Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneyti þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 392, um ráðstafanir ríkislóða á höfuðborgarsvæðinu, frá Eygló Harðardóttur. Borist hafa tvö bréf frá umhverfis- og auðlindaráðuneyti þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 324, um stuðning við fráveituframkvæmdir, frá Ara Trausta Guðmundssyni, og á þskj. 221, um auðlindir og auðlindagjald, frá Lilju Sigurðardóttur.
Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að finna að fundarstjórn forseta heldur nýta þennan dagskrárlið til að beina spurningu til hæstv. forseta. Í morgun afhenti rannsóknarnefnd Alþingis forseta skýrslu um þátttöku Hauck & Aufhäuser í einkavæðingu Búnaðarbanka Íslands hf. árið 2003. Við umfjöllun málsins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og kynningu á málinu í morgun kom fram auðvitað hið augljósa, að hér er um að ræða einungis hluta stórs máls. Á 141. löggjafarþingi var samþykkt tillaga til þingsályktunar um rannsókn á einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, Landsbanka Íslands og Búnaðarbankans. Hér liggur fyrir að við sjáum aðeins hluta heildarmyndarinnar við útgáfu og framkomu þessarar rannsóknar. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forseta hvort hann vilji ekki leggjast á árar með okkur í þinginu, enda liggur fyrir samþykkt þingsályktunartillaga, um að tryggja fjármagn [[Forseti hringir.]]til að hefjast handa við að leggja upp í þessa rannsókn sem þingið hefur samþykkt til þess að freista þess að fá heildarmynd af málinu.
Forseti leggur til að málið verði rætt á mánudagsfundi forseta með þingflokksformönnum.
Frú forseti. Ég hafði hugsað mér að taka undir spurningar hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur, þingflokksformanns Vinstri grænna, til forseta um hvað hann hyggist gera varðandi samþykkt Alþingis frá haustinu 2012 um að rannsaka einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Forseti hefur stungið upp á því að þingflokksformenn ræði þetta á fundi sínum og þá bið ég forseta um að sá fundur verði haldinn sem fyrst því að þessi rannsókn sem er skýr og afdráttarlaus, en mjög afmörkuð, kallar einmitt á að þessari samþykkt Alþingis sem gerð var haustið 2012 verði fylgt strax eftir.
Virðulegi forseti. Mig langar að nýta þennan lið, störf þingsins, til að eiga orðastað við hv. þm. Teit Björn Einarsson vegna orða sem hann lét falla undir sama lið í gær. Hv. þingmaður kom inn á stöðuna í sjávarútveginum í máli sínu og hvort ekki væri raunverulegur kostur ef menn vildu almennt treysta stöðu þess atvinnuvegar að lækka veiðigjöldin. Hæstv. sjávarútvegsráðherra svaraði því jafnharðan í fjölmiðlum í gær. En mig langar að spyrja hv. þm. Teit Björn Einarsson nánar út í orð hans. Frá árslokum 2008 til ársloka 2015 jókst eigið fé sjávarútvegsfyrirtækja um yfir 300 milljarða kr. Arðurinn var 54,3 milljarðar til eigenda á sama tímabili. Hagnaður íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja árið 2015 var 70 milljarðar kr. Hreinn hagnaður var 45,4 milljarðar kr. Aðgerðir síðustu ríkisstjórnar, sem lét verða eitt sitt fyrsta verk á sumarþingi árið 2013 að lækka álögur á sjávarútveginn, skertu tekjur ríkissjóðs um 11–13 milljarða kr. á ári í þau rúmu þrjú ár sem ríkisstjórnin sat, sem eru þá 33–39 milljarðar kr., sem ég er viss um að hv. þm. Teitur Björn Einarsson hefði alveg verið til í að hafa núna þegar hann ræðir við kjósendur sína í kjördæminu, t.d. um vegagerð. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hversu mikið telur hann að eigi að lækka veiðigjöldin? Ef hann vill tengja veiðigjöldin gengisþróun, telur hann þá að eigi að hækka veiðigjöldin ef staða í gengis- og gjaldmiðlamálum skánar? Ég sé að hv. þingmanni er mjög skemmt á geiflum hans hér og ég hlakka til að hlusta á hann.
Frú forseti. Ég þakka fyrir það tækifæri að koma upp undir liðnum um störf þingsins og gera grein fyrir því sem ég nefndi í gær. Ég heyri ekki á máli hv. þm. Kolbeins Óttarssonar Proppés að hann deili með mér áhyggjum af slæmri stöðu í atvinnulífinu víðs vegar um landið, að hann hafi áhyggjur af starfsöryggi starfsfólks hundruðum saman ef ekki þúsundum í landinu, að hann hafi áhyggjur af því að það sé að koma los í byggðafestu víðs vegar í landinu, en þetta voru þau atriði sem ég nefndi í gær. Ég hef verulegar áhyggjur af þessu máli og ég velti því upp. Að sjálfsögðu er veiðigjald skattur eins og hver önnur gjöld, eins og tryggingagjöld. Þegar rekstrarskilyrðin eru svona, þegar þessi ógn stendur fyrir framan okkur á þennan hátt er sjálfsagt að við ræðum það, en ég heyri alveg á máli hv. þingmanns hver skoðun hans í þessu er. Ég ætla að leyfa mér að taka saman í örstuttu máli rök sem hafa komið fram í umræðunni á undanförnum árum sem gjalda varhuga við því að innheimta of há veiðigjöld. Þau eru eitthvað á þessa leið: Þetta er sérstakur skattur á sjávarútveginn, dregur úr samkeppnishæfni greinarinnar á alþjóðamörkuðum, leiðir til samþjöppunar í sjávarútvegi, fækkar einyrkjum, dregur úr getu sjávarútvegs til að lækka skuldir sínar, dregur úr getu sjávarútvegs til að fjárfesta í tækniframförum og nýsköpun og leiðir til verri afkomu í sjávarútvegi. Ég tók reyndar ekki þennan rökstuðning saman, það gerði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fyrir 20 árum á ráðstefnu á Akureyri. Þetta voru rök hans þá. Hann kann að hafa skipt um skoðun, það má vel vera, en þau rök standa, þau voru rétt og eru enn þá rétt. Það sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir kallaði barnaskap í gær kalla ég dauðans alvörumál.
Virðulegi forseti. Ég bað um að fá að eiga orðastað við hv. þm. Björn Leví Gunnarsson, hann féllst á það og ég þakka honum kærlega fyrir. Í umræðum undir liðnum um fundarstjórn forseta í gær snerti þingmaðurinn á þekktu stefi í málflutningi sínum. Hann vísaði í atkvæðamagn bak við meiri hluta og minni hluta og sagði: „Það er ekki lýðræðislegt umboð sem stjórnarmeirihlutinn er með, hann er með lagalegt umboð samkvæmt kosningalögum …“ Því er ég ósammála og mér finnst málflutningurinn varasamur. Það fóru fram kosningar, fólk gat boðið sig fram, atkvæði voru talin, niðurstöður voru reiknaðar út í samræmi við fyrirframákveðnar reglur og úrslit voru birt. Samkvæmt þeim úrslitum fara 63 einstaklingar með vald til að setja lög og ákveða hver fari með framkvæmdarvald í landinu. Þetta er lýðræðisleg niðurstaða. Hér inni erum við öll jafn rétthá, óháð því atkvæðamagni sem að baki okkur býr. Mér finnst skiljanlegt að stjórnarandstöðuþingmaður vilji stjórnina frá en eitt er að vilja það vegna þess að hún er slæm og annað er að ýja að því að þessir 32 þingmenn hafi minni rétt eða umboð til að mynda meiri hluta um lög eða velja framkvæmdarvald en einhverjir aðrir 32 þingmenn. Mér finnst það vega að fyrirframákveðnum leikreglum sem við höfum sett okkur í þinginu. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Er hann einlægur í þessari skoðun sinni? Ef hann myndi einhvern tímann lenda í því að vera í meiri hluta sem ekki hefði meiri hluta kjósenda á bak við sig, myndi hann biðja um að atkvæðagreiðslan yrði endurtekin og víxla á atkvæði sínu til að „raunverulegur“ meiri hluti næði fram að ganga?
Virðulegi forseti. Ég þakka tækifærið til að ræða þetta og einfalda svarið er: Já. Svo einfalt, það er ekki flóknara en það. Ég myndi ekki vilja vera í stjórn þar sem ekki væri meiri hluti kjósenda á bak við þann stjórnarmeirihluta. Svo við förum aðeins yfir það: Núverandi staða er þannig að Sjálfstæðisflokkurinn er með 21 þingmann en hlutfallslega ætti hann að vera með 18 þingmenn, miðað við einfalda deilingu. VG er með tíu og ætti að vera með tíu. Píratar eru með tíu, ættu að vera með níu. Framsóknarflokkurinn er með átta en ætti að vera með sjö. Viðreisn er með sjö, ætti að vera með sjö. Björt framtíð er með fjóra en ætti að vera með fimm. Samfylkingin er með þrjá, ætti að vera með fjóra. Flokkur fólksins er ekki með neinn, ætti að vera með tvo. Dögun er ekki með neinn, ætti að vera með einn. Þetta þýðir í rauninni að núverandi stjórn ætti að vera með 30 þingmenn, núverandi stjórnarandstaða 30 og þeir sem eru utan þings með þrjá. Nú er það svo að núverandi meiri hluti er með 88.434 atkvæði á bak við sig. Núverandi stjórnarandstaða er með 90.299 atkvæði á bak við sig. Það er nákvæmlega eins og við værum í fótboltaleik og liðið sem skoraði færri mörk myndi vinna. Það er það sem ég kalla ekki mjög lýðræðislegt og ekki mjög íþróttamannslegt. Ég skil ekki að fólk hafi siðferðilega getað kvittað undir það að fara í meirihlutasamstarf ekki með lýðræðislegan meiri hluta á bak við þá ákvörðun. Ég skil það ekki. Ég hef áhyggjur af því siðferði, satt best að segja. Ég sé að sumir glotta, ég skil ekki af hverju. Mér finnst það ekkert fyndið, mér finnst það dauðans alvara eins og var talað um hér áðan. Já, þetta er niðurstaða samkvæmt þeim lögum sem við höfum, en ég er líka að gera þetta sérstaklega til þess að benda á að lögin eru gölluð, þau eiga ekki að geta leitt til þessarar niðurstöðu. Það er það einfalt. Ég vil ekki vera í stjórnarmeirihluta þar sem ekki er stuðningur meiri hluta kjósenda.
Hæstv. forseti. Í stefnu HB Granda segir, með leyfi forseta: „HB Grandi leggur áherslu á samfélagslega ábyrgð enda hefur það ætíð verið metnaður fyrirtækisins að öll starfsemi þess endurspegli ábyrgð gagnvart auðlindum sjávar og samfélaginu.“ Já, þetta eru fögur orð sem kvótahæsta fyrirtæki landsins setur fram í stefnu sinni. Að sjálfsögðu eiga fyrirtæki sem hafa nýtingarrétt yfir auðlindum þjóðarinnar að sýna samfélagslega ábyrgð í verkefnum sínum. Fram hefur komið í fréttum að HB Grandi hafi í hyggju að hætta allri botnfisksvinnslu á Akranesi. Vegna þessa eiga um 100 manns á hættu að missa vinnuna. Ef af verður mun það hafa gríðarleg áhrif á bæjarfélagið Akranes, þá einstaklinga sem aðgerðin nær til, á útsvarstekjur bæjarins og á þjónustu hans. Ef af þessu verður getur það haft gríðarleg margfeldisáhrif. Ég get ekki annað en velt því fyrir mér hvort núverandi fyrirkomulag kvótakerfisins virki sem skyldi þegar við sjáum að kvótahæsta sjávarútvegsfyrirtæki landsins þarf að grípa til hagræðingaraðgerða, fyrirtæki sem hefur hagnast um 40 milljarða frá hruni. Árið 2016 hagnaðist það um 3,5 milljarða og fyrirhugaðar eru arðgreiðslur vegna ársins 2016 upp á 1,8 milljarða. Skagamenn eru verulega slegnir vegna þessara ákvarðana. Ég bið forsvarsmenn HB Granda að sýna þá samfélagslegu ábyrgð sem fram kemur í stefnu þeirra, fresta þessum aðgerðum, eiga viðræður við bæjarstjórn Akraness, Faxaflóahafnir og aðra hlutaðeigandi aðila og vinna að lausn á þessum málum. Ég ætla síðan í lok ræðu minnar að fagna máli sem kom fram í fréttum í gær. Ég ætla að hrósa Vegagerðinni fyrir ákvörðun sína að ætla að sækja um framkvæmdaleyfi vegna vegagerðar um Vestfjarðaveg nr. 60. Loksins eru hagsmunir samfélagsins settir í forgang. Mikilvægt er að hv. þingheimur, [[Forseti hringir.]]og þá sérstaklega samfélagið á Vestfjörðum, fái upplýsingar um hver tímalína þessa ferlis verður og einnig um áætlun hæstv. samgönguráðherra um fjármögnun á þessu mikilvæga samgönguverkefni. Stórt hrós til Vegagerðarinnar fyrir ákvörðunina.
Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða um mengun. Kannski væri réttast að ræða þá um samfélagsmengunina sem afhjúpast í nýju bankaskýrslunni, en mál mitt snýst reyndar um annað. Í dag eru 70 ár liðin frá upphafi eins lengsta Heklugoss sögunnar. Hekla gamla hefur losað mikið af náttúrugösum út í umhverfið og sum eru miður holl. Það minnir okkur á losun af öðru tagi, hrákísilver United Silicon í Helguvík. Það hefur ekki verið til friðs og ekki nóg með það, hv. þm. Ásmundur Friðriksson fór yfir kjaramál ýmissa starfsmanna í umræðunni í gær. Það virðist pottur brotinn þar líka, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Mengun er magnþrungið orð og vekur ávallt neikvæð hughrif. Ég vil til að auðvelda störf þingsins fara yfir hvað um er að ræða hjá United Silicon. Samkvæmt losunar- og starfsheimildum losar fyrirtækið 130 þús. tonn árlega af kolefnisígildum með einum ofni af tveimur, þ.e. aðallega gróðurhúsagas sem við m.a. öndum frá okkur. Til viðbótar koma 1.700 tonn af eldfjallagasinu brennisteinsdíoxíði, álíka og fertugasti hluti þess sem losnar frá háhitavirkjunum, og um 2 þús. tonn af niturgösum, þessum brúnu sem liggja yfir Reykjavík á kyrrum degi. Losunin nemur um fimmta hluta losunar fiskiskipaflotans. Gert var ráð fyrir um 70 tonnum af ryki árlega sem getur verið bergmylsna eða ryk úr hráefninu eða kola- og koxryk, en rykhreinsibúnaður virðist ekki virka sem skyldi. Lífrænn reykur á ekki að fara yfir 250 kílógrömm á ári. Það hefur ekki gengið eftir. Snefilefni, öll heilsuspillandi, haldast innan viðurkenndra marka og hefur Umhverfisstofnun mælt að það gildir ekki um eitt þeirra, arsen, og vantar enn skýringar á ástæðunni og jafnframt skiljanlegar skýringar á öðrum losunarvanda fyrirtækisins. Ég mun ekki leggja neinn dóm á þessa starfsemi í bili en lýsi miklum áhyggjum af augljóslega ófullnægjandi tökum fyrirtækisins á innkeyrsluferlinu. Hv. umhverfis- og samgöngunefnd mun ná fundi með ýmsum [[Forseti hringir.]]aðilum máls á næstu viku. Ég hvet þingheim til að vera á tánum í málinu og halda stærðargráðu þessarar loftmengunar til haga.
Frú forseti. Hrokinn og yfirgangur Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi er að verða óþolandi. Grein sem fær aðgang að takmörkuðum auðlindum fyrir lágt gjald en býr samt við meiri fyrirsjáanleika en flestar aðrar atvinnugreinar heldur bæði einstökum byggðarlögum í heljargreipum og almenningi í landinu. Sjávarútvegsfyrirtæki geta svipt heilu bæina lífsafkomu og hafa nú auk þess í óbeinum hótunum við stjórnvöld: Fellið gengið, seilist ofan í vasa almennings svo við siglum áfram lygnan sjó. Ef það verður ekki gert látum við okkur bara hverfa með aflann og látum vinna hann erlendis. Þetta eru þakkirnar fyrir nýtingarrétt á sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Hagnaður sjávarútvegsins frá 2008–2014 var 242 milljarðar kr. Eigendurnir hafa greitt sér stjarnfræðilegan arð og margir hreiðrað um sig á fjármálamarkaði, tryggingafélögum, orkuiðnaði, dagblöðum og nú síðast á rándýrum húsaleigumarkaði. Sem sagt allt í kringum borðið. Í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða segir, með leyfi forseta: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.“ Sem sagt, stuðla að sjálfbærri þróun sjávarútvegsins. Sjálfbærni er að mæta þörfum samtímans án þess að draga úr möguleikum komandi kynslóða til að mæta þörfum sínum. Sjálfbærni byggir á þremur stoðum, efnahagslegum, umhverfislegum og samfélagslegum. Hvað gerist nú, frú forseti, ef þú tekur stól sem hvílir á þremur fótum og sagar einn af? Hann fellur. Það er heldur ekki hægt að tala um sjálfbærar fiskveiðar þegar samfélagsstoðin er svo veik og í sumum tilfellum hoggin af. Málflutningur forsvarsmanna SFS er skýr birtingarmynd átaka milli auðræðis og virks lýðræðis í landinu. Þann slag verður almenningur að vinna.
Frú forseti. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sem kynnt var í morgun er afdráttarlaus um það svið sem rannsókninni var ætlað að taka til. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Við sölu íslenska ríkisins á 45,8% hlut Búnaðarbanka Íslands hf. til hins svonefnda S-hóps, þ.e. Eglu hf. og fleiri aðila, í janúar 2003 voru íslensk stjórnvöld og um leið íslenskur almenningur blekkt um þátt þýska bankans Hauck & Aufhäuser í þeim kaupum.“ Þetta eru stór orð. En reyndar hafa margir getið sér þessa til en ekki sannreynt fyrr en nú. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason hefur gert athuganir sem hann taldi að sýndu að um blekkingar væri að ræða. Því var í engu sinnt heldur voru athuganirnar gerðar tortryggilegar. Spurningum Ögmundar Jónassonar um þátttöku þýska bankans í Búnaðarbankanum frá febrúar 2006 var svarað af Fjármálaeftirlitinu þá á þann veg að miðað við þær upplýsingar sem stofnunin hefði aflað sér væri ekkert sem benti til annars en að þýski bankinn hefði verið hluthafi í Eglu hf. í samræmi við veittar upplýsingar í tengslum við sölu á hlut ríkisins í Búnaðarbanka Íslands hf., svo dæmi séu tekin. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um fall íslensku bankanna var fjallað um einkavæðinguna. Þar kemur fram að S-hópnum hafi verið sagt frá því í ágúst 2002 að við val á kaupanda bankans yrði gefinn plús fyrir erlenda peninga. Meintur erlendur hluthafi er kynntur til sögunnar. Samkvæmt nýju rannsóknarskýrslunni komst S-hópurinn upp með að gefa óljósar upplýsingar um erlenda eigandann og athuganir sem gerðar voru á honum voru óformlegar. Niðurstöður skýrslunnar kalla augljóslega á frekari rannsóknir á einkavæðingu bankanna. Alþingi samþykkti slíka tillögu haustið 2012. Þeirri samþykkt þarf að fylgja eftir. Sagan má aldrei endurtaka sig.
Frú forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra var í viðtali á Útvarpi Sögu á mánudaginn var og gerði þar lítið úr vernd minnihlutahópa í almennum hegningarlögum. Í viðtalinu lagði dómsmálaráðherra nánast að jöfnu annars vegar almenna vernd ærunnar og hins vegar bann við hatursáróðri. Þótt ráðherra hljóti að vita betur tók hún undir með þáttarstjórnandanum sem furðaði sig á því að minnihlutahópar ættu skilið sérstaka vernd gegn hatursáróðri umfram aðra almenna borgara. Dómsmálaráðherra ýjaði jafnvel að því að rétt væri að bæta við upptalningu minnihlutahópa í ákvæði almennra hegningarlaga um hatursáróður og gera stjórnmálamenn að sérstökum minnihlutahópi ásamt þeim sem verða fyrir aðkasti á grundvelli þjóðernis, litarháttar, kynþáttar, trúarbragða eða kynhneigðar. Hingað til hefur viðhorfið verið að stjórnmálamenn þurfi einmitt að þola hvassari gagnrýni en aðrir stöðu sinnar vegna. En gott og vel. Það sem öllu verra er hins vegar er að dómsmálaráðherra tjáði sig frekar frjálslega um dómsmál sem nú er rekið fyrir dómstólum gegn útvarpsmanni á Útvarpi Sögu þar sem ráðherrann var í viðtali. Var dómsmálaráðherra þar að leggja dómara við Héraðsdóm Reykjavíkur línurnar um hvernig túlka beri löggjöfina í yfirstandandi dómsmáli? Maður spyr sig. Frú forseti. Réttarríki er algjör undirstaða raunverulegs lýðræðis og virkrar mannréttindaverndar. Sjálfstæði dómstóla er svo aftur grundvöllur réttarríkisins. Dómsmálaráðherra er höfuðið á dómsvaldinu í landinu og valdið sem í því felst er gríðarlega vandmeðfarið. Öllum hlýtur því að vera ljóst hve óviðeigandi og í raun hættulegt réttarríkinu það er þegar dómsmálaráðherra ræðir af fullkominni léttúð efnislega dómsmál sem rekin eru fyrir íslenskum dómstólum og hafa ekki enn verið til lykta leidd.
Frú forseti. Okkur hefur orðið tíðrætt í þinginu um kostnað fólks vegna heilbrigðisþjónustunnar. Nú á dögunum var í Fréttatímanum frétt af manni sem var að fara í blóðtöku og hafði gert það á heilsugæslustöðinni á Sólvangi fram til þessa en var svo tilkynnt þegar hann mætti þangað að nú væru þeir hættir að sinna slíku. Hann greiddi í kringum 1.200 kr. fyrir þessa þjónustu alla jafna en síðan þetta var hefur hann þurft að fara á Læknasetrið og greiða 9.000 kr. fyrir sama viðvik. Samkvæmt samtali við svæðisstjóra heilsugæslustöðvarinnar á Sólvangi staðfestir hún að þessari þjónustu hefur verið hætt vegna þess að hún sé of kostnaðarsöm fyrir heilsugæsluna, hún væri að borga með þessu. Það vantar ekki viljann til að sinna verkinu en hins vegar vantar peninga til að sinna því. Hún klykkir út með því að stjórnvöld séu að skoða þetta. Þess vegna hef ég óskað eftir því að eiga orðastað við þingmann og vonandi fær hún einhverjar góðar fregnir því að eins og við þekkjum hefur heilsugæslunni gengið almennt treglega að sinna þjónustu við mjög marga sjúklinga, sérstaklega á Reykjavíkursvæðinu, og fólk fer í ríkum mæli út á einkastofurnar og borga miklu meiri fjármuni fyrir það. Það kemur fram á Vísindavefnum þar sem verið er að ræða þessi mál að stjórnvöld hafi ekki fylgt skýrri og heildstæðri stefnu um að halda niðri útgjöldum sjúklinga vegna heilbrigðisþjónustu mörg undanfarin ár og útgjöldin hafi aukist þegar til lengri tíma er litið þó að þau hafi sveiflast frá árabili til árabils. Breytingar hafa líka verið óskipulagðar og ófyrirséðar í kerfinu. Við þekkjum að það er annmarki á því að þótt búið sé að setja þak á kostnað vegna sjúklinga og heimsókna þeirra til lækna er mjög margt sem er ekki þar undir enn þá, t.d. sálfræðiþjónusta og tannlæknaþjónusta. Mig langar að spyrja [[Forseti hringir.]]hv. þingmann hvort hún telji að þetta sé ásættanlegt og hvort ríkisstjórn hennar, sem hún styður, komi til með að kippa þessu í liðinn þannig að fólk sem þarf að fara í svona blóðtöku þurfi ekki að borga eins mikið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir að vekja athygli á þessari frétt. Mér kemur þetta satt best að segja á óvart og er vont að heyra. Ég hef engar upplýsingar um þetta tiltekna mál aðrar en þær sem hv. þingmaður nefnir hér. Þetta mál hefur ekki komið sérstaklega til skoðunar hjá velferðarnefndinni en það er greinilega ástæða til að fá upplýsingar um það og þá skýringar ef svona er í pottinn búið, að fá viðeigandi viðbrögð. Mig langar að nota tækifærið og ræða hér aðra frétt sem vakti athygli mína í gær sem var á þá leið að psoriasis-sjúklingar sem eðli máls samkvæmt þurfa að leita ítrekaðra ljósameðferða í fjölmörg skipti í senn þurfa að greiða fyrir hvert eitt skipti. Ef svo er lítur það út fyrir að vera þveröfugt við tilgang greiðsluþakskerfisins um að þeir sem þurfa ítrekaðar meðferðir eiga að greiða hlutfallslega minna en ekki meira. Auðvitað er það svo að þegar verið er að koma á fót stóru og flóknu kerfi til batnaðar þá koma upp hnökrar. Þess vegna er mikilvægt að við séum öll hér á tánum til að skoða og eftir atvikum bregðast við ef ástæða þykir svo að í rauninni vinni ekki angar kerfisins gegn tilgangi þess. Forseti. Það er hlutverk okkar hér að fá upplýsingar um slíka hnökra og bregðast við. Ég mun því leita upplýsinga um þessi mál og taka upp við hæstv. heilbrigðisráðherra og er sannfærð um að hann mun bregðast við fljótt og vel þar sem öflug heilsugæsla sem fyrsti viðkomustaður og sanngjarnt greiðsluþátttökukerfi með greiðsluþaki eru mikilvægir þættir í áherslum ríkisstjórnarinnar í að efla heilbrigðiskerfið. Ég þakka kærlega fyrir fyrirspurnina.
Forseti. Hversu miklu erum við tilbúin til að fórna til að halda í úreltar hugmyndir um nauðsyn starfa? Þegar við erum komin á þann tímapunkt að fyrirtæki sjá hagræðingu í því að flytja starfsemina eða, eins og útlit er fyrir í nánustu framtíð, jafnvel sjálfvirknivæða starfsemina, hvaða tól höfum við í höndunum til að halda í þessi dýrmætu störf? Við getum lækkað skattbyrðar á fyrirtækin eða lækkað laun starfsmanna, boðið fleiri ívilnanir, grátbeðið um að fá að halda þessum störfum á grundvelli samfélagsábyrgðar. Þetta gæti haldið vélinni gangandi í einhvern tíma. En hvað gerist svo þegar tækniframfarir leiða af sér skilvirkari og ódýrari sjálfvirknivæðingu eða ódýrara vinnuafl finnst annars staðar? Hversu lengi höldum við þessu leikriti gangandi með upphrópunum um samfélagslega ábyrgð stórfyrirtækja sem hafa það eina markmið að hámarka hagnað? Samfélagsleg ábyrgð fyrirtækja sem hafa það eitt að markmiði að græða er vitaskuld engin og hefur aldrei verið það. Það er blekking ein og barnaskapur að trúa slíku tali á tímum þegar allir vita að ársfjórðungsuppgjör og skammtímaafkoma hluthafa er það sem ræður för. Við þurfum að leggja áherslu á að tryggja réttláta dreifingu arðs af auðlindum en ekki ríghalda í láglaunastörf sem fæstir myndu hafa áhuga á að vinna ef þeir hefðu valfrelsið sem felst í auknum efnahagslegum réttindum. Við þurfum að fara að skoða það alvarlega að aftengja vinnu og laun. Það að eiga ofan í okkur og á eru grundvallarmannréttindi sem okkur ber með réttlátri dreifingu auðlinda í sameiginlegri eigu allra Íslendinga að tryggja hverjum einasta borgara landsins óháð vinnu. Það þarf svo að vera val hvers og eins hvert vinnuframlag hans til samfélagsins verður. Launin fyrir þá vinnu verða þá viðbót. Það á enginn að neyðast til að vinna til að fá að lifa. Þá hugmyndafræði þarf að endurhugsa. Eins og staðan er núna er samfélagið og lagaumhverfið hannað til að þjóna hagsmunum fyrirtækja sem hafa það eina markmið að hámarka hagnað í nafni frjáls markaðar, ekki þarf nema að líta til United Silicon til að sjá nýjasta dæmið um rangláta forgangsröðun. Forseti. Hinn raunverulegi frjálsi markaður felst í því að valdefla borgara landsins til að hafa val, óháð efnahag, raunverulegt frelsi. Þannig réttum við markaðinn og einföldum öll kerfin okkar, með því að skapa traustan grunn til að byggja samfélagið á.
