Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að 8. þm. Reykv. n., Steinunn Þóra Árnadóttir, geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Björn Valur Gíslason. Björn Valur Gíslason hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hann boðinn velkominn til starfa á ný.
Borist hafa tvö bréf frá velferðarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 789, um nefndir, starfshópa og verkefnisstjórnir, frá Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur og við fyrirspurn á þskj. 809, um útgjöld vegna sérfræði-, ráðgjafar- og kynningarstarfa, frá Willum Þór Þórssyni.
Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemdir við það að á dagskrá í dag eru svör við mörgum fyrirspurnum til munnlegs svars en ekki svar við fyrirspurn hv. þm. Kristjáns L. Möllers frá 26. janúar sl. til fjármálaráðherra um tiltekna þætti vegna Borgunarsölunnar. Þetta er sérstaklega athugunarvert í ljósi þess að Bankasýsla ríkisins taldi sig bæra til þess að senda bréf til bankaráðs Landsbankans í morgun og kallaði eftir því að bankinn gripi til viðeigandi ráðstafana til að endurheimta það traust sem bankinn tapaði vegna sölumeðferðarinnar. Að óbreyttu, fyrst fyrirspurninni er ekki svarað í dag, verður henni ekki svarað fyrr en einhvern tímann í apríl. Ég spyr: Ef Bankasýslan er í færum til þess að draga ályktanir og senda bréf til Landsbankans, af hverju er þingið ekki upplýst um þá stöðu? Til hvers er það leynimakk að halda fyrirspurn ósvaraðri þangað til í apríl? Við vitum af þessu bréfi hvar ábyrgðarkeðjan byrjar. Hún byrjar hjá bankastjóra Landsbankans. Það var svo sem þokkalega vitað áður, en við vitum ekki hvar hún endar. Þingið þarf að fá fullar upplýsingar [[Forseti hringir.]]um þetta mál og stöðu þess í þaula svo við getum rakið ábyrgðarkeðjuna áfram. Það er til vansa að fjármálaráðherra svari ekki þessari fyrirspurn sem þingmaðurinn [[Forseti hringir.]]hefur verið tilbúinn að mæta í hér vikum saman.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Árna Páli Árnasyni sem vekur máls í upphafi þingfundar, í upphafi fyrirspurnafundar, á tveimur fyrirspurnum sem ég lagði fram í lok janúar um málefni Borgunar og Landsbankans. Önnur er til skriflegs svars og það svar hefur ekki komið. Hin er til munnlegs svars fjármálaráðherra um söluferli í Borgun og ýmislegt sem varðar það mál. Það er ósköp eðlilegt að við þingmenn spyrjum hæstv. forseta hverju það sæti að fyrirspurnin er ekki á dagskrá í dag. Ég hef fengið, eins og allir þingmenn fá þegar verið er að undirbúa fyrirspurnafundi, þrjú eða fjögur bréf frá Alþingi í tölvupósti þar sem ég er spurður hvort ég sé tilbúinn að vera með fyrirspurn á dagskrá. Ég hef alltaf svarað slíku játandi. Mér er líka kunnugt um að til hefur staðið að svara fyrirspurnunum. Þegar ég hef gengið eftir því hvort svarað verði á mánudegi eða ekki, kemur það stundum fyrir á lokametrunum, á síðustu stundu, að sagt er að fyrirspurninni verði ekki svarað. Það er mjög eðlilegt að forseti sé spurður hverju það sæti að fjármálaráðherra svari ekki fyrirspurn um það mál sem rætt er svo mikið í þessu landi, um söluna á Borgun og það sem hér kemur fram, að fyrirspurninni verði ekki svarað fyrr en ef til vill um miðjan apríl. Nú er mér ekki kunnugt um hvenær aðalfundur Landsbankans verður [[Forseti hringir.]]en ég tek eftir því sem stendur í blöðum í dag að Bankasýslan hefur svarað hvað þetta varðar, vegna þess að í fyrirspurninni var óskað eftir því að fjármálaráðuneytið leitaði upplýsinga frá Bankasýslu ríkisins.
Forseti getur ekki svarað nákvæmlega hvers vegna þessi tiltekna fyrirspurn er ekki á dagskrá í dag en vill vekja athygli á því að þegar verið er að reyna að koma þessu saman, svörum við fyrirspurnum hv. þingmanna, þarf ýmislegt að geta gengið upp. Í fyrsta lagi að þær efnislegu upplýsingar sem kallað er eftir liggi fyrir. Í annan stað að sá þingmaður sem spyr hverju sinni getið tekið þátt í fyrirspurnatímanum og hið sama á vitaskuld við varðandi þá ráðherra sem í hlut eiga. Það er hins vegar þannig að gengið hefur mjög vel að fá fyrirspurnum svarað í munnlegum umræðum sem sést best á því að fjöldi fyrirspurna var á dagskrá fyrirspurnafundar fyrir viku síðan. Sömuleiðis er gert ráð fyrir því samkvæmt dagskrá í dag að einum þrettán fyrirspurnum verði svarað. Hæstv. fjármálaráðherra er ekki í þeim hópi og getur vel verið að þannig hafi staðið á hjá hæstv. ráðherra að hann hafi ekki átt þess kost að vera viðstaddur. Það er hins vegar augljóst mál að hér er verið að ganga mjög á þann stabba sem fyrir lá varðandi fyrirspurnir til munnlegs svars. Eftir því sem forseti kemst næst þá liggja núna eftir þetta fáeinar fyrirspurnir sem ekki hefur verið svarað. Þannig að forseti telur að það hafi gengið prýðilega að fá fyrirspurnum svarað sem hv. þingmenn hafa lagt fram.
Virðulegur forseti. Þetta eru ekki einhverjar fyrirspurnir, þetta eru fyrirspurnir til Bjarna Benediktssonar fjármálaráðherra um söluna á Borgun, um milljarðahagsmuni fyrir ríkissjóð Íslands sem legið hafa fyrir hér frá því í janúar, ekki bara munnleg fyrirspurn sem ekki hefur verið svarað heldur líka skrifleg fyrirspurn. Bjarni Benediktsson er í Alþingishúsinu í dag. Við hljótum að spyrja hvers vegna hann enn einn mánudaginn svarar ekki því sem fyrir hann er lagt um Borgun. Þingið hefur eftirlitshlutverki að gegna, ekki síst þegar milljarðahagsmunum íslenska ríkisins og almennings hefur verið klúðrað með sama hætti og ljóst er að gerðist í Borgunarmálinu. Það er grundvallaratriði að forseti Alþingis gangi eftir því að ráðherrann sé hér til svara. Nú lítur út fyrir að hann verði ekki til svara áður en aðalfundur hefur verið haldinn og áður en frestur Bankasýslunnar til að kalla eftir viðbrögðum Landsbankans verður runninn út. Hann hefur verið hér undanfarna mánudaga að svara öðrum fyrirspurnum, bara ekki Borgunarfyrirspurninni, virðulegur forseti, og við hljótum að gera alvarlegar athugasemdir við það að ráðherrann fái þannig að velja þau efni sem hann kýs að svara og svara ekki.
Forseti hefur þegar gert grein fyrir því hvernig þessu er háttað varðandi fyrirspurnirnar. Það er ýmislegt sem þarf að geta gengið upp til að unnt sé að svara fyrirspurnum. Forseti telur sig hafa gert prýðilega grein fyrir því hvernig hefur háttað til um þessi mál og vakið athygli á því að þegar þessum fyrirspurnatíma í dag er lokið verður einungis fáeinum fyrirspurnum til munnlegs svars enn ósvarað í þinginu.
Forseti. Við hljótum öll að fagna því að það saxast á fyrirspurnalistann sem hefur verið langur. Það er hárrétt hjá forseta að það eru nokkrir til svara hérna núna. Listinn styttist en hann hefur samt sem áður verið mjög langur og gengið erfiðlega að fá fyrirspurnum svarað, sérstaklega hefur forsætisráðherra verið mjög seinn að svara öllum fyrirspurnum sem til hans hafa borist. Ég vil líka taka undir það með hv. þingmönnum sem töluðu á undan að það er alveg óskiljanlegt að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki svara þeim spurningum um Borgun sem voru sendar til hans síðustu dagana í janúar. Nú erum við komin fram í miðjan mars og engin svör hafa borist. Það er ljóst að næsti fyrirspurnatími verður ekki fyrr en í apríl. Frestur Landsbankans til að svara Bankasýslunni rennur út í lok þessa mánaðar, en ráðherrann ætlar bara að sitja hjá [[Forseti hringir.]]og ætlar ekki upplýsa þingið um þessi mikilvægu mál. Það er óskiljanlegt.
Virðulegi forseti. Það er annaðhvort virðingarleysi við þingið sem hlýtur að liggja að baki því að ráðherrann kemur ekki hér til að svara þessari fyrirspurn eða þá viljaleysi eða sú staðreynd að málið er óþægilegt. Nú er Fjármálaeftirlitið búið að boða birtingu álits á þessum viðskiptum sem mun líta dagsins ljós innan fáeinna daga. Bankasýslan er búin að mæta á fund hv. fjárlaganefndar og þar hefur komið fram að hún telur málsmeðferðina óeðlilega. En hæstv. fjármálaráðherra þegir þunnu hljóði og svarar ekki þinginu, þeim spurningum sem lagðar voru fram fyrir mörgum vikum síðan. Auðvitað er þetta óásættanlegt, virðulegi forseti. Ég vil líka fá að nefna fyrst ég er komin upp í umræðu um fundarstjórn forseta ferð sendinefndar eða ferðahóps til New York sem fréttir hafa borist af vegna fundar kvennanefndar Sameinuðu þjóðanna. [[Forseti hringir.]]Þingið virðist ekki eiga nema einn fulltrúa í þeirri sendinefnd, hv. þm. Þorstein Sæmundsson. Og það er engum kunnugt um að þingflokkunum hafi verið gefinn kostur á að [[Forseti hringir.]]tilnefna fulltrúa í þetta ferðalag, virðulegi forseti. Ég geri athugasemdir við það.
Það er rétt að þingflokkar tilnefna ekki fulltrúa á kvennaþing Sameinuðu þjóðanna og ástæðan er einfaldlega sú að Alþingi hefur ekki haft svigrúm til að senda fulltrúa á kvennaþing undanfarin ár. Forseti telur auðvitað miður að svo sé og vonast til þess að úr þessu megi rætast á næsta ári. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson er ekki kostaður af hálfu Alþingis, hann sækir þetta kvennaþing vegna þess að hann hefur á því áhuga og stendur undir þeim kostnaði.
Hæstv. forseti. Í fyrirspurn til munnlegs svars, sem ég lagði fram í janúar, var spurt um verðmat á Borgun þegar salan átti sér stað. Þegar rúmlega 30% hlutur er seldur á 2,2 milljarða getur maður reiknað út að hluturinn í Borgun eða verðmat fyrirtækisins sé 6,6 milljarðar. Nú hefur hins vegar birst í fjölmiðlum það sem kallað er nýjasta verðmat á Borgun og þar er sagt að verðmæti fyrirtækisins sé 19–26 milljarðar kr. Hér erum við að ræða um eigur ríkisins og þess vegna skiptir miklu máli að svar við þessari fyrirspurn komi fram fyrr en seinna. Tíminn er orðinn óásættanlegur, hvað þinginu er haldið frá upplýsingum um þessa sölu. Ég spyr: Ef nýjasta verðmætamatið er 19–26 milljarðar hvert var þá verðmatið þegar salan átti sér stað?
Til svara eru: Forsætisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og utanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Það er óhjákvæmilegt að beina spurningum til hæstv. forsætisráðherra um stöðu mála í heilbrigðiskerfinu á þessum tímapunkti. Við heyrum fréttir, sem hafa verið viðvarandi undanfarin missiri, af ófullnægjandi aðstæðum á þjóðarsjúkrahúsinu; sífelldar fréttir af auknum kostnaði fólks af meðferðum. Þessar fréttir náðu hámarki, neikvæðar fréttir af heilbrigðiskerfinu, um helgina þegar við sáum myndir af sjúkrarúmum í bílageymslu á Landspítalanum. Á sama tíma heyrum við fréttir af því að traust á heilbrigðiskerfinu fer minnkandi. Það er grafalvarlegt mál, ef tæplega helmingur landsmanna segist nú bera mikið traust til þess og þær trauststölur hafa verið að hrynja. Það er mjög mikilvægt að fólk beri traust til heilbrigðiskerfisins til þess að það leiti sér lækninga í tíma og við þurfum aðstæður sem eru þannig að fagfólk vilji vinna í íslenskri heilbrigðisþjónustu. Við síðustu fjárlagagerð lagði stjórnarandstaðan til að leggja 2,7 milljarða í að bæta við brýnustu þörf í heilbrigðismálum. Því var hafnað af hálfu ríkisstjórnarinnar. Viðbótin var 1.250 milljónir, en það getur engum blandast hugur um það, eins og ástandið er núorðið, að það er ekki nóg. Hvernig vill hæstv. ráðherra taka á þessum málum? Hvert er svar forustu ríkisstjórnarinnar? Þá dugar ekki að drepa málum á dreif með því að fara að tala um eitthvað annað, eins og að breyta um staðsetningu á uppbyggingu sem er fyrir löngu orðið mjög brýnt að ráðast í og hæstv. ráðherra hefur sjálfur samþykkt hér í þingsal vorið 2014 að eigi að vera á þeim stað sem nú er gert ráð fyrir. Það þarf alvörusvör. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til þess að grípa til alvöruúrræða í því ástandi sem upp er komið?
Virðulegur forseti. Ég vil fyrst minna hv. þingmann á að það sem samþykkt var vorið 2014 var einmitt ekki að nýr Landspítali yrði byggður við Hringbraut. Það var vissulega upphafleg tillaga, en ekki náðist samstaða um hana vegna þess að menn hafa ólíkar skoðanir á því hvort það sé skynsamleg nálgun. Þess vegna var ákveðið að sammælast frekar um að ráðast í nauðsynlegar endurbætur við Hringbrautina á meðan menn meta aðra kosti. Hvað varðar stöðuna núna þá er alveg ljóst að það þarf að halda áfram að bæta í viðhald og viðbætur á Landspítalanum. Sú 1.250 millj. kr. viðbót sem hv. þingmaður nefndi var hins vegar viðbót við viðbótina sem þessi ríkisstjórn er að setja í heilbrigðismál. Ég efast reyndar um að jafnstórt stökk hafi verið tekið í seinni tíð og milli áranna 2015 og 2016 í aukinni áherslu á heilbrigðismál. Mér sýnist það verða 19 milljarða kr. aukning frá einu ári til annars. Til að setja það í samhengi við annað mál sem hefur verið hv. þingmanni hugleikið þá er þetta helmingi meira, bara viðbótin í heilbrigðismálin, en kostnaður við búvörusamninga. Bara viðbótin frá einu ári til annars í heilbrigðismál er helmingi meira en allur kostnaður við búvörusamninga það árið. Það hlýtur að undirstrika forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar sem hefur verið að bæta verulega í heilbrigðismál; hún ætlar að gera það áfram. En við gerum okkur grein fyrir því að það tekur tíma að vinna upp þann gríðarlega niðurskurð sem heilbrigðismálin máttu þola á síðasta kjörtímabili. Voru það ekki 30 milljarðar sem heildarniðurskurður til heilbrigðismála nam á síðasta kjörtímabili? Núverandi ríkisstjórn hefur algjörlega breytt um kúrs og haldið áfram ár frá ári að efla heilbrigðisþjónustu á Íslandi.
Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra getur ekki rangtúlkað ályktanir Alþingis. Alþingi ályktaði að fela ríkisstjórninni að ljúka undirbúningi á endurnýjun og uppbyggingu Landspítala við Hringbraut í Reykjavík og hefja framkvæmdir þegar fjármögnun hefði verið tryggð. Eina undankoman sem hæstv. ráðherra á frá uppbyggingu við Hringbraut er ef hann reynir að halda því fram að fjármögnun hafi ekki verið tryggð. En mér skilst nú að það sé ekki stefna ríkisstjórnarinnar heldur þvert á móti segja menn að fjármögnun hafi verið tryggð. Hæstv. ráðherra gumar sér af stökkum. Það er ekki nóg að stökkva ef menn stökkva aftur á bak, það þarf að stökkva áfram. Hversu mikið af þessari aukningu, virðulegi forseti, er vegna launahækkana sem auðvitað þarf að bæta á Landspítalanum eins og á öllum öðrum stofnunum? Grundvallaratriði hér er að þrátt fyrir fordæmalaust gæftaár í ríkisbúskapnum, einstaklega góða stöðu ríkissjóðs, þá er ekki bætt úr brýnum vanda í heilbrigðiskerfinu. Það þýðir ekkert að tala um niðurskurðarár síðasta kjörtímabils. Það var niðurskurður af brýnni [[Forseti hringir.]]nauðsyn, ekki af pólitískri hentistefnu eða pólitískri þörf. Þvert á móti var reynt að koma í veg fyrir þann niðurskurð eins og kostur er. En það er pólitísk stefna [[Forseti hringir.]]hér að viðhalda sveltistefnu á Landspítalanum, það virðist alveg greinilegt, vegna þess að hæstv. ráðherra stærir sig [[Forseti hringir.]]bæði af úrræðaleysi í húsnæðismálum Landspítalans og af því að ekki sé bætt úr þeim aðstæðum sem gera spítalanum að taka á móti fólki á bílastæðum.
Virðulegur forseti. Sú endurnýjun og uppbygging sem samstaða náðist um er í gangi akkúrat þessa dagana, enda hristist allt og skelfur á Landspítalanum, svo mikill er hamagangurinn við þá endurnýjun og uppbyggingu sem menn ákváðu að væri þó nauðsynlegt að ráðast í sem næsta skref, hvað sem liði framtíðarstaðsetningu spítalans. Það er ákaflega undarlegt, virðulegur forseti, að heyra í formanni flokks sem er stofnaður upp úr launþegahreyfingunni og hefur helgað sig því, að eigin mati a.m.k., að berjast fyrir kjarabótum, að núna allt í einu eigi ekki einu sinni að líta til launakostnaðar þegar verið er að meta framlög til heilbrigðiskerfisins. Það er ekki svo langt síðan, virðulegur forseti, að það var krafa númer eitt. Það var það mikilvægasta. Ég heyrði ekki annað frá hv. þingmanni og félögum hans en að það mikilvægasta væri að bæta í heilbrigðismálin til þess að geta bætt launin svo að við héldum fólkinu á Íslandi og héldum góðu heilbrigðiskerfi, því að heilbrigðiskerfið væri bara eins gott og það starfsfólk sem þar starfaði. Þetta er alveg rétt og þess vegna bættum við verulega í laun til þessara [[Forseti hringir.]]hópa en höfum um leið verið að bæta tækjakost og ráðast í nauðsynlegar viðbætur og viðhald.
Herra forseti. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra um sama mál, þ.e. uppbyggingu nýs Landspítala. Nú rekur mig minni til þess að þann 1. apríl 2015 velti hæstv. forsætisráðherra því upp hvort ekki mætti færa nýjan spítala upp í Efstaleiti og kvaðst gjarnan vilja að minnsta kosti sjá útreikninga um það á servíettu eða svo, bara svo við gætum velt því fyrir okkur. Nú kemur hæstv. forsætisráðherra tæpu ári síðar og veltir því fyrir sér hvort ekki megi byggja upp nýjan spítala í Garðabæ. Ekki hefur enn heyrst frá hæstv. heilbrigðisráðherra hvað honum finnst um þau áform hæstv. forsætisráðherra. Mér leikur hugur á að vita hvort hæstv. forsætisráðherra sé búinn að gera eitthvað meira með þetta en að reikna það út á servíettu eða hvort hann muni koma með nýja hugmynd að einhverjum mánuðum liðnum um uppbyggingu. Nú er það svo varðandi þessa staðsetningu, sem vissulega hefur verið umdeild, að ein veigamestu rökin fyrir henni eru þau að Landspítali er háskólasjúkrahús. Þar eru stundaðar margar af merkilegustu rannsóknum landsins og spítalinn er í miklu samstarfi við Háskóla Íslands. Þetta voru ein af veigamestu rökunum fyrir því þegar farið var faglega yfir málið á sínum tíma að spítalanum var fundinn staður í Vatnsmýri. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra, sem varpar þessari hugmynd fram: Er hann búinn að gera eitthvað meira en að skoða þetta á servíettu? Er hann búinn að ráðfæra sig til dæmis við háskólasamfélagið um hvað það mundi þýða að finna nýjum spítala stað annars staðar, til dæmis í Garðabæ eins og hann hefur nefnt? Er þetta hugmynd sem hann hefur átt eitthvert samráð um við yfirmenn spítalans? Og hafa hugmyndir um breytta staðsetningu verið ræddar á vettvangi ríkisstjórnar? Eða eru þetta meira vangaveltur sem hæstv. forsætisráðherra setur fram til að vekja umræðu?
Virðulegi forseti. Þetta eru allmargar spurningar. Ég skal reyna að komast eins hratt í gegnum þær og ég get. Ég hef rætt þessi mál við fjölmargt fólk, áhugamenn og sérfræðinga, starfsmenn á spítala, námsfólk og fleiri. Ég veit að ýmsir hafa áhyggjur af því að ef spítalinn verði byggður of fjarri háskólanum setji það strik í reikninginn en þeir sem hafa þær áhyggjur benda þá fyrst og fremst á að þá sé nauðsynlegt að hafa aðstöðu fyrir námið í grennd við spítalann. Og að sjálfsögðu hlyti það að verða niðurstaðan að rétt eins og menn ætla að byggja nýja aðstöðu fyrir námið við Hringbraut yrði það gert líka við hinn nýja spítala. Það er hins vegar óþarfi að nemendur á heilbrigðissviði séu í nálægð við allar aðrar háskólabyggingar, stúdentakjallarann, aðalbyggingu háskólans og hvaðeina, á hverjum degi. Aðalatriðið er að menn hafi góða aðstöðu þar sem hún er fyrir hendi. Þegar því var haldið fram að best væri að byggja spítalann við Hringbraut byggðist það á tilteknum forsendum. Þar var nefnt að mikilvægt væri að nýta gömlu byggingarnar. Síðan þá hefur eitt og annað komið á daginn með þessar byggingar og ástandið á þeim og óþarfi að rekja það hér í löngu máli því að við höfum fengið að sjá það í fréttum vikulega síðustu missiri og ár. Það stóð líka til að nota uppbyggingu Landspítalans við Hringbraut til að styrkja og efla miðborgina þegar hún átti svolítið undir högg að sækja, eins og má segja. Þar hefur nú aldeilis orðið viðsnúningur og menn tala um sérstakt miðbæjarálag í verði, 50% álag á eignum í miðbænum. Þannig að í raun hefur dæmið snúist við hvað það varðar og skapað tækifæri til þess að ríkið selji þarna eignir á mjög dýrum stað og nýti það fjármagn til að ráðast í uppbyggingu annars staðar. Hvað varðar samráð við aðra hér á þingi eða ráðherra þá veit hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]- ég held áfram að svara, virðulegur forseti, í næsta andsvari.
