Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um ef þörf krefur, þ.e. þangað til atkvæðagreiðslum er lokið.
Virðulegi forseti. Ég skipti hér út umræðuefni eftir fund sem við áttum, nokkrir þingmenn Suðurkjördæmis, í hádeginu með bæjarráði og bæjarstjóra Vestmannaeyja sem voru þá nýkomnir af fundi með hæstv. heilbrigðisráðherra. Það er svo að það er engin lífsbjargandi þjónusta, engin sérhæfð bráðaþjónusta, á Heilbrigðisstofnun Suðurlands í Vestmannaeyjum. Það tekur slasaða í Eyjum a.m.k. tvöfalt lengri tíma að komast í slíka þjónustu en aðra. Viðmið á landsvísu er 45 mínútur, en Eyjamenn búa við a.m.k. 90 mínútur. Þetta á sér þá furðulegu forsögu að í byrjun árs 2013 var bækistöð sjúkraflutningavélar flutt frá Vestmannaeyjum til Akureyrar. Það var gert með þeirri skýru og skorinorðu réttlætingu að í Eyjum væri skurðstofa með lífsbjargandi þjónustu. Þeirri skurðstofu var svo lokað seinna sama ár, en flugvélin kom auðvitað ekki til baka. Í fimm ár hefur sem sagt engin lífsbjargandi þjónusta eða sérhæfð bráðaþjónusta verið í Vestmannaeyjum og viðbragðstíminn til að komast í slíka þjónustu er a.m.k. tvöfalt lengri en annars staðar á landinu. Þetta er bókstaflega lífshættulegt ástand og verður að laga. Andvaraleysi ráðuneytisins og stjórnenda Heilbrigðisstofnunar Suðurlands ef ekki sinnuleysi gagnvart þessu hættuástandi er óviðunandi. Heilbrigðisyfirvöld verða að skilgreina hvað á að gera á sjúkrahúsinu í Vestmannaeyjum. Ef þar á ekki að vera lífsbjargandi þjónusta verður að sjá til þess að fólk í lífshættu komist í slíka þjónustu á skikkanlegum tíma. Núverandi ástand í þessu máli er algjörlega óviðunandi.
Forseti. Það einkennir gott samfélag að þar sé nauðsynlegt eftirlit með lögum en slíkar eftirlitsheimildir verða að vera skýrar. Hvers konar valdheimildum ríkisins er líka alltaf hollt að mæta með heilbrigðri tortryggni. Við megum ekki gleyma að það er hið opinbera sem er alltaf stærri og sterkari aðilinn gagnvart hverjum einasta einstaklingi og lögaðila í landinu. Allt okkar reglukerfi tekur enda mið af því, t.d. í formi réttarríkisreglna eða á alla vega að taka mið af því. Nýlega staðfesti Hæstiréttur dóm héraðsdóms um að felld skyldi úr gildi stjórnvaldssekt sem Seðlabanki Íslands lagði á fyrirtækið Samherja fyrir brot á gjaldeyrislögum. Áður hafði gjaldeyriseftirlitið staðið fyrir viðamikilli og mjög áberandi húsleit hjá fyrirtækinu. Seinna tók sérstakur saksóknari við málinu en hann ákvað að fella niður sakamál vegna þessarar meintu brota. Ákvað Seðlabankinn þá að beita stjórnvaldssekt sem Hæstiréttur hefur nú kveðið á um að skuli felld úr gildi. Þótt okkur leiðist ekki mikið almennt að hneykslast á alls konar, flesta daga ársins, þá hefur einhverra hluta vegna lítið verið hneykslast á þessu máli. Kannski er það út af því að okkur er orðið tamt að treysta í blindni hinu opinbera. Kannski er það út af því að þolandinn í málinu er ekki minni máttar og þarf því síður stuðning samfélagsmiðlana. Hvorugt er góð ástæða til að vera skeytingarlaus gagnvart hvers kyns eftirlitsheimildum og valdbeitingu. Forseti. Í mínum huga er því full þörf á að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins taki þetta mál föstum tökum og það verði skoðað ofan í kjölinn. Það er ábyrgðarhluti að eftirlits- og valdheimildum hins opinbera sé ekki mætt af skeytingarleysi, sama hver á í hlut. Það verður stanslaust að huga að því hver eigi að gæta varðanna.
Herra forseti Ég fagna því að nú sé í fyrsta sinn verið að móta matvælastefnu fyrir Ísland og vonast til þess að sjá róttæka niðurstöðu. Íslenskur landbúnaður stendur á krossgötum, við þurfum að auðvelda kynslóðaskipti. Fyrir tæpum fimm árum fluttum við fjölskyldan frá Reykjavík í sveit á Austfjörðum. Markmiðið var að gera snakk úr heimaræktuðu, lífrænu grænmeti. Þetta fór vel ef stað, við fengum ágætan stuðning til að byrja með en hindranirnar voru líka margar. Nefni ég þar helst skort á þriggja fasa rafmagni, lélegt internetsamband, erfiðar samgöngur, mikinn flutningskostnað, háan húshitunarkostnað og lítinn stuðning við lífræna ræktun og óhefðbundnar búgreinar. Eftir mikla þróunarvinnu og nýsköpun fór framleiðslan í gang og fljótlega vorum við komin á þann stað sem margir framleiðendur þekkja, það var kominn tími til að stækka og auka framleiðsluna. Við reyndum að laða að okkur fjárfesta og samstarfsaðila til að efla framleiðsluna. Það gekk ekki sem skyldi og á endanum neyddumst við til að setja framleiðsluna til hliðar og einbeita okkur að öruggari tekjum. Þetta er sennilega saga margra bænda og framleiðenda á Íslandi í dag. Það þarf að borga þessa reikninga. Mig langar að nýta þetta tækifæri til að brýna fyrir verkefnisstjórn um matvælastefnu að sýna hugrekki í sínu starfi. Það er mikið talað um nýsköpun og það er mikil krafa um nýjar og ferskar hugmyndir, sem er vel, en það er ekki síður mikilvægt að styðja við öll þau fjölmörgu verkefni sem þegar eru unnin um allt land á hverjum degi með blóði, svita og tárum. Loftslagsmálin þurfa að vera leiðarstef þessarar stefnu og í því samhengi hlýt ég að nefna lífrænan landbúnað. Hefjum íslenskan landbúnað og matvælaframleiðslu upp til þeirrar virðingar sem hún á skilið. Ísland hefur alla burði til að vera í fararbroddi hvað varðar fjölbreyttan, sjálfbæran og arðbæran landbúnað.
Herra forseti. Ég hef áður gert hið hryllilega ástand í Jemen að umtalsefni úr þessum ræðustól. Það bitnar hvað mest á börnum. Ástandið er bein afleiðing innrásar Sádi-Araba og bandamanna þeirra sem blönduðu sér í áralanga borgarastyrjöld í landinu. Rétt er að hafa í huga að aðgerðir þessar hafa notið pólitísks stuðnings Vesturlanda. Staðan er þannig að um 75% íbúa landsins, eða ríflega 22 milljónir manna, hafa bráða þörf fyrir mannúðaraðstoð. Þrjár milljónir eru á flótta innan lands og þorri þjóðarinnar býr við vannæringu. Á tíu mínútna fresti deyr barn í Jemen af orsökum sem hægt væri að fyrirbyggja. Meira en 11 milljónir barna í Jemen þurfa á lífsnauðsynlegri hjálp að halda. Nánast hvert einasta barn í landinu. Mig langar að nota þennan ræðustól til að fagna því að í síðustu viku var ákveðið að utanríkisráðuneytið myndi verja 100 milljónum kr. í neyðaraðstoð í Jemen. Framlagið skiptist jafnt milli tveggja stofnana Sameinuðu þjóðanna sem eru í landinu og sinna neyðaraðstoð, annars vegar til Matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna og hins vegar til Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna eða UNICEF. Þetta er gríðarlega mikilvægt. Við skulum samt muna að hömungarnar í Jemen eru ekki náttúruhamfarir, þær eru af manna völdum. Hjálpum fólkinu í Jemen með neyðaraðstoð - en beitum jafnframt öllum þeim þrýstingi sem unnt er til að fá bandalagsþjóðir okkar til að hætta að róa undir með ófriðnum. Þar er ábyrgð Bandaríkjastjórnar hvað mest. Þetta getum við þingmenn allir gert, m.a. í því alþjóðasamstarfi sem við tökum þátt í. [[Forseti hringir.]]Þar eigum við að leggja okkar af mörkum og tala fyrir friði og uppbyggingu en ekki áframhaldandi stríðsrekstri.
Forseti. Ég las í morgun grein í Guardian sem svo sannarlega er ekki í frásögur færandi. Þar var fjallað um þá staðreynd að einn af hverjum fjórum kjósendum í Evrópu styður popúlíska flokka. Það er hins vegar í frásögur færandi og nokkuð sem ástæða er til að hafa miklar áhyggjur af. Íslendingar eru ekkert öðruvísi en annað fólk, þróun úti í heimi verður hæglega þróun hér. Og um það vil ég ræða. Við sem samfélag berum öll ábyrgð á því að reyna að sporna við þessari þróun en við sem í þessum sal erum berum enn meiri ábyrgð. Samkvæmt umræddri grein eru viðvörunarmerkin fjölmörg, t.d. það að staðreyndir eru dregnar í efa og ekki síst sú tilhneiging að afgreiða aðra stjórnmálaflokka með þeim merkimiða að þeir séu bara kerfisflokkar sem hafi það hlutverk eitt að verja ríkjandi valdakerfi. Ég hef oft orðið hugsi í þessum sal. Það er hins vegar ekki í frásögur færandi - verandi einfaldur maður verð ég hugsi oft á dag, bæði yfir orðum annarra og mínum eigin. En hvernig tölum við saman um stjórnmál? Það líður varla sú vika hér, bæði úti í samfélaginu en einnig í þessum sal, að heilbrigðisráðherra sé ekki sakaður um að drepa fólk. Við skirrumst ekki við að kalla það ofbeldi ef okkar skoðanir njóta stuðnings minni hluta. Lýsingar á ástandinu minna oft og tíðum á Víti Dantes, í nýrri þýðingu Einars Thoroddsens, þó án rímsins og þríhendunnar. Staðreyndir virðast skipta æ minna máli, tölur eru vefengdar, viðbætur verða niðurskurður í munni stjórnarandstöðu og aukning blásin upp í máli okkar stjórnarliða. Við virðumst sem samfélag ekki einu sinni geta verið sammála um hvort það séu grafir hér handan götunnar þar sem hugað er að húsbyggingum. Það er auðvelt að afskrifa orð mín sem eitthvert þus í stjórnarliða, hneykslast á ósvífninni og flissa jafnvel yfir bjánaganginum í þessum gaur. Það er hins vegar einfalda leiðin. Erfiðari leiðin er að líta í eigin barm, huga að eigin málflutningi, horfast í augu við hættulega þróun og gera sitt til að sporna við henni. [[Forseti hringir.]] Popúlismi er vaxandi í stjórnmálum víða um lönd. Við getum haft áhrif á þá þróun hér á landi með því að taka hana alvarlega. Ábyrgð Alþingis á umræðunni er mikil og það er okkar hvers og eins að axla okkar skerf af henni. Það skulum við gera.
Forseti. Hv. þingmenn. Ég kem hingað upp til að ræða samgönguáætlun ríkisstjórnarinnar en ég kem hingað líka sem fulltrúi Kópavogsbæjar sem ætlar að lýsa yfir afskaplega mikilli óánægju með að Arnarnesveginum, bútnum sem okkur vantar upp á í Kópavogi, sé enn og aftur frestað. Ég ber virðingu fyrir þeim fjármunum sem þarf að útdeila hverju sinni, en það er einfaldlega ekki hægt lengur að fresta þessum bút og ég ætla að segja ykkur af hverju. Þetta er ekki týpískt kjördæmapot í mér, að ég vilji fá peninga í mitt bæjarfélag. Þetta snýst um öryggi íbúanna. Þið hér á þingi setjið ákveðinn viðbragðstíma sjúkra- og slökkviliðsbíla sem okkur í sveitarfélögunum ber að fara eftir. Á þessu svæði er stærsti skóli landsins. Á þessu svæði er einnig hjúkrunarheimili og þar erum við að tala um líklega okkar viðkvæmustu íbúa þar sem ekkert má út af bera ef eitthvað gerist. Því er ég hér að mörgu leyti að misnota aðstöðu mína og minna ykkur á, sérstaklega ykkur sem sitjið í umhverfis- og samgöngunefnd, að breyta þeirri slæmu ákvörðun að fresta þessum vegi. Ég vil ekki þurfa að standa hér einhvern tímann síðar og benda ykkur á, „I told you so“, að eitthvað slæmt hafi komið fyrir. Ég held að ekkert okkar vilji standa í þeim sporum en það er ekki of seint að breyta þessu. Þetta er ekki há fjárhæð og ég hvet þingmenn, og alla hér inni sem hafa einhver áhrif, til að breyta þessari ákvörðun.
Virðulegi forseti. Við förum oft fögrum orðum um að gæta hagsmuna neytenda en erum ekki alveg sammála um hvaða leið sé rétt í þeim efnum. Ég hef verið nokkuð sannfærð um að hagsmunir bænda og neytenda fari saman þegar varað er við innflutningi á hráu kjöti, ógerilsneyddri mjólk og eggjum. En ef ég hef verið eitthvað villuráfandi í þessum efnum er ég orðin algerlega sannfærð eftir að ég horfði á Kastljóssþáttinn í gær. Þar skiptust á skoðunum þeir Karl Kristinsson, prófessor í sýklafræðum, og Ólafur Stephensen, framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda. Þar tókust þeir á um ávinning neytenda af fyrrgreindum innflutningi og sitt sýndist hvorum. Karl talaði út frá staðreyndum vísindanna en Ólafur talaði máli mammons. Máli sínu til stuðnings hvatti hann til og talaði um að viðhalda varúðarráðstöfunum til að lágmarka áhættuna. Já, áhættuna. Því áhættan er staðreynd og þekkt. Við höfum verið á hraðferð við að opna landið fyrir innflutningi á landbúnaðarafurðum. Fylgjendur þeirra sem tala fyrir frjálsum innflutningi segjast tala máli neytenda og tala fyrir frelsi bænda. Ekki skal dregið úr þeirri staðreynd að málefni neytenda og íslenska landbúnaðarins fari saman. Það á líka við þegar kemur að auknum innflutningi landbúnaðarvara. Það er stórt hagsmunamál íslensks landbúnaðar og neytenda að brugðist verði við auknum innflutningi á hrávörum. Þar getur hreinlega skilið á milli feigs og ófeigs í hreinleika íslenskra búvara. Í gær féllu þau orð í þessum ræðustól að Framsóknarmönnum væri í nöp við neytendur og stæðu í vegi fyrir að þeir gætu keypt ódýrari matvöru. Þessu svaraði formaður Félags atvinnurekanda afdráttarlaust í Kastljósi í gær. Það er ekki verið að sækjast eftir ódýrari ferskvöru heldur reyndar þvert á móti, dýrri gæðavöru. Erum við þá ekki komin hringinn? Hver græðir? Neytendur? Nei.
Herra forseti. Ótrúlegt en satt þá langar mig til að nýta þessa stund til að ræða störf þingsins og kynna erindi sem þingflokkur Samfylkingarinnar sendi til forsætisnefndar í síðustu viku um að bæta fjarfundaaðstöðu nefndasviðs Alþingis. Eitt af mikilvægustu hlutverkum þingnefnda er að taka á móti fjölbreyttum hópi gesta. Til að þingnefndir geti fengið sem flest sjónarmið og sem skýrasta mynd af málum er mikilvægt að sem flestir gestir hafi tök á og tækifæri til að koma á nefndarfundi. Það eru því fjöldi manns á hverjum virkum degi alls staðar að af landinu sem kemur til fundar við nefndir þingsins, sem er gott og nauðsynlegt. Flestir þessara gesta koma á vegum fyrirtækja eða stofnana sem greiða fyrir ferðakostnað ef við á, en þó kemur fyrir að fyrir nefndina eru kallaðir sérfræðingar sem koma á eigin vegum og þurfa þá að standa sjálfir undir kostnaði við ferðina. Kostnaður sem fylgir því fyrir aðila utan höfuðborgarsvæðisins að koma fyrir þingnefndir getur hlaupið á hundruðum þúsunda í formi ferðakostnaðar og vinnutaps. Þó að sá kostnaður sé greiddur af fyrirtæki eða stofnun er oft um að ræða óásættanlegan kostnað fyrir einn fund sem stendur jafnvel ekki lengur en í hálfa klukkustund. Sömuleiðis þýðir þetta í einhverjum tilfellum að einstaklingar geta ekki mætt til fundar við nefndir þingsins vegna kostnaðar, vinnutaps, já eða veðurs. Þá eru ótalin kolefnissporin sem þessi ferðalög skilja eftir sig. Á síðustu árum hafa orðið hraðstígar breytingar í fjarfundaatækni og er svo komið að hægt er að halda fjarfundi með mynd á mjög aðgengilegan og þægilegan hátt án þess að þurfa að kosta miklu til í búnað. Þá er mikilvægt að nefndarritarar fái þjálfun í að nota búnaðinn. Þetta erindi var sent til forsætisnefndar til að óska formlega eftir því að forsætisnefnd setji af stað vinnu til að tryggja að það verði hægt sem allra fyrst að sækja fundi þingnefnda í gegnum fjarfund og að sá valkostur verði aðgengilegur og auðveldur í framkvæmd.
Herra forseti. Ég tek hér til máls í dag til að vekja athygli á þingsályktunartillögu, fluttri af mér og nokkrum öðrum hv. þingmönnum, um endurskoðun lögræðislaga sem vænta má að komist á dagskrá á þessu þingi, vonandi fyrir jól. Þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir því að nefnd þingmanna geri heildarendurskoðun á lögræðislögunum sem eru gildandi í dag. Ástæðan fyrir því að tilefni er til þess að endurskoða lögræðislögin er einfaldlega sú að þau brjóta verulega á mannréttindum fólks með geðröskun og geðfötlun. Það hefur legið fyrir lengi, enda átti sér stað heildarendurskoðun lögræðislaga fyrir ekki svo löngu. En hún tók ekki á þeim gríðarstóra vanda og þeirri gríðarlega miklu mismunun sem finna má í þessum lögum heldur skilaði af sér, myndi ég segja, hálfköruðu verki, ef þá það. Í núgildandi lögræðislögum má finna víðtæk, bein lagaleg misréttisbrot gagnvart fólki með geðröskun og geðfötlun. Það er bein lagaleg mismunun í lögræðislögunum okkar gagnvart fólki með geðsjúkdóma. Meðal annars er þar skýr heimild um frelsissviptingu fólks á þeim grundvelli einum að þjáist af geðsjúkdómi. Það er ekki hægt árið 2018. Núgildandi lögræðislög brjóta á gerhæfi fatlaðs fólks. Þau brjóta á rétthæfi þess, rétti þess til frelsis, rétti þess til bestu mögulegu heilbrigðisþjónustu. Þau koma ekki í veg fyrir pyndingar og aðra ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu og þau brjóta á friðhelgi einkalífs fólks með fötlun. Þessi vinna, takist vel til, er liður í lögfestingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, sem hefur dregist allt of lengi á þessu þingi. Ég hef tekið eftir áhuga og vinnu annarra hv. þingmanna gagnvart þessu sama markmiði, að lögfesta samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Má þar nefna ágætisþingmál frá hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni og hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson, sem vinna að sama markmiði og ég nefni hér, þ.e. að koma lögræðislögum okkar í það horf að þau hætti að mismuna fólki á grundvelli fötlunar. Ég kalla því eftir því hér að hv. þingmenn styðji þetta mál og veiti því framgang á þinginu.
Virðulegur forseti. Hjá ríki og sveitarfélögum fara 89% allra stærri verkefna fram úr áætlun. Þetta kemur fram í gögnum tækni- og verkfræðideildar Háskólans í Reykjavík. Af 35 verkum sem þar voru tekin dæmi um fór eitt undir kostnað, þrjú voru á sléttu, 31 verkefni fór yfir kostnaðaráætlun, þar af fimm yfir 25% og átta 100% yfir. Þá fóru sjö frá 125% til 200% yfir og þar af eitt yfir 300%. Þá kemur fram í þessu máli að Norðmönnum hefur tekist að lækka raunkostnað framkvæmda um 14% með innleiðingu opinberrar gæðatryggingar. Það segir að við erum 15–20 árum á eftir Norðmönnum. Í þessu samhengi vil ég benda á að Erik Solheim, yfirmaður Umhverfisstofnunar Sameinuðu þjóðanna, var á ferðalagi í 529 daga af 668 og eyddi 488.518 dollurum, eða rúmum 60 milljónum, í sitt ferðalag. Hvað segir það okkur? Hvernig væri að við færum í naflaskoðun, færum að dusta kuskið af og hugsa um hvað við erum að gera. Við vorum hér í umræðu um fjárlög. Þar var tekið dæmi um það að ef öryrkjum hætti ekki að fjölga færi kostnaður úr 40 milljörðum upp í 90. Ætlum við t.d. að fara mörgum milljörðum fram úr með Landspítalann, sjúkrahótelið? Horfið á Vaðlaheiðargöngin. Er ekki kominn tími til þess að við lítum í eigin barm og spörum og hugsum? Ætlum við að fara fram yfir eða ætlum við að vera eins hagsýnir og Norðmenn og fara 14% undir kostnaðaráætlun?
