Frá því að Alþingi kom síðast saman til fundar fyrir liðna nefndaviku hafa tveir fyrrverandi alþingismenn andast, raunar nánir samherjar í þjóðmálum og flokksfélagar, þeir Sverrir Hermannsson og Guðjón Arnar Kristjánsson. Verður þeirra nú minnst. Sverrir Hermannsson, fyrrverandi alþingismaður, ráðherra og forseti neðri deildar Alþingis, lést á hjúkrunarheimilinu Mörk 12. mars sl., 88 ára að aldri. Sverrir Hermannsson var fæddur á Svalbarði í Ögurvík 26. febrúar 1930. Foreldrar hans voru Hermann Hermannsson, útvegsbóndi þar, og kona hans, Salóme Rannveig Gunnarsdóttir, húsmóðir. Um fermingaraldur fluttist hann til Ísafjarðar með foreldrum sínum. Sverrir lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1951 og kandídatsprófi í viðskiptafræði 1955. Þegar á skólaárum lét Sverrir til sín taka, var formaður Vöku, félags lýðræðissinnaðra stúdenta, og sat í stúdentaráði. Hann var og formaður Stúdentafélags Reykjavíkur eitt ár, 1957–1958. Í hálfan annan áratug, eftir að Sverrir lauk námi og fram til þess að hann settist á Alþingi, starfaði hann að málum launþega, fyrst hjá vinnuveitendum, en síðar hjá Verslunarmannafélagi Reykjavíkur í fjögur ár og loks sem framkvæmdastjóri Landssambands íslenskra verslunarmanna í 15 ár. Um tveggja ára skeið, 1960–1962, var hann fulltrúi hjá blaðaútgáfunni Vísi. Samhliða þessum störfum hóf Sverrir útgerðarrekstur með bræðrum sínum og var stjórnarformaður útgerðarfélags þeirra, Ögurvíkur. Það þótti snemma ljóst að hugur Sverris stefndi hingað til þings. Hann skipaði 2. sæti á framboðslista Sjálfstæðismanna í Austurlandskjördæmi 1963 og aftur 1967 og sat nokkrum sinnum á þingi sem varaþingmaður. Fyrir kosningarnar 1971 vann hann 1. sætið og sat samfellt á þingi fyrir Austfirðinga til 1988. Eftir kosningarnar 1974 varð Sverrir annar tveggja framkvæmdastjóra Framkvæmdastofnunar ríkisins og síðar forstjóri, allt til þess að hann varð iðnaðarráðherra 1983. Tveimur árum síðar, haustið 1985, varð hann svo menntamálaráðherra og gegndi því embætti fram yfir kosningar 1987. Sverrir var atorkusamur þingmaður og sinnti kjósendum sínum vel. Eftir haustkosningar 1979 var Sverrir kosinn forseti neðri deildar Alþingis og þótti svo lipur og réttsýnn á forsetastóli að hann sat hér í fjögur ár þótt í stjórnarandstöðu væri og drægi ekki af sér sem slíkur. Hann sat lengst í þingnefndum um atvinnumál, en síðast í allsherjarnefnd. Hann tók mjög virkan þátt í starfi Norðurlandaráðs á árunum 1975–1983. Ári eftir að Sverrir hvarf úr ríkisstjórn var hann skipaður bankastjóri Landsbankans og lét þá af þingmennsku. Ár Sverris í Landsbankanum voru umbrotatími í efnahags- og atvinnulífi. Sjálfur gerðist hann mjög gagnrýninn á skipulag sjávarútvegs og er hann lét af störfum í bankanum eftir tíu ár stofnaði hann nýjan flokk, Frjálslynda flokkinn, sem boðaði breytingar á fiskveiðistefnunni. Hann varð fyrsti formaður flokksins og kosinn þingmaður Reykvíkinga 1999. Hann sat þá á þingi eitt kjörtímabil, fram til vorsins 2003. Þá þótti honum nóg komið og settist í helgan stein. Hann sat á Alþingi í 21 ár, á 27 þingum alls. Í kringum Sverri Hermannsson ríkti sjaldnast lognmolla. Hann fór jafnan mikinn í orðum og athöfnum, hafði óvenjulega auðugt tungutak, var skýr og skorinorður í ræðustól, skapmikill og stór í sniðum. Í daglegum samskiptum hér á Alþingi var Sverrir hlýr í viðmóti, hreinn og beinn og tryggur sínum. Athafna Sverris sér víða stað en hann var ekki síst maður orðsins, málsnjall og orðheppinn, víðlesinn í íslenskum bókmenntum og hafði tilvitnanir úr þeim jafnan á hraðbergi. Hann var sögumaður góður, það svo að til hreinnar listar mátti teljast. Sverrir Hermannsson verður þeim sem honum kynntust í opinberum störfum minnisstæður maður, hvort sem skoðanir fóru saman eða ekki. Hann bar sig jafnan vel, lét til sín heyra og hélt reisn sinni fram á síðustu daga. Guðjón Arnar Kristjánsson, fyrrverandi alþingismaður og formaður Frjálslynda flokksins, lést aðfaranótt sl. laugardags á líknardeild Landspítalans eftir erfið veikindi, á 74. aldursári. Guðjón Arnar Kristjánsson var fæddur á Ísafirði 5. júlí 1944. Foreldrar hans voru Kristján Sigmundur Guðjónsson smiður og kona hans, Jóhanna Jakobsdóttir húsmóðir. Guðjón Arnar lauk stýrimannanámi á Ísafirði 1965 og fiskimannaprófi frá Stýrimannaskólanum í Reykjavík ári síðar. Hann hóf ungur sjómennsku, var háseti, matsveinn og vélstjóri frá 15 ára aldri en síðar stýrimaður og skipstjóri, allt fram til 1997. Guðjón Arnar valdist ungur til forystu í félögum stéttar sinnar, var formaður Skipstjóra- og stýrimannfélagsins Bylgjunnar 1975–1984 og forseti Farmanna- og fiskimannasambands Íslands 1983–1999. Jafnframt átti hann sæti í ýmsum nefndum og ráðum, svo sem Verðlagsráði sjávarútvegsins og starfsgreinaráði sjávarútvegsins. Hann sat í stjórn Fiskveiðasjóðs, í skólanefnd Stýrimannaskólans í Reykjavík, í stjórn Fiskifélags Íslands og í stjórn Slysavarnaskóla sjómanna og var um tíma varafiskimálastjóri. Hann skrifaði ávallt mikið í blöð um málefni sjávarútvegs og sjómanna sérstaklega. Jafnframt forystustörfum í samtökum sjómanna tók Guðjón Arnar þátt í stjórnmálum og sat á Alþingi sjö sinnum sem varamaður fyrir Sjálfstæðisflokkinn á árunum 1991–1995. En vegna ágreinings um sjávarútvegsmál sagði hann skilið við flokk sinn, stofnaði með öðrum Frjálslynda flokkinn og var kosinn þingmaður hans 1999, fyrst fyrir Vestfjarðakjördæmi en síðar Norðvesturkjördæmi. Hann sat á Alþingi í tíu ár sem aðalmaður, fram til 2009, en samtals á 18 þingum ef allt er talið. Hann var formaður Frjálslynda flokksins 2003–2010. Hann átti lengst af þingferils síns sæti í sjávarútvegs- eða samgöngunefnd, en einnig var hann um tíma í fjárlaganefnd og tók þátt í störfum Vestnorræna ráðsins síðustu ár sín hér. Guðjón Arnar sýndi snemma af sér dugnað og áræðni, var einn aflasælasti togaraskipstjóri landsins og þekktur fyrir hreysti og kappsemi um borð í skipum sínum. Hann hafði ánægju af félagsstörfum og var ungur valinn til forystu í samtökum sjómanna. Hann stóð vörð um réttindi þeirra á talsverðum breytingatímum, m.a. við upptöku kvótakerfis. Á það kerfi var hann gagnrýninn og það leiddi hann öðru fremur til virkra stjórnmálastarfa. Það munaði um Guðjón Arnar hér í þinginu. Hann var fastur fyrir, sérlega talnaglöggur og setti sig vel inn í mál. En togaraskipstjórinn reyndist ljúfur í samskiptum, glaðlyndur og fús til sátta og því einstaklega þægilegur að vinna með. Hann var heilsteyptur maður og drengskaparmaður og lagði jafnan góðum málum lið. Ég bið þingheim að minnast Sverris Hermannssonar og Guðjóns Arnars Kristjánssonar með því að rísa úr sætum. - [[Þingmenn risu úr sætum.]]
Borist hefur bréf frá Guðjóni S. Brjánssyni, 6. þm. Norðvest., um að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Því er óskað eftir að í dag taki Jónína Björg Magnúsdóttir sæti á Alþingi en hún er 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu. 1. varamaður á lista í kjördæminu hefur boðað forföll. Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Jónínu Björgu Magnúsdóttur. Jafnframt hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fundað til þess að fjalla um kjörbréfið.
Herra forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. forseta hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd komið saman til að fara yfir kjörbréf Jónínu Bjargar Magnúsdóttur frá landskjörstjórn. Var það samhljóða niðurstaða nefndarinnar að gera ekki athugasemdir við kjörbréfið.
Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.
Borist hafa bréf frá Smára McCarthy og Hönnu Katrínu Friðriksson um að þau geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þau Álfheiður Eymarsdóttir og Pawel Bartoszek. Pawel Bartoszek hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju. Kjörbréf Álfheiðar Eymarsdóttur og Jónínu Bjargar Magnúsdóttur hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt en þær hafa ekki tekið sæti á Alþingi áður og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.
Álfheiður Eymarsdóttir og Jónína Björg Magnúsdóttir hafa undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðnar velkomnar til starfa á Alþingi.
Borist hefur bréf frá mennta- og menningarmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 211, um rekstur háskóla, frá Birni Leví Gunnarssyni. Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 328, um innflæði erlends áhættufjármagns, frá Þorsteini Sæmundssyni. Borist hefur bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 263, um kostnað við heilbrigðisþjónustu fyrir erlenda ferðamenn, frá Birgi Þórarinssyni. Borist hafa tvö bréf frá félags- og jafnréttismálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 305, um sölu fullnustueigna Íbúðalánasjóðs, frá Þorsteini Sæmundssyni, og þskj. 288, um framboð á félagslegu húsnæði, frá Alex B. Stefánssyni. Borist hefur bréf frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 336, um matvælaframleiðslu á Íslandi, frá Þórarni Inga Péturssyni. Borist hefur bréf frá umhverfis- og auðlindaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 304, um herstöðvarrústir á Straumnesfjalli, frá Lilju Rafneyju Magnúsdóttur. Loks hefur borist bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 237, um innflutning á hráum og ógerilsneyddum matvælum, frá Bjarna Jónssyni.
Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneyti þess efnis að ekki verði unnt að leggja fyrir Alþingi tillögu til þingsályktunar um fjármálaáætlun fyrr en 4. apríl nk. Málið verður því ekki á dagskrá þingfundar á morgun eins og vonir stóðu til og starfsáætlun gerði ráð fyrir.
Til svara eru: Heilbrigðisráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og dómsmálaráðherra.
Herra forseti. Ég ætla að eiga orðastað við ráðherra um samskipti. Það er þekkt að á ákveðnum þroskaskeiðum reyna börn á mörk gagnvart foreldrum, nota fagurgala, hótanir, tár, allt eftir tilefni og þá reynir á að foreldrarnir sýni mildilega staðfestu og dragi línur við það sem barninu, heimilislífinu og umhverfinu er best hverju sinni. Nú er Sjálfstæðisflokkur farinn að haga sér svolítið eins og barn gagnvart Vinstri grænum. Í stað þess að skipta út trausti rúnum dómsmálaráðherra neyðir hann Vinstri græn til að éta ofan í sig fyrri afstöðu flokksins til ráðherrans, annars sé heil ríkisstjórn í uppnámi. Hann komst upp með þetta og mun ganga á lagið. Fjölmargt bendir til þess, ekki síst ný landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins. Í ályktun flokksins segir m.a., með leyfi forseta: „Mikilvægt er að horfa til fjölbreyttra rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu með það að markmiði að auka aðgengi, þjónustu, skilvirkni og hagkvæmni með áherslu á skýrar gæðakröfur. Gera þarf heilbrigðisstéttum kleift að stunda sjálfstæðan rekstur.“ Hæstv. ráðherra tók stórt upp í sig í stefnuræðu forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Við erum að bjarga heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu og samgöngunum frá langvinnri vanrækslu og ásælni peningaaflanna í landinu.“ Miðað við ýmis ummæli þingmanna VG er nokkuð ljóst að flokkarnir tveir hafa mjög ólíka sýn á þennan björgunarleiðangur. Þess vegna spyr ég ráðherra: Telur hún að ólík sýn eigi eftir að gera henni erfitt fyrir í þeirri endurskipulagningu sem bíður og báðir flokkar hafa talað um? Í öðru lagi: Getur hún staðfest að hér verði ekki lagt út í meiri einkavæðingu á hennar vakt? Verður hæstv. ráðherra staðfasta foreldrið sem dregur skýr mörk eða mun hún áfram hrekjast undan eins og í atkvæðagreiðslunni um vantraustið?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna og ekki síst samlíkinguna því að ég held að hún sé góð. Ég held að það sé kannski minn besti undirbúningur að því að verða stjórnmálamaður að vera fjögurra barna móðir. Einmitt vegna þess sem hv. þingmaður rekur hér varðandi mörk. Sú sem hér stendur gegnir embætti heilbrigðisráðherra og mun gegna því í samræmi við samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna og í samræmi við þau orð sem sú sem hér stendur hefur látið falla varðandi fyrst og fremst uppbyggingu opinbera heilbrigðiskerfisins. Ég lít svo á að það sé okkar mikilvægasta verkefni og raunar algerlega í samræmi við þær ábendingar sem við erum að fá núna, til að mynda frá Ríkisendurskoðun, um ómarkviss kaup heilbrigðisþjónustu Sjúkratrygginga sem endurspeglar þá niðurstöðu sem við sitjum núna uppi með eftir þessa tilraun sem ég vil kalla svo, og súpa seyðið af takmarkaðri stefnumörkun í málaflokknum. Ég mun hér eftir sem hingað til halda áfram þeirri siglingu að halda utan um opinbera heilbrigðiskerfið og stefna að markvissara utanumhaldi um heilbrigðiskerfið. Ég held að það sé eftirspurn eftir því. Ég hef talað við fulltrúa allra þingflokka í þessum efnum. Fyrst hv. þingmaður nefnir samskipti hef ég lagt upp úr því að hitta fulltrúa allra þingflokka til að ráða ráðum mínum, og þingheims, um framtíðarsýn í heilbrigðismálum. Ég tel að þingið sé mér sammála að mikilvægt sé að tryggja sameiginlega sýn á framtíðarskipan íslenska heilbrigðiskerfisins sem sé fyrst og fremst með jöfnuð að leiðarljósi, óháð efnahag og óháð búsetu. Það er mitt verkefni.
Herra forseti. Það er í sjálfu sér ánægjulegt að hæstv. ráðherra vísi landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins út í hafsauga. Hún mun þá þurfa að standa við það og getur ekki reitt sig á að það náist samstaða um framtíðaruppbygginguna eins og hún talar um. Því að hvernig ætlar hæstv. ráðherrann eiginlega að fara í samstarf við flokk sem boðar í öðrum landsfundarályktunum bara hægri sveltistefnu og enn meiri niðurskurð í opinbera kerfinu? Nú sagði hæstv. ráðherra jafnframt í fyrrnefndri stefnuræðu að það þyrfti skýran pólitískan vilja, þrek og kjark. Ég treysti því þá að ráðherra standi í lappirnar og komi hingað upp núna og segi við Sjálfstæðisflokkinn: Leggið þessa landsfundarályktun til hliðar, hún verður í fyrsta lagi tekin á dagskrá þegar ég er stigin úr stóli heilbrigðisráðherra.
Virðulegi forseti. Ég vil nú bara deila þeirri sýn með þingheimi að þess verði langt að bíða að ég stígi úr stóli heilbrigðisráðherra og ég fái að vera þar enn um hríð. Hins vegar er það svo að það leiðarljós sem ég hef í mínu ráðuneyti er ekki leiðarljós sem er niðurstaða funda einstakra flokka, hvorki samstarfsflokkanna né annarra. Leiðarljósið sem ég hef er í raun og veru samstarfsyfirlýsing flokkanna. Það er það sem ég held á og treysti til framtíðar að sé samstaða um. Það verður áskorun að ná sameiginlegum tóni í þinginu um sameiginlega heilbrigðisstefnu. Og það verður alveg örugglega við flóknari ágjöf að eiga en einstakar landsfundarályktanir Sjálfstæðisflokksins.
Virðulegi forseti. Frá 1985 hefur heilbrigðisráðuneytið fækkað sjúkrarúmum sem ætluð eru til meðferðar vímuefna- og áfengissjúklinga úr 265 niður í 62. Þetta er 400–500% fækkun á þessu tímabili, á sama tíma og þörfin hefur aldrei verið meiri til að stíga inn og hjálpa þessum þjóðfélagshópi. Staðreyndin er sú að á meðan 500–600 Íslendingar, áfengis- og vímuefnasjúklingar, bíða eftir því að fá úrræði og hjálp deyja þau. Þau deyja á þessum biðlista, við getum líkt þessu við það, hæstv. forseti, að fólki væri meinað að fara á bráðamóttökuna vegna þess að það á að bíða fyrir utan og getur þá bara dáið á meðan. Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra: Er það viðunandi að við skulum vera í samtali á meðan við þurfum að vera með aðgerðir, á meðan við þurfum að stíga inn, í ljósi þess að það er ekki verið að biðja um háar peningaupphæðir? Við erum að tala um baunir í samanburði við það lífsins alvörumál sem það er þegar við getum ekki stigið inn og hjálpað fólkinu okkar sem þarfnast þeirrar hjálpar meira en nokkuð annað. Hæstv. heilbrigðisráðherra: Hvað ertu að gera fyrir þetta fólk?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir samtalið. Hún spyr í sinni fyrirspurn hvort viðeigandi sé að eiga í samtali. Það er okkar verkefni að vera í því og þess vegna spyr hv. þingmaður mig væntanlega vegna þess hversu viðeigandi það er að við ræðum málin á vettvangi þingsins. Það mikilvægasta af öllu sem við erum að gera á vettvangi framkvæmdarvaldsins snýst um að koma geðheilbrigðisstefnunni til fullrar framkvæmdar. Áfengis- og vímuefnavandi er geðheilbrigðisvandamál. Við þurfum að beina sjónum okkar enn meira að forvörnum en við höfum gert. Við þurfum að horfast í augu við breytingar sem eru að verða á sýn samfélagsins, við þurfum að geta boðið upp á meðferðarúrræði sem virkar í nærumhverfi. Það eru auknar áherslur á slíkar lausnir í áfengis- og vímuvörnum víðs vegar, þ.e. að fólk sem glímir við slíkan vanda lifir ekki í tómarúmi heldur á þetta fólk fjölskyldur og umhverfi. Vandinn er fjölþættur og hefur líka áhrif á nærumhverfið. Alþjóðlegar rannsóknir benda til þess að fleiri slæmar upplifanir sem barn lendir í í æsku hafi síðan áhrif á að það þrói með sér bæði heilbrigðis- og félagsvanda síðar á ævinni. Þetta er orðið viðfangsefni bæði heilsugæslunnar, þeirra sem vinna með forvarnir en ekki síst þeirra sem vinna með geðheilbrigðismál á öllum stöðum, bæði á spítölunum og í heilsugæslunni. Hv. þingmaður spyr mig hvað ég sé að gera í þessu. Þetta mál verður ekki leyst með framlagi til eins tiltekins aðila. Því miður. Þá væri það einfalt mál. Við þurfum að horfa til þess að þetta er flókið viðfangsefni, flókið fyrir samfélag [[Forseti hringir.]]eins og okkar að takast á við og við eigum að hafa kjark í að skoða þetta í öllum lögum heilbrigðiskerfisins.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég er harla döpur yfir þessu engu-svari sem ég fékk. Í raun var þetta hálfgerður útúrsnúningur hjá hæstv. heilbrigðisráðherra því að ég er ekki að biðja um sérstakt samtal einungis við hana, ég er að biðja um svör við spurningunni hvað sé til ráða núna. Í fyrsta lagi um þá staðhæfingu að hér sé aðallega um geðheilbrigðisvanda að ræða, það er bara alrangt. Og í öðru lagi er svolítið sérstakt að ætla að halda því fram að það myndi ekki skipta sköpum að veita fjármagn þangað sem hjálpina er að finna, þ.e. á sjúkrahúsinu Vogi, sem er með starfsemi SÁÁ og er sú sérfræðiþjónusta, þekking og menntun sem hefur verið tengd við Landspítala – háskólasjúkrahús og hefur unnið stórkostlegt starf og þrekvirki í þessum málaflokki. Ég bið hæstv. heilbrigðisráðherra að svara spurningum með öðru en því sem ég lít á sem útúrsnúninga - og ekkert svar. Ég er orðin hálfleið á að standa hér í óundirbúnum fyrirspurnum og koma til baka með ekkert svar.
