Borist hafa bréf frá Þórunni Egilsdóttur, Bergþóri Ólasyni, Ingu Sæland og Lilju Rafneyju Magnúsdóttur um að þau geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Einnig hefur borist bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að Ásmundur Friðriksson geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í gær, mánudaginn 29. janúar, tóku því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þau Þórarinn Ingi Pétursson, Maríanna Eva Ragnarsdóttir, Guðmundur Sævar Sævarsson, Bjarni Jónsson og Unnur Brá Konráðsdóttir. Bjarni Jónsson og Unnur Brá Konráðsdóttir hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju. Kjörbréf Þórarins Inga Péturssonar, Maríönnu Evu Ragnarsdóttur og Guðmundar Sævars Sævarssonar hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt en þau hafa ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.
Þórarinn Ingi Pétursson, Maríanna Eva Ragnarsdóttir og Guðmundur Sævar Sævarsson hafa undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðin velkomin til starfa á Alþingi.
Borist hefur bréf frá mennta- og menningarmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 32, um kjarasamninga framhaldsskólakennara, frá Birni Leví Gunnarssyni.
Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og jafnréttismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra.
Herra forseti. Nú berast fregnir af því að taka eigi fjármagn frá farsælu teymi á sviði geðheilbrigðisþjónustu. Um er að ræða teymið Geðheilsa – eftirfylgd sem starfað hefur náið með félagasamtökunum Hugarafli sem hlotið hafa mikið lof fyrir störf sín í þjónustu við þá aðila sem glíma við andlega erfiðleika. Verði starfsemi Geðheilsu – eftirfylgd lokað mun það setja starfsemi Hugarafls í mikið uppnám. Teymið hefur verið starfrækt í 15 ár og sífellt berast fleiri niðurstöður um mikilvægi slíkrar þjónustu. Ráðherra hefur haft uppi stór orð um að efla eigi geðheilbrigðisþjónustu. Þar viljum við í Samfylkingunni sannarlega leggja lið. Nú stendur til að efla þjónustu Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins í geðheilbrigðismálum sem er löngu tímabært skref en ég spyr hæstv. ráðherra: Er metnaður hennar ekki meiri en svo að loka eigi farsælu og framsæknu úrræði og setja starfsemi Hugarafls í uppnám til að fjármagna breytingar á starfsemi Heilsugæslunnar? Er ekki betra að bjóða upp á meiri fjölbreytni í þjónustunni en að steypa alla í sama mót?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er rétt, sem kemur fram í hennar máli, að geðheilbrigðismálin eru sannarlega í brennidepli. Það gildir ekki bara um ríkisstjórnarflokkana heldur held ég að við séum öll sammála um að þessi málaflokkur þarf að fá meiri þunga í allri umræðu og auðvitað ekki síst áherslu á vegum stjórnvalda. Af þeim sökum hef ég valið að leggja sérstaka skýrslu fyrir Alþingi og ræða hana hér í febrúar um geðheilbrigðismál almennt. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um tiltekið úrræði sem hefur verið í boði hér á höfuðborgarsvæðinu, Geðheilsa – eftirfylgd og Hugarafl. Því er til að svara að Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins hefur fengið það verkefni, í samræmi við geðheilbrigðisáætlun, að auka teymisvinnu í geðheilbrigðismálum og fjölga í raun og veru geðteymum á höfuðborgarsvæðinu. Næsta teymi er það sem mun starfa hér á vestur- og miðborgarsvæði. Þetta leiðir af sér að Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins hefur viljað hafa teymin á sínu forræði og vill nýta þá reynslu sem er fyrir hendi hjá Geðheilsu – eftirfylgd inn í þá vinnu. Það samtal er í gangi, eftir því sem mér er sagt af hálfu Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og þeirra sem hafa haft forystu um Geðheilsu – eftirfylgd. Það módel er til fyrirmyndar, það er módelið sem stjórnvöld eru að taka sér til fyrirmyndar í raun og veru. Hvað varðar síðan Hugarafl sem er kannski félagslegi þáttur þessa úrræðis hefur það verið á borði félagsmálaráðuneytisins, sá hluti. Eftir því sem ég best veit hefur verið vel um framtíð þess búið af hálfu félagsmálaráðuneytisins.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og fagna að sjálfsögðu boðaðri skýrslu í febrúar. En mig langar að spyrja, hv. þingmaður kom svo sem aðeins inn á það: Samkvæmt okkar upplýsingum virðast sjúklingar Geðheilsu – eftirfylgdar búa við fullkomna óvissu um hvað verði um þjónustuna við þá. Forstöðumenn Geðheilsu – eftirfylgdar vita ekki einu sinni hvenær hætta á starfsemi, hvað þá hvaða þjónustu og/eða úrræði sjúklingar munu fá eða hvort þeir muni fá hana yfir höfuð. Slíka óvissu getum við ekki boðið fólki upp á í viðkvæmri stöðu, eða hvað? Hver eru skilaboð ráðherra til þessa fólks?
Virðulegi forseti. Ég hef átt samtal við forstjóra Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins um nákvæmlega þennan þátt. Ég er sammála hv. þingmanni um að hópur af þessu tagi getur auðvitað ekki búið við óöryggi, það er algerlega óboðlegt. Af þeim sökum hef ég kallað sérstaklega eftir svari frá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og það svar sem ég fæ þar er að tryggt verði að öllum verði búið framtíðarúrræði innan úrræðanna sem eru fyrir hendi hjá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og að sá tími sem fram undan er verði nýttur í að tryggja öllum öryggi í þeim úrræðum og að þessi yfirgangsperíóda, ef svo má að orði komast, muni taka fimm til sex mánuði.
Virðulegi forseti. Nýlegt svar hæstv. forsætisráðherra við fyrirspurn minni um hvernig framfylgja skuli ákvæðum siðareglna um reglulega og skipulega upplýsingagjöf er mjög áhugavert, en þar segir um mál önnur en ársskýrslur ráðherra samkvæmt lögum um opinber fjármál, með leyfi forseta: „… fer það eftir málefninu sem um ræðir í hverju tilviki hvað telst nægjanlegt með hliðsjón af ákvæði siðareglna um reglulega og skipulagða upplýsingagjöf.“ Í siðareglum ráðherra er sérstaklega nefnt að hægt sé að leita ráðgjafar hjá forsætisráðuneytinu. Það þýðir væntanlega að forsætisráðuneytið hafi einhver almenn viðmið sér til halds og trausts þegar veita á slíka ráðgjöf. Ég get ekki dregið aðra ályktun en að forsætisráðuneytið hafi ekki veitt neina ráðgjöf né eigi nein almenn viðmið vegna þessara mála, því að annars hefði verið fjallað um þá ráðgjöf eða þau viðmið í svari forsætisráðherra við fyrirspurn minni. Það virðist því hverjum ráðherra í sjálfsvald sett að túlka og fara eftir siðareglum ráðherra, jafnvel þegar þær reglur virðast svo augljóslega vera brotnar þá koma engar ráðleggingar frá forsætisráðherra um málið. Spurning mín til hæstv. forsætisráðherra er, vegna þess að ég get ekki séð hvaða hlutverki siðareglur ráðherra gegna við núverandi kringumstæður. Ég get ekki séð hvernig á að fylgja þeim eða hverjar afleiðingar af því að fylgja þeim ekki eru. Ég get bara séð möguleikana á geðþóttaákvörðunum og hentistefnu í hverju máli fyrir sig. Ég sé bara svigrúm til eftiráskýringa og spyr því: Eru siðareglur ráðherra bara til skrauts?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Í fyrirspurn sinni vísar hann til skriflegs svars frá mér við annarri fyrirspurn hv. þingmanns. Þar kemur fram að í gildandi siðareglum sé það á ábyrgð hvers ráðherra að fylgja siðareglum en hann geti þó leitað ráðgjafar forsætisráðuneytis. Þannig er það í gildandi siðareglum, eins og hv. þingmanni er kunnugt. Ég hef hins vegar sett af stað, eins og hv. þingmanni er líka kunnugt, vinnu við að endurskoða þær reglur sem og reglur um hagsmunaskráningu ráðherra í ríkisstjórn og við að kanna hvort þar megi skýra betur þau viðmið sem við fylgjum, hvort þau megi uppfæra í takt við það sem gerist annars staðar í nágrannalöndum okkar, svo dæmi sé tekið. Sú vinna stendur yfir. Hv. þingmaður velti upp hverjar afleiðingarnar séu af því ef siðareglum er ekki fylgt og hvert hlutverk forsætisráðuneytisins sé. Í gildandi reglum er það alveg á hreinu að forsætisráðuneytið er fyrst og fremst ráðgefandi, það hefur ekki úrskurðarvald yfir öðrum ráðherrum, þannig að það sé á hreinu og ég svari fyrirspurn hv. þingmanns skýrt. Síðan má ræða - og það er sígilt umræðuefni og var til að mynda til umræðu á ársfundi Siðfræðistofnunar. sem ég veit ekki hvort hv. þingmaður sat fyrir helgi - hvert eðli siðareglna er, þ.e. hvort eigum við að tala um brot á siðareglum og viðurlög við siðareglum. Er það sú leið sem við eigum að fara? Eða eiga siðareglur að vera þau viðmið sem við í sameiningu, til að mynda á Alþingi, setjum sjálfum okkur í gegnum umræðu sem við eigum um þau og eru þar af leiðandi fyrst og fremst leiðbeinandi fyrir okkur sjálf? Um það eru ólíkar skoðanir meðal siðfræðinga sem hv. þingmaður kannast vafalaust við. Ég held að það sé ekki slæmt að umræða fari fram innan þingheims. Hvernig nákvæmlega sjáum við fyrir okkur siðareglur Alþingis? Teljum við eðlilegt að viðurlög séu við þeim, því að það er almennt ekki þegar horft er til siðareglna hér og þar í samfélaginu?
Virðulegi forseti. Í siðareglum ráðherra segir, með leyfi forseta: „Ráðherra skal sýna samstarfsvilja séu störf hans tekin til skoðunar af hálfu Alþingis eða eftirlitsstofnana þess og eins þegar þingmenn óska eftir upplýsingum á grundvelli laga um þingsköp.“ Í síðustu viku mætti fjármálaráðherra í atkvæðaskýringu og mælti gegn því að hann yrði beðinn um skýrslu. Skýrslubeiðnin var sögð vanhugsuð og beinast gegn röngum ráðherra. Ég gef þessum samstarfsvilja ekki háa einkunn. Svo er það vandi dómsmálaráðherra vegna málsins um skipan dómara, hvernig sá ráðherra hefur logið um atkvæðagreiðslu heils þingflokks, hvernig sá ráðherra hefur aftur og aftur komið fram í fjölmiðlum með villandi skilaboð, þvælu og ásakanir um að mál séu öðrum að kenna og allir aðrir skilji málið bara rangt. Mér finnst augljóst að siðareglur ráðherra hafi verið brotnar og að forsætisráðherra eigi að leiðbeina ráðherrum á einhvern hátt í svona málum. Þannig að ég spyr aftur, þar sem þetta er augljóslega ekkert skraut miðað við það sem mér skildist hérna áðan: Eru siðareglur ráðherra bara kökuskraut? Kökuskraut af því að þrátt fyrir augljóst brot eru bara skipaðar nefndir, málin þvæld, tafin og gert lítið úr þeim með óljósum samanburði við fyrri dæmi, sem voru þvæld og tafin á sama hátt til þess að forðast ábyrgð [[Forseti hringir.]]og leiða af sér áframhaldandi afskipta- og ábyrgðarleysi. Með því að axla ekki ábyrgð núna eru [[Forseti hringir.]]ráðherrar að búa til fordæmi fyrir framtíðina, framtíð þar sem þeir munu heldur ekki kunna að axla ábyrgð, framtíð þar sem áfram verða stofnaðar nefndir sem gera síðan ekki neitt, þrátt fyrir siðareglur, þrátt fyrir [[Forseti hringir.]]fögur fyrirheit um ábyrgð og traust. [[Forseti hringir.]]Þannig að þrátt fyrir augljós brot … [[Forseti hringir.]]forsætisráðherra? [[Forseti hringir.]]
Forseti biður þingmenn að gæta að tímamörkum.
Herra forseti. Við erum með gildandi siðareglur. Hv. þingmaður kann að vilja að þær siðareglur séu öðruvísi en þær eru, en þær eru í gildi. Þar liggur fyrir í gildandi siðareglum ríkisstjórnar að hver og einn ráðherra ber ábyrgð á að þeim sé fylgt og að forsætisráðuneytið er til ráðgjafar. En ábyrgðin liggur hjá hverjum einstökum ráðherra. Það eru engin viðurlög í gildandi siðareglum. Það sem ég reifaði í svari mínu er að ekki eigi endilega að vera viðurlög við brotum á siðareglum, að minnsta kosti ekki ef við hlustum eftir því sem þeir siðfræðingar sem fjallað hafa um þessi mál hafa verið að segja um þau, að siðareglur séu fyrst og fremst viðmið sem við eigum samtal um og setjum okkur sjálf. Sú umræða stendur yfir, þ.e. um endurskoðun siðareglna ríkisstjórnarinnar, og hugsanlega væri ekki vitlaust að Alþingi velti fyrir sér hvort þörf væri á að endurskoða siðareglur og reglur um hagsmunaskráningu þingmanna sömuleiðis. En á meðan siðareglur eru í gildi er mikilvægt að við störfum samkvæmt þeim reglum sem eru í gildi á hverjum tíma [[Forseti hringir.]]þó að ég telji eðlileg að þær verði endurskoðaðar og þeim breytt í kjölfarið.
Herra forseti. Alþingi nýtur ekki mikils trausts hjá þjóðinni og er það miður. Það er hlutverk okkar sem hér erum að bæta úr því en í þessu sambandi vil ég benda á eitt mál. Í stefnuskrá Framsóknarflokksins fyrir síðustu kosningar segir, með leyfi forseta: „Framsókn vill hefja undirbúning að nýjum Landspítala á betri stað. Framtíðarstaður spítalans er ekki við Hringbraut. … Það þarf að huga tímanlega að því að nýr spítali verði byggður á nýjum stað …“ Í maí 2016 var formaður Framsóknarflokksins og þá starfandi forsætisráðherra spurður hver afstaða hans væri til byggingar nýs Landspítala. Hann svaraði, með leyfi forseta: „Það er mjög álitlegt að byggja nýjan Landspítala annars staðar, t.d. á Vífilsstöðum.“ Í október 2016 boðaði Framsóknarflokkurinn til blaðamannafundar, fundurinn var haldinn rétt við Vífilsstaði. Formaður flokksins, Sigurður Ingi Jóhannsson, segir, með leyfi forseta: „Hringbraut er óheppilegur staður. Okkur finnst skynsamlegast að setja af stað óháða úttekt, m.a. með aðkomu erlendra sérfræðinga, um hvort ekki sé hægt að byggja nýjan spítala á nýjum stað, betri stað, hraðar og betur en núverandi áform eru uppi um. Okkur finnst það einfaldlega skynsamlegt.“ Blaðamaður spyr, með leyfi forseta: „Verði Framsókn í ríkisstjórn, hver verða ykkar fyrstu skref í þessu máli?“ Formaður Framsóknarflokksins svarar, með leyfi forseta: „Að setja á laggirnar þennan óháða hóp.“ Framsókn varð að ósk sinni ári síðar og settist í ríkisstjórn, skrifaði upp á stjórnarsáttmála um að nýjan Landspítala skyldi byggja við Hringbraut og felldi breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið um að setja af stað óháða úttekt á byggingu nýs Landspítala á nýjum stað. Ég vil spyrja hæstv. samgönguráðherra og formann Framsóknarflokksins: Telur hann að það hvernig hann og hans flokkur hefur haldið á þessu máli sé til þess fallið að efla traust á stjórnmálum?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir áhugaverða fyrirspurn þótt hún sé reyndar ekki á mínu verksviði sem fagráðherra. Þetta er mál sem hefur verið til umfjöllunar lengi í samfélaginu, verið ofan í skotgröfum. Fjórar síðustu ríkisstjórnir hafa allar unnið að því að endurbæta aðstöðuna við Hringbraut, byggja sjúkrahótel og meðferðarkjarna sem á að hefja vinnu við nú þegar og hefur verið lengi í undirbúningi. Á sama tíma hafa margir haft efasemdir um að skynsamlegasta staðsetning svokallaðs þjóðarsjúkrahúss, nýs sjúkrahúss þar sem allt væri á einum stað, sé við Hringbraut. Því erum ég og Framsóknarflokkurinn sammála og höfum verið lengi. Þess vegna höfum við talað fyrir því, og hv. þingmaður vitnaði til orða minna, að tímanlega þyrfti að hefja undirbúning að nýju sjúkrahúsi. Fyrir nokkrum árum var talið að sjúkrahús þyldu 30–40 ár á sama stað áður en byggja þyrfti ný. Í dag er þróunin orðin slík að víða erlendis eru þau endurnýjuð á 20–25 ára fresti. Þess vegna er skynsamlegt að fara að hefja undirbúning að nýju sjúkrahúsi á nýjum stað tímanlega. Við höfum rætt það í okkar hópi og ég mun taka það upp við heilbrigðisráðherra hvort ekki sé skynsamlegt að fara að huga að því á þessu kjörtímabili hvar slík uppbygging ætti að verða. Það er algerlega í samræmi við stefnu Framsóknarflokksins síðustu árin en við höfum ekki ein ráðið því hvort menn ætli að hætta við allar þær framkvæmdir. Og ég minni aftur á að við vorum líka í ríkisstjórn undir forsæti annars formanns og annars forsætisráðherra þar sem tekin var ákvörðun um að byggja upp sjúkrahótel og meðferðarkjarna [[Gripið fram í: Nei.]]og halda áfram endurbótunum á Hringbraut, [[Gripið fram í: Rugl.]]þó svo að menn væru á sama tíma að tala um aðra uppbyggingu. Við Framsóknarmenn [[Forseti hringir.]]vorum stundum í vandræðum með að útskýra hvað við værum að meina þegar bæði átti að byggja upp á Hringbraut og á sama tíma byggja nýjan spítala á öðrum stað, [[Gripið fram í: Rugl.]]en það er stefna Framsóknarflokksins og það er stefna mín. Ég mun standa við hana. Og það eykur traust á stjórnmálum, hv. þingmaður.
Herra forseti. Þetta var afar athyglisvert svar. Ég verð að spyrja hæstv. samgönguráðherra, fyrst hann er alveg á því að byggja nýjan spítala, nýtt þjóðarsjúkrahús, á nýjum stað, hvers vegna hann greiddi þá atkvæði gegn breytingartillögu minni við fjárlagafrumvarpið þess efnis að setja á laggirnar starfshóp til að fara í staðarvalsgreiningu, eins og hann sagði réttilega á þeim blaðamannafundi sem ég vitnaði til. Síðan fer hann í það ríkisstjórnarsamstarf þar sem er fallið frá því að byggja þjóðarsjúkrahúsið á nýjum stað, þannig að ég skil ekki alveg þetta svar. Alla vega væri gott að fá þá fram hvers vegna hann greiddi atkvæði gegn þessari tillögu en vill samt sem áður fara í að skoða þetta.
Virðulegi forseti. Í fyrri fyrirspurn sinni lagði hv. þingmaður út frá því hvað snerist um traust. Og hvernig almenningur horfði til starfa okkar á þinginu. Einn liður í því er að þegar menn taka stórar ákvarðanir reyna þeir til hins ýtrasta að ná breiðri sátt um þær. Að taka ákvörðun um byggingu á nýju þjóðarsjúkrahúsi er umtalsvert stór ákvörðun sem því miður hefur verið í skotgröfunum mjög lengi. Ég tel mikilvægt að um slíka ákvörðun geti ríkt þverpólitísk sátt. Hv. þingmaður bar þessa tillögu upp sem breytingartillögu við 2. umr. fjárlaga án þess að hafa tekið neina umræðu hér í salnum eða í nefndum þingsins um hvort þetta væri skynsamlegt og hvernig eigi að standa að því. Væri ekki ágætt að gera það á næstu þingum, taka þessa umræðu, finna hina skynsamlegu leið og sýna almenningi í landinu að við kunnum að vinna saman og þannig byggja upp traust hvert á öðru og almennings á okkar störfum?
Virðulegi forseti. Töluverð þörf er á sértækri geðheilbrigðisþjónustu fyrir einstaklinga með þroskaskerðingu. Mikil vöntun er á geðsviði Landspítalans á að vinna upp sérhæfingu til að sinna einstaklingum með þroskaskerðingu og erfiðar hegðunarraskanir. Almennt er ekki skýr þjónustuleið fyrir hendi og er mjög ábótavant hvernig þeim er sinnt. Erfitt getur verið að fá geðlækna á stofu til að sinna þessum einstaklingum þar sem ekki er hægt að sinna þeim almennilega án þess að leggja þá inn og ekki er fyrir hendi sértæk deild sem getur sinnt þeim eins og kostur er. Erfitt getur verið að gera nokkrar lyfjabreytingar án þess að til innlagnar komi og óljóst hvar ábyrgðin liggur. Það er vöntun á heildrænni þjónustu. Þrátt fyrir að hér sé verið að ræða um geðheilbrigði er svo margt annað sem kemur í hlut deildar sem á að sinna einstaklingum með þroskaskerðingu. Horfa þarf heildrænt á einstaklinginn, bæði hvað varðar almenna heilsu, atferli og geðhag í samvinnu við aðila þar sem einstaklingurinn býr. Ætlar heilbrigðisráðherra að fylgja því eftir að sértæk deild fyrir þroskaskerta verði búin til sem sinnir greiningu, uppfræðslu og eftirfylgni hjá þessum einstaklingum?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og óska honum til hamingju með jómfrúrræðuna. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um geðheilbrigðisþjónustu við einstaklinga með þroskaskerðingu. Það er alveg ljóst að hér fer afar viðkvæmur hópur sem er mikilvægt að beina sjónum sérstaklega að. Eftir því sem ég man best er ekki um það fjallað í geðheilbrigðisáætlun að koma til móts við þennan hóp sérstaklega. Ég er þó ekki alveg viss um hvernig það er - mér sýnist hv. þingmaður gefa mér merki um að það sé rétt hjá mér og dreg af því þá ályktun að hv. þingmaður hafi töluverða þekkingu í málaflokknum. En ég tek þessa ábendingu alvarlega. Það er raunar þannig að geðheilbrigðisþjónusta almennt við þá aðila sem hafa tilhneigingu til að vera jaðarsettir hvort sem er af ýmsum öðrum ástæðum er sérstakt áhyggjuefni. Ég nefni til að mynda geðheilbrigðisþjónustu við fanga sem hefur verið, liggur mér við að segja, sérstakur skortur á að sinna með betri og skýrari hætti. En ég tek þessa ábendingu hv. þingmanns alvarlega. Eins og kom fram í fyrra svari mínu hyggst ég gefa þinginu sérstaka skýrslu í febrúar um þessi mál. Ég vænti þess og auðvitað væri best ef hv. þingmaður væri hér enn þá þegar þar að kemur, en ég treysti því a.m.k. að hann fylgist mjög kirfilega með umræðunni í útsendingu þingsins. Þá mun ég taka þennan punkt sérstaklega inn í þá skýrslugjöf til Alþingis og halda þessari góðu ábendingu til haga.
Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra, jú, þess er getið, ef ég man rétt 31. maí 2017. Þá var tekin ákvörðun um að setja af stað nefnd til að athuga hver þörfin væri. Það var líka tekin ákvörðun um að þörf væri fyrir sértæka deild fyrir einstaklinga með þroskaskerðingu og slæmar hegðunarraskanir. Þetta er málaflokkur sem hefur ekki málastjóra hins vegar. Þessum málum er ekki fylgt eftir. Geðsvið Landspítalans er ekki í stakk búið til að sinna þessum málaflokki. Við erum með almennar móttökudeildir sem geta ekki sinnt þessum einstaklingum. Við þurfum sértæka deild fyrir þessa einstaklinga. Ég er glaður yfir því að heilbrigðisráðherra skuli taka svona vel í þetta og að það sé verið að skoða þetta mál. Ég geri ráð fyrir að tékkinn verði í pósti eftir helgi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn og aftur fyrir að fylgja þessu mikilvæga máli eftir hér í þinginu. Við gerum ráð fyrir því að geðheilbrigðisáætlunin verði fjármögnuð, þ.e. að við fylgjum henni eftir í fjármálaáætlun fyrir næstu fimm ár og þar með talið þeim úrræðum sem hv. þingmaður er hér sérstaklega að kalla eftir - sé þeirra getið í áætluninni sem hann kann greinilega betur en nýr ráðherra heilbrigðismála, sem er gott. Hann bendir á að sérstaka áætlun þurfi fyrir þennan hóp. Ég er sammála því að það þarf. Ég mun taka þetta mál áfram og halda á því sérstaklega - í tilefni af því að hér er um að ræða orðaskipti sem stafa af jómfrúrræðu varaþingmanns sem maður á að taka sérstaklega hátíðlega.
Forseti. Nú berast fréttir af því að SÁÁ hyggist loka göngudeild sinni á Akureyri. Hún hefur verið starfrækt frá 1993 eða í 25 ár og hefur sinnt svæði alveg frá Blönduósi og austur á firði. Þar hafa verið tekin um 350 viðtöl á ári, um 1.200 manns farið í hópmeðferðir og hún hefur sinnt forvörnum og öðrum þáttum á svæðinu. Mig langaði að koma með fyrirspurn til ráðherra sem snýr að þessu, út af þeirri umræðu sem við eigum í dag varðandi ávanabindandi lyf, sterk lyf og slíka hluti, hvort það sé einhver sýn á framtíðina í þessum málum og hvort hægt sé að efla þessa þjónustu á landsbyggðinni. Þetta er í raun eina þjónustuúrræðið sem er til í landinu varðandi þessi málefni, göngudeild SÁÁ. Annars er öll starfsemin að flytjast á suðvesturhornið. Það er verið að loka núna í Staðarfelli og flytja alla starfsemina upp á Kjalarnes í Vík. Göngudeildin á Akureyri hefur m.a. sinnt fólki eftir að það kemur frá Vogi eða Vík, þá í heimabyggð, og veitt því þjónustu á svæðinu og eftirfylgni o.fl., þriggja eða tólf mánaða prógrömm. Mér finnst þetta gríðarlega mikilvæg starfsemi. Akureyrarbær hefur undanfarin ár, frá um 2010 þegar líka átti að loka göngudeild SÁÁ á Akureyri, sett 5–6 milljónir inn í þennan rekstur sem kostar um 17 milljónir á ári. Í fjárlögum fær SÁÁ frá Sjúkratryggingum 914 milljónir. Ég vil að landsbyggðin fái aðeins að njóta þessa. Þarna erum við að tala um u.þ.b. 1,3% af því fjármagni sem samtökin fá á fjárlögum í dag. [[Forseti hringir.]]Ég myndi gjarnan vilja sjá þetta dreifast aðeins, þó að það væri bara að þetta rúma prósent færi líka út á landsbyggðina.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Í fyrsta lagi er því til að svara að sú starfsemi sem er innt af hendi hjá SÁÁ er gríðarlega mikilvægt og stórt samfélagslegt verkefni sem hefur mikið verið rætt, ekki síst þessa dagana þegar við erum að tala um of- og misnotkun á lyfjum. Hvað varðar akkúrat málið sem hv. þingmaður spyr um er staðan sú samkvæmt upplýsingum mínum úr ráðuneytinu að ekki hefur tekist að ná samningi um þessa þjónustu afmarkaða, of langt sé á milli aðila og því sé göngudeildin í sjálfu sér rekin fyrir söfnunarfé. Hins vegar er það svo, eins og hv. þingmaður bendir á, að það er ákvörðun SÁÁ hvernig fjármagni er forgangsraðað. Það er eðli málsins samkvæmt ákvörðun sem samtökin geta tekið miðað við stöðuna eins og hún er. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að horfa til þeirra sjónarmiða sem hv. þingmaður nefnir, þ.e. að við séum með landsbyggðarsjónarmiðin undir þegar við tölum um samninga um þjónustu sem ríkið kaupir í raun af félagasamtökum eða einkaaðilum eftir atvikum, að við höfum þau sjónarmið til hliðsjónar þegar teknar eru ákvarðanir um samsetningu þjónustunnar. Og ekki síður þurfum við í ríkari mæli að horfa til gæða og árangurs þeirrar þjónustu sem við festum kaup á fyrir almannafé.
Herra forseti. Ég þakka svarið. Þetta er eiginlega punktur sem mér finnst mjög mikilvægur varðandi þá þjónustusamninga sem ríkið gerir, hvort sem það eru ohf., samtök úti í bæ eða aðrar stofnanir sem við deilum út fjármagni til í gegnum fjárlög, við förum í gegnum þessa vinnu í fjárlögum, að ríkið skilgreini betur hvaða þjónustu eigi að veita fyrir fjármagnið sem veitt er í fjárlögum. Ég hefði viljað sjá það. Fyrir nokkrum árum, þremur eða fjórum, var þetta í fjárlögum. Til dæmis að 10 milljónir ættu að fara í þennan rekstur göngudeildar. Það var tekið fram. Við þurfum oft að skilgreina betur. Maður hugsar oft um þetta í fjárlaganefnd. Við höfum verið að tala um kynjaða fjárlagagerð og slíka hluti. Það gæti oft verið mjög áhugavert að skoða líka landsbyggðartengda fjárlagagerð. Það gæti verið mjög áhugavert. En ég vil þakka fyrir svörin, mér finnst þetta mjög mikilvægt mál og við þurfum [[Forseti hringir.]]að skoða betur hvort við náum ekki einhverri góðri niðurstöðu í þessu.
Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé bara þörf ábending. Ég skynja að hv. þingmaður er að koma hingað með ákveðið efnislegt nesti, ef svo má að orði komast, innan úr fjárlaganefnd. Því að menn hafa þar af þessu áhyggjur í ýmsum efnum. Það er svo að þegar opinber þjónusta er samsett þannig að hluti hennar er beinlínis á okkar forræði en annar hluti þannig að við kaupum hana af öðrum aðilum þá þurfum við að hafa til þess sjálfstraust að skilgreina með skýrum hætti nákvæmlega hvaða þjónustu við viljum kaupa, hvert á að vera inntak hennar, hvernig hún á að dreifast um landið og hvaða gæði eða gæðastaðla hún þarf að uppfylla. Síðan þurfum við líka að geta brugðið sjónarhorni einhvers konar árangursmats á þá þjónustu sem er til umræðu hverju sinni.
Forseti. Mig langaði bara stuttlega til að koma upp og gagnrýna það, ég hef gert það áður og mun halda áfram að gera það, hve seint dagskrá kemur til okkar þingmanna. Þegar maður hefur smátíma yfir daginn til að undirbúa sig fyrir næsta dag getur maður ekkert gert af því að ég veit ekkert hvaða mál verða á dagskrá á morgun. Ég átta mig ekki á því hvers vegna ekki er hægt að verða við þessu. Það er mikil vinna sem við vinnum hérna og það er mikilvægt að vera undirbúin fyrir umræður. Mig langar til að geta tekið þátt í umræðum og ég get ekki unnið á kvöldin t.d., ég er bara búin á því á kvöldin eftir að ég er búin að svæfa krakka og fleira. Mig langar bara að hafa tíma til að undirbúa mig svo að ég geti tekið þátt á upplýstan hátt í þeim umræðum sem eru í gangi á þinginu. Mér finnst það bara vera „basic“ virðing við okkur þingmenn að geta haft dagskrána tilbúna fyrr. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti vill af þessu tilefni taka fram að oft er þetta réttmæt gagnrýni en hún á ekki mjög vel við í þessu tilviki því að dagskrá þessa fundar sem fer fram í dag lá fyrir á föstudag. [[Gripið fram í.]]Já, og dagskrá morgundagsins og það sem eftir lifir vikunnar var kynnt á fundum með formönnum þingflokka og í forsætisnefnd [[Ekki hvaða þingmannamál …]]núna um hádegisbilið þannig að … [[Ekki hvaða …]]Forseti ætlar ekki að standa í spjalli við hv. þingmann [[Fyrirgefðu.]]en þetta er hin formlega hlið á málinu, hér var staðið að verki með algerlega hefðbundnum hætti og dagskrá þriðjudagsins reyndar, af því að ekki var þingfundur á mánudag, lá fyrir þegar á föstudag. Í gær var eins og kunnugt er þingflokksfundadagur og þar af leiðandi ekki hefðbundinn þingfundur.
Hæstv. forseti. Fundarstjórn forseta er með miklum ágætum. Ég sé að hér er allt með sóma og miklum og góðum brag. Ég vil beina því til þingmanna sem koma upp og gagnrýna forseta Alþingis, hver sem það er á hverjum tíma, fyrir að hafa dagskrána ekki tilbúna fyrr að líta aðeins í eigin barm vegna þess að þegar þingflokkar og þingmenn koma sér saman um hversu lengi þeir ætli að tala í einstökum málum, hversu langan tíma þeir áætla í tilteknar umræður, verður hægt að setja dagskrá þingsins upp með miklu betri og skilvirkari hætti en hægt er nú þegar ekkert slíkt samkomulag eða samræður standa yfir á milli þingmanna. Nú hef ég nýtekið sæti á þingi og þekki ekki alveg hvernig dagskrá þessarar viku var undirbúin en ég sá dagskrá dagsins í dag í gær og gat þess vegna undirbúið mig með miklum brag, eins og sjá má á eftir.
