Skúli Alexandersson, fyrrverandi alþingismaður, lést á Landspítalanum í Reykjavík síðastliðinn laugardag af völdum hjartaáfalls. Hann var 88 ára að aldri. Skúli var fæddur í Kjós, inn af Djúpuvík í Reykjarfirði á Ströndum, 9. september 1926. Foreldrar hans voru Alexander Árnason, bóndi þar, og kona hans, Sveinsína Ágústsdóttir húsfreyja. Hann lauk héraðsskólaprófi í Reykjanesi árið 1942, prófi frá Samvinnuskólanum árið 1950 og námi í framhaldsdeild Samvinnuskólans 1951. Var Skúli síðan veturinn eftir verslunarmaður hjá Kaupfélagi Skagfirðinga á Sauðárkróki en féllst þá á fyrir bænarstað vinar síns að koma á Hellissand og vinna þar tímabundið í Kaupfélaginu. Varð það upphaf að meira en 60 ára búsetu hans á Hellissandi eða allt til þess að hann fluttist á Hrafnistu í Hafnarfirði fyrr á þessu ári. Við Kaupfélagið á Sandi starfaði Skúli til ársins 1955, rak útgerð frá 1954–1969 og var framkvæmdastjóri Jökuls hf. á Hellissandi frá árinu 1961, allt þar til því félagi var slitið um þremur áratugum síðar. Skúli Alexandersson varð þegar á ungum aldri róttækur í skoðunum og skipaði sér í sveit með sósíalistum og síðar Alþýðubandalaginu. Hann var oddviti Neshrepps utan Ennis 1954–1966, 1970–1974 og 1978–1981. Skúli var skipaður í stjórn landshafnar í Rifi, flugráð og stjórn Sementsverksmiðjunnar, svo fátt eitt sé talið af opinberum störfum hans. Þá kom hann enn fremur að undirbúningi að stofnun þjóðgarðs undir Jökli. Skúli Alexandersson varð varaþingmaður Alþýðubandalagsins í Vesturlandskjördæmi við kosningarnar 1971 og sat alloft á þingi sem slíkur, allt þar til hann var kosinn alþingismaður í vetrarkosningunum 1979. Sat hann þá samfellt til ársins 1991, sat á 19 löggjafarþingum alls. Í þingstörfum kom Skúli víða við en mest sinnti hann málefnum sjávarútvegs og samgöngumálum. Hafði hann mikla þekkingu á sjávarútvegi, enda sprottinn úr þannig jarðvegi og útgerð og vinnsla helsta viðfangsefni hans á Hellissandi. Um þau mál talaði hann tæpitungulaust og var fastur fyrir þegar um hagsmuni umbjóðenda hans var að tefla. Skúli átti djúpar rætur í heimabyggð sinni. Þegar hann lét af þingmennsku helgaði hann sig störfum í þágu hennar, var frumkvöðull í ferðaþjónustu og lagði sig fram um að halda til haga fróðleik um Snæfellsnes sem ella væri gleymdur og grafinn. Rak hann meðal annars gistihúsið Gimli á Hellissandi og stóð að byggingu og rekstri Hótels Hellissands. Leiddi hann ferðahópa um Snæfellsnes við miklar vinsældir. Skúli Alexandersson var vel að manni, röskur til allra verka og dugnaðarforkur, gustmikill á stundum og skeleggur þegar mikið lá við að hans mati. Hann var hrókur alls fagnaðar þar sem hann var, hláturmildur og sögumaður góður. Þeim eiginleikum hélt hann til hinstu stundar. Hjálpsemi hans og góðfýsi var við brugðið, en þess nutu umfram aðra samferðamenn hans á Hellissandi, Snæfellsnesi og í Vesturlandskjördæmi sem áður var. Ég bið þingheim að minnast Skúla Alexanderssonar, fyrrverandi alþingismanns, með því að rísa úr sætum. - [[Þingmenn risu úr sætum.]]
Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Framsóknarflokksins um að Sigrún Magnúsdóttir, 7. þm. Reykv. n., geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Fanný Gunnarsdóttir. Fanný Gunnarsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa á ný.
Virðulegur forseti. Það verður að harma það forustuleysi og verkleysi sem einkennir stjórnarmeirihlutann hér á Alþingi. Endurspeglast það meðal annars í því að nú er liðin þriggja daga helgi með óþolandi ástandi hér í þinginu án þess að nokkur viðleitni hafi verið til samningaviðræðna af hálfu stjórnarmeirihlutans um lausn á þeim vanda sem hér er uppi. Ég verð þó að þakka forseta fyrir þann fund sem haldinn var í atvinnuveganefnd í morgun. Þar kom skýrt fram að það var skortur á viðbrögðum frá umhverfisráðuneytinu sem varð til þess að fjármunir þeir sem tiltækir voru voru ekki nýttir til rannsókna til þess að undirbúa tillögugerð eins og ber samkvæmt lögum. Það er þess vegna alveg ljóst að það er fullkomlega heimatilbúinn vandi stjórnarmeirihlutans sem hér er við að eiga og eðlilegast að tillaga meiri hluta atvinnuveganefndar sé dregin til baka, málin rannsökuð eins og lögin kveða á um og málið komi síðan aftur inn í þingið til ákvarðanatöku. Ég hvet hæstv. forseta til þess að taka þetta óþarfa mál af dagskránni í dag og [[Forseti hringir.]]taka mikilvægari mál til umfjöllunar allra okkar vegna.
Virðulegur forseti. Ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum með að við skulum koma hér saman eftir þriggja daga helgi og það hafi ekkert gerst í því máli sem staðið hefur fast í þinginu í tvær vikur. Menn hafa lýst áhuga á því að setjast saman niður og freista þess að finna einhvern sameiginlegan flöt, en áhuginn á ófriðnum er öllu öðru yfirsterkara hjá stjórnarmeirihlutanum. Það er ekkert skrýtið, virðulegur forseti, að hér sé starfsáætlun þingsins sprungin í loft upp, að hér sé allt komið út úr dagatalinu þegar verkstjórnin er með þessum hætti. Ég verð að lýsa því að ég finn til með virðulegum forseta að vera kominn á þessa raunalegu leið með forustu ríkisstjórnarinnar, því að það er á þeirra ábyrgð að hér er ringulreið, bæði í samfélaginu og í þinginu.
Virðulegur forseti. Enn á ný ætlum við að verja dögunum í að takast á um þetta mikla deilumál algjörlega án þess að þurfa þess á þessum tímapunkti. Mér finnst það vera mikill áfellisdómur yfir störfum hæstv. forseta að við skulum ekki vera búin að setjast almennilega niður og reyna að ná einhverju samkomulagi í þessu máli eða reyna að beina því í uppbyggilegan farveg. Ég er formaður í stjórnmálaflokki hér á þingi og nú höfum við orðið vitni að því að hér er búið að vera upplausnarástand í tvær vikur sem gerir engum gott. Ég hef ekki verið boðaður á einn fund með formönnum stjórnmálaflokka til þess svo mikið sem ræða þetta ástand, ekki bara ástandið hér, heldur ástandið í þjóðfélaginu. Oft hafa nú vera haldnir fundir bara til samráðs af minna tilefni. Þetta er orðið mér ráðgáta. Hvað er í gangi, hæstv. forseti?
Virðulegi forseti. Enn og aftur sjáum við þetta mál á dagskrá þingsins. Á sama tíma eru yfirvofandi verkföll nú þegar farin að hafa mjög skaðleg áhrif á ferðaiðnaðinn í landinu og skaðinn mun halda áfram að versna svo lengi sem þetta þing og þessi ríkisstjórn tekur ekki á vandanum með viðunandi hætti. Á meðan þetta mál er á dagskrá verður þingið fast í þessari stöðu, annars er minni hlutinn settur í þá stöðu að ýmist að þurfa að fórna rammaáætlun eða ferðaiðnaðinum. Það er staða sem ekki er hægt að bjóða fólki, hvorki þingheimi né nokkrum öðrum. Við erum sett á milli steins og sleggju og við komumst ekki úr þeirri stöðu á meðan þetta mál er á dagskrá. Það liggur ljóst fyrir og verður bara ljósara með tímanum. Það liggur á að hið háa Alþingi, virðulegur forseti og hæstv. ríkisstjórn taki sig saman og reyni að beina þessu þingi inn á þau málasvið sem eru aðkallandi, það er meðal annars staðan á vinnumarkaðnum og í beinu framhaldi restin af þeim iðnaði sem við stólum á.
Virðulegi forseti. Það er auðvitað mikið áhyggjuefni að tíminn yfir hvítasunnuhelgina hafi ekki verið nýttur til neinna tilrauna til samninga um framhald þingstarfa og ekki hægt að halda áfram eins og skilið var við málið á föstudag með því einu að búið sé að afnema starfsáætlunina, og að engin önnur áætlun um framhald þingstarfa sé komin. Það vekur mér líka alvarlegar áhyggjur af stöðu þessara mála allra saman að heyra að á fundi atvinnuveganefndar í morgun hafi komið staðfesting á því frá formanni verkefnisstjórnar um rammaáætlun að ekki hafi borist skýrar upplýsingar frá ráðuneytinu um að fjármagn væri til reiðu til þess að halda áfram vinnu við rammaáætlun fyrr en í febrúar á þessu ári. Verkleysi ríkisstjórnarinnar er slíkt að hún hefur ekki einu sinni hlutast til um að fjármunir væru til reiðu til að vinna að þeim verkefnum sem hún segist þó bera fyrir brjósti. Það eina sem hún getur gert er að koma hér með óboðlega og óþingtæka tillögu um [[Forseti hringir.]]framhald mála. Er nema von að maður spyrji á hvaða vegferð ríkisstjórnarmeirihlutinn sé í þessu máli?
Herra forseti. Ég viðurkenni að mér þykir það bagalegt að helgin hafi ekki verið nýtt til að ræða hugsanlegar lausnir á því hvernig við ætlum að halda áfram störfum Alþingis og að enn og aftur séu sömu mál sett á dagskrá, mál sem fullkominn ágreiningur er um, ekki aðeins út af efnisinnihaldi heldur einnig út af málatilbúnaði og formi á breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar þingsins, breytingartillögu sem við erum ítrekað búin að gera athugasemdir við að standist ekki lagarammann um rammaáætlun og standist auðvitað engar kröfur um góð vinnubrögð. Það sem ég hef heyrt af fundi hv. atvinnuveganefndar í morgun rennir nú stoðum undir það. Herra forseti. Ég geri enn og aftur athugasemdir við þessa dagskrá. Ég geri enn og aftur athugasemdir við að við skulum nýta tíma þingsins í þetta mál. Við bárum ekki upp dagskrártillögu um að ræða hér stöðuna á vinnumarkaði því að okkur hefur skilist að meiri hlutinn á Alþingi hafi engan áhuga á að ræða stöðuna á vinnumarkaði og miðað við yfirlýsingar ráðamanna um helgina [[Forseti hringir.]]undrar það mig ekki, herra forseti.
Virðulegur forseti. Ég gætti þess um helgina að hafa símann nálægt mér og stillti hann á hringingu. Það voru margir sem hringdu en enginn til þess að leysa stöðuna hér í þinginu, enginn frá meiri hlutanum. Ég var undrandi á því, ég verð segja það alveg eins og er. Ég bjóst við því að menn mundu eftir síðasta föstudag reyna eftir fremsta megni að finna einhvern flöt á því að leysa þingið úr þessari gíslingu, en svo var ekki. Það er að verða afkáralegra með hverjum deginum sem líður að við séum föst í þessari klemmu sem er heimatilbúin. Meiri hlutinn og forseti þingsins önuðu út í hana með bæði augun opin hér fyrir tveimur vikum á meðan ástandið í þjóðfélaginu er eins og það er. Við eigum von á veigamiklum málum frá fjármálaráðherra um losun hafta. Það skiptir máli hvernig andrúmsloftið í þinginu verður þegar það kemur hér inn. Staðan á vinnumarkaði er grafalvarleg og verður sífellt alvarlegri. Það fyrsta sem hæstv. forsætisráðherra gerir þegar þessi umræða hefst um dagskrána á þinginu, [[Forseti hringir.]]áður en fyrsti ræðumaður [[Forseti hringir.]]kemur í stól er að standa upp og fara út úr salnum, [[Forseti hringir.]]vegna þess að hann hefur ekki áhuga á að heyra eina einustu ræðu, ekki neitt innlegg [[Forseti hringir.]]frá minni hlutanum í þinginu.
Virðulegi forseti. Um helgina tók hæstv. forsætisráðherra þjóðina í kennslustund um það hver skynjun hennar á veruleikanum væri, eða rofið á milli skynjunar hennar og veruleikans. Ég held að hæstv. forsætisráðherra ætti að líta í eigin barm og velta fyrir sér hinum veruleikanum sem hérna úti. Veruleikinn hérna úti er sá að það eru 48 dagar liðnir þar sem ríkið hefur ekki samið við stóra hópa innan BHM. Í veruleikanum eru hjúkrunarfræðingar að hefja verkfall á miðnætti í kvöld. Skynjun hæst. forsætisráðherra er sú að hann þurfi ekkert að taka á því máli, hvað þá að ræða það við þingið, það komi okkur ekkert við og menn eigi bara bíða eftir almenna markaðnum. Ég held meira að segja að skynjun hæstv. forsætisráðherra á málinu sé þannig, hann talar að minnsta kosti eins og ríkinu komi þessar kjaradeilur bara ekkert við yfir höfuð. Ríkið er viðsemjandi við þessa aðila. Ríkið ber á þessu ábyrgð. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Það er um þetta sem við í minni hlutanum hér á Alþingi viljum tala.
Herra forseti. Á fundi atvinnuveganefndar í morgun kom mjög skýrt fram hjá formanni verkefnisstjórnar að við ættum að bíða þolinmóð eftir því að þeir kostir sem þar eru undir yrðu afgreiddir til þingsins haustið 2016, að ekki væri hægt að fara í neina flýtimeðferð með þau mál og þessir kostir ættu að fá þá faglegu umfjöllun sem þeir ættu skilið og það væri forsenda fyrir því að við færum eftir þeim lögum sem við settum okkur hér í janúar 2013. Ég var að vona að við mundum ræða málin eftir þennan fund hjá atvinnuveganefnd og taka tillit til þess sem þar kom fram, að ekki væri hægt að fara með þessi stóru og brýnu mál í flýtimeðferð. Það kom líka fram að það hefðu trúlega verið mistök að taka þessa átta kosti í einhverja flýtimeðferð vegna þess að ekki hefði verið hægt að nýta þá aðferðafræði sem verkefnisstjórnin notar við svo lítið mengi. [[Forseti hringir.]]En núna væri þessi vinna [[Forseti hringir.]]á fullu og þingið [[Forseti hringir.]]ætti ekki að vera að blanda sér í hana.
Forseti. Ég vil líkt og nokkrir hv. þingmenn á undan mér lýsa vonbrigðum mínum yfir því að síðustu þrír helgidagar hafi ekki verið notaðir til þess að reyna að ná einhverjum lyktum í þetta mál. Það er hlutverk þeirra sem stjórna, ekki aðeins að stjórna og ákveða og segja að meiri hlutinn ráði heldur er hlutverk þeirra að reyna að leiða mál til lykta. Hér er mál sem er í einni allsherjar klemmu. Þegar þingið fór heim fyrir helgi var það í algjörri upplausn, virðulegi forseti, sem er engu okkar til framdráttar. Ég ætla að vona að menn fari að sjá að sér og reyni að leiða þetta mál til lykta og fari eftir þeim ferlum í þessu máli sem ákveðið hefur verið fyrir löngu, löngu síðan.
Virðulegur forseti. Mig langar að fara þess á leit við forseta, þar sem þessi vika hefst nú á þriðjudegi og það er pólitískt uppnám í samfélaginu og á þinginu, að óska eftir ráðrúmi fyrir þingflokksfundi. Það gengur ekki að byrja hér þriðju vikuna í sömu umræðunni án þess að við fáum ráðrúm til þess að ráða ráðum okkar með þingflokkunum. Hér hefur bæði verið haldinn fundur með þingflokksformönnum og svo fundur í atvinnuveganefnd í morgun þar sem dró til tíðinda sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Ég held að það sé ótækt annað en að við náum að hitta okkar fólk og stilla saman strengi fyrir dagana sem fram undan eru. Þannig er það þegar vikurnar hefjast á mánudögum. Þá hittum við þingflokksformenn forseta á fundi í hádeginu sem er síðan fylgt eftir með fundum í þingflokkum. Ég fer þess á leit við hæstv. forseta að gefa rými fyrir fund þingflokka, til að mynda að afloknum óundirbúnum fyrirspurnatíma.
Forseti er að reyna að þýða enskt orðatiltæki um að stórkostlegir hugsi svipað. [[Hlátur í þingsal.]]Forseti hyggst gera hálftíma hlé á þessum þingfundi eftir óundirbúnar fyrirspurnir.
Herra forseti. Það er gott að heyra að forseti ætlar að verða við þessari beiðni. Þegar maður hugsar um hvernig dagarnir eru búnir að vera og horfir fram í nánustu framtíð og sér ekkert annað en þetta tiltekna mál vegna þess að forseti þingsins hefur ákveðið að taka það á dagskrá þá er það auðvitað í hans valdi að taka það af dagskrá aftur og leita sátta innan sinna raða fyrst og fremst um það að málið verði tekið af dagskrá. Það er auðvitað dapurlegt að ekki hafi náðst nokkurs konar samkomulag eða sátt eða neitt slíkt núna yfir helgina og í rauninni var ekki leitað eftir því sem neinu nemur. Ég held að í ljósi orða forsætisráðherra hafi hann helst beðið eftir nýrri þjóð, en ég held að það sé þjóðin sem þurfi nýjan forsætisráðherra, virðulegi forseti.
Herra forseti. Það er mjög einkennilegt eftir þriggja dag helgi að halda áfram þriðju vikuna með þetta mál í stað þess að nýta þessa þrjá daga til að ná sáttum. Þegar öllu er á botninn hvolft er þetta pólitísk barátta um tíma. Menn eru að skipta á tíma hérna í þinginu og eyða tíma þingsins vegna þess að þeir hafa ekki komið sér saman um það hvenær eigi endanlega að klára virkjunarkosti o.s.frv. Það er hægt að hliðra því til án þess að brjóta rammaáætlun um langtímastefnumótun. Það er hægt. Það eru til lausnir. Ég hef heyrt margar þeirra. Menn þurfa bara að setjast niður og vera tilbúnir að fara yfir þann tíma sem síðasti minni hluti tapaði og segist hafa tapað vegna aðgerða síðustu stjórnvalda og fari svo yfir hvað sé hægt að græða mikinn tíma hérna og setjast niður og skoða þennan tíma. Þetta samtal hefur ekki átt sér stað. Hvers vegna hefur þetta samtal ekki á sér stað yfir helgina? Hvers vegna þurfum við að hefja aftur nýja viku í ósætti? Það eru allir ábyrgir í þessu máli.
Herra forseti. Ég er í þeim hópi sem varð frekar dapur að koma að þessari dagskrá óbreyttri hér í dag eftir það sem á undan er gengið. Að vísu bar það til tíðinda um helgina að hæstv. forsætisráðherra kom í leitirnar, sem búið var að auglýsa mikið eftir og óska eftir til umræðna á þinginu. Hann kom í leitirnar í fjölmiðlum og var þar með ýmsar skeytasendingar og útlistanir sem beindust að þjóðinni, verkalýðshreyfingunni og stjórnarandstöðunni. Hann reyndi að vísu að éta eitthvað af því ofan í sig aftur í morgun. Maður spyr sig: Með hverjum er hæstv. forsætisráðherra í liði? Það er ekki þjóðin. Það er ekki verkalýðshreyfingin eða aðilar vinnumarkaðarins. Það er alla vega ekki stjórnarandstaðan. Hann skorar endalaust sjálfsmörk. Ég held að stjórnarliðið þurfi að fara að setja mann á hæstv. forsætisráðherra í vörninni svo að hann skori ekki endalaust í eigið mark. Það verður einfaldlega að fara að gera það. Ef einhvers staðar er í gangi rof á milli veruleika og skynjunar þá er það hjá forsætisráðherra sem les svona í stöðuna, að ætla að bæta um betur yfir helgina með því að henda sprengjum í allar áttir. Herra forseti. Það [[Forseti hringir.]]verður einhvern veginn að fara að koma böndum á þetta ástand [[Forseti hringir.]]og það verður að takast þrátt fyrir forsætisráðherra þjóðarinnar [[Forseti hringir.]]en ekki vegna hans.
