Eins og tilkynnt var á þingfundi í gær hefur forseta borist dagskrártillaga, svohljóðandi: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Störf þingsins. 2. Staðan á vinnumarkaði, munnleg skýrsla forsætisráðherra. 3. Sérstakar umræður um verðtryggingu. Málshefjandi er Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og til andsvara verður forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. 4. Sérstakar umræður um fyrirhugaðar skattbreytingar og jöfnuð í samfélaginu. Málshefjandi er Steingrímur J. Sigfússon og til andsvara verður fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarni Benediktsson. 5. Sérstakar umræður um öryggi sjúklinga í kjölfar fjöldauppsagna heilbrigðisstarfsfólks. Málshefjandi er Jón Þór Ólafsson og til andsvara verður heilbrigðisráðherra, Kristján Þór Júlíusson. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Katrín Júlíusdóttir, Jón Þór Ólafsson og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Nú fer fram atkvæðagreiðsla um tillöguna.
Herra forseti. Nú á Jónsmessunni leggjum við til, minni hlutinn, að við ræðum hér stöðuna á vinnumarkaðnum. Við teljum það vera mjög mikilvægt í ljósi þeirra atburða sem eru núna á vinnumarkaðnum og líka eru margar stéttir með óleysta samninga. Við teljum líka mikilvægt að ræða jöfnuð í samfélaginu, það er mjög brýnt, og það eru mál eins og fjöldauppsagnir á Landspítalanum, á heilbrigðisstofnunum, sem eru enn þá yfirvofandi þótt samningar hafi náðst við hjúkrunarfræðinga, sem er auðvitað mjög gott, en það liggur samt ekkert fyrir um hvort þeir samningar verða samþykktir í félögunum. Og meðan óvissa er um hvort uppsagnir verða dregnar til baka, þá held ég að mikilvægt sé að ræða þessi mál á Alþingi.
Virðulegi forseti. Fyrir þinginu liggja frá því í janúar umræðubeiðnir um sérstakar umræður og við höfum óskað eftir því að þær verði teknar hér á dagskrá. Það er náttúrlega með öllu ólíðandi að í hálft ár taki ráðherrar ekki við slíkum beiðnum og eigi samtal við okkur þingmenn. Það er okkar hlutverk að veita framkvæmdarvaldinu aðhald og það gerum við í gegnum sérstakar umræður. Á meðan engin starfsáætlun er hér eru engar sérstakar umræður, það eru engar munnlegar fyrirspurnir og okkur er beinlínis haldið frá því að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Við erum að leggja til að þær umræður verði teknar hér á dagskrá, tekin verði upp umræðan um stöðuna í heilbrigðiskerfinu vegna uppsagna, tekin verði umræðan um verðtrygginguna, tekin verði umræðan um jöfnuð í samfélaginu og áhrif skattbreytinga á það. Hvers vegna eru menn ekki tilbúnir í þær umræður? Er það kannski vegna þess að menn munu ekki afnema verðtrygginguna eins og [[Forseti hringir.]]formaður fjárlaganefndar sagði í viðtali nýlega að væri mjög erfitt að gera? Er það vegna þess að menn eru ekki búnir að gera neitt plan um það með hvaða hætti eigi að vinna á biðlistum í heilbrigðiskerfinu [[Forseti hringir.]]og hvernig eigi að mæta uppsögnum þar? Það er líklega svarið.
Hæstv. forseti. Ég er kominn í ræðustól að áeggjan hv. þm. Róberts Marshalls. Ég sagði hér í ræðu í gær að hann hefði kallað pólitíska andstæðinga sína pólitíska hryggleysingja og skriðdýr. Það er ekki rétt. Ég biðst velvirðingar á því og mig langar að fá að fara rétt með það sem hv. þingmaður sagði í umræðum 24. febrúar 2014, með leyfi forseta: „Virðulegur forseti. Í þessu máli opinberast hvers lags pólitískir hryggleysingjar það eru sem skipa þessa ríkisstjórn, hvers lags pólitísk lindýr það eru sem þora ekki að fara með þetta mál í þjóðaratkvæðagreiðslu …“ Þarna varð mér á í messunni, herra forseti. Ég sagði að hv. þingmaður hefði sagt skriðdýr en hann hafði sagt lindýr um pólitíska andstæðinga sína. Hafa skal það sem sannara reynist og ég er fús að leiðrétta þennan misskilning.
Hæstv. forseti. Í gær fjölluðu þau hv. þingmenn Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Össur Skarphéðinsson um yfirtöku viðskiptabankanna á þremur sparisjóðum. Í ræðum sínum ræddu þau afskiptaleysi Samkeppniseftirlitsins og Fjármálaeftirlitsins gagnvart þessum yfirtökum. Það er einmitt það sem mig langar til að ræða núna, eftirlitshlutverk og afskiptaleysi þessara stofnana. Undanfarna mánuði hefur fólk komið að máli við mig sem hefur verið í vandræðum með viðskiptabankana. Þessir einstaklingar eiga það sameiginlegt að fá ekki úrlausn sinna mála innan þessara fjármálastofnana en umræddir einstaklingar hafa verið með erlend eða gengistryggð lán sem hafa verið dæmd ólögmæt bæði í héraðsdómi og Hæstarétti Íslands. Þrátt fyrir það og þrátt fyrir að ýmsir hagfræðingar, m.a. innan háskólans, og sameiginlegir matsmenn þessara einstaklinga og viðskiptabankanna hafi komist að niðurstöðu um endurútreikning neita enn viðskiptabankarnir að reikna út lán einstaklinganna. Þessir einstaklingar hafa meðal annars leitað réttar síns hjá Fjármálaeftirlitinu vegna framgöngu þessara viðskiptabanka. Til að gera langa sögu stutta er það svo að allir benda á einhvern annan sem á að bera ábyrgðina. Það hefur gert það að verkum að þessir einstaklingar hafa ekki fengið nokkuð að gert í sínum málum. Einu svörin sem fólk fær er að atvikið verði skráð en ekki sé hægt að gera nokkuð annað. Á heimasíðu Fjármálaeftirlitsins má sjá að stofnunin á meðal annars að hafa eftirlit með starfsemi viðskiptabanka en þar á virðist vera nokkur misbrestur þannig að ég vildi bara taka undir það að ég er verulega hissa á því afskiptaleysi sem þarna virðist vera.
Hæstv. forseti. Það er ástæða til að gleðjast yfir samningi við hjúkrunarfræðinga og vonandi næst sátt um þann samning. Það tókst að lenda kjarasamningum á almenna vinnumarkaðnum af skynsemi með samstöðu aðila og myndarlegri aðkomu ríkisstjórnarinnar, samningum sem ganga lengra en áður til aukins jöfnuðar. Við þekkjum þá atburðarás sem fer í gang þegar auknum kostnaði kjarasamninga er velt út í verðlagið og nú þegar sjást merki um verðhækkanir vegna kjarasamninga. Þrátt fyrir þá viðleitni Seðlabankans að hækka nú þegar vexti til að halda aftur af verðbólgu er ég smeykur um að vaxtahækkanir geti haft þveröfug áhrif. Vextir hækka kostnað fyrirtækja, sér í lagi minni og millistórra fyrirtækja, og minnka getu þeirra til að mæta hærri launakostnaði ellegar velta því út í verðlagið. Heimili með stærstan hluta skulda í verðtryggðu fasteignaláni finnur minna fyrir vaxtahækkuninni sem er bætt við höfuðstólinn og dreifist á mánaðarlega greiðslubyrði en safnast hins vegar upp sem skuldabaggi til framtíðar. Vaxtahækkanir geta því bitið þar sem síst skyldi, draga úr sparnaði og fjárfestingum og veikja kaupmátt. Á hinn bóginn liggja verðbólgumarkmið peningastefnunnar fyrir og með vaxtatækið nánast eitt að vopni sinnir Seðlabankinn í raun á skýran hátt sínum hluta ábyrgðarinnar og bregst við stöðu og væntingum. Því þurfum við að líta okkur nær. Verðstöðugleiki er æskilegur og aukinn kaupmáttur er nauðsynlegur afrakstur samninga. Það er hægt að ná því með sameiginlegu átaki allra, auknum aga og sparnaði í öllum rekstri, allra efnahagseininga ríkis, fyrirtækja og heimila. Ábatasamasti sparnaðurinn verður áfram að greiða niður skuldir. Ríkisstjórnin hefur sýnt fordæmi með aðgerðum sínum og þarf að halda áfram á þeirri braut, sýna aðhald í ríkisútgjöldum, greiða niður skuldir og hvetja til aukins sparnaðar. Þannig verður þrýstingur á [[Forseti hringir.]]vaxtahækkanir minni og æskilegt jafnvægi líklegra.
Herra forseti. Í ljósi þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað hér bæði í gær og marga undanfarna daga þar sem þingmenn eru gjarnan svolítið uppteknir af sjálfum sér og því sem fer fram hér innan veggjanna langar mig til að vekja athygli á mörgum þeim sem nota nú eigið líkamsafl til að styrkja ýmis málefni. Meðal annars er WOW Cyclothon-keppnin haldin núna í fjórða sinn þar sem eru yfir 1 þús. keppendur í 116 liðum sem ætla að hjóla Hvalfjörðinn og yfir Öxi á innan við 72 tímum. Í morgun komu einir 40 niður af Öxi og fengu súpu hjá Guðnýju Ingimundardóttur á Djúpavogi og voru því auðvitað mjög fegnir eftir erfiða hjólaferð. Í ár ætlar þessi hópur að hjóla til styrktar uppbyggingu Batamiðstöðvar á geðsviði Landspítalans á Kleppi. Núna um mánaðamótin, 30. júní, ætlar 12 manna hlaupahópur að hlaupa hringveginn til að vekja athygli á hárri tíðni sjálfsvíga ungra karla á Íslandi og er það verkefni unnið í samstarfi við Geðhjálp og Rauða krossinn undir yfirskriftinni Útmeða þar sem ungir karlmenn er hvattir til að setja tilfinningar sínar í orð til að stuðla að því að þeir hafni ekki í tilfinningalegu öngstræti með ófyrirséðum afleiðingum. Eins og við vitum allt of vel eru sjálfsvíg ein algengasta dánarorsök ungra íslenskra karlmanna, á aldrinum 18–25 ára, núna á allra síðustu árum. Framlag þessa hlaupahóps verður sem sagt að hlaupa í kringum landið með viðkomu í Vestmannaeyjum á fimm sólarhringum. Hver hlaupari þarf að klára 30–40 kílómetra á dag. Það er mjög óeigingjarnt starf sem þarna er verið að vinna. Að lokum langar mig að minna á UNICEF sem er meðal þeirra sem verður hlaupið til styrktar í Reykjavíkurmaraþoni, en í ár eiga framlögin sem þar safnast að nýtast vegna neyðarinnar sem skapast hefur í Nepal. Þar hefur komið fram, eins og við þekkjum eftir að jarðskjálftinn [[Forseti hringir.]]reið yfir, að neyðin er mikil. Ég þakka því dugnaðarfólki sem þarna leggur á sig ómælda vinnu og vil horfa svolítið út fyrir rammann hérna innan húss.
Herra forseti. Á þessum fallega degi, Jónsmessunni, langar mig aðeins að ræða það sem við höfum verið að ræða undanfarið á þingi, vonandi við þinglok á næstunni, að mikið ósætti sé í gangi innan veggja þingsins, milli þingmanna, jafnvel einelti. Mín upplifun af þessum vinnustað síðustu sex ár er nú ekki þannig og ég tel að yfir vötnum svífi heilt yfir góður andi þvert á flokka, vinskapur þvert á flokka, jafnvel innan flokka er vinskapur [[Hlátur í þingsal.]]svo ég held að við hv. þingmenn séum ekkert svo slæm þegar upp er staðið. Ég óska þess að við getum haldið áfram að rækta hérna góða vináttu milli okkar þingmanna burt séð frá pólitískum ágreiningi. Það er heilbrigt að takast á um pólitík og til þess erum við kjörin á Alþingi, til að takast á um pólitíkina. Við notum oft myndlíkingar, notum íslenskuna til að tjá skoðanir okkar á pólitík, en þar með er ekki sagt að við séum að meina það í orðsins fyllstu merkingu gagnvart þeim sem við erum að tjá skoðanir okkar gagnvart. Ég held að við megum ekki vera of viðkvæm fyrir okkur sjálfum, við ættum frekar að halda áfram að nota kjarnyrta íslenska tungu en hjóla ekki í manninn heldur málefnið. Við verðum að bera virðingu hvert fyrir öðru, halda áfram að elska náungann og þjóðina okkar og reyna að gera það besta sem við getum, hvert með sínu lagi. Að lokum legg ég til að kvótakerfið verði lagt af í núverandi mynd.
Virðulegi forseti. Ímyndum okkur fyrirtæki sem býr yfir fjármagni til að hafa nákvæmlega 63 starfsmenn í vinnu. Ímyndum okkur síðan að sex deildir séu í þessu fyrirtæki, í tveimur þeirra séu 19 manns, í einni séu sjö, í einni séu sex, einni níu og svo getur maður kannski vænst þess að tölvudeildin hafi sirka þrjá menn. Ef við stillum þessu upp þannig að til að fjölga í sinni deild þurfi hver yfirmaður að fá einhvern rekinn úr annarri deild, það þurfi að gerast með því að tala um viðkomandi aðila, hvernig mundi maður halda að svona fyrirtæki virkaði? Það sem ég er að reyna að koma að hérna, virðulegi forseti, er að þegar fólk heldur að hið háa Alþingi geti einhvern tímann unnið eftir einhvers konar faglegum stöðlum á sambærilegan hátt og maður rekur fyrirtæki tel ég það rangt. Þetta er pólitísk stofnun sem þarf að lifa við það að hér eru pólitískir ferlar. Ég nefni þetta vegna þess að sá ágreiningur sem við tölum réttilega mikið um hér vegna þess að hann er djúpstæður, ríkur og langvarandi verðum við að líta til pólitískra lausna. Ég vil meina enn og aftur, virðulegi forseti, að pólitískasta rétta lausnin á þeim pólitíska vanda sem hér er til staðar sé meira lýðræði. Það er ekki andrúmsloftið hér á bæ sem þarf að batna, ég mundi meira að segja segja að það væru varla vinnubrögðin vegna þess að á meðan staðan er eins og hún er núna, meðan reglurnar eru eins og þær eru, verður alltaf togstreita, jafnvel ómálefnaleg togstreita, þegar það er eina leiðin til þess að berja hlutina í gegn, ýmist með frekju eða leiðindum af öðru tagi. Það verður að gefa þessari þjóð sem á þetta háa Alþingi færi og réttinn á að grípa í taumana þannig að við sem hér störfum höfum hagsmuni af því að tala vel um og við hvert annað. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Forseti. Það er ekki að furða að við séum sjálf uppteknust af okkur sjálfum þessa dagana, en það er dálítill hópur af fólki hérna úti sem býr við skerta möguleika á tjáningu. Það er ekki tjáningarfrelsi í hefðbundnum skilningi heldur beinlínis það að það fólk býr við kvótakerfi tjáningarinnar, þ.e. þegar sjóðurinn er búinn getur þetta fólk hvorki tjáð sig né notið félagslegra samskipta í samfélaginu. Þetta er í raun erfiðari og flóknari staða en við flest sem hér erum getum gert okkur í hugarlund, en við samþykktum með öllum greiddum atkvæðum lög nr. 61/2011, um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls, þar sem kemur fram að ríki og sveitarfélög skuli tryggja að allir sem þess þurfa eigi kost á þjónustu á íslensku táknmáli. Nú liggur fyrir í lögum um heilbrigðisþjónustu og menntakerfi og lögum sem lúta að dómstólum að heyrnarlausir búa við túlkaþjónustu í þessum geirum samfélagsins. Það sem út af stendur er það sem kallað er túlkun í daglegu lífi. Þar erum við að tala um atvinnuviðtöl, húsfundi, brúðkaupsveislur, ættarmót, fasteignakaup, bankaviðtöl o.s.frv. Samkvæmt dönskum lögum um túlkaþjónustu fyrir heyrnarlaust og heyrnarskert fólk eiga þeir aðilar sem rétt eiga á slíkri þjónustu ávallt völ á henni með þeim rökum að ella geti þeir ekki tekið þátt í samfélaginu til jafns við aðra borgara. Þetta er mjög skýrt í dönsku lögunum og danska félagsmálaráðuneytið sendi nýlega frá sér tilkynningu þar sem taldar eru upp allar þær aðstæður í lífi og starfi táknmálstalandi fólks þar sem túlkaþjónusta skal ávallt vera til reiðu fyrir þetta fólk. Þetta er óhjákvæmileg lagabreyting á Íslandi í kjölfarið á lögunum frá 2011 og ég boða hér að ég muni leggja fram, vonandi með þverpólitískri aðkomu, [[Forseti hringir.]]frumvarp til laga á komandi hausti sem verði í þessum anda svo við hverfum frá þeirri stöðu að ár eftir ár búi heyrnarlausir við það að þurfa að þola skert tjáningarfrelsi mánuðum saman ár hvert.
Hæstv. forseti. Það er rétt að lýsa sérstakri ánægju með að kjarasamningar hafi náðst við hjúkrunarfræðinga og vonandi er að fleiri hópar fylgi á eftir, þeir sem ekki hafa gengið frá sínum samningum. Vonandi er þetta upphafið að áframhaldandi stöðugleika á Íslandi þó að vissulega sé djarft farið. Þó er rétt að hafa áhyggjur af fréttum um að ýmsir birgjar eru að hækka vöru núna, jafnvel rétt áður en að kjarasamningar eru samþykktir. Vaxtahækkun Seðlabankans í síðustu viku hjálpar ekki til við þetta nema síður sé. Hún á örugglega sinn stóra þátt í því að menn hrökklast í að hækka verð, en Neytendasamtökin birta þær verðhækkanir á heimasíðu sinni og öllum neytendum er vert að fara inn á þá síðu, ns.is, vegna þess að þar er listi yfir birgja sem hækkað hafa verð undanfarandi. Ég ætla ekki að lesa þessa birgja upp að sinni en hvet menn til að fara þarna inn og gaumgæfa þetta vegna þess að þarna er um að ræða hækkanir á bilinu 2,5% upp í allt að 14%. Það er rétt að hafa í huga í þessu samhengi að síðustu 12 mánuðina hefur gengi íslensku krónunnar styrkst um 3% gagnvart öllum helstu viðskiptamyntum. Þá á ég við evru og Norðurlandamyntirnar. Amerískur dollar hefur að vísu hækkað en einungis lítill hluti af vörum sem hingað eru fluttar kemur frá Ameríku og það er í sjálfu sér engin afsökun fyrir menn að byrja að hækka vörur áður en pappírinn er orðinn þurr af blekinu á kjarasamningunum. [[Forseti hringir.]]Ég hvet menn til að sýna hófsemi og stillingu í þessum efnum.
Virðulegi forseti. Löngu vori verkfalla er senn að ljúka. Það er mikil gleði í samfélaginu yfir því að samið hafi verið við hjúkrunarfræðinga í gærkvöldi, eina mikilvægustu stétt heilbrigðiskerfisins og límið í henni. Við höfum upplifað læknadeilu og kjaradeilur annarra heilbrigðisstétta í vetur og það hefur skapað mikið óöryggi í samfélaginu, óöryggi sem við viljum ekki lifa upp aftur. Við viljum aldrei lifa upp svona vetur aftur. Við þurfum að finna leiðir til að kjaradeilur þessara hópa ógni ekki öryggi sjúklinga og fólksins í landinu enn á ný. Það er hvorki vilji þess né okkar og það er auðvitað sameiginlegt verkefni að finna leiðir til þess. Þá hafa stéttir iðnaðarmanna, sem hafa boðað verkföll að undanförnu, samið þannig að segja má að nú séu nánast allir aðilar á vinnumarkaði að ljúka kjarasamningum. Það er mikið fagnaðarefni. Ég tek undir með hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni þegar hann segir að nú þurfi verslun, þjónusta, bankar og aðrir að sýna hófsemd og sjá hvort þeir geti ekki tekið á sig þær launahækkanir sem fyrirtækin verða fyrir. Mörg hafa þegar sýnt fram á það með góðum hagnaði að þau eiga að geta staðið undir þeim kjarasamningum sem gerðir eru á almennum markaði. Það hefur komið fram að samningarnir eiga ekki að ógna stöðugleika og það er mikilvægt að nú komi síðustu hóparnir, BHM, inn í dæmið, klári sína samninga og sýni að þeir séu líka í kjarabaráttu en ekki í pólitík.
Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á að taka undir með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur um túlkaþjónustu. Við samþykktum árið 2011 frumvarp til laga um að táknmál yrði viðurkennt tungumál og þess vegna er óásættanlegt fyrir þá sem nýta það tungumál að af þeim sé tekinn sá réttur að geta verið virkir þegnar í samfélaginu. Það er annað sem mig langaði að minnast á. Í fréttum í útvarpinu í dag sem og í blöðum er greint frá því að forstjóri Barnaverndarstofu hefur verið sýknaður af átta ummælum sem hann lét falla um rekstur Götusmiðjunnar á árum áður. Fréttaflutningur af þessu er með þeim hætti að það hlýtur að koma til kasta velferðarráðuneytisins og heilbrigðisráðuneytisins að fylgjast með því hvernig slíkar stofnanir sem þiggja fé af fjárlögum vinna vinnuna sína ef í annað skipti á skömmum tíma er svo illa staðið að málum sem raun ber vitni. Ef skjólstæðingum þeirra stofnana sem hlut eiga að máli og eru þarna til þess að leita sér hjálpar er misboðið með orðum og/eða gjörðum eins og gerðist í svokölluðu Byrgismáli og virðist vera hér í máli Götusmiðjunnar er það skylda stjórnvalda sem veita fé til slíkra stofnana að sjá til þess að þetta virka eftirlit komi ekki eingöngu þegar skjólstæðingarnir leita annað vegna þess að þeim hefur með einum eða öðrum hætti verið misboðið. Þetta er ljót frétt, virðulegur forseti, [[Forseti hringir.]]það er ljótt sem liggur að baki sýknu forstjóra Barnaverndarstofu, það er ljótt mál og það er okkar skylda að koma í veg fyrir að svona eigi sér stað.
Virðulegi forseti. Ég er mjög óróleg yfir stöðunni í heilbrigðiskerfinu og ég er mjög óróleg yfir værukærð stjórnvalda gagnvart því máli. Um 200 heilbrigðisstarfsmenn hafa sagt upp störfum. Það hefur ekki komið fram að menn séu farnir að draga þær uppsagnir til baka. Það var samið í gær en ég bendi samt á að félagsmenn sjálfir eiga enn eftir að samþykkja samninginn og formaður Félags hjúkrunarfræðinga sagði í fjölmiðlum í dag að hann væri hóflega bjartsýnn á að það gerðist þar sem þau hafi ekki náð markmiðum sínum en hann taldi þetta vænlegri stöðu. Ég held að menn ættu ekki að fagna fyrr en atkvæðagreiðslan er komin í hús. Og mér finnst óþægilegt hversu værukærir menn eru hér gagnvart þessari stöðu, þeim biðlistum sem hafa hrannast upp í heilbrigðiskerfinu. Forstjóri Landspítalans er búinn að segja okkur að það muni þurfa töluverða fjármuni til að vinna þá upp og þá má líka spyrja: Hvernig ætla menn að bregðast við því ef uppsagnirnar standa? Mér finnst vanta alla áætlun. Við höfum ekki séð neitt plan um það með hvaða hætti á að bregðast við þessu og mér finnst menn vera heldur værukærir. Ég hef áhyggjur af þessu og við leggjum hér ítrekað fram tillögu um dagskrárbreytingu vegna þess að við teljum mörg í þessum sal, ekki síst í stjórnarandstöðunni, mikilvægt að taka þessi mál hér upp. Ég kalla þess vegna eftir því og ítreka að forseti fari að setja starfsáætlun þannig að við getum farið í sérstakar umræður. Virðulegi forseti. Ég tek að lokum undir með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur og þakka henni fyrir að taka upp mál táknmálstúlkunar vegna þess að það er ólíðandi að við séum að skerða mannréttindi stórra hópa Íslendinga, vitandi það að [[Forseti hringir.]]skömmtun fjármuna er ónæg.
Virðulegi forseti. Mér finnst vera svolítið sérstakur tónn í hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar, ég held að við hljótum að fagna því að samningar hafi náðst og vonandi næst niðurstaða í það. [[Gripið fram í.]]Ég heyri að reyndum þingmönnum stjórnarandstöðunnar finnst óþægilegt hvernig yngri [[Gripið fram í.]]þingmenn tala því að það er auðvitað ábyrgðarlaust að tala með þessum hætti, sérstaklega í ljósi þess að allir vita sem vilja vita að þessi ríkisstjórn hefur forgangsraðað í þágu heilbrigðismála og hefur ekki fengið stuðning frá hv. stjórnarandstöðu til þess. Við getum alveg farið í gegnum allar tölur, allar ræður, alla vinnu í til dæmis hv. fjárlaganefnd til að skoða það. Tölurnar tala sínu máli, þær liggja alveg fyrir. Ég ætla að ræða annað, það að [[Gripið fram í.]]ég spurðist hér fyrir eins og ég hef oft gert um ákveðna þætti sem snúa að fjármálamarkaðnum, að bönkunum. Almenna reglan er sú að maður hefur fengið svör, bæði þegar maður hefur beðið viðkomandi stofnanir að koma fyrir þá nefnd sem á að hafa eftirlit með þessu og sömuleiðis þegar maður hefur komið með skriflegar fyrirspurnir. Fyrir tveimur mánuðum lagði ég hins vegar fram skriflega fyrirspurn, fékk svör við henni sem voru ýmist út og suður eða hreinlega sagt berum orðum að þetta kæmi hv. Alþingi ekki við. Nú erum við að tala um hagsmuni sem eru nokkur hundruð milljarðar og sagt var: Hv. Alþingi kemur þetta ekki við. Það er mjög athyglisvert ef við erum komin á þann stað að bankastofnanir nálgist Alþingi og þar af leiðandi almenning með þessum hætti. Ég er ánægður að sjá að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hefur beðið um fund í efnahags- og viðskiptanefnd til að ræða þetta en ég vil sömuleiðis mælast til þess og hvetja hæstv. forseta til að skoða þessi mál. Það er stórmál ef þessar kerfislega mikilvægu [[Forseti hringir.]]stofnanir sem eru með einum eða öðrum hætti á ábyrgð skattgreiðenda, því miður, komast upp með það að svara ekki fyrirspurnum hv. þingmanna.
