Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um bráðaaðgerðir til að tryggja öllum húsnæði á viðráðanlegum kjörum sem ég flyt ásamt öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar. Þessi tillaga er efnislega samhljóða tillögu sem við fluttum í lok mars á þessu ári en fékkst ekki rædd á Alþingi og er í samræmi við ályktun landsfundar Samfylkingarinnar frá í mars um bráðaaðgerðir í húsnæðismálum. Núna eru tvö ár síðan við í þingflokki Samfylkingarinnar lögðum fyrst fram tillögu til þingsályktunar um bráðaaðgerðir í húsnæðismálum. Það er tímanna tákn og satt að segja sorglegur vitnisburður um aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar í húsnæðismálum að enn séu á lista yfir bráðaaðgerðir í húsnæðismálum sem við erum að leggja fram núna, aðgerðir sem voru í upphaflegri þingsályktunartillögu haustið 2013 og hefur verið vel tekið í af hálfu margra stjórnarliða. Það er eiginlega alveg óskiljanlegt að svo lítið hafi orðið úr gerðum stjórnarmeirihlutans á kjörtímabilinu í húsnæðismálum að enn sé ástæða til að leggja fram mál til úrlausnar brýnum húsnæðisvanda tveimur árum eftir að þau komu upphaflega fram og það þrátt fyrir að stjórnarliðar hafi tekið vel í þau í umræðu. Húsnæðismálin eru í algjöru öngstræti núna. Nýlegar skýrslur benda til þess að leiga hafi hækkað um meira en 40% á síðustu árum að jafnaði. Við heyrum öll sögur af því og kannanir staðfesta það að húsnæðiskostnaður fólks á lágum tekjum hefur aukist verulega. Á meðan verður ekki vart við neinar raunverulegar framkvæmanlegar tillögur af hálfu stjórnarflokkanna til úrlausnar í þessum efnum, en menn halda stöðugt áfram að gefa stórar yfirlýsingar um afnám verðtryggingar eða einhverjar slíkar aðgerðir sem þó engar efndir er hægt að sjá á og ekkert raunverulegt frumkvæði af hálfu ríkisstjórnarinnar á sama tíma og brýn úrræði sem hægt er að ráðast í verða ekki að veruleika. Þessi tillaga er, virðulegi forseti, í níu liðum sem ég mun fara yfir stuttlega á eftir en það er mikilvægt að muna að rannsóknir sýna að leigjendur eru líklegri til að vera í fjárhagsvandræðum en aðrir þjóðfélagshópar og börn leigjenda eru líklegri en önnur til að búa við fátækt og skorta efnisleg gæði. Það er brýn þörf á að byggja upp nýtt félagslegt húsnæðiskerfi sem kemur til móts við fólk sem ræður ekki við markaðskjör á húsnæði og getur í núverandi kerfi hvorki fest kaup á húsnæði né leigt. Þessi hópur býr við allt of háan húsnæðiskostnað sem hlutfall af tekjum og það er mjög brýnt að búa til kerfi sem getur gefið fólki færi á að ná fótfestu á húsnæðismarkaði með einhverjum hætti þannig að fólk geti borið eðlilegan kostnað af húsnæðinu í samræmi við tekjur. Margt af því sem þarf að gera er langtímaaðgerðir en ég ætla að fara yfir þessar bráðaaðgerðir sem hægt er að ráðast í strax og mikilvægt að ráðast í strax. Í fyrsta lagi leggjum við áherslu á nýtt kerfi húsnæðisbóta sem sameini eldri kerfi vaxtabóta og húsaleigubóta. Það er mjög mikilvægt til að eðlilegur leigumarkaður fái þrifist að það verði búið til slíkt samræmt kerfi húsnæðisbóta, enda fullkomlega óeðlilegt að mismuna fólki í húsnæðisstuðningi eftir því hvaða búsetuform það velur sér. Við teljum þess vegna mikilvægt að taka vel í það fyrsta skref sem ríkisstjórnin hefur nú boðað um aukin framlög til húsaleigubóta og að þær fari ofar upp tekjustigann, en nú eru þær eiginlega bara bundnar við fólk á allra lægstu tekjum. Það er mikilvægt að fólk á meðaltekjum njóti líka húsaleigubóta. Í þessu samhengi er ekki hægt að horfa fram hjá þeirri öfugþróun sem á sér nú stað í stefnu ríkisstjórnarinnar þar sem hún hefur ekki látið skerðingarmörk vaxtabóta fylgja verðlagi. Þar af leiðandi er það að gerast að fleiri og fleiri í meðaltekjuhópi og efri meðaltekjum detta út úr vaxtabótakerfinu algjörlega að ófyrirsynju. Húsnæðisstuðningur við fólk á ekki að vera lágtekjustuðningur. Hann á ekki að vera einungis við þá allra verst settu. Það er grundvallarþörf að koma sér þaki yfir höfuðið og ríkisvaldið á að styðja við húsnæðisöflun og greiða niður húsnæðiskostnað fólks. Þetta er sérstaklega mikilvægt í landi eins og Íslandi þar sem vaxtastig er að jafnaði miklu hærra en í nágrannalöndunum og ríkið verður að leggja af mörkum til að brúa það bil ef venjulegt launafólk, þá sérstaklega lágtekjufólk, á að eiga kost á því að greiða af húsnæði á markaðskjörum. Það felst í því mjög hættuleg stefna sem ríkisstjórnin hefur markað, eða fjármálaráðherrann öllu heldur og Framsóknarflokkurinn látið yfir sig ganga, að tæra vaxtabæturnar upp með þeim hætti sem nú stefnir í. Þeim hefur alltaf verið ætlað að vera bætur vegna húsnæðisstuðnings til alls þorra landsmanna, ekki bara þeirra lakast settu. Það felst í því mikil stefnubreyting ef ríkisvaldið ætlar ekki að koma að stuðningi við húsnæðisöflun venjulegs fólks. Virðulegi forseti. Í 2. tölulið þessara tillagna leggjum við til þá breytingu sem við höfum nú satt að segja gefist upp á að bíða eftir að ríkisstjórnin finni hvöt hjá sér til að leggja fram í sjálfstæðu frumvarpi. Við höfum þess vegna lagt fram samhliða þessari þingsályktunartillögu beint frumvarp til laga sem undanþiggi tekjur einstaklinga vegna útleigu einnar íbúðar fjármagnstekjuskatti og tryggi að þær tekjur skerði ekki heldur bætur almannatrygginga. Við erum búin að leggja þetta fram í tillöguformi síðustu tvö árin. Við lögðum þetta fram í kosningabaráttunni 2013 og þá var þessu sérstaklega hrósað af núverandi hæstv. forsætisráðherra. Það sýnir verkleysi ríkisstjórnarinnar og dugleysi hennar í húsnæðismálum að jafnvel svona einföld breyting, sem er einföld skattalagabreyting, verður ekki að veruleika. Við höfum viljað styðja ríkisstjórnina til góðra verka og höfum þess vegna ekki flutt um þetta sérstakt frumvarp fyrr en nú og það er vegna þess að við teljum alveg fullreynt að hún finni hjá sér hvöt til að grípa til aðgerða af þessum toga. Þetta er mikilvæg bráðaaðgerð og getur fjölgað íbúðum, getur strax hvatt aldrað fólk sem býr í stóru húsnæði til að hólfa það niður til útleigu og leigja út frá sér. Það gæti gripið að hluta til á þeim bráðavanda sem við er að etja núna. Samhliða þarf auðvitað að grípa til ýmissa annarra aðgerða, auðvelda fólki að nýta sér Airbnb og aðra slíka möguleika til þess að leigja til ferðamanna yfir sumarið til þess að draga úr þörfinni fyrir byggingu á hótelum og þar með líka að hjálpa okkur öllum að takast á við ferðamannakúfinn á sumrin. Það er ekki gott ef íbúðir sem hafa verið í útleigu og hafa til dæmis verið aðgengilegar námsmönnum hætta að vera til almennrar útleigu, sérstaklega yfir vetrarmánuðina. Við leggjum líka til í þriðja lagi að fjármálaráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra leggi fyrir Alþingi lagafrumvarp um að fólk sem er að kaupa íbúð eða búseturétt í fyrsta sinn og tekjulágu fólki verði veitt viðbótarlán með ríkisstuðningi til að fjármagna kaupin. Við viljum auka mögulegt lánshlutfall. Frá 1999 til 2003 var við lýði takmarkað kerfi viðbótarlána upp í 90% fyrir tekjulága einstaklinga og þá sem voru að kaupa íbúð í fyrsta sinn. Það gekk mjög vel. Vanskil af þeim lánum voru minni en af almennum útlánum Íbúðalánasjóðs. Það var síðan sú ranghugmynd að halda að það væri hægt að dreifa þessu til allra og láta alla taka 90% lán án vandræða sem reyndist óframkvæmanleg en meðan framboð 90% lána var bundið við þennan afmarkaða hóp reyndist það mjög vel. Ríkið þarf að leggja af mörkum að þessu leyti. Við þurfum að hugleiða með hvaða hætti við viljum greiða niður þessi lán. Það eru efnisleg rök fyrir því að vera með vaxtastuðning við tekjulágt fólk og þá sem eru að kaupa íbúð í fyrsta sinn til að það fólk fái fótað sig á húsnæðismarkaðnum. Staðan í dag er sú að leiga lítillar íbúðar í Reykjavík er næstum því tvöfalt hærri en afborgun af 40 ára verðtryggðu láni vegna kaupa á sömu íbúð. Ef ungt fólk fær að koma fætinum á þrepið til sjálfsbjargar mun það í flestum tilvikum klára sig af því að borga af láninu. Spurningin er bara: Hvernig ætlum við að pakka því inn og gera fólki það mögulegt að komast í að kaupa? Þetta er þar af leiðandi mikið réttindamál. Við munum vegna reynslu okkar af þessari ríkisstjórn ekki sitja auðum höndum í þessum efnum. Við í Samfylkingunni munum vinna að því á næstu mánuðum að þróa sjálf hugmyndir í kerfi af þessum toga. Ég held að það sé fullreynt að bíða eftir frumkvæði ríkisstjórnarinnar. Annars ætti það að virka sem hvatning til ríkisstjórnarinnar að vita að við munum sjálf vinna að þessu líka. Við leggjum til í fjórða lagi að fjármálaráðherra leggi fyrir Alþingi á haustþingi frumvarp til laga um bundna húsnæðissparnaðarreikninga sem veiti skattafslátt til kaupa á fyrstu íbúð eða búseturétti. Gallinn við núverandi kerfi ríkisstjórnarinnar um séreignarsparnaðinn er að í fyrsta lagi á ekkert að blanda séreignarsparnaði við kaup á íbúðum, það er bara tvennt ólíkt, og mikilvægt óháð öllu öðru að fólk safni í séreignarsparnað. Vandinn við núverandi kerfi er sá að bara þeir sem eru á vinnumarkaði geta búið sér í haginn. Fólk sem kemur úr námi og ætlar að kaupa sína fyrstu íbúð er algjörlega sett út á guð og gaddinn í núverandi kerfi. Við verðum að hafa kerfi sem hvetur fólk ekki til að fara út á vinnumarkaðinn áður en það lýkur námi. Í orði kveðnu þykist þessi ríkisstjórn vilja stemma stigu við brottfalli úr framhaldsskólum. Það eru sannarlega ekki góð skilaboð til ungs fólks að segja að eina leiðin til að kaupa íbúð sé að fara á vinnumarkaðinn 18 ára. Það mun ekki vinna gegn brottfalli úr framhaldsskólum. Þess vegna skiptir máli að styðja við ungt fólk þannig að það muni njóta fyrirgreiðslu og skattafslátta í öðru formi en bara í gegnum þessa séreignarsparnaðarleið. Í fimmta lagi gerum við ráð fyrir að fjármálaráðherra bjóði ónýttar lóðir ríkisins fram til byggingar minni leiguíbúða. Það hefur verið mikið vandamál að fá ríkið til þess að axla sína ábyrgð á þessum vanda. Ríkið kemur núna með tillögur um að sveitarfélögin leggi af mörkum til byggingar leiguíbúða, leggi lóðir ókeypis, en ríkið heimtar toppverð fyrir allar lóðarspildur sem ríkið á og ekki hefur verið byggt á. Af hverju? Af hverju er það ekki hlutverk ríkisins að leggja þessar spildur fram endurgjaldslaust? Ég held að það sé verðugt verkefni fyrir fjármálaráðherra að fara yfir lóðasafn ríkisins að þessu leyti. Við gerum ráð fyrir að gerð verði grein fyrir því endurmati á byggingarreglugerð sem þegar hefur farið fram, til að greiða fyrir byggingu minni og ódýrari íbúða, og áætlun um frekari skref í því efni. Það er mikilvægt að halda áfram að einfalda byggingarreglugerð og gera það mögulegt að nýta til fulls kosti hugvits eða hönnuða til að byggja ódýrt til að fólk geti fengið ódýrar fyrstu íbúðir. Við gerum ráð fyrir breytingu á reglum um það þak sem er gagnvart sveitarfélögunum til kaupa á félagslegum íbúðum og að skuldir sveitarfélaga vegna kaupa á félagslegum íbúðum verði ekki taldar til almennra skulda sveitarfélaga. Það eru fordæmi fyrir því, samanber þegar við heimiluðum sveitarfélögum sem voru skuldsett að ráðast í byggingu hjúkrunarheimila. Hér er um að ræða lögbundin verkefni sveitarfélaga, húsnæðismálin, sem mikilvægt er að styðja sveitarfélögin í að taka myndarlega á. Við gerum síðan ráð fyrir því líka að niðurgreiðsla vaxta verði ekki bundin við Íbúðalánasjóð heldur líka möguleg hjá öðrum lántökum eða ef sveitarfélög afla sér fjár sjálf. Að síðustu gerum við ráð fyrir að gengið verði frá samkomulagi við sveitarfélögin um veitingu stofnstyrkja þar sem ríkið [[Forseti hringir.]]komi að málum og leggi fram stofnstyrki til þess að greiða fyrir byggingu leiguíbúða. Vísi að þessu má sjá í samþykkt aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar frá því í vor en fjárframlög í fjárlögum eru langt frá því fullnægjandi til að gera það sem þarf í þessu efni.
Forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir framsöguna og fyrir þarfa þingsályktunartillögu sem er hér til umræðu. Mig langar til að staldra við einn lið tillögunnar, 6. lið, sem fjallar um endurmat á byggingarreglugerð. Mér er málið nokkuð skylt þar sem ég sat í embætti umhverfis- og auðlindaráðherra þegar byggingarreglugerð var endurskoðuð á síðasta kjörtímabili þar sem var farið í verulegar og mikilvægar endurbætur á byggingarreglugerð, þ.e. hún var uppfærð til nútímans og það voru gerðar auknar gæðakröfur að því er varðaði íbúðarhúsnæði. Minnug þess að Íslendingar setja yfirleitt allt sitt sparifé í íbúðarhúsnæði er afar mikilvægt að halda því til haga að almenningur sé tryggður hvað varðar gæði þeirra íbúða. Það sem síðan olli mestum ágreiningi í umræðunni í kjölfarið á setningu nýju byggingarreglugerðarinnar, sem er ríflega 200 síðna löng og mikil og fjallar um einangrun, hljóðvist og allt mögulegt, voru ákvæðin um altæka hönnun og aðgengi, þ.e. menn börmuðu sér undan þeim kröfum að tryggja þyrfti aðgengi allra að öllu húsnæði. Ég vil spyrja formann jafnaðarmannaflokks Íslands um nákvæmlega þann þátt og þá mikilvægu varðstöðu, liggur mér við að segja, sem við verðum að passa upp á við hlið Öryrkjabandalagsins og annarra þeirra sem berjast fyrir fullu aðgengi allra, að gefa ekki eftir þegar þær kröfur verða hvað háværastar um að sumt íbúðarhúsnæði þurfi bara að vera aðgengilegt [[Forseti hringir.]]sumum.
Virðulegi forseti. Ég held að þarna þurfum við að rata meðalveg. Það tókst ekki við breytingarnar á byggingarreglugerðinni 2012. Það voru allt of ríkar hönnunarkröfur hvað varðaði til dæmis einangrun og ýmsa þætti sem voru allt of kostnaðarsamar. Þegar við horfum til baka held ég að það hafi skort mikið á að raunverulega hafi verið leiddir að borðinu allir okkar færustu sérfræðingar til að leita leiða til þess að tryggja almannahag og sem best jafnvægi að þessu leyti. Við búum mörg í áratugagömlu húsnæði, allt að 100 ára gömlu húsnæði, jafnvel eldra, sem tryggir ekki aðgengi fatlaðra en lifum ágætislífi í því. Það er síðan mjög mikilvægt að tryggja í vaxandi mæli möguleika fólks á að eiga íbúð alla ævi. En það eru líka mikilvæg mannréttindi að ungt fólk geti fengið að eignast 30–50 fermetra íbúð, búa í henni um hríð og selja hana ef aðstæður breytast og fólk annaðhvort stofnar fjölskyldu eða aðgengismál breytast með öðrum hætti. Það er mjög stórt skref tekið ef við segjum að allt húsnæði alls staðar undantekningarlaust sem byggt er verði að fullnægja öllum aðgengiskröfum. Ég er ekki sannfærður um það og enginn hefur getað sannfært mig um að það sé í samræmi við þær kröfur sem gerðar eru í nágrannalöndum okkar. Ég held þess vegna að við eigum að fara yfir þetta með okkar bestu sérfræðingum og vanda vel til verka. Við þurfum að fá skýrslu frá umhverfisráðherra um þær breytingar sem þegar hafa verið gerðar sem ég veit að hafa að mörgu leyti verið til góðs og ekki gengið gegn þeim mikilvægu hagsmunum sem hv. þingmaður réttilega nefnir um aðgengi allra. Síðan þurfum við líka að skoða hversu langt við teljum okkur mögulegt [[Forseti hringir.]]að ganga í þá átt að einfalda og gera byggingu lítils húsnæðis ódýrari og einfaldari.
Forseti. Hv. þingmanni til upprifjunar tók frumvarp um ný mannvirkjalög sem fór í gegnum Alþingi nokkrum breytingum í meðförum Alþingis þar sem umhverfis- og samgöngunefnd lagði mikla áherslu á að byggingarreglugerð tæki sérstaklega mið af sjónarmiðum um aðgengi fatlaðra þannig að þingið kvað í raun og veru sterkar á en umhverfisráðuneytið hafði gert í uppleggi sínu til þingsins. Sú leiðsögn sem var höfð að leiðarljósi þegar verið var að setjast yfir nýja byggingarreglugerð kom frá Alþingi, þ.e. þessar ríku kröfur. Ég verð að segja að það er enn þá alveg nóg af stöðum á Íslandi sem við getum bent á sem eru ekki aðgengilegir fyrir fólk sem býr við hreyfihömlun án þess að við þurfum beinlínis að hnika til nýrri byggingarreglugerð. Það var mikill léttir fyrir Öryrkjabandalagið og þá sem búa við hreyfihömlun af einhverju tagi. Við hv. þingmaður deilum þeirri sýn að það sé mikilvægt að fólk geti búið lengur í sínu húsnæði, geti búið þar helst alla ævi. Það eru líka þau sjónarmið sem höfð voru að leiðarljósi við breytingu á byggingarreglugerðinni. Það sem Öryrkjabandalagið er núna að gera þegar það kemur á fund þeirra nefnda sem hafa með aðgengismál að gera er að horfa til eldri bygginga, til opinbers rýmis og opinberra bygginga, vegna þess að það segir að nýbyggingareglugerðin sé komin fyrir vind. Þar erum við að minnsta kosti örugg. Nágrannalönd okkar hafa sagt að fyrstu viðbrögð í bransanum séu alltaf þau að þetta sé allt of dýrt. Síðan erum við með góða hönnuði og flott fagfólk sem með aðlögun að nýjum kröfum getur fundið ódýrari lausnir en samt uppfyllt fullar kröfur með það að leiðarljósi að samfélagið búi yfir aðgengi fyrir alla.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að tryggja aðgengi fyrir alla að opinberum rýmum. Það er frumskylda okkar. Hv. þingmaður rekur leiðsögnina sem kom úr umhverfis- og samgöngunefnd og ég held að það sé ekkert hægt að horfa fram hjá því að þetta sé dæmi um að það skorti stundum á á Íslandi að við gerum fullnaðargreiningar á raunverulegum afleiðingum hugmynda sem eru á kreiki. Það er auðvelt að segja: Já, við viljum tryggja aðgengi fyrir alla og já, við viljum auka kröfur. Ég held að alla hafi rekið í rogastans þegar byggingarreglugerðin kom út og menn áttuðu sig á þeirri kostnaðaraukningu sem hún gerði ráð fyrir. Ég held að hún hafi aldrei verið lögð fram á einhverjar hagsmunamatsvogarskálar. Það er auðvitað grunnkrafa okkar líka í þeim húsnæðisvanda sem er við lýði nú og hefur verið við lýði undanfarin ár að tryggja möguleika á byggingu ódýrra íbúða og ódýrra leiguíbúða. Það er líka frumskylda okkar. Í þessu eins og öðru verða stjórnmálamenn að vega hagsmuni út frá almannahagsmunum og finna eðlilegt jafnvægi. Það er það sem ég held að okkur hafi ekki tekist að gera áður en byggingarreglugerðin var sett og það er það sem ég held að sé mikilvægt að gera núna, fara yfir það með hvaða hætti breytingar hafa verið gerðar á henni, að hvaða leyti búið er að mæta þessum sjónarmiðum, að hvaða leyti það er eftir og hvort það sé mögulegt út frá almannahagsmunum. Við verðum líka að horfast í augu við það að það er dýrt að senda ungri kynslóð í dag reikninginn fyrir mistökum fortíðarinnar. Við bætum ekki skort á aðgengi að opinberum byggingum með því að segja við fólk sem er tvítugt í dag að það eigi að byggja sér íbúðir sem henta fyrir hjólastóla. Þetta er tvennt ólíkt. Ungt fólk í dag á auðvitað rétt á því að fá að byggja ódýrt og lítið og búa ódýrt og í litlu [[Forseti hringir.]]ef það er vilji þess.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir sitt mál og margar ágætar tillögur sem hér koma fram. Mér finnst svolítið vanta vinkilinn á landsbyggðina í þessari þingsályktunartillögu og kalla eftir upplýsingum um hvaða stuðning hv. þingmaður sér fram á að hægt sé að veita inn á þau svæði sem kannski teljast utan markaðssvæða. Víða um land hefur sem betur fer atvinnulífið verið að styrkjast og eflast. Ég get tekið sem dæmi sunnanverða Vestfirði þar sem laxeldi hefur aukist mikið. Þar er orðinn skortur á húsnæði fyrir það fólk sem vill setjast að á því svæði og mikið orðið um að húsnæði hafi verið breytt í sumarhús og annað því um líkt og ekki er húsnæði til staðar. Einstaklingar hafa kannski ekki burði til að fara sjálfir að reisa húsnæði vitandi það að ef menn byggja húsnæði á þessum stöðum utan markaðssvæða er eignin raunverulega verðfelld um 20–30% í endursölu um leið og fasteignamat er komið á eignina. Þörfin er engu að síður til staðar. Hvað sér hv. þingmaður fram á að hægt væri að gera með einhverjum stuðningi ríkisins til að stuðla að íbúðabyggingu á landsbyggðinni á þeim stöðum sem markaðurinn er ekki sambærilegur og á höfuðborgarsvæðinu?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa góðu fyrirspurn. Í þessu samhengi vildi ég sérstaklega benda á 9. tölulið tillögunnar en um hann segir í greinargerðinni að átak í uppbyggingu á leiguíbúðum kunni að þurfa að vera tímabundið á einstökum svæðum en varanlegt á öðrum og geti lotið ólíkum lögmálum frá einu svæði til annars. Þannig er augljós langtímavandi í uppbyggingu húsnæðis á landsbyggðinni og skortur á húsnæði til að tryggja virkan vinnumarkað á svæðum þar sem byggingarkostnaður er langt yfir markaðsvirði. Þar þarf að styrkja við leigumarkað til langframa. Það er mjög athyglisvert þegar maður fer um landið að sjá hversu víða staðan er sú að ef glaðnar yfir atvinnulífi er bullandi húsnæðisskortur. Íbúðir frá Íbúðalánasjóði á norðanverðu Snæfellsnesi standa auðar en þær væri hægt að nýta. Það er ekkert húsnæði laust á Bíldudal þar sem ný verkefni eru að verða að veruleika í atvinnulífi svo ég taki bara tvö nýleg dæmi sem ég er búinn að vera að skoða. Hugsunin hér er að ríki og sveitarfélög mundu leggja stofnstyrki í húsnæði og eiga húsnæðið sem yrði síðan leigt út. Við höfum dæmi um það frá fyrri tíð að það er ekki gott ef sveitarfélögin leggja ekki í áhættu vegna þess að frá fyrri tíð höfum við dæmi um að byggt var til að halda uppi atvinnu á ákveðnum stöðum, félagslegt húsnæði sem síðan var engin leið að fylla. Hins vegar er mikilvægt að alltaf sé til eitthvað af íbúðum til að taka við breytingum í atvinnulífi og tryggja vaxtarskilyrði atvinnugreina úti um land. Þetta held ég að sé sameiginlegt verkefni ríkisins og sveitarfélaganna með stofnstyrkjum til að mæta þar með því sem hv. þingmaður bendir réttilega á, þeirri staðreynd að verðmæti húsnæðisins [[Forseti hringir.]]minnkar um leið og það hefur verið byggt.
Herra forseti. Já, þetta er orðið virkilegt vandamál og er mjög slæmt að framboð á húsnæði sé ekki í takt við þörfina og aukna atvinnu á mörgum stöðum á landsbyggðinni og áhuga fólks á að setjast þar að. Þess vegna held ég að það sé brýnt að hrinda einhverjum slíkum aðgerðum fljótt af stað. Við vitum að á mörgum þessara staða er húsnæði sem Íbúðalánasjóður á. Hann hefur haldið að sér höndum með að fara út í einhverjar lagfæringar og annað sem hefur kannski þurft endurbætur til þess að það húsnæði standi til boða sem leiguhúsnæði á þessum stöðum. Því miður hefur það ekki verið og Íbúðalánasjóður hefur auglýst til sölu húsnæði sem hann á úti á landi. Það hefur ekki mikið komið út úr því og í einhverjum tilfellum hafa fasteignafélög keypt slíkt húsnæði sem síðan stendur óhreyft. Fasteignafélag, kannski í Reykjavík, á það, keypti það fyrir lága fjárhæð en gerir ekkert með það. Það er pattstaða. Vissulega eru sveitarfélög víða brennd af félagslega kerfinu vegna þess að það galt fyrir það að það varð atvinnubrestur vítt og breitt um landið og fólk flutti í burtu. Það skipti sköpum að fá þessar félagslegu íbúðir vítt og breitt um landið á sínum tíma því að annars hefði fólk ekki getað sest þar að og búið, fólk sem hélt uppi atvinnu á þeim svæðum. Svo breyttust tímarnir og það er spurning hver olli því að atvinnubrestur varð.
Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um þann vanda sem stafar af því að allt of víða eru íbúðir í eigu Íbúðalánasjóðs auðar. Ég held að þar sé um að ræða vanda vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki tekið ákvörðun um endurfjármögnun sjóðsins þannig að hann geti horfst í augu við tap. Það er verið að halda verði þessara eigna of háu, það er hvorki hægt að leigja þær né kaupa og gera við þær eins og þarf. Þær rýrna og hrapa í verði ár frá ári vegna skorts á viðhaldi. Það er orðið grundvallaratriði mjög víða að ríkið og Íbúðalánasjóður horfist í augu við óhjákvæmilegt tap og komi þessum eignum út. Það þarf líka aðeins að hugleiða uppbyggingarstefnuna á landsbyggðinni í samhengi við þá staðreynd að ferðaþjónustan er að verða stærsta gjaldeyrisskapandi atvinnugrein landsins. Ef hún á að geta vaxið áfram og tekið við fleiri ferðamönnum þarf hún að verða mjög mikilvæg í svo að segja öllum sveitarfélögum vítt og breitt um landið. Hún verður auðvitað landsbyggðargrein að verulegu leyti ef vaxtarhorfur hennar rætast. Þess vegna held ég að það þurfi að nálgast þetta allt öðruvísi en að hugsa bara hversu margir séu að vinna í fiski þar og þá. Þeim sem eru að vinna í fiski mun fækka. Þeim hefur fækkað um sirka 2% á ári síðustu 40 árin og mun halda áfram að fækka ef við höldum áfram að búa svo vel að hafa vélvæddan og iðnvæddan sjávarútveg. Þá verða til önnur störf og það verður að vera til pláss og húsnæði fyrir fólk sem sinnir þeim störfum. Það þarf að vera til gistipláss og það þurfa að vera til fjölbreyttir möguleikar til atvinnulífs á landsbyggðinni. Með aukinni tæknivæðingu verður líka að vera til möguleiki fyrir fólk sem nú býr í þéttbýli að kjósa að búa annaðhvort í dreifbýli úti á landi eða í þéttbýli úti á landi. Við erum að horfa á allt annað byggðamynstur sem þarf að byggja [[Forseti hringir.]]upp fyrir og ríkið verður að koma þar að og tryggja að það séu möguleikar á því að hafa sveigjanlegan og opinn vinnumarkað á öllum stöðum vítt og breitt um landið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málið og tel margt gott í því og margt brýnt sem við þurfum að takast á við. Við erum auðvitað búin að ræða þessi leigumál oft á þingi og kannski í samfélaginu yfirleitt. Ég tek undir landsbyggðarvinkilinn á þetta. Eins og hér kemur fram og málshefjandi rakti er þörf fyrir önnur úrræði. Ég var að koma af fjármálaráðstefnu sveitarfélaga þar sem húsnæðismálaráðherra og formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga áttu samtal. Þar kom ekki neitt sérstaklega fram hvað varðar akkúrat landsbyggðina annað en að hún var spurð hvort það fælist í því að það yrðu meiri niðurgreiðslur eða hærri stofnstyrkir eða hvað það væri sem hún teldi hægt að gera fyrir landsbyggðina þar sem vandinn þar er allur annar eins og hér var rakið áðan. Hún hafði ekki svör við því, það á því miður eftir að útfæra þetta allt saman. Ég veit að vandinn er stærstur á stórhöfuðborgarsvæðinu en hann er líka mjög stór og mikill víða um landsbyggðina og því verður að taka á því þegar kemur að bráðavanda af því að bráðavandinn á þar við og eins og hér er sagt reyndar kannski sums staðar sem langtímavandi. Byggingarreglugerðina bar líka á góma á þessum fundi í morgun. Húsnæðismálaráðherra boðaði breytingu þar á. Það yrði sem sagt gerð breyting þannig að hægt væri að byggja minni íbúðir sem ekki uppfylltu þá þessar kröfur um aðgengi fyrir alla. Ég held að þar verðum við að stíga varlega til jarðar. Sem betur fer er alltaf fjölgun á landinu, þjóðin eldist núna mjög hratt og dvelur lengur heima þannig að þörfin fyrir aðgengi er til staðar. Þess vegna held ég að það sé nauðsynlegt að við stöldrum við og látum ekki glepjast af skammtímahugsunum varðandi það að breyta þessari reglugerð. Þegar málið var lagt fram 2013 gerðu Leigjendasamtökin athugasemdir sem harmónera svolítið við það sem við vinstri græn höfum talað fyrir, þ.e. „non-profit“-búsetuvalkosti sem við erum kannski að ræða að einhverju marki. Hann gefur fólki val um að vera leigjandi eða eigandi séreignar. Varðandi leigumarkaðinn gagnrýna þau tímarammann sem kemur fram í þessari tillögu, þ.e. að lágmarksleigutíminn yrði að vera 12 mánuðir. Þar er bent á að það geti verið óheppilegt sökum þess að leigusalar líti þá á það sem skammtímaleigu, að fólk sé mun óöruggara og það sé ekki til að leysa þann vanda sem við stöndum frammi fyrir, sérstaklega núna þegar við sjáum fleiri og fleiri íbúðir fara undir túristavæðinguna. Þá þurfa að vera ótímabundnir eða lengri samningar sem hafa sex mánaða uppsagnarfrest fyrstu fimm árin og gefa leigjendum meira svigrúm til að leita sér að stærra húsnæði. Ég held að það sé einmitt eitt af því sem væri allt í lagi að velta fyrir sér þegar þetta mál fer til nefndar. Ég held að leigumarkaður hafi aldrei verið heilbrigður á Íslandi, ef ég horfi aftur út á landsbyggðina, en ef ríkisstjórnin kæmi fram með eitthvert úrræði sem mundi gagnast þar tel ég auknar líkur á að ungt fólk settist að þar sem það upplifir sig ekki bundið einhverjum átthagafjötrum. Það er tilfellið ef það kaupir eignir sem eru fljótar að verðfalla, ég tala nú ekki um ef húsnæðið er byggt. Eiginlega það eina sem komst að hjá ráðherranum á þessum fundi áðan var þetta með að lækka byggingarkostnaðinn. Það fólst fyrst og fremst í því að minnka aðgengið fyrir alla. Í rauninni er ekki tekið á öllum flutningskostnaðinum eða því að búa á köldu svæði en þetta þarf allt að spila saman ef vel á að vera. Það er að öllu leyti dýrara nema lóðarleiguverðið er lægra sem er kannski það eina sem stendur upp úr í þessu. Mín skoðun er sú að við eigum að ýta undir bæði séreign og leigu en hafa val. Ég hef ekki verið sérstaklega mikill talsmaður þess að taka séreignarsparnaðinn með þeim hætti sem gert er. Ég hefði viljað að hann fengi að vera í friði en eitthvað annað tekið upp sem væri þá ekki val fyrir þá sem hefðu hærri tekjur heldur kannski ekki ósvipað form og skyldusparnaðurinn var. Kannski þarf að afmá einhverja agnúa úr kerfinu eins og það var á þeim tíma. Ég hef viljað hafa það miklu fremur sem part af launagreiðslum lífeyrissjóða, félagsgjald frekar en að þeir sem hafa hærri tekjur geti lagt fyrir í séreignarsparnað. Það hjálpar ekki nema hluta þeirra með það vandamál að geta ekki keypt sér. Hér var komið inn á skerðingarmörkin vegna vaxtabótanna. Þessi blessaða ríkisstjórn sem eyddi öllum þessum peningum í skuldaleiðréttinguna og hefur ekki gert tilraunir til að takast á við verðtrygginguna eða vextina sem við þurfum að greiða hefur mikið talað um að við vinstra fólk vildum bótavæða samfélagið og að þetta sé bara vegna þess að eignastaðan hafi batnað. Það er vissulega rétt að vaxtabætur til heimila lækka vegna þess að fasteignamatið hækkar, eignastaðan batnar hjá mjög mörgum en greiðslustaðan ekki að sama skapi. Það er ekkert auðveldara að greiða af lánunum og sérstaklega ekki þegar bæturnar lækka og heimilið þarf að greiða meira með laununum sínum að öllu óbreyttu. Síðan þarf maður auðvitað að spyrja sig hvert markmið bótanna sé og hvort ríkisstjórnin telji eðlilegt að hækkun eignaverðs sem stafar eingöngu af hærra fasteignamati lækki vaxtabætur til heimila. Mér finnst það ekki eðlilegt þannig að ég held að þarna sé verið að spila svolítinn blekkingaleik. Ég er í sjálfu sér að mestu leyti sammála innihaldinu í þessum tillögum en tel þó eins og ég hef rakið hér að það þyrfti að taka tillit til ákveðinna þátta. Ég hef áhyggjur af þeirri breytingu sem fyrirhuguð er á byggingarreglugerð. Ég veit ekki hvernig ráðherrann hyggst leggja það fram að öðru leyti en því sem hún sagði að hún mundi gera það. Ég þarf ekki að tala mikið meira í þessu máli. Mér þykir gott að það er komið fram og ég vona að umsagnirnar verði góðar. Við erum öll sammála um að þetta sé vandi sem þarf að leysa. Ég man að ráðherrann sagði, svo ég vitni í lokin bara beint í hana, í umræðu um þessi mál þar sem hún þakkaði þingflokki Samfylkingarinnar fyrir þessa fram komnu tillögu, með leyfi forseta: „Flest það sem þar er að finna er eins og út úr mínum eigin huga talað og styður þær áherslur sem ég hef talað fyrir að undanförnu og er þegar farin að skoða eða jafnvel hrinda í framkvæmd.“ Þá ætti að vera auðsótt mál [[Forseti hringir.]]að fá að minnsta kosti eitthvað af þessu hér í gegn.
Herra forseti. Mikil þróun og framfarir hafa verið í kúabúskap og mjólkurframleiðslu undanfarin ár. Búin hafa stækkað og tækniframfarir orðið miklar og mörg bú hafa tekið róbóta í sína þjónustu og er það ánægjulegt og mikilvægt að greinin geti þróast og vaxið svo hún geti orðið sem best samkeppnisfær við aukinn innflutning og aukið vöruúrval og þjónað neytendum sem best. Sá hluti búvörusamningsins sem snýr að mjólkurframleiðslunni rennur út í lok næsta árs og undirbúningur að gerð nýs samnings er hafinn. Í því ljósi vakna ýmsar spurningar um hvernig stuðningi við greinina verði háttað í nýjum búvörusamningi þar sem miklar breytingar hafa verið í greininni undanfarin ár. Dæmi eru um mikla samþjöppun í mjólkurframleiðslu og í raun eru orðin til verksmiðjubú, t.d. í Flatey á Mýrum þar sem einkahlutafélagið Selbakki í eigu útgerðarfélagsins Skinneyjar-Þinganess á Höfn er að reisa stærsta fjós landsins með rými fyrir 300 kýr. Ætlunin er að tvöfalda mjólkurframleiðsluna úr 1 millj. lítra í 2 millj. lítra á ári. Ég spyr: Er eðlilegt að stórir útgerðarrisar og fjárfestar komi með mikið fjármagn inn í mjólkurframleiðsluna og fái síðan beingreiðslur til jafns við aðra? Er réttlætanlegt að ríkisstuðningur renni til eins stærsta útgerðarfélags landsins? Varla getur það fallið undir eitt af markmiðum búvörusamningsins. Í sjávarútvegi mega fyrirtæki ekki vera nema með 12% af heildarúthlutuðum afla. Er ekki eðlilegt að sömu sjónarmið gildi um mjólkurframleiðslu og að girðingar verði settar til að koma í veg fyrir mikla samþjöppun í greininni? Stuðningur ríkisins við mjólkurframleiðslu í ljósi aukinnar samþjöppunar í greininni og aðkomu stórra fjárfesta á móti hefðbundnum fjölskyldubúsrekstri hlýtur að kalla á endurskoðun á beingreiðslum og að þær gangi til jafns til verksmiðjubúa og annarra framleiðenda. Í dag eru svokallaðar gripagreiðslur misháar í búvörusamningi og sýna fram á að það er hægt að skerða og mismuna í ríkisstyrk. Mikilvægt er að greinin hafi færi á að vaxa og dafna og geti nýtt sér sem best tækninýjungar og að bændur geti bætt vinnuaðstöðu sína og aðbúnað gripanna. Margir bændur hafa lagt í gífurlegar fjárfestingar undanfarin ár í byggingu nútímafjósa þar sem fjárfest hefur verið í dýrum búnaði sem getur lagst á allt að 120 millj. kr. í verðmæti. Til þess að standa undir slíkri fjárfestingu verður framleiðslan að vera, er mér sagt, um 800 þús. lítrar miðað við til dæmis tvo róbóta. Það sem er mikið áhyggjuefni í dag eru kynslóðaskiptin í greininni og hve erfitt reynist fyrir unga bændur að fóta sig í greininni þar sem gífurlega dýrt er að fjárfesta í greiðslumarki og byggja sig upp og bankarnir bjóða okurvexti og halda mönnum í raun í skuldafjötrum um ókomin ár. Það sýnir enn og aftur að þörf er á því að ríkisbanki eins og Landsbankinn sé gerður að samfélagsbanka sem sinni samfélagslegu og félagslegu hlutverki um land allt. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra í framhaldi af þessu nokkurra spurninga. Hvert er markmiðið með niðurgreiðslu á framleiðslu á mjólk? Telur ráðherra eðlilegt að ríkisstuðningur í formi beingreiðslna í mjólkurframleiðslu renni til stórra útgerðarfyrirtækja sem reka verksmiðjubú? Í ljósi aukinnar samþjöppunar í greininni er rétt að endurskoða fyrirkomulag niðurgreiðslunnar, t.d. með því að skerða beingreiðslur til mjólkurframleiðslu við ákveðið magn? Þarf að niðurgreiða mjólk sem fer í dýrari vörur eða ætti einungis að niðurgreiða mjólk sem fer í dagvöru eins og til dæmis drykkjarmjólk, smjör, rjóma, skyr, brauðost o.s.frv.? Að lokum: Hvaða breytinga má vænta með endurnýjuðum búvörusamningi sem rennur út í árslok 2016?
Virðulegi forseti. Á undanförnum árum og reyndar áratugum hefur kúabúum fækkað umtalsvert. Til dæmis hefur þeim fækkað um rúm 20% frá árinu 2004, eða á þeim tíma sem síðasti búvörusamningur var gerður við mjólkurframleiðendur og reyndar tvíframlengdur. Mjólkurframleiðendur eru nú um 690 talsins. Frá árinu 1980 hefur mjólkurframleiðslan aukist úr 100 millj. lítra í um 140 millj. lítra á þessu ári, hefur að vísu verið nokkuð sveiflukennd á þessu tímabili. Þannig hefur aukningin síðustu tvö árin verið um 25 millj. lítra. Meðalnyt á hverja árskú hefur á þessum sama tíma aukist úr 4.600 lítrum á kú árið 2000 í 5.600 lítra árið 2013. Þó nokkrir bændur eru þó með bú þar sem meðalnyt er yfir 7 þús. lítrar ár eftir ár, einkum þeir sem eru með nýrri og betri fjós og hafa breytt framleiðsluaðferðum sínum til þess að vera með sem best hráefni, sem best fóður. Það er því augljóst að hægt er að sækja talsvert mikið fram til bættrar afkomu og lægri kostnaðar á einstökum búum. Á undanförnum árum hafa einnig verið stigin stór skref til hagræðingar hjá mjólkuriðnaðinum. Þetta sýnir nýlega útkomin skýrsla Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands og hluti af síðustu búvörusamningum sneri einmitt að þeim þætti. Þannig hækkaði verð á mjólkurafurðum minna en almennt neysluverð á Íslandi á árunum 2003 til 2013 á yfir 70% vörutegunda og yfir 20% með svipuðum hætti. Þegar þróun verðs á einstökum mjólkurafurðum er borin saman við verð á einstökum tegundum annarrar matvöru kemur í ljós að um 70% af öðrum matvörum sem til skoðunar voru hækkuðu meira í verði en mjólkurafurðir, en aðeins 10% þeirra hækkuðu minna í verði. Kostnaður við að safna mjólk hér á landi er hár. Landið er stórt og dreifbýlt, en leitast hefur verið við að ná þeim kostnaði niður sem frekast er kostur meðal annars með því að skipuleggja mjólkursöfnun og verkaskiptingu hennar á einstök mjólkurbú. Þannig hafa bændur staðið saman að því. Hins vegar geta allir safnað mjólk og keypt mjólk af bændum ef þeir kjósa svo. Nýlega hefur Mjólkursamsalan ákveðið að styrkja smærri framleiðendur og geta þeir nú keypt mjólk á sama verði og MS greiðir bændum fyrir hana. Þetta er rúmlega 11% lækkun frá almennu verði á ógerilsneyddri hrámjólk og felur í sér að Mjólkursamsalan veitir öðrum framleiðendum endurgjaldslausan aðgang að því kerfi sem fyrirtækið rekur til þess að safna, gæðaprófa og miðla óunninni mjólk. Verksmiðjubú eru ekki til á Íslandi í mjólkurframleiðslu þótt þau séu stór á íslenskan mælikvarða. Hafa verður í huga að stærri bú eru hagkvæmari í rekstri. Varðandi framtíðina þá finnst mér skynsamlegt að skoða hvort ekki þurfi að setja þak á einstaka greiðslur, það sé ekki skynsamlegt að greiða endalaust út á framleiddan lítra þótt við séum kannski ekki fær um að nefna hér og nú hversu hátt eða lágt það þak ætti að vera, enda stendur búvörusamningslotan yfir. Við endurskoðun búvörusamninga tel ég rétt að hugað verði að því hvernig megi styrkja byggðafestu með styrkjum í landbúnaði. Viðræður eru að hefjast og reyndar hafnar við forustu bænda. Þetta er eitt af því sem ég mun viðra í þeim, þ.e. hvernig hægt er að styrkja byggðafestu með greiðslumarki, hvort sem er í mjólk, kjöti eða hverju öðru því sem verða kann. Það má spyrja hvort það sé réttlátt að sömu styrkir fari til búa sem eru langt utan alfaraleiðar og hinna sem næst liggja. Bændur hafa í sjálfu sér svarað því sjálfir með því að koma á jöfnunarkerfi þannig að það kostar jafn mikið að sækja mjólkina hvert sem hún er sótt. Það þarf hins vegar hugsanlega að taka ákvörðun um að haga styrkjum með þeim hætti að styrkja jaðarbyggðir meira en aðrar. Hins vegar skal líka hafa það hugfast að erfitt er að krefjast sífellt meiri hagræðingar ef búin mega ekki stækka. Ég sé ekkert athugavert við það að fyrirtæki fjárfesti í sinni heimabyggð. Slíkt styrkir byggðina í kring. Það fylgir því mikil þjónusta að hafa stórt kúabú í sveitarfélaginu og ef einhver er tilbúinn að fjárfesta í slíku því skyldi hann ekki gera það? Hagnaðurinn verður eftir í heimabyggðinni, styrkir þjónustuna. Ég þekki það af eigin raun að meðal annars á því svæði sem um hefur verið rætt, Austur-Skaftafellssýslu, skiptir það máli fyrir hina bændurna að þar væri öflugt bú sem tryggði að það væri nægileg vinna fyrir dýralækni, ráðunauta og aðra þá sem þjónusta landbúnaðinn. Það getur líka verið áhugavert að sjá nýsköpunarkraft og tæknihugsun sjávarútvegsins koma inn í landbúnaðinn. Báðar greinar eru jú matvælaframleiðsla.
Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem hér er komin af stað um málefni mjólkurframleiðslu sem um leið eru málefni landbúnaðarins í heild og um leið málefni byggðarinnar í landinu. Hér nefndi ráðherra að til greina kæmi að setja þak á þær greiðslur sem færu á hvert bú eða á greiðslumark hvers bús, enda þótt hann væri ekki kominn það langt að vera með hugmyndir um hvað það ætti að vera. Það er nýtt innlegg í umræðuna og mun þá breyta þeirri vegferð sem við erum í. Við verðum þá að spyrja okkur: Hvernig hófst sú vegferð og á hvaða vegferð erum við? Kvóti er settur á, síðan eru leyfð viðskipti með hann og svo snarhækkar verð á kvóta og ekki verða til stór og hagkvæm mjólkurbú nema svo og svo miklu sé eytt í að kaupa kvóta. Kvótaverð fór, þegar hæst var, kannski í 410 kr. eða þar um bil. Það sjá allir að ef ungt fólk ætlar að hasla sér völl í landbúnaði og þarf að byrja á að slá út 40 milljónum til að komast í 100 þús. lítra þá erum við ekki tala um endurnýjun, við erum ekki að tala um hefðbundið íslenskt fjölskyldubú, við erum ekki að tala um þann veruleika sem við bjuggum við. Það er kannski hluti af umræðunni sem þarf að taka líka. Til hvers hefur þetta leitt, til hvers er þetta að leiða? Kúabúum hefur fækkað mjög mikið vegna þessa. Þeim mun líka fækka vegna reglugerðar um breytingu á aðbúnaði. Hvar endum við þá? Ef það eru 800 bú í dag, verða þau 200–300 eftir einhvern ákveðinn tíma? Hvernig verður þá staðan í sumum sveitum? Hvaða börn eiga að fara í skólann? Hverjir eiga að syngja í kórunum? Hverjir eiga að smala heiðarnar? Hvernig ætlum við að búa í þessu landi? Á sama tíma vilja neytendur eðlilega fá ódýra vöru og þetta er bara heilmikið og flókið mál. Ég kalla eftir því að háskólastofnanirnar, sem mest tengjast þessum greinum og landsbyggðinni, sameinist um rannsóknarverkefni og safni reynslu nágrannaþjóðanna og að við tökum miklu dýpri og meiri umræðu, rannsóknir og efnisöflun um það hvaða áhrif kerfið hefur á búsetu og menninguna. Hugtakið bóndi, eins og við höfum þekkt það, held ég að sé að fara frá okkur í mjólkurframleiðslunni.
Virðulegur forseti. Mér finnst mjög oft skrýtið hversu mikill tími fer í að ræða tvær tegundir matvæla á Íslandi, annars vegar mjólk og hins vegar lambakjöt. Lambakjöt er eiginlega orðið á borðum landsmanna eins konar sunnudagssteik, mjög góð, og mjólk, það eru áhöld um hvort mjólk sé yfirleitt holl. Það eru margir sem hafa óþol fyrir mjólk. Ég veit ekki hvort það má segja það hér í þessum sal, en af hverju erum við búin að búa til kerfi á Íslandi um þessar tvær tegundir matvæla sem kostar 12–16 milljarða úr opinberum sjóðum? Af hverju erum við búin að setja svona rosalega mikla lagasetningu og reglugerðaumgjörð utan um framleiðslu á þessum tveimur tegundum matvæla? Mig langar að ræða bjór í þessu samhengi. Ég hef mjög gaman af að tala um bjór. Hér hefur sprottið upp innlend bjórframleiðsla á undanförnum árum. Er það vegna einhverrar sérstakrar lagasetningar héðan eða reglugerðar? Er það ekki bara vegna eftirspurnar eftir innlendum bjór? Hann er mjög góður. Fólk byrjar að framleiða hann. Af hverju getum við ekki nálgast mjólkurframleiðslu og framleiðslu á lambakjöti með þeim hætti að það sé einfaldlega eftirspurn eftir þessum vörum og að fólk muni framleiða þær og fólk kaupi þær? Eigum við ekki að endurhanna styrkjakerfið þannig að við setjum frekar alla þessa milljarða, þessar ótrúlegu fjárhæðir úr ríkissjóði í það að styrkja fólk til að gera hvað sem það vill á þessum jörðum, hvað sem það telur sig geta gert best á jörðunum? Það er miklu betra að binda það búsetu en framleiðslu á þessum afmörkuðu þáttum [[Forseti hringir.]]neyslunnar á Íslandi.
Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda umræðunnar fyrir innlegg hennar og þær spurningar sem hún leggur hér fram, sem mér finnst full ástæða til að við ræðum og veltum fyrir okkur í þessum sal. Mér finnst það mikilvægt, því að þó að bjór geti verið mikilvægur fyrir suma er mjólkin og landbúnaðurinn stóra málið í mörgum byggðarlögum á Íslandi. Það er nú bara veruleikinn sem við stöndum frammi fyrir. Að mörgu leyti get ég tekið undir það sem hæstv. landbúnaðarráðherra sagði í ræðu sinni um þak á stuðning. Ég held að sé alveg tímabært að við ræðum að það sé gert. Mér finnst eðlilegt og tek undir með honum að ekki séu settar skorður við því að bú geti stækkað og framleiðslan haldi mögulega áfram að þjappast saman. En mér finnst engin ástæða til að stuðningur við þá framleiðslu haldi endalaust áfram að aukast og tek heils hugar undir hugmyndir um að byggðafesta í meira mæli og beita því kerfi meira til þess að stuðla að endurnýjun og uppbyggingu í sveitum. Bústærð ræðst af mörgum þáttum. Búskapur ræðst af mjög mörgum þáttum, m.a. af fjölskyldulífi. Það er kannski vegna breytinga í fjölskyldulífi sem menn hafa ákveðið að stækka bú sín, gera þau tæknilega fullkomnari. Og til þess að byggja upp tæknilega fullkomnari bú er nauðsynlegt að framleiða meira, því að ekkert annað en aukin framleiðsla gefur peninga til þess að borga fyrir tæknina. Mitt sjónarhorn er að þegar fólk ákveður að gerast bændur horfir það ekki fyrst á stuðningskerfið eða kvótakerfið, það horfir fyrst og fremst til þess hvaða fjölskyldulíf það getur átt með því að velja sér búsetu á jörðinni og hvernig samfélagið og skólarnir eru í því umhverfi.
Virðulegur forseti. Mig langar að þakka málshefjanda innilega fyrir að tala um þetta mál, enda er það mjög mikilvægt og mikið áhyggjuefni fyrir byggðir úti á landi. Það er kannski svolítið gróft að fara að blanda bjór inn í þessa umræðu þar sem bjór er ekki á borðum landsmanna á hverjum einasta morgni, vona ég, en flestir nota mjólk, a.m.k. út í grautinn eða á seríósið. Hins vegar snýst þessi blessaði iðnaður líka um það hversu sjálfbær hann getur verið. Í því samhengi langar mig að nefna að það felast náttúrlega gífurleg tækifæri í því að flytja út íslenskar mjólkurvörur, t.d. smjör, ost og skyr. Ég veit að írskt smjör er nú á borðum flestra Evrópulanda, einfaldlega af því að það þykir betra. Íslenskt smjör er ekkert síðra en írskt smjör þannig að þarna er til dæmis útflutningsgrein sem er vannýtt af því að við erum alltaf að röfla um það hvernig við getum stuðlað að því að gera þessa íslensku mjólkurmenningu íslenskari og styrkja hana einhvern veginn í stað þess að breyta þeim viðhorfum sem við höfum til markaðarins og sækja á önnur mið. Það er svo gott sem reiðubúinn markaður fyrir til dæmis unna íslenska mjólkurvöru; hún hefur gott orðspor. Það er nokkuð sem við þurfum að styðja frekar en að rífast um einhverjar styrkjaleiðir til þess að safna mjólk þó að það sé að vissu leyti mikilvægt umræðuefni.