Virðulegi forseti. Mér þykir leitt ef hv. þingmaður er orðinn leiður á þingstörfunum [[Það voru ekki mín orð.]]en það var ekki mín meining að vera hér með útúrsnúninga, alls ekki, heldur langar mig að reyna að varpa ljósi á hversu flókið viðfangsefnið er. Það varðar ekki bara einn aðila á þessum vettvangi. Þá vil ég líka nefna það að þær breytingar sem ég nefndi í mínu fyrra svari hafa áhrif á áfengis- og vímuefnameðferð í víðum skilningi,. Til að mynda er sífellt lögð meiri áherslu á göngudeildarþjónustu heldur en innlögn og það er eitthvað sem við sjáum að virkar vel fyrir marga. Þess vegna þurfum við að horfa til þess að leiðirnar sem voru kannski meira notaðar hér áður fyrr henta ekki öllum, það er ekki ein stærð sem hentar öllum. Það þarf að fara í víðtæka skoðun á því hvað hentar best og auðvitað þarf að fjármagna það og það þurfum við að gera í fjárlögum hvers árs, það er vettvangurinn sem við [[Forseti hringir.]]notum til að fjármagna einstök úrræði. Ég vænti þess að við munum hafa það til umræðu þegar það verður rætt síðar á þessu ári.
Herra forseti. Á nýafstöðnu búnaðarþingi komu fram miklar áhyggjur af tollasamningum sem gerðir voru við ESB og taka gildi 1. maí nk. Þingið samþykkti harðorða ályktun og krefst þess að samningi við ESB verði sagt upp. Bændur gera þá kröfu til ríkisstjórnarinnar að hún taki stöðu með innlendri matvælaframleiðslu og styrki tollvernd íslensks landbúnaðar. Þessi krafa er réttmæt enda er landbúnaður mjög mikilvæg atvinnugrein á Íslandi, tryggir matvælaöryggi, framleiðir hágæðavörur og veitir fjölda fólks atvinnu um allt land. Öll ríki vernda sinn landbúnað, það er ekki eitthvert séríslenskt fyrirbæri. Ræða hæstv. landbúnaðarráðherra á búnaðarþingi olli vonbrigðum, það verður að segjast eins og er, og því miður var þar ekki á ferðinni öflugur gæslumaður íslensks landbúnaðar. Ráðherra lítur á það sem tækifæri fyrir landbúnaðinn að ESB fái m.a. að flytja hingað til lands 610 tonn af tollfrjálsum ostum á sama tíma og íslenskir bændur fá aðeins að flytja 50 tonn til ESB. Bændur kannast ekki við þessi tækifæri. Samningurinn er ójafn og endurspeglar hvorki stærðarmun markaðanna né samkeppnisfærni íslensks landbúnaðar í ESB. Því má heldur ekki gleyma að okkar stærsti og besti markaður, Bretland, verður ekki inni í þessum samningi, nú þegar Bretar yfirgefa Evrópusambandið. Krafa bænda um að segja upp samningnum við ESB er réttmæt og eðlileg, ekki síst í ljósi þess að það eru brostnar forsendur með útgöngu Breta úr ESB. Ég vil því spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra: Hver er afstaða hans til ályktunar búnaðarþings um að segja upp tollasamningnum við ESB? Mun ráðherra beita sér fyrir því að samningnum verði sagt upp?
Virðulegi forseti. Hér kemur hv. þingmaður upp með palladóma um frammistöðu landbúnaðarráðherra á grundvelli ræðu sem flutt var við upphaf búnaðarþings sem vissulega má leggja út með ýmsum hætti. Þingmaðurinn er greinilega mjög viss í sinni sök og hefur töluvert af lausnum í farteskinu þegar hann ræðir með hvaða hætti bændur eigi að fá tiltrú á stjórnvöldum. Ég hvet hv. þingmann til að leiða okkur fyrir sjónir hvað tæki við ef Ísland segði einhliða upp þeim samningi sem núverandi ríkisstjórn tók við og þarf að fullnusta. Hann tekur réttilega gildi 1. maí á þessu ári og gildir til þriggja ára. Ef hv. þingmaður er á þeirri skoðun að samskipti íslenskra stjórnvalda við erlend stjórnvöld ættu að vera með þeim hætti að þar réði hentisemi hverju sinni hvernig alþjóðlegar skuldbindingar væru virtar býð ég einfaldlega ekki í það stjórnarfar, þ.e. ef hv. þingmaður er að bjóða það. Að því sögðu svara ég þeirri spurningu með því að vitaskuld standa íslensk stjórnvöld við þá samninga sem gerðir eru við erlend stjórnvöld. Annað væri ábyrgðarleysi en þar til að önnur lausn er komin í sjónmál skal ég gjarnan ræða við hv. þingmann um hvernig hann sér þetta landslag fyrir sér.
Herra forseti. Búnaðarþing hefur ályktað eins og ég sagði um að segja þessum samningi upp og fyrir því eru gild rök. Það er ekkert að því að setjast niður með Evrópusambandinu og segja að hér séu brostnar forsendur sem þær eru vissulega, m.a. það sem ég nefndi um að Bretar munu ganga úr Evrópusambandinu. Ég verð að segja það, herra forseti að ég veit hreinlega ekki hvað hefur komið fyrir ríkisstjórnarflokkana, Sjálfstæðisflokk og Framsóknarflokk, þegar kemur að málefnum íslensks landbúnaðar. Í ályktun flokksþings Framsóknarflokksins er talað um að tryggja sanngjörn starfsskilyrði landbúnaðarins og hvað gera þeir svo? Jú, eins og venjulega segja eitt en gera annað og auka innflutning á landbúnaðarvörum til að færa íslenskum bændum sanngjörn starfsskilyrði. Sjálfstæðisflokkurinn talar síðan um að viðhalda styrk íslensks landbúnaðar, það ætlar hann að gera með því að auka innflutning á landbúnaðarvörum frá ESB. Það eru öfugmæli í þessu öllu saman frá A til Ö og þau slá öll met. Ef þetta eru hin svokölluðu tækifæri fyrir bændur, herra forseti, þá eru þessir flokkar bara úti á túni að spila golf á meðan fjósið brennur.
Virðulegi forseti. Það er nú spurning hvaða fjós er að brenna. Ég ætla að benda hv. þingmanni á það að núverandi formaður Miðflokksins var forsætisráðherra þegar þessi sami samningu var gerður, það er nú ekki flóknara en svo. Þegar rætt er um að Bretar séu gengnir út úr Evrópusambandinu þá veit ég ekki betur heldur en þeir samningar séu ófrágengnir milli Breta og Evrópusambandsins. Sömuleiðis ræðir hv. þingmaður um það að hér flæði inn innflutt tolllaust kjöt á grundvelli þessara tollasamninga. Árið 2017 fluttu Íslendingar inn 3.700 tonn af nautakjöti, svínakjöti og alifuglakjöti. Tollasamningurinn hræðilegi sem hv. þingmaður talar um, þegar hann verður fullnustaður 2021, þá er innflutningskvóti á þessum sömu kjötvörum þúsund tonnum lægri en við erum að flytja inn árinu 2017. Ég tel að íslenskur landbúnaður geti með ýmsum hætti, vissulega með aðstoð stjórnvalda, unnið úr þessari stöðu leikandi létt en fyrst skal ég nefna það að [[Forseti hringir.]]gengið er vissulega að stríða bændum sem öðrum útflutningsatvinnugreinum.
Virðulegi forseti. Á dögunum sendi ég skriflega fyrirspurn til þriggja ráðherra til eftirfylgni við skýrslu sem var skrifuð af starfshópi og dreift á Alþingi á 145. löggjafarþingi, um breytingar í vímuefnamálum. Þar er ein tillagan sú að smávægileg fíkniefnabrot fari ekki á sakaskrá. Það getur þvælst mikið fyrir fólki sem gerist sekt um smávægileg fíkniefnabrot að það fari á sakaskrá. Það þvælist fyrir fólki í vinnu og í lífinu og þetta þarf að afnema. Auðvitað komst starfshópurinn að sömu niðurstöðu og ég held flestir, eða svo gott sem allir, sem skoða þetta mál. Ég sendi fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra um hvort undirbúningur að reglubreytingu hefði þá hafist, á þá leið að smávægileg fíkniefnalagabrot færu ekki á sakaskrá. Hæstv. ráðherra svaraði því að samkvæmt lögum nr. 88/2008, um meðferð sakamála, skuli ríkissaksóknari halda sakaskrá og ákveða hvað í henni sé þannig að í raun og veru komi þetta dómsmálaráðherra ekkert við, heldur ríkissaksóknara. Fyrirspurnir þingmanna til framkvæmdarvaldsins fara í gegnum ráðherra sem hafði sambandi við ríkissaksóknara til að spyrja hvort viðkomandi hefði fengið þessa skýrslu frá heilbrigðisráðherra. Svo var ekki þannig að hæstv. dómsmálaráðherra áframsendi skýrsluna til ríkissaksóknara. Það er gott og blessað en það sem mér finnst vanta í þetta svar, og kemur mér á óvart að sé ekki að finna í skýrslunni, er skoðun hæstv. dómsmálaráðherra. Mig langar að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra sjálfan með hliðsjón af því að hann er æðsti yfirmaður þessa málasviðs: Hver er afstaða dómsmálaráðherra til þess hvort smávægileg fíkniefnalagabrot eigi að fara á sakaskrá? Í öðru lagi: Er dómsmálaráðherrann ekki reiðubúinn að beita sér á neinn hátt fyrir því að þessi reglubreyting eigi sér stað?
Virðulegur forseti. Já, það var langur og örlítið flókinn aðdragandi að þessari fyrirspurn en allt satt og rétt sem þar kemur fram. Þessi fyrirspurn lýtur að skýrslu sem heilbrigðisráðuneytið hafði forgöngu um að gera og hefði kannski verið eðlilegt að hún hefði verið send dómsmálaráðuneytinu formlega, sem mér skilst að hafi nú ekki verið gert, að minnsta kosti í því augnamiði að koma þessum upplýsingum, skýrsluvinnunni og niðurstöðum hennar á framfæri við saksóknara. Það kemur fram í svari til hv. þingmanns frá mér í framhaldi af þessu að reglurnar eru þannig að það er ríkissaksóknari sjálfur sem setur reglur um upplýsingar á sakaskrá og allt er lýtur að sakaskrá. Ég vil samt nefna í þessu sambandi að það er kannski umhugsunarvert fyrir löggjafann - ríkissaksóknari á vissulega að vera sjálfstæður í sínum störfum þegar kemur að saksókn, en það er ekki um það sem ræðir hér heldur er þetta um sakaskrá - hvort margt annað ætti kannski frekar heima í reglugerðartexta þegar kemur að atriðum er lúta að sakaskrá, m.a. það hvaða brot það eru sem fara inn á sakaskrá. Mín afstaða er reyndar sú að öll brot eigi heima á sakaskrá. Smávægileg brot, nefnir hv. þingmaður. Það kemur þá bara fram á sakaskránni að þau eru smávægileg. Það sama á við um hvers kyns brot gegn umferðarlögum og því um líku. Svo að ég svari spurningunni frá mínum bæjardyrum séð þá tel ég nú að brot, ef þau eru á annað borð sönnuð og dæmd, eigi heima á sakaskránni. Síðan er kannski annað mál sem við höfum stundum rætt hérna og það er hvaða upplýsingar eru opinberar úr sakaskrá.
Virðulegi forseti. Þetta svar er mér mikil vonbrigði. Ég var einhvern veginn barnslega kominn á þann stað að við værum öll, sem höfum eitthvað skoðað þessi mál, alveg sammála um að við ættum ekki að setja smávægileg fíkniefnabrot á sakaskrá. Mér finnst þetta vera ákveðinn viðsnúningur miðað við þá orðræðu sem ég hef heyrt alla vega úr flokki hæstv. ráðherra, kannski sér í lagi SUS. En það er svo sem vandamál hæstv. dómsmálaráðherra sjálfs. Nú er náttúrlega munur á sakaskrá annars vegar og hins vegar þeim upplýsingum sem lögregla hefur og safnar um málsatvik og því um líkt. Ég verð hreinlega að viðurkenna, virðulegi forseti, að þetta svar kemur mér svo á óvart, að hæstv. dómsmálaráðherra vilji frekar hafa meira af upplýsingum um minni háttar afbrot á sakaskrá, að ég er ekki alveg viss um nákvæmlega hvað ég eigi að spyrja um. Ég er pínu hneykslaður, verð að segja eins og er. En ég get þá bara spurt: Hvers vegna? Hvers vegna í ósköpunum myndum við vilja hafa það þannig? Mér finnst þetta alger viðsnúningur frá allri þeirri orðræðu og umræðu sem hefur átt sér stað í vímuefnamálum núna í þó nokkur ár. Mér finnst þetta mjög leiðinlegt. Ég verð eiginlega að hvetja [[Forseti hringir.]]hæstv. ráðherra til að gera sem minnst í þessu.
Virðulegur forseti. Ég er ekkert viss um að dómsmálaráðherra þurfi að gera nokkurn skapaðan hlut ef væntingarnar standa til þess að halda óbreyttu ástandi. Ég held hins vegar að spurningin sem hv. þingmaður hljóti að spyrja sig og vilja fá svar við, og þá hjá löggjafanum fyrst og fremst, ekki ráðherranum sérstaklega, sé: Hvaða brot eru smávægileg? Hvaða brot eru smávægileg fíkniefnabrot? Hvernig eru þau? Það liggur fyrir kannski með umferðarlagasektir, það hefur verið skilgreint sérstaklega hvað séu smávægilegar sektir í þeim efnum. Það kann að vera tilefni til, til að einfalda alla framkvæmd, að slík brot fari kannski ekki inn á sakaskrá. En ég held að spurningin hljóti að lúta að því hvaða brot það eru sem eru smávægileg. Og af hverju bara fíkniefnabrot? Ef við komumst nú að samkomulagi um hvaða brot séu smávægileg þar, má þá ekki líta á annars konar brot? Smávægilega þjófnaði eða smávægilegt ofbeldi? Ég held að meginreglan hljóti að vera þannig að brot, ef þau eru dæmd og mönnum hefur verið gerð refsing, komi inn á sakaskrá. [[Forseti hringir.]]Síðan höfum við hina spurninguna, hvaða upplýsingar úr sakaskrá eru almennt opinberar. [[Forseti hringir.]]Um það gilda reglur sem ég árétta að sé full ástæða fyrir löggjafann að fjalla um.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að óska hæstv. ráðherra innilega til hamingju með að vera orðin varaformaður Sjálfstæðisflokksins. Ég veit að hún er því starfi vaxin og óska henni velfarnaðar í því, svona innan hóflegra marka í það minnsta. [[Hlátur í þingsal.]] En ég ætlaði að spyrja ráðherra út í komugjöld. Ég tek fram að ég ætla ekki að lýsa yfir óþolinmæði eða óþreyju og ekki heldur að hvetja ráðherra til dáða til að leggja þennan skatt á sem fyrst því að ég játa að mér finnst hann ekkert sérstaklega góð hugmynd. Hvað er þetta annað en skattahækkun? Það er tímanna tákn í alþjóðavæðingunni að frá og með þarnæsta föstudegi geta pólskættaðir varaþingmenn flogið í heimabæ sinn með ungversku flugfélagi. Þetta verður reyndar fimmti bærinn sem hægt er að fljúga til í Póllandi sem er mikil búbót fyrir þá fjölmörgu pólskættuðu Íslendinga sem búa á Íslandi. Þetta er ákveðið innanlandsflug fyrir marga Íslendinga. Þessar breytingar í millilandaflugi á seinustu árum eru mjög jákvæðar og dæmi um það sem gerist þegar sérhagsmunir og einkaleyfi víkja fyrir opnum markaði og frjálsri samkeppni. Næsta sumar munu t.d. Reykvíkingar geta valið að fljúga til 87 ólíkra áfangastaða. Þetta eru ótrúleg lífsgæði. Það er augljóst að komugjöld munu hækka flugfargjöld og draga úr þessum lífsgæðum. Þau fækka flugleggjum, flugferðum og flugfarþegum. Mig langar því að spyrja ráðherrann: Er það neikvæð afleiðing af komugjöldum í hennar huga að dýrara verði að fljúga, að flugferðum fækki eða fjölgi öllu heldur hægar? Eða er það jákvæð afleiðing? Er það kannski einmitt markmið í hennar huga að geta stýrt aðgangi að landinu með þessum hætti?
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir kæra kveðju. Við segjum í stjórnarsáttmálanum, með leyfi forseta: „… aðrar leiðir til gjaldtöku [verði] kannaðar í samráði við greinina, m.a. möguleikar á álagningu komu- eða brottfarargjalds.“ Mér fannst nú svolítið skemmtilegt að fá spurninguna því ekki var verið að lýsa yfir óþolinmæði eða hvetja mig til dáða. Það er tilbreyting. Þetta var svona annar snúningur en ég bjóst við og hann var skemmtilegur. Það sem við erum að gera núna er að taka saman gögn sem eru til. Þetta mál hefur auðvitað komið inn í þingið áður, en mjög margt hefur breyst síðan þá; það sem við erum að gera er að vinna þær greiningar. Hvaða áhrif hefur 500 kr. álagning eða 1.000 kr. álagning eða 1.500 kr. álagning á flugfélögin, á lággjaldaflugfélög? Við erum að vinna með hugmyndina þannig að þetta eigi við um þegar komið er til landsins en ekki - nú man ég bara enska orðið á fluginu þegar fólk er í „transit“ [[Gripið fram í.]]- skiptiflugi. En það kann að vera að svona gjald hafi einmitt þannig áhrif á flugframboðið að það hafi áhrif á samkeppnishæfnina. Þetta er það sem við erum að gera. Það þarf að finna út úr því hvaða áhrif þetta hafi, hver sé verðmyndunin, hvaða áhrif hefur þetta á flugframboð. Og útfærslan á þessu skiptir líka öllu máli. Það hefur verið rætt hvort þetta eigi að vera á háannatímum eða allt árið. Þetta er einfaldlega vinna sem er eftir. Þrátt fyrir allt er þetta stórmál. Ég ætla ekki að gera neitt nema við vitum algerlega hvað við erum að gera. Það er ástæða fyrir því að þetta hefur tekið tíma og það er auðvelt að segja að það sé ekkert mál að leggja á komugjöld en það er auðvitað flókið og útfærslan á því skiptir öllu máli, hvert sé markmiðið. Ég kem betur inn á það í seinna andsvari. Nú man ég eftir spurningu hv. þingmanns.
Ég þakka ráðherranum fyrir fyrri hluta svarsins en spurning mín sneri að því hvert markmiðið væri, hvort það væri einmitt að draga hugsanlega úr fjölda þeirra ferðamanna sem hingað koma. Ég er reyndar ekki endilega viss um að það sé frábær hugmynd. Sérhver leggur að heiman er líka leggur heim. Því fleiri flug sem eru til Íslands, því fleiri möguleika hafa Íslendingar líka til að fara til útlanda. Það sem var lagt til grundvallar á seinasta kjörtímabili var byggt á því t.d. að lækka almenna þrepið í virðisaukaskattinum, að leggja ekki á þetta gjald heldur hækka þá gistináttagjald, þ.e. hótelskatt. Ég er að velta fyrir mér af hverju í ósköpunum ráðherranum finnist sú útfærsla sem hér er lögð til, að lækka einhver útgjöld, sé betri t.d. fyrir Íslendinga og íbúa Íslands en sú einfalda tillaga að jafna virðisaukaskattinn og leggja ekki sérstök gjöld á flugfélög og flugfarmiða.
Herra forseti. Markmið með komugjöldum var ekki að draga úr fjölgun ferðamanna eða stuðla að fækkun þeirra. Við erum einfaldlega með það verkefni að vinna að því að koma á einhvers konar gjaldtöku sem fer í það að kosta uppbyggingu og verkefni sem fylgja því að fá marga ferðamenn til landsins. Þessa umræðu þekkjum við. Þetta hefur tekið fjöldamörg ár og hér er þessi leið í stjórnarsáttmálanum þar sem áform um hækkun virðisaukaskatts eru lögð til hliðar og kannaðir möguleikar komu- eða brottfarargjalds. Þess vegna vinn ég að því. Ég er í hjarta mínu á því að við eigum að vera með sem fæstar undanþágur og með eitt þrep og frekar að hafa það lægra. Hins vegar vantaði greiningar á því síðast hvaða áhrif þetta hefði. Þess vegna erum við að kanna það núna. Og það var ekki meiri hluti eða stemning fyrir því að vinna áfram með eitt virðisaukaskattsþrep. Þess vegna erum við að skoða komugjöld. Ég segi enn og aftur að ég upplifi [[Forseti hringir.]]ekkert annað en að allir vilji fara að setja punkt aftan við þessa gjaldtökuumræðu og ég vonast til að okkur fari að takast það.
Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til nýkjörins varaformanns Sjálfstæðisflokksins, en um leið óska ég henni til hamingju með kjörið. Á þessum landsfundi Sjálfstæðisflokksins áttu sér stað mjög stór pólitísk tíðindi. Í ályktun flokksins segir, með leyfi forseta: „Árið 2016 námu opinber útgjöld 45% af landsframleiðslu.“ Síðan segir í ályktuninni, og í því liggja tíðindin: „Stefnt skal að því að útgjöld hins opinbera verði ekki hærri en 35% af landsframleiðslu.“ Hvað þýða þessar tölur, ágæti þingheimur? Að skera niður opinber útgjöld um 10 prósentustig af landsframleiðslu eins og Sjálfstæðisflokkur boðar núna þýðir niðurskurð upp á 260 milljarða kr. Annar forystuflokkurinn í þessari ríkisstjórn vill skera niður opinbera þjónustu um 260 milljarða kr. á næstu árum á sama tíma og þessi flokkur, og reyndar Vinstri græn einnig, segir ítrekað við þjóðina að hér eigi að ráðast í umfangsmikla innviðauppbyggingu, menntasókn og björgunarleiðangur heilbrigðiskerfisins. Hér er hins vegar verið að boða blóðugan niðurskurð af slíkri stærðargráðu að ég hef aldrei séð annað eins, ekki einu sinni þegar við vorum að vinna okkur upp úr hruninu. Ég vil því spyrja forystumanneskju þessa flokks og ráðherra nýsköpunarmála: Hvar mun niðurskurður lenda? Hvaða sjúkrahúsum ætlið þið að loka? Hvaða niðurskurður blasir við skólunum okkar? Hvaða laun munuð þið lækka? Hjúkrunarfræðinga? Kennara? Lögreglumanna? Hvernig mun þessi blóðugi niðurskurður gagnast öldruðum sem lifa við og undir fátæktarmörkum eða þeim 6 þúsund börnum sem lifa við fátækt í okkar samfélagi? Þið verðið einfaldlega að svara þessu hér í þessum sal.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Heilt yfir er um þetta að segja að á landsfund Sjálfstæðisflokksins mæta yfir þúsund manns og koma sér saman um ákveðna hugmyndafræði. Sú hugmyndafræði í mínum huga er í grunninn að við reynum að stækka kökuna og við eyðum minni tíma í það að ræða það hvernig eigi að skipta henni vegna þess að ef við horfum of mikið á það, en ekki að stækka hana, þá lendum við í erfiðleikum með að skipta henni. Þessi prósentutala af vergri landsframleiðslu í opinber útgjöld er eitthvert markmið í ályktun. Allt annað í ályktun Sjálfstæðisflokksins gengur út á það að gera íslenskt samfélag sterkara og betra og við vitum öll að við gerum það með góðu og öflugu menntakerfi, góðu heilbrigðiskerfi, sem er opið fyrir alla, óháð efnahag. Almennt um þetta vil ég segja að við erum að vinna að fjármálaáætlun þar sem stefna Sjálfstæðisflokksins í þessu ríkisstjórnarsamstarfi birtist. Við höfum auðvitað, á síðustu fjárlögum og erum einnig með skýr skilaboð um það í stjórnarsáttmála, boðað það að styrkja einmitt innviði samfélagsins en höfum ekki talað fyrir blóðugum niðurskurði. Það er líka stór munur á því að setja aukin útgjöld í málaflokka og verkefni sem gera Ísland sterkara og betra, en það er alveg hægt að horfa á ýmis verkefni sem eru unnin sem einhverjir aðrir geta mögulega sinnt. Það er munur á því að ræða að gera heilbrigðiskerfið sterkara, eða að allar tegundir af skriffinnsku séu inni í öllum opinberum stofnunum.
Herra forseti. Þetta eru ótrúleg svör. Hér er talað eins og ályktanir Sjálfstæðisflokksins séu meira til heimabrúks, svona málfundaræfingar og innstæðulausar með öllu. Auðvitað eru 260 milljarða niðurskurður blóðugur niðurskurður. En við fáum engin svör. Hvernig ætlar þessi flokkur, forystuflokkur í þessari ríkisstjórn, að ná þessu fram? Svo skulum við ekki gleyma því að Sjálfstæðisflokkurinn lofaði einn flokka hundrað milljarða kr. innviðauppbyggingu. Núna er hann að boða 260 milljarða kr. niðurskurð. Mér sýnist Sjálfstæðisflokkurinn vera með tvær tegundir af hagstjórn. Hann er með vonda hagstjórn sem lýtur að því að lækka skatta og auka útgjöld á sama tíma og allir hagsmunaaðilar eru sammála um að gengur ekki upp. Svo er það hin ómögulega hagstjórn, það er sú hagstjórn sem við sjáum hér, að lofa 100 millj. kr. innviðauppbyggingu á sama tíma og þau ætla að skera niður um 260 milljarða í opinberri þjónustu. Mér sýnist þessi ályktun vera sömuleiðis köld vatnsgusa fyrir kjósendur í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga sem eru nú fram undan. Hvernig ætla frambjóðendur Sjálfstæðisflokksins í sveitarstjórnarkosningum að svara því hvernig þeir ætla að ná fram þessum niðurskurði? Hvaða leikskólum á að loka? [[Forseti hringir.]]Hversu mikið á að lækka laun kennara o.s.frv.? Þetta geta ekki bara verið orðin tóm. Þetta er stefna forystuflokks [[Forseti hringir.]]í ríkisstjórn. Hann þarf að standa við þess orð sín.
Herra forseti. Ég þakka fyrir mikinn áhuga á landsfundarályktunum Sjálfstæðisflokksins. Ég hvet hv. þingmann til að lesa þær allar og lesa hvað þar er sagt. Þar er mikið rætt um hvernig við ætlum að efla íslenskt samfélag. Svo langar mig að koma því hér líka á framfæri að útgjöld ríkissjóðs aukast um 56 milljarða milli fjárlagafrumvarpa 2017 og 2018, sem eru 7,4%. Mesta aukningin er til málefna aldraðra og sjúkrahúsþjónustu, og málefna örorku og fatlaðra. Við erum hér með stjórnarsáttmála. Við erum að vinna góða vinnu. Stefnumörkun Sjálfstæðisflokksins birtist eins og áður sagði í fjármálaáætlun og í störfum Sjálfstæðisflokksins í núverandi ríkisstjórn. Þar eru verkefnin á þá leið að gera Ísland betra. Það er gert með því að innviðir landsins verði mjög öflugir. Að því er unnið.
Herra forseti. Á fundi forseta með þingflokksformönnum fyrr í dag var okkur formönnum þingflokka tilkynnt að forseta hafi borist tilkynning frá fjármálaráðherra um að sá hinn sami hyggist fara á svig við lög um opinber fjármál, nánar tiltekið 5. gr. þeirra laga sem segja til um að ráðherra skuli leggja fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar til næstu fimm ára fyrir Alþingi eigi síðar en 1. apríl ár hvert. Ráðherra telur það víst afsökun, með leyfi forseta, að nú beri svo við að 1. apríl beri upp á páskadag, auk þess sem gerð fjármálaáætlunar sé vandasamt verkefni og hafi tekið lengri tíma en áætlað var. Og þess vegna hyggist fjármálaráðherra fara á svig við lög um opinber fjármál og leggja þetta síðar fram, eða 5. apríl. Herra forseti. Það fékkst ekki staðfest á fundi okkar í morgun og liggur enn í lausu lofti hvernig forseti hyggst bregðast við þessari tilkynningu til þingsins. Síðasta ríkisstjórn hafði talsvert skemmri tíma til þess að vinna fjármálaáætlun og tókst þó að koma henni í hús fyrir 1. apríl. Ég vil minna hæstv. forseta á að hann er forseti þingsins alls og ég vil hvetja hann til dáða í því að krefjast þess að fjármálaráðherra gyrði sig í brók og skili þessu á tilsettum tíma til okkar í þinginu.
Herra forseti. Ég ætla líka að mótmæla því að fjármálaráðherra lýsi því einhliða yfir að hann ætli ekki að fara að lögum. Það hefði nú verið nær kannski að sýna einhverja smá auðmýkt og spyrja, vegna þess að í stjórnarsáttmálanum stendur á forsíðu að hann sé m.a. um bætt vinnubrögð og styrkingu Alþingis. Við getum ekkert sætt okkur við þetta. Síðasta ríkisstjórn, ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar, hafði að minnsta kosti mánuði skemmri tíma til þess að koma fram með fjármálaáætlun, hún var að vísu vond, en hún kom á réttum tíma. [[Gripið fram í: Svona, svona.]]
Herra forseti. Það bar til tíðinda þegar ríkisstjórnin var mynduð að hún gaf út sáttmála milli flokkanna sem eiga aðild að henni, ekki bara um ríkisstjórnarsamstarf heldur einnig um eflingu Alþingis. Sáttmálinn er um ríkisstjórnarsamstarf og eflingu Alþingis. Þetta birtist með því um þessar mundir að bréf er sent frá fjármálaráðuneytinu þar sem það er tilkynnt að ekki eigi að fara að lögum varðandi framlagningu fjármálaáætlunar. Það er fullkomlega nauðsynlegt að brugðist verði við þessu bréfi með viðeigandi hætti af hálfu Alþingis. Um leið legg ég áherslu á að Alþingi taki ekki þátt í því að gera með neinum hætti tortryggileg störf þingmanna, sem vinna m.a. að því að afla upplýsinga úr stjórnkerfinu með fyrirspurnum, [[Forseti hringir.]]heldur standi fast við bak þingmanna í því efni.
Herra forseti. Gregoríska tímatalið var tekið upp árið 1582. Í því er fjallað um hvernig mánuðunum er skipt og hvenær páskar skuli vera reiknaðir út. Það skal því ekki koma neinum á óvart að páska hafi borið upp á þessum tíma á þessu ári. Það átti nú að liggja fyrir með töluvert lengri fyrirvara en svo. Maður veltir fyrir sér hvað valdi. Ekki er núverandi fjármálaráðherra svo óreyndur í starfi sínu, að hann geri sér ekki grein fyrir því verkefni sem fram undan er. Það er eitthvað annað sem hlýtur að valda því að áætlunin er ekki lögð fram á réttum tíma. Ég myndi segja að það væri sjálfsagt af þinginu að sýna þá þann skilning að hafa hér fundi í næstu viku til að leggja fram þessa fjármálaáætlun svo ráðherrann geti brugðist við innan marka laganna. En annað finnst mér ekki koma til greina.
Virðulegi forseti. Það er óþolandi að fjármálaráðuneytið með undirskrift ráðuneytisstjórans skuli tilkynna Alþingi einhliða að ekki eigi að virða þau lög sem samþykkt voru hér, lög um opinber fjármál. Í bréfinu stendur að ráðuneytið hyggist ekki virða lögin heldur koma fram með áætlunina miðvikudaginn 5. apríl eftir páska, sem ég held reyndar að sé 4. apríl. Það breytir ekki öllu. Hitt er annað að þingið þarf að gera alvarlegar athugasemdir við það að fjármálaráðuneytið skuli einhliða tilkynna Alþingi að það ætli ekki að virða þessi lög. Ég óska eftir því að forseti kalli saman þingflokksformenn þegar búið er að gera athugasemdir við þetta til fjármálaráðuneytisins og upplýsi um viðbrögð ráðuneytisins. Það er ekki hægt að búa við það, herra forseti, að okkur sé tilkynnt þetta sisvona. Það gengur ekki. Síðan er að sjálfsögðu hægt að nota tímann betur og koma þessu til okkar vel fyrir páska. Það þarf enginn að segja mér að starfsmenn ætli að dunda sér við það í fjármálaráðuneytinu [[Forseti hringir.]]á páskadag, annan í páskum eða föstudaginn langa að vinna í fjármálaáætlun.
Forseti. Verkleysi þessarar ríkisstjórnar er að verða æðivandræðalegt en maður hélt í það minnsta að stjórnin væri þá að vinna í öðrum málum, eins og t.d. ágætri fjármálaáætlun. Nú kemur í ljós að svo er alls ekki. Maður spyr sig í ljósi þess sem hv. þm. Pawel Bartoszek kom inn á, að þessi dagsetning, 1. apríl, hefur legið fyrir í nokkurn tíma. Lög um opinber fjármál eru hugsuð til að festa öguð og fagleg vinnubrögð í sessi í ríkisfjármálakerfinu. Í þeim kemur skýrt fram að fjármálaáætlun eigi að skila til þingsins eigi síðar en 1. apríl. Þetta er ekki sirka eða um það bil. „Eigi síðar“ er alveg skýrt í lögunum og á því er engin undantekning. Ef fjármálaráðuneytið treystir sér ekki til að fara eftir þessu einfalda grundvallaratriði spyr maður hvort það sé eitthvað annað sem ráðuneytið treystir sér ekki til að fara eftir í þessum efnum. Svo virðist hreinlega vera þegar maður horfir á að öll grundvallaratriði sem sett eru fram í lögum um opinber fjármál varðandi bætta umgjörð opinberra fjármála [[Forseti hringir.]]eru þverbrotin af þessari ríkisstjórn, nú síðast það einfalda atriði að leggja fjármálaáætlun fyrir þingið á réttum tíma.
Virðulegi forseti. Við erum að tala um átta vinnudaga sem koma á milli þess sem fjármálaáætlun átti að koma fram, 20. mars, og þess tíma sem á að skila núna samkvæmt þessari tilkynningu. Þetta þýðir að þingið hefur allt miklu styttri tíma til afgreiðslu á fjármálaáætluninni sem alla jafna ætti að taka allt vorþingið í umfjöllun. Þetta er jafn veigamikið og fjárlögin sem eiga að vera fyrsta málið á dagskrá á haustþingi. Þar af leiðandi ætti fjármálaáætlunin líka að vera fyrsta mál á vorþingi. Það að leggja hana fram 1. apríl er til að byrja með allt of seint. Það var ákveðin samstaða um það á síðasta kjörtímabili að stefna að því að leggja fjármálaáætlunina fram enn fyrr en nú var ætlað samkvæmt starfsáætlun. Ég verð að kvarta undan þeirri afturför sem er að verða hérna. Ég hef t.d. lagt fram breytingarfrumvarp við lög um opinber fjármál þannig að fjármálaáætlun verði lögð fram [[Forseti hringir.]]1. febrúar. Það er nokkuð sem við ættum að stefna að þannig að þingið hafi mjög rúman tíma til að afgreiða svona mál og sé ekki bara að gangast inn á þann stimpilstofnunarstimpil sem hún hefur.
Virðulegur forseti. Ég get tekið undir margt sem hér hefur komið fram. Auðvitað eigum við að standa við fresti sem settir eru í lögum og gott hefði verið að fá þessa fjármálaáætlun innan tilskilins frests. Ég segi þó fyrir mína parta að þeir þrír dagar sem framlagningin frestast skilja ekki á milli feigs og ófeigs hvað mig varðar. Ég er ósammála hv. þm. Þorsteini Víglundssyni sem talar eins og það sé alls ekki verið að vinna í fjármálaáætlun, eins og hann orðaði það hér, í ljósi þess að það þarf þrjá aukadaga. Ég reyni að vera milt stjórnvald, svo ég líti nú svo stórt á mig, og ekki láta eins og fólk sé ekki að gera neitt þó að það þurfi þriggja daga frest. Hér kom fram að í fyrra kom fjármálaáætlunin fram 31. mars. Ég tek undir með þeim sem segja að vel hefði mátt taka lengri tíma í hana og vinna hana betur. Ég kom reyndar oft inn á það í þessum ræðustól í fyrra að betra hefði verið að taka lengri tíma í þá áætlun en að [[Forseti hringir.]]leggja hana fram innan frestsins. Árið 2016 var hún svo lögð fram 8. apríl. Við erum að vinna með þessu nýju lög, máta okkur inn í þau. Ég ætla í það minnsta að reyna að horfa sanngjörnum augum á þetta.
Forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er dálítið gáttuð. Ég væri til í að spyrja virðulegan forseta: Er hægt að fá einhvers konar lista yfir hvaða lög megi brjóta og hver ekki? Og hvenær megi brjóta þau og hvenær ekki? Ef það skyldu vera mismunandi aðstæður. Nú tilkynnir hæstv. fjármálaráðherra þinginu að hann ætli að brjóta lög. Ég spyr því í einfeldni minni: Má það bara? Er það í lagi? Og ef svo er: Á þetta sér stað einhvers staðar annars staðar? Eru einhver önnur sams konar lög sem má bara brjóta, tilkynna að brjóta eigi lög og þá er það í lagi? Mér þætti vænt um ef hæstv. forseti myndi svara því hvort þetta sé í lagi. Ef ekki, ber þá ekki forseta þingsins að gagnrýna þetta á einhvern hátt, senda hæstv. fjármálaráðherra einhvers konar bréf og gagnrýna vinnulagið? Ég skil ekki alveg hvers vegna þetta er í lagi og hvernig það er.
Herra forseti. Nú reynir á forseta þingsins, hvort hann sé talsmaður eða vörslumaður löggjafarvaldsins eða hvort hann sé eingöngu fréttaritari fyrir ríkisstjórnina. Þetta er grafalvarlegt mál. Núna erum við á fyrstu skrefum með að læra á það hvernig við högum okkur samkvæmt lögum um opinber fjármál. Þetta er gríðarlega mikilvægt varðandi alla umgjörð, starfsemi og aga innan þingsins. Þess vegna skiptir máli að forseti þingsins sýni festu gagnvart fjármálaráðuneytinu og segi: Við þurfum að fá þetta plagg inn fyrir 1. apríl. Ég vil sérstaklega draga fram að fyrir ári var einmitt reynt að koma fram með plaggið, það var lagt hérna fram til að virða lögin, virða þann aga sem lögin veita okkur í þinginu. Þetta er gríðarlega mikilvægt. Þar fyrir utan vil ég beina því til hv. þm. Loga Einarssonar að það plagg var ansi fínt. Það fékk a.m.k. ekki falleinkunn flestra umsagnaraðila eins og þau plögg sem eru núna til umfjöllunar frá ríkisstjórninni innan fjárlaganefndar.
Virðulegi forseti. Mig langar til að hvetja virðulegan forseta eindregið til að vera með þinginu í liði og passa það hlutverk sérstaklega vel. Ég veit að það þykir aldrei fínt að tala um embætti forseta Alþingis í samhengi við ríkisstjórn þrátt fyrir að við séum alltaf með meirihlutaríkisstjórnir og að fyrir stórmerkilega tilviljun komi forsetinn alltaf úr röðum ríkisstjórnarflokkanna. Staðreyndirnar eru stundum ekkert mjög kurteisar. Hvað sem því líður eru hérna tvö mál sem mér finnst mikilvægt að virðulegur forseti hafi í huga þegar hann nálgast ríkisstjórnina, annars vegar það sem hér hefur þegar verið fjallað um, hversu seint á að skila inn fjármálaáætlun. Enn og aftur ítreka ég hversu alvarlegt það er þingheimur fær ekki tíma til að fara yfir málin. Við vitum hvaða áhrif það hefur, þau eru neikvæð. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem ég tuða yfir þessu í pontu frekar en margir aðrir þingmenn. Hitt varðar orðræðuna í kringum fyrirspurnir þingmanna til ríkisstjórnarinnar sem er kvartað um víða að séu of margar. Nei, þær eru ekki of margar. Það eru bara greinilega of litlir burðir, [[Forseti hringir.]]að því er virðist, til að svara þeim. Þá á að laga það. Ekki kvarta í þinginu yfir að þingið standi sig of vel þegar ríkisstjórninni tekst ekki að klára það sem henni er sagt að klára.
Herra forseti. Það er til lítils að tala sig hásan í blaðagreinum og hér í ræðustól um að efla traust á Alþingi og stjórnmálum þegar verkin sýna, svo ekki verður um villst, annað. Dómsmálaráðherra hefur í tvígang verið dæmd í Hæstarétti fyrir að brjóta lög og nú kemur fjármála- og efnahagsráðherra og beinlínis sendir póst til þingsins þar sem hann boðar að hann ætli að fara á svig við lög. Þá er nú til lítils, segi ég, að vera að tala um að auka traust og trúverðugleika. Lögin um opinber fjármál eru alveg skýr og þetta snýst ekki um að vera milt stjórnvald eins og hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé talaði um að hann vildi vera, heldur að fara eftir lögunum. Ég held að við hljótum að þurfa að fara fram með góðu fordæmi á þinginu og fara eftir þeim lögum sem Alþingi setur.