Virðulegi forseti. Ég hef verið talsmaður kvótakerfisins þrátt fyrir alla galla þess og auðvitað kosti. Það kom mér á óvart þegar ég heyrði talsmann Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi tala í gær um að greinin ætlaði að flytja vinnsluna úr landi. Ég velti fyrir mér hvort greinarnar snúi baki við þeim gæðum fiskvinnslunnar sem fylgja því að nota ferska vatnið okkar og hreinleika íslenskrar náttúru sem hefur verið eitt af aðalsmerkjum útflutningsgreinarinnar. Og er talsmaðurinn búinn að gleyma hruninu þegar gengið féll um tugi prósenta árið 2007, þegar tekjur útgerðarinnar margfölduðust og hagnaður greinarinnar fór í sögulegar hæðir? Á sama tíma hrundi kaupmáttur fólksins í landinu, á sama tíma hækkuðu skuldir fiskverkafólksins upp í rjáfur. Samt mættu allir í vinnu í fiskvinnslufyrirtækjunum og stóðu sína plikt. Í dag, þegar við erum að fást við tímabundið vandamál sem stafar af mikilli velgengni í landinu, kemur talsmaður sjávarútvegsfyrirtækja og hótar því að fara með vinnsluna úr landi, flytja út fiskinn óunninn og vinna hann í útlöndum. Það er nóg af fólki sem vill vinna þennan fisk hérna heima og veiða hann hér. Þing og þjóð lætur ekki hóta sér svona. Enginn hótar okkur því að fara með fiskinn til útlanda. Það kemur ekki til greina. Ég trúi því ekki að stór hluti þeirra sem hafa kvótann í höndum taki undir þessi orð. Ég svara þessu fólki bara á sjómannamáli, að þeir sem vilja fara með vinnsluna til útlanda [[Forseti hringir.]]fari bara til andskotans.
Forseti verður að biðja hv. þingmenn að gæta orða sinna.
Virðulegur forseti. Ég ætla að taka að hluta til undir með hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni, en ég vil þó kannski láta nægja að þeir fari þá til útlanda bara kvótalausir. Mér ofbýður það hreðjatak sem útgerðarmenn hafa á íslensku samfélagi nú og áður. Saga kvótakerfisins er saga af uppgangi kvótagreifanna og saga af hnignun byggðarlaganna. Óttinn grípur um sig með reglulegu millibili. Hvaða útgerðarmaður skyldi verða næstur til að selja kvótann burt úr byggðarlaginu og kippa stoðunum undan atvinnulífinu? Smá upprifjun: Man einhver eftir hinum fleygu orðum, „Guggan verður áfram gul og gerð út frá Ísafirði“? Man einhver eftir útgerðarmanninum sem fékk viðurnefnið „vinalausi“? Man einhver eftir því hvernig fór fyrir útgerðinni í Hrísey, á Flateyri, í Grímsey, á Húsavík, Djúpavogi, Raufarhöfn, Þorlákshöfn? Og hugsanlega Akranesi næstu daga? Man einhver eftir útgerðarkonunni sem ásamt félögum sínum lætur sig ekki muna um nokkur hundruð milljóna tap á áróðursriti sínu? Hvar skyldi ávinningurinn liggja af því að gefa út slíkt blað? Man einhver eftir því þegar útgerðarmenn létu sigla öllum íslenska fiskiskipaflotanum til hafnar í Reykjavík í júní til að mótmæla því að þeir þyrftu að greiða sanngjarnan skerf til þjóðarinnar fyrir afnot af auðlindum hafsins, sérstakt veiðigjald? Man einhver eftir útgerðarmanninum sem hótaði að leggja niður eitt bæjarfélag eða svo ef slíkum veiðigjöldum yrði komið á? Man einhver eftir sjómönnum sem róa upp á lægri hlut en ella meðan verið er að borga nýsmíðað skip? Svona mætti lengi telja en það þjónar engum tilgangi. Kvótakerfið er vont fyrir almenning í landinu því að arðurinn skilar sér ekki nema að litlu leyti í ríkissjóð.
Virðulegi forseti. Í gær birti sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins lokayfirlýsingu eftir heimsókn sína til Íslands á dögunum. Margt áhugavert er að finna þar. Tvennt vekur þó sérstaka athygli og tengist fyrirhugaðri bankasölu og er kannski sérstaklega viðeigandi í dag að vekja máls á þessu í ljósi niðurstöðu rannsóknarnefndar Alþingis um söluna á Búnaðarbankanum. Í fyrsta lagi er kallað eftir stefnu sem tryggir að bankarnir verði í höndum traustra eigenda og nefnt að gæði nýrri eigenda eigi að hafa forgang umfram hraða viðskiptanna og verð. Þarna er vakin athygli á langtímahagsmunum bankakerfisins og kallað eftir heildarstefnumótun er varðar framtíðarskipan bankakerfisins. Þessa sýn vantar algjörlega hjá stjórnvöldum og þess vegna hefur lítið heyrst frá þeim eftir að nýleg sala á hlut í Arion banka varð að veruleika. Í öðru lagi er nefnt að þetta muni reyna á Fjármálaeftirlitið og þeir hvattir til að í mati á nýjum eigendum verði það ítarlegt, nákvæmt og sanngjarnt. Staðreyndin er sú að íslensk stjórnvöld vita ekki hverjir eru endanlegir fjárfestar að þessum 30% hlut í Arion banka. Samt voru íslensk stjórnvöld og ráðamenn tilbúin að fagna þessari þróun. Fjármálaeftirlitið gat t.d. ekki svarað því hvort Goldman Sachs væri endanlegur fjárfestir að sínum hlut. Fjármálaeftirlitið er að vinna í því að veita okkur svör í efnahags- og viðskiptanefnd hvað þetta varðar. Virðulegi forseti. Það þarf að byggja upp traust á næsta áfanga er varðar endurreisn fjármálakerfisins. Stjórnvöld hafa þar ríkum skyldum að gegna. Ég hvet stjórnvöld til að fara í heildarstefnumótun er varðar framtíðarskipan bankakerfisins og fara í verkið af meiri festu en gert hefur verið hingað til.
Frú forseti. Við ræðum plagg sem á að vera eitt mikilvægasta plagg hverrar ríkisstjórnar, fyrir utan fjárlög hvers árs, sem er fjármálastefna fyrir næstu fimm árin. Það er ekki lítil ábyrgð sem felst í þessu plaggi en í því á líka að vera pólitík því að fjármálastefnan sem hér er kynnt er auðvitað pólitískt stefnuplagg eins og vera ber. Það er ekki beysin pólitík sem hér birtist, síður en svo. Ekki er þetta pólitík sem stuðlar að raunverulegum umbótum í innviðum þjóðarinnar, sem ríkisstjórnarflokkarnir lofuðu og boðuðu fyrir kosningar. Þetta er pólitík stöðnunar og framkvæmdaleysis. Grundvöllurinn að fjármálastefnu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar er veikur og mun hvorki stuðla að efnahagslegum stöðugleika né félagslegum stöðugleika eða jöfnuði. Þessi fjármálastefna boðar hvergi alvöruuppbyggingu innviða næstu fimm árin. Hér er byggt á þeirri hugsun að auka afgang af rekstri ríkissjóðs með því að nota eignir og afgang af rekstri til mun hraðari niðurgreiðslu skulda en áður var áformað. Markmiðið um skuldaniðurgreiðslu er hátt. Samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2017 er gert ráð fyrir að skuldir ríkisins lækki um nálægt 130 milljarða kr. á árinu. Sú gríðarmikla áhersla sem lögð er á hraða lækkun skulda, jafnvel niður fyrir lögboðin mörk, ber miklu frekar vott um tiltekinn árangur í bókhaldi en haldgóða stefnu um samfélagslega uppbyggingu. Gott og vel. Það er alltaf gott að stefna að því að lækka skuldir og það væri ágætt þegar aðstæður í efnahagslífinu væru ekki á þá lund að hér væri hagkerfið uppfullt af spennu og hita, húsnæðisskortur með því mesta sem hefur verið um áratugabil, svo gríðarlega hár hagvöxtur að jafna má við Indland eitt landa o.s.frv. En verra er að áformin sem má finna í fjármálastefnunni um hraða niðurgreiðslu skulda er byggð á afar óljósri stefnu um sölu ríkiseigna og verulegri óvissu um söluverðmæti eigna í eigu ríkisins. Hin gríðarlega hraða skuldaniðurgreiðsla byggist m.a. á því að eignarhlutur ríkisins í Arion banka verði seldur. Því miður ríkir veruleg óvissa um andvirði þeirra 13% hlutafjár ríkisins í bankanum, svo það er ekki ábyrgt að byggja skuldaniðurgreiðslur m.a. á einhverju sem er ekki fyllilega ljóst hversu miklu skilar í ríkissjóð á endanum. Eignarhlutur ríkisins í fjármálafyrirtækjum er ekkert til að fara með fleipur um eða hafa í flimtingum. Miklir almannahagsmunir eru tengdir eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum og áformum um ráðstöfun þeirra. Það eru ekki nema nokkrir dagar síðan sala á eignarhlut í Arion banka var gagnrýnd harðlega vegna ógagnsæis og óvissu um hverjir það væru sem væru að eignast meiri hluta í Arion banka og þar með þrengja verulega að stöðu ríkisins sem eiganda næststærsta hlutar í bankanum. Því verður að gera þá kröfu til stjórnvalda að þær aðgerðir sem beitt verður við söluferli á hlut ríkisins standist fyllilega kröfur um óhlutdrægni og gagnsæi en verði ekki tilefni til vantrausts, tortryggni og gruns um að hagsmunir almennings séu sniðgengnir. Ekki má undir neinum kringumstæðum leiða þessi mál til lykta án þess að Alþingi fjalli um þau. Í umræðunni um fjármálastefnuna í gær kom berlega í ljós að ekki ríki samhugur um sölu á eignarhlut ríkisins í bönkunum. Formaður fjárlaganefndar lýsti því yfir í gær að á þessu fimm ára tímabili verði hlutur ríkisins í bönkunum seldur meðan hæstv. fjármálaráðherra hefur lýst yfir að taka verði mun lengri tíma í söluferlið. Eins og kemur skýrt fram í umsögn Alþýðusambands Íslands við þingsályktunartillöguna um fjármálastefnuna hafa tekjustofnar ríkisins verið veiktir svo mikið á undanförnum árum að það dregur úr aðhaldi ríkisfjármálanna og minnkar verulega svigrúm ríkisins til nauðsynlegra velferðarumbóta. Í þessari fjármálastefnu, sem hæstv. fjármálaráðherra og formaður Viðreisnar leggur fram, eru engin áform uppi um að nýta bætta stöðu sem lægri vaxtagjöld ríkissjóðs skapa til aukinnar almennrar velferðar. Ég legg mikla áherslu á þetta því að það er afskaplega mikilvægt, ef ekki kjarninn í fjármálastefnu ríkisstjórnarinnar. Það eru engin áform til að nýta bætta stöðu ríkissjóðs til að skapa aukna og almenna velferð. Það er nánast þyngra en tárum taki að á yfirstandandi ári hafi verið gerðar sértækar kerfisbreytingar sem leiða til þess að tekjur ríkissjóðs lækka um 8 milljarða kr. sem bætast við þær þensluhvetjandi aðgerðir sem ráðist hefur verið í á tekjuhlið ríkisfjármálanna á undanförnum árum. Má þar nefna skuldalækkunaraðgerðir og skattkerfisbreytingar á borð við afnám auðlegðarskatts, lækkun veiðigjalda og lækkanir á tollum og neyslusköttum. Á sama tíma og neyðarástand ríkir á húsnæðismarkaði, ungt og tekjulægra fólk á minna af eignum en það átti fyrir áratug og á mun erfiðara með að koma sér upp þaki yfir höfuðið, á meðan velferðarkerfið sem barnafólk og aðrir samfélagshópar treysta á er mun lakara hér en í þeim löndum sem við viljum og eigum að bera okkur saman við er hægri ríkisstjórnin að afsala sér tekjum upp á milljarða sem gætu svo innilega nýst til margumræddrar uppbyggingar á innviðum samfélagsins, uppbyggingar sem við höfum öll beðið eftir, hvort sem það er í menntakerfinu, heilbrigðiskerfinu, velferðarkerfinu eða í samgöngukerfinu. Á meðan ekkert bólar á uppbyggingunni og hún tefst í það óendanlega, eða allavega í fimm ár samkvæmt þessari stefnu, er þá ekki skynsamlegra að fara sér hægar í niðurgreiðslu skulda og nýta tekjur ríkissjóðs einmitt til margumræddrar innviðauppbyggingar, til þess að hætta veikingu á barna- og vaxtabótakerfum og styrkja þau bótakerfi í staðinn? Það á nefnilega ekki að nota velferðarkerfið sem helsta hagstjórnartækið hverju sinni. Það á ekki að nota velferðarkerfið til að vera aðhaldstæki í hagstjórninni í gegnum sparnað við velferðarúrbætur og innviðauppbyggingu sem ekkert bólar á. Það á ekki að spara þegar kemur að heilbrigðismálum eða velferðarmálum. Það er nóg komið í því aðhaldi. Í greinargerð með fjármálaáætluninni er réttilega minnst á að blikur séu á lofti vegna aukinnar spennu á vinnumarkaði og húsnæðismarkaði þrátt fyrir útlit fyrir hagfelldar efnahagshorfur til næstu ára. En það eru engar lausnir boðaðar hér vegna spennunnar og óboðlegs ástands í húsnæðismálum sem festa fólk í fátæktargildru. Ekki er boðað að ríkið ætli sér að slá á þensluna og spennuna á húsnæðismarkaði, ekki er boðað að auka eigi framboð á húsnæði verulega. Húsnæðisvandi ungs fólks og lágtekjufólks er raunverulegur og aðkallandi. Það þarf að mæta þeim húsnæðisvanda með raunverulegum aðgerðum. Jú, það er boðað að hagstjórnin verði að vera öguð. Það er rétt. En við skulum ekki afsala ríkissjóði tekjum til að skera niður á þeim hópum samfélagsins sem síst mega verða fyrir niðurskurði. Spennan á vinnumarkaðnum helst í hendur við spennuna í nánast óstjórnlegum vexti ferðaþjónustunnar sem hefur leitt til verulegrar styrkingar krónunnar að undanförnu, eða um tæp 25% frá miðju ári 2015. Sá gríðarlegi vöxtur, sem hefur réttilega verið einn af okkar bestu björgunarhringjum í hruninu, hefur rutt til hliðar öðrum útflutningsgreinum með því m.a. að þrýsta upp genginu. Útflutningsverðmæti Íslands hækkaði um 17% á árunum 2014–2016 í hlutfalli við útflutningsverð helstu viðskiptalanda sem eru ótrúlegar tölur og má að mestu leyti þakka - eða kenna um, eftir því hvernig litið er á það - hinum gríðarlega mikla vexti í ferðaþjónustu sem jókst um 44% í fyrra og hefur ríflega fjórfaldast síðan árið 2010. Sá gríðarlegi vöxtur hefur rutt til hliðar öðrum útflutningsgreinum með því m.a. annars að þrýsta upp genginu. Svona ruðningur hefur ekkert að gera með sjálfbærni, eins og kveðið er á um að sé eitt af grunngildum fjármálastefnunnar hér. Þessi mikla spenna í hagkerfinu, eins og við upplifum núna, og of miklar sveiflur í hagkerfinu og í peningastefnunni eru nefnilega þess eðlis að þær gagnast fólkinu sem á mestar eignir og flest verðbréf. Það er ekki meiri hluti þjóðarinnar heldur á 10% Íslendinga 64% allra eigna. Þessi efsta tíund á líka nánast öll verðbréfin. Þessi tekju- og eignahæsti hópur hagnast í niðursveiflum á genginu því að þá dregst rekstrarkostnaður hans saman og þá losnar um aðrar eignir. Það er sá hópur líka sem hagnast í uppsveiflunum því að þá á hann fjármuni til að ávaxta. Til að mæta þeim sveiflum hefði kona ætlað að í fjármálastefnunni yrðu boðaðar lausnir. Því miður eru þær lausnir fremur þunnur þrettándi. Í fjármálaáætlun fyrri ríkisstjórnar sem lögð var fram í maí síðastliðnum var aðalþunginn sagður snúa að því að láta sjálfvirka sveiflujafnara vinna sitt verk, sem hljómar í eyrum leikmanna eins og þetta eigi að leiðrétta sig sjálft. Leikmenn hafa nefnilega oft rétt fyrir sér, því að nákvæmlega þannig er það. Það er ætlast til þess að kerfið leiðrétti sig sjálft. Aðalþungi þeirrar áætlunar var að halda gjaldahliðinni stöðugri meðan aukin efnahagsumsvif ykju tekjur ríkissjóðs og sköpuðu meiri rekstrarafgang af sjálfu sér. Í áliti fjármálaráðs við fjármálastefnuna er bent á að stefnan varðandi þetta sýnist óbreytt. Það vekur athygli fjármálaráðs að í reynd hafi hin sjálfvirka sveiflujöfnun verið veikt undanfarin ár með aðgerðum á tekjuhlið fjárlaga. Með því að afsala sér tekjum hafi hægri ríkisstjórnin hin fyrri, og enn hægri ríkisstjórnin hin síðari tekið undir, ekki bara veikt innviðina heldur líka veikt hina sjálfvirku sveiflujöfnun. Auk þess veiki markmið fjármálastefnunnar um að útgjöld og tekjur þróist sem fast hlutfall af landsframleiðslu þessa sveiflujöfnun. Frú forseti. Það er kristalskýrt að það þarf að styrkja tekjustofna ríkisins ef treysta á félagslegan stöðugleika í íslensku samfélagi, ekki veikja þá. Meira er af aðkallandi verkefnum í samfélaginu en svo að við getum leyft okkur að afsala okkur tekjum sisvona. Til hverra erum við að afsala okkur tekjum? Jú, til þeirra sem best búa í íslensku samfélagi. Með styrkjum til útgerðarfyrirtækjanna og með skattastyrkjum til ferðaþjónustunnar. Það á bara ekki við núna. Það er óábyrg hagstjórn að búa svo um hnútana að afla ekki nægra tekna, að þegar dregur úr umsvifum og þenslu verði óumflýjanlegt að skera niður. Hvar verður þá skorið niður? Það verður skorið niður í kostnaðarþyngstu kerfunum. Það verður skorið niður í velferðarkerfinu og heilbrigðiskerfinu, því að það er ávallt það fyrsta sem mætir niðurskurði hægri stjórna. En sá yfirvofandi niðurskurður samræmist varla grunngildum fjármálastefnunnar sem hér er kynnt, sem eru sjálfbærni, varfærni, stöðugleiki og gagnsæi. Það er því miður fjarri. Einn helsti veikleiki fjármálastefnunnar er, eins og bæði fjármálaráð og Alþýðusamband Íslands benda á í umsögnum sínum, að ekki er lagt mat á tekjur og útgjöld hins opinbera að teknu tilliti til hagsveiflunnar. Það er ekki að finna neina sundurliðun á afkomu hins opinbera í frum- og fjármagnsjöfnuð né heldur upplýsingar um sértækar tekju- og útgjaldaaðgerðir eða leiðréttingar á áhrifum hagsveiflunnar á afkomu hins opinbera. Þetta gerir að verkum að raunverulegt aðhaldsstig opinberra fjármála er óljóst. Það er erfitt að álykta hvort afkomumarkmiðið sé nægilega aðhaldssamt til að viðhalda stöðugleika. Það er hægt að hafa réttmætar áhyggjur af því að hér séu ýmsar forsendur fjármálastefnunnar fyrir næstu fimm árin svo veikar að efasemdir eru um að þær haldi. Það er slæmt, svo ekki sé kveðið fastar að orði, því að eins og segir í lokaorðum fjármálastefnunnar er brýnt að það ríki trúverðugleiki um stefnumörkunina þegar kemur að ríkisfjármálum, þegar kemur að stefnumörkun um ríkisfjármál, sem eru fjármál okkar allra. Ekki bara ákveðins hóps í samfélaginu eða ákveðins hóps ráðamanna. Ég tek undir það að trúverðugleiki verði að ríkja. En hér eru grunnur og forsendur stefnunnar svo veikar og byggðar á svo óljósum markmiðum að þessi trúverðugleiki er löngu fokinn út í hafsauga. Við það getum við ekki búið. En því miður er það raunveruleikinn. Það er staðreyndin sem kemur fram í þessari fjármálastefnu, sem er eitt mikilvægasta plagg hverrar ríkisstjórnar fyrir sig og er stefnumótandi og stefnumarkandi fyrir næstu fimm árin. Við verðum að hafa trúverðugleika að leiðarljósi þegar kemur að því að mynda grunninn að viðlíka plaggi og þetta er.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og sérstaklega þá áherslu sem hún leggur á mikilvægi fjármálastefnunnar því þetta er vissulega plagg sem við erum að horfa á fyrir næstu fimm ár. Ég vil hins vegar gera athugasemd við að það vantar kannski skilning á því hvers vegna við viljum í þessari fjármálastefnu skila afgangi og sýna aðhald. Ástæðan er sú að við viljum lækka vaxtastig í landinu. Við viljum lækka tekjurnar sem tekjumesta fólkið, fólkið sem er með eignirnar, er með, það fái minni tekjur og hinir sem skulda, þeir sem eru tekjuminni, þeir sem eru að eignast sínar fyrstu eignir, borgi minna en áður. Það séu sambærileg kjör á vöxtum eins og í nágrannalöndum okkar. Þetta á ekki bara við um einstaklinga heldur líka fyrirtæki, sveitarfélög, hið opinbera. Hitt sem ég vildi gera athugasemd við hjá hv. þingmanni er í sambandi við sölu bankanna. Ég er ekki viss um að hv. þingmaður hafi setið hér í þingsal í gær þegar ég ræddi þetta. Þess vegna skal ég endurtaka það sem ég sagði þá. Það er gert ráð fyrir sölu eigna upp á 35 milljarða á hverju ári eða tekjur af þessum eignum. Nú er það svo að arður af bönkunum, sem ríkið á að nánast öllu leyti, í ár er einmitt rétt um 35 milljarðar. Þessar tekjur leiða til þess að það er minni þrýstingur á að fara að selja þessar eignir strax. Við getum þess vegna gert eins og þingmaðurinn segir réttilega, vandað okkur mjög vel, [[Forseti hringir.]]sinnt þessu í opnu og gagnsæju ferli sem við erum sammála um.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir andsvarið. Fyrst varðandi þessa hröðu niðurgreiðslu skulda í því skyni að lækka vaxtagreiðslurnar: Eins og ég nefndi í ræðu minni er það vel að vilja lækka skuldir. En ég og fleiri þingmenn í þessum þingsal höfum velt því fyrir okkur hvort þessi gríðarlega áhersla á lækkun skulda niður fyrir lögbundið markmið laga um opinber fjármál, niður fyrir það markmið, sé nauðsynleg akkúrat núna. Hvort ekki væri betra og skynsamlegra, þegar búið er að bíða í mörg ár eftir sjálfsagðri innviðauppbyggingu og var eitt af meginloforðum flokks hæstv. fjármálaráðherra, að fara hægar í niðurgreiðslu skulda og eyða þá frekar tekjum ríkissjóðs til þess að fara í uppbyggingu á heilbrigðiskerfinu, velferðarkerfinu og í samgöngumálunum. Ég er a.m.k. þannig þenkjandi. Ég held að það væri skynsamlegt. Það myndi mæta þeirri eftirspurn sem er til staðar og því sem fólkið þarna úti hefur verið að bíða eftir í mörg ár. Varðandi bankasöluna heyrist mér að við hæstv. fjármálaráðherra séum sammála um að það þurfi að taka tíma í allt er nefnist sala á hlut ríkisins í bankakerfinu. Ég er feginn að heyra að hann er þar. En hér talaði formaður fjárlaganefndar í gær og vildi fara í sölu á hlut ríkisins í bönkunum á þessu fimm ára tímabili. Hann vildi gera það á fimm árum og talaði digurbarkalega um það. Hann reyndi reyndar að leiðrétta sjálfan sig þegar hann kom aftur í ræðustól. Ég held, bæði í ljósi tíðinda er varða söluna á [[Forseti hringir.]]Arion banka sem og tíðinda dagsins í dag, að við verðum að hafa allt þetta söluferli upp á borðum og gagnsætt og standa vel að því.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum aftur fyrir hennar góðu orð um bankasölu. Ég held að við séum alveg sammála um það. Það mál sem hér er nefnt og við fengum þykka skýrslu um í okkar pósthólf núna áðan sýnir að það þarf að vanda sig afar vel. Menn hafa ekki staðið sig að því leyti á sínum tíma. Hvað það þarf að taka langan tíma að selja þessa hluti veit ég ekki. En ég held að þegar það verður gert eigi að gera það með þessum hætti. Þegar ég stóð hér um daginn og lýsti því yfir að það væri ekkert sérstakt sem ég hefði gert, hvorki til þess að reyna að selja þennan hlut né hafi nokkur haft samband við mig og óskað eftir að kaupa þennan hlut, þá er það þannig. Ég tel að þegar við förum með þetta í söluferli sé mikilvægt að allir hér á Alþingi verði upplýstir um það og það verði gert þannig að ekki verði hægt að segja að hallað hafi á einhvern hugsanlegan kaupanda. Ég er þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að þessir bankar, sem eru reyndar ekki umræðuefni dagsins en ég nefni þetta vegna þess að þetta hefur komið upp, fari í dreifða eignaraðild og verði ekki misnotaðir með þeim hætti sem gerðist hér fyrir hrun. Ég vil hins vegar víkja örlítið að niðurgreiðslu skulda sem er reyndar aðeins annað en að skapa svigrúm til að lækka vexti Seðlabankans, sem ég held að sé líka mikilvægt. Með því að við greiðum niður skuldir á þeim árum þegar hér er góðæri þurfa komandi kynslóðir ekki að borga niður þessar sömu skuldir. Við erum að skapa rými í framtíðinni til þess að hægt sé að verja meiru til þessara ágætu mála sem við hv. þingmaður erum sammála um að þurfi að gera.
Frú forseti. Það gleður mig að heyra að hæstv. fjármálaráðherra vill vanda til verka. Það er ekki vanþörf á. Varðandi niðurgreiðslu skulda og vaxtagjöldin velti ég fyrir mér, þar sem hæstv. fjármálaráðherra minntist á það í seinna andsvari, hvers vegna ekki sé nein áform að finna í fjármálastefnunni um að nýta bætta stöðu sem lægri vaxtagjöld ríkissjóðs skapa til þess að bæta almenna velferð. Þetta finnst mér vera eins og ég minntist á í ræðu minni kjarninn í fjármálastefnunni sem ég sakna. Ég held að ég sé ekki alein um það. Ég held að það væri akkúrat núna lag að fara í innspýtingu í velferðina, heilbrigðiskerfið, menntakerfið o.s.frv. En það bólar ekkert á því í þessari fjármálastefnu. Ég hefði vonast til að hér væri að finna metnaðarfull áform um raunverulega innviðauppbyggingu. Ég vona að þau metnaðarfullu áform líti dagsins ljós af hálfu hæstv. fjármálaráðherra, að hann endurskoði hug sinn og finni svigrúm og pólitískan vilja til þess að fara í raunverulega uppbyggingu innviða eins og hann lofaði fyrir kosningar.
