Borist hefur bréf frá Ásmundi Einari Daðasyni um að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Norðvesturkjördæmi, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir, en 1. varamaður hefur boðað forföll.
Kjörbréf Lilju Rannveigar Sigurgeirsdóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt, en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.
Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.
Borist hefur bréf frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra og heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 456, um kostnað vegna banns við innflutningi á fersku kjöti, frá Jóni Steindóri Valdimarssyni, og á þskj. 438 og 439, um fjölda starfsmanna sem vinna við gerð lagafrumvarpa, frá Karli Gauta Hjaltasyni.
Komið er að lokum 3. umr. um fjárlög 2019. Nú taka til máls talsmenn allra þingflokka og fá allt að sjö mínútur hver. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lýkur svo umræðunni og hefur til þess sama ræðutíma. Andsvör verða ekki leyfð.
Herra forseti. Nú afgreiðir Alþingi fjárlög í byrjun desembermánaðar, rétt um ári eftir að frumvarp að fjárlögum var lagt fram í fyrra og réttum tveimur árum eftir að við ræddum hér frumvarp til fjárlaga við fordæmalausar aðstæður, þing án starfandi meiri hluta. Það þarf ekki að velkjast í vafa um að afgreiðsla okkar er nú ígrundaðri og betur undirbúin en fyrir ári síðan. Tekist hefur að halda samfellu á milli fjármálaáætlunar og fjárlagafrumvarps í fyrsta sinn. Samþykkt þessa frumvarps festir enn frekar í sessi þá stefnu sem ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur undirbyggði með stjórnarsáttmála sínum og við sjáum þess stað í því fjárlagafrumvarpi sem við greiðum senn atkvæði um. Í 2. umr. lagði ég áherslu á sterka stöðu ríkissjóðs og þá umbreytingu sem orðið hefur í fjármálum ríkisins. Skuldir hafa lækkað verulega og við höfum á ný tækifæri til að byggja upp og bæta velferðarkerfið okkar. Allt þetta má sjá merki um í frumvarpinu sem nú er komið til lokaafgreiðslu. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar sagði svo í ræðu sinni hinn 5. desember sl. undir dagskrárliðnum störf þingsins, með leyfi forseta: „Við getum deilt endalaust um það hvort glasið er hálffullt eða hálftómt, en við hljótum þó að fagna því þegar góðar fréttir berast af stöðu ríkissjóðs sem nýlega keypti upp skuldabréf af Seðlabanka Íslands, samtals að fjárhæð 24 milljarðar, þannig að heildarskuldir ríkisins eru núna 843 milljarðar eða rétt um 30% af landsframleiðslu. Hrein staða ríkissjóðs á grundvelli laga um opinber fjármál, þ.e. þegar sjóður og innstæður hafa verið dregnar frá heildarskuldum, nemur því um 653 milljörðum. Þetta eru 23% af vergri landsframleiðslu og hafa algjör umskipti orðið í ríkisfjármálunum á undanförnum árum sem er sérstakt gleðiefni. Það er gleðiefni, ekki síst fyrir unga fólkið sem horfir upp á að við sem eldri erum erum hætt að gefa út víxla. Við erum hætt að taka út lífskjör komandi kynslóða. Við erum þvert á móti farin að byggja aftur upp. Það eru gleðifregnir og það er eitthvað sem við eigum að lofa okkur sjálfum, en ekki síst yngra fólkinu, að við munum halda áfram að gera af trúmennsku.“ Þetta er kjarni efnahagsstjórnarinnar sem við megum ekki missa sjónar á. Þetta er grundvöllur að því að við rækjum sem best hlutverk okkar í þessum sal Alþingis, að við förum vel með það þýðingarmikla hlutverk í samfélagi okkar. Því er mikilvægt að okkur takist að setja ábyrg fjárlög og standa í ístaðinu þannig að allt gangi skýrt og skorinort eftir. Á undanförnum árum hefur verið ágætur afgangur af ríkissjóði. Það er grundvallarmál í vaxandi hagkerfi. Það er grundvallarmál og hagstjórnarlegt hlutverk ríkisfjármála á hverjum tíma að vera hamlandi í ofþenslu en hvetjandi í samdrætti. Til þess að við getum sinnt þessu sveiflujafnandi hlutverki verður að hafa kjark og þor til að hemja útgjaldavöxt. Um það má deila hvort svo hafi verið en við höfum sannarlega þurfti að auka útgjöld til velferðarmála, til menntamála og til samgöngumála, til grunnþátta samfélags okkar. Það skiptir máli að bætt skuldastaða ríkissjóðs hefur skapað tækifæri til að breyta íþyngjandi vaxtakostnaði í betra heilbrigðiskerfi, í betra menntakerfi, í sterkara velferðarkerfi og hefja á ný uppbyggingu þeirra þátta sem skapa samfélagi okkar framtíðarhagvöxt. Hagvöxtur er forsenda framfara og sóknar til að við getum mætt áskorunum næstu ára. Þær eru miklar. Ég nefni sem dæmi hækkandi aldur þjóðarinnar sem við fögnum að sjálfsögðu. Að ekki sé minnst á það stóra verkefni sem glíman vegna loftslagsmála er. Í þessu frumvarpi eru fyrstu skrefin tekin í því mikla og stóra verkefni. Ég vil samt rifja það upp hér að þar gildir að fara fram af ábyrgð. Ég hef ítrekað sagt úr þessum ræðustól að glíman við að binda meira en við losum, að ná jöfnun og sókn, getur líka verið verðmætt tækifæri til að treysta og styrkja byggð um land allt. Til þess þarf nýja nálgun og viðurkenningu á þeim tækifærum sem landið okkar veitir. Engum dylst að við höfum aukið útgjöld við ýtrustu mörk. Við höfum vonandi ekki farið fram af brúninni en það er stutt þangað. Slíkur vöxtur sem í þessu frumvarpi er og þeim fjárlögum sem við nú samþykkjum og samþykktum í fyrra getur ekki haldið áfram. Samt er það svo að mörgum hér finnst við ekki auka útgjöld nægjanlega mikið. Hin hliðin á þessu öllu er aukin skattheimta sem undirbyggir þessi útgjöld. Meira að segja hafa verið fluttar tillögur í þessum sal um að auka enn frekar skattheimtu, stækka enn frekar báknið og auka útgjöldin verulega. Þá gleyma menn ekki að rifja hér upp að vinsælasta fjármögnun allra góðra verka sé að hækka gjöld á fiskveiðar. Hve oft höfum við eytt þeim krónum sem við erum talin geta sótt til fiskveiða, í umræðum um fjárlagafrumvarp á þessu hausti? Forseti. Ég tel ekki upp hve mörgum milljörðum við höfum bætt í nauðsynleg og brýn viðfangsefni. Það er tilgangslaust ef fólk finnur það ekki á eigin skinni að hér hefur orðið stefnubreyting. Ég nefni þó enn og aftur eina tölu, að skuldir hafa lækkað. Og ef við greiddum sambærilega vexti af lánum okkar nú og fyrir fimm árum myndum við ekki leggja 30 milljarða kr. til velferðarmála, til menntamála og til að viðhalda vegakerfi, svo nokkur dæmi séu nefnd. Það er líka umhugsunarvert að eftir að hafa hækkað framlög til almannatrygginga um rétt um 70 milljarða á fimm árum virðist helst mega merkja á almennri umræðu að fáir hafi fengið kjör sín bætt. Það er því mikilvægt að dýpka þá umræðu, draga ekkert undan og halda áfram að gera betur og gera betur við þá sem enn búa við lökustu kjörin. Það kennir okkur líka að við verðum að vera mun meira upptekin af því hvernig við nýtum fjármuni skattgreiðenda. Þetta eru jú þeirra fjármunir. Virðulegi forseti. Allt byggir þetta sem við fjöllum um hér á öflugu og sterku atvinnulífi. Við getum vænst minni hagvaxtar en undanfarin ár. Það skiptir því máli að í þessu frumvarpi er verið að skapa ramma og undirbyggja fyrir næstu kjarasamninga til að við getum og atvinnulífið geti þar byggt á raunsönnum grunni. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur var mynduð um sókn í endurreisn innviða, um aukna velferð og ábyrga hagstjórn. Afgreiðsla fjárlagafrumvarpsins í dag staðfestir það.
Herra forseti. Ásamt stjórnarsáttmála og fjármálaáætlun eru fjárlög helsta vísbending um forgangsröðun ríkisstjórna. Stjórnarsáttmálinn var myndskreyttur með háleitum markmiðum. Nú átti að ná langþráðri, félagslegri sátt, auka jöfnuð og að ráðast í stórfellda innviðauppbyggingu. Það féll hins vegar á silfrið þegar fjármálaáætlun birtist. Ríkisstjórnarflokkarnir liggja of ólíkt á hinu pólitíska litrófi til að bjartsýnar vonir um eitthvað jákvætt geti ræst. Fjármálaáætlun var byggð á sandi, m.a. vegna ofmats á stöðugleika krónunnar. Samkvæmt fjármálaáætluninni átti samneyslan sem hlutfall af landsframleiðslu þar að auki að minnka þrátt fyrir loforð um mikla innviðauppbyggingu og breytta aldurssamsetningu þjóðarinnar. Verkalýðsfélögin gagnrýndu áætlunina harðlega og Öryrkjabandalagið kallaði hana ávísun á fátækt og eymd. Þrátt fyrir fjölmargar viðvaranir hélt ríkisstjórnin þó sínu striki og lagði svo fram meingallað fjárlagafrumvarp. Í góðæri á að gera of lítið fyrir hópa sem setið höfðu eftir í mörg ár. Samfélagsfjárfestingar eru of litlar og ekkert er heldur skeytt um að afla tekna fyrir loforðum eða til að eiga möguleika á að verja velferðarkerfið þegar það fer að kólna. Nokkrum dögum eftir framlagninguna kom líka í ljós að allt var óskhyggja, krónan byrjaði að síga og forsendur brustu. Frumvarpinu var samt sem áður ýtt áfram án þess að meiri hluti fjárlaganefndar gerði nokkrar lagfæringar. Þegar kom að 2. umr. var manni fyrst öllum lokið. Ríkisstjórnin sjálf gerði vont frumvarp enn verra, dró úr framlögum til öryrkja, til aldraðra, í húsnæðisstuðning, hjúkrunarheimili, framhaldsskóla og ýmislegt fleira. Alþýðusambandið segir í sinni nýjustu umsögn, með leyfi: „Fyrirséð er að núverandi stefna stjórnvalda er ósjálfbær þegar hægja tekur á vexti í efnahagslífinu. Alþýðusamband Íslands mun aldrei sætta sig við að launafólki, öldruðum og öryrkjum verði gert að axla byrðarnar af óábyrgri ríkisfjármálastefnu. Það er óásættanlegt að stjórnvöld mæti ekki kröfum verkalýðshreyfingarinnar og nýti tækifærið til að ráðast í þau miklu verkefni sem bíða; að stórbæta lífskjör, styrkja velferðina og tryggja almenningi gott húsnæði á viðráðanlegum kjörum.“ Ég hélt satt að segja að ríkisstjórnin myndi sjá að sér og draga lækkunina til baka. Hún hafði nægan tíma til þess en hlustar ekki á þjóðina. Við hér inni munum bráðum halda í jólafrí og borð okkar munu svigna, en mjög margir kvíða jólunum. Það er í rauninni absúrd að fylgjast með félagshyggjuflokki í ríkisstjórn sem kemur lítið til móts við verkalýðshreyfinguna þegar við horfum fram á hörðustu kjaraviðræður í 25 ár, og hann reynir jafnvel að réttlæta ósköpin. Framlög til öryrkja lækka frá því sem boðað var fyrir tveimur mánuðum. Hjúkrunarheimilin þurfa áfram að búa við óviðunandi rekstrarskilyrði og heilbrigðisstofnanir úti á landi sömuleiðis. Stórátak í húsnæðismálum er hvergi að sjá og húsnæðisstuðningur lækkar meira að segja örlítið milli ára. Þá stendur enn til að auka skerðingu barnabóta hjá millitekjuhópum og lægri upphæð mun renna til vaxtabóta á næsta ári en til stóð á yfirstandandi ári. Aldraðir þurfa að bíða og sjúkrahúsþjónustan þarf miklu meiri fjármuni til að mæta þeim markmiðum sem stjórnvöld hafa þó sett sér í þessum málaflokki. Það er nöturlegt að horfa upp á skort á viðleitni til að mæta þeim sem búa við verst kjör og viljaleysi til að ráðast gegn ójöfnuði. Ríkisstjórnin tekur ekkert mark á margítrekuðum og nýjum niðurstöðum helstu stofnana heims sem sýna að samfélögum farnast best sem búa við mikinn jöfnuð. Þar ríkir hagvöxtur, þar eru framfarir. Og jöfnuður er líka besta tryggingin fyrir hagsæld og friði. Hér duga engin vettlingatök. Við verðum að tryggja að auðnum, sem verður til vegna harðduglegs fólks og tækniframfara, verði skipt með sanngjarnari hætti. Ef skilningur stjórnvalda á erfiðleikum lág- og jafnvel millitekjufólks eykst ekki mun einfaldlega verða verulega erfitt að ná fram nýjum kjarasamningum. Verkalýðshreyfingin og atvinnulífið hafa beinlínis sagt að úrbætur og átak í húsnæðismálum sé lykillinn að því að það lánist. En þá dugar ekki að stofna bara enn einn starfshópinn. Samfylkingin hefur lagt fram lausnir á húsnæðisvandanum í átta liðum sem unnar voru með og eftir ábendingum frá sveitarfélögum, verkalýðshreyfingunni og Íbúðalánasjóði. Þær bíða hér afgreiðslu en ráðherra málaflokksins ómakaði sig ekki einu sinni í þingsal, hvorki til að hlusta á framsöguna né til að taka þátt í umræðu. Kjarabætur síðustu ára hafa einfaldlega brunnið upp vegna hækkunar á húsnæðiskostnaði. Við verðum að tryggja almannahagsmuni launafólks fram yfir sérhagsmuni. Það er beinlínis óforskammað að afhenda nú stórútgerðum milljarða jólagjöf meðan framlög til viðkvæmra hópa eru skert milli umræðna hér. Í skattamálum vantar svar við kröfum um aukinn jöfnuð. Frá 2004 hafa álögur á lægstu laun hækkað meðan byrðar þeirra hæst launuðu hafa lést. Engin tilraun er gerð til að vinda ofan af þessu eins og hefði mátt ætla með VG í ríkisstjórn. Herra forseti. Samfylkingin hefur lagt fram breytingartillögur sem miða að því að laga vond lög og leggja til örlítið meira réttlæti. Við höfum bent á leiðir til að fjármagna þær án þess að byrðar á lág- eða millitekjufólk aukist. Gagnrýni okkar og breytingartillögur grundvallast fyrst og fremst á að okkur er fullkomlega misboðið fyrir hönd þeirra hópa sem hafa það býsna skítt, ná ekki endum saman og lenda í stórkostlegum erfiðleikum ef eitthvað óvænt hendir. Þeir hafa ekki notið góðæris síðustu ára eins og við hin sem erum með feikilega háar tekjur. Við leggjum í stuttu máli til aukin framlög til öryrkja, í stofnframlög háskóla, til aldraðra, í barnabætur, heilbrigðisstofnanir úti um land, hjúkrunarheimili og í baráttunni gegn skattsvikum. Um þetta hlýtur a.m.k. félagshyggjufólk í salnum að vera sammála. Herra forseti. Að lokum vil ég auglýsa eftir framtíðarsýn ríkisstjórnar sem heldur um stýri skútunnar þegar við erum á fleygiferð inn í framtíð sem þarf síðast en ekki síst að byggjast á frumleika, áræðni og nýsköpun.
Herra forseti. Þessi fjárlög eru fjárlög án lausna á brýnustu viðfangsefnum sem við blasa í þjóðfélaginu. Á tímum ófremdarástands á húsnæðismarkaði er eina lausn ríkisstjórnarinnar að bæta í húsnæðisstuðningskerfi sem virkar ekki, kerfi sem undanskilur þúsundir einstaklinga á vaxtabótum sem þurfa svo sannarlega á þeim að halda. Í þessu eins og í svo mörgu öðru er ríkisstjórnin hugmyndalaus um lausnir. Þessi fjárlög eru draumafjárlög kerfisins, ríkisstjórnin bugtar sig og beygir gagnvart kerfinu sem stækkar sífellt. Fremstur í flokki til að stækka báknið er Sjálfstæðisflokkurinn, flokkur sem segir á tyllidögum fyrir kosningar: Burt með báknið. Að sjálfsögðu er ekkert að marka það sem þessi flokkur segir, enda hans eina markmið að vera við völd, jafnvel þó svo að hann verði að ganga í eina sæng með sósíalistum. Þetta er flokkur sem fórnaði hugsjónum sínum fyrir völd. Á meðan hundruð einstaklinga bíða eftir liðskiptaaðgerðum má ekki semja við Klíníkina um að stytta biðlistann vegna þess að Klíníkin er einkaframtak duglegs fólks. Aðgerðir á Klíníkinni kosta það sama og á Landspítalanum. Það er ekki í anda sósíalista að styðja við bakið á duglegu fólki og að sjálfsögðu tekur Sjálfstæðisflokkurinn undir það. Sóknin í heilbrigðiskerfinu er ekkert nema steypa í nýjan Landspítala á vitlausum stað, á sama tíma og ekkert er gert til að leysa bráðavanda vegna skorts á hjúkrunarfræðingum, vanda sem kostaði ríkissjóð 2,5 milljarða á þessu ári. Heilbrigðisþjónustan á landsbyggðinni situr enn á hakanum. Ekki er búið að leysa fráflæðisvandann, eldri borgarar komast ekki heim. Það vantar heimahjúkrun, heimaþjónustu fyrir aldraða. Miðflokkurinn flutti breytingartillögu þess efnis. Að sjálfsögðu felldi ríkisstjórnin það. Þetta kostar samfélagið mikla peninga. Spítalinn getur ekki nýtt afkastagetu sína sem skyldi. Engin úrræði eru hjá ríkisstjórninni. Ekkert er búið í haginn fyrir komandi kjarasamninga sem allir eru sammála um að verði erfiðir. Enn eru lækkuð gjöld á bönkunum til viðbótar við væntanlega lækkun á bankaskattinum. Nú bætast tryggingafélögin við. Þau þurfa einnig lækkun á gjöldum til hins opinbera, allt á sama tíma og ekki er hægt að hækka lífeyri til eldri borgara svo hann fylgi launaþróun eins og hann á að gera lögum samkvæmt. Síðast en ekki síst ákveður ríkisstjórnin að skerða framlög til öryrkja og lækka gjöldin á bankana, en hækka á þá sem minna mega sín í þessu samfélagi. Það er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Það er forgangsröðun ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur. Landbúnaðurinn situr á hakanum sem fyrr á sjálfu fullveldisafmælinu. Þegar undirstaða fullveldis er öflug matvælaframleiðsla og matvælaöryggi er ríkisstjórnin áhugalaus um landbúnaðinn. Uppbygging hjúkrunarheimila er ekki í samræmi við fjölgun í þessum hóp. Ófremdarástand ríkir í þessum málaflokki og ríkisstjórnin hefur engar lausnir frekar en fyrri daginn. Kolefnisskatturinn er stefnulaus. Honum er ekki jafnað niður á landsmenn með sanngjörnum hætti. Það vantar heildstæða stefnu um hvernig Ísland ætlar að nota kolefnisgjöld í baráttunni við loftslagsbreytingar án þess að það bitni á landsbyggðinni eða samkeppnishæfni atvinnugreina og dragi þróttinn úr hagkerfinu. Mikilvægt úrræði varðandi séreignarsparnað er fellt niður á næsta ári. Verð á fasteignum hér á landi hefur hækkað verulega á undanförnum árum. Í miðjum húsnæðisvandanum hefur ríkisstjórnin ákveðið að falla frá heimild til nýtingar séreignarsparnaðar til íbúðarkaupa og niðurgreiðslu íbúðarlána. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar er óskynsamleg og gengur þvert á tillögu starfshóps sem forsætisráðherra skipaði í júní 2017 og eru það mikil vonbrigði. Miðflokkurinn leggur til breytingartillögu við frumvarpið þess efnis að heimildarákvæði til nýtingar séreignarsparnaðar til íbúðakaupa og niðurgreiðslu íbúðalána verði framlengt ótímabundið þegar ákvæðið á að renna út um mitt næsta ár. Það er mikilvægt úrræði, sérstaklega fyrir ungt fólk. Herra forseti. Þetta eru fjárlög glataðra tækifæra. Forgangsröðunin er röng. Áherslur í skattamálum þjóna betur fjármálaöflunum, bönkunum og tryggingafélögunum en fólkinu í landinu. Miðflokkurinn hefur flutt skynsamlegar breytingartillögur til lausna. Ríkisstjórnin hefur að sjálfsögðu ekki séð sér fært að styðja þær. Miðflokkurinn styður ekki þessi fjárlög.
Virðulegi forseti. Nú er efnislegri umfjöllun Alþingis um fjárlög ársins 2019 að ljúka. Fjárlaganefnd hefur unnið að málinu frá því að það var lagt fram 11. september síðastliðinn og er búinn að vera annar bragur á undirbúningi fjárlaga nú í haust en síðustu tvö haust þegar þau voru soðin saman í nokkrum flýti eftir kosningar. Vinnan í nefndinni er búin að vera mikil og góð undir formennsku hv. þm. Willums Þórs Þórssonar. Þó að okkur og minni hlutann greini á um sumt varðandi forgangsröðun verkefna og hvað sé raunhæft að gera hefur vinnan gengið ljómandi vel fyrir sig í nefndinni. Lögin um opinber fjármál voru samþykkt fyrir næstum þremur árum, 1. janúar 2016. Síðan þá hafa verið smíðuð fjögur fjárlagafrumvörp, enda tvennar kosningar. Núna erum við í fyrsta skipti að ná í land með þessa vinnu, þ.e. að sama ríkisstjórnin býr til fjármálastefnu, fjármálaáætlun og síðan fjárlög á grunni hennar. Þá fengum við einnig í fyrsta skipti að takast á við það verkefni að hagspáin var ekki bara lóðbeint upp á við milli 1. og 2. umr. Við því þurfti að bregðast og tel ég að við höfum náð að lenda því mjög vel með ábyrgum vinnubrögðum. Þessi önnur fjárlög ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur eru, eins og ég þreytist ekki á að segja, sóknarfjárlög. Við töluðum fyrir kosningarnar síðast um að auka þyrfti framlög til samfélagslegra verkefna um 40–50 milljarða á kjörtímabilinu. Núna, rétt rúmu ári síðar, höfum við gert það og gott betur. Útgjaldaaukningin er upp á tæpa 90 milljarða til samfélagslegra verkefna og er það vel. Þá er ánægjulegt að sjá að bilið milli heimilda í fjárlögum og fjáraukanum, sem við förum svo að fjalla um, hefur sjaldan verið minna. Við viljum nefnilega að ákvarðanir sem Alþingi tekur um fjárveitingar haldi. Það er margt undir í fjárlögunum og erfitt að fara yfir það í stuttu máli. En það sem ég vil draga fram í þessari atrennu er það sem fengið hefur minni athygli og umfjöllun. Auk þess vil ég leggja áherslu á það sem ég er sérstaklega ánægð með í þessum fjárlögum. Það er auðvitað gleðiefni að geta stórhækkað framlög til samgangna og fjarskiptamála. Það er í samræmi við stjórnarsáttmála okkar og til marks um að við gerum það sem við sögðumst ætla að gera. Þó að auðvitað sé alltaf gott að geta gert enn betur í samgöngum er forgangsröðunin skýr. Við viljum auka öryggi og byggja upp grunnnetið í kringum landið. Meginstef þessara fjárlaga eru aðgerðir í þágu jöfnuðar og tekjulágra hópa í samfélaginu. Í samfélögum jafnaðar líður fólki betur. Börnum gengur betur í skóla þegar jöfnuður er ríkjandi stefið í samfélaginu. Skrefin sem við tókum í fyrra með því að hækka fjármagnstekjuskattinn um 2 prósentustig ríma vel við þau skref sem hér eru áfram tekin, með því að binda efra þrep tekjuskatts við sömu vísitölu og persónuafslátt, við það að hækka barnabætur til tekjulágra fjölskyldna verulega og hækka persónuafslátt umfram verðlagshækkanir. Við viljum að fólk hafi jöfn tækifæri og að því stefnum við ótrauð áfram. Menningin er það sem bindur okkur saman sem samfélag. Öll börn eiga að hafa greiðan aðgang að menningu óháð efnahag fjölskyldu þeirra. Þess vegna samþykkti Alþingi í sumar að setja á fót barnamenningarsjóð sem er fjármagnaður í þessum fjárlögum. Stærsta kosningamálið síðustu tvennar kosningar er þó óneitanlega heilbrigðiskerfið. Ég þori að fullyrða að ekkert sameini kjósendur betur en sú sjálfsagða krafa að hér sé rekið öflugt opinbert heilbrigðiskerfi. Þar er bætt verulega í og loksins er byrjað að byggja nýtt sjúkrahús sem mætir áskorunum 21. aldarinnar, en jafnframt eru margar fleiri aðgerðir sem eru í þágu öflugs heilbrigðiskerfis. Við ætlum að efla heilsugæsluna um land allt svo lítil vandamál verði ekki stór. Við sjáum strax hverju það skilar að gera fólki auðveldara fyrir að leita til sjúkraþjálfara. Það er eitt af því sem dregið hefur úr nýgengi örorku, m.a. vegna stoðkerfisvandamála. Ég á þá von að það sama muni gerast með því að auðvelda fólki að leita til sálfræðinga og þverfaglegra geðheilsuteyma á heilsugæslunum. Það mun vonandi draga úr því að fólk missi starfsgetu vegna andlegra veikinda. Það er réttur fólks að geta unnið fyrir sér og við sem samfélag verðum að geta gripið þá sem þarfnast hjálpar og komið þeim til heilsu. Í því sambandi langar mig að nefna lítið verkefni sem fjárlaganefnd ákvað að styrkja og styðja við. Það er verkefni Jónsvers á Vopnafirði. Það er lítill vinnustaður fyrir fólk með skerta starfsgetu sem var sett á stofn af félagi eldri borgara á Vopnafirði og Sjálfsbjörgu. Þarna er fólk að vinna eftir getu við viðgerðir á fötum og raunar hverju sem er og eru uppi hugmyndir um að framleiða sérhæfðari vörur til hjúkrunarheimila. Hugmyndafræðin að baki þessu er nokkuð sem við hljótum að vilja horfa til þegar við hugleiðum hvernig við getum veitt fólki tækifæri á að vinna störf við hæfi. Það eru mannréttindi að geta unnið fyrir sér og tekið virkan þátt í samfélaginu. Þetta er auðvitað engin allsherjarlausn fyrir fólk með skerta starfsgetu en þetta er kannski hluti af lausninni og önnur slík verkefni. Af sama meiði er stuðningur fjárlaganefndar við Aflið á Akureyri. Þar er unnið ómetanlegt starf í þágu fórnarlamba kynferðis- og heimilisofbeldis. Í baráttunni gegn ofbeldi í samfélaginu eru félög eins og Aflið lykilleikendur og er mikilvægt að við tryggjum þeim fjármagn en skýrum jafnframt markmiðin, líkt og mér sýnist gert í þingsályktunartillögu um áætlun um aðgerðir gegn ofbeldi og afleiðingum þess. Þar er talað um að nota Bjarkarhlíð sem fyrirmynd í stofnun þjónustumiðstöðvar fyrir þolendur ofbeldis á Norðurlandi í samvinnu við félagasamtök og stofnanir. Við Íslendingar erum háð umhverfinu. Við nýtum auðlindir til að byggja upp þetta samfélag. Þó að vöxturinn þessi misserin sé mestur í einhverju öðru byggjum við enn á því að nýta auðlindir lands og sjávar með sjálfbærum hætti. Þess vegna er það gleðilegt að Alþingi samþykkti að hefja undirbúning að byggingu nýs hafrannsóknaskips sem mætir þeim áskorunum sem bíða, um að auka rannsóknir á súrnun sjávar og gera okkur betur kleift að stunda heimsklassarannsóknir á sjávarauðlindinni. Fyrstu skref þess eru fjármögnuð í þessum fjárlögum. Þá ráðumst við í sögulegt átak í umhverfismálum. Málaflokkurinn hefur aldrei fengið eins mikla viðbót. Við ætlum að draga markvisst úr losun gróðurhúsalofttegunda með því að ráðast í sértækar aðgerðir, t.d. með uppbyggingu innviða fyrir rafbíla um allt land. Við ráðumst í umfangsmikið átak í endurheimt votlendis, endurheimt birkiskóga, stöðvun jarðvegseyðingar og skógrækt. Þessi verkefni eru kynslóðaverkefni og er kominn tími til þess að hefjast handa. Ísland skógi klætt er fjarlægur draumur í dag, en með því að ráðast í stórátak á næstu árum er grunnurinn lagður að því að bæta landgæði hér til frambúðar. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég taka það fram að þessi önnur fjárlög ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur eru skýr merki um umbætur á öllum sviðum. [[Forseti hringir.]]Við erum að sækja fram í þágu velferðar og nýsköpunar, í þágu heilbrigðiskerfis og menntakerfis, í þágu almennings alls. Þetta eru sóknarfjárlög sem hefur verið sönn ánægja að vinna í fjárlaganefnd og styðja.