Virðulegur forseti. Hvað er í gangi? spurði ég áðan. Hvað útskýrir þessa þvermóðsku og stífni í stjórn þingsins? Ég hef ákveðna kenningu. Það hefur vakið eftirtekt og athygli mína og fleiri að frá þessari ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutanum hafa komið mjög fá frumvörp sem er að sumu leyti ágætt en að mörgu leyti líka mjög bagalegt í ljósi ástandsins sem er í samfélaginu. Núna hefur starfsáætlun verið tekin úr gildi. Það held ég að sé ekki í grunninn út af því að við erum að deila um rammaáætlun, það er bara vegna þess að málin sem ríkisstjórnin hefur þó lagt fram þau eru ekki komin úr nefnd. Það eru 46 stjórnarfrumvörp enn í nefnd. Í nefndum er ekkert verið að ræða fundarstjórn forseta eða neitt slíkt, þar er fólk bara að vinna. Af hverju er þetta ekki komið úr nefndum? Það eru einungis 22 mismikilvæg mál frá ríkisstjórninni sem bíða afgreiðslu. Staðreyndin er sú að það er upplausnarástand í samfélaginu. Ríkisstjórnin er ekki að gera neitt. Frá henni hefur ekkert komið. Hún er nakin. Þessi deila hérna [[Forseti hringir.]]er notuð til að breiða yfir þá staðreynd. [[Forseti hringir.]]Þannig að við erum bara hérna í einhverjum [[Forseti hringir.]]leikþætti.
Herra forseti. Á miðnætti hefst verkfall hjúkrunarfræðinga við Landspítalann. Það kemur ofan í verkfall sem nú hefur staðið á áttundu viku hjá mörgum fagstéttum innan sjúkrahússins. Við höfum síðastliðnar tvær vikur verið að ræða tillögu sem ætti ekki að vera hér á dagskrá, en höfum ítrekað óskað eftir skýrslu frá forsætisráðherra um stöðuna á vinnumarkaði svo að við getum rætt við hann í þingsal um með hvaða hætti ríkisstjórnin er að taka á þessu ástandi. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki látið svo lítið að verða við þessari bón en flutti pistil á útvarpsstöðinni Bylgjunni og var svo í viðtali á eftir. Ég legg til, hæstv. forseti, að til varnar þinginu fari forseti fram á það áður en forsætisráðherra hleypur úr húsi hér á eftir að hann flytji okkur slíka skýrslu. Hann getur gert það á morgun sem er fyrsti dagur verkfalls hjúkrunarfræðinga.
Virðulegur forseti. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson lýkur gjarnan þingræðum sínum á því að segja að að endingu leggi hann til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir. Það hefði verið mjög æskilegt í morgun að geta orðið vitni að fundi atvinnuveganefndar þannig að allir hefðu getað verið á sömu blaðsíðu gagnvart þeim upplýsingum sem þar komu fram, ekki síst stjórnarmeirihlutinn. Mér skilst að þar hafi komið fram mjög skýrum stöfum að verkefnisstjórn mundi geta lokið yfirferð yfir þá virkjunarkosti sem út af standa í september árið 2016. Mér skilst að Landsvirkjun hafi greint frá því að hún gæti ekki hafið vinnu við virkjun númer 2, þ.e. virkjun eftir Hvammsvirkjun, Holtavirkjun, fyrr en árið 2018, eftir þrjú ár. Maður hlýtur því að spyrja sig hvað stjórnarmeirihlutanum liggi eiginlega á. Af hverju þurfa stjórnarliðar að klára að skila Holtavirkjun inn í nýtingarflokk núna þegar árið er 2015? Þeir hafa heilt ár og rúmlega það til þess að bíða eftir [[Forseti hringir.]]niðurstöðu verkefnisstjórnar. [[Forseti hringir.]]Þetta er óskiljanlegt.
Hæstv. forseti. Í gær kíkti ég inn á Alþingisvefinn til að kanna dagskrá þingsins í dag og ég verð að viðurkenna að það kom svona ákveðin von í hjarta þegar ég sá að dagskráin hafði ekki verið tilkynnt, nú væri einhver vinna í gangi til að reyna að finna lausn á því hvernig við kæmumst út úr þeirri pattstöðu sem er í þinginu. Sú von brást. Við sjáum sömu dagskrána, sömu málin í sömu röð frá hæstv. forseta og við fáum ekki að ræða verkföllin eða ástandið þar, við verðum bara að hlusta á misvísandi upplýsingar í fjölmiðlum. Forsætisráðherrann segir að til greina komi að hækka skatta og það verður til þess að Morgunblaðið tekur viðtal við hæstv. fjármálaráðherra sem segist alls ekki ætla að hækka skatta, frekar þurfi að lækka skatta, það sé hluti af aðgerðum. Hér situr Alþingi Íslendinga, 63 þingmenn, og það er eins og að horfa á borðtennisleik [[Forseti hringir.]]á meðan þingmenn hlusta á yfirlýsingar frá hæstv. ráðherrum um það hvað eigi að gera, en þeir halda þinginu algjörlega frá umræðu.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa komið upp í ræðustól og lýst yfir vonbrigðum með það að hér hafi ekkert gerst í þessu þriggja daga helgarfríi sem við erum nú að koma úr. Ég trúði satt að segja ekki öðru en að hv. þingmenn settust niður undir stjórn hæstv. forseta og reyndu að koma með einhverja lausn. Það eru mér því alveg gríðarleg vonbrigði að við skulum vera hér aftur samankomin á nákvæmlega sama stað að því er virðist og við skildum við á föstudaginn. Mér finnst þó nokkur huggun í því að hæstv. forseti ætli að gera hlé á fundi á eftir svo það sé í það minnsta hægt að halda þingflokksfundi og fara yfir stöðuna. Ég held að ég geti talað fyrir hönd okkar ansi margra þegar við segjum að þessu áttum við hreinlega ekki von á, að við mundum hittast hér á þriðjudeginum og málin stæðu svona.
Forseti vill bara árétta að frá því var greint að hér verður hálftímahlé til þingflokksfunda eftir óundirbúnar fyrirspurnir.
Virðulegi forseti. Förum aðeins yfir tímaásana í þessu. Það hefur komið fram að ef stjórnarmeirihlutinn hefði ekki lagt í þennan leiðangur væru líkur á því að Hvammsvirkjun hefði verið samþykkt hér í desember síðastliðnum. Eftir níu mánuði samkvæmt auglýstri tímaáætlun verkefnisstjórnar rammaáætlunar á netinu munu faghópar skila næstu umferð, þ.e. þriðju umferð af röðun verkefnisstjórnar rammaáætlunar, tæplega 30 kostum. Í framhaldinu af því mun verkefnisstjórnin taka þá og flokka og skila til ráðherra sem síðan á haustþinginu á eftir getur lagt þá fram til þings. Síðan kom líka fram í morgun að Landsvirkjun segir sjálf að í næsta kost á eftir Hvammsvirkjun geti hún ekki ráðist fyrr en á árinu 2018. Ég spyr mig: Hvernig skynjar stjórnarmeirihlutinn þennan [[Forseti hringir.]]veruleika miðað við það af hve miklu offorsi hann gengur hér fram og ákveður að hunsa alla umræðu um stóru málin á meðan?
Herra forseti. Ýmislegt kom fram á fundi atvinnuveganefndar og hefði ég talið að gert yrði ráð fyrir því að við gætum farið yfir það með okkar fólki strax eftir þann fund til þess að vinna úr því, að það væri þá einhver tilgangur með þessum fundi sem ég vona enn að hafi staðið til, að við værum að leita lausna. Í mínum huga var það skýrt eins og hjá Landsvirkjun að Landsvirkjun telur að við eigum að fara eftir lögformlegu ferli rammaáætlunar svo það liggur fyrir. Hún gerði grein fyrir því hverjir hefðu áhuga á að kaupa orku af Landsvirkjun og taldi upp ýmsar sviðsmyndir. Þar á meðal er áburðarverksmiðja upp á 300 megavött og álver í Helguvík upp á rúm 600 megavött. Eru þetta þær sviðsmyndir sem við viljum horfa til? [[Forseti hringir.]]Ég held varla.
Herra forseti. Maður spyr sig hvað landsmenn vildu fá að ræða núna. Hvað vilja þeir fá að heyra, sér í lagi eftir helgina? Mundu þeir ekki vilja fá að heyra um rammaáætlun? Nei, djók, kannski mundu þeir vilja fá að heyra um stöðuna á vinnumarkaði, sér í lagi í ljósi ummæla hæstv. forsætisráðherra um helgina. Við höfum ítrekað kallað eftir því að hæstv. forsætisráðherra gefi þinginu skýrslu. Það er alveg hægt að setja slíkt á dagskrá, þá bara á undan þessari rammaáætlunarhysteríu, um að halda áfram með hana hér í staðinn fyrir að forseti gefi þau skýru skilaboð til deilandi aðila að þetta fari ekki á dagskrá. Við gætum að minnsta kosti gert pásu á þessari dagskrá og farið að vinna að þarfari málum þangað til menn hafa komið sér saman um eitthvað. Að sjálfsögðu er til lausn á þessari deilu, en menn virðast bara ekkert vera að hittast. Forseti hefði einmitt fyrir helgina getað sett mönnum stólinn fyrir dyrnar og sagt: Þið þurfið að hittast, ég ætla ekki að taka þetta á dagskrá í þinginu fyrr en þið eruð komin með einhverja áætlun um það hvernig þið ætlið að ná sáttum. Það hefði forseti getað gert og forseti getur líka sett það á dagskrá að forsætisráðherra komi hingað og gefi okkur skýrslu um það sem er að gerast á vinnumarkaðnum og hvernig hann sjái [[Forseti hringir.]]að hægt sé að leysa þá deilu.
Virðulegur forseti. Það hefur verið okkur öllum mikil ráðgáta hvernig í ósköpunum stendur á því að stjórnarmeirihlutinn vildi hafa rammaáætlun á dagskrá í þinginu. Svarið varð auðvitað öllum ljóst um helgina. Ástæðan er augljós, stjórnarmeirihlutinn vill koma í veg fyrir að forsætisráðherra sé hér að ræða um kjarasamninga eða það sem máli skiptir, enda sjá allir að það er betra að sleppa því. Ég þakka forseta fyrir að gefa tíma til þingflokksfunda á eftir. Ég held að það sé gagnlegt að menn ráði ráðum sínum en ég árétta fyrri hvatningu mína um það að menn falli frá því að hafa þetta mál á dagskrá og vek athygli á grafarþögn stjórnarliða. Enginn þeirra reynir að koma í ræðustól og verja það ástand sem skapað hefur verið eða þann málatilbúnað sem [[Forseti hringir.]]er hér.
Herra forseti. Það er ekki ofsögum sagt, eins og kom fram í fjölmiðlum um helgina, að ráðherrarnir tala út og suður, þ.e. hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra. Þegar talað er um samningsumboð segir samningsaðilinn af hálfu ríkisins að hann sæki umboð sitt til fjármálaráðherra en ekki forsætisráðherra sökum þess hvernig sá síðarnefndi talaði í fjölmiðlum. Þetta er bara eitt af mörgu sem komið hefur fram. Ég upplifi að við séum í biðsal, ekki í þingsal, vegna þess að ríkisstjórnin er ekki búin að vinna málin sín þannig að hún geti komið með þau inn til þings, þau sem eiga að skipta einhverju máli, hvort heldur er í kjaraviðræðum eða einhverju öðru slíku eða við afnám hafta. Á meðan bíðum við og erum höfð að leiksoppum með því að hafa þetta mál á dagskrá alla daga. Ég fagna því ef settur umhverfisráðherra hefur hugmyndir uppi um að heyra í þingflokksformönnum til að leita að lausn mála. Ég vona að hann geri það. Svo minni ég á að í dag ætlar fólkið að tala á Austurvelli, [[Forseti hringir.]]m.a. við forsætisráðherra.
Herra forseti. Ég er sannfærður um að ef hæstv. forseti legðist yfir þetta deilumál með forustumönnum andstæðra skoðanahópa í þinginu fyndist lausn. Í fyrsta lagi hefur komið skýrt fram hér að þær upplýsingar sem voru birtar í atvinnuveganefnd í morgun sýna að Landsvirkjun hyggst ekki ráðast í Holtavirkjun fyrr en árið 2018, löngu eftir að 26 kostir eru komnir fram og afgreiddir hjá verkefnisstjórninni. Í öðru lagi væri hollt fyrir alla að skoða hvað stendur út af hjá verkefnisstjórninni. Það hef ég gert. Þá kemur í ljós að það er í rauninni þrennt, í fyrsta lagi skilgreining á tilteknum rannsóknum sem ekki eru viðamiklar, í öðru lagi eftirlitsáætlun af hálfu Landsvirkjunar og í þriðja lagi viðbrögð Landsvirkjunar við því til hvaða aðgerða hún muni grípa ef mótvægisaðgerðirnar duga ekki. Mér finnst mjög einfalt að skoða þetta mál og finna á því lausn og það er hægt að gera tiltölulega hratt.
Virðulegi forseti. Miðað við þær upplýsingar sem komu fram í hv. atvinnuveganefnd í morgun og sömuleiðis þá umræðu sem átt hefur sér stað hér í dag og miðað við allan þennan málatilbúnað og miðað við allan þann tíma sem við höfum eytt í þinginu til að ræða þetta mál og miðað við stöðuna á vinnumarkaðnum og yfirvofandi vandamál sem eru bein afleiðing af því verður maður að velta fyrir sér af hverju. Af hverju heimtar hæstv. ríkisstjórn að þetta mál sé á dagskrá? Það eina sem mér dettur í hug eftir allan þennan tíma og þessa umræðu og þessar upplýsingar er að þetta sé gert gagngert til að sóa tíma þingsins í fyrsta lagi og í öðru lagi til að kenna þinginu um þannig að hægt sé að benda á þingið og segja: Sjáið hvað minni hlutinn er vondur, hann er bara að eyða tíma í þetta á meðan við erum að reyna að redda einhverjum öðrum verkefnum, sem ríkisstjórnin vitaskuld er ekki að gera eftir því sem við fáum best séð. Leiðrétti mig hver sem betur getur en komið þá í pontu og ræðið það frekar en það bölvaða mál sem hér er á dagskrá.
Herra forseti. Ég held að vandi okkar við að ná hér saman eða komast eitthvað áfram með störf þingsins holdgerist í tveimur mönnum umfram aðra, þ.e. hæstv. forsætisráðherra sem veður hér um eins og krakki með bensínbrúsa og eldspýtur og kveikir elda úti um allt og síðan formanni atvinnuveganefndar sem sendir enn tóninn, nú í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins. Ef einhvers staðar er rof á milli veruleika og skynjunar er það líka hjá hv. þingmanni því að hann gerir breytingartillögu meiri hlutans að viðmiði og telur þar með ekki stjórnartillöguna eins og hún kom fram. Nei, viðmiðið er breytingartillagan, óþingtæka og fáránlega breytingartillagan frá honum sjálfum, og þar með er meiri hlutinn orðinn alveg sérstaklega sanngjarn og hefur teygt sig langt með því að falla frá Hagavatnsvirkjun. Þannig eru málin sett upp, öll sökin sett á aðra, vottar hvergi fyrir sjálfsgagnrýni og fyrirsögn fréttarinnar er, höfð beint eftir hv. þingmanni: Málsmeðferð - hvers? Ekki hans sjálfs, ekki meiri hlutans, nei, málsmeðferð minni hlutans er til skammar. Hvernig komumst við nú áfram, herra forseti, með oddvita [[Forseti hringir.]]af þessu tagi? Ég held að það sé alveg ljóst að það þarf að tryggja að hvorki formaður atvinnuveganefndar né hæstv. forsætisráðherra komi nálægt viðræðum um samninga um þinghaldið.
Virðulegi forseti. Mig langar bara til að vekja athygli á því að við höfum staðið í þessu strögli hér sem sumir kalla málþóf, en ég kalla mótmæli, til að styðja við tillögu umhverfisráðherra. Það er það sem minni hlutinn á þingi hefur verið að gera. Við erum að styðja við tillögu umhverfisráðherra vegna þess að umhverfisráðherra mat rétt, hvort sem það er rétt orðalag eða ekki, lögin um það hvernig rammaáætlun á að ganga fram og ákvörðun um hana. Annars vegar mat hann það eða skildi það rétt og lagði tillöguna fram samkvæmt því og síðan þó að hann hefði kannski viljað gera eitthvað annað mat hann þingið rétt, hann mat hvað mundi gerast hérna ef ólánstillaga eins og sú sem meiri hluti atvinnuveganefndar lagði fram yrði lögð fram. Þess vegna var [[Forseti hringir.]]umhverfisráðherra mjög skynsamur og ég vona að það fari að komast einhver lausn í þetta mál.
Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Virðulegi forseti. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það alvarlega ástand sem nú er á vinnumarkaði og versnar dag frá degi. Við blasir verkfall hjúkrunarfræðinga í kvöld og velferð sjúkra er komin í algert uppnám. Hvarvetna sem maður kemur hefur fólk alvarlegar áhyggjur af stöðunni á vinnumarkaði og þeim afleiðingum sem stórfelld verkföll munu hafa fyrir efnahagslífið, atvinnu fólks og velferð okkar allra. Við þær aðstæður skiptir auðvitað máli að leggja gott til. Hæstv. forsætisráðherra afrekaði það um helgina að fara þrisvar sinnum í viðtöl, ef mér telst rétt til, og ná í öll skiptin að spilla fyrir þeim tilraunum sem þó eru í gangi á vinnumarkaðnum til þess að leita lausnar. Það var orðið sjálfstætt fréttaefni hjá fjölmiðlum undir lok helgarinnar að inna menn eftir viðbrögðum við síðustu tilraunum hæstv. forsætisráðherra til að spilla fyrir viðræðunum. Ég vil þess vegna gefa hæstv. forsætisráðherra tækifæri núna til þess að leggja gott til, ég held að við viljum öll leysa úr þessum vanda. Við í Samfylkingunni höfum lagt áherslu á nokkur atriði sem hljóta að vera til þess fallin að greiða fyrir lausn við þessar aðstæður: Að setja lágtekju- og millitekjufólk í forgang með breytingum á skattkerfinu, aðstoða leigjendur með meira framboð á leiguhúsnæði og hærri húsaleigubótum, verðleggja makrílinn með sanngjörnum hætti og aðrar sameiginlegar auðlindir okkar þannig að þjóðin fái réttláta hlutdeild í þeim hagnaði, og auðvelda litlum og meðalstórum fyrirtækjum að hækka laun og ráða fleira fólk með lækkun tryggingagjalds. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er ekki einhver grunnur í þessum hugmyndum sem við gætum náð saman um? Er ekki mikilvægt fyrir okkur að reyna hér þvert á flokka að leggja grunn að góðri lausn á þeim erfiða vanda sem upp er kominn?
Virðulegur forseti. Markmiðið er einmitt að leggja grunn að góðri lausn. Þess vegna hefur ríkið verið tilbúið til að skoða ýmsar ólíkar nálganir, meðal annars sum þeirra atriða sem hv. þingmaður nefndi hér, en ávallt nefnt það í því samhengi að aðkoma þyrfti að vera til þess fallin að gera kjarasamningana betri, að gera niðurstöðuna betri fyrir launþega. Af því að hv. þingmaður nefndi hér hjúkrunarfræðinga sérstaklega hljótum við að vera sammála um að við þurfum á því að halda að búa íslenskum hjúkrunarfræðingum þau kjör og þær starfsaðstæður hér á Íslandi að við höldum í þetta fólk, missum það ekki úr landi. Stór hluti af því hlýtur að vera sá að koma í veg fyrir að hugsanlegar kjarabætur, hugsanlegar launahækkanir, í þeim samningum sem nú standa yfir verði étnir upp af verðbólgu. Þess vegna leggjum við svo mikla áherslu á að niðurstaðan verði til þess fallin að skapa raunverulegar kjarabætur, því að ef aðilar vinnumarkaðarins eða viðsemjendur missa þetta út í það að efnahagsástandið þróist til verri vegar, að verðbólgan fari af stað, bitnar það á stéttum eins og hjúkrunarfræðingum sem munu þá tapa á þeirri þróun, bæði beint með því að tekjurnar verða minna virði og með því að skuldirnar hækka, allt verður dýrara. Það er ekki til þess fallið að búa þessu fólki starfsöryggi eða góða vinnuaðstöðu á Íslandi. Þess vegna hlýtur sameiginlegt markmið okkar allra að vera að niðurstaða þessara viðræðna leiði til raunverulegra kjarabóta.
Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hæstv. forsætisráðherra að það er mjög mikilvægt að afleiðingin af óróanum á vinnumarkaðnum núna verði ekki óðaverðbólga og það þurfa allir að leggja sitt af mörkum í því efni, ekki bara þeir sem nú eru með opna samninga, heldur líka ríkisstjórn. Vegna þess hvernig hæstv. forsætisráðherra hagaði orðum sínum er líka óhjákvæmilegt að svara honum með því að segja: Jú, en það er ekki þannig að hjúkrunarfræðingar einir beri ábyrgð á því að koma í veg fyrir verðbólgu eða að þeir einir séu nú með opna samninga. Það eru auðvitað ákvarðanir ríkisstjórnarinnar sem hafa valdið því að við fáum ekki hámarksarð af auðlindum okkar til almennings, að við högum ekki skattheimtunni með eins sanngjörnum hætti og við gætum verið að gera, það eru þær ákvarðanir sem valda óróa og reiði. Nú eru mörg þúsund manns búin að boða sig á mótmæli klukkan fimm í dag. Þegar horft er á [[Forseti hringir.]]hvað fólk segist vilja mótmæla þá er það spilling, [[Forseti hringir.]]það er ákvörðunin [[Forseti hringir.]]um að gefa makrílinn og það er óánægja með launaójöfnuð í samfélaginu. Það eru staðreyndir [[Forseti hringir.]]sem hæstv. forsætisráðherra verður að taka alvarlega.
Virðulegur forseti. Ef hv. þingmaður hefur áhuga á staðreyndum skal ég nefna hér tvær að minnsta kosti: Tekjuöfnuður á Íslandi er einhver sá mesti í heimi og hefur aukist, jöfnuðurinn hefur aukist í tíð þessarar ríkisstjórnar og aðkoma stjórnvalda að samningum nú verður að öllum líkindum til þess fallinn að auka enn jöfnuð. Ef hv. þingmaður hefur áhuga á fleiri staðreyndum má benda honum á að það er ekki aðeins rangt, það er beinlínis ósvífið og óheiðarlegt að halda því fram að arður okkar af auðlindum hafi minnkað. Arður samfélagsins af sjávarútvegi, af því ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður hafi ekki síst verið að vísa til þess, hefur aldrei verið meiri en nú. Það hefur forðað þeim fjöldagjaldþrotum sem orðið hefði ella. Talandi um staðreyndir, virðulegur forseti. Það er staðreynd sem legið hefur fyrir lengi og var áréttuð fyrir þremur vikum af formanni samninganefndar ríkisins að að sjálfsögðu þyrftu menn að sjá í hvað stefndi á almenna markaðnum áður en hægt væri að semja á opinbera markaðnum um [[Forseti hringir.]]um miklu meiri hækkanir en lagt hefur verið upp með. Það eru allt staðreyndir, virðulegur [[Forseti hringir.]]forseti. Og það væri gagn að því ef hv. þingmaður vill leggja gott til eins og hann heldur hér [[Forseti hringir.]]fram, að hann tæki mark á staðreyndum.
Herra forseti. Þau skrýtnu tíðindi hafa orðið að fjölmiðlar hafa undir höndum kostnaðarmat fjármála- og efnahagsráðuneytisins á frumvarpi hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um húsnæðisbótakerfi. Samkvæmt fregnum fjölmiðla hefur fjármála- og efnahagsráðuneytið gert veigamiklar athugasemdir við frumvarp hæstv. ráðherra, meðal annars að frumvarpið, verði það að lögum, muni fyrst og fremst gagnast tekjuhærri fjölskyldum en ekki hinum tekjulægri, sem er þó hinn yfirlýsti tilgangur hæstv. ráðherra sem hún hefur lýst bæði hér á þingi og annars staðar. Hins vegar eru gerðar athugasemdir samkvæmt fréttum fjölmiðla við frumvarpið um að endurskoða þurfi lög um tekjustofna sveitarfélaga eða gera breytingar á viðbótargreiðslum ríkisins í jöfnunarsjóð til þess að frumvarpið megi verða að lögum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, sem átti hér ágæta umræðu um sjónarmið sín í húsnæðismálum í síðustu viku í sérstakri umræðu, hvort hún sé sammála þeim sjónarmiðum sem við heyrum af í kostnaðarmati fjármála- og efnahagsráðuneytisins, þ.e. sammála því að frumvarpið nái ekki sínu yfirlýsta markmiði, og að þess vegna sé verið að vinna áfram í frumvarpinu. Er verið að vinna áfram í frumvarpinu til að koma til móts við athugasemdir af þessum toga? Ef hæstv. ráðherra er ekki sammála þessum athugasemdum, eigum við þá von á því að sjá frumvarpið í þinginu núna í vor þannig að við, hv. þingmenn, getum áttað okkur betur á því hvað felst í frumvarpinu eða eigum við von á því að það verði áfram í vinnslu og við munum hugsanlega ekki sjá það fyrr en á næsta þingi? Ef marka má þessar fréttir fjölmiðla, og nú getur hæstv. ráðherra nýtt hér tækifærið og leiðrétt það ef það er ekki rétt með farið að þetta séu athugasemdir frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu við þetta frumvarp, eigum við þá við von á því að sjá frumvarpið [[Forseti hringir.]]í óbreyttri mynd hér á þinginu?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir fyrirspurnina. Eins og hv. þingmaður þekkir ágætlega hefur verið unnið töluvert lengi að frumvarpi um breyttan húsnæðisstuðning í velferðarráðuneytinu. Það frumvarp sem nú er til skoðunar og unnið hefur verið að er í samræmi við þær tillögur sem fram komu hjá verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála og þann viðauka sem fylgdi sérstaklega með þeirra skýrslu, og það er líka í samræmi við niðurstöðu fjölskipaðrar nefndar sem starfaði á síðasta kjörtímabili varðandi breytt fyrirkomulag húsnæðisstuðnings. Varðandi það sem fjallað hefur verið um að undanförnu held ég að það sé mjög mikilvægt að hafa það í huga að menn hafa ekki séð frumvarpið í heild sinni. Þarna er sleppt mikilvægum forsendum sem liggja að baki útreikningi húsnæðisbóta. Vegur þar þyngst að lagt er til að grunnbætur hækki verulega og að frítekjumarkið hækki einnig þar sem aukið tillit er tekið til fjölskyldustærðar. Með því erum við bregðast við þeirri staðreynd að húsnæðiskostnaður fólks á leigumarkaði sem hlutfall af tekjum hefur hækkað verulega síðustu ár á meðan húsnæðiskostnaður fólks í eigin húsnæði hefur lækkað og að leigjendum hefur fjölgað umtalsvert, þeir eru núna 2015 í tæpum 25% af heimilum landsins. Fjölgun leigjenda á almennum markaði er því mest í hópi þeirra tekjulægstu og með hækkun grunnbóta er stuðningur við þá aukinn umtalsvert. En jafnframt er leitast við að koma til móts við stærri hóp leigjenda sem ber aukinn húsnæðiskostnað vegna fjölskyldustærðar. Þó að frumvarpinu sé einkum ætlað að auka húsnæðisstuðning við tekjulágar fjölskyldur og einstaklinga er markmiðið jafnframt að jafna opinberan húsnæðisstuðning við ólík búsetuform, eins og ég hef margítrekað hér. [[Forseti hringir.]]Það mun þýða að stærri hópur mun eiga rétt á nýjum húsnæðisbótum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að skýra sýn sína á þetta mál. Ég skil hana þannig að sú niðurstaða fjármála- og efnahagsráðuneytisins að frumvarpið gagnist fyrst og fremst hinum tekjuhærri umfram hina tekjulægri - hæstv ráðherra talar hér um að frumvarpið gagnist stærri hópi en áður, en fyrst og síðast hinum tekjulægri. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur látið hafa það eftir sér að húsnæðismálin geti verið mikilvægur liður í aðgerðum á vinnumarkaði. Eigi að síður heyrum við um það í umsögn þess sama ráðuneytis að það sé gríðarleg vinna eftir, það eigi eftir að breyta lögum um tekjustofna sveitarfélaga, fara í breytingar á jöfnunarsjóði og annað slíkt. Er þetta eitthvað sem hæstv. ráðherra hefur unnið að? Er þetta vinna sem er eftir? Ég spurði líka hæstv. ráðherra: Munum við sjá þetta frumvarp núna á þessu þingi? Ég held að það sé orðið mjög brýnt að við fáum skýr svör um hvort frumvarp hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra komi inn á þetta þing.
Virðulegi forseti. Ég þakka enn á ný spurningarnar og ítrekun á fyrri spurningum. Komið hefur fram, bæði frá hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra og mér, að breytingar á húsnæðiskerfinu geta verið mikilvægur þáttur í að liðka fyrir kjarasamningum, að bregðast við þeirri erfiðu stöðu sem er á vinnumarkaðnum. Um það erum við öll sammála í ríkisstjórninni. Það ríkir því algjör einhugur hjá okkur um hvernig nálgast ber þessi mál. Við eigum að nýta tækifærið til að stuðla að góðri niðurstöðu í þessari erfiðu stöðu og bæta um leið stöðu heimilanna. Einnig hefur komið fram, bæði hér í þingi og annars staðar, að unnið er að því í samráðshópi við aðila vinnumarkaðarins og Sambands íslenskra sveitarfélaga að ná saman um þær aðgerðir sem við ætlum að fara í varðandi húsnæðismálin. Ég hef sagt varðandi það frumvarp [[Forseti hringir.]]sem við erum með í höndunum að það gæti komið fram hér, við skulum vona að það komi fram sem fyrst. En hvað varðar breytingar á lögum um jöfnunarsjóð er ýmislegt annað sem þarf að ræða við sveitarfélögin varðandi tekjustofna þeirra og það verður væntanlega eitt af því sem mun þá koma inn á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins.
Virðulegur forseti. Mig langar að beina spurningu til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, ekki tengda þeim málaflokkum heldur því máli sem tröllríður umræðu á þinginu í dag, þ.e. rammaáætlun. Það er kannski einum of að segja að hæstv. ráðherra beri ábyrgð á því ástandi sem er hérna í þinginu, en hann er að minnsta kosti flutningsmaður þeirrar tillögu sem er til umfjöllunar þar sem lagt er til að Hvammsvirkjun verði flutt úr biðflokki í nýtingu á grundvelli tillagna frá verkefnisstjórn. Hæstv. ráðherra rökstyður það mjög vel í þingsályktunartillögu sinni og greinargerð með henni hvers vegna hann leggur eingöngu til að þessi umræddi virkjunarkostur verði fluttur til, þ.e. vegna skorts á gögnum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort meginforsendan sem birtist í greinargerð með þingsályktunartillögunni sé ekki enn til staðar, þ.e. að enn sé skortur á nauðsynlegum gögnum. Mig langar líka að fá almennt mat ráðherrans á þeim breytingartillögum sem lagðar hafa verið fram af meiri hluta atvinnuveganefndar, hvort þær séu í samræmi við anda laganna um rammaáætlun og hvort það sé æskilegt að þingið geri svo stórháttaðar breytingar á tillögu sem hefur farið í gegnum allt ferlið þannig að þrír virkjunarkostir af fjórum sem um ræðir í tillögunni hafi ekki farið í gegnum jafn veigamikla skoðun og athugun og sá sem hæstv. ráðherra lagði til á haustdögum að yrði fluttur úr biðflokki yfir í nýtingarflokk.
Virðulegi forseti. Eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda þá er málaflokkurinn ekki lengur í mínum höndum. Það er rétt hjá fyrirspyrjanda að í haust þegar málið kom inn í þingið lagði ég til að einn kostur, sem verkefnisstjórnin lagði til að yrði fluttur í nýtingarflokk, yrði jafnframt sá hluti af þingsályktunartillögunni sem sá ráðherra flutti. Ástæðan er sú að lagaramminn í kringum það hvernig framkvæmdarvaldið getur hagað sér er nokkuð skýr eins og menn þekkja og til þess að ráðherra gerði breytingar á því hefði þurft að leggja til einhverja breytingu eftir athugun í ráðuneytinu, ný gögn sem sannarlega hafa komið fram síðan og fleiri kosti. Það var valkostur. Þá þarf það jafnframt að fara í 12 vikna umsagnarferli þannig að mín skoðun og afstaða þá og hún hefur ekkert breyst var sú að lögin hvað varðar verklag framkvæmdarvaldsins séu mjög skýr. Ég taldi að það væri mikilvægara að fá málið inn í þingið en að bíða eftir þessu 12 vikna umsagnarferli og fá málið kannski fyrst núna inn í þingið. Hins vegar er lagaramminn er varðar meðferð þingsins allt annar. Þar eru jú fyrst og fremst þingsköp og þingið getur auðvitað tekið þær ákvarðanir sem það nánast vill eins og við þekkjum og gerir í ótal málum. Þess vegna hef ég ekki gert neinar athugasemdir við það að þingnefndin sem slík leggi til fleiri kosti enda hafi hún til þess upplýsingar, sem hún hefur þá meðal annars aflað á nefndafundum og með umsögnum, um að það sé ekkert að því að leggja til fleiri kosti. Það hafa komið fram nýjar upplýsingar, [[Forseti hringir.]]bæði frá virkjunarhöfum og frá ýmsum umsagnaraðilum, [[Forseti hringir.]]sem styrkja þá vegferð [[Forseti hringir.]]þingnefndarinnar.
Virðulegur forseti. Þess vegna er spurt: Telur hæstv. ráðherra það samræmast anda laganna að gera svo stórkostlegar breytingar í þinginu, burt séð frá því hvort það sé lagatæknilega framkvæmanlegt í krafti þingskapa að gerðar séu margháttaðar breytingartillögur, gríðarlega veigamiklar? Lögin hafa ákveðið meginmarkmið, þ.e. að svona hlutir séu afgreiddir í sátt, eins mikilli sátt og mögulegt er. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra um það sem fram kom á fundi atvinnuveganefndar í morgun, að Landsvirkjun gæti ekki hafið vinnu við Holtavirkjun, virkjun númer 2 samkvæmt tillögu atvinnuveganefndar, fyrr en eftir þrjú ár og að verkefnisstjórnin gæti lokið skoðun sinni á öðrum kostum í september á næsta ári. Hvers vegna liggur okkur svona mikið á? Er ekki rétt, hæstv. ráðherra, að leggja þessa virkjunarkosti til hliðar og gefa [[Forseti hringir.]]verkefnisstjórninni færi á því að ljúka sinni vinnu vegna þess að það mun ekki [[Forseti hringir.]]hafa áhrif á röð [[Forseti hringir.]]framkvæmda?
Virðulegi forseti. Nú er rétt að rifja það upp að verkefnisstjórn rammaáætlunar 2 lagði til að allir þeir virkjunarkostir sem hér er fjallað um, utan Hagavatnsvirkjunar og Hólmsárvirkjunar neðri við Atley, væru í nýtingarflokki. Það var síðan pólitísk ákvörðun síðustu ríkisstjórnar að taka þá kosti út, setja þá í umsagnarferli og rökstyðja það með því að margir hefðu haft eitthvað á móti þessum virkjunum og þær yrðu því teknar út. Við þekkjum það reyndar úr sögubókum. Fyrrverandi utanríkisráðherra benti til að mynda á að þetta hefðu bara verið pólitísk hrossakaup hjá síðustu ríkisstjórn. Það eru vissulega rök fyrir því að búið sé að fjalla um kostina í verkefnisstjórn. Það var gert í rammaáætlun 2. Það er því alveg hægt að halda því fram að verkefnisstjórn hafi fjallað um þetta í kringum rammaáætlun. Sátt, það var auðvitað engin sátt hérna á síðasta kjörtímabili. Eftir langar umræður náðist að lokum sú niðurstaða að meiri hlutinn fékk sínu framgengt og núna [[Forseti hringir.]]erum við að fjalla um þetta enn og aftur [[Forseti hringir.]]á svipaðan hátt. Það eru átök um málið og það er eðlilegt að menn finni einhverja lausn á því. [[Forseti hringir.]]En það er ekki hægt að halda því fram að það hafi ekki verið stunduð [[Forseti hringir.]]fagleg vinnubrögð á leiðinni.
Virðulegi forseti. Eins og hæstv. ráðherra veit sjálfsagt eru yfirvofandi fleiri verkföll og eins og hæstv. ráðherra veit sjálfsagt líka er það ástand þegar farið að hafa neikvæð áhrif á vinnumarkaðinn. Það sem mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra um er hvort eitthvað hafi verið rætt í ríkisstjórn eða eitthvað gert til þess að bregðast við því að þessi mikilvægasta atvinnugrein landsins, eða í það minnsta ein af þeim allra mikilvægustu, verði fyrir sem minnstum skaða vegna yfirvofandi verkfalla. Eins og hæstv. ráðherra veit sjálfsagt eru málavextir þeir að það þarf ekki meira en nokkurt umtal um komandi verkföll til að það hafi áhrif á ákvörðun erlendra ferðamanna um hvaða áfangastað þeir velja sér. Fólk sér ekki fyrir sér í fríinu að fara að hanga lengi á flugvöllum og hanga lengi neins staðar og eiga í vandræðum með að gera einföldustu hluti vegna verkfalla. Það kemur hingað til þess að fara í frí, ekki til þess að vinna hér með okkur gegn verkföllum eða að kjarabótum eða neinu slíku, þannig að það hefur mjög neikvæð áhrif á ferðaþjónustuna. Ferðaþjónustan er nýr iðnaður sem þolir ekki endilega mörg áföll. Mörg lítil fyrirtæki þola ekki mörg áföll. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé kominn tími til þess í fyrsta lagi að hið háa Alþingi taki sig til og ræði málin með það að markmiði að takmarka eftir fremstu getu þann skaða sem yfirstandandi verkföll og komandi verkföll munu hafa á iðnaðinn. En ég velti því líka fyrir mér hvort hæstv. ríkisstjórn sé að gera eitthvað í málaflokknum og sé á einhvern hátt búin undir það að þessi mikilvægi iðnaður verði fyrir teljandi skaða vegna verkfalla sem verður vonandi sem minnstur í nánustu framtíð.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr hér sérstaklega um ferðaþjónustuna og þá stöðu sem þar er uppi vegna yfirvofandi verkfalla og hvort stjórnvöld hafi gert eitthvað sérstakt til þess að bregðast við því. Að mestu leyti er ferðaþjónustan á vegum almenna markaðarins. SA semur að miklu leyti við verkalýðsfélög varðandi ferðaþjónustuna. Hins vegar hafa stjórnvöld, eins og komið hefur fram, lýst sig reiðubúin til þess að koma að þeim samningum á ýmsan hátt, þ.e. við höfum lýst okkur reiðubúin til þess að skoða fjölmarga ólíka þætti en viljað að það sem stjórnvöld leggja til sé til þess fallið að verja hér efnahagslegan stöðugleika, og þá á ég ekki hvað síst við verðlagsstöðugleika, þ.e. stuðli ekki að verðbólgu sem skaðar náttúrlega launþega mest af öllu. Við höfum líka lagt áherslu á að niðurstaða kjarasamninga verði til þess að verja jöfnuð í landinu og auka hann heldur en hitt, og þar af leiðandi stutt þá viðleitni sem notið hefur allmikils stuðnings, heyrist mér, bæði hjá hluta launþega og atvinnurekenda, að sérstaklega þurfi að huga að stöðu þeirra lægst launuðu. Í ferðaþjónustunni eru allmörg störf sem teljast til láglaunastarfa eða eru að minnsta kosti undir meðaltekjum. Þau falla þá undir þá áherslu stjórnvalda að menn reyni sérstaklega að rétta hlut þeirra sem borið hafa minnst úr býtum. Stjórnvöld eru því reiðubúin til að koma þarna að og tilbúin að skoða ýmsar leiðir til þess, en fyrst og fremst viljum við koma í veg fyrir að verðbólga fari úr böndunum vegna þess að það bitnar verst á lágtekjuhópum.