Forseti. Þessi ríkisstjórn er ríkisstjórn hástemmdra yfirlýsinga og lágstemmdra athafna. Það er kannski vandamálið þegar kemur að þessu máli. Ríkisstjórnin hefur haft sex vikum lengri tíma en síðasta ríkisstjórn hafði til að leggja fram ríkisfjármálaáætlun en það dugir henni ekki, þrátt fyrir hástemmdar yfirlýsingar um það hversu mikið og hraustlega eigi að taka til verks, hversu mikið eigi að efla hér vegsemd og virðingu þingsins. Mér finnst það reyndar lýsa alveg ótrúlegum hroka og vanvirðingu gagnvart þinginu að tilkynna ætlað lögbrot bréfleiðis undirritað af ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins án nokkurrar undangenginnar umræðu við þingið. Þetta er ekki mikil virðing fyrir lagabókstafnum sem er alveg skýr. Fjármálaáætlun á að leggja fram fyrir 1. apríl. Á sama tíma barmar sér framkvæmdarvaldið í skjóli þessarar ríkisstjórnar undan fyrirspurnaálagi þingsins og boðar til sérstakra ráðuneytisstjórafunda vegna þess. Ég held að framkvæmdarvaldið mætti eyða meiri tíma í að svara þessum fyrirspurnum en í að biðja um sífellda fresti og ræða það álag sem þessum [[Forseti hringir.]]fyrirspurnum fylgir. Ég hvet eindregið forseta til þess að standa vörð um virðingu þingsins einmitt hvað þetta snertir.
Forseti reynir sitt besta.
Virðulegur forseti hlýtur að taka vel í kröfu, sjálfsagða kröfu, þingmanna um að hann komi bæði þinginu og lögunum til varnar því að ekki er vanþörf á í þessu máli. Það hefur líka komið hér fram mjög þörf áminning um mikilvægi þess að menn haldi sig við áætlun og ástæður þess að tímamörk eru á því hvenær þessi áætlun á að birtast. Hæstv. iðnaðarráðherra, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, útskýrði það fyrir okkur hér áðan að einmitt í þessari áætlun myndi birtast svarið við ráðgátunni um það hvernig Sjálfstæðisflokkurinn ætli að fara að því að auka stórkostlega ríkisútgjöld en draga verulega saman á sama tíma, að minnsta kosti miðað við landsframleiðslu. Hæstv. ráðherra vildi reyndar gera lítið úr ályktunum Sjálfstæðisflokksins um samdrátt og fremur státa sig af því hvað Sjálfstæðisflokknum hefði tekist að ná mikilli útgjaldaaukningu milli ára, en þingið er algjörlega í myrkrinu hvað þessa stóru mynd varðar, framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar, hvort hún ætlar að auka útgjöld eða draga úr þeim eða gera hvort tveggja á sama tíma, á meðan við höfum ekki þessa töfraáætlun.
Herra forseti. Það sem við erum að biðja um hér er að virðulegur forseti standi með okkur í þinginu og standi með þeirri skýlausu kröfu sem við höfum á því að fá afhenta fjármálaáætlun fyrir 1. apríl. Það stendur bara ansi skýrt að við eigum að fá þessa áætlun í hendur fyrir þann tíma. Það að hægt sé bara að tilkynna okkur að við fáum hana ekki eins og ekkert sé sjálfsagðara og að við fáum hana fimm dögum seinna í þinginu þykja mér ekki góð vinnubrögð. Það þykir mér ekki í anda þess að efla traust og virðingu Alþingis. Mér þykir það ekki vinna í átt að því að styrkja Alþingi gagnvart framkvæmdarvaldinu, að það geti bara valsað hér um og tilkynnt okkur að það ætli ekki að fylgja því að veita okkur þær upplýsingar sem við eigum að fá á þeim tíma sem við eigum að fá þær. Ég óska þess enn og aftur eindregið að forseti sendi formlegt bréf til ráðherra og krefjist þess að hann fari að lögum.
Hæstv. forseti. Við störfum hér undir ríkisstjórn sem hefur gefið út stjórnarsáttmála um ríkisstjórnarsamstarf og aukna virðingu Alþingis. Ofan í það fáum við bréf frá kansellíinu þar sem Alþingi er tilkynnt að fjármálaráðherra hyggist þann 1. apríl nk. brjóta lög og þar er kvartað undan því að páskadagur skuli vera þann 1. apríl. Ég verð eiginlega að spyrja forseta hvort ekki sé hægt að biðja fjármálaráðherra og kansellíið sem skrifaði okkur hérna í morgun um að vinna eins og tvo daga í yfirvinnu og gera þessa áætlun klára 31. mars. Síðan ætlaði ég að þakka hv. þm. Kolbeini Óttarssyni Proppé kærlega fyrir heilræði sem hann setti fram hér áðan. Ef það á fyrir mér að liggja einhvern tímann á næstunni eða í lengri tíma að ég verði t.d. tekinn fyrir of hraðan akstur mun ég hafa það uppi við þann sem hefur afskipti af mér að ég sé að máta mig inn í umferðarlögin vegna þess að ég get ekki ímyndað mér það hvernig menn eiga að máta sig inn í þessi lög. [[Forseti hringir.]]Ætlar fjármálaráðherra að gera það? Með hvað hætti?
Virðulegi forseti. Segjum sem svo að þetta náist og þau nái að reima skóna og hífa upp um sig buxurnar og allt svoleiðis og nái að skila fjármálaáætluninni á réttum tíma. Þá er starfsáætlunin samt farin í ruslið. Því vil ég hvetja forseta til þess að upplýsa okkur þingmenn um hvernig starfsáætlunin breytist með tilliti til þess, því að væntanlega er búið að gera ráð fyrir því að í páskafríinu væri umsagnartíminn fyrir fjármálaáætlunina að líða. Nefndin, fjárlaganefnd, gæti þá tekið við fjármálaáætluninni strax eftir páska til að fara yfir umsagnirnar. En núna teygist það alveg jafnvel fram undir maí að klára umsagnartíma og þá erum við að fara að detta í sveitarstjórnarfríið, sem er enn eitt fríið sem er hérna á þingi. Hvaða tíma höfum við þá til að afgreiða málið og á hvern hátt erum við að gera það faglega úr því sem nú er komið?
Herra forseti. Ég held að það myndi spara mikinn tíma ef hæstv. forseti svaraði einfaldlega þingheimi mjög skýrt að hann ætli að halda uppi heiðri þingsins, löggjafarvaldsins, í þessu máli og svara fjármálaráðuneytinu þess efnis að við ætlumst til að fjármálaáætlun komi fram fyrir 1. apríl og fari að lögum. Þetta er einfalt og skýrt svar. Það sem ég hef verulegar áhyggjur af er þetta jarm innan úr stjórnsýslunni og ráðuneytunum öllum. Eitt það skemmtilegasta við að vera ráðherra er að taka þátt í fyrirspurnum. Það heldur ráðuneytunum við efnið, það vekur athygli á ákveðnum málefnum, það eykur gott samtal og samstarf á milli þings og ráðherra og ég held að það sé heilbrigt. Nú er hins vegar verið að kvarta undan gríðarlegu álagi. Samt hófst þessi þingfundur á því að lesnar voru upp beiðnir um frestun á 15 eða 20 fyrirspurnum að hálfu ráðuneytanna. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Á meðan er verkleysið algjört hjá ríkisstjórninni. Hvað er eiginlega verið að gera í ráðuneytunum þessa dagana? Er ekki neitt að frétta? Þess vegna bið ég hæstv. forseta að standa vel í lappirnar, við í þinginu munum standa fast við bakið á hæstv. forseta ef …
Forseti er staðinn upp.
Það er nú aldeilis gott. Ég vonast til þess að hæstv. forseti fari með þessi skýru skilaboð til ráðuneytisins.
Herra forseti. Í stjórnarsáttmálanum er sérstaklega talað um að um sé að ræða sáttmála Framsóknarflokks, Sjálfstæðisflokks og Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs um ríkisstjórnarsamstarf og eflingu Alþingis. Við munum efla Alþingi, minni hlutinn á þingi, við höfum ýmsar leiðir til þess. Það væri gott ef forseti Alþingis stæði með minni hlutanum, stæði með Alþingi, þegar kemur að því að fá mál inn á réttum tíma. Ef þau koma ekki á réttum tíma, ég tala nú ekki um ef verið er að brjóta lög, með því að frumvörp komi ekki á réttum tíma, að vísa því þá skýrt til ríkisstjórnarinnar að við sættum okkur ekki við það; forseti Alþingis getur gert það ef hann er forseti alls þingsins. Í stjórnarsáttmálanum segir, með leyfi forseta: „Það er vilji flokkanna sem nú taka þátt í samstarfi um ríkisstjórn og eflingu Alþingis að nálgast verkefnið með nýjum hætti í þágu alls almennings í landinu, ekki síst með því að styrkja Alþingi með markvissum hætti og auka áhrif þess.“ Því er endalaust frestað að veita okkur upplýsingar á grundvelli réttar okkar þingmanna til að kalla eftir skriflegum upplýsingum frá ráðherra. Því er ítrekað frestað og því er borið við ráðuneytið geti ekki sinnt því. Þá þarf bara að setja meiri pening í það eða passa að peningunum sé vel varið. Við getum til dæmis verið með stjórnsýsluúttekt frá [[Forseti hringir.]]eftirlitsstofnun Alþingis, Ríkisendurskoðun, á því hvernig verið er að sinna þessum málum innan stjórnkerfisins. [[Forseti hringir.]]Við getum gert annað hér, við getum hafnað því að samþykkja mál. Það þarf bara 1/3 í þinginu til að hafna því að fá mál hingað inn í þingið [[Forseti hringir.]]með undantekningum, við getum bara hafnað því. Forseti þarf að fara að sinna okkur, annars þurfum við bara að sinna þessu sjálf.
Forseti biður hv. þingmenn að gæta að tímamörkum þótt þeim sé mikið í mun.
Herra forseti. Tíminn til þess að efla Alþingi er núna. Það er ekki hægt að una við tilkynningu um að ekki verði farið að lögum. Og hér er óskað skýrra svara frá virðulegum forseta um viðbrögð við þeirri einhliða tilkynningu. Það liggur alveg fyrir og hefur legið fyrir um aldaskeið að páskar eru færanleg hátíð og það er algjörlega skýlaus krafa að farið verði að lögum í þessum efnum. Það er eðlilegur þáttur, svo ég víki að hinu atriðinu sem ég gerði að umræðuefni í fyrri ræðu minni, í starfi ráðuneyta að svara fyrirspurnum þingmanna. Nú er því borið við og boð er látið út ganga að þau ætli sér að taka upp einhvers konar tímaskráningu vegna þessa sjálfsagða þáttar í starfsemi þeirra. Ég ætla að leyfa mér að segja, herra forseti, mín vegna mættu ráðuneytin taka upp víðtæka skráningu á verkefnum sínum og viðfangsefnum. Þetta er gert [[Forseti hringir.]]með góðum árangri á ýmsum sviðum í íslensku þjóðlífi, [[Forseti hringir.]]þar á meðal á sviði ráðgjafar og endurskoðunar.
Hæstv. forseti. Lög um ölvun á almannafæri eru skýr en ekki fara allir eftir þeim. Það er alveg öruggt að þeir sem fara ekki eftir þeim hafa ekki gert mikil áform um að brjóta þau lög. Í þessari tilkynningu eru áform um að brjóta lög og er það vont fyrir virðingu Alþingis. Ég skora á forseta Alþingis að hjálpa Alþingi til að auka virðingu sína með því að farið verði eftir lögum í þessu máli. Það skyldi þó ekki vera að samsetningin á ríkisstjórninni spili inn í eins og ég hef áður imprað á í umræðu um fundarstjórn forseta, að það séu einhverjar stimpingar um fjármálaáætlunina í ríkisstjórninni? Svo er líka annað eins og mér var bent á í hliðarherbergi, er fólk ekki búið að fatta að það er 1. apríl sem er verið að tala um? Þá er oft verið með gabb.
Virðulegi forseti. Ég kem aftur upp vegna þess að virðulegur forseti var beðinn um svör við þessu. Ég kem hingað upp vegna þess að mér er annt um aðskilnað framkvæmdarvalds og löggjafarvalds, mér er annt um að forseti sé forseti alls þingsins og annt um að forseti sé algjörlega skýr um það að hann muni verja Alþingi og vera í liði með Alþingi þegar kemur að einhverjum ágreiningsefnum við framkvæmdarvaldið. Ég tel bæði sjálfsagt og augljóst að þetta eigi að vera svona en mér finnst þetta því miður ekki alveg nógu skýrt. Sem dæmi nefnir umboðsmaður Alþingis tregðu hjá hinu opinbera við að veita upplýsingar. Þess vegna eru oft sendar inn fyrirspurnir, til að fá upplýsingar. Það er t.d. hægt að minnka það álag sem lendir á framkvæmdarvaldinu með því að auka gegnsæið og hætta þessari tregðu. Það að taka upp tímaskráningu til að meta tímann sem fer í að svara þessu er fínt en þá til þess að meta þörfina á fleira starfsfólki, ekki til að meta þörfina á því að þagga niður í Alþingi eða draga úr eftirlitshlutverki þess. Sá málflutningur er óboðlegur og við verðum að hafa virðulegan forseta með okkur í liði í þeim slag. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Það vekur óneitanlega athygli að enginn þingmaður úr flokki hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sér ástæðu til þess að koma hingað upp og bera í bætifláka fyrir boðað lögbrot ráðherra. Maður veltir fyrir sér hvort það sé orðið þeim svo eðlislægt að þurfa að þola að ráðherrar brjóti lög, að það taki því ekki að koma hingað upp. Það er eingöngu sérlegur sendifulltrúi ríkisstjórnarinnar, hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé, sem sér ástæðu til að koma hingað upp og reyna að verja það boðaða lögbrot sem við nú höfum orðið vitni að. Það er frekar vandræðalegt að standa hér og velta fyrir sér hvort ráðherrar í ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur ætli ítrekað að gerast sekir um lögbrot.
Hæstv. forseti. Þessi verkkvíði fjármálaráðuneytisins fær mig til að halda að ég hafi verið frekar fljótur á mér um daginn þegar ég barðist hart gegn frumvarpi Pírata um að leggja niður helgidagafrið. Ég sé að það er alveg gráupplagt að gefa fjármálaráðuneytinu möguleika á að vinna á páskadag ef það verður til þess að það geti staðið við íslensk lög og komið fram málum eins og það á að gera. Ég vænti þess að við 2. umr. muni ég klóra mér aðeins í kollinum yfir þessari andstöðu minni við þá lagasetningu sem Píratar vilja koma á. Ég fagna því líka sérstaklega að ráðuneytin á Íslandi ætla að taka upp sérstakt verkbókhald og vænti þess að fyrst þau ætla að eyða tíma og peningum í að reikna út hvaða tími og peningar fari í að svara fyrirspurnum frá þingmönnum verði tekið upp almennt verkbókhald í ráðuneytum þannig að við getum bara brotið niður og fengið upplýsingar um það bæði hér beint og frá Ríkisendurskoðun [[Forseti hringir.]]í hvað tími ráðuneytisstarfsmanna fer. Það væri mjög til bóta.
Virðulegur forseti. Ég hef hlaupið 1. apríl. Að láta fólk hlaupa 1. apríl þekkist. En að hlaupa frá 1. apríl hef ég aldrei vitað um fyrr en núna. Þá sérstaklega líka í þeirri merkingu að hlaupa frá lögum. Þetta verður alveg nýtt sjónarhorn á þennan dag. Ég segi: Hvernig stendur á því að hægt er að leyfa sér að segja að lögin séu svona, en við ætlum bara að hunsa þau? Ég ætla bara að vona að þetta sé eitthvert aprílgabb og eitthvert djók.
Virðulegur forseti. Það er nú flestallt komið fram, held ég, um þetta mál sem ástæða er til að segja og ég tek undir allt það sem hér hefur verið sagt. Ég brýni forseta, brýni hæstv. forseta til dáða að standa vörð um sóma Alþingis. Það er tvennt sem manni dettur í hug að gæti skýrt þessi ætluðu lögbrot. Annars vegar eins og fram hefur komið þessi hugmynd um að hér sé einfaldlega um að ræða aprílgabb. Og svo hins vegar að verið sé að endurskoða fjármálaáætlun í ljósi landsfundar Sjálfstæðisflokksins, að til standi að skera svo rækilega niður í anda stefnu Sjálfstæðisflokksins. Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að ég bíð spenntur eftir að sjá þessa fjármálaáætlun og vænti þess að þingið muni taka hana og tæta hana í sig.
Virðulegi forseti. Við erum kjörin á löggjafarsamkomuna til að setja lög sem borgararnir eiga að fara eftir, framkvæmdarvaldið og borgarar landsins. Þeir eru auðvitað skyldugir til að taka þessi lög alvarlega. Ég var sjálfur að vinna í lögreglunni og það þýddi lítið fyrir borgarana að bera fyrir sig að þeir mættu bara ekki vera að þessu þó að lögin hefðu tekið gildi og vildu fá einhvern frest. Það var ekkert hlustað á það. Hér er hins vegar búið að boða fyrirsjáanlegt og skýrt lögbrot. Það er ekki orðið, við getum ekki sagt það, en það er búið að boða lögbrot í sölum Alþingis. Það er alvarlegt mál. Ég ætlast til þess að okkar stoð og stytta á Alþingi sem er forseti Alþingis muni sjá til þess að þetta muni ekki eiga sér stað, að þetta verði lagt fram, hvernig sem það verður gert, fyrir 1. apríl. Við erum nýbúin að heyra að hæstv. samgönguráðherra ætlar ekki að leggja fram samgönguáætlun fyrr en í haust. Það var áfall. [[Forseti hringir.]]Þetta er enn eitt áfallið.
Virðulegur forseti. Það er til nokkuð sem er kallað Parkinson's law. Það var sett fram í gríni í The Economist árið 1955, og er nokkurt sannleikskorn í því. Með leyfi forseta er þetta stutt, ég ætla að leyfa mér að fara með það fyrst á ensku: „… work expands so as to fill the time available for its completion.“ [[Forseti hringir.]] Sem þýðir [[Gripið fram í: Já, þýða.]]... á ég ekki að þýða?
Þingmálið er íslenska.
Já. Sem þýðir einfaldlega: Hlutir, verkefni taka þann tíma sem þeim er úthlutað. Ef starfsmenn fjármálaráðuneytisins og fjármálaráðherra fá þann tíma sem þeim er ætlað samkvæmt lögum munu þeir einfaldlega klára verkið á þeim tíma. Þetta snýst um að fara úr sex vinnudögum í átta, eða sjö í níu, eftir því hvernig talið er. Ég treysti starfsmönnum fjármálaráðuneytisins og fjármálaráðherra fullkomlega til að klára þetta verkefni í tíma. Því að ef þeir fá aukatíma munu þeir nota hann allan, bara eins og lögmálið segir til um.
Forseti hefur ekki veitt því athygli að fleiri vilji ræða fundarstjórn hans á þessu stigi og vill þar af leiðandi bregðast við. Ég hef beðið þess að þingmenn segðu hug sinn allan um þetta mál áður en ég blandaði mér í þær umræður. Forseti hefur ekki hugsað sér að verða fréttaritari ríkisstjórnar í sínu hlutverki. Það má velta því fyrir sér hvort það sé liður í að auka virðingu Alþingis að láta að slíku liggja. Forseti hefur þegar verið í samskiptum við Stjórnarráðið og óskað eftir því að fá upplýsingar um hvenær ríkisfjármálaáætlun kæmi fram og hafði af því áhyggjur að hún myndi ekki nást fram á tilskildum tíma eftir því sem á leið; fékk það endanlega staðfest á dögunum og óskaði þá eftir því að það yrði bréfað til þingsins, hvað og var gert og tekið fyrir á fundum formanna þingflokka og í forsætisnefnd í morgun. Þar fóru fram ágætisumræður um þessi mál og niðurstaða þeirra var meðal annars sú að forseti mun eiga orðastað við hæstv. fjármálaráðherra, koma á framfæri við hann óánægju sem hér hefur komið fram, og ágætlega í þessum umræðum, um að þessi tímafrestur skuli ekki nást, sem og eiga við hann erindi um óskir þingflokksformanna um kynningu á áætluninni fyrir fram áður en henni verður dreift eða hún gerð opinber. Allt eru þetta sjálfsagðir hlutir. Hér skeikar, eftir atvikum, einum virkum degi eða þremur dögum frá því að þau tímamörk séu virt sem lög gera ráð fyrir. Hv. þingmenn hafa ítrekað talað um lögbrot í því sambandi. Forseti ætlar ekki að gera þau orð að sínum, þó að lögin hljóði eins og þau gera, og verður því miður að viðurkenna að þegar hefur skapast fordæmi fyrir því að þessir tímafrestir séu ekki að fullu virtir. Þannig var það að mjög sams konar bréf barst Alþingi 2016 þar sem boðað var að ríkisfjármálaáætlun kæmi ekki fram fyrr en 8. apríl í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem þá sat. Það er ekki til þess nefnt að réttlæta einn vondan atburð með öðrum verri. Það er mjög bagalegt að þessir frestir skuli ekki standast út frá skipulagningu þingstarfa. Það var þvert á móti ásetningur, eins og hér hefur komið fram, að ríkisfjármálaáætlun kæmi frekar fyrr en síðar þannig að meiri tími skapaðist til að vinna að henni. Var sá ásetningur staðfestur í starfsáætlun þessa þings eins og hún var fyrst birt í haust og síðan endurútgefin um áramótin og lýsir þeim vilja þingsins að hafa meiri tíma en minni til að vinna að ríkisfjármálaáætlun í ljósi reynslunnar undangengin tvö vor. Engu að síður hefur þetta nú farið svo, í annað sinn á skömmum tíma, að þessi tímamörk virðast ekki ætla að nást. Það er sjálfsagt mál að eiga um það orð við hæstv. fjármálaráðherra hvort einhver leið sé til að ná þessu engu að síður þótt þetta séu greinilega áform ráðuneytisins eins og þau standa núna. Þetta er það sem forseti hefur um þetta mál að segja.
