Borist hafa bréf frá utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 584, um kafbátaleit, frá Andrési Inga Jónssyni; þskj. 1052, um áhrif erlendra ríkja á niðurstöður kosninga, frá Helga Hrafni Gunnarssyni; á þskj. 124, um athugasemdir ráðuneytis við lögfræðilegar álitsgerðir og á þskj. 113, um skuldbindingu íslenska ríkisins um að réttilega innleiddar EES-gerðir hafi forgangsáhrif í íslenskum rétti, báðar frá Ólafi Ísleifssyni.
Forseti lítur svo á að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um ef þörf krefur, sem í sjálfu sér þarfnast ekki sérstaks samþykkis þar sem starfsáætlun hefur tímabundið verið tekin úr sambandi.
Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra og heilbrigðisráðherra.
Forseti. Sem fyrr óska ég hæstv. forsætisráðherra góðs gengis í því að fást við þau stóru viðfangsefni sem verið er að takast á við núna og bíða. Við í Miðflokknum höfum einsett okkur að vinna með ríkisstjórninni og liðka fyrir því að öll mál sem til úrbóta horfa komist sem hraðast áfram og reyna að bæta þau ef þörf er á eins og kostur er. Raunar held ég að þetta sé afstaða allra flokkanna í stjórnarandstöðu, að þeir hafi sýnt að þeir séu reiðubúnir að vinna með stjórninni, enda eðlilegt við þessar aðstæður að menn vinni sem mest saman. Nú hafa stjórnarandstöðuflokkarnir sett saman dálítinn lista af breytingartillögum við eitt þeirra mála sem eru til umræðu hér í dag. Það snýr að fjárfestingum og raunar höfðu forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar sagt áður að það sem kynnt var fyrir nokkrum dögum í Hörpu væri einhvers konar upphafspunktur eða byrjun á aðgerðum, þörf yrði á meiri aðgerðum. Nú hefur komið glögglega í ljós, held ég að mér sé óhætt að segja, í millitíðinni að strax er þörf á meiri aðgerðum. Þarna reynum við í stjórnarandstöðunni að leggja eitthvað af mörkum með því að bæta aðeins við, ekkert mjög verulega, enda er þetta fyrst og fremst viðbætur við það sem ríkisstjórnin hefur lagt fram. Fyrir vikið spyr ég í ljósi þess að við hljótum öll að vilja vinna saman við þessar aðstæður og við höfum reynt að gera það í stjórnarandstöðunni: Er hæstv. forsætisráðherra tilbúin að leyfa sínu þingliði, þingliði meiri hlutans, að styðja þær breytingartillögur séu þær mönnum að skapi? Mun hæstv. forsætisráðherra a.m.k. gefa sínum þingflokki [[Forseti hringir.]]leyfi til að styðja við þær breytingartillögur sem horfa mjög til úrbóta?
Herra forseti. Fyrst vil ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir bæði fyrirspurnina og góð samskipti í kringum allar þær aðgerðir sem við höfum haft til umræðu á vettvangi þingsins undanfarnar vikur. Ég ítreka það sem hv. þingmaður sagði, það er rétt að við höfum átt mjög gott samtal undanfarnar vikur í kringum þennan veirufaraldur við bæði Miðflokkinn og aðra stjórnarandstöðuflokka og ég þakka fyrir það. Það er ekki sjálfgefið. Hv. þingmaður reifar sérstaklega viðbótartillögur vegna fjárfestinga frá stjórnarandstöðuflokkunum upp á 30 milljarða kr., eins og ég hef skilið það. Ég hef litið svo á að þetta samtal ætti að eiga sér stað í fjárlaganefnd. Raunar hef ég heyrt að þar sé verið að leggja til viðbætur upp á 5 milljarða í nafni nefndarinnar allrar, þ.e. að fjárlaganefnd hafi komið sér saman um 5 milljarða viðbætur, en til viðbótar komi 30 milljarða tillaga frá ýmsum stjórnarandstöðuflokkum. Um það vil ég segja að við erum nú stödd í lok marsmánaðar 2020 og ég hef lagt á það áherslu að það sem við erum að leggja í fjárfestingar núna geti nýst á þessu ári. Þess vegna er fjárfestingapakkinn samsettur eins og hann er samsettur, til að mynda með tiltölulega miklu vægi samgönguframkvæmda því að þær er auðvelt að ráðast í mjög hratt og eru tilbúnar en aðra hluti tekur lengri tíma að hrinda í framkvæmd. Ég tel að breytingartillögurnar sem nefndin er að gera séu mjög góðar. Hv. þingmaður spyr hvort ég muni leyfa þingliði mínu, eins og hann orðar það, að taka afstöðu til tillagna. Ég lít svo á að hver þingmaður sé bara bundinn af eigin sannfæringu en ég hef lagt á það áherslu að tillögur séu raunhæfar að því leyti að þær komist til framkvæmda á þessu ári og það sé eðlilegt jafnvægi milli ólíkra tegunda framkvæmda í pakkanum. Það eru stóru leiðarljósin hjá okkur í þessum málum.
Forseti. Stjórnarandstöðuflokkarnir hafa haft þetta sama leiðarljós, að um sé að ræða verkefni sem eru framkvæmanleg á árinu og hafa fjölbreytilegar tillögur. Þeir hafa einfaldlega lagt áherslu á að bæta við það sem kemur frá ríkisstjórninni verkefnum sem eru brýn og geta haft mjög mikil áhrif á atvinnusköpun og möguleika okkar á að byggja okkur upp í framhaldinu. Það hlýtur að vera að við slíkar aðstæður, þegar mikið er kallað eftir samvinnu, að þá sé a.m.k. opnað á þann möguleika að stjórnarandstaðan geti lagt fram tillögur, ekki bara reynt að koma með ábendingar í nefndum, eins og við höfum vissulega gert, en að ríkisstjórn, stjórnvöld, séu tilbúin til að skoða það að taka vel í hugmyndir sem koma frá stjórnarandstöðu og að þingmenn stjórnarliðsins séu a.m.k. ekki beittir flokksaga til að fá menn einfaldlega til að hafna öllu.
Herra forseti. Í ljósi þess að sú 15 milljarða tillaga sem lögð var fram af hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er nú orðin u.þ.b. 20 milljarðar tel ég sýnt að þar hafi sannarlega verið hlustað eftir tillögum minni hlutans en ekki bara því sem hv. þingmaður kallar ábendingar. Ég lít svo á að tillögur til viðbótar komi ekki endilega frá meiri hlutanum frekar en aðrar breytingar sem nefndir þingsins eru að gera núna, heldur lít ég á þetta sem samvinnuverkefni. Ég vil hins vegar árétta það sem hér er sagt varðandi tillögur um viðbætur til heilbrigðiskerfisins, sem skila sér inn í tillögur fjárlaganefndar, að þar liggur líka fyrir skýr yfirlýsing ríkisstjórnar um að annað fjáraukalagafrumvarp verði lagt fyrir á þessu ári. Þar verður bættur kostnaður sem fellur til í heilbrigðiskerfinu af þessum veirufaraldri. Það liggur algjörlega fyrir og hann er ekki fyrirsjáanlegur eins og staðan er núna. Það vitum við öll sem hér erum. Leiðarljósin í þessu eru fyrst og fremst þau að við sjáum fram á að fjármunirnir nýtist á þessu ári. Það er ástæðan fyrir því að til að mynda er lagður til milljarður í tengivegi í þessum tillögum [[Forseti hringir.]]en ekki umframkostnaður. Vegna þess að hv. þingmaður spyr um vilja þingmanna þá árétta ég að hv. þingmenn eru alltaf bundnir af sannfæringu sinni.
Herra forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra í síðustu fyrirspurn, stjórnarandstaðan hefur unnið mjög málefnalega í nefndum og því til dæmis held ég að rekja megi bætur á hlutabótaleiðinni og skilyrði fyrir brúarlánum til tillagna stjórnarandstöðunnar en ekki að það sé að frumkvæði ríkisstjórnarinnar, eins og komið hefur fram í yfirlýsingum fjölmargra ráðherra. En ekki er hlustað á allt sem við segjum. Fyrir nokkrum dögum kynnti ríkisstjórnin nokkuð sem hún kallaði stærstu efnahagsaðgerðir Íslandssögunnar. Fyrir utan að vera ýkjur blikna þær í samanburði við björgunarpakka nágrannaríkjanna þrátt fyrir að vandinn hér sé miklu meiri vegna gríðarlegs umfangs ferðaþjónustunnar. Samfylkingin mun auðvitað styðja allar aðgerðir sem miða að því að minnka atvinnuleysi og auka rekstrarhæfi fyrirtækja á meðan við göngum í gegnum þennan skafl. En við þurfum að hugsa um fleira en fyrirtæki, við þurfum að fara í miklu róttækari aðgerðir gagnvart heimilum í landinu, fólkinu sjálfu. Barnabótaaukinn var ágætisleið en þó er einungis 1% af heildarupphæð björgunarpakkans varið í hana og þar fyrir utan er engar sérstakar aðgerðir að finna til einstaklinga og fjölskyldna, engar aðgerðir sem snúa t.d. að húsnæðisöryggi eða heimilisrekstri. Atvinnulausir einstaklingar eru í sérstaklega erfiðri stöðu núna og því kemur á óvart að ekkert hafi heyrst um að til standi að hækka atvinnuleysisbætur. Ég spyr því ráðherra: Hvenær eigum við von á frekari aðgerðum í þágu fyrirtækja og fólks líka og mun ríkisstjórnin leggja til hækkun á barnabótum? Mun hún auka framlag til vaxta- og húsnæðisbóta til að auka húsnæðisöryggi fólks? Og að síðustu: Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir hækkun grunnatvinnuleysisbóta?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir fyrirspurnina en ég ætla hins vegar ekki að fara í krytur um það hver sagði hvað fyrst. Ég hef litið á það sem samvinnuverkefni í nefndum þingsins að vinna úr þeim tillögum sem stjórnvöld eru að vinna gríðarlega hratt og leggja inn til þingsins. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, í svari mínu við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson, að ég fagna því hvernig vinna í nefndum hefur gengið og held að óþarfi sé að fara í krytur um það. Hv. þingmaður nefnir sérstaklega að aðgerðir stjórnvalda séu ekki nægjanlegar. Það hefur legið fyrir frá upphafi að við höfum sagt mjög skýrt að þær munu verða endurmetnar mjög reglulega einmitt vegna þess að óvissan er mikil. Það er ekki nokkur ríkisstjórn núna sem er að eiga við þennan faraldur sem getur sagt með vissu: Við erum komin með endanlegan pakka. Það er bara ekki þannig í raunveruleikanum. Við kynntum okkar aðgerðir og þær skiptast í bein ríkisútgjöld, brúarlán til atvinnulífs og síðan færslu fjármuna til fólks og fyrirtækja. Ég vil ítreka það að sú leið sem við getum kallað hlutastarfa- eða hlutabótaleið er líklega sú mikilvægasta fyrir fólkið í landinu núna vegna þess sem er að gerast í tekjufalli hjá fyrirtækjum. Mikilvægasta verkefnið okkar er að tryggja það að fólk haldi afkomu sinni með því að halda vinnunni, með því að halda ráðningarsambandi við fyrirtæki. Hvernig við setjum fram okkar aðgerðir er ekki ósvipað því sem nágranna okkar á Norðurlöndum er að gera en þó er framsetningin ólík, t.d. tiltaka Danir sérstaklega áhrif sveiflujafnara á hagkerfið upp á 2,5% af landsframleiðslu sem við gerum ekki þó að sjálfvirkir sveiflujafnarar á Íslandi séu mjög miklir, þ.e. annars vegar vegna tekjufalls og hins vegar vegna aukinna útgjalda. Hv. þingmaður nefnir sérstaklega atvinnuleysisbætur. Eins og hv. þingmaður þekkir vel þá var það sú sem hér stendur sem beitti sér fyrir því að þær yrðu hækkaðar árið 2018 í samvinnu við verkalýðshreyfinguna ásamt því að greiðslur úr Ábyrgðasjóði launa voru þá hækkaðar.
Herra forseti. Við erum ekki að fjalla um sagnfræði og það var afskaplega góð og brýn aðgerð. En ég spyr núna, vegna sögulega lágra atvinnuleysisbóta á þessum erfiðu tímum, hvort komi til greina að hækka þær frekar. Þá beindi ég líka spurningu til hæstv. ráðherra um barnabæturnar, vaxtabætur og húsnæðisbætur sem eru mjög brýnar núna til að mæta erfiðum aðstæðum. Auðvitað svipar aðgerðum okkar til nágrannaríkjanna að einhverju leyti þótt við séum auðvitað heldur mildari í okkar skrefum. Þó er sá munur á að við erum að eyða of löngum tíma í nefndum til að bæta frumvörpin sem koma ekki nógu góð þangað inn, einfaldlega vegna þess að við förum ekki þá leið Dana og Norðmanna að kalla stjórnarandstöðuna strax að borðinu og láta hana vinna aðgerðirnar með. Að því sögðu er ég auðvitað viljugur til þess að við vinnum málefnalega að öllum umbótum á öllum þeim aðgerðum sem boðaðar verða, en ég ítreka spurninguna: Verður ráðist í þær aðgerðir sem ég spurði um?
Herra forseti. Þegar rykið verður sest getum við farið yfir samanburð á leiðum Norðurlandanna, til að mynda það vald sem forsætisráðherra Noregs er nú kominn með til aðgerða sem er fáheyrt í norskri sögu. Ég velti því fyrir mér þegar þetta verður borið saman, eins og ég segi þegar við getum farið að líta í baksýnisspegilinn, hvernig við erum að umgangast þingræðið og lýðræðislegar hefðir milli ólíkra Norðurlanda. Ég held að Ísland muni koma vel út úr þeim samanburði. Hv. þingmaður nefnir sérstaklega barnabætur, húsnæðisstyrk og atvinnuleysisbætur. Því er til að svara að við erum auðvitað í dag að fara að afgreiða þennan sérstakra barnabótaauka sem ég tel að skipti verulegu máli til að koma til móts við barnafólk fyrir utan að núverandi ríkisstjórn hefur að sjálfsögðu hækkað barnabætur verulega við afgreiðslu tvennra síðustu fjárlaga. Við höfum sömuleiðis gefið út yfirlýsingu um að við viljum fara heildstætt yfir stuðning við barnafólk á Íslandi í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins og var sú yfirlýsing gefin núna við undirritun kjarasamninga BSRB við ríki og sveitarfélög. Þá vil ég sérstaklega nefna að við höfum að sjálfsögðu styrkt [[Forseti hringir.]]almenna íbúðakerfið og erum enn að vinna samkvæmt yfirlýsingu okkar í lífskjarasamningnum í að finna leiðir til að styðja bæði leigjendur og vernda réttarstöðu þeirra og styðja ungt fólk frekar til kaupa á húsnæði. Við höfum ekki ákveðið að kynna aðgerðir enn þá en við erum að vinna samkvæmt þessum leiðarljósum.
Forseti. Við ræðum hér á eftir fjárfestingarátak ríkisstjórnarinnar vegna efnahagslegra áhrifa heimsfaraldurs kórónuveiru. Aðgerðunum hefur hæstv. forsætisráðherra lýst sem fyrsta áfanga í stærra verkefni þannig að spurningar mínar til hæstv. ráðherra eru tvíþættar. Í fyrsta lagi snúa þær að aðgerðapakkanum sem þingið mun afgreiða hér á eftir og í öðru lagi snúa þær að aðgerðum framtíðarinnar. Fyrstu viðbrögð ríkisstjórnar hæstv. forsætisráðherra voru að fjárfesta hlutfallslega langmest í malbiki og steypu en 70% af fjárfestingarátaki ríkisstjórnarinnar fara í vegagerð og byggingarframkvæmdir. Ég undrast þessa forgangsröðun hæstv. ráðherra vegna þess að hún er formaður flokks sem kallar sig grænan og hæstv. ráðherra lýsir sér sem umhverfissinna en í ríkisstjórn undir hennar forystu fara 70% fjármagnsins í steypu á meðan aðeins um 3% fjármagnsins fara samanlagt í orkuskipti, skógrækt, landgræðslu og endurheimt votlendis. Hvers vegna leggur hæstv. ráðherra svona afskaplega litla áherslu á grænar lausnir? Ég vil líka spyrja ráðherra, sem hefur lýst sér sem femínista, hvort kynjasjónarmið hafi verið höfð í huga við forgangsröðun verkefna í fjárfestingarátakinu og sömuleiðis hvort hæstv. ráðherra telji að þetta átak muni reynast atvinnuskapandi fyrir konur til jafns við karla.
Herra forseti. Já, ég er umhverfissinni og femínisti. Það er rétt hjá hv. þingmanni eins og sést á verkum mínum í stjórnmálum. Ég vil segja það að þegar við kynntum aðgerðir okkar voru leiðarljósin allnokkur. Í fyrsta lagi að verja afkomu fólks og fyrirtækja, eins og ég fór ágætlega yfir í svari við fyrirspurn hv. þm. Loga Einarssonar, og það erum við að gera með hlutabótunum. Það skiptir auðvitað máli fyrir bæði karla og konur, svo að það sé sagt, og það sem við höfum verið að ræða, kannski ekki mikið í þessum þingsal en í opinberri umræðu, um að ekki sé verið að fara í manngreinarálit hvað varðar fyrirtæki - nei, það er ekki verið að gera vegna þess að það skiptir máli að við gerum ekki upp á milli launafólks í landinu, að allir eigi aðgang að þessari leið, að við séum að tryggja afkomu fólks í raun og sann óháð því hvar það vinnur. Í öðru lagi vil ég segja að fjárfestarátakið mótast að sjálfsögðu af því hvað er hægt að gera innan þessa árs. Fram undan er annað fjárfestingarátak 2021–2023 og þar munum við auðvitað sjá aðeins annars konar áherslur því að þar getum við horft meira fram í tímann. Staðreyndin er sú, eins og ég fór yfir í svari við fyrirspurn hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, að við þurfum auðvitað líka að tryggja að peningarnir nýtist innan ársins. Til að mynda ef við tökum rannsóknir og nýsköpun þá tekur ákveðinn tíma að sækja um slík verkefni, að meta þau með faglegum hætti. Hæstv. menntamálaráðherra hefur upplýst mig um að hún telji sig treysta sér til þess að nýta þessa peninga á þennan hátt og mun þá væntanlega nýta ákveðin tæki sem eru hraðvirkari en beinar úthlutanir, eins og markáætlun sem byggist á faglegum sjónarmiðum og er innan Rannsóknasjóðs. En þarna erum við að meta í raun og veru hvernig við getum látið fjármunina vinna innan ársins. Hér er sömuleiðis verið að verja fjármunum í orkuskipti þannig að öll þessi verkefni skapa viðspyrnu. Að lokum vil ég segja, af því hv. þingmaður spyr um kynjasjónarmið, að þriðja leiðarljósið í aðgerðum okkar er að verja grunnstoðirnar. Og af því að hv. þingmaður er að hugsa um kynjasjónarmið þá er það svo að hvort sem við lítum til heilbrigðiskerfis eða menntakerfis [[Forseti hringir.]]þá erum við auðvitað að reka ríkissjóð með þeim hætti að við ætlum að verja þær grunnstoðir, sem er risastórt kynjaspursmál eins og ég þekki mætavel frá síðasta hruni.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og vona að það verði einhver umhverfisvæn og femínísk verkefni tilbúin þegar verður farið í næsta fjárfestingarátak. Hæstv. ráðherra hefur lýst sig fylgjandi velsældarhagkerfinu. Ég man að ég fagnaði mjög yfirlýsingu ráðherrans á sínum tíma vegna þess að í velsældarhagkerfinu mælum við lífsgæði á mun nákvæmari hátt en við gerum með hagvexti. Við mælum hamingju, sjálfbærni, menntun, hugvit og velsæld fólksins í landinu í stað þess að einblína á meðaltalsvöxt tilbúins hagkerfis. Kollegi hæstv. ráðherra, Jacinda Ardern, hefur tileinkað 4% fjárlaga Nýja-Sjálands í velsældarfjárlög með það að markmiði að byggja upp sjálfbært hagkerfi með lítilli losun gróðurhúsalofttegunda. Í Kanada vinnur fjármálaráðherra að beiðni forsætisráðherra þar að því að innleiða lífsgæðavísa í ákvörðunartöku og fjárhagsáætlunargerð ríkisstjórnarinnar. Forseti. Ég get ekki betur séð en að fyrsti aðgerðapakki íslensku ríkisstjórnarinnar hunsi velsældarhagkerfið þó að hér hafi verið um að ræða kjörið tækifæri til að efla fögur fyrirheit hæstv. ráðherra. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Mun hún sýna að henni sé alvara með uppbyggingu velsældarhagkerfisins með næsta aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar?
Herra forseti. Aðgerðir stjórnvalda taka ekki tillit til velsældar, segir hv. þingmaður. Það að við séum að gera ráð fyrir því að 20–30 þús. manns fari á hlutabætur, til þess að tryggja þeim áfram atvinnu, er það ekki í anda velsældar? Hv. þingmaður telur það greinilega ekki svo. Hún telur það ekki vera í þágu velsældar að verja 20–30 milljörðum í að tryggja afkomu fólks og tryggja ráðningarsamband þess við atvinnurekanda sinn. Það finnst mér merkileg niðurstaða úr þessari fyrirspurn, að hv. þingmaður líti ekki á það sem velsældarmál að halda uppi atvinnustigi í landinu. Við erum greinilega ósammála um það. Ég tel líka að fjárfesting ríkisstjórnarinnar í heilbrigðiskerfinu undanfarin ár, með sérstakri áherslu á geðheilbrigðismál, sýni sig nú hafa skipt máli. Ég tel að sú fjárfesting skipti svo sannarlega máli fyrir velsæld í landinu. Ég undrast að hv. þingmaður sé mér ósammála um það að fjárfestingar okkar í heilbrigðismálum, í því að tryggja fólki atvinnu, í því að tryggja afkomu fólks séu anda velsældar. Ég held að við þurfum að eiga dýpra samtal um þetta því að við erum greinilega algjörlega ósammála um þau mál.
Virðulegur forseti. Ég er eiginlega orðinn sannfærður um að um miðjan janúar sl. hafi ég rekist illilega á eineggja tvíburasystur Covid-19 veirunnar. Hvers vegna er ég sannfærður um það? Vegna þess að það tikkar í öll boxin. Ég hef aldrei hóstað eins mikið á ævinni á hálfum mánuði og þá. Ég hef aldrei orðið fyrir annarri eins slímmyndun í lungum og þá. Bragðskynið hvarf, matarlystin hvarf, ég missti 3 kíló. Ég mæli ekki með þeirri megrunaraðferð, þetta var ömurlegt, kviðverkir, beinverkir og það furðulegasta var að lengi á eftir mátti ég ekki hlæja án þess að fá hósta. Það sem ég get staðfest líka í þessu samhengi er að ég veit um tvo fjölskyldumeðlimi sem fengu þetta í desember og eru enn slæm þremur mánuðum eftir að þessi veira kom og tikka í öll boxin. Ég spyr: Er það kannski skýringin á því hvers vegna þessi veira fer svona misjafnlega í þjóðina? Er einhver kominn með ónæmi? Svo fór ég að tékka á því og spyrja fólk hreinlega hvort það hefði fengið viðkomandi flensu sem við köllum bara venjulega flensu. Ég segi fyrir mitt leyti að það var ekkert annað, ég hef aldrei fengið svona flensu á ævinni, samt hef ég fengið flensu. Ég spurði fullt af fólki og allir lýstu þessu eins, en það merkilega við það þegar maður spyr þetta sama fólk hvort það hafi verið innan um og/eða fengið Covid-19 veiruna hefur það ekki fengið hana. Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra: Hefur þetta verið kannað? Er það ekki svolítið furðulegt að desember og janúar skuli vera flensa í gangi sem er svona gjörsamlega alveg eins og Covid-19, tikkar í öll box, en samt sagt: Nei, þetta var ekki hún? Þá hlýtur þetta að hafa verið eineggja tvíburi og ég spyr bara: [[Forseti hringir.]]Hefur þetta verið kannað eða verður þetta kannað?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég er nú ekki heilbrigðisstarfsmaður sjálf eða læknir eða nokkur annar slíkur þannig að ég treysti mér ekki til að greina sjúkdómseinkenni hv. þingmanns og enn þá síður aftur í tímann. En ég vil hins vegar segja að það kann að vera afar áhugavert fyrir íslenskt samfélag, og um það hefur raunar verið rætt, að kanna ónæmi í samfélaginu. Á einhverjum tímapunkti kann það að vera sérstaklega áhugavert að kanna hvort fólk hafi fengið Covid-19 á fyrri stigum og jafnvel með mjög litlum einkennum en beri í sér ónæmi. Það er eitt af því sem hefur verið rætt að kunni að vera skynsamlegt að gera. Aðgerðir okkar virðast vera að skila mjög miklum árangri. Við erum nú þegar að prófa umtalsvert fleiri en nokkurt annað ríki og Íslensk erfðagreining heldur áfram skimunum sínum úti í samfélaginu. Nú hefur það komið í ljós á síðustu dögum, en við verðum væntanlega að vera með enn þá fleiri daga undir í því, að niðurstaða Íslenskrar erfðagreiningar að því er varðar smit í samfélaginu almennt hjá fólki sem hefur lítil einkenni er komið undir hálft prósent í nýjustu tölum. Núna hefur Íslensk erfðagreining rætt möguleika á því að fara að kanna dreifingu hjá almenningi víðar í samfélaginu, mögulega úti um land sem ég held að gæti verið afar gagnlegt. Það hefur verið gæfa okkar hér á Íslandi að vera samferða vísindasamfélaginu í því að taka afstöðu í hverju skrefi til þess sem þarna er undir og ákvarðana heilbrigðiskerfisins sem hafa verið samtvinnaðar þessum vísindalegu áherslum og m.a. er það sem hv. þingmaður nefnir hér með óbeinum hætti, þ.e. að fara yfir stöðu ónæmis í samfélaginu.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég vil líka í þessu samhengi benda á að upphaflega reyndu Kínverjar að breiða yfir útbreiðsluna og nýjustu upplýsingar sem ég hef um það hvenær fyrsta smitið fannst var um miðjan nóvember á síðasta ári. Ég veit um einstaklinga sem voru einmitt í borginni í Kína og komu frá Kína og voru hér á landi í desember. Ég veit um einstakling sem veiktist mjög illa á þeim tíma. Ég veit að það er hægt að komast að þessu með því að taka blóðprufu sem er örugglega dýr framkvæmd en ég hugsa með mér að það væri eiginlega frábært ef ástandið væri þannig að stór hópur þjóðarinnar væri orðinn ónæmur fyrir viðkomandi veiru. Maður tekur ekki séns, maður veit það ekki, en það sem mér finnst eiginlega furðulegast í þessu er hvað þetta er algjörlega eins. Ég hef ekki fundið eitt atriði sem er öðruvísi af því sem ég fékk og [[Forseti hringir.]]lýsingunni á þessari veru.
Virðulegur forseti. Það er svo sem ekki miklu við það að bæta sem áður kom fram í svari mínu. Ég árétta að um leið og við erum með tölfræðiteyminu okkar að uppfæra spálíkanið frá degi til dags þá erum við líka að skoða þessar aðgerðir, þ.e. að mæla mótefni. Ég held að það gæti verið einstakt tækifæri fyrir Ísland að standa fyrir slíkri aðgerð, sem væri gerð með mjög breiðum og afgerandi hætti, ekki með heimaprófum heldur þannig að við sæjum hver staðan væri í samfélaginu almennt, og svo líka hjá hverjum og einum. Það gætu verið fólgin í því ákveðin tækifæri sem lúta að því hvernig við stígum skrefin þegar við förum að sjá faraldurinn gefa eftir, sem vonandi verður fyrr en seinna, og þá skiptir mjög miklu máli að við séum meðvituð um það hvernig sé skynsamlegast að stíga skrefin inn í lífið aftur.
Forseti. Eins og aðrir hv. þingmenn á undan mér óska ég hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórn hennar alls hins besta í mjög erfiðu viðfangsefni í glímunni við þá skæðu veiru sem gengur yfir heimsbyggðina. Það er mjög ánægjulegt að sjá að um margt hefur skapast ágæt samstaða í þinginu, sér í lagi þegar kemur að heilbrigðisvánni sjálfri, ekki bara innan þings heldur í samfélaginu öllu. Það er fegurð í því fólgin að sjá samfélagið þjappa sér saman og standa þétt saman og hlíta í einu og öllu þeim fyrirmælum sem til okkar er beint. Hins vegar verður að segjast eins og er að þegar kemur að efnahagsviðbragðinu er ekki þessari sömu samstöðu til að dreifa. Þó að vel hafi tekist til við ýmsar lagfæringar á þeim málum sem ríkisstjórnin hefur lagt fram var alveg ljóst í vinnu nefndanna í síðustu viku að ekki var vilji til að ráðast í neinar umfangsmiklar breytingar. Allar stærri tillögur sem minni hlutinn lagði fram voru umsvifalaust stöðvaðar, margar þeirra einfaldar í framkvæmd eins og t.d. að hækka endurgreiðsluþak vegna rannsókna- og þróunarstarfsemi fyrirtækja og auka framlög til nýsköpunarsjóða, auka framlög til framkvæmda sem væri hægt að ráðast í nú þegar, auka framlög til velferðarmála og svo mætti áfram telja. Þegar við horfum á staðreyndir máls er alveg ljóst að hér á landi er verið að gera hvað minnst á hvern íbúa í samanburði við t.d. Norðurlöndin og Þýskaland. Við erum hálfdrættingar þar á hvern íbúa ef við berum okkur saman við Svíþjóð, Danmörku eða Þýskalandi þrátt fyrir að hér sé ferðaþjónustan miklum mun veigameiri og þar af leiðandi hið efnahagslega tjón miklum mun meira en þessi lönd glíma við. Þess vegna spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Væri ekki ráð að vinna að raunverulegri samstöðu í þinginu um meiri viðspyrnu, viðameiri aðgerðir? [[Forseti hringir.]]Hér er fólk að glata störfum í umfangi sem við höfum ekki séð áður. Þessa dagana, fram að mánaðamótunum, er tími aðgerða, ekki síðar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrirspurn og ítreka að samskipti við alla stjórnarandstöðuflokka, þar með talið Viðreisn, hafa verið með besta móti. Ég hef skynjað raunverulegan áhuga á því að ná samstöðu í því að takast á við þennan vágest, bæði á sviði heilbrigðisviðbragða og á sviði efnahagsmála. Hv. þingmaður ræðir hér umfang aðgerða. Eins og ég fór stuttlega yfir áðan í öðru svari við hv. þm. Loga Einarsson tel ég Ísland koma vel út ef við lítum til að mynda á lista AGS þar sem er verið að bera saman efnahagsaðgerðir ríkja. Vissulega er umfang aðgerða í Bretlandi, Bandaríkjunum og Þýskalandi meira en horfum líka á þá innviði sem þessi lönd, sérstaklega Bandaríkin, eru með fyrir þegar kemur að heilbrigðiskerfinu. Þá segi ég: Þá er ég mjög ánægð með hið íslenska heilbrigðiskerfi og hvernig það hefur byggst upp og ég er viss um að hv. þingmaður er mér sammála um það. Ég minni líka á það sem ég benti áðan á í svari við fyrirspurn hv. þm. Loga Einarssonar að Danir tiltaka t.d. sérstaklega áhrif sveiflujafnara á hagkerfið þegar þeir kynna sínar aðgerðir sem við gerum ekki þannig að framsetning þessara aðgerða er ekki að öllu leyti eins. Ef við horfum bara á þá ríkisfjármálapakka sem G-10 ríkin hafa tilkynnt eru þeir yfirleitt um 1–3% af landsframleiðslu í beinum útgjöldum eða skattalækkunum. Á Íslandi er þessi þáttur aðgerðanna tæp 2%. Frestun skattgreiðslna og lánveitingar til fyrirtækja eru síðan almennt önnur 1–2%. Eins og ég sagði skera Bandaríkin sig úr hvað stærð pakka varðar en þar er bæði annars konar heilbrigðiskerfi og sjálfvirkir sveiflujafnarar minni. Ef við erum í þessum samanburði, og ég held að það sé í sjálfu sér áhugavert fyrir þingið að láta vinna slíka raunsamanburð því að það er ekki að öllu leyti sambærilegt milli landa, hvað er tekið með og hvað ekki, tel ég að okkar pakki komi svo sem ágætlega út. Þar með er samt ekki sagt að við þurfum ekki að gera meira eins og við höfum sagt. Það held ég að við séum öll meðvituð um í þessum sal. Þær aðgerðir sem klárast vonandi hér í dag eru ákveðinn áfangi, en [[Forseti hringir.]]í núverandi óvissu held ég að við séum öll sammála um að líklega mun meira þurfa að koma til.
Forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svarið. Ef við förum í þennan alþjóðlega samanburð er líka ágætt að hafa í huga að 70% af aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar eru lánveitingar til atvinnulífsins og frestun á greiðslum. Það eru aðeins 30% sem mætti kalla beina innspýtingu í hagkerfið og þess vegna er mikilvægt að meira sé gert. Ítrekað hefur verið sagt í þessum sal að betra sé að gera meira en minna. Ég segi: Núna þarf að gera meira en minna af því að viðspyrnan þarf að eiga sér stað núna. Við þurfum að ná framkvæmdum og innspýtingu inn í atvinnulífið fyrir sumarið, ekki að koma fram með það í fjármálaáætlun eða fjárlögum ríkisstjórnar næsta haust. Ég brýni hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórn hennar til að taka í útrétta hönd minni hlutans. Í þessum sal er ríkur vilji til að gera það sem gera þarf. Það skiptir ekki máli hvaðan góðar hugmyndir koma, það eina sem skiptir máli er að við lágmörkum það efnahagslega tjón sem við erum að verða fyrir, að við lágmörkum atvinnuleysi, þegar fólk tapar lífsviðurværi sínu þúsundum saman. Það sem við þurfum að horfa á og einblína á saman er hvernig við getum komið [[Forseti hringir.]]í veg fyrir frekara tjón.
Herra forseti. Ef við ræðum um útréttar hendur, bæði meiri hluta og minni hluta á Alþingi, höfum séð fyrirmyndarvinnu í nefndum þingsins. Ég er búin að fylgjast með þeirri vinnu af hliðarlínunni og mér finnst hún hafa verið góð. Mér finnst góðar þær viðbætur sem þar hafa komið fram, til að mynda í fjárfestingum. Ég nefni bara eitt lítið dæmi sem er viðbót við fjárfestingarátak upp á 100 millj. kr. í Nýsköpunarsjóð námsmanna, ein hagkvæmasta og besta leiðin til að skapa sumarstörf sem skapa þekkingu. Ég veit að þeir sem reka nýsköpunarfyrirtæki og hafa nýtt þessa námsmenn á undanförnum árum eru mér sammála. Þetta er dæmi um góða viðbót sem bætist við í þinginu. Auðvitað á sú viðbót rætur að rekja til gamalla hugmynda. Ég stóð sjálf í því að efla þennan sjóð 2009–2010. Ég ítreka að sjálfvirkir sveiflujafnarar eru fyrirferðarmiklir hér en ég vil líka segja, af því að hv. þingmaður nefnir sérstaklega það sameiginlega markmið okkar að tryggja atvinnu fólks, [[Forseti hringir.]]að við erum mjög meðvituð um það að að öllum líkindum mun þurfa að framlengja hlutabótaleiðina. Við þurfum að sjálfsögðu að meta líka hvernig hún hefur reynst. Við erum meðvituð um að þetta er einn áfangi í dag og að meira mun koma til. Það skiptir máli sem hver og einn hefur verið að segja í þessum sal.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að lýsa ánægju með það að hæstv. ráðherra hafi frá upphafi sagt að það skipti máli að gera frekar of mikið en of lítið í þessu ástandi. Þetta sendir mikilvægan og jákvæðan tón út í samfélagið og hefur verið fylgt eftir í öllum störfum ríkisstjórnar og þings, að manni sýnist. Í þeim málum sem þingið er með til afgreiðslu hér í dag kemur svipað fram. Það er brugðist við því að ástandið er kvikt og að alltaf er þörf á frekari aðgerðum. Þess vegna eru talsverðar breytingar á málunum gerðar á þeirri viku sem þau liggja hér hjá þinginu, allar til bóta. Mig langar að nefna eina sem var beint til þingsins eftir afgreiðslu ríkisstjórnar, sem er mjög jákvætt skref og sýnir ákveðna samstöðu æðstu valdhafa með almenningi, sem er það að frysta laun þingmanna og á að giska 200 annarra starfsmanna hins opinbera. Þetta skiptir ekki miklu fyrir ríkissjóð, hleypur væntanlega á einhverjum tugum milljóna á árinu, en sýnir að hér eru allir á sama báti. Hins vegar er viljinn til að sýna samstöðu í verki töluvert mikill í samfélaginu og mig langar að spyrja ráðherra hvort hann hafi skoðað einhverjar almennari aðgerðir en frystingu launa lítils hóps, aðgerðir sem eru jafnframt með meiri heimtum, hvort aflögufært fólk geti sýnt samstöðu, t.d. með því að setja sérstakt álag á skatt af fjármagnstekjum og launatekjum í efsta skattþrepi. Þetta væri tiltölulega lág upphæð fyrir einstaklinga, segjum 3,5%. Slík upphæð gæti skilað um 2 milljörðum kr. á seinni helmingi árs af fjármagnstekjum og nokkur hundruð milljónum af launatekjum og væri hægt að nýta með beinum hætti til að styrkja opinberu þjónustuna sem nú mæðir svo mikið á.
Virðulegi forseti. Ég þakka jákvæðar undirtektir við þessa tillögu ríkisstjórnarinnar og sömuleiðis tek ég fram að ágætissamstarf hefur tekist um allar helstu tillögur þó að menn greini á um umfangið. Í þeim tillögum sem við munum ræða hér í dag er m.a. tekist á um hvort auka eigi mjög við fjárfestingarpakkann eða fjárfestingarhluta þessarar áætlunar. Hér er komið inn á launamálin. Við leggjum núna til annað árið í röð að því verði frestað að hækka laun æðstu embættismanna sem taka laun samkvæmt því fyrirkomulagi sem tók við eftir að kjararáð var lagt niður. Ég held að það sé mikilvægt. Ekki hefur komið til skoðunar að fara í þessu árferði að hækka skatta, hvorki fjármagnstekjuskatt né að koma á fjórða skattþrepinu. Ég tel að það hefði neikvæð áhrif við þessar aðstæður. Fjárhæðirnar sem menn væru að reyna að sækja og voru nefndar í fyrirspurninni skipta engu máli í hinu stóra samhengi hlutanna. Þetta væri skaðleg aðgerð að mínu áliti. Miklu nær er að beina sjónum sínum að því hvar við getum örvað og séð til þess að fyrirtækin sem eru að verða fyrir mestum áhrifum af útbreiðslu veirunnar verði í stakk búin til að láta til sín taka þegar upp er staðið, þ.e. þegar faraldurinn er afstaðinn. Þar getur skipt máli að við í þinginu höfum glöggar upplýsingar frá degi til dags og viku til viku um það sem er að gerast í atvinnurekstri í landinu. Ég held að við séum bara rétt byrjuð að sjá í trýnið á þeim afleiðingum sem birtast okkur í hópuppsögnum núna en á næstu vikum mun safnast í sarpinn miklu meira sem getur orðið okkur tilefni til að koma með aðrar tegundir af aðgerðum hér. Það verða þá ekki af minni hálfu hugmyndir um skattahækkanir.
Herra forseti. Engar skattahækkanir í pípunum hjá hæstv. ráðherra. En nú þegar við horfum fram á veginn, sem við gerum þó að við séum að takast á við ástandið í dag, er samhliða því væntanlega verið að leggja drög að fjármálaáætlun uppi í ráðuneyti, sem á að koma hingað fyrir þingið fyrir sumarið, og væntanlega farið að setja niður grófar hugmyndir um hvernig fjárlög eða síðari fjáraukalög ársins gætu litið út. Þá hlýtur maður að spyrja: Hvernig hyggst ríkisstjórnin brúa bilið sem verður í ríkisbókhaldinu ef ekki með því að finna breiðu bökin og auka tekjur? Munu aðgerðir stjórnvalda færast frá því fjárfestingarátaki sem við erum að vinna með núna og yfir í niðurskurð seinna á árinu eins og oft er hætta á að gerist á tímum efnahagsniðursveiflu? Verður litið á störf á opinberum vinnumarkaði sem tæki til að jafna sveiflur í efnahagsmálum? [[Forseti hringir.]]Mun ríkisstjórnin jafnvel freistast til að fresta útgjaldafrekum en mikilvægum úrbótum eins og t.d. lengingu fæðingarorlofs?
Virðulegi forseti. Ég tel að ríkisstjórnin hafi fyrri áætlanir sínar til vitnis um að við höfum verið að hugsa til langs tíma, að við notuðum góðu árin til að búa í haginn fyrir erfiðari ár eins og það sem við erum nú að upplifa. Með því að beita langtímahugsun sé hægt smám saman á hverju ári að búa í haginn fyrir framtíðina og styrkja íslenska efnahagskerfið, bæði almenna markaðinn, þar sem verðmætasköpunin fer fram, en líka opinbera hlutann, þar sem stoðþjónustan er rekin, á hverju ári og frá ári til árs. Þess vegna sé ég ekki fyrir mér að við munum ráðast í mikinn niðurskurð. En ég held hins vegar að við eigum ekki að láta eitt einasta tækifæri úr hendi sleppa til að gera meira fyrir peningana, að sýna aukna skilvirkni. Hluti af því sem við erum að gera í fjárfestingarátakinu er einmitt að fjárfesta í innviðum opinberrar þjónustu, t.d. í stafrænu tækninni. Það mun skila meiri framleiðni.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um aðgerðir til að mæta efnahagslegum áhrifum í kjölfar heimsfaraldurs kórónuveiru. Frumvarpið er hluti af nauðsynlegum og umfangsmiklum ráðstöfunum íslenskra stjórnvalda vegna efnahagsáfalla sem fylgt hafa Covid-19 faraldrinum. Markmið aðgerðanna, hvort heldur er á sviði peningamála eða ríkisfjármála, er og verður að verja hag heimilanna og standa við bakið á fyrirtækjum. Óvissa er mikil og aðstæður síbreytilegar. Það er því mikilvægt, herra forseti, að stjórnvöld séu tilbúin að bregðast strax við breyttum aðstæðum með skynsamlegum og hnitmiðuðum aðgerðum. Frumvarpið kemur til viðbótar lögum sem Alþingi hefur þegar sett vegna áhrifa faraldursins, svo sem um greiðslu atvinnuleysisbóta á móti skertu starfshlutfalli. Í 1. gr. frumvarpsins er launagreiðendum veitt heimild til að fresta allt að þremur gjalddögum staðgreiðsluskila á tímabilinu 1. apríl til 1. desember 2020 til 15. janúar á komandi ári með möguleika á greiðsludreifingu þeirrar skuldar sem þannig safnast fram til 15. ágúst 2021. Við umfjöllun nefndarinnar hafa komið fram sjónarmið um að skilyrði fyrir nýtingu heimildar til frestunar gjalddaga opinberra gjalda veiti ekki nægilegt svigrúm og geti takmarkað möguleika á að úrræðin nýtist fyrirtækjum sem raunverulega þurfa á þeim að halda. Við þær aðstæður sem úrræðunum er ætlað að mæta, einkum í ljósi mikillar óvissu og skorts á fyrirsjáanleika, er eðlilegt að eftirlitsaðili, þ.e. Skatturinn, hafi svigrúm til að meta aðstæður í ólíkum tilfellum en sé ekki bundinn af nákvæmlega skilgreindum viðmiðum. Nefndin leggur til breytingar á 1. gr. frumvarpsins sem miða að því að veita Skattinum rýmra svigrúm til að meta hvort grunnskilyrði fyrir nýtingu úrræðisins um að launagreiðandi eigi í verulegum rekstrarörðugleikum sem leiðir með beinum eða óbeinum hætti af heimsfaraldri kórónuveiru teljist fullnægt í einstökum tilvikum. Önnur skilyrði sem talin eru í 1. gr., þar með talið um að launagreiðandi sé ekki í vanskilum með opinber gjöld sem voru komin á gjalddaga í lok síðasta árs og rekstrarörðugleikar teljist ekki til staðar í skilningi ákvæðisins hafi arður verði greiddur á árinu 2020, telur nefndin rétt að láta standa í ákvæðinu. Nefndin áréttar mikilvægi þess að fyrirtæki séu meðvituð um að vegna eðlis fyrirgreiðslunnar séu sett ströng skilyrði, m.a. um arðgreiðslur og kaup á eigin bréfum. Með lögum nr. 17/2020 sem samþykkt voru á Alþingi 13. mars sl. var gjalddaga helmings þeirrar staðgreiðslu opinberra gjalda og tryggingagjalds sem var á gjalddaga 1. mars sl. frestað um mánuð. Sá hluti greiðslna sem frestaðist hefur gjalddaga 1. apríl nk. og eindaga 14 dögum síðar. Ljóst er að miklu skiptir fyrir mörg þeirra fyrirtækja sem nýttu úrræðið að kostur verði gefinn á frekari frestun þessarar greiðslu. Jafnframt er ljóst að ekki dugir að líta svo á að þessi hluti falli innan gjalddaga 1. apríl sem heimilt er að fresta samkvæmt ákvæðum 1. og 2. gr. frumvarpsins þar sem þrengri skilyrði eru fyrir frestun á grundvelli þeirra en samkvæmt lögum nr. 17/2002. Nefndin telur því farsælast að við frumvarpið bætist greinar þar sem kveðið er á um þær breytingar á bráðabirgðaákvæði VI í lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda annars vegar og bráðabirgðaákvæði X í lögum um tryggingagjald hins vegar að í stað 1. apríl 2020 verði gjalddagi ákveðinn 1. janúar 2021 og þar með verði eindagi gjaldanna 15. janúar 2021. Nefndin leggur til breytingu á ákvæði um barnabótaauka í b-lið 3. gr. þannig að kveðið verði á um að við álagningu opinberra gjalda 2020 skuli til viðbótar almennum barnabótum samkvæmt A-lið 68. gr. annars vegar greiða sérstakan barnabótaauka að fjárhæð 42.000 kr. með hverju barni til þeirra sem fá greiddar barnabætur og hins vegar skuli greiða þeim sem ekki eru ákvarðaðar barnabætur vegna tekjuskerðingar sérstakan barnabótaauka að fjárhæð 30.000 kr. með hverju barni. Í ákvæðinu verði tekið skýrt fram að sérstakur barnabótaauki teljist ekki til skattskyldra tekna og leiði ekki til skerðingar annarra tekna, svo sem bóta frá Tryggingastofnun ríkisins. Þá verði barnabótaaukanum heldur ekki skuldajafnað á móti vangreiddum gjöldum eða meðlögum. Í b-lið 4. gr. frumvarpsins er lagt til að aðilum sem njóta greiðslufrests á aðflutningsgjöldum verði út þetta ár heimilað að dreifa hverri greiðslu á tvo gjalddaga. Að teknu tilliti til umsagna um framangreinda tillögu og að höfðu samráði við fjármálaráðuneytið leggur nefndin til að miða skuli alfarið við seinni gjalddagann, þ.e. 5. dag annars mánaðar eftir lok hvers tveggja mánaða uppgjörstímabils. Með því móti verði enn frekar komið til móts við innflytjendur vegna greiðslu aðflutningsgjalda af vörum sem eru tollafgreiddar frá mars 2020 og út árið. Gjalddagi aðflutningsgjalda fyrir janúar og febrúar var 15. mars og mun breytingin því fyrst koma til vegna uppgjörstímabils mars og apríl. Gjalddagi þessa tímabils verður því 5. júní nk. Með breytingunni verður innflytjendum veittur 20 daga aukinn frestur til að skila virðisaukaskatti í tolli, þ.e. svokölluð tollkrít, vegna innflutnings og í upphafi vegna tímabils mars og apríl og síðan út þetta ár. Samhliða þessari breytingu leggur nefndin til breytingu á c-lið 5. gr. frumvarpsins þannig að heimilt verði að færa virðisaukaskatt viðkomandi uppgjörstímabils vegna tollafgreiðslu til innskatts þrátt fyrir að gjaldföllnum virðisaukaskatti sem lagðist á við tollafgreiðslu hafi á þeim tíma ekki verið skilað. Af breytingunni leiðir að gjalddagi virðisaukaskatts í tolli vegna innflutnings og gjalddagi virðisaukaskatts af viðskiptum innan lands vegna sama uppgjörstímabils mætast. Sé innskattur hærri en útskattur þannig að gjaldandi eigi rétt á endurgreiðslu virðisaukaskatts verður unnt að skuldajafna henni á móti gjaldföllnum virðisaukaskatti í tolli vegna innflutnings. Ég geri mér grein fyrir því, herra forseti, að þetta er frekar tyrfið. Það tók okkur nefndarmenn stundum dálítinn tíma að átta okkur á þessu. Fyrir nefndinni komu einnig fram þau sjónarmið að við núverandi aðstæður væri þörf á því að koma til móts við atvinnulífið með öflugri aðgerðum en lagðar eru til í frumvarpinu þegar kemur að gjalddaga virðisaukaskatts sem er núna 6. apríl. Með hliðsjón af framangreindu leggur nefndin til að tvö ný bráðabirgðaákvæði bætist við lög um virðisaukaskatt. Annars vegar er lagt til að á árinu 2020 skuli gildisdagur þeirra inneignarskýrslna sem skilað er á tilskildum tíma vera sá sami og gjalddagi viðkomandi uppgjörstímabila. Breytingartillögunni er ætlað að tryggja að inneign samkvæmt virðisaukaskattsskýrslu sem berst fyrir og á gjalddaga og sætir venjubundinni afgreiðslu fái sama gildisdag og gjalddagi uppgjörstímabilsins. Með því móti reiknast ekki vextir á virðisaukaskatt í tolli sem er ógreiddur á gjalddaga ef inneign er til staðar sem hægt væri að skuldajafna á móti. Hins vegar er lagt til að á ótvíræðan hátt verði kveðið á um að í ljósi aðstæðna skuli Skattinum heimilt að fella niður álag vegna vanskila á virðisaukaskatti samkvæmt tilmælum eða að höfðu samráði við ráðherra vegna uppgjörstímabila ársins 2020. Mikil umræða varð í nefndinni um hvort þær aðgerðir til greiðslufrests á opinberum gjöldum myndu veita fyrirtækjum í miklum rekstrarvanda nægjanlegt skjól. Ljóst er að nokkurn tíma mun taka að sjá til lands í þeirri efnahagslegu óvissu sem fylgt hefur útbreiðslu veirunnar og nauðsynlegt er að stjórnvöld sýni einbeittan vilja til aðstoðar. Fjármálaráðuneytið og skattyfirvöld hafa í samtölum við nefndina lýst miklum vilja til að beita þeim úrræðum sem til staðar eru til að koma til móts við þau fyrirtæki sem þurfa á greiðslufresti að halda vegna fyrrnefnds. Nefndin vill í því sambandi árétta mikilvægi þess að ráðherra beini þeim tilmælum til Skattsins að álag verði ekki lagt á vanskil á virðisaukaskatti á gjalddaga í apríl. Jafnframt verði ákvæði 12. gr. laga um innheimtu opinberra gjalda beitt til greiðsludreifingar á opinberum gjöldum eftir því sem frekast er unnt fyrir þau fyrirtæki sem á slíkum stuðningi þurfa að halda. Æskilegt væri að Skatturinn gæti boðið upp á rafræna umsókn um greiðsluáætlun í samræmi við ákvæði laganna. Í umsögn Bílgreinasambandsins um frumvarpið var hvatt til þess að viðhald ökutækja yrði fellt undir a-lið 5. gr. þar sem heimilaðar eru endurgreiðslur á virðisaukaskatti vegna vinnu manna við íbúðar- og frístundahúsnæði. Nefndin telur góð rök standa til þess að heimilt verði að sækja um endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnu við bifreiðaviðgerðir sem fer fram á því tímabili sem ákvæðið tekur til að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum og leggur til breytingu á a-lið 5. gr. frumvarpsins í því skyni. Í minnisblaði fjármála- og efnahagsráðuneytisins til nefndarinnar eru lagðar til breytingar á 12. og 13. gr. frumvarpsins sem og lið 7.32 í 4. gr. frumvarps til fjáraukalaga 2020 sem kemur til umfjöllunar á eftir. Leggur ráðuneytið til að í stað þess að í 12. gr. verði kveðið á um heimild ríkissjóðs til að undirgangast ábyrgðir í tengslum við samning við Seðlabankann um að bankinn veiti fyrirgreiðslu til lánastofnana til að auðvelda viðbótarlán til fyrirtækja verði í ákvæðinu gert ráð fyrir að ríkissjóði sé heimilt að undirgangast ábyrgðarskuldbindingar gagnvart lánastofnunum vegna viðbótarlána og að fjármála- og efnahagsráðherra verði heimilt að semja við Seðlabankann um að annast framkvæmdina gagnvart lánastofnunum. Að auki leggur ráðuneytið til að við 12. gr. bætist tvær nýjar málsgreinar sem kveði á um að ráðherra skipi nefnd sem hafi eftirlit með framkvæmd ríkisábyrgða. Réttur nefndarinnar til upplýsingaöflunar verður ótvíræður og ber henni skylda til að skila skýrslu til ráðherra um framkvæmdina á sex mánaða fresti sem ráðherra leggur síðan fyrir Alþingi. Nefndin telur mikilvægt að eftirlitsnefnd með framkvæmd viðbótarlána með ríkisábyrgð verði komið á fót. Auk þess leggur nefndin til að í 1. mgr. 12. gr. komi fram að í samningi milli ráðherra og Seðlabankans um framkvæmd ákvæðisins skuli kveðið á um grunnskilyrði um viðbótarlán með ábyrgð ríkisins, m.a. um að lántaki greiði ekki arð eða kaupi eigin hlutabréf meðan ríkisábyrgðar nýtur. Auk þeirra breytinga sem ég hef rakið leggur nefndin til að inn í frumvarpið komi nokkur ný ákvæði, svo sem að bráðabirgðaákvæði verði bætt við lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða sem heimili stjórn lífeyrissjóðs að setja reglur um innheimtu lægri vaxta vegna iðgjalda sem voru komin fram yfir eindaga. Heimildin taki til iðgjaldatímabils frá 1. janúar sl. til 1. janúar 2021. Í tengslum við samkomulag lánveitenda um tímabundna greiðslufresti á lánum fyrirtækja hefur verið lögð áhersla á að hafa skilmálabreytingar eins einfaldar og mögulegt er í framkvæmd og segir í samkomulaginu sem Samkeppniseftirlitið hefur samþykkt að frestaðar greiðslur vaxta og afborgana skuli leggjast við höfuðstól og skuli samningstíminn lengjast um sem nemur fjölda frestaðra afborgana. Gerir nefndin ráð fyrir því að skilmálabreytingar á lánum einstaklinga verði með svipuðum hætti. Framangreindum skilmálabreytingum mun óhjákvæmilega fylgja mikið magn skjala sem að óbreyttu þyrfti að undirrita með eiginhandarundirritun og þinglýsa. Nefndin telur ljóst að slíkt geti verið nær ómögulegt í framkvæmd þegar þúsundir einstaklinga sæta sóttkví eða einangrun, auk þess sem samkomubann og aðrar ráðstafanir stjórnvalda miða að því að takmarka náin samskipti fólks. Nefndin telur því æskilegt að skilmálabreytingar geti að mestu farið fram með fullgildum rafrænum undirskriftum en beinir því einnig til lánastofnana að leita lausna og leiðbeina fólki sem ekki hefur rafræn skilríki. Þar sem ekki er hægt að þinglýsa skjölum sem hafa verið undirrituð rafrænt leggur nefndin til að við þinglýsingalög bætist ákvæði til bráðabirgða sem mælir fyrir um að viðaukar við veðbréf sem þannig eru undirritaðir, þar sem kröfuhafi er opinber stofnun, viðskiptabanki, sparisjóður eða lánastofnun, skuli hafa sömu réttaráhrif og ef þeim væri þinglýst og þeir samþykktir af síðari veðhöfum. Nefndinni barst ábending frá velferðarnefnd um að fella þyrfti brott ákvæði 6. mgr. ákvæðis til bráðabirgða XIII í lögum um atvinnuleysistryggingar til að tryggja að fiskvinnslufólk hefði sama rétt til atvinnuleysisbóta samhliða minnkuðu starfshlutfalli og annað launafólk á tímabilinu 15. mars til 1. júní 2020. Nefndin gerir tillögu í samræmi við það. Í samræmi við tilkynningu frá Stjórnarráðinu sem gefin var út 27. mars 2020 leggur nefndin til að við lög nr. 79/2019, þar sem kveðið er á um launafyrirkomulag tiltekinna hópa, m.a. þjóðkjörinna fulltrúa, bætist bráðabirgðaákvæði um að hækkun launa þeirra sem falla undir II.–VII. kafla laganna, þ.e. alþingismanna, ráðherra, ráðuneytisstjóra, dómara, saksóknara, lögreglustjóra, seðlabankastjóra og ríkissáttasemjara sem koma á til framkvæmda 1. júlí 2020 verði frestað til 1. janúar 2021. Telur nefndin að sú frestun sé bæði eðlileg og sanngjörn í ljósi aðstæðna í íslensku efnahagslífi. Nefndin leggur einnig til að við lög um almannatryggingar bætist bráðabirgðaákvæði þess efnis að sérstaka eingreiðslu að fjárhæð 20.000 kr. skuli greiða örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegum 1. júní 2020. Eingreiðslan skuli ekki teljast til skattskyldra tekna greiðsluþega og ekki leiða til neinnar skerðingar annarra greiðslna. Herra forseti. Nefndin undirstrikar að frumvarp þetta getur aldrei talist lokahnykkur í aðgerðum stjórnvalda til varnar íslensku efnahagslífi. Náin og góð samvinna Alþingis, ríkisstjórnar, Seðlabanka og aðila vinnumarkaðarins skiptir sköpum þegar tekist er á við efnahagslega erfiðleika. Seðlabanki Íslands hefur stigið fast niður í aðgerðum á sviði peningamála. Á síðustu tveimur vikum hefur bankinn lækkað vexti um 1 prósentustig. Meginvextir bankans eru nú 1,75% og hafa aldrei verið lægri. Svigrúm er því til frekari vaxtalækkana sé þess þörf. Bindiskylda banka við Seðlabankann hefur verið lækkuð um 40 milljarða. Seðlabankinn hefur lýst því yfir að hann sé reiðubúinn til að miðla meira lausafé út í kerfið ef nauðsyn krefur. Þá aflétti bankinn sveiflujöfnunarauka á fjármálafyrirtæki sem auðveldar bankakerfinu að styðja við heimili og fyrirtæki þar sem þá myndast allt að 350 milljarða svigrúm til nýrra útlána. Nefndin undirstrikar nauðsyn þess að bankakerfið nýti þetta aukna svigrúm til að standa við bakið á viðskiptavinum sínum. Vaxtalækkun, afnám sveiflujöfnunaraukans, lægri bindiskylda lausafjár og lækkun sérstaks bankaskatts verður að birtast í hagstæðari lánakjörum fyrirtækja og heimila. Sú ákvörðun peningastefnunefndar 22. mars sl. að hefja bein kaup á skuldabréfum ríkissjóðs á eftirmarkaði styður við ríkisfjármálastefnuna og styrkir markmið Seðlabankans um að tryggja jafnt heimilum og fyrirtækjum lægri fjármögnunarkostnað. Alþingi hefur þegar samþykkt frumvarp um hlutastörf þar sem ríkissjóður greiðir allt að 75% launa fólks. Með hlutastarfaleiðinni er verið að verja störf og tryggja eins og unnt er að ráðningarsamband milli launafólks og fyrirtækja haldist. Reiknað er með að kostnaður vegna þessa geti orðið um 22 milljarðar kr. og er það örugglega ekki ofáætlað. Þá var fyrirtækjum gefinn kostur á að fresta gjalddaga helmings opinberra gjalda í mars og apríl, en nefndin leggur til að sá frestur verði framlengdur til 15. janúar nk. Áætlað er að umfangið verði um 11 milljarðar. Að uppfylltum ákveðnum skilyrðum verður fyrirtækjum með samþykkt frumvarpsins jafnframt gefinn kostur á að fresta allt að þremur gjalddögum staðgreiðslu og tryggingagjalds fram á næsta ár til að bæta lausafjárstöðu sína. Ætla má að staðgreiðsla þeirra skatta sem um ræðir, tekjuskatts, útsvars og tryggingagjalds hjá launagreiðendum öðrum en opinberum aðilum, geti numið um 100 milljörðum kr. samanlagt á þriggja mánaða tímabili. Afnám gistináttagjalds til ársloka 2021, úttekt séreignarsparnaðar og aukin endurgreiðsla virðisaukaskatts vegna vinnu eru aðgerðir til að létta undir með atvinnulífinu og örva það. Mikilvægur hluti af efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar er að auka fjárfestingar hins opinbera á þessu ári um samtals 22,5 milljarða kr. Þar af er gert ráð fyrir að opinber fyrirtæki fjárfesti fyrir 4,6 milljarða. Þetta kemur til viðbótar þeim fjárfestingum sem þegar voru áætlaðar og má því ætla að fjárfestingar hins opinbera nemi á þessu ári u.þ.b. 97 milljörðum kr. Þá skipta miklu breytingarnar sem nefndin leggur til um framlengingu frestunar á gjalddögum aðflutningsgjalda samhliða heimild til að færa allan virðisaukaskatt til innskatts á uppgjörstímabili þrátt fyrir að virðisaukaskatti vegna innflutnings hafi á þeim tíma ekki verið skilað. Hið sama verður sagt um sérstaka heimild fyrir Skattinn til að fella niður álag vegna vanskila á virðisaukaskatti í samráði við ráðherra í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi eru. Ríkisábyrgð á lánum til fyrirtækja samhliða lækkun bankaskatts, afnámi sveiflujöfnunaraukans og lægri bindingu lausafjár eykur svigrúm bankakerfisins til útlána til fyrirtækja og heimila sem auðveldar þeim að standa í skilum og viðhalda ráðningarsambandi fyrirtækja við starfsfólk. Um leið geta fyrirtækin verið betur í stakk búin til að ná viðspyrnu þegar óvissuástandi lýkur. Nefndin ítrekar mikilvægi þess að fjármálafyrirtæki standi þétt við bakið á atvinnulífinu. Herra forseti. Það var ekki einfalt að afgreiða þetta frumvarp. Ég vil hins vegar nota tækifærið til að þakka nefndarmönnum sérstaklega fyrir samstarfið. Við vorum ekki alltaf sammála um allt en það var alveg greinilega eindreginn vilji allra í nefndinni að standa þannig að verki að við hefðum nokkurn sóma af. Sumum finnst ekki nægilega langt gengið hér og undir margt get ég tekið í þeim efnum. Ég segi hins vegar að það er alveg ljóst, og öllum nefndarmönnum hefur verið það ljóst, að þetta er bara fyrsti leikhluti. Ég veit ekki hversu margir leikhlutarnir verða þegar upp er staðið. Það er líka ljóst í mínum huga að þegar við sjáum betur hver staðan er raunverulega hjá fyrirtækjum verðum við í efnahags- og viðskiptanefnd örugglega reiðubúin að bretta upp ermar, hefja aftur störf og fara í þau verkefni sem við þurfum að fara í. Sú mynd mun skýrast verulega eftir 6. apríl. Ég ítreka þakkir mínar til allra nefndarmanna og ekki síst fulltrúa stjórnarandstöðunnar. Þau ganga fram af hreinskilni og heilindum þó að við værum ekki sammála öllu í meðförum nefndar. Hv. þingmenn Oddný G. Harðardóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Þorsteinn Víglundsson og Smári McCarthy skrifa undir álit þetta með efnislegum fyrirvörum sem fylgja nefndarálitinu. Inga Sæland sem er áheyrnarfulltrúi í nefndinni er einnig með athugasemd sem fylgir álitinu. Nefndin ítrekar enn og aftur að ljóst er að aðgerðum stjórnvalda lýkur ekki með þessu frumvarpi. Samþykkt þess með þeim breytingum sem nefndin leggur til er hins vegar stórt skref í rétta átt. Markmiðið er að takmarka þann óhjákvæmilega skaða sem verður vegna áhrifa heimsfaraldurs kórónuveiru. Ljóst er að á komandi dögum og vikum verða stjórnvöld sem og aðrir að fylgjast grannt með gangi mála og halda áfram að leita allra færra leiða til að mæta þeim áskorunum sem til staðar eru. Að framangreindu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem eru lagðar fram á sérstöku þingskjali. Undir álitið skrifa hv. þingmenn sá er hér stendur, Óli Björn Kárason, Þorsteinn Víglundsson, með efnislegum fyrirvara, Brynjar Níelsson, Bryndís Haraldsdóttir, Oddný G. Harðardóttir, með efnislegum fyrirvara, Ólafur Þór Gunnarsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, með efnislegum fyrirvara, Smári McCarthy, með efnislegum fyrirvara, og Willum Þór Þórsson. Auk þess er eins og ég sagði áður athugasemd frá Ingu Sæland, áheyrnarfulltrúa í nefndinni.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fyrir samstarfið í nefndinni. Við þær hörmulegu aðstæður sem við horfum nú upp á, og erum ekki enn búin að sjá hvernig þetta verður allt saman þegar yfir lýkur, eru til aðilar sem vilja gjarnan græða á stöðunni, stunda óheilbrigð viðskipti, markaðsmisferli og jafnvel innherjasvik. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að stjórnvöld hafi nægilega góð tæki til að fylgjast með slíkum aðilum og stöðva þá eða hvort við þurfum að koma upp nýjum tækjum til slíks eða styrkja þau sem stjórnvöld hafa til eftirlits með slíkum óheilbrigðum viðskiptum.
