inn umsögn um fjárlagafrumvarpið og bað um 110 millj. kr. til þess að lengja hafnargarð. Samkvæmt samgönguáætlun átti að fjármagna þetta verkefni en enga fjárveitingu er að finna í fjárlagafrumvarpinu. Grundarfjarðarbær telur í það minnsta brýnt að undirbúa verkefnið og biður um að ríkissjóður komi að undirbúningshlutanum með sitt framlag. Því miður var verkefnið of dýrt til þess að fá að vera með í pokanum. Að mínu mati var umsóknin vel rökstudd út frá samgönguáætlun og legg ég því fram breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið þess efnis að undirbúningshluti þessa verkefnis verði fjármagnaður um þær 110 millj. kr. sem upp á vantar. Ég tek fram að ég bjó einu sinni á Grundarfirði og einhver gæti talið þetta kjördæmapot en það er lagt frá því. Þó að mér finnist þetta einn fallegasti staður á landinu þá er langt síðan ég bjó þar, 24 ár. Maður er alltaf Grundfirðingur - allt í lagi, ég er Íslendingur, hef búið á Sauðárkróki líka og Þorlákshöfn og hér í bænum og erlendis og í sveit og út um allt, voða gaman. Aðrar breytingartillögur 4. minni hluta eru 1,7 milljarðar til að hækka örorkulífeyri og lækka krónu á móti krónu skerðingu, 2,7 milljarðar til Landspítala – háskólasjúkrahúss til þess að tryggja rekstur, tækjakaup og viðhald og uppbyggingu myglaðra húsa, 300 millj. kr. í Sjúkrahúsið á Akureyri til að tryggja rekstur, tækjakaup og undirbúning við nýja legudeild og 12 milljarðar kr. í nýbyggingar til sölu og útleigu til íbúa, í formi stofnframlags inn í Íbúðalánasjóð o.fl. eftir aðgerðalista Íbúðalánasjóðs. 560 millj. kr. í heimahjúkrun því að það er að falla niður átak, biðlistaátak; það er einfaldlega ekki pláss á hjúkrunarheimilum og menn verða að einbeita sér að heimahjúkrunarverkefnum á meðan verið er að byggja upp hjúkrunarheimilin. Og svo 300 millj. kr. til þess að tryggja rekstrargrundvöll sýslumannsembættanna. Að lokum: Vonandi kemur sá tími að Alþingi getur unnið fjármálaáætlun og fjárlög á eðlilegan hátt, án tímapressu og ríkisstjórnarkrísu, sem ég skilgreini þá sem starfsstjórn eða glænýja stjórn með svona skömmum fyrirvara í þessum aðstæðum. Margt í þessu frumvarpi er í rétta átt en það ber þess líka merki hvaða flokkar eru að semja það. Þó að vakin sé athygli á því í frumvarpinu að tekjustofnarnir sem standa undir langstærstum hluta tekna ríkissjóðs séu viðkvæmir fyrir kólnun í hagkerfinu er engin tilraun gerð til þess að ná breiðari tekjugrundvelli fyrir ríkissjóð. Slíkar aðgerðir gætu meira að segja leitt til þess að minnka álagið á stærstu tekjustofnana á móti. Að minnsta kosti gæfi breiðari skattstofn ríkinu meira svigrúm til þess að stilla þá til eða frá eftir því í hvaða ástandi hagkerfið er, þá í áttina að því að sveiflujafna. Núverandi verkfæri eru stórtæk og viðkvæm. Þrátt fyrir aðstæðurnar sem þessi fjárlög eru afgreidd við og kannski frekar vegna þeirra aðstæðna býst ég við því að ríkisstjórnin verði einstaklega liðleg þegar kemur að eftirliti með framkvæmd fjárlaga, vandi sig einstaklega vel við að fara eftir lögum um opinber fjármál og hafi frumkvæði að því að gera betur ásamt því að hlusta á minni hlutann þegar áhyggjur eru viðraðar. Ekkert elur meira á tortryggni en þegar lítið er gert úr áhyggjum. Það eykur einfaldlega áhyggjurnar, áhyggjur sem Bill Watterson setti svo snilldarlega fram í myndasögu sinni um Calvin og Hobbes þar sem Calvin segir að stundum verði hann áhyggjufullur og geti þá ekki sofnað, að í myrkrinu finni hugurinn skelfilega atburði sem ekki er hægt að koma í veg fyrir og að það sé sérstaklega erfitt að mæta slíkum hugsunum með hugrekki í teiknimyndanáttfötum. Þess vegna sefur Hobbes nakinn. Ég mæli því með því að ríkisstjórnin fari að ráðum Hobbes og mæti áhyggjum með gagnsæi. Þá er átt við tígrisdýrið Hobbes en ekki Thomas Hobbes, „by the way“, því að Thomas Hobbes er svona konungsvaldssinni og ég vil það ekki.
Frú forseti. Ég ætla að reyna að leitast við að svara því sem hv. þm. Björn Leví Gunnarsson kom inn á í framsögu sinni með nefndaráliti um þessi fjárlög. Fyrst vil ég segja að þar sem hann ræddi almennt um vinnubrögðin í kringum það að fylgja fyrirmælum laga um opinber fjármál á jafn stuttum tíma og raun ber vitni, og hv. þingmaður orðar þetta í sínu nefndaráliti þannig að það sé kannski engum um að kenna í ljósi aðstæðna en hættan sé sú að mistök verði gerð, að hér sé verið að afgreiða mál án þess að við séum í raun og veru bæði að fylgja stjórnarskrárbundnum reglum sem og reglum um opinber fjármál. Það er auðvitað enginn bragur á þessu, að annað árið í röð séum við að afgreiða fjárlög á jafn skömmum tíma og raun ber vitni. Þegar við afgreiddum fjárlög í fyrra í tíð starfsstjórnar með engan eiginlegan pólitískan meiri hluta á þinginu voru það okkar orð, að minnsta kosti mín, í þessum ræðustól að það væri mjög mikilvægt að árið yrði nýtt til að fara yfir þá málaflokka sem í raun og veru náðist ekki að fara yfir við meðferð fjárlaga þá. Í ljósi þess að það eru yfirleitt stærstu málaflokkarnir sem fá mesta athygli, ég nefni heilbrigðismálin sem hv. þingmaður talaði um, stóru línurnar í menntamálum, samgönguframkvæmdir, almannatryggingar, en minni tími gefst til að ræða mun mikilvægari mál, smærri mál. Ég get nefnt sem dæmi menningarmál sem í raun og veru hafa legið óbætt hjá garði núna annað árið í röð, svo ég taki það sem dæmi, að verulegu leyti af því að ekki hefur gefist tími hjá fjárlaganefnd til að fara yfir þau. Það er því ágætisábending sem hv. þingmaður kemur með í áliti sínu að fjárlaganefnd nýti vormánuði, þó að það sé öfugsnúið, til að fara betur yfir framkvæmd fjárlaga. Ég vil líka nefna að ég tel að mikilvægt sé að því sé fylgt eftir sem hafið var í tíð [[Forseti hringir.]]… á fyrra þingi, fyrirgefið, frú forseti, og það er að kanna í raun og veru hvernig fjárstjórnarvald þingsins fer saman við ný lög um opinber fjármál. Ég kem aðeins nánar að því í seinna andsvari sem og fjármuni til forsætisráðuneytisins.
Virðulegi forseti. Þetta er skammur tími. Við höfum lög um opinber fjármál sem segja hvernig við eigum að haga málum hérna. En eins og ég lýsti gera þau einfaldlega ekki ráð fyrir þessum aðstæðum. Það er kannski hluti af vandamálinu sem við þurfum að laga í rauninni af því að þetta gæti alveg gerst aftur, ekki endilega núna, en t.d. eftir 10 ár eða 15 ár, hver veit. Eitt sem ég las ekki upp en er í nefndarálitinu er að í kjölfar þess að fara vel yfir málin núna á vormánuðum fyrir framkvæmd fjárlaga, af því við vitum ekki alveg hvað við erum að samþykkja, þá datt mér í hug að það væri kannski eðlilegt að nota fjáraukalög þar ef kemur í rauninni í ljós að það eru einhver verkefni eða eitthvað svoleiðis sem voru kannski ofáætluð eða áttu ekki að vera þarna eða henta illa og við fórum að nota fjárauka til lækkunar á heimildum til ríkisstjórnarinnar. Annað sem hægt er að benda á er hvernig Bandaríkin meðhöndla fjárlög - ef ég fer ekki á mjög lítilli þekkingu um það í mjög grófri mynd - að þar sé þetta mun dínamískara, hægt sé að aðlaga það mun meira, þó það sé alveg skýr framtíðarsýn þá er hægt að stilla það meira til jafnóðum. Þó að þeir geri það ekki þannig þá myndi ég kannski leggja til að það væri ef til vill eitthvað slíkt innbyggt í þetta hjá okkur sem varasjóðirnir að vissu leyti eiga að taka tillit til. En eins og lýst var hérna áður í 1. umr. er fjármálastefnan líka dálítið hörð við okkur sem og fjármálaáætlunin. Við þurfum kannski að vera pínu dínamískari á meðan við erum að ná framkvæmdinni betur á fastara form á meðan við erum að læra.
Frú forseti. Það sem ég vil svo bæta við, og það var áhugavert sem hv. þingmaður var að segja, er að við megum auðvitað ekki umgangast lög um opinber fjármál eins og þar sé um eitthvert náttúrulögmál að ræða. Hér þurfum við að vera meðvituð eins og hv. þingmaður sagði, við þurfum að geta verið dínamískari, við þurfum að geta brugðist við aðstæðum sem við höfum ekki gert ráð fyrir í lögum um opinber fjármál, þar sem er bara gert ráð fyrir að ávallt sé kosið á sama tíma, ávallt sé fjármálastefna lögð fram á sama tíma. Þannig er veruleikinn auðvitað ekki. Það skiptir auðvitað máli að við séum meðvituð um það. Þar kemur að því sem ég vildi ræða áðan sem varðar það að mjög mikilvægt er að fjárlaganefnd á nýju kjörtímabili fari yfir þá vinnu sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd lagði í á síðasta þingi sem varðaði í raun og veru fjárstjórnarvald þingsins inni í þessum nýja lagaramma um opinber fjármál sem skiptir miklu máli að standa vörð um. Svo vil ég segja það af því að hv. þingmaður nefndi fjármuni til forsætisráðuneytisins, ég vona að fulltrúar ráðuneytisins hafi gert grein fyrir þessu á fundi fjárlaganefndar. Þarna er auðvitað um að ræða ný verkefni á borð við tölfræði sem tengist málefnum Hagstofunnar og snýr að launatölfræði fyrir vinnumarkaðinn, en líka annarri tölfræði sem ég tel að við þurfum að gera verulega gangskör að á ýmsum sviðum. Ég vil síðan nefna málefni þjóðaröryggisráðs sem heyra undir forsætisráðuneytið sem hafa ekki verið fjármögnuð hingað til. [[Forseti hringir.]]Ég vil líka nefna þá staðreynd að peningastefnunefnd sem ætlað var að skila nú um áramótin, hennar skil munu dragast fram á mitt næsta ár, bara svo ég geri lauslega grein fyrir stærstu liðunum í þessari 105 milljóna fjárhæð [[Forseti hringir.]]sem er hin nýja fjárhæð sem kemur inn til stefnumiða forsætisráðuneytisins. En ég hef ekki meiri tíma hér til útskýringa á þessu.
Virðulegi forseti. Hérna eru fullt af góðum málum. Við þyrftum alveg tvímælalaust meiri tíma í þetta. Í fyrsta lagi stefnan sem ég talaði um áðan, það að koma henni að í framhaldi, hvernig Alþingi kemur að stefnunni í fjármálaáætluninni er eitthvað sem við þyrftum að tala betur um. Er hægt að gera breytingartillögu til forgangsröðunar eða fleiri verkefna eða sjá listann eða eitthvað því um líkt? Varðandi náttúrulögmálið er einmitt það sem ég er að reyna að koma inn á. Reglurnar eiga samt að vera þá náttúrulögmálið sem við förum eftir. Við eigum í því vandamáli að við búum ekki til reglurnar þannig að þær geti passað nægilega vel við raunveruleikann. Náttúrulögmálið hjá okkur er að fara eftir reglunum sem við setjum okkur. Mér finnst rosalega mikilvægt að huga að því. Varðandi rammann, þessi gamli rammi, 2017-ramminn, er rosalega ógagnsær í allri yfirferðinni á fjárlögunum og hefur verið það að því ég sé hingað til. Þetta er rosalega stór umræða sem við eigum eftir að hafa hérna á allt of stuttum tíma.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa góðu en líka erfiðu spurningu. Því er nú í fyrsta lagi til að svara að í ráðuneytinu er, eins og allir vita, gerð aðgerðaáætlunar í smíðum en það sem bætist við núna er að gera vegvísi um kolefnishlutleysið. Ég get satt best að segja ekki svarað hv. þingmanni fullkomlega um þetta eins og staðan er núna þar sem vinnan um vegvísinn er ekki farin í gang. Við gerum ráð fyrir að með stofnun loftslagsráðsins verði það eitt fyrsta og helsta hlutverk ráðsins að skoða akkúrat þetta. Ég skil alveg fullkomlega hvað hv. þingmaður er að vísa til en vil ekki úttala mig um þetta mál fyrr en sérfræðingar hafa skoðað það í gegnum loftslagsráðið.
Virðulegi forseti. Ég skil, það er verið að vinna stefnuna og við munum vera nákvæm hvað hana varðar. En ég spurði líka: Hvar liggur metnaðurinn? Hver er ramminn sem við setjum okkur? Hvert verður hámarkið og hver eru þolmörk okkar varðandi lágmarkið? Hvert er lágmarkið til þess að við getum sagt að við ætlum að vera kolefnishlutlaus árið 2040? Auðvitað ætti metnaður okkar að vera þar. En hvað er raunsætt að miða við? Það er náttúrlega ekki bindandi. Við erum að reyna að komast að því hvar metnaður okkar liggur til þess að geta haldið samtalinu áfram.
Hæstv. forseti. Ég held að mörkin liggi þar sem hv. þingmaður nefndi, þ.e. annars vegar í kringum það sem Parísarsamkomulagið fjallar um. Hins vegar liggja einhver efri mörk í tengslum við þá útlosun sem kemur frá landnotkun að teknu tilliti til þess hvað loftslagssamningurinn gerir kröfur um að tilkynnt sé um. Það þarf að skoða það í þessu samhengi, en ég held að mörkin liggi u.þ.b. þar.
Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra kærlega fyrir svörin. Mig langar að bæta einni hugleiðingu inn í að lokum sem á kannski erindi við samgönguráðherra eins og við umhverfisráðherra. Mikið af framræsingu lands verður við vegagerð. Væri þá ekki eðlilegt ríkisins vegna, hins opinbera vegna, sem fer í þessar framkvæmdir, að sú framkvæmd væri kolefnisjöfnuð, alla vega hvað varðar landnotkunina, þó að sjálfsögðu verði hellingskolefnisútblástur við lagningu vegarins? Að það væru kannski efri mörk. Ég vil leggja þá spurningu fyrir þingið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða yfirferð. Sum svörin við því sem hv. þingmaður veltir hér upp hef ég þegar gefið í andsvörum. Við erum í raun að bæta verulega í á þeim mælikvarða sem við horfum yfirleitt til, til að mynda sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, sem er sá mælikvarði sem notaður er á alþjóðlega vísu, þ.e. við bætum í frá 7,7% á yfirstandandi ári upp í 8,5 á næsta ári. Þegar ég segi við þá á ég við Alþingi, samþykki Alþingi framlagt frumvarp með breytingum. Það er umtalsverð breyting á milli ára og kann að vera að það séu væntingar víða í kerfinu til þess að gera enn þá betur. Ég tel að allar beiðnir um meira fé séu vel rökstuddar. Ég held að það sé vel rökstutt hjá heilbrigðisstofnunum úti um land. Ég held að sé vel rökstutt hjá Sjúkrahúsinu á Akureyri og Landspítalanum, hjá Heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu, hjá öllum þeim stofnunum sem til heilbrigðisráðuneytisins heyra. En hins vegar tel ég að það skref sem verið er að stíga hér sé umtalsvert og til þess fallið að byggja upp sameiginlegan skilning á því að við viljum sækja fram. Það gerum við sameiginlega í ríkisfjármálaáætlun þar sem við erum líka að leggja mat á hvort þau útgjöld sem hið opinbera ráðstafar til heilbrigðisþjónustunnar nýtist öll í þágu starfseminnar í heild. Til þess að við getum verið viss um það þurfum við að kortleggja þjónustuna og við þurfum að gera það í sameiningu með þessum aðilum. Í þá vinnu hyggst ég fara strax eftir áramót.
Virðulegi forseti. Bygging nýs spítala er mjög stór hluti af framlögum til heilbrigðismála og verður enn þá stærri á næsta ári. Mig minnir, ef ég fer með tölurnar rétt, að um 2,7 milljarðar eigi að fara í bygginguna núna og rúmir 9 milljarðar á næsta ári, þannig að það er gríðarleg aukning til heilbrigðismála, til viðhalds og uppbyggingar. Það hefur drabbast dálítið niður á undanförnum áratugum þannig að það er bara uppsöfnuð þörf þar sem verið er að vinna á móti. Við getum alveg tekið þann part með. Sá partur á alltaf að vera í lagi. Hann er ekki búinn að vera í lagi. Við erum tvímælalaust að vinna upp skuld. Ég spyr frekar um rekstur eða þjónustu sem þar er verið að vinna. Vegna þeirra loforða sem við gáfum á þingi á síðasta ári langar mig að spyrja hver staða reksturs eða þjónustu heilbrigðiskerfisins verði í lok þessa árs miðað við þær upplýsingar sem við höfum fengið, sem eru mjög litlar. Við fengum þær á mjög stuttum tíma og er erfitt að grípa til þeirra. Getum við gefið svipuð loforð og við gáfum hér síðast, að skila alla vega rekstrinum og þjónustunni ekki í mínus eða með niðurskurði?
Virðulegi forseti. Ég tel að það sé almennt veikleiki að því er varðar íslenska heilbrigðis-, velferðar- og menntamál hversu veikan talnagrunn við höfum. Mér finnst það vera veikleiki. Í raun og veru þurfum við miklu sterkari hagtölugerð í velferðar- og heilbrigðismálum á Íslandi til þess að vita hvar við erum stödd og til þess að geta vitað hvert við eigum að sækja og hversu hratt við eigum að gera það. Ég get ekki svarað hv. þingmanni nákvæmlega hvar við verðum stödd í lok árs. En ég veit að það er 8,2% aukning á milli ára fyrir Landspítalann. Hjá heilbrigðisstofnunum úti um land er 8,6% aukning. Og hjá Sjúkrahúsinu á Akureyri, sem hallar á þessum samanburði, er 6% aukning. Það er umtalsvert meiri aukning í rekstrarþáttinn en við höfum séð á milli ára miðað við núna, verði þetta frumvarp að lögum, þannig að við erum að sækja fram. En að mörgu leyti skortir okkur meiri og betri forsendur til þess að vita [[Forseti hringir.]]á hvaða grunni við stöndum. Mitt mat er það að heilbrigðismálin eigi að vera þannig málaflokkur að þau þoli ríkisstjórnarskipti án þess að fara í gegnum alvarlegar sviptingar. Við eigum að sammælast um þann part af samfélagssáttmálanum.
Virðulegi forseti. Við getum kannski ekki vitað hver staðan verður í lok árs. En ég spurði líka hvort við gætum lofað því að staðan yrði ekki sú að það yrði skerðing á þjónustu. Ég sakna svars við spurningu minni af því að mér fannst hún vera skýr, hvort varasjóðir dygðu til að fara upp í það. Kannski gengur rekstur betur og framlegðin verður góð. Miðað við reynslu síðasta árs þá voru þau ekki neitt að bulla í okkur hjá Landspítalanum þegar þau komu fram með rekstrartölur spítalans. Að gefnum ýmsum ef-um varðandi það sem gerðist á árinu virðast rekstrarforsendurnar, alla vega þær sem þau gáfu okkur, standast mjög vel. Það er rosalega lítill munur, 0,1%, eitthvað svoleiðis. Það er engin ástæða til að efast um það sem talsfólk Landspítalans segir okkur um það mál. Miðað við þær upplýsingar hefði ég viljað [[Forseti hringir.]]heyra að markmiðið væri að skila ekki í mínus.
Frú forseti. Við ræðum hér fjárlög til ársins 2018 í 2. umr. Ég ætla fyrst og fremst að ræða vinnubrögðin og hagstjórnaráhrif þessara fjárlaga og vinnuna í kringum þau og stefnuna, eða það sem mér finnst vera umtalsverður skortur á langtímastefnu eða yfirsýn í lykilmálaflokkum í lykilútgjaldamálum ríkissjóðs. Byrjum á vinnubrögðunum: Það hefur verið nefnt oftar en flest annað, í umræðu um fjárlagavinnuna, hversu knappur tíminn hafi verið. Það er alveg rétt, hann er mjög knappur. Það er alveg klárt að við þurfum að geta unnið eftir lögum um opinber fjármál þó svo að tíminn sé knappur, þó svo að kosið sé að hausti, sem gerist nú í annað sinn. Benda má á í því samhengi að sum nágrannalönd okkar, t.d. á Norðurlöndunum, kjósa á haustin og vinna samt sem áður eftir þeim ramma sem fjárlagavinnu er settur. Þar er einfaldlega tekið við fjárlagafrumvarpi síðustu ríkisstjórnar og unnið með það og gefinn góður tími í að móta stefnu og sýn nýrrar ríkisstjórnar. Ég horfi aðeins á nokkra einfalda þætti. Það er í fyrsta lagi á hreinu að þetta fjárlagafrumvarp brýtur gegn gildandi fjármálastefnu. Það breytir því ekkert þó að lögð hafi verið fram ný fjármálastefna. Hún hefur ekki verið rædd. Hún hefur ekki verið samþykkt. Hún hefur ekki fengið nauðsynlegar umsagnir. Ég held að við eigum ekkert að gera lítið úr mikilvægi fjármálastefnunnar sem slíkrar. Þar mótar ný ríkisstjórn sýn sína á ríkisfjármálin og ramma þeirra til næstu fimm ára og þar er um leið hægt að taka umræðuna um hagstjórnarleg áhrif af ríkisfjármálunum og fá mat utanaðkomandi aðila eins og fjármálaráðs. Það höfum við ekki til grundvallar í umræðu um þessi fjárlög. Hér er einfaldlega spólað af stað í miklum flýti og það meginviðmið þverbrotið. Það sama má segja um fjármálaáætlun. Enn og aftur eru þessi fjárlög þvert á gildandi fjármálaáætlun. Ég ber fulla virðingu fyrir því og hef skilning á því að það er ekki fjármálaáætlun þessarar ríkisstjórnar. En það er sú fjármálaáætlun sem í gildi er. Þegar vanda á til vinnubragða í fjárlagagerð er einmitt verið að horfa á fjármálaáætlunina sem lykilþátt þar sem framkvæmdarvaldið leggst yfir einstaka málaflokka, mótar meginútgjaldaáherslur á vandaðan hátt og fær nægan tíma til vinnunnar; leggur síðan fram fjárlög hvers árs á grundvelli þeirrar áætlunar. Þar er hægt að móta heildarsýn á einstaka málaflokka. Hér er einfaldlega spýtt í á ýmsum sviðum án tillits til gildandi fjármálastefnu eða gildandi fjármálaáætlunar. Það verður að segjast eins og er að mér finnst asi nýrrar ríkisstjórnar svo mikill í þessum efnum að það er eins og hún hafi ekki trú á því að henni endist aldur til að vinna eigin fjármálastefnu með eigin fjármálaáætlun og gefa sér þá kjörtímabilið til þess að ná fram markmiðum sínum. Satt best að segja er afskaplega lítið gefið fyrir mikilvægi ríkisfjármálanna í hagstjórninni. Þá gleymist kostnaðurinn sem leggst á heimilin út af ábyrgðarleysi í ríkisfjármálum, út af ábyrgðarleysi í hagstjórn. Það þýðir hærri vexti en ella. Það þýðir hærri vaxtakostnað heimilanna. Það eigum við líka að hafa í huga þegar við ræðum þessi mál. Það er fátt sem vegur þyngra í pyngju heimilanna en einmitt vaxtakostnaður þeirra. Þess vegna er mjög mikilvægt að gæta aðhalds í ríkisfjármálunum. Förum aðeins í hagstjórnaráhrif fjárlaganna: Hér er verið að auka frumútgjöld ríkissjóðs um 66 milljarða á milli ára þegar horft er til fjárlaga ársins 2017 samanborið við fjárlagafrumvarp eins og það liggur fyrir í breyttri mynd. Þetta er næstum því 10% frá frumútgjöldum ríkissjóðs samkvæmt fjárlögum 2017. Þegar við horfum á undangengin tvö ár þá er verið að auka heildarútgjöld ríkissjóðs um á bilinu 120–130 milljarða, um tæplega 20% á tveimur árum. Hér held ég að full ástæða sé til að staldra við og spyrja: Erum við að fara of geyst? Þegar stjórnvöld voru á sínum tíma gagnrýnd fyrir ábyrgðarleysi áranna 2005–2007 var talað um að verið væri að eyða froðunni, eins og það var kallað þá, í varanleg rekstrarútgjöld ríkissjóðs, ekki væri innstæða til langs tíma fyrir þessum tekjum. Ég held að full ástæða sé til að horfa til þess að þó svo staðan sé svo miklu betri núna, og engin sérstök ástæða til bölsýni eða til að hafa áhyggjur af stórum efnahagslegum áföllum á komandi misserum, þá breyti það því ekki að minnsti slaki í hagkerfinu eykur verulega útgjöld ríkissjóðs vegna aukinna útgjalda, t.d. atvinnuleysistrygginga. Aðrir þættir, þessir svokölluðu sveiflujafnarar ríkisfjármálanna, virka líka þar inn, m.a. í umtalsverðri lækkun tekna þar sem heimilin draga saman í varanlegum fjárfestingarútgjöldum, kaupum á bifreiðum, rafmagnstækjum og öðru slíku. Það slær oft ansi hratt í bakseglin hvað þetta varðar. Það hefur reynslan kennt okkur. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að gæta aðhalds nú á hápunkti hagsveiflunnar, fara varlega. Mér sýnist því miður að ekki sé verið að gera það. Ég endurtek enn og aftur að við erum að gera þetta þrátt fyrir varnaðarorð allra þeirra aðila sem gefa sig út fyrir að hafa sérstaka skoðun á hagstjórnarhlutverki ríkisfjármála, hvort sem við horfum til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Seðlabankans, helstu hagsmunasamtaka hér eins og Alþýðusambandsins eða Samtaka atvinnulífsins, Viðskiptaráðs. Jafnvel Samtök iðnaðarins gagnrýna forgangsröðun þessa fjárlagafrumvarps og þannig mætti áfram telja. Við höfum ekki fengið neitt mat á hagstjórnaráhrifum þessa frumvarps. Við höfum ekki álit fjármálaráðs til grundvallar sem gagnrýndi fjárlög og fjármálastefnu síðustu ríkisstjórnar, sem þó var talsvert aðhaldssamari en þessi, fyrir aðhaldsleysi. Þetta er grafalvarlegt mál. Ég held við verðum að fara yfir verklagið í kringum lög um opinber fjármál ætlum við okkur yfir höfuð að temja okkur betri vinnubrögð. Sá fjárauki sem kom inn í þingið í vikunni ber heldur ekki breyttum vinnubrögðum vitni. Enn og aftur er hrúgað inn alls kyns aukaútgjöldum sem hvorki voru óvænt né ófyrirséð heldur bera þess fyrst og fremst merki að verið er að nýta meiri tekjuafgang ríkissjóðs en gert var ráð fyrir til þess að pússa út ýmsa kostnaðarliði sem er þægilegt að losna við, eins og nýja samninga við bændur sem hefði verið mjög eðlilegt að taka inn í fjárlagafrumvarp ársins 2018 - enda er það væntanlega fyrst og fremst stuðningur sem mun falla til og verða greiddur á því ári. Þetta eru þættir sem við verðum að horfa til. Ég held að við verðum líka að horfa til þess, ef við ætlum í alvöru að bæta vinnubrögðin, að það er einmitt á þessum tímapunkti sem við þurfum að setja mjög mikinn þunga í niðurgreiðslur skulda, langt umfram hefðbundið niðurgreiðsluferli, af því að hér er einmitt svigrúmið til þess. Við þurfum að bera liðlega 70 milljarða vaxtakostnað. Við berum 900 milljarða heildarskuldir ríkissjóðs og 600 milljarða lífeyrisskuldbindingar. Ef við getum ekki höggvið verulega í þessar skuldir og skuldbindingar á þessum tímapunkti í hagsveiflunni þá verður okkur það svo sannarlega algjörlega ófært þegar kreppir að. 70 milljarða vaxtabyrði er mjög þung byrði fyrir ríkissjóð að bera þegar slær í bakseglin. Það er mjög erfitt að standa undir grunnstoðum samfélagsins á sama tíma og við erum að greiða 70 milljarða í vexti á hverju ári. Þess vegna verðum við að bæta þessi vinnubrögð. Við verðum að láta af þeim leiðindaósið, mjög vægt til orða tekið, að ríkissjóður sé alltaf rekinn þannig að hann magni upp hagsveiflu hvers tíma. Á árunum 2009–2013 þurfti að draga verulega saman í öllum ríkisrekstri af því að ekkert svigrúm var til neinna framkvæmda; ekki var einu sinni svigrúm til þess að standa undir grunnstoðum velferðarkerfisins. Það þurfti að skerða bætur, skera heilbrigðiskerfið inn að beini og svo mætti áfram telja, að ekki sé talað um þann niðurskurð sem varð t.d. í nauðsynlegum samgönguframkvæmdum. Það hefði einmitt verið kjörið að nýta hinn mikla efnahagsslaka sem þá var til að ráðast í það. Svo þegar vel árar aftur gerum við þetta nákvæmlega eins og síðast, við mögnum upp og eyðum þeim krónum sem í kassann koma þannig að eyðslan eykst alltaf eftir því sem þenslan verður meiri. Nú erum við í hápunkti hagsveiflunnar. Það er rétt, sem bent er á í áliti meiri hluta fjárlaganefndar, að gert er ráð fyrir minni hagvexti á næsta ári en á þessu ári, en tæplega 5% hagvöxtur er mjög mikill hagvöxtur í sögulegu samhengi ofan á liðlega 7% hagvöxt á síðasta ári. Ef ekki við þessar kringumstæður, hvenær eigum við þá að sýna aðgætni í ríkisfjármálunum? Þá aðeins að þörfinni á skýrari sýn í þessum helstu lykilmálaflokkum. Ég hef áður sagt að ég geri ekki athugasemd við og raunar fagna þeirri forgangsröðun útgjalda sem er að finna í stefnu ríkisstjórnarinnar. Líkt og hjá síðustu ríkisstjórn, og raunar að stórum hluta, alla vega á það við um síðari hluta þess kjörtímabils, hjá ríkisstjórninni þar á undan, er forgangsraðað í heilbrigðis- og velferðarmálin, menntamál og nú samgöngumál. Það er vel. Þetta eru þeir liðir í ríkisrekstrinum sem við viljum öll leggja megináherslu á og viljum styrkja og efla. En aukin útgjöld geta ekki verið markmið í sjálfu sér. Við hljótum að þurfa að spyrja okkur að því hvað við fáum fyrir þetta fé. Við hljótum að verða að setja okkur skýra mælikvarða um þær gæðakröfur sem við gerum t.d. til heilbrigðiskerfisins, hvaða árangri við viljum ná. Það er ekki markmið í sjálfu sér að auka útgjöld til heilbrigðiskerfisins í 11% af landsframleiðslu. Það er rétt að hafa í huga, af því sú tala er svo oft nefnd í þessu samhengi, að það er eitt Norðurlandanna sem er með 11% af landsframleiðslu til heilbrigðismála, það er Svíþjóð, með nokkuð hærri greiðsluþátttöku almennings en við erum með, eða rétt um 2% á móti 1,5% hér, önnur Norðurlönd liggja á bilinu 10–10,5% af landsframleiðslu. Miðað við þær tölur sem hæstv. heilbrigðisráðherra nefndi hér í andsvari rétt áðan þá stefnir í það að útgjöld ríkissjóðs á næsta ári verði 8,5% og þá 1,5% til viðbótar í greiðsluþátttöku almennings sem þýðir að við sláum hér í 10% af landsframleiðslu sem er gott; okkur miðar þá ágætlega að þessu marki. En þá þarf líka að hafa í huga að við erum talsvert yngri þjóð en á við um önnur Norðurlönd sem við berum okkur saman við. Langstærsti hluti útgjalda heilbrigðiskerfisins fellur til á efri árum okkar, sem þýðir að við ættum að vera með ódýrara heilbrigðiskerfi í samanburði við hin Norðurlöndin sem hlutfall af landsframleiðslu. Við vitum að þetta á eftir að breytast. Þjóðin er að eldast og við þurfum að hafa svigrúm til að takast á við þau útgjöld. En það má vel ætla, út frá þeim reiknireglum sem eru til um heilbrigðisútgjöldin, ef ég fer rétt með, að u.