Forseta hefur borist bréf, dagsett 25. september, frá Silju Dögg Gunnarsdóttur, 3. þm. Suðurk., þar sem hún segir af sér sem 2. varaforseti Alþingis.
Borist hefur bréf frá 4. þm. Norðaust., Steingrími J. Sigfússyni, um að hann geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Ingibjörg Þórðardóttir. Kjörbréf Ingibjargar Þórðardóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt, en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.
Ingibjörg Þórðardóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.
Forseti vill tilkynna að á fundi velferðarnefndar í morgun, 5. október, var Páll Valur Björnsson kosinn 2. varaformaður nefndarinnar.
Borist hafa fjögur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við eftirfarandi fyrirspurnum: Fyrirspurn á þskj. 89, um niðurfærslu húsnæðislána samkvæmt 110%-leiðinni, frá Vigdísi Hauksdóttur, fyrirspurn á þskj. 107, um útsvarstekjur sveitarfélaga, frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni, fyrirspurn á þskj. 108, um skattfrjálsa útgreiðslu séreignarsparnaðar, frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni og fyrirspurn á þskj. 109, um eignir og tekjur landsmanna, frá Árna Páli Árnasyni.
Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.
Herra forseti. Mig langar að ræða við hæstv. forsætisráðherra um loftslagsmál. Hæstv. forsætisráðherra flutti þrumuræðu fyrir Sameinuðu þjóðunum þar sem hann lýsti markmiðum Íslands um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um 40%. Fréttir bárust af þessu og formaður Náttúruverndarsamtaka Íslands fagnaði því sérstaklega að hæstv. forsætisráðherra gengi lengra en áður hefði verið áætlað í áætlunum um samdrátt um losun gróðurhúsalofttegunda. Eitthvað var dregið í land með það síðar um daginn og rætt um að um væri að ræða samstarf við Evrópusambandið og Noreg eins og áður hefði verið gerð grein fyrir af hálfu hæstv. umhverfisráðherra. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra, því að það er mikilvægt að hann tali hér beint við Alþingi og greini frá því hvernig þessi 40% samdráttur er hugsaður, hvort þetta sé framlag Íslands eingöngu eða hvort þetta sé gert í samstarfi við aðra. Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra, því að þetta er risavaxið mál, hvernig hann sér fyrir sér að þessi samdráttur muni nást, hver hann telji mikilvægustu atriðin þegar kemur að samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda, t.d. hvað varðar samgöngur og orkuskipti í samgöngum; hvort hann telji að stóriðjan eigi að vera undanþegin þegar Íslendingar fara í það að ná þessum markmiðum fram. Þetta er jú allt eitt og sama andrúmsloftið þótt kerfin séu ólík sem er unnið samkvæmt. Ég bið hæstv. forsætisráðherra um að gera okkur þingmönnum grein fyrir því hvernig hann sér fyrir sér þessi markmið, hvað við munum gera til að ná þeim og hvaða fréttir við munum geta fært öðrum þjóðum á loftslagsráðstefnunni í París í desember.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að fá tækifæri til þess að fara yfir þetta mál ef það er enn þá einhver misskilningur um hvað í því felst. En það var enginn slíkur misskilningur á þessum fundi Sameinuðu þjóðanna þar sem allir sem þar voru saman komnir til að ræða hin svokölluðu SDG-markmið gerðu sér fyllilega grein fyrir því við hvað væri átt með þessu 40% markmiði, enda er það vel þekkt, og ég tel nú reyndar að hv. þingmaður þekki það líka vel, og þeir sem hafa gert athugasemd við þetta, við hvað er átt. Það er átt við sameiginlegt markmið Íslands og annarra EES-landa um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um sem nemur 40% fyrir árið 2030. Það var kynnt hér rækilega 30. júní á þessu ári, ef ég man rétt, að Ísland hygðist taka þátt í þessu og því var orðalagið með þeim hætti að vísa sérstaklega í það að Ísland hefði nýlega lýst því yfir að það ætlaði að taka þátt í þessu 40% markmiði. Þetta misskildi enginn, að ég tel, í New York þó að menn hafi séð tækifæri í því að gera sér upp misskilning hér heima, en það virðist reyndar vera orðinn fastur liður. Ég man ekki betur en að á sama vettvangi í fyrra hafi ég lýst einhverju yfir - ég man nú ekki einu sinni hvað það var, virðulegur forseti - og sami maður og nú, fyrrnefndur formaður Náttúruverndarsamtakanna, hafi kosið að snúa út úr því á svipaðan hátt og í þessu tilviki.
Herra forseti. Það er vandlifað, það er alveg rétt. SDG-markmiðin, sem ríma svo skemmtilega við upphafsstafi forsætisráðherra, eru sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna sem tóku við af þúsaldarmarkmiðunum eins og ég hef skilið það. Það tengist kannski ekki beinlínis því hvort Ísland hyggst ná fram samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda eitt og sér eða í samráði við Evrópusambandið og Noreg, þannig að mér finnst mikilvægt að það komi þá fram hér hvort það sé réttur skilningur að við munum gera þetta í samstarfi við Evrópusambandið og Noreg. Hin spurningin, sem ég varpaði hér fram áðan, lýtur að því hvernig við ætlum að ná þessum markmiðum. Það liggur fyrir, hvort sem við erum ein á báti eða í samstarfi við aðra til að ná markmiðum Sameinuðu þjóðanna, að við munum þurfa að fara í umtalsverðar aðgerðir. Við munum þurfa að fara í umtalsverðar breytingar. Eitt af því sem hefur verið rætt eru orkuskipti í samgöngum sem ég nefndi áðan. Við höfum rætt um stóriðjuna. Það hefur margt verið nefnt til sögunnar. Ef við ætlum að ná þessum markmiðum - eins og staðan er núna fyrir loftslagsráðstefnuna í París þá erum við ekki að ná því að halda hlýnuninni við 2°, en við verðum þó komin undir 3° ef allir standa við sitt, og við vonum bara að það muni verða svo - þá skiptir máli [[Forseti hringir.]]að við náum sem bestri sátt hér á Alþingi um það hvernig við ætlum að ná markmiðunum.
Virðulegur forseti. Ég tek undir síðustu athugasemdir hv. þingmanns. Íslendingar ætla, eins og tilkynnt var 30. júní, að taka þátt í hinu svokallaða regnhlífarmarkmiði með EES-löndunum um að draga úr losun þessara lofttegunda um 40%. Þá er brýnt að hafa í huga að það er gríðarlega mikilvægt að við drögum úr notkun jarðefnaeldsneytis eins og kostur er, eða drögum að minnsta kosti úr aukningu á notkun þess, en framleiðum meira af endurnýjanlegri grænni orku. Þar stendur engin þjóð sig betur en Íslendingar og þess vegna hlusta menn þegar Íslendingar ræða þessi mál. Þar af leiðandi tel ég að við getum haft mjög gott innlegg í París, til viðbótar við það að taka þátt í þessu regnhlífarmarkmiði, því að á sviði umhverfismála er engin þjóð sem stenst Íslendingum snúning. Við getum þar af leiðandi verið góð fyrirmynd fyrir aðrar þjóðir heims. Ég tek undir með hv. þingmanni að næsta skref í því, eitt af stóru skrefunum sem bíða okkar nú, er að skipta út orku í samgöngum. Við byrjum þá að sjálfsögðu [[Forseti hringir.]]á bifreiðum, en eins og dæmi er um er ekki langt í að hægt verði að ráðast í sams konar átak í skipum og jafnvel í flugvélum.
Virðulegi forseti. Þann 17. september sl. var hérna ágætisumræða undir þessum dagskrárlið milli hv. þm. Steinunnar Þóru Árnadóttur og hæstv. innanríkisráðherra Ólafar Nordal um beitingu Dyflinnarreglugerðarinnar. Nýlega sáum við í fréttum að Hæstiréttur hefur úrskurðað að nú skuli senda tvo menn til Ítalíu til þess að mál þeirra verði þar tekin upp efnislega. Ísland hefur ákveðið að taka ekki mál þeirra til efnislegrar umfjöllunar til að ákvarða hvort þeim beri að veita hæli eður ei, heldur skuli þeir frekar sendir til Ítalíu. Í téðum umræðum sagði hæstv. innanríkisráðherra að hún teldi Ítalíu, Grikkland og Ungverjaland ekki örugg lönd. Ég held að allir sem hér eru inni og þótt víðar væri leitað séu því hjartanlega sammála. Því verður að spyrja: Hvað gerum við núna fyrst senda á þessa tvo menn úr landi til lands sem við vitum að er óöruggt? Við vitum að þeir koma til með að búa á götunni, bókstaflega, róta í ruslatunnum ef vel fer, þ.e. ef þeir verða ekki sendir til baka sem yrði tilfellið ef Ítalía hefði burði til að meðhöndla mál þeirra. Þetta liggur fyrir nú þegar. Það er ljóst að það er brotalöm í kerfinu. Ég velti fyrir mér hvort afstaða hæstv. ráðherra frá 17. september sé enn sú sama. Hvernig lítur hæstv. ráðherra á að kerfið virki nú þegar? Sömuleiðis velti ég fyrir mér hvort hæstv. ráðherra hyggist beita sér fyrir því að við lögum þau vandamál og förum að taka upp fleiri mál til efnismeðferðar og hættum að nota Dyflinnarreglugerðina, misnota hana leyfi ég mér að segja, til að senda burt fólk án þess að taka mál þess til efnislegrar umfjöllunar.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa spurningu. Það er rétt að ég lýsti því yfir á Alþingi 17. september að álagið í þeim löndum Evrópusambandsins sem snúa að ytri landamærum væri með þeim hætti að menn hefðu áhyggjur af því að ekki væri öruggt að senda menn til baka þangað. Ég sagði jafnframt að það væri mikilvægt, og það er mjög mikilvægt að mínu mati, að afstaða okkar Íslendinga rímaði dálítið við það sem menn væru að gera í löndunum í kringum okkur þegar litið væri til beitingar Dyflinnarreglugerðarinnar. Ég verð ég að segja að Evrópusambandið er töluvert á iði þessa dagana út frá því hvernig ástandið er í þessum málum. Vegna þess ástands sem er á Ítalíu - nú er mjög erfitt fyrir mig að tala um einstök mál og það er meira að segja erfitt fyrir mig að fara inn í það þegar fullyrt er að mál hafi ekki fengið efnislega umræðu eða hafi verið kláruð hérna heima efnislega. Það sem ég var að meina 17. september var að sjálfsögðu það að við séum ekki að senda menn til baka til efnislegrar meðferðar. Ég hef vegna þessa máls sagt að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að fara yfir þessa hluti eins og við höfum verið að gera fram til þessa og passa okkur á því að við steypum fólki ekki í óöruggt umhverfi innan landa sem menn eru ekki öruggir um að séu í lagi. Ég hef þess vegna óskað eftir því við Útlendingastofnun að hún bíði með að vísa þessum hælisleitendum á brott til Ítalíu þar til búið er að leggja almennilegt mat á það hvernig þetta er núna á grundvelli Schengen-ríkjanna og þá sérstaklega í samhengi við fund sem ég sæki á þeim vettvangi í þessari viku. Ég vil hins vegar líka taka fram að síðan er alltaf hægt að taka mál aftur til meðferðar, Útlendingastofnun gerir það. Við vitum af þeim veikleika sem er í íslenska kerfinu og hann er sá [[Forseti hringir.]]að það tekur svo óskaplega langan tíma, hefur tekið svo óskaplega langan tíma, að afgreiða þessi mál að það eru dæmi um að einstaklingar hafi verið komnir töluvert inn í íslenskt þjóðfélag þegar kemur að því að vísa þeim úr landi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svarið. Það er rétt að biðin hér hefur oft verið löng og margir hafa meira að segja sagt að hún sé með því ómannúðlegra í kerfinu, það að fólk búi hér í einhvern tíma vegna þess að það fær ekki úrlausn sinna mála og fær ekki að vita hvort það fái að vera hér áfram eða ekki. Hér eru einstaklingar sem hafa þurft að búa við þetta lengi og mér finnst að við getum ekki látið eins og þau mál séu eins og hin sem eru nýkomin inn á borð. Við verðum að bera ábyrgð á þeim töfum. Við verðum að stuðla að því að fólk fái afgreiðslu eins hratt og mögulegt er. Svo vil ég árétta og spyrja hæstv. ráðherra hvort skilningur hans sé sá sami og minn, að okkur beri engin skylda til að beita Dyflinnarreglugerðinni til að henda burt málum sem við getum tekið til efnismeðferðar hér. Telur ráðherrann ekki að við ættum að taka upp það verklag að hér séu fleiri mál tekin til efnismeðferðar og ég leyfi mér að segja öll þar sem upprunaríkið er Ítalía, Grikkland eða Ungverjaland?