Virðulegi forseti. Svo ég orði það skýrt var ég að þessu sinni ekki að inna hæstv. ráðherra eftir einhverjum lausnum á kjaradeilum innan ferðamannaiðnaðarins. Ég held að erlendum ferðamönnum sé í meginatriðum sama um verðbólgu svo lengi sem þeir telja að gengið sé ekki of óhagstætt. Það sem er hins vegar farið að gerast nú þegar er að ferðamannaiðnaðurinn er farinn að bíða skaða af umtalinu um komandi verkföll og vegna aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar, að því er virðist vera, og auðvitað hins háa Alþingis. Það eitt og sér, þ.e. það sem virðist vera aðgerðaleysi hefur mjög neikvæð áhrif á hvernig erlendir ferðamenn líta á landið. Það sem ég er að reyna að velta upp hérna er að við þurfum að mínu mati einhvers konar viðbragðsáætlun við þeim skaða sem ferðamannaiðnaðurinn verður fyrir, og ég velti fyrir mér viðhorfi hæstv. ráðherra gagnvart því, ekki lausn á verkföllunum sjálfum, heldur viðbragðsáætlun til þess að við getum komið þeim skilaboðum skýrt til erlendra ferðamanna og þeirra fyrirtækja sem sérhæfa sig í ferðamennsku að hér sé í fyrsta lagi eitthvað gert til þess að reyna að forðast verkföll og í öðru lagi að að þeim loknum, eða hvernig sem þetta fer allt saman, sé ríkið reiðubúið til að eiga nógu góð samskipti við [[Forseti hringir.]]aðila ferðamannaiðnaðarins þannig að það sé auðveldara að hvetja erlenda ferðamenn til þess að koma hingað aftur.
Virðulegur forseti. Stjórnvöld hafa sýnt ferðaþjónustunni og markaðssetningu Íslands stuðning á ýmsan hátt og munu gera það áfram og verði þörf á einhverju sérstöku átaki í þeim efnum verða stjórnvöld eflaust enn á ný reiðubúin til þess að taka þátt í því. Mikilvægast er þó að ferðaþjónustufyrirtæki fái þrifist, að við búum þeim það umhverfi hér að þau geti þrifist og geti greitt almennileg laun. Það mikilvægasta í þessu er því að þegar niðurstaða næst í kjarasamningum verði hún til þess fallin annars vegar að gera fyrirtækjunum kleift að starfa hér áfram með þokkalegum árangri og hins vegar að greiða sæmileg laun. Þó að ferðamenn hafi ekki áhyggjur af verðbólgu að mati hv. þingmanns þá tengist verðbólga jú gengi, eins og hann kom aðeins inn á, en við getum ekki litið fyrst og fremst til þess að ferðamenn hafi áhyggjur af verðbólgu eða ekki. Við hljótum að líta til þess að hér sé hægt að búa fólki þau kjör að það geti starfað [[Forseti hringir.]]í ferðaþjónustu og byggt hana upp til framtíðar.
Hæstv. forseti. Það er alvarlegt ástand á leigumarkaði og hefur verið um allnokkra hríð. Leiguverð hefur farið hækkandi, ekki síst vegna skorts á leiguhúsnæði samhliða því sem leigjendum hefur fjölgað. Á meðan þessar aðstæður hafa magnast hefur togstreitan á milli velferðarráðuneytis og fjármálaráðuneytis magnast vegna húsnæðisfrumvarpa félags- og húsnæðismálaráðherra. Það má segja að þessi togstreita sé í raun birtingarmynd af togstreitu á milli stjórnarflokkanna í húsnæðismálum. Eitt ákveðið frumvarp af fjórum um húsnæðisbætur hefur ekki verið afgreitt út úr ríkisstjórn en einhver hefur valið að leka kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins til fjölmiðla. Fram kemur á RÚV, fréttastofunni sem sagt, að ráðuneytið telji að frumvarpið nái ekki markmiði sínu, en markmið húsnæðisbóta átti að vera að jafna stuðning við fólk óháð búsetuformi, auka stuðning við þá tekjulægstu og stuðning við leigjendur á meðaltekjubili sem fá ekki húsaleigubætur en fengju vaxtabætur ef þeir væru í eigin húsnæði. Þá fylgir þessu að fjórða frumvarpið þarf að koma fram, um stofnstyrki, sem ýtir undir fleiri leiguíbúðir og lægri fjármagnskostnað leigufélaga. Þá er verið að tala um félög sem eru rekin án hagnaðarsjónarmiða, sem sagt almannaþjónustufélög. Ég vil byrja á því að spyrja hæstv. ráðherra tveggja spurninga. Fyrst og fremst vil ég spyrja hana hvort túlkun fjármálaráðuneytisins á frumvarpinu sé rétt að hennar mati og hvort gera þurfi breytingar á því til að það nái markmiðum sínum. Hins vegar hvort hún hyggst samþykkja ríkisfjármálaáætlun sem nú liggur fyrir þinginu sem gerir ekki ráð fyrir þeim útgjöldum [[Forseti hringir.]]sem nauðsynleg eru til þess að frumvarpið geti [[Forseti hringir.]]orðið að lögum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir fyrirspurn hennar. Eins og ég fór í gegnum áðan þá er tilgangurinn með frumvarpinu tvíþættur, eins og hv. þingmaður nefndi, þ.e. annars vegar að auka húsnæðisstuðning við tekjulágar fjölskyldur og einstaklinga og hins vegar að jafna opinberan húsnæðisstuðning til að fólk hafi raunverulegt val. Þar erum við að horfa til mikillar fjölgunar fólks sem er í leiguhúsnæði. Árið 2007 voru rúm 15% fjölskyldna í leiguhúsnæði en árið 2013 var hlutfallið komið í tæp 25%. Bæði félagsvísarnir og lífskjararannsókn Hagstofunnar, sem er notuð líka í félagsvísunum, benda til þess að rúm 22% leigjenda á almennum markaði séu undir lágtekjujörkum í samanburði við tæp 6% fjölskyldna í eigin húsnæði. Þarna er verulega mikill munur. Það sem við höfum verið að vinna að er að mæta þessum breytta veruleika á húsnæðismarkaðnum. Þar byggjum við á þeirri miklu vinnu sem hefur verið í gangi á þessu kjörtímabili og þeirri vinnu sem var unnin á síðasta kjörtímabili. Það sem við höfum verið að gera núna í miklu samráði við aðila vinnumarkaðarins er að reyna að ná saman um það hvernig við getum tryggt öllum heimilum öryggi, húsnæðisöryggi. Þetta er gífurlega stórt mál. Það hefur verið fundað mjög oft undanfarnar vikur til þess að ná saman um það hvernig sé best að standa að þessu. Ég tel að frumvarpið eins og það mun koma fram þegar það gerist muni einmitt mæta nákvæmlega þeim atriðum sem ég nefndi og því sem lögð verður áhersla á [[Forseti hringir.]]í þessu mikla samráði [[Forseti hringir.]]innan ráðuneytisins og núna við aðila vinnumarkaðarins. Hvað varðar ríkisfjármálaáætlunina þá [[Forseti hringir.]]geri ég ráð fyrir að hún muni taka breytingum [[Forseti hringir.]]í samræmi við niðurstöðu þess samráðs sem á sér stað í tengslum við kjarasamninga.
Hæstv. forseti. Ríkisfjármálaáætlunin þarf sem sagt að taka breytingum og félags- og húsnæðismálaráðherra telur mat fjármálaráðuneytisins um að frumvarpið nái ekki markmiðum sínum rangt. Það er nú orðið þannig að þegar maður hugsar hvað sé að frétta af ríkisstjórninni þá kveikir maður á útvarpinu, annaðhvort RÚV eða Bylgjunni, því að sjaldnast fáum við upplýsingarnar í þingsal. Það er frekar bagalegt. Þannig var það með húsnæðisfrumvarpið, þetta, eitt af fjórum sem við höfum beðið eftir lengi. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju heldur hún að einhver hafi valið að leka þessu mati í Ríkisútvarpið? Hins vegar langar mig að spyrja hana: Er ekki kominn tími til að félags- og húsnæðismálaráðherra taki stjórn á húsnæðismálaumræðunni og leggi fram frumvarpið hér svo að við getum fjallað um það á þinglegum vettvangi? [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] [[Gripið fram í: Láttu vaða, Eygló!]]
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina. Ég veit ekki hver hefur tekið ákvörðun um að deila kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins. Síðan vil ég ítreka og leggja áherslu á að við erum að vinna að lausn á þessum málum. Við erum að vinna að þeirri lausn í nánu samstarfi við forsætisráðuneyti, fjármálaráðuneyti, Samband íslenskra sveitarfélaga - það má ekki gleyma því þegar við tölum um stjórnvöld að þá eigum við líka við sveitarfélögin, þau skipta mjög miklu máli - og síðan við aðila vinnumarkaðarins. Ég vona sannarlega og held að allir sem eru að fylgjast með þessari vinnu voni að það samtal muni leiða til góðrar niðurstöðu í erfiðri stöðu á vinnumarkaðnum og að sjálfsögðu mun þingið síðan koma að því að lögleiða nauðsynlegar breytingar sem þarf að fara í í framhaldi af því samráði.
Frú forseti. Ég vil mótmæla því að enn og aftur séum við með rammaáætlun á dagskrá og einnig þeim fréttum af hv. atvinnuveganefnd sem ég heyrði í hádegisfréttunum. Þar segir hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður nefndarinnar, að það sé svo mikilvægt að virkja í Þjórsá meðal annars og Skrokköldu af því að flytja þurfi orku til að drífa áfram verksmiðjur í Helguvík og á Grundartanga. Mér þætti gaman að vita hvort hv. stjórnarþingmenn hafi farið yfir það með sveitarfélögum á Suðurlandi. Sveitarfélögin á Suðurlandi hafa lagt á það áherslu að ef virkjað verður í Þjórsá verði orkan nýtt í héraði. Ég vil spyrja forseta: Hefur hann grennslast fyrir um allan málatilbúnað hvað þetta varðar og hvaða deilur skapast ekki bara hér í þessum sal heldur einnig um allt land verði það að veruleika sem hér er lagt til?
Frú forseti. Áfram höldum við þessu strögli þó að uppi sé mikil óvissa úti í þjóðfélaginu og mikil mótmæli fari fram á Austurvelli kl. 5 í dag. Ráðamenn kjósa að halda þessu áfram hér inni á þingi og maður spyr sig: Er þetta hin fræga smjörklípa? Er hún komin í endurvinnslu hjá þessari ríkisstjórn frá fyrri tíð eða eru menn svo veruleikafirrtir að halda að þeir geti gengið fram hjá lögum um rammaáætlun og þjösnast áfram með þessa breytingartillögu í boði meiri hluta atvinnuveganefndar? Ég vona að að því komi að menn nái áttum en vil bara segja að við í minni hlutanum munum ekki leggjast flöt fyrir svona vinnubrögðum. Það þarf ekkert að bíða eftir því, við gerum það ekki.
Frú forseti. Það er ekki ofsögum sagt að þetta er ekki það sem við vildum helst vera að gera, stjórnarandstaðan og ég hef heldur ekki trú á því að stjórnarliðar mundu vilja vera að gera þetta, þ.e. tala um sama málið, tala um að við viljum ekki hafa það á dagskrá og það er vegna þess að við viljum að farið sé eftir lögboðnum ferlum. Um það snýst málið. Það snýst um að fara eftir því að verkefnisstjórn fái að fjalla um málin samkvæmt anda laganna en ekki bara klípa út það sem hentar meiri hluta atvinnuveganefndar og láta það duga þegar færð eru rök fyrir því hvers vegna þeir telja að þeir geti bætt öllum þessum kostum við. Það væri gustukaverk að málið væri tekið af dagskrá og sett á dagskrá mál sem snerta þjóðina mun meira þessa dagana. Ég er hrædd um að við eigum eftir að heyra vel í þjóðinni á Austurvelli á eftir og þá vandar hún væntanlega ekki ríkisstjórninni kveðjurnar, þ.e. þá uppgötvar forsætisráðherra kannski að það er hann sem þarf að líta í eigin barm en ekki öll þjóðin.
Frú forseti. Ég geri enn og aftur athugasemdir við dagskrána og eftir því sem mér skilst að hafi komið fram á fundi hv. atvinnuveganefndar þá eru engar brýnar ástæður fyrir því að flýta þessu ferli með þeim hætti sem meiri hluti hv. atvinnuveganefndar hefur lagt til. Engar brýnar ástæður kalla á það að við eyðum tíma Alþingis í að ræða þessi mál. Það liggur fyrir að verkefnisstjórnin mun skila af sér 26 kostum haustið 2016 sem Alþingi getur þá fengið til umfjöllunar. Þessi rimma sem við eigum í snýst fyrst og fremst um það að menn vilja taka hlutina úr því ferli sem búið er að ákveða og setja niður með lögum og reyna að knýja í gegn einhvers konar flýtimeðferð, þvert á þær reglur og þvert á öll góð og vönduð vinnubrögð. Það er áhyggjuefni að við ætlum að verja tíma Alþingis í þetta, í eitthvert mál sem er farið að snúast um stolt einstakra hv. þingmanna. Það er ekki góð nýting á tíma.
Frú forseti. Ég er bjartsýnismaður að eðlisfari og bjóst við því að þessi fundur eftir þingflokksfundi mundi hefjast á tilkynningu frá forseta um einhvers konar niðurstöðu eða lendingu eða ákvörðun um að málið, sem hér hefur verið rætt síðustu tvær vikur, yrði tekið af dagskrá og menn mundu snúa sér að öðrum og brýnni verkefnum. Nú þegar þessar björtu vonir mínar hafa verið frá mér teknar með þögn forseta, mér liggur við að segja ærandi þögn, þá fyllist ég tortryggni svo maður lýsi nú tilfinningarófi sínu hér í ræðustól. Ég er farinn að ímynda mér að hér sé á ferðinni einhvers konar vinnustaðahrekkur, menn ætli bara að kanna hversu langt sé hægt að ganga með því að vera með fullkomlega óhæfa tillögu. Það hlýtur að koma tilkynning frá forseta um næstu skref.
Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að spyrja hvort þingflokksfundum stjórnarflokkanna sé ekki örugglega lokið vegna þess að hér vantar þingmenn þeirra fyrir utan hæstv. forseta og hv. þm. Vilhjálm Bjarnason sem hér er. Ég held að það skipti máli að menn komi hingað og eigi samtal um þetta því á meðan kemur hv. þm. Jón Gunnarsson í hvern fjölmiðilinn á fætur öðrum í dag og sendir okkur slík skeyti að það er algerlega ljóst að hann hefur engan áhuga á því að reyna að eiga við okkur samtal um leiðina áfram í þessum málum, engan. Það eru skilaboðin sem við fáum hingað. Ég vil fá það staðfest frá öðrum þingmönnum stjórnarflokkanna að svo sé og þá er það bara ákvörðun sem við horfumst í augu við og tökum þá málin áfram út frá því. Á sama tíma er að koma í ljós að eftir níu mánuði muni faghópar skila niðurstöðu um tæplega 30 svæði, virkjunarkosti á landinu, og í framhaldi af því verði unnið úr því og skilað inn til þingsins. [[Forseti hringir.]]Í ljósi þeirra staðreynda skil ég ekki þetta offors og skil ekki þær skeytasendingar sem við fáum í fjölmiðlum frá formanni nefndarinnar.
Hæstv. forseti. Það virðist vera að koma í ljós eftir samskiptaleysi helgarinnar og það sem maður fregnar að hafi gerst í hv. atvinnuveganefnd í morgun að tilgangurinn með tillögunni sem er á dagskrá sé hreinlega að eyðileggja rammaáætlun. Það er ekki hægt að lesa neitt annað út úr því sem er að gerast og því hljótum við náttúrlega að mótmæla í minni hlutanum. Mér er alla vega ekki annað fært en að biðla til hæstv. forseta að fundinum nú verði frestað, í það minnsta þar til komið er eitthvað af þingmönnum stjórnarmeirihlutans hingað í þingsalinn, þannig að hægt sé að ræða málin á alla vega einhverjum nótum.
Virðulegur forseti. Ég hefði haldið að þeir hv. þingmenn meiri hlutans sem sátu fund atvinnuveganefndar í morgun væru áfjáðir í að koma hingað upp og gera grein fyrir því hvað kom fram hjá formanni verkefnisstjórnar í morgun, rökstuðningur hans fyrir því að þetta færi áfram í það ferli og yrði í því ferli sem er í gangi núna hjá verkefnisstjórn, að þeir skiluðu af sér haustið 2016 og að flýtimeðferð væri ekki í boði. Það væri mjög karlmannlegt af þeim þingmönnum meiri hlutans sem eru karlmenn að þeir kæmu upp og gerðu grein fyrir því. Ég kalla eftir því þar sem hv. þm. Páll Jóhann Pálsson er kominn í þingsal.
Virðulegur forseti. Ástæðan fyrir því að maður kemur upp um fundarstjórn forseta er að maður er ósáttur við nákvæmlega það, fundarstjórn forseta. Nú er komið á þriðju viku þar sem maður reynir að opna augu hæstv. forseta fyrir ýmsum annmörkum á þeirri dagskrá sem hann leggur upp með hér dag eftir dag. Það hlaðast upp, eftir því sem umræðunni vindur fram, röksemdir fyrir því að breyta dagskránni. Þetta eru efnislegar ræður sem við erum að flytja um dagskrána og spurninguna um það hvernig dagskráin á að vera. Það kom til dæmis ein mjög skýr og sterk röksemd fram í dag eftir fund atvinnuveganefndar: Það liggur ekkert á því fyrir okkur hér að ræða þetta mál. Verkefnisstjórnin er með þessa kosti til umfjöllunar og hún mun skila vandaðri umfjöllun sinni um þá til þingsins haustið 2016. Enn og aftur: Af hverju eigum við að fara að ræða málið algerlega á skjön við lögin og í ljósi þess að þetta er náttúrlega eitt mesta deilumál sem hægt er að brydda upp á í þingsalnum?
Frú forseti. Það er alveg kristalsklárt eftir skýrslugjöf sem við höfum fengið af fundi atvinnuveganefndar í morgun að það liggur algerlega fyrir hvað ber að gera og þarf að gera og hvað er það eina sem er boðlegt að gera og það er að láta verkefnisstjórn fá vinnufrið og búa vel að starfi hennar hvað varðar til dæmis fjármögnun til faghópa og öllu starfinu. Þá liggur fyrir að við getum fengið lögformlega röðun út úr þessu ferli 3. áfanga rammaáætlunar innan eins og hálfs árs eða minna. Hvað er þá í húfi þegar jafnframt liggur fyrir að það eru engir samningar eða skuldbindingar um raforkuafhendingu að stranda í núverandi ástandi, engir, og virkjunaraðilar hafa nóg fyrir framan sig næstu missirin? Landsvirkjun er að hefja byggingu Þeistareykjavirkjunar og ef hún ræðst í viðbót við, hvort sem heldur væri stækkun Búrfells eða Hvammsvirkjun, er það þá ekki nóg handa henni næstu 3–4 árin? Jú, ætli það ekki. Þetta er heimatilbúinn vandi. [[Forseti hringir.]]Það er heimatilbúin lygi að landið sé að verða rafmagnslaust og það er mál til komið að forsvarsmenn meiri hluta atvinnuveganefndar fari að viðurkenna það. Það eru þeir sem ættu að líta í eigin barm í staðinn fyrir að henda endalaust fleiri og fleiri sprengjum inn í þessa umræðu.
Frú forseti. Ég vil spyrja forseta hvað það var á fundi hv. atvinnuveganefndar í morgun sem varð til þess að forseti ákvað að halda ótrauður áfram með sömu dagskrá og hefur verið í hálfan mánuð í þinginu. Hvað var það sem kom fram á þessum fundi sem varð til þess að forseti er staðfastur í því að halda áfram þessu máli í þinginu? Hér hafa menn sem sátu fundinn sagt að þar hafi einmitt verið staðfest að það eigi að bíða, að öll rök hnígi að því að styðja þingsályktunartillögu ráðherrans, sem tekin var eftir faglegt mat og samkvæmt tillögu verkefnisstjórnar, en hafna breytingartillögum atvinnuveganefndar. Það er að minnsta kosti hægt að sættast á ferlið sem þar var farið. Ég vonast til að [[Forseti hringir.]]forseti svari því hvað það var á þessum fundi sem rökstyður að halda áfram þessum dagskrárlið hérna.
