Virðulegi forseti. Ég kem hér upp, má segja, í seríu af fyrirspurnum en ég hef áður rætt við hæstv. húsnæðis- og félagsmálaráðherra um þetta sama mál sem sneri þá að skýrslu sem gerð var á hennar vegum um þetta efni, þ.e. ofbeldi í víðara samhengi, gegn fötluðum konum. Þar komu fram býsna sláandi og óþægilegar niðurstöður en þær drógu líka fram mikilvægar upplýsingar fyrir okkur sem við getum síðan unnið með í framhaldinu til að standa betur vörð um rétt og heilsu og lífsgæði þessara hópa. Ég lagði líka fram fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra um fjölda fatlaðra sem hefðu lent í kynferðisbrotum og farið í gegnum dómskerfið en í því skriflega svari, og þakka ég fyrir það, kom fram að ekki hefði verið haldið sérstaklega utan um þessa hópa miðlægt og þess vegna lágu ekki fyrir upplýsingar um fjölda eða umfang slíkra brota gegn þessum hópi. Þá er í raun búið að svara fyrsta lið fyrirspurnarinnar en mér finnst skipta máli að vel sé haldið utan um þetta. Í því svari kom fram að frá og með 2. desember síðastliðnum eru kynferðisbrot gegn fötluðu fólki skráð sérstaklega. Er það vel og ber að fagna því. Ég spyr líka hæstv. ráðherra hvort til greina komi að hefja sérstaka rannsókn á umfangi slíkra brota og þá aftur í tímann. Fjölmargir fatlaðir einstaklingar hafa stigið fram og lýst því hvers lags ofbeldi þeir hafi orðið fyrir út af þeirri stöðu sem þau eru í sem fatlaðir einstaklingar í okkar samfélagi. Það er skylda okkar að standa vörð um þá hópa sem oft geta ekki einu sinni komið til skila þeim brotum sem þau hafa orðið fyrir. Við verðum að halda vel utan um þetta fólk. Þegar kynferðisbrot eiga sér stað verður að taka vel á því og þá verður að vera sérstök þekking innan kerfisins á þeim málum. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort til greina komi að setja saman sérstakt teymi til að halda utan um slík mál. Er slíkt teymi ef til vill í undirbúningi í ráðuneyti hennar?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að setja þetta viðkvæma mál á dagskrá í þessum fyrirspurnatíma. Ég ætla að vinda mér í að svara þeim spurningum sem hv. þingmaður beindi til mín í þessu sambandi. Í fyrsta lagi er spurningin hvort haldið sé miðlægt utan um kærð kynferðisbrot, meint og dæmd, gegn fötluðu fólki. Eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni er þetta röð upplýsinga sem eru að koma fram. Ef við lítum til þeirra upplýsinga sem við fengum frá ríkislögreglustjóra og kynntum okkur hjá ríkissaksóknara er ekki haldið miðlægt utan um kærð kynferðisbrot gegn fötluðu fólki. Hins vegar kom fram, eins og við reyndar þekkjum núna frá embætti ríkissaksóknara, að samkvæmt beiðni embættisins hefur skráningu í málaskrá lögreglu verið breytt á þann veg að nú verður unnt að halda utan um kærð nauðgunarbrot gegn fötluðu fólki sem á við alvarlega geðsjúkdóma eða andlega fötlun að glíma, samanber 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. Ég tel þetta mjög til bóta. Að sögn embættis ríkissaksóknara var skráningin með þessum hætti tekin upp í lok ársins, 2. desember, þannig að þetta er rétt að fara af stað. Ekki er um að ræða sérstaka skráningu á öðrum kynferðisbrotum en nauðgunarbrotum gagnvart andlega fötluðum einstaklingum og ekki er haldin sérstök skrá um kynferðisbrot gagnvart líkamlega fötluðum einstaklingum. Í því þarf líka að líta til þess að ýmis skilgreiningaratriði þarf að hafa í huga þegar við tölum um hópinn fatlaðir einstaklingar. Um skráningu í málaskrá lögreglu er rétt að taka fram að um hana gilda lögreglulög nr. 90/1996 og reglugerð þar að lútandi um meðferð persónuupplýsinga hjá lögreglu. Spurt er hvort skrá eigi öll kynferðisbrot gegn fötluðum sérstaklega í öllum tilvikum. Hafa þarf í huga að það verður aldrei hægt að skrá þau af algjörri nákvæmni, m.a. vegna þess, eins og ég sagði áðan, að skilgreining á fötlun er ekki alltaf einföld. Svo má líka velta fyrir sér hvort rétt sé að skrá þetta eitthvað frekar en brot gegn öðrum hópum ef fötlun hefur ekki lagalega eða refsiréttarlega þýðingu. Hér erum við komin svolítið lengra inn í þessa umræðu. Án þess að nokkur afstaða sé tekin til þessara álitamála er þetta álitamál. Brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga eru algengustu málin þannig að það er enginn vafi á því í mínum huga að þessi skráning er mjög til bóta. Spurt er hvort, að mati ráðherra, komi til greina að hefja sérstaka rannsókn á umfangi slíkra brota. Ég tel þetta málefni mjög brýnt, hef lýst því yfir og fagna allri umræðu um það sem er mikilvæg. Ég vil sérstaklega nefna að í samstarfsyfirlýsingu hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, innanríkisráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra um aðgerðir gegn ofbeldi og afleiðingum þess frá 18. desember 2014 kemur fram að ráðherrarnir og ráðuneytin séu einhuga um að vinna gegn ofbeldi í íslensku samfélagi og niðurbrjótandi áhrifum þess. Í yfirlýsingunni segir að efnt skuli til samráðs á landsvísu milli félagsþjónustu, barnaverndaryfirvalda, menntakerfisins, heilbrigðiskerfisins, lögreglu og ákæruvalds í því skyni að efla aðgerðir gegn hvers kyns ofbeldi. Átakinu er einkum ætlað að ná til ofbeldis gegn börnum, ofbeldis í nánum samböndum, kynferðislegs, andlegs og líkamlegs ofbeldis og ofbeldis gagnvart fötluðu fólki og öðrum berskjölduðum hópum. Að hluta til áttum við þessa umræðu líka nýlega þegar við töluðum um breytingar á almennum hegningarlögum að því er varðar ofbeldi í nánum samböndum. Í yfirlýsingu ráðherranna er lögð áhersla á að koma á svæðisbundnu samráði sem meðal annars er ætlað að bæta verklag við fyrirbyggjandi aðgerðir og rannsóknir ofbeldismála og þá sérstaklega í tengslum við ofbeldi gagnvart börnum og fötluðu fólki. Í kjölfar þessarar yfirlýsingar var skipaður stýrihópur með fulltrúum fyrrgreindra ráðherra sem hefur það hlutverk að undirbúa aðgerðaáætlun til fjögurra ára til að vinna gegn ofbeldi í samfélaginu. Er það samstarf leitt af velferðarráðuneytinu og þessari vinnu miðar vel áfram. Í síðustu viku var haldinn 100 manna samráðsfundur með öllum þeim sem koma að aðgerðum gegn ofbeldisbrotum og hefst úrvinnsla úr þeim mjög fljótlega. Ég tel rétt að bíða niðurstöðu stýrihópsins og sjá til hvaða aðgerða hann telur nauðsynlegt að grípa. Í framhaldinu verða svo stjórnvöld að meta tillögurnar og hrinda þeim aðgerðum í framkvæmd sem líklegastar eru til að bera sem mestan árangur til að stemma stigu við þessu sannkallaða böli sem hvers kyns ofbeldi er.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu. Mig langaði bara í þessu sambandi að minna á mikilvægi rétts fatlaðra til sjálfstæðs lífs, m.a. með notendastýrðri persónulegri aðstoð. Stofnanir geta verið viðsjárverðar eða það er áskorun að hafa nógu mikið eftirlit með stofnunum eða heimilum. Auðvitað á það alltaf að vera verkefnið. Einn af kostunum við NPA sem kannski er dýrari kostur þegar allt er talið saman, ég veit það ekki, er sá að þar hefur fatlaður einstaklingur meiri yfirráð yfir eigin lífi og velur sjálfur hverjir aðstoða viðkomandi. Í ljósi þess hversu alvarleg þessi brot eru sem við höfum verið að horfa upp á finnst mér það algjörlega þess virði þótt það kosti meira. Mér finnst þreytandi hvað umræðan um NPA fer alltaf [[Forseti hringir.]]út í kostnað og aura því að kostnaðurinn við hitt er slíkur að við eigum ekki að láta [[Forseti hringir.]]það líðast.