Virðulegur forseti. Ég er pínulítið hlessa eftir síðustu ræðu hér. Þar er af mörgu að taka. Þessi fjárlög og fjármálaáætlunin sem þau byggja á eru einu orði sagt, miðað við lög um opinber fjármál, stefnulaus. Það er engin kostnaðaráætlun. Markmiðin eru mjög óskýr og ofan á þetta byggjum við fjárúthlutanir sem við vitum í rauninni ekki hvaða árangri við munum ná með. Í umhverfismálin er vissulega verið að setja metfjárhæð en verkefnið er líka gríðarlega mikið. Talað hefur verið um það á fundum umhverfis- og samgöngunefndar og fjárlaganefndar að við sjáum fram á 12–20 milljarða kr. kostnað vegna kaupa á kolefniskvótum í náinni framtíð vegna þess að við náum ekki að standast alþjóðlegar skuldbindingar okkar. Það er á einu ári. Á sama tíma leggjum við fram 6 milljarða á fimm ára áætlun fjármálaáætlunar. Það er vonandi að þeir 6 milljarðar nái að koma okkur á þann stað að við þurfum ekki að kaupa kolefniskvóta eins og stefnir í. Það er ekkert sem bendir til þess. Sérfræðingar segja að það sé ekkert sem bendi til þess að við náum að standast skuldbindingar okkar og þar af leiðandi þurfum við að standa straum af þeim kostnaði. Ég velti fyrir mér hvort ekki væri mjög augljóst að segja að við tækjum þarna góð skref í umhverfismálum, en það eru samt langt því frá nægilega stór skref, langt því frá miðað við þær framtíðarhorfur sem blasa við okkur. Um velferðarmálin er einnig margt hægt að segja. Þar hafa flogið ýmsar upphæðir og talað um met o.s.frv., en það eru nokkrar athugasemdir sem gera verður þar við. Komið hefur fram í skýrslu ASÍ t.d. að skattbyrði hafi aukist gríðarlega á þá lægst launuðu á undanförnum áratugum. Þar hefur kaupmáttaraukning oft komið upp á borðið, en hún dreifist mismunandi á milli tekjuhópa. Í þeim tekjuhópum þar sem leigjendur eru, þar sem leigukostnaður hefur aukist um nær 100%, kannski tvöfaldast síðan 2011, étur sú hækkun upp allan kaupmátt þess hóps, ef ekki gott betur. Eins og á mörgum öðrum sviðum vantar betri tölur þar um til þess að við séum betur upplýst um hvað er í raun og veru verið að gera. Það er alltaf talað um að það sé svo mikil kaupmáttaraukning almennt séð. Það er engin greining niður á það hvar kaupmáttaraukningin kemur fram. Maður myndi halda að þar væri einhver spéhræðsla í gangi varðandi hvernig það leggst niður. Því að ef kaupmáttaraukningin er sú sama fyrir lægstu tekjuhópana og fyrir hæstu tekjuhópana eru það miklu færri krónur. Hækkun á leiguverði húsnæðisverðs er á háa tölu. Það eru miklu fleiri krónur. Dæmið er mjög augljóst. Í umræðunni um fjárlög hefur verið talað um 69. gr. laga um almannatryggingar, en þar segir að bætur almannatrygginga skuli breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Lögin tóku gildi 1997 og svo í kjölfarið, frá 1998, hefur þetta gerst sjö sinnum. Sjö sinnum hafa bætur almannatrygginga hækkað minna en vísitala neysluverðs þess árs. Fimm sinnum - einungis fimm sinnum á þessum 20 árum hafa bætur almannatrygginga hækkað meira en bæði launaþróun og vísitala neysluverðs. Mismunurinn sem þarna virðist vera samkvæmt grófum útreikningi - það væri gott að fá opinbera staðfestingu á því og nánari útreikninga, en þetta eru svona grófir útreikningar - segir okkur að það muni u.þ.b. 50% á þeirri upphæð sem bætur til almannatrygginga voru fyrir tveimur áratugum og þeirri sem er núna. Bæturnar þyrftu að vera 50% hærri núna til að vera samkvæmt lögum 69. gr. almannatrygginga, 50% hærri. Það segir sitt. Ofan í fjárlögin og ofan í kosningabaráttu undanfarinna tveggja ára kemur sífellt betur í ljós að við erum eftir á á mjög mörgum sviðum eftir hrunið. Fjárlögin bera þess klárlega merki. Það þarf að auka í úti um allt af því að við hertum sultarólina í hruninu og slepptum alveg gríðarlega mörgum verkefnum. Þau verkefni eru að koma í hausinn á okkur núna í ákveðinni innviðaskuld, t.d. í samgöngukerfinu er hún upp á 60–70 milljarða. Það kostar okkur fé að vera með þá skuld. Við erum að greiða upp peningalegar skuldir alveg á methraða, enda sjáum við þar skýrt og greinilega hvaða vaxtakostnaði við náum til baka. Við sjáum það ekki í þeirri innviðaskuld sem við erum með. Þess vegna tel ég að við leggjum ekki eins mikla áherslu á þá skuld og við ættum að vera að gera því að sú skuld er þung byrði. Að lokum myndi ég vilja tala aðeins um fjárlögin almennt. Við erum í fyrsta sinn með ríkisstjórn sem er með fjármálastefnu, fjármálaáætlun og fjárlög í beinu framhaldi. Gagnsæi þessa fjárlagafrumvarps er bókstaflega ekki neitt. Það kemur manni sífellt á óvart að heyra hvernig ýmsar útfærslur á tölum í fjárlögunum eru síðan túlkaðar í ráðuneytunum, síðast varðandi Rannsóknasjóðinn, sem blessunarlega er búið að lagfæra núna þannig að fjárheimildirnar þar eru skýrar. En við höfum lent í því að þurfa að heyra um það frá þriðja aðila hvað upphæðirnar í fjárlagafrumvarpinu þýða í raun, það kemur ekki augljóslega fram í fjárlögunum sjálfum eða í fylgiriti fjárlaga. Við vitum ekki hvaða tölurnar þýða sem eru í fjárlagafrumvarpinu þegar allt kemur til alls. Ég spyr bara þeirrar einföldu spurningar: Af hverju ætti Alþingi að samþykkja fjárlög þegar við vitum ekki hvað tölurnar þýða?
Hæstv. forseti. Við erum við það að ljúka 3. umr. um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2019. Eins og fest er í lög hafa breytingar þær sem við sáum við 2. umr. og svo tillögur meiri hluta hv. fjárlaganefndar við 2. og nú við 3. umr. ekki áhrif á lokaniðurstöðu um 1% afgang af vergri landsframleiðslu. Auðvitað má segja að í spá Hagstofunnar í nóvember hafi ekki falist nein stórtíðindi, í raun stöðugur hagvöxtur, en horfur eru á að verðbólgan verði lítið eitt meiri eða 3,6%, aðallega vegna veikingar krónunnar, í stað 2,9% í fyrri spá. Heilt yfir var því ekki um að ræða neinar verulegar breytingar á efnahagshorfum heldur fremur vísbendingu um að við værum að horfa til þess sem gæti kallast jafnvægisvöxtur og mikilvægt er að náist á næstu misserum. Hagvexti er spáð 2,5% 2019 í stað 2,7% samkvæmt júníspánni og forsendum í fjárlagafrumvarpinu. Í samanburði við það erum við með kröftugri hagvaxtarár 2018 og 3,8% hagvöxt, sem skýrist fyrst og fremst af meiri hagvexti framan af ári en spáin gerði ráð fyrir, en sú spá gerði ráð fyrir 2,9%. Þannig að þrátt fyrir allt komum við inn á árið 2019 á stærri verðmætagrunni. Það sem ég vildi segja er að heildaráhrifin af þessu við 2. og 3. umr. eru sáralítil. Heildaráhrifin eru í raun og veru engin ef við skoðum lokamarkmiðið um 1% afgang. Áformin sem birtast í frumvarpinu um að halda áfram að byggja upp innviði hafa því ekki breyst. Þetta er þó í fyrsta skipti í nokkurn tíma sem við höfum upplifað breytingu í þessa átt frá júníspá fram í nóvemberspá og fundið fyrir því að vera í gólfi ríkisfjármálastefnunnar. Það má líta það jákvæðum augum ef við horfum til þeirrar efnahagslegu stöðu sem við erum í og þeirra ábyrgu vinnubragða og aga sem þetta kallar á, að halda sig við sömu niðurstöðu um jákvæða afkomu upp á 1% af vergri landsframleiðslu. Það segi ég vegna þess að í frumvarpinu er um að ræða verulega raunaukningu útgjalda, einnig til þess að viðhalda hóflegum hagvexti. Það mun hjálpa til við þær aðstæður sem við búum við að viðhalda háu atvinnustigi og forsendum til bættra lífskjara eins og stefnt er að og einhverjir vilja kalla mjúka lendingu frá því langa samfellda hagvaxtarskeiði sem við höfum búið við allt frá árinu 2011. En er rétt á þessum tímapunkti hagsveiflunnar að auka ríkisútgjöld, eins og hér er sannarlega verið að gera? Það má spyrja sig að því. Eins og ég lýsti þá er svarið: Já, það er efnahagslega skynsamlegt í því samhengi að ná fram jafnvægisvexti. Það er líka mikilvægt í því samhengi að draga fram traustari stöðu ríkissjóðs en um árabil vegna þess að við ætlum að halda áfram á sömu braut, að efla innviði og greiða á sama tíma niður skuldir og draga úr vaxtabyrði ríkissjóðs. Stefnan undanfarin misseri gerir okkur kleift að auka ríkisútgjöldin í dag. Þess vegna er ánægjulegt að sjá að við erum áfram á þeirri braut. Það er skynsamleg ríkisfjármálastefna á þessum stað í hagsveiflunni og það er skynsamlegt út frá þeim efnahagshorfum sem spár lýsa. Sú vegferð sem hæstv. ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur lagði upp í með staðfestingu stjórnarsáttmálans birtist hér í öðrum fjárlögum á fyrsta starfsári. Um leið og stefnt er áfram að efnahagslegum stöðugleika er ráðist í viðamikla innviðauppbyggingu til eflingar heilbrigðiskerfi og að því að vinna upp uppsafnaða viðhaldsþörf í samgöngukerfinu og auka áherslu á uppbyggingu menntunar, rannsókna, þróunar og nýsköpunar. Er verið að setja aukna fjármuni til að standa við þau áform? Já. Það getur enginn rengt sem skoðar tölurnar í þessu frumvarpi. Og það hefur ekkert breyst frá frumvarpi í gegnum þrjár umræður og breytingar sem ég tiltók í upphafi ræðu minnar. Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að hafa í huga að við erum í færum til að gera þetta núna og það er vel. En í ljósi þeirrar umræðu að við förum helst til geyst í aukningu útgjalda vil ég segja að það er mikilvægt að horfa til þess hverju fjármunirnir skila og nauðsynlegt að hanna mælikvarða til að geta hert eftirlit með því að tryggja stöðugt endurmat útgjalda og bættan ríkisrekstur til að hámarka afraksturinn af þeim fjármunum sem við leggjum til og höldum þannig áfram að efla grunnkerfi samfélagsins. Skilum við þar með öllu því sem lagt var upp með? Nei, það verður sennilega seint. Umræðan verður oft um tölur á blaði en við vitum að á endanum snýst þetta um fólk. Við þurfum að huga frekar að verkefnum eins og uppbyggingu hjúkrunarheimila, að styrkja rekstrargrundvöll þeirra. Horfi ég þá til framkvæmda og samninga sem fram undan eru. Við þurfum að nýta þá peninga sem eiga að fara í að bæta kjör öryrkja og við þurfum að huga að þeim eldri borgara hópum sem lökust hafa kjörin. Þrátt fyrir að auknir fjármunir fari sannarlega til sjúkrahúsanna og heilbrigðisstofnana verðum við að styrkja enn frekar heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni og huga sérstaklega að þeim þar sem fjölgun íbúa og ferðamanna hefur verið mest, eins og á Suðurnesjum og Suðurlandi. Verkefnin fara ekki frá okkur og vinnan heldur áfram. Bætt lífskjör og aukinn jöfnuður eru ekki bara markmið, þau eru nauðsynleg og æskileg fyrir efnahaginn, fyrir lýðræðið, fyrir sáttina og fyrir samfélagið. Virðulegi forseti. Ég bið afsökunar á að fara fram yfir á tíma. Ég þakka að lokum fyrir góðar og gagnlegar umræður og þakka sérstaklega kollegum mínum í hv. fjárlaganefnd fyrir góða vinnu.
Herra forseti. Fátt er betri spegill á ríkisstjórn á hverjum tíma en fjárlög hennar hverju sinni. Fátt varpar meira ljósi á hvað ríkisstjórnin stendur raunverulega fyrir. Og hvernig ríkisstjórn er þetta af fjárlögum hennar að dæma? Þetta er ábyrgðarlaus ríkisstjórn þrátt fyrir allt tal um ábyrgð við stjórn ríkisfjármálanna. Þrátt fyrir allt tal um mikilvægi sveiflujöfnunar ríkisfjármála í hagstjórninni hefur þessi ríkisstjórn skrúfað frá öllum krönum ríkisútgjaldanna á tímum þenslu. Á sama tíma og Seðlabankinn hækkar vexti í baráttu sinni við aukna verðbólgu vinnur ríkisstjórnin beinlínis gegn markmiðum peningastefnunnar með gegndarlausri útgjaldaaukningu. Almenningur borgar fyrir ábyrgðarleysið með hærri vöxtum og hærri verðbólgu en ella. Seðlabankinn er síðan skilinn einn eftir með ábyrgðina á peningastefnunni. Í þessu ábyrgðarleysi er ríkisstjórnin öll samstiga. Ríkisstjórnin kórónar síðan ábyrgðarleysi sitt með því að brjóta gegn afkomumarkmiði eigin fjármálastefnu og verður þar með fyrsta ríkisstjórnin til að gera slíkt frá því að ný lög um opinber fjármál voru samþykkt. Ríkisstjórnin talar á sama tíma fjálglega um það hvað krónan sé frábær gjaldmiðill, bara ef við förum eftir leikreglum hagstjórnarinnar, en í hinu orðinu þverbrýtur ríkisstjórnin þessar sömu leikreglur. Ábyrgðarleysið er algjört. Þessi ríkisstjórn hefur engan trúverðugleika í hagstjórninni. Herra forseti. Þetta er ríkisstjórn sérhagsmuna, þessi ríkisstjórn er alveg sérstakur gæslumaður sérhagsmunanna. Ríkisstjórnin lækkar veiðigjöld um 5,5 milljarða á sama tíma og hún sker niður útgjöld til örorkumála á milli umræðna. Ríkisstjórnin leggur til 400 millj. kr. niðurgreiðslu á bókaútgáfu á sama tíma og hún tímir ekki að tryggja elli- og örorkulífeyrisþegum lágmarkskaupmáttaraukningu, á sama tíma og framlög til uppbyggingar og viðhalds hjúkrunarheimila eru skorin niður þrátt fyrir að biðlistar eftir hjúkrunarrýmum lengist nú sem aldrei fyrr, á sama tíma og húsnæðisstuðningur við tekjulægstu hópana minnkar á milli ára, á sama tíma og ekki er unnt að taka sálfræðiþjónustu undir greiðsluþátttöku Sjúkratrygginga og svo mætti áfram telja. Skýrari getur forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar ekki orðið. Hagsmunir útgerðarinnar, einnar arðbærustu atvinnugreinar landsins, eru metnir ofar hagsmunum velferðarkerfisins. Ríkisstjórnin hefur slegið skjaldborg um íslensku krónuna þrátt fyrir þá staðreynd að krónan skiptir þjóðinni í tvo þjóðfélagshópa, þá sem sitja fastir í krónunni í krónulandi með tilheyrandi vaxtakostnaði, verðbólgu og gengisfellingum, og þá sem eiga þess kost að spila á og hagnast af síendurteknum sveiflum krónunnar. Öllu skýrari getur sérhagsmunagæsla þessarar ríkisstjórnar ekki orðið. Herra forseti. Þetta er ríkisstjórn hafta og einangrunarstefnu. Þessi ríkisstjórn óttast fátt meira en frelsi í atvinnulífinu, hvort sem litið er til ótta hennar við markaðslausnir við ákvörðun veiðigjalda eða ótta hennar við aukið frelsi í innflutningi landbúnaðarafurða. Ríkisstjórnin óttast fátt meira en frjálsa samkeppni. Auknum fjármunum er varið til niðurgreiðslu ósamkeppnishæfrar atvinnustarfsemi á borð við landbúnað, póstdreifingu, ríkisútvarp og bókaútgáfu, svo dæmi séu tekin, án þess að gera hina minnstu tilraun til að meta áhrif slíkra niðurgreiðslna á það samkeppnisumhverfi sem þessi fyrirtæki eða atvinnugreinar starfa í. Allt tal um að hér sé ríkisstjórn sem brúi breitt bil í hinu pólitíska litrófi er innantómt. Ríkisstjórnin er fullkomlega samstiga í þessum efnum, hvort sem horft er til Sjálfstæðisflokks eða Vinstri grænna. Þetta er ríkisstjórn ríkisvæddrar heilbrigðisþjónustu. Ríkisstjórnin hefur skorið upp herör gegn einkareknum úrræðum á sviði heilbrigðismála, og andúð stjórnarinnar á einkareknum hluta heilbrigðiskerfisins fer ekki leynt. Ekki verður séð að hagkvæmnissjónarmið ráði þar för. Engin tilraun er gerð til að sýna fram á hagkvæmni eða fjárhagslegan ávinning af þessari stefnu fyrir ríkissjóð. Þvert á móti er án efa í mörgum tilfellum verið að auka verulega kostnað ríkissjóðs með þessari stefnu, enda verið að skera niður ákaflega hagkvæm og ódýr þjónustuúrræði. Ríkisstjórnin ræðst gegn sérfræðilæknum, sker niður framlög til SÁÁ og fjölmargra annarra einkarekinna heilbrigðisúrræða sem gefið hafa góða raun. Liðskiptaaðgerðum er beint til útlanda með miklum umframkostnaði í stað þess að nýta einkarekin úrræði hér á landi sem eru fullkomlega fær um að sinna þessari þjónustu og gera þessar aðgerðir með mun hagkvæmari hætti. Fleiri dæmi mætti tína til. Ríkisstjórnin hefur enga sýn á hagkvæmni í rekstri heilbrigðiskerfisins, að tefla saman kostum opinberra og einkarekinna úrræða til að tryggja íbúum þessa lands sem besta þjónustu með sem hagkvæmustum hætti. Þetta er ríkisstjórn sýndarmennsku en ekki framkvæmda. Hér er talað fjálglega um stórsókn á öllum sviðum, en ekki verður séð að þeim yfirlýsingum fylgi efndir. Framlög til viðhalds vegakerfinu eru þannig langt undir útgjaldaþörfinni þrátt fyrir alla útgjaldagleðina í þessu fjárlagafrumvarpi. Ef við tökum dæmi af menntakerfinu er ekki að finna nein áform um aukin framlög til iðn- og starfsnáms þrátt fyrir ítrekaðar yfirlýsingar um hið gagnstæða. Raunar fær iðn- og starfsmenntun minni aukningu en aðrar leiðir í menntakerfinu. Ekki verður séð að stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum fylgi miklar efndir. Hér er sett á svið mikil leiksýning um stór áform en því miður sjáum við fram á að efnahagsforsendur muni ekki standa undir óbreyttu skattstigi í þessu landi. Það er kannski stærsta blekking þessarar ríkisstjórnar, hún talar ekki hreint út um þá skattahækkunarþörf sem verður fyrir hendi eigi að standa við þau loforð sem ríkisstjórnin hefur gefið. Viðreisn leggur fram breytingartillögur til að reyna að ráða bót á stærstu vanköntum þessa fjárlagafrumvarps. Við leggjum til að fallið verði frá 400 millj. kr. endurgreiðslu á kostnaði til bókaútgefenda, að framlög til sjúkrahúsa á landsbyggðinni verði aukin um 150 millj. kr., að Sjúkratryggingar fái 200 millj. kr. til að sinna liðskiptaaðgerðum hér á landi, að 500 millj. kr. verði veittar til uppbyggingar á hjúkrunarrýmum, að framlög til Sjálfsbjargarheimilisins verði [[Forseti hringir.]]hækkuð um 59 milljónir og að elli- og örorkulífeyrisþegar fái um 1.200 millj. kr. til að tryggja þeim [[Forseti hringir.]]lágmarkskaupmáttaraukningu á milli ára, auk þess sem framlög til Krabbameinsfélagsins verði hækkuð um [[Forseti hringir.]]70 milljónir. Á móti verði hætt við að veita sérstakt framlag við uppskiptingu [[Forseti hringir.]]velferðarráðuneytisins og lækki framlög til þess um 162 millj. kr. Þetta eru ekki stórar breytingar en verða vonandi til þess að bæta [[Forseti hringir.]]ásýnd þessara fjárlaga nokkuð. Á móti er gert ráð fyrir að fallið verði frá áformum um lækkun veiðigjalda.
Virðulegur forseti. Við erum að tala um fjárlög, þetta er lokasprettur fjárlagaumræðunnar. Í upphafi sagði hv. þm. Haraldur Benediktsson að staða ríkissjóðs væri sterk en því miður er stór svartur blettur á útgjöldum ríkissjóðs. Enn eitt árið eru þeir sem mest þurfa á hjálp að halda skildir eftir. Það liggur ljóst fyrir að fjárlög ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur munu ekki bæta kjör þeirra verst settu um eina einustu krónu. Lögbundin leiðrétting á greiðslum úr almannatryggingum er engin hækkun, eins og fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa haldið ítrekað fram sem er í raun skammarlegt og sérstaklega þegar það dylst engum að hér er einungis um vísitöluleiðréttingu að ræða. Óumdeilt er að kjör öryrkja og láglaunafólks og þeirra eldri borgara sem minnst hafa á milli handanna eru í engu samræmi við almenn lífskjör í landinu. Við erum að tala um stóran hóp sem dregur fram lífið í sárri fátækt múraður inn í rammgerða fátæktargildruna sem aldrei fyrr og það í boði ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur sem hefur þó viðurkennt að fátækt fólk getur ekki beðið lengur eftir réttlæti. Hvað á maður að segja við einstakling sem kemur til manns og segir: Ég fæ 239.000 kr. útborgaðar en til þess að borga skuldir mínar um þessi mánaðamót þarf ég 260.000 kr., 21.000 kr. meira, og þá er ekki inni í þessu fæði og klæði? Ég spyr: Hvernig í ósköpunum getum við boðið upp á þetta? Á sama tíma á að hækka hjá þessum einstaklingi um 3,6%. Það dugir ekki einu sinni fyrir broti af þessum mun, 21.000 kr., ef þessi fjárlög fara eftir lögum og reglum. Við skulum átta okkur á því að það var Davíð Oddsson, þáverandi forsætisráðherra, sem sagði orðrétt 1997, með leyfi forseta: „Það á ekki að láta nægja að miða við neysluvísitöluna. Það á jafnframt að gæta þess að huga sérstaklega að og hafa viðmiðun á launaþróuninni og þá auðvitað er bara hægt að gera það þegar launaþróunin er vænlegri kostur en vísitala neysluverðs.“ Hefur verið farið eftir þessu? Hver er staðan núna? Launavísitalan er 6% og ætti að fara til öryrkja plús 3,6%, þ.e. 9,6%, en þeir fá bara 3,6%. Enn einu sinni er verið að brjóta þetta, enn einu sinni er verið að ráðast á þá sem síst skyldi. Hitt sem er enn ljótara í öllu ljótu er að fólk er látið borga lögbundinn lífeyrissparnað. Hvernig hann er notaður? Jú, til að skerða þá sem þurfa á því að halda, þá sem eru á lægstu launum og bótum, sérstaklega lífeyrislaunum aldraðra og öryrkja. Það er notað til að skerða jafnt frá 63% yfir í 100%. Við borgum 181.000 í jólabónus til þingmanna. En hvað var ég með í jólabónus þegar ég var fyrir utan þing? 6.000. Af hverju fékk ég bara 6.000 kr. jólabónus? Af því að lífeyrissjóður minn sem ég varð að borga í var notaður til að skerða jólabónus. Hverjir gera svona? Ríkisstjórnir undanfarinna ára. Skilaboðin eru: Þið verðið skert og sköttuð, ekki til fátæktar, heldur til sárrar fátæktar - og það í boði ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur. Í sjóðum voru 4 milljarðar en eru nú 2,9 og þetta er á bið. Fyrir hverja á þetta að vera? Jú, öryrkja. En það er beðið með það. Myndu einhverjir aðrir hópar þjóðfélagsins lenda í svona aðstöðu? Nei, þetta er ekki nema brotabrot af því sem allir eru búnir að lofa, allir flokkar eru búnir að lofa því að taka krónu á móti krónu skerðinguna í burtu. Hvar eru efndirnar? Þær eru engar. Það er með ólíkindum ef við horfum á hvernig þessu hefur verið skipt undanfarið. Launaskrið undanfarinna ára þýðir á mannamáli að frá 2010–2017 fengu öryrkjar og eldri borgarar 74.000 kr. hækkun. En hvað fengum við í þinginu? 581.190 kr. Það er rúmlega hálfri milljón meira. Hvor hópurinn hefði haft meiri þörf fyrir þetta? Flokkur fólksins hefur lagt fram frumvarp sem á að tryggja útborguð 300.000 kr. lágmarkslaun, þ.e. skatta- og skerðingarlaust. Það er sorglegt að ríkisstjórnin skuli ekki sjá sóma sinn í að taka utan um þetta réttlætismál og hrinda því í framkvæmd og það strax. Forgangsröðun okkar í sameiginlega fjármuni er í engum í takti við þarfir og óskir fólksins í landinu. Við eigum að sýna virðingu og það er verið að biðja um virðingu hér á Alþingi en meðan við komum fram við þá bræður okkar sem eru verst staddir og verst settir í þessu þjóðfélagi fáum við ekki þessa virðingu. Flokkur fólksins setur fólk í fyrsta sæti en ekki þá fáu útvöldu [[Forseti hringir.]]sem hér eru. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að geta afgreitt fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2019 jafn tímanlega og raun ber vitni. Það er í takt við þingskapalög þar sem segir að stefnt skuli að því að 3. umr. ljúki eigi síðar en við lok fyrstu heilu viku desembermánaðar. Ég vil koma hér undir lok umræðunnar og þakka nefndinni fyrir gott samstarf og þinginu fyrir að hafa tryggt framgöngu málsins tímanlega vegna þess að eins og ávallt er í mjög mörg horn að líta. Hér hafa menn undir lok umræðunnar tekið almenna umræðu um frumvarpið sem er í sjálfu sér sjálfsagt en mér finnst athyglisvert hve mikill munur er á sjónarmiðum stjórnarandstöðunnar hér í dag. Það birtist sérstaklega hvað varðar útgjöldin, en það birtist okkur líka á tekjuhliðinni. Staðan er sú að í þeim fjárlögum sem við afgreiðum nú erum við að auka frumgjöldin um tæplega 5% sem er töluvert mikil útgjaldaaukning og að því leytinu til eiga þeir inni fyrir orðum sínum sem hér hafa komið upp og sagt að menn verði að gæta sín í útgjaldavextinum. Ég get tekið undir það. Á það er hins vegar rétt að benda að útgjöldin sem hlutfall af landsframleiðslu vaxa ekki og það er góð innstæða fyrir því að gera betur á fjölmörgum málefnasviðum. Við þurfum að gera betur og erum að gera betur í samgöngumálum, við erum þar í sérstöku átaki. Við styrkjum betur heilbrigðismálin í landinu og það telur allt frá geðheilbrigðismálum yfir til heilsugæslunnar, yfir til stóru sjúkrahúsanna og þess sem gerist í þeim málaflokki á landsbyggðinni. Þetta styðjum við betur við með auknum fjárframlögum. Við gerum sömuleiðis betur í menntamálum. Við aukum við endurgreiðslur í nýsköpun, þ.e. í rannsóknum og þróun. Rannsókna- og þróunarstyrkir hækka á næsta ári. Áfram væri hægt að telja yfir einstök málefnasvið og benda t.d. á að við drögum í þessum fjárlögum úr álögum á atvinnustarfsemina í landinu með því að lækka tryggingagjaldið. Það mun lækka í tveimur skrefum á næstu 12 mánuðum um 0,5 prósentustig, sem eru u.þ.b. 8 milljarðar, sem við erum að létta álögum af atvinnustarfseminni í landinu. Ég held að ekki veiti af miðað við þær fréttir sem við fáum um hagvöxtinn fram undan, það hvernig launahlutföll eru orðin og það hvað dregið hefur úr samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs á undanförnum árum. Við gerum sömuleiðis tilslakanir í bótakerfum og í skattinum. Við hækkum persónuafsláttinn umfram það sem við væntum í verðbólgu á næsta ári. Það er hrein skattalækkun, ekki umfangsmikil en hún er liður í stærri aðgerð sem ríkisstjórnin hefur boðað á kjörtímabilinu. Barnabætur hækka til þeirra sem hafa minnst. Við styðjum betur við það fólk og þrátt fyrir öll orðin sem hafa fallið í þinginu erum við að auka við fjármögnun almannatryggingakerfisins sem mun gera okkur kleift að styðja betur við þá sem standa höllum fæti í samfélaginu. Aldrei áður hafa jafn miklir fjármunir verið lagðir í almannatryggingakerfið. Varðandi þróun útgjaldanna að öðru leyti vil ég taka fram að við getum ekki haft væntingar um að það verði jafn hraður vöxtur útgjaldanna og hefur verið undanfarin ár hjá ríkinu. Það er ekki hægt að hafa væntingar um það. Þess vegna fer að skipta verulega miklu máli fyrir okkur að beina sjónum okkar að hámarksnýtingu þeirra fjármuna sem við höfum úr að spila. Það gildir í öllum þessum stóru kerfum að tryggja að hvergi sé sóun, það sé búið að snúa við hverri krónu áður en henni er ráðstafað alls staðar í kerfunum hjá okkur þannig að við getum sem best náð markmiðum okkar um fyrsta flokks heilbrigðisþjónustu sem og í menntamálum með því að reka samkeppnishæft menntakerfi frá fyrstu stigum upp í æðri menntun og að við byggjum hér upp innviði með hagkvæmum hætti í þágu atvinnustarfseminnar og landsmanna um allt land. Það verðum við að gera með þeim hætti að við forgangsröðum þjóðhagslega mikilvægustu verkefnunum fyrst. Ég er þeirrar skoðunar eftir að hafa nú flutt hér fjárlagafrumvörp frá árinu 2014 fyrir hvert ár til ársins 2015 að það sé dálítið nýr tónn í þinginu þar sem þrátt fyrir einstaka undantekningar er ekki af sama krafti verið að kalla eftir enn frekari útgjöldum, en þannig hefur það verið undanfarin ár. Þetta held ég að sé vegna þess að þingmenn gera sér almennt grein fyrir því að öll vandamál verða að skoðast á þeim forsendum sem almennt hafa gilt, þ.e. öll okkar verkefni verða ekki bara leyst með því að auka við fjármagnið á bak við þau. Það er ekki alltaf hægt að leysa einstaka mál með aukafjármögnun, heldur verðum við að ganga úr skugga um að við séum að fara vel með þá fjármuni sem eru fyrir. Ég verð að segja alveg eins og er að þó að ég hafi ekki mikið gert það að umtalsefni í þinginu finnst mér vera verulega breyttur tónn í þinginu hvað þennan þáttinn snertir. Menn hljóta að sjá þegar litið er yfir farinn veg að á undanförnum árum höfum við aukið við fjármögnun nánast allra stóru kerfanna sem við höldum úti. Meginniðurstaðan varðandi það fjárlagafrumvarp sem við erum að fara að samþykkja er að staða ríkissjóðs er traustari en verið hefur um langt árabil. Landsframleiðslan á Íslandi hefur aldrei verið meiri. Við lækkum skuldir ríkissjóðs hratt og náum á næsta ári markmiðum okkar um skuldaviðmið. Þessi bætta staða gerir okkur kleift að ráðast í uppbyggingu innviða og bæta bæði félagslega og efnahagslega innviði með þeim hætti. Þetta er þess vegna fjárlagafrumvarp [[Forseti hringir.]]sem mun styrkja okkur. Það er sóknarfrumvarp, eins og hér hefur verið sagt, og mun leiða til betri tíma fyrir landsmenn alla.