Virðulegi forseti. Ég vil rétt eins og aðrir þakka fyrir þessa umræðu sem snertir, eins og hér hefur komið fram, miklu fleiri svið samfélagsins en yfirskriftin gefur til kynna, sem er samþjöppun í mjólkurframleiðslu. Við erum í fyrsta lagi að tala um ráðstöfun opinbers fjár, sem við eigum alltaf að láta okkur varða og alltaf að fara yfir, hvort við séum að beina í réttan og uppbyggilegan farveg. Ekki síður erum við tala um þá staðreynd að það hefur áhrif á miklu meira en beinlínis mjólkurframleiðsluna hvert þeim stuðningi er beitt. Það hefur áhrif á þá þætti sem hér hafa verið nefndir, stærð búa til að mynda. Höfum við skoðun á því hvort við viljum hafa eitthvert þak á því hvert stuðningnum er beint? Á þetta einfaldlega að vera eining á móti lítra eða ætlum við að hafa það með öðrum hætti? Ætlum við að láta stuðninginn hafa áhrif á þróun byggðar í landinu? Er það líka sjónarmið sem við þurfum að skoða? Hér hafa lítið verið nefnd þau sjónarmið sem lúta að vistvænum búskap. Það eru sjónarmið sem vaxið hefur ásmegin í allri umræðu um landbúnað og matvælaframleiðslu víða um heim. Það eru þættir sem þarf líka að koma inn á. Við höfum nefnt hér erfiðleika að því er varðar kynslóðaskipti í greininni og það eru líka mikilvæg sjónarmið. Ég fagna þessari umræðu og tel einboðið, miðað við undirtektir hæstv. ráðherra, að umræðuna um einhvers konar þak þarf að taka. Það þarf að nálgast málefnið þannig að menn komist að einhverri skynsamlegri niðurstöðu í þeim efnum.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með þeim sem hér hafa þakkað málshefjanda fyrir umræðuna. Við þurfum auðvitað að hugsa um það hvernig umhverfi við viljum að bændur á Íslandi búi í. Þetta er starfsstétt sem er ólík öðrum starfsstéttum því þar fléttast saman starfsvettvangurinn og heimili í eitt og fylgjast algjörlega að. Einn sá galli sem ég tel vera á greiðslumarki mjólkur í dag er fyrirkomulag kvótamarkaðarins og þeirra reglna sem gilda um hann. Áður en hæstv. landbúnaðarráðherra gekk í málið og leyfði t.d. undanþágur á flutningi greiðslumarks milli jarða hjá þeim sem voru að flytja sig um set eða sameina tvíbýli undir eitt þak voru bændur mjög bundnir og kerfið flækti allt ferlið til muna á annars mjög eðlilegri framleiðslu með öll tilskilin leyfi. Þessar undanþágur hafa gert nýliðum kleift að flytja með sér greiðslumark af jörðum sem eru með aðrar forsendur en til mjólkurframleiðslu yfir á jörð þar sem möguleikar eru fyrir rekstri á kúabúi. Þá vil ég einnig taka til greina hugmynd hæstv. ráðherra sem fleiri hafa komið inn á hérna um að setja eitthvert ákveðið þak á greiðslumark svo menn geti ekki endalaust sankað að sér greiðslumarki. Ég er þó þeirrar skoðunar að mjólkurframleiðendur eigi að hafa tækifæri og svigrúm til að framleiða eins og þeir geta. Ég tel það ekki rétt skref að fara að skrúfa fyrir framleiðsluna, en hún óx gífurlega þegar eftir því var óskað að bændur færu að framleiða meira. Eins og gerist á hinum almenna vinnumarkaði, ef aðili sér svigrúm til að stækka fyrirtæki sitt þá leitar hann auðvitað leiða til þess að gera svo. Það sama á við um bændur með sín bú í því viðskiptaumhverfi sem þeir lifa og hrærast í. Kannski eru það við ungu þingmennirnir hérna sem tölum um það, en ég segi alla vega að við eigum að einbeita okkur að því að finna styrk á mörkuðum erlendis. Íslenska kýrin og íslenskir bændur eiga svo gífurlega mikið inni. Það er hægt að framleiða meira án þess að gengið sé nærri dýrunum, en á móti getur það ekki verið hollt, vegna verslunarsjónarmiða, að kýla upp fóðurgjöf eða skrúfa hana niður. Það þurfa auðvitað að vera ákveðnar forsendur til staðar. Ég tel að við [[Forseti hringir.]]getum skapað ljómandi gott umhverfi fyrir íslenska bændur og komið til móts við markaðsumhverfið með því að niðurgreiðsla hins opinbera rjúki ekki upp á móti.
Virðulegi forseti. Þetta eru fróðlegar umræður. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, ef ég skildi hann rétt, ýjaði að því að við mundum hverfa frá þessu kerfi. Ef við ætlum að ræða það þá verðum við að vita hvað keypt hefur verið mikið greiðslumark síðastliðin X ár. Þeir sem hafa keypt það, hvernig eru þeir skuldsettir fyrir þeim kaupum? Hvernig áform hafa þeir um að borga það á næstu 20 árum? Hvað ætlum við að gera fyrir þá eða við þá eða hvað verður um þá ef við ætlum að hverfa frá þessu kerfi? Þetta er hins vegar algjörlega umræðunnar virði og líka það sem hv. þingmaður ýjaði að að við færum með stuðninginn frá því að maður búi á lögbýli yfir í að rækta landið, halda því í rækt, búa með fjölskyldu sína, yfir í umhverfisvænar greiðslur, yfir í eitthvað tengt sjálfbærni, umhverfissjónarmiðum, gripagreiðslum og öðru slíku, en minnka eða hverfa frá áherslunni á að greiða fyrir framleidda mjólk. Síðan er enn fremur búið að koma inn á það sem hefur náttúrlega mikil áhrif á rekstrargrundvöll búa, þ.e. hvaða kröfur á að gera um hvaða fóður er notað. Má vera hvað sem er í því fóðri? Mega menn hafa eytt regnskógum til að framleiða eitthvað sem væri sett í það fóður? Höfum við skoðun á því? Allt hefur þetta áhrif á hagkvæmnikröfuna. Ég ýjaði að því áðan og vil leggja enn frekari áherslu á það að menn rannsaki þau áhrif sem þegar hafa orðið á byggðirnar vegna fækkunar búa. Við þurfum kannski að fara að ræða um hvar á landinu þessi framleiðsla á að vera og þá um leið hvar ekki, ef menn treysta sér einhvern tímann í það. Ég held að því fyrr sem menn þora að fara í slíka umræðu og byrja á henni, því betra.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Ég held við gætum alveg tekið allan daginn í hana því að hún er mjög mikilvæg og hefur margar hliðar og ég held að það sé ekki svo langt á milli okkar í þessu máli eða öðrum sem tengjast landbúnaði því að við gerum okkur grein fyrir því að landbúnaður er hluti af byggðastefnunni og við viljum framleiða matvæli á Íslandi, ég held að allir séu sammála um það. Það kom út skýrsla, mjólkurskýrslan sem ég kalla svo, sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands vann og í henni var margt áhugavert. Meðal annars segir í skýrslunni, með leyfi forseta: „Fyrir fáeinum árum var það mat sérfræðinga að liðlega þriðjungur opinberra styrkja til landbúnaðar rynni til fyrrverandi bænda og fjármálastofnana. Gera má ráð fyrir að þetta hlutfall vaxi jafnt og þétt með tímanum.“ Einnig er tekið fram í þessari skýrslu, sem er alveg rétt, að það eru þeir sem byrja búskap, fá kvótann í upphafi, sem njóta hans og það er erfitt fyrir nýja aðila að koma inn og þurfa að kaupa dýran mjólkurkvóta. Maður spyr sig hvort við séum ekki komin á þann stað í dag að við þurfum ekki að vera með kvótakerfi í þessu. En eins og einnig hefur komið fram má spyrja hvernig við komum okkur út úr því vegna þess að skuldirnar eru áfram til staðar. Mér skilst að í Evrópusambandinu séu menn hættir með framleiðslukvóta á mjólk og séu farnir að miða styrkina meira við stærð ræktunarlands, landnýtingu og annað því um líkt og ég er mjög fylgjandi því. Þegar við tölum um byggðamálin í þessu þá held ég að við höfum ekki verið að fókusa alveg rétt. Eins og kom fram hér áðan þá eru þetta aðallega tvær greinar, sauðfjárrækt og mjólkurframleiðsla. Ég er ekki sammála því að það hafi verið eitthvað gróft að blanda bjór inn í þetta, það var einfaldlega til að benda á að oft geta framleiðsla og iðnaður sprottið upp án afskipta ríkisins. En ég held að við ættum að horfa á byggðamálin í miklu víðara samhengi. Ef við ætlum í raun að halda úti byggð í landinu þá dugar ekki að vera bara með einhverja stefnu í landbúnaði, það þarf svo miklu, miklu meira til.
Virðulegi forseti. Þetta eru fínar umræður. Ég vil samt gera einkum þrennt að umtalsefni. Árið 1991 varð mikil kerfisbreyting í landbúnaðarkerfinu eins og menn orða það svo oft. Ákveðið var að breyta hinu gamla kerfi sem verkalýðshreyfingin krafðist að fá fyrir nokkrum áratugum, þ.e. fjármuni til þess að greiða niður vöruverð og stilla af framfærslu í landinu, og senda heldur fjármuni beint til bændanna. Eftir að sú breyting var gengin í gegn hefur sá stuðningur stöðugt minnkað á seinustu tíu árum. Hæstv. landbúnaðarráðherra rakti það að hluta til í ræðu sinni hér áðan. Ég hefði reyndar haldið að það væri allt að 25% skerðing á undanförnum tíu árum í þeim efnum. Næsta skref var eiginlega það að launþegahreyfingin, sem lét sér hagsmuni fólks varða með þessum hætti, hvarf svolítið frá þeirri hugsun og allir þessir fjármunir voru sendir beint til bændanna og þá minnkaði tilfinningin fyrir hlutverki fjármunanna. Næsta skrefið var þegar við töluðum um að flytja stuðninginn frá framleiðslunni eða út úr kvótanum og yfir á land. Þar með verða þessir peningar enn minna tengdir hagsmunum fólks almennt og vöruverði. Það er alveg sjálfstæð umræða. Bara vegna þess að síðasti ræðumaður hér talaði um breytingarnar í Evrópu langar mig að eyða seinasta hluta ræðu minnar í að ræða það aðeins því að ég held nefnilega að við getum lært margt af því sem þar er að gerast. Það var ákveðið í Evrópusambandinu árið 2008, þegar heimsmarkaðsverð á matvöru var stöðugt að hækka, að hverfa frá kvótakerfi mjólkur. Í apríl síðastliðnum var kvótakerfið lagt niður í Evrópusambandinu. Síðan eru liðnir örfáir mánuðir og við sjáum í hverri einustu viku meiri og meiri mótmæli bænda vegna versnandi afkomu. Við getum lesið skýrslur um það hvernig kerfisbreytingin frá því að flytja stuðninginn frá framleiðsluheimildunum yfir á landið hefur búið til stærri og stærri matarholu fyrir milliliðina á leiðinni til neytenda. Það er margt sem við getum breytt og [[Forseti hringir.]]margt sem við þurfum að endurskoða, en við höfum líka ýmislegt af öðrum að læra hvernig við eigum ekki [[Forseti hringir.]]að gera það.
Herra forseti. Ég þakka fyrir ágætar umræður hér og svör hæstv. ráðherra. Það kom fram í svörum hans að hann væri tilbúinn við endurskoðun búvörulagasamningsins að setja eitthvert þak á stuðning. Mér finnst það vera brýnt. Ráðherrann nefndi hér áðan að verksmiðjubú væru ekki til í þeim skilningi á Íslandi, en ég tel að svo sé þegar framleiðsla er komin yfir milljón lítra og spurning hvort það sé eðlilegt að sambærilegur stuðningur sé við þá framleiðendur og aðra. Ég tel líka að það þurfi að horfa til þess með hvaða hætti stuðningur við greinina nýtist best til kynslóðaskipta í greininni og til að búskapur haldist áfram á góðum bújörðum. Mér finnst mjög áhugavert það sem hv. þm. Hörður Ríkharðsson nefndi hér áðan, sem kannski gleymist í þessari umræðu, hve mikilvægt er að horfa til þess að halda landinu í byggð og hvað gerist ef svo mikil og óheft samþjöppun verður í mjólkuriðnaði að búum fækkar kannski úr 800 í 200. Það yrði gífurleg búsetubreyting hér um allt land og það hefði gríðarlega miklar samfélagslegar afleiðingar. Við höfum horft upp á hvernig kvótakerfið í sjávarútvegi hefur farið með byggðirnar. Ætlum við að horfa upp á að það sama gerist í sveitum landsins án þess að bregðast við meðan tími er til? Ég held að gífurleg ábyrgð hvíli á herðum hæstv. landbúnaðarráðherra í þessum efnum og það verði að skoða þetta í því ljósi hver heildaráhrifin verða. Ég tel mjög brýnt, eins og hv. þm. Hörður Ríkharðsson nefndi, að gerð verði ítarleg úttekt á þessu af háskólasamfélaginu og sé kominn tími til. Annars þakka ég hæstv. ráðherra og öðrum fyrir góðar umræður.
Virðulegi forseti. Það var einni spurningu ósvarað um það hver væru markmið og tilgangur niðurgreiðslna. Það er svo sem búið að koma fram í máli hv. þm. Haraldar Benediktssonar hvernig þær greiðslur hafa þróast. Tilgangurinn var auðvitað að niðurgreiða ákveðnar vörur til þeirra sem minna hafa milli handa í samfélagi okkar. Í raun er það þannig að örfáar tegundir eru háðar opinberri verðlagningu. Allar aðrar vörur eru á samkeppnismarkaði. Þannig að í raun og veru er verið að halda niðri verði og skýrsla Hagfræðistofnunar sýndi fram á það. Ég get tekið undir með þeim sem hér hafa talað um að það er mikilvægt fyrir okkur að stuðningur við landbúnaðinn sé líka hugsaður sem stuðningur við byggð í landinu. Það er einnig mikilvægt fyrir okkur að tryggja fjölbreytileika og að hann fái að blómstra, því aðstæður á landinu eru misjafnar, bújarðir misstórar o.s.frv. Það þarf að taka tillit til þess. Þetta eru margir þættir sem þurfa að koma fram í búvörusamningnum. Við þurfum líka að tryggja að þau sóknarfæri sem sannarlega eru fyrir hendi fyrir íslenskan landbúnað í útflutningi verði nýtt. Þannig hef ég ekki sömu áhyggjur og ýmsir þingmenn hér að sú þróun að einhver bú muni stækka haldi áfram eins og verið hefur í 20, 30, 40 ár. Ég hef ekki þær sömu áhyggjur vegna þess að með því að auka framleiðsluna og auka framleiðnina þá styrkjum við líka undirstöðu þess að fólk geti búið á þessum jörðum og haft eðlilega lífsafkomu, auk þess að framleiða vörur og ýta undir hagvöxt og atvinnu í landinu sem ég tel vera mjög jákvætt. Þannig að ég tel að í þessari búvörusamningslotu sé mikilvægt að forðast kollsteypur. Við getum lært af mistökum annarra. Evrópusambandið er búið að færa kvótaeign, „geringuna“ á kvótanum, yfir á land, að eign verði til þar líka. Það er ekki þangað sem við ætlum að fara. Það er því að ýmsu að hyggja. Ég þakka fyrir umræðuna og málshefjanda fyrir að [[Forseti hringir.]]hefja hana, tel þetta hafi verið óvenju málefnalegar umræður um málefni landbúnaðarins.
Virðulegi forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um bráðaaðgerðir til að tryggja öllum húsnæði á viðráðanlegum kjörum sem er eitt af forgangsmálum þingflokks Samfylkingarinnar við upphaf 145. þings. Við hv. flutningsmaður málsins, Árni Páll Árnason, áttum hér orðaskipti fyrir hádegi og ég hef hugsað mér að nýta tíma minn til að staldra við þann þátt sem við ræddum í þeim orðaskiptum. Í almennum orðum vil ég segja um þessa tillögu að ég held að hún sé gagnleg og skynsamleg og ég held að það sé mikilvægt að leita lausna í þeirri stöðu sem íslenskt samfélag er í en mig langar að staldra sérstaklega við 6. punkt sem lýtur að endurmati á byggingarreglugerð. Í samskiptum nokkurra þingmanna sem sitja í umhverfis- og samgöngunefnd og fleiri þingmanna við MND-félagið og Öryrkjabandalagið vegna aðgengismála kom eftirfarandi fram í tölvupósti frá formanni MND-félagsins í umræðu um byggingarreglugerð og aðgengi, með leyfi forseta: „Að gefa afslátt af aðgengi bygginga nú er ekkert annað en að pissa í skóinn sinn. Hugsið ykkur örfá ár fram í tímann þegar aldraðir og veikir verða mun fjölmennari en nú, á þá að byggja hjúkrunarheimili með hundruðum plássa fyrir 10 millur pr. pláss og að auki að reka þessar stofnanir fyrir milljarða á ári? Er ekki betra að eiga aðgengilegar íbúðir og þjónusta þetta fólk heima frekar en á stofnunum? Afsláttur í dag er hörmung í náinni framtíð.“ Öryrkjabandalagið og félög innan þess hafa háð langa og stranga baráttu fyrir bættu aðgengi að almannarými, opinberu rými og opinberum byggingum en ekki síður húsnæði um langt árabil. Þessi barátta er ekki einangruð við Ísland, hún er hluti af baráttu fatlaðra um allan heim og er hluti af þeirri kröfu að hindrunum sé rutt úr vegi þannig að unnt sé að taka fullan þátt í samfélaginu og öllum hlutum þess. Það hefur valdið mér nokkrum áhyggjum og umhugsun að þurfa að eiga í orðaskiptum við mína annars góðu félaga í Samfylkingunni um svo sjálfsagt jafnaðarmál. Það var þegar á síðasta kjörtímabili þegar sú sem hér stendur undirritaði nýja byggingarreglugerð sem var unnin í fullu samráði við Öryrkjabandalag Íslands þar sem gerðar voru miklar kröfur til aðgengis í íbúðarhúsnæði og ekki bara fyrir þá, þær eða þau sem þar búa heldur til að það fólk geti síðan boðið til sín foreldrum, systkinum, ættingjum sem búa við hreyfihömlun og ekki síður til að viðkomandi geti elst í íbúðinni sinni, að ég tali nú ekki um að við sem hér erum og stöndum upp á endann í okkar ræðuhöldum munum að það er stundum mjög stutt á milli þess að búa við líkamlega heilsu og missa hana. Byggingarreglugerðin er gríðarlega stórt og mikið plagg og þar er alveg örugglega ýmislegt sem má færa til betri vegar. Vegna orða hv. þm. Árna Páls Árnasonar vil ég þó láta þess getið að að þeirri vinnu kom alveg gríðarlegur fjöldi fólks vegna þess að það þarf að kalla eftir mjög fjölþættri sérfræðiþekkingu þegar byggingarreglugerð er annars vegar. Við erum að tala um brunavarnir, hljóðvist, einangrun, aðgengismál o.s.frv. Af þeim sökum var sérstakur hópur settur í það að skrifa hvern kafla reglugerðarinnar á sínum tíma. Þetta verklag var viðhaft vegna þess að sú sem hér stendur var afar meðvituð um að það eru sterkar raddir sem munu ávallt halda því fram að það sé mikilvægt að geta byggt ódýrt sem og að geta síðan hagnast á ódýrum húsbyggingum og selt þær á háu verði. Það var vandamálið sem við horfðumst í augu við og sáum framan í. Ágætur maður sem hefur haft samband við mig, maður sem vann hjá byggingarfulltrúanum í Reykjavík, Skipulagsstofnun, umhverfisráðuneytinu og víðar, hefur bent á að sannarlega megi laga einhver atriði í byggingarreglugerðinni og draga úr kostnaði en þá erum við að tala um tiltölulega lítinn hluta af því sem verktakarnir hafa reiknað sér ofan á framkvæmdakostnaðinn til að hagnast á framkvæmdunum. Flestar nýjungarnar í reglugerðinni voru hugsaðar sem viðbrögð við tilhneigingu verktaka til að byggja ódýrt og selja dýrt. Þetta kom mjög skýrt fram í efnahagsbólunni í aðdraganda hrunsins, þá var hægt að selja nánast hvað sem var ef það var þak og fjórir veggir. Höfum við ekki séð nógu mörg dæmi þess að gæðin hafi verið fyrir borð borin? Við höfum séð myglu, það að ekki er notað fullnægjandi byggingarefni o.s.frv. Um leið og reglugerðin kom fram stigu fram menn frá Samtökum iðnaðarins og fleiri hagsmunaaðilar og héldu því fram út frá einu reikningsdæmi að byggingarkostnaður á Íslandi hækkaði um 20% við undirritun byggingarreglugerðar. Hvað gerist þá? Öryrkjabandalagið talaði allan tímann mjög skýrt um að ekki mætti gefa afslátt af þessum kröfum. Við í umhverfisráðuneytinu og Mannvirkjastofnun fórum yfir öll rök og skoðuðum sérstaklega þá þætti sem lutu að einangrun og áttu að sumu leyti rætur í samfélögum þar sem jarðefnaeldsneyti er notað til að hita íbúðarhúsnæði og komumst að raun um að vel væri hægt að slaka á þeim kröfum sem lúta sérstaklega að einangrun þó að það mætti auðvitað velta fyrir sér að þar ætluðum við að vera með ráðstafanir til næstu 50 ára eða svo, þ.e. að ef við erum með nýtt íbúðarhúsnæði þarf það að geta staðið af sér næstu 50 ár. Megum við þá gefa afslátt af þeirri hugmynd að í framtíðinni, m.a.s. í náinni framtíð, þurfum við öll að fara varlega með orku, líka við sem búum við þau forréttindi að njóta endurnýjanlegra orkugjafa í miklum mæli? En þetta var gert. Í Mannvirkjastofnun voru menn sammála um að vegna þeirra breytinga sem við gerðum á reglugerðinni og lágu fyrir við lok kjörtímabilsins 2013 værum við hugsanlega að tala um 2% kostnaðarhækkun á húsnæði almennt þegar hönnuðir, arkitektar og aðrir þeir sem eru flinkastir í því að teikna upp veggi, rými o.s.frv. væru búnir með sitt. Ég tek undir það sem hv. þm. Hörður Ríkharðsson sagði áðan þegar við vorum að tala um mjólk, af því að það á alltaf við þó að hér sé ekki verið að tala um mjólk og enn þá síður um bjór, að það er mikilvægt að staðreyndir liggi til grundvallar því sem við höldum fram. Það er mikilvægt að halda uppi rannsóknum og djúpri umræðu í öllu sem sagt er. Þess vegna hefur það valdið mér vonbrigðum að mörg sveitarfélög og núna þingflokkur Samfylkingarinnar skuli taka undir þessi sjónarmið. Ég vonaðist til þess í orðaskiptum mínum við hv. þm. Árna Pál Árnason að þetta snerist um smáatriði, einhver atriði sem væru minni í sniðum og kannski meira um það að skipta rými eða vera ekki svo stífur í því að gangur þyrfti að vera hér, herbergi hér, eldhús hér o.s.frv., en því miður kom það fram í andsvörum við hv. þingmann að hann taldi rétt að vega og meta hagsmuni þeirra sem þurfa á auknu aðgengi að halda á móti almannahagsmunum, eins og hann orðaði það. Það olli mér vonbrigðum en ég tel, virðulegi forseti, mikilvægt að halda þessum sjónarmiðum [[Forseti hringir.]]til haga í þessari umræðu.
Hæstv. forseti. Ég var hugsi yfir því hvort ég ætti að veita andsvar við ræðu hv. þingmanns sem talar hér um tillögu okkar jafnaðarmanna um átak í húsnæðismálum á viðráðanlegum kjörum. Ég ætla að gera það en bara á almennan hátt sem snýr að þessu með reglugerð. Það er alveg rétt hvernig hv. þingmaður hefur farið yfir byggingarreglugerð sem gerð var í hennar tíð sem umhverfisráðherra á síðasta kjörtímabili. Ég var nefnilega einn af þeim sem stigu fram, m.a. á Alþingi, og gagnrýndu ýmislegt sem þá var inni í breytingartillögum. Ég tek skýrt fram að á því voru gerðar bragarbætur, ýmislegt fært að mér fannst aftur á bak og jafnvel til betri vegar. Ég tek eitt dæmi í þessu stutta andsvari. Í upphaflegum tillögum, og nú er ég að reyna að rifja upp allt það sem arkitektar og hönnuðir sögðu við mann þegar þeir komu á fundi o.fl., stóð meðal annars til að auka einangrun úr 8 tommum í 12 tommur á húsum. Mér er kunnugt um fólk sem var að fara að byggja á þeim tíma og ef það hefði lent undir þessu hefði byggingarkostnaður aukist töluvert en útreiknaður kostnaður við sparnaðinn af hitun húsnæðisins var mældur í tugum ára, að hann kæmi til baka á mjög löngum tíma. Auðvitað blandast hér inn í það sem hv. þingmaður sagði, að við búum á Íslandi við næga og mjög ódýra orku til að nýta húsnæðið okkar. Þetta er eitt af þeim dæmum sem þá var gagnrýnt mjög og ég var í þeim hópi. Ég hika ekki við að halda því fram að umræðan á þeim tíma gerði það að verkum að menn bökkuðu með þá tillögu. Það hefði sannarlega hækkað byggingarkostnaðinn [[Forseti hringir.]]hefðu menn haldið þessu til streitu.
Forseti. Ég er síst að barma mér undan þeirri umræðu sem kom upp í þinginu. Ég minnist þess meira að segja að það var ekki algengt að maður fengi á sig óundirbúna fyrirspurn frá félaga í ríkisstjórnarflokkunum en hv. þm. Kristján Möller var ekkert að hlífa mér varðandi byggingarreglugerð. Við áttum hér í orðaskiptum, a.m.k. einu sinni ef ekki tvisvar, um nákvæmlega þessi mál og ég tek undir að það var mikilvægt að fá upp umræðu um þá nálgun sem snerist um einangrunina. Það var mikilvægt að þarna var um að ræða þann eina einstaka þátt sem olli mestri hækkun á byggingarkostnaði. Um leið og búið var að taka þá breytingu til baka hafði mjög mikið gerst. Umræðan núna er að mörgu leyti eins og ekkert hafi breyst frá fyrstu útgáfu reglugerðarinnar á síðasta kjörtímabili. Það er það sem ég vil segja og halda til haga. Eins og hv. þingmaður segir og ég tek innilega undir hjálpaði umræðan til en á sama hátt vil ég halda til haga þeim þáttum sem lúta að aðgengismálunum. Ég leyfi mér að taka undir orð forstjóra Mannvirkjastofnunar sem kom á fund þar sem var verið að ræða þessi mál. Menn höfðu áhyggjur af því að það væri verið að gera of miklar kröfur um aðgengi og hann sagði í þó nokkuð kaldhæðnislegum tóni: Ég bið fólk að róa sig, það er enn til fullt af stöðum á Íslandi þar sem fólk kemst aldrei nokkurn tíma í hjólastól.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar og að við færum aftur í smáumræðu um byggingarreglugerðina eins og við gerðum. Það er rétt að það mun hafa verið í sérstakri umræðu sem sá sem hér stendur bryddaði upp á því umræðuefni og hjólaði dálítið bratt í það eins og ég geri nú og hef minn hátt á við það. Mér þykir vænt um að heyra þetta svar frá hæstv. fyrrverandi ráðherra um einangrunina vegna þess að þarna var gott dæmi um það þar sem var gengið allt of langt. Auðvitað getur það komið illa niður í umræðunni um sjálfsagða þætti sem við viljum hafa og breyta, þ.e. um aðgengi fatlaðra og bara fullorðins fólks, hreyfihamlaðra, það þurfa ekki að vera fatlaðir. Án þess að ég ætli að fara eitthvað að gjaldfella það eða tala um það segi ég fyrir mitt leyti að mér finnst - ég tek skýrt fram að ég var ekki búinn að búa mig undir eða rifja þetta upp en ég hef oft tekið dæmi í ræðustól um íbúðir sem maður kemur inn í úti í Skandinavíu, litlar og nettar íbúðir, hugsaðar sem fyrstu íbúðir fyrir ungt par að byrja eða þess vegna einstaklinga. Þær vantar tilfinnanlega inn á markaðinn hér. Mínar upplýsingar frá arkitektum og öðrum hönnuðum eru þær að núna sé þar í byggingarreglugerð ýmislegt þar sem við gengum lengra en nágrannaþjóðir okkar sem gerir það að verkum að það er erfitt að byggja svo litlar íbúðir. Hvort það voru einhver ákvæði um geymslur inni í íbúðinni eða hvað það var man ég ekki nákvæmlega en þetta vildi ég segja vegna þess að þarna held ég að of langt hafi verið gengið. En ég skal líka viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér það síðustu mánuði eða síðasta ár hvaða breytingar hafa verið gerðar til baka í því efni vegna þess að reynslan sýnir okkur oft að það er hægt að breyta hlutunum þegar komið er í praktíkina. Þegar hönnuðir og þeir sem vinna á markaðnum eru ekki hafðir með, [[Forseti hringir.]]heldur eingöngu embættismenn, er stundum gengið of langt.