Hæstv. forseti. Á síðustu vikum höfum við farið í gegnum ansi margar fyrirspurnir og svör sem lúta að kynferðislegu ofbeldi gagnvart fötluðu fólki. Þetta er alveg gríðarlega mikilvæg umræða og ég tel mjög mikilvægt að halda vel utan um skráningarnar, sérstaklega kannski til að byrja með vegna þess að staða fatlaðs fólks er almennt veikari í samfélaginu. Þessi hópur er berskjaldaðri fyrir ofbeldi en aðrir. Ég hef fengið nokkur svör frá ráðherrum sem ég hef beint fyrirspurnum til. Það er að tínast til alls konar þekking á þessum málum. Ég held að það sé rosalega mikilvægt fyrir okkur í framhaldinu að gera eitthvað með þetta, að taka þetta saman. Ég velti því upp hvort það eigi að vera í formi skýrslu, a.m.k. að við [[Forseti hringir.]]tökum þessar upplýsingar saman nú þegar öll þessi svör eru komin og við sem þing höldum utan um þetta sameinað.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég er líka ánægð með að menn séu að stíga einhver skref fram á við í því að reyna að ná betur utan um þetta. Það verður áhugavert að sjá hvað kemur út úr þessum stýrihópi. Þó að hópurinn fatlað fólk sé gríðarlega víður og ólíkur innbyrðis, og það er heiti á mjög fjölbreyttum hópi einstaklinga, vil ég brýna hæstv. ráðherra til að við látum ekki vandann við að skilgreina hvernig hópurinn lítur út tefja okkur eða koma í veg fyrir að við söfnum mikilvægum upplýsingum. Það má safna þessum upplýsingum án þess að þær séu endilega persónugreinanlegar. Ég hef trú á, og veit að ráðherrann er sammála mér um það, að upplýsingar séu grunnurinn að því að við getum ráðist í alvöruaðgerðir og tekið upplýstar ákvarðanir um framhaldið. Eins og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir nefndi áðan er möguleiki að valdeflingin sem felst í því fyrir einstaklinginn að fá notendastýrða persónulega þjónustu geti valdið því að staða hans innan samfélagsins verði sterkari. Þar af leiðandi ætti að draga úr ofbeldi en við vitum það samt ekki. Það er nokkuð sem væri líka mjög áhugavert fyrir okkur að skoða. Til að taka þessa meðvituðu ákvörðun þurfum við þessar upplýsingar og ég held að það sé verið að stíga rétt skref hér. Það er komin ákveðin skilgreining á bæði hvers lags ofbeldi og hvaða hópur það er sem hæstv. ráðherra nefndi áðan sem á að halda utan um. Það er ágæt byrjun. Síðan skulum við taka næstu skref, stækka hópinn, fjölga líka tegundum ofbeldis og fá þannig ítarlegri upplýsingar þannig að við getum í fyrsta lagi varið þennan hóp betur fyrir ofbeldisfólki og síðan aftur brugðist rétt við þegar ofbeldi [[Forseti hringir.]]á sér stað.
Virðulegur forseti. Ég er hjartanlega sammála því hjá hv. þingmanni að mikilvægi upplýsinga verður seint ofmetið í hvaða málaflokkum sem er. Svo sannarlega á það við þarna. Við erum að taka tiltekin skref og þurfum að sjálfsögðu að taka frekari skref. Ég hjó líka eftir því sem hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir sagði um þær upplýsingar sem hafa verið að berast okkur undanfarnar vikur sérstaklega því að þetta hefur nokkuð verið til umræðu í þinginu í formi fyrirspurna til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra og við höfum komið með lagafrumvörp eins og ég nefndi áðan. Við bíðum eftir niðurstöðu stýrihópsins. Það var áætlun sem var hugsuð til fjögurra ára. Það er hins vegar forvitnilegt að vita í hvaða átt sú vinna fer. Það getur verið áhugavert fyrir þingið að eiga þá umræðu. Mér finnst alveg koma til greina að skoða með hvaða hætti, með skýrslu eða öðruvísi, megi ná utan um þá ólíku þætti sem þó eru undir þessum sama hatti. Við erum að tala um réttindamál fatlaðs fólks og ég vil líka nefna þá hrikalega viðkvæmu málaflokka þegar við erum að tala um ofbeldi í nánum samböndum. Ég tek með mér héðan þessa umræðu sem mér hefur þótt góð og uppbyggileg. Stundum vill maður geta gert hlutina hraðar en það er líka mikilvægt að það sem við gerum gagnist og sé gert rétt.
Herra forseti. Skotvopnaeign lögreglu hefur verið talsvert til umfjöllunar á Alþingi undanfarin missiri. Hæstv. ráðherra svaraði fyrirspurn minni í fyrra um skotvopnaeign lögreglunnar þar sem kom fram að lögreglan ætti 590 skotvopn og keypt hefðu verið 145 skotvopn frá árinu 2004, og tengdist það fyrst og fremst því þegar rætt var um óskilgreinda gjöf Norðmanna til lögreglu eða Landhelgisgæslu. Þessi umræða hefur hins vegar verið uppi síðan, þ.e. hvernig við viljum sjá lögregluna þróast á Íslandi. Það hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra að hún telji að sú meginregla eigi að gilda að lögreglan sé óvopnuð við dagleg störf. Við höfum hins vegar greint, sem fylgjumst með þessari umræðu, að það virðast talsvert skiptar skoðanir um hversu mikið lögreglan eigi að vera vopnum búin og hvaða reglur eigi gilda um það. Ég hef lagt mjög mikla áherslu á að umræðan sé gagnsæ, að öllum sé ljóst hvaða reglur gildi um meðferð skotvopna þegar kemur að lögreglunni og sé ákveðið að vopnbúa lögregluna byggi það á gögnum og greiningu á að raunveruleg þörf sé fyrir slík vopn. Það hefur verið, held ég, stolt margra Íslendinga að lögreglan sé almennt óvopnuð í daglegum störfum, að vopn séu ekki sýnileg. Mér finnst það sjálfri alltaf óhugnanlegt þegar maður sér þungvopnaða lögreglumenn úti á götum erlendis. Þetta hefur verið ákveðið stolt okkar enda spyr maður sig líka gjarnan hvaða gagni vopnin eigi að þjóna þegar um er að ræða almenn lögreglustörf. Við höfum sem betur fer búið við það hér á landi að vera glæpafátt land þótt sögurnar um glæpina séu margar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hverjar aðstæður þurfi að vera til að skilyrði séu uppfyllt um að lögreglu sé heimilt að grípa til skotvopna þegar búið er að taka ákvörðun um að þessi vopn verði tiltæki í lögreglubifreiðum. Þetta er umræða sem fór hér fram fyrr í vetur. Þetta er fyrirspurn frá því í nóvember um að vopn yrðu tiltæk í lögreglubifreiðum. En ég vil spyrja hvaða reglur gildi um hvenær heimilt verði að grípa til þeirra, hver meti þá aðstæður og heimili eða hafni notkun skotvopna. Þarf að hafa samband um notkun skotvopna eða eru skýrar reglur um hvaða aðstæður það eru og hver þarf þá að samþykkja það? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún geti upplýst okkur um hversu mörg tilfelli hafi komið upp í störfum lögreglu undanfarin tíu ár sem uppfylla skilyrði um beitingu skotvopna og hvers konar tilfelli það eru. Ég spyr líka hvernig eftirliti verði háttað með skotvopnanotkun lögreglu og þeim atvikum sem verða á vettvangi þar sem skotvopnum er beitt.
Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi taka undir að afar mikilvægt er að gegnsæi sé í þessum málum og að því höfum við í ráðuneytinu unnið, að auka það af því að það er grundvöllur þess að traust ríki milli þjóðfélagsþegna, okkar allra hér, og síðan lögreglunnar í hennar mikilvægu störfum. En svo ég vindi mér í að svara fyrirspurnum hv. þingmanns, ég vona að ég nái að gera það innan tímamarka, þá aflaði ráðuneytið vegna fyrirspurnarinnar umsagnar ríkislögreglustjóra. Spurt var: „Hverjar þurfa aðstæður að vera til að uppfyllt séu skilyrði um að lögreglu sé heimilt að grípa til skotvopna sem ákveðið hefur verið að verði tiltæk í lögreglubifreiðum?“ - Og þá vil ég taka fram, sem sagt í afmörkuðum lögreglubifreiðum, sem er afar mikilvægt. Ég lít svo á að reglurnar hafi verið túlkaðar mjög þröngt. Um heimild til að vopna lögreglu með skotvopnum gilda ákvæði 30. gr. reglna um valdbeitingu lögreglumanna og meðferð um notkun valdbeitingartækja og vopna frá 22. febrúar 1999 sem gefin var út á síðasta ári, nr. 256/2015, af ráðherra. Þær reglur ber að túlka með hliðsjón af 14. gr. lögreglulaga sem kveður á um að lögregla megi aldrei ganga lengra í beitingu valds en þörf er á hverju sinni. Sömu reglur gilda um skilyrði fyrir heimild lögreglu til að grípa til skotvopna hvort heldur vopn eru geymd á lögreglustöð eða í þessum tilteknu lögreglubifreiðum. Í 30. gr. framangreindra reglna koma fram þau skilyrði sem þurfa að vera fyrir hendi en þau eru: Í fyrsta lagi. Þegar talið er að fyrirliggjandi verkefni krefjist þess eða aðstæður eru slíkar að vopnaburður telst nauðsynlegur, svo sem ef ætla má að lögreglumaður þurfi að eiga við mann sem ástæða er til að ætla að sé vopnaður og líklegur er til að nota skotvopn eða önnur banvæn vopn. Í öðru lagi. Þegar ríkislögreglustjóri hefur samþykkt eða mælt fyrir um að vopna beri lögreglumenn til að leysa tilgreind verkefni eða við sérstakar aðstæður, svo sem við öryggisgæslu eða verkefni sérstakra sveita lögreglu. Lögreglustjóra er heimilt í samráði við ríkislögreglustjórann að gefa fyrirmæli um vopnaburð, sem gilda um ákveðinn tíma. Ekki eru sett tímamörk fyrir þessar heimildir í reglunum enda ráðast þau af því verkefni sem er til ákvörðunar um að lögreglumenn skuli vopnast. Í neyðartilvikum getur hæstráðandi lögreglumaður á hverjum stað gefið fyrirmæli um að lögreglumenn vopnist. Þegar verkefni krefjast vopnunar skal vopna að minnsta kosti tvo lögreglumenn hverju sinni en lögreglumenn skulu ekki starfa einir að vopnuðum aðgerðum nema í neyðartilvikum. Í öðru lagi er spurt hver meti aðstæður og heimili eða hafni notkun skotvopna eftir atvikum og hvernig samskipta- og verklagsreglur séu um þetta. Samkvæmt 30. gr. þessara tilgreindu reglna er það lögreglustjóri sem gefur fyrirmæli um að lögreglumenn skuli vopnast skotvopnum. Hæstráðandi lögreglumaður á hverjum stað getur, eins og fram hefur komið, í neyðartilvikum tekið þessa ákvörðun og er þá miðað við að um sé að ræða tilvik sem ætla megi að líf liggi við. Vopn eru ávallt geymd í þar til gerðum læstum hirslum hvort sem þau eru á lögreglustöð eða í þessum afmörkuðu lögreglubifreiðum. Nánar er kveðið á um varðveislu vopna og verklagsreglur í framangreindum vopnareglum. Í þriðja lagi er spurt um hversu mörg tilvik hafi komið í störfum lögreglu undanfarin tíu ár sem uppfylla skilyrði um beitingu skotvopna og hvernig þau lýsi sér. Tiltæk gögn um fjölda tilfella í störfum lögreglu sem uppfylla skilyrði um beitingu skotvopna og varða almenna lögreglu ná einungis til tímabilsins frá árinu 2011 og til dagsins í dag, og verður því að miða við það tímabil hér. Á tímabilinu hefur almenn lögregla alls vopnast 43 sinnum vegna verkefna, þar af atvikatilkynninga sem bárust lögreglu. Þess skal getið að fleira en eitt lögreglulið eða lögregluembætti getur vopnast vegna sama málsins, til dæmis almenn lögregla og sérsveit, og telja þau öll til heildarfjölda tilvika. Um er að ræða verkefni sem metin voru þess eðlis að nauðsynlegt væri að vopnbúa lögreglumenn ýmist vegna upplýsinga um að í viðkomandi tilvikum væru vopnaðir menn á ferð eða um var að ræða öryggisgæslu, sem verður að hafa í huga að eru inni í þessum tölum. Sérsveit ríkislögreglustjóra hefur frá 1. janúar 2011 til 18. desember 2015 vopnast 393 sinnum vegna verkefna og atvikatilkynninga sem bárust lögreglu. Sveitin starfar samkvæmt reglugerð 774/1998 um sérsveit ríkislögreglustjórans og [[Forseti hringir.]]er eina lögreglusveit landsins sem alltaf hefur skotvopn tiltæk.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör af því að þetta er eitt af því sem okkur hefur verið hugleikið, þ.e. vopnaburður í almennum lögreglubílum. Áhugavert var að heyra einmitt þessar tölur. Þær ná yfir bæði sérsveitina og hina almennu lögreglu og það er kannski óþægilegt að hafa þetta ekki sundurliðað því að við erum svolítið að leita eftir því. Ég fékk ítarleg svör við spurningum um vopnamál sem ég lagði fyrir ráðherra. Mig langar að spyrja: Það eru 18 bílar nú þegar búnir vopnum. Stendur til að endurnýja í bílunum eða á að bæta við, sem sagt auka bílafjöldann sem í eru vopn ef bílarnir eru 18 nú þegar? Síðan kemur fram í svarinu, og mig langar til að spyrja ráðherrann um afstöðuna til þess, að fram kemur að [[Forseti hringir.]]vopn séu nauðsynleg til að ná árangri með samningatækni. Ég á pínu erfitt með að fallast á að það geti verið svo.