Virðulegi forseti. Það er mér sönn ánægja að sjá að þetta frumvarp, þetta réttlætismál, hefur fengið kærleiksmeðferð í gegnum allt þingið. Í vor var samþykkt þingsályktun þar sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra var falið að koma með frumvarp með tilliti til þeirra breytinga sem þyrfti að gera á skattalögum. Hann gerði það í nóvember sl. Nú erum við komin í 3. umr. Frumvarpið lýtur að því að hætta að skattleggja styrki til verst settu hópanna í samfélaginu, öryrkja og eldri borgara Einn styrkur sem mig langar sérstaklega að nefna heitir bensínstyrkur. Ákveðinn hópur mjög fátæks fólks fær svokallaðan bensínstyrk sem hefur verið skattlagður til þessa en verður það ekki lengur. Styrkur til að kaupa sér hjálpartæki hefur verið skattlagður til þessa með öllum þeim skerðingum sem því fylgir en það verður ekki gert lengur. Mér finnst ástæða til að taka það sérstaklega fram að þetta er ekki bara verk Flokks fólksins þó að við höfum komið fram með málið. Við lögðum það fram og allir þingmenn tóku það í fangið. Þetta er jólagjöf okkar allra til þessa þjóðfélagshóps í ár. Ég vil að það sé alveg skýrt að þó að við séum svolítið montin af því, öryrkjarnir í Flokki fólksins, að hafa komið því á laggirnar var litið á það pínulítið eins og þetta hefði kannski verið einhver misskilningur í kerfinu, þetta hefði kannski aldrei átt að vera svona og það væri í rauninni ósanngjarnt. Það er það sem við erum að viðurkenna öll saman hér og nú. Ég segi við fólkið okkar í nafni okkar allra, því að ég er ofurstolt af því hvað við getum unnið frábærlega saman, hvar í flokki sem við stöndum, þegar við tökum saman höndum, og þetta mál er sannarlega dæmi um það: Gleðileg jól og til hamingju með þetta.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2018 sem er að finna á þskj. 599. Með frumvarpinu eru lagðar fyrir Alþingi tillögur um breytingar á fjárheimildum ýmissa málefnasviða og málaflokka vegna nokkurra sértækra og ófyrirséðra útgjaldamála á yfirstandandi ári, auk þess sem lagðar eru til breytingar vegna innleiðingar á nýjum reikningsskilastaðli í samræmi við markmið laga um opinber fjármál. Tillögurnar í frumvarpinu taka eftir atvikum mið af nýrri lagasetningu, óvissum og ófyrirséðum útgjöldum og ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um útgjöld vegna brýnna verkefna sem fram hafa komið á árinu. Stærstu breytingarnar í þessu frumvarpi lúta þó að áhrifum nýrrar framsetningar útgjalda í samræmi við breytta reikningsskilaaðferð. Með setningu laga nr. 123/2015, um opinber fjármál, markaði Alþingi skýra stefnu um hlutverk og efni fjáraukalaga. Í 26. gr. laganna kemur fram að ráðherra er heimilt að leita aukinna fjárheimilda í frumvarpi til fjáraukalaga til að bregðast við tímabundnum, ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum innan fjárlagaársins, enda hafi ekki verið unnt að bregðast við þeim eftir öðrum leiðum sem tilgreindar er í lögunum. Við undirbúning fjáraukalagafrumvarpsins hefur verið lögð áhersla á að standa að málum í samræmi við hlutverk fjáraukalaga eins og það er skilgreint í lögum um opinber fjármál. Í því felst að fjáraukalögum er ekki ætlað að mæta útgjöldum til nýrra verkefna, aukins umfangs starfsemi eða rekstrarhalla einstakra málefnasviða og málaflokka umfram setta útgjaldaramma, enda ber samkvæmt lögum að vísa slíkum tillögum um breytingar á fjárheimildum til umfjöllunar um fjárlög fyrir næsta fjárhagsár. Markmiðið með þessu verklagi er að auka ábyrgð ráðuneyta á áætlanagerð, stefnumótun og fjármálastjórn innan málefnasviða og málaflokka og draga úr þörf og umfangi fjáraukalaga. Fjáraukalög til og með árinu 2016 voru unnin á grundvelli eldri fjárreiðulaga sem fólu í sér heildstætt endurmat á fjárlögum með endurskoðaðri tekjuáætlun og yfirferð á allri gjaldahliðinni. Í samræmi við þrönga skilgreiningu á hlutverki fjáraukalaga í lögum um opinber fjármál og stefnu um að draga úr vægi og umfangi fjáraukalaga eru þau í tveimur megindráttum ólík fyrri fjáraukalögum, annars vegar vegna þess að hvorki eru lagðar til breytingar á tekjuhlið fjárlaga né tilheyrandi breytingar á sjóðstreymi og afkomu ríkissjóðs og hins vegar vegna þess að nú eru fyrst og fremst lagðar til breytingar á framlögum til málaflokka þar sem aukinna fjárheimilda er þörf en ekki lækkanir á framlögum til annarra málaflokka. Í einhverjum tilfellum geta þó tæknileg mál og millifærslur leitt til þess að fjárheimild málefnasviða og málaflokka lækki. Þá vík ég að meginefni frumvarpsins. Eins og ég hef áður komið að er almennt ekki um að ræða tillögur um ný verkefni eða aukið umfang heldur fyrst og fremst útgjaldamál sem voru ófyrirséð við afgreiðslu fjárlaga eða teljast nú orðin brýn eða óhjákvæmileg. Í frumvarpinu er farið fram á að fjárheimildir ríkissjóðs á árinu 2018 verði auknar um 56,6 milljarða kr., en það svarar til tæplega 7% hækkunar á heildarfjárheimildum í gildandi fjárlögum. Innifaldar í þessari aukningu fjárheimilda eru á hinn bóginn ýmis tæknileg útgjaldamál og framsetningarbreytingar og nemur hækkun vegna slíkra mála um 48 milljörðum kr. Þessi 48 milljarða kr. hækkun skýrist nær alfarið af breytingum á framsetningu fjárlaga í tengslum við breyttar reikningsskilaaðferðir. Að undanskildum tæknilegum útgjaldamálum og framsetningarbreytingum nemur hækkun fjárheimilda vegna annarra útgjaldamála ráðuneyta 8,6 milljörðum kr., þ.e. sem nemur 1% af heildarfjárheimild fjárlaga 2018. Innifalið í þeim breytingum eru breytingar vegna yfirtöku á lífeyrisskuldbindingum sem nema 3,2 milljörðum kr. Séu þær undanskildar nemur frávik í hefðbundnum rekstri ríkissjóðs í fjáraukalögum 0,7% sem er lágt í sögulegu samhengi en sambærilegt frávik var um 5% að meðaltali á árunum 1998–2008, svo dæmi sé tekið. Slíkt frávik er í samræmi við markmið laga um opinber fjármál um að bæta fjármálastjórn og lágmarka umfang fjáraukalaga, þ.e. að vera vel innan við 1%. Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið vega breytingar vegna tæknilegra útgjaldamála og framsetningarbreytingar þyngst í hækkun fjárheimilda samkvæmt frumvarpi þessu. Vík ég þá nánar að tilefni og hlutverki þessara breytinga. Fyrst og fremst er um að ræða samræmingu áætlana og reikningsskila í takt við markmið laga um opinber fjármál. Frá gildistöku þeirra laga hefur verið unnið að því að innleiða nýjan reikningsskilastaðal og skilgreina áhrif þess á framsetningu áætlana og reikningsskila. Niðurstaða þeirrar vinnu leiðir til breytinga á meðferð lífeyrisskuldbindinga, en framvegis skulu allar hreyfingar á lífeyrisskuldbindingum færast um rekstrarreikninginn. Það á t.d. við um breytingar vegna áhrifa af ávinnslu nýrra réttinda á árinu, launabreytinga og breytinga á tryggingafræðilegum forsendum. Þetta leiðir til 31 milljarðs kr. hækkunar á gjaldfærslu lífeyrismála á árinu 2018. Þá er í samræmi við nýjan reikningsskilastaðal gert ráð fyrir breyttri framsetningu vegna afskrifta skattkrafna sem nemur 18,2 milljörðum kr. Í fjárlögum ársins 2018 var gert ráð fyrir þessum afskriftum á tekjuhlið en samkvæmt nýjum staðli ber að gjaldfæra afskriftirnar og því þarf að veita heimild fyrir útgjöldunum í fjáraukalögum. Rétt er að taka fram að framangreindar breytingar hafa engin áhrif á afkomu ríkissjóðs samkvæmt 1. gr. fjárlaga en afkoma þar er sett fram á þjóðhagsgrunni, svokölluðum GFS-staðli, sem undanskilur fyrrnefndar gjaldfærslur. Næst ætla ég að víkja að öðrum hækkunum fjárheimilda, en gert er ráð fyrir 8,6 milljarða hækkun vegna annarra útgjaldamála ráðuneyta. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir 3,2 milljarða hækkun fjárheimilda vegna yfirtöku ríkisins á lífeyrisskuldbindingum sem m.a. eru vegna samninga þar að lútandi við Bændasamtök Íslands og aðra aðila. Í öðru lagi er um að ræða aukningu vegna endurmats á útgjöldum. Fæðingarorlofssjóður er þar fremstur en áætlað er að útgjöld hans verði 985 millj. kr. umfram forsendur fjárlaga. Aukningin skýrist fyrst og fremst af aukinni þátttöku foreldra og auknum kostnaði á hvern greiddan dag í fæðingarorlofi, svo sem vegna launabreytinga og hækkunar á hámarksgreiðslum miðað við sama tímabil í fyrra. Svo er gert ráð fyrir að framlög til trúmála verði aukin um 784 millj. kr. til að efna svokallað kirkjujarðasamkomulag milli ríkis og kirkju. Vonast hafði verið til þess að samningar tækjust fyrir lok ársins en eins og gert hefur verið undanfarin ár höfum við efnt okkar skuldbindingar í fjárauka þegar samningalotunni er ekki lokið. Næst vil ég gera grein fyrir því að gert er ráð fyrir hækkun útgjalda til samgöngumála um 569 millj. kr., annars vegar 400 millj. kr. vegna aukins kostnaðar við snjómokstur vegna óvenjusnjóþungs vetrar fyrri hluta ársins og hins vegar eru það 169 millj. kr. vegna seinkunar á afhendingu Vestmannaeyjaferju og viðgerðar á Grímseyjarferju. Þessar tafir voru einfaldlega ófyrirséðar. Við verðum af ákveðnu hagræði sem hefði komið með Vestmannaeyjaferjunni og þurfum að horfast í augu við þennan kostnað og hið sama á við um viðgerðina á Grímseyjarferjunni. Í fimmta lagi er gert ráð fyrir að fjárheimildir til málefna sem tengjast hælisleitendum verði auknar um 500 millj. kr. umfram það sem fjárlög yfirstandandi árs gerðu ráð fyrir. Þrátt fyrir að dregið hafi úr tilhæfulausum umsóknum vegna breytinga á regluverki hefur á hinn bóginn umsóknum um alþjóðlega vernd fjölgað. Af öðrum útgjaldamálum í frumvarpinu má nefna tillögu um 491 millj. kr. hækkun á framlögum vegna samningsbundinnar hækkunar á greiðslu til rammaáætlana ESB um menntun, rannsóknir og tækniþróun, einnig 469 millj. kr. hækkun útgjalda Sjúkratrygginga vegna verulegrar aukningar í eftirspurn eftir sjúkraþjálfun í kjölfar nýs greiðsluþátttökukerfis, hækkun framlaga vegna vinnumarkaðar og atvinnuleysis um 480 millj. kr. vegna endurmats á áætluðum útgjöldum ársins og ýmsar aðrar útgjaldaskuldbindingar sem nema samtals 1.080 millj. kr. Að öðru leyti vísa ég til nánari umfjöllunar um útgjaldatillögur frumvarpsins í athugasemdum við einstaka fjárlagaliði. Þá vil ég einnig vekja athygli á því að í tengslum við hlutverk og aukið umfang fjáraukalaga er í 24. gr. laga um opinber fjármál kveðið á um almennan varasjóð A-hluta ríkissjóðs. Skilyrði fyrir ráðstöfun úr sjóðnum eru sams konar og þau sem gilda um frumvarp til fjáraukalaga, þ.e. að honum er ætlað að bregðast við útgjöldum sem eru tímabundin, ófyrirsjáanleg og óhjákvæmileg. Almennum varasjóði er einkum ætlað að mæta frávikum í launa-, gengis- og verðlagsforsendum fjárlaga og meiri háttar ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum, svo sem vegna náttúruhamfara, eða útgjöldum sem ókleift er að mæta með öðrum hætti samkvæmt fjárlögum. Almennur varasjóður skal nema a.m.k. 1% af fjárheimildum fjárlaga en fjármála- og efnahagsráðherra fer með almennan varasjóð og tekur ákvörðun um ráðstöfun úr honum. Í fjárlögum 2018 nemur heildarfjárheimild sjóðsins um 8,8 milljörðum kr. og er gengið út frá því að alls um 7 milljörðum verði ráðstafað úr sjóðnum á yfirstandandi ári miðað við stöðuna í lok nóvember og eru þau útgjaldamál því ekki hluti af þessu frumvarpi. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að veita 3,6 milljarða kr. til brýnna viðhaldsverkefna á vegakerfinu með það að markmiði að bæta umferðaröryggi og koma í veg fyrir skemmdir á vegum. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að veita 2,3 milljarða til endurmats á launaforsendum gildandi fjárlaga. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að veita í kringum 900 milljónir vegna dómkrafna sem fallið hafa á ríkissjóð á árinu umfram fjárheimildir. Ég ætla þá næst að víkja að nýjum heimildum í frumvarpi til fjáraukalaga. Lögð er til ný heimild í 3. gr. frumvarpsins til endurláns til Íslandspósts ohf. að fjárhæð allt að 500 millj. kr. til að bregðast við lausafjárvanda félagsins sem er til kominn vegna fækkunar bréfasendinga og óhagstæðra ákvæða alþjóðasamninga á sviði póstmála sem Ísland er aðili að. Þá eru lagðar til ýmsar heimildir í 4. gr. frumvarpsins. Lögð er til heimild til Náttúruminjasafns Íslands til að ganga til samninga um sýningaraðstöðu. Lögð er til heimild til kaupa á fasteign vegna uppbyggingar Laxnessseturs að Gljúfrasteini og svo er heimildarákvæði um að ganga til samninga um kaup á íslenskri orðabók sem Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum yrði falið að miðla rafrænt í því skyni að efla íslenska tungu. Loks er lögð til heimild til fjármála- og efnahagsráðuneytisins um að nýta svigrúm sem kann að myndast þegar ríkinu berast óreglulegar tekjur til þess að greiða inn á skuldbindingar ríkissjóðs vegna B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Virðulegi forseti. Áður en ég lýk máli mínu vil ég fjalla stuttlega um áætlaðar afkomuhorfur á yfirstandandi ári ásamt breytingum sem orðið hafa í lánsfjármálum. Þrátt fyrir að í frumvarpinu séu hvorki lagðar til breytingar á tekjuhlið fjárlaga né lagðar til heildstæðar breytingar á útgjaldahliðinni hefur samhliða vinnslu frumvarpsins verið undirbúið endurmat á áætlaðri útkomu ársins 2018 með hliðsjón af endurskoðaðri tekjuáætlun frá því í nóvember sl. ásamt lauslegu endurmati á helstu kerfislægum útgjaldaliðum ríkissjóðs. Einnig eru meðtaldar þær breytingar í fjáraukalagafrumvarpinu sem hafa áhrif á afkomu ríkissjóðs á þjóðhagsgrunni. Þá ber að geta þess að breytingar á lífeyrisskuldbindingum og afskriftum skattkrafna hafa ekki áhrif á afkomuna á þjóðhagsgrunni. Gert er ráð fyrir því að frumtekjur aukist um 5,7 milljarða frá áætlun fjárlaga. Þá er gert ráð fyrir að frumgjöld aukist um 4 milljarða. Frumjöfnuður ríkissjóðs er fyrir árið 2018 því áætlaður 92,8 milljarðar kr. og batnar um 1,7 milljarða frá fjárlögum. Frumjöfnuður ríkissjóðs Íslands hefur verið mjög hár í öllum evrópskum samanburði. Lengi vel vorum við með mestan frumjöfnuð evrópskra ríkja, en einhver önnur ríki hafa þó á síðari árum skilað mjög myndarlegum frumjöfnuði. Myndarlegur frumjöfnuður hefur verið algjör forsenda þess að við höfum náð þeim árangri í ríkisfjármálunum sem raun ber vitni. Hann er forsenda þess að við höfum getað endurskipulagt skuldahliðina og er forsenda þess trausts sem ríkissjóður hefur notið á lánamörkuðum. Gert er ráð fyrir að vaxtajöfnuður ríkissjóðs batni frá fjárlögum um 2 milljarða og að honum meðtöldum er áætlað að afgangur á heildarjöfnuði ríkisins á árinu 2018 verði 36,6 milljarðar sem svarar til 1,3% af vergri landsframleiðslu. Það er um 3,7 milljörðum betri útkoma en í fjárlögunum. Gangi þessar áætlanir eftir verður afgangurinn í takt við fjármálastefnu fyrir árin 2018–2022 sem Alþingi samþykkti í mars sl. þar sem gengið var út frá því stefnumiði að afgangur á heildarafkomu ríkissjóðs yrði a.m.k. 1,2% af vergri landsframleiðslu á árinu 2018. Virðulegi forseti. Á yfirstandandi ári er gert ráð fyrir áframhaldandi lækkun skulda þrátt fyrir að lækkun á milli ára verði nokkru minni en á síðustu árum. Heildarskuldir ríkissjóðs námu 917 milljörðum í lok síðasta árs. Í fjárlögum ársins 2018 var gert ráð fyrir að heildarskuldir myndu lækka um 52 milljarða og nema 865 milljörðum í lok árs 2018. Kaup ríkissjóðs á eigin skuldabréfum í flokknum RIKH 18, sem gefinn var út til að endurfjármagna fjármálastofnanir í kjölfar endurskipulagningar eftir fall fjármálakerfisins, hafa vegið þyngst í niðurgreiðslu skulda á árinu. Flokkurinn stóð í 70 milljörðum í ársbyrjun og voru eftirstöðvar hans, 9 milljarðar, greiddar á gjalddaga bréfsins í október. Uppgreiðsla RIKH 18 markaði veruleg tímamót þar sem um var að ræða eftirstöðvar af síðustu lánunum sem tengdust beint efnahagsáfallinu 2008. Á vormánuðum keypti ríkissjóður eigin bréf af Seðlabanka Íslands fyrir samtals um 27 milljarða kr. en ekki var gert ráð fyrir þeim kaupum í fjárlögum. Með þessum ráðstöfunum hefur verið dregið verulega úr endurfjármögnunarþörf ríkissjóðs á næsta ári. Innlend útgáfa ríkissjóðs nemur um 40 milljörðum kr. á árinu og víxlastaðan er svipuð og gert var ráð fyrir í fjárlögum, um 10 milljarðar kr. Erlendar skuldir hafa hins vegar hækkað á árinu vegna veikingar gengis um tæplega 15 milljarða kr. Endurmetnar áætlanir gera nú ráð fyrir að heildarskuldir ríkissjóðs lækki um 67 milljarða kr. á árinu og nemi um 850 milljörðum kr. í árslok, rétt um 30% af landsframleiðslu. Hæstv. forseti. Ég hef nú farið yfir helstu þætti þessa frumvarps til fjáraukalaga fyrir árið 2018. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar þingsins sem fær málið til skoðunar.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra yfirferðina. Ég er með nokkrar spurningar til hans. Á bls. 46 kemur fram að veita eigi 784 milljónir í kirkjugarðasamkomulag. Það eru nokkuð óvæntar en ánægjulegar fréttir að ríkisstjórnin hafi tekið sinnaskiptum í málefni kirkjugarðanna. Getur ráðherra aðeins farið nánar út í þetta mál? Auk þess er á bls. 46 fjallað um 48 milljarða hækkun gjalda vegna IPSAS-staðalsins. Þetta er stór leiðrétting og gera hefði átt ráð fyrir þessu í fjárlögum 2018, ég held að það sé nokkuð ljóst þar sem það lá fyrir við gerð fjárlaga fyrir 2018 að beita skyldi IPSAS-staðlinum á árinu. Þá spyr maður: Hvers vegna var það ekki gert? Á bls. 59 kemur fram að endurmat vaxtabóta skili 1 milljarði í ríkissjóð. Þetta eru vaxtabætur sem gengu ekki út. Þá spyr maður sig hvers vegna útlánareglur hafi ekki bara verið rýmkaðar tímabundið til að nýta þennan 1 milljarð til að styðja við bakið á fólki sem þarf nauðsynlega að eignast þak yfir höfuðið. Sýnir þetta ekki, hæstv. ráðherra, að kerfið er meingallað með sínar skerðingar og tekur ekkert tillit til hækkunar á verðmæti eigna? Hið sama á við um endurmat á elli- og örorkugreiðslum sem nemur 2 milljörðum. Það hefur ekki tekist að koma þessum peningum út. Hvers vegna voru þeir ekki notaðir? Er ekki eðlilegt að slaka á reglunum til að koma þessu út og draga úr skerðingum fyrir árið? Á bls. 59 kemur fram aukning til Landspítalans upp á 2,5 milljarða vegna mönnunarvanda og aðgerða til að bregðast við honum. Þetta er verulega há upphæð og væri fróðlegt að vita hvort hæstv. ráðherra hafi rætt þetta við heilbrigðisráðherra. Hvað ætlar ráðherra eða ríkisstjórnin að gera til að leysa þennan vanda? Þetta hefði að sjálfsögðu átt að koma inn í vinnu nefndarinnar. Ég sé að tíminn er liðinn. Ég fæ að koma með fleiri spurningar á eftir.
Virðulegi forseti. Það er augljóslega um að ræða prentvillu þegar hv. þingmaður segir kirkjugarðasamkomulagið vegna þess að alþekkt er að samkomulagið hefur gengið undir heitinu kirkjujarðasamkomulagið. Varðandi IPSAS-staðalinn hefur verið gríðarlega umfangsmikið verkefni að innleiða staðalinn, og breyttar reikningsskilareglur sem ríkið hefur verið að taka upp hafa kostað mjög mikla vinnu, bæði í ráðuneytinu og hjá Fjársýslunni. Það er afleiðing af því að við erum smám saman að byggja upp getuna til að setja málin fram á þessum nýja grunni sem þetta stendur svona af sér á milli fjárlaga og fjáraukalaga. Varðandi vaxtabæturnar er rétt að hagur landsmanna batnaði hraðar en menn höfðu gert ráð fyrir og þau atriði sem þar skipta máli, eins og tekjur og eiginfjárstaða, þróuðust með jákvæðari hætti en forsendur fjárlaganna gerðu ráð fyrir og það leiðir til þess að minna fer út af vaxtabótunum. Þegar málin þróast á hinn veginn bætum við í og ég vil ekki meina að þetta sé merki um að kerfið sé gallað. Ég er heldur ekki þeirrar skoðunar að við eigum að vera með einhverja tiltekna fyrirframákveðna fjárhæð sem við verðum bara hreinlega að koma út. Við þurfum að búa til réttindakerfi sem ætlum að standa við. Síðan eru fjárlögin viss áætlun um hvað muni gerast á næstu 12 mánuðum. Þetta á sem sagt við um aðrar bætur í kerfinu hjá okkur sem lúta sömu lögmálum, alveg eins og vaxtabæturnar. Varðandi mönnunarvanda í heilbrigðiskerfinu er það alvarlegt mál sem við hljótum að þurfa að bregðast við eftir þörfum heilbrigðiskerfisins. Það er hins vegar ekki endilega mál sem er einangrað við okkur Íslendinga. Það virðist vanta [[Forseti hringir.]]tugi þúsunda hjúkrunarfræðinga á Norðurlöndunum. Ef við leyfum okkur að hafa Bretland með inni í þeirri mynd sýnist mér að það vanti tugi þúsunda inn í framtíðina til mæta þeim verkefnum sem bíða.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og verð að segja að það er afar óheppilegt að prentvilla sé í svo mikilvægu skjali eins og ráðherrann greindi frá áðan. Það er full þörf á að mæta þeim vanda sem kirkjugarðarnir standa frammi fyrir og ég vænti þess að ríkisstjórnin skoði það. Síðan vildi ég spyrja hæstv. ráðherra aðeins út í vanmatið á lífeyrisskuldbindingum hjá Brú lífeyrissjóði. Hvað liggur þar að baki? Á bls. 72 er fjallað um sjúkrahótelið. Dráttur á opnun þess gerir það að verkum að kaupa þarf þjónustu frá öðrum hótelum. Þar er um að ræða einar 40 milljónir og þá spyr maður: Þarf ríkissjóður að bera kostnað af þessu? Verður þetta sótt til þess sem ber ábyrgð á þessari seinkun? Síðan er gert ráð fyrir 491 milljón til rammaáætlana Evrópusambandsins um menntun, rannsóknir og fleira. Það kemur fram að þetta er samningsbundin hækkun og þá spyr maður sig: Hvernig getur samningsbundin hækkun verið ófyrirséð og óvænt? Ég get ekki séð að þetta eigi heima í fjáraukanum. Á bls. 47 er yfirtaka á lífeyrisskuldbindingum Bændasamtaka Íslands sem kostar 1,9 milljarða. Hverjar eru forsendurnar að baki því að þessi samningur er gerður umfram t.d. bara aðra launþega? Hefði ekki verið eðlilegt að gera óháða úttekt á stöðu sjóðsins og afla skýringa á því hvers vegna staðan er þessi? Varðandi Vestmannaeyjaferjuna þarf að bæta í 117 milljónum vegna seinkunar á henni. Hver ber ábyrgð á því? Verða sóttar bætur til skipasmíðastöðvarinnar? Það væri ágætt að ráðherra kæmi inn á það. Hið sama má segja um Grímseyjarferjuna. Þetta eru rúmar 50 milljónir og það kemur fram að viðgerðir hafi verið ófullnægjandi á árunum 2007–2008. Hver ber ábyrgð á því? Á ríkissjóður bara að sætta sig við að borga þetta? Eða verður sótt til þess aðila sem framkvæmdi þessa viðgerð sem reyndist ófullnægjandi?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar sem eiga mjög rétt á sér. Uppi eru nefnilega ýmis álitamál varðandi t.d. afhendingardráttinn. Það verður bara að skoða hvernig samningar hafa verið um tafabætur vegna Vestmannaeyjaferjunnar. Hérna horfumst við sem sagt í augu við kostnað og getum sagt sem svo að hagræðið sem við ætluðum að hafa af nýju ferjunni skilar sér ekki. Ég þekki ekki ákvæðin um byggingu ferjunnar, hvort þar er gert ráð fyrir tafabótum. Það er sjálfsagt að nefndin kalli eftir skýringum á þessu. Hið sama mætti segja um Grímseyjarferjuna. Það geta verið uppi álitamál á borð við þau sem hv. þingmaður nefnir ef áður framkvæmd viðgerð var gölluð eða verkið ekki unnið með þeim hætti sem ætlast var til. Þar geta verið uppi álitamál. Varðandi rammaáætlanirnar er það þannig að gengisbreytingarnar valda því fyrst og fremst að fjárhæðirnar breytast svona. Ég segi bara það sama varðandi sjúkrahótelið, drátturinn sem leiðir þá til kostnaðar fyrir Landspítalann er beinn kostnaður fyrir Landspítalann. Hvernig það leggst síðan út í verksamningunum milli framkvæmdaraðilans og verktakanna er nokkuð sem ég hef ekki skýr svör við. Það er ekki sjálfgefið að þar hafi á sama tíma stofnast bótaréttur. Varðandi lífeyrismálin eru þetta oft og tíðum mjög tæknileg mál sem sjálfsagt er að nefndin fari nánar ofan í. Við höfum á undanförnum árum yfirtekið mjög mikið af lífeyrisskuldbindingum af aðilum í heilbrigðisþjónustunni [[Forseti hringir.]]sem hafa fjármagnað sig að meiri hluta til með framlögum frá ríkinu, en hér er um annars konar mál að ræða.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra greinargóða framsögu í þessu máli. Mér sýnist við hins vegar í raun vera að horfa á sama vandann aftur og aftur, þ.e. við fáum alltaf fjárauka sem eyðir einhverjum umframafgangi sem hefur skapast í ríkisfjármálunum, mögulegu umframsvigrúmi út frá bættri afkomu frá áætlun fjárlaga. Þetta sáum við hjá hæstv. ríkisstjórn á síðasta ári og sjáum þennan leik endurtekinn núna. Það sem ég vil aðeins staldra við í fyrstu lotu varðar endurmetna áætlun á heildarjöfnuði. Hér erum við að horfa á fjárauka upp á 56 milljarða, ef ég fer rétt með tölurnar, heildarjöfnuður er sagður batna um 4 en tekjuáætlun er hins vegar aukin um 6. Ég fæ þetta dæmi ekki til að ganga upp. Sennilega skýrist þetta af einhverjum mismunandi reikningsskilaaðferðum. Er það ekki heldur óheilbrigt ef við tökum hér í gegn með einhverjum öðrum reikningsskilaaðferðum en okkur er ætlað að gjaldfæra lífeyrisskuldbindingar eins og þær vaxa raunverulega á milli ára en við tökum það ekki inn í afkomu ríkissjóðs? Er ekki verið að fegra afkomu ríkissjóðs ef útgjöldin að meðtöldum þessum stórauknu lífeyrisútgjöldum eru miklu meiri en talið er fram hér? Ég fæ ekki séð hvernig það á að ganga upp að við afgreiðum fjárauka með auknum útgjöldum upp á tæpa 60 milljarða með áætlun um auknar tekjur upp á 6 milljarða en afkoman batni um 4? Ég fæ þetta reikningsdæmi ekki til að ganga upp en hæstv. ráðherra getur kannski útskýrt nánar fyrir mér hvernig þetta á að standast.
Virðulegi forseti. Ég fór nokkuð nákvæmlega yfir það í framsögu minni áðan að útgjaldabreytingin á árinu er mjög lág borið saman við fjárlögin. Þá erum við að tala um 0,7% hreina útgjaldaaukningu sem er, eins og sjá má í frumvarpinu, mjög lágt í sögulegu samhengi. Það er mjög vel og ég leyfi mér að segja það vegna þess að fjárlögin eru auðvitað að mjög verulegu leyti til áætlun um hluti sem menn spá fyrir um 12 mánuði fram í tímann. Bara svo maður leyfi sér að taka t.d. tekjuhliðina er ekki sjálfgefið að menn geti spáð með þetta mikilli nákvæmni fyrir um hana eins og hér hefur tekist til. Ég segi það sama um þau fjárlög sem við erum að fara að samþykkja fyrir næsta ár, spá okkar um tekjur á árinu 2019 frá því í vor heldur nokkurn veginn. Varðandi spurninguna sem hv. þingmaður kemur hér með er það þannig að á þeim grunni sem við gerum upp í dag hafa þær breytingar sem þarna eiga sér stað varðandi lífeyrisskuldbindingarnar ekki áhrif á afkomuna. Varðandi skattkröfurnar er það breytt framsetning. Áður var það sem sagt tekjumegin en við færum það nú gjaldamegin þannig að það er bara hrein tilfærsla. Síðan er það efni í alveg sérstaka umræðu á hvaða grunni best er að horfa á ríkisfjármálin. Ég held að mikið sé unnið með því að geta skoðað þetta á þessum þjóðhagsgrunni og lagt mat á það hvaða [[Forseti hringir.]]áhrif opinberu fjármálin í heild hafa á efnahagsstærðir í landinu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið og er sammála ráðherra með að við þurfum að skoða á hvaða grunni við erum að skoða afkomu ríkissjóðs. Við hljótum að þurfa að gera það alltaf á sama grunni. Ég fæ ekki betur séð, að teknu tilliti til þeirrar aukningar í lífeyrisskuldbindingunum sem okkur er gert að gjaldfæra samkvæmt nýjum reikningsskilavenjum, en að afkoman af ríkissjóði sé í besta falli engin, að afgangurinn sé nokkuð nálægt núlli þegar tekið er tillit til þessarar 31 milljarðs gjaldfærslu sem er þá vegna breyttrar reikningsskilavenju. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að við séum ekkert að blekkja okkur um afkomu ríkissjóðs frá einum tíma til annars því að það skapar mjög hættulegt fordæmi ef við vitum síðan af kostnaðarliðum eins og viðbótargjaldfærslu á lífeyrisskuldbindingum sem okkur ber að gjaldfæra en við horfum einhvern veginn fram hjá í afkomu ríkissjóðs í heild. Það kann aldrei góðri lukku að stýra að kokka bækurnar. Það sem ég velti fyrir mér í seinni spurningu snýr einmitt að almennum varasjóði. Hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir að honum hefði í raun og veru þegar verið eytt en þegar ég horfi á þær tölur sem hér er komið með í fjárauka, eins og kirkjujarðasamkomulag og reyndar mætti nefna þarna fleiri kostnaðarliði - kirkjujarðasamkomulagið er vitað, við afgreiddum það líka í fjárauka í fyrra þannig að það er ekkert óvænt við þau útgjöld í sjálfu sér. Ef við horfum á hvernig almenna varasjóðnum hefur verið varið af hálfu þessarar ríkisstjórnar hefur hún tekið ákvörðun um aukin útgjöld sem færð hafa verið á almennan varasjóð en kemur síðan með fjárauka upp á þá útgjaldaaukningu sem hún hefði átt að eiga svigrúm fyrir í almenna varasjóðnum en var búin að eyða. Er ekki hættulegt að setja þannig fordæmi að hægt sé að taka nýjar [[Forseti hringir.]]útgjaldaákvarðanir út úr almennum varasjóði en koma svo bara með fjárauka fyrir þingið til að samþykkja fyrir rest?
