Hæstv. forseti. Ég ætla að nefna hér tvö mál, fyrst dagskrárliðinn sérstakar umræður. Oftar en ekki á sér stað mjög gagnleg umræða undir þeim lið og mér finnst formið á þeirri umræðu afar skilvirkt. Einn galli sem ég upplifi þó þegar ég tek þátt í þeirri umræðu er að tvær mínútur eru helst til knappur tími og ég tek undir með öðrum hv. þingmönnum sem hafa tjáð sig um það og mælst til að hæstv. forseti taki það til athugunar, nú síðast hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson að lokinni umræðu um afglæpavæðingu fíkniefna sem var í gær. Þá að öðru, virðulegi forseti. Ég ætla að ræða vexti og vaxtastig sem er hér hátt í öllum alþjóðlegum samanburði. Nú í morgun birti peningastefnunefnd yfirlýsingu sína og heldur sig við óbreytta stýrivexti, 5,75%, þar sem verið er að bregðast við innlendum verðbólguþrýstingi en innflutt verðhjöðnun talin vega á móti. Það má ráða af þeirri ákvörðun að ef ekki væri fyrir þessa innfluttu verðhjöðnun væri full ástæða til að hækka stýrivexti. Tilgangur peningastefnunefndar og peningastefnu er að viðhalda stöðugleika og hann er mikilvægur þegar kemur að kaupmætti og kjörum. Á móti vegur að hátt vaxtastig er íþyngjandi fyrir bæði heimili og atvinnulíf. Það er eitt meginviðfangsefni hagstjórnar til lengri tíma að við festumst ekki í þessu vaxtastigi, með þessa háu vexti, með hættu á tilheyrandi innstreymi fjármagns í formi vaxtamunarviðskipta. Það hefur áhrif á útflutningsatvinnugreinar og getur haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir ferðaþjónustuna og getur að sama skapi haft áhrif á framþróun losunar hafta. Þetta er auðvitað viðvarandi en um leið aðkallandi viðfangsefni og þarf að leysa í stóru samhengi peningamála, ríkisfjármála, vinnumarkaðar og afnáms verðtryggingar á fasteignalánum til neytenda.
Virðulegi forseti. Það má margt um ríkisstjórn hægri flokkanna að segja og þinglið þeirra. En eitt gott er þó að þeir sjá okkur fyrir ágætu umræðuefni frá degi til dags. Það sem var ferskt og fínt í umræðu í gær er orðið úrelt og gamalt í dag, því miður. Nú er komið í ljós að forsætisráðherrahjónin eru í gegnum peningafélag sitt skráð á Tortólu meðal kröfuhafa í alla íslensku bankana upp á mörg hundruð milljónir króna. Á meðan íslenskur almenningur, fjölskyldur og heimili, þurftu í gegnum hrunið og í kjölfar þess að berjast frá degi til dags til að halda heimili sínu gangandi innan gjaldeyrishafta og fallinnar krónu og reyna að standa í skilum með skuldbindingar sínar voru forsætisráðherrahjónin að höndla með fjölskylduauðinn í erlendum skattaskjólum. Á sama tíma og forsætisráðherrann krafðist þess ítrekað úr þessum ræðustól á síðasta kjörtímabili að fá að vita hverjir væru raunverulegir eigendur bankanna, hverjir kröfuhafarnir væru, hrægammarnir, var hann einn af þeim. Þetta setur slagorð Framsóknarflokksins um heimilin í landinu í allt annan og óskemmtilegri búning en hingað til. Það er allt rangt við þetta mál, virðulegi forseti, og það stenst á engan hátt réttmætar lágmarkskröfur sem gerðar eru til stjórnmálamanna. Það er því fullkomlega eðlileg ósk að þessum þingfundi verði nú frestað og forsætisráðherra verði gert kleift að útskýra mál sín fyrir Alþingi. Jafnframt er eðlilegt að gera kröfu til annarra ráðherra og þingmanna sem enn hafa ekki upplýst um sambærileg mál, ef einhver eru, að þeir fái tækifæri til þess sömuleiðis. Það væri farsakennt, virðulegi forseti, að [[Forseti hringir.]]halda þessum þingfundi áfram án þess. Ég ítreka þá ósk mína að þingfundi verði frestað og forsætisráðherra útskýri mál sín fyrir Alþingi.
Herra forseti. Ég hringdi í Hagstofuna í morgun til að fá upplýsingar um síðan hvenær þær tekjutölur væru sem notaðar eru í síðustu útgáfu af félagsvísum og lífskjararannsókn Hagstofunnar. Það stóð ekki á svari. Notaðar eru tölur úr skattframtölum frá árinu 2013. Ég spurði þá um síðustu greiningar Eurostat og svarið var: Tekjutölurnar fyrir Ísland eru líka frá árinu 2013. Og í nýjustu greiningum OECD eru eldri tölur. Ég hélt þetta líka en vildi samt fá staðfestingu frá Hagstofunni vegna þess að hv. þingmenn Framsóknarflokksins og hæstv. ráðherrar þess sama flokks eru sí og æ að segja frá og skrifa um frábæran árangur hægri stjórnarinnar í því að ná fram auknum jöfnuði og vísa í þessar greiningar. Það er hins vegar svo að allar áreiðanlegar mælingar sem til eru eru mælingar á árangri vinstri stjórnarinnar. Mér finnst gaman að eftir þeim árangri sé tekið og svona setningar gleðja mig, eins og þær sem hv. þm. Karl Garðarsson skrifaði í grein í Fréttablaðinu á dögunum og er svona, með leyfi forseta: „Þetta er í raun lygileg staða og ótrúlegur árangur.“ Og hann heldur áfram: „Það er hins vegar áhyggjuefni að þrátt fyrir að tekjujöfnuður sé að aukast og kaupmáttur orðinn meiri, þá upplifir þjóðin það ekki svo að á Íslandi ríki jöfnuður.“ Það er ekki von að fólk upplifi ekki nú um stundir að á Íslandi ríki jöfnuður því lygilega staðan og ótrúlegi árangurinn er ekki vegna verka hægri stjórnarinnar. Mæling á jöfnuði eftir nýlegar breytingar á sköttum og gjöldum sem gagnast ríka fólkinu best, eftir hækkun matarskatts eða síðustu meðferð á kjörum aldraðra og öryrkja, er ekki til. Árangur greininganna er vegna verka vinstri stjórnarinnar. En eftir situr áleitin spurning, herra forseti. Vita hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar Framsóknarflokksins ekki betur eða eru þeir vísvitandi að beita blekkingum?
Hæstv. forseti. Ég ætla að hefja mál mitt á því að frábiðja mér málflutning eins og þann sem hv. þm. Björn Valur Gíslason býður okkur upp á. Þar held ég að botninum hafi verið náð og finnst ekki ólíklegt að menn sem komnir eru á þennan stað á botninum eigi erfitt með að finna viðspyrnu til að koma sér upp. Það er algjörlega óboðlegt að vera með svona málflutning. Öll málefni þeirra ágætu hjóna eru uppi á borðinu, allir skattar hafa verið greiddir og hér er ekki verið að fela neitt. Ég krefst þess að hv. þingmaður biðjist afsökunar á orðum sínum. Annars ætla ég að byrja á því að óska Akureyringum til hamingju með þá ákvörðun Alþjóðlegu norðurskautsvísindanefndarinnar að flytja aðalskrifstofu hennar til Akureyrar. Þar er enn eitt dæmið um niðurstöðu af góðum verkum ríkisstjórnarinnar sem skilar sér beint inn í samfélagið og nýtist til fjölbreyttrar innviðauppbyggingar. Tvö til þrjú störf munu fylgja skrifstofunni auk starfa í tengslum við alþjóðanefndir vinnuhópa. Það mun styðja við þær stofnanir um málefni norðurslóða sem þegar eru á svæðinu og efla rannsóknir í háskólabænum Akureyri. Það er vel. Það leiðir mig svo að öðru máli sem ríkisstjórnin hefur haft forgöngu um og varðar umhverfismál, því að nú hefur umhverfis- og auðlindaráðherra birt stefnu um úrgangsforvarnir. Ég hef vikið að því áður en vil benda á að kynning á stefnunni sem ber nafnið Saman gegn sóun verður í fyrramálið og er öllum opin. Matarsóun verður í forgangi fyrstu tvö ár stefnunnar og verða ýmsar aðgerðir á því sviði kynntar á fundinum. Mál sem varða úrgang fá stöðugt meira vægi vegna aukinna kvaða um meðhöndlun hans. Vissulega hafa íbúar margra sveitarfélaga náð miklum árangri á þessu sviði en þrátt fyrir það vantar enn þá nokkuð upp á að við Íslendingar stöndumst samanburð við þær þjóðir Evrópu sem lengst hafa náð. Hæstv. forseti. Þarna er um að ræða mál sem við sem einstaklingar getum tekið ábyrgð á og lagt okkar af mörkum.
Virðulegi forseti. Stjórn Dýraverndarsambands Íslands telur í hæsta máta óeðlilegt að þeir sem eru grimmir við dýr séu styrktir með opinberu fé í gegnum búvörusamning og vill að Alþingi komi breytingum þar að lútandi að í nýjum búvörusamningi. Í nefndaráliti atvinnuveganefndar Alþingis um frumvarp til laga um velferð dýra sem lagt var fram á Alþingi 2013 beindi nefndin því til atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins að taka þetta atriði sérstaklega til skoðunar við endurskoðun búnaðar- og búvörulaga og endurnýjun samninga á grundvelli þeirra. Það er óeðlilegt að menn sem þiggja greiðslur úr ríkissjóði brjóti um leið lög. Það hefur komið skýrt fram í umræðunni að undanförnu, sérstaklega í tengslum við slæman aðbúnað á sumum svínabúum eftir úttekt Matvælastofnunar, að almenningur á Íslandi er ekki tilbúinn að gefa neinn afslátt þegar velferð dýra er annars vegar. Ég tek undir með stjórn Dýraverndarsambandsins og tel eðlilegt að heimilt verði að fella niður opinbera styrki vegna dýraníðs og að það komi inn í hinn nýja búvörusamning. Almennt um nýjan búvörusamning vil ég segja að ég hef mikla trú á íslenskum landbúnaði og tel að hér séu framleiddar einhverjar bestu matvörur í heimi, m.a. með minnstu sýklalyfjanotkun í heimi sem er afar mikilvægt. Ég vil hins vegar sjá landbúnaðinn losna úr viðjum úrelts kerfis styrkja og ríkisafskipta sem við búum við núna og ég tel að haldi aftur af mönnum í greininni og þeim tækifærum sem þar eru.
Virðulegi forseti. Ferðaþjónustudagurinn var haldinn í gær. Það var hollt fyrir þingmann að upplifa þann kraft og gleði sem býr í forustufólki ferðaþjónustunnar. Tekjur greinarinnar vaxa dag frá degi, eru um 1,2 milljarðar á dag og verða rúmir 400 milljarðar á árinu. Flest vandamál greinarinnar eru jákvæð til úrlausnar í kraftmikilli grein. Dreifing ferðamanna um landið og aðgengis- og öryggismál eru mikilvægir þættir sem unnið er að. Alþingi og ríkisstjórn stendur sína plikt, hraðar innviðauppbyggingu, viðhaldi vega og tekur upp sem fyrst gjaldtöku ferðamanna til að standa undir kostnaði við frekari innviðauppbyggingu í landinu. Sveitarfélögin og landeigendur verða líka að taka þátt í þeirri uppbyggingu. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða er öflugri en nokkru sinni og mikilvægt er að nýta það fjármagn sem þar er til uppbyggingar á ferðamannastöðum, bæta öryggi og merkingar um landið. Bílastæði og salerni sem rekin eru með þjónustugjöldum eru verkefni sem sveitarfélög og landeigendur eiga að horfa til og taka upp. Ég sé ekkert nema tækifæri í ferðaþjónustunni. Þar vinnur dugmikið og framtakssamt fólk sem kann að nýta þau tækifæri sem eru í boði. Árangurinn talar sínu máli. Einstaklingsframtakið talar sínu máli. Ég óska ferðaþjónustunni til hamingju með árangurinn.
Herra forseti. Það er óhætt að segja eins og hér kom fram áðan að ríkisstjórnarflokkarnir veita okkur umræðuefni til að tala um á hverjum einasta degi og stundum mörg á dag. Tók nú alveg steininn úr þegar þessar fregnir birtust í blöðum í gærkvöldi og svo áfram í dag. Maður spyr sig hvort einhvers staðar sé eitthvað meira undir steini. Á stjórnarheimilinu virðist ekki alveg ríkja friður. Í gærkvöldi var farið aðeins yfir þau málefni sem flokkarnir virðast ekki ná saman um og eru hreint ansi stór. Það er til dæmis staðsetning Landspítalans. Heilbrigðisráðherra fullyrðir að hann eigi að vera við Hringbraut, en forsætisráðherra er kominn með tvær tillögur að minnsta kosti um hvar sem hann vill setja niður nýjan Landspítala. Þar greinir menn á og eiginlega er algerlega ótækt að bjóða upp á slíkt í jafn viðkvæmu máli og þar er. Búvörusamningarnir, við höfum heyrt Sjálfstæðisflokkinn og fulltrúa hans tjá skoðanir sínar á því sem fagráðherra Framsóknarflokksins hefur gert. Húsnæðismálin og húsnæðisfrumvörpin, við höfum heyrt af því að þar ríki heldur ekki einhugur um það. Verðtryggingin, Sjálfstæðisflokkurinn talar gegn yfirlýstum áformum Framsóknarflokksins um afnám verðtryggingar. Gjaldtakan á ferðaþjónustuna, sem nefnd var áðan, þar gerir Framsóknarflokkurinn nánast grín að samstarfsráðherra sínum og fagráðherra. Bankasalan, hvort við ætlum að selja bankana, þar er mikill ágreiningur þrátt fyrir að Framsóknarflokkurinn hafi samþykkt fjárlögin þar sem það kemur fram. Svo er fæðingarorlofið það nýjasta þar sem fótgönguliðar Sjálfstæðisflokksins komu fram og töluðu gegn hæstv. fagráðherra, Eygló Harðardóttur, þar sem hún var búin að fá í hendurnar tillögur frá starfshópi sem hún skipaði sem hún hyggst auðvitað fylgja eftir með einhverjum hætti. Ágreiningurinn er alls staðar, í öllum meginlínum og stórum málum.