Virðulegi forseti. Mér þykir rétt að árétta við þessa ágætu fyrirspurn og ágætu umræðu að þegar kemur að því að auka völd lögreglunnar, hvort sem það er í formi valdbeitingarheimilda eða vopnaburðar eða hvað eina, verðum við að hafa það í huga að við þurfum í okkar samfélagi þótt lítið sé, kannski sérstaklega vegna þess hversu lítið það er, aðhald og mótvægi þegar kemur að stofnunum sem fara með vald. Þess vegna þykir mér mikilvægt að það sé rætt og þakka fyrir þá umræðu sem á sér stað hér. En minni enn og aftur á að brýn þörf er á að efla eftirlit með lögreglu. Mér finnst að öll áhersla í þeim málum ætti að vera sú að koma þeim málaflokki í lag áður en við íhugum einhverjar frekari heimildir ýmist til vopnaburðar eða hvað eina. Að því sögðu þakka ég hæstv. ráðherra fyrir svörin og enn og aftur fyrir að opna þessar valdbeitingarreglur sem voru á sínum tíma leynilegar því að það hefur gert umræðuna mun auðveldari en ella.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Þetta eru allmörg tilfelli sem hæstv. ráðherra nefndi, þ.e. frá árinu 2011, og sýnir auðvitað mikilvægi þess að halda bókhald í raun og veru yfir þau tilfelli sem uppfylla skilyrði um beitingu skotvopna þannig að við höfum sem mest gögn og aðgengilegust í umræðunni. Þetta eru allmörg tilfelli. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún þekki til þess eða geti aflað gagna um það hvað af þessum 43 tilvikum sem upp hafa komið, tilfelli sem uppfylla skilyrði um beitingu skotvopna hjá almennu lögreglunni og svo þau 393 sem hún nefndi hjá sérsveit lögreglustjóra sem lýtur aðeins öðrum lögmálum, fela í sér bara eitthvert hefðbundið eftirlit og hvað getum við sagt, er meira út úr hinu venjubundna ferli. Hvaða tilfelli eru óvænt, ef svo má að orði komast? Áhugavert væri að fá slík gögn og ég ítreka að það er mjög mikilvægt til þess að umræðan sé sem upplýstust að við höfum góða yfirsýn yfir þetta. Kannski ætti það að vera meiri hluti af starfi þingsins, bara svo ég nefni það, til dæmis hv. allsherjar- og menntamálanefndar að fylgjast sérstaklega með þessum málum með reglubundnum hætti til að umræðan geti verið þannig að hún taki sem mest mið af gögnum og upplýsingum. Svo langar mig að ítreka síðustu spurningu mína, sem hæstv. ráðherra gafst ekki tími til að svara, um eftirlitið með skotvopnanotkun lögreglu, hvernig því verði háttað, og þeim atvikum sem verða á vettvangi þar sem skotvopnum er beitt. Það sem væri áhugavert og tengist því sem ég nefndi áðan, um aðgengi að gögnum, að það eru atvik sem uppfylla skilyrði um beitingu skotvopna. Væntanlega er þeim sjaldnast beitt í þeim atvikum þannig að það er auðvitað líka áhugaefni fyrir þingið að átta sig á því hvenær skotvopnum hefur verið beitt, eða hve oft. Ég nefni það hér í lokin hvernig við getum [[Forseti hringir.]]einhvern veginn gert aðkomu þingsins reglubundnari en að það sé í formi einstakra fyrirspurna þegar þingmönnum dettur það í hug, herra forseti.
Hæstv. forseti. Ég vil svara núna þeirri spurningu sem mér gafst ekki tími til að svara áðan. Í fjórða lagi var spurt hvernig háttað verði eftirliti með skotvopnanotkun lögreglu og þeim atvikum sem verða á vettvangi þar sem skotvopnum er beitt. Það er skráð hvenær vopn eru tekin úr vopnakistum og hvers vegna. Um atvik þar sem lögreglan vopnast eru skráðar skýrslur. Ríkissaksóknari fer með rannsókn mála á grundvelli 1. mgr. 35. gr. lögreglulaga ef þörf krefur þar sem lögregla beitir skotvopnum. Tekið skal fram að nú stendur yfir vinna á vegum ráðuneytisins um endurskoðun laga og reglna um eftirlit með lögreglu og það er nokkuð sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson kom inn á áðan og skal tekið undir það með honum að nauðsynlegt er að því máli sé komið áfram. Ég er ekki með á takteinum niðurbrot á þeim tölum sem ég nefndi í svari mínu. Eins og ég sagði áðan höfum við í fyrsta lagi ekki tölur nema þetta langt aftur í tímann. Mér finnst algjört grundvallaratriði að um þessi mál séu góð gögn til, en vera kann í einstaka tilvikum að um sé að ræða trúnaðargögn. En að gögnin séu að minnsta kosti til sem grundvöllur að réttum ákvörðunum og slíku. Ég get spurst fyrir um hvort hægt sé að fá nánari útlistun á þessu. Ég vil líka í lokin nefna og ítreka það hér sem ég sagði í fyrra svari mínu að við í ráðuneytinu teljum þegar litið er til þessara lögreglubifreiða, sem var kannski rótin að þessari fyrirspurn og hefur verið nokkuð til umræðu undanfarið, að þeim sjónarmiðum hefur alveg verið skýrt komið til skila af okkar hálfu að þær reglur sem menn hafa tækifæri til að kynna sér og er brýnt, á þeim eru ytri mörk [[Forseti hringir.]]skýr. Það er ekki þannig að hægt sé að teygja þær, það þarf að túlka þær þröngt. Þá er ég að líta til fjölda lögreglubifreiða, hæstv. forseti.
Virðulegur forseti. Hvað ætlar fjármálaráðherra að gera til að minnka skattsvik á Íslandi? Þeirrar spurningar er víða spurt eftir að formaður fjárlaganefndar hefur upplýst að umfang skattsvika á Íslandi geti verið um 80 milljarðar kr. Ég hef því beint nokkrum fyrirspurnum til hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi: Telur hann að það að verja auknum fjármunum í skatteftirlit og skattrannsóknir muni skila sér í bættri skattheimtu og minni skattsvikum? Í öðru lagi. Hefur hann fyrir því rannsóknir, eða þau embætti sem um þessi mál fjalla, sem sýna að aukið fjármagn í skatteftirlit og skattrannsóknir skili miklu meira fé í ríkissjóð en varið er í rannsóknirnar? Ég spyr einfaldlega: Borgar sig að setja meiri pening í að herða að skattsvikurum? Í þriðja lagi. Hvað telur ráðherrann að hægt sé að ná miklu af þessum 80 milljörðum í ríkissjóð ef menn kappkosta að nýta allar leiðir sem til þess eru færar? Í fjórða lagi og það er kannski mikilvægasta spurningin: Hvað ætlar fjármálaráðherra að gera til að auka og efla eftirlit og rannsóknir á skattsvikum en líka til að koma í veg fyrir þau? Við getum auðvitað með margvíslegum breytingum, bæði á reglugerðum og lögum, lokað ýmsum smugum og leiðum fyrir menn til að svíkja undan skatti og ná einhverjum hluta að minnsta kosti af þessum gríðarlegu fjármunum í ríkissjóð.