Herra forseti. Það mun koma fram í seinna svari hæstv. ráðherra hvað hv. þingmaður sem hér stendur veit. Ég veit að Alþingi er búið að samþykkja að verja hundruðum milljóna króna í hönnun á meðferðarkjarna við Hringbraut. Ég veit að Alþingi er búið að samþykkja að ráðast skuli í uppbyggingu við Hringbraut. Ég veit það líka, eftir því sem mér heyrist hæstv. forsætisráðherra vera að segja, að Háskóli Íslands og helstu sérfræðingar þar innan húss hafa lagt mikla áherslu á náið samband Landspítala – háskólasjúkrahúss og Háskóla Íslands, og ég heyri hæstv. forsætisráðherra nú segja að hann ætli ekki bara að byggja spítalann á nýjum stað heldur ætli hann að færa eitt svið Háskóla Íslands út í Garðabæ, samkvæmt því sem hann segir hér. Þannig að það eru fleiri opinberar stofnanir sem hæstv. ráðherra hyggst flytja. Það er eðlilegt að ég spyrji, í ljósi þess að síðast þegar hæstv. forsætisráðherra lagði til breytta staðsetningu á spítalanum, sem áður hafði verið samþykkt að ætti að vera við Hringbraut, kom hæstv. heilbrigðisráðherra skömmu seinna og sagði að það væri ekki til umræðu. Því er ekki nema von að hv. þingmaður sem eitthvað veit [[Forseti hringir.]]spyrji hæstv. forsætisráðherra hvort ríkisstjórnin sé að velta því fyrir sér að breyta þessari staðsetningu og hvort ekki þurfi þá að ráðast í eðlilegt ferli um það ef taka á svo stóra ákvörðun, herra forseti.
Virðulegur forseti. Ég minni hv. þingmann á það sem ég benti á hér áðan, um þá ákvörðun sem hún vísar til og túlkar sem svo að Alþingi hafi sameinast um að byggja nýjan spítala við Hringbraut. Það var einmitt ekki svo og tók, ef ég man rétt, nokkra daga að fá menn saman að tillögu sem var þá orðin þannig að menn ætluðu að ráðast í nauðsynlegar endurbætur við Hringbraut. [[Gripið fram í.]] Svo segir hv. þingmaður, og ég gleymdi að svara því áðan, að ég hafi fyrr nefnt aðra kosti hvað varðar mögulega staðsetningu. Það er alveg rétt og ég þakka hv. þingmanni fyrir að nefna það. Ég hef nefnilega bent á þetta í nokkur ár og að það væru ýmsir staðir sem kæmu þar til greina. Í apríl 2015 segir hv. þingmaður að ég hafi talað um Efstaleiti. Já, ég talaði um að einn af þessum möguleikum væri að byggja upp í kringum Borgarspítalann en nefndi reyndar, meira að segja í sama viðtali, ýmsa aðra staði og þar með talið Vífilsstaði, þó að ég sé nú ekki viss um að það hafi allt saman verið spilað á endanum. En engu að síður [[Forseti hringir.]]hef ég árum saman bent á að það sé þess virði að skoða þessa kosti eins og aðstæður hafa verið að breytast.
Virðulegur forseti. Greint er frá því í fjölmiðlum í dag að umsóknum um undanþágur vegna leiðsagnar á Íslandi, leiðsagnar erlendra leiðsögumanna á Íslandi, hefur fjölgað mjög. Ég held að það sé talað um tvöföldun á þeim fjölda. Þetta eru leiðsögumenn sem eru utan Evrópska efnahagssvæðisins vegna þess að þeir sem eru innan þess hafa full réttindi til að sinna leiðsögn hér á landi. Ég hef af þessu nokkrar áhyggjur því að samfara miklum fjölda ferðamanna fjölgar þeim sem fara um náttúru Íslands. Þar sem ég hef af þessu áhyggjur hef ég flutt tillögu þess efnis að skilgreind verði einhvers konar hæfisskilyrði leiðsögumanna, að minnsta kosti í þjóðgörðum, þjóðlendum og friðlöndum á Íslandi, þannig að menn tryggi að ákveðin lágmarksþekking sé til staðar fyrir þá sem fara með hópa fólks um þessi viðkvæmu svæði. Mig langar að spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvað ríkisstjórnin og hann er að gera í þessum efnum, hvort verið er að undirbúa eitthvað slíkt. Ég held að þetta sé brýnt verkefni. Eitt af þeim tólum og tækjum sem menn hafa yfir að ráða í þessum efnum er til dæmis að vera með sérreglur um þjóðgarða. Það hafa önnur lönd gert og eru fordæmi fyrir því. Þess vegna er hægt að vera með slík hæfisskilyrði þrátt fyrir réttindi leiðsögumanna sem hafa kannski ekki mikla þekkingu á íslenskri náttúru. Hvað er ríkisstjórnin að gera í þessu? Mætti til dæmis ekki nýta þá hugmynd að búa til stóran þjóðgarð á miðhálendi Íslands í þessu skyni? Mig langar að heyra hvaða vinna er í gangi hjá hæstv. ríkisstjórn í þessum efnum vegna þess að þetta er brýnt. Þetta brennur á okkur öllum. Það er því miður á öðrum sviðum þessum tengdum, þegar kemur að fjölda ferðamanna, sem ríkisstjórnin hefur flotið alveg fullkomlega sofandi að feigðarósi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni innilega fyrir þessa fyrirspurn. Ég tel hana mjög verðuga og get deilt áhyggjum þingmannsins af því hvernig ástatt er víða á ferðamannastöðum landsins. Ég hef sannarlega verið á svipuðum nótum með það að örva frekar þátttöku leiðsögumanna með hópa ferðamanna. Í stjórn þess þjóðgarðs sem við sitjum bæði í, Þingvallaþjóðgarði, er athugandi hvort ekki eigi að búa gesti undir það að farið verði í hópferð niður Almannagjá undir leiðsögn. Það geta verið tíðar ferðir. Ég held að það sé þannig komið og um þetta hef ég lítillega rætt við þjóðgarðsvörð. Það er rétt hjá þingmanninum að það sé engin sérstök vinna í gangi. Þetta hefur verið rætt á sumum sviðum. Það er alveg sjálfsagt að skoða þetta mál mun betur. Ég deili áhyggjum þingmannsins og tel margt réttmætt í málflutningi hans hvað þetta varðar. Hvort við byrjum í þjóðgörðunum - ég get mjög vel tekið undir það. Við eigum þrjá þjóðgarða mjög mismunandi gerðar eins og við vitum. Þingvellir eru þjóðgarður vegna menningarinnar fyrst og fremst, Vatnajökulsþjóðgarður út af jökli og eldsumbrotum og tekur yfir um 15% af landinu, og svo Snæfellsnesþjóðgarður sem er náttúrlega bæði með dreifbýli og þéttbýli innan garðs. Þeir eru mismunandi þessir þjóðgarðar og alveg sjálfsagt að reyna að skoða þetta. En ég sé ekki alveg, og mun svara í seinna svari mínu, hvernig ný hugmynd um stóran þjóðgarð á hálendinu ætti að leysa þetta mál.
Virðulegur forseti. Ég skal útskýra það. Það er nefnilega þannig að menn geta sett sérreglur um þjóðgarða, um hæfisskilyrði leiðsögumanna á tilteknum svæðum. Ég held að á viðkvæmustu svæðunum okkar sé ferðamannastraumurinn slíkur að við verðum að gera það. Náttúra Íslands er sérstök. Hún er mjög ólík náttúru meginlands Evrópu þaðan sem flestir þessir leiðsögumenn koma. Nú er mikil ásókn leiðsögumanna annars staðar að, enn lengra í burtu, sem hafa ekki þekkingu á því að það er til dæmis ekki í lagi að aka á sandauðnum hálendis Íslands. Það skilur eftir sig för og sár og ör sem gróa seint eða aldrei. Þess vegna er það skylda ríkisstjórnarinnar að vera að vinna í því hvernig hægt er að nota stjórntækið sem felst í þjóðgörðunum til þess að koma í veg fyrir skaða. Við höfum séð að ríkisstjórnin hefur ekki ráðið við þetta verkefni þegar kemur að fjölförnustu ferðamannastöðunum. Hún verður að fara að vakna. Hún verður að fara að reka af sér slyðruorðið og fara að taka á þessum vandamálum.
Virðulegi forseti. Enn og aftur þakka ég fyrir þetta. Ég vil hins vegar benda þingmanninum á að það er alls ekki rétt að ríkisstjórnin sofi í þessu máli né í öðrum málum. Það var til dæmis Alþingi Íslendinga sem afgreiddi ekki frá sér innviðafrumvarp þess ráðherra sem hér stendur þannig að það er núna að koma inn í þingið. Ég tel að það sé grundvöllur þess að við getum farið að kortleggja og byggja upp innviði landsins varðandi ferðamannastaði og hvernig við ætlum að taka á málum, hvernig við ætlum að dreifa umferðinni. Ég tek sannarlega undir það að ráðuneytið þarf að hugsa um náttúru landsins alls. Auðvitað eru svo sérreglur um ákveðna viðkvæmari staði. En ég lít svo á að mitt hlutverk sé að huga að náttúrunni hvar sem hún er. Hún er öll viðkvæm, hún er öll sérstök, en vitaskuld er hún öllu viðkvæmari á miðhálendinu en annars staðar sökum hæðar og þess veðurfars sem þar er. Ég held að við ættum að byrja á, ef við ætlum að gera vel, þeim þjóðgörðum sem við höfum. Ég tek undir það að skoða hvað við getum gert varðandi umrædda leiðsögumenn.
Virðulegi forseti. Mig langar til að beina fyrirspurn til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um hvenær megi vænta niðurstöðu nefndar sem hæstv. ráðherra skipaði í nóvember síðastliðnum um endurskoðun laga um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Nefndin átti að skila tillögu eigi síðar en 15. desember síðastliðinn. Nú hefur málið verið á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar og hæstv. ráðherra undanfarin tvö ár, ef ég man rétt. Það er mjög brýnt að farið verði að taka á þessum málum og við þurfum að fara að sjá þetta frumvarp koma inn í þingið. Sú staða sem íslenskir námsmenn búa við í dag varðandi Lánasjóð íslenskra námsmanna er algjörlega fyrir neðan allar hellur. Hvernig úthlutunum er háttað - ekki er til dæmis tekið tillit til þeirra námsmanna sem eru í heilsárskúrsum. Læknanemar eða þeir sem stunda nám erlendis þurfa ítrekað að standa í basli við lánasjóðinn. Frítekjumarkið er allt of lágt, sér í lagi ef við erum að íhuga að hæstv. ríkisstjórn vill hafa séreignarstefnu; 2,5 milljónir á ári er allt sem námsmaður getur haft, þar af 1,5 milljónir frá lánasjóðnum. Einnig er um að ræða ákveðið misrétti til náms þar sem námsmenn, nýstúdentar, sem eru að hefja nám við Háskóla Íslands eða Háskólann á Akureyri, þurfa oft að flytja langleiðina af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Það eru bara ekkert allir sem eiga kost á því. Það er mjög erfitt fyrir íslenska námsmenn að hefja nám. Það eru til dæmis engir námsstyrkir. Það er ekki verið að bjóða upp á það að námsmenn utan af landi fái sérstaka námsstyrki til þess að hefja nám þar sem þeir þurfa að flytja langt til að fara í háskóla. Mig langar til að fá að vita hvað verið er að gera í þessum málum og hvenær við megum vænta frumvarps frá hæstv. ráðherra.
Virðulegi forseti. Hinn 3. nóvember 2015 skipaði ég nefnd til að endurskoða lögin um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Eitt af fyrstu verkum þeirrar nefndar var að boða til fundar með helstu hagsmunaaðilum og leita eftir sjónarmiðum þeirra áður en hafist yrði handa um endurskoðun laganna. Til viðbótar þessum samráðsfundum var hagsmunaaðilum gefið tækifæri til að senda skriflegar athugasemdir og sjónarmið um væntanlegt frumvarp. Ég vil tilkynna það hér, virðulegi forseti, og þakka um leið hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina, að þann 11. mars síðastliðinn bárust ráðuneytinu tillögur nefndarinnar um endurskoðun á lögunum og um er að ræða töluverðar breytingar á því fyrirkomulagi sem við þekkjum. Ég mun innan skamms kynna umræddar tillögur í ríkisstjórn, síðan fyrir þingflokkum og óska eftir áframhaldandi samráði við hagsmunaaðila. Síðan mun þingið, og hv. þingmaður þar með, fá tækifæri til að ræða málið hér í þingsölum.
Virðulegi forseti. Mig langar til að þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Það gleður mig mjög að heyra að frumvarp komi bráðum inn á borð þingsins og sér í lagi ef um er að ræða töluverðar breytingar. Það fer reyndar eftir því hvaða breytingar um er að ræða. Erum við að færast nær norræna lánakerfinu þar sem hluti af láninu er oft styrkur eða öll lánin styrkur ef þú klárar námið? Eða erum við að færa okkur enn nær bandaríska módelinu þar sem maður þarf að leita á náðir sjálfstæðra lánasjóða? Nú er það þannig að sjóðurinn stendur ekkert sérstaklega vel undir sér og þarf að huga að því. Við þurfum að tryggja að ekki sé verið að gera meiri greinarmun á aðstöðu kynslóðanna með því að láta mismunandi kynslóðir fá ólík tækifæri til að geta stundað nám. Mér finnst bera á því að mín kynslóð og sú sem á eftir kemur borgar meira fyrir það sem þið, eða eldri kynslóðin, áttuð eða gerðuð fyrst.
Virðulegi forseti. Hér stend ég þá sem fulltrúi eldri kynslóða, genginna kynslóða. Það er alveg hárrétt, sem hv. þingmaður segir hér, að það þarf að hafa þessa kynslóðaútreikninga í huga þegar við tökum stefnumótandi ákvarðanir, meðal annars um veitingu námsaðstoðar í fjárhagslegu formi. Án þess að ég ætli að fara í miklar umræður hér um lánasjóðinn þá finnst mér tvennt blasa við. Annars vegar er þróunin sú, og það hefur komið fram í göngum og úttektum á sjóðnum, að ef ekkert er að gert mun fjárhagsleg áhætta sjóðsins vaxa jafnt og þétt og að lokum verða mikið vandamál fyrir okkur. Það er nauðsynlegt að grípa til aðgerða þess vegna. Hitt er það að mikill styrkur er fólginn í framlagi ríkisins eins og málum er nú háttað, en það er spurningin hvert sá styrkur fer. Það er spurningin um að taka afstöðu til þess hver á að fá styrkinn og hvers vegna og til hvers við viljum nota hann, en allt að því helmingur af því fjármagni sem ríkið setur inn í lánasjóðinn er styrkur. Spurningin er: Hvert á sá styrkur að renna? Við þurfum að taka afstöðu til þess, virðulegi forseti. Þannig að við fáum [[Forseti hringir.]]skilvirkt námslánakerfi sem stendur undir sér og nær því markmiði að skapa félagslegan jöfnuð um að geta stundað nám.
Virðulegi forseti. Ég vil beina máli mínu til hæstv. forsætisráðherra sem verkstjóra í þessari ríkisstjórn. Það gladdi okkur í Samfylkingunni mjög þegar við sáum hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra kynna stefnumörkun á sviði fæðingarorlofsmála. Þar var verið að kynna skýrslu sem unnin var undir forustu Birkis Jóns Jónssonar, fyrrverandi þingmanns, og þar var margt ánægjulegt að sjá vegna þess að við í Samfylkingunni höfum lagt fram mál sem eru af svipuðum toga, þ.e. að hámarksgreiðslan verði hækkuð og síðan líka að fæðingarorlofið verði lengt úr níu mánuðum í tólf. Þetta er stefnumörkun sem við lögðum af stað með á síðasta kjörtímabili en var dregin til baka af þessari ríkisstjórn. Ég sé núna að Framsóknarflokkurinn er að koma til baka og er tilbúinn að fara í þessa vegferð með okkur og fleirum hér inni sem er afar ánægjulegt. Þá bregður hins vegar svo við að í gær stígur fram varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, og skýtur þetta í kaf með þeim orðum að hann sé orðinn þreyttur á innstæðulausum loforðum og að það sé séríslenskur plagsiður að lofa útgjöldum jafnvel upp á þúsundir milljóna án þess að gera grein fyrir því hvernig eigi að fjármagna þau eða spara á móti. Hann fór mjög harkalega í þá stefnumörkun sem hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra kynnti. Fyrir tveimur árum lækkaði þessi ríkisstjórn framlagið inn í Fæðingarorlofssjóð af tryggingagjaldinu úr 1,28% í 0,65%. Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, hefur lýst því yfir á Facebook-síðu sinni að ef við værum með 1,28% dygði það langleiðina upp í það sem þarf til að greiða fyrir þær tillögur sem lagðar hafa verið fram. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra hvort ekki komi til greina að skila þessum fjármunum aftur inn í Fæðingarorlofssjóð þannig að við getum einhent okkur í [[Forseti hringir.]]að láta þessar tillögur verða að veruleika. Þessir fjármunir voru ekki notaðir til að lækka tryggingagjaldið í heild heldur fór þetta inn í hítina.
Virðulegur forseti. Ég þakka ágæta spurningu. Það er rétt sem hv. þingmaður kemur aðeins inn á, framsóknarmenn hafa árum saman verið mjög áhugasamir um eflingu fæðingarorlofskerfisins og stigið mjög stór skref í því. Í rauninni held ég að öll helstu tímamótaskref í fæðingarorlofsmálum á Íslandi hafi átt sér stað undir forustu framsóknarmanna. Nú er búið að kynna afrakstur þeirrar vinnu sem hv. þingmaður vísaði til og er greinilega góð vinna, unnin undir forustu fyrrverandi samstarfsmanns okkar á þingi, Birkis Jóns Jónssonar. Afrakstur vinnunnar fer svo inn í það starf sem fram undan er við fjárlagagerð þar sem þessi ríkisstjórn stendur, eins og aðrar, auðvitað frammi fyrir forgangsröðun. Forgangsröðun er oft erfið, ég tala nú ekki um eins og núna þegar menn eru sammála, held ég að megi segja, um að mjög þurfi að efla heilbrigðismálin. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi líka áfram að bæta kjör eldri borgara og öryrkja. Húsnæðismálin eru stór málaflokkur. Ég gæti áfram talið upp mikilvæga málaflokka sem gera það að verkum að forgangsröðun verður alltaf erfið. Þetta góða mál fer inn í þá vinnu og vonandi getum við haldið áfram að bæta fæðingarorlof á Íslandi en þar hafa, eins og ég gat um áðan, verið stigin mjög stór skref í gegnum tíðina undir forustu framsóknarmanna.
Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningu minni. Það sem ég er að ræða hér við hann er að þetta er dæmt af varaformanni fjárlaganefndar, hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, sem er talsmaður Sjálfstæðisflokksins í ríkisfjármálum í þessum sal, sem innstæðulaus loforð, þ.e. að ekki verði af þessu vegna þess að menn hafi ekki fjármagnað þetta. Það sem hann skautar fram hjá í þeirri umræðu er að þessi ríkisstjórn tók ákvörðun um að lækka framlögin í Fæðingarorlofssjóð úr 1,28% í 0,65%. Það var ekki til þess að lækka tryggingagjaldið, það skilaði sér að minnsta kosti ekki til þeirra sem greiða tryggingagjaldið, heldur var það fært á milli og sett inn í aðra málaflokka. Því er spurning mín sú hvort ekki sé eðlilegast að þessum fjármunum verði skilað inn í Fæðingarorlofssjóð til að við getum hafið uppbyggingu á honum að nýju. Greiðsluþakið hefur ekki verið hækkað í þrjú ár og eitt af fyrstu verkum þessar ríkisstjórnar var að draga til baka lenginguna úr níu upp í tólf mánuði. Ég held að við getum náð samstöðu um [[Forseti hringir.]]að skila þessum fjármunum aftur inn í Fæðingarorlofssjóð og ég vona að hæstv. ráðherra sé mér sammála.
Virðulegur forseti. Það var mikið forgangsmál hjá þessari ríkisstjórn að hætta að reka ríkissjóð með halla, hætta að safna skuldum. Fátt bitnar jafn illa á framtíðarkynslóðum og skuldasöfnun. Þess vegna einsettum við okkur að reka ríkið með afgangi eins og við höfum gert frá upphafi. Af þeim sökum þurfti að spara á ýmsum stöðum. Hækkun tryggingagjaldsins á sínum tíma kom hins vegar fyrst og fremst til vegna þess að skyndilega jókst mjög atvinnuleysi á Íslandi. Við höfum lækkað tryggingagjaldið í skrefum en það er rétt sem hv. þingmaður nefnir, ekki fer allt tryggingagjaldið í að standa straum af rekstri Atvinnuleysistryggingasjóðs. Það er hluti af því svigrúmi sem menn hafa úr að spila og meðan ekki er búið að lækka tryggingagjaldið meira hljóta menn að taka það með í þá vinnu sem fram undan er við forgangsröðunina. Ég ítreka að vitaskuld gera framsóknarmenn sér grein fyrir mikilvægi þess að hafa öflugt fæðingarorlofskerfi.