Virðulegi forseti. Mig langar að fagna því sérstaklega hér að Alþjóðlega norðurskautsvísindanefndin hafi samþykkt á fundi sínum þann 14. mars að skrifstofa nefndarinnar flytjist frá Þýskalandi til Akureyrar um næstu áramót. Þessa ákvörðun má meðal annars rekja til þess að ríkisstjórn Íslands ákvað um miðjan febrúar að tillögu forsætisráðherra að veita fjármagn til reksturs hennar næstu fimm árin. Markmið Alþjóðlegu norðurskautsvísindanefndarinnar er að stuðla að samstarfi um rannsóknir á norðurslóðum og veita stjórnvöldum ráðgjöf um málefni þeirra. Stofnunin leiðir saman opinberar rannsóknastofnanir og samtök frá 23 löndum og hefur skapað sér sess sem einn mikilvægasti alþjóðlegi samstarfsvettvangurinn um rannsóknir og vöktun á norðurslóðum. Frá upphafi hefur Rannís átt aðild að nefndinni fyrir hönd Íslands. Alþjóðlega norðurskautsvísindanefndin gegnir mikilvægu hlutverki við miðlun upplýsinga frá vísindasamfélaginu til Norðurskautsráðsins um niðurstöður rannsókna á náttúru- og samfélagsbreytingum á norðurslóðum. Ég hef haft tækifæri til að fylgjast með þessu starfi og kynnast því í gegnum störf mín í Íslandsdeild þingmannaráðstefnunnar um norðurskautsmál og veit að það skiptir máli. Skrifstofan verður mikilvæg viðbót við það öfluga norðurslóðasamfélag eða norðurslóðaklasa sem nú er á Akureyri. Þar má nefna Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og tvær af skrifstofum Norðurskautsráðsins og þar starfar einnig fyrirtæki sem er sérhæft við söfnun, úrvinnslu og miðlun upplýsinga um norðurslóðir, Arctic Portal, og Norðurslóðanet Íslands. Því má vænta enn öflugra starfs að málefnum norðurslóða á Akureyri. Íslenskt vísindasamfélag fær aukinn aðgang að öflugu tengslaneti vísindamanna á norðurslóðum og líklegt er að áhugi erlendra vísindamanna á rannsóknasamstarfi við Íslendinga aukist.
Herra forseti. Valdablokkin í landinu beitir kúgun og þöggun og atvinnurógi víða í kerfinu. Ég ætla að vitna í grein hjá Kjarnanum þar sem sagt er frá Katli Sigurjónssyni, sérfræðingi í orkumálum, sem haldið hefur úti Orkublogginu um langt skeið. Hann segir í nýrri færslu að bankastjóri í íslenska bankakerfinu hafi haft samband við sig og varað sig við því að Norðurál væri að undirbúa herferð gegn málflutningi hans. Fyrirtækið væri að reyna að ráða almannatengla til verksins. Bankastjórinn bætti við, með leyfi forseta: „Þeir ætla sér að eyðileggja þig.“ Ketill hefur fjallað ötullega um kosti lagningar sæstrengs og það lága orkuverð sem erlend stóriðjufyrirtæki greiða fyrir orku á Íslandi. Hann hefur háð marga ritdeiluna við forsvarsmenn þeirra stóriðjufyrirtækja á Íslandi, meðal annars þá sem stýra málum hjá Norðuráli, sem rekur álver á Grundartanga og stefnt hefur að byggingu álvers í Helguvík. Í nýjustu færslunni sem Ketill sendi frá sér segir meðal annars að framkvæmdastjóri hjá Norðuráli hafi sent honum tölvupóst til að vinna fyrir sig verkefni í kjölfar þess að Ketill hafi gagnrýnt orkusöluna til álvera í fréttaskýringaþætti hjá RÚV. Þar segir: „Það var athyglisvert að um mitt ár 2014 hafði samband við mig þaulreyndur framkvæmdastjóri hjá einu af stærstu íslensku fjármálafyrirtækjunum. Og sagði mér að forstjóri Norðuráls væri að hringja í stjórnendur fyrirtækisins og kvarta yfir samstarfi þeirra við mig.“ Ég vil bara undirstrika að það er þekkt í landinu að víða eru valdablokkir sem þagga niður í fólki, beita atvinnurógi og koma í veg fyrir að menn fái vinnu. Það er grafalvarlegt mál í lýðræðisþjóðfélagi hvað það er alltaf að ágerast að þessi stórfyrirtæki, hvort sem er í sjávarútvegi, áliðnaði eða annars staðar, í bönkum eða hjá stjórnmálaflokkum, [[Forseti hringir.]]séu að kúga almenning sem hefur lýðræðislegar skoðanir og vill koma þeim á framfæri við fólkið í landinu í gegnum fjölmiðla. Við skulum varast það. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Mig langar að gera hér að umtalsefni lengd kjörtímabils á Alþingi. Þær hugmyndir hafa verið settar fram og komið úr herbúðum tveggja stjórnmálaflokka á Alþingi, nefnilega Pírata og Samfylkingarinnar, að ástæða væri til þess að hafa kjörtímabilið að loknum næstu kosningum mun styttra en lög kveða á um, þ.e. níu mánuði. Ástæðan sýnist mér vera sú að kjörnir fulltrúar og jafnvel flokkarnir sjálfir sem um ræðir eiga í einhverjum vandræðum með að taka afstöðu til fyrirliggjandi tillagna um breytingu á stjórnarskránni. Þær tillögur sem nú liggja fyrir eru þó einfaldar og skilmerkilegar. Þeirri hugmynd hefur verið teflt fram í því augnamiði að næsta kjörtímabil fjalli eingöngu um stjórnarskrármálefni, eins praktískt og það nú er. Ég ætla að láta það liggja á milli hluta að þessu sinni. Ég velti hins vegar fyrir mér lengd kjörtímabils almennt og um það er hægt að hafa mörg orð. Eins og menn þekkja er það fjögur ár hér. Það er með ýmsum hætti annars staðar. Mig langar þá að vekja athygli á tvennu er varðar lengd kjörtímabilsins. Hvað varðar til dæmis stutt kjörtímabil er rétt að menn hafi í huga að það getur reynst afskaplega erfitt að fá nýja einstaklinga í framboð ef kjörtímabilið er stutt. Er til dæmis raunhæft að margir sem eru í farsælum störfum annars staðar séu tilbúnir að fórna því fyrir kosningar og prófkjör tvisvar á einu ári? Þá má líka nefna að stutt kjörtímabil dregur svo sannarlega úr vinnufriði á Alþingi, jafnvel gerir fjögurra ára kjörtímabil það, eins og nýleg dæmi sanna [[Forseti hringir.]]þar sem kosningaskjálfti virðist nú einkenna ummæli og hugmyndir ýmissa sem fram hafa komið undanfarið.
Virðulegi forseti. Það er dapurlegt að heyra þegar hv. varaþingmenn koma hér og reyna að draga umræðuna niður í svaðið. Ég get ekki orða bundist um það. Fæðingarorlof hefur verið mikið í umræðunni. Fæðingarorlof fyrir feður er eitt mesta jafnréttisspor sem stigið hefur verið hér á landi. Fyrir okkur, þessa gömlu sem nutum ekki þessa sanngjarna kerfis í barneignum okkar er sérstakt en ánægjulegt að sjá feður gangandi um bæinn með barnavagn. Það var nánast undantekning að sjá það hér áður fyrr. Ég viðurkenni reyndar að það var slæmt að missa unga og fríska menn í frí um hávertíð til að sinna börnum sínum, en það þykir sjálfsagt mál í dag, auðvitað er það sjálfsagt. Það hefur leitt til þess að ungir menn taka ekki aðeins meiri þátt í uppeldi barna sinna heldur taka þeir einnig mun meiri þátt í venjulegum heimilisstörfum. Það er því dapurlegt að heyra frá sjómönnum að ítrekað hafni Fæðingarorlofssjóður umsóknum eða skerði greiðslur til sjómanna á grundvelli sjónarmiða og skilyrða sem ekki eiga sér stoð í lögum um sjóðinn. Hefur afgreiðsla sjóðsins á umsóknum sjómanna gefið til kynna algjört þekkingarleysi á störfum sjómanna, fyrirkomulagi og launakerfi þeirra sem er auðvitað frábrugðið því sem er hjá fólki sem starfar í landi. Umboðsmaður Alþingis hefur síðustu ár ítrekað slegið á hendur sjóðsins og gert hann afturreka með ákvarðanir sínar, en engu að síður virðist sem sjóðurinn ætli að halda áfram á sömu braut. Vinnufyrirkomulag sjómanna hefur breyst mikið og byggist oft og tíðum á löngum útiverum og löngum fríum, sem má alls ekki verða til þess að útiloka sjómenn frá þeim sjálfsögðu réttindum sem allir aðrir þjóðfélagsþegnar hafa.
Virðulegur forseti. Margt er skrafað hér á þingi sem og í blöðum og fréttaskýringarþáttum og sýnist sitt hverjum. Það er gott að fólk velti upp nýjum hugmyndum og vilji skoða þætti sem það telur einhverra hluta vegna að eigi að fara öðruvísi en þegar hefur verið ákveðið. Menn hafa farið mikinn undanfarið í umræðu um staðsetningu Landspítalans við Hringbraut og rætt hugmyndir um að fara vítt og breitt. Það er í sjálfu sér allt í góðu með þá hugmynd að ræða uppbyggingu spítala, en ég held að uppbygging spítala eins og ákveðin hefur verið hér á þingi hljóti að vera bindandi þar til annað kemur í ljós. Menn geta talað um annan spítala í náinni framtíð, hvar þeir vilja hafa hann og hvert þeir vilja beina þeirri orðræðu. Hins vegar er það svo að framkvæmdir við Landspítalann við Hringbraut eru í samræmi við lög frá Alþingi nr. 64/2010. Þau uppbyggingaráform eru líka í samræmi við ályktun Alþingis frá 16. maí 2014, um endurnýjun og uppbyggingu Landspítalans við Hringbraut. Og þau eru í samræmi við samþykkt fjárlög yfirstandandi árs og fyrri ára. En það er ekkert að því að menn ræði breyttar hugmyndir og hafi aðrar hugmyndir. En á meðan bundið er í lög og ályktun Alþingis hvernig standa skuli að málum þá breytir því enginn nema með því að koma fram með nýtt mál sem fellir það mál sem er fyrir hendi, bundið í lög nr. 64/2010, [[Forseti hringir.]]og ályktun Alþingis frá 16. maí 2014.
Virðulegi forseti. Mig langaði að gera hér að umtalsefni svar fjármálaráðherra við spurningu Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur. Ég þakka Bjarkeyju kærlega fyrir spurninguna sem var um laun lögreglumanna. Svarið sýnir að laun lögreglumanna á árinu 2014 eru að mig minnir þau sömu og þau voru árið 2002. Þarna komum við inn á hvaða áhrif það getur haft ef heildarlaunin eru ekki sem næst grunnlaununum, hvaða áhrif það getur haft þegar samdráttur og niðurskurður hefst í einhverri grein. Þá fer öll yfirvinna og vaktaálag, og í þessu tilfelli vopnaálag, niður. Ég held að mun minna sé greitt fyrir vopnaálag í lögreglunni í dag þótt nú sé algengara að lögreglan þurfi að vopnast. Á sama tíma og verkefnin eru að verða meira krefjandi og þeim fjölgar þá lækka launin. Starfsmönnunum hefur verið að fækka eða fjöldinn hefur staðið í stað. Það er ekki góð þróun. Sú þróun er vegna þess að lögreglumenn misstu verkfallsrétt sinn, eins og kemur fram í spurningunni. Í staðinn fengu þeir viss úrræði sem áttu að tryggja að laun þeirra mundu þróast á við aðrar starfsstéttir. En frá því að verkfallsrétturinn fór hefur hið opinbera aldrei viljað virða þá leið sem kom í staðinn. Þá verður þetta niðurstaðan. Nú er mjög mikilvægt hvort sem það verður í formi verkfallsréttar eða hvort fundin verður einhver leið til þess að ákvarða laun lögreglumanna. Það verður að gera það þannig að ríkið sé skuldbundið til að fara eftir þeirri leið en ekki vera alltaf með það í þykjustunni í kjarasamningnum og svo eru fundin öll klækjabrögð til þess að virða það að vettugi.
Virðulegi forseti. Undanfarna daga hef ég verið að glugga í rannsóknarskýrslu Alþingis. Sér í lagi hef ég dokað við í áttunda bindinu, í siðferðiskaflanum svokallaða. Það er ekki að tilefnislausu. Undanfarið hefur maður nefnilega haft á tilfinningunni að íslenskt samfélag sé að sigla aftur inn í nákvæmlega sama rugl og setti okkur lóðbeint á hausinn fyrir örfáum árum. Við horfum upp á gríðarlegan arð í fjármálakerfinu, himinháa bónusa, tryggingafélög að greiða út arð langt umfram hagnað, óútskýrðar útsölur á eignum banka til vildarvina án undangengins útboðs. Rannsóknarskýrsla Alþingis, halló! Á sama tíma virðast ráðamenn vera uppteknastir af eigin duttlungum. Fá mál, ef nokkur, koma inn til þingsins. Ráðherrar eru uppteknir af því að flytja og sameina stofnanir um leið og þeir tína það sem þeim finnst mest spennandi inn á eigið borð. Styrkjafjárveitingum er sópað úr umsóknarumhverfi ofan í ráðherraskúffur. Áttunda bindi rannsóknarskýrslu Alþingis, góðan daginn! Hvað varð um hið nýja Ísland, gagnsæið og átakið í faglegum vinnubrögðum sem allir töluðu um hér fyrir örfáum missirum? Hvar er mannréttindakafli nýrrar stjórnarskrár? Honum var sópað til hliðar. Hvar er nýi Landspítalinn? Jú, það er einhver að dunda sér við að rissa hann upp á nýjum stað. Við horfum um þessar mundir á uggvænlega þróun í pólitík í löndunum í kringum okkur; forsetaframboð Donalds Trumps, gott gengi fasískra afla í Austur-Evrópu og nú síðast í héraðsþingakosningum í Þýskalandi. Lýðræðið er ekki sjálfgefið. Gætum að, rannsóknarskýrsla Alþingis kom út árið 2010, fyrir rétt um sex árum síðan. Mikið er vald þeirra sem spila upp á gullfiskaminni fólks. Ég segi nú það, svei mér þá. Og sveiattan!