Herra forseti. Gagnrýni Halldóru Mogensen er að sjálfsögð réttmæt, það er rétt sem forseti segir, að dagskráin eins og hún er í dag lá fyrir á föstudag. Það er alveg til í dæminu að slíkt gerist en síðan eru líka tilfelli eins og í dag þar sem ekki lá ekki fyrir á fundi forsætisnefndar sem ég sat um hádegisbilið hvaða mál verða á morgun. Eigum við ekki að gera þetta betur? Voru það ekki einkunnarorð hv. þingmanns og forseta nú, Steingríms J. Sigfússonar, í kosningabaráttunni, gerum þetta betur? Nei? Var það ekki á réttri leið hjá Sjálfstæðisflokknum en nú er það: Gerum þetta betur. [[Hlátur í þingsal.]]Þetta er allt í rétta átt. Gerum þetta betur, fáum dagskrána fyrr. Varðandi það sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, sem ég ber mikla virðingu fyrir, nefnir er grundvöllurinn fyrir því að við getum sett málin á dagskrá fyrir fram ekki að við afsölum okkur réttinum til að tala í einhverjum málum. Nei, við vitum öll að þessi tíma- og málþófshefð er til staðar vegna þess að menn eru að keppa um dagskrárvaldið. Við þurfum að tala um dagskrána í heildstæðu samhengi, þá getum við leyst það, en við getum aftur á móti leyst dagskrána og verið betur undirbúin með því að fá hana fyrr fram. Er það ekki bara eðlilegt? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Halldóru Mogensen. Það er sannarlega hægt að skipuleggja þingstörfin betur. Jafnvel þó að við höfum ekki ákveðið hvað við ætlum að tala lengi í hverju máli og jafnvel þó að ég sé þeirrar skoðunar að við ættum endilega að skoða þau mál og horfa til þinganna í hinum norrænu ríkjunum er þó hægt að segja þegar verið er að gera drög að dagskrá hvaða stjórnarfrumvörp áformað sé að ræða. Hægt er að gera drög að slíkri áætlun. Það er of mikil þoka yfir því að setja bara orðin þingmannamál og stjórnarþingmál. Við getum ekki undirbúið okkur gagnvart því. En ef það kæmi hugmynd um um hvaða mál ætti að ræða og frá hvaða ráðherrum værum við betur stödd í skipulagningunni. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég bjóst ekki við að þetta yrði heil umræða en ég fagna því þó vegna þess að þetta er mikilvægt og ekki aðeins fyrir okkur sem sitjum á þingi heldur líka fyrir almenning og hagsmunaaðila úti í bæ sem koma oft með athugasemdir á tíma sem er ekki í neinu samræmi við málsmeðferð þingsins. Ég held að það sé sjálfstætt vandamál sem við lítum ekki oft til vegna þess að við erum ekki þar, alla vega ekki alla jafna. Mér finnst svolítið leiðinlegt, og ég segi þetta með fullri virðingu fyrir virðulegum forseta, að alltaf þegar þessi umræða kemur upp er gert lítið úr vandanum og látið eins og þetta sé ekki neitt alvöruvandamál, það hafi verið rætt á einhverjum þingflokksformannafundi einhvern tímann. Ég hef setið þá fundi og veit hvernig það er. Þar er gróf útlistun á því sem virðulegur forseti sér u.þ.b. fyrir sér að verði. En það er ekki nóg til þess að þingmenn geti undirbúið sig almennilega. Það hlýtur að vera staðreynd. Það hlýtur að vera viðurkennt vandamál, jafnvel ef við getum kennt um hlutum eins og vinnubrögðum minni hlutans hverju sinni eða hvað það er. Óháð því hlýtur þetta að vera vandamál sem við verðum að viðurkenna og horfast í augu við og sameinast um að leysa. Ég legg ekki til [[Forseti hringir.]]að dregið sé neitt úr málfrelsi þingmanna til að ná því markmiði.
Forseti þakkar þessa gagnlegu og hjálplegu umræðu um betra skipulag á þingstörfunum og tekur það allt til skoðunar og greina. Ég vil þó nefna að ein ástæða þess að ekki lá fyrir hvaða þingmál eða þingmannamál yrðu á dagskrá á morgun er sú að þingflokksformenn fengu tölvupóst fyrir helgi þar sem þeir voru beðnir að tilgreina forgangsmál síns þingflokks. Og líti nú hver í eigin barm, þar á meðal formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar, og rifji upp hvort þeir hafi verið búnir að svara þannig að við hefðum getað sett það fyrr á dagskrána hvaða mál það yrðu.
Herra forseti. Rétt áður en við hefjum umræðuna vil ég taka fram að sá þingflokksformaður sem hér stendur var búinn að senda allar upplýsingar á réttum tíma. [[Hlátur í þingsal.]] Herra forseti. Félagsleg undirboð eru snyrtileg orð yfir þann glæp sem á sér stað þegar fólk er rænt launum sínum og réttindum. Því miður virðist sem slíkum ljótum málum sé að fjölga töluvert hér á landi og tengist þeim uppgangi sem er í samfélaginu, ekki síst í byggingariðnaði og ferðaþjónustu. Ódýra vinnuaflinu er ætlað að auka gróða fyrirtækjanna og bæta samkeppnisstöðu þeirra. Fórnarlömbin eru oft hrædd við að tjá sig og eru í raun þau einu sem taka áhættu með glæpnum. Fyrirtækin geta illu heilli bara borgað og haldið svo áfram. Í versta falli skipta þau um kennitölu. Ég hef rætt við eftirlitsmenn á vegum stéttarfélaga um þessi mál. Frásagnir þeirra eru sláandi. Þegar ég spurði einn þeirra hvernig félagsleg undirboð birtust á landsvæði hans sagði hann svona: Ja, það er svo sem hægt að stela peningum með margvíslegum hætti. Algengast er þó að atvinnurekendur komi sér undan því að virða kjarasamninga; greiða ekki veikindadaga, fólkið fær ekki frídaga eða lögbundinn hvíldartíma eins og því ber, hringlað er með vaktaplan þannig að vaktaálag og yfirvinna er ekki greidd, fólk er jafnvel sagt í sjálfboðavinnu. Fyrirtæki, ekki síst í landbúnaði og ferðaþjónustu, hafa í auknum mæli auglýst eftir erlendum sjálfboðaliðum til starfa upp á fæði og húsnæði. Þannig koma fyrirtækin sér hjá því að greiða kjarasamningsbundin laun og þar með skatta og aðrar skyldur. Fyrirtækin halda eftir launum starfsmanna og styrkja þannig samkeppnisstöðu sína gagnvart öðrum fyrirtækjum sem fara að lögum. Nemar í óskilgreindu námi fá uppihald og ferðir en engin laun. Það samræmist ekki íslenskum lögum. Oft vill starfsfólkið ekki tjá sig, treystir ekki yfirvöldum og er líka hrætt um fólkið sitt í heimalandinu. Einstaklingurinn sem brotið er á tekur alla áhættuna. Hann lendir í vandræðum fyrir að taka þátt í svartri starfsemi og segja frá henni, er tryggingalaus og missir vinnuna. Hagvöxtur hér á landi hefur verið mikill allt frá árinu 2010 þegar við fórum að rétta úr kútnum eftir hrunið. Sá hagvöxtur og velferð Íslendinga hefði ekki orðið nema fyrir innflutt vinnuafl. Það er óþolandi að velferð okkar sé byggð að hluta til á þjófnaði þar sem fyrirtæki flytja inn fólk og stela af því laununum. Þetta getum við ekki látið óátalið og afskiptalaust. Við getum ekki látið viðgangast að hagvöxtur á Íslandi sé borinn að hluta til uppi með svikum og svindli. Jafnaðarmenn í Norðurlandaráði og SAMAK, Samtök jafnaðarmanna og launþegahreyfinga á Norðurlöndunum, hafa haft félagsleg undirboð til umfjöllunar á liðnum misserum. Í okkar huga leikur enginn vafi á því að félagsleg undirboð ógna í raun sjálfum grundvelli norræna módelsins sem einmitt byggir á afkomuöryggi allra og samstöðu um réttindi og kjör sem gilda fyrir alla. Þannig hefur SAMAK fengið dönsku hugmyndasmiðjuna Sevea til að vinna ítarlega skýrslu um stöðu þessara mála á öllum Norðurlöndunum. Til umfjöllunar í Norðurlandaráði er fjöldi tillagna sem með einum eða öðrum hætti lúta að þeim málum. Ég nefni t.d. tillögur jafnaðarmanna um að ríkisstjórnir Norðurlandanna sameinist um stefnu í þessum málum og gagnvart ESB og sameiginlegar aðgerðir Norðurlanda til að styrkja og efla launþegahreyfingar í baráttu þeirra fyrir réttindum launþega. Heilbrigður vinnumarkaður er undirstaða góðra samfélaga og svikin verður að stöðva hér á landi. Brotastarfsemin beinist einkum að þeim sem eru veikastir fyrir, ungu fólki og erlendum starfsmönnum í byggingariðnaði og ferðaþjónustu. Markvissra aðgerða er þörf. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvaða aðgerðir séu fyrirhugaðar af hálfu stjórnvalda, í fyrsta lagi til að vinna gegn því að brotastarfsemin þrífist hér á landi, í öðru lagi til að tryggja starfsemi og eðlilega samkeppnisstöðu fyrirtækja sem virða kjarasamninga og lög og í þriðja lagi til að efla vinnueftirlit og nýta viðurlög við brotum á lögum og kjarasamningum og fylgja þeim eftir.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir að efna til umræðu á Alþingi um þessi mikilvægu mál. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að farið sé að lögum og reglum gagnvart réttindum launafólks á vinnumarkaði og að hið opinbera geri sitt til að sinna eftirliti og stuðla að heilbrigðum og réttlátum vinnumarkaði. Þær spurningar sem hv. þingmaður kom inn á tengjast allar með einum eða öðrum hætti og snúast um hvað fyrirhugað sé að gera til að vinna gegn brotastarfsemi á íslenskum vinnumarkaði og fyrirbyggja að brot fái hér þrifist. Ég vil byrja á að segja að unnið er að frumvarpi til breytinga á lögum um útsenda starfsmenn og fleiri lögum sem varða vinnumarkaðsmál og fer sú vinna fram í víðtæku samráði m.a. í samvinnu við stéttarfélög. Það samstarf er á lokastigi og stendur til jafnvel í næstu viku að senda það frumvarp í opna kynningu. Markmiðið er síðan að það verði lagt fram á Alþingi áður en frestur til að leggja fram ný mál rennur út. Þeim lagabreytingum er m.a. ætlað að tryggja upplýsingaflæði milli aðila sem fara með eftirlit á vinnumarkaði til að koma í veg fyrir að brotastarfsemi þrífist hér á landi. Megintilgangur lagabreytinganna er að auðvelda framkvæmd laga um útsenda starfsmenn. Markmiðið er m.a. að veita íslenskum stjórnvöldum betri yfirsýn yfir stöðuna á innlendum vinnumarkaði að því er varðar starfsemi erlendra þjónustuveitenda, þar með talið starfsmannaleigna, fjölda og stöðu erlendra starfsmanna sem starfa hjá slíkum fyrirtækjum hérlendis. Ekki síst er markmið áformaðra lagabreytinga að styrkja eftirlit með kjörum erlendra starfsmanna sem sendir eru tímabundið hingað til lands á vegum erlendra fyrirtækja í tengslum við veitingu þjónustu hér á landi eða á vegum starfsmannaleigna þannig að laun og önnur kjör séu í samræmi við ákvæði laga um gildandi kjarasamninga í viðkomandi starfsgreinum á því svæði þar sem vinnan fer fram. Með þessu á að koma í veg fyrir að þátttaka erlendra starfsmanna á vinnumarkaði, þar með talið í gegnum erlend fyrirtæki og starfsmannaleigur, leiði til félagslegra undirboða hér á landi. Frumvarpinu er jafnframt ætlað að stuðla að jafnri samkeppnisstöðu fyrirtækja, eins og hv. þingmaður kom inn á í máli sínu áðan, sem starfa á innlendum vinnumarkaði, hvort sem þau eru innlend eða erlend. Mikilvægt er í því sambandi að tryggja að fyrirtæki geti ekki með lögbrotum, t.d. með því að brjóta kjarasamninga á starfsfólki, skapað sér betri samkeppnisstöðu en fyrirtæki sem virða vinnumarkaðslöggjöfina. Jafnframt er í vinnu setning laga um keðjuábyrgð, en það er einnig mikilvægt skref til að tryggja útsendum starfsmönnum þau laun sem þeim ber samkvæmt kjarasamningum. Eins og ég sagði áðan eru þessi frumvörp á lokastigi og meiningin er að þau verði lögð fram áður en frestur til að leggja fram ný þingmál rennur út. Ég vonast til að þau frumvörp fái góða meðferð á þinginu og verði kláruð á þessu vorþingi ef mögulegt, vegna þess að þetta er brýnt mál eins og hv. þingmaður kom inn á. Að þessu viðbættu er auðvitað gríðarlega mikilvægt að við aukum eftirlit með vinnumarkaðnum. Þar er mikilvægt að það sé víðtækt samstarf stjórnvalda, samstarf þvert á stofnanir með virkri þátttöku aðila vinnumarkaðarins. Virk upplýsingagjöf, forvarnir og fræðsla er mikilvægur liður í því að sporna gegn brotastarfsemi á vinnumarkaði. Þar vinnur Vinnumálastofnun mikilvægt starf og er ætlað veigamikið hlutverk samkvæmt lögum í þeim efnum. Vinnumálastofnun hefur þegar sett á fót upplýsingavefinn posting.is fyrir erlenda þjónustuveitendur sem koma hingað tímabundið til lands og veita hér þjónustu. Hugsunin á bak við það er að þar sé hægt að finna upplýsingar um kaup og kjör sem gilda á íslenskum vinnumarkaði, upplýsingar um vinnuvernd, upplýsingar um skattgreiðslur og fleira. Þar er líka hægt að finna upplýsingar frá ýmsum aðilum sem koma að eftirliti, ríkisskattstjóra, Þjóðskrá, Tryggingastofnun og fleiri aðilum. Vinnumálastofnun vinnur líka að gerð nýs fræðsluvefs í samstarfi við Samtök atvinnulífsins, ferðaþjónustuna, verslunarinnar og iðnaðarins. Vefurinn er liður í þátttöku Vinnumálastofnunar í norrænu samstarfi um forvarnir gegn misnotkun og misbeitingu starfsfólks, þar með talið vinnumansali. Eins og ég sagði áðan krefst eftirlit á vinnumarkaði víðtæks samstarfs og Vinnumálastofnun gegnir þar ríku hlutverki. Hún á í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins um eftirlit, en hefur undanfarið unnið að því í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins að skýra skilin milli þess eftirlits sem stofnunin fer með samkvæmt lögum og þess eftirlits sem telja má eðlilegt að aðilar vinnumarkaðarins sinni. Virðulegi forseti. Ég hefði getað sagt margt fleira en tíminn er því miður á þrotum. En ég þakka hv. málshefjanda fyrir að taka þetta mál hér upp. Það er gríðarlega mikilvægt og ég vænti góðs samstarfs við hv. þingmann og aðra þingmenn um þau mál sem væntanleg eru til þingsins.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu, hún er afar mikilvæg. Í samtölum mínum við verkalýðshreyfinguna varðandi þetta alvarlega mál kom fram að vandinn er stærri og meiri en við gerum okkur grein fyrir. Það er mikilvægt að reyna að átta sig á umfanginu. Í því sambandi er hægt að horfa til þess hversu mörg mál koma á borð stéttarfélaganna, hversu mörg málin eru þar sem verkafólk er hlunnfarið um kaup og kjör. Ég hef upplýsingar um að eitt af stóru stéttarfélögunum hafi á síðasta ári sent út kröfur vegna vangoldinna launa upp á tæpan 1 milljarð kr. Það eru 80 milljónir á mánuði og um 90% allra þessara krafna voru fyrir hönd erlendra starfsmanna hér á landi. Það er almennt talið að af tíu manna hópi verkafólks sem er hlunnfarið um kaup og kjör séu einungis tveir til þrír sem fara með málið lengra. Ef allir þeir sem hlunnfarnir eru myndu kæra sín mál væri upphæðin hjá þessu eina tiltekna stéttarfélagi ekki 1 milljarður á ári heldur 5 milljarðar kr. Það er veruleg upphæð, og ég segi það að ef hægt er að hlunnfara verkafólk um svo háar upphæðir er eitthvað að eftirlitskerfinu hér á landi. Það skekkir alla samkeppnisstöðu. Það er óþolandi fyrir þá atvinnurekendur sem eru heiðarlegir. Það þarf að bregðast við þessu máli strax, hæstv. félagsmálaráðherra, og það er hægt ef viljinn er fyrir hendi. Það er brýnt að setja sektarákvæði í lög þannig að þeir sem verða uppvísir að því að brjóta á verkafólki sæti sektum. Það eru síbrotamenn í þessum geira sem stunda kennitöluflakk og hótanir í garð verkafólks. Á því verður að taka. Verksalinn verður að vera ábyrgur gagnvart undirverktaka og verkalýðsfélögin þurfa víðtækari heimildir til gagnaupplýsinga. Hæstv. félagsmálaráðherra. Það þýðir ekkert að draga málið með því að skipa nefnd og svo aðra nefnd. Tími framkvæmda er kominn. Hæstv. ráðherra hefur nóg af starfsfólki í kringum sig og m.a. tvo aðstoðarmenn á góðum launum. Það er mikið í húfi fyrir allt þetta duglega, erlenda verkafólk sem hér starfar og við þurfum á að halda. Það er einnig mikið í húfi fyrir ríkissjóð.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. 6. þm. Suðurkjördæmis Oddnýju G. Harðardóttur, fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga málefni. Ég fullyrði að við öll hér í salnum erum sammála um að við viljum ekki að verið sé að svíkja fólk á vinnumarkaði, að ekki sé farið að lögum og kjarasamningar ekki virtir. Ég tel að við séum öll sammála um það. Við erum þess vegna í þessari umræðu og það er mikilvægt að við skoðum hér í þingsal hvaða leiðir og hvaða lausnir við sjáum. Ef við notum tímann í að tala um hvað sé að nýtum við ekki endilega tímann til góðs. Ég er hrifin af því sem hæstv. ráðherra fór yfir varðandi frumvarpið sem lagt verður fram nú á vorþinginu. Það verður spennandi að sjá hvernig þingflokkarnir munu bregðast við, hvort ekki verði allir saman í því að klára það mál og bæta, ef eitthvað þarf að bæta, í frumvarpi ráðherrans varðandi það. [[Gripið fram í.]] Bregðast við strax, hv. þingmaður Miðflokksins kallar eftir því. Já, gott og vel. Ég held að ráðherrann sé að koma fram með frumvarp. Þá er búið að svara þeirri spurningu. Ég tel að það sé mikilvægt að fyrirtæki sem starfa á Íslandi vinni í einföldu umhverfi. Ef maður vinnur í einföldu umhverfi, ef skattkerfið er einfalt og allir skilja leikreglurnar, er erfiðara að fela sig. Við höfum öll prófað að fara í feluleik við börnin okkar. Það er erfitt að fela sig þegar herbergið er einfalt með fáum hlutum í en erfiðara þegar umhverfið er flókið. Ég held að það sé eitt atriði. Við viljum að fyrirtækin hér vaxi og dafni en við viljum að þau starfi innan þeirra reglna sem við höfum sett og að sjálfsögðu að þau greiði samkvæmt kjarasamningum og semji og geri vel við sitt starfsfólk. Við viljum að vinnumarkaðurinn sé heilbrigður og að greidd séu sanngjörn laun fyrir það vinnuframlag sem hver og einn launþegi reiðir af hendi. Ég hlakka til að hlusta á lausnir þeirra þingmanna sem ætla að blanda sér í umræðuna. Með því að benda á lausnir [[Forseti hringir.]]og einbeita okkur að því hvernig við ætlum að leysa málin aukum við traust á Alþingi.
Forseti. Alþjóðavæðingin hefur sína kosti og galla. Samkeppni fyrirtækja hefur líklegast aldrei verið meiri og hefur það oftast verið talið til góðs fyrir neytendur sem hafa þá aðgang að ódýrari vöru. Skuggahliðin er samt sú að fyrirtæki leitast eftir að lágmarka framleiðslukostnað og er það oft gert á kostnað fólks sem sökum neyðar tekur að sér vinnu fyrir lægri laun við verri aðstæður. Það hefur færst í aukana að fyrirtæki noti starfsmannaleigur og útsenda starfsmenn til að fá til sín ódýrara vinnuafl en ófullnægjandi eftirlit og lítið af skráðum gögnum um útsenda starfsmenn og möguleg félagsleg undirboð hafa falið vandamálið. Þetta þarf að laga. Á síðasta ári lagði þáverandi félags- og jafnréttismálaráðherra fram frumvarp á Alþingi sem fjallaði um réttindi og skyldur starfsmannaleigna sem starfa hér á landi og átti að setja reglur um keðjuábyrgð fyrirtækja sem ráða slíka starfsmenn. Með frumvarpinu átti að mæta og koma í veg fyrir félagsleg undirboð og tengda brotastarfsemi sem hefur farið vaxandi á íslenskum vinnumarkaði. Það er skylda okkar að tryggja að erlendir verkamenn njóti sömu réttinda og við sem höfum ævilanga reynslu af íslenskum vinnumarkaði. Við getum ekki búið við að vera með tvöfalt kerfi þar sem sumir starfsmenn í samfélaginu eru með betri réttindavernd en aðrir. Með því frumvarpi sem lagt var fram á síðasta ári hefði verið stigið skref í áttina að því að laga þetta ástand. Það olli mér því miklum vonbrigðum þegar í ljós kom að við vinnslu frumvarpsins hafði algjörlega verið hunsað að hafa samráð við Persónuvernd þrátt fyrir að í því væri að finna víðtækar heimildir til meðferðar og vinnslu viðkvæmra persónuupplýsinga. Þrátt fyrir að hér sé um að ræða alvarlega réttindabaráttu fyrir hóp einstaklinga sem á sér oft ekki málsvara er nauðsynlegt að á sama tíma heimilum við ekki persónunjósnir á hendur þeim. Nú liggur fyrir að þetta frumvarp skuli lagt fram aftur. Ég fagna því en vona um leið að þá verði búið að taka tillit til sjónarmiða Persónuverndar þannig að ekki sé gengið óþarflega langt á friðhelgi einkalífs sem erlent verkafólk, alveg eins og Íslendingar, á sjálfsagðan rétt á að njóta. Við verðum að geta tryggt öryggi erlends verkafólks á vinnumarkaði en án þess að ganga á mannréttindi þess.
Herra forseti. Ég þakka þessar mikilvægu umræður. Hér er fjallað um það sem ég kalla ljósfælna framkomu við fyrst og fremst erlent en líka innlent launafólk. Þetta er ekki nýtt fyrirbæri. Ég hafði rökstuddan grun um það 1998 við viðgerðir á fjölbýlishúsi hér í bæ að þannig væri háttað, að það erlenda verkafólk sem þar vann væri hlunnfarið. Annar þáttur í því máli er einfaldlega sú faglega færni sem má oft draga í efa hjá því fólki sem þarna er ráðið og farið með á þennan hátt. Það er áhyggjuefni. Nú sjáum við fjölmörg dæmi úr fjölmiðlum um hvar pottur er brotinn. Þessi áníðsla, sem við getum kallað svo, varðar ekki aðeins laun og kjararéttindi heldur einnig félagslega þáttinn. Þegar kemur að launum og kjararéttindum er svokallað jafnaðarkaup gjarnan notað, útsmurður taxti sem er notaður á öllum tímum sólarhrings og er eins og menn vita ólöglegur. Það er mjög algeng aðferð. Í félagslega þættinum eru það búsetuúrræðin sjálf, aðbúnaðurinn í bústað þessa fólks. Ég veit dæmi um 12 manna bústað með jafn mörgum herbergjum og einu salerni og einni sturtu. Þetta er nokkuð sem ég hef heyrt. Okur á greiðslum fyrir slíkt er líka mjög algengt. Þetta er algengt í byggingariðnaði og ferðaþjónustu, eins og kemur fram í fyrirspurninni, en ég held að það séu fleiri svið, eins og t.d. þrif á húsum. Það er mjög mikilvægt að upplýsinga- og eftirlitsþátturinn verði efldur því að þar liggur hluti lausnarinnar. Ég vil hvetja stjórnvöld jafnt sem hreyfingu launafólks [[Forseti hringir.]]og atvinnurekenda til að velta við öllum steinum og afhjúpa hina ljósfælnu starfsemi sem er skammarblettur á samfélaginu.
Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur, fyrir þessa þörfu umræðu. Þetta er afskaplega þarft málefni nú þegar erlendum ríkisborgurum fjölgar mjög á vinnumarkaði. Ör þróun hefur verið í þá átt síðustu ár. Árið 2017 var nýtt metár í þessu sambandi. Aldrei hafa fleiri erlendir verkamenn starfað á Íslandi en einmitt núna. Vísbendingar eru um að þeim muni enn fjölga. Þessi brot eru aðallega í þeim geirum þar sem þeir starfa, þ.e. láglaunastörfin. En þetta á ekki síður við um íslenska starfsmenn. Flokkur fólksins sýnir mikla samstöðu með vinnandi fólki og stendur vörð um hag þess. Það er algerlega óháð litnum á vegabréfum þess. Önnur ástæða fyrir fjölgun vandamála á þessu sviði er auðvitað miklar breytingar á vinnumarkaði samfara fækkun starfa með aukinni sjálfvirkni og er þar hægt að líta t.d. til bankageirans þar sem störfum hefur fækkað og mun eflaust fækka enn frekar. Fólk missir störf sem það hefur gegnt og á í sumum tilvikum ekki kost á öðrum störfum eða þá aðeins tímabundnum störfum. Þetta er langt í frá að vera einsleitur hópur. Þetta er fólk á öllum aldri og með ólíkan bakgrunn, menntun og starfsreynslu, fólk sem býr við lítið starfsöryggi og óöruggar tekjur. Engin vafi er á að undirboð á vinnumarkaði og svört atvinnustarfsemi hér á landi hafa aukist samfara fjölgun erlendra verkamanna og -kvenna. Þetta er berskjaldaður hópur og ég tek undir að þessi umræða er mjög þörf og mjög tímabær.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda, hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur, fyrir að taka þetta mikilvæga mál upp og hæstv. ráðherra sömuleiðis fyrir svör hans, þó að ég verði að segja eins og er að ég myndi vilja sjá aðeins meiri kraft í þessu máli. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Félagsleg undirboð á vinnumarkaði er nokkuð sem ég held að við séum öll hér inni sammála um að þurfi að berjast gegn með öllum ráðum. Þetta er algjörlega ólíðandi og við viljum ekki atvinnurekstur sem byggir á félagslegum undirboðum. Við viljum ekki starfsemi fyrirtækja sem byggir á því að svína á starfsmönnum þeirra, að greiða þeim ekki í takt við kjarasamninga eða lögbundin kjör og réttindi að öðru leyti. Hér er ekki aðeins verið með gróflegum hætti að mismuna fólki á grundvelli þjóðernis, verið er að brjóta gegn kjarasamningum, verið er að grafa undan lífskjörum okkar allra því að með þessu eru fyrirtæki að reyna að skapa sér samkeppnisforskot með skýrum og ólögmætum hætti, með því að grafa undan rekstrargrundvelli heiðarlegra, heilbrigðra fyrirtækja sem vilja vinna eftir gildandi kjarasamningum og lögum hverju sinni. Það er algjörlega ólíðandi. Við eigum öll að taka höndum saman um að uppræta slíkt með öllum tiltækum ráðum. Þess vegna eru það mér ákveðin vonbrigði að heyra hæstv. ráðherra lýsa því yfir að nú sé þetta ágæta frumvarp um réttindi og skyldur varðandi erlenda starfsmenn að fara í opið umsagnaferli. Undirbúningur að málinu hófst í tíð hæstv. félagsmálaráðherra Eyglóar Harðardóttur. Það kom fyrir þingið í ráðherratíð minni sl. vor. Þá náðist því miður ekki að vinna það. En málið er tilbúið fyrir þingið og ég veit að það fór aftur í samráðsferli við aðila vinnumarkaðarins. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu [[Forseti hringir.]]að málið komi hér strax fram í þinginu svo það geti tekið höndum saman um að ljúka því fyrir þinglok í vor þannig að það tefjist ekki enn frekar en þegar er orðið.
Virðulegur forseti. Þetta er þörf umræða sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir bryddað upp á um málefni sem maður hefur á tilfinningunni að mætti vera ofar á baugi í samfélagi okkar og hefur ekki verið nógsamlega rætt, en verkalýðshreyfingin hefur af veikum mætti reynt að halda því á lofti. Þetta er einn af hvimleiðum fylgifiskum alþjóðavæðingarinnar og minnir okkur á hversu nauðsynlegt er að sterk löggjöf ríki í hverju landi fyrir sig og að sterk verkalýðshreyfing nái að þrífast. Svo eru náttúrlega séríslenskar útfærslur á þessu alþjóðlega böli, sem lýsa sér ekki síst í þrálátu kennitöluflakki. Það eru aðilar sem gerast brotlegir aftur og aftur, skipta svo um kennitölu og halda áfram uppteknum hætti óáreittir af yfirvöldum. Verkalýðshreyfingin hefur barist gegn þessu og reynt að vekja athygli á þessu af veikum mætti. Við horfum um þessar mundir upp á kjaradeilu milli flugfélagsins Primera Air og flugfreyja. Þar hefur það gerst að fulltrúar flugfélagsins hafa ekki mætt á fjóra sáttafundi með sáttasemjara, sem er fáheyrð framkoma. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það, þetta veldur skekktri samkeppnisstöðu gagnvart þeim fyrirtækjum sem reyna að hlíta lögum. Útkoman er verri verk, verri þjónusta, verri kjör vinnandi fólks og verra samfélag.
Hæstv. forseti. Ég vil sömuleiðis þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir þessa góðu umræðu vegna þess að ég trúi því að þegar við tölum saman og leggjum hlutina á borðið, förum ofan í saumana á þeim, þá er alltaf meiri von um að við náum að finna lausnir og bæta samfélagið. Þetta er innlegg til þess sem er mjög gott. Hv. þingmaður kom inn á marga hluti, nefndi sérstaklega byggingariðnaðinn og ferðaþjónustuna, nefndi brothætta hópa sem eru erlendir starfsmenn og ungt fólk. Einnig kom þingmaðurinn á umræðu innan Norðurlandaráðs sem mér fannst mjög athyglisverð. Ég á þar sæti ásamt hv. þingmanni og fleirum sem sitja hér í salnum. Mig langar til að undirstrika að Norðurlandaráð er mjög mikilvægur vettvangur fyrir okkur til að beita okkur vegna þess að styrkurinn liggur í samtakamættinum. Það að þetta málefni sé þar uppi á borðum og vilji sé þar til þess að vinna samkvæmt sameiginlegri stefnu styrkir vinnumarkaðinn hér gríðarlega. Við þurfum því að horfa í þá átt og ræða hvernig við getum beitt okkur áfram innan Norðurlandaráðs í þessum efnum sem og öðrum. Hæstv. ráðherra kom einnig inn á marga punkta í sínu máli. Ég fagna því eins og fleiri að frumvörpin séu á leiðinni og það væri náttúrlega gott að heyra frá hæstv. ráðherra hvort möguleiki sé á að þau komi eitthvað fyrr en áætlað er nú þegar. Eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir kom inn á þá er náttúrlega erfiðara að leynast í einföldu umhverfi og einnig þar sem upplýsingaflæðið er betra og meira og samtalið meira. Með því að tengja betur saman stofnanir og tryggja upplýsingaflæði getum við náð betri árangri og komið upp um þá einstaklinga sem hafa svo sannarlega einbeittan brotavilja í að fara fram hjá lögunum. [[Forseti hringir.]] Ég sé að tími minn er að verða á þrotum. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra varðandi Primera Air málið, [[Forseti hringir.]]hvort lögin taki t.d. yfir svona skráningar [[Forseti hringir.]]og hvernig menn geta farið þar fram hjá. Einnig kennitöluflakkið og keðjuábyrgðir sem minnst er á í stjórnarsáttmála, hvað [[Forseti hringir.]]er að gerast í þeim efnum?
Forseti minnir þingmenn á að virða tímamörk. Þetta voru næstum því 30 sekúndur fram yfir, það er metið núna.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda fyrir að koma með þetta mál hér inn í þingsali. Þetta er mikilvægt og hefur í sjálfu sér verið margrætt. Það er óþolandi að hagvöxtur þjóðarinnar og uppgangur í mörgum atvinnugreinum virðist byggjast á því að svínað sé á launafólki og að hér sé stundað vinnumansal. Það er líka ólíðandi fyrir atvinnugreinar, þ.e. atvinnurekendur í einstökum atvinnugreinum eins og landbúnaði, ferðaþjónustu, byggingariðnaði, að sitja undir því að menn í þessum greinum séu að skjóta sér undan því að borga fólki almennileg laun eða fari ekki eftir kjarasamningum. Það er náttúrlega ólíðandi að þessir aðilar skuli komast upp með þetta. Þetta skekkir samkeppnisstöðu. En það eru tvö fórnarlömb í þessu máli öllu. Það er í fyrsta lagi það ógæfusama fólk sem níðst er á hér á Íslandi með því móti sem við erum að fara yfir hér, hitt fórnarlambið er ríkissjóður sem verður af tekjum vegna þess að kennitöluflakkarar og óvandaðir menn í öllum þessum atvinnugreinum standa ekki skil á gjöldum vegna launa þess starfsfólks sem hjá þeim vinnur. Nú veit ég að hæstv. ráðherra hefur nokkra reynslu af því að hafa í vinnu erlent verkafólk og hann þekkir þessi mál mjög vel. Hann er þess líka örugglega jafn fús og fýsandi og við að þeir sem ekki standa sig verði dregnir fram í dagsljósið og þeim hegnt. En þetta er ekki bara á færi eins ráðherra. Ég fagna því að frumvörpin komi fram. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til þess að tala við tvo samráðherra sína í ríkisstjórn og hvetja þá til dáða með sér, t.d. hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, til að ráða nú þegar um 20 manns til skatteftirlits [[Forseti hringir.]]og iðnaðarráðherra til að koma fram loksins á Alþingi með kennitöluflakksfrumvarp, sem mig minnir að búið sé að vera í undirbúningi [[Forseti hringir.]]síðan árið 2013. Einhverjir þrír ráðherrar hafa heykst á því að koma með það mál inn í þingið. [[Forseti hringir.]]Ég held að væri rétt að blása til samstöðu í ríkisstjórninni og menn [[Forseti hringir.]]gyrði sig í brók og berji kjark hver í [[Forseti hringir.]]annan til að laga [[Forseti hringir.]]þessi mál.
Þessi undirleikur er í boði hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar en hann náði 30 sekúndum. Lengdin var 27 sekúndur áðan, þetta er allt að færast í aukana þannig að það er spurning hvort forseti verður að fara að grípa til einhverra örþrifaráða. Það er víst enginn fallhleri í þessum ræðustól en [[Hlátur í þingsal.]]við sjáum til hvort í forsætisnefnd verður ekki tekið vel í eitthvað slíkt.