Herra forseti. Það er mikil eftirspurn eftir raforku í landinu núna. Þar kemur margt til. Aukin innlend umsvif hafa stóraukist og orkuþörf landsmanna fer vaxandi. Það er bæði ný og gömul atvinnustarfsemi sem þarf á þessari orku að halda og nú er því miður svo komið að það er farið að hamla uppbyggingu orkufreks iðnaðar og þess iðnaðar sem hefur kannski orkuþörf í meðallagi miðað við stóriðju. Þess vegna skiptir máli að við notum á hverjum tíma alla þá kosti sem við höfum til að framleiða meiri orku og nú hafa sjónir beinst að Hvalárvirkjun á Vestfjörðum sem alllengi hefur verið til umræðu. Hún hefur farið í gegnum rammaáætlun um vernd og nýtingu orku og verið skipað í nýtingarflokk í því ferli. Þessi virkjunarkostur nýtur mikils stuðnings í héraði enda eru umhverfisáhrif hans óveruleg. Við þessar aðstæður er svo mikilvægt að við ræðum einmitt þann orkukost sérstaklega og hvernig við getum nálgast hann. Í þessa umræðu blandast líka umræður um afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum, svokallað hringtengiverkefni raforkukerfisins á Vestfjörðum. Þegar þetta er dregið saman í þá mynd að bæta afhendingaröryggi raforku og hringtengingu Vestfjarða og þá virkjunarkosti sem við eigum mögulega á Vestfjörðum til viðbótar við nefnda Hvalárvirkjun sem líka hafa núna komið með vaxandi þunga fram í umræðunni þurfum við að komast áfram með umræðuna og nálgast hana út frá því sjónarhorni að það þurfi með einhverjum hætti að byggja nýjan tengistað til að hægt sé að sækja þessa orku. Því beinast sjónir að Landsneti og skilgreiningu á nýjum orkuafhendingarstað sem er innst í Ísafjarðardjúpi, oft nefndur við Nauteyri. Við það myndast fjárhagslegar forsendur til að fara út í Hvalárvirkjun í Ófeigsfirði og mögulega tvær minni virkjanir þar á heiðinni sem nefndar hafa verið Skúfnavatnavirkjun og Austurgilsvirkjun. Það kemur fram í umræðu um þessa virkjunarkosti að fjárhagslegir möguleikar þeirra tengjast mjög því að við skilgreinum nýjan tengipunkt í Ísafjarðardjúpi. Því legg ég fram eftirfarandi spurningar til hæstv. iðnaðarráðherra: 1. Hvernig miðar því verkefni að bæta afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum með svokallaðri hringtengingu og tengingu Hvalárvirkjunar í Ófeigsfirði? 2. Hver verða næstu skref varðandi tengistað Hvalárvirkjunar við flutningskerfi og hringtengingu á Vestfjörðum?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn. Þetta mál er vel tímasett. Fyrir viku var ég á fundi á Ísafirði sem Atvinnuþróunarfélag Vestfjarða og Fjórðungssamband Vestfirðinga stóðu fyrir um raforkumál á Vestfjörðum. Þar voru auk heimamanna fulltrúar frá Landsneti, Orkustofnun, Orkubúi Vestfjarða og virkjunaraðilar. Á fundinum var einmitt farið yfir þá stöðu sem fyrirspurnin snýr að og sérstaklega ræddar hugmyndir um hringtengingu á Vestfjörðum og tengingu Hvalárvirkjunar við flutningskerfið. Staða þeirra mála sem fyrirspurnin beinist að er sú að þeim miðar vel áfram. Á fundinum á Ísafirði var mikill einhugur allra þeirra sem þar voru um að vinna áfram að framgangi þeirra enda yrði um byltingu að ræða í raforkumálum Vestfjarða ef þessi verkefni yrðu að veruleika. Eins og fyrirspyrjandi gat um hafa hugmyndir um hringtengingu á Vestfjörðum verið til skoðunar. Við höfum verið að skoða þær í sérstakri Vestfjarðanefnd um orkumál sem sett var á laggirnar fyrir nokkrum árum og er leidd af orkumálastjóra með þátttöku orkufyrirtækjanna og heimamanna. Á fundi nefndarinnar í nóvember á síðasta ári var farið yfir nýjar hugmyndir um hringtengingu og tengingu Hvalárvirkjunar við flutningskerfið. Sá vendipunktur hefur orðið í þessu máli að nú ganga hugmyndirnar út á að nýr tengipunktur, eins og fyrirspyrjandi nefndi, þ.e. afhendingarstaður raforku við Landsnet, yrði settur upp við botn Ísafjarðardjúps. Við það myndast fjárhagslegar forsendur til að fara út í Hvalárvirkjun í Ófeigsfirði og tvær aðrar minni virkjanir, Skúfnavatnavirkjun og Austurgilsvirkjun. Eins og þingmaðurinn nefndi hefur Hvalárvirkjun verið í nýtingarflokki rammaáætlunar frá því að fyrsta rammaáætlun var afgreidd á Alþingi í byrjun árs 2013. Sú niðurstaða var óumdeild. Í rökstuðningi verkefnisstjórnar rammaáætlunar kemur fram að þetta sé eini virkjunarkosturinn á Vestfjörðum sem metinn var af öllum faghópum. Til að vitna orðrétt í rökstuðninginn: að virkjun á Vestfjörðum skiptir miklu máli fyrir orkuöryggi þar. Fram til þessa hefur Hvalárvirkjun ekki verið fjárhagslega tæk vegna mikils tengikostnaðar og kerfisframlags sem miðast við að tengipunkturinn við flutningskerfið yrði í Geiradal. Við það að setja upp tengipunkt á nýja staðnum við botn Ísafjarðardjúps fer tengikostnaður virkjunarinnar úr um það bil 2 milljörðum kr. í um 500 millj. kr. og virkjunarframkvæmdin stendur þannig fjárhagslega undir sér. Nýr tengipunktur breytir því öllum forsendum, bæði hvað varðar Hvalárvirkjun og hringtengingu á Vestfjörðum. Landsnet hefur tekið vel í þessa hugmynd og er með þetta mál núna til nánari skoðunar í samstarfi við virkjunaraðilana. Það er síðan Orkustofnunar að veita leyfi fyrir slíkri framkvæmd á grundvelli raforkulaga. Með tengingu þessara þriggja virkjana inn á nýjan tengipunkt í botni Djúpsins verður hægt að koma raforku frá þessum nýju virkjunum inn á flutningskerfi raforku í suðurátt og það yrði fyrsta skrefið í því að hægt væri að fara af stað með virkjunarframkvæmdir, hugsanlega strax síðar á þessu ári eins og fram kom á fundinum á Ísafirði. Annað skref varðandi hringtengingu yrði síðan að skoða með flutning á raforku frá hinum nýja tengipunkti í norðvestur inn á Ísafjörð. Það er þó öllu flóknara mál og þar koma meðal annars til skoðunar hugmyndir um sæstreng yfir Djúpið. Það mál þyrfti að skoða betur með tilliti til áhrifa á til að mynda sjávarútveg og kostnaðarmeta þann þátt. Þriðji áfanginn til að loka hringtengingunni yrði síðan að bæta við núverandi línur í suðvestur frá Ísafirði yfir á suðurfirði. Ég lít því svo á að það sé kominn ákveðinn skriður á þessi mál og ég fagna því mjög. Ekki hefur verið litið svo á að lagabreytingu þurfi til til að þessar hugmyndir verði að veruleika, ólíkt því sem áður var þar sem mikill tengikostnaður Hvalárvirkjunar miðað við gömlu hugmyndirnar kölluðu eftir aðkomu ríkisins og lagabreytingu til að lækka þau framlög. Nú er hins vegar gert ráð fyrir því, eins og ég sagði áðan, að virkjunin standi undir þeim kostnaði miðað við nýja tengipunktinn og að virkjunin ein og sér beri þá tengikostnaðinn. Ráðuneytið er hins vegar áfram um að fullkanna það mál í samráði við Orkustofnun, Landsnet og þá aðila sem að framkvæmdunum munu koma. Að óbreyttu munu virkjunaraðilar því sækja um þau leyfi sem sækja þarf um á næstu mánuðum og [[Forseti hringir.]]Landsnet og Orkustofnun munu halda áfram skoðun og undirbúningi að nýjum tengipunkti í botni Djúpsins.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu sem er mjög mikilvægt að eigi sér stað, ekki síst við hæstv. ráðherra sem ég þakka líka fyrir þau jákvæðu orð sem ráðherra lét falla varðandi það verkefni sem þarna er á ferðinni. Það er líka óhætt að fagna því að loksins eru komnir fram aðilar sem sjá tækifæri til að nýta þá orku sem til er fyrir vestan og mikilvægt að við gerum allt sem við getum til að ýta undir og hjálpa þeim að fara af stað með þetta verkefni. Þetta er í rauninni grunnurinn að því að tryggja loksins Vestfirðingum örugga raforku. Um leið erum við búin að fá tækifæri til að koma á svokallaðri hringtengingu sem er ekki síður mikilvæg. Með því að fá þennan tengipunkt við Nauteyri og halda svo áfram og leggja línurnar og hringtengja Vestfjarðakjálkann við netið allt saman erum við búin að búa til nýtt umhverfi fyrir vestan þar sem menn geta í fyrsta lagi haft tryggari orku, byggt og boðið upp á ný atvinnutækifæri o.s.frv. og bætt hag allra íbúanna. Þetta nær langt út fyrir þéttbýlið á Ísafirði, þetta nær út um allan kjálkann og líka til hinna dreifðu [[Forseti hringir.]]byggða sem sjá mikil tækifæri í þessu.
Virðulegi forseti. Ég vil líkt og aðrir þakka fyrir þessa umræðu og þakka fyrir svör hæstv. ráðherra og segja að ég held að fá verkefni geti verið jafn jákvæð fyrir Vestfirði og einmitt það sem við erum að ræða hér. Ef vel tekst til getum við verið að tala um 30–40 milljarða fjárfestingu á Vestfjörðum á næstu árum og það sjá allir að það munar um minna fyrir samfélag eins og Vestfirði. Ég vil líka segja að ég er mjög ánægður. Allan þann tíma sem ráðherra hefur komið að þessu máli hefur hún ævinlega tekið vel í það. Ég man eftir því að fyrir tveimur árum eða svo kom ég til hæstv. ráðherra og sagði henni að ég væri tilbúinn með frumvarp sem fæli í sér að skilgreina nýjan tengipunkt og hringtengingu raforku á Vestfjörðum. Ég var búinn að teikna það frumvarp upp. Ráðherra vildi fá að skoða málið. Hún hefur gert það og hún hefur tekið vel í þessi mál alveg frá fyrsta degi, fylgt þeim fast eftir og ég treysti hæstv. ráðherra vel til að gera það áfram. Ég styð hana heils hugar í þessum verkum og segi að það er engin ástæða til annars en [[Forseti hringir.]]að frumvarp mitt fái að liggja áfram ofan í skúffu vegna þess að ég treysti hæstv. ráðherra til að fylgja þessu vel eftir.
Herra forseti. Þetta mál er fullkomlega rakið. Það er gleðilegt að heyra að loksins eru komnar kringumstæður sem gera það að verkum að hægt er að ráðast í þessa virkjun. Á mínum tíma sem iðnaðarráðherra var það skoðað mjög vel. Þá var staðan þannig að orkuverð var einfaldlega fjarri því að vera nægilega hátt til að virkjunin bæri sig. Nú hefur tvennt gerst. Í fyrsta lagi eru menn að ræða nýjan tengipunkt við Landsvirkjun sem gerir það að verkum að kostnaður lækkar um 1,5 milljarða. Annað hefur líka gerst, orkuverð hefur hækkað verulega þannig að jafnvel án hins nýja tengipunkts er nálægt því að þessi virkjun mundi gera í blóðið sitt. Ég tel að þetta muni skipta sköpum fyrir uppbyggingu atvinnulífs og iðnaðar á Vestfjörðum. Þetta stórbætir stöðu atvinnulífsins þar vegna þess að loksins er hægt að sjá almennilegt afhendingaröryggi á Vestfjörðum. Á þessum tímapunkti skulum við ekki gleyma - því að menn eru hér að tala um frumvörp í skúffum niðri - að hér var lagt fram frumvarp af hv. þm. séra Karli V. Matthíassyni á sínum tíma um þetta verk. Ég óska hæstv. ráðherra farsældar í þessu starfi [[Forseti hringir.]]og hv. þm. Haraldi Benediktssyni þakka ég fyrir að taka þetta þarfa mál hér upp.
Virðulegi forseti. Það er mjög gott að þessi umræða er komin inn í þingið. Ég fagna því að við skulum vera að ræða þetta hér í dag. Umræðan er, eins og hér hefur komið fram, mjög mikilvæg í samhengi við raforkuhagsmuni Vestfirðinga sem hafa vægast sagt búið við afar mikið óöryggi í þeim efnum um áratugaskeið. Mikilvægasta hagsmunamálið í því sambandi er að sjálfsögðu hringtengingin sem skiptir mestu varðandi raforkuöryggið. Menn tala um að hér geti orðið bylting í þeim málum og að tengivirkið í Ísafjarðardjúpi sé þá lykilatriði. Við hljótum að standa saman um að reyna að tryggja að það tengivirki verði niðurstaðan, enda bendir allt til þess að það muni lækka mjög tengikostnað vegna Hvalárvirkjunar. Þetta er flókið mál, segir hæstv. [[Forseti hringir.]]ráðherra. Við skulum líka átta okkur á því að það er ekki fullkomlega í hendi að þetta verði niðurstaðan með hringtenginguna [[Forseti hringir.]]og að raforkan flæði um Vestfirði. Þess vegna brýni ég menn í því að okkar hlutverk núna er auðvitað að tryggja að sú verði niðurstaðan en ekki að við stöndum hér í [[Forseti hringir.]]stuðningi við mál sem leiði ekki til niðurstöðu fyrir svæðið.
Herra forseti. Ég þakka þá fínu umræðu sem hér hefur orðið, bæði mjög góð svör hæstv. iðnaðarráðherra sem ég treysti á í þessu máli og veit hennar hug, hann hefur komið hér skýrt fram, svo og aðrar undirtektir sem málið hefur fengið hér. Ég segi einungis að það skiptir mjög miklu máli að við höfum skýra sýn og skýr svör á þessari stundu því að á næstu vikum þarf að taka ákvarðanir um mjög nauðsynlegar og útgjaldafrekar framkvæmdir sem tengjast framgangi þessa verks. Ég ætla að leyfa mér að segja í minni seinni ræðu í þessari fyrirspurn að ég held, eins og fram hefur komið líka í umræðunni að hluta til, að fáir átti sig enn á því hversu stórkostleg tækifæri eru að skapast þarna, ekki bara fyrir Vestfirðinga heldur fyrir þjóðarbúið allt. Mögulega er hægt að framleiða þarna talsvert af raforku og í því ástandi sem við erum í núna skiptir hvert megavatt máli. Auðvitað viljum við standa þannig að málum að við getum sem mest nýtt raforku á Vestfjörðum til atvinnuuppbyggingar og verðmætaaukningar þar. Þá skulum við ekki heldur gleyma því að í dag flytjum við yfir á Vestfirði af öðrum stöðum á landinu, ef við viljum flokka þetta niður í héruð, líka talsvert mikla raforku þannig að við gætum bæði fengið þaðan viðbót og nýtt þá raforku sem fer þangað til atvinnuuppbyggingar á öðrum stöðum. Ég segi þá einungis við lok seinni ræðu minnar um þetta mál að hæstv. iðnaðarráðherra hefur fengið mjög góðar undirtektir og á góðan stuðning í þinginu til að koma þessu mikilvæga máli áfram. Ég þakka góð svör. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Það er afar ánægjulegt, svo ekki sé meira sagt, að heyra að þarna erum við nú búin að finna mál sem við getum öll verið sammála um að sé gott mál í þessum sal. Megi þau verða fleiri á komandi mánuðum og missirum. En maður finnur vel, eins og á fundinum á Ísafirði í seinustu viku, óþreyjuna á Vestfjörðum eftir því að fá úrbætur í raforkumálum, tryggara raforkuöryggi. Þar höfum við stigið nokkur ákveðin skref að undanförnu með varaaflsstöðvum í Bolungarvík og nýju, bættu tengivirki á Ísafirði. Eins og einhver nefndi á fundinum er markmiðið að gera varaaflsstöðina óþarfa þótt ný sé, að hafa raforkuöryggi þannig að ekki þurfi að reiða sig á varaaflsstöðvar heldur að við komum málum í það horf að við tryggjum Vestfirðingum sambærileg tækifæri hvað raforkumál varðar og við höfum annars staðar á landinu. Tækifæri í atvinnusköpuninni eru sannarlega fjölmörg sem ég hef heyrt af og er að fylgjast með þannig að ég vona sannarlega að við getum séð stór skref á næstu mánuðum. Eins og ég segi, ef hægt verður að hefja framkvæmdir síðar á þessu ári held ég að margir yrðu til þess að fagna því. Þetta mál á sér langan aðdraganda og þessi nýi vendipunktur er mikið fagnaðarefni. Eins og kom fram í umræðunni hefur þetta mál lengi verið á teikniborðinu og því er fagnaðarefni að við lítum á bætta stöðu í þessu máli og ég vona svo sannarlega að við náum að flytja af því [[Forseti hringir.]]frekari fréttir á næstu mánuðum.
Virðulegi forseti. Nágrannaríki okkar hafa á undanförnum árum prófað sig áfram með ferli sem kallast sáttamiðlun, bæði í einkamálum og sakamálum. Hún hefur oft og tíðum reynst árangursrík og þegar svo er reynist hún bæði fljótlegri og ódýrari en hin hefðbundna dómstólaleið. Brotaþolar í sakamálum vilja stundum fyrst og fremst fá viðurkenningu á því að gert hafi verið á þeirra hlut. Þeir vilja sjá að gerandinn iðrist og að hann sjái sjálfur að hann hafi gert eitthvað rangt. Rannsóknir sýna að brotaþoli sem orðið hefur fyrir sálrænu áfalli getur flýtt fyrir bata sínum með því að tala beint við brotamanninn um það sálræna áfall sem brotið hefur valdið honum. Fyrir brotamanninn getur að sama skapi haft varnaðaráhrif að hann þurfi að sitja andspænis brotaþolanum og útskýra gjörðir sínar og hlusta á upplifun brotaþolans. Það gefur brotamanninum mun skýrari mynd af áhrifum brotsins, oft skýrari en hefðbundin dómsmeðferð gerir. Auðvitað er það ekki algilt, enda ætti ekki að fara í sáttamiðlun nema þegar báðir aðilar telja mögulegt að það geti komið að gagni. Til að sáttamiðlun geti verið farsæl þurfa báðir aðilar að vera reiðubúnir. Ekki er hægt að þvinga brotaþola til að horfast í augu við brotamann. Að sama skapi þýðir lítið að fá brotamann sem ekki vill sættast að sáttaborði. Sáttamiðlun hefur hins vegar gefið góða raun og jafnvel í mjög erfiðum málum, þegar aðilar máls eru báðir reiðubúnir til að reyna hana. Því langar mig að spyrja hæstv. innanríkisráðherra í fyrsta lagi: Hefur ráðherra kannað möguleika þess að koma upp formlegu sáttamiðlunarferli í sakamálum eins og gert hefur verið í nágrannalöndum okkar, meðal annars í Noregi og Danmörku? Í öðru lagi: Hefur ráðherra kynnt sér reynslu af tilraunaverkefni um sáttamiðlun í sakamálum sem stóð yfir hér á landi á árunum 2006 og 2007? Ef svo er, hvernig metur ráðherra reynsluna af því verkefni? Í þriðja lagi: Hefur ráðherra kynnt sér reynslu af sáttamiðlun með tilliti til annars vegar bata eða bótar á tjóni brotaþola og hins vegar betrunar geranda? Í fjórða lagi: Telur ráðherra í sáttamiðlun í sakamálum geti aukið skilvirkni og hagræði í réttarkerfinu?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og ætla að freista þess að svara henni nokkurn veginn í heild sinni. Eins og hv. þingmaður nefndi hefur sáttamiðlun reynst vel og er ágætisúrræði. Árið 2006 setti þáverandi dómsmálaráðherra á fót tveggja ára tilraunaverkefni um sáttamiðlun. Jafnframt setti hann á fót nefnd sem hafa átti eftirlit með verkefninu og skilaði nefndin skýrslu um verkefnið árið 2009. Í tengslum við verkefnið fól dómsmálaráðherra ríkissaksóknara að útfæra tiltekna þætti sáttameðferðar, þ.e. að ákveða til hvaða brota hún ætti að taka, hver væru skilyrði fyrir meðferðinni, aldurstakmark, innan hvaða tíma henni skyldi lokið og hvernig henni skyldi lokið. Á grundvelli þessa hefur ríkissaksóknari gefið út fyrirmæli nr. 1/2011, frá 1. apríl 2011, en þar er kveðið á um hvernig standa skuli að sáttamiðlun í sakamálum og eru þau fyrirmæli enn í gildi. Í fyrirmælunum kemur fram að ákærandi, í flestum tilvikum lögreglustjóri, meti hvort mál, sakarefni og málavextir í málum er varða þjófnað, gripdeild, húsbrot, hótun, eignaspjöll, minni háttar líkamsárás eða nytjastuld sé til þess fallið að verða vísað til sáttamiðlunar. Við matið skiptir miklu að sérstök varnaðaráhrif mæli með slíkri meðferð og að almenn varnaðaráhrif mæli því ekki sérstaklega á móti. Jafnframt kemur fram að sáttamiðlun sé sérstaklega æskilegur kostur í málum vegna ungs fólks, ungmenna á aldrinum 15–21 árs. Takist sættir með aðilum skal gert um það skriflegt samkomulag. Á grundvelli staðfestingar sáttamanns um efndir slíks samkomulags má ákærandi falla frá saksókn samkvæmt heimild í lögum um meðferð sakamála. Því er gert ráð fyrir að unnt sé að beita sáttamiðlun í ákveðnum tilvikum og er sáttamiðlun þannig hluti af þeim úrræðum sem beita má við lausn sakamála. Hefur lögreglustjórinn tvisvar sinnum staðið fyrir námskeiði um sáttamiðlun fyrir lögreglumenn. Samkvæmt upplýsingum frá ríkissaksóknara hefur sáttameðferð verið beitt í um 40 málum á ári að meðaltali frá árinu 2007. Hefur þeim flestum lokið með sátt, eða í um 80% tilfella. Þetta eru þó ekki mörg mál þegar á heildina er litið og hefur óformlegur vinnuhópur sem í sitja fulltrúar lögreglu og ríkissaksóknara rætt hvernig auka mætti veg þessa úrræðis. Sáttamiðlun er, eins og áður sagði, hluti af þeim úrræðum sem unnt er að beita við lausn sakamála og getur verið betri lausn á máli, bæði hvað varðar brotaþola og brotamann, en dómur og refsing. Hins vegar hefur ekki verið gerð formleg könnun á því hvernig árangurinn hefur verið af þeim málum sem farið hafa í gegnum sáttamiðlunarferli. Að mínu mati er fullt tilefni til að fara yfir það hver árangurinn af þessu hefur verið og hvaða áhrif það hefur haft bæði á brotaþola og brotamann. Í framhaldi af slíkri könnun yrði þá unnt að meta hvort standa ætti að sáttamiðlun á annan hátt en nú er gert og líta til dæmis til nágrannalanda okkar um slíka útfærslu.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp þar sem þessi leið, sáttamiðlun í sakamálum, hefur verið til umræðu í allsherjar- og menntamálanefnd. Það mál hefur komið inn á borð þar. Eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson fór yfir eru til mál þar sem fólk er oft að leita eftir ákveðinni sátt, fyrirgefningu eða bara viðurkenningu á ákveðnum þáttum fremur en refsingu gagnvart hinum aðilanum. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á er um að ræða einstaklinga á aldrinum 15–21 árs. Þó að lögin geri ráð fyrir fullhörðnuðum einstaklingum á því aldursbili er ekki alltaf svo. Þessi leið gæti því virkað sem ákveðið inngrip eða forvörn fyrir þennan aldurshóp og þó svo að í dag sé aðeins um að ræða um 40 mál á ári og 80% þeirra fá góða úrlausn gætum við hugsað sem svo: Hvað þá þegar málin verða 100 eða 200 og þessi leið er notuð? Ég tel því vert að skoða þessa leið.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa umræðu sem ég tel mikilvæga og snúast um úrræði sem við ættum að ræða meira og skoða í breiðara samhengi sem lausn í sakamálum. Undir dagskrárliðnum störf þingsins 4. mars 2015 vakti ég athygli á bréfi sem umboðsmaður barna sendi hæstv. innanríkisráðherra í febrúar 2015. Í því bréfi var meðal annars fjallað um sáttamiðlun og mikilvægi þess að hún sé í boði fyrir börn sem brotið hafa af sér. Mig langar að nota tækifærið og hvetja hæstv. innanríkisráðherra til að koma á markvissri vinnu til að auka veg þessa úrræðis þannig að tryggt sé að það sé í boði fyrir börn sem hafa brotið af sér, en einnig á breiðari vettvangi. Mig langar þá að minna á heimsókn Clare McGlynn, sem er prófessor í lögfræði í Bretlandi, sem hefur meðal annars [[Forseti hringir.]]rannsakað sáttamiðlun í kynferðisbrotamálum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra kærlega fyrir svörin. Þau valda ekki miklum vonbrigðum frekar en fyrri daginn. Sömuleiðis þakka ég þeim hv. þingmönnum sem tóku til máls um málið. Það er gleðilegt að heyra í hvaða farvegi þetta mál er og gleðilegt að sjá að það er raunverulegur áhugi á þessu máli. Síðasti punkturinn sem hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir nefndi vekur upp spurningu sem við ættum að íhuga alvarlega, þ.e. hvort úrræðið gæti verið hentugt í alvarlegri málum en í þeim brotaflokkum sem hæstv. ráðherra taldi upp áðan. Það getur verið. Alvarlegt brot er ekki endilega þess eðlis að innilokun sé besta lausnin við því. Það er alla vega alveg þess virði að skoða það. Það er líka alveg þess virði að velta fyrir sér hvernig staðið er að menntun í þessum málum. Það getur skipt sköpum að til staðar sé einhvers konar sérfræðingur í þessum málum. Ég geri fastlega ráð fyrir að hæstv. innanríkisráðherra eigi við að það verði skoðað þegar fram líða stundir. En hvað sem því líður er mikilvægt að mínu mati að við höldum áfram að leita úrræða sem minnkað geta þörfina á innilokun sem úrræði. Við verðum að beita aðferðum sem eru uppbyggilegar þegar við sjáum færi á þeim, en að sama skapi gleður mig að sjá að viðhorfin hér á bæ, á hinu háa Alþingi, eru í það minnsta í lagi.