Virðulegi forseti. Við höfum haldið áfram þessari umræðu og erum komin yfir á nýjan dag. Mig langar að rifja upp þær aðstæður sem við erum í eftir samræðu gærdagsins. Sú fjármálastefna sem við ræðum hér - það eina sem hægt er að draga beint úr henni er að þetta er fjármálastefna um skuldalækkun. Það er það eina sem er mjög skýrt. Allt annað í henni, allt annað sem samkvæmt lögum er kveðið á um, er miklu óskýrara. Til dæmis er minnst á þessa uppsöfnuðu fjárfestingarþörf en ekki þróun hennar, hvernig á að tækla þá fjárfestingarþörf, hvaða upphæðir erum við að tala um þar? Sú skuldalækkun sem við erum að fara í, samkvæmt þessari stefnu, gengur út á um 20 milljarða á ári að meðaltali. Ef við borgum niður skuldir förum við í lægri vaxtagreiðslur og það endar í 20 milljörðum á ári, eftir því sem mig minnir. Samkvæmt stefnunni. Úr 70 niður í 50 milljarða vaxtagreiðslur. Einnig er talað um að lífeyrisskuldbindingar verði alla vega 13 milljarðar á ári. Ekki er talað um hvernig eigi að tækla það. Það dregst frá þessum 20. Þá eru ekki nema 7 eftir. Þá er þessi uppsafnaða fjárfestingarþörf eftir. Þá er kostnaðurinn við samgönguáætlun eftir. Það er ekki mikið eftir af þessum 20 milljörðum, það sem á að fara í heilbrigðiskerfið og menntakerfið og ýmislegt annað. Það er þetta sem vantar í stefnuna. Ég er að velta fyrir mér hvernig við getum haldið áfram með umræðu um þessa fjármálastefnu þegar við vitum þetta ekki.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir hans vangaveltur kannski frekar en andsvar. Ég er fyllilega sammála hv. þingmanni. Það er ansi margt sem vantar í þessa fjármálastefnu. Hv. þingmaður talaði um hraða niðurgreiðslu skulda, þessa ofuráherslu á hana - bara til að halda því til haga er sú sem hér stendur mikil talskona þess að greiða niður skuldir, en þegar við erum farin að fara niður fyrir lögbundið markmið velti ég fyrir mér hvort við séum að teygja okkur of langt á sama tíma og við erum á hinn bóginn að láta hið frjálsa hagkerfi leysa úr þessum vandamálum sjálft. Hið opinbera er ekki að fara í tekjuöflunarleiðir til þess að fara í innspýtingu á uppbyggingu innviða og fjárfestingu o.s.frv. - það kemur hvergi fram í þessu plaggi - heldur er ofuráhersla lögð á niðurgreiðslu skulda. Eins mikið og ég er talskona þess að greiða skuldir sínar held ég að öllu megi ofgera í þeim málum. Eins og ég lýsti hér áðan hefði ég frekar viljað sjá hér metnaðarfull áform um raunverulega uppbyggingu og innviðafjárfestingu. Við höfum svigrúm til þess núna í fyrsta skipti í mjög langan tíma. Því ekki að nýta tækifærið?
Virðulegi forseti. Þetta er allt hluti af umræðunni. Þó að það sé kannski ekki nákvæm spurning til hv. þingmanns er til dæmis talað um það í fjármálastefnunni, þegar skuldir opinberra fyrirtækja eru teknar með líka, að heildarlækkun skulda sé 66 milljarðar. Landsframleiðsla er að hækka á þessum tíma o.s.frv. Vonandi verður svo hagvöxtur. Gert er ráð fyrir honum. Sumir umsagnaraðilar kalla það að vonast sé eftir kraftaverki. Svona langt hagvaxtarskeið hefur aldrei orðið áður. En við krossum fingur. Við sáum aldrei greiningar á því hversu mikil áhrif ferðamannaaukningin hafði á þennan hagvöxt. Ef hann stoppar er ekki hagvöxtur, þá er bara stöðnun. Hvaða áhrif hefði það á hagvöxt á næsta ári ef ferðamönnum myndi ekki fjölga eins og gerst hefur undanfarin ár? Ég bað um þessar upplýsingar í fjárlaganefnd en hef ekki enn fengið þær. Kannski er ekki auðvelt að reikna það, ég veit það ekki. Það vantar mikið upp á sviðsmyndagreiningu þar. En það sem ég er að reyna að vekja athygli á er að það eru þessi tvö ákvæði í stefnunni sem binda okkur dálítið mikið fyrir næstu fimm ár. Annars vegar er þessi áhersla á skuldalækkun, sem ég get alveg kvittað undir, það er gott og þarft verk að fara í. En það er bara á skuldir ríkissjóðs, ekki er talað um langtímaskuldbindingar eða skuldir opinberra fyrirtækja. Svo er það þetta ákvæði um að allar einskiptistekjur fari í skuldaniðurgreiðslu. Það gæti orðið dálítil hindrun hvað það varðar að bregðast við vandamálum sem koma upp. Því að það gerist.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Hv. þingmaður kom inn á þennan mikla vöxt í ferðaþjónustunni sem skapar vissulega gríðarlega spennu. Eins og ég rakti hér áðan, 44% aukning á tveimur árum í útflutningi sem ryður öllum öðrum útflutningsgreinum til hliðar og þrýstir upp genginu. Það er áhyggjuefni að ekki séu gerðar raunverulegar ráðstafanir til að minnka þessi þensluáhrif í þessari fjármálastefnu. Þessum gríðarlegu þensluáhrifum væri hægt að mæta með hæfilegri skattlagningu á ferðaþjónustuaðilana, hvort sem er á bílaleigur eða komugjald eða hvers konar hugmyndir þar að lútandi, ég held að það væri lag. Um margra ára skeið hefur verið talað um, og meira að segja er kveðið á um það í sáttmála ríkisstjórnarinnar, að stofna sveiflujöfnunarsjóð. Ég hef ekki séð neinar hugmyndir þar að lútandi. Ég hef ekki séð það á teikniborði hæstv. fjármálaráðherra. Norðmenn eru með sinn olíusjóð til að koma til móts við þessar sveiflur en engar hugmyndir er að finna um það hér eða annars staðar. Það verður áhugavert að sjá það þegar skýrari mynd kemur á þær hugmyndir.
Herra forseti. Við ræðum hér fjármálastefnu fyrir næstu fimm ár. Það má margt um hana segja, bæði hvað varðar það hvort almenningur í landinu skilur hvað hér er á ferðinni, að við séum í raun og veru að setja okkur ramma til næstu fimm ára sem við getum lítið hreyft okkur innan, og við séum að taka afdrifaríkar ákvarðanir um hvernig samfélagið þróast og vex næstu fimm árin. Það virðist ekki vera að þingmenn stjórnarliða taki það svo alvarlega. Þeir telja að þetta sé eitthvað sem þurfi ekki að sitja yfir eða taka almennt þátt í umræðum um. Þetta plagg er mjög afdrifaríkt varðandi það hvernig uppbygging og ekki-uppbygging verður hér á næstu fimm árum. Það ber þess merki að hér situr við völd hægri stjórn sem lætur kapítalið fyrst og fremst ráða för og hefur ekki samfélagið í öndvegi, hugsar ekki um hvað samfélaginu og almenningi er fyrir bestu en leggur mesta áherslu á að geta sýnt í excel-skjölum að geta greitt hratt niður skuldir á næstu árum, ekki hvernig það kemur út gagnvart þeim almenningi sem við alþingismenn eigum að þjóna og hvernig það bitnar á fólki, hvar sem það er statt í samfélaginu. Ég get nefnt nokkra lykilþætti sem hafa verið nefndir í þessari umræðu, bara til að velta upp hvort það sé eitthvað sem kveikir í einhverjum sem fylgist með þessum umræðum hér á Alþingi hversu afdrifaríkar ákvarðanir er verið að taka með þessu plaggi. Talað er um að útgjöld megi aðeins aukast um 0,5% af landsframleiðslu. Ætli margir átti sig á hvað liggur þar að baki og hvað það þýðir fyrir fólk persónulega eða ýmsa uppbyggingu í landinu? Svo er það útgjaldareglan. Hallarekstur má ekki vera nema 2,5% af vergri landsframleiðslu. Ætli margir átti sig á því hvað það þýðir nákvæmlega fyrir landsmenn næstu fimm árin? Það er talað um að útgjaldaþakið sé 41,5% af vergri landsframleiðslu. Kveikir það á einhverjum sem er að fylgjast með þessari umræðu eða lesa um fjármálastefnuna á netinu eða í fjölmiðlum? Ég efast um að heilt yfir séu margir sem skilja hvað liggur að baki og hvaða reglur er verið að setja til að múra samfélagið inn í mjög þröngan ramma sem erfitt er að brjótast út úr. Þá er spurt: Samræmist stefnan sveiflujöfnunarhlutverki ríkisins? Ég tel að hún geri það ekki. Ríkið á auðvitað að vera í forsvari og jafna sveiflur ef þær verða. Ef hagvöxtur minnkar á ríkið að beita sér til að örva hagvöxt og ýta undir hann með hagstjórnartækjum sínum og fara út í framkvæmdir. En mér sýnist að það hlutverk ríkisins gangi ekki upp innan þess þrönga ramma sem hér er lagður til. Það er ofuráhersla lögð á að lækka skuldir ríkisins. Gott og vel. Enginn vill skuldugan ríkissjóð sem þarf að greiða háa vexti á hverju ári. 70 milljarðar hafa verið nefndir. En hversu hratt eigum við að greiða niður þessar skuldir? Hvernig bitnar það á almenningi í landinu? Eigum við ekki fyrst að horfa á jöfnuna og hafa almenning í landinu með í henni áður en við tökum þetta eins og fyrirtæki þar sem ekkert annað er á ferðinni með en sala á varningi og framleiðslu? Þetta er heilt samfélag sem ber þungann af þessum ákvörðunum um að lækka skuldir svona hratt og hafa rammann svona þröngan. Það kemur hart niður á því samfélagi. Það á eftir að koma í ljós þegar fram líða stundir að ekki er svigrúm til að mæta óskum almennings. Loforð stjórnmálamanna virðast ansi létt í hendi þegar á reynir um að koma myndarlega að uppbyggingu innviða í landinu, í heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu, samgöngum, og að bæta hag þeirra sem verst eru settir. Manni finnst ekki mikill áhugi á því hér í sölum Alþingis, eða allt of lítill áhugi skal ég kannski frekar segja. Hvar er gert ráð fyrir þeim markmiðum sem lögð voru upp varðandi loftslagsmarkmið Sameinuðu þjóðanna inni í þessari formúlu sem hér er lögð upp í þessum þrönga ramma? Ef við ætlum að mæta þeim markmiðum kostar það líka fjármuni, t.d. varðandi orkuskipti og áætlanir í þeim efnum. Allt kostar þetta peninga, þessar metnaðarfullu áætlanir. Þarna er verið að loka þetta inni. Löggjafinn á mjög erfitt með að greina hvað er þarna á bak við. Þetta er því miður að færast meira og meira í hendur embættismanna, með fullri virðingu fyrir öllum embættismönnum landsins. Þeir eru ekki lýðræðislega kosnir á fjögurra ára fresti út á pólitíska stefnu sem þeir eiga að fylgja eftir. Embættismenn vinna fyrst og fremst eftir því sem þeim er lagt fyrir, þeir eiga ekki að hafa ákvörðunarvald um það hvernig fjármagninu er ráðstafað og hve miklu og hvernig það deilist niður á hina ýmsu málaflokka. En það verður raunin þegar þessi fjármálastefna og í framhaldinu fjármálaáætlun sem verður borin upp á hverju ári verður afgreidd. Fjárlögin sem slík, sem hafa verið það sem allt hefur snúist um, hvernig ríkið hagar sínum útgjöldum og tekjuöflun, verða að mér sýnist að mestu til málamynda. Þetta verður allt afgreitt fyrir löngu og í raun afgreitt með þeim ramma sem fjármálastefnan kveður á um. Ég held að almenningur í landinu hafi ekki verið að kjósa um þetta í kosningunum sem fóru fram í haust og að ekki hafi verið upplýst hver þessi áform yrðu, að það yrði í hendi mjög fárra hvernig farið yrði með almannafé, skatta okkar allra. Þá kem ég að því að í stefnunni virðist ekki vera gert ráð fyrir að auka megi tekjur að neinu marki með aukinni skattlagningu. Ef við föllum ekki undir fjármálamarkmið og hagsveifluna eins og hún lítur út hverju sinni þá á að skera niður, selja eignir, en það má alls ekki leggja á skatta eða afla tekna. Það er stórhættulegt ef menn eru fyrir fram búnir að múra þetta þannig inn að ekki megi afla tekna. Það lýsir stefnu þessara stjórnvalda, þessarar hreinu hægri stjórnar sem hér situr við völd, að undir niðri er markmiðið að losa sig við samfélagslegar eignir ríkisins og okkar allra og ýta undir einkarekstur, sem er fínna orð yfir einkavæðingu. Það er gert með þeim hætti að þrengja svo að öllu sem fellur undir velferðarþjónustu og samfélagsþjónustu, svo sem samgöngubætur og uppbyggingu heilbrigðis- og menntakerfis, og reyna að draga það svo langt niður að alltaf verði meiri og meiri óánægja hjá almenningi með þessa málaflokka þannig að hægt sé að réttlæta einkarekstur, sölu eigna ríkisins o.s.frv. Það vita allir sem vilja vita að þetta stefnir allt í þá átt, að draga sem mest úr umsvifum ríkisins, láta almenning borga sem mest beint úr eigin vasa, að það sé ekki jöfnuður í skatttekjum og þeim deilt þannig niður að það sé jafnt aðgengi allra að menntastofnunum, jafnt aðgengi að heilbrigðiskerfinu með sem lægstum gjöldum og að það séu einhverjir innviðir í þessu samfélagi sem taki á móti 2 milljónum ferðamanna sem blasir við að koma til landsins á næstunni. Fyrir utan almenning í landinu sem býr við moldarvegi og óásættanlega innviði, hvort sem við nefnum sjálfsagða hluti eins og ljósleiðara eða annað því um líkt. Þetta eigum við að kokgleypa með fjármálastefnunni. Enginn veit hvað er þarna að baki, hvað þetta þýðir nákvæmlega. Það er eins og það sé verið að halaklippa löggjafann sem á að hafa fjárveitingavaldið og vita nákvæmlega og ákveða með lýðræðislegri atkvæðagreiðslu hvernig fjármunum er varið til uppbyggingar samfélagsins. Nú á þessum miklu þenslutímum, sem menn gorta af að sé síðustu ríkisstjórn að þakka og þessi ríkisstjórn gengur borubrött fram og veifar þeim fánum að hér sé allt á réttri leið, þá stöndum við frammi fyrir ýmsum hættumerkjum sem við þurfum að taka alvarlega. Það verður kannski ekki sambærilegt hrun og var 2008 en það gæti orðið niðursveifla og ríkið þarf að vera tilbúið til að beita sveiflujöfnunartækjum. Það hafa verið miklar fjárfestingar í samfélaginu. Atvinnuvegirnir hafa aukið sínar fjárfestingar mikið, um 25%. Íbúðafjárfesting hefur aukist um 33%. En fjárfesting hins opinbera var 2,5% á síðasta ári. Hvað segir þetta manni? Það segir manni að ríkissjóður er kominn í mikla skuld við samfélagið. Ríkissjóður skuldar samfélaginu mikið í heilbrigðismálum, menntamálum og samgöngum og þannig mætti endalaust telja. Það verður alltaf dýrara og dýrara að fara í þessa innviðauppbyggingu eftir því sem hlutirnir eru látnir drabbast lengur niður. Þetta finnst mér gleymast í þessari umræðu. Það verður miklu dýrara að fara í þessa uppbyggingu þegar og ef af henni verður, vonandi einhvern tíma. Ég bind ekki miklar vonir við að af því verði undir þessari hægri stjórn. Hún sýnir þess ekki merki að hún sé að fara í neina alvöruuppbyggingu sem uppsöfnuð þörf er á til fjölda ára. Þá er ekki alltaf hægt að tala um að við þurfum að lækka innlendar og erlendar skuldir en safna á sama tíma upp skuldum gagnvart innviðum íslensks samfélags og almenningi í landinu, gagnvart öldruðum og öryrkjum, unga fólkinu, að það sé húsnæði í boði á eðlilegu verði, og gagnvart fjölskyldum landsins. En það truflar ekki neinn því það á fyrst og fremst að horfa á að lækka skuldir sama hvað það kostar. Það er einkennilegt með fjármálaráðið sem var sett á laggirnar til þess að fara yfir þessa tillögu til þingsályktunar um fjármálastefnu að ekkert var gert með aðvaranir þess. Til hvers í ósköpunum var verið að setja á þetta fjármálaráð ef ekki átti að taka neitt mark á því? Byrjar ríkisstjórnin á að hunsa allar ráðleggingar? Hver er nú fagmennskan og gagnsæið og að byggja á því að hlusta á fagaðila sem koma með góðar ábendingar í þessum efnum? Það er ekkert gert með það. Hér hefur verið nefnt að fjármálaráð telji að verið sé að setja ríkissjóð í spennitreyju ef þetta verður samþykkt, þetta sé allt of mikið niðurnjörvað og enginn möguleiki fyrir ríkissjóð að hreyfa sig ef fara á eftir þessu eins og einhverri helgri bók hér á hv. Alþingi. Margt má segja um þessa hluti og ég hef miklar áhyggjur. Mér finnst þetta líka vera svo landsbyggðarfjandsamleg þingsályktunartillaga. Ég er kannski ekki að segja að það sé í fyrsta skipti vegna þess að hingað inn koma svo oft mál þar sem er enginn skilningur á stöðu landsbyggðarinnar. Hér á höfuðborgarsvæðinu er gífurleg þensla. Í augnablikinu drýpur kannski smjör af hverju strái hjá mörgum en alls ekki öllum. Hér er líka gífurleg fátækt sem menn vilja loka augunum fyrir. En á landsbyggðinni hefur ekki komið uppsveifla með sambærilegum hætti og á höfuðborgarsvæðinu. Ef ekki er tekið til hendinni núna við þessar aðstæður þegar á síðasta ári var rúmlega 7% hagvöxtur og hefur farið vaxandi sem betur fer frá árinu 2010, þegar vinstri stjórnin sat við völd og byggði undir þann efnahagsbata sem við búum við í dag, hvenær í ósköpunum er þá hægt að taka til hendinni og gera eitthvað? Ég bara spyr. Og ég spyr ekki sem fávís kona. Ég spyr bara sem ágætlega greind kona. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Hvenær í ósköpunum ætlar ríkisvaldið að sýna landsmönnum þá virðingu, þeim sem borga sína skatta af tekjum allt niður í 200 þús. kr. eða rúmlega það, að þeir fái eitthvað fyrir sína skatta? Sama hvar þeir búa, hvort sem er í Árneshreppi eða á Flateyri, Djúpavogi, hvar sem er. Hvenær fær þetta fólk t.d. almennilegar samgöngur? Það sést ekki í þessari fjármálastefnu að það eigi að bæta í samgöngur að neinu gagni. Það er verið að hökta þetta áfram kílómetra eftir kílómetra og gera allar framkvæmdir miklu dýrari en annars yrði. Það er ekki boðlegt árið 2017 að við séum enn þá eins og samfélag í Austur-Evrópu í stórum landshlutum þar sem ýmislegt er svo aftarlega á merinni að það er okkur til skammar, þessari ríku þjóð. Þess vegna gef ég lítið fyrir þetta plagg sem ætlar að múra þá fátæku lengur inni í fátækt, múra inn ójöfnuð í landinu og halda landsbyggðinni niðri og allri innviðauppbyggingu [[Forseti hringir.]]og gera ekkert með að það er kominn tími til að spýta í lófana og byggja upp þetta samfélag eins og það á skilið. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Ég hjó eftir því að hún minntist á sveiflujöfnunarhlutverk ríkisins og ljóst var að þar var hún að tala um hagsveiflur miklu frekar en gengissveiflur þó svo að stundum sé ákveðin fylgni þar á milli. Mig langaði til að forvitnast um afstöðu hv. þingmanns til þeirrar hugmyndar sem kemur fram í fjármálastefnunni um svokallaðan varúðarsjóð. Mér þykir þetta nafn heldur „orwellískt“. Enska þýðingin er Southern Wealth Fund sem ég kysi frekar að kalla þjóðarauðssjóð frekar en varúðarsjóð. Mér finnst hugtakið varúðarsjóður gefa í skyn einhvers konar aðsteðjandi áhættu sem að vissu leyti er til staðar, en sveiflujöfnunarhlutverkið er kannski ekki alveg ljóst í þessum sjóði. Nú væri alveg hægt að útfæra svona sjóði með ýmsu móti og hefur það verið gert á sumum stöðum. Frægasti þjóðarauðssjóðurinn er í Noregi, en þeir eru víða til. Þegar við erum að tala um sveiflujöfnun á það að vera í „keynesískri“ nálgun, eins og maður myndi kalla það, eða ætti þetta að vera miklu beinna aðhald að gengi og hvernig myndi það til dæmis tengjast hugmyndum Viðreisnar um fastgengisstefnu og öðrum hugmyndum um breytingar í gjaldmiðilsmálum?
Herra forseti. Ég væri alveg hlynnt því að setja upp sjóð, hvaða nafni sem við köllum hann, varúðarsjóð eða auðlindasjóð þjóðarinnar. Ég tel rétt að huga að því að leggja fyrir í hann fyrir komandi kynslóðir af því sem við öflum. Við getum horft á þetta eins og á heimilið, þar sem við reynum að leggja eitthvað fyrir til að mæta óvæntum útgjöldum. Sama ætti að eiga við hvað varðar ríkið, við þyrftum að koma upp slíkum sjóði. Það hefur verið til umræðu lengi og ég myndi styðja það, hann yrði þá fyrst og fremst nýttur þegar þörf væri á. Þegar niðursveifla væri í hagkerfinu myndi maður ætla að hægt yrði að fara í þennan sjóð eftir ákveðnum reglum og bæta í til að brúa bilið. Það gerir hin hagsýna húsmóðir þegar hún rekur heimili sitt með maka sínum, hún nýtir [[Hlátur í þingsal.]]- já, ég skammast mín ekkert fyrir að vera hagsýn húsmóðir og tek það orð gott og gilt. En gott og vel. Auðvitað eigum við að nýta þá fjármuni til að koma með innspýtingu inn í samfélagið þegar þörf er á því. Skuldir eru ekki alltaf slæmar, ríkið er allt of feimið við að tala fyrir því. Skuldir geta verið góðar þegar þær eru fjárfesting í jákvæðri uppbyggingu sem skilar sér aftur út í samfélagið og borgar sig. Skuldir eru ekki slæmar í sjálfu sér eða í eðli sínu ef þær eru fjárfesting í uppbyggingu í mikilvægum hlutum sem samfélagið greiðir síðan niður.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir gott svar, að vísu með fyndnu inngripi. Ég er sammála því, það er gott að koma upp varúðarsjóði. Það er alltaf skynsamlegt að hafa varasjóði til staðar. Ég er líka sammála því, sem hv. þingmaður segir, að skuldir eru ekki alltaf slæmar. Stundum þarf maður að skuldsetja sig aðeins til að geta gert aðeins stærri hluti, en að vísu finnst mér hann alltaf örlítið klénn samanburðurinn á rekstri heimilis og rekstri þjóðarbús; hagfræðin er allt annars eðlis í síðara tilvikinu. Bæta má við einni spurningu úr því að hv. þingmaður nefndi svona reglur og eftir hvaða reglum ætti að starfa. Ég spurði aðeins út í það hvort þetta ætti að snúast um virka stjórnun á gengi eða hvort frekar ætti að nýta þetta í einhvers konar keynesískri hagsveiflujöfnun. Gæti hv. þingmaður kannski reifað einhverjar hugmyndir um hvaða reglur gætu átt við um svona sjóð? Nú höfum við ekki séð svona reglur frá hæstv. fjármálaráðherra né heldur nokkuð um þennan fyrirætlaða sjóð. Það á eftir að koma. Kannski mun eitthvað koma og kannski ekki, ég veit ekki, ég vona það. En staðan er sú í augnablikinu að þarna er búið að henda fram hugtaki í þessari frekar þunnu stefnu sem hefur ekki enn neina merkingu í okkar huga. Kannski höfum við tækifæri núna til þess að reyna að móta þessa hugmynd aðeins með samtali okkar á milli.
Herra forseti. Það má alveg hugsa það upphátt með hv. þingmanni hvernig slíkar reglur yrðu í sjálfu sér. Það fyrsta sem kemur upp í minn huga við mótun slíkra reglna er aðkoma fjölbreytileikans í samfélaginu að þeim reglum, ekki bara einhverra viðskiptamógúla heldur almennings í landinu. Það gæti verið í gegnum félagasamtök í landinu og stéttarfélög og þá er ég líka að tala um aldraða, öryrkja og hagsmunasamtök í atvinnulífinu. Mér finnst að það þurfi að vera þverskurður samfélagsins sem mótar slíkar reglur, því að þetta yrði varúðarsjóður fyrir allt samfélagið, ekki bara fyrir sjávarútveginn eða álverin eða ferðaþjónustuna þegar illa gengi þar, þegar mæta þyrfti óvæntum áföllum þar, heldur líka til að mæta áföllum sem almenningur stendur frammi fyrir. Þá get ég nefnt ójöfnuð og fátækt í landinu. Ef við höfum efni á að leggja til hliðar í slíkan sjóð, sem við höfum auðvitað efni á, eigum við líka að vinna að því að útrýma félagslegri fátækt og hafa velferðarkerfið þannig að ekki séu þar göt sem fólk dettur á milli, niður úr því öryggisneti sem við viljum að velferðarkerfið sé. Við þurfum að tryggja almenningi í landinu mannsæmandi kjör. Það finnst mér allt of oft hafa gleymst, í allri hagfræðiumræðu og í umræðu um ríkisfjármál, að allir geti búið við mannsæmandi kjör í þessu ríka landi.
Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir mjög skelegga ræðu hér áðan. Það sem ég hjó eftir í ræðu hv. þingmanns var uppbygging innviða og þá sér í lagi á landsbyggðinni. Ég sé að í greinargerð með fjármálastefnunni er talað um að sýna töluvert mikið aðhald í fjárfestingu. Hér stendur að sama skapi, með leyfi forseta: „Erfitt er hins vegar að beita æskilegu aðhaldsstigi hjá þessum fyrirtækjum“ - og þá er verið að tala um opinber fyrirtæki eins og Isavia, hugsa ég - „á allra næstu árum þar sem mikil þörf hefur myndast fyrir uppbyggingu í innviðum, til að mynda á sviði flugsamgangna og orkumiðlunar, auk þess sem ljúka þarf við verkefni í orkuöflun sem þegar eru hafin. Ákvarðanir um nýjar fjárfestingar þarf að byggja á skýrum arðsemisforsendum og þær þarf að tímasetja með hliðsjón af efnahagshorfum.“ Nú höfum við séð mikla uppbyggingu og mikla uppbyggingarþörf á flugvellinum í Keflavík sem Isavia hefur verið í forsjá fyrir. Mig langar að spyrja hv. þingmann, þar sem hún er landsbyggðarþingmaður af Vestfjörðum, hvort við séum að setja öll eggin okkar í sömu körfu. Þarna á mikil uppbygging sér stað, t.d. á flugvellinum, upp á marga milljarða og það eykur þenslu. Væri betra að hægja aðeins á uppbyggingunni þar og flýta því að laga vegina á sunnanverðum Vestfjörðum, brúa ár aftur þar sem eru einbreiðar brýr og hægja aðeins á þessari hröðu uppbyggingu, sem vissulega hefur verið nauðsynleg, þ.e. ef við þurfum að fara í einhvern svona jafnvægisleik? Við horfum fram á það að eina fluggáttin til Íslands, sem er að einhverju ráði notuð, leiðir til þess [[Forseti hringir.]]að allt annað situr einhvern veginn á hakanum. Mig langar til að heyra viðbrögð hæstv. þingmanns varðandi það.