Virðulegi forseti. Við getum að sjálfsögðu hvenær sem er tekið sjálfstæðar ákvarðanir. Við höfum gert það. Gagnvart Ítalíu og Ungverjalandi tel ég að það hafi verið þannig fram til þess að menn hafa verið að senda til Ítalíu unga karlmenn en sjálfstætt mat er lagt á viðkvæmari hópa sem teljast konur og börn. Það er ákvörðun sem við tökum sjálf, að vinna með þeim hætti. Ég vil segja út af því sem hv. þingmaður spyr, hvort við eigum að taka kategórískt aðra afstöðu, að ég held að við verðum að líta til þess að þessi flóttamannavandi sem er ekki á neinum venjulegum skala í Evrópu, að við tökum allar þær ákvarðanir sem tökum að vel ígrunduðu máli þegar við vitum hvaða afleiðingar það hefur og líka hvernig slíkar ákvarðanir ríma við það sem menn eru að reyna að gera í álfunni til að ná tökum á þessum mikla vanda. Hitt er annað mál, og það finnst mér grundvallaratriði, að við Íslendingar og íslensk stjórnvöld verðum að gera miklu betur í því [[Forseti hringir.]]að hraða málsmeðferð. Það er alveg ljóst að þessi mikli dráttur leggst mjög þungt á þá sem í þessu standa og getur einmitt valdið slíkum erfiðleikum sem við nú sjáum.
Hæstv. forseti. Ég ætla að höggva í sama knérunn og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson. Ég verð að segja að ég harma að svör ráðherra hafi ekki verið skýrari og afdráttarlausari við fyrirspurn hans. Hæstiréttur staðfesti í síðustu viku ákvörðun Útlendingastofnunar og innanríkisráðuneytis sem hafði hafnað að taka umsóknir tveggja manna um hæli til efnismeðferðar hér á landi. Hér er ekki eingöngu um að ræða þessa tvo menn heldur eru fleiri einstaklingar sem bíða nú í fullkominni óvissu um afdrif sín og eiga á hættu að verða reknir í burtu héðan af landi. Ég ætla eins og hv. þingmaður sem talaði á undan mér að vitna í svar hæstv. ráðherra við fyrirspurn hv. þm. Steinunnar Þóru Árnadóttur 17. september. Þar sagði ráðherra orðrétt: „Grikkland er ekki talið öruggt land. Það á einnig við um Ítalíu og Ungverjaland, þau eru til viðbótar ekki talin örugg lönd. Það er ekki óhætt að senda fólk til baka þangað.“ Þetta er mjög skýrt orðað hjá ráðherra og ég spyr hana: Ætlar hún ekki að fylgja þessum orðum sínum eftir með stjórnvaldsákvörðun á sama tíma og Evrópusambandið hefur ákveðið að flytja allt að 160 þúsund hælisleitendur frá Grikklandi, Ungverjalandi og Ítalíu vegna þess að þar er svo mikill fjöldi af hælisleitendum að þeir er ekki taldir öruggir þar? Ætlum við þá að halda áfram að senda fólk, reka í burt héðan í raun, út í algjöra óvissu? Spurning mín til hæstv. ráðherra er um þessi skýru orð hennar hér í þinginu 17. september, mun hún ekki fylgja þeim eftir með stjórnvaldsákvörðun um að enginn verði rekinn burtu til þessara þriggja landa?
Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi hreinlega endurtekið þau orð sem ég viðhafði 17. september í svari sem ég gaf við fyrri fyrirspurn. Það þarf að koma fram að sá mikli mannfjöldi sem væntanlega verður fluttur á næstunni frá tveimur löndum Evrópusambandsins, þ.e. Ítalíu og Grikklandi, eru allt saman einstaklingar sem hafa ekki fengið neina efnislega meðferð sinna mála. Við getum verið með einstaklinga í kerfinu hjá okkur þar sem efnislegri meðferð mála var lokið í þeim löndum sem þeir koma frá. Þetta er því eðlisólíkt en tvinnast auðvitað saman í þeirri umræðu sem við erum með hér núna því að hún er svo þung. Þetta er samt ekki alveg það sama. Ég tók hins vegar fram áðan og ég ítreka það að ég hef farið fram á að þessir aðilar verði ekki sendir til baka að svo stöddu meðan ráðuneytið er að fara yfir þetta mál og heildarsamhengi hlutanna. Það væri ekki ábyrgt af minni hálfu að fullyrða neitt um neina hluti fyrr en ég er búin að fá það algjörlega á hreint hvernig í pottinn er búið. Þegar það liggur fyrir get ég miklu skýrar svarað þeirri spurningu sem hv. þingmaður vill fá afdráttarlaust svar við á þessum tímapunkti. Síðan er mjög vandmeðfarið fyrir mig að ræða hér nákvæmlega um einstök mál. Það eru alls konar atriði þar undir sem erfitt er að ræða í þingsal og ég held að ekki sé heppilegt að við gerum það. Ég ítreka það sem ég sagði, þetta mál er til skoðunar. Ég vil líka segja enn og aftur að það sem ég hef haft miklar áhyggjur af í allri þessari umræðu hér er að auðvitað er ekki gott að við séum að tala um einstaklinga sem hafa verið á Íslandi í töluvert mörg ár áður en málum er lokið. Það er kannski stærsti veikleikinn sem við stöndum frammi fyrir í okkar íslenska kerfi og mikilvægt að úr því sé bætt, að við séum að hjálpa þeim sem raunverulega [[Forseti hringir.]]þurfa á þeirri hjálp að halda að það gangi hratt og örugglega fyrir sig.
Hæstv. forseti. Hér er ég ekkert að ræða málefni einstakra einstaklinga. Ég tók sem dæmi hæstaréttardómana tvo sem féllu í síðustu viku en benti jafnframt á að það væru fleiri einstaklingar sem byggju við algjöra óvissu. Það er gott að ráðherra vilji sýna ábyrgð en ég spyr þá: Hvað er ábyrgt við það að segja í þinginu á einum tíma að ekki sé óhætt að senda fólk til landa eins og Grikklands, Ítalíu og Ungverjalands og koma síðan nokkrum dögum síðar og segja að enn sé ekki ljóst hvort það eigi að gera almennt varðandi fólk? Óháð því hver staða fólks er hefur verið tekin sú ábyrga ákvörðun af Evrópusambandinu, sem glímir við miklu meira álag vegna þeirra flóttamannastrauma sem nú liðast yfir Evrópu, að flytja fólk frá þessum þremur ríkjum. Ég hvet hæstv. innanríkisráðherra til að sýna sams konar ábyrgð og sýna mannúð gagnvart því fólki sem hefur komið hingað til okkar til að bjarga lífi sínu og limum og senda það ekki til baka til þessara ríkja.
Virðulegi forseti. Ég er einmitt að reyna að gera það í því sem ég er að gera í þessu, ég er að reyna að gera það. Ég vil bara segja, af því að hér hefur oft verið vitnað í þessi orð mín sem ég hef sjálf endurtekið, og ég verð að biðjast afsökunar á því að hafa þá verið að svara miklu almennari spurningu en ég er að gera núna, að það hefur engu að síður verið þannig að þegar kemur að ungum karlmönnum hafa þeir, alla vega lengst af fram til þessa, verið endursendir til Ítalíu. Ekki þeir sem eru í viðkvæmri stöðu. Þannig er það bara. Ég ítreka enn og aftur að ástandið á Ítalíu og í Ungverjalandi og á Grikklandi er alls staðar mjög alvarlegt. Ég væri ekki að leggja til að þetta mál yrði skoðað betur og ég væri ekki að gefa mér og okkur öllum hér í kerfinu tíma til þess nema af því að ástæða er til þess. Þess vegna er verið að gera það, það er ástæða til þess. Það sem ég er að biðja þingið um að skilja er að í dag get ég ekki gengið lengra varðandi þessi tilteknu mál en þetta. Ég veit að hv. þingmaður var að sjálfsögðu að tala um fleira í þessu kerfi. Við erum þá að tala um hvort það sé [[Forseti hringir.]]öruggt að senda fólk til Ítalíu, já eða nei. Við erum að tala um það og þá segi ég: Þetta er eitthvað sem menn þurfa að fá tækifæri til að skoða mjög nákvæmlega [[Forseti hringir.]]áður en slíkt svar er endanlega gefið.
Virðulegur forseti. Mig langaði að kalla eftir umræðu hér og svörum frá innanríkisráðherra varðandi skipan hæstaréttardómara við Hæstarétt Íslands þar sem fimm karlmenn hafa komist að þeirri niðurstöðu að skipa skuli enn einn karlmann sem hæstaréttardómara þar sem fyrir eru átta karlmenn og ein kona. Jafnframt kalla ég eftir umræðu um það hvort jafnréttislög eigi við um þessa tilteknu nefnd. Mig langar að heyra sjónarmið innanríkisráðherra, hvort þetta sé réttur skilningur hjá nefndinni - þó að hún hafi vissulega tiltekið einhver sjónarmið í fjölmiðlum langar mig að kalla þau fram hér á Alþingi - og hvort hún sjái fyrir sér að breyta skipan þessarar nefndar þannig að hún endurspegli betur þann fjölbreytileika sem þessar tvær grunnskiptingar mannkyns bera með sér. Eins langar mig að óska eftir því - án þess að við þurfum að fara hér í persónulegar vangaveltur um einstaka aðila í þessu máli, þó að auðvitað beri þeir nöfn og kennitölu - að fá að heyra hvort ráðherra hafi tekið sérstaka ákvörðun um að hún ætli að beita sér fyrir því að endurskoða þessa ákvörðun og hún muni þá koma hingað inn á borð þingmanna.
Hæstv. forseti. Það er alveg skýrt í lögum um dómstóla að ráðherra skipar þann sem viðkomandi nefnd metur hæfastan. Það var tekið um það alveg sjálfstæð ákvörðun hér á Alþingi að taka eins mikið pólitískt mat út úr slíkum ákvörðunum og hægt væri með því að kveða skýrt á um það í lögum enda hefðu ekki tveir verið metnir jafn hæfir. Væri um það að ræða þyrfti það á endanum að ráðast af niðurstöðu ráðuneytisins hver yrði settur til embættisins. Síðan er það sú leið sem hv. þingmaður nefnir, að fara með þetta mál fyrir Alþingi, sem er á margan hátt mjög vandmeðfarin aðferð. Málið yrði mjög fljótt að fara þar ofan í mikla pólitíska skurði. Ég held að það sé mjög vandmeðfarið. Það sem ég hef nefnt út af þessu máli - við skulum gera okkur grein fyrir því að þessi skipan mála hefur verið núna í fimm ár, það er búið að skipa hæstaréttardómara á grundvelli þessara reglna um nokkurra ára skeið - er að mér finnst málið kalla á að við skoðum aftur og betur reglur um skipan dómara. Á þingmálaskrá innanríkisráðuneytisins hefur verið frumvarp til laga um millidómstig. Þar hafa verið hugleiðingar uppi um það hvort einhverjar slíkar reglur ættu að vera í því frumvarpi. Það er líka hægt að taka þetta mál sérstaklega á dagskrá og þá með vísan til þess hvernig skipað er í viðkomandi nefnd með það fyrir augum að hafa ákveðna breidd í því þegar litið er til þeirra sjónarmiða sem hv. þingmaður nefndi og eins þeirra matskenndu atriða sem eru ávallt að meta reynslu og störf manna. Það voru fleiri sem sóttu um, það er líka þriðji umsækjandinn án þess að við þurfum að fara nákvæmlega ofan í það. Mér þykir þetta mál alveg gefa tilefni til þess og ég mun beita mér fyrir því.
Virðulegur forseti. Mig langar að þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir þessi svör. Ég fagna því að hún hyggist beita sér fyrir þessu. Ég á erfitt með að trúa því að með alla þá fjölbreyttu flóru sem við eigum hér af hæfu fólki, hvernig svo sem það er metið á hverjum tíma, að það standist nokkra skoðun að það geti aldrei farið svo að þeir sem séu á endanum metnir hæfastir í þessu ferli séu konur. Ég neita að trúa því að við búum við þann raunveruleika að einungis karlmenn standi alltaf upp úr sem einhvers konar sigurvegarar í svona matsferli. Ég hvet ráðherrann áfram með ráðum og dáð til að breyta þessu vegna þess að ég held að þetta hafi mjög mikil áhrif á þá virðingu sem er borin fyrir Hæstarétti í samfélaginu og víðar. Mér finnst líka mikilvægt að við lítum til þess hér í þessum sal að halda áfram því sem er smám saman að vinnast, að jafna hér kynjahlutföll. Mér finnst það til háborinnar skammar árið 2015 að við skulum enn þurfa að standa í þessari baráttu. Á meðan svo er þá bara gerum við það.
Hæstv. forseti. Við erum sammála um það að í Hæstarétt þarf auðvitað að velja þann sem er hæfastur. Ég er sannfærð um að það geta verið umsækjendur af ólíkum kynjum svo að það sé alveg á hreinu. Ég hef svo sem ekki miklu við þetta að bæta að öðru leyti en því að ég held að það sé mikilvægt að þessar reglur séu skýrar og það þurfi þá ekki að ræða hvað í þeim felst. Þetta endar alltaf með einhverju mati á einhverju stigi, jafnvel þótt reglurnar séu fullkomnar sem verður aldrei. Það er bara spurning hvar það mat fer fram. Það var alveg eindreginn vilji löggjafans árið 2010 að það mat færi ekki fram af hálfu ráðherra. Það liggur alveg fyrir, þannig er löggjöfin núna. En ég held að þegar verið er að velja svona þá endi það alltaf með því að menn þurfi að hafa svigrúm til einhvers mats.