Forseti tekur undir það með hv. þingmanni að það er auðvitað óviðunandi ef svör eru ekki fullnægjandi við fyrirspurnum hv. þingmanna. Forseti gerir sér ekki nákvæmlega grein fyrir hvaða valdheimildir hann hefur til að ganga eftir því að þeim spurningum sé svarað með öðrum hætti en gert hefur verið en mun beita sér í þessum efnum í þágu þingsins og þeirra upplýsinga sem óskað er eftir.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með forseta. Ég vil sem þingflokksformaður Samfylkingarinnar taka eindregið undir með þingflokksformönnum Sjálfstæðisflokksins og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um nauðsyn þess að hér sameinist allir þingflokkar á Alþingi um að tryggja heyrnarlausum rétt í lögum til túlkaþjónustu við athafnir daglegs lífs. Við sameinuðumst um mikilvæga löggjöf í þinginu árið 2011 og þurfum að fylgja henni eftir með skýrum og ótvíræðum mannréttindum til handa heyrnarlausum að fá túlkun í þeim verkefnum sem við öll þurfum að sinna. Við sem höfum fengið fulla heyrn í vöggugjöf, okkur ber skylda til þess að tryggja það að þeim sem ekki var það gefið séu tryggð þau mannréttindi að geta stundað athafnir daglegs lífs með þeirri túlkaþjónustu sem þeir eðlilega þurfa á að halda. Virðulegur forseti. Ég kvaddi mér hljóðs vegna stærsta máls þessa kjörtímabils sem er til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd, það lýtur að gjaldeyrishöftunum, stöðugleikaskatti og uppgjöri hinna föllnu banka sem stjórnarmeirihluti undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur tók hér undir gjaldeyrishöft á síðasta kjörtímabili. Hér er verið að taka mjög afdrifaríkar ákvarðanir og við umfjöllun í efnahags- og viðskiptanefnd hefur ýmislegt komið fram sem miklu máli skiptir að nefndin og þingið gefi sér tíma til að fara yfir, meðal annars þau stöðugleikaskilyrði sem verið er að grundvalla þessar tillögur á og sömuleiðis hver sé hin endanlega útkoma úr þeim skilyrðum sem sett verða og hvaða aðkomu þingið eigi að hafa að því. Ég vil leggja á það áherslu að hér mega menn ekki hrapa að því með einhverjum kvöld- og helgarfundum að ljúka [[Forseti hringir.]]jafn veigamiklu máli. Hér þarf þingið [[Forseti hringir.]]að taka sér þann tíma sem þarf til að gaumgæfa [[Forseti hringir.]]efnisatriði þessa mikilvæga máls áður en það verður afgreitt, því það getur haft gríðarlega afdrifaríkar afleiðingar um langa framtíð.
Herra forseti. Hæstv. forseti veit ekki alveg hvernig hann getur stutt við það að tryggja betra upplýsingaflæði, m.a. frá ráðherrum. Hæstv. forseti getur aðstoðað. Píratar hafa lagt fram lagafrumvarp um upplýsinga- og sannleiksskyldu ráðherra. Það er mjög eðlileg og hófleg krafa í þessu frumvarpi, bara sú að í lögum um ráðherraábyrgð sé ráðherrum gert skylt að virða að um brot á upplýsingaskyldu ráðherra samkvæmt 1. gr. varði lög um ráðherraábyrgð annars vegar og að hins vegar sé bætt inn í lög um ráðherraábyrgð að ráðherra megi ekki, af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi, gefa Alþingi rangar eða villandi upplýsingar eða leyna upplýsingum í máli sem Alþingi hefur til meðferðar og hafa verulega þýðingu fyrir mat þingsins á því. Þetta er nokkuð sem forseti þingsins getur gert, hann getur sett þetta mál á dagskrá. Þá getum við fengið það inn í nefnd og strax í umsagnarferli, það mundi strax ýta af stað þessu máli til að fá betri upplýsingar frá ráðherrum. Varðandi sannleikann er það þannig í vestrænum lýðræðisríkjum að ef við ætlum að fá að stíga í stól í dómsal sem vitni, það á við í flestum lýðræðisríkjum, verðum við að sverja eið þess efnis að segja sannleikann, allan sannleikann og ekkert nema sannleikann. Það er nefnilega ástæða fyrir því að þetta er sett inn. Maður er ekki tekinn gildur sem vitni í dómsmáli nema maður segi allan sannleikann. Það er hægt að segja hálfan sannleika og villa í rauninni um fyrir mönnum með hálfum sannleika. Þegar talað er um að hjúkrunarfræðingar krefjist 20% launahækkunar er það ekki allur sannleikurinn, krafan nær yfir langt tímabil, mörg ár, sem þýðir að árlega hækkunin er miklu minni. Það er ekki verið að segja allan sannleikann og það er ekki skýr mynd sem fólk fær af kröfunni. [[Forseti hringir.]]En forseti getur aðstoðað við það að sannleiksskylda ráðherra verði skýrari.
Hæstv. forseti. Kvennahreyfing Samfylkingarinnar hélt í gær málþing um áhrif löggjafar af banni við kaupum á vændi á Íslandi, í Noregi og í Svíþjóð. Málþingið var stutt af sósíaldemókrötum í Norðurlandaráði og Friedrich-Ebert-Stiftung með þátttöku íslenskra, norskra, sænskra, finnskra og þýskra þingmanna. Ég hélt erindi um áhrifin á Íslandi og niðurstaðan er sláandi. Við gerum ekki nándar nærri nóg til að framfylgja löggjöfinni. Það sýnir sig þegar málið er skoðað að þegar lögreglan veitir þessum málaflokki sérstaka athygli kemur ýmislegt upp úr dúrnum, eins og að árið 2013 komu 167 mál um ólögleg kaup á vændi til kasta lögreglu miðað við 12–13 mál árið á undan og árið á eftir. Rannsóknarheimildir lögreglu virðast ónógar og réttarhöld vegna brota á þessum lögum eru lokuð. Þrátt fyrir að ríkissksóknari, lögregla og kvenkyns dómarar vilji að réttarhöldin séu opin þurfa þau að lúta í lægra haldi fyrir meiri hluta niðurstöðu karlkyns dómara í Hæstarétti. Ég mun núna leggja fram til skriflegs svars fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra og spyrja hvort lagabreytingar þurfi til að tryggja opin réttarhöld í þessum málum og hvort til standi að auka rannsóknarheimildir miðað við refsiramma brotanna. Ég vænti jákvæðra viðbragða frá hæstv. ráðherra Ólöfu Nordal, enda tel ég að við hér á landi séum öll sammála um að við viljum ekki að hér sé hægt að kaupa sér völd yfir annarri manneskju.
Virðulegi forseti. Ég vildi minna forseta á að nú er kominn 24. júní og Alþingi situr enn án starfsáætlunar. Á dögunum þegar þingið gerði hlé um helgi var ég staddur við Breiðafjörðinn. Þar sem ég sat innan um birki sem er farið að laufgast heyrði ég endalausan fuglasöng úr öllum áttum og þótt ég skildi ekki orð af því sem þessir fuglar sögðu upplifði ég að þeir væru hressir, jafnvel í rífandi stuði, og þessi upplifun mín gerði það að verkum að fuglasöngurinn hafði áhrif á mig og ég varð glaður. Fuglarnir settu tóninn. Alþingi setur lög, en það er ekki eina hlutverk okkar. Alþingi er líka málstofa þar sem við ræðum málefni samfélagsins og þessi málstofa er áberandi. Við erum send beint út og það eru meira að segja fjölmiðlamenn í fullu starfi við að fylgjast með okkur og segja frá því sem hér fer fram. Það setur tón. Auðvitað hefur það sem hér er rætt og hvernig það er rætt áhrif út í samfélagið, alveg eins og fuglatístið hafði áhrif á mig. Umræðan er á ábyrgð okkar allra og umræðan á Alþingi markast ekki síst af því hvaða mál eru á dagskrá. Sú ábyrgð hvílir þungt á stjórnarflokkunum, hvaða mál þeir setja á dagskrá og hverju er haldið til streitu, og forseta Alþingis sem fer með dagskrárvaldið. Það er kannski ekki skrýtið að sjá merki um upplausn úti um allt samfélag þegar upplausn ríkir í málstofu landsmanna á Alþingi. Það hlýtur að vera hægt að gera betur. Við alþingismenn kunnum alveg að tala saman, við erum ekki fuglar, við erum menn þó að vissulega megi halda því fram að það leynist nokkrir furðufuglar í hópnum. [[Gripið fram í: Nefndu þá.]]Tjah. Að lokum vil ég taka undir með öðrum og minna á að félagslegi túlkasjóðurinn er enn tómur og það er skömm að því. Það vantar nokkrar milljónir til að tryggja lágmarksþjónustu, þ.e. 8–10 klukkustundir á ári fyrir heyrnarlausa. Fyrir 200 Íslendinga er túlkun lykill að þátttöku í samfélaginu. Í því samhengi vil ég minna forseta á það að hér á eftir erum við að ræða stuðning ríkisins við verkefni á Bakka upp á nokkra milljarða. Alþingi er málstofa og það skiptir máli hvaða tón við setjum.
Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 41/2013, um heimild til handa ráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að fjármagna uppbyggingu innviða vegna atvinnustarfsemi í landi Bakka í Norðurþingi, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er flutt af meiri hluta atvinnuveganefndar, þeim hv. þingmönnum Jóni Gunnarssyni, Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, Haraldi Benediktssyni, Ásmundi Friðrikssyni, Kristjáni L. Möller, Páli Jóhanni Pálssyni, Þorsteini Sæmundssyni og Þórunni Egilsdóttur. Forsaga málsins er í sem fæstum orðum einfaldlega sú að á síðasta kjörtímabili er ráðist í lagasetningu til þess að undirbúa innviði fyrir uppbyggingu atvinnu í landi Bakka, búa þannig um hnúta að hægt verði að byggja stóriðju á þeirri iðnaðarlóð sem þar er með fullnægjandi hætti. Hluti af þeirri framkvæmd var að leggja veggöng til þess að tengja saman iðnaðarlóðina og hafnarsvæðið. Það ákvæði sem atvinnuveganefnd óskar eftir breytingum á lögum um fjallar einmitt um þá framkvæmd, þ.e. gangagerðina sjálfa. Í 1. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Orðin „sem kostar allt að 1.800 millj. kr., miðað við verðlag í lok árs 2012“ í a-lið 1. mgr. 1. gr. laganna falla brott.“ Ástæðan fyrir tillögu okkar um að fella þennan texta út og hafa einfaldlega ótilgreinda upphæð er sú að nú liggur fyrir að undirbúningur undir löggjöfina á sínum tíma var allsendis ófullnægjandi, þ.e. ekki lágu fyrir nægilega greinargóðar áætlanir um kostnað við þessa gangagerð og komið hefur í ljós að hún er mun kostnaðarmeiri en áður var reiknað með. Nú liggur fyrir kostnaðaráætlun upp á að allt að 3.200 millj. kr. í stað 1.800 millj. kr. eins og áður hafði verið áætlað. Komið hefur fram við umfjöllun um þetta mál að það vegi kannski einna þyngst að ráðast þarf í mun meiri framkvæmdir vegna styrkingar á bergi vegna jarðskjálftahættu á svæðinu en áður var talið þar sem áður virtist við undirbúning málsins einungis hafa verið miðað við grófar kostnaðartölur úr gangagerð og vegagerð en þessi gangagerð er ekki lík hefðbundinni vegagerð sem við þekkjum einna helst úr almenna vegakerfinu. Þarna er meiri jarðskjálftahætta, göngin eru breiðari og þau þurfa líka að þola meiri þungaflutninga. Veglínu og gangastæði hefur líka verið breytt þannig að þar liggur einnig fyrir aukinn kostnaður. Um málið í heild sinni má svo sem margt segja en ég vil samt taka fram að ég fagna því að þessi atvinnuuppbygging í landi Bakka og á Norðurlandi sé að hefjast. Ég held að hún sé gríðarlega mikilvæg fyrir þetta svæði. Komandi úr héraði sem hefur á um 40 árum upplifað miklar breytingar vegna uppbyggingar á stóriðju veit ég að þessi uppbygging í landi Bakka og þær framkvæmdir sem nú eru að fara af stað munu breyta gríðarlega miklu fyrir byggðina og fyrir byggðarlögin og mannlífið þar í kring. Það breytir því hins vegar ekki að hér liggur fyrir gríðarlega mikill kostnaður sem hið opinbera ætlar að ráðast í til þess að af þessum framkvæmdum geti orðið. Það hefur verið gert í mörgum tilfellum þegar uppbygging stóriðju hefur staðið fyrir dyrum. Þannig var til dæmis opinber aðkoma að framkvæmdum hvort sem við nefnum Grundartanga, Straumsvík á sínum tíma eða Reyðarfjörð. Það sem stingur helst í augu þegar við fjöllum um þetta mál er undirbúningurinn að lagasetningunni sem hrindir af stað þeim gríðarlega miklu stóriðjuframkvæmdum sem undirbúnar voru á síðasta kjörtímabili. Af þeim undirbúningi megum við margt læra. Það er til dæmis ekki alveg ljóst hver átti að afla hvaða upplýsinga og hvernig upplýsingarnar berast núna á þessu stigi þegar raungera þarf þessar áætlanir, að farið er að reikna betur. Þar blasir við að umdeilanlegt er hvort við eigum að vista gangagerð sem tilheyrir þessari ívilnun eða þessum innviðaframkvæmdum í atvinnuvegaráðuneyti en ekki hjá fagráðuneyti vegagerðar, innanríkisráðuneytinu. Þegar farið er að funda um málið og ég hef tekið þátt í fundum um það, bæði í hv. atvinnuveganefnd og í hv. fjárlaganefnd, þá bendir hver á annan í kerfinu. Við komumst samt ekki undan því að rifja upp að það er að sjálfsögðu á ábyrgð þeirra sem stóðu að því að samþykkja þessi lög og um þau var almenn og breið samstaða í þinginu á sínum tíma. Þetta eru meginástæður þess að atvinnuveganefnd flytur þetta lagafrumvarp og vill aflétta því lagaákvæði sem ég hef greint frá til þess að hæstv. iðnaðarráðherra geti þá fullnustað sinn hluta af þessum innviðaframkvæmdum og þannig öðlist verkið þá stöðu að Vegagerðin geti boðið út þessa vegagerð og gangaframkvæmd. Þó að áætlaður kostnaður í dag sé 3,2 milljarðar kr. er allsendis óvíst að vita hver endanlegur kostnaður verður. Við höfum ekki niðurstöður útboða enn í hendi þar sem þau hafa ekki farið fram og kannski fullsnemmt að fullyrða um endanlegar tölur í þeim efnum. Eins og gengið er frá textanum í þessu frumvarpi þá stendur það nú opið. Eins og ég hef áður lesið leggur meiri hluti atvinnuveganefndar því þetta frumvarp fram til umræðu.
Virðulegi forseti. Ég þakka framsögumanni þessa máls, hv. þm. Haraldi Benediktssyni, fyrir tölu hans hér. Eins og fram hefur komið er þetta mál mjög einkennilegt, en það varð til í tíð síðustu ríkisstjórnar. Þáverandi hæstv. atvinnuvegaráðherra, núverandi hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, vistaði þetta verkefni undir sér í ráðuneyti sínu og er það einsdæmi, virðulegi forseti, þegar um svo umsvifamiklar fjárheimildir er að ræða og auk þess vegna þess hvers eðlis verkefnið er. Fjárlaganefnd hefur fengið til sín fulltrúa Vegagerðarinnar og fulltrúa frá atvinnuvegaráðuneytinu og bendir hver á annan, eins og hv. þm. Haraldur Benediktsson fór yfir, og raunverulega má segja að þetta verkefni sé munaðarlaust. Þess vegna langar mig til að spyrja þingmanninn hvort ekki sé rétt að fara þá leið sem svona verkefni fara hér á landi, að framkvæmdin á verkefninu verði færð undir innanríkisráðuneytið og undir fjármálaráðuneytið hvað varðar lánsfjárhliðina. Varðandi þær upphæðir sem um ræðir var gert ráð fyrir upphaflegri fjárhæð upp á 1.800 milljónir í verkefnið þegar var verið að koma því inn í þingið, inn fyrir dyrastafinn, en nú liggur fyrir að farið verður 70% fram úr því mati þegar þessi lög voru samþykkt og mun líklega enda í 3,2 milljörðum. Ég spyr því þingmanninn: Er það ásættanlegt þegar farið er af stað með svona verkefni að þau séu svo vanreifuð og vanáætluð að raunverulega sé verið að gefa opinn tékka inn í framtíðina?
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Ég vil reyna að bregðast við spurningum hennar og byrja þá á fyrri spurningunni um hvar rétt sé að vista verkefnið. Ég tók það einmitt fram í framsögu minni að ég tel að við getum lært af því hvar við eigum að vista þessi verkefni, þannig að ábyrgðin sé skýr og undirbúningurinn skilvirkur. Ég held að það hafi alla vega komið í ljós að það gengur ekki með þeim hætti sem við höfum upplifað að þessu sinni. Ég tíundaði ekki í framsögunni það sem kemur fram í greinargerð með frumvarpinu frá hv. atvinnuveganefnd, að mikilvægt sé að það viðbótarfé sem þarf til þess verkefnis verði ekki tekið af fjármunum sem renna til almennra samgönguframkvæmda um landið. Þetta vill nefndin taka sérstaklega fram. Það sem er kannski vandinn við að vista þetta hjá innanríkisráðuneytinu er að þá seilast menn í pott samgönguáætlunar til þess að standa að svona innviðaverkefnum, þess vegna verður að ganga frá því stjórnskipulega á mjög skýran hátt. Ég er sammála þingmanninum um að skýra þarf ábyrgðarhlutverkið og vistunina miklu betur í þessu. Seinni spurningin er hvort ásættanlegt sé að verkið fari jafn hressilega fram úr áætlunum og raun ber vitni. Það er engan veginn ásættanlegt að þurfa að kyngja því að við stöndum núna frammi fyrir þessum gríðarlega aukakostnaði. Það hefur einfaldlega komið fram í vinnu nefndanna sem ég vísaði til áðan, bæði hv. atvinnuveganefndar og fjárlaganefndar, að greiningin á bak við lagasetninguna var algjörlega ófullnægjandi þar sem menn notuðu, ég vil leyfa mér að segja, herra forseti, einhverja viðmiðunarverðlista yfir metraverð í gangagerð án þess að rannsaka það til hlítar, þó að þeir hafi vitað að göngin væru á þessum stað með breiðara sniði o.s.frv.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Já, það er alveg ljóst að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór grísku leiðina eins og við þekkjum hana. Hann bjó til sérverkefni í raun fyrir utan ríkissjóð, fyrir utan samgönguáætlun, fann til þess leiðir og hýsti verkefnið undir sjálfum sér þegar hann var atvinnuvegaráðherra. Það er mjög sláandi. Þetta er ekki eina dæmið frá síðasta kjörtímabili þar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fann leið til þess að fara fram hjá ríkissjóði og ríkisábyrgðarsjóði og fara grísku leiðina. Núverandi ríkisstjórn situr uppi með þær gjörðir og þess vegna er það okkar að bæta þetta mál og koma því á þann stað þar sem það á að vera. En það er kannski ekki nema von að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi valið grísku leiðina því að að mér skilst á hans eigin orðum að það hafi verið óskað eftir honum í Grikklandi við að taka til í fjármálum gríska ríkisins. Hann hefur verið fljótur að læra. Varðandi greinargerðina sem fylgir með þessu frumvarpi þá reikna ég með því að frumvarpið komi úr atvinnuvegaráðuneytinu. Þá vil ég benda hv. þm. Haraldi Benediktssyni á það, af því að hann situr bæði í atvinnveganefnd og fjárlaganefnd, að gera þarf vandað nefndarálit með þessu frumvarpi fyrir 2. umr. því að það er beinlínis rangt sem kemur fram í greinargerðinni um að ekki sé hefð fyrir því að tilgreina sérstaka fjárhæð í lagaheimildum. Það er nú svo, virðulegi forseti, að það er alltaf kveðið á um að tilgreind sé sérstök heimild og fjámálaráðherra er alltaf falin heimild upp að ákveðinni tölu, að taka lán allt að henni. Ég bið því þingmanninn að vakta þetta mál vel í atvinnuveganefnd og gera það betra. Svo ætla ég að halda ræðu hér á eftir til að fara betur yfir þetta mál og reifa það betur.
Herra forseti. Ég tek brýningu hv. þingmanns alvarlega og skal reyna að standa mína plikt í þeim efnum. Ég vil segja það aftur sem ég nefndi í framsöguræðu minni að ég fagna því að þessar framkvæmdir eru farnar af stað. Ég get ekki dulið það fyrir neinum að mér finnist ríflega skammtað af opinberum fjármunum í að undirbúa framkvæmdirnar, en það er líka til mikils vinna þegar kemur að því að byggja upp atvinnu á landsbyggðinni. Ég vísaði til þess áðan að koma úr héraði þar sem við upplifðum þá atvinnuuppbyggingu sem getur fylgt í kjölfarið á verkefnum eins og þeim sem um ræðir. Það er mjög vinsælt eða var í þeirri tíð, í upphafi verkefna á Grundartanga, að tala um hnignandi landbúnað í kjölfarið á framkvæmdum sem þar urðu og hófust upp úr 1975. Þá ætla ég að leyfa mér að segja, af því að ég hef aðstöðu til þess í ræðustóli Alþingis núna, að fátt hefur stutt landbúnað í því héraði meira en atvinnuuppbygging í stóriðju, sem ég trúi að muni líka gerast á því landsvæði sem við fjöllum um hér. Það er einfaldlega lærdómur sem við getum dregið af þessu að það skiptir máli hvernig við göngum frá því og það er algjör áfellisdómur yfir undirbúningi að lagasetningunni að við þurfum að standa í þessum sporum í dag.
Herra forseti. Ég ætlaði nú bara að koma hingað upp í mínu blátærasta sakleysi og taka undir fögnuð hv. þingmanns yfir því að loksins væri þessi framkvæmd að fara af stað. Hins vegar blöskraði mér svo undir ræðu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur að ég get ekki annað en vikið að henni í ræðum mínum á eftir. Að leyfa sér að koma hingað upp með þeim munnsöfnuði sem hv. þingmaður viðhafði, hæddi og smáði grísku þjóðina í hennar alvarlegu hremmingum núna, talaði í reynd gegn þessum framkvæmdum á Bakka og virðist vera komin í lið með þeim sem vilja vinna gegn framkvæmdum á landsbyggðinni, og löðrunginn sem hún rétti hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fjarstöddum skal ég glaður taka á mína kinn og rétta fram hina líka. Eitthvað er þetta, herra forseti, í andstöðu við þær messur sem hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa talað hér um síðustu daga um kurteisi, um að vera prúð í framkomu. Hv. þingmaður leyfir sér að koma hingað og ausa svívirðingum yfir hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og boðar síðan aðra ræðu í svipuðum anda að honum fjarstöddum. Ja, það er drengilegt. Hvað mundi hv. þm. Jóhanna María Sigmundsdóttir eða hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir segja um þessa framkomu hv. þingmanns? Hún á að koma hingað og sjá sóma sinn í því hér á eftir og biðja Grikki afsökunar á þeim digurmælum sem hún lét falla í þeirra garð. Herra forseti. Að því slepptu vil ég aðeins taka undir þau orð sem hv. þm. Haraldur Benediktsson lét falla hér áðan. Ég fagna þessari framkvæmd og að hún er komin af stað. Ég tek algjörlega undir með honum að hér eru auðvitað ákveðnar spurningar sem þarf að svara. Ég vil líka segja það, bara til að það liggi skýrt fyrir, þó að ég þekki þetta mál ekki út í hörgul, að ég hefði talið fullkomlega eðlilegt að það yrði vistað innan innanríkisráðuneytisins eins og hv. þingmaður sagði. En mig langar til að spyrja hv. þingmann, og það var annað erindi mitt hingað: Með hvaða hætti á að tryggja það að viðbótarféð sem þarf í þetta verði ekki tekið af [[Forseti hringir.]]því nauma fé sem er skammtað til samgönguframkvæmda á komandi ári?