Frú forseti. Ég spyr hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hvort hann hyggist beita sér fyrir því að útflutningsskylda svokölluð, eða svipuð úrræði í landbúnaði, varðandi útflutning á lambakjöti, verði heimiluð að nýju. Það er ekki að ástæðulausu, þessi umræða kom mjög markvisst upp og var mikill þungi í henni af hálfu forystumanna og talsmanna bænda á síðastliðnu ári þegar upp kom ákveðinn vandi í sauðfjárrækt. Fyrst var vandinn talinn vegna mikillar birgðastöðu sem síðan kom í ljós að var ekki. Þegar upp er staðið og horft til baka er ein helsta ástæðan fyrir erfiðleikum í sauðfjárrækt, að mínu mati, íslenska krónan, sterk staða hennar. En við þurfum líka, í samvinnu við bændur, neytendur og aðra í samfélaginu, að byggja upp þannig umhverfi að bændur geti orðið sjálfbjarga þegar kemur að því að rækta okkar stórkostlegu sauðkind. Tækifærin eru svo sannarlega til staðar. Ég las ræðu hæstv. ráðherra á búnaðarþingi. Margt áhugavert kom fram þar. Ég hef á öðrum vettvangi hælt ráðherra fyrir þá framsýni sem birtist í þeirri ræðu þar sem tekin voru inn sjónarmið bænda, ekki spurning, skýrt og mikilvægt. Það er mikilvægt að þau skilaboð komi frá landbúnaðarráðherra að styðja beri við bændur, styrkja þá til að byggja upp framleiðslu sem sinnir markaðnum og kemur til móts við þarfir neytenda. Ekki til þess að greiða niður útflutning á lambakjöti eins og verið hefur í gegnum tíðina og krafa var uppi um á síðastliðnu hausti því að það er einfaldlega gert með þeim hætti að verið er að greiða niður útflutning og halda uppi verði hingað til innlendra neytenda. Vel að merkja var útflutningsskylda keypt á sínum tíma, fyrir ríflega tíu árum, af Bændasamtökunum í búvörusamningunum upp á um hálfan milljarð kr. að núvirði. Þá gerðu menn sér grein fyrir að það var ekki heppileg leið, var vissulega á sínum tíma, á fyrri árum, hugsanlega eitthvað sem hentaði samfélaginu en gerir ekki á Íslandi nútímans. Við þurfum að fara aðrar leiðir til að styrkja bændur. Við eigum öll að tala þannig að við viljum gera það og samtvinna þessa hagsmuni. En það þarf líka að vera skýrt að við ætlum ekki að fara þessar gömlu leiðir. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Stendur hann við þau orð sem hann sagði á búnaðarþingi að hann hefði efasemdir um útflutningsskyldu, að það eigi að koma henni á að nýju? Ætlar hann að fara aðrar leiðir? Ætlar hann að verða við því að koma útflutningsskyldu á að nýju og fara þar með gegn eindregnum tilmælum Samkeppniseftirlitsins og ýmissa annarra, m.a. talsmanna neytenda? Það skiptir máli að við fáum skýr svör af hálfu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í þessu máli því að ég er sannfærð um að við getum [[Forseti hringir.]]eflt landbúnaðinn með öðrum hætti en aðgerðum sem á endanum bitna á neytendum. Það setur ekki jákvætt yfirbragð á landbúnaðinn sem á svo sannarlega mörg og mikil tækifæri inni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Staðan í sauðfjárræktinni er með þeim hætti að full þörf er á að gefa því gott rými að ræða þau viðfangsefni sem þar er við að glíma. Það er alveg ljóst að gerbreyttar aðstæður eru í sauðfjárrækt núna frá því fyrir tiltölulega skömmum tíma. Þetta er gerbreyttur markaður. Hvort tveggja liggur fyrir, sá samningur um innflutning á kjöti í kvótum og útflutningur sömuleiðis að einhverju leyti. Það eru erfiðleikar á mörkuðum erlendis, innan lands sömuleiðis. Svo erum við að glíma við sterkara gengi. Þó ekki væri nema fyrir þessa stöðu hljóta menn að sjá að það er engin ein patentlausn, ein algild lausn, í boði. Þetta er margþætt vandamál og ber að nálgast það með þeim hætti. Við þekkjum það úr umræðunni um fjáraukalögin í desember síðastliðnum með hvaða hætti menn mátu stöðuna. Þar skapaðist mjög rík og breið samstaða um að koma til móts við skammtímavanda sauðfjárræktarinnar með fjáraukalagatillögu upp á 500 milljónir til sauðfjárræktarinnar beint, 65 milljónir eru ætlaðar í úttekt á afurðastöðvakerfinu og 50 milljónir til verkefna á ýmsum sviðum, kolefnisjöfnun, eflingar nýsköpunar, vöruþróunar og jafnframt að styrkja útflutning. Með þeim hætti vildi Alþingi bregðast við skammtímavanda í desember, en lengri tíma lausnin bíður. Við erum að vinna að henni. Hér er spurt hvort ég standi við þau orð sem ég hafði í þessari margumræddu ræðu á búnaðarþingi Íslands varðandi útflutningsskylduna og ég svara því já. Ég hef verulegar efasemdir um að útflutningsskyldan sem slík leysi vandamál sauðfjárræktarinnar til frambúðar. Ég held að enginn sé að tala um það. Verst af öllu held ég að áhrifin af því yrðu á neytendur. Ég tel að það sem fyrst af öllu þurfi með einhverjum hætti að reyna að byggja upp sé meira traust, meira samband á milli neytenda og bænda eða framleiðenda í landinu og tel mig á góðu róli þar, eins og sagt er, þegar sú áhersla er kynnt. Ég fæ víðast hvar góð viðbrögð við því. Ég tel að grundvallaratriði varðandi sauðfjárræktina sem þarf að ræða þegar við ræðum hvort eigi að taka upp útflutningsskyldu eða ekki, stóru spurningarnar sem þar er um að ræða, sé hvernig eigi að styrkja tekjugrundvöll greinarinnar, ná jafnvægi í framleiðslunni og þannig styrkja sauðfjárræktina og gera hana að stöðugri atvinnugrein. Ég held að þegar við höfum svör við þessum spurningum sé staðan einfaldlega sú að ekki þurfi að kvíða því að þá geti sauðfjárræktin verið sjálfstæð atvinnugrein og samkeppnishæf sem allir vilja horfa til og fullur vilji hjá stjórnvöldum að vinna þannig með greinina að búa svo um hnútana að vel geti árað í þeirri grein. Það er flókið. Það þarf að taka á mörgum þáttum. Það eru úrræði innan núgildandi búvörusamninga til að gera ráðstafanir með tilfærslum ef einhvers konar áherslubreytingar þarf í fjárstuðningi. Ég hef haldið því fram að það sé gerlegt að ýta undir markaðsstarf á erlendum mörkuðum, fara með einhverjum sameiginlegum hætti í það, bæði að ræða við sláturleyfishafa og bændur um það. Horfa má til þess að reyna í samstarfi við bændur að aftengja framleiðsluhvata sem eru í núverandi búvörusamningum. Það eru ýmis atriði sem snúa að þessum atvinnurekstri sem ég tel að við getum rætt og erum raunar að undirbúa viðræður um, ásamt því að ég hef hitt forystu sauðfjárbænda núna allnokkrum sinnum, en skal viðurkenna að þar hafa menn horft mjög til þess að stutta svarið sé það að fara í að setja lög sem skylda fyrirtæki til útflutnings. Ég hef hingað til ekki fallist á þær röksemdir sem færðar hafa verið fram til þess og hyggst beita mér með öðrum hætti til að reyna að vinna á þeim [[Forseti hringir.]]vanda sem þarna er við að glíma.
Virðulegi forseti. Ég þakka bæði fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir það sem sagt hefur verið hér í þessum stól fram að þessu. Ég get tekið undir þá gagnrýni sem kom fram fyrr í dag, mér fannst ræða ráðherra á búnaðarþingi ekki neitt sérstaklega afmarkandi eða stefnumarkandi. Ég saknaði þess dálítið að sjá hvert ríkisstjórnin er að fara í ræðum sem þessum. Það skýrist kannski af því að sú ályktun sem kom fram á landsfundi Sjálfstæðismanna um liðna helgi er svo sem ekki mjög skýr heldur þegar kemur að landbúnaðarmálum. Ef ég hef skilið hæstv. ráðherra rétt er hann hér búinn að segja að það sé ekki á döfinni og hann sé andvígur því að leggja á útflutningsskyldu. Því langar mig að spyrja ráðherrann: Komi upp sú staða að hér sé offramboð af lambakjöti, offramboð af framleiðslu bænda, finnst honum þá koma til greina að leggja á útflutningsskyldu? Og hugsanlega þá í framhaldinu gera það með þeim hætti að hún detti úr sambandi, fari af, verði skortur [[Forseti hringir.]]á innanlandsmarkaði?
Frú forseti. Aðeins út af síðustu athugasemd: Það skiptir einmitt máli að við förum í gagngera endurskoðun á búvörusamningunum. Við þurfum að leita allra leiða til að ná jafnvægi í framleiðslunni. Við verðum að horfast í augu við hvernig markaðurinn er og hagar sér í dag. Við eigum að einbeita okkur að innanlandsmarkaði, ná tökum á honum. Innanlandsmarkaður er engin smásmíði, og fjölmargir erlendir ferðamenn koma til landsins. Reynum að ná betri fótfestu þar því að varan er stórkostleg og alltaf í mikilli jákvæðri þróun. Ég tel mikilvægt fyrir landbúnaðarráðuneytið og líka fyrir landbúnaðinn í heild að auka upplýsingaflæðið, auka gegnsæið. Auka hagtölugerð. Það er gríðarlega mikilvægt að fá Hagstofuna inn í málið. Við unnum að því á síðastliðnu ári að fá betri hagtölugerð þannig að ríkið þyrfti ekki eingöngu að stóla á þær tölur sem koma af hálfu bænda. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að það er gríðarlega mikilvægt upp á uppbyggingu landbúnaðarins, þessarar merkilegu atvinnugreinar, menningarlegu atvinnugreinar, og mikilvægu atvinnugreinar upp á framtíðina, að ná ákveðnum samhljómi. Samhljómi á milli neytenda og bænda af því að hagsmunir þeirra fara saman. En við eigum að horfa á alla virðiskeðjuna, alveg frá bændum að diskinum, til neytandans. Inni á milli eru líka smásöluaðilar. Við eigum líka að fá þá með okkur í málið því að þetta er sameiginlegt samfélagslegt verkefni. Það þýðir ekki að beita gamaldags aðferðum í þessu efni. Ég er sannfærð um að við höfum tæki núna til að fara m.a. í að endurnýja búvörusamninginn, segja skýrt og skorinort: Já, við ætlum að halda áfram að styðja við sauðfjárræktina í landinu. Við ætlum að gera það í gegnum kolefnisjöfnunina, í gegnum svæðisbundna styrki. Það þarf að þora að segja að það eru ákveðin svæði á landinu sem eru betur til þess fallin að styrkja sauðfjárræktina, út frá umhverfisvernd, þar sem hæstv. umhverfisráðherra er hér í salnum, og út frá svo mörgum sjónarmiðum. Ég hef oft bent á að bæði Vestfirðir og norðaustursvæðið eru tilvalin til þess. [[Forseti hringir.]]Ef rétt er á málum haldið eru tækifærin gríðarleg. Að fá okkur öll hér saman á þinginu til að sameinast um aðgerðir sem styðja á endanum við það að við getum áfram boðið upp á öflugt og gott lambakjöt sem bæði Íslendingar og útlendingar vilja neyta og njóta.
Virðulegi forseti. Ég þakka þá litlu umræðu sem þó hefur orðið um þetta. En í tilefni orða hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar segi ég: Það er ekkert nýtt að offramboð sé af lambakjöti. Við höfum verið að framleiða meira en innanlandsmarkaður kallar eftir. Neyslan hefur dregist saman, úr 40 kílóum á mann niður í 17 kíló, frá 1990. Það eru ekki nýjar staðreyndir. Vandinn hefur verið sá að við höfum ekki getað komið þessu öllu í lóg. Ég hef sagt að sá vandi sem við er að glíma varðandi útflutning sé 2–3 þús. tonn. Ég horfi þannig á það verkefni að það geti ekki verið ofverk okkar. Við erum í sjávarútvegi að flytja út mörg hundruð þúsund tonn af afla sem við erum að draga úr sjó. Einbeitum okkur að því að koma þessu í lag. Ég tel að fullar færur séu til þess. Þegar vitnað er til markverðrar ræðu ætla ég bara að nefna að það er margt annað í henni en um útflutningsskylduna sem ég veit að er umdeild. Matvælastefna, menntun, innkaupastefna, kvótar, tillögur varðandi hrátt kjöt - allt ný atriði sem mönnum dettur ekki einu sinni í hug að nefna hér, en væru þess virði að ræða. Takið undir þetta frekar en að gagnrýna eitthvert eitt atriði og slíta úr samhengi við allt annað. Ég stend með sauðfjárræktinni í landinu, ætla mér að gera það, að vinna með þeirri atvinnugrein. Það eru full færi til að gera það. Ég bendi á að sú endurskoðun sem er í gangi á grundvelli stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar gengur út frá því að bændum verði gefið færi á að vinna úr sínum málum með öðrum hætti en gert er í núverandi búvörusamningum. Allir, í það minnsta innan sauðfjárræktarinnar, eru á þeirri skoðun að nauðsynlegt sé að endurskoða þá samninga; eru þeir þó ekki nema rétt rúmlega eins og hálfs árs gamlir. Hvað segir það um fyrri verk? Það er full þörf á að taka þá í gegn, endurskoða þá. Sú vinna er hafin undir forystu hv. þm. Haraldar Benediktssonar og Brynhildar Pétursdóttur, framkvæmdastjóra Neytendasamtakanna. [[Forseti hringir.]]Þar eru bændur og neytendur leiddir saman og ég hef enga trú á öðru en að það verði til góðs fyrir sauðfjárræktina og neytendur í þessu landi.
Frú forseti. Ég kem upp vegna þess sem við vorum að ræða, málsins sem við ræddum áður en við hófum þennan dagskrárlið, og svör hæstv. forseta hér áðan. Ég verð að segja eins og er að ég er frekar döpur yfir þeim svörum sem við fengum af hálfu hæstv. forseta. Mér fannst það ekki vera einlægur ásetningur hjá forseta að ætla að hafa aðhald gagnvart framkvæmdarvaldinu, að vera merkisberi, fánaberi löggjafarvaldsins sem við þurfum á að halda. Vísað var í bréf þar sem beðið var um einhverja tilfærslu á fjármálaáætlun, frá 2016 held ég. Þetta eru ný lög. Reynum að vanda okkur. Reynum að fara strax eftir löggjöfinni. Gefum ekki í skyn að gera eigi tilslakanir hér og þar því að fjármálaráðuneytið þurfi einn eða tvo daga í viðbót. Gefum skýr fyrirmæli til framkvæmdarvaldsins af hálfu forsetaembættis í þinginu og segjum: Skilið þessari fjármálaáætlun fyrir 1. apríl, farið að lögum, gerið það, í guðanna bænum, ekki síst upp á virðingu þingsins að gera.
Virðulegi forseti. Ég saknaði þess í svörum virðulegs forseta áðan að hann svaraði ekki spurningu minni um það hvaða áhrif þetta hefur á starfsáætlunina. Ef ráðuneytið ætlar að taka meiri tíma þýðir það að við þurfum að taka minni tíma í afgreiðslu fjármálaáætlunar eða þurfum við að endurskoða starfsáætlun? Ætlum við að hafa þingfundi í maí þegar enn eitt fríið var planað? Verðum við lengur í júní? Hvað þýðir það að fjármálaáætlun seinki frá 20. mars til 4. apríl? Það er ekki bara talað um einn til tvo daga. Samkvæmt starfsáætlun átti að ræða hana 20. mars. Það eru átta vinnudagar sem munar. Það riðlar öllu skipulaginu í starfsáætlun hvað umsagnarferli og nefndarvinnu varðar og hefur mikil áhrif á störf okkar í þinginu; hvernig hraðvinnu við þurfum að fara í í kjölfarið, sem enn og aftur er ekki ásættanlegt. [[Forseti hringir.]]Við höfum nýlega farið í gegnum slíka fjárlagaumræðu sem var ómöguleg. Ekki gera það líka við fjármálaáætlunina.
Virðulegi forseti. Ég verð líka að gera athugasemdir við það sem virðulegur forseti sagði í lok umræðunnar áðan um fundarstjórn forseta. Þá var reyndar annar sitjandi forseti. Það er annars vegar varðandi það sem verður bara lýst sem linkind gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég velti fyrir mér hvort samskipti Alþingis og framkvæmdarvalds væri öðruvísi ef forseti Alþingis kæmi aldrei úr stjórnarflokki. Það er áhugaverð hugmynd sem hefur af og til verið borin upp. Ég held að það sé alltaf tilefni til að ræða hana, óháð því hver er forseti hverju sinni. Virðulegur forseti vildi sérstaklega ekki gera orðið lögbrot að sínu. En það er lögbrot. Þau eru misalvarleg, en þetta er lögbrot. Það getur ekki verið ágreiningur um það. Af hverju vill hann ekki nota það orð? Það skil ég ekki alveg. Síðan verð ég að gera athugasemd við þetta sífellda hjal um virðingu þingsins þegar Alþingi sinnir eftirlitshlutverki sínu. Það bitnar ekki á virðingu Alþingis [[Forseti hringir.]]að við stöndum hér og spyrjum spurninga og sinnum því sjálfsagða hlutverki að hafa hemil á framkvæmdarvaldinu. Það er hluti af því sem við eigum að vera að gera hérna. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Frú forseti. Ég tel mig knúinn til að koma hingað upp og taka undir orð hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um vonbrigðin við litlu lífi í forseta Alþingis þegar þessi mál voru rædd hér áðan. Það var eins og einhvern neista skorti til að bregðast við óskum þingmanna um að framkvæmdarvaldinu yrði leiðbeint hressilega og hraustlega í rétta átt í þessu máli. Um er að ræða eitt stærsta mál hverrar ríkisstjórnar eftir að þessi nýju lög voru samþykkt, þ.e. fjármálaáætlun til fimm ára. Það er reyndar með ólíkindum að ríkisstjórn sem var í ekkert skárri stöðu hér fyrir nokkrum mánuðum skuli hafa náð að gera þetta á skemmri tíma en núverandi ríkisstjórn virðist ætla að gera. En mestu skiptir þó, frú forseti, að þingið taki ekki við tilkynningum frá ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins eða einhverjum öðrum þar; það er bara tilkynnt að nú verði farið á svig við lög sem nýlega voru samþykkt. Ég veit ekki betur en að akkúrat það sama ráðuneyti hafi keyrt mjög fast á um að fá þessi lög samþykkt hér á Alþingi. [[Forseti hringir.]] Ég bið þig, frú forseti, vinsamlegast að beita öllu þínu afli, og einnig aðalforseta þingsins, til að ná einhverju fram í þessu máli.
Frú forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér er langar mig að árétta þá skoðun mína, og örugglega fleiri, að ég held að þetta snúist ekkert endilega um ráðuneytið og starfsfólk þess. Ég held að það sé ekkert þar sem stoppi. Ástæðan fyrir því að þetta tekur svona langan tíma er auðvitað sú að þetta er hugmyndafræðilega ósamstæð ríkisstjórn sem veit ekkert hvað hún á að gera. Hún veit ekki hvernig ríkisfjármálaáætlun á að líta út. Þess vegna tekur þetta tíma. Það er verið að víla og díla um stóru myndina í ríkisfjármálaáætlun. Ef það á að vera er eins gott að það sé bara gert fyrir opnum tjöldum hér í þingsalnum og í nefndum þingsins frekar en í einhverju baktjaldamakki milli formanna flokka ríkisstjórnarinnar.
Frú forseti. Það var ekki ætlunin að draga þessa umræðu á langinn. En ég verð að segja að ég varð fyrir svo djúpstæðum vonbrigðum með svör hæstv. forseta áðan og varð einfaldlega að tjá þau hér. Ég tel þetta svo mikilvægt, þetta er nefnilega merkilegt plagg, merkileg lög sem við samþykktum, lög um opinber fjármál. Þau eru ákveðið agavald, eitthvað nýtt, nýjar vinnureglur og nýtt vinnuumhverfi varðandi alla umgjörð ríkisfjármála. Mér finnst það miður ef fólk ætlar að umgangast þau af léttúð, eins og fjármálaráðuneytið er að gera með þessu bréfi til þingsins. Mér finnst það sárgrætilegt. Þess vegna er þetta alvarlegt. Það er í fyrsta lagi verið að segja að við ætlum að brjóta lög. Svo kann vel að vera, eins og hv. þm. Pawel Bartoszek sagði áðan, að ríkisstjórnin sé einfaldlega ekki búin að koma sér saman um þetta. Segið okkur það þá. Segið bara hreint út að þannig sé það. Eða eru þau kannski að bíða eftir hvaða málshættir koma upp úr páskaeggjunum? Hvað veit ég? Komið hreint fram og segið okkur af hverju þessi frestur þarf að vera. [[Forseti hringir.]]Ég segi skýrt: Farið að lögum. Ég vil að þingið og forsetinn komi í lið með okkur.