þ.b. 65% heilbrigðisútgjalda falli til eftir 65 ára aldur eða svo. Þetta er gríðarleg skekkja en það er ekkert óeðlilegt við það að við það að þegar heilsan fer að bila aukist kostnaðurinn fyrir heilbrigðiskerfið. Við þurfum mest á því að halda þá og viljum auðvitað að það sé öflugt og gott fyrir okkur. En þjóðin eldist mjög hratt á næstu 10–15 árum. Þess vegna mun kostnaður í heilbrigðiskerfinu óhjákvæmilega aukast verulega sem nemur sennilega 1–1,5% af landsframleiðslu bara til þess eins að mæta þeirri lýðfræðilegu þróun. Margt bendir til þess að í heilbrigðiskerfinu megi ýmislegt betur fara; að sóun sé í því sem við þurfum að taka fast á. Þá er ég ekki að segja að stjórnendur í heilbrigðiskerfinu séu ekki að gera sitt besta eða standi sig ekki vel í sínum rekstri. Ég er einfaldlega að segja: Stefnumótun stjórnvalda og æðstu yfirvalda heilbrigðiskerfisins skortir. Á það hefur ítrekað verið bent. Á það hefur landlæknir ítrekað bent. Á það er bent í nýlegri McKinsey-skýrslu að allt of lítið sé hugað að heilbrigðiskerfinu í heild, að það virki sem ein heild en ekki í þessari sílóhugsun sem er í dag. Við verðum að horfa á samspil heilsugæslu, sérfræðilækna, spítalaþjónustu og svo öldrunarþjónustu. Við erum ekki að gera nægilega mikið í þessum efnum. Því miður þykir mér skorta verulega á það í rökstuðningi hæstv. heilbrigðisráðherra og í stefnuyfirlýsingu nýrrar ríkisstjórnar að ætlunin sé að taka á þessu, að fara í þessa vinnu og gera þá það sem gera þarf til þess að við getum náð betri árangri og dregið úr sóun. Það leysir ekki vanda heilbrigðiskerfisins eitt og sér að auka fjárveitingarnar. Það hefur landlæknir sjálfur sagt ítrekað. Við verðum að taka á rekstrarumgjörð heilbrigðiskerfisins líka. Við verðum að taka á stefnu stjórnvalda í þessum efnum. Þetta er afar brýnt verkefni að ráðast í en við vitum að kostnaðurinn við heilbrigðiskerfið mun halda áfram að vaxa. Það er algjörlega óhjákvæmilegt. Þess vegna er bráðnauðsynlegt að við hugum vel að skilvirkni þess og skipulagi líka. Það sama má raunar segja um menntakerfið okkar. Hér er enn og aftur lagt af stað með markmið um meðaltöl, að við náum meðaltali OECD-ríkjanna, að við náum meðaltali annarra Norðurlanda. Gott og vel. Ég styð það að við byggjum hér upp eins öflugt og gott menntakerfi og okkur er frekast unnt. Það er mjög mikilvægt. Það er ein mikilvægasta stoðin í þekkingarsamfélagi eðli máls samkvæmt. Við erum öll sammála um það. Þegar kemur að skilvirkni þessa sama kerfis þá þykir mér vanta verulega upp á sýn á það hvernig bæta megi árangur þess. Mig langar að benda á eitt tiltölulega einfalt dæmi. Hér er búið að samþykkja að stytta framhaldsskólanám um eitt ár, um 25% af því sem áður var. Það þýðir og felst í hlutarins eðli að nemendum í framhaldsskólakerfinu hjá okkur mun fækka verulega á komandi árum. Það er ekki bara út af styttingu námsins, það er líka af því árgangarnir sem eru að fara í gegnum framhaldsskólakerfið eru minni núna en var á undanförnum áratug eða svo. Þess vegna er alveg ljóst að nemendum mun fækka um einhverjar þúsundir í framhaldsskólakerfinu; einn árgangur er u.þ.b. 4.500 einstaklingar eða svo. Það hlýtur því að verða veruleg fækkun á nemendum. Þá veltir maður því fyrir sér hvernig við ætlum að tryggja að við náum aukinni skilvirkni í menntakerfinu samhliða þessari miklu fækkun því að þetta hlýtur að kalla á breytt skipulag í menntakerfinu okkar. Varla má minnast á möguleikann á því að sameina skóla til þess að nýta það hagræði sem af þessu getur hlotist. Þá hljótum við að horfa til þess einfalda hlutar að við erum væntanlega með umtalsvert stærra húsnæði en við þurfum bundið í framhaldsskólakerfinu í dag. Hvernig ætlum við að ná hagræðingunni þar? Ég hef ekki áhyggjur af kennarafjöldanum, þar hefur vandinn verið á hinn veginn. Sú fækkun sem verður í nemendahópnum mun sennilega hjálpa okkur að takast á við þann vanda sem stafar af kennaraskorti í landinu. Ég hef verulegar áhyggjur af því að það megi aldrei ræða þennan þátt. Við þekkjum nýlega umræðu um mögulegan samruna Fjölbrautaskólans við Ármúla og Tækniskólans sem allt varð vitlaust út af. Ég horfi til þess og segi: Er þetta ekki einmitt það sem þarf að gerast? Það getur vel verið að betur megi vanda til undirbúnings og aðdraganda o.s.frv., þetta eru alltaf mjög viðkvæm mál, en það er líka nauðsynlegt að ráðast í þessa hluti. Enn og aftur þurfum við að horfa til þess að útgjaldaaukningin ein og sér, ákveðið hlutfall af landsframleiðslu eða meðaltöl annarra ríkja, getur ekki verið markmið í sjálfu sér. Það eru gæði þjónustunnar sem við erum að byggja upp sem skipta öllu máli. Þegar við horfum t.d. á menntakerfið skiptir gríðarlega miklu máli, og hefur verið kallað eftir því af hálfu framhaldsskólastigsins og háskólastigsins, að stjórnvöld hafi skýrari sýn á það hvaða menntun þau vilja byggja upp í landinu, hvaða menntun er þörf fyrir, hvernig eigi að fjármagna hana. Við vitum t.d. að tæknimenntunin, sem við viljum svo gjarnan leggja meiri áherslu á, er mun dýrari á hvern nemanda en bóknámið. En stjórnvöld virðast ekki reiðubúin að fjármagna það þegar kemur að þeim hluta. Raunar heyrði ég ákveðinn háskólarektor orða það svo: Stjórnvöld afhenda háskólunum einfaldlega fjármuni og segja: Gerið þið við þetta það sem þið viljið. Við höfum enga skoðun á því hvaða menntastefnu þið hafið. Við höfum enga skoðun á því hvort þið setjið þetta allt saman í félagsvísindadeildina eða hvort þið byggið upp heilbrigðissvið eða raunvísindadeild o.s.frv. Þetta verður auðvitað að lagfæra. Stjórnvöld, við sem hér erum, verða að hafa miklu sterkari skoðun á því hvar þörfin er og vera reiðubúin að setja það fjármagn í kerfið sem þarf og aðlaga reiknireglur, bæði á framhaldsskólastigi og háskólastigi, til að tryggja framgang þess. Öðruvísi nær þetta ekki fram að ganga. Aðeins varðandi samgöngumálin. Mér er það fullljóst að úrbætur í samgöngumálum eru mjög brýnar um land allt, ekki síst út af tvennu, langvarandi fjársvelti í málaflokknum og stóraukinni umferð um landið, m.a. út af uppgangi ferðaþjónustunnar. En ég held að þarna, líkt og annars staðar, þurfum við líka að huga að því að kapp er best með forsjá. Það er enn svo, í hápunkti hagsveiflunnar, að við fáum afskaplega léleg tilboð í verk þegar framkvæmdadampurinn er þetta mikill. Ríkið fær einfaldlega talsvert meira fyrir krónurnar sínar þegar aðeins rólegra er í hagkerfinu en þegar það er í hápunkti spennu. Þess vegna skiptir miklu máli að vera ekki að hlaða meiri framkvæmdum en nauðsyn ber til á þennan tímapunkt í hagsveiflunni og huga líka að því að það þarf einmitt að vera svigrúm til að geta sinnt myndarlegum samgöngubótum þegar að kreppir í hagkerfinu. Þannig er hægt að vinna aðeins á móti hagsveiflunni til tilbreytingar og fá meira fyrir opinbert fé. Allt skiptir þetta mjög miklu máli. Ég ætla í sjálfu sér ekki að gera mjög miklar athugasemdir við einstaka liði fjárlaganna né heldur þær breytingartillögur sem meiri hlutinn hefur hér flutt. Í öllum megindráttum sýnist mér að þær breytingartillögur séu nokkuð í takt við meginforgangsröðum ríkisfjármálanna, þ.e. áfram er verið að leggja megináherslu á heilbrigðiskerfið, á velferðarkerfið og á samgöngur. Ég styð þá forgangsröðun af heilum hug, en ég vara við að aðhaldsstig ríkisfjármálanna er einfaldlega allt of lítið á þessum tímapunkti og því þarf að stíga mjög varlega til jarðar. Það er alveg ljóst, og mér fannst ég heyra mjög sannfærandi rök heilbrigðisstofnana af landsbyggðinni fyrir því, að þær hefðu setið eftir í uppbyggingu heilbrigðiskerfisins og brýn þörf væri á að styrkja þær. Ég styð það heils hugar. Það er mjög brýnt að efla heilbrigðisþjónustuna um allt land. Á það hefur ítrekað verið bent. Við þurfum að bæta aðgengi að sérfræðiþjónustu úti á landi, við þurfum að styrkja heilsugæsluna úti á landi. Hér er verið að stíga skrefið í þá átt. Það er vel. Það er hins vegar ein breyting og raunar fleiri sem við höfum verið sérstaklega andvíg. Við erum ekki fylgjandi hækkun á fjármagnstekjuskatti. Þetta er mjög kvikur gjaldstofn. Fjármagnstekjur eru mjög sveiflukenndar tekjur, endurspegla líka þá áhættu sem felst í fjárfestingu í atvinnulífi. Þess vegna getum við ekki stutt hækkun á fjármagnstekjuskatti. Það er þó jákvætt að samhliða því sé verið að hækka frítekjumörk fjármagnstekna fyrir einstaklinga þannig að þessi hækkun bitni að minnsta kosti ekki á þorra almennings. Það er samt vert að hafa í huga að fjármagnstekjur eru kvikur gjaldstofn að því leyti til að þær leita mjög auðveldlega úr landi eins og umræðan, í stjórnmálunum ekki hvað síst, hefur raunar endurspeglað á undanförnum misserum. Það er því mjög mikilvægt að við séum með samkeppnisfært fjármagnstekju- og fjármagnsskattsumhverfi við nágrannalönd okkar. Þar verðum við að horfast í augu við þá einföldu staðreynd að frádráttarmöguleikar í fjármagnstekjuskatti eru mun minni en hjá nágrannaþjóðum okkar. Og eins og áður hefur verið nefnt í umræðunni erum við að jafnaði með umtalsvert hærri verðbólgu og erum þar af leiðandi að skattleggja raunávöxtun talsvert meira en gengur og gerist í nágrannalöndum okkar. Ég treysti því að við endurskoðun á gjaldstofni fjármagnstekna verði tekið tillit til slíkra sjónarmiða og teldi mjög skynsamlegt í því samhengi að horfa til mögulegs samspils vaxtabótakerfis og fjármagnstekjuskatts, þ.e. að í stað núverandi stuðnings komi einfaldlega frádráttarheimildir á móti fjármagnstekjum og almennum skatti fyrir heimilin, frádráttur vegna húsnæðisskulda. Það er alveg ljóst að ef ráðast á í einhverjar skattalækkanir á komandi misserum - t.d. lofuðu nær allir ef ekki allir stjórnmálaflokkar lækkun tryggingagjalds fyrir kosningar - þá þarf auðvitað að vera svigrúm til þess í ríkisfjármálunum. Forsenda þess að mínu viti er einmitt að skuldir séu greiddar hratt niður, að við nýtum gott árferði núna til þess að skapa svigrúm til skattalækkana þegar fram í sækir. Örstutt varðandi velferðaráherslurnar í fjárlagafrumvarpinu, það snýr að barnabótum og vaxtabótum: Það er rétt, eins og kom fram í máli hæstv. félags- og jafnréttisráðherra, að til stendur að endurskoða þessi kerfi. Sú vinna var sett af stað af síðustu ríkisstjórn. Ég vænti þess að sú nefnd sem þar er að störfum skili af sér tillögum fljótlega. Það er mjög mikilvæg endurskoðun. Lagt var upp með, og ég heyri ekki annað en þær áherslur séu óbreyttar, að horfa sérstaklega til þess hvernig þessi kerfi geti þjónað betur tekjulægstu einstaklingunum í samfélaginu. En staðreyndin er sú að það hjálpar ekkert þessu fólki á næsta ári að þessi kerfi séu í endurskoðun. Staðreyndin er sú að það virðist hafa verið markviss stefna hér um árabil að láta viðmiðunartekju- og eignamörk þessara kerfa standa óbreytt að nafnvirði þrátt fyrir allar þær breytingar sem hér hafa orðið, hrun, óðaverðbólgu o.s.frv., jafnvel lækkun eignaviðmiða eins og í tilfelli vaxtabóta. Þetta þýðir að þessi kerfi eru ekkert að þjóna lengur þeim hópum sem þeim var ætlað að þjóna. Þau koma að sáralitlu leyti að einhverju gagni. Ég tel því mjög mikilvægt að grípa til ráðstafana núna til þess að gefa þeim eitthvert smávægilegt bit þó ekki væri annað. Að raungildi voru útgjöld ríkissjóðs árið 2008 um 9,5 milljarðar til vaxtabótakerfisins, stefna í að verða 4 milljarðar á næsta ári en verður sennilega minna; raunin hefur verið, t.d. eins og í framkvæmd fjárlaga á þessu ári, að útgjöld vaxtabóta reynist minni en áætlað hafði verið. Þetta kerfi er að hverfa. Þess vegna lögðum við til að eignamörk yrðu hækkuð um 5 millj. kr. Það hefði kostað ríkissjóð um 1,3 milljarða á ári. Við lögðum sem dæmi fram tillögu um að fella niður eða hætta við áform um að framlengja ívilnun til bílaleigna sem ætlað er að kosti um 1,5 milljarða á ári. Mér finnst það ekkert sérstaklega góð forgangsröðun að niðurgreiða atvinnustarfsemi, sem er að því er virðist í ágætum blóma, en vera ekki reiðubúin til að hækka lítillega eignaviðmið vaxtabótakerfisins til að styðja við tekjulægstu einstaklingana í samfélaginu. Það finnst mér ekki sérstök forgangsröðun í velferð. Að lokum þótti mér dálítið leiðinlegt að sjá í atkvæðagreiðslu um svonefndan bandorm í morgun að tiltölulega meinlaus breytingartillaga Pírata, sem fólst í því að festa í sessi sérstakt bráðabirgðaákvæði varðandi frítekjumörk öryrkja. Við höfum rúllað þessum frítekjumörkum áfram til bráðabirgða eitt ár í senn í um áratug. Þetta hefði ekki kostað ríkissjóð eina einustu krónu, en hefði að einhverju leyti aukið fyrirsjáanleika þessa hóps. Þar væri þá alla vega um að ræða kerfi sem hægt væri að reiða sig á til einhverrar framtíðar eða þar til margboðaðri endurskoðun lýkur. Ég skil ekki alveg af hverju í ósköpunum ekki var hægt að samþykkja þá tillögu. Hún var útgjaldalaus fyrir ríkissjóð. Eini tilgangurinn var að auka örlítið fyrirsjáanleika þessa viðkvæma hóps hvað varðar frítekjumörk. Ég vona að þessi breytingartillaga Pírata komi aftur fram fyrir 3. umr. og ég vona að viðhorf stjórnarmeirihlutans til hennar verði þá önnur. Menn þurfa ekki að vera viðkvæmir fyrir því að góðar tillögur og meinleysislegar, eins og í þessu tilfelli, hvað útgjöld ríkissjóðs varðar, komi frá minni hlutanum. Þetta er fín tillaga. Ég vona að hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra beiti sér fyrir því að þetta verði klárað og að meiri hlutinn, ef það er það sem þarf til, geri þessa breytingartillögu þá að sinni því að hún er fín.
Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið er það skýr stefna þessarar ríkisstjórnar að bæta og styrkja menntakerfi landsins. Við erum að fara í umtalsverða styrkingu er varðar framhaldsskólastigið. Hv. þingmaður nefnir að við séum eitthvað feimin við að tala um breytingar og menn ætli ekki að nýta tækifærið, það er bara alls ekki rétt. En það er rétt sem hv. þingmaður bendir á að umtalsverðar breytingar hafa verið að eiga sér stað með styttingu framhaldsskólastigsins. Þess vegna munum við fara í úttekt á því hvernig við getum nýtt það til að styrkja kerfið enn frekar. Eitt af því sem við leggjum ríka áherslu á er að styrkja iðn- og verknám. Nú þegar erum við að leggja drög að því að styrkja til að mynda umgjörð er varðar það nám í Fjölbrautaskólanum í Breiðholti, í Fjölbrautaskóla Suðurnesja og fleiri stöðum. Það kemur til framkvæmda strax á næsta ári. Að auki viljum við fara í heildarstefnumótun á því skólastigi og taka líka mið af því sem hefur verið að gerast annars staðar í löndunum í kringum okkur. Auðvitað er það svolítið undarlegt þegar við sjáum að útskrifaðir nemendur í verk- og starfsnámi í Noregi eru margfalt fleiri en á Íslandi. Þetta er eitt af því sem ég vil fara mun betur yfir og kanna hvernig við getum fengið fleiri í slíkt nám.
Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra andsvarið, frú forseti. Ég virði það auðvitað að hæstv. ráðherra er nýtekin við. Auðvitað er mjög eðlilegt að fólk þurfi að setja sig inn í málin við þær kringumstæður og það líði einhver tími þar til einhverjar svona gallharðar hugmyndir koma fram því að mér finnst við tala um þetta allt of oft í dálítið miklum frösum. Ég segi þess vegna fyrir það fyrsta að heilmikil vinna hefur verið unnin í menntamálaráðuneytinu og menntakerfinu almennt hvað varðar framtíðarstefnu menntakerfisins. Ég held að ég myndi segja: Tökum ekki of langan tíma í stefnumótunina. Það virðast vera helstu mistök ríkisstjórna almennt að eyða tveimur til þremur árum í hvítbækur eða einhvers konar stefnumótun, svo er enginn tími til að framkvæma. Það má jafnvel alveg nota vinnu sem fyrri ríkisstjórnir hafa unnið í þeim efnum, því oftar en ekki eru þær tillögur að meginefni til alveg ágætar. Það er þá bara kannski ágætt að leggja slíka vinnu til grundvallar og taka frekar hratt ákvarðanir um hvað hæstv. ráðherra vill gera og hvað ekki. En ég myndi líka hvetja hæstv. ráðherra til þess að efla verulega samtalið við atvinnulíf og vinnumarkaðinn almennt hvað varðar þróun menntakerfisins. Það er rekið menntakerfi í atvinnulífinu sem þarf líka að geta unnið með hinu opinbera menntakerfi. Þar eru einhverjir milljarðar sem renna til þess kerfis á hverju ári frá atvinnulífinu beint. Um að gera að nýta það. Það er sennilega framtíðin þegar við horfum til fjórðu iðnbyltingarinnar. Ég vona að hæstv. ráðherra nýti það og ég vona að hún sé þá hlynnt því að sameina skóla líka til að auka hagkvæmni framhaldsskólastigsins.
Virðulegur forseti. Ég tek undir það að mjög brýnt er að efla alla samvinnu og stefnumótun er varðar menntakerfið. Ég held að þegar við erum að fara yfir það hvort sameina eigi skóla þá þurfum við sérstaklega að vanda til verka. Við munum að sjálfsögðu gera það. Ég er sammála því að núna er lag og sérstaklega þegar við erum búin að fara í þær miklu breytingar er varða styttinguna. Deildar meiningar eru um styttinguna og hvort hún skili þeim árangri sem menn töldu að hún myndi gera. Ég tel að það dæmi sé allt of skammt á veg komið til að við förum einhvern veginn að meta það á þessu stigi. En mér finnst samt brýnt að við nýtum a.m.k. þá kosti sem fylgja henni. Það er alveg ljóst og rætt hefur verið um það á framhaldsskólastiginu að sparnaðurinn sem hefur komið vegna þessa sé ekki inni í kerfinu, hann er svo sannarlega þarna inni. Við erum líka að auka við í það og fjárframlög á hvern nemanda eru að hækka.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir þessi svör. Ég held að við séum allt of viðkvæm þegar kemur að því að tala opinskátt um mikilvægi skilvirkni og hagræðingar í opinberum rekstri. Fyrir fjárlaganefnd komu sýslumenn sem dæmi og kvörtuðu undan verulegum fjárskorti sem virtist raunverulegur, en hann var kannski ekki furðulegur þegar útgangspunktur sameiningar sýslumannsembættanna var sá að ekki mætti fækka skrifstofum og ekki mætti fækka starfsfólki. Það er auðvitað stærsti kostnaðarliður flestra opinberra stofnana. Það er þá bara frá upphafi lagt í það með pólitískri forskrift að ekki megi hagræða, að sameining sé ekki til hagræðingar. Það sama á auðvitað við í menntakerfinu. Þegar við fækkum nemendum að jafnaði væntanlega um fjórðung í skólum, þá verður hver skóli talsvert óhagkvæmari rekstrareining og það hlýtur að kalla á hið augljósa, að við sameinum skóla til að bregðast við því og nýta þá hagræðið af því til fulls.
Virðulegi forseti. Ég myndi gjarnan vilja eiga færi á lengri samskiptum við hv. þingmann um mælikvarða í heilbrigðiskerfinu því að ég held að það sé afar mikilvægt að við séum nokkurn veginn samstiga í því hvaða mælikvarða við viljum leggja til grundvallar til þess að taka ákvarðanir um næstu skref. Það er góð ábending sem kemur fram í máli hv. þingmanns, að útgjöld úr ríkissjóði til kerfisins duga ekki ein og sér sem mælikvarði heldur eru mælikvarðarnir miklu fleiri og margþættari. Ég nefni til að mynda mælikvarða um gæði, um árangur, um starfsfólk og aðstæður þess og um mannauðsmál. Mönnunarmál eru kannski stærsti vandinn í íslenska heilbrigðiskerfinu akkúrat núna. Ég nefni líka stöðuna að því er varðar aðgengi að þjónustu. Það kemur inn á það sem hv. þingmaður talar um varðandi jafnræði að því er varðar búsetu. Það sem er mér efst í huga akkúrat núna er það sem við höfum verið að horfa á, þ.e. þróunin í íslenska heilbrigðiskerfinu sem hefur aldrei verið tekin ein stór ákvörðun um. Það er sú staðreynd að það er að verða ákveðin gliðnun á milli opinbera kerfisins annars vegar og hins vegar eins og sjálfkrafa flæðis út úr ríkissjóði í tiltekna stóra þætti heilbrigðiskerfisins án þess að um það hafi beinlínis verið tekin ákvörðun. Það eru tilteknar minni ákvarðanir sem hafa leitt okkur í þær áttir. Það sem liggur raunverulega til grundvallar þeirri breytingu sem við gerum núna, sem sumir hafa kallað óverulega en aðrir kallað allt of mikla, það fer eftir því í hvaða átt menn tala, er viljinn til þess að sýna á þau spil að við viljum styrkja innviði opinbera kerfisins. Í því felst bæði pólitísk yfirlýsing og afstaða til opinbera kerfisins. Ég myndi gjarnan vilja heyra í hv. þingmanni hvað þann þátt varðar, ekki síst vegna þess úr hvaða átt hann kemur pólitískt séð, hvort við gætum ekki náð samstöðu um það hér á þinginu að snúa bökum saman í sókn fyrir opinbera heilbrigðiskerfið.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra andsvarið. Það er alveg rétt sem hún segir að mælikvarðarnir eru ekki bara fjárhagslegir og þeir eru ekki bara rekstrarlegir í einföldu samhengi. Það þarf einmitt að horfa til mannauðs, starfsumhverfis, starfsfólks og starfsanda á heilbrigðisstofnunum eins og alls staðar annars staðar. Án mannauðsins eru flestar þessar þjónustustofnanir ansi lítils virði. Þegar maður horfir á það umhverfi sem Landspítalinn hefur farið í gegnum t.d. á undanförnum árum er algjörlega ljóst að þar hefur verið unnið mjög mikið þrekvirki á þeim tímum þegar rekstri spítalans var hvað þrengstur stakkur skorinn. Hvað varðar það sem hæstv. ráðherra nefnir um tilvísun til sérfræðilækna, eða kannski fyrst og fremst sérfræðilækna, þá er ég bara alveg sammála hæstv. ráðherra. Þó að við höfum örugglega ólíka sýn á hvaða hlutverk einkarekstur geti leikið í heilbrigðiskerfinu, ég held að það rekstarform geti alveg leikið ákveðna rullu, þarf ríkið líka að vera miklu betri kaupandi þeirrar þjónustu sem það kaupir af slíku kerfi. Það getur ekki verið einhver sjálftaka í gangi. Það má ekki nálgast samninga við sérfræðilækna eins og samninga við stéttarfélögin. Verið er að kaupa þjónustu af þessum aðilum, sem eru sjálfstæðir atvinnurekendur, líkt og hverjum öðrum þjónustuveitanda hins opinbera á markaði, hvort sem við horfum til vegagerðar, námsgagna eða heilbirgðisþjónustu. Við eigum auðvitað að gera mjög miklar og ríkar kröfur til gæða þeirrar þjónustu sem við fáum, og ekki hvað síst til kostnaðar hennar. Það hlýtur að vera megintilgangur slíks rekstrarfyrirkomulags að ríkið hafi af því beinan ávinning að fá hagstæðari þjónustu frá þessum aðila en það ella gæti keypt eða …
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Þetta er algjört lykilatriði að við tökum ákvörðun á forsendum almannahagsmuna um það hvaða þjónustu við kaupum eftir atvikum og það sé í samræmi við heildarhagsmuni og ekki síst stefnumörkun í heilbrigðismálum til lengri framtíðar og samspil einstakra þátta kerfisins. Ég fagna því að við séum sammála um það því að ég tel, eins og ég hef áður komið að hér, að það sé löngu tímabært að við komum okkur saman um ákveðinn sameiginlegan grunn sem okkar góða heilbrigðiskerfi geti treyst og búið við til lengri framtíðar án þess að þurfa að sæta miklum kúvendingum í kjölfar kosninga hverju sinni. Vegna þess að ég er nú í því skemmtiprógrammi að finna sameiginlega fleti á milli okkar, þeirrar sem hér stendur og hv. þingmanns, langar mig að spyrja hver afstaða hans sé til þess að freista þess í ríkari mæli en nú er að lækka kostnaðarþátttöku sjúklinga í kerfinu, þ.e. að við látum að jafnaði hrausta borga meira og að við hlífum þeim veiku við að greiða úr eigin vasa.
Frú forseti. Þetta er mjög áhugaverð spurning hjá hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég held að fyrsta skrefið hljóti í það minnsta að vera að við hljótum öll að vilja sjá hér sameiginlegt greiðsluþátttökukerfi, alveg óháð því til hvaða kerfa heilbrigðiskerfisins við leitum til. Þá hljótum við að horfa til þess að það sé einhvers konar sameiginlegt þak af því að við getum verið að glíma við margháttaða krankleika. Það er lyfjakostnaður, það er spítala- og læknakostnaður, og það getur verið sálfræðikostnaður eða allt þrennt saman í einu. Ég held að það hljóti að alla vega að vera fyrsta skrefið að reyna að ná utan um að það sé eitthvert sameiginlegt þak á þessum þáttum sem grípi okkur þá þannig að það sé ekki aðskilið í þeirri sömu sílóhugsun og ég lýsti hér áðan. Það hlýtur að vera fyrsta verkefnið okkar að ná utan um það.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir afar glögga ræðu. Hv. þingmaður kom vel inn á hagstjórnarþátt ríkisfjármála. Hann fór yfir bótakerfið, sem hann þekkir auðvitað mjög vel eftir að hafa starfað sem félags- og jafnréttisráðherra og tekjuöflunarkerfin. Stundum eru það kallaðir sjálfvirkir sveiflujafnarar þegar við ræðum þessi mál, hv. þingmaður. Svo ég setji spurninguna í samhengi kom ég inn á að frumútgjöld væru að aukast um 66 milljarða, svipaða fjárhæð og milli síðustu fjárlaga. Spurningin er sú hvort hv. þingmaður sjái eitthvert mynstur um sjálfvirkan útgjaldavöxt og hvort einhver munur sé á því, ef hann tengir það hinum sjálfvirku sveiflujöfnurum, að við erum á toppi hagsveiflunnar 2016 - ég veit að allar tímasetningar í svona keynesískri hagstjórn eru álitamál eða alla vega mjög viðkvæmt mál - og þeirri útgjaldaaukningu sem við horfum á núna. Er hún réttlætanlegri eða kemur hún öðruvísi í gegnum sveiflujöfnun en fyrir ári síðan?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er heldur meiri frumútgjaldavöxtur í milljörðum talið núna en fyrir ári síðan. Það sem veldur líka vonbrigðum er að okkur tókst að ná um það ágætri sátt í þinginu fyrir ári síðan, þrátt fyrir að þar væri enginn meirihlutaforysta, að vinna innan ramma þágildandi fjármálastefnu. Við sammæltumst um það öll að setja það sem fyrsta þakið á útgjaldaþenslu okkar. Öll vildum við síðan sjá aukin útgjöld en með mismunandi áherslum. Það skapaðist síðan nokkuð góð sátt á endanum um að halda lokinu að einhverju leyti á þeim mikla þrýstingi sem fyrir er. Hann er alltaf mjög mikill á þessum tíma. Auðvitað er það alveg rétt að það er mjög erfitt að reka ríkissjóð með 40 eða 50 milljarða afgangi í fjárlögum á tíma sem þessum af því að kröfurnar eru um aukin útgjöld úti um allt samfélag. Þær eru allar vel rökstuddar og má vel skilja þær. En við þurfum að vera með skýr viðmið, skýrar reglur og verklag, til þess að verja framkvæmdarvald og þing fyrir hinum mikla útgjaldaþrýstingi. Við tölum um lækkun tryggingagjalds eða mögulegt svigrúm og horfum til þess að atvinnutryggingagjald er talsvert hærra í dag en það þarf að vera til þess að fjármagna það atvinnuleysi sem við búum við núna. Þegar það eykst á ný er væntanlega mjög eðlileg krafa til ríkissjóðs að hann fjármagni það án þess að hækka tryggingagjaldið af því að í raun má segja að Atvinnuleysistryggingasjóður eigi það inni hjá ríkissjóði núna. Þeim fjármunum hefur bara verið varið í annað. Þannig er um sjálfvirka sveiflujafnara að ræða, að við sjáum ákveðin útgjöld detta niður og ákveðna tekjuþætti aukast verulega við þessar kringumstæður, m.a. út af einkaneyslunni. Þess vegna er mjög mikilvægt að gæta aðhalds á þessum tímapunkti hagsveiflunnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka svörin hjá hv. þingmanni. Ég kom inn á það í fyrra andsvari að hv. þingmaður þekkir mjög vel bótakerfin og væntanlega hefur hv. þingmaður verið farinn að huga að því hvaða lausnir væru í sjónmáli varðandi breytingar á örorkulífeyri. Hæstv. ríkisstjórn hefur boðað samvinnu og samráð við Öryrkjabandalagið og Þroskahjálp og önnur hagsmunasamtök af sama toga. Hvaða lausnir horfir hv. þingmaður í því samhengi? Þetta eru stór kerfi og krefjast óhjákvæmilega aukinna útgjalda. Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni. Það er tímabært. Það er verkefni sem verður að fara í. Hitt varðar vaxtabætur. Við höfum komið inn á það hér. Þurfum við ekki að fara að hugsa út fyrir kassann um lausn á vaxtabótum frekar en að hækka eignaviðmiðin, því að það þýðir bara aukin útgjöld?
Frú forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að hækkun á eignaviðmiðum þýði aukin útgjöld. En við þurfum að taka til lengri tíma pólitíska umræðu um hvaða stuðning húsnæðisstuðning við viljum veita til tekjulágra. Ég taldi mjög brýnt og við settum af stað nefnd um endurskoðun þessara kerfa í tíð síðustu ríkisstjórnar út af mikilvægi þess að fara ofan í kjölinn á því máli. En flest nágrannalönd okkar - og ég held að almennur vilji sé til þess - veita húsnæðisstuðning til allra tekjulægstu hópanna. Það er nauðsynlegt. Við erum með félagslegt íbúðakerfi, við erum með húsnæðisbætur og svo aftur vaxtabætur. Ég tel að stuðningskerfin eigi ekki að gera greinarmun á því hvort fólk leigi eða eigi. Það þarf að ná utan um framtíðarfyrirkomulagið á þessu öllu en það þarf líka að tryggja að kerfin sem notuð eru nái til þeirra hópa sem þeim er ætlað að halda utan um á meðan við erum að endurskoða það, því að fólkið er í greiðsluvanda á meðan. Ég hef því miður ekki tíma til að fara í þær hugleiðingar sem ég var með varðandi örorkubótakerfið, en vil glaður eiga samtal [[Forseti hringir.]]við hv. þingmann um það síðar.
Virðulegi forseti. Það var hluti af samkomulaginu að ráðherrar yrðu hérna til skrafs. Ég þakka kærlega þeim ráðherrum sem hafa verið hérna og tekið þátt í umræðunum. En þegar ég var með ræðu áðan kallaði ég til nokkra ráðherra til andsvara en þrír mættu af þeim sem ég kallaði til, ég gaf meira að segja fimm möguleika á að koma hingað til svara við mig af því að ég hafði ýmislegt að athuga við málaflokka þeirra. Þannig að augljóslega eru ekki allir að fylgjast með.