Forseti. Mig langar enn og aftur að spyrja hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um breytingu á lögum nr. 9/2014, sem eru um það fólk sem kýs, eða á þann eina kost eftir í peningavandræðum sínum, að fara í gjaldþrot. Í þessum lögum átti að veita 250.000 kr. styrk til þess, því að það kostar það að biðja um gjaldþrot. Ef um er að ræða hjón sem fara í gjaldþrot þá eru það 500.000 kr. sem þau þurfa að leggja fram. Ég spurði hæstv. ráðherra í fyrra eða í lok síðasta þings um þetta mál. Þá svaraði hún, með leyfi forseta: „Ég hef því í hyggju - og það mun koma núna á næstu þingmálaskrá - að koma með frumvarp og hef kynnt það fyrir ríkisstjórn, um breytingar á skilyrðum sem varða bæði greiðsluaðlögun og gjaldþrotaskipti.“ Virðulegi forseti. Nú er ég búin að fara í gegnum þingmálaskrána og ég sé ekkert þar sem gefur til kynna að breyta eigi þessum lögum, en hæstv. ráðherra getur kannski sagt mér meira um það. Það kom greinilega fram í fyrirspurn sem ég lagði fram í fyrra og náði til held ég til níu mánaða á árinu 2013 að þetta úrræði, eins og það er í lögum nr. 9/2014, virkar ekki, það virkar einfaldlega ekki. Ég er núna með fyrirspurn inni um allt árið í fyrra og helming þessa árs, þannig að það verður fróðlegt að sjá það. Mig langar til að ganga eftir því: Hvar er frumvarpið sem á að breyta þessu?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhuga hennar á fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnað vegna gjaldþrotaskipta. Við erum í ráðuneytinu að leggja lokahönd á skriflegt svar við fyrirspurn hv. þingmanns þar sem farið er í gegnum umsóknirnar og ástæður synjunar. Ég vonast til þess að geta dreift því núna í þessari viku. Það er rétt, sem þingmaðurinn bendir á, að þetta mál er ekki á þingmálaskránni sem var dreift hér við upphaf þingsins. Við höfum hins vegar verið að vinna að málinu áfram, en það var ekki komið í þann búning að ég teldi rétt að setja það inn á þingmálaskrána eins og henni var dreift nú í haust. En ef við sjáum fram á að geta lokið þessu, meðal annars á grundvelli þeirra upplýsinga sem við höfum verið að afla okkur um ástæður synjunar, munum við að sjálfsögðu uppfæra þingmálaskrána í samræmi við það. Í ljósi sameiginlegs áhuga okkar þingmanns á þessu máli vil ég segja að við höfum einmitt verið að huga að því hvað það er sem við getum gert til þess að koma til móts við þennan hóp. Það sem kemur í ljós við kannanir okkar er að um helmingur þeirra sem fá synjun fær hana á grundvelli þess að umboðsmaður skuldara telur að viðkomandi skuldari sé ekki búinn að nýta önnur greiðsluvandaúrræði sem eru til staðar og þá hjá umboðsmanni. Við erum núna að fylgja því eftir. Þá væri hugsanlega hægt að koma til móts við fólk með því að tryggja að það njóti þá annarra úrræða, sérstaklega greiðsluaðlögunar, til hjálpar í vanda.
Virðulegi forseti. Ég er nú sem endranær litlu nær um hvað er á seyði. Það var sagt hér fullum fetum - ég held það hafi verið í maí eða hvort það var komið fram í júní - að málið hefði verið lagt fram í ríkisstjórn og það yrði á þingmálaskrá í haust. Það er ekki komið enn heldur eru þau að hugsa þarna í velferðarráðuneytinu. Ég hef sagt það hér fyrr að það er mikið hugsað í því ráðuneyti en minna gert, því miður. Það hjálpar ekki fólki sem er í þessum vandræðum að embættismenn og ráðherra leggi höfuðið í bleyti. Þetta fólk þarf að fá einhver svör. Þetta er fólk sem er mjög illa sett. Það þarf þá að koma með aðrar aðgerðir sem gagnast þessu fólki. Hæstv. ráðherra var nú ekki þolinmóð hér fyrir fjórum árum þegar fólkið hafði ekki fengið úrbætur sinna mála. Nú er hún búin að vera við stjórnvölinn í tvö og hálft ár og það gengur ekkert enn.
Virðulegi forseti. Ég þakka enn á ný þingmanninum fyrir fyrirspurnina. Við erum að vinna í þessu máli. Það hefur náttúrlega komið skýrt fram, og kemur fram í fjárlagafrumvarpinu, að verulega hefur dregið úr málafjölda hjá umboðsmanni skuldara sem er meðal annars ástæða fyrir því að við erum að skera mjög mikið niður í fjárveitingu til stofnunarinnar. Ég held að það endurspeglist í nýjustu tölum sem komu fram varðandi fjárhagsstöðu heimilanna, sem Hagstofan var að birta, um það að hlutirnir eru mun betri. Það er hins vegar þessi hópur sem ég og þingmaðurinn erum sammála um að við þurfum að huga sérstaklega að og við erum að gera það.
Virðulegur forseti. Bifreiðastyrkir til hreyfihamlaðra gegna lykilhlutverki til að tryggja ferðafrelsi þeim sem bundnir eru við hjólastól eða eiga við hreyfihömlun að stríða að öðru leyti. Þessir styrkir hafa rýrnað jafnt og þétt allt frá því á síðustu öld og er það orðið okkur til vansa hversu illa þetta fyrirkomulag er fjármagnað. Styrkir til hreyfihamlaðra vegna bifreiðakaupa voru þó sennilega eitt af því fáa sem hækkaði hér eftir hrun, hærri styrkurinn úr 1 millj. kr. í 1,2 millj. kr. og sýnir kannski hversu aðkallandi og brýnn vandinn var að við það neyðarástand sem hér var í opinberum fjármálum strax eftir hrun ákváðu menn þó að lyfta þeim styrk eilítið. Staðan er núna sú að lægri styrkurinn til bifreiðakaupa sem hreyfihamlaðir fá, m.a. vegna þess að þeir þurfa iðulega að festa kaup á dýrari útgáfum af bílum og leggja í meiri kostnað að þessu leyti, nemur 300 þús. kr. Hann nam líka 300 þús. kr. á síðustu öld. Hann hefur einfaldlega ekkert hækkað að krónutölu í hátt í 20 ár. Það er náttúrlega engum öðrum hópi boðið upp á það að slíkar fjárhæðir taki ekki verðlagsbreytingum. Allt tekur verðlagsbreytingum í kerfi hins opinbera, allar bætur og styrkir, greiðslur og niðurgreiðslur, allt er þetta fært upp eftir verðlagi frá ári til árs nema þessir styrkir, bifreiðastyrkir til hreyfihamlaðra. Ég held að við getum öll verið sammála um að það er enginn sómi að því fyrir þingið að þessi styrkur sérstaklega sé ekki verðbættur eins og aðrir. Hærri styrkurinn var 1 millj. kr. á síðustu öld, fyrir árið 2000. Hann var síðan, eins og ég nefndi áðan, hækkaður í 1,2 millj. kr. vegna þess að þetta þótti orðið svo skammarlega lágt 2009 og menn væntu þess auðvitað að þegar betur færi að ára í ríkissjóði þá mundu menn taka til óspilltra málanna við að auka aftur þennan stuðning. Þó að framlagið hafi verið hækkað úr 1 millj. kr. í 1,2 millj. kr. þá er það sennilega nær lagi að verðlag hafi tvöfaldast á þessum tíma og þess vegna gerir þessi litla hækkun ekki mikið til að rétta hlut hreyfihamlaðra að þessu leytinu til. Ég batt vissar vonir við það að ráðherra skipaði hér starfshóp til að yfirfara þessa styrki í janúar 2014 en nú eru að koma jól 2015 og mér virðist að af fjárlagafrumvarpinu megi ráða að ekkert sé verið að auka í þessa styrki heldur þvert á móti að minnka framlög til þessa liðar á fjárlögum, a.m.k. að því er mér sýnist, um 50 millj. kr. á milli ára. Það kann að snúa að uppbótunum og einhverjum tekjutengingum í því en tillögur starfshópsins, sem ráðherrann sjálfur skipaði, voru ákaflega góðar, held ég. Þær voru um það að leiðrétta að hluta þessa rýrnun, taka þessa styrki upp um helming. Það væri kostnaður upp á liðlega 200 millj. kr. fyrir ríkissjóð á lið sem ekkert hefur hækkað í allan þennan tíma. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvers vegna sér þessa ekki stað í fjárlagafrumvarpinu sem fram er komið?
Virðulegi forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar hefur beint til mín munnlegri fyrirspurn um hvort ég hyggist beita mér fyrir hækkun fjárhæða bifreiðastyrkja til hreyfihamlaðra í samræmi við tillögur starfshóps um endurskoðun bifreiðamála hreyfihamlaðra. Í skýrslu starfshópsins, sem hv. þingmaður fór einmitt í gegnum í ræðu sinni, komu fram ýmsar tillögur sem ég tel allrar athygli verðar og lúta ekki eingöngu að hækkun styrkja í málaflokknum. Þar eru til dæmis á ferð hugmyndir um breytingar á stjórnsýslu í málaflokknum og ákvæði laga um styrki til mikið hreyfihamlaðra einstaklinga vegna bifreiðakaupa og að styrkir vegna kaupa á stórum og breyttum bílum færist í lög um Sjúkratryggingar og að sjúkratryggingastofnun annist framkvæmd þeirra. Einnig er lagt til að teknir verði upp svokallaðir samgöngustyrkir sem greiðist öllum þeim sem metnir hafa verið hreyfihamlaðir óháð bifreiðaeign og komi þeir í stað uppbóta vegna reksturs bifreiðar hreyfihamlaðra einstaklinga. Rökin fyrir þeirri breytingu eru þau að þeir einstaklingar sem metnir eru hreyfihamlaðir en eiga ekki bíla fái ekki stuðning frá ríkinu til að mæta aukakostnaði vegna hreyfihömlunar sinnar. Margar af þessum tillögum krefjast talsverðs undirbúnings enda er hér um að ræða mikilvæga hagsmuni þessa fólks eins og þingmaðurinn ræddi hér. Ef ætlunin er að flytja hluta málaflokksins til sjúkratryggingastofnunar þarf það að vera gert í samráði við heilbrigðisráðherra og stofnunina sjálfa og í skýrslu starfshópsins er líka vikið talsvert að auknu samspili milli Tryggingastofnunar og Sjúkratrygginga Íslands, til dæmis þegar kemur að vali á bifreið fyrir hreyfihamlaða einstaklinga til að tryggja að bifreiðin henti fyrir hjálpartæki sem viðkomandi notar eða þann búnað sem setja þarf í bifreiðina. Þetta tel ég vera hægt að gera án lagabreytinga en mun styðja það mál og beita mér fyrir nauðsynlegum breytingum á gildandi reglugerð þar að lútandi. Hvað varðar það sem er megininnihald fyrirspurnar þingmannsins, varðandi mögulega hækkun uppbótarstyrkja, þá lagði starfshópurinn til 50% hækkun þeirra og að auki yrði greidd sérstök eingreiðsla til þeirra sem fá stuðning í fyrsta sinn vegna bifreiðakaupa. Þetta er auðvitað mikil hækkun og ljóst er að ekki er fyrir hendi fjárheimild fyrir slíkri hækkun núna né í fjárlagafrumvarpinu. Einnig ber að hafa í huga að í tillögum starfshópsins er gert ráð fyrir því að samhliða hækkun styrkjanna verði tíminn sem þarf að líða á milli styrkveitinga, sem er nú fimm ár, lengdur í sex til átta ár eftir tegund styrkja. Þetta var hugsað til að koma til móts við kostnað. Ég hef því ákveðið að tímalengd milli styrkveitinga verði óbreytt fyrst um sinn, þ.e. fimm ár, en mun beita mér fyrir því að fjármagn fáist til að hækka uppbætur og styrki til bifreiðakaupa um 20% þegar á þessu ári. Ég tel að þannig verði komið að talsverðu leyti til móts við þær tillögur sem fram koma í skýrslunni enda er þar lýst skilningi á því að fjármagni sem veitt er til málaflokksins eru takmörk sett og ekki er raunhæft að ætlast til þess að allar tillögurnar komi til framkvæmda á einu bretti.