Frú forseti. Við viljum efla þingið. Ekki bara virðingu þess. Hún verður að vera á réttmætum forsendum. Við sjáum að virðing þingsins er að fara upp, m.a. vegna þess að við höfum verið að sinna eftirlitshlutverki okkar. Landsmenn fíla það þegar við sinnum eftirlitshlutverki okkar gagnvart stjórnvöldum. Við upplýsum hluti, höldum opna nefndarfundi. Það er klárt að við þurfum að halda áfram að gera nákvæmlega þetta og gera meira. Nota fleiri verkfæri sem við höfum. Hv. þm. Björn Leví Gunnarsson hefur verið duglegur að kalla eftir upplýsingum, m.a. til að benda á að mikið af upplýsingum liggur ekki fyrir. Við getum haldið áfram með þetta, getum verið með stjórnsýsluúttekt sem Ríkisendurskoðun getur gert á því hvernig menn standa sig með þessa peninga sem við gefum þeim, stjórnvöldum, í að sinna upplýsingaskyldunni gagnvart þinginu. Það er ítrekað kvartað réttilega undan því að skýrslum sé ekki skilað, fyrirspurnum ekki svarað. Við eigum bara halda áfram þarna því að ég treysti ekki núverandi forseta til að standa með þinginu hvað þetta varðar fyrr en ég sé það. Hann er ekki að gera það núna. [[Forseti hringir.]] Við getum gert þetta. Og ég er búinn að leggja til við minn þingflokk og byrjaður að leggja það fram að við munum skoða okkar hluti, hvernig það lítur út ef veðrið er gott hérna í þinginu og hvernig það lítur út ef veðrið er slæmt. Við ætlum bara að byrja að safna atriðum [[Forseti hringir.]]sem við getum gert, safna þeim, flokka þau niður, þannig að við beitum okkar valdheimildum til að ríkisstjórnin geti ekki vaðið yfir okkur.
Frú forseti. Ég tek undir orð þeirra þingmanna sem hér hafa tekið til máls og syrgt viðbrögð forseta við þeim umkvörtunum sem við höfum fært fram. Þetta eru mikil vonbrigði. Það er einu sinni þannig að lög um opinber fjármál setja niður hælana, marka grundvallaratriðin í umgjörðinni um opinber fjármál. Ég heyri það á tali þingmanna stjórnarmeirihlutans hér á göngunum að þeim þykir þetta heldur léttvægt, þykir það óttalegt mjálm í okkur þingmönnum minni hlutans að kvarta yfir því að þessi grundvallaratriði séu brotin. En það er einmitt málið. Grundvallaratriðin verða dálítið leiðinleg þegar þarf að virða þau. Þegar við setjum niður svona hæla, setjum niður svona dagsetningar - auðvitað er það erfitt. Það leggur á okkur þær skyldur að aga vinnubrögð okkar þannig að við getum staðið við þetta. Hér virðist viðkvæðið vera: Þetta skiptir engu máli, við þurfum ekkert að fara eftir þessu, það hentar okkur ekki að leggja þetta fram þarna, við ætlum að taka okkur [[Forseti hringir.]]aukadaga og við þurfum ekki einu sinni að biðja þingið um leyfi, við tilkynnum því bara með bréfi frá ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins, að ráðuneytið ætli ekki að fara að lögunum. Það vantar öll grundvallaratriði í þetta mál. Það er kominn tími til að þingið og ekki síst framkvæmdarvaldið virði þau grundvallaratriði sem hér eru höfð til hliðsjónar.
Forseti vill brýna þingmenn til að virða ræðutíma.
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með öðrum þingmönnum sem komið hafa upp um þetta mál og ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni um fundarstjórn forseta að það virðist alltaf koma skýrar og skýrar í ljós að slík ríkisstjórn sem er samansett á þennan hátt, með breiða skírskotun um pólitíska öxulinn, virðist ekki koma sér saman um málin. Ég fullyrði það nánast. Var stjórnarsáttmálinn þá ekki heiðarlegur, þegar öll kosningaloforð og öll stefnumál voru lögð til hliðar til að koma þessum stjórnarsáttmála saman? Hann er þá ekki heiðarlegri en svo, að þau koma sér ekki saman um það að koma fram með fjármálaáætlun á réttum tíma og brjóta þar með lög [[Forseti hringir.]]sem setur virðingu Alþingis niður.
Virðulegi forseti. Ég er boðinn og búinn til að hugsa í lausnum. Ég lagði til með fjárlögin síðast að hægt væri að koma stafrænni útgáfu af fjárlögunum, þá núna fjármálaáætluninni, fyrr til þingsins því að prentun er ákveðið umstang og tekur tíma. Þá væri mögulega hægt að ná tímatakmörkunum vegna 1. apríl með því að dreifa stafrænu eintaki út um allt en leyfa prenteintakinu að detta yfir á 4. apríl. Það væri þá alla vega búið að dreifa málinu á réttum tíma. Þannig að af þessu „að hugsa í lausnum“-dóti er það kannski hugmynd sem ég skýt að ríkisstjórninni og fjármálaráðuneytinu. En óháð því lendum við samt í vandræðum með starfsáætlunina. Það vandamál er óleyst. Þetta riðlar öllu sem varðar nefndarvinnuna í kjölfarið rosalega mikið. Það eru tvær vikur sem gert var ráð fyrir í páskafríi sem áttu að vera umsagnarvikurnar sem detta núna inn á venjulega þingdaga. [[Forseti hringir.]]Það á eftir að valda mjög miklum vandræðum í afgreiðslu þingsins á fjármálaáætlun því að það verður mjög lítill tími fyrir hana, aftur.
Frú forseti. Dyrhólaey er einstök náttúruperla í Mýrdal, ekki síst vegna gatsins í klettinum sem blasir við frá vitanum á Háeynni og við þekkjum öll. Eyjan er friðlýst sem friðland samkvæmt náttúruverndarlögum og ein af fyrstu friðlýsingum á Íslandi. Það voru bændur sem höfðu frumkvæði í þeim efnum á sínum tíma. Dyrhólaey hefur tilfinningalegt gildi fyrir marga, bæði fyrir Íslendinga og útlendinga sem kynnst hafa svæðinu og tengst því böndum. Álag á Dyrhólaey hefur vaxið jafnt og þétt enda er hún auglýst sem ein af helstu ferðamannastöðum landsins. Togstreita hefur ríkt um árabil um nýtingu eyjarinnar. Má þar nefna deilur um lendingarbætur, landamerki og lokun um varptíma fugla. Vinna við deiliskipulag Dyrhólaeyjar hófst haustið 1998 að frumkvæði Náttúruverndar ríkisins. Ráðinn var til verksins landslagsarkitekt og var skipulagið unnið í samráði við Mýrdalshrepp, Siglingastofnun, Vegagerðina og Náttúruvernd ríkisins, síðar Umhverfisstofnun. Markmiðið með deiliskipulaginu var að bæta aðstöðu og þjónustu við ferðamenn á Dyrhólaey og stuðla að verndun umhverfis með hreinlætisaðstöðu, markvissri stígagerð, upplýsingamiðlun og fræðslu. Fjölmargar athugasemdir bárust í deiliskipulagsferlinu frá heimamönnum, m.a. á þann veg að samráð við ábúendur hafi verið svikið, að ekki hafi verið tekið tillit til þeirra heldur fyrst og fremst hugsað um ferðamenn. Náttúruvernd ríkisins vísaði því á bug. Árið 2014 gaf Umhverfisstofnun út verndar- og stjórnunaráætlun fyrir Dyrhólaey og árið 2015 hófust framkvæmdir Rariks við lagningu rafmagnsstrengs vegna fyrirhugaðra framkvæmda við salernisaðstöðu. Framkvæmdin olli miklu raski og hafði hún ekki tilskilin leyfi. Vinnubrögðin í friðlandinu voru harðlega gagnrýnd. Mörgum heimamanni fannst sem ótal margt hefði farið úrskeiðis þegar kom að framkvæmdum í friðlandinu. Má þar nefna göngustíga, öryggisgirðingar og fleira og að ekki hafi verið tekið mark á heimamönnum. Frú forseti. Fyrirspurn þessi snýr sérstaklega að salernisaðstöðunni sem Umhverfisstofnun hefur staðið fyrir byggingu á í eynni. Hún snýr að kostnaði við mannvirkið, bílastæðum, vegarlagningu og frágangi umhverfis bygginguna og ekki síst að byggingunni sjálfri og staðsetningu hennar. Staðsetningin var ákveðin af arkitekt og Umhverfisstofnun. Fjölmargir heimamenn, og reyndar ferðaþjónustuaðilar einnig, telja bygginguna vera of háa og lýti í umhverfinu, hún sé sjónmengun á þessum fallega stað.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir fyrirspurnina. Rétt til að rifja upp söguna þá var Dyrhólaey, líkt og hv. þingmaður nefndi, friðlýst sem friðland á grunni náttúruverndarlaga, samanber auglýsingu í Stjórnartíðindum nr. 101/1978. Í reglum friðlandsins er ákvæði þess efnis að Umhverfisstofnun geti lokað fyrir almenna umferð um Dyrhólaey á tímabilinu 1. maí til 25. júní í þeim tilgangi að vernda fuglalíf á varptíma. Á síðari árum hefur verið aukin krafa um að halda eynni opinni fyrir umferð allt árið. Stofnunin hefur fengið fuglafræðing til að meta fuglalífið með tilliti til þess að halda eynni opinni á varptíma fugla. Er niðurstaðan sú, að mati Umhverfisstofnunar, að unnt sé að stýra umferð um eyna og þannig samþætta nýtingu og vernd. Að mati landvarðar hefur það tekist með ágætum. Þetta kallar auðvitað á meiri þjónustu, bæði landvarða og einnig uppbyggingu innviða. Vegna fyrirspurnar hv. þingmanns um hreinlætisaðstöðu á Dyrhólaey var leitað til Umhverfisstofnunar sem hefur umsjón með friðlandinu í Dyrhólaey og byggist stærsti hluti svars míns á upplýsingum frá stofnuninni. Framkvæmdir við nýtt bílastæði á Dyrhólaey hófust í nóvember 2016 og uppsetning salernishúss í apríl 2017. Salernishúsið, sem hannað var af arkitektum fyrirtækisins Gláma-Kím, tekur mið af hönnun salernishúss við Hverfjall í Mývatnssveit og byggir áætlun fyrirtækisins á þeirri framkvæmd. Áætlun hönnuða í júlí 2016 á kostnaði við bygginguna var 27 millj. kr., en raunkostnaður reyndist verða 49,5 millj. kr. Þegar tilboð bárust í verkið, miðað við þá húsagerð sem hönnuðir höfðu lagt til, kom í ljós að um verulega vanáætlun var að ræða. Sem dæmi má nefna að tilboð í veggreiningar, glugga og hurðir hljóðaði upp á 10,3 millj. kr., en áætlunin var upp á 6,1 millj. kr. Þá fór vinna og efni við samsetningu eininga, einangrun, klæðningu á veggi, þak og gólf, ásamt frágangi, verulega fram úr áætlunum sem var 15,9 millj. kr., en raunkostnaður endaði í 28,3 millj. kr. Salernið var tekið í notkun í september sl. Umhverfisstofnun sér alfarið um rekstur salernisins sem er opið allan sólarhringinn alla daga ársins og hefur stofnunin ákveðið að innheimta þjónustugjald að upphæð 200 kr. Gerir stofnunin ráð fyrir að gjaldið muni að mestu standa undir rekstrarkostnaði. Hins vegar gerir Umhverfisstofnun ekki ráð fyrir að tekjur geti skilað stofnkostnaði til baka miðað við tekjuspá 2018 hið minnsta, reyndar eru kannski ekki líkur á að svo verði í framtíðinni miðað við það verð sem tekið er fyrir þjónustuna. Við staðarval og hönnun salernishússins naut stofnunin liðsinnis sérfræðinga fyrirtækisins Gláma-Kím, sem m.a. hefur hannað byggingar í Þingvallaþjóðgarði, og frá landslagsarkitektum fyrirtækisins Landslags, en það fyrirtæki vann deiliskipulag fyrir Dyrhólaey. Þess má geta að landslagsarkitektar fyrirtækisins hafa unnið víða á verndarsvæðum áður. Umhverfisstofnun hefur bent á að framkvæmdir við lokafrágang hússins hafi dregist á langinn, m.a. vegna illviðra og annarra þátta, þar með talið vegna stöðvunar framkvæmdar á varptíma, töfum verktaka og slæmu tíðarfari. Þegar framkvæmdum verður lokið mun salernishúsið falla betur inn í landslagið ásamt göngustígum og bílastæði að mati Umhverfisstofnunar. Vegna oft ólíkra sjónarmiða varðandi uppbyggingu innviða í náttúru landsins hefur Umhverfisstofnun leitast við að vera í góðu samstarfi við landeigendur. Vegna uppbyggingar salernishússins á Dyrhólaey hafði stofnunin samráð við landeigendur allt frá því hugmyndir landeigenda og ábúenda í Dyrhólahverfi komu fram um að bæta þyrfti salernisaðstöðu. Á það við bæði á skipulagsstigi og hönnunarstigi samkvæmt upplýsingum frá stofnuninni. Samkvæmt upplýsingum stofnunarinnar hafa landeigendur og sveitarfélagið ekki gert athugasemdir vegna staðsetningar, hönnunar og útlits mannvirkja. Verið er að leggja lokahönd á vinnu við torfhleðslu framan við salernishúsið og við bílastæðið ásamt aðlögun landslags umhverfis bygginguna að húsinu þannig að það muni falla betur inn í umhverfið. Kostnaður vegna bílastæðis, tenging við gangstíga, torfhleðslur og annar frágangur lóðar er áætlaður 48,8 millj. kr., en af þeirri fjárhæð er óframkvæmt fyrir um 17 milljónir. Annar kostnaður, svo sem vegna heimtaugar, borun fyrir vatni, ásamt dæluhúsi, rotþró og siturlögn, er 13,8 millj. kr. Ég mun koma að seinni hluta svaranna [[Forseti hringir.]]í seinna svari mínu.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, þau eru athyglisverð. Mér sýnist að kostnaður hafi farið 100% fram úr áætlunum, það er náttúrlega afar bagalegt. Ég sem nefndarmaður í fjárlaganefnd verð að segja að það eru ekki góð vinnubrögð. Við horfum hér upp á aðstöðu sem mér sýnist kosta, þegar upp er staðið, yfir 100 milljónir, fyrir salernisaðstöðu. Nú veit ég svo sem að hæstv. ráðherra kom ekki að þessu verkefni - hann er nýr í embætti og ég óska honum velfarnaðar í því. En það er þannig í lögum um opinber fjármál, ég held að það sé 34. gr., að ráðherra ber að fylgjast með framgangi fjárlaga í sínum málaflokki. Ef sýnt þykir að farið er fram úr áætlunum verður ráðherra að gera grein fyrir því og meðal annars gagnvart fjárlaganefnd. Þetta er mikilvægt ákvæði í lögunum. Varðandi staðarvalið og annað slíkt þá hef ég aðrar upplýsingar um það að heimamenn hafi gert athugasemdir. Mörgum finnst, þegar komið er þarna upp, að þetta stingi í stúf og sé hreinlega lýti í umhverfinu. Það væri gaman að fá persónulega skoðun ráðherra á því þar sem hann hefur [[Forseti hringir.]]mikið verið viðloðandi umhverfisvernd í sínum fyrri störfum og þekkir þennan málaflokk vel.
Hæstv. forseti. Hvað varðar afstöðu ráðherra til staðsetningar hreinlætisaðstöðunnar og hvort þar sé um umhverfisslys að ræða, líkt og kom fram í fyrirspurninni, þá vil ég segja eftirfarandi. Almennt finnst mér að gera þurfi ráð fyrir að ráðherra íhlutist ekki til um einstakar framkvæmdir á verndarsvæðum heldur treysti fagstofnunum sínum til þess að útfæra verkefni svo sem það sem hér er um rætt. Vissulega bagalegt að hér hefur verið farið mikið fram úr áætlunum. Ég tek algjörlega undir það. Ég vil segja að sé það álit meiri hluta heimamanna að staðsetning hreinlætisaðstöðunnar sé umhverfisslys þá hvet ég heimamenn til að taka málið upp við Umhverfisstofnun og reyna að leita lausna á því með stofnuninni. Ég vil segja almennt að að mínu mati þurfum við að hafa það viðmið að byggja innviði eins og bílastæði og hreinlætisaðstöðu í jaðri eða utan við náttúruperlur, líkt og gert er víða erlendis. Ég nefndi Stonehenge á Englandi sem ágætisdæmi þar um. Ég vil taka fram af þessu tilefni að ég hef í drögum að nýrri stefnumótun fyrir innviðauppbyggingu, sem vonandi verður lögð fyrir þingið núna í apríl, lagt áherslu á fagleg málefni og jafnframt að það verði þá sett fjármagn í að sinna þeim hluta þannig að uppbygging innviðanna passi sem allra best inn í þá viðkvæmu náttúru sem þeim er ætlað að vernda svo ekki verði skert það aðdráttarafl sem þeim innviðum er í raun ætlað að vernda, þ.e. náttúru Íslands. Ég held ég ljúki máli mínu á því og þakka hv. þingmanni aftur kærlega fyrir fyrirspurnina.
Virðulegi forseti. Tilefni þessarar fyrirspurnar er svar ráðherra við skriflegri fyrirspurn um atkvæðakassa. Spurning nr. 6 var: Hversu margir atkvæðakassar hafa brotnað, dottið í sundur, eða á annan hátt opnast á óæskilegan hátt við afhendingu, flutning eða notkun í einhverjum alþingiskosningum síðan 2013? Það mætti kannski vera nákvæmari og segja „í öllum kosningum“, en allt í lagi, það munar ekki öllu. En svarið var að minni háttar hnjask hefði orðið í fjórum tilvikum og er einu atviki lýst í svarinu. Ég hefði áhuga á að vita af hinu atvikinu, í hverju fólst það hnjask sem vísað er til í svari ráðherra? Því þau dæmi sem ég veit um - umboðsmenn okkar urðu vitni að þeim og bókuðu í alþingiskosningunum síðast; ég varð reyndar líka vitni að því sjálfur sem umboðsmaður í öðrum kosningum - gætu ekki flokkast sem minni háttar hnjask. Ég hlakka til að fá upptalningu á því hvaða hnjask það er sem kallast í svari ráðherra minni háttar. Ég spyr þá: Til hvaða aðgerða var gripið í kjölfarið til þess að koma í veg fyrir að slíkt endurtaki sig? Það er einmitt dæmi sem ég hef séð sjálfur, í starfi mínu sem umboðsmaður í einum kosningum, að í seinni alþingiskosningum endurtók sama atvik sig. Ég bíð spenntur eftir svari ráðherra og þessum lista á því hver þessi tilvik eru.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður vísar til svars sem fram kemur á þingskjali 348 á þessu sama löggjafarþingi þar sem upplýst er um að á árunum 2013–2017 hafi atkvæðakassar í Reykjavíkurkjördæmum norður og suður orðið fyrir minni háttar hnjaski í fjórum tilvikum. Hér er spurt um í hverju nákvæmlega hið svokallaða hnjask hafi falist á atkvæðakössunum sem þarna er vísað til. Því er til að svara að í öllum tilvikum var um að ræða hnjask sem átti sér stað við flutning á þessum kössum þegar þeir rákust saman, en atkvæðakassarnir voru fluttir að morgni kjördags með sendibifreiðum frá aðsetri yfirkjörstjórnar í Reykjavík á kjörstað, eins og eðlilegt er. Atkvæðakassarnir voru síðan fluttir með sama hætti fullir atkvæðaseðlum á talningastað. Það er óhjákvæmilegt ferli við kosningar. Við flutning atkvæðakassanna í kosningunum til Alþingis árið 2016 féll einn atkvæðakassi utan í annan atkvæðakassa inni í sendibifreið sem flutti atkvæðakassana í Suðvesturkjördæmi og gekk lok annars kassans til þannig ummerki voru á innsiglum kassans, en innsiglin losnuðu þó ekki. Eftir að umboðsmenn höfðu skoðað kassann gerðu þeir ekki frekari athugasemdir við að atkvæðin væru tekin til talningar. Hér er líka spurt um til hvaða aðgerða, eins og það er orðað, hafi verið gripið í kjölfar atvika sem leiddu til þess að þessir kassar urðu fyrir hnjaski. Því er til að svara að það er, eins og ég hef lýst, að einhverju leyti óhjákvæmilegt hnjask sem kann að verða við flutning, alveg sama hvers eðlis sá flutningur er. En samkvæmt upplýsingum frá Reykjavíkurborg hafa starfsmenn sem koma að framkvæmd kosninganna verið hvattir til að sýna aðgæslu við meðferð og flutning atkvæðakassa.