Virðulegur forseti. Smjörklípa forsætisráðherra í heilbrigðismálum er sorgleg. Það er alvarleg staða í heilbrigðiskerfi okkar. Þar er víða skortur. Kallað er eftir úrbótum. Tugir þúsunda Íslendinga skrifa undir áskorun á ríkisstjórnina um að bæta hér úr. Og hvað gerir forsætisráðherra? Jú, hann ákveður að láta fólk fara að rífast um hvar eigi að byggja hús. Hvert er elsta trikkið í bókinni í stjórnmálum á Íslandi? Það er að Íslendingar eru alltaf til í að rífast um hvar eigi að byggja eitthvert hús. Umræða um það mun alltaf yfirskyggja efnisumræðu um mál. Virðulegur forseti. Ég hvet fólk til þess að láta ekki beina sjónum sínum frá þeim brýnu verkefnum sem blasa við í heilbrigðiskerfinu, þeirri miklu kostnaðarþátttöku sem lögð er á sjúklinga, þeirri vondu aðstöðu sem Landspítalinn býr við að mörgu leyti um húsnæði og aðra aðstöðu, þeim skorti sem er til að mynda í geðheilbrigðisþjónustu við börn og mörgum öðrum mikilvægum þáttum í heilbrigðiskerfi okkar, þeim skorti sem er á fjármunum í heilbrigðiskerfi okkar. Ég hvet fólk til þess að láta ekki plata sig, að láta ekki forsætisráðherra komast upp með að skipta þjóðinni í hópa með og á móti því hvar eitthvert hús eigi að rísa, vegna þess að það, virðulegur forseti, er alltaf á endanum aukaatriði. Það sem skiptir máli er það sem fram fer inni í húsinu, að þjónustan þar sé viðunandi, að fjármunirnir sem við verjum til heilbrigðismála séu nægilegir og að sjúklingar séu ekki að kikna undan gjöldum í heilbrigðisþjónustunni. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]
Forseti. Forseti hefur eitthvað misskilið beiðni mína áðan, ég var ekki að óska eftir því að rædd yrðu fjármál einstaklinga utan þings. Ég var að óska eftir því að hér yrði rædd sú uppákoma sem var í fjölmiðlum í dag. Forsætisráðherra hefur, í gegnum peningafélag sitt í skattaskjólslöndum úti í heimi, verið kröfuhafi íslensku bankanna á sama tíma og íslensk stjórnvöld hafa verið að semja við kröfuhafana. Finnst hæstv. forseta ekki alvarlegt mál að sami aðili sé annars vegar þeim megin við borðið sem hrægammarnir eru í dag, en í gær hafi hann verið að semja við þá? Svo dæmi sé tekið. Þetta er grafalvarlegt mál, virðulegur forseti, og ég ítreka þá ósk mína áður en lengra er haldið, áður en þetta mál verður rætt frekar, að fundi verði frestað og forsætisráðherra gefið færi á því, sem mér finnst sanngjarnt og eðlilegt, að koma í þennan sal, í þennan ræðustól, og gera þinginu grein fyrir þessu máli. [[Gripið fram í.]]
Forseti taldi sig hafa svarað þessari spurningu nokkuð skýrt með neii og er mætavel ljóst að hv. þingmaður er að vísa í fréttir sem lúta að fjármálum eiginkonu forsætisráðherra og telur þetta í hæsta máta mjög óviðurkvæmilegt og hafnar þess vegna algjörlega þessari beiðni. Forseti vekur athygli á því að meðal annars í hagsmunaskráningu Alþingis er kveðið mjög skýrt á um að upplýsingar um fjármál maka þingmanna eiga ekki erindi þar. Hann harmar þessa uppákomu.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp undir liðnum um fundarstjórn forseta til að styðja hæstv. forseta í afstöðu sinni, sem kom fram í máli hans. Við lifum á tímum jafnréttis. Konur og karlar eiga rétt á því að hafa réttindi og við sem eigum maka og störfum hér á þinginu þekkjum að stundum er tekist á um það á heimilinu hvað við erum að gera í vinnunni. Að fara að draga upp í ræðustól Alþingis fjárhagsmálefni maka ráðherra ríkisstjórnarinnar er fráleitt og þeim þingmönnum sem bera þann málflutning hér á borð til mikillar minnkunar og Alþingi öllu.
Virðulegur forseti. Það er nú svo að það er ekki eins og sú umræða sem hér er vakin af hálfu hv. þm. Björns Vals Gíslasonar sé úr lausu lofti gripin. Það kemur fram yfirlýsing frá eiginkonu hæstv. forsætisráðherra um fjárhagsmál hennar, sem sannarlega eru hennar, en þeirri umræðu fylgir að Jóhannes nokkur, aðstoðarmaður forsætisráðherra, sjái um samskipti við fjölmiðla hvað það mál varðar hér eftir. Þannig að það að tengja þetta mál stöðu forsætisráðherra og hagsmunum hans og hagsmunaskráningu er ákvörðun sem þau hafa tekið sjálf. Þess vegna er fullkomlega eðlilegt að við ræðum það hér hvort ekki sé réttast - við erum nú hér í dag að ræða siðareglur - að hagsmunaskráning þegar um er að ræða svo ríka fjárhagslega hagsmuni innan heimilis [[Forseti hringir.]]sé sýnileg almenningi, hvort sú krafa sé ekki réttmæt. Ég bara bið fólk að anda með nefinu í þeim efnum. Er þetta ekki eitthvað sem má ræða án þess að súpa hveljur?
Forseti vill árétta að hann hefur talað skýrt í þessu máli og hefur í sjálfu sér ekki miklu við það að bæta. Umræða um það hvað eigi að standa í hagsmunaskráningu Alþingis er önnur umræða sem við getum tekið síðar. Það hefur svo sem oft verið rætt hvort hafa eigi upplýsingar um maka þingmanna í hagsmunaskráningu Alþingis, en niðurstaðan verið sú að svo ætti ekki að vera og forseti hefur stutt þá niðurstöðu.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka forseta fyrir að taka eins eindregið og skýrt til orða og hann gerði. Mér er nánast orða vant yfir því sem hér er borið á borð í þinginu. Ég hélt að við værum komin yfir þann lágkúrulega kafla að draga fjölskyldur þingmanna og kjörinna manna inn í umræður í ræðustól Alþingis. Ég hélt að við værum komin lengra á sviði jafnréttis og skilnings á því að við erum öll einstaklingar. Ég trúi því varla að við ætlum aftur niður á það lágkúrulega stig sem við vorum á fyrir nokkrum árum þar sem það var hefðbundið að stunda aurkast á hvern og einn einstakling úti í bæ héðan úr ræðustól Alþingis. Ég vona að þingið sé komið lengra á sinni braut og það séu komnir aðrir tímar.
Herra forseti. Ég hef sömuleiðis verið að vona að komnir væru aðrir tímar og að menn væru talsmenn gagnsæis og þess að upplýsingar um hagsmunatengsl og aðra slíka hluti væru reiddar fram af fúsum og frjálsum vilja. Við erum með á dagskrá þessa fundar tillögu til þingsályktunar um siðareglur alþingismanna. Þar stendur í tölulið f í 5. gr. að þingmönnum beri að greina frá öllum hagsmunum sem máli skipta og varða opinbert starf þeirra. Í 8. gr. stendur, með leyfi forseta: „Þingmenn skulu við störf sín forðast árekstra milli almannahagsmuna og fjárhagslegra hagsmuna þeirra eða annarra hagsmuna sem eru faglegir, persónulegir eða tengdir fjölskyldu þeirra …“ Í 9. gr. segir: „Þingmenn skulu vekja athygli á öllum hagsmunum sem máli skipta við meðferð máls …“ Vakti hæstv. forsætisráðherra athygli á fjölskylduhagsmunum sínum sem kröfuhafi í bú íslensku bankanna þegar hér voru til meðferðar frumvörp um stöðugleikaskatt og stöðugleikaframlög? Hefði hann ekki brotið siðareglurnar hefðu þær verið komnar til framkvæmda [[Forseti hringir.]]með því að gera það ekki? Og þannig mætti áfram telja. Ég held að hv. þingmenn reisi ekki varnir fyrir hæstv. forsætisráðherra [[Forseti hringir.]]þegar það er tekið upp með réttmætum hætti að þessar upplýsingar [[Forseti hringir.]]voru ekki reiddar fram með því að tala um það sem árásir á konu hans.
Virðulegi forseti. Það kemur kannski ekkert á óvart úr hvaða ranni hún kemur sú umræða sem hér er. Þetta er að einhverju leyti ástæðan fyrir því, held ég, að Alþingi mælist með lítið traust. Það er það skítkast sem þessir ágætu þingmenn, sumir hverjir sem hér hafa talað, hafa stundað árum saman úr þessum ræðustól, með því að tala niður Alþingi og draga inn í umræður í ræðustól hluti sem koma í sjálfu sér því sem við erum að gera ekkert við. Það er mjög, mjög merkilegt, ég verð að segja það. Hér blanda menn saman atriðum sem hafa verið skýrð af eiginkonu forsætisráðherra, hver hennar fjármál voru. Þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vitnar hér í ákveðna hluti þá voru það hennar fjármunir sem áttu í hlut eins og ég hef skilið málið, ekki fjármunir forsætisráðherra. Þau eru gift í dag, vissulega. En að fara í þennan skítaleiðangur sem hv. þingmenn Vinstri grænna virðast leiða hér er algerlega sorglegt og það er það sem er að gera út af við traust á Alþingi. - Það er greinilegt hver er kominn inn á þing.
Virðulegur forseti. Ég þakka vinalegar móttökur frá hæstv. utanríkisráðherra. Það sem ég var að lesa upp hér áðan var úr fjölmiðlum, var úr Ríkisútvarpinu, og eru staðfestar heimildir, meðal annars frá forsætisráðuneytinu. Hér hefur enginn minnst á maka þingmanna og ráðherra nema stjórnarliðar. Upplýsingar úr forsætisráðuneytinu fela það í sér að hæstv. forsætisráðherra hafi verið eigandi að félagi sem gerði kröfur í íslensku bankana, eigandi að félagi skráðu á Tortólu sem gerði síðan kröfur í alla íslensku [[Gripið fram í: Það er rangt.]]bankana. Það hefur eiginkona forsætisráðherra meira að segja staðfest. Það er þetta, [[Gripið fram í: Farðu rétt með.]]að hæstv. ráðherra skuli ekki hafa gert grein fyrir sínum hagsmunum sem einstaklingur, sem þingmaður og síðan sem forsætisráðherra sem er að semja á sama tíma við kröfuhafana sem hann kallar sjálfur hrægamma, að hann skuli hafa hagsmuni þeim megin borðsins líka. [[Forseti hringir.]]Þess vegna á þetta mál heima hér inni og ég vil gefa hæstv. forsætisráðherra tækifæri á því að útskýra sitt mál fyrir þinginu.
Herra forseti. Ég lýsi yfir vonbrigðum yfir því að hæstv. forseti taki ekki á málinu með öðrum hætti en hér hefur komið fram. Hér setja menn upp einhvern helgisvip, hneykslunarsvip, tala um jafnrétti og annað því um líkt. Það kemur þessu máli bara ekkert við. Hér er um stórmál að ræða sem er í fjölmiðlum, yfirlýsing frá forsætisráðuneytinu, yfirlýsing frá konu hæstv. forsætisráðherra. Ef við værum stödd annars staðar á Norðurlöndunum væri þetta mál sett á dagskrá og kallað væri eftir því að hæstv. forsætisráðherra gerði þinginu grein fyrir því hvað þarna er á ferðinni. Við erum í upplýstu samfélagi og köllum eftir gegnsæi. Er það ekki eðlileg krafa okkar þingmanna að gera kröfu til þess að gefa hæstv. forsætisráðherra tækifæri á því milliliðalaust að gera þinginu grein fyrir þessari stöðu? Það er enginn hér að fella áfellisdóma fyrir fram. En við skulum bara heyra [[Forseti hringir.]]hvað forsætisráðherra vill segja um þessi mál og ræða það á þinginu og hætta þessum tepruskap.
Forseti vill árétta það sem hann hefur áður sagt í þessum efnum og nú verður gengið til atkvæða.
Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til heildarlöggjafar um fullnustu refsinga. Málið var tekið inn til nefndar á milli 2. og 3. umr. Ég þakka fyrir þær breytingar sem gerðar voru á frumvarpinu í þeirri umferð. Meðal annars er betrunin komin inn og það er mjög til bóta, ekki bara að hún skuli vera komin inn heldur líka skilgreining á henni. Ég fagna því líka að hér skuli gert ráð fyrir starfshópi til endurskoðunar fyrirkomulags rafræns eftirlits við afplánun refsinga sem er kominn inn. Ég er engu að síður með fyrirvara við frumvarpið. Hann lýtur aðallega að endurskoðunarúrræðum yfirvalda til innheimtu sekta og sakarkostnaðar vegna þess að ég geld varhuga við því að seilast í laun þeirra sem hafa brotið gegn lögum og er með fyrirvara þess vegna. Eins hef ég fyrirvara um heildarsamhengi frumvarpsins því að ég tel [[Forseti hringir.]]að þess séu of mikil merki að verið sé að veita fjárvana kerfi valdheimildir á kostnað réttinda og betrunarmöguleika fanga. Við munum greiða atkvæði með breytingartillögunum en vera hlutlaus gagnvart frumvarpinu í heild.
Hæstv. forseti. Ég fagna því að við séum komin á þann stað að greiða atkvæði um þetta frumvarp. Ég þakka nefndinni fyrir samstarfið. Við höfum lagt fram nokkrar breytingartillögur. Þess ber helst að geta varðandi þá umræðu sem skapaðist við 2. umr. málsins að við erum með nýtt ákvæði til bráðabirgða um innheimtuna þar sem ráðherra verði falið að setja á fót starfshóp til að endurskoða úrræði yfirvalda til innheimtu sekta og sakarkostnaðar með það að markmiði að bæta innheimtuhlutfall og gert er ráð fyrir því að starfshópurinn skili eigi síðar en 1. október 2016. Tilgangurinn með þessu bráðabirgðaákvæði er að mæta þeim sjónarmiðum sem koma fram, bæði í nefndinni sjálfri og eins í þingsal, um að leita allra leiða til að bæta innheimtuhlutfallið.
Virðulegur forseti. Það er ánægjuefni að málið var tekið inn milli 2. og 3. umr. Nefndin stendur saman að góðum breytingartillögum sem við í Bjartri framtíð stöndum að og styðjum að sjálfsögðu. Þó að margt sé til bóta í frumvarpinu hefðum við engu að síður viljað ganga lengra og vera róttækari, sérstaklega hvað varðar betrunarþáttinn í fullnustu refsinga, og þess vegna sitjum við hjá þegar kemur að því að greiða atkvæði um málið í heild.
Herra forseti. Ég rita líka undir þetta nefndarálit með fyrirvara. Eins og hjá öðrum í minni hlutanum snýst hann fyrst og fremst um heildarsamhengi frumvarpsins, þ.e. við hefðum viljað ganga lengra, m.a. varðandi betrunarþáttinn eins og hér hefur verið sagt. Frumvarpið einkennist of mikið af því að það er verið að smíða tillögur utan um fjárvana kerfi í staðinn fyrir að horfa enn frekar til framtíðar og þess að auka þurfi fjármagnið inn í kerfið til að koma til móts við mjög margt sem snýr að réttindum fanga. Við vinstri græn stöndum að þessum breytingum og greiðum þeim atkvæði okkar en munum sitja hjá við frumvarpið þegar það kemur sjálft til atkvæða.
Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta. Ég greiði atkvæði með breytingartillögunum. Ég er með fyrirvara í nefndarálitinu sem er sá sami og aðrir eru með og varðar heildarsamhengi frumvarpsins. Ég fagna sérstaklega breytingartillögunum sem komu til milli 2. og 3. umr. Í heildarfrumvarpinu er ýmislegt gott en það er ýmislegt sem er ekki svo gott svo ég sit hjá við atkvæðagreiðslu um frumvarpið í heild. Ég vil líka nýta tækifærið og þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur sérstaklega fyrir nefndarstarfið í þessu máli. Það var mjög gott og ég tel þetta prýðilegt dæmi um það þegar þinginu tekst vel að starfa saman þrátt fyrir að við höfum oft ólíka sýn á einstaka efnisatriði.
Virðulegi forseti. Þetta er ágætismál en aðdragandi þess og aðbúnaður allur er ófullnægjandi. Þess vegna getum við í Bjartri framtíð ekki stutt það. Það hefur komið fram bæði í umfjöllun í umhverfis- og samgöngunefnd núna og í síðasta skipti þegar þetta mál kom inn að það er ýmislegt sem er ekki leyst í þessu máli, t.d. um hvernig samspil þessa frumvarps væri við rauðlista Umhverfisstofnunar, Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og Stjórnstöð ferðamála. Það er heldur ekki ljóst hver staða þriggja ára framkvæmdaáætlunar er gagnvart þeim stofnunum sem nú forgangsraða sjálfar framkvæmdum á ferðamannastöðum í opinberri eigu. Það er mikil hætta á því að það kerfi sem þetta frumvarp boðar verði of flókið að því er varðar verkferla, samráð, ákvarðanatöku og samspil við núverandi kerfi. Þetta er að mörgu leyti svipað því að ganga frá leirtaui upp í hillur og skápa án þess að vera búinn að vaska upp og þurrka fyrst.
Virðulegi forseti. Það er varla hægt að toppa uppvaskslíkingu hv. þm. Róberts Marshalls en ég tek undir hana því að hér er um að ræða einhvers konar viðbót við kerfi sem er engan veginn búið að samhæfa. Það er engan veginn búið að stilla þetta kerfi saman. Hér er lögð til einhvers konar viðbótaryfirbreiðsla yfir allt heila klabbið án þess að horfast í augu við það að samstilling kerfanna er ekki fyrir hendi. Ég held að það mikilvægasta sem hægt væri að gera í uppbyggingu innviða fyrir ferðaþjónustuna í landinu væri að koma með samgönguáætlun og setja peninga í þá mikilvægu innviði sem samgöngurnar á Íslandi eru því að annað er í raun og veru pólitísk sýndarmennska. VG mun sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.
Forseti. Við greiðum atkvæði um landsskipulagsstefnu sem er lögboðið að leggja fram og afgreiða á Alþingi í samræmi við gildandi skipulagslög. Í stefnunni eru þó nokkrir kaflar. Verkefninu er fyrst og fremst ætlað að samræma þær áætlanir sem til eru varðandi landnotkun og landnýtingu í landinu og það er vel. Þó verður ekki hjá því litið að ekki er hægt að ljúka svo nokkur sómi sé að kafla um miðhálendið öðruvísi en að ganga frá stofnun þjóðgarðs á miðhálendinu. Sú tillaga er til meðferðar í umhverfis- og samgöngunefnd og við gerum auðvitað ráð fyrir því að hún hljóti hér framgang í samræmi við mikinn stuðning úti í samfélaginu. Það er besta leiðin til að halda utan um skipulag miðhálendisins og ég vonast til þess að það verði gert. Á meðan við höfum ekki tryggt þá niðurstöðu í landsskipulagsstefnunni sjáum við vinstri græn ekki aðra leið en að sitja hjá við þessa afgreiðslu.
Virðulegur forseti. Ég tek að sama skapi undir með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur, það að stofna þjóðgarð á miðhálendi Íslands væri að mörgu leyti eðlilegur fylgifiskur þessa máls og væri fagnaðarefni ef þingið tæki höndum saman um það. Það er mikil stemning fyrir því meðal þjóðarinnar. Það er eins með þetta mál og það sem við afgreiddum í fyrri atkvæðagreiðslu, það þarf að horfa heildrænt á hlutina og vinna frá grunni. Það er líka nauðsynlegt að þau stjórnvöld sem hyggjast vinna með þeim hætti að leggja fram áætlanir um uppbyggingu innviða eða kynna fyrir þinginu landsskipulagsstefnu séu viðbúin og tilbúin til þess að virða slíka verkferla. Þá geta menn velt fyrir sér hvort við séum með ríkisstjórn sem geri það og velt fyrir sér af hverju engin samgönguáætlun hefur komið inn í þingið allt þetta kjörtímabil eins og lög og reglur gera ráð fyrir. Hvar er hún? Var hún send til útlanda? Af hverju eru menn með ferla um að [[Forseti hringir.]]ákveða hlutina með þessum hætti ef síðan er ekki farið eftir þeim? Björt framtíð mun sitja hjá við afgreiðslu þessa máls.
Hæstv. forseti. Þau þrjú mál sem við greiðum nú atkvæði um í einni beit stafa frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins. Ég lýsi yfir sérstakri ánægju fyrir hönd ráðsins með það að við séum komin á þann stað að hér liggur vonandi fyrir þinginu að samþykkja þessar tillögur. Mikil vinna hefur verið lögð í þær. Samstarf Íslands, Grænlands og Færeyja er mikilvægt fyrir okkur. Við erum stolt af því að vera öflugir samstarfsmenn þessara tveggja nágrannaþjóða okkar og nú liggur fyrir að við erum að setja skýr verkefni á borðið fyrir ríkisstjórn okkar um hvernig við sjáum því best þokað áfram til enn öflugra samstarfs.
Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um þingsályktunartillögu sem breið samstaða er um í þinginu. Flutningsmenn hennar eru forsætisnefnd og formenn allra þingflokka. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd stendur öll að baki þessu þingmáli en nokkrar breytingar voru gerðar á því í meðförum nefndarinnar. Þær reglur sem þingmenn setja sjálfum sér skerða ekki á nokkurn hátt frelsi þingmanna til að „fylgja samvizku sinnar sannfæringu“ en setja þingmönnum hins vegar ákveðin siðferðileg viðmið og auðvelda að kalla eftir upplýsingum um meint fjármála- og hagsmunatengsl án þess að vera sakaðir um að stunda aurkast þar með. Er til nokkurs unnið að komast upp úr slíku hjólfari eins og nýleg dæmi sanna.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál sé komið til atkvæðagreiðslu. Það er löngu kominn tími til þess að Alþingi setji sér siðareglur. Ég vildi bara árétta að þetta eru ekki endalokin á þessu ferðalagi heldur einmitt upphafið. Siðareglur eru ekki lagabókstafur eins og við þekkjum venjulega, koma ekki í staðinn fyrir lagabókstafinn heldur er þetta ekki síst mikilvægt sem grundvöllur umræðu í framhaldinu. Ég fagna því að Alþingi sé að gera þetta en mér finnst sorglegt að það skuli hafa tekið okkur svo mörg ár að ná saman um jafn sjálfsagðan hlut og að setja okkur siðareglur.
Virðulegur forseti. Ég þakka meðflutningsmönnum málflutninginn og meðnefndarmönnum mínum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir umræður um frumvarpið. Ég held að þetta sé sannarlega mikilvægt skref sem full ástæða er til að fagna og auðvitað hluti af stærri mynd í úrbótum á stjórnkerfi okkar og lýðræðiskerfi sem ráðist hefur verið í eftir efnahagshrunið 2008 þar sem settar hafa verið reglur um fjármál stjórnmálaflokka, fjármál stjórnmálamanna, siðareglur í stjórnsýslunni og nú siðareglur fyrir alþingismenn. Ég vona að þær breytingar sem urðu á málinu í meðförum nefndarinnar séu til góðs og fagna því að þau deilumál sem kunna að rísa um þetta efni hafi loksins fundið farveg sem sé annar en hinar pólitísku þrætur í ræðustól.
Virðulegur forseti. Ég tek undir orð annarra og fagna því að til séu komnar siðareglur sem taka á æðimörgu, m.a. hátternisskyldum okkar þingmanna, um það hvernig við komum fram í þingsölum, hvernig við tölum hvert um annað og hvernig við tökum á málum í þessum sal, og ekki bara það heldur líka með hvaða hætti við sem þingmenn íhugum hvert og eitt með okkur hvernig við ætlum að fara eftir þeim reglum sem hér eru. Siðareglur breyta engu um siðferði fólks en það er okkar, hvers og eins, að velta fyrir okkur með hvaða hætti við getum fylgt þeim reglum sem hér eru og eigum það við siðferði okkar, hvert og eitt. Ég fagna framkomu þessa frumvarps, virðulegur forseti, og held að það sé ástæða til að óska forseta til hamingju sem hefur leitt þessa vinnu.
Virðulegi forseti. Ég óska einnig virðulegum forseta til hamingju með að þetta mál sé komið til atkvæða. Þá vil ég einnig endurspegla þau ummæli sem komu frá hv. þm. Óttari Proppé um að þetta sé byrjunarstaður, ekki lokastaður. Það er mikilvægt að við höldum áfram að velta fyrir okkur málum eins og hagsmunum ráðherra og lögum sem kveða á um ráðherraábyrgð og því um líkt. Ég býst fastlega við að sú umræða haldi áfram en þetta er mjög góður grundvöllur til að eiga slík samtöl á einhverjum sameiginlegum skilningi sem við höfum öll. Það er mjög til bóta og mjög mikið gleðiefni að mínu mati. Aftur þakka ég virðulegum forseta og óska honum til hamingju sem og þinginu öllu.
Hæstv. forseti. Ég óska okkur til hamingju með að hafa náð þessum áfanga en lýsi því jafnframt yfir að ég vona að guð og góðar vættir ásamt þessum reglum hjálpi okkur til að viðhafa góða mannasiði og sýna almenna kurteisi hér í þessum sal. [[Gripið fram í: Hallelúja.]]
Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að Alþingi leggi fram metnaðarfulla og framsýna stefnu um nýfjárfestingar. Það er þessi stefna ekki. Hún segir ekkert til um hvað hæstv. ráðherra ætlar að gera, til hvaða aðgerða eigi að grípa nákvæmlega til að efla þessar fjárfestingar. Umsagnaraðilar skilja þetta plagg þvers og kruss og flestir gera aðfinnslur við hvað það er óskýrt. Meiri hlutinn leggur þó sinn skilning í stefnuna. Þar segir að byggja eigi á sérstöðu Íslands um orkuframleiðslu. Við vitum auðvitað alveg hvað það þýðir, það þýðir að það eigi að virkja meira því að skilningur hv. formanns atvinnuveganefndar er að hér á landi sé ekkert að gerast í atvinnumálum vegna rólegheita í þeim efnum. Það sem meira er er að meiri hlutinn leggur til að ívilnanir fái ekki einu sinni að eiga við um landið allt. Höfuðborgarsvæðið er tekið sérstaklega út. Þetta er stefna um að veita ívilnanir til nýfjárfestinga. Við í Bjartri framtíð erum á móti slíku, við viljum almennar aðgerðir, við viljum að fyrirtækjum sé gert kleift að starfa [[Forseti hringir.]]og að öll umgjörð sé höfð eftir samkeppnissjónarmiðum. Við segjum nei við þessu.
Herra forseti. Við vinstri græn styðjum þetta mál og ég sem varaformaður atvinnuveganefndar hef ásamt samþingsmönnum mínum beitt mér fyrir því að koma inn breytingum, fyrst og fremst skuldbindingum Íslands frá loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna varðandi loftslagsmálin. Hér er breytingartillaga um það og tel ég mikinn áfanga að fá það inn. Enn fremur geri ég þann fyrirvara að leggja þarf mikla áherslu á innviðauppbyggingu til að hægt sé að auka möguleika á nýfjárfestingum um allt land. Það vantar virkilega innviðauppbyggingu í landinu. Ég geri líka grein fyrir því í mínum fyrirvara að við vinstri græn viljum leggja áherslu á þingsályktunartillögu frá 2010 um eflingu græna hagkerfisins sem ég tel mjög mikilvægt. Sá misskilningur virðist vera uppi að hér sé á ferðinni mál sem lýtur að ívilnunum. Svo er ekki, [[Forseti hringir.]]við erum ekki að fjalla um ívilnanir, við erum að fjalla um nýfjárfestingar og það er undirstrikað í greinargerð að það er verið að snúa af þeirri braut að beina orkunni í stóriðju og á þá braut að beina henni í smærri og minni orkuneytendur.
Virðulegur forseti. Ég vil árétta afstöðu Bjartrar framtíðar gagnvart þessu máli. Það er mikilvægt að við setjum okkur stefnu en þá þarf eitthvað að koma fram í þeirri stefnu og hún þarf að vera skýr. Þessi stefna er því miður hvorki fugl né fiskur. Það verður hægt að lesa hana sem grundvöll undir fyrst og fremst aukna orkunýtingu og þar með auknar virkjanir. Þessi stefna er ekki almenn heldur einmitt sértæk til ákveðinna tegunda fyrirtækja og ákveðinna svæða á landinu sem er ekki í þeim anda sem við viljum sjá nýfjárfestingar vera í. Þó að við vildum gjarnan vera með á stefnu um nýfjárfestingar treystum við okkur ekki til að vera með á þessari stefnu sem er ekki almenn og er í raun og veru ansi gamaldags.
Virðulegi forseti. Ég fagna þessari þingsályktunartillögu þar sem áhersla er lögð á að sérstaklega verði horft til uppbyggingar á fjölbreyttum atvinnutækifærum á landsbyggðinni með byggðafestu á landsbyggðinni í huga. Þó að sérstök áhersla sé lögð á það þýðir það ekki að höfuðborgarsvæðið sé skilið út undan. Þarna er þess líka getið að sérstaklega hafi verið horft til uppbyggingar á dreifi- og flutningskerfi raforku. Þess er getið sérstaklega að horft verði til minni fyrirtækja í orkuiðnaði, ekki til stóriðju. Þarna er litið til loftslagsmála og ég ítreka að ég skrifa undir þetta með fyrirvara þar sem ég legg áherslu á að líta þurfi hnattrænt á loftslagsmál þegar tekin er ákvörðun um [[Forseti hringir.]]staðsetningu tiltekinnar starfsemi. Þá á ég við það hvort hagstæðara sé fyrir loftslagsmálin að byggja viðkomandi starfsemi upp hér á landi eða einhvers staðar annars staðar í heiminum.