Virðulegur forseti. Eins og ég hef rakið eru í sjálfu sér efnislega nákvæmlega sömu skilyrðin fyrir því að ráðstafanir fari af varasjóði og að leitað verði heimilda í fjárauka. Við höfum sömuleiðis sett viðmið um að það séu fyrst og fremst stærðir sem eru að hreyfast, eins og verðlagsbreytingar og réttindamál, sem fari af varasjóðnum. Upp að vissu marki má segja að sá liður sem snýr að vegamálum hafi verið dálítið óvanalegur. Þess vegna var líka ákveðið að koma sérstaklega til fjárlaganefndar fyrr á árinu og fara yfir það mál í smáatriðum til að tryggja fullt gegnsæi varðandi þessa ráðstöfun varasjóðsins og sömuleiðis var greinargerðum nýlega skilað til ríkisendurskoðanda um þau mál. Ég hygg að fjárlaganefnd hafi átt í samskiptum við hann. Varasjóðurinn er að því leytinu til frábrugðinn ráðstöfunum í gegnum fjáraukalögin að segja má að það sé minna gegnsæi gagnvart þinginu og þess vegna finnst mér að það sé ágætisviðmið að séu menn í vafa um hvorum megin útgjöldin eigi að leggjast sé betra að þau fari í gegnum fjáraukann þar sem menn fara þá í gegnum umræðu í þinginu og í nefndavinnu sem kallar á sérstakt samþykki þingsins en varasjóðurinn er ekki háður því. Ég tel að í einu og öllu hafi verið eðlilega staðið að þessum skilum milli ráðstöfunar af varasjóði og fjáraukalögum [[Forseti hringir.]]á árinu 2018.
Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga. Ég verð að byrja á að segja að það er ekki verið að auðvelda þingmönnum að fara í þá vinnu sem nauðsynleg er áður en þessar umræður hefjast. Skjalið sem við fengum í gær, frekar seint, var ljósmyndað skjal þannig að það var erfitt að vinna með textann og tölurnar. Þetta tel ég mjög óheppilegt og á þessu verður að gera bragarbót. Í athugasemdum við frumvarpið segir að í fjáraukalögum verði einungis leitað heimilda til að bregðast við útgjaldatilefnum sem hafi verið ófyrirséð við afgreiðslu fjárlaga en sýnt þyki að útgjöldin falli til á árinu og ríkissjóður komist ekki hjá að greiða. Í þessum lögum eiga því einungis að vera ófyrirséð og óhjákvæmileg útgjöld. Svo er hins vegar ekki og mun ég nefna nokkur dæmi þess. Á bls. 47 í frumvarpinu kemur fram að útgjöld Sjúkratrygginga aukist um 469 millj. kr. vegna aukinnar eftirspurnar eftir sjúkraþjálfun og þá spyr maður sig: Hvers vegna greip ráðherra ekki til aðgerða svo gjöldin væru innan heimilda fjárlaga? Þetta er veruleg umframkeyrsla. Gerði velferðarráðherra fjármálaráðherra grein fyrir því hvernig hann ætlaði að tryggja að þetta færi ekki fram úr? Ráðherra er framkvæmdastjóri yfir þessum málaflokki og verður að grípa til aðgerða. Reglurnar eru með þeim hætti og þær eru til að virða þær. Við getum velt fyrir okkur hvernig þetta væri ef þetta væri einkafyrirtæki. Hver væri þá ábyrgð stjórnenda og hvernig myndu þeir axla þá ábyrgð? Í þessu felst ráðherraábyrgð. Hvernig samræmist það lögum um opinber fjármál að grípa ekki til aðgerða? Ég kom aðeins inn á IPSAS-staðallinn áðan í fyrirspurn til ráðherra og ítreka það sem ég sagði þá, þetta er mjög stór leiðrétting, 48 milljarðar kr., og hefði átt að gera ráð fyrir því í fjárlögum. Auk þess er komið þarna inn á að það séu afskriftir vegna skattkrafna upp á 18,2 milljarða sem að hluta til sé vegna breyttrar framsetningar reglna. Þetta var hins vegar vitað og þá segir maður: Hvers vegna er þetta í fjáraukanum? Ef framsetningin er ekki rétt spyr maður sjálfan sig: Vissu menn ekki af þessu? Þetta er að mínum dómi ekki í anda laganna. Á bls. 45 er fjallað um heimild fyrir 900 millj. kr. vegna dómkrafna, þ.e. dómstólarnir dæma með ýmsum hætti og sumt af því fellur á ríkissjóð sem þarf síðan að greiða. Þá spyr maður sig: Er ekki eðlilegt að færð sé almenn varúðarfærsla vegna hugsanlegs taps í dómsmálum? Það hlýtur að vera hægt að gera ákveðna varúðarfærslu því að menn vita að það kemur til með að falla á ríkissjóð. Áðan kom ég aðeins inn á yfirtöku á lífeyrisskuldum Bændasamtaka Íslands. Þar er verið að sækja 1,5 milljarða heimild í ríkissjóð fyrir þessu og ég held að nauðsynlegt sé að farið verði í úttektir á sjóðum eins og þessum og skýringa aflað áður en samið verður um að yfirtaka skuldbindingar með þessum hætti. Á bls. 47 í frumvarpinu kemur fram að stefnt sé að samningum við ýmis samtök vegna heilbrigðisþjónustu. Kostnaðurinn þar er um 100 milljónir og þá spyr maður sig: Hvers vegna þarf ráðuneytið að yfirtaka 100 milljónir? Hvers vegna hefur ráðuneytið þá ekki skilað iðgjaldi sem þessu nemur jafnóðum og þjónustan er innt af hendi? Það væru hin réttu og eðlilegu vinnubrögð. Síðan kemur vanmat á lífeyrisskuldbindingum hjá Brú lífeyrissjóði og nauðsynlegt að nánar verði farið yfir það þegar frumvarpið fer fyrir nefndina. Útgjöld til samgöngumála eru einar 569 millj. kr., þar af 400 milljónir vegna snjómoksturs. Svona upphæðir eiga náttúrlega að vera í sérstökum varasjóði málaflokksins. Þarna er óvissa og þess eðlis að þetta á ekki að þurfa að koma í fjárauka á hverju ári. Ég kom í andsvari til ráðherra áðan inn á Vestmannaeyjaferjuna og kostnað þar upp á 117 milljónir. Þetta er nokkuð sem við verðum að taka upp í nefndinni. Hver ber ábyrgð á þessu? Á ríkissjóður að leggja út fyrir svona án þess að reyna að sækja þá kröfu á þann sem ber ábyrgð á seinkuninni sem er væntanlega í þessu tilfelli skipasmíðastöðin? Hið sama gildir um Grímseyjarferjuna, þar er kostnaður upp á 52 milljónir og eins og ég nefndi áðan kemur fram að þessa viðgerð megi rekja til þess að viðgerð árin 2007 og 2008 var ófullnægjandi. Sá sem stóð fyrir þeirri viðgerð hlýtur að bera ábyrgð og það væri fullkomlega eðlilegt að ríkissjóður sækti þá fjármuni þangað. Þetta er nokkuð sem verður að ræða innan nefndarinnar, hver beri ábyrgð á þessum hlutum. Það er mikilvægt að svo verði gert. Á bls. 47 er einnig fjallað um hælisleitendur og fjárframlag vegna þeirra. Umsóknum hefur fjölgað og kostnaðurinn er um 500 milljónir vegna þess. Þá spyr maður sig: Átti ekki ráðuneytið að geta áætlað þetta í ljósi þess sem á undan er gengið, í ljósi reynslunnar? Þetta er há upphæð, 0,5 miljarðar kr. Síðan kemur þarna það sem ég spurði ráðherra um áðan, sem hann svaraði reyndar ekki, að gert er ráð fyrir 491 millj. kr. til rammaáætlana Evrópusambandsins um menntun, rannsóknir og fleira. Jafnframt kemur fram að þetta sé samningsbundið og þá spyr maður sig: Hvernig getur eitthvað sem er samningsbundið verið óvænt og ófyrirséð? Ég held að það sé frekar langsótt og þess vegna er alveg ljóst að þetta á ekki heima í fjáraukanum. Síðan er þarna athyglisverður liður um ýmsar aðrar útgjaldaskuldbindingar sem nema 1.080 millj. kr. Það er nauðsynlegt að fá lista yfir þetta, hvaða upphæðir þetta eru og sundurliðun og ég vænti þess að það komi fram hjá nefndinni. Á bls. 54 er fjallað um heimildir og talað um Jónstótt, húsnæði vestan Gljúfrasteins, sem ríkissjóður hyggst kaupa. Hvergi er minnst á kaupverðið og maður spyr sig: Hvers vegna var þetta ekki í fjárlögum fyrir 2019? Þetta ár er hvort eð er að verða búið og hið sama má segja um kaup á réttinum að íslenskri orðabók. Ég hefði ekki talið að það væri ófyrirséð og óvænt þannig að það ætti auk þess bara heima í fjárlögum. Síðan kom ég inn á það sem ráðherrann svaraði hér áðan, endurmat á elli- og örorkulífeyrisgreiðslunum. 2 milljarðar voru í afgang og fóru ekki út til þess fólks sem þarf svo sannarlega á því að halda. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að fara yfir þetta. Hvað veldur því að þetta gengur ekki út? Valda skerðingarnar þessu? Eins og Miðflokkurinn hefur margsinnis talað fyrir er nauðsynlegt að bæta kjör þessa hóps sem hefur það alls ekki gott og töluverður hópur innan þessa hóps lifir nánast við fátæktarmörk, þeir sem hafa lítil réttindi í þessu kerfi. Hið sama má segja um endurmatið á vaxtabótunum sem ég kom inn á áðan. Þar er 1 milljarður sem gengur ekki út. Það er alveg augljóst að þetta kerfi er meingallað og við höfum lagt áherslu á það í Miðflokknum að það verði að endurskoða. Það á að endurskoða þessi skerðingarhlutföll. Við vitum öll að fasteignamat hefur hækkað alveg gríðarlega og það er ekkert tillit tekið til verðmætis eigna í þessu kerfi. Því verður að breyta. Það er ekki hægt að leggja meiri peninga í svona kerfi sem þjónar engan veginn tilgangi sínum. Svo er mönnunarvandinn á Landspítalanum, það þarf að setja 2,5 milljarða í hann. Þetta er alvarlegur vandi og forstjóri Landspítalans sagði á fundi nefndarinnar að þetta væri bráðavandi sem Landspítalinn stæði frammi fyrir. Það þarf að setjast yfir þetta og finna út hvernig hægt er að leysa þennan vanda í samstarfi við háskólana o.s.frv. til að hvetja fólk til að fara í hjúkrunarfræði. Það þarf að bæta starfsumhverfi hjúkrunarfræðinga, vinnuskyldu, vaktir og launakjör. Það þarf að fara yfir þetta allt saman til að reyna að laða fólk í þetta starf sem er afar mikilvægt. Þarna sjáum við 2,5 milljarða sem þetta kostar samfélagið. Auk þessa nefndi forstjóri Landspítalans að það væri fyrirsjáanlegur halli á næsta ári upp á 1,6 milljarða. Þarna er um verulegar fjárhæðir að ræða og það verður að gera einhvers konar áætlun um það hvernig á að bregðast við þessu. Á bls. 64 er talað um að Landsréttur eigi að fjármagna rekstur héraðsdómstóla fyrir um 45 millj. kr. Maður spyr sig hvaða afleiðingar þetta hafi fyrir Landsrétt. Það þarf að skýra út. Eru fjárheimildir til Landsréttar það góðar að hann sé aflögufær í þessum efnum? Það þarf að fara yfir það. Á bls. 65 er sóst eftir 45 millj. kr. heimild til að standa straum af vegabréfsáritunum og ég segi eins og er að ég get ekki séð að það sé ófyrirséð að þurfa vegabréfsáritanir. Ég held að allir átti sig á því og þess vegna á þetta að vera í fjárlögum. Síðan eru fjárheimildir til sýslumanna vegna heimagistingar. Þetta eru ný verkefni og eiga að sjálfsögðu heima í fjárlögum en ekki fjárauka. Það er ekkert ófyrirséð við ný verkefni. Hið sama má segja um stjórnsýslu samgönguráðuneytisins. Þar er 25,8 millj. kr. ráðgjöf vegna flugvallakosta á suðvesturhorninu og þetta á að sjálfsögðu líka að vera í fjárlögum. Hið sama má segja um 20 millj. kr. framlag vegna Finnafjarðarverkefnisins. Það er ekkert óvænt við það verkefni. Það er búið að vera í deiglunni í mörg ár. Á bls. 71 er 25 millj. kr. framlag til Þjóðleikhússins í tengslum við kjarasamninga á yfirstandandi ári. Það væri fróðlegt að fá að vita hvort ráðuneytið túlkar almenna varasjóðinn þannig að ekki eigi að borga af nýjum kjarasamningum úr sjóðnum heldur fjáraukanum. Þetta þarf að skýra. Ég kom áðan að sjúkrahótelinu og á bls. 74 og 75 er talað um 238,5 millj. kr. framlag vegna flutnings Tryggingastofnunar til Kópavogs vegna myglu. Það kemur fram að lítið hafi verið hægt að flytja af búnaði úr gamla húsnæðinu yfir í það nýja. Varla er myglan í skrifstofubúnaðinum, það þykir mér ósennilegt en þetta eru háar fjárhæðir. Svo er fjárheimild upp á 3,65 milljarða til brýnna verkefna í vegamálum. Ég get ekki sagt að það sé neitt ófyrirséð. Við vitum alveg hver staðan er í vegakerfinu. Það er ekkert ófyrirséð með það þannig að það er margt í þessum fjárauka, herra forseti, sem á einfaldlega heima í fjárlögum. Það er bara rétt að meiri hlutinn [[Forseti hringir.]]og ríkisstjórnin fari að fara eftir lögum í þessum efnum.
Herra forseti. Umfang þessa fjárauka er mjög mikið og vissulega eru settar fram þær skýringar að hluti af því sé vegna breyttra reikningsskilavenja. Samt má spyrja sig þeirrar spurningar, sér í lagi varðandi lífeyrisiðgjöldin eða kostnaðaraukann vegna framlags ríkissjóðs til lífeyrisskuldbindinga, hvort ekki hefði mátt sjá fyrir að þessi breyting hefði verið ákveðin og að þessi útgjaldaliður yrði mun hærri en áætlað var í fjárlögum. Að þessum viðbótum slepptum, þ.e. lífeyrisskuldbindingunum og afskrifuðum skattkröfum, standa eftir um 8 milljarðar í aukin útgjöld. Flest þessara útgjalda eru þess eðlis að ýmist mátti sjá þau fyrir þegar við gerð fjárlaganna, eins og t.d. kirkjujarðasamkomulagið sem við höfum tekið ítrekað fyrir í fjárauka, eða að rétt hefði verið að horfa fyrst til almenns varasjóðs. Vandi ríkisstjórnarinnar í þessu máli var auðvitað að það var búið að eyða almenna varasjóðnum með sjálfstæðum ákvörðunum um aukin útgjöld. Það hlaut nokkra gagnrýni í umræðu fjárlaganefndar á þessu ári hvernig að því var staðið. Það mátti líka færa mjög gild og góð rök fyrir því, t.d. varðandi aukin framlög til viðhalds vegakerfisins, að í þeim útgjöldum hefði ekkert verið ófyrirséð eða óvænt heldur þvert á móti nokkuð sem hefði mátt sjá fyrir fyrir mörgum árum því að lengi hefur verið kvartað undan allt of lítilli fjármögnun og fjárveitingum til viðhaldsverkefna. Það er raunar enn svo, þrátt fyrir útgjaldaveislu ríkisstjórnarinnar á árinu 2019, að fjárveitingum til viðhaldsverkefna er mjög ábótavant miðað við uppsafnaða viðhaldsþörf vegakerfisins. Það er spurning hvort við megum eiga von á fleiri æfingum af hálfu ríkisstjórnarinnar þegar kemur að almennum varasjóði ársins 2019. Það sem eftir stendur er í stuttu máli að með því að taka upp almennan varasjóð í fjárlagagerðinni stóð vilji löggjafans til þess að fjáraukalög myndu að stærstum hluta heyra sögunni til, þetta þyrfti ekki, framlagning frumvarps til fjáraukalaga yrði óþarfi. Það sem er vert að hafa hér í huga er, eins og kemur fram í inngangi þessa fjáraukalagafrumvarps, að fjáraukalögum er einungis ætlað að taka til óhjákvæmilegra útgjalda, þar á meðal vegna áhrifa nýrra kjarasamninga eða nýrrar löggjafar á árinu sem ekki er unnt að bregðast við með öðrum hætti samkvæmt lögum um opinber fjármál, svo sem með millifærslu fjárheimilda milli aðila og verkefna innan sama málaflokks á fjárhagsárinu eða nýta varasjóð viðkomandi málaflokks til að mæta auknum útgjöldum. Fjáraukalögum er því ekki ætlað að mæta útgjöldum til nýrra verkefna, aukins umfangs starfsemi eða rekstrarhalla einstakra málefnasviða og málaflokka umfram setta útgjaldaramma, enda ber samkvæmt lögunum að vísa slíkum tillögum um breytingar á fjárheimildum til umfjöllunar um fjárlög fyrir næsta fjárhagsár. Ég held að það verði mjög áhugavert að máta þessi skilyrði laga um opinber fjármál við þau útgjöld sem ríkisstjórnin kemur hér með fram. Það hlýtur að verða viðfangsefni fjárlaganefndar að horfa vandlega yfir það hvort þetta skilyrði hafi verið uppfyllt og kannski má fyrst og fremst spyrja: Var gripið til einhverra ráðstafana til að vega á móti þessum kostnaðarauka? Ég hygg að svarið við þeirri spurningu sé nei, að við horfum einfaldlega upp á óbreytt vinnubrögð, þau sem tíðkuðust hér áður en lög um opinber fjármál voru sett. Í fjárauka er viðbótarafgangi ríkissjóðs einfaldlega eytt þegar hans nýtur við. Það er ekki í anda þess aukna aga í ríkisfjármálunum sem lögum um opinber fjármál var ætlað að færa okkur. Það er sama óráðsían og var alltaf í ríkisfjármálunum og er greinilega áfram á vakt þessarar ríkisstjórnar.
Forseta barst tilkynning fyrr í dag, þann 7. desember 2018, um mannabreytingar í nefndum þingsins á grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga um þingsköp Alþingis. Inga Sæland mun taka sæti Ólafs Ísleifssonar í fjárlaganefnd og Ólafur Ísleifsson mun taka sæti í atvinnuveganefnd. Guðmundur Ingi Kristinsson mun taka sæti sem aðalmaður í Íslandsdeild Norðurlandaráðs í stað Ólafs Ísleifssonar en Inga Sæland sem varamaður. Þá mun Guðmundur Ingi Kristinsson taka sæti sem varamaður í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins í stað Karls Gauta Hjaltasonar. Þessar mannabreytingar skoðast samþykktar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Borist hefur tilkynning um breytingu á stjórn þingflokks Flokks fólksins og verður Inga Sæland varaformaður.
Virðulegur forseti. Hér greiðum við atkvæði um ljósið í myrkrinu, má segja, fyrsta skrefið til að taka af mjög óréttláta skatta og skerðingar, greiðslur til þeirra öryrkja sem verst standa. Þetta sýnir að ef við stöndum saman og ef við horfum raunsætt á hlutina getum við gert þetta í fleiri málum. Það er nóg af öðrum málum sem þarf að taka fyrir. Við þökkum fyrir að þetta er fyrsta skrefið og ég segi já.
Herra forseti. Þessi fjárlög eru svik við öryrkja, og eldri borgarar, ungt fólk og millistéttin eru líka skilin eftir. Hjúkrunarheimili og heilbrigðisstofnanir úti um allt land standa illa. Við því er ekki brugðist og mun það koma niður á starfsfólki og þeim sem þurfa á þjónustu þeirra að halda. Húsnæðisstuðningur stendur nánast í stað þrátt fyrir ákall verkalýðshreyfingarinnar um að brugðist verði við húsnæðisvandanum. Launafólk fær heilar 500 kr. í hækkun á persónuafslætti en stórútgerðin fær 4 milljarða frá ríkisstjórninni. Allar tillögur Samfylkingarinnar voru felldar við 2. umr. Nú leggjum við fram átta breytingartillögur til að sýna hvað hægt er að gera margt gott og fyrir marga fyrir þá upphæð sem ríkisstjórnin vill rétta útgerðinni í landinu. Fjárlagafrumvarpið tryggir hvorki félagslegan né efnahagslegan stöðugleika og hvorki er ráðist í nauðsynlegar fjárfestingar í innviðum né nauðsynlega tekjuöflun. Það mun koma niður á velferðarkerfinu okkar allra og ýta undir ójöfnuð í landinu.
Hæstv. forseti. Ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Katrínar Jakobsdóttur hafði uppi áform um að efla og styrkja helstu innviði þjóðarinnar. Þessi fjárlög staðfesta það. Frumgjöld eru aukin á flestum sviðum til að styrkja samfélagið, heilbrigðiskerfið, menntakerfið, velferðina. Um leið eru þetta skynsemisfjárlög út frá hagstjórn. Við skilum afgangi, lækkum skuldir og við höldum áfram að minnka vaxtabyrði þannig að við getum haldið áfram á þessari sömu vegferð. Hæstv. forseti. Þess vegna styð ég heils hugar þessi fjárlög.
Virðulegi forseti. Þessi önnur fjárlög ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur eru sóknarfjárlög. Við töluðum um fyrir kosningar í fyrra að auka þyrfti framlög til samfélagslegra verkefna upp á 40–50 milljarða. Núna, rétt rúmu ári síðar, höfum við gert það og gott betur. Útgjaldaaukningin er upp á tæpa 90 milljarða til samfélagslegra verkefna og er það vel. Meginstef þessara fjárlaga eru aðgerðir í þágu jöfnuðar. Heilbrigðiskerfið er stærsta viðfangsefnið í samfélaginu og þar sækjum við fram á öllum stöðum. Við erum lögð af stað í uppbyggingu nýs spítala og höfum hafið stórsókn í uppbyggingu hjúkrunarheimila. Við ætlum að efla heilsugæsluna um land allt svo lítil vandamál verði ekki stór, koma á fót geðheilbrigðisteymum, svo fátt eitt sé nefnt. En það er margt annað undir. Við leggjum af stað í sögulegt átak í umhverfismálum, átak í endurheimt votlendis, endurheimt birkiskóga, stöðvun jarðvegseyðingar og skógrækt. Svo er auðvitað gleðiefni að geta stórhækkað framlög til samgangna og fjarskiptamála. Þetta er allt í samræmi við stjórnarsáttmála okkar og til marks um að við gerum það sem við segjum. Við sækjum fram í þágu velferðar og nýsköpunar í þágu almennings. Þetta eru sóknarfjárlög sem mér er ljúft að styðja.
Virðulegi forseti. Þegar við samþykkjum nú fjárlög fyrir árið 2019 blasir við okkur góð staða. Staða ríkissjóðs hefur í raun aldrei verið betri, landsframleiðslan aldrei mælst hærri. Við höfum verið að lækka skuldir og búa í haginn fyrir framtíðina, náum á næsta ári markmiðum okkar um að koma ríkisskuldunum undir 30% viðmiðið. Það mun draga úr vaxtabyrði. Með ábyrgum ríkisfjármálum gerum við ríkissjóði kleift að ráðast í innviðauppbyggingu úti um allt land. Við stöndum í miklu samgönguátaki og styrkjum betur heilbrigðisþjónustuna, velferðarkerfið o.s.frv. Við slökum líka til heimilanna í landinu með hækkun persónuafsláttar og auknum bótagreiðslum til þeirra sem minnst viðbótarsvigrúm hafa á viðkvæmum tímum. Við lækkum álögur á atvinnustarfsemina í landinu með því að taka 8 milljarða og skila aftur til fyrirtækjanna. Þannig leggjum við grunn að því að viðhalda því góða ástandi sem hefur verið í efnahagsmálum á landinu. [[Forseti hringir.]]Uppbygging landsins getur haldið áfram á mjög sterkum grunni á grundvelli fjárlaga ársins 2019.
Hæstv. forseti. Sóknin í þessum fjárlögum beinist að fátækasta fólki á Íslandi sem er í nauðvörn. Besta staða ríkissjóðs nokkurn tíma dugar ekki til þess að leiðrétta kjör öryrkja eða eldri borgara. Besta staða ríkissjóðs felst hins vegar í því að aflétta gjöldum og sköttum af fjármálafyrirtækjum þannig að eigendur þeirra og stjórnendur eiga gleðileg jól, sem er ágætt, í boði ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur, en fátækasta fólkið á Íslandi þarf að bíða réttlætis enn um sinn - í boði ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur. Allar þær tillögur sem Miðflokkurinn lagði fram við 2. umr., skynsamlegar, fullfjármagnaðar og réttlátar, voru felldar, sumar við nafnakall. Menn guldu jáyrði við því að svíkja öryrkja og menn guldu jáyrði við því að koma í veg fyrir að aldraðir geti unnið sér inn aukagetu án þess að vera skattaðir fyrir það. Þetta er það sem þessir hópar fara með inn í jólin í boði ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur.
Herra forseti. Þetta eru sóknarfjárlög sem við afgreiðum í dag, sóknarfjárlög sem byggja á traustri stöðu ríkissjóðs en mæta um leið þeim þörfum og væntingum sem uppi voru eftir síðustu kosningar. Það er kúnstugt að heyra talsmenn stjórnarandstöðu tala um að hér sé ekki verið að byggja upp samfélagslega innviði þegar í raun og veru er verið að gera langtum meira en það sem lofað var fyrir síðustu kosningar af þeim sem gengu lengst. Hér er horft til þess að byggja upp heilbrigðiskerfi. Hér er verið að efla rannsóknir og nýsköpun með því að hækka þakið á endurgreiðslum. Hér er verið að bæta kjör örorkulífeyrisþega og það hefur svo sannarlega verið gert, ekki bara í þessum fjárlögum heldur líka þeim síðustu. Verið er að fjölga þeim sem eiga rétt á barnabótum um 2.200 og hækka greiðslur. Það er svo sannarlega verið að byggja upp í vegakerfi, sem er löngu tímabært. Þetta eru nefnilega sóknarfjárlög sem eru um leið ábyrg og byggja á traustum grunni. Ég er mjög stolt af því að fá afgreiða þessi fjárlög hér í dag. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Þessi fjárlög opinbera í senn efnahagslegt ábyrgðarleysi þessarar ríkisstjórnar og þá sérhagsmunagæslu sem hún stendur fyrir. Hér er vissulega ráðist í töluvert mikla útgjaldaaukningu á sama tíma og Seðlabanki hækkar vexti til að slást við verðbólgu. Enn eina ferðina skilar ríkisstjórnin minna en auðu í hagstjórninni, leggur verðbólgunni beinlínis lið, leggst gegn Seðlabankanum í baráttu sinni fyrir öflugri peningastefnu, lægri verðbólgu og lægra vaxtastigi í landinu. Það er óumdeilt og hefur ítrekað verið bent á í allri umfjöllun í fjárlagavinnunni í aðdraganda þessara fjárlaga ríkisstjórnarinnar. Í öðru lagi er alveg augljóst að verið er að lækka veiðigjöld um fleiri milljarða á sama tíma og ekki er hægt að færa eldri borgurum eða örorkulífeyrisþegum neina kaupmáttaraukningu á næsta ári, ekki er hægt að standa við áform um uppbyggingu hjúkrunarrýma og svo mætti áfram telja. [[Forseti hringir.]]Niðurskurðarhnífinn ber niður í velferðarkerfinu. Þar opinberar ríkisstjórnin sérhagsmunagæslu sína. Þessi fjárlög er ekki hægt að styðja. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Hugmyndir stjórnarandstöðunnar í umræðu um fjárlög að þessu sinni hafa fyrst og fremst einkennst af tillögugerð um stóraukin útgjöld. Þannig hefur Samfylkingin lagt til málanna að ekki sé nægjanlegt að frumútgjöldin á næsta ári hækki um hátt í 5% að raungildi heldur verði það að vera 8% svo við getum náð markmiðum okkar. 8% útgjaldaaukning er framlag Samfylkingarinnar inn í þessa umræðu og hið sama má segja um tillögugerð flestra annarra stjórnarandstöðuflokka, það hefur meira eða minna allt saman snúist um að ausa þurfi úr ríkissjóði stórauknum framlögum til að ná sameiginlegum markmiðum okkar. Stórauknum viðbótarútgjöldum þurfum við að sinna til að ná markmiðum okkar. Þetta er það sem er óábyrgt í umræðunni sem átt hefur sér stað, fyrir utan að það er algjörlega óskiljanlegur málflutningur varðandi sjávarútveginn, grundvallaratvinnugrein í íslensku efnahagslífi, sem skilar gríðarlegri verðmætasköpun og háum skattgreiðslum til ríkissjóðs, [[Forseti hringir.]]að menn sjái ekki ljósið þegar verið er að færa greiðslurnar nær í rauntíma og gera kerfið þannig sanngjarnara og betra til allrar framtíðar. Það er ótrúlegt að menn sjái það ekki.
Herra forseti. Þessi málflutningur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra var ótrúlegur. Allar tillögur Samfylkingarinnar gengu út á að auka jöfnuð í samfélaginu, bæði tillögurnar sem voru á útgjaldahlið og líka á tekjuhlið. Við vildum gera betur við öryrkja, við aldraða, við sjúklinga, við barnafólk, við skólafólk, og fjármagna þær tillögur með því að nýta jöfnunarhlutverk skattkerfisins, sem ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur gerir ekki. Við vildum skoða eignaójöfnuð í landinu og taka á honum. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur tekur ekki á þessum ójöfnuði sem verður meiri og meiri, heldur ýtir hún undir hann með því að nýta ekki skattkerfið til jöfnunar, lækkar skatta á fjármálafyrirtæki og lækkar veiðigjöld til útgerðarinnar sem líður sannanlega engan skort. En það gerir hins vegar fátækasta fólkið á Íslandi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Öryrkjar eru skildir eftir, það er ekki verið að hækka til öryrkja, það er verið að lækka, þeir fá minna.