Virðulegi forseti. Ég geri ekki miklar athugasemdir við það þótt ráðherrarnir hlusti ekki á mig. Ég get alveg komið því áleiðis með öðrum hætti. En ég þakka þær fínu umræður sem hafa verið hér í dag og vil bara segja að við ræðum annað árið í röð fjárlög við afar sérstakar aðstæður. Að þessu sinni þó með þingmeirihluta en vissulega með þröngan tímaramma. Ég get alveg tekið undir með mörgum af þeim sem hafa talað hér í dag, eins og hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni og fleirum, um hvaða áhrif þetta hafi sannarlega á vinnu fjárlaganefndar við að rýna fram komið fjárlagafrumvarp. En varðandi þau sjónarmið sem eru reifuð í þessari umræðu get ég að sjálfsögðu samsamað mig við mjög marga hluti, sama úr hvaða flokkum þeir koma. Ég vil kannski fyrst af öllu ræða aðeins um efnahagsástandið, þá aðkomu og það ábyrgðarhlutverk sem við höfum sem fjárlaganefnd og sem Alþingi við fjárlagagerðina. Við erum að ráðstafa mjög stórum hluta verðmæta sem verða til í samfélaginu. Hjá fólkinu í landinu, heimilunum og fyrirtækjunum. Það er mikill ábyrgðarhluti að fara með alla þessa fjármuni og beita ríkisfjármálunum af þeirri ábyrgð þannig að við völdum ekki meiri skaða en við bætum úr með framgöngu okkar. Ég ætla ekki að leyna því að mér finnst við hafa stigið mjög langt í því að auka útgjöld á undanförnum árum. Þess er getið í áliti meiri hluta fjárlaganefndar, að við höfum aukið útgjöld ríkissjóðs á tveimur árum um 125 milljarða kr. eða um 18%. Það þarf mikla verðmætasköpun til að standa undir svona gífurlegum útgjaldaauka. Þó svo að við skilum fjárlagafrumvarpinu í þessari umræðu á ágætan stað miðað við framlagða fjármálastefnu, þá get ég ekki annað sagt en að við verðum samt aðeins að staldra við og íhuga hvert við erum að stefna. Ég stóð hér síðast í ræðustól Alþingis 14. september og ræddi í 1. umr. um fjárlagafrumvarp. Sú ríkisstjórn sem það lagði fram missti meiri hluta sinn nóttina eftir. Aftur á móti má segja að við gerð og undirbúning þessa fjárlagafrumvarps, sem mér finnst reyndar mikið afrek að skyldi hafa verið sett saman á jafn stuttum tíma af nýrri ríkisstjórn, að sannarlega er það stefnubreyting frá því fjárlagafrumvarpi sem við ræddum þá. Það er ekki svo að ekki hafi orðið veruleg stefnubreyting við ríkisstjórnarskiptin. Hún er mjög áþreifanleg í því fjárlagafrumvarpi sem við ræðum hér og mögulega líka í þeim breytingartillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur fram. Þar erum við að horfa til heilbrigðismála, menntamála, til umhverfismála og til eflingar Alþingis. Þetta eru þær vörður sem eru í áherslum hins nýja meiri hluta. Það er raunverulega þannig, eða því miður vil ég kannski segja, að í kosningunum voru þeir flokkar sem töluðu fyrir mestum afgangi í ríkisfjármálum ekki að fiska mikið í kosningabaráttunni. Það er veruleikinn sem við stöndum frammi fyrir. Því er ekki hægt að segja að það sé óeðlilegt að þessi stefnubreyting komi fram. Við erum að hluta til að fjármagna þau miklu útgjöld sem við erum að auka hér með því að ganga á þann afgang sem ríkissjóður hefur haft eða hafði mögulega í því fjárlagafrumvarpi sem kom fram fyrr í haust. En mér finnst pólitíkin í umræðunni hérna eiga kannski fyrst og fremst að snúast um hvernig við ætlum að varðveita þessa stöðu og síðan hvernig við ætlum að beita þessum miklu fjármunum. Þetta eru gífurlega miklir fjármunir sem við bætum hér í, 51 milljarður í aukin útgjöld, þar af 17,3 milljarðar sem eru laun og verðbætur. Það eru 34 milljarðar settir til að bæta í verkefni og fjárfestingar. Þetta er þá fyrst og fremst sótt í aukna hagsæld þjóðarinnar, í auknar skatttekjur. Þetta er sótt í afganginn og líka sótt í það að við erum að lækka vaxtakostnað hins opinbera og það hefur kannski orðið helsti viðsnúningur í ríkisfjármálum á undanförnum mánuðum, hversu stórum áföngum við höfum náð í þeim efnum og breyting núna á milli 1. og 2. umr. um þetta fjárlagafrumvarp endurspeglar það meðal annars, því að enn er verið að lækka vaxtakostnað á næsta ári með aðgerðum við að lækka skuldir ríkisins. Aðeins að því meirihlutaáliti sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur fram. Ég vil í fyrsta lagi nefna að þar sem við ræðum um það útgjaldatilefni sem hér er verið að auka fjárveitingar til, sem kannski líka endurspeglar að okkur hefur ekki tekist sem skyldi að hemja útvöxtinn á árinu sem er að líða, og ég ætla bara að lýsa ábyrgð á mig sem þá var formaður fjárlaganefndar á því kjörtímabili, að við höfum ekki staðið okkur í stykkinu í þeim efnum. Til dæmis veruleg aukin útgjöld til lyfjamála, þau hafa hækka þau um 35%, sem segir okkur það einfaldlega að ekki var það aðhald sem við ætluðumst til við að framkvæma þær áherslur í þeim málaflokki sem þar er undir. Í kjölfarið á setningu þessara fjárlaga, virðulegi forseti, verðum við að ræða verklag fjárlaganefndar og fjármálaráðherra og þeirra sem koma að eftirfylgni fjárlagafrumvarps og fjárlaga á hverju ári, og reyna að rýna og gera betur í þeim efnum. Við ræðum það sérstaklega í meirihlutaáliti okkar og líka að við ætlumst náttúrlega til þess að nýir ráðherrar og allir ráðherrar setjist núna í ráðuneytin og horfi yfir verkefnaflokka sinna ráðuneyta og hugsi með sér hvar þeir geti gert betur og hvort þurfi endilega að gera allt sem líka var gert í fyrra. Ég held að það væri ákaflega holl og mikilvæg vinna fyrir ráðherrana að eyða svolitlum tíma í að rýna þau verkefni sem þeir fara með og velta fyrir sér hvort þurfi að gera þau nákvæmlega eins og gert var í fyrra og athuga hvort þeir geti ekki gert það hagkvæmar og betur. Við gerum örfáar breytingar á milli umræðna. Kannski má segja óvenju fáar, enda var sú hagspá komin fram sem helst hefur breytt umræðu um fjárlög á milli umræðna á undanförnum árum, hún var komin fram þegar frumvarpið var lagt fram. Við erum að sækja aukna fjármuni til heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Við útfærum það ekki nákvæmlega en eigum um það gott samstarf við hæstv. heilbrigðisráðherra í þeim efnum þar sem hún mun líka af sínum fjármunum og safnliðum leggja til fjármuni til að efla þær stofnanir. Ég held að ákaflega mikilvægt sé að við horfum til þess á árinu eða þegar við göngum frá þessari áherslu fjárlaganefndar og þar af leiðandi þingsins, hvernig við varðveitum þá fjármuni og horfum ekki síst til þeirra stofnana sem hafa náð mjög góðum árangri í rekstri á undanförnum árum. Þetta vildi ég sérstaklega taka fram, virðulegi forseti, við þessa umræðu. Það er algerlega óþolandi að heilbrigðisstofnanir sem hafa sannarlega náð tökum á sínum rekstri beri fyrst og fremst minnst úr býtum, og geri ég ekki lítið úr vandamálum þeirra stofnana sem eiga erfitt með að halda sig innan fjárheimilda. Ég ætla að leyfa mér að gera ákveðna athugasemd við þann fréttaflutning sem hefur komið fram um þessa tillögu meiri hluta fjárlaganefndar. Hún er að sjálfsögðu borin fram af meiri hlutanum en ekki ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Þetta flokka ég nú bara undir byrjunarerfiðleika og ekki fleiri orð um það. Við fjöllum líka um rekstrarvandamál hjúkrunarheimila og við munum í meiri hluta fjárlaganefndar og fjárlaganefnd fylgja því eftir í samstarfi við hæstv. heilbrigðisráðherra að vinna meira í þeim málaflokki, meira að lausnum í þeim efnum. Við vitum að það er ákaflega mikilvægt að ná betur utan um þann málaflokk. Ég veit að heilbrigðisstofnanir gerðu sér vonir um ákveðnar úrbætur í þeim efnum á milli umræðna en svo er ekki, alla vega ekki af hendi meiri hluta fjárlaganefndar. En þar eru mörg verkefni sem við getum sannarlega tekið betur utan um. Tímans vegna ætla ég svo sem ekki að fjölyrða um margar af öðrum breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar á milli umræðna en aðeins segja að ýmislegt kallar, og vísa ég þar til nefndarálitsins að öðru leyti ef menn vilja kynna sér það, en taka aðeins fram að úr nefndaráliti féll áhersla fjárlaganefndar á að ýmis verkefni sem hún hefur haft á sinni hendi í mörg ár eins og verkefni Art, Aflið og Ljósið, að við vísum því að sjálfsögðu til félagsmálaráðherra að huga nú loksins að því að koma fjárveitingum til þeirra mikilvægu verkefna í varanlegra horf. Ég get því miður ekki í stuttri ræðu rætt jafn ítarlega og ég hefði viljað um þetta stóra skref, stóru áherslubreytingar sem eru hér að verða og sannarlega var kallað eftir í þessari kosningabaráttu og var raunveruleg niðurstaða kosninganna og grunnurinn að því stjórnarsamstarfi sem hér er nýhafið. Þetta merkilega stjórnarsamstarf frá vinstri til hægri. Það er eðlilegt að þessar áherslubreytingar endurspeglist í fjárlagafrumvarpinu.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður notaði orðasambandið „að valda ekki meiri skaða“. Þá spyr ég: Veldur það ekki skaða að fjármagna ekki samgönguáætlun tvö í röð? Búið er að skapa ákveðnar væntingar um hvað eigi að gerast í samgöngum. Er það forgangsröðun til heilbrigðismála að tala um þá upplýstu ákvörðun sem við tökum núna, að skila Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi í mínus rekstrarlega séð? Miðað við allar þær forsendur og allar þær upplýsingar sem við höfum núna, eins þvældar og þær eru á þessum stutta tíma, þá liggur fyrir að við munum skila Landspítalanum í mínus rekstrarlega séð. Veldur það ekki meiri skaða? Hv. þingmaður sagði að áhersla ríkisstjórnarinnar væri að bæta við 50 milljörðum. Ég hef heyrt eitthvað um 66 milljarða áður í umræðunni. En það stendur í fjárlagafrumvarpinu að áherslumál ríkisstjórnarinnar sé að bæta 12 milljörðum við, núna 12, 6 milljörðum eftir breytingartillöguna, af því að ég sé að 600 milljónir á breytingartillögu meiri hlutans er hluti ríkisstjórnarinnar samkvæmt bréfi sem fjárlaganefnd fékk frá fjármála- og efnahagsráðherra. Best að hafa það á hreinu. Svo myndi ég vilja bæta við seinna í umræðunni, ég held að ég þurfi að komast að þegar forsætisráðherra er hérna. Kem því kannski að seinna. Það er skaði að fjármagna ekki samgönguáætlun. Ég held að við þurfum að viðurkenna að samgönguáætlun var í rauninni bara ákveðin í kosningabaráttu rétt fyrir kosningar 2016. Það sem var samþykkt er greinilega gersamlega óraunhæft ef ekki er hægt að fjármagna áætlunina tvö ár í röð. Og það er skaði að skila Landspítalanum í mínus. Það er bara staðreynd.
Virðulegur forseti. Ég þakka þetta andsvar frá hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni. Já, sumt verður hann að eiga við forsætisráðherra. Þegar ég tala um skaða er ég að fjalla um þann skaða sem óábyrg ríkisfjármál geta valdið með óhóflegum útgjaldaaukningum, með hallarekstri ríkissjóðs og að blása upp bólu í örum hagvexti. Það er sá skaði sem ég vísa til. Það er vandaverk að stýra í miklum hagvexti eins og er núna og eru reyndar ágætar horfur á að verði um skamman tíma til viðbótar þó að blikur séu á lofti síðan í framhaldi af næsta ári um að það fari að draga verulega úr hagvextinum. Samsetning hagvaxtarins er líka atriði sem við eigum alltaf að vera upptekin af. Þar eru líka ákveðin hættumerki. Skaði er í mínum huga er fyrst og fremst á þennan veg, hvernig ríkisfjármálin hafa áhrif á efnahagslífið hér í landinu og hvaða óhappaverk við getum gert með ábyrgðarleysi í þessum sal sem bitnar þá fyrst og fremst á heimilum landsins. Um þau orð sem hv. þingmaður hafði um Landspítalann og taprekstur hans kom nú ágætlega fram á fundi hv. fjárlaganefndar með Landspítalanum að við getum í sjálfu sér ekki í dag sagt nákvæmlega um hver rekstrarniðurstaða ársins verður. Það kom ágætlega fram þar að einhver útjöfnun úr safnliðum á hendi ráðuneytisins eigi eftir að fara fram. Það er ótímabært að ræða hér um skaða sem við völdum Landspítalanum vegna þess að hann sé ekki nægilega fjármagnaður að þessu leyti. Áhersla meiri hlutans, eins og ég tók fram í ræðu minni, er að horfa líka til landsbyggðarinnar og fjármögnun heilbrigðisstofnana um landið því að heilbrigðiskerfið er náttúrlega miklu meira en Landspítalinn.
Þakka hv. þingmanni. Vissulega er Landspítalinn – háskólasjúkrahús ekki allt heilbrigðiskerfið, hann hefur tvímælalaust áhrif um allt heilbrigðiskerfið og er stoðþjónusta fyrir allt landið og allt landið er nærþjónusta fyrir alla þar. Það spilar allt saman. Ég skil orð hv. þingmanns sem svo að það eigi eftir að ráðstafa ýmsum safnliðum o.s.frv. og að ætlunin sé að skila Landspítalanum ekki í mínus, ekki í hallarekstri, þetta ár. Hvað varðar skaðann sem talað er um hér þá er ég fullkomlega sammála hv. þingmanni. En skaðinn snýst um forgangsröðunina. Það er þá valið og forgangsraðað af þeim fjármunum sem eru til umráða til að valda ekki skaða hagstjórnarlega séð með því að fullfjármagna ekki samgönguáætlun. Það er ályktun Alþingis, leiðbeiningar til ríkisstjórnarinnar um hvað hún eigi að gera. Það er einfaldlega val ríkisstjórnarinnar að fullfjármagna þá ekki samgönguáætlun, að skilja þá mögulega Landspítalann – háskólasjúkrahús í mínusrekstri miðað við þær upplýsingar sem við fengum í nefndinni. Ef það er ekki skaði þá veit ég ekki hvað það er. Ég er ekki endilega að biðja um meiri útgjöld, ég er að biðja um forgangsröðun, þó þannig að sá liður sem flestir landsmenn forgangsraða fyrst samkvæmt könnunum sé heilbrigðiskerfið, að það sé að minnsta kosti ekki rekið í halla.
Herra forseti. Það má náttúrlega skilgreina skaðann með margvíslegum hætti. Það er fyrst og fremst á ábyrgð forstöðumanna hverrar stofnunar fyrir sig að halda sig innan þeirra fjárheimilda sem þeim eru ætlaðar. Í öðru lagi get ég ekki vísað í annað en það sem fram kom hjá fulltrúa velferðarráðuneytisins, og hv. þingmaður með ágæta reynslu af að sitja í fjárlaganefnd hlustaði á eins og ég, þar sem hann lýsti því ásamt fulltrúum Landspítalans háskólasjúkrahúss að útjöfnun á ákveðnum pottum og ákveðnum verkefnum, sem m.a. voru samþykkt hér fyrir ári síðan, ákvarðanir sem voru teknar fyrir ári síðan, hafi ekki verið gerð. Það er fullkomlega ómögulegt að segja á þessu stigi hver verður endanleg rekstrarniðurstaða þessa mikilvæga sjúkrahúss, sem ég deili ekki um og tek undir með hv. þingmanni að það sé. Síðan má ræða um þegar 600 milljónir vantar upp á rekstur, samkvæmt þeirra mati, í 50–60 milljarða rekstri, sem ég veit að þau hafa lagt fram, er það kannski ekki stórt verkefni, en það er ástæða til að fara í gegnum það því að 600 milljónir eru í öðru samhengi mjög miklir peningar. Skaði varðandi samgönguáætlunina er náttúrlega fyrst og fremst sá að það hefði orðið mikill skaði ef við hefðum bara á einum degi blásið í þá samgönguáætlun út frá efnahagsstærðum. Ég ætla ekki að kinoka mér við að viðurkenna að ég er einn af þeim sem samþykktu þá samgönguáætlun í aðdraganda fyrir nokkrum kosningum síðan. Auðvitað voru það ekki góð vinnubrögð og ekki í anda þeirra vinnubragða sem við viljum núna ástunda undir því sem við köllum enn þá ný lög um opinber fjármál en eru sannarlega ekki lengur ný. Við höfum hins vegar aldrei náð að taka heilan hring í framkvæmd þeirra laga.
Virðulegi forseti. Ég er að velta fyrir mér einu í sambandi við það hvernig hv. þingmaður og eiginlega Sjálfstæðisflokkurinn almennt lítur á hlutverk sitt þegar kemur að auknum útgjöldum ríkissjóðs og sköttum. Mér finnst ég alltaf heyra þá orðræðu að það eigi að lækka skatta og takmarka ríkisútgjöld. Svo heyrist mér á ræðu hv. þingmanns að hér hefðu ríkisútgjöld aukist svo ofboðslega mikið á undanförnum árum þegar Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið í stjórn - nú í nokkrar vikur með Vinstri grænum, þar áður með öðrum flokkum. Nú erum við komin að toppi hagsveiflunnar eins og virðist vera óumdeilt. Þá þurfum við að sýna þetta aðhald. Ef ég man rétt var Sjálfstæðisflokkurinn á kjörtímabilinu 2013–2016 að gorta sig mikið af því að hafa lækkað skatta. Sagan sem ég heyri - ef ég set mig í spor kjósenda úti í bæ, maður heyrir ýmislegt hér inni - ímyndin sem mér sýnist Sjálfstæðisflokkurinn reyna að birta af sjálfum sér, er sú að hann hafi lækkað skatta og aukið útgjöld á þessum þenslutímum eftir hrun. Þá velti ég því fyrir mér hvenær hv. þingmaður eða Sjálfstæðisflokkurinn almennt - ég veit ekki fyrir hversu stóran hluta þess annars ágæta flokks hv. þingmaður getur talað - myndi hækka skatta í því skyni að stjórna efnahagnum af keynesískri hugmyndafræði, sem virðist vera almennt viðurkennd þar, til að hafa hemil á uppsveiflu. Orðræðan sem ég heyri er á þann veg að flokkurinn hafi verið að lækka skatta og auka útgjöld í uppsveiflu. Mér finnst þetta ekki alveg standast þá kenningu sem ég aðhyllist í meginatriðum, þ.e. að á toppi hagsveiflunnar þurfum við að halda að okkur höndum þótt við séum að fara niður á við. Ég skil þetta ekki alveg. Mig langar til að hv. þingmaður útskýri þetta fyrir mér.
Virðulegur forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir þetta andsvar. Ég átta mig á því núna hvers vegna sá ágæti þingmaður Helgi Hrafn Gunnarsson er ekki í Sjálfstæðisflokknum; hann hefði ekki skilið ákveðinn kjarna í Sjálfstæðisflokknum og mér þykir það leitt. Hvert er hlutverk Sjálfstæðisflokksins? Ég átta mig alveg á að þingmaðurinn metur hlutverk flokksins mikils enda er það hlutverk flokksins í samfélagsumræðunni, og með framgöngu sinni í stjórnmálum, að leggja áherslu á að þeir sem skapa verðmæti forgangsraði nýtingu þeirra verðmæta og samhliða sé rekið sterkt og öflugt samfélag og samfélagsleg verkefni og samfélagsleg ábyrgð séu í hávegum höfð. Við höfum sannarlega aukið útgjöld. Við höfum getað það vegna þess að þeir skattstofnar sem fyrir hafa verið hafa, í kjölfar aukinnar hagsældar þjóðarinnar, skilað meiri tekjum. En það á að sjálfsögðu ekki að vera sjálfstætt markmið að eyða öllum tekjum sem hagvöxtur og aukin umsvif í samfélaginu afla ríkissjóði. Það á líka að vera verkefni okkar að moka í hlöðurnar til mögru áranna og safna í sarpinn. Við eigum líka að stunda það aðhald. Hv. þingmaður spyr hvort hækka eigi skatta þegar aftur kreppir að, en þá byrjum við að sönnu alltaf á því að gera meira úr þeim fjármunum sem til eru og reyna að nýta þá betur - og það á við jafnt í samdrætti sem í hagvexti - eða að forgangsraða verkefnum áður en við grípum til þeirra úrræða að hækka skatta verulega.
Virðulegi forseti. Ég er kannski rosalega vitlaus maður en mér heyrist þetta alltaf vera sama línan óháð hagsveiflunni. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að haga skattamálum og útgjöldum ríkisins eftir því hvernig við teljum efnahaginn vera að þróast og augljóslega út frá stöðu ríkissjóðs en ekki út frá trúarkreddum í kringum það hvort skattar eigi að vera háir eða lágir eða hvort útgjöld ríkisins eigi að vera svona eða hinsegin. Ég lít á þetta frá öðru sjónarhorni. Við Píratar tókum í kosningabaráttunni það fjárlagafrumvarp sem hafði verið lagt fram í október og breyttum því á þann hátt að það samræmdist hugmyndum okkar um hver væru æskileg næstu skref. Ég ítreka enn og aftur að það voru tillögur en ekki loforð, enda eru kosningaloforð að mínu mati í grundvallaratriðum heldur óábyrgt fyrirbæri. Ég heyri hins vegar ekki í svari hv. þingmanns ræðuna sem ég myndi halda að kæmi fram út frá þeirri hugmyndafræði sem ég heyrði í ræðunni hans. Aftur er ég kannski bara svona vitlaus. En mér finnst vanta þessa línu: Þegar það er uppsveifla ættum við að hækka skatta. Það vantar þá línu inn í allt mengið. Mér finnst sagan alltaf vera sú að við eigum að lækka skatta, alltaf sú að við eigum að hafa hemil á ríkisútgjöldum. Mér finnst kenningin sem ég heyri frá Sjálfstæðismönnum almennt ekki vera alveg í línu við hugmyndina um að við eigum að haga þessum málum í samhengi við hagkerfið í heild sinni og allt það. Ég hef ákveðinn skilning á þessu, mikinn reyndar. Því síðan kemur kosningabarátta og það sem gerist er að okkur er stillt upp fyrir framan hóp af fólki og það er spurt: Viltu lækka tryggingagjaldið? Allir segja: Já, ég vil lækka tryggingagjaldið. Viltu hækka vask á ferðaþjónustu? Allir segja: Nei, ég vil ekki hækka vask á ferðaþjónustu. Svo komum við inn í þennan sal og förum yfir fjárlög og það er oft mikið ósamræmi milli þess sem kemur þar fram og þess sem sagt var í kosningabaráttu. Kannski að verulegu leyti eðlilega, því að við getum ekki hagstýrt eftir einhverjum trúarkreddum eða einfaldlega eftir því hvað við viljum. En mér þykir vænt um allt það ljós sem hv. þingmaður getur varpað á þetta málefni vegna þess að þótt ég sé ekki í Sjálfstæðisflokknum [[Forseti hringir.]]vil ég skilja hver hugmyndafræðin er á bak við ákvarðanir sem sá ágæti flokkur tekur og reyndar allir flokkar.
Virðulegi forseti. Ég virði að sönnu þessar skoðanir hv. þingmanns. Að sjálfsögðu. Þarna greinir okkur einfaldlega á. Í meginatriðum er ég sammála því að þegar hagvöxtur er er kannski ekki rétti tíminn til að lækka skatta enda hefur Sjálfstæðisflokkurinn ekki, í þeirri miklu þenslu sem hefur verið undanfarið, þessum mikla vexti, rekið mjög harða skattalækkunarstefnu, þó svo að við höfum áhuga á að breyta samsetningu ýmissa gjalda en halda okkur við að vera bremsa á skattahækkanir, vera stöðugt að endurskoða skattkerfið og skilja og auka virkni þess og nýtingu. Það er einn skattstofn sem ég hef miklar áhyggjur af núna og gat tímans vegna ekki komið að í ræðu minni, það er t.d. álagning veiðigjalda. Ég horfi upp á það að lítil útgerðarfyrirtæki í mínu kjördæmi, svo að ég vísi til þess sem ég er kunnugastur, eiga í mjög miklum erfiðleikum vegna þess hve veiðigjöld sem á þau leggjast á þessu ári eru há. Þetta er dæmi um skattstofn sem við þurfum að skoða þrátt fyrir vöxt í efnahagslífinu. Því skattar geta verið mjög skaðlegir á ákveðna starfsemi eða skaðað atvinnulíf. Það er það verkefni sem við eigum stöðugt að vera í. Þess vegna er mikilvægt að tala stöðugt um lækkun skatta. En ábyrgð okkar felst að sjálfsögðu í því að ganga ekki þannig fram í þeim efnum að við völdum skaða eins og ég nefndi í ræðu minni hér áðan.
Herra forseti. Nei, herra hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, þú ert ekkert úti á túni. Það var hins vegar hv. þm. Haraldur Benediktsson sem talaði um aukin ríkisútgjöld og varaði við óábyrgri ríkisfjármálastefnu, sem er önnur ástæða þess að ég kalla þetta fjárlagafrumvarp óábyrgt og óásættanlegt. Í því felst eftirgjöf tekna upp á rúmlega 20 milljarða á sama tíma og útgjöld eru aukin um nánast sömu upphæð með því að ganga á tekjuafgang á toppi hagsveiflunnar. Afleiðingarnar eru fyrirsjáanlegar, m.a. þær sem Seðlabankinn nefnir í umsögn sinni um frumvarpið, með leyfi forseta: „Minna aðhald í ríkisfjármálum mun því óhjákvæmilega hafa í för með sér að vextir og gengi krónunnar verða hærri en ella hefði verið.“ Í stað þess að búa í haginn fyrir mögru árin er olíu hellt á eldinn og óstöðugleikinn sem leikið hefur okkur svo grátt mun sjálfsagt komast á stjá aftur. Í öðru lagi er ekki minnsta tilraun gerð til þess að mæta vaxandi ójöfnuði í samfélaginu eða bæta kjör þeirra þjóðfélagshópa sem verst settir eru í samfélaginu í þessum fjárlögum. Um þetta segir m.a. í ályktun miðstjórnar ASÍ, með leyfi herra forseta: „Bilið milli ríkra og fátækra eykst. Í rannsókn hagdeildar ASÍ á þróun skattbyrði launafólks síðastliðin 20 ár kemur skýrt fram að skattbyrði launafólks hefur aukist og þeim mun meira eftir því sem tekjurnar eru lægri. Það eru því mikil vonbrigði að ekki sé brugðist við þessari þróun í fjárlagafrumvarpinu heldur þvert á móti haldið áfram á sömu braut með því að lækka útgjöld til barnabóta, vaxtabóta og húsnæðisbóta. Tekjuójöfnuður mun halda áfram að aukast þar sem dregið er enn frekar úr jöfnunarhlutverki skattkerfisins.“ Enn fremur segir í ályktuninni að þetta fjárlagafrumvarp dugi ekki til þess að leggja grunninn að samráði og samstarfi við aðila vinnumarkaðarins um efnahagslegan og félagslegan stöðugleika. Það er auðvelt að taka undir þessi orð, herra forseti. Því miður er ekki tekið á misskiptingunni í samfélaginu gegnum skattkerfið þó að sú staðreynd sé augljós að 5% af ríkustu landsmönnum eigi jafn mikið af hreinum eignum og hin 95% og það kalli að sjálfsögðu á aðgerðir. Nú ætla ég að fara yfir alvarlegustu hluta frumvarpsins, en einnig breytingartillögur Samfylkingarinnar sem snúa að því að auka jöfnuð og styðja við þá sem lakast eru settir og koma í veg fyrir þjónustuskerðingu í heilbrigðiskerfinu. Það eru engar viðbótarfjárveitingar settar í barnabætur, vaxtabætur, húsnæðisstyrk, fæðingarorlof eða húsnæðismál. Samfylkingin leggur því til að 5 milljarðar verði settir í barna- og vaxtabótakerfið og 2 milljarðar verði settir í stofnframlög til almennra íbúða. Bæði landssamtök eldri borgara og landssamtök öryrkja lýsa miklum vonbrigðum með frumvarpið. Samfylkingin leggur því til að í málefni aldraðra verði settir 1,5 milljarðar aukalega. Við viljum nefnilega styðja betur við það fólk sem býr við lökustu kjörin, minnug þess að 40% allra aldraðra ná ekki framfærsluviðmiðum og ellilífeyrir þeirra sem eru í sambúð og búa einir nær ekki einu sinni 250.000 kr. á mánuði, sem er langt undir þeim 300.000 kr. sem allir eru sammála um á tyllidögum að aldraðir eigi skilið. Samfylkingin vill því að 3 milljaðar fari til öryrkja. Þá peninga þarf að nýta til að bæta lægstu bæturnar og standa við þau loforð sem allir stjórnmálaflokkar hafa gefið í mörg ár um afnám krónu á móti skerðingar. Sveltistefna heilbrigðiskerfisins heldur áfram þó að eitthvað sé aðeins bætt í og nú í boði Vinstri grænna. Sú staðreynd að allir forsvarsmenn heilbrigðisstofnana sem komu á fund heilbrigðisnefndar lýstu yfir mikilli óánægju talar sínu máli. Enn vantar Landspítalann tæplega 3 milljarða einungis til að halda í horfinu og að óbreyttu mun þjónusta spítalans versna. Heilbrigðisstofnanir úti á landi fá minna en helming af því sem þær óskuðu eftir svo hægt væri að tryggja óbreytta starfsemi. Þá fá hjúkrunarheimili beinlínis lækkun á milli ára. Muna fleiri en ég eftir því að Framsóknarflokkurinn auglýsti um mikilvægi þess að byggja fleiri hjúkrunarheimili og styðja betur við heilbrigðisþjónustu úti um land allt? Samfylkingin leggur þess vegna til að 3 milljarðar renni til Landspítalans og Sjúkrahússins á Akureyri, 500 milljónir til heilbrigðisstofnana og 400 milljónir til heilsugæslunnar. Framhaldsskólastigið býr enn við talsverðra fjárhagserfiðleika. Þess vegna vill Samfylkingin verja til þess tvöfalt meira en því sem ríkisstjórnin leggur til, eða 400 millj. kr. til viðbótar. Þá vill Samfylkingin leggja til 50% hækkun á nýju fjármagni sem ríkisstjórnin og fjárlaganefnd leggja til samgöngumála, eða 1 milljarð kr. Aftur rifja ég upp loforð Framsóknar og Vinstri grænna um að standa þurfi að fullfjármagnaðri samgönguáætlun. Frumvarpið er reyndar órafjarri því markmiði. Svo minnir mig að Sjálfstæðisflokkurinn hafi lofað 100 milljörðum í innviðauppbyggingu sem taka átti úr bönkum og arði og guð má vita hverju. Nei, ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur skuldar landsbyggðinni einfaldlega skýringar á þessu fjárlagafrumvarpi. Að lokum vill Samfylkingin verja 1 milljarði kr. í stórsókn gegn kynbundnu ofbeldi og fjölgun lögreglumanna, en einungis einn fimmta þeirrar upphæðar er að finna í fjárlagafrumvarpinu. Við getum ekki búið lengur við þá málsmeðferð í kynferðisbrotamálum að það taki tvö til þrjú ár að sækja mál sitt vegna þess hversu illa búið er að lögreglunni. Stjórnvöld verða einfaldlega að bregðast við af meiri krafti. Að endingu ætlar Samfylkingin í tilefni jólanna að bjóða Alþingi upp á að greiða atkvæði um afnám bókaskattsins og verður sú tillaga borin upp hér í kvöld. Ég hvet þingmenn til að kynna sér vel breytingartillögur Samfylkingarinnar og styðja þau góðu mál sem þar koma fram. Herra forseti. Það er reyndar ömurlegt að ekki sjáist skýrara merki um að vinstri flokkur sitji í forsæti þessarar ríkisstjórnar. Fingraför Vinstri grænna eru bara afar takmörkuð og frumvarpið sýnir nánast fullkomlega eftirgjöf við stjórnarmyndunina. Þau náðu 2% útgjaldaaukningu frá síðustu fjárlögum sem þau kölluðu sjálf sveltistefnu. Hjálpin frá Framsókn virðist ekki hafa verið ýkja mikil; Framsókn, sem sýndi reyndar ítrekað vinstri vangann í kosningabaráttunni og maður hélt eitt augnablik að formaður flokksins ætlaði að færa hann aftur til tíma Steingríms Hermannssonar, en hann er sami gamli hægri flokkurinn sem hann hefur verið síðustu ár. Það er nefnilega ekki nóg að skrifa stefnu og lofa fyrir kosningar. Við framlagningu á slíku frumvarpi sem hér er rætt birtast raunverulegar áherslur flokkanna. Þar kemur gleggst fram hvers konar samfélag menn vilja byggja fyrir þjóð sína, hver skipting eigna á að verða, hverjar verða tekjur og með hvaða hætti skattar eru lagðir á hvern og einn. Og af efndum og forgangsröðun verða flokkarnir dæmir að endingu. Hverjar eru þær? Ríkisstjórnin fann strax 665 milljónir til þess að leysa vanda sauðfjárbænda, en sex þúsund börn í landinu fá ekkert. Það þýðir ekkert að tala um að það lagist í vor með nýrri fjármálaáætlun. Í fyrsta lagi þurfa þá veikir hópar í samfélaginu að bíða í eitt ár til viðbótar eftir bót sinna meina og í öðru lagi er í stjórnarsáttmálanum lofað frekari skattalækkun. Það er því ekkert sem bendir til þess að lagður verði grunnur að jöfnuði eða sátt í samfélaginu. Vandanum verður einfaldlega vísað á næstu ríkisstjórn. Það gengur heldur ekki að afsaka sig með nauðsynlegum málamiðlunum ólíkra flokka. Vinstri græn og Framsókn gengu sjálfviljug til samstarfs við Sjálfstæðisflokkinn og verða bara að bera ábyrgð á því. Reyndar gaf hæstv. forsætisráðherra það í skyn í sinni fyrstu stefnuræðu að hún teldi að ætti að dæma Vinstri græn út frá málamiðlun. Með leyfi herra forseta: „Sagt hefur verið að það sé auðvelt að dæma stjórnmálamenn út frá hugsjónum þeirra en mikilvægari dómur sé sá sem falli um þær málamiðlanir sem þeir gera.“ Gott og vel. Í hverju fólst sú málamiðlun? Sjálfstæðisflokkurinn fékk sína gömlu skattstefnu, Vinstri græn fengu örlítið í innviði, ekkert í baráttu gegn ójöfnuði, en þrjá ráðherrastóla og málverk niður á forsætisskrifstofu. Meira að segja í loftslagsmálum, sem áttu að vera flaggskip stjórnarsáttmálans, er allt of lítið handfast. Síðasta ríkisstjórn lagði áherslu á græna skatta, en nú er fallið frá tvöföldun þeirra. Gengið er helmingi skemur en síðasta ríkisstjórn ætlaði sér. Við það hverfa 2 milljarðar kr. sem bætt er upp með 20 milljónum til loftslagsmála. Það er ekki trúverðugt, herra forseti. Það eru vonbrigði. Ný ríkisstjórn fer einfaldlega illa af stað.