Í gær var alþjóðadagur barna. Í tilefni þess fengum við þingmenn fallegar gjafir frá börnum í Flataskóla. Þingmenn skiptust á að sýna hver öðrum hvaða skilaboð hver fékk. Gjafirnar framkölluðu bros. Ég þakka kærlega fyrir mig. En dagurinn í gær var ekki bara alþjóðadagur barna enda eru tilefni til hátíðahalda mun fleiri en fjöldi daga í árinu. Hitt tilefni gærdagsins bjó líka til bros - fyrir suma. Með leyfi forseta: „Pabbi, strákarnir voru að sparka í mig og ég veit ekki af hverju. Þeir sögðu líka eitthvað „ginger“ og það hlógu allir að mér og ég skil ekki af hverju.“ Þetta símtal fékk faðir úti í bæ í gærmorgun frá syni sínum. Röddin var titrandi og barnið var augljóslega í áfalli. Gærdagurinn er líka nefndur „Sparka í rauðhærða“. Þetta fór þannig fram að tveir strákar spörkuðu ítrekað í þetta barn meðan annar hópur eldri nemenda fylgdist með. Sá hópur skarst ekki í „leikinn“ nema þá með því að taka undir, með hvatningu og hlátri, þar sem dagurinn er til að sparka í rauðhærða. Skilaboð föðurins eru eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ég var reiður, afskaplega reiður, sár og er enn. Reiði mín beinist þó á engan hátt að skólanum, starfsfólkinu þar eða strákunum tveimur. Þetta eru börn og þau gera mistök og mörg þeirra eiga vafalaust um sárt að binda líka. Sökina hér, eins og ég hef bent á í öðrum aðstæðum, er fyrst og fremst að finna hjá mér sjálfum, þér og okkur öllum. Ábyrgðina á velferð hver annars í samfélaginu eigum við öll. Það er undir okkur komið að kenna börnum okkar gildi, að gera rétt, setja sig í spor annarra, að vera sterk og þora að stíga fram og segja nei. Því það er ekki sanngjarnt að nokkurt barn þurfi að ganga í gegnum viðlíka, ég veit að þið eruð mér öll sammála. Og því miður þekki ég nokkur álíka tilvik í dag, bæði í skóla stráksins sem og í öðrum skólum og það er ægilega sorglegt að heyra. Það eru mannréttindi að verða ekki fyrir ofbeldi og bendi ég því öllum á að dagurinn í dag er ekki eingöngu ljótur. Í dag er alþjóðlegur mannréttindadagur barna og hefur sá verið haldinn á hverju ári frá því 1954. Beini ég því þeim fyrirmælum [[Forseti hringir.]]til allra skólastofnana að sjá til þess að honum verði fagnað innilega að ári. Við getum betur! Kveðja, faðir tveggja rauðhærðra snillinga.“
Hæstv. forseti. Hér hafa fjárlög verið rædd í þrjá langa daga og frábært að hafa haft tækifæri til að hlusta á marga góða ræðuna. Ýmsu hefur verið velt upp og mörg sjónarhorn reifuð. Athyglisverðast er að heyra minni hlutann tjá sig hér út og suður. Trauðla kem ég auga á skýra sýn, en heldur virðast mér menn tvístraðir í trylltu vinsældakapphlaupi. Gerast menn nú móðir. Þrír flokkar sem hér eiga fulltrúa eru til umfjöllunar í The Guardian sem dæmi um popúlistaflokka. Er það ákveðinn áfangi og umhugsunarverður. Hæstv. forseti. Það er óhætt að segja að í dag greiðum við atkvæði um fjárlög ríkisstjórnar sem hélt af stað með markmið um að byggja upp innviði. Stefnan er skýr, það kemur skýrt fram með aukningu fjármagns í alla málaflokka. Markmiðum um uppbyggingu í samgöngumálum, umhverfismálum, menntamálum og heilbrigðismálum, er fylgt fast eftir. Þangað fara mestu fjármunirnir. En auk þess er hægt að tína til ýmis atriði, eins og hærri atvinnuleysisbætur, hærra fæðingarorlof, aukin framlög í húsnæðisbætur, skógrækt, forvarnir, lýðheilsu og tannlækningar aldraðra o.s.frv. Eða með öðrum orðum: Á öllum sviðum mannlífs. Hæstv. forseti. Ég hlakka til að taka þátt í atkvæðagreiðslu um uppbyggingu og framfarir. Frumvarpið sem hér liggur fyrir og afgreiðsla þess eru í fullkomnu samræmi við stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur. Í ljósi þess að málefnasviðin eru 34 og málaflokkarnir 100 tek ég ofan fyrir þeim sem að því hafa unnið. Frumvarpið tekur á mjög mörgu en þrátt fyrir það eru breytingar hér við 2. umr. afar litlar. Breytingar eru alls staðar innan við 1%. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka hv. fjárlaganefnd fyrir góð störf og traust vinnubrögð. Hæstv. forseti. Ég sé ekki annað en að það haldi sem farið var af stað með, að byggja upp innviði.
Virðulegi forseti. Ég hef lengi haft áhyggjur af endurkomu valdhyggjunnar í einhverri mynd. Í því sambandi er erfitt að ræða mikilvægustu lexíurnar því að um leið og farið er í þær hörðustu er ummælum sjálfkrafa hafnað fyrir það eitt að á þær sé minnst. Þessi viðbrögð í umræðunni hafa jafnan aukið áhyggjur mínar því þau sýna svo vel hvað við erum fljót að bursta lexíur sögunnar út af borðinu alfarið. Upp á síðkastið hef ég samt haft minni áhyggjur af því útlendingaandúð eða inn-hópa og út-hópa popúlismi nái þvílíkum hæðum að úr verði hörmungar á borð við þær sem mannkyn framdi á sjálfu sér á fyrri hluta 20. aldar. Það er vegna þess að eftir að hafa lesið um og hlýtt á sögur af beinlínis ótrúlegri grimmd og hörmungum frá fyrri og seinni heimsstyrjöld þá stendur það eftir að þær liðu hjá. Heimssamfélög hafa risið og fallið. Stríð hafa verið háð en þeim hefur lokið með milljónum látnum í valnum, milljónum eftirlifandi til að byggja úr öskunni um einhvers konar betri heim. Núna stöndum við frammi fyrir ógn sem er ekki ljóst að líði nokkurn tíma hjá svo lengi sem mannkyn endist á jörðu og sú ógn er loftslagsbreytingar. Þar reynir ekki síst á stjórnmálin. Þá vík ég að því sem vekur mér í raun mestar áhyggjur við uppgang valdhyggjusinna. Því miður eru valdihyggjusinnaðir leiðtogar almennt ekki bara illa innrættir heldur einnig mjög ómóttækilegir fyrir staðreyndum og gögnum sem þeim er illa við. Þeir drífa hlutina áfram á kjarki og hugrekki, styrk og stolti, ekki staðreyndum, röksemdafærslum, málefnalegri gagnrýni eða auðmýkt í sannleiksleit. Afleiðingin er sú að nokkrir af valdamestu einstaklingum heimsins sporna beinlínis gegn því að okkur takist að draga úr þeim hörmungum sem eru vísar vegna loftslagsbreytinga því að það krefst þess að við drögum úr útblæstri núna. Eflum verulega orkuskipti og tækni til að milda áhrif loftslagsbreytinga núna. Hún krefst fórna, hún krefst hugvits, þolinmæði, umburðarlyndis, skilnings heiðarlegrar skoðunar á staðreyndum og upplýstrar heiðarlegrar umræðu án skotgrafahernaðar. Hún krefst þess góða í okkur, bestu dómgreindar okkar og bestu þekkingar. Látum þau gildi skína og höfnum hörmungum valdtekjurnar nú sem í framtíðinni.
Virðulegur forseti. Ég má til með að byrja á því að mótmæla orðum hv. þm. Þórunnar Egilsdóttur hér áðan. Ég veit ekki betur en minn flokkur hafi, í umræðunni um fjármál ríkisstjórnarinnar, gagnrýnt skort á aðhaldi og það lýsir sterkri pólitískri sýn. Ég vil heldur ekki meina að það sé eitthvað sem er sérstaklega ætlað til vinsælda. Ég hafna því þeim orðum sem sögð voru hér í ræðustól rétt áðan. Ég ætla að ræða aðeins um húsnæðismál. Mikið hefur verið rætt um stöðuna á húsnæðismarkaði og henni lýst með orðum eins og neyðarástand. Neyðarástand kallar gjarnan á neyðarviðbrögð. Fólk fer kannski að hugsa: Á ekki bara að hætta þessari þéttingu, byggja hratt, einfalt, langt í burtu frá öllu í byggð sem truflar engan? Slíkar ákvarðanir hafa verið teknar áður og svo höfum við þurft að sitja uppi með þær. Staðreyndin er hins vegar sú að það vilja rosalega margir byggja. Verktakar vilja byggja, verkalýðsfélög vilja byggja, búseturéttarfélög vilja byggja, félög eldri borgara vilja byggja, félög stúdenta vilja byggja og margir einstaklingar vilja líka byggja. Og það er verið að byggja; 1.300 byggingarleyfi hafa verið gefin út í Reykjavík það sem af er ári og það er met. Seinast, þegar Samtök iðnaðarins mældu voru 4.000 íbúðir í byggingu á höfuðborgarsvæðinu öllu. Auðvitað mætti gera betur og hraðar en það er samt staðreynd að það er stuð á þessum markaði. Húsnæðisvandinn varð nefnilega ekki til í dag. Hann varð til árið 2009, 2010, 2011 og 2012, þegar allt var stopp. Ef ég á að beina einhverju til ríkisvaldsins og þeirra ráðherra sem sitja þá er það það að hlutverk ríkisins er að tryggja að við endurtökum ekki þessi mistök. Það þarf ekki endilega að blása í núna, heldur þarf að tryggja tvennt. Í fyrsta lagi að ekki verði allt stopp næst þegar hægist um hér í þjóðfélaginu og það þarf að halda áfram að losa lóðir til uppbyggingar eins og ríkið hefur gert með ágætisárangri á Veðurstofureit og fleiri stöðum. Mér verður sérstaklega hugsað til einnar stórrar lóðar hér suður frá, sem getur vel hýst meiri byggð þegar á líður.
Hæstv. forseti. Fyrir nokkrum misserum birtist umfjöllun um að bakteríur hefðu ræktast í sýnum af innfluttu grænmeti. Í hluta þeirra sýna fundust bakteríur sem eru ónæmar fyrir sýklalyfjum. Engar slíkar fjölónæmar bakteríur fundust í íslensku sýnunum sem tekin voru. Um síðustu helgi birtist grein í Morgunblaðinu eftir Karl G. Kristinsson, um sýklaónæmi sem vaxandi vandamál. Það var líka ágætisumfjöllun um það í Kastljósi í gærkvöldi. Það er því engin spurning að við þurfum að vera vel á verði og það þarf að hlúa vel að innlendri matvælaframleiðslu. Alþjóðaheilbrigðisstofnunin hefur ályktað um að grípa þurfi til tafarlausra aðgerða ef ekki á illa að fara. Hér á landi búum við að því að eiga okkar eigin landbúnaðarframleiðslu sem okkur ber að standa vörð um og styðja með öllum tiltækum ráðum. Stuðningur við íslenskan landbúnað er stuðningur við neytendur sem þannig er tryggður aðgangur að heilnæmu matvælum. Við verðum að standa vörð um eigin framleiðslu með sama hætti, eigi hún að standast samkeppni. Auk þess skilar stuðningur við landbúnaðinn sér margfalt til baka í verðmæta- og atvinnusköpun, bæði í dreifbýli og þéttbýli. Verjum frekar íslenskan landbúnað og heilbrigði en skammtímahagsmuni kaupmanna.
Herra forseti. Þó að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar geri breytingartillögur sem eru að einhverju leyti til bóta ganga þær engan veginn nógu langt, enda eru aukatekjur ríkissjóðs löngu komnar úr böndunum miðað við upprunalegt markmið og eru oft íþyngjandi, einkum fyrir tekjulægsta hópinn. Svo virðist sem markmið ríkisstjórnarinnar með tillögu sinni hafi verið að ná inn 500 millj. kr. í formi aukatekna til að bæta stöðu ríkissjóðs í stað þess að gera viðeigandi breytingar á skattkerfinu. Við í Samfylkingunni sitjum hjá við breytingartillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar en greiðum atkvæði gegn frumvarpinu í heild.
Herra forseti. Þessar hækkanir hafa að sjálfsögðu verðlagsáhrif, hækka vísitölu neysluverðs, hækka lán landsmanna og kynda undir verðbólgu. Inn í komandi kjaraviðræður er þetta óskynsamlegt og hvetur Miðflokkurinn stjórnvöld til að falla frá þessum hækkunum. Miðflokkurinn er á móti þeim.
Herra forseti. Hv. þm. Smári McCarthy situr í nefndinni fyrir þingflokk Pírata og fer að miklu leyti fyrir nefndaráliti minni hlutans í þessu máli. Hann er ekki á landinu en mig langar að nefna að eitt af því sem hann talar um er að þær aukatekjur sem ríkissjóður tekur inn þarna eru mögulega stjórnarskrárbrot. Það eru ekki heimildir fyrir þessu og við munum halda áfram að rannsaka málið. Það er ekki í lagi að verið sé að samþykkja einhvers konar fjallabaksleiðir sem mögulega brjóta stjórnarskrána. Við greiðum að sjálfsögðu atkvæði gegn þessu.
Herra forseti. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar féllst ekki á að hækka gjöld vegna skráninga fyrirtækja og hvetur til þess að endurskoðuð verði öll þau gjöld sem viðkoma skráningum fyrirtækja, hvort heldur það eru hlutafélög, einkahlutafélög eða einkafirmu, og það verði hugað að því að þau verði ekki hærri en gengur og gerist í öðrum löndum. Í rauninni telur meiri hlutinn nauðsynlegt að endurskoða lög um aukatekjur ríkisins í heild sinni. Þó er vert að hafa í huga að sum þau gjöld sem innheimt eru eru líklegast lægri en nemur þeim kostnaði sem til fellur við að innheimta þau. Íslendingar hafa þrátt fyrir allt, almenningur, notið þess í átta ár að þessi gjöld hafa nær öll verið óbreytt. Við höfum notið þess. Við teljum að eitt af því sem við getum gert sé að halda skráningu [[Forseti hringir.]]fyrirtækja óbreyttri en teljum að það eigi að huga að því að lækka gjöldin til samræmis við það sem gengur og gerist erlendis.
Herra forseti. Þessi fjárlög eru fjárlög hinna glötuðu tækifæra þar sem öryrkjar, eldri borgarar, ungt fólk og millistéttin eru skilin eftir. Með þessi fjárlög þurfa hjúkrunarheimili jafnvel að skera niður í gæði matar til eldri borgara, svo sem á sunnudögum og jólum, eins og þau sögðu sjálf. Öryrkjar eru sviknir miðað við það sem þeim hafði verið lofað fyrir einungis tveimur mánuðum síðan. Húsnæðisstuðningur stendur nánast í stað þrátt fyrir ummæli verkalýðshreyfingarinnar um að húsnæðismálin séu stærsta baráttumál kjarasamninga. Aldraðir og heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni sitja enn eftir að eigin mati. Skerðingar barnabóta eru auknar og framhaldsskólar fá beinlínis lækkun milli ára. Launafólk fær heilar 500 kr. í hækkun á persónuafslætti, en stórútgerðin hún fær 3 milljarða kr. lækkun. Og nú stefnir í að veiðileyfagjaldið verði álíka hátt og tóbaksgjaldið. Hins vegar leggur Samfylkingin hér til 17 ábyrgar og réttlátar breytingartillögur [[Forseti hringir.]]sem væri hægt að fjármagna að öllu leyti með sanngjarnari skattheimtu gagnvart hinum ofurríku.
Hæstv. forseti. Það er mikilvægt að hafa í huga að fjárlagafrumvarpið hvílir á grunni fjármálaáætlunar sem Alþingi samþykkti í júní síðastliðinn og frávikin eru nánast engin. Stefnumiðin og stóra myndin lágu þannig fyrir og birtast hér með mjög afgerandi hætti um áframhaldandi uppbyggingu innviða. Það er mikilvægast að halda á málum eins og hér er gert, að við getum áfram sinnt þeirri uppbyggingu á næstu árum. Það skiptir máli á sama tíma að sýna þá ábyrgð og festu sem nauðsynleg er með því að skila jákvæðri afkomu, að greiða niður skuldir og skapa ríkissjóði aukið svigrúm til þess að treysta stoðir hagkerfisins fyrir frekari vöxt til framtíðar. Virðulegi forseti. Þetta fjárlagafrumvarp framfylgir ábyrgri, skynsamlegri fjármálastefnu og fylgir eftir innviðauppbyggingu og treystir stoðir hagkerfisins fyrir framtíðarhagvöxt.
Virðulegi forseti. Það fjárlagafrumvarp sem við greiðum hér atkvæði um lýsir traustri fjármálastefnu. Áframhaldandi hagvöxtur er næstu árin. Við gerum lítils háttar lagfæringar á milli umræðna. Það eru óvenjulitlar breytingar sem verða á frumvarpinu á milli umræðna. Þær lýsa augljóslega traustri stjórn á ríkisfjármálum og öflugri vinnu í fjárlaganefnd. Ég vil þakka nefndinni fyrir vinnu hennar, ekki síst formanni hennar, Willum Þór Þórssyni, fyrir trausta og öfluga vinnu við fjárlagagerðina. Aukning milli ára er um 4,6% eftir 65 milljarða aukningu síðasta árs. Það lýsir tvennu, annars vegar mjög sterkri stöðu ríkis og efnahagsmála á Íslandi, og hins vegar að ríkisstjórnin heldur markvisst áfram með þau áform sín að byggja upp innviði á Íslandi og auka þar með samkeppnishæfni þjóðarinnar.
Virðulegi forseti. Glötuð tækifæri og engin frávik, en samt frávik upp á 1 milljarð fyrir öryrkja. Það tel ég vera einhver frávik. Fjárlög hinna tómu loforða, myndi ég vilja kalla þetta frumvarp, þar sem ríkisstjórnin biður um pening en útskýrir ekki af hverju. Þar sem milljörðum er lofað, fleiri milljörðum en staðið er við. Uppbyggingarverkefnið eftir bankahrunið er stórt, það er augljóst öllum. Það vantar í alla málaflokka eftir niðurskurð hrunáranna. Við skuldum í viðhaldi og uppbyggingu samfélagslegra innviða í samgöngum, heilbrigðiskerfi, menntakerfi, félagsmálum, húsnæði og siðferði. Við borgum ekki þær skuldir niður í þessum fjárlögum. Við erum kannski að halda í við vaxtakostnaðinn, en það er samt erfitt að segja til um það þar sem við fáum ekki greiningar í þá veru. Við borgum hins vegar niður peningaskuldir af því að þar sjáum við vaxtakostnaðinn. En ósýnilegur vaxtakostnaður samfélagslegra innviða heldur hins vegar áfram að naga hælana á okkur. Kostnaður sem étur samfélagið upp að innan og brýst út í vantrausti, harðri kjarabaráttu og veikindum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Í dag greiðum við atkvæði um sóknarfjárlög, fjárlög þar sem sótt er fram á öllum sviðum. Aukningin milli ára er 4,6%. Við sækjum fram í innviðum öllum. Við bætum þjónustu, styrkjum menntakerfið, heilbrigðisþjónustuna og velferðarþjónustuna. Leiðarstefið er alls staðar það sama; aukinn jöfnuður, en samfélag sem einkennist af jöfnuði er betra samfélag fyrir alla. Stórsókn í loftslagsmálum er staðreynd, en þar ætlum við að vera leiðandi og í forystu. Heilbrigðisþjónustan er í brennidepli og það er ánægjulegt að fá hlutverk í því að sækja fram í þágu þessa mikilvæga hluta samfélagssáttmálans. Sú áhersla er skýr og afgerandi í þessu fjárlagafrumvarpi. Virðulegur forseti. Þetta eru sóknarfjárlög sem ánægjulegt er að standa að og sem ánægjulegt er að styðja. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Fátækasta fólkið á Íslandi þarf enn á ný og enn um sinn að bíða eftir réttlæti í boði ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur. Afi og amma þurfa að bíða eftir plássi á hjúkrunarheimilinu lengur en áður. Ríkisstjórnin hristir sparibaukinn til að klóra saman 500 milljónum í aukatekjur sem hækka munu lán landsmanna. Ríkisstjórnin er í sókn, en öryrkjar og eldri borgarar og þeir sem bíða á biðlistum eru í vörn. Biðlistar lengjast nú sem aldrei fyrr. Það virðist vera að fólk þurfi að bíða eftir algengustu aðgerðum, fyrst í 8–10 mánuði eftir viðtali, síðan í 12–18 mánuði eftir aðgerð. Þetta er stórsóknin. Þetta mun bjarga heilbrigðiskerfinu, hæstv. forseti. Þvílík öfugmæli! Þetta fjárlagafrumvarp byggir á því að það eru andstætt þenkjandi öfl við völd sem koma sér ekki saman um neitt nema minnstu atriði en taka ekki á því sem skiptir verulegu máli.