Herra forseti. Ýmislegt væri hægt að gera, held ég, til að beita tækjum ríkisins til að jafna þessa þenslu eða dreifa henni út, þannig að hún verði ekki eingöngu á suðvesturhorninu; hv. þingmaður nefndi einmitt þessa miklu uppbyggingu hjá Isavia á Keflavíkurflugvelli. Ég tel að hægt sé að gera ýmislegt í því að nýta fjármuni til að byggja upp þessa margumtöluðu innviði eins og flugvelli vítt og breitt um landið. Úti á landi eru flugvellir, bæði á Egilsstöðum og Akureyri, sem geta sinnt millilandaflugi. Leggja á mikla áherslu á að þeir byggist upp. Það er allra hagur að fleiri leiðir séu nýttar inn í landið. Við horfum fram á gífurlegan fjölda ferðamanna sem við erum ekki tilbúin til að taka á móti, en gerum samt. Það er ekkert annað í boði. Við ættum líka að horfa til þess, eins og hv. þingmaður nefnir, að hraða átaki í því að ljúka við slitlag á öllum vegum landsins. Þetta er ekki boðlegt að enn séu eftir stórir kaflar þar sem ekki er slitlag. Það er hörmulegt til þess að vita að ekki sé verið að gera neitt alvöruátak í því á næstu fimm árum. Hversu lengi á fólk að búa við slíkar aðstæður? Þegar atvinnulíf er aðeins að hressast við þá leggur ríkið ekkert til með heimamönnum til að bæta samgöngur inn á svæðið. Auðvitað ætti að vera hægt að stýra fjármunum ríkisins á þann hátt að uppsveiflan nýtist. Enginn veit hve hún varir lengi. Það verður ekki endilega 7% hagvöxtur næstu árin. Það er ekki sjálfgefið.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom einmitt að lykilatriðinu. Hér stendur, með leyfi forseta: „Ákvörðun um nýjar fjárfestingar þarf að byggja á skýrum arðsemisforsendum …“ Er það svo að flugvelli vítt og breitt um landið þurfi endilega að byggja út frá arðsemisforsendum? Við horfum upp á það að okkar aðalgátt inn í landið getur lokast. Við erum á eyju þar sem töluvert er um eldgos miðað við það sem gerist og gengur í öðrum löndum í kringum okkur og því þurfum við fleiri flugvelli. Ef allt á að vera byggt upp á arðsemisforsendum, hvað varðar rekstur fyrirtækja í opinberri eigu, og ég nefni Isavia, þá erum við ekki að horfa á heildarmyndina út frá samfélagslegum þáttum. Á sama tíma og við tökum á móti fleiri þúsund ferðamönnum á ári hefur húsnæðisvandinn aukist gríðarlega. Nú veit ég ekki hve margir milljarðar fara í uppbyggingu hjá Isavia á ári, en ímyndum okkur allan þann mannafla sem þarf. Á sama tíma hefur eftirspurn eftir íbúðum aukist gífurlega. Afkastageta íslensks byggingariðnaðar er um það bil 4.000 íbúðir á ári. Ef við erum í samkeppni þarna þurfum við ekki að hugsa þetta svolítið í stóru myndinni? Þurfum verið ekki aðeins að bregðast við því hvernig við ætlum að ná að ballansera þetta allt? Þetta snýst ekki bara um arðsemisforsendur. Þetta snýst líka um samfélag og hvernig samfélag við viljum byggja. Ég sé ekki miklar samfélagslegar forsendur í þessari fjármálastefnu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún sjái það einhvers staðar. Hvar er samfélagið í þessari stefnu?
Herra forseti. Ekki er mikið um samfélagslega hugsun í þessu frumvarpi, eins og hv. þingmaður nefnir. Ég er henni hjartanlega sammála um að ekki á að reka allt út frá arðsemissjónarmiðum. Til lengri tíma er líka hægt að horfa á hlutina út frá því sem er þjóðhagslega hagkvæmt. Við erum þjóð. Við erum ekki bara einstaklingar sem ætlum að græða og græða, hver einstaklingur, og gefa lítið fyrir það hvernig þetta samfélag byggist upp. Við erum samfélag. Ríkissjóður er ríkissjóður þessa samfélags. Þess vegna er það skylda þess sem heldur utan um ríkisfjármálin, og skylda okkar sem alþingismanna, að hugsa um heildina sem samfélag. Sumt er arðbært, sumt er það ekki. Auðvitað eigum við að nýta það sem er arðbært til að jafna kjör og jafna út ýmsu sem við getum jafnað út til að ná betri nýtingu á ýmsum fjárfestingum í landinu. Það eru miklar fjárfestingar, bæði í eigu opinberra aðila og líka einkaaðila, út um allt land sem eru ekki vel nýttar, eru vannýttar. Það er þjóðhagslega hagkvæmt að nýta þær eignir miklu betur. Það er hægt að reikna það út í excel-skjölum til lengri tíma að það sé þjóðhagslega hagkvæmt. Það er ekki endilega þjóðhagslega hagkvæmt að skilja allar þessar eignir eftir og láta þær níðast niður, grotna niður vítt og breitt um landið, eignir í opinberri eigu, og innviðina, eins og samgöngur og annað, svo að almenningur telji best að flytja hingað á höfuðborgarsvæðið. Það er ekkert þjóðhagslega hagkvæmt, hjá 330 þús. manna þjóð, að stærstur hluti hennar sé hér á höfuðborgarsvæðinu. Við erum með fjárfestingar vítt og breitt um landið sem við eigum að nýta miklu betur. Það er þjóðhagslega hagkvæmt. Það er þessi ríkisstjórn ekki að nýta sér.
Herra forseti. Fjármálastefnan sem er til umræðu hér er tilraun til þess að uppfylla ákvæði laga um opinber fjármál. Í þeim lögum er skýrt hvað skuli felast í slíkri fjármálastefnu og þessi fjármálastefna uppfyllir það ekki. Það vantar stefnumörkun um þróun útgjalda, um skatta og aðra tekjuöflun hins opinbera. Eins og fram kemur í nefndaráliti 3. minni hluta virðist það eina sem rakið er um þessi atriði vera að gert er ráð fyrir því að þróun útgjalda muni fylgja þróun vergrar landsframleiðslu, sem er ekki stefnumörkun sem slík, það er bara fullyrðing um það hvernig hægt væri að hafa hlutina. Stefnumörkun væri miklu víðtækari í eðli sínu. Vandinn við þessa nálgun er að hún er ekki pólitísk heldur tæknileg. Smíðaður er þröngur rammi og látið eins og hann sé einhvers konar náttúrunnar verk. Ekki er tekið tillit til samfélagsins, eins og sumir hafa sagt hér, en það er samfélagið sem liggur undir. Að sjálfsögðu. Ekki er heldur tekið tillit til þeirra vandamála sem að samfélaginu steðja. Ekki er ljóst hvernig hægt er að laga heilbrigðiskerfið, sem er forgangsverkefni flestra landsmanna, innan þess ramma. Það er heldur ekki ljóst hvernig ríkisstjórnin hefur hugsað sér að bæta kjör þeirra sem minnst mega sín í samfélaginu eða bæta menntun. Ekkert af þessu er mögulegt innan þessarar fjármálastefnu. Við vitum að það er mikil þörf á innviðauppbyggingu sem búin er að hlaðast upp undanfarin ár. Það stendur mjög skýrt að eingöngu eigi að nota einskiptispeninga í uppbyggingu á innviðum, en á sama tíma segir að allar einskiptistekjur eigi að fara beint í niðurgreiðslu skulda. Þetta tvennt getur ekki átt sér stað samtímis. Við verðum líka að muna að á meðan fjármálastefnan setur okkur svo þröngan ramma er ekki hægt að útvíkka neitt nema verg landsframleiðsla aukist einnig, sem hefur reyndar verið raunin undanfarið. Mér þótti það áhugaverð fullyrðing á sínum tíma og mér finnst hún enn áhugaverð að gengið sé út frá því að aukning á vergri landsframleiðslu fari minnkandi í einni af þeim forsendum sem stefnan gefur sér. Hvað gerist þá? Það er nefnilega þannig að þetta bara gengur ekki upp. Það er margt í þessu sem stenst ekki skoðun. Þess vegna vil ég nota tækifærið til þess að ræða pólitík. Ný lög um fjármál eru bara bláköld tilraun til þess að fjarlægja alla pólitík út úr stjórnmálunum, að gelda þingið með því að svipta það getu til þess að taka afstöðu, nema að vísu hérna í þessu tiltekna máli. Þegar fjármálastefna er sett markar hún pólitíska afstöðu ríkisstjórnarinnar og um leið pólitíska fjötra allra þeirra sem koma að ríkisrekstri næstu fimm árin, ekki síst okkar sem eru hér á þinginu. Við sem erum í stjórnarandstöðu erum ekki bundin af þessu, en við munum ekki fá nein önnur svör en að þetta sé ekki hægt vegna þess að það gangi á móti stefnunni. Þess vegna get ég ekki unað við það að ríkisfjármálin séu sett í þvílíka tæknikreddu peningahyggjunnar að ekkert annað komist að. Við verðum að horfa fram á veginn og sjá hvað í þessari stefnu felst. Alþingi getur ekki ákveðið nákvæma fjármögnun tiltekinna verkefna. Alþingi getur ekki ákveðið að breyta forgangsröðun verkefna í reynd þar sem ráðherra virðist geta tekið sér það bessaleyfi að ýmist forgangsraða öðruvísi eða hætta við verkefni, samanber það sem hæstv. samgönguráðherra hefur verið að fást við. Alþingi hefur að auki misst töluvert stóran hluta þingræðisins frá sér í hendur ráðherra hvers málaflokks og raunar í reynd til ókjörinna embættismanna í praxís. Stjórnarmeirihlutinn er líka upptekinn af því hvert hlutfall skatta af vergri landsframleiðslu skuli vera og hefur mikinn áhuga á því að lækka skatta. Á móti hafa Píratar viljað horfa á raunupphæð skuldanna annars vegar og svo vaxtabyrði ríkissjóðs hins vegar. Þótt hlutfall skulda af vergri landsframleiðslu sé vissulega fín stærð og notuð mjög víða sem viðmið, enda er hún góð sem samanburðartala til að bera eitt land saman við annað, er hægt að breyta hlutfallinu bæði í teljara og nefnara. Nefnarinn er í raun utan þess sviðs sem ríkið hefur bein áhrif á vegna þess að gengisbreytingar, breytingar á heimsmarkaðsverði á vörum, eftirspurn eftir fiski og áli og upplifanir í náttúru Íslands, fjárfestingarstig og flest allt annað getur haft áhrif á það. Þó getur ekkert af þessu haft jafn mikil áhrif á verga landsframleiðslu og breytingar á peningamagni í umferð, vegna þess að þrátt fyrir að gengið sé út frá því að verg landsframleiðsla reyni að mæla stækkun hagkerfisins kemur í ljós að peningamagn í umferð er alstærsta skýribreyta vergrar landsframleiðslu. Það hefur verið rannsakað og ritrýnt. Það þýðir að lánastarfsemi og húsnæðismarkaðurinn er hugsanlega betri mælikvarði á framtíðargetu ríkissjóðs til þess að borga fyrir heilbrigðisþjónustu og allt það og hvort við erum með sterkt hagkerfi. Gott og vel, herra forseti. Notum verga landsframleiðslu. Þá skulum við líka skilja að breyting nefnarans skýrir nær alla lækkun á hlutfalli skuldahlutfalls hins opinbera af vergri landsframleiðslu. Raunlækkun á skuldum sem er gert ráð fyrir er eingöngu áætluð um 4,35% í þessari stefnu yfir fimm ára tímabil þrátt fyrir að 2% af vergri landsframleiðslu væru dregin frá. Að vísu er gengið út frá 1% og að það fari svo upp í 1,6%. En ef við myndum taka 2% væru það um 60 milljarðar kr. í dag, sem er í rauninni minna en ríkissjóður borgar í vaxtakostnað á hverju ári. Þetta er náttúrlega svolítil steypa. Á meðan það er gott markmið í sjálfu sér að reyna að lækka ríkisskuldir þá er vaxtakostnaður mun mikilvægari þáttur. Ég hef rakið það í löngu máli m.a. í fyrri umræðu þessa máls. Þegar búin er til stefna af þessu tagi er auðvitað lykilatriði að forsendurnar séu alveg skýrar. Ég hef nefnt það áður og legg áherslu á að ef forsendur eru rangar verður niðurstaðan líklega röng, það er að vísu mögulegt en mjög ólíklegt að fá rétta niðurstöðu með röngum forsendum. Til þess að hægt sé að gera góðar áætlanir þarf góðar spár. Ég held að stærðfræðileg líkanagerð sé svolítið áhugamál hæstv. fjármálaráðherra og ég held við séum fleiri í salnum sem deilum því áhugamáli með honum. Þetta er svolítið í nördalegri kantinum, en ókei, við þurfum samt ekki að ganga svo langt að fara út í einhverja líkanagerð. Það væri nóg að setja upp nokkrar sviðsmyndir sem ganga út frá því að lýsa stöðunni og markmiðinu og sýna á hvaða hátt við getum komist á milli staða og hvernig við getum villst af leið. En sviðsmyndirnar eru engar. Þær vantar alveg í þetta. Hæstv. ráðherra sagði í gærkvöldi að það vantaði betra þjóðhagslíkan. Ég tek heils hugar undir það. Ég skil líka þá vandræðastöðu sem ríkisstjórnin var í strax og hún tók við stjórnartaumunum að fara allt í einu í gallaða áætlanagerð í glænýju formi án þess að hafa neitt fyrir sér annað en þjóðhagsspá, sem er að miklu leyti bara plat, og að þurfa að gera það á mjög stuttum tíma. Það er ekki öfundsverð staða. Við verðum samt að átta okkur á að þessi stefna uppfyllir ekki ákvæði laga. Þessi stefna segir okkur ekki hvernig framtíðin gæti litið út. Þessi stefna fullyrðir eiginlega út í bláinn án þess að góð rök séu fyrir málinu. Það hefði kannski átt að taka lengri tíma í vinnuna, vinna málið faglega, jafnvel slá á einhverja af þeim hugmyndafræðilegu kennisetningum sem virðast vera innbakaðar í tillögunni, og vinna þetta vel. Það er ekki stór bón. Í raun er niðurstaðan þessi: Umræða fjármálastefnu sem uppfyllir ekki ákvæði laga er efnisrýr. Hún byggir á vafasömum forsendum, hún grundvallast á því að hagkerfið haldi áfram að vera jafn sterkt og undanfarin ár þrátt fyrir að forsendur stefnunnar sjálfrar gangi út frá því að svo verði ekki. Það er svolítið eins og að spá roki og rigningu og fara svo í stuttbuxur. Ég skil ekki þessi vinnubrögð. Maður hefði haldið að við værum einmitt með sameiginlega löngun til að breyta, sem ég held að flestir nýir þingmenn deili, og jafnvel þeir sem eldri eru og reyndari, að breyta vinnulaginu, gera hlutina betur, skila af okkur betri vinnu. Það er náttúrlega búið að tala dálítið mikið um það í umræðum um málið að það er ekkert til að tala um hérna vegna þess að þetta hefur ekki verið unnið nægilega vel. Við getum talað um þetta út frá pólitískri hugmyndafræði, við getum talað um þetta út frá hagfræði og við getum líka talað um þetta út frá hreinu vinnulagi og verkferlum. Það er það sem ég hef lagt áherslu á að gera hér. Þegar upp er staðið er vandinn sá að við erum að tala um galla skýrslunnar í staðinn fyrir að tala um kosti hennar vegna þess að það eru engir kostir, það er ekki neitt. Þá erum við í þeirri stöðu, að hluta til vegna þess að þetta er nýtt fyrirkomulag, að nú bíðum við eftir því að sjá hvernig fyrsta fjármálaáætlunin sem gerð er eftir þessu formi lítur út. Þetta er nýtt form og við vitum það öll. Við vitum í rauninni afskaplega lítið um hvernig ferlið mun vera í framhaldinu vegna þess að þarna eru ótroðnar slóðir. Allt í lagi. Nú er verið að ræða fjármálastefnuna á þessu stigi málsins, sem bindur okkur til fimm ára, eða bindur alla vega ríkisstjórnina til fimm ára og svo er spurning hvernig stjórnarandstaðan bregst við því. Svo kemur einhver fjármálaáætlun og hún er væntanlega íburðarmeiri vegna þess að það er ekkert hér. Þegar hún kemur getum við farið að sjá heildarmyndina, þá sjáum við vonandi hvert ríkisstjórnin hyggst stefna í heilbrigðismálum, í menntamálum, í uppbyggingu á innviðum, gatnakerfinu o.s.frv. Þá getum við farið að átta okkur á því hvernig samfélagið mun hugsanlega líta út á næsta ári og eftir tvö, þrjú, fjögur ár og kannski fimm. Þá erum við í stöðu þar sem við getum í rauninni farið að ræða um þetta út frá kostum, kannski, ekki svo að skilja að kostirnir séu allt í einu komnir inn í málið, en þá höfum við alla vega einhvers konar mótvægi. En þangað til erum við í einhverju tómarúmi. Við erum í tómarúmi þar sem verið er að þröngva okkur til þess að klára umræður um þetta mál og jafnvel samþykkja það án þess að hafa séð hvernig ferlið lítur út. Mér finnast svoleiðis vinnubrögð ekki nógu góð. Mér finnst við ekki standa okkur vel sem þing ef við samþykkjum að taka þetta mál út og jafnvel greiða atkvæði um það áður en við sjáum fjármálastefnuna eða fjármálaáætlunina - jafnvel heitin eru ruglingsleg. Við verðum að gera betur. Við erum komin hérna saman til þess að gera vel í rekstri þessa lands bæði á lagasetningargrundvelli og öðrum grundvelli hjá hæstv. ríkisstjórn, en við getum það ekki ef við erum alltaf í einhverjum vitleysisgangi þar sem við fáum ekki almennileg, skýr módel eða sviðsmyndir eða a.m.k. tillögur sem eru í samræmi við lögin sem sett voru.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Það er ágætt að taka samtalið út frá pólitíkinni því að þetta er ekkert annað en pólitík, þetta plagg, mikil hægri pólitík sem hér er undir. Plaggið sem slíkt, eins og þingmaðurinn kom inn á, gengur einmitt frekar út á að fjötra ríkisstofnanir, sem undir það heyra, en að gera þeim kleift að verða betri. Ég tek undir það hjá hv. þingmanni. Við erum að búin að festa bæði þak og útgjöld, ramma þetta stíft inn til margra ára. Flestir í meiri hlutanum virðast líta svo á að þessu verði ekki breytt á þessu tímabili nema hamfarir ríði yfir. Þingmaðurinn ræddi um innspýtinguna í heilbrigðiskerfið. Nú hefur félagsmálaráðherra sagt að hann ætli að standa við þá samninga sem gerðir hafa verið vegna húsnæðismála og stofnframlaga og annað slíkt. Það hleypur á einhverjum milljörðum á næstu árum og auk þess þekkjum við þetta allt með Vegagerðina o.s.frv. Ég segi eins og þingmaðurinn: Ég hlakka til að sjá hvort áætlunin felur þetta í sér. Ég hef hins vegar miklar áhyggjur af því að hinn almenni þingmaður, sem ekki hefur setið í þingsal og hlustað á þær ræður sem hér hafa verið fluttar, átti sig kannski ekki á því hvað er verið að festa í sessi. Ég hef áhyggjur af því að fólk átti sig ekki á því af því. Það sem hér hefur komið fram hefur, held ég, skýrt myndina að einhverju leyti. Ég spyr þingmanninn hvort hann telji í þessu ljósi að félagsmálaráðherra geti staðið við alla sína áformuðu uppbyggingu, hvort samgönguráðherra geti staðið við sína uppbyggingu án þess að fara í einkaframkvæmdir o.s.frv.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Ég er sammála því, þetta er pólitík. En eins og ég sagði er þetta líka tilraun til að taka pólitíkina úr pólitíkinni, sem er rosalega skrítið, þá verður ekkert eftir. Við erum að ræða húsnæðismál og gatnagerðarmál og öll þessi mál einmitt vegna þess að það er það sem liggur samfélaginu til grundvallar, það er ekki eins og skuldastaða ríkissjóðs liggi samfélaginu til grundvallar. Til að svara hv. þingmanni: Nei, það er ekki nokkur séns að hægt verði að standast þessi áform, hvort sem er í uppbyggingu á samgöngukerfinu eða í uppbyggingu húsnæðis, út frá þessari stefnu. Ég segi það og vil rökstyðja það með því að gengið er út frá því að það verði afgangur; afgangurinn verði 1% til að byrja með og fari upp í 1,6% af vergri landsframleiðslu. Við vitum að skuldastaðan er frekar há, en aukning á vergri landsframleiðslu fer minnkandi næstu ár. Það þýðir að erfiðara verður að ná 1,6% af vergri landsframleiðslu í afgang, það þýðir það. Ef við skoðum hvað það þýðir í praxís þá þýðir það meiri niðurskurð, sem er ekkert í lagi. Hvernig ætlar hæstv. ríkisstjórn að bregðast við þessu? Það fer tvennum sögum af því. Hv. þm. Haraldur Benediktsson segir að selja eigi bankana og fjármagna eitthvað með því. En hér segir að það eigi allt að fara í lækkun á ríkisskuldum. Er hægt að ná þessu tvennu samtímis? Ég hef ekki hugmynd um það. Mér sýnist ekki.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Ég tek undir það með honum að við fengum mismunandi svör hér í gær. En þýðir þetta ekki bara, eins og hv. þingmaður sagði, aukinn niðurskurð og einkavæðingu. Það er þar sem ríkisstjórnin hefur sýnt á spilin, hvort heldur er í samgöngum eða heilbrigðismálum eða hverju það nú er, að ákveðinnar tilhneigingar gætir til að fara í þá átt. Þingmaðurinn ræddi um getu Alþingis til að taka ákvarðanir um tiltekin verkefni. Ég var á fundi hjá Ríkisendurskoðun í morgun. Þar ræddum við meðal annars álit umboðsmanns Alþingis varðandi stjórnarskrárvarinn rétt þingsins til að taka ákvarðanir. Ég hef trú á því að það haldi, ég treysti því að stjórnarskráin vegi þungt. En auðvitað er ferlið mjög flókið. Við þurfum að finna farveg í því og komast að niðurstöðu um það. Það getur vel verið að við þurfum að laga þessi lög með einhverjum hætti. Þar voru ákveðnar hugmyndir viðraðar. En ég held að vilji sé til að skoða það hvernig ferlið getur best verið. Ég trúi því að við getum gert breytingar hérna.
Herra forseti. Ég er sammála. Ég var hér til miðnættis í gær í samtali við forseta þingsins, hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. Við áttum einmitt þetta samtal um hvort lög um opinber fjármál séu kannski stjórnarskrárbrot. Það er alveg ástæða til að skoða það hvort ekki þurfi með einhverju móti að reyna að laga þá galla sem þar eru þannig að það sé algjörlega skýrt að það sé Alþingi sem ræður því hvernig peningum er ráðstafað. Það er algjört lykilatriði. Þetta er ekki einkamál embættismanna, jafn fínir og þeir nú eru. Þetta má ekki vera einkamál þeirra. Eigum við ekki bara að taka höndum saman og laga þetta snöggvast?
Virðulegi forseti. Nú hef ég heyrt bæði í ræðu og riti og séð á myndum að hæstv. fjármálaráðherra hefur nef fyrir stærðfræði. Þar sem hann er skrifaður fyrir þessu plaggi kemur það mér spánskt fyrir sjónir að á bls. 7 undir liðnum Skulda- og eignamarkmið stendur orðrétt: „Skuldastaða sveitarfélaga hefur batnað að undanförnu, sem sést meðal annars á því að nú eru einungis örfá sveitarfélög með skuldir yfir 150% af reglulegum tekjum sínum samanborið við 13 í árslok 2014.“ Það sem mér finnst vera svolítið skrýtið í þessu er að „örfá“ er ekki einu sinni tala. Þá erum við með óræða tölu sem skilgreind er sem „örfá“ og að staðan sé betri en hún var einhvern tímann. Ég get náttúrlega sett skilgreiningu á þetta, talan er 1–12, væntanlega minni en 13. Nú veit ég að hv. þm. Smári McCarthy hefur einmitt áhuga á stærðfræði, sem ég hef í sannleika sagt ekki. Hefur hann eitthvað heyrt í stærðfræðinni um töluna „örfá“?
Herra forseti. Nei, ég kannast ekki við þá tölu, en þetta er áhugaverð tala í samhengi við frumvarp sem lagt var fram af þremur hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins um afnám lágmarksútsvars, vegna þess að þessi mál tengjast nefnilega frekar sterkum böndum. Sama hversu mörg sveitarfélögin eru sem eru með skuldir yfir 150% þá eru þau ekki rosalega mörg sem eru undir þeim viðmiðunarmörkum sem almennt gengur og gerist. Skuldamál sveitarfélaga eru alveg rosalegt áhyggjuefni. Hvað varðar orðanotkunina hefði kannski verið skynsamlegra að skrifa einhverja tölu frekar en að nota orðið „örfá“. Mér dettur í hug orðið tungumálið pirahã sem talað er einhvers staðar í Brasilíu. Í því eru engar tölur, bara hugtök fyrir mikið og lítið og það er mjög óljóst milli manna hvað telst mikið og hvað telst lítið. Ég held að við séum komin í pirahã-íska orðanotkun hérna. Ég hef ekki betri svör en hv. þm. Gunnar Ingiberg Gunnarsson um þetta.
Mér er nú ljóst í þessum samræðum okkar Smára McCarthy að hér höfum við fundið lausn fyrir framtíðar ríkisfjármál án talna, það væri rosalega þægilegt fyrir þá sem stjórna hér nú. Það væri hægt að segja „við ætlum örfáum sinnum bara að laga hlutina“, sem gæti verið mikið eða lítið, því að tölur hafa þann eiginleika að útskýra hlutina í samhengi. Ég veit það ekki, ef þetta er röksemdaflutningurinn fyrir því að þessi þingsályktunartillaga eigi fram að ganga þá deili ég alla vega áhyggjum þingheims af því.
Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi ummæli. Ég er að vísu er mjög ósammála honum, ég tel að það væri frekar slæm hugmynd að fara að hætta að nota tölur. En kannski væri samt bót að fara að setja einhverja peninga, og jafnvel nota það orð, í uppbyggingu innviða, jafnvel nota einhverja, kannski örfáa peninga í að bæta heilbrigðiskerfið og menntakerfið og öll hin kerfin. Það væri bót í máli. Ég vil helst ekki fara þá leið að nefna engar tölur. En við erum svo sem að tala um fjármálastefnu þar sem engar tölur eru nefndar um þessi tilteknu atriði, þannig að ég veit ekki hvaða stefnu hæstv. ríkisstjórn hefur í rauninni í þessum málaflokkum, sem eru þó töluvert margir og töluvert mikilvægir fyrir samfélag okkar næstu árin, eins og hefur alltaf verið og mun alltaf verða.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni hans ræðu, sem var afar athyglisverð. Ég ætla að fá að halda mitt andsvar á þingmálinu íslensku ef hann er til í samræður um tungumál í fjarlægum heimum, sérstaklega án töluorða, því að mér finnst orð skemmtilegri en tölur. Mig langar aðeins að eiga orðastað við hv. þingmann um það sem hann kom inn á og ég heyrði líka hér í gær undir miðnætti þegar við ræddum býsna alvarlega hluti eins og það hvort þessi lög um opinber fjármál stæðust einfaldlega sjálfa stjórnarskrána. Nú veit ég að hv. þingmaður er mikill áhugamaður um stjórnarskrármál og þekkir þau vel. Skil ég það rétt að úr orðum hv. þingmanns megi lesa að hann líti svo á að Alþingi sé ekki bundið af þeirri fjármálastefnu til fimm ára sem hér verður samþykkt? Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að án þess að vera mikill spámaður þykist ég vita hver söngurinn verður þegar farið verður að tala fyrir meiri útgjöldum. Það verður vísað í þennan ramma, vísað í að hendur Alþingis séu bundnar og ég tala nú ekki um eftir að fjármálaáætlunin kemur fram nú á næstu dögum, þannig að hv. þingmenn geti lítið sem ekkert gert innan þessa ramma. Ég deili þeim skoðunum hv. þingmanns, ef ég les rétt út úr orðum hans, að það stangist á við stjórnarskrána og fjárveitingavald Alþingis. Mig langaði að biðja hv. þingmann um að koma aðeins betur inn á það.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum spurninguna. Þetta er mjög góð spurning og snýr að verulegu leyti að því hvernig stjórnskipan landsins er sett upp. Nú er ég ekki lögfræðingur neitt frekar en hv. þingmaður er stærðfræðingur, eins og ítrekað kom fram í máli hans í gær, þannig að ég er kannski ekki sá besti til að fara í stjórnskipunarmál. Þó held ég að ef við ættum að skoða þetta sé staðan sú að lög um opinber fjármál séu að mestu leyti gild, að mestu leyti í samræmi við stjórnarskrá, en að í þeim lögum séu ákvæði sem stangast á við stjórnskipan landsins vegna þess að þau fela í sér að Alþingi fái ekki að taka ákvarðanir um nákvæma útdeilingu fjármuna í ákveðin atriði heldur bara í einhverja potta. Reyndin verður sú að Alþingi mun geta samþykkt hver þau fjárlög hverju sinni sem því sýnist. Það verður viðkvæði ríkisstjórnarinnar að þetta stangist á við fjármálaáætlun og fjármálastefnu, en Alþingi ræður þessu samt. Vandamálið er svolítið það að Alþingi ræður bara yfir þessum pottum samkvæmt þessum lögum. Nú hef ég mikinn áhuga á stjórnskipan landsins. Þó svo að ég sé ekki lögfræðingur held ég að eitt af því sem myndi hjálpa mér mikið sé fyrirbæri sem sést í velflestum löndum, en hefur einhvern veginn ekki tíðkast hér, að þ.e. að hér sé stjórnskipunardómstóll, stjórnlagadómstóll, sem hafi frumkvæðisrétt að því að skoða lög og athuga hvort þau standist ákvæði stjórnarskrár. Við höfum ekkert svoleiðis fyrirbæri hér, alla vega ekki svo að ég viti, því hefur að minnsta kosti aldrei verið beitt. Ef við hefðum það væri að minnsta kosti hægt að láta reyna á þetta.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Við erum að mörgu leyti sammála um þetta og mér finnst mjög áhugavert að velta því fyrir sér hvernig hægt er að vinna áfram með þetta. Ég er þeirrar skoðunar að ólög séu betri en engin lög og þess vegna verði að vanda vel til verka, sérstaklega þegar kemur að því mikilvæga hlutverki að deila út þeim sameiginlegu fjármunum sem samfélagið aflar sér. Þetta er nefnt eitt stærsta frumvarp ríkisstjórnar. Ég er pínulítið hissa á áhugaleysi stjórnarliða í umræðunni. Mér telst til að sjö hv. stjórnarþingmenn hafi tekið þátt í umræðunni hingað til, þar af hæstv. ráðherra og hæstv. formaður fjárlaganefndar og framsögumaður. Það hefði verið gaman að eiga orðastað við fleiri um þetta mál. Mig langar í lokin að spyrja hv. þingmann hvað honum finnst um þetta ákvæði, sem er í raun viðbót við lög um opinber fjármál, um að árleg heildarútgjöld hins opinbera verði ekki umfram 41,5% [[Forseti hringir.]]af vergri landsframleiðslu á tímabilinu. Hvað finnst hv. þingmanni um að setja það í þingsályktunartillögu sem fái lagagildi til næstu fimm ára?
Herra forseti. Með lögum skal land byggja en ólögum eyða. Ég er algjörlega ósammála hv. þingmanni um það að ólög séu skárri en engin lög, ég get ekki sagt … [[Gripið fram í.]]Ha?
Ég sagði að þau væru verri en engin lög.
- Ókei, í því tilfelli er ég sammála hv. þingmanni. Afsakið, en mér misheyrðist alveg hrapallega, það er versta tegund misheyrnar að snúa merkingu orða alfarið við. Þá erum við sammála. Gott að það sé skýrt. Þá að spurningunni sem skiptir kannski meira máli í þessu samhengi. Auðvitað hefur ríkisstjórnin ákveðið svigrúm til að ákveða hverju sinni hvernig hún vill haga fjármálastefnu sinni. Auðvitað hefur Alþingi þann rétt að gera athugasemdir við það eins og við gerum hér. Það tiltekna atriði að setja þak á útgjöld - ef þakið væri nógu hátt til að allt sem þyrfti að gera rúmaðist undir því þá væri það í lagi. Mér finnst þetta ekki endilega röng aðferðafræði eða: Jú, þetta er raunar röng [[Forseti hringir.]]aðferðafræði, en það er ekki rangt að hafa svona viðmið heldur eru þetta bara röng viðmið.
Herra forseti. Við ræðum hér enn þingsályktunartillögu um fjármálastefnu fyrir árin 2017–2022. Mig langar í upphafi míns máls að segja að ég er almennt séð frekar hlynnt því að gerðar séu áætlanir og að stefna sé sett. Það er gott að hafa framtíðarsýn og að vita hvert meiningin er að fara. Stefnan sem hér er undir er engin smástefna, þetta er stefna um það hvert eigi að fara með samfélagið Ísland næstu fimm árin. Í raun hefði auðvitað verið langbest ef við hefðum öll, allir 63 þingmennirnir, verið hér á dekki og þar með talið hæstv. ráðherrar en ekki einungis hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem hefur, þótt hann sé ekki hér akkúrat núna, fylgst með þessari umræðu og tekið þátt í henni eftir atvikum. Hér ættu að vera miklu fleiri að tala um þetta. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór reyndar vel yfir það í ræðu hér í gærkvöldi og svo kom það einnig fram í orðaskiptum hv. þm. Smára McCarthys og Kolbeins Óttarssonar Proppés hér áðan að fjárveitinga- og löggjafarvaldið er alltaf í höndum Alþingis og að Alþingi geti breytt hlutum, en hér eru málin svolítið óljós og virðist vera að sitt sýnist hverjum. En óháð því hvort hægt er að breyta einhverju í t.d. fjárlögum þá breytir það ekki því að hérna er verið að setja stefnu sem markar þá línu sem koma skal. Stefnan er frekar skýr. Gallinn við hana er bara að hún er ekki í takti við þarfir samfélagsins. Það er vissulega mikilvægt að greiða niður skuldir eins og hæstv. ráðherra hefur margítrekað, en það þarf líka að setja peninga í að treysta innviðina, styrkja t.d. velferðar- og menntakerfið. Það verður einfaldlega að gera hvort tveggja. Það er ekkert víst að það verði hægt að gera það með þessa stefnu. Raunar er það þannig með þetta þingmál eins og vill verða með sum mál að það eiginlega versnar bara eftir því sem umræðunni vindur fram, enda hafa hv. þingmenn komið í ræðustól og dregið fram og varpað ljósi á það hversu illa ígrundað málið er og fært fyrir því rök, t.d. að viðbótarútgjöld þurfi að rúmast innan hagsveiflunnar og svo auðvitað að lagt sé til að sett verði á útgjaldaþak. Ég velti fyrir mér hvort ég ætti að sleppa því að ræða það að styrkja þarf innviðina vegna þess að við höfum rætt það svo mikið, en það er ekki hægt að sleppa því vegna þess að það eru innviðirnir sem halda samfélaginu okkar saman. Við verðum að ræða samgöngumálin. Við verðum að ræða menntamálin. Við verðum að ræða velferðarmálin vegna þess að til þess að allir geti haft það gott í íslensku samfélagi þá þurfa þessir þættir að vera í lagi og til þess að þeir séu í lagi þarf að tryggja að það fjármagn sem þarf í þá sé skaffað. Það getur verið breytilegt eftir tímabilum hvað þarf að setja mikla peninga í þessa þætti, en það er hins vegar alveg ljóst að eftir niðurskurð, fyrst kreppunnar og jafnvel áranna fyrir kreppu, þrátt fyrir að hér hafi verið efnahagslegur uppgangur í mörg ár, þá hafa ekki farið nógu miklir peningar í innviðina. Allir finna fyrir því, það er alveg sama hvort við erum að keyra á vegi einhvers staðar á Vestfjörðum eða hvort við þurfum á t.d. læknisþjónustu að halda vegna þess að við erum haldin kvíða. Alls staðar finnum við fyrir þessu af því að ekki hafa verið settir nægjanlega miklir peningar í þessa þætti. Ég veit ekki hvort hv. þingmenn eða almenningur, sem ég veit ekki hversu nákvæmlega hefur fylgst með þessari umræðu sem við höfum átt í dag og í gær um þetta mál, hafi hreinlega áttað sig á því að ef þessi stefna verður samþykkt þá er bara alls ekkert víst að farið verði í neina innviðauppbyggingu nema þá kannski með því að gera það með einkavæðingu eða í gegnum einkarekstur eða eins og bent hefur verið á að gera það með aðkomu lífeyrissjóðanna, sem ég verð nú að segja að er svolítið skrýtið ef þeir eiga að fara að reka spítalana okkar. Ég held að það sé engin stemning fyrir þessari stefnu í samfélaginu. Fyrir kosningar voru allir sammála um að innviðauppbygging væri nauðsynleg. Þessi fjármálastefna gerir bara ekki ráð fyrir henni. Ef þær spár um þróun hagkerfisins sem stefnan byggir á ganga ekki eftir þá gæti afleiðingin hreinlega orðið sú að það verði skorið niður í samneyslunni. Er þá plan B að velferðarkerfið verði einhvers konar hagstjórnartæki? Þessu velti hv. þm. Oddný G. Harðardóttir upp í nefndaráliti sínu. Mér brá pínulítið við að lesa það en finnst ábendingin þörf og mikilvæg. Herra forseti. Því hefur verið velt upp í umræðunni hvort þær forsendur sem gefnar eru í fjármálastefnunni séu raunhæfar og byggðar á traustum grunni. Það segir hreinlega í feitletraðri fyrirsögn í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar að áframhaldandi hagvöxtur sé meginforsenda stefnunnar. Í ljósi þess þá finnst mér verulega umhugsunarvert sem kom fram í máli hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur að hæstv. efnahags- og viðskiptanefnd fékk einungis sólarhring til að veita álit eða umsögn um málið. Það gat hún vitaskuld ekki gert vegna þess að það að fara yfir efnahagslegar forsendur er aðeins tímafrekara verk en svo að það megi vinna á einum sólarhring. Fjármálaráð bendir einnig á að það verði að huga að óvissu í fjármálastefnunni og skoða sviðsmyndir í því samhengi. Nú sit ég ekki í hv. fjárlaganefnd og verð því að segja að maður hrekkur svolítið við þegar nefndarálit eru skoðuð og umsögn fjármálaráðs er skoðuð og maður sér hvað kemur þar fram. Líkt og segir í nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar, með leyfi forseta: „Í álitsgerð fjármálaráðs um tillöguna frá 9. febrúar 2017 er bent á að betur hefði mátt hyggja að forsendum spár um hagvöxt en þar er einungis byggt á þjóðhagsspá Hagstofunnar sem talið er að geti reynst ónákvæm vegna galla í reiknilíkönum og skekkju í gögnum.“ Þetta eru ansi þung orð frá nefndarmanni sem hefur farið í gegnum vinnuna við að taka á móti gestum og fara ítarlega í gegnum málið. Það er annað sem er, eigum við að segja furðulegt, við þetta þingmál, en það er að í nefndaráliti meiri hluta hv. fjárlaganefndar er ekki tekið neitt tillit til athugasemda fjármálaráðs sem ég veit ekki betur en eigi að vera ópólitískt og horfa breitt yfir sviðið. Það skilaði ítarlegri umsögn um málið þar sem er að finna fjölmargar ábendingar um veikleika í stefnunni. Mig langar að vitna í það sem segir á bls. 15, með leyfi forseta: „Fjármálastefnan byggir á hagfelldri en óvissri efnahagsspá. Með einföldum útreikningi má sýna að afkoman er mjög næm fyrir breytingum á framvindu efnahagsmála. Lítið frávik frá spánni getur leitt til þess að heildarafkoma, án frekari aðgerða, verði nálægt núlli og jafnvel neikvæð. Í þessu samhengi skal á það bent að óvissan eykst eftir því sem lengra líður á tímabilið. Að sama skapi er ljóst, líkt og með afkomumarkmiðið, að ef hagvöxtur reynist lægri en spár gera ráð fyrir gæti reynst erfitt að ná markmiði um útgjöld án aukins aðhalds.“ Það er að segja með niðurskurði. Ég verð að spyrja líkt og aðrir hv. þingmenn hafa gert: Hver er tilgangurinn með fjármálaráði ef það á ekkert að taka mark á því? Því hefur ekki verið svarað hér í umræðunni þó svo að ítrekað hafi verið spurt um það. Það hefur heldur ekkert komið fram sem ég hef heyrt um það hvers vegna ekki var tekið alla vega mið af einhverjum athugasemdum eða þær einhvern veginn orðaðar í nefndaráliti meiri hlutans. Mér finnst þetta furðulegt. Í þriðja lagi langar mig að fjalla um sölu á ríkisbönkunum. Ég velti því fyrir mér hver stefnan er og er í raun litlu nær um það með því að hlusta á umræðuna. Er sala á eignarhlut ríkisins í bönkunum forsenda þess að fjármálastefnan hreinlega gangi upp? Þó svo hæstv. fjármálaráðherra segi og hv. þm. Haraldur Benediktsson, formaður fjárlaganefndar, hafi einnig komið inn á það að það þurfi að ræða það sérstaklega hvernig standa eigi að sölunni á bönkunum þá finnst mér ekki alveg ljóst hvort þessi sala sé forsenda stefnunnar og þess að hún hangi saman. Það segir reyndar í nefndaráliti meiri hluta hv. fjárlaganefndar, með leyfi forseta: „Einn af veigamestu óvissuliðunum á tímabilinu sem stefnan nær til tengist sölu eigna ríkissjóðs, einkum hlutdeildar þeirra í viðskiptabönkunum.“ Þannig að eitthvað er nú verið að gera ráð fyrir því að þarna kunni eitthvað að verða selt. Þá segir enn fremur, með leyfi forseta: „Ljóst er að niðurgreiðsla á skuldum ríkisins ræðst að miklu leyti af því hvernig til tekst með sölu þessara eigna.“ Hæstv. forseti. Nú hefur talsvert verið rætt og spurt hvenær sé gott eða æskilegt að selja banka eða hlut í banka. Ég tel að ég geti alveg skammlaust viðurkennt að ég ein og sér er alls ekki hæf til þess að segja nákvæmlega til um það hvenær það sé rétt. Til þess að meta það þyrfti ég aðstoð og ráðleggingar mér fróðari manna um þau efni. En ég tel mig hins vegar engu að síður geta fullyrt að það er a.m.k. ekki gott að selja þegar kaupandinn veit að stóra planið þitt eða stefnan, fjármálastefnan í þessu samhengi, byggir á því að þú þurfir að fá peningana. Ég er alla vega nógu góður kapítalisti eða hef nógu mikinn skilning á hvernig kapítalisminn virkar til þess að vita það að það er vont að hafa svona forsendur þegar maður ætlar að fara að selja eitthvað hvort sem það er banki eða einhvers konar annað fyrirtæki. Þess vegna finnst mér bagalegt hversu óljóst og loðið þetta allt er. Það er ekkert nóg að ætla að gefa sér tíma og segja: Ja, við þurfum bara að vera búin að þessu eftir fimm ár. Það skiptir ekkert máli. Ég held að þeir sem hafi hug á því að kaupa hlut t.d. í bönkum - við skulum nú vona að þeir eigi peninga þó svo að fréttir dagsins sýni það að maður þarf jafnvel ekkert einu sinni að eiga peninga til að kaupa hlut í banka, en það er annað en þó auðvitað skylt mál í þessu - gætu bara beðið, vitandi það að verði þessi stefna samþykkt þurfi ríkið á peningunum þeirra að halda. Að lokum vil ég segja að ég tel að það sé ekki tímabært að loka þessu máli. Það eru allt of margir gallar á því. Mér finnst skrýtið að meiri hluti hv. fjárlaganefndar hafi ekki gert neinar breytingar á málinu þrátt fyrir eins og ég rakti áðan að fjármálaráð hafi komið með miklar ábendingar um það sem betur þyrfti að hyggja að. Þess vegna vil ég taka undir með þeim sem hafa velt því upp að bíða með að ljúka umræðu um þetta mál þar til fjármálaáætlunin hefur verið lögð fram. Þá sést betur hvernig stefnan sem hér er lögð fram og boðuð kemur út og hvað hæstv. ríkisstjórn telur sig í raun geta gert fyrir innviðina, fyrir samfélagið með þá peninga sem eru hérna undir. Mér finnst það hljóma sem betri vinnubrögð í stað þess að setja stefnu til fimm ára. Þó svo að ég hafi sagt það áðan að fjárveitingavaldið sé auðvitað alltaf Alþingis, við þingmenn þurfum að halda því til haga að þannig er það, þá er stefnan ekki bara marklaust plagg, hún er pólitísk yfirlýsing um það hvernig vilji er til að reka samfélagið. Vegna þess að í henni eru svona miklir veikleikar þá verðum við að skoða þetta í meira samhengi, líka vegna þess að þetta eru ný vinnubrögð, þetta er allt gert í umhverfi sem er nýtt og framandi fyrir okkur þingmenn, en ekki síður fyrir þá sem segja fréttir af því sem gerist hérna inni fyrir fjölmiðla og fyrir almenning sem fylgist með málinu. Það eitt og sér finnst mér vera góð rök fyrir því að fara sér hægt, taka eitt skref í einu en þó að hugsa um málið í samhengi. Þess vegna held ég að það gæti verið gott að vera búin að sjá hvernig fjármálaáætlunin kemur út miðað við þá stefnu sem hér er lögð fram. Best væri náttúrlega að sjá fjárlagafrumvarpið líka, en ég átta mig á því að það er kannski til full mikils mælst.
Frú forseti. Mig langaði aðeins að fá að koma hingað upp. Ég er alls ekki með neina tæmandi úttekt á orðum hv. þingmanns, en ég hjó eftir orðalagi hjá henni varðandi það í hvað við eyddum fjármunum okkar. Hv. þingmaður orðaði það þannig að við fyndum fyrir því að allir innviðir samfélagsins okkar hefðu verið skornir niður og mátti skilja á orðum hennar að engir innviðir samfélagsins væru nógu góðir. Mig langaði aðeins að fá að staldra við þann punkt. Ég hef verið örlítið hugsi yfir svona orðræðu almennt þar sem við vitum að við í þessum sal viljum alla jafna gera vel og skoða hvernig við getum nýtt best fjármuni okkar til samneyslunnar. Ég hef svolítið velt fyrir mér hvaða áhrif orðalag um mikilvæg mál hefur á skynjun fólks þar sem lokaorð hv. þingmanns voru einmitt um það hvernig umfjöllun um svona mál fer út í samfélagið. Ég er örlítið hugsi yfir því þegar hv. þingmenn orða það þannig að hér séu engir innviðir samfélagsins nógu góðir, hvers konar upplifun fólk almennt hefur af samfélaginu. Finnst hv. þingmanni það standast að engir innviðir samfélagsins séu nógu góðir? Mér finnst svona orðræða minna um margt á kosningabaráttu þar sem því er haldið fram að allt sé vont og það eigi að gera allt. Mig langar að fá að forvitnast, fyrst hv. þingmaður orðar þetta svo: Hvar myndi hún forgangsraða? Hvaða innviði myndi hún taka fyrir til þess að laga?
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Hildi Sverrisdóttur fyrir andsvarið og spurninguna. Ég held að það skipti í rauninni ekki öllu máli hvað við segjum hér inni um innviðina varðandi það hver upplifun almennings er á því. Ég held að almenningur í þessu samfélagi upplifi það og skynji í sínu daglega lífi að ekki hafi verið sett nægjanlegt fjármagn í innviðina á síðustu árum. Líkt og ég fór yfir í ræðu minni var staðan sú fyrir hrun að ekki voru settir nægir peningar í velferðarkerfið og á árunum eftir hrun voru vitaskuld ekki settir nægir peningar í innviðina af því að þeir voru ekki til, þótt reynt væri að forgangsraða. Svo núna á síðasta kjörtímabili þegar peningarnir voru til eða hefðu í það minnsta getað verið til, var það ekki heldur gert. Ég held að staðan sé einfaldlega þannig að allir finni fyrir því hversu veikir innviðirnir eru orðnir alveg óháð því hvað við segjum hér eða tölum um. Þótt við séum mikilvæg og skemmtileg og skiptum auðvitað máli, og hin pólitíska umræða skiptir auðvitað máli, þá held ég að þetta sé ekki veigamikið atriði í því. Líklega má finna einhvern stað þar sem nægir peningar eru. Þegar við skoðum hins vegar þessa stóru liði eins og samgöngumálin, velferðarmálin, heilbrigðismálin og menntamálin, hélt ég að allir hefðu verið sammála í kosningabaráttunni um að þá [[Forseti hringir.]]innviði þyrfti að styrkja. Mér finnst það ekki hafa breyst eftir kosningar. Það breyttist ekki eftir kosningar. Ef það þurfti að styrkja þessa innviði [[Forseti hringir.]]fyrir kosningarnar [[Forseti hringir.]]þá þarf auðvitað líka [[Forseti hringir.]]að gera það eftir kosningar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er, með allir virðingu fyrir hv. þingmanni, ósammála henni um að það skipti ekki máli hvað við segjum hér. Þvert á móti er það partur af hlutverki okkar hér að hafa skoðun á samfélagi okkar sem berst síðan út í samfélagið, þótt auðvitað hafi allir skoðanir fyrir sig og hafa sína upplifun af þjónustunni og annað slíkt. Ég endurtek að mér fannst hv. þingmaður taka þarna fulldjúpt í árinni með því að fullyrða að allir innviðir samfélagsins væru í lamasessi. Ég er henni ósammála um það. Mig langaði í því samhengi örstutt að koma inn á það sem mér finnst merkilega lítið talað um, t.d. þá ákvörðun að greiða niður erlendar skuldir og spara þannig vaxtakostnað. Vaxtakostnaðurinn er slíkur að það hefur mjög mikið að segja ekki síst inn í framtíðina, t.d. hvað varðar innviðauppbyggingu eða að viðhalda þeirri innviðauppbyggingu sem nú er í gangi og allir eru sammála um að sé nauðsynleg þótt okkur greini kannski stundum á hvar eigi að leggja þar áherslu og hvernig nákvæmlega eigi að gera. Ég man eftir umræðu einu sinni þar sem maður orðaði það svo í útvarpsþætti einum að það væri synd að fara að eyða svona mikið af fjármunum ríkisins í ekki neitt. Það þótti mér áhugavert. Ég myndi halda að það væri einmitt dyggð í stjórnmálum að taka ákvarðanir fyrir framtíðina, ekki þó endilega að byggja þennan skóla eða þessa sjúkraálmu og setja á hana borða og klippa á, heldur einmitt að taka af fjármunum ríkisins til þess að geta byggt upp samfélag fyrir betri tíð, fyrir framtíðina, sem við viljum státa af. Það eru einmitt þannig ákvarðanir sem ég held að skipti ekkert síður máli og mig langar að enda á að spyrja hv. þingmann, [[Forseti hringir.]]frú forseti, hvort hún telji ekki rétt að taka svona ákvarðanir með í umræðuna um fjárfestingu í innviðum.
Frú forseti. Ég veit ekki hvort ég var of óskýr í máli mínu hér áðan, en ég er þeirrar skoðunar að það sem við segjum hér inni skipti ekki máli fyrir upplifun fólks af því hvernig innviðirnir í samfélaginu virka. Þó svo að orð okkar skipti auðvitað máli og við segjum ýmislegt held ég að það skipti ekki máli í þessu samhengi því að ég held að fólk geti alveg metið það sjálft og finni það alveg sjálft og óháð því sem við segjum. Varðandi skuldirnar, vaxtakostnaðinn og framtíðina ætla ég ekki að mæla gegn því að það sé mikilvægt að greiða niður skuldir. Ég er alveg sammála því. Það er mikilvægt. Það er mikilvægt fyrir framtíðina, en við verðum að gera hvort tveggja, að greiða niður skuldir og setja meiri peninga í samneysluna vegna þess að við hugum líka að framtíðinni þegar við setjum peninga inn í menntakerfið, sem þarf meira fjármagn bara til þess að vera samanburðarhæft við menntakerfi í öðrum OECD-löndum. Það er auðvitað liður í því að horfa til framtíðar. Það sama gildir um velferðarmálin og um samgöngumálin. Það er fjárfesting inn í framtíðina að sjá til þess að vegirnir verði hreinlega ekki verri en þeir eru núna, eins og hætt er við og við höfum séð að er að gerast vegna þess að það er ekki nægjanlega mikið fjármagn. Þess vegna tel ég að þetta tvennt þurfi að haldast í hendur, að það megi ekki bara ráðast hvort til séu nægir fjármunir í innviðina, [[Forseti hringir.]]heldur þarf stefnan að gera ráð fyrir þeim. Það þýðir þá vitaskuld [[Forseti hringir.]]að það verður að greiða vextina niður hægar, en að sjálfsögðu á að gera það líka.