Herra forseti. Mér er nokkur vandi á höndum að svara þessu andsvari hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Ég kýs þó að bregðast við því sem hann beindi til mín undir lok andsvars síns, hvernig við ætlum að tryggja það að féð verði ekki tekið af almennu vegafé. Fram hefur komið í máli hæstv. innanríkisráðherra að hún er sammála meiri hluta atvinnuveganefndar um að ganga þurfi þannig frá málum að það verði ekki klipið af þeim takmörkuðu fjármunum sem við höfum til framkvæmda í vegagerð á Íslandi. Við verðum að ganga frá því með þeim hætti að sú fjárveiting verði sérmerkt og komi þá ekki til lækkunar á þeim fjármunum sem fara til vegagerðar. Ég skal fúslega játa það, herra forseti, að ég hefði frekar viljað sjá þessa milljarða, sem við þurfum nú að leggja aukalega til þessa verkefnis, fara í að byggja upp tengivegi í okkar víðfeðmu héruðum, sem við mörg hver búum við það að þurfa daglega að aka malarvegi til og úr vinnu og keyra skólabörn í skóla o.s.frv. En hitt vildi ég líka láta koma fram, og held þá áfram með þann þráð sem ég hef spunnið hér í framsögu og andsvörum, að það er hryggjarstykki að takast vel í að snúa við byggðaþróun, þ.e. að geta ráðist í slíkar stórframkvæmdir sem þarna eru. Við þurfum á því að halda, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að vinna markvisst í þeim málum, og okkur líkar það vel. Ég get játað það að mér líkar það vel að sjá í augsýn fleiri stórar framkvæmdir á sviði nýtingar á okkar orku, og við ættum að geta sameinast um að ryðja brautina þannig að greiðlega gangi fyrir uppbyggingu á þeim sviðum, hvort sem það er á Bakka eða víðar um landið. En þar eru aðrir tappar sem við erum ekki ræða í þessari umræðu.
Frú forseti. Ég skulda hv. þm. Haraldi Benediktssyni líklega afsökunarbeiðni vegna þess að það er alveg hárrétt hjá honum að andsvar sem ég veitti honum áðan var harla óvanalegt, en hins vegar sit ég bara ekkert undir því þegar hv. þingmenn koma hér, eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, og ausa svívirðingum yfir fjarstaddan þingmann með þeim hætti sem hún gerði fyrir utan annað. En svar hv. þingmanns var drengilegt í báðum tilvikum, og ég skil það alveg að hann undri það með hvaða hætti sá kostnaður við þessa framkvæmd hefur farið fram úr áætlunum. Þó rifja ég það upp að hér kom fram, annaðhvort í andsvari hans áðan eða í framsögu, að vegarstæðinu hefur verið breytt, línustæðinu hefur verið breytt. Kannski stafar það líka af fyrirhyggjuleysi, ég veit ekki um það, en vafalítið hefur það haft töluverðan kostnað í för með sér. Hitt liggur alveg ljóst fyrir að hér er að fara af stað merkilegt verkefni sem grunnurinn var lagður að í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það er hárrétt sem fram hefur komið að ákveðnar ívilnanir þufti til að ganga frá því verki, en menn réðust í það með svipuðum hætti og við höfum öll hér verið að sameinast um eða eigum það að minnsta kosti eftir, að samþykkja lög um ívilnanir, sem meðal annars og kannski eingöngu ganga út á það að reyna að fá erlend fyrirtæki til að fjárfesta á stöðum, einkum á landsbyggðinni. Ég segi það fyrir mig, Reykjavíkurmús sem ég er, að ég bara styð það fullkomlega. Ég tel að eyða eigi fjármagni til þess að reyna að treysta rætur byggðar í landinu, segi það sem maður sem fæddur og uppalinn er og býr í Reykjavík 101. Það er vel þess virði, það skiptir máli og hefur hagræði og auðlegð í för með sér að halda landinu í byggð.
Virðulegi forseti. Ég tek afsökunarbeiðni hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar vel til greina og þakka hana, en hann getur átt þann orðastað sem hann hefur viljað undir ræðum hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur ef hún kýs að taka til máls í þessu máli. Það sem ég vil segja og segi það þá kannski enn og aftur, að það kemur bara berlega í ljós þegar menn þurfa að fara að vinna úr þessum lögum og hrinda þeim í framkvæmd að undirbúningurinn að þeim var allsendis ófullnægjandi. Það hefur ekkert með það að segja hvort maður er á móti framkvæmdum á Norðurlandi eða uppbyggingu á þeirri iðnaðarlóð nema síður sé. Ég vísa líka til þess að við sitjum uppi með það og það blasir við að þingheimur nær ekki að afgreiða með fullnægjandi hætti þingmál sem almennt er kallaður ramminn, og getur töf á því að koma fleiri vatnsaflsvirkjunum í nýtingarflokk orðið mjög alvarleg fyrir okkur. Það er kannski ómaklegt að vísa í þá umræðu í seinna andsvari við hv. þm. Össur Skarphéðinsson, en ég vil þá líka segja, hvort sem ég hef nefnt þessa löggjöf um Bakka einhvern tíma opinn stóriðjuvíxil síðustu ríkisstjórnar, vinstri stjórnarinnar, að við megum ekki hætta að búa þannig um hnútana að hægt verði að ráðast í stóriðju. Við getum ekki leyft okkur þann munað að vera einn daginn á móti stóriðju en annan daginn með stóriðju eftir því hvar hún er staðsett eða hverjir að henni standa. Og ég er mjög áhyggjufullur yfir því ef okkur tekst ekki að afgreiða þingmálið, rammann, með fullnægjandi hætti að við séum að missa af stórkostlegum tækifærum, tækifærum sem kannski blasa við okkur að vera loksins komin í næstu kynslóð stóriðjunnar sem er umhverfisvænni en stóriðjan sem áður hefur verið byggð, sem er einmitt að fullvinna afurðir stóriðjunnar, gera þær verðmeiri og skapa hér góð og vellaunuð störf.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Haraldi Benediktssyni fyrir sköruglega en stutta, gagnyrta framsögu fyrir nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar. Ég vil segja það algjörlega skýrt að ég styð þá tillögu sem hér kemur fram í þessu frumvarpi. Ég er þeirrar skoðunar að það sé óþægilegt og því miður erfitt að segja annað, eins og þetta mál er komið fram, en að æskilegt hefði verið að menn hefðu getað skýrt betur þann kostnað sem þessu fylgir. Það á sér vafalaust skýringar sem ég þekki ekki, segi það bara hreint út. Hins vegar vil ég segja það skýrt að ég kann því mjög illa, frú forseti, þegar við erum að ræða mál af þessu tagi og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir heldur þessa endemisræðu yfir einum þingmanni fjarstöddum, löðrungar hann í bak og fyrir, og boðar síðan að hún ætli að halda sérstaka ræðu beinlínis til þess að hjóla í fjarstaddan þingmann, Steingrím J. Sigfússon. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er sannarlega maður til þess að taka á móti pústrum, og kárínum frá hverjum sem er, bæði þeim sem hér stendur ef svo ber undir, en örugglega líka af hv. formanni fjárlaganefndar. Og ég verð að segja, frú forseti, að það var miklu áheyrilegra að hlusta á hv. þm. Harald Benediktsson, hann kom vissulega með málefnalegar, réttmætar aðfinnslur um forsögu þessa máls, en kemur jafnframt með lærdóm sem hann dregur af því og leggur fram hugmyndir um með hvaða hætti menn eigi í framtíðinni að fara með svona mál. Ég vil segja það að ég er honum algjörlega sammála um það. Ég tel að það væri miklu haganlegra að öllu leyti að framkvæmd af þessu tagi, sem er ekkert annað en samgönguframkvæmd, verði undir samgönguráðuneytinu. Hitt er svo allt annað að hlusta á hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Hún kemur hingað beint ofan í það að Framsóknarflokkurinn hefur gert þingheimi þann greiða að senda hér upp tvo þingmenn til þess að halda skammarræður yfir þingmönnum yfir því hvernig þeir haga sér í þessum sölum. Það er talað um níð, baknag, einelti, það eru orðin sem notuð voru af tveimur hv. þingmönnum Framsóknarflokksins, Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur og Elsu Láru Arnardóttur, síðast í gær. Svo kemur hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og hagar sér með nákvæmlega þeim hætti. Frú forseti. Það er mjög erfitt að sjá samkvæmni í þessu, en bara til þess að ég hafi sagt það hér þá tel ég að þetta sé angi af nákvæmlega sama meiði og þegar hæstv. forsætisráðherra beitir sér gagnvart fjölmiðlum, talar um að hann sitji undir stöðugum loftárásum fjölmiðla. Hann er auðvitað að berja þá til þöggunar. Þegar menn koma hér upp og leyfa sér að halda því fram, þótt stundum hvíni í tálknum, að þegar það gerist sé það einhvers konar einelti gagnvart hæstv. forsætisráðherra, er það ekkert annað en tilburðir til þess að þagga niður í þeim sem leyfa sér að gagnrýna hæstv. forsætisráðherra. Þetta vil ég segja um það. Um endemisræðu hv. þingmanns, stutta sem betur fer, Vigdísar Hauksdóttur hérna áðan, verð ég að segja að núna þegar Grikkland er að berjast fyrir sínu efnahagslega lífi, þegar gríska þjóðin býr við meiri þrengingar en síðan herforingjastjórnin fór frá völdum á sjöunda áratugnum, þá nær það ekki nokkurri átt að leyfa sér að koma hingað upp og hæða þjóðina og smá, bara til þess að hún geti seilst um hurð til lokunnar og greitt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni löðrung. Þetta er svo fullkomlega úr takti við ræður hv. þingmanna Framsóknarflokksins sem við höfum setið hér undir með bros á vör, stillt okkur um hæðnishlátrana því að það má ekki hlæja að hv. þingmönnum Framsóknarflokksins, þá fara þeir á tauginni, þannig er nú ástandið á þeim bæ, en þetta er algjörlega út úr kú. En sannarlega skal ég sitja undir ræðu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og hlusta á hana áfram og þess vegna í allan dag, skammast út í Grikki og Steingrím J. Sigfússon. Um það verkefni sem við ræðum hér hef ég það að segja að það var undirbúið í tíð síðustu ríkisstjórnar, það var gert mögulegt af síðustu ríkisstjórn, eins og nota bene öll stóriðjuverkefni og allar stærri framkvæmdir sem núna, þegar tvö ár eru liðin af kjörtímabilinu, eru á borðum núverandi ríkisstjórnar. Það er ekkert verkefni, bara svo að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir heyri það, sem er á teikniborðinu sem núverandi hæstv. ríkisstjórn hefur af eigin krafti og þrótti lagt fram. Verkefnið sem er hér uppi á Grundartanga, Silicor, sem ýmsir hv. þingmenn tala um og gætti þess aðeins í ræðu hv. þm. Haralds Benediktssonar að verið væri að eyðileggja með því að samþykkja ekki einhverjar sérstakar tillögur hv. þm. Jóns Gunnarssonar - ja, við skulum aðeins hugsa og dvelja við það líka: Hvað á núverandi hæstv. ríkisstjórn í því máli? Ekki neitt, bara akkúrat ekki neitt. Því er lýst yfir í bak og fyrir, fram og til baka, alla daga þegar eftir er spurt: Hvers vegna kom Silicor til Íslands? Já, hvers vegna kom Silicor til Íslands, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir? Vegna þess að hér var gerður fríverslunarsamningur við Kína. Það er eina ástæðan, engin önnur. Svo ég víki aftur að Húsavík, þar er verið að byggja upp stóriðju sem hentar Húsvíkingum miklu betur en það verkefni sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og hennar nótar voru hér árum saman að reyna að draga á norðausturhornið þar sem allir vissu að ekki var hægt að byggja vegna þess að það þurfti 400 megavött af orku, sem ekki eru til nema menn ætli að ráðast í Skjálfandafljót og báðar virkjanirnar þar. Það var það sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir vildi og ráðast líka í Gjástykki. Bara svo að það liggi fyrir þá var það síðasta ríkisstjórn sem bæði útfærði, veitti heimildir og rannsóknarleyfi fyrir Þeistareykjavirkjun, iðnaðarráðherrann sem sat í þeim stóli frá 2007, og lagði til stækkun á því verkefni í kjölfar rannsókna sem bentu til þess, alveg eins og sá iðnaðarráðherra var viss um, að það væri miklu meiri orka þarna en þá lá fyrir samkvæmt opinberum tölum. Þetta hefur margvíslega ávinninga í för með sér fyrir norðausturhornið. Það er ekki bara Húsavík sem nýtur góðs af þessu og á það sannarlega skilið. Næsti bær við, Þingeyjarsveit, rís líka upp vegna þessa. Þar er mikil vinna í því ágæta byggðarlagi við hvers konar framkvæmdir sem tengjast virkjun Þeistareykja en ekki bara það, mjög sniðuglega gerður samningur milli Þingeyjarsveitar og Landsvirkjunar leiðir eiginlega fram eins konar auðlindagjald sem sveitin fær og nemur tugum milljóna á hverju ári þegar þetta verður komið í fullan gang. Þarna eru því undir tvö byggðarlög sem eiga virkilega til mikils að vinna með þessari framkvæmd. Og þessi ríkisstjórn, frú forseti, svo ég drepi aðeins á það út af þeirri ræðu sem hér var haldin áðan af hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, á ekkert í því, ef ég má, með leyfi, halda því fram og hv. þingmaður getur síðan farið með öðrum hætti yfir það. Svona er hægt að fara yfir þau stóriðju- og stórframkvæmdaverkefni sem eru fram undan núna á Íslandi í dag. Öll má rekja til síðustu ríkisstjórnar. Það er Silicor, sem ég hef hér farið yfir, sem núverandi hæstv. iðnaðarráðherra á ekkert í, en það er sjálfsagt að hún njóti ylsins af þeirri framkvæmd. Thorsil, sem lögð voru drög að í iðnaðarráðuneytinu allt frá 2008 og annað verkefni þar líka, miklu smærri stóriðjuverkefni en álverin sem menn hafa verið að láta sig dreyma um hér árum saman, og þar að auki eykur þetta fjölbreytni í iðnaðarframleiðslu okkar. Með því að fara þá leið sem var mörkuð í tíð síðustu ríkisstjórnar er verið að fara að ráðleggingum OECD, Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu, um að leggja ekki fleiri egg í álkörfuna, leiðbeiningar sem fyrst tók að glitta í í skýrslum OECD í lok árs 2008 og hafa verið endurteknar allar götur síðar. Og vitaskuld skiptir þetta máli. Hv. þingmenn stjórnarliðsins, meðal annars hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, hafa stundum rætt um ýmiss konar önnur verkefni eins og t.d. gagnaver. Ja, það er nú svo, nokkur gagnaver eru komin upp og stundum er það fjarstaddur hæstv. iðnaðarráðherra, sem ég ætlaði af þeim sökum ekkert að segja um, sem ber sér á brjóst yfir því, en það er rétt að rifja það upp hver það var sem hafði frumkvæði að því að gerð var skoðun á möguleika gagnavera, lét gera fyrstu skýrsluna um það og kallaði til fyrsta alþjóðalega fundarins um það á Íslandi. Það var ekki hæstv. ráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir, það var sá sem hér stendur sem gerði það, bara svo að það liggi fyrir. Og það er líka sjálfsagt að rifja það upp hvernig partur af stjórnarandstöðu síðasta kjörtímabils lagðist þvert gegn ýmsum breytingum sem þáverandi ríkisstjórn, sem ég er stoltur af að hafa verið í, varð að beita sér fyrir til þess að Verne gagnaverið kæmist á legg. Og það er að spretta eins og sveppur í dag, stöðugt ný verkefni sem eru að koma til þess, og fleiri og fleiri gagnaver sem munu koma hingað vegna þess. Síðasta ríkisstjórn skildi líka eftir viðræður við erlenda fjárfesta um að koma hingað nýjum sæstreng, fjarskiptastreng. Hvar er það mál statt í dag? Kannski formaður fjárlaganefndar geti upplýst okkur um það hér á eftir milli þess sem hún dundar sér við það að skamma fjarstaddan hv. þm. Steingrím J. Sigfússon eða skamma Grikki í hörmungum þeirra núna. Kannski hún geti upplýst okkur um það hvað varð um það verkefni. Og með leyfi að spyrja, og læt ég þar með málið falla niður: Hvað varð um hæstv. iðnaðarráðherra? Það hefur ekki heyrst til hennar frá því að þingið henti hér burt hinum vitlausa náttúrupassa. Frú forseti. Staðreyndin er sú að frá því að bankahrunið brast á með öllum þeim skelfilegu afleiðingum sem það leiddi yfir Ísland þá hafa þrjár ríkisstjórnir unnið allar af sannfæringu og þrótti fyrir því að byggja Ísland upp og það er bara að takast nokkuð vel. Við skulum ekki gleyma því að grunnurinn að því var lagður af ríkisstjórn Geirs H. Haardes, sem brást hárrétt við, eins og rannsóknir allar sýna, í þeirri hraðskák sem þá var tefld á nokkrum dögum og sumir hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa notað síðustu missirin til þess að moka skít yfir. Þá rötuðu menn að yfirveguðu ráði á nákvæmlega þá leið sem þurfti að fara til þess að byrja að feta slóðina út úr kreppunni og það voru neyðarlögin. Þær ríkisstjórnin tvær sem síðan tóku við, minnihlutastjórn og síðar ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, fetuðu sig áfram á sömu slóð. Ef menn efast eitthvað um það ættu þeir að lesa síðustu greiningu Arion banka á þingmáli sem hér verður rætt síðar í dag, ríkisreikningi fyrir árið 2013, og skoða hvað Arion og greiningardeildin hefur að segja um það. Þar er einmitt farið rækilega í það hvernig samanlagðar ríkisstjórnir hafa síðustu fimm árin unnið mjög þétt að því að ná Íslandi upp. En auðvitað vitum við að það var engum að þakka og alls ekki Sjálfstæðisflokknum, engum flokki að þakka nema auðvitað Framsóknarflokknum sem hefur bjargað öllu hér á Íslandi og býr við stórkostlegan leiðtoga og sem mestu skiptir þó býr við stórkostlegan formann fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, sem mun hér á eftir halda snjalla ræðu, áreiðanlega um sitt eigið ágæti og líka Framsóknarflokksins. En þetta er mikilvægt að fyrir liggi að auðvitað vinna allar ríkisstjórnir vel að því að byggja upp sitt eigið land, ég tala nú ekki um eftir þær skelfilegu hörmungar sem yfir okkur riðu, og þær eiga allar hrós skilið, líka þessi ríkisstjórn, sem vinnur algjörlega af einurð og sterkum vilja til þess að nýta þau tækifæri sem fyrir eru sem best. Ég er ekki að kalla eftir frekari stóriðjuframkvæmdum. Ég held, svo að ég beini orðum mínum til hv. þm. Haralds Benediktssonar, að undir lok næsta árs verðum við öll önnum kafin við það að berjast við það að halda lokinu ofan á sjóðandi potti sem hitnar allt of hratt. Því miður held ég að við eigum eftir að sjá alls konar óáran sem af því hlýst, t.d. gagnvart þeim sem eru að kaupa sér húsnæði, því að ein afleiðingin er sú sem við erum þegar farin að sjá framan í, vaxtahækkanir og boðaðar vaxtahækkanir áfram. Hv. þm. Haraldur Benediktsson talaði hér óræðum rómi um að menn mættu ekki stöðva framkvæmdir því að þá mundi ákveðin verkefni stoppa. Bíddu, það eru nokkrir dagar síðan hv. þingmaður og hv. þm. Jón Gunnarsson héldu þessu fram og að það mundi stoppa Silicor. Hvað hefur gerst síðan? Það er búið að undirrita fjármögnunarsamning um Silicor, það er búið að undirrita byggingarsamning við Silicor. Var það ekki verkefnið sem okkur var sagt úr þessum ræðustól að mundi vaxa fætur á og toga út úr landinu ef ekki yrði farið strax að því að samþykkja hinar og þessar tillögur þeirra um orkuvirkjanir? Reynslan hefur sýnt að það er rangt og hv. þingmaður þarf ekki að óttast að okkur verði orkuskylft í landinu. Ég held að þær reglur sem við búum við muni leiða til þess að við tökum heppilegar ákvarðanir á hárréttum tíma.
Virðulegi forseti. Ég kýs að koma hingað upp og spyrja hv. þm. Össur Skarphéðinsson og þakka honum fyrir ræðuna sem var öðrum þræði til þess að rifja upp eigið ágæti en fordæma í sömu ræðu aðra sem vildu lýsa yfir sínu ágæti Eins og einhver orðaði það; að vera hálfpartinn upptekinn við það að strauja sína krumpuðu sjálfsmynd. Ég vil nefna við þingmanninn það sem hann nefndi undir lok sinnar ræðu um framkvæmdir við virkjanir og það stopp sem við erum í. Ég hef aldrei staðið í ræðustól Alþingis og gert lítið úr verkum síðustu ríkisstjórnar. Ég vann á þeim vettvangi sem ég var áður mjög vel með þeirri ríkisstjórn og það hef ég sagt og vitnað um í þessum ræðustól. En ef ríkisstjórnin sem áður sat og forustumenn hennar vilja þakka sér framkvæmdir og verk sem nú eru unnin þá verður hún líka að kannast við verk sín sem koma til með að stoppa eða jafnvel draga úr framkvæmdum á því kjörtímabili sem nú er og í framtíðinni. Ég las það í góðri bók að [[Gripið fram í.]]virkjanir hefðu verið færðar úr nýtingarflokki í biðflokk til þess að greiða fyrir Evrópusambandsumsókn. Hv. þingmaður veit manna best um hvaða bók ég er að tala og getur þá brugðist við því. Hefur hann ekki áhyggjur af því að sá gjörningur og það að við komumst ekki áfram með það mál, þ.e. getum sett það á dagskrá og haldið virkjunarframkvæmdum áfram þar sem við eigum ekki hagkvæman virkjunarkost í vatnsafli tiltækan til nýtingar nú, geti orðið til þess að við höfum ekki rafmagn til að selja, burt séð frá stóriðju og þenslu í efnahagslífinu, einfaldlega vegna þess að við erum stöðugt að nota meira rafmagn í heimilishaldi okkar, með aukinni ferðaþjónustu og í þau fyrirtæki sem starfa hér dagsdaglega?
Frú forseti. Það er rangt að hv. þingmaður hafi lesið þetta í bók sem hann fór hér með. Ef hann á við Ár drekans þá urðu þeir atburðir sem hv. þingmaður vísaði til einmitt ekki til neins konar samninga um Evrópusambandið. Ef hann les hins vegar þann kafla mjög vel þá sér hann að það varð til bjargar ríkisstjórn. Hins vegar getur höfundur þess með nokkurri beiskju að hann hefði gjarnan viljað sjá það liðka til fyrir framvindu ESB-ferlis en varð ekki að þeirri ósk sinni. Það er hinn rangi lestur. Að öðru leyti, frú forseti, þá er mér nú ekki gjarnt að koma hér upp og lýsa eigin ágæti, en það er rétt við þessar aðstæður, þegar við erum með ríkisstjórn sem hefur missirum saman lítið gert annað en ausa úr skálum reiði sinnar yfir fyrri ríkisstjórn, að rifja það upp af þessu tilefni hverjir lögðu grunninn að þessu. Þá er rétt að ég undirstriki það sem hv. þingmaður gerir stundum en er mjög sjaldgæft að t.d. forusta ríkisstjórnarinnar geri, að ég sagði áðan að það væru þrjár ef ekki fjórar ríkisstjórnir sem hefðu unnið frá hruni og allar vel, allar lagt sig fram en allar gert mistök, líka þessi, en allar unnið af einlægum vilja. Það breytir ekki því að grunnurinn að því verkefni sem við erum að tala um hér var lagður, orkuöflun og verkefnið sjálft, í tíð síðustu ríkisstjórnar. Grunnurinn að þeim fjórum stórverkefnum sem eru í gangi var allur lagður af öðrum ríkisstjórnum. Það er ekkert nýtt verkefni sem ég þekki sem er komið á teikniborðið eða á hugmyndastigi, ef frá er talin ein verksmiðja, verksmiðjuhugmynd, sem var reyndar flutt frá Húsavík yfir í kjördæmi hv. þingmanns mjög nýlega og góðra gjalda verð, lítið álver, sem hefur orðið til í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er málið. Ég er ekki að segja að það sé áhyggjuefni. Ég gleymdi mér í hita leiksins [[Forseti hringir.]]en ég hef svar við hinni málefnalegu spurningu hv. þingmanns og kem að því hér á eftir.
Virðulegi forseti. Á margan hátt deilum við skoðunum á stóriðjuuppbyggingu. Það hefur komið fram í ræðu hv. þingmanns í því máli sem við erum að fjalla um, stóriðjuuppbyggingu og undirbúning innviða á iðnaðarlóðinni á Bakka. Hann hnýtti reyndar við lok síns svar hér áðan að hann hefði ekki svarað þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann og hann ætlaði að koma hingað upp aftur og klára það. Þá vil ég bæta við þann spurningalista og spyrja beint hvort hann hafi áhyggjur af því að við höfum ekki komið fleiri vatnsaflsnýtingarkostum - ég segi bara hvað ég er að meina - eins og neðri hluta Þjórsár í nýtingarflokk þannig að við getum haft fyrirsjáanleika í því að afla meiri orku, ekki aðeins til þess að laða að meiri stóriðju, ekki til þess að selja hana á lágu verði nema síður sé, en um það erum við, trúi ég, líka sammála að við eigum að fá gott verð fyrir rafmagn og það erum við að gera. Það er þess vegna sem forsvarsmenn Landsvirkjunar tala núna með þeim hætti sem þeir gera á aðalfundi sínum og vísa til þess að hún muni í framtíðinni skila góðum arði. Við ræðum það ekki nú en ég hef líka ákveðnar athugasemdir við framgöngu forsvarsmanna Landsvirkjunar í þeim efnum og sýn þeirra á því, við getum rætt það síðar. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því stóra stoppi sem nú er komið og fyrirsjáanleika um byggingu vatnaflsvirkjana, m.a. í neðri hluta Þjórsár? Ég trúi að hann sé mögulega í minni hluta í sínum flokki að berjast fyrir því sjónarmiði að þar megi halda áfram virkjunum. Fáa þekki ég aðra en hv. þm. Össur Skarphéðinsson til þess að fara af þekkingu með þau rök sem þar hafa helst verið færð fram, þ.e. hin svokölluðu laxarök, sem eru nú helsti þröskuldur þess að við komum þeim virkjunarkostum í nýtingarflokk.