Virðulegi forseti. Þetta var ekki útskýring á því hvaða hnjaski atkvæðakassarnir urðu nákvæmlega fyrir. Til þess að hjálpa ráðherra kannski get ég upplýst það að þegar ég var umboðsmaður á talningarstað datt botninn einfaldlega úr atkvæðakassanum þannig að seðlarnir runnu bara út á gólf. Sá atkvæðakassi var teipaður hringinn og aukainnsigli sett á hann. Ég var persónulega vitni að þessu. Mér finnst því undarlegt að það sé ekki hluti af þessum lista. Í seinni alþingiskosningum gerðist það sama. Það var hins vegar áður en atkvæðaseðlarnir voru settir í kassa, þá datt botninn einfaldlega úr atkvæðakassanum og það þurfti að negla botninn á aftur í sömu göt og voru notuð áður og héldu ekki. Þetta var allt rækilega skjalfest en kemur af einhverjum orsökum ekki fram í svari ráðuneytis og ráðherra. Ég velti fyrir mér, af hverju? Hvernig stendur eiginlega á því? Til viðbótar í fyrri skriflegu fyrirspurn minni spyr ég hversu margir atkvæðakassar voru notaðir í alþingiskosningum 2017, skipt eftir kjördæmum. Svarið er að ráðuneytið hafi ekki haldið skrá yfir fjölda atkvæðakassa. Nú velti ég fyrir mér, hver getur þá svarað þessari spurningu? Hvað eru margir atkvæðakassar í notkun? Hvern á ég að spyrja annan en dómsmálaráðherra? Er það ekki verkefni dómsmálaráðherra að leita eftir svörum til viðeigandi aðila sem halda utan um þessar tölur?
Virðulegur forseti. Ég kannast ekki við fyrirspurn hv. þingmanns um fjölda atkvæðakassa, en vissulega hlýtur að vera hægt að grafast fyrir um þá hjá yfirkjörstjórn og eftir atvikum landskjörstjórn. Hv. þingmaður vísar kannski í fyrra skriflega svarið á þingskjal 348. Það er þá kjörstjórna að svara fyrir hvort þær haldi ekki skrá yfir hversu margir kjörkassar séu í notkun. Ég mundi ætla það fyrir fram að haldið væri utan um fjölda kjörkassa í umferð í hverju kjördæmi fyrir sig, eða a.m.k. á hverjum kjörstað fyrir sig. Það ætti ekki að vera flókið að særa fram þær upplýsingar. Hv. þingmaður hefur lýst upplýsingum sem hann hefur, væntanlega frá umboðsmanni síns flokks á sínum tíma, um eitthvert tiltekið hnjask. Það er ekki í samræmi við þær upplýsingar sem ég hef fengið frá starfsmönnum sem komið hafa að málum. Ég hef ekki nánari upplýsingar en það en ég mun svo sannarlega leita eftir nánari skýringum á því. Ef það er rétt að kassar hafi orðið fyrir þvílíku hnjaski sem hv. þingmaður lýsir hér þá hlýtur það að hafa verið bókað sérstaklega.
Herra forseti. Fyrir rétt rúmu ári var samþykkt á Alþingi beiðni um skýrslu frá hæstv. dómsmálaráðherra um innleiðingu barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Sú skýrsla hefur enn ekki borist Alþingi. Beiðnin var að frumkvæði Eyglóar Harðardóttur, fyrrverandi alþingismanns og ráðherra. Flutningsmenn voru auk hennar aðrir þáverandi talsmenn barna meðal alþingismanna. Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna var fullgiltur á Íslandi í nóvember 1992 og lögfestur árið 2013. Frá þeim tíma hefur hann haft bein réttaráhrif hér á landi. Samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi barna er útbreiddasti mannréttindasáttmáli í heimi og kveður á um sérstök réttindi barna óháð réttindum fullorðinna. Þar má nefna réttinn til lífs, friðhelgi, fjölskyldu- og einkalífs, félaga-, skoðana-, tjáningar- og trúfrelsis. Í greinargerð með skýrslubeiðninni frá talsmönnum barna á Alþingi kemur m.a. fram, með leyfi forseta: „Barnasáttmálinn tryggir börnum rétt til að láta í ljós skoðanir sínar á öllum málum sem þau varða með einum eða öðrum hætti og að taka tillit til skoðana barna í samræmi við þroska þeirra og aldur. Sáttmálinn leggur einnig þær skyldur á samningsríki að grípa til aðgerða til að tryggja velferð barna, m.a. á sviði félags-, mennta- og heilbrigðismála.“ Óskað var eftir því að fjallað yrði um eftirfarandi í skýrslunni frá hæstv. dómsmálaráðherra: „1. Þau áhrif sem má leiða af lögfestingu barnasáttmálans á verkefni og þjónustu hins opinbera. 2. Hvernig staðið hefur verið að greiningu á áhrifum lagasetningar, stefnumótandi ákvarðana og framkvæmd á þjónustu við börn. 3. Hvort gögnum hafi verið safnað þar sem staða og aðstæður barna eru kortlagðar á kerfisbundinn hátt. 4. Hvort fyrir liggi skýr aðgerðaáætlun um málefni barna. 5. Hvort unnið hafi verið að markvissri fræðslu um barnasáttmálann hjá hinu opinbera, t.d. fyrir kennara, kjörna fulltrúa, börn og almenning. 6. Hvort fyrirhugað sé að setja á fót nefnd eða starfshóp um innleiðingu sáttmálans og áhrif hans. 7. Hvernig eftirliti með innleiðingu sáttmálans og mannréttindum barna er háttað. 8. Réttaráhrif samningsins frá því að hann var lögfestur. 9. Hvort til standi að samþykkja þriðju valfrjálsu bókunina við barnasáttmálann. 10. Hvernig brugðist hefur verið við athugasemdum sérfræðinganefndar Sameinuðu þjóðarinnar við innleiðingu barnasáttmálans frá 2012.“ Þetta eru allt saman stórar spurningar. Ég ætlast ekki til að hæstv. ráðherra geri nákvæma grein fyrir þeim á fimm mínútum en leyfi mér þó að spyrja: Hvernig hefur barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna verið hrundið í framkvæmd og hvernig hefur honum verið fylgt eftir?
Virðulegur forseti. Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna er annar tveggja mannréttindasamninga sem hafa beint lagagildi hér á landi, eins og hv. þingmaður þekkir. Það sýnir hversu mikið vægi sáttmálanum hefur verið veitt. Það er erfitt að gera því skil í fáum orðum hvernig barnasáttmálanum hefur verið hrundið í framkvæmd hér á landi enda hefur sáttmálinn haft gífurleg áhrif og mikil á réttindi barna og viðhorf til þeirra. Um leið og barnasáttmálinn var undirritaður fyrir Íslands hönd var hafist handa við að laga íslenskan rétt að ákvæðum hans. Voru gerðar ýmsar breytingar á mörgum lagaákvæðum í þeim tilgangi að tryggja betur réttindi barna. Frá þeim tíma hefur almennt verið litið til barnasáttmálans við lagasetningu sem varðar börn og má til dæmis finna grundvallarreglur hans víða í íslenskri löggjöf. Þá vil ég líka benda á að embætti umboðsmanns barna var komið á fót árið 1995. Umboðsmaður barna hefur m.a. það hlutverk að fylgja eftir réttindum barna og stuðla að því að barnasáttmálinn sé virtur hér á landi. Lögfestingin var mikilvægt skref í að koma sáttmálanum í framkvæmd hér á landi. Innleiðingin á sáttmálanum er þó verkefni sem er sífellt í gangi og mikilvægt að fylgja því stöðugt eftir að barnasáttmálinn sé raunverulega virtur, bæði við lagaframkvæmd og fyrst og fremst lagasetningu. Þá má einnig nefna að ráðuneytið styrkti verkefnið Barnvæn sveitarfélög sem UNICEF á Íslandi og umboðsmaður barna standa fyrir. Markmið þess er að styðja við innleiðingu barnasáttmálans á vettvangi sveitarfélaga en þau annast stóran hluta þeirrar þjónustu sem hefur áhrif á daglegt líf barna. Ég vil að lokum nefna að Ísland er skuldbundið til að skila reglulega skýrslum til barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna um framkvæmd sáttmálans hér á landi. Í kjölfarið gefur nefndin út tilmæli um það sem hún telur betur mega fara þegar kemur að framkvæmd sáttmálans hér á landi. Ísland fékk síðast athugasemdir frá nefndinni árið 2012 og vann sérstakur hópur að því að fylgja þeim eftir. Ýmsar breytingar hafa verið gerðar til að mæta athugasemdum nefndarinnar og má þar helst nefna lögfestingu barnasáttmálans sjálfs árið 2013. Ísland á að skila næstu skýrslu sinni til nefndarinnar á þessu ári. Ákveðið hefur verið að skipa sérstakan vinnuhóp með fulltrúum frá nokkrum ráðuneytum til þess að vinna þá skýrslu og fylgja henni eftir. Auk þess er stefnt að því að sami hópur muni starfa áfram til að fylgja eftir þeim tilmælum sem Ísland kann að fá frá nefndinni í samvinnu við nýstofnaðan stýrihóp Stjórnarráðsins um mannréttindi.
Herra forseti. Í 1. mgr. 3. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna segir, með leyfi forseta: „Það sem barni er fyrir bestu skal ávallt hafa forgang þegar félagsmálastofnanir á vegum hins opinbera eða einkaaðila, dómstólar, stjórnvöld eða löggjafarstofnanir gera ráðstafanir sem varða börn.“ Nú er það svo að við sameiningu sýslumannsembættanna virðist hafa láðst að tryggja nægilegt fjármagn svo að stjórnvöld geti sinnt þeim skyldum sínum sem tilgreindar eru í barnasáttmálanum, þ.e. að gæta hagsmuna barna þegar verið er að fást við mál er þau varða. Fjölskyldusvið embættanna, t.d. embættisins hér á höfuðborgarsvæðinu, er svo fáliðað að það getur ekki uppfyllt skyldur sínar. Því er nauðsynlegt að velta fyrir sér hvort dómsmálaráðherra ætli sér að beita sér fyrir því að embætti sýslumanns, t.d. á höfuðborgarsvæðinu, [[Forseti hringir.]]fái nægilegt fjármagn svo að fjölskyldusviðið geti sinnt lögboðnum skyldum sínum.
Virðulegur forseti. Málefni barna eru á mjög mörgum stöðum í stjórnkerfinu okkar. Það er mjög bagalegt þegar fólk þarf að leita fram og til baka eftir því hvar í rauninni skal fjalla um viðeigandi mál. Mér þætti áhugavert að heyra skoðanir ráðherra á því hvað hægt sé að gera til að bæta úr þeim vanda sem börn standa frammi fyrir, t.d. varðandi þriðju valfrjálsu bókun við barnasáttmálann. Að auki vil ég nefna að barnasáttmálinn gengur eiginlega eingöngu út á það að segja að börn séu líka manneskjur með réttindi eins og allir aðrir. Það ber að taka sérstakt tillit til þeirra á mörgum sviðum. Ekki er verið að segja að börn hafi minni réttindi, þau hafa í raun meiri réttindi. Það er það sem barnasáttmálinn snýst um. Börn eru líka einstaklingar [[Forseti hringir.]]og manneskjur sem eiga rétt á öllu sem við eigum rétt á.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim hv. þingmönnum sem einnig tóku til máls. Í 4. gr. barnasáttmálans stendur þetta um ábyrgð aðildarríkja, með leyfi forseta: „Aðildarríki skulu gera allar viðeigandi ráðstafanir á sviði löggjafar og stjórnsýslu, svo og á öðrum vettvangi, til að réttindi þau, sem viðurkennd eru í samningi þessum, komi til framkvæmda. Hvað efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi snertir skulu aðildarríki gera slíkar ráðstafanir að því marki sem þau framast hafa bolmagn til, og með alþjóðlegri samvinnu þar sem þörf krefur.“ Þessi grein segir okkur að við eigum ekki bara að huga að íslenskum börnum, eða börnum sem fædd eru á Íslandi, heldur líka börnum sem eru á flótta og leita skjóls hér. Við þurfum öll að hjálpast að í heiminum. Barnasáttmálinn er samþykktur af öllum ríkjum heims nema Bandaríkjunum, þannig að víðtækar skuldbindingar eru þarna á ferð. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort til standi að samþykkja þriðju valfrjálsu bókunina við barnasáttmálann, og taka þá undir það sem hv. þm. Björn Leví Gunnarsson sagði hér áðan. Væri ekki nauðsynlegt að samþykkja þriðju valfrjálsu bókunina við barnasáttmálann til að stíga það skref að Ísland verði leiðandi á alþjóðavísu í barnaréttindamálum? Væri það ekki eftirsóknarvert markmið? Það myndi um leið styrkja þá skuldbindingu okkar að hlúa að réttindum barna. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra segi mér hvað henni finnst um þetta.
Virðulegur forseti. Ég held að við getum öll verið sammála um að hagsmuna barna sé gætt í miklum mun ríkari mæli við lagasetningu og alla lagaframkvæmd hér og málum barna sé miklu meiri gaumur gefinn undanfarin ár. Það er auðvitað ekki síst því að þakka að við höfum innleitt þennan barnasáttmála, en auk þess hefur viðhorf til mannréttinda almennt auðvitað tekið stórstígum framförum og menn orðnir meðvitaðir um að gæta þarf að mannréttindum barna sérstaklega. Börn geta oft verið í viðkvæmri stöðu. Hér í umræðunni voru sýslumenn nefndir sem hafa auðvitað mjög viðurhlutamiklu hlutverki að gegna í málefnum barna, koma að og gegna lykilhlutverki þegar kemur að skipan forsjármála og umgengnismálum foreldra við börn sín, sem eru fyrst og fremst mannréttindi barna en auðvitað foreldra líka. Í þeim efnum verð ég að segja að stórstígar framfarir hafa orðið hjá sýslumönnum, m.a. með skyldubundinni sáttameðferð sem hefur verið komið á núna á síðustu árum. Við erum að sjá jákvæðan árangur af því. Sýslumenn eru að meta verklag og hafa tekið upp nýtt og breytt verklag. Allir þar eru af vilja gerðir til að inna þá vinnu af hendi eins og hægt er að gera best. Hvað þriðju valfrjálsar bókanir við barnasáttmálann varðar eru þær valfrjálsar eins og menn þekkja en geta átt misvel við. Við munum skoða það og verið er að skoða það í ráðuneytinu hvort það eigi við í þessu tilviki og mun ekki síst koma til umræðu hjá áðurnefndum stýrihóp [[Forseti hringir.]]Stjórnarráðsins um mannréttindi.
Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra: Hversu langt er vinna við gerð réttaröryggisáætlunar komin innan ráðuneytisins? Hvenær telur hæstv. ráðherra að þeirri vinnu allri muni ljúka? Ég veit að vinnan er komin mislangt á veg, en það er mikilvægt að fá að vita hvar þetta mikilvæga mál er statt. Það á rætur að rekja til ársins 2015, minnir mig, þegar rætt var innan þáverandi ríkisstjórnar að móta og setja á laggirnar réttaröryggisáætlun. Hún tekur til löggæslunnar, ákæruvaldsins, fullnustuáætlunar og dómstólanna. Með þeirri áætlun var í fyrsta sinn unnið að heildstæðri nálgun varðandi réttarvörslukerfið, framtíðarskipan þess, og síðan það, sem er ekki síður mikilvægt, fjárveitingar til réttarvörslukerfisins og langtímaáætlanir mótaðar við kerfið og stofnanir. Varðandi það sem við höfum verið að ræða í dag, þ.e. fjármálaáætlun og -stefnu, skiptir máli að sjá í þeirri áætlun hvar tekið er tillit til þessara fjögurra áætlana. Á sínum tíma sagði forveri hæstv. ráðherra í starfi að verið væri að móta framtíðarsýn réttarvörslukerfisins, einstakra þátta, og setja mælanleg markmið. Með því væri verið að setja fram stefnumótun sem samræmdist vel þeirri langtímahugsun sem við erum að reyna að koma inn í fjármál ríkisins, eins og ég gat um áðan. Ég veit að löggæslan, ákæruvaldsáætlanir og fullnustuáætlun eru allar svo gott sem klárar, en það er eitthvað lengra í að áætlun um dómstólana klárist, kannski út af ýmsu sem gengið hefur á á liðnum misserum. Það var ekki hugsunin á þeim tíma að bregðast við einhverjum vanda sem þá var, mikið álag var á dómstólunum og á löggæslunni. Þar þarf meira fjármagn. En þarna var reynt að gefa skýra framtíðarsýn á þessum mikilvægu sviðum í samfélaginu og var mikil vinna lögð í það. Mér leikur forvitni á að vita hvar nákvæmlega þessar áætlanir eru staddar eftir að hæstv. ráðherra tók til starfa. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að fylgja þeim eftir? Ég tel þær vera mjög brýnt hagsmunamál, eitthvað sem er gott að við vitum að fylgt sé eftir þó að ríkisstjórnir komi og fari.
Virðulegur forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir, þessar áætlanir sem nefndar hafa verið eru komnar nokkuð langt. Þess ber þó að geta að með tilkomu laga um opinber fjármál, nr. 123/2015, breyttist að verulegu leyti hvernig ráðuneytunum ber almennt að haga stefnumótun fyrir málefnasvið. Ég vísa þar sérstaklega til 20. gr. laganna. Með hliðsjón af því var m.a. talið réttara í dómsmálaráðuneytinu að sú stefnumótunarvinna sem áður hafði farið fram undir formerkjum réttaröryggisáætlunar skyldi finna sér nýjan farveg í samræmi við 20. gr. laganna um opinber fjármál. Upphaflegt markmið réttaröryggisáætlunar var að mynda ákveðna regnhlíf utan um stefnumótun á sviði löggæslu, ákæruvalds, dómstóla og fullnustu refsinga þannig að heildarsýn fengist yfir þessa málaflokka ásamt nauðsynlegri samræmingu. Vinna við löggæsluáætlun var komin nokkuð langt á veg en önnur vinna eitthvað skemur. Löggæsluáætlunin var komin lengra en aðrar áætlanir. Í lögunum um opinber fjármál fólst, eins og ég hef nefnt, sú breyting að núna ber ráðuneytunum að haga stefnumótun á einstökum málasviðum með aðgreinanlegum hætti. Sú skipan sem höfð var á við gerð réttaröryggisáætlunar fellur þar af leiðandi ekki vel að fyrirmælum laga um opinber fjármál. Formlega hefur vinnu við réttaröryggisáætlunina verið hætt, en afrakstur hennar verður hins vegar nýttur við áframhaldandi stefnumótun í viðkomandi málaflokkum þannig að ákæruvalds-, dómstóla- og fullnustuáætlanir verða núna gerðar í samræmi við lög um opinber fjármál. Undantekningin frá þessu fyrirkomulagi er vinna við löggæsluáætlun sem mun halda áfram í óbreyttri mynd enda er hún langt komin, eiginlega tilbúin. Auk þess að hafa verið sérstaklega samþykkt í ríkisstjórninni á hún einnig sérstaklega uppruna sinn í þinginu og ég stefni að því að leggja löggæsluáætlun fram á næsta haustþingi.
Herra forseti. Um réttaröryggisáætlun segir á vef Stjórnarráðsins, þ.e. frá 4. september 2015, að hún hafi verið rædd á samstarfsvettvangi um aukna hagsæld ef ég fer rétt með. Það er Ólöf Nordal heitin, þáverandi innanríkisráðherra, sem ávarpar fundinn og fer yfir þetta. Síðan þá hefur sá dómsmálaráðherra sem nú er setið í embætti í eitt og hálft ár. Það væri áhugavert að vita hvar þessi áætlun stendur eða alla vega þeir þættir úr þeirri áætlun sem á að nýta. Dómsmálaráðherra segir að hún ætli að koma með löggæsluhlutann af þessu, sem er eitt af þessum fjórum atriðum, í haust. En síðasta haust sagði lögreglan - það svið innan lögreglunnar sem metur áhættu - að það væri rautt hættuástand varðandi skipulega glæpastarfsemi út frá þeim formerkjum sem þeir mæla, en það er gert eins og Sameinuðu þjóðirnar gera. Á einu ári, í tíð þess hæstv. dómsmálaráðherra sem nú situr, [[Forseti hringir.]]er traustið á dómstólum [[Forseti hringir.]]og löggæslu, þættir sem á að færa þarna yfir, farið niður um átta og sjö stig. Dómskerfið er komið niður í 33%, það [[Forseti hringir.]]skortir greinilega verulega á í þessu. Hvar [[Forseti hringir.]]stendur þetta nákvæmlega í ráðuneytinu?