Herra forseti. Fyrst varðandi það sem hér er spurt um, hvort aukin framlög til skatteftirlits muni skila sér í betri skattheimtu, þá tel ég að við höfum gert rétt með því að viðhalda auknu rekstrarfé til skatteftirlits á undanförnum árum. Erfitt er að segja um það fyrir fram og nákvæmlega að hve miklu leyti það skilar sér í beinhörðum innheimtum. Ég ætla að rekja nokkur sjónarmið um þessi efni. Hér á landi hafa lögbundin viðbrögð skattyfirvalda annars vegar falist í almennu skatteftirliti ríkisskattstjóra og hins vegar í skattrannsóknum skattrannsóknarstjóra. Skatteftirlit ríkisskattstjóra felst meðal annars í vettvangseftirliti þar sem rekstraraðilar eru heimsóttir eftir ákveðnu vali en einnig í greiningu á frávikum í almennum skattskilum einstaklinga og lögaðila. Skattrannsóknir eru á forræði skattrannsóknarstjóra þar sem mál eiga gjarnan uppruna sinn úr skatteftirliti en einnig er um rannsóknir að eigin frumkvæði að ræða. Af þessum málum leiða oft endurákvarðanir aftur í tímann sem ríkisskattstjóri annast og einnig fer fram refsimeðferð. Nýleg dæmi á þessu sviði eru fjárveitingar til skattrannsóknarstjóra til að kaupa skattgögn frá útlöndum þar sem vísbendingar voru um að skattskil hefðu ekki verið með réttum hætti hjá innlendum skattaðilum. Samtímaeftirlit snertir mikinn fjölda rekstraraðila á skömmum tíma og gefur því tækifæri til að leiðrétta með heildstæðum hætti skattskil margra á stuttum tíma. Hið hefðbundna skatteftirlit í formi eftiráskoðana og síðan skattrannsóknir nær til færri aðila þar sem málsmeðferð er mun tímafrekari. Óhætt er að fullyrða að vinnuframlag hvers starfsmanns bætir skattskil og skiptir þar leiðbeiningarhlutverk RSK til skattaðila einnig miklu máli þar sem koma má í veg fyrir mistök við skattskil með réttum leiðbeiningum. Spurt er hvort rannsóknir svari því hversu miklu fjármunir sem varið er í skatteftirlit skili í skattheimtu. En um þetta er ekki til að dreifa neinum rannsóknum sem ég get vísað til. Hins vegar er mjög oft fjallað á alþjóðavettvangi um hugtakið skattgap, þ.e. muninn milli þess sem raunverulega innheimtist af sköttum og skilar sér í ríkissjóð og því sem ætti að skila sér ef allir mundu standa skil á þeim sköttum sem þeim ber. Hefur slík útgáfa meðal annars verið á hendi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Evrópusambandsins. Hér var vísað til 80 milljarðanna sem er tala sem á uppruna sinn hjá ríkisskattstjóra. Þar erum við í raun og veru að tala um þetta skattgap. En samkvæmt okkar færustu sérfræðingum er erfitt að leggja mat á hversu mikið af þessu er unnt að upplýsa og síðan innheimta af þessum milljörðum. Þeir skiptast um það bil þannig að 49 milljarðar eru í tekjuskatti einstaklinga og fyrirtækja, sem sagt rétt um 50 milljarðar í tekjuskattinum, 11 milljarðar í tryggingagjaldi og rúmir 20 milljarðar í virðisaukaskatti. Aukinn mannafli, hert samtímaskatteftirlit og efling skattrannsókna skilar örugglega betri skattskilum. En álagning eftir á hefur hins vegar sýnt sig að vera brothætt hvað innheimtu varðar. Því fleiri ár sem tekin eru til endurákvörðunar aftur í tímann þeim mun líklegra er að skattkrafan tapist. Til hvaða ráða er hægt að grípa? Við höfum stutt ríkisskattstjóra mjög í þeim áherslum sem hann hefur kynnt fyrir okkur. Það sem hægt er að nefna eru aukin úrræði til að stöðva þá sem ekki vilja eða ætla sér ekki að fara að settum reglum. Lögð er áhersla á aukna samvinnu stofnana, bæði innan hvers ríkis sem og á milli landa. Við höfum nýleg dæmi um alþjóðasamninga sem ég hef undirritað um upplýsingaskipti. Aukin áhersla verði lögð á samtímaeftirlit og forvarnir en jafnframt fari fram kerfisbundin endurskoðun á skattskilum með úrtakskönnunum. Betra samspil verði á milli gildandi laga, svo sem ef atvinnurekstur er stöðvaður þá feli það sjálfkrafa í sér lokun virðisaukaskattsnúmers. Það þarf að ljúka skilgreindum minni málum á eftirlitsstigi og að heimilt verði við skatteftirlit að nota reiknilíkan á sama hátt og gildir við skattrannsóknir. Eins og af þessari upptalningu má ráða þá eru það ýmis úrræði sem kerfið hjá okkur grípur iðulega til, þ.e. þeir sem stunda skatteftirlit og skattrannsóknir. Við höfum í mínu ráðuneyti mjög stutt við, m.a. með auknum fjárframlögum, að áfram verði haldið á þessari braut. [[Forseti hringir.]] Að lokum vil ég nefna að við verðum að haga reglunum þannig að ekki sé auðvelt eða jafnvel hvati til þess að stinga undan. [[Forseti hringir.]]Nýlegt dæmi um það eru breytingar á endurgreiðslum vegna byggingarframkvæmda við eigið húsnæði. Breytingin sem við gerðum þar nýlega virðist ekki hafa gefið góða raun.
Virðulegi forseti. Mér finnst þetta vera eilífðarumræðuefni. Ég átti sérstakar umræður við hæstv. fjármálaráðherra um skattsvik veturinn 2013/2014. Okkur virðist einnig vera fyrirmunað að koma í veg fyrir kennitöluflakk, það er líka eitthvað sem við ræðum aftur og aftur án þess að nokkuð gerist; ég veit að það er einhverra hluta vegna ekki á forræði hæstv. fjármálaráðherra. Mér finnst vanta að stjórnvöld komi fram með miklu skýrari stefnu: Skattsvik eru ólíðandi. Við ætlum að gera allt sem við getum til að uppræta þau. Allt. Ég bjó í Danmörku í mörg ár. Þar var allt önnur stemning gagnvart skattsvikum. Menn lögðu mikið á sig og enginn vildi lenda í skattinum í Danmörku. Mér finnst þetta vanta hjá íslenskum stjórnvöldum og ekki bara núverandi heldur í gegnum tíðina. Miklu skýrari stefnu, meira afgerandi og að menn þori að tala skýrt og segja: Við líðum þetta ekki. Hvað eru menn til dæmis að prenta [[Forseti hringir.]]10.000 kr. seðil? Það er eitt dæmið um ruglið. Af hverju beinum við viðskiptunum ekki meira yfir í rafræn viðskipti? Ég vil sjá miklu skýrari stefnu frá hæstv. ráðherra.
Frú forseti. Ég held að hafið sé yfir vafa að eflt skatteftirlit og skattframkvæmd er góð fjárfesting. En hún er meira en það, hún er réttlætismál, eins og fram kom áðan gagnvart fram þeim sem greiða sitt skilvíslega, og það er auðvitað afsiðandi að horfa upp á að aðrir geri það ekki. Ég vil leggja áherslu á það að ég tel að sameiginlegar heimsóknir aðila vinnumarkaðarins og skattsins á vinnustaði hafi gefið ákaflega góða raun. Það gefur augaleið að það er hagkvæmt að reyna að leysa í einu lagi það sem þá er hægt að taka á, þ.e. kjarasamningabundin atriði, rétt skráning, rétt skattauppgjör, virðisaukaskattsuppgjör og að ekki sé um að ræða sýndarmennsku, verktöku eða gerviverktöku til að búa út einhverja reikninga. Ég tel að reyna ætti að efla og byggja upp áfram sameiginlegar heimsóknir í stórum stíl á vinnustaði. Svo minni ég líka á þær úrbætur sem löggjöf getur skilað í þessum efnum. Þar nefni ég líka kennitöluflakk, [[Forseti hringir.]]að hæstv. ráðherra reyni nú að taka á því með viðskiptaráðherra, [[Forseti hringir.]]og að við komum til dæmis á reglum um þunna eiginfjármögnun. Það eru allt saman liðir í því að styrkja umgjörðina [[Forseti hringir.]]um rétt skattskil í landinu.