Virðulegi forseti. Þetta hljómar allt mjög vel sem hv. þingmaður talar um, alla vega að mínu viti. Sér í lagi tók ég eftir afnámi bókaskatts, eitthvað sem ég aðhyllist mjög og tel algjörlega nauðsynlegt til að íslenska tungan lifi út þessa öld, ef við áttum okkur því að það mun kosta peninga, hvort sem það er í því að skattleggja ekki það sem annars er skattlagt eða einfaldlega borga fyrir það sem við þurfum að borga. Ég velti einu fyrir mér vegna þess að ég hef ekki skoðað enn þá tillögur Samfylkingarinnar, sem ég mun auðvitað gera eftir fremsta megni einhvern tíma í kvöld, hvort allar þær hugmyndir sem hv. þingmaður kom fram með hafi verið kostnaðargreindar. Hvort hægt væri að setja þær upp í töflureikni sem dæmi sem sýndi fram á hvernig það væri gerlegt og hver áhrifin yrðu á heildarafkomu ríkissjóðs o.s.frv. Ég spyr vegna þess að oft er talað um það í kosningabaráttu að setja eigi 100 milljarða hér eða þar, eins og eftirminnilega kom frá Sjálfstæðisflokknum á sínum tíma þegar hann lofaði, eða lofaði ekki svo sem en var í auglýsingum; 100 milljarðar í innviði. Þetta eru slagorðin sem virðast stundum virka. Við Píratar fórum þá leið að setja beinlínis upp töflureikningsskjal, við báðum um komment og athugasemdir, við báðum um tillögur o.s.frv. Viðreisn fór í svipaða vegferð þótt ég hafi aldrei séð töflureikningsskjal frá þeim að vísu, en þau reyndu að gera eitthvað svipað. - Ég sé á viðbrögðum hv. þingmanns og öðrum þingmanni sem kinka kolli að greinilega er svarið já við spurningunni. Þá velti ég fyrir: Er það er ekki eitthvað sem flokkar ættu að geta unnið saman að þegar kemur að því að vinna að tillögum, að reyna að stilla tillögunum þannig að það sé skýrt fyrir fram þegar verið er að tala í öllum þessum svokallaða loforðaflaumi hver áhrifin eru nákvæmlega á ríkissjóð og skattborgarana í landinu?
Herra forseti. Já, þetta er kostnaðarreiknað. Sumt höfum við fengið frá fjármálaráðuneytinu, annað höfum við reiknað sjálf. Við þær aðstæður sem við búum núna, við þenslu á toppi hagsveiflu, er tvennt sem hægt er að gera sem er ábyrgt, það er að fara ekki í nein ríkisútgjöld, auka ekki við reksturinn. Það er bara ekki í boði vegna þess að allir flokkar lofuðu nauðsynlegri innviðauppbyggingu í hluti sem eru að grotna niður í heilbrigðiskerfi, menntakerfi, hjá öldruðum, hjá öryrkjum o.s.frv. Hin leiðin er að standa við loforð sín en afla tekna til þess og þá þarf að fara í hækkun skatta og ná í tekjur einhvers staðar. Ég ber bara virðingu fyrir þeim sem segja: Ég vil ekki fara þá leið. En þá bregðast þeir við með því að fara varlegar í ríkisútgjöld. Við ætlum ekki að sætta okkur við það að nú eigi að setjast í sófann, opna ísskápinn, tína allt sem til er úr honum og hirða ekkert um að ná í tekjur heldur láta það lenda á næstu ríkisstjórn. Ég minni aftur á ummæli Seðlabankans sem segir að þessi óábyrga ríkisfjármálastefna muni leiða til hærri vaxta, muni leiða til meiri verðbólgu. Þetta er óábyrgt og hefði átt að duga Vinstri grænum til þess að segja: Nei, við treystum okkur ekki til að skrifa undir þennan stjórnarsáttmála ef við fáum ekki að fylgja því eftir í fjárlögum eins og við lofuðum fyrir kosningar.
Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því hjá hv. þingmanni, og ég skil þá tillögu hans þannig að hún breyti ekki afkomu ríkissjóðs út frá þeim tillögum sem Samfylkingin leggur til, ef ég skil hv. þingmann rétt, sem ég er reyndar ekki alltaf viss um hér í þessari ágætu pontu að sé tilfellið. Nú skal ég játa það að tillögur okkar Pírata fyrir kosningar - ég ítreka tillögur, ekki loforð - gerðu ráð fyrir að afgangur ríkissjóðs myndi minnka, sumir gagnrýndu það, kannski réttilega. Við gerðum ráð fyrir slaka í hagkerfinu á næstu misserum í samræmi við væntingar sumra stofnana sem pæla mikið í þeim efnum. Þess vegna vildum við gefa svolítið í. Ég verð að viðurkenna að mér finnst það ánægjulega skemmtilegt að heyra það nefnt sérstaklega, þ.e. greiðslujöfnuður ríkissjóðs, í því samhengi að fara út í allar þær aðgerðir sem hv. þingmaður talar um, því að þær hljóta að kalla á útgjöld og hljóta þá eins og hv. þingmaður bendir á að kalla á skattahækkanir. Ef hv. þingmaður væri í fyrsta lagi til í að svara því hvort það sé rétt hjá mér skilið að greiðslujöfnuður ríkissjóðs sé þá hinn sami þrátt fyrir þessar breytingartillögur Samfylkingarinnar. Í öðru lagi hvaða skattar það eru, ef það er rétt hjá mér skilið, sem Samfylkingin leggur til að verði hækkaðir, eða með hvaða móti tekna verði aflað til að greiða fyrir þessi auknu útgjöld.
Herra forseti. Við hefðum viljað gera meira ef við hefðum sest í ríkisstjórn. Við hefðum talið að leggja þyrfti út í meiri ríkisútgjöld, en við hefðum þá aflað tekna til þess m.a. með auðlegðarskatti, með því að leggja áherslu á að við fengjum meira út úr auðlindum okkar, með því að fá peninga af ferðaþjónustu og svo gætum við lengi haldið áfram. Þeir 18 milljarðar sem við erum að leggja til hér í kvöld að verði til útgjaldaauka er nákvæmlega sama upphæð og ríkisstjórnin er að gefa eftir af skatttekjum sínum m.a. af ferðamönnum, með því að gefa eftir þá hækkun af kolefnisgjaldi sem síðasta ríkisstjórn lagði til, þannig að ef ríkisstjórnin hefði bara sleppt því að gefa eftir allar tekjurnar sem við erum að fá þá hefðum við getað framkvæmt þá hluti sem við erum að leggja til núna. Það er það sem við erum að benda á. En eins og ég sagði í upphafi teljum við óábyrgt núna að ætla bara að ganga á afgang af ríkissjóði, sérstaklega þegar menn eru að leggja af stað í varanleg útgjöld. Halda menn að útgjöld til heilbrigðismála, framhaldsskóla, háskóla, sé eitthvað sem getur hætt árið 2019 eða 2020? Nei, þetta er komið til að vera. Þetta þarf að vera ár eftir ár. Og til þess þarf að afla varanlegra tekna. Við þekkjum íslenskt hagkerfi og hagsögu alveg nógu vel til að vita að við erum ekki alltaf á toppi hagsveiflunnar. Við erum svona eins og íslenskt öldurót, við förum í djúpa öldudali og upp á háa öldutoppa. Fyrir það fyrsta þurfum við náttúrlega að reyna að breyta því og sigla lygnari sjó. En á meðan við erum í þessu ástandi er óábyrgt að rífa bara úr frystikistunni.
Hæstv. forseti. Ég hef svo sem frekar einfaldar spurningar fyrir hv. þingmann og er honum mjög ósammála. Ég fagna því þó að hann hafi áttað sig á því hér undir lokin að við erum ekki alltaf á toppnum og sú útgjaldaaukning sem fram fer í þessari viku fyrir næsta ár verður ekki alltaf svo mikil. Spurning mín til hv. þingmanns er einföld. Hann vísar hér sífellt í eftirgjöf tekna og að gefa eftir tekjur, sem hann sakar þessa ríkisstjórn um að gera. Er það í hans orðabók að lækka skatta á vinnandi fólki, að seilast ekki dýpra í vasa fólksins í landinu? Hann talar um að við séum hér að gefa eftir tekjur, en það þýðir bara að vilja hækka skatta á vinnandi fólk í landinu. Það finnst mér vera orðsending til hins almenna borgara, að við séum bara að hugsa um ríkið og að útgjöld geri allt betra. Vissulega gera þau margt betra. En það væri gaman að heyra hv. þingmann líka tala um að stundum megi nýta peninginn betur.
Herra forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni um að það má alveg örugglega nýta peningana betur. Ég kann vel við þegar notuð eru myndræn orð og myndrænar setningar eins og að seilast djúpt í vasa hjá almennu launafólki. Það er nefnilega það sem við ætluðum ekki að gera. Við höfum talað um að við ætluðum að verja lág- og millitekjufólk. En síðan hvenær er það að seilast í vasann hjá venjulegu launafólki á Íslandi að láta ferðamenn borga fyrir að koma hingað? Þeir keyra á vegunum. Þeir traðka niður náttúruna, það er bara allt í lagi að þeir borgi aðeins fyrir það. Þeir skila okkur auðvitað líka tekjum. Ég er ekkert viss um að venjulegt launafólk á landinu reki stóru bílaleigurnar hér sem eru búnar að vera í aðlögunarferli núna í 10 ár. Nei, herra forseti, það er ekki meiningin að seilast ofan í vasann hjá venjulegu fólki. Það er einmitt tilgangurinn að seilast í ofgnótt þeirra sem eiga nóg af peningum og geta alveg látið aðeins meira af hendi rakna, og láta aura, krónur og jafnvel seðla falla ofan í djúpa vasa þeirra sem búnir eru að líða skort hérna í ár og áratugi. Ójöfnuður er enn þá að aukast. Það er það sem við ætluðum að gera. Það er það sem ég taldi að við værum sammála Vinstri grænum um. Ég tók það fram í upphafi að ég bæri alveg virðingu fyrir sjónarmiðum sem væru andsnúin mínum ef það væri þá eitthvert system í galskapnum, ef það væri þá þannig að menn segðu bara: Það eru ekki tekjur, við erum sem sagt á toppi hagsveiflu og aukum ekki útgjöld á sama tíma. Það er ekki verið að gera það. Verið er að auka þau og taka það fé úr forðanum. Það er það sem við kunnum ekki við. Við viljum afla teknanna nákvæmlega eins og nágrannar okkar í Vinstri grænum vildu gera með okkur fyrir kosningar en hættu skyndilega að vilja gera í nóvember og desember á þessu ári.
Hæstv. forseti. Já, við erum nú með frekar háa skatta hér á landi þegar við berum okkur saman við margar aðrar þjóðir. Nú þegar erum við að fara talsvert ofan í þessa umtöluðu vasa hjá fólki. Hv. þingmaður segir að hann vilji bara fara dýpra og dýpra. Það er ákveðið sjónarmið. Hann vill skattleggja meira þá sem fara um landið, sem mun þá leggjast einna þyngst á þá sem búa á landsbyggðinni. Hv. þingmaður kemur með alls konar hugmyndir um skattahækkanir. En maður veltir líka fyrir sér eftir að hafa verið í umræðum um þetta fjárlagafrumvarp og það síðasta: Hvenær er komið nóg? Er einhvern tímann eitthvað nóg? Er það einhver milljarður aukalega, 1 eða 2, sem mun verða til þess að hv. þingmaður mun segja: Já, þetta er flott? Nei, það held ég ekki. Það verður alltaf beðið um meiri útgjöld. Þó að við veitum hér miklu fleiri milljarða en fyrir nokkrum vikum síðan er það fjarri því að vera nóg fyrir hv. þingmann. Það er það sem umræðan snýst um, að þetta verður aldrei nóg og menn þurfa að vera á móti þrátt fyrir að við setjum gríðarlega aukafjármuni í alla innviði og byggjum upp með þeim hætti sem við munum ekki sjá gert í framtíðinni af því að, eins og hv. þingmaður sagði, við munum ekki alltaf vera á toppnum. En nú erum við það og ætlum að eyða hér gríðarlegum fjármunum í innviði og getum verið afskaplega stolt af þessu fjárlagafrumvarpi. En það verður aldrei nóg fyrir hv. þingmann.
Herra forseti. Hvað ætlar hv. þingmaður að gera þegar hún er komin á botninn í frystikistuna og það eru bara tvær kótilettur eftir en það þarf enn að reka kerfin? Hvað ætlar hún þá að gera? Ætlar hún þá að fara út að veiða? Nei, Sjálfstæðisflokkurinn annars vegar og hins vegar Vinstri græn og Samfylkingin eru ósammála í grundvallaratriðum um tilgang skattkerfisins. Þannig hefur það alla vega verið fram að þessari viku. [[Gripið fram í.]]Sjálfstæðisflokkurinn lítur á skattkerfið sem nauðsynlegan hluta til lágmarkstekjuöflunar. Það sjónarmið virði ég, en ég er ekki sammála því. Jafnaðarmenn og Vinstri græn hafa a.m.k. hingað til litið á skattkerfið bæði til tekjuöflunar og líka til tekjujöfnunar.
Hvenær er nóg?
Ja, ef þú ert að tala um þennan milljarð, þá er allt í lagi að taka aðeins af honum ef einhver á 8 milljarða þar fyrir utan. En við ætlum einmitt að taka af þeim sem eru aflögufærir og biðja þá vinsamlega að leggja meira til samneyslunnar, sem þeir vilja flestir. Ferðamenn sem koma hingað til landsins geta lagt meira af mörkum. Ég ítreka, hv. þingmaður, að það er ekki til þess að fara ofan í neina vasa, það er til þess að setja ofan í vasana hjá þeim sem eru fátækir, þeim sem ekki geta gefið börnunum sínum jólagjöf, þeim sem ekki geta leyft sér að fara út í búð og keypt það sem þeir vilja. Það er það sem við viljum gera. Það eru aldraðir, öryrkjar og það er ungt barnafólk. Við teljum að með því að styrkja vaxtabótakerfið, barnabótakerfið, húsnæðisbótakerfið, með slíkum millifærsluleiðum, séum við að nota öflugustu og skjótvirkustu leiðina sem til er til þess að jafna kjörin og laga aðstæður þeirra sem ekki fara jafn glöð inn í jólin og við.
Herra forseti. Við ræðum hér fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar Vinstri grænna, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Ég vil byrja á að segja að það er gaman að eiga þessi skoðanaskipti í dag. Þau eru afskaplega mismunandi, alveg eins og við var að búast og eðlilegt er. Ég segi alveg eins og er að margt myndi ég vilja hafa öðruvísi eins og maður vill gjarnan í lífinu, en ég er í sjálfu sér ágætlega sátt við það sem hér er lagt fram. Ríkisstjórnin bætir 15 milljörðum í útgjöld ríkisins miðað við fjárlagafrumvarpið sjálft sem lagt var fram í september. Það getur því vart talist annað en töluverð breyting og töluverður útgjaldaauki. Auki þess bætir fjárlaganefnd þar til við. Á þessum tveimur vikum höfum við náð fram a.m.k. 1% á viku, af því að sumir tala mikið í prósentum. Ég held að þessar viðbætur segi skýra sögu um forgangsröðun og -atriði nýrrar ríkisstjórnar, hvort sem það varðar heilbrigðismálin, samgöngurnar eða menntamálin. Ekki síst skýr viðbrögð um úrbætur í málefnum brotaþola kynferðisbrota þar sem við setjum, að frádregnu upplýsingakerfinu, í kringum 236 milljónir til þess að styðja við það verkefni. Ríkisstjórnin er bara rétt að byrja. Það er alveg ljóst að það eru miklar væntingar til ríkisstjórnarinnar en jafnframt var alltaf ljóst að aldrei yrði hægt að verða við öllu því sem vænst var í fyrsta fjárlagafrumvarpi, enda stóð það aldrei til. Hér er oft talað eins og það hafi átt að raungerast í fyrsta frumvarpi sem sagt var í kosningabaráttunni. Það er ekki raunhæft, ekki hjá okkur frekar en öðrum. Þessir 15 milljarðar skipta fólkið í landinu máli hvort sem er í daglegu lífi eða öðru. Verið er að bæta heilbrigðisþjónustuna, sem skiptir okkur öll máli. Verið er að bæta í menntakerfið og það skiptir okkur öll líka máli. Barnafólk fær barnabætur og eldra fólk og öryrkjar njóta fyrst lægri greiðsluþátttöku í heilbrigðiskerfinu og svo mun allur almenningur njóta enn frekar á kjörtímabilinu. Við erum líka að styrkja heilbrigðiskerfið á landsbyggðinni. Það eru okkar sameiginlegu verðmæti. Það eru fyrstu skrefin. Fjárlaganefndin bætti inn í á milli umræðna 400 milljónum til viðbótar varðandi heilbrigðisþjónustuna á landsbyggðinni auk þess að setja 50 milljónir í Sjúkrahúsið á Akureyri. Ég held að ekki sé hægt að horfa fram hjá því í nýju fjárlögunum að þau sýna að við erum að veita viðspyrnu í mikilvægum málum sem við höfum svo sagt að við sýnum enn betur á í næstu fjármálaáætlun. Það er alveg ljóst að það var aldrei hægt að gera kröfu til þess, jafnvel þó að við hefðum haft lengri tíma, að uppfylla allar þær hugmyndir sem uppi voru í kosningabaráttunni enda held ég að það hafi aldrei staðið til hjá nokkrum. Velferðaráherslurnar eru skýrar; 13 milljarðar í heilbrigðiskerfið frá síðustu fjárlögum, 8 milljarðar frá því sem talað hefur verið um og lagt var fram í fjárlagafrumvarpinu í haust. Það er ekki hægt að ganga út frá því að það frumvarp hefði verið samþykkt óbreytt, hvorki með útgjöldum né tekjum sem þar voru ætlaðar. Barnabætur hækka um milljarð frá síðasta fjárlagafrumvarpi. Þar er helst verið að tala um að tekjuviðmiðið breytist. Ég held að við séum þar að snúa af þeirri braut sem farin var, þ.e. bæturnar gangi ekki til þeirra sem vilja fá þær. Vil ég hafa viðmiðin hærri? Já, ég vildi vissulega vilja hafa þau hærri. En það eru auðvitað fleiri krónur í vasa barnafólks með þessu. Hér er mikið talað um húsnæðismálin. Ég held að við þurfum að taka húsnæðisstuðning hins opinbera til gagngerrar endurskoðunar þannig að hann þjóni enn betur þeim hópum sem við viljum að hann þjóni, sérstaklega tekjulágum og ungu fólki. Það er ekki hægt að segja með sanni að það sem gert hefur verið undanfarin ár hafi gengið eftir. Þess vegna er mikilvægt að við skoðum þetta enn frekar í staðinn fyrir að vera með einhverjar skyndiákvarðanir hér og nú, við höfum jú talað mjög mikið um að við þurfum að breyta því. Við eigum ekki að taka skyndiákvarðanir um stóra skattapólitík á hverjum tíma, við eigum frekar að reyna að vinna það meira í sameiginlegri og þverpólitískri sátt þannig að það haldist á milli ríkisstjórna, en borið hefur á því að því miður er of miklu breytt við ríkisstjórnarskipti. Þetta er auðvitað lítill tími til að tala um margt. Verið er að bæta inn í háskólastigið, eins og hér hefur komið fram. Framhaldsskólarnir fá líka styrkingu, sem skiptir miklu máli. Ég held að ekki megi gleyma því að það er mikilvægt að mæta báðum þessum skólastigum og tryggja að þau geti starfað. Þess vegna er ánægjulegt að heyra að rektor Háskóla Íslands hefur lýst sérstakri ánægju með frumvarpið. Svo þurfum við að muna eftir Háskólanum á Akureyri og gera enn betur þar. Það voru ánægjulegar fréttir sem komu úr ráðuneytinu þar sem m.a. er búið að taka fyrir málefni háskólans sem kom upp núna í desember er varða húsnæðismálin þar. Mig langar aðeins að koma inn á eitt sem hér hefur ekkert verið komið inn á, það varðar sýslumenn og opinber störf um hinar dreifðu byggðir. Mér finnst að við þurfum að leggja áherslu á að styðja þar við og standa við þau lög sem sett voru þegar embættin voru aðgreind. Sama má segja um löggæsluna. Við þurfum að drífa í að klára löggæsluáætlunina og fara að vinna samkvæmt henni og bæta svo verulega í þar þegar hún liggur fyrir. Ég held að mikil þörf sé á því. Í ferðaþjónustunni, sem hér hefur verið komið inn á, og varðandi kolefnaskattinn sem er lagður á til hálfs miðað við það sem var gert var ráð fyrir í síðasta frumvarpi sem lagt var fram í haust, vil ég gjarnan sjá sviðsmyndagreiningar. Ég vil reyndar sjá þær í svo miklu fleiru. Varðandi samgöngumálin gerum við, meiri hluti fjárlaganefndar, tillögu til viðbótar við fjárlögin upp á 755 milljónir. Þar af eru 480 milljónir í veginn um Skriðdal, sem er mikið öryggisatriði og hefur verið baráttumál til fjölda ára. Í öðru lagi eru 200 milljónir til endurbóta á Grindavíkurvegi vegna öryggismála og svo er líka sett aukið fé vegna almenningssamgangna sem taka þarf til gagngerrar endurskoðunar núna strax um áramótin. Við leggjum líka til að 150 milljónir fari til þjóðgarðsmiðstöðvar á Hellissandi og svo ekki síst að bæta náttúrustofum landsins, öllum átta, upp það sem gert var ráð fyrir að af þeim yrði skorið, sem ég tel afar mikilvægt því að þetta eru störf í hinum dreifðu byggðum, þar eru unnin verkefni sem annars yrðu kannski ekki unnin. Við setjum líka fé í ýmis minni verkefni sem skipta hinar dreifðu byggðir afar miklu máli. Þar sem ég bý á svoleiðis stað finn ég hvað það getur haft mikil afleidd áhrif. Við setjum líka 166 milljóna aukið framlag til heimilisuppbótar örorkulífeyrisþega sem kemur til vegna breyttrar útfærslu á hækkun bóta til þeirra frá 1. janúar á næsta ári. Þeir tekjulausu örorkulífeyrisþegar sem halda einir heimili fá 280 þúsund kr. á mánuði með uppbót á lífeyri vegna framfærslu. Hér er verið að reyna að koma til móts við að fleiri geti fengið aðstoð. Að beiðni velferðarnefndar um hækkun á framlagi vegna notendastýrðrar persónulegrar aðstoðar lögðum við til aukið fé, alveg eins og nefndin óskaði eftir. Þar er gert ráð fyrir að hægt sé að fjölga samningum á næsta ári og einnig lögð áhersla á að þeir sem þurfa að vera í öndunarvélum séu í forgangi. Virðulegi forseti. Ég tala svo hratt, ég er hálfmóð hérna. Það er svo margt sem ég vildi gjarnan koma að. En ég held að félagar mínir í meiri hlutanum hafi rakið ágætlega helstu efnahagslegu forsendur og er búið að fara vel yfir þær í dag þannig að ég ákvað að fara í fljótaskriftinni yfir málin sem eru þó stór og jafnvel stærst. Ég held að þessir milljarðar skipti máli til að jafna kjörin fyrir fólkið í landinu. Það eru ekki litlir fjármunir. Ég er sannfærð um að þessi fyrstu skref nýrrar ríkisstjórnar sýni að á komandi kjörtímabili munum við setja hagsmuni almennings og okkar sameiginlega rekna kerfi í forgang og styrkja samfélagið.
Virðulegi forseti. Jú, það er sitt lítið af hverju og aðeins meira sums staðar en annars staðar í þessu fjárlagafrumvarpi, gott af sumu og ekki nóg af öðru. Það er ákveðið bland í poka sem ég notaði sem orðatiltæki í nefndaráliti mínu varðandi styrkumsóknir sem komu til fjárlaganefndar og voru samþykktar af meiri hluta og er dálítið erfitt að sjá hvar þær lenda í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Þetta veldur mér áhyggjum út af því hvernig fór með breytingartillögur fjárlaganefndar á síðasta ári þar sem fara átti ákveðinn peningur í samgöngumál og í ákveðin verkefni, en láðist að útskýra það í nefndaráliti eða á annan hátt. Ég velti fyrir mér hvernig ráðherra veit hvert þessir peningar eigi að fara sem var úthlutað í öll þessi smáu verkefni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. En ég get ekki verið honum sammála nefnilega núna. Í fyrra var það akkúrat þannig að það rataði ekki inn í textann, þ.e. hluti af því sem við höfðum ætlað að hafa þar skilaði sér ekki. Hér eru hins vegar öll þau verkefni sem við tókum inn færð inn sérstaklega, hvert eitt og einasta. Tíu milljónir eiga að koma til Aflsins, 25 milljónir til Ljóssins, o.s.frv. Mér finnst þetta sérstaklega tekið hérna fram og las upp hvernig milljónir skiptast í vegagerðinni. Og hér er einmitt brotið niður á safnamálin, niður á menningarstofnanirnar og menningarsjóðina. Við vönduðum okkur sérstaklega af því að þetta klikkaði svo í fyrra. Það var okkur mikið mál því að við hv. þm. Haraldur Benediktsson vorum einmitt í þessu í fyrra og þurftum einhvern veginn að vinna eftir á með ráðuneytunum við að koma því til skila. Þetta er einmitt eitt af því sem mér finnst hafa verið gerð mjög góð skil í þessu fjárlagafrumvarpi.
Þakka þingmanni fyrir, forseti. Já, þessu voru gerð mjög góð skil og væri kannski ágætt að hafa sérstaklega í breytingartillögunni líka, bara svona upp á skýringar að gera, væri svona þægilegra að hafa það á sama stað. Það sem ég hef áhuga á að vita í kjölfarið á þessu, fyrst þetta var svona vel gert, er hvernig ákveðið hafi verið hvaða verkefni skyldu styrkt. Ég velti fyrir mér hvort það hafi verið vel gert líka. Að auki myndi ég vilja bæta við athugasemd, en eins og ég sagði áðan er ýmislegt styrkt, sumt betur og sumt ekki alveg eins vel og allir myndu vilja, þá er tilfinnanleg vöntun á tveimur atriðum. Það er varðandi húsnæðismál, við vitum öll hvernig ástandið er á húsnæðismarkaðnum. Húsnæðisstuðningurinn, hann er bara ekki að finna. Og nýsköpun, sem er gríðarlega mikilvæg núna. Mikið var talað um fjórðu iðnbyltinguna í kosningabaráttunni og hversu mikilvæg menntun og nýsköpun er í framhaldi af því.
Virðulegi forseti. Það var meira og minna þannig að formaður nefndarinnar tók við öllum þeim styrkumsóknum sem bárust og voru með rökstuðning að baki sér. Þær voru skráðar í kerfið. Ég held að það sem barst fyrir þann tíma þegar við vorum að vinna þetta hafi meira og minna allt saman farið inn. Síðan urðum við að hafa það þannig að ekki var hægt að uppfylla það að öllu leyti til allra. Við reyndum þá frekar að setja það inn þannig að flestir fengju. Ég tek alveg undir að ég hefði viljað sjá meiri peninga í nýsköpun og rannsóknir. Við þurfum að huga mjög vel að því og passa að sinna þeim verkefnum því að það er jú fjórða iðnbyltingin. En ég held að háskólinn sé vel fjármagnaður og geti auðvitað farið í slík störf. Það útilokar ekkert. Það eru auðvitað peningar í nýsköpun þó að þeir séu kannski ekki eins miklir og við vildum hafa þá. Það er svo aftur annað mál. Það má lengi í það bæta.
Herra forseti. Með leyfi forseta langar mig að vitna í ræðu sem vill svo til að er 100 daga gömul í dag: „En hvert var ákallið fyrir síðustu kosningar? Það var ákall um að nú þegar áraði betur í þjóðarbúskapnum væri kominn tími á að spýta verulega í og styrkja grunnrekstur hinnar opinberu þjónustu.“ Þessi orð flutti hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir fyrir einungis 100 dögum. Nú hefur margítrekað komið fram að meiri hlutinn er einungis að bæta rúmlega 2% innspýtingu í þetta frumvarp miðað við fyrra frumvarp. Á öðrum stað í þessari ræðu er það frumvarp sem hv. þingmaður gagnrýndi á sínum tíma kallað þunnur þrettándi. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvenær er þunnur þrettándi og hvenær ekki? Ef maður bætir 2,2% ofan á þunnan þrettánda, er hann þá ekki lengur þunnur að mati hv. þingmanns? Af hverju sjáum við ekki þessa verulegu innspýtingu sem hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]kallaði eftir í þessum sal fyrir einungis 100 dögum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég kannast vel við þessi orð og vík mér ekki undan þeim. Við erum að styrkja grunnreksturinn. Við erum kannski ekki að styrkja hann eins og hv. þingmaður vill gera og leggur hér til en við erum að styrkja hann um 15 milljarða og svo erum við að bæta í í fjárlaganefnd. Ég vík mér ekki undan þessum orðum en ég tek ekki undir það þegar hér er sagt að þetta skipti ekki máli, þetta séu bara 2,2%. Hv. þingmaður leggur til 18 milljarða, við leggjum til 15, plús þær viðbætur sem við erum búin að leggja til þannig að ég hugsa að við séum nú farin að nálgast að mörgu leyti. Síðan er auðvitað spurningin hvernig við skiptum þessu. Hér er ekki hægt að uppfylla allt á skömmum tíma. Ég held að það hefði heldur ekki gerst þó að ég og hv. þingmaður hefðum verið í ríkisstjórn því við fengum bara 29% samanlagt í kosningunum, því miður. Við hefðum líklega ekki getað aflað þeirra tekna eins og við hefðum viljað gera því að við hefðum ekki haft til þess stuðning meiri hluta, hvernig svo sem hann hefði verið samansettur. Því miður, segi ég enn og aftur því ég veit að við eigum sameiginleg baráttumál og við reynum að hjálpast að í að koma þeim áleiðis.
Virðulegi forseti. Það sem við í Samfylkingunni erum að gera er einfaldlega að leggja fram tillögur sem hv. þingmaður hefði stutt fyrir 100 dögum en gerir ekki í dag af einhverjum furðulegum ástæðum. Mig langar að vitna í annan stað í sömu ræðu, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin er að viðhalda fátækt með aðgerðum sínum í þessu frumvarpi gagnvart stórum hluta þessa hóps.“ Hér er hv. þingmaður að tala um aldraða og öryrkja og gagnrýna fjárlagafrumvarp fyrrverandi ríkisstjórnar, sem er að breytast nú að svo litlu leyti. Það frumvarp viðhélt fátækt hjá öldruðum og öryrkjum. Nú þegar hv. þingmaður er orðinn stjórnarþingmaður og breytir frumvarpinu um 2,2%, er þá ekki verið að viðhalda fátæktinni lengur? Hann heldur ekki alveg vatni, málflutningur Vinstri grænna um að hér hafi ekki verið möguleiki á að gera meira. Eins og ítrekað hefur komið fram eru til tekjuleiðir í þessu samfélagi sem við ættum að ráðast í til að mæta þeim kröfum og óskum sem hv. þingmaður bar á borð fyrir einungis 100 dögum.
Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram og kemur fram í ríkisstjórnarsáttmálanum hafa öryrkjar og Þroskahjálp óskað eftir að fá samtal við ríkisstjórnina um hvernig best sé að bæta þeirra kerfi sem lífsviðurværi þeirra byggist á. Ég tel að það sé skynsamlegra en að vera að grípa til einhverra aðgerða sem við erum ekki viss um að séu heppilegastar. Ég hefði viljað gera meira. Ég dreg enga dul á það. En eins og ég sagði við hv. þingmann þá er ekki samstaða milli allra flokka á þingi um hvaða leiðir eigi að fara í þeim málum, ekki frekar en í tekjuöflunarleiðunum. Hefur hann t.d. spurt alla þá flokka sem voru í viðræðum um annað stjórnarfyrirkomulag hvort þeir séu tilbúnir að leggja á auðlegðarskatt? Ég er ekki viss um að það sé þannig. Eða hvort þeir séu tilbúnir til að hækka auðlindagjöldin á sjávarútveginn? Ég er ekki viss um það. Við erum sammála þar. Það er alveg klárt. [[Forseti hringir.]]Það að segja að ég styðji þetta ekki í dag - ég er í ríkisstjórnarsamstarfi og í því felst ákveðin ábyrgð eins og hv. þingmaður veit.
Herra forseti. Það er oft erfiðara að standa frammi fyrir fyrri yfirlýsingum þegar út í ábyrgðina er komið. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í nokkur atriði sem fram hafa komið í stefnu flokks hennar og hennar eigin yfirlýsingum á fyrri árum. Það fyrsta er: Í breytingartillögum við gildandi fjármálaáætlun frá því í vor lagði hv. þingmaður áherslu á að tekjur yrðu auknar verulega og reyndar útgjöld líka, en að afgangur ríkissjóðs yrði aukinn til þess að bæta aðhaldsstig ríkisfjármálanna. Í nefndaráliti minni hluta var lögð mikil áhersla á það og talað um að auka afgang ríkisfjármálanna um 0,5% af vergri landsframleiðslu á fyrstu árum fjármálaáætlunar, úr 1,5% í 2%. Nú er flokkur hv. þingmanns í meiri hluta og niðurstaðan er að minnka afganginn í 1,2% af vergri landsframleiðslu. Mig langar að spyrja hvað valdi þessum sinnaskiptum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég tek alveg undir það með honum. Það er ekkert erfitt að standa frammi fyrir því sem maður hefur sagt. Eins og hv. þingmaður þekkir stendur maður frammi fyrir ákvörðunum á hverjum tíma. Ég held að ég hafi aldrei verið svo stóryrt að ég geti ekki skipt um skoðun eða bakkað út úr því sem ég hef sagt. Við þurfum að gæta aðhalds. Ég er alveg sammála því og hef talað fyrir því að við eigum að gæta okkar og hafa afganginn í lagi. Ég hef hins vegar líka sagt, eins og fleiri hér inni, að þegar staðan er eins og við höfum því miður allt of lengi staðið frammi fyrir, þurfum við að byrja á, og hefðum að mínu mati átt að vera byrjuð, að bæta betur í innviðina og gera betur en mér hefur fundist hafa verið gert. Ég hefði viljað afla tekna með öðrum hætti en gert hefur verið fram til þessa. Ég tel ekki útilokað að það geti orðið. Alls ekki. En niðurstaðan er sú núna að það er hægt að gera hvort tveggja; þrátt [[Forseti hringir.]]fyrir lækkað aðhaldsstig getum við samt sem áður lifað við það, að minnsta kosti þetta árið.
Virðulegi forseti. Það er á þingmanni að heyra að aðhaldsviðmiðin séu eins og þau eru, þægileg viðmið, en megi víkja þegar aðrir hagsmunir eru í húfi. En mig langar að spyrja hv. þingmann út í aðra þætti. Hér er talað um að endurskoðun bótakerfa standi fyrir dyrum. Það hjálpar fólki ekki á næsta ári þegar verið er að skerða verulega vaxtabótakerfið og barnabótakerfið. Hvernig samrýmist það stefnu flokks hv. þingmanns? Og eins varðandi kolefnisgjaldið sem flokkur hv. þingmanns hefur verið mjög fylgjandi, hann hefur talað fyrir verulegri hækkun þess en þegar í ríkisstjórn er komið tekur flokkurinn þátt í að lækka verulega þau áform sem fyrri ríkisstjórn hafði hugað. Þegar talað er um að hagsmunir almennings séu í fyrirrúmi er kannski ágætt að hafa í huga varðandi hið fyrrnefnda, bótakerfin, að það er alveg hægt að spara fjármuni á móti, t.d. með því að framlengja ekki ívilnanir fyrir bílaleigur til þess að fjármagna styrkingu í bótakerfinu. [[Forseti hringir.]]Hvernig samræmist það því að hagsmunir almennings séu settir í forgang?
