Herra forseti. Í sumar að loknu þinghaldi bárust þær fréttir að hæstv. ráðherra hefði ákveðið að setja á fót nefnd sem yrði falið að kanna forsendur fyrir stofnun þjóðgarðs innan svokallaðrar miðhálendislínu, þ.e. falið að skoða forsendur þess að stofna þjóðgarð á miðhálendinu. Í nefndinni, samkvæmt fréttatilkynningu frá ráðuneytinu, eiga að sitja fulltrúar ýmissa ráðuneyta, Samtaka ferðaþjónustunnar, Bændasamtakanna, Samorku, umhverfisverndarsamtaka, samtaka útivistarfélaga og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Það sem vakti athygli mína í þessu máli er að tillaga til þingsályktunar um þjóðgarð á miðhálendinu hefur legið fyrir á þessu þingi og raunar tvö síðastliðin þing. Ég velti fyrir mér hvað hæstv. ráðherra gangi til eða hver ætlan hennar sé í þessu máli í ljósi þess að tillaga um þetta hefur verið hér inni og fengið afar jákvæðar umsagnir, hví hæstv. ráðherra hafi ekki hvatt til þess að sú tillaga yrði samþykkt og hví hæstv. ráðherra hafi ekki efnt til samráðs við Alþingi og fetað í fótspor þeirra ráðherra sem sátu þegar unnið var að stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs. Þar var skipuð sérstök nefnd stjórnmálaflokka og fulltrúa ráðuneytisins til að tryggja þverpólitíska sátt og samstöðu og skilning á því verkefni. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. ráðherra ætli sér að sniðganga þingið með þessum hætti eða hvort um sé að ræða hugsunarleysi hjá hæstv. ráðherra því að í svona stóru máli og þegar litið er til fordæmanna er eðlilegt að hafa samráð við þingið með einhverjum hætti. Þó að afar jákvætt sé að ráðherra sé að skoða þessi mál í ráðuneyti sínu hlýtur hæstv. ráðherra að vera kunnugt um allar þær umræður sem hafa farið fram á Alþingi um málið. Það hlýtur að vera hæstv. ráðherra kappsmál að stofna til slíks þverpólitísks samráðs, ekki síst í ljósi fordæmanna, þannig að ég spyr hæstv. ráðherra hvort hér sé ekki örugglega um hugsunarleysi að ræða og hvort ekki standi til að endurskoða þetta fyrirkomulag [[Forseti hringir.]]og hvort hæstv. ráðherra styðji ekki þá tillögu sem liggur fyrir þinginu.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að þetta mál er tekið hér á dagskrá þó að ég verði að segja að ég undrast nokkuð þau orð sem hér voru látin falla, vegna þess að ég hefði talið að hv. þingmaður væri bara ánægð með að ég skipaði þverfaglega nefnd með ótal hagsmunaaðilum til að skilgreina og skoða betur það sem þarf að gera og skila mér, að mig minnir, 15. nóvember nk. Þá er bara mjög eðlilegt í kjölfarið á slíkri vinnu, sem þá væri búið að greina og kortleggja enn frekar það sem liggur undir því að geta stofnað svo stóran þjóðgarð á Íslandi, að hægt væri að leggja slíkt fyrir Alþingi. Það eina sem mér finnst hægt að gagnrýna er að slík nefnd hafi ekki farið fyrr af stað, en það er að ýmsu að hyggja í umhverfisráðuneytinu sem og öðrum ráðuneytum. Að þessu var unnið og við þurftum að fá frá öllum þessum mörgu aðilum sem við settum í nefndina tilnefningar og þetta hefur tekið sinn tíma, en nefndin er að fara af stað og ég held að hv. þingmaður ætti bara að hlakka til að heyra þær niðurstöður.
Herra forseti. Ég spurði hæstv. ráðherra tveggja spurninga, hvort ætlunin sé að eiga samráð við Alþingi um þetta mál og hvort hæstv. ráðherra styðji þá tillögu sem hér er inni þriðja þingið í röð, hvort ekki væri þá ráðlegt að afgreiða þá tillögu meðan þingið starfar. Hæstv. ráðherra kaus að svara hvorugri þessara spurningu. Ég tók fram í ræðu minni að jákvætt væri að ráðuneytið væri að skoða þessi mál. En ég gagnrýni það, í ljósi þess að þetta mál hefur verið til umræðu á Alþingi, mælt hefur verið fyrir tillögunni ítrekað og ég man ekki eftir að hæstv. ráðherra hafi tekið þátt í þeim umræðum, og því spyr ég aftur hvort ekki sé eðlilegt að eiga samráð við Alþingi um þetta stóra mál þannig að vilji löggjafans liggi fyrir áður en lagt er af stað í slíka vegferð. Er ekki eðlilegt að afgreiða þá tillögu sem liggur fyrir um stofnun miðhálendisþjóðgarðs? Ég spyr enn og aftur: Styður hæstv. ráðherra að sú tillaga verði afgreidd hér? Í ljósi þeirra jákvæðu umsagna sem liggja fyrir um málið í hv. umhverfis- og samgöngunefnd held ég að ekki sé óeðlilegt að kalla eftir viðhorfi hæstv. ráðherra um þetta mál og hvort hæstv. ráðherra ætlar sér ekki að eiga [[Forseti hringir.]]eðlilegt samráð við Alþingi um málið.
Virðulegi forseti. Hvers vegna setur maður nefnd á laggirnar? Maður setur nefnd á laggirnar til að fá betri upplýsingar, verða færari um að taka faglega ákvörðun eða betri ákvarðanir. Þess vegna er það viðhorf mitt að það hafi verið nauðsynlegt að fá fleiri sjónarmið inn. Þó að þessi tillaga hafi verið flutt á Alþingi var ég ekki tilbúin að segja já eða nei við henni fyrr en ég fengi fyllri upplýsingar. Þetta er stórt stjórnsýslulegt atriði og ég vildi fá að skoða það betur. Ráðuneytisstjórinn stýrir þessari vinnu og vitaskuld verður haft samráð við ýmsa aðila. Ég hef ekki skipað fyrir nákvæmlega við hverja verður rætt en ég mun koma áleiðis þeim sterka vilja sem ég skynja hér, að kallaðir verði til aðilar frá Alþingi, en áður en við getum samþykkt málið hér á Alþingi tel ég algjörlega nauðsynlegt að fá þessa greiningu bæði hvað stjórnsýslu varðar og frá ýmsum öðrum hagsmunaaðilum. Það er mitt svar.
… vinna málið.
Virðulegur forseti. Öllum blöskra okkur bónusarnir í Kaupþingi sem teknir verða til afgreiðslu nú í vikunni. Ég fagna sérstaklega yfirlýsingum Bjarna Benediktssonar um afstöðu hans til þess, en hlýt að spyrja: Ætlar fjármála- og efnahagsráðherra að gera eitthvað í málunum? Þegar kemur að bónusum í fjármálakerfinu og fyrirtækjum tengdum þeim þá hlýtur brennt barn að forðast eldinn. Við höfum á þessu kjörtímabili rætt í þinginu frumvarp um bankabónusa þar sem okkur þótti ráðherra ætla að ganga fulllangt en náðist þó góður samhljómur um að takmarka verulega. En það er ekki nóg að við náum samhljómi í því ef aðilar fara einfaldlega sínu fram. BSRB, samtök ríkisstarfsmanna, hafa um helgina skorað á stjórnvöld að grípa inn í og þess vegna inni ég fjármálaráðherra eftir því hvort hann hafi hugsað sér að beita valdi sínu hér til þess að flytja stjórnarfrumvarp sem að málinu lýtur, hvort hann hafi kallað fyrir sig fyrirsvarsmenn þessara aðila, hvort ríkið eigi einhverja fulltrúa á þeim fundi sem taka afstöðu til tillagnanna, sem hafi fengið einhver tilmæli frá ráðherranum, eða hvort hann með einhverjum hætti ætli að hlutast til um það að þetta gerist ekki, að við stöndum ekki hjá og horfum upp á þetta gerast, hvaða ráð fjármála- og efnahagsráðherra sjái til þess að taka á málinu sem við öll, þvert á flokka, erum svo augljóslega og skiljanlega ósátt við.
Virðulegur forseti. Það var þannig til skamms tíma að í tilviki fjármálafyrirtækja var það Fjármálaeftirlitsins að setja reglur um bónusgreiðslur og það kom sá tímapunktur að menn töldu vafasamt að sá nauðsynlegi lagagrundvöllur sem þyrfti fyrir þeirri reglusetningu væri til staðar. Þess vegna lagði ég fyrir þingið frumvarp sem tók sérstaklega á bónusgreiðslum í tilviki fjármálafyrirtækja. Nú er það fyrirtæki sem hér er rætt um ekki starfandi á grundvelli starfsleyfis sem fjármálafyrirtæki. Að því leytinu til starfar fyrirtækið eins og hvert annað félag í landinu. Ég er opinn fyrir umræðu um það hvernig við í þessu samfélagi mundum ná einhverri niðurstöðu um það með hvaða hætti almennt ætti að búa um bónusgreiðslur eins og þær sem eiga við í þessu tilviki, sem miða við einhvern árangur í rekstri eða annað þess háttar. En ég held að það sé afskaplega erfitt að stinga sér inn í þessa umræðu á grundvelli einstaks fyrirtækis áður en endanleg niðurstaða hefur einu sinni fengist, en lýsi mig um leið reiðubúinn til þess að taka þátt í umræðu um það hvort við getum með einhverjum hætti sett skýrari umgjörð um þessi mál, enda hef ég í umræðu um takmörkun á bónusgreiðslum til starfsmanna í fjármálafyrirtækjum vakið athygli á því, vegna þeirrar gagnrýni sem þá reis, að þarna væri jú verið að færa í lög í fyrsta skipti slíkar hindranir en enginn benti á þörfina fyrir að gera það fyrir restina af samfélaginu, þ.e. alla aðra atvinnustarfsemi í landinu. Mér fannst það skjóta skökku við að sitja undir gagnrýni fyrir að koma með það frumvarp á sínum tíma. [[Forseti hringir.]]Meira hef ég í sjálfu sér ekki um þetta að segja á þessu stigi.