Herra forseti. Nei, ég hef enga ástæðu til að ætla að við þurfum að koma upp einhverri nýrri stofnun til að fylgjast með. Ég held hins vegar að það sé rétt hjá hv. þingmanni að hafa áhyggjur af því að í svona ástandi reyni einhverjir óprúttnir aðilar að nýta sér það. Þegar tekin er ákvörðun um að ríkið komi til móts við fyrirtæki og hjálpi þeim að komast yfir erfiðasta hjallann eru hugsanlega einhverjir sem munu nýta sér það. Ég treysti Skattinum mjög vel til að fylgja því eftir. Alveg með sama hætti er hætta til staðar þegar ákveðið er að veita ríkisábyrgðir á hluta af lánum fyrirtækja. Þess vegna er svo mikilvægt að við tökum höndum saman og samþykkjum að komið verði á fót sérstakri eftirlitsnefnd með því og eftirlitsnefndin á að gefa ráðherra skýrslu og ráðherra á að gefa Alþingi skýrslu um framkvæmd þessa. Ég held að það sé mjög mikilvægt [[Forseti hringir.]]að við sem erum í þessum sal séum líka á vaktinni.
Herra forseti. Ég þakka fyrir svarið. Ég hef orðið vör við það að sveitarfélög eru að velta fyrir sér 5. gr. frumvarpsins og hvernig hún víkur að sveitarfélögunum varðandi endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna framkvæmda og viðhalds í sveitarfélögum. Ég spyr hv. þingmann hvernig þetta víki að sveitarfélögunum og bið um leið um rökin fyrir því að greinin er eins og hún er gagnvart sveitarfélögunum.
Ég er ekki alveg viss um að ég hafi náð spurningu hv. þingmanns. Endurgreiðsla virðisaukaskatts vegna vinnu við íbúðir eða nýbyggingar nær fyrst og síðast til einstaklinga. Það hefur líka komið í ljós að þetta nær til félagasamtaka, eins og t.d. orlofssjóða verkalýðshreyfingarinnar sem benti okkur á að það gæti verið skynsamlegt að þau féllu þar undir. Það kom í ljós að þau gera það. Við vildum hins vegar láta reyna á það að virðisaukaskattur yrði endurgreiddur af fráveituframkvæmdum. Ég er sjálfur hlynntur því að það skuli gert. Það var hins vegar ákveðið að fara aðra leið, að beinar fjárveitingar yrðu til fráveituframkvæmda á vegum sveitarfélaga. Ég get alveg skilið það en hefði hins vegar haldið [[Forseti hringir.]]að það væri betri kostur fyrir sveitarfélögin en líka fyrir náttúruvernd á Íslandi, það væri hvati fyrir sveitarfélögin í formi þess að fá endurgreiddan virðisaukaskatt af þessum framkvæmdum.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þennan pakka sem er í boði. Það er þakkarvert og margt mjög gott er í honum. Það sem er slæmt er það sem vantar. Nú er búið að setja þarna inn pakka fyrir öryrkja og líka barnabætur en hvað með eldri borgarana? Margir eldri borgarar hafa það slæmt en ég sé ekki krónu fyrir þá, ekki eina krónu. Hvers vegna ekki? Upphaflega var talað um að barnabótaaukinn yrði 40.000 fyrir þá sem væru með undir 11 milljónum í árslaun og 20.000 fyrir hina. Nú er búið að breyta því. Nú eru þetta 42.000 annars vegar og 30.000 hins vegar. Þá væri gott að fá skýringu á því hvers vegna í ósköpunum þeir sem verst eru staddir í þjóðfélaginu, öryrkjarnir, fá bara 20.000. Af hverju fá þeir ekki að lágmarki 42.000? [[Forseti hringir.]]Það er verið að setja 20.000 kr. [[Forseti hringir.]]1. júní til öryrkja, það stendur hérna, [[Gripið fram í.]]í sérstakar bætur en barnabótaaukinn er 42.000. [[Forseti hringir.]]Ef við setjum þetta í tölulegt samhengi, hvers vegna í ósköpunum fá þá ekki öryrkjarnir ekki 42.000 kr., þ.e. hámarkið?
Forseti vill biðja hv. þingmenn um að virða hin knöppu tímamörk.
Herra forseti. Ég tek fram að margar ábendingar komu til nefndarinnar frá fjölda hagsmunasamtaka, fyrirtækja og einstaklinga, margar mjög góðar. Það er bara ekki hægt að gera allt fyrir alla. Það er einhver misskilningur hjá hv. þingmanni þegar kemur að barnabótaaukanum. Ef frumvarpið hefði verið látið standa óbreytt með barnabótaaukanum hefðum við búið til vél sem hefði verið einhver sú óréttlátasta sem ég hefði séð. Sú staða hefði komið upp að fjölskylda með lægri heimilistekjur hefði fengið lægri fjárhæð en fjölskylda með hærri heimilistekjur. Þar vorum við í nefndinni algjörlega einhuga. Við tókumst á um það hvort tekjutengja ætti barnabótaaukann [[Forseti hringir.]]eða ekki en við náðum þessari niðurstöðu. Við gerum þessar breytingar og við hækkum tölurnar.
Virðulegur forseti. Ég þakka svarið en hann svaraði ekki spurningunni um eldra borgarana. Af hverju eru þeir ekki inni? Af hverju erum við með 42.000 kr. barnabótaauka en bara 20.000 kr. til öryrkjanna, þeirra sem verst eru settir? Hvers vegna í ósköpunum erum við að borga þeim sem eru á háum launum 30.000 kr. á sama tíma og við getum við ekki borgað öryrkjum nema 20.000 kr. og eldri borgurum ekki krónu? Hvers vegna í ósköpunum? Svaraðu því.
Þegar hv. efnahags- og viðskiptanefnd fékk þetta frumvarp til umfjöllunar var ekki gert ráð fyrir að greiðsla kæmi til öryrkja með þeim hætti sem hér er lagt til. Fari ég rétt með - ég horfi nú á hv. þm. Birgi Þórarinsson sem situr í fjárlaganefnd - mun fjárlaganefnd hafa átt frumkvæði að því að leggja til fjármuni sem gerði okkur kleift að setja inn orlofsauka, ef ég mætti kalla það svo, sérstakar greiðslur til öryrkja. Mættu þær vera hærri? Já, vissulega, hv. þingmaður, [[Gripið fram í.]]en við erum þó að stíga þetta skref. Getum við nálgast þær aðgerðir og þær tillögur sem hér liggja fyrir þannig að þetta sé ekki lokakaflinn í því sem við þurfum að fara að gera? [[Forseti hringir.]]Þetta er bara fyrsta skrefið. Þetta er fyrsti leikhluti. Eini vandi minn er sá að ég veit ekki hversu margir leikhlutarnir verða en þetta er bara sá fyrsti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna. Það er margt gott í þessu frumvarpi og ég lýsi því yfir að við í Miðflokknum viljum svo sannarlega leggja okkar af mörkum í þessum efnum. Ég hefði viljað sjá ákveðnar breytingar með betri hætti en þetta er fyrsta skref og mikilvægt og svo verðum við að endurmeta stöðuna fljótlega aftur og sjá hvort þær beri þann tiltekna árangur sem við væntum í þessum efnum. Það sem mig langaði aðeins að koma inn á við hv. þingmann er lækkun á bankaskattinum. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega að hann vænti þess að hagstæðari kjör yrðu fyrir heimili og fyrirtæki við lækkun skattsins. Ég tek heils hugar undir það en mig langar að spyrja hv. þingmann um arðgreiðslur banka. Þeir hafa verið að kaupa eigin bréf og þá á ég sérstaklega við einkabankana. Verður gerð krafa um að hluthafar skili þessu til baka, þ.e. [[Forseti hringir.]]þeir noti eigið fé til að mæta þessum áföllum? Og nú er verið að frysta laun æðstu stjórnenda ríkisins. Hvað með laun bankastjóranna? [[Forseti hringir.]]Eiga þau ekki að lækka fyrst verið er að fara í þessar aðgerðir og nýta allt sem hægt er í þeim efnum?
Herra forseti. Lækkun bankaskattsins, sem var ákveðin fyrir nokkuð mörgum mánuðum, er flýtt en hún kemur ekki til framkvæmda fyrr en á næsta ári. Það eina sem ég ætla að segja um bankana er að núna mun reyna á íslensku bankana. Það verður fylgst með því hvernig þeir akta. Það verður fylgst með því að þeir taki þátt í vörn íslensks viðskiptalífs vegna þess að við erum í vörn og þeir þurfa að styðja við viðskiptavini sína af heilum hug. Þeir verða að sýna að íslensk heimili og íslensk fyrirtæki fái að njóta þeirra aðgerða sem gripið hefur verið til; sveiflujöfnunaraukans, lægri lausafjárbindingar og ekki síst lægri stýrivaxta Seðlabankans. [[Forseti hringir.]]Það er einmitt við svona aðstæður sem við þurfum, íslenskt efnahagslíf, fyrirtæki og heimili, virkilega á öflugu fjármálakerfi að halda.
Herra forseti. Ég tek undir hvert einasta orð sem hv. þingmaður sagði og styð hann í því. Kjarni málsins er þó sá að almenningur á Íslandi er brenndur af viðskiptum sínum við bankana eftir bankahrunið. Þess vegna ríkir mikil tortryggni um að þeir komi til með að vera eins velviljaðir einstaklingum og fyrirtækjum og hv. þm. Óli Björn Kárason nefndi hér og óskaði eftir. Ég geri það heils hugar einnig en ég nefni t.d. að þegar til stóð að lækka bankaskattinn fyrr á þessu þingi komum við í Miðflokknum með breytingartillögu þess efnis að það yrði skilyrt með þeim hætti að við myndum sjá árangur gagnvart heimilunum og fyrirtækjunum í landinu, þ.e. að við sæjum að þeir væru að lækka þjónustugjöldin og vextina. Engin þannig úrræði eru til staðar. Vissulega er mikið í húfi fyrir bankana, ég tek alveg undir með hv. þingmanni hvað það varðar, að fyrirtækin komist í gegnum þessa miklu erfiðleika en ég vil reifa áhyggjur mínar hér. [[Forseti hringir.]]Það er verið að gera verulega vel við bankana eins og hv. þingmaður nefndi réttilega og þá hefði ég talið æskilegt [[Forseti hringir.]]að skoða það, t.d. í þeim bönkum sem hafa verið með háar arðgreiðslur eins og í einkabönkunum, hvort ekki væri eðlilegt að þeir skiluðu því til baka og nýttu eigið fé í þessum aðstæðum.
Herra forseti. Það er vert að hafa í huga að allir bankarnir hafa gefið það út að þeir muni ekki greiða arð á þessu ári. Frekasti eigandi til arðgreiðslna er ríkissjóður í gegnum árin, svo merkilegt sem það er. Eigum við ekki bara að líta á þetta, hv. þingmaður, sem tækifæri fyrir íslenska bankakerfið til að endurheimta það traust sem glataðist í hruninu? Ég hef séð hvernig íslensku bankarnir brugðust mjög snöggt við núna þegar ósköpin skullu á okkur þar sem þeir buðu strax einstaklingum ákveðið skjól, buðu fyrirtækjum líka ákveðið skjól og þeir hafa verið að lækka vexti til einstaklinga og fyrirtækja, m.a. á íbúðalánum til fyrirtækja. Þeir hafa stigið skref í rétta átt en hins vegar mun reyna á íslenska [[Forseti hringir.]]fjármálakerfið. Nú er búið að auka svigrúm bankanna og getu til að styðja við íslensk heimili og íslensk fyrirtæki og þá gera þeir það. Ég ætlast til þess.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni, formanni efnahags- og viðskiptanefndar, fyrir gott samstarf eins og hann kom að í ræðu sinni. Það er alveg rétt. Þó að ágreiningur hafi verið um ýmsar leiðir og að fjölmörg okkar hafi ekki talið þessar aðgerðir ganga nægilega langt ber að fagna því að gott samstarf tókst um að laga það að því marki sem hægt var. Ber að þakka fyrir slíkt. Hv. þingmaður segir hér ítrekað að hann ætlist til þess að bankar og fyrirtæki, sérstaklega bankarnir, svari því ákalli að styðja við íslenskt atvinnulíf á krefjandi tímum. Ég ætlast til og krefst þess að stjórnvöld geri slíkt hið sama og þess vegna vil ég spyrja: Telur hv. þingmaður ekki nauðsynlegt að ganga lengra en bara að fresta og veita lánafyrirgreiðslu? Þurfum við ekki með einhverjum hætti að grípa til [[Forseti hringir.]]varanlegra ráðstafana til að létta á mögulegum skuldaklafa atvinnulífsins þegar út úr þessari fordæmalausu krísu verður komið?
Herra forseti. Þetta á ekki að vera skjall hér en ég ætla að þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni, varaformanni efnahags- og viðskiptanefndar, kærlega fyrir samstarfið. Það skiptir mig miklu máli vegna þess að ég var ekki alveg klár á að ég skildi sumt og þá kom hann mér til bjargar. Takk fyrir það. Það er rétt sem hv. þingmaður vekur athygli á. Það er alveg ljóst að við þurfum að vera tilbúin til þess að gera meira. Ráðstafanirnar sem við höfum verið að gera fela í sér að ýta aðeins boltanum á undan okkur, kannski til að fá svigrúm til að sjá heildarmyndina og átta okkur betur á hversu alvarleg staðan er. En það er líka alveg ljóst að þegar við tökum ákvörðun um að fresta tekjum ríkisins, fresta gjöldum og sköttum fyrirtækja, mun hluti af þessum tekjum glatast vegna þess að fyrirtækin munu því miður [[Forseti hringir.]]fara í þrot og þar með munu tekjurnar glatast. Það er eins gott að við séum ekkert að fela það [[Forseti hringir.]]heldur horfast í augu við slíkar staðreyndir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni skjallið. Við getum stofnað til formlegs skjallbandalags hér og nú. Við myndum sjálfsagt fallast í faðma ef það mætti. Ég fagna því að hv. þingmaður hafi skilning á þessu. Ég brýni hann í starfi sínu innan meiri hlutans við að halda þessum sjónarmiðum á lofti. Ég held að það sé mjög varhugavert með skuldirnar, sérstaklega þegar við horfum til lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Við megum ekki gleyma því að uppistaða íslensks atvinnulífs er örfyrirtæki, fyrirtæki með starfsmenn sem telja einn til tíu. Gríðarlega stór hluti launþega starfar hjá fyrirtækjum af þessari stærðargráðu. Hér erum við að glíma við alveg fordæmalausa efnahagskrísu, algjöra rekstrarstöðvun í raun og veru hjá stórum hluta atvinnulífsins, og við verðum að gæta að því í aðgerðum til lengri tíma að þessi fyrirtæki komi ekki út úr þessari krísu hlaðin skuldum af því að aðgerðir hafi eingöngu miðast við að fresta greiðslu. [[Forseti hringir.]]Ég held að þetta þurfum við að hafa sérstaklega í huga þegar horft verður til aðgerða til lengri tíma litið.
Herra forseti. Ég held að það sé alveg kórrétt hjá hv. þingmanni. Ég held að við verðum að búa svo um hnútana í þeim aðgerðum sem við grípum til á næstu vikum og mánuðum að þær miði að því að íslenskt atvinnulíf, litlu og meðalstóru fyrirtækin alveg sérstaklega, sé í þannig stöðu að fyrirtækin geti gripið tækifærið þegar óáranin er gengin yfir, að við séum ekki búin að koma þeim í þannig stöðu að þau séu í rauninni einhvers konar lifandi lík vegna þess að þau geti sig hvergi hreyft út af skuldum o.s.frv. Við þurfum að tryggja að fyrirtækin komi þannig út úr þessu að þau hafi raunveruleg tækifæri og raunverulega möguleika til að spyrna sér frá þegar tækifæri gefst. Þar eigum við hv. þingmaður og ég hygg að allir, a.m.k. í efnahags- og viðskiptanefnd, [[Forseti hringir.]]sameiginlegt markmið í þessum efnum.
Herra forseti. Þau bráðabirgðaákvæði sem sett eru með frumvarpinu sem við ræðum hér eru nauðsynleg til að bregðast við stöðu fyrirtækja sem annars yrði óviðráðanleg með öllu. Við í Samfylkingunni styðjum þær aðgerðir, þó með fyrirvara því að við hefðum viljað ganga lengra og gera meira. Aðgerðirnar eru tímabundnar og þær eru takmarkaðar og ekki fer á milli mála að til frekari aðgerða stjórnvalda þarf að koma og það sem allra fyrst. Samstarfið í nefndinni var ágætt framan af og formaður nefndarinnar, hv. þm. Óli Björn Kárason, á hrós skilið fyrir hvernig hann stýrði starfi hennar. Fulltrúar stjórnarandstöðu í efnahags- og viðskiptanefnd unnu af fullum heilindum með meiri hlutanum við að bæta frumvarpið eins og kostur var á stuttum tíma. Ég gerði mér vonir um að í slíku neyðarástandi sem nú ríkir væri vilji til samvinnu mikill þvert á flokka. Það voru því vonbrigði þegar í ljós kom á síðustu metrunum að svo var ekki meðal allra stjórnarliða. Mesta andstaðan var við tillögur sem vörðuðu málefni barna og kvennastétta. Það kom mér á óvart hversu ósveigjanlegur meiri hlutinn var í þeim efnum. Fyrir fram hefðu fáir gert ráð fyrir þeirri andstöðu hjá stjórnarmeirihluta sem styður ríkisstjórn undir forystu Vinstri grænna. Að gera vel við fyrirtæki var hins vegar ekkert vandamál. Breytingartillögur nefndarinnar við frumvarpið eru til bóta og formaður nefndarinnar hefur farið vel yfir þær. Ég þarf ekki að gera það aftur hér en get þó nefnt sérstaklega breytingar á gjalddögum virðisaukaskatts og möguleikum til að fella niður álag ef fresta þarf þeim greiðslum sem og skilyrði um bann við arðgreiðslum og kaupum í eigin bréfum fyrirtækja sem nýta sér úrræði stjórnvalda. Orlofsauki til öryrkja er mjög mikilvægur á þessum erfiðu tímum. Mörg heimili verða fyrir miklum búsifjum, ekki síður en fyrirtæki, og allflestir landsmenn munu finna fyrir versnandi efnahag meðan faraldurinn gengur yfir. Stjórnvöld verða að mæta tímabundnum rekstrarvanda heimila, ekki síður en fyrirtækja. Húsnæðiskostnaður og rekstur ökutækja er þar stór þáttur. Leigjendur verða líkt og þeir sem búa í eigin húsnæði í vandræðum með fastan kostnað í heimilisrekstri. Því fagna ég breytingartillögu stjórnarandstöðunnar í hv. fjárlaganefnd um hækkun húsnæðisbóta. Mörg sveitarfélög hafa gefið út yfirlýsingar um tilslakanir með greiðslu fasteignagjalda til fyrirtækja. Þannig þarf einnig að mæta heimilum í vanda. Stjórnvöld þurfa að gera skýlausa kröfu til banka um að þeir veiti heimilum fyrirgreiðslu og sýni í verki að aðgerðir Seðlabanka og ríkis nýtist fólkinu í landinu sem nú er í viðkvæmri stöðu. Traust til fjármálafyrirtækja er ekki mikið og hefur ekki verið frá hruni og því þurfa stjórnvöld að beita sér og gefa skýrt til kynna að þau krefjist þess að aukin lausafjárstaða, lágir vextir og lækkun bankaskatts sem hefur verið flýtt verði til þess að heimilin í landinu fái betri kjör og góð ráð frá bönkum, svo sem um endurfjármögnun lána. Forseti. Það er nauðsynlegt að endurskoða barnabótakerfið frá grunni. Viðmiðunartölur um óskertar barnabætur hafa ekki hækkað í rúm tvö ár og skerðingar vegna launa eru grimmar. Frá 1. apríl byrja barnabætur að skerðast við laun sem eru 10.000 kr. undir lægsta launataxta. Fjölskyldur langt undir meðallaunum ársins 2019 fá engar barnabætur. Meðallaun ársins 2019 voru um 770.000 kr. Barnabótakerfið sem stjórnarmeirihlutinn vill ekki breyta enn þá er þannig að fólk langt undir meðallaunum fær ekki barnabætur. Með hækkun barnabóta ættu stjórnvöld að vinna gegn því að efnahagsáhrif faraldursins komi um of niður á barnafjölskyldum. Barnabótaaukinn sem stjórnvöld leggja til er góð hugmynd, nú þegar fjölskyldur hafa misst tekjur hratt í því neyðarástandi sem ríkir. Það er hins vegar með ólíkindum að stjórnarmeirihlutinn leggi til með breytingartillögu að miða við tekjur ársins 2019 þegar upphæð til barna er ákveðin. Ég gagnrýni stjórnarmeirihlutann harðlega fyrir þessa meðferð á barnabótaaukanum. Hann er einskiptisaðgerð sem nýtist ekki síst foreldrum sem hafa misst vinnuna eða stóran hluta tekna sinna vegna faraldursins og búa við óvissu um tekjur næstu mánaða. Því er fráleitt að tekjutengja barnabótaaukann við tekjur ársins 2019. Skynsamlegra og sanngjarnara hefði verið að greiða sömu upphæð vegna allra barna. Ákvörðun stjórnarmeirihlutans verður til þess að þeir foreldrar sem voru með 1.250.000 í samanlagðar tekjur á mánuði á árinu 2019 fá 42.000 kr. með hverju barni en þeir foreldrar sem voru með 1.251.000 kr. eða meira á mánuði á árinu 2019 fá 30.000 kr. á barn. Það er grátbroslegt að verða vitni að því að stjórnarmeirihluti undir forystu Vinstri grænna vilji henda út stóru neti fyrir fyrirtækin í landinu og taki þar undir með formanni Sjálfstæðisflokksins um að gera þurfi meira en minna til að passa að ekkert fyrirtæki verði út undan sem orðið hefur fyrir tekjufalli en vilji að barnafólk sem misst hefur vinnuna fái færri krónur með hverju barni bara til að tryggja að þeir sem ekki hafa misst tekjur fái ekki fleiri krónur. Það að gera frekar meira en minna gildir ekki um barnafjölskyldur í vanda hjá stjórnarmeirihlutanum. Stjórnvöld hafa ekki enn mætt vanda þeirra sem hafa ekki getað mætt til vinnu vegna skertrar starfsemi leik- og grunnskóla. Við þeim vanda verður að bregðast strax. Í þessum hópi eru foreldrar sem standa einir og geta ekki unnið heima. Þetta á við um fólk sem stundar ýmis umönnunarstörf og afgreiðslustörf svo dæmi séu tekin. Forseti. Á fundum nefndarinnar var rætt um hvort og hvernig útvíkka mætti ákvæðið um Allir vinna sem virkaði ágætlega í hruninu en miðast helst við að glæða starfsemi sem karlar sinna. Því er sláandi að breytingartillögur nefndarinnar skuli eingöngu vera um enn fleiri hefðbundin karlastörf. Það sætir furðu að ekki skuli hafa náðst samstaða um að leggja fram tillögur sem snúa að fleiri kvennastéttum. Samkomubann bitnar illa á stórum iðngreinum sem konur vinna í miklum meiri hluta, svo sem hárgreiðslu og snyrtifræði. Til að glæða þar heilbrigð og öflugri viðskipti að samkomubanni loknu ætti að fella þær greinar undir ákvæðið. Einnig ætti að ýta undir hringrásarhagkerfið, t.d. með því að hvetja til viðskipta við saumastofur og sambærilega starfsemi með sama hætti. Í frumvarpsgreininni um Allir vinna átakið er þó fjallað um störf sem nær eingöngu eru unnin af konum, heimilisaðstoð og reglulega umhirðu húsnæðis. Markmiðið með greininni er að heimili sem þurfa á heimilisaðstoð að halda spari hana ekki við sig þótt tekjur heimilisins minnki. Félagsþjónusta sveitarfélaga sinnir flestum þeim heimilum sem þurfa á slíkri þjónustu að halda. Ákvæðið beinist því að hinum sem ekki þurfa á félagsþjónustu að halda. Ákvæðið er einnig til hagsbóta fyrir fyrirtæki sem vinna á þessu sviði og verður vonandi til þess að sem fæst starfsfólk missi vinnuna. BSRB fjallar um þetta ákvæði í umsögn sinni og segir þar að 13 ára reynsla af slíkum aðgerðum hafi ekki skilað árangri í Svíþjóð. Ákvæðið hafi ekki bætt stöðu eða aukið réttindi starfsfólks en aukið þess í stað einkarekstur á félagsþjónustunni með tilheyrandi kostnaði fyrir þá sem þurfa nauðsynlega á þjónustu að halda. Það þarf að fylgjast með þróun þessara mála hér á landi við þá breytingu sem gerð er tillaga um í frumvarpinu. Nú þegar atvinnuleysi mun aukast mjög mikið á næstu vikum er sú afleita staða uppi að atvinnuleysisbætur eru í sögulegu lágmarki miðað við lágmarkslaun. Samfylkingin gerir kröfu um að atvinnuleysisbætur verði strax hækkaðar og við þá hækkun væri eðlilegast að miða við krónutöluhækkanir lífskjarasamninganna þannig að hún yrði samtals 17.000 kr. frá 1. janúar og svo 24.000 kr. frá 1. apríl. Kaupmáttur atvinnuleysisbóta er nú mun minni en kaupmáttur lægstu launa. Þá er fyrirséð að námsmenn muni eiga í erfiðleikum á komandi mánuðum vegna þess að þeir hafa margir misst hlutastörf sem þeir stunda með námi og augljóslega verður mikill skortur á sumarstörfum sem námsmenn hafa sinnt. Námsmenn mega ekki gleymast í þessu ástandi og finna þarf lausn á þeim vanda hratt og vel. Stóri vandinn fyrir utan þann heilsufarslega er að stærsta atvinnugreinin á Íslandi, ferðaþjónustan, er í algjöru frosti og greinin er í raun hrunin úti um allan heim. Stjórnvöld þurfa nú þegar að ákveða hvernig stutt verði enn betur við fyrirtæki þar sem starfsemi hefur stöðvast og engar tekjur koma inn og fyrirsjáanlegt er að svo verði áfram um hríð eftir að faraldurinn hefur gengið yfir. Fastur kostnaður er þar undir, svo sem húsaleiga, fasteignagjöld, tryggingar, hiti og rafmagn. Tímabundin frestun á nokkrum gjalddögum opinberra gjalda dugir ekki við þær aðstæður. Sérstaklega liggur á stuðningi við smáfyrirtæki úti um allt land og viðkvæm sprotafyrirtæki sem eiga möguleika á að dafna með auknum stuðningi. Aðgerðir Dana og Þjóðverja til að vinna gegn áhrifum Covid-19 á smáfyrirtæki eru góðar fyrirmyndir í þeim efnum. Í neyðarástandi eins og nú ríkir geta skapast tækifæri fyrir þá sem vilja græða á ástandinu og stöðu fólks og fyrirtækja sem standa veik fyrir við þessar aðstæður. Stjórnvöld verða að vinna gegn slíku með enn frekari aðgerðum til að halda lífi í lífvænlegum fyrirtækjum. Slíkir gammar sem stunda vilja óheiðarleg viðskipti eru nú þegar farnir að þreifa fyrir sér. Þingmenn Samfylkingarinnar krefjast þess að ríkisstjórnin komi á sérstöku eftirliti með fjármálakerfi og atvinnulífi svo tryggt sé að ekki verði stunduð vafasöm viðskipti, markaðsmisferli eða innherjasvik í því hörmulega efnahagsástandi sem nú ríkir. Við leggjum auk þess þunga áherslu á að stjórnvöld sjái til þess að bankar sýni samfélagslega ábyrgð og vinni með heimilum í erfiðri stöðu. Skilaboðin til okkar allra þessa dagana eru: Ekki vera fávitar. Ef við vörumst að vera fávitar og sýnum samfélagslega ábyrgð á öllum stigum mun okkur farnast vel. Samráð og samtal og gott upplýsingaflæði milli stjórnar og stjórnarandstöðu þarf að vera til staðar um frekari lausnir til að verjast alvarlegum afleiðingum faraldursins. Við verðum að gæta að lýðræðinu með réttum upplýsingum frá stjórnvöldum og leita eftir samstöðu um lausnir. Öfgaöfl þrífast á óvissu, reyna að finna sökudólga og bjóða upp á óábyrgar lausnir og falsfréttir. Með samráði og breiðri samstöðu er hægt að koma í veg fyrir slíkt hér á landi. Um leið og samráð er komið á innan lands er alþjóðleg samvinna afar brýn. Ef löndin í kringum okkur loka sig enn meira af í langan tíma mun það hafa miklar afleiðingar hér heima. Samvinna um aðgerðir og lausnir um frjáls og opin samfélög, aukinn jöfnuð, mannréttindi og frelsi eftir að faraldurinn hefur gengið yfir er lykill að góðri niðurstöðu. Forseti. Nú erum við í auga stormsins og mitt í því er skyggnið ekki alltaf mjög gott. Erfitt er að sjá hvað verður, hvaða lærdóm megi draga af stöðunni og hvað ætti að gera betur. Eitt er þó víst, tvennt höfum við nú þegar lært af Covid-19 heimsfaraldrinum sem við verðum að taka með okkur inn í framtíðina. Við verðum á öllum tímum að búa við öflugt heilbrigðiskerfi og fjölbreytt atvinnulíf. Sterkt og gott heilbrigðiskerfi fyrir alla er okkur lífsnauðsynlegt og að það standist mikið álag í framlínu almannavarna og þjóðaröryggis. Fjölbreytt atvinnulíf er einnig afar mikilvægt fyrir efnahag heimila, fyrirtækja, ríkis og sveitarfélaga. Hér á landi er það of einsleitt og í uppbyggingunni fram undan við að renna fleiri stoðum undir íslenskt atvinnulíf. Álag á heilbrigðisstarfsmenn og kerfið allt er gríðarlegt nú um stundir og á eftir að aukast þegar enn fleiri hafa smitast. Það leggst ofan á of mikið álag sem fyrir var áður en heimsfaraldur skall á. Um leið og heilbrigðisstarfsfólk fær hrós og þakkir er smánarblettur við þessar aðstæður að stjórnvöld skuli ekki hafa samið um kaup og kjör starfsfólksins sem hefur verið samningslaust um langt skeið. Allar fjárhagsáætlanir hljóta að verða teknar úr sambandi á meðan faraldurinn gengur yfir. Það má ekki standa á fjármunum til að verja heilsu fólks og varla er ástæða til að ætla að sú verði raunin nú þegar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra boðar aðgerðir og telur ríkissjóð vera vel í stakk búinn til að gera meira en minna. Að vísu nefndi hann það í umræðu um aðstoð við fyrirtæki en það hlýtur að vera óhætt að ganga út frá því að hið sama eigi við um fjárveitingar til heilbrigðiskerfisins. Stjórnvöld þurfa að átta sig vel á að almenningur mun ekki sætta sig við að heilbrigðisstofnunum verði gert að mæta auknum kostnaði sem veldur hallarekstri í ár með niðurskurði og skertri þjónustu á næsta ári. Enn betra heilbrigðiskerfi í fremstu röð er ein sterkasta stoð þjóðaröryggis og verður að vera markmiðið til framtíðar. Ferðaþjónustan hefur vaxið hér á landi með ósjálfbærum hætti. Stjórnvöld ýttu undir vöxtinn með ýmsum hætti og greinin átti stóran þátt í því að góðæri ríkti eftir að endum var náð saman eftir hrun. Ferðaþjónustan stóð undir 8,6% af landsframleiðslunni í fyrra sem er fjórum sinnum meira en ferðaþjónustan í Danmörku og meira en 2 prósentustigum meira en í Grikklandi. Þess vegna þurfa aðgerðir okkar vegna ferðaþjónustunnar að vera stærri í sniðum en í löndunum í kringum okkur sem ekki byggja á ferðaþjónustu sem meginstoð í atvinnulífinu. Ferðaþjónustan er mannaflsfrek og þar verða til mörg láglaunastörf. Greinin stendur nú berskjölduð fyrir afleiðingum veirunnar og ferða- og samkomubanns. Alþingi samþykkti á dögunum lög um hlutaatvinnuleysisbætur svo að starfsfólk og fyrirtæki geti haldið ráðningarsambandi í þrengingum. Einnig voru gerðar að lögum leiðir til að greiða fólki laun í sóttkví og til að fresta greiðslu gjalda sem fyrirtæki eiga að standa skil á til ríkisins. Flest þau úrræði sem og þau sem við ræðum í dag eru hugsuð til að koma til móts við fyrirtæki sem eiga í tímabundnum erfiðleikum á meðan faraldurinn gengur yfir og vinna gegn atvinnuleysi. Þær eru allar nauðsynlegar en það verður líka nauðsynlegt að stjórnvöld komi með frekari aðgerðir fyrir fyrirtæki sem verða í frosti til lengri tíma. Það þarf að gæta að smærri fyrirtækjum sérstaklega og viðkvæmum sprotafyrirtækjum, eins og ég hef áður sagt, ef þau eiga að standa af sér storminn. Og við verðum að tryggja að samgöngur til og frá landinu séu opnar. Fjölbreyttara atvinnulíf til framtíðar verður að vera markmiðið með öflugum aðgerðum til að örva nýsköpun og tækniframfarir, bæði með fjármunum í sjóði sem sækja má í en einnig með alvöruinnspýtingu í menntakerfið, ekki síst starfsmenntun og símenntun. Að lokum, forseti, er nauðsynlegt að horfa til sveitarfélaganna í landinu. Það er nauðsynlegt að horfa sérstaklega á þau landsvæði og þau sveitarfélög sem eru sérlega útsett fyrir þeim vanda sem samfélagið allt fer nú í gegnum. Sum samfélög treysta á stóra vinnustaði sem núna hefur verið lokað. Þar er atvinnuleysi nú þegar orðið mikið og fer vaxandi. Sveitarfélögin sem sinna nærþjónustunni, leikskólum, grunnskólum, fötluðum og þjónustu við aldraða, verða líka fyrir tekjufalli eins og ríkissjóður og kostnaðurinn eykst sömuleiðis. Það þarf að gæta að því að þau hafi bolmagn til að sinna nærþjónustunni vel sem er svo mikilvæg einmitt þegar slíkt neyðarástand ríkir og við förum í gegnum þá erfiðleika sem nú standa fyrir dyrum. Enn hefur faraldurinn ekki náð hámarki sínu þannig að ástandið á eftir að versna áður en við getum horft til bjartari tíma. Þá er mikilvægt, forseti, að við höfum í huga að faraldurinn gengur yfir og að lokum getum við aftur tekið til við eðlilegt líf, en þá verða sveitarfélög, ríki og við öll að hafa séð til þess að lágmarka skaðann.
Virðulegur forseti. Fyrst ætla ég að vera með örstuttan útúrdúr. Þingmaðurinn ræddi mikilvægi þess að hafa samráð þvert yfir pólitíska sviðið og ná breiðri samstöðu um aðgerðir af þessu tagi. Þetta ræddum við líka þegar þessar tillögur komu fram og það var gagnrýnt að ekki væri farin sú leið sem var farin í Danmörku, að hafa alla flokka uppi á sviði að kynna sameiginlegar tillögur allra flokka. Mér dettur þetta í hug vegna þess að ég sá um helgina að nýsjálenska þingið er búið að að setja í gang neyðaráætlun sem felst í því að sérstök þingnefnd heldur utan um viðbrögð við Covid. 11 þingmenn sitja í henni, sex úr stjórnarandstöðu og formaður nefndarinnar er úr stjórnarandstöðu. Þetta er ein leið til að ná að gulltryggja samstöðu um aðgerðirnar, að önnur hlið stjórnmálanna leggi fram tillögurnar og hin hliðin vinni síðan úr þeim á þingi. Þó að ég sé þess fullviss að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hafi unnið starf sitt af heilindum og metnaði er hægt að gera betur. Þetta var útúrdúrinn. Mig langar að spyrja út í Allir vinna og hvort þingmaðurinn geti frætt mig um það hvaða greiningar búi að baki frumvarpinu. Sá fókus sem var á byggingariðnaðinn eftir hrun 2008 var vegna þess að sá geiri var botnfrosinn á þeim tíma. Sýna einhverjar greiningar að þar sé akkúrat brýnast að bregðast við í dag? Hvernig rímar það saman að í nefndaráliti sé talað um að við frekari útfærslu þurfi að leggja áherslu á greinar þar sem konur eru fjölmennar [[Forseti hringir.]]en á sama tíma sé bætt við grein þar sem konur eru ekki fjölmennar, á tímum [[Forseti hringir.]]þar sem greinar þar sem konur eru fjölmennar eru vegna samkomubannsins í botnfrosti [[Forseti hringir.]]og fá ekki að fylgja með?
Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörkin.
Herra forseti. Fyrst vil ég nefna samstarfið. Ég held að það hefði verið betra ef samstarf hefði verið um samningu frumvarpsins og að frá fyrstu sporum hefði verið samstarf á milli flokkanna og þvert á flokka. Aðstæðurnar eru þannig að við eigum öll að taka saman höndum og þá verðum við líka öll að gefa pínulítið eftir um leið og við fáum eitthvað fyrir okkar snúð. Þannig gekk ég t.d. inn í nefndarstarfið, svo ég tali fyrir mig og ég er viss um að það á við um fleiri, og ég var tilbúin að samþykkja ýmislegt þar sem ég hef gjarnan viljað hafa öðruvísi ef ég hefði fengið á móti það sem brann mest á mér, eins og að fara með barnabótaaukann í aðra átt en niðurstaðan varð. Varðandi Allir vinna ákvæðið held ég að einkum hafi verið litið til þess vegna þess að það reyndist vel í hruninu. Auðvitað hefði samt átt að skoða það út frá stöðunni eins og hún er í dag. Mörg þjónustustörf eru hreinlega ekki til lengur og fólki hefur verið algjörlega sagt upp og er ekki einu sinni með hlutaatvinnuleysisbætur, störf sem konur sinna. Svo eru aðrar greinar í algjöru frosti, eins og hárgreiðsla, störf sem snyrtifræðingar sinna, nuddstofur, sem er bannað að vera með starfsemi meðan þetta gengur yfir. Við gætum auðvitað lagst yfir þetta og komið með tillögur um hvernig við getum glætt þessi störf eftir að faraldurinn hefur gengið yfir [[Forseti hringir.]]og einnig komið til móts við þann stóra hóp kvenna sem missir vinnuna núna í þjónustugeiranum.
Virðulegur forseti. Ég held að þegar við verðum komin út úr storminum verðum við að skoða með kynjagleraugum viðspyrnuna sem verður sett í gang vegna þess að í þeim aðgerðum sem gripið er til í dag er kynjaskekkja eins og bent hefur verið á. Þar tek ég heils hugar undir með þingmanninum. Mig vantar smáútskýringu um barnabótaaukann. Í greinargerð með frumvarpinu segir að áhrif þess á ríkissjóð að greiða 20.000 kr. eða 40.000 kr. til allra barna landsins séu 3,1 milljarður. 80.000 börn sinnum óskertur barnabótaauki, 80.000 sinnum 40.000 kr., eru 3,2 milljarðar. Hvaða tilgangi þjónar tekjutenging þegar ávinningurinn fyrir ríkissjóð er jafn lítill og virðist vera? [[Forseti hringir.]]Hópurinn sem fær skertar bætur er hvort eð er ekki neitt sem heitið getur. Til hvers að ergja fólk með þessu?
Herra forseti. Það er von að hv. þingmaður spyrji. Mér er það algjörlega hulin ráðgáta nema stjórnarmeirihlutinn vilji með þessu passa upp á að einhverjar barnafjölskyldur með góðar tekjur fái aðeins meira og það skiptir þá stjórnarmeirihlutann engu máli þó að stór hluti barnafjölskyldna sem hafa misst tekjur og farið undir viðmiðið frá árinu 2019 fái minna. Þetta virðist vera hugsunin. Auðvitað væri frábært að fá stjórnarliða til að útskýra betur hvers vegna þeir vilja miða við í fyrsta lagi tölur í barnabótakerfinu sem eru að mínu mati óraunhæfar og í öðru lagi við tekjur á árinu 2019 þegar hrunið verður í launum hjá allflestum [[Forseti hringir.]]á árinu 2020.
Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir ræðuna og ekki síst fyrir mjög gott samstarf í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég vil nota tækifærið og þakka öllum hv. þingmönnum sem sitja í nefndinni fyrir gott, ærlegt og heiðarlegt samtal í gegnum fjarfundabúnað alla síðustu viku. Mér finnst samt ástæða til að nefna tvö atriði sem hv. þingmaður kom inn á, annars vegar barnabótaaukann sem kom hér aðeins til umræðu. Ég vil árétta, því að sumir kynnu að misskilja það af ræðu hv. þingmanns áðan, að frumvarpið sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd fékk í hendurnar gekk út á barnabótaauka sem miðaðist við tekjur ársins 2019. Við höfum ekkert annað viðmið. Það er samt satt sem kom fram í ræðu hv. þingmanns að það var umræða um hvort ástæða væri til að hafa óskertan barnabótaauka og þar af leiðandi þyrfti ekki að horfa til tekna ársins 2019. Niðurstaðan varð, eins og öllum ætti að vera ljóst, að við breyttum frumvarpinu töluvert og þá er spurning mín til hv. þingmanns hvort hún telji þá útfærslu sem nú liggur fyrir ekki betri en þá sem var upphaflega í frumvarpinu. Þar var ákveðin skekkja þar sem átti að horfa bara á launaupphæð annars foreldris en ekki allrar fjölskyldunnar. Með þessari breytingu er það þó gert og þeir sem eru komnir yfir 15–16 milljónir fá 30.000 kr. með hverju barni en aðrir fá 42.000. Þetta er fyrsta spurning mín til hv. þingmanns. Ég sé að tíminn líður hratt, ég ætlaði líka að koma inn á Allir vinna og verð að gera það í seinna andsvari.
Herra forseti. Það er alveg rétt að tekjuviðmiðið vegna barnabótaaukans var gallað í frumvarpinu. Það var hins vegar miklu hærra en það sem stjórnarmeirihlutinn leggur til. Miðað við þá niðurstöðu hefði aðeins kostað 130 milljónir að sleppa tekjutengingunni og láta alla fá 40.000 kr. Ég vona að engum blandist hugur um að ég er mjög ósátt við að miðað sé að við að samanlagðar mánaðartekjur sem fá hærri barnabótaaukann miðað við árið 2019 séu rétt undir miðgildi og langt undir meðallaunum. Það er miðað við 625.000 kr., ef báðir aðilar eru með jafn há mánaðarlaun, en meðallaun voru 770.000 kr. á árinu 2019. Mér finnst prinsippið að baki barnabótaauka frábær hugmynd og ég hrósa þeim sem datt í hug að koma með hann inn í frumvarpið. Það er nefnilega góð hugmynd að koma með upphæðina og leggja til allra barnafjölskyldna í landinu. Við getum ekki fundið út hver staða þess fólks er í dag, hvort það er fyrir ofan eða neðan þetta fáránlega lága viðmið sem stjórnarmeirihlutinn hefur sett inn. Til að vera viss um að við gerum meira en minna, eins og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra leggur áherslu á, [[Forseti hringir.]]til að vera viss um að ekkert barn yrði út undan, áttum við auðvitað að setja sömu upphæð til allra barnafjölskyldna í landinu. Það hefði verið virkilega réttlátt og sanngjarnt.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir. Eins og fram kemur í máli hv. þingmanns er alveg ljóst að uppi voru skiptar skoðanir í nefndinni um hvort fjármunir ættu að renna úr sameiginlegum sjóðum til fjölskyldna óháð fjárhag þeirra. Það er líka alveg rétt að við eigum svolítið erfitt með að sjá fjárhag fjölskyldna akkúrat núna. Þess vegna er mikilvægt að ítreka enn og aftur það sem fram kemur í nefndarálitinu, að án efa er von á fleiri aðgerðum. Þá langar mig að koma inn á aðgerð sem ég held að sé brýn og ég talaði mjög fyrir í nefndinni. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir tók að einhverju leyti undir hana og það er sú leið sem við förum í Allir vinna. Þar er farið í gott verkefni sem reyndist vel eins og hv. þingmaðurinn kom inn á og ég held að það sé ekki síst vegna þess að það reynist vel í því að forða þessum atvinnugreinum frá því að lenda í svörtu hagkerfi sem er því miður allt of algengt. Þess vegna held ég að við verðum að bregðast við og horfa sérstaklega á atvinnugreinar þar sem eru fleiri konur. Ég hef vakið sérstaka athygli á þessu hjá Samtökum iðnaðarins og ég á von á því [[Forseti hringir.]]að þau komi með tillögur til okkar og er þá sérstaklega að horfa til gullsmiða og klæðskera í þeim efnum. Því miður held ég að Allir vinna henti síður hárgreiðslu- og snyrtistofunum. Ég æski þess að hv. þingmaður komi með mér í þá vinnu að hugsa út fyrir boxið og velta því upp hvernig við getum komið til móts við þær mikilvægu stéttir.
Herra forseti. Það mun ekki standa á þeirri sem hér stendur að fara í þá vinnu með hv. þingmanni. Ég hef margoft bent á það og meira að segja áður en aðgerðirnar komu til að gæta þyrfti að kynbundnu atvinnulífi. Staðan núna er ólík því sem var í hruninu. Þó að við séum auðvitað að reyna að læra af því sem gekk upp þar og læra af mistökunum sem gerð voru við þær aðstæður bitnar það ekki alveg eins á sömu stéttum. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar eru karllægar. Það eru settar meiri og stærri fjárhæðir í framkvæmdir á vegum og í greinar sem karlar sinna. Við getum ekki brugðist kvennastéttum í landinu með því að [[Forseti hringir.]]gera ekki neitt. Þess vegna er pínu skammarlegt að við skulum bæta við fleiri hefðbundnum karlastéttum í tillögum nefndarinnar en ekki kvennastéttum. Við þurfum hins vegar að gera það og ég fer með hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur alla leið í þeim efnum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir ágæta ræðu og þakka henni jafnframt fyrir samstarfið í hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem var ekki sammála í öllum atriðum eins og þingmaðurinn kom inn á. Þær lendingar sem nefndin á endanum stendur fyrir eru mislangt frá áhersluatriðum þeirra sem að álitinu standa. Það kemur ágætlega fram í þeim fyrirvörum sem hv. þingmenn hafa ritað. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann út í Allir vinna sem þingmaðurinn kom raunar inn á í andsvari áðan. Það er rétt að núna er kynjaskekkja í úrræðinu eins og eftir hrun. Þingmaðurinn nefndi réttilega starfsgreinar sem væri mögulegt að koma til móts við. Sér þingmaðurinn fyrir sér eitthvert fyrirkomulag þar sem væri sérstaklega hægt að koma til móts við þær stéttir sem hún nefndi? Nú er til að mynda hárgreiðslufólk að stærstum hluta til konur og þær stéttir eru í sérstöku banni vegna nándar. Hefur þingmaðurinn hugmyndir um frekari aðgerðir eins og til að mynda meiri launabætur eða einhvers konar ívilnanir [[Forseti hringir.]]til þessara greina þegar þær geta farið af stað?
Herra forseti. Það er líka þannig með greinarnar sem nefndar eru í Allir vinna, iðngreinarnar og t.d. er talað um viðgerðir á íbúðarhúsnæði, að við erum ekkert að kalla fólk heim til okkar í því ástandi sem nú varir. Það verður einhver töf á að það úrræði fari að virka vel. Hið sama á við um hreingerningar á heimilum. Ég átta mig ekki alveg á því af hverju iðngreinar sem kvennastéttir sinna að mestu geta ekki fallið undir ákvæðið. Ákvæðið er hugsað til að glæða viðskipti og passa að þau fari ekki inn í svarta hagkerfið. Auðvitað geta þessar stéttir farið þangað líka. Af hverju ættum við ekki að reyna að glæða viðskiptin þar? Ég veit ekki hver rökin eru og ég skil þau ekki hafi einhver reynt að færa þau fram. Annaðhvort verðum við að gera þetta eða horfa sérstaklega á efnahag þessara litlu fyrirtækja. Úti um land er oft bara ein hárgreiðslustofa eða einn snyrtifræðingur sem heldur úti stofu og þær stofur ráða alls ekki við að missa viðskipti með þeim hætti sem samkomubannið skyldar þær til að gera. Þeim er gert að loka, stjórnvöld segja þeim að gera það. Þær geta fengið að fresta einhverjum greiðslum en ég get ekki séð að það sé nægileg aðgerð og þá verður að koma með einhvers konar beina styrki. Verkefnið sem slíkt er verðugt og mér finnst að við ættum þvert á flokka að setjast niður [[Forseti hringir.]]með öðrum, fyrir utan þinghúsið líka, og reyna að smíða góðar tillögur til að koma til móts við vinnumarkaðinn sem er eins kynskiptur og raun ber vitni.
Herra forseti. Ég tek undir með þingmanninum og raunar hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur sem nefndi áðan að við þyrftum að einhenda okkur í að finna þessar leiðir. Ég held að það sé hárrétt að það ættum við að gera. Ég held að það sé alveg rétt hjá þingmanninum með karllægu sjónarmiðin, að a.m.k. oftar ef ekki oftast eru valdar þær stéttir sem karlmenn eru meira í. Þingmaðurinn nefndi annað sem ég held að sé mikilvægt líka og mig langar aðeins að koma inn á í þessu andsvari, sveitarfélögin. Þingmaðurinn nefndi að við þyrftum að horfa til þess með hvaða hætti þau geta tekið þátt í úrræðunum. Það er sérstakt fagnaðarefni að Reykjavík hefur þegar stigið fram í því efni. Ég geri ráð fyrir að í sumar [[Forseti hringir.]]muni margir námsmenn leita til sveitarfélaganna um sumarvinnu. Telur þingmaðurinn að þingið eða ríkisvaldið gæti með einhverju móti komið til móts við það verkefni?