Forseti. Bara þannig að því sé haldið til haga var þetta einmitt ekki verkefni sem var unnið bara með embættismönnum heldur ekki síður með þeim sem best þekktu til úti í feltinu. Það er þó rétt að undir lokin á þessu ferli komu miklar gagnrýnisraddir frá arkitektum og hönnuðum. Það var kannski fyrst og fremst vegna þess að þeim þótti reglugerðin að hluta til nokkuð gamaldags, þ.e. það var gert ráð fyrir hjónaherbergi, stofu, baðherbergi, eldhúsi o.s.frv. en kannski ekki þeim sveigjanleika sem nútíminn biður um og óskar eftir, sérstaklega að því er varðar sambúðarform, ýmislegt annað og ungt fólk eins og hv. þingmaður talar um. Kannski búa saman skólasystkini eða er einhver allt önnur tegund af sambúð en hin hefðbundna kjarnafjölskylda sem er kannski sú grunneining sem byggingarreglugerðarhugsunin byggir á. Það voru gagnlegar ábendingar og snerust svolítið um þetta faglega samtal við arkitekta og hönnuði, að þeir væru fullfærir um það út frá sinni sérgrein og sínu fagi að útfæra rými þannig að fullnægjandi væri þó að við slægjum ekki af gæðum, slægjum ekki af grundvallarkröfum um gæði, hljóðvist eða aðra þá þætti. Það var mikilvægt að gefa þeim miklu meiri sveigjanleika en var í upprunalegri útgáfu reglugerðarinnar. Samkvæmt reglugerðinni eins og hún er núna eða eins og hún var frá minni hendi er hægt að byggja mjög litlar íbúðir, mig minnir 42 fermetra íbúðir. Ég segi eins og hv. þingmaður að ég er ekki alveg tilbúin að rekja þetta í smáatriðum, en förum yfir það. Auk þess er í byggingarreglugerðinni sérstakur kafli um stúdentaíbúðir vegna þess að við töldum þær vera íbúðartegund sem gildir um sérstakt æviskeið og þess vegna væri hægt að rökstyðja að um hana giltu sérstakar reglur.
Hæstv. forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar frá þingflokki jafnaðarmanna á Alþingi sem heitir hvorki meira né minna en bráðaaðgerðir til að tryggja öllum húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Þarna eru stór, mikil og metnaðarfull áform sett fram. Tillagan er annað aðalmál, ef svo má að orði komast, þingflokks jafnaðarmanna á Alþingi við upphaf þings. Hitt er um 300 þús. kr. lágmarkslaunin, eins og við vitum, sem áttu að taka gildi frá og með 1. maí, þ.e. sambærilegt og aðilar á vinnumarkaðnum sömdu um, en ríkisstjórn ætlar að svindla á öldruðum og öryrkjum og hlunnfara þá um þá mánuði sem líða á þessu ári. Þetta er sem sagt tillaga númer tvö og er hún á þskj. 15, 15. mál. Hér er listað upp í níu liðum það sem við viljum að sé sérstaklega skoðað eins og tillagan segir til um, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að grípa til aðgerða til að bregðast eins hratt og kostur er við því alvarlega ástandi sem komið er upp á húsnæðismarkaði þar sem húsnæðisöryggi fólks er ekki tryggt.“ Eiginlega á þetta að stærstum hluta til við um höfuðborgarsvæðið en ég vil líka halda því til haga að þetta á við á mörgum stöðum úti á landi líka. Sem betur fer eru nokkur svæði þar sem enn vantar húsnæði í og þarf að bregðast við þannig að ég segi fyrir mitt leyti út af andsvari áðan að þessi tillaga tekur tillit til þarfa á höfuðborgarsvæðinu og eins á landsbyggðinni. Ég hef tvisvar hlustað á borgarstjórann í Reykjavík, Dag B. Eggertsson, útskýra stefnu meiri hlutans í Reykjavíkurborg í húsnæðismálum og mér þykir ánægjulegt að geta sagt að ég er mjög ánægður með þá stefnu sem þar kemur fram. Hún er mjög metnaðarfull og vonandi tekst að hrinda henni í framkvæmd. Sumt er komið í framkvæmd, annað er eftir, en þar eru sett fram mjög metnaðarfull áform. Þau eru hins vegar háð því að ríkisvaldið komi að málum eins og við listum upp í nokkrum greinum í þessari þingsályktunartillögu, t.d. veiti leigufélögum stofnstyrki, skaffi ódýrari lóðir, lækki lóðaverð, og eins getum við alveg hugsað okkur að ríkið sem á lóðir víða á landinu láti þær af hendi til félaga sem vilja byggja ódýrari íbúðir til sölu eða til leigu án þess að vera með einhver svakaleg markaðshyggjuáform en auðvitað eðlilega ávöxtun á sitt fé. Eins og maður segir stundum, og ég held að það hafi verið rakið til Jóhannesar heitins í Bónus, er mjög mikill munur á gróða og græðgi. Það sem mér finnst allra mest spennandi við áform Reykjavíkurborgar eru þau áform þar sem verið er að skipuleggja byggingarsvæði þar sem byggingarverktakar geta byggt litlar íbúðir, 50 fermetra íbúðir, 100 fermetra íbúðir eða eitthvað þar á milli. Þetta er sú íbúðarstærð sem vantar mest á markaðinn. Ungt fólk sem er að koma úr námi, fjölskyldan ekki farin að stækka með börnum, af hverju á það fólk ekki bara að geta leigt sér lítið og ódýrt húsnæði eins og kollegar þeirra sem fara til Skandinavíu gera, leigja þar litlar og nettar íbúðir hjá húsnæðissamvinnufélögum? Það gerir það auðvitað að verkum að byggingarkostnaður verður miklu lægri og þar af leiðandi verður miklu auðveldara að kaupa ef menn fara út í það. Það munar miklu á því ef við tökum dæmi af 50 fermetra íbúð og segjum að byggingarkostnaður sé 300 þús. kr. á fermetra í dag. Sennilega er hann aðeins hærri, 5–10% hærri, kannski er hann kominn upp í 320 þús. kr. en ég leyfi mér að vinna út frá 300 þús. kr. á fermetra. Þá kostar 50 fermetra íbúð í byggingu 15 millj. kr. Ef fólk ætlar að kaupa hana þarf, miðað við þessa 20%-reglu, ekki að reiða fram „nema“ 3 millj. kr. Gerum okkur grein fyrir því að viðkomandi þurfa að hafa töluvert miklar launatekjur til að eiga 3 millj. kr. í útborgun en í þessari tillögu er líka fjallað um viðbótarlán til að kljúfa það. Hér er enn fremur talað um húsnæðissparnaðarreikninga sem ég held að sé mjög mikilvægt að efla og taka upp. En aftur að stærðinni, ef byggðar væru blokkir eins og áform Reykjavíkurborgar eru um þar sem mest væri um 100 fermetra íbúðir og barn fæddist í fjölskyldunni gætu menn fært sig um íbúð en áfram haldið þessu lága verði. Auðvitað verður leiguverðið reiknað út frá byggingarkostnaði og eðlilegri arðsemi en það er dálítið mikill munur á því eða hvort það er verið að leigja allt að 150 fermetra íbúð sem samkvæmt sömu reikniformúlu mundi kosta 45 millj. kr. Þetta er bara gundvallaratriði og það er þetta sem mér finnst svo spennandi í áformum meiri hluta Reykjavíkurborgar um að byggja núna. Þá ítreka ég að ég vona að Reykjavíkurborg geti haldið þessu prógrammi sínu til streitu og ég segi það vegna þess að ég trúi því og treysti og vil vona að ríkisvaldið komi fram með sína tillögu sem geri það að verkum að þetta verði auðveldara. Þótt ég tali um Reykjavíkurborg get ég kóperað þetta yfir á fjöldamarga staði á landsbyggðinni. Þar er það líka vandamál að mjög gömul hús geta verið til leigu og líka allt of stór sem er dýrara að kynda o.s.frv. Ef við gerum byggingaraðilum kleift að byggja minni íbúðir og hafa fjölbreyttara val fyrir kaupendur eða leigjendur mun það strax virka. Þetta er brýnasta verkefnið að mínu mati í húsnæðismálum alveg sama hvar er á landinu. Hér í þessari þingsályktunartillögu er líka fjallað um vaxtabætur og húsnæðisbætur sem við teljum að þurfi að auka og efla. Ég ætla að koma sérstaklega að því sem hér er sagt um bundna húsnæðissparnaðarreikninga sem veita skattafslátt til kaupa á fyrstu íbúð eða búseturétti. Virðulegur forseti sem nú situr í ræðustól þekkir ábyggilega ekki gömlu sparimerkin frá gamalli tíð. Ég þekki þau, tek það sem dæmi um að ég er svolítið eldri en sitjandi hæstv. forseti, en sá sem var forseti áður en skipt var áðan þekkti örugglega sparimerkin. Ég byrjaði nefnilega tiltölulega snemma að vinna, ungur maður, þá voru sem betur fer ekki neinar skorður á það hvenær menn máttu byrja að vinna, og ég man eftir því þegar maður opnaði launaumslagið sem þá var með peningum í, bæði seðlum og klinki, að þar ofan í voru líka sparimerkin sem maður límdi samviskusamlega inn í bók, lagði þannig fyrir og fékk svo að taka út þegar maður keypti sína fyrstu íbúð. Þó að þetta verði ekki gert með sparimerkjum eða frímerkjum heldur með bankareikningum eigum við að taka þetta upp og ég hika ekki við að halda því fram að við eigum að koma þannig til móts við þá sem vilja leggja fyrir og spara, vegna þess að það er alltaf best að leggja inn á bundna húsnæðisreikninga, að þegar peningarnir eru teknir út til kaupa á fyrstu íbúð á það að vera algjörlega skattfrjálst. Þetta er ódýrasta leiðin fyrir ríkið til að koma til móts við ungt fólk og hvetur til sparnaðar, hvetur fólk til að eyða ekki öllu sem aflað er. Það getur verið gott að geyma en þarf þá að bera ríkulegan ávöxt og gera það að verkum að fólk getur lagt það fé fram þegar það kaupir. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan tel ég að þessi áform séu góð. Þau má færa út á aðra staði á landinu og ég nefni nýlegar fréttir sem hafa verið í Kastljósi og annars staðar, viðtöl við ungt fólk sem býr við það óöryggi að vera í leiguhúsnæði og leigan hækkar og hækkar og það gefst upp á leigunni og þarf að fara út. Ég ætla bara að nefna eitt atriði. Hugsið ykkur það sem gerist með börn þessara fjölskyldna sem eru kannski komin í einhver hverfi, inn í leikskóla og/eða grunnskóla og allt í einu þurfa menn að færa sig til, flytja vegna þess að þeir hafa ekki efni á leigunni, reyna kannski að komast í eitthvert annað hverfi og börnin þurfa að venjast því og nýjum skóla, nýjum félögum o.s.frv. Þetta er ótrúlegt óréttlæti sem ríkisvaldið vinnur gegn í öllum siðmenntuðum þjóðfélögum og þeim þjóðfélögum sem við berum okkur helst saman við og eru með öflugt húsnæðiskerfi, húsnæðissamvinnufélög eða hvað það heitir, kannski kaupleigufélög, sem stendur ungu fólki [[Forseti hringir.]]til boða, til leigu fyrir þá sem geta ekki eða vilja ekki einhverra hluta vegna kaupa sér íbúð. Ég el þá von í brjósti að við á Alþingi einhendum okkur í það fyrir áramót að ná víðtækri sátt meðal allra flokka um þessar hugmyndir vegna þess að ég tel það hægt í þessu brýna hagsmunamáli.
Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir ræðuna og ég vil taka undir það með honum að það sé mjög mikilvægt að fara í bráðaaðgerðir til að tryggja öllum húsnæði á viðráðanlegum kjörum og hvað mig varðar þá er ég fyllilega sammála því grundvallaratriði. Það eru kannski hinir fínni núansar sem þarf að hafa í huga sem ég kem upp í þessu andsvari til að ræða. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í kemur svolítið í framhaldi af orðaskiptum hans og hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur hér áðan. Mér fannst það nefnilega dálítið gott sem hv. þingmaður sagði að aðgengismál lytu ekki bara að aðgengi fyrir fatlað fólk eða hreyfihamlaða heldur einnig að aðgengi fullorðins fólks eða þeirra sem eldri eru orðnir. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvort þetta sé ekki atriði sem við þurfum að hafa í vaxandi mæli í huga þegar verið er að skipuleggja eða byggja íbúðir. Við sjáum fram á það að lýðfræði þjóðarinnar er að breytast, öldruðum fer fjölgandi og við höfum átt miklar umræður undanfarið um byggingu hjúkrunarheimila og kostnaðinn sem fylgir því. Ég vil því spyrja hvort það sé ekki skynsamlegt að hugsa þessi mál til enda áður en [[Forseti hringir.]]byrjað er að byggja og huga þá að aðgengismálum því við vitum öll að það er enn þá dýrara að breyta þegar byggðum íbúðum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir þetta andsvar og að hnykkja á nokkrum atriðum sem ég gerði hér að umtalsefni. Ég þakka henni fyrir það að taka undir með okkur að þetta séu bráðaaðgerðir. Það er bara þannig að markaður og framkvæmdir frusu við hrun bankakerfisins og efnahagsáfalls. Ekki var mikið byggt og það myndaðist gat og það er að koma heldur betur í hausinn á okkur núna. Herra forseti. Eins og ég sagði í lok ræðu minnar þá hika ég ekki við að halda því fram að eitt af mikilvægustu málunum hér á Alþingi á þessu haustþingi er að reyna að mynda samstöðu allra flokka um brýnar aðgerðir í húsnæðismálum. Ég tel að það sé hægt ef menn leggja sig fram. Hv. þingmaður gerði að umtalsefni skoðanaskipti mín og hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra Svandísar Svavarsdóttur um byggingarreglugerð, svona minni núansa eins og hún kallaði það, og það sem ég sagði um að menn þyrftu að hafa í huga að þjóðin er að eldast og taka þarf tillit til aldraðra og hreyfihömlunar hjá öldruðum. Það þarf að huga að þessu og ég held að margt af því sem gert var í byggingarreglugerðinni komi einmitt til móts við þetta. En það voru atriði eins og ég átti hér orðaskipti um við hv. þingmann áðan eins og auknar kröfur um einangrun íbúða sem gerðu það að verkum að þessi umræða hófst. Í framhaldi af því kom ýmislegt annað fram og ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði áðan. Ég var ekki beint undirbúinn til að rifja það upp hvað annað það var sem hönnuðir gerðu athugasemdir við en ég er þeirrar skoðunar að það sé alltaf best að þeir sem vinni og hanna og skipuleggja íbúðir o.fl. [[Forseti hringir.]]þurfi líka að koma að gerð reglugerðarinnar, en ég get komið betur að því í seinna svari.
Herra forseti. Ég held að það sé rosalega mikilvægt að aðgengismálin séu alltaf rædd og við í pólitíkinni höldum þeim á lofti. Staðan í mannréttindamálum fatlaðra er einfaldlega með þeim hætti að þeir verða að reiða sig á það að við hér inni séum málsvarar þeirra og að við minnum sífellt á að þar séu hlutir sem þurfi að halda til haga og þar á meðal aðgengismálin. Það gildir vitanlega það sama um eldra fólk. Það er eitt af því sem ég hef bitið í mig að ég ætla að gera hér á meðan ég er á Alþingi. Það þarf að koma þessu inn í almenna vitund vegna þess að það gerist allt of oft að aðgengismálin verða eftiráredding og þá verða hlutirnir svo miklu dýrari en ef hugað er að þeim í upphafi. Þar koma auðvitað allir fagaðilarnir að, arkitektarnir og þeir sem eiga að hafa þetta í huga. Við þurfum líka að minna þá á það og þetta held ég að við getum sem samfélag vel gert í sameiningu. Að lokum eitt sem ég finn ekki í þessari upptalningu á atriðum. Það er varðandi það hvernig hv. þingmanni mundi hugnast að fara í aðgerðir til að styrkja leigufélög sem þegar eru starfandi og eru ekki rekin með hagnaðarsjónarmið að leiðarljósi heldur á einhvers konar félagslegum grunni, svo sem Félagsstofnun stúdenta eða Brynja, hússjóður Öryrkjabandalagsins, hvort það megi ekki einnig hugsa sér styrki til þeirra til að þau geti haldið áfram að byggja húsnæði fyrir viðskiptavini sína.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður fjallaði í lokaorðum sínum akkúrat um það sem ég gerði kannski ekki nægilega mikið að umtalsefni í ræðu minni áðan, að koma til móts við þau félög sem eru á markaði í dag og sinna ákveðnum hópum. Við getum nefnt Félagsstofnun stúdenta og Öryrkjabandalagið með sín frábæru hús sem þessi félög eiga og leigja út á sanngjörnu verði án þess að þurfa að reikna þar inn einhvern ofsagróða. Félagsbústaðir heitir það í Reykjavík ef ég hef tekið rétt eftir, Búseti og ýmsir aðrir. Þessar aðgerðir þurfa sannarlega að vera þannig vegna þess að drottinn minn dýri, ég er ekki talsmaður þess að ríkið fari að byggja einhverjar blokkir eða hús eða eitthvað slíkt til að fara á leigumarkaðinn nema kannski leigufélag Íbúðalánasjóðs, það væri kannski verkefni fyrir Íbúðalánasjóð. Ég held nefnilega að það sé ekki allt of mikið af verkefnum hjá Íbúðalánasjóði í dag en fullt af peningum vegna þess að fólk leitar annað til að fá lán. Ef hugað er að aðgengismálum strax með vitund hönnuða þá er það auðvitað besta leiðin og á í rauninni ekki að þurfa að tala um það árið 2015 að taka skuli tillit til þess. [[Gripið fram í.]]En því miður er það enn þá að gerast og það er þá bara lapsus hjá viðkomandi sveitarfélagi að samþykkja slíkt húsnæði. Virðulegi forseti. Má ég aðeins minna á eitt, ég veit ekki hvað eru mörg ár síðan að sveitarfélög fóru að haga gangstéttagerð þannig að ekki voru gerðir þessir risastóru gangstéttakantar við gatnamót. Það var gert í þágu fatlaðra, ekki satt, en eru ekki allir sem njóta þess? Hjólreiðafólk, fólk með barnavagna og við sem teljum okkur vera þannig að við getum enn þá gengið óhindruð um. Þetta er miklu betra en vera að ganga eftir þessum köntum. Það þarf að koma því betur inn við frumhönnun að gætt sé að öllum þessum þáttum.
Hæstv. forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu hv. þm. Árna Páls Árnasonar og annarra þingmanna Samfylkingarinnar. Tillagan varðar bráðaaðgerðir til að tryggja öllum húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Enn eina ferðina leggjum við fram tillögu um þetta mál. Þetta er þriðji vetur kjörtímabilsins og enn hefur ekkert gerst í húsnæðismálum. Í Kvennablaðinu í dag má lesa grein eftir Guðmund Guðmundsson sem segir um húsnæðisstefnu stjórnvalda að keisarinn sé ekki í neinum fötum. Þar er bent á að í raun hafi alls ekki verið stigin nein alvöruskref frá hruni til að breyta samsetningu húsnæðismarkaðarins frá yfirgnæfandi hlutfalli séreignar yfir í aukið hlutfall í leiguhúsnæði. Fjöldi leigjenda hefur vissulega vaxið á Íslandi. Við eigum reyndar enn þá alls ekki fullnægjandi tölfræði um húsnæðismarkaðinn en hátt í 30% heimila á landinu eru á leigumarkaði, þ.e. á markaði sem eru ekki nógu skýrar reglur um því að markaðurinn er einstaklingsmarkaður. Það er mjög mikið um, eins og segir í grein Guðmundar Guðmundssonar, að Pétur leigi Páli í einhverja mánuði. Þeir sem eru á leigumarkaði á Íslandi búa því ekki við raunverulegt húsnæðisöryggi. Við í Samfylkingunni lögðum mikla vinnu í mótun húsnæðisstefnu á síðasta kjörtímabili í samráði við aðra stjórnmálaflokka og í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga sem er miklu framsýnna á sviði húsnæðismála en ríkisvaldið. Sveitarfélög eins og höfuðborgin Reykjavík hafa tekið upp og unnið skipulagsvinnu og uppbyggingarvinnu í samræmi við stefnu Sambands íslenskra sveitarfélaga. Sú stefna felur í sér fjölgun leiguíbúða á almennum markaði, sem eru íbúðir innan alvöruleigufélaga sem vinna í þágu almennings. Þetta hlýtur að vera markmiðið en það er flókið að koma slíkri kerfisbreytingu á. Það krefst fjármuna frá ríkisvaldinu og af opinberu fé frá sveitarfélögunum líka. Ég verð því að tala um það hér, hæstv. forseti, að það er þyngra en tárum taki að eftir rúmlega tveggja ára viðbótarvinnu núverandi ríkisstjórnar, þar sem er búið að þvæla húsnæðisstefnunni fram og til baka en koma fram með nánast sömu niðurstöðu, sé það sem eigi að leggja inn í leiguhluta markaðarins á þessu ári 1,5 milljarðar sem eru í raun og veru ekki viðbótarfé því að þetta kemur í stað þeirra fjármuna sem lagðir hafa verið fram til að niðurgreiða vexti í félagslegu húsnæði. Núverandi ríkisstjórn er að segja: Það á að breyta fjármögnun á félagslega kerfinu en það á ekki að byggja upp raunverulegan valkost fyrir heimili á Íslandi um það hvort þau kaupi eða leigi. Í okkar tillögum, sem eru níu talsins, lúta fimm þeirra sérstaklega að leigumarkaðnum. Ég ætla að fara um þær nokkrum orðum. Annars vegar er það að innleiða húsnæðisbætur þannig að það verði sambærilegur stuðningur við þá sem eiga og þá sem leigja. Hæstv. húsnæðismálaráðherra Eygló Harðardóttir lagði í vor fram frumvarp um húsnæðisbætur, sem hefði ekki þurft að breyta um nafn því að það er bara húsaleigubótakerfið með örlitlum breytingum. Það er góðra gjalda vert nema þar eru innbyrðis stuðlar langt undir því sem lagt var upp með í upphafi. Þetta er tæknilegt mál en með því að lækka stuðlana fyrir útreikninga bóta, þessir stuðlar fylgja því hversu margir eru í heimili og slíkt, sparar ráðherra og leggur því minna inn í kerfið en raunverulega var lagt upp með. Umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um það mál var á þá leið að í raun næði frumvarpið ekki markmiðum sínum sem væru að styðja sérstaklega við þá tekjulægri á húsnæðismarkaði, þá erum við að tala um fólk með meðaltekjur og þar undir. Ég er hrædd um að fjárlagaskrifstofan hafi rétt fyrir sér út af því að stuðlunum var breytt. Það sem væri auðvitað fyrsta skref - það þarf ekki að fara með heilt frumvarp í gegnum þingið - er að hækka einfaldlega húsaleigubæturnar. Það er hægt að gera það sem millileik til að koma til móts við heimili á leigumarkaði. Þær hafa ekki hækkað síðan á síðasta kjörtímabili og það er óviðunandi staða. Þær áttu að hækka á þessu ári um 400 millj. kr. alls sem mótvægisaðgerð við innleiðingu á hækkun matarskatts, en það var svikið. Þær hækkuðu aldrei. Sú mótvægisaðgerð kom aldrei til framkvæmda. Það var plat. Það er auðvitað það sem þarf að gera síðan. Til að ná niður leiguverði þarf síðan að auka framboð á leiguhúsnæði. Við viljum að ónýttar lóðir ríkisins verði boðnar fram í sveitarfélögum til byggingar á minni leiguíbúðum. Í 7. tillögunni viljum við auðvelda sveitarfélögum kaup á félagslegu húsnæði með því að breyta reglum um skuldaþak sveitarfélaganna þannig að félagslegar íbúðir falli ekki undir það skuldaþak, enda má segja að það sé forsvaranlegt því að íbúðir í eigu sveitarfélaga eru auðseljanlegar og ættu því að vera tiltölulega laust fé og því er forsvaranlegt að taka kaup og öflun húsnæðis undan þeirri reglu. Síðan viljum við að sveitarfélögin sem eru að byggja upp félagslegt húsnæði geti fengið niðurgreiðslu á vaxtafé óháð því hvaðan lánið er tekið og við viljum að það verði komið á alvörustofnstyrkjakerfi til að byggja upp leigufélög í langtímarekstri, leigufélög á almennum markaði fyrir þá sem vilja það og það verði ekki félagslegt kerfi eins og lagt er upp með í stofnstyrkjahugmyndum hæstv. húsnæðismálaráðherra heldur verði það bara almennt kerfi. Það er auðvitað grundvöllurinn að því að hér verði alvöruleigumarkaður að stór og stöndug félög séu rekin án hagnaðarsjónarmiða en með það að markmiði að reka og leigja út húsnæði fyrir almenna borgara í landinu. Það er vitað mál að fyrir nútímasamfélag er leigumarkaður skynsamleg leið. Það þarf sveigjanleika í samfélaginu svo að fólk geti verið í leiguhúsnæði. Ungt fólk, sem hefur lokið námi og er kannski á leiðinni eitthvert annað í frekara nám en vill vera heima og vinna í tvö til þrjú ár, getur þá verið á leigumarkaði þann tíma. Eins er að koma til landsins erlent vinnuafl sem þarf að geta búið við húsnæðisöryggi, hvort sem fólk er hér eitt ár eða fimm eða komi hingað til að vera. Svo á það bara að vera eðlilegur valkostur fyrir fólk að þurfa ekki að setja allt sitt fé í steinsteypu. Það virðist vera erfitt fyrir stjórnvöld að stíga inn í 21. öldina og horfast í augu við það að séreignarstefnan er liðin undir lok sem eini valkosturinn fyrir heimili á Íslandi. Þessar tillögur miða að því að færa okkur af þeirri braut og búa hér til alvöruleigumarkað. Ég held að reynslan hafi sýnt okkur að þessi ríkisstjórn er ekki að fara að gera neitt. Ég hvet til þess að það verði stuðningur við þessar tillögur og við reynum að þoka okkur áfram í húsnæðismálum á Íslandi.
Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að koma hingað upp varðandi það sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir var að segja áðan og ræða aðeins um skoðanir hennar á breytingum á byggingarreglugerð. Mig langar að lesa aðeins upp nokkra hluti sem eru í byggingarreglugerð sem ég held að séu gríðarlega til trafala þegar við ætlum að takast á við þann mikla vanda sem er á húsnæðismarkaði í dag, sérstaklega fyrir þennan stóra hóp ungs fólks. Svo má ekki gleyma því að þarna mætast tveir hópar, unga fólkið og svo líka eldra fólk sem vill minnka við sig og búa í minna húsnæði þannig að það sækir inn á sömu markaði. Í byggingarreglugerð segir að eldhús megi ekki vera minna en 7 fermetrar þó að nægur eldhúskrókur sé í íbúðinni, íbúð sem er minni en 50 fermetrar. Sérgeymslur skulu vera stærri en 6 fermetrar í íbúð sem er yfir 80 fermetrar. Í hverri íbúð skal vera baðherbergi sem er ekki minna en 5 fermetrar og í hverri íbúð skal vera minnst eitt herbergi sem er stærra en 18 fermetrar. Í hverri íbúð skal vera bakarofn og pláss fyrir uppþvottavél. Hverju íbúðarhúsnæði skal fylgja leiksvæði fyrir börn á lóð. Þetta eru bara nokkrir af þeim hlutum sem augljóslega kalla á mikinn kostnað og í íbúð sem á að vera lítil eða meðalstór þá spyr maður sig hvort það sé endilega nauðsynlegt að í henni sé eitt herbergi sem er 18 fermetrar. Ýmsir svona hlutir verða vissulega til þess að ýta kostnaði upp. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort í hugmyndum Samfylkingarinnar komi fram einhverjar konkrettillögur um hverju megi t.d. breyta í byggingarreglugerð.