Virðulegur forseti. Víða um lönd er staða ungs fólks vaxandi áhyggjuefni. Nýverið hafa birst úttektir í alþjóðlegum tímaritum um stöðu ungs fólks í mörgum nágrannalanda okkar, fólks sem fætt er á árabilinu 1980–1995, sem leiða í ljós að í þeim löndum búi þessi kynslóð við lakari kjör, lakari laun, verra atvinnuástand og dýrari húsnæðismarkað en kynslóðirnar á undan henni. Við í þingflokki Samfylkingarinnar teljum þess vegna mikilvægt að við förum yfir þessa stöðu í okkar samfélagi. Við vitum sem er að húsnæðismarkaðurinn er ungu fólki erfiður nú um stundir en við þurfum líka að skoða hina þættina, tekjur þess og aðra stöðu. Þess vegna höfum við lagt fram þessa skýrslubeiðni, til að fá sambærilegar upplýsingar fyrir Ísland eins og hafa verið í alþjóðlegri umræðu um stöðu ungu kynslóðarinnar. Ég [[Forseti hringir.]]vonast til þess að við getum notað niðurstöður skýrslunnar til að byggja á úrbætur fyrir unga fólkið í landinu í framhaldinu.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að við séum að skoða mál til framtíðar. Ég hef áður á þingferli mínum beðið um það sem kallað er hefðbundnir kynslóðareikningar. Ég vona að það sé beðið um það í þessu því að það skiptir mjög miklu máli að við hugsum til framtíðar. Við samþykktum lög um opinber fjármál sem hafa akkúrat það að markmiði að við lítum ekki bara til næsta árs í fjárlögum heldur skoðum hlutina til lengri tíma. Það er mjög mikilvægt að við vitum hvaða skuldbindingar við höfum til lengri framtíðar, ekki síst hvað varðar unga fólkið. Sem betur fer stöndum við betur en flestar þær þjóðir sem við berum okkur saman við, t.d. af því að við erum með þannig lífeyrissjóðakerfi meðan þjóðir Evrópu, a.m.k. gömlu Evrópu, eru alla jafna með gegnumstreymiskerfi og eru mun skuldsettari en við. Við eigum að hugsa til framtíðar og ég fagna því að þessi skýrslubeiðni sé komin fram. Við eigum að vinna með þessum hætti og ég ætla að greiða atkvæði með beiðninni.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um húsnæðissamvinnufélög, nr. 66/2003, með síðari breytingum. Það er réttarstaða búseturéttarhafa og rekstur húsnæðissamvinnufélaga.
Forseti biður um hljóð í þingsalnum og hliðarsölum.
Velferðarnefnd hefur fjallað um málið og fengið gesti á sinn fund. Auk þess bárust umsagnir frá fjölda aðila vegna málsins. Áður en ég held máli mínu áfram vil ég þakka þeim hv. þingmönnum sem sitja í hv. velferðarnefnd fyrir góða samvinnu við afgreiðslu þessa máls. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um húsnæðissamvinnufélög, nr. 66/2003, sem miða að því að bæta starfsskilyrði félaganna og skýra og bæta réttarstöðu búseturéttarhafa. Meðal efnislegra breytinga eru fyrirmæli um úttektir á fjárhag á þriggja ára fresti, bann við kaupskyldu þeirra á búseturétti, takmörkun búseturéttargjalds við þriðjung af markaðsvirði búsetuíbúðar og fyrirmæli um brottfall búseturéttar við nauðungarsölu búsetuíbúðar. Gestir nefndarinnar og umsagnaraðilar voru almennt jákvæðir í garð frumvarpsins og markmiða þess, þótt þeir hafi gert athugasemdir við einstök ákvæði. Herra forseti. Ég ætla að fara yfir helstu kafla frumvarpsins og gera grein fyrir þeim. Fyrst ber að nefna kaflann er fjallar um hámark búseturéttargjalds. Með frumvarpinu er lagt til að svigrúm húsnæðissamvinnufélaga til að ákvarða fjárhæð búseturéttargjalds verði aukið. Gjaldið má þó ekki nema hærri fjárhæð en sem jafngildi þriðjungi af markaðsvirði viðkomandi búsetuíbúðar við kaup á búseturétti. Nefndin telur mikilvægt að takmarka áhættu búseturéttarhafa að þessu leyti enda hefur hann enga tryggingu fyrir endurheimt gjaldsins. Alla jafna má þó gera ráð fyrir að fjárhæð búseturéttargjalds verði lægri en sem nemur þriðjungi af markaðsvirði íbúðar. Hvorki í ákvæðinu né greinargerð með frumvarpinu kemur fram hvernig eigi að ákvarða markaðsvirði íbúðar. Í nefndinni var rætt hvort fremur ætti að miða við matsverð íbúðar í því skyni af afmarka betur hámarksfjárhæð búseturéttargjalds. Sá annmarki er þó á því að matsverðið miðast við gangverð í febrúarmánuði næst eða þar næst á undan matsgerð og markaðsvirði búsetuíbúðar kann því að vera annað þegar búseturéttur er keyptur. Nefndin leggur því ekki til breytingu í þessa veru. Nefndin telur þó almennt eðlilegt að hámark búseturéttargjalds miðist við matsverð búsetuíbúðar nema fyrir liggi áreiðanlegar upplýsingar um að markaðsvirði hennar hafi tekið breytingum þegar búseturéttur er keyptur. Í öðru lagi er það kafli um upplýsingagjöf til búseturéttarhafa. Nefndin leggur til að vísað verði til síðasta ársreiknings félags fremur en ársreiknings fyrir næstliðið ár. Ekki er víst að ársreikningur fyrir næstliðið ár liggi fyrir þegar búsetusamningur er gerður. Nefndin leggur einnig til að bætt verði við vísun til almennrar stöðu félagsins og grundvallar búsetugjalds. Nefndin telur mikilvægt að farið sé almennt yfir stöðu félags með tilvonandi búseturéttarhafa í ljósi þess að ársreikningar kunna að vera mörgum torskildir auk þess sem staðan kann að hafa breyst frá framlagningu síðasta ársreiknings. Nefndin telur mikilvægt að farið sé yfir grundvöll búsetugjalds því að það er veigamikill þáttur í skyldum búseturéttarhafa og mikilvægt að hann geti áttað sig á því hvernig það er reiknað. Næst erum við komin að kafla er fjallar um ástand íbúðar, úttekt og viðhald. Í frumvarpinu segir að búsetuíbúð skuli við afhendingu fylgja það fylgifé sem tengist íbúðinni og tilgreint er í búsetusamningi sem gildir um búseturéttinn í henni og var fyrir hendi er kaupandi búseturéttar skoðaði íbúðina. Sé málsliðurinn skilinn bókstaflega áskilur hann að fylgifé hafi bæði verið tilgreint í búsetusamningi og verið fyrir hendi við skoðun íbúðar. Til að girða fyrir þá túlkun leggur nefndin til að í ákvæðinu segi frekar að búsetuíbúð skuli við afhendingu fylgja það fylgifé sem var fyrir hendi þegar kaupandi búseturéttar skoðaði íbúðina sé ekki um annað samið í búsetusamningi. Í frumvarpinu segir jafnframt að komi í ljós að búsetuíbúð sé ekki í því ástandi sem búseturéttarhafi hlaut að mega gera ráð fyrir skuli hann gera húsnæðissamvinnufélagi grein fyrir aðfinnslum sínum innan hæfilegs frests frá afhendingu og hverra úrbóta hann krefjist. Ekki er þó mælt fyrir um afleiðingar þess að félagið verði ekki við kröfu um úrbætur að öðru leyti en því að búseturéttarhafa kann að vera heimilt að rifta búsetusamningi á grundvelli 21. gr. laganna. Nefndin leggur til að hefjist húsnæðissamvinnufélag ekki handa við að bæta úr annmörkunum innan fjögurra vikna frá tilkynningu búseturéttarhafa verði honum heimilt að ráða bót á annmörkunum og draga frá búsetugjaldi þann kostnað sem af hlýst, enda hafi farið fram úttekt á búsetuíbúðinni og álits leitað hjá úttektaraðilanum á nauðsyn viðgerðarinnar og áætluðum kostnaði sem henni fylgir. Jafnframt leggur nefndin til að mælt verði fyrir um ákveðnari tímafresti til að koma að aðfinnslum með hliðsjón af 16. gr. húsaleigulaga. Í frumvarpinu segir einnig að húsnæðissamvinnufélagi sé heimilt að óska eftir úttekt á ástandi búsetuíbúðar telji það ástæðu til. Auk þess kemur það fram að búseturéttarhafi skuli þá veita úttektaraðila aðgang að íbúðinni. Nefndin telur æskilegt að setja aðgangi húsnæðissamvinnufélags að heimili búseturéttarhafa skýrari mörk, enda nýtur heimili hans friðhelgi samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Nefndin leggur því til að húsnæðissamvinnufélag þurfi heimild í samþykktum félagsins til að krefjast úttektar á búsetuíbúð, utan úttektar við upphaf og lok búsetusamnings. Búseturéttarhafa verður þrátt fyrir breytingarnar áfram skylt að veita húsnæðissamvinnufélagi aðgang að íbúð sinni til eftirlits ef félagið hefur rökstuddan grun um grófar vanefndir á viðhaldsskyldum eða að húsnæðið sé notað á annan veg en leyfilegt er. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að búseturéttarhafi og húsnæðissamvinnufélagið komi sér saman um úttektaraðila, en ekki segir hvernig skuli úr leyst takist það ekki. Nefndin leggur því til að nái aðilar ekki saman um úttektaraðila geti sá sem óskar úttektar fengið úttektaraðila dómkvaddan. Auk þessa er fjallað um í frumvarpinu hvernig viðhaldi búseturéttaríbúðar skuli háttað. Bent var á að fyrirkomulagið hentaði ekki öllum húsnæðissamvinnufélögum, einkum smærri félögum. Til að auðvelda félögum að haga fyrirkomulaginu eftir því sem hentar þeirra aðstæðum leggur nefndin til að mæla megi fyrir um aðra skipan viðhalds í samþykktum. Næst erum við komin að kaupskyldukaflanum sem fjallað er um í nefndaráliti. Í frumvarpinu er lagt til að húsnæðissamvinnufélögum verði bannað að taka á sig skyldu til að kaupa búseturétt. Í greinargerð með frumvarpinu er rakið að reynslan hafi sýnt að slík kaupskylda geti reynst þeim afar íþyngjandi, einkum þegar markaðsaðstæður eru erfiðar og margir búseturéttarhafar fara fram á það samtímis að félagið kaupi af þeim búseturétt. Þótt kaupskylda sé bönnuð verði félögum áfram heimilt að kaupa búseturétti eftir því sem þau hafa bolmagn til á hverjum tíma. Talsvert var rætt um bannið í nefndinni. Bent var á að kaupskylda gæti gagnast við vissar aðstæður, einkum á fámennari svæðum þar sem langan tíma gæti ella tekið að koma búseturétti í verð. Húsnæðissamvinnufélög gætu greitt fyrir kaupum fólks á búseturétti á slíkum svæðum með því að veita þeim vissa tryggingu fyrir því að geta selt hann aftur síðar. Nefndin telur eigi að síður rétt að banna kaupskyldu til að takmarka áhættu húsnæðissamvinnufélaga og skapa ekki óraunhæfar væntingar meðal búseturéttarhafa um að geta ávallt selt búseturétt óháð markaðsaðstæðum. Nefndin bendir á að með frumvarpinu er leitast við að draga úr tjóni búseturéttarhafa af því að búseturéttur seljist ekki með því að heimila honum að framleigja þá tímabundið búsetuíbúð, eða að afsala sér búseturétti sínum til húsnæðissamvinnufélags. Nefndin bendir einnig á að þrátt fyrir bannið geta húsnæðissamvinnufélög kveðið á um það í samþykktum sínum hvenær þau muni leitast við að kaupa búseturétt, að því gefnu að þau hafi bolmagn til þess, og látið þannig í ljós hvaða stefnu þau fylgja í þeim efnum. Næst er það kafli sem nefndin fjallaði ítarlega um í vinnu sinni og var afar flókinn og ég vil þakka hv. þingmönnum velferðarnefndar fyrir þá miklu sem lögð var í þennan kafla til að finna lausn á þeim ákvæðum sem þar er að finna. Gagnrýnt var fyrir nefndinni að búseturéttur félli niður við nauðungarsölu búsetuíbúðar. Með því væri búsetuöryggi búseturéttarhafa skert. Þeir gætu þannig misst búsetuíbúð vegna greiðsluvanda húsnæðissamvinnufélags þrátt fyrir að hafa sjálfir staðið í skilum með öll gjöld vegna hennar. Bent var á að búsetusamningi væri þinglýst sem kvöð á viðkomandi íbúð. Kaupanda búsetuíbúðar á nauðungarsölu ætti því að vera kunnugt um kvöðina fyrir fram og greiddi væntanlega verð sem tæki mið af henni. Þess vegna var því velt upp hvort búseturéttur gæti ekki haldist í einhverju formi þrátt fyrir nauðungarsölu búsetuíbúðar. Önnur sjónarmið vega þó á móti því að búseturéttur haldist þrátt fyrir nauðungarsölu búsetuíbúðar. Það mundi torvelda nauðungarsölu búsetuíbúða og þar með gera lánsfjármögnun húsnæðissamvinnufélaga dýrari. Sá aukni kostnaður kæmi óhjákvæmilega niður á þeim kjörum sem húsnæðissamvinnufélög gætu boðið búseturéttarhöfum. Fyrirkomulagið ynni þannig gegn því grunnmarkmiði húsnæðissamvinnufélaga að veita félagsmönnum búsetuíbúðir gegn hóflegu búsetugjaldi. Enn fremur félli það illa að því fyrirkomulagi, sem lög um húsnæðissamvinnufélög gera ráð fyrir, ef eigandi búsetuíbúðar væri annar en húsnæðissamvinnufélag. Nefndin telur eigi að síður nauðsynlegt að takast á við það ójafnræði sem felist í því að tilteknir búseturéttarhafar glati bótalaust sínum búseturétti vegna nauðungarsölu búsetuíbúða þeirra meðan aðrir búseturéttarhafar haldi sínum búseturétti. Hún leggur því til að falli búseturéttur niður vegna nauðungarsölu búsetuíbúðar skuli húsnæðissamvinnufélag greiða viðkomandi búseturéttarhafa bætur sem taki mið af andvirði búseturéttar í sambærilegri búsetuíbúð. Þó ber að líta til þess að líkur eru á því að húsnæðissamvinnufélag standi höllum fæti ef búsetuíbúð í eigu þess er sett í nauðungarsölu. Búseturéttarhafi kynni að hagnast óeðlilega á kostnað félags fengi hann þegar í stað fullar bætur ef skömmu síðar þyrfti að gefa bú þess upp til gjaldþrotaskipta. Nefndin leggur því til að bæturnar greiðist ekki fyrr en að tólf mánuðum liðnum. Verði bú húsnæðissamvinnufélags tekið til gjaldþrotaskipta í millitíðinni eða þurfi það að leita nauðasamninga eða greiðslustöðvunar fer um bótakröfuna sem aðrar kröfur samkvæmt lögum um gjaldþrotaskipti. Nefndin telur það ekki íþyngja viðkomandi um of að þurfa að bíða í tólf mánuði eftir bótagreiðslu þar eð hann nýtur réttar síns til að búa áfram í viðkomandi íbúð þann tíma. Nefndin leggur til að jafnframt verði kveðið á um að búseturéttur falli niður við uppkvaðningu úrskurðar héraðsdómara um töku bús húsnæðissamvinnufélags til gjaldþrotaskipta. Nefndin telur nauðsynlegt að skiptastjóra sé unnt að ráðstafa íbúðunum án áhvílandi búseturéttar. Hún telur ekki ástæðu til að mæla þá fyrir um bætur til búseturéttarhafa enda kemur það jafnt við þá alla. Nefndin leggur þó til að þeir eigi þá rétt á að búa áfram í íbúðum sínum í allt að tólf mánuði, líkt og í tilviki nauðungarsölu. Nefndin leggur til að nýti búseturéttarhafi rétt sinn til að búa