Ég bið hv. þingmann afsökunar á því að ég komst ekki í að svara spurningunni í hita leiksins. Hann spyr mig hvort ég hafi áhyggjur af því að ekki tókst að afgreiða breytingartillögur sem komu frá meiri hluta hv. atvinnuveganefndar varðandi virkjanir og hvort ég telji að það geti leitt til einhvers konar óþægilegs stopps í orkuframleiðslu. Ekki á þessari stundu, ég tel það ekki. Hvammsvirkjun kemur inn, það liggur alveg ljóst fyrir að hún hefur meirihlutafylgi á Alþingi. Mér finnst óskiljanlegt, og hef bent á það, af hverju menn fara ekki í Búrfell 2. Ég skil það ekki, sú virkjun liggur fyrir og jafnvel þó að hún geti ekki farið alveg upp í það magn sem talsmenn Landsvirkjunar kynntu á fundi með heimamönnum í byrjun síðasta árs þá skiptir það eigi að síður verulega miklu máli. Hv. þingmaður vísaði í góða bók og þar kemur afstaða mín alveg skýrt fram. Ég er þeirrar skoðunar og það hefur ekkert breyst varðandi laxarökin, ég er frekar harðari á því núna eftir að hafa skoðað málið betur, að ég er hlynntur tveimur virkjunum í neðri hluta Þjórsár. Ég hef sagt það og ég hef líka sagt það í þessari umræðu að ég hef efasemdir um Urriðafoss. Það kemur líka fram þar. Hæstv. fjármálaráðherra, hv. þm. Jón Gunnarsson og fjórir aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa líka sagt það, svo að það komi fram að ég deili þeim áhyggjum sem þeir hafa varðandi það. Hvers vegna er ég þá áhyggjulaus? Vegna þess að ég tel að innan skamms komi verkefnisstjórnin fram með tillögur um 16 kosti eða hvort þeir voru fleiri, þeir voru alla vega 16. Ég er þeirrar skoðunar að innan rammáætlunarinnar eigi að afla orku. Hún var alltaf hugsuð, [[Forseti hringir.]]ég þori nú ekki að rifja það upp hver lagði það fram, sem leiðarvísir um það hvað [[Forseti hringir.]]ætti að nýta til orkuöflunar og hvað ekki.
Virðulegi forseti. Ræða hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar er svolítið einkennandi fyrir það ástand sem hefur verið í þinginu eftir áramót, það er talað um mál í dagskrárliðum sem málin eiga ekki heima í, samanber það að hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór í andsvar um þá sem hér stendur við hv. þm. Harald Benediktsson. Þetta er alveg hreint með ólíkindum en það virðist ekki vera hægt að grípa inn í þetta af forseta af því að það virðist vera orðið þannig að alveg sama sé hvaða liður er á dagskrá, hann er misnotaður á einhvern hátt af stjórnarandstöðunni, því miður. Ég ætla ekki að fara yfir þau orð sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafði yfir, enda væri afar skrýtið að byrja málefnalega ræðu og leggja til lagabætur á því að fara í andsvör við hv. þingmann. Ég ber virðingu fyrir þeim dagskrárliðum sem eru settir á dagskrá þingsins á hinu háa Alþingi og ætla því að vinda mér efnislega í þá ræðu sem ég ætla að flytja í þessu máli. Hér er til umræðu frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 41/2013, um heimild til handa ráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að fjármagna uppbyggingu innviða vegna atvinnustarfsemi í landi Bakka í Norðurþingi, með síðari breytingum (fjárheimild). Þetta frumvarp er lagt fram af meiri hluta atvinnuveganefndar, eins og kemur hér fram, og hef ég athugasemdir við það. Í upphafi ætla ég að segja að Framsóknarflokkurinn er mikill atvinnuflokkur og styður alla atvinnuuppbyggingu, hvar sem er á landinu. Ég kom hvergi að því í andsvari mínu áðan við hv. þm. Harald Benediktsson að ég væri á móti þeirri uppbyggingu og vil ég að það komi skýrt fram. Ég fagna allri atvinnuuppbyggingu, sama hvar á landinu hún er, en sérstaklega fagna ég því að byggð sé upp og sköpuð atvinna á landsbyggðinni, þannig að það sé sagt og því hér með komið á framfæri. Ég geri athugasemd við þetta frumvarp sem að mínu mati er ekki nægilega vel unnið til að það haldi. Þeir þingmenn sem hafa fylgst með störfum mínum á Alþingi vita að ég tala mjög fyrir lagabótum, hef gengið svo langt í því að leggja fram sex sinnum á sex þingum frumvarp um lagaskrifstofu Alþingis svo að lagasetningin hér verði til góðs, til að lagasetning haldi fyrir dómstólum og ekki síst til þess að fækka dómsmálum með bættri lagasetningu. Í upphafi ætla ég að endurtaka það sem ég fór yfir í andsvari við hv. þm. Harald Benediktsson, að það sé beinlínis rangt sem kemur fram í greinargerð að ekki sé hefð fyrir því að tilgreina sérstaka fjárhæð í lagaheimildum. Í fjárlögum hvers árs undir liðnum Lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir, sem snýr að 5. gr., er alltaf talað um að taka lán allt að ákveðinni fjárhæð. Það er ekkert mál að breyta þessu því að þetta er 1. umr. og framsögumaður málsins situr í þingsal, hv. þm. Haraldur Benediktsson, og ég veit vel að hann er allur af vilja gerður að bæta lagasetningu. Þá er hægt að fara yfir þessa punkta mína og leggja þá inn í nefndarálitið sem verður til fyrir 2. umr. með breytingartillögum. Þetta vakti líka athygli hv. fjárlaganefndar sem hefur haldið fund út af þessu máli, út af gríðarlegri hækkun á þessu verkefni, úr 1.800 milljónum í 3.200 milljónir. Þetta er hækkun upp á 70% sem sýnir að vanda verður betur til verkefna af þessu tagi þegar þau eru sett af stað, að þau séu þá reiknuð til fulls. Það er allt of mikið um það að hér sé farin hin svokallaða gríska leið, að komið sé inn í þingið verkefnum sem standast ekki kostnaðarmat og algjörlega fyrir utan fjárlög. Svo situr ríkissjóður uppi með vanáætlunina. Og hverjir eru ríkissjóður, virðulegi forseti? Það eru skattgreiðendur. Ég tek hlutverk mitt sem formaður fjárlaganefndar mjög alvarlega og mér ber beinlínis samkvæmt þingsköpum að gera athugasemdir við svona mál. Þannig er nú það, virðulegi forseti. Það sem kom fram á fundi fjárlaganefndar þegar Vegagerðin kom fyrir nefndina og atvinnuvegaráðuneytið þegar farið var að krefja þá svara um það hvers vegna í ósköpunum þessu verkefni var árið 2012 valinn staður í atvinnuvegaráðuneytinu - hvers vegna í ósköpunum var sú leið farin? Þá var hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra núverandi hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Hvers vegna var ekki farið með þetta verkefni þá leið sem öll önnur verkefni af þessari stærðargráðu og sama eðlis fara, þ.e. að hýsa verkefnið, þar sem um jarðgöng er að ræða, að vísu bara sem á að nota undir þungaflutninga en jarðgöng samt, í innanríkisráðuneytinu og að fjármálaráðherra fari með lánsfjárhliðina? Ég geri það að tillögu minni að hv. þm. Haraldur Benediktsson, sem framsögumaður málsins, skoði þetta þegar frumvarpið fer aftur í hv. atvinnuveganefnd, að þá verði sú breyting gerð, úr því að er verið að gera betrumbætur á þessum lögum, að farið verði inn á þennan hátt og ákvæðunum breytt. Ég get alveg tekið undir það, þetta er áætlun um að verkefnið hækki um 70%. Ég trúi því að það sé þverpólitískur vilji til þess í þinginu að ríkissjóður inni þá fjárhæð af hendi og það verði þá á einhvern hátt tryggt að féð fari ekki út af samgönguáætlun, ef hún kemst til umræðu eða í gegnum þingið, hér er allt fast. Svo er það líka að ramminn hefur komið til umræðu og hann er náttúrlega fastur og það er búið að gefa eitthvað eftir í honum. Það þýðir ekki að vera eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson í kosningabaráttunni fyrir árið 2009, að samþykkja hér og vera fylgjandi álverum á Bakka og í Helguvík og stoppa svo rammaáætlun þegar vantar orku. Menn verða að vera sjálfum sér samkvæmir í því máli. Ef þingmenn eru almennt samþykkir því að byggja upp atvinnu hringinn í kringum landið verða þeir jafnframt að vera samþykkir því að tiltæk sé næg orka. Ég bið um samkvæmni í því máli sem öðrum. Ég legg til að þetta verkefni verði hýst í innanríkisráðuneytinu á þeim grunni sem ég fór yfir áðan, á þeim grunni sem kom fram í fjárlaganefnd frá fulltrúum Vegagerðarinnar sem voru beinlínis á því að þetta verkefni væri í einskismannslandi, það bæri enginn ábyrgð á því vegna þess að atvinnuvegaráðuneytið á hvorki að gefa ívilnanir um það að veita fjárheimildir né það að hýsa jarðgöng. Þetta mjög eðlileg krafa, að farið sé með öll samsíða verkefni, sem eru svipuð og einsleit, á sama hátt í lögum og framkvæmd, líka til þess að hæstv. fjármálaráðherra hafi yfirsýn yfir þau verkefni sem heyra undir ráðuneyti hans, því að auðvitað er þetta gríðarleg hækkun, 70% hækkun frá því að lögin voru samþykkt 2012 þar til þetta kemur fram núna, að þetta sé forsenda fyrir því að hægt sé að fullnusta samninginn á Bakka til þess að atvinnustarfsemi geti farið þarna af stað, að ríkið þurfi að koma inn með þessa fjárhæð. Ég ætla að lokum að fara yfir það þegar þessi lög voru samþykkt árið 2012, þá er að finna í greinargerð með frumvarpinu kostnaðarmat fjármálaráðuneytisins. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Eins og áður segir er í frumvarpinu gert ráð fyrir að atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra verði veitt heimild til að semja annars vegar við Vegagerðina um gerð vegtengingar við iðnaðarsvæðið á Bakka og hins vegar við hafnarsjóð Húsavíkurhafnar um fjárframlag ríkisins í formi víkjandi láns. Í þessu sambandi vakna álitaefni þar sem uppbygging og rekstur samgönguinnviða heyrir undir verksvið innanríkisráðherra og lánsfjármál ríkissjóðs eru á ábyrgð fjármála- og efnahagsráðherra. Vandséð er að sú fyrirætlan frumvarpsins að annar ráðherra en fjármála- og efnahagsráðherra veiti lán úr ríkissjóði samrýmist forsetaúrskurði um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta. Þá vekur þetta fyrirkomulag upp spurningar um hvernig framkvæmd fjárheimilda og lánsfjárheimilda í þessu skyni verði háttað í fjárlögum. Samkvæmt 26. gr. laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, skal leitað heimilda til lánveitinga í fjárlögum. Eðli málsins samkvæmt eru í lánsfjárgrein árlegra fjárlaga, 5. gr., einvörðungu veittar heimildir til lánveitinga til handa fjármála- og efnahagsráðherra en ekki annarra ráðherra. Auk þess telur ráðuneytið horfur á að fara verði með umrætt víkjandi lán sem ríkisstyrk í reikningshaldi ríkisins og fjárlögum. Einnig vaknar sú spurning hvort fjárveiting ríkissjóðs til vegaframkvæmdanna ætti að renna til Vegagerðarinnar, sem heyrir undir innanríkisráðuneytið, eða til atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins, sem taki þar með ábyrgð á framkvæmdunum og þeim skuldbindandi samningum sem gera þarf vegna þeirra.“ Þetta var lesið upp úr kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins frá árinu 2012. Þarna er alveg skýrt kveðið á um það hvert álit fjármálaráðuneytisins er í þessu máli. Það var ekki tekið tillit til þeirra athugasemda á sínum tíma og þess vegna tel ég tímabært, úr því að það þarf að gera lagabætur á þessum lögum, að minni hlutinn í þinginu styrki meiri hlutann í því að gera nauðsynlegar lagabætur á lögunum til að bjarga því sem bjargað verður af því sem gert var í tíð síðustu ríkisstjórnar varðandi lagaumgjörðina um Bakka. Ég er ekki að gagnrýna verkefnið, ég er fylgjandi því, en við verðum að koma þessu í fast form og fara með þetta verkefni eins og önnur verkefni sem við erum að skapa og byggja upp atvinnu á landinu og eru mjög sambærileg þessu verkefni. Þetta ætlaði ég að segja og hef að segja í þessu máli, einungis lagatæknileg atriði. Eins og ég sagði í upphafi ræðu ber ég virðingu fyrir dagskrárliðum þingsins og nota þá einungis til þess að koma efnislegum og tæknilegum sjónarmiðum á framfæri en nota ræðutíma minn ekki til þess að svara dylgjum og skítkasti í minn garð sem kom fram í andsvari hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar við annan þingmann. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson vissi vel áður en hann fór [[Gripið fram í.]]í andsvör við hv. þm. Harald Benediktsson að ég var búin að skrá mig í ræðu. Ég óska eftir því og vonast til þess að hann komi í andsvör við mig eftir að ég lýk máli mínu því að það er vettvangurinn, virðulegi forseti, samkvæmt þingsköpum.
Virðulegi forseti. Við í fjárlaganefnd fengum ágætisyfirferð frá Vegagerðinni og atvinnuvegaráðuneytinu og var áhugavert að heyra hvernig þetta mál allt kom til. Maður getur haft vissan skilning á því hvernig þetta hefur þróast. Ég velti fyrir mér á sínum tíma þegar lögin voru samþykkt hvort það hafi þá verið mistök að setja einhverja ákveðna upphæð á þetta verk þar sem í rauninni hafði ekki farið fram nein ítarleg rannsókn eða könnun á því hvað jarðgöng mundu kosta. Við fengum alveg útskýringar á því að menn voru ekki einu sinni vissir um á þeim tímapunkti að eitthvað yrði af verkefninu. Spurningin til hv. þingmanns er því þessi: Hefði hún talið betra að setja ekki aðeins 10–15 milljónir í að gera einhverja úttekt á þessari gangaframkvæmd heldur meiri pening og meiri vinnu í það verk, ja, ég veit það ekki, kannski hefði þurft 50–100 milljónir til að gera ítarlegri úttekt á þeim tíma, jafnvel þótt menn hafi ekki einu sinni verið vissir um að farið yrði í verkið? Eða hefði bara átt að sleppa að tala um einhverja upphæð? En þá erum við að sama skapi með kannski óútfylltan tékka. Þetta er meðal þeirra spurninga sem hafa vaknað, vegna þess að það lá svo sem alveg ljóst fyrir fyrir nokkrum árum að Húsavík er á jarðskjálftasvæði, þannig að það hefði ekki átt að koma neinum á óvart. Það þarf að sjálfsögðu að setja peninga í rannsóknir, slíkt gerist ekki af sjálfu sér og er ekki ókeypis.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir andsvarið. Við vitum hvernig þetta mál bar að, það bar brátt að, þetta var í ákveðnu kjördæmi hjá ákveðnum þingmanni sem ég má ekki nefna. En það er alveg skýrt, og það kemur fram í forsögu í greinargerð með frumvarpinu, að unnið hefur verið að því síðan 1980 að koma með orkufrekan iðnað á þetta svæði, og það er mjög gleðilegt að verkefnið skuli vera komið hér til framkvæmda. Það kom fram hjá Vegagerðinni að þetta hefði borið mjög brátt að og þessi upphæð hafi raunverulega kannski verið mjög óábyrg, ef maður getur sagt það, á sínum tíma, því að eins og komið hefur í ljós vantar núna 70% aukningu inn í verkefnið. Það var einfaldlega, tel ég, farin sú leið að miða við það að kílómetrinn í jarðgangagerð fyrir bílaumferð var áætlaður 1,2 milljarðar, þannig að ég held að það hafi nú bara verið hraðreikningur einhvers staðar í einhverju ráðuneyti á sínum tíma þegar þessi tala var fundin út, að taka það viðmið. En svo kemur í ljós að þarna vantaði rannsóknafé inn og líka það að göngin þurfa að vera styrkari en venjuleg jarðgöng af því að þar eiga að fara fram þungaflutningar. Þetta sannar því enn einu sinni fyrir okkur að vanda þurfi lagasetningu, ég hef talað fyrir því, þannig að þingið sé ekki alltaf að spóla með sömu frumvörpin og sömu lögin ár eftir ár í lagabótum og kemst þar af leiðandi mjög hægt yfir í þeim þjóðþrifamálum sem við þurfum að sinna. En það er ákvæði um þessar 1.800 milljónir í 1. gr. frumvarpsins og útskýringar við 1. gr. eru hér á einum sjö blaðsíðum, þannig að það var [[Forseti hringir.]]nú nóg skrifað á sínum tíma um þær 1.800 milljónir.
Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki að beina þessum ummælum til hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, ég veit að hún hefur alveg ágætisskilning á byggðamálum. En það er ótrúlega þreytandi, finnst mér, að ef farið er í einhverjar framkvæmdir utan suðvesturhornsins þá er talað um kjördæmapot. Ef maður er þingmaður kjördæmis úti á landi liggur maður alltaf undir þeim ámælum að maður sé einhvern veginn að ganga erinda kjördæmisins alveg óháð því hvort það sé skynsamlegt eða ekki. Og sjálfsagðar samgöngubætur, það er eins og það sé bara meiri háttar mál að fara í sjálfsagðar samgöngubætur úti á landi. Mér finnst þetta alveg ótrúlega þreytandi umræða og oft erfið. Ég geri mér alveg grein fyrir að þetta mál er umdeilt vegna þess að gríðarlegar upphæðir fara í ívilnanir í rauninni fyrir eitt fyrirtæki, en hugmyndin er auðvitað að þarna komi fleiri fyrirtæki þegar það fyrsta er búið að setja upp sína starfsemi, og að þessi göng og hafnarframkvæmdir og annað muni nýtast á því iðnaðarsvæði. Ég vona svo sannarlega að þetta muni ganga vel. Ég er ánægð að heyra að hv. þingmaður er í rauninni fylgjandi þessu máli og mun styðja málið, þrátt fyrir að hún geri kannski athugasemdir við vinnulagið að einhverju leyti. Ég vil því ítreka að þarna er verið að nýta orku í heimabyggð, og ég hef fullan skilning á því, á svæði þar sem allar forsendur eru fyrir frekari vexti. Ef við ætlum að reyna að snúa þróuninni einhvern veginn við að allir sogist ekki á suðvesturhornið, þá verðum við að grípa til einhverra aðgerða og það er erfitt að þurfa alltaf að tala um það undir einhvers konar kjördæmapotsmálflutningi.
Virðulegi forseti. Ég fann ekki neina spurningu í andsvari þingmannsins og hef ég því lokið máli mínu.
Hæstv. forseti. Ég missti því miður af fyrri hluta ræðu hv. þingmanns en frétti af því að það hefði verið tekist á svolítið hér í andsvörum vegna þess að hv. þingmaður hefði notað tækifærið til að ráðast á hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, fyrrverandi fjármálaráðherra, út af því. Ég tók eftir því að hv. þingmaður spurði: Af hverju var þetta vistað í atvinnuvegaráðuneytinu, ekki hjá innanríkisráðuneytinu og Vegagerðinni? Ég get að mörgu leyti tekið undir það og segi bara að á nefndarfundi fjallaði ég um að nauðsynlegt væri að atvinnuvegaráðuneytið gerði kláran samning við innanríkisráðuneytið, sem fæli svo Vegagerðinni umsjón og alla framkvæmd með verkinu, vegna þess að þetta er ekki fjármagnað af hefðbundnu samgönguáætlunarfé. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í er ívilnunarsamningurinn, sem var sérstakur að því leyti að hann var gerður mjög snemma. Þetta var yfirlýsing frá ríkisstjórn um að ef af þessu verkefni yrði á væri ríkið búið að gera sitt. Og það var auðvitað með fyrirvara um að framkvæmdir hæfust. En hv. þingmaður fór geyst og gagnrýndi þetta mjög og þá spyr ég hv. þingmann: Núverandi stjórnarflokkar tóku við í apríl 2013, þessi lög voru samþykkt á síðustu dögum þingsins fyrir kosningar 2013 en ekki 2012, eins og hv. þingmaður var að tala um, er það þá ekki hlutverk núverandi iðnaðarráðherra, hæstv. ráðherra Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, að gera samninginn og halda áfram með verkið og semja við Vegagerðina og innanríkisráðuneytið um framkvæmd verksins? Það hefur ekki verið gert, þannig að gagnrýni hv. þingmanns, virðulegi forseti, snýr fyrst og fremst að núverandi iðnaðarráðherra og ég tek undir þá gagnrýni, vegna þess að núverandi hæstv. iðnaðarráðherra gerði ekkert í málinu [[Forseti hringir.]]fyrr en núna á síðustu stundu. Ég spyr hv. þingmann: Er þetta ekki rétt mat hjá mér? Er hún ekki sammála mér í því að ráðherrann sem tók við í apríl 2013 [[Forseti hringir.]]hefði átt að halda áfram með verkið og gera samning eftir atvikum við innanríkisráðuneytið sem svo fæli það Vegagerðinni?
Virðulegur forseti. Þegar hv. þingmenn fara í andsvör við aðra þingmenn þá er ágætt að hlusta kannski á alla ræðuna svo að þeir séu ekki að tala alveg út og suður miðað við það andsvar [[Gripið fram í.]]sem þarf að veita. Ég hef aldrei rætt um að þetta þyrfti ekki. Ég fór meira að segja yfir það að brýn nauðsyn væri að gera þetta. En matið á þessu lá ekki fyrir, þessi frammúrkeyrsla upp á 70%, fyrr en núna í vor. Það var því alltaf unnið út frá þessari tölu upp á 1.800 milljónir, allt þar til það kemur í ljós að það er allt of vanáætlað, og á því ber síðasta ríkisstjórn ábyrgð. Ég fór yfir það í ræðu minni að það væri þverpólitísk sátt um að þetta verkefni færi af stað. Þess vegna skil ég ekki þann æsing sem hleypur hér í hv. þingmann. Ég lagði það til í ræðu minni, og það hefði hv. þm. Kristján Möller heyrt hefði hann verið hér í þingsalnum meðan ég flutti hana, að þetta verkefni yrði vistað á þeim stað sem önnur jarðgangaverkefni eru, þ.e. að það komi breytingartillaga við frumvarpið fyrir 2. umr., að innanríkisráðuneytinu verði falið að sjá um framkvæmdina og fjármálaráðuneytinu verði falin fjármálahliðin á þessu verkefni. Það er allt og sumt. Það eru komin allt of mörg millistykki ef farið verður að tillögu hv. þm. Kristjáns Möllers um að hæstv. iðnaðarráðherra fari að semja við hæstv. innanríkisráðherra um þessa framkvæmd. Við erum að taka lögin upp núna og ég var að gera það að tillögu minni að við mundum þá nota ferðina til þess að koma verkefninu á réttan stað til að vinda ofan af lagasetningunni sem sannarlega fór fram á síðasta kjörtímabili.