Virðulegi forseti. Segja má að við séum á mjög mikilvægum tímamótum með því að nú er að hægja á mjög kraftmiklu hagvaxtarskeiði og við finnum fyrir því m.a. í fjárlagagerðinni. Við sjáum að í fjármálaáætlun okkar er gert ráð fyrir minni rekstri frumgjaldanna inn á næstu ár en við höfum getað gert og gerum í þessum fjárlögum. Það er verulegur vöxtur frumgjalda. Það er mjög ánægjulegt að geta styrkt þannig bæði félagslega og efnahagslega innviði landsins á sama tíma og við skilum myndarlegum afgangi og styðjum við stöðugleika í landinu. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir 5,8% hækkun vegna málefna öryrkja milli ára, sem eru verulega langt umfram verðlag. Í þeirri vinnu sem farið hefur fram hér í þinginu er mjög eftirtektarvert að við höldum okkur við þann ramma sem mótaður var með fjármálaáætluninni. Það munar einungis 1 milljarði á tekju- og gjaldahliðinni, sem er til vitnis um hversu miklu þessi nýju vinnubrögð hafa breytt. [[Forseti hringir.]]Krónutölugjöld og skattar hækka um 2,5% á næsta ári á meðan verðlag hækkar um 3,6%. [[Forseti hringir.]]Þannig að við gefum þar eftir til landsmanna. Það er ekkert nema bjart yfir þessu fjárlagafrumvarpi. Ég þakka nefndinni fyrir góða vinnu.
Herra forseti. Það er alveg rétt sem komið hefur fram hér, þetta er mjög skýr forgangsröðun af hálfu meiri hlutans, af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Hún er röng. Hún er vond. Öll sú forgangsröðun er á kostnað öryrkja, aldraðra, m.a. heilbrigðiskerfis þar sem biðlistar byggjast á biðlista ofan. Hægt er að nefna samgöngumálin þar sem suðvesturhornið er algerlega skilið eftir án fjármagns í stórframkvæmdir, svo dæmi sé nefnt. Það er líka hægt að nefna ýmsa aðra þætti. Verið er að forgangsraða í þágu stórútgerðar. Nefndarfundur hjá atvinnuveganefnd lækkaði enn frekar gjöld á útveginn í gær, á sama tíma og verið er að draga úr framlögum til aldraðra og öryrkja. Það er alveg ljóst. Forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar er mjög skýr. Hún er vond. Hún er röng. Við viljum mótmæla henni.
Herra forseti. Við greiðum í dag atkvæði um fjárlagafrumvarp sem er í beinu framhaldi af samþykktri fjármálastefnu lögð var fram og afgreidd í þinginu í vor. Það var fjármálastefna sem endurspeglaði þær áherslur sem fram komu í kosningabaráttunni fyrir ári síðan og flestir stjórnmálaflokkar á Alþingi töluðu fyrir að treysta myndu helstu lykilþætti samfélagsins, hvort sem við horfðum til heilbrigðismála, menntamála, samgöngumála eða almannatrygginga. Það er niðurstaðan. Það er fullnustað með þessu fjárlagafrumvarpi. Þetta fjárlagafrumvarp endurspeglar líka mjög kröftugt efnahagslíf á Íslandi, sterka stöðu ríkissjóðs. Hlutverk ríkissjóðs með samþykkt þessa fjárlagafrumvarps er að tryggja hér stöðugleika og halda vel á málum til þess að við getum áfram sótt fram og tryggt eðlilegan vöxt á næstu árum. Ég fagna mjög þessu fjárlagafrumvarpi og samþykkt þess.
Virðulegi forseti. Talað er um að hér sé aukinn jöfnuður. Hér er talað um að ánægjulegt sé að standa að þessu góða fjárlagafrumvarpi. Ég ætla bara að ítreka það sem ég sagði í ræðu minni í fyrradag: Það er ekki verið að auka hagvöxt eða auka kaupmátt öryrkja. Það er ekki verið að bæta kjör öryrkja um eina einustu, einustu krónu. [[Gripið fram í: Það er rangt.]]Þessi 3,4% [[Gripið fram í: Það er rangt.]]sem talað er um í fjárlagafrumvarpinu er eingöngu lögbundin leiðrétting, vísitöluleiðrétting, sem á að koma til árlega. En nú er algjörlega gefið í og þetta eiga að vera 3,6%. Það er skammarlegt að horfa upp á þetta eina ferðina enn, að tala um að hækka og bæta kjörin þegar þetta er einfaldlega lögbundin leiðrétting. Við skulum bara láta það koma fram sem satt er í ræðupúlti Alþingis. Þetta er leiðrétting. Þetta er engin hækkun. Það eru um 3.600 kr. eða 3.800 kr. eftir skatt sem öryrkjar fá í leiðréttingu á næsta ári. Svei.
Herra forseti. Fjárlagafrumvarpið ber þess merki að stjórnarflokkarnir ætla að standa við þau fyrirheit sem gefin eru í stjórnarsáttmálanum. Framlög til umhverfismála eru stóraukin. Enn er aukið framlag til heilbrigðismála. Og framlög til öryrkja hækka umtalsvert milli ára. Uppbygging innviða heldur áfram. Heildaraukning í framlögum nemur ríflega 4,5% að raunvirði. Breytingar á skattkerfinu halda áfram með hækkun persónuafsláttar. Þá heldur áfram sú vegferð að gera skattkerfið grænna, sem er í samræmi við áherslur stjórnvalda í umhverfismálum. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur fagnar ársafmæli eftir rúma viku. Í tvennum fjárlögum hafa framlög til heilbrigðis- og félagsmála einna hækkað um meira en 75 milljarða. Deilt niður á vikur eru það 750 milljónir á viku í aukin framlög til málaflokkanna. Auðvitað eru næg verkefni fram undan og verkinu hvergi nærri lokið. En þessi fjárlög styrkja stoðir velferðarkerfisins, efla innviði og gera umhverfið betra. Við höldum áfram að bæta samfélagið.
Herra forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra kom hér upp og kallaði þetta fjárlög sóknar og fjárlög aukins jöfnuðar. Ég spyr þá: Sóknar fyrir hverja? Það getur vel verið að hér séu lagðir til töluverðir fjármunir sem helgast af því að það árar vel í landinu og hefur gert á undanförnum árum. En ég bendi hins vegar á ályktun miðstjórnar ASÍ frá því í dag þar sem varað er við því að þessi fjárlög séu ósjálfbær og núna þegar fer að halla undan fæti muni það bitna á velferðinni, bitna á öldruðum, öryrkjum og fátæku fólki. Hæstv. forsætisráðherra sagði nýlega að tími efnahagslegs vaxtar væri liðinn og nú þyrftum við að horfa til hagsældar og skipta gæðunum jafnar. Það er ekkert, herra forseti, sem bendir til þess að ríkisstjórnin ætli að gera breytingar í þá átt að jafna byrðar hér í landinu.
Forseti. Hér er mál sem snýst um uppbyggingu á innviðum í munninum á börnunum okkar. Sykur er óholl vara en er samt haldið mjög að fólki, alveg sérstaklega þó að börnum, í formi gosvatns og mjólkurvara. Í stjórnarsáttmála er talað um að efla lýðheilsu með efnahagslegum hvötum. Og hækkun á sykurskatti er alveg tilvalin til þess. Ég vænti þess því að þetta mál fái brautargengi af hálfu stjórnarliða.
Herra forseti. Þó að hér standi einfaldlega að tekjuskattur einstaklinga og staðgreiðsla lækki um 1.100 millj. kr. geri ég ráð fyrir að það sé tengt við lækkunina á framlögunum til öryrkja. Við erum mótfallin þeirri lækkun í Samfylkingunni, en við teljum hins vegar að afla megi tekna með öðrum hætti, að afla megi tekna á móti. Þess vegna greiðum við ekki atkvæði.
Hæstv. forseti. Hér er um að ræða endurflutning á tillögu sem flutt var við síðustu fjárlög, um að eldri borgarar geti unnið sér inn nokkurt fé án þess að verða fyrir tekjuskerðingu á lífeyrisgreiðslum sínum. Mér heyrist á undirtektunum að skilningur á kjörum aldraðra sé jafn slakur í salnum og hann var fyrir ári síðan. En auðvitað þýðir ekki annað en að halda áfram að leggja fram þessa tillögu þangað til þingheimur áttar sig og tekur réttar ákvarðanir. Þingmaðurinn segir já.
Herra forseti. Kannanir meðal eldri borgara hafa sýnt að nær öllum, eða 97%, finnst að auðvelda ætti þeim sem komnir eru á lífeyrisaldur að vera virkari á atvinnumarkaði. Atvinnuþátttaka eldri borgara færir þeim aukna virkni í samfélaginu. Aukin virkni stuðlar að vellíðan og lífsánægju og því virkara sem eldra fólk er því meiri lífsgæði upplifir það. Stjórnvöld verða að vera meðvituð um það. Þau verða að vera meðvituð um stöðu, væntingar og viðhorf aldraðra þegar kemur að atvinnuþátttöku á jákvæðum áhrifum þess á líðan eldri borgara og fyrir samfélagið allt. Miðflokkurinn hefur lagt ríka áherslu á að afnema tekjutengingu bóta vegna launatekna eldri borgara og flytur flokkurinn nú breytingartillögu við fjárlagafrumvarpi þess efnis að atvinnutekjur eldri borgara skerði ekki lífeyrisgreiðslur. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Hér er gælt við hugmynd um borgaralaun. Hér er sagt að við eigum að nota almannatryggingakerfið til að styðja við þá sem eru með góðar atvinnutekjur á lífeyrisaldri. Það er kolröng forgangsröðun. Þetta er ekki góð ráðstöfun á almannafé. Við eigum fyrst og fremst að snúa okkur að þeim sem hafa ekkert, geta ekki unnið, eru ekki með lífeyristekjur, hafa ekki getað nýtt starfsævina til að byggja þær upp. Við eigum að stilla upp frítekjumarkinu í almannatryggingakerfinu hvað atvinnutekjurnar snertir með skynsamlegum hætti. Við höfum nýlega hækkað frítekjumarkið verulega. Það væri algjörlega galið að afnema það. Það þýðir að 700 þús. kr. forstjórinn fær almannatryggingabætur þegar hann er kominn á eftirlaun. [[Gripið fram í.]]- Jú, vegna þess að fullyrðingin um að hann muni örugglega [[Forseti hringir.]]vera með svo góð önnur lífeyrisréttindi stenst bara ekki. Þetta leysir maður með því að stýra peningunum til þeirra sem hafa minnst. [[Forseti hringir.]]Það er eina vitið. [[Gripið fram í: Skilurðu þetta ekki?]]- Jú.
Rétturinn til að gera grein fyrir atkvæði sínu er ekki alveg svona almennar umræður í salnum. Hæstv. ráðherra sagði nei.
Virðulegi forseti. Það hefur ítrekað komið fram þegar talað hefur verið um að afnema skerðingar á launatekjur eldri borgara að ríkissjóður mun hagnast á því frekar en hitt. Það er ekki lengur þannig að við þurfum að tala um að það sé hugsanlegt að hann hagnist á því, heldur er sú tala sem þarna stendur, um 1,1 milljarður, sú sama og kom frá Tryggingastofnun þegar var spurt að því hvað myndi það kosta ríkissjóð í töpuðum skerðingum á þessar launatekjur eldri borgara að afnema þær með öllu - jú, 1,1 milljarð kr. Þá er enginn að spá í hvað myndi koma inn í ríkissjóð í staðinn frá þeim einstaklingnum sem fengju að vinna. Það er heldur enginn að tala um hvílíkt lýðheilsumál það væri. Með virðingu fyrir hæstv. fjármálaráðherra: Þú verður að kynna þér þetta betur, hæstv. fjármálaráðherra. Þú ert algjörlega í bullinu með þetta.
Forseti mælir með því að menn beini orðum sínum til forseta.
Virðulegur forseti. Ég er sósíalisti. Ég trúi því að við eigum að nota tryggingakerfið okkar fyrst og fremst fyrir þau sem verst standa í samfélaginu. Ég segi nei.
Herra forseti. Miðflokkurinn telur hinn nýja skatt, kolefnisskatt, vera stefnulausan. Skattinum er ekki jafnað niður á landsmenn á sanngjarnan hátt. Gjaldið hefur nú þegar hækkað um 50% á mjög skömmum tíma og enn á að hækka það. Skatttekjurnar eru ekki eyrnamerktar aðgerðum í loftslagsmálum með beinum hætti og aðeins hluti þeirra rennur þangað. Kolefnisgjaldið er í raun klassísk skattahækkun á fólk og fyrirtæki þar sem skattlagningin kemur þyngra niður á landsbyggðinni. Svo mikil hækkun er ekki forsvaranleg fyrr en heildstæð stefna liggur fyrir um hvernig Ísland ætlar að nota kolefnisgjöld í baráttunni við loftslagsbreytingar án þess að þær bitni á landsbyggðinni eða samkeppnishæfni atvinnugreina og dragi þróttinn úr hagkerfinu. Miðflokkurinn telur að ríkisstjórnin hafi hækkað gjaldið úr öllu hófi og styður ekki þessa hækkun.
Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að efast um að þetta bitni endilega verr á landsbyggðinni en einhverjum öðrum. Loftslagsbreytingar og þau viðbrögð sem við verðum að sýna til þess að draga úr þeim hörmungum sem þó eru fyrirséðar, munu koma okkur öllum illa. Það er engin leið fram hjá því. Það er engin sanngjörn lausn í boði á loftslagsmálunum. Hún er ekki í boði. Spurningin er hvort við ætlum að reyna að draga sem mest úr losun gróðurhúsalofttegunda til þess að draga úr hörmungum framtíðarinnar, sem ég ítreka að þó eru fyrirséðar. Það er enginn raunverulegur ágreiningur um það meðal vísindamanna sem skoða þetta málefni. Ég greiði atkvæði gegn því að lækka þetta gjald. Ég átta mig alveg á því að það þykir ekki pólitískt rétt að leggja til hækkun á einhverju sem fólk þarf, ef þetta er það sem við þurfum að gera. Þetta mun kosta fórnir. Það verður engin einföld leið til að gera þetta. Og þetta er ekki eina sem við þurfum að gera. Þetta er meðal þess sem við þurfum að gera, að hafa kolefnisgjald. Það mun kosta fórnir. Og það verður vont. Það verður erfitt. [[Forseti hringir.]]Sorrí, ef það þykir ekki pólitískt rétt, en þannig er það bara. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Miðflokkurinn lýsir yfir vonbrigðum yfir því að í fjárlagafrumvarpinu skuli ekki gert ráð fyrir meiri lækkun tryggingagjalds en raun ber vitni. Það sætir nokkurri undrun hversu treg stjórnvöld hafa verið til að lækka tryggingagjaldið. Staðreyndin er hins vegar sú að tryggingagjaldið hefur í vaxandi mæli verið notað til að fjármagna önnur útgjöld ríkissjóðs en því var ætlað. Mikilvægt er að styðja rekstrargrundvöll fyrirtækjanna nú þegar niðursveifla er í hagkerfinu og erfiðir kjarasamningar eru fram undan. Því leggur Miðflokkurinn til að tryggingagjaldið verði lækkað enn frekar, eða um 0,5%.
Virðulegi forseti. Við skrifuðum það beinlínis í stjórnarsáttmálann að tryggingagjaldið þyrfti að lækka einmitt vegna þess hversu lítið svigrúm væri til launahækkana eftir miklar launahækkanir undanfarin ár. Við stöndum við það sem segir í stjórnarsáttmálanum, að setja það í forgang með því að í þessum fjárlögum lækkar gjaldið um 0,25%. Það mun aftur lækka eftir eitt ár vegna þess að við ætlum að lögfesta 0,5% lækkun í einu lagi. Tryggingagjaldið fór hæst upp í 8,65% og stendur í 6,85% á þessu ári. Nú á það að lækka um 0,5% til viðbótar. Þannig að það er rangt sem haldið hefur verið fram, að gjaldið hafi ekki verið lækkað. Það er í raun og veru alveg ótrúlegt hversu lítið fer fyrir meðvitund manna, vil ég segja, um það hversu gríðarlega þeir liðir hafa hækkað sem gjaldinu er ætlað að fjármagna. Þeir hafa hækkað síðan 2010. Ef við horfum bara á bætur til örorkulífeyrisþega og ellilífeyrisþega, bara þessa tvo liði, er hækkunin í kringum 80 milljarðar [[Forseti hringir.]]að raungildi á átta árum. Svo koma menn hér ítrekað upp og segja: Þeir liðir sem gjaldið á að standa undir breytast ekkert. Það er alrangt. Ég segi nei.
Virðulegi forseti. Við fengum hér fyrr á árinu greiningu á því hversu mikið vanti upp í að persónuafsláttur hafi fylgt launaþróun. Þetta er fyrsta skrefið í átt að þeirri leiðréttingu. Hérna hækkum við persónuafsláttinn um 10 milljarða. Það er fyrri liðurinn. Ég klára bara seinni liðinn líka. Þar gerum við ráð fyrir því að veiðigjaldið lækki ekki um 3 milljarða heldur um 1 milljarð, sem fara á til minni og meðalstórra útgerða.
Herra forseti. Kolefnisgjald er greiðsla sem er eins konar jákvæð samfélagsþjónusta og mótandi fyrir umhverfisvernd að hluta til. Hér er 10% hækkun og stefnt að hækkun gjaldsins í takti við aukin orkuskipti og fleira. Kolefnisgjaldið, sem er núna tæpir 6 milljarðar kr., nýtist í fjölþætt verkefni, allt frá kolefnisbindingu til framfara í umhverfisvernd. Ég tel mjög mikilvægt að þingmenn styðji þessa tillögu.
Virðulegur forseti. Þegar atburðirnir verða úti í heimi sem hækka olíuverð um einhverjar krónur hefur það ekki veruleg áhrif á akstur landsmanna, enda þurfa menn að komast leiðar sinnar. Hér er því eingöngu um að ræða nýjan skatt, auknar álögur á þá sem þurfa að komast leiðar sinnar, sem bitnar, eins og bent var á fyrr í umræðunni, ekki hvað síst á íbúum landsbyggðarinnar og hlutfallslega þyngst á tekjulægra fólki. Þetta er í rauninni eins konar nefskattur, því að allir þurfa að komast leiðar sinnar og flestir gera það á eigin bíl. Það er því undarlegt að menn sem hafa lýst sig sósíalista, eins og hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé og hæstv. fjármálaráðherra, [[Hlátur í þingsal.]]skuli styðja skatt sem bitnar sérstaklega á hinum tekjulægri.
Herra forseti. Í þessari sundurliðun er verið að leggja til breytingar við ýmsa liði, þar á meðal við það sem heitir örorka og málefni fatlaðs fólks. Talsvert hefur verið rætt í samfélaginu undanfarið hversu miklar hækkanir eigi að verða til öryrkja með þessum fjárlögum. En hér er hreinlega verið að leggja það til að framlög til öryrkja verði lækkuð um 5 milljarða. Herra forseti. Ég botna annast sagna ekkert í þessari tillögu frá hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni. Ég get ekki stutt það að framlög til öryrkja verði lækkuð. Það kemur ekki til greina. Ég mun því greiða atkvæði gegn tillögunni.