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir. Það er vissulega rétt að það kemur þeim ekki til góða þegar eitthvað gerist síðar, þ.e. þeim sem við á hverju sinni. Ég myndi gjarnan vilja gera betur, en staðan er eins og hv. þingmaður benti hér á í fyrra andsvari sínu: Um leið og við segjum að við séum að fara niður í rúmlega 1,2% í afgangi harmónerar það ekki við aukna útgjaldaaukningu.
Það er hægt að spara á móti.
Það er vissulega hægt að spara á móti en þar greinir okkur á um aðgerðir og aðferðir. Ég held að bótakerfin hafi ekki endilega þjónað þeim sem við vildum að þau hefðu þjónað á þann hátt sem við vildum, þ.e. þeim sem lakast standa og unga fólkinu okkar sem við viljum helst hjálpa. Varðandi kolefnisgjaldið sagði ég strax við umræðuna um kolefnisgjald að ég myndi vilja sjá sviðsmyndir um hvernig það lenti á mismunandi landsvæðum. Ég var með allan þann fyrirvara á því. [[Forseti hringir.]]Hann hefur ekkert breyst. Alla vega er hægt að segja að það er klárt mál að skoðun mín hefur ekki breyst þótt ég hafi farið hinum megin við borðið.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja í sambandi við fyrri úrskurð kjararáðs og núverandi, hvort það hafi ekki orðið einhver mistök í fjárlaganefndinni, eitthvert óráð, farið kommuvillt. 4,7% hefðu átt að vera 47% hækkun. Miðað við kjararáð væri það mjög eðlilegt. Í framhaldi af því væri líka ósköp eðlilegt að fyrir öryrkja og eldri borgara yrði þessi hækkun greidd afturvirkt, eins og aðrir hafa fengið í ár t.d. Spurningin er hvers vegna í ósköpunum sá hópur situr alltaf eftir. Ég myndi telja að þessi 47% skiluðu því þannig að flestir væru komnir í kringum 300 þús., sem ætti að vera mjög auðvelt að koma í framkvæmd.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég tók hvorki þátt í úrskurði kjararáðs né 4,7% hækkuninni til handa öryrkjum þegar þær ákvarðanir voru teknar en ég tek undir það, mér finnst, og okkur öllum, ég held að engan í þessum þingsal greini á um það, bætur sem örorkulífeyrisþegar þurfa að lifa á ömurlegar. Þær eru allt of lágar. Við eigum að gera miklu betur. Ég vona, þótt einhverjum finnist það kannski þunnur þrettándi, hann kemur bráðum, þrettándinn, að þetta samtal leiði til góðs og til einhverrar niðurstöðu sem geri kerfið allt betra en það er, því að það er ómögulegt eins og það er. Það að setja fullt af fjármunum inn í kerfi sem er ómögulegt, ég veit ekki alveg hvernig það er. Mér þætti ekki neitt að því þótt öryrkjar fengju afturvirkar greiðslur í eitt ár. Af hverju ekki? Það er ekkert sem mælir gegn því. Það er alveg rétt, þeir eru búnir að bíða allt of lengi. Ég tek undir það. Ég hefði sjálf [[Forseti hringir.]]gjarnan viljað gera eitthvað meira og betra en okkur tókst að gera. En ég get staðið hér og sannfært hv. þingmann um að það er eitt af forgangsmálum okkar að gera betur við þennan hóp.
Virðulegi forseti. Takk fyrir þetta svar. Við getum örugglega núllstillt þetta kerfi og komið því í gott lag. En það er annað sem mig langar að tala um og það er Reykjanesbraut. Það urðu tvö slys þar í morgun, þrír slasaðir á sjúkrahús. Þetta er eini einbreiði vegurinn á Stór-Reykjavíkursvæðinu og það á ekki að setja neitt í þetta. Það kostar 2 milljarða. Ég spyr: Hvað þarf að ske þarna til þess að það verði farið í tvöföldun og klárað? Hvað þurfa margir að slasast? Er verið að bíða eftir banaslysum? Hvað er það sem þarf að ske til að við klárum málið? Þetta eru smápeningar í samhengi við hvað það getur kostað fólk gríðarlega í líkamstjóni og öðru, fyrir utan það að um þennan veg fara allir farþegar sem koma frá Keflavík. Við hljótum að spyrja okkur: Af hverju erum við búin með þetta? Þetta er smákafli. Af hverju klárum við þetta ekki?
Ég þakka hv. þingmanni þetta. Ég tek undir það með honum að ég held að þetta hljóti að vera eitt af því sem samgönguráðherra horfi til nú þegar hann fer að setja saman fjögurra ára samgönguáætlun, og svo reyndar tólf ára líka, að þetta sé eitt af forgangsverkefnunum, vegna þess að það er hárrétt að þarna fer um alveg gríðarlegur fjöldi. Auðvitað hefði þetta átt að vera búið, eins og svo margt annað. Ég hef sagt frá því að ég kom á þing að mér finnist þetta ganga of hægt. Við hefðum átt að vera byrjuð miklu fyrr að leggja fé í þessa innviði, sem mér hefur því miður ekki fundist vera gert og hefur ekki verið gert. Við stöndum frammi fyrir því núna. Þess vegna er þetta samfélagslega verkefni orðið svo stórt og það sem við þurfum að laga svo umfangsmikið að við verðum að gera það í áföngum. Við getum ekki gert það allt á einu bretti. Það eru auðvitað margar ástæður fyrir því. Mér datt einmitt í hug í morgun þegar ég heyrði fréttirnar að þetta væri eitt af því sem hlyti að verða í næstu samgönguáætlun hjá [[Forseti hringir.]]ráðherra því að vegurinn er mjög fjölfarinn og orðinn mjög hættulegur miðað við umferð.
Virðulegi forseti. Mér skildist að samkomulag væri um að ráðherrar yrðu hérna til þess að svara spurningum þegar þær kæmu fram í ræðum. Ég átta mig á að hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir er stjórnarliði en það vill svo skemmtilega til að næstur á mælendaskrá er hv. 3. þm. Norðaust., Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Ég veit ekki með þann ágæta hv. þingmann en ég hefði mjög gaman af því ef hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra væri hér til að hlýða á hann, ég sé það alla vega fyrir mér. Það er kannski óvenjulegt að ég sé að biðja um ráðherra fyrir annan þingmann en ég verð að segja að mér finnast mjög áhugavert að hlusta á samtal þeirra tveggja, hv. þingmanns og hæstv. ráðherra. Ég vildi minnast á þetta og taka undir með hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni sem nefndi sama atriði áðan. Ég vek athygli á því að hér hefur það enn ekki átt sér stað sem gerðist mikið 2013–2016, að fólk færi mikið í fundarstjórn. Ég læt þetta duga og geri ráð fyrir að það dugi. En höfum reynsluna sem víti til varnaðar.
Háæruverðugur forseti. Ég saknaði þess að forseti skyldi bregðast við ábendingu hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar vegna þess að ég myndi gjarnan vilja hafa ráðherra til að svara fyrir þá stefnu sem við erum að ræða, ekki hvað síst fjármálaráðherrann sem ber auðvitað öðrum ráðherrum fremur ábyrgð á fjárlagafrumvarpinu. Ég er ekki mjög sáttur við þetta frumvarp en það er áhugavert á ýmsan hátt. Það er áhugavert ekki hvað síst vegna þess að það gefur okkur innsýn í þessa ríkisstjórn, sem okkur var sagt að væri merkileg ríkisstjórn, merkileg tilraun í pólitík. Ég er reyndar ekki þeirrar skoðunar að þetta sé mjög merkileg ríkisstjórn eða merkileg tilraun heldur miklu frekar eðlileg og nánast fyrirsjáanleg afleiðing af niðurstöðu kosninganna þar sem kerfisflokkarnir þrír, flokkarnir sem mynda ríkisstjórnina, fóru allir illa út úr kosningunum, alla vega miðað við það sem þeir væntu. Og kannski eðlileg viðbrögð hjá þeim þegar hallar undan fæti að mynda bandalag um að reyna að standa vörð um það fyrirkomulag sem þeim leið vel í. Fjárlagafrumvarpið er einmitt mjög fyrirsjáanleg afleiðing af slíku samstarfi. Þetta er frumvarp um að viðhalda óbreyttu kerfi. Frumvarp um að setja aukið fjármagn inn í óbreytt og á mörgum stöðum gallað kerfi fremur en frumvarp með einhverja framtíðarsýn, ég tala nú ekki um vilja til róttækra umbóta. Það fer ekki mikið fyrir slíku í frumvarpinu, herra forseti. Lítum bara á hvernig flokkarnir koma út úr þessu hver fyrir sig, því að það gefur okkur líka ákveðna innsýn í þetta stjórnarsamstarf. Hér er ríkisstjórn með þátttöku Sjálfstæðisflokks, þar sem Sjálfstæðisflokkur fer með fjármálaráðuneytið, að kynna fjárlagafrumvarp þar sem eru engar skattalækkanir, engin einföldun skattkerfisins eða nokkurra hluta, heldur ýmsar hækkanir skatta og gjalda og auknar flækjur á öllum sviðum. Á sama tíma er gert ráð fyrir umtalsverðri útgjaldaaukningu sem þessi flokkur sem einu sinni bauð fram undir kjörorðinu „Báknið burt!“ er nú að leiða hér yfir þjóðina, þ.e. þetta frumvarp einkennist ekki á nokkurn hátt af því sem sá Sjálfstæðisflokkur sem bauð fram í kosningunum boðaði, ég tala nú ekki um Sjálfstæðisflokkinn í gegnum tíðina. Hér virðist birtast okkur algerlega nýr Sjálfstæðisflokkur og allt öðruvísi en sá sem við höfum kynnst áður hvað varðar megináherslur með ríkisútgjöld, skatta og slíkt. Það hefur svo sem komið fram áður að Framsóknarflokkurinn fékk augljóslega ekki neitt í þessu fjárlagafrumvarpi. Landspítalinn á að vera við Hringbraut, Arion banki verður afhentur kröfuhöfum, ríkið leiðir verðhækkanir og verðbólgu á nýju ári með þeim gjaldahækkunum sem ég nefndi áðan. Svissneska leiðin í húsnæðismálum, hvenær hefur hún verið nefnd eftir kosningar? Maður er að átta sig á því núna að þegar Framsóknarmenn voru að tala um svissnesku leiðina voru þeir líklega bara að tala um að vera hlutlausir. Þeir ætluðu ekkert að láta til sín taka heldur sitja hjá. En þeir fá þrjú sæti til að sitja hjá í, í þessari ríkisstjórn. Vinstri græn fá hins vegar aukin útgjöld. Það verður að segjast. Oft hefur mér fundist sjálfstætt markmið hjá Vinstri grænum að auka útgjöld. Þeim verður nokkuð ágengt í því. En það sem veldur mér vonbrigðum og reyndar talsverðum áhyggjum er hversu ómarkviss þessi útgjaldaaukning er. Þetta er eins og ég nefndi í upphafi veruleg aukning útgjalda inn í óbreytt kerfi. Það getur beinlínis verið skaðlegt. Eins og landlæknir hefur ítrekað bent á síðustu misseri getur það beinlínis verið skaðlegt að auka fjárveitingar í gallað kerfi. Hvergi er verið að takast á við gallana í þeim kerfum sem um ræðir. Heilbrigðiskerfið er augljóst dæmi. Í stað þess að takast á við það, og alveg ljóst er hvað þarf að gera þar. Miðflokkurinn var með útfærða stefnu um hvernig mætti bæta heilbrigðiskerfið en í staðinn fyrir þá vinnu er peningum dælt inn í kerfið á mjög ómarkvissan hátt og forgangsröðunin til þess fallin að viðhalda göllum kerfisins frekar en að draga úr þeim. Þarna á ég við hluti eins og þá miklu samþjöppun sem hefur orðið í heilbrigðiskerfinu og heldur áfram með því frumvarpi sem hér hefur verið kynnt. Stöðugt er verið að þjappa kerfinu og þjónustunni meira og meira saman á einum stað, á Landspítalanum, auka álagið á þá stofnun, gera henni erfiðara fyrir að gegna því hlutverki sem henni var ætlað vegna þessa mikla álags en um leið er vannýtt fjárfesting og vannýtt tækifæri í heilbrigðisþjónustu víða um landið, ekki bara á landsbyggðinni heldur meira að segja í nágrannasveitarfélögum Reykjavíkur. Í stað þess að reyna að snúa þessari þróun við er haldið áfram að bæta í Lansann. Ég tala nú ekki um augljósasta merkið um að menn séu algerlega fastir í kerfishugsuninni í heilbrigðismálum sem er meðvituð ákvörðun um að halda áfram framkvæmdum við Hringbraut, þ.e. byggingu nýs Landspítala, án þess að skoða svo mikið sem eitt þeirra atriða sem bent hefur verið á á síðustu misserum og sýna fram á að það væri bæði hagkvæmara og fljótlegra að byggja nýjan spítala á nýjum stað. Nei, menn eru algerlega fastir í kerfishugsuninni og birtist þarna mjög glögglega í þeim áformum sem ganga það langt að menn láta sér ekki nægja að setja peninga í þetta verkefni til að reyna að koma í veg fyrir að horfið verði frá því að byggja við Hringbraut heldur er veitt sérstök heimild til að selja þær lóðir sem hafa verið taldar líklegastar til að henta undir nýjan Landspítala. Þessu erum við að sjálfsögðu algerlega mótfallin. Við sjáum að þetta hófst raunar með síðustu ríkisstjórn. Fjármálaráðherra þeirrar stjórnar tók upp á því óvænt að selja land Vífilsstaða, land sem var í eigu ríkisins, hafði verið í eigu Landspítalans og verið hugsað sem framtíðarbyggingarland Landspítalans. Nei, ráðherrann seldi þetta án heimildar. Ég vek athygli hæstv. forseta á því, þetta var gert án heimildar. Þingið hefur enn ekki skoðað þennan gjörning fyrrverandi fjármálaráðherra þó að ærið tilefni sé til. En greinilega er einbeittur vilji, bæði þessarar ríkisstjórnar og þeirrar síðustu, að koma í veg fyrir að menn geri hið skynsamlega í þessu stóra máli. Það mætti nefna fjölmörg önnur dæmi um hvernig ríkisstjórn er með fjárlagafrumvarpinu að festa í sessi gallað kerfi. Ég hef ekki tíma til að rekja það í stuttri ræðu. En ég vil þó bæta við og benda sérstaklega á hversu hæpnar forsendur þessa frumvarps eru að mörgu leyti. Tekjurnar byggjast að mjög verulegu leyti á áætlun um hagvöxt sem síður en svo er víst að gangi eftir eins og hlutirnir eru að þróast núna í hagkerfinu og tiltölulega lítil minnkun hagvaxtar mun gersamlega rústa forsendum frumvarpsins. Það sama á við á útgjaldahliðinni. Rætt var í umræðum um fjárauka að ýmsir fyrirsjáanlegir liðir hefðu verið þar, liðir þar sem fyrirsjáanlegt var að kostnaður yrði meiri en gert var ráð fyrir í fjárlögum, og nefnt sem dæmi framlög til útlendingamála eða hælisleitenda, sem var augljóst þegar verið var að vinna að fjárlögum fyrir árið 2017 að yrðu miklu meiri en ráð var fyrir gert í frumvarpinu. Nú ætla menn að endurtaka sama leikinn með þennan lið og reyndar ýmsa liði aðra, þ.e. verið er að birta óraunhæfar áætlanir um útgjöld og líklega tekjur líka. Nema efnahagsþróun verði þeim mun jákvæðari á nýju ári. Samhliða þessu öllu er gert ráð fyrir verulega aukinni miðstýringu í ríkisstjórn með 51% aukningu framlaga til forsætisráðuneytisins þar sem stórir útgjaldaliðir eru, stór hluti þessara nýju útgjalda er sérstök áætlun um að styrkja miðstýringarvald forsætisráðuneytisins til að passa upp á að ríkisstjórnin fylgi þeirri stefnu sem stjórnarflokkarnir voru látnir samþykkja í stjórnarsáttmála. Þetta er allt mikið áhyggjuefni, herra forseti, og ástæða til að ætla að hæstv. forsætisráðherra muni hafa aðstöðu til að framfylgja þessu öllu.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gagnrýndi Sjálfstæðisflokkinn sem er í sjálfu sér ágætt. Ég skildi gagnrýni hv. þingmanns þannig að Sjálfstæðisflokkurinn væri farinn aðeins of langt til vinstri og hann má endilega leiðrétta mig ef það er misskilningur hjá mér. Ég velti þessu fyrir mér vegna þess að hv. þingmaður kemur úr flokki sem heitir Miðflokkurinn og er væntanlega miðjuflokkur, geri ég fastlega ráð fyrir út frá nafninu, kannski er það barnslega ályktað hjá mér, en ég geri ráð fyrir því. Sjálfur mælist ég yfirleitt vinstra megin við miðju á öllum þessum prófum sem maður tekur, en ég get nú sveiflast heilmikið til eftir því hvaða málefni um er að ræða. Ég velti þessu fyrir mér vegna þess að við erum með ríkisstjórn sem samanstendur af Vinstri grænum og Sjálfstæðisflokknum og vissulega Framsóknarflokknum. Ég hef alltaf skilið Framsóknarflokkinn sem miðjuflokk líka, alla vega í orði, síðan þegar hann er kominn í ríkisstjórn verður hann skyndilega ægilega langt til hægri enda hefur hann oftast, á þeim tíma sem ég hef fylgst með pólitík, verið með Sjálfstæðisflokknum þegar hann hefur verið í stjórn. Hér hafa Vinstri græn verið gagnrýnd svolítið mikið fyrir að láta Sjálfstæðisflokkinn teyma sig svo langt til hægri og þetta frumvarp sé ægilega slæmt vegna þess að það sé svo mikið Sjálfstæðisflokkurinn og lítið Vinstri græn, en að sama skapi heyri ég hv. þingmann úr Miðflokknum gagnrýna Sjálfstæðisflokkinn fyrir að vera of langt til vinstri. Ég verð að viðurkenna að ég er ægilega ringlaður yfir öllu þessi hægri/vinstri almennt, þannig að kannski er þetta alfarið misskilningur minn. Mér þætti vænt um ef hv. þingmaður gæti varpað skýrara ljósi á þetta og það væri gaman að heyra hann tala aðeins um það að hvaða leyti Miðflokkurinn er miðjuflokkur og hvort þessi ríkisstjórn sé ekki nógu mikið til hægri eða nógu mikið til vinstri eða nógu mikið í miðju fyrir hv. þingmann
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér tækifæri til þess að ræða það áhugamál sem þessi sérkennilega ríkisstjórn er hjá mér eins og honum. [[Hlátur í þingsal.]]Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að hugtökin hægri og vinstri í pólitík nægja kannski ekki alveg eins vel til að skýra stjórnmálin eins og áður fyrr. Ég sem miðjumaður er þó þeirrar skoðunar að það þurfi aðhald bæði frá hægri og vinstri. Ég held að væri ekki gott ef við hefðum bara einn miðjuflokk og einn formann þess flokks nema hugsanlega ef það væri sá sem hér stendur, [[Hlátur í þingsal.]]en það væri ekki hægt að treysta á að það væri alltaf svoleiðis. Ég geri því ráð fyrir því að það sé betra að hafa kerfi þar sem eru ólíkir flokkar með ólíkar áherslur og hafa þá aðhald bæði frá hægri og vinstri. Þess vegna veldur það mér dálitlum áhyggjum að það er ákveðið ójafnvægi í þessu stjórnarsamstarfi sem birtist í besta falli í algjöru sinnuleysi Sjálfstæðisflokksins í því að veita þetta aðhald, en líklega bara í því að flokkurinn hafi gefist upp, verið orðinn þreyttur og látið teyma sig það langt til vinstri að hann sé kominn öfugum megin við miðjuna út frá því sem flokknum var ætlað. Enda hvað í þessu frumvarpi minnir á það jákvæða sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft fram að færa, hluti eins og mikilvægi frelsis, mikilvægi þess að virða rétt einstaklingsins? Ég sé ekkert í þessum áherslum og raunar ekki mikið í stjórnarsáttmálanum sem minnir á það góða sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft fram að færa. Hér eru bara skattahækkanir. Það er flóknara skattkerfi. Það eru aukin útgjöld. Aukin útgjöld geta verið mikilvæg, geta verið nauðsynleg eins og ég hef rakið í fyrri ræðum, en þau eru óæskileg og mjög skaðleg ef þau eru bara til þess fallin að viðhalda gölluðu kerfi og stækka báknið, auka kerfisræðið. Sjálfstæðisflokkurinn er að því í þessari ríkisstjórn.
Virðulegi forseti. Ég held að ég haldi áfram með þessa tilteknu umræðu á öðrum vettvangi vegna þess að ég verð alltaf svo voðalega ringlaður yfir þessu hægri/vinstri dóti. Við ræðum hér fjárlögin sem eru alltaf umdeild, eðlilega, eins og hv. þingmaður fór lítillega inn á. Ég hef tekið eftir því, bæði þegar ég var hér 2013–2016 og núna, verandi í stjórnarandstöðu í bæði skiptin, eða svokallaðri stjórnarandstöðu, ég leit nú ekki alltaf á það sem stjórnarandstöðu, þá getur verið mjög erfitt að koma athugasemdum og tillögum minni hlutans eða stjórnarandstöðu inn í umræðuna þannig að meiri hlutinn taki mikið mark á henni, hvað þá samþykki hana í þingsal. Mér fannst ég sjá þetta fyrr í dag þegar algjörlega meinlausri tillögu okkar Pírata var hafnað af meiri hlutanum. Kannski vegna þess að hérna erum við öll í þessu óðagoti sem gerir það að verkum að þau ná kannski ekki að kynna sér hana nógu vel, það getur verið, ég veit það hreinlega ekki, en það minnti á það mynstur sem ég er vanur að sjá hér á Alþingi. Það er alltaf þessi skipting, þessi ótrúlega merkilega skipting milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Jafnvel þegar það eru mjög ólíkir flokkar í stjórn og mjög ólíkir flokkar í stjórnarandstöðu, þá er skiptingin alltaf milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Mér finnst þetta félagsfræðilega áhugavert verð ég að segja. Það er mjög erfitt fyrir okkur í minni hlutanum að koma að tillögum sem eru ýmist meinlausar eða hreinlega stemma við skoðanir, jafnvel yfirlýstar skoðanir hæstv. ráðherra, hvað þá hv. þingmanna í meiri hlutanum. Þar sem hv. þingmaður var í stjórn og var reyndar forsætisráðherra þorrann af því tímabili sem ég var hér síðast þá velti ég fyrir mér hvernig er hægt að haga þessari umræðu og þessu starfi þannig að rödd stjórnarandstöðu sem ber fram tillögur og kemur með athugasemdir eins og hv. þingmaður er að gera, margar hverjar mjög áhugaverðar verð ég að segja, heyrist. Hvernig telur hv. þingmanna með ráðherrareynslu sína að sé best fyrir okkur að koma þessum mikilvægu athugasemdum sem hv. þingmaður sjálfur bendir á að ríkisstjórninni þannig að á verði hlustað?
Herra forseti. Það er alltaf áhugavert að velta pólitíkinni og pólitískri þróun fyrir sér með hv. þingmanni. Það sem hann spyr um hér er auðvitað spurning sem maður hefur spurt sig lengi og ítrekað því það hefur verið viðvarandi umræða í þessum sal í a.m.k. áratug og líklega lengur um mikilvægi þess að breyta vinnubrögðum á Alþingi, bæta ásýnd þingsins og auka traust Alþingis, herra forseti. Mikið höfum við heyrt um það. Ég hugsa að flestir séu sammála um að við myndum auka traust Alþingis ef við næðum árangri í því sem hv. þingmaður bendir á að við birtumst ekki út á við eins og tvö lið sem eru fyrir fram búin að ákveða að vera á móti öllu sem hitt liðið hefur fram að færa. Það er stefna okkar í Miðflokknum og ég veit að það er líka yfirlýst stefna Pírata að gera okkar til þess að breyta þessu og vera opin fyrir tillögum sama hvaðan þær koma, meta tillögurnar eingöngu á grundvelli þeirra sjálfra og rökstuðningnum sem er færður fram en ekki meta þær út frá því hver það var sem kom með tillöguna. Ríkisstjórnin sem nú er tekin við kynnti stjórnarsáttmála undir óvenjulegu heiti, þ.e. stjórnarsáttmálinn hét ekki aðeins sáttmáli ríkisstjórnarinnar heldur sáttmáli um ríkisstjórnarsamstarf og eflingu Alþingis. En hver hefur raunin orðið? Hver var t.d. raunin þegar kom að því að skipa fólk í nefndir? Það var ekkert hlustað á athugasemdir eða beiðnir stjórnarandstöðu. Hver er svo raunin þegar kemur að fjárlögunum eins og hv. þingmaður nefnir? Ætli það verði einhver breytingartillaga stjórnarandstöðu samþykkt hér í kvöld? Vonandi sem flestar. Ég hugsa að þær séu flestar til bóta, ekki bara þær tillögur sem við flytjum, heldur einnig tillögur frá [[Forseti hringir.]]þingflokki hv. þingmanns og annarra. En nú reynir á, herra forseti. Við fáum kannski svarið í kvöld. Er einhver von til þess að ríkisstjórnin muni breyta hér vinnubrögðum og hlusta á góðar tillögur sama hvaðan þær koma?
Virðulegi forseti. Fram til ársins 2016 voru fjárlög helsta birtingarmynd og átakaflötur um pólitík sitjandi ríkisstjórnar hverju sinni fyrir komandi ár. Þannig var fjármálum ríkisins stýrt ásamt fjáraukalögum og svokölluðum bandormi. Þeir tímar eiga nú að heyra sögunni til. Alþingi hefur ákveðið að breyta því verklagi. Hér situr Alþingi að störfum og fjallar um fjármál ríkisins. Hvert er nú verklagið? Ég finn mig knúinn til að minna þingheim á, og þá aðallega hæstv. ríkisstjórn, hvernig lög um opinber fjármál kveða á um að stýra eigi fjármálum ríkisins. Markmið laganna er að stuðla að ábyrgri stjórn opinberra fjármála á grunni vandaðrar áætlunargerðar, gegnsæis og festu. Ég veit ekki betur en að um það fyrirkomulag ríki ágæt sátt á hv. Alþingi. Það er nauðsynlegt að rifja upp að samkvæmt lögunum mynda þrjár áætlanir grunnstoðir fjárlagaferlis ríkisins og stefnumörkunar í opinberum fjármálum, því að það er eins og það hafi gleymst mörgum. Fjármálastefna, fjármálaáætlun og fjárlög. Fjármálastefna skal lögð fram í upphafi kjörtímabils og gildir í fimm ár og nær yfir almenn markmið og þróun fjármála ríkis og sveitarfélaga. Fjármálaáætlun dýpkar og útfærir nánar markmið fjármálastefnunnar og hvernig þeim verði náð frá ári til árs næstu fimm árin. Fjármálaáætlunin á að leggja grunn að forsendum hagstjórnar, þar á meðal tekjuöflun ríkisins, útgjalda og umfangi fjárfestinga. Og fjárlög eiga ávallt að byggja á forsendum fjármálaáætlunar og fela þau í sér endanlega ákvörðun um tekjur ríkisins og gjöld á næsta fjárlagaári. Mér sýnist augljóst að ekki er rétt staðið að málum við afgreiðslu þessara fjárlaga. Hverjar eru staðreyndirnar? Í gildi er fjármálastefna, það er að vísu ekki fjármálastefna sitjandi ríkisstjórnar og það er vissulega bagalegt fyrir ríkisstjórnina en staðreynd engu að síður. Hér breytir engu þótt ríkisstjórnin hafi lagt fram þingsályktun um fjármálastefnu sína fyrir árin 2018–2022. Alþingi hefur ekki fjallað um hana og hún hefur ekki farið í það umsagnarferli m.a. hjá fjármálaráði sem lög gera ráð fyrir. Væntanleg ný fjármálastefna getur ekki verið grundvöllur fjármála ríkisins næstu fimm árin. Það kann að vera súrt fyrir meiri hlutann að bíta í það epli, en það er grafalvarlegt ef Alþingi ætlar að sveigja frá þeirri framkvæmd sem ákveðið hefur verið að fylgja til að stuðla að gegnsæi og vandaðri fjárlagagerð. Hið sama gildir um fjármálaáætlun. Í gildi er fjármálaáætlun fyrri ríkisstjórnar. Það er eina fjármálaáætlunin sem er í gildi. Það er líka annað súrt epli sem bíta verður í hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Af þessu öllu leiðir að fjárlögin verða að rúmast innan gildandi fjármálastefnu og fjármálaáætlunar. Það er augljóst að svo er ekki. Vissulega er rétt að það er snúið fyrir nýja ríkisstjórn og erfitt pólitískt séð. Það er líka rétt að ný ríkisstjórn tók ekki við fyrr en 30. nóvember. Það passar illa við þann hrynjanda sem lögin um opinber fjármál gera ráð fyrir. Það breytir því samt ekki að Alþingi ber að virða lög um opinber fjármál eins og önnur lög landsins. Ég vil minna aftur á markmið laganna sem er að stuðla að ábyrgri stjórn opinberra fjármála á grunni vandaðrar áætlanagerðar, gegnsæis og festu. Vinnubrögðin nú ganga þvert gegn þessum markmiðum laganna. Þannig stuðlar ríkisstjórnin ekki bara að varhugaverðri fjárstjórn á toppi hagsveiflunnar heldur þrýstir hún þeim breytingum í gegn án þess að fylgja lögbundnum ferlum. Herra forseti. Ríkisstjórnin starfar á grundvelli sáttmála um samstarf sitt, verkefni og verklag. Með leyfi forseta vil ég vitna í sáttmálann, en þar segir, m.a.: „Stefna þarf að stöðugleika til lengri tíma og auka gagnsæi í athafnalífi og allri stjórnsýslu til að efla traust almennings á rekstri fyrirtækja, fjármálalífi, stjórnmálum og stofnunum samfélagsins.“ Síðar í sama sáttmála: „Óvenjulegar aðstæður kalla á breytt vinnubrögð, opnari stjórnsýslu, gagnsæi og virðingu gagnvart verkefnum. Það er vilji flokkanna sem nú taka þátt í samstarfi um ríkisstjórn og eflingu Alþingis að nálgast verkefnin með nýjum hætti í þágu alls almennings í landinu, ekki síst með því að styrkja Alþingi með markvissum hætti og auka áhrif þess.“ Herra forseti. Ég get tekið undir hvert orð sem ég vitnaði til. Meðal þeirra eru stöðugleiki til lengri tíma, gagnsæi, traust, breytt vinnubrögð, virðing gagnvart verkefnum og að nálgast verkefnin með nýjum hætti. Mér er hins vegar ómögulegt að fá þessi orð til þess að ríma við þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð. Þau ríma hins vegar ágætlega við lögin um opinber fjármál. Forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði í andsvari við hv. þm. Björn Leví hér fyrr við umræðurnar, með leyfi forseta: „Við megum ekki umgangast lög um opinber fjármál eins og þar sé um náttúrulögmál að ræða.“ Í því samhengi myndi ég vilja biðja hæstv. forsætisráðherra annars vegar að greina nánar frá því í hvaða tilvikum hún telji rétt að Alþingi gangi gegn gildandi lögum og hins vegar hvort hún telji þessa afstöðu sína samræmast framangreindri tilvitnun í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar hennar. Telur ríkisstjórnin bestu leiðina að gagnsæi, trausti, bættum vinnubrögðum og stöðugleika til langs tíma vera að brjóta gildandi lög? Það væri sannarlega í anda sáttmálans og laganna um opinber fjármál að sætta sig einfaldlega við að fara að núverandi fjármálastefnu og fjármálaáætlun þar til unnt er að beita vönduðum vinnubrögðum við að gera þær breytingar sem ríkisstjórnin vill ná fram í samræmi við Alþingi og þar til bærar stofnanir og umsagnaraðila svo sem fjármálaráðs. Það er ekki að ástæðulausu að lögin um opinber fjármál eru með fimm ára tímaramma undir við gerð fjármálastefnu og fjármálaáætlunar. Það er einmitt stöðugleiki til lengri tíma sem sáttmáli ríkisstjórnarinnar sjálfrar kallar eftir. Hugsun laganna um opinber fjármál er að breytingar séu yfirvegaðar og eigi sér aðdraganda. Það er alsiða í löndum sem hafa tekið upp svipað fyrirkomulag að nýjar ríkisstjórnir verði í upphafi að sætta sig við ákvarðanir þeirra sem á undan sátu þar til hægt er að breyta stefnu og áherslum með réttum og vönduðum hætti. Það eru því vonbrigði að ný ríkisstjórn kjósi að sniðganga lögin um opinber fjármál og kasta fyrir róða vönduðum vinnubrögðum. Síðasta ríkisstjórn skilaði góðu búi og talsverðu svigrúmi þannig að ríkisstjórnin getur byrjað að laga og bæta innan þess ramma eins og lög gera ráð fyrir, klárað síðan fjármálastefnu sína í upphafi árs og lagt fram sína fjármálaáætlun og síðan fjárlög að hausti. Með þessu getur ríkisstjórnin undirbyggt með vönduðum hætti allt hið góða sem hún vill gera. Herra forseti. Að lokum vil ég ítreka að það eru vonbrigði að ríkisstjórn hinna nýju vinnubragða misstígi sig svo illa í upphafi göngu sinnar, sem ég er viss um að hún ætlar sér að láta endast í fjögur ár. Það lofar ekki góðu um að gangan verði greið, þrautalaus eða ánægjuleg.