Hæstv. forseti. Það var alltaf ætlunin með lagasetningunni 2013 og þessum ívilnunarsamningi, en þetta var sett undir atvinnuvegaráðuneytið til að skýra það alveg klárt að féð ætti ekki að koma af hefðbundinni samgönguáætlun, eins og við sem flytjum þessa tillögu áréttum í greinargerð með henni núna. Hv. þingmaður ræðir um að núna á síðustu metrunum séu þessar upplýsingar að koma fram eftir frekari rannsóknir og frekari hönnun. Má ég aðeins vekja athygli á því, virðulegi forseti, að atvinnuvegaráðuneytið árið 2013 veitti Vegagerðinni aðeins 15 milljónir til að hefja rannsóknir? Þær 15 milljónir duga ekki fyrir slíkum rannsóknum þannig að Vegagerðin hefur staðið sig vel hvað það varðar fyrir takmarkað fé. Hún talar líka um að þetta sé að koma inn á síðustu stundu. Nú vil ég að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir taki vel eftir. Á fundi nefndarinnar kom fram að Vegagerðin hafði sent gögn, ný gögn um kostnaðarmat til innanríkisráðuneytisins í apríl 2014. Í fyrra. Það fór til innanríkisráðuneytisins og lá þar. Hins vegar á einhverjum tímapunkti, ég man ekki alveg hver dagsetningin var en get flett því upp, þá óskaði forsætisráðuneytið með milligöngu aðstoðarmanns hæstv. forsætisráðherra, eins af aðstoðarmönnum hans, eftir þessum upplýsingum. Þær voru sendar frá innanríkisráðuneytinu til forsætisráðuneytisins fyrir meira en ári síðan, en ekkert var gert með þær. Þess vegna koma þær upplýsingar fram núna í þessu þingmáli sem nauðsynlegt er að flytja vegna þessarar brýnu og góðu framkvæmdar sem þarna er að hefjast. Hvað segir hv. þingmaður, sem vill hafa kláran lagagrunn og hlutina alla rétta, um það að í forsætisráðuneytinu hefur þessi vitneskja legið í heilt ár en ekkert gert með hana?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir þetta góða andsvar, því eins og flestir vita þá fór þessi hv. þingmaður fyrir samgöngumálum hér í eina tíð. Það kom fram hjá þingmanninum að vantað hefði fé eftir að búið var að rannsaka en, virðulegi forseti, það var byrjað á vitlausum enda. Fyrst var tekin ákvörðun um að fara í verkefnið og síðan var farið að rannsaka hvernig jarðlögin væru, skjálftavirkni og annað á þessu svæði, þannig að þar liggur hundurinn grafinn, það var byrjað á vitlausum enda. Og eins og pólitíkin er nú þá þarf nú stundum að taka ákvarðanir með lagasetningu til þess að sýna ákveðinn styrk á ákveðnum stöðum, sýna framkvæmdagleði, en þetta er það sem er að þessu verkefni. Það var byrjað á vitlausum enda. Þegar rannsóknunum var lokið og lögin búin að liggja nokkur ár þá kom í ljós að það vantaði 70% upp á verkefnið. [[Gripið fram í.]]Og það er það sem þessi ríkisstjórn er að vinda ofan af og þetta fór ég yfir í ræðu minni. Það sem hv. þingmaður spurði mig að, hvað mér fyndist um þá stjórnsýslu að ákveðin vitneskja hafi legið í forsætisráðuneytinu, þá kemur það ekki málinu við vegna þess að hæstv. forsætisráðherra fer ekki með þennan málaflokk. Þetta minnisblað [[Gripið fram í.]]var sent af Vegagerðinni … Get ég fengið hljóð fyrir hv. þm. Kristjáni Möller? Þetta minnisblað fór frá Vegagerðinni til innanríkisráðuneytisins sem fer auðvitað með samgöngumál, það vitum við, en Vegagerðin sjálf sagði það á fundi fjárlaganefndar að verkefnið lægi á einskismannslandi. Enginn ber ábyrgð á því af því að það er vistað í röngu ráðuneyti. [[Forseti hringir.]]Það er vistað í atvinnuvegaráðuneytinu frá tíð síðustu ríkisstjórnar og ég er að leggja það til að þessu verði breytt, virðulegi forseti. Þessu eiga fyrrverandi ráðherrar fyrri ríkisstjórnar óskaplega erfitt með að kyngja.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða um hv. þm. Steingrím J. Sigfússon eða Grikkland, þó að við hljótum öll að hugsa til grísku þjóðarinnar á þessum erfiðu tímum í sögu hennar og þau gríðarstóru vandamál sem hún stendur frammi fyrir. En ég tek undir það sem kom hérna fram að við tölum hvert við annað og um hvert annað af virðingu, jafnvel þótt við séum þingmenn. Ég ætla hins vegar að ræða um lagafrumvarpið. Ég set mig ekki upp á móti áframhaldandi uppbyggingu á Bakka og fagna því að framkvæmdir þar séu farnar af stað. En ég get ekki skrifað undir þessi vinnubrögð, að verið sé að veita aukalega 1.400 milljónir af opinberu fé, peningunum okkar í framkvæmdina með þessum hætti. Sirka 200 milljónir af þeirri upphæð eru reyndar verðbætur sem bætast við þær 1.800 milljónir sem Alþingi samþykkti upphaflega til framkvæmdanna, og getum við í þeim efnum þakkað því frábæra efnahagsástandi sem við lifum við hérna á Íslandi. En 1,2 milljarðar, 1.200 milljónir, eru hrein og klár viðbót. Ég er því sá meðlimur atvinnuveganefndar sem stendur ekki að þessu frumvarpi. Lagafrumvarp meiri hluta nefndarinnar gengur út á að fella einfaldlega út upphæðina sem ráðgert var að verkið kostaði og þingið samþykkti á sínum tíma. Alþingi samþykkti upphaflega að veita 1.800 milljónir til framkvæmdanna. Nú er ráðgert að þær kosti 3.200 milljónir. Er eitthvað sem tryggir það að framkvæmdirnar verði ekki enn kostnaðarsamari og reikningurinn fyrir þeim og það sem bætist við verði ekki sendur til okkar skattgreiðenda að nýju? Þessi vinnubrögð eru ekki í lagi, ekki þegar verið er að sýsla með opinbert fé og ekki upphæðir sem þessar. Það sem stendur út af frá upphaflegri upphæð sem Alþingi samþykkti til verksins eru samtals 1,4 milljarðar. Þingmenn Bjartrar framtíðar gerðu athugasemdir við þau vinnubrögð sem viðhöfð voru í málinu þegar það kom fyrst inn í þingið fyrir tveimur árum, einmitt vegna þess að ekki var vandað til verksins og undirbúningur þess var ekki nægur. Ég árétta að ég set mig ekki upp á móti uppbyggingunni á Bakka en mér finnst þessi vinnubrögð léleg, of léleg til að ég geti stutt frumvarpið. Ég er ekki til í að skrifa undir það þegar upphafleg áætlun um 1,8 milljarða hækkar í 3,2 milljarða þá sé skattgreiðendum einfaldlega sendur reikningurinn með þessum hætti og að enginn beri ábyrgð á þeirri hækkun, mismuninum frá þeirri upphæð sem upphaflega var samþykkt á Alþingi til uppbyggingar á Bakka. Ekkert er gert til að tryggja að slík mistök endurtaki sig ekki. Það var illa staðið að fjárveitingu til verksins á sínum tíma og ekkert í frumvarpinu sem hér er lagt fram gefur til kynna að við ætlum að læra af reynslunni. Verðmiðinn fyrir framkvæmdunum á Bakka er einfaldlega tekinn burt í núverandi frumvarpi og ríkið látið borga brúsann. Verðið gæti þess vegna hækkað enn frekar og skattgreiðendum sendur reikningurinn, kannski 1 milljarður í viðbót, kannski 1,5 eins og við erum að tala um hérna núna. Svona vinnubrögð vega að gagnsæi, pólitískri ábyrgð og almannahagsmunum. Við eigum að gera betur. Þess vegna styð ég ekki þetta frumvarp en ég vona að uppbyggingin á Bakka gangi sem allra best og að vel gangi að laða starfsemi fleiri fyrirtækja á svæðið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst hann fara ágætlega yfir marga þætti, ekki ósvipað og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir gerði áðan. Hérna erum við með dæmi um að undirbúningur var ónógur, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, og reikningurinn gríðarlega hár. Byrjað er að ákveða að fara í verkefnið, samþykkt er ákveðin upphæð, en ekkert skoðað hvað það hefur í för með sér. Það er ótrúlegt að lesa minnisblað sem við í hv. fjárlaganefnd fengum þegar við tókum þetta upp, ég býst við að menn hafi fengið sambærilegt minnisblað í hv. atvinnuveganefnd, þar sem farið er yfir málið og hverju var í rauninni ekki hugsað fyrir, og allir sammála um það sem að málinu koma, viðkomandi embættismenn, þar sem menn eru svolítið að benda hver á annan, að fyrir liggur af hálfu pólitíkusanna að vinnan var ekki unnin í samræmi við það sem við viljum sjá. Þá er komið að því hvar við erum núna. Hv. þingmaður nefnir, og ég held að við séum sammála um það, að mikilvægt sé að þessi vinna sé farin af stað og að hún gangi vel, það er mikilvægt að atvinnuuppbyggingin verði þarna öflug og fleiri aðilar þurfi að koma inn. Ég hefði að vísu viljað sjá þessi göng líka vera fyrir almenning, þetta eru einar dýrustu vegaframkvæmdir sem við erum að fara í núna, og það er svolítið sérkennilegt að sjá að við getum ekki nýtt það fyrir almenning í landinu heldur bara fyrir þessa fjárfestingu. Hv. þingmaður, ef ég skil hann rétt, ætlar ekki að styðja frumvarpið. Ég velti því fyrir mér: Hvernig sér hann þá fyrir sér framkvæmd málsins ef við ætlum að halda þessu áfram? Það breytir enginn því sem á undan er gengið, en ef hv. þingmaður er með einhverja hugmynd um hvað við getum gert betur núna þá held ég að gott væri að fá það fram í umræðunni.
Virðulegi forseti. Ég er fyrst og fremst að gagnrýna vinnubrögðin og þegar verið er að ræða þau. Það er vissulega rétt hjá hv. þingmanni að framkvæmdirnar eru farnar af stað og þegar er búið að samþykkja 1,8 milljarða. Nú er talan einfaldlega tekin út í núverandi frumvarpi en við vitum að þetta kostar 3,4 milljarða. Ég sakna þess í núverandi frumvarpi að einhverjir fyrirvarar séu á því að upphæðin hækki ekki enn meira, því að þá getum við átt nákvæmlega sömu samræður á næsta ári þar sem verður sagt - ef ég er að gagnrýna þessi vinnubrögð, þá verður sagt: Já, en nú er þetta allt komið af stað, við þurfum auðvitað að halda áfram. Jú, jú, vissulega, við hættum ekki við hálfklárað verk, bökkum ekki með Bakka, og það er ekki það sem ég er að leggja til. Ég er að gagnrýna þessi vinnubrögð. Ég mun að sjálfsögðu ekki standa gegn frumvarpinu, en ég stend ekki að því og mun að öllum líkindum ekki greiða atkvæði með því, en ég geri mér grein fyrir að þetta þarf að fara í gegn og mun að öllum líkindum skila auðu í þessu tiltekna máli. En ég er fyrst og fremst, og legg áherslu á það, að gagnrýna þessi vinnubrögð og ég sakna þess í frumvarpinu að upphæðin sé einfaldlega tekin út og engir fyrirvarar, og mér finnst við ekki vera að læra af reynslunni. Þegar verið er að höndla með opinbert fé og upphæðir sem þessar finnst mér það bara alls ekki nógu góð vinnubrögð. Ég er bæði að gagnrýna fyrrverandi ríkisstjórn og núverandi ríkisstjórn, svo það sé skjalfest sömuleiðis og kom fram í ræðu minni.
Virðulegi forseti. Ég er aðeins að leita eftir leiðsögn í þessu, vegna þess að hv. þingmaður segir að hann sé að gagnrýna bæði núverandi ríkisstjórn og fyrrverandi. Það er fyrrverandi ríkisstjórn sem gerir þetta mál, undirbúningurinn er þar og fyrir liggur að það eru mun meiri fjármunir sem munu fara frá skattgreiðendum, nema við bara hættum alveg við þetta, bæði hvað varðar þetta verkefni og Vaðlaheiðargöng. Stóriðjustefna Vinstri grænna og Samfylkingar er nokkuð sérkennileg, en ég ætla ekki að spyrja hv. þingmann út í það, ég ætla að taka þá umræðu við aðra þingmenn. Hvað getum við gert betur núna? Ég er hreinlega að spyrja hv. þingmann, því að það skiptir miklu máli. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni að mikilvægt er að kostnaðurinn aukist ekki enn frekar en áætlað er. Það liggur fyrir að hér vantaði mjög mikið af upplýsingum þegar ákvörðunin var tekin og við breytum því ekki. Menn eru að vísa í eitthvert bréf sem hafi farið í ráðuneytin núna á síðustu mánuðum. Það breytir engu um eðli málsins. Við þurfum að taka ákvörðun um það ef við ætlum að halda áfram: Hvernig getum við gætt ýtrustu varúðar? Ef hv. þingmaður er með hugmyndir um hvernig við getum gætt meiri varúðar en við erum að gera, þá er mjög mikilvægt að það komi fram. Þetta mál er auðvitað fullkomið klúður. Það er fullkomið klúður af síðustu ríkisstjórn og þó svo að einhverjir hv. þingmenn í ýmsum flokkum - ég sé að þetta er mjög viðkvæmt hjá hv. þingmanni Bjartrar framtíðar einhverra hluta vegna, og þá er ég ekki að vísa í hv. ræðumann. Það hefur nú komið í ljós í hv. fjárlaganefnd að Björt framtíð er ekki - ja, svona ákveðið ljósrit af Samfylkingunni þegar til kastanna kemur. En við ræðum það seinna. En ég vildi biðja hv. þingmann, af því að það skiptir máli, að koma með það fram í umræðunni hvernig við [[Forseti hringir.]]getum gætt meiri varúðar en við gerum núna. Það er mjög mikilvægt að það komi fram.
Virðulegi forseti. Ég heyri að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vill skipta þessu mjög nákvæmlega upp, að fyrri ríkisstjórn hafi verið arfaslæm í þessu og núverandi ríkisstjórn sé að halda gríðarlega vel á þessu máli. Ég vil halda því til haga að þingmenn Bjartrar framtíðar gagnrýndu vinnulagið á sínum tíma á þessu máli og hvernig það kom inn í þingið, að það gafst ekki nægur tími til að vinna málið og undirbúningur þess var alls ekki nægur. Og það er nokkuð sem ég bendi á hér að mér finnst núverandi frumvarp alls ekki tryggja að - mér finnst þetta í raun vera áframhald á þeim vinnubrögðum sem hafa verið viðhöfð í þessu máli, að verið er að setja meira fé frá ríkinu í þessa framkvæmd. Það eru engir fyrirvarar um að þessi upphæð geti ekki hækkað síðar meir. Upphæðin er bara tekin út úr frumvarpinu. Hún var 1,8 milljarðar, eins og komið hefur fram, lausnin hjá meiri hluta atvinnuveganefndar er einfaldlega sú að kippa upphæðinni út og setja 1,4 milljarða til viðbótar í verkið. Það eru þau vinnubrögð sem ég er að gagnrýna og vísa aftur til þess að þingmenn Bjartrar framtíðar bentu á þetta fyrir tveimur árum og ég bendi á þetta hér og nú, að mér finnst frumvarpið vera dæmi um mjög slæm vinnubrögð, sem ég get alls ekki stutt og er þess vegna ekki fylgjandi málinu.
Virðulegur forseti. Ég hjó eftir því áðan í andsvari hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar að hann talar um að það hafi komið í ljós í fjárlaganefnd að Björt framtíð sé eins og ljósrit af Samfylkingunni. Hv. þingmaður getur ekki verið að tala um neinn annan en þann hv. þingmann sem nú stendur í ræðustól Alþingis, sem er eini fulltrúi Bjartrar framtíðar í fjárlaganefnd, og ég hlýt að spyrja: Hvað á hv. þingmaður við? Björt framtíð hefur skilað nefndaráliti í fjárlögum, alltaf skilað sínu sérnefndaráliti, og vissulega unnið mjög vel með bæði Samfylkingu og fulltrúum Samfylkingar og Vinstri grænna, þannig að það sé sagt, það hefur verið virkilega góð samvinna við þá frábæru fulltrúa sem þessir tveir flokkar eiga í nefndinni. Einnig hefur sú sem hér stendur mætt mjög vel á alla fundi og sinnt, að ég held, því starfi mjög vel. Ég hlýt því að spyrja: Hvað á hv. þingmaður við?
Virðulegi forseti. Þetta er í lið um fundarstjórn forseta, er um fundarstjórn forseta. Ef við ætlum að breyta þessu núna, og það ákveðum við sjálf, og taka umræðu á milli okkar í fundarstjórn forseta erum við búin að snúa þessum þingsköpum algjörlega á haus. Ég er algjörlega tilbúinn til þess að ræða við hv. þingmann um það sem ég sagði hér áðan og ég get farið nákvæmlega í það í ræðu á eftir. En gjöra svo vel, þessi liður er um fundarstjórn forseta, [[Gripið fram í.]]virðulegi forseti. Og ef við ætlum - [[Gripið fram í.]]Virðulegi forseti. Það er gjammað hér fram í. [[Forseti hringir.]]
Ræðumaður hefur orðið.
Hv. þm. Róbert Marshall gjammar fram í og segir að hv. þingmaður geti ekki svarað fyrir sig. Reyndar er það þannig að allir þingmenn geta [[Gripið fram í.]]beðið um orðið. Og það liggur alveg fyrir, ég sagði það skýrt, að ég ætla að taka umræðu um þetta. Hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir getur eins og aðrir þingmenn beðið um orðið. Hv. þingmaður getur sömuleiðis farið í andsvar við mig þegar ég held ræðu á eftir. Ég vil hvetja hv. þingmenn til að bera örlitla virðingu fyrir því vinnulagi sem er í þinginu.
Forseti minnir hv. þingmenn á að ræðumaður hefur orðið hverju sinni.
Virðulegi forseti. Ég ætla bara að koma hér upp og bera blak af hv. þingmönnum Bjartrar framtíðar. Ég vildi óska að þau færu oftar eftir því sem við í Samfylkingunni segjum, það er erfitt fyrir okkur að hafa einhverja stjórn á þeim þótt við gjarnan vildum. En mér fannst hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson alveg ótrúlega dónalegur í ræðustóli áðan. Þegar menn geta ekki verið í umræðum um málin með málefnalegum hætti, efnislega, án þess að hreyta í þingmenn úti í sal, sem menn eru ekki einu sinni í umræðum við, [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]þá veit ég hvert við erum komin í þessum umræðum. Þetta var ómaklegt og ég tel að þingmaðurinn ætti að sjá sóma sinn í því að biðjast velvirðingar á því. Og síðan höldum við áfram að ræða þetta mjög svo mikilvæga mál, sem nota bene Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn studdu þegar það fór hér í gegn á síðasta kjörtímabili.
Virðulegur forseti. Ég ætla að ræða fundarstjórn forseta. Ég hef lýst yfir áhyggjum mínum undanfarnar vikur af því hvernig fundarstjórn forseta er orðin í þinginu. Hér koma stjórnarandstöðuþingmenn upp og misnota hvern dagskrárliðinn á fætur öðrum, ræða óskyld mál í óskyldum dagskrárliðum. Úr því að verið er að tala um það að raunverulega sé verið að tala um aðra þingmenn eða spyrja aðra þingmenn, þá er það heimilt samkvæmt þingsköpum án þess að viðkomandi þingmaður rjúki upp í fundarstjórn forseta og beri blak af sér. Ég held að þeir hv. þingmenn sem eru í þingsalnum núna, þegar klukkan er að verða hálfsex, hefðu átt að hlusta á andsvör hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar við hv. þm. Harald Benediktsson, sem fjölluðu um mig. Ég var samt í ræðu á eftir. Virðulegi forseti. Það er algjörlega búið að tapa stjórn á þingsköpum og því hvað á að ræða undir hvaða dagskrárlið, því miður. Ég hef áhyggjur af þessu.
Virðulegi forseti. Ég er búinn að vera hérna síðan 2003 og þar áður kom ég sem varaþingmaður inn á þing og mjög oft er vísað í orð manns í ræðu og maður hefur þá tækifæri til þess að koma seinna og að ræða það. Virðulegi forseti. Ég hef tekið skýrt fram, þótt ég viðurkenni að ég fari alveg út á ystu nöf í þessum lið, alveg út á brún, að það sem ég vísaði í varðandi hv. þingmenn Bjartrar framtíðar ætla ég að ræða á eftir og ég er á mælendaskrá. Hér eru þrír hv. þingmenn Bjartrar framtíðar og þeir geta allir komið í andsvör við mig, þeir geta farið á mælendaskrá. Það er því ekki eins og ég hafi verið að ræða um hv. þingmenn sem eru fjarstaddir, það er langur vegur frá. Ég hvet hv. þingmenn til þess að fara eftir þingsköpum, setja sig á mælendaskrá eða fara í andsvör við mig þegar ég fer í ræðuna á eftir.
Virðulegur forseti. Ég geri mér alveg grein fyrir því að þessi liður um fundarstjórn forseta er notaður í ýmsum tilgangi. En ég skil ekki alveg, ef hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ætlar í ræðu um þetta mál, sem snýr að Bakka, er þá eðlilegt að ég fari í andsvör við hann og rifji upp einhver orð sem hann lét falla fyrr [[Gripið fram í: Að sjálfsögðu.]] [[Gripið fram í: Auðvitað.]]í andsvari, sem snúa ekki einu sinni að ræðu, nema hann ætli að endurtaka orð sín um þetta ljósrit sem hér stendur? Ég skil ekkert í þessu. [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Þetta er búin að vera áhugaverð umræða í dag um mál er varðar atvinnuuppbyggingu á Bakka, það er óhætt að segja það. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er fjarstaddur, hann er í erindagjörðum þingsins með Norðurlandaráði og hefur því ekki tök á því að koma hér og svara fyrir sig eða taka þátt í þessari umræðu. Það má alveg deila um hvar verkefnið á að vera vistað, fólk getur haft á því ýmsar skoðanir, en þessi ríkisstjórn hefur haft tækifæri í tvö ár til þess að breyta því en hefur kosið að gera það ekki einhverra hluta vegna. Það er auðvitað bara hennar ákvörðun, en við getum haft ýmsar skoðanir á því hvort það hefði átt að vistast þar eða ekki. Það lá alla tíð ljóst fyrir þegar þetta verkefni fór af stað að þetta var nýfjárfesting af hálfu ríkisins á sínum tíma. Þó að gagnrýna megi hvernig staðið var að kostnaðarmati á því breytir það því ekki að þáverandi yfirvöld fóru eftir því sem kom annars vegar fram hjá Siglingastofnun og hins vegar hjá Vegagerðinni, þannig að það sé sagt. Það er líka vert að vekja athygli á því að það kemur fram í minnisblaði sem fjárlaganefnd fékk hjá Vegagerðinni og mig langar að vitna í, með leyfi forseta, þar sem segir: „Hins vegar verður að leggja áherslu á að Vegagerðin vissi frá upphafi að þetta mat á kostnaði var háð mikilli óvissu og var það tíundað í umsögn stofnunarinnar um frumvarp til laga nr. 41/2013, um uppbyggingu innviða á Bakka, sem dagsett er 11. mars 2013. Það á því að hafa verið ljóst bæði hjá Alþingi og því ráðuneyti sem stóð að baki frumvarpinu. Í umsögninni segir: „Þá skal bent á að framangreind kostnaðaráætlun, 1,8 milljarður, byggir á frumdrögum af hönnun mannvirkja, miðað við fyrirliggjandi rannsóknir og að tryggja verður fjármagn til framkvæmdanna allt til loka, jafnvel þótt kostnaður yrði meiri en reiknað er með í núverandi áætlun.““ Í ljósi þess sem hv. þingmaður, sem var á undan mér í ræðustól, sagði hefði það kannski verið ágætt að vera búinn að lesa þetta. Af því að hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar kom inn á að það væri vani að ákveðin hámarksupphæð væri sett inn í svona frumvörp þá er það ekki rétt. Hins vegar er rétt að lánveitingar eru færðar inn í fjárlög. Það var ekki tíundað í þessu tiltekna frumvarpi sem var samþykkt, sem ég tel reyndar eftir á að hafi verið mistök. Hefðum við verið með þetta í 5. gr. heimild værum við að afgreiða það ár frá ári. Þá værum við ekki að deila um það og þyrftum ekki að laga frumvarpið eins og hér er verið að gera. Það hefði því vissulega verið heppilega að gera það með þeim hætti. Þetta eru jú áætlanir og það er alltaf hægt að gera betur, ég held að við viljum öll gera það. Á sínum tíma þegar þetta frumvarp var samþykkt voru ákveðin tímamót og ljóst að gefa þyrfti ákveðnar yfirlýsingar til þess að draga að aðila til uppbyggingar á þessu svæði. Það getur verið að það hefði mátt undirbúa það betur, en tíminn getur líka skipt þarna máli, en auðvitað eru þetta miklar fjárhæðir. Það lá líka alltaf fyrir að ívilnanir yrðu meiri af því að þetta er auðvitað langt frá aðalsamgönguæðum. Það var því ljóst að það mundi þurfa meira til en almennt hefur verið gert. Þá voru sett sérlög um hvert og eitt stóriðjuverkefni og oft og tíðum gengið lengra, ívilnanir stóðu kannski í áratugi. Ég fagna því í sjálfu sér að þetta verkefni er loksins komið á koppinn og ég held að við verðum að hugsa til þess þrátt fyrir að við þurfum að taka fjármögnunina hverju sinni í það verkefni sem við erum að fást við - og eitt af því sem við höfum rætt mikið í fjárlaganefnd er að bæta áætlanagerð. Við erum öll sammála um að við viljum reyna það. En það á alveg eins við um það sem ríkisstjórnin var að gera á dögunum þegar hún ákvað að setja fjármuni utan samgönguáætlunar, utan alls hefðbundins ferlis, í þau verkefni sem hún valdi. Það eru heldur ekki góð vinnubrögð. Það afsakar ekki að eitthvað annað sé vont eða gott, en við þurfum að vanda okkur, við þurfum öll að gera það, ekki bara núverandi ríkisstjórn eða fyrrverandi, heldur við öll sem erum hér á þingi. Ég held því að svona almennt séð eigi fólk að fara hægt og tala varlega í því verkefni öllu saman sem við erum hér að fást við og hugsa um hvað við erum að gera annað á sama tíma. Það er auðvitað margt sem kemur þarna inn sem verður til þess að þetta verkefni reynist miklu dýrara en Vegagerðin og Siglingastofnun höfðu gert ráð fyrir. Eins og hér hefur verið rakið er kostnaðarviðmiðið þekkt hjá Vegagerðinni, þ.e. þessi hefðbundnu jarðgöng en ekki jarðskjálftastyrkt, eins og síðar kemur í ljós að þarf að vera, og að þau þurfa að þola miklu þyngri umferð en önnur göng hér á landi. Ég bý í sveitarfélagi með fern jarðgöng og meira að segja á jarðskjálftasvæði. Þar var það ekki tekið með í reikninginn á sínum tíma þegar göngin voru hönnuð og framkvæmdir við þau fóru af stað. En við munum eftir Dalvíkurskjálftanum og þetta er svæði á hreyfingu. Það var ekki gert í tengslum við göngin fyrir norðan og það var ef til vill það sem Vegagerðin hafði til viðmiðunar. Þarna er stærsti kostnaðaraukinn í þessu dæmi. Auk þess þurfti að færa til á svæðinu, eins og segir hjá Vegagerðinni þurfti forskeringin að stækka mikið og þurfti að færa veginn út í sjó. Brimvörnin er því orðið mun dýrari. Vegagerðin taldi reyndar að gólfið í göngunum væri nægjanlega styrkt þegar kæmi að burðarþoli, en svo reyndist ekki vera. Að fenginni reynslu af jarðgangagerð undanfarinna ára er reiknað með mun hærri ófyrirséðum kostnaði en gert hefur verið fram til þessa, og ég held að það sé skynsamlegt að gera það. Jarðgangakostnaður almennt hefur farið vaxandi á landinu. Það er margt í þessu sem hefur orðið hefur til þess að kostnaðurinn við verkefnið hefur hækkað mikið. Ef þetta verkefni hefði verið sett á fjárlög hverju sinni ár hvert, eins og verið er að gera, værum við ekki endilega að ræða þessa viðbót. Ég bið fólk að hafa það í huga að hægt er að horfa á þetta frá mörgum hliðum. Ég tek það fram að það breytir því ekki að við eigum að vanda okkur í áætlanagerð í öllum þeim verkefnum sem við tökum okkur fyrir hendur, það eru engir smáaurar sem hér er um að ræða. Burt séð frá þessu verkefni þá kostar mikla fjármuni að hafa byggð í stóru landi, hvort sem það eru svona framkvæmdir eða einhverjar aðrar. Við sem samfélag berum af því mikinn kostnað en ég held að það sé nokkuð sem við viljum flest standa að, þ.e. að byggð geti haldist í þessum dreifðari byggðum. Það er vert að rifja upp í þessari umræðu að það má nánast telja Þingeyjarsýslurnar kalt svæði, þar er hækkaður meðalaldur og fólksfækkun víða á svæðinu, þó að sumir staðir séu þar undanskildir eins og gjarnan er á stóru landsvæði. Fram kom í greinargerð frá Byggðastofnun að þessi uppbygging er mikilvæg. Það er mikilvægt að hafa náð stórbyggingunni sem áætluð var í upphafi niður í þetta kísilver, og svo verðum við auðvitað að horfa á afleiðurnar. Gert er ráð fyrir að þetta verði ekki eina fyrirtækið, heldur að það verði tækifæri fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki til að nýta sér þá fjárfestingu sem þarna er verið að fara í. Auðvitað megum við ekki gleyma því að ríki og sveitarfélög munu njóta góðs af þeim umsvifum sem verða í þessu samhengi, bæði á uppbyggingartímanum og síðar í formi tekna, tekjuskatts, útsvars og óbeinna skatta af þeirri starfsemi sem þarna mun verða. Það er enginn afsláttur veittur af því. Við getum alltaf lært og gert betur, en varðandi það að þetta verkefni sé algjör undantekning frá öllu varðandi ákvarðanatökur þá minni ég enn og aftur á þá ákvörðun sem tekin var hér á dögunum. Þá þótti ekki tiltökumál að fara fram hjá öllu sem heitir samgönguáætlun eða þeim aðilum sem fjalla eiga um samgöngur, mannvirki, vegagerð eða eitthvað slíkt. Það er því betra að tala varlega. Ég mun að sjálfsögðu styðja þetta verkefni og það hefur ekkert að gera með það að það er í mínu kjördæmi, ekki frekar en að ég hef stutt önnur mál sem eiga heima í öðrum kjördæmum. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram. Gjarnan er talað um ríg á milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðarinnar, og ég tel að sérstaklega þingmenn á höfuðborgarsvæðinu hafi gert það ítrekað. Ég hef ekki talað um kjördæmapot þegar talað er um Sundabraut eða eitthvað annað. Ég frábið mér þá orðræðu að öll uppbygging á landsbyggðinni sé fyrst og fremst kjördæmapot. Það er ekki kjördæmapot að gera Norðfjarðargöng. Það er ekki kjördæmapot að gera Vaðlaheiðargöng eða önnur verkefni sem farið er í á landsbyggðinni, það er ekki kjördæmapot. Það er tilraun til þess að viðhalda byggð í landinu. Ég held að það sé nokkuð sem við eigum að standa saman að því að ég veit ekki hvar höfuðborgarsvæðið væri án landsbyggðarinnar.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa ræðu. Ég kem úr kjördæmi þar sem engin jarðgöng eru og er á jarðskjálftasvæði, vegna þess að það kom fram áðan í ræðu þingmannsins hversu mörg jarðgöng væru í kjördæmi hennar. Þetta eru engin venjuleg jarðgöng. Þetta eru jarðgöng vegna uppbyggingar á atvinnutækifærum. Það hefur komið fram að kostnaður fari meðal annars fram úr kostnaðarmati vegna þess að það þurfi að sérstyrkja þau, af því að þarna fara þungaflutningar um. Það er nú vitað að í kringum Húsavík er jarðskjálftahætta og það hefur verið vitað í mörg árhundruð, þannig að það átti ekki að koma neitt á óvart í þessu verðmati á sínum tíma, svo að það sé sagt. En mig langar að spyrja þingmanninn: Er það eðlilegt í ríkisrekstri að taka fyrst ákvörðun um verkefni og framkvæmdir og fara síðan í rannsóknir? Er þetta rétt röðun á framkvæmd sem ríkisábyrgð er á? Mig langar líka að spyrja þingmanninn út í greinargerð sem fylgdi með frumvarpi því sem varð að þessum lögum. Það kemur í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins, með leyfi forseta: „Í þessu sambandi vakna álitaefni þar sem uppbygging og rekstur samgönguinnviða heyrir undir verksvið innanríkisráðherra og lánsfjármál ríkissjóðs eru á ábyrgð fjármála- og efnahagsráðherra.“ Hvers vegna í ósköpunum var þá farið í það að hýsa þetta verkefni undir þáverandi atvinnuvegaráðherra, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni? Er það vegna þess að þetta var í kjördæmi hans eða hvers vegna þurfti þáverandi ráðherra að vera með puttana í verkefninu í stað þess [[Forseti hringir.]]að setja það í þann farveg sem öll jarðgöng hafa farið í?