Virðulegur forseti. Ég var ekki að tala almennt um framtíðina og einhverjar nefndir. Ég var að spyrja: Ætlar fjármálaráðherra að gera eitthvað í þessu máli, bónusgreiðslunum í Kaupþing? Sér hann fyrir sér að gera eins og Bretar gerðu, að beita skattlagningarvaldi til þess að taka á slíkum ofurgreiðslum? Þetta er ekki bara eins og öll önnur fyrirtæki í landinu og óskyld fjármálastarfsemi. Þetta er aðili sem á einn af lykilviðskiptabönkunum í landinu og er þess vegna nátengdur fjármálastarfseminni í landinu og drottnandi stöðu bankanna hér á markaði. Fyrirtækið hefur fullkomna sérstöðu þó að slitabú sé. Ég spyr: Ætlar ráðherrann að grípa til einhverra ráðstafana til þess að koma í veg fyrir að þetta gerist, þótt ekki væri annað en kalla forsvarsmennina fyrir sig, mælast til þess að þetta verði ekki gert, eða með einhverjum hætti beita sér til þess að þetta gerist ekki? Eða ætlum við að vera einhverjir aðilar úti í bæ sem mótmæla en láta svo hlutina ganga fram?
Virðulegi forseti. Við sitjum á Alþingi, á löggjafarsamkomunni. [[Gripið fram í: Rétt.]]Ég er í sömu stöðu og hv. þingmaður til að leggja fram frumvarp. Hann stingur upp á því að ég boði menn á minn fund og biðji þá um að ganga ekki svona fram. Ég hélt reyndar að ég hefði komið sjónarmiðum mínum ágætlega á framfæri í síðustu viku. Ég hélt að það hefði ekki mátt misskilja orð mín um þessi efni og veit ekki hverju það ætti við að bæta að fá menn hingað eða upp á skrifstofu mína í ráðuneytinu til að lesa sama pistilinn. Ég tók ekki eftir því að hv. þingmaður hefði neina tillögu í málinu aðra en þá að boða til fundar. Ég lýsti yfir vilja til að taka þátt í samtali um það hvernig menn mundu búa um þessi mál. Eftir því sem ég best veit hefur engin ákvörðun verið tekin. Því er ekki einu sinni haldið fram að ég fari með einhverjar valdheimildir til að grípa inn í svona mál. Er það nokkuð? [[Gripið fram í.]]Það væri þá Alþingis að stíga inn í málið og okkar sameiginlega hér að ræða um það með hvaða hætti það ætti að gerast. Ég vek athygli á því, vegna þess að menn velta fyrir sér skattlagningu, að það er þannig í dag, það hefur ekki ávallt verið þannig, að greiðslur af þessum toga eru [[Forseti hringir.]]skattlagðar sem launagreiðslur.
Virðulegi forseti. Það var áhugaverð frétt í Morgunblaðinu í morgun sem ég las í fluginu á leið suður sem fjallar um svokallað örplast sem fer út með skólpi, að við rekum lestina þegar kemur að því að sía þetta örplast. Það hefur verið gerð rannsókn sem sýnir fram á að engar hömlur séu hér á Íslandi, að skolphreinsistöðvar okkar taki ekki á þessum örlitlu plastögnum sem eru mjög skaðlegar fyrir umhverfið. Sem dæmi þá segir í fréttinni að stærstu stöðvarnar sem reknar eru í Svíþjóð og í Finnlandi geti fangað allt að 99% af þessum ögnum. Stærsta stöðin í Svíþjóð sleppi um 120 þús. ögnum, stærsta í Finnlandi tæplega 500 þús. ögnum, en Klettagarðsstöðin sleppir yfir 6 milljónum agna á klukkustund. Nú geri ég ekki þá kröfu að hæstv. ráðherra sé búinn að lesa þessa frétt, en við þekkjum samt þetta vandamál sem er örplast í hafi, það er m.a. í snyrtivörum líka. Í Evrópusambandinu er verið að ræða um að banna míkróplast eða örplast í snyrtivörum. Bandaríkjamenn hafa tekið skref í þá átt og hafa sett löggjöf, og Bretar, breska þingið hefur tekið þetta mál til umfjöllunar. Við höfum kannski ekki rætt þetta mikið hér og ekki lagt fram nein þingmál, en þetta er mál sem alþjóðasamfélagið þarf að taka á vegna þess að agnir sem fara í hafið ferðast auðvitað út um allt. Mér finnst þetta vera mjög alvarlegt. Ég veit að hæstv. ráðherra þekkir til þessarar umræðu. Það var haldin mjög góð ráðstefna hérna 2013 um örplast og plast í hafi. Menn hafa kannski verið að einblína á plastpokana og flöskurnar og annað, en örplastið er ekki síður hættulegt. Nú spyr ég hvort ráðherra sé ekki sammála mér í því að ef þessar skolphreinsistöðvar okkar eru ekki nógu öflugar þá þurfi að gera eitthvað í því og hvort við komum með einhverjum hætti, að því, hvort segja þurfi lög um það.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum þessa ágætu fyrirspurn og rétt eins og hún þá las ég þessa grein með athygli í morgun, snemma morguns, svo fór ég í niður í ráðuneyti og ræddi þetta þar, hvað væri að gerast í þessu og er þess vegna akkúrat það vel undirbúin að ég er hér með mjög litríka mynd sem mér var gefin, get sýnt þingmanninum hana, sem sýnir að það er slit frá hjólbörðum sem berst langsamlega mest út í hafið, sem kemur okkur kannski nokkuð að óvörum. Það yfirgnæfir allt annað sem berst út í hafið. Það er rétt að hafstraumar flytja til þessi léttu plastefni og við erum stöðugt að verða betur og betur meðvituð um það hvað við verðum að passa okkur á plastinu og allri plastnotkun. En ég vildi sem sagt segja frá því að það sem kemur frá hjólbörðum er t.d. þrefalt á við það efni sem berst út í hafið vegna málunar og viðhalds skipa og smábáta. Þetta er mál sem við verðum auðvitað að taka föstum tökum. Það var alveg rétt sem þingmaðurinn fór yfir, það hafa verið nefndir í gangi um að takmarka plastnotkun eins og burðarpoka og komið tímaplan á það hvernig við gerum það og það er að komast á laggirnar nefnd um frekari plastnotkun. En ef þetta er svona alvarlegt þá er auðvitað alveg sjálfsagt að skoða þessa skýrslu enn betur og reyna að læra af henni. En ég mun í seinna svari mínu fara aðeins frekar yfir þetta.
Virðulegi forseti. Mér finnst mjög mikilvægt að það verði rannsakað nánar hvort það sé raunverulega þannig að skolphreinsistöðvar okkar síi ekki þessar plastagnir betur en fram kemur í þessari grein. Mér finnst líka mikilvægt annað mál sem snýr að örplasti eða pínulitlum plastkúlum sem eru í snyrtivörum. Framleiðendur hafa, ég ætla nú ekki að segja að eigin frumkvæði af því það hefur auðvitað verið pressa frá neytendum og umhverfisverndarsamtökum, farið að hætta að nota þessar öragnir í skrúbba og jafnvel tannkrem og annað slíkt. Mér finnst það alveg koma til greina að það verði bannað að selja vörur sem innihalda algjörlega ónauðsynlegar agnir af þessu tagi því að það er hægt að nota svo margt annað í staðinn, salt og fleira. Í dag er það þannig að ef neytendur vilja forðast þetta þá þurfa þeir að lesa eða finna á pakkningunni að það standi að ekki séu notaðar plastagnir, menn eru farnir að auglýsa það. Við á Íslandi breytum kannski ekki heiminum en mér finnst að við gætum verið í fararbroddi á svo mörgum sviðum og mundum vekja athygli ef við tækjum skref eins og það að banna t.d. bara snyrtivörur sem innihalda svona plastagnir. Þetta er algjör óþarfi og slæmt fyrir umhverfið.
Virðulegi forseti. Svo ég haldi aðeins áfram með þetta þá eru á þessari ágætu mynd líka teknar til snyrtivörur, sem er brotabrot af heildinni sem betur fer, en eigi að síður er það til staðar. Annað sem er hundraðfalt á við snyrtivörurnar, það er affall frá þvottavélum. Ég bið okkur að passa mjög að nota ekki flíspeysur of mikið, alla vega ekki að þvo þær mikið ef við eigum þær, því að það eru mjög erfiðar agnir sem berast með þeim út í skólpið. Það er búið að rannsaka það að þær eru hættulegar. Það er því lopapeysan sem gildir. Þessi ágæta norræna skýrsla, við þurfum að fara betur yfir hana eins og ég sagði í fyrra svari mínu. Hún fjallar um þessar öragnir eða „microlitter“ sem er ekki bara plast en er í fráveituvatni og langsamlega mest kemur frá dekkjum á götum í niðurföllin. Það segir að meira sé um öragnir hér [[Forseti hringir.]]en í Svíþjóð, en það er af því að við höfum hingað til talið að við þyrftum ekki að hreinsa eins mikið af því að frá okkur [[Forseti hringir.]]berst þetta út í hið opna haf, stóra Atlantshafið, en er ekki innilokað. En það er alveg rétt, [[Forseti hringir.]]að ef við fáum ábendingu um svona, að huga vel að því.
Forseti. Mér leikur forvitni á að vita hvaða sjónarmið nákvæmlega lágu að baki því að hæstv. menntamálaráðherra ákvað að lögreglunámið mundi eiga sér stað í Háskólanum á Akureyri. Mig langar að vita hvort þar hafi legið t.d. kjördæmissjónarmið eða byggðasjónarmið að baki því að samkvæmt mati matsnefndarinnar, samkvæmt punktagjöf þeirra, þá var Háskóli Íslands með 128 stig af 135 en Háskólinn á Akureyri með 116 stig af 135. Út frá faglegum sjónarmiðum veltir maður fyrir sér hvernig ákvörðun er tekin í raun og veru um að taka ekki þann skóla sem er með besta faglega matið. Í svona ákvörðunartökum langar mig að vita almennt séð hvaða faglegu forsendur liggja þá að baki eða hvaða forsendur liggja að baki því að taka ekki þann skóla sem er með besta faglega matið eða hvaða stofnun sem það er almennt séð, hvort það er háð geðþótta eða hvort það er háð einhverju öðru sem ráðherra getur kannski upplýst okkur um. Ég vil að sjálfsögðu taka fram að ég hef ekkert á móti því að þetta tiltekna nám sé úti á landi heldur langar mig að vita af hverju þessi ákvörðun var tekin, hvaða sjónarmið liggja nákvæmlega að baki, því að ekki var valinn sá skóli sem fékk besta matið hjá matsnefnd.