Virðulegi forseti. Mér er skylt að veita hv. þingmanni andsvar því að hann spurði sérstaklega út í orð mín hér fyrr í dag um lög um opinber fjármál. Hugsanlega hefur hann ekki heyrt það samhengi sem þau voru sett fram í, en þau orð snerust um það að lög um opinber fjármál miða við það að kosið sé að vori eins og hv. þingmanni er kunnugt um, að ný ríkisstjórn hafi þar með tíma til að setja fram fjármálastefnu, undirbúa fjárlagafrumvarp og leggja fjármálaáætlun fram síðar, að vori. Hv. þingmaður vísar hér til þess að víða í nágrannalöndum okkar taki nýjar ríkisstjórnir við fjárlögum fyrri ríkisstjórna. Það er til að mynda rétt í Noregi. Þar er kjörtímabilið hins vegar alltaf fjögur ár því að það er lögbundið og þó ríkisstjórnir springi á kjörtímabilinu má ekki boða til kosninga heldur þarf einfaldlega að mynda nýja ríkisstjórn. Þannig má segja að Norðmenn tryggi ákveðinn pólitískan stöðugleika með löggjöfinni eins og við þekkjum af sveitarstjórnarstigi hér. Þar með hefur myndast sú hefð og venja að fráfarandi ríkisstjórn undirbýr í raun fjárlög þeirrar næstu. Hér voru sett lög um opinber fjárlög 2015. Þau gera í raun ekki ráð fyrir þeim óvæntu atburðum sem hér hafa orðið tvisvar - þeir eru því kannski ekkert sérstaklega óvæntir lengur, kannski bara væntir. En það er það sem ég vitnaði til þegar ég sagði að þessi lög væru ekki náttúrulögmál því að þau gera ráð fyrir ákveðinni festu í því hvenær kosið er. Eðlilega er þá ríkisstjórn sem tekur við á óvæntum tíma, ef við getum orðað það sem svo, þröngur stakkur sniðinn og því vísaði ég til þess að erfitt væri að líta á þessi lög sem náttúrulögmál í ljósi þeirrar pólitísku stöðu sem uppi er þar sem lögin miða augljóslega ekki við slíkar óvæntar kosningar í þeim tímasetningum og þeim tímaramma sem þau sníða opinberum fjármálum, svo að ég skýri mál mitt fyrir hv. þingmanni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið. Ég skil alveg hvað hún er að fara, en það breytir hins vegar engu um það að lögin eru svona úr garði gerð. Það er auðvitað oft þannig að lög geta verið óþægileg og þau henta ekki aðstæðum, en þau eru lög. Það verður ríkisstjórnin að sætta sig við. Það er ekkert hægt að segja: Þetta hentar ekki, við kusum á vitlausum tíma. Það þarf þá að breyta lögunum ef það er vandamálið. Menn geta ekki bara sagt: Ja, þetta er svolítið óþægilegt núna, við höfum ekki haft tíma og þetta passar ekki inn í ryþmann sem við sáum fyrir. Það skiptir engu máli. Í þessu samhengi verða menn einfaldlega að vera innan lagarammans og fylgja þeim ferlum sem lög um opinber fjármál setja. Menn geta verið óheppnir. Þegar síðasta ríkisstjórn tók við þá var Alþingi hér og kom sér saman um að vera innan ramma þágildandi fjármálastefnu, sætti sig við það. Sú ríkisstjórn sem tók við, tók reyndar við í janúar, hafði tíma til að leggja fram fjármálastefnu og fjármálaáætlun og þetta gekk allt nokkurn veginn sæmilega samkvæmt þessu ferli. Þetta er ferli. Ef maður dettur inn í það á vitlausum stað þá verður maður bara að bíta í það súra epli eins og ég sagði hér áðan.
Herra forseti. Ég tel að þessi ríkisstjórn hafi gert nákvæmlega það sem hún átti að gera við þær aðstæður sem voru þegar hún tók við. Hún leggur fram fjármálastefnu þannig að hún liggur fyrir þinginu á ótrúlega skömmum tíma, talsvert endurskoðuð frá fjármálastefnu fyrri ríkisstjórnar. Hún leggur fram nýtt fjárlagafrumvarp, bauð upp á það að leggja fram breytingartillögur við fyrra fjárlagafrumvarp ef stjórnarandstaðan, minni hlutinn, hefði óskað eftir því að fá lengri tíma hér í þinginu. Það var ósk minni hlutans að hafa hér minni tíma og fá fullbúið fjárlagafrumvarp. Við því var að sjálfsögðu orðið, enda snýst þetta um samstarf okkar í þinginu og hvernig við tökum á málum. Við búum hins vegar líka við það að það þarf að samþykkja fjárlög fyrir áramót. Það er skylda okkar sem þingmanna að tryggja að samfélagið haldi áfram að virka sem skyldi. Ég inni hv. þingmann eftir því hvað hann leggi til, hvort hann sjái frekar fyrir sér breytingar á lögum um opinber fjármál þannig að gert sé ráð fyrir því að komið geti til þess að kosningar séu á öðrum tíma. Eða sér hann fyrir sér að við stefnum hreinlega yfir í norska kerfið og höfum bara kosningar á fjögurra ára fresti? Það er kannski umræðan sem við ættum frekar að taka hér, hvernig við ætlum að laga lög um opinber fjármál að þeirri staðreynd að hér kann að vera kosið á öðrum tímum. Viljum við fara í róttæka stefnubreytingu hvað það varðar, þ.e. að festa kosningar í tíma eins og við þekkjum á sveitarstjórnarstigi? Mér finnst það ekki útilokað. Mér finnst það ekki útilokuð hugmynd og hefur gefist ágætlega hjá nágrönnum okkar, norskum nágrönnum. Eða sér hv. þingmaður fyrir sér að lögum um opinber fjármál verði breytt?
Herra forseti. Enn þakka ég andsvarið. Ég get tekið undir allt sem hæstv. forsætisráðherra sagði um það að lögin eru svolítið sérkennileg þegar svona ber við. Ég get líka tekið undir að sjálfsagt þarf að skoða þetta. Ég get líka tekið undir að diskútera þarf hvort breyta á lögunum, hvort við eigum að taka upp fast kjörtímabil. Það eru ýmsar leiðir sem hægt er að skoða, ég tek alveg undir það. En það breytir ekki hinu að lögin eru lög. Þó að þau henti ekki þá verður annaðhvort að gerast, að afnema lögin, breyta lögunum, til þess hefur Alþingi vald, eða menn fari að lögunum. Ríkisstjórnin og Alþingi á ekkert nema þessa tvo kosti. Varðandi það að fjármálastefnan hafi verið lögð fram. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. forsætisráðherra. Hún hefur verið lögð fram. Það hefur ekki verið talað fyrir henni. Hún hefur ekki fengið neina umfjöllun í þinginu. Hún hefur ekki verið send út til umsagnar þannig að hún hefur ekki fengið neina þinglega meðferð og hefur ekki verið samþykkt. Það er gildandi fjármálastefna. Það eru áform um að breyta fjármálastefnunni. Það er ekki búið að breyta henni. Ég man ekki betur en lögð hafi verið á það gríðarlega áhersla að hlusta eftir því hvað fjármálaráð hafði að segja um síðustu fjármálastefnu. Það var mjög gagnrýnt þá, af sumum sem nú eru í ríkisstjórn, að ekki skyldi hafa verið hlustað meira á fjármálaráð. Ég hefði haldið að það hefði einfaldlega verið skynsamlegra að gera þetta rétt.
Virðulegi forseti. Stutt er til jóla og annað árið í röð eru fjárlögin, þau sem nú eru að mestu hnoðuð og mótuð í ráðuneytunum á Alþingi, til afgreiðslu á allt of stuttum tíma sem hlýtur að vera umhugsunarefni hverjum þeim sem annt er um lýðræðið. Það er verkefni Alþingis að ákvarða tekjur og útgjöld ríkisins fyrir komandi ár. Kjörnir fulltrúar landsmanna hafa hreinlega ekki tíma til að taka ígrundaða afstöðu til frumvarpsins í einstökum liðum. Við þetta er auðvitað ekki búandi og vonandi þarf Alþingi ekki að vinna oftar við slíkar aðstæður. Auðvitað eru margir góðir hlutir að gerast í fallega landinu okkar. Hingað kemur aragrúi ferðamanna og fjöldi þeirra eykst ár frá ári svo mörgum þykir jafnvel nóg um. Fiskveiðar hafa frá hruni verið með besta móti og nýir stofnar og tegundir hafa synt hingað inn á miðin þjóðinni allri til bjargar á erfiðum tímum. Raforkuverin snúast sem aldrei fyrr og bræða hrámálmana svo að tekjur þjóðarinnar aukast þrátt fyrir að margir séu á þeirri skoðun að meira fé mætti þar renna í sameiginlega sjóði landsmanna. Þannig er hér allt á blússandi dampi eins og stundum er sagt. Tekjur ríkisins eru í hæstu hæðum og skuldir þess greiddar hratt niður. Þjóðarkakan margumtalaða er því nú um stundir stór, efnismikil og rjóminn sem umlykur hana með þykkasta móti. Það var því von margra sem búa við bág kjör; öryrkja, aldraðra og ýmissa láglaunastétta, að nú væri rétti tíminn kominn til að skera kökuna þeim í hag. Það eru því vonbrigði að ekki er gerð nokkur tilraun til þess t.d. að lækka persónuafslátt sem mundi einmitt koma þessu fólki til góða. Staðreyndin er sú að allar tekjur umfram tæpar 150 þús. kr. eru skattlagðar á sama tíma og viðurkennt er samkvæmt öllum mælikvörðum að það kostar helmingi meira að framfleyta sér. Í þessu felst heljarmikil mótsögn, nefnilega sú að um leið og ríkisstjórnin þverskallast við að hækka persónuafslátt og hætta þannig að skattleggja þessi lágu laun sem ekki er hægt að lifa á, þá er verið að segja að skattlagning þeirra hópa sem minnst hafa á milli handanna sé bráðnauðsynleg til rekstrar ríkisins. Það að ríkisreksturinn sé byggður á slíkum skattlagningum er auðvitað ekkert annað en til skammar og kalla ég eftir því að við sameinumst öll til að færa skattlagninguna frá þeim hópum, sem best er gert með því að hækka skattleysismörkin verulega. Flokkur fólksins hefur lagt á það ofuráherslu að skattleggja ekki tekjur undir 300 þús. kr. Þegar staðgreiðslan var tekin upp fyrir 30 árum var persónuafslátturinn það hár að tekjur framreiknaðar til dagsins í dag að fjárhæð 290 þús. kr. voru skattfrjálsar, tekjur undir 290 þús. kr. voru skattfrjálsar. Erum við að tala um eitthvert draumaríki? Nei, við erum að tala um Ísland fyrir 30 árum. Flestir eru sammála um að við höfum tekið stórstígum framförum síðan þetta var. Ef við gátum rekið samfélagið án þess að skattleggja svo lágar tekjur fyrir 30 árum þá er það einnig unnt núna. Virðulegi forseti. Stofnanir úti á landi hafa kvartað yfir því að vera sett skör lægra en þær á höfuðborgarsvæðinu þegar kemur að fjárveitingum til verkefna sem þær sinna. Hér undir falla t.d. heilbrigðisstofnanir og framhaldsskólar. Hafa forstöðumenn þeirra til að mynda í Suðurkjördæmi, og ekki síst á Suðurnesjum, talið sig bera skarðan hlut frá borði. Það hafa þeir sýnt fram á í máli og riti og það er ekki boðlegt ef rétt er og mun sannarlega vera vaktað á næstunni. Íbúafjölgun bæði á Suðurnesjum og í Árnessýslu hefur verið fordæmalítil undanfarin ár og þar fara einnig um flestallir þeir ferðamenn sem hingað koma. Afskaplega mikilvægt er að uppbygging helstu meginstoða eigi sér stað jafnhliða aukningu íbúafjölda og verkefna á ýmsum sviðum. Þannig er með heilbrigðisstofnanir, framhaldsskóla, lögreglu og vegakerfi. Óhætt er að segja að afar langt sé í land á þeim sviðum ef litið er til Suðurkjördæmis, sem nefnt er hér einfaldlega vegna þess að sá sem hér talar þekkir þar betur til. Ég hlakka til að vinna með hæstv. samgönguráðherra á sviði samgangna í kjördæminu okkar því að þar eru verkefnin ærin. Ljúka þarf við Reykjanesbrautina, Grindavíkurveginn, veginn milli Hveragerðis og Selfoss og gera stórátak í að fækka einbreiðum brúm á leiðinni til Hornafjarðar, svo að ekki sé talað um að færa samgöngur til Vestmannaeyja í það horf sem íbúum er bjóðandi þar. Virðulegi forseti. Ekki er unnt að segja að í nýju fjárlagafrumvarpi sjáist þess merki að ríkisstjórnin hyggist efla löggæslu í landinu þó að í stjórnarsáttmálanum sé talað um öfluga löggæslu. Staðreyndin er sú að lögreglan hefur búið við nær samfellda fækkun lögreglumanna frá því löngu fyrir hrun og það á sama tíma og landsmönnum hefur fjölgað og komur ferðamanna til landsins hafa margfaldast. Óhætt mun að fullyrða að fjárveitingar til löggæslu séu alls ekki nægilegar til að tryggja lögreglu þær starfsaðstæður sem nauðsynlegar eru í þjóðfélagi nútímans. Brýn og aðkallandi þörf er á fjölgun lögreglumanna og sú þörf er ekki nýtilkomin, eins og kemur fram í skýrslu innanríkisráðuneytisins frá 2012 um stöðu lögreglunnar þar sem helsti vandi lögreglunnar var talinn vera fækkun lögreglumanna. Því til frekari stuðnings vil ég benda á ummæli Snorra Magnússonar, formanns Landssambands lögreglumanna, frá því í sumar en þar sagði hann um ástand fjárveitinga til lögreglu að hægt og sígandi væri ástandið orðið þannig að það væri löngu orðið grafalvarlegt. Nauðsynlegt er að gefa vel í til fjárveitinga til lögregluembættanna. Þau rúm 7% sem nú er veitt til þeirra umfram síðasta ár fara ekki langt með að efla lögregluna svo viðunandi sé. Virðulegi forseti. Lögreglan er stoð undir lýðræðisskipan samfélagsins. Verði hún of veik til að takast á við það hlutverk sitt að halda uppi lögum og reglu í samfélaginu bitnar það á rétti fólks til lífs, frelsis, mannhelgi og persónulegs öryggis. Einnig bitnar það á öryggi ríkisins og samfélagsins í heild. Of veikburða lögregla skapar því sérstaka áhættu fyrir öryggi samfélagsins og brýnt er að grípa til aðgerða sem miða að því að styrkja lögregluna, til þess að hún geti tekist á við hlutverk sitt, til að tryggja réttaröryggi borgaranna. Þá gegnir lögreglan ekki síður mikilvægu hlutverki á sviði neyðarþjónustu vegna slysa og náttúruhamfara og er ein af grunnstoðum í almannavörnum, eins og fjölmörg dæmi sanna á undanförnum árum á því sviði. Það þarf ekki að fjölyrða um mikilvægi grunnhlutverks lögreglunnar, sem er að tryggja öryggi borgaranna, koma í veg fyrir afbrot og rannsaka þau, né um þjónustu-, aðstoðar- og hjálparhlutverk hennar auk samstarfshlutverks hennar á fjölmörgum sviðum. Síðustu áratugi hafa orðið margvíslegar breytingar í samfélaginu. Skipuleg glæpastarfsemi sem ekki virðir nein landamæri, aukið aðgengi og samskipti á netinu og stórauknir fólksflutningar landa á milli hafa haft í för með sér að störf lögreglu almennt eru orðin erfiðari og margslungnari en fyrr. Samkvæmt skýrslu greiningardeildar ríkislögreglustjóra sem kynnt var í október er varað við fyrirsjáanlegri þróun í skipulagðri glæpastarfsemi, þar á meðal í alþjóðlegri glæpastarfsemi sem hingað teygir anga sína, fíkniefnasölu, mansali, vændi o.fl. Af hálfu greiningardeildarinnar er talið að framhald verði á þeirri þróun og í reynd sé um viðvarandi ástand að ræða. Þá hefur hún undanfarin ár varað við aukinni hættu á voðaverkum einstaklinga. Ljóst er að á engan hátt er hægt að útiloka að á Íslandi verði framin hryðjuverk eða aðrir stórfelldir ofbeldisglæpir. Hryðjuverk og önnur illvirki hafa á umliðnum árum tekið á sig sífellt grimmdarlegri mynd. Hér mætti benda á fjölmörg nýleg og nærtæk dæmi um voðaverk sem allir þekkja. Ekki er því að neita að sá sem hér talar deilir áhuga hæstv. dómsmálaráðherra á eflingu lögreglunnar um allt land. Mikilvægt er að lögreglunni verði gert kleift að skipuleggja störf sín á grundvelli kerfisbundinnar greiningar og þróun mála hérlendis og erlendis þar sem reynt er að nálgast brot og önnur löggæsluvandamál með það fyrir augum að fyrirbyggja þau. Loks verður að hafa í huga að ógnir eru ekki eingöngu fyrirséðar. Lögreglan verður einnig að vera það öflug að hún geti tekist á við óþekktar ógnir sem geta komið upp fyrirvaralaust. Lögreglan þarf því að vera nægilega öflug á sviði öryggismála og svo sveigjanleg að hún hafi burði til að bregðast við hættum sem gera ekki boð á undan sér. Samkvæmt skýrslu sem skilað var til innanríkisráðherra 13. mars 2013 og lögð var til kynningar á Alþingi vantaði á þeim tíma 236 lögreglumenn í lögreglulið landsins. Byggðist skýrslan á vinnu nefndar sem skipuð var á grundvelli þingsályktunar frá Alþingi 2012. Grundvallarniðurstaða nefndarinnar var að stórefla þyrfti lögregluna. Varðandi fjölda lögreglumanna voru lögreglumenn árið 2007 [[Forseti hringir.]]712, en það var talið að þyrfti að fjölga þeim um ríflega 200. Staðan í dag [[Forseti hringir.]]er þannig að þeim hefur fjölgað kannski um 30 frá því sem þá var.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Gauta Hjaltasyni prýðilega ræðu. Þar talaði maður af þekkingu á mörgum sviðum enda verið bæði sýslumaður og lögreglustjóri í dreifbýlu samfélagi úti á landi um árabil. Ég veit að ég sem samgönguráðherra mun eiga góðan liðsmann í honum eins og öðrum þingmönnum kjördæmanna við að efla samgöngur í kjördæmunum. Þar sem við erum báðir í Suðurkjördæmi þá langar mig kannski að nefna að það hefur auðvitað ýmislegt jákvætt verið að gerast í samgöngumálum og margt sem horfir til betri vegar strax á næsta ári 2018. Það verður langþráð að fá nýjan Herjólf til að sigla á milli Landeyjahafnar og Vestmannaeyja og vonandi skip sem hentar vel til þeirra siglinga og uppfyllir þarfir Vestmannaeyinga sem og annarra sem þurfa að sækja Eyjarnar heim, vilja sækja þær heim. Ég veit að þeir eru fjölmargir, jafnvel enn fleiri heldur en í hafa komist. Hv. þingmaður nefndi einbreiðu brýrnar. Það er gleðilegt að þau auknu fjárráð sem þó hafa komið á liðnum árum og á árinu í ár og með því sem fjárlaganefnd og ríkisstjórnin var að bæta í á þessu ári verða rúmir 2 milljarðar og þá erum við komin með tæki til þess að gera mun meira. Sá sem hér stendur skal viðurkenna það allra manna fyrstur að það þarf miklu meira til þess að fara í stórfellda uppbyggingu á samgöngum hringinn í kringum landið. Á næsta ári mun þó til að mynda fækka tveimur einbreiðum brúm með auknu fjárframlagi frá Alþingi ef fjárlagafrumvarpið verður samþykkt. Um leið og við gleðjumst yfir þessum smáu skrefum þá gerum við okkur grein fyrir því að það þarf að gera mun stærri hluti til þess að það verði [[Forseti hringir.]]ásættanlegt. Vonandi munum við á þessu kjörtímabili geta gert ýmislegt.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir. Ég hef sama áhuga og hann á vegamálum. Það er alveg ljóst, hæstv. samgönguráðherra, að vegirnir á landinu öllu eru langt á eftir þeirri umferð sem hér hefur verið undanfarin ár og hefur vaxið sífellt á hverju ári. Það þarf að gefa virkilega vel í, við vitum það. Ég á von á því að við eigum gott samstarf um þetta. Auðvitað fagna ég því ef einbreiðum brúm á að fækka um tvær á næsta ári, en þær eru 18 eða 19, þannig að það er langur vegur að það takist að klára þetta verkefni, fyrir utan öll hin verkefnin sem ég nefndi. Ráðherra nefndi Herjólf. Það er að koma nýr Herjólfur á næsta ári, en ég skora líka á ráðherra að taka með mér þann slag að það verði farið í að rannsaka höfnina, Landeyjahöfn, og komast að því hvað þurfi að gera til þess að sé hægt að sigla þar inn. Þetta skip mun ekki sigla mikið oftar þar inn en gerist í núverandi ástandi þótt það risti örlítið minna en fyrra skip, það er alveg ljóst. Það vita allir Vestmannaeyingar. Það þarf að laga höfnina og fá góða sérfræðinga til að fara yfir hvað beri að gera, hvað sé best að gera til þess að það sé hægt að nota hana sem heilsárshöfn. Og það þarf auðvitað líka að vera annað skip til reiðu þegar þetta nýja skip kemur til að sigla til Þorlákshafnar ef höfnin lokast. Þarna er sandur í austur, vestur, norður, suður og niður. Hann er fljótur að koma og loka þessari höfn.
Virðulegi forseti. Það er mikið rétt að sandurinn þarna hefur verið til talsverðra trafala og kannski ekki síst eftir þær náttúruhamfarir sem þarna urðu og menn gátu ekki reiknað með. En það er líka rétt að það þarf að skoða höfnina, hvernig við getum haldið áfram að þróa hana. Það var svo sem vitað þegar lagt var af stað að þegar menn fara í sandfjöruhafnir tekur talsverðan tíma að þróa þær svo vel sé, en það var líka vitað upphaflega að höfnin var alls ekki hönnuð í kringum núverandi Herjólf. Þess vegna vonumst við auðvitað eftir að sjá einhverjar umbætur á því sviði. Það er rétt varðandi gamla Herjólf og ég hef haldið því fram bæði í ræðu og riti að það sé mikilvægt að hann verði til staðar fyrst um sinn og sigli milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja, bæði meðan við erum að læra hvernig þetta nýja skip mun virka og eins hvort það muni geta siglt á milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja eins og við vitum að mjög margir í Eyjum hafa miklar efasemdir um. En sem betur fer eru ýmsar aðrar samgöngubætur á leiðinni. Hv. þingmaður nefndi margt í sambandi við löggæsluna. Á því sviði hefur líka orðið ágætisþróun. Árið 2014 voru settir held ég um 2 milljarðar í að fjölga lögreglumönnum. Þá var m.a. fjölgað í kjördæmi okkar. Núna eru uppi áætlanir um að fjölga lögreglumönnum umtalsvert í tengslum við þá áætlun er snertir kynferðisbrot á öllu landinu. Það er líka verkefni sem horfir til alls landsins. Það skiptir miklu máli. Ég veit að hv. þingmaður ásamt mér og ekki síst hæstv. dómsmálaráðherra deilir áhuga og löngun til þess að gera enn betur á því sviði.
Virðulegi forseti. Varðandi Landeyjahöfn þá man ég nú svo langt aftur að mig minnir að talan hafi verið 97% sem var lofað fyrir 2010, að siglingatíðni í Landeyjahöfn yrði fyrir íbúa Vestmannaeyja með núverandi Herjólfi níutíu og eitthvað prósent, 97% var það fyrst, svo fór það eitthvað lækkandi. Raunin varð sú að það varð auðvitað miklu minna, tugum prósenta minna eins og allir vita. Auðvitað er eðlilegt að íbúar í Vestmannaeyjum treysti kannski ekki öllum svona fyrirætlunum og við vitum báðir að það er mjög mikil óvissa varðandi þessar samgöngur. Það er það sem er ólíðandi. Þessi óvissa getur ekki gengið svona lengur. Þetta kemur niður á öllum atvinnufyrirtækjum í Vestmannaeyjum, íbúum, ferðamönnum og öllu. Tíðnin þarf líka að vera meiri, þar þarf að gefa í. Það þarf að vera meiri tíðni á sumrin og ég myndi segja að helst þyrfti tvö skip sem sigldu stanslaust á milli yfir háannatímann, yfir daginn á sumartímanum, þannig að það sé sagt. Ráðherra minntist á lögregluna. Ég náði ekki að klára það sem ég ætlaði að segja áðan varðandi fjölda lögreglumanna, en bara til að benda hæstv. ráðherra á það þá voru lögreglumenn 712 árið 2007. Þeim var fækkað í 624 árið 2012, þá var talið að þeim þyrfti að fjölga um rúmlega 200. Síðan hefur íbúum náttúrlega fjölgað og ferðamönnum og innflytjendum. Hvað eru margir lögreglumenn núna? Síðustu tölur frá þessu ári held ég hafi verið 660. Það vantar því enn þá 200 upp á það sem var talið að þyrfti árið 2012. Þannig að það þarf að gefa í. Ég þakka auðvitað fyrir að verið sé að veita fé í þennan málaflokk, að sjálfsögðu, ég þakka fyrir það og hef lýst [[Forseti hringir.]]því yfir við dómsmálaráðherra, en það þarf að gefa enn betur í og sérstaklega til almennrar löggæslu.
Forseti. Ég ætla að hefja gagnrýni mína á velferðar- og heilbrigðishluta fjárlagafrumvarps með því að beina athygli þingsins og almennings að alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi sem samþykktur var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna hinn 16. desember 1966, undirritaður fyrir Íslands hönd hinn 30. desember 1968 og fullgiltur 22. ágúst 1979. Í inngangsorðum samningsins segir að þau ríki sem séu aðilar að samningnum hafi í huga að viðurkenning á meðfæddri göfgi mannsins og jöfnum, óaðskiljanlegum réttindum allra manna sé grundvöllur frelsis, réttlætis og friðar í heiminum. Í inngangsorðum viðurkenna aðildarríki hans að sú hugsjón að menn séu frjálsir, óttalausir og þurfi ekki að líða skort rætist því aðeins að sköpuð verði skilyrði til þess að allir geti notið efnahagslegra, félagslegra og menningarlegra réttinda, jafnt sem borgaralegra og stjórnmálalegra. Með fullgildingu samningsins á Íslandi var ákveðnum efnahagslegum, félagslegum og menningarlegum réttindum veitt vernd sem þau höfðu ekki notið áður. Var með fullgildingu samningsins þannig stigið stórt skref í sögu mannréttindaverndar hérlendis. En nú þegar efnahagsmál þjóðarinnar eru í fullum blóma, hvernig stöndum við okkur í því verkefni að vernda þessi efnahagslegu, félagslegu og menningarlegu réttindi fólks í landinu? Í samhengi við þessi réttindi þótti mér fróðlegt að lesa umsögn EAPN á Íslandi um fjárlagafrumvarp nýrrar ríkisstjórnar, en fyrir þá sem ekki þekkja til er EAPN skammstöfun fyrir European Anti Poverty Network. Þar koma fram góðar athugasemdir og mig langar, með leyfi forseta, að reifa aðeins þá umsögn. „Öryrkjar, langveikir og atvinnulausir eru þeir sem líklegastir eru til að búa við fátækt samkvæmt mælingu á skorti á efnislegum gæðum. Árið 2015 bjuggu 23% þeirra sem skilgreina sig sem öryrkja við skort á efnislegum gæðum og 2,5% ellilífeyrisþega. Í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að bætur öryrkja munu dragast áfram aftur úr bótum aldraðra með 1,1 milljarða kr. aukningu til aldraðra vegna hækkunar frítekjumarks. Ekkert sambærilegt er að sjá til öryrkja. Hækkun framlaga skýrist af fjölgun öryrkja og lögbundinni verðlagshækkun bóta. Meðaltekjur ellilífeyrisþega voru fyrir væntanlegar breytingar rúmar 384 þús. kr. á mánuði á meðan meðaltekjur öryrkja voru tæpar 333 þús. kr. á mánuði, eða sem svarar mismun upp á 612 þús. kr. yfir árið. Fleiri börn en fullorðnir búa við fátækt á Íslandi. Börn búa við fátækt vegna fátæktar fullorðinna. Þess vegna verða lausnir á vanda barna sem búa við fátækt að endurspegla þessa staðreynd. Hærri stuðningur við barnafjölskyldur hefur verið eitt af baráttumálum þeirra sem láta sig fátækt varða. ASÍ benti á við fjárlög ársins 2016 að skattbyrði þeirra sem lægstu tekjurnar hafa og einstæðra foreldra hefði aukist verulega frá 1998, m.a. vegna lækkandi barnabóta. Ástæðan væri að barnabætur hefðu ekki haldið í við þróun launa né verðlags, skerðingarhlutföll tekna hefðu aukist allra síðustu ár og frá og með tekjuárinu 2010 voru allar barnabætur tekjutengdar, líka fyrir 7 ára og yngri. Því hefur verið lögð áhersla á að snúa þessari þróun við, m.a. í tillögum Velferðarvaktarinnar gegn fátækt. Hækkun útgjalda til barnabóta um 900 millj. kr. munu ekki ná því markmiði. Í húsnæðismálum er tryggt fjármagn til byggingar almennra íbúða, en húsnæðisvandinn kemur allra verst niður á þeim sem búa við fátækt. Mjög mikilvægt er að tryggja áframhaldandi fjárveitingu til uppbyggingar kerfisins, þannig að leigjendur geti búið við húsnæðisöryggi í vönduðu og hagkvæmu leiguhúsnæði reknu af hagnaðarlausum leigufélögum. Ekkert er talað um endurskoðun á grunnfjárhæðum húsnæðisbóta né breytingu á stuðlum vegna heimilismanna. Í alþjóðlegum samanburði á borð við OECD Better Life index og Social Progress index er það einna helst aðgengi að hagkvæmu húsnæði sem dregur Ísland niður þegar kemur að velferð.“ Það er rétt að hér á að fjármagna stofnframlög til byggingar 600 nýrra íbúða en þörfin hefur verið greind á bilinu 1.500–9.000 íbúðir. Til hvers er verið að fá sérfræðinga til að greina vanda ef það á svo bara að hunsa niðurstöðuna? Svo kemur ekkert fram í fjárlagafrumvarpi um hækkun persónuafsláttar en sú aðgerð nýtist tekjulægri einstaklingum best. Samkvæmt greiningu ASÍ er ein meginástæða þess að tekjulægstu hóparnir hafa borið sífellt hærri skattbyrði að persónuafslátturinn hefur ekki fylgt launaþróun. Eðlilegast væri að þessi samantekt kveikti á einhvers konar viðvörunarbjöllum hjá okkur þingmönnum. Það er eitthvað að klikka hjá okkur. Miðað við áherslur Vinstri grænna fyrir kosningar og öll síðustu ár hefði mátt búast við töluvert meiri framlögum í heilbrigðismál og í velferðarkerfið. Þetta ósamræmi orða og gjörða bendir til þess að enginn raunverulegur vilji sé til staðar til að bregðast við þessari þróun og langar mig þess vegna að spyrja hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra: Hvar eru skrefin í átt að því að uppræta fátækt á Íslandi? Hvernig ætlar hæstv. ráðherra með þeim áherslum sem liggja fyrir í umræddu fjárlagafrumvarpi að standa vörð um þau efnahagslegu, félagslegu og menningarlegu réttindi sem við erum skuldbundin samkvæmt alþjóðlegum mannréttindasáttmálum til að tryggja? Snúum okkur þá að heilbrigðismálum. Það virðist vera að ekki eigi að fjármagna heilbrigðiskerfið til fulls núna. Ekki frekar en fyrri ár. Að skilja eftir í það minnsta 645 millj. kr. gat á rekstri Landspítalans, sé fjármagn til að gera nauðsynlegar lagfæringar á húsnæði og tryggja rekstur geðsviðs ekki einu sinni tekið með, er grafalvarlegur trúnaðarbrestur gagnvart þjóðinni. Brestur sem felur í sér áhættu á að fólk muni fá ranga greiningu eða ófullnægjandi meðferð vegna gífurlegs álags á heilbrigðiskerfið sem framkallar mannleg mistök, að sjúkir muni fá þjónustu seint þótt þeir þurfi hana strax, að biðlistar muni lengjast, að fleiri læknar, hjúkrunarfræðingar og aðrir fagmenntaðir heilbrigðisstarfsmenn muni gefast upp og flýja til annarra starfa og að fólk muni kannski deyja sem þarf ekki að deyja. Þetta kann að hljóma eins og dramatísk upptalning en þetta er reyndin. Gott fólk sem leggur nótt við dag til að tryggja heilbrigði Íslendinga er orðið langþreytt á að þurfa að vinna við kerfishrunsaðstæður. Algert lágmark er að núlla út stöðuna. Að skera meira niður er algerlega fráleitt. Hvað, kæra ríkisstjórn, eruð þið eiginlega að pæla? Það er ljóst að forgangsröðun almennings þegar kemur að fjárútlátum ríkissjóðs er til heilbrigðismála. Forgangsröðun Landspítalans er fyrst og fremst að reksturinn sé tryggður. Eftir það kemur húsnæði, þá sérstaklega geðdeild Landspítalans, en þar þarf að gera geðdeildina það sem kallast sjálfsvígshelda og uppfæra öryggisstaðla, þá sérstaklega eldvarnaúðakerfi. Og svo seinast eru tækjakaup. Það vantar 645 milljónir til að rekstur spítalans haldi sjó. 500 milljónir í geðdeild og 400 milljónir í tækjakaup. Það er ekki nóg að styrkja rekstur Landspítalans um einhverja handahófskennda summu heldur þarf að ganga úr skugga um að rekstrargrundvöllur sé að lágmarki tryggður. Fólkið með mestu og bestu þekkinguna á þörfum spítalans biður um þá lágmarksupphæð, sem er 645 milljónir. Mig langar til að beina spurningu til hæstv. heilbrigðisráðherra: Af hverju í ósköpunum er heilbrigðisráðherra ekki að hlusta á það fólk?