Virðulegi forseti. Eftir að fyrirspurnin kom fram verð ég að segja fyrir mitt leyti að ég hef verið dálítið hugsi. Það má kannski segja að það tengist allri umræðu okkar á þessu þingi um fullnustumál, refsingar og þann árangur sem við viljum sjá gagnvart þeim sem þurfa að fara í slík úrræði, ekki síst fyrir ungt fólk. Ég held að nú þegar hafi það sýnt sig að þetta úrræði getur gagnast verulega þegar um ungt fólk er að ræða. Ég tek eftir því sem þingmenn hafa sagt til hvatningar í þeim efnum. Ég vil aftur þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu máli og halda mönnum við efnið. Ég held að það sé fullt tilefni til að fara rækilega yfir það hvernig úrræðið hefur gefist og hvort hægt sé og rétt að víkka það einhvern veginn út eða hvernig menn vilja horfa á það. Það þarf alltaf að gera það með reglubundnum hætti. Nú er óformlegur hópur að störfum, eins og ég nefndi, og ég tek það með mér aftur til baka að við skulum skoða hvort úrræðið hafi náð þeim markmiðum sem við ætluðumst til eða hvort við getum gert á því bragarbót.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir að koma og svara fyrirspurninni í dag. Þetta er sú þriðja í röðinni um svipuð málefni. Í sjúkra- og almannatryggingakerfinu eru mörg flækjustig. Eitt þessara flækjustiga er að ekki er gerður greinarmunur á fólki með varanlega og stöðuga örorku eða fötlun og þeim hópi sem er með tímabundna eða breytilega örorku eða fötlun. Þetta hefur þær afleiðingar að fólk með stöðuga og langvarandi örorku og fötlun þarf ítrekað að sækja um endurnýjanir á heilbrigðisvörum, bílastæðakortum, þjálfun og réttinum til þess að fá endurnýjun á hjálpartækjum þótt fyrir séð sé að einstaklingurinn búi við örorku eða fötlun alla ævi. Sú reglugerð sem ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra um er reglugerð um útgáfu og notkun stæðiskorta fyrir hreyfihamlaða nr. 369/2000. Í 1. gr. þessarar reglugerðar segir, með leyfi forseta: „Stæðiskort fyrir hreyfihamlaða veitir, í sambandi við flutning á þeim sem fengið hefur slíkt kort útgefið, heimild til að leggja ökutæki hvar sem er á landinu í bifreiðastæði sem ætlað er fyrir fatlaða og auðkennt er með þar til gerðu umferðarmerki.“ Í 2. gr. er fjallað um umsóknarferli og hvernig ber að standa að því. Þar segir m.a.: „Með umsókn um stæðiskort skulu fylgja vottorð læknis sem gert skal samkvæmt fyrirmælum landlæknis.“ Í 3. gr. segir, með leyfi forseta: „Lögreglustjóri skal leggja sjálfstætt mat á umsókn um stæðiskort og tryggja að fullnægjandi upplýsingar um hreyfihömlun umsækjanda liggi fyrir áður en ákvörðun um útgáfu korts eða endurnýjun er tekin.“ Í 4. gr. sem er sú sem ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra um segir í 2. mgr.: „Stæðiskort skal gefa út í tiltekinn tíma, að hámarki fimm ár, þó ekki skemur en tvö ár. Ef þörf er tímabundin má gefa út kort til skemmri tíma.“ Herra forseti. Mikil vinna og orka felst í því að þurfa að sækja ítrekað um endurnýjanir og um mikla sóun að ræða á tíma, hæfileikum og fjármunum fólks sem þarf á hjálpartækjunum að halda, heilbrigðisstarfsfólks sem þarf að sinna gerð, viðtöku og yfirferð vottorða og umsókna, og samfélagsins alls. Þar að auki hlýtur tækniþróun okkar tíma að ráða við skráningar sem koma í veg fyrir þetta flækjustig. Það er mikilvægt að skráning um þá einstaklinga sem búa við stöðuga og varanlega örorku eða fötlun sé geymd í gagnagrunni svo ekki þurfi stöðugt að gefa upplýsingarnar aftur og aftur. Krafan um sönnunarbyrði fatlaðs fólks, öryrkja og aðstandenda á eigin tilvist er niðurlægjandi og rýrir réttindi fólks til þess að búa við eðlislæga og mannlega reisn samkvæmt alþjóðlegum mannréttindaskuldbindingum. Því vil ég beina þessari spurningu til hæstv. ráðherra: Hyggst ráðherra endurskoða reglugerð um útgáfu og notkun stæðiskorta fyrir hreyfihamlaða nr. 369/2000, samanber einkum 2. mgr. 4. gr., í því skyni að draga úr þörf á endurnýjun umsókna um stæðiskort fyrir hreyfihamlaða hjá þeim hópi fólks sem er með varanlega fötlun eða sjúkdóm?
Hæstv. forseti. Mér er ljúft að svara þessari spurningu hv. þingmanns um þetta efni. Það er svo að endurskoðun á reglugerð um útgáfu og notkun stæðiskorta fyrir hreyfihamlaða nr. 369/2000, stendur yfir í innanríkisráðuneytinu eftir ábendingu frá Sjálfsbjörg. Meðal þess sem stendur til að kanna er hvort draga megi úr þörf á endurnýjun stæðiskorta hjá þeim hópi fólks sem er með varanlega fötlun eða sjúkdóm. Í gildandi reglugerð er kveðið á um í 2. mgr. 4. gr. að stæðiskort skuli gefa út í tiltekinn tíma að hámarki í fimm ár en þó aldrei skemur en í tvö ár. Ef þörf er tímabundin er leyfilegt að gefa út kort til skemmri tíma. Ef við horfum til sambærilegra reglugerða í nágrannalöndunum þá er í Noregi og Svíþjóð stæðiskort fyrir hreyfihamlaða gefin út tímabundið [[Kliður í þingsal.]]en að hámarki til fimm ára í senn eins og hér á landi. Noregur setur einnig tveggja ára lágmarkstíma sem þó má vera styttri í undantekningartilvikum. Í Danmörku er hins vegar tíu ára gildistími að hámarki en með þeirri undantekningu að ef upplýsingar liggja fyrir um heilbrigði einstaklings eða aðrar aðstæður gefi … Mér líst vel á, virðulegi forseti, að þessir malandi menn fari í eitthvert annað herbergi. - Ef upplýsingar liggi fyrir um að heilbrigði einstaklings eða aðrar aðstæður gefi ástæðu til að ætla að skilyrði fyrir útgáfu stæðiskorts falli úr gildi innan tíu ára frá útgáfu eða að endurnýjun sé heimilt að stytta gildistímann. Ég vona að þetta hafi komist til skila þrátt fyrir þetta skvaldur. Hæstv. forseti. Það þarf að kanna hvort lengja megi gildistíma stæðiskorta fyrir hreyfihamlaða hér á landi í tíu ár með svipuðum skilyrðum og gert er í Danmörku, þ.e. ef ljóst er að engar breytingar eru fyrirsjáanlegar á hreyfigetu einstaklings. Verði það niðurstaðan mætti hafa áfram styttri gildistíma fyrir tímabundna þörf og jafnframt fella niður ákvæði um lágmarksgildistíma. Leiða má að því líkur að lengri gildistími stæðiskortanna yrði til sparnaðar fyrir ríkið og minnkaði verulega fyrirhöfn notenda. Framangreind sjónarmið verða því m.a. höfð til hliðsjónar við endurskoðun á gildandi reglugerð. Innanríkisráðuneytið mun hafa náið samráð við hagsmunaaðila og viðeigandi stofnanir enda miðar endurskoðun reglugerðarinnar að því að samræma betur útgáfu kortanna, gildistíma og mat á umsækjendum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fagna því að endurskoðun skuli standa yfir, en samkvæmt þeim heimildum sem ég hef þá hefur endurskoðun staðið yfir síðan 2010. Það finnst mér dálítið ríflegur tími til þess að komast að niðurstöðu í þessu máli. Ég hefði viljað sjá að þetta væri búið að gerast og fer náttúrlega fram með fyrirspurnina vegna þess að þetta er frekar þreytandi fyrir þá sem nýta sér þessa þjónustu. Hæstv. ráðherra nefndi m.a. að skoða ætti hvort draga mætti úr þessari þörf á endurnýjun og talaði um tíu ár. Ég átta mig ekki alveg á því af hverju það má ekki vera þannig, eins og ég nefndi í ræðu minni áðan, að upplýsingar séu í gagnagrunni þannig að fólk sem er svo sannarlega með langvarandi og ævilanga fötlun eða örorku þurfi ekki að sækja endurtekið um. Samkvæmt því sem ég veit hefur landlæknir ekki viljað setja viðmið um hver fær og hver fær ekki stæðiskort, þar af leiðandi eru engin viðmið til sem er mjög slæmt. Árlega á Íslandi eru endurnýjuð eða gefin út 1.400 ný stæðiskort sem verður að teljast ríflegt. Þetta er ekki til í neinum gagnagrunni heldur eru þetta tölur sem Öryrkjabandalag Íslands og Sjálfsbjörg hafa safnað. Það segir mér að í þessum málaflokki eins og svo mörgum öðrum er tölfræðin ekki til og við vitum ekki hvernig staðan er. Ég fagna því enn og aftur að endurskoðun standi yfir. Ég skora á hæstv. ráðherra að flýta þeirri endurskoðun. Það kom líka fram í máli hæstv. ráðherra að haft verði samráð við þá sem koma að þessum málum og samvinna. Ég vil ítreka það og benda hæstv. innanríkisráðherra á að hafa samráð við þá sem nota þjónustuna því að eitt af því sem er lykilatriði í samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks er að [[Forseti hringir.]]þeir sem nýta þjónustuna séu hafðir með í ráðum.
Hæstv. forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að það er skynsamlegast, og það verður gert, að hafa samráð við þá sem nýta sér þjónustuna. Ég verð líka að taka undir það með hv. þingmanni og ég held að skynsemisrökin hnígi í þá átt að þegar um er að ræða einstaklinga þar sem engin von er til að menn fái bót og menn vita hvað bíður þeirra í framtíðinni þá segir skynsemin manni að það ætti að vera hægt að hafa þessi leyfi lengri án þess að ég ætli að úttala mig eitthvað frekar um það í dag. Ég skil óþreyjuna hjá þeim sem þurfa að reiða sig á þessa þjónustu og að það skipti máli að það komist botn í þetta mál. Ég tek undir það með hv. þingmanni. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt. Ef menn rekast á einhverja veggi þá er ágætt að það komi fram af því að þá getum við rætt það. En meðan svo er ekki getum við auðvitað ekki rætt það.
Herra forseti. Stofnun og starfræksla þjóðgarða hér á landi er merkilegt framtak sem hefur víða orðið lyftistöng. Það hefur orðið lyftistöng á þeim svæðum sem þeir hafa verið stofnsettir og gera oft mikið fyrir þau byggðarlög þar sem aðsetur þeirra er og þar sem þjónustumiðstöðvar í þeirra þágu eru reistar og geta orðið til eflingar bæði á atvinnu- og menningarlífi viðkomandi héraða. Þjóðgarðurinn Snæfellsjökull var stofnaður 28. júní árið 2001 og er einn af þeim þjóðgörðum sem við höfum nú sameinast um að starfrækja. Undirbúningshópur var skipaður um byggingu þjóðgarðsmiðstöðvar á Hellissandi árið 2005. Í framhaldinu var efnt til samkeppni og kom fram vinningstillaga um byggingu eða útlit þjóðgarðsmiðstöðvar árið 2006. Vinningstillagan var síðan fullbúin til útboðs árið 2008 og er gert ráð fyrir að kostnaður við bygginguna sé um 300 millj. kr. Við þekkjum öll ástæður þess að á þeim tíma var horfið frá því að byggja þá þjóðgarðsmiðstöð sem þá var búið að hanna og undirbúa, en síðan er liðinn allnokkur tími og er tímabært að við förum að huga að næstu skrefum í uppbyggingu fyrir þjóðgarðinn Snæfellsjökul. Það er mikilvægt að treysta rekstur þjóðgarðsins í sessi með því að við hefjum þær framkvæmdir sem við þurfum að hefja við þjóðgarðsmiðstöðina. Hún er ein og sér mjög mikilvæg, ekki síst vegna móttöku gesta, og að hún sé til fyrirmyndar. Hún er mikilvæg fyrir upplýsingagjöf almennt og ferðamál um Snæfellsnes og Vesturland allt. Fleiri ferðamenn koma nú og dveljast þar lengur en áður þannig að með byggingu þjóðgarðsmiðstöðvarinnar má ætla að fjárstreymi aukist, sem kemur íbúum til góða. Miðstöðin getur þess vegna orðið mikil lyftistöng fyrir ferðaþjónustuna. Gestamiðstöð var opnuð á Hellnum árið 2004. Á fyrsta starfsári hennar komu um 4 þúsund gestir í heimsókn, árið 2014 komu ríflega 18 þúsund gestir og árið 2015 voru gestir hátt í 30 þúsund talsins. Á þessum tölum sést hversu gífurleg fjölgun hefur orðið á ferðamönnum á svæðinu. Því leyfi ég mér, herra forseti, að spyrja hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra: Hvað líður áætlunum hennar um forgangsröðun í uppbyggingu þjóðgarðsmiðstöðvar á Hellissandi?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Haraldi Benediktssyni kærlega fyrir fyrirspurnina. Eins og fram kom í máli hans hefur margt breyst síðan árið 2008 og er að mörgu að hyggja nú þegar þjóðfélagið er ekki lengur í dróma. Segja má að þessi þjóðgarðsmiðstöð hafi orðið fyrir barðinu á því sem gerðist hér á þeim árum og hefur síðan legið í nokkrum dvala í átta ár. Þjóðgarðurinn á Snæfellsnesi á sér langan aðdraganda. Mig langar að það komi hér fram að það var Eysteinn Jónsson sem leiddi umræðuna og bar fram tillögu í Náttúruverndarráði árið 1972, fyrir rúmum 40 árum síðan, um að þarna yrði stofnaður þjóðgarður. Síðan sér maður í skjölum frá ársþingum þess ágæta ráðs að stöðugt var verið að reyna að ýta verkefninu úr vör, þannig að svona lagað getur tekið langan tíma. Ályktað var um stofnun þjóðgarðs sem bar heitið Þjóðgarður undir Jökli. Eins og fram kom var þjóðgarðurinn Snæfellsjökull stofnaður 28. júní árið 2001, þann ágæta júnídag. Ég hafði þá ánægju að vera viðstödd þá stofnun á Snæfellsnesi þann fyrirmyndardag. Þjóðgarðurinn var stofnaður til verndar sérstakri náttúru svæðisins og mjög mörgum og merkum sögulegum minjum. Við vitum öll að á undanförnum árum hafa orðið miklar breytingar á starfseminni þar sem annars staðar vegna mikillar og sívaxandi aukningar ferðamanna. Svo vitum við náttúrlega að þjóðgarðurinn er sérstakur að því leyti að hann er í umsjá Umhverfisstofnunar. Við eigum þrjá þjóðgarða; þjóðgarðinn á Snæfellsnesi, þjóðgarðinn á Þingvöllum, sem er undir umsjá forsætisráðuneytisins og Vatnajökulsþjóðgarð, sem heyrir beint undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið, eins og Umhverfisstofnun og þar með Snæfellsnesþjóðgarður. Það er líka alveg rétt sem fram kom að haldin var samkeppni um þjóðgarðsmiðstöð þarna og var valin tillaga sem síðan hefur verið hönnuð og útfærð enn betur. Þess vegna liggur fyrir hönnun á húsi og skipulag á þessum stað, skammt fyrir ofan byggðina á Hellissandi. Ég tel að um það hafi verið góð samvinna við sveitarfélagið Snæfellsnes. Ég vil segja það hér að forstöðumaður Umhverfisstofnunar og bæjarstjórinn í Snæfellsbæ komu til mín í ráðuneytið og brýndu mig og ráðuneytið til góðra verka varðandi þjóðgarðsmiðstöðina. Líkt og í öðrum þjóðgörðum vil ég virkilega koma á þessari þjóðgarðsmiðstöð. Ég hef barist fyrir þjóðgarðsmiðstöð á Kirkjubæjarklaustri. Hún er komin inn í fjárlög. Ég tel ekki síður að byggja eigi slíka miðstöð á Hellissandi. Þetta er dálítið djörf bygging en passar afskaplega vel inn í umhverfið. Ég held að við verðum að keyra áfram þá byggingu sem fyrirhuguð er. Við vitum náttúrlega öll um þá perlu sem Snæfellsnesið er. Þar er einstök fegurð og saga, eins og nóbelskáldið lýsti vel; þar sem jökulinn ber við loft. Ég endurtek að í ljósi þeirrar aukningar ferðamanna sem spáð er þá er brýnt að huga að skipulagi og reyna að dreifa ferðamannastraumnum með spennandi ferðamannaleiðum. Ég veit ekki betur en að nýlega hafi komið fram í erlendri könnun hvað Snæfellsnesið hafi upp á margt að bjóða og það sé virkilega eftirsóknarverður staður. Þá verðum við náttúrlega að vera tilbúin með innviðina. Þess vegna mun ég reyna að ýta á það eins og ég mögulega get að haldið verði áfram með þessa miðstöð. Við höfum ýtt á það og spurst fyrir undanfarnar vikur. Kostnaðaráætlun liggur ekki alveg fyrir en talið er að miðstöðin kosti ekki meira en sú miðstöð sem við hyggjumst reisa á Kirkjubæjarklaustri. Mér finnst því eðlilegt að þessir tveir þjóðgarðar fylgist að varðandi þjónustumiðstöðvar. Við reynum að koma [[Forseti hringir.]]þjóðgarðsmiðstöðinni á Hellissandi af stað eins og gert hefur verið á Kirkjubæjarklaustri.