Virðulegi forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður nefnir að Háskóli Íslands fékk einkunn í þessari tilteknu matsnefnd, 128 stig, og Háskólinn á Akureyri 116 og Háskólinn í Reykjavík fékk, ef ég man rétt, 110 stig. Með öðrum orðum er enginn sérstakur munur á í stigagjöfinni, þ.e. grundvallaratriðið er að allir þessir þrír skólar eru greinilega hæfir til að takast á við þetta verkefni. Það var þess vegna mitt sem ráðherra að taka ákvörðun í málinu og ég hafði að sjálfsögðu hliðsjón af niðurstöðum nefndarinnar. Þar fannst mér vega þyngst að allir skólarnir þrír voru hæfir til að taka á móti þessu námi og greinilega mjög vel hæfir. Þá vóg það líka þungt í ákvörðunartöku minni að þarna var um nýtt nám á háskólastigi að ræða og þar með tækifæri til þess að setja það í skóla eins og Háskólann á Akureyri, styrkja þar með mjög grunnstoðir þess skóla og efla háskólanám á landsbyggðinni, að sjálfsögðu að þeim skilyrðum uppfylltum að viðkomandi skóli uppfyllti allar þær akademísku kröfur sem gerðar eru um slíkt nám. Niðurstaða matsnefndarinnar var eindregið slík að þannig væri staðan, það var alveg augljóst af umsögninni. Ég tel að með þessu hafi verið tekið stórt skref í þá átt að efla nám á háskólastigi á landsbyggðinni. Við sjáum strax að þær áhyggjur sem m.a. voru reifaðar hér í þingsal um að kannski yrði um að ræða einn nemanda við skólann sökum þess að hann færi norður á Akureyri voru óþarfar því í morgun þegar ég kannaði það voru komnar 109 umsóknir um þetta nám, 52 umsóknir voru frá konum og 57 umsóknir frá körlum. Það er alveg augljóst að þessi ákvörðun hefur mælst vel fyrir hjá þeim sækja um þetta nám.
Forseti. Mig langar í ljósi þess - ég þakka fyrir prýðilegt svar hjá hæstv. ráðherra - að hann telur að munurinn sé ekki mikill, þá er nú samt töluvert mikill munur mundi ég segja á þessari stigagjöf. Ég velti fyrir mér hvort ráðherrann geti upplýst okkur um í hverju munurinn var fólginn. Af hverju fékk Háskóli Íslands fleiri stig, hvað olli því? Ég get alveg tekið undir að mikilvægt sé að efla t.d. Háskólann á Akureyri. En það sem bögglast fyrir mér fyrst og fremst er: Af hverju er ekki sú stofnun sem fær besta matið valin? Mér heyrist að byggðasjónarmið ráði þar miklu um. En er þetta svona almennt reglan í stjórnsýslunni, að það sé bara til viðmiðunar, [[Forseti hringir.]]að ekki sé tekið það besta sem er í boði?
Virðulegi forseti. Það væri auðvitað umhugsunaratriði ef við tækjum allt nám sem er í boði í háskólastofnunum úti á landi, bærum það síðan saman við það sem er t.d. í Háskóla Íslands og legðum mat á það hvort ætti að hafa námið yfir höfuð á fleiri stöðum en í Háskóla Íslands. Fyrir liggur stefna stjórnvalda, og ég held að það sé alveg þvert á flokka, að við viljum tryggja og styrkja stoðir við nám úti á landi. Þarna var einstakt tækifæri þar sem um var að ræða nýtt nám á háskólastigi að setja það í skólastofnun, menntastofnun, sem væri úti á landi, Háskólann á Akureyri, að því gefnu og það er lykilatriði, að viðkomandi skóli stæðist að fullu þær kröfur sem gerðar eru um akademíska getu. Hvað varðar muninn bendi ég á að þessar upplýsingar eru auðvitað opinberar. Nokkrir mælikvarðar voru lagðir þar til grundvallar. Mitt mat er það að munurinn á 116 stigum og 128 af 135 stigum sé það lítill að með engum hætti sé hægt að segja að það væri einhver goðgá að taka ákvörðun og senda skólann norður í land. Ég vil [[Forseti hringir.]]minna á að það er alltaf ákvörðun og á ábyrgð viðkomandi ráðherra, ráðherra getur aldrei [[Forseti hringir.]]skýlt sér á bak við nefndir, ráð eða einhvers konar svona matsferli. Ráðherrann þarf alltaf að taka þessa ákvörðun á eigin ábyrgð.
Virðulegi forseti. Ég vil ræða við hæstv. fjármálaráðherra um sveltistefnu ríkisstjórnarinnar í innviðauppbyggingu. Þá er ég sérstaklega að hugsa um samgöngumál. Hæstv. forsætisráðherra upplýsti þingheim um það síðastliðið vor þegar við ræddum ríkisfjármálaáætlun að 400 milljarðar flæddu núna yfir barma ríkissjóðs. En á sama tíma eru helstu innviðir í samfélagi okkar við það að bresta undan álagi, ekki síst vegakerfið. Í þeirri ríkisfjármálaáætlun sem var lögð fram í maí og gildir til næstu fimm ára er gert ráð fyrir stífu aðhaldi í fjárfestingum og framkvæmdum og beinlínis tekið fram að þetta muni bitna á samgöngukerfinu. Þetta er alvarlegt mál við núverandi aðstæður því að samgöngukerfið er megininnviðir sem allt atvinnulíf og búseta byggir á. Um það vitna ekki síst áköllin sem okkur þingmönnum hafa borist síðustu mánuði og missiri frá sveitarstjórnarmönnum, sjúkraflutningamönnum, löggæslunni, ferðaþjónustunni og fleirum um úrbætur, vegna þess að vaxandi ferðaþjónusta hefur aukið svo álagið, m.a. á löggæsluna, sjúkraflutninga og ekki síst vegi landsins, að það horfir til vandræða. Þegar við bætist sú staðreynd að í landinu hefur á síðustu árum hlaðist upp mikil fjárfestingar- og framkvæmdaþörf, opinber fjárfesting hefur dregist saman um 47% frá hruni, þá hljóta áhyggjurnar að aukast enn frekar þegar ríkisfjármálaáætlun boðar aðhald í samgönguframkvæmdum á næstu fimm árum. Og raunar er opinber fjárfesting samkvæmt áætluninni ekki nema 1,3% af landsframleiðslu, sem er ískyggilega [[Forseti hringir.]]lágt hlutfall. Það er þessi sveltistefna sem ég vil ræða við hæstv. fjármálaráðherra.
Virðulegi forseti. Það virðist fara fram hjá fólki í almennri umræðu um þessa ríkisfjármálaáætlun og stöðu opinberra fjármála að það eru allir orðnir sammála um það núna að það sé mikið svigrúm til að bæta alls staðar við. Það er dálítið annað en átti við fyrir örfáum árum þegar við vorum í niðurskurðarhamnum. [[Gripið fram í.]]Þegar við þurftum beinlínis að lækka laun þingmanna og annarra forstöðumanna í samfélaginu. [[Gripið fram í.]]- Er ég í tvíhliða samtali við hv. þingmann?
Hæstv. ráðherra hefur orðið.
Það átti annað við fyrir örfáum árum þegar við vorum að skera niður. Nú koma þingmenn hingað upp, benda á þetta skjal og segja: Það er svigrúm til að bæta við á öllum sviðum, í síðustu viku var rætt um heilbrigðismál, hv. þingmaður talar um samgöngumál. Ég vek athygli á því að í þessu skjali er landsframleiðslan að vaxa og fjárfestingarstig ríkisins helst framan af óbreytt sem hlutfall af landsframleiðslu, sem þýðir stóraukin útgjöld í opinberar framkvæmdir og á síðari hluta tímabilsins erum við að fara úr 1,3% í 1,5%. En það er auðvitað áskorun fyrir eitt samfélag að ætla sér að byggja nýtt þjóðarsjúkrahús, stórhækka laun í heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu og annars staðar hjá opinberum starfsmönnum, greiða niður skuldir, skila afgangi, fara í uppbyggingu á menntasviðinu og viðhalda samgöngukerfinu. Þetta eru miklar áskoranir. Við verðum á endanum að sætta okkur við að við getum ekki gert allt í einu. Við verðum að sætta okkur við það. Þess vegna sakna ég þess að tekin væri dýpri umræða um þá stefnu sem þessi ríkisstjórn lagði upp með, að það reyndi fyrir alvöru á að menn tækjust á um það í þingsal hvort menn væru sammála stefnunni um það hvernig við vildum sjá skuldir þróast. Það sem er verið að gera hér er að skapa svigrúm fyrir 10% aukningu ríkisútgjalda á áætlunartímabilinu. Peningar sem áður fóru í að greiða vexti til lánardrottna ríkisins fara núna beint [[Forseti hringir.]]inn í samfélagið, í innviðauppbyggingu, til góðra mála. Þetta er uppbyggingarskjal.
Virðulega forseti. Ég tek undir það, ég sakna einmitt dýpri umræðu um ríkisfjármálin næstu fimm árin heldur en hér er boðið upp á. Ég vil benda hæstv. ráðherra á bls. 14 í hans eigin ríkisfjármálaáætlun þar sem talað er um fjárfestingarhlutfallið, að það sé undir langtímamarkmiði og muni lækka enn frekar þegar líður á tímabilið, bls. 14, hæstv. ráðherra. Vilji er auðvitað allt sem þarf og innviðauppbygging er eitt af því sem ekki má vanrækja. Það hefur ekkert samfélag efni á því að vannýta eigin tekjustofna eins og verið er að gera og safna ekki til mögru áranna og fjárfesta ekki í innviðum, því að fjárfesting í innviðum er auðvitað það sem skapar framtíðarauð og leggur grunn að framtíðarvexti og tekjumyndun ríkisins. Að tala um að það þurfi að gæta aðhalds í innviðauppbyggingu vegna þensluhættu verður vægast sagt hjáróma, eins og boðið hefur verið upp á, þegar síðan er litið til skattalækkunarstefnu ríkisstjórnarinnar [[Forseti hringir.]]til hagsbóta auðjöfrunum. Ef það er eitthvað sem er þensluhvetjandi er það skattalækkunarstefna ríkisstjórnarinnar.
Virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn tók 40 milljarða af fjármálafyrirtækjunum meðan ríkisstjórnin sem hv. þingmaður studdi tók 1 á ári, 1 milljarð á ári. Svo kom ný ríkisstjórn, þessi sem hér situr, hún tók 40 milljarða af fjármálafyrirtækjunum og lét slitabúin greiða sinn skatt. Á þessu ári tökum við í stöðugleikaframlag um 20% af landsframleiðslu, 20% af landsframleiðslu, og endurheimtum allt tapið sem ríkið varð fyrir á eftirhrunsárunum. Það er svona sem við réttum ríkissjóð við, það er svona sem við fáum alvöruviðspyrnu. Með því að greiða upp skuldir höfum við skapað 20, 30 milljarða svigrúm, sem áður fóru í vexti, til að setja í uppbyggingu. Á bls. 41 í þessari sömu áætlun kemur fram hvernig fjárfestingarhlutfallið fer hækkandi á áætlunartímanum. Og talandi um tekjustofna ríkisins, heildartekjur ríkisins fara úr 760 milljörðum í yfir 900 milljarða á áætlunartímabilinu. Það er því ekki tekjuhlið ríkisfjármálanna sem er vandamálið hér, það er ekki tekjuhliðin, það eru algjörlega óraunhæfar hugmyndir sumra [[Forseti hringir.]]í þessum sal og víðar í samfélaginu um það hversu hratt er hægt að auka útgjöldin, algjörlega óraunhæfar hugmyndir.
Virðulegi forseti. Ég tek að hluta til upp þráðinn þar sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sleppti honum í samtali hér við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, en fyrirspurnin lýtur að fjármögnun samgöngukerfisins til framtíðar. Það liggur auðvitað fyrir að íslenska samgöngukerfið er verulega vanrækt nú um stundir og liggur fyrir líka í samþykktri ríkisfjármálaáætlun til fimm ára að hún er í raun vanræksluáætlun. Hún er áætlun um að halda áfram að vanrækja þessa mikilvægu innviði, bæði að því er varðar nýframkvæmdir og viðhald. Hér er um að ræða slíka lykilinnviði samfélagsins að það er mjög mikill ábyrgðarhluti að láta hjá líða að horfa til þess með ábyrgum hætti. Ljóst er að núverandi samgönguráðherra ætlar ekki að berjast fyrir því að þeirri stöðu verði breytt, enda eru svo sem kunnugleg stefnumið Sjálfstæðisflokksins skammt undan, sem eru vaxandi aðkoma einkafjármagnsins í öllum þáttum samfélagsins. Það er þekkt aðferð að svelta samfélagið þar til almenningur kallar eftir einkafjármagni og einkaframtaki inn í innviðina. Eins og sakir standa hafa aukinheldur markaðir tekjustofnar ekki skilað sér svo viðunandi sé til samgönguframkvæmda á Íslandi. Tekjustofnarnir hafa ekki verið fullnýttir og ekki nýtt heldur það augljósa tækifæri sem felst í því að jafnvel hækka bensíngjaldið með lækkandi bensínverði, sem er augljóst tækifæri til að bæta í í fjármögnun kerfisins. Meginmarkmið skattlagningar á ökutæki og eldsneyti er auðvitað bæði tekjuöflun og fjármögnun innviða en ekki síður það mikilvæga markmið sem hlýtur að vera alltaf til hliðar en þó óaðskiljanlegt frá því markmiði sem er að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Samgönguráðherra sem ber ábyrgð á þróun og uppbyggingu samgangna í landinu hlýtur að horfa til þess að tekjuöflun sé alltaf í takti við meginmarkmið varðandi samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda. Auðvitað má velta fyrir sér líka aðkomu samgönguráðherrans og samgönguráðuneytisins almennt í því að tryggja stöðu grænna sjónarmiða í þessu efni, að samgöngukerfið sé þannig uppbyggt að þeir sem nýta það helst standi straum af viðhaldi þess og uppbyggingu. Þannig værum við bæði að bæta þennan tekjugrunn samfélagsins og innviðanna og auk þess gæta að hinu mikilvæga umhverfissjónarmiði. Eins og kom fram í orðaskiptum hv. þingmanns við fjármála- og efnahagsráðherra áðan er fjárfestingarhlutfallið allt of lágt í þessa mikilvægu innviði á Íslandi eða 1,3% af vergri landsframleiðslu sem fer í vegagerð. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða markmið og hvaða leiðir sér hæstv. ráðherra til þess að fjármagna samgöngukerfi [[Forseti hringir.]]sem er komið að fótum fram?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég held einmitt að mjög gagnlegt sé fyrir okkur að ræða svolítið framtíðina þegar kemur að þessum málum. En ég verð að hafna þeirri fullyrðingu hv. þingmanns að hér sé af hálfu þessa ráðherra og ríkisstjórnarinnar rekin sveltistefna í ríkisfjármálum. Það er auðvitað fjarstæðukennt þegar við blasir að verið er að búa til svigrúm til að fara í auknar framkvæmdir. Ríkisfjármálaáætlunin ber það líka með sér að svigrúm eykst á komandi árum. Ég get bara sagt við hv. þingmann að það er alveg fjarstæðukennt ef hún heldur að ég muni ekki berjast meðan ég hef afl til við að fá aukna peninga í þessa hluti. Eins og þingmaðurinn veit er þetta kannski ekki einhlítt svar þessari spurningu. Við erum með margslungið samgöngukerfi, flugvelli, hafnir og vegi, umferðar- og öryggismál. Það er því af mörgu að taka þegar við lítum á þetta. Margir koma að fjármögnuninni í samgöngukerfinu; ríki, sveitarfélög, einkaaðilar og notendur sjálfir. Almenn stefnumörkun um uppbyggingu samgöngukerfis og rekstur sem snýr að ríkinu og þar með fjármögnun er sett fram í samgönguáætlun sem lögð er fyrir þingið og við vitum að er núna til umræðu í nefnd. Ég mun eingöngu fjalla um þetta mál út frá fjármögnun framkvæmda í samgöngum sem eru á ábyrgð ríkisins eins og það er skilgreint að lögum. Við erum með, eins og þingmaðurinn þekkir, hafnir sem eru að hluta til hjá sveitarfélögum. Svo erum við líka með opinber hlutafélög, eins og Isavia sem annast rekstur Keflavíkurflugvallar. Hann er að fullu fjármagnaður með gjöldum á notendur. Miðað er við að svo verði áfram þó svo að einstakir liðir í gjaldtökunni taki breytingum í átt að meira gagnsæi og betri tengingar verði við kostnað. Innanlandsflugið er hins vegar á ábyrgð ríkisins. Þar er í gildi þjónustusamningur við Isavia um rekstur, viðhald og uppbyggingu flugvalla landsins í samræmi við samgönguáætlun. Notendagjöld standa því undir þriðjungi rekstrarkostnaðar við flugvelli. Að öðru leyti er þetta fjármagnað úr ríkissjóði með þjónustusamningum. Vegakerfið, framkvæmdir, viðhald og þjónusta, hefur til þessa verið fjármagnað með mörkuðum tekjustofni og eldsneyti skattað með svokölluðu sérstöku vörugjaldi. Undanfarin ár eins og við þekkjum hefur hlutfall eldsneytisskatta sem varið hefur verið til vegamála farið minnkandi. Það hefur verið svo um töluvert árabil. En á móti hafa að hluta komið framlög úr ríkissjóði. Með nýjum lögum um fjárreiður ríkisins eru markaðir tekjustofnar aflagðir og það boðar auðvitað nýja tíma í fjármögnun samgöngukerfisins. Við gildistöku laga um opinber fjármál, auk þróunar í átt að orkuskiptum í samgöngum sem fer nú fram í fjármálaráðuneytinu er verið að endurskoða þetta fyrirkomulag, gjaldtökumál í samgöngum. Ég vonast til að sjá þær tillögur núna á haustmánuðum. Við gætum jafnvel fjallað um þær að einhverju leyti í aðdraganda þeirra kosninga sem fram undan eru. Á undanförnum árum hefur dregið verulega úr framlögum til samgöngumála þó svo að síðustu tvö ár hafi framlög lítillega hækkað. Svigrúm í ríkisfjármálum hefur aukist. Það er hins vegar ekki ótakmarkað og augljóst að þörf er á að forgangsraða. Áherslur í ríkisfjármálum eru á heilbrigðismál, menntamál og velferðarmál. Vandséð er að ríkissjóður geti við núverandi aðstæður lagt nægilegt fé af mörkum við uppbyggingu vegakerfisins á þann hátt sem við mundum helst vilja sjá og á þeim hraða sem við mundum helst vilja sjá við þá miklu umferð sem við nú þekkjum á þjóðvegakerfi landsins. Þess vegna tel ég að við þurfum að horfa til þess að athuga hvort fjölbreyttari leiðir séu færar til að ná því markmiði að betur gangi að komast á þann stað sem við teljum best. Meðal þess sem kemur til greina að mínu áliti er að leita eftir samstarfi við lífeyrissjóði og aðra fjárfesta um einstaka framkvæmdir. Slíkt fyrirkomulag getur verið beggja hagur. Þjóðin fær ný og öruggari samgöngumannvirki og fjármagnseigendur, þ.e. lífeyrissjóðir, fá örugga langtímaávöxtun á sína fjármuni. Við þekkjum þetta ágætlega úr rekstri og uppbyggingu Hvalfjarðarganga og það hefur heppnast mjög vel þótt við höfum ekki gengið mikið lengra í þeim efnum. Við horfum mjög til Noregs og fylgjumst með því sem þar fer fram, þar sem slíkt samstarf hefur gengið alveg ljómandi vel. Ég held að við getum lært af öðrum þjóðum í þessu efni og ættum að skoða það nánar. Lengra er málið náttúrlega ekki komið að sinni. Uppbygging og rekstur samgöngumannvirkja er gríðarlega mikilvægt og umfangsmikið verkefni sem varðar íbúa og atvinnulíf miklu. Mikilvægt er að við horfum til þess hvernig við getum skipulagt hlutina til framtíðar miðað við þær áskoranir sem nú blasa við okkur. Ekki er hægt að stilla því þannig upp að með þessu sé með einhverjum hætti verið að draga úr skyldum ríkisins og þeim miklu skyldum sem á ríkinu hvíla, heldur miklu frekar að segja sem svo: Það verkefni sem blasir við okkur núna er mjög stórt í sniðum og hefur farið vaxandi og skynsemi er fólgin í því að skoða hvort hægt sé að leita fjármögnunar með fleiri leiðum en við höfum notað til þessa.
Virðulegi forseti. Mig langar að blanda mér aðeins í þessa umræðu. Það er auðvitað öllum ljóst að samgönguinnviðirnir munu að óbreyttu ekki halda í við álagið sem hraðvaxandi ferðaþjónusta veldur á þeim innviðum með miklu sliti á vegum og aukinni slysahættu. Dauðaslysum er farið að fjölga í umferðinni, á vegunum, fjölgaði úr þremur í níu á milli áranna 2014–2015 og slitið á vegunum er öllum ljóst. Þetta horfir allt í eina átt. Hins vegar hef ég á tilfinningunni að fjármögnunin sé kannski ekki vandamálið þegar kemur að spurningunni um að halda við samgönguinnviðum og innviðum almennt. Eins og hefur komið fram í umræðum um ríkisfjármálaáætlun er 400 milljarða yfirflot á ríkissjóði. Þetta virðist vera spurning um vilja [[Forseti hringir.]]en ekki vöntun á fjármunum. Það er það sem ég hef þungar áhyggjur af, [[Forseti hringir.]]forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar og viljaleysi hennar til að fjárfesta í innviðum.
Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og hef áhyggjur af því eins og margur þegar rætt er um samgönguáætlun til framtíðar. Það er alveg ljóst að þegar ráðherra leggur fram þessa samgönguáætlun á sínum tíma segir hún að þetta sé áætlun sem hún treysti sér til að standa við. Nú er búið að samþykkja ríkisfjármálaáætlun þar sem munar heilmiklum fjármunum, mörgum milljörðum. Því hlýtur spurning til ráðherrans að vera sú hvort hún geti stutt ríkisfjármálaáætlun sem harmónerar ekki við þá samgönguáætlun eða hvort hún geri ráð fyrir því að vinnan í samgöngunefnd beinist að því að skera hana niður til að mæta ríkisfjármálaáætlun. Það hefði líka verið skynsamlegt að taka inn einhverja aura á eldsneyti þegar ljóst er að heimsmarkaðsverð á olíu er eins lágt og það er núna meðan verið er að ná inn peningum í ríkiskassann. Síðan verður maður auðvitað að spyrja: Hvað líður vinnu um innanlandsflugið og nefnd skilaði af sér um, getur ráðherra frætt okkur eitthvað nánar um það, [[Forseti hringir.]]þar sem lagt var til að lækka ætti verð á innanlandsflugi? Nú síðast er dæmi um fullorðinn einstakling [[Forseti hringir.]]og tvö börn frá Egilsstöðum til Reykjavíkur og til baka upp á 76 þús. kr., sem nær náttúrlega ekki nokkurri átt.
Virðulegi forseti. Bara örstutt athugasemd vegna þess að ég veit að mörgum finnst markaðir tekjustofnar í grundvallaratriðum góð hugmynd. Það kemur í ljós að mörgum innan stjórnsýslunnar finnst það vond hugmynd út af vandamálum sem geta stafað þar af. Mér finnst áhugavert að hugsa um vegakerfið og fjármögnun þess í því sambandi vegna þess að það er ákveðin tilhneiging hjá fólki til að hugsa með sér: Við notum einhverjar greiðslur af olíusölu eða einhverju því um líku til að greiða fyrir samgöngukerfin. Þá gleymir það því að við hljótum að horfa fram á miklar breytingar í því hvernig samgöngur virka í framtíðinni, og er reyndar eins gott að svo verði. Það þýðir að tekjustofnarnir sem væru notaðir til að fjármagna gatnakerfið mundu breytast mjög mikið ef þeir væru markaðir. Mig langaði að nefna þetta því að það er m.a. af þeim ástæðum sem mér finnst gott að tekjustofnar séu ekki lengur markaðir til þess að fjármagna þetta kerfi, því að það mun taka miklum breytingum í framtíðinni, vonandi og sem betur fer.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni. Mig langar vegna þess að hæstv. ráðherra hefur afar stuttan tíma til að bregðast við hér í lokin að spyrja hana að tvennu. Annars vegar er það hvað hún telji að eigi að vera meginmarkmiðið með fjármögnun samgöngukerfisins. Komið hefur fram að farnar hafa verið ýmsar leiðir, bæði með beinum framlögum úr ríkissjóði og svo með mörkuðum tekjum sem við þekkjum umræðuna um, sem hefur verið í tengslum við ríkisfjármálaáætlanir og breytta sýn á rekstur ríkisins. Þar aftur á móti glötum við ákveðnu samhengi á milli þess hvernig við innheimtum gjöld og hvernig við síðan ráðstöfum þeim, þ.e. umhverfissjónarmiðunum. Ég vildi fá að heyra aðeins í ráðherranum með þau sjónarmið, af því að þau eru mikilvæg frá hennar sjónarhóli. Síðan sem fulltrúi í hv. umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis, sem er núna á lokametrunum fyrir kosningar að klára að vinna mál o.s.frv., langar mig að árétta spurningu sem kom fram í máli hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur sem snýst um það snúna viðfangsefni sem við stöndum frammi fyrir varðandi samgönguáætlun. Hæstv. ráðherra hefur talað um ríkisfjármálaáætlun og að það sé hið besta mál og gríðarlega gott plagg inn í framtíðina, leggur síðan sjálf fram tillögu til samgönguáætlunar þar sem gert er ráð fyrir meira fé og hæstv. ráðherra talaði sérstaklega um það þegar hún mælti fyrir samgönguáætlun að þetta væri áætlun sem hún treysti sér til að standa með vegna þess að hún var jú gagnrýnd ansi hressilega fyrir að þetta væru of lágar tölur. Nú spyr ég: Ef við ætluðum að vera skikkanlegir þingmenn sem værum í góðum takti við framkvæmdarvaldið, eigum við þá að skera þessa samgönguáætlun niður í samræmi við ríkisfjármálaáætlun?
Hæstv. forseti. Ég stóð hér og talaði fyrir samgönguáætlun, sem var reyndar lögð fram á undan ríkisfjármálaáætlun og er sverari en samgönguáætlun. Engu að síður er ég gagnrýnd mjög mikið fyrir að reka mikla sveltistefnu í samgöngumálum, allt með það. Ég lít ekki þannig á varðandi samgönguáætlun og tölurnar sem þar birtast að það þurfi upp á punkt og prik að sjá þess stað í tölum fyrir hvert ár ríkisfjármálaáætlunar af því að það er svigrúm til staðar innan áranna. Ég sagði við þingið að mig langaði til að geta lagt fram áætlun sem talaði beint við ríkisfjármálaáætlunina. Það er augljóst að það var fullmikil bjartsýni af minni hálfu því að samgönguáætlun er að vissu leyti stefnumarkandi skjal. Og líka að það verður að vera þannig að hægt sé að bregðast við aukningu innan áranna. Þess vegna er svo mikilvægt að í samgönguáætluninni felist markmið sem eru viðráðanleg fyrir ríkissjóð að mæta. Varðandi hinn þáttinn sem hv. þingmaður nefnir, og mér finnst reyndar afar mikilvægur, þá tökum við úr sambandi ákveðna tengingu sem er á milli háttalags, getum við kannski orðað það, og síðan fjármuna sem renna í samgöngukerfið þegar við tökum eldsneytisgjöldin af. Reyndar finnst mér bagalegt hversu mikið af því hefur þó farið í ríkissjóð sem átti að fara í samgöngukerfið. Það í mínum huga alveg skýrt að í vinnunni um framtíðarfjármögnun samgöngukerfisins er fráleitt annað en að taka mið af hagsmunum í umhverfismálum, bæði finnst mér það nauðsynlegt og skynsamlegt út frá hnattrænum sjónarmiðum og eins hér innan lands. Annað er að mínu áliti útilokað. Ég held að það komi aldrei til að menn líti ekki til þess þegar verið er að skipuleggja peninga í samgöngukerfið.
Virðulegi forseti. Ljóst er að umræðan um samgöngumál er mjög samtvinnuð umræðunni um loftslagsmál. Því hefur jafnvel verið haldið fram þegar við horfum til breytinga á lífsháttum og neyslumynstri o.s.frv. að þá séu mestu sóknarfæri okkar í því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í gegnum breytingar á samgönguvenjum og ferðavenjum. Þar sem ég er fyrrverandi sveitarstjórnarmaður og borgarfulltrúi í Reykjavík vill svo til að ég vissi þar um plagg, sem hefur verið gert a.m.k. tvisvar ef ekki oftar af hendi höfuðborgarinnar, sem er ferðavenjukönnun og snýst um það að við sjáum þróun þess hvernig ferðavenjur fólks eru, þ.e. hversu mikið fer fólk í strætó, hversu mikið hjólar það, hversu mikið gengur það og hversu mikið notar það einkabíl. Vegna þess að þær kannanir tala síðan við áætlanir hins opinbera á hverjum tíma um uppbyggingu kerfanna, um það að hve miklu leyti við þurfum að bæta í að því er varðar sérstakar akreinar fyrir almenningssamgöngur eða sérstakar akreinar fyrir reiðhjól, að styrkja samgöngunet fyrir þá sem kjósa að ganga o.s.frv. Höfuðborgarsvæðið er það svæði samgöngukerfisins á Íslandi sem mest mæðir á. Þarna býr samgönguráðherra vel að geta nýtt sér slíkar upplýsingar sem höfuðborgarsvæðið hefur lagt sig fram um að halda til haga til að geta metið þróun þessa hlutar daglegs lífs hjá almenningi á Íslandi. Við eigum orðið allnokkur ár þar sem við höfum verið að auka áherslur til að mynda á almenningssamgöngur um landið allt. Við höfum verið að bæta í strætó og við vitum að töluverð aukning hefur verið á notkun strætó úti um land. Við vitum líka að töluverð aukning hefur verið á því að fólk notfæri sér strætó jafnvel milli byggðakjarna, það er búsett á einum þéttbýlisstað og vinnur á öðrum og nýtir sér strætó til að komast á milli. En við höfum ekki tölurnar. Við höfum ekki tölurnar nákvæmlega um hvernig fólk gerir þetta og hvernig það vill gera þetta. Það sama gildir um strætó og reiðhjól. Við sjáum að það vex mjög mikið að fólk noti reiðhjól allt árið um kring. Við sjáum dúðaðar hjólakempur í roki og byl um hávetur. Þetta eru mikilvægar breytingar og mikilvægar breytingar í því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda sem er eitt af okkar stærstu verkefnum. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji ekki rétt og tilefni til að láta [[Forseti hringir.]]gera ferðavenjukönnun fyrir landið allt.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hreyfa þessu máli. Ég tek undir það með fyrirspyrjanda að ferðavenjukannanir gegna mikilvægu hlutverki að því leyti að þær geta gefið ákveðna mynd af því hvernig rétt er að þróa samgöngukerfi og stuðla að því að við fjárfestum rétt. Til að hægt sé að skipuleggja slíkt kerfi með hagkvæmni og heildarábata að leiðarljósi er nauðsynlegt að afla upplýsinga um upphafs- og endastöð þeirra sem nota samgöngukerfið og hvernig. Þetta á sérstaklega við um uppbyggingu þéttbýliskjarna en getur líka verið mikilvægt víðar um land svo skipuleggja megi samgöngukerfið heildstætt. Ferðakannanir hafa verið unnar af hálfu ríkisins í rúman áratug og hefur Vegagerðin komið að gerð þeirra, oftast í samvinnu við aðra. Flestar ná aðeins til höfuðborgarsvæðisins, eins og hv. þingmaður nefndi, en nokkrar fjalla einnig um aðra landshluta og byggðarkjarna. Þá hafa verið unnar ferðavenjukannanir á höfuðborgarsvæðinu sérstaklega. Þær hafa, eins og hv. þingmaður nefndi, verið notaðar við ákvörðunartöku. Innanríkisráðuneytið hefur síðustu tvö ár verið þátttakandi í ítarlegum rannsóknum á skóla- og vinnusóknarsvæðum í samstarfi við Byggðastofnun, Skipulagsstofnun, Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og ráðgjafarfyrirtækið Viaplan, sem hefur annast rannsóknirnar. Hafa þær verið styrktar af rannsóknasjóði Vegagerðarinnar. Lokið er rannsókn á ferðavenjum innan vinnu- og skólasóknarsvæðisins á höfuðborgarsvæðinu, á Miðausturlandi einnig. Nú er verið að vinna að gerð slíkrar áætlunar á Vestfjörðum. Þá verða sambærilegar rannsóknir unnar á vinnu- og skólasóknarsvæði Akureyrar og Húsavíkur á næstunni. Áform eru um að gera slíkar úttektir á öllum vinnu- og skólasóknarsvæðum landsins til að greina mörk þeirra, m.a. hvernig fólk ferðast daglega og hversu langt eða lengi það er reiðubúið til að aka, hjóla eða fara með strætó getum við sagt eða eftir atvikum annars konar rútukostum, eða ganga til og frá skóla eða vinnu. Notkun samgöngukerfisins hefur einnig breyst mikið síðustu ár og ekki síst núna á allra síðustu missirum vegna fjölgunar ferðamanna. Verulegar líkur eru á því að breyttir lífshættir og tækniþróun hafi haft og komi til með í enn ríkari mæli að hafa áhrif á ferðavenjur. Ekki síst í því ljósi hef ég íhugað hvort ekki sé þörf á að efla reglulegar rannsóknir á ferðavenjum, bæði á höfuðborgarsvæðinu og víðar um land. Við þekkjum það að víða erlendis eru kannanir framkvæmdar reglulega á því hvaðan fólk er að koma og hvert það er að fara innan samgönguneta, þá sérstaklega vegamannvirkja. Þetta eru ítarlegri upplýsingar en við höfum verið að safna, en rannsóknirnar eru að sjálfsögðu töluvert kostnaðarsamar. Við þurfum að mínu mati áður en ákvörðun verður tekin um að fara í slíkar rannsóknir á landsvísu að kanna hvernig afla megi upplýsinga sem þessara á sem skilvirkastan hátt. Mér skilst að í nágrannalöndum okkar hafi verið horft til þess að notfæra þróun í tækni- og upplýsingakerfum betur. Í því sambandi þarf auðvitað að stíga varlega til jarðar út af persónuverndarsjónarmiðum. Kjarni málsins og kannski það stutta svar við fyrirspurn hv. þingmanns er að ég tel að ferðavenjukannanir séu mjög mikilvægar í að meta það og skoða hvernig við eigum að þróa hlutina til lengri tíma. Ég held að mjög mikilvægt sé líka að líta á samspil milli þeirra sem aka á sínum eigin bílum og þeirra sem fara aðrar leiðir. Ég held að það sé mikilvægt, ekki einungis nefnilega á höfuðborgarsvæðinu, þótt það sé kannski með dálítið öðrum formerkjum heldur en annars staðar, en ekki síst á vegum landsins, og að við gerum okkur grein fyrir því hvers konar umferð þar er um að tefla, því að við erum líka hreinlega að horfa á það hvers konar umferð er á vegakerfi og samgönguinnviðum landsins. Ég tek því undir með hv. þingmanni að slíkar rannsóknir þyrfti að gera. Við höfum núna eins og gefur að skilja, ekki síst í kjölfarið á þessari fyrirspurn, farið yfir þetta svið eins og ég hef reynt að gera í þessu svari og komist að þeirri niðurstöðu að rétt sé að gera slíkar heildstæðar kannanir.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og má segja að tilganginum sé náð með fyrirspurninni, því að það var einfaldlega mitt markmið með fyrirspurninni að hvetja ráðherrann til dáða í þessu efni. Ég tel að markmiðið með henni hafi skilað sér að öllu leyti þegar þessi ítarlegi skilningur ráðherrans kemur fram í hennar góða svari. Ekki er síður mikilvægt en að kortleggja venjur eða ferðavenjur almennings að gera sér grein fyrir því sem mætti kannski kalla ferðavæntingar almennings, þ.e. með hvaða hætti fólk mundi vilja sjá kerfið þróast, af því að kerfið er náttúrlega í stöðugri skoðun. Þá eigum við ekki síst að hlusta eftir því hvaða væntingar ungt fólk hefur til þess hvernig innviðir og samgöngukerfi eigi að þróast vegna þess að þar erum við hreinlega í samkeppni um búsetukosti við löndin í kringum okkur. Við sjáum að það vex ekki ungu fólki í augum að flytja utan þegar það hefur vegið og metið kosti og galla við að búa á Ísland. Þá erum við með samgöngukerfið meðal annars undir. Við erum auðvitað með fæðingarorlofskerfið, leikskólana, lánasjóðinn, húsnæðiskerfið, mjög margt annað sem ungt fólk horfir til þegar það ber saman kosti og möguleika. En eitt af því sem einkennir svo mikið daglegt líf og ég held að við þekkjum öll sem höfum búið um lengri eða skemmri tíma erlendis, er sá möguleiki að komast á milli staða án þess að vera háður einkabíl, þ.e. geta með tiltölulega auðveldum hætti nýtt sér almenningssamgöngur, treyst því að það sé gott, þétt og öruggt kerfi til að komast á milli staða. Þar held ég að við verðum að gæta þess að vera ekki eftirbátar nágrannaþjóða okkar.
Hæstv. forseti. Ég held að óhætt sé að segja að sú unga kynslóð sem vex núna úr grasi lítur á sjálfa sig sem miðdepil í heiminum, ef við orðum það bara þannig. Ég efast um að hún muni víla það fyrir sér, ungviðið okkar, að fara þangað sem henni sýnist til að leita að ævintýrum og tækifærum. En við þurfum auðvitað að gera okkur grein fyrir því á Íslandi þegar við skipuleggjum öll okkar mál að við viljum hafa okkar unga fólk hér. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að við viljum endilega að það fari til útlanda og komi til baka aftur, það er það sem við viljum. Við viljum hafa það þannig að fólkið komi heim og við höldum áfram að þróa okkar ágæta land og okkar samfélag. Ég tek undir það með hv. þingmanni að ég held að fróðlegt væri að gera sér betur grein fyrir væntingum kynslóðanna. Ég gæti trúað því að það sé ögn mismunandi á milli kynslóða hvernig fólk lítur á samgöngukerfið og hvað það vill sjá í notkun. Ég býst líka við að töluvert mikill munur sé sums staðar á landinu miðað við höfuðborgarsvæðið eða stærri þéttbýliskjarna. Ég hef enga almennilega tilfinningu fyrir því sjálf hvernig það er í raunveruleikanum. Maður getur haft einhverja skoðun á því að hér á þessu svæði séu sjónarmið með einhverjum öðrum hætti, en áhugavert væri að spyrja að því. Ef maður vill ráðast í stórar kannanir þarf auðvitað að spyrja að sem flestu. Það er ekki síst spennandi að spyrja að því hvernig fólk vill hafa hlutina.