Hæstv. forseti. Þær tillögur starfshóps sem hér er vitnað í varða það að auka möguleika allra til þátttöku í samfélaginu. Þetta er fjársveltur málaflokkur og hv. þm. Helgi Hjörvar fór ágætlega yfir að bætt var lítillega inn í hann en það er langt frá því að nóg sé. Nú lýsir hæstv. ráðherra því yfir að hún muni beita sér fyrir 20% hækkun, en það er ekki í fjárlagafrumvarpinu. Ég spyr því: Mun sú hækkun koma fram á milli umræðna? Þá vil ég benda á að þær breytingar sem voru lagðar til í tillögunum kosta 210 milljónir. Hæstv. ráðherra segir okkur ekki hafa efni á því, nei, því að við þurfum að lækka skatta. Þetta er eitt gott dæmi um það hverjir borga fyrir þær skattalækkanir. Það er skammarlegt að félags- og húsnæðismálaráðherra skuli ekki beita sér af meiri hörku í málaflokknum heldur segi okkur hér að það sé ekki hægt vegna peningaskorts. Það skortir ekki peninga heldur pólitíska forgangsröðun.
Herra forseti. Ég tek undir síðustu orðin sem hér voru sögð. Það skortir nefnilega pólitíska forgangsröðun, ekki bara í þessu tiltekna máli er varðar styrki til hreyfihamlaðra til bifreiðakaupa og þess háttar, heldur í svo mörgu öðru þegar kemur að velferðarþjónustunni eins og við þekkjum. Það ræddu þeir þingmenn sem nú sitja í stjórn á síðasta kjörtímabili og fannst undarlegt að þá væri ekki hægt að bæta betur í við þennan málaflokk en raunin varð því að eins og við vitum þurftum við að takast á við eftirstöðvar hrunsins. Hér er ítrekað verið að lækka tekjustofna þrátt fyrir að færð hafi verið rök fyrir því að þetta sé ekki rétti tíminn, sveitarfélögin segja okkur að þetta sé ekki rétti tíminn, aldraðir og öryrkjar segja okkur að þetta sé ekki rétti tíminn. Þess vegna segi ég enn og aftur og tek undir með þeim sem hér tala að vissulega er ánægjulegt að heyra að ráðherrann ætlar að auka eitthvað við málaflokkinn, væntanlega við 2. umr. fjárlaga, en það þarf að gera svo miklu betur. Nú árar betur í samfélaginu og þá skilur maður ekki að ríkisstjórn Íslands leyfi sér að koma fram með þessum hætti, þ.e. að lækka tekjustofna í staðinn fyrir að bæta í velferðarkerfið.
Hæstv. forseti. Ég vil blanda mér inn í umræðuna því að ég hef iðulega tekið til máls þegar til umræðu hafa verið málefni sem snúa að aðgengi og þetta er svo sannarlega risamál þegar kemur að aðgengi. Það er nefnilega þannig að ekki er nóg að komast inn í einstakar byggingar heldur þarf fólk líka að komast á milli einstakra bygginga og við vitum öll hvernig almenningssamgöngukerfið er þegar kemur að hreyfihömluðu fólki. Það er einfaldlega þannig að gríðarlega margir hreyfihamlaðir einstaklingar verða að vera á breyttum einkabílum. Þeir eru gríðarlega dýrir og þess vegna finnst mér mjög dapurlegt að þrátt fyrir að starfshópur hafi verið að störfum sem skilaði mjög fínni skýrslu um stuðningskerfi til að auðvelda för hreyfihamlaðs fólks þá sé ekki meira mark tekið á þeirri vinnu en svo að þess sjáist ekki merki í fjárlagafrumvarpinu.
Virðulegi forseti. 20% hækkun á þessum styrkjum væri ágætt fyrsta skref. En ég spyr ráðherrann eins og fleiri hér: Hefur hann tryggt stuðning ríkisstjórnarinnar við það og fjárveitingar við 2. umr. um fjárlög á næstu vikum? Í öðru lagi: Er ráðherrann ekki sammála að það sé aðeins fyrsta skref? Hlýtur það ekki að vera sjálfsögð og eðlileg réttlætiskrafa að þeir styrkir njóti sömu verðlagshækkana og sömu verðlagsbóta og allir aðrir styrkir sem veittir eru í hinu opinbera kerfi? Við verðbætum allar niðurgreiðslur í landbúnaði til að mynda. Við hækkum auðvitað alla launaliði langt umfram þær verðlagstölur með launum kannski um 3% umfram þetta á hverju einasta ári. Við hækkum bótaflokka. Það eru sjálfkrafa reikniviðmið í framlögum til ríkisstofnana um verðlagshækkanir frá ári til árs og þannig mætti lengi telja. Er það ekki markmið ráðherrans að þó að þessi 20% hækkun væri tekin núna við 2. umr. og hún hafi tryggt fjármagn í það, þá náum við þessu aftur upp á það stig sem það var áður en þessi mikla rýrnun á styrkjunum hófst?
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Áður en ég kem að þeirri spurningu sem hefur verið beint til mín vil ég ítreka að í fjárlagafrumvarpi ársins 2016 er einmitt forgangsraðað í þágu velferðarmála. Settir eru 11 milljarðar kr. í hækkun bóta og við erum með 2,5 milljarða sem fara í það að mæta okkar efnaminnstu fjölskyldum sem eru á leigumarkaðinum. Það sem ég sagði í svari mínu var og ég skal bara endurtaka það hér, með leyfi forseta: „Ég hef því ákveðið að tímalengd milli styrkveitinga verði óbreytt fyrst um sinn, þ.e. fimm ár, en mun beita mér fyrir því að fjármagn fáist til að hækka uppbætur og styrki til bifreiðakaupa um 20% þegar á þessu ári.“ - Ekki í fjárlagafrumvarpinu fyrir næsta ár.
Herra forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra um notkun dróna, eða flygilda eins og drónar eru stundum kallaðir á íslensku. Fyrirspurnin snýst um það hvort hæstv. ráðherra hyggst beita sér fyrir því að almenn löggjöf eða reglur verði settar um notkun dróna, hvort sem er hjá opinberum aðilum sem kunna að vilja nýta þessi tæki eða einkaaðilum. Ástæða fyrirspurnarinnar, sem ég lagði raunar fram á síðasta þingi en ekki gafst tækifæri til að svara þá, er í raun og veru sú að við sjáum dróna, eða flygildi, æ meira í almennri notkun í atvinnulífinu þar sem menn sjá jafnvel fyrir sér að flygildi verði farin að færa fólki flatbökur innan skamms í stað manna og við sjáum fyrir okkur að ýmiss konar önnur sendlastörf verði jafnvel unnin af drónum. Amazon-fyrirtækið hefur mikinn áhuga á að nýta sér þessa tækni og senda dróna á milli staða með pakka og annað slíkt. Ég ætla svo sem ekki að fara að ræða hvaða áhrif þetta kann að hafa á atvinnulífið almennt, enda er það miklu stærri umræða. En það sem við höfum séð á Íslandi er að almenningur er farinn að nýta sér dróna. Við höfum til dæmis séð dróna sveimandi yfir á menningarnótt. Ég ræddi við aðila í morgun sem hafði samband við mig og sagði mér að fjórir slíkir hefðu verið á ferð á toppi Esjunnar þar sem hann var að ganga um helgina. Búið er að setja reglur af Þingvallanefnd um notkun dróna innan Þingvallaþjóðgarðar. Svo bárust af því fregnir að drónar hefðu verið á flugi fyrir utan gluggann á Seðlabankanum. Þetta hljómar allt eins og nokkurs konar vísindaskáldskapur en þetta er nú samt svona. Allmargir borgarar hafa haft samband við mig og bent á að kannski, eins og títt er þegar ný og spennandi tækni kemur sem hægt er að gera margt frábært með, sé verið að nýta hana í alls kyns hluti. Drónar hafa sést á svölum þar sem fólk liggur í sólbaði eða fyrir utan glugga fólks og það er verið að taka myndir af fólki og ganga þar með þvert á friðhelgi einkalífsins. Ég ítreka að þetta er spennandi tækni sem mun væntanlega hafa mikil áhrif og breyta samfélagsháttum okkar, enda eru önnur ríki mörg hver farin að setja reglur um þetta. Frakkar eru kannski þekktastir fyrir mjög umfangsmikla reglugerð, enda eru drónar t.d. mikið notaðir í atvinnulífinu í Frakklandi. Ég nefni eitt dæmi: Vínbændur nýta dróna til að hafa eftirlit með vínökrunum. Þar eru mjög skýrar reglur. Það eru reglur í Þýskalandi þar sem er í raun og veru hægt að finna bæði hvaða reglur eigi að gilda um hið opinbera og um einkaaðila og atvinnulífið. Nú eru Svíar búnir að setja sér reglur. Í Frakklandi eru þessar reglur allumfangsmiklar, enda eru þeir þekktir reglugerðarmenn og setja til dæmis ákveðin skilyrði um það hver megi fljúga flygildum. Það þarf ákveðið hæfi til þess, a.m.k. ef þau eru yfir ákveðinni stærð. Víða má sjá í þessum reglum að ekki er gert ráð fyrir að flygildi megi fljúga yfir miklum mannfjölda. Víða eru sett takmörk á tiltekna náttúruperlur eða viðkvæm [[Forseti hringir.]]svæði, að það sé ekki eðlilegt að hafa flygildi í almennu [[Forseti hringir.]]flugi nema á tilteknum tímum. Þessi tími er allt of stuttur til að fara yfir þetta umfangsmikla mál. Virðulegi forseti, [[Forseti hringir.]]ég spyr hæstv. ráðherra: Eigum við von á slíkri reglusetningu hér á landi?
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hér um það fyrirbæri sem drónar eru. Eins og kom fram hjá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur þá eru drónar að sjálfsögðu mannlaust loftfar sem getur verið fjarstýrt, forritað og gengið fyrir eigin skynjun að einhverju marki. Við vitum að drónarnir eru mikið notaðir nú orðið í Evrópu í borgaralegum tilgangi við öryggisskoðanir innviða, ljósmyndatöku og ýmis erindi sem koma upp vegna hamfara og þeir eru einnig notaðir úti í Evrópu, sjáum við, í landbúnaði. Það hafa vaknað spurningar vegna víðtækari notkunar tækjanna. Það hafa vaknað spurningar um öryggi í loftrými, öryggi fólks á jörðu niðri og svo auðvitað það, sem hv. þingmaður kom hér að, spurningar um friðhelgi einkalífs fólks. Það er mikilvægt að ná jafnvægi milli þess ávinnings sem hafa má af þessum tækjum og þeim hömlum sem hugsanlega þyrfti að setja á notkun þeirra. Lög um loftferðir heimila að settar séu sérreglur um ómönnuð loftför. Það þarf því ekki að setja sérstök lög til þess að fjalla um þetta mál. Það er hægt á grundvelli laganna að gefa út reglugerð um dróna og flygildi og ekki þörf, eins og ég segi, á lagasetningu. Um þessar mundir er víða unnið að mótun reglna. Flugöryggisstofnun Evrópu kynnti nýlega drög að reglusetningu um ómönnuð loftför. Evrópureglur taka væntanlega gildi árið 2016 um þetta efni, en það hefur komið fram hjá Evrópusambandinu að fyrir atvinnureksturinn sé mikilvægt að reglur um dróna séu samræmdar milli landa rétt eins og að um annað flug sé að ræða. Það er þannig varðandi þetta tiltekna mál hjá okkur að við erum komin með drög í hendurnar að reglugerð um dróna sem ég hef verið að horfa á. Eins og hér hefur komið fram er þetta mál sem er að þróast mjög hratt og maður þarf að velta fyrir sér hversu langt á að ganga með mikilli reglusetningu á þessu sviði. Sjálf hef ég ekki komið mér upp neinni grundvallarafstöðu í þessu máli sem hægt er að byggja skoðun á að öðru leyti en því að ég held að við setjum bara strax til kynningar á vef ráðuneytisins þau drög sem nú eru til í ráðuneytinu. Það verður gert í þessari viku. Í þeirri reglugerð er við það miðað að það séu stærðarmörk á leyfisskyldu dróna, þyngdarmörk, 30 kg mörk, að ekki þurfi leyfi fyrir þeim sem eru undir þeim mörkum. Það eru ákvæði þarna um þéttbýli og návígi við hús, eitthvað líka varðandi önnur öryggissjónarmið, ég hygg að það sé nú líka eitthvað varðandi flugið. Það eru líka takmarkandi reglur gagnvart fangelsum, að ekki sé verið að fljúga með dróna að fangelsum. Þannig að það er svona ákveðin tilraun gerð í þessum reglugerðardrögum til að vera með einhvers konar umfang. Ég held að næsta rétta skrefið sé að þetta komist til kynningar bæði meðal hagsmunaaðila og almennings. Í framhaldi af því verður tekin afstaða til þess hvort reglugerðin, í þeim búningi sem hún er í núna, sé heppileg til birtingar og afgreiðslu eða hvort gera þurfi einhverjar frekari breytingar á henni. Mér finnst að við eigum að gæta þess að stilla regluþörf okkar í hóf en þó þannig að við höfum mjög skýr friðhelgissjónarmið til grundvallar og að sjálfsögðu öryggissjónarmið líka þegar við lítum til þessara farartækja eða flygilda, ég veit ekki hvað maður á að segja. Ég get svo sem ekki bætt miklu við þetta á þessu stigi en ítreka það að ég boða þessi reglugerðardrög til birtingar.