Forseti. Já, það er ljóst að þessi miklu skattsvik. er mikið og stórt vandamál í þjóðfélagi okkar. Svo er það þessi tala, 80 eða 83 milljarðar, ríkisskattstjóri sagði að ljóst væri að það mundi aldrei allt innheimtast. En það má nú á milli vera, nóg er eftir samt. Þó að það væri bara helmingurinn sem innheimtist er það fullt, og ef 2/3 innheimtust væri það heill hellingur. Ég nota þetta tækifæri til að hvetja ráðherrann til dáða í þessum efnum. Eins og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir sagði þurfum við náttúrulega að koma þeirri hugsun að hér að skattsvik eru ólíðandi. En fyrst og síðast vil ég hvetja ráðherrann til dáða um að efla skatteftirlit og skattheimtu eftir því sem kostur er.
Virðulegur forseti. Skildi ég fjármálaráðherra rétt? Er það þannig að nýlegar lagabreytingar hafi verið afturför í skatteftirliti og aðhaldi með skattsvikum? Er það þannig að breytingar á endurgreiðslu og virðisaukaskatti af framkvæmdum við eigið húsnæði hafi ýtt tekjum undir borðið og leitt til aukinnar svartrar atvinnustarfsemi? Sýna endurgreiðslur eftir að fallið var frá 100% endurgreiðslu og farið niður í 60% að þær tekjur sem verða við framkvæmdir af þessu tagi skili sér síður? Ég bið ráðherrann um að fara betur ofan í það. Ég þakka honum að öðru leyti fyrir svörin en spyr hvort unnið sé eftir heildstæðri áætlun um það að vinna gegn skattsvikum. Hefur ráðuneytið beitt sér fyrir því að allar þær stofnanir sem að málinu koma og ólík ráðuneyti vinni eftir einu heildstæðu plani til að hámarka árangur í þessu mikilvæga verkefni? Ráðherra minnist réttilega á að reglur skipta hér miklu máli. Hefur hann látið gera yfirlit yfir þær reglur sem bæta má og taka má á til þess að minnka skattsvik? Liggur slíkt yfirlit fyrir, virðulegur ráðherra? Og síðast en ekki síst af því að ráðherrann á náttúrulega eftir að leggja fram eitt frumvarp til fjárlaga á þessu kjörtímabili áður en kemur að næstu alþingiskosningum: Gerir ráðherrann ráð fyrir því að leggja til meiri fjármuni í skatteftirlit og skattrannsóknir á næsta fjárlagaári en hugsaðir eru til þess í dag?
Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hér er snert á mjög mikilvægu máli. Það er rétt sem fram hefur komið og ég fór yfir. Þarna er um verulegar upphæðir að tefla. Skattagapið, 80 milljarðar, við vitum öll hverju það mundi skipta í samhengi ríkisfjármála. Gríðarlega háar fjárhæðir. Það er líka rétt sem hv. þingmaður segir að það er mikilvægt að skýr lína komi frá stjórnvöldum um að hart verði tekið á skattsvikum. Þar er ég innilega sammála þingmanninum um að við þurfum að haga regluverkinu og framkvæmd skatteftirlits þannig að við ætlum ekki að líða fólki að skjóta sér undan þeirri borgaralegu skyldu sinni að greiða skatta og skyldur eins og allir aðrir og taka þar með þátt í þeim sameiginlega kostnaði sem við ætlum að bera af því að reka þetta samfélag. Hvernig verður því best náð? Mér hafa ekki borist upplýsingar um að við glímum við mun umfangsmeiri vanda en aðrir. Að sumu leyti er vandinn hér umfangsminni en víða annars staðar. En engu að síður óþolandi að sjá hin miklu undanskot sem eru til dæmis vegna svartrar atvinnustarfsemi, eins og hér hefur aðeins verið til umræðu. Ég ætla að nota þá hálfu mínútu sem ég hef hér til viðbótar til þess að fara aftur yfir dæmið um endurgreiðslur virðisaukaskatts á viðgerðir eða endurbætur á eigin húsnæði. Hér höfum við sagt annars vegar: Fólk á að fá skýr skilaboð um að skattsvik verði ekki liðin. Hins vegar, þegar við lækkum endurgreiðsluna úr 100% niður í 60% sjáum við talsverða breytingu á hegðun. Þá er spurningin þessi: Þurfum við að senda skýrari skilaboð um að við ætlum ekki að líða það að þessum skattpeningum sé ekki skilað [[Forseti hringir.]]eða eigum við að haga reglunum þannig að fólk skili skýrslu um hvað átt hefur sér stað á viðkomandi vinnustað, þ.e. inni á heimili viðkomandi? Skilaboðin sem við fáum frá kerfinu eru sem sagt þau að það sé minna um að virðisaukaskattsskýrslum sé skilað eftir að við lækkuðum endurgreiðsluna úr 100 niður í 60%.