Forseti biður þingmenn að virða ræðutíma.
Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst þetta ákveðin tíðindi. Það var samdóma álit á sínum tíma að það væri mjög mikilvægt að móta réttaröryggisáætlun. Lög um opinber fjármál tóku síðan gildi 1. janúar 2016. Það var haldið áfram að vinna að þessum áætlunum eftir gildistöku laga um opinber fjármál og mjög mikið hefur verið unnið í löggæsluáætluninni, eins og við vitum, langt komið með hana og það á að halda henni áfram. Það er gott og það er fagnaðarefni, enda kominn tími til. Ákæruvaldið var komið langt með þá vinnu og hið sama á við um fullnustuáætlunina. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli því að allir helstu samstarfsaðilar, undirstofnanir og fleiri, voru kallaðir til þeirrar miklu vinnu sem býr að baki þessum áætlunum. Ég get ekki betur greint en að það eigi bara að leggja allri þessari vinnu, setja hana til hliðar fyrir utan löggæsluáætlunina. Mér finnst það miður því að það er búið að vinna gríðarlega mikið að þessu. Það var merkilegt starf sem fór af stað á sínum tíma, einmitt undir forystu þáverandi innanríkisráðherra, Ólafar Nordal, en ég verð að biðja hæstv. ráðherra að tala skýrt. Fyrir utan löggæsluáætlunina spyr ég: Hvað verður um ákæruvaldsáætlunina, dómsmálaáætlunina og fullnustuáætlunina? Á að skýla sér á bak við lög um opinber fjármál og segja: Nei, við getum ekki haldið áfram með þessar áætlanir? Skil ég það rétt? Mér finnst þetta skipta mjög miklu máli. Loksins þegar komið er eitthvert heildarsamhengi í réttaröryggi sem tekur til dómsvaldsins, löggjafarvaldsins, ákæruvaldsins og fullnustuþáttanna er allt í einu bara sett til hliðar mjög mikilvæg og merkileg vinna sem hefur verið unnin þvert á stofnanir. Mikið samráð og mikil vinna hefur átt sér stað. Hvað ætla menn þá að gera? Mér finnst skipta máli að við tölum hér skýrt, ekki veitir af á þessum síðustu dögum að það verði talað skýrt á [[Forseti hringir.]]þessu sviði.
Virðulegur forseti. Já, það er nauðsynlegt að menn tali skýrt og lög um opinber fjármál krefjast þess að ráðherra setji fram stefnu fyrir þau málefnasvið og þá málefnaflokka sem hann ber ábyrgð á og að það sé sett þannig fram að allt málefnasviðið sé undir. Það er gert í texta með fjármálaáætlun sem verður lögð fram innan skamms. Þar verður gerð grein fyrir markmiðum og stefnu til næstu fimm ára, m.a. á almanna- og réttaröryggissviði. Í dómsmálaráðuneytinu hefur vinna við stefnugerð á almanna- og réttaröryggissviði verið látin hafa forgang. Það er í algjörum forgangi. Sú vinna er hafin. Það er fráleitt að sú vinna sem lögð hefur verið í réttaröryggisáætlun og aðrar áætlanir verði lögð til hliðar - öll sú vinna mun þvert á móti nýtast í stefnumótun fyrir áætlun fyrir almanna- og réttaröryggissviðið í dómsmálaráðuneytinu. Það verður lagt fyrir síðar á þessu ári. Við erum full bjartsýni um að það náist á þessu ári að leggja fram slíka áætlun. Það sama held ég að eigi við um öll önnur ráðuneyti. Lög um opinber fjármál kveða á um að hverju einasta málefnasviði verði sett slík stefna. Sá ráðherra sem hér stendur hefur að minnsta kosti ekki annað í hyggju en að vinna samkvæmt þeim lögum sem gilda. Ég árétta það og ítreka að öll sú mikla og góða vinna sem liggur í ráðuneytinu, og hafði yfirskriftina réttaröryggisáætlun, er fráleitt fyrir bí, heldur verður stuðst við hana og byggt á henni þegar áætlunin verður kynnt fyrir almanna- og réttaröryggissviðið.
Virðulegi forseti. Tilgangur samræmdra könnunarprófa í grunnskólanum er að, með leyfi forseta, úr reglugerð: „athuga, eftir því sem kostur er, að hvaða marki hæfniviðmiðum aðalnámskrár í viðkomandi námsgrein eða námsþáttum hafi verið náð, vera leiðbeinandi um áherslur í námi einstakra nemenda, veita nemendum, foreldrum, skólum og menntayfirvöldum upplýsingar um námsárangur og námsstöðu nemenda, veita upplýsingar um hvernig einstakir skólar og skólakerfið í heild stendur í þeim námsgreinum og námsþáttum sem prófað er úr.“ Að auki kemur fram, með leyfi forseta: „Niðurstöður prófa skulu nýttar við skipulag náms og kennslu nemenda að því marki sem kennarar eða skólastjórnendur telja gagnlegt og taka tillit til réttmætra óska nemenda og foreldra þeirra um slíkt.“ Nú er önnur reglugerð sett sem stangast á við tilgang þessarar reglugerðar um framkvæmd samræmdra prófa sem kveður á um að það megi nota niðurstöður samræmdra prófa sem viðbótargögn við mat á því hvort nemandi fái skólavist í framhaldsskóla. Nú held ég að það sé gott að taka umræðuna aðeins út frá því sem við þekkjum sem tókum samræmd próf eins og þau voru áður, þar sem samræmdu prófin snerust um að komast í framhaldsskóla eða ekki. Þau gera það ekki lengur. En með því að setja reglugerð um að það megi nota samræmdu prófin sem viðbótargögn er búið að breyta þeim aftur í þessi svokölluðu áhættupróf, sem er það sem var verið að reyna að forðast með breytingunni yfir í að þau væru könnunarpróf en ekki inntökupróf eins og þau hafa verið. Nú hefur ýmislegt breyst síðan ég lagði fram fyrirspurnina. Haldin voru samræmd próf sem fóru eins og þau fóru. Ég spyr ráðherra: Hyggst ráðherra fella úr gildi ákvæði í reglugerð nr. 1199/2016 sem kveður á um þessa breytingu á reglugerð varðandi innritun nemenda í framhaldsskóla, sem heimilar framhaldsskólum að nota niðurstöður samræmdra prófa sem viðbótargögn við innritun nemenda? Í fjölmiðlum sagði skólameistari Verslunarskólans einmitt - eftir þeim upplýsingum sem ég fékk á síðasta kjörtímabili í allsherjar- og menntamálanefnd um þá reglugerð að það mætti nota niðurstöður samræmdra prófa sem viðbótargögn, sú reglugerð var gerð fyrir Verslunarskólann - að þau væru gagnslaus af því að Menntamálastofnun skilar ekki öllum niðurstöðunum á einu bretti til skólans heldur verður hver og einn nemandi að skila gögnunum. Þá skila ekki allir gögnunum og þá verður þetta gagnslaust sem viðmiðunartæki til þess að ákveða hvort nemandinn kemst inn í skólann eða ekki. Það lítur út fyrir að þessi aukareglugerð sé einfaldlega gagnslaus. Ætlar því ráðherra ekki að fella hana úr gildi?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir fyrirspurnina. Eins og kunnugt er hafa samræmd könnunarpróf og framkvæmd þeirra verið talsvert mikið til umræðu undanfarna daga en verulegir annmarkar voru á framkvæmdinni, þ.e. í íslensku og enskuprófinu í 9. bekk. Í kjölfarið setti ég af stað vinnu innan ráðuneytisins og boðaði til samráðsfundar sem haldinn var í síðustu viku með fulltrúum frá nemendum, Skólastjórafélagi Íslands, Félagi grunnskólakennara, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Félagi fræðslustjóra, samtökunum Heimili og skóla, umboðsmanni barna, Menntamálastofnun og sérfræðingahópi um framkvæmd samræmdra könnunarprófa. Markmið fundarins var að taka ákvörðun um næstu skref er varða framkvæmd prófanna. Rætt var um hvort ógilda skyldi prófin með öllu, halda þau að nýju fyrir alla nemendur eða birta þeim nemendum sem luku prófunum niðurstöður sínar og veita öllum nemendum val um að þreyta prófin að nýju. Eins og þingheimi er kunnugt um varð síðastnefndi möguleikinn fyrir valinu og var sú ákvörðun tekin með hagsmuni nemenda að leiðarljósi. Samráðsfundurinn var afar gagnlegur og er rétt að taka fram að ólík sjónarmið voru viðruð um mögulegar leiðir í stöðunni. Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að niðurstöður samræmdra könnunarprófa eigi að gefa nemendum vísbendingu um eigin námsstöðu í tilteknum námsgreinum og námsþáttum sem prófað er úr svo þeir geti nýtt niðurstöðurnar við að skipuleggja náms sitt frekar. Með tilliti til þess að nú fer matið eingöngu fram í 9. bekk tel ég ekki rétt að horfa til niðurstaðna námsmats rúmlega ári síðar við innritun í framhaldsskóla. Það sjónarmið er í samræmi við niðurstöðu samráðsfundarins þar sem einróma niðurstaða varð að ekki væri ástæða til að nota niðurstöður prófanna við mat á umsóknum í framhaldsskóla. Ég tel fulla sátt um þetta atriði í grunnskólasamfélaginu og einnig meðal framhaldsskóla. Þetta leiðir mig að seinni spurningu hv. þingmanns um hvort ráðherra hyggist fella úr gildi ákvæði í reglugerð nr. 1199/2006, um breytingu á reglugerð um innritun nemenda í framhaldsskóla, nr. 1150/2008, sem heimilar framhaldsskólum að nota niðurstöður samræmdra prófa sem viðbótargögn við innritun nemanda. Svar mitt við þeirri spurningu er já. Vinna við reglugerðarbreytingu er þegar hafin og er á lokametrum í samræmi við framangreinda niðurstöðu sem varð á samráðsfundinum, að niðurstöður samræmdra könnunarprófa í 9. bekk verði ekki nýttar við mat á umsóknum í framhaldsskóla. Að auki vil ég bæta við að ég tel eðlilegt að í ljósi atburðarásarinnar og umræðunnar í kringum samræmdu könnunarprófin að staldra við og spyrja hvað megi betur fara og hvað þurfi að laga í stóra samhenginu. Það er t.d. ljóst að skiptar skoðanir eru um samræmd könnunarpróf, markmið þeirra og tilgang. Virðulegi forseti. Það er því sjálfsagt að ræða um hugmyndafræðina sem liggur að baki lagaskyldunni um samræmd próf þótt hún tengist ekki framkvæmd prófanna nú. Á fyrrnefndum samráðsfundi var einmitt ákveðið að setja á laggirnar vinnuhóp hagsmunaaðila sem gera á tillögu að framtíðarstefnu um fyrirkomulag samræmdra könnunarprófa. Sú vinna var sett strax af stað í ráðuneytinu og get ég upplýst þingheim um að tilnefningarbréfin fyrir hópinn voru send út í dag. Við eigum á hverjum tíma að rýna grunnskólalögin og raunar skólakerfið allt og velta fyrir okkur hvernig við búum nemendur best undir framtíðina. Samfélagið er að breytast. Það er fullkomlega eðlilegt að skólakerfið breytist samhliða því. Það er von mín að aðkoma allra ofangreindra aðila verði til þess að fundin verði farsæl lausn sem gera mun menntakerfið betra til framtíðar. Ég hlakka til að hlýða á hv. þingmenn ræða þessi mál hér í dag og vil líka taka fram að það er ríkur vilji í samfélagi okkar til að bæta menntakerfið. Það er löng hefði fyrir því að leggja áherslu á gildi læsis og menntunar á Íslandi. Tækifærið til að efla umgjörð menntakerfisins er núna. Nýtum það til framtíðar og höfum að leiðarljósi að menntun er fyrir alla.
Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir skelegg svör við fyrirspurnum hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar og spyr í framhaldinu hvort sömu aðferðum verði beitt varðandi þau samræmdu próf sem tekin voru haustið 2016 vegna þeirra barna sem eru að hefja nám í framhaldsskólum hér á landi næsta haust. Spurningin er borin fram vegna þess að í þeim meintu samræmdu prófum sem skyndilega voru lögð á í 9. bekk en ekki 10. bekk var allur gangur á því hvort börnin tóku eitt samræmt próf á dag eða tvö. Í sumum skólum þurftu börnin að koma sjálf með tölvur til að hægt væri að framkvæma einhvers konar rafrænt próf. Það virtist vera svolítið mikið [[Forseti hringir.]]eftir hentugleika hvernig þetta var framkvæmt. Maður veltir fyrir sér hvernig framhaldsskólarnir ætla að huga að þessum málum varðandi þau börn sem byrja í haust.
Herra forseti. Ég hugsa að við, alla vega flest hér inni, getum verið sammála um mikilvægi þess að kanna stöðu nemenda, annars vegar fyrir nemendurna sjálfa til að vita hvar þeir standa námslega, en ekki síður fyrir okkur sem samfélag að fá einhvern mælikvarða á það hvernig skólakerfið okkar virkar. Að mínu mati hafa þessi mál ekki verið í nógu góðum farvegi að undanförnu. Óvissa um hvernig verður farið með niðurstöður úr prófum sem nemendur taka er auðvitað óþolandi fyrir nemendur, hreinlega upp á það hvernig þeir eiga að undirbúa sig og hverju þeir geta svo gert ráð fyrir, hvernig niðurstaðan verður notuð. Þess vegna fagna ég því hvernig hæstv. ráðherra hefur tekið á málunum núna í kjölfar þess klúðurs sem kom upp við [[Forseti hringir.]]samræmdu prófin. Ég fagna því víðtæka samráði sem er að eiga sér stað hér því að ég held að það sé alveg rosalega mikilvægt. Fyrirsjáanleikinn fyrir ungt fólk á Íslandi [[Forseti hringir.]]sem er að fara í próf verður að vera til staðar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þetta vandræðamál með samræmdu prófin hefur náttúrlega legið eins og mara á þjóðinni núna nokkuð lengi. Maður spyr sig, ef samræmdum prófum er ekki ætlað að vera inntökupróf í framhaldsskóla, til hvers nákvæmlega þau séu, og hvort það séu kannski til aðrar og betri leiðir til að meta hæfni nemenda og hvort ástæða sé kannski til að treysta kennurum meira til að meta þessa hæfni í samráði við foreldra og nemendur sjálfa. Próf fara að lifa sjálfstæðu lífi. Þetta verður svona kerfi sem nærir sjálft sig. Það er ekki hlutverk skóla fyrst og fremst að meta hæfni [[Forseti hringir.]]heldur að finna hæfni og efla hæfni.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þakka ráðherra fyrir skýr svör og skjót viðbrögð við þeim málum sem eru uppi í sambandi við samræmd próf. Ég man eftir því þegar ég var í skóla á sínum tíma, sem er svolítið síðan, voru samræmd próf fyrir mér sem unglingi það skelfileg að ég fór nánast á taugum. Þau fór mjög illa með mig. Þá voru þau reyndar öðruvísi eins og málshefjandi kom inn á. Umræða hefur verið töluverð í þinginu um skólamál. Við ræddum um PISA eða lesskilning hérna í vetur. Mér fannst það góð umræða. Mig langar að spyrja ráðherrann um það sem mér og okkur í mínum flokki er hugleikið. Það er í sambandi við iðn- og tækninám þar sem ekki hefur verið um sérfjárútlát fyrir það nám og einhvern veginn hefur það alltaf setið á hakanum. Sér ráðherrann [[Forseti hringir.]]fyrir sér að breyting geti orðið á því í fjárlögum þannig að sú námsbraut fái sérmerkingu í framhaldinu?
Herra forseti. Þetta er góð fyrirspurn, frábært að heyra svar hæstv. menntamálaráðherra og þessa umræðu og þann sameiginlega skilning sem virðist vera í þingsal. Mig langar til að nálgast þetta aðeins út frá friðhelgisupplýsingum, þ.e. maður er með nemendur sem verða að taka þetta próf, það er skylda. Svo geta þeir staðið frammi fyrir því að niðurstöður prófsins séu notaðar til að þeir geti farið áfram í sínu námi. Það er í fyrsta lagi ekki gott. Í öðru lagi varðandi próftökur almennt skulum við bara horfa á þær. Þetta eru einhvers konar lokapróf um það hvar nemandinn stendur og ekkert sérstaklega góð heimild um það hvar einstaklingar standa í sinni hæfni. Ókei, maður skilur að hið opinbera vill og verður á einhverjum forsendum að taka saman upplýsingar til að sjá hvert þetta stefnir allt saman, en þetta er ekki gott fyrir nemandann til að meta sitt. Ef það er tilgangurinn með þessu, [[Forseti hringir.]]með börn í skyldunámi, finnst mér gott að það eigi að hverfa af þeirri braut að heimila að nota þetta sem grundvöll að framhaldsnámi nemenda.
Virðulegi forseti. Það er hægt að tala um þetta mál út frá framkvæmdinni sem fór eins og hún fór, innihaldinu sem hefur verið gagnrýnt í mörg ár og svo náttúrlega tilgangi þess að halda þessi próf. Í rauninni er ekki hægt að rífast um að tilgangur þeirra sé mjög mikilvægur. Samræmd próf hafa mjög góðan tilgang fyrir nemendur. En um leið og þau verða áhættupróf falla þau um sjálf sig. Þá hætta þau að gera það sem könnunarpróf ná, að vera ákveðið gæðaeftirlit gagnvart skólanum fyrir nemandann. Nemandinn á að leggja metnað í að taka könnunina á heiðarlegan og góðan hátt og reyna að klára hana vel, það er mælikvarði nemandans á þá menntun sem hann hefur fengið. Jú, hún er tvímælalaust háð ákveðnum takmörkunum sem próffræðin veit af. En það gerir ekkert lítið úr því tæki sem þetta á að vera fyrir nemandann. Þess vegna má þetta alls ekki vera þröskuldur fyrir framtíðina, eins og ég er ánægður með að verið sé að afturkalla þá reglugerð. Núna ættum við að horfa aðeins til framtíðar varðandi þessi samræmdu könnunarpróf. Þetta eru ekki áhættupróf, ekki eins og það var. Við megum ekki nota söguna eins og við kunnum hana í samræmdu prófunum. Þetta virkar öðruvísi. Þetta er mjög verðmætt tæki fyrir nemanda. Þetta er í raun réttur nemanda til að fá gæðaeftirlit gagnvart skólakerfinu til að sýna fram á hver stóð sig ekki. Menntakerfið stóð sig ekki í þeirri skyldu sem það hafði til að mennta nemandann. Það er líka áhugavert að nefna það að geta skólanna til að framkvæma rafræn próf virðist dálítið slæm [[Forseti hringir.]]en þó að það hafi farið eins og það fór hafa þeir samt sýnt mjög góð úrræði til að redda því. Þó mætti endilega gera betur fyrir skólana hvað það varðar til þess að þeir geti sinnt og boðið upp á rafræn próf.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir mjög góðar umræður og athugasemdir sem komu hérna fram. Ég ætla fyrst að nefna varðandi prófin sem voru tekin 2016 að ég þarf að skoða þau betur. Við erum að klára þessa reglugerðarbreytingu bara þessa dagana og ég vonast til þess að við munum gera aðeins betur grein fyrir því á heimasíðunni okkar en þetta er nokkuð sem þarf að athuga hvort nái til þessara prófa eða ekki. Ég hef ekki svarið akkúrat núna og vil ekki tjá mig um það fyrr en ég fæ skýrari lögfræðilega túlkun á málinu. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir þessu þannig að ég þakka kærlega fyrir ábendinguna. Ég er sammála því að það er gríðarlega mikilvægt að hafa fyrirsjáanleika. Við þurfum að eyða óvissu. Við mörg hver sem erum að tjá okkur um það þegar prófin voru færð frá 10. bekk yfir í 9. bekk - ég var reyndar í 9. bekk þegar ég tók þessi próf, vil taka það fram - tjáum okkur oft eins og þetta séu lokaprófin en því má ekki gleyma að þessi próf sem voru færð niður í 9. bekk eru könnunarpróf og eiga ekki að vera inntökupróf. Allir sem hafa tjáð sig um þetta í skólasamfélaginu og á þessum stóra samráðsvettvangi eru á þessari skoðun. Ég held að verkefnið fram undan núna sé að fara betur yfir skipulagið, tilganginn og hvernig þetta nýtist skólakerfinu okkar sem best. Ég vil líta til þeirra ríkja sem hafa staðið sig einna best og hafa á síðustu árum og áratugum náð að efla menntakerfi sitt. Það er alveg ljóst að við þurfum að gera betur. Þrátt fyrir þetta samræmda klúður vil ég reyna að nýta það líka til að ná betur utan um þetta verkefni og auka fyrirsjáanleika í menntakerfinu okkar. [[Forseti hringir.]] Varðandi VIS-greinarnar, verk-, iðn- og starfsnám, höfum við aukið fjármuni til þeirra og ég get komið frekari og betri upplýsingum til hv. þingmanns þess efnis.