áfram í íbúð eftir nauðungarsölu hennar eða uppkvaðningu úrskurðar um gjaldþrotaskipti þurfi hann ekki að greiða hæfilega húsaleigu heldur gjald sem svarar til þess búsetugjalds sem hann hefði greitt hefði ekki til nauðungarsölunnar eða gjaldþrotaskiptanna komið. Búsetugjaldið er alla jafna lægra og áhrifin á fjárhag hans ættu því að vera mildari. Af brottfalli búseturéttar við nauðungarsölu búsetuíbúðar, sem og við gjaldþrotaskipti, leiðir að sönnu að félagsmenn taka á sig áhættu af viðgangi húsnæðissamvinnufélags með kaupum á búseturétti. Meðal annars af þeim sökum er með frumvarpinu sérstaklega leitast við að tryggja aðgengi þeirra að upplýsingum um það félag sem þeir tilheyra og möguleika á að hafa áhrif á starfsemi þess auk þess sem takmörk eru sett á fjárhæð búseturéttargjaldsins. Til að árétta eðli búseturéttargjalds sem framlags til húsnæðissamvinnufélags, sem ekki er víst að búseturéttarhafi fái endurheimt, leggur nefndin til að félagsmaður beri ekki ábyrgð á heildarskuldbindingum félagsins umfram greiðslu búseturéttargjalds. Næst er fjallað um slit húsnæðissamvinnufélags. Í frumvarpinu er lagt til að óheimilt verði að greiða fé út úr húsnæðissamvinnufélagi til þeirra sem að félaginu standa sem arð eða hvers konar ígildi arðs. Rekstrarafgangur félagsins skuli notaður til vaxtar eða viðhalds félagsins, svo sem til niðurgreiðslu lána þess. Ákvæðinu er ætlað að tryggja að fjármunir húsnæðissamvinnufélaga verði nýttir í þágu þess meginmarkmiðs þeirra að stuðla að húsnæðisöryggi almennings. Nefndin leggur til breytingar á frumvarpinu sem fela í sér að jafnframt verði tekið fyrir að fé húsnæðissamvinnufélaga renni til þeirra sem að félaginu standa við slit þeirra, umfram það gjald sem búseturéttarhafar greiddu fyrir búseturétt sinn. Nefndin leggur til að þess í stað skuli eftirstöðvum eigna ráðstafað til húsnæðismála í þágu almennings á starfssvæði húsnæðissamvinnufélags eða til viðurkenndra líknar- eða góðgerðarmála. Nefndin telur með því móti betur tryggt að það fjármagn sem safnast hjá húsnæðissamvinnufélögum nýtist áfram við að stuðla að húsnæðisöryggi almennings. Frú forseti. Nú er farið að líða á seinni hluta þessarar ræðu, en við erum komin að kafla sem fjallar um brottfall endurtekinna lagafyrirmæla. Þar segir að lög um samvinnufélög, nr. 22/1991, gildi um húsnæðissamvinnufélög eftir því sem við getur átt, líkt og lagt er til að áréttað verði í frumvarpinu og í því nefndaráliti sem við ræðum hér. Eigi að síður gerir frumvarpið ráð fyrir því að ýmis fyrirmæli laga um samvinnufélög verði ítrekuð í lögum um húsnæðissamvinnufélög. Einnig er gert ráð fyrir að nokkur ákvæði laga um ársreikninga, nr. 3/2006, verði tekin upp í lög um húsnæðissamvinnufélög. Fyrir því standa þau rök að menn geti þá betur gert sér grein fyrir þeim reglum sem gilda um húsnæðissamvinnufélög með lestri laga um húsnæðissamvinnufélög einna og þurfi síður að kynna sér efni annarra lagabálka. Mikilvægt er að lagareglur um húsnæðissamvinnufélög séu aðgengilegar. Að mati nefndarinnar er það þó fremur til þess fallið að flækja löggjöfina að endurtaka hluta fyrirmæla laga um samvinnufélög og laga um ársreikninga í lögum um húsnæðissamvinnufélög, einkum í ljósi þess að eftir sem áður verði í lögum um samvinnufélög og lögum um ársreikninga reglur sem eigi við um húsnæðissamvinnufélög en komi ekki fram í lögum um húsnæðissamvinnufélög. Nefndin leggur því til brottfall nokkurra ákvæða frumvarpsins sem varða atriði sem lög um samvinnufélög eða lög um ársreikninga kveða þegar á um. Nefndin leggur einnig til fáeinar breytingar í því skyni að lágmarka tvítekningar í lögum um húsnæðissamvinnufélög. Þessar breytingar felast í 3. gr. frumvarpsins um félagsstofnun og skráningu, 4. gr. frumvarpsins um samþykktir, 6. gr. frumvarpsins um stjórn, stjórnarmenn og framkvæmdastjóra, 9. gr. frumvarpsins um stofnun búseturéttar, 10. gr. frumvarpsins um búseturéttargjald, 16. gr. frumvarpsins um viðhaldssjóð og að lokum 25. gr. frumvarpsins um ársreikning, endurskoðun, eftirlit og slit. Þær breytingartillögur sem ég taldi upp hér að ofan snúa að brottfalli þessara ákvæða og skýra sig sjálfar í kaflanum um brottfall endurtekinna lagafyrirmæla í nefndarálitinu, þ.e. þskj. 999, 370. mál. Aðrar breytingartillögur sem lagðar eru fram í þessu nefndaráliti eru að nefndin leggur til að vísað verði til tilgangs fremur en markmiðs og starfsemi í 2. tölulið 4. gr. frumvarpsins og að felldur verði brott 3. töluliður sömu greinar um stofnendur félags með hliðsjón af athugasemdum ríkisskattstjóra við frumvarpið. Lagt er til að bætt verði við vísun til félagssamstæðu í 2. málslið 7. gr. frumvarpsins. Ákvæðið nær þannig einnig til móður- og dótturfélaga þess félags sem endurskoðandi starfar hjá. Nefndin leggur til að orðalag 4. efnismgr. 8. gr. frumvarpsins verði gert afdráttarlausara með því að í stað orðanna „getur hann færst“ komi „færist hann“, enda ekki að sjá að yfirfærsla réttarins sé háð öðrum skilyrðum en þeim sem tilgreind eru í ákvæðinu. Af frumvarpinu má ráða að gert sé ráð fyrir að eingöngu félagsmenn í húsnæðissamvinnufélagi kaupi búseturétt. Nefndin leggur til breytingu á 1. mgr. 8. gr. laga um húsnæðissamvinnufélög sem miðar að því að sú regla komi skýrlega fram í lögunum. Nefndin leggur til breytingu á 1. mgr. c-liðar 19. gr. frumvarpsins, sem varðar afdrif búseturéttar við andlát búseturéttarhafa, til að árétta að um setu í óskiptu búi fari samkvæmt erfðalögum. Aðrar breytingartillögur skýra sig sjálfar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali, en þær má finna á þskj. 1000 í máli nr. 370. Þar er um að ræða 17 breytingartillögur, margar hverjar í nokkrum liðum. Þær varða meðal annars kaup á búseturétti, ársreikning og skýrslu stjórnar. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þingmenn Elsa Lára Arnardóttir, framsögumaður málsins, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður velferðarnefndar, Ásmundur Einar Daðason, Ásmundur Friðriksson, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, Páll Valur Björnsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Unnur Brá Konráðsdóttir. Í lokin vil ég árétta þakkir til hv. þingmanna í velferðarnefnd. Það fór mikil vinna í þetta frumvarp. Það voru ýmis atriði sem við í nefndinni þurftum að velta vel fyrir okkur og finna lausn á. Það er afar ánægjulegt að velferðarnefnd hafi náð samstöðu í þessu mikilvæga máli og það mun vonandi verða til þess að við sjáum uppbyggingu þessara félaga í náinni framtíð. Markmið laganna var að styrkja og skýra réttarstöðu húsnæðissamvinnufélaga og félagsmanna þeirra, en sagan hefur sýnt okkur að þörf er á breytingu á lögunum og þörf er á því innan þessara félaga að félagsmenn búi við aukið gagnsæi, hafi meira um málin að segja en áður, ákvarðanir séu á fleiri höndum en eingöngu stjórnarmanna og þátttaka þeirra sem búa í félaginu sé meiri um það hvernig og hvaða ákvarðanir séu teknar. Það er mjög jákvætt að sjá að staða húsnæðissamvinnufélaganna eigi að vera kynnt félagsmönnum þannig að ekki komi upp sú staða sem dæmi er um og maður hefur heyrt af að fólk hafi keypt sér búseturétt og flutt inn í húsnæðissamvinnufélag og ekki haft hugmynd um að félagið hafi staðið höllum fæti fyrr en of seint, eftir að það hefur borgað gjald inn í félag sem stendur verulega höllum fæti. Það er afar ánægjulegt að sjá að það á að vera gagnsæi í ferlinu frá upphafi til enda og að gerðabók eða fundargerðir verði opnar félagsmönnum. Ég vil þakka fyrir vinnu nefndarinnar við þetta húsnæðismál og hlakka til samstarfsins áfram í hv. velferðarnefnd um þau húsnæðismál sem nú bíða frekari vinnslu og hlakka til að geta flutt þau hér í þingsal.
Hæstv. forseti. Framsögumaður málsins, Elsa Lára Arnardóttir, hefur farið mjög ítarlega yfir nefndarálitið og ég hef ekki mjög miklu við það að bæta. Ég ætla að halda áfram þökkum hér, taka við þar sem frá var horfið. Ég vil þakka hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur fyrir vinnuna við þetta. Hún hefur borið hitann og þungann af húsnæðismálunum í nefndinni og hefur sinnt því mjög vel ásamt nefndarritara sem hefur unnið frábært starf, þó að hann beri enga ábyrgð á þeirri niðurstöðu sem af málunum hlýst, það gerum við þingmenn. Þá vil ég líka segja að það er einstaklega ánægjulegt að vinna að þessum málum í nefndinni. Þar leggja þingmenn sig alla fram og á það ekki síst við um þingmenn minni hlutans sem taka fulla ábyrgð á málum og vinna með lausnamiðuðum hætti að því að finna leiðir til að gera þessi frumvörp að lögum. Eins og fram kom í ræðu framsögumanns er þetta að mörgu leyti tæknilegt frumvarp en það er líka verið að skýra réttarstöðu búseturéttarhafa og gera breytingar til að auðvelda fjármögnun búsetusamvinnufélaga á sem hagstæðustu kjörum. Við erum líka að læra af sögunni, en það þarf ekki að draga dul á það að ákveðin húsnæðissamvinnufélög fóru illa út úr fasteignabólunni sem var í aðdraganda hrunsins og síðan hruninu sjálfu. Það er bætt ákvæði um upplýsingagjöf til búseturéttarhafa sem og þær upplýsingar sem þurfa að vera til reiðu af hálfu húsnæðissamvinnufélagsins fyrir búseturéttarhafana. Varðandi kaupskylduna komu fram athugasemdir um að verið væri að afnema hana og bent var á að einkum á fámennari svæðum kynni þetta ákvæði að vera mjög mikilvægt til þess að fá fólk inn í félagið. Nefndin fór ítarlega yfir þetta og niðurstaðan var sú að banna, eins og kveðið er á um í frumvarpinu, fortakslausa kaupskyldu, enda teljum við ekki rétt að skapa óraunhæfar væntingar meðal búseturéttarhafa um að geta ávallt selt búseturétt óháð markaðsaðstæðum. Við bendum jafnframt á að hafi félag bolmagn til þess þá geti það keypt búseturétti af búseturéttarhöfum og kveðið á um hvernig stefnu þau hafa í þeim efnum í samþykktum sínum. Á móti kemur að hér er verið að heimila búseturéttarhöfum að framleigja íbúðir sínar tímabundið ef ekki gengur að selja þær og svo er hér lyklaákvæði. Ef fólk getur ekki selt búseturéttinn en þarf að komast í burtu þá getur það skilað inn búseturéttinum og losnað undan skuldbindingum sem fylgja samningnum um hann. Síðan er það atriði sem ég geri ráð fyrir að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sem ég sé að er á mælendaskrá, ræði um en það er slit húsnæðissamvinnufélags. Þar var hann með góðar tillögur sem komust hér inn og eru mikilvægar til þess að styrkja í sessi að þetta eru félög án hagnaðarsjónarmiða sem eiga að gagnast til uppbyggingar húsnæðismála á landinu. En ég ætla að tala aðeins um nauðungarsölu búsetuíbúðar. Það ákvæði stóð dálítið í nefndarmönnum. Við töldum að væri frumvarpið samþykkt óbreytt væri um að ræða of mikið ójafnræði til að við það yrði unað gagnvart búseturéttarhöfum ef nokkrir búseturéttarhafar verða fyrir því að íbúðir þeirra verði seldar nauðungarsölu jafnvel þótt þeir hafi alltaf staðið í skilum með skuldbindingar sínar. Í raun má þó segja að litlar líkur eru á að á þetta ákvæði muni reyna, en það er þó talið mikilvægt að hafa það inni og nefndin lagði sig fram um að jafnræðis yrði gætt eftir fremsta megni sem og meðalhófs. Þannig að verði búseturéttarhafar fyrir því að íbúðir eða íbúðir þar sem þeir eru með búseturétt verði seldar nauðungarsölu þá hafa þeir samkvæmt frumvarpinu heimild til þess að búa þar áfram í tólf mánuði eftir þann tíma. Samkvæmt frumvarpinu áttu þeir að greiða markaðsleigu samkvæmt ákvörðun sýslumanns, en við breytum því þannig að þeir greiði sambærilegt gjald og þeir hefðu greitt við óbreyttar aðstæður. Tekið verði mið af því sem þeir greiddu áður en til nauðungarsölu kom þannig að greiðslubyrðin þyngist ekki, en þó væri heimilt hjá nýjum eiganda húsnæðisins að taka tryggingagjald vegna mögulegs tjóns á húsnæðinu. Þá leggjum við líka til og lítum þar til sænskrar löggjafar að eðlilegt sé að búseturéttarhafi fái bætur fyrir búseturéttinn sem hann missir, en það er auðvitað þannig að þegar félög eru komin í þá stöðu að selja þarf íbúðir nauðungarsölu út úr þeim er það vegna þess að fjárhagurinn er mjög bágborinn. Þá má gera ráð fyrir því að félögin verði í mjög lélegri aðstöðu til þess að greiða út bætur. Við kveðum því á um að að tólf mánuðum liðnum vakni réttur búseturéttarhafans sem missti íbúðina á nauðungarsölu til bóta. Þá hefur komið í ljós hvort félagið komist í gegnum þessa fjárhagsörðugleika og ef félagið er lífvænlegt á að greiða búseturéttarhafa bætur. En ef félagið hefur lent í svo miklum vandræðum að það er tekið til gjaldþrotaskipta, þá fer um bótakröfu fyrrverandi búseturéttarhafa eins og aðrar kröfur í þrotabúið. Það má segja að það sé ekki sérstakt ánægjuefni að búa til lagaákvæði sem þessi, en ég verð þó að segja að það var mikill léttir að finna þessa leið. Ég held að hún sé ásættanleg og hún skiptir mjög miklu máli til þess að auðvelda fjármögnun húsnæðissamvinnufélaga, því að ef á hvíla skyldur um að búseturéttur haldi sér þrátt fyrir nauðungarsölu þá segir það sig sjálft að lánveitendur líta á þau veð allt öðrum augum en veð í fasteignum sem þeir fá full yfirráð yfir, komi til þess að þeir þurfi að leysa þær til sín. Ég vildi bara koma upp og gera grein fyrir þessu og tel að við höfum fundið leið sem verði vel við unað, tryggi réttindi búseturéttarhafa og jafnræði eins og fremst er unnt, en ógni ekki möguleikum á hagkvæmri lánsfjármögnun félaganna sem auðvitað skiptir sköpum fyrir búsetukostnað fólks í félögunum.