Virðulegi forseti. Það kom vel fram í umræðum og þegar ég gerði grein fyrir breytingartillögum mínum, en þær upphæðir sem hér eru, eru óútskýrðar fjárbeiðnir ríkisstjórnarinnar, þ.e. ríkisstjórnin segist vilja fá 5 milljarða í málefni örorku og í málefni fatlaðs fólks, en segir ekki í hvað hún ætlar að nota það. Þannig að við í Pírötum fjarlægjum einfaldlega þær fjárheimildir en veitum þær síðan aftur til baka. [[Gripið fram í.]]Þetta er annar helmingur [[Gripið fram í.]]tillögu okkar. Við leggjum síðan til breytingu um 7,6 milljarða á nákvæmlega þetta málefnasvið til afnáms krónu á móti krónu skerðingar. Þannig að það verður að taka báðar hliðar inn í málið. Það sem hér er um að ræða eru óútskýrðar fjárbeiðnir ríkisstjórnarinnar sem ríkisstjórnin á að sjálfsögðu ekkert að fá.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir að koma upp og spyrja út í þetta, vegna þess að það er mjög nauðsynlegt að það komi skýrt fram að við erum ekki að leggja til að framlög til málefna öryrkja verði lækkuð um 5 milljarða. Það sem við erum hins vegar að leggja til er að ráðherrar fái ekki þær fjárheimildir sem þeir óska af þinginu, fjárveitingavaldinu, ef þeir útskýra ekki fyrir okkur í hvað þeir ætla að nota peningana. Við eigum skýlausa kröfu á að vita það og við ætlum ekki að veita neinar fjárheimildir blindandi og án þess að vita í hvað þær fara. Út á það gengur þessi breytingartillaga.
Virðulegi forseti. Hér er um að ræða fjárframlög til umboðsmanns Alþingis vegna OPCAT-verkefna, eða gegn pyndingum, og fjárframlög til Ríkisendurskoðunar, en þar hafa verið ofáætlaðar sértekjur, þannig að þar vantar upp á 43,2 milljónir til Ríkisendurskoðunar til þess að standa undir þeirri stofnun. Þetta eru mjög mikilvægar stofnanir fyrir okkur Alþingi þar sem þær eru í rauninni heimild okkar gegn þeim sem við eigum að hafa eftirliti með, þ.e. framkvæmdarvaldinu, þannig að við eigum ekki að snuða þær stofnanir um þessi fjárframlög.
Herra forseti. Hér er um að ræða tillögu um 400 millj. kr. neyðaraðstoð sem eyrnamerkt er hjálparstarfi UNICEF fyrir börn í Jemen, sem nú upplifa hörmungar sem heimsbyggðin fylgist með vanmáttug. Auðvitað ættu engin börn að þurfa að þola slíkar hörmungar. Framtíð okkar jarðarbúa hvílir á þeirri ábyrgð sem við höfum í höndum okkar, ekki síst ríkustu þjóðirnar. Þar þurfum við að vinna saman. Ísland er 11. ríkasta land í heimi en er ekki hálfdrættingur í þróunarsamvinnu á við það sem lagt er til í markmiðum Sameinuðu þjóðanna. Við ættum þó frekar en margir aðrir að skilja mikilvægi þess að þjóðir veiti hver annarri aðstoð þar sem við þáðum styrki úr þróunarsjóði Sameinuðu þjóðanna til 1976.
Herra forseti. Þessi tillaga gengur út á að auka fjárheimildir til fíkniefnaeftirlits og hefja baráttu gegn kennitöluflakki. Fíkniefnavandinn er einn af alvarlegustu og erfiðustu málunum sem steðja að þjóðfélaginu öllu. Sterkari fíkniefni hafa náð fótfestu hér á landi en áður og leggjum við til að auka fjárheimildir til tollstjórans um 100 milljónir til þess að efla fíkniefnaeftirlit á landsvísu. Við viljum einnig stuðla að því að hefja baráttu gegn kennitöluflakki, en kennitöluflakk er mikil meinsemd í íslensku efnahagslífi og eru sterkar líkur til þess að íslenskt samfélag verði af tugum milljarða kr. vegna kennitöluflakks. Tillögurnar hljóða upp á að auka fjárheimildir til ríkisskattstjóra um 60 milljónir og skattrannsóknarstjóra um 60 milljónir.
Virðulegi forseti. Þrjár hurðir á leiðinni hingað. Þetta eru 55 millj. kr. til ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra þar sem annars vegar er eftirlit með skattsvikum og síðan vinnumansali. Þannig að ég legg það til, miðað við þau vandamál sem við höfum séð í fjölmiðlum og annars staðar varðandi vinnumansal, að fólk styðji þessa tillögu. En einnig er, eins og umfang skýrslu um rannsókn á eignum Íslendinga á aflandsfélögum ber með sér, tvímælalaust nauðsynlegt að sinna skattsvikum aðeins meira.
Virðulegi forseti. Þetta er fjárframlag til Þjóðskrár til þess að gera henni kleift að skrá fleiri en tvö kyn.
Herra forseti. Mig langar að vekja athygli á þessari breytingartillögu meiri hlutans á Alþingi. Ef tillagan er skoðuð virðist vera að ríkisstjórnin ætli að setja 56 millj. kr. aukalega í vísinda- og samkeppnissjóði í rannsóknum. Þessi framsetning er blekkjandi því að ef við rýnum í hvað er á bak við tillöguna sést að hér er á ferðinni flatur og órökstuddur niðurskurður í vísinda- og samkeppnissjóði í rannsóknum upp á tæpar 150 millj. kr. En á móti koma 200 millj. kr. inn, en þær koma einungis vegna endurmats á gengi krónunnar, sem bjagar auðvitað allt. Sjáið þetta bara í ykkar eigin nefndaráliti. Stóra málið hér er að á milli umræðna leggur meiri hluti VG og Framsóknar og Sjálfstæðisflokks til að vísinda- og samkeppnissjóður í rannsóknum eigi að fá 150 millj. kr. minna en til stóð þegar frumvarpið var kynnt fyrir tveimur mánuðum. Herra forseti. Þetta finnast mér vera afskaplega sérkennileg og skrýtin, pólitísk skilaboð.
Virðulegur forseti. Ég fagna þeirri áherslu á nýsköpun og þróun sem, ólíkt því sem komið hefur fram í máli sumra sem hér hafa talað, birtist skýrt í þessum fjárlögum. Hér leggjum við til að þakið á greiðslu á nýsköpunar- og þróunarstyrki, þ.e. upphæðin, verði aukin úr 300 millj. kr. í 600 millj. kr. Við aukum það um í kringum 1 milljarð kr. Það ber að fagna því. Allt sanngjarnt fólk gerir það sem talar um mikilvægi nýsköpunar og þróunar. Þetta hefur vakið mikla lukku í geiranum. Ég fagna því þess vegna sérstaklega að ríkisstjórnin sé að sækja fram á þessu sviði.
Herra forseti. Á löngu og fordæmalausu hagvaxtarskeiði síðustu ára hefur ríkið algjörlega trassað alla innviðauppbyggingu samfara mikilli fjölgun ferðamanna, enda hefur það ekki haft dug í sér til þess að leggja nein gjöld á ferðamenn. Sveitarfélög hafa ekki notið nægra tekna vegna þeirra milljóna ferðamanna sem hingað hafa komið, en samt sem áður hefur þetta kallað á mikla innviðafjárfestingu fyrir þau. Sveitarstjórnarfólk hefur kallað eftir sanngjörnum aðgerðum, ekki síst sveitarstjórnarfólk Sjálfstæðisflokksins sem hlýtur nú að styðja okkur í þessu máli. Samfylkingin leggur nefnilega til gistináttagjald sem skili 1,3 milljörðum sem renni alfarið til sveitarfélaga.
Forseti biður hv. þingmann að hlaupa hratt til baka og greiða atkvæði.
Ég hélt að ég hefði verið búinn að því.
Það hef ég ekki séð.
Herra forseti. Þessi tillaga gengur út á að auka fjárheimildir til heimahjúkrunar og heimaþjónustu aldraðra. Fjölgað hefur mjög á biðlistum eftir hjúkrunarrými fyrir aldraða og hefur embætti landlæknis lýst yfir þungum áhyggjum af stöðunni. Biðtími hefur auk þess lengst. Í september biðu að meðaltali 411 manns eftir hjúkrunarrými. Fjölgun á biðlistum á landsvísu nemur 20%. Þeim sem bíða heima finna oft fyrir miklu óöryggi og vanlíðan. Þeir sem bíða á sjúkrahúsi finnst þeir jafnvel vera fyrir og vera hornreka. Það hefur veruleg áhrif á lífsgæði fólks. Miðflokkurinn leggur ríka áherslu á að mæta þeim vanda. Skilvirkasta og fljótlegasta leiðin til þess að bæta stöðuna er að mati landlæknis að efla heimaþjónustu, heimahjúkrun og heilsueflingu aldraðra. Miðflokkurinn leggur hér fram breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið um sérstaka fjárveitingu í þennan málaflokk upp á 200 millj. kr.
Hæstv. forseti. Biðlistar eftir hjúkrunarrýmum lengjast í sífellu. Við Miðflokksfólk viljum ekki að afi og amma þurfi að bíða lengur en nauðsynlegt er. Þess vegna leggjum við til að sveitarfélögin fái þessa peninga, þessa fjárheimild, til þess að hægt sé að gera vel við aldraða sem búa heima og eru að bíða eftir plássi og gera þeim lífið bærilegra. Í ljósi margtugginnar auglýsingar frá því í fyrra trúi ég ekki öðru en að formaður Framsóknarflokksins og hans fólk styðji Miðflokkinn í þessu réttlætismáli og bíð spenntur.
Herra forseti. Hér er um að ræða tillögu okkar í Samfylkingunni um 800 millj. kr. framlag til lögreglunnar svo fjölga megi lögreglumönnum. Því miður ríkir ófremdarástand í löggæslumálum og hefur gert allt frá því að Sjálfstæðisflokkurinn tók við lyklavöldum í dómsmálaráðuneytinu fyrir fimm árum. Hefur ríkislögreglustjóri talað um að 1 milljarð vanti til að ná fjölda lögreglumanna í það sem var fyrir 10 árum. Herra forseti. Það er ekki óalgengt að lögreglumenn vinni 100 yfirvinnutíma í hverjum mánuði til að þjónusta okkur, borgara landsins. Við verðum að gera betur fyrir okkur öll, fyrir öryggi borgaranna, sem og fyrir öryggi varða laganna sem eru í vinnunni af fullum heilindum og með hjartað með sér til þess að bjarga okkur. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Það eru nú fáir ef nokkrir flokkar sem hafa talað jafn mikið fyrir auknu eftirliti með störfum og starfsháttum lögreglu og Píratar. Það er vegna þess að við erum almennt skeptísk á vald. Lögreglan hefur þá sérstöðu að hún má beita líkamlegu valdi í störfum sínum og þarf það vald. Þess vegna er mikilvægt að hafa eftirlit með því. Í beinu samhengi við það er mjög mikilvægt, reyndar nauðsynlegt, að fjármagna löggæsluna þannig að þar sé ekki mannekla, vegna þess að þegar mannekla er er líklegra að lögreglumenn í ýmsum aðstæðum neyðist til þess að beita úrræðum sem þeir hefðu getað komist hjá ef þeir hefðu verið nógu margir. Það er lykilatriði, ekki bara fyrir löggæslu gagnvart borgaranum, heldur gagnvart því að starfshættir lögreglu séu í lagi, að löggæsla sé nógu vel fjármögnuð til að ráða allan þann mannskap sem þörf er á. Ég segi já við þessari tillögu.
Virðulegi forseti. Þetta er enn ein viðbótin í fjölþættri áætlun hjá Pírötum í eftirliti og baráttu gegn vinnumansali. Þetta er fjárframlag til lögreglunnar varðandi þann þátt baráttunnar gegn vinnumansali. En einnig erum við með breytingartillögur þar sem við leggjum til fjárframlög til ríkisskattstjóra, lögreglunnar og Vinnumálastofnunar vegna þessa átaks.
Virðulegu forseti. Hér hefur stjórnarandstaðan talað út og suður varðandi fjárheimildir til lögreglunnar. Einn minni hlutinn leggur til aukningu upp á 800 milljónir sem annar minni hluti virðist styðja þótt það séu órökstuddar tillögur, en leggur fram aðra tillögu um 11 millj. kr. aukningu til löggæslunnar. Því er hér statt og stöðugt haldið fram af hálfu stjórnarandstöðunnar að fé vanti til lögreglunnar þrátt fyrir að tölur sýni annað. Hér hefur það verið margrætt að fjárheimildir til lögreglunnar hafi aukist verulega undanfarin ár og ekki síst þetta ár, þar sem fjárheimildir hafa aukist um yfir milljarð á milli ára og ekki er dregið úr fjárheimildum til lögregluembættanna. Ég nefni þessar tölur í grófum dráttum: Hátt í 850 millj. kr. aukning til landamæravörslu, yfir 400 millj. kr. aukning fjárheimilda til þess að efla lögregluna í tengslum við almennt löggæslueftirlit í tengslum við aukningu ferðamanna, 80 millj. kr. vegna skipulagðrar glæpastarfsemi, 30 millj. kr. vegna peningaþvættis. Svona mætti lengi telja. Auðvitað fara þessir fjármunir til fjölgunar lögreglumanna og þeirra sem stunda lögreglustörf í víðu samhengi. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Hér er um að ræða varanlega aukningu til Landhelgisgæslunnar til eflingar grunnreksturs Landhelgisgæslunnar. Verkefnin þar eru mörg, eins og við höfum séð á þessu ári, og ekki veitir af stuðningi, þannig að takið vinsamlegast þátt.
Virðulegi forseti. Hér er um að ræða styrkingu Persónuverndar til að hún geti sinnt þeim verkefnum sem til hennar hafa fallið vegna nýju persónuverndarlöggjafarinnar. Tilefni og mikilvægi þeirrar löggjafar er mjög mikið og það er áhyggjuefni að Persónuvernd sé ekki betur í stakk búin og gerð til að framfylgja þeirri löggjöf þannig að ég bið vinsamlegast um stuðning.
Herra forseti. Hér leggur þingflokkur Pírata til afnám aðhaldskröfu gagnvart útlendingamálum. Þessi málaflokkur þarf hvað síst á aðhaldskröfu að halda og skýtur þetta raunar skökku við þar sem dómsmálaráðherra og útlendingayfirvöld almennt, hafa m.a. réttlætt grimmilega brottvísunarstefnu sína gagnvart svokölluðum tilhæfulausum umsóknum um alþjóðlega vernd með því að fjármunir í þessum málaflokki væru af skornum skammti. Að þá bæri að nýta betur gagnvart þeim aðilum sem sækja um alþjóðlega vernd sem þurfa raunverulega á henni að halda. Þessi fyrirætlun ríkisstjórnarinnar hefur náð vel fram að ganga. Svokölluðum tilhæfulausum umsóknum hefur fækkað verulega. Við leggjum til að þeir sem ríkisstjórnin telur vera réttmæta umsækjendur um alþjóðlega vernd fái þá alla vega að njóta þeirra fjármuna sem ríkisstjórnin sagði að þeir ættu að renna til.
Virðulegur forseti. Oft er talað um mikilvægi þess að auka skilvirkni Útlendingastofnunar og málsmeðferðir umsækjenda um dvalarleyfi hér, af hvaða ástæðum svo sem það er hverju sinni. Hins vegar virðist Alþingi ekki vera reiðubúið til að veita það fé sem þarf til að gera það án þess að það komi niður á réttindum og möguleikum fólks sem sækir um dvalarleyfi af einhverjum ástæðum, hvort sem það eru hælisleitendur eða einhverjir aðrir. Ef við viljum skilvirkara kerfi eigum við að gera það með því að veita þá fjármuni sem þarf til að hafa skilvirkt kerfi. Hættan er sú og hefur verið árum saman að leitast er við að breyta reglunum þannig að auðveldara sé að meðhöndla þessi mál og þá yfirleitt í þá átt að svarið verði nei, sýnist mér. Ég hef hvorki tíma né sennilega þolinmæði þingmanna til þess að fara yfir hvers vegna það er slæm hugmynd fyrir okkur og slæm niðurstaða fyrir okkur sem þjóðríki og sem hagkerfi. En það þarf að fjármagna þennan málaflokk almennilega ef auka á skilvirknina á réttum forsendum.
Herra forseti. Hér er verið að leggja það til að peningar verði færðir frá Útlendingastofnun á fjárlagalið sem snýr að hælisleitendum. Er það gert með það fyrir augum að fjölga þeim starfsmönnum sem vinna í dvalarleyfisumsóknum. Það er mjög mikilvægt í þessum málaflokki að fram fari góð og skilvirk vinna og ég styð þá tillögu. En mig langar að benda á að ég tel að í framhaldinu þurfi einnig að skoða hvernig hægt sé að styrkja það ferli sem varðar þá sem vinna úr umsóknum um leiðréttingu ríkisfangs hér á landi. Ég held að það sé næsta mál sem þurfi að skoða og vona að við getum tekið það síðar.
Herra forseti. Hér erum við að fjalla um breytingartillögu Samfylkingarinnar sem leggur til 2 milljarða framlag í málaflokkinn samgöngur að gefnu tilefni. Samgöngukerfið okkar er einn af þeim innviðum sem vanræktir hafa verið stórkostlega á undanförnum árum og þar sem ég sit í hv. umhverfis- og samgöngunefnd er alveg ljóst að við verðum að gera miklu betur en þar sem við höfum haft hér fyrir framan okkur í fjárlögum af því að fólk verður að geta komist á milli staða á öruggum vegum til þess að geta sinnt vinnu sinni. Fólk verður að geta komist á milli staða til að geta sinnt námi sínu, komið börnunum á milli staða í hinum dreifðu byggðum en ekki síður hér á suðvesturhorninu þar sem öryggi vegfarenda er verulega ábótavant. Ég segi já.
Ég kem hingað upp aftur vegna þess að ég átta mig engan veginn á því af hverju verið er að leggja til nærri 550 millj. kr. niðurskurð í þessum málaflokki á sama tíma og við í umhverfis- og samgöngunefnd erum að fjalla um samgönguáætlun sem nánast allir eru óánægðir með. Nánast allir sem komið hafa fyrir nefndina. Af því að það þarf að gera miklu betur. Hvernig svarar ríkisstjórnin því neyðarkalli sem berst úr öllum landshornum? Jú, með lægri fjárveitingu í þennan málaflokk. Það er algjörlega óskiljanlegt og mun ég að sjálfsögðu ekki greiða þessu atkvæði.
Herra forseti. Þessi ríkisstjórn gerir nú mjög góða hluti í samgöngumálum. Framlög til samgöngumála hafa verið aukin frá því á síðustu fjárlögum um 14% og í fyrri fjárlögum þessarar ríkisstjórnar var aukningin milli ára 10%. Í fjármálaáætlun er gert ráð fyrir 5 milljörðum í aukningu næstu þrjú árin á hverju ári. Vissulega eru verkefnin næg. Við þekkjum það öll og mikil uppsöfnuð þörf. En við erum á góðri leið með að styrkja innviði landsins og við vitum að samgöngur eru grundvöllur þess að góð byggð sé vítt og breitt um landið og við þurfum auðvitað að skoða alla möguleika til þess að reyna að ná enn meira fjármagni til að hraða og flýta framkvæmdum. Ég held að það sé varla hægt að gera betur en við gerum núna nema við höldum bara áfram að toppa okkur sjálf í því sem við höfum verið að gera í tvennum síðustu fjárlögum þessarar ríkisstjórnar.
Það er sem sagt verið að skera þau niður?
Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir okkur metnaðarfull samgönguáætlun. Í fyrsta skipti er hún lögð fram til 5 og 15 ára og í fyrsta skipti í mjög langan tíma, ef nokkurn tímann, er hún fullfjármögnuð. Hér er verið að tala um verulegar viðbætur, við erum að tala um 39 milljarða og hækkunin milli 5 og 6 milljarðar frá því í fyrra. Verkefnin í samgöngumálum eru gríðarstór og þau kalla á samstillt átak til að ná árangri og koma okkur á ásættanlegan stað. Meginmarkmiðin lúta að greiðari, hagkvæmari, öruggari og umhverfisvænni samgöngum sem styrkja jákvæða byggðaþróun. Það er mín bjargfasta trú að besta fjárfesting þjóðarinnar til framtíðarinnar sé að fjárfesta í samgöngumannvirkjum. Þannig getum við byggt landið allt, nýtt tækifærin sem eiga eftir að koma. Ég fagna þessari framlagningu og ríkisstjórnin hefur talað skýrt: Við leggjum áherslu á innviðauppbyggingu.
Herra forseti. Það er ekki alltaf augljóst hvaða númer er undir. Um fjarskiptin er það að segja að þar liggur fyrir mjög metnaðarfull byggðaáætlun. Verið er að leggja lokahönd nokkurn veginn á ljósleiðaravæðingu í byggðum landsins sem skiptir gríðarlegu máli í þessum efnum. Það er lítils háttar aðhaldskrafa hér. En þetta er þess konar málefni sem sýnir virkilega hvern hug ríkisstjórnin ber til byggðamála í landinu.