Virðulegi forseti. Mig langaði að þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp. Eins og við öll elskum tæknina og tækniframfarir og þær breytingar sem þeim fylgja - mér finnst þessir svokölluðu drónar frábær fyrirbæri að mörgu leyti - þá er samt margt sem ber að varast. Ég held að það sé best fyrir alla að reyna að setja einhverja umgjörð utan um þetta sem allra fyrst þannig að þeim mun meira sem við förum að nota dróna þá liggur það bara fyrir með hvaða hætti við ætlum að gera það og hvar mörkin liggja. Það þurfa auðvitað að vera skýr mörk en þó ekki of stíf. Það er því best að menn setjist yfir þetta sem allra fyrst, fái sem flesta að borðinu sem mögulega gætu notað þessa tækni og vilja nota hana og sömuleiðis þá sem vinna með löggjöf um persónuvernd og annað slíkt þannig að reglur liggi fyrir sem fyrst. Ég held og ég vona að við séum að fara að nota þetta í meira mæli til lengri tíma en þá verður að gera það skynsamlega. Þá er best að setja okkur mörk strax.
Forseti. Ég vil rétt eins og aðrir þakka fyrir þessa umræðu. Þetta mál kemur að sumu leyti svolítið aftan að okkur. Við höfum greinilega ekki tilbúna löggjöf í þetta. Mig langaði til þess að nefna tvö álitamál sem þarna eru undir og ekki hafa verið nefnd í umræðunni áður. Það er kannski í fyrsta lagi sú umræða sem hefur verið uppi við endurskoðun náttúruverndarlaga að setja inn lagaheimild þar til þess að huga sérstaklega að truflandi áhrifum flygilda á náttúruverndarsvæðum. Það er eitthvað sem þarf að horfa til. Þá kemur hin hliðin á þeim peningi, ef svo má að orði komast, því að það hefur líka verið mikil umræða um það að þeir sem eru hreyfihamlaðir og bundnir við hjólastól geti einmitt notið náttúrunnar með hjálp dróna. Það er til marks um hversu snúin þessi umræða getur verið að það geta verið á henni ýmsar hliðar. Þegar þeir sem eru hreyfihamlaðir njóta náttúrunnar er það kannski truflandi fyrir einhverja aðra sem eru á staðnum og láta drónana fara í taugarnar á sér og þeir trufla þá náttúruupplifunina fyrir viðkomandi.
Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp að hluta til til að þakka fyrir umræðuna, að hluta til vegna þess að mér þætti ótækt að enginn pírati tæki þátt í þessari umræðu. Drónar, eða flygildi, eru vissulega ein af þeim tæknibyltingum sem eiga sér stað núna. Löggjafinn og stjórnvöld eru oft langt eftir á þegar kemur að þróuninni. Mér þykir þetta þó vera í heldur góðum höndum. Ég hlakka til að lesa drögin að þessari reglugerð. Sjónarmiðin þegar kemur að flygildum eru sem betur fer tiltölulega augljós. Það eru persónuverndarsjónarmið, það eru öryggissjónarmið o.s.frv. Hins vegar gerir notkun dróna víðs vegar í samfélaginu þetta miklu flóknara. Það þarf að fara ítarlega yfir það hvernig þetta á nákvæmlega að vera. Því fagna ég þessari umræðu og treysti því líka að vel verði búið um málið. Ég hef engar sérstakar áhyggjur af því að það verði vont regluverk í kringum þetta. Þó vil ég segja að þegar kemur að nýrri tækni þá hefur fólk tilhneigingu til þess að vera pínulítið hrætt, eðlilega, en ég legg samt til að við setjum ekki reglur nema við sjáum ástæðu til þess. Tækifærin felast þar sem við síst búumst við þeim.
Herra forseti. Þetta er þörf og góð umræða. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að það þarf að setja reglur í kringum þessa nýju tækni en kannski spurning hve ítarleg sú reglugerð eigi að vera. Menn mega kannski ekki vera í því að tína alveg upp í hið óendanlega í þeim efnum, en auðvitað þarf að hafa friðhelgi einkalífsins þarna til hliðsjónar og ýmsa aðra þætti, eins og komið var inn á, varðandi náttúrulíf og annað því um líkt. Ég sé fyrir mér tækifæri í þessu. Þar sem smalamennska er víða um land í algleymingi þá veitti ekki af að geta nýtt sér dróna í smalamennsku. Þar sem ég er nú á því svæði sem mjög erfitt er að smala, á Vestfjörðum, og veit um marga sem eru að príla stórhættulegar syllur og kletta við smalamennsku, þá bara vona ég að það verði hægt að nota þetta fyrirbæri, dróna eða flygildi, til smalamennsku í vestfirskum fjöllum og víðar.
Herra forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu. Ég leyfi mér að benda á, nú í seinni ræðu minni um þetta mál, að skýrar reglur munu fremur verða til þess að auðga notkun flygilda og dróna í atvinnulífi en hitt. Það eru dæmi um það frá Frakklandi sem var, eins og ég sagði hér áðan, eiginlega fyrsta ríkið sem fór í það að setja reglur um notkun dróna, enda hafa þeir verið mikið notaðir í kjölfarið undir ýmsum kringumstæðum, í námafyrirtækjum, ég nefndi vínbændur, við járnbrautaeftirlit o.fl. Það eru endalausir möguleikar. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað um smalamennsku og önnur verk að þar eru mikil tækifæri. Það skiptir máli að hafa skýrar reglur. Ég hvet hæstv. ráðherra til dáða að birta þessar reglur til kynningar eins og kom fram í máli hennar að stæði til að gera. Það er líka mikilvægt að við hugum að öryggissjónarmiðum, að við hugum að friðhelgi einkalífs og að slíkar reglur eigi ekki eingöngu við um notkun einkaaðila á drónum heldur sé líka skýrt hvaða heimildir opinberir aðilar muni hafa til að nýta dróna. Ég vitna þá til lögreglunnar sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hefur nú einhvern tímann gert að umtalsefni hér ef ég man rétt. Við þekkjum að tækniþróunin getur verið góð en hún getur líka verið slæm. Þær fréttir bárust um helgina að Pakistan er núna fimmta ríkið sem innleiðir dróna sem drápsvélar. Það liggur fyrir að það eru 25 önnur ríki sem eru að skoða það að nýta dróna sem drápsvélar. Það eru 30 ríki allt í allt, fjögur ríki eru þegar farin í þennan leiðangur. Ég vil nota tækifærið hér að lokum og minna á þingmál sem ég hef lagt fram og hef ekki fengið að mæla fyrir enn þá. Það er mjög mikilvægt að Ísland taki skýra afstöðu því að þeir sem standa fremst í rannsóknum á þessu sviði vita líka að löggjöfin er allt of oft langt á eftir tækniframförum. Stundum missum við hreinlega af lestinni þegar við ræðum slík mál á þingi. Ég brýni hæstv. ráðherra til dáða í þessum efnum eins og ég mun brýna hæstv. utanríkisráðherra þegar ég fæ tækifæri til að tala við hann um aðrar og neikvæðari hliðar á þessari tækni.
Virðulegi forseti. Það er náttúrlega alveg hárrétt að öll svona lagasetning er ekki frumlegri en svo að hún finnur ekki upp á neinu sérstöku í tækniframförum. Það er alltaf þannig að kerfið lallar einhvern veginn á eftir, en hugmyndasmiðirnir ganga fremstir í flokki. Ég tek það bara með mér sem hér hefur komið fram. Ég vil segja það, sem kannski er til marks um það að maður er nú sjálfur mjög vanþroskaður þegar kemur að umræðu um þetta mál, að ég hef skoðað þessa reglugerð en treysti mér ekki til þess að kveða upp úr um það hvort þetta ákvæði eigi að vera inni eða eitthvað annað. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að almenningur sjái þetta, að við bara sýnum öllum þetta, bæði þeim sem hafa áhuga á þessu máli sem eru alls konar aðilar, einkaaðilar og aðrir, og eins í almenna kynningu. Af því að hv. þm. Svandís Svavarsdóttir nefndi sérstaklega fatlað fólk þá var ég einmitt spurð að því fyrr í dag hvort það væri eitthvað um það í þessari reglugerð. Mig minnir að svo sé ekki. Ég ætla samt sem áður að láta hana koma fram eins og hún er. Ég geri þá ráð fyrir því að ég fái ábendingar um að líta þurfi til slíkra þátta og þá verður það gert. Ég sé enga ástæðu til að bíða með að sýna þessi drög, síðan geta menn haft sjálfstæða skoðun á því hvernig gengið verður fram í þessu máli. Ég held að við eigum að taka örugg skref, ekki ganga lengra en nauðsynlegt er, huga mjög vel að friðhelgissjónarmiðum og að sjálfsögðu öryggissjónarmiðum en passa upp á að regluverkið verði ekki hamlandi fyrir bæði einstaklinga og atvinnulíf. Það viljum við ekki.
Herra forseti. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra um afstöðu hans til máls sem hefur aðeins verið í umræðunni upp á síðkastið, að forritun verði hluti af skyldunámi íslenskra barna. Þetta mál horfir nú þannig við að ég held að við séum öll mjög meðvituð í þessum sal, ekki síst þegar við erum nýbúin að ræða notkun flygilda og dróna í almennu atvinnulífi og samfélagi, að tæknilæsi er að verða æ mikilvægari þáttur í samfélaginu. Mér er það minnisstætt þegar ég sat ráðstefnu um menntamál með öðrum ráðherrum OECD-ríkjanna þar sem rætt var að það besta sem væri hægt að gera þegar kæmi að menntunarmálum í þróunarsamvinnu væri að afhenda börnunum gamlan vélbúnað og kenna þeim að forrita hann upp á nýtt til að gera þau sjálfbær þannig að þau væru ekki bara móttakendur að nýrri tækni sem kemur með reglubundnu millibili heldur gætu hjálpað sér sjálf til að móta þá nýju tækni. Það sem rann í gegnum huga minn var að líklega ætti þetta ekki bara við um þá sem búa í þróunarríkjum heldur ekki síður okkur sem búum hér í því sem stundum eru kölluð þróuð ríki. Að sjálfsögðu skiptir miklu máli að gera okkur sjálfstæðari og auka þekkingu okkar á þeirri tækni sem umlykur okkur í öllu okkar daglega lífi. Forritun er hluti af til að mynda aðalnámskrá í grunnskólum, þ.e. hluti af tæknimennt, en það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um er hvort það sé ástæða til að gera þessu fagi hærra undir höfði þannig að það fái meira vægi. Það er hluti af námskrá í tæknimennt sem allir þurfa að taka á einhverju stigi, en er ástæða til að gera þessu fagi hærra undir höfði og tengja það að einhverju leyti þeirri umræðu um læsi sem hæstv. ráðherra hefur orðið tíðrætt um upp á síðkastið? Læsi snýst líka um að vera læs á nútímatækni. Við erum að horfa á það að æ fleiri gjörðir daglegs lífs snúast um samskipti okkar við tæki og tól. Það skiptir miklu máli að þau samskipti geti farið fram á móðurmálinu og það skiptir máli að við kunnum með þessi samskipti að fara. Það er ekki endilega svo og það er ekki endilega stór hluti af okkar ágæta skólakerfi og ágætu menntum sem við fáum þar sem fer í að kenna okkur að umgangast tæknina og ræða hana. Þess vegna spyr ég um forritun sérstaklega en ef hæstv. ráðherra hefur tíma til að ræða málin væri líka áhugavert að heyra um heildarsýn hans í þessum málum. Það er mitt mat að einmitt það hversu áberandi og umfangsmikil tæknin er orðin í okkar daglega lífi geri það að verkum að það væri mikilvægt að allir fengju undirstöðu í vísindaheimspeki og vísindalæsi, þ.e. tæknilæsi, þannig að við áttum okkur betur á þeim möguleikum sem felast í tækninni en líka hvernig við [[Forseti hringir.]]eigum svo með hana að fara.
Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég vek jafnframt á því athygli að þann 17. september sl. var forritunarkennsla í grunnskólum til umræðu á Alþingi í óundirbúnum fyrirspurnatíma. Tildrög þess voru þau að hv. þm. Brynhildur S. Björnsdóttir beindi til mín fyrirspurn í tilefni þess að þá var lögð fram af hálfu hv. þingmanna Bjartrar framtíðar þingsályktunartillaga um þetta mál, þ.e. forritunarkennslu í grunnskólum. Við það tilefni sagði ég að það væri verulegt vandamál í skólakerfinu að nemendur ættu það til að velja sig kerfisbundið frá raun- og tæknigreinum og það val hefur síðan áhrif á samsetningu náms á háskólastigi hér á landi vegna þess að það nám er að talsverðu leyti drifið áfram af eftirspurn nemenda. Þetta veldur mér áhyggjum og þessu þarf að breyta. Það er afar mikilvægt að nemendur fái strax í grunnskóla tækifæri á að spreyta sig í viðfangsefnum á sviði tækni, upplýsinga og vísindagreina því að tryggja þarf á hverjum tíma að skólakerfið undirbúi nemendur vel fyrir framtíðina. Þetta er meðal annars ein af ástæðunum fyrir mikilli áherslu á læsi sem ég tala fyrir því að við vitum að læsi styður við allt annað nám. Ég sagði einnig við sama tækifæri að ég mundi skoða það mjög vel hvort, hvernig og með hvaða hætti við skyldum skoða forritunarkennslu í grunnskólum. Við gerð aðalnámskrár grunnskóla sem kom út árið 2011 var bent á mikilvægi þess að forritun yrði skylda í grunnskóla og var brugðist við því. Eins og í fyrri aðalnámskrá er upplýsinga- og tæknimennt skilgreind sem sérstakt námssvið en með því er tryggt að nemendur hafi rétt á lágmarkstímamagni í skólagöngu sinni á því sviði. Sérstök hæfniviðmið eru sett fram innan upplýsinga- og tæknimenntar og í þeim er að finna svohljóðandi viðmið, með leyfi virðulegs forseta: „Við lok 10. bekkjar getur nemandi nýtt hugbúnað við forritun og miðlun þekkingar á fjölbreyttan og skapandi hátt.“ Hér er því kveðið á um að við lok grunnskóla eigi nemendur að hafa hæfni til að geta forritað. Jafnframt er á mörgum stöðum talað um að nemendur eigi við lok grunnskóla að geta notað mismunandi forrit, t.d. við hljóð- og myndvinnslu, uppsetningu ritgerða og við vefsmíðar. Svarið við spurningunni „Telur ráðherra að forritun eigi að vera hluti af skyldunámi íslenskra barna?“ er því: Já, námið er nú þegar samkvæmt aðalnámskrá grunnskóla hluti af skyldunámi íslenskra barna. Ég er þeirrar skoðunar að forritun gegni mikilvægu hlutverki í skyldunámi nemenda og sé einn þáttur af mörgum á sviði upplýsinga- og tæknimenntunar. Það er mikilvægt að nemendur læri að vinna á tölvur en ekki síður að vinna með tölvur. Ef til vill er þörf á að skerpa á mikilvægi hennar í aðalnámskrá grunnskóla og það mun ég skoða en ég tel þó, eins og áður hefur komið fram, að aðalnámskráin kveði nú þegar á um hvaða hæfni nemendur eigi að hafa haft tækifæri á að öðlast á sviði upplýsinga- og tæknimenntunar við lok grunnskóla. Útfærslan á kennslunni sjálfri er hins vegar í höndum kennara og skólanna sjálfra eins og vera ber. Þá vil ég að lokum nefna að forritun kom fyrst inn í greinahluta aðalnámskrár grunnskóla vorið 2013 og að gert er ráð fyrir að skólar hafi þrjú ár til að innleiða aðalnámskrána. Ráðuneytið hefur síðustu tvö árin styrkt sjóðinn „Forritarar framtíðarinnar“ sem hefur það hlutverk að efla forritun og tæknimenntun í grunn- og framhaldsskólum, m.a. með því að standa fyrir forritunarnámskeiðum, tækjavæða skóla, efla þjálfun og endurmenntun kennara. Virðulegi forseti. Ég hef smátíma aflögu og úr því að beint var til mín spurningu um heildarhugsun með þetta vil ég segja að ég tel að það sé búið að koma þessu ágætlega fyrir í þeirri námskrá sem er unnið eftir. Vitanlega er alltaf álitamál á hverjum tíma hversu stórum hluta af tíma nemendanna skuli varið í einstök fög. Gangi eftir þau markmið og þær fyrirætlanir sem eru í námskránni ásamt því sem er í ágætri þingsályktunartillögu sem hv. þingmenn Bjartrar framtíðar lögðu fram og var hér til umræðu fyrir nokkrum dögum, sem kallar á að við leggjum sérstaka áherslu á þetta mál, tel ég að við séum í öllum færum með að gera þetta vel. Ég held að við höfum góð tækifæri til þess. Tæknistigið almennt er hátt í skólunum og áhugi krakkanna á þessu sviði mikill. Hvað varðar síðan tölvulæsi og alls konar annað læsi langar mig að segja að ég amast ekki við því að það hugtak sé notað en stundum finnst mér menn nota orðið læsi nokkuð víðfeðmt þegar skilningur er raunverulega það sem um er að ræða, þ.e. að hafa skilning á viðfangsefninu. Menn mega kalla þann skilning læsi. Er það náttúrulæsi að hafa skilning á náttúrunni? Er skilningur á tölvum og tölvutækni tölvulæsi? Þetta er allt saman eitthvert álitamál. Menn þurfa þó að mínu mati að gæta sín á því að hugtök missi ekki algjörlega merkingu. Ég er ekki þeirrar skoðunar að læsi eigi bara að skilgreina mjög þröngt en vil þó vara við því að það sé notað um alla hluti þar sem orðið skilningur getur vel komið í staðinn. Það er mjög mikilvægt að hafa einmitt góðan skilning og góða færni á sviði upplýsingatækni, að geta skilið upplýsingar, unnið með þær og síðan umbreytt þeim. Það er [[Forseti hringir.]]lykilatriði og skiptir miklu máli fyrir getu ungmenna okkar og krakka til að takast á við þau verkefni sem bíða.
Virðulegi forseti. Sökum tímaskorts ætla ég ekki að vinda mér í neitt sem hér hefur verið sagt heldur frekar færa fyrir því örstutt rök, ef ég get, að forritun ætti að vera grunnfag og skyldufag. Kennsla í forritun ætti að hefjast mjög snemma þegar kemur að menntun. Sú spurning vaknar alltaf hvort þetta sé fagleg eða pólitísk spurning og ég legg til að við miðum það við eitthvað eins og lestur eða einhvers konar fræðslu um lýðræði og mannréttindi. Jú, það er hægt að kalla þetta faglegar ákvarðanir, útfærslan verður alltaf fagleg eða það skyldi maður ætla, en spurningin um hvaða sess þetta eigi að njóta í grunnþekkingu landsmanna okkar er pólitísk, a.m.k. að einhverju leyti. Kannski skiptir það heldur ekki öllu máli og kannski er það einfaldlega bæði sem ég reyndar tel hugsanlegt. Ef við miðum þetta við almennt læsi vil ég benda á það að læsi og ólæsi einkennir samfélög. Ólæs samfélög eru óhjákvæmilega frumstæðari en læs samfélög og pólitíkin hefur oft gert það að verkum að átak á sér stað í læsi almennt. Ég legg til að það sé nákvæmlega hið sama þegar kemur að forritun, ekki síst ég þessum tímum. Því miður hefði ég viljað hafa meiri tíma til að ræða þetta, virðulegi forseti, en lýk máli mínu hér.
Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu, ég held að það sé afar brýnt mál sem er rætt hérna. Við höfum verið svolítið sofandi hvað þetta varðar. Það er langt síðan við vissum að eftirspurn yrði eftir fólki sem hefði vald á tölvum, forriturum og öðru slíku fólki, en einhvern veginn höfum við ekki náð að vera með stefnu sem miðar að því að útskrifa fleiri í þessu námi. Til dæmis þurfti Háskólinn á Akureyri sem bauð upp á forritun eða tölvunarfræði að skera þá deild niður, það var fyrir hrun, vegna þess að skólinn þurfti að spara. Það var miður vegna þess að í dag sitjum við uppi með það að okkur vantar forritara. Það er mjög furðulegt. Maður horfir á börnin sín í skólunum sem kunna á Facebook út og inn og allt sem snýr að samfélagsmiðlum en ef við horfum á excel-þekkingu og það að setja upp ritgerðir og annað fer oft lítið fyrir því. Ég held að tölvukennsla í skólum almennt þurfi að verða miklu betri.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra, eins og raunar í upphafi míns máls líka, að gert er ráð fyrir þessari kennslu í aðalnámskrá. Þegar þessi mál eru rædd finnst manni stundum eins og það eigi að leysa öll mál með því að setja bara meira inn í aðalnámskrá. Ég er ekki endilega sannfærð um það, hins vegar tel ég að það þurfi að fara í aukna vinnu við að innleiða að þessum markmiðum sé fylgt, bara svo ég segi það. Þetta kallar á símenntun kennara, aukið námsefni og að þetta sé gert sem aðgengilegast fyrir börnin þannig að ég hvet hæstv. ráðherra til dáða í því. Eins og ég segi leysast málin ekki endilega með því að skrifa hlutina á blað og setja þá inn í stefnuna heldur hvernig við innleiðum það sem sett hefur verið niður á blað. Ég er viss um að það er mikil jákvæðni gagnvart því að vinna að þessu máli í skólasamfélaginu. Eins og ég nefndi áðan eru rökin þung og þau snúast auðvitað um það hvernig líf okkar mótast í auknum mæli af tækni sem skiptir máli að við höfum tök á og að við sem flest höfum tök á. Eitt sjónarmið sem skiptir máli í því er að oft eru karlmenn í miklum meiri hluta þeirra sem hafa náð tökum á þessari grein. Það vekur athygli þegar konur ná miklum árangri innan tölvu- og forritunargeirans. Þarna ættum við að huga að því að konur verði ekki síður vígar en karlar. Hæstv. ráðherra hefur orðið tíðrætt um lestrarkunnáttu drengja sem er annað atriði sem þyrfti að skoða sérstaklega með tilliti til jafnréttis kynjanna. Ég ætla ekki að fara í umræðu á þessum stutta tíma um hvort við notum orðið skilning eða læsi en hvernig sem við horfum á málið, hvort orðið sem við veljum að nota, held ég að við þurfum aukna þekkingu, aukinn skilning og aukið læsi á tækni almennt, hvernig við nýtum hana og hvernig við eigum að umgangast hana. Við sjáum mjög hraðar tækniframfarir um þessar mundir þar sem ég tel, eins og áður hefur komið fram í dag, að stjórnsýslan og löggjafinn fylgi að sumu leyti ekki þessari hröðu þróun. Það er mikilvægt að í skólamálum ölum við upp kynslóðir sem eru einmitt færar um að taka þessi völd í sínar eigin hendur og hafi nauðsynlega þekkingu, skilning, læsi - hvað sem við köllum það - til að taka þau völd.
Virðulegi forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður hefur bent á, eitt er að skrifa inn í aðalnámskrá ákveðnar áherslur og annað hvernig tekst að innleiða þær inn í skólakerfið sjálft. Þar skiptir miklu máli hvernig tekst til í skólastofunni, áhugi kennara, þekking þeirra og kunnátta. Þess vegna get ég tekið undir með hv. þingmanni, fyrrverandi hæstv. menntamálaráðherra, [[Gripið fram í.]]sem einmitt hafði forgöngu um þá námskrá sem er verið að vinna með, að endurmenntun kennara skiptir máli. Ég held að sérstaklega í þessu máli þurfi að huga að því. Þegar við horfum til þessara þátta í aðalnámskránni, þ.e. sem snúa að upplýsinga- og tæknimenntun almennt, þarf kannski að velta fyrir sér því tímamagni sem ætlað var í þá námskrá árið 2011, 2,68% af heildartímafjöldanum. Þá má velta fyrir sér hvort það tímamagn endurspegli það mikilvægi sem hv. þingmaður, fyrrverandi hæstv. ráðherra, hefur verið að benda á hvað varðar mikilvægi þessara þátta. Ég er sammála hv. þingmanni um að þetta er mjög mikilvægt. Það sem ég mun gera í kjölfar þeirrar þingsályktunartillögu sem hv. þingmenn Bjartrar framtíðar lögðu hér fram og var rædd fyrir nokkru er að skoða hvaða tíma við ætlum til þessarar kennslu. Í ljósi þeirrar áherslu sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir nefndi áðan má velta fyrir sér hvort þetta sé nægur tími í heildina. Ég ætla ekki að kveða upp úr um það hér en ég tel að minnsta kosti vert að skoða það. Ég vek líka athygli á því sem ég sagði áðan, virðulegi forseti, ráðuneytið hefur á síðustu tveimur árum styrkt sérstaklega sjóðinn „Forritarar framtíðarinnar“ sem hefur það sérstaka hlutverk að efla forritun og tæknimenntun í grunn- og framhaldsskólum. Hluti af innleiðingunni er að vekja athygli [[Forseti hringir.]]nemendanna á þessu með því meðal annars að styrkja þennan sjóð.