Frú forseti. Ekki ætla ég nú að spilla gleðinni og fara annað en fögrum orðum um hið ágæta samstarf í velferðarnefnd að þessu máli. Það er ánægjulegt að að lokum tókst góð samstaða um afgreiðslu þess og breytingar á því eftir talsverða vinnu þar sem nefndin gerði sitt besta í því að fara yfir málefnalegar athugasemdir sem okkur bárust og sjónarmið sem gestir færðu fram. Hér er um afar mikilvæga löggjöf að ræða og vonandi á þýðing hennar eftir að vaxa frekar en hitt inn í framtíðina. Sá sem hér stendur hefur að minnsta kosti lengi bundið vonir við að húsnæðissamvinnufélög og búseturéttarform gætu á komandi árum og áratugum orðið vaxandi þáttur í húsnæðisflórunni hér í landinu, einfaldlega vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að það að menn taki sig saman með þessum hætti og vinni saman að lausn húsnæðismála sinna á grunni þess að tryggja sér búseturétt án þess þó að vera að reyna að eignast viðkomandi íbúð í heild sinni sé mjög gott millistig og eigi að geta hentað mörgum sem eru kannski hvorki spenntir fyrir því að fara hina hreinu séreignarleið á æviskeiði sínu eða á tilteknu bili ævinnar né líst vel á horfurnar á að vera á venjubundnum leigumarkaði. Hér er á ferðinni form þar sem nákvæmlega þetta er í boði. Með hóflegu búseturéttargjaldi sem menn leggja inn í félagið tryggja þeir sér húsnæði og húsnæðisöryggi og njóta góðs af samlegðaráhrifum þess að gera það í samvinnufélagi með fleirum sem á að sjálfsögðu að geta þýtt hagstæðara húsnæði og minni kostnað þegar upp er staðið. Ég hef ekki neinar athugasemdir við þær skýringar sem hér komu í framsögu og í síðustu ræðu. Það eru nokkur atriði sem ég vil aðeins staldra við, aðallega til þess að rökstyðja lítillega hvers vegna niðurstaða nefndarinnar varð með tilteknum hætti í nokkrum tilvikum þegar kemur að breytingum frá frumvarpinu. Í fyrsta lagi um búseturéttargjald, hámark þess, kaupskyldu og sölu. Frumvarpið rýmkar nokkuð reglur húsnæðissamvinnufélaga til þess að ákvarða fjárhæð búseturéttargjalds. Það eru mörg málefnaleg og góð rök fyrir því. En engu að síður er þó sleginn varnagli. Hann er reyndar nokkuð ofarlega á byrðingnum, ef svo má að orði komast, þ.e. að búsetugjald geti aldrei numið hærri fjárhæð en þriðjungi af markaðsverði viðkomandi búsetuíbúðar við kaup á búseturétti. Það má segja að heildaráhætta búseturéttarhafans sé takmörkuð við þetta, enda ljóst að hann beri í sjálfu sér ekki ábyrgð á skuldbindingum húsnæðissamvinnufélagsins umfram það sem hann reiðir fram í búseturétti sínum. En það er fleira hér sem skiptir máli. Það er hvernig búið er um meðferð búseturéttarins að öðru leyti og hvað kemur til við sölu á honum eða nauðungarsölu ef til slíks kemur. Þá er rétt að vekja athygli á því að um allt sem snýr að meðferð búseturéttarins og sölu hans skal kveðið á um í samþykktum félagsins. Það kemur skýrt fram í 20. gr. að ef menn vilja ljúka búsetusamningi sínum er það búseturéttarhafinn sem tilkynnir húsnæðissamvinnufélaginu það að hann óski eftir því að selja búseturétt sinn. Þá eru það samþykktir viðkomandi félags sem mæla fyrir um hvernig það skuli gert. Í öðru lagi tekur nefndin af skarið um það sem við teljum nú að sé réttur skilningur á frumvarpinu eins og það er en til að taka af allan vafa, að salan er bundin við félagsmenn húsnæðissamvinnufélagsins. Í 8. tölulið breytingartillögunnar við 9. gr. frumvarpsins, er lagt til að 8. gr. laganna, um kaup á búseturétti, hljóði svo: „Félagsmenn einir geta keypt búseturétt eftir nánari fyrirmælum í samþykktum húsnæðissamvinnufélagsins.“ Þetta er gert til að taka af allan vafa og öll tvímæli um að ekki sé um að ræða neins konar markaðsvæðingu á búseturéttinum. Hann er ekki eins og hver önnur gæði sem menn hafa til frjálsrar sölu á almennum markaði. Hann er bundinn við sölu til þeirra félagsmanna sem eftir eru og halda áfram í félaginu. Um hann fer samkvæmt samþykktum félagsins þannig að strax í byrjun liggur fyrir hvernig með er farið og það er á honum þak. Félögin hafa eftir atvikum visst svigrúm til þess að ákveða hvernig verðlagningunni skuli háttað, svo sem eins og hvert hámarksverðið skuli vera, og síðan er það röð félagsmanna sem ræður því ef fleiri bjóða en fá. Í öðru lagi tek ég undir það sem hér hefur verið sagt um upplýsingagjöfina. Á henni er hnykkt í frumvarpinu og nefndin leggur til að gert sé ívið betur, þ.e. að frekar séu auknar en hitt skyldur félaganna til að upplýsa og veita upplýsingar um stöðu félagsins almennt þegar tilvonandi búseturéttarhafar eiga í hlut og þar á meðal að útlista fyrir mönnum hvernig búsetugjaldið er grundvallað, þ.e. hvað liggur til grundvallar þess mánaðarlega gjalds sem menn greiða eftir að þeir hafa reitt sitt búseturéttargjald fram. Niðurstaða nefndarinnar var að halda sig við það eins og þegar hefur komið fram að fortakslaus kaupskylda sé ekki heimil í samþykktum húsnæðissamvinnufélaga. Það er auðvitað að gefinni reynslu, miður góðri. Um þetta var mikið rætt. Ástæða er til að gera aðeins grein fyrir báðum sjónarmiðunum sem vissulega voru uppi. Í sjálfu sér voru kannski engir beinlínis að berjast fyrir því að hrein kaupskylda gæti áfram verið hluti af starfsemi félaganna eða samþykktum þeirra, enda mundi það hafa talsverð áhrif á starfsemi þeirra og væntanlega þýða að þau yrðu að hafa sérstaklega sterkan fjárhag eða tryggja sig með einhverjum hætti sérstaklega fyrir því að eiga alltaf borð fyrir báru og ráða við kaupskylduna. Í henni eru fólgnar hættur eins og augljóst er. Það breytir ekki hinu að einhvers konar innlausnarstefna, um innlausn búseturéttar, í húsnæðissamvinnufélagi getur verið hvati fyrir félagsmenn til þess að velja sér þetta form. Það að eiga sæmilegar horfur í þeim efnum ef aðstæður þeirra breytast, þeir flytja í burtu eða eitthvað annað kemur upp á, og þeir geti gert sér sæmilegar vonir um að fá búseturétt sinn að minnsta kosti að einhverju leyti metinn og þurfi ekki að afskrifa hann við slíkar aðstæður, getur verið hvati til þess. Ég tel þess vegna að það sé afar mikilvægt og rétt að halda því til haga að þó að kaupskyldan sé bönnuð breytir það ekki því að húsnæðissamvinnufélög geta haft í samþykktum sínum stefnu sína hvað það varðar að leitast við að innleysa búseturétt ef eftir því er óskað, að sjálfsögðu með eðlilegum fyrirvörum um að fjárhagslegt bolmagn þeirra og aðstæður leyfi. Eins og hér hefur áður komið fram er þetta auðvitað atriði sem er miklu líklegra til að hafa vægi og áhrif á svæðum þar sem fasteignamarkaður er ekki sterkur og menn gætu þar af leiðandi óttast um að ekki sé endilega víst að það verði neinum til að dreifa til að taka við búseturétti þeirra ef þeir þurfa að láta hann af hendi. Ég held að nefndin hafi þrátt fyrir allt reynt að ganga frá þessu máli eins vel og kostur er og þá með þeim hætti að vísa sérstaklega til þess að húsnæðissamvinnufélög geta áfram í samþykktum sínum haft sérákveðna stefnu í þessum efnum, kynnt hana fyrir félagsmönnum sínum og tilvonandi búseturéttarhöfum og lögin koma ekki í veg fyrir það þó að fortakslaus kaupskylda sem slík sé bönnuð. Hér er búið að fara rækilega yfir þær breytingar sem nefndin gerði varðandi meðferð búseturéttar ef einstakar íbúðir eða hlutar íbúða í eigu húsnæðissamvinnufélags yrðu seldir nauðungarsölu. Hér er að sjálfsögðu um að ræða að félagið sem slíkt í heild sinni væri ekki komið í þrot heldur væru einhverjar tilteknar eignir sem færu þá leið, fremur ólíkleg tilvik en rétt að hugsa fyrir öllu í þeim efnum. Það er ekki hægt að útiloka að einhver einstakur byggingaráfangi sem hefði reynst húsnæðissamvinnufélagi dýr kæmist sem slíkur í þrot vegna veðbanda eða skulda sem á honum hvíldu en félagið allt færi ekki kannski niður þar með. Þá er augljóst mál að með einhverjum sanngjörnum hætti þarf að reyna að horfa til hagsmuna þeirra búseturéttarhafa sem lenda kannski án þess að hafa sjálfir nokkurn skapaðan hlut til saka unnið í slíkri stöðu. Um gæti verið að ræða skilvísa búseturéttarhafa sem hafa alltaf greitt sín gjöld og staðið í skilum en engu að síður lent í þessum aðstæðum. Hér hefur verið útskýrt hvernig nefndin reynir að mæta þessum sjónarmiðum með því að búa til ákveðið tímabil sem væri í raun og veru reynslutíminn sem skæri úr um hvort viðkomandi félag kæmist í gegnum erfiðleika sína og væri þá aftur í færum til að bæta með eðlilegum og málefnalegum hætti mönnum búseturéttinn sem orðið hefðu fyrir því að missa hann vegna nauðungarsölu. Varðandi ákvæði um slit húsnæðissamvinnufélaga gerir nefndin þær breytingar að tekið sé af skarið um það með mjög afdráttarlausum hætti. Í 3. mgr. 7. gr. frumvarpsins, og gildandi lögum hygg ég, er kveðið skýrt á um að óheimilt sé að greiða fé út úr húsnæðissamvinnufélagi til þeirra sem að félaginu standa sem arð eða hvers konar ígildi arðs. Þetta eru með öðrum orðum félög sem ekki eru rekin í hagnaðarskyni í þeim skilningi að einhverjir aðstandendur þeirra geti beinlínis greitt sér út úr þeim fjármuni. Hagsmunir þeirra liggja í tilgangi félagsins og starfrækslu þess í þágu húsnæðismála. Okkur þykir þar af leiðandi eðlilegt að með sama hætti sé kveðið skýrt á um það hvernig með skuli fara í þeim tilvikum sem húsnæðissamvinnufélögum yrði slitið, þau lykju starfsemi, yrðu leyst upp, og þau ættu meiri eignir en sem næmi öllum skuldbindingum sínum og þá uppgjöri við búseturéttarhafana sem byggju í viðkomandi húsnæði. Hér er verið að tala um þau eftirstæðuverðmæti sem gætu mögulega staðið eftir í húsnæðissamvinnufélagi þegar það hefði gert upp allar sínar skuldbindingar og öll lán sem á húsnæðinu hvíla, eða hvað það nú væri, og, eftir því sem efni þess leyfðu gert upp við búseturéttarhafana. Það er mælt fyrir um hvernig það skuli gert, með upphaflega búseturéttargjaldinu uppfærðu til verðlags. Þau verðmæti sem þá stæðu eftir, sem sagt hreint eigið fé inni í húsnæðisfélagi í þeim skilningi, skuli þá renna til húsnæðismála á starfssvæði félagsins eða til viðurkenndrar líknar- eða góðgerðarstarfsemi. Þessu er skotið inn í 4. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um hvað skuli vera í samþykktum húsnæðissamvinnufélaga. Þar hljóðar 29. töluliðurinn svo: „Ráðstöfun eigna félagsins ef því er slitið án gjaldþrotaskipta.“ En þar er ekkert sagt meira um það hver sú ráðstöfun skuli vera. Samkvæmt breytingartillögu nefndarinnar bætist því við á eftir orðinu „félagsins“: „til húsnæðismála í þágu almennings á starfssvæði þess eða til viðurkenndra líknar- eða góðgerðarmála.