Hæstv. forseti. Síðan þessi byggingarreglugerð var gefin út hefur hún verið til stöðugrar umræðu. Ég tilheyri kannski ekki þeim hópi í Samfylkingunni sem er hvað áfjáðastur í að endurskoða byggingarreglugerð. Ég er ekki sérfræðingur í byggingarreglugerð en ég veit að samkvæmt núgildandi byggingarreglugerð, þeirri nýju, er möguleiki á að byggja minni íbúðir en var í fyrri byggingarreglugerð. Ég ætla kannski að sleppa svolítið billega þegar ég segi að húsnæðisvandinn á Íslandi er ekki til kominn vegna byggingarreglugerðar. Ef við sem búum í einu ríkasta samfélagi heimsins á hjara veraldar í skítakulda og dveljum flest mikið á heimilum okkar stóran hluta ársins, getum ekki byggt viðunandi húsnæði sem venjulegt fólk hefur efni á að búa í þá segir það okkur ekki að byggingarreglugerð sé vandamálið heldur að það sé alvarlegur strúktúrvandi í íslensku efnahagslífi. Eitt af því er íslenski gjaldmiðillinn. Hv. þingmaður verður að sjá í gegnum fingur sér við þetta svar en ég er bara ekki manneskjan sem er til þess fallin að ákvarða hvað rýmið á að vera stórt, 18 fermetrar er vissulega nokkuð stórt [[Forseti hringir.]]en fólk er mikið á heimilum sínum. Við búum ekki í Granada eða Róm.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Ég bjóst svo sem ekki við því að hún væri endilega sérfræðingur í byggingarreglugerð en það sem mig langar aðeins að kalla fram er að margt í þessum hugmyndum sem ég renndi yfir er áþekkt því sem fram hefur komið í þeim frumvörpum sem ég hef lesið frá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra. Við erum hér með mikið af háfleygum hugmyndum sem eru allar mjög góðar en það er eitthvað sem hamlar. Kannski er það einmitt þessi strúktúrvandi sem þingmaðurinn nefndi varðandi fjármagnskostnaðinn við það að koma upp húsnæði, það er stóra og alvarlega myndin, og verður þess valdandi að þessi áform verða ekki að veruleika af því að ég held að það skorti ekki vilja. Það sem við horfum líka fram á er að ef öll þessi áform eiga að koma til framkvæmda þá þarf gríðarlega mikið vinnuafl til að vinna þessa vinnu. Við þurfum fagmenntað fólk, smiði, pípara, alls konar iðnmenntað fólk sem við höfum ekki sjálf og það er líka stórt vandamál. Ég segi að það sé til staðar einhver reglugerðarvandi og einn hluti hans er byggingarreglugerð, en það er líka þessi efnahagslegi strúktúrvandi. Hann felst í því að við erum fámenn og við höfum ekki þann mannkost úr að velja akkúrat núna til að geta ráðist í það sem þarf að gera meðfram hóteluppbyggingu og öðru. Það er líka gríðarlega stór partur af þessu vandamáli vegna þess að sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu er mikið af þeim íbúðum sem annars væru í almennri leigu í leigu til ferðamanna.
Hæstv. forseti. Já, það er rétt, fram undan er þensla á vinnumarkaði. Vinnumálastofnun bendir á að við munum á næstu árum þurfa að flytja inn heilmikið af vinnuafli og þá sér maður fyrir sér sömu stöðu og við vorum í fyrir hrun í góðærinu mikla þegar hingað komu þúsundir manns til vinnu og margir hverjir bjuggu við skelfilegar aðstæður. Ég held að það sé full ástæða fyrir okkur að óttast að sú staða geti skapast aftur um leið og við hljótum að fagna því að vinnuafl geti komið hingað þegar þörf er á. En við eigum auðvitað að koma vel fram við alla óháð því hver ástæðan er fyrir því að fólk er komið á íslenskan vinnumarkað. Mig langaði að segja varðandi íbúðirnar að þetta eru ekkert sérstaklega háfleygar hugmyndir. Þetta eru bara hugmyndir um að hafa sæmilega geymslu eða hafa rými til daglegra athafna þar sem veggirnir þrengja ekki um of að fólki í daglegu lífi. Ég held að það sé mjög auðvelt að færa rök fyrir því af hverju við eigum að setja þau viðmið. Félagsstofnun stúdenta sem er eitt framsæknasta fasteignafélag á Íslandi byggir fjöldann allan af glæsilegum smáíbúðum og ég veit ekki hvort þau fá í einhverjum tilfellum undanþágu frá byggingarreglugerð en þau hafa getað gert ýmislegt innan þessa svigrúms. Ég veit líka að þau hafa gert ýmsar athugasemdir. Ég held að við þurfum að spila þetta þannig að skynsemi sé höfð að leiðarljósi en [[Forseti hringir.]]við eigum að sýna metnað í þessu og við eigum að ætlast til þess að allir eigi aðgengi að húsnæði á Íslandi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir ræðu hennar og tek heils hugar undir með henni að mikill vandi steðjar að ákveðnum hópum, svo sem tekjulágum eða ungu fólki sem vill koma sér upp þaki yfir höfuðið. Það þarf að fara í aðgerðir þeim til aðstoðar og ég vil taka undir það með hv. þingmanni að þó svo að við förum í dýpri umræðu um það hér síðar í vetur þá hef ég ákveðnar efasemdir, svo ég taki ekki dýpra í árinni, um þær leiðir sem hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hefur lagt til með þeim frumvörpum sem lögð voru fram á síðasta þingi. En engu að síður hlakka ég til þeirrar umræðu og hún verður mjög mikilvæg. Það er stundum svolítið bagalegt við þingsköp Alþingis að það séu bara tveir sem geti tekið þátt í andsvörum öðru hverju, því að ég hefði svo gjarnan viljað geta blandað mér inn í umræðuna sem var áðan og varðar byggingarreglugerðina og aðgengismálin sem ég þreytist ekki á að tala um. Okkur er mjög umhugað um að hugað verði að því að byggja aðgengilegt húsnæði frá grunni. Mig langar því að spyrja hv. þingmann og formann hv. velferðarnefndar hvort við eigum okkur ekki bandamann í hv. formanni velferðarnefndar þegar kemur að því að muna eftir og halda þessum sjónarmiðum til haga.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ákaflega elskulegt andsvar. Jú, svo sannarlega á hún bandamann í formanni velferðarnefndar hvað varðar aðgengismálin. Ég sagði það í fyrra andsvari að ég væri kannski ekki sú í mínum flokki sem legði hvað mesta áherslu á 6. töluliðinn, sem er endurskoðun á byggingarreglugerð. Hún hefur verið til endurskoðunar frá því hún var lögð fram á sínum tíma og af henni hafa verið sniðnir þeir vankantar sem allir voru sammála um að væru óþarfakröfur og væru til þess fallnar að hækka um of byggingarkostnað. En við vitum öll úr okkar daglega lífi hvað aðgengi skiptir miklu máli. Aðgengi snýst ekki bara um hreyfihamlað fólk þótt það eitt og sér væri alveg gild ástæða, en auðvitað býr fjöldi fólks á Íslandi við hreyfihömlun og það skiptir miklu máli hvernig aðgengið er og ef þú ert í hjólastól þarftu ekki bara að geta komist inn heima hjá þér. Við viljum að þær manneskjur geti líka haft umgengni við aðra og jafnvel komið inn á heimili annarra, ef við leyfum okkur að vera svo róttæk, þá mundum við kannski telja það sjálfsögð mannréttindi í nútímavelferðarsamfélagi. En á Íslandi eru líka 40 þúsund eldri borgarar, margir hverjir við góða heilsu, en sá hópur mun bara fara stækkandi. Núna þegar '68-kynslóðin fer að komast í auknum mæli á ellilífeyrisaldur þá verður þetta miklu hærra hlutfall, hlutfallslega verðum við eldri þjóð og þá skipta aðgengismálin máli og þau skipta líka miklu fyrir ungar fjölskyldur með mikið af smáum börnum, þá einfaldar gott aðgengi daglegar athafnir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og tel þá nálgun sem hv. þingmaður kom með á aðgengismálin gríðarlega mikilvæga. Það er nefnilega nákvæmlega þannig að aðgengið snýst ekki bara um að hafa aðgengi á eigin heimili heldur snýst það ekki síður um að geta farið í heimsókn eins og hver annar, hvort sem það er til foreldra, barna eða vina. Það vilja allir geta mætt í partí og það vilja allir geta komist á klósettið í partíinu. Þetta snýst bara um svona einfalda og hversdagslega hluti fyrir okkur sem komumst flest en sem því miður eru það ekki, líkt og kom fram í umræðunni aðeins fyrr í dag, þar sem einhver hv. þingmaður minntist á að ekki skorti óaðgengilegt húsnæði. Því miður er það bara enn þá þannig í dag að verið er að byggja húsnæði þar sem aðgengismálunum er hreinlega klúðrað á einhvern hátt. Ég held þess vegna að svo gríðarlega mikilvægt sé að við tölum um þetta og við hömrum á þessu, að alls staðar þar sem við getum þá minnum við á þetta, þá pikkum við í þetta og pössum þannig upp á að allir þeir sem koma að því að byggja eða hanna húsnæðið, hvort sem það er arkitektinn eða verkfræðingurinn eða hver það nú er, séu minntir á þetta. Það er gríðarlega nauðsynlegt að gera það og þess vegna þótti mér vænt um að heyra að ég eigi mér í þessu stóra baráttumáli mínu bandamann í formanni hv. velferðarnefndar.
Hæstv. forseti. Mig langar af þessu tilefni að segja litla sögu. Ég bjó lengi í Svíþjóð, í því sæluríki sósíaldemókrata sem þá var, og það er vonandi aftur á þeirri leið. Þar er gott aðgengi víða og hugað hefur verið að því lengur þar en víða annars staðar. Þar fékk ég í heimsókn litla stúlku úr fjölskyldunni sem var alin upp í Parísarborg. Það sem vakti athygli hennar og hún sagði við mig á einhverjum tímapunkti: „Það eru svo margir fatlaðir hérna í Svíþjóð.“ Þá benti ég henni á að það væri nú einfaldlega þannig að ekkert fleira fatlað fólk væri hlutfallslega í Svíþjóð en í París, en það væri bara auðveldara fyrir það fólk að taka þátt í samfélaginu út af aðgengismálum. Aðgengismál eru spurning um þátttöku í samfélaginu. Þau eru spurning um þátttöku fyrir alla þá sem að einhverju leyti þurfa að komast leiðar sinnar með greiðari hætti en við sem getum notað tvo jafn fljóta óhindrað. Þetta skiptir máli. Við verðum að sýna framsýni, því að þeim íbúum á Íslandi mun fjölga sem þurfa greiðara aðgengi til að geta tekið þátt í samfélaginu. Þegar þú tekur frá fólki að geta tekið þátt í samfélaginu með auðveldum hætti og hindrar það í athöfnum daglegs lífs þá dregur það líka úr heilsu og þreki fólks og við verðum með stærri hóp aldraðra sem verður ósjálfbjarga fyrir vikið. Það vill enginn, hvorki einstaklingarnir sem í hlut eiga né aðrir.
Herra forseti. Við ræðum hér ágætt mál, tillögu til þingsályktunar um bráðaaðgerðir til að tryggja öllum húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Það er þingflokkur Samfylkingarinnar með formann hennar í fararbroddi, hv. þm. Árna Pál Árnason, sem leggur þetta mál fram. Það er mjög gott að fá hér umræðu um húsnæðismálin sem brenna á landsmönnum og hafa gert lengi; væntingar búnar að vera uppi miðað við hvernig húsnæðismálaráðherra, hæstv. félagsmálaráðherra Eygló Harðardóttir, hefur talað, um að eitthvað væri að fara að gerast í þeim efnum. Það veldur vonbrigðum hve lítið hefur komið fram í þessum málaflokki. Í fjárlagafrumvarpinu er talað um stofnframlög og stuðning við leigumarkaðinn. Þar er einungis talað um 400 félagslegar íbúðir en vitað er að þörfin er a.m.k. helmingi meiri. Gert er ráð fyrir 2,6 milljörðum til húsnæðismála á næstu þremur árum. Það eru ekki háar fjárhæðir í þessu heildarsamhengi og það er ekkert fé í almenna leigumarkaðinn en gert ráð fyrir minni skattbyrði leigutekna án þess að nokkuð sé vitað hvernig það muni skila sér til leigjenda. Í fjárlagafrumvarpinu er enginn stuðningur við byggingu íbúða á landsbyggðinni þar sem víða er húsnæðisskortur; atvinnulífið hefur tekið við sér en einstaklingar og sveitarfélög hafa ekki treyst sér til nýframkvæmda. Eins og ég nefndi hér áðan, í andsvari við hv. þm. Árna Pál Árnason, er eignin verðfelld um 20–30% um leið og fasteignamatið liggur fyrir og þess vegna tel ég mjög brýnt í öllu þessu samhengi að styrkja íbúðabyggingar þar sem markaðslegar forsendur eru ekki fyrir hendi í líkingu við það sem gerist hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég tek undir það sem kemur fram í þessari þingsályktunartillögu að tryggja þurfi leigjendum sambærilegan stuðning og veittur er þeim sem búa í eigin húsnæði með vaxtabótum. Ég vil í þessari umræðu horfa til landsbyggðarinnar og til þeirra aðstæðna sem fólk úti á landi býr við varðandi húsnæðismálin. Það er nú þannig að fólk sem hafði hug á að búa úti á landi hefur farið þaðan vegna húsnæðisskorts. Það fólk sem hefur haft áhuga á að kaupa eldra húsnæði á þessum minni stöðum úti um land hefur haft lítið aðgengi að fjármagni. Þeir einkabankar sem við höfum hér hafa ekki treyst sér til að taka veð í húsnæði utan svokallaðra markaðssvæða og það sama má segja um ríkisbankann okkar, Landsbankann, þjóðarbankann í eigu ríkisins; hann hefur heldur ekki viljað veðsetja á fjölda staða á landsbyggðinni. Íbúðalánasjóður, sem hefur sinnt þessu hlutverki til fjölda ára, er að draga saman seglin og það er mjög erfitt að fá fjármagn til að kaupa eldra húsnæði á mörgum þessara staða. Í raun og veru er þetta orðinn vítahringur. Hvað með áætlanir ríkisvaldsins um að skipta Íbúðalánasjóði upp? Hvaða afleiðingar hefur það gagnvart möguleikum fólks á landsbyggðinni á að fjármagna húsnæðiskaup? Það er vissulega mikið áhyggjuefni að fólk hefur ekki aðgengi að fjármagni til að kaupa eldra húsnæði í þessum dreifðu byggðum úti um land. Það er bara ógerlegt. Hér á höfuðborgarsvæðinu vitum við, í þeirri þenslu sem er í kringum ferðaþjónustuna, að mikið af húsnæði er farið til útleigu til ferðamanna. Það hefur bitnað mikið á þeim sem eru að leita sér að húsnæði. Það hefur orðið verðsprengja á leigumarkaði og mjög erfitt er fyrir fólk að fá húsnæði. Þetta er orðinn mikill vítahringur og því miður heyrir maður alltaf meira og meira af ungu fólki sem ákveður að fara úr landi vegna þess að það sér ekki öryggi og framtíð á húsnæðismarkaðnum. Það er mikið áhyggjuefni þegar ungt fólk, hvort sem það er menntað eða ómenntað, flytur úr landi vegna þeirrar miklu óvissu sem ríkir á leigumarkaði og vegna þess hve möguleikar ungs fólks til að kaupa sína fyrstu íbúð eru litlir. Það er þannig í dag að þeir sem geta ekki reitt fram 20% af íbúðaverði þó að það séu íbúðir sem kannski kosta um 20 millj. kr. - þær fást varla fyrir lægri fjárhæð en það hér á höfuðborgarsvæðinu þó að umhverfið sé allt annað víða úti á landi; annaðhvort er þetta fólk upp á foreldra sína komið, þeir taka lán sjálfir og endurlána það, eða það er í vítahring og þarf að greiða sömu upphæð á uppsprengdum leigumarkaði og það hefði þurft að greiða ef viðkomandi eignaðist sambærilegt húsnæði. Þetta nær auðvitað ekki nokkurri átt. Ég vil líka vekja athygli á því að þær breytingar sem hafa verið boðaðar í framhaldsskólakerfinu, þess efnis að fólk eldra en 25 ára hafi ekki aðgang að bóknámi í framhaldsskólum, hafa líka áhrif á húsnæðismálin. Það er þá verið að beina ungu fólki úti á landi - sem getur ekki lengur farið í nám eftir að það er orðið 25 ára, hefur af einhverjum ástæðum ekki lokið stúdentsprófi - í einkaskóla og þeir eru hér á höfuðborgarsvæðinu. Hér er ekkert húsnæði til staðar nema á uppsprengdu verði. Þá spyr maður sig: Út af hverju býður ríkið þá ekki upp á heimavist, með sambærilegum hætti og var hér áður fyrr í framhaldsskólum úti um land, t.d. í Reykholti, á Laugarvatni og á fleiri stöðum, í Reykjanesi og á Núpi, fyrir það unga fólk sem hefur ekki mikla fjármuni handa á milli og hugsar sér að fara aftur til síns heima, á ekki rétt á húsaleigubótum hér á höfuðborgarsvæðinu og eru í raun allar bjargir bannaðar? Það þarf vissulega að gera stórátak varðandi húsnæðismál í landinu. Núverandi ríkisstjórn hefur dregið lappirnar allt of lengi í þeim efnum að koma með raunhæfar tillögur og leggja til þess fjármagn. Mér finnst þessi þingsályktunartillaga þingflokks Samfylkingarinnar vera mjög gott innlegg í það mál. Hér er talað um bráðaaðgerðir og þeirra er vissulega þörf.
Herra forseti. Hér hefur orðið ágætisumræða um ýmsa þætti húsnæðismála í tengslum við þessa tillögu til þingsályktunar um bráðaaðgerðir til að tryggja öllum húsnæði á viðráðanlegum kjörum sem er flutt af þingmönnum Samfylkingarinnar. Það er svo sannarlega tilefni til að taka húsnæðismálin hér upp og ræða þau. Það hefur kannski of lítið gerst í þeim efnum hjá okkur alveg frá hruni má segja og sérstakt áhyggjuefni að þrátt fyrir mikið nefndarstarf og tillögur á árunum 2011–2013 hafa enn ekki litið dagsins ljós í sjálfu sér neinar breytingar í þessum efnum hvað varðar fasteignamarkaðinn, möguleika til að byggja, leigja eða borga af húsnæði. Aðgerðir núverandi ríkisstjórnar hafa snúið að fortíðinni, samanber hina frægu svokölluðu skuldaleiðréttingu, en minna farið fyrir því að menn tækjust á við ástandið eins og það er á fasteignamarkaðnum í dag. Flestir þeir töluliðir sem hér eru lagðir til, níu til samans, hafa auðvitað verið til umræðu og skoðunar á undanförnum árum. Mikil vinna hefur snúið að því að útfæra t.d. nýtt samræmt húsnæðisbótakerfi þar sem leigjendur og þeir sem eru að reyna að eignast sitt húsnæði eru meira jafn settir en enn þá bíðum við eftir því að efndir verði á áformum um þær úrbætur. Einnig er hér tillaga um að undanþiggja frá fjármagnstekjuskatti tekjur einstaklinga vegna útleigu einnar íbúðar. Það er í sjálfu sér alls ekki galin hugmynd að draga mörkin þar. Nú hefur núverandi ríkisstjórn boðað skref um að breyta afslættinum sem verið hefur við lýði hvað varðar húsaleigutekjur sem stofn til fjármagnstekjuskatts úr 70% í 50%. Það eru auðvitað skref í sömu átt. Ég get vel fallist á þá hugmyndafræði að gera greinarmun á útleigu einnar íbúðar, segjum að menn eigi íbúð í stærra húsi eða séu tímabundið í burtu og vilji leigja eina íbúð, og síðan öðrum aðilum sem hafa það að atvinnustarfsemi að leigja út húsnæði í stórum stíl. Það er allt annað mál og kæmi að mínu mati ekki til mála að meðhöndla fjármagnstekjur slíkra aðila, lögaðila eða slíkra aðila, með öðrum hætti en almennt gengur og gerist, þó þannig að um þær gildi það sama og aðrar að þær myndi einungis 70% eða þá á næsta ári 50% stofn til greiðslu fjármagnstekjuskatts. Þriðji töluliður gengur út á að grípa til aðgerða sérstaklega í þágu þeirra sem eru að kaupa íbúð eða búseturétt í fyrsta sinn. Það held ég að sé þáttur sem menn eigi náttúrlega að sjálfsögðu að horfa mjög til, hvernig menn greiða götu fólks inn á húsnæðismarkaðinn í fyrstu umferð. Ef til vill þarf líka að hafa í huga jafnræði á milli þeirra sem eru einfaldlega að flytja að heiman og í leigu í fyrsta sinn því það er stórt skref fyrir ungt fólk sem hefur búið í foreldrahúsum og er á fullri ferð í gegnum nám, reynir að afla sér tekna á sumrin eða jafnvel meðfram námi og nær kannski ekki nema rétt rúmlega endum saman eins og við þekkjum sjálfsagt mörg þó að það búi án endurgjalds í heimahúsum. Það er mjög stór þröskuldur að reyna að fara út á leigumarkaðinn fyrir t.d. ungt par. Hvers vegna skyldi ekki vera komið til móts við húsnæðiskostnað þeirra rétt eins og annarra sem væru að kaupa sér húsnæðisrétt eða íbúð? Þarna held ég að við hefðum betur gert og löngu fyrr ráðstafanir til að styðja við bakið á ungu fólki þegar það stígur þetta fyrsta stóra skref. Það er svo sem aldeilis ekki nýtt undir sólinni, hér hafa menn rifjað upp sparimerkin á sínum tíma og ýmsar slíkar ráðstafanir sem einhvern veginn þynntust út og urðu að engu hjá okkur Íslendingum eins og svo margt fleira. Það er eiginlega alveg ævintýralegt þegar maður fer yfir það í huganum hvernig við fórum aftur á bak í þessum efnum á hverju sviðinu á fætur öðru á löngu árabili. Það var ekkert annað en nýfrjálshyggja og hægri mennska þegar menn töldu sér trú um að markaðurinn mundi leysa öll þessi mál og lögðu niður félagslegan hluta húsnæðislánakerfisins, Byggingarsjóð verkamanna og aflagður var sérstakur stuðningur eða skattalegt hagræði fyrir ungt fólk til að undirbúa húsnæðisöflun sína og þar fram eftir götunum. Við Íslendingar erum náttúrlega brennd af biturri reynslu vegna mistaka okkar í þessum málaflokki og hún er ekki bara tengd hruninu og því sem þar gerðist. Nægir að minna á 9. áratuginn og misgengið sem þá var, Sigtúnshópinn og allt það þannig að okkur hefur gengið seint að læra og bæta ráð okkar í þessum efnum. Þegar maður lítur yfir okkar ágæta íslenska samfélag þá vegnar okkur yfirleitt vel og prýðilega á mjög mörgum sviðum, okkur hefur tekist að byggja hér upp ágætis velferðar- og velmegunarsamfélag og erum stolt af mörgum þáttum þess en satt best að segja er auðvitað einn málaflokkur þar sem okkur hafa verið herfilega mislagðar hendur, kannski er rétt að segja tveir, þ.e. stjórn efnahagsmála, hagstjórn og húsnæðismálin, íbúðamálin. Þess vegna verðskuldar þessi málaflokkur svo sannarlega að honum sé sinnt. Örfá orð um byggingarreglugerðina sem reyndar hefur verið rædd hér. Ég hef haft áhyggjur af umræðum um hana og við vorum að ræða í velferðarnefnd Alþingis í gær við Samtök aldraðra og við hjúkrunarfræðinga sem sinna öldruðum og húsnæðismálin bar þar iðulega á góma. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst undarlegt hvað umræðan hefur fengið að vera einhliða oft á tíðum þar sem menn hafa nítt niður nýja byggingarreglugerð, fundið henni allt til foráttu, kennt henni um alla skapaða hluti og notað hana sem blóraböggul og skálkaskjól. Hvaða innstæður eru fyrir slíku? Þær eru sáralitlar. Menn gleyma alveg hinni hliðinni, hversu mikilvægt það er þegar verið er að hanna og byggja húsnæði til langrar framtíðar að það sé gert í samræmi við þær kröfur sem eðlilegt er, að húsnæði sé almennt aðgengilegt fyrir alla. Ég get fallist á það að þegar byggðar eru námsmannaíbúðir sé kannski hægt að víkja frá því að þær þurfi allar, hver og ein, að uppfylla þessar kröfur vegna þess að þar er um að ræða húsnæði fyrir ungt fólk í námi og sem betur fer er náttúrlega langstærsti hluti þess án nokkurra hamlana eða fötlunar og það flytur síðan út úr því húsnæði. En að sjálfsögðu þarf að vera fullnægjandi hátt hlutfall af íbúðum í boði í því húsnæði líka þannig að fötluðum námsmönnum sé ekki mismunað að þessu leyti. En þegar byggt er á almennum markaði, hvort heldur eru íbúðir til endursölu eða íbúðir til leigu, þá verðum við að hugsa langt fram í tímann. Við skulum hafa í huga þá staðreynd að aldraðir á Íslandi í dag eru yfir 40 þúsund, 67 ára og eldri. Þeir eru um það bil 12% þjóðarinnar í dag en verða 50 þúsund og 70 þúsund og 80 þúsund og 100 þúsund áður en mjög langur tími líður. Þeir fara í 15% og 20% og síðan 20% eða meira af íbúafjölda landsins miðað við ætlaða lýðfræðilega þróun og þessi tími er ekkert óskaplega langt fram undan. Núna er hin svokallaða „baby boom“-kynslóð, ef maður má sletta hérna, virðulegur forseti, ég lofa að gera það ekki aftur, þ.e. barnakynslóðin mikla, að komast á eftirlaunaaldur, sumir stærstu árgangar Íslandssögunnar. Það mun fjölga mjög hratt í þeim hópi og þá er gríðarlega mikilvægt að við höfum hann í huga og einnig þann sem stríðir við einhvers konar fötlun og húsnæðið sé þannig hannað í grunninn að það sé aðgengilegt og boðlegt fyrir alla. Hvaða staða kemur annars upp? Það verður þá miklu þrengra um á markaðnum með það húsnæði sem er þannig hannað. Hvað ræðum við í dag? Við ræðum til dæmis um blokkirnar sem voru byggðar þriggja og fjögurra hæða án lyftu. Er það ekki vandamál í dag? Jú. Eru menn ekki að velta fyrir sér hvort hægt sé að breyta því húsnæði kannski að sænskri fyrirmynd með því að byggja lyftustokka utan á húsin vegna þess að það mætir ekki kröfum tímans? Ætlum við þá í dag árið 2015 að veita stórkostlegan afslátt á því að húsnæðið mæti kröfum dagsins, hvað þá framtíðarinnar? Ég skil satt best að segja ekki hvernig menn missa sig stundum í æsing út af því að þarna sé verið að fara offari. Hér var nefnt að kannski mætti reikna 1–2% byggingarkostnaðarins yfir á það að uppfylla þessar kröfur. Það finnst mér alveg ótrúlega lítið og sjálfsagt mál að gera það. Ég ætlaði að víkja aðeins að húsnæðismálum [[Forseti hringir.]]