Herra forseti. Mig langar aðeins að ræða við hæstv. ráðherra um málefni framhaldsskóla og öryrkja. Spurningin snýr að því hvort öryrkjar njóti fjárhagslegs stuðnings af hálfu hins opinbera til að sækja nám í framhaldsskólum, hver hann sé ef svo er og hvort hann eigi bæði við um nám í dagskóla og fjarnám. Eins og við vitum eru kjör öryrkja, margra hverra a.m.k., ekkert til að hrópa húrra yfir. Hér hefur læsi drengja og fleira verið nefnt en við stöndum frammi fyrir því að ungir karlmenn eða ungt fólk flosnar upp úr skóla, fólk sem á við alls konar vandamál að stríða og er meðal annars öryrkjar vegna geðsjúkdóms og treystir sér þar af leiðandi ekki til þess að stunda nám í dagskóla en vill jafnvel reyna við fjarnám. Fjarnám er frekar dýrt, innritunargjöldin eru ekkert sérstaklega dýr en sem dæmi má taka að ef teknar eru átta einingar getur þurft að reiða fram allt að 54 þús. kr., sem er mikið. Það helsta sem hægt er að gera, sem mér er kunnugt um, er að leita á náðir félagsþjónustu eða annarra aðila. Ég er að tala um yngra fólk sem ekki hefur safnað sér stéttarfélagsstuðningi eða öðru slíku. Við vitum alveg að rannsóknir sýna að skortur á menntun hefur neikvæð áhrif á atvinnuþátttöku fatlaðs fólks. Það hefur sýnt sig að um leið og við menntum fólk betur fer það frekar út á vinnumarkaðinn. Ég held að því miður stöndum við frammi fyrir því að allt of margir einstaklingar sem teljast vera öryrkjar, sem vilja fara aftur í nám og hafa einungis lokið grunnskyldunni, hafa ekki þor eða efnahagslegar forsendur til þess. Það er ástæðan fyrir því að ég spyr um þetta. Svo er það kosturinn við fjarnámið, sem hentar þessu fólki oft miklu betur. Til dæmis telja þeir sem eiga við geðröskun að stríða sig geta stundað námið fyrir framan tölvuna á þeim tíma þegar það hentar þeim í staðinn fyrir að þurfa að setjast á skólabekk og vera jafnvel innan um hóp fólks og geta illa höndlað það, hvort sem það er í formi þess að vakna eða geta ekki eirt lengi o.s.frv. Þetta aftrar mörgum frá því að fara í skóla, en fyrst og fremst er það kostnaðurinn sem fylgir. Kostnaðurinn er vissulega ekki hinn sami í öllum skólum, langt frá því, hann er mjög mismunandi, en þess vegna spyr ég hvort það sé einhver styrkur af hálfu hins opinbera.
Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. 9. þm. Norðaust., Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, fyrir þessa fyrirspurn. Því er fyrst til að svara að öryrkjar njóta ekki beinna fjárhagsstyrkja frá hinu opinbera til að sækja nám í framhaldsskólum í dagskóla eða í fjarnámi. Hins vegar er ríki og sveitarfélögum skylt að veita ýmsa þjónustu samkvæmt lögum til að jafna rétt allra nemenda til náms í framhaldsskólum landsins og vil ég rekja nokkur dæmi þess sem koma öryrkjum til góða við að stunda nám til jafns við aðra nemendur framhaldsskóla. Í lögum um námsstyrki, nr. 29/2003, er kveðið á um jöfnunarstyrki í 1. gr. að því leyti sem búseta veldur nemendum misþungum fjárhagsbyrðum eða efnaleysi torveldar þeim nám. Í sömu lögum segir í 3. gr. að veittir séu dvalarstyrkir, skólaakstursstyrkir eða sérstakir styrkir sem námsstyrkjanefnd er heimilt að veita efnalitlum nemendum. Þannig er lögð áhersla á að jafna stöðu nemenda til náms hvar sem þeir búa á landinu og hvort sem þeir búa við sterkan eða veikan efnahag. Í lögum um framhaldsskóla, nr. 92/2008, er í 34. gr. kveðið á um að ráðherra geti gefið leyfi fyrir rekstri sérstakra námsbrauta fyrir fatlaða nemendur. Slíkar brautir, nefndar starfsbrautir, eru til staðar í flestum framhaldsskólum landsins og greiðir mennta- og menningarmálaráðuneytið fyrir rekstur brautanna með sérstöku framlagi sem veitt er samkvæmt umsóknum frá skólunum. Að auki greiðir ráðuneytið sérstakt framlag með fötluðum nemendum utan starfsbrauta samkvæmt umsóknum frá skólunum. Ásókn í þjónustu af þessu tagi hefur aukist til muna á undanförnum árum og hafa framhaldsskólar lagt sig fram um að veita nemendum þjónustu við hæfi samkvæmt einstaklingsbundinni áætlun. Ég vil einnig nefna að mennta- og menningarmálaráðuneytið greiðir fyrir táknmálstúlkaþjónustu nemenda sem þurfa á henni að halda í framhaldsskólum, óháð því hvaða nám þeir stunda. Að lokum má benda á að ferðaþjónusta fatlaðra er rekin af sveitarfélögum landsins og eiga fatlaðir nemendur í framhaldsskólum rétt á akstursþjónustu til og frá framhaldsskólum samkvæmt reglum sem sveitarfélögin setja sér. Að því sögðu má segja að hið opinbera hafi ríka skyldu til að veita nemendum stuðning og þjónustu við hæfi á framhaldsskólastigi og leitast er við að gera öllum nemendum jafn hátt undir höfði og nemendum öllum til hagsbóta. Virðulegi forseti. Ég vil jafnframt bæta því við að ég tel að hin ágæta fyrirspurn hv. þingmanns veki okkur til umhugsunar um mál, sem hefur reyndar komið hér til umræðu áður, sem er samþættingin á annars vegar félagsþjónustu og hins vegar á þeim úrræðum sem menntakerfið býður upp á. Mörkin þarna á milli geta orðið nokkuð óljós. Ég tel að það kalli á að fram fari víðtækara samráð á milli þeirra sem eru í forsvari fyrir velferðar- og heilbrigðisþjónustuna annars vegar og okkar sem erum í forsvari fyrir menntakerfið hins vegar því að þarna er oft og tíðum um að ræða úrræði sem geta hentað mjög vel, sem geta m.a. dregið úr kostnaði í heilbrigðis- og velferðarkerfinu ef rétt og vel er staðið að málum í menntakerfinu. Þá kemur þetta auðvitað alltaf að því hvar við setjum fjármuni og hvernig við skipuleggjum starfið okkar hvað það varðar, þ.e. hvaða fjármuni við höfum til að verja í þessi mál. Ég tel að þá þurfi að horfa á heildarmyndina. Þetta er enn önnur áminning sem kom til okkar um þetta. Ég tel að við getum gert betur á þessu sviði og gæti nefnt nokkur dæmi í skólakerfinu þar sem væri mjög æskilegt að betra samstarf væri á milli þeirra sem eru í forsvari fyrir þá málaflokka sem ég nefndi og menntakerfisins.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þetta er nefnilega alveg rétt, það sem hann endaði á að segja, málið snýst svolítið um forgangsröðun fjármuna. Ég er sammála honum í því að samþætting milli þessara málaflokka sé orðin afskaplega brýn, sú samræða. Mér dettur strax í hug eitt mál sem við tökum til umræðu á hverju einasta ári og heitir Hlíðaskóli á Akureyri. Það er akkúrat dæmi um þetta. Við erum að tala um fólk sem er jafnvel orðið tvítugt eða 25 ára, svo að við tökum það upp aftur. Þetta fólk hefur kannski á einhverjum tímapunkti flosnað upp úr skóla vegna vandkvæða á yngri árum og er að reyna að koma inn aftur en treystir sér ekki til þess. Eins og ég sagði áðan skortir það bæði kjarkinn til þess að fara af stað aftur og svo er það kostnaðurinn. Ég hef fengið fyrirspurnir og símtöl frá fólki sem treystir sér hreinlega ekki til að greiða fyrir þetta nám vegna þess að fjarnámið kostar mun meira hjá flestum skólum, ég held að það fari í minnst um 30.000 kr. hjá Fjarmenntaskólanum en annars er kostnaðurinn mismunandi milli skóla. Ég er fyrst og fremst að hugsa þetta út frá þeim hópi. Ég vann við starfsbraut og þekki þann stuðning sem ráðherra rakti og allt það en ég er meira að hugsa um þá aðila sem vilja komast út á vinnumarkaðinn aftur en vilja auðvitað sækja sér menntun fyrst til að komast upp úr ákveðnu fari og sjá sér ekki fært að gera það vegna fjárhagslegrar stöðu sinnar.
Virðulegi forseti. Málefni þess hóps sem hv. þingmaður ræðir er mjög mikilvægt. Við búum í fámennu samfélagi og hvert og eitt okkar skiptir máli. Menntakerfið er án nokkurs vafa besta leiðin sem við höfum, besta tækið sem við höfum til þess að gera hverjum og einum einstaklingi kleift að verða nýtur og góður þjóðfélagsþegn. Við vitum að það er vandamál í kerfinu að stór hluti krakkanna okkar dettur út á framhaldsskólaaldri og miklu meira en geri annars staðar og námsframvinda er miklu hægari hér en gerist víða annars staðar. Það eru vandamál hjá okkur í þessu kerfi. Eitt sjáum við líka sem ég tel að menn verði að horfast í augu við. Þegar horft er á brottfallið úr framhaldsskóla kemur í ljós samkvæmt rannsóknum að hlutfallið er langmest í aldurshópnum 20 ára og eldri. Það beinir auðvitað sjónum okkar að þeim námsúrræðum sem við höfum þróað fyrir þann hóp. Það er ekki víst að sama kerfi og þau duttu út úr sé endilega besta kerfið til að koma inn í aftur tíu árum síðar, með sömu áherslunum, kerfi sem er í raun og veru byggt upp fyrir annan aldurshóp. Mikill yfirgnæfandi hluti nemenda á þessu skólastigi er á ákveðnum aldri. Það getur verið heilmikið mál fyrir fullorðinn einstakling að ætla að fara að setjast aftur á skólabekk og setjast með unglingum þar í nám. Enn og aftur: Tölurnar tala sínu máli og sýna að það er mesta hlutfallslega brottfallið hjá þeim sem eru orðnir 20 ára og eldri. Við þurfum að sýna meiri metnað í því að búa til og þróa og þroska námsúrræði fyrir þá sem eldri eru heldur en vísa þeim bara inn í skólastofnanir sem eru ætlaðar [[Forseti hringir.]]fyrir þá sem að meginstofni til eru á aldrinum 16–20 ára.
Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka upp þráðinn þar sem hæstv. ráðherra sleppti honum hér í samtali við hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur. Ég verð að segja það, forseti, að ég næ ekki utan um röksemdafærslu hæstv. ráðherra þegar hann rekur það að mesta brottfallið hlutfallslega sé eftir tvítugt og grípur til þess ráðs að gera þeim sem eru eldri en tvítugir erfiðara um vik að komast inn í skólann. Ég velti því fyrir mér hvort það standi til hjá hæstv. ráðherra að bæta statistíkina með því að gera skólana óaðgengilegri en þeir hafa verið áður. Þá komum við að þeim spurningum sem ég er með til hæstv. ráðherra og snúast um hæfnispróf í framhaldsskólum. Það hefur komið fram í fréttum að ný Menntamálastofnun, sem hefur nú farið frekar skrykkjótt af stað, hefur fengið það verkefni frá hæstv. ráðherra að hefja undirbúning að gerð einhvers konar hæfnisprófa inn í framhaldsskólann. Vegna þeirrar umræðu sem hefur verið í samfélaginu þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra, í fyrsta lagi: Hvaða greining liggur til grundvallar þeirri ákvörðun að hefja undirbúning að gerð hæfnisprófa inn í framhaldsskólana? Hefur verið haft eitthvert samráð við sveitarstjórnarstigið til að byrja með, það stjórnsýslustig sem hefur með grunnskólann að gera? Í öðru lagi: Hvert var samráðið við Skólameistarafélag Íslands og Félag framhaldsskólakennara um þessa ákvörðun? Í þriðja lagi. Hver eru viðbrögð ráðherra við þeirri staðreynd að formaður Skólameistarafélags Íslands hefur lýst áhyggjum sínum af þeim viðvarandi óstöðugleika sem hæstv. ráðherra hefur boðið framhaldsskólunum á Íslandi upp á það sem af er kjörtímabilinu? Hæstv. ráðherra hefur nýverið stytt einhliða framhaldsskólann um eitt ár niður í þrjú ár með tilskipun að ofan, lokað framhaldsskólanum fyrir 25 ára og eldri með furðulegum rökum eins og hér var gert áðan, og síðan þegar skólarnir eru að aðlagast þessum veruleika, þ.e. með 25 ára og eldri og styttingunni, kemur nýjasta fréttin frá hæstv. menntamálaráðherra, sem virðist ekki geta látið skólastigið í friði með það að þróast eftir sínum lögmálum og með sínum sérfræðingum, sem tekur upp á því að taka upp áform um beitingu hæfnisprófa sem er algjörlega nýtt í umræðunni. Ég spyr hæstv. ráðherra: Þýðir þetta eitthvað annað en samræmt inntökupróf fyrir framhaldsskólastigið og að þar með sé enn og aftur verið að loka [[Forseti hringir.]]framhaldsskólastiginu fyrir ungu fólki í landinu?