Herra forseti. Hin mikilvægu orkuskipti eru hér undir líka. Við erum með raunaukningu í þessum málalið upp á 4,5 milljarða. Hluti gengur til orkuskipta, þessa gríðarlega mikilvæga málaflokks sem einkennist jú eins og allir vita af fjölbreyttum lausnum. Þarna er verið að leggja myndarlegan skerf í það enn einu sinni og stuðla að því í tengslum við þá tækni sem fram er komin að þetta nái fram að ganga hægt og bítandi.
Herra forseti. Þessi tillaga snýr að því að fjölga stöðugildum hjá Samkeppnisstofnun um tvö. Ég talaði við þá fyrir svona rúmu ári síðan. Eins og staðan er núna þá borga þeir þau með þeim sektum sem þeir leggja á, þeir borga fyrir starfsfólk sitt og vel það. Svo landsmenn og þingmenn sem greiða atkvæði um þessa tillögu átti sig á því hvað um er að ræða þá er skortur á samkeppni í landinu sem Samkeppnisstofnun gæti sinnt betur ef hún hefði meira fjármagn. Hún er með mikið af góðum tillögum þannig að hún gæti sinnt hlutverki sínu betur. Það sem það kostar landsmenn í vöruverði sem þeir borga úti í búð er jafnmikið og hærra virðisaukaskattsþrepið. Það sem leggst ofan á vöruverð hjá neytendum í landinu vegna skorts á samkeppni eru 24–25%. Með því að fjölga starfsfólki hjá Samkeppnisstofnun sem er löngu búin að borga fyrir sitt starfsfólk gerum við ekkert annað en að auka samkeppni og lækka vöruverð. Og viti menn! Ef við fylgjumst með The Economist þessa vikuna er þetta einmitt það sem þeir kalla nauðsynlegt skref til að bjarga kapítalismanum. Þannig að ég sé ekki annað en að hægri menn hljóti að greiða atkvæði með þessu.
Virðulegi forseti. Mér finnst fullt tilefni til að fagna þeim tímamótum sem felast í stórauknum framlögum til umhverfismála sem gefa okkur tækifæri til að standa betur að verndun náttúrulegra auðlinda, draga úr losun kolefnis, binda kolefni, byggja upp gróðurauðlind með ræktun skóga og landgræðslu, vernda jarðveg og fleira mætti nefna. Þarna felast líka í stóraukin framlög til vöktunar og rannsókna sem eru bæði mikilvæg vegna vinnu gegn loftslagsbreytingum, aðlögun að loftslagsbreytingum og til að stunda áfram hefðbundnar og nýjar auðlindanytjar.
Herra forseti. Það skýtur sannarlega skökku við að þegar verið er að auka sérstaklega í alls kyns loftslagsmál, svo sem skógrækt og landgræðslu, er á sama tíma lagt til af meiri hluta fjárlaganefndar að skera niður á milli umræðna til náttúruverndar, skógræktar og landgræðslu án nokkurra skýringa. Það hefur sjaldan verið jafn mikilvægt að auka stuðning til þessa málaflokks. Eins og skýrsla IPCC um stöðu loftslagsmála í heiminum segir er að verða of seint að bregðast við þegar framtíð okkar er í raun í húfi. Þá er sá niðurskurður sem hér er lagður til á milli umræðna sérstaklega sorglegur.
Herra forseti. Umhverfismál fá hér um 2 milljarða kr. viðbótarfjármagn. Það er áfram stígandi í þeim málaflokki. Það gengur til kolefnisbindingar í heild sinni. Eins og kemur fram er að vísu niðurskurður í skógrækt en í heild sinni er verið að auka til málaflokksins um 2 milljarða. Á einu ári hefur ríkisstjórnin tvisvar bætt við duglega í þennan mikilvæga málaflokk. Það er í samræmi við aðgerðaáætlun í loftslagsmálum sem á svo að markmiðsetja eftir því sem reynslu fleytir fram og rannsóknum. Það eru því græn fingraför á þessum peningum og það er vel.
Herra forseti. Á árinu 2012 voru lögbundnir menningarsjóðir, menningarsamningar landshluta og óskiptir liðir ráðuneyta efldir til að taka við umsóknum og afgreiða þær frá einstaklingum og félagasamtökum. Þar áður hafði fjárlaganefnd auglýst eftir umsóknum um fjárframlög og afgreitt þær á fundum sínum. Það fyrirkomulag var harðlega gagnrýnt. Breytingin var gerð í anda gegnsæis og þarfagreiningar og umsóknareyðublaðið var tekið af vef Alþingis. Breytingartillögu þá sem við greiðum nú atkvæði um getum við í Samfylkingunni ekki stutt, ekki vegna þess að verkefnin séu ekki ágæt heldur vegna þess að þeir, og aðeins þeir sem hafa góðan aðgang að þingmönnum eiga möguleika á að fá sérstaka styrki frá fjárlaganefnd af þessum toga. Það er, við eigum orð yfir slíkt; algerlega óásættanlegt.
Herra forseti. Hér er ekki á ferðinni stærsta breytingartillagan en þetta er engu að síður mjög mikilvæg breytingartillaga. Hér leggjum við til að 300 millj. kr. renni í svokallaðan sjónvarpssjóð sem styrkir leikið sjónvarpsefni. Þá upphæð munar ríkið ekkert um. Það munar miklu fyrir greinina. Því til viðbótar má nefna að ríkið mun hagnast á þessari innspýtingu enda skilar sérhver króna sér margfalt til baka í ríkiskassann. Framlag frá opinberum sjóðum er oft frumforsenda þess að hægt sé að sækja styrki úr sjóðum í útlöndum, en vegna skorts á fjármunum frestast t.d. upptökur á Föngum 2, og önnur tækifæri verða jafnvel aldrei til. Sérstök hvatning hefur borist okkur frá Samtökum kvikmyndaleikstjóra, Sambandi íslenskra kvikmyndaframleiðenda, Félagi kvikmyndagerðarmanna og Félagi leikskálda- og handritshöfunda um að styðja þessa tillögu. Ég vil því biðja hv. þingmenn um að greiða atkvæði eftir sannfæringu sinni en ekki samkvæmt ráðherraræðinu.
Virðulegi forseti. Það hefur átt sér stað alveg gríðarlegur vöxtur er varðar kvikmyndagerð og þáttagerð á Íslandi. Stjórnvöld hafa stutt mjög dyggilega við bakið á þessu sjóðum og bara á fjórum árum hafa framlög aukist um 71%, þ.e. úr tæpum 600 millj. kr. í rúman 1 milljarð. Það er alveg gríðarleg aukning og skilar sér í því að íslenskar kvikmyndir og þáttagerð fá nú alþjóðlegar viðurkenningar og verðlaun. Við erum auðvitað mjög stolt af því. Það sem stendur nú fyrir dyrum í mennta- og menningarmálaráðuneytinu er að við erum að móta kvikmyndastefnu til ársins 2030. Þar verður tekið sérstaklega til greina sú breyting sem átt hefur sér stað að við erum í auknum mæli að framleiða sjónvarpsþætti. Það verður mjög spennandi að fylgjast með því hvað þessi hópur gerir og ég bind miklar vonir við framtíðarmótun kvikmyndastefnu á Íslandi. Við höfum svo sannarlega gert mjög vel. En að mínu mati þurfum við að vanda til verka, ekki koma með tillögu á síðustu stundu, heldur að gera þetta í góðu samráði við kvikmyndaiðnaðinn og þáttagerð í landinu.
Virðulegur forseti. Ég freistast til að teygja aðeins úr mér til að minna á tvo litla þætti sem eru undir því að við fljótum hérna í gegnum allar þessar tölur og þennan texta án þess oft að stunda núvitund og muna hvað við erum að gera. Í þessum lið erum við m.a. að leggja til 400 millj. kr. framlag til stuðnings útgáfu íslenskra bóka, mjög mikilvægt menningarpólitísk mál, og við erum að leggja til að fjármagna Barnamenningarsjóð um 100 millj. kr. á komandi ári, hið fyrsta af fimm árum samkvæmt ályktun sem við samþykktum flest í ágætu veðri á Þingvöllum í sumar. Það er rosalega mikilvægt skref hér að daginn eftir alþjóðlegan dag barnaréttinda séum við að leggja 100 millj. kr. í sjóð til að styrkja börn til virkrar þátttöku í menningarlífi, í listsköpun, hönnun og nýsköpun til að leyfa röddum þeirra að heyrast.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Andrési Inga Jónssyni og ég hygg að hans góða ræða hafi átt allt eins við um þetta mál sem við greiðum atkvæði um núna, eins og áðan. Þetta mál snýst um menningarlegt ríkidæmi. Þetta snýst um innviði, svo ég komi nú því orði enn einu sinni að snýst um innviði íslenskrar menningar. Þetta snýst um varðveislu á samhengi íslenskrar menningar. Þetta er þjóðþrifamál og vonandi verður það til þess fallið að snúa við þeirri óheillaþróun sem minnkandi bóklestur hefur verið á undanförnum árum og laga það erfiða rekstrarumhverfi sem íslensk bókaútgáfa hefur búið við. Ég segi já.
Herra forseti. Þingflokkur Samfylkingarinnar leggur til 400 millj. kr. hækkun á framlögum til framhaldsskólanna til að bregðast við slæmri stöðu þeirra. Það er sérstaklega áhugavert að á sama tíma og hæstv. ráðherra hefur ítrekað boðað stórsókn í menntamálum er lagður til niðurskurður á framlögum til framhaldsskólanna, eitt af fáum málefnasviðum sem fá beinlínis lækkun á fjárframlögum. Við viljum bregðast við því enda tala forsvarsmenn framhaldsskólanna um að þau séu einfaldlega komin að þolmörkum, sem er ólíðandi, sérstaklega í þessu fortakslausa góðæri sem við búum við í dag samkvæmt hæstv. ráðherra, formanni Framsóknarflokksins. Við getum gert betur.
Herra forseti. Í þeim lið sem við greiðum atkvæði um er verið að auka framlög til nemenda um 180 millj. kr. Í raun er verið að skila peningum til baka inn í kerfið frá því að framhaldsskólinn var styttur, enda átti styttingin aldrei að leiða til þess að lækka framlög á hvern nemanda í skólum. Ég styð það. Ég vil líka nota þetta tækifæri til þess að fagna því að ákveðið hefur verið að ráða utanaðkomandi aðila og fela honum að gera úttekt á áhrifum styttingar framhaldsskólans í þrjú ár. Ég held að við sem samfélag þurfum á slíkri úttekt að halda til að vita hvað þessar breytingar [[Forseti hringir.]]hafa þýtt fyrir okkur. Eins og ég segi þá styð ég tillöguna í frumvarpinu.
Virðulegi forseti. Við erum mjög stolt af þeirri stefnu sem við erum með í menntamálum, þessi ríkisstjórn. Staðreyndin er sú að verið er að auka fjárframlag á hvern nemanda á framhaldsskólastiginu um 12%. Styttingin hefur ekki nokkur áhrif á að við tökum fjármagn frá framhaldsskólastiginu. Ég kannast ekki við að skólameistarar séu komnir að þolmörkum. Ég funda reglulega með þeim. Virðulegi forseti. Ég vil nefna að við erum að gera mjög spennandi og skemmtilega hluti á framhaldsskólastiginu. Við erum að ráðast að rótum brottfallsins. Við erum með sérstaka áherslu á börn með annað móðurmál en íslensku, vegna þess að brottfallið hjá þeim er einna mest. Við erum með sérstaka áherslu varðandi iðn-, verk- og starfsnám og sjáum í fyrsta sinn aukningu á milli ára í þessum greinum. Við erum stolt af stefnu okkar í menntamálum. Já, virðulegi forseti. Við erum í stórsókn.
Herra forseti. Við tölum mikið um að við stöndum frammi fyrir samfélagsbreytingum sem hafa munu ótrúleg áhrif á allt okkar líf og líka atvinnulífið. Besta leiðin til þess að mæta því er að bæta og stórefla menntun. Það höfum við líka mörg sagt. Háskólarnir fá hins vegar samkvæmt fjárlögum helmingi minna fé en lofað var í fjármálaáætlun. Það er vandséð að sjá þá stórsókn sem hæstv. menntamálaráðherra talar ítrekað um að eigi sér stað í menntamálum. Við munum, þvert á það sem hún hefur haldið fram, ekki ná markmiðum OECD 2020, það liggur fyrir. Við þurfum að auka fé til þess að við náum því. Þess vegna leggur Samfylkingin fram tillögu um 1 milljarð í háskólana. Og allir sem haldið hafa ræðurnar um framtíðina hljóta að samþykkja það.
Herra forseti. Þessi tillaga gengur út á það að fresta framkvæmdum við Hús íslenskra fræða og að þær 800 milljónir sem sparast þar verði nýttar til þess að bæta öryrkjum, þeim sem minnst mega sín í þessu samfélagi, þá skerðingu sem ríkisstjórnin hefur gert þeim að sæta.
Virðulegi forseti. Það er mjög áhugavert að sitja í þessari atkvæðagreiðslu. Ég verð stundum að hugsa um það að nú er mikið verið að fjalla um pólitík og sagt að hún þurfi að vera staðreyndamiðuð, að við þurfum að tala um hlutina eins og þeir eru. Staðreyndin er sú að við munum auka fjárframlög til háskólastigsins um 5,2%. Hvernig stendur á því að hv. þingmenn, sumir hér inni, átti sig ekki á því? Einnig vil ég nefna að búið er að auka um milljarða til háskólastigsins eftir að þessi ríkisstjórn tók við. Hvernig stendur á því að rektorar háskólastigsins fögnuðu sérstaklega þessum fjárlögum? Það er vegna þess að þessi ríkisstjórn stendur við þau loforð sem hún hefur sett fram. Við erum að stórauka fjármuni til háskólastigsins. Það er staðreynd. Mér þætti mjög vænt um að við værum með hv. þingmenn hér inni sem mundu taka tillit til þess, [[Forseti hringir.]]vegna þess að mér finnst það mjög heilbrigt að gera það.
Virðulegi forseti. Það er gleðilegt að ná eigi meðaltali OECD í framlögum til háskólanna árið 2020 og nauðsynlegt til að tryggja samkeppnishæfni Íslands til framtíðar. En 2020 verður skemmtilegt ár að ýmsu öðru leyti af því að þá er stefnt að því að taka upp nýtt fyrirkomulag námslána. Það verður nú aldeilis ný veröld fyrir stúdenta þá ef vel tekst til. Fyrst ég á 30 sekúndur afgangs, forseti, langar mig að spara mér sporin og nefna leikskólana, vegna þess að sáldrað er í gegnum menntamálahluta fjárlaganna tillögum að aðgerðum sem snúa að, eins og ráðherrann nefndi áðan, börnum og nemendum með önnur móðurmál en íslensku, börnum af erlendum uppruna. Það er gríðarlega mikilvægt af því að lengi býr að fyrstu gerð. Til þess að við komum í veg fyrir brottfall í framhaldsskóla þarf að takast vel til í grunnskóla og leikskóla. Við þurfum að halda þessu áfram upp háskólastigið [[Forseti hringir.]]og alls staðar sem við getum til þess að allir sem hingað flytjast eigi jöfn tækifæri á að [[Forseti hringir.]]njóta sín í samfélaginu. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Hér er verið að fjalla um fjárframlag til háskólanna. Hér hefur enginn haldið því fram að ekki hafi verið bætt í. Talað var um að ekki væri verið að bæta nógu miklu í. Það er beinlínis rangt. Hér hafa einn hv. þingmaður og einn hæstv. ráðherra komið upp og ítrekað talað um það, síðast hv. þingmaður núna, að við myndum ná markmiðum OECD 2020. Það munum við einfaldlega ekki gera. Þingflokkur Samfylkingarinnar hefur sett sig í samband við sérfræðinga hjá OECD og farið yfir það að miðað við ástandið 2014, miðað við nemendafjöldann þá, miðað við verðlag þá, myndum við ná þessum markmiðum, en síðan eru óvart liðin fjögur ár. Nemendum hefur fjölgað og ýmislegt hefur gerst. Við munum ekki ná þessu 2020, hæstv. ráðherra, en við skulum reyna að stefna að því saman.
Herra forseti. Undir þessum lið er verið að veita sérstakt framlag til nýstofnaðs lýðháskóla á Flateyri sem er að stíga sín fyrstu skref núna í haust og hefur verið komið á fót með dugnaði og krafti öflugs fólks. Lýðháskólar auka mjög fjölbreytni í námsvali fyrir fólk á öllum aldri. Við þekkjum LungA á Seyðisfirði, sem einnig fær fjármuni. Þetta mun treysta og efla byggð og auka fjölbreytni í menntunarframboði. Einnig er verið að auka stuðning við t.d. Fræðslumiðstöð Vestfjarða og Austurbrú á Austurlandi. Við þekkjum það að starfsemi símenntunarstöðva skiptir gífurlegu máli vítt og breitt um landið. Við þurfum að skoða í heildarsamhengi starfsemi þessara stöðva og hvernig við getum styrkt þær til framtíðar og að það sé gott jafnræði þarna á milli, hvar sem er á landinu. Þær skipta máli í öllu samhengi.
Herra forseti. Ríkisstjórnin fer mikinn í umræðunni og dregur ekkert af sér, segist leggja mikið til í framlögum í heilbrigðiskerfið. Í umræðunni ægir öllu saman, stofnframkvæmdum, steinsteypumannvirkjum og rekstrinum, þ.e. að veita þjónustu frá degi til dags. Starfsmenn og stjórnendur bíða enn eftir að ungfrú Stórsókn banki á dyrnar. Stóru sjúkrahúsin tvö, Landspítali og Sjúkrahúsið á Akureyri, stríða þegar við rekstrarvanda og hafa boðað erfiðleika í árslok. Á Landspítalanum einum er boðaður halli sem nemur jafnvel 2 milljörðum í árslok. Þarna er hörfað undan. Þarna er ekki sótt. Ég segi nei við áherslum ríkisstjórnarinnar, en já við breytingartillögum Samfylkingarinnar.
Virðulegi forseti. Ef ég væri með blaðið sem hv. þm. Guðjón S. Brjánsson var með hérna áðan myndi ég bara lesa upp sömu ræðu, enda er þetta mjög svipað. Þetta er til sama málefnis. Kannski tímir ríkisstjórnin ekki 2 milljónum þannig að við prófum 1,6. [[Hlátur í þingsal.]]
Herra forseti. Þetta er bara sú upphæð sem Landspítalinn hefur sagt að vanti til rekstursins. Ár eftir ár eftir ár. Við vitum hvernig sú þróun hefur verið. Við erum með skýrslurnar frá McKinsey og Landspítala. Við erum með það hvað gerðist í hruninu, niðurskurðurinn sem þar var. Það var kannski skiljanlegt, en síðan á uppgangsárunum undir stjórn hæstv. ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, og svo núna síðustu ár, hefur rekstur Landspítalans ekki verið tryggður. Enn hefur ekki allur rekstur Landspítalans fengið þá innspýtingu sem hann þarf. Þetta er alveg ljóst. Við höfum hamrað á því hérna trekk í trekk. Það eina raunverulega sem gerðist var þegar læknar fóru í verkfall í fyrsta skipti í sögunni. Þá stóð flokkur upp sem er í ríkisstjórn núna og sagði að þyrfti að laga þetta. Þetta er hluti af þeim vonbrigðum sem ég hef orðið fyrir varðandi Svandísi Svavarsdóttur sem hæstv. heilbrigðisráðherra. Hún gerir marga aðra góða hluti og ég er ekki búinn að yfirgefa stuðning minn við hana í heilbrigðismálum, ég held hún muni geta gert góða hluti. En það eru gríðarleg vonbrigði [[Forseti hringir.]]að ekki skuli vera hægt að tryggja rekstur Landspítalans. Þessi tillaga er í boði. Þessi tillaga er búin að vera í boði. Þetta er það sem Landspítalinn hefur sagt hvers vegna. Ég myndi vilja fá að heyra frá heilbrigðisráðherra: [[Forseti hringir.]]Hvers vegna er það ekki tryggt sem Landspítalinn segir að hann þurfi í rekstur?
Virðulegi forseti. Þau fjárlög sem hér eru til umræðu eru verulegt fagnaðarefni fyrir heilbrigðisþjónustuna. Aukningin í málaflokkinn er 9,5 milljarðar frá yfirstandandi ári og er bætt í á öllum sviðum þjónustunnar. Nokkur atriði standa þar upp úr. Nýbygging Landspítalans, löngu tímabær. Efling heilsugæslunnar. Full fjármögnun geðheilbrigðisáætlunar og verulega aukið fjármagn í það að draga úr kosnaðarþátttöku sjúklinga, sem er sérstakt réttlætismál og snýst um það að jafna aðgang að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag. Það er ekki bara réttlætismál, það er líka kjaramál. Samkvæmt Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni er það eitt mikilvægasta málefnið sem við getum tekist á hendur til þess að berjast gegn fátækt í heiminum. Heilbrigðismál eru í sókn í þessum fjárlögum og ofarlega á verkefnalista þeirrar ríkisstjórnar. Ég segi já.