á landsbyggðinni en tími minn er af einhverjum undarlegum ástæðum búinn þannig að ég á það bara inni að ræða stöðu mála þar, en það verðskuldar svo sannarlega líka umræðu.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér, eins og fram hefur komið, tillögu til þingsályktunar um styrkingu leikskóla og fæðingarorlofs sem er lögð fram af þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Tillagan er framhald af fyrri tillögu þegar við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðum fram tillögu bæði á 142. og 143. löggjafarþingi um leikskóla að loknu fæðingarorlofi og þau undur og stórmerki gerðust í því meirihlutaræði sem við búum við á Íslandi að tillagan var samþykkt á 143. þingi sem þingsályktun nr. 5/143. Þingsályktun sú fól það í sér að skipaður var starfshópur sem hafði það hlutverk að meta kosti þess að bjóða leikskólavist við lok fæðingarorlofs, þ.e. við 12 mánaða aldur eins og fæðingarorlofi var þá háttað og er enn. Starfshópurinn skilaði ágætri skýrslu í maí 2015 og ber hún heitið Skýrsla starfshóps vegna þingsályktunar um leikskóla að loknu fæðingarorlofi. Það er eiginlega skemmst frá því að segja að niðurstaðan í skýrslu starfshópsins varð sú að það væri mjög mikilvægt að börn ættu greiðari aðgang að leikskólavist en nú er og að það varðaði með skýrum hætti hag hvers og eins barns óháð búsetu hvort það ætti þess kost að vera leikskólanemi eða ekki, þ.e. að það sé mikilvægt að jafna aðstöðumun hvað þetta aðgengi varðar. Einnig kom fram í þessari skýrslu að það væri talinn ótvíræður þjóðhagslegur ávinningur af því að börn ættu kost á leikskólavist. Á árinu 2013 voru starfræktir 257 leikskólar í landinu og þeir höfðu innan sinna veggja á þeim tímapunkti um 20 þús. börn. Þá er staðan í rauninni sú að þorri allra barna í hverjum árgangi sem hafa náð tveggja ára aldri, fram að grunnskóla, sækir leikskóla þar til grunnskólanám hefst, það má segja að það gildi um velflest börn þar til grunnskólinn tekur við. Staðan er þá þannig núna að að afloknu fæðingarorlofi og þar til leikskólinn kemur til sögunnar erum við í raun og veru með óbrúað bil. Það hefur verið í umræðunni um langa hríð að þetta bil sé óbrúað og foreldrar hafa verið að bjarga þessu tímabili með ýmsu móti, með því að skiptast á, með því að sækja í þjónustu dagforeldra sem sum sveitarfélög bjóða upp á eða hafa innan sinna vébanda. Einhverjir ungbarnaleikskólar eru til og einhverjir einkaleikskólar sem taka við börnum mjög ungum en ekki hefur enn verið til heildstætt kerfi sem hefur tekið við börnum að afloknu fæðingarorlofi svo viðunandi sé. Ívitnuð skýrsla sem kom núna í maí 2015 er ágæt að mörgu leyti og nær mjög vel yfir þessi mál. Þar kemur mjög eindregið fram sú afstaða þeirra sem að koma, þ.e. bæði menntamálayfirvalda og sveitarfélaganna, að það sé komið að því að taka næstu skref í þessum efnum. Auðvitað dugar ekki viljinn einn í þeim efnum og þar eru þá nefnd til sérstaklega þrjú viðfangsefni sem þarf að ganga í. Í fyrsta lagi er talað um kostnaðinn sem af þessu hlýst. Í öðru lagi er talað um húsnæðisþörfina sem er mismikil eftir landshlutum og sveitarfélögum. Í þriðja lagi er talað um menntun leikskólakennara sem er þáttur sem nú þarf að horfa til. Ef við byrjum á að nefna fyrsta þáttinn sem kom fram í skýrslunni sem viðfangsefni, ef ég leyfi mér að kalla það svo, kostnaðinn, er rétt að taka fram í þessari umræðu að af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur verið litið svo á allt frá stofnun flokksins - þingflokkurinn á hverjum tíma hefur lagt fram ýmiss konar mál, fyrirspurnir og frumkvæði, í því efni að rétt væri að leikskólastigið væri gjaldfrjálst. Við höfum líka á sveitarstjórnarstigi rætt mikilvægi þessa, að þar væri um að ræða fyrsta skólastigið og mikilvægt að öll börn gætu notið þess óháð efnahag. Þegar á 130. löggjafarþingi var þingsályktunartillaga flutt þess efnis að leikskólinn yrði gjaldfrjáls. Hún hlaut ekki samþykki eins og okkur er væntanlega nokkuð ljóst, en eins og nú er er í raun heildarframlag forráðamanna barna, ef farið er yfir stöðuna í landinu í heild, um 18% að meðaltali, þ.e. foreldrarnir greiða um 18% en samfélagið eða útsvarið stendur straum af 82 hundraðshlutum. Rekstur leikskólanna hefur auðvitað mikinn kostnað í för með sér og veldur miklum útgjöldum en við teljum að sá ávinningur sem fæst af öflugri, faglegri og sterkri leikskólastarfsemi sé umtalsvert eftirsóknarverður. Í tillögunni eins og við lögðum hana fram 2013 og raunar eins og við leggjum hana fram núna enn frekar gerum við ráð fyrir því að leikskóli framtíðarinnar sé án gjaldtöku enda sé þar um að ræða gunnþjónustu samkvæmt skilgreiningu. Auðvitað er alveg ljóst að þar með erum við enn komin að hinum margþættu og flóknu samskiptum ríkis og sveitarfélaga að því er varðar rekstur samfélagsins. Við höfum rætt þau mál hér undir ýmsum yfirskriftum, við höfum rætt þau að því er varðar aðkomu sveitarfélaganna að möguleika á tekjuöflun sem tengist ferðaþjónustu og uppbyggingu vinsælla ferðamannastaða. Skemmst er að minnast yfirfærslu verkefna sem lúta að málefnum fatlaðra, við getum talað um mál sem hafa verið í umræðunni að því er varðar tónlistarskólann eða þá bara yfirflutning grunnskólans á sínum tíma og það fjármagn sem þar fylgdi og síðari tíma efasemdir um að það fjármagn hafi verið fullnægjandi miðað við þær kröfur sem við höfum síðan gert til grunnskólans. Þetta var í fyrsta lagi. Markmið okkar er sem sé að leikskólinn sé gjaldfrjáls grunnþjónusta og við teljum að það sé raunar umhugsunarefni að við þurfum á árinu 2015 að standa sérstakan vörð um að grunnskólinn sé án gjaldtöku. Það er því miður ekki svo, það eru töluverð útgjöld sem fjölskyldurnar þurfa að leggja í fyrir grunnskólann. Það eru pappírar, pennar, límstifti, möppur og ýmislegt þar að lútandi fyrir utan skólamáltíðirnar sem ættu líka að vera hluti af gjaldfrjálsri þjónustu. Það er heilmikið verkefni fram undan að því er varðar leikskólakennaramenntunina. Þar er ekki hægt að staldra við öðruvísi en að benda á kjör leikskólakennara og mikilvægi þess að hvetja ungt fólk með sértækum hætti til náms í leikskólakennarafræðum. Þá má velta fyrir sér hvort hægt sé að beita tímabundið sérstökum aðgerðum í gegnum Lánasjóð íslenskra námsmanna eða eitthvað slíkt til að örva ungt fólk til náms í leikskólakennarafræðum. Hér hef ég fyrst og fremst dvalið við leikskólahlutann en að okkar mati er mikilvægt að leikskólavist barns geti hafist þegar fæðingarorlofi foreldra lýkur þannig að það komi aldrei rof í þetta ferli allt saman. Raunar er það þá viðfangsefni framkvæmdarvaldsins ef niðurstaðan verður að fara í að framkvæma þessa stefnu Alþingis. Í þeirri þingsályktunartillögu sem við leggjum fram hér til umræðu og umfjöllunar erum við að tala um lengingu fæðingarorlofsins upp í 18 mánuði úr þeim níu sem það varir nú. Dvöl barns á leikskóla gæti þó hafist við 12 mánaða aldur, þ.e. það eru einhver sveigjanleg skil þarna og það er útfærsluatriði. Sumum þykir nokkuð flókið að setja þetta fram með þessum hætti en okkur fannst það í sjálfu sér ekki skaða tillöguna að setja hana fram þannig að þessi skil gætu verið sveigjanleg með tilliti til mismunandi aðstæðna fólks og mismunandi eiginleika barna. Börn eru fólk, og alla vegana fólk sem hefur alls konar þarfir, sýn og vilja, en ekki síður er tillagan í anda þess sem hefur verið vaxandi í umræðunni. Því miður hefur sú umræða kannski ekki ratað nægilega vel inn í menntamálaráðuneytið undir stjórn Illuga Gunnarssonar en hún er um mikilvægi þess að leggja aukna áherslu á sveigjanleika milli skólastiga, þ.e. að andrúm, kennsluaðferðir og hugmyndafræði leikskólastigsins nái betur inn í grunnskólann, og það verði ekki það sem stundum er kallað bóknámsrek, þ.e. það verði alltaf texta- og læsisþrýstingur inn í leikskólastigið og kannski ekkert síður á hinn veginn, að leikskólahugmyndafræðin eigi greiða leið inn í grunnskólann. Grunn- og framhaldsskólinn verða að vera samfella og ekki síður framhaldsskólinn og háskólastigið. Eins og nú er haldið á málum eru skilin því miður gerð enn skarpari og nú síðast með væntanlega einhvers konar matsgerð í upphafi framhaldsskólans sem setur framhaldsskólann í algjörlega nýja stöðu gagnvart grunnskólanum. Ég bið um að fólk festi sig ekki of mikið í þeim tölum sem hér eru nefndar, þ.e. 18 mánuðum eða 12, heldur skoðum við þetta fyrst og fremst með þeim augum að hér sé horft til þess að skilin geti verið sveigjanleg en tillagan geti auðvitað líka snúist um að þau séu skarpari í anda þess sem nú er. Tillagan er í þrennu lagi og þar gerum við ráð fyrir sjö manna starfshópi sem sé áfram leiddur af mennta- og menningarmálaráðuneytinu eins og var um starfshópinn sem byggði á hinni fyrri þingsályktunartillögu en þar komi líka að fulltrúi velferðarráðuneytis, fjármálaráðuneytis, innanríkisráðuneytis, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Félags leikskólakennara og svo Vinnumálastofnunar sem er vörsluaðili Fæðingarorlofssjóðs. Starfshópurinn á að gera tillögur um þrennt, í fyrsta lagi hvernig staðið skuli að lengingu fæðingarorlofs í 18 mánuði og fjármögnun þess, í öðru lagi afmörkun þess tímaskeiðs sem sveitarfélögum á að gefast til að lengja leikskólastigið þannig að leikskólinn í öllum sveitarfélögum geti boðið öllum ársgömlum börnum í gjaldfrjálsan leikskóla og fjármögnun þess. Í þriðja lagi er það sem bent var á í skýrslunni nauðsynlegar lagabreytingar til að styrkja stöðu leikskólanna sem fyrsta skólastigsins í menntakerfi landsins. Skýrsluhöfundar bentu á að því væri ábótavant í löggjöfinni að þetta væri skýrt hlutverk og verkefni sveitarfélaganna. Í tillögunni er gert ráð fyrir að ráðherra leggi síðan tillögur starfshópsins fyrir Alþingi eigi síðar en 1. maí 2016. Hér er sem sagt um að ræða tillögu sem er í beinu framhaldi af fyrri tillögu sem hlaut faglegan þverpólitískan stuðning og auk þess hefur hún hlotið mjög afgerandi stuðning frá sveitarfélögunum. Ég tel mjög mikilvægt að við vindum bráðan bug að því að koma þessu í framkvæmd. Segja má að þessi tillaga sé að því leytinu til skyld ýmsum öðrum tillögum sem hér hafa komið fram, tillögu um umbætur í húsnæðismálum og fleiri slíkum. Það snýst allt saman um það að gera Ísland að raunverulegum valkosti fyrir ungar fjölskyldur, fyrir ungt fólk að búa, ungt fólk sem horfir víðar en bara á Ísland sem mögulegan stað til að festa rætur, ala upp börnin sín, læra, vinna og njóta lífsins. Við þurfum að gyrða okkur í brók að því er varðar allan umbúnað um barnafjölskyldur, þar með leikskólann, fæðingarorlofið, Lánasjóð íslenskra námsmanna, húsnæðismál, almenningssamgöngur og hvað það annað sem við þurfum að gera betur í til að Ísland sé verulega góður og öflugur valkostur fyrir ungt fólk, sérstaklega með börn. Ég vil líka í því sambandi nefna fjarskiptamál sem er gríðarlega mikilvægur þáttur, ekki síst úti um land þar sem þau eru í lamasessi mjög víða og koma beinlínis í veg fyrir að sum svæði á Íslandi séu raunhæfur valkostur fyrir ungar fjölskyldur að hefja sinn búskap, hvað þá að halda honum áfram. Forseti. Ég hef lokið yfirferð yfir þá þingsályktunartillögu sem hér er lögð fram og legg til að henni verði vísað til meðferðar hjá [[Forseti hringir.]]allsherjar- og menntamálanefnd.
Virðulegi forseti. Þetta er eitt af þeim stóru velferðarmálum sem eru hér til umræðu. Áðan ræddum við um bráðaaðgerðir í húsnæðismálum og nú ræðum við um þingsályktunartillögu okkar, þingflokks Vinstri grænna, þar sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir er 1. flutningsmaður, um styrkingu leikskóla og fæðingarorlofsins. Þar er vissulega brýnt verkefni sem við þurfum að ráðast í. Í þessum ræðustól hefur verið rætt um að lækka skatta en þá vil ég benda á að svona málaflokkar, hvort sem eru húsnæðismál eða styrking leikskóla og fæðingarorlofs, eru vanfjármagnaðir. Þeir snúa að unga fólkinu okkar, framtíð þess á Íslandi, hvort það kýs að búa hér og ala upp sín börn í því velferðarkerfi sem við búum þeim hverju sinni eða hvort ungt fólk ber til dæmis saman aðstæður á Norðurlöndunum og kýs með fótunum, ef við getum sagt það, og flytur til útlanda. Það er bara ekkert flóknara en það. Þess vegna er auðvitað dapurlegt að þessi ríkisstjórn hefur afsalað sér tekjum upp á meira en 40 milljarða á þeim tveimur árum sem hún hefur verið við völd. Verkefnin eru ærinn uppsafnaður vandi og líka þau að færa okkur nær því velferðarsamfélagi sem við viljum bjóða upp á og er á Norðurlöndunum. Ég tel að það að lengja fæðingarorlofið í 18 mánuði og að leikskólar geti tekið við börnum strax við 12 mánaða aldur sé líka mikið jafnréttismál. Þetta skiptir máli upp á þátttöku foreldra á vinnumarkaði. Við vitum að það er oftar en ekki konan sem er heima og getur ekki stundað áfram sína vinnu ef barnið kemst ekki á leikskóla. Auðvitað brúa margir foreldrar þetta bil með ýmsum hætti eins og hjá dagforeldrum. Mikið óöryggi og óvissa fylgir því, ekkert er í hendi og því fylgir aukinn kostnaður. Það er nauðsynlegt að tryggja ungum börnum bæði góðan aðbúnað og öryggi þegar kemur að umönnun. Ég vil vekja athygli á einum vinkli í þessu máli. Oft er það þannig að börn fólks af erlendum uppruna sem býr á Íslandi, hefur búið hér og ætlar að búa hér, eru ekki á leikskóla. Oft koma til dæmis ömmur erlendis frá og gæta þessara barna í heimahúsi. Þau eru þá ekki á leikskólum og njóta ekki þess þroska og þeirrar menntunar sem þar er í boði og samskipta við önnur börn sem skyldi, læra síður tungumálið og þegar kemur að skólaskyldu í grunnskóla eru þau ekki stödd á sama stað og jafnaldrar þeirra. Ég tel að þetta mál þyrfti að skoða miklu betur, þ.e. hvernig búið er að börnum af erlendum uppruna á Íslandi og hvernig skólakerfið sinnir þörfum þeirra. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt eins og kemur fram í þessari tillögu að gera lagabreytingar sem styrki stöðu leikskólanna sem fyrsta skólastigs í menntakerfinu, staðfesti þá skyldur sveitarfélaganna til að starfrækja leikskóla og það sé í raun og veru gjaldfrír leikskóli sem ýtir undir að börnum erlendra íbúa gefist kostur á að fara í leikskóla á sama aldri og önnur börn. Það eru vissulega margar hliðar á þessu máli og brýnt að við sem nútímaþjóðfélag mætum bæði foreldrum og börnum með þeim hætti að fæðingarorlof sé lengt og það bjóðist að taka börn inn að lágmarki við 12 mánaða aldur. Vissulega er staðan víða úti um land þannig að leikskólar hafa sökum fámennis getað boðið börnum þar leikskólavist miklu yngri en á höfuðborgarsvæðinu. Það er af því góða að það sé í boði og sem betur fer er hægt að tína til ýmislegt jákvætt við það að búa í minni byggðarlögum úti á landi. Þetta er eitt af því. Menn benda alltaf á þann mikla kostnað sem fylgir þessum verkefnum. Vissulega er þarna um háar fjárhæðir að ræða og við sem þjóð verðum að gera þetta í einhverjum áföngum. Ég held að það sé veruleikinn en vil samt segja að flæði þarf að vera á milli leikskóla og grunnskóla, að það sé boðið upp á að elstu börn í leikskóla, fimm ára, komist fyrr inn í grunnskólann. Það mundi auðvitað gerast af sjálfu sér ef við færum út í þær lagabreytingar að gera leikskólann að fyrsta skólastigi, þá yrði flæði þarna á milli. Það er talað um að það þurfi svo mikið aukið húsnæði ef þetta á að ganga eftir. Ég held að víða sé líka hægt að nýta grunnskólana betur og þá skiptir kannski ekki öllu hvort fimm ára börn séu á leikskóla eða í grunnskólanum. Ég held að þá auðveldi það flæðið þarna á milli. Á þó nokkrum stöðum úti á landi, í minni byggðarlögum, eru leikskóli og grunnskóli undir sama þaki. Ég nefni til dæmis Súðavík en það er auðvitað á fleiri stöðum. Við þingflokkur Vinstri grænna fórum í mikla fundaferð fyrir tveimur vikum eða svo og fórum meðal annars á Strandir, í minnsta sveitarfélag landsins, Árneshrepp, þar sem rekinn er glæsilegur skóli. Þar er allt undir sama þaki og er til fyrirmyndar hvernig tekist hefur til. Þetta er alveg örugglega hægt í mörgum byggðarlögum þó að ég geri mér fulla grein fyrir því að á höfuðborgarsvæðinu yrðu húsnæðismálin snúin til að byrja með. Ég held þó að það væri alveg hægt að leysa úr því í samstarfi ríkis og sveitarfélaga að koma þeim málum í höfn. Þetta er mikið framfaramál að mínu mati, mikið jafnréttismál og velferðarmál fyrir okkur sem þjóðfélag ef við ætlum að bjóða ungu barnafólki [[Forseti hringir.]]góðan aðbúnað hér í framtíðinni.
Virðulegi forseti. Þegar maður hugsar til baka og rifjar upp þróunarsögu leikskóla á Íslandi, nafn-, eðlis- og starfsbreytingar sem þar hafa orðið, þá sjáum við að leikskóli er náttúrlega orðin allt önnur stofnun en hann var í byrjun. Í nútímasamfélagi þurfa og vilja allir vera á vinnumarkaði og hafa til þess jöfn og skýr tækifæri. Til þess að geta eignast börn og jafnframt verið þess aðnjótandi að taka virkan þátt á vinnumarkaði þurfa að vera öruggar stofnanir fyrir hendi þar sem starfsemi er til staðar sem samfélagsleg sátt er um að uppfylli öll möguleg skilyrði um að koma öllum til þroska og mennta. Það er bara þannig sem við lítum á þetta í dag enda þótt lengi hafi eimt eftir af þeim sjónarmiðum að þetta væri ill nauðsyn og geymslustaður. Það er sem betur fer liðin tíð. Hluti af þessu þróunarferli var t.d. þegar starfsheiti þeirra sem starfa á leikskóla fór úr því að vera fóstra yfir í að vera leikskólakennari og ekki höfðu allir skilning á því á sínum tíma í hverju það fælist, fannst þarf óþarfi, fannst það ótímabært og skildu ekki hvað það skipti miklu máli, en vonandi skilja það allir í dag. Þess vegna lítum við á leikskóla sem menntastofnun í dag. Hvert er framlag þessarar menntastofnunar til mótunar, gildismats, siðferðis og viðhorfa sem eru ríkjandi meðal þegna í samfélagi okkar? Ég varð var við það hér strax á fyrstu dögum mínum á þingi að það er við margt að glíma í heimi fullorðinna. Til dæmis var ég á fundi í morgun þar sem félagsmálaráðherra talaði um nauðsyn þess að vinna gegn kynbundnu ofbeldi. Hún talaði um jafnréttismál og ýmislegt fleira því tengt. Hvar byrjum við að móta viðhorf og framgöngu einstaklinganna á sviðum sem þessum? Það er strax í uppeldinu. Leikskóli er kjörinn til þess og er sú stofnun sem kennir einstaklingunum jafnrétti og talar gegn mismunun á grundvelli kynferðis, því að beita ofbeldi, hvaða ofbeldi sem er, að sjálfsögðu í gegnum það leikstarf sem fer fram í leikskólum og mætti fara fram í meira mæli í grunnskólum. Þar miðlum við og búum til og byggjum upp það siðferði og það viðhorf hjá öllum nýjum kynslóðum að jafnrétti og lýðræði er grundvallarnálgun í öllum okkar mannlegu athöfnum. Að sjálfsögðu er leikskólinn mikilvægasta stofnunin sem hefur þetta hlutverk á hendi nú þegar. Hann á auðvitað að vera fyrir alla. Ég vil nota tækifærið og gorta svolítið af því að heima í mínu byggðarlagi á Blönduósi getum við tekið á móti öllum börnum sex mánaða og eldri og gerum það ef þess er nokkur kostur og finnst það sjálfsagt. Ég undirstrika að á leikskólum fer fram grunnmótun. Í gegnum leikinn og það starf sem þar fer fram er hægt að móta gildismat, viðhorf og leggja grunn að því siðferði sem við erum að glíma við hjá fullorðnum að er ekki í lagi. Grunnskólinn þarf að halda því áfram. Það er reyndar ekkert langt síðan það var innleitt í grunnskólastarf að við skyldum hafa markmiðin um jafnrétti, um lýðræði og um mannréttindi að leiðsögn í öllu skólastarfi. Fyrir sveitarstjórnarkosningarnar fyrir ári síðan hugsaði ég mikið um hvað við gætum gert á sveitarstjórnarstigi til að bæta kjör fólks og hvar væri mesta þörfin. Eftir að hafa velt þessu fyrir mér fram og til baka og eftir að hafa farið í gegnum alls konar greiningar á þessu og jafnvel mína eigin upplifun af því að hafa ekki lengur börn á framfæri, þ.e. börnin mín hafa öll náð 18 ára aldri, eru reyndar komin yfir tvítugt, þá spurði ég mig: Af hverju verður lífið svona miklu léttara fjárhagslega við það? Mér finnst það hafa gerst en ég hef samt ekkert verið með háar tekjur þannig séð. Þá hugsaði ég: Bíddu, við erum með of miklar byrðar á barnafólki. Ég hugsaði: Ég sem sveitarstjórnarmaður að fara í sveitarstjórnarkosningar, hver er leiðin í því? Á ég að fara að rífast við ríkið um skatta og alls konar millifærslur innan skattkerfisins þar sem mál eru leidd út í mismunandi flóknum lausnum sem ég sé ekki fyrir endann á og varpa þannig málinu frá mér sem sveitarstjórnarmanni? Eftir því sem ég hugsaði meira um þetta þá sá ég í hendi mér að allt barnafólk í mínu héraði nýtti leikskólann. Langeinfaldast væri, til þess að bæta lífskjör þess, ef ég gæti lækkað eða fellt niður leikskólagjöldin. Það er ofboðslega einföld aðgerð sem ratar beint í vasa barnafólks. Það er enginn sem þiggur þær greiðslur að fara að kaupa þann kvóta, það land eða þau gæði. Það er fínt að frumkvæðið komi héðan. Hér þarf lagasetningu. Það þarf viðræður um tekjustofna sveitarfélaga og svo fram eftir götunum. Ég tel að þetta sé markmið sem við ættum að setja okkur og hefja þá vegferð og stefna að því og koma því í framkvæmd að leikskólinn verði til staðar fyrir öll börn. Þá þarf kannski að byrja með eins árs og eldri, foreldrum að kostnaðarlausu. Allir væru þá upplýstir og meðvitaðir um að við ætluðum leikskólanum það hlutverk að miðla þeim grunngildum sem við hefðum fest í námskrár, að allt okkar starf skyldi byggja á jafnrétti, á virðingu fyrir mannréttindum og lýðræði þannig að allt leikskólastarf tæki mið af þeim grunnþáttum. Þetta er menntamál, uppeldismál, menningarmál og stórt lífskjaramál fyrir það fólk sem er oft einmitt á sama tíma að kaupa sér húsnæði eða hefja lífsferilinn sem er svo þungt fyrir fæti, eins og kom fram í húsnæðisumræðunni hér áðan, aftur og aftur og aftur. Þetta er nátengt því sem er grundvallaratriði fyrir lífskjör ungs fólks. Ég held að þetta sé mjög einföld leið sem nýtist akkúrat þessu fólki. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra í bili.