Herra forseti. Það er nú sjaldgæft að hv. þm. Haraldur Benediktsson bíði átekta á hliðarlínu. En ég þakka honum fyrirspurnina og sömuleiðis hæstv. ráðherra svör hans. Nú eru liðin rösklega 20 ár frá því að ég flutti tillögu sem umhverfisráðherra í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, sem að lokum var samþykkt og varð til þess að þessu langþráða verkefni mjög margra var loksins ýtt úr vör. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að enginn hreyfði þeirri hugmynd af jafn miklum skörungsskap og Eysteinn Jónsson, einn af glæsilegustu forustumönnum Framsóknarflokksins, og má kannski kalla hann upphafsmann náttúruverndar á Íslandi. Síðan eru liðin ákaflega mörg ár. Mörg ár eru liðin frá því að þjóðgarðurinn var formlega settur á stofn og mörg ár eru frá því að menn ákváðu að ráðast í byggingu þjóðgarðsmiðstöðvarinnar á Hellissandi. Ég held að það sé engin tilviljun að henni var valinn þar staður. Sá sem barðist mest fyrir þjóðgarðsmiðstöðinni var Skúli Alexandersson fyrrverandi alþingismaður, sem er nýlátinn. Ég held að það væri minningu hans mjög til heiðurs að menn gerðu nú reka að því að koma þessu til framkvæmdar. Það gleður mig eins og hæstv. ráðherra hefur lýst yfir að þjóðgarðsmiðstöðin og sú sem ráðherra hefur líka [[Forseti hringir.]]í sínu fóstri á Kirkjubæjarklaustri eigi að fylgjast að. Það skiptir miklu máli og það skiptir máli fyrir Snæfellsnes, [[Forseti hringir.]]fyrir ferðaþjónustu á Íslandi og fyrir náttúruna undir Jökli að við ráðumst í þetta hið allra fyrsta.
Herra forseti. Ég vil sömuleiðis þakka hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra fyrir svör hennar. Ég tek heils hugar undir með henni þar sem hún segir að mikilvægt sé að þessar þjóðgarðsmiðstöðvar verði byggðar upp samhliða, þ.e. miðstöðin á Kirkjubæjarklaustri og sú sem við ræðum hér um, þjóðgarðsmiðstöð Snæfellsjökuls á Hellissandi. Hvort sem við horfum til allra innviða vegna ferðaþjónustu eða annarra þátta tel ég, eins og ég rakti í minni fyrri ræðu, að byggingin sé mikilvæg til þess að stuðla að eflingu ferðaþjónustu á Vesturlandi í heild sinni og starfsemi henni tengdri. Ég ítreka að Snæfellingar, það hógværa fólk, hefur beðið mjög þolinmótt núna í langan tíma eftir því að fá svör um það hvenær framkvæmdir við nefnda þjóðgarðsmiðstöð hefjist. Á þeim tíma hafa líka aðrir innviðir styrkst og samfélagið sem betur fer líka eflst á öðrum sviðum. Það er núna á teikniborðinu og kemst vonandi fljótlega á þann rekspöl að tekin verði ákvörðun um frekari eflingu annarra innviða eins og fjarskipta og aukna útbreiðslu á rafstrengjum, þ.e. rafstrengjum í jörð. Það er því margt í gangi á þessu svæði sem styður við að við eigum að ráðast sem fyrst í að byggja þjóðgarðsmiðstöðina. Ég ítreka þakkir mínar til ráðherrans og tel á þessari stundu mikilvægast af öllu að við getum sagt með nokkurri vissu að fyrirhugað sé að hefja framkvæmdir við þjóðgarðsmiðstöðina á Hellissandi sem fyrst.
Virðulegi forseti. Ég endurtek að það er ásetningur minn að leita leiða til þess að fjármagna þetta þarfa verkefni, en fjármagnið er ekki í höfn í þessum töluðum orðum. Leita ég nú bæði til hv. þingmanns og frummælanda hér að hann muni að styðja það eftir fremsta megni að við fáum fjármagn til verkefnisins. Ég veit að hann mun gera það. Ég hef svo sem ekki miklu við þetta að bæta en við eigum að halda okkur við staðsetninguna, þarna eru ekki deilur um staðsetningu. Það búið að ákveða hana, þ.e. á safnasvæðinu á Hellissandi og ég mun ekki breyta því. Mér finnst þetta vera flott bygging, hún er náttúrlega nokkuð dýr, og svona aðeins 2007-módel. Það er búið að minnka hana aðeins með því að taka út fræðimannaíbúð sem var í byggingunni til þess að lækka kostnaðinn. En við sjáum ekki annað en að miðstöðin sé mjög samt sambærileg þeirri sem fyrirhuguð er á Klaustri og er eðlilegt að það verði þannig. Nú hvet ég alla til samhjálpar um að við finnum fjármagn og hefjumst sem allra fyrst handa svo verkefninu verði lokið á næstu tveimur árum.
Virðulegi forseti. Það hefur legið fyrir um nokkurt skeið að við sem erum á Alþingi erum sammála um að grípa þarf til varna fyrir íslenska tungu. Hún stendur í varnarbaráttu í fjöltyngdum heimi, ekki síst vegna þess að heimurinn er orðinn svo stafrænn sem raun ber vitni. Við hæstv. ráðherra höfum átt í nokkrum skoðanaskiptum um þessi mál og ég hef skynjað að við deilum skilningi á þeirri stöðu sem uppi er, að íslensk tunga þarf á öllum okkar stuðningi að halda og að íslensk tunga er líka verðmæti sem við viljum standa vörð um, ekki bara fyrir Ísland og Íslendinga heldur fyrir allar þjóðir og fyrir fjölskyldur tungumálanna sem jarðarbúar nýta til daglegra samskipta og til að tjá sínar væntingar, drauma og þrár og skrifa niður minningar sínar eða sínar pólitísku hugleiðingar eftir atvikum. Nú liggur fyrir að umtalsvert fjármagn þarf til að bragur sé að þessari vörn fyrir íslenska tungu. Hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn lagði til í fjárlagafrumvarpi fjármálaráðherra upphæð sem var engan veginn sú sem þeir sem best þekkja til töldu þurfa í fyrstu lotu. Stjórnarandstaðan sameinaðist um breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið, meðal annars breytingartillögu um þetta mál, þar sem við lögðum til umtalsverða viðbót á fjárlögum. Hæstv. fjármálaráðherra, eins og aðrir stjórnarliðar, greiddi atkvæði gegn þeirri viðbót. Því spyr ég: Hvaða áform hefur hæstv. ráðherra varðandi stöðu íslenskrar tungu í stafrænum heimi? Og: Hvað líður þessari fjármögnun verkefnisins með skírskotun til þarfagreiningar og orða ráðherra um málefnið á fyrri stigum? Það kom fram í orðum ráðherra að hann teldi rétt að efna til samstarfs við atvinnulífið í þessum efnum. Af því hefur ekkert frést síðan hæstv. ráðherra nefndi það í umræðum um fjárlög og í ágætri sérstakri umræðu á degi íslenskrar tungu. Þannig að þriðja spurningin er: Hvernig verður háttað boðuðu samstarfi við atvinnulífið um stafræna íslensku?
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að hefja máls á stöðu íslensku tungunnar. Þá er fyrst til að taka að árið 2014 var skipuð af mennta- og menningarmálaráðuneytinu nefnd sérfræðinga í málvísindum og upplýsingatækni til að gera áætlun um aðgerðir er miða að því að gera íslenskuna gjaldgenga í stafrænni upplýsingatækni og stuðla að notkun hennar á þeim vettvangi. Í desember 2014 skilaði nefndin skýrslu til ráðuneytisins þar sem sett var fram áætlun um aðgerðir og lagt til að fjárfest yrði í íslenskri máltækni með sérstakri langtímaáætlun til tíu ára sem styrkti bæði doktorsnema og einstök tækniþróunar- og innviðaverkefni. Ísland mundi þannig fylgja fordæmi nokkurra Evrópuþjóða sem við berum okkur saman við og byggja upp nauðsynlegan grunn þannig að í lok áætlunarinnar verði íslenskan komin í flokk nágrannatungumála þegar litið er til stuðnings við máltækni. Nefndin telur að á þessu sviði eigi þjóðin ekkert val sé raunverulegur vilji til að gera Íslendingum kleift að halda áfram að nota íslenskuna á öllum sviðum þjóðlífsins. Máltæknisjóður tók til starfa á síðasta ári á vegum mennta- og menningarmálaráðuneytisins og úthlutar úr honum í samræmi við tillögur nefndarinnar. Honum er ætlað að styrkja verkefni á sviði máltækni og stuðla að því að íslenskan sé gjaldgeng í stafrænni upplýsingatækni og notuð á þeim vettvangi. Tilgangurinn er annars vegar að efla og vernda íslenska tungu og hins vegar að auðvelda nýtingu nýrrar samskiptatækni í íslensku samfélagi til hagsbóta almenningi, stofnunum og fyrirtækjum. Það er rétt sem hv. þingmaður nefndi að á fjárlögum þessa árs eru 30 millj. kr. veittar til máltækniverkefna sem úthlutað verður úr Máltæknisjóði. Styrkir úr sjóðnum verða veittir til ákveðinna vel skilgreindra rannsóknar- og tækniþróunarverkefna og innviðaverkefna á sviði íslenskrar máltækni. Stjórn sjóðsins er skipuð þremur aðilum. Einn er tilnefndur af Samtökum upplýsingatæknifyrirtækja, annar af samstarfsnefnd háskólastigsins og sá þriðji er skipaður af ráðherra án tilnefningar og er jafnframt formaður stjórnar. Þetta vildi ég taka fram í upphafi svars míns, en bæta því við að við vitum að vaxandi áhrif tölvutækni á daglegt líf mun á næstu árum krefjast aðgerða af hálfu stjórnvalda umfram það sem hér er rætt ef við ætlum að tryggja að íslenskan verði gjaldgeng í samskiptum sem byggja á tölvu- og fjarskiptatækni. Það er mat þeirra sem best til þekkja að íslenskunni stafi veruleg hætta af þeirri þróun verði ekkert að gert. Jafnframt felist í því mikil tækifæri fyrir íslenskt samfélag ef hægt er að nota tungumálið til fulls í samskiptum við snjalltæki ýmiss konar. Nú þegar hefur verið komið upp samráðsvettvangi á grundvelli samþykktar í ríkisstjórn á milli stjórnvalda, atvinnulífs og fræðasamfélags um hvernig skuli halda á þessu verkefni á næstu árum. Nauðsynlegt er að greina og skipuleggja alla verkþætti, tímasetja þá og áætla kostnað sem mun falla til. Þegar ég segi á grundvelli ríkisstjórnarsamþykktar vísa ég til þess að samþykkt hefur verið fjárveiting af hálfu ríkisstjórnarinnar til að veita fjármagn svo hægt sé að ráða tímabundið verkefnisstjóra sem mun sjá til þess að í samstarfi við þá aðila sem ég nefndi áðan, þ.e. atvinnulífs og hins opinbera, verði í framhaldi hægt að grípa til aðgerða með skipulögðum hætti. Það er gert ráð fyrir að þeirri undirbúningsvinnu verði lokið innan sex mánaða frá því að verkefnisstjóri tekur til starfa og mér skilst að það sé innan mjög skamms sem megi ætla að verkefnisstjórinn hefji sín störf. Áætlaður kostnaður við undirbúningsvinnuna nemur allt að 10 millj. kr., 5 millj. kr. eru greiddar af atvinnulífinu og 5 millj. kr. sem fara til verkefnisins koma úr ráðstöfunarfé ríkisstjórnarinnar sem ég vísaði til fyrr í svari mínu.
Hæstv. forseti. Ég vil koma hingað upp út af þessari fyrirspurn þar sem ég tel að það sé orðið mjög mikilvægt að við förum að huga að þessu. Í dag eru ung börn t.d. orðin færari í ensku við upphaf eða á fyrstu árum skólagöngu sinnar en foreldrar þeirra. Það er helst vegna þess að þau nota internetið meira, spila á því leiki, horfa þar á myndbönd, lesa ýmsar leiðbeiningar sem þau þurfa að fara eftir til að nota tækin. Auðvitað þjálfar það ákveðna færni og tungumálakunnáttu og þá kunnáttu að skipta á milli tungumála. En við verðum að passa að það glatist ekki eitthvað á móti og týnist niður hjá þeim. Ég er því mjög ánægð að heyra að ráðherrann gefur alla vega góð svör um næstu skref og einnig um tímann þangað til að verkefnið verður komið fyllilega af stað.
Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að ræða þetta mjög ítarlega á mínútu, en gott og vel. Ég vil bara ítreka það sem ég hef svo oft sagt hérna í pontu, ég tel ekki að íslenskan lifi af í frjálsri samkeppni. Ég held að það þurfi ríkisfé og þó nokkuð mikið af því til þess að við getum haldið í íslenska tungu til lengri tíma. Ástæðan er einföld: Enskan er ódýrari. Hún er næstum því ókeypis. Tölvutæknin auðvitað og tæknin almennt þróast alltaf með áherslu á ensku. Enska er tiltölulega heppilegt tungumál fyrir tölvuvinnslu. Íslenskan er mjög óheppilegt tungumál fyrir tölvuvinnslu. Þannig að verkefnið er mjög stórt og viðamikið og ég tel að það þurfi að vera til lengri tíma. Ég ætla á þessum örfáu sekúndum að leggja til, til umhugsunar, hvort það ætti ekki hreinlega að vera stofnun til staðar sem vinni í þessum málum meðfram tækniframförum, því að ekkert lát er á framförum þar á bæ. Ég tel 30 milljónir auðvitað vera meira en 25 milljónir en samt sem áður er það langt frá því að vera nóg. Ég legg áherslu á að það þarf að vera innspýting fjár í svona verkefni til lengri tíma.
Virðulegi forseti. Það er mjög þarft að taka þetta mál til umræðu og full ástæða til að þakka það. Íslenskan er verðmæti á heimsvísu. Hún er tungumál í útrýmingarhættu, töluð af aðeins 300 þúsund manns. Hún er töluð nánast í upprunalegri mynd, sáralítið breytt frá því sem var við upphaf byggðar. Við getum lesið okkur til skilnings fornbókmenntir okkar og Eddukvæði og Íslendingasögur sem heyra til heimsbókmennta. Þannig að það er ekki bara einhver sérviska að viðhalda málinu. Tungan felur í sér málsöguna. Hún felur í sér þróun íslensks tungumáls. Ef við glötum tungumálinu glötum við menningu okkar. Við megum því ekki sofna á verðinum. Það er engin hætta á því að málið drukkni í stafrænum heimi ef við bara gætum okkar. Og það eigum við að gera.
Herra forseti. Fáum sviðum vísindanna fleygir jafn hratt fram og þeim sem lúta að því að búa til möguleika á því að tala við tæki. Raddstýrðar tölvur verða í flestum heimilistækjum innan örfárra ára. Hæstv. menntamálaráðherra, hver sem hann verður þá, getur þá farið út í búð og keypt sér heimilistæki sem hann getur síðan spjallað við heima. Spurningin er: Á hvaða tungumáli mun hæstv. menntamálaráðherra framtíðarinnar tala við sín heimilistæki? Í þessu er voðinn og háskinn búinn. Það er hugsanlegt að ef ekkert verður að gert verði íslenskan ekki það tungumál sem þar verður notað heldur enskan. Og þá er mjög líklegt að á tiltölulega fáum kynslóðum geti glatast sá grunnur sem menn þurfa að hafa til að viðhalda tungumálinu. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði að það væri ekki hægt að stýra fram hjá þessum háska nema með miklum fjármunum. Hæstv. menntamálaráðherra sagði að um væri að ræða verulegan háska. En við vitum hvað það kostar [[Forseti hringir.]]að sneiða fram hjá honum. Það hefur verið kostnaðargreint. Það eru 1 þús. milljónir. Það eru 100 milljónir á tíu árum. Er ekki íslenskan 1 milljarðs virði?
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og hv. þingmönnum þátttökuna í þessari umræðu. En ég verð að segja að ég varð fyrir vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra vegna þess að eins og ég skil svör hans hefur í raun og veru lítið gerst í málinu, afar lítið gerst á hans vakt. Við erum að tala um að 30 millj. kr. á þessu ári verði lagðar fram á meðan gert er ráð fyrir umtalsvert hærri upphæðum í tíu ára áætlun hópsins sem lagði fram skýrsluna í desember. Hæstv. ráðherra talaði í desember í umræðum um fjárlagafrumvarpið um að hann vænti þess að ná einhvers konar samstarfi við atvinnulífið um að það legði verkefninu lið með fjárframlögum. Það sem er að frétta í því máli er að samþykkt hafi verið fjárveiting fyrir verkefnisstjóra. Það er það sem er að frétta í málinu. Það er ekkert fullnægjandi annað en að hæstv. ráðherra leggi fram tímasetta áætlun sem er í samræmi við það sem hópurinn lagði til, tíu ára áætlun til þess að verja íslenska tungu því sem annars er óumflýjanlegt. Það kom fram í máli hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar að íslensk tunga borgar sig ekki á venjulega mælikvarða hagvaxtar, útgjalda og ríkisrekstrar. Hún þarf opinberan stuðning, þarf samstöðu á Alþingi, þarf á framlögum úr ríkissjóði að halda, hún þarf sárlega á þeim framlögum að halda. Það sama gildir um íslenska tungu eins og hér hefur verið nefnt með loftslagsbreytingarnar, þegar það er orðið of seint þá er orðið of seint.
Virðulegi forseti. Ég tek undir þær þakkir sem hér hafa verið fluttar til hv. þingmanna fyrir þátttöku í umræðunni. Ég vil segja það fyrst að ég tel reyndar að málum miði áfram vegna þess að við höfum komið á laggirnar þessum samstarfshópi sem ég talaði um að þyrfti að gera, þ.e. milli atvinnulífsins og ríkisins. Þessi hópur mun hafa umsjón með starfi þess einstaklings sem mun vinna næstu mánuðina, næsta hálfa árið, við að kortleggja þetta nákvæmlega þannig að þá höfum við sameiginlega áætlun milli ríkisins og atvinnulífsins um það hvernig við hyggjumst bregðast við. Ástæðan fyrir því að atvinnulífið tekur þátt í þessu er einmitt að það er ekki bara voði og háski eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi áðan, það eru líka tækifæri fyrir íslenskt atvinnulíf að við náum árangri í þessu. Rétt eins og það er voði og háski ef okkur tekst ekki að tala við heimilistækin sem við kaupum okkur geta menn rétt ímyndað sér hvað gerist þegar bílarnir okkar verða drifnir áfram af skipunum o.s.frv. Þá sjá menn í hendi sér hversu mikilvægt það er bara sem öryggisatriði fyrir okkur að gera þetta. En aðalatriðið er að vernda tungumálið okkar og þar með menningu okkar og þar með okkur sjálf. Það er auðvitað það sem þetta snýst um. Við höfum fengið skilaboð um það frá atvinnulífinu að það vilji taka þátt í þessu, vera með okkur í þessu, vegna þess að þar sjá menn líka tækifærin. Menn vilja grípa þau og taka þátt í þessu. Þess vegna er ég ekki sammála mati hv. þingmanns og málshefjanda sem sagði að ekkert væri að gerast í þessu. Ég tel að það sé reyndar stórmerkilegt og áhugavert að atvinnulífið og ríkið skuli vera að taka saman höndum í því verkefni að verja íslensku. Ég veit ekki til þess að það hafi verið gert með þessum hætti áður. Ég tel þetta merki þess að atvinnulífið taki þetta alvarlega og sýni því skilning að grundvöllur okkar er einmitt tungumálið. Ég tel hrósvert að atvinnulífið komi að málinu og ég vil þakka atvinnulífinu fyrir þennan áhuga. Ég vænti þess að innan sex mánaða þegar starfshópurinn hefur lokið störfum sínum með þeim framkvæmdastjóra sem þar mun starfa, sem mun stýra vinnunni, fáum við í hendurnar áætlun [[Forseti hringir.]]sem er sameiginleg áætlun okkar til þess að bregðast við. Ég hef miklar væntingar um að á grundvelli þeirrar áætlunar verði síðan hægt að bregðast við af festu.