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Eins og ég sagði áðan er það ekki í mínum verkahring að svara því fyrir aðra þingmenn hvers vegna hlutirnir voru vistaðir á einhverjum tilteknum stað. Ég hef ekki tekið afstöðu til þess hvort það er rétt eða rangt að svo sé gert og hvet hv. þingmann til að eiga orðastað við þann þingmann sem hún nefndi áðan. Hv. þingmaður ýjar að því að ef verkefnið hefði ekki verið vistað undir atvinnuvegaráðuneytinu og ráðherra þess á þeim tíma, ég skil hv. þingmann þannig, hefði það aldrei orðið til. Ég get ekki svarað því hvort það sé rétt. Ég tek undir það að við getum alltaf gert betur, hvort sem það er í áætlanagerð eða öðru, og að sjálfsögðu eigum við að reyna að gera sem mestar og bestar rannsóknir áður en við höldum af stað í verkefni hverju sinni. Það er ekki alveg svo að engar rannsóknir hafi átt sér stað. Hins vegar var bent á áðan að það hefði, og nú þegar náttúrlega, mátt gera betur í því að veita rannsóknarfé og það hefur núverandi ríkisstjórn ekki gert svo neinu nemi. Það er líka ámælisvert að fyrir ári síðan er þetta vitað og við erum að fá vitneskju um það núna. Ég trúi ekki öðru en hv. þingmaður sé mér sammála um það talandi um að vilja hafa góða áætlanagerð, talandi um að vilja hafa hlutina uppi á borðinu. Hv. þingmaður hlýtur að vera mér sammála um að við hefðum viljað getað tekið á þessu mun fyrr og brugðist við því mun fyrr, þótt það hefði væntanlega ekki breytt neinu. Við stöndum frammi fyrir þessum hlut og þurfum að takast á við þetta verkefni. Að sjálfsögðu eigum við að byrja að rannsaka sem mest en stundum getur tímafaktorinn verið slíkur að við þurfum að gefa út einhverjar yfirlýsingar. Þetta [[Forseti hringir.]]snýst um krónutölu, sem að mínu viti voru mistök að setja inn í frumvarpið.
Virðulegi forseti. Ég fékk nú fyrst vitneskju um þetta fyrir um þremur vikum vegna þess að það vill enginn hýsa verkefnið. Það ber enginn ábyrgð á verkefninu. Það heyrir undir atvinnuvegaráðuneytið í dag, hvorki innanríkisráðuneytið né fjármálaráðuneytið hafa yfirsýn yfir það hvað er um að vera. Þess vegna er ég að gagnrýna þetta og leggja til, eins og þingmaðurinn veit, að farið verði með þetta verkefni eins og önnur jarðgöng, þannig að hæstv. fjármálaráðherra hafi yfirsýn yfir fjárútlát ríkissjóðs og hæstv. innanríkisráðherra hafi yfirsýn yfir þau verkefni sem eru í gangi og geti skipulagt í samráði við Vegagerðina þau verkefni sem liggja fyrir. Það kom bersýnilega í ljós hjá Vegagerðinni að þetta ábyrgðarleysi hefur tafið og skemmt verkefnið. Hér er ég að leggja til þessar lagabætur. Hv. þingmaður fór yfir að ekki mætti með nokkru móti tala um kjördæmapot og slíkt og ég skil eiginlega ekki af hverju við erum að ræða það hér. Mig langar að spyrja þingmanninn, þar sem núna er orðið bjart yfir Bakka og þetta verkefni að fara af stað, í Norðausturkjördæmi eru fern jarðgöng: Styður þingmaðurinn þá ekki ásamt sínum flokki sömu uppbyggingu í Helguvík og á Reykjanesi þar sem bráðnauðsynlegt er fyrir það svæði að fá einhvers konar stóriðju til sín, [[Gripið fram í: … klúðruðuð Helguvík.]]jarðgangalaust kjördæmi? Erum við ekki bara komin á þann stað að fara að ræða rammann? Það þýðir ekkert að tala um uppbyggingu stóriðju án þess að ramminn sé ræddur í leiðinni, því að nú þegar stöndum við frammi fyrir orkuþurrð. Er það ekki svolítill tvískinnungur að fagna stóriðjuuppbyggingu fyrir norðan á meðan ekki er til orka til þess að [[Forseti hringir.]]fara í önnur kjördæmi sem hafa ekki einu sinni jarðgöng?
Herra forseti. Það er alveg ljóst í mínum huga, svo ég byrji þar sem þingmaðurinn byrjaði, að atvinnuvegaráðuneytið ber ábyrgð á þessu verkefni. Hæstv. iðnaðarráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir ber ábyrgð á þessu máli. Það er algjörlega hennar og ríkisstjórnarinnar að velja hvernig þau hyggjast fara með það. Ég sagði áðan að ef ráðherrann og ríkisstjórnin hefðu viljað færa verkefnið til innanríkisráðherra eða á einhvern hátt undir fjármálaráðuneytið, eins og mér heyrðist hv. þingmaður vera að tala um, af því að yfirsýnin væri meiri ef málið væri hjá innanríkisráðherra heldur en ef það er hjá atvinnuvegaráðherra - það er algjörlega núverandi ríkisstjórnar að eiga við. [[Gripið fram í.]]Þú sagðir, hv. þingmaður, með leyfi forseta, sagði hv. þingmaður áðan að af því málið er í atvinnuvegaráðuneytinu beri enginn ábyrgð á því. Það er ekki svo. Atvinnuvegaráðuneytið ber ábyrgð á málinu, það er alveg á hreinu. Þetta átti aldrei að vera inni í samgönguáætlun, svo að það sé sagt, þetta átti ekki að vera partur af henni, þetta var sérstakt verkefni. Ég held að hv. þingmaður verði að fara yfir þær ræður sem voru haldnar á sínum tíma þegar þetta mál fór hér í gegn svo að hún gleymi því ekki. Hvað varðar aðrar framkvæmdir í öðrum kjördæmum, þótt þau hafi ekki jarðgöng, af því að lífið snýst ekki einungis um jarðgöng, þá er það svo að við höfum verið tilbúin til þess að ræða rammaáætlun. Þetta snýst ekkert um það, við viljum aðeins fara eftir þeim ferlum sem þar eru undir. Þegar þeim er lokið tökum við auðvitað afstöðu til hvers máls fyrir sig, hvort sem það er virkjun eða friðun eða bið eða hvað það er sem er undir, en ekki fyrr en að því loknu. Um það snýst málið og viðhorf okkar.
Forseti vill góðlátlega minna hv. þingmenn á þegar þeir vísa til annarra þingmanna að nefna þá fullu nafni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir erindið. Sú sem hér stendur býr í Kópavogi en kom engu að síður mikið að þessu máli sem iðnaðarráðherra á síðasta kjörtímabili og að undirbúningi þess máls sem síðar var lagt fram af núverandi hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni eftir að við höfðum haft skipti á ráðuneytum. Þannig að kjördæmapot er þetta ekki. Þessi framkvæmd er stórkostlega mikilvæg fyrir landið allt og þannig höfum við litið á það allan tímann. Ég verð að setja það líka, virðulegi forseti, að ég er dálítið hissa á umræðunni hér, sérstaklega af hálfu hv. þingmanna Vigdísar Hauksdóttur og Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson studdi þetta mál allt saman.
Kannast ekki við það núna.
Hann studdi málið, sagði ekki eitt aukatekið orð í umræðum um það. Ég finn ekkert um það. Hann hefði betur haft uppi þessi varnaðarorð þá. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, núverandi forsætisráðherra, kom hingað upp sérstaklega og fagnaði þessu, sagði að það væri gott að menn væru að átta sig á því að það væri mikilvægt að pólitíkin kæmi myndarlega að atvinnuuppbyggingu. Ég verð þess vegna að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, þessi snúningur sem á sér stað hér og nú og andstaða þessara þingmanna við þetta mál, eða núningur gegn því, kemur mér á óvart. Eins og hv. þingmaður kom inn á vissu menn að sérstaða þessa svæðis er algjör. Það eru engar raflínur þangað. Það er engin vegalagning þarna. Það eru engir innviðir. Til að reyna að selja fólki það í kjölfar efnahagshrunsins sem hér varð að koma hingað með risastóra fjárfestingu inn á svæði þar sem engir innviðir voru fyrir þurfti að koma með einhvers konar staðfestingu frá hinu opinbera um að þegar framkvæmdir [[Forseti hringir.]]færu þar af stað þá mundu innviðirnir fylgja. Það var tilgangur þessa verkefnis. Þess vegna er sérstaða þessa máls eins og [[Forseti hringir.]]hún er.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Það er akkúrat þetta sem ég var að ræða hér áðan. Ég trúi því að þingmenn sem samþykktu þetta á sínum tíma hafi treyst mati Vegagerðarinnar og treyst mati Siglingastofnunar vegna hafnarinnar o.s.frv. Það er auðvitað það sem liggur fyrir. Þingmenn og ráðherrar treysta faglegu mati á þeim verkefnum sem undir eru hverju sinni. Eins og ég kom inn á áðan og vitnaði til þá kom það fram í umsögn Vegagerðarinnar síðast að þessi kostnaðaráætlun væri bara frumdrög. Ef maður horfir til þess orðs miðað við fyrirliggjandi rannsóknir og þess að tryggja þurfi fjármagn til að klára þetta allt til loka, jafnvel þótt kostnaðurinn reynist meiri en kemur fram í núverandi áætlun, þá hefði það sagt mér að þetta gæti átt eftir að hækka og væri líklegra til að hækka en öfugt. Hitt er svo aftur annað mál, það eru allt of miklar fjárhæðir þarna undir. Ég get alveg tekið undir þá gagnrýni að það hefði þurft að vera betur um þetta búið hvað það varðar. Það breytir því ekki að þetta var gert, hvort sem það þýðir að fólk telji að það hafi verið farið of snemma af stað eða hvað, og þetta er búið að taka ótrúlega langan tíma. Ferlið í tengslum við framkvæmdir á Bakka er búið að taka langan tíma og fara úr alls konar hugmyndum í það sem við stöndum frammi fyrir núna. Eins og hv. þingmaður kom inn á þá var ekki auðvelt að reyna að koma einhverju í gang hér eftir hrunið. Þetta var tímasetningin. Við þurftum að gera þetta þá.
Virðulegi forseti. Aðeins um tímasetningar af því að fólk hefur haldið því fram í þessum stóli að það hafi verið byrjað á röngum enda og kallað hefur verið hér fram í af þingmönnum sem studdu málið á sínum tíma að það sé rétt. Ég verð að segja að ég skil ekki alveg þá umræðu. Ástæðan fyrir því að þetta var gert á vordögum 2013 var sú að við vorum að kalla eftir því aktíft að fjárfesting kæmi til landsins. Við horfðum til svæða utan höfuðborgarsvæðisins og horfðum norður í land þar sem skipti máli að við byggðum upp og hæfum uppbyggingu. Hvað á að selja fjárfestum þegar svæðið hefur enga innviði, enga vegi, ekkert rafmagn, engar línur, ekkert? Hvað eigum við þá að segja fólki? Áttum við frekar að gera eins og gert var í Helguvík og segja sveitarfélaginu bara að æða af stað, hefja fjárfestingar og vonast svo til að menn kæmu og fjárfestu? Er það betra? Hvernig átti fólk að treysta því að þessir innviðir yrðu þarna? Þess vegna skil ég ekki alveg þessa umræðu. Það var mat okkar sem greiddum atkvæði með þessu frumvarpi, fulltrúa allra stjórnmálaflokka á Alþingi, að það skipti máli við þessar aðstæður að sýna þeim sem hingað vildu koma og fjárfesta að þegar þeir færu af stað yrði ríkið tilbúið til að fara í innviðauppbyggingu. Það mundi ekki fara af stað fyrr en fjárfestingin væri í höfn til að lenda ekki í því sama og menn lentu í með höfnina suður með sjó. Þetta var ábyrg afstaða. Ég tek undir að það er vægast sagt sérkennilegt að setja tölu inn í frumvarp. Ég sé eftir því að hafa ekki gagnrýnt [[Forseti hringir.]]þann þátt málsins vegna þess að það er óvanalegt.
Herra forseti. Eins og ég sagði áðan þá tel ég það einmitt hafa verið mistök að setja töluna inn í frumvarpið og ég tel það bara yfirleitt. Það er ekki vegna þess að þá séum við almennt með opinn tékka í verkefni því að það er heldur ekki gott eða skynsamlegt að leggja málin upp með þeim hætti. Við tökum ákvarðanir í gegnum fjárlög ár hvert. Sama hvort verkefni eru vistuð undir 5. gr., í heimildum í 6. gr. eða í beinum fjárlagaliðum þá er auðvitað skynsamlegt að verðmerkja þau í fjárlögum og reyna að gera áætlanir, eins og gert er í samgönguáætlunum o.fl., í staðinn fyrir að eyrnamerkja hvert og eitt frumvarp, sérstaklega þegar um er að ræða stórar framkvæmdir. Ég hef spurt mig að því í þessari umræðu hvort sjálfstæðismenn og framsóknarmenn hefðu gert þetta einhvern veginn öðruvísi en við gerðum. Það voru ráðgerðar miklu stærri framkvæmdir á þessum tíma og í mörg ár þar á undan þannig að menn vildu hafa hlutina mun stærri og umfangsmeiri en lendingin varð. [[Gripið fram í: … annars staðar á landinu.]]Í ljósi þeirrar gagnrýni sem kemur hér fram á þessa aðferðafræði þá spyr ég mig hvort þeir sem nú sitja í meiri hluta hefðu gert þetta með einhverjum öðrum hætti. Það verður áhugavert að heyra í þingmönnum þeirra flokka, sem eiga eftir að tala hér, hvernig þeir hefðu gert þetta öðruvísi.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að fagna orðum hv. þingmanns og varaformanns Samfylkingarinnar, Katrínar Júlíusdóttur, áðan þegar hún hvatti þingmenn til að vera orðvarir. Ég bið hana um að líta í eigin barm. Í málum tengdum þessu, eins og rammaáætlun, hafa fallið mörg stór orð og menn hafa meðal annars verið kallaðir talibanar úr ræðustóli Alþingis ásamt öðrum ósómaorðum. [[Gripið fram í.]]Þá hefur sami þingmaður, hv. þingmaður Samfylkingarinnar, sem situr nú ekki undir þessu heldur labbar úr salnum, hlegið úti í sal og skemmt sér yfir því. Þetta segir okkur kannski að við eigum að líta í eigin barm og passa okkur á því að vera orðvör í framtíðinni. Uppbygging orkufreks iðnaðar er gríðarlega mikilvægt verkefni. Verkefnið á Bakka snýst um að byggja upp starfsemi úti um hinar dreifðu byggðir, starfsemi sem getur skotið stoðum undir eflingu samfélags, eflingu atvinnulífs og aukna verðmætasköpun í samfélaginu. Húsavík er sannarlega staður þar sem menn hafa lengi beðið eftir slíku tækifæri þar sem samdráttur í vinnuafli og þörf fyrir vinnuafl í sjávarútvegi er nokkuð sem Húsavík, eins og margir aðrir staðir á landsbyggðinni, hefur liðið fyrir. Þetta á að hvetja okkur enn frekar til dáða á þeim vettvangi. Við eigum að hafa þau sjónarmið ofarlega í huga þegar við hugsum um frekari uppbyggingu í atvinnulífinu og horfa til landsbyggðarinnar fremur en þéttbýlisins á suðvesturhorninu þegar að þessu kemur, ef okkur er raunverulega annt um að snúa við byggðaþróun undanfarinna ára sem ég hef fulla trú á að við getum gert. Ég fagna þessu verkefni á Húsavík svo það sé ekki neinum efa blandið. Því fylgir auðvitað uppbygging innviða. Það er óhjákvæmilegt. Þar sem þarf að byggja upp orkufrekan iðnað þarf að byggja upp öfluga innviði. Við höfum svo sem dæmi um það víðar. Við getum tekið dæmi um það á Austfjörðum þar sem byggð hefur verið upp mikill og orkufrekur iðnaður á Reyðarfirði. Við höfum byggt upp öflugan sjávarútveg á nokkrum stöðum. Það sem er ólíkt með verkefninu á Húsavík og uppbyggingu víðast hvar annars staðar er að ríkið hefur ekki áður komið með eins stór framlög til uppbyggingar innviða og gert er þarna. Yfirleitt er þetta reiknað þannig út að verkefnin sem um ræðir standi undir uppbyggingunni. Svo er ekki í þessu tilfelli. Tekin var ákvörðun um að ríkið legði sérstaklega til bæði víkjandi lán út af hafnargerð og sérstakt framlag út af vegagerð frá hafnarsvæðinu inn á atvinnusvæðið. Það hefur síðan reynst mun dýrara en áætlanir gerðu ráð fyrir. Það er slæmt og það er auðvitað ekki hægt að taka undir það að í framtíðinni eigum við ekki að hafa neinar tölur á blaði varðandi slík verkefni heldur hafa bara sem opinn tékka. Þetta segir okkur miklu frekar að það er mikilvægt að við vöndum undirbúning í slíkum málum svo að við vitum nákvæmlega að hverju við göngum þannig að það komi síðan ekki reikningar upp á mjög háar upphæðir eins og í þessu tilfelli, á annan milljarð, í bakið á okkur. Það verður svo sem ekki aftur snúið, það er búið að leggja það mikið undir og við verðum að axla ábyrgð í þessu. Þetta er nátengt þeirri umræðu sem við höfum átt hér í út af rammaáætlun. Eins og fram kom í ræðu áðan eru órjúfanleg tengsl á milli þess að ræða rammaáætlun, sem fjallar um virkjunarkosti raforkuframleiðslu, og þess að byggja upp öfluga innviði. Ég verð að segja að það er mikill tvískinnungur í þessari umræðu þegar kemur að þessu og hann er í raun alveg óþolandi. Það er alveg óþolandi að við skulum ekki geta átt málefnalega umræðu um þessa hluti og staðið með okkar skoðunum. Gengið var frá þessu stóriðjuverkefni, sem er runnið undan rótum síðustu ríkisstjórnar, í tíð síðustu ríkisstjórnar, ríkisstjórnar Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Það er gott og blessað. Þessir sömu flokkar, sérstaklega Vinstri grænir, hafa lagst mjög gegn uppbyggingu í orkufrekum iðnaði, einkum áliðnaði, og fundið honum allt til foráttu. Það er ákveðinn tvískinnungur í því að leggjast gegn uppbyggingu álvera, þó að ég sé ekki endilega að mæla með þeim eitthvað sérstaklega meira en orðið er, og vera tilbúinn að leggja samt sem áður blessa sína yfir kísilmálmver og frekari stækkanir þeirra í framtíðinni og eflingu á þeim verkefnum, að tala niður álver þegar staðreyndin er sú að kísilmálmverksmiðja mengar átta sinnum meira á hvert framleitt tonn en álver. Kísilmálmverksmiðja er langt frá því að umhverfisvæn í líkingu við álið eftir að framleiðslu lýkur. Það er einmitt notkunin á álinu í framhaldi sem ætti að gera það að verkum að þeir sem kenna sig við græna stefnu, umhverfisvæna stefnu, ættu að fagna álverum þar sem álið er framleitt með endurnýjanlegum orkugjöfum. Græn umhverfisáhrif áls hafa til framtíðar algjöra yfirburði yfir alla aðra framleiðslu í orkufrekum iðnaði. 