Hæstv. forseti. Í þessari umræðu langar mig að eiga samtal við hæstv. innanríkisráðherra um vegaframkvæmdir í Gufudalssveit. Eins og mörgum er kunnugt hafa umbætur á Vestfjarðavegi nr. 60 um Gufudalssveit verið í hnút til allt of margra ára. Þolinmæði margra íbúa, ef ekki allra, m.a. á sunnanverðum Vestfjörðum vegna þessara mála er á þrotum og skal engan undra þar sem málið hefur verið í hnút til of margra ára. Það er óhætt að segja að umræddur vegur, sérstaklega um Ódrjúgsháls og Hjallaháls, sé stórhættulegur og hamlandi fyrir þá sem þurfa hann að fara, þar eru snarbrattar og þröngar brekkur sem geta verið hættulegar, sérstaklega í hálku og mikilli bleytu. Það hefur verið þannig að þungatakmarkanir hafa verið settar á þennan veg, m.a. sökum mikillar bleytu þar sem vegurinn er mjög ótraustur og hætt við að bílar fari út af og því miður er það ekkert einsdæmi að það hafi gerst. Það er unnið að lausn þessara mála og mikil vinna hefur átt sér stað að ég veit bæði innan innanríkisráðuneytis og umhverfisráðuneytis. Hafi þeir hæstv. ráðherrar sem hafa unnið að því þökk fyrir það mikla verk. En þrátt fyrir það er sú staða sem uppi er núna ólíðandi fyrir þá íbúa sem búa m.a. á sunnanverðum Vestfjörðum. Þeir sem þar búa og þeir sem stunda atvinnurekstur á svæðinu þurfa á góðum samgöngum að halda. Fólk þarf að sækja ýmsa þjónustu til höfuðborgarinnar eða víðar þar sem mikið af þjónustu er eingöngu á höfuðborgarsvæðinu. Auk þess þurfa fyrirtæki að senda verðmætan farm suður til flutninga erlendis. Það er ört vaxandi atvinnuuppbygging á sunnanverðum Vestfjörðum og þar getum við m.a. nefnt laxeldið. Þaðan fer t.d. mjög verðmætur farmur suður nánast hvern einasta dag. Það er ábyrgðarverkefni okkar hv. þingmanna og hæstv. ráðherra sem hér störfum að styðja við þessa atvinnuuppbyggingu og leita leiða hvernig við getum farið af stað í samgönguumbætur á þessum vegi um Vestfjarðaveg. Til að gæta sanngirni í þessu máli vil ég samt ítreka að ég veit að það er mikil vinna og reynt er að hugsa í lausnum innan beggja þessara ráðuneyta sem ég nefndi áðan. Í samtölum mínum við heimamenn hefur hugmynd verið rædd. Hún er sú sama og ég spyr um í þeirri fyrirspurn sem við ræðum hér en hún orðast á þennan veg, með leyfi forseta: „Kemur til greina að skipta vegagerð í Gufudalssveit þannig að sá vegarkafli sem ríkir sátt um verði boðinn út strax, þ.e. þverun Gufufjarðar og Djúpafjarðar? Hér er ég því að velta fyrir mér hvort hægt væri að fara þessa leið. Ef það væri gert væri Ódrjúgsháls fyrr úr sögunni. Þegar niðurstaða fengist í margra ára deilumál yrði vegagerðin í Þorskafirði boðin út og vonandi að hægt væri að gera það sem allra fyrst. Mig langar að heyra orð hæstv. innanríkisráðherra um þessa hugmynd sem ég velti hér upp í fyrirspurn minni og ítreka að ég veit að hæstv. innanríkisráðherra vinnur hörðum höndum ásamt umhverfisráðherra að finna lausn í þessum mikilvægu samgönguumbótum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurn um þessa framkvæmd í Gufudalssveit. Vegagerðin hefur á undanförnum árum unnið að umhverfismati fyrir Vestfjarðaveg 60 um Reykhólahrepp sem er síðasti hluti vegarins um sunnanverða Vestfirði. Einn af þeim kostum sem hafa verið til skoðunar er veglína sem liggur um Teigsskóg. Vegagerðin óskaði eftir því við Skipulagsstofnun í lok ársins 2014 að sú ákvörðun yrði tekin til endurskoðunar þar eð hönnuð hefði verið ný veglína um þennan kafla með mun minni umhverfisáhrifum heldur en sú fyrri. Skipulagsstofnun féllst á að verða við beiðni um endurupptöku á fyrri úrskurði og heimilaði að leiðin um Teigsskóg verði tekin með í nýju umhverfismati Vestfjarðavegar um Reykhólahrepp ásamt fleiri valkostum. Verkefnið Vestfjarðavegur um Gufudalssveit milli Bjarkarlundar og Skálaness hefur síðan verið í nýju umhverfismatsferli og er áætlað að því verki og ferli ljúki í haust eða í byrjun vetrar. Ekki er hægt að sækja um framkvæmdaleyfi til sveitarfélagsins út frá fyrri matsskýrslu. Nýtt matsferli hófst á síðasta ári og er það miðað við nýjar forsendur, ekki síst veglínu í gegnum kjarr og skóglendi sem oft hefur verið kennt við Teigsskóg. Fyrst þegar þetta liggur fyrir eru forsendur fyrir því að hægt verði að bjóða verkið út, hvort sem er um hluta leiðarinnar að ræða eða allt verkið. Ekki er unnt að áfangaskipta verkinu og fara með hluta þess af stað í útboð út frá eldra umhverfismati. Hins vegar verður hægt að skipta verkinu upp í meira en eitt útboð ef og þegar mati á umhverfisáhrifum er lokið og framkvæmdaleyfi sveitarstjórnar liggur fyrir. Hæstv. forseti. Ég vil segja mína skoðun. Ég held að afar brýnt sé að ljúka þessum framkvæmdum við þennan veg vestur á sunnanverða Vestfirði. Ég hygg að undirbúningur núna hafi verið með miklum ágætum og vonast til þess að gangi allt eftir munum við innan einhverrar tíðar sjá til lands í þessum mikilvægu samgöngubótum á Vestfjörðum.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur fyrir að koma með þessa fyrirspurn. Það er kannski ekki hægt í einnar mínútu ræðu að ræða málefni þessarar veglagningar, svo langa sögu sem hún á, en ég kem hér upp til vitnis um að það er enn þá einhugur og áhugi þingmanna, sveitarstjórnarmanna og íbúa á svæðinu að þoka þessari vegaframkvæmd áfram. Ég fagna þess vegna þeim orðum hæstv. innanríkisráðherra sem hún lét falla. Hvort hið nýja umhverfismat liggur fyrir og hvenær það liggur fyrir skiptir okkur verulega miklu máli því að við erum að fara inn í enn einn veturinn þar sem við horfum á veturinn koma og erfiða færð, allt sem hv. þingmaður rakti áðan. En meginerindi mitt upp í ræðustólinn er einfaldlega að endurspegla að þrýstingurinn er enn þá hár og full samstaða er um að þoka þessu máli áfram. Það má ekki dragast mikið meira úr hömlu að við tökum ákvörðun um þessa veglagningu, hvort sem það verður síðan hægt að skipta henni í eitt eða tvö útboð.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka málshefjanda, hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur, kærlega fyrir að taka þetta mál upp. Ég efast heldur ekki um vilja hæstv. innanríkisráðherra til þess að finna lausn á málinu. Ég held að það sé fullkomlega þverpólitísk samstaða um að þessi endaleysa í Gufudalssveit getur ekki gengið lengur. Íbúarnir eiga það ekki skilið. Þeir hafa beðið árum og áratugum saman eftir öruggum láglendisvegi út úr landshlutanum í samband við hringveginn. Það má ekki dragast lengur. Þessi hugmynd með að bjóða út þverun Gufufjarðar og Djúpafjarðar held ég að sé mjög vel athugandi og mundi vilja mæla með því að það yrði skoðað í fullri alvöru. En þegar málið, sem var sett aftur á upphafsreit með nýju umhverfismati sem við fáum niðurstöðu í vonandi í september eða byrjun október og varðar deiluna um Teigsskóg, liggur fyrir [[Forseti hringir.]]er líka mjög mikilvægt að ef það eru frekari hindranir á því að leggja veginn um Teigsskóg [[Forseti hringir.]]fari menn þá i-leiðina svokölluðu, þveri Þorskafjörðinn og fari inn hann þaðan og yfir til Bjarkarlundar. Málið verður [[Forseti hringir.]]að leysast. Þetta getur ekki gengið svona lengur.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir svör hennar og þeim hv. þm. Haraldi Benediktssyni og hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur fyrir innlegg þeirra í umræðuna og tek undir það sem þau sögðu hér, það er þverpólitísk samstaða um þessi mál. Við erum öll á sama máli að það verður að reyna að hraða framkvæmdum eins og mögulegt er því að þessi deila sem staðið hefur til fjölda ára, allt of margra ára, er orðin of langvarandi og fólk bíður eftir umbótum. Þetta er ekki hægt. En við heyrðum það á orðum hæstv. innanríkisráðherra að vonandi er stutt í það að ákveðnar niðurstöður fáist í þetta ferli. Þá vona ég svo sannarlega að við finnum lausn á málinu og hægt verði að fara í útboð á verkefninu sem allra fyrst. Mig langar í lokin að segja að þetta var auðvitað mikið til umræðu í kosningabaráttunni fyrir alþingiskosningarnar 2013. Þar mættu heimamenn á fund í Vesturbyggð og fjölluðu um mikilvægi bættra samgangna og töluðu um að það væri ekki hægt t.d. í mikilli bleytu að koma verðmætum fiskfarmi frá Vestfjörðum og jafnvel fyrir flutningabíla að koma verðmætum og vörum í verslanir þar sem vegurinn væri erfiður á köflum. Þar stóð ein góð kona upp á fundi og sagði, með leyfi forseta: „Þessi deila um þennan veg er orðin of löng. Ég er hrædd um að ekkert verði gert fyrr en alvarleg slys verða á fólki. Mér finnst eins og mannslífið skipti minna máli en einhverjar hríslur í skógi. Þessir vegir eru stórhættulegir.“ Orð þessarar ágætu konu eru mér oft í huga þegar ég fer vestur sem ég geri iðulega vegna fjölskyldutengsla og mig langar að brýna hæstv. innanríkisráðherra sem er að vinna á fullu ásamt hæstv. umhverfisráðherra í þessum málum, að við vinnum öll saman sem hópur eins og við höfum gert hingað til í þessu brýna málefni og finnum lausn.
Hæstv. forseti. Það er enginn vafi á því að það er löngu tímabært að fá botn í þetta mál. Það er mikilvægt í öllu tilliti að það sé svo mikil samstaða um það að málið klárist. Ég held að við verðum að hinkra eftir því að niðurstaðan komi til að taka næstu skref. Það er mikilvægt að við förum varlega í ferlinu og pössum okkur á því að allt sé gert hundrað prósent þannig að málið fái farsælar lyktir. Ég leyfi mér að vera svo bjartsýn að trúa því að við séum að sjá til enda í þessu. Ég vonast til að það verði staðfest síðar í haust. Ég vil líka nota þetta tækifæri til að nefna að með þessu verða samgöngumál Vestfirðinga komin í allt annað horf en áður var, þegar við losnum loksins við þessa fyrstu kynslóð þjóðvegakerfis sem þarna er við að glíma. Þótt ýmislegt sé náttúrlega eftir, við erum að fara í Dýrafjarðargöng næst, við skulum ekki gleyma því, þá höfum við samt náð töluverðum árangri í að bæta samgöngur vestur. Ég hygg að það sé nú þannig að við getum búist við því að vera álíka lengi að aka til Ísafjarðar og til Akureyrar og er það töluvert mikil breyting frá því sem við þekktum áður.