Frú forseti. Ég ætla að ræða þessi mál aftur enda eru þau brýn. Ég verð að byrja á að grípa upp það sem átti sér stað í andsvörum. Við í fjárlaganefnd fengum ágætisminnisblað um skuldir og vaxtagjöld ríkissjóðs og þróun og samsetningu heildarskulda. Þar er kafli sem ber yfirskriftina: Þróun vaxtagjalda ríkissjóðs. Vert er að hafa í huga að þrátt fyrir að það sé dyggð og kostur að greiða niður skuldir hef ég haldið því fram að við ættum að fara hægar í það, m.a. vegna þess að það kostar líka sitt að fresta uppbyggingu innviða eins og gert var allt síðasta kjörtímabil. Í ljósi þess að hér var hagsveifla og heldur áfram, og í ljósi þess að ágætlega hefur árað, tel ég að það hafi verið mistök að fara jafn hratt í niðurgreiðslu skulda og gert hefur verið. Hér kemur fram, með leyfi forseta, og það er eitt af því sem er mikilvægt út af samsetningu lána: „Vextir óverðtryggðra ríkisbréfa eru allt frá 5% upp í 8,75%.“ - Mjög háir vextir. - „Vextir verðtryggðra bréfa eru á bilinu 3–3,8%. Vextir á skuldabréfaútgáfu í Bandaríkjadölum eru tæplega 6%, af láni sem var tekið árið 2012, og vextir á evruskuldabréfum ríkissjóðs eru um 2,5% af láni sem var tekið árið 2014. Bæði lánin eru með föstum vöxtum og eru óuppgreiðanleg. Ef ríkissjóður hefði áhuga á að leysa til sín hluta af þeim útgáfum þarf að kaupa þær til baka á markaðsvirði.“ Þetta þýðir að við greiðum ekki beint niður það sem er okkur hvað óhagkvæmast og dýrast og getum illa ráðið við það. Auðvitað er þá gott, þegar kemur að stóru skuldadögunum á næsta ári og síðar, að geta verið búin að búa í haginn með niðurgreiðslu að einhverju leyti. Það breytir því ekki að ég er þeirrar skoðunar að það sé allt of dýrt að fresta uppbyggingu innviða eins og gert hefur verið - og mér sýnist, miðað við þessa ríkisfjármálastefnu, að eigi að gera áfram - nema ef þeir verða hólfaðir sérstaklega niður. Mér finnst maður æ oftar heyra það í umræðunni að fara eigi í uppbyggingu í heilbrigðiskerfinu, sem er vel. Einhvern veginn virðist hitt vera sett til hliðar, sem þó hefur verið rætt töluvert bæði úti í samfélaginu og hér á þingi, þ.e. þeir milljarðar sem eiga að fara í stofnframlög vegna húsnæðismála sem félagsmálaráðherra hefur fullyrt að staðið verði við og tengdust kjarasamningagerð og svo uppbyggingu í vegakerfinu, svo að það sé tiltekið hér. Mér sýnist, miðað við þessa stífu áætlun sem lokuð er inni til næstu fimm ára, að þetta geti orðið verulega erfitt. Við vitum, og það kemur fram í áliti fjármálaráðs og ASÍ og hjá fleirum, að hlutur tekjuskatts í fjáröflun ríkisins í tíð síðustu ríkisstjórnar var veiktur, þ.e. þriggja þrepa kerfið varð að tveggja þrepa kerfi. Ekki var ákveðið að halda áfram með innheimtu auðlegðarskatts eða annað slíkt. Peningastefnunefnd Seðlabankans ítrekar að þessar aðgerðir hafi ekki stutt við peningastefnuna. Þar að auki komu þessar ráðstafanir þeim skattgreiðendum einum að gagni sem voru sæmilega vel haldnir með tekjur. Tekjujöfnunaráhrif tekjuskattsálagningarinnar voru fyrir bí með þessu. Forsætisráðherra, sem er ekki lengur fjármálaráðherra, boðar á fundi í dag lækkun virðisaukaskatts. Það þýðir væntanlega samt hækkun á einhverju. Við erum jú með tvö þrep, 11 og 24%. Mér þykir líklegt - þar sem það hefur áður verið viðrað af hans hálfu í þinginu að hafa þetta hlutfall í kringum 19%, að það þyrfti að vera það - að það komi til með að skipta gríðarlega miklu máli hverjar mótvægisaðgerðirnar verða. Ef maturinn fer í 19% virðisaukaskattsþrep, ef við gæfum okkur að það yrði niðurstaðan, greiða allir sama hlutfall hvað það varðar, hvort sem þeir búa vel eða ekki, þ.e. án tillits til tekna eða efnahags. Sú skattbyrði mun þá leggjast mun þyngra á þá sem minna hafa en þá tekjuhærri eins og eðlilegt er, við fáum jú matinn á sambærilegu verði. Ég sé ekki fyrir mér hvernig þær mótvægisaðgerðir gætu litið út. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var það ekki gert nema að mjög takmörkuðu leyti, þ.e. gagnvart þeim sem minnst höfðu. Tollar og vörugjöld voru felld niður en mér finnst það ekki hafa skilað sér nema að afar litlu leyti til neytenda. Það veikti hins vegar peningastefnuna og efnahagskerfið. Áður en farið verður í frekari breytingar í þessa átt væri skynsamlegt að láta taka það út hvort þetta hafi skilað sér til neytenda með beinum hætti. Allt þetta veikir þær forsendur sem hér eru undir. Hér hefur líka verið rætt um að leggja skatta á ferðaþjónustuna. Helst hefur verið rætt um bílastæðagjöldin, ekki hefur margt annað verið viðrað. Það hefur reyndar aðeins komið til tals að setja gistináttaskatt. Mig minnir að það hafi verið sjálfur ráðherrann sem sagði í gær að hann gæti séð það fyrir sér að hann renni til sveitarfélaganna. Það væri náttúrlega vel. En það þarf að gera miklu meira en að ræða um það, það þarf að láta hendur standa fram úr ermum. Það yrði þá partur af samkomulagi ríkis og sveitarfélaga sem ekki hefur verið gengið frá að fullu. Ég hef töluverðar áhyggjur af því að þetta gangi ekki eftir. Það er talað um eftirspurnarþenslu. Við þekkjum að það getur hrundið verðbólgu í gang og viðskiptahalla við útlönd og þetta sem gert var, eins og ég rakti áðan, á síðasta kjörtímabili studdi ekki við það. Hvað þá ef fólk ætlar að fara í eitthvað slíkt áfram núna. Forsætisráðherra nefndi að tryggingagjald yrði lækkað á kjörtímabilinu. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra talaði líka um það, þegar hann ræddi fjármálastefnuna og mælti fyrir henni, að lækka tryggingagjald. Ég hvet bæði formann fjárlaganefndar og aðra til að hugleiða það aðeins. Það var lækkað um 0,5% í tengslum við kjarasamningana á sama tíma og Fæðingarorlofssjóður er ekki tryggur til nánustu framtíðar ef áform ganga eftir um þann útgjaldaauka sem þar er undir, sem bæði varðar lengingu á fæðingarorlofinu og hækkun á þakinu. Mér finnst mjög margt vera að koma fram úti í samfélaginu en ekki endilega hér á þinginu, af hálfu ráðherranna, sem ekki styður við það sem hér er lagt fram. Fjárlaganefnd fór í heimsókn til Ríkisendurskoðunar og Fjársýslunnar í morgun. Ég vil aðeins fara ofan í það hvers vegna við höfum áhyggjur af þessari stefnu. Við höfum áhyggjur af því að hún sé lokuð inni á þann hátt sem hér er gert, þ.e. með útgjaldaþaki og skuldaviðmiði; hún er lokuð allan hringinn. Svo er það aðkoma þingmanna sem við höfum rætt töluvert og ástæða er til að hafa áhyggjur af. Mér finnst að niðurstaða þurfi að fást í það samtal. Umboðsmaður Alþingis hefur lýst áhyggjum sínum við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og ríkisendurskoðandi tók undir það í morgun. Sú stofnun og fleiri hafa líka lýst því yfir að ef til vill þurfi að fara ofan í þetta verklag, að fólk hafi ekki endilega séð það fyrir, þegar það sat við að semja lögin, hvernig margt af því sem þarna er undir kæmi út í praxís. Það er eitthvað sem við þurfum að reyna að átta okkur á, hvort við teljum að gera þurfi breytingar nú þegar eða hvort við ætlum að láta þetta ár líða og ganga í gegnum það alveg til enda og taka svo á því á næsta ári. Eða hvað? Við höfum mikið rætt aðkomu þingmanna, m.a. vegna þess að okkur finnst mörgum hverjum gagnsæið ekki vera til staðar, ekki í tengslum við stefnuna núna, að hún nái utan um áætlunina. Og þó að við fáum málefnasviðin á föstudaginn í gegnum áætlunina þá geti líka verið erfitt að átta sig á niðurbrotinu sem kemur ekki í ljós fyrr en við fjárlagagerðina. Þá er spurning hver aðkoma fjárlaganefndar eigi að vera frá áætlun og fram til fjárlaga. Á hún að vera einhver? Á þetta alfarið að vera ráðuneytisplagg? Þá þurfum við að horfa til þess að við verðum væntanlega að afgreiða áætlunina undir lok þings. Það er ekki ósennilegt að það verði úr, í lok maí, á því tímabili. Þá er þingið að fara í leyfi. Það er í leyfi fram í miðjan ágúst þegar kalla má nefndir saman aftur. Ég velti þessu fyrir mér: Þýðir það breytta vinnufyrirkomulag að við höfum ekki aðkomu nú frekar en áður? Frumvarpið hefur jú alltaf komið ofan úr ráðuneyti og frá ráðherra. Þá höfum við heldur ekki nein áhrif á þessa skiptingu fyrr en þetta er orðin staðreynd. Er það eitthvað sem við viljum? Eins og við þekkjum hefur sundurliðunin ekki gildi sem lögformlegt plagg að öðru leyti en sem fylgirit, hún er ekki þingskjal í merkingu þess orðs. Þess vegna vorum við í flækju með það þegar við reyndum að gera breytingar á því í desember. Það er eitt af því sem við verðum að fá úr skorið, þ.e. hvernig við eigum að gera það. Ég held að það sé alveg tært. Við erum búin að átta okkur á að ráðherrar taka það mismikið til sín, það sem ekki var tíundað í greinargerð, virðast ekki álíta að þeim beri að fara eftir því o.s.frv. Þrátt fyrir að vilja hafi verið lýst hér í þinginu, jafnvel í álitum og í orðræðu, virðist það sem ekki kom beinlínis fram í texta ekki vera tekið með. Þetta er eitthvað sem við getum ekki beðið með, við getum ekki látið árið líða að öllu leyti að mínu viti. Ég held að það sé margt sem við þurfum að huga að. Ég hefði líka viljað koma inn á margt annað í ljósi þeirra fregna sem bárust í dag, um skýrsluna um Búnaðarbankann, m.a. vegna þess að við stöndum frammi fyrir því að selja bankana sem töluvert hefur verið rætt í þessari umræðu. Þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra segi að það byggist ekki allt á sölu bankanna, heldur telji hann að hann geti gengið út frá tilteknum arði í staðinn ef honum ekki tekst að selja þessar stofnanir, held ég að skýrsla dagsins í dag hljóti að marka þau spor að við getum með engu móti annað en gengið úr skugga um og tryggt gagnsæi í eignarhaldi, að yfirvöld verði ekki blekkt. Því hver á að gæta hagsmuna fólksins í landinu? Það klikkaði í þessu samhengi hjá Búnaðarbankanum. Ég held að það sé ljóst að við þurfum að vera með það á hreinu hver á að sjá um það í því ferli sem fram undan er.
Virðulegi forseti. Nú erum við búin að fara í gegnum fyrstu ræður í seinni umferð. Þá þætti mér vænt um að heyra frá meðnefndarmanni í fjárlaganefnd hvað við getum lært af þeim mistökum sem við höfum grafið upp í þessari umræðu og gert ferlið betra. Erum við eitthvað að læra af þessu? Sjáum við eitthvað sem hægt væri að gera betur? Hvað kemur til með að gerast í framhaldinu? Það er t.d. algert lykilatriði varðandi það gagnsæi sem á að fylgja samkvæmt lögum um opinber fjármál að við sjáum næstu skref og hvernig við getum gert betur næst. Svo í annan stað: Þetta er einmitt lykilatriði sem hv. þingmaður minnist á, þessi áhrif á forgangsröðun sem þingið getur haft, þessi fjármálastjórn sem er samkvæmt stjórnarskrá í höndum Alþingis. Hvar og hvenær hefur þingið möguleika á að hafa áhrif á þá forgangsröðun sem kemur frá ráðuneytunum? Ég býst alla vega við að ráðuneytið komi með sinn verkefnalista: Hérna eru öll verkefni sem við sjáum okkur fært að vinna og öll þau sem við sjáum okkur ekki fært að vinna. Við erum búin að raða þeim upp í þessa röð, 1, 2 og 3 og hvernig sem það er, eftir tímalínu eða því um líku. Þá sjáum við á þingi hvaða verkefni myndu detta inn ef við bættum í pening eða hvaða verkefni dyttu út ef við gæfum ekki eins mikinn pening í það málefnasvið. Þá er sérstaklega mikilvægt að spyrja og lykilatriði: Getum við breytt forgangsröðuninni? Það er aðalatriðið og aðalspurningin.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er auðvitað heilmargt sem við erum nú þegar að læra. Í fyrsta lagi verðum við að segja að þó að stefnan og áætlunin hafi verið sett fram á síðasta ári var það í sjálfu sér pínulítið skrýtið þegar ljóst var að kosningar væru fram undan og ríkisstjórnin færi frá. Ég held t.d. að meðan að við erum að læra myndi ég vilja hafa stefnuna opna meðfram áætluninni, eins og gerðist síðast, ég held að það væri gott. Þá sæjum við hvort hún rúmaði það sem hún þarf að rúma eða ekki. Ef ekki gætum við sagt: Þessi stefna gengur ekki upp. Það er hluti af gagnsæinu. Því þetta er mjög ógagnsætt, þessar prósentur af vergri landsframleiðslu sem stefnan byggir á. Varðandi nefndirnar, tímalínuna og hvaða verkefni detta inn og út og áhrif okkar á forgangsröðun, hvar og hvenær, mér finnst við verða að reyna að fá fram hvernig við ætlum að gera það. Ég held að það sé mikill vilji fyrir því í nefndinni. Formaðurinn er mjög opinn fyrir því að reyna að bæta þessa annmarka. Ég held að við ættum að geta náð einhvers konar samstöðu um það. Núna snýst þetta um það hvort það þarf að líða heilt ár undir þessum formerkjum, leyfa þessu að ganga í gegn einu sinni, eða hvort við viljum breyta strax. Ég held að sumu þurfum við að breyta strax eins og ég nefndi. Ég tel að við eigum að geta haft áhrif á forgangsröðunina. En það er spurning með t.d. þær breytingar sem við gerum í gegnum fjárlagafrumvarpið í desember. Þá á þarf að uppfæra fylgiskjalið. Þá er spurning hvort það verði lagt fram kannski í janúar með þingsályktunartillögu eða einhverju slíku þannig að það hafi einhverja stöðu og breytingin sé [[Forseti hringir.]]samþykkt formlega. Hún er kannski samþykkt í sjálfu sér að einhverju leyti í desember en hún kemur samt ekki fyrr en síðar.
Virðulegi forseti. Þetta er áhugavert, einmitt þessi tæknilega útfærsla á fylgiritinu. Þetta er mjög snúið mál hvað varðar forgangsröðunina, hvort við getum haft áhrif á hana og við vitum í raun ekki hvernig við eigum að gera það. Það var okkar ályktun í desember sl. að við gætum sett hin og þessi fyrirmæli í greinargerð en það er mjög óljóst. Það er einnig mjög óljóst hvaða upplýsingar við komum til með að fá með fjármálaáætluninni. Fáum við bara heildarsummu fyrir málefnasvið og stingum svo puttanum upp í loft og giskum á hvað er innan þeirra? Þegar kemur að fjármálaáætluninni og mismuninum síðan í fjárlögum þá viljum við sjá hvað heldur sér úr áætlun yfir í fjárlög. Við viljum geta haft áhrif á það og einhverja hugmynd um hvernig við getum sett eitthvað þar inn: Nei, við setjum aðeins meira í þetta málefnasvið af því að það hefur áhrif á þessi og hin verkefni. Svo viljum við sjá það endurspeglast í fjárlögum þegar kemur að þeim. Ef við fáum bara heildarsummu fyrir málefnasvið og að stórir málaflokkar verða svo og svo háir, og það verða síðan breytingar á því í fjárlögum þá vitum við ekkert af hverju. Þá líður mér eins og við séum bara stimpilstofnun sem gerir það sem ráðherra segir og það fer einfaldlega gegn stjórnarskránni. Þá sinnir Alþingi ekki stjórnarskrárbundinni vinnu sinni um upplýst ferli fjárlaga og að hafa stjórn á fjármálum Íslands.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum aftur andsvarið. Ég held að það sem við stöndum frammi fyrir núna sé þetta: Nú eru nefndirnar í fyrsta sinn að fjalla um þetta með þeim hætti sem þær hafa ekki gert áður. Við fáum sviðin í gegnum áætlunina, það er stóri pakkinn. Svo kemur að málaflokkunum og það ætti að gefa nefndunum færi á að kalla til sín held ég fleiri en bara ráðuneyti. Ég held að þær þurfi að kalla til sín allar stærstu stofnanir ef það á að vera einhver alvara á bak við þessa vinnu. Þess vegna held ég að tíminn sé allt of knappur sem er ætlaður í þetta. Hvað heldur sér þegar við komum að fjárlögunum? Það er okkar að fylgja því eftir og þá líka nefndanna því að við í fjárlaganefnd fáum svo fjárlagafrumvarpið í fangið. Þá þurfum við að vera í góðum takti og samspili við okkar nefndarfólk. Það hefur gerst í gegnum tíðina að við höfum sett fé í tiltekna málaflokka og ekki haft bein áhrif á það hvernig því hefur verið úthlutað. Til dæmis framhaldsskólarnir, úthlutun fer fram samkvæmt reiknilíkani. Það eru einhverjar slíkar stofnanir sem við höfum haft minni áhrif á en við höfum hins vegar getað sagt að við ætlum að bæta við auknu fé til Háskóla Íslands eða til framhaldsskóla eða Hólaskóla eða eitthvað slíkt. Við höfum getað gert það. Núna er hugmyndin sú eins og við þekkjum að við setjum bara 10 milljónir, 15 eða 100 milljónir í viðbót inn í málaflokkinn með einhverju fororði um að við viljum að það skiptist svona. Það er kannski þetta sem við þurfum að finna betur út úr, af því að við vorum beðin um að tíunda þetta ekki í greinargerð í desember, hvort það er það sem þarf eða hvort við getum brotið þetta niður á númeraröð í málaflokkunum.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún talaði svolítið um þá fyrirhuguðu einkavæðingu og sölu bankanna sem er nauðsynlegur hluti af fjármálastefnunni, eigi hún að ganga upp. Mig langaði að spyrja hv. þingmann út í skýrsluna sem við fengum í hendur í dag. Nú verða efnislegar umræður um skýrsluna á morgun. En það er ákveðið samhengi sem við þurfum að líta til. Ef við samþykkjum fjármálastefnu fyrir ríkisstjórnina sem gengur út frá að farið verði í ferli sem við eigum ekki til, gæti niðurstaðan orðið sú að við endum í sams konar einkavæðingarrugli og við lentum í fyrir fjórtán árum. Þá gæti niðurstaðan orðið nákvæmlega sú hin sama. Mig langar að spyrja hv. þingmann um hvað henni finnist um að verið sé að fara í þá röð aðgerða að búa til fjármálastefnu sem gengur út frá því að selja verði ákveðnar eignir þó að við höfum ekkert ákveðið ferli um hvernig selja á eignirnar án þess að úr verði annar skandall eins og við höfum ansi mikil gögn um. Ég vil einnig spyrja: Hvernig ættum við að snúa þessu ferli til þess að það komi betur út fyrir okkur öll?
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Einkavæðing bankanna, skýrslan sem við erum búin að fá í hendurnar. Kannski hafa ekki margir haft tækifæri til að glugga í hana, ég er alla vega ekki byrjuð að gera það, en er auðvitað er ég búin að fá ákveðnar upplýsingar frá fulltrúa okkar Vinstri grænna í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og svo kom ýmislegt fram í fréttum. Þess vegna segi ég: Hverjir eiga að gæta hagsmuna okkar sem þjóðar? Hverjir eiga að gæta hagsmuna skattgreiðenda í þessu? Það var ekki gert þarna. Það klikkaði. Við þurfum að búa til traust. Ég verð að taka undir með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, þó að ég geri það nú ekki oft. Ég geri það núna þar sem áhersla hans er á að við förum okkur hægt, það sé engin ástæða til að rjúka til og selja bankana, við verðum að byggja upp traust og sjá til þess að gagnsæi sé fyrir hendi. Ég tel að það sé mjög mikilvægt. Ég verð líka að treysta því sem formaður fjárlaganefndar er búinn að mæla fyrir, og það er hér í þingskjali. Fjármálaráðherra hefur svo sem sagt það líka að hann telji ekki endilega ástæðu til að drífa í því að selja bankana, en hann ætlar að byggja á einhverjum fyrirframákveðnum arðgreiðslum sem ekki eru í hendi. En vissulega byggir stefnan á því að þetta sé gert. En í áliti meiri hlutans kemur fram að málið þurfi að koma til þingsins og að skapa þurfi sátt um það ferli sem verði til til þess að selja bankana. Jafnvel er talað um að fá erlenda aðstoð. Ég held að það sé af hinu góða. Það þarf að byrja strax. Við getum ekki beðið, hvort sem við áætlum að selja í sumar, á næsta ári eða því þarnæsta. [[Forseti hringir.]]Það tekur tíma. Svona traust verður ekki til á núll einni. Sérstaklega ekki eftir allar þær upplýsingar sem við fáum núna dag frá degi.
Frú forseti. Ég þakka fyrir svarið og tek undir það. Það er margt sem við þurfum að huga að í þessu. Ég hef raunar ekki heldur lesið þetta til fulls en ég er kominn ágætlega áleiðis. Þetta er eins og góður reyfari aflestrar. Þarna eru alls konar spennuatriði. Eitt af því sem fylgir sögunni er að ríkið fékk líka aðstoð frá útlöndum síðast þegar þetta var gert, frá HSBC-bankanum. Þar var það mat þeirra að S-hópurinn svokallaði hafi haft betri aðstöðu einmitt vegna aðkomu Hauck & Aufhäuser bankans. Ég er svolítið tortrygginn á að það að hafa frammi einhvern fagurgala um erlenda aðstoð tryggi allt sem tryggja þarf. Þess vegna held ég að vandinn sem okkur er á höndum hér í umræðu um fjármálastefnuna sé að verið er að ganga út frá því að binda hendur ríkisstjórnarinnar alla vega og hugsanlega líka Alþingis eftir því hvernig maður túlkar stjórnskipunarlegu atriðin. Verið er að gera það á grundvelli þess að það verði að selja bankana, sem skerðir í fyrsta lagi samningsstöðu ríkissjóðs sem seljanda bankana því að þá verða allt í einu allir hugsanlegir kaupendur með þær upplýsingar að það verði að selja bankana og verði að koma þeim í verð. Og svo er hin hliðin á þessum peningi að það er ekki tryggt ferli. Gæti hv. þingmaður kannski sagt aðeins meira um það hvernig svona ætti að ganga fyrir sig?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er vissulega rétt að erlend aðstoð var þegin og það eitt og sér leysir auðvitað ekki vandann. En verðum við ekki að áætla að eftir rannsóknarskýrsluna, eftir þessa skýrslu, sparisjóðaskýrsluna og ýmsar þær skýrslur sem við höfum fengið og sem sýna hvernig hér var farið með hlutina, að við verðum eitthvað varkárari? Það er eiginlega það eina sem maður verður að reyna að treysta á, að nú gangi menn örlítið hægar um gleðinnar dyr í þessum efnum. Miðað við þau áform sem hér eru, þó að hæstv. fjármálaráðherra sé að reyna að segja okkur að hann þurfi ekki endilega að selja bankana, getur það skert samningsstöðu ríkissjóðs að selt verði. Talað er um niðurgreiðslu skulda en fram kemur hjá fjármálaráði, hjá ASÍ og fleirum að það sé byggt á veikum grunni. Það er kannski það sem maður hefur áhyggjur af, að þrátt fyrir að arðgreiðslur og einskiptisaðgerðir hafi verið eru þær auðvitað ekki ótæmandi lind. Þess vegna er þetta í raun ekki í hendi. Á það er bent í þessum álitsgerðum, en við því hefur hins vegar ekki verið brugðist, hvorki í nefndaráliti né hér af hálfu ráðherra. Það er það sem maður hefur áhyggjur af. Ef það gengur ekki eftir, hvað þýðir það þá? Þýðir það að við sjáum hér mikinn niðurskurð í innviðum okkar, heilbrigðis- og menntakerfi? Eða þýðir það að við sjáum aukna einkavæðingu því að þessi ríkisstjórn telur að það sé ódýrara og það sé betri þjónusta ef við förum þær leiðir? Ég hef töluverðar áhyggjur af að það sé það sem við gætum átt eftir að horfa framan í [[Forseti hringir.]]ef hagsveiflan færi líka niður.
Virðulegi forseti. Það er gott að geta áttað sig á umræðunni í björtu, aftur, sér í lagi eftir að þessi gífurlega góða rannsóknarskýrsla er komin fram. Í fjármálastefnunni sjálfri, greinargerð með henni og meirihlutaálitinu, er sagt að leita þurfi álits erlends sérfræðings og þar fram eftir götunum. Þess vegna verð ég eiginlega að furða mig á því að formaður hv. fjárlaganefndar, hv. þm. Haraldur Benediktsson, sé ekki í salnum. Einnig furða ég mig á því að ég sjái engan hæstv. ráðherra hér. Miðað við það hversu yfirgripsmikið og afdrifaríkt plagg við erum að ræða held ég að þetta sé akkúrat tímapunkturinn fyrir þá að vera í salnum. Umræðan hefur verið góð og málefnaleg og ég tel betra samtal nauðsynlegt milli stjórnarandstöðu og stjórnarliða, til að verja sitt plagg. Ekki ætla ég að gera það þegar þar að kemur.
Forseti. Ég tek undir þau sjónarmið sem koma fram í máli hv. þm. Ástu Guðrúnar Helgadóttur. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við stöldrum við þá staðreynd að við erum núna í fyrsta skipti að vinna samkvæmt lögunum um opinber fjármál frá grunni, þ.e. með því að koma fram með fjármálastefnu, síðan fjármálaáætlun og svo væntanlega fjárlagafrumvarp á grundvelli hennar. Við erum öll á Alþingi að feta okkar fyrstu skref í þessum efnum. Við erum öll að meta það jafnharðan hversu gott þetta verkfæri er. Ekki síst þess vegna þurfum við um leið og við rökræðum hér innihald og inntak málsins sem er aðalatriðið, þ.e. hin mikla og harða hægri stefna sem hér birtist, að ræða þá aðferðafræði sem hér er verið að kynna til sögunnar og það þá í grundvallaratriðum hvort eðlilegt sé að afgreiða stefnuna fyrr en við höfum séð áætlunina. Við getum í raun horft á þetta samhliða. Það er mjög vond tilfinning fyrir þingið að loka okkur öll inni í spennitreyju til fimm ára [[Forseti hringir.]]án þess að hafa séð aðeins betur til lands með það hvað þetta felur í sér efnislega.
Frú forseti. Mig langar að taka undir það sem hv. þingmenn Ásta Guðrún Helgadóttir og Svandís Svavarsdóttir hafa sagt. Það er merkilegt að við erum annars vegar að tala um gríðarlega mikilvægt plagg í fyrsta skipti án þess að við vitum nokkuð um það hver næstu skref ferlisins verða og við vitum ekki hvernig fjármálaáætlunin verður. Við sjáum ekki hvernig hún lítur út. Að auki erum við að gera það nánast án þess að stjórnarmeirihlutinn taki þátt. Ég þakka fyrir mikla athygli sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir hefur veitt þessu. Hún sat með okkur í gærkvöldi og situr enn með okkur, en það eru miklu fleiri í stjórnarmeirihlutanum. Ég taldi 32 síðast þegar ég reyndi að telja og einn þeirra, sem mér finnst alveg stórmerkilegt að hafi ekki tekið til máls um þetta atriði, er hæstv. forsætisráðherra. Þetta mál er nefnilega ekki einkamál hæstv. fjármálaráðherra. Hæstv. forsætisráðherra bjó þetta plagg líklega til og þarf að fylgja því eftir sjálfur. Hví er hann ekki í húsi?