Nei.
Það er verið að skerða þá vegna þess að verðhækkanir undanfarið á íbúðarleigu og íbúðarhúsnæði og öðru skilar sér ekki. Það skilar sér ekki til öryrkja, þeir fá ekki hækkun. Þeir fá 3,6%, en ættu að fá 10% ef rétt væri gefið. [[Gripið fram í.]] Heilbrigðiskerfið - tugir manna ef ekki hundruð eru á biðlista og þeir lengjast bara. Það er ekkert sett þar inn eða verið að redda því. Þetta eru ekki fjárlög fyrir þá sem á því þurfa að halda, sem eru aldraðir, öryrkjar og veikt fólk.
Hæstv. forseti. Í tillögum Miðflokksins við 2. umr. fjárlaga voru tillögur um að bæta skattinnheimtu. Í tillögum Miðflokksins fólst engin tillaga um skattahækkanir, þær voru fullfjármagnaðar. En komið hefur fram áður, bæði í fjárlögum í fyrra og víðar og áður, að hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki áhuga á aukinni skattinnheimtu. Hann er búinn að sýna og segja það í ræðustóli þannig að það kemur ekkert á óvart að hann skuli koma hingað upp aftur með þetta orðfæri. En það sem vakti sérstaka athygli mína við þessa umræðu nú, og hlýtur að vekja athygli allra öryrkja, sjúkra og eldri borgara sem hlýddu á, er að hæstv. forsætisráðherra er stolt af þessum fjárlögum. Hún er stolt af því að fátækasta fólk á Íslandi þurfi enn um hríð að bíða réttlætis.
Herra forseti. Mig langar að byrja á því að bjóða hæstv. fjármálaráðherra velkominn til fjármálaumræðunnar í atkvæðagreiðslunni. Hans hefur vissulega verið saknað á fyrri stigum hennar. Við sjáum ljósið í sérhagsmunagæslunni sem hér er á ferðinni. Hér er keyrð í gegn lækkun á veiðigjöldum í harðri andstöðu við minni hlutann þrátt fyrir ítrekað ákall um að um þá mikilvægu atvinnugrein sé reynt að ná einhverri þverpólitískri sátt. En þessi ríkisstjórn hefur engan áhuga á slíkri sátt. Verið er að skerða kjör eldri borgara og lífeyrisþega milli umræðna. [[Gripið fram í: Það er …]]Dregin eru til baka áform um lítils háttar kaupmáttaraukningu til þessa hóps. Það er óumdeilt og stendur skýrum stöfum í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar sjálfrar, ef hún þekkir það þá.
Virðulegur forseti. Í gegnum síðustu tvennar alþingiskosningar höfum við orðið mjög vör við það að staðan er ekki auðveld eftir hrunið. Við erum í mikilli skuld. Mikil áhersla hefur verið lögð á að greiða upp peningalegu skuldirnar en við erum með samfélagslegar skuldbindingar og innviðaskuldbindingar sem fela í sér mikinn kostnað. Það er ákveðin huggun í því að verið er að stíga einhver skref í áttina að því að grafa ofan í þá holu sem hrunið skildi okkur eftir í. En það hefur líka komið margoft fram að svokölluð stórsókn í samgöngum er ekki stórsókn, ekki miðað við meðaltal fyrri ára, alls ekki. Við erum bara komin eitt skref í þá átt. Mikið er talað um stórsókn. Þetta fjárlagafrumvarp er það ekki. Þetta fjárlagafrumvarp er tvímælalaust skref í áttina, ég skal alveg segja það. Það er útgjaldavöxtur, já, en það er ekki endilega sá útgjaldavöxtur sem þörf er á miðað við þá skuld sem við erum í vegna samfélagslegra innviða, vegna vegakerfisins og annars, sem er algjör nauðsyn að sinna. Það er verkefni [[Forseti hringir.]]sem við þurfum að vinna dálítið saman. Þetta fjárlagafrumvarp er ekki fjárlagafrumvarp samvinnu.
Virðulegur forseti. Við greiðum atkvæði um sóknarfjárlög fyrir allt samfélagið, sóknarfjárlög fyrir menntakerfið, fyrir heilbrigðiskerfið, fyrir velferð og jöfnuð, fyrir raunverulega uppbyggingu allra innviða. Á árinu 2019 verður enn sótt fram fyrir betra og jafnara samfélag. Virðulegur forseti. Það er mikilvægt og það er ánægjulegt að taka þátt í atkvæðagreiðslu af þessu tagi og það er ánægjulegt að eiga sæti í ríkisstjórn sem stendur fyrir slíka sókn fyrir íslenskt samfélag.
Virðulegi forseti. Við erum að fara að greiða atkvæði um mjög skynsamleg fjárlög. Við erum að fara niður í hagsveiflunni. Það er eiginlega ótrúlegt hvað við höfum á tveimur árum getað aukið útgjöld mikið án þess að missa marks á sjónarmiðinu um að geta skilað afgangi, haldið áfram að ná því markmiði okkar að koma skuldaviðmiðinu undir 30% án þess að missa sjónar á því. Um leið dreifum við útgjöldunum til að byggja upp innviði og koma til móts við það fólk sem þarf mest á því að halda. Munum við gera allt á næsta ári? Nei. En við erum að búa í haginn til að við getum gert þetta líka á næstu árum án þess að þurfa að taka lán og skuldsetja okkur að nýju. Við setjum með öðrum orðum fram mjög skynsamleg fjárlög hér og ég hlakka til að greiða atkvæði með þeim. Ég hlakka til að á næstu árum getum við aukið í innviðauppbygginguna vegna þess hversu skynsamlega við höfum haldið á fjármálavafstri síðustu ára.
Forseti. Ég sakna þess í þessum fjárlögum að sjá að farið sé í raunverulegar aðgerðir til að tækla fátækt. Það skortir einhvers konar heildræna sýn á hvað fátækt kostar okkur sem samfélag af því að hún kostar okkur gríðarlegi fjármuni og líka bara í mannslífum. Það vantar raunverulegar aðgerðir til að uppræta fátækt. Í svona litlu samfélagi eins og á Íslandi gætum við alveg gert það. Stórsókn fyrir mér er ekki bara að bæta við einhverjum smápeningum í kerfi sem eru búin að vera fjársvelt svo lengi að þau þurfa miklu meira, heldur felst hún í framsýni. Það skortir framsýni í því að tækla vandamálin heildrænt sem við gætum gert varðandi menntakerfið, heilbrigðiskerfið, velferðarkerfið okkar, til að uppræta fátækt, og fært okkur í átt að þörfum framtíðarinnar.
Herra forseti. Stundum er sagt að ef fólk segir sömu hlutina nógu oft fari aðrir að trúa þeim og jafnvel það sjálft. Það er greinilegt að orðið hér í dag á að vera sóknarfjárlög. Allir þingmenn Vinstri grænna tönnlast á því. Í hverju felst það? Þau eru farin að trúa því sjálf. Staðreyndin er hins vegar sú að alvörufélagshyggjustjórn hefði strax ráðist í þann vanda sem snýr að misskiptingu í samfélaginu og deilt gæðunum öðruvísi. Og af því að hæstv. fjármálaráðherra nefndi að Samfylkingin hefði aðeins komið með 8% breytingu og hækkun, er það að segja að í stjórnarsáttmála, í ríkisstjórn, hefðum við lagt fram allt öðruvísi fjárlög en hæstv. fjármálaráðherra. Ég átti reyndar von á því að Vinstri græn væru nær okkur en kemur í ljós.
Herra forseti. Verð á fasteignum hér á landi hefur hækkað verulega á undanförnum árum. Í miðjum húsnæðisvandanum hefur ríkisstjórnin ákveðið að falla frá heimild til nýtingar séreignarsparnaðar til íbúðarkaupa og niðurgreiðslu íbúðalána. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar er óskynsamleg og gengur þvert á tillögu starfshóps forsætisráðherra sem var skipaður í í júní 2017 og eru það mikil vonbrigði. Miðflokkurinn leggur til breytingartillögu við frumvarpið þess efnis að heimildarákvæði til nýtingar séreignarsparnaðar til íbúðarkaupa og niðurgreiðslu íbúðarlána verði framlengt þegar ákvæðið á að renna út um mitt næsta ár. Hér er um mikilvægt úrræði að ræða, sérstaklega fyrir ungt fólk. Ég segi já.
Herra forseti. Það er nauðsynlegt að styrkja embætti skattrannsóknarstjóra þannig að við náum að klára úrvinnslu Panama-skjalanna, en allt of mörg málanna eru óleyst. Almenningur á kröfu á því að þessi mál klárist og að sektir verði greiddar. Embættið er fjárþurfi og því leggjum við í Samfylkingunni til 100 millj. kr. framlag árið 2019 svo embættið geti fjölgað starfsfólki og lokið rannsókn á þessu mikilvæga máli. Gott og öflugt eftirlit borgar sig. Það er allt of mikið sem ekki rennur í samneysluna af sameiginlegum peningum okkar.
Virðulegur forseti. Þessi tillaga er um að áformum um niðurgreiðslu til bókaútgáfu verði frestað að sinni og fjármunir veittir í annað, svo sem að tryggja elli- og örorkulífeyrisþegum aukinn kaupmátt. Þetta er dæmi um breytta forgangsröðun. Ég segi já.
Herra forseti. Hér er verið að fjalla um fjárframlag til háskólanna. Við í Samfylkingunni leggjum til 500 millj. kr. aukningu til háskólanna. Hér hefur enginn haldið því fram að ekki hafi verið bætt í, en það er hins vegar rangt sem haldið hefur verið fram að við munum ná markmiðum OECD árið 2020. Enda hafa sérfræðingar sem við höfum rætt við hjá OECD greint svo frá að miðað við ástandið 2014, miðað við nemendafjöldann þá, miðað við verðlag þá, myndum við ná þessum markmiðum. En síðan eru bara liðin fjögur ár. Það eru allt aðrar tölur núna, það er annar nemendafjöldi þannig að við getum ekki byggt nútímann á fjögurra ára gömlum tölum. Við leggjum því til þessa aukningu og vonumst til að fá stuðning sem flestra við það.
Herra forseti. Heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni hafa átt í miklum erfiðleikum á undanförnum árum, hafa tálgað alla sína starfsemi inn að beini. Lengra verður ekki komist. Þessar stofnanir hafa einfaldlega minnkað þjónustu sína til muna og búa við faglegar þrengingar og álag. Grunnþjónustunni er ógnað. Það heldur áfram samkvæmt núverandi frumvarpi. Fortölur stjórnenda gagnvart fjárlaganefnd og gagnvart fagráðuneyti duga ekkert. Stjórnendur fullyrða að hreinn niðurskurður verði í rekstri og starfsemi á næsta ári, í góðærinu sjálfu. Þetta er hin yfirlýsta endurreisn heilbrigðiskerfisins. Þetta er öll stórsóknin sem er í boði ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur. Samfylkingin unir því ekki, vill láta verkin tala en ekki skrumið eitt, og styrkja starfsemi heilbrigðisstofnana sem nemur að lágmarki 500 millj. kr. á árinu 2019. Þetta eru lágmarkstölur og við höfum fjármagnað þá aukningu.
Hækka veiðigjöld.
Herra forseti. Ég tel í sjálfu sér ástæðulaust að endurtaka ræðu hv. þm. Guðjóns Brjánssonar sem hann hélt áðan um vandræði heilbrigðisstofnana úti á landsbyggðinni. Við í þingflokki Viðreisnar greiddum atkvæði með tillögu þeirra. Eins og var kannski fyrirséð, miðað við orðræðu meiri hlutans á þingi, var sú tillaga felld. Hér er lögð fram önnur breytingartillaga af hálfu þingflokks Viðreisnar, öllu hófsamari, nemur tæplega þriðjungi af því sem fyrr var lagt til. En þetta er þó fjárhæð sem ákveðnar heilbrigðisstofnanir munar verulega um. Ég bind vonir við að þessi tillaga fái þó, miðað við atkvæðagreiðsluna áðan, brautargengi í þessum sal. Það munar um þessar fjárhæðir.
Virðulegi forseti. Það eru vonbrigði að fjármagn vanti til rekstrar landsbyggðarsjúkrahúsanna. Í fimm ára fjármálaáætlun er þess getið að sérstaklega eigi að taka til fordæmalausrar fjölgunar íbúa á Suðurnesjum og ættu framlög til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja að hækka í samræmi við það. Það hefur því miður ekki gerst. Ég legg ríka áherslu á að ríkisstjórnin og fjármálaráðherra og heilbrigðisráðherra skoði stöðu Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja í því ljósi eins og fram kemur í fimm ára fjármálaáætluninni, og að úr verði bætt eins og loforð hafa verið um.
Herra forseti. Meðan hundruð einstaklinga eru á biðlistum er ríkisstjórnin að reyna að koma sér saman um heilbrigðisstefnu í landinu. Við í Viðreisn teljum rétt að koma til móts við þá sem eru að reyna að leita sér læknishjálpar en eru iðulega sendir út í liðskiptaaðgerðir, mjaðmaaðgerðir o.fl. Það er mjög kostnaðarsamt fyrir ríkissjóð, fyrir utan ómældar þjáningar þessara einstaklinga. Á meðan ríkisstjórnin er að ákveða sig teljum við mikilvægt að Sjúkratryggingar Íslands fái heimild til að semja við sjálfstætt starfandi lækna til að fara að vinna á þessum biðlistum. Fólkið sem er á biðlistunum getur ekki beðið öllu lengur. Þess vegna verðum við að sýna lit í þessu efni og reyna að fara að klára þetta því að á endanum mun þessi fjárhæð, 200 milljónir, skila sér í sparnaði til ríkissjóðs.
Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur lofað að styrkja starfsemi hjúkrunarheimila og líka að efla heimahjúkrun, dagþjálfun og endurhæfingu. Ekkert af þessu sjáum við í frumvarpinu. Það er engin ný sýn, engin framtíðarsýn, ekkert varðandi málefni eldri borgara. Áfram er lofað meira af sementi og steinsteypu sem er ekki einu sinni fjármögnuð. Sveitarfélögin, sem eru m.a. þeir sem starfrækja hjúkrunarheimili, fullyrða að þau greiði með þjónustunni um 1 milljarð á ári og muni ekki sæta því að óbreyttu, sem von er. Þeir sem starfrækja hjúkrunarheimilin fullyrða að það vanti minnst 30% á daggjöld til að reksturinn geti staðið undir sér. Ofan í kaupið er svo gert ráð fyrir hagræðingarkröfu upp á 0,5% sem er þó búið að klóra eitthvað yfir. Það stefnir í hreint óefni. Því vill Samfylkingin svara og leggur til að framlög til hjúkrunarheimila hækki um 1.000 millj. kr. [[Þingmaður mismælti sig, ætlaði að segja 400 millj. kr.]]á árinu 2019.
Herra forseti. Ég get tekið undir hvert orð í atkvæðaskýringu [[Hlátur í þingsal.]]hv. þingmanns þó að um annan lið hafi verið að ræða. En hér er lagt til að framlög til uppbyggingar hjúkrunarrýma verði hækkuð um 500 millj. kr. Ríkisstjórnin skar niður á milli 1. og 2. umr. fjárlaga um 1 milljarð, þau áform sem voru til uppbyggingar. Á sama tíma fáum við fréttir af því að fjölgað hafi á biðlistum um 100 á milli ára. Hér er brýn þörf og nauðsynlegt að gera betur. Og það sem meira er, þessi skortur á hjúkrunarrýmum veldur gríðarlega miklum kostnaðarauka í heilbrigðiskerfinu. Landspítalinn glímir m.a. við fordæmalausan fráflæðisvanda vegna skorts á rýmum. Ég segi því já.
Herra forseti. Alltaf gaman að taka þátt í að skapa nýjar hefðir og venjur. Ég ætla að fara með sömu rullu og áðan. Hér var felld með ekki svo miklum meiri hluta tillaga þingflokks Viðreisnar um að auka í þannig að ég mæli þá með því og bind vonir við að þessi tillaga, sem er eilítið lægri, verði samþykkt. Mig langar eiginlega að bæta við röksemdafærsluna, eins sterk og hún var hjá kollegum mínum áðan, að það er vissulega verið að auka fjármuni í heilbrigðiskerfið en gagnrýni okkar hefur lotið að því að oftar en ekki er byrjað á vitlausum enda fyrst og fremst án þeirrar stefnu og innsýnar sem nauðsynleg er. Þetta er rétti endinn, herra forseti. Ef menn ætla að nýta peninga á sem bestan hátt er það gert með því að leggja peninga í akkúrat þennan málaflokk.
Herra forseti. Öryrkjabandalag Íslands sendi í gær frá sér tilkynningu er innihélt svar forsætisráðuneytisins til þess vegna skerðingar á framlagi til öryrkja milli umræðna á þingi. Fram kemur að forsætisráðuneytið kannast ekki við að kjör öryrkja hafa verið bætt um 9 milljarða kr. þvert á fullyrðingar hæstv. forsætisráðherra Katrínar Jakobsdóttur. Ráðuneytið segir í svari til Öryrkjabandalags Íslands að kjarabætur nemi um 400 millj. kr. í ár og að 2,9 milljarða framlagi til kerfisbreytinga verði varið til að bæta kjör öryrkja. Hvernig sem á málið er litið er þó ljóst að fullyrðing forsætisráðherra um 9 milljarða kr. framlög til að bæta kjör öryrkja stenst enga skoðun. Svona hljómar tilkynningin frá Öryrkjabandalaginu. Við í Samfylkingunni leggjum til 1 milljarð í viðbót til öryrkja og við vonum að þingheimur veiti nú öryrkjum þessa jólagjöf í ár.
Virðulegur forseti. Efnahagslegar forsendur fjárlaga gera ráð fyrir því að verðbólga á næsta ári verði 3,6% og að bætur til elli- og örorkulífeyrisþega muni hækka um samsvarandi prósentu. Hér er lagt til að bætt verði við 1% til viðbótarhækkunar til að tryggja þessum viðkvæmasta hópi samfélagsins lágmarkskaupmáttaraukningu líkt og öðrum íbúum þessa lands. Ég segi já.
Herra forseti. Ég finn mig knúna til að koma hér upp og greina frá því að fram kom í svari mínu á dögunum í þinginu, að framlög til málaflokks örorkulífeyrisþega hafa aukist um 9 milljarða kr. í tvennum fjárlögum af hálfu þessarar ríkisstjórnar, fari svo að þessi fjárlög verða afgreidd, eins og allt stefnir í að verði. Var það í svari við fyrirspurn hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar. Mér líkar ekki þegar reynt er að snúa út úr þeim orðum sem lágu hér algjörlega skýr fyrir og eru staðfest í fjárlögum fyrra árs og því fjárlagafrumvarpi sem hér liggur. Þannig að ég ítreka að þetta eru staðreyndir málsins. Ég segi nei við þessari tillögu.
Virðulegur forseti. Þessi tillaga er samhljóða þeirri sem ég gerði grein fyrir atkvæði mínu gagnvart hér fyrir skömmu, nema hún snýr að ellilífeyrisþegum. Þar er gert ráð fyrir 3,6% hækkun viðmiðunarfjárhæðar á næsta ári, sömu prósentutölu og gert er ráð fyrir í verðbólgu í efnahagslegum forsendum fjárlaga. Það er alveg ljóst þegar horft er á efnahagslegar forsendur þessara fjárlaga að það er hætta á því að verðbólgan geti orðið meiri, miðað við núverandi stöðu á gengi krónunnar í það minnsta, auk þess sem verðbólga þessa árs virðist þegar stefna í að verða talsvert meiri en ráð var fyrir gert í þeim sömu forsendum. Ég tel þetta því lágmarkshækkun þessara viðmiðunarfjárhæða, að tryggja þessum viðkvæma hópi 1% kaupmáttaraukningu og koma í veg fyrir að hann dragist aftur úr öðrum þjóðfélagshópum. Ég segi já.
Herra forseti. Stjórnarmeirihlutinn felldi breytingartillögur Samfylkingarinnar við 2. umr. um 2 milljarða hækkun barnabóta og er spurning hvort hann ætli að fella þessa líka, hvort hann ætli ekki að bregðast við ákalli verkalýðshreyfingarinnar um breytingar á barnabótakerfinu. Ef svo er ekki er það grafalvarlegt mál. Barnabótakerfið hefur markvisst verið veikt undanfarin ár og þúsundir barnafjölskyldna dottið út úr kerfinu. Meiri hlutinn nú leggur til á árinu 2019 fái fólk undir miðgildislaunum engar barnabætur og þær byrja að skerðast í neðsta tekjufjórðungi. Skerðingarhlutföllin hafa verið allt of grimm og verða nú í tíð ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur enn grimmari. Kannski er það í takt við áherslur stjórnarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um fátækrastyrk til barnafjölskyldna.
Herra forseti. Þrátt fyrir ummæli verkalýðshreyfingarinnar og atvinnulífsins um að húsnæðismálin og átak í þeim séu lykillinn að góðu samkomulagi í komandi kjarasamningum hafa heildarfjárhæðir sem ríkisstjórnin ver til húsnæðisstuðnings nánast verið óbreyttar milli ára. Stjórnvöld verða einfaldlega að gera miklu betur og bæta húsnæðisstuðning og tryggja meiri og hærri stofnframlög. Það verður að byggja fleiri og hagkvæmari íbúðir og bregðast við því alvarlega ástandi sem er á markaðnum, ekki síst byggja upp leigumarkað án hagnaðarsjónarmiða. Þess vegna leggjum við í Samfylkingunni til að stofnframlög til almennra íbúða kerfisins aukist um milljarð, bæði til að mæta uppsafnaðri þörf en einnig til að mæta kröfum vinnumarkaðarins og liðka fyrir samningum í vetur.
Herra forseti. Krabbameinsfélagið er meðal þeirra fjölmörgu félagasamtaka sem eru utan hins ríkisrekna kerfis og býr þar af leiðandi við fjársvelti af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Við í þingflokki Viðreisnar leggjum til aukið fjármagn til þess að Krabbameinsfélagið geti sinnt því verkefni sínu sem felst í skimun. Við gefum lítið fyrir þær skýringar heilbrigðisyfirvalda að slíkt sé ekki gerlegt á meðan skimunarráð sé enn að störfum í ljósi þess að hinni ríkisreknu heilsugæslu hefur verið veittur slíkur viðbótarpeningur í núgildandi fjárlögum. Við hvetjum til þess að þessi tillaga fái brautargengi.
Herra forseti. Ég tek eindregið undir orð hv. þm. Hönnu Katrínar Friðriksson varðandi þennan lið en vil líka vekja athygli á því að stjórnarandstaðan hefur ekki fengið neinar tillögur samþykktar. Ég hefði talið að svona hófsöm tillaga gæti notið velvildar ríkisstjórnar sem talar um samtal og samstarf og oftar en ekki hefur stjórnarandstaðan hverju sinni fengið í gegn ákveðnar tillögur. Þar fyrir utan er fróðlegt að benda á að þetta er í annað sinn sem við í Viðreisn komum fram með tillögu til að ýta undir þá sem eru sjálfstætt starfandi einstaklingar eða lögaðilar, eins og Krabbameinsfélagið, og aftur greiðir ríkisstjórnin, þar með talið Sjálfstæðisflokkurinn, gegn sjálfstætt starfandi aðilum.
Hæstv forseti. Hér á töflunni getur að líta áhrifin af sókninni. Sóknin nær ekki til Krabbameinsfélagsins, sóknarhugurinn nær ekki þangað. En ég segi að sjálfsögðu já við þessu.
Virðulegur forseti. Þessi tillaga er liður í tilraunum okkar til að bæta aðeins forgangsröðunina í þessu fjárlagafrumvarpi. Ríkisstjórnin gerir ráð fyrir því að verja 162 millj. kr. í aukinn rekstrarkostnað Stjórnarráðsins á sama tíma og fjármagn vantar í fjölmörg önnur og brýnni málefni. Hér er því lagt til að ekki verði veitt aukið fjármagn til velferðarráðuneytisins þrátt fyrir áform ríkisstjórnarinnar eða samþykkt Alþingis um uppskiptingu þess. Ég segi já.
Herra forseti. Ég bið þingmenn um að íhuga það sem á sér stað núna. Ríkisstjórnin leggur til að við veitum 1.500 millj. kr. heimild til Íslandspósts ohf. eftir að hafa heyrt forstjóra þess ágæta fyrirtækis segja að blikur væru á lofti og ólíklegt hvernig starfsemin yrði strax á næsta ári. Ég hef ekki séð neinar tillögur um hvernig björgunarstarfið á að eiga sér stað á þessu skipi sem farið er að halla ískyggilega. Við sjáum heldur ekki hvernig þetta mun skaða samkeppnisreksturinn. Of mörgum spurningum virðist vera ósvarað þarna og mér finnst það harla óábyrgt af okkur að ætla að afgreiða þetta mál án þess að skoða stjórnun eða stjórnarhætti eða neitt sem átt hefur sér stað þarna innan borðs. Ég vil að þingheimur hugleiði það örlítið.
Virðulegur forseti. Á milli 1. og 2. umr. féllu ýmis þung orð um skilyrði sem þyrftu að vera vegna þessarar lánveitingar. Þetta er í rauninni ekki lánveiting, þetta er ríkisstyrkur af því að þetta lán verður aldrei borgað. Þó að nákvæmlega þetta lán verði borgað er samt mínusinn áfram bara inn í framtíðina sem kemur þá í staðinn. Þau skilyrði sem uppsett voru í áliti meiri hlutans eru í rauninni bara stöðluð skilyrði um að bæta rekstrarhag o.s.frv. en það eru engin tímatakmörk, það er engin eftirfylgni með þessu á neinn haldbæran hátt. [[Gripið fram í: … nefndaráliti meiri hlutans.]]- Það stendur einmitt þar. Allt sem kemur þar fram …
Ekki samtal í þingsal.
er eitthvað sem öll fyrirtæki þurfa að sjálfsögðu að ganga í gegnum þegar þau eru í þessari stöðu. Það eru engin viðbótarskilyrði um hvaða skref þurfi að stíga á hvaða tíma og hvenær við segjum stopp. Ekkert svoleiðis. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Þessi ríkisstjórn á ekki 1.100 milljónir til þess að standa við skuldbindingar sínar gagnvart öryrkjum. Hún á ekki peninga til að eldri borgarar geti unnið án þess að vinnulaun þeirra skerði ellilífeyri en hún á peninga til að hella 1.500 milljónum í gjaldþrota ohf. án þess að gera nokkra kröfu um úttekt eða nokkuð annað til að skýra stöðu þessa fyrirtækis. Það þarf að velta hverri krónu við tvisvar, sagði hæstv. fjármálaráðherra í viðtali við Morgunblaðið í dag, en hér er ekki verið að hugsa um að velta 1.500 milljónum, ekki einu sinni og heldur ekki tvisvar, þeim er bókstaflega sturtað niður vegna þess að þessa peninga sjáum við aldrei aftur. Það er ekki bara óábyrgt og óskynsamlegt að gera það - ég veit eiginlega ekki hvað orð er til yfir það.
Hæstv. forseti. Það væri mögulega hægt að styðja þessa tillögu hefði ríkisstjórnin einhverja sýn á það hvernig hún ætlaði að leysa rekstrarvanda fyrirtækisins. Það hefur hún ekki. Það er ekki hlutverk ríkissjóðs að standa í lánveitingum til fyrirtækja í samkeppnisrekstri en vissulega getur ríkið lagt hlutafélögum sínum til eigið fé sé slíkt fyrirtæki í verulegum fjárhagsvanda. En þá hlýtur að þurfa að liggja fyrir eitthvert mat á því hvaða áhrif það gæti mögulega haft á samkeppnisumhverfið sem þetta fyrirtæki starfar í. Það liggur ekki fyrir í þessu tilfelli. Einhver áætlun þyrfti líka að liggja fyrir um það hvernig losa eigi fyrirtækið út úr þeim rekstrarvanda sem það á í. Það liggur ekki fyrir í þessu tilviki. Kannski þyrfti að liggja fyrir einhver sýn ríkisstjórnarinnar á framtíðarmótun rekstrarumhverfis þessa fyrirtækis þannig að það reki ekki áfram í þeim mikla rekstrarvanda sem það á við að glíma. Það liggur ekki heldur fyrir. Því er ekki hægt að styðja þessa tillögu.
Hæstv. forseti. Ég get ekki annað en komið hingað upp í ljósi þeirrar umræðu sem er um þetta verðmæta fyrirtæki okkar sem heldur uppi póstþjónustu í öllu landinu. Ætlar fólk virkilega að láta það sigla sinn sjó? Það er alveg ótrúlegt að hlusta á þetta. Hvar er ábyrgðin? Þetta er í almannaeigu.
Hvar er ábyrgðin?
Þetta er alveg með ólíkindum. Svo ætla ég að lesa hér álit meiri hlutans: „Ráðherrum ber að upplýsa bæði fjárlaganefnd og umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis um framgang fjárhagslegrar endurskipulagningar og útfærslu á framtíðarrekstrarfyrirkomulagi áður en nýttar eru þær lána- og framlagsheimildir sem hér er gerð tillaga um.“ Hvað þýðir það? Verið er að fara í gegnum reksturinn. Verið er að skera upp reksturinn. Verið að verja verðmætin í þessu fyrirtæki. [[Gripið fram í: Forstjórinn …]] [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Er búið að veita lánið?
Herra forseti. Við höfum nú lokið meðferð á fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2019 þar sem er í góðu jafnvægi verið að auka útgjöld til ýmissa málaflokka, til þeirra málaflokka sem við þurfum að hlúa að og bæta um betur í. Ég ætla ekki að standa í þessum ræðustóli og fagna 5% útgjaldaaukningu. Það er ekki í mínu eðli að gera það en hún er nauðsynleg vegna þess að við höfum orðið sammála um þessa stefnu. Hér hefur stjórnarandstaðan komið upp og reynt að bora á þetta göt. Hún er fullkomlega ósamstæð í umræðu sinni um fjárlagafrumvarp og fjárlög næsta árs. Það er góðs viti fyrir þjóðina að sjá þá kjölfestu sem ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur sýnir hér við samþykkt þessa fjárlagafrumvarps. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Besta staða ríkissjóðs frá upphafi gagnast ekki öldruðum, hún gagnast ekki gagnvart öryrkjum, hún gagnast ekki fátækasta fólki á Íslandi. Það er verst þegar við erum nú að hefja jólaundirbúning að þeir sem standa í biðröðunum eftir matargjöfum, þeir sem bíða eftir aðgerðum á biðlistum sem lengjast í sífellu, þeir sem ná ekki endum saman, þeir sem eiga í erfiðleikum með að framfleyta sér geta hugsað til þess að forsætisráðherra er stolt af þessu frumvarpi. Hún er stolt af þessum fjárlögum. Það er ágætt fyrir okkur að hafa það með okkur inn í jólin að hæstv. forsætisráðherra er stolt. [[Gripið fram í: Enda frábær fjárlög.]]