Herra forseti. Félagsleg undirboð á vinnumarkaði. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir að vekja athygli okkar á þessu og koma þessu máli á dagskrá. Það er mikið verk óunnið. En hér fara saman hagsmunir launafólks og hagsmunir atvinnurekenda, að minnsta kosti þeirra sem vilja stunda og stunda sín viðskipti með heiðarlegum hætti. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson talaði um að fórnarlömbin væru tvö, annars vegar starfsmaðurinn, launamaðurinn sem svikinn er um rétt kjör, og hins vegar ríkissjóður. Ég segi: Þau eru þrjú. Því að fórnarlamb er líka sá er stundar heiðarleg viðskipti, bóndinn, verktakinn o.s.frv. Ég tek undir með hv. málshefjanda um að heilbrigður vinnumarkaður sé forsenda góðs samfélags. En ég ætla að taka aðeins dýpra í árinni og halda því fram að heilbrigður vinnumarkaður, þar sem farið er eftir lögum og reglum, sé forsenda þess að við náum að byggja hér upp sjálfbæran hagvöxt. Vegna þess að undirboð líkt og skattsvik, m.a. þau sem kennitöluflakkarar stunda með því að stela innskatti, grafa undan hinum heiðarlegu viðskiptum sem til framtíðar eru eina leið okkar til bættra lífskjara. Ég hygg að það sé mjög mikilvægt að við höfum þetta í huga. Það verður og er alltaf sérstakt verkefni að fylgjast með því að farið sé eftir leikreglum. Engu skiptir hvort um er að ræða skatta og gjöld eða að staðið skuli við gerða samninga þegar kemur [[Forseti hringir.]]að kjarasamningum, lögum og reglum, er gilda. Það á að tryggja að eftir leikreglunum sé farið og allir sitji við sama borð.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda fyrir að hefja mikilvæga umræðu um félagsleg undirboð á vinnumarkaði sem mætti segja að væri skuggahliðin á vinnumarkaði okkar um þessar mundir. Ef ég ætti að koma með nokkrar tillögur eftir að hafa litið í gegnum regluverk Vinnumálaeftirlitsins myndi ég alla vega leggja til að reglubundnar heimsóknir Vinnueftirlitsins yrðu efldar og að ítrekað og oftar yrði farið í óvæntar heimsóknir til vinnustaða til að kanna hvort allt sé með felldu hvað varðar a.m.k. aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Mér finnst því tilefni til að athuga hvort 82. gr. þeirri sömu laga sæti endurskoðun. Annað sem mig langar að taka til skoðunar, þar sem við erum að tala um félagsleg undirboð, er að mig langar líka að leggja það að jöfnu við það hvernig almennt er komið fram við erlenda starfsmenn á vinnustöðum og hvernig þeir geta verið beittir alvarlegu ofbeldi á vinnustað sínum án þess að vita hvert þeir eigi að leita. Þess vegna finnst mér tilefni til að endurskoða 38. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og athuga hvort tilefni sé til þess að breyta e-lið þeirrar greinar um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum. Eins og við sáum verða konur af erlendum uppruna fyrir mjög alvarlegu ofbeldi á vinnustöðum sínum og virðast ekki vita hvert þær eiga að leita. Herra forseti. Í lokin langar mig að minnast á skuggahliðina af skuggahliðinni á íslensku atvinnulífi og það er mansal, vinnumansal. Ég minni á að ekki er í gildi aðgerðaáætlun gegn mansali. Ég hvet hæstv. félagsmálaráðherra til að taka í samstarfi við dómsmálaráðherra orðalag 227. gr. almennra hegningarlaga um vinnumansal til almennrar skoðunar og endurskoðunar þar sem það þykir of almennt og ekki vinna að markmiðum sínum. Eins þarf að skoða betur hvaða stofnanir bera ábyrgð á því að fylgja þessu eftir.
Herra forseti. Ég vil eins og fleiri þakka málshefjanda fyrir þarfa umræðu. Breyttur vinnumarkaður og aðstæður í efnahagslífinu hafa orðið til þess að hlutfall erlends starfsfólks á íslenskum vinnumarkaði hefur hækkað, ekki síður en erlendra fyrirtækja sem senda starfsfólk hingað tímabundið til að veita þjónustu. Á síðasta ári voru rúmlega 24 þús. erlendir starfsmenn hér á vinnumarkaði og hafa aldrei verið fleiri. Gjarnan hefur verið rætt um ferðaþjónustuna og byggingarfyrirtækin en þetta á miklu víðar við, hvort heldur er í ræstingum eða í litlum fyrirtækjum. Það er auðvitað mikilvægt, eins og ítrekað hefur komið fram, að félagsleg undirboð fái ekki þrifist. Það gera stjórnvöld ekki ein, heldur þurfa þau og aðilar vinnumarkaðarins að leggja saman krafta sína. Að mínu viti er eitt af því sem þarf að gera að setja lög um keðjuábyrgð. Það er ein leið til að tryggja fólki laun sem því ber og það á bæði við um innlend og erlend fyrirtæki, eins og Vinstri græn hafa reyndar lagt áherslu á í gegnum tíðina. Eitt og annað er gert, við megum ekki gleyma því, þó að alltaf megi úr bæta. Vinnumálastofnun hefur sett á fót upplýsingavef fyrir erlendar þjónustuveitendur þannig að þeir geti á einum stað fengið nauðsynlegar upplýsingar áður en þeir senda starfsmenn sína tímabundið hingað til lands að veita þjónustu. Í farvatninu er líka nýr fræðsluvefur í samstarfi við atvinnurekendur þar sem m.a. má finna gátlista í því skyni að atvinnurekendur vandi valið þegar kemur að undirverktökum. Og ekki síður að þeir geti metið hættuna á duldu vinnumansali og öðrum vinnumarkaðsbrotum, en ég vil taka undir með hv. þm. Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur hvað varðar vinnumansalsmálið áðan. Vinnueftirlitið hefur líka verið með fræðslu og leiðbeiningar er varða einelti, kynferðislega og kynbundna áreitni og ofbeldi á vinnustöðum, sem þarf að fylgja vel eftir, eins og dæmin sýna og við þurfum að gera enn betur í því. Ég vil beina því til ráðherra, af að ég held að það sé hluti af því að gera umhverfið betra, að gera átak í því að meta menntun erlends starfsfólks þannig að mannauðurinn nýtist sem best. Það væri hægt að taka upp á samráðsvettvangi ráðherranefndar um jafnréttismál eins og gert hefur verið varðandi jafnlaunavottun og kynferðislega og kynbundna áreitni.
Virðulegi forseti. Ég hef grun um það að þegar góðærið er svona mikið eins og núna, allt á fullum dampi í þjóðfélaginu, þá vilji svona mál gleymast. Menn setja þau aftur fyrir sig og vilja bara taka stefnuna beint áfram. Þá verða ýmsir fyrir brotum. Félagsleg undirboð og svört atvinnustarfsemi eru bara tvær hliðar á sama peningnum og þeir sem verða fyrir þessum brotum eru oftar en ekki erlent verkafólk og ungir Íslendingar sem gjarnan eru að stíga sín fyrstu skref á vinnumarkaði. Menn kalla eftir lausnum, spyrja: Hvað getum við gert? Margir hafa nefnt þær stofnanir sem eiga að fylgjast með þessu, þær stofnanir sem best eru til þess fallnar að fylgjast með þessu, eins og Vinnumálastofnun, Vinnueftirlitið, skatteftirlitið - allt tengist þetta nú og menn verða varir við þetta í eftirlitsferðum sínum. Það er auðvitað mikilvægt að ríkið standi á bak við þessar stofnanir. Ég hef sem dæmi nefnt lögregluna, að ríkið dragi ekki mikið úr starfsemi hennar. Lögreglumönnum hefur, eins og ég hef sagt í þessum stól, ekki fjölgað neitt síðustu tíu árin, þeim hefur frekar fækkað. Og svo á að efla rannsóknir. Það sér hver maður að þegar íbúum fjölgar, erlendu verkafólki fjölgar stórlega, erlendum ferðamönnum fjölgar í þeim mæli sem við höfum séð síðustu árin, þá hefur lögreglan ekki mannafla, miðað við þessar tölur, til að rannsaka sífellt fleiri, flóknari og erfiðari brot. Ég segi: Ríkisstjórnin þarf að fara að standa í lappirnar ef hægt á að vera að takast á við þessi mál.
Herra forseti. Mig langar að nota seinni ræðu mína um þetta mál til að halda áfram að hvetja hæstv. félagsmálaráðherra til góðra verka í þessu efni. Þetta er eitt alvarlegasta vandamálið sem vinnumarkaðurinn er að glíma við á þessu ári. Þetta er algjörlega fyrirséður vandi, það er langt síðan farið var að ræða þetta og þess vegna er alveg gríðarlega mikilvægt að fyrrnefnt frumvarp komi sem fyrst til þingsins til umræðu. Ég held að það sé einmitt mjög mikilvægt að þingið fái góðan tíma til að fara yfir það, leita umsagna o.s.frv. Frumvarpið hefur verið drjúgan tíma í undirbúningi og ég held að því sé ekkert að vanbúnaði að koma með það hér inn. En það eru fleiri þættir sem horfa þarf til. Það þarf að efla eftirlit verulega. Ríkisskattstjóri kvartar undan fjárskorti til að sinna eftirliti sem við vitum að virkar mjög vel. Hinar svokölluðu fyrirtækjaheimsóknir ríkisskattstjóra hafa virkað mjög vel í þessu samhengi. Á síðasta ári var aukið fjármagn til bæði Vinnueftirlits og Vinnumálastofnunar til að sinna slíku eftirliti líka. Það er mikilvægt að halda áfram að byggja upp þann eftirlitsþátt. Við erum þjóð sem er að eldast. Við vitum að við munum í ríkara mæli en áður þurfa á erlendu starfsfólki að halda. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að við stöndum vel að öllum umbúnaði og réttindum þessa hóps, að fólk sem kemur hingað til starfa upplifi sig sem jafngilda samfélagsþegna í alla staði. Þetta er gríðarlega mikilvægt og þar er ekki bara nóg að tala um félagsleg undirboð því að eitt er hvort verið er að brjóta samninga og réttindi þessa fólks, sem er mjög alvarlegt, en við þurfum líka að horfast í augu við þá staðreynd að ein stærsta skýribreytan á launadreifingu á vinnumarkaði er uppruni. Við borgum fólki af erlendum uppruna mun lægri laun en öðrum á vinnumarkaði. Þá er ekki bara nóg að fólk fái laun samkvæmt kjarasamningum, við ætlum heldur ekki að borga þessum [[Forseti hringir.]]hópi einum berstrípaða taxta. Það skiptir gríðarlega miklu máli að fræða fólk um réttindi sín, að huga að því í alla staði að fólk sem kemur hingað til starfa, sem er gríðarlega mikilvægt fyrir íslenskt samfélag, upplifi full, jöfn réttindi í alla staði.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir að taka þátt í þessari umræðu og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég fagna því að til standi að koma aftur með frumvörpin, væntanlega þá betur unnin, inn í þingið, sem verið hafa í meðförum þriggja ríkisstjórna. Af umræðunni hér má ræða að þverpólitísk samstaða sé um að vinna þau hratt og vel. Ég vil einnig hvetja hæstv. ráðherra til dáða, eins og aðrir hv. þingmenn í umræðunni, og hvetja hann til að blása til sóknar innan ríkisstjórnarinnar vegna þess að þessi mál varða ekki aðeins ráðuneyti hans. Herra forseti. Sem betur fer er mun algengara að fyrirtæki fari eftir kjarasamningum og virði lög og reglur, en þeim fer því miður fjölgandi sem svindla. Það verður að gera opinberum stofnunum kleift að taka á málunum og nýta þær heimildir sem þær þó hafa gangvart fyrirtækjum sem ekki standa sig. Fyrirtækin sjálf taka ekki mikla áhættu. Þau eru látin borga ef upp um þau kemst en síðan geta þau haldið áfram eins og ekkert sé. Mér var t.d. sögð saga af fyrirtæki með 30 starfsmönnum. Tveir starfsmenn stigu fram og kvörtuðu undan því að kjarasamningar væru ekki virtir. Viðbrögðin voru þau að fyrirtækið greiddi það sem upp á vantaði hjá þessum tveimur og rak þá svo í kjölfarið en hélt áfram að stela af hinum 28. Félagslegt undirboð er glæpur sem kallar á skýr viðbrögð af hálfu stjórnvalda. Stjórnvöld og stofnanir, samtök atvinnulífsins og stéttarfélög verða að viðurkenna það í raun. Þau eru glæpur gagnvart fólki, bæði fjárhagslegur og félagslegur, og viðbrögðin eiga að vera í samræmi við það. Svik og svindl á vinnumarkaði er í fullkominni andstöðu við norræna módelið og norræna velferð [[Forseti hringir.]]sem byggir á trausti, virðingu, samstarfi, [[Forseti hringir.]]jafnrétti og jöfnuði.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna sem hefur verið gríðarlega góð. Mig langar að koma inn á nokkur atriði. Þessi frumvörp eru væntanleg til þingsins á næstum vikum. Sá sem hér stendur sagði að þau færu í stutt umsagnarferli, við gerum ráð fyrir því. Einmitt vegna athugasemda sem komu m.a. fram hjá hv. þm. Halldóru Mogensen sem snúa að persónuvernd og öðru hafa frumvörpin tekið breytingum. Okkur fannst rétt að setja þau í vikulangt umsagnarferli í framhaldinu og síðan koma þau til þingsins og það á vonandi að geta gerst á næstu vikum. Frumvörpin taka á því sem ég kom inn á sem snýr að starfsmannaleigunum. Þau taka líka á keðjuábyrgðinni og fleiri þáttum, rétt eins og ég kom inn á í framsögu minni. Það er því gríðarlega mikilvægt, og ég tek undir með þingmönnum sem hafa tjáð sig um það, að þessi mál komi sem fyrst inn í þingið. Það stendur ekki annað til. Hins vegar hafa frumvörpin tekið breytingum vegna þess að stjórnvöld hafa verið í samráði m.a. við aðila vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfinguna og stéttarfélögin um breytingar á málunum. Við höfum tekið tillit þeirra sjónarmiða sem þar hafa komið fram. Það töldum við rétt að gera áður en frumvörpin kæmu inn í þingið. Ég vil líka taka undir þeim sem hér hafa talað um mikilvægi þess að auka eftirlit í þessum málaflokki. Ísland hefur verið að dragast aftur úr hvað það snertir, ekki vegna þess að við höfum verið að draga úr fjárveitingum heldur vegna þess að miðað við fjölda erlends starfsfólks á vinnumarkaði hefur hlutfallið sem við eyðum í eftirlit, bæði til Vinnueftirlitsins, Vinnumálastofnunar, ríkisskattstjóra og fleiri aðila, verið að lækka. Í því sambandi langar mig að segja, til að undirstrika mikilvægið og taka undir með þeim sem hafa talað, að árið 2014 var ein starfsmannaleiga skráð á Íslandi. Árið 2017 eru þær 36. Árið 2017 eru 12,4% af þátttakendum á vinnumarkaði erlendir ríkisborgara en voru 8,2% 2012. [[Forseti hringir.]]Þessi aukning kallar auðvitað á gjörbreytta [[Forseti hringir.]]lagaumgjörð og auknar fjárveitingar til þessa málaflokks. Sá sem hér stendur [[Forseti hringir.]]tekur undir það með öllum þeim þingmönnum sem hafa tjáð sig um þessi mál í dag.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Samgöngustofu, stjórnsýslustofnun samgöngumála. Með því er lagt til að birtir verði á heimasíðu stofnunarinnar viðaukar og kóðar við alþjóðasamninga á sviði siglinga sem Ísland er aðili að, ásamt dreifibréfum og leiðbeiningarreglum sem Alþjóðasiglingamálastofnunin gefur út. Ísland er aðili að 33 samningum sem samdir hafa verið á vettvangi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar. Umfang þessara samninga er gríðarlega mikið og var áætlað á sínum tíma að um væri að ræða um 6.400 blaðsíður. Þá var ekki talinn með texti annarra gerninga svo sem ályktana og dreifibréfa. Almennt er það svo að alþjóðasamningar eru samdir á löngum tíma og á sérstökum ráðstefnum. Á sviði siglinga hefur orðið sú þróun að tæknilegur hluti samninganna hefur verið færður úr meginefni þeirra og þeir settir í sérstaka gerninga sem sækja stoð í samningana. Með öðrum orðum er að finna í alþjóðasamningum ákvæði um markmið og meginreglusjónarmið ásamt skyldum samningsaðila. Hinnar tæknilegu útfærslur er svo að finna í viðaukum og kóðum. Er það sambærilegt því sem þekkist hér á landi, en lög heimila ráðherra að útfæra efni þeirra í reglugerðum. Ástæðan fyrir því er sú að umhverfi siglinga er alþjóðlegt og breytingar örar. Einfaldara er að breyta viðaukum og kóðum en alþjóðasamningum. Með því má bregðast hraðar við tækninýjungum og nýjum aðstæðum, en það getur leitt til þess að breytingarnar geta orðið mjög örar. Fram undan er úttekt Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar hér á landi á því hvernig íslensk stjórnvöld hafa innleitt og framkvæmt ákvæði tiltekinna samninga. Í tengslum við þá úttekt skoðaði ráðuneytið og Samgöngustofa hvernig staðið væri að birtingu þessara viðbótargerninga. Í ljós kom að birtingu þeirra er mjög ábótavant og hafa fæstir þeirra verið þýddir og birtir. Ástæðan fyrir því er einföld, hún er smæð íslenskrar stjórnsýslu, gríðarlegt umfang viðkomandi gerninga og birtingarreglur sem ekki henta slíkum tæknilegum texta sem sífellt breytist. Því er þörf á nýrri hugsun í þessum efnum. Er þetta frumvarp afraksturinn af henni. Með frumvarpinu er sem sagt mælt fyrir um einfaldari birtingarhátt en gert er ráð fyrir í lögum um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablaðið. Eins og áður hefur komið fram er umfang þessara gerninga viðamikið. Því yrði erfitt og kostnaðarsamt að þýða þá fyrir birtingu. Enn fremur er um að ræða mjög tæknilegan texta sem varðar afmarkaðan hóp sérfróðra manna. Þörf er á sérstakri heimild í lögum til að birta slík fyrirmæli á öðru tungumáli en íslensku. Við vinnslu frumvarpsins var farið ítarlega yfir samræmi þess við birtingarreglur stjórnarskrárinnar og var niðurstaðan að efni þess væri í samræmi við hana. Var farið nákvæmlega eftir þeim sjónarmiðum sem lög um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablaðið byggðu á þegar heimilað var eingöngu rafræn birting þeirra. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu efnisatriðum þessa frumvarps. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hæstv. umhverfis- og samgöngunefndar og til 2. umr.
Virðulegi forseti. Ég hef smá áhuga á 4. kafla í greinargerðinni, um samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar. Það sem mér finnst áhugavert er að í rauninni er verið að breyta fyrirkomulagi birtingar á lögum í sérlögum um Samgöngustofu. Ég velti fyrir mér hvort umræðan um almenna birtingu á lögum ætti í rauninni ekki heima með almennari hætti í lögum um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablaðið. Í öðru lagi er í seinni parti þess kafla, sem fjallar um öryggi kerfisins, velt upp því vandamáli með upplýsingatæknina að kerfið geti verið búið þannig að það geti geymt gögn varanlega og framvísað þeim til notenda um ótiltekna framtíð. Við könnumst náttúrlega við svona áhættu um breytingar á vefsíðum, þ.e. að þriðji aðili geti breytt innihaldi vefsíðna. Þar er væntanlega verið að vísa til þess öryggis kerfisins að það sé óbreytanlegt á þann hátt sem til er ætlast um lög. Það væri mjög óheppilegt ef hægt væri að breyta efni vefsíðnanna sem myndi teljast breyting á lögum óháð því hvort það myndi endilega kannski varða nákvæmlega Samgöngustofu og þau mál. Ég hef eins og ég sagði áðan sérstakar áhyggjur varðandi það. Við erum að tala almennt um breytingar á því hvernig við birtum lög í lögum um Samgöngustofu en ekki á réttum vettvangi, að gera kannski birtingar í Lögbirtingablaðinu og Stjórnartíðindum einfaldari ef það er vandamálið.
Herra forseti. Þetta eru auðvitað áhugaverðar vangaveltur sem þingmaðurinn kemur með sem skipta vissulega máli. Í vinnu við þetta frumvarp, einmitt í þeim kafla sem hv. þingmaður vísar til, er fjallað um tryggingu þess að almenningur hafi aðgang að upplýsingum. Þegar á sínum tíma var heimilað að gefa Lögbirtingablaðið eingöngu út rafrænt árið 2002 hafði tiltekinn hópur, 81% landsmanna aðgang að tölvu og 77% aðgang að tölvum með nettengingu, en árið 2014 voru 98,2% landsmanna með netnotendur og 96,5% höfðu aðgengi að netinu. Við erum líka alltaf að reyna að bæta það í fjarskiptaáætlun að allir hafi aðgang, svo þekkjum við auðvitað þessi kynslóðabil í þeirri notkun. Lykilatriðið í því að það sem birt er og þýtt er samningurinn, hann er á íslensku. Það eru þessir viðaukar og kóðar sem mjög afmarkaður hópur sem má einn heita tryggt að hafi þennan aðgang gegnum nettengingar og slíkt af því að hann vinnur í því umhverfi. Að mati ráðuneytisins er tryggt að upplýsingarnar séu annars vegar aðgengilegar almenningi en hins vegar alveg 100% öruggt að þeir sem vinna í þessu umhverfi hafi aðgang og séu vanir að vera í þessu umhverfi á ensku.
Virðulegi forseti. Ég hef minni áhyggjur af aðgenginu sem slíku. Ég hef meiri áhyggjur af þessari tvítekningu, þ.e. ekki einu sinni tvítekningu, þ.e. að aðgengi að lögum sé á tveimur stöðum. Það er í rauninni verið að breyta því að lögin séu birt á einum stað í það að þau séu birt á tveimur stöðum og það geti orsakað ákveðið vandamál sem markmiðið er að reyna að einfalda. Það að birta lögin í Lögbirtingablaðinu og Stjórnartíðindum er kannski flókið fyrir þessar tegundir af lögum, en á sama hátt verður það líka flókið að birta þau á einhverjum öðrum stað sem er kannski ekki eins gagnsætt varðandi réttindi notenda og farið er mjög vel í áhugaverðum texta um þróun einmitt lögsögu manna o.s.frv. sem flytja lögin yfir í þetta kerfi núna þar sem við erum með rafræna útgáfu á Stjórnartíðindum og Lögbirtingablaði. Ég segi svona hálfa rafræna birtingu því að það vantar tölvutæka birtingu á þeim gögnum. Það væri kannski skref sem við gætum tekið frekar að gera þetta tölvutækara, sem sagt sniðmátið á Stjórnartíðindum og Lögbirtingablaðinu. Þá væri miklu auðveldara að dreifa lögum til þeirra aðila sem lögin varða sérstaklega, þá geta þeir á miklu auðveldari hátt fengið uppfærslur og skilaboð þegar lög sem þeir fylgjast með breytast. Það að þetta sé einföldun á þessu fyrirkomulagi, ég kaupi það ekki alveg. Ég á eftir að heyra betri skýringar á því.
Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, við þekkjum það í dag að lög eru birt í Stjórnartíðindum, en það er líka heimilað í mörgum lögum að reglugerðir, sérstaklega þær sem beinast að tilteknum hópi, séu birtar á heimasíðu viðkomandi stofnana eða ráðuneyta. Varðandi það hvort hér sé einhver hætta á að við förum að birta lög, það snýst auðvitað ekki um það í þessu frumvarpi, við erum fyrst og fremst að fjalla um þessa viðauka og kóða sem í eðli sínu taka miklu meiri breytingum en grundvallarsamningurinn sem þeir miðast við. Þar af leiðandi rúmast innan samningsins það sem eru fyrst og fremst viðbrögð við tækninýjungum og einhverjum slíkum hlutum sem koma upp. Það myndi að okkar mati æra óstöðugan að vera stöðugt í því að þýða þær og gefa út að nýju. Þess vegna er þessi leið valin. En ég býst við að ábendingar hv. þingmanns fari til nefndarinnar og sérfræðingar á þessu sviði geti þá fjallað um málið ítarlega og fengið þau svör sem þurfa þykir.
Virðulegi forseti. Hér mæli ég fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um eftirlit með skipum. Með frumvarpinu er lagt til að Samgöngustofa geti lagt stjórnvaldssektir á þá aðila sem brjóta gegn ákvæðum laganna og reglugerða settra samkvæmt þeim. Markmið laga um eftirlit með skipum er að tryggja öryggi íslenskra skipa, áhafna þeirra og farþega og efla varnir gegn mengun á skipum. Til að lög nái tilgangi sínum er almennt talið að fylgja þurfi eftir brotum á þeim viðurlögum. Í lögum um eftirlit með skipum er fyrst og fremst gert ráð fyrir því að brot gegn lögunum séu kærð til lögreglu til rannsóknar. Aðeins er að finna eina tegund stjórnsýsluviðurlaga, það er farbann sem eðli máls samkvæmt kann að vera mjög þungbært úrræði fyrir útgerðir og sjómenn. Það er almennt talið skilvirkara og kostnaðarminna úrræði fyrir alla aðila að leggja á stjórnvaldssektir en að kæra brot til lögreglurannsóknar og þaðan til dómstóla ef mál fara á þann veg. Kostnaður hins brotlega, t.d. vegna aðstoðar lögmanna, er oftast minni þegar um stjórnsýsluviðurlög er að ræða. Með frumvarpinu er lagt til að hægt sé að leggja stjórnvaldssektir á einstaklinga sem og lögaðila. Ástæðan fyrir því að hægt er að leggja sekt á einstaklinga er það sérstaka eðli sjóréttarins að þar er ábyrgð skipstjóra og annarra stjórnenda skipa mjög mikil. Stafar það fyrst og fremst af hinni miklu fjarlægð milli skips og útgerðar þar sem útgerð þarf að treysta stjórnendum skips fyrir því sem og áhöfninni. Við útfærslu frumvarpsins var höfð til hliðsjónar skýrsla nefndar um viðurlög við efnahagsbrotum þar sem ítarlega er farið yfir kröfur sem gera þarf til ákvæða um stjórnvaldssektir ásamt fyrirmyndum úr öðrum lögum, svo sem laga um leigu skráningarskyldra ökutækja, lögum um vátryggingastarfsemi og efnalögum. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir helstu efnisatriðum þessa frumvarps. Ég legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og til 2. umr.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir. Ég er með eina spurningu um þetta mál af því að hér var aftur farið í smá breytingar á fyrirkomulaginu. Venjulega fara svona mál fyrir lögreglu sem fer ákveðnum lögum og ferlum um það hvernig hún meðhöndlar málin og réttindi þeirra sem brjóta af sér. Stofnunin fer eftir allt öðrum ferlum. Væntanlega þarf stofnunin að afla sér þekkingar til þess að fara með mál af þessum toga. Þá velti ég fyrir mér hvort niðurstaðan verði eitthvað einfaldari þegar á allt er litið þegar stofnunin er búin að fara í þau ferli sem annars mundi vera farið eftir í lögreglunni. Er það eitthvað hagkvæmara að gera það innan Samgöngustofu en innan lögreglunnar sem hefur sérþekkingu á því hvernig tryggja á réttindi þeirra sem fjallað um? Sagt er að heimild sé til að leggja stjórnvaldssekt á einstaklinga. Þá pæli ég í því hvort það sé fordæmisgefandi á einhvern hátt í víðara samhengi. Að lokum langar mig að nefna að hér er verið að leggja stjórnvaldssekt samkvæmt 19. gr. laga um eftirlit með skipum sem varðar upplýsingaskyldu. Mér finnst það pínulítið kaldhæðnislegt með tilliti til annarra mála, en látum það standa hér sem athugasemd.
Virðulegi forseti. Ég held að áhyggjur hv. þingmanns séu ekki alls kostar réttar, þ.e. af því að sérþekkingin sé ekki til staðar, að leita þurfi hennar annars staðar og þess vegna verði málin alltaf jafn umfangsmikil. Í dag er metið hvort um brot sé að ræða út frá þeirri sérþekkingu sem er að finna hjá Samgöngustofu. Þarf þá að kæra til lögreglu, sem er mjög íþyngjandi fyrir minni háttar brot. Sú leið að hægt sé að afgreiða málið með stjórnvaldssektum er því minna þungbær fyrir þá sem gerast hugsanlega brotlegir. Varðandi hugmyndir um hvort hér séu einhver fordæmi þarf líka að líta til þess að um sjórétt er að ræða þar sem ábyrgð skipstjóra er mjög mikil þannig að þessi hlutlæga ábyrgð er þar til staða. Fordæmið mundi þá fyrst og fremst vera varðandi sambærilegt hugsanlegt brot eða meint brot.
Virðulegi forseti. Hér mæli ég fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 28/2017, um farþegaflutninga og farmflutninga á landi. Lög um farþegaflutninga og farmflutninga á landi, nr. 28/2017, voru samþykkt á Alþingi síðastliðið vor, þann 16. maí 2017, og tóku gildi 1. júní síðastliðinn eftir mjög góða og ítarlega umfjöllun í þinginu. Eftir gildistöku laganna hafa komið fram ábendingar annars vegar frá Samgöngustofu og hins vegar frá lögreglu um að tiltekin atriði þyrfti að kveða skýrar á um í lögunum. Tilgangur þessa frumvarps er að bregðast við þeim athugasemdum. 1. og 2. gr. frumvarpsins varða skyldu til að hafa tiltekin leyfi. Samkvæmt lögum nr. 28/2017, sem kveða á um farþegaflutninga í atvinnuskyni, er rekstur bifreiða til farþegaflutninga í atvinnuskyni leyfisskyldur og varðar sektum að aka farþegum gegn gjaldi án tilskilins leyfis. Við framkvæmd laganna eftir gildistöku þeirra hefur komið í ljós að í ljósi meginreglunnar um skýrleika refsiheimilda er nauðsynlegt að skerpa á leyfisskyldum í þeim ákvæðum sem fela í sér leyfi til reksturs sérútbúinna bifreiða annars vegar og ferðaþjónustuleyfa hins vegar. Til að mæta þessu markmiði er í 1. og 2. gr. frumvarps þessa lögð til breyting á orðalagi 9. og 10. gr. laganna. Í 9. gr. laganna eins og þau eru í dag segir m.a. að Samgöngustofa veiti leyfi til reksturs sérútbúinna bifreiða og í 10. gr. segir að Samgöngustofu sé heimilt að veita sérstakt leyfi til farþegaflutninga í ferðaþjónustu. Skýrt er af greinargerð með lögunum og 4. og 5. tölulið 30. gr. um sektir, að tilgangur þessara ákvæða var að leggja leyfisskyldu á þá sem stunda farþegaflutninga af því tagi sem ákvæðin taka til. Það hefur hins vegar sýnt sig við eftirlit lögreglu að orðalag þessara greina getur valdið misskilningi um hvort aðilum sem hyggjast stunda farþegaflutninga í skilningi ofangreindra ákvæða sé í raun skylt að hafa undir höndum leyfi samkvæmt 9. og 10. gr. laganna þar sem ákvæðið má skilja sem heimildarákvæði fyrir Samgöngustofu án þess að í því felist einhverjar kvaðir á rekstraraðila sem þeir geta hlotið sektir fyrir að uppfylla ekki. 3. gr. frumvarpsins varðar gjaldtökuheimild vegna ferðaþjónustuleyfis. Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga nr. 28/2017 ber aðilum að greiða gjald fyrir leyfi og önnur vottorð og umsýslu. Er í ákvæðinu að finna upptalningu á þeim leyfum sem greiða ber gjöld fyrir. Ákvæði 10. gr. laga um ferðaþjónustuleyfi er líkt og áður sagði nýmæli. Ákvæðinu var bætt inn í frumvarp til laganna með breytingartillögu við þinglega meðferð frumvarpsins á síðasta þingi. Rétt er að nýta tækifærið nú og skerpa á því í 1. mgr. 13. gr. að greiða beri gjald til Samgöngustofu fyrir ferðaþjónustuleyfi samkvæmt 10. gr. Ljóst er að til stóð að gera öll leyfi samkvæmt lögunum gjaldskyld og ætlunin var ekki að undanskilja ferðaþjónustuleyfi. Því þykir rétt að bæta úr því og er gert ráð fyrir því í 3. gr. frumvarpsins. Rétt er að taka fram að frá gildistökutíma laganna og fram til þessa dags hefur Samgöngustofa nýtt almenna gjaldtökuheimild í 6. tölulið 1. mgr. 13. gr. til gjaldtöku en þar er heimiluð gjaldtaka fyrir annars konar vottorð en talin eru upp í ákvæðinu og umsýslu. Virðulegi forseti. Ég hef nú lokið máli mínu um efnisatriði frumvarpsins og legg til að því verði vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og 2. umr.
Forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um óháða, faglega staðarvalsgreiningu fyrir nýtt þjóðarsjúkrahús. Ásamt mér eru flutningsmenn allur þingflokkur Miðflokksins, eða Bergþór Ólason, Birgir Þórarinsson, Gunnar Bragi Sveinsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Sigurður Páll Jónsson og Þorsteinn Sæmundsson. Þingsályktunartillagan hljóðar upp á það að fela heilbrigðisráðherra að framkvæma óháða, faglega staðarvalsgreiningu fyrir nýtt þjóðarsjúkrahús. Ráðherra leiti ráðgjafar hjá erlendum aðilum sem og innlendum fagaðilum sem verði falið að gera úttekt á mögulegri staðsetningu, m.a. með tilliti til fjárhags-, gæða-, samgöngu-, umferðar- og öryggismála. Niðurstöður greiningarinnar verði birtar með aðgengilegum hætti. Ráðherra flytji Alþingi skýrslu um niðurstöðurnar eigi síðar en í maí 2018. Á árunum 2001–2008 skrifuðu íslenskir og erlendir sérfræðingar fjölmargar álitsgerðir og í flestöllum var komist að þeirri niðurstöðu að best væri að byggja nýtt þjóðarsjúkrahús frá grunni á nýjum stað. Sérfræðingarnir sem sömdu álitin töldu hins vegar að ef ekki væri hægt að byggja nýtt sjúkrahús frá grunni á nýjum stað væri best að byggja við sjúkrahúsið í Fossvogi eða gamla Landspítalann við Hringbraut. Það var niðurstaða að ef ekki væri hægt eða vilji til að reisa þjóðarsjúkrahúsið á nýjum stað þá væri Hringbraut eða Fossvogur kostur. Niðurstaðan, að byggja við Landspítalann við Hringbraut, var byggð á aðalskipulagi Reykjavíkur sem er í gildi frá árinu 2001–2024 en allar forsendur skipulagsins eru brostnar, ekkert þeirra umferðar- og skipulagsúrræða sem þar er reiknað með er í gildi í núna. Núverandi staðarval virðist byggist því á úreltu skipulagi. Í skýrslu sem unnin var af Háskólanum á Bifröst og Rannsóknarstofnun atvinnulífsins fyrir Samtök atvinnulífsins í nóvember 2015 kom fram að Hringbraut hentaði ekki sem framtíðarstaðsetning og tekið var til að fjárhagslegur ávinningur annarrar staðsetningar væri töluverður. Í úttekt samtakanna um betri spítala á betri stað, sem gerð var í júní 2015, sagði að kostnaður við byggingu og reksturs nýs þjóðarsjúkrahúss væri mismunandi eftir staðsetningum. Samtökin báru saman þrjá staði. Í fyrsta lagi viðbyggingar við gamlar byggingar á Hringbraut, viðbyggingu við spítalann í Fossvogi og byggingu nýs spítala frá grunni á öðrum stað, sem væri nýr staður nær búsetumiðju höfuðborgarsvæðisins og við meginumferðaræðar. KPMG fór yfir útreikningana, skoðaði forsendur og staðfesti útreikningana miðað við þær gefnu forsendur. Samanburðurinn sýndi að hagkvæmara væri að byggja í Fossvogi en við Hringbraut og enn hagkvæmara væri að reisa nýtt þjóðarsjúkrahús frá grunni. Fagleg staðarvalsgreining snýr sem sagt einnig að þáttum eins og leiðum sjúkrabíla og þyrlna. Það gefur augaleið að kostnaðurinn er lægri eftir því sem styttra er á þjóðarsjúkrahúsið og í því sambandi þarf að skoða byggðaþróun og íbúaþróun og það til lengri tíma. Það þarf að athuga hvernig stofnbrautir snerta á byggingunum og hvernig fólk ferðast á milli staða. Meginmarkmið þessarar tillögu er að gerð verði óháð fagleg staðarvalsgreining. Gera þarf faglega staðarvalsgreiningu til þess að sjá hvar hagkvæmast og best er að byggja. Til þess þarf óháða fagmenn, svo sem skipulagsfræðinga, sjúkraflutningamenn, þyrluflugmenn, verkfræðinga, viðskiptafræðinga, umferðarfræðinga og heilbrigðisstarfsfólk. Fagfólki yrði falið að gera úttekt á mögulegum staðsetningum út frá fjárhags-, gæða- og samgöngu-, umferðar- og öryggismálum. Niðurstöður þyrfti að birta á aðgengilegan hátt. Ég vonast að um tillöguna geti skapast víðtæk samstaða í þinginu sem og í samfélaginu öllu. Það er nauðsynlegt að taka skynsamlegar ákvarðanir byggðar á nýjum upplýsingum og í takt við þá þróun sem hefur átt sér stað t.d. í skipulagsmálum. Einnig veitir það aukið öryggi sem og gæði og að endingu skýra framtíðarsýn um betri spítala á besta stað. Ég óska eftir því að frumvarpið gangi til hæstv. velferðarnefndar að umræðu lokinni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. flutningsmanni þingsályktunartillögunnar um staðarvalsgreiningu fyrir nýtt þjóðarsjúkrahús fyrir framsöguna. Mig langar að beina til hennar tveimur spurningum. Hvað hefði staðarvalsgreining á þessum tímapunkti fram yfir fyrri staðarvalsgreiningar sem ítrekað hafa verið endurskoðaðar? Er það vilji flutningsmanna að á meðan staðarvalsgreining færi fram verði hægt á þeim framkvæmdum sem nú eru í gangi? Hvar ætti þá að stoppa við og hvar annars staðar að hefja framkvæmdir, ef út í það yrði farið? Er það sjúkrahótelið, meðferðarkjarninn, bílastæði, tækni- og skrifstofuhús, endurbætur á Læknagarði, eða eitthvað annað?
Forseti. Staðarvalsgreining á þessum tímapunkti hefði það umfram þá staðarvalsgreiningu sem gerð var fyrir 16 árum að forsendur hafa breyst. Mér skilst að það umferðarskipulag sem þá var sé hvergi að finna í dag. Síðan má bæta því við að fari maður fram með nýja staðarvalsgreiningu þá var í gildi verður vonandi opnað á fleiri kosti því að við megum ekki alltaf gefa okkur fyrir fram að niðurstaðan verði Hringbraut. Ég er mjög hrifin af því að fara á aðra staði. En til þess að vera með eitthvað gáfulegt í kollinum finnst mér eðlilegt að taka alla kosti inn í. Að því sögðu verðum við að gefa okkur að allir kostir verði jafngildir í þeirri staðarvalsgreiningu sem fer fram. Þess vegna þarf hún að vera fagleg. Varðandi seinni spurninguna, á hverju við ætlum að hægja. Ég veit ekki betur en þetta hægi á sér sjálft. Mér sýnist sjúkrahótelið ekki vera komið í gagnið. Nýlegar fréttir segja okkur að frestun verði á húsnæði undir jáeindaskanna. En ég vil ekkert endilega segja að við eigum að hægja á einhverju. Við gætum einhent okkur í að byggja upp meðferðarkjarna á nýjum stað. Tekur 18 mánuði í skipulagi og þá er hægt að fara af stað með restina.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Skildi ég það rétt að hv. þingmaður leggi til að ekki verði hafnar framkvæmdir við meðferðarkjarna, sem áætlað er að hefja á þessu ári, heldur horft til annarrar staðsetningar? Ég vil ítreka fyrri spurninguna um hvort það sé eitthvað fleira af því sem fyrirhugað er sem þingmaðurinn telur æskilegt að stoppa, framkvæmdir, hönnun eða annað slíkt. Hvenær telur flutningsmaður tímabært að fara að horfa til staðsetningar annars sjúkrahúss, þeirra sjúkrahúsa sem þurfa að taka við eftir 15 til 30 ár hugsanlega? [[Gripið fram í.]]- Þess mun alltaf þurfa því að landsmönnum fjölgar hratt og tækninni fleygir hratt fram.
Forseti. Ég sé fyrir mér að bíða í nokkra mánuði og gera hlutina þá rétt. Þar með vil ég byggja nýjan meðferðarkjarna á nýjum stað. Mér finnst stórkostlegt að heyra hér að því sé haldið fram að landsmönnum fjölgi hratt, svo að ég vitni til orða hv. þingmanns. Það er rétt, en á sama tíma vill hv. þingmaður viðhalda þeirri hugsun að Hringbraut sé besti kosturinn. Ég næ því bara ekki.
Virðulegi forseti. Til þess að hafa það alveg á hreinu frá byrjun þá þolir núverandi heilbrigðiskerfi ekki bið á uppbyggingu. Það er búið að þurfa að bíða eftir uppbyggingu í 20 ár. Það er því að kenna að ekki hefur verið farið í uppbyggingu eftir þeim áætlunum sem höfðu verið gerðar heldur þeim sífellt seinkað og gerðar nýjar og nýjar. Nú stöndum við uppi með að vera með allt í niðurníðslu, myglu og ónýt hús o.s.frv. Við skulum hafa alveg á hreinu að núverandi heilbrigðiskerfi þolir ekki bið á uppbyggingu. Hins vegar er allt sem segir að núverandi áætlun muni ekki skila þeim árangri sem vonast var til þegar hún var gerð. Þegar uppbyggingu lýkur verður sjúkrahúsið nær umsvifalaust úrelt stærðarlega séð. Við þurfum strax að fara að huga að stækkun. Og það er ekki miklu meira pláss á Hringbraut. Þessi þingsályktunartillaga er mjög tímabær, þó fyrr hefði verið: Að gera mjög faglega og óháða staðarvalsgreiningu. Það er í fullkomnu samræmi við stefnu Pírata. Við styðjum hana tvímælalaust. Það á ekki að þurfa að vera jafn flókið og hefur verið á undanförnum tveimur áratugum að sjá hver nauðsynin er á að hafa vel búið heilbrigðiskerfi, og ekki endilega bara á höfuðborgarsvæðinu heldur víðar um landið þar sem það léttir álaginu af heilbrigðisþjónustunni hérna, samgöngum og ýmsu öðru, varðandi heilbrigðisþjónustu fyrir landsmenn. Ég hvet því fólk eindregið til að fara að huga að þessu strax. Það þýðir ekki endilega að það þurfi að fresta neinu sem þegar er í gangi því að eins og ég sagði áður þolir heilbrigðiskerfið ekki bið. En þeim mun fyrr sem við förum í nýjar greiningar og fáum ný álit, þeim mun minni peningur tapast, þeim mun minni sokkinn kostnaður verður við núverandi uppbyggingu. Það er lykilatriðið. Við erum eins og er að eyða peningum í eitthvað sem úreldist mjög hratt. Það er afleiðing þess að ekki hefur verið hugað að uppbyggingu í heilbrigðiskerfinu á undanförnum tveimur áratugum þrátt fyrir að komið hafi álit eftir álit sem segja að það eigi að byggja þarna eða þarna. Til að byrja með var sagt, eins og kemur fram í þingsályktunartillögunni, að ef ekki væri hægt að byggja annars staðar en í Fossvogi og við Hringbraut, þá ætti að það að vera í Fossvogi. Eftir það, samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum fengið, var beðið um nýja skýrslu með þeim breyttu forsendum að byggingin yrði að vera nálægt miðbænum og háskólanum. Nú eru fjarlægðirnar ekkert svo rosalega miklar hérna á Íslandi, það að keyra fimm mínútur frá Háskóla Íslands í Læknagarð eins og er núna eða keyra 15 mínútur upp í Grafarvog eða Elliðaárvog eða eitthvað svoleiðis munar engu í fjarlægð hvað það varðar. Við stöndum frammi fyrir því vandamáli núna að við erum að moka fullt af peningum í uppbyggingu á heilbrigðiskerfi sem er nauðsynlegt en á sama tíma í kappi við úreldingu á nákvæmlega þeirri framkvæmd. Þannig að þeim mun fyrr sem við byrjum á þessu, því betra.
Virðulegur forseti. Ég kvaddi mér hljóðs vegna þess að ég verð að játa að ég stend pínulítið á gati með afstöðu hv. þingmanns eftir ræðu hans. Það má vel vera að það sé mín sök en mig langar að eiga orðastað við hv. þingmann til að fá þetta alveg á hreint. Ég gat ekki skilið hv. þm. Björn Leví Gunnarsson öðruvísi en svo að það mætti í raun engan tíma missa, að vegna aðstæðna sem þingmaður rakti ágætlega varðandi síðustu ár og áratugi mætti í raun engan tíma missa með að halda áfram uppbyggingu heilbrigðiskerfisins. Ég hlustaði á hv. flutningsmann Önnu Kolbrúnu Árnadóttur ræða áðan um einhvers konar frestun á framkvæmdum, 7–8 mánuði minnir mig að hv. þingmaður hafi nefnt. Ég skil ekki enn þá alveg hver raunverulegi kjarninn er í þessari tillögu til þingsályktunar hvað varðar þá uppbyggingu sem þegar er hafin við Hringbraut. Þess vegna skil ég ekki afstöðu hv. þingmanns þegar hann segir að hann og þingflokkur Pírata styðji þingsályktunartillöguna heils hugar. Mér fannst hv. þingmaður vera að tala um að í raun þyrfti að fara að skoða áframhaldið sem væri þá jafnvel næsta sjúkrahús þar á eftir, sem ég held að sé hárrétt hjá hv. þingmanni og er honum algerlega sammála um. En óttast hv. þingmaður ekki, miðað við það sem kom fram í orðum hv. flutningsmanns og kemur reyndar fram í greinargerðinni, varðandi uppbyggingu við Hringbraut að samþykkt þessarar þingsályktunartillögu muni tefja þær nauðsynlegu framkvæmdir sem nú eru hafnar?
Virðulegi forseti. Nei, ég hef engar áhyggjur af því, satt best að segja. Þetta snýst um að gera staðarvalsgreiningu. Hún snýst í raun ekkert sérstaklega, frá mínum bæjardyrum séð, um hvort og hvernig öðrum framkvæmdum verður flýtt eða frestað eða hægt á þeim eða hvaðeina. Flutningsmaður svarar því kannski betur. Ég er að segja að byrja þurfi greininguna. Allt annað skiptir í rauninni minna máli þegar kemur að því að horfa á til hvers þessi ályktun er. Ég ætla ekki að giska á hvað flutningsmenn ætla sér með núverandi framkvæmdir. Eftir því sem ég hef heyrt er þeim mjög annt um heilbrigðiskerfið sjálft. Þegar allt kemur til alls hef ég engar áhyggjur af því að niðurstaðan verði ekki okkur öllum til góða, heilbrigðiskerfinu og okkur öllum.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður segist ekki treysta sér til að giska á hvað hv. flutningsmenn meini með tillögu sinni. Ég er alveg sammála honum um það að maður á ekki að reyna að giska á hvað annað fólk ætlar sér. Þess vegna er ágætt að hlusta á flutningsmenn sjálfa og jafnvel lesa tillöguna og greinargerðina sem henni fylgir. Þar segir, og er vísað í fjölmargar álitsgerðir þar sem komið er að því að best væri að byggja nýtt þjóðarsjúkrahús frá grunni á nýjum stað, með leyfi forseta: „Niðurstaðan, að byggja við Landspítalann við Hringbraut, var byggð á aðalskipulagi Reykjavíkur 2001–2024 en allar forsendur skipulagsins eru brostnar, ekkert þeirra umferðar- og skipulagsúrræða sem þar er reiknað með er í gildi í núna. Núverandi staðarval virðist því byggjast á úreltu skipulagi.“ Svo segir síðar í greinargerðinni að enn hagkvæmara væri að reisa nýtt þjóðarsjúkrahús frá grunni á nýjum stað og er þar vísað í samanburð sem komið er inn á í tillögunni. Þess vegna skil ég ekki að hv. þingmaður þurfi að giska á hver hugur flutningsmanna tillögunnar er. Ég hef setið með hv. þingmanni í þingsal og hlustað á marga af hv. flutningsmönnum, það ágæta fólk sem stendur að tillögunni. Það hefur ekki legið á afstöðu sinni til uppbyggingar við Hringbraut. Ég skynja það ekki öðruvísi, annars hef ég misskilið mikið og vona þá að hv. flutningsmenn sem ég veit að eru á mælendaskrá leiðrétti mig, en einlægur vilji sé til þess að uppbyggingin fari ekki fram þar. Ég á því erfitt með að skilja hv. þingmann. Hann vill núverandi uppbyggingu á Hringbraut en styður samt þessa tillögu. Ég fæ það bara ekki til að koma heim og saman. Eitt er að gera úttekt á næsta sjúkrahúsi, sem væri þá sértillaga, en að styðja þessa tillögu með það að augnamiði [[Forseti hringir.]]að vilja ekki tefja framkvæmdir, sem ég þykist vita að tillagan mun einmitt gera, fæ ég ekki til að koma heim og saman.
Virðulegi forseti. Ég skal reyna að útskýra þetta aðeins. Það er tækifæri til þess að byggja nýtt sjúkrahús á nýjum stað. Sá gluggi lokast bráðum, þ.e. tækifærið glatast til að fara strax í það ferli að byggja nýtt sjúkrahús á nýjum stað og þá án þess að hefja ákveðnar framkvæmdir sem eru áætlaðar við Hringbraut. Ég held að sá gluggi sé lokaður en í þingsályktunartillögunni er gert ráð fyrir að hann sé kannski enn þá opinn, sem gæti vel verið. Það kæmi væntanlega í ljós í greiningunni hvort það hentaði eða ekki. Þar liggur munurinn á afstöðu minni gagnvart því hvort tækifæri sé til þess akkúrat núna að hoppa á nýjan stað. Þá myndi uppbygging ekki eiga sér stað á Hringbraut heldur annars staðar og við myndum síðan velta því áfram á nýja staðsetningu þjóðarsjúkrahússins. Það sem ég er að reyna að segja er að tækifærið gengur okkur úr greipum. Ég giska á, og nú er ég að giska, að við missum af því tækifæri, sem hefði áhrif á greinargerðina í frumvarpinu. Flutningsmenn álykta kannski sem svo, og nú er ég aftur að giska hvað þau varðar, að sá gluggi sé ekki lokaður. Í því felst munurinn. Mér finnst hann ekki flókinn, þingsályktunartillagan sem slík stendur alveg fyrir sínu. Þetta er náttúrlega greining á staðarvali.
Háæruverðugur forseti. Það mál sem við ræðum hér er gríðarlega brýnt og í raun óskiljanlegt að ekki skuli hafa verið ráðist í þessa vinnu miklu fyrr. En það er mjög margt óskiljanlegt í þessu mikla hagsmunamáli þjóðarinnar. Á ýmsan hátt er það til marks um það sem kalla mætti kerfisfirringu, algera firringu kerfisins gagnvart staðreyndum. Þegar menn eru komnir út á einhverja braut geta þeir bara ekki fengist til að endurskoða fyrri áform. Þetta mál, sem var nú furðulegt fyrir, gerist sífellt undarlegra, ekki hvað síst með yfirlýsingum nokkurra hv. þingmanna hér í dag, og byrjaði reyndar í fyrirspurnatíma ráðherra með hreint dæmalausum svörum hæstv. samgönguráðherra, meints formanns Framsóknarflokksins, sem hélt því fram að þetta væri nú ekkert svo stórt mál vegna þess að það þyrfti hvort eð er að byrja að byggja næsta spítala eftir svona 20 ár. Svo heyri ég aðra þingmenn endurtaka þetta hér. Þetta er víst nýja línan. Þegar við vorum að tala um að það þyrfti nýjan spítala, þá vorum við að meina næsta spítala. Gera hv. þingmenn sér ekki grein fyrir að ef þetta yrði raunin, ef byggja þyrfti nýjan Landspítala, nýtt þjóðarsjúkrahús, eftir 20–25 ár, þá eru þar með allar forsendur fyrir þessari framkvæmd farnar? Því að þessi framkvæmd, arðsemismat og allar forsendur, byggir á því að þetta eigi að vera þjóðarsjúkrahúsið um fyrirsjáanlega framtíð, um áratugi, jafnvel í 100 ár. Ef menn ætla svo núna að kúvenda algerlega og segja: Svo bara byrjum við að byggja næsta spítala strax og við erum búin með þennan, þá er búið að rústa síðustu forsendunum sem eftir voru fyrir Hringbrautarverkefninu. Þær voru margar farnar, flestar farnar fyrir. Umferðarforsendur? Löngu farnar. Hætt hefur verið við fjölmörg göng, mislæg gatnamót, ýmislegt sem átti að verða til þess að tengja þennan spítala við restina af borginni. Það sem var nógu erfitt ef ráðist hefði verið í allar þær framkvæmdir er ómögulegt án þeirra. Fjárhagslegar forsendur voru að mestu leyti foknar út í veður og vind. Ein forsenda var sérstaklega merkileg, að byggja þyrfti Landspítalann á þessum stað til að bjarga gamla miðbænum í Reykjavík. Það var á þeim tíma þegar erfiðlega gekk að leigja atvinnuhúsnæði í miðbænum og menn töluðu á þeim nótum að gamli miðbærinn í Reykjavík væri að grotna niður. Nýr Landspítali og uppbygging við Hringbraut átti að vera einhvers konar björgunaraðgerð fyrir gamla bæinn, svo að menn fengjust kannski til að framkvæma eitthvað þar. Hver er staðan í miðbæ Reykjavíkur núna? Þenslan á fasteignamarkaði er hvergi meiri á Íslandi. Og raunar orðin stórkostlegt vandamál. Það þýðir þá náttúrlega líka að forsendurnar varðandi húsakostinn sem er þarna fyrir eru gerbreyttar. Við núverandi aðstæður væri hægt að selja þetta húsnæði fyrir tugi milljarða og raunar byggingarrétt líka, enda hafa eftirspurn og verð þróast með þeim hætti að hægt er að fjármagna nýtt sjúkrahús að verulegu leyti með því að selja eldri byggingar, sem margar hverjar þarf að sjálfsögðu að taka verulega í gegn. Og talandi um það, fyrst við erum að rekja forsendurnar og hvernig þær hafa breyst: Mörg húsanna við Hringbraut - og líklega var það meginforsendan, að minnsta kosti um tíma, að nýta þyrfti húsin sem fyrir voru - eru í því standi að annaðhvort þarf að strípa þau alveg niður, svo að ekkert standi eftir nema steinsteypan, eða rífa þau. Sum húsanna eru í þeirri stöðu að það þarf að rífa þau og væntanlega þarf þá að byggja ný. Í forsendunum fyrir staðarvalinu var gert ráð fyrir að þetta húsnæði allt saman myndi nýtast áfram. Hvað hefur komið í ljós í millitíðinni? Sagðar hafa verið fréttir af miklum myglu- og rakaskemmdum í húsum víða um bæ og menn hafa í mörgum tilvikum gripið til mjög róttækra aðgerða. Ég nefni sem dæmi hús Íslandsbanka við Kirkjusand, gríðarlega stórt hús, sem var yfirgefið og stendur nú tómt því að það fundust raka- og mygluskemmdir á einni hæð hússins. Það sama má segja um Kársnesskóla í Kópavogi, heilan grunnskóla sem verður nú rifinn, að mér skilst, vegna þess að þar fundust raka- og mygluskemmdir. Fræg er sagan um Orkuveituhúsið sem var nú eitt af dýrustu húsum landsins þegar það var byggt ekki alls fyrir löngu. Nú er talað um að hugsanlega þurfi að rífa það, að minnsta kosti að hluta. Ég get haldið áfram að telja upp hús. Nú síðast heyrðum við af Tryggingastofnun, sem stendur víst til að yfirgefa, ég held að verið sé að yfirgefa hana þessa dagana. En merkilegast af öllu, herra forseti, ég veit að virðulegur forseti mun hafa húmor fyrir þessu: Velferðarráðuneytið, sem er að taka ákvarðanir um framtíð sjúklinga á Landspítalanum, hefur verið yfirgefið, stendur tómt. Hvers vegna? Það komu upp rakaskemmdir í velferðarráðuneytinu. Hugsanleg mygla. Starfsmennirnir og ráðherrann gerðu kröfu um að þeir fengju bráðabirgðahúsnæði, forðuðu sér þangað og eru þar enn. En sú húsaþyrping sem er frægust af öllum húsum á Íslandi, fyrir mygluskemmdir, rakaskemmdir, maura og hvers konar óáran sem herjað getur á hús, er skilgreind sem framtíðarhúsnæði Landspítalans. Og ekki bara það heldur var það meginforsendan fyrir því að byggja þyrfti spítalann við Hringbraut að hægt væri að nýta allt það húsnæði sem búið væri að byggja á undanförnum áratugum. Þetta stórskemmda húsasafn átti að vera forsenda þess að byggja upp við Hringbrautina meðan menn eru að rífa heilu stórbyggingarnar annars staðar ef þar uppgötvast dálítil mygla. Það má blasa við hverjum sem vill skoða staðreyndir þessa máls að þetta er allt saman það sem útlendingar kalla „crazy business“. Það gengur ekkert upp í röksemdafærslu þeirra sem tala gegn því að leggja aftur mat á staðsetningu byggingar nýs þjóðarsjúkrahúss. Hvað gera menn þá? Menn festast í einhverjum frösum og jafnvel hreinum ósannindum. Helsta haldreipi hæstv. heilbrigðisráðherra, og mér heyrist jafnvel nokkurra hv. þingmanna Framsóknarflokksins, er að samþykkt hafi verið á þinginu þingsályktunartillaga um að byggja skyldi nýjan spítala við Hringbraut. Við eigum þá að leggja þann skilning í þetta að þó að í ljós hafi komið í millitíðinni að þetta sé algerlega vonlaus framkvæmd hafi þingið verið búið að samþykkja að byggja ætti nýjan spítala við Hringbraut og það bara verði að vera þannig. En hvað var samþykkt hér á þinginu? Það var aldeilis ekki að nýr Landspítali skyldi byggður við Hringbraut. Þvert á móti. Það var nefnilega reynt að fá samþykkta tillögu um að byggður skyldi nýr Landspítali við Hringbraut. Þetta var gert í lok þings og reynt að knýja þessa tillögu í gegn með málfþófi, með hótunum um að þingið fengi ekki að fara heim ef ekki yrði gefið eftir í þessu máli. Þetta var tillaga frá þingmanni minni hlutans. Hvernig brugðumst við við? Jú, við, að minnsta kosti þingmenn Framsóknarflokksins sem þá var, sögðum: Nei, við getum ekki með nokkru móti fallist á tillögu um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut vegna þess að það er óskynsamlegt á svo margan hátt. Jafnvel þó að menn ætli að tala hér fram á sumar verður þetta ekki samþykkt. Niðurstaðan varð málamiðlun, tillagan var dregin til baka. Eða réttara sagt breytt þannig að ekki stóð eitt orð eftir af gömlu tillögunni og í staðinn var samþykkt tillaga um nauðsynlegt viðhald og uppbyggingu - í merkingunni sjúkrahótelið sem unnið var að við Hringbrautina - en öðru haldið opnu. Allar þessar áminningar um að samþykkt hafi verið þingsályktunartillaga um Landspítalann eru fyrst og fremst áminningar um að andstaða við byggingu nýs Landspítala við Hringbraut er ekki nýtilkomin. Hún hefur verið til staðar í mörg ár og við, þingmenn Framsóknarflokksins, sem í eina tíð var prinsippflokkur, vorum tilbúin til að berjast fyrir því að þessi endurskoðun færi fram. Svo koma menn jafnvel úr þeim flokki núna og vísa í skýrslu sem þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra lét vinna um þetta staðarval. Þeir virðast vera búnir að steingleyma umræðunni um þá skýrslu á þingflokksfundum Framsóknarmanna fyrir aðeins tveimur til þremur árum þar sem hún var dregin sundur og saman og sérfræðingar fengnir til að fara yfir hana. Niðurstaðan var auðvitað sú að þetta væri skýrsla sem eingöngu væri til þess ætluð að ná fram ákveðinni niðurstöðu, ætti að vera vopn í ákveðinni baráttu, enda forsendurnar sem lagt var upp með þess eðlis. Ef menn leggja hins vegar til grundvallar allar þær forsendur sem eðlilegt er að skoða við staðarval og undirbúning þessarar gríðarlega mikilvægu framkvæmdar er ég sannfærður um að það mun blasa við að það sé algerlega galið að halda þessari framkvæmd áfram og að hægt sé að gera þetta miklu hraðar, miklu betur og á hagkvæmari hátt á nýjum stað.
Forseti vill benda hv. þingmanni á að íslenska er þingmálið. Húmor er ekki íslenska og þar að auki eru áhöld um hvort forseti hafi húmor.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að segja að fyrir mitt leyti er ég ekki alveg kominn til botns í þessu máli. Stefna Pírata í málinu er alveg skýr og við styðjum tillöguna á þeim forsendum. Þetta er meira út frá því sem hv. þm. Björn Leví Gunnarsson var að tala um áðan, þ.e. að það þurfi líka að hugsa til framtíðar. Það sem vefst enn þá fyrir mér, og ég verð eiginlega ringlaðri við hverja ræðuna sem ég hlusta á í þessu máli, er hvort það þýði endilega að framkvæmdir við Hringbraut verði stöðvaðar eða þeim frestað af einhverjum ástæðum. Ég heyri ekki skýr svör enn þá. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti frætt mig og áhorfendur um það, en sömuleiðis hver afstaða hv. þingmanns sé. Mér finnst í eðli sínu dálítið skrýtið að vera að ræða eitthvert skipulagsmál á Alþingi. Ég verð að segja eins og er, mér finnst það skrýtið. Hér kemur fólk í ræður og í umræðunni almennt verður orðræðan nokkuð hatrömm og svolítið mikið þannig að bent er á einhvern og sagt: Þú vilt ekki þetta og þú vilt ekki að fólk sé heilbrigt. Það heyrir maður eiginlega, ef maður les á milli línanna. Mér finnst það ekki standast. Mér finnst það ekki standast skoðun að nokkur í þessari umræðu vilji gera neitt sem kemur niður á heilsu landsmanna. Ég held að allir sem hafa skoðun í þessu máli, hver sem hún er, byggi hana á mati sínu á því hvað sé best fyrir þjóðina, best fyrir heilbrigðiskerfið okkar. Svo eru náttúrlega áhöld um hver niðurstaða tiltekinna aðila er. En sem sé. Ef tillagan yrði samþykkt, hefði það neikvæð áhrif á þá uppbyggingu sem nú á sér stað við Hringbraut eða tefði hún það verk að einhverju leyti? Hver er afstaða þingmannsins til þess, [[Forseti hringir.]]ef sá möguleiki er til staðar?
Herra forseti. Ég held að nánast allir sem taka þátt í stjórnmálum telji sig vera að vinna í þágu almennings og vinna eftir einhverri stefnu sem þjóni hagsmunum almennings. Ég tel að menn reyni að minnsta kosti að sannfæra sjálfa sig um það. En við höfum líka séð að stefna skiptir máli. Sum stefna virkar og kemur sér vel fyrir almenning, önnur stefna er beinlínis stórhættuleg. Hvað varðar spurninguna um hugsanlegar tafir á framkvæmdum hef ég lýst þeirri skoðun minni alveg frá því að ég byrjaði að tjá mig um þetta mál sem forsætisráðherra, að ég vildi ekki valda töfum á nauðsynlegum framkvæmdum við Hringbraut, t.d. nauðsynlegu viðhaldi, þó að ég benti á mikilvægi þess að endurskoða þau áform. Það á að sjálfsögðu ekki við um meðferðarkjarnann, þ.e. hinn eiginlega nýja spítala. Við förum ekki að byrja á honum ef við erum á sama tíma að endurskoða hvar við ætlum að byggja hann. Þegar búið er að steypa sökkulinn og byrjað að byggja er erfitt að flytja það allt saman á nýjan stað, þannig að þetta er ákaflega brýnt mál. Svo ég taki þetta nú saman í tiltölulega stutt svar, herra forseti, mun að sjálfsögðu áfram þurfa viðhaldsframkvæmdir við Hringbraut. Það þarf að klára sjúkrahótelið. Og það mun jafnvel þurfa að fara í framkvæmdir við Hringbraut eftir að framkvæmdir hefjast á nýjum stað. En við förum að sjálfsögðu ekki í að byrja að byggja nýjan spítala til þess eins að hætta svo við það.
Virðulegi forseti. Mér þætti vænt um ef hv. þingmaður deildi þá með mér og áhorfendum sinni sýn á hvaða áhrif það hefði á aðgengi almennings að viðunandi og nauðsynlegri heilsugæslu í ljósi þess að þá yrðu væntanlega tafir á byggingu meðferðarkjarnans. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki sökkt mér í það mál að svo miklu marki að ég geti haft uppi einhverjar fullyrðingar um hvaða áhrif tiltekin ákvörðun hefði til eða frá. Ég fylgi stefnu flokks míns og tek upplýstar ákvarðanir eftir fremsta megni. En það er líka liður í því þá að við séum með á hreinu hvar við stöndum gagnvart afleiðingum þeirra ákvarðana sem við tökum. Hvaða afleiðingar hefur það t.d. að fresta byggingu meðferðarkjarnans? Það hlýtur að vera lykilspurningin í þeim ágreiningi sem er á Alþingi um það mál, að fólk sé með sameiginleg sýn á hverjar afleiðingarnar séu. Allt það sem hv. þingmaður getur frætt mig um það efni þigg ég með þökkum. Svo er reyndar annað. Maður á svo sem ekki að vera með tvær spurningar í einu andsvari ef út í það er farið, en ég náði þessu nú á einni mínútu. En ég er svolítið ringlaður yfir hvernig stjórnmálamenn tala hver við annan um hvað þeir hafi stutt og hvað ekki. Ég fæ ekki betur séð en að þingsályktun sé samþykkt á Alþingi 16. maí 2014 þar sem segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að ljúka eins fljótt og verða má undirbúningi á endurnýjun og uppbyggingu Landspítala við Hringbraut í Reykjavík og hefja framkvæmdir þegar fjármögnun hefur verið tryggð.“ Með henni greiddu allir viðstaddir atkvæði, þar á meðal hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og sá sem hér stendur. Ég vildi bara henda þessu fram því að mér fannst það vera í svolitlu ósamræmi við það sem hv. þingmaður fór yfir í ræðu sinni. Ég nefni það aðallega vegna þess að ég er svolítið hissa á því hvernig menn kenna hver öðrum um, hver hafi stutt hvað hvenær, frekar en að nálgast viðfangsefnið út frá mati á afleiðingum gjörða sinna. [[Forseti hringir.]]Ég hendi þessu ekki fram til að skamma hv. þingmann, en mér leikur forvitni á að vita hvernig á því standi.