Virðulegi forseti. Herferðin „Við borgum myndlistarmönnum“ stendur núna yfir en tilgangur hennar er að efla starfsvettvang myndlistarinnar og bæta kjör og stöðu myndlistarmanna. Veitir ekki af. Þar er um að ræða sérstaka stöðu listgreinarinnar, að listamenn með reynslu og sérþekkingu á sínu sviði fá hreinlega ekki greitt fyrir vinnuframlag sitt. Það er eðlileg krafa að myndlistarmenn séu metnir að verðleikum eins og aðrir listamenn. Með þessu verkefni beinir stjórn SÍM sjónum stjórnvalda og annarra þeirra sem ættu að greiða fyrir list að þessari sérstöðu. Þungamiðja þessarar herferðar er samningur um þátttöku og framlag listamanna til sýningarhalds. Þau drög sem liggja nú á vefsíðu SÍM eru grundvöllur að slíkum samningi. Samband íslenskra myndlistarmanna horfði sérstaklega til sænsks samnings. Sænska ríkið skrifaði undir samning um þóknun til listamanna í Svíþjóð 2009 sem hefur síðan verið fyrirmynd sambærilegs samnings í Noregi og einnig í Danmörku. Nú stendur yfir gerð samnings í Finnlandi og Austurríki með þennan sænska að fyrirmynd. Stjórn Sambands íslenskra myndlistarmanna hefur sérstaklega stutt þetta frumkvæði með því að leggja fram þessar útlínur að samningi og vill að listasöfn og listamenn geti stuðst við þetta módel. Við vitum að þetta er flókið fyrir listasöfn á Íslandi sem þurfa auðvitað að reka sig o.s.frv., og þarna værum við að tala um aukinn kostnað, og þess vegna þarf að stilla saman strengi með öllum þeim sem vinna saman í myndlist, myndlistarmönnum, söfnum og öðrum þeim sem lifa og hrærast í daglegu myndlistarlífi, ef svo má að orði komast, og þá verður mikilvægt að ná sameiginlegum tóni meðal allra þeirra sem vinna á þessu sviði. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra um sýn hans á þessa tilteknu herferð Sambands íslenskra myndlistarmanna undir yfirskriftinni „Við borgum myndlistarmönnum“ sem er í samræmi við stöðuna í löndunum í kringum okkur sem hvetur til þess að myndlistarmenn fái greitt fyrir sín störf.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja þessa umræðu. Hvað varðar sýnina má svara því til og vitna í Lúkasarguðspjallið 10:1. Þar segir, eins og ég veit að hv. þingmaður þekkir: „Verður er verkamaðurinn launa sinna.“ Ég held að við séum öll sammála, og muni enginn andmæla því, að þessi setning á við um myndlistarmenn eins og alla aðra. Ég held að það fari ekki á milli mála hversu mikilvæg úthlutun listamannalauna er í landinu og menn séu almennt sammála um það á Alþingi. Þegar kemur að þeim markmiðum sem við viljum setja okkur með því að styðja við listirnar almennt erum við auðvitað að fjárfesta í einum af grunnþáttum samfélagsins. Þessi fjárfesting skiptir okkur gríðarlega miklu máli. Ég ætla að leyfa mér að tala almennt um það sem ég er að velta fyrir mér af því að þingmaðurinn kallaði eftir sýn. Hér eru bæði formlegar og fjárhagslegar aðstæður sem mig langar að velta upp með hv. þingmanni og umræðunni til að leiða okkur í átt að einhverri lausn í þessum málum. Þegar litið er til fjárhagslegra þátta tel ég að hér megi koma fram að miðað við óbreytt sýningarhald frá árinu 2015 þyrftu listasöfn í landinu að greiða myndlistarmönnum um 90 millj. kr. á ári ef greitt yrði til listamannanna samkvæmt þeim fyrirliggjandi hugmyndum sem hv. þingmaður ræddi. Það ætti þá að gefa okkur einhverja mynd af fjárhagslegum ramma. Þá kemur spurningin hvort það ætti að vera skýlaust hlutverk ríkisins að tryggja slíkt fjármagn, m.a. í ljósi þess að flest þeirra safna sem um ræðir eru í eigu sveitarfélaga eða sjálfseignarstofnana. Nú eru fjárveitingar til myndlistarmála í fjárlögum nærri 700 millj. kr. Þá kemur spurningin: Sjáum við fyrir okkur að Alþingi, sem fer með fjárveitingavaldið, væri tilbúið að auka fjárveitingar til myndlistar um 90–100 millj. kr. á ári til að verða við þessu erindi? Það er kjarni málsins hér. Og áfram, í ljósi þeirrar spurningar: Á þá að veita þessa styrki til sveitarfélaganna sem eiga söfn eða sjálfseignarstofnana? Það þarf að ræða það. Þá kemur spurningin: Hvert ætti að vera lagalegt form þessara fjárveitinga? Á það að fara í gegnum núverandi sjóði, t.d. safnasjóð eða Myndlistarsjóð, eða ætti að setja upp nýtt form fjárveitinga í þessu skyni? Það þarf að taka afstöðu til þess. Það þarf líka að taka afstöðu til þess hver ætti að vera tenging slíkra fjárveitinga við aðrar fjárveitingar ríkisins til myndlistarmála, t.d. í gegnum Myndlistarsjóð og starfslaunasjóð. Ættu sömu listamenn að geta allt í senn notið verkefnastyrkja úr Myndlistarsjóði, starfslauna og launagreiðslna frá listasöfnum vegna sýninga á grundvelli nýrra samninga þar að lútandi? Menn eiga að fá greitt fyrir vinnu sína, við erum öll sammála um það, en þetta eru sjónarmið sem koma upp og leita á. Við þurfum þá að ræða þau hér til að geta tekið endanlega afstöðu til þess. Ég þekki vel til þessara mála, ég hef setið fundi með einstaklingum sem hafa fengist við þetta og athygli mín hefur verið vakin á þessu. Við höfum rætt þetta innan míns ráðuneytis. Þarna er augljóst vandamál. Það er eðlilegt að uppi sé krafa um að menn fái greitt fyrir vinnu sína. Þau sjónarmið sem ég reifaði áðan eru meira til að opna umræðu til að leita eftir því að við þroskum hana síðan áfram til að geta tekið endanlega afstöðu.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin sem einkenndust kannski meira af nýjum spurningum og vangaveltum. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að samtalið þarf að eiga sér stað. Hann er sammála mér um að myndlistarmenn eigi að fá greitt fyrir vinnu sína eins og aðrir en þannig er það ekki eins og málum er háttað núna. Hæstv. ráðherra dregur hér fram formlegar og fjárhagslegar ytri aðstæður málsins en ég spyr hæstv. ráðherra sem er pólitískur leiðtogi þessa málaflokks, þ.e. menningarmálanna eins og þau leggja sig og þar með myndlistarinnar: Hvað telur hann rétt að gera? Hvað telur hann að væri gott og verðugt markmið? Hann spyr: Viljum við auka framlag til myndlistar úr ríkissjóði um 90–100 milljónir á ári? Hvað finnst hæstv. ráðherra um það? Hvernig telur ráðherrann að þessu ætti að vera fyrir komið, þ.e. með hlut ríkisins, sveitarfélaganna, sjálfseignarstofnana o.s.frv.? Síðast en ekki síst langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvernig eigi að vinna þetta samtal áfram. Nú hefur SÍM komið fram með þennan áfanga að samningnum og hæstv. ráðherra segir að samtalið þurfi að eiga sér stað og ég vek máls á þessu með spurningu hér á Alþingi. Ég spyr hæstv. ráðherra hvernig hann sjái fyrir sér að þetta verði unnið áfram þannig að sómi verði að. Alveg í lokin langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort von sé á að skipað verði í stjórn myndlistarráðs og stjórn listskreytingasjóðs sem hefði þurft að vera búið að skipa fyrir um það bil mánuði. Það er þörf fyrir að ljúka þessu vegna þess að það eru tiltekin verkefni sem báðir sjóðirnir þurfa að leysa en geta ekki gert meðan ekki hefur verið skipað í stjórnirnar.
Virðulegi forseti. Ég vísaði til þess í svari mínu áðan að uppi er sú staða að fjöldi safna er í eigu sveitarstjórna á landinu. Þegar kemur að launagreiðslum af hálfu þeirra er erfiðara um vik fyrir ríkið að hafa þar afskipti af. Ég vil ræða hér áfram að við fengum bréf frá SÍM þar sem sagt er að hugmyndin sé að móta tillögur að launasamningum fyrir listamenn sem sýna eigi í listasöfnum á Íslandi. Bara til að halda áfram með þau álitaefni sem koma upp langar mig að nefna að það þarf að ræða hugmyndir um tvenns konar greiðslur, annars vegar þóknanir fyrir sýningarhald og hins vegar laun fyrir vinnuframlag listamanna við undirbúning og framkvæmd sýninga. Íhugunarefnið varðar sérstaklega hugmyndir um sérstakar þóknanir fyrir sýningarhald sem eru, eftir því sem ég best veit, nýmæli í framkvæmd myndlistarsýninga á Íslandi en eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda er það fyrirkomulag komið til framkvæmda í nokkrum löndum, Svíþjóð, Noregi og Danmörku. Það er sjálfsagt fyrir okkur að skoða það mjög vel. Hvað varðar launasamninga er eðlilegt að greitt sé fyrir vinnu listamanna í söfnum jafnt sem annarra. Hv. þingmaður kallaði sérstaklega eftir þeirri skoðun minni. Ég tel það alveg augljóst, en það er ekki verkefni mennta- og menningarmálaráðuneytisins að semja um laun. Það er alltaf á forræði fjármála- og efnahagsráðuneytisins að annast launasamninga fyrir hönd ríkisins ef um slíka samninga er að ræða á vegum ríkisins. Ef um er að ræða samninga sem eiga að vera einhvers konar skapalón eða grundvöllur fyrir samninga listamanna við öll söfn á Íslandi tel ég að ráðuneytið hafi tæpast umboð til að gera slíkan samning fyrir annarra hönd. Það þarf að hafa mjög í huga að við getum illa bundið þá sem ekki heyra undir okkar stjórnsýslu. Allt eru þetta álitamál sem þarf að ræða en ég ítreka að ég tel sjálfgefið að listamenn eigi að fá greitt fyrir vinnu sína. Það tel ég að hljóti að vera útgangspunkturinn í þessu hvernig sem menn vilja nálgast það. [[Forseti hringir.]]Þýðir það að við tökum meiri peninga út úr ríkissjóði eða sveitarfélögin meira úr sínum sjóðum? Hvernig sem það er gert þarf í það minnsta að hafa það sjónarmið til grundvallar að það á að borga fyrir þá vinnu sem er unnin. Svo þurfa menn að hugsa um heildarfjármagnið sem á að renna til þessarar listgreinar o.s.frv. Það er önnur umræða - en það á að greiða fyrir þá vinnu sem er unnin.
Herra forseti. Ég er með fyrirspurn til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sem varðar störf heimsminjanefndar. Samkvæmt þeim gögnum sem ég hef verið að reyna að kynna mér á veraldarvefnum hefur ekki verið skipuð ný heimsminjanefnd frá árinu 2013. Heimsminjanefnd er ekki til daglegrar umræðu í þessum sal, en árið 1995 gerðist Ísland gerðist aðili að samningi UNESCO frá árinu 1972, um verndum menningar- og náttúruarfleifðar heimsins. Í þeim samningi sameinast aðildarríkin um samning til verndar heimsminjum, standa vörð um menningu heimsins og sporna við eyðileggingu minja. Hv. þingmenn hafa tekið eftir því hve öfluga baráttu UNESCO heyr nú gegn eyðileggingu minja af hálfu ISIS-samtakanna eða Daesh-samtakanna. Þar hefur UNESCO verið leiðandi í umræðunni og bent á þá hræðilegu eyðileggingu sem þau samtök standa fyrir. Hér á Íslandi hefur þetta mál verið undir öllu jákvæðari sýn. Hér hefur verið unnið að því um langt árabil og allt frá 1995 hafa verið starfandi heimsminjanefndir. Sú síðasta var skipuð árið 2009. Þar sátu þjóðminjavörður, forstöðumaður Fornleifaverndar ríkisins, fulltrúi Náttúrufræðistofnunar Íslands og síðan fulltrúar umhverfisráðuneytis og mennta- og menningarmálaráðuneytis. Sú skipun rann út 2013 en áður höfðu starfað heimsminjanefndir árin 2005–2007 og 2007–2009, fyrir utan samráðshóp um eftirfylgni samnings UNESCO sem við urðum aðilar að 1995. Áður var starfandi slíkur samráðshópur. Hlutverk nefndarinnar er að vinna að eftirfylgni við heimsminjasamninginn fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og mennta- og menningarmálaráðherra, undirbúa tilnefningar íslenskra staða á heimsminjaskrá og útbúa yfirlitsskrá yfir þær hugsanlegu minjar sem koma til greina af hálfu Íslands sem svo er afhentur skrifstofu heimsminjanefndarinnar í París. Þar voru á síðasta kjörtímabili fulltrúar þjóðminjavörslu og náttúruverndar eins og ég fór yfir. Ég velti því fyrir mér og spyr hæstv. ráðherra: Hefur ný nefnd hafi verið skipuð? Ef hún hefur ekki verið skipuð, hvernig er þá háttað eftirfylgni við heimsminjasamning UNESCO? Við höfum séð ýmsar minjar á Íslandi fara á þennan merka lista. Því fylgir mikil ábyrgð en líka mikil virðing. Þetta eru staðir sem eru gríðarlega oft fjölsóttir ferðamannastaðir, svo dæmi sé tekið á sviði náttúruminja. Við erum líka með handritin okkar, menningararfinn okkar á lista sem fjallar um óáþreifanlegan menningararf. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í þessi mál: Hvernig er eftirfylgni er háttað? Stendur til að skipa nýja heimsminjanefnd?
Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þingmanni, fyrir umræðuna. Ég vil í upphafi minna á að heimsminjanefnd Íslands er ekki lögboðin nefnd og starfar þar af leiðandi ekki samkvæmt lögum eða reglugerð. Hún hét upphaflega samráðshópur um samning UNESCO frá árinu 1972 um menningar- og náttúruarfleifð heimsins, og hefur það hlutverk fyrst og fremst að vera vettvangur samráðs um heimsminjar hér á landi og vera mennta- og menningarmálaráðuneytinu til ráðgjafar við framkvæmd heimsminjasamnings UNESCO. Nefndin varð til við samkomulag milli menntamálaráðuneytisins og umhverfisráðuneytisins þegar samningurinn var staðfestur árið 1995 um að hafa náið samráð um eftirfylgni við heimsminjasamninginn. Upphaflega heitinu var breytt á sínum tíma í heimsminjanefnd Íslands af hagkvæmnisástæðum því að nafnið var mjög óþjált, sérstaklega í erlendum samskiptum. Hlutverk nefndarinnar breyttist aftur á móti ekki neitt. Árið 2013 var ákveðið að fjölga þeim aðilum sem ættu fulltrúa í nefndinni því að þörf væri á auknu samráði við sveitarfélög í framtíðinni í tengslum við vinnu við samninginn og nýjar tilnefningar. Við höfum kallað eftir tilnefningum, ég get upplýst hv. þingmann um það, frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, þ.e. að fá tilnefningu frá þeim inn í vinnuhópinn. Eins munu fulltrúar heimsminjastaðanna tveggja eiga áfram fast sæti í nefndinni auk fulltrúa íslensku UNESCO-nefndarinnar. Ég tel að ekki þurfi að hafa neinar áhyggjur af þessu máli. Mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur alla tíð annast eftirfylgni við heimsminjasamninginn í nánu samráði við umhverfis- og auðlindaráðuneytið, hvort sem heimsminjanefnd hefur verið starfandi eða ekki. Allt það sem framkvæmt hefur verið af ákvörðunum heimsminjanefndarinnar hefur verið unnið af þeim starfsmönnum ráðuneytanna sem bera ábyrgð á samningnum og eru tengiliðir þeirra við heimsminjaskrifstofu UNESCO, svokallað „focal points“, þannig að starfið fer í gegnum starfsmenn ráðuneytanna. Ég vil nota tækifærið til að vekja athygli á því sem var í fréttum um daginn og hv. þingmaður nefndi aðeins í máli sínu, sem eru hinar óefnislegu heimsminjar. Ég minni á að nú fyrir skemmstu tókum við á lista, sem kallaður er Minni heimsins af hálfu okkar Íslendinga, meðal annars Passíusálma, eiginhandrit Hallgríms Péturssonar, fjártal frá 1703 og svo framvegis. Það voru einar fjórar tilnefningar sem fóru á þá skrá og undirstrikar það mikilvægi þessara mála. En ég vil ítreka að þetta hefur verið unnið af hálfu ráðuneytisins og fylgst mjög vel með því af þeim starfsmönnum sem hafa áratugaþekkingu akkúrat á þessu sviði. Það hefur því verið mjög vel haldið utan um þessi mál.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Eins og ég skil málið er eftirfylgni við samninginn þá í höndum starfsmanna mennta- og menningarmálaráðuneytis og umhverfis- og auðlindaráðuneytis, ásamt fulltrúum Sambands íslenskra sveitarfélaga, fannst mér hæstv. ráðherra segja, og þeirra staða sem tilnefndir hafa verið. Vitnar hæstv. ráðherra þar til þeirra sveitarfélaga sem fara með mál Surtseyjar annars vegar og Þingvalla hins vegar. Ég bið hæstv. ráðherra að staðfesta þann skilning minn. Hæstv. ráðherra sló það ekki af að ný nefnd yrði skipuð. Ég skil þó bobba hæstv. ráðherra í ljósi þess að í nefndinni hafa setið hingað til, eða á síðasta kjörtímabili, fulltrúar þjóðminjavörslu, sem hefur nú verið færð frá mennta- og menningarmálaráðuneyti yfir til forsætisráðuneytis. En heimsminjasamningurinn er auðvitað áfram undir mennta- og menningarmálaráðuneyti. Þar sátu hins vegar fulltrúar Þjóðminjasafns Íslands og Minjastofnunar sem báðar eru komnar undir forsætisráðuneytið. Því er ósköp eðlilegt að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, sem fer með samninginn, vilji hafa hönd í bagga með því hvernig nákvæmlega er staðið að eftirfylgni samningsins í ljósi þess að þessar stofnanir eru farnar frá hæstv. ráðherra. Hann veit ósköp vel hvað mér finnst um þá tilraun að færa þær stofnanir yfir til forsætisráðuneytisins og ég hef aldrei skilið rökstuðninginn fyrir því. Getur verið að það hafi spilað inn í að ekki hefur verið skipuð ný heimsminjanefnd? Þarf ekki samt að koma þeim málum fyrir? Þó að ég beri fullt traust til starfsmanna hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra og veit að þar er mikil fagþekking fyrir tel ég að þar tapist ýmislegt við að hafa ekki þessa nefnd, sem vissulega er ekki lögbundin og það er ekki lögbundið að þar þurfi endilega að vera fulltrúar þessara tilteknu stofnana sem ég nefndi, það má gera með öðrum hætti og hefur verið gert með öðrum hætti. En það tapast ákveðinn sýnileiki og gagnsæi [[Forseti hringir.]]gagnvart þessum málaflokki ef ekki er tiltekinn póstur eða vettvangur, getum við sagt, sem sér um eftirfylgni. Mig langar að fá sýn hæstv. ráðherra á það.
Virðulegi forseti. Aðalatriðið er, eins og hv. þingmaður nefndi, að hér er ekki um að ræða lögboðna nefnd. Það sem skiptir mestu máli er að þessum verkefnum sé vel sinnt, að þeim sé vel fyrir komið og að það séu færir einstaklingar og fagmenn sem hafi gát á þessum málum. Við erum sammála um það, ég og hv. þingmaður, sem hefur af því reynslu eftir að hafa verið hæstv. ráðherra í þessu ráðuneyti, að þar starfar fólk sem við treystum 100% fyrir þessum verkefnum. Tekin var sú ákvörðun árið 2013 að fjölga þeim aðilum sem ættu fulltrúa í nefndinni. Til þess var ég að vísa varðandi samráð. En ég held að það mæli í sjálfu sér ekkert gegn því að þessi nefnd verði sett aftur á laggirnar. Ég vil bara ítreka að á þessum málum hefur verið haldið af mikilli festu og alvöru og okkar færustu sérfræðingar koma þar að. Hugsunin er sú að það sé samkomulag um samráð og eftirfylgni sem varð á milli menntamálaráðuneytisins og umhverfisráðuneytisins þegar samningur var staðfestur árið 1995. Það er það sem skiptir hér máli. Hvort sem það er gert með svona nefnd, sem þó er ekki lögbundin - og það er kannski umhugsunarvert hvers vegna hún er ekki lögbundin - eða hvort það er gert á vettvangi nefndarinnar, hvort hún er kölluð saman eða ekki eða hvort starfsmenn ráðuneytanna undir yfirstjórn hæstv. ráðherra koma að þessu finnst mér ekki aðalmálið, heldur þurfum við að huga vel að þessum málum og við höfum á þeim góðar gætur, enda heyrði ég ekki að það væru nein slík vandamál sem hv. þingmaður væri að vísa til heldur var hún einfaldlega að spyrja um afdrif þessarar nefndar. Ég tel ekkert mæla gegn því að nefndin verði síðan skipuð aftur. Við eigum tilnefningar í nefndina og þær liggja fyrir. Við munum kannski fara aðeins betur yfir hlutverk nefndarinnar áður en við förum að senda út eitthvert sérstakt [[Forseti hringir.]]skipunarbréf vegna hennar, en við munum skoða málið.