Hæstv. forseti. Hér er um að ræða töf á uppbyggingu nýs þjóðarsjúkrahúss við Hringbraut, sem lá þá kannski ekki svona rosalega mikið á eftir allt saman. En okkur í Miðflokknum þykir rétt að tíminn verði notaður, fyrst nú á að hægja á framkvæmdum, til þess að gera alvöruúttekt á staðarvali og nýta það tækifæri sem gefst. Það má þá alltaf auka kolefnisbindingu með því að moka ofan í holuna aftur þegar tímar líða fram og 19 skóflur safna nú ryki í hirslum Landspítalans. Við skulum nota það tækifæri sem nú gefst til þess að gera alvöru óháða staðarvalsgreiningu og byggja þjóðarsjúkrahús á nýjum og betri stað.
Herra forseti. Það var ánægjuleg stund þegar skóflustunga var tekin af miklu fjölmenni 13. október síðastliðinn að nýjum meðferðarkjarna Landspítalans. Sú framkvæmd mun gjörbylta allri heilbrigðisþjónustu í landinu til hins betra. Hér er við 2. umr. verið að gera ráð fyrir 4,7 milljörðum kr. til uppbyggingar á meðferðarkjarnanum á næsta ári. Það hefur verið gagnrýnt að skorið sé niður milli umræðna upp á 2,5 milljarða kr. Það á sér skýringu. Það á sér þá skýringu að á þessu ár var fimm mánaða töf á gatnagerð og jarðvegsvinnu. Sú töf mun breyta einhverju um uppsteypu á næsta ári á meðferðarkjarnanum, en það mun ekki breyta því að meðferðarkjarninn verður tekinn í notkun 2024 eins og áætlanir hafa staðið til. Það er mjög mikilvægt, ég fagna því sérstaklega, vegna þess að við þurfum sannarlega á nýju þjóðarsjúkrahúsi að halda. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Mjög alvarleg staða er á heilbrigðisstofnunum landsbyggðarinnar. Við þeim vanda er ekki brugðist í fjárlagafrumvarpinu eða með breytingartillögum meiri hlutans. Sem dæmi má nefna þá vantar 130 millj. kr. til Heilbrigðisstofnunar Vestfjarða. Svipaða sögu má segja af Heilbrigðisstofnun Vesturlands, Norðurlands og Austurlands. Heilbrigðisstofnanir Suðurnesja og Suðurlands vantar rúmar 208 milljónir, hvora um sig. Íbúafjölgun í Suðurkjördæmi hefur verið gríðarleg undanfarin ár. Á Suðurnesjum hefur til að mynda fjölgað um 22% síðastliðin þrjú ár. Við því er ekki brugðist í fjárlagafrumvarpinu. En auðvitað hlýtur slík fjölgun að kalla á breytingar og aukin fjárframlög. Breytingartillaga okkar í Samfylkingunni er einmitt til að bregðast við þessum vanda stofnananna úti á landi.
Herra forseti. Við í Viðreisn höfum verið frekar íhaldssöm gagnvart því að auka útgjöld og koma með útgjaldatillögur. Við munum koma með einhverjar tillögur á milli 2. og 3. umr., en þær verða mjög hóflegar og verða að fullu fjármagnaðar, eðlilega. Hér er hins vegar vandamál sem meiri hluti ríkisstjórnarflokkarnir hafa ekki leyst, þ.e. hinn mikli vandi á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Það er verkefni sem ekki getur beðið og við verðum að koma til móts við þau verkefni sem blasa við sjúkra- og hjúkrunarstofnunum og heilsugæslustöðvum á landsbyggðinni. Þess vegna segi ég já við þessi málefni. Það er mikilvægt að hlustað verði á þær raddir sem koma frá heilbrigðisstarfsfólki á landsbyggðinni.
Herra forseti. Heilbrigðisþjónustan hefur farið halloka á landsbyggðinni hringinn í kringum landið á undanförnum árum. Það eru engin merki um viðsnúning í þessu frumvarpi. Það á bæði við um þá lögbundnu þjónustu sem stofnunum er gert að veita og viðhald og endurbætur á húsnæði og tækjabúnaði. Heilsugæslan er auðvitað grunnþjónusta okkar. Það er sérstakt umhugsunarefni. Þjónustan er brotakennd eins og hún er í dag. Gefin eru fyrirheit, en það vantar að láta verkin tala. Starfsmenn eru í önnum. Þeir bíða ekki eftir að ungfrú Stórsókn komi í heimsókn. Þeir bíða eftir aðventunni, en kvíða því svolítið að það verði hugsanlega einhver önnur förukona sem banki upp á sem oft er á ferðinni á þessum árstíma.
Herra forseti. Sjúkrahúsþjónusta á landsbyggðinni skiptir okkur öll miklu máli. Hlutverk þessara stofnana í byggðafestu verður seint ofmetið. Það er því ánægjulegt að nú er verið að bæta inn fjármagni í rekstrargrunn þessara stofnana, sem er varanleg breyting og bætist við þá aukningu sem sett var inn á síðustu fjárlögum. Verkefni þessara stofnana sem fyrsti viðkomustaður stórs hluta landsmanna er styrkt með bættri greiningartækni, eins og gert er ráð fyrir í breytingartillögu meiri hlutans. Með nýrri heilbrigðisstefnu verða svo verkefni þessara stofnana betur skilgreind og samspil þeirra, heilsugæslu, sérfræðiþjónustu og þjónustu stóru sjúkrahúsanna, ákveðin.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem fjárlaganefnd bókaði í nefndaráliti. Þar kemur fram að nefndin telji rekstrargrundvöll landsbyggðarsjúkrahúsanna þröngan. Ráðherra hefur svigrúm í safnliðum til að létta undir með stofnununum. Virðulegi forseti. Mikilvægt er að fara yfir hlutverk, verkefni og skyldur sjúkrahúsanna við samfélögin. Endurskoða reikningsgrunninn, fjármögnun sjúkrahúsanna í takt við fjölgun íbúa, fjölda ferðamanna og fjármagna stofnanirnar í takt við raunveruleikann á hverjum stað og í takt við það sem er bókað í fimm ára fjármálaáætlun.
Herra forseti. Þetta er bara engan veginn nóg fyrir rekstur heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Nú skulu landsbyggðarþingmennirnir hugsa sinn gang þar sem þeir eru að lækka veiðigjöld. Vitið þið hver forgangsröðun landsmanna er gagnvart lækkun veiðigjalda, samkvæmt skoðanakönnun sem Gallup gerði? Forgangsröðun landsmanna varðandi lækkun veiðigjalda er 1,4 eða 1,6, á meðan forgangsröðun allra flokkanna í ríkisstjórn og á landsbyggðinni er í kringum 77, á móti 1,4. Þeir milljarðar sem verið var að lækka veiðigjöld um nægja - hvað voru þeir? 3 milljarðar? En enn vantar 800 millj. kr. fyrir rekstur heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Þannig að í hvert einasta skipti sem fólk sækir sér heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni á næsta ári skulu landsmenn hugsa til þess að það var frekar sett í forgang að lækka veiðigjöld og það vel rúmlega, en að tryggja rekstur heilbrigðisþjónustunnar. Þetta er nokkuð sem þið sitjið uppi með.
Herra forseti. Miðflokkurinn leggur hér fram breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið um sérstaka fjárveitingu upp á 70 millj. kr. til heilsugæslunnar á landsvísu til að auka heilsueflingu aldraðra. Málið er brýnt að mati landlæknis og er liður í því að bregðast við bráðavanda vegna biðlista eftir hjúkrunarheimilum.
Herra forseti. Heilsugæslan á að vera fyrsti viðkomustaður í heilbrigðiskerfinu, eins og við höfum margoft heyrt. Aukning til málaflokksins er um 10% á milli ára eða nærri 2,5 milljarðar ofan á aukninguna sem var á þessu ári. 650 millj. kr. er bætt við vegna geðheilsuteyma og 400 millj. kr. til að lækka kostnaðarþátttöku sjúklinga auk þeirra 500 millj. sem lagðar voru til þess verkefnis á þessu ári. Fyrstu áfangar í skimun krabbameina í ristli verða innleiddir og eru þeir liður í mikilvægu forvarnastarfi. Hér er verið að efla heilbrigðiskerfið svo um munar undir forystu Vinstri grænna. Það skiptir máli hverjir stjórna. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Samfylkingin leggur til að 1 milljarður renni til reksturs hjúkrunarheimila í landinu og að þessi upphæð bætist við þær 300 millj. kr. sem stjórnarmeirihlutinn treystir sér til að setja í reksturinn. Samtök rekstraraðila hafa nefnilega óskað eftir 1.500 millj. kr., en með þessari breytingu er þeirri kröfu að nokkru mætt. Vandinn við þennan málaflokk er að rekstur hans er á svo mörgum höndum. Meðal annars reka fjölmörg sveitarfélög hjúkrunarheimili með halla og þurfa þá að mæta honum með því að taka aura úr öðrum málaflokkum, tómstundum unglinga, menningarlífi, tómstundum aldraðra jafnvel. Í því er ekkert réttlæti þar sem ríkið á að greiða fyrir þetta. Þá hafa komið fulltrúar rekstraraðila og talað um að það þyrfti bókstaflega að fara að skera niður kjöt á sunnudögum. Getur þá hv. þingheimur verið sammála um það að í orðsins fyllstu merkingu verði þá búið að skera inn að beini?
Herra forseti. Hér er um að ræða breytingartillögu um aukið fjármagn til hjúkrunarheimila. Breytingartillaga meiri hlutans samsvarar einungis einum fimmta af því sem hjúkrunarheimilin óskuðu eftir. Staðan hjá hjúkrunarheimilum er grafalvarleg. Eins og hér hefur komið fram hafa forsvarsmenn hjúkrunarheimila jafnvel áhyggjur af hvernig staðið verði að gæði matar á þessum heimilum. Herra forseti. Erum við virkilega komin þangað, þegar þetta eru áhyggjurnar sem eru bornar á borð fyrir fjárlaganefnd? Þetta eru ekki orð stjórnarandstöðunnar. Þetta eru orð forsvarsmanna hjúkrunarheimilanna. Ísland er 11. ríkasta land í heimi. Bara í gær sagði formaður Framsóknarflokksins og ráðherra í þessari ríkisstjórn að við værum í fortakslausu góðæri. Hvernig stendur þá á því, herra forseti, að við getum ekki gert betur þegar kemur að jafn sjálfsagðri þjónustu og hjúkrunarheimilum? Hér er engin sókn, hæstv. heilbrigðisráðherra. Herra forseti. Af hverju getum við ekki einfaldlega hlustað betur á þá sem þarna starfa? Og af hverju getum við ekki gert betur gagnvart þeirri kynslóð sem byggði Ísland upp?
Herra forseti. Við Íslendingar erum að eldast sem þjóð. Biðlistar eru þar af leiðandi að lengjast á þessu sviði og virðist vera að ríkisstjórnin hafi það bara sem tísku hjá sér að reyna að stuðla að því að byggja upp biðlista. Því viljum við í Viðreisn mótmæla. Við viljum horfa inn í framtíðina. Það þarf að sinna þessu strax. Það þýðir ekki að bíða og setja fólk á biðlista, hvort sem það eru eldri borgarar eða sjúklingar eða aðrir sem þurfa að leita til hins opinbera. Þess vegna viljum við í Viðreisn, og það er eitt af forgangsmálum okkar, efla og stuðla og ýta undir óöryggi eldri borgara, þeirra sem þurfa að leita til hjúkrunarstofnana, sem og að komast inn á hjúkrunarheimili. Þess vegna segjum við já.
Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um hækkun á framlagi til rekstrar hjúkrunarheimila. Sú hækkun nemur rúmum 276 millj. kr. og er til að mæta kostnaði við aukna hjúkrunarþyngd. Í samstarfssáttmála ríkisstjórnarinnar segir m.a., með leyfi forseta: „Einnig verður hugað að því að styrkja rekstrargrundvöll hjúkrunarheimila en áhersla verður einnig lögð á aðra þjónustuþætti, svo sem heimahjúkrun, dagþjálfun og endurhæfingu.“ Jafnframt segir að ráðist verði í stórsókn í uppbyggingu nýrra hjúkrunarrýma. Á næsta ári verða tekin í notkun tæplega 200 ný hjúkrunarrými á höfuðborgarsvæðinu. Það er 162 rýma aukning frá því sem nú er. Á næstu árum eru á áætlun nær 200 rými í viðbót víðs vegar um landið, m.a. á höfuðborgarsvæðinu. Hér er loksins verið að ráðast í það átak sem svo lengi hefur verið kallað eftir í málaflokknum. Þær breytingar sem við gerum á framlögum eru eitt skref í þá átt að bæta rekstrargrundvöll þessa mikilvæga þáttar öldrunarþjónustunnar. Ég treysti því að við munum bæta í á næstu árum.
Virðulegi forseti. Drykkjusýki, alkóhólismi, er þjóðarböl, þjóðarsjúkdómur. Sú fjölskylda er naumast til í landinu sem ekki hefur upplifað einhvern harmleik af völdum þessa sjúkdóms. SÁÁ hefur gegnt mjög mikilvægu hlutverki við að hjálpa fólki til heilsu og hefur gert það um áratugaskeið. Að undanförnu hefur svo bæst við að herjað hefur verið á ungt fólk með vægðarlausri markaðssetningu á ávanabindandi og banvænum verkjalyfjum. Tillaga okkar hér er tilraun til þess að efla meðferðarstarf og mæta þessu og útrýma biðlistum. Ríkisstjórnin setur aðeins helming af því sem beðið hefur verið um af hálfu SÁÁ. Við viljum mæta þessum þörfum.
Herra forseti. Það er stutt síðan við vorum hér nokkur, þar á meðal hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra, í Háskólabíói á tónleikum til styrktar SÁÁ. Það gera sér allir grein fyrir því, bæði sem voru á þeim tónleikum og þeir sem fylgst hafa með málum, að það þarf að gera meira en bara að taka það hænuskref sem ríkisstjórnarflokkarnir boða. Þess vegna er mikilvægt fyrir okkur að horfast í augu við þann vanda sem blasir við íslensku samfélagi. Hann er núna. Við vitum að ungt fólk sviptir sig lífi í auknum mæli m.a. af því að það fær ekki þjónustu og umönnun. Þess vegna verðum við að fara í þetta mál núna. Mér finnst erfitt að horfa á töfluna eins og hún lítur út núna, meira rauða en græna. Ég hefði viljað sjá hana alla græna. Við segjum já.
Herra forseti. Háskaleg fíkniefnavá steðjar að landsmönnum og er talað um faraldur í því sambandi. Hefur margt fólk, ekki síst yngri kynslóðin, orðið illa úti með hörmulegum afleiðingum í allt of mörgum tilfellum. Flokkur fólksins vill bregðast við því með því að mæta rökstuddum óskum SÁÁ um aukin framlög svo taka megi á vandanum af færasta starfsfólki í sjúkrastofnunum og meðferðarheimilum samtakanna.
Hæstv. forseti. Biðlistinn á Vogi hefur mikið verið til umræðu á Alþingi í vetur, í haust. Alvarleiki þess máls er sá að biðlistinn hefur verið um 600 manns nú síðustu misseri, en er kominn í 620 manns núna. Þetta er dauðans alvara. Ég er mjög ánægður með að fjárlaganefnd skuli þó hafa sett pening í þennan málaflokk. En samt dugar það ekki til vegna þess að fjárþörfin er milli 250 og 300 millj. kr. Hvet ég því þingheim til að greiða atkvæði með þessari tillögu. Þar sem talað var um núvitund hérna áðan þá má minna á að þörfin er núna.
Hæstv. forseti. Hér er svipuð tillaga uppi, bara aðeins önnur upphæð en var í síðustu tillögu. Alkóhólismi er mjög alvarlegur sjúkdómur. Sá sem er haldinn þeim sjúkdómi er ekki alltaf tilbúinn að sækja sér hjálp. Því segi ég þetta? Ég segi þetta vegna þess að talað hefur verið um að biðlistarnir þyrftu að vera faglegir, en það sækir enginn um að gamni sínu að fara inn á Vog, hann gerir það af knýjandi þörf. Oft er það þegar viðkomandi er tilbúinn, en þá er sá gluggi mjög lítill og þá þarf því að grípa sjúklinginn strax og hann biður um hjálpina, því að virkur alkóhólisti er mjög fljótur að skipta um skoðun í þessum efnum. Þetta er dauðans alvara.
Herra forseti. Bara til þess að ítreka, þetta er í þriðja sinn sem ríkisstjórnarflokkarnir fá tækifæri til þess að styðja nákvæmlega þessa starfsemi. Ég vil taka undir öll orð hv. þm. Sigurðar Páls Jónssonar áðan varðandi þá mikilvægu starfsemi sem SÁÁ sinnir. Nú er þriðja tækifærið fyrir ríkisstjórnarflokkana til þess að segja já við þessu mikilvæga máli. Þörfin er núna. Þörfin er brýn. Ég segi já.
Virðulegur forseti. Við höfum að undanförnu rætt mikið um kjör og aðbúnað öryrkja. Þau eru afleit og möguleikar þeirra til þátttöku í samfélaginu eru gerðir erfiðir og ómögulegir í mörgum tilvikum. Við viljum losa um þá fjötra sem búið er að herða hastarlega. Aukin velferð skilar sér margfalt til baka, bæði með óbeinum og beinum hætti, með auknum lífsgæðum og meiri orku. Samfylkingin vill skera á hnútana, flýta sjálfsögðum breytingum og við leggjum til breytingartillögu sem nemur 4 milljörðum kr. Ég segi auðvitað já.
Virðulegi forseti. Ég styð þessa tillögu um að hækka þetta um þessa 4 milljarða. Ég vil bara nefna það af því að við tölum oft um milljarða í sambandi við almannatryggingar, hversu oft við nefnum líka milljarða þegar kemur að skattbreytingum. Það er stundum alveg kostulegt að heyra umræðuna hérna um að það sé allt of dýrt að gera eitthvað í málefnum öryrkja og aldraðra í almannatryggingakerfinu, en síðan þegar kemur að skattalækkunum er skyndilega ekkert mál að minnka tekjur ríkissjóðs um fleiri, fleiri milljarða. Mér finnst sú kaldhæðni afskaplega áhugaverð. Mér fannst bara rétt að nefna það þannig að fólk væri undir það búið að sjá milljarða þegar kemur að svona stórum kerfum. Við eigum að búast við að sjá milljarða í skattkerfinu, það er stórt kerfi. Almannatryggingakerfið er stórt kerfi. Það þarf stundum mikla peninga til þess að laga það. Það er mikilvægt að gera það. Við getum það alveg. Þess vegna styð ég þessa tillögu.
Herra forseti. Hér er mikilvæg viðleitni til þess að rétta af ranga forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Þetta er tillaga sem felur í sér að leiðrétta þá forgangsröðun sem er í boði ríkisstjórnarinnar. Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er að lækka framlög til eldri borgara og öryrkja. Því viljum við mótmæla í Viðreisn. Þess vegna styðjum við þessa tillögu frá Miðflokknum. Ég vil mótmæla því sérstaklega að það sé á forsendum þess að starfshópur, endurskoðunarhópur, í tengslum við málefni öryrkja sé ekki búinn að klára verkin, að verið sé að bíða með þessa tillögu. Það er rangt. Ítrekað hafa komið fram tillögur m.a. af hálfu fulltrúa Þroskahjálpar í starfshópnum um að það eigi að hækka bætur til öryrkja frá og með næstu áramótum. Við viljum standa við það sem lofað var. Þess vegna segjum við í Viðreisn já við tillögunni.
Hæstv. forseti. Fátækasta fólkið á Íslandi bíður enn eftir réttlæti í boði ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur. Ríkisstjórnin hefur mætt öryrkjum með kylfu og gulrót að vopni. Gulrótin er sú að þeir fái bætur, en kylfan er sú að þeir þurfi að samþykkja starfsgetumat sem ekki er tilbúið. Öryrkjar hafa ekki orðið við því og súpa nú seyðið af því og fá þessa nöturlegu jólagjöf frá ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur. Það er alveg rétt sem fram kom áðan, það skiptir máli hverjir stjórna. Öryrkjar þessa lands eru einmitt núna að komast að því að það skiptir verulegu máli. Þeir þurfa enn um sinn að bíða eftir því réttlæti sem þeim var lofað vegna þess að félagsmálaráðherra og starfshópur hans hafa ekki skilað sínu verki eins og lög gera ráð fyrir. Það er engin trygging fyrir því að það starf verði búið núna á vormánuðum eins og boðað er. Þannig að öryrkjar þurfa enn um sinn að bíða eftir réttlæti vegna aðgerðaleysis ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur.