Herra forseti. Ég tel að hv. þingmaður, sem er að mínu mati mikill nörd - og þetta er hrós - muni átta sig á því ef hann skoðar allar forsendur þessa máls að það muni ekki leiða til tafa við að opna og taka spítalann í notkun að hætta við að byggja nýjan Landspítala við Hringbraut og byggja hann á nýjum stað. Þvert á móti sé hægt, eins og sýnt hefur verið fram á og gögn liggja fyrir um, að byggja miklu hraðar á nýjum stað. Enda sér það hver maður og það er þekkt staðreynd, að það er miklu dýrara og tímafrekara að byggja inni í byggð sem fyrir er, ég tala nú ekki um þéttri byggð þar sem er umferðarvandamál eins og við Hringbraut, en á nýjum stað. Hægt er að hefja þessar framkvæmdir hratt, gera þær vel, gera þær með hagkvæmum hætti á nýjum stað og taka spítalann í notkun fyrr en ella. - Ekki seinna en ella heldur fyrr en hægt væri við Hringbraut. Hvað varðar þingsályktunina, sem hv. þingmaður nefndi, bendi ég honum á það sama og í fyrra atriðinu, að skoða forsendurnar og sögu málsins, líta á skjalið sem lagt var fram í upphafi, á upphaflegu þingsályktunartillöguna um nýjan Landspítala við Hringbraut þar sem útlistað var hvernig byggja ætti nýjan spítala við Hringbraut. Því skjali var hent vegna þess að þingmenn Framsóknarflokksins fengust ekki til að samþykkja að þingið afgreiddi tillögu um nýjan Landspítala við Hringbraut. Hins vegar voru allir sammála um að ráðast þyrfti í nauðsynlegar endurbætur á húsakostinum þar. Í rauninni var þar um neyðaraðgerðir að ræða, að minnsta kosti miðað við lýsingar forsvarsmanna spítalans í fréttum. Og eins lá fyrir að sjúkrahótel yrði byggt, en það lá líka fyrir að sú bygging myndi nýtast til annarra þarfa þegar spítalinn flytti.
Forseti lítur svo á að nörd sé íslenska. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Margt skýrt og skorinort þar eins og hans er von og vísa. Ég er menntaður sagnfræðingur og sem slíkur er okkur nokkuð uppálagt að fara ekki endilega í pólitíkusana sjálfa sem heimild fyrir sögunni um hvernig málum er þeir koma að er í raun háttað. Ég hef akkúrat gert það sem hv. þingmaður ráðlagði hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni, að fara í forsöguna og skoða þessa tillögu og málsmeðferð hennar á þingi. Það er margt til í því sem er að finna í lýsingu hv. þingmanns en annað kannski síður. Það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann um er að hann var hæstv. forsætisráðherra þann dag, 16. maí 2014, þegar þingsályktunartillagan var samþykkt samhljóða og þar vísar hann sem forsætisráðherra í áætlun um byggingu nýs þjóðarsjúkrahúss, svo ég vitni í hann sjálfan í atkvæðaskýringum, sem hann vinni að með hæstv. þáverandi heilbrigðisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra. Hæstv. heilbrigðisráðherra kemur líka upp í atkvæðaskýringu þennan dag og talar um það sama. Hæstv. þáverandi forsætisráðherra og núverandi hv. þingmaður mærir fyrsta flutningsmann tillögunnar og þetta sé hafið, svo ég segi, með leyfi forseta: „… hefur þegar haft frumkvæði að því að ræða við mig á mjög uppbyggilegan hátt um hvernig haga megi slíku samstarfi.“ Þ.e. um uppbyggingu nýs þjóðarsjúkrahúss. Hv. þingmaður var forsætisráðherra um tvö ár eftir að þessi orð voru látin falla. Hvað varð um þá vinnu sem hér var svo mikið talað um? Af hverju höfum við ekki séð nein merki um hana, sem var greinilega mikil sátt um hér? Gæti það verið af því að sumir litu á samþykkt þingsályktunartillögunnar, þótt hv. þingmaður hafi augljóslega ekki gert það, sem svo að sáttin hefði að einhverju leyti snúist um Hringbraut? En hvað varð um þessa vinnu sem var mikið mærð hér 16. [[Forseti hringir.]]maí 2014?
Herra forseti. Ég efast ekki um að það sé rétt ályktun hjá hv. þingmanni að einhverjir þeirra þingmanna sem samþykktu þá tillögu hafi litið á hana sem leið til að ýta áfram þessu Hringbrautarverkefni þótt ekki hafi allir gert það. En það er hins vegar mjög undarlegt ef menn ætla að reyna að nota tillöguna til að festa menn í þessum mistökum, sem eru augljósari með hverjum mánuði sem líður, að vegna þess að þingið hafi samþykkt og að því er virðist þá að mati þessa fólks einhverjir þingmenn verið plataðir til að samþykkja þingsályktunartillöguna, þá bara verði þeir að klára málið samkvæmt þeirri tillögu. Þetta heldur ekki vatni. Ekki frekar en margt annað í þeim rökum, ef rök skyldi kalla, sem beitt hefur verið í þessu máli. Hvað varðar spurninguna um vinnuna í framhaldinu er sú gagnrýni hv. þingmanns alveg sanngjörn. Það verður að segjast eins og er að það kom á daginn að ekki var einhugur milli mín og ráðherranna tveggja sem nefndir voru, þáverandi fjármálaráðherra og heilbrigðisráðherra, kannski síst heilbrigðisráðherra, um hvernig þetta mál ætti að þróast og vonbrigði að það skyldi þróast með þeim hætti sem það gerði. En ég var hins vegar mjög opinn með afstöðu mína til málsins allan þennan tíma og tjáði mig ítrekað. Fjölmiðlamenn sumir hverjir gerðu sér jafnvel að leik að tefla mér gegn heilbrigðisráðherranum þáverandi í umræðu um hvað rétt væri að gera í málinu. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ekki var samstaða þegar á leið um hvernig ætti að nálgast þetta mál. Hins vegar fór ekki á milli mála að mjög stór hluti Sjálfstæðismanna, þar með taldir ýmsir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, höfðu fullan skilning á málinu og voru á svipuðum nótum og ég um hvað bæri að gera, þó að heilbrigðisráðherra hafi ekki verið það.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mér finnst hann hafa með því staðfest að ekki hafi allir litið sömu augum á samþykkt þessarar tillögu og hv. þingmaður og þáverandi hæstv. forsætisráðherra gerði þá. Ekki einu sinni hæstv. samráðherrar hans í ríkisstjórn á þeim tíma. Lái þeim hver sem vill. Ég ætla að fá að lesa aftur upp þessa tillögu sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson las upp áðan: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að ljúka eins fljótt og verða má undirbúningi á endurnýjun og uppbyggingu Landspítala við Hringbraut í Reykjavík og hefja framkvæmdir þegar fjármögnun hefur verið tryggð.“ Lái þeim hver sem vill sem hafa litið á þetta sem tillögu um uppbyggingu Landspítalans við Hringbraut og þá með talið jafnvel þjóðarsjúkrahús. En það er gott að ræða þetta. Þó að ég sé menntaður sagnfræðingur á maður ekki að festa sig um of í fortíðinni heldur horfa til framtíðar. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann um það að hann hefur talað um nauðsyn þess að uppbygging þjóðarsjúkrahússins fari fram á öðrum stað en við Hringbraut og bara mér til uppfræðslu þá hef ég aldrei skilið þann anga þeirrar tillögu sem lýtur að tengslum við flugvöllinn. Mig langar að biðja hv. þingmann að uppfræða mig og ég spyr af einlægni því að það eru rök ansi margra varðandi það að flugvöllurinn verði áfram í Vatnsmýrinni að þar sé hann nauðsynlegur vegna tengsla við sjúkrahúsið og það þjóðarsjúkrahús sem á að byggja þar upp. Ef það á nú að hafa þjóðarsjúkrahúsið annars staðar, er þá nauðsynlegt að flytja flugvöllinn í meiri grennd við það þjóðarsjúkrahús á nýjum stað? Eða hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að sjúkraflutningum verði hagað til [[Forseti hringir.]]hins nýja þjóðarsjúkrahúss á öðrum stað, ef til þess kæmi?
Herra forseti. Bara til þess að útkljá þetta með þingsályktunartillöguna þá vitna ég hér í sjálfan mig frá því í apríl 2015, með leyfi forseta, þar sem verið var að ræða viðhald á Hringbrautinni. Þar segi ég: „Ég tel að þetta mál sé nokkurn veginn á áætlun og algjörlega í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar.“ - Sem það var. - „Það er hins vegar ekki rétt hjá hv. þingmanni að samþykkt hafi verið þingsályktun um nýjan Landspítala við Hringbraut. Það var sérstaklega rætt um að ekki væri hægt að fallast á það orðalag meðan menn væru enn þá að fylgja þeirri nálgun að bregðast við þeim skorti á viðhaldi sem átti sér stað á síðastliðnu kjörtímabili þar sem Landspítalinn varð fórnarlamb gríðarlega mikils og síendurtekins niðurskurðar …“ o.s.frv., menn geta fyllt í eyðurnar með framhaldið. En varðandi flugvöllinn er það rétt að það er auðvitað mikilvægt samhengi milli hlutverks höfuðborgarinnar sem höfuðborgar og þar af leiðandi þjónustumiðstöðvar fyrir landið allt og Landspítalans. Bygging Landspítala á nýjum stað, t.d. við Vífilsstaði, mun hins vegar bæta sáralitlu við ferðatíma á bíl frá flugvellinum vegna þess að þrengingarnar, ég tala nú ekki um eins og þetta verður orðið eftir allar þær framkvæmdir sem fyrirhugaðar eru við spítalann og við flugvöllinn, eru það miklar að mér skilst að það muni ekki nema kannski einni eða tveimur mínútum á ferðatíma á Vífilsstaði miðað við það að komast frá flugvellinum á Landspítalann við Hringbraut En það er þá háð því að ekki verði alger umferðarteppa hér eins og því miður virðist stefna í að geti orðið. Hins vegar verður aðgengi að nýjum spítala á Vífilsstöðum eða öðrum þeim stöðum sem nefndir hafa verið sem hugsanlegir kostir að öðru leyti miklu betra en við Hringbraut ef menn koma akandi í sjúkrabíl eða með öðrum hætti utan af landi eða í þyrlu. Aðstaða fyrir þyrluflug á stað eins og Vífilsstöðum er miklu betri og veitir allt aðra kosti en við Hringbrautina.
Hæstv. forseti. Þessi tillaga sem hér er til umræðu er kannski fyrsta eða stærsta tilraunin til að aflétta 20 ára þöggun um staðsetningu þjóðarsjúkrahúss við Hringbraut. Gerðar hafa verið nokkrar kannanir og nokkrar skýrslur hafa verið gefnar út. Talað er um að þær séu allar samhljóða og lengi í þessari umræðu var talað um að þær væru allar samhljóða. Nú er búið að reka það ofan í menn vegna þess að þær eru það alls ekki. Sú fyrsta gerir ráð fyrir að betra sé að byggja í Fossvogi en við Hringbraut. Ég man ekki hvort það er í skýrslu númer tvö eða þrjú sem segir: Ef ekki er hægt að byggja neins staðar annars staðar en við Hringbraut skulum við byggja við Hringbraut. Á þetta hafa menn ekki hlustað og ekki horft. Það er ekkert skrýtið að mauraþúfuástand skapist, eins og þegar maður sparkar í mauraþúfu, þegar maður kemur fram með tillögur eins og þessa, sem hróflar við áratugavinnu sumra við þetta mál og áframhaldandi áratugavinnu þeirra sömu aðila áfram. Ég skil vel að starfsmenn og stjórnendur ohf.-sins, sem eiga nú að taka við þessari byggingu, séu ekki sérlega glaðir með þá tillögu sem hér er lögð fram. Það er hins vegar alveg ótrúlegt að nú þegar búið er að hrekja röksemdir þeirra sem vilja byggja við Hringbraut - hluti þeirra er á hröðum flótta frá sjálfum sér og eru ekki einu sinni hér við umræðuna og verða örugglega ekki við atkvæðagreiðsluna þegar þar að kemur - sé þetta fólk viljugt til að hella 100 milljörðum kr. niður í Vatnsmýrina eða þar í grennd. Menn segja: Þetta er bara fyrsta sjúkrahúsið, við ætlum bara að hafa þetta meðan verið er að byggja hitt. Ég held að það hljóti að vera nokkurs konar met í sokknum kostnaði að hella 100 milljörðum í slíkt verkefni. Ég trúi ekki öðru. Menn segja líka: Reisum meðferðarkjarnann og allt verður gott. Ókei. Þetta stenst ekki heldur. Vegna þess að ef núverandi áætlanir verða að veruleika verða sjúklingar á Landspítalanum á byggingarsvæði næstu 30 árin. Því þegar meðferðarkjarninn er tilbúinn, þá er ekki öllu lokið. Aldeilis ekki. Þá þarf að taka til við að endurbyggja eða endurnýja öll gömlu húsin á torfunni. Byggingarframkvæmdir verða á reitnum næstu 20–30 árin, hvað sem menn segja. Síðan er sagt: Þetta kemur til með að tefja málið um 10–15 ár. Hver fagmaðurinn af öðrum hefur lýst því yfir að framkvæmdatími við byggingu þjóðarsjúkrahúss sem slíks sé um það bil fjögur ár. Sjálfur framkvæmdatíminn. Menn segja að þetta tefji málin um 10–15 ár. Ég hlýt að spyrja: Hvað eigum við þá að gera við þessi 11–15 ár sem menn segja að töfin sé? Er það til þess að rífast um staðarval? Til þess að skipuleggja? Þetta er svo galið. Það er ekki nokkur einasti vandi að setja saman skýrslu á einhverjum 8–12 mánuðum um hvar sjúkrahús geti verið til framtíðar og það tefur ekki neitt því að sá tími sem í þetta fer kemur til baka á framkvæmdatímanum því það er miklu fljótlegra að byggja þar sem ekkert er fyrir. Ég hef líka spurt fagmenn hvort það sé einhver töf á hönnunartíma að fara með sjúkrahúsið annaðhvort á Vífilsstaði eða að Keldum. Menn segja: Nei, það er hægt að halda áfram að hanna þetta meðferðarhús og síðan þarf að taka tillit til aðstæðna á byggingarstað eins og landhalla og undirstöðu, þ.e. klöpp eða sandur eða slíkt. En að öðru leyti er á einfaldan hátt hægt að segja: Það er hægt að moka holu og byggja húsið hvar sem er í sjálfu sér. Þetta tefur málið ekki nokkurn skapaðan hlut. Á þessum tíma hefur þó það áunnist að þeir sem hafa haldið því fram að Landspítalinn eigi að vera við Hringbraut til framtíðar eru nú búnir að viðurkenna að það er ekki rétt, þeir hafa verið að halda fram blekkingum allan tímann. Því sjúkrahúsið sem á að reisa við Hringbraut, það er ekkert nýja þjóðarsjúkrahúsið. Nei, það er bara orðið sjúkrahúsið sem á að nota meðan verið er að byggja nýja þjóðarsjúkrahúsið. Við ætlum að byggja tvö. Það er ekki að spyrja að rausnarskap Íslendinga þegar mikið liggur við enda eigum við svoddan sand af peningum. Í umræðum í síðustu viku sagði hæstv. heilbrigðisráðherra, sem er nú ekki viðstödd þessa umræðu, og mér þykir það leitt, að þær hugmyndir sem fram komu hér í sérstakri umræðu fyrir viku eða svo væru hættulegar hugmyndir. Ég spyr mig: Hættuleg hugmynd fyrir hvern? Er það hættuleg hugmynd fyrir sjúklinga að byggja nýtt þjóðarsjúkrahús á betri stað? Nei. Það kemur alla vega í veg fyrir að sjúklingar verði geymdir á byggingarsvæði næstu 30 árin. Er þetta hættuleg hugmynd fyrir starfsmenn? Ég held ekki. Það tekur starfsmenn Landspítalans núna 20 mínútur á hverjum einasta degi, af dagvakt klukkan fjögur, að komast út af bílastæði Landspítalans út á Snorrabraut. Þá eiga þeir eftir að fara heim. Fólk sem býr í 104 eða 105 í Reykjavík er 40 mínútur á leiðinni af vinnustaðnum sínum og heim. Sama gerist á morgnana. Ég hugsa með mér: Hvað verður þá um aumingja manninn í Norðlingaholtinu sem fær hjartaslag? Það þarf að keyra hann í gegnum þvera Reykjavík á gamla Hringbrautarsjúkrahúsið, nýja þjóðarsjúkrahúsið. Hvað verður um hann? Það er ekki verið að hugsa um hann í þessu, held ég. Er verið að hugsa um aðstandendur? Mér hefur fundist, í allri þessari umræðu, að menn séu að tala um að það sé jú virkilega erfitt fyrir starfsfólk að komast í og úr vinnu. Hárrétt. En við skulum ekki gleyma því að það eru nokkur hundruð ef ekki þúsund aðstandendur sem koma í heimsókn til sinna nánustu sem liggja á spítalanum dag hvern. Ég man eftir umræðu fyrir nokkrum árum þar sem skapvond Samfylkingarkona var í sjónvarpsþætti að velta því fyrir sér hvernig menn ættu að komast að og frá þessum spítala. Jú, hún sagði: Menn hjóla bara. Og ég hugsaði með mér: Já, yfirleitt eru nú sjúklingarnir komnir af léttasta skeiði, þ.e. meiri parturinn er aðeins við aldur. Ég sá fyrir mér gamla konu, sem ætlaði að heimsækja manninn sinn á spítalann, á hjóli með konfektkassa á bögglaberanum og blómvönd í munninum, bítandi saman kjálkunum. Og ég verð að viðurkenna að mér fannst það ekki mjög falleg framtíðarsýn, ég skal bara viðurkenna það hér og nú. Ég velti fyrir mér aftur: Hverjum er þessi hugmynd hættuleg? Ég held að ég sé kominn að niðurstöðu. Hún er ekki hættuleg sjúklingum eða starfsmönnum eða aðstandendum. Ég held að hún sé hættuleg stjórnmálamönnum sem þora ekki að segja: Við höfðum rangt fyrir okkur, gerum þetta upp á nýtt. Hún er náttúrlega stórhættuleg embættismönnum sem eru búnir að hafa það að lifibrauði í nokkra áratugi að vinna að þessari hugmynd og sjá fram á gósentíma næstu 20–25 árin meðan verið er að vinna að henni áfram, ohf. og félagar. Þar er hættan. En það er ekki verið að hugsa um hina raunverulegu hættu. Er þessi hugmynd hættuleg ríkissjóði? Nei, hún er þvert á móti mjög hagfelld fyrir ríkissjóð því að hún gerir ekki ráð fyrir að menn helli niður 100 milljörðum í sjúkrahús sem á ekki að nota nema í 20 ár. Þeir sem hafa þetta mál með höndum, í þessari ríkisstjórn, eru þekktir að því að hafa alveg verið til í að spandera peningum landsmanna, jafnvel leggja skuldaklafa á þessa þjóð í 30 ár vegna kjarkleysis síns. Það er ekkert nýtt. Þetta er bara önnur birtingarmynd á því. Menn þora ekki að taka nýjar ákvarðanir, hafa ekki kjark til þess. Þá eru þeir til í að hella 100 milljörðum niður í Vatnsmýrina, einnota. Það er auðvelt að vera örlátur á annarra manna fé, sagði ágætur gegn embættismaður sem ég vann einu sinni hjá. Þetta er skýrt dæmi um það. Skítt með alla skynsemi, við skulum hella 100 milljörðum niður í Vatnsmýrina hvað sem tautar og syngur. Herra forseti. Ef ég tala gáleysislega þykir mér það leitt. Vegna þess að þetta mál er miklu erfiðara og alvarlega en svo að það eigi að tala gáleysislega um það. Það er mjög alvarlegur hlutur að hella niður 100 milljörðum af almannafé til einnota. Ábyrgð þeirra sem vilja gera það er mikil og hún verður ekki gleymd meðan þetta einnota sjúkrahús verður notað - ef það rís þá einhvern tíma, sem ég vona að verði ekki. Herra forseti. Ég vona að skynsemi þingmanna ráði för nú og þeir samþykki þessa tillögu um staðarval og komi í veg fyrir það slys sem er yfirvofandi í Vatnsmýrinni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Eins og ég sagði áðan styð ég þessa tillögu og geri enn, enda sýnast mér ekki margir andstæðingar hennar ætla að taka til máls í dag, þótt ég viti það ekki um einn hv. þingmann. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson fór aðeins yfir tilgátu sína um hverjum þessi tillaga væri hættuleg. Ég verð að segja að þótt ég sé ekki mjög trúaður á kerfi almennt, hvort sem það er ríki, sveitarfélög eða mannlegar stofnanir, þær eru náttúrlega brigðular eins og við öll, finnst mér tilgátan hv. þingmanns ekki standast. Hann nefndi tvennt sem ég tók eftir og annað var að tillagan væri hættuleg stjórnmálamönnum sem þori ekki að viðurkenna að þeir höfðu rangt fyrir sér. Ég veit að margir stjórnmálamenn eiga ægilega bágt með að viðurkenna að þeir hafi nokkurn tíma haft rangt fyrir sér, eitthvað sem mér finnst skrýtið sjálfum en ég veit að gerist. Það sem mér finnst ekki alveg standast í þessu tilfelli er að á sama tíma talar hv. þingmaður um þetta séu endalokin á 20 ára þöggun. Ef það var þöggun á sínum tíma hefur það væntanlega verið á þeim tíma sem þeir stjórnmálamenn tóku ákvarðanir, á þeim tíma sem þeir hefðu getað myndað sér aðra skoðun. Mér finnst það því ekki alveg standast. Hitt er að tillagan sé hættuleg embættismönnum sem hafi unnið að þessu áratugum saman. Ég geri fastlega ráð fyrir að embættismenn þurfi líka að fylgja tillögunni eftir, ég veit ekki hvað það er við núgildandi áform sem myndi halda fleiri embættismönnum í vinnu heldur en með byggingu nýs Landspítala á nýjum stað. Ég held miklu frekar að ótti fólks, alla vega margra, við tillöguna sé að hún muni tefja uppbyggingu við Hringbraut. Jafnvel ef [[Forseti hringir.]]það er ekki rétta niðurstaðan, ef maður lítur yfir gögnin, held ég að það sé einlægur ótti afskaplega margra í umræðunni.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er ekki alveg viss um hvar spurningin liggur. Það voru reyndar ekki mín orð að þetta væri hættuleg hugmynd heldur orð hæstv. heilbrigðisráðherra í síðustu viku. Ég leyfði mér hins vegar að ímynda mér hverjum þessi tillaga gæti verið hættuleg og held því fram að hún geti verið hættuleg þeim stjórnmálamönnum sem þora ekki að viðurkenna fyrir sjálfum sér og öðrum að þeir hafi farið rangt að og vilji gera hlutina upp á nýtt eða öðruvísi. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að þessi hugmynd hefur velkst um eins og hún er í 20 ár, meira og minna undir loki þöggunar. Ef maður talar við starfsmenn spítalans þora þeir í fyrsta lagi varla að koma fram undir nafni með skoðanir sínar og þeir halda því fram að ekki sé vænlegt fyrir þá að ræða málið opinskátt á vinnustað sínum. Mig rekur ekki minni til þess að gerð hafi verið alvöruúttekt á hug starfsmanna spítalans til byggingarinnar við Hringbraut. Ég held að ýmsir embættismenn sem hafa haft það að lifibrauði að hjartahnoða þessa vitlausu tillögu í 20 ár og halda í henni lífi með blæstri sjái fram á að missa spón úr aski sínum ef þetta verður frá þeim tekið og fært öðrum sem ætla að byggja nýtt þjóðarsjúkrahús á nýjum stað. Ég vona að ég hafi nokkurn veginn svarað því sem þingmaðurinn spurði mig um því að eins og ég sagði var ég ekki alveg viss um hvar spurningin hefði legið.
Virðulegi forseti. Ég trúi ekki alveg þeirri tilgátu að einhverjir embættismenn missi spón úr aski sínum við það að önnur ákvörðun verði tekin. Ég sé ekki hvernig það að taka slíka ákvörðun gerir það að verkum að menn missi vinnuna. Það á nú víst að vera alveg frægt hversu erfitt er að reka embættismenn, en ég læt svo sem aðra um að verja þá skoðun eða tilgátu eða hvað maður á að kalla það. Við erum í grunninn að tala um skipulagsmál. Mér finnst hv. þingmaður, sem ég ber mikla virðingu fyrir, stundum tala í samsæriskenningum, og ég finn það líka frá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, að það sé fólk einhvers staðar sem vill taka ranga ákvörðun vegna þess að það hagnist persónulega á því. Það hljómar þannig fyrir mér og þá á ég svolítið bágt með að trúa því, þótt ég sé vissulega meðvitaður um mannlegan breyskleika og það hvernig kerfi geta tekið stórkostlega asnalegar ákvarðanir, jafnvel stofnanir eins og hið háa Alþingi. En hvers vegna ríkti þöggun á sínum tíma, fyrir um 20 árum? Hvaðan kemur sá hvati? Getur ekki verið að núna ríki málefnalegur ótti, einlægur ótti við tafir á byggingu? Og að fyrir 20 árum hafi fólk tekið ákvarðanir út frá forsendum sem þá stóðu og er sagt í tillögunni að standist ekki lengur? Það hljómar ekki eins og eitthvað sem neinn ætti að skammast sín fyrir að segja. Svona voru forsendurnar fyrir 20 árum, núna eru þær aðrar. Stjórnmálamenn segja slíka hluti á hverjum degi. Ég kaupi ekki alveg þessa tilgátu. Hv. þingmaður fór alveg rétta leið í fyrra svari sínu, svo honum sé gefið það, en ég hef aðra spurningu: Af hverju þöggunin á sínum tíma? [[Forseti hringir.]]Af hverju hefur þetta verið þaggað niður í 20 ár?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni Pírata fyrir varnarræðu um kerfið.
Nei.
Ég hélt að ég myndi ekki upplifa slíka stund.
Nei.
En ég þakka fyrir engu að síður. Ég er ekki í samsæriskenningunum. Nú man ég ekki hvort hv. þingmaður var eins og ég á mjög góðum fundi í Norræna húsinu í haust í kosningabaráttunni þar sem þeir ágætu aðilar sem barist hafa hvað hatrammast og best og mest fyrir byggingu nýs þjóðarsjúkrahúss á nýjum og betri stað fóru yfir hina um 20 ára gömlu sögu og fóru þá í gegnum það, sem satt er, að það hefur nánast ekki mátt ræða á neinum tíma aðra tillögu en þá að nýtt þjóðarsjúkrahús verði reist við Hringbraut. Hverjir koma til með að hagnast á því? Ég veit það ekki. Ég er enn að leita að þeim. Sá einlægi ótti sem hv. þingmaður talar um að menn hafi við að töf verði á framkvæmdunum kann vel að vera til staðar en hann er ekki á rökum reistur vegna þess að flutningur þessa sjúkrahúss, þ.e. að byggja það á nýjum og betri stað frá grunni, mun ekki tefja þetta ferli svo neinu nemi. Eins og ég sagði áðan í ræðu minni: Er það svo að þegar meðferðarkjarninn við Hringbraut er tilbúinn verði allir hamingjusamir upp frá því? Nei, þá búa sjúklingar áfram á byggingarsvæði næstu 20 árin meðan verið er að endurbæta gömlu húsin. Kenningin um tafir á framkvæmdinni stenst því einfaldlega ekki, hv. þingmaður.
Herra forseti. Það mál sem við ræðum varðar mjög stóra þjóðfélagslega ákvörðun. Þetta er afar mikilvægt mál í heilbrigðismálum þjóðarinnar, mjög stór fjárhagsleg ákvörðun, mjög stór ákvörðun fyrir skipulagsmál og borgarlíf í Reykjavík. Þeir sem hafa haldið uppi þessum málflutningi koma einkanlega úr tveimur stjórnmálaflokkum, flokki flutningsmanns, hv. þm. Önnu Kolbrúnar Árnadóttur, þ.e. Miðflokknum, og mínum flokki, Flokki fólksins. Í allri hógværð vil ég leyfa mér að nefna að þetta mál er alls ekki nýtt fyrir mér. Ég hef, aftur í fullri hógværð, haft tækifæri til þess á undanförnum árum að fjalla um staðarval Landspítalans, m.a. í fjölmiðlum. Innsti kjarni málsins snýst um ákvarðanatöku í lýðræðislegu samfélagi. Við stöndum frammi fyrir því að veigamiklar og jafnvel veigamestu forsendur sem liggja til grundvallar áformum um uppbyggingu þjóðarsjúkrahúss við Hringbraut eru miklum efa undirorpnar, svo vægt sé til orða tekið. Málið er ekki flóknara en það. Hér hefur verið haldið uppi, alveg frá því þing kom saman um miðjan desember, þar á meðal í umræðu um fjárlagafrumvarpið, og ítrekað verið leitast við, leyfi ég mér að segja, að koma vitinu fyrir stjórnvöld í málinu á þeim grundvelli að þessar veigamiklu forsendur séu ekki fyrir hendi. Hverjar eru þær? Þær lúta ekki síst að skipulagsmálum, aðkomuleiðum, bílastæðum, byggingarmagni á reitnum, tengingum við þær byggingar sem fyrir eru og eru þjakaðar, eins og fram hefur komið í fjölmiðlum, af raka og myglu, þekkt dæmi eru um starfsfólk sem hefur þurft að þola þjáningar vegna þess að það hefur veikst sökum heilsuspillandi aðstæðna á vinnustað sínum. Það sem gerist í málinu er að af hálfu æðstu virðulegra ráðamanna í málaflokknum er gripið til stóru sleggjunnar og sagt að ef sú meginhugmynd sem er uppi um að fram fari fagleg staðarvalsgreining og teknir til þess nokkrir mánuðir, hóflegur tími, muni það kosta það að uppbygging á meginspítala þjóðarinnar tefjist um 10–15 ár. Það eru svolítil skekkjumörk í því mati, leyfi ég mér að segja. Þeim sem hafa haldið uppi þessum málflutningi af þeirri kurteisi og hógværð sem hefur einkennt hann með ósköp einfaldari vísan til forsendnanna, til málefnalegrar umræðu sem átt hefur sér stað meðal áhugafólks í borgaralegum samtökum sem heita Samtök um betri spítala á betri stað, er mætt á þann hátt að þeir eru spurðir á þessum vettvangi hvort menn ætlist til þess að verða teknir alvarlega. Það er stundum talað um virðingu Alþingis og annað af því tagi. Maður spyr sig: Er það til þess fallið að auka virðingu Alþingis að þegar bent er á augljósar hættur um að í aðsigi séu mistök, að ekki sé sagt slys, sé engin leið til þess að fá um það ærlega umræðu sem einkennist af öðru en stóryrðum eins og þeim að þetta muni fresta öllu málinu um 10–15 ár og öðru af því tagi? Síðan eru veigaminni forsendur sem skipta engu máli en hafa samt sem áður komið við sögu þessa máls og hafa sumar verið nefndar í fyrri ræðum, eins og sú að það að velja spítalanum þessa staðsetningu hefði þýðingu fyrir uppbyggingu miðborgar Reykjavíkurborgar, líkt og það sé ástæða sem hægt er að tefla fram þegar menn eru að velja stað fyrir sjálft þjóðarsjúkrahúsið. Annað sem hefur verið haldið fram er mikilvægi nálægðar við Háskóla Íslands, þegar allir vita að kennsla og rannsóknir í heilbrigðisvísindum fara fram um alla borg. Er þá eitthvert atriði að nálægð sé við aðalskrifstofu háskólans? Það er líka mjög eftirtektarvert í umræðunni sem ekki er nefnt. Ég ætla að leyfa mér að vekja athygli á því af hálfu þeirra sem strita við að verja þessa staðsetningu og ákvörðun, ef ákvörðun skyldi kalla. Það er ekki minnst á fjárhagslega hagkvæmni á uppbyggingunni við Hringbraut og tengsl við þau raka- og mygluhús sem þar eru. Fyrir nokkrum árum sat maður við það á útvarpsstöðvum landsmanna að fjalla um reiknaðan ávinning, einhverjir 3 milljarðar í rekstrarhagkvæmni á ári. Miðað við umræðu á þeim tíma átti það að vera fjárhagsleg réttlæting fyrir þessu staðarvali. En sú fjárhæð út úr rekstri er náttúrlega innan skekkjumarka, eins og menn gera sér grein fyrir. Það eru fleiri skrýtin atriði sem fyrir augu ber í málinu. Eitt er það að hér er skýrsla frá endurskoðunarfyrirtæki, sem er hið ágætasta fyrirtæki og ég skyldi síst halla orði á eða lasta á nokkurn minnsta hátt, en hvað í ósköpunum höfum við að gera með skýrslu um skipulagsmál og slíka þætti, jafnvel læknisfræðilega þætti, frá hendi endurskoðunarfyrirtækis? Það er margt afar sérkennilegt í málinu. Það er eins og ríki mikil tregða við að horfast í augu við að þetta mál hefur kannski verið rekið meira af kappi en forsjá og forsjá er sannarlega nauðsynleg þegar stórar ákvarðanir eru undir. Herra forseti. Ég leyfi mér að ljúka ræðu minni á því að hvetja þá sem fara með þessi mál til að endurskoða harða afstöðu sína gegn þeim hógværa, hófstillta og málefnalega málflutningi sem hér hefur verið haldið uppi og þeim varnaðarorðum um það slys sem kann að vera í aðsigi. Ég minni á það sem ég hef áður sagt um þetta varðandi þau mistök sem hætta er á að við séum að ráðast í. Því er haldið fram að spítalinn sé fullfjármagnaður en, herra forseti, mistök verða ekki betri fyrir þá sök að þau séu fullfjármögnuð.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Hún var eins og hans var von og vísa yfirgripsmikil og hógvær og kom að kjarna málsins. Það er eitt sem mig langar til þess að biðja hv. þingmann að árétta, eitt eða tvennt. Það er í fyrsta lagi að hagkvæmni af núverandi staðsetningu er 3 milljarðar kr., sem er nú eins og rúsínur í hveitisekk í samanburði við rekstur spítalans alls. Mig langar aðeins til þess að biðja hv. þingmann að fara betur yfir það. Mig langar líka til þess að biðja hann um að gefa mér stutt komment, með leyfi forseta, um það að þó framkvæmdin sé fullfjármögnuð þá mæli ekkert gegn því að framkvæmdatíminn sé samþjappaður og fjármögnunin sem er til haldi sér, vegna þess að sú fjármögnun sem nú er til reiðu fyrir byggingu nýs sjúkrahúss er ekki neinn landssímapeningur, þetta eru peningar úr ríkissjóði Íslands sem fara ekki neitt ef fjárheimildin er til staðar. Mig langar rétt aðeins til að biðja hv. þingmann að fara yfir þessi tvö atriði aftur og varpa enn þá meira ljósi á þau.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir andsvarið. Já, hér var um ákveðið árabil notað sem eins konar réttlæting, í daglegu tali væri kannski talað um sölupunkt, að það myndi leiða af þessu staðarvali hagkvæmni í rekstri upp á 3 milljarða kr. á ári. Hér er fyrirtæki sem veltir tugum ef ekki hundruðum milljarða þannig að þetta er auðvitað innan allra skekkjumarka við áætlanir af þessu tagi. Ég leyfi mér bara að segja að ég tel ekki ástæðu til þess að gefa þessari fjárhæð of mikið vægi, líka í ljósi þess að sú umræða er þögnuð. Þessi tala hefur ekki heyrst núna um árabil. Ég leyfi mér að ítreka það og árétta að mér finnst það mjög áberandi að ekkert er fjallað um það, svo við förum nú frá rekstri og yfir í stofnkostnað, og virðist vera algjört tabú, svo ég leyfi mér að nota það orð sem ég tel nú eiga sér þegnrétt í íslenskri tungu, herra forseti, að ræða um stofnkostnaðinn og hagkvæmni þess að byggja á nýjum stað. Síðan vil ég leyfa mér að segja að fjármögnunin sem fullyrt er að sé fyrir hendi getur ekki verið bundin við staðarvalið, hún er náttúrlega um spítalann. Loks vil ég leyfa mér að segja að mér þykir það í hæsta máta vandræðalegt fyrir stjórnvöld, sem ég leyfi mér að segja að þverskallist við þessum ábendingum, [[Forseti hringir.]]að þau standa frammi fyrir því að þetta nýja sjúkrahótel stendur núna opið fyrir veðri og vindum og liggur að sínu leyti [[Forseti hringir.]]undir skemmdum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta svar. Það eru líka önnur atriði vegna þess að það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir að nú er ekki minnst á þessa rekstrarhagkvæmni lengur vegna þess að menn hafa hrakist úr einni höfn í aðra í vörn sinni fyrir þessari arfavondu ákvörðun. Líkt og ég leyfði mér að segja, ég veit ekki hvort hv. þingmaður er mér sammála um það, í ræðu minni áðan að það virðist vera mikil tregða hjá stjórnmálamönnum hvers tíma - nú geri ég mér grein fyrir því að á 20 árum hafa mjög margir stjórnmálamenn og ráðherrar komið að þessu máli - eða hræðsla við það að viðurkenna að menn séu komnir á ranga braut og snúa af henni. Eins og hv. þingmaður orðaði það svo vel, menn þverskallast við hógværum og réttmætum athugasemdum um málið. Það er eitt atriði sem í sjálfu sér hefur ekki verið áberandi í þessari umræðu í dag. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann hvort hann hefur vitneskju um það atriði. Það er næsta víst að það er nokkuð ljóst að ráðast þarf í gríðarlegar framkvæmdir við umferðaræðar í nálægð við sjúkrahúsið verði það byggt við Hringbraut. Ég man ekki til þess að þessi kostnaður hafi verið reiknaður inn í kostnaðinn við framkvæmdina sem slíka, þar sem ég vil nefna 100 milljarða og tel að það sé nokkuð nálægt lagi. Spurningin er: Hefur hv. þingmaður upplýsingar um það hversu mikið mun kosta að reyna að koma samgöngumálum í grennd við Hringbrautina í forsvaranlegt horf? Þá er ég að tala um jafnvel göng undir Öskjuhlíð, þá er ég að tala um nokkur mislæg gatnamót o.s.frv. Mér þætti vænt um ef þingmaðurinn gæti varpað ljósi á þetta.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni athugasemdir hans og ábendingar. Það sem ég tel vega þyngst í þessu er að með sínum orðum hér minnir hann með glöggum hætti á þær forsendur sem hafa legið til grundvallar varðandi umferðaræðar að og frá spítalanum. Það var rifjað upp mjög glögglega á fundi sem fyrrgreind samtök sem ég gat um í ræðu minni stóðu fyrir, Samtök um betri spítala á betri stað, að meðal forsendna - og hv. stjórnarþingmenn, leggið vinsamlega við eyrun, ef ég mætti leyfa mér að segja það - voru tvenn göng í Reykjavík, önnur undir Öskjuhlíð eins og hv. þingmaður gat um. Og það er forsenda um að Miklabrautin sé í einhverjum stokk og eitthvað svona. Síðan kemur það núna fram á seinni stigum að gert er ráð fyrir því að grónar íbúðargötur í nágrenni spítalans eigi að vera farvegur fyrir þungaflutninga á líni og öðru slíku. Við erum að tala um Eiríksgötuna í Reykjavík. Þannig að öll vötn falla til Dýrafjarðar í þessum efnum. Þessi málsvörn þessara ágætu stuðningsmanna byggingarframkvæmda við Hringbraut á grundvelli forsendna sem eru ekki fyrir hendi, á grundvelli skýrslna sem standast ekki skoðun a.m.k. að öllu leyti, er á sandi byggð.