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir efnismikla og góða ræðu þar sem komið var víða við. Ég ætla að reyna í þessu tveggja mínútna andsvari að koma inn á eitthvað af þeim þáttum en kannski næ ég því ekki öllu. [[Gripið fram í: Bara stutt.]] Um stöðu öryrkja vil ég segja að ákveðnar viðbætur eru gerðar núna milli 1. og 2. umr. sem eru skref í rétta átt en engan veginn nóg. Það liggur ljóst fyrir að það er stefna núverandi ríkisstjórnar að endurskoða almannatryggingakerfið þegar kemur að þeim hópi fólks. Það hefur komið fram. Sú vinna hefur verið og er í gangi og verður settur kraftur í hana á fyrstu mánuðum nýs árs og vonandi gerist það hratt. Samhliða því þarf að endurskoða þá þætti almannatryggingakerfisins sem snúa að þessum hópi með það að markmiði að bæta stöðu hans. Varðandi húsnæðismálin liggur líka fyrir að það stendur til í tíð núverandi ríkisstjórnar, og ég tek hjartanlega undir með hv. þingmanni þegar kemur að félagslegu húsnæði og mikilvægi þess að halda áfram að fjölga og byggja hvað það snertir, að byggja á löggjöf sem sett var fyrir ekki svo löngu síðan og hefur sýnt sig að virkar. En ég tek undir með hv. þingmanni um langtímafjármögnun og annað hjá ríkissjóði, það þarf að setja aukið fjármagn í það kerfi. Það kom mjög vel fram í umræðu sem fór fram um húsnæðismál á Alþingi í gær. Síðan þarf að endurskoða bótakerfið. Þar þarf sérstaklega að huga að til að mynda vaxtabótunum og að það sem við taki þar snúi sérstaklega að ungu fólki og tekjulágum einstaklingum. Þegar kemur að fátækt almennt og fátækt barna, því að hv. þingmaður kom inn á hana, er gríðarlega mikilvægt að skýrt er kveðið á um það í stefnu núverandi ríkisstjórnar að þar skuli grípa til aðgerða. Þar er mikilvægt að við kortleggjum vel hvaða aðgerðir við ætlum að ráðast í, hvaða breytingar við ætlum að gera, til að mynda á barnabótakerfinu, fæðingarorlofinu o.fl. sem að því snýr. [[Forseti hringir.]] Virðulegur forseti, ég held að ég verði að klára í seinna andsvari.
Forseti. Ég þakka svör hæstv. ráðherra. Á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 10. desember 2008 var samþykkt valfrjáls bókun við alþjóðasamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi sem fól í sér stofnun kærunefndar sem hefur úrskurðarvald gagnvart samningsaðilum um brot gegn ákvæðum samningsins. Nú hef ég lagt fram þingsályktunartillögu þess efnis að ríkisstjórninni verði falið fyrir Íslands hönd að undirrita og fullgilda valfrjálsa bókun við alþjóðsamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi. Þetta myndi gera Íslendingum kleift að senda erindi til kærunefndar við brot á samningi. Ég spyr því hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra hvort þetta væri leið sem ráðherra teldi til bóta til að tryggja að ríkisstjórn Íslands sýndi þessum réttindum alvöruáhuga.
Virðulegur forseti. Ég ætla að halda áfram þar sem frá var horfið áðan. Þegar kemur að fátækt er gríðarlega mikilvægt að ríkisstjórnin ætlar að fara í vinnu strax á nýju ári sem snýr að fátækt í samfélaginu, fara yfir og skipuleggja til hvaða aðgerða eigi að grípa. Þegar kemur að fátækt barna vil ég byrja á að segja að það er fagnaðarefni að hún skuli almennt vera minni á Íslandi en í nágrannalöndunum okkar. Engu að síður eru of mörg börn sem búa hér við fátækt. Ég held að það séu um 7% barna á aldrinum 0–17 ára sem búa við efnislegan skort. Það er ólíðandi. Þar þarf að grípa til aðgerða. Ég tek hjartanlega undir með hv. þingmanni að þetta tengist inn í húsnæðismálin og inn í aðgerðir gagnvart örorkulífeyrisþegum og inn í barnabótakerfið. Við þurfum að fara í alla þá þætti og gera það skipulega. Það er eitt af megináherslumálum þess sem hér stendur, sérstaklega hvað varðar fátækt barna. Ég er sannfærður um að þegar við ráðumst að rótum þess vanda ráðumst við líka að fátækt foreldra þessara barna, rétt eins og hv. þingmaður kom inn á. Þessi ríkisstjórn hefur starfað í rétt um 20 daga. Það er mikilvægt að aðgerðir séu heilsteyptar og tekið sé á málum heildstætt. Það er fullur vilji þess sem hér stendur að leggja allan þann kraft sem mögulegt er í að móta aðgerðir. Ég vonast til þess að eiga mjög gott samstarf við hv. velferðarnefnd í þeirri vinnu sem fram undan er. Varðandi þá kærunefnd sem hv. þingmaður kom inn á vil ég segja í fullri hreinskilni að það er eitthvað sem sá sem hér stendur þyrfti að kynna sér betur. Ég er hins vegar sannfærður um að það þarf ekki slíka kærunefnd til að ná fram pólitískum vilja félags- og jafnréttismálaráðherra til að beita sér í þessum málaflokki. [[Forseti hringir.]]Hann er til staðar hvort sem þingsályktunartillaga hv. þingmanns verður samþykkt eða ekki.
Forseti. Það gleður mig að heyra að ekki þurfi kærunefnd til að hæstv. ráðherra bregðist við uppsöfnuðum vanda þeirra mörgu einstaklinga í þjóðfélaginu sem upplifa brot á mannréttindum sínum hvað varðar efnahagsleg og félagsleg réttindi. Það gleður mig mjög. Ég hlakka til að sjá það gerast. Það sem kemur fram í þessum alþjóðasamningi um efnahagsleg og félagsleg réttindi er rosalega mikilvægt því að þar er talað um að menn séu frjálsir. Eins og staðan er í dag, þegar fólk þarf að taka ákvarðanir í neyð, eru menn ekki frjálsir. Þegar kemur að fátækt er fólk fátækt einfaldlega af því að það á ekki pening. Þetta er ekkert flókið, það á bara ekki pening. Þá þurfum við að fara að hugsa upp nýjar leiðir til að koma í veg fyrir þetta. Hjá lítilli þjóð eins og Íslendingum, sem er jafn rík af auðlindum og við, á þetta ekki að þurfa að vera vandamál. Það segir sig sjálft að þegar við pössum upp á að allir eigi nægan pening, hafi aðgang að þeim auðlindum sem þeir nauðsynlega þurfa til að geta náð endum saman, er fólk frjálst til að taka ákvarðanir og lifa lífi sínu til fulls. Ég held að við þurfum að kafa aðeins dýpra og skoða hvort sú misskipting sem er til staðar á Íslandi sé mögulega innbyggð í þau kerfi sem við höfum skapað og hvort við þurfum ekki að fara að endurskoða málin frá grunni. Ég vona að hæstv. ráðherra skoði þingsályktunartillögu mína um kærunefndina. Ég held að það gæti verið ágætisleið. Önnur lönd hafa tekið þetta upp og eru að nota það og það eru þegar komnar inn kærur. Þetta hefur áhrif á það hvernig ríkisstjórnir bregðast við slíkum vanda.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða og markvissa ræðu og ekki síður fyrir mjög góðar og mikilvægar spurningar. Ég hlakka til samstarfs við hv. þingmann sem formanns velferðarnefndar. Hún spyr mig fyrst og fremst um stöðu Landspítalans – háskólasjúkrahúss. Ég verð að dvelja aðeins við orðalagið sem hún notar þegar hún segir að við eigum ekki að setja handahófskennda summu inn í Landspítalann. Það er ekki þannig sem þetta var gert heldur var sérstaklega hlustað eftir því hvað það var sem Landspítalinn taldi sig fyrst og fremst þurfa. Varðandi það sem út af stendur segir Landspítalinn – háskólasjúkrahús sjálfur, í umsögn um fjárlagafrumvarpið, að þau séu með sirka 100 millj. kr. halla fyrir 2017 ef þau fái allt sem hefur verið lofað. Nú er verið að koma mun betur til móts við Landspítalann fyrir árið 2018. Í fyrsta lagi vegna þess sem kallað er kerfislægur vöxtur, þ.e. 1,8% hækkun á milli ára, sem er það sem Landspítalinn hefur óskað eftir að fá inn í sinn grunn. Og einnig er verið að mæta helstu atriðum í rekstri sem Landspítalinn nefnir líka. Ég nefni jáeindaskannann, nefni rekstur á Vífilsstöðum, nefni útskriftardeild á Landakoti o.fl. Þetta er allt í samræmi við framlagðar óskir og sundurliðaðar og vel rökstuddar óskir spítalans. Þar að auki er spítalinn að fá nýjungar inn í þjónustu. Þá er til dæmis sérstök styrking á geðsviði, sérstök styrking til að koma til móts við mönnun og fleiri þætti. Þannig að í raun er mun betur komið til móts við óskir spítalans á næsta ári en í fyrra með styrkingu þessa rekstrargrundvallar eins og hann liggur fyrir. Ef það kemur í ljós að þetta dugir ekki verðum við að taka á því þegar þar að kemur á árinu. En það liggur fyrir, [[Forseti hringir.]]þegar allar breytingar eru komnar inn, sem meiri hlutinn leggur hér til, að aukningin milli ára fyrir Landspítalann – háskólasjúkrahús er 8,2%, sem ég held að hljóti að vera einsdæmi.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessu hnitmiðuðu og skýru svör við spurningu minni. En mig langar þá til að spyrja: Þetta gat sem er talað um, 645 milljónir, sem Landspítalinn hefur talað um að vanti í rekstur til að halda spítalanum gangandi, er það eitthvað sem er búið að lagfæra á þessum stutta tíma? Er þetta ekki lengur það sem er verið að biðja um? Er búið að koma til móts við allar þarfir Landspítalans? Þannig að ef ég hringi á morgun þá staðfesta þau það?
Virðulegur forseti. Nei, það er ekki svo. Í raun og veru tel ég að Landspítalinn geti enn rökstutt það að þarna vanti fjármagn. Hins vegar, eins og ég hef áður bent á hér í ræðustól, eru þær tölur sem um er að ræða á skala Landspítalans svo háar. Þegar við tölum um 600 eða 645 milljónir sem á vanti í þessu tilviki erum við að tala um upphæð sem er innan við 1%. Í einhverju tilviki væri hreinlega talað um að það væri innan skekkjumarka, en það er eitthvað sem verður að koma í ljós. Það eru fleiri stofnanir á landinu. Ég nefni Sjúkrahúsið á Akureyri sem hefur líka haft mjög skýrar og rökstuddar beiðnir. Ég nefni heilbrigðisstofnanirnar um allt land þar sem við erum að gefa svolítið í á milli umræðna. En þó ekki til að koma til móts við allar þær óskir sem þar eru uppi. En grundvallarniðurstaðan er þó sú að heilbrigðisstofnanir úti um land eru að fá viðbót upp á 8,6% meðan Landspítalinn er að bæta við 8,2% og má segja að ef horfa ætti til einhverrar heilbrigðisstofnunar sérstaklega núna væri það fyrst og fremst Sjúkrahúsið á Akureyri sem er að fá 6% aukningu á milli ára en ekki rúmlega 8% eins og hinar stofnanirnar. Við erum að bæta umtalsvert í á milli ára. Við erum ekki að koma til móts við óskir allra, það er algerlega á hreinu. En ég held að öllum sé ljóst, sem hafa fylgst með því sem sú sem hér stendur er að segja, að grundvallaratriðið er að við erum að styrkja opinbera heilbrigðiskerfið. Við viljum gera það, bæði í auknum framlögum en líka í auknum skilningi á mikilvægi mönnunar, gæða, skilnings á breyttri aldurssamsetningu samfélagsins og fleiri þátta sem þarf að horfa til við þróun heilbrigðisþjónustunnar. En þetta verðum við að gera allt í sameiningu. Ég myndi helst vilja sjá að það væri sameiginlegt verkefni hér þvert á flokka að búa til heilbrigðisstefnu til lengri framtíðar sem stæði af sér kosningar.
Forseti. Ég þakka aftur svörin. Mér finnst það bara svo furðuleg rök að ekki eigi að koma til móts við þarfir Landspítalans út af því að þetta sé svo lítil upphæð. Ég hefði haldið að vegna þess að þetta er svo lítil upphæð væri einmitt svo auðvelt að koma til móts við þau, sérstaklega þegar þau segja hluti eins og „að halda sjó“. Að þetta sé bara það bráðnauðsynlegt inn í reksturinn að þau þurfi á þessu að halda bara til að halda sjó. Þá spyr ég hvort ráðherra hefur einhverja ástæðu til að trúa ekki mati stjórnenda Landspítalans. Það er það sem mér finnst vera svo furðulegt í þessu. Í raun á ég persónulega ótrúlega erfitt með að ganga frá þessu fjárlagafrumvarpi nú fyrir áramót með áhyggjur af því að spítalinn fái ekki þá litlu upphæð sem hann þarf til að halda rekstrinum gangandi svo að ekki þurfi að reka fólk, svo að þetta fari ekki að bitna á sjúku fólki á Íslandi og fólki sem þarf á þessari þjónustu að halda. Í fyrra andsvari heyrðist mér hæstv. ráðherra segja að þau væru tilbúin til að bregðast við vanda. Ég vona svo innilega að það sé að fara að gerast. En ég held að það sé ofboðslega mikil þörf á að við bregðumst við þessu og komum til móts við spítalann um þá litlu upphæð sem verið er að biðja um. Ég tek mark á stjórnendum Landspítalans. Ef þau segja að þau þurfi þessa upphæð til að halda rekstrinum gangandi held ég að það hljóti bara að vera rétt.
Herra forseti. Nú er það svo að mörgu af því sem ég hafði hugsað mér að ræða í þessari ræðu var svarað í andsvörum af hálfu hæstv. heilbrigðisráðherra. En það er engu að síður áhugavert að rekja ákveðna hluti í þessu frumvarpi Fyrir ári síðan stóð ég hér og hélt eiginlega mína alvandræðalegustu ræðu allra tíma. Þetta er nánast upp á dag og einmitt undir nákvæmlega sama dagskrárlið, 2. umr. um frumvarp til fjárlaga. Ástæðan fyrir því að hún var svona vandræðaleg var að ég fékk þann svartapétur í minn hlut að standa hér og reifa málið eins lengi og ég gæti, því sem næst óundirbúinn, á meðan félagar mínir í Pírötum sátu niðri og sömdu við þáverandi heilbrigðisráðherra og þáverandi formann fjárlaganefndar um að tryggja Landspítalanum rekstrargrundvöll. Það tókst. Rekstrargrundvöllur Landspítalans var tryggður í eitt ár enn. Mikið er ég feginn að þurfa ekki að ganga í gegnum slíka ræðu aftur. En hver veit nema ég þurfi þess samt. Fyrrum varaforseti Bandaríkjanna, Joe Biden, sagði eitt sinn, með leyfi forseta: Ekki segja mér hver gildin þín eru, sýndu mér fjárlögin þín og ég skal segja þér hver gildin þín eru. Þetta fjárlagafrumvarp er nefnilega svolítið þannig, það segir okkur svolítið um gildi stjórnarflokkanna. Það er málefnalegt sem hefur komið fram að það hefur verið afskaplega lítill tími til stefnu við að vinna fjárlagafrumvarpið. Maður getur samþykkt það að einhverju leyti. Það var bætt við í ýmsum málaflokkum og ýmislegt hefur verið bætt. Samt er svo margt sem hefði verið hægt að bæta töluvert meira ef maður byggir sinn skilning á því hvernig fjárlögin ættu að vera á þeim málflutningi sem flokkarnir hafa haft í frammi jafnvel bara á því ári sem ég er búinn að vera inni á þingi. Við erum á þeim tímapunkti núna með hliðsjón af framlögðum breytingartillögum meiri hlutans sem munu að öllum líkindum ná fram að ganga að þetta fjárlagafrumvarp leiðir af sér 645 millj. kr. gat á rekstri Landspítalans plús 400 millj. kr. gat í tækjakaup og svo vantar 500 milljónir í viðbót svo að geðdeildin haldi velli. Það er margt gott í fjárlagafrumvarpinu, sér í lagi hafa breytingar sem komið hafa fram gengið ansi langt til að tryggja rekstur heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni þótt ekki sé fullnægjandi fé varið til tækjakaupa þar. Nú fara 200 millj. kr. að mér skilst til viðbótar í tækjakaupapottinn, ef ég fer ekki rangt með. En bara Heilbrigðisstofnun Suðurlands þarf 107 millj. kr. í tækjakaup til að halda eðlilegri stöðu. Þá eru ótaldar allar hinar heilbrigðisstofnanirnar úti um allt land. Gott og vel. Við vitum að fjármunir eru alltaf takmarkaðir. Það er ekki hægt að gera allt. Stundum þurfum við að skoða hvaða burði við höfum frekar en óskir. Ég skil það og tek alfarið undir það. En höfum í huga að gert er ráð fyrir 1,4% afgangi af vergri landsframleiðslu í ríkisrekstrinum á næsta ári. Það er tala sem hæstv. fjármálaráðherra, sem þá var hæstv. forsætisráðherra, hélt fram að gæti ekki undir neinum kringumstæðum talist ábyrg ef hún væri broti lægra en 1,6% af vergri landsframleiðslu á sínum tíma. Vissulega hefur verg landsframleiðsla aukist. En hún hefur ekki aukist það mikið og staða hagkerfisins hefur ekki breyst svo mikið að það nægi eitt og sér til að réttlæta breytingu um 0,2 prósentustig af vergri landsframleiðslu. Enda er þetta pólitísk ákvörðun. Algerlega pólitísk, ekki fræðileg. Þetta er tala sem einhver valdi, eftir því sem ég fæ best séð út frá algeru forsenduleysi, einhver sem var með einhverja skoðun sem byggir á óbilandi trú á nýklassískri hagfræði fremur en einhverri betri hugmyndafræði sem ekki er búið að afsanna margsinnis. Ég neita að trúa því að þessi tala, úr því að hún getur breyst úr 1,6% af vergri landsframleiðslu í 1,4% með pólitískri ákvörðun, geti ekki farið niður í 1,3% ef það er það sem þarf til að tryggja að heilbrigðiskerfið sé fullfjármagnað. Hverju breytir það hvort við skilum 30 milljarða kr. afgangi í lok árs 2018 eða 29,5 milljarða kr. afgangi? Berum það saman og tökum þetta upp í 645 millj. kr. frekar en 500. Við gætum eytt 645 millj. kr. minna í að greiða niður skuldir ríkisins sem væri um 0,8% af höfuðstól þeirrar ríkisskuldar sem ber hæstu vextina í dag, þá er ég að tala um RIKB 19 0226. Ef þessar 645 millj. kr. væru borgaðar inn á þá skuld og allt annað stæði í stað, sem það mun auðvitað ekki gera, við erum í bullandi uppgangi og allt gengur mjög vel, myndi það spara okkur u.þ.b. 47 millj. kr. á ári í vaxtakostnað. Ef við myndum eyða 645 millj. kr. þess í stað í Landspítalann opnast margir valkostir eftir því hvernig fjármununum væri eytt. Líklega myndu biðlistar síður lengjast. Það myndi þýða að færri sætu til að mynda heima hjá sér að bíða í sársauka eftir gervilið í mjöðm eða á hné sem heldur þeim ef til vill frá vinnumarkaði. Í október sl. höfðu 491 beðið lengur en þrjá mánuði eftir liðskiptaaðgerð á hné. Ef við gerum ráð fyrir að aðeins 30% þeirra sem bíða eftir slíkri aðgerð séu ófærir til vinnu vegna biðarinnar hafa minnst 70.000 vinnustundir tapast bara á þessari bið. Nú veit ég ekki hvort þessi 30% tala er rétt, ég vel að hafa hana mjög lága til að reyna að vera hóflegur. Ég hef engar forsendur fyrir henni. En allar hinar tölurnar passa. Með þessu einu væri þjóðhagslegi ávinningurinn orðinn tvöfaldur á við það að borga inn á skuldina. Áhrifin á ríkissjóð væru nákvæmlega þau sömu og að borga inn á skuldina. Það eru aðrar leiðir færar. Sjúkrahússrými eru afar dýr. Margir dveljast á sjúkrahúsum frekar en dvalarheimilum vegna plássleysis og manneklu. Lokanir á hjúkrunarheimilum á borð við Blesastaði og Kumbaravog bættu ekki úr alvarlegu ástandi sem var fyrir. Það voru mjög málefnalegar ástæður fyrir þeim lokunum en það er ekki hægt að láta eins og það hafi verið ófyrirsjáanlegt að þetta húsnæði hafi ekki verið í lagi, miðað við þann rekstur sem hefur verið á því. Auðvitað hefðu ný úrræði átt að vera tilbúin áður en til lokana kom en ég erfi það auðvitað ekki við nýja ríkisstjórn sem kom ekkert að því sem slík. Svo fór sem fór. Þetta ástand er staðreynd. Spurningin er: Gætu 645 millj. kr. til viðbótar til Landspítalans eða í heilbrigðiskerfið almennt orðið til þess að draga úr þessum vanda og jafnvel skilað okkur þjóðhagslegum ábata? Ég vil meina að það sé tilfellið. Ávinningurinn af því að tryggja rekstrargrundvöll Landspítalans er langtum meiri en af því að skila örlítið meiri afgangi. Þetta er algerlega borðleggjandi. Við eigum í raun ekki einu sinni að þurfa að ræða þetta. En einhverra hluta vegna erum við hér. [[Hlátur í þingsal.]]Ég væri til í að einbeita mér miklu frekar að nýsköpun, atvinnumálum eða umhverfisvernd eða einhverju. En við erum á þessu augnabliki ekki með fullkomlega fjármagnað heilbrigðiskerfi. Ég skil og tek undir það sem hæstv. heilbrigðisráðherra sagði í andsvörum áðan en þarf samt að skilja betur af hverju það er ekki hægt að verja 0,1 prósentustigi í viðbót af vergri landsframleiðslu í betri verkefni. Ætlum við virkilega að láta 645 millj. kr. standa milli árangurs og uppgjafar, að vissu leyti, í fjárlögum sem hljóða upp á 800 milljarða kr.? Ég vona að ég þurfi ekki að halda fleiri vandræðalegar ræður milli jóla og áramóta með því að við getum fundið einhverja farsæla lausn á þessu núna. En til að ljúka þessu, þar sem tími minn er ansi naumur, vil ég minna á fleiri atriði sem hv. þm. Halldóra Mogensen rakti í ræðu sinni. Helsta atriðið eru þessar 600 íbúðir sem er verið að fjármagna með auknum stofnframlögum. Ég skil ekki af hverju þær geta ekki verið í það minnsta 1.500 sem er lægsta matið sem hefur komið fram. Matið er 1.500–9.000 sem við þurfum. [[Forseti hringir.]]Af hverju gerum við þetta ekki? Svo er samgönguáætlun ekki fullfjármögnuð.
Virðulegi forseti. Mér fannst þessi ræða bara nokkuð góð og ekkert vandræðaleg þannig að ég vil þakka hv. þingmanni fyrir hana. Og ég vil líka þakka þingflokki Pírata fyrir að taka slaginn fyrir Landspítalann og gera það ítrekað. Það skiptir mjög miklu máli fyrir íslenskt heilbrigðiskerfi að við gleymum því aldrei að bakland íslenskrar heilbrigðisþjónustu endar alltaf þar. Þó að við höfum stundum tilhneigingu til að tala um Landspítalann eins og hann sé héraðssjúkrahús fyrir Reykjavík þá er hann það ekki. Hann sinnir auðvitað því sem út af stendur þegar heimahagarnir geta ekki klárað heilbrigðisþjónustuna fyrir viðkomandi einstakling. Ég vil þakka sérstaklega fyrir það því að ég hef stundum hugsað um það sem þingmaður Reykjavíkur að það sé næstum því þannig að það megi ekki tala um stofnanir á höfuðborgarsvæðinu. Þannig að ég fagna liðsaukanum í hollvinasamtökum Landspítala – háskólasjúkrahúss. Það er hárrétt að heilbrigðisþjónustan lagði rosalega mikið á sig, eins og öll opinber þjónusta, í kjölfarið á efnahagshruninu. Allir hlupu hraðar fyrir minni peninga og gerðu meira fyrir minni peninga. Svo sjá allir hina efnahagslegu uppsveiflu og segja: Hvar er þessi uppsveifla hjá okkur? Hún skilar sér ekki til okkar. Því að í aðdraganda hrunsins var líka um að ræða niðurskurð á Landspítalanum, eins og við þekkjum. Það var langur aðdragandi. Mér finnst þess vegna mjög mikilvægt að snúa vörn í sókn. Ég hef tekið slaginn fyrir heilbrigðiskerfið á þessum þremur vikum sem ég hef verið heilbrigðisráðherra og mun gera það áfram. En ég vil samt spyrja: Er til eitthvað sem heitir fullfjármagnað heilbrigðiskerfi? Er það til? Ég er ekki alveg viss um það. En ég vil ekki tala um muninn á árangri og uppgjöf. Ég vil fullvissa hv. þingmann um að ef Landspítalinn lendir í vandræðum á árinu komum við til móts við það og finnum út úr því. Það er auðvitað eina leiðin [[Forseti hringir.]]því að Landspítalinn er slíkt grundvallartæki í heilbrigðiskerfi okkar að annað verður ekki þolað.
Herra forseti. Ég veit að það er ekki til neitt sem heitir fullfjármagnað heilbrigðiskerfi. Það var kannski illa orðað hjá mér áðan. Það sem ég meinti var að sú þjónusta sem nú er í boði myndi ekki skerðast. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að gefa mér nákvæmlega það loforð sem við knúðum fram hér á síðustu stundu fyrir ári síðan, að það myndi ekki verða leyft að reksturinn lenti í vondri stöðu. Ef það er rétt skilið hjá mér að það sé loforð hjá hæstv. ráðherra er það ánægjulegt. Vissulega er rétt að á árunum fyrir hrun og jafnvel síðan hefur ríkið verið rekið eftir hreinlega mjög vondri efnahagsstefnu sem byggist fyrst og fremst á gömlum trúarbrögðum sem eiga ekkert erindi inn í nútímann. Mig langar til að við á þinginu reynum að sporna við því og vonandi getum við unnið vel saman að því. En fyrst ég er með hæstv. heilbrigðisráðherra í andsvörum langar mig til að forvitnast. Heilbrigðisstofnun Suðurlands er með bráðaþjónustu sem veitir um sex þúsund manns aðstoð á hverju ári. Oft hefur verið rætt um að sú bráðaþjónusta sé ekki beinlínis fjármögnuð með beinum hætti, það séu tilfærslur og reddingar sem haldi því gangandi. Verður það lagfært núna? Ef ekki: Hvernig stendur til að reyna að lagfæra það á næstunni?
Virðulegi forseti. Það sem við þurfum að gera samhliða en þó í einhverri röð er í fyrsta lagi að koma okkur saman um heilbrigðisstefnu fyrir Ísland. Í öðru lagi þurfum við að kortleggja þá þjónustu sem þegar er fyrir hendi. Sums staðar er um tvíverknað að ræða í kerfinu og sums staðar eru eyður í því. Ég vil til að mynda nefna sumar hliðar á forvörnum og endurhæfingu þar sem við þyrftum að gera betur og leggja meira af mörkum. Síðan þurfum við að láta ríkisfjármálaáætlunina haldast í hendur við þau skref sem við viljum stíga í áttina að betra heilbrigðiskerfi. Það útheimtir allt saman vinnu, tíma og yfirlegu, og líka þverpólitíska vinnu því að öll þessi sjónarmið þurfa að koma að borðinu, að því gefnu að við séum sammála um að sóknin sem við þurfum að fara í sé fyrst og fremst í þágu hins opinbera heilbrigðiskerfis. Það er grundvallaratriði, útgangspunktur. En varðandi tiltekna spurningu hv. þingmanns um Heilbrigðisstofnun Suðurlands vil ég segja að á þessu tímapunkti þegar ég hef verið þrjár vikur í starfi hef ég náð að hitta forystufólk Heilbrigðisstofnunar Suðurlands á einum stuttum fundi og átt eitt símtal við stjórnendur þar. Ég hef ekki einu sinni náð að hitta alla forstöðumenn enn þá þannig að ég vil ekki í þessu andsvari ræða um stöðu einstakra stofnana vegna þess að ég þarf að ná heildaryfirsýn yfir það hver staðan er. Það sem liggur fyrir okkur á alveg næstu vikum er að skipta upp þeim potti sem við gerum tillögu um að sé til þess að bæta stöðu þessara heilbrigðisstofnana og gera það með sanngjörnum hætti og með hliðsjón af mismunandi stöðu stofnananna sem er sannarlega rökstudd og í raun mjög ólík.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta. Það er allt svo öfugsnúið þegar ráðherrar veita okkur andsvör, en ég þakka engu að síður fyrir gott samtal. Ég er algerlega sammála. Við þurfum góða heilbrigðisstefnu fyrir landið í heild til framtíðar. Ég get ekki beðið eftir að þeirri stefnumótun verði lokið. Það er mjög margt sem við þurfum að huga að. Svo ég tali aðeins meira um Heilbrigðisstofnun Suðurlands, sem er önnur tveggja heilbrigðisstofnana í mínu kjördæmi og ég hef reynt að vera vel inni í málum hennar, þá hafa skilaboðin verið misvísandi. Annars vegar eru skilaboðin: Já, það á að reka bráðamóttöku. Hins vegar hafa peningarnir ekki alveg fylgt. Ef bráðamóttökuþjónusta myndi hætta á Selfossi kæmu sex þúsund tilfelli í viðbót á ári inn á Landspítalann. Það held ég að myndi kosta samfélagið í heild ógrynni af peningum. Við þurfum að reyna að tryggja þetta til framtíðar. En að öðru leyti er þetta er bara mjög einfalt og ég tek undir með hæstv. heilbrigðisráðherra: Við þurfum að laga þetta allt saman. Það tekur tíma. Ég skil að þrjár vikur eru ekki langur tími til að laga alla heimsins hluti en við reynum bara að vinna saman í þessu og lögum þessar holur. Þær eru margar en við getum lagað þær.