Virðulegi forseti. Hér hafa stjórnarliðar komið og sagt hversu sundurlaus stjórnarandstaðan sé. En það má vekja athygli á því að stjórnin er það líka. Að lækka tekjur og auka gjöld er ekkert rosalega samstætt eða passar ekkert rosalega vel saman til lengdar. Það er ekki sjálfbært. Mig langaði líka til að vekja athygli á því að hér voru engar tillögur minni hlutans samþykktar af hálfu stjórnarliða en eitt atriði var fellt, tillaga Pírata um auknar fjárheimildir til umboðsmanns Alþingis. Meiri hlutinn felldi þá tillögu og gerði hana að sinni eigin og samþykkti hana. 4 milljónir til umboðsmanns Alþingis sem Píratar lögðu fram: Nei. 4 milljónir til umboðsmanns Alþingis sem stjórnin lagði fram: Já.
Virðulegur forseti. Þessi fjárlög eru í samræmi við það sem við var að búast þegar þessi ríkisstjórn tók við og í samræmi við samsetningu hennar. Þetta eru fjárlög án fyrirheits. Það er veruleg útgjaldaaukning, meiri útgjaldaaukning en við höfum nokkurn tímann séð áður þegar ferill þessarar ríkisstjórnar í heild er skoðaður. En í hvað rennur þetta? Þetta rennur í óbreytt kerfi. Það er aðeins á einum stað þar sem menn ætla að halda að sér höndum og bíða með að auka útgjöldin þangað til farið hefur fram endurskoðun á kerfinu og það er í tilviki öryrkja. Alls staðar annars staðar er verið að auka stórlega framlög í óbreytt kerfi þannig að almenningur fær ekki meira fyrir þann pening sem hann leggur í sameiginlega sjóði. Þetta eru fjárlög án fyrirheits og þetta eru fjárlög sem sýna okkur að þessi ríkisstjórn snýst eingöngu um það sem menn segja en ekki um það sem þeir gera.
Hæstv. forseti. Með samþykkt þessara fjárlaga sýnir ríkisstjórnin ýmislegt í sínu fari. Þessi fjárlög eru ábyrgðarlaus í fordæmalitlum útgjaldavexti á sama tíma og Seðlabankinn berst við vaxandi verðbólgu í þjóðfélaginu og hækkandi vaxtastig. Ríkisstjórnin hyggst bæta á bálið þar og stuðla að enn hærra vaxtastigi en ella, enn hærri verðbólgu en ella. Það er jólagjöf ríkisstjórnarinnar til landsmanna. Þrátt fyrir alla þessa útgjaldagleði treysti ríkisstjórnin sér samt ekki til þess að færa eldri borgurum og öryrkjum einhverja kaupmáttaraukningu á næsta ári. Nei, kjör þeirra skulu standa í stað. Á sama tíma er unnt að lækka hér veiðigjöld um fleiri milljarða. Þetta er forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar, þetta er sérhagsmunagæsla þessarar ríkisstjórnar. En það sem er auðvitað enn athyglisverðara er að þrátt fyrir allar yfirlýsingar um meiri þverpólitíska samvinnu í þessum sal [[Forseti hringir.]]eru allar breytingartillögur minni hlutans felldar.
Herra forseti. Við í Viðreisn höfum greitt atkvæði með ýmsum tillögum sem komið hafa frá ríkisstjórninni. Við höfum líka setið hjá í stað þess að greiða alltaf atkvæði gegn og stundum höfum við greitt atkvæði gegn. Við erum að okkar mati samvinnuþýð og höfum sýnt það í verki með okkar atkvæðagreiðslu hér en stjórnin er það augljóslega ekki. Það er miður. Ég vil því spyrja: Hvar er þessi vilji til að efla Alþingi? Hvar er stjórnarsáttmálinn núna þegar rúmt ár er liðið síðan ríkisstjórnin tók við völdum? Er samstarfsviljinn þá bara í eina átt? Ég lýsi eftir þessu samstarfi og samstarfsvilja hjá ríkisstjórninni og lýsi mig enn frekar reiðubúna til að fara í samvinnu í stórum, mikilvægum málum. Við höfum enn þá verk að vinna, ekki síst núna á sviði fiskveiðistjórnar þar sem hæstaréttardómur féll í gær sem veikir að mínu mati stöðu þjóðarinnar þegar kemur að fiskveiðiauðlindinni. Þetta hefur allt þýðingu inn í fjárlög, því að við sjáum skýra forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í fjárlögum. Forgangsröðin er sú að við frestum [[Forseti hringir.]]útgjöldum til öryrkja og eldri borgara meðan verið er að stórlækka veiðigjöld á útgerðina. Það er forgangsröðun ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir um frumvarp til breytinga á lögum um Bankasýslu ríkisins sem eingöngu lýtur að starfstíma stofnunarinnar. Árið 2009 voru sett lög um Bankasýslu ríkisins til að fara með eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum sem þá höfðu fallið í hendur ríkisins eftir hrun fjármálakerfisins. Í lögunum er kveðið á um stofnunina og starfsemi hennar. Í lögum um Bankasýsluna er einnig kveðið á um lok starfsemi stofnunarinnar. Þar kemur fram stofnunin skuli hafa lokið störfum eigi síðar en fimm árum eftir að hún er sett á fót samkvæmt 9. gr. laganna eða eins og þar segir, með leyfi forseta: „… verður hún þá lögð niður.“ Áður en umræddur fimm ára tímafrestur, sem gert er ráð fyrir í lögunum, rann út var sett af stað innan fjármála- og efnahagsráðuneytisins lögfræðileg skoðun á því hvaða þýðingu umrætt ákvæði hefði á starfsemi stofnunarinnar. Þetta á sérstaklega við þegar hlutverk stofnunarinnar er skoðað í tengslum við fyrirhugaða sölu á eignarhlutum ríkisins. Mikilvægt er að túlkun á ákvæðinu eða lagagrundvöllur stofnunarinnar sé engum vafa undirorpinn þegar kemur að ráðstöfun á hlut ríkisins í slíkum félögum á opinberum vettvangi. Eins og menn rekur eflaust minni til í þinginu kom það til álita á sínum tíma að koma stofnuninni fyrir í nýrri einingu í armslengdarfjarlægð frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, en að stofnunin sem slík yrði lögð niður og þessari starfseiningu yrði í raun og veru þá falið það hlutverk sem stofnunin áður hafði. Það mál náði ekki fram að ganga í þinginu og voru menn sammála um að réttara væri að stofnunin héldi áfram með óbreyttu sniði. Það er hins vegar lagatæknilega séð alveg ómögulegt að ekki fari saman lagatextinn og raunveruleikinn vegna þess að raunveruleikinn er sá að það var langt því frá að okkur tækist að ljúka verkefnum stofnunarinnar á fimm árum þó að markmiðið hafi staðið til þess í upphafi. Við því er brugðist í þessu frumvarpi. Hér er lagt til að gerð verði breyting á ákvæðinu um starfstíma Bankasýslunnar með þeim hætti að hún verði einfaldlega lögð niður þegar verkefnunum er lokið, ekki innan einhvers ákveðins tímafrests. Þetta hefur orðið tilefni umræðu um á hvaða lagagrundvelli stofnunin hafi starfað frá því að fimm árin voru liðin. Því er til að svara að við höfum talið að þetta væri fyrst og fremst ákvæðið sem geymdi áform en fæli ekki í sér sjálfvirka niðurlagningu stofnunarinnar. Stofnunin fékk sjálf lögfræðilegt álit þess efnis á sínum tíma sem fjallaði um að þá þyrfti að koma til lagabreyting ef stofnunin ætti að hætta störfum. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri um þetta efnisatriði. Það er einfaldlega verið að taka á ákvæði laganna sem fjallar um starfstíma stofnunarinnar og sú breyting gerð að stofnunin verði lögð niður þegar verkefnunum er lokið. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra bretti upp ermar og kom þeim lagagrundvelli í rétt horf sem lýtur að Bankasýslu ríkisins. Það er athyglinnar virði að ráðherra segir að menn voru sammála og að lagatextinn færi kannski ekki saman við raunveruleikann og ég veit ekki hvað og hvað, en staðreyndin er sú að frá því sá tími rann upp sem 9. gr. kvað á um að Bankasýslan skyldi lögð niður eigi síðar en fimm árum eftir að hún var sett á laggirnar, samanber lög nr. 88/2009, hefur skapast lagalegt tómarúm. Það var í rauninni enginn lagagrundvöllur fyrir stofnunina til að vera starfrækt á þessu tímabili og því stendur enn þá eftir spurningin um það á hvað lagagrunni þeir gjörningar byggja sem hafa verið gerðir í nafni Bankasýslunnar á þessum tíma. Það er ánægjulegt að fella á 9. gr. burt, það er það sem ákvæðið felur í sér, og koma með opið ákvæði sem gefur heimild til þess að hún sé bara starfandi þangað til að talið er að hún hafi lokið markmiði sínu, Og það er líka athyglinnar virði að það eru aðallega eignarhlutar ríkisins sem hún heldur utan um, það eru bankarnir okkar, 98,2% í Landsbankanum og allur Íslandsbanki og svo eitthvað í sparisjóðum. Það er athyglinnar virði að sjá að hér þurfi að vera sex einstaklingar, bæði stjórn og þriggja manna starfshópur Bankasýslunnar, til að halda utan um þessa eignarhluti okkar og hversu lengi það verður er spurning og hver kostnaðurinn er, það á eftir að koma í ljós.
Virðulegi forseti. Ég tel einfaldlega að það sé hafið yfir allan vafa að starfsemi stofnunarinnar hefur verið í öllu tilliti lögmæt. Lögin eru til staðar. Hlutverk hennar er skýrt skilgreint, en það er hins vegar óheppilegt að þetta markmiðsákvæði, um niðurlagningu innan fimm ára, skuli stangast á við þann veruleika sem við blasir, þ.e. að það reyndist algerlega óraunhæft að koma bönkunum í verð innan fimm ára. Það er hins vegar ágætt að rifja það upp að menn voru almennt sammála um að koma fjármálafyrirtækjunum aftur úr höndum ríkisins á sínum tíma og lítill ágreiningur um það þegar þessu ákvæði var komið fyrir í lögum, en í seinni tíð hafa margir fengið skyndilegan aukinn áhuga á því að jafnvel kaupa nýja banka og halda áfram að sanka að íslenska ríkinu fjármálalegum eignum, sem ég tel vera óskynsamlegt. En nú er stutt í að hvítbókin sem boðuð hefur verið um fjármálakerfið verði kynnt. Hv. þingmaður kemur hér aðeins inn á kostnaðinn við að halda utan um og halda úti þessari stofnun. Um það vil ég segja að mér finnst að kostnaðurinn hafi verið hóflegur, sérstaklega þegar við horfum til þess hversu miklar eignir eru þarna undir. Og það hefur margoft komið fram að íslenska ríkið er, þegar horft er til hlutfalls af landsframleiðslu, langstærsti eigandinn að fjármálafyrirtækjum í Evrópu. Og að halda úti þessari litlu stofnun er í sjálfu sér ekki mikill kostnaður til að halda utan um þá þræði. Það má hins vegar spyrja sig um verkefnin, [[Forseti hringir.]]bæði umfang þeirra frá einum tíma til annars og hvort stofnunin hafi einfaldlega yfir að ráða, með þetta fáa starfsmenn, öllum þeim úrræðum sem á getur þurft að halda.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir þetta samtal. Afskaplega óheppilegt að þetta lagalegt tómarúm skyldi verða í kringum starfsemi Bankasýslunnar. Já, það eru orð að sönnu, en við erum nú svo heppin að við höfum okkar aðhald. Við eigum okkar ríkisendurskoðanda, sem er kannski aðalstofnunin sem í þessu tilviki væri hægt að leita til og athuga hvort það sé hafið yfir allan vafa að hér sé um lögmæti að ræða. Á þessu tímabili gerist t.d. Borgunarmálið fræga, Borgun var seld með þeim skelli sem þar var. Spurningin um fjármálafyrirtækin, nú er hún kannski miklu æstari í þau af því að þau eru farin að skila svo gríðarlegum arði að þetta er orðin gullgæs, en það er líka spurning um hvort við eigum ekki bara að eiga einn samfélagsbanka fyrir þjóðina, fyrir fólkið okkar, til þess að [[Forseti hringir.]]gefa því kost á því að taka lán og skapa kannski smásamkeppni við hina sérfræðingana á markaðnum.
Virðulegi forseti. Já, ég hlakka mjög til umræðunnar um framtíð fjármálakerfisins og þess hver hlutur ríkisins á að vera sem eigandi í þeirri framtíð. Við eigum von á nokkuð ítarlegri skýrslu um efnið innan fárra daga og hún verður vonandi sá grundvöllur umræðu sem til stóð og að var stefnt. Sú aðferð, sú leið að taka saman umræðuskjal eins og það sem hér á við, hefur kannski verið of lítið tíðkuð í íslenskum stjórnmálum og hér í samskiptum framkvæmdarvalds og þings en er hins vegar á öðrum þjóðþingum alþekkt fyrirbæri. Ég er hins vegar, og það mun ekki koma mörgum á óvart, ekki mikið hrifinn af samfélagsbankahugmyndinni. Ég tel að við eigum að fara [[Forseti hringir.]]aðrar leiðir í þessu samhengi, en þó skiptir auðvitað máli hvað menn eiga við með samfélagsbanka.
Virðulegur forseti. Ég hef ekki mestar áhyggjur af starfsemi Bankasýslunnar til lengri tíma litið heldur kannski meiri áhyggjur af langvarandi eignarhaldi ríkisins á jafnstórum hluta bankakerfisins og raun ber vitni hér á landi. Samkeppni á fjármálamarkaði er lítil og það örvar hana ekki að ríkið haldi á tveimur af þremur stærstu viðskiptabönkum landsins. Þess vegna langar mig fyrst og fremst að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Stendur til að losa um eignarhald ríkisins á þessu kjörtímabili? Er sátt um það í þessari ríkisstjórn að losað verði um og hversu mikils má vænta, hversu stóran hluta má vænta að ríkisstjórnin áformi að selja á þessu kjörtímabili?
Virðulegi forseti. Ég læt það ekki koma mér á óvart að menn vilji fara beint í umræðuna um framtíð fjármálakerfisins sem er svo sem ekki efni frumvarpsins sem hér er undir en tengist því vissulega með beinum hætti. Við höfum verið einhuga um að það væri nauðsynlegur grundvöllur umræðu um sölu á hlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum að hafa tekið saman hvítbókina sem við eigum von á núna. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að meta markaðsaðstæður en grípa fyrsta tækifæri til að losa um eignarhlut ríkisins á öðrum bankanum. Ég sé fyrir mér að ríkið verði áfram leiðandi fjárfestir í hinum bankanum. Það hvenær þetta verður gert, er, eins og ég segi, nokkuð sem verður upp að vissu marki að ráðast af ytri aðstæðum. Við eigum að [[Forseti hringir.]]gera það þegar ytri aðstæður eru okkur hagfelldar, en síðan kunna líka að vera atriði sem við þurfum að breyta í lögum eða ramma fjármálakerfisins, sem þurfa að klárast áður en til þess kemur. Um það fjallar hvítbókin meðal annars.
Herra forseti. Auðvitað tengist sala fjármálafyrirtækjanna efni þessa frumvarps því ef engin áform eru um að selja bankana er í sjálfu sér engin ástæða til þess að hafa einhver ákvæði um að leggja Bankasýsluna niður, sé henni ætlað að halda utan um þá eign ríkisins í fjármálafyrirtækjum um ókomna tíð. Ég skil orð hæstv. fjármálaráðherra svo að það liggi, í það minnsta ekki á þessu stigi máls, fyrir sátt innan ríkisstjórnarinnar um sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum, sem mér þykir miður. Það er náttúrlega búið að vera rétti tíminn til að selja hluti í bönkum, sennilega í ein sex samfelld ár a.m.k. Mögulega er sá tími að líða undir lok núna, ég skal ekki segja, ég ætla reyndar að það sé, í ljósi þess að það mun sennilega taka mörg ár að losa um eignarhald ríkisins á bönkunum, engin ástæða til að dvelja við það lengur og hefjast handa við það í einhverjum skrefum þó.
Virðulegi forseti. Já, ég er þeirrar skoðunar að við eigum að grípa fyrsta tækifærið, eins og ég orðaði það hér áðan, en við verðum að vera skynsöm og meta markaðsaðstæður, skoða heildarhagsmunina, hvenær það þjónar best hagsmunum okkar að losa um eignarhlutinn. Ég taldi það mjög mikilvægt skref að ríkið losaði sig út úr Arion banka og að það tókst að skrá þann banka, ekki bara á Íslandi heldur með tvíhliða skráningu. Þar fengum við stærstu erlendu fjárfestingu inn í íslenska bankakerfið sem við höfum nokkru sinni séð og það vekur upp spurningar um það hvort áfram verði mikill áhugi, bæði innan lands og utan landsteinanna, á því að fara með frekari hlut í íslenska fjármálakerfinu. Þetta er auðvitað meðal þess sem við verðum að skoða nákvæmlega. Í því samhengi verður að muna hversu gríðarlega stór fyrirtæki þessir bankar eru í dag í okkar hagkerfi. [[Forseti hringir.]]Verðmæti þeirra liggur eitthvað á bilinu 160–200 milljarðar í hvorum banka fyrir sig.
Virðulegi forseti. Ég hef í gegnum tíðina verið sammála þeirri lagatúlkun sem hæstv. fjármálaráðherra deildi með okkur áðan, þ.e. að lagastoð starfsemi Bankasýslunnar sé alveg til staðar, sem ég tel óumdeilt nema kannski hugsanlega í þessum þingsal og kannski við kaffiborðið hér og þar úti í samfélaginu. En það kemur fram í greinargerð, sem ég tel vera rétt, að ákvæði 9. gr. feli í sér ákveðna pólitíska markmiðssetningu frekar en að vera eitthvað sem varðar lagastoð fyrir starfsemi Bankasýslunnar. Ég velti fyrir mér hvort það sé einhver munur eftir að þessi bráðabirgðaákvæði komu þarna inn, um að stofnunina skuli leggja niður þegar verkefnum hennar er lokið, því að það liggur fyrir að hvort sem er þurfi að leggja stofnunina niður með lögum. Ég velti því fyrir mér: Er þetta ekki líka pólitísk markmiðssetning sambærileg þeirri sem nú þegar eru í 9. gr.?
Virðulegi forseti. Jú, ég tel að það megi svo sem til sanns vegar færa að þetta sé eins og pólitísk markmiðssetning. En gallinn á ákvæðinu eins og það er í gildandi lögum er að þar er ákveðið tímamark og það var, hvað eigum við að segja, ákveðinn ómöguleiki uppi sem birtist í því að komið hafi verið á fót stofnun sem átti að klára ákveðið verkefni innan fimm ára en síðan fékk stofnunin aldrei verkefnið til að klára það. Það var engin samstaða um að ráðast í sölu bankanna eða losa um eignarhaldið og þar með gat stofnunin ekki lokið verkefninu innan tímans.
Virðulegi forseti. Ég segi það með þeim fyrirvara að við erum í 1. umr. að ég styð málið. Mér finnst ágætt að gera þetta, jafnvel ef það er bara til þess að fyrirbyggja misskilning meðal þeirra sem hafa unun að því að lesa lög og finna þar eitthvað til að gagnrýna. Vissulega hefur þetta verið til umræðu. Mér finnst það eitt og sér óþægilegt. Það sóar tíma og mér finnst tímasóunin leiðinleg almennt. En þá er það seinni spurningin sem ég hef, sem er sú hvort einhver hætta sé á því að verkefnin dragist eitthvað vegna þess að viðmiðunum er breytt svona. Ég spyr svolítið með hliðsjón af því að þetta fimm ára tímabil sem er nú þegar í lögunum hefur ekki gilt í reynd, ekki lagatæknilega alla vega. Ég velti því fyrir mér: Gerir ráðherra ráð fyrir því að það sé einhvers staðar hvati fyrir því að verkefni klárist ekki á einhverjum tíma vegna þess að [[Forseti hringir.]]fyrirséð er að þegar þeim tíma er náð að búið er að ákveða að verkefninu sé lokið eigi að fara að gera eitthvað sem fólk vill kannski fresta eða sleppa?
Virðulegi forseti. Það er rétt ábending að það er enginn sérstakur hvati fyrir stofnunina í lögunum að drífa sig í því að ljúka verkefninu, enda er stofnunin algerlega háð löggjafarþinginu um það. Það er ákveðið fyrirkomulag sem við höfum gert ráð fyrir að þurfi að fylgja þegar um sölu á eignarhlutum ríkisins er að ræða. Ég tæki því hins vegar fagnandi að fá fleiri talsmenn þess að losa um eignarhald ríkisins af svo margvíslegum ástæðum. Ég tel í fyrsta lagi að það geti losað úr læðingi krafta í fjármálakerfinu að fá nýtt eignarhald. Ég tel í öðru lagi að það sé ekki skynsamleg ráðstöfun á fjármunum ríkisins að binda þetta mikið í fjármálakerfinu. Ég tel að því geti fylgt áhætta og ég tel að fjármunum sé betur varið til uppgreiðslu skulda og fjárfestingar í innviðum. Við gætum [[Forseti hringir.]]síðan haldið áfram að telja kosti þess að draga úr eignarhaldinu, en aðalatriðið er að ríkisstjórnin er sammála um að að því skuli stefnt.
Herra forseti. Þetta er athyglisvert mál, einkum og sér í lagi í ljósi fyrri ummæla Sjálfstæðismanna og Sjálfstæðisflokksins um þetta fyrirtæki, þessa stofnun. Það kemur fram að leggja eigi hana niður þegar verkefnum er lokið. Ég held að það sé ósköp einfaldlega verið að framlengja líftíma þessarar stofnunar um óákveðinn tíma og í raun og veru bara verið að framlengja óbreytt ástand. Það var að mig minnir 2010 sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson flutti frumvarp og sagði hér úr ræðustól að þessi stofnun væri algerlega óþörf og það væri þjóðþrifamál að leggja hana niður. Nú átta árum síðar bætir Sjálfstæðisflokkurinn við líftíma þessarar stofnunar með því að færa henni 60 millj. kr. í fjárlagafrumvarpinu. Það væri fróðlegt að fá að vita hvort hæstv. ráðherra geti svarað því hvað veldur þessum sinnaskiptum hjá Sjálfstæðismönnum.
Virðulegi forseti. Við vorum þeirrar skoðunar á sínum tíma og ég mælti fyrir frumvarpi þess efnis að það væri óþarfi að hafa heila stofnun utan um þetta verkefni. Við ætluðum hins vegar að sinna sömu verkefnum í starfseiningu og við töldum að með því mætti ná fram ákveðnum sveigjanleika til að sinna verkefnunum, allt eftir því hve mikil áhersla væri á þau á hverjum tíma. Nú hefur verið látið reyna á þingviljann um þetta og það verður að segjast eins og er að umfang starfsemi Bankasýslunnar er ekki gríðarlegt. Það sem mér hefur kannski helst þótt vera gallinn er að stofnunin er til staðar þegar rólegt er í því að selja eignarhluti ríkisins eins og við sjáum, en hún hefur hins vegar brugðist mjög vel við þegar til hennar hefur þurft að leita. Þess vegna er ljóst að það mun áfram þurfa að sinna þessum verkefnum. Við vorum þeirrar skoðunar að það mætti vera meiri sveigjanleiki í umfangi starfseminnar, að með því hefði mátt spara peninga.
Herra forseti. Já, þarna hitti hæstv. ráðherra einmitt naglann á höfuðið þegar hann talaði um að spara peninga. Ég held að það sé einmitt hægt að gera með því að leggja þessa stofnun niður eins og hann lagði til fyrir átta árum og taldi hana algjörlega óþarfa. Þannig að nú eru einkennileg sinnaskipti og maður veltir því fyrir sér hvort þetta sé eitthvert ágreiningsefni innan ríkisstjórnarinnar, hvort Sjálfstæðisflokkurinn sé hér að beygja sig undir stefnu Vinstri grænna hvað þetta varðar, að bæta í ríkisbáknið eins og Sjálfstæðisflokkurinn er svo ansi áhugasamur um. En það sem mig langaði einnig að benda hér á er að í svona tilfellum þegar hugsanlega þarf að selja fjármálafyrirtæki o.s.frv., þá er einfaldlega hægt að leita til ráðgjafarfyrirtækja, jafnvel erlendra ráðgjafarfyrirtækja, og það verður væntanlega gert, geri ég ráð fyrir, þannig að ég sé ekki að það sé tilgangur til að halda þessari stofnun áfram gangandi. Það mætti nota þessar 60 milljónir í eitthvað annað. En hæstv. ráðherra segir að það sé gott að hafa hana þarna til staðar, það sé ekki mikið að gera. Mér finnst það engin rök í þessu máli.