Herra forseti. Það eru orðnar þrjár vikur síðan ég lagði fram þessa fyrirspurn, í sjálfu sér að gefnu tilefni þar sem heyrst hafði að námið sem hér um ræðir, framhaldsdeild á Vopnafirði, yrði hugsanlega ekki að veruleika. Þótti mér það miður og heimamenn sem við hittum í kjördæmaviku voru uggandi um stöðuna. Síðan skilst mér að eitthvert vatn hafi runnið til sjávar og heimamenn búnir að funda með ráðherra en engu að síður langar mig að ræða þetta mál við hæstv. ráðherra. Það eru örfá atriði, m.a. eitt sem mig langar að gagnrýna og spyrja ráðherra: Eru nokkuð mörg fleiri dæmi um slíkan seinagang eins og varð hér vart við með þetta mál? Það eru send bréf eftir mörg samtöl af hálfu Laugaskóla sem ætlar að taka þetta verkefni að sér. Formlegt erindi er sent 20. nóvember 2015. Svar berst frá ráðuneytinu, frekar stuttaralegt verð ég að segja, 4. febrúar á þessu ári og að mínu viti er það óásættanlegur biðtími í opinberri stjórnsýslu, svo ég byrji á að ræða það. Ég vona sannarlega að það sé ekki algengt í ráðuneytinu. Mikið hefur verið rætt um þetta og ég þarf ekki að segja ráðherra hversu miklu máli þetta skiptir. Það var ákvörðun fjárlaganefndar að leggja þessu máli lið vegna þess að það var búið að tala um það í töluverðan tíma að þessi framhaldsskóladeild í Vopnafirði yrði að veruleika. Ráðherra hafði sjálfur greinilega ekki séð sér fært að setja þetta inn í fjárlög og þar af leiðandi gerði fjárlaganefnd það enda taldi hún borð fyrir báru. Engu að síður telur skólameistarinn á Laugum að það vanti 1 milljón upp á til að deildin standi undir sér eða sé með sambærilegt framlag og aðrar slíkar deildir eru með. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort hann sé því sammála. Þær gleðilegu fréttir hafa borist að nú þegar hafa fjórir nemendur gefið það upp að þeir hyggist sækja þarna nám og nú er verið að bera víurnar í fleiri. Eins og ráðherra þekkir og við höfum tekið samtal um nýtist þetta fleirum en bara 10. bekkingum. Það er hugsanlegt að fleiri eldri nemendur noti sér þetta. Nú hef ég heyrt því fleygt að það sé búið að tryggja þennan rekstur til tveggja ára, næsta skólaárs og þess þarnæsta. Ég spyr ráðherra hvort það sé ekki örugglega rétt þannig að þeir sem standa fyrir þessari deild geti verið þess [[Forseti hringir.]]fullvissir að þetta sé ekki bara eitthvað sem við förum af stað með í haust.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja máls á þessu. Forsagan er aðeins önnur en sú sem þingmaðurinn lét hér í skína, en með bréfi í maí 2014 lýsti mennta- og menningarmálaráðuneytið vilja til að styðja við hugmyndir Vopnfirðinga um opnun framhaldsskóladeildar á staðnum og var ráðgert þá að Menntaskólinn á Egilsstöðum og Verkmenntaskóli Austurlands yrðu bakhjarlar. Ekkert varð úr framkvæmdum á skólaárinu 2014–2015 þar sem raunin varð sú að enginn áhugi var meðal nemenda á þessari ráðstöfun og var það skilningur ráðuneytisins þá að fallið hefði verið frá þessari hugmynd. Ég tók eftir því að hv. þingmaður lét þessa ekki getið í forsendum fyrirspurnar sinnar heldur lét einhvern veginn líta svo út að þetta hefði verið allt gegn vilja þess sem hér stendur. Það er fjarri lagi. Síðan þróast mál þannig í framhaldinu að heimamenn sýna áhuga á því að Framhaldsskólinn á Laugum verði bakhjarl framhaldsskóladeildar á Vopnafirði og það er rétt að við fengum bréf frá skólameistara í lok nóvember 2015 þar sem óskað var eftir heimild til að bregðast við ósk Vopnfirðinga. Skömmu síðar bárust fréttir af því að fjárlaganefnd hefði samþykkt 5 millj. kr. framlag til þessa tiltekna verkefnis. Þar með er sú staða komin upp - og það var alveg ástæða til þess að ráðuneytið áréttaði að í fjárlögum væri einungis rætt um fjárframlag til eins árs. Ég hef átt samtöl við þá sem að þessu máli koma og við höfum tekið þá ákvörðun af því að ég styð þessa hugmynd. Þess vegna lögðum við upp með það í upphafi, virðulegi forseti, að við kæmum þessu þannig fyrir að gerður yrði samningur til tveggja ára og að við færum þá af stað með það til að sjá hvernig þetta gengi fyrir sig, hvort það væri grundvöllur undir þessu, hvernig þetta mundi reynast í praxís. Það er fullur vilji innan míns ráðuneytis og hjá mér að við gerum þetta svona og látum reyna á þetta og ég vísa aftur til þess bréfs sem við sendum frá okkur í maí 2014 þar sem við studdum við þessar hugmyndir. Það er bara hvernig gekk með þær sem gerði það að verkum að menn litu svo á að ekki væri grundvöllur fyrir þessari deild. Við vitum ekki hvernig muni ganga til með nemendur þegar upp verður staðið. Við vitum þann hóp sem kominn er núna, þá fjóra nemendur sem hv. þingmaður nefndi, en verðum að sjá til hverjir það verða í framhaldinu eða næsta ár á eftir. Þess vegna er þetta tilraunaverkefni og við erum að minnsta kosti að fara af stað. Í því er auðvitað fólgið fyrirheit um að ef við teljum að við náum þarna árangri förum við að sjálfsögðu ekki af stað með tilraunina til að gera ekki neitt í framhaldinu. Þá höldum við auðvitað áfram, það er vilji okkar. Hv. þingmaður spyr hver áhrifin af starfsemi deildarinnar verði á fjölda nemendaígilda Framhaldsskólans á Laugum. Við vitum ekki nákvæmlega hvað það verður þegar upp verður staðið. Við vitum ekki hver nemendafjöldinn verður fyrir næsta haust í þeim skóla, en við vitum af þeim nemendum sem hér er um að ræða. Það þarf að horfa til þeirra og tilraunaverkefnið snýr þá auðvitað að því. Virðulegi forseti. Þannig er þetta mál til komið eins og ég hef rakið hér. Við viljum gjarnan láta reyna á þetta. Við viljum gjarnan ná þarna árangri. Það skiptir máli að geta boðið upp á þessa þjónustu. Ég vil líka nota tækifærið og þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa komið að þessu máli og sýnt því áhuga. Ég tel að það sé komin mjög farsæl lausn í þetta mál, virðulegi forseti.
Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að vekja máls á því merka máli sem hér er um rætt og þakka ráðherra fyrir góðar undirtektir og þátt hans í að koma þessu á. Hér erum við komin af stað með menntunarmál Vopnfirðinga sem við höfum stefnt að lengi. Bak við þessa sögu er langt og mikið ferli sem margir hafa komið að og unnið að á öllum stigum. Nú fagna Vopnfirðingar því að vera komnir með þann möguleika að börnin þeirra geti stundað nám í heimabyggð sem er gríðarlega mikilvægt. Við þekkjum hvernig það er að þurfa að senda börnin frá okkur 15 ára gömul. Það eru ekki allir tilbúnir til þess en þessi leið og það að geta boðið eldra fólki sem á jafnvel eftir að mennta sig upp á að koma þarna inn er mikið fagnaðarefni. Nýjustu tölur frá Vopnafirði eru þær að fimm nemendur séu tilbúnir að taka þátt í þessu verkefni. Til hamingju, Vopnfirðingar.
Hæstv. forseti. Ég þakka menntamálaráðherra kærlega fyrir að hafa tekið endanlega ákvörðun um að farið yrði í þetta þróunarverkefni til tveggja ára. Ég legg líka áherslu á að jafnframt er mjög mikilvægt að heimamenn á Vopnafirði byggi vel undir þetta verkefni og það verði til þess að á Vopnafirði taki nemendur sem eru í 10. bekk hverju sinni þá ákvörðun í sem mestum mæli að sækja nám í þessa framhaldsdeild. Það ræður því hvort áframhald verður á þessu verkefni eður ei. Eins og við vitum þarf tiltekinn lágmarksfjölda til að halda úti svona deild. Ég treysti því að Vopnfirðingar muni tryggja að þetta verði framtíðarverkefni.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og þingmönnum fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Ég tek undir að það skiptir máli að nemendur sæki í þessa þjónustu þannig að hún verði varanleg. Ástæða þess að ég rakti ekki söguna var sú að mér fannst ekki ástæða til að nefna Menntaskólann á Egilsstöðum, það er svo sem ekki vani heldur að nemendur úr Vopnafirði fari á Egilsstaði þannig að ég skildi aldrei þá hugmyndafræði en það gerðist vissulega og tafði málið eflaust. Hins vegar eru bara tryggð fjárframlög til hálfs árs, ekki heils árs, bara haustönnin er inni svo það sé sagt. Mig langar líka til að halda því til haga, af því að hæstv. ráðherra nefndi nemendaígildin, að við þurfum auðvitað að tryggja nemendafjöldann. Það er rétt að við vitum ekki hver hann verður, hvorki við Laugaskóla né þarna næsta haust, enda hafa nemendaígildin gjarnan komið eftir á, en það þarf auðvitað að tryggja fjöldann. Mig langar aðeins að spyrja út í stofnframlag eins og aðrar deildir hafa fengið. Allur gangur hefur svo sem verið á því hvernig þetta hefur verið gert og ég heyri að heimamenn eru tilbúnir að leggja fram í bili það sem þarf. Ég spyr hvort ráðherra hyggist tryggja þeim samt sem áður eitthvað upp í þann kostnað. Það þarf að útvega aðstöðu og annað slíkt í upphafi eins og við þekkjum. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt, það er frábært að þetta skuli loksins verða að veruleika. Ég þekki þetta mjög vel þar sem ég kem úr samfélagi sem var mjög lengi með slíka deild áður en til varð Menntaskólinn á Tröllaskaga. Það skiptir miklu máli að hafa nemendur heima og inni í samfélaginu sem hluta af neytendum þess og ekki síður fyrir fjölskyldur. Þetta eru spurningarnar sem ég varpa til hæstv. ráðherra. Ég ætlaði alls ekki að halda því fram að hann hefði ekki sýnt þessu áhuga, en það voru ekki fjárframlög á þessu ári, það er það sem ég átti við, ekki fyrr en fjárlaganefnd lagði það til.
Virðulegi forseti. Ég held að við getum öll verið mjög ánægð og sátt við það að þetta fyrirkomulag er komið, þ.e. að þetta tilraunaverkefni hefur verið samþykkt, og þá er bara að sjá hvernig fram vindur. Ég vil þó segja hér eitt, það er nauðsynlegt að hafa í huga að það er gott og skiptir máli að geta boðið upp á þjónustuna, það verður líka að hafa það þannig fyrir krakkana sem hér um ræðir að þau upplifi það ekki þannig að það sé of mikil pressa á þau að vera kyrr. Sumum krökkum hentar að fara annað, sumum krökkum getur hentað að hleypa einmitt heimdraganum og fara í nám annars staðar. Það kann að vera og það má ekki setja of mikla pressu á þau, en það er nauðsynlegt að þessi valkostur sé til staðar þannig að krakkarnir geti líka valið að vera áfram hjá foreldrum sínum og stunda nám á þessu námsstigi í því öryggi sem felst í því að búa hjá foreldrum sínum. Hvort tveggja þarf að vera til staðar, bæði möguleikinn á að sækja nám annað og líka að stunda nám heima. Mér finnst þurfa að taka þetta fram. Ég vona að það gangi vel með þetta verkefni. Ég held að það skipti verulega miklu máli. Við höfum séð að svona verkefni telja þar sem við höfum farið af stað með þau. Það eru nokkur svona verkefni í gangi annars staðar á landinu þar sem eru litlar deildir. Þau tækifæri sem felast í nýrri fjarskiptatækni og bættum samskiptum á auðvitað að nýta til þess að geta gert þetta. Það á að nýta þau sóknarfæri sem við fáum með þessum hætti. Við vorum auðvitað að hugsa þetta í ráðuneytinu á árinu 2014 þegar við vorum að ræða um að boðið yrði upp á þetta á Vopnafirði, ekki á Egilsstöðum heldur yrði bakhjarlinn skólinn á Egilsstöðum og Verkmenntaskóli Austurlands. Hugsunin var að boðið yrði upp á þetta nám á Vopnafirði. Það er það sem þetta gengur allt út á. Nú höfum við tveggja ára tilraunaverkefni og við sjáum síðan hvernig því mun vinda fram.
Virðulegi forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra varðandi gæðaeftirlit með hjúkrunarheimilum á Íslandi. Fyrirspurnin er í þremur liðum: 1. Hvernig er háttað eftirliti með þjónustugæðum hjúkrunarheimila í landinu? 2. Hvaða verkferlar eru viðhafðir varðandi gæðaeftirlit og inngrip eftirlitsaðila þegar grunur vaknar eða vísbendingar koma fram um vanrækslu eða illa meðferð á öldruðum? 3. Eru dæmi þess á síðustu árum að úttektir á starfsemi hjúkrunarheimila hafi leitt til inngripa af hálfu hins opinbera, t.d. landlæknisembættisins eða ráðuneytisins? Tilefni þessarar þríþættu fyrirspurnar er margþætt. Fjárhagsleg staða hjúkrunarheimila í landinu er víða svo slæm að þeir sem til þekkja hafa talað um neyðarástand. Það á meðal annars við um Samtök fyrirtækja í velferðarþjónustu sem héldu nýlega neyðarfundi um stöðuna. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá síðasta ári má sjá að þá þegar vantaði milljarð frá ríkinu til þess að endar næðu saman í rekstri hjúkrunarheimilanna og hefur staðan haldið áfram að versna. Talað er um að nú vanti sárlega um 1,5 milljarða á ári inn í málaflokkinn. Í úttektum landlæknisembættisins á starfsemi heilbrigðisstofnana undanfarin ár hafa komið fram upplýsingar um vandkvæði tengd gæðamálum og mönnun fagfólks hjúkrunarheimila. Það er líka áhyggjuefni að þessum úttektum landlæknis á starfsemi hjúkrunarheimilanna hefur farið mjög fækkandi síðustu ár. Þær voru 16 árið 2012 en voru til dæmis bara ein árið 2014 og þrjár á síðasta ári. Þá hafa komið fram í fjölmiðlum og víðar í opinberri umræðu mjög alvarlegar vísbendingar um versnandi þjónustu og jafnvel illan aðbúnað aldraðra á vissum hjúkrunarheimilum og virðist það vera bundið við höfuðborgarsvæðið. Ég vil ekki halda því fram að almennt og yfirleitt sé illa hugsað um gamalt fólk á hjúkrunarheimilum landsins. Það er best að taka það skýrt fram. En þær vísbendingar sem fram hafa komið vekja engu að síður áhyggjur og eru auk þess þess eðlis að ekki verður fram hjá þeim litið. Það er sú staða sem ég vil nú ræða við hæstv. heilbrigðisráðherra og inna hann eftir því hvernig eftirlitinu sé í reynd háttað með starfseminni. Við vitum að landlæknisembættið gerir tilfallandi úttektir. En hvernig er viðbrögðum við ábendingum embættisins háttað, til dæmis þegar bent er á vandkvæði við faglega mönnun, fjárskort og annað slíkt?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur fyrirspurnina. Spurningarnar eru þrjár. Í fyrsta lagi er spurt: Hvernig er eftirliti með þjónustu hjúkrunarheimila háttað? Í lögum nr. 41/2007, um landlækni og lýðheilsu, er kveðið á um að embætti landlæknis skuli hafa eftirlit með gæði heilbrigðisþjónustunnar hér á landi. Eins og fram kom í máli hv. málshefjanda hefur embættið gert úttekt með ákveðnu verklagi á nær öllum hjúkrunarheimilum landsins á undanförnum árum. Verklagið felst í stuttu máli í því að eftir að úttekt er ákveðin er haft samband við stjórnendur viðkomandi hjúkrunarheimilis og þeir beðnir um að senda ákveðnar upplýsingar sem embættið skoðar áður en í úttektarheimsókn er farið. Auk þessa eru skoðuð gögn um heimilið sem til eru hjá embætti landlæknis. Þar má til dæmis nefna gæðavísa, upplýsingar um atvik, kvartanir og ábendingar og fleira í þeim dúr. Í úttektarheimsókninni sjálfri er síðan notaður ákveðinn gátlisti og að lokinni úttekt gerir embættið skýrslu. Eftirfylgni með þessu máli öllu fer svo fram eftir sex mánuði. Úttektir embættisins hafa stundum leitt í ljós að í starfseminni er eitthvað sem bæta mætti. Því er eftirfylgnin þýðingarmikil en hún felst í að athuga hvort úrbætur hafa verið gerðar við þá úttekt sem gerð var. Hér er einnig nauðsynlegt að nefna og vert að taka fram að innra eftirlit hverrar stofnunar með gæðum þjónustunnar hlýtur ávallt að vera ákaflega mikilvægt og kemur ytra eftirlit ekki í staðinn fyrir það. Ég vil þá nefna sérstaklega að á hjúkrunarheimilunum er gert svokallað RAI-mat með reglubundnum hætti til að meta hjúkrunarþarfir og heilsufar íbúa. Embættið fær upplýsingar úr þessu mati í gagnagrunn og gæðavísa sem honum tengjast og um árabil hafa stjórnendur hjúkrunar á einstökum hjúkrunarheimilum einnig getað fylgst með stöðu gæðavísa þegar gert er RAI-mat á viðkomandi heimili. Embætti landlæknis skoðar einnig reglulega kvartanir eða ábendingar vegna þjónustu á hjúkrunarheimilum og metur hvort þær gefi tilefni til þess að fara í eftirlit til að meta gæði og öryggi þjónustunnar. Sú ákvörðun er tekin af þverfaglegu teymi um kvartanir og eftirlitsmál. Við rannsókn eftirlitsmála er ýmist staðfest að þjónustan mætti vera betri og embættið gerir þá í kjölfarið athugasemdir ef í ljós kemur að ekki er hægt að staðfesta það sem bent var á. Ef tilefni er til er eftirlitsmáli fylgt eftir af embætti landlæknis ef það hefur farið fram á umbætur eða nýtt verklag. Önnur spurningin er um verkferla: Hvaða verkferlar eru viðhafðir við gæðaeftirlit og inngrip eftirlitsaðila þegar grunur vaknar eða vísbendingar koma fram um vanrækslu eða illa meðferð á öldruðum? Það skýrir sig að hluta til sjálft í því sem ég hef hér að framan rakið. En embættið gerir tillögur til stjórnenda og fylgir þeim eftir. Við þekkjum það einnig út frá úttektum embættis landlæknis að langflest hjúkrunarheimili landsins eru með verklagsreglur og viðbragðsáætlanir ef grunur vaknar um vanrækslu eða ofbeldi gagnvart heimilismönnum. Í þriðja lagi er spurt hvort við þekkjum til þess á undanförnum tíu árum að úttekt hafi leitt til aðgerða af hálfu hins opinbera, til dæmis landlæknisembættisins eða ráðuneytisins. Því er til að svara að embætti landlæknis er víðtækt og tekur til skipulagðra eftirlitsferða en einnig til viðbragða við ábendingum frá íbúum, aðstandendum, starfsmönnum og öðrum eftirlitsaðilum, eins og til dæmis heilbrigðiseftirliti og brunaeftirliti sem sent hafa embættinu ábendingar. Athugasemdir embættis landlæknis geta varðað bæði gæði og öryggi þjónustunnar, svo sem fjölda starfsmanna og fagþekkingu þeirra, aðbúnað íbúa, svo sem fæði, aðstöðu á herbergjum, næði eða þá möguleika til njóta samvista við fjölskyldu eða taka þátt í lífi utan heimilisins. Slíkar athugasemdir koma einkum varðandi yngri hjúkrunarsjúklinga. Þá snúa athugasemdir embættis landlæknis einnig í sumum tilfellum að aðbúnaði, svo sem eftirliti með íbúum ef húsnæðið er ekki allt í einni byggingu, hjálpartækjum, húsbúnaði og aðgengi, til dæmis á milli hæða. Í flestöllum tilvikum hafa forsvarsmenn hjúkrunarheimila brugðist vel við athugasemdum og ábendingum embættis landlæknis en embættið leiðbeinir einnig heimilum og veitir ráðgjöf. Ef heimili bregðast hins vegar ekki við athugasemdum embættis landlæknis með fullnægjandi hætti vekur embættið athygli velferðarráðuneytisins á því og er þá metið til hvaða aðgerða unnt er að grípa og brugðist við í samræmi við það. Þær aðgerðir sem gripið hefur verið til af hálfu velferðarráðuneytisins eru einkum fyrirmæli [[Forseti hringir.]]um að lagfæra það sem miður er í starfseminni, í aðbúnaði eða verklagi stofnunar. Einnig hefur verið gripið til þess að fækka hjúkrunarrýmum á viðkomandi heimili og í nokkrum tilvikum hefur þess verið krafist að ákveðinn hluti húsnæðisins verði ekki notaður.
Virðulegi forseti. Það var svo sem ágætt að heyra þessa yfirferð. En það virðist alveg ljóst af þeim úttektum sem landlæknisembættið hefur látið gera á hjúkrunarheimilunum að fram hafa komið alvarlegar ábendingar í ákveðnum tilvikum um til dæmis skort á faglærðu vinnuafli á hjúkrunarheimilum. Mér sýnist alveg ljóst í ljósi umræðunnar, sérstaklega núna upp á síðkastið, að alvarlegasta málið núna er fjárskorturinn varðandi rekstur hjúkrunarheimilanna. Hvað sér hæstv. ráðherra þá fyrir sér í því efni? Talað er um að nú vanti 1,5 milljarða inn í reksturinn til þess að hann geti staðið undir sér. Hvað sér hæstv. ráðherra fyrir sér í því? Sér hann einhverja aðra leið eða er hann með einhverja áætlun á prjónunum varðandi það að bæta úr þeim annmörkum sem ítrekað hafa komið fram í úttektum og skýrslum sem lúta meðal annars að erfiðleikum við að manna heimilin með faglærðu starfsfólki? Ég vil inna ráðherrann aðeins nánar eftir því hvort honum finnst ekki ástæða til þess, í ljósi nýframkominna upplýsinga um það sem úrskeiðis hefur farið í umönnunarmálum, að fjölga aftur úttektum á gæðum og þjónustu hjúkrunarheimilanna. Það hlýtur að vera áhyggjuefni að á sama tíma og vísbendingar berast um að þar sé hinu faglega starfi farið að fara aftur þá sjáum við líka færri úttektir en verið hefur. Þær voru 16 fyrir örfáum árum en ekki nema þrjár á síðasta ári. Það væri kannski ástæða [[Forseti hringir.]]til þess að fara í heildarúttekt. Ég vil inna ráðherrann nánar svara við því.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að alvarlegasti vandinn sem við er að glíma núna í rekstri og starfsemi hjúkrunarheimila er fjárskortur. Það er full ástæða til að taka þau viðvörunarorð alvarlega sem frá forsvarsmönnum hjúkrunarheimilanna hafa komið í þeim efnum. Ég hef átt viðræður við stjórn Samtaka fyrirtækja í velferðarþjónustu, sem hefur verið áberandi í þeirri umræðu, og sömuleiðis við fjármála- og efnahagsráðuneytið um mögulegar úrbætur í þeim efnum því að þetta er brýnt. Það er alveg augljóst miðað við þá úttekt sem Ríkisendurskoðun gerði á reikningum hjúkrunarheimila árið 2013. Af 43 hjúkrunarheimilum voru einungis 13 þeirra rekin réttum megin við núllið og ástandið batnaði ekki frá þeim tíma, hvorki árið 2013 né 2014, það er alveg ljóst. Það þarf því að bæta í þennan grunn hvort sem um er að ræða 1 milljarð, 1,5 milljarða eða 2 milljarða. Ég hef ekki upplýsingar um það. Ég hef heyrt bara þá tölu frá forsvarsmönnum fyrirtækjanna. Annað atriði eru lífeyrisskuldbindingar, sérstaklega þeirra sem hvíla á sveitarfélögunum vegna hjúkrunarheimila sem þau hafa rekið. Þar er verk að vinna og þarf að ljúka þeim samningum sem gerðir voru. Búið er að semja við sjálfstætt starfandi hjúkrunarheimili eða rekstraraðila þeirra. Sveitarfélögin hafa kvartað mjög undan þessum þætti og ég veit að menn hafa verið að ýta aftur af stað þeim viðræðum sem þó voru hafnar en duttu upp fyrir á árunum 2014, 2015, ef ég man rétt. Ég skal kynna mér það betur varðandi þær upplýsingar sem hv. þingmaður er með um fjölda úttekta sem landlæknisembættið hefur gert á hjúkrunarheimilum. Ég kann ekki þau fræði sem þar að baki liggja en tel sjálfsagt mál og í hæsta máta eðlilegt að ræða það við embætti landlæknis hvort [[Forseti hringir.]]hægt sé að standa með öðrum hætti að því verki en við sjáum á þeim tölum sem hv. þingmaður nefnir.