Herra forseti. Varðandi sveitarfélögin veit ég og hv. þingmaður veit það líka, því að fulltrúar þeirra komu til okkar í nefndinni og fóru yfir óskir sínar, að þar á bæ hafa menn eðlilega áhyggjur af tekjustofnunum. Við setjum heilmiklar kröfur á sveitarfélög. Við hvetjum þau til að fara í alls konar framkvæmdir og viðhald en við segjum ekki skýrt að þau fái líka endurgreiðslu á virðisaukaskattinum. Ég er hrædd um að við þurfum að fara yfir öll þessi atriði. Námsmenn munu auðvitað leita til sveitarfélaganna en það er ekki bara það. Ég kem af svæði þar sem atvinnuleysi er nú þegar orðið tæplega 14% og meira en það í Reykjanesbæ. Þar var atvinnuleysi komið í 9% í janúar þannig að margir munu [[Forseti hringir.]]lenda á strípuðum atvinnuleysisbótum sem eru rétt 290.000 kr. Sveitarfélögin munu þurfa að veita félagslega þjónustu hvað þetta varðar. Hún mun aukast og þess vegna þurfum við að horfa sérstaklega á stöðu sveitarfélaganna.
Forseti. Ég kem hér upp til að gera grein fyrir fyrirvara hv. þm. Smára McCarthys og þar af leiðandi okkar Pírata við aðgerðir ríkisstjórnarinnar til að mæta efnahagslegum áhrifum í kjölfar heimsfaraldurs kórónuveiru. Búast má við verulegum efnahagslegum áhrifum í kjölfar heimsfaraldursins og því er mikilvægt að stjórnvöld bregðist við með umfangsmiklum og árangursríkum mótvægisaðgerðum. Það er auðvelt að styðja flestar þær aðgerðir sem lagðar eru til í frumvarpinu þrátt fyrir að þær séu ekki nógu umfangsmiklar, sumar þeirra séu ekki líklegar til árangurs og loks að áherslurnar skorti framsýni. Frestun á gjalddögum skatta, barnabótaauki, endurgreiðsla virðisaukaskatts, lækkun bankaskatts, viðbótarfyrirgreiðsla og ríkisábyrgðir eru allt aðgerðir sem eru til þess fallnar að styðja við rekstur hagkerfisins í núverandi árferði. Við Píratar fögnum því að nefndin hafi sammælst um að taka með skýrum hætti fyrir arðgreiðslur og annars konar fjármagnsflutninga út úr fyrirtækjum til eiganda þeirra meðan á ríkisábyrgðum lána stendur. Því miður munu þessi skilyrði ekki takmarka aðgengi að slíkum lánum fyrir fyrirtæki sem hafa greitt út verulegar fjárhæðir í arð að undanförnu en bregðast við versnandi ástandi með hópuppsögnum í stað fjármagnsinnspýtingar. Það má sýna því skilning að slíkar takmarkanir væru flóknar í útfærslu en við viljum nota tækifærið til að minna fyrirtækin sem um ræðir á samfélagslega ábyrgð þeirra. Efast má um mikilvægi og gagnsemi aðgerða á borð við niðurfellingu gistináttaskatts og útgreiðslu séreignarsparnaðar enda ýmist um óverulegar fjárhæðir að ræða eða svo sértækar aðgerðir að tiltölulega fáir njóta góðs af. Sérstakur barnabótaauki mun vissulega nýtast barnafólki eitthvað en aðgerðin er ómarkviss og rökin að baki útfærslu hennar eru ósannfærandi. Þá er gagnrýnivert að aðgerðirnar snúa fyrst og fremst að stærri fyrirtækjum. Fyrirtæki þurfa í raun að hafa náð ákveðinni stærð til þess að frestun á gjalddögum skatta og aðgangur að lánum hafi grundvallaráhrif á lífvænleika rekstursins. Þannig er horft fram hjá veruleika margra smærri rekstraraðila og einyrkja eins og listamanna, sjálfstætt starfandi iðnaðarmanna og sérfræðinga sem ekki geta nýtt sér slíka fyrirgreiðslu án þess að hún hefði langvarandi tekjuskerðingu í för með sér fyrir viðkomandi. Heilt yfir söknum við róttækari aðgerða í þágu almennings í landinu. Búast má við verulegu atvinnuleysi og tekjuskerðingu almennings og ekki verður séð að nóg sé að gert til að bregðast við því. Forseti. Þann 16. september 2019 sagði Ángel Gurría, aðalritari OECD, á ráðstefnu í Reykjavík, með leyfi forseta: „Við þurfum að byggja upp snjallara hagkerfi, nýtt hagkerfi þar sem lögð er áhersla á heilbrigði og velsæld mannkyns.“ Þetta er rétt. Sú sem hér stendur telur mögulegt að Covid-19 heimsfaraldri hafi nú þegar leyst úr læðingi uppsafnaðan þrýsting á hagkerfið sem kemur til vegna aukinnar sjálfvirknivæðingar, breytinga í alþjóðaviðskiptum og undirliggjandi breytinga á vinnumarkaði. Ef það er tilfellið, og ekki síst ef heimsfaraldurinn hefur veruleg og varanleg áhrif á viðskiptakerfi heimsins og vinnumarkað, er ljóst að þær aðgerðir sem birtast í þessu frumvarpi verða aldrei annað en tímabundinn vegatálmi sem hefur takmarkað gagn gagnvart nýrri framtíðarskipan alþjóðlega hagkerfisins. Heimurinn virðist nú þegar hafa breyst varanlega og því er mikilvægt að stjórnvöld aðlagist þeim breytingum. Ef það er tilfellið, og jafnvel þó að svo væri ekki, er tímabært að líta til nýrra hugmynda sem hafa komið fram og notið vaxandi stuðnings fræðimanna á undanförnum árum. Þær miða að því að gera hagkerfið mannvænna og sjálfbærara og stuðla að velsæld í öðrum skilningi en einungis hefðbundinn hagvöxtur felur í sér. Í slíkri nálgun væri lögð áhersla á að tryggja grunnframfærslu almennings og beina kröftum ríkisins að því að efla nýsköpun og skapandi greinar og fjármagna vel rannsóknir og þróun, ekki síst í vísindagreinum þar sem unnið er að lausnum við aðsteðjandi loftslagsvá. Ljóst er að aðsókn í Atvinnuleysistryggingasjóð mun á komandi mánuðum verða veruleg. Þegar er búið að búa þannig um hnútana að fólk geti fengið hlutagreiðslur úr sjóðnum vegna minnkaðs vinnuframlags. Það vantar í raun bara herslumuninn til að komið verði á borgaralaunum í formi neikvæðs tekjuskattsþreps en að stíga það skref fæli í sér umbreytingu á Atvinnuleysistryggingasjóði til samræmis við það sem vænta má af hagkerfi framtíðarinnar. Þannig væri tekjum undir ákveðinni krónutöluupphæð mætt með mótframlagi ríkisins sem færi minnkandi eftir því sem tekjurnar aukast. Þannig væri fólki með engar tekjur tryggt viðunandi lífsviðurværi, en fólk sem hefði töluverðar en þó ónógar tekjur hefði fyrir vikið meira svigrúm vegna þess sem bætt væri við. Aðgerð sem þessi fæli í sér minni yfirbyggingu fyrir ríkið en nú er og minni skriffinnsku fyrir alla. Hún myndi ná betur yfir öll tilfelli en ljóst er að mörg sértilfelli eru til staðar í núverandi kerfi þar sem fólk í erfiðri fjárhagslegri stöðu fellur á milli. Það er áhyggjuefni, forseti. Efnahagsleg viðbrögð við yfirstandandi heimsfaraldri geta ýmist byggst á trú yfirvalda á getuna til að viðhalda fyrra ástandi eða trú þeirra á að það sé ekki raunsætt. Við Píratar teljum umræddar aðgerðir ágætar til þess að viðhalda tímabundið ríkjandi kerfi en teljum þó að aðstæður krefjist þess að horft sé til nýrra möguleika. Við styðjum þessar aðgerðir, forseti, með þeim fyrirvörum sem fram hafa komið og í ljósi þess skamma tíma sem er til stefnu fyrir fyrstu viðbrögð stjórnvalda en köllum þó eftir víðtækari samvinnu ríkisstjórnarinnar við Alþingi á komandi vikum og mánuðum um að endurhugsa framtíðarskipan hagkerfisins.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér tillögur ríkisstjórnarinnar vegna Covid-19 veirunnar. Fjármálaráðherra hefur ítrekað sagt að hann telji að við eigum að gera meira heldur en minna og í því samhengi er eiginlega furðulegt að í fyrstu tillögunum voru öryrkjar ekki inni með sérstakar greiðslur. Þeir eru komnir inn en á þann furðulega hátt að þeir fá 20.000 kr. greiðslu, sem er mjög gott og ber að þakka og veitir ekki af, en setjum það í samhengi við það að við erum að borga 42.000 kr. til þeirra sem hafa fengið barnabætur óskertar eða skertar að hluta og síðan erum við að borga 30.000 kr. til þeirra sem hafa aldrei fengið barnabætur vegna þess að þeir eru svo tekjuháir. Og ef við setjum þetta í samhengi myndi ég segja að við hefðum átt að vera með tölurnar þannig að 50.000 kr. væru fyrir öryrkja, 42.000 kr. fyrir börnin og við hefðum að ósekju getað sleppt 30.000 kr., nema til þeirra sem geta sannað að þeir þurfi virkilega á því að halda vegna skerðingar á launum eða öðru sem þeir hafa orðið fyrir vegna veirunnar. Eldri borgarar eru núna komnir inn líka og það var gert af minni hluta fjárlaganefndar, minni hlutanum í þingi. Þá vil ég nefna neðstu tíundirnar, þá sem fá ekki neina aðra framfærslu en berstrípaður greiðslur frá Tryggingastofnun. Við hefðum viljað sjá að tekið væri utan um SÁÁ sem er nú að missa nánast allt sitt sjálfsaflafé vegna faraldursins; álfasalan, styrktarsjóðir frjósa vegna faraldursins. Við munum sennilega aldrei í sögunni þurfa á eins mikilli hjálp að halda fyrir þá veikustu og einstaklinga sem eru lokaðir inni í einangrun. Við verðum að átta okkur á því að í þessum faraldri hefur sala á áfengi tvöfaldast á nokkrum dögum. Við verðum bara að vona að fljótlega verði brugðist við og öllum hjálpað. Í því samhengi má benda á að Sjálfsbjörg, landssamband hreyfihamlaðra, var að senda frá sér tilkynningu og þar segir, með leyfi forseta: „Sjálfsbjörg, landssamband hreyfihamlaðra, vekur athygli stjórnvalda á því að efnahagsleg áhrif heimsfaraldursins Covid-19 koma illa niður á þeim fötluðu einstaklingum. Mikið er um húsnæði sem hefur verið í byggingu sem nú stendur lyftulaust eða aðra þættir sem snúa að aðgengi vantar og hefur jafnvel gert það í mörg ár. Hægt er að telja fleiri byggingar en færri sem þannig er ástatt um. Viðbúið er að byggingar sem þannig er ástatt um muni standa mörg ár til viðbótar nú þegar efnahagslegar hamfarir ganga yfir heimsbyggðina. Undirritaður veltir því fyrir sér hvort að nú sé tækifæri að skrá allar þessar byggingar í sérstöku atvinnuátaki. Endurreisn framkvæmdasjóðs fatlaðra er hins vegar nauðsynleg til að bæta aðgengi að umræddu húsnæði. Undirritaður telur að slíkur sjóður gæti starfað á svipaðan hátt og Framkvæmdasjóður ferðamannastaða en hann hefði aðeins það hlutverk að bæta aðgengi fyrir alla þar sem skortur á aðgengi er til trafala.“ Þetta er eitt af því sem við gætum tekið inn í pakkann og tryggt það að allir geti komist leiðar sinnar á sem einfaldastan hátt. Miðflokkurinn, Samfylkingin, Píratar, Viðreisn og Flokkur fólksins standa að minnihlutaáliti og í því er t.d. tillaga um að fjárfesta í hjúkrunarheimilum fyrir 5 milljarða og margar góðar tillögur. Þar á að vísu að setja töluvert meiri pening en ríkisstjórnin ætlar að gera í þessum björgunarpakka. Það er t.d. aðdáunarvert að ákveðinn hópur heilbrigðisfólks er í fremstu víglínu og þarf að vinna gífurlega vinnu við mjög erfiðar aðstæður og segir sig sjálft að það á að sjá til þess að það fái umbun fyrir sína vinnu. Og í því samhengi er líka vert að benda á að það er ekki eðlilegt að ekki skuli vera búið að semja í málefnum hjúkrunarfræðinga og að ekki skuli fyrir löngu vera búið að ganga frá öllum samningum sem varða heilbrigðisfólk. Ég vil koma betur að því sem kom fram í máli mínu í upphafi. Það sem ég get ekki skilið er hvers vegna í ósköpunum einhverjum datt í hug að borga út barnabætur til þeirra sem áður hafa ekki fengið þær vegna þess að þeir hafa verið of tekjuháir og þar af leiðandi fallið undir skerðingar en á sama tíma hefur ríkið, ár eftir ár, núverandi ríkisstjórn og fyrrverandi ríkisstjórnir, stóraukið skerðingar til eldri borgara og öryrkja. Ef við setjum þetta í eitthvert samhengi þá eru skerðingar í dag um 60 milljarðar hjá eldri borgurum og öryrkjum. Þar erum við að tala um 5 milljarða á mánuði. Ef við viljum taka út einhverjar skerðingar þá gætum við byrjað þarna. Ef við setjum það í samhengi við allan björgunarpakkann upp á 230 milljarða, eins og hefur verið sagt, þá væri það lítið í prósentum talið ef einn mánuður hefði verið tekinn út og hætt að skerða. En það dugir ekki til. Eins og áður hefur komið fram er þarna stór hópur undir sem lendir ekki einu sinni í skerðingum og er á langlægstu bótunum. Honum þarf að hjálpa og taka utan um. Ef við gerum það ekki á róðurinn eftir að þyngjast verulega vegna þess að þetta er hópurinn sem á ekki fyrir mat, lyfjum eða öðrum nauðsynjum í lok mánaðarins. Nú eru að koma mánaðamót og þá kemur inn sama upphæð og vanalega hjá þessum hópi sem er svo lág að hún er langt undir fátæktarmörkum, þ.e. sárafátækt. Það segir okkur hversu óskiljanlegt það er að við skulum ekki hafa á neinum tímapunkti, enginn hefur gert það, fundið út hver er venjuleg framfærsla. Það var gert að vísu fyrir nokkrum árum síðan en niðurstöðunni var stungið undir stól. Síðan hefur verið miðað við einhverja furðulega og undarlega lága upphæð sem ég hef oft spurt mig hvernig í ósköpunum var fundin út og hef ekki fengið nein svör við því. Sem er kannski ekkert undarlegt vegna þess að ef rétt væri gefið, og við þurfum ekki annað en að fara aftur til þess þegar staðgreiðsla skatta var tekin upp og endurreikna bætur almannatrygginga, þá værum við ekki að tala um að einhver væri með 200.000 kr. útborgaðar. Það væri komið vel yfir 300.000 kr. Það er það sem við þurfum. Fólk þarf á þeirri upphæð að halda. Síðan er svolítið skrýtið með þennan björgunarpakka ríkisstjórnarinnar að þetta eru allt karlastörf. Þetta eru eiginlega 90–95% störf fyrir karla en konur sitja eftir. Ég rak augun í það í yfirlestri mínum að það var eiginlega vísað á sveitarfélögin, þau ættu að búa til störf fyrir konur. Og ég spyr: Af hverju ekki ríkið líka? Af hverju að beina því til sveitarfélaganna? Þarna vantar að bæta vel í vegna þess að þetta þarf að hjálpa öllum. Annað í pakkanum er hvernig skiptingin er. Fjárveitingarnar eru t.d. nauðsynlegar í vegaframkvæmdir og þar eru ýmsir góðir punktar, en það þarf að bæta vel í. Eitt af því sem við ættum að gera núna væri að klára t.d. Reykjanesbrautina frá höfuðborgarsvæðinu alveg inn að Keflavík, tvöfalda hana. Það væri mjög gott framtak og myndi bæta umferðaröryggi gífurlega því eins og við vitum er þetta mjög slæmur kafli upp á slys að gera. Við höfum verið að setja upp dæmi um hverju eigi að forgangsraða og ég segi fyrir mitt leyti að við eigum að forgangsraða númer eitt, tvö og þrjú gagnvart vinnu og fólki. Þeir sem eru verst staddir í dag og eru að missa töluverða vinnu og eru komnir í hlutastörf og hinir sem eru komnir á atvinnuleysisskrá - þetta er orðinn gífurlega stór hópur. Þarna er ekki um mjög auðugan garð að gresja vegna þess að atvinnuleysisbætur eru um 280.000 kr. Þær eru samt töluvert hærri en örorkulífeyrir og töluvert hærri en það sem margir eldri borgarar eru að fá. Og eins með þá þarf að bæta þarna í. Það segir sig sjálft og við vitum, það þarf ekki að upplýsa einn eða neinn um það, að það lifir enginn neinu sældarlífi á 220.000 kr. útborgað eða minna. Það finnst mér að ætti að skipta okkur öllu máli vegna þess að tölfræðin sýnir okkur, í Bretlandi var gerð könnun sem sýndi fram á það svart á hvítu, að fátækt kostar miklu meira fyrir þjóðfélagið heldur en að sjá til þess að enginn sé í fátækt. Þar koma inn áhrifin á heilsu fólks, sjúkrahúsin, heilsugæslur, lyf og annað. Þess vegna er það alveg á hreinu að það besta sem við gætum gert fyrir þjóðfélagið í heild sinni væri að sjá til þess að enginn þurfi að lifa við fátækt. En því miður er ekki meiri hluti fyrir því á þingi. Það virðist vera meiri hluti fyrir því að halda svoleiðis hlutum óbreyttum. Þá er næsta spurning: Hvers vegna í ósköpunum hefur ríkisstjórnin eftir ríkisstjórn ekki séð til þess í eitt skipti fyrir öll að eyða þeirri smán okkar að 500–600 fjölskyldur þurfi og verði að treysta á matargjafir, bíða í röðum eftir matargjöf eins og var? Núna fær ákveðinn hópur sendan matarpakka heim en ég veit að því miður fá það ekki allir. Sumir eru ekki í netsambandi eða geta hringt og bjargað sér sjálfir. Það er ömurlegt til þess að vita að á okkar tíma, árið 2020, skuli vera einstaklingar búandi heima hjá sér, einir, með galtóman ísskáp og geta enga björg sér veitt. Það setur á okkur hin að við verðum að standa í fæturna og fylgjast vel með. Við verðum að benda á hvar skóinn kreppir, [[Kliður í þingsal.]]reyna að finna þessa einstaklinga, koma upplýsingum til þeirra um hvert þeir geta leitað. Það er verið að setja upp síma hjá Rauða krossinum sem mun verða hægt að hringja í og einnig netfang hjá velferðarráðuneytinu. Það er gott svo langt sem það nær. Það sem vantar líka inn í þetta og ég hef hvergi séð í neinum af þeim plöggum sem hérna eru er hvað ríkisstjórnin ætlar að gera fyrir Hjálparstarf kirkjunnar, Fjölskylduhjálp Íslands, Mæðrastyrksnefnd. Ekki er króna lögð í það. Ég vona heitt og innilega að það verði hægt að drífa í því að leggja þarna inn einhverjar milljónir, þær skipta sköpum. Þarna þurfa bæði ríki og sveitarfélög að koma að vegna þess að á þessar stofnanir treystir fólk. Ég myndi segja að það væri frábært ef þeim peningum sem þarna yrðu settir inn yrði varið til þess að þessir einstaklingar gætu fengið heilnæmar vörur, lýsi, D-vítamín, C-vítamín, allt sem hjálpar og við vitum að hjálpar. Ef við gerum það ekki held ég að það eigi eftir að valda okkur mun meiri kostnaði. Eins og ég sagði í upphafi þá skilar það sér til baka sem þarna er sett inn, það skilar sér með betri heilsu, minna álagi á heilbrigðiskerfið og allir græða á því. Undirstaðan er að beita heilbrigðri skynsemi í svona málum, ekki bara að setja upp skynsemisgleraugun rétt fyrir kosningar og taka þau svo niður og fara í gamla, góða farið. Við verðum að sjá til þess að allir fái björgunarpakka, enginn verði skilinn út undan. Ef okkur tekst það er vel sloppið en ef okkur tekst það ekki þá er það ömurlegt. Í svona árferði eins og nú er eigum við ekki að skilja einn einasta út undan.
Frú forseti. Til að spara tíma ætla ég að láta nægja að lesa fyrirvara minn við það nefndarálit sem hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar kynnti áðan, álit sem allir nefndarmenn skrifuðu undir, en að allmargir með fyrirvara og þar með talið ég. Fyrirvarinn hljóðar svo: „Frumvarpið hefur tekið verulegum breytingum í meðförum efnahags- og viðskiptanefndar. Ástæða er til að þakka formanni nefndarinnar fyrir að hafa gefið nefndinni tækifæri til að gera þessar breytingar og að hafa sjálfur haft frumkvæði að breytingum. Tekið hefur verið tillit til ýmissa ábendinga sem birst hafa í innsendum umsögnum og athugasemdum gesta. Þetta á bæði við um lagfæringu tæknilegra ágalla og efnisbreytingar. Breytingar sem nefndin leggur til koma til móts við margt af því sem þingmenn Miðflokksins bentu á við fyrstu umræðu um málið. Afstaða Miðflokksins hefur verið sú að stjórnvöld hefðu átt að tilkynna um aðgerðir fyrr en raunin varð á og að þær hefðu átt að vera mun umfangsmeiri en þær voru. Þó höfum við ítrekað að þingmenn flokksins myndu liðka fyrir öllum aðgerðum sem væru til þess fallnar að mæta hinum skaðlegu áhrifum kórónuveirufaraldursins. Ljóst er að mjög brýnt er að afgreiða málið enda þurfa margar þeirra breytinga sem kveðið er á um í frumvarpinu ásamt breytingartillögum nefndarinnar að koma til framkvæmda fyrir mánaðamót. Af þessum ástæðum skrifa ég undir nefndarálitið og legg ekki fram breytingartillögur umfram þær tillögur sem nefndin leggur til sameiginlega. Margar breytingartillögur nefndarinnar og sumar þeirra athugasemda sem birtast í álitinu eru til mikilla bóta og bera í ákveðnum tilvikum vott um gagnlegt innsæi. Þó tel ég mikilvægt að fram komi að ég er ekki sammála öllu því sem birtist í áliti nefndarinnar og er mjög andsnúinn sumum þeirra ályktana sem þar birtast. Vert er að nefna nokkur dæmi um atriði sem ekki hafa verið leidd til lykta á fullnægjandi hátt. Þetta er ekki tæmandi listi en dæmin eru nefnd til að sýna fram á hvað betur hefði mátt fara í áliti nefndarinnar. Afgreiðsla tillögu um sérstakan barnabótaauka er með öllu óskiljanleg. Komið hefur fram að það sé verulegum erfiðleikum háð að framkvæma tillöguna á þann hátt sem ríkisstjórnin kynnti og birtist í frumvarpinu. Sú tekjutenging sem lögð er til grundvallar er illframkvæmanleg enda liggja ekki fyrir gögn um skattgreiðslur síðasta árs. Jafnframt er ljóst að tekjur á liðnu ári segja í mörgum tilvikum ekkert um tekjur og aðstæður fólks á yfirstandandi ári vegna áhrifa heimsfaraldursins. Loks hefur komið fram að það að gera aðgerðina almennari, á þann hátt að hún nái jafnt til allra sem hafa börn á sínu framfæri, myndi hlutfallslega leiða til mjög lítillar kostnaðaraukningar. Leiða má líkur að því að flækjurnar sem fylgja því að ná fram hinni rakalausu tekjutengingu muni reynast kostnaðarsamari en einföldun. Sú einföldun hefði auk þess tryggt fólki sem misst hefur atvinnu sína, eða verulegan hluta tekna, bætur sem nýst hefðu börnum viðkomandi. Ekki var annað að heyra í umræðum í nefndinni en að á þessu væri víðtækur skilningur. Sú niðurstaða sem liggur fyrir vekur því furðu og ekki örgrannt um að byggt sé á pólitískum kennisetningum fremur en tilliti til raunverulegra aðstæðna. Borið hefur á því að reynt hafi verið að leysa úr flækjum með því að flækja málin enn meira. Slíkar aðferðir eru afar óviðeigandi við þær aðstæður sem nú eru uppi þar sem allt kallar á að aðgerðir séu eins almennar og einfaldar og kostur er. Veruleg vandkvæði eru á útfærslu aðstoðar við fyrirtæki. Nægir þar að nefna að skilyrðin sem setja á fyrir því að fyrirtæki sem eiga kost á lánum með hlutdeildarábyrgð ríkisins virðast til þess fallin að útiloka fyrirtæki sem hafa ekki lent í mestu rekstrarerfiðleikunum, enn sem komið er, en eru þó líkleg til að lenda í miklum erfiðleikum innan skamms. Þannig skapast hætta á því að fyrirtæki sem haldið gætu fólki í vinnu og reynst burðarásar hagkerfisins til lengri tíma falli milli skips og bryggju. Fyrirtækin gætu þá skaðast að því marki að þau þyrftu að segja upp fólki og reyndust illa í stakk búin til að leiða endurreisn efnahagslífsins.“ Hér má bæta því við, frú forseti, að þetta mál heyrir að talsverðu leyti undir fjárlaganefnd og fyrir sitt leyti hefur efnahags- og viðskiptanefnd gert breytingar til að draga úr þeim skilyrðum sem sett höfðu verið í samráði við fjárlaganefndina. Engu að síður er ástæða til að lýsa áhyggjum af því hvaða skilyrði er lagt upp með í þeirri vinnu sem Skattinum er ætlað að vinna við það að gera upp á milli fyrirtækja. Þá held ég áfram með fyrirvarann. „Með frumvarpinu ásamt breytingum nefndarinnar er Skattinum falið mjög umfangsmikið hlutverk við að meta fyrirtæki og rétt þeirra til ríkisaðstoðar. Enn er þó verulegum vafa undirorpið hvernig Skatturinn á að leysa þetta hlutverk af hendi og ljóst að það mun fela í sér gríðarmikla vinnu, tíma og fjölda álitamála. Þetta er enn ein áminningin um mikilvægi þess að aðgerðir sem ráðist er í við þessar aðstæður séu eins almennar og einfaldar og kostur er og að hægt sé að innleiða þær hratt. Nefna mætti fjölmörg önnur dæmi um það hvernig taka hefði mátt meira tillit til þeirra ábendinga sem bárust nefndinni, t.d. varðandi áhrif áfengisgjalds á ferða- og veitingaþjónustu sem og áhrif fasteignaskatta. Þá eru ótaldar þær aðgerðir sem bæta hefði mátt við áform ríkisstjórnarinnar en eins og fyrr greinir gefst nefndinni vart svigrúm til að standa að tillögum sem falla utan þess ramma sem frumvarpið setur. Þegar ríkisstjórnin kynnti aðgerðirnar sem nefndin hefur nú tekið til umfjöllunar var nefnt að breyttar aðstæður myndu kalla á frekari aðgerðir. Að mínu mati var ljóst áður en aðgerðirnar voru kynntar að aðstæður yrðu fljótlega mun verri en þær sem tillögunum var ætlað að mæta. Í því samhengi er rétt að minna á að því fyrr sem gripið er til viðeigandi ráðstafana þeim mun líklegri eru þær til að skila tilætluðum árangri og þeim mun minni verður kostnaðurinn fyrir samfélagið þegar upp verður staðið. Þótt ég undirriti nefndarálitið af framangreindum ástæðum ítreka ég mikilvægi þess að ráðist verði í frekari aðgerðir án tafar og að nefndin leyfi sér að laga tillögur ráðherra að raunverulegum aðstæðum eða hafi frumkvæði að því að leggja til aðgerðir sem eru til þess fallnar að lágmarka tjón samfélagsins af því neyðarástandi sem nú ríkir.“ Svo hljóðaði fyrirvari minn við nefndarálitið. Að lokum vil ég ítreka þakkir til nefndarformanns og annarra nefndarmanna fyrir gott samstarf í nefndinni á heildina litið.
Frú forseti. Það er full ástæða til þess í upphafi máls míns að taka undir þakkir nefndarmanna í hv. efnahags- og viðskiptanefnd til formanns nefndarinnar og raunar nefndarmanna allra fyrir gott samstarf og lausnamiðað í þessu máli enda aðstæður, eins og margoft hefur komið fram hér í dag, býsna sérstakar um þessar mundir. Ég mun í ræðu minni ekki fjalla um allar greinar frumvarpsins enda hafa aðrir þingmenn þegar gert það og komið inn á þá þætti sem ég hefði kannski ella snert á. En það eru gerðar nokkrar veigamiklar breytingar og síðan hafa einnig komið viðbætur í frumvarpinu og ég mun snerta á sumum þeirra. Það hefur verið sagt í dag og má ítreka það oft og lengi að auðvitað eru þær aðgerðir sem við erum að fara í núna ekki eitthvert endanlegt svar við ástandi enda er útilokað við þær aðstæður sem við erum í núna að svara einhverjum spurningum með endanlegum hætti, að bregðast við ástandi sem er síkvikt með einhverju slíku. Það hefur mikið verið talað um arðgreiðslur og hvernig ætti að taka utan um fyrirtæki sem njóta fyrirgreiðslu af hálfu stjórnvalda í tengslum við þessar aðgerðir. En það er mikilvægt að mínu mati að í frumvarpinu er í raun tekið algjörlega fyrir, bæði hvað varðar brúarlánin og fyrirgreiðslur vegna opinberra gjalda, að fyrirtæki sem nýta sér þessar stuðningsleiðir geti greitt sér út arð eða keypt eigin hlutabréf. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli því að það myndi misbjóða siðferðiskennd, held ég, alls þorra þjóðarinnar ef við ætluðum að horfa fram hjá slíkum atriðum. Nefndin gerir breytingartillögu þar að lútandi í algerri samstöðu og það er mjög mikilvægt. Eins hefur verið töluvert rætt um barnabótaaukann og hvort hann nái þeim markmiðum sem upp er lagt með, þ.e. að mæta barnafjölskyldum sem hafa lent í erfiðleikum vegna skólalokana, sóttkvíar o.s.frv. Barnabótaaukinn er líka ákveðin skilaboð til fjölskyldna í landinu um að stjórnvöld muni eftir því sem þau geta standa með fjölskyldunum og heimilunum. Það hefur nokkuð verið rætt líka um skiptinguna, þ.e. að draga strik við tiltekið tekjubil, og eins og hefur komið fram áður í dag munum við miða við fjölskyldutekjur, ekki einstaklingstekjur, eins og hv. formaður nefndarinnar kom ágætlega inn á fyrr í dag. Nefndin gerir þó þær breytingar á upphæðum að upphæðin í efra bilinu er hækkuð meira en upphæðin í neðra bilinu. Það er að vissu leyti gert til að koma til móts við þau sjónarmið sem hér hafa verið reifuð í dag, að erfitt sé að átta sig á því nákvæmlega hvaða hópar í samfélaginu eru í vanda núna þó að staða þeirra hafi verið á tiltekinn hátt í fyrra. Ég vil hins vegar nefna og tel mikilvægt að menn hugleiði það að ætla má að þeir sem voru í efri tekjubilum á síðasta ári ættu að vera að öðru jöfnu í betri færum nú til að bregðast við ástandinu en þeir sem eru á lægstu launum. Þar liggur kannski meginmunurinn. Síðan má velta því fyrir sér hvort við þurfum ekki að halda áfram að bæta barnabótakerfið og ég tek alveg undir það. En það er ekki hluti af þeim bráðabirgðaráðstöfunum sem við gerum núna. Það er ekki gefið að orðið hafi verulegt tekjufall í hópi til að mynda öryrkja sem við mætum þó að vissu leyti með eingreiðslunni í júní. En það er hins vegar mikilvægt að horfa til þess þjóðfélagshóps í þessum aðgerðum því að við getum í rauninni ekki með nokkru móti vitað fyrir víst að einhver tiltekinn hópur hafi ekki orðið fyrir skerðingum. Og við skulum líka muna það, hv. þingmenn, að það er líklegt að einmitt í hópi öryrkja séu þeir einstaklingar sem eru kannski hvað mest í hlutastörfum fyrir, sumir hverjir jafnvel í litlum hlutföllum. Það getur þýtt að þeir eigi ekki aðgang að hlutabótaleiðinni sem við höfum rætt hér undanfarna daga. Þess vegna er mikilvægt að koma til móts við þennan hóp og þetta eru mikilvæg skilaboð til þessara einstaklinga. Í umræðunni í síðustu viku, nú rennur þetta allt saman en líklega var það í síðustu viku, ræddum við um hlutabótakerfið og þann sviga sem þá var sleginn utan um fiskvinnslufólk vegna þeirra sérstöku reglna sem gilda um atvinnuleysisbætur fyrir þann hóp. Hv. velferðarnefnd hafði á þeim tíma verið fullvissuð um að hægt væri að mæta þeim hópi með fullnægjandi hætti þannig að réttindi þeirra væru sambærileg við réttindi annarra á vinnumarkaði. Síðan hefur hins vegar komið í ljós að svo er ekki, a.m.k. ekki að öllu leyti. Því tekur nefndin ákvörðun um að fjarlægja þá undanþágu sem gilti um það fólk. Fiskvinnslufólk á því, eftir samþykkt þessa frumvarps, að hafa nákvæmlega sömu réttindi og aðrir þrátt fyrir sérákvæði í lögum um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks, nr. 51/1995. Verkefnið Allir vinna reyndist býsna vel í hruninu. Eins og þingmenn hafa komið inn á er rétt að það verkefni er að vissu leyti dálítið karllægt, einblínir að vissu leyti á þann hluta vinnumarkaðarins sem karlmenn sinna kannski í meira mæli en konur. Ég vil í raun fagna því, frú forseti, að hér í salnum í dag hafa einmitt komið upp hugmyndir og vangaveltur um að við sem stjórnvöld þyrftum kannski að finna leið til að bregðast sérstaklega við þessu og reyna að fá, eigum við að segja eilítið mýkri blæ á þetta verkefni, þetta séu ekki allt verkefni sem snúa að hefðbundnum karlastörfum heldur líka kvennastörfum ef við getum leyft okkur að setja slíka merkimiða á tilteknar starfsgreinar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að bráðabirgðaákvæði um úttröppun á hluta bankaskattsins sé tekið úr sambandi og úttröppunin komi öll til framkvæmda á þessu ári. Þetta er gert til að reyna að þrýsta á bankana að lækka vexti og koma þannig til móts við fjölskyldur og fyrirtæki. Það er jafnframt mikilvægt í því sambandi að Seðlabankinn og raunar efnahags- og viðskiptanefnd sjálf haldi áfram að fylgjast með þessu og fái fullvissu um að raunverulega sé verið að nýta þetta úrræði í þeim tilgangi sem þarna er. Það má til að mynda benda á það sem stendur í hvítbókinni um fjármálamarkaðinn, þar er þetta tiltekna atriði einmitt nefnt sem leið fyrir fjármálakerfið til að lækka vexti. Ég held að það sé mikilvægt. Þá hefur nokkuð verið rætt í dag um sveitarfélögin og hvernig þau stíga inn í þann vanda sem nú er uppi. Í frumvarpinu eru stigin nokkur skref bæði hvað varðar fasteignagjöldin og heimildir sveitarfélaganna til að víkja frá fjármálareglunum á yfirstandandi þremur árum. Það er mjög mikilvægt. Á móti verðum við að treysta því að sveitarfélögin muni, svipað og Reykjavík tilkynnti núna fyrir helgina, koma til móts við íbúa sína. Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu hafa þegar gefið út yfirlýsingu þar að lútandi hvað varðar gjaldtöku og vonandi eru fleiri slík úrræði í farvatninu og vonandi ekki langt að bíða að hin sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu skýri frá því í smáatriðum líkt og Reykjavík með hvaða hætti þau ætli að bregðast við. Þetta er sérstaklega mikilvægt með tilliti til stuðnings við heimilin í landinu. Sveitarfélögin munu þurfa eins og aðrir opinberir aðilar að taka á sig högg vegna þessara aðgerða en byrðarnar munu verða léttari ef fleiri koma að því að bera þær. Mig langar í lokin, frú forseti, að nefna möguleika sem kannski hefur ekki verið mikið ræddur í því í hvernig við getum tekist á við þennan vanda og það er útgáfa ríkisskuldabréfa. Þetta hefur áður verið gert í kreppum og einnig í sérstökum verkefnum hér á landi. Það muna það kannski einhverjir sem hér eru inni að þegar Íslendingar réðust í það verkefni að leggja hringveginn í kringum landið var almenningi boðið að fjárfesta í ríkisskuldabréfum til að takast á við það verkefni. Nú er yfirstandandi farsótt náttúrlega ekki sambærileg við fjármögnun þess verkefnis en hins vegar gæti hún verið tilefni til þess að gefa þeim sem eru aflögufærir tækifæri til að leggja hluta af fjármunum sínum í ríkisskuldabréf og létta þannig undir með ríkinu. Það má hugsa sér að þetta gæti verið í formi bréfa til sérstakra verkefna og ég nefni þá sérstaklega að menn myndu horfa til þess að bréfin væri græn og menn gætu kannski valið í einhverjum tilfellum að kaupa slík bréf. Ég held að þetta sé a.m.k. eitthvað sem við getum skoðað í framhaldinu. En auðvitað er meginverkefnið að við erum núna að stíga sennilega annað stóra skrefið í þá átt að koma til móts við samfélagið og heimilin og fyrirtækin í landinu. Við munum þurfa að stíga fleiri skref en því skynsamlegri sem þessi skref verða því auðveldara verður viðspyrnan þegar faraldurinn er genginn yfir.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með þingmanninum um að margt horfir til bóta í afgreiðslu nefndarinnar á þessu máli. Hann ræddi aðeins barnabótaaukann þar sem ég tel stigið skref í rétta átt en sú staða minnir okkur á, eins og þingmaðurinn nefndi, að orðin er knýjandi þörf á að endurskoða kerfið í heild. Ef við værum einfaldlega með barnabótakerfi sem virkaði væri hægt að taka þann pening sem er áætlaður í þetta og setja hann í barnabótakerfið og það myndi nánast sjálfkrafa deila fjármununum þangað sem þeirra er þörf. Nú þarf að bretta upp ermarnar og byggja upp almennilegt barnabótakerfi. Í nefndaráliti er sagt að við frekari útfærslu á úrræðinu Allir vinna þurfi að leggja áherslu á greinar þar sem konur eru fjölmennar. Mig langar að spyrja hvenær nefndin hafi séð fyrir sér að gera það og hver ætti að gera það. Það kemur ekki fram í greinargerðinni. Nánari útfærsla á sér stað í breytingartillögum nefndarinnar með því að nýrri karlastétt er bætt inn. Svo langar mig að velta því upp hvort Allir vinna sé kannski barn síns tíma, hvort núna sé nokkuð sama knýjandi þörfin á að endurreisa byggingariðnaðinn og var árið 2010 þegar þetta úrræði var smíðað. Er það afritað frá þeim tíma án þess að taka nógu mikið mið af þörf dagsins í dag, sérstaklega í ljósi þess að síðar í dag ræðum við fjárfestingarátak þar sem byggingarbransinn fær aldeilis sitthvað fyrir sinn snúð. Væri þessum fjármunum [[Forseti hringir.]]betur varið í sértækari aðgerðir á öðrum sviðum en hér er sjónum beint að?
Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Andrési Inga Jónssyni fyrir andsvarið. Ég kom inn á það í andsvari áðan og aftur nú að það er alveg rétt hjá þingmanninum að bæta þarf barnabótakerfið eins og það er núna. Einmitt af því að ég held að við þingmaðurinn séum sammála um að kerfið sé ekki nægilega gott, þó að við förum ekki út í smáatriði um hvernig við vildum breyta því, hefðum við áfram haldið við sama kerfinu með því að setja allan peninginn inn í óbreytt kerfi, við hefðum haldið við sömu ósanngirninni ef við getum sagt sem svo. Varðandi frekari útfærslu á Allir vinna færi hv. efnahags- og viðskiptanefnd í þá vinnu strax eftir páskahlé, ef ég mætti ráða þessu einn, og reyndi að klára fyrir vorið að finna einhverjar leiðir eða leiðbeiningar, væntanlega í samvinnu við Skattinn og ráðuneytið, því að það er mjög mikilvægt. Ég bendi hv. þingmanni á að sá vinkill sem bætist við með því að taka bílgreinarnar inn í, þó að vissulega séu þær karllægari stétt en aðrar, er að beina átakinu í „neyslugrein“, grein þar sem heimilin stunda tiltekna neyslu en ekkert endilega miklar framkvæmdir eins og húsbyggingar. Þess vegna kæmi til greina að finna einmitt greinar sem er meira sinnt af konum og eru neyslulægari, ef það er orð, og horfa til þess í því samhengi að bæta þeim inn í þetta úrræði.
Frú forseti. Ég hvet þingmanninn til dáða í að fá efnahags- og viðskiptanefnd til að leggjast yfir þessi mál. Ég minni í því sambandi á að engin starfsáætlun er í gildi þannig að það er ekkert sem heitir páskahlé og hægt að einhenda sér í málið nú þegar. Ég bið hv. þingmann að taka með sér í þá vinnu þá hugsun hvort Allir vinna sé yfir höfuð skapalón sem virkar, annars vegar vegna þess að virðisaukaskattur er einn mikilvægasti tekjustofn ríkisins og allt sem við gerum til að veikja þann tekjustofn þurfum við að gera að vandlega athuguðu máli og hins vegar einfaldlega vegna umfangsins. Í greinargerð frumvarpsins er skotið á að óbreytt úrræði, sem sagt Allir vinna útfært bara fyrir byggingar- og mannvirkjabransann, geti kallað á eftirgjöf af virðisaukaskatti upp á 8 milljarða. Það er þá einn stærsti punkturinn af þeim tæpu 60 milljörðum sem eru í hreinum opinberum framlögum í átaki stjórnvalda sem við fjöllum um í dag. Hvað bætist svo við þegar bílgreinarnar koma inn? Skaut nefndin á það? Hvað bætist við þegar nýjum stéttum er sífellt bætt við? Ég hvet nefndina til þess, þegar hún fer vonandi að skoða þetta, að athuga hvort þetta sé röng leið og hvort það væri vænlegra til árangurs að bera kennsl á þær stéttir sem þarf að styrkja vegna þeirrar stöðu sem t.d. samkomubann setur þær í og finna síðan hnitmiðaðar leiðir til að gera það.
Frú forseti. Hv. þingmaður veit að við erum sammála um býsna margt. Að því leyti má segja að þessi andsvör beri vissan keim samsvara. Það er allt í góðu. Ég get alveg skilið sjónarmið þingmannsins um að kannski sé Allir vinna svo gott sem óþarft úrræði sem lætur virðisaukaskattskerfinu blæða að vissu leyti. Sem slíkt er það ekki heppilegt til lengri tíma litið. Ég held að það sé rétt hjá þingmanninum að af því að úrræðið er einmitt takmarkað í tíma, til næstu áramóta, ættum við kannski að nota tímann, hvort sem það er í dymbilvikunni eða hvað, til að meta hvaða annars konar úrræði við getum fundið. Ég nefni meiri fjármuni í nýsköpunarúrræði, hönnun, tæknigreinar eða greinar sem tengjast fjórðu iðnbyltingunni. Þar eru svo sannarlega tækifæri fyrir okkur sem samfélag, eins og ég held að þingmaðurinn sé mér sammála um, til að finna leiðir til að fá betra undirlag til að spyrna okkur upp þegar við erum komin út úr þessari krísu.
Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu. Margt gott hefur komið fram í því mikilvæga máli sem snýr að aðgerðum til að mæta þeim efnahagslegu áhrifum sem við stöndum frammi fyrir vegna heimsfaraldursins, Covid-19. Við í Miðflokknum styðjum að sjálfsögðu þetta mál. Formaður flokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hefur farið yfir þá fyrirvara sem við gerum við málið og ég ætla ekki að fara nánar út í þá hér. Það er margt ágætt í málinu. Þarna kemur fram greiðslufrestur sem er mjög mikilvægur við þessar erfiðu kringumstæður, t.d. gagnvart staðgreiðslunni, og gagnast mörgum. Vandinn er stór og kannski kemur fljótlega í ljós hversu umfangsmikill hann er þegar styttist í gjalddaga fyrirtækja á greiðslu virðisaukaskatts. Það verður ágætismælikvarði á umfang vandans. Ég óttast því miður að við gætum séð þá hversu alvarlegur þessi vandi er. Það er líka spurning með greiðslufrest á tilteknum opinberum gjöldum og hvort hreinlega þurfi að koma til þess á einhverjum tímapunkti að fella þau niður. Við þekkjum sjálf að greiðslufrestur er tímabundin lausn og síðan kemur aftur að gjalddaga og skuldina þarf að greiða. Spurningin er hvort það verði eitthvað auðveldara fyrir þessi fyrirtæki að greiða hana síðar, maður óttast að svo verði ekki og við sjáum fram á að fara þurfi í einhvers konar niðurfellingu. Það er vandasamt vegna þess að mörg fyrirtæki munu reyna allt hvað þau geta til að halda starfsfólkinu og komast í gegnum þessa erfiðleika án ríkisaðstoðar. Fyrir það ber að þakka. Það er dapurlegt að svo virðist sem fyrirtæki sem standa ágætlega ætli að nýta sér þessa hlutastarfaleið til að spara sér upphæðir núna í aprílmánuði. Hins vegar eru ágæt fyrirtæki sem hefðu auðveldlega getað nýtt sér þessa leið, sparað einhverjar milljónir, en gera það ekki heldur ætla að axla ábyrgðina. Þetta er samfélagslegt atriði, það er höfðað til samvisku manna, að fyrirtækjaeigendur meti hvað þeir geti gert á eigin spýtur án þess að þurfa að leita eftir ríkisaðstoð. Gleymum samt ekki að tugþúsundir landsmanna sem starfa í einkageiranum hafa nú flykkst á hlutabætur sem eru greiddar úr ríkissjóði og það er til viðbótar við þá tæplega 11.000 einstaklinga sem voru fyrir án atvinnu. Nú er svo komið að laun þorra starfsmanna stórfyrirtækja, einkafyrirtækja, eru að stórum hluta greidd af skattgreiðendum. Gleymum því ekki að það er almenningur sem hleypur undir bagga með þessum fyrirtækjum. Til viðbótar er verið að veita einkafyrirtækjum fordæmalausan aðgang að skattfé til að lifa af. Við sýnum þessu skilning vegna þess að það er mikilvægt að halda í ráðningarsambönd og að fólki verði ekki sagt upp. Alvarlegasta áfallið er að vera sagt upp en það að vera settur í hlutastarf er mun skárri leið. Hins vegar verður að höfða til samvisku stórra fyrirtækja. Ég vil nefna eitt fyrirtæki, Bláa lónið, sem hefur verið í fréttum fyrir að nýta þessa leið til að halda ráðningarsambandi og þurfa ekki að segja upp fólki en þetta er fyrirtæki sem greiddi örfáum hluthöfum arð upp á 6,6 milljarða á tveimur árum. Í lok árs 2018 átti fyrirtækið rúma 12 milljarða í eigin fé. Ég held að það sé rétt að koma því á framfæri að stórfyrirtæki mega ekki hafa frítt spil hvað þetta varðar. Við erum í þessu öll saman og þá verða menn að horfa til þess hvað þeir geta gert til að koma til móts við starfsmenn sína án þess að fá ríkisaðstoð. Þegar upp er staðið er þetta sameiginlegur sjóður allra landsmanna. Varðandi skilyrðin í þessum efnum hefur hér verið rætt um að Skatturinn eigi að gegna lykilhlutverki þegar kemur að greiðslufrestum og þá er afar mikilvægt að þessi framkvæmd sé almenn og einföld. Það skiptir verulegu máli. Skattyfirvöld verða að átta sig á því að það verður að sýna skilning og ganga ekki hart fram í því að innheimta opinber gjöld þegar menn vita hver staðan er. Þetta er að vissu leyti lagt í hendur skattyfirvalda. Ég vil nefna sérstaklega þá leið sem hér hefur verið nefnd, Allir vinna, þ.e. endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna vinnu á byggingarstað. Hún hefur verið útvíkkuð til að ná yfir bílgreinaþáttinn. Mér hugnast sú leið vel og hún hefur sýnt að hún hefur borið árangur. Við höfum töluverðar væntingar til þess að þeir sem hafa tök á að fara í framkvæmdir geri það því að þessi leið sé ákveðinn hvati í þeim efnum. Hið sama á við um séreignarsparnaðarúrræðið. Tilgangurinn er að örva efnahagslífið, að fólk hafi þá meiri peninga milli handanna sem það getur síðan nýtt til að kaupa vöru og þjónustu. Í þeim efnum er nauðsynlegt að hvetja fólk til að kaupa íslenskt og velja íslenskt. Það skiptir verulegu máli. Við sjáum í þeim hamförum sem dynja yfir efnahagskerfi heimsins hvað íslenskur landbúnaður er okkur gríðarlega mikilvægur. Við eigum að styðja við hann með öllum tiltækum ráðum og velja íslenskt. Ég vil aðeins koma að greiðslu til öryrkja, svokallaða orlofsuppbót upp á 20.000 kr. sem kemur ekki til skerðingar. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni. Sú aðgerð er líka hugsuð að töluverðu leyti til að örva efnahagslífið, þ.e. að þeir sem fá þessa greiðslu nýti hana í neyslu sem síðan fer út í hagkerfið. Þá má spyrja hvort ekki væri eðlilegt að eldri borgarar fengju sams konar greiðslu, einhvers konar uppbót á ellilífeyrisgreiðslu sína sem kemur um mánaðamót, að það kæmi einhver aukagreiðsla ofan á hana. Ég hefði talið það eðlilegt. Ég talaði fyrir því í fjárlaganefnd en það varð ekki niðurstaðan innan nefndarinnar. Hins vegar flytjum við í stjórnarandstöðunni breytingartillögu þess efnis að ellilífeyrisþegar fái sömu greiðslu og öryrkjar, ekki síst til að örva hagkerfið sem er gríðarlega mikilvægt í þessum aðstæðum. Ég vil næst aðeins víkja að svokölluðum brúarlánum, viðbótarrekstrarlánum til fyrirtækja, og hlut Seðlabankans í þeim efnum. Ýmsar spurningar vakna um hvernig þetta verður í framkvæmd. Í fyrsta lagi þarf framkvæmdin að vera einföld. Það kom fram hjá umsagnaraðilum að þetta gæti hugsanlega verið of flókið og auk þess hafa umsagnaraðilar eins og í ferðaþjónustunni haft áhyggjur af því að ekki sé nægilegur skilningur innan bankakerfisins hvað þetta varðar. Eftir efnahagshrunið hefur bankastarfsmönnum og þeim sem veita lán verið uppálagt að gæta fyllstu trygginga þannig að viðhorfið í bankakerfinu er svolítið stíft. Það þarf að huga að því að innan bankakerfisins sé fullkominn skilningur á vandanum. Ég hef reifað þessar áhyggjur mínar í starfi innan nefndarinnar og að mínu mati höfum við í nefndinni náð þokkalega góðri lendingu um skilyrði fyrir því að lánafyrirgreiðslan verði veitt. Þar skiptir miklu máli að farið sé yfir stöðu fyrirtækjanna með tilliti til þess, eins og lagt er upp með, að fyrirtækin greiði sér ekki arð og standi ekki fyrir kaupum á eigin bréfum. Ég hef líka viðrað þá hugmynd hvort ekki sé eðlilegt að fyrirtæki lækki launakostnað hjá yfirstjórn og forstjórum í þessu árferði. Þá höfðar maður meira til samvisku stjórnenda þessara fyrirtækja. Varðandi það sem snýr að Seðlabankanum veltir maður fyrir sér með hvaða hætti Seðlabankinn ætlar að samræma hlutverk sitt sem ábyrgðaraðili á lánveitingum til eftirlitsskyldra aðila. Það kemur í ljós að eftirlitið er komið á sömu hönd og lánveitandinn. Hvernig samrýmast þessi ólíku verkefni, t.d. þegar lántaki þarf að skilmálabreyta láni? Svo má alltaf spyrja hver gæti hagsmuna skattgreiðenda. Það skiptir verulegu máli. Ef bankinn er nokkurs konar skaðlaus milliliður spyr maður hvernig hann sjái fyrir sér að gæta hagsmuna skattgreiðenda og hvernig hann verður virkur í þeim efnum. Síðan er spurning hvernig Seðlabankinn ætlar að tryggja að sá hluti lánsins sem hann ber ábyrgð á verði á lægri vöxtum en önnur lán. Sum fyrirtæki eru í verri stöðu vegna þess að þau hafa verið að greiða sér arð og kaupa eigin bréf og síðan standa þau frammi fyrir háum launagreiðslum til starfsmanna og eigenda. Hvernig ætlar Seðlabankinn að tryggja að úrræðið verði ekki notað til að bjarga þessum fyrirtækjum? Þó að það sé girðing varðandi arðgreiðslurnar eiga skattgreiðendur ekki að bera ábyrgð á því ef stjórnun fyrirtækis hefur verið óábyrg hvað þetta varðar. Skilmálarnir verða að tryggja hagsmuni skattgreiðenda. Það er mjög mikilvægt. Maður heyrir úti í samfélaginu að tortryggni ríkir gagnvart úrræðinu vegna þessa og þó að úrræðið sem slíkt sé mikilvægt þarf að tryggja að tortryggni verði ástæðulaus og að fullkomið gagnsæi ríki. Bandaríkjaþing samþykkti gríðarlegan björgunarpakka en þar er sett það skilyrði að það sé gert opinbert hvaða fyrirtæki njóti slíkrar lánafyrirgreiðslu þannig að almenningur viti nákvæmlega hvaða fyrirtæki það eru. Ég hefði talið eðlilegt að svo væri hér, að almenningur vissi hvaða fyrirtæki fengju þessa lánafyrirgreiðslu. Ef vanskil verða á brúarlánunum má enn fremur spyrja hvernig Seðlabankinn ætli að tryggja hagsmuni skattgreiðenda, ganga að tryggingum o.s.frv. Þetta er allt lagt í hendur bönkunum en hver tekur ákvarðanirnar? Það þarf að liggja fyrir. Kemur Seðlabankinn að þeirri ákvörðun? Samræmist það eftirlitshlutverki bankans? Þetta eru allt spurningar sem er rétt að hafa í huga. Ég hefði persónulega talið eðlilegt að Alþingi færi yfir samninginn sem á að gera milli Seðlabanka og fjármálafyrirtækjanna og að hann yrði gerður algjörlega opinber og gagnsær þannig að við þyrftum ekki að horfa upp á leyndarhyggju í þessum efnum. Það gerðist í bankahruninu, menn tóku þar ákvarðanir sem ekki hefur verið nokkur leið að fá upplýsingar um, t.d. um eignasafn Seðlabankans og Hildu ehf. Það verður að ríkja gagnsæi. Auk þess verður að velta fyrir sér hvort ekki sé eðlilegt að gert verði opinbert nákvæmlega hvaða fyrirtæki fá lánafyrirgreiðslu. Ég legg þó áherslu á að hún er nauðsynleg og að við í Miðflokknum styðjum þetta úrræði. Við viljum hins vegar að hugað sé að því að skattgreiðendur eru að veita einkafyrirtækjum lán og þess vegna þarf að hafa allt eftirlit og alla framkvæmd uppi á borðum. Mér finnst vera allt of lítið rætt um einstaklingana, almenning, í þessum aðgerðum. Það verður að hjálpa einstaklingum sem lenda í greiðsluerfiðleikum og fresta afborgunum af lánum eins og Samtök fjármálafyrirtækja hafa gert gagnvart fyrirtækjum í landinu. Við megum ekki gleyma einstaklingunum. Það er algjörlega nauðsynlegt að útvíkka greiðslustöðvunarákvæðið í gjaldþrotalögunum, það þarf að fækka gjaldþrotum í lengstu lög og ganga ekki hart að einstaklingum í slæmri stöðu heldur gefa þeim tækifæri til að skuldbreyta lánum. Ég legg á það áherslu að það verður að hjálpa fólki sem lendir í miklum erfiðleikum vegna þeirra fordæmalausu aðstæðna og í raun efnahagslegu hamfara sem er skellt á okkur og alla heimsbyggðina. Auk þess þarf að fylgjast vel með verðbólgunni. Það er verið að auka peningamagn í umferð sem getur valdið meiri verðbólgu. Við þurfum að fylgjast mjög vel með þessu. Seðlabankinn hefur ekki miklar áhyggjur enn sem komið er og það er svo sem ágætt, jákvæðar fréttir í þessari stöðu, en engu að síður þurfum við að vera vel á verði. Ef þetta dregst verulega á langinn, barátta okkar við þessa veiru og allt sem henni fylgir, er alveg ljóst að við verðum að vera a.m.k. undirbúin fyrir það að vísitalan verði tekin úr sambandi og heimilin varin með þeim hætti. Ég bendi á að Miðflokkurinn hefur lagt fram tillögur sem ég vona að ríkisstjórnin nýti sér. Það þarf að koma aftur inn í þessar björgunaraðgerðir innan ekki svo langs tíma. Auk þess hefur minni hlutinn lagt fram verulega góðar tillögur sem m.a. lúta að húsnæðisöryggi landsmanna. Það er nokkuð sem ríkisstjórnin hefur ekki horft í. Við í minni hlutanum erum með sérstaka breytingartillögu um að leggja 3 milljarða kr. í vaxta- og húsnæðisbætur. Það er mikilvægt úrræði sem er algjörlega nauðsynlegt að fara í vegna þess að það má ekki gleyma heimilunum þegar við erum að hjálpa fyrirtækjunum. Þetta tvinnast allt saman. [[Forseti hringir.]]Vonandi hugnast okkur öllum að standa vel að aðgerðunum fram undan í mikilli og góðri sátt og samvinnu.
Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið. Margt í þessum aðgerðapakka stjórnvalda er alveg ágætt og auðvitað ber að þakka það góða samstarf sem náðist í efnahags- og viðskiptanefnd um að betrumbæta eins og kostur var. Hins vegar verður að segjast eins og er að ég og fleiri nefndarmenn hefðum talið mikilvægt að ganga lengra. Í grunninn má segja að þessar efnahagsaðgerðir, fyrstu aðgerðirnar, snúi að mjög stórum hluta að því að fresta gjöldum atvinnulífsins og opna á lánalínur með ríkisábyrgð. Það vantar sannarlega meiri beina innspýtingu inn í efnahagslífið og þar horfi ég sérstaklega til lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Okkur er gjarnt að mála hagsmuni atvinnulífs og almennings sem einhverja andstæða hagsmuni í þessu samhengi en það er ágætt að hafa í huga að aðgerðir gagnvart sérstaklega litlum og meðalstórum fyrirtækjum snúast fyrst og fremst í mínum huga um að verja störf, tryggja að sem fæst störf tapist í þeirri niðursveiflu sem við erum að glíma við núna. Þar er bara gott að muna að nærri 50% launþega á Íslandi vinna hjá fyrirtækjum með færri en 20 starfsmenn. Þetta eru fyrst og fremst lítil fyrirtæki, langstærsti fjöldinn, 35%, vinnur hjá fyrirtækjum með færri en tíu starfsmenn. Litlu fyrirtækin, örfyrirtækin í alþjóðlegu samhengi, eru ráðandi rekstrarform í íslensku atvinnulífi. Þessi fyrirtæki eru mörg hver að verða mjög illa úti núna og þar eru hvað flest störf að tapast. Þessi fyrirtæki eiga erfiðast með að fá yfir höfuð einhverja lánafyrirgreiðslu, líka þegar vel árar, og það eru þessi fyrirtæki sem þurfa hvað mestan stuðning á tímum sem þessum. Þess vegna verð ég að segja að það veldur vonbrigðum að í engu hafi í raun verið farið út í einhvers konar niðurfellingu á opinberum gjöldum gagnvart sérstaklega þessum fyrirtækjum. Ég hefði talið fullkomlega réttlætanlegt að miða slíkar aðgerðir, a.m.k. í fyrstu lotu, við þessi litlu fyrirtæki. Við eigum að hafa í huga að í sóttvarnaskyni hefur fjöldinn allur af litlum þjónustufyrirtækjum beinlínis lokað. Eigendur og starfsfólk eru tekjulaus um ófyrirséða framtíð út af þeim aðgerðum sem við sem samfélag erum að ráðast í til að stemma stigu við útbreiðslu kórónuveirunnar. Það er fullkomlega eðlileg og sjálfsögð krafa, nauðsynleg, að stjórnvöld komi til móts við þessi litlu fyrirtæki vegna mikils tekjumissis. Þetta er þjónusta eins og hárgreiðslustofur, snyrtistofur, sjúkranudd og t.d. alls kyns þjónusta einyrkja í heilbrigðiskerfinu, þjónusta sem verður ekki veitt aftur síðar. Hún dettur einfaldlega út og þetta er gríðarlegt tap fyrir lítil fyrirtæki sem ekki hafa endilega mikið bolmagn til að takast á við slíkt sjálf í gegnum stóran og mikinn efnahagsreikning eins og stærri fyrirtæki hafa oft og tíðum. Þess vegna hefði ég viljað sjá meira afgerandi aðgerðir fyrir litlu fyrirtækin, fyrir þá burðarstoð atvinnusköpunar, burðarstoð heimilanna þar af leiðandi um leið og tekna heimilanna sem í þeim felst. Við höfum séð það í meðhöndlun þingsins á þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur kynnt hingað til að það hefur tekist að laga ýmislegt. Hlutastarfaleiðin sem sýnir sig um þessi mánaðamót að verður sennilega ein gagnlegasta aðgerðin fyrir atvinnulífið til skamms tíma litið tók stakkaskiptum í meðhöndlun velferðarnefndar í góðri pólitískri sátt meiri hluta og minni hluta þar, en það þurfti að laga hana verulega frá þeim tillögum sem upprunalega komu frá ríkisstjórninni. Ég hefði viljað að við hefðum náð sambærilegri sátt, sambærilegum metnaði um þau mál sem við erum að ræða hér í dag. Ég sakna þess sérstaklega í þessu máli að við höfum ekki gengið lengra gagnvart frestun á öðrum gjalddögum eins og virðisaukaskatti og aðflutningsgjöldum í tolli, þ.e. innflutningsgjöldum. Þetta getur verið verulegt vandamál, sérstaklega fyrir smærri fyrirtækin, á næstu vikum í algjöru tekjuleysi. Þó að það væri ríkur skilningur á því að þetta gæti verið raunverulegt vandamál sakna ég þess að þarna var ekki gripið til varanlegri aðgerða en raun ber vitni. Við erum bara að gera fyrirtækjum í raun og veru kleift að ýta þessu á undan sér og með kostnaði, með dráttarvöxtum. Einungis hér gagnvart virðisaukagjalddaga er verið að leggja það til að álag vegna vanskila verði fellt niður en vanskil munu síðan bera dráttarvexti. Þarna hefði ég viljað ganga lengra og það væri tekið með afgerandi hætti á heimild fyrirtækja til að fresta þessum gjalddaga gegn eins vægu gjaldi og kostur væri. Að því sögðu vil ég líka hrósa því sem gert er, t.d. mun sú aðgerð að leyfa fyrirtækjum að fresta þremur gjalddögum staðgreiðslu að eigin vali hafa töluverð áhrif, það mun skipta máli fyrir fyrirtæki, lítil sem stór, og hún er allra góðra gjalda verð. Það ber að lofa það sem vel er gert. Ég saknaði þess að sama skapi að sambærilegum úrræðum væri ekki beitt gagnvart stórum gjaldaliðum eins og virðisaukaskattinum og hinni svokölluðu tollkrít. Enn og aftur sakna ég þess að við erum ekki með beinskeyttari stuðningsaðgerðir við örfyrirtækin okkar, litlu og meðalstóru fyrirtækin sem munu eiga hvað erfiðast með að taka takast á við þennan vanda. Ég held að það sé rétt að við öll sem hér störfum höfum það í huga af því að mér hefur fundist vera andvaraleysi í aðgerðum ríkisstjórnarinnar hingað til. Það er eins og það hafi tekið ríkisstjórnina langan tíma að átta sig á því hversu mikil efnahagsleg áhrif kórónuveiran hefur sem endurspeglast í því að það hefur þurft að bæta verulega í flestar þær aðgerðir sem hingað til hafa verið kynntar. Þrátt fyrir það eru þær í alþjóðlegum samanburði hvað lægstar ef við horfum á höfðatölu, sem hlutfall af landsframleiðslu eða hvernig sem við viljum mæla það, þrátt fyrir hið augljósa, að ekkert vestrænt ríki er með jafn mikið vægi ferðaþjónustu í sínum þjóðarbúskap og Ísland og engin atvinnugrein um allan heim verður eins illa úti og einmitt ferðaþjónustan í þeim heimsfaraldri sem við erum að glíma við. Ég vona að við náum saman um það hér á komandi vikum að grípa til enn frekari aðgerða. Ég sakna þess að ekki hafi verið stigið inn í þennan aðgerðapakka af meiri þunga en raun ber vitni. Að því sögðu skrifa ég undir þetta nefndarálit og þakka fyrir þá samvinnu sem þó náðist. Hún var mjög góð í efnahags- og viðskiptanefnd í liðinni viku en ég skrifa undir álitið með fyrirvara sem ég hef gert grein fyrir hér í grófum dráttum.
Hæstv. forseti. Ég ætla alls ekki að lengja umræðuna en eftir að hafa tekið þátt í störfum nefndarinnar í þessu mikilvæga máli um aðgerðir til að mæta efnahagslegum áhrifum í kjölfar heimsfaraldurs kórónuveiru vil ég gera eins og aðrir hv. nefndarmenn í góðri umræðu um niðurstöðu nefndarinnar og þakka fyrir þá samvinnu sem náðist í nefndinni, formanni nefndarinnar sérstaklega fyrir að leggja sig einstaklega fram um að ná samstöðu um álitamálin. Það er ekki einfalt á þessum skamma tíma. Það birtist í því að allir nefndarmenn skrifa undir þetta álit og það er mjög mikilvægt þrátt fyrir að margir hverjir hefðu viljað ganga lengra eins og þeir hafa gert grein fyrir í ræðum sínum. Ég ítreka, virðulegi forseti, að þetta eru ekki lokaaðgerðir. Það kemur skýrt fram í nefndaráliti og ég umber og virði allar þær hugmyndir sem hafa komið fram um að sú staða kunni að vera uppi að lengra þurfi að ganga. Hér eru mjög mikilvægar aðgerðir, met ég, þar sem meginmarkmiðið er að verja störfin, fyrirtækin og efnahag heimilanna. Þetta er allt samofið í efnahagshringrásinni þar sem eru tvær meginstoðir, fyrirtæki og heimili. Allar þessar aðgerðir hér miða í þá átt og það er mikilvægt. Ég legg áherslu á að við eigum samt um leið að vakta það hvern dag í þessari miklu óvissu hvað þurfi að gera meira og hvar þurfi að ganga lengra. Að því sögðu á þetta mál hér samsvörun við þau mál sem við ræðum á eftir og ég mun hafa framsögu um sem er fjáraukalagafrumvarp, útgjaldaheimildir og heimildir til að fara í fjárfestingarátak ásamt þingsályktunartillögu um það mál. Ég þakka þá góðu umræðu sem hefur verið hér í dag.
Frú forseti. Ég ætla í lok þessarar umræðu að þakka kærlega þeim sem tóku til máls. Umræðan var efnisrík og fyrir það á að þakka. Ég taldi hins vegar rétt að taka til máls að lokum vegna þess að ég svaraði hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur illa þegar hún spurði um m.a. möguleika sveitarfélaga á að nýta sér endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna framkvæmda við íbúðarhúsnæði, aðallega vegna þess að ég var ekki á mjög traustu svelli þegar spurningin var fram borin. Eftir að hafa borið mig saman við lögfræðinga, bæði á Alþingi og síðan í fjármálaráðuneytinu, vil ég bara taka fram að allir byggjendur eða eigendur eiga rétt á þessari endurgreiðslu virðisaukans, þ.e. þeir sem eru að byggja eða leggja í viðhaldskostnað íbúðar- eða frístundahúsnæðis, sama hvort það eru einstaklingar, sveitarfélög, leigufélög, húsnæðissamvinnufélög, orlofssjóðir eða aðrir. Meginreglan er sú að húsnæði sem endurgreiðslan tekur til sé ekki notað í virðisaukaskattsskylda starfsemi. Mér þótti rétt og skylt að taka þetta fram vegna þess að mér tókst ekki að svara fyrirspurn hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur skynsamlega. En aftur þakka ég kærlega fyrir þessa umræðu og þakka nefndarmönnum, félögum mínum í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, fyrir langa og stranga fundi. Þetta var ekki alltaf einfalt en okkur tókst að koma þessu í þennan þingsal og nú bíður málið afgreiðslu þingsins á eftir.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2020 samhliða tillögu til þingsályktunar um sérstakt tímabundið fjárfestingarátak. Nefndin fjallaði um málið á fjölmörgum fjarfundum og átti samtal við umsagnaraðila og ég þakka skjót viðbrögð þessara fjölmörgu aðila með umsögnum og samtali sem er ávallt mikilvægt. Þeir eru tilgreindir fremst í rituðu nefndaráliti meiri hluta á þskj. 1190 sem tekur til beggja málanna eins og þar kemur fram. Meginefni frumvarps til fjáraukalaga fyrir árið 2020 má skipta í þrjá meginliði, gjaldaheimildir, hækkun lánsfjárheimildar og ýmsar heimildir til handa fjármála- og efnahagsráðherra til breytinga á 6. gr. fjárlaga. Í fyrsta lagi er óskað eftir samtals 21,1 milljarðs kr. gjaldaheimildum sem koma fram á þremur málefnasviðum og flokkum. Þær skiptast í 15 milljarða kr. sérstakt fjárfestingarátak, 3,1 milljarð vegna sérstaks barnabótaauka og loks 3 milljarða vegna sérstaks markaðsátaks í ferðaþjónustu. Í öðru lagi er óskað eftir hækkun heimildar til lántöku ríkissjóðs upp á 95 milljarða kr. frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum, allt að 140 milljarða kr. Þá er í þriðja lagi óskað eftir fimm nýjum heimildum sem bætist við 6. gr. fjárlaga um heimildir fjármála- og efnahagsráðherra. Auk þeirra ráðstafana sem ég hef þegar talið upp er að lokum farið fram á heimild til ráðherra til að veita lánastofnunum ábyrgð ríkissjóðs vegna viðbótarrekstrarlána til þeirra fyrirtækja sem orðið hafa fyrir verulegu tekjutapi vegna heimsfaraldurs kórónuveiru, allt að 70%. Jafnframt er ráðherra heimilt að semja við Seðlabanka Íslands um framkvæmd á veitingu þeirrar ábyrgðar gagnvart lánastofnunum. Í væntanlegum samningi skal tilgreina þau hlutlægu skilyrði sem lögð verða til grundvallar ákvörðunum um skiptingu ábyrgða á milli lánastofnana, ásamt nánari skilyrðum um hvernig tryggja megi að fyrirgreiðsla lánastofnana byggist á skýrum, málefnalegum og gagnsæjum forsendum sem leiði til jafnræðis þeirra fyrirtækja sem leita eftir slíkri fyrirgreiðslu. Ég hygg að nefndin öll, meiri hlutinn í þessu tilviki, leggi áherslu á það. Í umfjöllun nefndarinnar og í samtali við umsagnaraðila kemur almennt fram ánægja með aðgerðir stjórnvalda sem birtast í frumvarpinu og í frumvarpi til laga um aðgerðir til að mæta efnahagslegum áhrifum í kjölfar heimsfaraldurs kórónuveiru. Það mál er nr. 683 og við ræddum það hér á undan, virðulegi forseti. Jafnframt er bent á að nauðsynlegt gæti reynst að grípa til enn frekari aðgerða til að mæta þeim efnahagslegu áskorunum sem faraldurinn orsakar. Niðursveiflan kemur harkalega niður á atvinnulífinu og mikil óvissa er enn um efnahagsleg áhrif á fjölmargar atvinnugreinar og heimili landsins. Allar aðgerðir sem þessar miða hingað til að því, um leið og heilbrigðisþátturinn er í forgangi, að verja fyrirtæki, efnahag heimila og störf landsmanna. Mikið álag er á heilbrigðiskerfinu. Bæði er beinn kostnaður vegna veirufaraldursins en einnig er um að ræða röskun á hefðbundinni starfsemi heilbrigðiskerfisins sem nokkurn tíma getur tekið að vinna upp að nýju að faraldrinum loknum. Það er mikilvægt að halda utan um þann kostnað sem af þessu hlýst svo hægt sé að mæta honum með markvissum hætti með fjáraukalögum. Meiri hlutinn vekur sérstaklega athygli á stöðu heilbrigðisstarfsmanna en gripið hefur verið til ýmissa ráðstafana. Eitt af úrræðunum er myndun bakvarðasveita heilbrigðis- og velferðarþjónustunnar. Það er athyglisvert hvað fólk er tilbúið að leggja á sig við slíkar kringumstæður og heilbrigðisstarfsfólk víða að úr samfélaginu hefur þegar skráð sig. Fjölmargir vilja þannig taka þátt í að leysa þennan tímabundna vanda, stéttirnar í framlínunni, hjúkrunarfræðingar, sjúkraliðar og læknar, á þessum hættutímum. Meiri hlutinn leggur áherslu á og telur mikilvægt að viðurkenna og þakka störf þeirra. Mikilvægi þessara starfsstétta er óumdeilt. Þær forsendur sem fjárlög ársins byggja á fyrir 2020 eru brostnar, eins og margoft hefur verið rætt og víða, en Seðlabankinn birti fyrir skömmu sviðsmyndir. Önnur er dekkri og hin mildari. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega í þær sviðsmyndir en vil segja að markmið Seðlabankans um verðstöðugleika hafa gengið eftir undanfarin ár. Eftir sem áður leggur meiri hlutinn áherslu á að stjórnvöld meti stöðugt verðlagsþróun eftir því sem tíma vindur fram, ekki síst með hag heimilanna að leiðarljósi. Það kom mjög skýrt fram í samtölum okkar að það eru raunverulegar áhyggjur af því að hér geti komið verðbólguskot þegar fram líða stundir og þær áhyggjur komust vel til skila til nefndarinnar. Meiri hlutinn tekur undir að mikilvægt sé að viðhalda verðstöðugleika sem náðst hefur á undanförnum árum og átti samtöl við Hagsmunasamtök heimilanna, Alþýðusamband Íslands, Seðlabankann og fleiri aðila. Hann leggur áherslu á að stjórnvöld vakti þetta sérstaklega. Ætla má að óvissan sem fylgir faraldrinum valdi miklum samdrætti í atvinnuvegafjárfestingu. Það er útlit fyrir meiri samdrátt íbúðarfjárfestingar í ár en spáð hafði verið áður en faraldurinn braust út þannig að við vorum komin í einhvers konar hjöðnun hagvaxtar, jafnvel við þær aðstæður sem við vorum farin að horfa framan í en við aðstæður sem við höfum ekki áður horfst í augu við af þessum toga er mikilvægt að hið opinbera bregðist við eins og birtist í fjárfestingarátaki og ráðist í mannaflsfrekar og arðbærar framkvæmdir. Víða hefur komið fram að ríkissjóður er blessunarlega vel í stakk búinn til að ráðast núna í slíkar framkvæmdir. Það byggir á því að skynsamlega hefur verið haldið á málum undanfarin ár, sérstaklega með tilliti til þess að skuldir hafa verið greiddar niður. Hið sama má segja um efnahag heimila og fyrirtækja þar sem skuldir hafa lækkað. Þá vil ég draga fram að í gildandi fjárlögum eru fjárfestingar þegar 75 milljarðar og hafa tvöfaldast frá fjárlögum 2016. Það er mikilvægt að bæta í eins og við erum að gera hér og birtist útfærslan í þeirri þingsályktunartillögu sem fylgir. Það er mjög mikilvægt að þær aðgerðir sem við erum að fara í hér náist inn á þetta ár en eins og lagt var upp með í þingsályktunartillögu eru viðmiðin þau að þær framkvæmdir sem birtast í fjárauka og þingsályktunartillögu hefjist eigi síðar en 1. september á þessu ári og verði lokið eigi síðar en 1. apríl 2021. Skiptingu verkefna má síðan sjá í töflu á bls. 13 í greinargerð tillögunnar. Þetta fjárfestingarátak fær almennt mjög jákvæð viðbrögð umsagnaraðila. Nokkrir þeirra leggja til að fjármunum verði bætt í átakið og benda á ýmsar leiðir í því sambandi, svo sem hækkun framlags í Tækniþróunarsjóð, aukna endurgreiðslu á rannsókna- og þróunarkostnaði og samvinnuverkefni um vegaframkvæmdir, sem er frumvarp hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra og hefur verið lagt fram í þinginu. Þetta hlaut mikla umræðu í nefndinni og og það er alveg rétt að við verðum að horfa fram í tímann og um leið og við vinnum okkur í gegnum þá óvissutíma sem eru núna og horfa til þess að þetta eru ekki endanlegar aðgerðir með neinum hætti. Fjölmörg verkefni eru brýn og eru í undirbúningi. Meiri hlutinn væntir þess að fleiri skref verði tekin sem eru m.a. boðuð í greinargerð með frumvarpinu. Hann telur að sama skapi brýnt, eins og við sjáum birtast hér, að forgangsraða frekari fjármunum til rannsókna og nýsköpunar auk innviðafjárfestinga í samgöngum og til byggingar hjúkrunarheimila. Meiri hlutinn gerir nokkrar breytingartillögur til hækkunar framlaga til fjárfestingarátaks sem eru skýrðar í sérstökum kafla í nefndarálitinu auk annarra breytingartillagna. Í frumvarpinu er óskað eftir 3,1 milljarðs kr. framlagi til sérstaks barnabótaauka. Sú tillaga er útfærð í því máli sem við ræddum hér á undan um aðgerðapakkann og ég held að þar hafi náðst ágætislending um það mál. Umsagnaraðilar voru almennt mjög jákvæðir gagnvart tillögunni en skoðanir voru eðlilega skiptar um útfærslu. Þar var tekjutenging kannski helsta atriðið og þær upplýsingar sem við höfum gagnvart tekjum eins og þær birtast í dag og til samanburðar við síðasta ár. Þar er lögð til önnur útfærsla en birtist upphaflega í frumvarpinu, í breytingartillögum í því máli, og ég held að þar hafi náðst ágætislending sem var farið ágætlega yfir áðan. Gert er ráð fyrir að þessi breyting rúmist innan fjárheimildarinnar sem við erum að fara að samþykkja í þessu fjáraukalagafrumvarpi. Í frumvarpinu er jafnframt óskað eftir 3 milljörðum kr. vegna markaðsátaks sem tengist ferðaþjónustunni til að bregðast við fækkun ferðamanna. Það er áætlað að það skiptist til helminga í alþjóðlegt markaðsátak og svo átak vegna markaðssetningar innan lands. Þá er eins og ég sagði fyrr óskað eftir að lánsfjárheimild ríkissjóðs verði hækkuð úr 45 milljörðum kr. í 140 milljarða kr. vegna aukinnar fjárþarfar ríkissjóðs. Nokkrir umsagnaraðilar hafa bent á að þessi 95 milljarða kr. hækkun kunni að vera vanmetin. Mat meiri hlutans er að ekki sé þörf á að hækka lánsfjárheimildina meira að svo stöddu. Meiri hlutinn mun þó fylgjast vel með stöðunni á næstu vikum og mánuðum og hugsanlega þarf að koma til endurskoðunar þessarar lánsfjárþarfar seinna meir. Hér er gerð tillaga um heimild til að auka hlutafé ríkisfyrirtækja í því skyni að efla fjárfestingargetu þeirra. Umfangið hefur ekki verið afmarkað en gert er ráð fyrir að það geti numið allt að 8 milljörðum. Þau félög sem helst er horft til í þessu sambandi eru Isavia ohf. og Farice ehf. Bæði þessi félög eru 100% í eigu ríkisins. Það blasir við á þessum tímum að útbreiðsla kórónuveirunnar hefur haft mjög mikil áhrif á rekstur og starfsemi Isavia og ljóst að félagið mun þurfa að endurskipuleggja rekstur sinn næstu mánuði. Því er útilokað að félagið geti staðið undir fyrrgreindu fjárfestingarstigi án stuðnings frá ríkinu. Hér er einnig hugað að því að Suðurnes hafa nú þegar orðið hart úti í atvinnulegu tilliti af völdum kórónuveirunnar. Atvinnuleysi þar er og var fyrir meira en annars staðar á landinu. Ég held að það hafi verið full samstaða í nefndinni um að þarna þyrfti sérstakt átak og við horfum á þessa leið sem hluta af þeim aðgerðum sem brýnt er að fara í. Hér er gerð tillaga um heimild til handa ráðherra að veita lánastofnunum ábyrgð ríkissjóðs sem nemi á bilinu 50–70% höfuðstóls viðbótarlána til þeirra fyrirtækja sem orðið hafa fyrir verulegu tekjutapi vegna heimsfaraldursins. Meiri hlutinn og nefndin raunar öll varð sammála um mikilvægi þess að tryggja umbúnaðinn og gagnsæið við þessa ráðstöfun. Þessi heimild kallar á breytingar í máli 683 og m.a. felst í heimildinni að semja við Seðlabanka Íslands um framkvæmd á veitingu ábyrgða gagnvart lánastofnunum. Að gerðum samningi milli ráðherra og Seðlabankans mun bankinn gera samning við lánastofnanir þar sem umfang og skilyrði ábyrgða verða skilgreind nánar. Meiri hlutinn leggur til að heimilaður verði aukinn sveigjanleiki um hlutfall ábyrgða þannig að þær geti orðið á bilinu 50–70%. Í samningi ráðherra við Seðlabankann er nauðsynlegt að setja fram skilyrði um með hvaða hætti bankinn ráðstafar því svigrúmi sem hann hefur til veitingar ábyrgða til einstakra lánastofnana. Hér þarf að tryggja að fyrirgreiðsla lánastofnana byggist á skýrum, málefnalegum og gagnsæjum forsendum sem leiði til jafnræðis þeirra fyrirtækja sem leita eftir fyrirgreiðslu. Eigi að síður er í ljósi óvissunnar um stöðu fyrirtækja og umfang og eðli þess rekstrarvanda sem þau standa frammi fyrir nauðsynlegt að veita ákveðinn sveigjanleika við útfærslu þeirra skilyrða sem sett verða við veitingu ábyrgða vegna viðbótarlána þannig að fyrirgreiðslan nýtist þeim fyrirtækjum best sem mest þurfa á henni að halda. Meiri hlutinn metur það svo að afla þurfi nánari upplýsinga um stöðu fyrirtækja á næstu dögum og vikum. Til viðbótar þeim skilyrðum sem nefnd eru í greinargerð frumvarpsins tekur meiri hlutinn undir breytingartillögu efnahags- og viðskiptanefndar við frumvarp til laga um aðgerðir til að mæta efnahagslegum áhrifum í kjölfar heimsfaraldurs kórónuveiru í máli 683, að ráðherra skipi nefnd til að hafa eftirlit með framkvæmd þessa ákvæðis. Nefndin skal skila ráðherra skýrslu um framkvæmdina og leggja hana fyrir Alþingi. Að auki leggur meiri hlutinn til að sett verði skilyrði um að fyrirtækjum með viðbótarlán með ríkisábyrgð sé hvorki heimilt að greiða eigendum sínum arð né kaupa eigin hlutabréf meðan lánin eru útistandandi. Þetta er í samræmi við þá tillögu sem við sjáum í máli 683. Meiri hlutinn leggur áherslu á að þau skilyrði sem fram koma í greinargerðinni liggi til grundvallar og verði útfærð nánar í samningi fjármála- og efnahagsráðherra og Seðlabankans og að þau verði lögð fyrir nefndina til umfjöllunar áður en samningurinn verður undirritaður. Meiri hlutinn stendur að nokkrum breytingartillögum eftir umfjöllun nefndarinnar og ég held að fullyrða megi að samstaða hafi verið í allri nefndinni um þær breytingar sem eru lagðar til af meiri hlutanum, en eðlilega er ekki full samstaða um hversu langt á að ganga í þessari atrennu. Eins og ég kom að í upphafi framsögu eru fjáraukalagafrumvarpið og þingsályktunartillagan samofin. Þingsályktunartillagan er um fjárfestingarátakið og útfærslu á því þar sem fjárveiting til fjárfestingarátaksins er svo hluti fjáraukalagafrumvarpsins. Meiri hlutinn er með tvær breytingartillögur við fjáraukalagafrumvarpið á þskj. 1191 og 1192, auk þess að leggja til breytingu á þingsályktunartillögunni sem kemur fyrir á þskj. 1193. Á þskj. 1191 eru allar tölulegar breytingar meiri hluta við fjáraukalagafrumvarpið. Þær nema samtals 4.476 millj. kr. og þar af eru 2.936 millj. kr. vegna fjárfestingarátaksins og er það sundurliðað í breytingartillögu við átakið. 1.540 millj. kr. sundurliðast síðan þannig að 1 milljarður skiptist á þrjá málaflokka, til heilbrigðismála þar sem við erum byrjuð að vinna inn á þann rekstrarkostnað sem hlýst af því að mæta faraldrinum; 400 millj. kr. eru einskiptisgreiðsla til örorkulífeyrisþega. Þar erum við að mæta þeim hópi sem hefur lægstu bætur og sú leið er ekki ólík þeirri sem var farin í desember og var viðbótardesemberuppbót. Þetta er skatta- og skerðingarlaust, virðulegur forseti, og kallast á við fráganginn í máli 683. Við svona aðstæður einangrast margir hópar og þessi vandræði skella kannski þyngra á þeim. Við horfum til geðheilbrigðismála og fjölda frjálsra félagasamtaka. Við áttum gott samtal við Geðhjálp sem vinnur mjög gott starf til að mæta þörfum þessara hópa við erfiðar aðstæður. Nefndin ákvað að leggja til 40 milljónir til þeirra verkefna. Ráðherrann og félagsmálaráðuneytið hefur mesta yfirsýn yfir það hvar þörfin er brýnust og hvar hann getur mætt þeim fjölmörgu störfum sem birtast dag frá degi. Breytingar meiri hluta við fjárfestingarátakið felast m.a. í því að auka enn frekar framlög til rannsókna og nýsköpunar og skapandi greina, um 1.250 millj. kr. Einnig er 510 millj. kr. aukning í viðhald og endurbætur. Þá eru 480 millj. kr. í nýbyggingar, 300 millj. kr. í önnur innviðaverkefni, 296 millj. kr. til viðhalds og endurbóta á flugvöllum og loks 100 millj. kr. í verkefni í orkuskiptum og grænum lausnum, samtals 2.936 millj. kr. Mér mun ekki vinnast tími, virðulegur forseti, til að fara í hvert þessara atriða en við áttum gott samtal og samvinnu um þau í nefndinni. Meiri hlutinn áréttar að þessum málum, fjárauka- og fjárfestingarátaki og aðgerðum sem boðaðar eru í þessari atrennu, lýkur ekki á þessari stundu. Hér erum við þó að taka skref í rétta átt til að mæta ríkjandi ástandi. Við þurfum á því að halda að takast saman á við þetta ástand, verja efnahag heimila, störfin í landinu, efnahag fyrirtækjanna og fólkið sameiginlega í föstum, öruggum skrefum og greiða jafnóðum úr óvissunni, bæði er varðar heilbrigðisþáttinn sem er í forgrunni og svo hinar efnahagslegu áskoranir sem fylgja. Ég hvet okkur öll til að huga að öllum þeim aðgerðum sem duga til að bæta úr. Ég vil í lokin, virðulegi forseti, nota tækifærið og þakka allri nefndinni fyrir góða samvinnu, framlag allra í nefndinni. Minn skilningur af þessari vinnu í nefndinni er sá að samstaða sé um málið sem við erum að fara að samþykkja hér sem og breytingarnar en eðlilega eru margir sem vilja ganga lengra í þessari atrennu. Það eru bara skoðanir sem ber að virða og umbera. Fjölmörg verkefni birtast í breytingartillögum minni hluta sem verða á dagskrá. Ég held að það sé mjög gott mál að þeim sé varpað fram hér og að þær hugmyndir hafi komið fram við afgreiðslu þessa máls. Birgir Þórarinsson skrifar undir álitið með fyrirvara sem hann mun gera grein fyrir í ræðu. Inga Sæland skrifar jafnframt undir nefndarálitið með þeim fyrirvara sem þegar er viðurkenndur, að aðgerðum stjórnvalda ljúki ekki með þessum þingmálum. Samþykkt þeirra með þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til er hins vegar fyrsta skrefið í rétta átt og mun koma að miklu gagni við að takmarka þann óhjákvæmilega skaða sem verður vegna áhrifa heimsfaraldursins er veldur Covid-19 sjúkdómnum og hefði viljað sjá öflugri stuðning við fátækt fólk og fjölskyldur strax. Það eru grundvallarmannréttindi að ríkisvaldið uppfylli grunnþarfir borgaranna um fæði, klæði, húsnæði og hvers konar nauðsynlega heilbrigðisþjónustu. Að framangreindu virtu leggur meiri hlutinn til að málin verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef gert grein fyrir og lagðar eru til og tilgreindar í nefndaráliti meiri hlutans og í sérstökum þingskjölum breytingartillagna sem ég hef þegar vísað til. Undir álitið rita eftirtaldir hv. þingmenn: Willum Þór Þórsson, Haraldur Benediktsson, Njáll Trausti Friðbertsson, Páll Magnússon, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Birgir Þórarinsson, með fyrirvara, og Inga Sæland, með fyrirvara.
Herra forseti. Mig langar að spyrja formann fjárlaganefndar varðandi skilyrði brúarlána. Brúarlánin eru ein af stærstu aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Ég velti því fyrir mér hvort formaður fjárlaganefndar sé sammála mér um að það verði upplýst hvaða fyrirtæki munu njóta ríkistryggðra brúarlána. Þetta hefur ekki komið til tals eftir því sem ég best veit, en það skiptir miklu máli að hér verði enginn feluleikur. Bæði almenningur og ekki síst önnur fyrirtæki sem munu ekki njóta ríkisábyrgðar eiga rétt á því að mínu mati að vita hvaða samkeppnisfyrirtæki þeirra njóta ríkisábyrgðar. Það skiptir miklu máli að hér sé ekki verið að skýla sér á bak við bankaleynd. Mig langar að fá pólitíska skoðun formanns fjárlaganefndar og hug hans til þeirra þátta, hvort ekki standi til að upplýsa almenning og atvinnulíf um hvaða fyrirtæki munu njóta þessarar ríkisábyrgðar. Með því úrræði er íslenskur almenningur að taka á sig allt að 50 milljarða kr. ríkisábyrgð fyrirtækja úti í bæ. Þetta þarf að vera uppi á borði, herra forseti. Þannig tryggjum við jafnræði og gagnsæi. Ég held að íslenska þjóðin sé búin að fá nóg af gráum listum og pilsfaldakapítalisma. Þetta væri mjög einföld leið til að tryggja aukið traust á þeirri aðgerð. Spurningin er til hv. þingmanns: Er hann til í að styðja það, þegar skilyrði brúarlánanna munu koma til umræðu í fjárlaganefnd, eins og ég skildi það í nefndinni fyrir helgi, að við setjum það sem skilyrði að upplýst verði hvaða fyrirtæki það eru sem fá brúarlán?
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni góða spurningu og fá tækifæri til að árétta það sem ég fór yfir í ræðu og kemur fram í nefndaráliti. Eðlilega og í ljósi sögunnar frá efnahagshruni þá ræddum við þetta í þaula í nefndinni. Það er rétt sem hv. þingmaður kom inn á, það varð til þegar við fjölluðum um málið og var sett inn í mál nr. 683 að sama skapi, og var full samstaða um, að sérstök nefnd yrði skipuð til að halda utan um umbúnaðinn og tryggja að hér yrði allt uppi á borðum, allt skráð og upplýsingar og fullt gagnsæi um fyrirgreiðslur til þeirra fyrirtækja sem munu þurfa á þessu úrræði að halda. Við eigum núna að breyta aðeins um kúrs í hugarfari og við eigum að treysta lánastofnunum til þess að nýta þetta úrræði og við eigum að freista þess að það verði fullt traust alla leið í gegn. Við erum mjög meðvituð um að um leið þarf ákveðinn sveigjanleika til að þetta úrræði nýtist, staðan er það alvarleg þegar fyrirtæki eru komin þangað að þurfa beinan ríkisstuðning í slíku formi, eða ábyrgð skulum við öllu heldur segja vegna þess að þetta eru lán sem fyrirtækin greiða auðvitað til baka, og þá þarf allt að vera uppi á borðum. Og það er líka mjög mikilvægt að nefndir þingsins séu upplýstar reglubundið um eftirlit þessarar sérstöku nefndar. Við munum eiga þá umræðu þegar Seðlabanki og fjármála- og efnahagsráðherra eru búnir að semja um skilyrði sín á milli og koma fyrir fjárlaganefnd og ræða þau skilyrði og þennan umbúnað.
Herra forseti. Ég þakka undirtektir hv. þingmanns varðandi þá hugmynd að hér þurfi að ríkja fullt gagnsæi og traust á aðgerðunum. Eins og ég skil hv. þingmann er hann sammála því að upplýst verði um þau fyrirtæki sem munu njóta ríkisábyrgðar. Ef ekki má hann endilega leiðrétta það, ef ég hef misskilið hann hvað þetta varðar. Ég held að það skipti miklu máli að það heyrist úr þessum stól að formaður fjárlaganefndar leggi þann skilning í þetta úrræði að við þurfum að upplýsa hvaða fyrirtæki njóti ríkisábyrgðar. Við þurfum að læra svolítið af reynslunni. Eftir bankahrunið var heilmikil umræða um vald bankastofnana gagnvart atvinnulífinu, að velja hvaða fyrirtæki myndu fá að lifa og hvaða fyrirtæki myndu deyja, ef svo má segja. Hér skiptir rosalega miklu máli að það verði gagnsæi og traust og jafnræði. Það er ekki hægt að tryggja það nema það sé einfaldlega upplýst með skýrum hætti hvaða fyrirtæki njóta ríkistryggðra [[Forseti hringir.]]lána því að það hefur að sjálfsögðu áhrif á samkeppnisstöðu þeirra fyrirtækja gagnvart öðrum fyrirtækjum.
Hæstv. forseti. Það fólst ekki nein viðbótarspurning í seinna andsvari hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar, kannski meira árétting. Ég get bara áréttað varðandi þann umbúnað sem verður um þessi lán, um leið og það þarf að vera ákveðinn sveigjanleiki í ljósi óvissu og alvarlegrar stöðu, að ég fór yfir það í ræðu að á næstu vikum og mánuðum þarf auðvitað að afla upplýsinga um stöðuna og þær munu birtast. Það er auðvitað miklu heilbrigðara að lánastofnanir sem þekkja viðskiptavini sína muni af heilindum fara vel yfir það hvaða fyrirtæki eru í það alvarlegri stöðu að þau þurfa að nýta þessi úrræði en um leið er mikilvægt að hér sé gagnsæi, jafnræði og traust og allt uppi á borðum. Við munum svo sannarlega fylgja því eftir í fjárlaganefnd.
Herra forseti. Ég er með tvær spurningar. Hér er sagt að vel hafi verið haldið á málum undanfarin ár en mikið hefur verið minnst á innviðaskuld sem við höfum haft ofan á okkur. Það er ekki skrýtið þegar það er hægt að moka fullt af peningum í þá holu sem við stöndum frammi fyrir að byrjað sé á steypuverkefnunum, þeirri innviðaskuld sem við erum í, í staðinn fyrir mun uppbyggilegri verkefni til framtíðar. Frakkland var t.d. að tilkynna um 4 milljarða framlög í nýsköpun sem eru dálítið hærri en sá pakki sem kom frá ríkisstjórninni þrátt fyrir viðbæturnar sem nefndin gerir. Mér finnst þessi forgangsröðun pínu undarleg. Ef við ætlum að grípa atvinnuleysi sem er vel fyrirsjáanlegt reynum við vissulega að koma í veg fyrir að það verði atvinnuleysi til að byrja með en við sjáum þróunina eins og hún er og leiðin til að grípa nær einmitt með nýsköpun, að skapa ný störf og reyna að fara ekki aftur í sama gírinn og áður. Ég klóra mér rosalega í hausnum yfir öðru atriði. Ég átta mig ekki alveg á forgangsröðinni. Í greinargerð frumvarpsins segir að verið sé að setja framlög til verkefna sem hefjist eigi síðar en 1. september 2020 og verði að fullu lokið eigi síðar en 1. apríl 2021. Ég skil ekki af hverju ekki má byrja á verkefnum sem hefjast bara strax í sumar þó að þau klárist ekki fyrir 1. apríl 2021. Væntanlega erum við þá að seinka um heilt ár þeim verkefnum sem myndu skapa okkur mörg tækifæri og gætu byrjað núna strax. Þetta er augljósasti gallinn á þeim framkvæmdum sem er verið að leggja til hérna.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fínar spurningar. Fyrst vil ég víkja að innviðaskuldinni sem við horfumst svo sannarlega í augu við. Hún er staðreynd og við höfum ekki náð í skottið á okkur með hana. Við fáum gjarnan mjög vandaðar umsagnir frá Samtökum iðnaðarins. Ég leyfi mér bara að nefna það og við eigum góð samtöl við þau samtök. Þau hafa mjög gott yfirlit yfir þetta og setja þetta afskaplega vel fram. Ég gæti eftir minni vitnað í einhverjar tölur en læt það hjá líða. Ég held að þessi innviðaskuld leiði til þess að stærsti hlutinn fer að langmestu leyti í samgöngumannvirki. Það endurspeglast síðan í seinni hluta spurningarinnar um hvort það sé hyggilegt við þessar kringumstæður að leggja áherslu á nýsköpun, rannsóknir og þróun og kannski beina fjármunum í sjóði þar sem við getum sem nefnd verið nokkuð örugg að sé fullt jafnræði og kannski dreifingin sé sanngjörn og jafnvel úti allt land o.s.frv. Það birtist í breytingartillögum nefndarinnar þar sem við leggjum langmest til rannsókna, nýsköpunar og skapandi greina. Ég vil meina að við höfum verið nokkuð sammála um þennan þátt. Varðandi viðmiðin sem ég kalla það sem kemur fram í þingsályktunartillögunni er 75 milljarða fjárfestingarátak í gildandi fjárlögum. Þar er fjöldinn allur af verkefnum. Kannski verðum við að umbera það þessar vikurnar þegar við erum að koma okkur í gegnum þetta tímabundna ástand að það hægist á öllum framkvæmdum og verkefnum. Það eru þó sannarlega verkefni í gangi eða eru að fara í gang og við þurfum að vanda okkur við að hitta á þetta þegar við [[Forseti hringir.]]náum viðspyrnu að verkefnin skili sér í því sem við ætlum þeim.
Virðulegur forseti. Ég vil tæpa örsnöggt á þessum atriðum varðandi nýsköpunina. Ríkisstjórnin leggur til 1,75 milljarða í nýsköpun í fjáraukalagafrumvarpinu í þessu fjárfestingarátaki en nefndin bætir við 1,25 milljörðum. Við erum komin með 3 milljarða samtals í marga mismunandi sjóði, þar af 700 milljónir í Tækniþróunarsjóð og Samtök atvinnulífsins benda í umsögn sinni á að af þeim verkefnum sem fengu hæstu einkunn í síðustu úthlutun fékk tæpur þriðjungur verkefna þar fjárveitingu. Um 70% verkefnanna eru eftir af þeim sem fengu hærri einkunn. Þar bentu Samtök iðnaðarins á að Tækniþróunarsjóður gæti auðveldlega tekið 3 milljarða í viðbót bara fyrir þau verkefni og viðbótin er 700 milljónir. Maður veltir fyrir sér af hverju við grípum ekki svona tækifæri og drífum í.
Hæstv. forseti. Ég þakka spurninguna. Ég deili skoðunum hv. þingmanns en það er kannski bara helst við þann að sakast sem hér stendur að við erum að setja aukna fjármuni í Rannsóknasjóð, Innviðasjóð og Tækniþróunarsjóð. Við erum með tiltölulega lágt árangurshlutfall. Fjölmörg verkefni sem hljóta háa einkunn hafa ekki hlotið náð en við erum svolítið bundin af þingsályktunartillögunni að því leyti að við erum að reyna að finna út hvað skilar sér inn í þau viðmið sem sett eru fram. Ég hef líka ítrekað sagt að þetta eru ekki lokaaðgerðir. Við í nefndinni getum kannað stöðuna, um hvaða verkefni er að ræða og hvaða árangri það myndi skila. Ég endaði síðustu ræðu á að segja að við myndum ná þeim markmiðum sem felast í tillögunni, sem er auðvitað að bregðast [[Forseti hringir.]]hratt við þessu ástandi. Þess vegna eru viðmiðin fyrir þetta ár og inn á næsta ár og þau þurfa líka að vera mannaflskrefjandi þannig að við sköpum störf.
Virðulegur forseti. Við erum að fjalla um fjárfestingarátakið og fjáraukalagafrumvarpið og mig langar að spyrja hv. þm. Willum Þór Þórsson eins. Til öryrkjanna er komið framlag upp á 20.000 kr. sem er gott, bara frábært, en á sama tíma voru hækkaðar úr 20.000 í 30.000 barnabætur þeirra sem aldrei hafa fengið barnabætur vegna þess að þeir eru með of háar tekjur. Ég hefði sagt að 50.000 kr. til öryrkjanna hefði verið flott og ef við setjum það í samhengi við þennan björgunarpakka erum við að tala um 0,2–0,3% og ef við settum annað eins til þeirra eldri borgara sem þyrftu líka á því að halda erum við komin í rúmlega 0,5% af heildarpakkanum sem er ekki mikið. Af því að hann talaði um að þetta væri fyrsti pakkinn vona ég heitt og innilega að þessir aðilar séu fremstir í röðinni í næsta pakka. Síðan langar mig að spyrja um bankaskattinn. Nú hefur hann lækkað um 11 milljarða. Hvernig á að tryggja að hann skili sér til fyrirtækja og almennings? Við sjáum að það að skuldbreyta lánum - nú eru vextir í sögulegu lágmarki hjá Seðlabankanum - en til að fólk geti notið þeirra í lánum sínum þarf að skuldbreyta þeim. Sumir eru með uppgreiðslu og þeir geta þetta ekki. Ég veit að þeir sem eru verst staddir eru þeir sem eru með íbúðalán frá Íbúðalánasjóði, hæstu vextina plús verðtryggingu. Ég óttast það líka og spyr hvort það sé inni hjá okkur ef verðbólgan fer af stað að stoppa þessar hækkanir ef verðtryggð lán heimilanna fara að hækka.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir mjög góðar spurningar og fjölmargar. Ég reyndi að koma að einhverju í framsögu en eiginlega allar þessar spurningar komu fyrir í umfjöllun nefndarinnar. Fyrst vil ég segja um það sem snýr að félagslegu öryggi og félagslegum stuðningi að einhugur var í nefndinni um að koma til móts við þann hóp með örorkulífeyrisbætur sem hvað lægstar hefur tekjurnar, við þessar aðstæður þegar kemur að félagslegu öryggi. Það var einhugur um það. Varðandi eldri borgara fengum við Landssamband eldri borgara til okkar. Það leggur ofuráherslu á að við samþykkjum hratt frumvarp félags- og barnamálaráðherra um félagslegan viðbótarstuðning við aldraða. Það er nefnd sem skilaði fínni vinnu um að taka utan um lægstu tekjutíundina þar. Önnur nefnd er að vinna að viðlíka frumvarpi fyrir næstu tvær. Ég hvet hv. þingmann og okkur öll til að taka utan um það með því að samþykkja þau frumvörp og vinna þau í þinginu. Varðandi barnabæturnar var mikil umræða um útfærslu barnabóta og ég met að málamiðlunarleið hafi verið farin, ágætislending í því máli. Þetta eru svo ótrúlegar aðstæður sem við horfumst í augu við, að um stöðuna hjá fólki sem var jafnvel með ágætistekjur á síðasta ári samkvæmt framtölum vitum við ekkert í dag, þ.e. hjá fjölmörgum hópum, og hvaða tekjur á að miða við. Það var horft til þess að það yrði einföldun á aðgerðunum. Ég get tekið undir að almennt viljum við að bætur fari til þeirra sem mest þurfa á þeim að halda. [[Forseti hringir.]]Ég verð að koma að vöxtunum og bankaskattinum í síðara andsvari.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin sem voru frábær. Ég trúi því alveg og treysti að við séum sammála en ég hjó eftir þessari nefnd fyrir þau 10% eldri borgara sem eru í verstu stöðunni. Það væri mjög gott ef það væri líka svona nefnd fyrir öryrkjana sem eru í svipaðri aðstöðu, að þar væri líka verið að kortleggja þá verst settu meðal þeirra og koma góðum málum fram. Ég hef líka verið að spá í þetta vegna þess að nú er talað um 35 milljarða frá ríkinu og 35 milljarða frá bönkunum. Ég tel að þetta sé eiginlega þannig uppsett að það séu 55 milljarðar frá ríkinu og 15 milljarðar frá bönkunum vegna þess að ríkið á svo til alveg tvo banka. Þetta er töluverð áhætta fyrir ríkið og þá er spurning hversu vel við ætlum að verja þeim peningum og hvort ekki verði vel fylgst með og passað upp á að þetta skili sér virkilega til þeirra sem á þurfa að halda.
Hæstv. forseti. Ég þakka góðar spurningar. Aðeins varðandi eldri borgarana vil ég benda á að nefndin er hér í krafti félagslegs stuðnings og öryggis að setja 40 milljónir til að mæta vanda í geðheilbrigðismálum og það er algjörlega óháð aldri. Við vitum að einangrun eldri borgara er mikil þannig að það ætti að nýtast í því verkefni. Síðan erum við með 100 millj. kr. átak til að taka utan um heimilislausa. Þar hefur lengi verið talað um hugmyndafræði sem snýr að því að þak yfir höfuðið er fyrsta hugsun. Það hefur einhvern veginn aldrei náðst að setja það verkefni almennilega af stað, en nefndin var sammála um að reyna akkúrat við þessar kringumstæður að láta það verkefni fara almennilega af stað. Þar eru 100 milljónir þar. Varðandi öryrkja er fjárlaganefnd að bregðast við. Fjölmargar nefndir hafa tekist á við kerfið sem er utan um almannatryggingarnar og örorkulífeyrisgreiðslurnar. Það hefur aldrei náðst gagnger breyting sem nýtist öllum. Þess vegna erum við stundum að reyna að bregðast við því með svona aðgerðum. Öll nefndin er einhuga um að gera það og vonandi tekst okkur síðan að taka þetta kerfi til gagngerrar endurskoðunar öllum til hagsbóta. Varðandi bankaskattinn kemur það ágætlega fram í hvítbók og víðar að við getum ekki tryggt beinlínis með lögum eða einhverjum boðum að vextir lækki þar með en við treystum á það og lánastofnanir sjálfar hafa beitt þeim rökum [[Forseti hringir.]]að það geti leitt til þess að þær geti lækkað gjöld og vexti þess vegna og við treystum því.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni, formanni fjárlaganefndar, fyrir framsöguna og vil nota þetta tækifæri til að þakka honum fyrir mjög gott samstarf í nefndinni við úrvinnslu á þessum tillögum. Þó að því miður hafi ekki náðst sú samstaða sem maður hefði óskað eftir um frekari aðgerðir náðist ágætissamstaða um þær aðgerðir sem var þó ráðist í. Ekki má gleyma að þakka fyrir það sem gott er og forysta formanns fjárlaganefndar í þeirri vinnu var til mikillar fyrirmyndar. Það sem ég velti fyrir mér og er undirliggjandi í breytingartillögum minni hluta við aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar er að fjöldi hagfræðinga, fjöldi hagsmunasamtaka, Samtök iðnaðarins, Viðskiptaráð og fleiri hafa bent á að þetta sé engan veginn nóg. Við sjáum í alþjóðlegum samanburði að við erum hálfdrættingar á við hin Norðurlöndin í aðgerðum stjórnvalda. Við sjáum, sem er auðvitað það eina sem skiptir máli í þessu samhengi, að sennilega fara á þriðja tug þúsunda ef ekki fleiri á hlutabætur um þessi mánaðamót og einhverjar þúsundir til viðbótar eru að missa atvinnu sína. Þetta er mjög alvarleg krísa. Þess vegna hef ég nokkrar einfaldar spurningar til hv. þingmanns, formanns fjárlaganefndar: Eru þær aðgerðir sem við erum að ræða hér nægar að mati formanns fjárlaganefndar? Er honum kunnugt um einhverjar frekari aðgerðir í fjárfestingum af hálfu stjórnvalda sem ráðast eigi í á þessu ári? Í þessari umræðu hefur ítrekað verið sagt að meira yrði gert. Ég spyr: Hvenær? Er hv. þingmanni, formanni fjárlaganefndar, kunnugt um hvenær ríkisstjórnin muni kynna þær [[Forseti hringir.]]og hvað í þeim felst?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir þessar krefjandi spurningar, þær eru virkilega góðar. Ég vil hins vegar byrja á að þakka góð orð og nota um leið tækifærið og þakka hv. þingmanni sem lagði mjög margt gott til, m.a. í þeim breytingartillögum sem hann stendur að með minni hluta. Ég þakka jafnframt öðrum nefndarmönnum, það var gaman að vinna að þessu máli vegna þess að samvinnan, tillögurnar og hugarfarið var sterkt. Varðandi það hvort þessar aðgerðir séu nægar eða þurfi fleiri leyfi ég mér að fullyrða að þær eru ekki nægar. Þetta er ekki endanlegt, það þarf fleiri. Óvissan er hins vegar mjög mikil. Ég er alltaf þannig þenkjandi að þegar óvissa er mikil og aðstæðurnar ekki alveg þannig að maður viti hvernig skrefið kemur niður styttir maður skrefin og tekur frekar fleiri, styttri og öruggari skref. Ég hef hvatt mína góðu ríkisstjórn og hvet þingið og alla hv. þingmenn til að huga að þessu. Ég vil sjá fleiri fjárauka í þessa veru og það fyrr en seinna. Við eigum ekki að þurfa að bíða fram á haust eftir einum stórum fjárauka. Þetta er mín skoðun og ég hef komið henni á framfæri. Þingmaður spyr hvort mér sé kunnugt um frekari aðgerðir. Ég veit að það er allt í skoðun á hverjum einasta degi en ég hef ekki verið sérstaklega upplýstur um hvað nákvæmlega er í skoðun núna eða hvenær það verður. Ég nota hins vegar öll tækifæri, og ég segi það hér, til að hvetja til þess og þá erum við virkilega að vinna í samræmi við lög um opinber fjármál þegar framkvæmdarvaldið kemur með fjárauka af þessu tagi og biður þingið um heimild til að fara í framkvæmdir áður en búið er að fara í framkvæmdir í stað þess að bíða og koma með einn stóran fjárauka og segja: [[Forseti hringir.]]Við gerðum þetta, viljið þið ekki samþykkja það?
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það kemur kannski ekki á óvart að ég er sammála hv. þingmanni. Þetta er ekki nóg, það þarf að gera meira. Hér hefur verið bent á að við erum í mikilli innviðaskuld. Það er talað um allt að 300 milljarða í uppsafnaðri fjárfestingarþörf í innviðum landsins. Því kemur á óvart að ekki sé að finna fleiri verkefni að mati ríkisstjórnarinnar sem raunhæft er að ráðast í en sem nemur 10 milljörðum plús/mínus sem eru á dagskrá hjá ríkisstjórninni. Það kemur líka á óvart, og olli mér reyndar meiri vonbrigðum, að ekki sé hægt að setja meira í nýsköpun og tæknifyrirtæki en felst í tillögum stjórnvalda því að þar er svo auðvelt að koma út fjármunum. Þar er svo auðvelt að hækka endurgreiðsluhlutfall og endurgreiðslufjárhæðir vegna rannsókna- og þróunarkostnaðar. Það er svo auðvelt að auka framlög til ýmiss konar rannsóknasjóða. [[Forseti hringir.]]Kosturinn við þekkinguna er nefnilega að hún glatast aldrei þó að við rennum oft blint í sjóinn með það nákvæmlega hver atvinnusköpunin til skamms tíma verður.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni og ítreka þakkir fyrir spurningar hans. Varðandi það að meta umfang aðgerða í samanburði við önnur ríki held ég að við verðum aðeins að anda með nefinu. Verkefnið er vandasamt, við þurfum að horfast í augu við hvað er miðað við, bera saman aðgerðirnar og á hvaða mælikvarða, hvort það er t.d. umfang fjárlaganna eða verg landsframleiðsla. Ég held að við eigum eftir að fara nákvæmar í þá vinnu. Ég vonast til að sjá fjárauka fljótlega, ég er ekkert viss um að allir verði afskaplega ánægðir með að ég segi þetta hér en ég vil sjá hann. Fram komu mjög góðar hugmyndir sem okkur vannst ekki tími til að greina hvort myndu falla akkúrat að þingsályktunartillögunni og fjárfestingaráætluninni eins og þar er lagt upp með og þeim viðmiðum. Endurgreiðsluþakið [[Forseti hringir.]]sem hv. þingmaður hefur til að mynda talað um er hluti af nýsköpun, rannsóknum og þróun og við eigum í framhaldinu að skoða það og kalla eftir upplýsingum um hvaða áhrif það hefur og freista þess að sjá hvort ekki sé skynsamlegt að fara í það á þessum tímapunkti.