Herra forseti. Aðeins nokkur orð um það mikilvæga mál sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir hafði hér framsögu um áðan. Þetta er nánast framhaldsmál frá fyrra máli og snýst um gríðarlega mikilvægan þátt. Það var ágætt sem hv. þingmaður sem talaði á undan kom að, þetta er í senn menntamál, samfélagsmál og kjaramál og snýst um það hvernig við getum búið betur að ungu fólki í samfélaginu en líka búið betur að börnum í samfélaginu. Það hefur talsvert vatn runnið til sjávar frá því leikskólinn var formlega viðurkenndur sem fyrsta skólastig og síðan leikskólar fengu sinn þátt í aðalnámskrá. Það var árið 1994 sem þeir voru viðurkenndir sem fyrsta skólastig og aðalnámskráin kom 1999. Síðan þegar sett voru lög um leik-, grunn- og framhaldsskóla á sama tíma árið 2007, sem tóku gildi 2008, var unnið að sameiginlegri aðalnámskrá fyrir öll skólastig með sameiginlegum inngangi sem sýnir það að við lítum auðvitað á leikskólann sem fyrsta þátt í menntun ungra barna. Langflest börn á Íslandi ganga í leikskóla, njóta leikskólanáms, þótt mörgum finnist leikskólanám kannski vera sérkennilegt hugtak því að það er auðvitað ekki nám í þeim hefðbundna skilningi að börnin sitji og læri fög, en þau læra gríðarmargt. Ég segi það gjarnan, verandi móðir þriggja barna sem öll hafa notið leikskólanáms, að ég er mjög þakklát fyrir það hve ríkan þátt leikskólar Reykjavíkurborgar hafa átt í uppeldi barna minna. Ég mundi vafalaust hafa farið á taugum í hvert skipti sem börnin klifruðu upp í klifurgrind ef þau hefðu ekki lært þetta á leikskólum, svo dæmi sé tekið. Það er mjög margt í hreyfiþroska, málþroska og félagsþroska þar sem skiptir svo miklu máli að vera innan um fagfólk og vera innan um önnur börn og njóta nauðsynlegrar örvunar. Það er gaman að segja frá því líka að foreldrar eru upp til hópa afar ánægðir með starf leikskólanna, a.m.k. þar sem ég þekki til, kannski vegna þess að þetta skólastig er enn þá tiltölulega ungt miðað við önnur skólastig í landinu og hefur fengið að mótast í umtalsverðu svigrúmi og faglegu frelsi. Það er mjög fjölbreytt starfið í leikskólum í þessu landi, ólíkum aðferðum er beitt, ólíkum kennsluaðferðum og fengist við ólík viðfangsefni. Það þykir mér allt til fyrirmyndar. Það má þó gera betur, það er það sem þessi þingsályktun snýst um. Hún snýst í fyrsta lagi um að gera nauðsynlegar lagabreytingar til að styrkja stöðu leikskólans sem fyrsta skólastigsins, að leikskólar verði lögbundið verkefni sveitarfélaganna og þannig séð verði skylda þeirra staðfest til að reka leikskóla, en hún snýst einnig um að mikilvægt sé að gera áætlun til þess að leikskólar geti orðið gjaldfrjálsir. Við erum með tíu ára skólaskyldu á Íslandi þar sem menntun er gjaldfrjáls þótt auðvitað sé rukkað fyrir skólamáltíðir og frístundastarf, sem er órjúfanlegur hluti af þeirri menntun fyrir langflest börn, en úr því að höfum þegar viðurkennt leikskólastigið formlega sem fyrsta skólastig eigum við að stefna á að gera leikskólann gjaldfrjálsan. Það hefur verið áherslumál Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs allt frá árinu 2003 og það tel ég í senn vera fullnustu þess að við viðurkennum skólastigið sem fyrsta skólastig, að það sé gjaldfrjálst og við lítum á það sem eðlilegan þátt í grunnþjónustunni. Það er líka gríðarleg kjarabót fyrir foreldra sem greiða 30 þús. kr. á mánuði fyrir eitt barn í leikskóla. Vissulega er systkinaafsláttur og annað slíkt en ég held að um slíka kjarabót mundi muna verulega fyrir fjölskyldur um land allt. Síðan snýst tillagan um að lengja fæðingarorlof í 18 mánuði, eins og lagt er til hér, og að tryggja það að börn fái leikskólapláss beint að loknu fæðingarorlofi. Það er ekkert launungarmál að þetta er líklega eitt streitumesta tímaskeið hjá mörgum fjölskyldum ungra barna, sá tími þegar fæðingarorlofinu sleppir og óvissa ríkir um hvað tekur við. Þetta er nokkuð sem nánast allir ganga í gegnum, óvissan þar sem verið er að brúa bilið með einum eða öðrum hætti. Með því að tryggja það að leikskólanám taki við að loknu fæðingarorlofi, fyrir utan nauðsyn þess að lengja fæðingarorlofið því að níu mánaða fæðingarorlof er auðvitað ekki nægjanlegt ef við viljum t.d. tryggja að fyrsta árið geti barnið notið samvista við báða foreldra sína, held ég að við mundum tryggja miklu meiri samfellu í lífi barnafjölskyldna, barna og foreldra þeirra. Við mundum vera að vinna að því að gera hag barnafjölskyldna og ungs fólks á Íslandi betri, sem veitir ekki af miðað við búsetuþróun hér á landi þar sem við sjáum búferlaflutninga núna upp á síðkastið þar sem fleiri flytja af landinu, ungt háskólamenntað fólk, á missirunum þar á undan. Það er áhyggjuefni. Við eigum að vera að velta því fyrir okkur hvernig við getum búið betur að þessum kynslóðum. Það eru ekki bara húsnæðismálin, sem voru til umræðu áðan, sem eru gríðarlega mikilvæg heldur líka hvernig við stöndum að því að tryggja þessa grunnþjónustu. Þetta er því löngu tímabært. Ég vona, í ljósi þess að hér náðist ágætissamstaða um forvera þessarar tillögu þar sem kallaðir voru til aðilar sveitarfélaga og hins opinbera til að fara yfir þau mál, að okkur muni lánast að ná samstöðu um þessa tillögu líka. Hér er lagt til að fulltrúar mennta- og menningarmálaráðuneytis, velferðarráðuneytis, fjármálaráðuneytis og innanríkisráðuneytis, ásamt fulltrúum Sambands íslenskra sveitarfélaga, Félags leikskólakennara og Vinnumálastofnunar, sem fer auðvitað með Fæðingarorlofssjóð, skipi þennan starfshóp og hann muni leggja tillögur til mennta- og menningarmálaráðherra sem leggi tillögur fyrir Alþingi eigi síðar en 1. maí 2016. Við vitum að tímasetningar geta stundum verið sveigjanlegar í svona málum en þetta er gríðarlegt hagsmunamál, bæði til þess að efla menntun í landinu og til þess að bæta kjör barnafjölskyldna. Ég er ekki í nokkrum vafa um það að ef þetta yrði raunin, að við værum að horfa upp á gjaldfrjálsan leikskóla, væri það umtalsvert meiri kjarabót en til dæmis leiðréttingin margfræga fyrir unga fólkið í landinu. Ef við skoðum mánaðarlegar greiðslur, hverjar þær yrðu fyrir þennan hóp, er ég ekki í nokkrum vafa um að þetta mundi gagnast þeim hópi miklu betur einmitt á því skeiði þar sem fólk er að koma undir sig fótunum. Ef við viljum í raun og veru standa að slíkum kjarabótum ættum við svo sannarlega að horfa til þessa máls. Svo nefni ég aftur lengingu fæðingarorlofsins sem ég tel löngu tímabæra. Þó að fæðingarorlofslögin frá árinu 2000 hafi verið mikilvægt og gott skref - ég vona að ég fari rétt með ártalið þegar ég segi 2000, já, ég fer rétt með ártalið, ég fær hér höfuðhneigingu úr sal - þá er það svo að það eru liðin 15 ár síðan og á þeim tíma höfum við fremur horft upp á það að fæðingarorlof hefur verið að lengjast í nágrannalöndum okkar en við sitjum hér enn með níu mánuði. Það er því ekki nokkur vafi á að þetta er orðin löngu tímabær aðgerð sem hér er lögð til og verður að ráðast í hið fyrsta.
Forseti. Mig langar aðeins að koma upp í kjölfar tveggja síðustu ræðumanna og segja að mér finnst fróðlegt að heyra hvernig viðhorf til leikskóla hefur breyst á nokkrum áratugum. Það væri óskandi, virðulegi forseti, að viðhorf fólks til fleiri hluta í þjóðfélaginu hefðu breyst á þann veg. Ég man þá tíð þegar leikskólar voru aðallega til þess að passa börnin, til þess að einhver passaði börnin á meðan mamma og pabbi væru úti að vinna. Nú vekur hv. þm. Hörður Ríkharðsson hins vegar athygli á því, í góðri ræðu, að þarna er það einmitt sem krakkarnir læra venjur og félagsfærni alls konar, sem er gott að allir krakkar læri. Og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir sagðist þakklát fyrir það að krakkarnir hennar hefðu verið í leikskóla. Ég minnist þess þegar ég flutti, ekki mjög gömul en þó ekki ung, til Belgíu með fimm ára strák. Þá þótti það frekar verra, þegar hann kom í skólann, að hann hefði ekki verið í leikskóla, vegna þess að það var skylda að allir krakkar kæmu í leikskóla þriggja ára; og það var náttúrlega gjaldfrjálst fyrst það var skylda. Þau máttu vera hálfan daginn, en ef börnin komu ekki þá var hringt í foreldrana og sagt: Á ekki að senda þessa krakka í skóla? Það munaði svo miklu að þau væru vön því að umgangast krakka og vera í hóp þegar þau komu í grunnskólann og áttu að hefja þar sitt hefðbundna nám. Ég hef svo sem enga sérstaka spurningu, langaði bara til að koma þessu að og kannski leggja áherslu á það að við þurfum að hækka greiðslurnar [[Forseti hringir.]]til fæðingarorlofsins aftur. Það er ekki síður mikilvægt en að lengja það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur þessa athugasemd. Leikskólastigið hefur auðvitað breyst gríðarlega mikið með aukinni menntun, rannsóknum og fagþekkingu sem hefur farið vaxandi samhliða því að leikskólastigið var viðurkennt sem fyrsta skólastigið. Auðvitað var heilmikið þekking og reynsla til staðar, en það má segja að með þessari aðgerð hafi menntahlutinn og rannsóknarhlutinn fengið ákveðið „púst“, svo ég noti svo óvirðulegt orðafar um þetta. Það hefur haft jákvæð áhrif. Hins vegar vil ég segja að það er áhyggjuefni eins og vikið er að í greinargerð með þessari tillögu að það er skortur á fagmenntuðum leikskólakennurum. Þar þarf að fara í eitthvert átaksverkefni. Ég hefði kosið að sjá slíkt gert í samvinnu leikskólakennara, sveitarfélaganna og stjórnvalda, eitthvað í líkingu við það sem gert hefur verið sums staðar þar sem ég þekki til, í Bretlandi svo dæmi sé tekið var beinlínis farið í markaðsherferð, svo maður bregði nú fyrir sig kapítalískum aðferðum, til þess að fá fleira fólk í leikskólakennaranám. Sú markaðsherferð bar ágætisárangur. Það er líka hægt að nota hvata, t.d. Lánasjóð íslenskra námsmanna, til þess að fá fleira fólk í leikskólakennaranám og beita þá einhverjum umbunum með lánasjóðskerfinu. Það liggur fyrir að við þurfum að halda áfram að byggja upp þetta góða starf sem mikil ánægja er með hjá foreldrum, eins og ég kom að í minni ræðu, það skiptir mjög miklu máli. Sex ára bekkur er ekki það sama og hann var, eins og hv. þingmaður nefndi, af því að nú fara nánast flest börn í leikskóla. Sex ára bekkur í dag er að fást við allt önnur viðfangsefni en til að mynda þegar ég gekk í sex [[Forseti hringir.]]ára bekk. Það er náttúrlega af því að grunnurinn er orðinn allur annar.
Herra forseti. Ég vil blanda mér aðeins í umræðu um þetta mikilsverða mál og þakka fyrir margar ágætar ræður sem hér hafa verið fluttar þar sem m.a. hafa verið færð góð rök fyrir mikilvægi leikskólans. Í mínum huga er þetta afar brýnt og metnaðarfullt samfélagslegt mál sem hér er á dagskrá og fylgir eftir þeirri áherslu sem við höfum sem flokkur, Vinstri græn, lagt á leikskólann allt frá okkar stofnun og frá því að við hófum baráttuna og umræðuna um gjaldfrjálsan leikskóla á Íslandi fyrst og einn flokka lengi framan af. Nú á dögunum varð talsverð umræða um gjaldtöku í grunnskólanum sem hefði læðst aftan að mönnum og háværar raddir voru um að menn yrðu að vinda ofan af þeirri þróun því grunnskólinn ætti að vera gjaldfrjáls. En að sjálfsögðu á leikskólinn að vera það líka sem fyrsta skólastigið þannig að hér eru þrjú mikilvæg mál undir. Það er að leikskólinn verði gjaldfrjáls, að loka gatinu milli fæðingarorlofsins og leikskólans og að tryggja fullnægjandi fjármögnun hvors tveggja. Ég ætla aðallega að gera síðastnefnda þáttinn um fjármögnunina að umtalsefni. Ég vil þó segja um leikskólann og í samhengi við umræðuna um aðstæður ungs fólks á Íslandi í dag og samkeppni um það að ef menn vilja virkilega breyta orðum sínum í athafnir held ég að það blasi við að fátt gæfulegra gætu þeir gert en að gera einmitt stórátak í að bæta fæðingarorlofskerfið eða byggja það upp á nýjan leik bæði með því að lyfta þökunum, sem er rétt, það þarf að gera það því við viljum ekki sætta okkur við þá þróun að í vaxandi mæli nýti feður ekki sinn orlofsrétt, og lengja síðan fæðingarorlofið. Einhvers staðar þarf þetta svo að mætast að sveitarfélögin fyrir sitt leyti í samstarfi við ríkið geri það átak sem til þarf í málefnum leikskólanna þannig að almennt geti þeir tekið við börnunum að loknu fæðingarorlofi foreldra. Því miður hefur okkur ekki miðað áfram í þessum efnum síðustu þrjú árin frá því að fyrri ríkisstjórn tók fyrsta skrefið í að byggja fæðingarorlofið upp á nýjan leik eftir að það hafði vissulega orðið að sæta skerðingum, fyrst og fremst í formi þess að þakið var lækkað á mestu erfiðleikaárunum. Ég lagði fram fyrirspurn í fyrra til hæstv. fjármálaráðherra um ráðstöfun launatengdra gjalda, þ.e. tryggingagjaldsins og meðferð þess. Þar undir er Fæðingarorlofssjóður og hefur verið frá árinu 2000 þegar honum voru færð með lögum 0,85% af tryggingagjaldsstofninum sem er allur launagreiðslustofninn í landinu. Frá 2000–2005 hélst þetta hlutfall en þá var aftur bætt í fæðingarorlofið og hlutur Fæðingarorlofssjóðs var hækkaður í 1,08% af þessum hinum sama stofni og þannig hélst það til ársins 2012 þegar fyrri ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar ákvað að styrkja fjárhagsstöðu Fæðingarorlofssjóðs annars vegar til að byggja fjárhag hans upp á nýjan leik, en hann hafði þá verið rekinn við eða undir núllinu á alllöngu árabili, og hins vegar til þess að leggja grunninn að því að byggja fæðingarorlofsréttindin upp á nýjan leik. Fyrsta skrefið var svo tekið á árinu 2013. En hvað gerði núverandi ríkisstjórn þegar hún komst til valda? Hún helmingaði tekjustofn Fæðingarorlofssjóðs og hlutfallið sem til hans rann, 1,28% fór niður í 0,65% og þannig helst það. Þetta leiddi auðvitað til þess að tekjur Fæðingarorlofssjóðs nánast hrundu, þær nánast helminguðust, þótt vissulega hafi skattstofninn tekið núna við sér. Þær voru 12–12,7 milljarðar á árinu 2012 og 2013 með þeirri hækkun sem ég vitnaði til áðan, en hrundu niður í 6,7 milljarða á árinu 2014 og losa núna 7 milljarða. Það er lægsta tala, það eru minnstu tekjur sem Fæðingarorlofssjóður hefur haft síðan 2001. Minni fjármunum er ráðstafað núna að raungildi í Fæðingarorlofssjóð en nokkru sinni hefur verið gert frá því að hann tók til starfa í núverandi mynd á grundvelli nýrra laga um Fæðingarorlofssjóð. Þetta hefur leitt til þess, ef við skoðum fjárhagsstöðu sjóðsins eða sjóðstöðuna, að það eigið fé sem safnaðist upp í sjóðnum til að leggja grunninn að bæði hækkun þaksins og lengingu fæðingarorlofsins eins og lögfest var í tíð fyrri ríkisstjórnar er að étast upp. Fæðingarorlofssjóður fór úr neikvæðri stöðu upp á 1,5 milljarða árið 2011 í jákvæða stöðu upp á 2,5 milljarða 2012 og 6,7 milljarða 2013. Hann var þar af leiðandi orðinn vel staddur og búið var að byggja upp sjóðinn til að hann gæti tekist á við aukin útgjöld í framtíðinni sem væru samfara því að lyfta þakinu og lengja fæðingarorlofið. En hvað gerir blessuð núverandi ríkisstjórn, herra forseti? Hún er svo óskaplega metnaðarlaus í þessum efnum að hún helmingar tekjustofninn og færir hann yfir til ríkisins. Hún notar ekki tækifærið til að viðhalda sterkri stöðu Fæðingarorlofssjóðs og byggja hann upp með hluta af tryggingagjaldsstofninum á tímum minnkandi atvinnuleysis þannig að það hefði þess vegna verið hægt að lækka tryggingagjaldið í heild þó að Fæðingarorlofssjóður hefði fengið að halda sínum hlut. Þannig snarast staðan úr tæpum 6,8 milljörðum árið 2013 niður fyrir 5 milljarða 2014 og niður undir 3 milljarða á þessu ári. Með sama áframhaldi má ætla að sjóðurinn verði kominn niður í 1 milljarð eða jafnvel undir það á árinu 2016 af því að í fjárlagafrumvarpinu er okkur boðað óbreytt ástand, óbreytt metnaðarleysi hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum. Ég trúi því ekki að þessi ríkisstjórn ætli að fá þau eftirmæli að hún láti fæðingarorlofið algerlega mæta afgangi að þessu leyti, ætli ekkert að gera, hvorki lyfta þakinu né lengja fæðingarorlofið, hvað þá að byrja að leggja grunninn að framtíð eins og þeirri sem við erum hér að tala fyrir, að fæðingarorlofið verði styrkt samhliða því að leikskólinn verði efldur þannig að við lokum gatinu á milli fæðingarorlofs og leikskóla og tryggjum ungu barnafjölskyldunum það öryggi og þá velferð sem í því er fólgin að geta, án þess að þurfa að hafa sérstakar áhyggjur af börnunum sínum, treyst á það að fyrir því sé séð. Það hefur að mínu mati ómældan samfélagslegan ávinning í för með sér að taka á þessu máli með þessum hætti en það hefur líka gríðarlegan ávinning í för með sér fyrir atvinnulífið og fyrir allt samfélagið. Satt best að segja held ég að einhverjir áköfustu stuðningsmenn þess ættu að vera aðilar vinnumarkaðarins og ég efast ekkert um það að þeir væru tilbúnir til að vera með í því ferli ásamt ríki og sveitarfélögum að byggja þetta kerfi svona upp. Hvað skiptir máli þegar keppt er um hæft menntað ungt fólk til starfa í metnaðarfullri atvinnuuppbyggingu, hvort sem vinnuveitandinn er hið opinbera eða einkaaðilar? Það er þetta umhverfi sem skiptir öllu máli. Það sýna allar kannanir. Það vegur oft þyngra þegar fjölskyldur eru spurðar að því hvað ræður ákvörðun þeirra um að búsetja sig hér eða starfa hér, þá eru aðstæður fjölskyldunnar oftast í efsta sæti, ósköp eðlilega, því það er það sem ábyrgir foreldrar hugsa um. Það skiptir margt fleira svo miklu máli annað en launaupphæðin ein í þeim efnum. Þetta hafa framsýnir stjórnendur margoft upplifað og vita að það er í þágu alls samfélagsins og ekki síst atvinnulífsins að þessir innviðir séu til staðar, þeir séu sterkir og umhverfi fjölskyldnanna sé gott að þessu leyti. Hér verðum við Íslendingar einfaldlega að gera betur. Við getum ekki boðið okkar unga fólki upp á það að fæðingarorlofið sé hér mun styttra en annars staðar og auðvitað rýrara að þessu leyti af því að þökin liggja allt of neðarlega í dag og það sé bullandi óvissa á jafnvel upp í eins og hálfs árs tímabili með þeim margvíslegu vandamálum sem fylgja frá því að rétti foreldranna til fæðingarorlofs lýkur og þangað til leikskólarnir opnast fyrir börnin. Sem betur fer er ástandið auðvitað misjafnt og sums staðar mjög gott eins og við heyrðum hér áðan frá Blönduósi og einstöku sveitarfélög hafa tekið skrefið til fulls og eru með gjaldfrjálsan leikskóla. Ég veit ekki hvort Súðavíkurhreppur varð fyrsta sveitarfélagið til þess en alla vega man ég eftir því að [[Forseti hringir.]]koma þangað í heimsókn fyrir 10–15 árum og hvað það gladdi mig óendanlega mikið að það litla sveitarfélag hafði tekið ákvörðun um og gert leikskólann gjaldfrjálsan.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til þess að lýsa yfir mikilli ánægju með þessa þingsályktunartillögu frá þingflokki Vinstri grænna og skora á ríkisstjórnina að taka vel í hana og vinna markvisst að því að bæta stöðu yngstu barnanna okkar í samfélaginu. Mér finnst, og það kom fram í málflutningi síðasta ræðumanns, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að það ríki allt of mikið metnaðarleysi í þessu samfélagi hvað börn varðar og svo hefur verið allt of lengi. Reyndar steig síðasta ríkisstjórn stór skref í áttina að því að lengja fæðingarorlofið í stigum upp í 18 mánuði. Ég held að það væri mjög gott að fara upp í 12 mánuði á fyrsta stigi. Eins og fram kemur í greinargerðinni er leikskólinn fyrsta skólastig barna. Það kemur líka fram í greinargerðinni, og við vitum það öll, að kostnaður sveitarfélaganna mun aukast töluvert við að taka börn inn á leikskóla á þessum aldri, það þarf að breyta leikskólum og manna betur og þetta verður allt miklu dýrara. Þótt það sé kannski óábyrgt af mér þá velti ég ekki fyrir mér hvað hlutirnir kosta þegar menntun er annars vegar. Auðvitað eigum við að reyna að gera hlutina á sem hagkvæmastan hátt en þegar menntun barnanna okkar, og samfélagsins alls, er í húfi eigum við ekki að vera að tala um kostnað, þetta er fjárfesting. Við erum að fjárfesta í framtíðinni og við erum að fjárfesta fyrir samfélagið allt. Mig langar að lesa mjög góða málsgrein í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Málefni leikskólanna, áhersla á mikilvægi þeirra og réttlætið sem í því felst að öll börn á leikskólaaldri eigi kost á leikskólavist án tillits til fjárhags forráðamanna þeirra hefur verið snar þáttur í baráttu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fyrir betra samfélagi allt frá stofnun stjórnmálaflokksins, enda er málefnið til þess fallið að bæta og treysta hag barna í menntunarlegu og félagslegu tilliti, létta fjárhagsbyrði efnaminni barnafjölskyldna, bæta hlutskipti yngsta hluta þjóðarinnar og stuðla að jafnrétti kynjanna.“ Þetta finnst mér afskaplega góð lýsing á því hvers vegna við ættum algjörlega að gera þetta. Nú hef ég sjálfur reynslu af því, verandi giftur leikskólastjóra, hvað þessi stofnun er gríðarlega mikilvæg og hversu gríðarlega mikilvægt það er fyrir börn að komast inn á slíka stofnanir - eða ekki stofnanir, það er ljótt orð, inn í svona menntaumhverfi. Þarna byrjar menntun barna. Reyndar byrjar menntun barna strax inni á heimilinu, maður sér það sjálfur og upplifir sem afi í fyrsta skipti hvernig barnið byrjar að þroskast og hvað það er mikilvægt að það búi í öruggu og góðu umhverfi þar sem því er kennt að lifa í samfélaginu. Ég hef oft vitnað í hina og þessa menn og til dæmis segir Gunnar Hersveinn heimspekingur, sem hefur mikið látið til sín taka í svona málum, í bók sinni Lífsgildin, með leyfi forseta: „Bernskan er ævintýri og það er ævintýri að ala upp barn. Bernskan er dýrmæt og viðkvæm og þarfnast gætni og virðingar. Barnið þarf föruneyti, ráð og leiðbeiningar til að geta metið aðstæður og tekið gifturíkar ákvarðanir. Verkefnið er það sama og í öllum ævintýrum: Að læra að greina á milli góðs og ills og sýna hugrekki og styrk.“ Það er nákvæmlega þetta sem maður sér í því starfi sem á sér stað á leikskólum í dag. Starfið miðar að því börn læri strax hvernig þau eiga að umgangast hvert annað og hvernig þau eiga að fara að því að lifa í mannlegu samfélagi. Það hefur verið komið inn á það í ræðum í dag og máli fyrri flutningsmanna hvað staða fólks í samfélaginu hefur breyst gríðarlega á síðustu árum. Það var síðast í dag verið að ræða húsnæðismál og bráðaaðgerðir gagnvart þeim. Ég velti því oft fyrir mér hvers vegna í ósköpunum við erum í þessari stöðu í dag hvað varðar húsnæðismál ungs fólks og hvernig staða fjölskyldna er sem eru að byrja lífið, byrja að búa og koma sér upp heimili. Hvers vegna í ósköpunum er staðan svona ofsalega erfið á Íslandi? Og hvers vegna erum við alltaf svona langt á eftir? Ég velti því líka fyrir mér hvers vegna núverandi ríkisstjórn dró til baka þær aðgerðir sem var farið af stað með á síðasta kjörtímabili. Ég skil það ekki. Við erum að tala um börn og við erum að tala um framtíðina. Börnin eru það dýrmætasta sem þessi þjóð á. Það hversu vel við hugsum um þau frá byrjun hefur áhrif á það hvernig þau koma út í samfélagið að skóla loknum. Það er svo mikilvægt að þetta sé samfellt ferli. Ég fagna því ef það verður þannig að börn verða tekin inn á leikskóla við 12 mánaða aldur, við getum byrjað á því. Auðvitað er þetta alltaf smá deila, við búum í þannig samfélagi. Ég hitti til dæmis eldri mann á ferðalagi mínu í kjördæminu og hann sagði: Þið verðið að hætta þessari bölvaðri barnadýrkun á Íslandi. Ég spurði hann hvað hann meinti með því og hann svaraði: Bara þessi barnadýrkun, það á að gera allt fyrir börn og ungt fólk. Það eru enn þá til svona raddir á Íslandi, fólk sem er fast í einhverjum torfkofahugsunarhætti og áttar sig ekki á því að það er árið 2015. Við búum í gríðarlega hröðu samfélagi sem er orðið fjölbreytt, þetta er fjölmenningarsamfélag, margbreytileiki mannlífsins er til staðar. Við verðum að vera tilbúin til að taka á móti fjölbreytileikanum og taka þátt í honum. Maður sér þetta á leikskólunum, t.d. í mínu byggðarlagi. Ég þori ekki að nefna tölu en þar eru börn af mörgum þjóðernum í fjölskyldum sem aðhyllast mismunandi trúarbrögð. Það segir mér hversu gríðarlega mikilvægt fyrsta skólastigið er, börnin læra á fyrstu stigum þess að umgangast hvert annað, bera virðingu fyrir ólíkum trúarbrögðum og ólíkri menningu og læra á ólíka menningu. Ég held að öll þjóðin muni fagna því ef það verður að veruleika að fæðingarorlofið verður 12 mánuðir og hægt verður að koma börnum beint inn á leikskóla eftir það. Það eru örugglega til einhverjir sem eru á móti því, það er alltaf þannig. Eins og kom fram áðan finnst mér metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar hrópandi í þessum málum. Það kom fram í ræðu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur að ríkisstjórnin hefur síðan hún tók við afsalað sér tekjum upp á 40 milljarða og það er verið að lækka skatta. Maður veltir fyrir sér hvernig við eigum þá að reka samfélagið. Mér finnst ekkert allt of bjart yfir því þegar svona er farið að. Við þurfum að styrkja samfélagið, efla það. Ef það eru ekki börnin sem eiga að vera í forgangi, hvað þá? Það er alltaf eins og umræðan um börn og hag barna og hvernig við eigum að umgangast þau og þetta málefni megi mæta afgangi. Ég var einn af þeim sem skipaðir voru talsmenn barna á Alþingi og hef lagt mig allan fram við að vera talsmaður þeirra hér og mun gera það áfram, vegna þess að maður sér alltaf betur og betur hversu gríðarlega mikilvægt það er fyrir samfélag að hlúa vel að uppeldi barna og aðstæðum þeirra. Eins og kemur fram hérna yrði alveg stórkostlegt ef við gætum haft leikskólann gjaldfrjálsan. Mér finnst að af því þetta er viðurkennt fyrsta skólastig barnanna eigum við ekki að láta fólk borga, ekki frekar en á grunnskóla-, framhaldsskóla- eða háskólastigi. Síðan eru, eins og kemur fram í greinargerðinni, náttúrlega vandræði að fá leikskólakennara. Þetta er orðið fimm ára nám en kjörin og kaupið er til háborinnar skammar. Maður veltir fyrir sér hvers vegna laun leikskólakennara eru skelfilega lág en laun framhaldsskólakennara og háskólakennara svona há, ekki það að þeir eiga það alveg skilið, en þetta eru börn á leikskólaaldri sem er viðkvæmasta og mikilvægasta tímaskeið ævinnar, frá því að þau fæðast og þangað til þau fara í grunnskóla. Ég fagna því þessari tillögu og vona að hún fái gott brautargengi og að við náum að ræða málin. Ég vona að ríkisstjórnin gyrði sig í brók, eins og einhver sagði áðan, og komi fæðingarorlofsmálum og leikskólamálum í þannig horf að sómi sé að því. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]Það er bara þannig. Hæstv. forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Virðulegur forseti. Mér líst vel á þessa þingsályktunartillögu og vona að hún fái framgang hér. Mér finnst barnafólk og sérstaklega ungt barnafólk vera hagsmunahópur sem gleymist, það er hópur sem á ekki einhver sterk hagsmunasamtök sem passar að senda tölvupósta á þingmenn og halda fram hagsmunum hans. Varðandi kerfið hér á Íslandi hefur mér fundist við vera með mjög góða leikskóla, en fram að því reiða foreldrar sig á dagforeldra. Ég kynntist því fyrir um 15, 20 árum úti í Danmörku, það er orðið svo langt síðan, að þar var kerfið þannig að dagforeldrar voru fimm í hóp og ef dagforeldri varð veikt eða barn dagforeldra varð veikt var börnunum skipt á hina dagforeldrana. Þetta gerði það að verkum að ég sem var í vinnu og námi missti aldrei úr dag. Nóg er nú samt þegar börnin verða veik, sem er oft og iðulega, en þegar þetta er orðið þannig að það þarf að vera með barnið heima vegna þess að dagforeldrið er veikt eða vegna þess að barn dagforeldris er veikt geta þetta orðið ansi margir dagar og mjög lítið öryggi í þessu kerfi. Ég skil ekki að við séum hérna á Íslandi 2015 enn þá með svona lélega þjónustu fyrir unga foreldra. Þess vegna er mikilvægt að við getum bæði lagað það og tryggt að börn komist fyrr inn á leikskóla. Það sama segi ég um fæðingarorlofið, það er mikilvægt að styrkja það. Við getum verið stolt af því á Íslandi að hafa komið á fót kerfi þar sem feður voru í rauninni skikkaðir í orlof, en gerðu það vonandi flestir af fúsum og frjálsum vilja, en það er gríðarlega mikilvægt að nægir peningar séu í Fæðingarorlofssjóði. Auðvitað væri frábært ef leikskólinn væri gjaldfrjáls. Ég held að það sé kannski í fæstum löndum þannig, en gjaldið má aldrei vera íþyngjandi. Það er strax betra að vera með barn á leikskóla en hjá dagforeldri hvað varðar upphæðirnar sem þarf að borga. En auðvitað væri það mjög gott. Ég er síðan alveg til í umræðuna um það einhvern tímann síðar, hún á kannski ekki heima hér, hvort það sé endilega raunhæft að allt starfsfólk á leikskólum hafi fimm ára háskólamenntun. Ég hef verið mjög efins um það og veit eiginlega ekki alveg hvernig þetta gerðist og hvort þetta hafi verið til framdráttar. Ég held ekki. Mér finnst við vera farin aðeins of mikið út í háskólanámsvæðingu á mörgum sviðum. Ég held að endurmenntun og gott grunnnám geti skilað miklu. Ég held að þetta sé ekki endilega þjóðhagslega hagkvæmt. Ég ætla ekki að gera lítið úr háskólanámi, en þetta er viðkvæm umræða sem ég held samt að við þurfum að taka, vegna þess að þetta getur líka staðið því fyrir þrifum að við getum lækkað leikskólaaldurinn og jafnvel lækkað leikskólagjöldin. Að öðru leyti er ég mjög jákvæð gagnvart þessu eða bara að öllu leyti jákvæð. Ég tel reyndar að það sé mjög mikilvægt að fá einhvern verðmiða á þetta. Við höfum verið í raun, held ég, að missa fólk til útlanda vegna þessa. Ég upplifði það á eigin skinni þegar ég var úti hvað það var eins og að koma á allt aðra plánetu varðandi það að vera með börn, bæði barnabætur, aðgengi að leikskólum og dagmæðrum, aldrei lokað á leikskólanum, sem mér fannst reyndar mjög gott, maður gat tekið sitt sumarfrí á sumrin og þegar börnin voru veik og þar fram eftir götunum. Þannig að jafnvel þótt það sé einhver kostnaður fylgjandi þessu tel ég að ungt barnafólk eigi það inni hjá okkur því það er allt of lítið gert fyrir það á Íslandi.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um upplýsinga- og sannleiksskyldu ráðherra. Flutningsmenn frumvarpsins ásamt mér eru hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir og Helgi Hrafn Gunnarsson. Í 1. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 50. gr. þingskapa og lagt til að við hana bætist ný málsgrein sem orðast svo: Um brot á upplýsingaskyldu ráðherra skv. 1. mgr. fer eftir lögum um ráðherraábyrgð. Í 2. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um viðbót við 10. gr. laga um ráðherraábyrgð, en í því ákvæði er mælt fyrir um refsiverða háttsemi ráðherra. Í frumvarpinu er lagt til að við ákvæðið bætist nýr svohljóðandi stafliður: ef hann [þ.e. ráðherrann] af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi gefur Alþingi rangar eða villandi upplýsingar eða leynir upplýsingum í máli sem Alþingi hefur til meðferðar og hafa verulega þýðingu fyrir mat þingsins á því. Virðulegi forseti. Frumvörp með svipuðu efni hafa nokkrum sinnum verið lögð fram áður en viðhorf til upplýsinga- og sannleiksskyldu ráðherra hafa tekið nokkrum breytingum frá því að þingmál um efnið voru fyrst lögð fram. Í umræðu um frumvarp sem lagt var fram af Páli Péturssyni á 116. þingi komu til að mynda fram þau viðhorf að málefnið væri pólitískt og réttast væri að þingið útkljáði pólitískan ágreining með umræðu fremur en að draga ráðherra til lagalegrar ábyrgðar. Um þetta efni segir í grein Ásmundar Helgasonar, þáverandi aðallögfræðings Alþingis, sem birtist í Tímariti lögfræðinga árið 2009, með leyfi forseta: „Hið pólitíska aðhald sem felst í þingræðisreglunni veitir […] ekki næga tryggingu fyrir því að ríkisstjórnir gæti þess að upplýsa þingið um þau atriði sem skipta máli. Hættan er sú að ríkisstjórnin telji sig einungis vera skuldbundna stjórnarmeirihlutanum sem veitir henni stuðning. Hún treystir honum, enda minni hætta á að hann „verði til vandræða“ þegar mál koma til afgreiðslu. Þetta getur leitt til þess að ráðherrar veiti þingmönnum stjórnarmeirihlutans allar nauðsynlegar upplýsingar en vanræki að leggja upplýsingar fyrir Alþingi í heild, þar með talið þingmenn stjórnarandstöðunnar. Það getur ekki talist eðlilegt í lýðræðislegu tilliti. Alþingi er ætlað að starfa sem einn vettvangur sem endurspeglar ólíkt litróf stjórnmálaviðhorfa í samfélaginu. Það er Alþingi sem fer með löggjafarvaldið og fjárveitingavaldið og ályktar um önnur málefni, ekki stjórnarmeirihlutinn, og þar fer umræða fram fyrir opnum tjöldum sem gerir lýðræðislegt aðhald kjósenda mögulegt. Eigi einhver upplýsingaskylda að hvíla á ráðherra, hvort sem hún er pólitísk eða lagaleg, hlýtur hún að vera við Alþingi í heild, ekki við einstaka þingmenn eða hluta þeirra. Það stuðlar því að meiri réttindum minni hlutans ef slíkri skyldu yrði veitt lagagildi því þá er hún ekki eins háð pólitískum forsendum.“ Ásmundur bendir einnig á þá staðreynd í grein sinni að „röng, villandi eða ónóg upplýsingagjöf til Alþingis geti haft áhrif á niðurstöðu mála og þannig grafið undan þeim lýðræðislegu forsendum sem stjórnskipunin byggist á. Þess vegna [megi] halda því fram að regla, sem banni ráðherra að haga upplýsingagjöf sinni til Alþingis á þennan hátt, sé mikilvæg siðferðisleg og pólitísk samskiptaregla sem eigi sér stoð í almennum kröfum til lýðræðislegra stjórnarhátta. Til þess að hún geti aftur á móti talist til réttarreglna þarf hún að öllum líkindum að hafa trausta fótfestu í lögum eða í framkvæmd.“ Ásmundur bendir enn fremur á að reglur um upplýsinga- og sannleiksskyldu eigi sér víða stoð í lögum á ýmsum sviðum, til að mynda í tilvikum þar sem menn beita svikum sér til hagsbóta. Slík háttsemi sé til að mynda gerð refsiverð samkvæmt ýmsum ákvæðum almennra hegningarlaga og lögum um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þá sé röng upplýsingagjöf fyrir dómi einnig refsiverð. Á síðustu árum hefur orðið nokkur vakning um eftirlitshlutverk Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þessi viðhorfsbreyting kemur meðal annars fram í skýrslum sem unnar hafa verið á undanförnum árum og má nefna til dæmis skýrslu vinnuhóps um eftirlit Alþingis með framkvæmdarvaldinu, niðurstöður rannsóknarnefndar Alþingis, ályktanir og tillögur þingmannanefndar til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þá sérstaklega skýrslu Bryndísar Hlöðversdóttur um yfirferð á skýrslu rannsóknarnefndarinnar á atriðum sem gefa tilefni til viðbragða af hálfu Alþingis. Í framangreindum skýrslum og tillögum er bent á mikilvægi þess að tryggja upplýsinga- og sannleiksskyldu ráðherra sem best og eru lagðar til fjórar meginbreytingar. Í fyrsta lagi er lagt til að mælt verði fyrir um sannleiks- og upplýsingaskyldu í stjórnarskránni og að 54. gr. hennar verði breytt í þá veru að kveðið verði á um að ráðherra sé skylt að svara fyrirspurnum og beiðnum alþingismanna um skýrslur. Um þá skyldu er ekki mælt fyrir í gildandi ákvæði stjórnarskrárinnar, en þess má geta að í frumvarpi stjórnlagaráðs er lagt til að upplýsinga- og sannleiksskylda verði fest í stjórnarskrá og áhersla lögð á að upplýsingar sem ráðherra veiti skuli vera „réttar, viðeigandi og fullnægjandi“. Í öðru lagi er því velt upp í framangreindum skýrslum hvort brot á upplýsingaskyldu ráðherra eigi að vera refsivert samkvæmt lögum um ráðherraábyrgð, eins og samræmist dönskum rétti. Í þriðja lagi er lagt til að reglur um rétt þingsins til upplýsinga og gagna frá stjórnsýslunni verði skýrðar í þingskapalögum. Í fjórða lagi er lagt til að skýrt verði í þingskapalögum að hvaða marki upplýsingar um starfsemi hlutafélaga sem eru að hluta eða að fullu í eigu ríkisins teljist vera opinbert málefni. Virðulegi forseti. Árið 2011 voru gerðar breytingar á þingsköpum sem ætlað var að styrkja eftirlitshlutverk Alþingis með framkvæmdarvaldinu og kveðið á um eftirlitsstörfin í sérstökum kafla laganna. Í kaflanum er kveðið sérstaklega á um að ráðherra skuli veita upplýsingar sem verulega þýðingu geta haft við mat þingsins á máli, hvort sem er að frumkvæði ráðherrans, frumkvæði þingmanna eða fastanefnda þingsins, og einnig að minni hluti nefndarmanna geti sett fram slíka beiðni. Jafnframt er kveðið á um að ráðherra sé skylt að verða við slíkri ósk eins skjótt og unnt er og ekki seinna en sjö dögum frá móttöku beiðni. Þá er heimilt að leggja fyrir þingnefnd gögn og upplýsingar sem annars er óheimilt að veita samkvæmt reglum um þagnarskyldu og skal þingmaður þá gæta þagmælsku þar að lútandi. Ákvæðinu er þannig ætlað að skýra reglur um rétt Alþingis, einkum þingnefnda, til upplýsinga og gagna frá stjórnsýslunni. Við breytinguna fengu þingnefndir ríkari aðgang að gögnum en almenningur á rétt á samkvæmt upplýsingalögum og með þeim hætti er aðhalds- og eftirlitshlutverk fastanefnda fest í sessi. Einstakir þingmenn geta eftir sem áður leitað afstöðu og skýringa ráðherra með fyrirspurnum og í umræðum um mál á þingfundum. Í 54. gr. þingskapa er nú kveðið á um að nefnd eða meiri hluti hennar geti óskað eftir skýrslu frá ráðherra um opinbert málefni. Framangreindum breytingum er fyrst og fremst ætlað að styrkja eftirlitshlutverk Alþingis og upplýsingarétt þingmanna fremur en að efla upplýsingaskyldu ráðherra, sem þó er getið í 50. gr. þingskapa eftir breytingum árið 2011. Það er ákveðinn blæbrigðamunur á þessu tvennu. Með upplýsingarétti þingmanna er átt við rétt þeirra til að krefjast upplýsinga frá ráðherra. Með upplýsingaskyldu ráðherra er aftur á móti átt við skyldu hans til þess að veita Alþingi fullnægjandi og réttar upplýsingar óháð því hvort ráðherra á frumkvæði að því eða þingmaður kallar eftir þeim. Það er markmið þessa frumvarps að festa upplýsingaskyldu ráðherra gagnvart Alþingi betur í sessi en ráðherrar starfa í umboði Alþingis. Ráðherraábyrgðin er tvíþætt, annars vegar er um að ræða lagalega ábyrgð, en í henni felst refsi- og bótaábyrgð ráðherra vegna embættisverka þeirra, og hins vegar er hin pólitíska ábyrgð sem byggist á þingræðisreglunni. Í henni felst að Alþingi getur fundið að embættisfærslu ráðherra eða samþykkt á hann vantraust sem leiðir þá til þess að hann verður að víkja. Í gildandi lögum um ráðherraábyrgð er ekki mælt fyrir um ábyrgð ráðherra ef hann greinir Alþingi rangt frá, gefur því villandi upplýsingar eða leynir það upplýsingum við meðferð máls. Ráðherrar hafa því ekki nauðsynlegt aðhald og geta freistast til að gefa Alþingi rangar eða villandi upplýsingar eða leyna það mikilvægum upplýsingum. Þetta getur leitt til óvandaðrar meðferðar mála á Alþingi og orsakað fullkominn trúnaðarbrest milli Alþingis og ráðherra. Verði þetta frumvarp að lögum verður refsivert fyrir ráðherra að gefa Alþingi af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangar eða villandi upplýsingar eða leyna upplýsingum er hafa verulega þýðingu við meðferð máls á Alþingi. Í þeirri breytingu á lögum um ráðherraábyrgð sem lögð er til felast tvær reglur. Fyrri reglan varðar nákvæmni þeirra upplýsinga sem þingmenn eða þingnefndir kalla eftir hjá ráðherra og getur varðað hvaða opinbera málefni sem er án þess að vera bundið við tiltekið þingmál sem er til meðferðar á Alþingi. Síðari reglan lýtur upplýsingum sem ráðherra ber að veita að eigin frumkvæði og hafa verulega þýðingu við meðferð máls á Alþingi. Virðulegi forseti. Vegna áskilnaðar um skýrleika refsiheimilda er í frumvarpinu sérstaklega leitast við að hafa ákvæði sem skýrast og eru helstu hugtök sem fyrir koma skýrð nánar í greinargerðinni. Mikilvægt er að taka fram að ákvæðið tekur eingöngu til ásetningsbrota og brota sem framin eru af stórkostlegu hirðuleysi. Ásetningsbrot fæli í sér að ráðherra veitti upplýsingar sem af yfirlögðu ráði væri ætlað að villa um fyrir þingmönnum eða leyna þá staðreyndum. Brot framið af stórkostlegu hirðuleysi fæli í sér að ráðherra léti sér í réttu rúmi liggja hvort upplýsingar væru fullnægjandi og hann léti undir höfuð leggjast að afla fullnægjandi upplýsinga eða kanna sannleiksgildi þeirra upplýsinga sem hann veitti. Í ákvæðinu er vísað til rangra og villandi upplýsinga. Ljóst er hvaða upplýsingar teljast rangar. Villandi upplýsingar eru til þess gerðar að gefa ranga mynd af atburðum eða staðreyndum en eru þá hugsanlega ekki alrangar heldur misvísandi. Villandi upplýsingar eru til þess fallnar að telja mönnum trú um annað en satt reynist án þess að falla beinlínis undir það að vera rangar. Þá getur framsetning upplýsinga gert þær villandi, enda getur sá sem hefur upplýsingar ákveðið með hvaða hætti þær eru veittar. Brýnt er að gera þá kröfu að upplýsingar sem ráðherra veitir Alþingi og alþingismönnum séu settar fram á skýran og skilmerkilegan hátt. Að lokum er kveðið á um að refsivert sé að leyna Alþingi upplýsingum er hafa verulega þýðingu við meðferð máls á Alþingi. Í þessu tilviki er ekki eingöngu um að ræða upplýsingar sem kallað hefur verið eftir af þingmönnum eða þingnefndum, heldur einnig upplýsingar sem ráðherra ber að veita Alþingi að eigin frumkvæði, enda hafi upplýsingarnar verulega þýðingu við meðferð máls á Alþingi. Til þess að um brot á þessu geti verið að ræða þarf ráðherra að leyna upplýsingum sem hann hefur aðgang að og hafa áhrif fyrir mál sem er til meðferðar á Alþingi. Er hér um að ræða brot á frumkvæðisskyldu ráðherra til að veita upplýsingar óháð því hvort óskað hafi verið eftir þeim eða ekki. Virðulegi forseti. Það er mat flutningsmanna þessa frumvarps að efni þess sé aðkallandi, enda hefur verið lögð áhersla á að upplýsinga- og sannleiksskylda ráðherra verði tryggð í lögum í fjölmörgum skýrslum um bætta stjórnarhætti sem komið hafa út á undanförnum árum. Ég legg því til að frumvarp þetta gangi til 2. umr. og hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.
Forseti. Þetta er mjög athyglisvert frumvarp. Nú hefur maður litið þannig á að það sé skylda ráðherra að greina rétt frá. Ef ráðherra er að svara þinginu spurningum eða færa þinginu skýrslur sem það biður um, þá er bæði sjálfsagt og eðlilegt, rétt og skylt, að ráðherra svari rétt. Hér er talað um upplýsingar. Mér sýnist á þessu að það geti komið strax í ljós hvort þessi viðurlög séu brotin eða ekki. Eða er það ekki fyrr en síðar? Ráðherra er beðinn um einhverjar upplýsingar og hann eða hún veitir þær, og hvað? Hvenær kemur í ljós hvort þær voru fullnægjandi eða rangar? Nú biðjum við oft um upplýsingar í óundirbúnum fyrirspurnum og spyrjum spurninga. Ég lít á það sem upplýsingar og það er alsiða að menn snúi út úr og víki sér undan því að svara. Nær þetta til þess? Það er náttúrlega mjög alvarlegt að brjóta [[Forseti hringir.]]í bága við þetta. Ég er að reyna að finna út hvar þetta liggur á skalanum.
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa spurningu hv. þingmanns. Ef ég skil hv. þingmann rétt þá er hún að spyrja um hvenær það komi í ljós hvort upplýsingar hafi verið nægar eða réttar. Það verður náttúrlega að meta í hverju tilviki fyrir sig. Held að það sé engin töfralausn á því. Þetta er náttúrlega hugsað sem mikið aðhaldstól, verði frumvarpið að lögum, fyrir þingið vegna þess að þarna er verið að draga inn ráðherraábyrgð fyrir það að gefa þinginu rangar upplýsingar eða ekki nógu góðar upplýsingar. Það á náttúrlega að ganga yfir óundirbúnar fyrirspurnir, undirbúna fyrirspurnatíma og þar fram eftir götunum. Síðan verður að skoða það hverju sinni hvort upplýsingarnar hafi verið réttar og hvort hægt sé að meta það. Það er kannski eitthvað sem þyrfti bara að koma í ljós, bæði með aðhaldi frá fjölmiðlum, dómstólum og Alþingi.
Virðulegi forseti. Ég er aðeins að reyna að átta mig á hvar þetta nákvæmlega liggur. Þegar við tölum um upplýsingar í þessu tilfelli, er þá bara verið að tala um hvaða upplýsingar sem er? Ég ber fram fyrirspurn til ráðherra um húsnæðismál eða eitthvert frumvarp sem er í undirbúningi og ráðherrann kemur og svarar einhvern veginn. Síðan kemur kannski í ljós þegar frumvarp er lagt fram að þetta svar, sem var gefið tveimur eða þremur mánuðum áður eða þremur vikum áður eða ég veit ekki hvenær, var ekki rétt, vegna þess að frumvarpið hefur breyst eða eitthvað svona. Ég geri ráð fyrir að við séum ekki að tala um upplýsingar af því tagi. Við erum frekar að tala um einhverjar upplýsingar sem liggja í kerfinu, t.d. að birta rangar tölulegar upplýsingar um ástand í húsnæðismálum, eða hvað? Ég er að reyna að finna út hvar við komum að þessum refsipunkti því það er náttúrlega svolítið stórt mál.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær ágætu pælingar sem eiga hér stað. Í lögum um ráðherraábyrgð er frestur til þess að kæra tiltölulega langur. Það væri sjálfsagt hlutverk stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að ákveða hvenær skuli kæra og hvenær skuli hefja rannsókn. Varðandi hvaða upplýsingar við erum að tala um þá eru það í raun og veru allar upplýsingar sem þingið biður formlega um hvort heldur sem er í þingsal eða með skýrslubeiðni. Þetta er líka spurning um þessar tvær reglur sem við minntumst á. Fyrri reglan snertir þær upplýsingar sem þingmenn biðja um, til dæmis í ræðustól, og það geta verið hvaða upplýsingar sem er. Það getur þess vegna verið um það hvort himininn sé blár eða ekki. Síðari reglan lýtur að upplýsingum sem ráðherra ber að veita að eigin frumkvæði. Þannig að frumkvæðisskylda ráðherra er líka dregin inn í þetta. Nú veit ég ekki hvort ég sé nógu skýr, en þetta á sem sagt við allar upplýsingabeiðnir sem eru lagðar formlega fram, sama í hvaða formi það er, innan þings eftir formlegu þingferli, og sömuleiðis á þetta við þegar ráðherra vanrækir að gefa þinginu upplýsingar að eigin frumkvæði.
Forseti. Ég er á svipuðum slóðum og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna um þetta frumvarp sem er augljóslega heilmikið hugsað og mikil vinna sem liggur þar að baki. Mig langar að leyfa mér að fara svolítið á byrjunarreit með spurningu til hv. þingmanns og spyrja um þörfina á þessari löggjöf. Ég held að það sé alltaf mikilvægt fyrir okkur þegar við erum að mæla fyrir þingmálum, sama hvort það eru frumvörp eða þingsályktunartillögur, að við veltum fyrir okkur hvað það er sem kallar á breytingar. Hvað er það í núverandi kerfi sem gerir það að verkum að þingflokkur Pírata sér sig knúinn til þess að setja þetta mál í forgang? Þetta kannski í fyrsta lagi. Hver er þörfin í raun? Hvaða réttarbót er þarna á ferðinni? Að hvaða leyti værum við að horfa á betra samfélag? Ég held að við hv. þingmaður deilum áhuga á því að fólk fari vel með vald og að það sé þannig að við glötum ekki trúnaði við umbjóðendur okkar með því að fá vald, sama hvort það er löggjafarvald eða framkvæmdarvald eða hvaða vald það er. Hvernig erum við með þessu móti að treysta betur stöðu og rétt almennings frammi fyrir valdi?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur mjög fyrir góðar spurningar. Hv. þingmaður spyr hver þörfin sé. Það hefur verið mælt með því í ýmsum rannsóknarskýrslum og sagt að þetta sé nauðsynleg breyting, hvort sem við erum að tala um rannsóknarskýrslu Alþingis eða skýrslu um eftirlitshlutverk Alþingis með framkvæmdarvaldinu. Þetta er eitthvað sem vantar í íslenska löggjöf en sambærilegt má finna í danskri löggjöf og í ýmsum öðrum löndum, að þingið geti krafist réttra og sannra svara. Eins og er í núgildandi lögum er einungis hægt að ýja að því. Það þykja góð vinnubrögð að segja satt og ég trúi því að flestir ráðherrar segi oftast satt þegar þar að kemur, en sú staða hefur náttúrlega komið upp að vafi hafi leikið á því hvort ráðherra hafi sagt satt. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að við viljum fara vel með vald. Hvernig stuðlum við að betra samfélagi með þessu? Þetta snýst um valdajafnvægi. Eins og staðan er núna getum við ekki dregið ráðherra til ábyrgðar hafi hann komið og sagt ósatt á þingi þrátt fyrir að vita betur. Þá þurfum við einhverja leið, bæði til þess að gera það að ófýsilegum kosti, einfaldlega með því að gera það refsivert, og til þess að ef til slíks máls kæmi gætum við gert eitthvað í því, sem er náttúrlega grundvöllurinn fyrir því að eiga gott lýðræðisríki.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég finn það alveg inni í mér að ég væri til í að eiga miklu, miklu lengra samtal við hv. þingmann um þetta mál. En ég staldra svolítið við orðræðuna, pólitísku orðræðuna sem er í gangi á Íslandi þegar fólk sem er kjörnir fulltrúar og fólk sem lendir í pólitískri orrahríð segir mjög gjarnan: Ja, ég legg bara verk mín í dóm kjósenda, ég þarf ekkert að standa skil á því að segja satt og hvenær og hvað. Og þeir sem eru í kring segja: Ég tel að þingmaðurinn eða ráðherrann hafi lagt fram fullnægjandi skýringar á atferli sínu. Við þekkjum þetta. Við getum nefnt mörg dæmi um þetta. Svo er það hinn íslenski kúltúr að valdhafinn þurfi ekkert að standa frammi fyrir einum eða neinum, hvorki dómum né einu eða neinu, fyrr en á kjördag. Mig langar að biðja hv. þingmann að toga sig aðeins út fyrir efni frumvarpsins. Mér fyndist mjög áhugavert að velta vöngum yfir því hvaða áhrif svona mál hefði á pólitísku umræðuna á Íslandi eða á þessa hefð sem lítur nánast svo á að segja að þú fáir umboð og völd á kjördag og svo þurfi ekki að spyrja eins eða neins fyrr en kemur að næstu kosningum, þá leggir þú verk þín í dóm kjósenda, eins og er iðulega sagt í íslenskri stjórnmálaumræðu. Ef þingmaðurinn vildi velta vöngum yfir þessu með mér.
Virðulegur forseti. Ég held að þetta sé fyrsta skrefið eða eitt af þeim skrefum sem við þurfum að taka til þess að losna við þetta gamla Ísland sem hv. þingmaður talaði um þar sem við leggjum þetta í dóm kjósenda og lofum öllu fögru. Sú tíð er liðin að það sé talið ásættanlegt. Það er komið að því að stíga þetta skref. Þetta er nauðsynlegt skref til þess að ráðherrar og aðrir fari að vanda sig betur, bæði í málflutningi sínum og gjörðum. Ég hugsa að þetta geti líka spornað gegn því að ráðherrar taki þátt í þeim skotgrafahernaði sem hefur einkennt íslensk stjórnmál. En fyrst og fremst held ég að þetta sé skref til þess að segja bless við gamla íslenska valdahöfðingjasamfélagið sem virðist stundum ráða ríkjum á Alþingi svo að það birti til fyrir þetta blessaða nýja Ísland sem okkur var lofað eftir kosningar árið 2009. Sannleiksskylda ráðherra er að mínu mati nauðsynlegt skref til þess að búa til betra íslenskt samfélag, einfaldlega af því að það hefur sýnt sig að núverandi fyrirkomulag er ekki nægilega sterkt eða nægilega gott og veitir ekki nægilega mikið aðhald.