Hæstv. forseti. Í smærri og brothættari byggðum landsins verða íbúar að búa við ákveðna skerta þjónustu. Í sumum tilfellum geta íbúar kannski sætt sig við það, þótt þeir eigi ekki að þurfa þess eingöngu vegna þess hvar þeir velja að búa, en í öðrum tilfellum er það algjörlega óásættanlegt, þar á meðal þegar litið er til heilbrigðismála. Á landsbyggðinni eru dæmi um skertan opnunartíma apóteka, t.d. er ekki opið alla virka daga eða aðeins opið í nokkrar klukkustundir dag hvern, og dæmi um allt frá tveggja til fjögurra klukkustunda opnun. Utan þess geta íbúarnir þurft á þjónustunni að halda eins og gefur að skilja. Því vil ég spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort möguleiki sé fyrir lausasölu ákveðinna lyfja sem ekki eru lyfseðilsskyld í dreifðari eða minni byggðum, svo sem hóstasafts, verkjastillandi eða hitalækkandi lyfja o.s.frv. Hvaða reglur gilda um lyf í lausasölu og hver er munurinn á þeim og reglum um lyfseðilsskyld lyf? Hversu mörg apótek eru á landinu og hversu mörg þeirra eru ekki með hefðbundinn opnunartíma? Hafa lyfjasendingar til apóteka úti á landi einhvern tímann tafist um meira en 24 klukkustundir? Geta þeir sem búa langt frá apóteki, í dreifbýli, fengið heimsendingu? Hafa aðrar leiðir verið skoðaðar til þess að stefna að aukinni lyfjaþjónustu í smærri og brothættari byggðum landsins? Þessar vangaveltur hafa m.a. komið upp í smærri byggðum sem eru skilgreindar sem brothættar byggðir og hafa verið að kanna möguleika á ýmsum þáttum til þess að efla byggðina og setja þjónustustig þar á alla vega svipaðan stað og þjónustu í stærri byggðum og þéttbýli. Ég vil endilega beina þessum spurningum til ráðherrans með von um að hann geti gefið skýrari mynd af fyrirkomulag þessa.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur þessar spurningar sem ég hyggst fara í gegnum, þær eru sjö. Í fyrsta lagi er spurt um möguleika á lausasölu ákveðinna lyfja í dreifbýli, svo sem verkjastillandi eða bólgueyðandi lyfja, hóstasafts og fleira. Sá skilningur er lagður í spurninguna að spurt sé hvort möguleiki sé á lausasölu ákveðinna lyfja í dreifbýli utan apóteka og þá er svarið nei. Samkvæmt lögum er það einungis heimilt í lyfjabúðum og lyfjaútibúum. Þegar spurt er um hvaða reglur gildi um lausasölulyfin og hver munurinn er á þeim og lyfseðilsskyldum lyfjum þá á lyfseðilsskyldu lyfin aðeins að afgreiða og afhenda gegn því að framvísað sé lyfjaávísunum læknis. Lausasölulyfin er heimilt að afhenda og afgreiða án þess að lyfjaávísun sé framvísað. Ákvörðun um hvort lyf sé lyfseðilsskylt eða ekki er tekin af Lyfjastofnun í tengslum við skráningu lyfsins hér á landi. Þá er heimilt samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 20. gr. lyfjalaga að selja tiltekin lausasölulyf, þ.e. minnstu pakkningu og minnsta styrkleika nikótínlyfja eða flúorlyfja, utan lyfjabúða. Á landinu eru alls 64 lyfjabúðir, en því til viðbótar reka fjögur sveitarfélög lyfsölur á grundvelli heimildar. Þá eru rekin 30 lyfjaútibú frá framangreindum lyfjabúðum. Þetta skiptist þannig að í Reykjavíkurkjördæmi eru 26 lyfjabúðir, í Suðvesturkjördæmi eru 17 lyfjabúðir, í Norðvesturkjördæmi eru sex lyfjabúðir og níu lyfjaútibú, og í Norðausturkjördæmi eru tíu lyfjabúðir og 13 útibú og í Suðurkjördæmi eru níu lyfjabúðir og átta útibú. Það eru 56 apótek sem hafa annaðhvort lengri eða skemmri opnunartíma en á milli kl. 9 og 18 af þessum 64. Þegar spurt er hvort lyfjasendingar til apóteka út á land hafi tafist um meira en sólarhring þá leituðum við upplýsinga hjá Lyfjastofnun um svar við þeirri spurningu af því Lyfjastofnun hefur eftirlit með lyfjamarkaðnum. Lyfjastofnun hafði ekki upplýsingar um slíkar tafir eða seinkanir. Það er einnig spurt hvort þeir sem búi langt frá apóteki geti fengið lyfin send heim. Það er heimilt að stunda póstverslun með lyf og um póstverslun um lyf gilda ákvæði reglugerðar nr. 1065/2008. Þar að auki bjóða margar lyfjabúðir upp á heimsendingu sem fer fram á þeirra eigin vegum. Að síðustu ræddi hv. þingmaður um möguleikann á því að auka lyfjaþjónustu í brothættum byggðum. Í lyfjastefnu sem ég kynnti fyrir ekki löngu síðan og hyggst leggja á næstunni fyrir Alþingi sem þingsályktunartillögu er að finna eftirfarandi tvo áherslupunkta: 1. Vinna skal að bættu aðgengi að lyfjum á landsbyggðinni, sérstaklega á smæstu stöðunum þar sem þjónusta er takmörkuð. Við gerð nýrra lyfjalaga þarf að endurskoða reglur um lyfjaútsölur á landsbyggðinni. 2. Endurskoðaðar verði heimildir í lögum og reglugerðum til sölu lyfja, sérstaklega á landsbyggðinni, og kannað hvort æskilegt sé að heimilt verði að selja tiltekin lausasölulyf í almennum verslunum. Í frumvarpi til nýrra lyfjalaga sem einnig verður lagt innan tíðar fyrir Alþingi er tekið tillit til þessarar ofangreindu stefnumörkunar, þannig að að því gefnu að það frumvarpi gangi í gegn þá ættum við að geta séð innan tiltölulega skamms tíma ákveðnar breytingar eða möguleika til breytinga í þá veru sem hv. þingmaður kallar eftir.
Forseti. Ég vil fagna síðustu orðum hæstv. ráðherra um að það eigi að endurskoða fyrirkomulag og endurskoða reglur um sölu á lausasölulyfjum, ekki síst á landsbyggðinni. Ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að halda að það væri óhætt að leyfa sölu annarra lausasölulyfja en nikótín- og flúorlyfjanna í litlum pakkningum annars staðar en í apótekum. Auðvitað vilja lyfsalar það ekki og apótekerar vilja það ekki vegna þess að þeir vilja að fólk sem þarf að kaupa sér höfuðverkjatöflu þurfi að koma í apótekið til þeirra og kaupa sér kannski gotterí í leiðinni eða eitthvað, ég veit ekki. Þannig að ég vil endilega hvetja ráðherrann til dáða í þessu, ekki síst náttúrlega fyrir hinar dreifðu byggðir þar sem er erfitt að komast í lyfjaverslanir, en ekki síður, virðulegi forseti, í þéttbýli.
Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum svörin og hv. þingmanni fyrir að taka þátt í umræðunni. Það er einmitt þetta sem ég hef svolítið velt fyrir mér í sambandi við þessa umræðu, hvaða forsendur séu í rauninni fyrir því að leyfa ekki sölu ólyfseðilsskyldra lyfja í smærri pakkningum utan lyfjabúða eða útibúa sem fara með lyfjasölu. Ég velti fyrir mér þar sem apótek eru lokuð yfir helgar hvort ekki mætti hafa pakkningar með ráðlögðum neysluskammti til sölu í búðum, því að fólk velur sér ekki hvenær það veikist, veikindin geta þess vegna hafa komið upp á föstudegi eftir lokun apóteks og þá þarf fólk að bíða fram yfir helgi. Þá vil ég spyrja ráðherrann aðeins út í það að upplýsingar hafi ekki legið fyrir um tafir á lyfjasendingum. Á ráðherra þá við að ekki hafi orðið neinar tafir eða bara að upplýsingarnar séu ekki til og ekki skráðar? Ég vil þakka hæstv. ráðherra þá áherslu sem hann lagði í orðum sínum þegar hann kom inn á ákvæði í frumvarpi til nýrra lyfjalaga, það er mjög ánægjulegt að tekið verði á þessum þáttum í þeim lögum þar sem þetta ákall hefur komið frá smærri og brothættari byggðum. Það er vonandi að þau fái einhverja úrlausn í þessum málum og sitji ekki aftar á hestinum hvað varðar eins einfaldan hlut og það að fólk geti komist í apótek og fengið úthlutað lyfjum sem geta verið því nauðsynleg.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa umræðu. Það var í mínum hug algjörlega tímabært að endurskoða og setja fram stefnu í lyfjamálum til lengri tíma og sömuleiðis að endurskoða lyfjalögin. Þau eru barn síns tíma og full ástæða til þess að laga þau einfaldlega að þeim veruleika sem við búum við í dag. Hluti af þeim nauðsynlegu breytingum sem þar þurfa að eiga sér stað endurspeglast ágætlega í orðræðu þeirra tveggja hv. þingmanna sem hér hafa rætt málið. Við hljótum að geta lagað regluverkið að raunveruleika dagsins í dag eins og hann birtist fólki í stað þess að búa til hindranir fyrir aðgengi að nauðsynlegri vöru. Það er meginverkefnið sem ég tel að við þurfum að reyna að vinna sameiginlega að. Ég vænti þess að frumvarpið sem kemur fram innan tíðar um ný lyfjalög innihaldi þessa þætti og þingið taki því fagnandi og geri eftir atvikum breytingar í meiri frjálsræðisátt eða í átt að betra regluverki ef því sýnist svo. Ég tel þetta nauðsynlega vinnu og hlakka til að sjá hvernig þingið tekur í það frumvarp. Varðandi fyrirspurn hv. málshefjanda Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur um yfirlit yfir seinkun eða tafir á lyfjasendingum þá hef ég ekki upplýsingar um það. Ég þekki það ekki hvort einhverjar tafir hafi orðið, af þeirri einföldu ástæðu að Lyfjastofnun hafði ekki upplýsingar um slíkt. Það er ástæðan fyrir því hvernig svar mitt hljóðaði.
Virðulegi forseti. Á 143. þingi lagði ég fram skriflega fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra varðandi fegrunar- og lýtaaðgerðir á kynfærum kvenna. Í svari hæstv. ráðherra kom fram að ekki lágu fyrir upplýsingar hjá embætti landlæknis um fjölda þeirra aðgerða sem spurt var um. Í svarinu kom einnig fram að landlæknir kallar árlega inn upplýsingar frá öllum sjálfstætt starfandi sérfræðingum á landinu, þar á meðal lýtalæknum. Skil sérfræðinga á starfsemisupplýsingum til embættisins hafa aukist ár frá ári, eða höfðu þá aukist ár frá ári samhliða innleiðingu á rafrænni sjúkraskrá sem auðveldaði gagnaskilin. Yfir 90% sérfræðinga skiluðu inn starfsemisupplýsingum fyrir árið 2012. Lýtalæknar voru meðal þeirra sérfræðinga sem ekki höfðu skilað inn upplýsingum til embættisins þrátt fyrir innköllun og því lágu ekki fyrir upplýsingar um framangreindar aðgerðir. Sömu reglur gilda um upplýsingagjöf lýtalækna til landlæknis og annarra heilbrigðisstarfsmanna. Samkvæmt 8. gr. laga nr. 41/2007, um landlækni og lýðheilsu, skipuleggur landlæknir og heldur skrár á landsvísu um heilsufar, sjúkdóma, slys, lyfjaávísanir, fæðingar og starfsemi og árangur heilbrigðisþjónustunnar. Á þessu byggjum við síðan starfið. Í ákvæðinu er jafnframt kveðið á um skyldur heilbrigðisstarfsmanna til að veita landlækni þær upplýsingar sem honum eru nauðsynlegar til að halda heilbrigðisskrá. Þann 22. apríl 2015 komu svo fulltrúar frá embætti landlæknis á fund velferðarnefndar Alþingis til að ræða eftirlit með lyfjaávísunum og lyfjanotkun og sjálfstætt starfandi læknum. Ég átti tækifæri á að sitja þann fund. Þar kom meðal annars fram að illa hefði gengið að afla fullnægjandi upplýsinga í þágu eftirlitsins frá sumum sjálfstætt starfandi sérfræðingum, svo sem geðlæknum og lýtalæknum sem hafi borið við persónuvernd. Virðulegi forseti. Vissulega snýst heilbrigðisþjónusta oftar en ekki um viðkvæmar upplýsingar. En ég á erfitt með að átta mig á því hvernig lýtaaðgerðir sem stundum eru aðgerðir á heilbrigðum vef geta verið vandmeðfarnari upplýsingar en meðferð sjúkdóma. Er brjóstastækkun viðkvæmari en krabbamein í brjósti sem leiðir til brjóstnáms? Aðgerð á kynfærum viðkvæmari en fleygskurður eða meðferð við kynsjúkdómi? Ég vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort ræst hafi úr skilum sjálfstætt starfandi geðlækna og lýtalækna í þágu eftirlits embættis landlæknis. Hefur hlutfall sérfræðinga sem skila starfsemisupplýsingum hækkað frá árinu 2012? Hafa skil á upplýsingum frá lýtalæknum aukist? Hvernig hefur landlæknir fylgt eftir lagaskyldu til upplýsingaöflunar frá sjálfstætt starfandi læknum í þágu eftirlits? Hvaða úrræði hefur landlæknir til að fylgja upplýsingaöflun eftir? Telur ráðherra stöðuna á skilum sérfræðilækna á starfsemisupplýsingum viðunandi?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Líneik Önnu Sævarsdóttur fyrirspurnina. Hún beinir til mín nokkrum spurningum um skil sérfræðilækna á starfsemisupplýsingum. Ég skal reyna að svara eftir bestu föngum. Í fyrsta lagi varðandi hlutfall sérfræðilækna sem skila starfsemisupplýsingum, hvort það hafi hækkað frá 2012. Nei, það hefur ekki hækkað. Árið 2012 voru 92% lækna sem skiluðu inn starfsemisupplýsingum eða voru í sambandi við embætti landlæknis með skilin. Árið 2013 var hlutfall þeirra sem skiluðu upplýsingum 87,3% og árið 2014 var hlutfall þeirra orðið 85,5%. Skil á upplýsingum frá lýtalæknum, þegar um það er spurt, þá er það, samkvæmt upplýsingum frá embætti landlæknis, einungis einn lýtalæknir af níu starfandi lýtalæknum sem hefur skilað inn umbeðnum starfsemisupplýsingum fyrir árið 2012 og 2013. Í þriðja lagi er spurt um það hvernig landlæknir hefur fylgt eftir lagaskyldu til upplýsingaöflunar frá sjálfstætt starfandi læknum í þágu eftirlits. Landlæknir hefur frá árinu 2010 kallað árlega eftir starfsemisupplýsingum í samskiptaskrá sjálfstætt starfandi sérfræðinga. Landlæknir hefur beint tilmælum um úrbætur til þeirra lækna sem ekki hafa orðið við innköllun embættisins um upplýsingar. Vegna þeirra sem urðu ekki við tilmælum landlæknis var erindi í kjölfarið sent til ráðherra. Hvaða úrræði hefur landlæknir til að fylgja upplýsingaöflun eftir? Samkvæmt lögum um landlækni og lýðheilsu, nr. 41/2007, á landlæknir að beina tilmælum til rekstraraðila telji hann að heilbrigðisþjónustan uppfylli ekki skilyrði í heilbrigðislöggjöf. Landlækni ber að skýra ráðherra frá málinu verði rekstraraðili ekki við slíkum tilmælum. Auk þessa úrræðis getur landlæknir, ef heilbrigðisstarfsmaður brýtur í bága við heilbrigðislöggjöf landsins, áminnt eða svipt viðkomandi heilbrigðisstarfsmann starfsleyfi. Loks er spurt hvort ráðherra telji stöðuna á skilum sérfræðilækna á starfsemisupplýsingum viðunandi. Samkvæmt lögum um landlækni og lýðheilsu skal landlæknir halda heilbrigðisskrár á landsvísu um heilsufar, sjúkdóma og slys og lyfjaávísanir, fæðingar og starfsemi og árangur heilbrigðisþjónustunnar. Tilgangur skránna er að afla þekkingar um heilsufar og heilbrigðisþjónustu, hafa eftirlit með þjónustunni ásamt því að nota þær við gerð áætlana um gæðaþróun í heilbrigðisþjónustu og vísindarannsóknum. Það er því afar mikilvægt hlutverk sem embættið gegnir að þessu leyti til. Hér kunna þó, eins og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni, að mætast ólíkir hagsmunir, báðir mikilvægir og umhugsunarverðir; annars vegar hagsmunir heilbrigðiskerfisins og þjóðarinnar af því að embætti landlæknis geti uppfyllt lagaskilyrði sín og hins vegar í sumum tilvikum hagsmunir sjúklings og trúnaðarskylda lækna gagnvart sínum sjúklingum, sem á sér stoð í lögum um sjúkraskrár, nr. 55/2009. Um þetta hefur lengi verið deilt. Ég lít svo á að lagastoð landlæknis til að safna og vinna upplýsingar í samskiptaskrá sjálfstætt starfandi sérfræðinga sé skýr í lögum um landlækni og lýðheilsu og því getur ekki talist viðunandi að hluti sérfræðilækna, eða allt að 15%, skili ekki inn umbeðnum upplýsingum. Ég veit að landlæknir er að skerpa á þessum reglum hjá sér, meðal annars með því að breyta eyðublöðum þannig að læknar sem hefja starfsemi skuldbindi sig til að skila þessum upplýsingum. Það eru einhverjar áherslubreytingar og meiri áherslu er að vænta á þessa hluti í störfum landlæknis.
Forseti. Mér finnst algjörlega óþolandi og ólíðandi að lýtalæknar - þetta eru sérstaklega lýtalæknar - skili ekki umbeðnum upplýsingum til landlæknis. Allar þessar upplýsingar eru dulkóðaðar hjá landlækni þannig að ekki verður farið að skoða þær með tilliti til þess hvort sjúklingurinn heitir Anna, Sigríður eða Pálína eða hvað. Heilbrigðisstarfsmenn hafa þungar áhyggjur af því að verið er að gera aðgerðir á sköpum kvenna og ekki síst ungra stúlkna. Það getur valdið þeim erfiðleikum síðar á ævinni. Lýtalæknar neita að gefa upplýsingar um hvað þetta eru margar aðgerðir. Ég ætla [[Forseti hringir.]]bara að segja það, virðulegi forseti, að mér finnst þetta hneyksli. Ég ætla að vona að ráðherra standi við það að landlæknir [[Forseti hringir.]]sækist eftir því að menn uppfylli þær skyldur sínar að skila þessum upplýsingum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. ráðherra Kristjáni Þór Júlíussyni svörin og hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur innleggið í umræðuna. Mér finnst hins vegar mjög miður og algjörlega óviðunandi að heyra að dregið hafi úr skilum á þessum upplýsingum. Eins og ráðherra rakti þá er það mjög mikilvægt fyrir þróun og gæði heilbrigðisþjónustunnar að við vitum hvaða heilbrigðisþjónustu er verið að sinna. Þó að þarna vegist á hagsmunir einstaklinga og þjóðarinnar þá geta það, þegar upp er staðið, verið mjög mikilvægir hagsmunir þessara sömu einstaklinga að upplýsingarnar liggi fyrir og skili sér. Ég vil þess vegna fagna því að landlæknir skuli vera að vinna að því að skerpa á reglum og skýra skyldur lækna í þessum efnum. Ég mun spyrja þessara spurninga áfram á næsta ári og fá að fylgjast með. Aðeins aftur að því hvers vegna þessar upplýsingar eru mikilvægar. Heilbrigðisstarfsmenn, ljósmæður, kven- og fæðingarlæknar, hafa haft áhyggjur af því að ýmislegt bendi til þess að tíðni lýtaaðgerða á kynfærum kvenna fari vaxandi. Áhyggjurnar stafa af því að langtímaáhrif slíkra aðgerða á lífsgæði einstaklinga eru lítt þekkt, hvorki áhrif á meðgöngu og fæðingu né yfir æviskeiðið. Meðan upplýsingarnar fást ekki er erfitt að segja til um hvort ástæða sé til að bregðast við á einhvern hátt. Að sama skapi er það áhyggjuefni, ef rétt reynist, að verið sé að framkvæma lýtaaðgerðir af þessu tagi á börnum undir 18 ára aldri.
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og þá brýningu sem kemur fram í máli hv. þingmanna sem tóku þátt í henni. Ég tek undir þau sjónarmið sem komu fram hjá þeim báðum þess efnis að það sé ekki viðunandi og ekki líðandi að landlæknisembættið eigi ekki möguleika á að hafa upplýsingar um starfsemi þeirra þátta heilbrigðisþjónustunnar sem það kallar eftir. Við hljótum öll í þessum sal að geta verið sammála um að það sé háttur sem við viljum ekki hafa á upplýsingaöflun embættis landlæknis með hinum ýmsu þáttum heilbrigðisþjónustunnar. Það verður að finna lausn á þessu karpi sem hefur staðið í alllangan tíma milli tiltekinna sérgreinahópa og embættis landlæknisins varðandi starfsemisupplýsingarnar, en það er alveg ljóst að þolinmæði yfirvalda í þessum efnum er ekki takmarkalaus. Vegna frýjunarorða hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, um eftirrekstur með þessari hugsun við embætti landlæknis, þá tek ég þeim frýjunarorðum fagnandi og sömuleiðis þeim orðum hv. málshefjanda Líneikar Önnu Sævarsdóttur að hún muni halda áfram að spyrja út í þessa hluti, því að aðhald í þessum efnum er einfaldlega hið besta mál.