Herra forseti. Ég þarf svo sem ekki að segja eins og aðrir þingmenn að það er ljóst að íslenskt atvinnulíf er að ganga í gegnum fordæmalausa tíma. Það er ljóst að það mun reyna mikið á efnahagslega og félagslega innviði landsins. Samfylkingin styður að sjálfsögðu allar góðar aðgerðir ríkisstjórnarinnar þar sem þær er að finna, en eins og allir flokkar í stjórnarandstöðu á þingi hafa bent á sem og fjölmargir hagsmunaaðilar er ekki nóg gert. Við vitum að meira verður gert en við í stjórnarandstöðunni teljum að núna strax sé hægt að gera meira. Við í Samfylkingunni leggjum sömuleiðis til í okkar nefndaráliti nokkrar uppbyggilegar hugmyndir sem gætu einfaldlega hjálpað íslenskum heimilum og atvinnulífi í þessu ástandi. Þar þarf kannski fyrst að hafa í huga að langstærstur hluti af þessum 230 milljarða kr. aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar er einungis greiðslufrestur á opinberum gjöldum, ábyrgð á lánum eða úttekt fólks á sínum eigin séreignarsparnaði. Ef við brjótum það aðeins niður sjáum við að hin raunverulega innspýting ríkissjóðs núna er um einn þriðji af þessum 230 milljörðum, 60–70 milljarðar. Það er allt og sumt. Sú tala er minna en 7% af ríkisútgjöldum og dugar því skammt í svona ástandi. Ég held að allir sjái það. Deloitte gerði samanburð á aðgerðum ríkisstjórnarinnar og aðgerðum annarra þjóða í kringum okkur og þar erum við í neðri kantinum. Í sumum tilvikum er aðgerðapakki ríkisstjórnarinnar helmingi lægri en aðgerðapakki annarra ríkisstjórna. Við heyrum þetta alltaf þegar við segjum: Heyrðu, við þurfum meira núna. Nú er krísa. Þá er sagt: Þetta kemur seinna. Nú þarf hins vegar að bregðast við. Ég veit að ekki er hægt að gera allt núna en það er svo sannarlega hægt að gera meira núna. Það er líka fráleitt að halda því fram að þetta séu stærstu einstöku efnahagsaðgerðir sögunnar eins og fullyrt hefur verið. Það er alls ekki rétt. Við sem sátum á þingi í bankahruninu vitum að þetta er gjörsamlega galin fullyrðing. En það skiptir ekki öllu máli, við skulum bara tala góða íslensku og vera ekkert að blása neitt upp en ekki gera heldur lítið úr því sem þó er gert. Að sjálfsögðu er margt jákvætt gert og ég tek undir það sem formaður fjárlaganefndar sagði, það náðist ágætissamkomulag og samtal innan fjárlaganefndar en síðan vildum við gera meira. Þar skildi leiðir. Við í fjárlaganefnd og við sem sitjum hérna megin í salnum erum með löggjafarvaldið. Það þýðir ekki alltaf að koma í þennan ræðustól og segja: Ég vildi að ég gæti gert meira. Þetta heyrir maður stjórnarþingmenn segja en þá segi ég á móti: Þið getið gert meira. Þið þurfið ekki að fara upp í Arnarhvol og fá grænt ljós frá ráðherranum. Þingið er með löggjafarvaldið og það er með fjárveitingavaldið. Ef þið viljið gera meira skuluð þið gera meira. Auðvitað veit ég að endalaust er hægt að takast á um hversu tilbúnar ákveðnar brýr eða vegir eru. Ég er enginn sérfræðingur í brúm eða vegum, en einföld leið til að mæta ástandinu er að bæta í í nýsköpun, bæta í nýsköpunarsjóðina. Ég hef sagt að það sé bara pennastrik að tvöfalda Tækniþróunarsjóð. Við gætum gert það. Það væri líka mjög sniðug tillaga, hún nær til beggja kynja. Það er þörf á meiri fjármunum í rannsóknasjóði. Þetta eru sjóðir sem atvinnulífið leggur mikla áherslu á og fyrir þetta áfall fékk minna en einn þriðji af þeim verkefnum sem sótt var um styrki fyrir í Tækniþróunarsjóð styrki, þ.e. þau verkefni sem fengu hæstu einkunn. Þarna úti eru fjölmörg verkefni sem vantar bara fjármagn frá hinu opinbera til að komast af stað. Þannig náum við viðspyrnunni. Þannig náum við að komast upp úr þeim öldudal sem íslenskt atvinnulíf er nú að ganga í gegnum. Það hefði verið hægur leikur fyrir meiri hlutann að setja meiri fjármuni í þetta. Það eru 300 milljónir í meðförum nefndarinnar en það er allt of lítið. Ég hefði viljað sjá myndarlegri hækkun í t.d. þennan sjóð eða Rannsóknasjóðinn eða Innviðasjóðinn. Þessar efnahagsaðgerðir eru pólitík. Þess vegna eigum við að takast á um það. Við í stjórnarandstöðunni erum að reyna að sýna ríkisstjórninni aðhald enda er það okkar hlutverk. Við erum saman í þessu enda munum við hér seinna í dag, stjórnarandstaðan, styðja tillögu ríkisstjórnarinnar. En vitið þið hvað ríkisstjórnarflokkarnir gera? Heldur fólk virkilega að þau ætli að styðja okkar tillögur? Nei, allar okkar tillögur verða felldar hér í dag. Þá snýst þetta við. Við í stjórnarandstöðunni eigum að sýna ábyrgð og samstöðu. Við gerum það líka, við styðjum góðar tillögur ríkisstjórnarinnar, við tókum þátt og tökum að sjálfsögðu þátt af fullum heilindum í nefndastarfinu og erum að reyna að hnika til og náum ýmsu í gegn. En hvernig væri að stjórnarflokkarnir myndu þá einhvern tímann líta aðeins upp úr sínum möppum og taka undir þær tillögur sem stjórnarandstaðan leggur fram? Við erum í þessum báti saman. Þetta er lítið land og það er óþarfi að detta í pólitískar skotgrafir, hvað þá á tímum neyðarástands og heimsfaraldurs. Ef einhvern tímann er ástæða til að snúa bökum saman er það núna. Hægri eða vinstri skiptir ekki máli núna. Margar af þessum aðgerðum, langflestar tillagna stjórnarandstöðunnar upp á 30 milljarða, eru tillögur sem ríkisstjórnarflokkarnir þrír, Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur og Vinstri grænir, geta í hjarta sínu alveg stutt og sem hagsmunaaðilar hafa kallað eftir. Hér eru engar pólitískar sprengjur á ferðinni, þetta eru einfaldlega raunhæfar tillögur sem hægt væri að ráðast nú þegar í, hvort sem er í nýsköpun, rannsóknum eða samgöngum, fjárfestingum eða velferð. Eins og allir vita munu þessir þrír flokkar fella hverja einustu tillögu hér seinna í dag og í kvöld sem er sorglegt en við í stjórnarandstöðunni eigum að sýna ábyrgð og samstöðu og standa með okkar ríkisstjórn o.s.frv., þ.e. ríkisstjórn Íslands, og samþykkja allt sem kemur frá henni. Við reynum að bæta það sem bæta má og auðvitað er það markmið okkar í nefndunum. Herra forseti. Það er viðbúið að þessi efnahagslega niðursveifla verði djúp. Fulltrúar ferðaþjónustunnar sem komu til fjárlaganefndar lýstu stöðunni sem hamförum. Þeir sögðu að nánast öll fyrirtæki í ferðaþjónustu væru tæknilega gjaldþrota en þá mun eftirspurn eftir annarri þjónustu í öðrum geirum atvinnulífsins einnig dragast saman. Landsframleiðslan mun því fá mikið högg en íslenskt atvinnulíf og heimili eru úrræðagóð þegar kemur að áföllum. Það eru einungis 11 ár síðan við fórum síðast í gegnum mjög djúpa kreppu. Að mati Samfylkingarinnar er algjört forgangsatriði stjórnvalda að vernda líf og heilsu almennings, númer eitt, tvö, þrjú, fjögur og fimm. Það á að vera leiðarljós í öllum aðgerðum ríkisstjórnarinnar og um það er algjör samstaða. Við tökumst hins vegar á þegar kemur að efnahagslegum viðbrögðum ríkisstjórnarinnar. Efnahagslega eru erfiðir tímar fram undan. Bein störf í ferðaþjónustu eru um 30.000, þetta er meira en þrisvar sinnum meira en var fjöldi starfa í bankakerfinu 2008. Stór hluti þessara starfa er núna í hættu og við megum ekki gleyma að 10.000 manns voru atvinnulaus fyrir þetta áfall. Við erum að fá allverulegt högg á okkur og þess vegna skiptir svo miklu máli að nýta sér ríkisfjármálin. Langflestir sérfræðingar og allir stjórnmálaflokkar, takið eftir því, allir stjórnmálaflokkar frá vinstri til hægri, eru sammála um að nota ríkisfjármálin í svona ástandi eins og Keynes hefði viljað. Þegar eftirspurnin dregst saman á einkamarkaði búum við til eftirspurn með því að nota ríkisvaldið, skattféð okkar, þó að það kosti halla. Halli ríkissjóðs 2009 eftir bankahrunið var 216 milljarðar. Ef við uppreiknum þá tölu í krónum dagsins er það yfir 300 milljarða kr. halli. Að sjálfsögðu stefnir í stóran halla, að sjálfsögðu þarf ríkið að ráðast í lántökur og fjármagna tillögur stjórnarflokkanna en sömuleiðis tillögur stjórnarandstöðunnar. Við gerum það þegar þrengir svona að. Við komumst samt upp úr þessu. Við þurfum að vera raunsæ, við þurfum að horfast í augu við þá stöðu sem blasir við. Þetta er ekki bara vandi á Íslandi, að sjálfsögðu ekki, en vandinn getur verið mikill á Íslandi því að við reiðum okkur mjög mikið á ferðaþjónustu. Ferðaþjónustan er svipað hlutfall af landsframleiðslu og bankaþjónustan var 2008. Takið eftir því. Ég hef áhyggjur af krónunni. Ég hef alltaf áhyggjur af krónunni, sagan sýnir að maður á að hafa áhyggjur af henni. Ef gengi krónunnar lækkar þýðir það alltaf lífskjararýrnun fólks og verðbólguskot. Þá kikkar verðtryggingin inn og þá hækka lán heimilanna. Ég veit að við höfum mjög stóran gjaldeyrisvaraforða. Það er gott. Ég veit að skuldir heimilanna eru miklu lægri en 2008 sem og skuldir fyrirtækjanna en við þurfum samt að vera á varðbergi með þetta. Sagan sýnir að krónan gefur eftir við svona aðstæður. Hún er nú þegar búin að lækka um 10% síðan um áramót. Ég held að hún sé meira að segja búin að lækka um 24% síðan ríkisstjórnin tók við þannig að þegar gengið lækkar hækka innfluttar vörur. Við flytjum svo mikið inn. Ég veit að olíuverðið hefur lækkað á móti o.s.frv. en fylgist bara vel með krónunni því að hún hefur svo mikil áhrif á allt saman. Svo er auðvitað sérstakt áhyggjuefni að sumir af innviðunum voru veikir fyrir áfallið, eins og í heilbrigðiskerfinu. Munið þið áður en veiran barst til Íslands? Hvert var heitasta málið í þessum sal? Það var heilbrigðiskerfið. Orð eins og neyðarástand heyrðist frá bráðamóttökunni. Það er áhyggjuefni og núna er heilbrigðiskerfið á yfirsnúningi og stendur sig afburðavel. Það starfsfólk sem er þar í framlínunni á allt skilið að fá fálkaorðuna 1. janúar nk., vinnur við ótrúlega erfiðar aðstæður þar sem heilbrigðisstarfsfólk leggur sig meira að segja í hættu. Það getur smitast eða smitað sína nánustu þegar heim er komið. Ég veit að það er líka samstaða í þessum sal um að gera vel við heilbrigðiskerfið en við í stjórnarandstöðunni gerum ekki bara tillögu um að hvetja ríkisstjórnina til að semja við heilbrigðisstéttir. Hugsið ykkur, hjúkrunarfræðingar hafa ekki einu sinni kjarasamning, eru með lausa samninga við ríkisstjórnina á þessum tíma af öllum tímum. Hið sama má segja um nokkrar aðrar heilbrigðisstéttir. Við í stjórnarandstöðunni leggjum sömuleiðis til að heilbrigðisstarfsfólk og starfsfólk í félagsþjónustu sem hefur unnið við umönnun Covid-smitaðra sjúklinga fái sérstaka eingreiðslu. Önnur ríki eru að gera þetta. Mér finnst það smart leið. Meiri hlutinn leggur til eingreiðslu til öryrkja. Við styðjum það. Við viljum reyndar útvíkka það og tryggja eingreiðslur líka til eldri borgara. Við höfum alveg efni á því. Þetta er ekki loforð út í loftið, bara alls ekki. Það er nokkuð sem við þurfum að huga sérstaklega að. Ég ætla aðeins að hlaupa yfir hvað er jákvætt í aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar, svo sem átakið Allir vinna, endurgreiðsla virðisaukaskattsins vegna vinnu iðnaðarmanna. Það er jákvætt skref. Þetta er skref sem m.a. Samfylkingin stóð að eftir bankahrunið. Barnabótaaukinn er að sjálfsögðu jákvæður. Ég held að enginn flokkur sé búinn að tala jafn mikið um barnabætur og Samfylkingin, ekki síst Oddný Harðardóttir. Við þurfum að spýta allverulega í í barnabótakerfinu. Það má ekki gleyma að einn fjórði var dottinn úr barnabótakerfinu áður út af skerðingarhlutföllum af því að laun hafa hækkað og tekjutengingin hefur setið eftir. Barnabótaaukinn sem kemur í þessum aðgerðapakka er upp á 3 milljarða. Hvað eru 3 milljarðar? Það er 0,3% aukning á ríkisútgjöldunum. Auðvitað fagnar maður hverri krónu sem ríkisstjórnin setur til barnafjölskyldna en ansi finnst mér þetta lítið. Gjafabréfið sem er í þessum pakka vegna kaupa á innlendri ferðaþjónustu hljómar vel en þetta er aðeins of naumt. Þetta er 5.000-kall á mann. Mér finnst það samt sniðug hugmynd. Við þurfum að efla íslenska ferðaþjónustu, við þurfum að sækja Ísland heim. Við þurfum öll að vera dugleg að ferðast um landið okkar og njóta þess sem það hefur upp á að bjóða. Frestun opinberra gjalda og brúarlánin eru jákvæð skref en ég ítreka það sem ég sagði í andsvari við formann nefndarinnar: Við verðum að upplýsa hvaða fyrirtæki fá brúarlánin því að þau eru með 70% ríkisábyrgð. Það er meira að segja gert ráð fyrir að stór hluti af þessum lánum geti tapast, allt að 50 milljarðar. Þetta er ein stærsta aðgerð ríkisstjórnarinnar og það gengur ekki að hér geti fyrirtæki notið þessarar fyrirgreiðslu, brúarlánanna sem eru ríkistryggð, og það sé ekki upplýst hvaða fyrirtæki þetta eru. Almenningur á rétt á því en ekki síst fyrirtæki sem eru í samkeppni við kannski þau fyrirtæki sem njóta þessarar fyrirgreiðslu. Allt upp á borðið hvað þetta varðar, gagnsæi og jafnræði. Ég fagna því að formaður fjárlaganefndar ætlar að skoða þetta með okkur í nefndinni við tækifæri. Hlutabæturnar eru jákvæðar. Það er búið að afgreiða þær. Takið eftir hvað gerðist þá. Þingheimur bætti það mál til muna miðað við hvernig það kom frá ráðherranum. Við skulum líka aðeins lyfta þinginu. Við erum a.m.k. eitthvað að standa okkur hérna megin í þessum sal, við erum að bæta málin sem koma frá ríkisstjórninni. Annað mál sem bættist í meðförum þingheims var að banna arðgreiðslur til þeirra fyrirtækja sem njóta fyrirgreiðslu í formi brúarlána. Það kom ekki frá ráðherranum, það kom frá þingheiminum. Þingmenn úr öllum flokkum studdu það, höldum því til haga þannig að við getum líka klappað okkur öllum aðeins á öxlina við og við. Að sjálfsögðu eru ýmsar jákvæðar tillögur í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Margt má rekja til stjórnarandstöðunnar en auðvitað í samtali við stjórnarþingmennina. Þarna er verið að styrkja heilbrigðisstofnanir, það er verið að setja 100 milljónir sérstaklega til að styrkja úrræði vegna heimilislausra. Það var ekki síst hv. þm. Inga Sæland sem hélt því á lofti, rétt að halda því til haga. Ég fagna sérstaklega þeim 40 milljónum sem settar eru í að vinna gegn kvíða og einmanaleika. Við sjáum að fólk er að einangrast út af þessu ástandi, eldri borgarar og fólk glímir við alls konar andlega kvilla þannig að við þurfum að ná til fólks með próaktífum hætti. Ég fagna þessari tillögu mjög. Ég fagna eingreiðslum til öryrkja og þeim samgöngubótum sem er verið að auka. Við setjum fjármuni í loftslagsmál og aukum þar áhersluna. Rannsóknasjóðurinn fær 300 milljónir. Mér finnst það bara of lítið fyrir Rannsóknasjóð og Innviðasjóð sömuleiðis. Mér finnst það of lítið, þetta er svo auðveld leið fyrir okkur til að sýna aðeins á spilin okkar. Ég hef áhyggjur af endurgreiðslum vegna kvikmyndagerðarinnar sem fær ekki neitt núna. Það er verið að boða að það þurfi að setja meira í hana. Ég hef haldið nokkrar ræður um að við eigum að lyfta upp menningunni og listunum sem ekki síst núna hafa tekið á sig högg. Eitt af sóknarfærum framtíðarinnar er þessi geiri. Hver króna sem við setjum í menningu og listir skilar sér til baka. Ég gerði einu sinni skýrslu um arðsemi kvikmynda- og sjónvarpsmarkaðar á Íslandi og það voru alveg sláandi tölur um hvað það borgaði sig að setja fjármuni í sjónvarps- og kvikmyndagerð á Íslandi. Hérna eru styrkir til grænmetisframleiðslu og húsafriðunarsjóðs sem hv. þm. Birgir Þórarinsson hélt mikið á lofti. Það á að styrkja menningarverðmætin. Hv. þm. Björn Leví Gunnarsson kom með tillögu um Brothættar byggðir sem rataði hingað inn o.s.frv. Hv. þm. Willum Þór Þórsson var að sjálfsögðu með sínar tillögur þannig að ég held að allir þingmenn í fjárlaganefnd hafi lagt eitthvað af mörkum. Hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson kom að sjálfsögðu með tillögu um flugið og ber að varpa ljósi á það. Auðvitað batnaði málið en þetta dugar ekki. Ég veit að þingmenn eru í langflestum tilvikum alveg sammála því. Þetta voru breytingartillögur meiri hlutans sem við styðjum þótt við séum í minni hluta. Svo má auðvitað skoða upprunalega plaggið og þar eru líka margs konar jákvæðar framkvæmdir. Hér er ágætur listi fyrir þá sem hafa áhuga á að skoða hvað á að ráðast í. Munið að þetta eru samanlagt eftir breytingar fjárlaganefndar 20–25 milljarðar ef við tökum gjafabréfið og barnabótaaukann með. Það er ekki nóg. Ég er alls ekki að segja þetta í þeim tilgangi að vera með eitthvert yfirboð. Hér er bara engin stemning fyrir klassísku pólitísku yfirboði. Það má alls ekki túlka orð mín þannig að það sé hugsunin. Hugsunin er einlæglega sú að mæta þessari erfiðu stöðu núna. Ég er sannfærður um að við getum fengið lista frá Vegagerðinni um framkvæmdir sem hægt er að ráðast í núna umfram það sem er í tillögum meiri hlutans. Ég er sannfærður um að ef við heyrum í rannsóknasjóðunum eru þeir tilbúnir að taka við meira fjármagni. Ég er sannfærður um að þeir sem vinna í velferðinni sjá tækifæri til að fá aukna fjármuni frá hinu opinbera til að mæta faraldrinum sérstaklega eða t.d. setja mikinn kraft í að byggja hjúkrunarheimili sem myndi bæði skapa störf og leysa bráðavanda en ekki síst létta af heilbrigðisstofnunum um allt land. Nú ætla ég að fjalla um nokkrar viðbótaraðgerðir, bara uppbyggilegar hugmyndir í púkkið. Við þurfum að hugsa aðeins meira um heimilin. Þetta er voðalega fyrirtækjamiðað. Að sjálfsögðu veit ég að fólk vinnur hjá fyrirtækjum og ég veit að við þurfum að verja störf. Mörg störf eru í hættu. Við megum samt ekki gleyma heimilunum. Við vorum aldeilis gagnrýnd fyrir það á sínum tíma, eftir bankahrunið. Ég þekki það ágætlega. Hugum að heimilunum til að mæta þessu áfalli. Ég hef sérstakar áhyggjur af þeim heimilum þar sem fólk missir vinnuna. Fólk getur ekki verið tekjulaust í marga mánuði. Við lifum í dýru landi. Við eigum að tala fyrir því að einstaklingar sem þess þurfa eigi að fá rétt til að frysta lánin sín sér að kostnaðarlausu, ekki láta bankana græða á því að menn geti fryst lánin sín eða fengið fresti með einhverjum hætti. Við þurfum að vakta það. Vöktum bankana. Það vill svo til að við eigum tvo af þremur bönkum. Ég veit að þeir eru sjálfstæðir og það er eigendastefna og annað slíkt en höfum samt í huga að tveir af af þremur viðskiptabönkum Íslands eru ríkisbankar. Það má alveg höfða til samfélagslegrar ábyrgðar lánastofnana. Lánastofnanir eiga að sýna ábyrgð í svona ástandi. Við þurfum að hugsa um einyrkjana, örfyrirtækin, litlu fyrirtækin. Þau eru 70% af íslensku atvinnulífi. Þau eru ábyrg fyrir 70% störfunum og 70% af laununum. Stóru fyrirtækin ná sínu í gegn. Þau eiga beint samtal við fjármálaráðuneytið. Samtök atvinnulífsins hugsa um stóru fyrirtækin. Það sýnir reynslan okkur. Við megum ekki gleyma litlu fyrirtækjunum, fyrirtækjum sem fá ekki brúarlán. Frestun opinberra gjalda mun ekki bjarga þeim. Ég vil sjá beina styrki til slíkra fyrirtækja með einum eða öðrum hætti. Ræðum aðeins fyrirtækin sem eru komin í frost. Það eru fyrirtæki sem hafa orðið fyrir algjöru tekjutapi og markaðurinn þurrkast upp. Þetta er ekki bara ferðaþjónustan, þetta eru líka fyrirtæki sem neyðast til að loka vegna tilmæla sóttvarnayfirvalda. Fáir tala um þau fyrirtæki. Fjölmörg fyrirtæki hafa neyðst til að loka út af tilmælum sóttvarnayfirvalda sem allir virða að sjálfsögðu og eiga að virða. Við hlýðum Víði, en hugum aðeins að þessu. Það eru ekki mörg fyrirtæki sem geta lifað einn, tvo, þrjá mánuði með engar tekjur. Pælum í niðurfellingu gjalda eins og tryggingagjalds. Minni hluti fimm flokka leggur til að fella tímabundið niður tryggingagjald lítilla fyrirtækja. Hvað með að skoða tímabundið bann við fullnustuaðgerðum gagnvart þeim sem lenda í vandræðum, fyrirtækjum og fólki? Þetta eru meira próaktífar leiðir til að mæta vandanum, hvort sem það eru fjölskyldur, atvinnulausir eða lítil fyrirtæki. Pössum litlu fyrirtækin með einn, tvo, þrjá og upp í tíu starfsmenn. Fyrirtæki með sjö eða tíu starfsmenn eru fyrirtæki sem verða alltaf út undan. Ég er aðeins búinn að fara yfir nýsköpun. Ég hef sagt áður í þessum ræðustól að meginleiðin okkar upp úr þessu ástandi sé nýsköpun. Við eigum að leggja áherslu á nýsköpun, rannsóknir og grænar fjárfestingar. Eflum sjóðina sem ég gat um áðan. Við þurfum að byggja upp. Sagan á bak við Meniga, eitt framsæknasta og skemmtilegasta fyrirtækið sem nú er á Íslandi, er sú að aðilar stofnuðu Meniga eftir að þeir misstu vinnuna í bankahruninu. Fjölmargir aðilar eru núna að fara að missa vinnuna, eru með hugmyndir sem geta vaxið í stórfyrirtæki ef hið opinbera hugar að þeim fyrirtækjum með einum eða öðrum hætti. Hið opinbera hefur svo miklu hlutverki að gegna. Á nýsköpunarmarkaðnum, menntamarkaðnum ef svo má segja, verður til markaðsbrestur. Ef við ætlum að láta einkaaðila sjá um það gerist minna þannig að hægri eða vinstri skiptir ekki máli, ríkið á að koma með einum eða öðrum hætti inn í þann hluta markaðarins þar sem verður svokallaður markaðsbrestur. Ég ætla aftur að flagga hinum frábæru tillögum stjórnarandstöðunnar sem er mynduð úr fimm ólíkum flokkum, Miðflokknum, Samfylkingunni, Pírötum, Viðreisn og Flokki fólksins. Við völdum ekki það hlutskipti að vera saman í stjórnarandstöðu. Það voru stjórnarflokkarnir sem völdu það hlutskipti fyrir okkur en okkur tókst, eins ólík og við erum, að setja saman pakka upp á 30 milljarða. Við getum sýnt þá samstöðu þó að við séum hugmyndafræðilega pólitískir andstæðingar. Við náðum að sýna þann þroska og þann samstarfsvilja að setja á pappír aðgerðalista upp á 30 milljarða sem svarar einmitt því sem heimili og fyrirtæki eru að kalla eftir. Komið með okkur í þann leiðangur, ágætu stjórnarþingmenn. Eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar ætlist þið til að við samþykkjum allt frá ykkur og við gerum það eftir því sem ég best veit. Af hverju samþykkið þið ekki eitthvað frá okkur? Ég veit að við höfum náð ýmsu í gegn í nefndavinnunni, ég vil halda því til haga. Sumt þar hefur batnað út af okkur og í góðu samstarfi, en við getum gert meira og það þýðir ekki að bjóða okkur enn og aftur upp á sönginn: Ég vildi að ég gæti gert meira en ég get það ekki. Jú, hv. þingmaður stjórnarinnar, þú getur gert meira af því að þú hefur valdið. Ég er aðeins búinn að nefna atvinnuleysi. Ég hef sérstakar áhyggjur af atvinnuhorfum námsmanna. Við þurfum aðeins að pæla í þeim. Atvinnuhorfur námsmanna eru að verða að engu í vor og sumar. Hugsum aðeins um þann hóp. Við erum að sjálfsögðu að hugsa þennan aðgerðalista út frá kynjavinklinum. Störf eru að tapast sem verður kannski ekki endilega mætt með steinsteypu eða vegagerð. Jú, í sumum tilvikum, en alls ekki alltaf. Við þurfum að hafa breiða linsu þegar kemur að þessum aðgerðum. Stjórnarandstaðan leggur til 9 milljarða til viðbótar í vegaframkvæmdir og viðhald. Við nefnum ef þess er kostur að flýta framkvæmdum við Reykjanesbraut, Suðurlandsveg, Vesturlandsveg og aðra vegi. Við viljum setja kraft í göngu- og hjólastíga og í skipulagsmál á höfuðborgarsvæðinu. Við erum líka með fjölmargar tillögur, stórar og smáar. Það má alveg gera grín að smáu tillögunum en þær skipta máli í fjárfestingar- og fasteignakaflanum okkar. Þetta eru allt atriði sem hægt er að ráðast í tiltölulega hratt. Við erum enn í mars, ég veit að sumt krefst undirbúnings en sumt krefst bara einskis undirbúnings. Sumt liggur bara tilbúið. Ég vona að þetta geti kveikt í stjórnarþingmönnum, að þeir séu til í að skoða eitthvað af þessum tillögum. Þetta eru mýmargar aðgerðir sem væru mjög gagnlegar. Allir fengju kredit ef við réðumst í þetta ef menn hafa einhverjar áhyggjur af svoleiðis bulli. Ég er aðeins búinn að tala um velferðarmálin. Við erum með fjóra kafla í stjórnarandstöðunni, þar á meðal nýsköpun sem er stærsti kaflinn okkar. Vegaframkvæmdir og viðhald eru næststærsti kaflinn. Svo koma velferðarmálin og loks fasteignir og aðrar fjárfestingar. Þessi 30 milljarða pakki okkar mun ekki duga, ég átta mig á því, en hvað þá með 15–20 milljarða kr. pakka ríkisstjórnarinnar? Við styðjum hann þannig að okkar pakki er ofan á hennar. Við þurfum að gera meira og við þurfum að gera það núna. Ég veit að við fáum alltaf svarið: Það kemur seinna, en ég vil gera það núna. Ég tel þörf á því. Ég tel að í bankahruninu höfum við hreyft okkur of hægt. Sumt tekur lengri tíma en annað, ég átta mig á því, en það er margt sem við getum einhent okkur í núna. Við fengum fín plögg frá sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu og sveitarfélögum á Suðurnesjunum, þar sem vandinn er gríðarlegur, um aðgerðir sem hægt væri að ráðast í með aðkomu ríkisins. Í velferðarkaflanum vildi ég aðeins nefna það sem við viljum halda á lofti vegna þess að við leggjum t.d. til fjármuni til SÁÁ. Það er ekki síst hv. þm. Inga Sæland sem hélt því á lofti, en hún benti okkur á að sjálfsaflafé SÁÁ hefur hrunið út af faraldrinum. Sömuleiðis hafa fjölskyldur langveikra barna bent á að þau hafi orðið fyrir gríðarlegu tekjutapi vegna ástandsins. Allt heilbrigðiskerfið verður að sjálfsögðu fyrir miklum kostnaði. Við setjum fjármuni í það. Þar dugar engan veginn til. Við viljum setja fé í vaxta- og húsnæðisbætur. Það er ekkert í þessum tillögum hér. Það er sniðug tillaga sem nær til tekjulágra einstaklinga sem verða fyrir kaupmáttarrýrnun. Þetta er langur og góður listi sem ég bið hv. þingmenn að horfa á með opnum augum. Önnur atriði sem við þurfum að hafa í huga er staða sveitarfélaganna. Við þurfum að hugsa sérstaklega til þeirra sem eru í nærsamfélaginu og finna fyrir þessum samdrætti, finna fyrir þeim verkefnum sem brenna á fólki. Svona mætti lengi tala en ég sé að tími minn er núna runninn út. Í svona efnahagslegu neyðarástandi [[Forseti hringir.]]er mikilvægt að hugsa hratt en það er líka nauðsynlegt að hugsa aðeins út fyrir boxið, hugsa um frumlegar og skynsamlegar hugmyndir. Við eigum að kalla þær hugmyndir að borðinu frá almenningi og litlum og meðalstórum fyrirtækjum sem finna fyrir þessari niðursveiflu á eigin skinni.
Hæstv. forseti. Ég ætla að taka það fram hér strax að ég ætla bara að koma upp í fyrra andsvar, eitt andsvar, af því að ég er ekki að koma hingað upp til að rengja eitt eða neitt í jákvæðri prýðisræðu hv. þingmanns. Við áttum mjög góðar umræður í nefndinni og hann lagði gott eitt til. Það sama get ég sagt um þær breytingartillögur sem liggja fyrir. Við reyndum á þessum skamma tíma að skoða hluta af þeim tillögum og ég vil varpa því hér fram að við fengum hingað formann Landssambands eldri borgara. Ég hef vísað í mál sem liggur fyrir þinginu sem grípur hærra í fjárhæðum en tillagan nær til þessa lægst setta hóps. Svo er í skoðun með næstu tvær tekjutíundir og formaðurinn hvatti okkur til að klára þessi mál fyrir þinginu. Ég er til í þá vegferð. Hér er fjölmargt annað. Ég veit að allt sem hv. þingmaður sagði um efnahagsmálin er hárrétt en sú umræða verður að bíða betri tíma. Ég vil fyrst og fremst nota tækifærið til að þakka hv. þingmanni góða samvinnu í nefndinni. Í nefndinni var heilt yfir mjög góð samvinna og fjölmörg verkefni sem við fórum yfir. Ég ítreka að þetta er ekki spurning um mitt viðhorf til þess að geta gert hlutina. Eins og hv. þingmaður benti á er vilji til að gera margt en það er kannski frekar hvað er skynsamlegt að gera og hvernig við horfum til verkefna í þeirri gríðarlegu óvissu sem er núna. Ég get til að mynda bent á að stór hluti kemur inn á launaskrá ríkisins í gegnum hlutastarfaleiðina. Nefndir hafa verið 22 milljarðar en það getur orðið miklu meira. Hv. þingmaður kom inn á Keynes, það verður sjálfvirk [[Forseti hringir.]]sveiflujöfnun í gegnum ríkisfjármálin. Það er fjölmargt annað en ég þakka hv. þingmanni samvinnuna og góða ræðu.
Herra forseti. Ég þakka kærlega fyrir þakkirnar. Mér þykir vænt um þær og ég vil líka, úr því að við erum komnir í skjallbandalag, hrósa hv. þingmanni og formanni fjárlaganefndar fyrir ágætissamstarf og gott samstarf í nefndinni. Ég veit að hann er mjög liðlegur að reyna að hnika til. Ég veit að hann er með marga bolta á lofti á sama tíma. Ég ítreka að ég er bandamaður hans í að þrýsta á frekari verkefni og fjárfestingar. Ég veit að hv. þingmaður er sömuleiðis bandamaður minn í því. Við erum það öll saman, hvar sem við erum, því að nú er tími samstöðu þótt við í stjórnarandstöðunni viljum sýna að það sé hægt að gera meira. Þetta eru erfiðir tímar fyrir alla. Eins og hv. þingmaður gat um er óvissa í ríkisfjármálum og efnahag. Við sjáum að 20.000 manns eru komin í hlutabótakerfið. Hugsið ykkur. Fjöldi opinberra starfsmanna er 25.000, minnir mig, og 20.000 eru komin nú þegar í hlutabótakerfið sem felst í að ríkið greiðir 75% af laununum. 1 prósentustig í auknu atvinnuleysi kostar 6,5 milljarða. Atvinnuleysið fer mjög hratt upp þannig að þetta verða mjög skrýtnir og krefjandi tímar fyrir hv. fjárlaganefnd og formann fjárlaganefndar að mæta þeirri stöðu. Eins og stundum er sagt mun staðan versna áður en hún batnar. Það er mikilvægt að huga að því að hún mun batna. Við höfum hér auðlindir, öflug fyrirtæki sem byggja á hugviti og gríðarlegan mannauð þannig í öllu þessu efnahagslega svartnætti sem er kannski að hluta til fram undan er alltaf ljós. Stöndum þá bara saman, hlúum að því sem skiptir máli, hlúum að heimilunum, hlúum að nýsköpun í rannsóknum, listum, menningu. Hlúum hvert að öðru eins og hv. þingmaður gat um varðandi eldri borgara. Heyrum í eldri borgurum, heyrum í þeim sem eru núna að einangrast af því að félagsstarfið hefur dregist saman, heyrum í þeim sem eru í sóttkví, hvort sem það er sóttkví af því að þeir kjósa sjálfir að vera sóttkví eða þurfa að vera sóttkví. Látum [[Forseti hringir.]]okkur annt um náungann og tékkum á þeim og hvernig okkur líður því að það er það sem skiptir máli, hvernig okkur líður í þessu ágæta samfélagi sem núna er að ganga í gegnum erfiða tíma.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar rétt að koma inn á nokkra punkta til að leiðrétta aðeins umræðuna. Það eru ekki 30.000 starfsmenn í íslenskri ferðaþjónustu. Ég held að það hafi komið fram í máli forstjóra Vinnumálastofnunar fyrir örfáum dögum að það er talað um 23.000. Það er alltaf gott að vera með tölurnar réttar þegar við erum að vinna í þessum stóru málum. Það hefur verið töluverð umræða um Tækniþróunarsjóð og hvernig við eigum að takast á við vandann. Ég hef skoðað þetta í framhaldi af góðri umræðu okkar í nefndinni. Árið 2010 voru settar, á verðlagi 2019, 929 milljónir í Tækniþróunarsjóð. Í fyrra, 2019, voru það 2.333 milljónir. Nú er verið að bæta við, bæði 400 milljónum með framlögum ríkisstjórnar í frumvarpi til fjáraukalaga og síðan bætir meiri hluti fjárlaganefndar við 300 milljónum þannig að talan er komin í rúma 3 milljarða. Rúm 30% bætast við á milli ára til Tækniþróunarsjóðs, svo því sé haldið til haga. Svipað hlutfall má sjá í endurgreiðslum til fyrirtækja vegna rannsókna og slíkra þátta, það hefur líka vaxið gríðarlega mikið á undanförnum árum. Við sjáum mikla hækkun á þeim hlutföllum. Fjárfestingarplanið eins og það lítur út núna er upp á 23 milljarða með 15 milljörðum frá ríkisstjórn, 5 milljörðum frá C-hluta fyrirtækjum og opinberum aðilum og í gegnum meiri hluta fjárlaganefndar núna bætast við rétt tæpir 3 milljarðar. Þá eru þetta 23 milljarðar og virðast þá um 800 ársverk bætast við í gegnum [[Forseti hringir.]]fjárfestingarplanið.
Herra forseti. Mér er mjög annt um tölur og talan mín um fjölda beinna starfa í ferðaþjónustunni er rétt. Það er hægt að fara inn á vef Hagstofunnar og sjá að störfin eru rúmlega 29.000, ég sagði reyndar 30.000. Það eru tölur frá Hagstofunni um fjölda beinna starfa í ferðaþjónustunni þannig að ég stend við það sem ég sagði um fjöldann. Við skulum samt ekkert vera að rífast um það. Það eru fjölmörg störf í ferðaþjónustunni og hluti þeirra er ekki inni í þessari tölu, þau eru utan kerfis. Við vitum það alveg. Mörg störf í ferðaþjónustunni eru í mikilli hættu og hv. þingmaður hefur jafn miklar áhyggjur af því og ég, ég veit það, og þetta verður erfitt fyrir þessa grein. Í annað sinn á tíu árum fær meginatvinnugrein á Íslandi gríðarlegt högg. 2008 var það fjármálageirinn sem við ætluðum öll að verða rík á. Nú er það ferðaþjónustan sem fær gríðarlegt högg. Eins og ég gat um áðan nær áfallið til miklu víðari hluta atvinnulífsins en bara ferðaþjónustunnar því að eftirspurnin hefur dregist allhressilega saman. Ég er hérna með fylgirit fjárlaga 2020. Þessi ríkisstjórn lækkaði fjárframlög til Tækniþróunarsjóðs frá 2018 til 2020 um 20%. Ég veit að núna er verið að bæta í 700 milljónum en fyrir þetta hrun var ríkisstjórnin búin að ákveða að lækka framlög í Tækniþróunarsjóð. Þetta er mjög skýrt á bls. 69, lækkun í Tækniþróunarsjóð til næstu fimm ára. Hið sama má segja um Rannsóknasjóð og Innviðasjóð. Lækkun endurgreiðslna vegna kvikmyndagerðar er 30% milli áranna 2019 og 2020. Núna er staðan öðruvísi, ég veit það, og ríkisstjórnin er að reyna að bæta í en Tækniþróunarsjóðurinn hefur samkvæmt fjárlögum rúma 2 milljarða. Það er ekki stóra talan í fjárlögunum. Það hefði verið hægur leikur að þrefalda þann sjóð vegna eftirspurnar eftir fjármagni úr honum. Munið að bara einn þriðji af þeim verkum sem fá hæstu einkunn Tækniþróunarsjóðs [[Forseti hringir.]]fær úthlutað úr þeim sjóði. Þetta finnst mér vera vannýtt auðlind, sérstaklega í krísuástandi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Varðandi ferðaþjónustuna tel ég töluvert ósanngjarnt að bera hana saman við bankana. Miðað við hlutfall af landsframleiðslu er ferðaþjónustan með um 8%, svipað og sjávarútvegurinn í dag. Ég tel málum þannig háttað að hún muni koma að stóru leyti til baka á næstu árum. Það er tilhneiging til þess innan ferðaþjónustunnar í sögulegu samhengi. Ef menn skoða mikil áföll sem hafa orðið í ferðaþjónustu, hvort sem er á heimsvísu eða innan ákveðinna landa vegna hermdarverka eða slíkra þátta, sést að hún er ótrúlega seig. Gögnin sem ég er með um Tækniþróunarsjóð eru um að framlögin hafi hækkað mikið á verðlagi 2019 fjögur ár aftur í tímann, upp í um 2.300 milljónir. Hún er búin að vera sirka þar, vísitalan hefur étið það niður um nokkrar milljónir en verðbólgan er svo lág hjá okkur núna að þar eru ekki háar upphæðir. Upphæðin til Tækniþróunarsjóðs fer yfir 3 milljarða á þessu ári eins og gögnin sýna. Það er alveg ljóst. Ég tek undir áhyggjur af atvinnuhorfum fyrir ungt fólk í sumar, hvort sem það eru framhaldsskólanemar eða háskólanemar. Það er gríðarlega mikilvægt að skapa verkefni fyrir unga fólkið í sumar. Við skoðuðum ýmislegt í nefndinni eins og Nýsköpunarsjóð námsmanna, girðingavinnu hjá Vegagerðinni og skógrækt og vorum með ýmsar hugmyndir. Ég tek undir að það er gríðarlega mikilvægt að við náum árangri þar. Ég vil sem sagt ekki bera saman ferðaþjónustuna og bankana fyrir 10–12 árum með tilliti til efnahagsmála. Ég held að við séum í allt öðrum málum núna en þá. Þetta er skammtímamál [[Forseti hringir.]]og þetta mun lagast á komandi misserum.
Herra forseti. Ég er ekki endilega að bera saman ferðaþjónustuna og bankana. Ég er að gera efnahagslegan samanburð, sérstaklega í ljósi þess að við getum nýtt okkur þá ömurlegu reynslu sem við höfum úr bankahruninu. Það er ákveðin verkfærakista sem stjórnvöld nýttu sér. Sumt virkaði vel en sumt virkaði hörmulega. Sleppum því hörmulega og nýtum okkur það sem virkaði þó vel. Hlutabótaleiðin sem við erum að nýta núna er gömul leið. Endurgreiðsla á virðisaukaskatti er gömul leið. Það að setja fjármagnið í nýsköpun er leið sem við fórum eftir bankahrun. Þáverandi ríkisstjórn setti á fót sérstaka græna fjárfestingaráætlun undir formerkjum græna hagkerfisins sem ríkisstjórnin eftir þá ágætu ríkisstjórn setti í skúffu. Dustum rykið af þessu, byggjum upp atvinnulífið. Ég veit að ferðaþjónustan mun rísa upp úr þessu en þótt það sé erfitt núna meðan við erum í rústabjörgun skulum við líka leyfa okkur að líta aðeins til framtíðar og skoða hvernig atvinnulíf við viljum sjá. Ég vil ekki vera sá stjórnmálamaður sem velur hvaða atvinnugreinar eiga að lifa og hverjar ekki. Það er alls ekki mitt hlutverk. Ég vil vera stjórnmálamaður sem býr til almennan ramma, stöðugleika í starfsumhverfi fyrirtækja, þar sem fyrirtæki verða til að frumkvæði fólksins í landinu, fólks sem er með sniðugar hugmyndir sem byggja á mannauði, sköpun, listum, tækni o.s.frv., fólks á öllum aldri og af öllum kynjum. Þess vegna vil ég búa til miklu styrkari umgjörð utan um nýsköpunarumhverfið. Það er ekki bara einhver frasi að segja: Eflum nýsköpun. Við eigum að efla nýsköpunarsjóði, nýsköpunarumhverfið, Rannsóknasjóð og Innviðasjóð. Það skilar sér margfalt til baka. Eflum endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar. Reynum að fá aftur verkefnin þegar þau byrja. Það bætir að sjálfsögðu mannlífið en það bætir líka við störfum sem búa til skatttekjur og það tryggir okkur sterkara velferðarkerfi. Lítum öll til framtíðar, hugsum um hvers konar [[Forseti hringir.]]atvinnulíf við viljum byggja til framtíðar, gerum það með almennum hætti en núna er tíminn til að styðja við okkar brothætta atvinnulíf. Núna þarf atvinnulífið á ríkisvaldinu að halda og þess vegna skiptir máli að við sýnum það í verki. Við getum það svo sannarlega ef okkur lánast að samþykkja einhverjar af tillögum stjórnarandstöðunnar í dag.
Virðulegur forseti. Við eigum alltaf að vera að horfa til framtíðar og skoða hvernig við komumst þangað. Það er sérstaklega mikilvægt þegar við horfum fram á einhvers konar niðursveiflu. Í þeim málum sem við tölum um hér er fyrsta spurningin: Af hverju ekki að byrja á þeim verkefnum núna sem má byrja á strax og nýtast til framtíðar og þurfa ekki að klárast t.d. 1. apríl 2021 eins og gert er ráð fyrir? Ef við gerum það ekki erum við að fresta þess háttar verkefnum um heilt ár. Þau verkefni sem njóta stuðnings í fjárfestingarátaki ríkisstjórnarinnar eru vissulega þörf. Það hefur verið kallað eftir flughlaði á Akureyri, akbraut á Egilsstaðaflugvelli, breikkun brúa, framkvæmdum við tengivegi, göngustígum í friðlöndum og ýmsu svoleiðis á undanförnum árum. Ofanflóðavarnir, Stafrænt Ísland og mörg verkefni sem hefur kallað eftir í mörg ár en hafa hingað til síendurtekið endað neðarlega á forgangsröðunarlista ríkisstjórnarinnar. Það þurfti neyðarástand til að þessi mikilvægu verkefni hlytu loksins meðbyr. Hver veit hversu mörg ár í viðbót hefðu liðið þangað til að þessi verkefni hefðu komist á koppinn ef allt hefði gengið sinn vanagang? Þarna er vandamálið, í vanaganginum. Hann verður sérstaklega augljós í niðursveiflu. Vanagangurinn er nefnilega bilaður. Hann er orðinn jafn úreltur og eldsneytisdrifinn sprengihreyfill sem vissulega skilar okkur frá A til B en með tilheyrandi mengun og auðlindasóun. Við þurfum nýjan drifkraft í samfélagið okkar, nýjan, umhverfisvænan og sjálfbæran drifkraft. Sá kraftur stendur okkur til boða t.d. með nýrri stjórnarskrá og velsældarhagkerfi og síðast en ekki síst með átaki í nýsköpun. Virðulegi forseti. Ég ritaði undir meirihlutaálit fjárlaganefndar varðandi fjáraukann en vegna tæknilegra örðugleika, af því að ég lagði fram sérálit um fjárfestingarátakið, varð þetta voðalega skrýtið og tæknilega séð er ég ekki á nefndaráliti meiri hlutans vegna fjáraukans þó að ég hafi ætlað að vera það og afgreiddi það þannig úr nefnd. Ég vil bara hafa það á hreinu, í anda er ég á því. Ég var þó með nokkra fyrirvara. Fyrsti og helsti fyrirvarinn sem ég hef snýst um ástæðuna fyrir því að geta skrifað undir nefndarálitið yfir höfuð. Í lok nefndarálitsins kemur fram að nefndin vilji árétta að aðgerðum stjórnvalda ljúki ekki með þessu frumvarpi, að þau verkefni sem eru fjármögnuð í þessum fjárauka séu bara fyrstu skrefin til að koma til móts við þau vandamál sem að okkur steðja. Þótt ég hafi athugasemdir um nokkur af þeim verkefnum get ég kvittað undir það að a.m.k. verður að byrja einhvers staðar. Önnur ástæða fyrir því að ég kvitta undir nefndarálitið í anda, af því að ég má það ekki tæknilega, er vegna þess að það var ákveðinn samstarfsvilji í nefndinni. Hann er mikilvægur. Það að vilja a.m.k. laga augljósustu holurnar í frumvarpinu er mjög verðmætt og mikilvægt. Kannski meira um það síðar. Þriðja ástæðan fyrir því að ég kvitta undir nefndarálitið er að ég lít á það samstarf sem varð til í nefndinni sem ákveðna útrétta hönd. Það er augljóst okkur öllum að þetta frumvarp var unnið í flýti og fylgir ekki skilyrðum sem framkvæmdarvaldið þarf að fylgja samkvæmt lögum um opinber fjármál. Það fylgir ákveðin beiðni um traust að afgreiða mál í svona flýti og að sama skapi ábyrgð að standa ekki í vegi fyrir nauðsynlegri mótspyrnu í því ástandi sem við stöndum frammi fyrir. Ég get kvittað undir að það þarf a.m.k. að gera það sem er lagt til í þessu nefndaráliti og í ljósi aðstæðna get ég einnig afsakað flýtimeðferðina. Að því sögðu hef ég einnig nokkra varúðarfyrirvara. Ég tel að hægt væri að ganga lengra í vissum atriðum. Fyrsti fyrirvarinn er vegna málsmeðferðar. Vegna flýtimeðferðar tel ég að fjárlaganefnd verði að fylgjast vel með þeim fjárveitingum sem samþykktar verða vegna fjáraukafrumvarpsins. Fjárlaganefnd þarf einnig að kalla eftir þeim rökstuðningi sem hefði átt að fylgja samkvæmt lögum um opinber fjármál ef málið hefði hlotið eðlilega málsmeðferð, sérstaklega út af fullyrðingum varðandi fjárfestingarátakið að valin hafi verið mannaflsfrek og arðbær verkefni. Eins og er höfum við bara fullyrðingar í höndunum en engin gögn um að verkefnin séu í rauninni mannaflsfrek eða arðbær. Þar koma upp spurningar: Hversu mannaflsfrekt er verkefni um breikkun brúa og hversu lengi er það mannaflsfrekt, samanborið t.d. við sama fjármagn í nýsköpunarátaki? Það er ekkert nema eðlilegt að fjárlaganefnd fái yfirlit yfir þau verkefni sem voru valin og þær upplýsingar sem lágu til grundvallar hverju verkefni um hversu mannaflsfrekt og arðbært það var metið. Miðað við núverandi forsendur fjáraukans eiga öll verkefnin að vera búin 1. apríl 2001. Er þá ekki fyrirsjáanlegt atvinnuleysi þegar öll verkefnin klárast? Bara frestun um eitt ár? Vonandi verður allt komið í gang á öðrum vettvangi til að grípa það og ný verkefni o.s.frv., en það er verið að fara í sérstakt fjárfestingarátak. Það er ekki sjálfsagt að eitthvað annað komi til að grípa það, nema jú, loforð um að það verði tekin önnur skref. Maður á eftir að sjá það, ekki bara í orði heldur á borði. Annar fyrirvari er vegna þess að þær forsendur sem liggja fyrir um að verkefni sé mannaflsfrekt og arðbært eru upplýsingar sem eru til og við eigum að fá þær upplýsingar afhentar, fá samanburðinn við þau verkefni sem stóðu til boða, t.d. verkefni sem eru í tillögum minni hlutans. Síðasti fyrirvarinn er vegna alþjóðlega markaðsátaksins sem Íslandsstofa á að fara í þegar aðstæður skapast á erlendum mörkuðum. Það eru óljósar forsendur fyrir því í þessari fjárheimild og fjárlaganefnd þarf að fylgja því betur úr hlaði í kjölfar afgreiðslu málsins. Alla jafna myndi ég ekki sætta mig við svona málsmeðferð en geri það í þetta skipti með tilvísun í þær aðstæður sem við búum við. Þær afsaka samt ekki svona málsmeðferð, breyta henni bara. Þegar ákvarðanir eru teknar fram hjá hefðbundinni málsmeðferð út af neyðaraðstæðum verður ábyrgð eftirlitsins þeim mun meiri. Í aðkomu Pírata í þessu máli lögðum við aðaláherslu á þrjú atriði. Í fyrsta lagi að ganga í mótvægisaðgerðir með nýsköpunarátaki, í öðru lagi að veita heimilum landsins varnir og í þriðja lagi að tryggja fjármögnun og aðgang að heilbrigðiskerfinu. Með breytingartillögum nefndarinnar er komið til móts við nauðsyn þess að grípa fyrirsjáanlegt atvinnuleysi með nýsköpunarmöguleikum að einhverju leyti. Þær áherslur birtast í auknum framlögum til Tækniþróunarsjóðs, Rannsóknasjóðs, framlagi til menningar, íþrótta og lista, til Nýsköpunarsjóðs námsmanna, til grænmetisræktar, í framlögum til sóknaráætlana, til brothættra byggða og í loftslagssjóð. Miðað við umsögn Samtaka iðnaðarins gæti t.d. Tækniþróunarsjóður úthlutað 2 milljörðum til viðbótar, til að mynda í verkefni sem fengu hæstu einkunn í síðustu úthlutun. Einhverjar fjárheimildir eru settar í heilbrigðiskerfið en augljóst er að bregðast þarf betur við í framhaldinu. Til þess eru vissulega varasjóðir og frekari fjáraukalög en það hefði verið ágætt að bregðast við strax en ekki eftir á eins og yfirleitt hefur verið gert. Ríkisendurskoðun hrósaði t.d. því sem var gert í þessu fjáraukafrumvarpi, að leitað væri fjárheimilda áður en stofnað væri til þeirra en ekki eftir á. Það er erfitt fyrir þingið sem á að vera með fjárveitingavaldið þegar framkvæmdarvaldið kemur til þingsins og segir: Ég eyddi miklum pening, þið verðið eiginlega að samþykkja það. Af hverju vorum við ekki spurð áður? Það er skiljanlegt í ýmsum liðum eins og varðandi heilbrigðiskerfið og atvinnuleysi o.s.frv., en það á líka að vera fyrirsjáanlegt. Það er alveg hægt að koma og leita heimilda fyrir fram því að fjárheimildin er vissulega ekki eyðsluheimild heldur bara til að sinna t.d. lögbundnum verkefnum. Hér kemur fram ákveðin mótsögn í afgreiðslu þessa máls. Annars vegar vildi fólk fá betri upplýsingar um kostnað og möguleika til framkvæmda og vildi ekki leggja til auknar fjárheimildir fyrir fram til heilbrigðiskerfisins eða annarra framkvæmda, en þó náðist samkomulag. Hins vegar fékk nefndin ekki mjög nákvæmar upplýsingar um tillögur ríkisstjórnarinnar og sóttist eiginlega ekkert sérstaklega eftir þeim. Í ljósi aðstæðna hef ég ákveðinn skilning á þessu. Það kom vel fram í umræðum nefndarinnar að enginn ætlar að svelta heilbrigðiskerfið út af því aukna álagi sem er að myndast vegna faraldursins, hvorki fyrir fram né eftir á. Það er munur á því að sækja um heimild fyrir þeim kostnaði sem maður veit um fyrir fram eða eftir á. Það er gott að fá tillögur fyrir fram til að við sjáum betur inn í framtíðina og það komi okkur ekki á óvart eftir á hver kostnaðurinn var. Það er líka ákveðið öryggi fyrir þau sem þurfa á þjónustunni að halda að vita að hún verði til staðar fyrir þau. Ég hef skilning á þeim aðstæðum sem við stöndum frammi fyrir, þeim vanda sem framkvæmdarvaldið þarf að mæta. Ég kann að meta þann samstarfsvilja sem kom fram hjá fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna í nefndinni og stíg skref á móti með því að, í anda af því að ég má það ekki tæknilega, kvitta undir nefndarálitið þrátt fyrir að fyrirvararnir séu nokkrir. Þá finnst mér mikilvægara að styðja þær framkvæmdir sem hægt var að finna sameiginlegan grundvöll fyrir. Ég geri það í þeirri von að ríkisstjórnin finni sama samstarfsvilja í framhaldinu vegna þess að án aðkomu minni hlutans hefði afgreiðsla málsins verið ansi götótt. Ég þakka sérstaklega formanni nefndarinnar fyrir vinnu hans í því að ná fram þeim breytingum sem þó voru lagðar til og vona að fleiri fari að fordæmi hans á næstu vikum og mánuðum. Aðkoma minni hlutans gerði málið tvímælalaust betra og formaður nefndarinnar vann hart að því að ná svigrúmi fyrir hugmyndir minni hlutans. En betur má ef duga skal og ég bíð, ekkert of vongóður, eftir framhaldinu. Ég bíð eftir að ríkisstjórnin taki því boði sem stjórnarandstaðan hefur gefið um samstarf í þeim aðstæðum sem við glímum við. Ég tel að vísir að því samstarfi hafi orðið til í vinnu fjárlaganefndar og miðað við flutning málsins áðan í efnahags- og viðskiptanefnd er sama þar. Það gekk eins langt og það gat án samvinnu við ríkisstjórnina sjálfa. Þess vegna tek ég undir það sem kemur fram í áliti meiri hluta fjárlaganefndar með von um að hægt sé að stíga næstu skref í þeim erfiðleikum sem eru fram undan og vegna þess að lausnirnar eru tvímælalaust betri ef fleiri fá að koma að vinnunni. Við sjáum bara hvernig það gengur. Ég vil orða það alveg sérstaklega hérna að ef einhver á heiður af því að það bættust við 5 milljarðar kr. í þetta fjárfestingarátak er það formaður fjárlaganefndar, Willum Þór Þórsson. Það lögðu allir til hugmyndir um hvað væri hægt að gera meira og hægt að segja að þessi hafi stungið upp á einu verkefni og annar hafi stungið upp á öðru en það væri ekkert verkefni þarna nema allir væru samþykkir því og ekkert nema af því að formaður fjárlaganefndar barðist fyrir því. Ég vil aðeins halda áfram að ræða þennan vanagang sem við erum dálítið föst í. Í stað orkuskipta yfir í sjálfbærni eru viðbrögð ríkisstjórnarinnar að senda þennan ónýta sprengihreyfil á verkstæði og vonast til að hann skrölti áfram í nokkur ár í viðbót. Fjárfestingarátaki ríkisstjórnarinnar er ætlað að steypa okkur úr aðsteðjandi vanda. Þó að það sé gott að fá breiðari brýr og göngustíga í þjóðlendur er steypa mjög tímabundin lausn til að mæta því atvinnuleysi sem nú er spáð. Meiri steypa og malbik reddar byggingaiðnaðinum til skamms tíma en það áfall sem íslenskt efnahagslíf verður nú fyrir mun orsaka atvinnuleysi víðar en bara í byggingariðnaði. Það þarf að huga betur að orkuskiptum, bæði eiginlegum og hagfræðilegum. Viðbrögð okkar við komandi vanda verða að byggjast á góðum grunni til framtíðar í stað þess að senda vélina bara í viðgerð. Við þurfum bæði að gera við og uppfæra. Þess vegna leggja Píratar áherslu á nýsköpun á sama tíma og það þarf að verja heimilin og tryggja fjármögnun og aðgang að heilbrigðiskerfinu. Lengi hefur verið talað um fjórðu stoðina sem átti að vera nýsköpun. Í stjórnartíð núverandi valdhafa hefur þessi stoð lítið verið styrkt en nú er kjörið tækifæri til þess. Við getum boðið upp á nýsköpunarmöguleika í stað atvinnuleysis. Við getum boðið upp á uppbyggingu á fjölbreyttum tækifærum í stað þess að reyna að komast bara á sama stað og við vorum áður. Það virkaði klárlega ekki. Allir flokkarnir í minni hlutanum lögðu saman fram breytingartillögur. Píratar mæla sérstaklega fyrir hlutanum um nýsköpun og sprotafyrirtæki þó að sjálfsögðu standi allir stjórnarandstöðuflokkar að öllum breytingartillögunum. Það er mikilvægt að hafa það mjög skýrt. Við skiptum köflunum aðeins á milli okkar og kynnum þá sérstaklega og það kom í okkar hlut að kynna kaflann um nýsköpun og sprotafyrirtæki enda vildum við setja í hærri gír þar, það er einmitt tækifæri til. Lagður er til 9,1 milljarður kr. í nýsköpun og sprotafyrirtæki þar sem stjórnarandstaðan leggur m.a. áherslu á nýsköpun, rannsóknir og skapandi greinar. Hækka á þak á endurgreiðslu rannsókna- og þróunarkostnaðar um 1,5 milljarða en það mun flytja fjölmörg verkefni til landsins. Setja á 1 milljarð kr. í Tækniþróunarsjóð sem myndi næstum því tvöfalda þennan lykilsjóð atvinnulífsins og bara landsins alls, þetta er lykilsjóður. Annar milljarður fer síðan í Rannsóknasjóð og Innviðasjóð. Þar eru grunnrannsóknirnar og aðgengi að þeim sem Tækniþróunarsjóður getur síðan tekið við og komið áfram. Gríðarlega mikilvægt verkefni sem þar er unnið. Þá mun hálfur milljarður renna til menningar, íþrótta og lista þar sem verulegt tekjutap hefur orðið vegna faraldursins, veruleg röskun á rekstri og almennri starfsemi eins og alls staðar annars staðar en þó sérstaklega þar. Keilir og Miðstöð símenntunar á Suðurnesjum fá 100 milljónir og loftslagssjóður og þar með talið skógrækt fá hálfan milljarð. Þá munu framlög til rannsókna og nýsköpunar í landbúnaði, sem sagt grænmetisrækt, fá hálfan milljarð. Þá leggur stjórnarandstaðan til tímabundna niðurfellingu eða lækkun tryggingagjalds upp á 4 milljarða fyrir fyrirtæki með sjö eða færri starfsmenn. Það væri mjög áhugavert að sjá það sem varanlegt úrræði í framtíðinni, eftir að nýsköpunarferlinu lýkur, þ.e. umsóknir í ýmsa sjóði og um styrki, þegar fyrirtæki er komið í gagnið með fáa starfsmenn sé það með lækkað tryggingagjald að einhverju leyti á meðan það er enn þá að byggja upp innri starfsemi sína eftir að hafa klárað styrkumsóknir. Varðandi þessa tillögu sérstaklega þá þarf nauðsynlega, og það hefur líka komið fram frá þeim aðilum sem taka við þessum styrkjum og koma þeim í verk, að fara í gang sumarúthlutun, aukaúthlutun á árinu sem myndi nást fyrir sumarið þannig að verkefni gætu hafist strax í sumar. Það eru viðbrögð til að mæta mögulegu atvinnuleysi sem við sjáum fram á. Ekkert af þessu er í rauninni mögulegt ef við horfum til framtíðar. Við setjum okkur framtíðarmark og reynum að byggja okkur brú þangað. Hingað til hafa ýmsir í stjórnmálum haft stöðugleikann að aðalmarkmiði, en þó er greinilegt eftir ýmis skakkaföll undanfarinna ára að draumurinn um fullkominn stöðugleika er annaðhvort gallaður eða bara hentar allt of fáum. Sá faraldur sem geisar nú sýnir okkur að stöðugleiki er í sjálfu sér vonlaust markmið. Hann helst aldrei til lengdar í landi sem má eiga von á eldgosum, faraldri, óveðri eða verðbréfabólu sem springur. Kerfi sem er byggt til að þjóna ímynduðum stöðugleika gerir ekki ráð fyrir stórum skakkaföllum. Það býr ekki í haginn fyrir tíma ójafnvægis og óstöðugleika. Betra markmið er að stefna að sjálfbærni samfélagsins, að stofnanir samfélagsins og innviðir vinni sameiginlega að öryggi og velferð íbúa. Sjálfbærir innviðir standa betur af sér hamfarir eins og dæmin sanna. Til dæmis má rekja endurtekinn rafmagnsskort á stórum svæðum í Bandaríkjunum til þess að dreifikerfið var ekki byggt með sjálfbærni að markmiði. Bilun á einum stað olli hruni úti um allt, kerfið var of tengt, svo samofið að það féll eins og spilaborg þegar það varð fyrir álagi. Sjálfbær kerfi standast betur slíkt álag því að þótt einn hluti þeirra verði fyrir álagi þá aðlagast aðrir hlutar þess í stað þess að falla. Þetta er hugsunarvilla sem við glímum við um einhvers konar hámarksvirkni sem gefur ekkert svigrúm fyrir álagspunkta. Þegar álag verður fellur allt kerfið af því að bygging þess er orðin svo samofin og hagkvæm að það þolir ekkert álag. Sjálfbær kerfi falla hins vegar ekki af því að þar er unnið út frá þeirri hugsun að það geti komið áföll, við byggjum það inn í kerfin að þau standist þau. Þannig þurfum við að hugsa til framtíðar með sjálfbærni að leiðarljósi. Í lögum um opinber fjármál er sjálfbærni skilgreind sem svo að opinberar skuldbindingar séu viðráðanlegar til skemmri og lengri tíma og leggi ekki ósanngjarnar byrðar á komandi kynslóðir. Í þeim aðstæðum sem við sjáum nú myndast vegna heimsfaraldurs hugsar maður óhjákvæmilega hvernig væri hægt að gera betur. Það dugar ekki að aðeins opinberar skuldbindingar þurfi að vera sjálfbærar. Við hljótum að þurfa að hugsa sjálfbærni í miklu stærra samhengi. Hvernig gæti t.d. heilbrigðiskerfið verið sveigjanlegra og brugðist betur við tímabundnu álagi? Hvernig getur hagkerfið þolað algjört hrun í fjölda ferðamanna? Hefði sjálfbært samfélag staðist svona álag? Svarið er já, vegna þess að þó að einstaka hlutar sjálfbærs kerfis hefðu brostið hefðu aðrir hlutar þess aðlagast og hlaupið undir bagga. Þess vegna er nýsköpun mikilvæg. Gott dæmi um það er t.d. nýja stjórnarskráin varðandi grunnkerfi okkar og réttindi, sem býður upp á málskotsrétt, frumkvæðisrétt, sjálfbærni náttúru og auðlinda og margt fleira sem er grundvallaruppskriftin að sjálfbærni lýðræðissamfélags. Það er augljóst að flest ríki heimsins voru óundirbúin og illa búin til þess að takast á við faraldur af því tagi sem nú gengur yfir. Sjálfbært kerfi var ekki til staðar. Það vantaði pinna fyrir próf, hlífðarbúnað, starfsfólk og húsnæði og skýrar viðbragðsáætlanir sem hefði verið að hægt að grípa til strax á einfaldan og aðgengilegan hátt, setja í gang pinnaframleiðslu eins og var gert hjá Össuri. Hefði það verið tilbúið hefðu þeir komist fyrr í notkun. Þetta er hugmyndafræðin á bak við stafrænu smiðjurnar sem Alþingi samþykkti nýlega. Þetta er líka hugmyndafræðin á bak við klasastefnuna sem Alþingi samþykkti nýlega, að vera með framtíðarhugsun, alltaf. Í hvert skipti hugsum við um sjálfbærni fram í tímann. Á meðan heilbrigðisstarfsfólk stendur sig vitanlega eins og hetjur í baráttu sinni við þessa heilsufarsvá þá sváfu stjórnvöld augljóslega á verðinum gagnvart hættu af því tagi. Það hefur meira að segja verið nefnt í nokkrum vísindagreinum hvernig faraldur vegna kórónuveiru, minnir mig að það hafi verið orðað, væri ákveðin tifandi tímasprengja. Þetta var í kjölfar útbreiðslu MERS og SARS, það væri aðeins tímaspursmál hvenær eitthvað á borð við þetta kæmi upp. En engin viðbrögð, engin hugsun um sjálfbærni eða sagt: Allt í lagi, ef það gerist þá erum við með viðbragðsáætlun. Nokkur lönd í heiminum sem lentu sérstaklega illa í SARS og MERS voru með viðbragðsáætlun, brugðust hratt við og hart við, kannski of hart, en kannski ekki af því að engin önnur lönd voru tilbúin. Ef allir taka þátt þurfa ekki allir að gera eins mikið. Það safnast saman. Sjálfbærni til framtíðar er gríðarlega stórt viðfangsefni. Það hefur verið umfjöllunarefni heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna sem skiptast í 17 flokka; enga fátækt, líf í vatni, líf á landi, frið og réttlæti og ýmislegt svoleiðis. Til viðbótar við það hefur OECD skilgreint velsældarmarkmið. Eins og segir á vefsíðu velsældarhagkerfis OECD hafa áhyggjur aukist af því að hagfræðistærðir eins og verg landsframleiðsla útskýri ekki nægilega lífsskilyrði fyrir hinn almenna borgara. Þrátt fyrir öflugan hagvöxt skilar hann sér ekki í sambærilegri aukningu á lífsgæðum. Þetta er spurning sem við eigum að spyrja okkur sjálf: Af hverju ekki? Hvar stoppar hagvöxturinn? Hvar endar hann ef hann endar ekki í jafn miklum og auknum lífsgæðum fyrir borgara heimsins? Við þurfum nefnilega horfa til framtíðar. Það er erfitt að breyta út af vananum. Það er auðvelt að halda áfram að gera allt eins og það var gert áður. Það er sérstaklega erfitt að breyta til þegar allt lítur út fyrir að ganga vel því að þá er enginn sérstakur hvati fyrir því að ráðast í breytingar. Þá gætu breytingar meira að segja gert hlutina verri. Það efnahagskerfi sem við búum við og höfum búið við undanfarna áratugi er sveiflukennt og hefur leitt til endurtekinna krepputímabila. Ástæðurnar eru mismunandi og sumar líta út fyrir að vera eitthvað sem við hefðum getað haft stjórn á eins og hrunið 2008. Það var mannanna verk. Heimsfaraldur eins og nú geisar eða eldgos eins og þegar Eyjafjallajökull gaus árið 2010 er eitthvað sem við höfum ekki stjórn á. En þegar atburðir sem við höfum enga stjórn á valda skaða kennum við síður kerfinu um. Við köllum það ekki til ábyrgðar en það er samt kerfinu að kenna, kerfi sem er ekki með viðbragðsáætlanir vegna atburða sem eru í rauninni fyrirsjáanlegir. Þó að þeir séu ekki fyrirsjáanlegir í tíma er fyrirsjánlegt að þeir gerist. Við ættum að krefjast þessarar ábyrgðar. Kerfin okkar eiga að geta brugðist við ófyrirséðum atburðum, sér í lagi óvæntum atburðum sem þó gerast reglulega eins og óveður og smitsjúkdómar. Við eigum að hanna þau á þann hátt að þau þoli álagið og geti brugðist við. Þess vegna er sérstakt tækifæri núna til að breyta og bæta. Einmitt þegar áföll verða gefast tækifæri. Það er aukið svigrúm fyrir nýjar lausnir. Það sem áður var vani og hefðir er nú tómarúm, ekki bara tómarúm þar sem störf hafa glatast heldur hefur einnig öryggi glatast. Lífið er ekki eins og það var áður og það er ekki endilega fyrirsjáanlegt að það muni verða þannig aftur fyrir mjög marga. Það hlýtur þá að vera skylda okkar að fylla í það tómarúm, en ekki með því sama og var áður því að þá lendum við bara í sömu vandamálum næst þegar það verður sambærilegt áfall. Við verðum að fylla upp í tómarúmið með einhverju nýju og betra, með kerfi sem er tilbúið til þess að takast á við tímabundin áföll, kerfi sem setur lífsskilyrði og velsæld fólks framar hagvexti, kerfi þar sem við spyrjum okkur alltaf hvort núverandi fyrirkomulag sé það besta til að þjóna hagsmunum þjóðarinnar. Þegar við verðum fyrir áfalli hugsum við fyrst um varnir vegna þeirra sem verða fyrir skaða. Verjum réttindi þeirra sem verða fyrir áfalli og þjónustu fyrir þá. En að lokum verðum við að byggja upp til framtíðar. Í því áfalli sem við glímum við núna leggja Píratar höfuðáherslu á að verja heimilin, tryggja heilbrigðisþjónustu og styrkja nýsköpun í öllum geirum samfélagsins á öllu landinu. Áherslur Pírata sjást í nefndaráliti vegna frumvarps til fjáraukalaga og í breytingartillögum meiri hlutans þar sem fólk og réttindi þess koma fyrst, þar sem áherslan er sett á nútímalegan iðnað og að við njótum öll góðs af, ekki einungis þeir sem eru að steypa. Þar er áherslan á fólkið, að fólkið komi framar fyrirtækjum og það er heilbrigðiskerfið sem nýtur stuðnings.