Virðulegur forseti. Nú líður að lokum þessarar umræðu. Það eru ekki margir eftir á mælendaskrá, sýnist mér, en það eru nokkur atriði sem mig langar að koma inn á í ræðu minni. Ég ætla að byrja á samgöngumálunum. Fyrir áhugasama um uppbyggingu samgöngumannvirkja verður ekki annað sagt en að þetta fjárlagafrumvarp sé gríðarleg vonbrigði. Það eru ekki margar vikur síðan meira og minna allir þeir frambjóðendur sem nú ráða einhverju í hæstv. ríkisstjórn voru uppfullir af því að fara þyrfti í stórsókn í samgöngumálum. Og hver er niðurstaðan? Milli ára er bætt við um 1.300 milljónum í framkvæmdir og síðan koma inn 680 milljónir á milli umræðna. En þá verða menn að huga að því hver núllpunkturinn er í þeim samanburði. Eftir þessa rétt um 2 milljarða viðbót erum við enn 7 milljörðum undir fjárveitingum til samgöngumála miðað við ekki nema tveggja ára gamla samgönguáætlun. Það er auðvitað staða sem verður lífsins ómögulegt fyrir landsbyggðarþingmenn að útskýra fyrir kjósendum sínum í jólaboðum sem fram undan eru. Það er engin stórsókn. Það er næstum ekkert að gerast í uppbyggingu samgöngumannvirkja. Þannig er það bara. Við skulum tala um þetta eins og það er. Ég gef mér að hæstv. samgönguráðherra sem situr hér með okkur sé sammála mér um þetta. Þetta er allt of lítið. Það er engin stórsókn. Til að setja þetta í samhengi er verið að bæta 2 milljörðum í núna og hringtorg kostar 250 milljónir. 2 milljarðar gera ekki neina risahluti í samgöngumálum. Það er vegarkafli innan Hafnarfjarðar, hluti af Reykjanesbraut, sem ætlunin er að tvöfalda, á stuttum kafla frá Krísuvíkurgatnamótum að Kaldárselsvegi. Sá stutti kafli kostar 2 milljarða. Þá er allt landið eftir, öll verkefnin sem við erum búin að tala fyrir undanfarið. Þetta er áhyggjuefni ef haft er í huga að fyrir vorþinginu liggur að endurskoða bæði fjögurra og tólf ára samgönguáætlun. Ég vil brýna þingið og samgönguráðherra til þess að við reynum að nálgast þá vinnu af raunsæi því að sérstaklega fyrir brothættari byggðir er ekkert verra en að klúðra væntingastjórnuninni í samgöngumálum. Þetta vildi ég segja um samgöngumál. Mig langar til að koma aðeins inn á vinnubrögð í tengslum við fjárlagavinnuna. Það hafa allir skilning á að verið er að vinna þetta fjárlagafrumvarp, venju fremur, á stuttum tíma. Þetta er allt saman mjög umhendis og snúið. Ég held að allir séu að reyna að gera sitt besta. En þegar þannig er þá er, afsakið hvernig ég orða það, fullkomlega óþolandi að menn séu settir í þá stöðu að innan úr ráðuneytunum komi tillögur um fjárlagahluta hvers ráðuneytis þar sem menn setja meðvitað okkur landsbyggðarþingmenn í þá stöðu að taka einhvern slag ár eftir ár um hluti sem helst er hægt að líkja við að veifa gulrót framan við dýr á hlaupum. Ég skal taka tvö dæmi. Hæstv. umhverfisráðherra þótti mér hantera það mjög vel að innan úr því ráðuneyti kemur tillaga um að skera náttúrustofur landsbyggðarinnar hér um bil inn að beini og rúmlega það. Auðvitað er það lagað í meðförum þingsins, en ég held að allir hafi verið meðvitaðir um að þetta yrði lagað. Hvað er þá verið að etja okkur í svona dellu? Þess sama má horfa til varðandi fjárveitingar til sjúkrahúsa og heilsugæslna á landsbyggðinni. Því fór fjarri að saman færu hljóð og mynd í fjárlagatillögum sem komu frá ráðuneytinu. Nú er búið að færa þetta að hluta til til betri vegar en landsbyggðin er, að því er virðist, í miklum mun verri stöðu þegar kemur að þessu. Ef maður hallar sér aftur og horfir á tillögurnar sem komu innan úr ráðuneytunum held ég að sé alveg ljóst að landsbyggðin er í veikari stöðu gagnvart upphaflegri framlagningu fjárlaga hér um bil úr hvaða ráðuneyti sem er, eins og þetta horfir við manni núna. En ég vona að það verði tekið til athugunar í næsta hring á næsta ári, en það er ekki góður bragur á þessu. Eitt atriði til sem mig langaði að koma inn á er hreint skattamál og eitt af þeim atriðum sem ríkisstjórnin hefur í stjórnarsáttmála sínum og langflestir flokkar töluðu fyrir í þeirri kosningabaráttu sem nú er nýliðin. Þetta er tryggingagjaldið. Berum saman það tryggingagjald sem fyrirtæki og launagreiðendur landsins bera við það sem var fyrir hrun þegar prósentan var 5,34%, samanborið við 6,87%: Þarna er munur. Í dag er atvinnuleysi minna en var á þessum punkti. Allir sem hér eru inni þekkja til hvers þessi skattstofn er ætlaður. Atvinnuleysið er minna. Staðan er samt sú að launagreiðendur landsins borga rúmum 20 milljörðum meira í ár í tryggingagjald en þeir væru að gera væri skattstofninn sá sami og fyrir hrun. Það voru allir sammála um að þetta yrði að koma til skoðunar. Það að vísa í að þetta verði skoðað í tengslum við kjarasamninga er ekki fullnægjandi svar. Staðan er sú að býsna margt hefur gengið á gagnvart atvinnulífinu undanfarin misseri. Hvað útflutningsgreinarnar varðar hefur gengið styrkst mjög verulega sem gerir stöðu þeirra erfiðari. Það er ekki eins og laun hafi ekki hækkað býsna mikið á undangengnum árum. Það að hafa tryggingagjaldið og þessa gríðarlegu auknu skattlagningu íslenskra fyrirtækja utan sviga í allri umræðunni og vísa til þess að það verði skoðað í samræmi við kjarasamninga næsta árs er ræða sem hefur verið haldin allt of oft. Það verður að taka á því hið allra fyrsta. Það síðasta sem mig langar að koma inn á er mikið áhugamál okkar í Miðflokknum. Það snýr að nýjum spítala, nýjum Landspítala. Það er ekkert sem bendir til þess að það sé neinn áhugi á að skoða það yfir höfuð að fara, jafnvel þó ekki væri nema í grunnstaðarvalsgreiningu, til þess að mönnum geti liðið vel með þá ákvörðun að byggja upp við Hringbraut. Fyrst hæstv. forsætisráðherra er í salnum er ekki úr vegi að spyrja hana hreint út: Er hæstv. forsætisráðherra meðvitaður um að í þeim skýrslum sem unnar hafa verið á undanförnum árum og áratugum er gegnumgangandi mælt með að byggja nýjan spítala upp annars staðar en við Hringbraut sé sú leið fær? Þegar maður skoðar þau gögn sem lögð hafa verið fram undanfarin ár, og nú ætla ég að passa mig á að taka ekki mjög sterkt til orða, eru þau túlkuð mjög bjagað miðað við það sem fram kemur í þeim skýrslum sem liggja fyrir. Það er gegnumgangandi talað um að besti kosturinn sé að byggja á öðrum stað en til vara er uppbygging við Hringbraut. Þetta er hlutur sem mér finnst mjög alvarlegt að menn líti algerlega fram hjá. Þetta er algert risamál. Síðan gerðist það á síðasta ári, að því er virðist, að Vífilsstaðalandið er selt án heimildar í fjárlögum. Nú er inni heimild til að selja Keldnalandið, sem eru þeir tveir staðir sem mest hafa verið ræddir í samhengi við nýjan spítala. Það er reyndar ekki ný heimild. En að fara í einfalda staðarvalsgreiningu með skoðun á þeim gögnum sem fyrir liggja á að geta gefið býsna góða mynd á stuttum tíma. Ég vil skora á hæstv. forsætisráðherra að hafa forgöngu um að farið verði í þá vinnu. Þetta þarf ekki að taka langan tíma. Ef við Miðflokksmenn verðum slegnir kaldir þá bara tökum við því, en ég held að það sé einnar messu virði að fara í gegnum þessa vinnu. Að endingu vil ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir. Mín upplifun er að þetta fjárlagafrumvarp sé heldur mikið vinstri, það er lítið hægri í því. Skattahækkanir koma strax, skattalækkanir kannski á kjörtímabilinu. Það er verið að skoða þær seinna. Að lokum vil ég endurtaka brýningu mína varðandi vinnubrögðin og samgöngumálin og ítreka þá spurningu mína til hæstv. forsætisráðherra hvort hún sé tilbúin að beita sér fyrir staðarvalsgreiningu sem tekur skamman tíma. Það er fullkomlega fær leið að gera hana með einföldum hætti. Þá mun mönnum líða mun betur með þá ákvörðun í stað þess að berja hana áfram á einhverju sem virðist vera misgóð túlkun á fyrirliggjandi gögnum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir prýðisræðu. Ég er sammála mörgu af því sem hann kom inn á, m.a. um þann viðvarandi vanda sem við þekkjum mjög vel sem erum þingmenn úr landsbyggðarkjördæmum að í fjárlögum á hverjum tíma skortir svolítið á sýn, sérstaklega á þessar minnstu stofnanir. Hv. þingmaður nefndi náttúrustofurnar. Við getum talað um fræðslunetin og símenntunarstofnanirnar hringinn í kringum landið. Það hefur blasað við að menn hafa svolítið treyst á að þingmenn kjördæmanna tryggðu að þessar stofnanir fengju nægilega fjármuni í gegnum þingið. Þau vinnubrögð má sannarlega bæta. Ríkisstjórnin skrifar í sinn stjórnarsáttmála mikið um að við viljum að allir landsmenn sitji við sama borð og njóti sömu þjónustu af hálfu ríkisins. Þetta er auðvitað eitt af því sem þar þarf að skoða. Hv. þingmaður minntist líka á að sá tími sem við hefðum haft til að undirbúa þessi fjárlög væri óvanalega stuttur en það væru allir að gera sitt besta. Ég held að það sé nákvæmlega þannig. Það sem við erum hins vegar að gera í þessum fjárlögum, bæði í heilbrigðismálum, menntamálum og samgöngum, er að sýna hvert við stefnum. Síðan í fjármálaáætlun um næstu fimm ár sem kemur á vorþinginu munum við vonandi geta sýnt betur fram á hvað við ætlum að gera á kjörtímabilinu. En á svona stuttum tíma þurftum við fyrst og fremst að geta brugðist við og sýna fram á hvað við þyrftum að gera. Stórsókn í samgöngum og menntamálum ætlum við að fara í. En á þessum stutta tíma gátum við fyrst og fremst tekið það sem augljóslega blasti við að hægt væri að fara í án þess að raska jafnvægi í ríkisfjármálum en líka að geta farið í þær framkvæmdir sem hægt verður að fara í á árinu 2018. Hitt tekur síðan oft á tíðum lengri tíma.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svarið. Mér þætti áhugavert að heyra frá hæstv. ráðherra hvað hann sjái fyrir sér þegar ný fjármálaáætlun verður lögð fyrir hvað varðar framkvæmdahluta samgönguáætlunar. Nú kom fyrirliggjandi fjárlagafrumvarp fram fyrir rúmum tveimur vikum síðan og ég gef mér að það sé komin ákveðin vinna í gang og hafi verið unnin samhliða stjórnarmyndunarviðræðunum varðandi stóru myndina. Það væri áhugavert að heyra hvað hæstv. samgönguráðherra sér fyrir sér varðandi þróun fjárveitinga til nýframkvæmda í samgöngukerfinu. Því fer svo fjarri að það sé nokkurt samræmi milli núverandi fjárveitinga og þeirrar samgönguáætlunar sem liggur fyrir. Í hvora áttina sem það þróast held ég að á vorþingi þegar fjögurra og tólf ára samgönguáætlun koma til endurskoðunar verðum við að einhenda okkur í að það verði nær því að fari saman hljóð og mynd í þessum málum.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Hv. þingmaður minntist í ræðu sinni á væntingastjórnun og hvernig þingmenn, ekki síst landsbyggðarkjördæmanna, gætu lifað af jólaboðin sem vonandi eru fram undan hjá okkur öllum á næstu dögum. Það er alveg rétt að það var vond væntingastjórnun af þinginu í október 2016 að samþykkja fjögurra ára samgönguáætlun sem var 13 milljörðum fram yfir þáverandi fjárheimildir. Það sendi mjög röng skilaboð. Enn lifum við við að það er sú samgönguáætlun sem er til og menn geta þar af leiðandi alltaf borið saman við. Síðan hafa verið lögð fram fjárlög, í fyrra, þar sem þingið lagði þó 4,5 milljarða inn í þetta og minnkaði gatið í 8,5 milljarða. Við komum svo núna ári síðar og minnkum þetta niður í 7 sem er talsverður árangur miðað við það sem á undan var. Varðandi viðhald á samgöngumannvirkjum okkar, þessum dýru mannvirkjum sem við höfum ekki staðið almennilega við síðan 2010, þá var það á árinu 2016 um 5,5 milljarðar en verða á næsta ári um 8,3–8,4 milljarðar sem er umtalsvert betra. Það vantar þó sennilega um milljarð að lágmarki til að viðhaldinu sé sæmilega sinnt. Það er eitt af því sem þarf að horfa á. Með því að þessi liður, framkvæmdir og viðhald, verður um 20 milljarðar á næsta ári eru þó 11,3 til framkvæmda. Það vantar eins og ég sagði nokkra milljarða enn þá til að ná þessari samgönguáætlun sem ég held að allir séu sammála um að hafi verið dálítil útópía og óskhyggja mjög margra. Það var vont upp á væntingastjórnun að senda hana í loftið. En það er einmitt áskorunin sem við stöndum frammi fyrir í fjármálaáætlun og samgönguáætlun, þar þarf að fara saman hljóð og mynd, vera samræmi á milli þótt það sé kannski ekki algert. En það þarf að vera mjög lítill [[Forseti hringir.]]munur þar á. Ég vonast til að það muni skýrast á fyrstu mánuðum næsta árs [[Forseti hringir.]]og við getum kannski farið yfir það betur í þinginu þegar þar að kemur.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin. Það var gott að hann skyldi koma inn á viðhaldið. Viðhald hefur verið skorið við nögl síðan 2009, held ég að sé óhætt að segja. Þetta er atriði sem einhverjir lýstu sem tifandi tímasprengju í samgöngukerfi okkar. Það er mikilvægt að horfa til þess um leið og horft er til þess að styðja hressilega við nýframkvæmdahluta samgöngumálanna. En að öðru leyti hlakka ég til samstarfs við samgönguráðherra á vorþinginu varðandi fjögurra og tólf ára samgönguáætlun sem okkur mun vonandi takast vel til með.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu hans. Hann beindi til mín sérstakri fyrirspurn hvað varðar staðsetningu Landspítala við Hringbraut. Þar sem hv. þingmanni varð tíðrætt um þá ágætu líkingu að hljóð og mynd ættu að fara saman, sem ég kunni vel að meta, hlýt ég að rifja upp að árið 2015 gerði þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Kristján Þór Júlíusson, úttekt á staðarvalinu, m.a. vegna þess að þá hafði töluverð umræða farið fram um staðarval Landspítala við Hringbraut. Það var í ríkisstjórn þáverandi hæstv. forsætisráðherra, hv. formanns Miðflokksins, Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, sem sú úttekt var gerð. Þar var farið yfir staðarvalið. Niðurstaða þeirrar úttektar var sú að best væri að reisa spítalann við Hringbraut og þar af leiðandi greiddu allir þingmenn á þessum tíma atkvæði með þingsályktunartillögu um að sjúkrahúsið skyldi rísa þar. Það var eftir að hér höfðu átt sér stað töluverðar umræður um staðarvalið. Hv. þingmaður kallar eftir að sú umræða verði tekin aftur. Þeirri umræðu tók ég fyrst þátt í 2007 þegar ég var fyrst kosin á þing. Við erum búin að nota töluverðan tíma í að ræða staðarvalið og ég taldi satt að segja þegar einróma samstaða náðist á þinginu að við værum lent eftir alla þessa umræðu. Ég vitna til þeirrar úttektar fyrst hv. þingmaður spurði mig sérstaklega.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Það er kannski það sem verið hefur að koma í ljós undanfarin misseri, og er mat manna sem sett hafa sig djúpt inn í staðarvalspælingar sem snúa að staðsetningu nýs sjúkrahúss, að sú vinna sem unnin var 2015 var því miður að öllum líkindum miðuð að því að komast að sömu niðurstöðu og áður. Það er ýmislegt í verklaginu þar sem bendir til þess. Nú langar mig til að kasta fram annarri spurningu til hæstv. forsætisráðherra: Ef mönnum tekst að sýna fram á það á næstu mánuðum að - ég ætla nú ekki að segja kastað hafi verið til hendinni. Það er betra að orða spurninguna svona: Er einhver sú nálgun eða úttekt á þeim gögnum sem fyrir liggja sem gætu orðið til þess að hæstv. forsætisráðherra væri tilbúin að skoða að fara í gegnum nýja staðarvalsgreiningu eða álítur hæstv. forsætisráðherra að málið sé afgreitt og útrætt endanlega og að ekki þurfi að skoða það frekar?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir. Eins og ég nefndi áðan hef ég fylgst með þessu máli frá árinu 2007. Ég hef fylgst með heilbrigðisráðherrum úr nánast meiri hluta þeirra flokka sem sitja á Alþingi fara með þetta mál og allir komast að sömu niðurstöðu. Ég myndi því telja affarasælast að þessari byggingu yrði lokið á þeim stað sem Alþingi samþykkti í kjölfar úttektarinnar 2015. Ég tel hins vegar tímabært að við förum að ræða framtíðina í þessum málum. Ég held að við Íslendingar áttum okkur ekki á að það eru engar líkur til þess að við séum nú að reisa spítala til allrar framtíðar. Við þurfum að fara að horfa til lengri tíma varðandi framtíðarstaðsetningu fyrir næsta spítala eftir einhverja áratugi. Þegar litið er til þess hve lengi staðið hefur styr um þessa staðsetningu held ég að ekki sé seinna vænna en að fara að horfa til lengri tíma. Því að það liggur alveg fyrir þegar við lítum til nágrannalanda okkar að þar eru reistir spítalar á einhverra áratuga fresti. Það veitir ekkert af að fara að horfa til lengri tíma í þeim málum. En eftir mína tíu ára setu á þingi og eftir að hafa fylgst með heilbrigðisráðherrum úr mjög ólíkum flokkum komast að sömu niðurstöðu þá treysti ég þeirri vinnu sem þar hefur farið fram.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Það er reyndar mjög mikilvægur punktur sem hæstv. forsætisráðherra kemur hér inn á, þ.e. að sá spítali sem verður byggður á næstu árum verður ekki sá síðasti sem verður byggður. Í því samhengi skoðast aðgerð síðasta árs þar sem Vífilsstaðalandið var selt til Garðabæjar. Nú er inni heimildarákvæði í 6. gr. fjárlaga um sölu á Keldnalandinu. Eflaust eru fleiri staðir sem skynsamlegt væri að taka frá til framtíðarnota ef svo fer að allt verður byggt upp við Hringbraut. Telur hæstv. forsætisráðherra ...
Nú kemst ég ekki aftur upp.
Nei, fyrirgefðu, auðvitað kemstu ekki aftur upp. Ég fabúlera bara hérna áfram um það sem mér finnst að þér ætti að þykja.
Já, endilega.
[[Hlátur í þingsal.]] Við nýgræðingarnir megum þetta.
Já, já.
En í því ljósi held ég að skynsamlegt væri að taka undir tillögu okkar Miðflokksmanna síðar í dag um að fella út heimild til sölu á Keldnalandi. Það er þá bara hægt að setja hana inn aftur að ári ef menn komast að þeirri niðurstöðu. Menn upplifðu það sem tilviljanakennt að Vífilsstaðaland skyldi hafa verið selt að því er virðist án heimildar í fjárlögum. Því held ég að það sé ástæða til að fyrirbyggja sambærilegt slys hvað Keldnaholtið varðar á meðan menn halla sér aðeins aftur í stólnum og taka ákvörðun um næsta spítala á eftir þeim sem nú verður byggður, verði hann byggður við Hringbraut.
Hæstv. forseti. Ég gat ekki látið hjá líða að koma hér upp undir fjárlagaumræðunni og ræða aðeins um byggðasjónarmiðin sem birtast í þessu fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur. Þau birtast m.a. í samgöngumálunum þar sem enn eru veruleg vonbrigði. Vissulega eru settar 755 milljónir til viðbótar frá því sem hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra hefur náð fram í þrjú verkefni. Það eru sannarlega mikilvæg verkefni og ég fagna því sérstaklega að sjá veginn um Skriðdal í tillögum meiri hluta nefndarinnar, en hér er enn og aftur allt of lítið gert. Ég get nefnt dæmi um mikilvægar framkvæmdir sem hreinlega geta ekki beðið lengur. Hér má nefna Dettifossveg. Dettifoss er aflmesti foss í Evrópu og hefur fyrir þær sakir gríðarlegt aðdráttarafl fyrir erlenda ferðamenn. Þetta er algerlega til skammar, frú forseti. Getið þið ímyndað ykkur hvernig aðgengi að aflmesta fossi í Evrópu væri ef hann væri einhvers staðar annars staðar en á Íslandi? Með því að ljúka við veginn tengjum við líka Mývatnssveitina við Öxarfjörðinn og opnum þar betur á aðgengi ferðamanna að magnaðasta lághitasvæði landsins og jafnvel í heimi með sínum einstöku náttúruvættum og náttúrugæðum. Þá standa einnig út af virkilega mikilvæg verkefni sem myndu hafa gríðaráhrif á búsetugæði nokkurra byggða, svo sem veginn til Borgarfjarðar eystri, Bárðardalsveg og svo get ég ekki látið hjá líða að nefna eitt verulega skammarlegt dæmi sem er Vestfjarðavegur 60. Ég veit að hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra vísar nú eflaust til þess að samgönguáætlun hafi ekki verið í samræmi við fjármálaáætlun, en ég ætla að leyfa mér að benda á að það var í raun fjármálaáætlun sem var langt frá því að vera í samræmi við samgönguáætlun sem var samþykkt á undan. Ég vona að þetta verði haft í huga við gerð og samþykktir næstu samgönguáætlunar og fjármálaáætlunar í vor og gætt að því að fjármálaáætlunin verði í samræmi við samþykkta stefnu þingsins. Þá vil ég einnig nefna stöðu sýslumannsembættanna sem samkvæmt loforðum fyrri ríkisstjórnar átti að styrkja og efla með stækkun þeirra og sameiningum, en eins og svo oft hefur það verið svikið og er framtíð sýslumannsembættanna í algerri óvissu. Til að mynda má nefna þá stöðu sem sýslumaðurinn á Austurlandi stendur frammi fyrir, en miðað við núverandi frumvarp til fjárlaga hefur embættið 141,4 millj. kr. úr að spila þegar vitað er að rekstur embættisins árið 2016 kostaði 157 millj. kr. og ljóst er að núna um áramótin tekur embættið með sér tæplega 40 millj. kr. halla inn í nýtt ár. Það er því ljóst að hugur stjórnarmeirihlutans stendur ekki til þess að styrkja og efla sýslumannsembættin um landið og ber frumvarpið ekki merki um ábyrga áætlanagerð heldur, líkt og rætt var um í gær, nokkuð sem varla er ásættanlegt. Stóra óbyggðastefnan birtist þó allra mest í fjárframlögum til sjúkra- og heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Þrátt fyrir sannarlega prósentuaukningu á milli ára er enn aðhaldskrafa til staðar og þó að hæstv. heilbrigðisráðherra Svandís Svavarsdóttir hafi náð fram 450 millj. kr. aukningu, sem sannarlega ber að fagna, er ljóst að enn er áframhaldandi sveltistefna gagnvart heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Ef eitthvað er ætti einmitt að ganga rösklega til verks og styrkja hana verulega og létta þannig mögulega álagi af Landspítalanum. Ég sat fund fjárlaganefndar fyrr í vikunni þar sem forstöðumenn heilbrigðisstofnana komu til fundar við nefndina og af orðum þeirra var alveg ljóst að staðan er ólýsanlega alvarleg. Þá verð ég að lokum að nefna enn önnur vonbrigðin sem mig grunar reyndar að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra geti tekið undir með mér, en það eru framlög til rannsókna, þróunar og nýsköpunar í landbúnaði sem eru hreinlega skorin niður. Engin aukning er heldur til skógræktar. Frú forseti. Þar sem ég sat og hripaði niður þessi orð barst mér bréf frá Akureyri, jólakveðja sem mig langar, með leyfi forseta, að grípa niður í og deila með ykkur því að mér finnst skilaboðin eiga sérstaklega vel við okkur hér í dag. Sendandinn kallar kveðjuna jólapistil Stekkjarstaurs árið 2017: „„Það á að gefa börnum brauð að bíta í á jólunum.“ Þessa gömlu jólavísu syngjum við hástöfum án þess að hugsa um hvað efni hennar er í litlum takti við samtímann. Eða eru máski einhverjir sem þetta á við og hvernig bregðumst við við í þeim tilvikum? Eða bregðumst við jafnvel börnunum sem brauðs eru þurfi? Alla vega virðist regluverk mannanna þannig að jólabónusum er mjög misskipt, meðan einn fær ekki jólabónus á 5.000 kr. fær annar óvænt jólabónus upp á 500.000 kr. sem getur orðið til þess að bitið verður í mikið brauð á þeim bæ. Það er þó víst að klæðin eru nauðsynleg til að komast fram úr „bólunum“ og trúlega er æskilegt að liturinn sé frekar blár eða grænn ef marka má gerðir þeirra manna sem við höfum kosið til forystu. Það er dásamlegt að vera líkamlega og andlega hraustur og svo sannarlega sparar það þjóðinni bæði útgjöld og eykur þjóðartekjurnar verulega. Það heitir líka á tyllidögum „mesta hagvaxtarskeið“ okkar. En hvernig er það á hvunndeginum, er hagurinn lakari? Er þá ekki lengur unnt að baka brauð fyrir alla? Lenda nýbökuðu brauðin hjá þeim sem komast ekki úr „bólunum“ og verða að neyta þeirra í „bólinu“ eða algerri umsjón annarra? Ég horfði á og hlustaði með athygli á sögu eiginkonu manns sem er með heilabilun. Ríkið afnemur smánarlegar bætur sem hún hefur fengið frá hinu opinbera fyrir að annast ósjálfbjarga eiginmann sinn fyrir það eitt komast nú á eftirlaun og hætta launaðri vinnu og verður þar með alla daga ársins að spara ríkinu útgjöld og sinna hlutverki þess óstudd. Hvers konar meðferð er þetta á meðborgurunum? Hvers konar ánauð er verið að setja fólk í? Og nú kem ég að því efni sem liggur eins og mara á mér þessa daga. Ég er hreyfihamlaður og lítil telpa horfði á mig í hjólastólnum um daginn og spurði: „Ertu Stekkjarstaur?“ Þar með fékk ég hlutverk í jólasveinaleiknum en átti reyndar ekki klæðin rauð. Það er svo dýrt að halda þessum Stekkjarstaur í þeim lífsgangi sem hann kýs. Eða er það svo ef til vill mun ódýrara að gera honum ekki kleift að fara úr „bólinu“? Þarna komum við einmitt að þessum bannorðum sem eru „kostnaðarvitund heilbrigðisþjónustuþega“. Stekkjarstaur verður að eiga sama rétt og hinir sveinarnir og einnig jóladísirnar til þátttöku í samfélaginu án þess að vera þrúgaður af samviskubiti út af því hvað hann eða hún kosti samfélagið. Það er því skelfilegt fyrir „Stekkjarstaur“ að hafa auk þess álags sem er að vera hreyfihamlaður að hafa búið eiginkonunni þær aðstæður að leggja á samvisku hennar hvenær hún geti látið af starfi sínu utan heimilis og nýtt sér fullan rétt til eftirlauna. Því að þar með afsalar hún sér umönnunarbótum um Stekkjarstaur og hamlar þar með hreyfifrelsi hans. Ég hélt satt best að segja að þetta væri vitleysa þangað til sérfræðingur á þessu sviði leiddi mig í þann ótrúlega sannleika að þetta væri rétt. Þar með áttaði ég mig endanlega á því að hin „gamla grýla“ er bara alls ekki dauð. Hún er enn á róli. Henni er ekkert gefið um það að skilgetinn sonur hennar, Stekkjarstaur, sé neitt á ferðinni á sinn kostnað og best að halda honum í „bólinu“.“ Frú forseti. Það er til lítils að tala um innviðauppbyggingu og sókn fyrir dreifðar byggðir landsins ef sú stefnumörkun nær ekki inn í fjárlög ríkisstjórnarinnar. Við þurfum að gera betur fyrir land og þjóð og ríkisstjórnin verður að átta sig á því að orðum fylgir ábyrgð. Þingheimur hefur sannarlega tækifæri til þess í atkvæðagreiðslunni hér á eftir með því að greiða atkvæði með breytingartillögum Samfylkingarinnar.
Hæstv. forseti. Á þeim stutta tíma sem nú hefur gefist milli 1. og 2. umr. hefur engu að síður gefist nokkurt ráðrúm til að gaumgæfa bæði upphaflegt frumvarp og þær breytingartillögur sem komnar eru fram við fjárlagafrumvarpið fyrir 2018. Það er ekki hægt að segja að þetta frumvarp út af fyrir sig valdi vonbrigðum vegna þess að ég hafði persónulega engar væntingar til þess. Í sjálfu sér má segja að það er ekki gott að setja fingraför eins eða annars flokks á þetta frumvarp, enda er það að 98% búið til af allt annarri ríkisstjórn og náttúrlega sömu embættismönnunum í fjármálaráðuneytinu og gerðu þessar breytingar. Breytingarnar eru þannig að menn hafa greinilega sett sér að komast af með eins lítið og hægt er. Það er engin sérstök stefnumörkun í breytingunum milli umræðna. Þetta er eins og var gert í gamla daga þegar smáflugvélar flugu yfir tívolíið og hentu niður karamellum. Það var tilviljun hvar þær lentu og hjá hverjum og í hvers fangi. Þessar breytingartillögur meiri hlutans minna mig dálítið á þessar karamellur sem féllu af himnum ofan og enginn vissi hvar myndu lenda. Það eru hins vegar örfá atriði sem er nauðsynlegt að ræða varðandi þetta frumvarp þar sem er greinilega farin röng leið að hlutunum. Ég verð að segja að ég er aldeilis ósammála hæstv. forsætisráðherra, sem því miður er ekki í salnum núna, þegar hún sagði áðan varðandi Landspítalann við Hringbraut að allar skýrslur sem gerðar hefðu verið segðu að spítalinn ætti að vera við Hringbraut. Þetta er ekki rétt. Sú fyrsta sem var gerð lagði til Fossvog. Að minnsta kosti tvær af þeim fjórum sem á eftir komu sögðu: Ef ekki er hægt að byggja annars staðar skulum við byggja við Hringbraut. Það er hins vegar svo margt í þessu máli. Það eru fimmtán ár síðan var byrjað að athuga þetta mál og það hefur aldrei mátt ræða af alvöru þann möguleika að byggja spítalann annars staðar en við Hringbraut. Allar tilraunir í þá átt hafa verið þaggaðar niður. Þetta kom fram hjá starfsfólki spítalans á mjög góðum fundi sem var haldinn úti í Norræna húsi í haust í undanfara kosninganna. Þar kom greinilega fram að starfsfólkið á Landspítalanum við Hringbraut þorir ekki að tjá sig um þetta mál. Það væri í sjálfu sér athugandi að gera alvöruviðhorfskönnun meðal þess starfsfólks sem er þarna á hverjum einasta degi. Undanfarin misseri hefur það búið við að vera í sífelldum sprengingum vegna þess að verið er að sprengja fyrir því húsnæði sem nú er verið að byggja á staðnum. Menn halda því fram að það muni seinka málinu mjög að velja annan stað. Það er rangt. Það sem tefst við staðarvalið, sem þurfa ekki að vera nema örfáir mánuðir, vinnst upp með framkvæmdahraða þegar verið er að vinna á ónumdu landi. Fyrir utan það að nú hafa menn bakkað aðeins í þessari baráttu, þeir sem vilja byggja við Hringbraut, og segja: Við verðum að byggja við Hringbraut meðan við erum að bíða eftir spítala annars staðar. Við erum ekki að byggja spítala til einnar nætur. Elsta húsið við Hringbraut er síðan 1930. Við erum ekkert að fara að rumpa upp einhverjum öðrum spítala næstu 20 árin vegna þess að það tekur 20 ár að byggja nýbyggingarnar við Hringbraut og lappa upp á mygluhúsin sem þar eru núna. Það hefur enginn í þessari umræðu, alla vega ekki núna, og því miður hef ég ekki nýjar upplýsingar um það, reynt að gera sér grein fyrir hvað það kosti í nauðsynlegum samgöngumannvirkjum að koma spítalanum fyrir við Hringbraut. Hvað kosta göngin undir Öskjuhlíð? Hvað kosta mislæg gatnamót sem þarna þurfa að vera? Hvað kostar að setja Miklubrautina í stokk? Þetta er m.a. fórnarkostnaðurinn við að byggja við Hringbraut. Menn segja að spítalinn þurfi að vera nálægt háskólanum af því að þetta er háskólasjúkrahús. Það vill svo vel til að fólk sem er nemar við háskólana er yfirleitt fólk á besta aldri og vel hreyfanlegt, miklu hreyfanlegra en veikt fólk sem liggur á spítala. Auðvitað eru það engin rök í þessu máli. Það er ekkert mál fyrir menn að sækja nám á háskólasjúkrahúsi sem er ekki rétt við háskólann í Vatnsmýrinni. Skiptir ekki nokkru máli. Ég vona að ríkisstjórnin láti af þessari gamaldags hugsun sinni og gefi tækifæri á að það verði farið í alvörustaðarval. Svo illa vill til að í heimildarleysi var selt land á Vífilsstöðum við síðustu fjárlög sem kallað var spilda í Garðabæ, eins og þetta væri bara kartöflugarður eða sparkvöllur. Spilda í Garðabæ. Snilld. Ég vildi hitta höfund þessarar tillögu. Sá hlýtur að vera snjall, ætti að reyna fyrir sér í auglýsingabransanum. Og þetta rann í gegn. En það er ekki of seint að stoppa það að Keldnalandið fari sömu leið. Þess vegna leggjum við Miðflokksmenn til að heimildargrein sem nú er í fjárlögum um það mál verði kippt til baka þannig að Keldnalandið sé þarna, afbragðsvel staðsett, til þess að nýta það undir þetta brýna mál. Annað mál langar mig að nefna sem er svo sem skylt en þó alls óskylt, sem ég hef lagt mikla áherslu á og við leggjum mikla áherslu á í Miðflokknum og munum koma með tillögur hér á eftir sem við hlökkum til að heyra hvaða afgreiðslu hlýtur á Alþingi. Það er tillaga okkar um að atvinnutekjur rýri ekki lífeyristekjur. Ég viðurkenni að ég sagði áðan að það væru engin sérstök vonbrigði í þessu fjárlagafrumvarpi en kannski eru helstu vonbrigðin þau að það var haldinn stór fundur í aðdraganda kosninga með eldri borgurum í Háskólabíói nú í haust þar sem hæstv. forsætisráðherra lofaði því á sviðinu í Háskólabíói fyrir framan 200–300 manns að frítekjumarkið myndi hækka upp í 109 þús. kr. eins og það var áður en það var sett niður í 25 þús. kr. Við þetta hefur ekki verið staðið. Ég segi aftur: Það er ótrúleg forsjárhyggja að ætla að skammta öldruðum sem vilja, geta og hafa áhuga á að vinna, skít úr hnefa, hvort sem það er 25 þús. kr. eða 100 þús. kr. sem hvort sem er borgast 40% tekjuskattur af. Þetta er náttúrlega ekki verjandi. Það eru í kringum 4.500–5.000 aldraðir sem vilja og geta unnið. Af hverju erum við stjórnmálamenn að hamla því að þetta fólk sem vill og getur nýti sína krafta? Af hverju erum við stjórnmálamenn að koma í veg fyrir að þjóðfélagið njóti þekkingar og reynslu þessa fólks sem er ómetanleg? Hvers vegna í ósköpunum? Og hvers vegna í ósköpunum erum við að segja: Nei, þið megið ekki vinna, þið eruð orðin gömul, verið bara heima. Það var ágætt sem formaður Félags eldri borgara í Reykjavík sagði í Háskólabíói á þessum fundi: Við sem erum öldruð dettum ekki fram yfir síðasta söludag þótt eitt ár bætist við. Þetta er hárrétt. Hvers vegna í ósköpunum eiga þá stjórnmálamenn á hverjum tíma að hamla því að fólk sem getur og vill geti unnið, skapað sér smáaukatekjur? Menn segja að þetta kosti 2,4 milljarða. Ég leyfi mér að efast um það. Þetta er reiknuð tala, þetta eru ekki ný útgjöld, væntanlega er þetta það sem menn telja sig tapa í ofgreiddum lífeyrisgreiðslum frá Tryggingastofnun ríkisins sem þeir myndu annars ekki gera. Ég segi aftur: 40% af þessari upphæð, ef við trúum henni, koma til baka aftur í tekjuskatti. Hvað gera aldraðir sem fá meiri peninga til að hafa handa á milli? Jú, þeir bæta sín lífskjör og lífsgæði fyrst og fremst, kaupa eflaust eitthvað betra handa barnabörnunum, ferðast eflaust. Er það slæmt? Nei, það eykur veltu í þjóðfélaginu, eykur virðisaukaskattsgreiðslur. Atvinnuþátttaka þeirra kemur í veg fyrir félagslega einangrun, hún kemur í veg fyrir að menn verði sjúkdómum að bráð sem þeir oft á tíðum fá þegar þeir hætta að vinna. Ég segi aftur: Hvers vegna í ósköpunum erum við með þessa forsjárhyggju gagnvart fólki sem er búið að vinna landinu gagn öll sín ár? Þetta er til hreinnar skammar, virðulegi forseti.
Frú forseti. Svona í lok umræðunnar langar mig að nefna að það lítur út fyrir að rekstrargrundvöllur verði tryggður fyrir allar heilbrigðisstofnanir á landinu sem eru níu. Enn sem komið er er samt sem áður ekki búið að tryggja það varðandi Landspítalann – háskólasjúkrahús þótt það hafi verið gert með hinar átta. En það er góður tónn í hæstv. heilbrigðisráðherra Svandísi Svavarsdóttur. Þótt 2. umr. klárist í kvöld, án þess að það sé fyllilega í höfn, eigum við samt sem áður eftir að klára 3. umr., eftir að klára fjáraukann, þar er líka hægt að úthluta, og svo á eftir að klára lokafjárlög fyrir 2016. Þetta eru þrjár leiðir þar sem hægt er að setja inn aukið fé. Ég mun, eins og ég hef gert ítrekað síðan ég kom á þing, fylgjast með því að heilbrigðiskerfið haldi í það minnsta sjó. Ég mun fylgjast með því hvort hæstv. heilbrigðisráðherra takist ekki að tryggja þá fjármuni inn í rekstur heilbrigðiskerfisins. Lágmarkið er að halda sjó. Annars er það falleinkunn fyrir heilbrigðisráðherra og ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Katrínar Jakobsdóttur. Við fylgjumst með. Við erum á vaktinni. Takk.