Virðulegi forseti. Það hefur sýnt sig á þessu ári að stofnunin hefur skipt máli, þ.e. getan til að greina og veita ráðgjöf, veita aðhald stjórnum fjármálafyrirtækjanna, en veita líka ríkisstjórninni ráðgjöf í tengslum við söluna á Arion banka og við beitingu ákvæða í samningum við gömlu föllnu bankanna o.s.frv. og sömuleiðis hefur reynt á starfsemi stofnunarinnar núna í tengslum við gerð hvítbókarinnar. Við erum einnig að sigla inn í tíma þar sem það er raunhæfara að fara að tala um sölu á hlut ríkisins. En að öðru leyti er ég held ég bara sammála hv. þingmanni um að við eigum að vera með umbúnað utan um verkefni sem hæfir verkefnunum. Í því ljósi lagði ég á sínum tíma til að þessum verkefnum yrði ekki komið fyrir í sérstakri stofnun heldur starfseiningu, en því var hafnað hér á þinginu og [[Forseti hringir.]]nú leggjum við fram þetta frumvarp til þess að laga ákveðið tæknilegt atriði.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna brottfalls laga um kjararáð. Með frumvarpinu er stefnt að breyttu fyrirkomulagi launaákvarðana þeirra sem féllu undir úrskurðarvald kjararáðs. Ríkisstjórnin ákvað, að höfðu samráði við heildarsamtök á vinnumarkaði, í janúar sl. að skipa starfshóp um málefni kjararáðs. Hópurinn var skipaður fulltrúum ríkisins og fulltrúum frá aðilum vinnumarkaðarins. Átti hópurinn að bera saman fyrirkomulag um ákvörðun launa hjá kjörnum fulltrúum, dómurum og embættismönnum í nágrannalöndum og leggja fram tillögur að breyttu fyrirkomulagi launaákvarðana kjararáðs, væri annað fyrirkomulag talið líklegra til betri sáttar í þjóðfélaginu til framtíðar um ákvörðun launa þeirra sem stöðu sinnar vegna njóta ekki samningsréttar. Jafnframt átti hópurinn að taka til skoðunar úrskurði kjararáðs og meta þá með hliðsjón af launasetningu og launabreytingum þeirra stétta sem njóta samningsfrelsis og þeirrar launastefnu sem samið var um við meginþorra launafólks. Í skýrslu starfshópsins kemur fram að ákvörðun launa fyrir þjóðkjörna fulltrúa og æðstu embættismenn ríkja verði alltaf erfitt og umdeilt viðfangsefni. Þessar starfsgreinar fari með æðstu völd í samfélaginu og hafi því engan viðsemjanda um laun. Þá tengjast æðstu embættismenn einnig hinu pólitíska sviði á ýmsan hátt. Almennt sé viðurkennt að ákvörðun launa dómara og nokkurra annarra starfsgreina njóti sérstöðu vegna þess að tryggja þurfi starfskjör og sjálfstæði þeirra gagnvart öðrum greinum ríkisvaldsins. Þessi sjónarmið hafa í ýmsum ríkjum einnig verið talin gilda um þá sem fara með saksóknarvald og forsvarsmenn ýmissa opinberra eftirlitsstofnana. Í skýrslu starfshópsins kemur fram að mismunandi er eftir ríkjum hvernig fyrirkomulagi launaákvarðana sambærilegra hópa er háttað. Hér á landi hefur ákvörðunarvaldið um nokkurt skeið verið í höndum óháðs úrskurðaraðila, um tíma Kjaradóms og kjaranefndar og síðar kjararáðs. Ákvarðanir þessara úrskurðaraðila hafa verið deiluefni í samfélaginu. Í því samhengi má nefna að í desember árið 2005 greip Alþingi til lagasetningar vegna umdeildra úrskurða Kjaradóms og var hann ásamt kjaranefnd lagður niður. Við tók kjararáð árið 2006 og hefur löggjafinn gripið inn í störf ráðsins þegar þörf hefur þótt á, ef maður má orða það þannig. Fyrst með lækkun launa um 5–15% í kjölfar bankahrunsins sem var aðgerð hugsuð til þess að setja visst fordæmi fyrir vinnumarkaðinn í heild, miklu frekar en sem sjálfstætt inngrip inn í ákvarðanir ráðsins, og síðan var ákveðið að frysta launin í framhaldinu hjá hópum sem heyrðu undir ráðið. Fram kemur í skýrslu starfshópsins að frá lokum árs 2011 til loka árs 2015 ákvað kjararáð launabreytingar að mestu í samræmi við kjarasamningsbundnar hækkanir og almenna launaþróun. Í lok árs 2015 var hins vegar tekin ákvörðun um breytingar á launum dómara sem hafði í för með sér umtalsverðar hækkanir. Hið sama var uppi á teningnum árið 2016 þegar kjörnir fulltrúar og ýmsir embættismenn voru hækkaðir í nokkru samhengi við þær ákvarðanir sem teknar höfðu verið árið áður um dómara. Þessir úrskurðir voru umdeildir og í kjölfar þeirra hófst umræða um fyrirkomulag kjaraákvarðana en sú umræða leiddi til skipunar starfshópsins um málefni kjararáðs. Virðulegi forseti. Tillögur starfshópsins um fyrirkomulag launaákvarðana birtast í sjálfstæðri skýrslu, en áður en ég fer út í efnisatriði þeirra tillagna vil ég láta þess getið að Alþingi hefur í millitíðinni, þ.e. frá því að ákvarðanir kjararáðs komust í hámæli, tekið ákvarðanir um breytt fyrirkomulag þessara mála. Þannig höfum við nú þegar verulega fækkað þeim sem heyra undir ráðið og fleiri ákvæði voru innleidd í millitíðinni en að lokum og í framhaldi af tillögum þessa starfshóps var ákveðið að fara aðra leið og kjararáð var lagt niður eins og fram hefur komið. Tillögur starfshópsins frá því snemma á þessu ári voru eftirfarandi: Horfið verði frá því að úrskurða í kjararáði, eða hjá sambærilegum úrskurðaraðila, um laun þjóðkjörinna fulltrúa, æðstu embættismanna, ráðherra og annarra sem undir ráðið heyra. Laun þingmanna verði ákvörðuð í lögum um þingfararkaup með fastri krónutölufjárhæð miðað við tiltekið tímamark. Laun ráðherra verði ákveðin með sama hætti í lögum um Stjórnarráð Íslands. Sama gildi um starfstengdar kostnaðargreiðslur sem jafnframt verði einfaldaðar og gagnsæi þeirra aukið. Laun forseta Íslands verði ákveðin með sambærilegum hætti í lögum um laun forseta Íslands. Kjör dómara verði einnig ákveðin í lögum með fastri fjárhæð. Þau laun sem þannig eru fastsett með lögum verði endurákvörðuð 1. maí ár hvert og gildi óbreytt í eitt ár frá þeim degi. Við endurákvörðun launa telur starfshópurinn rökrétt að miða við hlutfallslega breytingu á meðaltali reglulegra launa ríkisstarfsmanna, eins og það birtist í tölum Hagstofu Íslands fyrir næstliðið almanaksár. Hagstofan birti upplýsingar með stuttri greinargerð um breytingu meðaltals reglulegra launa ríkisstarfsmanna eigi síðar en 1. apríl ár hvert. Vegna alþjóðlegra skuldbindinga um sjálfstæði seðlabanka og fjármálaeftirlits og hlutverks þeirra við að tryggja fjármálastöðugleika og efnahagslegan stöðugleika er eðlilegt að bankaráð Seðlabankans og stjórn Fjármálaeftirlitsins taki ákvörðun um laun æðstu stjórnenda þeirra. Um aðra sem heyra nú undir kjararáð gildi að meginstefnu samningsréttur um kaup og kjör eða það fyrirkomulag sem ákveðið var í 39. gr. a laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Hér undir falla einnig biskup Íslands og starfsmenn þjóðkirkjunnar en taka þarf tillit til skuldbindinga ríkisvaldsins gagnvart þjóðkirkjunni í því sambandi. Þetta eru meginatriði tillagna starfshópsins. Helstu röksemdirnar fyrir breyttu fyrirkomulagi voru þær að fyrst má telja að breytingar á launum æðstu embættismanna ríkisins verði ekki leiðandi, það megi ekki gerast. Með því fyrirkomulagi að laun séu endurskoðuð eftir að launaþróun næstliðins árs liggur fyrir er komið í veg fyrir ósamræmi milli launaþróunar þeirra og annarra. Þetta er þá eins konar eftiráuppgjör. Þróun á launum verður jafnari með þessu fyrirkomulagi að mati starfshópsins. Ekki mun koma til þess að endurskoðun dragist á langinn og hækkanir verði af þeim sökum í stórum stökkum. Laun æðstu embættismanna ríkisins verða gagnsærri og fyrirsjáanlegri. Í núgildandi fyrirkomulagi eru laun embættismanna og dómara hvergi aðgengileg almenningi og illskiljanleg, m.a. vegna þess að stór hluti launa er greiddur í formi eininga og laun og önnur kjör þingmanna og ráðherra hafa verið ákveðin af tveimur aðilum. Mælikvarðar og tímamörk endurskoðunar á launum verða öllum ljós. Þeir sem launin þiggja geta áttað sig á því hvernig endurskoðun verður háttað og ríkissjóður getur áætlað útgjöld vegna launanna á skipulegan hátt. Má segja að þetta atriði hafi verið ákveðnum vandkvæðum bundið með kjararáðsfyrirkomulaginu. Komið er í veg fyrir óskýrar launaákvarðanir. Með því er átt við að á stundum hefur verið deilt á skýrleika ákvarðana kjararáðs. Þau störf sem um ræðir eru stöðug í þeim skilningi að þeir sem þeim gegna koma og fara en störfin eru meira eða minna hin sömu. Ekki er um að ræða framgang innan sömu embætta eða breytingar sem kalla á sérstakt mat á starfsmönnum eða störfunum sjálfum eftir að hæfileg laun eru ákveðin í eitt skipti fyrir öll. Þetta er þó kannski ekki alveg algilt. Ef við tækjum t.d. þingmannsstarfið til viðmiðunar hefur það svo sem breyst í tímans rás töluvert mikið og það kann að vera að sá tímapunktur komi í framtíðinni að menn telji að það starf þingmannsins sem haft var til hliðsjónar við launasetninguna, verði þetta frumvarp að lögum, hafi breyst þannig að ástæða sé til að taka launasetninguna upp til endurskoðunar. Samræmi er eitt af áhersluatriðunum, samræmi um launaákvarðanir. Með því að launaákvarðanir um fleiri starfsgreinar fari eftir 39. gr. a í lögum um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna og verði á hendi eins aðila má ætla að eðlilegra samræmi og samfella verði í starfsmati og kjörum. Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á nokkrum lögum vegna brottfalls laga um kjararáð, að mestu með hliðsjón af þeim tillögum sem fram koma í skýrslu starfshópsins um kjararáð. Að mestu er byggt á tillögum starfshópsins. Í frumvarpinu er lagt til að störf sem fallið geta undir launafyrirkomulag sem ákveðið er í 39. gr. a starfsmannalaga geri það. Í ljósi eðlis nokkurra starfa þykir þó ekki rétt að ráðherra eða hlutaðeigandi ráðherra hafi aðkomu að ákvörðun launa og starfskjara þeirra vegna sjónarmiða um sjálfstæði starfanna gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það eru dæmi um slík störf. Lagt er til að laun þessara aðila verði fest við ákveðna krónutölufjárhæð. Jafnframt er lagt til að krónutölufjárhæðin verði endurákvörðuð ár hvert miðað við hlutfallslega breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins eins og þær birtast í tölum Hagstofu Íslands fyrir næstliðið almanaksár. Þetta er samkvæmt tillögu nefndarinnar. Við framkvæmd þessa ákvæðis er gert ráð fyrir því að þegar Hagstofan hefur birt tölurnar fyrir 1. júní ár hvert komi það í hlut Fjársýslu ríkisins eða launagreiðanda þar sem það á við að uppfæra krónutölufjárhæð við launaafgreiðslu fyrir júlí ár hvert. Jafnframt getur fjármála- og efnahagsráðherra tekið ákvörðun um að hækka launin hlutfallslega 1. janúar ár hvert til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins sem Hagstofan birtir í júní. Með öðrum orðum verður venjulegi gangurinn í þessu sá að í júlí munu þeir aðilar sem heyra undir lögin fá hækkun á sínum launum til samræmis við þetta viðmið meðaltal reglulegra launa starfsmanna ríkisins frá síðasta ári. Hins vegar er gert ráð fyrir því að slík hækkun geti orðið í upphafi árs ef sérstök rök mæla með því. Við gætum þá séð fyrir okkur í því samhengi t.d. að samið hefði verið við opinbera starfsmenn upp úr miðju ári og það lægi fyrir hvað kjarasamningar geymdu í þeim efnum fyrir komandi ár. Þá gætu verið gild rök fyrir því að tekin væri ákvörðun um að áætluð hækkun kæmi til framkvæmda strax 1. janúar þannig að menn þyrftu ekki að bíða eftir hækkuninni fram til 1. júlí. Eins getur maður séð fyrir sér að í þessu efni séu menn öruggu megin við girðinguna, hækki ekki meira en svo að það skapist hætta á að Hagstofan komist að niðurstöðu um að reglulegu launin hafi hækkað minna en menn áætluðu. Með þessu fyrirkomulagi er lagt til að launin geti hækkað tvisvar á ári svo að launahækkanir þessara aðila verði jafnari og nær almennri þróun kjaramála í tíma en ef hækkunin yrði aðeins einu sinni á ári. Einnig er lagt til að nokkrir aðilar falli undir ákvæði kjarasamninga og viðkomandi stéttarfélag semji fyrir þeirra hönd. Samkvæmt 1. gr. laga um kjararáð var það verkefni ráðsins að ákveða laun og starfskjör þjóðkjörinna manna, dómara, saksóknara, ráðherra, ráðuneytisstjóra, sendiherra og þeirra skrifstofustjóra sem heyra undir ráðherrann sem fer með starfsmannamál ríkisins og fara með fyrirsvar fyrir hönd ráðherra við gerð kjarasamninga við forsetaritara, seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra og ríkissáttasemjara. Einnig ákvað ráðið laun og starfskjör nefndarmanna yfirskattanefndar, úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, kærunefndar útlendingamála og úrskurðarnefndar velferðarmála sem eru í fullu starfi. Hæstv. forseti. Með frumvarpinu er lagt til: 1. Að laun forseta Íslands, þingmanna, ráðherra, seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra verði ákvörðuð í lögum með fastri krónutölufjárhæð og þau síðan endurákvörðuð í júlí ár hvert miðað við hlutfallslega breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins. 2. Að laun dómara, ráðuneytisstjóra, ríkissáttasemjara og saksóknara verði ákvörðuð í lögum með fastri krónutölufjárhæð á mánuði og þar af föst krónutölufjárhæð fyrir yfirvinnu og álag sem starfinu fylgir. Þau séu síðan endurákvörðuð í júlí ár hvert miðað við hlutfallslega breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins. Sú leið að ákveða fasta krónutölufjárhæð fyrir yfirvinnu og álag sem starfinu fylgir er ætluð til þess að taka tillit til lífeyrisskuldbindinga B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ef launin yrðu ákveðin í einni fastri krónutölufjárhæð myndi það hafa í för með sér vandkvæði við að áætla breytingar á réttindum í sjóðnum sem leiðir af því að þar er fyrst og fremst miðað við dagvinnulaunin. Ef menn steypa þessu öllu saman í eina tölu getur það leitt til töluvert mikils útgjaldaauka fyrir ríkissjóð vegna skuldbindinga í B-deildinni án þess að það hafi verið í sjálfu sér neitt sérstakt tilefni til að stórauka réttindin við þessar breytingar. Af þeirri ástæðu er frumvarpið þannig byggt upp að menn gera greinarmun á þessu og það er fylgt sömu viðmiðum og hafa gilt í úrskurðum kjararáðs. 3. Að laun og starfskjör forsetaritara og nefndarmanna í fullu starfi hjá nokkrum úrskurðarnefndum verði ákvörðuð með hliðsjón af því launafyrirkomulagi sem ákveðið er í 39. gr. a laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. 4. Að laun og starfskjör tveggja skrifstofustjóra sem heyra undir fjármála- og efnahagsráðuneytið og fara með fyrirsvar fyrir hönd ráðherra við gerð kjarasamninga verði ákveðin af fjármálaráðherra með hliðsjón af kjarasamningi þeim sem aðrir skrifstofustjórar Stjórnarráðsins falla undir. 5. Að laun og starfskjör sendiherra falli undir kjarasamninga og að viðkomandi stéttarfélag semji fyrir þeirra hönd. 6. Að ákvörðun kjara biskups Íslands, vígslubiskupa, prófasta og presta þjóðkirkjunnar ráðist af samningum innan þjóðkirkjunnar ef um það fyrirkomulag semst á milli ríkis og þjóðkirkjunnar. Einnig vil ég nefna að löggjafinn hefur í nokkrum tilvikum ákveðið aðra framkvæmd á launaákvörðun tiltekinna embættismanna sem eðlis starfsins vegna njóta sérstöðu gagnvart framkvæmdarvaldinu. Rökin fyrir þeirri skipan eru að ekki er æskilegt að framkvæmdarvaldið fjalli um launakjör viðkomandi. Um kjör þessara embættismanna hefur því verið fjallað í sérlögum um viðkomandi embættismenn. Þessir embættismenn eru nú ríkissaksóknari, en hann nýtur sömu lögkjara og hæstaréttardómari, ríkisendurskoðandi og umboðsmaður Alþingis. Forsætisnefnd Alþingis ákveður laun þeirra. Ekki er gert ráð fyrir breytingum hvað þá embættismenn varðar. Að lokum vil ég nefna að þær krónutölufjárhæðir sem fram koma í frumvarpinu taka mið af síðustu úrskurðum kjararáðs um viðkomandi starf. Í skýrslu starfshóps um málefni kjararáðs segir að ef laun þeirra sem heyra undir ráðið haldist óbreytt frá síðustu úrskurðum kjararáðs til ársloka 2018 verði launaþróun kjararáðshópsins að meðaltali við þau mörk sem rammasamkomulag aðila vinnumarkaðarins setti og metin hafa verið á bilinu 43–48%. Þegar menn lögðu mat á þetta í upphafi þessa árs sögðu menn sem svo: Haldi úrskurðir kjararáðs sér óbreyttir út árið 2018 er kjararáðshópurinn kominn á línu, hann ferðast þá á sömu línunni og gert var ráð fyrir í rammasamkomulaginu frá 2013 um 43–48%. Hins vegar er rétt að fram komi að launaþróun innan kjararáðshópsins er mismunandi. Í ljósi þessa er í frumvarpinu lagt til að kjör hópsins verði næst tekin til skoðunar þann 1. júlí 2019. Við ætlum sem sagt að bíða með frekari hækkanir á þeim sem frumvarpið fjallar um fram á mitt næsta ár. Það mun enn frekar auka líkur á því að sátt geti tekist um launaþróun þessa hóps. Ég vek athygli aftur á því að sá starfshópur var með beinni aðild aðila vinnumarkaðarins og það var eingöngu fulltrúi ASÍ sem gerði fyrirvara við niðurstöðu skýrslunnar. Starfshópurinn sagði sem sagt að ef menn myndu bíða með frekari launahækkanir fram undir lok árs 2018 væru menn komnir á svipaða línu hvað launaþróun varðar og aðrir hópar, en þrátt fyrir allt er hér lögð til frekari frysting fram til 1. júlí á næsta ári. Það er gert í ljósi þess að innbyrðis kjaraþróun kjararáðshópsins er dálítið breytileg og það þykir afar mikilvægt að ákvarðanir um frekari launahækkanir þeirra sem eru í þessum efstu lögum stjórnkerfisins verði ekki til þess að valda frekari spennu á viðkvæmum tímum í kjarasamningum á bæði almennum og opinberum vinnumarkaði. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.
Virðulegur forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir vandaða og góða yfirferð yfir þetta frumvarp sem nú er til 1. umr. og fjallar um kjararáð sem nú er gengið á vit feðranna og hvernig við högum launafyrirkomulagi hjá nokkrum hópum, æðstu embættismönnum, dómurum og þjóðkjörnum fulltrúum og fleiri hópum. Mig langar til að biðja hæstv. ráðherra að deila aðeins hugleiðingum með mér varðandi eina stétt sem þó er ekki lengur tilheyrandi þessum hópi, en tilheyrði kjararáði áður, eða heyrði undir kjararáð, en það er prestastéttin. Ég veit ekki hvort það er smekklega orðað að segja að þeir séu kannski dálítið utan garðs í þessu kjaralega umhverfi núna, en þessi stétt býr við lögvarinn rétt, samkvæmt 60. gr. laga nr. 78/1997, um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar, til þess að óvilhallur aðili ákvarði um laun þeirra. Niðurlagning kjararáðs felur því í sér að eitthvað annað verður að koma í staðinn. Hvað sér hæstv. ráðherra fyrir sér í þessu efni og hvernig er verið að vinna að kjaralegum atriðum prestastéttarinnar?
Virðulegi forseti. Það er ósk ríkisins að um það geti samist við kirkjuna að hún taki yfir ákvarðanir um kjaramál presta. Ég ætla að leyfa mér að vera ágætlega vongóður um að samkomulag geti tekist um það. Ég skynja ekki annað en að það sé áhugi og fullur vilji hjá kirkjunni að taka við þessu enda séu önnur samningsatriði frágengin sem því tengjast og öll skilyrði til staðar fyrir kirkjuna til að taka við verkefninu. Á meðan ekki hefur samist þá gildir í raun og veru það sama fyrir presta og aðra sem falla undir frumvarpið, þá munu sem sagt bara síðustu ákvarðanir gilda og menn munu fá hækkun einu sinni til tvisvar á ári eftir aðstæðum, um mitt ár, í júlí á hverju ári, og mögulega í janúar, í samræmi við það viðmið sem við höfum hér verið að ræða. Frumvarpið boðar því ekki annað en opnun á breytingu hvað þetta snertir en felur ekki í sér neina breytingu á réttarstöðu presta eða annarra hjá kirkjunni sem hafa heyrt undir kjararáð.
Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör, greinargóð svör. Það er þetta túlkunaratriði um það hvort þjóðkirkjan sjálf taki þetta í fangið, hvort hægt sé að skilgreina þjóðkirkjuna sem þennan óvilhalla, óháða aðila sem ákvarði launin. Metur ráðherra að svo sé? Hefur hæstv. ráðherra einhverjar fregnir af því hvernig samningaviðræður milli ríkis og þjóðkirkjunnar ganga að þessu leyti? Ég vil ekki teygja lopann frekar en kannski að fá að hnykkja á spurningu hérna rétt í lokin um skilgreiningu á stöðu presta almennt: Eru þeir opinberir starfsmenn?
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hætta mér út í það að svara með afgerandi hætti með stöðu presta án þess að skoða það, en ég hef hallast að því að þeir væru ekki opinberir starfsmenn í hefðbundnum skilningi, en það kann vel að vera að þeir njóti réttinda samkvæmt lögum um opinbera starfsmenn upp að einhverju marki. Það er bara atriði sem ég get ekki úttalað mig um hér án þess að hafa fengið tækifæri til að skoða það betur. En njóta þeir þess réttar að um kjör þeirra verði fjallað af þriðja aðila, óvilhöllum? Já, ég tel að með þessu fyrirkomulagi sé kominn mjög hlutlaus mælikvarði. Við byggjum á launaákvörðun sem kjararáð hefur úrskurðað um eða tekið ákvörðun um og til framtíðar er fundið þarna hlutlægt viðmið sem ég tel að uppfylli þetta skilyrði. Það væri dálítið langt gengið að segja skýran áskilnað um að koma þurfi á fót sérstakri nefnd eða viðhalda einhvers konar ráði til að taka þetta hlutverk að sér sérstaklega. Ég tel þess vegna að þetta uppfylli þennan þátt. Síðan er spurning hvort næst saman við kirkjuna um þetta. Ég verð bara að láta það duga að segja að ég hef skynjað vilja til að ljúka málinu og ég held að það sé eftirsóknarvert fyrir kirkjuna. Það fæli í sér enn frekari fjárhagslegan aðskilnað sem væri til þess fallinn að auka sjálfstæði kirkjunnar. Miðað við síðustu fregnir af málinu er ágætisgangur í þeim viðræðum og ég varð vongóður um að góð niðurstaða fengist um þetta atriði í viðræðunum.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um staðfestingu ríkisreiknings 2017 í samræmi við ákvæði laga um opinber fjármál. Reikningurinn er settur fram í samræmi við lög um opinber fjármál sem tóku gildi í ársbyrjun 2016. Í bráðabirgðaákvæði I í lögunum var áhrifum þeirra á uppgjör ríkisreiknings frestað til ársins 2017. Ríkisreikningur 2017 er því fyrsti reikningurinn sem gerður er upp samkvæmt nýjum lögum og í samræmi við alþjóðlega reikningsskilastaðla fyrir opinbera aðila, sem hefur gengið undir nafninu IPSAS, þ.e. þessi alþjóðlegi reikningsskilastaðall, með þeim frávikum sem þriggja ára innleiðingaráætlun gerir ráð fyrir. Í reikningnum kemur fram stofnefnahagsreikningur í ársbyrjun 2017 þar sem gerðar eru umtalsverðar breytingar á framsetningu og innihaldi frá ríkisreikningi 2016. Einnig eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöður um stöðu stofnana og viðfangsefna í A-hluta ríkissjóðs gagnvart fjárheimildum í árslok 2017. Samkvæmt lögum um opinber fjármál skal birta ríkisreikning innan sex mánaða frá árslokum en vegna umfangs við innleiðingu ákvæða laga um opinber fjármál og breyttra reikningsskila var ríkisreikningur ekki gefinn út í fyrr en byrjun október og er nú með frumvarpi þessu lagður fyrir Alþingi til staðfestingar. Í ríkisreikningi kemur nú fram stofnefnahagsreikningur ríkissjóðs þann 1. janúar 2017 á grundvelli breyttra reikningsskilareglna. Frá efnahagsreikningi 31. desember 2016 er meginbreytingin sú að eignir aukast um 1.204 milljarða kr og nema alls 2.345 milljörðum kr. Hækkun eigna er vegna þess að varanlegir rekstrarfjármunir eru nú eignfærðir og afskrifaðir yfir líftíma eignanna í stað þess að vera gjaldfærðir við kaup, líkt og var gert samkvæmt eldri reikningsskilum. Þannig eru varanlegir rekstrarfjármunir í stofnefnahagsreikningi 816 milljarðar kr. Jafnframt er breytt framsetning á mati eignarhluta í félögum þannig að nú er hlutdeild ríkissjóðs í eigin fé dótturfélaga sýnd samkvæmt hlutdeildaraðferð. Því hækkar virði eignarhluta ríkissjóðs í félögum um 372 milljarða kr. Á skuldahlið efnahagsreikningsins eru nú í fyrsta sinn sýnd áfallin orlofsskuldbinding vegna starfsmanna. Í stofnefnahagsreikningi er þannig færð meðal skammtímaskulda 17 milljarða skuld ríkissjóðs við starfsmenn. Það er orlofsskuldbindingin. Breytingar á reikningshaldsmeðferð eigna og skulda verða til þess að eigið fé hækkar um 1.168 milljarða og fer úr því að vera neikvætt um 694 milljarða í að vera jákvætt um 474 milljarða. Rekstrarafkoma ársins 2017 var samkvæmt ríkisreikningi jákvæð um 39 milljarða kr. Tekjur námu samtals 783 milljörðum kr., þar af voru tekjur af virðisaukaskatti um 229 milljarðar kr. og skattar á tekjur og hagnað einstaklinga um 169 milljarðar kr. Gjöld ríkissjóðs fyrir fjármagnsliði námu um 711 milljörðum kr., þar af voru rekstrartilfærslur 292 milljarðar kr., laun og launatengd gjöld 193 milljarðar kr. og gjaldfærðar lífeyrisskuldbindingar 43 milljarðar. Annar rekstrarkostnaður nam 151 milljarði, aðrir gjaldaliðir, svo sem fjármagnstilfærslur, námu 14 milljörðum, og afskriftir og niðurfærslur 18 milljörðum. Fjármagnsgjöld umfram fjármunatekjur námu 74 milljörðum, vaxtagjöld um 93 milljörðum og vaxtatekjur 19 milljörðum. Hlutdeild í afkomu félaga og samrekstrar var jákvæð um 41 milljarð. Eignir alls samkvæmt efnahagsreikningi 31. desember 2017 námu 2.157 milljörðum og lækkuðu eignir um 188 milljarða frá stofnefnahagsreikningi 1. janúar 2017 vegna lækkunar á langtímakröfum og handbæru fé. Skuldir alls námu 1.661 milljarði og lækkuðu um 210 milljarða kr. Þannig lækkuðu langtímaskuldbindingar um 236 milljarða kr. sem setur lækkunina í ákveðið samhengi. Eigið fé var jákvætt um 496 milljarða og hækkaði um 22 milljarða árið 2017 miðað við stofnefnahagsreikning. Handbært fé var 187 milljarðar í árslok og lækkaði um 105 milljarða á árinu. Þess ber að geta að rekstrarafkoma ríkisreiknings er birt samkvæmt reikningsskilastaðli fyrir opinbera aðila, IPSAS, eins og ég hef áður nefnt en heildarafkoma í fjármálaáætlun og fjárlögum er birt samkvæmt hagskýrslustaðli sem við höfum kallað GFS. Báðum aðferðum er ætlað að tryggja samkvæmni og alþjóðlega samanburðarhæfni. Afkoma ríkissjóðs samkvæmt ríkisreikningi er því ekki sambærileg við afkomumarkmið fjármálaáætlunar og fjárlaga. Samkvæmt bráðabirgðatölum Hagstofunnar var GFS-heildarafkoma, þ.e. á grundvelli hagskýrslustaðals, fyrir árið 2017 jákvæð um 31 milljarð og því tæpum 6 milljörðum kr. betri en fjárlög gerðu ráð fyrir sem undirstrikar sterka stöðu ríkissjóðs. Með lögum um opinber fjármál breytist verklag við ákvörðun ráðstöfunar stöðu ríkisaðila og verkefna í árslok. Samkvæmt fjárreiðulögum var niðurstaða ríkisreiknings staðfest með lokafjárlögum og þar með hvaða fjárheimildir færðust milli ára og hverjar féllu niður. Í meginatriðum er nú fylgt sambærilegu verklagi við ákvörðun árslokastöðu og gert var við undirbúning frumvarps til lokafjárlaga áður. Í samræmi við ákvæði 30. gr. laga um opinber fjármál eru lagðar til breytingar á fjárheimildastöðu innan tiltekinna málaflokka í árslok, eftir því hvort hlutaðeigandi málaflokkur hafi verið með útgjöld umfram fjárheimild ársins eða afgang. Heildaráhrif breytinga á fjárheimildastöðu sem fela í sér bæði niðurfellingu umframútgjalda og afgangsheimilda nema samtals 48 milljörðum. Gert er ráð fyrir niðurfellingu á 68 milljarða kr. umframgjöldum í árslok 2017. Þar af eru umframgjöld lífeyrisskuldbindinga 40 milljarðar og afskriftir skattkrafna um 9, en þau eru af tæknilegum toga og hafa ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs miðað við meginframsetningu í 1. gr. fjárlaga. Gert er ráð fyrir niðurfellingu á 20 milljarða afgangsheimildum. Þar falla niður fjárheimildir almenns varasjóðs um 6 milljarða, 2 milljarða vegna hjúkrunar- og dvalarrýma og 1 milljarð vegna barnabóta. Forsenda þessara breytinga er liðir þar sem útgjöldin eru lögbundin og fela einnig í mörgum tilvikum í sér tiltekin bótaréttindi einstaklinga þannig að útgjöldum verður ekki stýrt innan ársins nema með breytingu á viðkomandi lögum. Sama gildir um liði þar sem útgjöldin lúta fremur hagrænum eða kerfislægum þáttum en fjármálastjórn tiltekins aðila. Við ráðstöfun árslokastöðu ársins 2017 eru ekki lagðar til takmarkanir á heimildum til flutnings óráðstafaðra fjárheimilda ríkisaðila og verkefna milli ára, eins og verið hefur á undanförnum árum. Lagaákvæði sem varða flutning á umframútgjöldum eru skýr. Þau skulu færast milli ára og jafnast á móti fjárveitingum þess árs. Af því leiðir að skylt er að vinna á eldri halla á næsta fjárlagaári eftir að hann myndast. Virðulegi forseti. Ljóst er að breytingar á framsetningu ríkisreiknings með lögum um opinber fjármál gefa betur en fyrr til kynna stöðu ríkissjóðs á hverjum tíma. Afkoma samkvæmt ríkisreikningi ársins 2017 er jákvæð og staða ríkissjóðs sterk. Þá er heildarafkoma á hagskýrslustaðli, GFS, betri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. fjárlaganefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt. Frumvarpið er á þskj. 592 og er 432. mál þingsins. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um virðisaukaskatt. Í fyrsta lagi er lagt til að gerðar verði breytingar á lögunum þar sem kveðið verði með skýrum hætti á um gildisdag vaxtabreytinga, þ.e. þá dagsetningu sem markar vaxtatímabil inneignarvaxta og dráttarvaxta, þegar gerðar eru breytingar á virðisaukaskatti sem ná yfir fleiri en eitt uppgjörstímabil innan ársins. Komið hafa upp álitamál að þessu leytinu til sem varða gildisdag vaxtabreytinga sem nauðsynlegt er að bregðast við. Slík álitamál koma einkum fram þegar álagningu er breytt á fleiri en einu uppgjörstímabili í senn á grundvelli leiðréttingarskýrslu sem oftast er skilað með skattframtali rekstraraðila þannig að skuld og inneign myndast við sömu skattbreytingu sem aftur veldur flóknum vaxtaútreikningi. Tillögurnar eru byggðar á skýrslu starfshóps um gildisdagsetningar í virðisaukaskatti sem skilað var til fjármála- og efnahagsráðherra í júní sl. Í öðru lagi er lagt til að lögfest verði ákvæði sem skýri nánar skattskyldu rekstraraðila alþjóðaflugvalla hér á landi til samræmis við það sem gildir í nágrannaríkjum okkar. Jafnframt er lagt til að tekin verði af tvímæli um að tiltekin þjónusta sem veitt er slíkum millilandaförum og farþegum þeirra skuli teljast til veltu sem undanþegin er virðisaukaskatti. Keflavíkurflugvöllur, Reykjavíkurflugvöllur, Akureyrarflugvöllur og Egilsstaðaflugvöllur eru skilgreindir sem alþjóðaflugvellir, auk þess að vera innanlandsflugvellir, en rekstraraðili alþjóðaflugvalla hér á landi er Isavia ohf. Undanfarin misseri hafa komið upp álitamál um skil milli alþjóðlega þáttarins og þess innlenda hvað varðar virðisaukaskattsskil Isavia ohf. Í því sambandi hefur meðal annars verið vísað til norskra ákvæða þess efnis að velta sem tengist réttinum til að nota flugvelli fyrir loftför vegna fólksflutninga sé virðisaukaskattsskyld af hálfu rekstraraðila flugvalla. Þá er sérstaklega tilgreint í norsku virðisaukaskattslögunum að tiltekin þjónusta rekstraraðila flugvalla sem veitt er millilandaförum í atvinnurekstri, með gilt flugrekstrarleyfi, sé undanþegin virðisaukaskatti. Einnig er með svipuðum hætti kveðið á um virðisaukaskattsskyldu opinberra aðila vegna reksturs flugvalla í grannríkjum okkar í Evrópu. Með því að kveða á um skattskyldu rekstraraðila alþjóðaflugvalla verða alþjóðaflugvellir hér á landi í sömu stöðu gagnvart virðisaukaskatti og slíkir flugvellir í nágrannalöndum okkar. Í þriðja lagi er lagt til að lögfest verði ný ákvæði um endurupptökuheimildir, endurákvarðanir og enduráætlanir á virðisaukaskatti eftir upphaflega ákvörðun virðisaukaskatts á hverju uppgjörstímabili til samræmis við gildandi löggjöf um tekjuskatt, samanber lög nr. 90/2003. Í fjórða lagi eru lagðar til breytingar á ákvæði laganna er varða leiðréttingu á heimild til færslu innskatts vegna öflunar fólksbifreiða til nota í ferðaþjónustu en í ljós hefur komið að þær heimildir sem bætt var við lögin og í reglugerð um innskatt, eftir að fólksflutningar urðu almennt virðisaukaskattsskyldir frá og með 1. janúar 2016, eru rýmri en áformað var. Í fimmta lagi er lagt til að kveðið verði nánar á um heimildir erlendra fyrirtækja til endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna kaupa á vöru og þjónustu hér á landi til endursölu og endanlegrar neyslu á Íslandi í því skyni að koma í veg fyrir mögulega samkeppnisröskun gagnvart innlendum rekstraraðilum. Tillagan sem hér er kynnt miðar að því að skýra þessi ákvæði frekar. Í sjötta lagi eru lagðar til ýmsar minni háttar breytingar á lögunum eða viðbætur við lögin sem miða að auknum skýrleika og nánari skilgreiningu á tilteknum ákvæðum þeirra. Meðal annars eru lagðar til breytingar á lögunum sem varða afskráningu aðila af virðisaukaskattsskrá og skyldu aðila sem felldur hefur verið af virðisaukaskattsskrá til skila á innheimtum skatti í ríkissjóð. Líkt og komið hefur fram eru lagðar til lagabreytingar af margvíslegum toga í þessu frumvarpi. Ekki er gert ráð fyrir að breytingarnar muni hafa veruleg áhrif á afkomu ríkissjóðs. Þó má búast við einhverjum tekjuauka verði breytingarnar samþykktar óbreyttar. Markmið tillagna sem varða gildisdagsetningar í virðisaukaskatti er að auka skýrleika í ákvörðunum stjórnvalda um álagða vexti. Um er að ræða breytingar sem stuðla að skýrari og nákvæmari forsendum útreikninga við stjórnvaldsákvarðanir sem varða dráttarvexti og inneignarvexti ásamt því að auka réttaröryggi og jafnræði. Að því marki sem óskýrleiki eða vafi veikir almennt grundvöll skattálagningar gætu breytingar sem draga úr slíkum tilvikum því leitt til lítillega aukinna tekna fyrir ríkissjóð. Ekki er gert ráð fyrir fjárhagslegum áhrifum á ríkissjóð vegna breytingar sem felst í því að rekstraraðilar alþjóðaflugvalla hér á landi verði skýrt tilgreindir í lögum um virðisaukaskatt sem skattskyldir vegna þjónustu við millilandaloftför og farþega þeirra. Rekstraraðilar alþjóðaflugvalla hér á landi eru nú skráðir á virðisaukaskattsskrá og verður því engin breyting þar á. Breytingin mun hins vegar leiða til aukins skýrleika á skattskyldu rekstraraðila alþjóðaflugvalla. Við skulum segja að breytingarnar séu fyrst og fremst til aukins skýrleika. Aðhald verður hert gagnvart afskráningum á virðisaukaskattsskrá til að stuðla að því að skráin sé sem réttust á hverjum tíma, en skráning er m.a. forsenda þess að innskattur sé endurgreiddur úr ríkissjóði. Þá er lagt upp með að aðrar breytingar frumvarpsins leiði til aukins skýrleika í skattframkvæmd og samskiptum skattyfirvalda og aðila. Bætt skilvirkni í löggjöf og framkvæmd er til þess fallin að auka skilvirkni sem hefur jákvæð áhrif á tekjur ríkissjóðs af virðisaukaskatti. Heildarfjárhæð þess tekjuauka sem þannig má búast við að breytingarnar skili ríkissjóði fer eftir fjölda og fjárhæðum í þeim mörgu tilvikum sem búast má við að þær muni segja til sín í bættri skattframkvæmd frá og með gildistöku. Ætla má að brúttóáhrif á tekjuhlið verði á bilinu 10–50 milljónir árlega, þá sérstaklega vegna skýrari ákvæða sem varða ákvörðun vaxta og afskráningu aðila af virðisaukaskattsskrá. Þar sem ákvæði frumvarpsins lúta að mestu leyti að auknum skýrleika á ákvæðum laganna er ekki gert ráð fyrir því að samþykkt frumvarpsins hafi útgjaldabreytingar í för með sér. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar að aflokinni þessari umræðu og svo til 2. umr. hér á þinginu.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Frumvarp þetta hefur að geyma tillögur að fjórþættum breytingum á framangreindum lögum. Í fyrsta lagi endurskoðað ákvæði um skattlagningu erlendra lögaðila í lágskattaríkjum, svokallað CFC-ákvæði, í öðru lagi ákvæði um samsköttun félaga, í þriðja lagi ákvæði um undanþágu frá reglum um takmörkun á vaxtafrádrætti og að lokum ákvæði um skattlagningu útsendra starfsmanna. [[Gripið fram í: Það er bara fjölmennt.]] Frumvarpið felur í sér endurskoðun á núgildandi CFC-ákvæði í átt til frekari skýringar og með hliðsjón af tillögum sem lagðar hafa verið fram á alþjóðavettvangi. Líkt og á við um núgildandi ákvæði er megintilgangur nýs ákvæðis að heimila skattlagningu CFC-tekna hér á landi til að sporna við því að innlendir skattaðilar flytji fjármagn til svæða eða ríkja sem leggja á lága eða enga skatta, í þeim tilgangi að lágmarka eða komast undan skattlagningu á Íslandi. Núgildandi ákvæði hefur verið í gildi frá árinu 2010 en nauðsynlegt þykir að skerpa á og styrkja ákvæðið með hliðsjón af alþjóðlegri þróun í málaflokknum á vettvangi OECD-ríkjanna. Markmið breytinganna er fyrst og fremst að tryggja rétta dreifingu skatttekna og skapa varnaðaráhrif gegn skattaflótta. Í frumvarpinu er sömuleiðis fjallað um samsköttun. Tillaga frumvarpsins um breytingar á reglum um samsköttun félaga er lögð fram til að bregðast við athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA á núgildandi ákvæði um samsköttun. Samkvæmt frumvarpinu verður innlendum dótturfélögum félaga í EES- og EFTA-ríkjum auk Færeyja, sem staðsett eru hér á landi, heimil samsköttun með öðrum innlendum samstæðufélögum. Í frumvarpinu er sömuleiðis lagt til að festa í sessi undanþágu fyrir innlend samstæðufélög frá takmörkunum á reglum um vaxtafrádrátt en núgildandi undanþága fellur úr gildi 1. janúar 2019. Undanþágan verður bundin við tengd félög sem njóta heimildar til samsköttunar. Reglur um takmörkun á heimild til vaxtafrádráttar hafa það að markmiði að sporna við skattsniðgöngu í viðskiptum milli tengdra aðila sem starfa þvert á landamæri. Sömu rök eiga ekki við um vaxtagreiðslur milli innlendra aðila en um slík viðskipti gilda eftir sem áður almennar reglur og armslengdarviðmið. Lagðar eru til breytingar á skattskyldu í tengslum við útleigu á vinnuafli eða annars konar vinnuframlagi starfsmanna erlendra aðila hér á landi í byggingarstarfsemi eða mannvirkjagerð. Þörf er á að útvíkka ábyrgð og skyldu innlendra aðila sem launagreiðenda starfsmanna erlendra aðila vegna vinnu hér á landi. Virðulegi forseti. Verði ákvæði frumvarpsins að lögum má ætla að endurskoðunin skili sér í betri árangri við að ná fram bættum skattskilum skattaðila sem eiga beint eða óbeint í CFC-félagi. Áskoranir sem skattyfirvöld standa helst frammi fyrir við eftirlit mála þar sem erlend félög eru notuð til skattskipulagningar eru vandkvæði við að afla nauðsynlegra upplýsinga og eftir atvikum gagna. Á það bæði við um upplýsingar um tilvist slíkra félaga, tekjur þeirra og atvik máls að öðru leyti. Þau vandkvæði verða ekki leyst til fullnustu með þessu ákvæði en hér eru þó stigin skref í rétta átt. Reynslan hefur sýnt að rík tilhneiging er til að fela eignarhald á CFC-félögum og því erfitt að leggja mat á hvaða áhrif ákvæðið hefur í krónum talið. Talið er að ákvæði frumvarpsins um samsköttun muni hafa einhvern aukinn kostnað í för með sér, a.m.k. til skemmri tíma litið, þar sem opnað er fyrir samsköttun með innlendum hluta samstæðna sem ná út fyrir helgi landsteinanna. Engin leið er þó til að meta þau áhrif í krónum á þessu stigi en þau munu koma fram sem lækkun á tekjuskatti lögaðila vegna samnýtingar á rekstrartapi innan samstæðunnar strax, sem ella hefði komið fram á lengri tíma. Ákvæði frumvarpsins um undanþágur frá ákvæðum tekjuskattslaga um takmarkanir á frádrætti vaxtagjalda er ekki talið líklegt til að hafa aukinn kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð þar sem aldrei hefur komið til þess að ákvæðið nái til innlendra samstæðna. Við mat á áhrifum ákvæðis frumvarpsins um útsenda starfsmenn á tekjur hins opinbera er litið til beinna áhrifa á tekjuskatt einstaklinga, útsvar og tryggingagjald. Það er mat fjármála- og efnahagsráðuneytisins að áhrif til hækkunar tekjuskatts einstaklinga verði, eins og áður er fram komið, á bilinu 50–100 millj. kr. á ári að meðaltali út tímabil fimm ára fjármálaáætlunar, áhrif til hækkunar tryggingagjalds um 100–200 milljónir á ári að meðaltali. Sömuleiðis munu sveitarfélögin njóta góðs af ákvæði þessu. Þannig eru metin heildaráhrif á tekjur hins opinbera um 150–300 millj. kr. á ári þegar búið er að draga frá persónuafslátt til útsvars. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi um breytingu á lögum um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra, nr. 162/2006, með síðari breytingum. Í þessu frumvarpi eru nokkur meginatriði, en forsaga málsins er sú að í febrúar á þessu ári skipaði ég nefnd fulltrúa allra stjórnmálaflokka á Alþingi, auk fulltrúa Ríkisendurskoðunar, forsætisráðuneytis og dómsmálaráðuneytis, með það að markmiði að endurskoða lög um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda um upplýsingaskyldu þeirra. Auk almennrar endurskoðunar á lögunum frá 2006 var nefndinni falið að skoða leiðir til að takast á við nafnlausan kosningaáróður og auglýsingar og yfirfara athugasemdir ÖSE, Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu, í úttektarskýrslu stofnunarinnar frá 2. mars 2018 um alþingiskosningarnar í október 2017. Fljótlega eftir að nefndin kom fyrst saman var tekin ákvörðun um að skipta viðfangsefnum hennar upp í tvo áfanga, fjalla fyrst um þær nauðsynlegu breytingar sem gera þyrfti á lögum um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra, nr. 162/2006, en um nafnlausan kosningaáróður á síðari stigum vinnunnar. Afrakstur nefndarinnar að því er varðar fyrri hluta verkefnisins birtist í þessu frumvarpi. Í frumvarpinu er einnig að finna ákvæði sem snýr að hugsanlegum nafnlausum kosningaáróðri að undirlagi stjórnmálasamtaka, kjörinna fulltrúa þeirra og frambjóðenda, sem og frambjóðendur í persónukjöri. Eins og vikið er að í skýringum, en um þetta er fjallað í 11. og 12. gr. frumvarpsins, tekur umrætt ákvæði þó aðeins á hluta af þeim margbrotna vanda sem við er að etja. Aðrir þættir vandans munu koma til skoðunar í áframhaldandi vinnu nefndarinnar og annarri umbótavinnu á vegum Alþingis og stjórnvalda. Aðdraganda að skipun nefndarinnar má rekja til yfirlýsingar frá formönnum sex stjórnmálasamtaka til fjárlaganefndar fyrir tæpu ári, 21. desember 2017, þar sem þess var m.a. farið á leit að forsætisráðherra setti af stað vinnu við endurskoðun laganna með þátttöku fulltrúa allra stjórnmálasamtaka sem sæti eiga á Alþingi. Í vinnu nefndarinnar var löggjöf á Norðurlöndum, Bretlandi, Frakklandi og á Írlandi, svo og í Eystrasaltsríkjunum, skoðuð og höfð til hliðsjónar. Þar var helst litið til reglna um opinbera styrki og skilyrði fyrir úthlutun þeirra, hvernig regluverki um frjáls framlög er háttað og hvaða reglur gilda um birtingu upplýsinga, svo fátt eitt sé nefnt. Þetta nýja frumvarp tryggir starfsskilyrði og sjálfstæði stjórnmálasamtaka, eykur gagnsæi og styrkir lýðræði. Með því eru lagðar auknar skyldur á flokkana um upplýsingagjöf til almennings og til Ríkisendurskoðunar um hvernig fjármunum flokkanna er varið. Fullnægjandi upplýsingar stjórnmálaflokka til Ríkisendurskoðunar verða skilyrði fyrir úthlutun fjár úr ríkissjóði. Gert er ráð fyrir því að almenningur fái aðgang að öllum upplýsingum um fjármál flokka sem máli skipta í ársreikningi sem birtur verður opinberlega. Það er í fyrsta sinn því hingað til hefur einungis þurft að birta útdrátt úr ársreikningi. Uppgjör kostnaðar vegna Alþingis og sveitarstjórnarkosninga verður líka birt sérstaklega og sundurliðað samkvæmt forskrift Ríkisendurskoðunar. Í frumvarpinu er kveðið á um að stjórnmálasamtökum, kjörnum fulltrúum og frambjóðendum verði óheimilt að fjármagna, birta eða taka þátt í birtingu efnis eða auglýsinga í tengslum við stjórnmálabaráttu án þess að nöfn þeirra komi fram. Eins og ég nefndi áðan má segja að þetta sé einungis fyrsta skrefið í lengri vegferð í baráttu stjórnmálaflokkanna gegn hatursáróðri, nafnlausu níði, rógi og árásum í pólitískri baráttu, en þetta er mikilvægt skref og sýnir eindreginn vilja allra stjórnmálaflokka á Alþingi til þess að hafna slíkum aðferðum. Í frumvarpinu er enn fremur kveðið á um að birta nöfn allra lögaðila sem veita framlög til stjórnmálastarfsemi, án hámarks eða lágmarks í upphæð, sem og allra einstaklinga sem veitt hafa framlög hærri en 300.000 kr. Stjórnmálasamtök mega taka við framlögum frá lögaðilum og einstaklingum allt að 550.000 kr. á ári, en þær fjárhæðir sem gefnar eru upp í frumvarpinu miðast við verðlagsuppfærslu frá því að þessar fjárhæðir voru síðast birtar í lögum. Það er líka ákveðið nýmæli í því hvernig greiðslum kosningastyrkja úr ríkissjóði verður háttað. Greiðsla verður háð því skilyrði að stjórnmálasamtök bjóði fram í a.m.k. þremur kjördæmum eða fleiri og hægt verður að sækja um styrk að hámarki 750.000 kr. fyrir hvert kjördæmi sem boðið er fram í á kosningaári. Þá eru lagðar til breytingar á fjárframlögum til stjórnmálaflokka og grunnrekstrarframlag til flokka á Alþingi tryggt óháð stærð, en hingað til hafa framlögin verið hlutfallsleg miðað við stærð stjórnmálaflokka á Alþingi. Hér er lagt til grunnframlag, 12 milljónir, fyrir hvern flokk sem á kjörinn mann á Alþingi. Með því skapast ákveðið rekstraröryggi sem gerir flokkunum mögulegt að hafa fólk í starfi til þess að sinna lögbundnum skyldum um bókhald, persónuvernd, upplýsingamiðlun, vörslu gagna og endurskoðun. Á þessu hefur verið misbrestur og oft hafa smærri flokkar verið nánast óstarfhæfir að loknum kosningum þar sem þeir hafa tapað fylgi og átt erfitt með að sinna þessum grunnskyldum. Lagt er til að Sambandi íslenskra sveitarfélaga verði skylt að setja viðmiðunarreglur um greiðslu framlaga til flokka en ekki að það sé einungis heimilt eins og í núgildandi lögum. Þessar tillögur hafa verið kynntar stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga og ljóst er að sveitarfélögin telja þetta íþyngjandi ákvæði fyrir þau, en hafa um leið fallist á að það sé mikilvægt að það séu ákveðin viðmið, sameiginleg sveitarfélögum. Ég tel mikilvægt að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sem tekur þetta mál til skoðunar, fái fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga á sinn fund til að hlýða á sjónarmið sveitarfélaganna og fara yfir þetta, því að það var niðurstaða okkar að mikilvægt væri að leggja frumvarpið fram með þessum ákvæðum og að þessi skylda væri sambærileg milli ólíkra sveitarfélaga. Ég vil svo segja það að þetta frumvarp hefur verið í smíðum í meira en ár í samvinnu allra flokka á Alþingi. Auk þess var fulltrúum flokka utan þings gefinn kostur á að mæta á fund nefndarinnar og koma sjónarmiðum á framfæri. Úr því kom ákvæði um að skilyrða fjárframlög við raunverulega starfsemi sem færðar eru sönnur á með árituðum ársreikningi til Ríkisendurskoðunar sem á að hindra að flokkar sem ná lágmarki atkvæða í kosningum geti verið í áskrift að framlögum úr ríkissjóði án þess að vera starfandi. Þar með eru sömuleiðis auknar skyldur lagðar á herðar flokka sem ekki eru inni á Alþingi en eru samt starfandi. Síðan vil ég segja að þann tíma sem frumvarpið hefur verið í vinnslu hafa verið lagðar auknar skyldur á stjórnmálaflokka vegna nýrra persónuverndarlaga. Ég þykist vita að allir þeir sem starfa fyrir stjórnmálaflokka hafi heyrt af því frásagnir að þessar nýju persónuverndarreglur gera stjórnmálaflokkum flóknara að eiga samskipti og nálgast félaga sem þó hafa skráð sig í flokkana af fúsum og frjálsum vilja og vilja gjarnan taka þátt í starfinu. Enn fremur má segja um það erindi sem ég lagði fyrir nefndina um að taka á nafnlausu níði að sú barátta hafi tekið á sig nýjar myndir og þróast. Því hafa framkvæmdastjórar flokkanna lagt til að áfram verði unnið á vettvangi flokkanna um það að semja heildarlög um starfsemi stjórnmálaflokka en ekki einungis um fjármál þeirra. Það er mín skoðun að það sé skynsamleg ráðstöfun að fela framkvæmdastjórum flokkanna slíka áframhaldandi vinnu sem mun þá ekki snúast um fjárveitingar hins opinbera til flokkanna, sem ég tel að séu komnar í nokkuð gott horf með þessu frumvarpi og jafna aðstöðumun lítilla og stórra flokka gagnvart hinu opinbera, sem ég tel mikilvægt. Um leið tel ég það skynsamlega nálgun hjá framkvæmdastjórum að leggja til að einfaldlega verði samin heildarlög um starfsemi stjórnmálaflokka þar sem tekið verði á persónuverndarsjónarmiðum, starfsreglum og öðru slíku sem stjórnmálaflokkarnir eiga sameiginlegt þrátt fyrir að vera ósammála um flest annað. Þess vegna eru þeir líklega mismunandi stjórnmálaflokkar. Ég tel að ég hafi gert ágæta grein fyrir inntaki þessa frumvarps og vil að lokum þakka fyrir gott samstarf við formenn og fulltrúa allra flokka á Alþingi við framlagningu þess. Það skiptir verulegu máli, tel ég vera, að fulltrúar og formenn stjórnmálaflokka geti átt gott samstarf um svona mál. Það er a.m.k. mitt mat eftir að hafa fylgst með stjórnmálum lengi að lýðræðislegar stjórnmálahreyfingar hafi kannski aldrei verið mikilvægari á tímum þar sem við sjáum vaxandi popúlisma í stjórnmálum í heiminum, vaxandi einstaklingshyggju sem ekki byggir endilega á hugmyndafræðilegri sýn og lýðræðislegri uppbyggingu í stjórnmálahreyfingu eins og við þekkjum úr sögunni. Því skiptir einmitt máli að við horfum til þess, vegna þess að það hefur verið algeng iðja og algeng íþrótt að tala niður starf stjórnmálaflokka, að við sem hér erum höldum því til haga að þetta eru ákveðnar undirstöðustofnanir í þingræðis- og lýðræðissamfélögum og það skiptir máli að þessar stofnanir geti sinnt sínu hlutverki, gert það að verkum að fólk geti tekið þátt í stjórnmálum í gegnum lýðræðislega farvegi þar sem fólk tekst á innan sinnar stjórnmálahreyfingar og starfar í anda þeirrar stefnu sem mynduð er með lýðræðislegum hætti. Þannig að ég tel þetta mikilvægt og gott skref í þá átt að gera ríkari kröfur til stjórnmálaflokka á Íslandi, sníða þeim skýrari ramma og jafna rekstrargrundvöll þeirra, en um leið tel ég að við eigum að halda áfram þessari vinnu til að gera þann ramma enn skýrari og betri. Herra forseti. Ég legg til að að þessari umræðu lokinni verði málinu vísað til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.
Herra forseti. Með lögum um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra, sem tóku gildi árið 2007, átti að styrkja rekstrargrundvöll stjórnmálaflokka með fjárframlögum frá ríkinu samhliða því að frjáls framlög frá einstaklingum og lögaðilum voru takmörkuð. Reyndin er hins vegar sú að framlögin hafa helmingast og á sama tíma hefur flokkunum sem skipta á milli sín upphæðinni fjölgað, launa- og neysluverðsvísitölur hafa á sama tíma hækkað verulega á tímabilinu og þess vegna þurfti að bregðast við. Ég vil hrósa því samráði sem átti sér stað við þessa vinnu og við undirbúning þessa frumvarps, sem var þvert á flokka. Með minnkandi fjármagni er stuðningur við nýsköpun, þróun, sérfræðiþekkingu og alþjóðatengsl enginn í stjórnmálasamtökum. Stjórnmálaflokkar hafa átt í erfiðleikum með að ná endum saman til að sinna því allra nauðsynlegasta í rekstri stjórnmálaflokkanna og þar með að uppfylla markmið laganna. Mikilvægt skref er stigið í frumvarpinu sem við ræðum hér með því að tryggja starfsskilyrði og sjálfstæði stjórnmálasamtaka. Minni flokkar hafa átt í erfiðleikum með að standa á eigin fótum, ef svo má segja. Með frumvarpinu er staða þeirra betur tryggð, enda mikilvægt fyrir fulltrúalýðræðinu í landinu. Það er fagnaðarefni að núna með þessu frumvarpi sé hægt að beita sektum ef auglýsingar eða annað efni er birt í stjórnmálabaráttu eða kosningabaráttu án þess að fram komi við birtingu hver stendur að henni. Við höfum verið að upplifa ýmsar áskoranir í breyttu stjórnmálalandslagi og vægi samfélagsmiðla hefur aukist stöðugt. Þessi þróun hefur skapað farveg á Íslandi fyrir nafnlausar auglýsingar og slíkt er ógn við lýðræðið. Margt bendir til þess að útbreiðsla falsfrétta og að staðleysa úr ranni svokallaðra tröllaverksmiðja hafi töluverð áhrif á stjórnmálin. Það er mikilvægt að stjórnmálaflokkar hafi bolmagn til að sporna við þessari þróun og tryggja á sama tíma og vinna á sama tíma að opnara samfélagi, að frelsi og öflugu lýðræði. Við í Samfylkingunni erum hlynnt þessu frumvarpi.
Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp um fjármál stjórnmálaflokka og upplýsingaskyldu þeirra. Frumvarpið hefur verið unnið í miklu samráði og samstarfi á milli átta ólíkra flokka á Alþingi Íslendinga og því gefur augaleið að flokkarnir átta voru ekki sammála um öll efnisatriði þessa frumvarps en komu sér þó saman um það og eru allir, held ég, álíka sáttir við útkomuna. Hvað okkur Pírata varðar, eða alla vega þá sem hér stendur, þá er um gríðarlegar framfarir að ræða með þessu frumvarpi, sérstaklega gagnvart þremur þáttum sem skipta okkur Pírata miklu máli. Í fyrsta lagi er það gagnsæi og eftirlit með hvernig fjármunum ríkissjóðs er ráðstafað, í öðru lagi er hér tekið á nafnlausum áróðri, þótt til standi að bæta um betur og vinna nánar í því fyrirkomulagi, og í þriðja lagi er rekstrargrundvöllur lítilla flokka styrktur og þar með er lýðræðislegur réttur þeirra til að geta tekið þátt í lýðræðissamfélagi okkar einnig styrktur til jafns við aðra. Hvað þessi efnisatriði varðar þá langaði mig að draga fram það sem við erum hvað ánægðust með í þessu frumvarpi. Hvað varðar gagnsæið þá finnst mér ánægjulegt að nú standi til að birta ársreikninga í heild sinni, að nú þurfi að birta nöfn allra lögaðila sem styrkja fyrirtæki og að það séu gerðar ríkari kröfur um hvernig þessum fjármunum er ráðstafað gagnvart eftirliti, t.d. að það sé skilyrði fyrir fjárveitingum að Ríkisendurskoðun hafi borist tilhlýðileg gögn. Þetta finnst mér mjög mikilvægt fyrir gagnsæi og eftirlit eins og ég minntist á. Hvað nafnlausan áróður varðar er hér stigið mikilvægt skref og ég horfi til þess að önnur og fleiri skref verði stigin núna í samstarfi milli framkvæmdastjóranna til að taka betur á þessum málum. Við vitum að það þarf ýmislegt fleira að gera til að taka betur á nafnlausum áróðri og níði sem fer um netheima, stundum mikið, og þetta er mikilvægt fyrsta skref í þá átt og ég vil fagna því. Í síðasta lagi vil ég minnast á að þetta styrkir rekstrargrundvöll lítilla flokka. Það er mjög mikilvægt að allir flokkar sem ná lýðræðislegri kosningu geti haldið úti grunnstarfsemi til þess að sinna félagsmönnum sínum og málefnastarfi. Mér þykir það mjög mikilvægt og það hefur skipt okkur miklu máli í Pírötum. Það varðar beint lýðræði og það varðar jafnræði á milli flokka og það finnst mér líka mjög mikilvægt. Ég vil kannski árétta í lokin að mér finnst það sérstaklega ánægjulegt að sjá að nú verði líka sett skylda á herðar sveitarfélaga að veita einhvers konar styrki til stjórnmálahreyfinga sem bjóða fram og að viðmiðunarreglur verði settar þar um og að það fari ekki eftir því hvar maður býr hvort stjórnmálahreyfing manns, sem nær einhverjum framgangi í sveitarstjórnarkosningum, fái einhvern stuðning til að starfa áfram að afloknum kosningum eða ekki, heldur verði settar um það viðmiðunarreglur og jafnt eigi yfir alla að ganga í þeim efnum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir framsöguna. Það eru nokkur mikilvæg atriði sem ég vil draga fram sem hafa komið fram í máli tveggja síðustu ræðumanna, ég vil eindregið taka undir þau og við í Viðreisn styðjum þau. Við höfum lagt gríðarlega mikla áherslu á, í samstarfi þvert á flokka, aukið gegnsæi í starfsemi stjórnmálasamtaka. Það skiptir miklu máli að reyna að hafa það sem mest þannig að trúverðugleiki stjórnmálanna í heild aukist og kannski veitir ekki af. Það er verið að fara inn á þær leiðir að reyna að skýra og skerpa hvað eru tengdir aðilar varðandi fjármögnun. Vissulega voru skiptar skoðanir, ég veit það, milli flokkanna um það hversu hátt hámarksframlag frá einstaklingum og lögaðilum megi vera. Á móti kemur að líka er hægt að segja að tekið hafi verið tillit til ýmissa sjónarmiða sem við lögðum fram. Ég vil fyrst og síðast nefna gegnsæið, upplýsingar, tryggja að flokkar gangi strax frá ársreikningum og þeir verði öllum aðgengilegir og að hægt verði að fara í reikninga flokkanna og skoða hvað býr að baki hverjum reikningi, það er markmiðið. Það er tekið á ábendingum frá GRECO. Ég held að það skipti okkur máli, þetta er mikilvægt skref. En ég tek líka undir það sem kom fram áðan í máli hv. þm. Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur að þetta er einungis skref í átt að því að auka enn frekar trúverðugleika og traust á stjórnmálum. Þá skiptir máli að tengja okkur við það sem GRECO hefur margsinnis bent okkur á. Ég vil líka draga fram það sem við í Viðreisn höfum lagt mikla áherslu á, hæstv. forsætisráðherra hefur m.a. reynt að svara spurningum þess efnis, og það er varðandi nafnlausa áróðurinn sem við munum sjá. Ég spái því og ég held að ég sé engin spákona hvað það varðar, ég held að við munum sjá þetta í ríkari mæli í næstu kosningum, hvort sem er til sveitarstjórna en ekki síst á landsvísu. Við urðum vör við það, sum hver, að áróður var mjög ósmekklegur, m.a. í garð hæstv. forsætisráðherra og annarra í öðrum flokkum. Við verðum að taka á því og megum ekki gefast upp við það þó að það kunni að virka flókið. Við eigum líka að nota okkur þann þrýsting sem verið er að setja á stórfyrirtæki eins og Facebook, hvernig þau ætli að axla sína samfélagslegu ábyrgð. Þar er Evrópusambandið mjög drjúgt í því að þrýsta á að það fyrirtæki og önnur samfélagsmiðlafyrirtæki geri sitt til þess að við sitjum á endanum ekki uppi með lýðræðislega kjörna fulltrúa sem hafa beitt óprúttnum meðulum. Ég ætla ekkert endilega að tala um Trump í því sambandi, en hann kemur samt upp í hugann. Að öðru leyti er hægt að draga margt annað fram. Það er hægt að draga það fram að það skiptir máli, m.a. fyrir litla flokka, að veita framboðum möguleika og tækifæri á því að bjóða fram til þings eða sveitarstjórna. Þau ná kannski ekki öll inn, en samt er verið að tryggja lýðræðislegan farveg, að slík framboð fái einhvern stuðning. Ég tel það rétt þó að þau nái ekki inn. Með því erum við að tryggja opna umræðu og koma ólíkum sjónarmiðum að. Ég tel það vera mjög mikilvægt. Grunnrekstrarframlagið sem er þýðingarmikið fyrir stóra sem litla flokka - ekki síst litla flokka, það er alltaf sami kostnaður, hversu stór eða lítill sem flokkur er, við það að reka lágmarksstarfsemi fyrir flokka. Þess vegna tel ég það mikilvægt og brýnt að á því verði tekið og það er verið að gera það. Ég lít á það sem mikilvægan lið í því að byggja upp lýðræðislegt samfélag með flokkum og tek undir það sem hæstv. forsætisráðherra sagði einmitt um mikilvægi stjórnmálaflokka sem lýðræðishreyfinga í samfélaginu. Við verðum að axla þá ábyrgð að þora að taka utan um þá mikilvægu þætti og hluti sem stjórnmálaflokkar gera. Það er hægt að deila um innihald og framsetningu og fleira, en það verður að tryggja að stjórnmálaflokkar geti starfað með eðlilegum hætti og að áhrif sérhagsmunaafla verði sem minnst á flokkana. Það er það sem ég vil líka draga fram í þessu, að við erum að stíga skref í þá átt að minnka tök sérhagsmunaafla, vonandi, á stjórnmálaflokkum, hvort sem þeir eru gamalgrónir eða ekki. Það er gríðarlega mikilvægt. Ég tel flokkana verða með þessu sjálfstæðari, óháðari og það er gríðarlega þýðingarmikið í allri lýðræðislegri umræðu.
Herra forseti. Ég kem fyrst og fremst upp til að þakka þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Ég þakkaði áðan formönnum flokkanna sérstaklega fyrir samstarfið en áttaði mig á því þegar ég var sest að ég hafði ekki þakkað þeim sem þakka skyldi, þ.e. framkvæmdastjórum stjórnmálaflokkanna sem hafa auðvitað lagt gríðarlega mikla vinnu í þetta frumvarp. Ég vil nota tækifærið hér og þakka þeim fyrir það. Ég ítreka að ég tel það mjög mikilvægt að þó að okkur greini á um margt þá sé sá vettvangur fyrir hendi sem við höfum átt þetta ár á milli framkvæmdastjóra stjórnmálaflokka á Alþingi. Ég held að það sé mikilvægt. Við ræðum hér inni mikið um traust á stjórnmálum og það er mikilvægt að stjórnmálaflokkarnir geti a.m.k. sameinast um það hvaða rammi er eðlilegur um starfsemi stjórnmálaflokka, hvaða kröfur okkur finnst eðlilegt að hið opinbera geti lagt á stjórnmálaflokka og hvernig við teljum að við getum gert þeim kleift að standa undir þeim kröfum. Eins og hér hefur komið fram er ákveðinn lágmarkskostnaður við það að reka stjórnmálaflokka og við viljum geta lagt á stjórnmálaflokka kröfur um að þeir standi almennilega að málum. Ég tel að við séum að gera það í þessu frumvarpi og með þeim breytingum sem við leggjum hér til. Sömuleiðis fagna ég því sem ég heyri frá hv. þingmönnum að ríkur vilji sé til þess að halda þeirri vinnu áfram. Ég hef ekki fleiri orð að sinni og ítreka að málið fer nú til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.