Hæstv. forseti. Það hefur náttúrlega komið skýrt fram þegar menn eru að gagnrýna okkur fyrir að ræða fundarstjórn forseta að það er akkúrat fundarstjórn forseta sem við erum að ræða og af hverju þetta mál er á dagskrá. Eftir því sem mér heyrðist af fundi í atvinnuveganefnd í morgun þá kom í ljós að eitt af því sem mundi geta hjálpað verulega til, og hefur líka komið fram í umræðu í þinginu, m.a. frá fulltrúum úr hv. atvinnuveganefnd, væri að nýta það sem er þegar í pípunum af orku og koma línulögnum um landið. Málið á eftir rammaáætluninni eru línulagnir, mál sem var rekið til baka úr þessum þingsal til endurbóta en er komið inn aftur í miklu meiri sátt og meiri möguleikar á því að afgreiða það. Þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa flutt tillögu um að með því að taka rammaáætlun út þá komist þetta mál á dagskrá. Það er enginn áhugi á því að koma hér áfram orkumálum eða raforku um landið. Verið ekki að reyna að fela það, þið eruð búin að tefja þetta mál í tvö ár. Þið hafið engan áhuga á að ljúka því hvernig eigi að leggja línulagnir. [[Forseti hringir.]]Þetta er allt saman tilbúið. Það er einhver annar leikur sem menn eru hér í.
Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir með hv. þm. Guðbjarti Hannessyni. Það hlýtur eitthvað annað að búa að baki þegar staðreyndin er sú að Hvammsvirkjun hefði getað verið samþykkt hér í desember sl. og eftir níu mánuði munu faghóparnir skila til verkefnisstjórnar rannsóknum sínum og skoðunum á tæplega 30 kostum sem síðan verða flokkaðir í framhaldinu og skilað inn til þingsins að hausti 2016. Virðulegi forseti. Ég skil ekki þennan leiðangur og ég skil ekki skeytasendingar formanns atvinnuveganefndar í fjölmiðlum undanfarið þar sem hann lýsir algeru frati á stjórnarandstöðuna og okkar málflutning sem þýðir með öðrum orðum: Ég vil ekkert við ykkur tala, ég þarf ekki að tala við ykkur og ætla ekki að reyna að mæta ykkar sjónarmiðum í einu eða neinu. Ég spyr mig, virðulegur forseti: Hag hvers ber hv. þm. Jón Gunnarsson fyrir brjósti þegar hann talar svona og þegar hann vinnur með þeim hætti sem hann gerir hér? Ekki er hann að vinna fyrir náttúruna og ekki er hann að vinna framgangi orkuiðnaðarins neitt gagn [[Forseti hringir.]]heldur. Þetta tefur allt. Þetta tefur friðlýsingarferlið og þetta tefur líka framkvæmdir.
Virðulegur forseti. Það ástand sem hæstv. forseti Alþingis hefur skapað í þingsalnum með ákvörðunum sínum er slíkt ófremdarástand að það smyrst eiginlega á alla þingmenn. Allir eru taldir einhvern veginn jafn sekir í þessari deilu. Það gerist þegar ómeðhöndluð deila er einfaldlega sett inn í þingsalinn og síðan er dyrunum einfaldlega lokað. Á ekki að tala við neinn og reyna að leita sátta? Ég held að ef á að reyna að skilja þessa þvermóðsku og þessa stífni þá sé þetta kannski til þess gert að breiða yfir þá staðreynd að það bíða alveg ótrúlega fá mál afgreiðslu frá ríkisstjórninni. Þau eru bara 22 sem eru komin úr nefndum og bíða núna eftir því að komast í 2. umr. [[Gripið fram í.]]Fá þeirra eru merkileg, þetta eru allt smámál. 46 eru enn í nefndum, [[Forseti hringir.]]þau eru ekki einu sinni komin með nefndarálit. Það er ekkert að gerast hjá ríkisstjórninni nema þetta mál sem er alger óþarfi. Á sama tíma ríkir þetta ástand í samfélaginu. [[Forseti hringir.]]Þá er kannski heppilegt að setja einhverja deilu af stað hér til að hylma yfir það að aðgerðaleysið gagnvart því ástandi er algert af hálfu ríkisstjórnarinnar.
Frú forseti. Það væri áhugavert að vita hvað væri hér á dagskrá ef ekki væri fyrir [[Gripið fram í.]]þetta ólánsmál sem við höfum kallað svo. Ætli það væri ekki bara þinghlé meðan ríkisstjórnin kláraði sín mál? Við höfum margoft spurt hér eftir samgönguáætlun og lesum nú um það í fjölmiðlum að ríkisstjórnin hyggist leggja fram tillögu um mikla aukafjárveitingu, væntanlega til að geta afgreitt samgönguáætlun. Ætli það sé ekki verið að reyna að fylla upp í dagskrána með öðrum aðgerðum? Frú forseti. Ég verð að ítreka að þær fregnir sem ég hef haft af fundi hv. atvinnuveganefndar stemma við það sem áður hefur komið fram í umræðum, þ.e. það er ekkert sem ýtir á eftir því að við afgreiðum þetta mál núna. Miklu eðlilegra væri að taka alla þessa virkjunarkosti saman þegar heildartillagan liggur fyrir. Það getum við gert haustið 2016, ekki síst vegna þess sem mér skildist líka að hefði komið fram á fundi hv. nefndar, að ekki hefði verið fjármagn til þess að fullskipa faghópana fyrr en snemma þessa árs. [[Forseti hringir.]]Ætli þessi vandi sé ekki heimatilbúinn að flestu leyti. Það er ekki boðlegt að setja Alþingi í þá stöðu að vera að ræða þetta vanbúna mál á þessum tímapunkti.
Virðulegi forseti. Það verður að taka undir hvert einasta orð sem var sagt rétt áðan. Það er nefnilega ekki boðlegt að bjóða þingheimi upp á þetta. Þetta er heimatilbúið vandamál. Fyrst og fremst snýr það að því að við erum, eins og hér kom fram, væntanlega ekki að ræða nokkurn skapaðan hlut. Við erum búin að afgreiða það sem tilbúið er af þeim málum sem hafa komist út úr nefndum. Það er bagalegt að þegar varað hefur verið við því hvernig ekki beri að hafa fjárlög og hvernig beri að leggja upp með þau er samt hvert málið á fætur öðru að koma fram núna. Nátttúrupassinn fór flatt, eins og við þekkjum. Hvað gerist þá? Þá kemur fjármálaráðherra fyrir fjárlaganefnd, í morgun, og leggur til 850 milljónir í fjárveitingar í innviði samfélagsins. Það er vel í sjálfu sér að fjármagnið sé sett þangað en það á ekki að gera það á þennan hátt. Það er búið að vara við þessu en samt er ekki hlustað á það. Af hverju? Af því að þetta var partur af fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar um það hvernig átti að fara í þá hluti. Það sem er gert núna og búið er að vera að sneiða niður frá því að þessi ríkisstjórn tók við [[Forseti hringir.]]er hún smám saman að setja inn aftur. Af hverju? Af því að þá gerði hún það. Það má ekki vera arfleifð fyrri ríkisstjórnar sem þessi ríkisstjórn gæti þá hugsanlega verið að framfylgja. Sama er með þetta mál [[Forseti hringir.]]sem við erum með til umfjöllunar, verið er að ganga gegn því sem ákveðið var á síðasta kjörtímabili.
Virðulegi forseti. Hér segir hv. þingmaður, varaformaður Samfylkingarinnar, að ég lýsi frati á málflutning minni hlutans í þessu máli. Það má kannski orða það þannig og ég geri það, vegna þess að endalaust er verið að halda fram röngum staðreyndum. Ég gagnrýni það. Það eru nokkrar staðreyndir sem við skulum halda til haga. Engir samningar undir, segir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, það er rangt. Það kom vel fram hjá Landsvirkjun í morgun að samningar út af framkvæmdum í Helguvík og verksmiðjur uppi á Grundartanga eru hér undir, algerlega. Það stendur og þarf ekkert að fjalla um það frekar. Niðurstaða umhverfisráðuneytisins og formanns verkefnisstjórnar eru samhljóða þeirri niðurstöðu meiri hlutans í nefndinni að lögin séu alveg með okkur hvað varðar neðri hluta Þjórsár, en þeir telja Skrokköldu og Hágöngur vera á gráu svæði. Nefndin er í fullu samræmi við lögin varðandi virkjunarkosti við neðri hluta Þjórsár. Það er talað um línuflutninga og að það eigi að leysa þetta með þeim. Við getum flutt 100 megavött á milli landshluta á 2.500 megavatta kerfi. Það tekur okkur fimm ár að leysa það ef við förum af stað núna í Sprengisandsleið, það tekur okkur 10–12 ár ef við förum hringleiðina, [[Forseti hringir.]]þannig að það er ekki bráðalausn. Af hverju er verið að ræða þetta mál? Vegna þess að það er fullkomlega eðlilegt, það er fullkomlega samkvæmt lögum [[Forseti hringir.]]og það er fullkomlega nauðsynlegt til að halda áfram uppbyggingu á þessum vettvangi í landinu. Það að verkefnisstjórnin eigi að skila af sér á næsta ári og við verðum með á vormánuðum 2017 eitthvert mál til umfjöllunar í aðdraganda kosninga leysir ekki þessi mál.
Virðulegi forseti. Hér halda menn áfram að ræða þetta undir liðnum um fundarstjórn forseta og vitna í fund hjá atvinnuveganefnd í morgun. En núna minnist enginn á minnisblaðið frá lögfræðingum í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. Þeir komu fyrir nefndina í morgun og lýstu því yfir alveg afdráttarlaust að öll Þjórsáin, virkjunarkostir í neðri hluta Þjórsár, væru alveg á hreinu. Nefndin hefur fullt leyfi til að koma með breytingartillögu um þá. Skrokkalda er á gráu svæði. Þar er álit frá atvinnuvegaráðuneytinu sem hljóðar á annan veg. Það kom líka fram hjá Landsvirkjun að það eru engir virkjunarkostir í gangi á öllu Suðurlandi og Suðvesturlandi. [[Forseti hringir.]]Þeir ítreka það. Það eru 35 megavött í Búrfelli. Það rétt mætir tveggja ára aukningu hjá heimilum og meðalstórum fyrirtækjum.
Forseti vill benda hv. þingmönnum á það að þessi liður er um fundarstjórn forseta, ekki almenn umræða um nokkurt þingmál.
Hæstv. forseti. Þetta var þörf áminning. Ég kem einmitt hingað til að ræða dagskrá þingsins. Ég velti fyrir mér þeirri stöðu sem er komin upp núna þegar forseti tók þá ákvörðun að taka úr sambandi dagskrá þingsins. Hvernig sér hæstv. forseti fyrir sér fundi í nefndum? Er nefndatafla fallin úr gildi? Við fáum ekki að vita hvað við eigum að vera lengi hér, en það er ekki hægt að hafa nefndatöflu í gildi. Á ég þá sem formaður velferðarnefndar að gera ráð fyrir því að við fáum húsnæðisbótafrumvarpið ekki hingað til þingsins? Við fáum það kannski í smálekaskömmtum í gegnum fréttastofu RÚV. Er þá ekki von á slíku frumvarpi? Er hægt að gefa betri upplýsingar um það hvenær stöðugleikaskatturinn svokallaði á að koma hingað inn í þingið? Er hægt að fá að vita hvaða málum hæstv. ríkisstjórn hefur hugsað sér að reyna að ljúka hér? Gætum við fengið einhverjar upplýsingar nú þegar þessi óvissa er komin upp með dagskrána?
Frú forseti. Mér finnst fyrir löngu vera orðin óskiljanleg þráhyggja að halda áfram með málið á dagskrá. Svo lengi sem breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar hverfur ekki af heimi þá komumst við hvorki lönd né strönd. Það er bara veruleikinn. Það er einfalt að skynja hann, held ég, eins og hann liggur fyrir og ég átta mig ekki á því ef þarf nokkrar vikur í viðbót til að koma þeim veruleika til skila. Til hvers að halda áfram með þetta þegar allt og sumt sem þetta snýst um er þá að leyfa hinu faglega og lögbundna ferli að hafa sinn gang og við fáum röðun sem óumdeilanlega verður í samræmi við lögin, anda þeirra og aðferðafræði eftir rúmlega ár? [[Gripið fram í.]]Það er auðvitað augljóst að það er það sem á að gera. Þetta er í grenjandi andstöðu við öll umhverfisverndarsamtök í landinu, þetta er í andstöðu við sameinaða ferðaþjónustuna, þetta er í andstöðu við mörg önnur heildarsamtök í landinu sem hafa sagt: Það á að fara að lögum og það á að virða fagleg ferli. Þetta er óskiljanlegt stöðumat og það er eitthvað mikið að, frú forseti. Það er eitthvað rotið í ríki Dana. Ég hef það á tilfinningunni að landið reki stjórnlaust. Alla vega er verkstjórinn til lítils gagns.
Virðulegur forseti. Af því að þetta er undir liðnum um fundarstjórn forseta, ég hef ekkert við liðinn um fundarstjórn forseta að athuga, en af því að hér er kallað eftir frumvörpum og hverju ríkisstjórnin sem nú er við völd og hverju meiri hlutinn sem situr hér á þingi vilji ljúka þá vil ég segja, svo það sé sagt, og upplýsa að það eru 38 stjórnarfrumvörp sem bíða 2. og 3. umr. og það eru tíu stjórnartillögur sem bíða umræðu hafi menn velt því fyrir sér að við eigum að bíða hér eftir að einhver frumvörp komi, þá sem sagt liggja þessi frumvörp hér frammi tilbúin til 2. og 3. umr. Það eru sömuleiðis mál nr. 4 og 5 hér á dagskránni í dag þannig að það eru ærin frumvörp, bæði frá stjórninni sem og frá þingmönnum, sem fyrir liggja til 2. og 3. umr. og ekki fást rædd.
Hæstv. forseti. Þetta var athyglisverð ræða hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins, málin fást ekki rædd. Hver er með dagskrárvaldið á þinginu? Það er hæstv. forseti. Hann setur þetta allt á dagskrá. Ég tek heils hugar undir með hv. formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins að við viljum gjarnan fá að ræða þessi mál, við viljum gjarnan fá þau til afgreiðslu, taka öll málin sem við erum sammála um, sem eru mjög mörg, og koma með þau inn. Út á það hefur dagskrártillaga okkar gengið. Við erum í vandræðum vegna þess að við sitjum hér og fjöllum um fund sem var í morgun sem hefur svo ekkert verið rætt sérstaklega um annars staðar. Það eru strax komnar misvísandi upplýsingar um hvað gerðist á þeim fundi. Er það ekki enn frekari rökstuðningur fyrir því að þetta fari í nefndina áfram og menn ræði þá það sem þar kom fram í staðinn fyrir að vera með getgátur sem varða einstaka þætti? Við erum að fá upplýsingar en þær stangast á við það sem meirihlutafulltrúarnir í atvinnuveganefnd segja, þær stangast á, [[Forseti hringir.]]þannig að það eru greinilega tvenns konar eða þrenns konar túlkanir á þessum fundi í morgun. Eigum við að halda áfram að ræða þetta í staðinn fyrir að gera það sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir stingur upp á? Tölum um hin málin. Það er nákvæmlega það sem við erum að gera hér og erum að biðja um úr þessum ræðustóli í [[Forseti hringir.]]dagskrárbeiðni.
Virðulegur forseti. Frá því í nóvember síðastliðnum hefur meiri hluti atvinnuveganefndar dregið til baka hugmyndir um að færa í nýtingarflokk Búlandsvirkjun í Skaftá, Hólmsárvirkjun við Atley og Hagavatnsvirkjun. Eftir standa fjórar virkjanir. Tveir hv. þingmenn úr meiri hluta atvinnuveganefndar, hv. þingmenn Jón Gunnarsson og Páll Jóhann Pálsson, komu upp áðan og sögðu að verkefnisstjórnin hefði gefið þeim þá einkunn á fundi í morgun að Skrokkalda væri á gráu svæði; alveg brimandi af stolti yfir því að það væru þá alltént þrjár virkjanir sem væri að mati verkefnisstjórnarinnar í lagi að flytja á milli flokka. Ég hefði þá búist við því að hv. þingmenn mundu tilkynna það hér að þeir ætluðu að draga Skrokköldu til baka. Eða er í lagi að flytja á milli flokka virkjanir sem eru á gráu svæði? Ég sé það og það sjá það allir að það sem meiri hluti atvinnuveganefndar er að reyna að gera hér er að kanna hversu langt hann kemst, hversu margar virkjanir hann getur farið með fram hjá verkefnisstjórninni. Nú verður meiri hluti atvinnuveganefndar að lesa af vörum mínum: Engar, engar.
Forseti ítrekar það við hv. þingmenn að hér fer ekki fram efnisleg umræða um nokkurt þingmál.
Virðulegur forseti. Grenjandi andstaða, segir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Já, við erum í grenjandi andstöðu við þá sem vilja ekki virkja meira og hafa sagt það, og það er alveg sjónarmið út af fyrir sig. Hv. þingmenn Vinstri grænna segja hér að búið sé að virkja of mikið í landinu og eru sammála Landvernd og Árna Finnssyni hjá Náttúruverndarsamtökum Íslands. Við erum í grenjandi andstöðu við þetta fólk vegna þess að við viljum halda áfram uppbyggingu í orkufrekum iðnaði. Við náum aldrei saman um niðurstöðu á þessum nótum. Menn verða að átta sig á því að þau verkefni sem hér eru undir eru mjög mikilvæg íslensku samfélagi; norðvesturkjördæmi uppi á Grundartanga, Suðurkjördæmi á Suðurnesjum og landinu öllu. Það tekur þrjú ár að reisa virkjun eftir að við förum með hana í nýtingarflokk sem þó er kominn nokkuð vel á veg, þannig að þetta tekur langan tíma.
Stærsta atvinnugrein landsins, skiptir hún engu máli?
Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir kom í veg fyrir að virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár væru gangsettar á þessu og næsta ári eins og áform stóðu upphaflega til með því að brjóta lög og var dæmd fyrir það í Hæstarétti. [[Gripið fram í.]]Hún svaraði því til á þeim tíma að henni kæmi það [[Forseti hringir.]]bara ekkert við hvort hún hefði brotið lög og verið dæmd fyrir það í Hæstarétti, hún væri í pólitík til verndar náttúrunni. [[Gripið fram í.]] Ég óska eftir því að við höfum umræðuna [[Forseti hringir.]]eins og hún stendur um staðreyndir máls. Þessi verkefni eru undir. Þegar talað er um grátt svæði er [[Forseti hringir.]]það mat formanns verkefnisstjórnar að Skrokkalda sé á gráu svæði vegna þess hvernig lögin eru orðuð, en umhverfisráðuneytið sagði [[Forseti hringir.]]að það væri mjög óljóst hvernig ætti að lesa í þau lög, lögfræðingar þar.
Forseti vill biðja hv. þingmenn um að virða ræðutíma og einnig ítreka þá beiðni sína að láta alla efnislega umræðu um nokkurt þingmál eiga sig. Nú fer fram umræða um fundarstjórn forseta.
Frú forseti. Ég tel að það greiði fyrir fundarstjórn forseta ef misskilningur er leiðréttur. Mig langar að leiðrétta tvennt sem kom fram hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Í fyrsta lagi þegar skrifað var undir Silicor uppi á Grundartanga þá var sagt algerlega skýrt að orkan fyrir fyrri helmingi þeirrar framkvæmdar væri fyrir hendi. Í öðru lagi kemur mér á óvart þegar hv. þingmenn tveir halda því fram að úr Búrfelli 2 komi einungis 35 megavött. Ég er hér að horfa á frétt sem var birt í Dagskránni, fréttablaði Suðurlands 30. desember 2013. Þar er greint frá kynningarfundi sem Landsvirkjun var með í sveitinni um Búrfell 2 og sagt algerlega skýrt, og nefndir til menn eins og Helgi Bjarnason frá Landsvirkjun, að virkjunin geti að hámarki framleitt 140 megavött. Hér er eitthvað málum blandið. Ég hef alltaf litið svo á að þetta væri 130 megavatta virkjun og hef talað um [[Forseti hringir.]]það mjög lengi. Einu sinni var ég iðnaðarráðherra, þá lá þetta fyrir með þessum [[Forseti hringir.]]hætti.
Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að heyra að þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins vilji fara að líta á þau mál sem fyrir liggja og búið er að afgreiða úr nefndum. Það er ekki mikið sem gengur undan ríkisstjórninni en við reynum að klára það sem til okkar kemur. Ég legg til að hæstv. forseti fari að setjast yfir það með þingflokksformönnum að fara yfir þau mál sem eru líkleg til að fá greiða afgreiðslu í gegnum þingið. Á meðan getur hún kælt meiri hluta atvinnuveganefndar og hlúð að honum eftir erfiðar tvær vikur sem hafa ekki verið honum til framdráttar, vaðandi fram með flaustursgangi eins og við höfum orðið vitni að í þinginu. Ég legg áherslu á að það er mjög erfitt sem þingmaður að gera sér enga grein fyrir hvert við stefnum með þinghaldið. Þeirri óvissu verður að eyða. Það skuldum við sjálfum okkur, lágmarksvirðingu. Þó að almenningur treysti okkur illa [[Forseti hringir.]]skulum við reyna að halda smásjálfsvirðingu, tala saman og finna út úr dagskránni.
Hæstv. forseti. Það var góð ábending sem kom frá þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, um að fjölmörg mál væru tilbúin til 2. og 3. umr. eftir að hafa fengið umfjöllun í nefnd. Þar af er dágóður slatti sem hefur verið afgreiddur í samstöðu úr nefndum. Ég tel mun heillavænlegra að í stað þess að þæfast við þetta mál á dagskrá tökum við þau mál sem einhver samstaða er um og afgreiðum þau svo að okkur takist sem þjóðþingi að koma alla vega einhverjum málum frá okkur og auka þannig virðingu okkar og gera hreinlega, ef ég leyfi mér að taka svo til orða, eitthvað af viti hérna.
Frú forseti. Ég leyfi mér að taka mér í munn orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem sagði áðan að hann væri með nokkrar staðreyndir sem gætu greitt fyrir þessari umræðu. Ég hef þrjár: Í fyrsta lagi þarf 250 megavött til að fullnægja orkuþörf fyrri áfanga í öllum þeim stóriðjuáformum sem eru hér á borðum. Í öðru lagi, ef menn telja saman Búrfell 2, Hvammsvirkjun, Þeistareyki, það sem er í kerfinu nú þegar og Blöndu þá er það langt, langt þar fyrir ofan. Það er nálægt 400 megavöttum. Í þriðja lagi er það algerlega klárt að innan níu mánaða liggja fyrir úrslit verkefnisstjórnar um 26 kosti. Það er algerlega skýrt. Það er ekki vegna þess að í landinu sé orkuskylft að menn ráðast í þetta. Ég nefni þetta sérstaklega, frú forseti, vegna þess að ég tel að í þessum staðreyndum liggi flötur að því að ná sátt um þetta mál þannig að allir geti þegar upp er staðið unað nokkuð sáttir.
Hæstv. forseti. Ég kem bara hingað upp til að lýsa mikilli hryggð yfir því að þetta mál skuli vera enn á dagskrá í þinginu miðað við það sem gengið hefur á hérna síðustu tvær vikurnar. Góður maður sagði einu sinni að hluti af lífshamingjunni væri að standa ekki í orrustum heldur reyna að forðast þær og snjallt undanhald væri sigur í sjálfu sér. Ég held að það væri mikill sigur fyrir meiri hluta hv. atvinnuveganefndar að draga þessa breytingartillögu til baka. Þá mundi hann leggja sitt lóð á vogarskálarnar og skapa aðeins meiri sátt og frið í þinginu. Það er búið að vera alveg hreint með ólíkindum það sem hefur gengið á hérna. Við vitum alveg hvernig umræðan er úti í samfélaginu. Þess vegna vil ég hvetja hæstv. forseta til að hvetja meiri hluta í atvinnuveganefnd til að draga breytingartillöguna til baka því að nú hefur komið í ljós að verkefnisstjórn rammaáætlunar mun skila þessu öllu af sér innan tveggja ára eða eins og hálfs árs, þó að það væri ekki nema bara til að skapa frið í þinginu og sýna fram á að við séum að reyna að vinna fyrir þjóðina. Við erum ekki að sýna fram á það núna.
Frú forseti. Við höldum nú áfram þeirri umræðu sem staðið hefur yfir nokkuð lengi, allt of lengi að mínu mati, og er í boði meiri hlutans á þingi, því miður. Hv. þm. Jón Gunnarsson talar í fréttum um að málsmeðferð minni hlutans sé til háborinnar skammar. Það er svolítið erfitt að standa undir því eða sitja undir því, eða hvað við segjum, og ber ekki vott um að sá hv. þingmaður telji að það þurfi að leita einhverra lausna í þessu máli, heldur gefur hann áfram í og kyndir undir því ófriðarbáli sem hann hefur byrjað á að kveikja. Mér finnst alveg með ólíkindum að enginn skuli grípa inn í þessar aðstæður, að menn í meiri hlutanum fylgist allir þegjandi með þessari umræðu og sjái enga ástæðu til að grípa inn í og leiðbeina mönnum. Þetta minnir mig á barnaskóla þegar einhver einn foringi, einhver ein frekja, fær alla með í einhverja óknytti. Allir fylgja foringjanum og hann er ekki stoppaður af fyrr en skólastjórinn áttar sig á því hvað er á ferðinni og grípur inn í. En hvar er skólastjórinn í þessari ríkisstjórn? Hvar er hæstv. forsætisráðherra? Af hverju beitir hann ekki áhrifum sínum og grípur inn í svona aðstæður? Við fórum í morgun ágætlega yfir hlutverk verkefnisstjórnar með formanni hennar, Stefáni Gíslasyni, og allir þeir sem hlýddu á mál hans ættu að vera orðnir vel upplýstir um hvernig lög um rammaáætlun virka og hvernig ferill það er. Það kom skýrt fram í máli hans að einhver flýtimeðferð er ekki í boði ef við ætlum að halda lögum um rammaáætlun í gildi. Ef við ætlum ekki að eyðileggja rammalöggjöfina, þessa löggjöf sem var í undirbúningi á Alþingi í fjölda ára og úti í samfélaginu, hjá bæði þeim sem vilja vernda og þeim sem vilja ganga frjálsir að því að nýta helst alla virkjunarkosti, hlustum við á formann verkefnisstjórnar, hvað hann telur í þessu máli og hvernig beri að vinna málið. Það var líka mjög áhugavert að heyra hann viðurkenna þau mistök að vinna ekki í takt við aðferðafræði verkefnisstjórnar, þá aðferðafræði sem hún vinnur eftir og er kölluð HP-aðferðafræðin, þar sem fyrst og fremst er byggt á samanburði milli virkjunarkosta. Þá þyrftu að lágmarki að vera hátt í 30 kostir undir en þegar átta kostir voru teknir í flýtimeðferð var það of lítið mengi til að vinna með. Það var hægt að segja að kostirnir væru vondur, verri, verstur eða góður, betri, bestur. En þannig er bara ekki hægt að vinna með það faglega ferli sem er undir hjá verkefnisstjórn. Núna eru þeir kostir sem voru settir í biðflokk, sem kom líka skýrt fram í morgun hjá formanni verkefnisstjórnar að var faglegt ferli, búnir að flytjast yfir í 3. áfanga. Menn geta ekki haldið áfram að tala um að horfa eigi til þess hvað hafi verið sett í nýtingarflokk í 2. áfanga vegna þess að 2. áfanga er lokið og honum lauk með því að eftir umsagnarferli færðust ákveðnir kostir í biðflokk og eru nú komnir í 3. áfanga. Verkefnisstjórnin er þess fullbúin núna að hafa fagmenn, faghópa og nægt fjármagn til að ljúka þessari vinnu og ætlar sér að gera það eftir tilskilinn tíma og skila af sér 1. september 2016. Það var líka spurt hvort hægt væri að taka einhverja kosti út úr þessu ferli og setja þá í sérvinnu nýrrar verkefnisstjórnar eða með nýjum sérfræðingum. Eðlilega taldi formaður verkefnisstjórnar að þá værum við bara að ganga fram hjá þeirri löggjöf sem við værum búin að samþykkja sjálf á Alþingi, að þetta ætti að vera í því ferli ef við vildum virða þá löggjöf. Í mínum huga og vonandi þeirra sem sátu þennan fund er alveg kýrskýrt að vinnan á að vera innan verkefnisstjórnar en ekki með breytingartillögum meiri hluta atvinnuveganefndar. Menn komu áðan inn á það að Alþingi væri jafnt sem ráðherra heimilt að koma með breytingartillögu. Jú, jú, það kom fram í máli þeirra sem komu frá umhverfisráðuneytinu, en hvað sögðu þeir líka? Að þeim breytingartillögum þyrfti að fylgja rökstuðningur um að eitthvað nýtt hefði komið fram frá því að þessir kostir voru settir í biðflokk sem rökstyddi það að nú væri lagt til að þeir færu í nýtingarflokk. Hvar er lagalegi rökstuðningurinn í breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar? Hann er ekki hægt að finna. Það er ekki bara ég sem finn ekki þann rökstuðning, Skipulagsstofnun finnur hann ekki og ekki heldur fleiri aðilar. Menn geta ekki bara pikkað upp af hlaðborði eitthvað sem þeir vilja heyra og vilja fá til rökstuðnings fyrir því að þeir geti kippt þessum fjórum kostum út úr lögformlegu ferli og sett í flýtimeðferð í gegnum Alþingi. Það er mjög ófaglegt og ég er undrandi yfir því að þingmenn meiri hlutans ætli allir sem einn að skrifa upp á svona málsmeðferð. Mér finnst það ekki vönduð vinnubrögð. Svo er líka annað, ef mönnum er svo annt um að fá meiri orku til að bjóða, hvort sem er kísilverum, öðrum iðnaði eða bara öðrum kostum sem flokkast ekki undir stóriðju, við erum með ferðaþjónustu sem vex og dafnar og skapar orðið mesta gjaldeyrinn í þjóðfélaginu, hefðu menn kannski átt að slá í klárinn fyrr í ferlinu. Það kom í ljós að það tafði vinnu verkefnisstjórnar að ekki skyldi liggja skilmerkilega fyrir hvernig umhverfisráðuneytið ætti að greiða fagfólki sem vinnur í þessum faghópum. Það var ekki fyrr en við upphaf þessa árs sem þeir verkferlar lágu skýrt fyrir svo hægt væri að ganga frá ráðningum fagaðila til að vinna í þessum faghópum. Eitthvað mega menn líta í eigin barm með þessar tafir. Það kom líka fram að það tók fimm mánuði að fá rökstuðning í gegnum Orkustofnun frá þeim virkjunaraðilum sem óskuðu eftir að virkjunarkostir færu í meðferð verkefnisstjórnar sem er bara hluti af lögformlegu ferli. Menn hafa á ýmsum vígstöðvum dregið lappirnar. Með því háttalagi að gera þá breytingartillögu sem meiri hlutinn gerði eru menn líka að tefja afgreiðslu á tillögunni um Hvammsvirkjun. Hún hefði trúlega verið komin inn og afgreidd ef þetta hefði ekki komið til. Hvað meina menn þá með því að þeir séu að hraða því að virkjunarkostir fari í nýtingu sem þeir bera svo fyrir brjósti? Ég tel að við eigum að staldra við. Ég er ekki hlynnt því, og hef lýst því yfir oftar en einu sinni, að halda áfram á þeirri vegferð að nýta vatnsaflsvirkjanir og líka jarðvarmavirkjanir til að mata stóriðju. Ég tel komið nóg af stóriðju í landinu. Yfir 80% af allri raforkuframleiðslu í landinu fara í dag til stóriðju. Menn getur greint á um hve þjóðhagslega hagkvæmt það er, en varnaðarorð sem hafa verið sett fram og skrifuð, eins og af fyrrverandi ríkisskattstjóra, Indriða H. Þorlákssyni, eru umhugsunarefni, um að ekki skili sér nema sáralítið til baka til þjóðarbúsins vegna þess að svo lítill hluti af þeim gjaldeyristekjum sem verða til við framleiðslu áls skilar sér inn í hagkerfið. Það er launakostnaður og kannski einhver afleidd störf, en hagnaður eigenda er tekinn, því miður, í gegnum til dæmis dótturfyrirtæki út úr landinu. Eigum við ekki núna að staldra við þar sem það hefur komið í ljós að yfir 80% þeirra ferðamanna sem koma til landsins eru að heimsækja okkur og skapa miklar gjaldeyristekjur vegna þess að Ísland er með sitt ósnortna hálendi og þeir eru að skoða náttúruna fyrst og fremst? Það er ekki lengur eingöngu atvinnugreinin stóriðja sem sækir í framleidda orku. Nú er komin önnur stærri atvinnugrein inn í landið, ferðaþjónustan, í samkeppni við stóriðjuna. Ég tel miklu fýsilegra til framtíðar að við Íslendingar horfum til uppbyggingar í ferðaþjónustu og öllum þessum fjölda starfa sem getur skapast í kringum ferðaþjónustuna í landinu. Við getum ekki hugsað um að byggja upp í stóriðju samhliða uppbyggingu í ferðaþjónustu. Þannig er veruleikinn. Það liggur líka fyrir að Landsvirkjun hefur ekki neina skuldbindandi samninga um afhendingu raforku til allra þeirra kísilvera sem núna er verið að tala um að reisa. Það er til næg orka fyrir það kísilver sem á að reisa á Bakka. Fyrsti áfangi Þeistareykja skilar orku í það verkefni og annar áfangi á að vera tilbúinn um 2020. Landsvirkjun er búin að gera samning við United Silicon á Suðurnesjum upp á ¼ af því sem það fyrirtæki stefnir að, en varðandi klísilverin uppi á Grundartanga og Torsil liggja engir samningar fyrir. Það hefur líka komið fram að við höfum möguleika til að auka orkuöflun með stækkun Búrfellsvirkjunar, stækkun Blöndu, stækkun í Kröflu og við höfum í kerfinu ein 100 megavött. Við erum ekkert á flæðiskeri stödd, langt í frá, nema við ætlum að keyra áfram grimmar virkjunarframkvæmdir á kostnað náttúrunnar til að afhenda í framkvæmdir eins og álver í Helguvík sem tekur 625 megavött eða áburðarverksmiðju sem tekur 350 megavött. Þetta tvennt var kynnt sem hluti af sviðsmyndum Landsvirkjunar. Er það þetta sem við viljum? [[Forseti hringir.]]Nei, takk, ekki ég.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Í hádegisfréttum sagði hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, að það væri svo nauðsynlegt að virkja vegna þess að það þyrfti að knýja áfram verksmiðjur í Helguvík og á Grundartanga. Samband sunnlenskra sveitarfélaga hefur bent á að 50% af raforku sem framleidd eru með vatnsafli og 70% sem framleidd eru með háhita koma af Suðurlandi en aðeins 4% raforkunnar eru nýtt á Suðurlandi, í héraði. Ég vil spyrja hv. þingmann sem situr í atvinnuveganefnd hvort þessi krafa sunnlenskra sveitarfélaga hafi verið rædd og hvernig það muni leggjast í þau ef virkja á í neðri hluta Þjórsár og Skrokköldu til að knýja áfram verksmiðjur í Helguvík og á Grundartanga?
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir góða ábendingu. Varðandi það að yfir 80% af raforku eru framleidd á Suðurlandi og einungis 4% skila sér aftur í atvinnuuppbyggingu á svæðinu er mjög umhugsunarvert. Ég kom inn á þetta í fyrri ræðu minni og ég er ekki undrandi á því að Samband sunnlenskra sveitarfélaga sé farið að verða uggandi yfir þeirri þróun. Við höfum ekki rætt þetta sérstaklega í atvinnuveganefnd, ekki svo ég muni eftir nákvæmlega, en þetta er auðvitað eitthvað sem við höfum hjá okkur í umsögnum þessara aðila. Mér finnst að það sé eitthvað sem við eigum að horfa til að það sem verður virkjað áfram á Suðurlandi eigi að nýta þar heima í héraði. Við horfum á mikla framleiðslu í grænmeti og horfum á ýmsa aðra atvinnuuppbyggingu, auðvitað eigum við að nýta það rafmagn heima í héraði.
Herra forseti. Mig langar til að vitna aftur í hv. þm. Jón Gunnarsson í hádegisfréttum. Þar sagði hann að verkefnisstjórn hefði á fundi atvinnuveganefndar sagt að Skrokkalda væri á gráu svæði og þannig gefið í skyn að Holta- og Urriðafossvirkjanir væru þá ekki á gráu svæði. Nú komu upplýsingar um þessa þrjá virkjunarkosti í umsagnarferli sem vöktu upp spurningar, þess vegna var þeim haldið í biðflokki, öllum þremur. Ég vil spyrja hv. þingmann og biðja hana að útskýra fyrir mér, hver er munurinn? Þarna eru þrjár virkjanir þar sem út af standa spurningar sem verkefnisstjórn hefur verið beðin um að svara, hún hefur ekki haft tækifæri eða tíma til þess að gera það. Af hverju gildir eitthvað annað um Skrokköldu en hinar virkjanirnar tvær? Allar þrjár virkjanirnar eru í biðflokki. Það eru kostir sem þarf að rannsaka betur.
Herra forseti. Ég tel að það sama eigi við um Skrokköldu og hina kostina sem eru Holta- og Urriðafossvirkjun í neðri hluta Þjórsár. Þessir kostir hafa ekki fengið endanlega faglega umfjöllun. Þeir eru enn þá í bið. Þannig er það nú bara. Þó að neðri hluti Þjórsár hafi verið rannsakaður mikið vitum við að það fór í lögformlegt ferli, umsagnarferli, og niðurstaðan var sú að frekari rannsóknir þyrfti á laxastofninum. Verkefnisstjórnin, eins og ég skil það, skilaði ekki af sér Skrokköldu í nýtingarflokk þegar flýtimeðferðin fór fram vegna þess að hún var ekki tilbúin. Það sem formaður verkefnisstjórnar segir er að efnislegri umfjöllun um þessa kosti sé ekki lokið, það er ekkert flóknara en það.
Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður á sæti í atvinnuveganefnd þá er maður að reyna að átta sig aðeins á þessari stöðu og því sem fram kom á fundinum í morgun. Er það rétt skilið hjá mér að það hafi komið fram hjá Landsvirkjun að það væri ekki fyrr en 2018 sem menn mundu fara í framkvæmdir á virkjun nr. 2, þ.e. á eftir Hvammsvirkjun? Í öðru lagi vil ég spyrja hvort ekki hafi verið farið yfir það í morgun, eins og kemur fram á vef rammaáætlunar, að eftir níu mánuði héðan í frá muni faghóparnir skila af sér röðun á tæplega 30 kostum, 26 eða 27, og í framhaldinu af því verði unnið með þá, þeim raðað og þeir flokkaðir og skilað til ráðherra fyrir haustþing 2016. Ef þetta er rétt skilið hjá mér vil ég biðja hv. þingmann að segja mér hvort fram hafi komið, hjá nefndarmönnum stjórnarmeirihlutans, [[Forseti hringir.]]hvers vegna þeir eru þá að fara þessa leið núna sem ég sé ekki annað en að sé bara að tefja fyrir framkvæmdum jafnt og friðlýsingu.
Herra forseti. Jú, það kom alveg skýrt fram hjá fulltrúum Landsvirkjunar að ef þessi tillaga yrði afgreidd yrði byrjað á Hvammsvirkjun, og í Holtavirkjun yrði þá ekki farið í framkvæmdir fyrr en eftir tvö til þrjú ár, eins og ég skildi það, 2018. Það þarf einhvern skilningsríkari þingmann en mig til að svara því hvers vegna mönnum liggur svona mikið á að fara fram hjá rammaáætlun þegar þeir vita að það er hvort sem er ekki verið að fara í þennan kost, þó að þetta yrði samþykkt, fyrr en eftir þrjú ár. Vilja menn taka þá áhættu að farið verði út í að kæra og að þetta fari í þann feril, er það betra? Ég get ekki skilið hvað mönnum [[Forseti hringir.]]gengur til annað en að þeir ætli bara að þjösnast áfram með þetta af því þeir telja sig hafa meiri hluta fyrir því.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Það er nefnilega það. Maður veltir því fyrir sér hvað mönnum gengur til. Þetta virðist snúast um það eingöngu, það er hluti af þessum pakka, að vilja vinda ofan af einhverju sem gerðist á síðasta kjörtímabili. Í kappi sínu við það að slást við ríkisstjórnina sem fór frá völdum fyrir tveimur árum eru menn farnir að þvælast fyrir sjálfum sér. Það er akkúrat það sem er að gerast í þessu máli. Ég held að menn sjái ekki alveg fyrir hvernig þetta mál getur endað og muni sjá að betra hefði verið að halda þessu í ferli og halda þessu á tímaáætluninni sem rammaáætlun hafði sett sér. Eins og hv. þingmaður nefndi, og það væri kannski áhugavert að heyra aðeins nánar frá henni, er verið að rífa þetta úr ferli sem menn hafa sætt sig við; menn hafa alla vega fellt sig við vinnulag sem sátt er um. Það er verið að rjúfa það vinnulag, setja þetta inn í það ófriðarferli sem [[Forseti hringir.]]við höfum séð hér síðustu tvær vikur. Það getur endað með ósköpum og aftur á sama stað og við byrjuðum á, þ.e. með endalausum kærum og deilum um einstaka virkjunarkosti.