Ég segi já við þessari tillögu því að mér finnst augljóst að það loforð sem gefið var um 4 milljarða á næsta ári ætti einfaldlega að taka gildi frá 1. janúar 2018. Það er hvati fyrir ríkisstjórnina til þess að klára þetta mál, óháð því hvenær starfsgetumatið verður tilbúið. Það heyrðist alveg á göngunum, af því að afkomuviðmiðið er rétt undir 1%, að ef það frestaðist um tvo mánuði eða eitthvað svoleiðis að koma starfsgetumatinu inn í kerfið og samþykkja breytingarnar, myndi það bjarga afkomuviðmiðinu, þannig að þá væru öryrkjar aftur að redda afkomuviðmiði ríkisstjórnarinnar. Tvímælalaust á þetta að gilda frá 1. janúar til þess að ekki sé hægt að snuða öryrkja um það loforð sem þeim var gefið. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ríkisstjórnin var búin að lofa öryrkjum að þeir fengju 4 milljarða inn í þennan málaflokk. Búið var að lofa því við framlagningu þessa fjárlagafrumvarps. Þessir peningar eru til. Það er hægt að forgangsraða með öðrum hætti. Það er t.d. hægt að sleppa því að lækka veiðigjöld um 3 milljarða [[Það er búið að eyða …]]- mögulega líka fyrir þá sem hafa nóg á milli handanna. Það er allt í lagi að standa einu sinni við orð sín gagnvart því fólki sem á ekki neitt. Þetta fólk þarf alltaf að bíða. Við erum margsinnis búin að stinga upp á því að þó að þetta komi til framkvæmda einhvern tímann á öðrum hluta árs eða þriðja eða hvenær sem það verður sem tillögurnar verða tilbúnar, geti þetta gilt frá 1. janúar. Það er sanngjarnt. Það er réttlátt [[Forseti hringir.]]að láta þetta gilda frá 1. janúar. Ég skora á þingmenn [[Forseti hringir.]]að greiða atkvæði samkvæmt sannfæringu sinni. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Ég segi já.
Virðulegi forseti. Ég styð þessa tillögu og segi já við henni. Ég man ekki eftir þeim tíma þar sem ekki var verið að endurskoða almannatryggingakerfið, enda er um óhemjustórt og flókið kerfi að ræða. Þannig að ef við ætlum alltaf að láta einhverjar heildarendurskoðanir, sem eru mikilvægar, standa í vegi fyrir því að við gerum litlar breytingar munu öryrkjar þurfa að bíða að eilífu, vegna þess að það verður alltaf einhver endurskoðun á almannatryggingakerfinu í gangi. Þetta er einfaldlega það stórt, viðamikið og flókið kerfi, að jafnvel þótt gerðar séu breytingar eins og þær að koma á starfsgetumati eða hvað eina, sem meðan ég man er alls ekki óumdeilt, þá getum við ekki látið öryrkja bíða árum saman eftir því að við klárum einhverja heildarendurskoðun til þess eins að standa við gefin loforð, svo dæmi séu tekin. Það gengur ekki. Ég styð tillöguna og segi já.
Herra forseti. Við sjáum kannski skýrast í stjórnarsáttmálanum í hvaða forgangi öryrkjar eru. Þeir eru ekki í fyrsta kafla um styrkingu Alþingis, þeir eru ekki í öðrum kafla um sterkt samfélag, þar eru heilbrigðismálin fyrst mikilvæg, menntamálin mikilvægt. Svo koma efnahagsmálin, svo eitthvað, svo eitthvað, og svo loksins jafnréttismál, og þar, einhvers staðar í þriðja undirkafla, er talað um almannatryggingar og velferðarkerfi og öryrkja. Ef við horfum á það hverjir eru kjósendur, hverjir kjósa, af þeim sem eru með tekjur undir 250 þús. kr. á mánuði, sem eru flestir öryrkjar, þá sjáum við það að þeir kjósa ekki Vinstri græn og Vinstri græn sjá það. Það eru fleiri sem kjósa Vinstri græn sem eru með yfir 1,5 milljónir í tekjur á mánuði, 11%, en þeir sem eru undir 250 þús. kr. á mánuði, sem eru ekki nema 9%. Ef við horfum á Framsóknarflokkinn er það eitthvað svipað. Svo horfum við á Sjálfstæðisflokkinn, þar er að vísu aðeins meira en ekki mikið, það er náttúrlega stærri flokkur, Sjálfstæðisflokkurinn. Staðreyndin er sú að öryrkjar kjósa ekki þessa flokka [[Forseti hringir.]]og treysta þeim ekki. Þessir flokkar hugsa: Hvers vegna ættum við þá að forgangsraða þeim þarna? [[Forseti hringir.]] Ég ætla að vona að öryrkjar vakni til lífsins gagnvart því að [[Forseti hringir.]]þeir flokkar sem sitja í stjórn munu ekki hugsa um velferð öryrkja miðað við [[Forseti hringir.]]það sem við höfum séð í tillögunum. Og þá sjáum við hvaðan stuðningur þeirra kemur.
Þingmaðurinn segir?
Þingmaðurinn segir já.
Herra forseti. Það er náttúrlega ekki hægt að sitja undir þeim málflutningi sem hér var hafður frammi áðan án þess að gera athugasemd. Að gera því skóna að ríkisstjórnarflokkarnir, sérstaklega Vinstri grænir, standi ekki við bakið á öryrkjum vegna þess að öryrkjar kjósi ekki flokkinn, er náttúrlega fyrir neðan virðingu hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar. Ég ætla bara að benda á eitt. Á síðustu tveimur árum, þ.e. frá 2017 og fram til næsta árs, er verið að auka framlög í málefnum öryrkja og fatlaðra um nær 10 milljarða. Hér liggur fyrir þinginu stjórnarfrumvarp sem er að fella niður tekjuskatt af uppbótum á lífeyri. Það mun bæta hag þessa fólks sem verst stendur um 500 milljónir ári, hv. þingmaður. Að koma síðan hér upp og halda því fram að ríkisstjórnarflokkarnir taki afstöðu til [[Forseti hringir.]]einstakra hópa sem standa illa, út frá einhverjum skoðanakönnunum - það eru einhverjir aðrir en þessi ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]sem gera það. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hv. þingmaður hefur gert grein fyrir atkvæði sínu.
Ég segi nei.
Virðulegi forseti. Það á að fresta 1,1 milljarði til öryrkja. Því miður, þegar herra Frestur kemur til öryrkja, þá tekur hann peningana og hverfur. Alveg eins og hann gerði með krónu á móti krónu skerðinguna, sem hefur verið frestað í tvö ár, þar hurfu 24 milljarðar. Hver er stærsta frestunin sem hefur orðið? Afturvirkar hækkanir sem allir hafa fengið frá 2009 nema eldri borgarar og öryrkjar. Þar af leiðandi get ég ekki stutt þetta. Ég segi nei.
Forseti. Það að gefa vilyrði fyrir því að örorkulífeyrisþegar fái 4 milljarða, að draga úr krónu á móti krónu skerðingum og taka svo hluta af því til baka og fresta því um hver má vita hvað langan tíma og að halda hópi fólks áfram í fátækt sem þarf svo innilega á því að halda að þessari fátækt verði aflétt, er bara kostnaður. Það er enginn sparnaður sem felst í því. Við Píratar erum með tillögu um að ganga lengra. Það á að afnema þessar skerðingar alveg. Þetta er nauðsynlegt skref fyrir framtíðina, fyrir framtíðarkynslóðir og fyrir líf þessa fólks. Það er ömurlegt að horfa upp á að verið sé að taka það fjármagn til baka sem var búið að lofa þessum hópi fólks.
Þingmaðurinn segir?
Ég segi nei.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Óli Björn Kárason talaði um það áðan að það hefði verið vel í lagt þegar við samþykktum hér í vor, þverpólitískt, að afnema skatta af styrkjum til öryrkja og þeirra sem eru lágtekjufólk og þurfa á hjálp að halda, vegna hjálpartækja. Eins og það sé vel í lagt. Þetta virkaði hreinlega eins og mistök hjá löggjafanum því hvernig í veröldinni dettur nokkrum í hug að þykjast láta einhvern hafa 100 þúsund kall í styrk og láta hann svo borga nánast 200 þúsund kall til baka? Ég segi: Þetta voru 331,5 millj. kr., ekki hálfur milljarður, en það virðist vefjast fyrir mönnum. Þarna munaði ekkert um 170 milljónir. Getum við kannski notað þær í eitthvað annað eins og SÁÁ? En þingmaðurinn segir nei.
Herra forseti. Þegar við erum með þrjá flokka sem eru jafn ólíkir og þessir flokkar sem eru í ríkisstjórn þá er nokkuð ljóst að menn þurfa að miðla málum. Einn flokkurinn fær eitthvað, annar flokkurinn fær hitt o.s.frv., til þess að ná á breiddina. Það er eitt sem þessir flokkar hafa sameiginlegt, það er mjög lág prósentutala kjósenda þeirra sem hafa undir 250 þúsund kr. í tekjur. Á þriðja ársfjórðungi þessa árs hjá Gallup kemur fram að 5% kjósenda Framsóknarmanna eru með undir 250, 9% hjá Vinstri grænum og það eru 14% hjá Sjálfstæðisflokknum. Það er stærri flokkur. Ef við horfum síðan á forgangsröðunina í ríkisfjármálum, sem er könnun sem Gallup gerði fyrir Pírata í vor, þá fær forgangsröðun á almannatryggingum hjá kjósendum Framsóknarflokksins 17 stig, hann er neðstur, svo Sjálfstæðisflokkurinn 21, svo Vinstri grænir með 27. Píratar eru með 34, Samfylkingin með 45. Þetta er bara það sem kjósendur eru að segja um forgangsröðunina. Kjósendur ykkar flokka [[Forseti hringir.]]setja þetta ekki í forgang. Það er enginn að segja mér að þið hlustið ekki á það. Svo sjáum við bara hvernig [[Forseti hringir.]]stjórnarsáttmálanum er stillt upp. [[Forseti hringir.]]Þetta eru ekki flokkar sem setja öryrkja í forgang. [[Forseti hringir.]]Þetta er niðurstaðan.
Þingmaðurinn segir?
Nei.
Herra forseti. Hér eru til hópar, stórir hópar í landinu, sem lifa á barmi örvæntingar frá mánuði til mánaðar. Þeim var lofað 4 milljörðum. En vegna þess að fjárlögin voru byggð á sandi, sem var fyrirséð, þurfti ríkisstjórnin að snúa sig út úr hlutunum. Hvað gerir hún? Hún lítur yfir salinn og fer ekki með byrðarnar á þann sterkasta, ekki þann næststerkasta, ekki okkur öll hin, nei, hún leitar upp mjóslegnasta einstaklinginn og setur allt á hann. Þetta er forhert. Þetta er ruddalegt. Þetta er ljótt. Ég ætla að biðja ríkisstjórnina að fara heim til sín á eftir og velta því aðeins fyrir sér hvort aðrir hópar í samfélaginu hefðu frekar [[Forseti hringir.]]getað borið þessar byrðar?
Þingmaðurinn segir?
Já. [[Hlátrasköll í þingsal]]
Þingmaðurinn segir nei?
Ég segi nei!
Herra forseti. Framlög til málaflokksins Örorka og málefni fatlaðs fólks, nr. 27, hækka um 12% frá fjárlögum yfirstandandi árs. Þeir 4 milljarðar sem hefur verið lofað til hækkunar örorkulífeyris á ársgrundvelli inn í rekstrargrunn munu verða til reiðu eins og lofað hefur verið, en á næsta ári verður hækkunin 2,9 milljarðar. Hér er verið að bæta umtalsverðum fjármunum í málaflokkinn, auk þess sem hækkun á útgreiðslum um 3,6% stendur. Hér er um verulega aukningu að ræða og því ber að fagna. Ég segi já.
Hæstv. forseti. Þessi þingmaður segir nei. Eftir 40 daga flettum við mörg upp í bók þar sem í stendur: „Allt, sem þér gjörðuð einum minna minnstu bræðra, það hafið þér gjört mér.“ Ég held að það væri hollt fyrir þá sem standa að þeim gjörningi, sem er þríeinn í dag, ef ég man rétt, það væri verulega hollt fyrir þá þegar þeir byrja að úða í sig jólasteikinni að lesa þessi orð áður en þeir byrja og vita hvort þeim verður jafn gott af eins og áður. Það er forkastanlegt, herra forseti, að ráðast að fátækasta fólki á Íslandi eins og hér er gert. Menn hafa ítrekað í dag fengið möguleika til þess að fara af þessari leið, en einbeittur viljinn er svo mikill að menn halda áfram og skirrast ekki við að ráðast að garðinn þar sem hann er lægstur. Það er ekki til eftirbreytni. Þingmaðurinn segir nei.
Herra forseti. Ég kem hér upp vegna þess að mig hreinlega svíður orðfærið sem ég hef heyrt stjórnarliða fara með þegar kemur að þessari breytingu, að um minni háttar frávik sé að ræða. Þetta heyri ég endurtekið, að yfir milljarður sé minni háttar frávik þegar kemur að fjárframlögum til öryrkja. Mér þykir þetta ekkert minni háttar frávik. Ég held að öryrkjum þyki það alls ekki. Ég vildi bara halda því til haga hér.
Þingmaðurinn segir?
Þingmaðurinn segir nei.
Herra forseti. Hér liggur fyrir breytingartillaga frá meiri hluta þessa þings um að lækka, takið eftir, lækka, fyrirhugaða fjármuni til öryrkja um rúman milljarð. Þarna stendur lækkunin svart á hvítu. Hér er bókstaflega verið að lækka fjármuni til öryrkja frá því sem var búið að ákveða þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram fyrir einungis tveimur mánuðum síðan. Í mínum huga er það fullkominn ræfildómur að útskýra þessa lækkun með þeim orðum að það hafi tekið tíma að útfæra kerfisbreytingar. Við getum vel látið þær breytingar virka afturvirkt. Við gerum það oft í þessum sal. Meira að segja hefur það verið gert þegar laun þingmanna hafa verið hækkuð. Enn á ný mun þetta fortakslausa góðæri sem ráðherrarnir stæra sig af ekki ná til öryrkja. Þið þurfið ekki annað en tala við einn öryrkja til að komast að því. Herra forseti. Ég leyfi mér að stórefast um að nokkur öryrki eða fjölskyldur þeirra muni nokkurn tímann kjósa ríkisstjórnarflokkana aftur. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Þingmaðurinn segir?
Ég segi nei.
Virðulegur forseti. Um þessa tillögu áttum við góðar umræður hér í þinginu á mánudag við 2. umr. fjárlagafrumvarps. Skýringarnar að baki þessu eru m.a. þær kerfisbreytingar sem eru í undirbúningi og fjármagn sem er ætlað í þær í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár. Af hverju verðum við að ræða þetta í samhengi við kerfisbreytingar? Hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson kom inn á það áðan hver aukningin væri á milli ára til þessa málaflokks. Aukningin til málefnasviðs 27 hefur aukist úr 42 milljörðum í 63 milljarða frá árinu 2015. Það er ráðgert að þessi aukning haldi áfram og verði árið 2030 komin upp í 90 milljarða miðað við enga aukningu til einstaklinga, enga aukningu inn í málaflokkinn aðra en vegna náttúrulegrar fjölgunar í þessum málum. Þarna hefur okkur mistekist sem samfélagi. Það er þess vegna sem við þurfum nýtt kerfi til þess að aðstoða ungt fólk til þess að detta ekki út af vinnumarkaði eins og er að gerast í dag. Þess vegna þurfum við nýtt kerfi. Það er þess vegna sem við þurfum samhliða því aukningu til þeirra sem verst standa. Það er þess vegna [[Forseti hringir.]]sem ég segi já við þessari tillögu, vegna þess að við erum ekki komin á leiðarenda. Við erum í þessu verkefni. Þess vegna get ég með góðri samvisku sagt já hér í kvöld. Ég vonast til þess að það verði stuðningur við málið frá stjórnarandstöðunni þegar það kemur hér inn í þingið, [[Forseti hringir.]]að berjast fyrir breyttu kerfi í þessum málum.
Þingmaðurinn segir já.
Virðulegi forseti. Þarna erum við að samþykkja að hætta að skerða styrki með sköttum; þeim ljóta leik, sem hefur verið stundaður hér árum saman, að plata veikasta fólkið okkar til að taka við peningum sem það hélt að það væri að fá en voru svo rifnir af þeim ári síðar. Þetta er ljóstýran í þessum málum. Ég vona að hún skili sér í fleiri málefnum, vegna þess að það er einn hópur hér sem fær ekki að eiga séreignarsparnaðinn sinn, það eru öryrkjar. Það hlýtur að vera það næsta sem við sjáum gerast, að þeir fái að eiga séreignarsparnað sinn eins og allir aðrir.
Herra forseti. Við höfum haldgóðar upplýsingar um að kjör þeirra eldri borgara sem minnst hafa á milli handanna eru í engu samræmi við almenn lífskjör í landinu. Stór hópur þeirra dregur fram lífið undir fátæktarmörkum. Það er fátækt fólk - fátækt, aldrað fólk - á Íslandi. Verði þetta frumvarp óbreytt að lögum mun kaupmáttur lífeyris Tryggingastofnunar enn og aftur halda áfram að dragast aftur úr kaupmætti launa á næsta ári eins og hann hefur raunar gert mörg undanfarin ár. Aldraðir setjast ekki við samningaborð, kjör þeirra eru ákveðin hér. Sýnum þeim sóma. Við þurfum að breyta til, hér þarf að verða viðsnúningur. Þess vegna styð ég breytingartillögu Samfylkingarinnar og skora á sem flesta að gera það sömuleiðis. En ég er ekki bjartsýnn.
Herra forseti. Nú fá menn annað tækifæri til að gera þeim hópi aldraðra sem hefur vilja, kraft og þor til að vinna sér inn peninga, þ.e. laun, án þess að þau skerðist við hundraðþúsundkall, án þess að skerða lífeyri hans. Forstjórinn í Garðabænum, sem hæstv. fjármálaráðherra hefur svo miklar áhyggjur af fær ekki greiðslur úr almannatryggingakerfinu og skerðist því ekki nokkurn skapaðan hlut. [[Gripið fram í.]]Akkúrat. Venjulegur eldri borgari sem hefur kraft og getu til að vinna sér inn smáaukatekjur - þetta mál er sett fram fyrir hann. 1.100 milljónir kostar þetta, brúttó. Það kostar u.þ.b. 700 milljónir nettó þegar ríkið hefur fengið skatt af þessum peningum. En þetta sparar líka peninga því að þetta kemur í veg fyrir félagslega einangrun aldraðra og lengir jafnvel ævi þeirra. Þetta gerir aldrað fólk virkt miklu lengur en ella. Við erum að eldast sem þjóð, við þurfum á þessu fólki að halda í vinnu því að við flytjum inn fullt af vinnuafli [[Forseti hringir.]]og það er reynsla og þekking sem býr í þessu fólki. Við skulum ekki vanmeta hana, gera lítið úr henni. Við skulum samþykkja þessa tillögu.
Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi hér áðan eigum við að búast við að sjá fleiri milljarða þegar við ræðum um almannatryggingakerfið almennt. En eftir upplýsingasöfnun hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar á sínum tíma kom í ljós að það var eitt sem væri hægt að laga í almannatryggingakerfinu sem væri það að afnema skerðingar ellilífeyris almannatrygginga vegna atvinnuþátttöku. Það myndi kosta aðeins 1,1 milljarð, sem er mjög lág upphæð í samhengi við almannatryggingar, þegar fyrir liggur að geta lagað eitthvað sem skiptir fólk verulega miklu máli. Til samanburðar eru það fleiri tugir milljarða þegar kemur að lífeyrissparnaðinum og að hætta skerðingum vegna lífeyrissjóðs sem fólk á. Það segir sig sjálft, þar sem þessi upphæð er þetta lág í samhengi við almannatryggingakerfið, að fólk heldur aftur af sér með vinnu. Fólk á efri árum heldur aftur af sér vinnu vegna þessara skerðinga. Þess vegna er ég ekki trúaður á að þetta verði það mikill kostnaður. Ég held reyndar að þetta gæti jafnvel endað í plús hjá ríkinu vegna þess að þetta myndi leysa úr læðingi getu fólks sem þó getur enn unnið á efri árum - sem eru auðvitað ekki allir, en sumir, margir. Þá koma skattgreiðslur á móti. Við höfum svo sem farið oft yfir þetta. Mér finnst þess virði að undirstrika samhengi [[Forseti hringir.]]þessarar upphæðar við aðrar upphæðir með sambærilegri spurningu. Það segir okkur sögu, segir okkur hvað er óhætt að gera. Það segir okkur að við myndum bæta kerfið mjög mikið með því að gera þetta.