Herra forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um það sem kallað er óháð, fagleg staðarvalsgreining fyrir nýtt þjóðarsjúkrahús. Það má eiginlega segja að í fyrirsögninni felist að allt það sem hefur verið gert í þessu máli fram að þessu, allir þeir sérfræðingar sem að málinu koma, allar nefndir, allir fagaðilar sem hafa komið að því, hafi haft undir einhver annarleg sjónarmið eða önnur sjónarmið en fagleg þegar þeir lögðu fram sínar skoðanir og þegar þeir skiluðu sínum álitum. Ég held nú að svo sé ekki. Ég held að það fólk hafi haft býsna góðan grunn til þess að meta það á hvaða forsendum væri skynsamlegt að byggja spítalann við Hringbraut og af hverju það væri skynsamlegra að byggja hann þar heldur en einhvers staðar annars staðar. Við skulum ekki gleyma því, ágætu hv. þingmenn, að verkefnið er þegar hafið við Hringbraut. Það er þegar búið að byggja eða langt komið með að byggja sjúkrahótel við Hringbraut og í sumar verður tekin fyrsta skóflustungan að meðferðarkjarnanum sem vel að merkja mun skila stærsta hlutanum af ávinningnum sem fylgir því að flytja sjúkrahúsið við Hringbraut, að langstærstum hluta. Árið 2011 var það metið svo að ávinningurinn af byggingu 1. áfanga sem þá var talað um sem meðferðarkjarna væri um 2,5–2,6 milljarðar á ári. Það eru umtalsverðir peningar. Það eru peningar sem við skulum ímynda okkur að geti strax og búið er að byggja þann meðferðarkjarna farið í það að sinna sjúklingum en ekki í verkefni eins og að flytja sjúklinga á milli meðferðarkjarna eins og gert er í dag. Þetta er dálítið mikið mál. Á tíu ára tímabili eru 2,5 milljarðar allt í einu orðnir að 25, allt í einu orðnir að heilmiklum pening. Þessi tímafaktor skiptir ekki bara máli út af þessu. Hann skiptir líka máli vegna þess að undir eru sjúklingar. Það er fólk sem þarf á meðferð að halda og hv. þingmenn verða að átta sig á því að á meðan við bíðum þá getum við ekki búið Landspítala við Hringbraut eins og hann er í dag fullkomnustu tækjum og búnaði. Það eru nú þegar komin upp fleiri en eitt og fleiri en tvö tilvik þar sem menn hreinlega geta ekki farið út í endurnýjun á tækjabúnaði vegna þess að húsnæðið sem er við Hringbraut í dag leyfir það ekki. Við erum t.d. að taka í notkun ekki fullkomnasta jáeindaskannann sem í boði er núna, þó í sjálfu sér sé í landinu þekking til þess að nota slíkt tæki, heldur erum við að tala um kynslóð tækis sem er næst á undan vegna þess að húsnæðið á staðnum í dag leyfir ekki að taka í notkun fullkomnustu græjuna. Hvað ætla hv. þingmenn að velta sér oft við í fletinu með ákvörðunina og snúa sér oft undir feldinum áður en þeir átta sig á því að það er búið að taka þessa ákvörðun? Síðast árið 2014 og það er ekkert ofboðslega langt síðan það var, 2014, jæja, þrjú og hálft ár. Þá var það samþykkt mótatkvæðalaust í þinginu. Mótatkvæðalaust. 56 þingmenn með, sjö voru fjarverandi. [[Gripið fram í: … náttúrlega útúrsnúningur.]]56 þingmenn með og sjö fjarverandi. Tillagan sem var samþykkt, ég ætla að lesa hana, með leyfi forseta, var svona: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að ljúka eins fljótt og verða má undirbúningi á endurnýjun og uppbyggingu Landspítala við Hringbraut í Reykjavík og hefja framkvæmdir þegar fjármögnun hefur verið tryggð.“ Svo mörg voru þau orð. Þetta er það sem þarna stendur. Níu heilbrigðisráðherrar frá fimm mismunandi stjórnmálaflokkum hafa komið að málinu. Ég held að þeir þingmenn sem segja að menn séu að þverskallast við að taka umræðuna ættu kannski að líta í eigin barm. Hverjir þverskallast við að horfa á staðreyndir málsins? Hverjir þverskallast við að horfa á það að það bíður fjöldi sjúklinga og fjöldi heilbrigðisstarfsfólks eftir því að fá nýtt sjúkrahús? Haldi menn að það sé einhver örfárra ára munur á því að taka núna enn einn hring á staðarvali og því að halda sig við þá ákvörðun sem þegar hefur verið tekin, þá ættu menn að skoða þetta allt betur út á hvað skipulagsmál í Reykjavík eða á höfuðborgarsvæðinu yfirleitt ganga. Svoleiðis ákvörðun og svoleiðis framkvæmd verður ekki tekin á einhverjum örfáum aukamánuðum, jafnvel ekki á einhverjum aukaárum. Menn greinir að vísu eitthvað á um það hvað tíminn gæti verið langur, en ég hef heyrt allt frá átta og upp í 15 ár sem þetta myndi muna. Það er bara töluvert mikið. Ef við horfum til þess hver sparnaðurinn er á ári þá erum við að tala um hellingspening, jafnvel þó við tækjum neðri mörkin. Það kostar nefnilega helling að bíða. Menn hafa áhyggjur af umferð. Ég skil þær áhyggjur ágætlega. Sem betur fer eru borgaryfirvöld í Reykjavík núna annars vegar að vinna að því að taka í notkun borgarlínu sem á að taka töluverðan hluta af þeirri umferð sem er á höfuðborgarsvæðinu. Það vill svo heppilega til að ef við höldum okkur við þessa ákvörðun þá verður borgarlínan líklega tilbúin eða mjög langt með það að verða tilbúin um það leyti sem spítalinn verður tilbúinn, sem er ljómandi gott. Ég held að fjármunum ríkisins og sveitarfélaganna í kring væri býsna vel varið í það verkefni. Ég held að í millitíðinni þá muni þær forgangsgreinar sem borgin hefur þegar byrjað að setja upp að spítalanum hjálpa. Ég hef ekki miklar áhyggjur af því að það sé vandamál sem við getum ekki leyst. Ég hef miklu meiri áhyggjur af því að við leyfum okkur það að taka enn einn snúning á því hvar við ætlum að vera með spítalann. Horfum 40, 50 ár fram í tímann. Þá getur vel verið að það verði tímabært að byggja nýjan spítala, það má vel vera. Ég er alveg til í að taka þá umræðu með mönnum hvar spítalinn verði þá, hvort hann verði áfram við Hringbraut eða hvort hann fari eitthvert annað. En ég ætla ekki að taka þá umræðu núna. Ég ætla ekki að segja sjúklingum og starfsfólki: Nei, þingið ætlar að taka einn snúning á þessu í viðbót. Við ætlum að taka fimmta snúninginn á þessu. Við ætlum að bíða eftir enn einum heilbrigðisráðherra. Við ætlum að bíða eftir enn einni ákvörðun. Verið þið bara róleg. Myglan og húsnæðisskorturinn og vandræðagangurinn með húsnæðið sem við eigum við í dag, við setjum það bara á ís, er það ekki? Látum eins og engin ákvörðun hafi verið tekin. Látum bara eins og við séum á núllreit núna. Það er ekki þannig, hv. þingmenn. Reynum að einhenda okkur í það verkefni sem þegar hefur verið tekin ákvörðun um, byggjum nýjan spítala og reynum að drífa í því við Hringbraut. Þegar það verkefni er búið þá getum við farið að velta því fyrir okkur hvort hann muni vera eftir 50 ár einhvers staðar annars staðar eða hvort við höldum áfram við Hringbraut.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að fá að vera hér fyrstur í þessari röð. Mig langar að fara yfir örfá atriði með hv. þingmanni. Í fyrsta lagi, hvað áætlar hann að borgarlínan flytji marga sjúklinga til spítalans á hverju ári? Í öðru lagi, hvernig á að taka átta ár eða lengur að skipuleggja svæði fyrir nýjan spítala? Við erum ekki að tala um álver. Við þurfum ekki að fara í grenndarkynningu eða neitt svoleiðis, við erum að tala um spítala, við erum að tala um sjúkrahús. Við erum að tala um sjúkrahús á ónumdu landi. Skipulagsvinna þar í grennd er afskaplega einföld, afskaplega skýr. Við höfum aðallega verið að tala um tvo staði þegar við köstum fram þessari hugmynd, það er annars vegar Vífilsstaðir, hins vegar Keldnasvæðið sem er í eigu ríkisins. Ég trúi ekki öðru en að það sé akkur fyrir bæði þessi sveitarfélög að drífa skipulagið af ef þau vilja að sjúkrahúsið rísi í sínu sveitarfélagi. [[Forseti hringir.]]Mig langar til þess að fá komment frá hv. þingmanni um þetta.
Virðulegi forseti. Takk fyrir þetta. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Eins og honum er náttúrlega fullkunnugt um flytur borgarlínan ekki sjúklinga á spítalann heldur flytur hún þangað starfsfólk og vonandi eitthvað af gestum. Flestar ferðirnar til spítalans eru ekki ferðir sjúklinga á spítalann heldur þeirra sem þar vinna og þeirra sem koma og heimsækja sjúklingana. Þeir geta sem best nýtt sér almenningssamgöngur, sem betur fer, alla vega margir hverjir, og forgangslínur sem er þegar farið að vinna að, eins og ég nefndi í ræðu minni, munu geta tryggt að sjúklingar haldi áfram að komast með öruggum hætti til sjúkrahússins. Við skulum átta okkur á því, ég veit ekki hvort hv. þingmenn hafa kynnt sér það, að Landspítalinn eins og hann er í dag, þ.e. annars vegar við Hringbraut og hins vegar í Fossvogi, er með einn stysta tímann í Evrópu frá útkalli og þar til komið er með sjúklinga á sjúkrahúsið.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Í ræðu minni áðan vitnaði ég í starfsmann Landspítalans sem sagði mér að það tæki 20 mínútur að fara af bílastæði Landspítalans eftir dagvakt klukkan fjögur og út á Snorrabraut. Ég geri ráð fyrir að með þeim hraðreinum sem hv. þingmaður vitnar í sé hann að vitna í m.a. steypuklumpana á Miklubrautinni sem þarf að rífa niður núna aftur, sem mér sýnist nú ekki að flýti fyrir nokkurri einustu umferð neins staðar. En menn koma nú annars staðar að þessum spítala en um Miklubrautina, menn koma líka sunnan að, þ.e. frá Suðurnesjum með sjúklinga og fleira. Menn koma líka ofan úr efri byggðum Reykjavíkur. Hvernig á að leysa það ef ekki með því að færa sjúkrahúsið nær miðjunni, nær miðju íbúðabyggðar, nær samgöngumiðju, nær miðju þess sem er áhrifasvæði sjúkrahússins í stað þess að byggja það á því sem nú er að verða útnes?
Herra forseti. Staðan eins og hún er í dag er þannig að það tekur tíma vegna þess að miklu fleiri bílar eru á götunum en þyrftu að vera af því að almenningssamgöngur eru ekki í nægilega góðu horfi. Því ætlum við að breyta og það ætlum við að leysa. Varðandi hins vegar það sem hv. þingmaður spurði um í sínu fyrra andsvari um hvernig það megi vera að það eigi að taka um átta ár að finna spítalanum nýjan stað, þá er ég einfaldlega að vitna í ekki ómerkilegra fyrirbæri en Framkvæmdasýslu ríkisins sem telur raunar að það muni taka 10–15 ár að byrja verkefnið upp á nýtt. Sjö til átta árin eins og ég nefndi áðan, það er svona bjartsýnisspá, en ég held að raunveruleikinn verði því miður hinn og við verðum líka að leyfa okkur að skoða söguna í því samhengi. Við erum búin í hartnær 20 ár að velta fyrir okkur hvar við eigum að setja spítalann niður núna. Af hverju halda menn þá að við ætlum að skipta um skoðun og að það gangi eitthvað hraðar fyrir sig?
Herra forseti. Ég tel ástæðu til þess að taka það skýrt fram vegna orða ræðumanns hv. þm. Ólafs Þórs Gunnarssonar í upphafi ræðu hans, að ég hef ekki heyrt nokkurn mann svo mikið sem ýja að því að nokkur skýrsla eða nokkur sem að þessu máli haf komið hafi haft einhver annarleg sjónarmið. Ég hef bara ekki heyrt þetta fyrr og engan hef ég heyrt halda þessu fram, herra forseti. Hv. þingmaður talar um það að sjúklingar bíði. Áttar hv. þingmaður sig ekki á því að sjúklingar eru ekki að bíða eftir því að búa við sprengingar, grjótmulning, hávaða og rask og truflun á næstu árum, fólk í viðkvæmri stöðu? Og loks vil ég nefna annað [[Forseti hringir.]]sem ég kannski fæ að gera, herra forseti, í mínu síðara andsvari.
Herra forseti. Nú ætla ég, með leyfi forseta, að lesa 3. mgr. greinargerðarinnar sem fylgir með þessari þingsályktunartillögu. Hefst nú lesturinn: „Meginmarkmið þessarar tillögu er að gerð verði óháð, fagleg staðarvalsgreining fyrir nýja þjóðarsjúkrahúsið. Gera þarf faglega staðarvalsgreiningu til að sjá hvar hagkvæmast og best væri að byggja nýtt þjóðarsjúkrahús.“ Með þessum orðum er því haldið fram að þetta hafi ekki verið gert hingað til, að hingað til hafi ekki farið fram nein slík fagleg greining og ég leyfi mér bara að mótmæla því. [[Gripið fram í: Hvar stendur það?]]Það eru búnar að vera ítrekaðar skýrslugerðir. Það hafa verið ítrekaðar staðarvalsgreiningar. Ef þingmenn ætla alltaf að segja ef staðarvalsgreiningin er þeim ekki að skapi að þá hafi hún ekki verið fagleg, værum við endalaust að tala um öll mál með þeim hætti. Það þarf enginn þingmaður að halda því fram að þeir sem komu að greinargerðunum hingað til hafi [[Forseti hringir.]]ekki unnið með faglegum hætti. Ég mótmæli því.
Herra forseti. Ég vil leggja áherslu á það í mínu síðara andsvari hvað þingmenn bera ríka ábyrgð þegar kemur að því að lausnir séu ákveðnar með hagkvæmnissjónarmið fyrir augum. Það er mörgum ljóst hversu knappan fjárhag heilbrigðisþjónustan býr við. Ég held að það sé kannski fáum mönnum ljósara en þeim sem sitja í hv. fjárlaganefnd Alþingis. Þar mættu fulltrúar Landspítalans, Sjúkrahússins á Akureyri, SÁÁ, heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni, hjúkrunarheimila, og það má vera svo ljóst að það vantar alvarlega fjármögnun inn í þetta kerfi. Það að bjóða upp á það í umræðu um svona stóra framkvæmd að menn eigi bara að horfast í augu við það að það sé búið að taka þessa ákvörðun [[Forseti hringir.]]og menn eigi bara að sætta sig við það og þetta sé svona og af því bara og allt eftir þessum nótum, er, herra forseti, óboðlegur málflutningur. [[Gripið fram í: Rétt.]]
Herra forseti. Auðvitað skiptir verulegu máli eins og hv. þingmaður kemur inn á að menn vinni verkefnin á sem hagkvæmastan hátt. Það er enginn vafi á því. Það er m.a. þess vegna sem staðarvalið við Hringbraut var valið upprunalega. Á árunum eftir hrun, ég man nú ekki hvort það var 2009, 2010 eða 2011, þegar var farið í kostnaðarmat á því hvað kostaði að byggja annars vegar við spítalann við Hringbraut eins og áformin eru núna versus það að byggja einhvers staðar annars staðar, þá komust menn að þeirri niðurstöðu að við hefðum hreinlega ekki efni á því að byrja frá grunni einhvers staðar annars staðar. Það má vel vera að hv. þingmenn meti það svo í dag að við höfum alveg efni á því af því að hagur ríkisins hafi vænkast svo mikið. Ég held hins vegar og er enn þá þeirrar skoðunar að það sé betra að byggja þann spítala sem við þurfum [[Forseti hringir.]]en ekki endilega þann sem okkur langar í.
Hæstv. forseti. Nei, við eigum ekki að sætta okkur við það að byggja akkúrat bara það sem við þurfum. Mér finnst hv. þingmaður ekki hafa mikinn metnað fyrir hönd þeirra sem hann þykist nú tala fyrir í þessum ræðustól, bæði sjúklinga og starfsfólks Landspítalans. Við þurfum að byggja góðan spítala. Við þurfum að byggja á þeim stað til framtíðar þar sem eitthvert almennilegt gagn og framtíðarsýn er uppi. Hv. þingmaður notar gjarnan sjúklinga í rökstuðningi sínum. Ég ætla að gera það líka rétt á eftir. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Telur hann að búið sé að leysa úr þeim samgönguvandamálum sem augljóslega eru uppi varðandi aðkomuna að Hringbrautinni og hv. þingmaður réttilega kom inn á áðan? Þingmaðurinn sagði í ræðu sinni að það myndi reddast, við myndum bara redda samgöngumálunum. Það er augljóst að borgarlínan reddar því ekki bara ein og sér. Hvernig ætlar hv. þingmaður að redda því? Er búið að skoða það? Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann. Nú hefur hv. þingmaður verið í læknaelítunni hjá Landspítalanum. Kannast hann ekki við það að starfsfólk hafi mótmælt því að hafa ekki fengið að tala um þessa hluti? Man þingmaðurinn eftir fundinum sem við vorum báðir á í Norræna húsinu þar sem starfsfólkið [[Forseti hringir.]]kvartaði undan því við okkur að það fengi ekki að tala, að það væri þöggun í gangi [[Forseti hringir.]]á Landspítalanum?
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði hvort búið væri að leysa úr samgöngumálunum. Svarið við því er nei, en það er verið að því. Hv. þingmanni er náttúrlega fullkunnugt um það alveg eins og mér að slík vinna er í gangi. Við vitum að Landspítalinn verður við Hringbraut næstu a.m.k. sex til sjö árin sama hvað við ákveðum að gera í dag eða á næstunni. Ég hef nú þá trú á borgaryfirvöldum og yfirvöldum samgöngumála að úr þessum málum verði leyst á þessum tíma. Við skulum líka átta okkur á því, hv. þingmaður, að með því að taka endanlega ákvörðun um staðarval við Hringbraut, eins og ég hélt raunar að við værum löngu búin að, þá mun þrýstingur á samgönguyfirvöld og á borgaryfirvöld aukast enn frekar um að klára það dæmi og leysa úr því. Það er alveg hægt. Til eru umferðarlíkön af því alveg eins og það eru til umferðarlíkön af því hvað þetta getur verið erfitt. Ég held að við eigum að einhenda okkur í það verkefni.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og þá staðreynd að hann hefur ekki hugmynd um hvernig leysa á að þessi umferðarmál og ljóst að enginn hefur upplýst hann um það heldur. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni um hvort hann kannist við það að á fundi í Norræna húsinu hafi starfsfólk Landspítalans sagt frá því að það sé beitt þöggun, að það megi ekki tala um annað en að Landspítalinn eigi að vera við Hringbraut. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann úr því að honum er svo annt um sjúklingana. Hvernig getur hv. þingmanni dottið í hug að bjóða sjúklingum upp á það í 10, 12 ár að búa við hamarshögg, sprengingar, ryk, hundruð iðnaðarmanna, þúsundir vörubíla fara fram og aftur um byggingarsvæðið við nýjan Landspítala? Hvernig getur hv. þingmaður sagt að það skipti ekki máli þegar hann ber svona mikla umhyggju fyrir sjúklingnum? Það er akkúrat það sem þarf að koma í veg fyrir að svona ástand vari árum og áratugum saman, því að við vitum í rauninni ekki hversu langan tíma það tekur að klára t.d. gömlu byggingarnar við Landspítalann. Ef það þarf að rífa þær vegna þess að þær eru svo illa farnar og myglaðar, hvað þá? Hv. þingmaður verður að gera sér grein fyrir því að það tekur ekkert lengri tíma að byggja nýjan spítala. [[Forseti hringir.]]Ef hann hefur kynnt sér málið, t.d. á www.betrispitali.is, þá [[Forseti hringir.]]hafa sérfræðingar fært rök fyrir því að hægt er að gera nýjan spítala á 10 árum.
Herra forseti. Ég held ekki að það sé nein þöggun í gangi. Það að umræðan hefur verið tiltölulega lifandi og vakandi í fjölmiðlum og á samfélagsmiðlum og víðar er einmitt ágætisdæmi [[Gripið fram í.]]um það. Ég hef ekki orðið var við það á spítalanum að það sé nein þöggun í gangi. Ég held að tveir af áköfustu talsmönnum þess að skipta um skoðun eða tala um aðra staðsetningu á spítalanum séu einmitt virtir starfsmenn á Landspítalanum. Það er allt í góðu með það. Hinir eru bara miklu fleiri. Það er bara þannig. Það er þess vegna sem starfsmenn Landspítalans fjölmenna til að mynda ekki á pallana þegar þessi umræða fer fram. Hv. þingmaður skal ekki halda að það sé einhver tilviljun. Það er enginn þarna úti [[Svaraðu spurningunni.]]að velta því fyrir sér af hverju við erum að ræða þetta núna. Það er ekkert í gangi. [[Forseti hringir.]]Það er ekki nein tilviljun. Það er búið að taka þessa ákvörðun. Þannig lítur fólk almennt á það.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langaði einmitt að heyra í einhverjum sem væri á móti þessu máli flytja eina ræðu, bað hv. þingmann að skipta við mig um sæti, hann var til í það, þakka honum fyrir það. Ég held hér stutta ræðu um sýn mína á þetta mál eftir þessar umræður í dag. Það sem ég tók eftir í máli hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar þegar ég spurði hann áðan í andsvari, þ.e. þegar ég spurði hv. þingmann út í hverjar afleiðingarnar yrðu í sambandi við tafir á núgildandi verkefni við Hringbraut, þá var í raun og veru það helsta sem hann tók til, ef ég skildi hann rétt, það væri meðferðarkjarninn, að meðferðarkjarninn sem ég heyrði í ræðu hv. þingmanns að fyrsta skóflustungan yrði tekin að núna í sumar, að sá meðferðarkjarni myndi tefjast. Ef mig rekur minni rétt til, sem er nú ekki alltaf tilfellið, þá nefndi einhver þingmaður áðan sjö til átta mánaða töf, eitthvað því um líkt, ég veit ekkert hversu raunhæft það er og kannski var ég að misskilja. En mig langar að spyrja hv. þingmann hver áhrifin af því eru. [[Forseti hringir.]]Hversu stór þáttur er meðferðarkjarninn og tafir á uppbyggingu hans af þeim forsendum sem við þurfum að taka til hliðsjónar þegar við tökum ákvörðun í þessu máli?
Virðulegi forseti. Þetta er nú kannski flóknari spurning en hægt er að svara í einnar mínútu andsvari. Ef við ákveðum að fara eitthvert annað með sjúkrahúsið í heilu, þá byrjarðu náttúrlega ekki að byggja meðferðarkjarna og hefur hann stakstæðan einhvers staðar, en spítalann á einhverjum allt öðrum stað. Það mun ekki virka þannig. Hugmyndin er að nota meðferðarkjarnann við Hringbraut og byggja hann þar þannig að það verði áfram hægt að nota legurýmin þar, hægt verði að nota áfram aðra stoðþjónustu þar. Það að byrja bara einhvers staðar annars staðar á meðferðarkjarnanum mun ekki virka. Þá verðurðu að byrja á heilum spítala vegna þess að þú getur ekki verið með stakstæðan meðferðarkjarna og engar legudeildir og ekkert annað á staðnum. Það gengur aldrei upp. Töfin sem í því fælist fælist sennilega í þeim tíma sem tæki að byggja nýjan spítala frá grunni.
Virðulegi forseti. Bara þannig að ég skilji rétt. Ég skil talsmenn tillögunnar þannig að það valdi ekki töfum á uppbyggingu á því svæði sem nú þegar er til staðar við Hringbraut, þ.e. ég heyri engan ágreining um það að byggja upp þá aðstöðu sem er nú þegar við Hringbraut, laga þar það sem laga þarf. Það sem mér heyrist er það, jú vissulega, menn vilja byggja nýjan spítala annars staðar. Ég í huganum gef mér Fossvog þótt það sé ekki sjálfgefið fyrir fram. En það sem ég átta mig ekki á er hversu veigamikill hluti það er að bíða með þennan meðferðarkjarna, hvað það þýðir fyrir heilsu Íslendinga og fyrir aðgengi þeirra að heilbrigðisþjónustu. Hversu miklu verri verður hún í hversu langan tíma? Það er spurningin sem ég velti fyrir mér núna. Ef verið er að tala um nýjan spítala frá grunni erum við þá að tala um tíu ár, ef við gefum okkur að það taki tíu að byggja nýjan spítala? Eða er hægt að byrja á honum fyrr og taka hann í notkun, eða hvað? Ég er ekki fræðingur á þessu sviði. Það er þess vegna sem ég spyr hv. þingmann.