Virðulegi forseti. Ég ætla að nýta þetta tækifæri og auglýsa ræðuna mína á eftir því að hún er einmitt um þetta málefni. Mér þætti vænt um að sjá hæstv. fjármálaráðherra í stól til andsvara enda missti ég af andsvari hans í gær þar sem hann kom ekki inn í andsvör fyrr en í 4. minni hluta, og var ég mjög öfundsjúkur yfir þeim andsvörum. Ég tek heils hugar undir orð fyrri ræðumanna hér í dag, undir liðnum um fundarstjórn forseta, og vænti margra áheyrenda og áhorfenda að ræðunni minni á eftir.
Virðulegi forseti. Ég leit svo á eftir umræðuna í gær og bjóst eiginlega við því að hæstv. fjármálaráðherra og hv. formaður fjárlaganefndar sætu nú og endurskrifuðu tillöguna. Slík voru rökin fyrir breytingum hér sem fram komu í gær. Ekki heyrði ég þeim mótmælt harðlega eða festulega af þeim félögum. Ég sé að hv. formaður fjárlaganefndar er sestur í hliðarsalinn þannig að ég segi eins og karlinn sagði í réttunum þegar hann kom við á bæ og fékk disk af kleinum sem hann hesthúsaði á skammri stundu: Þakka fyrir það sem komið er, vonast til að fá meira. Það væri vissulega gaman að fá hæstv. fjármálaráðherra. Eins og ég kom inn á í ræðu minni í gær er eiginlega ótrúlega sérstakt að það taki ekki fleiri hæstv. ráðherrar þátt í því að útskýra fyrir þingheimi og þjóð hvernig þeir sjá þetta samfélag fyrir sér [[Forseti hringir.]]næstu fimm árin því að það er það sem við erum að ræða hérna.
Virðulegi forseti. Vissulega ræðum við hér mikilvægt mál. Ég er búin að fylgjast vel með þessari umræðu. Til að koma hæstv. fjármálaráðherra og hv. formanni fjárlaganefndar til varnar þá hafa þeir setið hér í hliðarherbergjum og svo er svo gaman til þess að vita að hér eru allar ræður teknar niður, bæði í hljóði og mynd og skrifaðar, þannig að ég veit að þingmenn fylgjast víða með. Það verður að segjast alveg eins og er að við erum kannski komin á þann stað í umræðunni að við séum svolítið farin að endurtaka okkur. Mér finnst ég vera að heyra sömu hlutina svolítið oft. Hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé bauðst til þess í gærkvöldi að fara upp í sumarbústað með öðrum þingmanni og endurskrifa stefnuna þannig að það er spurning hvort það komi eitthvert slíkt plagg frá hv. þingmanni. [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Ég má til með að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hingað hafa komið og gagnrýnt algjört afskiptaleysi ríkisstjórnarinnar gagnvart þessari fjármálastefnu sinni eða kannski ekki algjört en töluvert sinnuleysi. Ég hef hug á að heyra frá fleiri ráðherrum en hæstv. fjármálaráðherra um hvernig þeir telja að þessi fjármálastefna hafi áhrif á þeirra málaflokk, þeirra framkvæmdir, áætlanir, kosningaloforð og fyrirheit þeirra þegar þeir stóðu að þessari ríkisstjórn saman. Ég fæ ekki séð að því verði komið til leiðar ef þeir sitja hér í einhverjum hliðarherbergjum eða horfa á sjónvarpið heima því að ekki geta þeir þá komið upp í pontu og rætt við okkur um þessa fjármálastefnu og hvernig þeir telja að hún muni t.d. stuðla að uppbyggingu innviða eða einhverju slíku. Ég á alla vega alla jafna ekki samtal við sjónvarpsskjáinn minn [[Forseti hringir.]]og það leiðir sjaldnast til upplýsandi umræðu þegar svo er.
Frú forseti. Ég ætla að taka undir með félögum mínum. Það má vel vera að þingmanni þyki við farin að endurtaka okkur. Það hefur gerst í gegnum tíðina og á örugglega eftir að gerast aftur og það hefur líka stundum bætt umræðuna. Það hefur aukið upplýsingagjöf og fólk hefur orðið einhverju nær. Ég held að það t.d. hafi gerst hér í gærkvöldi, að fólk hafi orðið einhverju nær um það sem hér er verið að fjalla um. Ég hef í alvörunni miklar áhyggjur af því að þingmenn ríkisstjórnarflokkanna og jafnvel einhverjir í minni hlutanum líka viti ekki nægjanlega vel um hvað málið snýst, hvað raunverulega er verið að gera með þessari stefnu, að það sé verið að loka okkur inni í boxi sem er ekki fyrirséð hvað þýðir fyrir málaflokka ríkisins, þ.e. allar þær stofnanir sem undir eru. Það er ástæða til að ræða það hér þannig að fólk átti sig á því. Svo er líka hitt, það er ekki nóg að fylgjast með. Ef við viljum í alvörunni eiga eitthvert gagnvirkt samtal þurfa stjórnarþingmenn líka að taka þátt með því að koma í andsvör og rökstyðja t.d. hvers vegna þeir eru ósammála okkur.
Virðulegi forseti. Ég má til með að koma hingað upp í annað sinn þar sem sjónvarpið er ekki málstofa Alþingis. Jú, það er hægt að fylgjast með umræðunni en þetta er málstofan. Umræðan þarf að fara fram hér. Hún fer ekki fram á Facebook, hún fer ekki fram í sjónvarpinu, hún fer ekki fram við það að öskra á skýin. Nei, hún fer fram hér og það er hlutverk stjórnarmeirihlutans að sýna fram á það að þessar níu blaðsíður, átta ef við sleppum því að telja viðaukann sem er töflurit með, séu gott plagg. Og það er rétt sem aðrir hv. þingmenn hafa bent hér á, þetta er málaflokkur sem er það víðtækur og þetta er þess lags að við þyrftum eiginlega að fá fleiri hæstv. ráðherra hingað inn. Hvernig ætlar hæstv. heilbrigðisráðherra að fjármagna uppbyggingu í heilbrigðiskerfinu? Hvernig ætlar hæstv. samgönguráðherra að fjármagna uppbyggingu í vegakerfinu? Þetta eru allt saman spurningar sem stjórnarmeirihlutinn þarf að svara og til grundvallar liggur einmitt þetta plagg, [[Forseti hringir.]]þessar átta blaðsíður, og umræðan þarf að fara fram hér.
Virðulegi forseti. Endurtekningar eru góðar. Leiðbeinandi minn í námi útskýrði það dálítið fyrir mér að það er nauðsynlegt að endurtaka sig til þess að skilaboðin komist nægilega vel til skila. Hann orðaði það nokkurn veginn á þennan hátt: 1. Byrjaðu á því að segja þeim hvað þú ætlar að segja þeim. 2. Segðu þeim það. 3. Segðu þeim síðan hvað þú varst að segja þeim. Þetta var atriði númer 2 og þá að atriði númer 3: Ég var að reyna að útskýra fyrir ykkur hvernig endurtekning er mjög mikilvæg í öllu ferlinu, að átta sig á því hvað ég er að reyna að tjá mig um, hvernig aðrir geta þá svarað jafnvel og spurt betur hvað ég átti við til þess að ég geti betur útskýrt mig aftur og enn einu sinni. Endurtekningar eru nauðsynlegar til þess að við komumst niður á sameiginlegan skilning um það hvað við erum að reyna að tjá okkur um. Tungumálið er nefnilega dálítið ónákvæmt tæki og við þurfum oft að endurtaka okkur [[Forseti hringir.]]til að vera viss um að allir skilji hverju við erum að reyna að koma á framfæri.
Virðulegi forseti. Endurtekningin hefur orðið mönnum nokkuð til umræðu hér. Ég reyni að valda hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur ekki vonbrigðum með því að endurtaka mig ekki of mikið, en það er alveg hárrétt sem hefur komið fram að endurtekning getur verið af hinu góða. [[Gripið fram í.]]Ég þurfti t.d. að endurtaka próf í bókfærslu þrisvar, það var mér til góða. Ég útskrifaðist sem stúdent. Endurtekning getur verið hið besta mál. Við erum að ræða þetta blessaða mál sem er einmitt ekki hið besta mál, þ.e. þessi smáblöðungur hér með einni auðri opnu aftast af því að það þurfti ekki einu sinni að nýta þær síður sem örkin bauð upp á. Þetta er ramminn utan um það samfélag sem hæstv. ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Bjartrar framtíðar og Viðreisnar boðar á Íslandi næstu fimm árin. Ég fór yfir það í ræðu minni í gær - og í ljósi nýfenginna upplýsinga um áhuga hv. þingmanna á ræðum annarra hv. þingmanna þarf ég ekki mikið að vísa í hana, ég treysti því að þeir séu í óða önn að annaðhvort horfa á þá ræðu eða lesa ef hún er uppskrifuð - hvert mikilvægi þessa máls er, hvernig fjármálaráð teiknar þetta upp fyrir okkur á einfaldan og auðskilinn máta sem er gott fyrir menn eins og mig. Þetta er ósköp einfaldlega, eins og komið hefur fram hjá mörgum og verð ég þá því miður að grípa til endurtekningarinnar, ramminn innan hvers allt á að rúmast. Þetta er ramminn sem fjármálastefnan, sem kemur fram á næstu dögum, verður að rúmast innan og þetta er ramminn sem fjárlög hvers árs setur svo, ytri rammann um þann innri sem fjármálastefnan setur svo um fjárlögin. Hér er mikið af römmum. Þetta er ekki einu sinni rammaáætlun. Þetta er ekki bara eitthvert frumvarp sem þarf aðeins að taka þátt í umræðum um og svo geta menn haldið áfram sáttir og glaðir út í lífið. Þetta er stórpólitískt mál. Ef við eigum ekki að takast á um pólitík í þingsal Alþingis þá veit ég ekki hvað við eigum að fara að gera. Hér hefur verið komið inn á alvarlegar athugasemdir eða vangaveltur eins og það hvort lög um opinber fjármál standist stjórnarskrá. Það er býsna áhugaverð vangavelta sem ég hef tekið þátt í og er eitthvað sem við ættum að taka dálítið alvarlega þegar við erum að ræða þessi mál. Ég held að það sé alveg sama hvernig menn snúi sér í því, það er ekki hægt að taka fjárveitingavaldið úr þessum sal. Það er ekki hægt að segja: Nei, það er búið að setja hér einhvern ytri ramma sem við samþykktum á útmánuðum 2017 þannig að ekki er hægt að gera það sem við ætlum að gera haustið 2019. Það er það sem verður gert. Mér finnst stundum eins og margir hv. þingmenn átti sig ekki alveg á því. Mér finnst stundum eima eftir af þeirri umræðu sem mér þótti alltaf dálítið sérkennileg við afgreiðslu fjárlaga í desember. Mér fannst eins og margir hv. þingmenn teldu að það væri einfaldlega ekkert hægt að gera. Það mætti ekki bæta við tekjum, mætti ekki hreyfa við útgjöldum, það mætti ekki leggja til þær breytingartillögur við fjárlögin sem þingheimur vildi sjá, einstakir flokkar. Þeirri afgreiðslu var mikið fagnað, alla vega sums staðar, og talað um mikla sátt. Það er auðvelt að ná fram sátt ef hún felst í því að lagt er fram frumvarp sem fer svo óbreytt í gegn. Ef fjárveitingavaldið, ef útskipting fjármuna ríkissjóðs í samneysluna, ef það kemur allt tilbúið í einhverjum stórum römmum sem fara sjálfkrafa í gegn er voða auðvelt að tala um sátt. Ljósritunarvél gerir ágætlega mikið gagn og er í töluvert mikilli sátt þar sem hún framleiðir alltaf ný og ný eintök, en það er ekki pólitík. Ég kom aðeins inn á það í gær, eða líklega kom ég ekki inn á það, líklega er það eitt af því fáa sem ég kom ekki inn á gær sem ég ætlaði að ræða, að fjármálaráðherra og fleiri hafa rætt um að þessi rammi, hin nýja aðferð sem við notumst við sé að skandinavískri fyrirmynd, norrænt módel, vísa þar til og stöðugleika í fjármálum hins opinbera, sem er gott og blessað. Það er mjög gott að ná einhvers konar stöðugleika eins og hægt er í því. Það er þannig ef horft er til landanna í kringum okkur, hinna norrænu ríkjanna, að þar erum við að horfa upp á nokkuð sem kannski gleymist í umræðunni og sérstaklega hjá hæstv. fjármálaráðherra, sem er félagslegur stöðugleiki, sem er stöðugleiki launafólks, stöðugleiki hvað varðar húsnæði. Við erum að horfa upp á allt, allt annað módel hér. Mér finnst stundum hæstv. ráðherrar, bæði núverandi og síðustu ríkisstjórnar, horfa fram hjá því, vera að byrja á vitlausum enda. Það á að setja einhvern ramma utan um samninga á vinnumarkaði og svo hér en menn horfa fram hjá því að það vantar hina hliðina á peningnum, sem er þessi samfélagslegi stöðugleiki sem er kannski forsenda þess að þar er farið öðruvísi að þegar kemur að samningum á vinnumarkaði eða hvað varðar fjármál. Við erum að setja hér ramma og reyna að þvinga inn í hann eitthvað sem á ekki heima þar eins og er. Við höfum talað um og komið inn á innviði, sem ég held að sé tískuorð áratugarins, allir ætluðu að efla innviðina. Ég gerði það að gamni mínu að lesa mig í gegnum kosningaloforð Bjartrar framtíðar og kosningaloforð Viðreisnar. Ég vildi ég væri góður í að reikna því að það sem lofað er að gera í þessum kosningastefnuskrám kostar skildinginn. Það kostar skildinginn sem t.d. Viðreisn lofar í heilbrigðis- og velferðarmálum, samþykkt á landsþingi 24. september 2016. Er liðið hálft ár? Það á að bæta heilsu, efla forvarnir, klára Landspítalann, vera með uppbyggingu í öldrunarþjónustu, heimahjúkrun og öldrunarheimilum, styrkja þarf heilsugæsluna, biðlista eftir heilbrigðisþjónustu þarf að stytta, endurskoða greiðsluþátttöku sjúkratrygginga. Þetta kostar allt peninga. Hvergi stendur: Allt þetta verður hins vegar að rúmast innan hagsveiflunnar. Það sagði ekki einn einasti frambjóðandi Viðreisnar sem ég heyrði í fyrir kosningar. Það segja þáverandi frambjóðendur, núverandi hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar núna hins vegar. Tímans vegna get ég ekki skemmt þingheimi með því að lesa upp úr málefnaskrá Bjartrar framtíðar. Til að skemmta mér ekki of mikið náði ég mér ekki í kosningaáherslur Sjálfstæðisflokksins. [[Gripið fram í.]]Ég treysti því að þar hafi allt staðið eins og stafur á bók og öllu verið lofað á ábyrgan hátt, ég heyri það á hv. kollega mínum í salnum. Það er nefnilega þetta sem stendur í mér, að koma fyrir kosningar og lofa öllu fögru, koma eftir kosningar og segja: Já, reyndar átti ég við að skattkerfið sem Bjarni Benediktsson, hæstv. fjármálaráðherra, kom upp, það má ekki hrófla við því. Við ætlum að setja hérna aukaþak á okkur, við ætlum að setja útgjaldaþak þannig að það sé alveg öruggt að við förum ekki að eyða of miklu og þetta á allt að rúmast innan hagsveiflunnar. Ég hefði svo gjarnan viljað eiga þessar samræður við frambjóðendur fyrir kosningar. Það hefði verið rosalega heiðarlegt. Þá hefðum við getað gengið til kosninga og talað fyrir ólíkri hugmyndafræði, [[Forseti hringir.]]því að það er það sem þetta snýst um; [[Forseti hringir.]]annaðhvort að efla samneysluna og það sem henni fylgir eða svelta.
Virðulegi forseti. Kannski er fjárveitingavaldið að hverfa út úr þingsal með þessum lögum um opinber fjármál, en má það sjálfsögðu ekki. Einn kostur sem ég sé við lögin er að þau minnka áhrifin og geta mögulega fjarlægt kjördæmapotið sem hefur verið svo slæmt í tíð fyrra fyrirkomulags. Kjördæmapot lýsir sér sem ófaglegar ákvarðanir um fjárveitingu, af því að ákveðið landsvæði fékk þingmann innan kjördæmis en ekki annað landsvæði þá er farið í framkvæmd á landsvæði þingmannsins en ekki byggt á faglegu vali þess kjördæmis í heild sinni eða jafnvel landsins í heild. Svo minntist þingmaðurinn á ljósritunarvélina. Mér fannst það áhugaverð samlíking og satt best að segja myndi ég vilja að það væri eitthvað svipað og ljósritunarvél sem gæti aðstoðað okkur aðeins við t.d. fjárlagavinnuna þar sem við gætum stungið inn verkefni og fengið út kostnað, það er kannski eilítið flókið í framkvæmd. En eitthvað eins og Þjóðhagsstofnun eða einhver starfsvettvangur á vegum Alþingis sem jafnar upp þann aðstöðumun sem við þingmenn höfum gagnvart framkvæmdarvaldinu gæti hjálpað til og er held ég algjörlega nauðsynlegt til þess að markmið með umgjörð laganna náist. Þá höfum við eitthvert mótvægi við þetta valdboð að ofan eins og það lítur út. Að sjálfsögðu eiga hæstv. ráðherrar að vera í umboði þingsins en því virðist vera snúið við í lögum um opinber fjármál, sem er miður. Við verðum að gera eitthvað í því.
Virðulegur forseti. Það er gott að geta átt orðastað við hv. þingmann um eðli ljósritunarvéla. Ég sá það ekki fyrir þegar ég mætti til þingstarfa í morgun að það biði mín í dag. En vélin sem hv. þingmaður talaði um þar sem maður stingur forsendunum inn og fær kostnaðinn er einmitt ekki ljósritunarvél heldur einhvers konar tölva sem reiknar það út. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni að það er ólíðandi að svo sé ekki búið um hnútana að Alþingi hafi almennilega aðstoð, aðgang að sérfræðingum og almennilegri aðstoð í þeim efnum. Við sjáum nú þegar að þessi mál, annaðhvort þetta mál eða fjármálastefnan sem kemur, verður svo vísað til nefnda sem munu hafa örfáa daga til að reikna út innan þess ramma sem gefinn er til næstu ára eða árs. Það er alveg augljóst að það er ólíku saman að jafna, stuðningnum sem þingið hefur, þ.e. löggjafarvaldið og framkvæmdarvaldið. Fyrir vikið búum við allt of mikið við það að lagafrumvörpin verða til framkvæmdarvaldsmegin, koma hingað inn og gerðar eru á þeim litlar eða engar breytingar í sumum tilvikum og þau fara þannig í gegn. Það er það sem ljósritunarvél gerir. Hafandi ljósritað mikið á landsfundum stjórnmálaflokka í gegnum tíðina þá átta ég mig á því að það kemur alltaf það sama úr henni og í hana fer. Það er dálítið stemningin sem mér fannst vera hér við afgreiðslu fjárlaga í desember. Ég óttast að það verði dálítið stemningin næst þegar fjárlög verða afgreidd og þá verði vísað í þá ramma sem búið er að samþykkja hér. Ég skal koma að kjördæmapotinu á eftir, ég gleymdi því.
Virðulegi forseti. Ég ætlaði einmitt að minna hv. þingmann á kjördæmapotið. Varðandi ljósritunarvélarnar notaði ég það sem inngangspunkt í umræðu um meiri vélvæðingu eða alla vega ferlavæðingu til aðstoðar okkur þingmönnum. Ég ætla að útskýra kjördæmapotið aðeins betur. Ég er þingmaður Reykjavíkurkjördæmis norður og kannski af því ég er í fjárlaganefnd en ekki einhver þingmaður í Reykjavíkurkjördæmi suður gæti ég betur talað fyrir göngubrú yfir götu í Reykjavíkurkjördæmi norður sem væri meira viðeigandi umferðarlega séð í Reykjavíkurkjördæmi suður. Það er kjarni kjördæmapotsins, þessi ófaglega ákvarðanataka. Þegar líður að lokum hvers kjörtímabils er eins og það fari einhver skítadreifari fullur af peningum af stað sem keyrir um sveitirnar og dreifir á rétta staði eftir því sem atkvæði og loforð eiga við. Ég upplifði það í kosningabaráttunni 2013 þegar maður fór inn á kjördæmafundi og þingmenn voru spurðir hvort þeir ætluðu að klára hitt og þetta verkefnið að allir sögðu já við öllu. Staðreyndin er náttúrlega sú að í öllum félagsheimilum úti um allt land er verið að spyrja nákvæmlega sömu spurninga og allir segja alltaf já. Það virkar ekki. Það gengur ekki. Það gerist ekki þannig. Við verðum að hafa ákveðna forgangsröð innan næsta nágrennis þar sem þau ákveða í nágrenni sínu hvaða verkefni eru forgangsverkefni. Það kemur að þeim að lokum eftir ákveðnu faglegu ferli, eftir ýmsum útreikningum, það ætti að vera hægt að nota það betur. Við myndum taka burt geðþóttavald og setja í staðinn faglegra ferli til þess að ákveða hvernig við nýtum fjármuni almennings á skynsamlegan hátt.
Virðulegi forseti. Jú, það er vissulega rétt hjá hv. þingmanni að ákvarðanir eiga að vera teknar á faglegum forsendum og lýsing hv. þingmanns á loforðum fyrir kosningar ríma ágætlega við það sem ég ræddi, því að þar var ekki verið að ræða einstakar framkvæmdir heldur lofuðu heilu stjórnmálaflokkarnir uppbyggingu heilbrigðiskerfisins. Ég þykist muna eftir rúmlega 80 þús. undirskriftum sem hæstv. ráðherrar tóku á móti og fögnuðu um að hækka útgjöld til heilbrigðismála upp í 11% af vergri landsframleiðslu. Ég sé það ekki í þessari fjármálastefnu. En við komumst samt aldrei fram hjá því að ákvarðanir sem alþingismenn og stjórnmálamenn taka eru að miklu leyti til líka pólitískar. Það verður aldrei til það kerfi sem reiknar út og segir: Heyrðu, öll rök hníga að því að þetta eigi að gera núna, svo þetta og svo þetta. Og þannig væri tekið burt allt pólitískt mat eða mannlegt mat á því. Það kerfi sem hv. þingmaður lýsti minnti mig helst á samgönguáætlun, þ.e. að gerðir séu útreikningar á þörf og kostnaði og raðað upp eftir því hvernig eigi að framkvæma. Er það ekki ágætislýsing á samgönguáætlun? Við höfum séð hvernig fór með hana. Ég er sammála því að allt sem dregur úr loforðaflaumi fyrir kosningar eða öllu heldur það sem gerir það að verkum að fólk þurfi að standa við loforðin eftir kosningar sé til bóta.
Virðulegi forseti. Ég hef fylgst með þessum umræðum allan tímann, sem hafa staðið um þetta þingmál, og ekki vikið mér frá. Hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé fjallaði um loforð stjórnmálaflokka og framsetningu þeirra, hvað þeir segja í kosningabaráttu og hvað birtist síðan eftir kosningar. Í framhaldi af því langar mig að segja: Ég held að það sé allt í lagi að við ræðum svona hluti. Ég missti reyndar aðeins þráðinn þegar félagar mínir ræddu hér áðan um ljósritunarvélar, en það er allt í lagi. Þannig háttar til í Svíþjóð, sem við berum okkur oft saman við og tókum svolítið mið af í lagasetningunni um opinber fjármál, að kosningastefnuskrár stjórnmálaflokka eða framboða eiga að fara til fjármálaráðs til umsagnar. Ég hef íhugað þetta heilmikið, eftir að við vorum í þessu ferli, hvort skynsamlegt væri að stíga þetta skref til að koma til móts við það sjónarmið sem þingmaðurinn rakti í ræðunni, því að maður tekur alveg eftir því í kosningabaráttunni að menn tala með mismunandi hætti um ríkisfjármál. Maður hlustar á stjórnmálamenn segja ýmsa hluti og þá segir maður oft og tíðum: Vá, þeir eiga eftir að svitna undan þessu einhvern tímann seinna. Spurningin er þessi: Hvernig myndi þingmaðurinn bregðast við því ef við myndum nú innleiða það í lög þegar við endurskoðum löggjöfina - ég held að það sé ekki spurning hvort heldur hvenær við þurfum að gera það - að kosningastefnuskrár stjórnmálaflokka, framboða, yrðu að fara til umsagnar fjármálaráðs áður en þær væru raunverulega gildar kosningastefnuskrár í alþingiskosningum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ákaflega athyglisvert andsvar. Ég treysti því að hann styðji mig í því í framtíðinni að fara fram á sérstaka umræðu um ljósritunarvélar þannig að við getum geymt þær hugleiðingar okkar. Ég er mjög hrifinn af þeirri hugmynd að kosningaloforð séu metin til fjár. Við í Vinstri grænum gerðum það fyrir síðustu kosningar. Það sem hefur loðað við allt of marga stjórnmálaflokka og stjórnmálamenn allt of lengi er að vera duglegri við að lofa framkvæmdunum og útgjöldunum en að útskýra hvernig eigi að fjármagna það allt. Í mörgum tilfellum þýðir fjármögnun útgjalda aukna skattheimtu svo að dæmi sé tekið. Því miður hefur sú umræðuhefð af einhverjum ástæðum skapast hér á landi að skattar eru í munni sumra skammaryrði. Skattar eru fjármögnun samneyslunnar. Skattar eru það sem það kostar okkur öll að taka þátt í því mannlega samfélagi sem við búum í. Því miður hefur það allt of oft gerst að stjórnmálaflokkar hafa verið tregir til að útskýra hvernig eigi að afla þeirra tekna sem þeir eru alls ekki tregir til að útskýra hvernig þeir ætla að eyða. Hvað varðar það að kosningastefna þurfi að fara til fjármálaráðs svo að hún verði gild; mér finnst hugmyndin athyglisverð. Í anda málfrelsis og slíks veit ég ekki hvernig hægt er að segja að kosningastefnuskrá sé ekki gild. En ef hún fengi stimpil frá fjármálaráði yrði náttúrlega augljós munur [[Forseti hringir.]]á kosningastefnu flokka sem það gerðu og hinna sem gerðu það ekki í augum kjósenda. [[Forseti hringir.]]Mér finnst hugmyndin allrar athygli verð.
Virðulegur forseti. Nú hef ég fylgst með umræðunni frá upphafi og biðst forláts á því að finnast margt vera aðeins farið að þynnast, ég er ekki að setja út á það sem fólk er að segja. Nú hef ég lesið öll minnihlutaálitin og þau eru hvert fyrir sig góð samantekt fólks sem hefur lagt sig fram í vinnu í fjárlaganefnd við að greina þær upplýsingar sem þar koma fram; þær eru góður vitnisburður um samviskusamt fólk, svo að ég segi það bara, því að ég vil að í ræðustól könnumst við líka við það sem vel er gert og þegar fólk vinnur af samviskusemi. Erindi mitt við hv. þingmann er: Nú er aðeins ein breytingartillaga í þessum fjórum minnihlutaálitum, hún er frá 2. minni hluta og snýr að skuldareglunni. Það á að ræða fjármálastefnuna og nefndarálit meiri hlutans og sannarlega ber hún enga breytingartillögu með sér, en ég er í sjálfu sér engu nær um stefnu minni hlutans eftir að lesa minnihlutaálitin. Ekki fela þau í sér neina breytingartillögur umfram þá breytingartillögu sem ég nefndi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir andsvarið. Ég hef líka lesið umrædd nefndarálit og er alveg sammála hv. þingmanni um að það á að hrósa því sem vel er gert, og það er margt vel gert í þeim. Það er rétt að það er ein bein breytingartillaga. Ég verð að játa að ég get ekki talað fyrir munn þeirra sem settu þessi minnihlutaálit fram, en ég vona að hv. þingmaður sé mér sammála um að í minnihlutaálitunum sé oft og tíðum að finna mjög víðtæka gagnrýni á frumvarpið. Það er svo annað mál hvort slík gagnrýni er sett fram í greinargerðum eða hvort bein breytingartillaga er gerð. Er það stjórnarandstöðu að gera breytingartillögu við fjármálastefnu ríkisstjórnar? Ég veit það ekki. Ég er nýr á þingi þannig að ég átta mig ekki alveg á því hver rétta þinglega leiðin er í því. Viljinn kemur skýrt fram í minnihlutaálitinu. Ég hefði haldið að það kæmi honum á framfæri ásamt umræðu um málið. Hvað varðar álit meiri hlutans þá var ég pínulítið hissa á því að þar er ýmislegt, ýmsir fyrirvarar settir og óvissa um sumt, sem ég hefði talið að hægt væri að gera betur. En samt er lagt til að þetta sé samþykkt óbreytt. Ég hefði viljað fá þessa spurningu í fyrra andsvari, þá hefði ég getað snúið henni við á hv. þingmann: Hvernig stendur á því að miðað við álit meiri hlutans sem telur að ýmislegt þurfi að laga leggi meiri hlutinn ekki til að það sé lagað?