Virðulegi forseti. Fyrir ekki svo löngu síðan, við síðustu kjördæmabreytingu, var Reykjavík skipt upp og er það eina sveitarfélagið á landinu sem er skipt upp í tvö kjördæmi. Ég held að það hafi í sjálfu sér ekki verið góð hugmynd. Kannski er óraunhæft að við getum breytt því miðað við það ástand sem er núna. Þetta gerir það t.d. að verkum að gamalgrónum hverfum eins og Vesturbænum og Hlíðunum og svo nýrri hverfum eins og Grafarholtinu er skipt upp í tvö. Ég held að fullyrða megi að hinn almenni Reykvíkingur hafi ekki mikla tilfinningu fyrir því hvaða þingmenn eru fyrir hans kjördæmi en eins og við þekkjum er því skipt í Reykjavík norður og Reykjavík suður. Þingmenn Reykvíkinga eru þingmenn borgarinnar allrar og landsins alls eins og allir þingmenn eiga að vera. Það sem ég hef verið að velta fyrir mér, vegna þess að mér finnst vera lítil umræða um málefni Reykjavíkur í aðdraganda kosninga og almennt á hv. Alþingi, er hvort þessi skipting geri það að verkum að það verði enn minni áhersla á þessi mál. Tökum samgöngumálefni sem dæmi. Áhugasvið fólks skiptist svolítið eftir því hvort það býr í efri hluta borgarinnar, austari hlutanum, eða vestur frá. Þá er ég að vísa til þess að þeir sem búa í vesturborginni hafi kannski svipaða upplifun þegar kemur að samgöngumálum en við sem búum í efri hluta borgarinnar og keyrum t.d. í vinnu, sem mörg þúsund eða tugþúsundir gera á hverjum einasta degi, erum síðan með sérstaka upplifun sem mjög lítið er rædd, t.d. í aðdraganda kosninga. Auðvitað eru fleiri mál, heilbrigðismálin og allra handa opinber þjónusta sem tengjast Reykjavíkurborg með beinum hætti, hagsmunamál Reykvíkinga sérstaklega. Mín upplifun og skoðun er sú að við ræðum þau lítið og í raun of lítið. Nú er ég ekki að tala um að fyrir alþingiskosningar eigum við bara að tala um mál sem snúa að okkar nærumhverfi, sama hvar við erum, en mér finnst hins vegar augljóst að við eigum að setja meiri fókus, svo ég sletti, virðulegi forseti, á þessi mál og ég velti því hér upp við hæstv. innanríkisráðherra hvort það væri [[Forseti hringir.]]skynsamlegra að skipta borginni frekar í austur og vestur en norður og suður.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Ég held að þetta sé sjónarmið sem við þurfum að horfa til. Ég tek undir það með hv. þingmanni, ég held að það hafi eftir á að hyggja ekki verið skynsamlegt að skipta Reykjavík eins og gert var með þessum breytingum. Hvers vegna var Reykjavík bara ekki höfð þá í heilu lagi? Nú sjáum við að Suðvesturkjördæmið þenst mjög út en stærðarmörk voru grundvöllur þess að kjördæmið er eins og það er. Þá þarf einmitt að líta til þess hvernig kjördæmaskipting getur þjónað því verkefni sem þetta snýst allt um, að þingmenn eru að sjálfsögðu fulltrúar sinna kjósenda. Þó að fulltrúar Reykjavíkur, þingmenn Reykjavíkur, þau sem hér sitja, séu að sjálfsögðu þingmenn alls landsins þarf að gæta þess að menn hafi það á tilfinningunni að þingmenn Reykjavíkur séu í þeirri stöðu. Ég ætla nú að hefjast handa við að svara spurningunni. Eins og komið hefur fram hefur fyrirkomulagið verið með þessum hætti frá 2000 en það er byggt á ákvæðum stjórnarskipunarlaga nr. 77/1999, um breytta kjördæmaskipan. Sú skipan var í öllum meginatriðum í samræmi við aðaltillögur nefndar sem unnið hafði að undirbúningi málsins. Fyrst reyndi á þessa skiptingu við alþingiskosningarnar 2003 og allar alþingiskosningar síðan en einnig við aðrar kosningar þar sem fylgt er kjördæmaskipan alþingiskosninga, t.d. í forsetakosningum. Í 1. mgr. 7. gr. laga um kosningar til Alþingis segir að þegar boðað hafi verið til almennra alþingiskosninga skuli landskjörstjórn ákveða mörk kjördæma í Reykjavík miðað við íbúaskrá þjóðskrár fimm vikum fyrir kjördag. Skuli mörkin við það miðuð að kjósendur í hvoru kjördæmi um sig að baki hverju þingsæti, að meðtöldum jöfnunarsætum, séu nokkurn veginn jafn margir. Gæta skuli þess, eftir því sem kostur er, að hvort kjördæmi sé sem samfelldust heild. Ekki kemur fram í lagatextanum hve miklu megi muna á fjölda kjósenda að baki þingsætum í hvoru Reykjavíkurkjördæmanna en í greinargerðinni er miðað við að ekki megi skakka meira en 2–3%. Ekki hefur landskjörstjórn þó frjálst val um það á hvern hátt Reykjavíkurborg verður skipt svo fullnægt sé framangreindum kröfum laganna en þar er kveðið á um að Reykjavík skuli skipta frá vestri til austurs í tvö kjördæmi, suðurkjördæmi og norðurkjördæmi. Ekki er því hægt að óbreyttum lögum að skipta Reykjavíkurborg í tvö kjördæmi og draga línuna frá norðri til suðurs. Eins og rakið er í greinargerð með frumvarpinu sem varð að lögum um kosningar til Alþingis fólst í þessu ákvæði frávik frá þeim nefndartillögum sem lágu til grundvallar breytingunum á kjördæmamörkum en þar var gert ráð fyrir skiptingu Reykjavíkurborgar í vestur- og austurkjördæmi. Um ástæður þessa segir í greinargerðinni: „Er sú skipan talin gefa betri þverskurð af íbúum borgarinnar með tilliti til aldursdreifingar, hverfaskiptingar, þjónustu sem veitt er í hvoru kjördæmi um sig o.fl. Auk þess ættu meginumferðaræðar borgarinnar um Miklubraut og Vesturlandsveg að nýtast vel til að draga mörk hvors kjördæmis um sig, einnig með tilliti til uppbyggingar nýrra hverfa og framtíðarþróunar borgarinnar.“ Ekki liggur fyrir að þessar forsendur hafi breyst. Það hefur ekki verið sérstaklega kannað. Hitt er annað mál að tæknilega ætti að vera hægt að skipta Reykjavíkurborg í vestur- og austurkjördæmi þannig að kjósendur í hvoru þeirra yrðu nokkurn veginn jafn margir stæði vilji Alþingis til þess. Sem dæmi má taka að ef lína yrði dregin eftir Reykjanesbraut og út í Elliðaárósa mundu samkvæmt upplýsingum frá Þjóðskrá Íslands rúmlega 64.000 íbúar lenda vestan megin línunnar en rúmlega 59.000 að austanverðu. Ég vil að endingu taka það fram og lýsa þeirri skoðun minni að ég held að við þurfum ávallt að líta til þess hver tilgangurinn er með þessu öllu saman. Náum við þeim markmiðum sem við teljum okkur best ná með því að skipta kjördæminu eins og þarna er gert eða eigum við að fara einhverjar aðrar leiðir? Í mínum huga þyrfti það að vera að vissu leyti til skoðunar í hvert skipti hvort rétt sé með farið. Við þekkjum það í Reykjavík að fólk er fært til á milli kjördæma. Það er mjög sérkennileg staða í kjördæmi eins og Reykjavík að það sé óljóst hvort menn lenda í norðurkjördæmi eða suðurkjördæmi. Í því felst að vissu leyti að hin hefðbundna kjördæmaskipting virðist ekki lifa með sama hætti í þessum tillögum eða þessum hugmyndum og er í öðrum kjördæmum þar sem ég hygg að það þætti mjög undarlegt ef kjördæmaskipanin væri færð til rétt fyrir kosningar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið sem mér fannst upplýsandi. Hæstv. ráðherra velti upp ýmsu í tengslum við þetta. Ég var meðvitaður um að við gætum ekki breytt þessu nema með því að breyta lögum. Svo sannarlega var ég líka meðvitaður um það þegar ákveðið var að fara í kosningar í haust að við mundum ekki ná að klára það verkefni. Ég vildi hins vegar opna á þessa umræðu. Frá því að ég gerði það hef ég fengið mjög sterk viðbrögð. Fólki hefur fundist mjög rökrétt að breyta þessu eins og ég er að leggja hér til, í austur/vestur, af þeim ástæðum sem ég nefndi. Hæstv. ráðherra fer yfir það að tæknilega sé þetta ekki vandamál ef vilji þingsins sé til þess að gera það. Ég vonast til að við ræðum það í þessum kosningum hvort það væri skynsamlegt að gera þessa hluti. Ég fer ekkert í grafgötur með að mér finnst, og ég held að það tengist ekki bara hagsmunum okkar Reykvíkinga heldur landsmanna allra, mikilvægt að samgöngur séu góðar í Reykjavíkurborg. Ég vildi gjarnan að það væri meiri umræða um það. Það eru líka mörg mál. Það er þannig í öllum sveitarfélögum landsins að landsmál og sveitarstjórnarmál, í okkar tilfelli borgarmál, tengjast oft og tíðum. Ég þekki það bara út af störfum mínum í gegnum tíðina að menn heykjast ekkert á því að taka umræðu um þau í tengslum við alþingiskosningar, sérstaklega í landsbyggðarkjördæmunum, og meira finnst mér í Suðvesturkjördæmi en í Reykjavík. Mér sýnist menn t.d. tala miklu opnara og ákveðnara um samgöngumál í því kjördæmi en í Reykjavík. Ég held að ein ástæðan sé sú að, eins og hæstv. ráðherra vísar í, þessu er meira að segja stundum breytt rétt fyrir kosningar. Auðvitað er ekki um marga einstaklinga að ræða en það sýnir kannski [[Forseti hringir.]]hvað skiptingin er skrýtin að það sé gert.
Hæstv. forseti. Ég held að það sé afar brýnt fyrir alla þingmenn Reykjavíkur að hefja betri umræðu um samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu. Við höfum horft upp á það mjög lengi að í samgöngumálum eru dálítið önnur sjónarmið uppi í höfuðborginni en annars staðar. Ríkið hefur skyldum að gegna í höfuðborginni í samgöngumálum. Hér eru stofnanir og hér þarf að mínu viti að fara í miklar fjárfestingar í samgöngumálum. Mér finnst ekki hægt að horfa á hlutina þannig að þeim sé alltaf stillt upp hvorum á móti öðrum, að þegar talað er fyrir nauðsynlegum fjárfestingum í samgönguinnviðum sé um leið dregið úr mikilvægi þess að almenningssamgöngur séu í lagi. Þetta hlýtur að geta unnið saman. Það eru mismunandi sjónarmið eftir hverfum borgarinnar. Þeir sem búa í efri byggðum borgarinnar þurfa að geta sótt vinnu, oft og tíðum á miðsvæðið. Svo getum við líka rætt það að miðpunktur höfuðborgarinnar hefur auðvitað verið að hreyfast til. Suðvesturkjördæmið er ansi þungt þegar við förum að skoða hvar miðpunktur höfuðborgarsvæðisins er. Tökum Reykjavík og nærliggjandi sveitarfélög og þá sjáum við að sá miðpunktur er að færast langleiðina inn í Kópavog. Þarna eru miklar breytingar og ég held að við þurfum að líta til þessa. Varðandi kjördæmaskipunina, umfram það sem við hv. þingmaður höfum verið að ræða hér í tilefni af þessari fyrirspurn, held ég líka að annars staðar á landinu séu önnur sjónarmið. Ég þekki það sjálf sem fyrrverandi þingmaður í Norðausturkjördæmi að við erum með alveg gríðarlega stór landsbyggðarkjördæmi. Það er líka vandi fyrir fulltrúa landsbyggðarinnar að fara um þessi feikilega stóru kjördæmi og hitta kjósendur. Mér finnst ósköp eðlilegt að með reglulegu millibili sé það rætt hvort við séum með þá kjördæmaskipan sem við viljum hafa eða hvort gera eigi á henni einhverjar tilteknar breytingar.