Hæstv. forseti. Við erum að ræða um þingsályktunartillögu um fjárfestingarátak og fjáraukalagafrumvarp, um heimildir til að mæta m.a. útfærðu fjárfestingarátaki. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir prýðisræðu og vil árétta að ég er sammála kjarnanum sem hv. þingmaður fór í gegnum í lok ræðu sinnar, hvernig við bregðumst við í svona áfalli til að verja þá sem verða fyrir mestum skaða og reyna hratt að ná utan um þá. Eins og birtist í fjárfestingarátakinu munum við þegar við höfum kraft fara í viðspyrnuna og meðan við erum að komast í gegnum heilbrigðisþáttinn, sem er í forgrunni, og þegar öll þjóðin er í samkomubanni þá hægist á öllu. Þar er þessi hefðbundna hringrás, heimili og fyrirtæki, en þar er auðvitað ofuráhersla á að verja fyrirtækin og störfin af því að það er sú einfalda efnahagshringrás sem við þurfum að passa upp á hér tímabundið og tengist kjarnanum sem kemur einmitt fram í nefndaráliti því sem hv. þingmaður fór yfir. Varðandi heilbrigðiskerfið tek ég bara undir með hv. þingmanni, við eigum að taka þetta reglulega saman, halda utan um þann kostnað sem af því hlýst og stjórnvöld eða framkvæmdarvaldið að sækja reglulega til þingsins eftir heimildum um leið og við greiðum úr óvissunni þar að lútandi. Varðandi nýsköpunina tek ég heils hugar undir með hv. þingmanni. Ég minni á það sem samflokksmaður minn, hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir, segir gjarnan, af því að hv. þingmaður kom inn á steypu, steypu, steypu, malbik og áherslurnar þar, að samgöngur eru oft grundvöllur þess að nýtingin verði á nýsköpuninni. [[Forseti hringir.]]Svo vil ég bara í lokin þakka hv. þingmanni sterkt og jákvætt hugarfar og samvinnu í nefndarstarfinu.
Virðulegur forseti. Ég hef oft talað um þessa innviðaskuld sem er dálítið grundvöllurinn fyrir þessu fjárfestingarátaki að því er mér finnst. Við erum að borga inn á þá skuld með fjárfestingarátakinu og ástæðan fyrir því er bæði sú að við erum með skuldina, hún liggur þarna fyrir framan okkur og er möguleiki sem við getum gripið til á mjög einfaldan hátt. Það er gott og blessað. Vandamálið er að við erum með miklu fleiri vandamál sem eru ekki eins augljós af því að við erum búin að spóla í sama hjólfarinu. Kaldhæðnislega eru það einmitt alltaf slæmu vegirnir sem gera það að verkum að við spólum í sama hjólfarinu og öll okkar athygli beinist þangað. Það endurspeglast t.d. í vandamálum með hjúkrunarheimili. Við erum búin að sjá það vandamál í fjölmörg ár og alltaf er það tengt við t.d. fráflæðisvandann hjá Landspítalanum sem veldur auknum kostnaði þar. Það er búið að segja okkur þetta í mörg ár en ekkert hefur gerst. Það eru svona atriði víðs vegar um samfélagið sem hringja þessum bjöllum hjá mér, þegar kemur krísa erum við tilbúin til þess að gefa í og búa til brú til að komast yfir áfallið en það augljósa og það fyrsta sem við getum gripið í er steypa og malbik, ekki öll hin vandamálin sem eru grafin einhvers staðar undir þeirri innviðaskuld sem ég hef oft minnst á, ekki hjúkrunarheimilin á þann hátt sem við hefðum átt að vera búin að grípa í fyrir mörgum árum, ekki nýsköpunin sem átti og var sett upp sem fjórða stoðin til að vera með ekki öll eggin í sömu körfunni. [[Forseti hringir.]]Það er hluti af vandamálinu sem við lendum í núna af því að ef ein af stóru körfunum okkar bilar fer allt á hliðina.
Hæstv. forseti. Ég ítreka að fjölmörg góð verkefni koma fram í breytingartillögum minni hluta og þar á meðal þeirri breytingartillögu sem hv. þingmaður er flutningsmaður að. Við ræddum sumar þeirra og við erum nokk sammála um nýsköpunina. Ég vil þó draga fram hér að við erum í þessari atrennu og ég legg áherslu á að þetta er ekki lokaskrefið. Ég myndi telja að meðan við erum að greiða okkur hér og fara í gegnum þessa óvissutíma og þennan skafl þurfi meira. Betur má ef duga skal, ég bara nota orð hv. þingmanns. Við í nefndinni erum þó í þessari atrennu að setja hér 1.250 milljónir til viðbótar við 1.750 milljónir í rannsóknir, nýsköpun og skapandi greinar. Það er býsna jákvætt skref í þeirri atrennu. Ég vildi þó draga það fram.
Virðulegur forseti. Ef við pælum aðeins í pólitíkinni er rétt að þetta er ekki lokaskrefið. Þetta er samt fyrst skrefið og þetta er skrefið þar sem ríkisstjórnin er að sýna á spilin. Spilin sem við sjáum þar eru þau sem ríkisstjórnarflokkarnir geta komið sér saman um og það eru steypa, steypa, steypa og malbik. Það er lægsti samnefnari þessara flokka sem eru í ríkisstjórn núna og þess vegna fer mestur peningur þangað, það er augljóst. Við erum með einna bestu greiningarnar í gegnum Vegagerðina, samgönguáætlun og þess háttar. Það sem ég hef reynt að benda á í allri minni umfjöllun um fjármálaáætlun, fjárlög o.s.frv. er að alls staðar á að vera slík greining á þeim verkefnum sem eru í boði með kostnaðar- og ábatagreiningu með t.d. hversu mannaflsfrek þau eru fyrir atvinnu og þess háttar. Þegar kemur áfall, það þarf að grípa inn í og búa til einhverja brú til að komast yfir getum við valið nákvæmlega þau verkefni úr listanum til að tækla það vandamál alveg frá A til Ö. Hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson nefndi áðan að 800 störf eða svo sköpuðust í þessu fjárfestingarátaki. Ef við skoðum þá 20.000 sem eru að koma á hlutabæturnar, velflestir af þeim var sagt í fréttum að væru að fara á 45%, sem er einmitt minnkunin, við erum komin kannski í 8.000 störf þar í rauninni á launum ríkisins. Þetta bjargar 800 af þeim, 10%. Það er stærðargráðan sem við erum að horfa á og þess vegna sýnir stjórnarandstaðan á spilin með breytingartillögum sínum. Það er möguleiki á fleiri aðgerðum og ég býst fastlega við því að næstu skref ríkisstjórnarinnar verði að velja úr breytingartillögum minni hlutans, [[Forseti hringir.]]að það endurspeglist dálítið í næstu skrefum. Það kæmi mér ekki á óvart.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er gaman að vera í sama rými á nýjan leik til að ræða þessi mál. Það hafa verið margir fjarfundir og margar klukkustundir á þeim síðustu vikuna. Ég vil geta þess í byrjun að þetta er ekki bara steinsteypa eða ársverkin. Það kemur t.d. fram með Stafrænt Ísland og það fjármagn sem rennur þar inn. Mig minnir að talað hafi verið um 130–150 störf forritara bara í því máli. Það þarf að vera ákveðin sanngirni líka. Þetta er nýtt, þarna er verið að gera stóra hluti. Hv. þingmaður kemur inn á Tækniþróunarsjóð í breytingartillögum sínum og ég kom aðeins inn á það áðan. Tækniþróunarsjóðurinn endar í 3 milljörðum á þessu ári þannig að ef við bætum 1 milljarði við það er það 25% aukning, ekki helmingur eins og kemur fram í umræðunni. Það sem vakti athygli mína áðan var umræða um efnahagslegan stöðugleika og hvernig hv. þingmaður lítur á hann. Ég tel hann gríðarlega mikilvægan og að ríkið spili með. Ég held að það sé einmitt ástæðan fyrir því að við getum brugðist við með góðum og skynsamlegum hætti og komið sterkt inn. Varðandi Covid-19 faraldurinn er búið að vera að safna í kornhlöðuna árum saman, í sex til átta ár hefur verið safnað töluverðu í þá hlöðu til að bregðast við faraldri eins og nú geisar. Síðan vil ég líka benda á að það skiptir miklu máli að við Íslendingar höfum byggt upp ýmiss konar kerfi til að verjast slæmum aðstæðum sem koma upp. Ég fer kannski meira inn í það á eftir, bara til að benda á það með Covid-faraldurinn og þau faraldursfræði sem er búið að vinna á Íslandi, það er búið að vinna kerfisbundið að því að skapa áætlun um þetta mál. Ég held að það hafi komið fram hjá sóttvarnalækni [[Forseti hringir.]]að það séu 14–15 ár, þannig að við erum ekki alltaf óviðbúin. Ég vil ekki tala niður íslenskt heilbrigðiskerfi eins og það vinnur og hefur starfað og skapað sér sterka stöðu á undanförnum árum.
Virðulegi forseti. Ég hef ekkert talað niður íslenskt heilbrigðiskerfi. Þau vinna þar alveg frábært starf þrátt fyrir þær aðstæður sem þar eru, eins og varðandi hjúkrunarheimilin, álagið vegna fráflæðisvanda Landspítala – háskólasjúkrahúss vegna skorts á hjúkrunarfræðingum vegna þess að sett voru lög á kjarabaráttu þeirra. Þrátt fyrir öll áföllin sem þau hafa orðið fyrir og þrátt fyrir þann þrönga kost sem þau hafa þurft að starfa við geta þau samt brugðist svona við. Við skulum ekki gleyma því að ein af ástæðunum fyrir því að við þurfum að bregðast svona rosalega hratt við er einmitt að heilbrigðiskerfið þolir ekki það mikið álag. Við þurfum að bregðast þeim mun meira við í svona ástandi til að passa það að dreifingin á sjúkdómnum verði ekki of hröð og að við missum það ekki úr böndunum. Það er að sjálfsögðu gott að tvennu leyti, bæði til að valda ekki álagi og til að dreifingin verði yfirleitt ekki mikil. Vissulega er Stafrænt Ísland þarna - loksins. Það þurfti heimsfaraldur til að byrja loksins á því. Við erum búin að segja í mörg ár að þetta væri eitthvað sem við þyrftum að gera. Við vorum rosalega framarlega varðandi stafrænt Ísland á árum áður, það var fyrir hrun, svo bara algjörlega gleymdist það verkefni einhvern veginn, að vissu leyti skiljanlega en samt ekki til langs tíma, sérstaklega ekki í kjölfar enduruppbyggingar eftir hrun. Tækniþróunarsjóður er að byrja frá rosalega lágum framlögum eftir hrunið þannig að uppbyggingin þar fram að þessari ríkisstjórn var þó nokkur en eins og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson kom inn á hefur planið verið að minnka framlögin þar. Það hefur verið safnað saman í hlöðuna, segir hv. þingmaður. Ég hef sagt á móti að við höfum ekki hugmynd um hvort við höfum borgað niður [[Forseti hringir.]]óhagkvæmustu lánin eða ekki. Það vantar alla greiningu á því. Kannski hefðum við getað verið búin með innviðafjárfestinguna á einhvern hátt og þannig verið með meira svigrúm til að bregðast við svona málum.
Herra forseti. Ég held að það sé nefnilega jákvætt hvað við höfum þó verið að gera, t.d. í vegamálunum. Ég er áhugamaður um fækkun umferðarslysa. Á 40 ára tímabili hefur slysum á Íslandi fækkað áttfalt til tífalt á keyrðan kílómetra. Það er af því að við höfum verið að bæta kerfin, það er nákvæmlega þannig. Það er ekki hægt að segja að við séum með sama vegakerfið í dag og við vorum með fyrir 40 árum. Þetta á við um svo margt í samfélaginu, hvað við erum búin að takast á við hluti og gera margt. Við gleymum því stundum. Síðan langar mig rétt að koma inn á það hjá hv. þingmanni áðan með hagvöxtinn. Ég áttaði mig ekki alveg á hvað hv. þingmaður var að fara þar. Þjóðhagfræði var ein af mínum uppáhaldsgreinum í skóla og fyrir svona 40 árum þegar maður var að alast upp fóru að meðaltali um 35% af rekstri íslenskra heimila í það að kaupa í matinn. Þetta hlutfall er í dag 12–15%. Það skiptir máli að byggja upp hagvöxt og landsframleiðslu. Auðvitað eigum við að gera það með sjálfbærum hætti og sem öflugustum hætti og ég tel okkur Íslendinga einmitt hafa verið að gera það í gegnum árin. Við eigum gríðarlega öflugt kerfi, fámenn þjóð á eyju langt norður í hafi. Faraldurinn núna sýnir nákvæmlega hvað við erum að spila vel úr hlutunum. Það er til mikillar fyrirmyndar hvernig við spilum úr þessum faraldri núna, Covid-19. Mér heyrist að heimspressan sé farin að taka undir það núna vítt og breitt. Það sýnir hvað við erum öflug að taka með þekkingu á hlutum. Það er til fyrirmyndar hvernig okkar kerfi hafa verið byggð upp í tengslum við þetta. Almennt held ég að í meiri hluta fjárlaganefndar hafi verið mjög góð umræða síðustu vikuna á öllum þessum fjarfundum um hvert við viljum stefna og um þær hugmyndir sem þar er unnið að. [[Forseti hringir.]]Okkur greinir kannski á um hversu miklu fjármagni við getum komið út á næstu níu mánuðum. Það er heildarmyndin.
Virðulegur forseti. Blessunarlega erum við með hetjur í heilbrigðiskerfinu en kannski má segja annað um fjárveitinga- og framkvæmdarvaldið. 35% fóru áður í að kaupa í matinn. Á sama tíma og það hefur kannski lagast höfum við algjörlega misst tökin á húsnæðiskostnaði. Það er gríðarlega hátt kostnaðarhlutfall, sérstaklega hjá þeim sem hafa lágar tekjur og þurfa að glíma við mjög háan leigukostnað eða yfirleitt húsnæðiskostnað. Það sem ég sagði um hagvöxtinn var tengingin yfir í velsældarhagkerfið. Það hefur orðið þó nokkuð mikill hagvöxtur sem hefur skilað sér að mestu leyti til hæstu tekjutíundarinnar. Hann hefur vissulega skilað sér til allra tekjutíunda en langmest til þeirra sem eru með mestan pening. Það er aðallega vegna fjármagnsteknanna en samt ekki bara þótt tekjurnar hafi skilað sér mest þar. Ein af ástæðunum bak við velsældarhagkerfið er að vera með fleiri mælikvarða til að mæla árangur af því að taka ákvarðanir í þessum sal, að skoða ekki bara hvaða áhrif það hefur á hagvöxtinn heldur hvert hann skilar sér og af hverju hann skilar sér á einn stað fremur en annan, ákvarðanir sem við tökum um framkvæmdir, samgöngur þess vegna, líka í heilbrigðiskerfinu og á ýmsum öðrum stöðum. Af hverju aukast lífslíkur? Af hverju aukast lífsgæði? Er ekki bara frábært ef lífsgæði aukast þrátt fyrir minnkun hagvaxtar? Það er alveg hægt, það er kannski flókið en það er alveg hægt. Við glímum við það vandamál að þrátt fyrir að umferðarslysum hafi blessunarlega fækkað gríðarlega mikið á undanförnum áratugum erum við samt með t.d. Reykjanesbraut þar sem eru gríðarlega mörg slys og [[Forseti hringir.]]augljóst verkefni til að klára sem fyrst, til að fækka slysunum. Það gerist rosalega hægt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni, formanni fjárlaganefndar, Willum Þór Þórssyni, fyrir framsöguna. Ég þakka fyrir samstarfið í fjárlaganefnd. Formaðurinn hefur stýrt vinnunni ágætlega og við í minni hluta og meiri hluta náðum að vinna saman að breytingartillögum sem eru mikilvægar og fyrir það ber að þakka. Hins vegar skrifa ég undir nefndarálitið með fyrirvara og hann er tvíþættur, þ.e. ég tel nauðsynlegt að gera betur en tekið er fram í þessu frumvarpi. Ég kem kannski betur að því á eftir. Þetta er að sjálfsögðu mikilvægt fyrsta skref og ég held að endurmat verði að fara fram á því hversu árangursríkur þessi svokallaði efnahagspakki er til að reyna að endurreisa hér atvinnulífið sem er nánast komið í frost vegna Covid-19 veirunnar. Það er nauðsynlegt að fram fari endurmat á árangrinum. Við sjáum vonandi á næstu dögum og vikum jafnvel hver staðan verður. Auk þess geri ég fyrirvara við brúarlánin, viðbótarrekstrarlánin með ríkisábyrgð þar sem Seðlabankinn verður nokkurs konar milliliður og fjármálafyrirtækin eiga að sjá um lánafyrirgreiðsluna. Ég kem nánar að því á eftir. Það er rétt að segja í þessu samhengi að minni hlutinn stendur fyrir breytingartillögu og kemur með svona öfluga innspýtingu inn í þetta, verði það samþykkt, upp á eina 30 milljarða kr. Hér hefur ágætlega verið gerð grein fyrir því, hv. þingmenn Ágúst Ólafur Ágústsson og Björn Leví Gunnarsson hafa báðir komið inn á þessa breytingartillögu og hvað í henni felst. Ég mun ekki rekja það neitt sérstaklega hér frekar heldur koma aðeins að því á eftir. Þessar tillögur stjórnarandstöðunnar eru viðbót við núverandi tillögur fjárlaganefndar sem eru lagðar hér fram. Við þekkjum það að í læknisfræði er það talin áhrifamesta og besta meðferðin þegar barist er við sýkingar að gefa góðan skammt af lyfjum, sýklalyfjum ef svo má orða það, strax í upphafi meðferðar til að slá kröftuglega á sýkinguna og síðan minni skammta þar á eftir í því augnamiði að koma síðan algjörlega í veg fyrir sýkinguna. Í raun má segja að þessi veirufaraldur, farsótt sem geisar um allan heim, hafi ekki bara sýkt um 1.000 Íslendinga heldur sýkt allt efnahagslíf landsins og nánast lamað það eins og t.d. í ferðaþjónustunni og er reyndar núna búið að smitast út í margar aðrar atvinnugreinar. Það má eiginlega segja að það sama eigi við þegar við glímum við þá stöðu eða sýkingu sem upp er komin í atvinnulífinu og á við í læknisfræðinni, þ.e. það þarf stóran skammt af aðgerðum strax í upphafi og síðan minni aðgerðir þar á eftir, vonandi, til að við náum okkur aftur á strik. Þá kem ég að því sem ég nefndi í upphafi um fyrirvara minn við nefndarálitið og þingsályktunartillöguna, það þarf að gera betur. Það þarf stóra innspýtingu, stóran skammt strax í upphafi. Við í Miðflokknum teljum einfaldlega að þetta sé ekki nægilega mikið og sama sinnis er öll stjórnarandstaðan. Vissulega var það jákvætt í starfi nefndarinnar fyrir frumkvæði formanns nefndarinnar, og það ber að þakka, að þessi innspýting sem var upphaflega upp á 15 milljarða var hækkuð í u.þ.b. 20 milljarða kr. Það er mjög jákvætt skref. Hins vegar eru, eins og ég sagði áðan, stjórnarandstöðuflokkarnir sammála um að tillögur ríkisstjórnarinnar gangi of skammt, það verði að auka frekar opinbera fjárfestingu, stuðning við nýsköpun og enn frekar nauðsynlega styrkingu velferðarkerfisins. Hagsmunaaðilar sem m.a. komu á fund fjárlaganefndar hafa bent á nauðsyn þess að þessar aðgerðir séu stærri og meiri. Þetta er skref í rétta átt sem við styðjum en við hefðum hins vegar viljað sjá meira, eins og ég nefndi í upphafi. Hinn fyrirvarinn af minni hálfu lýtur að brúarlánunum. Hér fyrr í dag fór ég aðeins yfir þá algjöru nauðsyn að fullkomið gagnsæi ríkti í þessari lánveitingu. Höfum í huga að það er almenningur í landinu sem er að lána fyrirtækjum sem eiga nú við erfiðleika að stríða. Það verður að koma í veg fyrir einhvers konar mismunun milli fyrirtækja í þessum efnum. Sum fyrirtæki munu ekki nýta sér þau úrræði sem eru í boði, heldur munu berjast í bökkum á eigin forsendum og nýta sér ekki úrræðin sem eru í boði eins og hlutastörfin. Það er að sjálfsögðu mjög jákvætt og það ber að þakka. Svo eru önnur fyrirtæki sem nýta sér þetta og eins og maður hefur séð í fjölmiðlum þá orkar tvímælis hvort þau ættu í raun og veru að nýta sér þessi úrræði þegar þau hafa greitt háar arðgreiðslur fyrir ekki svo löngu. Það þarf að tryggja að engin mismunun verði milli fyrirtækja í þessum efnum og þetta þarf allt að vera uppi á borðunum. Ég nefndi einnig fyrr í dag hvað t.d. Bandaríkjaþing var að gera, þann gríðarlega efnahagspakka sem það hefur samþykkt. Þar er skilyrði fyrir því að almenningi verði gert ljóst hvaða fyrirtæki njóta slíkrar lánafyrirgreiðslu. Þessu hefur verið velt upp hér og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson spurði hv. þingmann, formann fjárlaganefndar, Willum Þór Þórsson, einmitt út í það hvort hann teldi ástæðu til þess að sami háttur væri hafður á hér og ég gat ekki skilið formann fjárlaganefndar, hv. þm. Willum Þór Þórsson, betur en svo hann væri hlynntur því að þetta væri allt uppi á borðunum enda eru Íslendingar brenndir eftir efnahagshrunið 2008. Það má ekki ríkja nein leyndarhyggja og þess vegna er ákaflega mikilvægt að samningurinn sem á að gera milli Seðlabankans og fjármálafyrirtækjanna verði með þeim hætti að hann tryggi alveg fullkomið jafnræði milli fyrirtækja, gagnsæið og allt sem á að vera uppi á borðum í þessum efnum. Minn fyrirvari lýtur að því að fá að sjá þennan samning. Hann verður lagður fyrir nefndina sem er náttúrlega mjög jákvætt en ég tel einnig nauðsynlegt að samningurinn verði lagður fyrir þingið og menn geti rætt hann í þingsal og komið með sínar athugasemdir ef einhverjar eru. Við megum ekki gleyma því að gríðarlegir fjármunir eru lagðir í þetta, u.þ.b. 50 milljarðar kr., það eru gríðarlegir fjármunir. Ég vil auk þess koma aðeins að heilbrigðisstarfsmönnum. Álag á heilbrigðisstarfsfólk vegna þessarar veirusýkingar er gríðarlegt. Framlínufólkið sem er að sinna þeim sjúklingum sem eru smitaðir af Covid-veirunni er margt hvert undir gríðarlegu álagi og þess vegna leggjum við í minni hlutanum til að sérstök álagsgreiðsla verði til þeirra starfsmanna sem sinna umönnun og heilbrigðisþjónustu til Covid-smitaðra einstaklinga, eingreiðsla upp á 200.000 kr. Það er rétt að taka fram að aðrar þjóðir eru að gera þetta. Það sem er náttúrlega þyngra en tárum tekur í þessu öllu saman er að horfa upp á að við þetta góða heilbrigðisstarfsfólk sem við eigum skuli ekki vera búið að ljúka samningum. Samningar við hjúkrunarfræðinga eru búnir að vera lausir í næstum því heilt ár. Það er ákaflega dapurlegt og skilaboðin til þessa starfsfólks undir þessum kringumstæðum eru engan veginn ásættanleg, að ekki skuli vera búið að semja við fólk sem við reiðum okkur svona gríðarlega mikið á undir slíkum kringumstæðum. Ég vil nota tækifærið, herra forseti, og hvetja ríkisstjórnina til að ljúka núna samningum við heilbrigðisstarfsfólk, hjúkrunarfræðinga, ljósmæður sjúkraliða og fleiri starfsstéttir. Það eru lausir samningar hjá þeim. Það verður að leysa þetta mál og ég hvet ríkisstjórnina eindregið til þess. Auk þess vildi ég koma aðeins inn á það að við í stjórnarandstöðunni höfum lagt okkur öll fram við það að ná þverpólitískri samstöðu innan Alþingis um nauðsynlegar aðgerðir. Samstarfið í nefndinni var gott. Við vildum og teljum einfaldlega nauðsynlegt að ganga lengra. Hæstv. fjármálaráðherra hefur einmitt sagt að það sé betra að gera meira strax í upphafi en minna. Um það snúast einmitt tillögur okkar, við teljum nauðsynlegt að fara í mun öflugri aðgerðir strax í upphafi. Stjórnarandstöðuflokkarnir hafa náð saman í þessu. Það eru mjög ánægjulegar fréttir. Okkur gekk mjög vel að vinna þessar tillögur. Við megum alls ekki missa sjónar af takmarkinu sem er vernd og uppbygging íslensks atvinnulífs og svo heilsa og velferð borgaranna. Tillögur okkar eru í fjórum liðum og ég ætla ekkert að fara neitt sérstaklega yfir þær að öðru leyti en því að það er tillaga um hækkun varðandi nýsköpun og sprotafyrirtæki upp á rúma 9 milljarða kr., vegaframkvæmdir og viðhald um 9 milljarða kr. Ég vil nefna aðeins hér að uppleggið í þessu er að verið sé að fara í mannaflsfrekar framkvæmdir. Við megum heldur ekki missa sjónar á því. Varðandi samgönguþáttinn leggjum við til u.þ.b. 9 milljarða í þann málaflokk til viðbótar. Tillögur ríkisstjórnarinnar eru upp á um 6,5 milljarða. Hins vegar er Vegagerðin tilbúin í framkvæmdir á þessu ári fyrir um 11 milljarða kr. Það á að sjálfsögðu að nýta það svigrúm sem við höfum þar vegna þess að það skiptir verulegu máli að innspýtingin komi hér og nú og að verkefni eru tilbúin. Ég hef upplýsingar um að Vegagerðin sjái sér fært að fara í framkvæmdir á þessu ári fyrir u.þ.b. 11 milljarða kr. þannig að þar er svigrúm til að setja pening í það svo hægt sé að fullnýta þau verkefni sem eru þá tilbúin. Síðan erum við með tillögu um fasteignir og aðrar fjárfestingar upp á 4,6 milljarða og velferðarmál upp á 7,3 milljarða. Allt eru þetta fínar og vel unnar tillögur og ég hvet stjórnarliða til að styðja þær vegna þess að það getur verið tjón að bíða of lengi. Stjórnarmeirihlutinn hefur sagt að gert verði endurmat á stöðunni og að önnur innspýtingin komi síðar. Hún má heldur ekki koma of seint. Þess vegna er betra að gera meira nú og sjá til þess að hjól atvinnulífsins nái sér fyrr af stað. Ég vil gera sérstaklega að umtalsefni stöðu mála á Suðurnesjum. Nýjustu fréttir þar eru að atvinnuleysi sé komið í u.þ.b. 14%. Fyrir þetta áfall var atvinnuleysið orðið um 10% á Suðurnesjum. Bæjaryfirvöld í Reykjanesbæ hafa sagt að svo geti farið að atvinnuleysi fari upp í 20% á Suðurnesjum. Það er gríðarlega hátt og við því verður að bregðast með öflugum hætti. Við þingmenn af Suðurnesjum höfum margrætt það hér að Suðurnesin hafi verið afskipt og að stofnanir þar hafi ekki fengið lögbundnar fjárveitingar með þeim hætti sem þeim ber vegna þeirra fordæmalausu fólksfjölgunar sem hefur átt sér þar stað. Nú standa þau frammi fyrir þessu áfalli og þessu mikla atvinnuleysi. Ég tel því miður að aðgerðapakki ríkisstjórnarinnar sé engan veginn nægilegur fyrir Suðurnesin. Þar stendur til að ráðast í framkvæmdir við Heilbrigðisstofnun Suðurnesja fyrir u.þ.b. 200 millj. kr. sem er að sjálfsögðu jákvætt verkefni en betur má ef duga skal. Það er aukið hlutafé til Isavia sem er einnig jákvætt, en jafnframt berast neikvæðar fréttir frá Isavia. Hjá fyrirtækinu er verið að segja upp fólki sem kemur á óvart hvað brestur snögglega á. Í ljósi þess að eiginfjárstaða þessa fyrirtækis hefur verið mjög góð og maður hefur talið þetta mjög öflugt fyrirtæki kemur á óvart að það skuli strax skella sér í uppsagnir núna rétt eftir áramót. Það eru vissulega vonbrigði. Sú hlutafjárinnspýting sem fyrirtækið fær í gegnum þetta frumvarp, verði það að lögum, er að sjálfsögðu jákvæð til þess að það geti farið í einhverjar verklegar framkvæmdir. Það verður einnig að huga að þeim úrræðum sem við höfum gagnvart þeim sem eru atvinnulausir og þar viljum við í minni hlutanum sjá fjárveitingu og erum með tillögu um fjárveitingu til Miðstöðvar símenntunar á Suðurnesjum sem er ákaflega mikilvæg stofnun og sömuleiðis Keilis sem er mikilvæg menntastofnun. Ég lagði grunn að því að þetta yrði gert innan fjárlaganefndar. Því miður fór það ekki í gegn vegna þess að þetta er úrræði sem skiptir verulegu máli. Ég verð að segja að það voru vonbrigði, herra forseti, að það skyldi ekki nást í gegn. Við þurfum að fylgjast mjög vel með Suðurnesjunum og sjá til þess að við höldum vel utan um þau vegna þess að þar er staðan mun verri en víðast hvar annars staðar. Síðan er líka nauðsynlegt að við hugum að þeim sem hafa verið á atvinnuleysisskrá, voru búnir að missa starfið áður en þetta áfall dundi yfir og sjá jafnvel fram á það að tímabilið sem þeir geta verið á atvinnuleysisskrá sé að renna út. Við þurfum að halda utan um þennan hóp og það þarf að lengja það tímabil sem er heimilt að vera á atvinnuleysisskrá eins og gert var í hruninu. Það er mikilvægt úrræði sem við verðum að horfa til. Aðeins varðandi hlutastörfin að lokum. Tugþúsundir Íslendinga eru að nýta sér það úrræði. Að sjálfsögðu er það mjög kostnaðarsamt fyrir ríkissjóð en það er mikilvægt úrræði. Ég hef áður lagt áherslu á það og hvet þau fyrirtæki sem þurfa ekki á þessu að halda og sjá að þau geta komist í gegnum þessa erfiðleika án þess, að hugsa um að þetta er sameiginlegur sjóður okkar allra, ríkissjóður sem við verðum að umgangast af virðingu. Það er líka spurning hvort ekki sé hægt að nýta það fólk sem er komið heim, þ.e. er heima og í 25% starfi, að nýta það til nýsköpunar með einhverjum hætti, þróa hugmyndir o.s.frv. Þetta er eitthvað sem er vel þess virði að skoða. Það eru þúsundir Íslendinga sem eru heima við núna sem fá greiðslur í gegnum þetta kerfi og spurning hvort ekki væri hægt að nýta það fólk til að þróa hugmyndir og annað slíkt heima við. Það er öllum til hagsbóta. Að lokum vil ég segja að það er mjög mikilvægt að þau framlög sem koma í gegnum þennan aðgerðapakka nýtist sem best. Við verðum að fylgjast vel með því að þau skili þeim árangri sem við erum að óska eftir, fjölgun starfa, eflingu atvinnustigsins og að koma efnahagskerfinu í gang [[Forseti hringir.]]aftur. Þetta er það sem við þurfum að fylgjast mjög vel með að nýtist sem allra best. Það er alveg ljóst að sá pakki sem hér er til afgreiðslu dugir hvergi nærri að okkar mati en er gott fyrsta skref. Við í Miðflokknum erum reiðubúin í allt samstarf í þeim efnum.