Herra forseti. Í þeim meðferðarkjarna sem verið er að tala um er reiknað með að þar verði bráðamóttaka, myndgreining, skurðstofur, gjörgæsla, einhver endurhæfing, sjúkrahúsapótek, dauðhreinsun og 180 legurými þegar það klárast. Það er mjög lítill hluti af þeim legurýmum sem eru í heild á spítalanum. Það er erfitt að segja til um hverju það myndi breyta þó að hann væri ekki byggður þarna eða hann byggður annars staðar. Auðvitað færi þessi þjónusta áfram fram á þeim stöðum þar sem Landspítalinn er núna eðli málsins samkvæmt. En samlegðaráhrifin af því að byggja meðferðarkjarnann annars staðar og byggja síðan restina af spítalanum einhvers staðar annars staðar koma náttúrlega ekki í ljós fyrr en í lok alls framkvæmdatímans.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um óháða, faglega staðarvalsgreiningu fyrir nýtt þjóðarsjúkrahús. Hér hafa sem betur fer nokkuð margir þingmenn tekið þátt í umræðunni og hún svo sem verið ágæt. Einhverjir útúrsnúningar hafa verið varðandi efnisinnihald þessarar tillögu. Það er þó þannig að einn hv. þingmaður sem kom hér í ræðustól, hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson, hafði greinilega ekki verið hér við umræðuna fyrri hlutann þar sem farið var vel yfir aðdraganda þess að þessi svokallaða þingsályktun frá 2014 eða ákvörðun var samþykkt. Það er um að gera fyrir þingmanninn að kynna sér allar umræður og ræður sem voru fluttar af því tilefni og síðar þar sem augljóslega kemur fram að það var ekki verið að samþykkja nýjan spítala. Það sem verið er að leggja til hér er að fram fari fagleg, óháð staðarvalsgreining fyrir nýtt þjóðarsjúkrahús og það er vitanlega um að gera því að þær forsendur sem þessi ákvörðun byggði á á sínum tíma, að reyna að koma þessu fyrir við Hringbraut, eru orðnar gamlar og margar hverjar úreltar. Við höfum aðeins rætt um umferðarmannvirki og umferð, er af nógu að taka þar. Síðan eru það að sjálfsögðu skipulagsmálin, hvernig byggð hefur þróast. Hver hefur t.d. fjölgun ferðamanna í Reykjavík verið frá því þessi ákvörðun var tekin? Hvernig hefur umferðin breyst í Reykjavík? Hver er fjölgun bíla? Ég veit að það eru ákveðnir stjórnmálamenn sem eru með þá flugu í höfðinu að bílar muni hætta að sjást í miðborg Reykjavíkur, að menn verði bara annaðhvort í strætó eða hjólandi. Það verður að sjálfsögðu ekki þannig. Borgin er að færast meira í austurátt, miðja þjónustunnar að færast hægt og bítandi og því væri eðlilegt að færa í það minnsta það sem hægt er að færa. Má þar nefna nýjan spítala. Sjúklingar eru gjarnan nefndir sem rök í þessu máli sem er eðlilegt, þeir eru viðskiptavinir þessa stóra og mikla sjúkrahúss, en við hljótum líka að þurfa að velta því fyrir okkur hvernig er best að huga að þeim til framtíðar. Það er ekki með því að láta sjúklinga vera núna í áratug eða meira, tíu, fimmtán ár, búandi við þann óskapnað sem á sér stað núna í Þingholtunum eða við Hringbrautina. Við megum heldur ekki gleyma því að frá því að þessi ákvörðun var tekin um að halda þarna áfram og miða þessa uppbyggingu við að hún yrði við Hringbraut hefur fasteignaverð margfaldast og snarhækkað í Reykjavík, ekki síst á þessu svæði. Þarna er um að ræða byggingar sem geta nýst í annars konar húsnæði en akkúrat sem sjúkrahús eða sjúkrahótel og þarna eru gríðarlega verðmætar lóðir. Að sjálfsögðu þurfum við að fara yfir þetta mál allt frá A til Ö áður en lengra er haldið. Hvers vegna ekki að gera það? Við hvað eru menn hræddir? Við hvað eru þeir sem stýra þessu í dag hræddir varðandi að skoða þetta mál? Einhver ráðherra sagði hér að þetta væri hættulegt. Hvað er svona hættulegt við það? Er það hættulegt vegna þess að niðurstaðan gæti orðið önnur en ráðherrann hefur haldið fram eða tugir annarra ráðherra sem hafa verið í þessu embætti? Er það sem er hættulegt að menn þurfi kannski að skipta um skoðun? Er eitthvað hættulegt við það að fram komi að hugsanlega sé betra að gera þetta annars staðar? En ef niðurstaðan verður sú sama frá þessum sérfræðingum sem hér hafa lagt til að taka upp málið, þá þarf enginn að óttast neitt, þá er ekkert hættulegt við það. Við leggjum einfaldlega til að þessi staðarvalsgreining fari fram og henni verði lokið mjög fljótt, mig minnir að það sé í maí sem eigi að ljúka þessu. Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr frétt, með leyfi forseta, sem var birt hjá Ríkisútvarpinu: „… flokkurinn telur það alvarleg mistök að reisa nýtt þjóðarsjúkrahús við Hringbraut. Flokkurinn vill skipa óháða nefnd með aðkomu erlendra sérfræðinga til að fara yfir málið. … formaður flokksins segir að kannað verði hvort hægt sé að byggja nýjan spítala á nýjum stað.“ Áfram er haldið, virðulegi forseti: „… flokkurinn boðaði til blaðamannafundar í dag þar sem kom fram að flokkurinn óttast að alvarleg mistök séu í uppsiglingu við staðarval á nýju þjóðarsjúkrahúsi. Hringbraut sé óheppileg staðsetning, það hljótist mikið rask af framkvæmdum þar og umferðarmannvirki ráði nú þegar ekki við umferð í nágrenni spítalans. „Okkur finnst skynsamlegast að setja af stað óháða úttekt, meðal annars með aðkomu erlendra sérfræðinga, um hvort ekki sé hægt að byggja nýjan spítala á nýjum stað, betri stað, hraðar og betur en núverandi áform eru uppi. Okkur finnst það einfaldlega skynsamlegt,“ segir … formaður flokksins.““ Síðan er millifyrirsögn: „Nú er 2016.“ Og svo frá blaðamanni: „Fundurinn í dag var haldinn rétt við Vífilsstaði, sem flokkurinn telur góðan stað fyrir nýjan spítala.“ Síðan spyr blaðamaður: „Nú hafa sérfræðingar sagt að það myndi tefja verkið um 10–15 ár að hætta við spítalann við Hringbraut og flytja hann á Vífilsstaði, hvað segið þið við því?“ „Það er eitt af því sem hefur einmitt verið umdeilt. Sérfræðingar úr ólíkum áttum hafa deilt um þetta nákvæmlega. Og þetta er eitt af þessum atriðum sem þessi óháða nefnd þarf að skoða.“ Blaðamaðurinn segir síðan að fyrrverandi ráðherrar hafi öll sagt að þau vilji spítalann við Hringbraut og spyr: „Hefur flokkurinn skipt um skoðun?“ „Flokkurinn hefur verið á þessari skoðun, að þetta eigi að skoða, núna um nokkurt skeið. Það að þessir ágætu flokksmenn okkar sem allir hafa verið heilbrigðisráðherrar, hafi verið á þessari skoðun er ekkert skrýtið. Þessi ákvörðun og undirbúningur hennar byggðist á skoðunum sem voru gerðar hér fyrir aldamót. Nú er 2016. Og við erum að fara að byggja hér spítala sem á að standa í 40 ár. Þá verðum við að horfa á stöðuna eins og hún er, umferðina eins og hún er, og hvaða framtíðarvaxtarmöguleika heilbrigðiskerfið og okkar þjóðarsjúkrahús á að hafa.“ Síðan spyr blaðamaðurinn: „Verði Framsókn í ríkisstjórn, hver verða ykkar fyrstu skref í þessu máli? „Að setja á laggirnar þennan óháða hóp. Hann á að ljúka störfum 30. apríl á næsta ári,“ segir Sigurður Ingi.“ Þarna var formaður Framsóknarflokksins í viðtali við Ríkisútvarpið. Þetta er í október 2016. Maður spyr þá: Hvað í ósköpunum hefur gerst síðan? En á sama tíma fagna ég að þessi yfirlýsing hafi átt sér stað því að ég fæ ekki betur séð en formaður Framsóknarflokksins ætli sér að stökkva til og tryggja það að tillaga Miðflokksins fari í gegnum þingið og þetta verði skoðað. Í það minnsta er tillagan algerlega í samræmi við það sem hann sjálfur lét hafa eftir sér á þessum blaðamannafundi. Virðulegi forseti. Það er ekkert um seinan að skoða þetta mál betur. Það er ekki um seinan. Að sjálfsögðu halda menn áfram að bæta þetta húsnæði sem þarf svo sannarlega að bæta við Hringbraut. En við erum að tala um fjárfestingu upp á tugi eða hundruð milljarða á endanum og er þá ekki skynsamlegt að setjast niður og velta þessu fyrir sér til langrar framtíðar? Það er að mínu viti galið að ætla að fara að setja tugi eða hundruð milljarða í þetta og koma svo hér í ræðustól og segja: Við ætlum líka að byggja annan spítala, við ætlum að byrja á því eftir 15, 20 ár, við ætlum bara að gera það þá. Er ekki skynsamlegra að velta þessu aðeins betur fyrir sér, skoða málið, koma með niðurstöðu núna í maí? Þá getum við öll hætt að rífast um þetta mál. Ég get alveg lofað ykkur því að verði þessi nefnd fagleg og óháð, það er nú mikið búið að gera úr því hér, með sérfræðingum sem ekki eiga einhverra hagsmuna að gæta af málinu í dag, ekki stjórn Landspítalans, ekki elítan sem stýrir þessu máli, þá segjum við: Allt í lagi, ef niðurstaðan verður sú að Hringbraut sé besti kostur þá að sjálfsögðu drögum við okkur í hlé og þegjum yfir þessu máli. En ef það kemur eitthvað annað út úr þessu, að það sé betra að byggja við Fossvog, fara upp í Vífilsstaði eða Keldnaland sem ríkið á enn þá, ég vona að menn séu ekki svo galnir að þeir ætli að fara að selja það frá sér áður en þetta er fullkannað, þá komumst við einmitt að þeirri niðurstöðu og getum lokað málinu. Af því að málinu hefur ekki verið lokað. Það er ekki þannig að því hafi verið lokað. En ég frábið mér það að menn komi hérna upp og hafi ekki neinn rökstuðning fyrir því af hverju er ekki hægt að skoða þetta mál. Menn segja bara: Það er búið að ákveða þetta. Menn lemja hausnum við steininn og segja: Það er búið að ákveða þetta. Manni dettur í hug hestar eins og maður sá í bíómyndum, af því að ég er ekki svo gamall að ég muni eftir einhverjum svona dráttarklárum á Íslandi, sem voru með eitthvað fyrir augunum svo þeir sáu bara beint áfram. Þannig finnst mér hv. þingmenn margir hverjir vera sem reka þetta mál áfram. Þeir geta hvorki litið til hægri né vinstri, vegna þess að það er búið að setja stefnuna. Hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson svaraði ekki því í andsvari við mig áðan, ég hygg hann ætli að koma upp í andsvar við mig sem betur fer og hann svarar því kannski núna hvort hann kannist við það að í Norræna húsinu hafi starfsfólk Landspítalans staðið upp, kallað fram í og sagt að því væri bannað að tjá sig um annað en að Landspítalinn ætti að rísa við Hringbraut. Það er til upptaka af þessum fundi. Ef hv. þingmenn hafa ekki verið að hlusta á fundinum þá er alveg hægt að horfa á þetta þar og hlusta. Ég velti því fyrir mér, hæstv. forseti, hvort ástæða er til að skoða það mál sérstaklega. Ég held að ég hafi áður sagt það í ræðustól. Ég er bara ekki enn þá búinn að hugsa það eða finna leiðina til þess hvort það sé ástæða til að rannsaka það hvernig stjórnarháttum á Landspítalanum er háttað. Er það virkilega þannig að starfsfólki sé bannað að tjá sig? Það er rosalega alvarlegt ef það er þannig, herra forseti, það er mjög alvarlegt. En ég segi enn og aftur: Það er ekkert hættulegt við þessa tillögu. Það er ekkert hættulegt við hana. Það mun ekki tefja neitt fari menn í þetta mál. En auðvitað getur það tafið villtustu drauma hv. þingmanna sumra hér og ráðherra ef niðurstaðan verður sú að þetta sé galið.
Herra forseti. Stundum er það þannig að hv. þingmenn hér í ræðustól kalla eftir tilteknu andsvari og þannig er það núna. Varðandi þetta með þöggunina sem hv. þingmaður kom inn á, eða það sem hann kallar þöggun: Ég kom reyndar inn á það í andsvari mínu við hann áðan að ég hef ekki orðið var við að nein þöggun sé í gangi á spítalanum. Ég hef ekki orðið var við neitt, hvorki af hálfu stjórnenda eða yfirvalda spítalans, í þá veru að starfsfólk megi ekki tjá sig um þetta mál. Enda sjáum við það út um allt samfélagið að menn tjá sig náttúrlega eins og þeim sýnist. Þannig er það sem betur fer. Hv. þingmaður spurði mig reyndar áðan aðeins út í sjúklingana. Mig langar að spyrja hann á móti: Hefur hann engar áhyggjur af því að við tökum annan 10 ára hring í því [[Forseti hringir.]]að rúnta með sjúklinga á milli mismunandi staða Landspítalans meðan við erum að bíða eftir að þetta þing hætti að tala um þetta mál og haldi sig við þær ákvarðanir sem það hefur tekið?
Virðulegur forseti. Jú, auðvitað hef ég áhyggjur af því að við getum ekki gert þetta nógu hratt allt saman. Ég hef jafn miklar áhyggjur af því að sjúklingarnir þurfi að ferðast á milli eins og er í dag og að það taki 10, 15 eða jafnvel 20 ár að klára Landspítalann við Hringbraut, ef það er það sem menn ætla að halda áfram með og ana út í. Auðvitað hefur maður áhyggjur af því. Við erum á þeim stað í dag að við þurfum að byggja nýtt þjóðarsjúkrahús. Þá þurfum við að vanda okkur og við þurfum að taka ákvörðun. Ég kann ekki, hv. þingmaður, að meta það hvort er alvarlegra eða verra fyrir sjúklingana að vera í hávaða og látum og í ryki og ónýtum húsum við Hringbraut en að vera á þessum rúnti þar á milli, ég bara get það ekki. Ég veit hins vegar að ef við ætlum að horfa til framtíðar þá förum við ekki út í þetta verkefni við Hringbraut. Ég spurði heldur ekki hvort hv. þingmaður hefði orðið var við þöggun. Ég spurði hvort hann kannaðist við starfsfólkið sem stóð upp á fundinum í Norræna húsinu og talaði um þöggun.
Herra forseti. Já, í þriðja sinn: Ég heyrði í því starfsfólki sem talaði á þessum fundi. Nú vona ég að hv. þingmaður skrifi það hjá sér að ég hafi svarað þessari spurningu því að ég kannaðist við þessa orðræðu af hálfu þessara starfsmanna. Eins og áður hefur komið fram í mínum andsvörum hef ég ekki orðið var við þetta innan spítalans, ég hef aldrei fundið fyrir því, og hef ég þó verið tiltölulega áberandi í opinberri umræðu, bæði með málefni spítalans almennt og heilbrigðismál yfirleitt. Þannig að hefðu verið einhverjir þöggunartilburðir innan sjúkrahússins eða innan spítalans þá finnst mér ekkert ólíklegt að það hefði á einhverjum tímapunkti borist til mín eða mér hefði verið bent á að ég ætti kannski ekki að segja þetta eða hitt. Slíkt hefur aldrei gerst. Ég þekki ekki starfsmenn, aðra en þá sem töluðu á umræddum fundi, sem segjast hafa orðið fyrir slíku. Að minnsta kosti hef ég ekki umgengist þá starfsmenn í gegnum tíðina og hef þó unnið á þessu sjúkrahúsi í hartnær 20 ár.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Þingmaðurinn mun ekki geta komið aftur upp í andsvar við mig þannig að ég ætla að þakka honum fyrir að hafa komið þessu á hreint. Hann kannast við það að starfsfólk spítalans, sem var á fundinum, talaði um að því hefði verið bannað að tjá sig eða sagt að tjá sig með ákveðnum hætti um Landspítalann.
Herra forseti. Ég var á þessum fundi. Við stóðum hlið við hlið, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson og ég. Fundurinn er eftirminnilegur. Hann hófst á því að fulltrúi spítalans gerði grein fyrir þessum áformum. Ég ætla ekki að hafa nein orð um þann málflutning. Það var örugglega gert eins vel af þeirra hálfu og mögulegt var, en þá þegar var náttúrlega alveg ljóst að ekki stendur steinn yfir steini í þessum áformum. Síðan komu fram sjónarmið arkitekta, skipulagsfræðinga og lækna. Þegar þar var komið sögu á fundinum var farið að tala um það sem orð hefur legið á um alllangt skeið, að það hafi ekki verið vel séð af hálfu stjórnenda spítalans að fjallað væri um þessar fyrirhuguðu framkvæmdir af hálfu starfsmanna hans með öðrum hætti en að þeim væri samsinnt, þá var bara eins og allar flóðgáttir opnuðust á fundinum. [[Forseti hringir.]]Ég gekk út af fundinum eftir að hafa verið þarna verið með fólki sem lét frambjóðendur og [[Forseti hringir.]]væntanlega þingmenn, suma, svo sannarlega heyra það og skilja alveg skýrt [[Forseti hringir.]]að það hefði álitið sig eiga erfitt uppdráttar innan spítalans ef það hefði andmælt þessum áformum.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið eða að staðfesta þann fund sem þarna var haldinn. Það er rétt að á fundinum var farið nokkuð vel yfir málið allt saman. Sú saga fullyrðinga sem fulltrúi þessa verkefnis dró upp, þ.e. Hringbrautarverkefnisins, var mjög snyrtilega skotin niður af arkitektum, skipulagsfræðingum og læknum sem þarna voru og fjölluðu um málið. Tillagan sem við ræðum hérna er í rauninni tillaga um að gera eina tilraun enn, að við förum í gegnum staðarvalið og komumst að því í ljósi allra þeirra upplýsinga sem settar eru fram að samfélagið hefur þróast mjög mikið frá því að menn fóru í þessa vegferð. Skoðum málið betur. Það getur ekki verið varasamt að gera slíkt því að það er ekki verið að senda nein önnur skilaboð en þau að rétt sé að skoða málið betur út frá því hvernig allt hefur þróast í samfélaginu. Það er í raun það sem við erum að segja. Búið er að benda á suma af þessum hlutum margoft. En það er rétt að fundurinn í Norræna húsinu var býsna góður, vel sóttur og ítarlegur.
Herra forseti. Ég verð að leyfa mér að segja að það vekur svolitla athygli hverjir eru viðstaddir þessa umræðu og hverjir ekki. Það er umhugsunarefni. Það er veigamikið af flokki heilbrigðisráðherra að tefla fram lækni og meira að segja öldrunarlækni. Auðvitað munar um slík sjónarmið. Ég er sömuleiðis ánægður með að sjá hér nokkra ágæta þingmenn úr hv. Framsóknarflokki Íslands. En hvar eru Sjálfstæðismennirnir? Sjálfstæðisflokkur er nú stærsti flokkur ríkisstjórnarinnar, flokkurinn sem fer með ríkisfjármálin, heldur utan um budduna og á að standa undir þessari framkvæmd. Hann ber ábyrgð á því að ráðstafa öllu þessu mikla fé í framkvæmd sem hætta er á að geti falið í sér mistök og jafnvel slys þegar fyrir liggur [[Forseti hringir.]]að heilbrigðisþjónustan í landinu er alvarlega undirfjármögnuð, leyfi ég mér að segja.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Þingmaðurinn fór ágætlega yfir mætinguna í þingsal og hvar áhugi manna liggur. Ég ætla nú ekki að festa mig mikið í því. Ég hefði hins vegar gjarnan viljað sjá hæstv. heilbrigðisráðherra í salnum við þessa umræðu, en auðvitað ber henni engin skylda til þess, ég tek það skýrt fram. Það hefði hins vegar boðið upp á skemmtilegri umræðu um málið ef ráðherrann hefði verið hér og rætt við okkur um málið. En það verður eflaust tími til þess því að nú fer tillagan til nefndar og fær þar væntanlega mjög góða og gagnlega umfjöllun. Við erum að tala um gríðarlega stórt mál. Við erum að tala um gríðarlega mikla fjárfestingu, alveg sama hvar hún verður, þetta er mikil fjárfesting, miklir fjármunir. Það hefði verið áhugavert að heyra hina sjálfskipuðu gæslumenn ríkissjóðs taka þátt í umræðunni.
Virðulegi forseti. Þegar við Píratar lögðum fram tillögu okkar um endurskoðun á vímuefnastefnu á sínum tíma lögðum við til starfshóp sem samanstóð af ýmsum aðilum. Gagnrýnin sem við fengum úr okkar röðum snerist að stóru leyti til um það hvaða fólk við værum að velja í þennan starfshóp. Þannig tiltókum við landlæknisembættið, SÁÁ, ríkislögreglustjóra og embætti sem stuðningsmenn tillögunnar upplifðu sem mótfallna henni og vildu þess vegna ekki hafa í starfshópnum. Við svöruðum því, réttilega að mínu mati, að það væri einmitt vegna þess að þessir aðilar væru á öndverðum meiði sem við þyrftum að hafa þá með, til að geta skilað niðurstöðu sem væri nokkurn veginn sameiginleg. Og þótt skipið færi ekki mjög hratt á þann áfangastað sem við kærum okkur um hefði því alla vega verið snúið í rétta átt. Það tókst. Það mál hefur nú tafist vegna sífelldra kosninga, það er önnur saga. Ég nefni þetta vegna þess að hv. þingmaður nefndi að hann vildi alls ekki hafa stjórn Landspítalans og elítuna, eins og hann kallaði það, með. Með hliðsjón af þessari stuttu dæmisögu velti ég því fyrir mér hvort þetta [[Forseti hringir.]]hafi einhver áhrif á skoðanir hv. þingmanns á því.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrirspurnina. Það getur vel verið að ég hafi aðra skoðun á því hverjir eigi að vera í þessum starfshópi sem verið er að leggja til, ég ætla bara að leyfa mér það. Ég held hins vegar að það sé mjög mikilvægt, þegar við tölum um faglegt mat, fagmenn og slíkt, að sem fæstir hafi fyrir fram mótaðar skoðanir ef slíkt á að ganga upp varðandi þetta mál. Ég man ekki alveg eftir málinu sem hv. þingmaður er að tala um, það kann að vera að þau séu keimlík, það kann að vera að hægt sé að leggja þau saman. Ég er samt ekki viss. Það sem skiptir máli í þessu eru vitanlega verkfræðilegar pælingar, skipulagshugmyndir, þróanir og slíkt. Það er að sjálfsögðu tímafaktorinn fyrir sjúklinga og annað, hvernig við flytjum starfsfólk til og frá og þess háttar, sem skiptir máli. Ég ætla að halda því opnu að þessi elíta sem ég talaði um gæti komið að þessu, en mér finnst það bara ekkert sérstaklega …
Virðulegi forseti. Þetta er ekkert algilt sjónarmið. Fólk greinir á um svona hluti almennt og ekki eingöngu í því máli sem ég nefndi hér áðan, sem er vímuefnastefna Pírata, heldur er almennt ósammála um það hvernig eigi að nálgast svona hluti. Í kjölfarið á því að hafa hlustað á ræður hér í dag velti ég líka öðru fyrir mér. Það virðist vera sem svo að sumir sem eru hlynntir þessari tillögu, ég er hlynntur henni akkúrat núna, gefi sér að annarlegir hvatar, kannski ekki annarlegir en alla vega ekki nógu faglegir, búi að baki, til þess að komast að niðurstöðu um að endurskoða eigi þetta staðarval. Ég vona að ég sé ekki að mistúlka neitt. Ég bara segi frá eins og ég hef skilið ræðurnar hingað til. En ef þetta má ekki vera hin svokallaða elíta, ef þetta má ekki vera stjórn Landspítalans og svoleiðis, hverjir eiga þetta þá að vera? Ég velti því fyrir mér. Þurfa það þá ekki að vera erlendir sérfræðingar og þurfa þá ekki alltaf að vera erlendir sérfræðingar í öllu? Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að haga þessu ef ekki með þeim hætti að þessir helstu aðilar komi að?
Virðulegi forseti. Það geta verið erlendir sérfræðingar, það geta verið innlendir sérfræðingar. Það geta verið læknar og hjúkrunarfólk frá Akureyri og Neskaupstað. Það getur verið fólk sem hefur þekkingu á heilbrigðisgeiranum en er ekki búið að innvikla sig mikið inn í þessa umræðu. Það er það sem ég er að tala um, að við reynum að gæta þess að þeir sem koma að þessu máli séu fyrst og fremst sérfræðingar og meti þetta út frá því hvað er hagkvæmast, hvað er fljótlegast, hvað er best til lengri tíma litið, hvernig við náum sem mestu út úr þeirri framkvæmd sem við þurfum að fara í. Hvernig tryggjum við áframhaldandi gott heilbrigðiskerfi á meðan verið er að byggja, hvar sem það verður gert og allt slíkt? Það er það sem ég er að fara með þessum orðum mínum. Hv. þingmaður spyr út í þessi rök um fagmennsku. Það er enginn að ásaka neinn um að hafa ekki verið faglegur né neitt þess háttar. Það sem skiptir máli er að fólk sé tilbúið til að skoða málið, það er það sem við erum að horfa á. Það þarf fagaðila til þess að fara ofan í hlutina. Við vitum alveg að það er fullt af fólki sem segir bara: Það er búið að taka þessa ákvörðun. Hættum að tala um þetta. Það finnst mér ekki eiga við.
Virðulegi forseti. Ég var á fundi fyrir áramót þar sem fram kom að það er að lágmarki helmingi dýrara að byggja í miðborg Reykjavíkur en í úthverfi. Ef við erum að tala um að byggja hátæknisjúkrahús við Hringbraut, og hv. þingmaður talaði um 100 milljarða, erum við að tala um að byggja þar eitt sjúkrahús en borga fyrir tvö. Þá borgum við 50 milljarða aukalega fyrir þetta sjúkrahús. Ef það er rétt þá hlýtur það eitt og sér að vera nóg til þess að stöðva byggingu sjúkrahúss við Hringbraut vegna þess að við höfum ekki efni á því að henda 50 milljörðum aukalega eða helmingi meiri pening í svona framkvæmd, fyrir utan það hvað hún verður skelfilega erfið fyrir þá sem þurfa að vinna þarna. Fram hefur komið að það er mjög erfitt að vinna í miðbænum vegna þess að gerðar eru svo miklar kröfur um að ganga frá vel frá hlutunum í kring.
Virðulegi forseti. Ég hugsa að almennt sé það viðurkennt að það sé dýrara að byggja inni í miðri byggð eins og þarna er en að geta fengið nóg landrými og frelsi til að athafna sig og þess háttar, að ekki þurfi að taka tillit til ryks eða þungaflutninga, hávaða og alls þess. Tölurnar þekki ég ekki, hversu miklu munar. Við vitum þó að það hefur orðið gríðarleg hækkun á fasteignaverði í 101 Reykjavík og á því svæði, lóðir eru dýrmætari, verðmætari en þær voru fyrir tveimur árum. Sama gildir um fasteignir. Mér finnst því alveg sjálfsagt að menn fari í það minnsta og reikni þessa hluti og stærðir allar upp aftur. Ég held líka að miðað við þær lýsingar sem maður hefur heyrt frá sérfræðingum sem þekkja til svona bygginga, til umferðar og slíks, að íbúar þarna í nágrenninu, ekki endilega við göturnar við spítalann heldur í næsta nágrenni, [[Forseti hringir.]]eigi eftir að kvarta sáran yfir því sem þeir eiga í vændum.
Virðulegi forseti. Umræddur aðili sem var að ræða þessa hluti er að byggja í miðbænum. Hann talaði um að erfitt væri að vinna þar, aðallega út af aðkomu, að koma efni á staðinn og koma efnum burtu. Fyrir utan það væri líka erfitt að athafna sig á svæðinu vegna umferðar, nálægðar annars húsnæðis og ýmislegs þess háttar. Annað hefur valdið mér áhyggjum í þessu efni, þ.e. að við erum búin með sjúkrahótelið núna en þar er allt komið í tóma vitleysu. Það er farið að leka. Klæðningin virkar ekki, það var eitthvert vandamál með hana. Þegar er farið að tala um lekavandamál og það er ekki einu sinni byrjað að nota húsið. Einhver benti strax á að þarna gæti orðið sveppavandamál fljótlega í framtíðinni. Það skelfir mig vegna þess að það eru sveppavandamál í gömlu húsunum. Þetta virðist vera einhvern veginn vera klúður. Ég hef áhyggjur af því að klúðrið haldi bara áfram.
Virðulegi forseti. Verði það niðurstaðan að menn haldi verkinu áfram við Hringbraut vonum við auðvitað að það gangi vel. En fyrir liggur að það þarf að flytja gríðarlega mikið efni til og frá staðnum, svo dæmi sé tekið. Sá sem hv. þingmaður vitnar til hefur örugglega meiri þekkingu á því en sá er hér stendur. En síðan hefur reynslan kennt þeim er hér stendur, eftir að hafa verið í sveitarstjórn og ákveðið að gera upp gamla byggingu, að þegar maður fer út í það er eins gott að kunna margföldunartöfluna vel því að það hækkar allt, það breytist allt. Það virðist vera nákvæmlega sama hversu vel maður reynir að undirbúa verkið, það kemur alltaf eitthvað upp á sem ekki er hægt að gera ráð fyrir, nema menn séu svona rosalega magnaðir þegar kemur að þessu Hringbrautarverkefni að gert sé ráð fyrir því öllu saman. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kom ágætlega inn á söguna varðandi það hvernig menn hafa verið að flýja mygluð og hálfónýt hús hér í borginni undanfarin ár. En þarna virðast menn hins vegar vera með einhver önnur viðmið.