Herra forseti. Var það ekki Don Kíkóti sem barðist við vindmyllur? Jón Gunnarsson er farinn að minna á Don Kíkóta, hann er í eilífri baráttu við vindmyllur og kemst ekkert áfram. Það er nú bara þannig. Talandi um vindmyllur - er það ekki eitt af því sem við ættum kannski að horfa til, og Landsvirkjun hefur verið að horfa til, að byggja upp vindmyllur á Hafinu? Væri ekki bara rétt að hv. þm. Jón Gunnarsson og fleiri fylgisveinar hans mundu horfa til þess? Það var líka ágætt að það kom fram hjá fulltrúum Landsvirkjunar að Landsvirkjun er ekki að biðja um að farin sé skemmri skírn í þessu máli. Hún vill virða lögformlegan feril rammaáætlunar. Þeir vita hvað það getur kostað í seinkun [[Forseti hringir.]]framkvæmda og öllu ferlinu ef menn fara skemmri skírn í þessu eins og meiri hluti hv. þingmanna ætlar að gera.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er forvitnilegt fyrir okkur sem ekki eigum sæti í hv. atvinnuveganefnd að reyna að skyggnast aðeins inn í nefndina með því að eiga orðastað við varaformann hennar. Það sem mig langar að spyrja um er í framhaldi af því sem kom hér á undan. Ef við drögum þessa tillögu til baka, þ.e. ef stjórnarmeirihlutinn gerir það og fer í lögformlega ferlið, mér skilst hæstv. að umhverfisráðherra sé búinn að gera kröfu eða koma með ósk um að verkefnisstjórnin ljúki 3. áfanga 1. september 2016. Hvað ef það tækist, og maður hefur enga ástæðu til þess að ætla annað ef menn hafa núna loksins útvegað pening í þetta, og það kæmi inn frumvarp strax í septembermánuði, er einhver ástæða til annars en að það fái þinglega meðferð og eðlilega meðferð ef menn halda sig við ferlið? Mér finnst þetta skipta máli vegna þess að þegar menn eru að tala um þetta þá væri mikið til unnið ef við gætum losað okkur undan því að vera í átakafarvegi með þennan málaflokk.
Herra forseti. Jú, verkefnisstjórn vill auðvitað fá vinnufrið til að sinna þessu stóra og brýna verkefni sem er núna í fullri vinnslu með fullskipaða faghópa. Henni finnst hún í sjálfu sér ekki hafa langan tíma til að skila af sér 26 kostum, til 1. september 2016, og ætlar sér að nýta þann tíma vel. Hún vill helst geta komið með skýrar tillögur að þeim tíma loknum. Ég á ekki von á öðru en að þingið virði þá niðurstöðu sem kemur út úr því ferli. Það er það sem við erum að kalla eftir, að það fari í það lögformlega ferli, og þannig tökum við þeim tillögum sem þá koma og tökum mark á þeirri faglegu vinnu sem verður unnin fram að þeim tíma.
Hæstv. forseti. Nú liggur það fyrir að í raunveruleikanum hefðum við getað afgreitt Hvammsvirkjun hérna í desembermánuði síðastliðnum, þar af leiðandi væri það mál komið í eðlilegan farveg og unnið samkvæmt afgreiðslu verkefnisstjórnar og því ferli sem var ánægjulegt að heyra að m.a. Landsvirkjun telur að við eigum að fylgja, þ.e. fylgja lögunum um rammaáætlun og umfjöllun í verkefnisstjórn. Það kom fram í ræðu hjá hv. þingmanni að tafir á þessu máli eru svolítið sjálfskapaðar. Það varð umræða um það á sínum tíma að jafnvel þótt það væru fjárveitingar væri ekki búið að setja heimildir til þess að ráðstafa þeim fjármunum til verkefnisstjórnarinnar eða faghópanna. Er búið að leysa þann hnút? Er það í fullum farvegi? Ef svo er, er þá nokkur ástæða til að ætla að menn geti ekki staðið við þá áætlun sem hefur verið lögð fram um að ljúka þessu fyrir 1. september? Þá kæmu faghóparnir strax í upphafi næsta árs, síðan yrði þetta eðlilega ferli um að raða flokkunum. Við erum að tala þar um 26 virkjunarkosti. Væri ekki nær að bíða með þennan slag hér [[Forseti hringir.]]í einn eða tvo mánuði til þess að hraða ferlinu í framhaldinu með allan stóra pakkann?
Herra forseti. Jú, það kom skýrt fram að núna hafa faghóparnir næga fjármuni til að vinna sína vinnu. Eins og kom fram í ræðu minni fyrr var það ekki fyrr en 15. febrúar á þessu ári sem það lá alveg skýrt fyrir hvernig greiðslum yrði háttað til fagmannanna sem vinna í þeim hópum, en það liggur núna fyrir og það er gott. Þeir skila af sér næsta vor, síðan er lögbundið umsagnarferli og þetta kemur þá til ráðherra 1. september 2016. Það kom líka fram að þótt settir yrðu sérstakir fjármunir í þetta núna mundi það ekkert breyta því að það tekur bara þennan tíma. Menn verða að draga djúpt andann og leyfa fagfólkinu að vinna sína vinnu. Það er ekki hægt að kaupa sig fram fyrir í röðinni, hv. þingmenn meiri hluta atvinnuveganefndar, það er ekki hægt að gera það í þessu tilfelli ef við [[Forseti hringir.]]ætlum að standa faglega að þessu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég tek undir það með hv. þingmanni að ekki sé hægt að kaupa sig fram fyrir í röðina. Mig langar að spyrja hana hvort hún sé ekki sammála þeirri túlkun laganna, sem kom fram hjá umhverfis- og auðlindaráðuneyti í morgun, að þessir þrír virkjunarkostir í neðri hluta Þjórsár væru klárlega þannig að við hefðum fullan rétt á að færa þá um flokka og að þingið hefði sama rétt og ráðherra til að færa virkjunarkosti milli flokka. Þá er það seinni kosturinn, Skrokkalda, álit hv. þingmanns á því - faghópar voru í fyrra ferli búnir að setja þá virkjun í nýtingarflokk en biðja nú um gögn varðandi víðerni og verndarsvæði Vatnajökulsþjóðgarðs [[Forseti hringir.]]þar sem þessi orð eru hvergi til í lögum, það er hvergi lagastoð fyrir því að biðja um þessi gögn.
Herra forseti. Það kom fram hjá fulltrúum umhverfis- og auðlindaráðuneytisins í morgun að lögin eru ekki nægilega skýr um það hvað fagleg umfjöllun er. Það kom fram að þessir kostir í neðri hluta Þjórsár, sem við deilum um hér, fengu umfjöllun í 2. áfanga verkefnisstjórnar, en sá ferill endaði í því, eftir lögformlegu ferli, að lenda í biðflokki. Sú staða færist yfir í 3. áfanga, þar er hún núna. Og efnislegri umfjöllun og rannsóknum hvað varðar neðri hluta Þjórsár og laxastofninn þar hefur ekki verið lokið. Það kom enn fremur fram hjá fulltrúum umhverfisráðuneytisins að ef ráðherra eða þingmenn hygðust gera breytingartillögu á þeirri þingsályktunartillögu sem lá hér fyrir þyrfti lagalegan rökstuðning, hvað hefði breyst frá því að [[Forseti hringir.]]þeir kostir fóru í biðflokk. Sá lagalegi rökstuðningur liggur ekki fyrir.
Virðulegi forseti. Það kom alveg skýrt fram, það þýðir ekki fyrir hv. þingmann að reyna að koma með sértúlkun á því, hjá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu í morgun að þeir telja skýra lagastoð fyrir því að þingið geti fært þessa virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár milli flokka, rétt eins og ráðherrann áður en hann lagði málið fyrir þingið. Við skulum hafa það á tæru. Hv. þingmaður talar um ferðamenn, að 80% ferðamanna komi til að skoða náttúruna. Hver er skýringin á því að Grindavík er einn stærsti ferðamannastaður landsins í dag? Telur hv. þingmaður að Grindavík væri stærsti ferðamannastaður í dag ef ekki hefði komið virkjun í Svartsengi hjá framsýnum heimamönnum [[Forseti hringir.]]með tilheyrandi látum? Er það ekki til marks um [[Forseti hringir.]]að hægt er að nýta virkjanir á ýmsan hátt til þess að trekkja að ferðamenn?
Herra forseti. Ekki er hægt að yfirfæra gufuaflsvirkjanir á Suðurnesjum yfir á þær virkjanir sem við erum að fjalla um hér, að eigi að fara í lögformlegan feril. Við getum ekki yfirfært það og sagt að þar með sé þetta hið besta mál af því að það eykur ferðamennsku á Suðurnesjum. Við erum ekki að fjalla um gufuaflsvirkjanir á Suðurnesjum. Við erum að fjalla um virkjunarkosti sem hafa ekki fengið faglega meðferð. Það er rangt hjá hv. þingmanni að fulltrúar umhverfisráðuneytisins hafi ekki sagt að rökstyðja þyrfti breytingartillögur; hvaða efnislegu upplýsingar hafi komið fram sem réttlæti þessar breytingar. Ég get staðið hér og sagt þetta með hreinni samvisku eins oft og hv. þingmaður vill heyra það. Fulltrúar frá umhverfisráðuneytinu sögðu bæði að rökstyðja þyrfti breytingartillögu en það hefur ekki verið gert. [[Gripið fram í.]]Og varðandi Skrokköldu þá hefur efnislegri umfjöllun um hana ekki verið lokið.
Herra forseti. Eðli málsins samkvæmt hafa umræður hér talsvert hverfst um deilumálið og lagaleg álitamál. Það er spurning hvort þessi fáheyrða breytingartillaga meiri hlutans sé yfir höfuð þingleg eða lögleg. Óskynsamleg er hún í öllu falli og gengur klárlega gegn anda og hugmyndafræði vinnubragðanna um rammaáætlun. Því verður aldrei á móti mælt, samanber þann ófrið sem hún hefur skapað um ferli sem var hugsað gagngert til að reyna að ná breiðari og frekari sátt um vandasamar ákvarðanir í þessu mikilsverða máli. Um hverjar náttúrugersema okkar getur orðið friður að virkja, nýta til orkuframleiðslu, hvað þarf að rannsaka betur og hvað ætlum við að ákveða að verði ekki virkjað? Þetta er hluti af mjög stóru prinsippmáli fyrir þessa þjóð. Hvernig umgöngumst við landið okkar? Hvað megum við, núlifandi kynslóð, í þessum efnum og hvað ekki? Hverjar eru skyldur okkar við framtíðina, við landið, börnin okkar, óbornar kynslóðir? Þá er ágætt að velta fyrir sér stóru stöðunni. Nú er búið að virkja talsvert á Íslandi. Íslendingar eru heimsmethafar í raforkuframleiðslu per mann. Við erum hér með þrjú álver og nokkur fleiri stór eða meðalstór orkufrek fyrirtæki þannig að orkunotkun á Íslandi er orðin meiri en nokkurs staðar annars staðar í heiminum per íbúa. Núna erum við að framleiða 18 teravattstundir af raforku á ári, 18 þús. gígavattstundir. Við erum komin býsna langt. Þegar ég lærði jarðfræði í háskólanum á sínum tíma, fyrir nokkrum árum, var stundum gamla þumalputtaviðmiðunin að sennilega væri hægt að virkja á Íslandi í fallvötnum og jarðhita 45–50 teravattstundir. Vita menn hvað þá var dregið undan? Það var ekki margt. Þetta var grófur útreikningur á því hvað fallvötnin og jarðhitinn gætu skilað að slepptum Gullfossi og Geysi. Nú erum við sem sagt komin í 18 af 45 miðað við þessa gömlu viðmiðun en síðan hafa tímarnir breyst og málin þroskast. Nú skulum við segja að það sé búið að ákveða að hreyfa ekki við Jökulsá á Fjöllum sem er stærsta jökulvatnið sem enn fellur til sjávar alls ótruflað af virkjun eða miðlun. Við skulum reikna með að það verði aldrei farið í Hvítá í Borgarfirði og heldur ekki í Hvítá á Suðurlandi, a.m.k. ekki þannig að Gullfoss truflist, er það ekki? Við skulum vona að Skjálfandafljót verði ekki virkjað, a.m.k. þannig að aldrei verði hreyft við Aldeyjarfossi og Goðafossi. Jökulsárnar í Skagafirði? Við skulum vona að Villinganesvirkjun verði að minnsta kosti aldrei reist, lítil virkjun með lóni sem mundi fyllast á 25–40 árum. Skammgóður vermir þar. Ég gæti haldið áfram, ég tel að aldrei verði hreyft við stóru bergvatnsánum sem eru mestu laxveiðiár Íslands og þótt víðar væri leitað. Það verður ekki átt meira við Laxá, það verður ekkert átt við laxveiðiárnar á norðausturhorninu, í Þistilfirði og Vopnafirði. Það yrði borgarastyrjöld í landinu ef ætti að gera það þannig að frádrátturinn frá því sem eftir er af óvirkjuðu vatnsafli er býsna stór þegar við tökum þessar miklu ár út úr dæminu, Jökulsá á Fjöllum, Hvítárnar o.s.frv. Eigum við að snúa okkur að háhitanum? Vel að merkja er þetta fræðilega útreiknað afl sem menn hafa endurmetið talsvert, m.a. vegna þess að sum svæði hafa ekki reynst skila því sem menn héldu, jafnvel þótt menn væru tilbúnir í ágenga nýtingu. Sennilega voru gömlu, grófu útreikningarnir á aflinu úr jarðhitanum alltaf ofmetnir. Þar skulum við gefa okkur að aldrei verði hróflað við Torfajökulssvæðinu, það verði aldrei átt við Kerlingarfjöll - eða býður einhver í það? Vill einhver það hérna inni? Gefum okkur að aldrei verði farið á Hveravelli, að það verði aldrei farið í Vonarskarð, ekki farið í Brennisteinsfjöll og ekki Gjástykki. Þannig gæti ég áfram talið. Hver er þá niðurstaðan af þessu? Hún er sú að það er miklu minna eftir sem líklegt er að verði nokkurn tímann friður um í þessu landi að virkja og hrófla við. Ergó, þær ákvarðanir sem við tökum um það sem verður nýtt í framhaldinu eru gríðarlega mikilvægar og vandasamar. Það er ekkert annað en frumstæð frekja að ætla að vaða fram eins og meiri hluti atvinnuveganefndar gerir núna. Það er ábyrgðarleysi gagnvart komandi kynslóðum, lítilsvirðing við náttúru Íslands og ekki boðlegt að við séum ekki komin lengra á árinu 2015. Það er ekki boðlegt ef við setjum það inn í þetta samhengi. Örfáir menn eru að reyna að telja okkur trú um það hér að ekkert hafi breyst á Íslandi í 30–40 ár, að viðhorfin séu enn jafn frumstæð gagnvart því að ganga að landinu í þágu erlendra stóriðjuhagsmuna. Ég tek því ekki þegjandi. Það verður lítið blóð eftir í mér áður en ég gefst baráttulaust upp fyrir slíkri framgöngu. Okkur ber skylda til að vanda okkur. Við höfum ekkert leyfi til þess, núverandi kynslóð í landinu, að hegða okkur eins og við og við ein í 10–20 ár skiptum öllu máli, það sé engin framtíð, engin ábyrgð, það hafi aldrei verið rætt um fyrirbærið sjálfbæra þróun og annað í þeim dúr. Ætlum við að halda þessari keyrslu áfram og tína út stóran hluta þess sem fræðilega er mögulegt að virkja og skilja ekkert eftir handa komandi kynslóð? Er vilji manna að láta svoleiðis? Hér er búinn til skáldskapur um einhverja ægilega knýjandi þörf sem reynist engin vera. Það gerist ekki neitt sem veldur neinum vandræðum eða skaða þó að verkefnisstjórn fái tíma til að ljúka vinnu sinni og skili af sér eftir 15–18 mánuði. Það er sómasamlegt ferli. Við verðum örugglega ekki öll sátt við nákvæmlega niðurstöðuna þar en þá þurfum við ekki að rífast um leikreglurnar, um aðferðafræðina. Það er það sem við höfum komið okkur saman um. Og munum að síðan þurfum við að lifa með niðurstöðunni, hver sem hún verður, og þá skiptir miklu máli að hafa góða sannfæringu fyrir því að menn vönduðu sig við að taka ákvörðunina. Eða vilja menn rífa upp fleiri sár? Vilja menn ný og ný Kárahnjúkastríð? Hvað gengur mönnum til? Hvaða offors er það að setja allt gjörsamlega í uppnám, koma í veg fyrir að þingið komist lönd eða strönd með nokkurn skapaðan hlut? Út af hverju? Út af frumstæðri frekju í örfáum mönnum. Það er ekkert annað. Það er enginn annar að biðja um þetta. Landsvirkjun er ekki að biðja um þetta, nei, hún er alveg sátt við að það verði farið að hinu faglega ferli. Það liggur fyrir, enda kemur það ekkert við hana. Hún hefur nóg að gera næstu missirin. Þessari nauðhyggju verður að fara að linna og ég bið menn að hugsa sinn gang í stað þess að strá hér salti í sárin. Þetta eru erfið mál fyrir okkur og það eru gjörbreyttir tímar hvað varðar meðvitund þjóðarinnar gagnvart umhverfisvernd og náttúru landsins, eins og til dæmis deilurnar um veg um Gálgahraun færðu okkur heim sanninn um. Ekki gera lítið úr því hugsjónafólki sem elskar landið sitt og vill ekki sjá svona lagað. Það er kaldrifjað að láta eins og það sé ekki til þegar stórhöfðingjarnir, hv. þingmenn Jón Gunnarsson og Páll Jóhann Pálsson, koma í ræðustólinn. Það er nefnilega ekki þannig að menn hafi einhvern guðs útvalinn einkarétt á því að vaða svona áfram. Sem betur fer er fullt af fólki bæði innan veggja þingsins og auðvitað úti í samfélaginu sem vill vera rödd og skjöldur móður náttúru og ætlar ekki að láta svona hegðun viðgangast. Það eru gjörbreyttir þjóðhagslegir tímar á Íslandi hvað það varðar að orkufrek stóriðja er á engan hátt sambærileg við það í dag í þjóðhagslegu tilliti sem einhverjir héldu kannski að hún væri eða yrði fyrir 30–40 árum þegar menn töluðu stundum eins og það eina sem gæti bæst við fiskinn væru álbræðslur. Nú vitum við betur. Nú sjáum við að vaxtarmöguleikar okkar og tækifæri liggja annars staðar. Það liggur ekki í því að ganga áfram á náttúru landsins í þágu þess að niðurgreiða rafmagn ofan í erlenda auðhringa. Framtíðin liggur í okkur sjálfum, í landinu okkar og þekkingu. Sjálfsvirðing okkar er bundin því að við sem kynslóð komum sómasamlega fram í þessum efnum. Við þurfum ekki fleiri Kárahnjúkamál. Það var meira en nóg í bili. Við skulum vanda okkur, stunda fagleg vinnubrögð, reyna að sættast á leikreglurnar sem gera okkur auðveldara að lifa með niðurstöðunum, hverjar sem þær verða og hvort sem þær falla hverjum og einum vel í geð. Það er algjör ófarnaður að halda áfram á þessari braut. Breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar verður að hverfa af himni og sjást aldrei meir. Skynsamlegast væri auðvitað hjá ríkisstjórninni að biðjast afsökunar á þessum málatilbúnaði, draga málið allt [[Forseti hringir.]]til baka og bíða með allan pakkann þangað til verkefnisstjórn rammaáætlunar skilar af sér heildstæðri röðun á 25–30 kostum eftir um það bil eitt og hálft ár.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir mjög innblásna ræðu en eins og allir vita hefur þingmaðurinn beitt sér mjög mikið í náttúruverndarmálum á sínum þingferli, við vitum það öll og þekkjum það. Nú er það svo að náttúruverndarsinnar eru til í öllum flokkum, alls staðar í samfélaginu. Í öllum flokkum er fólk sem unnir náttúrunni, það er auðvitað ekki hægt að halda öðru fram. En það er einmitt meginástæðan fyrir því að þetta ferli varðandi rammaáætlun var sett af stað og að því komu flokkar, meðal annars Sjálfstæðisflokkurinn. Ég batt miklar vonir við að okkur mundi takast að hefja þetta mál upp fyrir pólitískar deilur og ná að raða þessum virkjunarkostum sem til staðar eru niður eftir því sem verkefnisstjórn á sínum tíma lagði upp með. Þegar síðasta ríkisstjórn tók það síðan upp hjá sér að færa til nokkra kosti, eftir að ríkisstjórnarflokkarnir voru búnir að koma sínu fólki inn í það ferli að flokka röðunina frá verkefnisstjórninni niður, var friðurinn í sundur. Það kom í ljós á síðasta kjörtímabili. Um það héldum við margar þingræður hér í þessum stól. Hv. þingmaður hélt því fram að hér færi fólk fram, meiri hluti atvinnuveganefndar, sem vildi virkja allt og gera það allt saman á okkar tímum og skilja ekkert eftir fyrir komandi kynslóðir. Það er auðvitað þannig að þó að virkjunarkostir færu í nýtingarflokk þýðir það ekki að virkjað verði á morgun. Það er langt ferli eftir, alla vega hvað varðar marga virkjunarkosti, áður en tekin verður ákvörðun um að heimila það að fara í virkjun. Við skulum ekki vera að reyna að slá ryki í augu fólks hér í þessum sal.