Herra forseti. Stjórnarmeirihlutinn bregst ekki við ákalli verkalýðshreyfingarinnar um breytingar á barnabótakerfinu og vill að upphæðin, sem við samþykkjum hér fyrir árið 2019, sé að raunvirði sú sama og samþykkt var fyrir árið 2013. Barnabótakerfið hefur markvisst verið veikt undanfarin ár og þúsundir barnafjölskyldna hafa dottið út úr kerfinu. Skerðingarhlutföllin eru allt of grimm og verða til þess að fólk undir miðgildislaunum fær engar barnabætur. Þær byrja að skerðast á launum sem eru í neðsta tekjufjórðungi. Við í Samfylkingunni viljum hverfa frá stefnu ríkisstjórnarinnar um að barnabætur séu eingöngu í formi styrks til fátækra og viljum horfa til hinna norrænu ríkjanna - útfærsla barnabóta og breytingartillögur okkar eru til að stíga skref í þá átt.
Virðulegi forseti. Þessi breytingartillaga gengur út á að lengja fæðingarorlof í 12 mánuði. Ýmiss konar vandamál hafa verið tengd því að brúa bilið á milli fæðingarorlofs og leikskóla og myndi þessi breytingartillaga alla vega hjálpa verulega til, þótt hún nái ekki alla leið. En þetta er skref í þá átt að gefa foreldrum meiri tíma með börnunum sínum og hjálpar til við að brúa bilið milli fæðingarorlofs og dagforeldra eða leikskóla.
Herra forseti. Ég vil hvetja þingmenn til að styðja þessa mikilvæga tillögu um lengingu fæðingarorlofs. Þingflokkur Samfylkingarinnar hefur lagt fram frumvarp til breytinga um slíkt sem nú liggur fyrir þar sem gert er ráð fyrir að fæðingarorlof lengist úr níu mánuðum í tólf. Í árslok 2012 samþykkti ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna slíka lengingu en horfið var frá því í tíð ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem kom á eftir. Sitjandi ríkisstjórn hefur raunar talað fyrir lengingu fæðingarorlofs á tímabilinu. Þess vegna hvet ég hana nú til að samþykkja þessa tillögu og frumvarp Samfylkingarinnar og drífa í málinu.
Forseti. Mér finnst einnig mikilvægt að nefna að það að lengja fæðingarorlofið í tólf mánuði er ekki einungis mikilvægt til að brúa bilið á milli leikskólans og fæðingarorlofs, það er líka mikilvægt fyrir þroska barnsins. Við sjáum núna hversu mikilvægt það er fyrir barnið að hafa tíma með foreldrum sínum á þessu viðkvæma þroskastigi barnsins. Níu mánuðir eru bara allt of stuttur tími. Við verðum að lengja fæðingarorlofið og ég hvet alla til að greiða atkvæði með þessu máli.
Virðulegi forseti. Í þessum tölulið, nr. 78, er verið að leggja til að fjárheimildir Fæðingarorlofssjóðs verði auknar um 2,2 milljarða. Munar þar mest um hækkun hámarksgreiðslna úr 520.000 í 600.000 til foreldra í fæðingarorlofi. Það er í samræmi við áform stjórnvalda um aukinn stuðning við barnafjölskyldur með hækkun orlofsgreiðslna. Það rímar vel við þann texta sem við fengum í skilaboðbelgjum sem lágu á borðunum hjá okkur í gær og því ber að fagna. En áfram verður svo unnið að lengingu fæðingarorlofsins á kjörtímabilinu.
Herra forseti. Það er eilíft verkefni að auka jöfnuð í samfélaginu. Með hækkun barnabóta undir þessum málaflokki um 1,6 milljarða milli ára er stigið skref í þá átt. Barnabætur hækka þannig um 15% á milli ára og hafa hækkað um 26% frá því að ríkisstjórnin tók við. Framlög til fæðingarorlofs hækka um 19% á árinu. Hér eru stigin mikilvæg skref til að auka jöfnuð í samfélaginu og fyrir því munu Vinstri græn halda áfram að berjast.
Virðulegi forseti. Hér er um að ræða 84 milljónir í vinnumál og atvinnuleysi sem skiptast niður á starfsendurhæfingarsjóðinn VIRK, til að uppfylla lágmarksskilyrði samnings sem gerður hefur verið um greiðslur til starfsendurhæfingarsjóðs. Samkvæmt lögum á að greiða 0,13% af tryggingagjaldinu í starfsendurhæfingarsjóðinn sem ákveðið mótframlag á móti aðilum vinnumarkaðarins. Það hefur hins vegar ekki verið gert. Þá er til samningur þar sem greiða á 0,05% af tryggingagjaldinu í staðinn. Það vantar 73 milljónir upp á að það samningsatriði verði uppfyllt. Til viðbótar eru þá 11 milljónir til Vinnumálastofnunar vegna baráttu gegn vinnumansali. Það summast upp í 84 millj. kr.
Virðulegur forseti. Hér eru undir vinnumarkaðsmál. Í fjárlögum er lagt til að aukið verði um 260 millj. kr. í Ábyrgðasjóð launa í ljósi endurskoðaðrar áætlunar um útgjöld ársins 2019. Einnig er undir þessum lið lagt til að 250 millj. kr. verði varið til vinnusamninga öryrkja. Vinnusamningar eru árangursríkasta úrræðið sem í boði er til að auka virkni fólks með skerta starfsgetu. Þeir eru í mörgum tilfellum hluti af starfsendurhæfingu öryrkja og því mikilvægur liður í að virkja fólk til varanlegrar endurkomu á vinnumarkað. Í fjármálaáætlun 2018–2022 var boðið að þetta vinnumarkaðsúrræði yrði eflt til muna með um 660 millj. kr. aukningu á tímabilinu. Ásókn í úrræðið hefur reynst meiri en áætlað var og tekur umbeðin viðbótarfjárheimild mið af því að ekki þurfi að grípa til takmarkandi aðgerða. Það er gott.
Herra forseti. Þrátt fyrir ummæli verkalýðshreyfingarinnar og atvinnulífsins um að húsnæðismálin og átök þar um séu lykillinn að góðu samkomulagi í komandi kjarasamningum, hafa heildarfjárhæðir sem ríkisstjórnin ver til húsnæðisstuðnings nánast verið óbreyttar á milli ára. Stjórnvöld verða einfaldlega að bæta í þennan húsnæðisstuðning og tryggja fleiri stofnframlög. Hér verður m.a. að byggja fleiri og hagkvæmari íbúðir og bregðast við grafalvarlegu ástandi á húsnæðismarkaðnum, ekki síst byggja upp leigumarkað án hagnaðarsjónarmiða. Þess vegna leggjum við í Samfylkingunni til að stofnframlög til almennra íbúða aukist um 2 milljarða, bæði til að mæta uppsafnaðri þörf en einnig til að mæta kröfum vinnumarkaðarins.
Herra forseti. Þrátt fyrir ummæli verkalýðshreyfingarinnar og atvinnulífsins um að húsnæðismálin séu lykillinn að samkomulagi komandi kjarasamningum helst heildarfjárhæð vegna húsnæðisstuðnings nánast óbreytt á milli ára. Árið 2019 verða vaxtabætur einungis 3,4 milljarðar kr., sem er minna en til stóð að hafa þær árið 2018 þegar þær áttu að vera 4 milljarðar kr. Lækkunin nemur 15% á milli ára. Í heild hefur húsnæðisstuðningur í gegnum vaxtabótakerfið rýrnað að raungildi um ríflega 70% frá árinu 2013 og heimilum sem fá vaxtabætur fækkað um rétt 19 þúsund. Það verður að ráðast í breytingar til að tryggja að vaxtabæturnar fari raunverulega til þeirra sem þurfa á þeim að halda. Því þarf að hækka framlögin og breyta viðmiðum. Tillaga okkar í Samfylkingunni er einmitt til þess gerð.
Herra forseti. Þetta er ótrúlegt. Hér er tillaga um að lækka stuðning til húsnæðismála á sama tíma og farið er fram á af verkalýðshreyfingunni og atvinnulífinu að bæta þurfi í. Ég veit ekki á hvaða glæfrasiglingu ríkisstjórnin er. Þetta er ekkert hennar einkamál. Það er kannski táknrænt að eini menntaði skipstjórinn í ríkisstjórninni virðist halda kúrs og nær að landa 3 milljörðum handa skjólstæðingum sínum, á meðan skorið er niður við trog gagnvart því fólki sem þarf á peningum að halda.
Herra forseti. Tillaga þessi lýtur að sérstakri fjárveitingu til Krabbameinsfélagsins upp á 50 milljónir. Krabbameinsfélagið vinnur mjög mikilvægt starf í baráttunni við krabbamein, sem er sannarlega þakkarvert. Félagið stundar rannsóknir, fræðslu og forvarnir og veitir ekki síst þeim sem greinast með krabbamein og aðstandendum þeirra mikilvægan stuðning. Krabbameinsfélagið hefur til fjölda ára unnið afar mikilvægt starf í leit að brjóstakrabbameini meðal kvenna. Þjónusta félagsins er viðkvæm og það er mjög mikilvægt að tryggja til framtíðar samfellu hennar á hendi reyndra sérfræðinga. Krabbameinsfélagið sótti um fjárframlag til fjárlaganefndar upp á 70 millj. kr. til að styrkja reksturinn. Stjórnarflokkarnir, meiri hlutinn, höfnuðu þessari beiðni. Miðflokkurinn leggur til sérstakt framlag til krabbameinsfélagsins upp á 50 milljónir eins og áður segir. Ég hvet þingheim til að styðja þetta mál. Þetta er gott og mikilvægt mál.
Virðulegur forseti. Ólíkt því sem kom fram hér áðan í máli sumra þingmanna er verið að auka við framlög til sjúkrahússins Vogs og SÁÁ í þessari tillögu. Það er pínulítið sérstakt að sjá marga sem töluðu hér fjálglega áðan um það hversu nauðsynlegt það væri að ætla að sitja hjá við þessa aukningu. Hér er lögð til aukning sem er sett til ráðuneytisins sem fer í það að semja sérstaklega og beint við sjúkrahúsið Vog. Það er verið að koma til móts við ítrekað ákall um aukna göngudeildarþjónustu og festa þar með þá þjónustu í sessi, ekki síst á landsbyggðinni, nokkuð sem töluvert hefur verið kallað eftir. Þær tillögur sem áður hafa verið hér til umræðu um Vog tóku ekki beint á þeirri skilgreindu þörf, göngudeildarþjónustu, sem gert er í þessari tillögu. Ég veit töluvert um sjúkrahúsið Vog og er tilbúinn að styðja það góða verk sem þar er unnið. Þess vegna segi ég já.
Virðulegi forseti. Hér gæti hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir tekið eftir, hér eru að koma til baka þeir milljarðar sem voru óútskýrðir áðan og þetta á að vera afnám króna á móti krónu. Það kemur hér inn í lýðheilsu og stjórnsýslu velferðarmála, en það er ætlun okkar að leggja fram að frá 1. apríl á næsta ári eigi að koma til afnám krónu á móti krónu skerðingarinnar. Ástæðan fyrir því er sú að þetta kostar ansi mikið, en við vitum að það kemur þó nokkuð mikið til baka í þessu. Þá er hægt að sjá það betur á reynslunni af hluta ársins á næsta ári hvaða áhrif það hefur á heilu ári á næsta stað.
Forseti. Við Píratar lítum á afnám krónu á móti krónu skerðingar örorkulífeyrisþega sem fjárfestingu, fjárfestingu í fólki sem er fjárfesting í framtíðinni. Það er mikilvægt skref til að veita fólki það frelsi að lifa og fyrir marga að ná bata á eigin forsendum. Við getum stigið þetta skref. Við höfum efni á því, vegna þess að við fáum þetta greitt margfalt til baka. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Ég heyri svokallaða hægri menn - ég segi svokallaða vegna þess að ég er sjálfur svolítið ringlaður yfir því nákvæmlega hvað allt þýðir - ég heyri úr hægri áttinni að fólk eigi að fá að njóta ávaxta erfiðis síns og þess vegna sé ekki gott að skattleggja allt upp úr öllu valdi. En hvað með 100% skatt? Hér er auðvitað ekki um skatt ræða, hins vegar eru þau sömu áhrif á fjárhag fólks sem verður fyrir krónu á móti krónu skerðingum. Það vinnur sér inn eina krónu og það missir eina krónu. Það sem meira er, er að vegna þess að tekjur sem eru taldar til tekjuskatts geta haft áhrif á enn aðrar greiðslur, þá getur þetta orðið meira en 100%. Mig langar gjarnan til þess að í hvert sinn sem fólk talar um letjandi skatt eða letjandi kerfi þá hugsi það til þessa. Það sem við leggjum til hér að verði lagað er bara kerfisvilla. Þetta er bara eitthvað sem er ekki rétt hannað. Vissulega kostar peninga að breyta því, eðlilega. Því hvet ég fólk til að leiðrétta þessa villu. Ég trúi því ekki að fólk myndi setjast niður og hanna þetta kerfi nákvæmlega eins og það er í dag og hafa þessa bersýnilegu [[Forseti hringir.]]villu inni í því. Ég trúi því ekki. Þetta er það sem við köllum í tölvubransanum böggur, lögum hann bara.
Herra forseti. Undir þessum lið eru nokkrar fjárveitingar. Ef maður les nefndarálit meiri hlutans þá sjáum við að undir þessum lið er fjárveiting til SÁÁ upp á 150 milljónir, fjárveiting til Ljóssins upp á 30 milljónir, sem er stuðningsmiðstöð við krabbameinsgreinda. Þetta eru góð mál sem Miðflokkurinn styður. Hins vegar er þarna undir líka sérstakt gæluefni Sjálfstæðisflokksins, að bæta í ríkisbáknið. Þarna eru 70 milljónir til að skipta upp velferðarráðuneytinu og aðrar 92 milljónir til að efla ráðuneytið. Miðflokkurinn getur ekki stutt þessa stefnu Sjálfstæðisflokksins, að bæta í ríkisbáknið. En það er hins vegar ámælisvert, herra forseti, hvernig þetta er sett upp hér í atkvæðagreiðslunni, að ekki skuli vera hægt að greiða atkvæði sérstaklega um það að styðja við SÁÁ - um leið þarf maður að styðja við það áhugamál Sjálfstæðisflokksins að bæta við ríkisbáknið. Miðflokkurinn verður að sitja hjá í þessu, en ég bendi á að við fluttum tillögu um að hækka framlag til SÁÁ.
Herra forseti. Ég ætla bara að vekja athygli þingmanna og hugsanlega þjóðarinnar á því að ríkisstjórnarflokkarnir hafa fellt hér hverja einustu tillögu stjórnarandstöðunnar, sem sumar hverjar voru meira að segja fluttar af einstaka þingmönnum stjórnarflokkanna. Hér hefur verið kallað eftir nýjum vinnubrögðum, ekki síst frá Vinstri grænum, og þeir detta í nákvæmlega sömu skotgrafirnar og þeir gagnrýndu þegar þeir voru hinum megin við borðið. Það var ekki ein einasta tillaga sem hlaut hljómgrunn hjá þessum flokkum. Sjónvarpssjóðurinn, hann var felldur, ætti að vera þverpólitískt mál. Það mátti ekki setja örlitla viðbót í hjúkrunarheimilin fyrir eldri borgara, mátti alls ekki standa við loforð við öryrkja. Það var meira að segja ekki einu sinni hægt að fá stjórnarflokkana til að senda aukna neyðaraðstoð til barna í Jemen. Ég skil ekki þessi vinnubrögð. Ég skil ekki af hverju við getum ekki komist upp úr þeim gamaldags vinnubrögðum að allt sem kemur frá stjórnarandstöðunni eigi stjórnarflokkarnir átómatískt að fella. Mér finnst að þingmenn stjórnarflokkanna eigi að skammast sín fyrir þetta, [[Forseti hringir.]]því að ég veit að þeir hafa margir hverjir kallað eftir að við komumst upp úr þessum förum sem hér eru því miður aftur og aftur staðfest. Þetta er ekki góður dagur fyrir þingið. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Ég ætla að gera grein fyrir því af hverju nefndin kallar þessa tillögu aftur. Þannig er að nefndin hefur fengið til sín alla helstu aðila sem tengjast þessu máli, um að endurlána allt að 1,5 milljarða til Íslandspósts. Nefndin hefur þannig aflað sér upplýsinga um stöðu félagsins og væntanlegar aðgerðir og um leið breyttar rekstrarforsendur. Það tengist því frumvarpi sem er til umfjöllunar í hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Við sjáum því gjörbreytt rekstrarumhverfi. Nefndin telur sig einfaldlega þurfa meiri tíma til að vinna úr þeim gögnum og upplýsingum sem hún hefur aflað sér og leggur til þessa frestun. Um leið vil ég benda á lið 7.19 í 6. gr. á þskj. 450, sem við tökum fyrir hér í kjölfarið, um heimildina til að leggja Íslandspósti til aukið eigið fé vegna fyrirliggjandi lausafjárvanda félagsins.
Herra forseti. Ég leyfi mér að koma hingað upp og fagna því sérstaklega að þessi tillaga sé kölluð aftur til hæstv. fjárlaganefndar. Ég lýsi yfir miklum áhyggjum varðandi rekstur og starfsemi Íslandspósts. Ég tel brýnt að öll nefndin - ég vona að þetta verði ekki eitthvert meirihlutadæmi, heldur að haft verði samráð þvert á flokka um þetta mikilvæga fyrirtæki sem ég hef miklar áhyggjur af. Ég vonast til þess og veit að undir forystu frábærs formanns fjárlaganefndar verður málið rannsakað gaumgæfilega. Ég tel brýnt að fjármálaráðuneytið komi líka að málinu og svari ákveðnum spurningum hvað þetta fyrirtæki varðar. Ástandið hjá Íslandspósti er mjög alvarlegt og skiptir miklu máli að þingheimur afgreiði það mál vel frá sér. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég vil nefna það hér þannig að ekki verði misskilningur varðandi það atriði sem snýr að b-lið, þ.e. að endurlána allt að 1.000 millj. kr. til Vaðlaheiðarganga ehf., að rétt er að geta þess og taka fram að hér er ekki um að ræða eiginlega viðbót, heldur er verið að draga á fyrri heimild sem við samþykktum fyrir ári síðan, vegna þess að framkvæmdin hefur tafist. Þannig að það komi skýrt fram.
Virðulegi forseti. Það er gaman að ljúka deginum á gömlum kunningja sem Vaðlaheiðargöngin eru og styttist nú sem betur fer í að þau verði tekin í gagnið, sú mikla samgöngubót sem þar er á ferð. Þegar þetta mál var hér til umfjöllunar síðast fyrir rúmu ári sagðist ég vonast til þess að næst þegar við fengjum að fjalla um að endurfjármagna ætti göngin, yrði það til að við horfðumst í augu við orðinn hlut og gerðum þessa framkvæmd að ríkisgöngum, sem bendir til að sé raunin varðandi alla fjármögnun þeirra. Ég studdi ekki þá breytingu sem gerð var á lögum um Vaðlaheiðargöng fyrir rúmu ári og styð því heldur ekki þá tillögu sem hér liggur fyrir.
Herra forseti. Það er aldrei of oft sagt úr þessum ræðustól hversu mikilvægt það er að hlúa að íslenskri tungu. Við býsnumst líka oft yfir því að íslenskum ungmennum sé tamara að beita ensku fyrir sig en íslensku. Íslensk ungmenni eru vön því að geta flett upp ókeypis öllu sem viðkemur enskri tungu; andheitum, samheitum, réttritun. Það er ekkert mál. Það er innbyggt í ritvinnsluforritin. Hér er verið að veita heimild til þess að ganga til samninga um kaup á réttindum að íslenskri orðabók og eftir atvikum öðrum sambærilegum orðabókum og fela stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum að opna rafrænan aðgang að þeim öllum. Það er byltingarkennt skref, tel ég, til þess að auðvelda aðgang að þessum orðabókum ókeypis og mun sérstaklega bæta stöðu íslenskra ungmenna sem ekki eru von því að borga fyrir þjónustu á netinu af þessu tagi. Ég vildi vekja athygli á því. Ég vil óska ríkisstjórn og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra til hamingju með það. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Það er margt áhugavert undir þessum lið, en ég vil hvetja hv. allsherjar- og menntamálanefnd til að skoða þetta út frá menningarsögulegu sjónarhorni og fá kynningu á því hvað um er að ræða, hvað býr þarna að baki. Ég held að flest verkefnin séu mjög verðug og áhugaverð, en ég held að það væri líka ágætt að þingið væri upplýst um hvert verið er að stefna varðandi kaup á ýmsum menningarminjum, hvort sem það eru hús eða annað.