Virðulegi forseti. Ég byrja á að þakka fyrir þá áhugaverðu umræðu sem átt hefur sér stað hér í dag. Hún er eins og svo mörg umræðan að hún verður áhugaverðari eftir því sem lengra er haldið. Mér fannst fínt að heyra ræðu frá hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni, sem er á móti tillögunni sem við ræðum hérna, því að mér finnst vanta svolítið málsvara þeirrar afstöðu í umræðunni. En hver veit nema það lagist við 2. umr. Ég verð að viðurkenna að ég er sko langt frá því að vera sérfræðingur í þessu máli. Það er fullt af hlutum á bak við það sem fólk talar um hérna sem ég þekki hreinlega ekki, en ég er þó búinn að hlusta nógu mikið á umræðuna og lesa mér til um forsögu málsins til þess að telja mig geta haldið um það stutta ræðu. Þá ætla ég að byrja á að lesa stefnu Pírata í málaflokknum um staðsetningarval nýs Landspítala sem samþykkt var 27. mars 2016. Hún er sem sé ekki ýkja gömul miðað við mörg önnur stefnumál okkar. Með leyfi forseta: „Gerð verði opin, fagleg staðarvalsgreining á helstu mögulegum staðsetningum nýja Landspítalans, á höfuðborgarsvæðinu. Niðurstöður verði birtar þannig að glögglega megi sjá hvernig einstaka matsþættir koma út sem og heildarmat á hverri staðsetningu. Þegar mat á einstökum staðsetningum liggur fyrir verði landsmönnum falið að velja milli þeirra bestu í vandaðri viðhorfskönnun eða þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Eins og ég sagði í þeim atkvæðagreiðslum er ég mótfallinn því að halda þjóðaratkvæðagreiðslur nema þegar þjóðin eða kjósendur sjálfir biðja um það. Ég er ekki á þeirri skoðun að þjóðaratkvæðagreiðslur séu eitthvert tæki sem stjórnmálamenn eigi að nota til þess að græða aukapunkt í umræðunni eða til þess að vekja athygli á hugðarefnum sínum. Ég flyt það beinustu leið yfir á stjórnmálaflokkana. En sem betur fer fjallar stefnan um að velja milli bestu tillagnanna annaðhvort í þjóðaratkvæðagreiðslu eða með því að leggja fram vandaða viðhorfskönnun, sem ég hygg að sé mun nærri lagi. Eins og gefur að skilja út frá stefnu Pírata aðhyllist ég málið og er hlynntur því. Það þarf mikið til að breyta skoðun minni á því, það þyrfti að vera eitthvað sem fengi mig til þess að sveigja út frá því sem flokkur minn hefur ákveðið, t.d. grunnstefna Pírata eða ríkir almannahagsmunir eða eitthvað því um líkt, sem ég get svo sem gefið séns en er ekki sannfærður enn. Í þessari umræðu allri virðist vera ágreiningur um staðreyndir. Staðreyndaágreiningur finnst mér almennt vera mjög áhugavert fyrirbæri. Það er í sjálfu sér ekki mjög áhugavert að við séum ósammála um gildismat eða viðhorf eða nálganir eða aðferðafræði eða eitthvað því um líkt, en þegar við erum ósammála um staðreyndirnar finnst mér eins og það hljóti að vera hægt að finna út úr því. Þess vegna er svo áhugavert þegar það virðist ekki vera tilfellið. Ég hef heyrt dæmi, m.a. í dag, um að skýrslurnar bendi allar meira eða minna til Hringbrautar. En svo segja aðrir að það sé ekki rétt. Það hlýtur að vera staðreyndaspurning sem ég get ekki svarað hér en mér finnst áhugaverð. Það virðist líka vera staðreyndaágreiningur í sambandi við áhrifin af því að bíða með að byggja meðferðarkjarnann. Svo má vera að það hafi einhver óviðunandi neikvæð áhrif á aðgengi Íslendinga að heilbrigðisþjónustu. Það er eitt af því sem ég þekki hreinlega ekki nógu vel til að dæma um hér og nú, en mér finnst áhugavert að ágreiningur sé um það á þessu stigi málsins. Ég vil nefna eitt sem aðeins hefur verið tæpt á í dag, reyndar svolítið mikið, það eru viðhorf einstakra þingmanna til þeirrar vinnu sem þegar hefur átt sér stað. Hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson fór aðeins yfir greinargerðina, nánar tiltekið 4. mgr. hennar, sýnist mér. Ég les upphafsorð greinargerðarinnar, með leyfi forseta: „Meginmarkmið þessarar tillögu er að gerð verði óháð, fagleg staðarvalsgreining fyrir nýja þjóðarsjúkrahúsið. Gera þarf faglega staðarvalsgreiningu til að sjá hvar hagkvæmast og best væri að byggja nýtt þjóðarsjúkrahús.“ Svo er haldið áfram. Ég sé að hægt er að lesa þetta þannig að þarna sé á einhvern hátt verið að gera lítið úr þeirri vinnu sem þegar hefur verið unnin, þ.e. að hún sé ekki fagleg eða að hún sé unnin af einhverjum annarlegum hvötum. Það er hægt að lesa hana þannig. Það þarf hins vegar ekki að lesa hana þannig og ég kýs að gera það ekki. Mér heyrist samt svolítið talað þannig en samt svolítið ekki. Ég er ekki alveg kominn með á hreint hvar fólk ætlar að staðsetja sig gagnvart hvötum og faglegheitum í þeirri vinnu sem þegar hefur verið unnin. Það virðist þó sem betur fer ekki vera ágreiningur um að vinnan eigi að vera fagleg, það virðist vera samhugur um það, sem er gott. Ég þarf sjálfur ekki neinar annarlega hvatir eða ófagleg vinnubrögð til þess að trúa alls konar mistökum upp á blessað kerfið og alls konar vitleysislegum ákvörðunum. Það er af nógu að taka. Ég hefði ekki boðið mig fram til Alþingis fyrir þennan flokk ef ég treysti kerfinu of mikið vegna þess að við erum til að miklu leyti vegna þess að við teljum kerfið ekki vera megnugt og ekki burðugt til þess að leysa mörg nútímavandamál. Það er auðvelt að gera mistök, sér í lagi þegar traustið er byggt á jakkafötum, útliti og tilteknum talsmáta. Það er svo sem önnur saga. Mig langar aðeins að fjalla hér um orð sem fallið hafa um meinta þöggun í málaflokknum. Hér hafa þingmenn staðið upp, eins og hv. þm. 6. þm. Suðvesturkjördæmis, Gunnar Bragi Sveinsson, og lýst því þegar fólk stendur beinlínis upp á fundi og segir frá því að það hafi orðið fyrir þöggun. Þegar slíkt gerist finnst mér afskaplega erfitt að hunsa það, vegna þess að ef fólk upplifir þöggun þá er það þöggun. Kannski ætlaði enginn að þagga niður í því, en ef fólk segir frá því í máli eins og þessu fæ ég ekki betur séð en að það hljóti að vera satt, óháð því hvort það er tilgangur með einhverjum orðum einhvers yfirmanns og vilji hans eða ekki. Fyrir utan það hygg ég reyndar að við búum í óttalegu þöggunarsamfélagi, sem er reyndar ekki það sem mér mundi detta fyrst í hug við að lesa kommentakerfi fjölmiðlanna eða umræður á internetinu almennt ef út í það er farið, en ég held samt að þöggun sé ótrúlega rótgróinn hluti af sögulegri menningu okkar. Ég á ekki í neinum vandræðum með að trúa því að hún fyrirfinnist í þessu málefni með hliðsjón af því hversu heitar og miklar tilfinningar eru gagnvart því. Enda er um heilbrigðiskerfið okkar að ræða svo það er svo sem ekki skrýtið. Mig langar aðeins að fara yfir þingsályktunina sem samþykkt var 16. maí 2014, sem við töluðum aðeins um áðan og ég talaði um við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson. Ég fletti henni upp á meðan hv. þingmaður hélt ræðu sína og langar því að halda því til haga að það er rétt sem komið hefur fram að upprunalega tillagan, eins og hún var lögð fram, fjallaði um nýjan Landspítala við Hringbraut. Henni var breytt í meðferð þingsins á þá leið að fólk sem vill fá nýjan Landspítala annars staðar gæti sætt sig við orðalagið. Þannig að þótt 56 eða 57 þingmenn, minnir mig, hafi greitt atkvæði með þeirri tillögu, þar á meðal hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og reyndar allir viðstaddir, finnst mér það engin mótsögn við þessa tillögu. Mig langar að halda því til haga vegna þess að það fannst mér ekki vera alveg skýrt í umræðunni okkar áðan. Ég ber að hluta til ábyrgð á því. Það er annað sem ég vil nefna, mér finnst aðeins of mikið um það í þessari umræðu að verið sé að reyna að góma þingmenn og ýjað að því að þeir hafi einhverjar ljótar skoðanir. Reynt er að góma þá þingmenn sem eru hlynntir þessari tillögu og gefið í skyn að þeir vilji tefja ofboðslega nauðsynlegt verk. Sömuleiðis er reynt að góma hina og segja þá vilja að einhverjir 100 milljarðar fari bara í vaskinn eða að þeir hafi skoðanir sem séu á einhvern hátt óboðlegar. Í skipulagsmálum sem þetta mál flokkast undir þegar allt kemur til alls, finnst mér svolítið skrýtið að svo mikið sé um ásakanir á víxl nema kannski með hliðsjón af því hversu lengi þetta mál hefur verið til umræðu og hvað fólk hlýtur að vera orðið þreytt á því að finnast það þurfa að endurtaka sig, sem er mjög pirrandi til lengdar, ég þekki það nú manna best. En það næstsíðasta sem mig langar að nefna er að þegar kemur að spurningunni um hvern eigi að velja í verkið held ég að það væri gott fyrir málið að það væru erlendir sérfræðingar, þótt ég sé ekkert endilega að kvitta undir þá tillögu að hér séu sérfræðingar of innlimaðir í þetta eða hvað eina, ég þekki það hreinlega ekki. Ef ég segi alveg eins og er, virðulegi forseti, þá er mér eiginlega sama. Ég vil bara lausn á vandamálinu. Ég nenni ekki að finna út úr því hvað er hverjum að kenna öllum stundum. Lausn á því væri að hafa erlenda sérfræðinga, þetta er nú ekki fyrsti spítalinn sem hefur verið byggður í borg, svo mikið er víst. Síðast en ekki síst langar mig hérna að nefna eitt á þeim örfáu sekúndum sem ég á eftir. Mig langar til að gera stutta tilraun með fólki sem hefur þekkingu á efninu, en kannski þó nokkra reynslu af því að rökræða það. Mig langar að biðja það að hafa samband við mig vegna þess að mig langar að gera tilraun með vefsvæði sem snýst um að setja upp rökræðu í kerfi. Það heitir kialo.com og er erlent tilraunaverkefni, mjög áhugavert dót. Mér finnst þetta málefni eitthvað svo kjörið til þess að spreyta sig á þar þar sem hægt er að meta rök með eða á móti og greina með mjög skemmtilegum og myndrænum hætti. [[Forseti hringir.]]Ég hef víst ekki meiri tíma til að tala um það. En ef einhvers staðar er fólk sem hefur reynslu af [[Forseti hringir.]]rökræðu um þetta mál bið ég það endilega að hafa samband við mig til að taka þátt í þeirri tilraun. Ég held að það gæti alla vega verið skemmtilegt ef ekki hreinlega gagnlegt.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, um skattleysi uppbóta á lífeyri. Meðflutningsmenn mínir eru Inga Sæland, Karl Gauti Hjaltason og Ólafur Ísleifsson. Breytingartillagan er sú að við 28. gr. laganna bætist nýr töluliður, svohljóðandi: „Uppbætur á lífeyri skv. 1. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 10. gr. laga um félagslega aðstoð.“ Með frumvarpinu er lagt til að uppbót á lífeyri vegna kostnaðar, sem ekki fæst greiddur eða bættur að öðru leyti, til lífeyrisþega sem ekki getur framfleytt sér án hennar, samanber 1. mgr. 9. gr. laga um félagslega aðstoð, nr. 99/2007, og uppbót til hreyfihamlaðs elli- eða örorkulífeyrisþega og örorkustyrkþega vegna reksturs bifreiðar, samanber 2. mgr. 10. gr. sömu laga, verði undanþegin skattskyldu samkvæmt lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003. Ef við kíkjum á 1. mgr. 9. gr. laga um félagslega aðstoð, nr. 99/2007, er þarna um að ræða umönnunarkostnað sem heimilishjálp eða aðrir opinberir aðilar greiða ekki. Einnig er þarna sjúkra- og lyfjakostnaður og kostnaður vegna kaupa á heyrnartækjum sem sjúkratryggingar greiða ekki. Þá er húsaleigukostnaður sem fellur utan húsaleigubóta þarna inni líka. Vistunarkostnaður á dvalarheimilum, stofnunum svo og sambýlum og áfangastöðum sem fengið hafa starfsleyfi frá ráðuneytinu eða reka sambærilega starfsemi eru þarna undir og rafmagnskostnaður vegna súrefnissíunotkunar. Uppbót vegna reksturs bifreiða fyrir hreyfihamlaða, samkvæmt 2. mgr. 10. gr. laga um félagslega aðstoð, er þarna einnig undir. Ólíkt örorkulífeyri miðar slík uppbót ekki að því að bæta launamissi vegna skertrar vinnugetu heldur að því að koma til móts við sérstök útgjöld lífeyrisþega. Það markmið næst augljóslega ekki ef stór hluti uppbótarinnar er tekinn í skatt. Skilgreining hennar sem skattskyldar tekjur hefur enn fremur keðjuverkandi áhrif því að hún skerðir fyrir vikið aðrar bætur til tekjulágra lífeyrisþega, svo sem húsnæðisbætur, sérstakan húsnæðisstuðning og barnabætur. Hvað erum við þá að tala um í þessu samhengi? Við erum að tala um að leggja til styrk. Við getum tekið dæmi af styrk vegna bifreiðar upp á 15 þús. kr. sem er yfirleitt styrkurinn þar. Af honum þarf að borga 5 þús. kr. í skatt. Þá eru 10 þús. kr. eftir. Heildartekjurnar sem koma út úr þessu eru um 180 þús. kr. á ári sem leggjast ofan á það sem örorkulífeyrisþegar og eldri borgarar eða lífeyrisþegar eru með yfir höfuð. Þetta hefur áhrif á húsnæðisbætur, sérstakar húsnæðisbætur og barnabætur. Það er ekki bara 5 þús. kr. skattur sem kemur þarna heldur verða skerðingar sem fólk áttar sig oft ekki á. Maður hefur á tilfinningunni að verið sé að búa til styrktarkerfi þar sem við ætlum að rétta einhverjum styrk sem þarf virkilega að nota hann, sérstaklega t.d. í lyfjamálum, með vinstri hendinni en rífum hann af með þeirri hægri. Og það sem kannski er skelfilegast er að maður hefur séð dæmi um að það er rifið svo illa með hægri hendinni að fólk lendir í mínus, fólk tapar á því að taka við svona styrkjum. Þá spyr ég: Er það hlutverk Alþingis að vera með svoleiðis lög? Til hvers í ósköpunum erum við yfir höfuð að styrkja fólk til lyfjakaupa og annarra hluta ef það skaðar fólk? Samkvæmt upplýsingum sem flutningsmenn hafa aflað sér fengu 1.245 einstaklingar samtals 203 millj. kr. árið 2016 í uppbætur samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga um félagslega aðstoð og greiddu af þeim 46 millj. kr. í tekjuskatt. Það voru 5.750 einstaklingar sem fengu samtals rúman 1 milljarð í uppbætur samkvæmt 2. mgr. sömu greinar og greiddu af því rúmar 229 millj. kr. í tekjuskatt. Við erum að tala um 280 millj. kr. í skatt. Ríkissjóður verður því ekki af verulegum skatttekjum verði breytingarnar að veruleika. Lífeyrisþegar sem bera mikinn kostnað vegna fötlunar eða sjúkdóma fyndu aftur á móti verulega fyrir breytingunum. Ef við horfum aðeins á hvernig þetta skiptist eru útgjöld ríkisins vegna fyrri hópsins, 1.245 einstaklingar, um 203 milljónir. Þegar kemur að bifreiðastyrkjunum, uppbót vegna reksturs bifreiða, eru ellilífeyrisþegar 3.255, örorkulífeyrisþegar 2.489 og örorkustyrksþegar sex. Þetta eru samtals 5.750 einstaklingar. Þessar tekjur skipta þessa einstaklinga miklu máli. Við verðum að átta okkur á að uppbætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð bæta ekki launatap. Hugtakið örorka merkir skert færni og geta til að vinna vegna sjúkdóma, fötlunar eða slysa, samanber 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í samræmi við það byggir örorkulífeyrir á því að bæta launamissi vegna skertrar vinnugetu. Þannig er örorkulífeyrir og tekjutryggingar samkvæmt lögum um almannatryggingar miðaður við skerta vinnugetu. Þær greiðslur sem einstaklingur fær á grundvelli laga nr. 99/2007, um félagslega aðstoð, eru aftur á móti af allt öðrum toga. Þær eru ekki ígildi launa eða bætur fyrir launamissi heldur er um uppbætur að ræða til þess að koma til móts við sérstök útgjöld á grundvelli sérstakra aðstæðna. Með því að uppbætur og styrkir og aðrar greiðslur til að mæta kostnaði vegna sjúkdóma og fötlunar, skerðinga eða sérstakra aðstæðna sem eru skattskyldar, fær sá sem þarfnast þeirra í fyrsta lagi ekki nema um 60% af uppbótinni sem metið hefur verið að hann þurfi til að mæta kostnaðinum. En þessi 60% uppbót er ekki rétt vegna þess að hún skerðir aðrar bætur, þar koma inn húsaleigubætur, sérstakur húsnæðisstuðningur, allar bætur sem merktar eru sem tekjur hjá örorkulífeyrisþegum eru skertar einhvers staðar. Þetta er keðjuverkandi skerðingarkerfi. Þess vegna er alveg skelfilegt þegar verið er að greiða svona styrki að það er aldrei athugað hvaða afleiðingar það hefur, hvað skilar sér til viðkomandi og hvað fer í skerðingar. Ég get tekið sem dæmi húsaleigubætur. Á sínum tíma fékk ég 30 þús. kr. í húsaleigubætur á mánuði þegar ég var á leigumarkaði. Síðan datt ég niður í 15 þús. kr. og síðan niður í núll. Hvað skeði þarna? Jú, lífeyrissjóðstekjurnar mínar hækkuðu. En þegar lífeyrissjóðstekjurnar hækkuðu lækkaði ég hjá Tryggingastofnun ríkisins. Innkoma mín varð ekkert meiri en þessi millifærsla varð þess valdandi að húsaleigubæturnar hurfu. Hvers vegna var það? Vegna þess að hækkun á lífeyrissjóðsgreiðslum skerðir húsaleigubæturnar en hækkun á bótum Tryggingastofnunar gerði það ekki. Hjá einstaklingi í svipaðri aðstöðu og ég en sem hafði engar lífeyrissjóðsbætur, þá lækkuðu ekki húsaleigubætur hjá honum, þær hækkuðu. Hann fór upp í 50 þús. kr. og í 70 þús. kr. Á endanum var einstaklingum með lífeyrissjóðsgreiðslur refsað í sjálfu sér svo grimmilega að þeir voru látnir tapa jafnvel 50–70 þús. kr. á mánuði. Svona kerfi er óskiljanlegt, að það skuli vera við lýði slíkt kerfi gagnvart lyfjakaupum og jafnvel rafmagnskostnaði vegna súrefnissíunotkunar. Þetta er óskiljanlegt í því samhengi ef við skoðum hvað er undir þegar við tölum um skatta. Í 28. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, eru íþróttastyrkir, þeir eru ekki skattaðir. En lyfjastyrkir eru skattaðir. Súrefni og rafmagn til súrefnissíu er skattað. Húsaleigukostnaður sem fellur utan húsaleigubóta er skattaður. Ef við getum haft íþróttastyrki, sem er mjög gott að séu ekki skattaðir, hlýtur þetta pottþétt að eiga að vera þar inni og á ekki að vera skattað. Eins og segir líka í 28. gr, um það sem telst ekki til tekna: „Húsnæðisbætur, sbr. lög um húsnæðisbætur, og sérstakur húsnæðisstuðningur …“ Styrkir úr starfsendurhæfingarsjóðum, sem starfræktir eru á grundvelli laga um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða, sem ganga til greiðslu kostnaðar vegna endurhæfingar, heilbrigðisþjónustu og tiltekinnar þjónustu fagaðila. Ráðherra setur reglugerð um nánari framkvæmd þessa ákvæðis.“ Þetta er einfalt, við eigum að breyta þessu. Sérstaklega í því samhengi að þetta kostar mjög lítið og líka í því samhengi að þetta er svo illa gert. Við verðum að átta okkur á því að í þessu kerfi er annað svolítið undarlegt. Við áttum okkur aldrei á því þegar maður lifir í þessu kerfi hverjar tekjur manns eru. Maður fékk ákveðnar tekjur mánaðarlega en síðan kom alltaf þessi skerðingardagur, skerðingardagurinn mikli var 1. ágúst, nú er hann 1. júlí. Þá koma skerðingarnar. Það sem var undarlegast við þær var að þær voru aldrei sundurliðaðar. Maður vissi ekkert hvað það var sem skerti tekjurnar. Ég var einhvern tíma að grafa ofan í þetta og það voru ótrúlegustu hlutir sem voru að skerða hjá manni tekjurnar og þá þarf maður að borga afturvirkt. Að vera í þessari aðstöðu sem margir hafa lent í og ég hef lent í sjálfur, að fá núll á seðlinum frá Tryggingastofnun ríkisins í heilt ár vegna þess að ég hafði fengið einhvers staðar tekjur í byrjun minnar örorku frá lífeyrissjóði, eftir þrjú ár, sem urðu þess valdandi að í heilt ár fékk ég núll. Með börn á heimili og vissi ekki um þetta. Það er fullt af fólki að lenda í þessari aðstöðu. Þetta er enn í gangi í dag. Þess vegna segi ég: Við verðum að stokka upp þetta kerfi og þetta er bara smá skref, lítið skref, í því, hænuskref til að breyta þessu kerfi, hvernig það er spillt og hvernig það er upp sett. Ég vona að þetta fari í gegn og verði fyrsta skrefið í því að gera kerfið réttlátt og fari að gera það sem það á að gera, vera mannúðlegt og vera fyrir þá sem á því þurfa að halda.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og fyrir þetta þingmál, sem ég held að sé hið besta mál. Hv. þingmaður svaraði reyndar hálfpartinn í síðustu setningu sinni hér í ræðustól spurningunni en ég ætla nú samt að láta mig hafa að koma með hana. Spurningin sem var að brjótast um í kollinum á mér var þessi: Er þetta ekki bara hænuskref? Er þetta ekki bara eitt af mjög takmörkuðum hlutum sem verið er að breyta hér sem þarf í raun að breyta og laga út frá allri þessari víxlverkun, skerðingum og slíku? Það er verðlaunað með vinstri og refsað með hægri, eins og hv. þingmaður orðaði það eða gaf í skyn hér áðan. Þess vegna langar mig að fá hv. þingmann til að segja mér að þetta sé bara eitt skref af mörgum sem þarf að stíga til að gera þetta kerfi okkar réttlátara. Maður hefur heyrt þessar sögur, séð dæmin um það sem manni finnst óréttlátt í þessu öllu saman. En það eru hins vegar forréttindi að fá að heyra þetta svona skýrt og vel útskýrt eins og hv. þingmaður gerði hér. Eftir stendur þessi spurning, sem hálfpartinn var svarað áðan, hvort þetta sé ekki bara eitt af mörgum skrefum sem við þurfum að stíga.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Jú, eftir að hafa lifað í þessu kerfi í nær 27 ár, ég þarf nú að hafa vitni að því hversu lengi ég hef lifað í þessu kerfi, hef ég kallað þetta refsikerfi mannvonskunnar. Ég held að ekki sé hægt að gera neitt annað en að núllstilla þetta kerfi og byrja upp á nýtt. Það er búið að stagbæta það svo að ég held að ekki sé hægt að bæta meira í því. Ekki án þess að refsa þá einhvers staðar annars staðar. Ég var í endurskoðunarnefnd almannatrygginga á sínum tíma þegar sérfræðingur kom frá Tryggingastofnun ríkisins og ég hélt að hann myndi vita allt um þetta kerfi. Það sló mig þegar hann sagði: Það er enginn sem veit allt um þetta kerfi. Við erum eiginlega komin með tölvu, liggur mér við að segja, sem segir: Nei. Það er mjög erfitt að fara að rökræða við hana. Þegar við erum komin á þann stað að það er ekki neinn mannlegur einstaklingur sem getur fylgst með þessu og tekið á þessu kerfi eigum við að segja: Hingað og ekki lengra. Stopp, nú byrjum við upp á nýtt. Og búa til þannig kerfi að það sé í lagi að fá lyfjastyrki. Því þeir sem fá þessa styrki til að kaupa lyf þurfa á þeim að halda. Þeir eru með gífurlegan kostnað út af lyfjum, ég hugsa alveg fáránlegan kostnað. Ég segi fyrir mitt leyti: Það er nógu erfitt að vera veikur, nógu erfitt að þurfa að taka öll þessi lyf, en það hlýtur að vera ömurlegt að hafa síðan ekki fjárhagslega efni á að lifa. Til hvers er þá verið að láta fólk fá öll lyfin, styrkina, ef það á síðan ekki að geta lifað af fjárhagslega?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þingmálið og fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hversu lengi barist hafi verið fyrir þessari tilteknu breytingu. Ef hv. þingmaður getur eitthvað farið út í söguna á bak við þetta. Það er ástæða fyrir því að ég spyr að þessu. Frá því að ég tók sæti hér á Alþingi í fyrsta sinn 2013 hef ég heyrt alveg ótal sögur og fólk jafnvel sent manni upplýsingar um upphæðir og því um líkt. Mér hefur reynst, vissulega á þeim tíma og eiginlega alltaf, algerlega ómögulegt að skilja vandann sem blasir við fyrir framan mig. Ég hef blessunarlega aldrei þurft að nota þetta kerfi og þess vegna finn ég ekki fyrir því á eigin skinni og þarf að öðlast þekkingu í gegnum aðra. Eftir því sem ég hef prílað meira inn í þennan málaflokk, því betur sé ég hvað hann er óheyrilega flókinn og hvað búið er segja margt aftur og aftur. Maður er búinn að heyra um krónu á móti krónu skerðingu mánuðum saman og tengdi samt ekki við það hvað væri verið að tala um. Og hvað þá lausnir. Maður finnur vissulega ekki lausnir undir þessum kringumstæðum. Það er þess vegna sem ég er að spyrja. Er þetta eitthvað sem hv. þingmaður eða aðrir hafa vitað af mjög lengi? Þá hversu lengi? Hefur verið stungið upp á þessu áður við þingmenn? Ég er að spyrja vegna þess að mig langar svo til þess að svona hugmyndir, sem koma frá fólkinu sem notar kerfið, fólki eins og hv. þingmanni, eða hefur notað það alla vega, eigi greiða leið hingað inn á þingið. Mér finnst ofboðslega gott að Flokkur fólksins sé hér á Alþingi til að koma fram með þessi mál. En þess á ekki að þurfa. Þetta á að vera straumlínulagaðra ferli við að koma svona einföldum breytingum á. Ég álít þetta sjálfsagðar breytingar, bara svo ég segi það. Og spyr þess vegna; Hver er aðdragandi þessa máls eða hversu gamalt er það? Hversu lengi hefur verið reynt að koma þessu að einhvers staðar?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar. Hversu gamalt er þetta? Þetta er frá því að ég kom inn í það. Mín fyrstu kynni af þessu kerfi voru þau að þegar ég lenti í mínu slysi og varð öryrki var konunni minni neitað um að vinna. Hún má ekki vinna vegna þess að ef hún færi að vinna skertust bæturnar mínar. Ég fór á ASÍ-þing og annað og barðist fyrir að þessu yrði breytt. Og þessu var breytt, sem betur fer. En breytingin var ekki meiri en svo að þetta er komið aftur. Skerðingar við maka eru komnar aftur. Það hefur verið barist fyrir breytingum í þessu kerfi alla tíð. Það sem hefur kannski eyðilagt kerfið í heild sinni er að það hefur ekki verið tekið gersamlega og núllstillt og byrjað upp á nýtt. Það er alltaf verið að bæta inn í kerfið. Við vitum að ef þú ert að byggja hús verðurðu að byggja það eftir ákveðnum reglum. Þú byggir ekki bara eitthvað hér og eitthvað þar, þá mun það aldrei standa. Þetta kerfi er þannig upp byggt. Hugmyndum er bara hent inn í það: Já, við skulum bara styrkja þennan flokk, styrkjum lyfin, látum þennan pening í að styrkja lyf. Þú setur það bara inn á einum stað í kerfinu en þá gleymirðu að taka tillit til þess að af því að þetta eru tekjur eru allar tekjur undir. Hjá þeim sem lifir í þessu kerfi eru allar tekjur undir. Allt sem heitir tekjur skerðist. Þess vegna eru þessar krónu á móti krónu skerðingar og þetta refsikerfi svona óskiljanlegt. Þegar kerfið er orðið svo óskiljanlegt að enginn hjá Tryggingastofnun, enginn mannlegur máttur, skilur það og getur reiknað það eigum við að segja: Hingað og ekki lengra. Og bara byrja strax og koma með nýtt kerfi.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að byrja á að segjast ekki ætla að lengja þessa umræðu vegna þess að þá nýtir maður auðvitað allan tímann, eins og frægt er orðið. En ég verð að koma aðeins upp og þakka fyrir þetta frumvarp, þakka Flokki fólksins fyrir þetta frumvarp sem og athyglina sem sá flokkur sýnir málaflokknum og metnaðinn sem hann sýnir með því að leggja fram mál til að laga kerfið. Eins og ég fór yfir í andsvörum mínum við hv. þingmann áður hef ég eins og aðrir þingmenn frá því að ég fyrst tók sæti hérna fengið fréttir af ótal málum og alls konar vandamálum sem ég hafði þá engan skilning á. Núna hef ég nokkurn skilning á ýmsum þáttum þessa kerfis en eins og hv. þingmaður nefnir, réttilega að mínu mati, skilur enginn þetta kerfi algerlega. Gaman er frá því að segja að einhvern tíma var okkur sagt að það væri ein manneskja á landinu sem skildi kerfið. Við fengum þá manneskju á fund í velferðarnefnd en hún sagðist ekki heldur skilja það að fullu. Þannig fór sá draumur að til væri ein manneskja sem skildi kerfið frá frá A–Ö. Svo virðist ekki vera. Ég öðlaðist sjálfur áhuga á almannatryggingakerfinu við að senda inn það sem ég taldi frekar sakleysislega fyrirspurn. Hún sneri að umkvörtunarefni sem ég hafði heyrt mjög oft á þeim tíma, af því að árið 2009 var hætt að tengja hækkun á bótum við vísitölu neysluverðs út af hruninu. Þetta var eitthvað sem AGS heimtaði frá okkur til að sanna að okkur væri alvara með að taka til eftir hrunið, en það er löng og leiðinleg saga og allt það. Þetta var gert og eðlilega var fólk mjög ósátt við það. Ég sendi inn fyrirspurn til að komast að því hvað það hefði kostað ríkið ef breytingin 2009 hefði ekki verið gerð. Svarið var á sex blaðsíðum og á máli sem ég hreinlega skildi hvorki upp né niður í. Ég tók mér einhvern tíma kvöldstund og fór yfir þetta og fann orð sem ég kunni ekki og skrifaði þau niður. Ég man ekki alveg hversu mörg orðin voru, 12 eða 13, sem ég skildi ekki og þurfti að fletta upp til að öðlast einhvern skilning. Ég fékk takmarkaðan skilning á málinu þá en það fyrsta sem blasti við var að kerfið er svo flókið að óhætt er að segja að flækjustigið sjálft sé ófreskjan í kerfinu. Mér sýnist stærsta og versta vandamálið við kerfið vera það hversu flókið það er og á hversu margan hátt það getur komið niður á fólki. Þegar við reynum að breyta því á einhvern ákveðinn hátt, ef það eru einhverjar verulegar breytingar, kemur það niður á stórum hópi fólks. Þess vegna er svo dýrmætt þegar við komum auga á lagfæringar sem kosta ríkissjóð útgjöld eða valda tekjumissi að það séu einu fyrirsjáanlegu afleiðingarnar, að breytingarnar hafi ekki neikvæð áhrif á neinn hóp. Þess vegna þótti mér vænt um það þegar hv. þm. Björn Leví Gunnarsson lagði fram fyrirspurn sína, sem á uppruna sinn í grasrót Pírata, hjá meðlimi Pírata sem samdi fyrirspurnina. Þar spurðum við að því hvað það myndi kosta að hætta að skerða greiðslur úr almannatryggingum vegna tekna af ýmsu tagi og fengum mjög gott svar og gagnlegt. Úr því varð sú stefna og breytingartillaga sem við lögðum fram við umræðu um bandorminn svokallaða, breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlagafrumvarps, um að hætta að skerða greiðslur almannatrygginga til ellilífeyrisþega á grundvelli atvinnutekna. Síðan kom þetta fína þingmál frá Flokki fólksins sem var sama efnis. Þar var í boði lagfæring sem kom ekki niður á neinum. Ég vona að það mál nái í gegn. Ég hlakka til að rökræða það betur og stend með Flokki fólksins í því góða og mikilvæga máli, kannski í ákveðnum glannaskap að mati sumra Sjálfstæðismanna en að mínu mati í algerlega meinlausa máli gagnvart ríkissjóði. Útgjaldaaukningin verður alla vega aldrei þannig að það borgi sig ekki. Það er alveg á hreinu. En svo kemur þessi tillaga. Hún hefur einnig það gleðilega einkenni að koma ekki niður á neinum hópi. Það eru tvö önnur frumvörp sem við Píratar höfum lagt fram, sem einnig eiga uppruna sinn í grasrót Pírata. Þar er leið farin sem í raun og veru kostar meira en mönnum er vel við, vegna þess að útfærslan á ekki að koma niður á neinum. Við lendum svolítið í því ef við ætlum að einfalda kerfið, ef við ætlum að breyta því einhvern veginn en án þess að það kosti óheyrilegar fjárhæðir að þá verður það að koma niður á einhverjum hópi fólks. Við lendum aftur og aftur í slíkum vanda. Þetta er eitt af vandamálunum sem komu upp við einföldunina á ellilífeyriskerfinu í lok 2016 þegar, eins og frægt er orðið, frítekjumark var afnumið með tilheyrandi leiðindum. Sú breyting kom sumum vel, öðrum illa. En það góða við þá breytingu, með fullri virðingu fyrir öllum þeim sem fengu lægri greiðslur í kjölfarið á henni, var að hún einfaldaði kerfið. Ég vil meina að hún hafi einfaldað kosningabaráttuna, umræðuna í henni. Við gátum talað um þetta kerfi, eða afmarkaðan hluta þess, á einhvern hátt sem kjósandinn meira og minna skildi. Það er mjög erfitt enn þá þegar kemur að örorku og öllum örorkutengdum málefnum. Um leið og þú segir tekjutrygging eru flestir búnir að missa þráðinn, nema fólkið sem þekkir hana á eigin skinni. Og jafnvel það fólk er ekkert endilega með þetta á hreinu, eins og hv. þingmaður lýsti áðan kemur það fólki í opna skjöldu hvað hefur áhrif á greiðslurnar, sem er agaleg staða sem ég á erfitt með að gera mér almennilega í hugarlund hvernig er að vera í. Þetta er ömurleg staða og við eigum ekki að leyfa því að líðast. Það er ýmislegt fleira í þessu kerfi sem við eigum að reyna að uppræta að mínu mati. Það eru hlutir eins og makatengingar og það fyrirbæri að vera að spyrja að því hvort fólk búi með öðrum, spyrja um persónulegar aðstæður. Mér finnst mjög óþægilegt að slíkar spurningar ráði eða hafi afgerandi áhrif á tekjur fólks. Ég hef starfað sem forritari alla mína fullorðinsævi og aldrei lækkaði ég í launum við það að finna mér maka. Laun mín lækkuðu aldrei við það að búa með einhverjum, sem ég hef oft gert, einmitt vegna þess að það er skynsamlegt fjárhagslega, og líka vegna þess að mér líkaði vel við það fólk og það var mjög skemmtilegt og mjög gaman að búa með því ef út í það er farið. Ég er á móti því að persónuleg atriði stjórni mikilvægustu hlutunum í fjárhag fólks. En þá lendum við aftur í þessum vanda: Hvernig gerum við breytinguna án þess að það komi niður á einhverjum hópi? Húsnæðisuppbótin er eitt slíkt dæmi. Ég spurði að því fyrir einhverju síðan, og sennilega er svarið orðið úrelt núna í ljósi breytinga á kerfinu síðan þá, hvað það myndi kosta að hætta með húsnæðisuppbót en þó þannig að það kæmi ekki niður á neinum, fólk myndi frekar hækka, sem sagt ekki þannig að húsnæðisuppbótin færi bara heldur væri eins og allir væru með hana. Ég man ekki nákvæmlega hvert svarið var en það var eitthvað í kringum 8–10 milljarðar, sem er umtalsverð upphæð. Það er aldrei auðvelt að segja að þetta sé of mikið eða of lítið í þeim málaflokki en mér finnst mikilvægt að þegar við gerum breytingar stefnum við að því að draga úr hlutum eins og að ráðast inn í einkalíf fólks og spyrja hverjum það býr með og slíkt. Mér finnst það mjög óþægilegt, svo að ekki sé meira sagt. Ég er kominn aðeins út fyrir efnið. Ég fagna þessu frumvarpi og sér í lagi því góða einkenni þess að koma ekki niður á neinum. Þetta er ekki breyting sem kemur niður á neinum. Þegar við finnum slík tækifæri sem kosta smáaura í samhengi við ríkissjóð eigum við að nýta þau og gera breytingarnar. Eins og gefur að skilja af ræðu minni er ég hlynntur málinu og vona að það nái í gegn, eins og önnur góð mál Flokks fólksins í málaflokknum.
Herra forseti. Ég skal ekki lengja fundinn mjög í ljósi þess hversu áliðið dags er orðið en sem einn af flutningsmönnum vil ég segja nokkur orð, kannski einna helst til áréttingar. 1. flutningsmaður fór mjög rækilega yfir frumvarpið, en áður en lengra er haldið hlýt ég að þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir ræðu hans sem einkenndist af þeirri gjörhygli sem hann hefur orðið kunnur að vegna starfa sinna. Það er sannarlega mikilvægt og ánægjulegt að hafa svo öflugan liðsmann í þeim baráttumálum sem við erum hér að beita okkur fyrir sem hv. þingmaður er og fleiri góðir þingmenn. Innsti kjarni þessa máls er að við erum að fjalla um greiðslur til fólks sem vissulega stendur í flestum tilfellum höllum fæti og eru ákveðnar utan ramma almannatrygginga. Þær eru ákveðnar á forsendum laga um félagslega aðstoð. Það er eðlismunur á þeim greiðslum sem þarna um ræðir. Hér er um að ræða eins konar uppbætur eða styrki. Það var rakið af 1. flutningsmanni hvað um væri að ræða í því efni. En það er eðlisólíkt bótagreiðslum almannatrygginga sem ætlað er að bæta fyrir tekjumissi vegna missis á starfsorku, örorku og öðru slíku. Þetta mál sem er út af fyrir sig ekki mjög stórt í eðli sínu dregur fram það umhverfi sem því fólki sem við erum að fjalla um hérna er í raun og sanni búið. Sá sem er í þeirri aðstöðu að taka við örorkubótum, sérstökum uppbótum, eins og hér um ræðir á grundvelli laga um félagslega aðstoð má sig hvergi hræra öðruvísi en að þurfa að þola þungar fjárhagslegar refsingar. Þær fjárhagslegu refsingar birtast sem skerðingar á hvers kyns uppbótum og bótum eins og hv. 1. flutningsmaður fór svo rækilega yfir í sinni ræðu. Sömuleiðis er ástæða til að nefna hið mikla ósamræmi sem er í þessu lagaumhverfi. Tökum dæmi: Eitt af þessu er greiðslur vegna kaupa á heyrnartækjum, annað er rafmagnsnotkun vegna notkunar á súrefnissíu. Slíkar greiðslur eru metnar sem tekjur hlutaðeigandi manni til handa og hann þá látinn þola að aðrar greiðslur sem hann á rétt á lögum samkvæmt skerðast. Ég leyfi mér að segja að Alþingi hefur ákveðið tækifæri til að rétta hlut þess fólks sem á hlut að máli. Ég leyfi mér að vonast eftir víðtækum stuðningi við málið og að það nái fram að ganga.
Virðulegi forseti. Ég er meðflutningsmaður að þessu frumvarpi til breytinga sem miða að því að rétta hlut öryrkja og lífeyrisþega að þessu leyti. Við í Flokki fólksins lítum á þetta frumvarp sem eitt af fyrstu skrefunum í þá átt að ráðast að því óréttláta kerfi sem öryrkjum og lífeyrisþegum er búið og þetta sé bara eitt af fyrstu skrefunum. Hér er um það að ræða að fella niður skattlagningu á styrkjum sem hluti þessa hóps fær til að standa straum af kostnaði við sannarleg útgjöld sem þeir hafa vegna sjúkleika eða fötlunar sinnar, skattlagningu á styrkjum sem eru vegna útgjalda þeirra. Þetta frumvarp er því í raun leiðrétting á ákveðnum mistökum sem hljóta að hafa orðið. Þetta snertir tæplega 7 þús. manns. Og ekki nóg með að þessir styrkir séu skattlagðir með slíkum ósanngjörnum hætti heldur hefur það einnig önnur áhrif þar sem horft er á þessa styrki sem tekjur þeirra sem fá þá. Það hefur þau keðjuverkandi áhrif að bætur, eins og barnabætur og húsnæðisbætur, skerðast þá jafnframt. Þetta hefur keðjuverkandi áhrif. Er þetta sanngjarnt? Nei. Við erum hér að tala fyrir hreinu réttlætismáli. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir sérstakan áhuga hans á þessu máli. Ég hefði auðvitað viljað sjá fleiri þingmenn hér í salnum, kannski suma þeirra sem á tyllidögum vilja tala með fagurgala við öryrkja. Hér eru einungis þingmenn Flokks fólksins og Miðflokksins, fyrir utan hæstv. forseta auðvitað.