Virðulegi forseti. Ég ætla að halda aðeins áfram á sömu nótum og síðustu umræðu lauk. Hæstv. fjármálaráðherra hefur spurt nokkra þingmenn hver afgangur og afkoma ríkissjóðs ætti að vera samkvæmt þeim. Það lýsir, eins og við höfum svarað hérna áður, ákveðnum aðstöðumun þingmanna þar sem þingmenn minni hluta eru ekki í aðstöðu til setja fram fjármálastefnu á eigin forsendum. Minni hlutann vantar aðstoð við efnahagslegar greiningar, sem ráðherra hefur í fjármálaráðuneytinu og víðar, til að geta unnið samkvæmt þeirri venju. Ég hvet hins vegar til þess að við förum í þá átt að stjórnarandstaðan eða einstaka minnihlutaflokkar leggi líka fram sína fjármálastefnu, fjármálaáætlanir og fjárlagafrumvörp, svipað og er gert t.d. í Svíþjóð. Í fyrri ræðu minni fór ég yfir nefndarálitið. Það var ákveðin tæknileg umfjöllun. Mig langar að tala á dýpri nótunum um fjármálastefnuna yfirleitt eins og ég hef skilið hana og tel að umræðan um hana ætti að fara fram. Ég gæti svo sem sleppt því að tala um þetta mál, ég gæti sleppt því að vara við þeim götum og göllum sem er að finna í fjármálastefnunni. Ef þessi fjármálastefna verður samþykkt óbreytt verður hún ómetanleg heimild það sem eftir er kjörtímabilsins fyrir mig sem stjórnarandstöðuþingmann. Ég gæti nýtt hana við hvert tækifæri í komandi fjárlagagerð til að spyrja: Hvernig passar þetta við fjármálastefnuna? Eða: Hvar er minnst á þetta í fjármálastefnunni? Þessi stefna er nefnilega hálftómleg, m.a.s. tæknilega séð. Það vantar að uppfylla ákveðin atriði sem er kveðið á um í lögum að eigi að vera í henni. Það þýðir að hægt er að taka U-beygju þegar vel hentar. Það er mjög þægilegt að geta tekið U-beygjur og hagað seglum eftir vindi, en það þýðir ekki endilega að við komumst á leiðarenda á sem hagkvæmastan hátt. Við getum tekið mjög stóra U-beygju í ranga átt af því að vindar eru þannig akkúrat núna. Ef við myndum halda stefnunni myndum við komast þangað sem markmiðin setja okkur, þangað sem stefnan segir að við séum að fara ef við skrifum það niður á annað borð. Ef við skrifum það ekki niður er áhugavert að stefnan fer gegn grunngildunum um festu og stöðugleika, sem eru markmið laga um opinber fjármál. Ef við sleppum því að skrifa hver stefnan er, sem er gert, hún er tómleg, það vantar ákveðin atriði í hana, er hún í grunninn til að fara gegn festu og stöðugleika sem er dálítið kaldhæðnislegt miðað við slagorð eins stjórnarflokksins. Það væri réttara að stefnan væri skýrari, a.m.k. ætti stefnan að innihalda það sem lögum samkvæmt er kveðið á um. Til viðbótar er eitt helsta hlutverk okkar á Alþingi að taka ákvarðanir um sameiginlega sjóði okkar landsmanna, að samþykkja fjárlög, en markmið laga um opinber fjármál er svo að skapa meiri fyrirsjáanleika. En þessi stefna, eins tómleg og hún er, uppfyllir ekki þá kröfu. Stefnan býður upp á U-beygjur án þess að það brjóti á neinu ákvæði fjármálastefnunnar. Af því að það er ekkert ákvæði fyrir get ég gert það sem ég vil án þess að ég þurfi að íhuga stefnuna. Forseti. Mér finnst undarlegt að helsta viðfangsefni þingsins sé hvergi að finna í fjármálastefnu næstu fimm ára, viðfangsefni eins og heilbrigðiskerfið, velferðarkerfið, menntakerfið, samgöngukerfið og byggðamál, svo nokkur mál séu nefnd, þau mál sem við erum að fjalla um í fjárlögum. Það þarf að vera einhver vísir að þeim í fjármálastefnunni og það þarf að vera útskýring á því í fjármálastefnunni hvernig þær áherslur framfylgja þeim grunngildum sem kveðið er á um í lögum um opinber fjármál. Núna erum við komin í aðra umferð í ræðum þingmanna í þessu máli og það sem ég bjóst við að gerðist gerðist ekki. Ég bjóst við að stjórnarþingmenn, nokkrir tóku þátt, ég þakka þeim kærlega fyrir og óska eftir að það verði til eftirbreytni, kæmu í ræður um stefnuna til að fullvissa þing og þjóð um að hægt væri að uppfylla öll kosningaloforðin innan ramma stefnunnar. Það er áhugavert að við erum að fara út í ákveðið ferli sem við kunnum ekki á. Við erum að læra þetta í ræðustól, við erum að átta okkur á því hvað ætti að vera inni í þessu og hvað ekki, fyrir utan það lagalega form sem okkur er sett. Það er einstaklega kaldhæðnislegt að stjórnin hefur sett sér stjórnarsáttmála, sem ég skrifa ræðu mína aftan á. Þar er talað fyrir ýmsum útgjöldum en af einhverjum orsökum eru verkefni stjórnarsáttmálans hvergi nefnd í fjármálastefnunni. Ég bjóst við formönnum flokka að berja sér á brjóst hérna og segja að svona yrði þeirra málum skilað í fjármálaáætlun og í fjárlög. Ég vonaðist eftir að fá að sjá stjórnarþingmenn taka þátt í umræðum við stjórnarandstöðu til að útskýra hvernig fjármálastefnan skilar stjórnarsáttmálanum inn í fjárlög. Hér hafa nefndarmenn stjórnarinnar í fjárlaganefnd kynnt sjónarmið sín lítillega. Formaður fjárlaganefndar sagði að bankar yrðu seldir. Það kom aðeins á óvart og hefur verið borið eilítið til baka með því að segja að ekkert liggi á, en það er enn þá pínu á reiki nákvæmlega hver stefnan er þar. Það er skiljanlegt að stjórnarþingmenn taki lítinn þátt, því að stefnan er mjög tómleg og þá er kannski ekki mikið að tala um. En kíkjum aðeins á stjórnarsáttmálann. Þar er talað, t.d. í kaflanum um heilbrigðismálin, um örugga og góða heilbrigðisþjónustu sem verði forgangsmál ríkisstjórnarinnar. Það er ekki hægt að finna í fjármálastefnunni. Það er talað um uppbyggingu Landspítalans við Hringbraut. Það er í stefnunni. Það er talað um menntamál, að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir „að öll skólastig verði efld“. Það kostar, það er ekki í stefnunni. Styðja háskólana í að halda uppi gæðum. Það kostar, það er ekki í stefnunni. Áhersla á kennslu í skapandi greinum, forritun, hönnun og verknámi, og átak í hefðbundnum greinum. Það kostar líka, það er ekki í stefnunni. Menningarmál, að myndarlega verði stutt við rannsóknir og þróun og hlutverk samkeppnissjóða víkkað út til rannsókna á sviði skapandi greina. Ekki í stefnunni. Máltækniverkefni haldið áfram, það er góður milljarður að því er mig minnir og það er ekki í stefnunni. Efnahagsmál og stöðugleiki, langtímamarkmið er að hreinar skuldir ríkissjóðs verði engar innan tíu ára. Mér finnst þetta dálítið merkilegt miðað við að umsagnaraðilar sögðu að eðlilegt væri að það væri ákveðin lágmarksskuldastaða til að viðhalda einhverju markaðskerfi vaxta o.s.frv. Þetta er voðalega flókið mál. Í skattamálum þar sem hluti stefnunnar kveður á um að tala eigi um þróun skattamála er talað um samræmt kerfi grænna skatta. Það er ekki í fjármálastefnunni, samt er það í stjórnarsáttmálanum. Í umhverfis- og auðlindamálum segir að ráðstöfun nýtingarréttinda á auðlindum í opinberri eigu skuli vera gagnsæ. Þetta myndi ég halda að væri að einhverju leyti tekjuþróun, en ekkert í fjármálastefnunni. Það á að vera aukinn kraftur í uppbyggingu í samgöngumálum á öllum sviðum. Það er ekki í fjármálastefnunni. Jafna kostnað íbúa við að njóta lögbundinnar grunnþjónustu. Ekki í fjármálastefnunni. Fastgengisstefna? Hún kostar. Það er ekki í fjármálastefnunni. Staðan er einfaldlega sú að þessi stefna er skýr hvað varðar lækkun skulda ríkissjóðs en stefnan er nákvæmlega ekkert skýr hvað varðar stjórnarsáttmálann. Þeir milljarðar sem losna úr vaxtagreiðslum, sem er mjög göfugt verkefni, virðast alls ekki duga fyrir þeim útgjöldum sem eru nauðsynleg, hvað þá þeim útgjöldum sem stjórnarsáttmálinn lofar. Það skiptist í tvennt, það eru nauðsynleg útgjöld, það er talað um fjárfestingarþörf. Hún er ekki í stjórnarsáttmálanum, stjórnarsáttmálinn talar um aukaútgjöld sem þarf að leggja í. Þær upphæðir sem er talað um til tekjuöflunar eða rýmkunar á útgjöldum ríma ekki alveg saman, þannig að lægri útgjöld nýtist í annað, við þau útgjöld sem stjórnarsáttmálinn talar um. Á þessu eru hins vegar lausnir, það er tekjuaukning. Hún þarf ekki endilega að vera almenn skattahækkun, flokkar tala yfirleitt um ákveðin auðlindagjöld sem gætu verið tekjuaukning, en tekjuaukning er viðeigandi í uppsveiflu hagkerfis, svona umfram það sem hagsveiflan sjálf skilar til þess að vera sá sveiflujafnari sem er ítrekað talað um. Einnig væri hægt að nýta einskiptistekjur til einskiptisuppbyggingar en fjármálastefnan einfaldlega bannar það, sama hvaðan þær koma. Stefnan er nefnilega mjög afdráttarlaus hvað þetta varðar. Því verður stjórnin að fara eftir, jafnvel þótt einhver verkefni stæðu til boða sem hagkvæmara væri að fara í en ávinningur af lægri vaxtagjöldum leiðir til. Þetta er rosaleg takmörkun. Það verður mjög áhugavert að fylgjast með því hvernig stjórnin nær að fylgja stefnu sinni. Ég gæti sleppt því að tala um þetta mál. Ég gæti sleppt því að benda á gallana í stefnunni. Ef ég sleppti því væri ég lélegur stjórnarandstöðuþingmaður. Mitt hlutverk er nefnilega gæðaeftirlit og hversu gáfulega pólitískt það væri að leyfa ríkisstjórninni að vinna eftir þessari stefnu. Ég tel að niðurstaðan væri slæm fyrir þjóðina, ekki endilega efnahagslega, ef hagvöxtur heldur áfram verður það líklega allt í lagi, frekar vegna þess að Alþingi þarf að vinna sér inn traust þjóðarinnar. Lög um opinber fjármál eru í raun hjálpartæki fyrir stjórnmálamenn til að byggja upp traust með því að bjóða stjórn upp á að setja og samþykkja stefnu sem þarf að fara eftir. Meira að segja samkvæmt lagahyggjunni, sem er mjög þekkt innan alla vega eins af stjórnarflokkunum, þar sem fara á eftir því sem stendur í lögum. Það skal þá fara eftir því sem stendur í þingsályktunartillögunni um fjármálastefnuna. Það er miklu áhrifaríkara fyrir lagahyggjufólk en stjórnarsáttmálinn. Það bindur hendur lagahyggjunnar aðeins meira og kannski hægt að ýta betur á eftir að þau fari eftir því sem þau segja. En burt með útúrsnúninga og U-beygjur, inn með áætlun og framtíðarsýn. Traustið kemur svo ef fólk sér að það er farið eftir stefnunni. Með því að segja sem minnst og skila tómri stefnu er engin ábyrgð tekin og þegar engin ábyrgð er tekin byggist ekkert traust. Nú hefur traust á Alþingi mælst 22%. Ég kallaði það draslflokk, ef maður á að nota samlíkingu við lán, ruslflokk eða eitthvað því um líkt. Við viljum ekki vera þar í lánshæfismati, við viljum heldur ekki vera þar í trausti. Ég kalla því eftir stjórnarþingmönnum, ég kalla eftir umræðu um fjármálastefnu með tilliti til stjórnarsáttmálans. Vegna þess að ábyrgðarmaður stjórnarsáttmálans er að lokum forsætisráðherra kalla ég eftir útskýringum forsætisráðherra á því hvernig þessi stefna passar við stjórnarsáttmálann. Ég kalla eftir forsætisráðherra þó að ég treysti ekki að það sem hann segir sé nákvæmt. En í umræðu um stefnuna væri a.m.k. hægt að leggja orð að veði og hér er tækifæri til að búa til traust. Það markmið að byggja traust, sem t.d. siðareglur ráðherra eiga að stuðla að, er gríðarlega mikilvægt og á að vera ofar egói hvers ráðherra og þingmanns. Forseti. Hér er tækifæri stjórnar til að leggja orð sitt að veði og uppskera samkvæmt því.
Frú forseti. Hv. þingmaður hafði auglýst ræðu sína og ég beið hennar með eftirvæntingu. Ég verð að segja að hún uppfyllti kannski ekki allar mínar björtustu vonir en þó verður að segja það að hv. þingmaður hefur talað allmálefnalega. Ég veit hann þekkir vel þetta ferli sem er hugsað núna, þ.e. þannig að við setjum fram fjármálastefnu sem er ramminn utan um útgjöld ríkisins. Í fjármálaáætlun er þetta útfært á einstaka málaflokka þannig að það er auðvitað skýringin sem hv. þingmaður kallar eftir á því af hverju er ekki skýrt hvernig stefnan mun virka á einstaka málaflokka. Það mun koma fram í fjármálaáætluninni. Það er mjög mikilvægt í hugsuninni bak við þetta ferli að þarna séu menn með aðskilda ferla, þ.e. byrja á rammanum, byrja að hugsa: Hvað er það sem við viljum að sé meginstefnan? Eins og hv. þingmaður benti á þá uppfyllir þetta afar vel áform í stjórnarsáttmálanum um lækkun skulda. Ég verð reyndar að segja hv. þingmanni það til hróss að sá hluti ræðu hans þegar hann las upp úr stjórnarsáttmálanum þótti mér með því besta sem sagt hefur verið hérna í dag. Það eru einfaldar skýringar á því hvers vegna þetta er með þessum hætti. Ég veit að þingmaðurinn áttar sig á því að þarna er um ferli að ræða og það mun verða lögð áhersla á þessi einstöku atriði sem hann nefndi í fjármálaáætlun sem kemur síðar í vikunni.
Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á að hafa ekki uppfyllt björtustu vonir hæstv. ráðherra, en mér finnst hæstv. ráðherra gera helst til lítið úr málflutningi mínum með gríni, svo ég komi því frá mér. Jú, ég þekki ferlið ágætlega. Hins vegar hef ég verið að læra mun meira um ferlið og hvað vantar á hvern stað fyrir sig. Í fjármálaáætluninni á að vísa í stefnuna og þau grunngildi sem þar eru. Í fjármálastefnunni á að staðfesta það hvernig hún fer eftir grunngildunum. Þegar við erum komin alveg niður í fjárlögin þá geta þau ekki verið til í því tómarúmi sem ég er að reyna að lýsa. Við verðum að geta séð fjármálaáætlun og skilið þegar birtist einhver tala til hækkunar eða lækkunar á einhverju málefnasviði: Já, ég bjóst við þessu af því að það stendur í fjármálastefnunni. Ég veit að talan hækkar eða lækkar aftur á næsta ári af því að það stendur í fjármálastefnunni. Það þarf ekki að standa þar nákvæmlega, það er nóg að segja að það verði lögð áhersla á t.d. uppbyggingu í heilbrigðiskerfinu. Þegar ég skoða fjármálaáætlunina þá sé ég að það er hækkun í málaflokknum og segi: Allt í lagi, þetta var sagt í fjármálastefnunni, núna veit ég töluna. Það er á þann hátt sem ég kalla eftir umræðum um fjármálastefnuna því hún er lögð til næstu fimm ára. Ef við segjum ekki neitt um það hver alvörustefnan er, alveg niður á helstu málefnasvið sem við glímum síðan við sem fjárveitingavald, þá er um að ræða hentistefnu sem lög um opinber fjármál eru að reyna að koma okkur frá. Við eigum að setja stefnu á framtíðarsýn. Það er það sem lög um opinber fjármál beina okkur í. [[Forseti hringir.]]Ef við hunsum það þá erum við komin aftur þangað sem við vorum fyrir þá lagasetningu.
Frú forseti. Enn og aftur verð ég að ítreka það að þessi atriði sem hv. þingmaður nefnir koma fram í fjármálaáætluninni. Þar eru málefnasviðin sundurliðuð á sama grunni og er talað um í stefnunni, þ.e. til fimm ára. Fjármálastefnan er kannski svona hið hagfræðilega eða efnahagslega plagg, hinn efnahagslegi hluti, þótt auðvitað sé þetta sería má segja af plöggum sem menn setja fram. Ég held að það sé ágætlega góð hugsun í þessu og ég á engan heiður af þeirri hugsun. Þetta var byrjað eins og hefur komið fram áður í tíð hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur sem fjármálaráðherra. Síðan var þessu haldið áfram. Það hefur verið ópólitískt ferli að setja þennan ramma. Þess vegna skiptir það mjög miklu máli að við eigum málefnalega umræðu um þennan ramma eins og hann er, en ekki um aðra þætti, útfærslu fjárlaga eða fjármálaáætlunina. Ég get fullvissað hv. þingmann um að þeir þættir munu koma fram þar. Þar mun hann sjá að við förum yfir einstök málefnasvið, sem eiga einmitt að vera á því stigi. En þarna erum við að segja hver afgangurinn eigi að vera af rekstri hins opinbera. Hann er núna meiri en í fyrri fjármálaáætlun vegna þess að spennan er meiri. Við sjáum að hér var meiri hagvöxtur en búist var við. Það er talað um hvernig eigi að borga niður skuldir. Það erum við að gera til þess að fá lægri vaxtabyrði í framtíðinni sem allir þegnar munu njóta góðs af.
Virðulegi forseti. Ég átta mig á því hvað kemur fram í fjármálaáætluninni. Þar kemur fram nákvæmari útfærsla á stefnuviðmiðum, í rauninni mjög nákvæm. Ég skil þetta á þann hátt að það verði að vera almennari leiðbeining fyrr í ferlinu. Miðað við hvernig fjármálastefnan hljómar og hvernig hún er skrifuð, sérstaklega með tilliti til grunngildanna, þá sýnist mér það vera óhjákvæmilegt að minnast eitthvað á lokamarkmið sem er úthlutun fjárveitinga í fjárlögum eftir málefnasviðum og flokkum. Alls ekki á nákvæman hátt, bara á almennan hátt eins og ég lýsti áðan. Því til hvers annars að vera með fjármálastefnu í rauninni? Af hverju er ekki verið að setja þessi sömu útgjaldamarkmið strax í fjármálaáætluninni? Í venjulegu ferli kemur fjármálastefnan fram samhliða fyrstu fjárlögum ríkisstjórnar. Hún hefur þá verið við störf í rauninni frá vori. Stefnan er síðan ekkert endilega samþykkt fyrr en a.m.k. áður en fyrsta fjármálaáætlunin er samþykkt næsta vor. Það er þá alveg heill vetur sem er gefinn til þess að ræða fjármálastefnuna. Það gefur til kynna að það eigi að vera dálítið djúp umræða um það sem fjármálastefnan fjallar um, hún fjallar um næstu fimm ár fram í tímann. Hún fjallar um fjármálaáætlanir og fjárlög næstu fimm ára mögulega. Tíminn sem er gefinn [[Forseti hringir.]]gefur mér þá vísbendingu að það eigi að verða nokkuð djúpar umræður um fjármálastefnuna óháð því hvernig hún kemur fram núna. [[Forseti hringir.]]Þetta er kannski eitthvað sem við getum stefnt að næst.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst það vel til fundið hjá honum að lesa upp úr stjórnarsáttmálanum - ég verð að vera ósammála hæstv. fjármálaráðherra um að það hafi kannski verið besti parturinn af ræðunni, mögulega vegna þess að ég deili ekki sýn hæstv. ráðherra á stefnu ríkisstjórnarinnar - og bera saman það sem kemur fram í stjórnarsáttmálanum og það sem kemur fram í fjármálastefnunni. Ég verð að viðurkenna að upplifun mín af því var svolítið sú sama og þegar maður horfir á sjónvarp og hljóð og mynd fara ekki saman því að ég sé ekki hvernig þetta á að geta farið saman nema stjórnin treysti sér algerlega til að fullyrða að allar hagvaxtarspár gangi eftir. Mig langar þess vegna að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki einmitt einn af hinum stóru veikleikum þessarar stefnu að við höfum ekki nákvæmu greiningarnar. Efnahags- og viðskiptanefnd fór aldrei yfir málið. Við þurfum eiginlega, alla vega þeir sem mögulega koma til með að samþykkja þetta plagg, að reiða okkur á vonina, eða krossa fingur, um að þetta gangi eftir, til þess að stjórnarsáttmálinn gangi upp og til þess að ríkisstjórnin geti uppfyllt loforð sín.
Virðulegi forseti. Ég er ekkert endilega ósammála þeim markmiðum stjórnarsáttmálans sem ég las upp; ég gæti kannski verið ósammála þeim aðferðum sem yrðu notaðar til að ná þeim markmiðum. Við Píratar töluðum um uppbyggingu í heilbrigðiskerfinu og í menntamálum og því um líkt, þetta eru almennt góð markmið sem slík. Hvað varðar efnahagshorfurnar þá er það það sem við höfum rætt og reynt að greina í þessari umræðu undanfarið. Það virðist vera erfitt að sjá hvernig áætlunin gengur upp án þess að hagvöxtur haldi áfram, tölurnar virðast ekki ganga upp. Við höfum ekki aðgang að hjálpartækjum til að útskýra hvort við höfum rétt fyrir okkur eða ekki. Við höfum ekki aðgang að þeim upplýsingum sem myndu segja okkur hvað jafn margir ferðamenn og í fyrra myndu þýða fyrir hagvöxtinn eða eilítið færri. Við höfum ekki aðgang að efnahagslegu forsendunum, nema hagvaxtartölunum, þessari hagvaxtarspá, og það er það eina sem þetta byggist á. Við erum ekki með neina næmnigreiningu eða sviðsmyndagreiningu á því hversu líklegt er að það náist. Það hefur oft verið talað um það hér á þingi að það náist aldrei. Nú veit ég ekki einu sinni hversu líklegt það er að alla vega þessar tölur náist. Umsagnaraðilar töluðu einmitt um að það væri verið að biðja um kraftaverk að ætlast til þess að hagvöxtur væri í svona langan tíma þar sem hann hefur aldrei verið í svona langan tíma. Það er dálítið það sem ég bið um, það er minn lærdómur af þessu umræðuferli innan Alþingis, að hafa aðgang að því að taka saman slíkar upplýsingar.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er svo sannarlega rétt að við, óbreyttir þingmenn, höfum ekki aðgang að þessum efnahagslegu forsendum. Ég ætla að leyfa mér að velta því upp hversu mikið af gögnum hæstv. ríkisstjórn hefur, fyrst hún birtir ekkert annað en hagvaxtarspá Hagstofunnar, eða tiltekur hana máli sínu til rökstuðnings. Mér finnst að við þurfum alvarlega að íhuga hvort það er hreinlega ekki búið að kryfja efnahagslegu forsendurnar nægjanlega vel. Í því ljósi er enn bagalegra að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fengi ekki nægan tíma til að kafa ofan í efnahagslegar eða þjóðhagslegar forsendur. Það er annað sem mig langar einnig að spyrja hv. þingmann út í. Nú hefur talsvert mikið verið talað um sölu á hlut ríkisins í bönkum og jafnvel einnig um sölu á öðrum fyrirtækjum í ríkiseigu. Ég fæ ekki betur séð en stefnan byggi, að minnsta kosti að einhverju leyti, á því að af þessari sölu verði. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér í því að finnast það skrýtið viðskiptamódel að vera búinn að koma sér í þá stöðu að þurfa að fá peningana, sem sá sem myndi kaupa hlutinn getur komið með inn í þjóðarbúið, til að stefnan gangi eftir. Er það ekki bara arfaslakur [[Forseti hringir.]]bisness, ef maður leyfir sér að sletta, frú forseti, að hugsa málið þannig?
Virðulegi forseti. Ég er ekkert svo viss um að stefnan myndi ganga upp þó til sölu bankanna kæmi; þær einskiptistekjur væru þá að fara í lækkun á sköttum og þá værum við í þessari hringavitleysu sem við lentum í áður. Við værum þá hins vegar í mjög góðri stöðu í framhaldinu. Ef það væri stefnan væri í lagi að kvitta upp á það, en það voru ekki kosningaloforðin. Mig langar að minnast aðeins á það sem við töluðum um áðan varðandi tímann til að safna saman upplýsingum. Við höfum ákveðinn aðgang að upplýsingum en það tekur rosalega langan tíma að safna þeim. Upplýsingar sem við biðjum um, meira að segja í fjárlaganefnd, skila sér ekki í tæka tíð áður en málið er tekið út. Svo ef við stingum upp á breytingum þá þarf aðgang að því ferli að meta hvað þær þýða. Hvað þýða breytingarnar hvað varðar efnahagshorfur o.s.frv.? Við höfum heldur ekki nægjanlegan aðgang að þess háttar útreikningum í tíma. Varðandi bankana tel ég að ekki sé hægt að fara í bankasöluna fyrr en við erum með tryggt lagaumhverfi um gagnsætt eignarhald, algjörlega ekki hægt. Og þá á þann hátt að alltaf sé hægt að rekja kaupendur og eigendur fyrirtækja niður á ákveðna einstaklinga og að tryggt sé að ekki sé hægt að vera með svona baksamninga eins og koma fram í rannsóknarskýrslu varðandi Búnaðarbankann. Þar sem þess háttar ógagnsætt eignarhald væri beinlínis ólöglegt samningsákvæði og einungis þinglýstir eigendur ættu löglegt tilkall til þeirrar eignar sem vísað er til. Ef við værum með svona laumusamning einhvers staðar á bak við gæti viðkomandi þinglýstur eigandi bara labbað í burtu og hinn hefði enga löglega vörn í því, því að hann væri með ólögleg samningsákvæði í hendinni.