“ Svo er nánar fyrir um þetta mælt á viðeigandi stað í breytingartillögunum þar sem er fjallað um slit fyrirtækja, í 28. gr. Þetta finnst mér líka góð breyting að því leyti til að hún undirstrikar auðvitað eðli þessara félaga. Hún kveður upp úr um það frá byrjun að aldrei getur myndast neinn freistnivandi í sambandi við það að verðmæti hafi smátt og smátt byggst upp í svona félagi sem kannski hefur starfað lengi en án nokkurra nýfjárfestinga. Þá getur ekki einhver fámennur hópur aðstandenda þess sem eftir stendur gert sér neinar vonir um að hagnast persónulega og sérstaklega á því að vera aðstandandi að húsnæðissamvinnufélagi, enda væri það í sjálfu sér í andstöðu við tilgang þess. Þar er náttúrlega afar ólíklegt að á þetta reyni nokkru sinni en allur er varinn góður. Það er ágætt að undirstrika eðli og anda þessarar löggjafar um húsnæðissamvinnufélög meðal annars með þessum hætti. Virðulegi forseti. Ég held að þetta hafi verið þau atriði sem ég vildi aðeins koma inn á sérstaklega varðandi breytingar sem eru af hálfu nefndarinnar í mörgum tilvikum viðleitni til þess að mæta málefnalegum sjónarmiðum sem við rákumst á í nefndarstarfinu, komu fyrir í umsögnum eða gestir okkar höfðu fram að færa. Við höfum sem sagt reynt í þeim tilvikum sem okkur finnst það skynsamlegt og málefnalegt að koma til móts við slík sjónarmið, án þess að hægt sé að segja að við séum að gera miklar grundvallarbreytingar á frumvarpinu. Það er ekki, enda er það í sjálfu sér ágætlega unnið. Það er aðeins eitt atriði enn sem ég vil nefna. Það varðar fyrirkomulag viðhaldsmála hjá húsnæðissamvinnufélögum. Þau sjónarmið voru sett fram að í tilviki minni húsnæðissamvinnufélaga þar sem litlar einingar gætu verið á ferðinni í búsetufélögum væri ástæða til að passa upp á það að ekki væru reistar óþarfar skorður við því að menn gætu unnið að viðhaldsverkefnum eða öðrum þáttum í starfsemi félaganna á heildstæðum grunni, kannski að móðurfélagið í slíkum tilvikum gæti séð um viðhaldið og að einhverju leyti yfirtekið skyldur einstakra búsetufélaga í þeim efnum. Þá eru menn að hugsa um viðhald á sameign í einstökum búsetufélögum og annað í þeim dúr. Nefndin leggur áherslu á að þetta geti félögin gert með breytingum í samþykktum sínum eða með því að ganga frá því í samþykktum sínum. Það er að vísu opnað á það í 16. gr. frumvarpsins, þar sem mælt er fyrir um hlut hvers og eins í þeim efnum, hvað húsnæðissamvinnufélag skuli annast, hvað búseturéttarhafinn sjálfur skuli annast, sem sagt viðhald innan sinnar íbúðar, og svo hvað búsetufélag um viðkomandi eign skuli annast. Í c-lið 16. gr. segir: „Heimilt er að semja um aðra skiptingu á viðhaldi en kemur fram í 3.–6. mgr., í búsetusamningi eða þjónustusamningi samkvæmt 2. mgr. 26. gr. enda séu slík frávik skilmerkilega greind í samningnum.“ Það er sem sagt heimilt að semja um aðra slíka skipan en við teljum að rétt sé að bæta því við að einnig sé heimilt að mæla fyrir um aðra skiptingu á viðhaldi að þessu leyti í samþykktum húsnæðissamvinnufélags. Það geti því legið fyrir frá byrjun, áður en búseturéttarhafi kemur inn í búsetufélag, að í því tilviki liggi t.d. fyrir í samþykktum móðurfélagsins að það annist um hið sameiginlega viðhald og gerir það vonandi með ódýrari hætti en ella væri í krafti stærðar sinnar. Með þessu móti er líka verið að reyna, eins og á mörgum fleiri stöðum, að hafa sveigjanleikann nægjanlegan fyrir einstök húsnæðissamvinnufélög til að leysa úr málum eftir því sem aðstæður hverju sinni bjóða best upp á. Það er auðvitað verulegur munur og getur orðið í framtíðinni enn ríkari munur á stórum, rótgrónum húsnæðissamvinnufélögum, eins og Búseta í Reykjavík eða þess vegna Búseta á Norðurlandi, og hugsanlega litlum húsnæðissamvinnufélögum sem kunna að spretta upp víðar í landinu á komandi árum. Mikilvægt er að löggjafinn reyni að endurspegla þann veruleika og hafa innbyggðan nægjanlegan sveigjanleika til að mæta slíku.
Virðulegi forseti. Mig langar að koma upp og taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa talað á undan mér og fagna því að þetta frumvarp skuli loksins vera komið til afgreiðslu og til 2. umr. Mig langar að lesa, með leyfi forseta, úr frumvarpinu sjálfu, sem er meginmarkmiðið: „Meginmarkmið frumvarps þessa er að auðvelda húsnæðissamvinnufélögum að starfa á Íslandi í samræmi við það markmið stjórnvalda að landsmenn búi við öryggi í húsnæðismálum í samræmi við þarfir hvers og eins og hafi raunverulegt val um búsetuform þannig að einstaklingar geti í auknum mæli valið á milli leigu-, eignar- og búsetuíbúða. Frumvarpið hefur jafnframt að markmiði að auka vernd búseturéttarhafa og skýra nánar réttarstöðu þeirra, annarra félagsmanna sem og húsnæðissamvinnufélaganna sjálfra. Enn fremur er frumvarpinu ætlað að stuðla að sjálfbærum rekstri slíkra félaga á sama tíma og leitast er við að auka svigrúm fyrir fjölbreytileika þeirra með því að fela þeim sjálfum ákvörðunarvald um ýmis atriði er áhrif kunna að hafa á rekstur þeirra í samþykktum þeirra fremur en að fjalla um þau með nákvæmum hætti í lögum.“ Ég held satt best að segja að þessum markmiðum hafi verið náð. Frumvarpið hefur, eins og kom fram í ræðu hv. framsögumanns, Elsu Láru Arnardóttur, sem fór í gegnum nefndarálitið, það voru ýmsar breytingar og kallað var til færasta fólk okkar í sambandi við gjaldþrotaskipti, nauðungarsölurnar, sem var virkilega ánægjulegt að hlusta á og sjá hvernig komið var til móts við það. Eins með slitin en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom með afskaplega góðar tillögur sem var tekið til þar. Ég vil líka taka undir með þeim og þakka velferðarnefnd fyrir vel unnin störf, ekki síst framsögumanni málsins, hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur, sem er nánast með húsnæðismál þjóðarinnar á bakinu og vinnur aldeilis gott starf í því og á allan heiður skilinn og er dugnaður hennar til eftirbreytni, skal ég segja ykkur. Eins vil ég taka fram að aðrir nefndarmenn sem eru eldri en tvævetur á þingi hafa sýnt okkur hinum, nýju þingmönnunum, skilning og kennt okkur og leiðbeint í vinnu eins og þeirri sem fór fram í sambandi við þetta frumvarp. Eins og kom fram í máli framsögumanns er þetta aðeins fyrsta frumvarpið af fjórum um húsnæðismál sem eru til umræðu í velferðarnefnd og má segja að fyrsta dekkið sé komið undir bílinn. Ég tek undir með hv. framsögumanni að okkar bíður verkefni áfram. Vonandi mun það ganga vel. Það er góður gangur í þessu og ég hlakka til þeirrar vinnu eins og hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir.
Hæstv. forseti. Ég gat ekki annað en komið upp eftir falleg orð hv. þingmanna í minn garð vegna þeirrar vinnu sem við erum að klára að þessu sinni. Ég þakka hv. þingmönnum og nefndarmönnum hv. velferðarnefndar sem hafa tekið til máls og farið vel yfir þau atriði sem mesta vinnan fór í við vinnslu frumvarpsins og gerð nefndarálitsins sem við erum að ljúka umræðu um. Þetta er afar gleðilegt. Ég vil taka undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hér á undan um mikilvægi þess að við séum með raunverulegt val og einnig undir orð hv. þm. Páls Vals Björnssonar um mikilvægi þess að við höfum raunverulegt val á húsnæðismarkaði fyrir fjölskyldur og heimili í landinu. Eins og hv. þm. Páll Valur Björnsson kom inn á í ræðu sinni erum við núna að klára eitt af fjórum stórum frumvörpum hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra og þrjú þeirra fjalla um hinn almenna leigumarkað og félagsleg úrræði á leigumarkaði og það er mikilvægt að þau verði kláruð. Eins og fram hefur komið í ræðum er mikilvægt að við höfum val um búsetuform. Hér erum við að tryggja betur stöðu húsnæðissamvinnufélaga, sem er milliform á milli leigu og séreignar. Fólk kaupir sér búseturétt og getur búið við öruggt leiguumhverfi og ber ekki ábyrgð á heildarskuldbindingum félagsins. Þau frumvörp sem við vinnum að núna í hv. velferðarnefnd snúa að uppbyggingu á almennum íbúðum fyrir efnaminni leigjendur, stórauknum húsnæðisbótum og lagfæringum á húsaleigulögum. Þau orð sem hafa fallið hér í minn garð gefa mér kraft til að halda áfram þeirri miklu vinnu sem við erum í núna, til dæmis við að skrifa nefndarálit um almennar íbúðir og klára þau tvö sem bíða. Þetta gefur mér kraft til að halda áfram og klára málin og ég þakka fyrir góða umræðu.
Virðulegi forseti. Ég kem hingað til að mæla fyrir nefndaráliti með breytingartillögu. Nefndin fjallaði um málið eftir 2. umr. Við þá umræðu komu fram sjónarmið um að setja þyrfti fastan tímaramma um starfsemi félags sem stofnað verður til að annast umsýslu, fullnustu og sölu eigna sem eru hluti af stöðugleikaframlagi slitabúa fallinna fjármálafyrirtækja. Við umfjöllun um málið í nefndinni kom meðal annars fram að ráðuneytið áætlar að félagið nái að fullnusta 80% verðmætanna innan 18 mánaða. Einnig kom fram að í drögum að samningi ráðuneytisins við áformað félag sé miðað við að samningurinn gildi til 31. desember 2018. Erfitt er að áætla nákvæmlega hvenær verkefnum félagsins verður að fullu lokið en gera má ráð fyrir að þegar verðmætin sem eftir standa verða það lítil eða þess eðlis að þau réttlæti ekki lengur áframhaldandi starfsemi sérstaks félags verði það lagt niður. Jafnframt má benda á að félagið þarf nægan tíma til að koma eignum í verð í samræmi við markmið frumvarpsins. Ráðherra mun ársfjórðungslega gera efnahags- og viðskiptanefnd og fjárlaganefnd grein fyrir framvindu við úrvinnslu eignanna og áætluðum lokum verkefnisins. Meiri hlutinn leggur því til viðbótarbreytingu við frumvarpið sem felur í sér að störfum félagsins verði lokið og félaginu slitið fyrir 31. desember 2018. Brynjar Níelsson, Guðmundur Steingrímsson og Líneik Anna Sævarsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir álitið og breytingartillöguna skrifa Frosti Sigurjónsson, formaður og framsögumaður, Willum Þór Þórsson, Katrín Jakobsdóttir, Sigríður Á. Andersen og Vilhjálmur Bjarnason.
Virðulegi forseti. Ég vil gera grein fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu bókunar um aðild Lýðveldisins Gvatemala að fríverslunarsamningi milli EFTA-ríkjanna og Mið-Ameríkuríkjanna. Það er frá utanríkismálanefnd og er svohljóðandi: Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá utanríkisráðuneytinu. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á bókun um aðild Lýðveldisins Gvatemala að fríverslunarsamningi milli EFTA-ríkjanna og Mið-Ameríkuríkjanna sem undirrituð var 22. júní 2015 í Schaan í Liechtenstein. Á 143. löggjafarþingi var ríkisstjórninni heimilað með ályktun Alþingis nr. 28/143 að fullgilda fríverslunarsamning EFTA-ríkjanna og Lýðveldisins Kostaríka og Lýðveldisins Panama. Í athugasemdum við fyrirliggjandi tillögu kemur fram að ekki hafi tekist að ljúka viðræðum við Gvatemala á sama tíma og þær því haldið áfram. Þeim lauk í október 2014 og var aðild Gvatemala að fríverslunarsamningnum samþykkt af sameiginlegri nefnd samningsaðila í júní 2015. Í athugasemdum við tillöguna er bent á að með aðild Gvatemala að fríverslunarsamningnum batni mjög aðgengi íslenskra útflytjenda að mörkuðum í Gvatemala þar sem tollar af hvers kyns sjávarafurðum og langflestum iðnaðarvörum falla niður. Niðurfelling tollanna dreifist þó að hluta til á allt að 15 ára aðlögunartímabil. Þá falla niður tollar af útflutningi ýmissa landbúnaðarvara frá Íslandi, t.d. á lambakjöti, lifandi hestum og hrossakjöti, auk þess sem tollar falla niður eða lækka af ýmsum öðrum unnum og óunnum landbúnaðarafurðum. Af hálfu Íslands eru tollar af hvers kyns sjávarafurðum og iðnaðarvörum felldir niður þegar í stað og einnig eru tollar lækkaðir eða felldir niður af ýmsum landbúnaðarvörum. Viðskipti Íslands og Gvatemala hafa verið óveruleg fram til þessa en með lækkun og niðurfellingu tolla skapast aukin tækifæri á viðskiptum og aðgangur að markaði Gvatemala fyrir íslenska útflytjendur batnar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Elín Hirst var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Ég vil leyfa mér í framhaldi af þessu, virðulegi forseti, að nefna eftir samtal mitt við hv. þm. Elínu Hirst að hún er jafnframt fylgjandi afgreiðslu þessa máls en ekki vannst tími til að koma því inn í nefndarálitið. Nefndarálit þetta er gefið út á Alþingi 3. mars 2016. Undir það rita hv. þingmenn Hanna Birna Kristjánsdóttir, formaður utanríkismálanefndar, Vilhjálmur Bjarnason, sem er framsögumaður málsins, Karl Garðarsson, Frosti Sigurjónsson, Óttarr Proppé, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir og Valgerður Bjarnadóttir. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir nefndaráliti varðandi fullgildingu bókunar um aðild Lýðveldisins Gvatemala að fríverslunarsamningi milli EFTA-ríkjanna og Mið-Ameríkuríkjanna. Ég vona það að þetta sé góðu heilli gjört og verði báðum aðilum, EFTA-ríkjum og Lýðveldinu Gvatemala, til framdráttar. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.