80% af áli sem hefur verið framleitt í heiminum á undanförnum 120 árum hefur verið endurunnið. Það kostar innan við 5% af orkunni við að framleiða ál að endurvinna það. Græn spor þess tengist léttleika þess og hentugleika til að nota í samgöngutæki dregur verulega úr brennslu jarðefniseldsneytis. Þannig er grænt spor þessa málms mjög mikið og ætti í raun að vera fagnaðarefni hverjum þeim sem kennir sig við græna stefnu og græna hugsun og umhverfisvernd. Þá koma sömu flokkarnir og tala þetta niður og eru alveg fyllilega sammála um að kísilmálmver sé miklu vænni kostur þó að hann mengi átta sinnum meira á hvert framleitt tonn. Snýst þetta þá um pólitík? Snýst þetta um blekkingar? Um hvað snýst svona málflutningur, virðulegi forseti? Er þetta með vilja gert eða er þetta óupplýst umræða? [[Gripið fram í.]]Veit fólk ekki betur? Ég veit það ekki, ég ætla ekki að svara því en ég kalla bara eftir því að við höfum svolítið málefnalega og heildstæða umræðu þegar við tökum þetta til umfjöllunar. Mér varð að orði þegar ég ræddi þetta fyrir stuttu úr ræðustól Alþingis að spyrja hvort staðsetning verkefnisins hefði haft eitthvað með þetta að gera. Vissulega hefur það verið staðfest í ræðum hv. þingmanna að auðvitað hefði það haft eitthvað með þetta að gera. Hafði það áhrif að þetta væri í Norðausturkjördæmi þar sem ráðherrann, fyrrverandi formaður Vinstri grænna, sem fékk málið til ábyrgðar og umfjöllunar í ríkisstjórninni, hefur aðsetur? Auðvitað er það ekkert óeðlilegt. Við erum samt sem áður fyrst og fremst að tala um kalt svæði í atvinnulegu tilliti, við erum fyrst og fremst að tala um að það sé nauðsynlegt að byggja upp á þessu svæði eins og svo mörgum öðrum í landinu. Þá komum við að hinu sem við höfum hatrammlega tekist á um hér í þinginu, óvenju hatrammlega, þ.e. rammaáætlun. Það er samasemmerkið á milli þess að við ákveðum einhverja ásættanlega leið í vali á næstu virkjunarkostum og uppbyggingu annars staðar á landinu sem er alveg jafn nauðsynleg, uppbyggingu í Suðurkjördæmi, á Suðurnesjum þar sem atvinnuleysi hefur verið hvað mest á landinu, þar sem lengi er búið að bíða eftir því að nýta betur þau mannvirki og þær framkvæmdir sem hefur verið farið í, að það fari að skila einhverjum tekjum, uppi á Grundartanga sem hlýtur að teljast mjög góð staðsetning fyrir frekari orkufrekan iðnað þar sem allir innviðir eru fyrir hendi, vegagerð, hafnarmannvirki, svæði sem búið er að taka undir iðnað í stað þess að brjóta ný svæði. Þá allt í einu, virðulegur forseti, er allt annað hljóð í strokknum, þá kemur þetta ekki til greina og borið við alls konar fullyrðingum sem standast enga skoðun. Það er talað um að það sé verið að fara gegn anda laga um rammaáætlun, það sé verið að brjóta lögin. Því er ítrekað haldið fram að það sé verið að brjóta lögin þrátt fyrir að það eigi eingöngu rétt á sér sem sjónarmið gagnvart hluta af þeim virkjunarkostum sem voru undir. Það er kallað eftir því að við gerum samkomulag í þinginu um þinglok og að við náum okkur saman um þessi ágreiningsmál. Þetta hefur verið eitt af stóru ágreiningsmálunum. En í hverju á þá samkomulagið að felast? Það á að felast í því að þeir sem vilja tryggja að hér geti haldið áfram uppbygging í orkufrekum iðnaði á næstu árum og vilja heimild til að færa að minnsta kosti virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár í nýtingarflokk gefi allt eftir. Þeir sem vilja stöðva það eiga hreinlega að ráða ferð. Það er engin málamiðlun til þó að það sé búið að taka út hina umdeildu kosti þar sem vissulega var hægt að beita ákveðnum rökum gagnvart túlkun laganna. Ég kom inn á það þegar ég ræddi hér um rammaáætlun á sínum tíma varðandi Hagavatnsvirkjun og mögulega Skrokkölduvirkjun, þó síður. Við höfum boðið að þessir virkjunarkostir verði teknir til hliðar. Við höfum boðið það en það dugar ekki til, það skal farið alla leið þrátt fyrir að það hafi mögulega þær afleiðingar í för með sér að eitt flottasta verkefni í orkufrekum iðnaði sem hefur komið hingað til lands verði jafnvel ekki að veruleika, verksmiðja sem framleiðir útflutningsverðmæti á við tvær til tvær og hálfa makrílvertíð á ári, 55 milljarða ár eftir ár, notar eingöngu innlent hráefni frá íslenskum álverum og íslenskum kísilmálmverksmiðjum, er mengunarlaus, algjörlega mengunarfrí og þarf ekki að fara í umhverfismat vegna þess, skapar 450 störf, fer inn á svæði sem þegar er raskað. Menn geta ekki horft í gegnum fingur sér með það þrátt fyrir að sveitarstjórnarmenn og fólk á þessu svæði kalli eftir því að þetta gangi eftir. Forustumenn verkalýðsfélaga kalla eftir þessu. Nei, það skal ekkert gefið eftir. Þetta sama á mögulega við um Helguvík, ef ekki verður fallist á neina virkjunarkosti er niðurstaðan sú að við getum ekki farið í þá uppbyggingu sem fyrir liggur í Helguvík. Það er þessi tvískinnungsháttur sem ég kann óskaplega illa við. [[Gripið fram í.]] Þá segja menn hér í ræðustólnum mjög hátíðlega að náttúran eigi að njóta vafans. Þetta sama fólk er að byggja upp orkufrekan iðnað á Bakka með jarðvarmavirkjun á Þeistareykjum í Mývatnssveit. Stenst þetta sjónarmið einhverja skoðun? Vatnsaflsvirkjanir hafa algjöran fyrirsjáanleika og af þeim er mjög lítið jarðrask. Það yrðu mjög lítil umhverfisleg áhrif í neðri hluta Þjórsár, einhver þau minnstu sem geta orðið af virkjunarkostum í landinu. Stenst það einhverja skoðun að bera það saman við stóriðju sem byggir á jarðvarmavirkjun á Þeistareykjum í Mývatnssveit og jafnvel Bjarnarflagi, virðulegi forseti, að náttúran eigi að njóta vafans? [[Gripið fram í: Nei.]]Hvaða hagsmunir eru þá hér undir? Er þetta allt leikaraskapur? Snýst þetta um að setja á svið leikrit og ágreining og tala til ákveðinna hópa og eitthvað slíkt? Þetta snýst ekki um staðfestu, þetta snýst ekki um að vera samkvæmur sjálfum sér. Það er þetta sem ég kann illa við. Ef þessi fyrirstaða hefur neikvæð áhrif á þessar áhugaverðu framkvæmdir sem fólkið á þessum svæðum bíður eftir, sem ég var að vitna til, sunnan heiða, þá sitja auðvitað þessir flokkar uppi með svarta pétur. Það er þeirra verk og engra annarra að slík verkefni geti ekki náð fram að ganga. Virðulegi forseti. Ég er sannfærður um að ef einhver meining væri með því sem hv. varaformaður Samfylkingarinnar, Katrín Júlíusdóttir, hafði orð á hér áðan, að menn ættu að vanda það sem þeir segja í ræðustól, og ef við mundum fara að tileinka okkur það og hafa málefnalega umræðu þar sem einhver samkvæmni væri í því sem við segðum og horfðum á málið með þeim hætti þá mundi okkur farnast betur hér og þá væri virðing Alþingis ekki með þeim merkjum sem raun ber vitni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir afar góða ræðu þar sem hann fór í stuttu máli yfir þá hræsni sem hefur birst hér eftir síðustu kosningar hjá fyrrum ríkisstjórnarflokkum, ríkisstjórnarflokkum sem störfuðu raunverulega í skjóli kröfuhafa. Allir landshlutar kalla eftir atvinnuuppbyggingu og líklega má segja, virðulegi forseti, að mest sé nú þörfin á Reykjanesi. Þar var farið af stað með sambærilegt verkefni og er komið af stað á Bakka. Því er ég jafn hissa og spyrjandi yfir því hvers vegna akkúrat nákvæmlega Bakki varð fyrir valinu. Þingmaðurinn fór ágætlega yfir það. Það verkefni skyldi þó ekki hafa farið af stað vegna búsetu þáverandi formanns Vinstri grænna, flokks sem talar mjög á móti stóriðju og hefur alltaf gert og hefur látið falla afar þung orð hér í umræðunni um rammann. Þetta er auðvitað álitaefni sem þarf að velta upp. Mig langar að spyrja hv. þm. Jón Gunnarsson hvers vegna hann telji að þetta verkefni hafi verið hýst í atvinnuvegaráðuneytinu þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var atvinnuvegaráðherra því í greinargerð með frumvarpinu sem varð að þeim lögum sem við erum nú að breyta kemur fram frá fjármálaráðuneytinu, með leyfi forseta: „Í þessu sambandi vakna álitaefni þar sem uppbygging og rekstur samgönguinnviða heyrir undir verksvið innanríkisráðherra og lánsfjármál ríkissjóðs eru á ábyrgð fjármála- og efnahagsráðherra.“ Þarna kemur viljinn skýrt fram á því hvar átti að hýsa verkefnið, en ekki var farið eftir því.
Virðulegur forseti. Ég held að samkvæmt þeim almennu reglum sem gilda í stjórnsýslunni þá hafi ekki verið farið eftir þeim í þessu tilfelli. Hvað veldur? Ég get svo sem ekkert svarað því hvað veldur. Ég tel að það sem hangi meðal annars á þeirri spýtu sé að þetta var í kjördæmi viðkomandi ráðherra. Þá segir maður á móti: Er eitthvað óeðlilegt við það? Já, við eigum að fylgja einhverju ferli í stjórnsýslunni en það er svo sem fullt af dæmum þar sem við höfum farið óhefðbundnar leiðir. Við getum litið í eigin barm í þinginu þegar við vísum málum til nefnda sem ágreiningur er um hvert eiga að fara, samanber rammaáætlun sem var vísað til atvinnuveganefndar í vetur og margir voru ósáttir við þar sem málið heyrir undir hæstv. umhverfisráðherra. Að sama skapi var það þannig á síðasta kjörtímabili að þáverandi ríkisstjórn kaus að vísa málinu til hv. umhverfisnefndar þó að málaflokkurinn væri enn á þeim tíma á vettvangi atvinnuvegaráðuneytisins. Svona er þetta. Við vorum þó að gera þetta vegna þess að það er skýr skoðun okkar í núverandi stjórnarflokkum að þessi málaflokkur eigi heima í atvinnuvegaráðuneytinu og þess vegna var því máli vísað til atvinnuveganefndar. Það er auðvitað nokkuð sem á eftir að breyta á ríkisstjórnarheimilinu, þ.e. að færa þetta yfir aftur, vegna þess að við teljum ekki að það eigi heima hjá umhverfisráðuneytinu. Við teljum að þetta eigi heima í atvinnuvegaráðuneytinu þar sem það hefur alltaf verið. Það er skoðun okkar og við héldum henni fram. Þess vegna var þetta gert með þessum hætti. Við höfum fullt af dæmum um slíkt. Það má samt sem áður leiða líkur að því að ef þetta mál hefði verið vistað í öðru ráðuneyti þá hefði þekkingin á því verkefni sem hér er að koma stór reikningur út af ekki litið dagsins ljós heldur hefði verið til meiri þekking til að gera nákvæmari útreikninga og úttektir á því hver kostnaðurinn mundi í raun verða.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þá upprifjun sem hann fór hér í um afdrif rammaáætlunar á milli ríkisstjórna og nefnda þingsins. Ég var búin að gleyma því að fyrrverandi ríkisstjórn hafði sent rammann á sínum tíma til umhverfisnefndar þó að málið heyrði undir atvinnuvegaráðuneyti. Það er stórkostlegt að rifja þetta upp hér og nú vegna þess að það hafa ekki farið neitt ófáir klukkutímar þingsins í að ræða það á þessu kjörtímabili í hvaða nefnd ramminn eigi að vera. Mér finnst þetta ekki alveg sambærileg mál, virðulegi forseti, því að hér erum við að tala um mikla fjárskuldbindingu fyrir ríkissjóð. Þegar verkefnið fór af stað var áætlað að það ætti að kosta 1.800 milljónir og það var sett undir atvinnuvegaráðuneyti. Það var ekki nóg með það að fjármálaráðuneytið á sínum tíma hefði gert athugasemdir við það og nefnt að það ætti að fara í stjórnkerfið eins og öll önnur jarðgangamál, til innanríkisráðuneytis og fjármálaráðuneytis, heldur benti það jafnframt á að þetta væri ekki víkjandi lán eins og þáverandi atvinnuvegaráðherra, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, færði til bókar og í frumvarpið og þar af leiðandi væri þetta beinlínis ríkisstyrkur og ætti að fara í reikningshald ríkisins sem slíkur. Það er margt skrýtið við þessa framkvæmd. Virðulegi forseti. Ég verð að segja það að lokum að þessi ágæti hv. þingmaður varð fjármálaráðherra í lok kjörtímabilsins og þá var tækifærið ekki nýtt til þess að setja þetta mál á réttan stað í stjórnkerfinu. Ég spyr hv. þm. Jón Gunnarsson: Er það ekki bara okkar verk, ríkisstjórnarflokkanna sem nú sitja, að lagfæra þessa lagasetningu því að öll viljum við öfluga atvinnuuppbyggingu hringinn í kringum landið? Verðum við þá ekki að fara í þær lagabætur sem þarf að fara í fyrst við erum að taka þessi lög upp nú?
Virðulegur forseti. Það er mjög slæmt þegar áætlanir standast ekki. Ef við getum tryggt það með lagabreytingum að betur verði gengið frá hnútunum þá held ég að sjálfsagt sé að gera það. Ég veit ekki hvort það sé möguleiki að þessi mistök hafi átt sér stað vegna þess að þessir flokkar og þá sérstaklega Vinstri grænir, sem þá héldu um kyndilinn, eru óvanir því að standa í svona verkefnum. Það væri kannski vissara fyrir þann flokk, ef hann lendir í sambærilegri stöðu í framtíðinni, að átta sig á því að aðrir eru betur færir til þess að ganga frá svona málum en hann. Fordæmin eru alla vega þannig að sú uppbygging sem hefur átt sér stað síðan 1960, þegar orkufrekur iðnaður kom fyrst inn í landið, á sér mjög farsæla sögu. Mér er minnisstætt og rifja það gjarnan upp hvernig Bjarni Benediktsson heitinn, þáverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, skrifaði um þetta í ræðu á sínum tíma þegar hann orðaði það svo að nú væri orðið stóriðja komið í tungumálið og var misjafnt hvað mörgum sýndist um það orð, sumir fögnuðu því en aðrir andmæltu því mikið. Þá hófst baráttan sem hefur haft gríðarlega mikil áhrif á lífskjör þjóðarinnar og skotið styrkum stoðum undir samfélagið ásamt öðrum hefðbundnum atvinnugreinum, eins og sjávarútvegi, og riðið í raun baggamuninn á því að þessi þjóð hefur styrkt grunnstoðir sínar. Baráttan hefur staðið og hún stendur enn. Það eru nánast sömu öflin sem eru í þessari baráttu enn þá. Tvískinnungurinn í málinu er að þetta mál skuli vera komið hingað inn fyrir frumkvæði Vinstri grænna og [[Forseti hringir.]]Samfylkingarinnar sem berjast nú á móti okkur gegn því að geta staðið fyrir sambærilegum verkefnum í öðrum landsfjórðungum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir stórskemmtilega ræðu um þetta mikilvæga mál. Það kemur að vísu á óvart að hann skuli fara að ræða rammaáætlun, en það er nú kannski ástæðan fyrir því að enginn annar hefur viljað ræða það mál við hv. þingmann í nokkuð langan tíma og málið ekki á dagskrá hér í þinginu, og breytingartillögur eða tilraunir hv. þingmanns og félaga hans til að flytja breytingartillögur ekki líklegar til að koma hér á dagskrá. Staðreyndin er sú að það eru ekki aðrir stjórnmálaflokkar sem hafa staðið í vegi fyrir því að farið væri í virkjanir og uppbyggingu í iðnaði, þvert á móti. Síðasta ríkisstjórn hafði verulega forustu í þeim efnum og landaði hér mörgum verkefnum sem eru að skila góðum árangri og kom öðrum vel áleiðis. Sá eini sem hefur varnað uppbyggingu í þessu að undanförnu er formaður atvinnuveganefndar og félagar hans í nefndinni sem hafa komið í veg fyrir að hér væri hægt að afgreiða tillöguna um Hvammsvirkjun sem kom frá verkefnisstjórninni og halda þannig áfram í uppbyggingunni í landinu mánuðum saman. Annað atriði sem ástæða er til að nefna úr ræðu hv. þingmanns er þessi orðræða um hin hnattrænu áhrif þess að virkja hér á endurnýjanlegan hátt fyrir álver, það sé gott fyrir heiminn í heild. Heldur hv. þingmaður virkilega að Ísland sé eina landið af þeim 200 sem í heiminum eru sem geti framleitt endurnýjanlega orku? Halda menn virkilega að valkosturinn sé bara annaðhvort hrein orka á Íslandi eða óhrein orka í útlöndum? Þingmanninum til upplýsingar þá er framleidd endurnýjanleg orka í öðrum löndum líka, í öllum álfum heimsins, hygg ég, og tugum ríkja. Stórfyrirtæki og leiðandi fyrirtæki í áliðnaði, eins og Alcoa, eru auðvitað að velja um [[Forseti hringir.]]valkosti í hreinni endurnýjanlegri orku hvort sem það er á Íslandi eða annars staðar. Þannig að þessi uppstilling um góða Ísland og vonda umheiminn [[Forseti hringir.]]stenst enga skoðun.
Virðulegur forseti. Áfram heldur spuninn og tvískinnungurinn. Því er haldið fram að síðasta ríkisstjórn hafi landað mörgum verkefnum á sviði orkufreks iðnaðar. Þetta er reyndar eina verkefnið sem varð og er að verða að veruleika núna. Það er ágætt að rifja upp stöðugleikasáttmálann í þessu samhengi, hverju lofað var þar og hvað var svikið, virkjunarframkvæmdum, verkefnum á sviði orkufreks iðnaðar, þetta sneri fyrst og fremst að því. En hverjar voru efndirnar? Þær lágu fyrst og fremst í verkum þáverandi umhverfisráðherra, Svandísar Svavarsdóttur, sem kom í veg fyrir að slík uppbygging gæti átt sér stað með embættisfærslum, sem var síðan dæmd fyrir í Hæstarétti að misbeita valdi sínu. Það er fyrst og fremst það sem hefur tafið að þessi verkefni geti haldið áfram, vegna þess að samkvæmt niðurstöðu rammaáætlunar um ramma 2 var reiknað með því af verkefnisstjórn þá að virkjanirnar Holtavirkjun og Hvammsvirkjun yrðu gangsettar á árunum 2015 og 2016, þ.e. í ár og á næsta ári, þá væri sem sagt búið að byggja þær upp ef embættisfærslur hæstv. fyrrverandi ráðherra hefðu ekki átt sér stað með þeim hætti sem vitað er. Hv. þm. Helgi Hjörvar hefur misskilið mig hrapallega áðan ef hann var eitthvað að tala um það að ég teldi að Ísland væri eina landið sem hefði endurnýjanlega orkugjafa. Nei, það er sko alls ekki svoleiðis, en Ísland er eitt af fáum löndum sem á svo mikil tækifæri í endurnýjanlegum orkugjöfum sem raun ber vitni. Þess eru fá dæmi og sennilega engin í Evrópu. Nægir þar að vitna til orða Görans Perssons á aðalfundi Samtaka atvinnulífsins um daginn þar sem hann fór vandlega yfir þennan þátt, og fyrrverandi orkumálaráðherra Breta gerði á öðrum fundi nokkru síðar. Nei, það sem ég átti við áðan var að þeir sem virkilega kenna sig við græna stefnu ættu að fagna því að ál væri framleitt með endurnýjanlegum orkugjöfum hvar sem væri í heiminum en ekki kolaverum eða öðru slíku, vegna þess að álið hefur mjög grænt spor. En það er auðvitað hægt með tvískinnungshætti [[Forseti hringir.]]og spuna að reyna að afvegaleiða fólk í þeim staðreyndum.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður getur reynt að halda ræður í Valhöll um það að hann og hans flokkur séu með atvinnuuppbyggingu en að við jafnaðarmenn séum á móti henni. Það er nú ekki þannig. Jafnaðarmannahreyfingin um heim allan hefur haft forustu um atvinnuuppbyggingu, iðnaðaruppbyggingu, virkjunarframkvæmdir um áratugaskeið. [[Gripið fram í.]]Einfaldast er að nefna að ég sat í stjórn Landsvirkjunar þegar við samþykktum árið 2000 að ráðast í Búðarhálsvirkjun og undir ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í átta ár hreyfðist þar ekki nokkur skapaður hlutur, skóflan stóð bara enn þá í gatinu eftir fyrstu skóflustunguna. Og það var ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur sem loksins hafði dug og afl til þess að gera þá virkjun að veruleika. Þannig eru nú bara staðreyndirnar í málinu. Hitt fannst mér athyglisvert hjá hv. þingmanni og vildi kannski fá að fræðast aðeins hjá honum um það. Mér heyrðist hann tala aðeins um jarðvarmavirkjanir eins og þær væru minna fyrirsjáanlegar en vatnsaflsvirkjanirnar, að við vissum minna um þær. Mér finnst það áhugavert sjónarmið, af því að stundum hefur mér þótt við ræða um jarðvarmavirkjanir dálítið mikið eins og þær væru bara frábærar og æðislegar. En við höfum náttúrlega býsna erfiða reynslu til dæmis af Kröflu á sínum tíma. Við sjáum jarðhitageyminn í Hellisheiðarvirkjun, ja, það gengur býsna hratt á hann. Ég velti fyrir mér hvort þingmaðurinn telji að við þurfum að fara betur yfir reynslu okkar í þessu og reyna að draga betur saman þá þekkingu sem við höfum aflað á því sviði til að nýta betur við skipulagningu virkjunarframkvæmda á næstu árum.
Virðulegur forseti. Já, hv. þingmaður sat í stjórn Landsvirkjunar um tíma og tók þátt í vinnunni þar og það gerir fyrrverandi hv. þingmaður, Álfheiður Ingadóttir, líka í dag ef ég man rétt. Ég er ekki viss um að það endilega sé sammerkt því að hún styðji þar allar framkvæmdir miðað við það sem ég hef áður heyrt frá henni. Já, það er mikill munur á jarðvarma og vatnsafli. Vatnsaflið er algjörlega fyrirsjáanlegt og þess vegna er mjög mikilvægt að halda áfram á þeim vettvangi, en það er þar sem síðasta ríkisstjórn stoppaði hlutina. Það er auðvitað gríðarleg sögufölsun og ekkert annað þegar reynt er að halda því fram af þingflokksformanni Samfylkingarinnar að Samfylkingin og forverar hennar eigi einhver rosalega stór skref í þessu og eitthvert forustuhlutverk á Íslandi í þessari baráttu og í þeirri uppbyggingu. Þeir eiga sín skeið í stjórnmálasögunni þar sem þeir hafa verið þátttakendur í þessu og gerðu það ágætlega um árabil, en það er ekki staðan í dag. Mér er til efs að sá flokkur, Samfylkingin, og að hluta til Vinstri grænir, viti hvert þau vilji stefna. Eða var það ekki þessi sami flokkur sem gekk frá því að bjóða út leit og vinnslu á olíu á Drekasvæðinu en kemur síðan inn í þingið í vetur og ber það allt af sér og vill vinda ofan af þessu öllu með tilheyrandi tjóni fyrir samfélagið? Hvað vill sá flokkur í þessum málaflokki? Ég veit það ekki, virðulegur forseti, ég er ekki viss um að þau viti það sjálf.
Virðulegi forseti. Það er nú ekki annað hægt en að finnast áhugavert að hlusta á orðaskipti hv. þm. Jóns Gunnarssonar og hv. þm. Helga Hjörvars. Hér var upplýst að einu stóriðjuflokkarnir á Íslandi eru Vinstri grænir og Samfylkingin. Hér kom fram sú gagnrýni að Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur geti ekki gert nokkurn skapaðan hlut þegar kemur að stóriðju. Einu flokkarnir sem eitthvað hafa gert í því að koma stóriðjunni af stað eru Samfylkingin og Vinstri grænir og ekki orð um það meir.
Heyr, heyr.
Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir kallar hér fram í „heyr, heyr“ yfir þessum orðum mínum. Ég held að þetta samrýmist eiginlega mjög vel því sem hv. þm. Jón Gunnarsson sagði um tvískinnunginn. Ég var í borgarstjórn Reykjavíkur og hverjir fóru með Orkuveitu Reykjavíkur og stóriðjuna? Það voru Vinstri grænir og Samfylkingin. Orkuveitan hafði aldrei komið nálægt neinu slíku áður en þessir flokkar komu til valda. Það er áhugavert að hlusta á orðræðuna hér um stóriðjuflokkana, sem eru reyndar ekki lengur Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn eftir þessi orðaskipti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir kallar „heyr, heyr“ og hv. þm. Helgi Hjörvar fór sérstaklega yfir það að stóriðjuflokkarnir eru Vinstri grænir og Samfylkingin. [[Gripið fram í.]]En það er samt svolítið sérkennilegt að í þessu tilliti má bara fara í stóriðju þannig að skattgreiðendur komi að því í mjög stórum mæli og ég ætla að fara aðeins yfir það á eftir. En af því að ég var spurður að því, að vísu undir óhefðbundnum lið fyrir slíkt, af hverju ég kallaði Bjarta framtíð dauft ljósrit af Samfylkingunni þá skal ég glaður fara yfir það. Ég vona að það komi skýrt fram að ég var að tala almennt um Bjarta framtíð, alla hv. þingmenn Bjartrar framtíðar nema hv. þm. Óttar Proppé sem ég tel ekki vera á þeim stað, en aðra hv. þingmenn og kannski sá nýi sem ég verð að viðurkenna að ég man ekki nafnið á, það er ekki komin reynsla á þann viðkomandi hv. þingmann sem ég biðst velvirðingar að muna ekki nafnið á. [[Gripið fram í: Eldar Ástráðsson.]]Hv. þm. Eldar Ástráðsson, ég skal viðurkenna að ég hef ekki séð svo mikið til hans. Þegar Björt framtíð kom inn þá hlustaði ég eftir því að þar var talað út frá ákveðnum sjónarmiðum, talað um ný vinnubrögð, sérstaklega í umræðum í þinginu, það átti ekki að fara í málþóf og annað slíkt. Það gekk eftir í ákveðinn tíma en síðan hafa þeir algerlega orðið eins og Samfylkingin og Vinstri grænir, nákvæmlega eins, enginn munur. Reyndar eru þeir farnir að ganga lengra eins og kom fram áðan. Nú geri ég enga athugasemd við það að fá á mig gagnrýni, ef ég segi eitthvað þá má alveg gagnrýna mig fyrir það, ekkert að því, ég þarf að standa við það sem ég segi, ekkert að því, sjálfsagt og eðlilegt. En að koma hér upp undir liðnum um fundarstjórn forseta þegar menn vita að ég er á mælendaskrá og það er hægt að nota öll þau tækifæri, þegar hv. þm. Bjartrar framtíðar eru farnir að nota þann lið til þessa þá eru menn að ganga miklu lengra en þeir hafa gert áður í þessum málþófsæfingum og ég fór ágætlega yfir það áðan. Það sem snýr líka að því að Björt framtíð sé bara ljósrit af Samfylkingunni í hv. fjárlaganefnd þá hefur Björt framtíð talað, alla vega fyrst, mjög mikið fyrir aga í ríkisrekstri, breyttum vinnubrögðum og öðru slíku. Og ég hélt að hv. þingmenn Bjartrar framtíðar væru að meina það þegar þeir sögðu það. Þeir hafa gagnrýnt okkur til dæmis, talið að við værum ekki að fylgja eftir því sem við höfum talað fyrir. Það er bara eðlilegasta mál í heimi, við þurfum að standa við það sem við segjum og maður leggur við hlustir þegar er talið að maður sé ekki að gera það. En svo ber við, að vísu var fulltrúi þingflokks Bjartrar framtíðar í fjárlaganefnd með sértillögu fyrst sem var svolítið sérkennileg í fjárlagagerðinni, en ég ætla ekki að fara yfir það núna, að þeir hafa síðan algerlega klesst sig við, eða við skulum ekki nota það orðalag, við skulum segja að þeir hafi staðið algerlega þétt með Samfylkingunni og Vinstri grænum, meira að segja þegar kom að málinu um opinber fjármál. Við erum búin að halda 25 fundi um það mál á þessum vetri, við erum búin að fara í eina utanlandsferð til að kynna okkur þetta, síðasta hv. fjárlaganefnd gerði það líka, og erum búin að vinna þetta eins vel og hægt er. [[Gripið fram í: Við erum að tala um Bakka.]]Þeir fóru hins vegar ekki … [[Gripið fram í: … málþóf?]]Nú kom ég við kaunin á hv. þingmanni, varaformanni Samfylkingarinnar, sem bað sérstaklega um það að ég mundi ræða þetta mál hér áðan, bað sérstaklega um það og nú er verið að gera athugasemd. [[Gripið fram í.]]Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir er tvískinnungurinn holdi klæddur því hv. þingmaður kvartaði undan því að ég hefði gagnrýnt hv. þingmenn Bjartrar framtíðar áðan án þess að þeir gætu svarað fyrir sig, auðvitað geta þeir gert það seinna, fór síðan í andsvar við þingmann og réðst á mig og ég mátti bara bíða eftir því, [[Gripið fram í.]]sem ég ætla að gera, til að fara yfir þau mál. Eðli málsins samkvæmt fór ég ekki í fundarstjórn forseta til að gera það. En meira að segja frumvarp um opinber fjármál treysti hv. þingmaður Bjartrar framtíðar sér ekki til að styðja, ekki einu sinni að styðja að það væri tekið út úr nefndinni þó að það væri algerlega fullrætt. Það kemur mjög skýrt fram að það var fullrætt í bókun minni hlutans sem hv. þingmaður Bjartrar framtíðar skrifaði undir þar sem engin efnisleg gagnrýni kom fram á frumvarpið. Þegar það er engin efnisleg gagnrýni þá eru menn komnir á einhvern sérstakan stað ef þeir eru á móti því að mál sé tekið út sem þeir segjast vera sammála. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, í andsvari við annan þingmann, talaði hér sérstaklega um mig og ég gat eðli málsins samkvæmt ekki blandað mér í það, við þekkjum þingsköpin, og talaði um að það væri skrýtið að ég væri að ræða þetta Bakkamál vegna þess að ég hefði greitt atkvæði með því. Kannski hefði ég átt að skoða það mál betur, það var að vísu ekki í þeirri nefnd sem ég var í, en kannski hefði ég átt að vera búinn að læra það að maður átti bara aldrei að samþykkja mál sem komu frá síðustu ríkisstjórn. En stundum taldi maður að það væri nú þess virði að gera það. Hér er um að ræða atvinnuuppbyggingu eins og bent hefur verið á og ég var ekki búinn að gera mér grein fyrir því, ég skal viðurkenna það, ég tek það á mig, hversu illa var að málinu staðið. Það er augljóst að við í hv. fjárlaganefnd, við skulum vera nákvæm, meiri hluti fjárlaganefndar hefur gengið lengra í því með fjárlögunum en gengið hefur verið áður og ég hef ekki séð stuðninginn frá stjórnarandstöðuflokkunum í því efni. Ég hef ekki fundið fyrir honum. Þvert á móti hafa verið gerðar athugasemdir við það, af því að ég var starfandi formaður fjárlaganefndar, þegar ég tók þessi mál upp út af einhverjum ástæðum sem ég man ekki hverjar voru. Og þar er ég aftur kominn að gagnrýni minni varðandi þingmenn Bjartrar framtíðar að þeir væru eins og ljósrit af Samfylkingunni því að maður hefði ætlað það miðað við orðræðuna hjá Bjartri framtíð að þeir væru algerlega með okkur hvað þetta varðar. Hér er um að ræða að það var bara ákveðið eins og komið hefur fram að setja 1,8 milljarða, 1.800 millj. kr., í göng og það var ekki búið að kanna hvað göngin kostuðu. Stóriðjuflokkunum, Vinstri grænum og Samfylkingunni, lá svo á að þeir könnuðu ekki aðstæður. Það sem við getum lært af því er að svona á ekki að vinna, enda kemur í ljós að göngin eru miklu dýrari, kostnaðurinn er 70% hærri. Og mér sýnist að annaðhvort verðum við að hætta við eða að kyngja þessu en framlag skattgreiðenda í þessu stóriðjuverkefni stóriðjuflokkanna VG og Samfylkingarinnar er náttúrlega gríðarlega hátt, m.a. vegna þess að menn undirbjuggu það ekki nógu vel. Ég veit ekki hvort þeir hefðu getað komið í veg fyrir það með því að undirbyggja það betur, en við breytum þessum ekki núna. Það er ekki bara þetta verkefni heldur var undirbúningi líka ábótavant í Vaðlaheiðargöngum og hvort tveggja er forsenda fyrir þessari stóriðjuuppbyggingu hjá stóriðjuflokkunum VG og Samfylkingunni. Við breytum þessu ekki. Það er annaðhvort að hætta við þetta allt saman eða þá að menn vinna úr því sem komið er og mér heyrist að það sé almennur samhljómur um það. Og það er svolítið áhugavert að hér koma hv. þingmenn VG, [[Gripið fram í.]]þeir eru mjög áfjáðir í að klára þetta verkefni en reyna að gera öll önnur verkefni tortryggileg. Ég veit ekki af hverju það er. Hér var farið yfir það að það hefði hugsanlega eitthvað með heimilisfesti að gera, hvort menn væru fulltrúar viðkomandi kjördæma en látum það liggja á milli hluta. Ég tel að núna þegar við erum á þessum stað þá eigum við að gera það sem við getum til að bæta málið og gera alla vega ekki fleiri mistök. Þess vegna tek ég undir það sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir fór yfir varðandi umsögn frá fjárlagaskrifstofunni á sínum tíma þegar málið var í vinnslu og sneri að því hvar þetta mál ætti í raun að vera. Ég beini því til hv. atvinnuveganefndar að hún skoði það mál sérstaklega. Það kemur mjög skýrt fram þegar maður er að fjalla um þetta mál og við höfum haft frumkvæði að því í hv. fjárlaganefnd að fara yfir þetta mál þar að málið er mjög munaðarlaust og það bendir hver á annan. Það er ákveðin kaldhæðni í því þegar við erum með tvö stærstu samgöngumannvirki landsins að þau eru ekki undir innanríkisráðuneytinu sem fer með samgöngumál.
Gríska leiðin.
Ég held að það sé gott fyrir okkur að fara yfir stöðuna og af hverju þetta er til komið til að reyna að læra af þeim mistökum sem augljóslega hafa verið gerð, en á sama tíma megum við ekki gleyma því að við getum hugsanlega gert eitthvað til að laga málið. Ég hvet hv. atvinnuveganefnd til að fara yfir þennan þátt málsins því mér sýnist það verða til bóta ef við förum eftir umsögn fjárlaganefndarinnar.
Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir hans mikla áhuga á Bjartri framtíð. Ég held að hann hafi eytt fimm mínútum af ræðu sinni að ræða um flokkinn minn og ég hlýt að vera ánægð með það hvað hann hefur mikinn áhuga á honum. Ég vil leiðrétta hv. þingmann. Hann verður að vita hvað hann segir hér í ræðustól en hann sagði: „Björt framtíð í fjárlaganefnd er eins og ljósrit af Samfylkingunni.“ Það er ástæðan fyrir því að ég fór hér upp því að hann var að vísa ekki til Bjartrar framtíðar í heild, þótt það hafi kannski verið það sem hann ætlaði að gera, heldur var hann að tala um þann þingmann sem hér stendur og það fannst mér ómaklegt. Varðandi orðræðu flokksins og að hv. þingmaður sé eitthvað vonsvikinn með það að Björt framtíð hafi ekki staðið við það sem hún ætlaði sér þá get ég bara talað fyrir mig, en ég mundi aldrei uppnefna aðra flokka eða tala um aðra flokka í ræðustól af lítilsvirðingu. Mér finnst að við ættum að reyna að halda okkur við það. Ég skil heldur ekki af hverju hv. þingmaður fer að draga opinberu fjármálin inn í þessa umræðu. Við erum að ræða um Bakka og það kom skýrt fram í nefndaráliti minni hlutans hvers vegna við vorum á móti því að málið væri tekið út akkúrat á þeim tíma, undir lok þings, þar sem það yrði líklega rætt í miklum hamagangi. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál sem við viljum hafa breiða sátt um. Hv. þingmaður hefur sterka skoðun á þessu máli, en er það ekki rétt skilið hjá mér að hann greiddi atkvæði með málinu á sínum tíma og var ekki með neina fyrirvara eða athugasemdir við það hvernig málið var unnið?
Virðulegi forseti. Ég hef almennt mjög mikinn áhuga á stjórnmálum, ég held að það hafi ekki farið fram hjá neinum, og ég veit ekki af hverju ég má ekki ræða aðra stjórnmálaflokka. Ég vissi ekki til þess að það væri sérstaklega bannað. Og nú var sérstaklega kallað eftir því að ég útskýrði þau orð sem ég hafði um flokkinn og ég fór þess vegna sérstaklega yfir þau og rökstuddi það af hverju ég kallaði Bjarta framtíð ljósrit af Samfylkingunni. Ef það er lítilsvirðing í því - það má að vísu færa rök fyrir því að það sé ákveðin lítilsvirðing en mér finnst það hins vegar ekki vera stóryrt [[Gripið fram í: Er þetta einelti?]]miðað við það sem gengur á hér. Og hér kallar fram í hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem ég hef oft gagnrýnt þótt ég hrósi honum oft líka. [[Gripið fram í.]] Það sem ég hef haldið fram og það sem ég er að benda á af því að mér finnst það skipta máli er að vinstri flokkarnir skipta um kennitölu mjög reglulega í íslenskum stjórnmálum, sem er svolítið sérstakt miðað við það sem gerist í öðrum löndum. Það er skipt um nafn og kennitölu og hv. þm. Össur Skarphéðinsson þekkir það betur en flestir [[Hvað á þingmaðurinn við?]]enda hefur hann farið nokkuð víða þegar kemur að íslensku flokkakerfi og þekkir þetta vel af eigin raun vegna veru hans í hinum ýmsu flokkum. Ég held því fram að hér sé alltaf gamalt vín á nýjum belgjum. Ég held að þetta breytist ekkert þótt menn fari í nýja flokka og ég held að það sé nákvæmlega það sama með Samfylkinguna. Þetta er bara venjulegur vinstri flokkur.
Hvar er Elsa Lára núna?
Ég heyri að hv. þm. Össuri Skarðhéðinssyni finnst það ekki gott sem ég er að segja, en ég stend við það hvar og hvenær sem er. [[Gripið fram í.]] En ef hv. þingmaður sem fór í andsvar við mig hefði hlustað á ræðu mína þá fór ég sérstaklega yfir það að bent hefði verið á það að ég hefði greitt atkvæði með og ekki tekið þátt í umræðunni og ég baðst velvirðingar á því að hafa treyst ríkisstjórninni í þessu máli. Ég var ekki í hv. atvinnuveganefnd á þessum tíma og það kom fyrir í fleiri málum en þessum að ég greiddi atkvæði með fyrrverandi hæstv. ríkisstjórn og taldi hana hafa unnið málið svona þokkalega. Það var ekki rétt í þessu máli og ég verð bara að sitja uppi með það.
Þú varst leiddur á glapstigu, meinarðu?
Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé nákvæmlega ástæðan fyrir því að við stjórnmálamenn erum einhver óvinsælasta stétt landsins vegna þess að umræðan er oft svo ómálefnaleg og ömurleg að manni fallast hendur. Ég er bara döpur yfir þessu. Jæja, en svona er þetta. Hv. þingmaður viðurkennir að hann hafi greitt atkvæði með málinu vegna þess að hann hafi treyst ríkisstjórninni. Ég get alveg skilið að maður hafi ekki endilega algera yfirsýn yfir mál, það er oft þannig í þessum þingsal, sem maður er að greiða atkvæði um. Ég mundi nú ekki treysta ríkisstjórn sem ég ætti ekki aðild að en ég mundi kannski treysta samstarfsfólki mínu í viðkomandi nefnd þannig að mér finnst það merkilegt að heyra að hv. þingmaður hafi treyst fyrrverandi ríkisstjórn miðað við hvernig hann og aðrir hafa talað um þá ríkisstjórn hér í þingsal, það eru ekki fögur orð. Staðan er einfaldlega sú núna að verkefnið er komið af stað og við erum í rauninni bundin af þessu. Er hv. þingmaður fylgjandi málinu eða mun hann greiða atkvæði gegn því? Telur hann að þetta mál hafi verið eitthvert sérstakt kjördæmapot? Það er orð sem er mjög oft notað, hv. þingmaður talar oft um Vaðlaheiðargöngin, ekki eins og þau séu mikilvæg samgöngubót heldur eins og þau séu afleiðing kjördæmapots. Ég verð að segja, komandi úr kjördæminu og hafandi ekki neitt um þessi mál að segja, að þetta eru gríðarlega mikilvæg mál fyrir kjördæmið og ekki mundi ég segja að Vaðlaheiðargöng væru kjördæmapot frekar en Harpan í Reykjavík.
Virðulegi forseti. Mikil er viðkvæmni hv. þingmanns. Ég fór bara efnislega yfir það af hverju ég taldi að þingflokkur Bjartrar framtíðar, þó með þeim undantekningum sem ég nefndi sérstaklega, hefði ekki verið sjálfum sér samkvæmur og ég stend við þau orð hvar og hvenær sem er og ég fór efnislega yfir það, eins málefnalega og hægt er. Ef hv. þingmaður hefur athugasemdir við eitthvað sem ég sagði í því efni þá hvet ég hv. þingmann til að koma með málefnalegt innlegg hvað það varðar en ég var að benda á tvískinnunginn hjá Bjartri framtíð, svo það sé algerlega skýrt. Varðandi það þegar maður greiðir atkvæði í málum þá er maður sjaldnast algerlega sammála. Jafnvel þótt maður sé vel inni í málum, eins mikið og hægt er, hef ég sjaldan verið algerlega sammála einhverju máli. Alla jafna eru þetta málamiðlanir og maður þarf að meta hvort maður telji hagsmunina meiri eða minni, hvort það sé þess virði að greiða atkvæði með málinu þótt maður sé ekki fullkomlega sáttur við það. Hvað varðar þetta mál og hvort það sé kjördæmapot, ég veit ekki hvort ég notaði það orð sérstaklega, en gott og vel, þá held ég að í báðum þessum málum, þ.e. Bakka og Vaðlaheiðarganga, hafi ekki verið unnið faglega og eðlilega að undirbúningi. Þess vegna erum við í þeirri stöðu sem við erum í í dag. Ef það hefði verið gert, þá hefðum við ekki þurft að koma fram með þetta frumvarp. Síðan hafa aðrir, að minnsta kosti í þessari umræðu, farið betur yfir tengslin við kjördæmið. Það má vel vera að ég hafi gert það á einhverjum öðrum tímapunkti, reyndar held ég að ég hafi farið í andsvar við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon sérstaklega þegar ég spurði út í þetta þegar hann var að ræða mál sem sneri að stóriðjunni. Mér finnst vera mjög mikill tvískinnungur hjá VG og Samfylkingunni þegar kemur að stóriðjunni. Þó verður að segjast að eftir umræðuna hér hafa forustumenn Samfylkingarinnar komið skýrt fram með það að flokkurinn sé mikill stóriðjuflokkur þannig að það er nýr vinkill í umræðunni.
Hæstv. forseti. Aðeins nokkur orð um þetta frumvarp sem flutt er af meiri hluta atvinnuveganefndar af þeirri nauðsyn að komið hefur í ljós að ákveðnar framkvæmdir vegna uppbyggingar á Bakka í Norðurþingi verða dýrari en ætlað var, þ.e. að gera jarðgöng í staðinn fyrir veg yfir Húsavíkurhöfða í gegnum höfðann vegna þess að það er talið miklu betra en að fara hefðbundinn veg og þar kominn inn í halli og fleira. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið vegna þess að ég veit að halda á fund með formönnum þingflokka klukkan sjö. Ég ætla þess vegna að fara örlítið í gegnum þetta og vonast til þess að ég fari ekki að æsa menn til frekari umræðu. Ég ætla aðeins að segja þetta. Það var í raun og veru óvenjulegt sem gert var árið 2013, en þó líka til fyrirmyndar, þegar gerður var ívilnunarsamningur vegna framkvæmda við Bakka með þeim sjálfsagða fyrirvara að af framkvæmdum yrði og að ekkert yrði úr þessum ívilnunarsamningi nema væri búið að skrifa undir framkvæmdir. Nú er það loksins búið. Þetta er óvenjulegt vegna þess að stundum hefur þetta gerst sem síðasta stig í áformum um uppbyggingu atvinnu eða atvinnufyrirtækja, alveg sama hvar er á landinu, þá hefur ríkið komið síðast. Þetta var mikið og gott ljós, við getum sagt leiðarljós, fyrir þá sem voru að vinna að þessari uppbyggingu, þ.e. framkvæmdaraðila, sveitarfélög og aðra. Eftir því hefur verið unnið. Auðvitað höfðu menn þá ósk að framkvæmdir byrjuðu miklu fyrr, en það tókst ekki og fyrir því eru ýmsar ástæður. Ég hef sagt að það sé meðal annars vegna þess að viðsemjandinn eða framkvæmdaraðilinn eru Þjóðverjar og þeir eru mjög skipulagðir og vinna mjög markvisst. Þess vegna var það ekki nema fyrir nokkrum dögum síðan, virðulegi forseti, sem ljóst var að af verkinu yrði. Þegar þetta var gert árið 2013 var sett inn sú tala sem hefur verið umtalsefni hér, þessar 1.800 milljónir, miðað við verðlag í lok 2012, sem reikna má sem 2.000 núna eða 2.100 milljónir, en nú hefur komið í ljós við frekari hönnun jarðganganna að þau verða dýrari. Auðvitað ber að harma það eins og öll framkvæmdarverk sem verða dýrari en menn höfðu óskir um. Það getur vel verið að það hafi verið þannig á fyrstu stigum að menn hafi tekið töluna sem einn kílómetra í venjulegum jarðgöngum og sett það inn. Ég minni á það og vil leggja áherslu á að í samgönguáætlun núna, sem liggur fyrir þinginu, og í langtímaáætlun eru alltaf settar inn slíkar tölur. Ég get tekið eitt dæmi af jarðgangaframkvæmd og það eru Seyðisfjarðargöng, sem fara vonandi í framkvæmd á næstu árum, til þess að taka af þann slæma fjallveg. Þar eru svona tölur settar inn og það er ekkert óeðlilegt við að ekki sé eytt miklum fjármunum í undirbúning verks fyrr en að framkvæmd kemur eða nokkrum árum áður, ekki síst ef menn telja að ekki verði af framkvæmdinni, þá vilja þeir ekki eyða miklum peningum, hvorki í rannsóknir, hönnunarvinnu né annað. En það ber að sjálfsögðu að harma að þetta sé svona. Ég hef hlustað á rök Vegagerðarinnar, þeir komu fyrir atvinnuveganefnd, og þau rök finnst mér vera þannig að Vegagerðin getur alveg staðið upprétt hvað það varðar. Það hafa komið í ljós atriði sem menn héldu að þyrfti ekki að taka tillit til og síðan hefur verðlag auðvitað hækkað. Virðulegi forseti. Vegna þess að það var nokkuð mikil sátt um þetta mál á sínum tíma, til atvinnuuppbyggingar, þá vona ég að það verði hérna líka. Ég get sagt rétt að lokum, því að ég ætla að standa við það að hafa ræðuna stutta svo hægt sé að ljúka umræðum, að ég hreyfði þeim vangaveltum, sem hefur verið rætt um hér meðal annars af hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, að gera þyrfti skýrari skil milli atvinnuvegaráðuneytisins og innanríkisráðuneytisins fyrir hönd Vegagerðarinnar, vegna þess að ég er algjörlega sammála því og sagði það í nefndinni að auðvitað á að gera samning við Vegagerðina um að Vegagerðin verði framkvæmdaraðili, eftirlitsaðili og sjái um allt verkið. Hún er langbest til þess fallin með sérfræðinga sína og allt það teymi sem hún hefur við slíka framkvæmd. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga, virðulegi forseti. Ég segi fyrir mitt leyti að komi það til að þetta frumvarp komi til nefndarinnar milli 1. og 2. umr. mun ég halda þeim sjónarmiðum uppi, vegna þess að ég tel þetta rétt. Eins og ég segi er enginn betur til þess fallinn en Vegagerðin að sjá um þetta verk, eftirlitið og allt saman. Þetta var vistað í atvinnuvegaráðuneytinu vegna þess að menn vildu ekki blanda því saman við samgöngur, bætur, hefðbundnar samgönguframkvæmdir á vegum innanríkisráðuneytisins, les samgönguáætlun/vegagerð, þess vegna var þetta vistað þar. Ég ætla ekki að halda áfram umræðu um það að atvinnuvegaráðuneytið eigi að beita sér fyrir því og gera samning, hvort sem er við innanríkisráðuneytið eða Vegagerðina eða fela Vegagerðinni þessa framkvæmd. Ég vona að full sátt geti verið um það. Ég ítreka enn og aftur að Vegagerðin er best til þess fallin og hefur mestu þekkinguna.
Virðulegi forseti. Ég gaf það eftir að fara í andsvar við hv. þm. Kristján L. Möller vegna þess að það fer alveg að koma sá tími að við þurfum að slíta þessum þingfundi. Nú höfum við rætt málið málefnalega í dag, sem er afar ánægjulegt, og það er að myndast sátt um það. Þingmenn eru raunverulega sammála um að gera þessa breytingu þannig að lagaákvæðin séu skýr hvað varðar valdheimildir hæstv. innanríkisráðherra og fjármálaráðherra, enda ber titill laganna það í sér, þegar hann er lesinn er ekki hægt að skilja hann öðruvísi en að þetta séu heimildarákvæði til fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að fjármagna uppbyggingu innviða vegna atvinnustarfsemi í landi Bakka, þannig að það sé skýrt, virðulegi forseti. Erindi mitt hér upp í seinni ræðu er því að óska eftir því að þessu máli verði fyrir 2. umr. vísað til atvinnuveganefndar, sem vonandi gerir þessar tillögur að breytingum og þá með þeim formerkjum sem ég hef farið yfir í ræðum.
Forseta hefur borist eftirfarandi dagskrártillaga og eftirfarandi bréf: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Óundirbúinn fyrirspurnatími. 2. Staðan á vinnumarkaði, munnleg skýrsla forsætisráðherra. 3. Sérstakar umræður um verðtryggingu. Málshefjandi er Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og til andsvara verður forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. 4. Sérstakar umræður um fyrirhugaðar skattbreytingar og jöfnuð í samfélaginu. Málshefjandi er Steingrímur J. Sigfússon og til andsvara verður fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarni Benediktsson. 5. Sérstakar umræður um öryggi sjúklinga í kjölfar fjöldauppsagna heilbrigðisstarfsfólks. Málshefjandi er Jón Þór Ólafsson og til andsvara verður heilbrigðisráðherra, Kristján Þór Júlíusson. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Katrín Júlíusdóttir, Jón Þór Ólafsson og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Þessi tillaga verður borin upp í upphafi næsta þingfundar.