Hæstv. forseti. Ég reikna með að hæstv. forseti virði það við mig að koma í andsvar þrátt fyrir að hv. þm. Birgir Þórarinsson, nefndarmaður hv. fjárlaganefndar, sé á áliti meiri hluta með fyrirvara sem hann hefur gert ágætlega grein fyrir. Ég vildi engu að síður koma hingað og þakka prýðisræðu, samvinnuhug og sterkt hugarfar í nefndinni. Þær breytingar urðu í meðförum nefndarinnar að setja skýrt og skorinort í lagagrein að þau fyrirtæki sem njóta fyrirgreiðslu í viðbótarrekstrarlánum borgi sér ekki út arð á þeim tíma og líklegt er að þau fyrirtæki sem fara í þetta úrræði telji það mjög ólíklegt í þeirri stöðu. Það er jafnframt mjög mikilvægt að hingað komi sú nefnd sem á að tryggja jafnræðið og gagnsæið sem hv. þingmaður fór réttilega yfir. Okkur í hv. fjárlaganefnd er mjög mikið í mun að það gangi eftir og ekki síður upplýsingagjöfin sem þessi nefnd veitir ráðherra og svo þingnefndum. Ég þakka sérstaklega fyrir góða samvinnu í nefndinni. Ég vil þó draga eitt fram varðandi það sem við vorum að kljást við og niðurstöðuna, þetta er ekki lokaúrræði. Minni hlutinn er með fjölmargar góðar tillögur, ein af þeim til að mynda sem endurspeglar kannski stöðuna á þeim stutta tíma sem við höfum til að ráða fram úr verkefnunum [[Forseti hringir.]]varðar Verkmenntaskólann á Akureyri. Hann er hluti af þeim framkvæmdum sem koma fram í þingsályktunartillögunni sjálfri.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni góð orð og fyrir samstarfið sem hefur verið mjög gott. Ég þakka hv. þingmanni, formanni fjárlaganefndar, Willum Þór Þórssyni, fyrir að vera opinn fyrir því að minni hlutinn kæmi að þessari vinnu með öflugum hætti. Það hefur gengið eftir. Hins vegar teljum við ekki nógu langt gengið, hv. þingmaður er náttúrlega á sömu skoðun en gefur til kynna að þá komi viðbótarframlög og að ekki sé svo langt í þau. Ég árétta að full samstaða er um það innan nefndarinnar varðandi viðbótarrekstrarlán, öðru nafni brúarlánin, að skilyrðin verði með þeim hætti að engin tortryggni verði við afgreiðslu þessara lána, að allt verði uppi á borðum og gagnsæi ríki. Við erum öll sammála um það en við höfum hins vegar ekki séð þennan samning, hann verður lagður fyrir nefndina og það er afar brýnt að við fáum góðan tíma til að fara yfir þau skilyrði sem þar eru sett. Sú nefnd sem stendur til að skipa til að hafa eftirlit með þessu verður að vera skipuð fagfólki sem þekkir vel til þessara mála. Við reiðum okkur að sjálfsögðu á það og þá skýrslugerð og eftirfylgni sem kemur í framhaldinu. Við erum öll á sömu línu hvað þetta varðar. Við þurfum bara að sjá til þess að við grípum inn í fjárlaganefnd ef samningurinn uppfyllir ekki öll þau skilyrði sem við höfum rætt og að þá þurfi að sjálfsögðu að grípa inn í það og sjá til þess að svo verði. [[Forseti hringir.]]Það er afar mikilvægt í mínum huga. Þessi lánafyrirgreiðsla er stór og mikil aðgerð og við megum ekki gleyma að hún er á kostnað skattgreiðenda.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér tvö mál saman, sérstakt tímabundið fjárfestingarátak ríkisstjórnarinnar annars vegar og fjáraukalög hins vegar. Ég ætla líka að byrja á að þakka fyrir samvinnuna í nefndinni. Það eru áskorunartímar að sitja í mjög marga klukkutíma í heila viku fyrir framan tölvuna, mér fannst ég orðin hálfferköntuð í framan. Á erfiðum tímum þarf að grípa til alls konar úrræða og það gerðum við hér á Alþingi og hefur bara tekist nokkuð vel í þessari vinnu. Ég ætla líka að segja að formaðurinn stóð sig afskaplega vel í að reyna að ná saman fólki til að laga það sem til okkar kom og minni hlutinn setti mark sitt á þær tillögur sem hér er að finna. Margir hafa tíundað ansi margt í dag, enda tengjast þessi mál bæði í fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd að sumu leyti og óþarfi að endurflytja það allt saman. Mér finnst þó mikilvægt að árétta nokkra hluti, m.a. að sú staða sem við stöndum frammi fyrir nú er allt önnur en var í hruninu 2008, sem betur fer. Bæði er ríkissjóður vel í stakk búinn til að takast á við þá erfiðleika sem við okkur blasa og sem betur fer eru flest heimili mun minna skuldsett en þau voru á þeim tíma. Við höfum verðstöðugleika og þrátt fyrir að eftirgjöf krónunnar sé einhver gefur ekkert í kortunum til kynna að verðbólgan fari af stað eins og 2008, en þá megum við heldur ekki gleyma að hún var 18% í upphafi hrunsins. Hún er rétt um 2% núna og í nýjustu mælingu Hagstofunnar er líka um að ræða lækkun á neysluvísitölu síðustu 12 mánaða. Þetta er bara eitt af mörgu sem er ólíkt því sem var 2008. Það breytir því hins vegar ekki að við þurfum stöðugt að meta verðlagsþróun og annað með hag heimilanna að leiðarljósi af því að við viljum halda bæði auknum kaupmætti og verðstöðugleikanum. Þess vegna er mikilvægt að endurskoða forsendurnar sem hér er horft til samhliða næstu þjóðhagsspá sem við fáum og taka þá stöðuna hvort Alþingi þurfi að grípa inn í. Mig langar aðeins að tala um Seðlabankann og þau lán sem honum er ætlað að veita með ríkisábyrgðum, svokölluð brúarlán, sem gerir það að verkum að 50–70% ábyrgð getur orðið á viðbótarlánum til fyrirtækja sem hafa orðið fyrir verulegu tekjutapi vegna heimsfaraldurs sem við glímum við. Í fjárlaganefnd var hvað mest rætt um skilyrði, talin eru upp átta skilyrði í frumvarpinu sjálfu en samt þótti nefndinni ástæða til að hafa enn frekara og meira eftirlit með því og við ræddum töluvert um að skipa óháða eftirlitsnefnd. Sem betur fer varð samróma álit efnahags- og viðskiptanefndar og fjárlaganefndar að slíkt skyldi gert til að fylgjast með framkvæmd ákvæðisins. Bankarnir njóta ekki nægilega mikils trausts í samfélaginu og eftir hrunið 2008 hefur það eiginlega aldrei risið almennilega upp aftur. Nefnd á að skila ráðherra skýrslu um framkvæmd þessara lána á sex mánaða fresti og í fyrsta sinn strax fyrir 1. nóvember. Nefndin þarf að upplýsa ráðherrann líka um ef einhvers konar brotalamir verða á framkvæmdinni. Síðan á ráðherra að leggja skýrslurnar fyrir Alþingi. Meiri hlutinn í fjárlaganefnd lagði líka til að sett yrðu skilyrði um að fyrirtæki sem eru með viðbótarlán með ríkisábyrgð geti hvorki greitt eigendum sínum arð, sem mér þykir afar mikilvægt, né að þeim sé heimilt að kaupa eigin hlutabréf meðan þessi lán eru útistandandi. Þetta tvennt er ólíkt því hvernig við brugðumst við á sínum tíma og ég held að það sé afar mikilvægt. Meiri hlutinn viðrar það líka að til þess geti komið að setja þurfi fjárhæðarmörk á einstakar lánveitingar. Ekki síst leggur meiri hlutinn áherslu á að skilyrðin, sem koma fram í samningnum við Seðlabankann, verði lögð fyrir fjárlaganefnd til umfjöllunar áður en samningurinn verður undirritaður. Þetta er ansi stórt atriði sem ég held að þurfi einmitt að hafa mikið eftirlit með. Ég tel líka alveg koma til greina, eins og hér var aðeins rætt í dag, að það sé uppi á borðum hvaða fyrirtækjum eru veitt lán. Ef það er undir lögum um bankaleynd eða einhverju slíku er fordæmi fyrir því að tiltekin nefnd, hópur þingmanna eða eitthvað slíkt hefur getað fengið aðgengi að slíkum skjölum í lokuðu herbergi þar sem hægt er að fara yfir þau til að fullvissa sig um að allt sé eins og það á að vera. Ég held að þessi eftirlitsnefnd komi til með að tryggja það mjög vel. Einnig er mikilvægur samningurinn sem Samtök fjármálafyrirtækja gerðu með sér um að standa sambærilega við bakið á þeim fyrirtækjum sem koma til með að þurfa þessa fyrirgreiðslu. Bankarnir ætla ekki að greiða sér arð og þeir hafa lækkað vexti nú þegar. Ég tel því að þeir séu lagðir af stað í þá vegferð að reyna að endurvekja traust á sjálfum sér. Virðulegi forseti. Við höfum nú þegar séð gríðarleg áhrif af kórónuveirunni á fyrirtæki í ferðaþjónustunni og svo glíma mörg önnur við gríðarlegan vanda og horfa fram á tekjuleysi næstu mánuði. Þetta ástand kemur til með að hafa áhrif á gríðarlega margar atvinnugreinar, ekki síst einyrkjana og smærri fyrirtæki. Eitt af því sem hér er lagt til er 3 milljarða markaðsátak til að bregðast við fækkun ferðamanna. Helmingurinn er til að markaðssetja á erlendum mörkuðum verkefni af svipuðu tagi og Inspired by Iceland var og svo fær Ferðamálastofa hinn helminginn í formi þess að hvetja landsmenn til að ferðast innan lands í sumar. Markmiðið með þessum aðgerðum er að takmarka þann óhjákvæmilega skaða sem af þessu ástandi leiðir og allar þær aðgerðir sem hér eru undir. Við erum með 18 milljarða fjárfestingarpakka til viðbótar við þá ríflega 47 milljarða sem nú þegar eru í fjárlögum yfirstandandi árs. Það má alveg minna á það að frá fjárlögunum 2016 hafa þessar fjárfestingar hækkað um 72%. Svo getum við heldur ekki gleymt fjárfestingum opinberra fyrirtækja eins og Isavia, Landsvirkjunar og Landsnets. Horft var til þess að þær tillögur sem lagðar eru til muni geta komið til framkvæmda strax á þessu ári. Þeim verður að vera lokið 1. apríl á næsta ári og þess vegna verðum við að horfa til þess þegar við erum að reyna að leggja til tugi milljarða til viðbótar hvað af þessu uppfyllir þau skilyrði. Það er heldur ekki hægt að setja ótakmarkað fé út í hagkerfið og telja að það komist allt saman í vinnu. Auk þess er gert ráð fyrir mun stærra fjárfestingarátaki sem verður lagt fram síðar, væntanlega í vor, sem nær yfir næsta ár og fram til ársins 2023. Við vitum að mörg verkefni þurfa að bíða þar til sú áætlun verður lögð fram og þarfnast meiri undirbúnings en svo að við getum bara skutlað þeim inn hér og nú. Við verðum að vera raunsæ og við verðum að sjá hvernig tekst til með það sem við setjum í gang og taka svo stöðuna aftur eins og margoft hefur verið sagt. Það er ljóst að þetta er bara fyrsta viðbragð. Mig langar að nefna nokkrar tillögur og þær breytingar sem lagt er til að farið verði í strax. Það eru endurbætur á sjúkrahúsinu á Selfossi, breytingar á sjúkrahúsinu í Stykkishólmi, heilsugæslunni á Akranesi og Heilbrigðisstofnun Norðurlands á Húsavík sem og það gleðilega verkefni að byggja við endurhæfingardeildina á Grensási. Það á að flýta framkvæmdum við áfangaheimili Samtaka um kvennaathvarf. Til að bregðast sérstaklega við því sem hefur dunið á okkur eru fjármunir settir m.a. til Landspítalans, Sjúkrahússins á Akureyri, heilsugæslunnar og Læknavaktarinnar til að betur sé hægt að takast á við afleiðingar Covid-19. Að auki eru settar 400 milljónir í veiruskimunarpróf og hlífðarbúnað. Það á að fara í viðhald á hinum ýmsu fasteignum, t.d. framhaldsskólum, á húsnæði lögreglunnar á Akranesi og í Reykjavík og sýslumannsembættisins í Stykkishólmi, Verkmenntaskólans á Akureyri og fleiri skóla. 2 milljarðar verða settir í margvísleg umhverfismál, m.a. vegna orkuskipta í samgöngum. Þar er sérstaklega horft til hafntengdrar starfsemi. Uppbygging göngustíga verður víða um land, bæði í þjóðgörðum og annars staðar, sem og uppbygging grunninnviða á Jökulsárlóni. Aukið er við fjármuni í loftslagsráð og ekki má gleyma því að fjármunir eru settir í fráveitumál sem vinna á í samstarfi við sveitarfélögin og er mikið umhverfismál. 1.400 milljónir eru settar í að efla Rannsóknasjóð, Innviðasjóð og Tækniþróunarsjóð til að tryggja alþjóðlega samkeppnishæfni á vísindastarfi og rannsóknaumhverfi og til eflingar nýsköpun til að skapa ný störf sem byggja á hugviti og þekkingu. Hér vil ég sérstaklega nefna Nýsköpunarsjóð námsmanna sem ég hef trú á að komi sér vel enda er hann ætlaður til þess að gefa háskólum, rannsóknastofnunum og fyrirtækjum tækifæri til að ráða námsmenn til sumarvinnu. Hér er líka lagt til að stutt verði við innlenda garðyrkju og nýsköpun í matvælaframleiðslu. Menning, listir og íþróttir fá 1 milljarð til að koma til móts við m.a. samkomubannið. Stafrænt Ísland og upplýsingatækni og þróun gagnagrunna fá 1.350 milljónir til að hraða enn frekar stafvæðingu opinberrar þjónustu. Síðan eru gríðarlegar framkvæmdir áætlaðar í samgöngumálum og af því að nefnt var áðan að hægt væri að bæta við til að uppfylla það sem Vegagerðin gæti gert megum við ekki gleyma því sem fyrir er í núverandi innviðapökkum, samgönguáætlun og öðru slíku. Það er búið að fylla þann kvóta með þessu. Ég vil líka nefna flughlaðið á Akureyrarflugvelli og viðbyggingu við flugstöðina á Akureyri sem við höfum beðið lengi eftir. Það styrkir allt millilandaflug og gefur færi á að opna enn frekari gáttir til landsins. Síðan er akbrautin á Egilsstaðaflugvelli sem verður farið í að lagfæra enda er það mikið öryggismál. Þórshafnarflugvöllur fær 126 milljónir til að gera völlinn ásættanlegan og gerð er tillaga um að malbika bílastæðin á Ísafjarðarflugvelli. Við þekkjum þá umræðu að flugvöllum hafi þurft að loka vegna bágs ástands en margir flugvellir skipta miklu máli vegna sjúkraflutninga. Ég tel bara upp það sem hér er lagt til til viðbótar varðandi flugvellina en svo eru auðvitað fleiri í upphaflegu tillögunni. Ég hvet fólk til að lesa tillögurnar um samgöngumálin því að þar má finna útlistun á helstu verkefnum. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur líka til að auka við sóknaráætlanir um 200 milljónir og 100 milljónir í Brothættar byggðir sem ég hef fulla trú á að nýtist vel enda heimamenn best til þess fallnir að ráðstafa fjármunum í landshlutunum sjálfum. Það hefur líka gefist vel. Frumkvæðisverkefni í Brothættum byggðum eru alla jafna atvinnuskapandi. Heilbrigðisþátturinn er þó í algjörum forgangi. Gríðarlegt álag er á heilbrigðiskerfið og starfsemin hefur víða orðið fyrir mikilli röskun sem tekur langan tíma að rétta við eftir faraldurinn. Meiri hlutinn leggur til að 1 milljarður fari nú þegar til að mæta þegar áföllnum kostnaði að einhverju marki. Ég verð að segja eins og fleiri hér að heilbrigðisstarfsfólk á mikinn heiður skilinn fyrir sitt starf í framlínunni og ber að þakka því það sem og öllu starfsfólki í framlínu þjónustustarfa. Það er ekki sjálfsagður hlutur að setja allt til hliðar og einhenda sér í þetta risaverkefni eins og margur hefur gert og fyrir það verður aldrei nógsamlega þakkað. Virðulegi forseti. Meiri hluti fjárlaganefndar gerði nokkrar félagslegar tillögur, m.a. um 400 millj. kr. framlag í eingreiðslu til öryrkja sem verður skattfrjáls og mikilvægt er að hún skerði ekki aðrar greiðslur til öryrkja. 100 milljónir eru lagðar í úrræði vegna heimilislausra með fjölþættan vanda og er þar horft m.a. til Reykjavíkur og Akureyrar. 40 milljóna framlag er til að vinna gegn kvíða og einmanaleika enda ljóst að margir eru innilokaðir og einir, ekki síst eldra fólk, og töluvert álag er á samtökum sem sinna þjónustu við það fólk. Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að við tölum saman, ekki síst við þá sem eru einir. Reynum svo að glettast aðeins og hafa gaman eins og sjá má á samfélagsmiðlum að fólk er að reyna. Það að létta lundina skiptir miklu máli í því erfiða ástandi sem við búum við núna og við verðum að muna að þetta tekur allt enda þó að þetta sé ansi svart í bili.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga og breytingartillögur bæði meiri hluta og minni hluta við það sem liggur fyrir þinginu. Það getur verið freistandi að detta í langa upptalningu á þeim verkefnum sem lögð eru til af hálfu stjórnarinnar og ræða kosti og galla einstakra liða sem og kosti og galla einstakra liða í þeim breytingartillögum sem liggja fyrir. Það er bara ekki það sem málið snýst um. Vandi okkar er sá að hér er stöðugt talað um að staða okkar til að takast á við þessa kreppu sé miklum mun betri en hún var fyrir hrun. Það er alveg rétt. Ríkissjóður stendur að mörgu leyti mun betur. Heimilin eru minna skuldsett og svo mætti áfram telja. Vandinn er hins vegar sá að þetta er allt öðruvísi niðursveifla, allt öðruvísi kreppa sem við erum að fara að glíma við, líkt og nágrannalönd okkar hafa verið að gera með sínum ráðstöfunum. Þar er verið að taka á því sem ekki er hægt að kalla annað en algjört stopp í hagkerfum heimsins um tíma. Við vitum ekki hversu lengi það getur verið, næsta mánuðinn eða tvo eða þrjá. Við sjáum högg á hagkerfið okkar núna sem á sér enga hliðstæðu, engin fordæmi fyrir slíku og vonandi upplifum við aldrei svona aftur. Við sjáum sennilega vel á þriðja tug þúsunda, ef ekki meira, fara á hlutabætur um þessi mánaðamót. Það felur í sér verulega tekjuskerðingu fyrir viðkomandi einstaklinga. Þúsundir manna missa atvinnu sína í þessum mánuði einum. Svona höfum við aldrei séð áður. Þegar við tölum í þessu samhengi um að staða ríkissjóðs sé miklu betri skulum við beita þessari góðu stöðu til þess að lina höggið. Stærsti gallinn á tillögum ríkisstjórnarinnar er að þessum fjárhagslega styrk ríkissjóðs er einfaldlega ekki beitt sem skyldi. Af 230 milljarða aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar eru 170 milljarðar fólgnir í gjaldfrestum fyrir atvinnulífið og ríkisábyrgðum á lánveitingar, 170 milljarðar af 230. 10 milljarðar þar til viðbótar eru möguleg úttekt landsmanna á séreignarsparnaði. Bein innspýting í aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar í hagkerfið hleypur á bilinu 50–60 milljarðar og hér erum við að ræða tillögur meiri hluta eða sem fjárlaganefnd öll stendur að um viðbætur upp á 5 milljarða inn í þann pakka. Við erum hálfdrættingar á við nágrannalönd okkar þegar kemur að umfangi opinberra aðgerða og það verður bara að segjast eins og er að aðgerðir ríkisstjórnarinnar duga engan veginn til. Í umræðunni er sagt sýknt og heilagt að meira komi en það eru engin svör um það hvað þetta „meira“ verði eða hvenær það komi fram. Viðbragðið þarf að vera núna, viðbragðið þarf að vera sterkt núna af því að fólk er að missa vinnuna núna. Fyrirtæki eru að lenda í gríðarlegum rekstrarvanda núna. Þessi rekstrarvandi fyrirtækjanna hefur í yfirgnæfandi meiri hluta tilvika ekkert með það að gera hvort þeim hefur gengið vel eða illa áður. Það endurspeglar einfaldlega þá fullkomnu óvissu sem upp er komin vegna sóttvarnaaðgerða, við erum að stöðva hagkerfið í raun og veru í sóttvarnaskyni, og fullkomna óvissu um það hvernig ferðaþjónustan muni taka við sér að nýju þegar við komum út úr þessu ástandi og hversu langan tíma það tekur. Flestum ber saman um það í dag að óvarlegt sé að gera ráð fyrir mikilli viðspyrnu frá ferðaþjónustu á þessu ári, samdrátturinn verði mjög mikill og varnarbaráttan sömuleiðis. Við þessar aðstæður er svo mikilvægt að við grípum til réttra úrræða, grípum til aðgerða sem skila raunverulega árangri í að minnka tjónið eins og kostur er. Við þurfum að horfa til þess hvernig við getum stutt við litlu og meðalstóru fyrirtækin. Því má ekki gleyma að helmingur landsmanna starfar hjá slíkum fyrirtækjum, með færri en 20 starfsmenn. Þetta eru fyrirtækin sem róa lífróður í dag. Stuðningur við þau er stuðningur við heimilin í landinu. Það er verið að reyna að bjarga störfum, bjarga lífsafkomu fólks og koma í veg fyrir að tekjutjón verði enn meira. Það er hættulegt að gera of lítið. Stjórnmálamenn og fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa talað fjálglega um að við þessar kringumstæður sé betra að gera meira en minna. Ég auglýsi eftir þessu meira. Hvar er það? Það sem við sjáum er minna. Ef við gerum ekki nóg er hætta á því að þetta skammtímahögg, sem er svo gjarnan talað um, verði að langtímakreppu. Það má ekki gleyma því að þegar þúsundir manna missa vinnuna og tugþúsundir missa stóran hluta tekna sinna hefur það geigvænleg áhrif á eftirspurn í hagkerfinu. Það mun hríslast út um allt hagkerfið í miklum samdrætti ef við náum ekki góðri viðspyrnu. Þess vegna ítreka ég enn að ekki dugir að tala um sterka stöðu ríkissjóðs til viðspyrnu ef hún er ekki notuð. Það dugir ekki að ætla að koma með miklar og bólgnar fjárfestingaráætlanir í fjármálaáætlun fyrir næsta ár í fjárlagaumræðu fyrir næsta ár. Það verður of seint og það þýðir að niðursveiflan verður dýpri en ella, efnahagslegar afleiðingar fyrir okkur öll verða miklu verri en ella. Þess vegna segi ég enn og aftur: Ég hvet ríkisstjórnina til dáða. Ég hvet ráðherra ríkisstjórnarinnar til að standa við endurteknar yfirlýsingar sínar um að við þessar kringumstæður sé betra að gera meira en minna. Hins vegar bólar ekkert á þeim. Ég geri fastlega ráð fyrir því, því miður, að í þeirri umræðu og atkvæðagreiðslu sem við erum að fara í í dag um tillögur minni hluta munum við sjá hinar hefðbundnu pólitísku línur. Þó að hæstv. forsætisráðherra hafi sagt í morgun að hver einasti þingmaður sé aðeins bundinn af sannfæringu sinni munum við væntanlega sjá að sú sannfæring hjá stjórnarmeirihlutanum verður æðieinsleit. Þessar tillögur verða vafalítið felldar hver ein og einasta og það þykir mér miður. Þar erum við bara að detta í hefðbundnar pólitískar skotgrafir. Minni hlutinn lagði sig fram um að ná fram ásættanlegum breytingum á aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í umræðu, sérstaklega í fjárlaganefnd en einnig í efnahags- og viðskiptanefnd, en því miður verður að segjast eins og er að þrátt fyrir gott samstarf og góðan vilja rákumst við einfaldlega á vegg þegar kom að stærri aðgerðum. Það var alveg ljóst að búið var að setja þak á þá viðbót sem mátti koma með við aðgerðapakka stjórnarinnar og það þak var 4–5 milljarðar í viðbót. Það er ekki það sem þarf. Það þarf a.m.k. 20–30 milljarða til viðbótar í aðgerðir sem flestar þurfa að komast til framkvæmda strax. Það sem við í minni hlutanum erum að mæla fyrir eru allt mjög raunhæfar aðgerðir. Þetta eru aðgerðir og framkvæmdir í vegakerfinu, framkvæmdir sem hægt væri að ráðast í núna. Ég skil ekki af hverju í ósköpunum við erum t.d. enn með á borðinu frumvarp um veggjald eða einkafjármögnun á framkvæmd eins og Ölfusárbrú sem hæglega væri hægt að kippa inn í opinberar framkvæmdir og hlífa landsmönnum við auknum álögum við þessar kringumstæður. Ríkissjóður ræður við þessa framkvæmd. Samkvæmt mínum upplýsingum er hún meira og minna tilbúin. Það þarf ákvörðun til að ráðast í hana. Þá á ekki að bíða eftir því að hægt sé að bjóða hana út í einkafjármögnunarfyrirkomulagi heldur á ríkissjóður einfaldlega að segja: Við tökum þessa framkvæmd, við fjármögnum hana að fullu og hrindum henni af stað. Hið sama má segja um verkefni eins og tvöföldun Reykjanesbrautar. Við erum búin að vera með það verkefni á hönnunarborðinu í sennilega á þriðja áratug. Þetta hlýtur að vera orðið tilbúið. Það hlýtur að vera hægt að hrinda því verkefni af stað. Hvaða skilaboð eru það til íbúa á Suðurnesjum þar sem atvinnuleysi stefnir í allt að 20% þessi dægrin að ekki sé hægt við þessar kringumstæður að ráðast í viðamiklar fjárfestingar á því svæði? Þessi ríkisstjórn hefur ítrekað talað um mikilvægi þess að ráðast í átak við uppbyggingu hjúkrunarrýma. Það er ekki stafkrókur um slíkt átak í þessum fjárfestingarpakka ríkisstjórnarinnar. Hvenær í ósköpunum er hægt að ráðast í þær framkvæmdir ef ekki núna? Hvað hefur verið gert í uppbyggingu 200 hjúkrunarrýma á höfuðborgarsvæðinu sem hæstv. heilbrigðisráðherra talaði um fyrir einu og hálfu ári að stæði til að ráðast í en eru hvergi nærri tilbúin til útboðs eða framkvæmda? Það er rétt rúmlega ár til kosninga. Hér væri hægt að ráðast í átak. Á Suðurnesjum er tilbúið verkefni í uppbyggingu hjúkrunarrýma, á því svæði sem er að verða hvað harðast úti í þessari kreppu. Tökum það, ráðumst í það og byggjum upp. Það er hægt að gera miklu meira og þetta eru raunhæfar tillögur, þetta eru raunhæf verkefni sem við í minni hlutanum leggjum til og minni hlutinn stendur sameinaður að. Þó að minni hlutann greini á um margt og hann kunni að virka sundurleitur á köflum tókst þessari ríkisstjórn með alveg einstakri stífni og óbilgirni gagnvart eðlilegri beiðni minni hlutans um að meira yrði gert að sameina þennan sundurleita minni hluta um sameiginlegar tillögur til viðbótar. Þess vegna leggjum við til að 9 milljörðum verði bætt í vegaframkvæmdir á þessu ári, verkefni eins og Reykjanesbraut, Suðurlandsveg og Vesturlandsveg, verkefni sem hægt er að ráðast í og hraða. Það kæmi ekki að sök þó að þau kæmust ekki að fullu til framkvæmda á þessu ári, þau yrðu þá komin af stað og fylgdu okkur inn í næsta ár. Þær fjárheimildir sem fengjust til þessara verkefna núna myndu fylgja þeim inn í næsta ár. Annar þáttur sem ég á mjög erfitt með að skilja er hversu tregur stjórnarmeirihlutinn er til að taka undir tillögur um aukin framlög til nýsköpunar. Hvenær ef ekki núna? spyr ég enn. Við vitum ekki hvenær ferðaþjónustan tekur við sér og veitir okkur þá efnahagslegu viðspyrnu sem við þurfum. Við vitum að það eru fjölmörg tækifæri í tækni- og sprotafyrirtækjum og þessi sömu fyrirtæki segja okkur að ef við myndum hækka endurgreiðsluþakið á kostnaði vegna rannsókna og þróunar yrði það nýtt. Alþjóðleg tæknifyrirtæki sem við eigum og starfa hér á landinu væru tilbúin að færa slík verkefni til landsins, skapa atvinnu og viðspyrnu. Þarna eru fjölmörg tækifæri. Það eru líka fjölmörg tækifæri til að auka enn frekar við framlög í Tækniþróunarsjóð og aðra innviðasjóði. Við höfum ítrekað fengið upplýsingar um það í fjárlaganefnd að fjölmörg verkefni sem hafa fengið hæstu einkunn í mati á gæðum hafa ekki fengið úthlutað úr þessum sjóðum, einfaldlega út af fjárskorti. Þarna er svo sannarlega hægt að gera betur. Við vitum að við getum og þurfum að gera miklu meira í velferðarmálum. Það þarf að leggja aukið fjármagn í vaxtabætur og húsnæðisbætur. Heimilin taka á sig mikið högg í afkomu og veitir ekki af auknum stuðningi við þær kringumstæður, fyrir utan þá óvissu sem fylgir gengisfallinu og mögulegu verðbólguskoti. Við skynjum alveg þann ótta sem er í samfélaginu núna við aukna verðbólgu, við hækkun á verðtryggðum lánum og við hækkun á leigu ofan í efnahagslegan samdrátt, atvinnumissi eða verulega tekjuskerðingu. Við þær kringumstæður eigum við einmitt að auka verulega fjárframlög í húsnæðisbætur og vaxtabætur til að koma til móts við heimilin hvað þetta varðar. Fjölmörg önnur verkefni mætti vissulega nefna sem snúa að heimilunum. Félagar mínir í minni hlutanum hafa farið ágætlega yfir þau og ég ætla ekki að tíunda þau frekar. Lykilatriðið er að á borði þingheims standa tillögur minni hlutans, rökstuddar, raunhæfar tillögur um aðgerðir sem hægt er að grípa til núna til að spýta einhverju lífi í aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar þannig að hann komist a.m.k. nálægt því að duga til sem fyrsta viðbragð við þessari efnahagsvá. Ég vona sannarlega að sannfæring stjórnarþingmanna, sem hæstv. forsætisráðherra vísaði til í morgun að væri það eina sem myndi binda atkvæði þeirra í dag, standi til þess að gera meira, taka undir með ráðherrum sínum sem hafa ítrekað sagt að betra sé að gera meira en minna. Það er nefnilega rétt. Það er betra og það er nauðsynlegt að gera meira en minna og það er nauðsynlegt að grípa til aðgerða strax.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir prýðisræðu. Við áttum ágætissamtal fyrr í dag í andsvörum, ég þarf í sjálfu sér ekki að fara yfir það en vil bara árétta að það er rétt sem hv. þingmaður sagði, minni hlutinn lagði sig svo sannarlega fram, tók þátt í þessari vinnu af heilum hug og lagði margt gott til eins og þau verkefni sem hv. þingmaður fór yfir. Ég ætla ekki að standa hér og eyða orku í að rengja það vegna þess að það væri rangt af mér. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þegar við metum umfang aðgerðanna sé það akkúrat málið sem hv. þingmaður talar um, að hér sé of lítið gert og að við megum ekki falla í þá gryfju að gera of lítið. Það er kannski spurning um nálgun sem ég gæti gert athugasemdir við. Ég er bara þannig að ég hugsa um næsta daga og við tökum næstu skref. Við þurfum að skoða öll þessi prýðisverkefni í samhengi við samgönguáætlun og fjárfestingaráætlun. Varðandi endurgreiðsluþakið er ég þar á sama báti og hv. þingmaður og ég er svo sannarlega tilbúinn að koma í það með honum að kalla eftir upplýsingum og horfa til þess hverju það skilar akkúrat núna. Það er ekki langt síðan við hækkuðum þetta þak og ég veit að því yrði fagnað hjá mörgum sprota- og nýsköpunarfyrirtækjum. Ég ætla ekki að eyða orkunni í einhverja pólitík um að vera ósammála en það er greinarmunur á því hvernig við hugsum þetta. Ég held að við þurfum að gera meira. Við þurfum að gera meira og gera það markvisst og af öryggi. Að því leytinu til tek ég undir með hv. þingmanni og þakka honum aftur sérstaklega fyrir gott innlegg, góða samvinnu í nefndinni og margar góðar hugmyndir að venju.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Til að halda áfram gagnkvæmu skjallbandalagi okkar þakka ég enn og aftur líka fyrir enda full ástæða til, samstarfið í nefndinni var mjög gott svo langt sem það náði. Ég veit að hv. þingmanni er full alvara þegar hann segir að hann vilji ekki eyða orku í að deila um þörfina til að gera meira. Ég fann mjög sterkt í vinnu nefndarinnar og þeim tillögum sem við fluttum þar að sannarlega var skilningur og áhugi á að gera meira. Ég skil það að að einhverju leyti eru hendur meiri hlutans alltaf bundnar af vilja ríkisstjórnar við slíkar kringumstæður. Það breytir þó ekki vonbrigðum mínum með að við skyldum ekki nýta tækifærið, sér í lagi þegar kemur að nýsköpunar- og tæknigeiranum. Áhætta ríkissjóðs af því að hækka endurgreiðsluhlutfallið út frá óvissu um hvaða störf það kunni mögulega að skapa er sáralítil. Fjármagnið verður ekki nýtt nema verkefnin skili sér. Þess vegna hefði verið svo áhættulítið fyrir ríkissjóð að spýta þar myndarlega í og sjá svo hvað kæmi. Ég held að það sé ágætt fyrir okkur að hafa í huga þegar við hefjum uppbyggingu að loknum þessum heimsfaraldri að það er ekki sjálfgefið að sama hagkerfi muni rísa upp úr öskustónni, ef mætti nota þá myndlíkingu. Það væri hollt fyrir okkur öll að rifja upp þau heilræði sem við fengum eftir hrun í McKinsey-skýrslunni um áherslu á þekkingarfyrirtækin okkar, á alþjóðageirann okkar og uppbygginguna þar. Ég held að við ættum að sameinast um það. Ferðaþjónustan mun rísa, ég hef fulla trú á því, en ég vona svo sannarlega að við getum tekið höndum saman um að byggja [[Forseti hringir.]]tækni- og þekkingargeirann upp úr þeim efnahagserfiðleikum sem við glímum við. Það má auðvitað aldrei gleyma því að í öllum svona krísum liggja líka tækifæri. Ég held að okkar tækifæri liggi alveg klárlega þar.
Virðulegi forseti. Við erum að ræða frumvarp til fjáraukalaga og áhrif þess til að bæta aðstöðu okkar út af kórónuveirunni. Í andsvari við hv. formann fjárlaganefndar, Willum Þór Þórsson, fyrr í dag lagði ég til að 50.000 kr. yrðu borgaðar skatta- og skerðingalaust til öryrkja og eldri borgara sem virkilega þurfa á því að halda núna. Ég ætla að lesa upp úr umsögn Öryrkjabandalagsins við fjáraukalög. Þar er sagt, með leyfi forseta: Lagt er til að örorkulífeyrir verði hækkaður strax til að mæta þeim fjölmörgu einstaklingum sem nú hafa m.a. ekki aðgang að mataraðstoð hjálparsamtaka. Lagt er til að hækka grunnlífeyri eða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega um 50.000 kr. Hér er nánar útskýrt um tekjutryggingu og grunnlífeyri og áhrif af því að hækka framfærslu öryrkja með því annars vegar að hækka grunnlífeyri örorkulífeyris og hins vegar tekjutryggingar. Grunnlífeyrisgreiðslur samkvæmt 18. gr. almannatrygginga eru til öryrkja. 18.592 manns fengu greiddan grunnlífeyri og þar af 17.411 manns sem fá greiddan óskertan grunnlífeyri en tekjur skerða ekki grunnlífeyri. Tekjur frá lífeyrissjóði skerða ekki grunnlífeyri og fellur niður þegar tekjur annars staðar frá eru yfir 407.034 kr. á mánuði eða 4.888.404 kr. á ári. Skerðingarhlutfall er 25%. Aðrar tekjur en lífeyrissjóðstekjur byrja að skerðast þegar tekjur eru yfir 214.000 kr. Það væri alveg tilvalið að við tækjum okkur saman og drifum í því að bæta þarna við því að í sjálfu sér yrði ekki um að ræða rosalega fjármuni miðað við þá greiðslu sem á að koma, 20.000 kr. á hvern öryrkja, sem kostar 400 milljónir. Þarna erum við kannski að tala um 600 milljónir af því að það kemur töluvert til baka í skatt, allt er þetta skattskylt. Þetta sem fyrsta skref myndi styrkja stöðu öryrkja og væri mjög óskandi að það yrði eitt af næstu skrefum sem við tökum í þessum málum. Annað sem hefur kannski gleymst svolítið í þessari umræðu í dag, eða ég hef ekki orðið var við það, er staða íþróttaþjálfunar á landinu og framtíð hennar. Þarna er undirstaðan fyrir stóran hluta af okkar æsku sem stundar íþróttir. Ég get ekki ímyndað mér annað en að fjárhagsstaða hjá mörgum félögum verði skelfileg og spurning hvaða afleiðingar það kunni að hafa þegar fram í sækir. Þarna þarf að taka til hendinni og hjálpa. Ég vona að það verði gert. Síðan er eitt í þessu sem við höfum verið að ræða og þarf að ræða betur, en það eru einyrkjar. Nú skerðast tekjur hjá mörgum einyrkjum og við höfum ákveðinn hóp t.d. bænda sem eru eingöngu í ferðaþjónustu á ákveðnum tíma ársins, kannski frá mars/apríl fram í september, október, nóvember í mesta lagi, og detta þar af leiðandi út og eru með engar tekjur í nokkra mánuði. Spurningin er hvernig þeim reiðir af. Gert er ráð fyrir einhverjum tekjum aftur í tímann og það er spurning hvort þessir einstaklingar lendi á milli skips og bryggju, þeir nái ekki inn í þau úrræði sem hafa nú þegar verið kynnt. Svo eru fleiri stéttir sem fara illa út úr þessu eins og leigubílstjórar, sjúkraþjálfarar og margir fleiri sem geta ekki stundað vinnu sína eins og hún hefur verið hingað til. Við verðum líka að spá í það sem er fram undan, hvað kemur eftir að veirufaraldurinn er yfirstaðinn. Mesti óttinn í því er gagnvart heimilunum og fólkinu. Til þess að geta risið upp úr þessu verða undirstöðurnar að vera í lagi, heimilin og fólkið. Það verður að segjast eins og er að ríkisstjórnin er að gera ýmsa góða hluti sem hægt er að taka undir og styðja allt sem hún er að gera, en minni hlutinn stendur saman að því að reyna að koma fram með stærri pakka, reyna að gera meira frekar en minna, eins og hefur komið fram. Það hefur verið gegnumgangandi hérna, gerum meira. En spurningin er alltaf: Hvenær er nóg? Það er kannski erfiðasta spurningin í þessu, hvenær sé komið nóg. Eru það 20 milljarðar eða 30 milljarðar? Ég held að 20–30 milljarðar væri flott ef þeir eru settir á réttan stað. Það verður sennilega mesta vandamálið. Hvar er rétti staðurinn? Eins og ég segi þá eru það auðvitað heimilin, fólkið og fyrirtækin. Það er númer eitt, tvö og þrjú. Ég styð það algerlega að Reykjanesbrautin verði kláruð. Það verður að segjast alveg eins og er að það er dauðans alvara að vera ekki búin að tvöfalda hana. Þar sem hún er ekki tvöföld, þar verða slysin. Slys eru rosalega dýr fyrir þjóðfélagið en langverst fyrir þá sem lenda í þeim. Því miður verða þarna dauðaslys og það er ekki afturkræft. Þess vegna ber okkur að nota tækifærið núna og klára þessa hluti. Annað sem ég hef ekki heyrt nefnt en ætti að vera einn góður pakki núna, nýta tækifærið til að taka út allar einbreiðar brýr á hringveginum. Það hefur sýnt sig að þær eru dauðagildrur. Þarna er mjög þarft mál á ferðinni og væri virkilega gott að klára það. Ég geri mér ekki grein fyrir því hvað það myndi kosta en ég held að það sé eiginlega ekki hægt að meta það til fjár vegna þess að ef við komum í veg fyrir þau slys sem verða á einbreiðum brúm myndi það fljótt borga upp þann kostnað. Í nefndaráliti um frumvarp til laga um aðgerðir til að mæta efnahagslegum áhrifum í kjölfar heimsfaraldurs kórónuveiru frá efnahags- og viðskiptanefnd, er fulltrúi Flokks fólksins, Inga Sæland, sem er áheyrnarfulltrúi í nefndinni, með fyrirvara og þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Inga Sæland, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, styður framgang málsins með eftirfarandi fyrirvara: Þegar er viðurkennt að aðgerðum stjórnvalda lýkur ekki með þessu frumvarpi. Samþykkt þess, með þeim breytingum sem nefndin leggur til, er hins vegar fyrsta skrefið í rétta átt og mun koma að miklu gagni við að takmarka þann óhjákvæmilega skaða sem verður vegna áhrifa heimsfaraldurs Covid-19 sjúkdómsins. Þó hefði mátt kveða á um miklu öflugri stuðning við fátækt fólk og fjölskyldur strax, því að það eru grundvallarmannréttindi að ríkisvaldið uppfylli grunnþarfir borgaranna um fæði, klæði, húsnæði og hvers konar nauðsynlega heilbrigðisþjónustu.“ Í nefndaráliti um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2020 og tillögu til þingsályktunar um sérstakt tímabundið fjárfestingarátak frá meiri hluta fjárlaganefndar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Inga Sæland skrifar undir nefndarálitið með þeim fyrirvara að þegar er viðurkennt að aðgerðum stjórnvalda lýkur ekki með þessum þingmálum. Samþykkt þeirra, með þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til, er hins vegar fyrsta skrefið í rétta átt og mun koma að miklu gagni við að takmarka þann óhjákvæmilega skaða sem verður vegna áhrifa heimsfaraldursins er veldur Covid-19 sjúkdómnum. Þó hefði Inga Sæland viljað sjá miklu öflugri stuðning við fátækt fólk og fjölskyldur strax, því að það eru grundvallarmannréttindi að ríkisvaldið uppfylli grunnþarfir borgaranna, þ.e. um fæði, klæði, húsnæði og hvers konar nauðsynlega heilbrigðisþjónustu.“ Fæði, klæði og húsnæði. Það á eiginlega að vera óþarfi að nefna það af því að það á auðvitað að vera sjálfsagt mál að enginn þurfi að hafa áhyggjur af því að hafa ekki fæði, klæði og húsnæði. En því miður, þannig er það ekki. Við eigum að stefna að því að sjá til þess að allir njóti þeirra mannréttinda. Þar af leiðandi, til að tryggja það, þarf líka að lögfesta samning Sameinuðu þjóðanna um málefni fatlaðra. Síðan er eitt sem við þurfum að átta okkur á, ég er ekki alveg viss en er óttasleginn yfir því að við gleymum okkur augnablik og verðbólgan fari af stað. Ef við horfum á gengið undanfarna daga þá er það á fleygiferð. Krónan veikist og hækkun á t.d. evrunni er orðin gígantísk og það er ekki gott vegna þess að það þýðir auðvitað að allar vörur sem koma til landsins hækka. Þar af leiðandi munu þeir sem eru á lægstu lífeyrislaunum eiga mun erfiðara með að kaupa sér nauðsynjavörur. Þess vegna liggur á að gera eitthvað fyrir þann hóp. Mér finnst miður að það verði ekki fyrr en 1. júní, svolítið langt í það. Ég hefði viljað sjá það 1. apríl en of stutt er þangað til til að það gangi upp, en þá hefði ég viljað sjá greiðslu til þeirra 1. maí. Ég spyr: Af hverju er ekki hægt að hafa þessa eingreiðslu 1. maí, af hverju 1. júní? Ég held að það kæmi þessum hópi betur að fá hana fyrr og hefði verið enn þá betra að hann fengi líka greiðslu 1. júní. Það hefði verið mjög flott. Það er algjörlega þörf á því að hjálpa þessum hópi. Tillögur minni hlutans eru margar frábærar en því miður, eins og hefur komið hérna fram, er hætt við því að þær verði allar felldar við atkvæðagreiðslu á eftir. Það er miður vegna þess að ef við horfum á þær breytingar sem þarna er verið að gera í samhengi við heildarpakkann er það ekki rosalega há upphæð. Þetta er innan við 10% af heildarpakkanum. Þetta er ekki óviðráðanlegt í sjálfu sér. Ég held að það myndi verða til bóta. Það væri frábært ef meiri hlutinn myndi samþykkja það og við tækjum einu sinni út þessar skrýtnu skotgrafir sem virðist alltaf þurfa að vera, að samþykkja ekki það sem minni hlutinn kemur með, sérstaklega þegar svona mikil samstaða er um að gera hlutina vel. Það hefði alveg mátt samræma betur það sem meiri hlutinn leggur fram og það sem minni hlutinn leggur fram og fara bil beggja. En það er því miður ekki í boði nema í einhverjum fullkomnum heimi, vonandi lærum við það í framtíðinni að við þurfum að vinna saman að öllum málum, sérstaklega á svona tímum. Við erum að gera það sem betur fer en ég hefði viljað að það hefði verið meira og betra og að von væri um að tillögur minni hlutans, sem eru mjög góðar, yrðu samþykktar. Ég held að það yrði mjög gott fyrir þjóðfélagið vegna þess að þarna eru mjög margar mjög góðar tillögur eins og um NPA-stuðning, stuðning til hjúkrunarfræðinga, stuðningi til eldri borgara og velferðarkerfisins. Þetta eru frábærar tillögur. Ég vona að ef þær verða ekki með núna þá verði þær með í næsta pakka sem ég veit að kemur. Ég vona heitt og innilega að þar verði þær tillögur inni.
Hæstv. forseti. Við erum komin að lokum þessarar umræðu. Ég vil þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir ræðuna. Hann fór mjög vel yfir fyrirvara sem samflokksmaður hv. þingmanns, hv. þm. Inga Sæland sem á sæti í hv. fjárlaganefnd, gerir grein fyrir í nefndaráliti meiri hlutans og er samþykk því með þessum fyrirvara og lagði margt gott til í nefndinni. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á bágri stöðu íþróttafélaganna. Ég vil draga það fram að fyrir liggur tillaga um 750 millj. kr. aukið framlag til menningar, lista og íþrótta. Nefndin leggur til 250 milljónir aukalega. Þá er og í aðgerðapakkanum, hinum svokallaða bandormi, ákvæði um endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnuþætti framkvæmda á þessu ári og það á að geta nýst. Ég bind miklar vonir við að víðtækari tillögur sem starfshópur sem ég hafði forystu fyrir lagði fram geti orðið að veruleika, þó að það sé ekki í þessari atrennu, til að styðja almannaheillastarf allt í landinu. Ég vil líka nefna að ég er sammála hv. þingmanni um að það skiptir mjög miklu máli þegar við erum að fjalla um slíkar tillögur að þær fari á réttan stað og þær nýtist inn í fjárfestingarátakið eins og það er lagt upp, skapi atvinnu og komi inn á réttan tímapunkt. Ég vil líka draga fram að fjölmargar af þeim breytingartillögum sem birtast í áliti meiri hlutans eru hugmyndir og tillögur minni hluta. Við vorum saman í þessu. Ég kem að því í síðara andsvari.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tek heils hugar undir með honum að auðvitað var þetta gert í góðu samstarfi og líka í velferðarnefnd, eins og hefur komið fram, þegar við tókum þessa tvo pakka sem þar voru inni. Þetta var allt gert í góðri samvinnu og tekið tillit til skoðana beggja aðila en kannski eins og oft er, maður fær ekki allt. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að það er rosalega gott í þessum pakka að endurgreiða á virðisaukaskatt af bílaviðgerðum og viðhaldi húsa. Þetta er frábært framtak. Við sáum það í hruninu að þetta skilar sér til baka og það er meiri háttar að tekið skuli vera tillit til þessa, bílarnir komu inn eftir á, og þetta var eitt af því sem var bent á og tekið til greina. Ég vona heitt og innilega að þeir fjármunir sem eru merktir íþróttafélögunum verði nægir. Íþróttafélögin eru mörg og rekstur sumra er slæmur fyrir og hefur örugglega stórversnað eftir að tekjur hætta að koma inn. Ég vona svo heitt og innilega að þetta dugi til að halda lífi í þeim flestum vegna þess að við verðum að vera tilbúin að fara af stað strax og þessu lýkur. Einnig vona ég að velferðarpakkinn verði vel útfærður þegar hann kemur og við getum tekið okkur saman um hvernig við eigum að standa að honum.
Hæstv. forseti. Við hv. þingmaður áttum samtal fyrr í dag um þá hópa sem eru kannski í viðkvæmari stöðu alla jafna og sérstaklega við þær erfiðu aðstæður sem eru uppi. Ég ætla ekki að fara í þá umræðu aftur en ég vil hins vegar halda þeirri hefð sem ég hef haft hér í dag og þakka nefndarmönnum fyrir mjög góða vinnu, góða samstöðu og gott innlegg í alla umræðu um þær fjölmörgu tillögur sem eru til umfjöllunar hér í dag en við náum auðvitað ekki utan um þær allar. Ég vona að virðulegur forseti virði það við mig að þakka fyrir þetta. Ég átta mig á því í þessari umræðu þegar við erum með jákvæðan vilja og jákvætt hugarfar að það er jafnvel erfitt fyrir stjórnmálamenn að vera í þeirri stöðu. Sumir hafa komið inn á það að það sé jafnvel skjall. Ég held hins vegar að þjóðin þurfi einmitt á því hugarfari að halda við þessar kringumstæður, öll þjóðin, og ekki síst hér á þingi. Samstaða þýðir ekki að allir séu sammála. Það speglaðist mjög vel í nefndarstarfinu, bæði í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og fjárlaganefnd. Ég met það svo að það sé mjög góður bragur á því sem hefur verið í umræðunni í dag, að þrátt fyrir að hér sé ekki nóg að gert, við getum deilt um það, sé þetta mjög mikilvægt skref. Það er beðið eftir þessum aðgerðum, þær eru miklar að umfangi. Við getum beitt einhverjum mælikvörðum í því en fyrst og fremst skiptir máli að við sameinumst um að það sem er gert gangi upp í þessu skrefi. Það er kannski mikilvægast og er kannski sú samstaða sem endurspeglast í umræðunni í dag.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og tek heils hugar undir með honum. Þetta er einmitt það sem við þurfum að passa upp á. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því að það er aldrei hægt að fá allan pakkann, við getum það ekki, það er útilokað. En ég hef lagt áherslu á og vona heitt og innilega að í öllu þessu ástandi sem við erum í núna gleymist þeir aldrei sem mest þurfa á aðstoð að halda. Maður gerir sér ekki grein fyrir hvernig það er að vera í þeirri aðstöðu. Ég geri mér að hluta til grein fyrir því hvernig það er að vera á lægstu lífeyrislaunum og geta enga björg sér veitt og vera í þeirri aðstöðu að þurfa að velja hvort maður á húsnæði eða hvort maður á fyrir mat eða lyfjum. Það er ömurleg staða og það á enginn að þurfa að vera í þeirri stöðu. Ég vona heitt og innilega að við getum sammælst um að það sé forgangurinn. Á sama tíma væri ofboðslega gott fyrir þjóðfélagið í heild sinni að við sæjum til þess að enginn þurfi að leita til Hjálparstarfs kirkjunnar, Mæðrastyrksnefndar eða Fjölskylduhjálpar Íslands. Að fólk hefði bara sína fjármuni, gæti farið út í búð og keypt þá hluti sem það vill en þyrfti ekki að láta skammta sér eitthvað sem það veit ekki hvað er. Það er ömurlegt og á ekki að vera og ég trúi því að við munum sjá til þess að breyta þessu og það fljótt.
Forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. fjárlaganefnd fyrir góða vinnu og gott samstarf í vikunni á öllum fjarfundunum og öllum klukkustundunum við skjáinn. Þetta er búið að vera ánægjulegt og ganga mjög vel. Það er góður andi í nefndinni og ég held að það sé almenn sátt um hvað við erum að fara að gera og hvaða verk við ætlum að vinna með sóma á næstu misserum þó að kannski séu ekki allir sammála um upphæðirnar sem við ætlum að verja á þeim níu mánuðum sem eftir lifa ársins eins og gert er ráð fyrir í fjáraukanum og fjárfestingaráætluninni. Við ræðum hér um fjáraukalög 2020 og sérstakt tímabundið fjárfestingarátak sem hefur skapast vegna Covid-19. Í fjáraukanum er m.a. fjárfestingarpakki ríkisstjórnarinnar upp á 15 milljarða og meiri hluti fjárlaganefndar bætir síðan við 3 milljörðum beint í fjárfestingar sem tengjast þessu átaki. Í hinum svokölluðu C-hluta fyrirtækjum þar sem ríkið er með eignarhald bætast við um 5 milljarðar. Í fjárlögunum sem við samþykktum í desember var gert ráð fyrir fjárfestingu árið 2020 upp á rúma 74 milljarða. Með viðbótum ríkisstjórnarinnar og breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er þessi upphæð komin yfir 90 milljarða, um 3% af landsframleiðslu sem er tiltölulega hátt miðað við hvað við höfum séð í fjárfestingum á vegum ríkisins miðað við landsframleiðslu á undanförnum árum. Það þarf að fara töluvert langt aftur í tímann til að sjá slíkar fjárfestingar á vegum ríkisins. Ég ætla að ræða hér sérstaklega það sem snýr að samgöngumálum og hvað kemur frá meiri hluta fjárlaganefndar, fjármagn til samgöngubóta sem snúa að flugvallakerfi landsins. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að 296 milljónir renni til flugvallakerfisins á landsbyggðinni. Þar er áhersla lögð á tvö verkefni, nýtt slitlag á Þórshafnarflugvelli og að loksins verði farið í að malbika bílastæðin við Ísafjarðarflugvöll sem lengi hefur verið beðið eftir. Mig grunar að í 40–50 ár sé búið að ræða um að malbika bílastæðin og lengi hefur verið kallað eftir því enda er ástandið oft slæmt á því ágæta bílastæði og kominn tími til að ganga frá því með sóma. Þar fyrir utan er óskipt framlag, 90 milljónir, til viðhaldsverkefna annarra flugvalla og lendingarstaða. Það er til verkefna eins og vegna ljósabúnaðar á flugvellinum á Blönduósi sem gegnir mikilvægu hlutverki, t.d. vegna sjúkraflugs. Hér er rétt að benda líka á Norðfjarðarflugvöll. Þar hefur verið beðið eftir uppbyggingu á ljósabúnaði við flugvöllinn sem var endurbyggður fyrir nokkrum árum þar sem heimamenn og ríkisvaldið skiptu fjárfestingunni á milli sín og mig minnir að 140–150 milljónir hafi verið lagðar í bundið slitlag á flugvellinum. Rétt er að nota hluta af þeirri 90 milljóna fjárheimild sem kemur frá meiri hluta fjárlaganefndar, ef þetta verður samþykkt allt á eftir, líka til framkvæmda við ljósabúnað á Norðfirði. 126 millj. kr. fara sem sagt til Þórshafnarflugvallar. Þar hefur ástand flugvallarins ekki verið nógu gott og kominn tími á að leggja nýtt slitlag á flugbrautina, akbraut og flughlað. Kostnaður við að malbika bílastæðin á Ísafirði er um 80 millj. kr. og síðan fara 90 millj. kr. í þessu átaki til innanlandsflugvallakerfisins að öðru leyti í viðbætur vítt og breitt. Það er rétt að benda á mikilvægi þess að byggja upp innviðina á nýjan leik. Þessir vellir, eins og Norðfjarðarflugvöllur og flugvöllurinn á Blönduósi, hafa verið töluvert mikið notaðir í sjúkraflug og það þarf að hafa góðan búnað á þeim, bæði ljósabúnað fyrir aðflugið og að hægt sé að fljúga á næturnar svo vel sé. Ég fagna þessum verkefnum og því fjármagni sem kemur frá meiri hluta fjárlaganefndar. Ég tel að hér séu loksins tekin fyrstu skrefin í því að laga innviðaskuld í flugvallakerfi landsins. Í skýrslu Isavia sem skilað var í nóvember 2018 í tengslum við samgönguáætlun sem við samþykktum í febrúar í fyrra kemur fram að viðhaldi flugvallakerfis innanlandsflugsins hafi verið illa sinnt um langt árabil í rúm tíu ár og að 2 milljarða vanti til að bæta ástandið á innanlandsflugvöllunum. Hér er verið að veita um 300 milljónir til innanlandsflugvallakerfisins og ég lít á þetta sem fyrsta skref í þá átt. Í meirihlutaálitinu kemur fleira inn varðandi nýbyggingar og meiri háttar endurbætur. Þar er lagt til að gamla ríkið á Seyðisfirði verði endurbyggt og til þess verkefnis verði veittar 100 milljónir. Það hús var byggt árið 1917 og ÁTVR hefur verið með verslun í húsinu síðan árið 1960. Einnig er gert ráð fyrir að Sjúkrahúsið á Akureyri fái 80 millj. kr. til fullnaðarhönnunar á nýrri legudeildarálmu en þarfagreiningu er lokið. Á þeim níu mánuðum sem eftir lifa árs er hægt að hefja fullnaðarhönnun á þeirri framkvæmd sem bíður okkar. Auk þess er lagt til að Heilbrigðisstofnun Norðurlands eystra fái 100 millj. kr. Það er búið að vinna þarfagreiningu fyrir tvær heilsugæslustöðvar á Akureyri og með þessum fjármunum er hægt að hefja hönnunarvinnu sem er einstaklega ánægjulegt. Lengi hefur verið beðið eftir því að framkvæmdir í tengslum við uppbyggingu nýrrar heilsugæslu hefjist á Akureyri og í stað einnar heilsugæslustöðvar, eins og er í dag, verði þær tvær. Samlagið við heilsugæslustöðina á Akureyri er 22.000 manns. Það er talið hentugast í slíkum rekstri að fara ekki mikið yfir 15.000 manns. Húsnæði heilsugæslustöðvarinnar við Hafnarstræti á Akureyri hefur þótt dapurlegt um langt skeið og löngu komin þörf á að fara í uppbyggingu á stöðinni. Þess má geta að samlög læknanna á heilsugæslustöðinni á Akureyri eru stór og að meðaltali er samlag hvers læknis þar 3.000–3.500 einstaklingar en talið er æskilegt að þeir séu 1.500. Það er stórt verkefni fram undan að koma þessu í betra horf. Í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er einnig gert ráð fyrir 200 millj. kr. framlagi til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja til að bæta aðkomu sjúkrabifreiða að húsnæði stofnunarinnar. Í sóknaráætlanir er varið 200 milljónum sem bætast við þær að mig minnir 700 milljónir sem eru í fjárlögum 2020 þannig að þar er töluverð viðbót. Í markaðsátak ferðaþjónustunnar á að verja 3 milljörðum, 1,5 milljörðum í markaðsátak innan lands sem Ferðamálastofa skipuleggur og síðan 1,5 milljörðum í markaðssetningu erlendis og mun Íslandsstofa stýra því verkefni. Ég á ekki von á öðru en að það verði unnið í góðu samstarfi við Samtök ferðaþjónustunnar og markaðsstofur ferðaþjónustunnar vítt og breitt um landið. Í fjárfestingaráætlun sem fylgir þessu frumvarpi frá ríkisstjórninni er gert ráð fyrir 50 millj. kr. framlagi til hönnunar flughlaðs og akbrautar á Egilsstaðaflugvelli. Nú á að fara í að hanna mannvirkin sem tengjast þeirri framkvæmd sem allra fyrst og svo í frekari framkvæmdir í framhaldinu. Í flughlað á Akureyrarflugvelli er í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar varið 300 milljónum á þessu ári og til nýrrar flugstöðvar á Akureyrarflugvelli 200 milljónum. Í framhaldi af þeirri fjárfestingaráætlun sem hér er sett fram sem hluti af fjárauka fyrir árið 2020 styttist í að þriggja ára fjárfestingaráætlun verði kynnt fyrir árin 2021, 2022 og 2023 upp á samtals 60 milljarða kr. Þar mun birtast hvernig frekari fjármögnun fer fram á þeim verkefnum sem ég taldi upp áðan. Þetta eru mál sem ég hef talað lengi fyrir í þinginu, síðan ég byrjaði hér, á fyrsta fundi. Það er gríðarlega mikilvægt að hér séu byggðir upp innviðir sem tengjast flugrekstri á Íslandi þegar horft er til lengri framtíðar. Það er gríðarlega ánægjulegt að sjá þessar framkvæmdir koma fram í gegnum fjárfestingaráætlanirnar sem hér eru kynntar. Það er gróft mat miðað við það fjárfestingarátak sem hér er lagt fram að um 500–700 bein störf skapist sem kalla síðan á frekari óbein störf. Með því sem tengist ohf.-unum og fyrirtækjum í eigu ríkisins, áætlun ríkisstjórnar og viðbót frá meiri hluta fjárlaganefndar eru þetta samtals 23 milljarðar og er skotið á að þetta gætu verið 800 ársverk. Samkvæmt fjárlögum fyrir 2020 var reiknað með 74 milljörðum kr. í fjárfestingar á árinu 2020 en með þeirri viðbót sem kemur hér fara fjárfestingar ríkisins yfir 90 milljarða á þessu ári. Sú tala er tvisvar sinnum hærri en kom fram í reikningum ríkisins fyrir 2016 um fjárfestingar á því ári, um 46 milljarðar. Þetta er tvöföldun á þessum árum. Í Tækniþróunarsjóð eru lagðar til, til viðbótar þeim framlögum sem voru í fjárlögum, 400 milljónir frá ríkisstjórn og bætt við 300 milljónum frá meiri hluta fjárlaganefndar. Þetta eru samtals 700 milljónir þannig að fjármagn í Tækniþróunarsjóð á þessu ári sem lagt er fram er samtals rúmir 3 milljarðar, um 30% aukning á milli ára. Á síðustu tíu árum hafa þessar fjárveitingar rúmlega þrefaldast á verðlagi 2019 þannig að stöðugt er verið að bæta í það mikilvæga starf sem unnið er í tengslum við Tækniþróunarsjóðinn. Árið 2009 voru sett lög um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki og tóku þau gildi á rekstrarárinu 2010. Markmið laganna er að beita skattalegum hvötum til að efla rannsóknir og þróunarstarf nýsköpunarfyrirtækja og stuðla þannig að bættum samkeppnisskilyrðum fyrirtækja. Lögin fela í sér að nýsköpunarfyrirtæki, sem eru eigendur rannsókna- og þróunarverkefna sem sótt hafa um og hlotið staðfestingu Rannsóknamiðstöðvar Íslands, Rannís, eigi rétt á sérstökum frádrætti frá álögðum tekjuskatti. Þessi stuðningur hefur aukist jafnt og þétt á síðustu árum og hefur meira en tvöfaldast frá árinu 2016. Áætlað er að þessi stuðningur nemi um 4 milljörðum kr. á árinu 2020 og hefur þar með vel rúmlega tvöfaldast frá 2016. Í störfum fjárlaganefndar síðustu viku hefur einmitt töluvert verið rætt um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki í gegnum Rannsóknasjóð og síðan Tækniþróunarsjóð. Gögnin sýna mikinn vöxt í þessum málum á undanförnum árum. Auðvitað má gera betur, unnið er að því og má vænta árangurs á næstu árum. Þetta er töluverð breyting og ánægjulegt að sjá hversu mikil aukningin hefur verið á síðustu árum. Þetta er gríðarlega stórt og mikið verkefni sem eigum við hér og fordæmalaust eins og oft er sagt. Er nóg að gert í þessu máli? Það hefur margoft verið rætt hér að við erum ekki að fara að leysa með þeim málum sem eru til umræðu í dag öll heimsins vandamál sem snúa að þessum málum næstu mánuði. Þetta er fyrsta skref og mjög gott og öflugt, held ég. Það má segja að við séum að skipta aðgerðum í annars vegar varnir og vernd og hins vegar í viðspyrnu. Þegar kemur að vernd og vörnum er verið að styðja við störf með hlutastarfaleiðinni, viðbótarlánum til fyrirtækja, frestun á skattgreiðslum ásamt sérstökum barnabótaauka. Hlutastarfaleiðin gæti á næstu tíu vikum kostað 20 eða jafnvel 30 milljarða. Frestun skattgreiðslna gæti út sumarið aukið lausafjárstöðu fyrirtækja um 100 milljarða kr. Viðspyrnan felst annars vegar í verulega auknum fjárfestingum í ár og á næstu árum en hins vegar í því að aðgerðir okkar vegna varna og verndar dugi til að fyrirtæki séu nægilega sterk að nýta sér þann meðbyr sem fyrirséð er að verði þegar óveðrinu slotar. Gagnvart fyrirtækjum er gert ráð fyrir að skattfrestun næstu mánuði sé upp á samtals um 90 milljarða kr. Viðbótarlán með ríkisábyrgð gætu numið um 70 milljörðum kr. og hlutabætur til að greiða launakostnað, eins og ég sagði áðan, gætu numið 20–30 milljörðum. Til samanburðar eru óbundin innlán fyrirtækja í bönkunum núna um 350 milljarðar kr. Það hefur verið erfitt að spá í það hversu margir fara á hlutabætur. Það hefur nú þegar komið í ljós að um 20.000 einstaklingar, 10% af vinnuafli á Íslandi, í 3.700 fyrirtækjum hafa sótt um bætur hjá Vinnumálastofnun vegna skerts starfshlutfalls. Það er gríðarlegur fjöldi sem er kominn á fyrstu dögum. Hlutabótaaðgerðin er til þess fallin að draga úr óvissu hjá bæði heimilum og fyrirtækjum og er því gríðarlega mikilvægur og stór hluti af þeirri áætlun sem unnið er eftir. Einstaklingar sem ella gætu misst vinnuna fara í lægra starfshlutfall og þeim eru tryggðar tekjur í gegnum tímabundna erfiðleika. Þannig er komið í veg fyrir meiri samdrátt eftirspurnar en raunin er nú þegar vegna óvissunnar. Áætlað er að skattfrestunin styrki lausafjárstöðu fyrirtækja um u.þ.b. 90 milljarða kr. á næstu mánuðum. Það er gríðarlegt átak. Það má reikna með því að á næstu vikum, í lok apríl eða í maí, verði kynntur stóri pakkinn fyrir næstu þrjú ár, fjárfestingarpakkinn fyrir 2021, 2022 og 2023. Í honum er horft til lengri tíma í framhaldi af því fjárfestingarátaki sem hér er kynnt. Við erum með mjög mörg stór og spennandi verkefni í þeim pakka eins og Stafrænt Ísland og ég held að það verkefni muni stuðla að því að umbreyta samfélagi okkar. Eins og við erum að kynnast þessa dagana er stafræn tækni og margt í tengslum við hana að umbreyta hlutum hjá okkur. Ég er bjartsýnn á að við munum skora mun hærra eftir einhver ár á alþjóðlegum listum varðandi stafræna tækni í rekstri ríkisins. Ég er mjög sáttur við það sem hér hefur komið fram, mörg stór og gríðarlega mikilvæg verkefni sem við erum að samþykkja hér og verður mjög spennandi að fylgjast með því hvernig okkur tekst á næstu misserum að koma þessum peningum í vinnu í íslensku samfélagi.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannavarnir með síðari breytingum (borgaraleg skylda starfsmanna opinberra aðila). Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hinriku Söndru Ingimundardóttur og Ingu Þóreyju Óskarsdóttur frá dómsmálaráðuneyti, Bryndísi Gunnlaugsdóttur og Valgerði Rún Benediktsdóttur frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Dagnýju Aradóttur Pind frá BSRB, Ernu Guðmundsdóttur frá BHM, Magnús M. Norðdahl frá Alþýðusambandi Íslands, Ragnar Þór Pétursson, Önnu M. Gunnarsdóttur og Önnu Rós Sigmundsdóttur frá Kennarasambandi Íslands, Sigríði Björk Guðjónsdóttur ríkislögreglustjóra og Ölmu D. Möller landlækni. Nefndinni bárust umsagnir frá Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi háskólamanna, BSRB, Kennarasambandi Íslands, Landssamtökunum Þroskahjálp, Læknafélagi Íslands og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem hafa ríkt í samfélaginu síðustu misseri, m.a. snjóflóðahættu, eldgosahættu og Covid-19 faraldursins, er nauðsynlegt að tryggja lagagrundvöll fyrir heimild til að færa starfsfólk til eftir þörfum eða breyta starfsskyldum þess til að unnt sé að bregðast hratt og örugglega við þegar neyðarástand ríkir. Með frumvarpinu er lögð til breyting á lögum um almannavarnir, nr. 82/2008, sem felur í sér heimild fyrir opinbera aðila til að færa starfsfólk á milli starfa til að sinna verkefnum sem forgang hafa á hættustundu. Samkvæmt 1. gr. frumvarpsins er það borgaraleg skylda starfsmanna opinberra aðila að gegna störfum í þágu almannavarna á hættustundu. Samkvæmt skýringum í greinargerð með frumvarpinu telst hættustund vera fyrir hendi í skilningi ákvæðisins þegar ríkislögreglustjóri hefur lýst yfir hæsta almannavarnastigi samkvæmt reglugerð um flokkun almannavarnastiga. Í lögum um almannavarnir og reglugerð um flokkun almannavarnastiga er þó ekki að finna skilgreiningu á hugtakinu hættustund. Að mati nefndarinnar mætti hugtakanotkunin vera skýrari að þessu leyti en ekki verður hjá því litið að hugtakið kemur fyrir í þónokkrum greinum í lögunum. Nefndin áréttar þó að ákvæðinu verður aðeins beitt eftir að neyðarstigi almannavarna hefur verið lýst yfir eða þegar það er yfirvofandi. Þá verður slík yfirlýsing að koma frá ríkislögreglustjóra. Fram kemur í greinargerð að með frumvarpinu sé lagt til að tryggt verði svigrúm opinberra aðila til að færa starfsfólk milli starfa til að sinna verkefnum sem hafa forgang á hættustundu. Með því verði hægt að fara fram á breytingu á starfsskyldum og flutning á starfsfólki á milli starfsstöðva og vinnustaða eftir þörfum. Að mati nefndarinnar er brýnt að á neyðarstundu sé heimilt að nýta mannauð hins opinbera þannig að bregðast megi hratt og örugglega við tímabundnum aðstæðum svo að halda megi úti nauðsynlegri almannaþjónustu. Að mati nefndarinnar ber ákvæði 1. gr. frumvarpsins þó ekki skýrt með sér að hægt verði að flytja starfsfólk milli starfsstöðva eða milli vinnustaða. Fram kom fyrir nefndinni að almennt hefði starfsfólk opinberra aðila tekið vel í að sinna breyttum störfum við þær aðstæður sem nú eru uppi vegna Covid-19 faraldursins en ef um væri að ræða starfsstöðvar eða vinnustaði í öðrum sveitarfélögum gæti flutningur verið íþyngjandi tilfærsla fyrir viðkomandi starfsfólk. Það er því mikilvægt að skýrt komi fram í ákvæðinu að ekki er aðeins átt við breyttar starfsskyldur heldur geti einnig falist í því flutningur starfsfólks á milli starfsstöðva eða tilfærsla á milli opinberra aðila. Leggur nefndin til orðalagsbreytingu þess efnis. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að starfsmaður sem falið er að sinna breyttum starfsskyldum haldi óbreyttum launum við slíkar aðstæður. Ákvæðið gengur þannig skemmra en ákvæði laganna um almenna borgaralega skyldu þar sem kveðið er á um að einstaklingum sé skylt að sinna þegnskyldu án endurgjalds. Í greinargerð kemur fram að gert sé ráð fyrir að starfsmenn haldi óbreyttum launakjörum en fái greidda yfirvinnu ef starfsskyldur umfram hefðbundna vinnuskyldu þeirra aukast. Ljóst er af ákvæðinu að starfsmaður lækkar ekki í launum þrátt fyrir að taka við lægra launuðu starfi eða minni starfsskyldum. Þá er jafnframt ljóst að breyttar vinnuskyldur einar og sér eða breytt skipulag starfs skapar ekki rétt til yfirvinnugreiðslna. Nefndinni var bent á að með því sé gert ráð fyrir að starfsfólk fái greitt aukalega ef vinnuskyldur þess aukast en að opinberir aðilar hafi svigrúm innan hvaða tíma sú vinnuskylda fer fram og hvar, að teknu tilliti til meðalhófs. Nefndin tekur undir þau sjónarmið og telur eðlilegt að slík yfirvinna sé greidd í samræmi við þann kjarasamning sem viðkomandi starfsmaður vinnur eftir. Dagvinnufólk fái yfirvinnu greidda ef það vinnur meira en vikuleg vinnuskylda kveður á um eða utan dagvinnu en vaktavinnufólk fái þá greitt í samræmi við kjarasamninga fyrir vaktavinnufólk. Í þeim aðstæðum sem frumvarpið tekur til er mikilvægt að halda launareikningi sem einföldustum enda er tilgangur frumvarpsins að opinberir aðilar geti nýtt mannauð sinn á neyðartímum án þess að þurfa að leggjast í tímafreka skoðun á kaupum og kjörum. Þá leggur nefndin áherslu á það undirliggjandi sjónarmið frumvarpsins að fólk taki breyttum starfsskyldum á neyðarstigi og hjálpist að við að halda samfélaginu gangandi eins og fólk hefur gert í því ástandi sem nú ríkir. Við meðferð málsins var töluvert fjallað um þær aðstæður þegar starfsmanni er gert að sinna starfi sem er betur launað samkvæmt kjarasamningum en það starf sem hann var ráðinn til að gegna. Nefndin bendir á að ákvæðið virkjast aðeins við mjög sérstakar aðstæður, eins og áður hefur komið fram, og er tilgangur þess að hægt sé að nýta mannauð tímabundið, m.a. í verkefni sem sinna þarf svo að halda megi úti nauðsynlegri almannaþjónustu. Þá ber hinu opinbera jafnframt að taka mið af meðalhófsreglunni við beitingu heimildarinnar, þar á meðal hvaða viðbótarstarfsskyldur verði lagðar á starfsfólk. Í skýringum við 1. gr. í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að tímabundnar tilfærslur í störfum eða breyting á starfsskyldum og vinnustöðum samkvæmt ákvæðinu eru ekki bundnar ákvæðum kjarasamninga enda um að ræða borgaralega skyldu starfsmanna opinberra aðila. Í vissum tilvikum getur komið upp sú staða að starfsmenn gangi í störf þar sem greidd eru hærri laun, til að mynda kennari sem sinnir starfi skólastjóra. Í þeim tilvikum geta ákvæði kjarasamninga um staðgengilsstarf átt við en sé ekki slíkt ákvæði í kjarasamningi eða aðrir kjarasamningar gilda um það starf gæti verið tilefni til að greiða viðkomandi starfsmanni laun í samræmi við kjarasamning sem gildir um starfið eða viðeigandi launaflokk. Nefndin leggur áherslu á að í þeim aðstæðum þarf þó að gera greinarmun á því hvort starfsfólk er eingöngu að aðstoða í skamma stund á öðru starfssviði eða hvort fólk gengur sannarlega í önnur störf með aukinni ábyrgð. Með frumvarpinu er lögð til heimild til handa opinberum aðilum sem getur verið íþyngjandi fyrir starfsfólk og er mikilvægt að allar breytingar verði gerðar í eins miklu samráði við viðkomandi starfsmann og unnt er og að tekið sé tillit til einstaklingsbundinna þátta eftir fremsta megni. Þrátt fyrir að þeirri heimild sem lögð er til í frumvarpinu verði aðeins beitt þegar nauðsyn krefur á tímum neyðarstigs almannavarna er mikilvægt að sú skylda að sinna breyttu starfi sé ekki fortakslaus. Umsagnaraðilar bentu einnig á mikilvægi þess að hafa varnagla. Í því samhengi áréttar nefndin það sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu að líta verður til þess ef starfsmaður, eða annar einstaklingur sem hann ber ábyrgð á, glímir við undirliggjandi sjúkdóm eða aðstæður séu að öðru leyti með þeim hætti að breytt starf myndi stefna í hættu öryggi eða heilbrigði hans eða þess sem hann ber ábyrgð á. Nefndin telur nauðsynlegt að tryggja að við slíkar aðstæður sé starfsmaður undanþeginn skyldu ákvæðisins og leggur til að undanþágu þess efnis verði bætt við frumvarpið. Þá leggur nefndin áherslu á að einnig verði að taka tillit til þarfa þeirra sem njóta þjónustunnar sem veitt er. Í greinargerð eru í dæmaskyni nefndar þær aðstæður þegar færa verður þjónustu af starfsstöð þannig að dagþjónustu fatlaðra eða aldraðra verði sinnt í heimaþjónustu. Hér er um að ræða miklar breytingar á aðstæðum starfsmanns og skjólstæðings, enda er mikill eðlismunur á því að þiggja þjónustu utan heimilis og því að fá starfsmann inn á heimili sitt. Í þeim tilvikum er mikilvægt að reyna að tryggja eftir fremsta megni að nauðsynleg fræðsla fari fram og að leitast sé við að setja sem hæfastan starfsmann í verkið til að tryggja sem best öryggi starfsfólks og þess sem þjónustuna þiggur. Nefndin áréttar að þetta mál er unnið á óvenjulegum tímum. Í fyrsta sinn hefur hæsta stigi almannavarna verið lýst yfir. Málið er lagt fram til að bregðast við aðkallandi og krefjandi verkefnum í samfélaginu. Þar af leiðandi hefur ekki gefist tími til yfirgripsmikillar athugunar málsins. Að mati nefndarinnar er því mikilvægt, verði ákvæðinu beitt, að árangurinn af beitingunni verði metinn og tekin afstaða til þess hvort úrbóta sé þörf þegar það ástand sem nú varir vegna Covid-19 faraldursins er yfirstaðið. Eftir skoðun málsins telur nefndin ærið tilefni til að ráðast í heildarendurskoðun laga um almannavarnir. Dómsmálaráðherra boðaði í framsöguræðu endurskoðun laganna og hvetur nefndin ráðherra til að ráðast í undirbúning að slíkri heildarendurskoðun þegar yfirstandandi ástandi lýkur. Að lokum ítrekar nefndin að um er að ræða neyðarúrræði sem aðeins verður unnt að virkja á neyðarstigi almannavarna. Þrátt fyrir að einstaklingar séu almennt tilbúnir að sýna sveigjanleika og samstöðu til að takast á við ástand á borð við faraldurinn sem nú geisar þarf að tryggja sveigjanleika og skilvirka ákvarðanatöku. Þar sem aðstæður sem ákvæðið tekur til eru ófyrirsjáanlegar verða skilyrði þess að vera matskennd að hluta en nefndin leggur þó áherslu á að allar ákvarðanir skuli taka út frá sjónarmiðum um meðalhóf og að sýna þurfi fólki tillitssemi í aðstæðum þess. Þá skal ávallt leitast við að taka ákvörðun um breytt starfsskilyrði fólks í samráði við það sjálft líkt og fjölmörg dæmi eru nú þegar um að hafi verið gert með góðum árangri. Nefndin telur í ljósi þeirra sérstöku aðstæðna sem uppi eru og þeirrar heildarendurskoðunar sem stefnt er að rétt að leggja til að heimild opinberra aðila til að fela starfsfólki að gegna störfum í þágu almannavarna á hættustundu verði bráðabirgðaákvæði sem falli úr gildi 1. janúar 2021. Í ljósi framangreinds leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „1. gr. orðist svo: Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Það er borgaraleg skylda starfsmanna opinberra aðila að gegna störfum í þágu almannavarna á hættustundu. Opinberum aðilum er heimilt að fela starfsmönnum tímabundið breyttar starfsskyldur og að flytja starfsmenn tímabundið milli starfsstöðva og opinberra aðila til að sinna verkefnum sem hafa forgang á hættustundu. Starfsmenn halda óbreyttum launakjörum við slíkar aðstæður. Þó er starfsmaður undanþeginn framangreindri skyldu sé heilsufari hans, eða annars einstaklings sem hann ber ábyrgð á, svo háttað að öryggi hans og heilsu sé stefnt í sérstaka hættu með því að fela honum að gegna slíkum störfum. Ákvæði þetta fellur úr gildi 1. janúar 2021.“ Birgir Ármannsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fastanefnda Alþingis. Undir þetta ritar síðan sá sem hér stendur, Páll Magnússon, Anna Kolbrún Árnadóttir, Birgir Ármannsson, með fyrrgreindum hætti, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Guðmundur Andri Thorsson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jón Steindór Valdimarsson, Steinunn Þóra Árnadóttir og Þórarinn Ingi Pétursson.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. framsögumanni, formanni allsherjar- og menntamálanefndar, fyrir ágæta framsögu. Nefndin stendur einhuga að þessu máli. Hún ræddi málið ítarlega eða eins ítarlega og aðstæður gáfu tilefni til. Það kom skýrt fram í máli hv. þm. Páls Magnússonar að tíminn var ekki eins langur og ákjósanlegt hefði verið við eðlilegar aðstæður, en aðstæður eru ekki eðlilegar um þessar mundir. Það sem felst í þessu eins og hv. formaður nefndarinnar fór vel yfir er að sett er inn nýtt ákvæði sem leggur auknar skyldur á hendur opinberum starfsmönnum. Við erum með í lögum um almannavarnir almenna heimild til handa yfirvaldi almannavarna, lögreglustjóra, þegar hæsta stig almannavarna er virkjað, að kalla til borgara til tiltekinna starfa. Í þessu frumvarpi er gengið lengra að því leyti til að hér er aðilum sem eru í forsvari fyrir opinbera aðila og hafa þar með mannaforráð heimilt að breyta starfsskyldum starfsmanna á þeim tímum þegar hættuástand er. Í sjálfu sér var engin óeining í nefndinni um að rétt væri í ljósi allra aðstæðna að grípa til þess að gera þessar breytingar en ég held að meðferð nefndarinnar og samvinnan í henni, sem var með ágætum, sé einmitt dæmi um mikilvægi þess að við ræðum saman um málin þegar við viljum ná samkomulagi um að gera vel fyrir samfélagið á erfiðum tímum. Málið tók talsverðum breytingum í meðförum nefndarinnar, það varð skýrara og betra. Að mínu mati var mjög mikilvægt að breyta ákvæðinu í þá veru að það yrði bráðabirgðaákvæði. Þegar við setjum auknar skyldur á fólk þarf að gera það að yfirveguðu ráði. Það er ekki algjörlega að ástæðulausu sem fólk óttast að þegar heimildir stjórnvalda eru auknar kunni þeim að verða misbeitt. Ég held þó að almennt talað hafi nefndarmenn ekki verið á því að það væri raunveruleg eða yfirvofandi hætta. Engu að síður sjáum við að víða um heim er verið að grípa til alls konar ráðstafana til að grípa inn í daglegt líf fólks. Þar sem lengst er gengið - og forði okkur frá því að það ástand komi hér nokkurn tímann upp - í sumum löndum, löndum sem eru ekkert allt of langt frá okkur, grípa menn til þess að taka til sín völd vegna þess að neyðarástand og lýðræði þvælist fyrir. Þess vegna held ég að það hafi verið mjög gott, og ég fagna því, að hlustað var á þau sjónarmið sem upp komu í nefndinni um að rétt væri að hafa ákvæði til bráðabirgða um að þegar þessu ástandi lýkur, sem vonandi verður eftir ekki of langan tíma, verði hægt að hefjast handa við að skoða, eins og fram kemur í nefndarálitinu, lögin um almannavarnir í heild sinni og þar með þetta ákvæði. Sem betur held ég að það sé mjög ríkur vilji í samfélaginu og jafnt hjá opinberum starfsmönnum sem öllum öðrum til að leggja hönd á plóg þegar hætta steðjar að. Ég held að það sé í sjálfu sér ekki vandinn en það er mjög mikilvægt að við getum búið um þessi ákvæði til frambúðar þannig að allir séu vissir um að rétt sé að málum staðið og engin hætta á að gengið verði á lagið. Ég er ekki að segja að ég óttist það sérstaklega en það er mikilvægt að við vöndum okkur í lagasetningu af þessu tagi. Um það var nefndin sammála og því fagna ég.