Frú forseti. Mig langar að fá að nýta þetta tækifæri hér til að spyrja hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um störf starfshóps um framtíðarskipan fæðingarorlofsmála. Það kom fram í desember 2014 að hæstv. ráðherra hefði skipað starfshóp um framtíðarskipan þessara mála. Ég hef reynt að fylgjast með fregnum af hópnum og einhverjar fregnir hafa borist af því að hann sé að störfum. En hann hefur hins vegar ekki lokið störfum svo að ég hafi tekið eftir. Nú hafa fjárlög fyrir árið 2016 verið samþykkt og þar voru meðal annars tillögur fluttar af hv. þingmönnum stjórnarandstöðuflokkanna um breytingar á Fæðingarorlofssjóði til aukningar á sjóðnum. Þær voru ekki samþykktar og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sjái fyrir sér að gerðar verði breytingar á skipan fæðingarorlofsmála á yfirstandandi kjörtímabili og í hverju þær muni felast, hvort við megum eiga von á niðurstöðum þessa hóps á næstunni og hvort hæstv. ráðherra geti upplýst okkur um það ef einhverjar breytingar eru fyrirhugaðar hvort þær lúti þá að lengingu orlofsins eða hækkun þaksins eða öðrum breytingum á fyrirkomulaginu. Ástæða þess að ég spyr er sú að það liggur fyrir að Fæðingarorlofssjóður var - eins og raunar allt annað í opinberum rekstri - skorinn niður þegar ríkið fór nánast á hausinn haustið 2008. Við vitum að þessi sjóður er gríðarlega mikilvægur fyrir framtíð landsins í orðsins fyllstu merkingu, það skiptir verulegu máli að vel sé að honum búið. Það er mín skoðun að það hefði átt að vera eitt af forgangsverkefnunum að hefja uppbyggingu sjóðsins. Ég hefði fremur valið að fara í uppbyggingu á Fæðingarorlofssjóði en þær skattalækkanir sem núverandi ríkisstjórn hefur ráðist í. Þar er áherslumunur. Ég þykist þó vita að hæstv. ráðherra sé mér sammála um mikilvægi þess að þessum sjóði verði forgangsraðað. Það er hins vegar spurning hvernig það verði gert, hvort hæstv. ráðherra hafi myndað sér sýn á því að forgangurinn sé að lengja orlofið eða að hækka þakið, eða bæði. Það væri áhugavert að fá að vita hér. Ástæða þess að ég spyr er að ég tel mjög brýna þörf á að við förum að horfa til uppbyggingar sjóðsins. Okkur er sagt að horfur í efnahagsmálum séu með þeim hætti að við eigum að leyfa okkur að horfa til þess að byggja sjóðinn upp. Hér hefur verið samþykkt þingsályktunartillaga um að ríki og sveitarfélög eigi að starfa saman að því að brúa bil milli fæðingarorlofs og leikskóla. Mikilvægur hluti af því er að lengja orlofið. Þá værum við líka að feta í fótspor nágrannaþjóða okkar sem flestar eru komnar upp í að minnsta kosti ár. Það er níu mánuðir hér. Það væri gott að sjá breytingar á þessum sjóði á þessu kjörtímabili [[Forseti hringir.]]og mikilvægt að starfshópurinn skili af sér á næstunni þannig að tími gefist til að ræða tillögur hans.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hefur beint til mín munnlegri fyrirspurn um starfshóp um framtíðarskipan fæðingarorlofsmála og hvenær þess sé að vænta að starfshópurinn kynni fyrir mér niðurstöður sínar. Þegar starfshópur um framtíðarskipan fæðingarorlofsmála var skipaður á sínum tíma voru ekki sett sérstök tímamörk á vinnu hans. Ég á hins vegar von á því að hópurinn afhendi mér fljótlega tillögur sínar þar sem formaður hópsins hefur upplýst mig um að vinnan sé á lokastigi og hann leggur ríka áherslu á að hópurinn ljúki störfum sínum innan tíðar. Við skipan hópsins taldi ég einkar mikilvægt að að vinnunni kæmu aðilar vinnumarkaðarins, en það má segja að þeir beri mikla ábyrgð á því fæðingarorlofsfyrirkomulagi sem var komið á á sínum tíma. Ég á von á að niðurstöður hópsins verði þess efnis að lagðar verði til breytingar á gildandi fæðingarorlofskerfi foreldrum til hagsbóta. Það hefur jafnframt komið skýrt fram, ekki bara frá mér heldur einnig fjármálaráðherra, um mikilvægi þess að fæðingarorlofskerfið verði endurreist og staðið myndarlega að því. Ég hef sjálf og ríkisstjórnin hugað að því hvernig mætti hefja endurreisnina með því að hækka hið svokallaða þak í fæðingarorlofskerfinu. Ég hef verið talsmaður þess að áfram verði unnt að tryggja að markmiðum laga um fæðingar- og foreldraorlof verði sem best náð en samkvæmt lögunum er meginmarkmið þeirra að tryggja barni samvistir við báða foreldra sína og gera bæði konum og körlum kleift að samræma fjölskyldu- og atvinnulíf. Til að hægt sé að ná þeim markmiðum er brýnt að stuðla að því að röskun á tekjuinnkomu heimilanna verði sem minnst þegar foreldrar leggja niður störf í fæðingarorlofi til að annast börn sín. Við höfum séð að það að lækka þakið í kerfinu, auka skerðingarnar, hefur leitt til þess að karlar hafa síður tekið fæðingarorlof og það hefur einnig sýnt sig að þeir karlar sem hafa síður tekið fæðingarorlof hafa verið tekjulægri karlarnir. Það virðist því vera að skerðingin skipti þá meira máli og nefndin hefur meðal annars verið að huga að þessu og hvað þetta segir okkur. Ég tek jafnframt undir það sem þingmaður sagði, og það hefur verið hin áherslan, að stjórnvöld vinni áfram að því að tryggja samfellu milli fæðingarorlofs foreldra og þeirra dagvistunarúrræða sem eru fyrir hendi þegar fæðingarorlofi foreldra lýkur. En þó að við höfum tekið ákveðin skref á kjörtímabilinu við að endurreisa fæðingarorlofskerfið varð ljóst að ekki var fyllileg samstaða um það hvort fyrst ætti að fara í að lengja orlofið eða horfa til þess að endurreisa og jafnvel hækka tekjuviðmiðin. Það er það sem starfshópurinn er að vinna að. Ég vænti þess að fá tillögur hans á næstunni eins og ég sagði.
Frú forseti. Ætli það sé ekki viðeigandi að ég blandi mér aðeins í þessa umræðu sem fyrsti þingmaðurinn sem tók fæðingarorlof sem faðir og átti rétt á hálfum mánuði, það var nú allt og sumt. Ég hef verulegar áhyggjur af því hver staða þessa máls er og því langa stoppi sem orðið hefur í uppbyggingu fæðingarorlofskerfisins aftur. Síðasta ríkisstjórn gekk frá áætlun til nokkurra ára í þeim efnum, um bæði hækkun á þökum og lengingu orlofsins, og skildi þannig við fæðingarorlofssjóð að hann var í góðum færum til að standa undir þeirri áætlun. Núverandi ríkisstjórn lét það verða eitt af sínum fyrstu verkum að helminga tekjustofninn úr 1,2 prósentustigum af tryggingagjaldsstofni niður í 0,6. Nú er verið að ganga á eigið fé sjóðsins. Þrýstingurinn er á að lækka tryggingagjaldið í þágu atvinnulífstryggingagjaldshlutans þannig að pólitískt er staðan mjög erfið með tekjustofninn svona veikan. Ég held að hæstv. félagsmálaráðherra verði að horfast í augu við það að okkur hefur ekki verið að miða áfram í þessum efnum, ef horft er til þessara þátta, heldur erum við á fullri ferð afturábak [[Forseti hringir.]]með mun veikari tekjustofn og Fæðingarorlofssjóð sem verið er að ganga á. Það er handleggur að snúa þessu við og ná þessu upp aftur.
Frú forseti. Ég hefði viljað fá skýrari svör frá hæstv. ráðherra. Það sem hér liggur fyrir er að starfshópurinn muni skila fljótlega. Það liggur líka fyrir að þær ákvarðanir sem hafa verið teknar hafa ekki verið til að styrkja stöðu sjóðsins. Ég vitnaði hér í skattalækkunarstefnu ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi stöðu tekjustofna sjóðsins. Á sama tíma horfum við á að æ færri taka fæðingarorlof. Okkur miðar ekkert áfram í því að lengja orlofið og brúa það bil sem hæstv. ráðherra lýsti þó yfir hér að hún vildi brúa. Staðreyndin er sú að það er mjög þungt fyrir fæti hjá ungu fólki sem eignast börn í því að brúa nákvæmlega þetta bil. Lenging orlofsins, fyrir lá áætlun um hana fyrir lok síðasta kjörtímabils, er lykilatriði í því að fólk geti haldið áfram að eignast börn og vera á vinnumarkaði. Ég tek líka undir að það er mikilvægt að horfa til þaksins. Það er spurning um pólitískt val hvernig við veljum að stýra samfélagi, hvort við teljum mikilvægt að afla tekna til að fjármagna velferðina eða hvort við teljum mikilvægara að lækka skatta sem núverandi ríkisstjórn hefur talið mikilvægara. Það er bara staðreynd máls. Fljótlega, sagði hæstv. ráðherra. Mig langar að ítreka þá spurningu mína hvort hún eigi von á því, ef starfshópur skilar fljótlega, að við sjáum breytingar á þessu kjörtímabili; hvort hún eigi von á breytingum sem verði lagðar fram á þessu þingi eða hvort það verði þá á næsta þingi.
Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í fyrra svari mínu vænti ég þess að fá niðurstöður starfshópsins innan tíðar. Mér skilst að menn hafi þar verið á lokastigunum í einhvern tíma. En í tengslum við þau samkomulög og þær viðræður sem hafa átt sér stað almennt á vinnumarkaði vænti ég þess að ég geti fengið tillögur sem góður stuðningur verður við. Hvað varðar framkvæmdina á því liggur fyrir að þegar menn ná góðri niðurstöðu, og samstaða er um hana á milli aðila vinnumarkaðarins, um þá forgangsröðun, leggur þessi ríkisstjórn að sjálfsögðu áherslu á að reyna að koma henni í framkvæmd.
Frú forseti. Á Alþingi var samþykkt tillaga 15. janúar 2014 um að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra ætti að skipa nefnd með þátttöku hagsmunaaðila, sérfræðinga og stjórnmálaflokka er gera skyldi tillögu að samþættri aðgerðaáætlun um bætta stöðu hinsegin fólks í samfélaginu. Nefndin átti að skila tillögum til ráðherrans samkvæmt samþykkt þingsins fyrir 1. október 2014. Þessi tillaga hafði þá áður verið lögð fram, á 142. löggjafarþingi, en var samþykkt í takt við þann samhljóm sem oft hefur mátt finna á Alþingi um málefni hinsegin fólks. Hér hefur iðulega náðst samstaða meðal ólíkra stjórnmálaafla um réttarbætur í þágu þessara hópa. En það þýðir ekki að ekki þurfi að gera betur. Ástæða þess að ég lagði þessa tillögu fram á sínum tíma var að vorið 2013 var kynnt svokallað regnbogakort, ILGA-Europe, sem er mælikvarði á lagalega stöðu hinsegin fólks í Evrópulöndunum. Þar var Ísland í tíunda sæti af þeim 49 ríkjum sem athuguð voru. Það kom kannski mörgum á óvart sem töldu okkur vera ofar á þessu litrófi. Meðal þess sem kannað var þegar kortið var útbúið var virðing fyrir funda-, félaga- og tjáningarfrelsi, löggjöf og stefna gegn mismunun, hælisveitingar, lagaleg staðfesting á kyni, vernd gegn hatursorðræðu og fjölskylduviðurkenning. Þetta var líka áherslumál á hátíðarfundi samtakanna '78 þetta sumar, 2013, að ástæða væri til að fylgja eftir hinni þörfu löggjöf um réttarstöðu einstaklinga með kynáttunarvanda. Það þótti mikilvægt að greina reynsluna af löggjöfinni. Önnur löggjöf var raunar nefnd sem þyrfti að skoða sérstaklega eins og lög um mannanöfn og þjóðskrá, það þyrfti að gera betur í fræðslu um málefni hinsegin fólks, varnir gegn hatursorðræðu væru ófullkomnar í íslenskri löggjöf og enn fremur þyrfti að lagfæra ýmsa hluti í kerfinu hjá okkur, í stjórnsýslunni, eyðublöð, skráningarform hins opinbera gagnvart þeirri staðreynd að ekki væru allir landsmenn gagnkynhneigðir. Eins og kom fram var þessi tillaga samþykkt. Nú er liðið eitt ár og fjórir mánuðir síðan nefndinni var gert að skila samkvæmt tillögunni. Mig langar hreinlega, án þess að tefja lengur í pontu, að spyrja ráðherra hvað hafi tafið störf nefndarinnar, hvort hún geti upplýst okkur um það af hverju nefndin hafi ekki lokið störfum meira en ári eftir að hún átti að skila og hvenær við eigum þá von á niðurstöðum nefndarinnar.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hefur beint til mín munnlegri fyrirspurn um störf nefndar um málefni hinsegin fólks. Nefnd um málefni hinsegin fólks er virk en hún er skipuð hagsmunaaðilum, sérfræðingum og fulltrúum stjórnmálaflokka. Nefndin hittist alla jafna á tveggja vikna fresti en síðasti fundur hennar var haldinn 20. nóvember 2015. Hv. þingmaður spyr hverju megi sæta að verkið hafi tafist. Um er að ræða að mati ráðuneytisins viðamikið verkefni þar sem huga þarf að mörgum atriðum og má þar nefna fræðslu, lagabreytingar er varða transfólk sem og bætta stöðu intersex-einstaklinga sem fyrst nýlega var farið að ræða opinberlega í samfélaginu. Líkt og kom fram styðst nefndin við ábendingar frá alþjóðlegum samtökum hinsegin fólks, ILGA, en samtökin gefa árlega út skýrslu um stöðu hinsegin fólks í Evrópu. Mér heyrðist að ég væri kannski með eilítið aðrar tölur en hv. þingmaður en samkvæmt ILGA er Ísland núna í 12. sæti er varðar stöðu hinsegin fólks en var hins vegar í níunda sæti árið 2014. Ástæða þess að Ísland fellur niður á listanum má rekja til þess að við þurfum að bæta stöðu intersex-einstaklinga og transfólks og vinna nefndarinnar hefur tekið mið af því. Henni var ætlað að skila tillögum til mín í byrjun október 2014 en það tafðist hins vegar að skipa í nefndina. Eins og ég nefndi er verkið mjög viðamikið sem skýrir þær tafir sem hafa orðið á starfi hennar. Ég vonast hins vegar til þess, og hef aflað mér upplýsinga um það, að nefndin skili tillögum að samþættri aðgerðaáætlun um bætta stöðu hinsegin fólks í samfélaginu til mín á vormánuðum.
Frú forseti. Ég fagna því ef nefndin skilar nú í vor. Ég fagna því ekki að Ísland hafi færst neðar á listann frá því að ég lagði þessa tillögu fram og brýni hæstv. ráðherra til að hvetja nefndina til dáða og veita henni þá hjálp og aðstoð sem hún þarf til að ljúka verki sínu. Eins og ég kom inn á hér áðan er þetta mál, staða hinsegin fólks á Íslandi, sem við höfum gjarnan slegið okkur á brjóst og stært okkur af að við stöndum okkur vel í. Við eigum að halda því áfram. Það er full ástæða til í ljósi pólitískra aðstæðna sem bjóða upp á samstöðu um þessar mikilvægu réttarbætur. Ég hvet hæstv. ráðherra eindregið til að forgangsraða málefnum þessarar nefndar þannig að við fáum tækifæri til að ræða þetta hér áður en til dæmis þing fer heim í vor og að við sjáum réttarbætur verða að veruleika annaðhvort í vor eða á næsta þingi. Ég þekki það sjálf að nefndastörf af þessu tagi geta að sjálfsögðu dregist en það skiptir miklu máli að við setjum þessi mál í forgang og höldum ekki áfram að hrapa niður á listanum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir það sem hún sagði og líka frumkvæðið sem hún hefur sýnt í þessu máli. Ég tek undir það að við viljum sem samfélag ekki sjá að við séum að fara niður þennan lista. Við viljum sjá okkur fara upp. En ég held að það sé líka mikilvæg áminning fyrir okkur að við erum í raun aldrei búin þegar kemur að því að bæta stöðu minnihlutahópa sem svo sannarlega verða fyrir mismunun og hafa þurft að berjast fyrir sínum mannréttindum. Kannski má segja að á tímabili hafi tilfinningin verið sú í íslensku samfélagi að þetta væri komið. En það sýnir að svo sannarlega eru enn næg verkefni. Vinna þessarar nefndar er að mínu mati mjög mikilvæg. Ég hlakka til að fá niðurstöðuna því að ég veit að menn eru virkilega að vanda sig. Þarna verða tillögur sem við munum að sjálfsögðu fylgja eftir til að tryggja stöðu þessara einstaklinga.