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Fyrst vegna síðustu orða hv. þingmanns um að vera að loka framhaldsskólum fyrir unga fólkinu í landinu vil ég vísa til laga um framhaldsskólann frá 2008 þar sem skýrt er kveðið á um að öll börn 16 ára til 18 ára eiga rétt á framhaldsskólamenntun. Það er því aldrei svo að með einhverjum hætti sé hægt að takmarka það enda stendur það ekki til, væri auðvitað fráleitt. Fyrst sú spurning hvaða greining liggi til grundvallar þeirri ákvörðun að hefja undirbúning að gerð hæfnisprófa inn í framhaldsskólann. Nú vil ég taka fram, virðulegi forseti, að mér þykir spurningin bera þess nokkur merki að hér gefi menn sér ákveðnar forsendur í umræðunni og spyrji síðan út frá þeim. Ég vil þó nota tækifærið og nefna áður en ég svara henni að allt þetta mál á sér nokkur tildrög. Árið 2011 var almennur hluti af námskrá grunnskóla gefinn út. Þar er kveðið á um bókstafseinkunnir og nýtt matskerfi. Það fylgdi raunverulega þeirri ákvörðun sem var tekin 2011 um nýju aðalnámskrána. Síðan hefur verið í gangi innleiðingarferli og samráð um þessi nýju próf. Það sem þarf að hafa í huga er að með þeirri ákvörðun sem var tekin 2011 um hæfniviðmiðin var búið að taka ákvörðun um breytingar á prófunum. Það þarf að aðlaga prófin þessari nýju nálgun aðalnámskrárinnar, bæði hvað varðar matskerfið sjálft og hvaða atriði við ætlum að mæla o.s.frv. Það er sú umræða sem er hér á ferðinni varðandi hæfnispróf. Menntamálastofnun hefur því ekki verið falið það verkefni með einhverjum beinum hætti að gera hæfnispróf inn í framhaldsskólann, það er bara ekki þannig. Það hefur aftur á móti komið fram umræða um þetta, það þarf að breyta þessum prófum og verið er að skoða akkúrat þann þátt málsins. Ég hef sagt að ég hlusta auðvitað á allar þær athugasemdir sem koma m.a. frá skólameisturunum sem hafa haft áhyggjur af því að matskerfið sem var þróað upp úr árunum 2011 veiti kannski ekki nægjanlegar upplýsingar fyrir þá til þess að taka inn í skólana. Ég vil taka fram að örfáir skólar eru í þeirri stöðu. Þá er sjálfsagt að skoða það hvort einhverjir möguleikar séu til að verða við sérstökum óskum þeirra. Þeim hefur ekki verið falið að búa til hæfnispróf sem inntökupróf inn í framhaldsskólana, þannig að það sé alveg á hreinu. Þess vegna er svarið við annarri spurningu hv. þingmanns um samráð við Skólameistarafélag Íslands og Félag framhaldsskólakennara um þessa ákvörðun einfalt: Þar sem þessi ákvörðun hefur ekki verið tekið hefur ekki verið haft neitt samráð. Hvað varðar viðbrögð formanns Skólameistarafélagsins þá eru þau skiljanleg í ljósi þeirrar umfjöllunar sem hefur orðið í fjölmiðlunum. Við munum fara rækilega yfir þessi mál með skólameisturum. En hvað varðar óstöðugleika í framhaldsskólanum þá vil ég bara taka það fram, virðulegi forseti, að fyrir rúmu ári síðan voru kynnt aðgangsviðmið fyrir framhaldsskólana sem allar deildir háskólanna höfðu skilgreint. Þetta skiptir verulega miklu máli því þegar kemur að styttingunni og hvernig menn hafa verið að vinna hana þá eru auðvitað þau aðgangsviðmið lögð til grundvallar til þess að geta skipulagt þetta þriggja ára nám. Þessi viðmið hafa nýst vel og mikill meiri hluti skólanna er búinn að stytta hjá sér stúdentsbrautirnar og það verkefni hefur gengið mjög vel. Sú umræða hér sem við erum að tala um mun ekkert snerta þá vinnu. Enn og aftur, allir krakkar á Íslandi, öll ungmenni 16 ára sem ljúka grunnskólaprófi fara ef þau vilja í framhaldsskólann. Það er reyndar þannig að 98–99% af börnunum gera það, engin breyting verður á því. Það er því að mínu mati ofsögum sagt að við búum við sérstakan óstöðugleika í sambandi við styttinguna, enda voru þegar komnir nokkrir skólar sem höfðu verið með slíkt prógramm gangandi í nokkur ár, sumir hverjir, þannig að það var komin ágætisreynsla á þann þáttinn. Virðulegi forseti. Svo vil ég segja um það að hafa afskipti af skólakerfinu. Jú, ég get svo sem alveg viðurkennt það, ég geri það, en ég tel að það sé ástæða til. Það er ástæða til að hafa afskipti af skólakerfinu á Íslandi sem er í þeirri stöðu að 30% drengja og 12% stúlkna geta ekki lesið sér til gagns við lok grunnskóla. 27 til 28% nemendanna upp úr grunnskóla skrá sig í almennt nám í framhaldsskólanum og afdrif þeirra eru þau að 70% af þeim hópi er ekki búinn að ljúka námi þegar þau eru 22 ára, einhver lélegasta námsframvinda innan OECD á framhaldsskólastiginu sem endar í því að meðalaldur BS-, BA-gráða frá Íslandi er 30,6 ár sem er sá hæsti sem þekkist, sem þýðir það að meðaltali eru Íslendingar styst á vinnumarkaði með menntun. Já, virðulegi [[Forseti hringir.]]forseti. Það er ástæða til þess að grípa til aðgerða.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir fyrirspurnina og fyrir að vekja máls á þessum þætti þeirra breytinga sem yfir standa á framhaldsskólakerfinu sem hæstv. menntamálaráðherra hefur ráðist í og boðað án þess að eiga um það fullnægjandi samráð við þingið. Hann hefur ekki lagt upp neina framhaldsskólastefnu til umræðu hér í þinginu. Víða í skólakerfinu og í grunnskólakerfinu líka heyrir maður verulegar áhyggjur af því að verið sé að búa til nýtt kerfi inngangsprófa í framhaldsskóla til þess fyrst og fremst að þjóna örfáum skólum sem vilja mismuna nemendum á grundvelli hrárra þekkingarviðmiða en án þess að [[Forseti hringir.]]einhver heildstæð hugmynd liggi þar að baki um námsmat. Maður hlýtur að spyrja sig, virðulegi forseti - það var eitthvert ólag á klukkunni, ég fékk bara 40 sekúndur í þessa ræðu og því bið ég um að forseti sýni biðlund og leyfi mér að ljúka hugsuninni og segja: Það hlýtur að vera umhugsunarefni að við séum búin að þróa hér eitthvert kerfi þar sem samræmd próf duga ekki lengur til þess að gefa [[Forseti hringir.]]glögga mynd af getu nemenda. Þá þarf að búa til nýtt kerfi inntökuprófa. Við erum annars vegar með grunnskóla sem á að byggja á símati og hins vegar er stöðugt verið að finna ný og ný próf til að sannreyna þekkingu nemenda sem [[Forseti hringir.]]er stöðugt verið að meta með símati.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Mér finnst hún mjög nauðsynleg. Mér finnst samt aðeins vanta í þetta. Hæstv. ráðherra segir að ástæða sé til að grípa til aðgerða í menntamálum þar sem árangur nemenda og barna sé ekki nægur. Ég tek undir það að við þurfum vissulega að skoða það og bregðast við, hvernig við getum bætt úr því. Vandamálið er að hæstv. ráðherra hefur ekki tekið þessi mál til umræðu hér á Alþingi, í fagnefndum og með fagfólki og skólastjórnendum og kennurum í landinu. Það vantar að móta þessa stefnu með þeim sem vinna með menntun í landinu. Við erum nýkomin úr kjördæmaviku og ég heyrði af miklum áhyggjum sveitarstjórnarmanna af framhaldsskólastiginu í landinu, af því hvaða áhrif niðurskurðurinn varðandi 25 ára regluna hefði, en framhaldsskólarnir byggja starf sitt mikið á fjarnámi. Þetta kemur niður á því vegna þess að í fjarnám í bóknámi eru 25 ára nemendur og eldri sem ekki er hægt að taka inn í skólana. Það hefur keðjuverkandi áhrif og er ekki til góðs fyrir menntun úti á landi.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin svo langt sem þau náðu. Hann flæmist nú nokkuð undan því að tekin hafi verið ákvörðun um að setja fram þróað hæfnispróf, en þó vísar hann í breytingar á einkunnagjöf við lok 10. bekkjar sem ástæðu fyrir því að fara þurfi í einhvers konar hæfnispróf. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að tala skýrar í þessu efni: Hvað er það sem stendur til að gera með þessi hæfnispróf og hvaða greining liggur að baki? Er um að ræða algjörlega miðlæga kröfu aftur og aftur til hæstv. ráðherra sem gengur fyrst og fremst fram með eina möntru, liggur mér við að segja. Það er ástæða til að grípa til aðgerða, segir hæstv. ráðherra hér ítrekað. Svo koma þessi tölulegu viðmið um læsi drengja, læsi stúlkna, um það hvað fólk getur þegar það er 30 ára og þegar það er þetta og hitt á Íslandi. Svo segir ráðherrann: Það er ástæða til að grípa til aðgerða. Hvaða greining liggur til grundvallar því að ráðherrann kemst að þessum tilteknu niðurstöðum um þessar aðgerðir? Af hverju þarf að fara í þessar aðgerðir? Ég verð að segja, virðulegi forseti: Ég hef miklar efasemdir um að hæstv. ráðherra sé að fara fram á grundvelli greininga og þekkingar þegar hann segir hér í ræðustóli Alþingis að góð reynsla sé af styttingu framhaldsskólans. Hvar eru þau gögn? Liggja þau einhvers staðar fyrir? Er góð reynsla af því og hvenær kom sú reynsla fram? Hvenær byrjaði það? Gerðist það bara núna í fyrradag? Hvenær kom þessi góða reynsla fram, virðulegi forseti, [[Forseti hringir.]]af því að stytta framhaldsskólann einhliða og ítrekað að leita leiða í gegnum miðstýringu, mælingar, próf og skimanir og gamaldags skilning [[Forseti hringir.]]á því um hvað skólastarf snýst?
Virðulegur forseti. Hvað varðar gamaldags skilning þá vil ég nú segja að það er ekkert nýtískulegt eða nútímalegt að geta ekki lesið sér til gagns. Það er heldur ekkert nútímalegt við það að vera sú þjóð innan OECD sem hefur hvað lakasta framgang í námi á framhaldsskólastigi. Og það er alls ekki nútímalegt eða nýtískulegt að vera sú þjóð sem er með hæsta meðalaldur allra þegar kemur að BA-/BS-gráðum. Það þýðir það að við erum sem samfélag styst á vinnumarkaði með menntun. Það, virðulegi forseti, er ekki nútímalegt og það er ekki nýtískulegt. Hvað varðar ummæli sem hv. þm. Árni Páll Árnason lét falla, varðandi mismunun gagnvart nemendum inn í framhaldsskóla, þá tel ég að það sé ekki mismunun gagnvart nemendum þegar framhaldsskóli stendur frammi fyrir þeim vanda að fleiri sækja þar um nám en pláss er fyrir. Þá þarf að velja úr, í því er ekki fólgin mismunun, virðulegi forseti. Hvað varðar spurningu frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni um að samræmd próf dugi ekki lengur; hann spyr hvers vegna verið sé að þessu öllu saman. Málið er reyndar að það er búið að taka það úr sambandi, var gert hér fyrir mörgum árum, framhaldsskólum er ekki heimilt að nýta sér samræmd próf, sem þó eru tekin, til þess að skoða einkunnir nemenda til að taka ákvarðanir um það hvort þeir vilji taka þá inn í sinn skóla eða ekki á grundvelli slíks. Ég vil bara nefna þetta þannig að það fari nú ekki á milli mála hvað hér er á ferðinni. Hvað varðar umræðuna um þessi mál hér; ég hef heyrt oftar en einu sinni og oftar en tvisvar úr þessum ræðustól að ekki hafi farið fram nein umræða. Þá verða menn að hafa í huga að árið 2006 hófst undirbúningur undir lagasetningu sem síðan varð hér að veruleika árið 2008, meðal annars hvað varðar framhaldsskólann. Það var búið að setja ákveðinn ramma í lögum og það er verið að vinna eftir því. Það er Alþingi sem setur lögin, síðan er það framkvæmdarvaldsins að vinna innan þeirra. Virðulegi forseti. Hvað varðar stefnumótun af minni hálfu þá setti ég hana fram í hvítbók sumarið 2014, ferðaðist um allt landið, hélt yfir 33 eða 34 opna fundi út um allt land þar sem áherslumál mín, þessi og önnur, voru sett fram. Á þá fundi komu um 1.500 manns, að lágmarki, held ég, og 500–600 kennarar, þar sem ég átti beint samtal. Nýverið hef ég lokið ferð um landið þar sem ég hef haft fundi, haldið ræður og hlustað á ræður, með fólki, [[Forseti hringir.]]sveitarstjórnarfólki og kennurum, vegna læsisátaksins. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að halda því fram að það sé leitun að því að jafn mikið samráð eða [[Forseti hringir.]]jafn mikið samtal hafi átt sér stað um breytingar í menntamálum og hefur verið hér á undanförnum árum. [[Gripið fram í.]]