Virðulegi forseti. Ég ætla að reifa nefndarálit frá velferðarnefnd sem er með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, nr. 46/1980, með síðari breytingum. Þetta snýst um undanþágu frá CE-merkingu. Við fengum þetta frumvarp frá hæstv. félagsmálaráðherra, Ásmundi Einari Daðasyni, og fengum umsagnir frá Læknafélagi Íslands, landlækni og Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga. Með frumvarpinu er lagt til að Vinnueftirlit ríkisins geti, að fenginni rökstuddri beiðni, heimilað innflutning á persónuhlífum sem ekki eru CE-merktar til nota á heilbrigðisstofnunum eða á starfsstofum heilbrigðisstarfsmanna hér á landi vegna útbreiðslu Covid-19 sjúkdómsins. Lagt er til að heimildin verði sett með bráðabirgðaákvæði við lögin og gildi til 1. janúar 2021. Í lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, nr. 46/1980, er ekki að finna skilgreiningu á CE-merkingu, en í 1. mgr. 48. gr. laganna kemur m.a. fram að óheimilt sé að setja á markað eða taka í notkun búnað sem uppfyllir ekki reglur um öryggi, formskilyrði o.fl. sem settar eru á grundvelli laganna eða viðurkenndra staðla sem gilda á sameiginlegum markaði ríkja Evrópska efnahagssvæðisins. CE-merking er yfirlýsing ábyrgðaraðila um að tiltekin vara uppfylli grunnkröfur þeirra Evrópugerða sem um hana gilda. Framleiðandi ber ábyrgð á því að vara uppfylli settar kröfur og getur í framhaldinu fengið það staðfest með CE-vottun að undangengnum prófunum og samræmismati. Í kjölfarið er unnt að markaðssetja vöruna á EES-svæðinu. CE-merking er ekki gæðavottorð um að vara sé sérstaklega vönduð eða örugg. Merkingin staðfestir aðeins að varan uppfylli lágmarksskilyrði sem skilgreind eru í þeim gerðum sem um viðkomandi vöru kunna að gilda. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að efni þess sé í samræmi við tilmæli framkvæmdastjórnar ESB frá 13. mars 2020 um samræmismat og markaðseftirlitsaðferðir í tengslum við yfirvofandi hættu vegna Covid-19. Í því samhengi er rétt að geta sambærilegra tilmæla Eftirlitsstofnunar EFTA frá 24. mars 2020 sem gilda gagnvart EES/EFTA-ríkjunum. Í tilmælunum er tiltekið að persónuhlífar séu nauðsynlegar heilbrigðisstarfsfólki og öðrum viðbragðsaðilum vegna faraldursins og að markmið þeirra sé að fyrirbyggja að skortur verði á persónuhlífum á EES-svæðinu vegna Covid-19. Í tilmælunum er slakað á kröfum um CE-merkingar persónuhlífa til slíkra nota en jafnframt áréttað að tryggja þurfi að slíkar hlífar séu aðeins notaðar af heilbrigðisstarfsfólki og að þeim verði ekki dreift á almennum markaði. Nefndin ræddi nokkuð um þær kröfur sem persónuhlífar til nota fyrir heilbrigðisstarfsfólk þurfa að uppfylla en í frumvarpinu er lögð til undanþága frá CE-merkingu búnaðarins. Fyrir nefndinni komu fram ábendingar um mikilvægi þess að tryggt verði að heimildin verði ekki nýtt til að flytja inn persónuhlífar sem eru annars flokks enda byggist öryggi, heilbrigði og líf heilbrigðisstarfsmanna á að sá búnaður sem leyfður er við meðferð sjúklinga með smitsjúkdóma uppfylli kröfur opinberra aðila um gæðastaðla og að hann hafi hlotið viðurkennda vottun. Hér verði því að gera ýtrustu gæðakröfur og að búnaðurinn standist samanburð við þær hlífar sem hlotið hafa CE-merkingar og viðurkenningar til notkunar við slíkar aðstæður á hverjum tíma. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og áréttar mikilvægi þess að tryggt sé að ekki verði skortur á persónuhlífum en um leið að slíkur búnaður uppfylli gæða-, öryggis- og heilbrigðiskröfur því að fyrir liggur að persónuhlífar sem ekki eru CE-merktar en uppfylla öryggis- og heilbrigðiskröfur eru fáanlegar á markaði. Við meðferð málsins óskaði nefndin eftir nánari upplýsingum um fyrirhugaða framkvæmd ákvæðisins. Nefndin var upplýst um að gert væri ráð fyrir því að beiðni um undanþágu kæmi ávallt frá heilbrigðisyfirvöldum eða forsvarsmönnum starfsstofa heilbrigðisstarfsmanna eins og gert er ráð fyrir í tilmælum ESA. Því yrði að ætla að heilbrigðisyfirvöld, að höfðu samráði við Vinnueftirlitið, flyttu inn öruggar persónuhlífar sem uppfylltu allar nauðsynlegar gæða- og öryggiskröfur fyrir slíkan búnað. Nefndin telur þó að heilbrigðisyfirvöldum verði heimilt að fela þriðja aðila að flytja inn hlífarnar að sömu skilyrðum uppfylltum. Við meðferð málsins var rætt hvort þörf væri á að útvíkka gildissvið frumvarpsins, m.a. þannig að heimild til að veita undanþágu frá CE-merkingu næði einnig til lækningatækja. Í 13. mgr. 11. gr. reglugerðar um lækningatæki, nr. 934/2010, í 9. mgr. 9. gr. reglugerðar um virk ígræðanleg lækningatæki, nr. 320/2011, og í 13. mgr. 9. gr. reglugerðar um lækningatæki til sjúkdómsgreiningar í glasi, nr. 936/2011, er að finna ákvæði um að landlæknir geti vegna sérstakra aðstæðna heimilað markaðssetningu og notkun þeirra lækningatækja sem reglugerðirnar ná til þótt þau hafi ekki hlotið CE-merkingu ef notkunin er í þágu heilsuverndar. Nefndin fékk þær upplýsingar frá heilbrigðisráðuneytinu að þessar heimildir væru taldar geta átt við um þær sérstöku aðstæður sem uppi eru vegna útbreiðslu Covid-19 sjúkdómsins. Nefndin telur því ekki þörf á breytingu hvað þetta varðar. Virðulegi forseti. Síðan fjallaði nefndin um hvort heimildin ætti jafnframt að ná til viðbragðsaðila sem útsettir gætu verið fyrir smiti í störfum sínum og sinna brýnum verkefnum í tengslum við Covid-19 sjúkdóminn, svo sem lögreglu, björgunarsveita, þeirra sem veita útfararþjónustu og jafnvel í fleiri starfsgreinum. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að efni þess sé í samræmi við fyrrgreind tilmæli framkvæmdastjórnar ESB, samanber tilmæli ESA frá 24. mars 2020. Í tilmælum ESA er fyrrgreind heimild veitt með því skilyrði að stjórnvöld skipuleggi innkaupin, tryggi gæði og öryggi búnaðarins og sjái til þess að hann verði einungis nýttur fyrir heilbrigðisstarfsfólk meðan á heilbrigðisvánni stendur en fari ekki í almenna dreifingu. Nefndin bendir á að tilmælin eru alla jafna sniðin að annarri verkefnaskiptingu en á við hér á landi þar sem aðstæður eru sérstakar vegna fámennis. Það er því ljóst að stjórnvöld verða að hafa svigrúm til að geta falið öðrum viðbragðsaðilum hlutverk í þessu sambandi en um leið tryggt öryggi þeirra og annarra, þar á meðal með viðeigandi persónuhlífum. Það er í samræmi við framangreind tilmæli að þeir aðilar sem hafa hlutverk eða verður falið hlutverk af hálfu hins opinbera geti einnig nýtt persónuhlífar sem ekki eru CE-merktar ef skortur verður á þeim CE-merktu. Hins vegar er skilningur nefndarinnar að heilbrigðisyfirvöld hafi það hlutverk að útdeila slíkum búnaði til þeirra aðila. Að mati nefndarinnar er ástæða til að leggja til breytingar á 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins til að árétta að innfluttar persónuhlífar sem eru ekki CE-merktar eru einnig til nota fyrir viðbragðsaðila vegna útbreiðslu Covid-19. Nefndin leggur áherslu á að túlkað verði rúmt hverjir teljist til viðbragðsaðila í þessu samhengi, svo framarlega sem verkefnin sem þeir sinna eða þeim er falið að sinna tengjast útbreiðslu sjúkdómsins og nauðsynlegt er að tryggja öryggi þeirra og annarra. Þá var einnig rætt hvort veita ætti undanþágu frá CE-merkingum hlífðarbúnaðar til einkanota. Með hliðsjón af framangreindu verður ekki séð að slík útvíkkun til einkanota samræmist samningsskyldum Íslands samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Nefndin telur að frumvarpið feli í sér mikilvæga heimild sem brýnt sé að nota ef útlit verður fyrir skort á hlífðarbúnaði fyrir heilbrigðisstarfsfólk og þá viðbragðsaðila sem eru útsettir fyrir smiti í störfum sínum svo að öryggi þeirra og annarra verði tryggt vegna útbreiðslu Covid-19 sjúkdómsins. Með hliðsjón af framansögðu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum að þrátt fyrir 48. gr. geti Vinnueftirlit ríkisins, að fenginni rökstuddri beiðni, heimilað innflutning á persónuhlífum sem ekki eru CE-merktar til nota á heilbrigðisstofnunum, á starfsstofum heilbrigðisstarfsmanna og fyrir viðbragðsaðila hér á landi vegna útbreiðslu Covid-19 sjúkdómsins. Virðulegi forseti. Það var gott samstarf í nefndinni við afgreiðslu á þessu máli og allir eru á nefndarálitinu. Hv. þingmenn Guðmundur Ingi Kristinsson og Vilhjálmur Árnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en rita undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna um fastanefndir Alþingis. Hanna Katrín Friðriksson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu. Aðrir hv. þingmenn skrifa undir álitið og eru það Helga Vala Helgadóttir formaður, Halla Signý Kristjánsdóttir, Anna Kolbrún Árnadóttir, Ásmundur Friðriksson, Halldóra Mogensen, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Ólafur Þór Gunnarsson.
Frú forseti. Hér er til 2. umr. frumvarp umhverfis- og samgöngunefndar um að fresta sveitarstjórnarkosningu á Austurlandi. Málið heitir á þingskjalinu frumvarp til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 138/2011. Sem kunnugt er sameinuðust fjögur sveitarfélög fyrir austan. Til stóð að hafa kosningar til sveitarstjórnar á næstunni, 18. apríl, en af augljósum orsökum þarf að fresta þessari kosningu og það er gert með þessu frumvarpi. Ég ætla, með leyfi frú forseta, að lesa aðeins úr 1. gr.: „Þrátt fyrir ákvæði 125. gr. er ráðuneytinu heimilt, að fenginni tillögu stjórnar til undirbúnings að stofnun nýs sveitarfélags vegna sameiningar sveitarfélaganna Djúpavogshrepps, Borgarfjarðarhrepps, Fljótsdalshéraðs og Seyðisfjarðarkaupstaðar og samþykki viðkomandi sveitarstjórna, að afturkalla ákvörðun sína frá 14. febrúar 2020 um það með hvaða hætti sameining sveitarfélaganna í eitt sveitarfélag öðlast gildi, samanber 1. mgr. greinarinnar. Falla þar með allar tengdar ákvarðanir ráðuneytisins samkvæmt 125. gr. úr gildi, svo sem um boðun sveitarstjórnarkosninga, þar með talið kosningar til heimastjórna, hinn 18. apríl 2020. Ráðuneytið skal, að tillögu stjórnar til undirbúnings að stofnun hins nýja sveitarfélags, taka nýja ákvörðun um það með hvaða hætti sameining öðlast gildi.“ Í 2. gr. er fjallað um að lög þessi öðlist gildi þegar frumvarpið hefur verið samþykkt. Hv. umhverfis- og samgöngunefnd stendur sameinuð að framlagningu þessa frumvarps og þess vegna þarf ekki sérstakt nefndarálit. Þegar ég flutti málið í síðustu viku fór enginn hv. þingmaður fram á að slíkt nefndarálit yrði samið. Engar umræður urðu heldur um efni þess og því er við að bæta úr greinargerðinni að þetta frumvarp var unnið í samvinnu við samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið, dómsmálaráðuneytið, Samband íslenskra sveitarfélaga og undirbúningsstjórn um nýtt sveitarfélag vegna sameiningar þessara fjögurra sveitarfélaga. Ég geri því ekki ráð fyrir að neitt breytist við þá 2. umr. sem hér fer fram og orðlengi það ekki frekar. Ég hef ekki meira um málið að segja en því er auðvitað vísað til 3. umr. Ég hef þar með, frú forseti, lokið máli mínu.
Í ljósi þeirra óvenjulegu aðstæðna sem nú eru uppi lítur forseti svo á að samkomulag ríki milli formanna þingflokka fyrir hönd þingflokkanna um að stuðst verði við heimild í 1. mgr. 80. gr. þingskapa þannig að afbrigði og hluti breytingartillagna, þar sem fyrir liggur að allir eru á einu máli, skoðist samþykkt án atkvæðagreiðslna ef enginn hreyfir andmælum. Breytingartillögur í 1. dagskrármálinu sem eru viðamiklar og innihalda ný efnisatriði ganga þó til hefðbundinnar atkvæðagreiðslu þótt ætluð samstaða sé um þær.
Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um breytingartillögur við aðgerðapakka stjórnvalda þar sem við grípum til varna fyrir fólkið og fyrirtækin í landinu. Við grípum til verndaraðgerða til að vernda einstaklinga og fjölskyldur í erfiðum aðstæðum og við grípum til viðspyrnu fyrir íslenskt samfélag og atvinnulíf. Ég styð allar breytingartillögur hv. efnahags- og viðskiptanefndar og tel að hún hafi unnið vel að þessu máli. Þessi fyrsti áfangi björgunaraðgerða íslenskra stjórnvalda vegna þess efnahagsáfalls sem fyrirsjáanlegt er af völdum kórónuveirunnar mun skipta fólkið í landinu verulegu máli við að tryggja hér atvinnustig, halda uppi efnahagslegri starfsemi í landinu og tryggja það að íslenskt samfélag komi standandi úr þessum hremmingum og að við getum snarpt gripið til viðspyrnu.
Forseti. Við greiðum atkvæði um flókið lagafrumvarp sem á sér varla hliðstæðu. Það er sérlega ánægjulegt og mikilvægt að náðst hafi samstaða um málið í öllum megindráttum. Þegar eru teikn á lofti um að frekari inngrip þurfi að koma til og þá verður mikilvægt að byggja á þeirri samstöðu sem þjóðin hefur sýnt sem og þingið. Bann við arðgreiðslum til þeirra fyrirtækja sem njóta stuðnings ríkisins vegna aðgerðanna eru mikilvæg skilaboð til samfélagsins. Hér á ekki að ríkisvæða tapið en einkavæða gróðann. Með barnabótaauka kemur ríkið til móts við barnafjölskyldur sem hafa margar þurft að leggja mikið á sig vegna aðgerða og inngripa vegna faraldursins. Sérstök eingreiðsla til öryrkja skiptir líka máli og þar munar sérstaklega um að allar greiðslurnar eru skatta- og skerðingarlausar. Þá er til marks um þá hreyfingu sem er á málum að leiðrétting vegna hlutabóta til fiskvinnslustarfsfólks kemur hér inn og er það vel. Með þessum aðgerðum sendum við mikilvæg skilaboð úr þinginu. Þingið og þjóðin þurfa að standa saman til að standa af sér þetta áhlaup. Stjórnvöld munu gera það sem þarf.
Forseti. Margt er gott í þessum aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar. Þó vil ég benda á að enn er ósamið við hjúkrunarfræðinga. Önnur ríki hafa verið með álagsgreiðslur til þeirra og hér leggur minni hlutinn til að við sýnum þann sama sóma. Ríkisstjórnin hlýtur að fara að sýna þann sóma að klára samninga við hjúkrunarfólk sem ekki hefur haft hann í ár og ekki fengið að semja í fimm ár. Þar á ofan vil ég nefna að gott hefði verið, og það komst til tals í nefndinni, að þau fyrirtæki sem fá núna þá heimild að Seðlabankinn veitir heimild í gegnum viðskiptabanka sem þýðir að prentaðir eru peningar - ríkið kemur á móti til helminga. Í þessari umferð tókst greinilega ekki að tryggja að þau fyrirtæki sem hafa greitt sér mikinn arð á síðustu árum þyrftu að koma með þá peninga til baka að einhverju leyti. Það er nokkuð sem þarf að líta til ef frekari aðgerða er þörf og jafnframt að ef þjóðhagslega mikilvæg fyrirtæki standa ekki í lappirnar eftir þetta þarf ríkið að hugsa um að gera eins og í hruninu [[Forseti hringir.]]og þjóðnýta þau ef þau fara í gjaldþrot, halda þeim gangandi, svo sem eins og Icelandair og önnur þjóðhagslega mikilvæg fyrirtæki.
Herra forseti. Miðflokkurinn styður allar þær aðgerðir sem eru til þess fallnar að lágmarka það tjón sem við stöndum frammi fyrir vegna þeirra áfalla sem dynja nú yfir okkur vegna heimsfaraldurs Covid-19. Við teljum þó nauðsynlegt að ganga lengra í þessum efnum. Þessar aðgerðir eru ágætar svo langt sem þær ná og ég vil sérstaklega geta þess hér að það er mikilvægt þegar kemur að svokölluðum viðbótarlánum til fyrirtækja með ríkisábyrgð að fullkomið gagnsæi ríki í framkvæmdinni og að gott eftirlit verði á því úrræði svo að hægt sé að eyða allri tortryggni hvað varðar lánveitingu og að fyrirtækjum verði ekki mismunað. Það er afar mikilvægt að vel takist til í þessum efnum og að eftirlit verði virkt. Eins og ég sagði styðjum við þessi úrræði en teljum hins vegar ekki nógu langt gengið.
Herra forseti. Við í Samfylkingunni styðjum þessar breytingartillögur og stöndum að þeim. Við styðjum líka önnur ákvæði sem eru í frumvarpinu en um leið krefjumst við þess að stjórnvöld komi innan fárra daga með nýjan aðgerðapakka sem snýr sérstaklega að rekstri heimila og vinnur gegn halla á kynskiptum vinnumarkaði og lækkuðu hlutfalli kvennastarfa, að sérstaklega verði tekið á málefnum sveitarfélaganna og síðast en ekki síst að horft verði til smárra fyrirtækja, til sjálfstætt starfandi og til viðkvæmra sprota sem þurfa aðstoð til að geta dafnað við þessar aðstæður.
Virðulegur forseti. Mig langar að þakka hv. efnahags- og viðskiptanefnd fyrir samstarfið í þessu máli og öllu því góða starfsfólki sem aðstoðaði okkur við að gera nefndarálitið og breytingartillögurnar að veruleika. Það er furðulegt að standa hér og mæla fyrir því að fresta gjalddögum og veita skuldum einkafyrirtækja ríkisábyrgðir. Þetta eru líka furðulegir tímar. Ég styð að sjálfsögðu þær breytingartillögur sem við í hv. efnahags- og viðskiptanefnd leggjum hér fyrir en ég ítreka það sem fram kemur í nefndaráliti og kom fram í umræðunum í morgun að þetta er ekki fyrsta heldur annað skrefið og örugglega ekki það síðasta í þeim aðgerðum sem við þurfum að grípa til. Þá langar mig sérstaklega að nefna að við verðum að horfa frekar til atvinnugreina þar sem konur eru í miklum meiri hluta. Í þeim breytingartillögum sem við gerðum með Allir vinna horfum við sérstaklega til karlastétta. Ég styð þær breytingartillögur heils hugar en æski þess að við hugsum líka út fyrir boxið til að koma til móts við atvinnugreinar þar sem fjöldi kvenna starfar og sérstaklega þær atvinnugreinar þar sem hefur þurft að loka á síðustu dögum.
Herra forseti. Við í Viðreisn styðjum þennan aðgerðapakka og ég þakka fyrir það góða samstarf sem tókst í efnahags- og viðskiptanefnd hvað þessar tilteknu aðgerðir varðar. Hins vegar er ekkert launungarmál að við hefðum viljað ganga lengra. Við hefðum viljað ganga lengra í greiðslufrestum fyrir atvinnulífið og við hefðum sérstaklega viljað ganga lengra hvað varðar lítil og meðalstór fyrirtæki, einkum örfyrirtækin sem eru að glíma við alveg gríðarlega erfitt rekstrarumhverfi. Núna er nær fullkominn tekjumissir og fjöldi þeirra er algjörlega lokaður. Það er alveg ljóst að þar þarf mun meira að koma til. Það er afar brýnt að strax sé gripið til þessara aðgerða og að ríkisstjórnin fylgi þessum tillögum strax eftir með öðrum aðgerðapakka af því að þessi gengur ekki nægjanlega langt. Það vantar meiri metnað.
Forseti. Eins og aðrir vil ég þakka fyrir gott samstarf í nefndinni og samstarf minni hluta og meiri hluta við að fara í gegnum þau mál sem ríkisstjórnin lagði fram og hafa tekið heilmiklum breytingum í vinnu nefndarinnar. Að mjög mörgu leyti hefur sú vinna verið til bóta. Þó eru allmörg mál sem hefði mátt leysa miklu betur, eins og ég fer yfir í fyrirvara við nefndarálit frá efnahags- og viðskiptanefnd. Þó stendur upp úr að það er alveg ljóst að meira mun þurfa til. Meiri hlutinn hefur bent á að líklega muni þurfa meira til, að aðstæður muni breytast og þá þurfi að meta það. Ég er þeirrar skoðunar að nú þegar liggi fyrir að miklu meira þurfi til og við höfum þegar fyrirliggjandi aðgerðir sem hægt væri að ráðast í sem væru til þess fallnar að bregðast við ástandinu eins og það er núna og fyrirsjáanlegt ástand svoleiðis að við þurfum ekki að grípa til aðgerða þegar það er orðið of seint eða þær eru farnar að hafa minni áhrif en ella. Aðgerðir strax skila miklu meiri árangri en þær sem koma of seint.
Herra forseti. Það er ánægjulegt að hér virðist vera að myndast mikil samstaða um að samþykkja þessar aðgerðir allar og reyna að veita blóði út í atvinnulífið sem var megintilgangurinn. Þrátt fyrir að ég sé alls ekki sammála öllum þeim tillögum sem hér birtast mun ég samþykkja þetta frumvarp. Ég hefði haldið að við ættum fyrst og fremst að einbeita okkur að því að veita auknum krafti í atvinnulífið og hugsanlega koma til móts við þá sem hafa sætt skerðingum á undanförnum árum og áratugum og rétta þeirra hlut í þessu ástandi. Ég er andsnúinn mörgum þessara tillagna en mun samþykkja þær sökum þess að pakkinn í heild sinni er að mörgu leyti ágætur. Margar þessara tillagna eru mjög sérhæfðar og margar þeirra renna að ósekju til ýmissa ríkisstofnana sem ég hefði haldið að þyrfti virkilega að sýna aðhald á þessum tímum.
Virðulegi forseti. Ég tel það fyrirsjáanlegt að kostnaður heilbrigðiskerfisins verði mun meiri en það sem lagt er til að bæta við í þessari breytingartillögu. Tillaga meiri hlutans er sú að halda utan um kostnaðinn og bæta hann þegar hann liggur fyrir. Líkt og þríeykið minnir okkur á á hverjum degi erum við enn varla hálfnuð. Engin vissa er um að þeir 30 milljarðar sem stjórnarandstaðan leggur til komist til vinnu á þessu ári líkt og lagt var upp með. Það eru nokkrar breytingartillögur sem ég tel að séu beinlínis vanhugsaðar eins og hækkun barnabóta sem kemur þeim tekjuhærri best og beinlínis dregur úr notagildi kerfisins til jöfnunar eins og kom fram í skýrslu ríkisendurskoðanda. Á ýmislegt virðist slumpað án þess að nokkuð sé vitað um hvernig það kemur út fyrir einstaka hópa. Það er mikilvægt að vera á tánum í þeirri stöðu sem við erum í og taka ákvarðanir í skrefum til að vera viss um að við séum að beina fjármunum þangað sem þeir nýtast best. Það munum við gera.
Virðulegur forseti. Við Píratar leggjum áherslu á varnir fyrir heimilin, að viðhalda þjónustu hins opinbera og búa til tækifæri til framtíðar. Við gerum það með því að leggja til auknar og öruggar fjárheimildir til heilbrigðiskerfisins, viðbætur í vaxta- og húsaleigubætur og tengd verkefni og síðan mikla innspýtingu í nýsköpunarverkefni. Þar grípum við atvinnuleysið og fáum tækifæri til framtíðar. Eins og títt er rætt um hérna er talað um að þetta séu fyrstu aðgerðir. Ef það á að grípa til fleiri pakka í ár eru þetta tillögurnar sem þeir koma til með að byggja á, alveg bókað. Þar af leiðandi er bara mjög heiðarlegt að byrja á að sýna á þau spil. Við vinnum alveg pottþétt út frá þessu á næstu mánuðum þannig að ég sé ekki ástæðu til annars en að samþykkja bara strax.
Herra forseti. Við erum að greiða atkvæði um nýsköpunartillögu stjórnarandstöðunnar nema ég sé á röngum stað. Ég vona a.m.k. að við séum að því og ætla að tala um þá tillögu. Stjórnarandstaðan öll í heild sinni hefur sögulega sett saman mjög metnaðarfullar tillögur á sviði nýsköpunar, rannsókna og skapandi greina. Þetta er stærsti hluti breytingartillagna okkar. Hér leggjum við til að hækka þak á endurgreiðslum rannsókna- og þróunarkostnaðar sem mun flytja fjölmörg verkefni til landsins. Við leggjum til næstum því að tvöfalda Tækniþróunarsjóð miðað við það sem stefndi í í óbreyttum fjárlögum. Við leggjum til aukið fjármagn í Rannsóknasjóð og Innviðasjóð. Við erum að leggja til hálfan milljarð í menningu, íþróttir og listir. Þar blasir við gríðarlegt tekjutap vegna faraldursins. Við erum að leggja til fjármagn til loftslagsmála og grænmetisræktar og sömuleiðis leggjum við til tímabundna niðurfellingu eða lækkun á tryggingagjaldi til lítilla fyrirtækja. Þetta eru flottar og metnaðarfullar tillögur, herra forseti, og það væri virkilega grátlegt að sjá þær felldar hér í dag, bara vegna þess að þær koma frá stjórnarandstöðunni.
Herra forseti. Hér er um að ræða mjög metnaðarfullar tillögur um aukin framlög til nýsköpunar og tæknisjóða. Hér er um að ræða vel raunhæfar og framkvæmanlegar tillögur sem hægt væri að ráðast í nú þegar. Í krísu eins og við erum í í dag eru einmitt tækifæri til að huga að því sem getur rifið okkur upp úr þessari kreppu þegar við ætlum að sækja fram á við á ný eftir að tekist hefur að bæla niður kórónufaraldurinn. Þetta eru öflugar tillögur. Ég styð þær heils hugar og það veldur vissulega vonbrigðum að horfa á töfluna og sjá að meiri hlutinn hefur engan áhuga á að styðja við nýsköpun og tækni á þessum viðsjárverðu tímum.
Herra forseti. Ég hvet þingheim til að styðja þessa góðu tillögu sem minni hlutinn hefur sameinast um. Stjórnarandstaðan hefur sameinast um hana. Það er aldrei mikilvægara en nú, þegar við horfum fram á gríðarlegan samdrátt í efnahagskerfinu, fólk að missa störf og annað slíkt, að styðja vel við nýsköpun. Nýsköpun er lykillinn að því að við náum að endurreisa hér atvinnuvegina á skjótan hátt. Þetta er afar mikilvæg tillaga og ég fagna því sérstaklega að við í stjórnarandstöðunni höfum náð saman um þetta. Eins og ég segi hvet ég stjórnarliða til að ganga til liðs við okkur í þessu máli. Á vegum stjórnarliða hefur verið talað um mikilvægi þess að við stöndum saman. Við höfum sýnt það í stjórnarandstöðunni að við höfum staðið saman og við komum til með að styðja tillögur stjórnarinnar þannig að við hefðum kosið að stjórnarliðar myndu nú styðja okkur í þessu mikilvæga máli. Ég segi að sjálfsögðu já.
Forseti. Það er svo sem alvanalegt að stjórnarmeirihlutinn greiði atkvæði gegn breytingartillögum frá stjórnarandstöðu. Oft og tíðum þykir manni það undarlegt en almennt hefur því miður gilt sú regla að stjórnarliðar eru einfaldlega látnir greiða atkvæði gegn tillögum stjórnarandstöðu. Það skiptir sem sagt máli hvaðan tillögurnar koma. Þó leyfði ég mér að vona að í þessu tilviki yrði breyting þar á því að mikið hefur verið rætt um mikilvægi samstöðu. Stjórnarandstaðan hefur lýst vilja og sýnt hann líka til að vinna með meiri hlutanum að því að takast á við það ástand sem nú ríkir. Maður skyldi ætla að við þær aðstæður virkaði þetta í báðar áttir, að menn ynnu saman, en að sjá hér stjórnarmeirihlutann fella allar, að því er virðist, breytingartillögur minni hlutans, jafnvel tillögur sem miða eingöngu að því að framkvæma það sem ráðherrar hafa lofað, veldur mér verulegum vonbrigðum, herra forseti.
Virðulegur forseti. Hér er næsta tillaga í breytingartillögupakka minni hlutans og hún fjallar um framkvæmdir í samgöngukerfinu, framkvæmdir við Reykjanesbraut, Suðurlandsveg og Vesturlandsveg, skipulagsmál á höfuðborgarsvæðinu, göngu- og hjólastíga og þess háttar. Þetta eru verkefni sem er auðvelt að fara í á næstunni, a.m.k. að byrja, og eru ekki hluti af því vandamáli sem fjárfestingarátakið býr við, að öll verkefni verða að vera búin 1. apríl 2021. Hérna eru verkefni sem þyrfti að byrja strax á þó að þau standi lengur. Ég segi tvímælalaust já við þessari tillögu.
Herra forseti. Verkefni stjórnvalda núna er að styrkja félagslegar stoðir og huga að því fólki sem verst fer út úr þessum hremmingum. Því leggur stjórnarandstaðan til aukið fjármagn í velferð, endurgreiðslur til starfsfólks í heilbrigðis- og félagsþjónustu sem eru í framlínu í baráttu gegn þessum skæða vírus og að framlög til heilbrigðisþjónustu verði aukin um 1 milljarð til viðbótar og aukin framlög til vaxta- og húsnæðisbóta til að auka húsnæðisöryggi tekjulágra. Eldri borgarar fái sambærilegar eingreiðslur og öryrkjar, fjármagn verði sett til að fjölga NPA-samningum og stuðningur aukinn til fjölskyldna langveikra barna. Þá er hvatt til þess að samningar við heilbrigðisstéttir verði kláraðir sem fyrst. Samkennd og samhjálp verður að vera helsta leiðarstefið í öllum efnahagsaðgerðum stjórnvalda eins og ástatt er og enginn hópur samfélagsins má þurfa að bera of þungar byrðar á þessum tímum.
Virðulegur forseti. Hérna er þriðja breytingartillaga minni hlutans, þriðji pakkinn, þar sem er fjallað um velferðarmál. Hérna er tekið á þeim hluta varnanna í þessu ástandi sem Píratar hafa talað um, þ.e. að verja heimilin og tryggja þjónustu í heilbrigðiskerfinu. Ég segi já.
Herra forseti. Ég vek sérstaklega athygli á því að í þessari breytingartillögu er lagt til af minni hlutanum, þ.e. stjórnarandstöðunni, að greitt verði sérstakt álag til heilbrigðisstarfsmanna sem sinna nú gríðarlega mikilvægu starfi fyrir samfélagið allt í framlínunni við að annast sjúklinga smitað af Covid-19 veikinni og veita þeim heilbrigðisþjónustu við mjög erfiðar aðstæður. Gert er ráð fyrir sérstöku framlagi upp á 200.000 kr. fyrir þetta starfsfólk sem hefur unnið ómetanlegt starf sem við þökkum að sjálfsögðu mikið fyrir. Ég vil auk þess nota tækifærið og hvetja ríkisstjórnina til að ljúka samningum við þessar mikilvægu stéttir, heilbrigðisstéttir eins og hjúkrunarfræðinga, ljósmæður og sjúkraliða, sem hafa unnið ómetanlegt starf eins og ég sagði. Það er forkastanlegt, herra forseti, að ekki skuli vera búið að semja við þessar stéttir sem hafa verið með lausa samninga í allt að ár og þurfa nú að sinna þessu gríðarlega mikilvæga starfi. Ég segi já.
Virðulegur forseti. Núna liggur fyrir að meiri hlutinn hefur fellt allar breytingartillögur minni hlutans, ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur sem boðaði breytt vinnubrögð á þessu kjörtímabili, aukið samráð milli meiri hluta og minni hluta, en ekki einu sinni í krísuástandi sem þessu getur stjórnarmeirihlutinn rétt höndina út yfir til minni hlutans og boðið þátttöku og samstarf um nauðsynlegar aðgerðir. Tillögur minni hlutans voru til þess fallnar að bæta stórgallaðar tillögur meiri hlutans. Er þó verkinu ekki lokið og fer því fjarri. Við erum í fordæmalausri efnahagskrísu þar sem við ættum öll að snúa bökum saman, vinna saman að því að veita sem mesta viðspyrnu í þeim vanda sem við er að glíma, en því miður sjáum við enn sömu gömlu vinnubrögðin, enn sömu gömlu skotgrafirnar, enn sömu gömlu flokkslínurnar. Orð hæstv. forsætisráðherra frá því í morgun um að hver þingmaður [[Forseti hringir.]]væri aðeins bundinn samvisku sinni missa marks. Sú samviska er í það minnsta æðieinsleit.
Herra forseti. Það er ekki alltaf sem ég er sammála hv. þm. Þorsteini Víglundssyni en nú get ég tekið undir hvert orð sem hv. þingmaður sagði. Ég verð að játa að þótt tiltölulega fátt komi manni á óvart í stjórnmálum kemur á óvart að stjórnarmeirihlutinn skuli ekki hafa sýnt neina viðleitni til að koma til móts við stjórnarandstöðuna varðandi þessar tillögur sem allar eru ætlaðar til úrbóta en fá nú allar höfnun frá stjórnarmeirihlutanum, að því er virðist eingöngu vegna þess hvaðan þær koma, jafnvel þó að um sé að ræða tillögur sem eru til þess ætlaðar að framkvæma það sem ráðherrar hafa boðað, eins og til að mynda framkvæmdir við flugvöllinn á Akureyri og á Egilsstöðum. Það er núna fellt af stjórnarmeirihlutanum. Óskir ráðherra um hvað gerist á árinu 2023 skipta engu máli í þessu ástandi nú. Við erum að taka ákvarðanir um aðgerðir sem eiga að virka strax en stjórnarmeirihlutinn ætlar að fella [[Forseti hringir.]]allar slíkar tillögur frá stjórnarandstöðunni.
Virðulegur forseti. Hérna er síðasti kafli breytingartillagna minni hlutans og hann fjallar um fasteignir og ýmis mál eins og þau hafa verið rakin hérna. Þetta eru dæmi um mál sem eru tilbúin til afgreiðslu og nýtast mjög vel akkúrat á þessum tíma. Ríkisstjórnin ákvað samt að taka þau ekki með í reikninginn af einhverjum undarlegum orsökum þannig að þegar við sjáum næstu skref hjá ríkisstjórninni býst ég við að einhver af þessum verkefnum koma þar inn aftur. Ég segi já.
Herra forseti. Þessi breytingartillaga minni hlutans er fjárfestingar- og framkvæmdatillaga upp á 4,6 milljarða kr. og skapar dýrmæt störf í erfiðum aðstæðum. Hún gengur út á að ráðist verði í átak í uppbyggingu hjúkrunarheimila fyrir u.þ.b. 2 milljarða kr. Auk þess eru önnur verkefni sem skapa störf og eru mannaflsfrek eins og stuðningur við framkvæmdir sveitarfélaga er varðar fráveitumál sem er mikið umhverfismál og Vinstri grænir ættu að styðja með okkur, 300 millj. kr. Lagðar eru til 300 millj. kr. í sóknaráætlun landshluta, 300 millj. kr. í framkvæmdir við flughlað á Akureyri og á Egilsstaðaflugvelli og 100 millj. kr. í flugstöðina á Akureyri. Allt er þetta viðbót við tillögur ríkisstjórnarinnar til að skapa fleiri störf. Auk þess má nefna 200 millj. kr. framlag í Tækniskólann og síðan önnur minni verkefni, t.d. endurgerð sögulegra innréttinga Bessastaðakirkju, framkvæmdir við Hóla í Hjaltadal og framkvæmdir við húsasafn Þjóðminjasafnsins. Allt skapar þetta störf sem skiptir mestu máli [[Forseti hringir.]]í því að efla og endurreisa atvinnulífið á ný.
Virðulegur forseti. Í þeim aðgerðum sem hér er verið að grípa til á fordæmalausum tímum er m.a. lagt í allnokkrar framkvæmdir á sviði heilbrigðismála. Er því fagnað sérstaklega að til viðbótar við það sem ríkisstjórnin hefur þegar lagt til hefur fjárlaganefnd bætt við 380 milljónum í einstaka framkvæmdaliði. Ég vil sérstaklega nefna viðbyggingu Grensásdeildar sem beðið hefur verið eftir um langt árabil og er löngu tímabær. Hún hefst í sumar og er til þess fallin að gleðjast yfir vegna þess hversu mikilvæg starfsemi fer þar fram. Ég þakka líka hv. fjárlaganefnd fyrir að bæta við fjármagni í rekstur og framkvæmdir vegna yfirstandandi faraldurs. Fram kemur í nefndaráliti að full þörf verði á að bæta þar töluvert í þegar við sjáum hversu mikil útgjöld þessi faraldur útheimtir þegar hann verður að baki.
Herra forseti. Í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur verið um þennan fjárauka sem væntanlega er fyrsti fjárauki þessa árs, ársins 2020, held ég að full ástæða sé til að minna á að sú ríkisstjórn sem nú situr hefur aukið opinbera fjárfestingu um ríflega 70% frá því að hún tók við. Hér var ákveðið að taka markvissa ákvörðun um að efla þennan þátt og það gerum við enn með því að fallast á þennan fjárauka. Ég minni líka á að árlegt framlag ársins 2020 til reksturs heilbrigðiskerfisins er u.þ.b. 28% hærra að nafnvirði en það var árið 2017 sem ég held að flestir þakki fyrir. Eftir að hér var mikið talað um bólgu í ríkisrekstrinum held ég að flestir þakki fyrir þessa áherslu núverandi ríkisstjórnar sem og þá áherslu að auka opinbera fjárfestingu með markvissum hætti. Vegna þess að vel hefur verið haldið á spilum er enn svigrúm til að ráðast í frekari framkvæmdir sem dreifast með þeim hætti sem hér hefur verið farið yfir. Ég held að það sé mikilvægt að viðurkenna þessar staðreyndir áður en menn halda áfram í umræðu um fjárfestingarstefnu ríkisins.
Virðulegi forseti. Það fer ekki fram hjá nokkrum manni að áhrif vegna kórónuveirufaraldursins eru gríðarleg á samfélagið allt. Fjölskyldur um land allt hafa fundið fyrir áhrifum með einum eða öðrum hætti. Fyrirtæki, sérstaklega í ferðaþjónustu, hafa beinlínis lagst á hliðina og ljóst er að tekjustreymi þeirra er lítið eða jafnvel ekkert næstu vikur og/eða mánuði. Þessi aðgerðapakki nr. 2 frá ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur skiptir gríðarlega miklu máli til að halda uppi atvinnu í landinu. Fjölmörg og margvísleg verkefni eru hér undir. Nýsköpunarsjóður námsmanna skiptir miklu máli þegar kemur að sumarvinnu þessa hóps sem og framlag í Tækniþróunar-, Rannsókna- og Innviðasjóð sem skapar fullt af störfum. 2 milljarðar til umhverfismála um land allt skapa líka fjölmörgum atvinnu, framlög til garðyrkjunnar til að auka innlenda framleiðslu, að ég tali ekki um framlög í heilbrigðismálin sem eru margvísleg. Samgöngumálin fá stóran hlut hér enda um að ræða verkefni sem eru tilbúin og eru um land allt. Þetta er gríðarleg innspýting í hagkerfið sem er nauðsynleg en um leið er mikilvægt að taka þetta í skrefum og vera viss um að við séum að setja fjármuni þar sem þeir komast fljótt og örugglega í vinnu. Ég segi enn og aftur að við erum ekki að ljúka neinu heldur komum við til með að fylgjast með hvernig staðan þróast á næstu vikum og grípum inn í ef þurfa þykir.
Forseti. Ég ætla að greiða atkvæði með þessu máli eins og öllum öðrum málum í kvöld. Hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir nefndi áðan að gripið yrði inn í ef þurfa þætti. Það þarf. Það þarf að grípa inn í strax með miklu meira afgerandi hætti en raun ber vitni. Stjórnarandstaðan lagði fram lista af tillögum, ekki óskalista hvers flokks um sig heldur tillögur sem eru þess eðlis að það er hægt að ráðast í þær strax. Þær eru til þess fallnar að bæta við tillögur ríkisstjórnarinnar á augljósan hátt með aðgerðum sem er brýn þörf á. Engu að síður voru þær tillögur allar felldar, hver ein og einasta, af stjórnarmeirihlutanum. Þó munum við halda okkur við það að styðja allar tillögur stjórnarmeirihlutans, allt sem miðar að því að koma til móts við ástandið. En það þarf svo miklu meira til og tíminn er núna því að aðgerðir á réttum tíma [[Forseti hringir.]]skila miklu meiri árangri en þær sem koma of seint.
Forseti. Eins og kemur fram í bæði greinargerð frumvarpsins og nefndaráliti var ekki nægur tími til að ganga frá þessu máli á þann hátt sem venjulega þætti sómi að. Af þeim sökum er mjög mikilvægt og jákvætt að nefndin hafi komist að sameiginlegri niðurstöðu um að gera ákvæðið að bráðabirgðaákvæði í stað þess að festa það varanlega í lög. Eitt af því sem fjallað var um í innsendum umsögnum til nefndarinnar var að ef fólk yrði fært í starf sem er betur launað ætti það að fá laun í samræmi við það. Nefndin taldi ákvæði kjarasamninga koma að mestu eða öllu leyti til móts við þessar áhyggjur þrátt fyrir ákvæði frumvarpsins. Þetta er þó eitt af þeim atriðum sem við Píratar teljum nauðsynlegt að útfæra betur í lagatextanum sjálfum ef gera á sambærilegt ákvæði varanlegt í framtíðinni. Því greiðum við atkvæði með frumvarpinu en áréttum að það sé í ljósi aðstæðna og með hliðsjón af því að ákvæðið sé til bráðabirgða og gildi einungis út þetta ár nema okkur vinnist nægt ráðrúm til að vinna málið betur.
Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að fagna þeirri breytingu sem varð á málinu í meðferð allsherjar- og menntamálanefndar að því leytinu að það sem var upphaflega varanleg breyting á lögum varð að bráðabirgðaákvæði. Þetta skiptir miklu máli varðandi mál sem er, eins og kemur fram í greinargerð frumvarpsins, samið á neyðarstigi almannavarna á mjög skömmum tíma og sömuleiðis fer það mjög hratt í gegnum þingið. Þetta er mál sem snertir grundvallarréttindi einstaklinga og slík mál getum við ekki fest varanlega í lög nema með vandlegri yfirvegun. Ég tel að mikilvæg hefð sé að myndast á þinginu af því að það sama átti sér stað varðandi mál sem lagt var fram af umhverfis- og samgöngunefnd og breytt í síðustu viku á þann hátt að sú breyting var gerð til bráðabirgða. Ég held að þetta sé hyggilegt á neyðarstund, að við séum ekki að gera varanlega víðtækar breytingar á lögum án þeirrar yfirlegu sem þeim sæmir.
Herra forseti. Ég styð þetta frumvarp og þetta mál. Á því voru gerðar nauðsynlegar breytingar í meðförum nefndarinnar. Þar var brýnast að búa svo um hnúta að ákvæðið væri bráðabirgðaákvæði. Með lögunum er verið að fela stjórnendum í opinbera geiranum víðtækar heimildir á hættustundu. Þær þarf að úthugsa og ræða mjög vel við alla aðila máls. Til þess gafst ekki tími við þessar aðstæður og þess vegna er mikilvægt að ákvæðið var sett til bráðabirgða og mun fá efnislega meðferð ef menn vilja láta ákvæðið standa í þessa veru eða setja nýtt og breytt. Ef það tekst ekki fellur ákvæðið niður.
Herra forseti. Ég styð þetta mál en ætla að gera nokkrar athugasemdir. Ekki er búið að lagfæra það sem ég benti á í umræðu um málið, þetta með hættustundina. Hún er illa skilgreind og raunverulega er lagt í hendur ríkislögreglustjóra að segja til um hvenær hún er komin. Að segja að þetta sé bara á neyðarstigi er ekki rétt eins og ég benti á í 1. umr. um þetta mál. Ég vil endurtaka aðrar ábendingar mínar, t.d. um 20. gr. Hana þarf að laga. Þar er minnst á sýslumenn sem hafa engu hlutverki að gegna í almannavarnakerfinu. Svo er ýmislegt annað, eins og t.d. í óveðrinu í vetur má minnast á að það hefði mátt laga. Það vantar almannavarnafulltrúa eða almannavarnatengil í mörg byggðarlög, ekki síst núna þegar sveitarfélög eru að stækka, embætti lögreglustjóra hafa stækkað undanfarin ár og byggðarlög eru oft mörg undir einni almannavarnanefnd. Þá er kannski enginn ábyrgur aðili í einhverju tilteknu sveitarfélagi.