Herra forseti. Það er misjafnt hversu mikið er eftir hald í því ef ákveðnir virkjunarkostir verða færðir í nýtingarflokk í þeim tilvikum sem fyrir liggur gamalt, að vísu úrelt, umhverfismat og mikill undirbúningur þannig að tiltölulega skjótt gætu framkvæmdir farið af stað. Það er líka alveg eins hægt að segja að það sé að slá ryki í augu fólks að fara að færa neðri hluta Þjórsár í nýtingarflokk, það væri mikið hald eftir í hlutunum þar sem fyrir liggur umhverfismat o.s.frv. Ég kaupi það nú ekki hrátt. Herra forseti. Það er alveg örugglega rétt að það eru til náttúruverndarsinnar í öllum flokkum á Íslandi, ekki efast ég um það. En þeir virðast hafa lítil áhrif í sumum flokkum. Hvar heyrist núna í náttúruverndarfólkinu í Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum? Af hverju er engin uppreisn þar við þessa framgöngu? Auðvitað hefur maður velt fyrir sér með aumingja vesalings Framsóknarflokkinn, hvað er orðið um hann, flokkinn sem nafni minn Hermannsson heitinn, blessuð sé minning hans, var að reyna að gera að grænum flokki? Og flokkinn sem Eysteinn Jónsson bar fram og setti náttúruverndarlög og stofnaði náttúruverndarráð o.s.frv., orðinn að hverri annarri forneskju og taglhnýtingi aftan í ofbeldisfyllstu stóriðjuhaukunum í Sjálfstæðisflokknum. Það er aldeilis hlutskipti, eða hitt þó heldur. Ég held að það sem við þurfum að horfast í augu við varðandi rammaáætlun - það er alveg rétt að allir bundu vonir við að sú aðferðafræði mundi auðvelda okkur að glíma við þessi mál og ná utan um þau, ekki endilega þannig að út úr henni kæmu alltaf niðurstöður sem allir yrðu sáttir við. Að sjálfsögðu væri enginn svo bernskur, held ég, að gefa sér það. En það er allt annað að taka við og lifa með niðurstöðunni, hvort sem menn eru sáttir eða ósáttir, ef þeir vita að vandað var til verka og ekkert til sparað og hlutunum var gefinn tími til að leggjast í eins skynsamlegan farveg og mögulegt er. Ég hef líka verið mjög hlynntur því vegna þess að tíminn vinnur með náttúrunni. [[Forseti hringir.]]Það er engin spurning. Það er kannski þess vegna sem offorsið og græðgin kemur stundum upp um menn, mönnum liggur á af því að þeir vita að þeir eru að reyna að knýja eitthvað í gegn sem sennilega væri ekki á dagskrá [[Forseti hringir.]]eftir 5–10 ár, ef þróunin verður með sama áframhaldi.
Hæstv. forseti. Ástæðan fyrir því að náttúruverndarsinnar í mínum flokki og Framsóknarflokki, geri ég ráð fyrir ef ég á að reyna að lesa í spilin, stökkva ekki á málflutning stjórnarandstöðunnar er einfaldlega vegna þess að málflutningurinn er ekki sannfærandi. Það vita allir að þingið getur lagt fram tillögur. Síðan koma þær tillögur hingað til atkvæða. Þannig eru leikreglurnar, fyrst vísað er í að fara eftir leikreglum. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann var áður formaður Vinstri grænna sem gefur sig út fyrir að vera mikill náttúruverndarflokkur: Gildir það aðeins gagnvart Íslandi? Ég hef oft verið hugsi yfir því að ef við ætluðum að hugsa um náttúruverndarsjónarmið, við með alla okkar möguleika á því að vera hér og bjóða upp á græna orku, ber okkur ekki skylda til að virkja meira? Hvernig lítur hv. þingmaður á það? Er það ekki skylda okkar ef við hugsum ekki einungis um Ísland sem eyju, sem kemur engum öðrum við, heldur um Ísland og möguleika okkar í hinum stóra heimi? Ber okkur ekki skylda til þess að leggja okkar af mörkum til að framleiða meiri græna orku?
Herra forseti. Ég held að ríkasta skylda Íslands sé við landið sjálft. Ég held að við berum umfram allt annað ábyrgð gagnvart Íslandi, þessu landi sem okkur hefur verið falið að sjá um að passa upp á. Þar liggur ríkasta skylda okkar og við gerum það í þágu alls heimsins að Íslandi verði ekki spillt og því fordjarfað. Varðandi hinn barnalega málflutning, virðulegur forseti, ég verð að að leyfa mér að segja það, að Ísland geti lagt verulega af mörkum til að leysa umhverfis- og mengunarvanda heimsins með því að virkja allt hér, hvað haldið þið að það mundi draga þótt við bættum við 10, 20, 30 teravattstundum? Heildarraforkuframleiðslugetan á Íslandi var einhvern tíma áætluð svipuð og fylkið Hamborg notar, ein borg í Þýskalandi. Það breytir ekki orkubúskap heimsins, þannig að augljóslega liggja skyldur okkar við landið sjálft og náttúruna hér nr. 1. Jú, jú, það er auðvitað ágætt að rafmagn sé framleitt með vatnsafli eða jarðhita frekar en það sé reist eitt kolakynt orkuver á stærð við Kárahnjúkavirkjun á viku í Kína.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kraftmikla ræðu eins og honum einum er lagið. Hann fer hér mikinn, talar um frumstæða frekju í örfáum mönnum. Hvar heyrist í náttúruverndarsinnum framsóknarmanna? Ég vil benda hv. þingmanni á að frekjan er ekki meiri í þeim hv. þingmönnum en það að þeir leggja til þá kosti sem fullskipaðir faghópar í verkefnisstjórn fyrir rammaáætlun 2, einu faghóparnir sem voru fullskipaðir og fengu nægan tíma, ekki neitt bráðabirgðaverkefni heldur fengu fullan tíma til að fara yfir kostina, þeir mæltu með þessum kostum öllum í nýtingarflokk. Frekjan er nú ekki meiri en svo. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvað má þá nefna þau vinnubrögð að eftir alla þá vinnu sem þessir faghópar, fullskipaðir faghópar, einu fullskipuðu faghóparnir sem hafa fengið að vinna sín verk, hvað má þá kalla það sem var gert við þá? Þvert á faglegt mat voru sex virkjunarkostir teknir úr nýtingarflokki og settir í biðflokk. Hluti af þeirra verkefni var að skoða þetta í þjóðhagslegu samhengi þar sem vatnsaflskostir og gufuaflskostir voru nýttir saman, ekki bara jarðvarmavirkjanir heldur að virkja þetta í bland til að láta það bakka hvað annað upp.
Herra forseti. Hv. þingmaður má kalla það að fara mikinn. Mér er vissulega niðri fyrir þegar ég ræði þessi mál, þau standa hjarta mínu nærri, og það geri ég alveg af fullri einurð engu að síður hvernig sem það fer í fínu taugarnar á einhverjum hv. þingmönnum. Varðandi niðurstöður rammaáætlunar 2 er það einfaldlega þannig, eins og búið er að reyna að útskýra fyrir hv. þingmönnum, að í kjölfarið á flokkuninni kemur það umsagnarferli sem lögin gera ráð fyrir og niðurstaðan úr úrvinnslu þeirra umsagna og ábendinga er sú að sex kostir eru látnir njóta vafans, þeir eru settir í bið. Það er ekki um varanlega tillögu eða flokkun að ræða, enginn skaði skeður. Allt og sumt er það að nokkrir kostir verða skoðaðir betur og síðan kemur í ljós síðar meir í hvaða átt þeir svo fara. Fara þeir allir eða sumir eftir sem áður aðeins seinna í nýtingarflokk eða dragast þeir í sundur með öðrum hætti? Nú kann að vera að hv. þingmaður sé ekki mjög kunnugur varúðarreglunni og þeirri hugsun að náttúran njóti vafans, þ.e. að túlka óvissu henni í hag. Það er meðal annars með það í huga sem þetta er gert, horft til grundvallarreglna umhverfisréttarins. Mér finnst menn hins vegar í dag láta allt í einu eins og það sé ekkert mál að ýta því bara öllu til hliðar. Vissulega hefur ekki enn tekist að koma slíkum grundvallarleikreglum inn í stjórnarskrána. Þess er full þörf, en það réttlætir ekki að menn hegði sér á því herrans ári 2015 eins og ekkert hafi gerst, ekkert hafi skeð í umhverfismálum og þeir hafi aldrei heyrt á Ríó minnst eða nokkurn skapaðan hlut. Og þó þeir ýttu því öllu til hliðar ættu þeir að vera farnir að þekkja sína þjóð þannig, nema einhver rof séu á milli veruleika og skynjunar, að íslensku þjóðinni er ekki sama. Þeim sjónarmiðum hefur vaxið jafnt og þétt fiskur um hrygg að menn stígi varlega til jarðar þegar náttúran á í hlut. Þetta hljóta allir þingmenn eitthvað að hafa orðið varir við.
Virðulegi forseti. Landsvirkjun vill að farið sé að lögum og reglum, og Landsvirkjun vill framtíðarsýn. Landsvirkjun er í þeim sporum í dag að hún hefur engan kost að bjóða á Suður- og Suðvesturlandi. Hv. þingmaður nefndi hér að framtíðin liggi í okkur sjálfum. Ég er alveg sammála því. Framtíðin liggur í okkur sjálfum og að við nýtum landið og auðlindir þess. Við skulum átta okkur á því að það vatn sem rennur til sjávar í dag, við virkjum það ekki eftir ár, hvað þá eftir tíu ár. Virkjun á árum næstu kynslóðar virkjar það vatn sem rennur þá en ekki það sem rennur í dag. Ég spyr hv. þingmann: Eigum við ekki að halda áfram að nýta allar þær auðlindir? Ef við ætlum að halda uppi þeim þjóðarstandard sem við viljum og gerum kröfur um, veitir okkur þá ekki af að nýta þær auðlindir sem til eru, bæði til sjávar og sveita?
Herra forseti. Ég held að okkur Íslendingum ríði sérstaklega á að nýta verðmætustu auðlindina, og það erum við sjálf, það er hausinn á okkur sjálfum. Hann er sennilega vannýttasta auðlind Íslands þegar upp er staðið miðað við það hvernig ýmislegt hefur gengið hjá okkur, við hefðum átt að reyna að nota okkar takmörkuðu gáfur til að hugsa stundum meira, Íslendingar, og vaða ekki áfram í blindni. Ætti hrunið nú að hafa rifjað það upp fyrir mönnum að stundum er betra að fara sér hægar og gera eitthvað af viti en vaða áfram í algerri blindni. Landsvirkjun vill framtíðarsýn, já, ég skil það vel. En Landsvirkjun mun vinna úr þeim niðurstöðum sem verða. Það hefur hún líka tekið fram. Landsvirkjun hefur sýnt okkur í bækur sínar þar sem hún stillir upp prýðilegri og batnandi afkomu. Þó hún byggi enga einustu virkjun í viðbót, þá borgar hún niður skuldirnar af þeim sem komnar eru og getur farið að greiða þjóðinni tugmilljarða á ári í arð af auðlindunum. Framtíðin er ekki endilega í þessu, að vaða bara áfram. Það er nefnilega ekki þannig. Og hvað er nú líklegt að gagnist Landsvirkjun? Áframhaldandi grenjandi ófriður um þessi mál [[Forseti hringir.]]eins og nú er verið að stefna í eða röðun á 25–30 kostum eftir eitt og hálft ár sem gefur Landsvirkjun þá framtíðarsýn að hún veit að hverju hún gengur og vonandi þá í sæmilegum friði við land og þjóð? Ég held því fram [[Forseti hringir.]]að þetta sé til óþurftar, gríðarlegrar óþurftar fyrir aðila eins og Landsvirkjun og fyrir allan þann geira sem hv. þingmenn standa hér fyrir, hv. þingmenn Páll Jóhann Pálsson og Jón Gunnarsson, [[Forseti hringir.]]svo þeir séu nú einu sinni enn nefndir sameiginlega.
Virðulegi forseti. Ég er ekki endilega sammála hv. þingmanni um einstaka virkjunarkosti, þó kannski sammála honum um suma. En það sem fyrir mér vakir, í þessari umræðu allri, er að bjarga rammaáætlun, er að það verði til eitthvert ferli til framtíðar sem gerir okkur kleift að fjalla um þessi mál þannig að það sé alla vega sæmileg sátt um ferlið. Vitaskuld verðum við aldrei sammála um einstaka virkjunarkosti, það er eðlilegt, við höfum misjafnt verðmætamat, við höfum misjafna sýn á það hvað þykir fallegt. Mér þykir Urriðafoss afskaplega fallegur og vil ekki virkja hann af þeim sökum en öðrum finnst eitthvað annað. Hvað sem því líður þá er það sem fer hvað mest í mig í þessari umræðu allri þessi tortryggni sem hefur verið til staðar núna, ekki bara á þessu kjörtímabili heldur á síðasta kjörtímabili. Þó að ég skilji vel málflutninginn frá síðasta kjörtímabili, um að þar hafi menn verið að setja hlutina í bið vegna varúðarreglu o.s.frv., eitthvað sem ég get heilshugar tekið undir, þá stendur eftir spurningin um það hvernig við náum sátt þegar fram líður. Þessi breytingartillaga frá hv. atvinnuveganefnd er sérstaklega furðuleg í ljósi þess að upphaflega var Hagavatnsvirkjun með sem hefur ekki fengið neina umfjöllun að því er ég veit til; nema það að hún eigi að vera í biðflokki og ekkert komið frá verkefnisstjórn sem bendir til annars þannig að breytingartillagan er skrýtin. Maður fær það á tilfinninguna að hún hafi verið sett fram til að draga hana til baka til að atvinnuveganefnd gæti síðan sagt eftir á að hún væri svo ofboðslega skynsöm og hlustaði svo mikið á minni hlutann. Eftir standa neðri hluti Þjórsár og Skrokkölduvirkjun og algerlega ófyrirséð hvernig verður með framhaldið upp á það að hafa eitthvert sáttaferli í gangi. Ég er að leitast eftir umræðum um það hvaða lagabreytingar væri hugsanlega hægt að gera sem gætu stuðlað að því að við gætum aftur komið okkur inn á þá braut að hugsanlega væri hægt að ná sátt um ferlið í framtíðinni.
Herra forseti. Þetta er mjög góð spurning. Rammaáætlun og aðferðafræðin þar og lögin utan um það er að mínu mati - þó að þar megi að sjálfsögðu skoða einstök atriði í sambandi við skýrleika laga - hin hárrétta aðferð varðandi þann þátt málsins að bera saman og meta og raða upp þessum kostum, vega saman nýtingu versus vernd og allt það. Það sem ég tel að vanti inn í dæmið er pólitísk stefnumörkun og ákvörðunartaka um það hvernig við ætlum að nálgast þessa orkuauðlind okkar. Tökum bara dæmi: Er það þannig sem við viljum ganga fram sem kynslóð núna að við tínum virkjunarkostina upp í þeirri röð sem þeir eru hagkvæmastir og skiljum þá alltaf eftir, handa einhverjum öðrum og síðar, óhagkvæmari og óhagkvæmari kosti. Fram að þessu hefur það verið það sem er að gerast. Það liggur á bak við græðgina í neðri hluta Þjórsár. En er það sanngjarnt ef svo þarf að fara að virkja eftir 20 ár fyrir almennan markað á Íslandi? Þá standa engir hagkvæmir kostir til boða. Þá eru menn neyddir til að fara út í dýrari kosti. Af hverju ekki að blanda þessu saman? Segja við Landsvirkjun sem ræður nú mestu í þessu: Ef þið fáið einn mjög hagkvæman virkjunarkost í vatnsafli eða jarðhita þá verður næsta virkjun hjá okkur af hinum endanum af því að við ætlum að umgangast þessa auðlind af ábyrgð. Bara stefnumótun um þetta mundi gerbreyta öllu landslaginu. Og ég velti því fyrir mér hvað sé að því að segja við Landsvirkjun: Nei, nú fáið þið ekki að fara áfram í næsthagkvæmasta vatnsaflskost á eftir Búðarhálsvirkjun sem til er. Þið getið stækkað Búrfell. Þið megið fara í Kvíslaveiturnar norður eftir Blöndu. Þið getið farið í nokkrar litlar rennslisvirkjanir í Lindá. Þær eru vissulega ekki eins hagkvæmar á framleidda einingu eins og kannski Urriðafoss. Við reiknum með því að einhvern tíma muni þurfa að nýta þessa kosti og þá tökum við þá í einhverri svona blandaðri röð, og sama mætti segja um jarðhitann. Bara þetta til dæmis mundi breyta forsendunum sem við værum að takast á um hvað varðar þessa hluti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir gott svar og áhugavert. Ég hlakka til að ræða þetta í þinginu síðar meir, hvernig svo sem fer fyrir þessu árans máli. Mig langaði sérstaklega til að stinga að hv. þingmanni því sem varðar eitt af þeim ferlum sem var notað á síðasta kjörtímabili, það varðar umsagnarferlið, sem er í bráðabirgðaákvæðum laga um rammaáætlun, sem notað var af þáverandi hæstv. ráðherra. Sér hv. þingmaður fyrir sér að einhvern veginn sé hægt að búa betur um það ferli þannig að það sé fyrirsjáanlegra, þannig að ekki verði þessar deilur sem upp komu þegar farið var eftir því ferli? Mig langar sérstaklega að spyrja hvernig hv. þingmaður mundi taka í það að umhverfismat mundi framlengjast meðfram slíku ferli þannig að það rynni ekki út á sama tíma, sem dæmi. Þetta er eitt af því sem ég hef velt fyrir mér þegar ég hef verið að skoða þessi gögn öllsömul. Ég hef ekki tíma fyrir seinni spurninguna og læt þessa duga í bili.
Herra forseti. Það skiptir að sjálfsögðu máli hvernig búið er um umhverfismat, til dæmis að þau geti ekki orðið ævagömul. Það verði þá að endurtaka matið innan tiltekins tíma o.s.frv. Hvernig verður með skipulags- og leyfisveitingavald í þessu samhengi? Allt hangir þetta upp að vissu marki saman. Það þarf að líta yfir sviðið í heild og hvernig hlutunum er þar fyrir komið. Auðvitað er það þannig þegar maður fer að velta aðeins upp áleitnum framtíðarspurningum, sem eiga alveg erindi inn í þessa umræðu, að svörin vísa frekar í þá átt að vera ekki með óðagot. Hvað verður með beislun vindorkunnar? Nú er ljóst að Íslendingar hafa alveg einstaka aðstöðu til að beisla talsvert vindorku og spila hana saman við vatnsaflsvirkjanir með miðlunarlónum. Við getum tæmt úr þeim á meðan er logn og svo keyrt vindmyllurnar á móti. Hvað með sæstrenginn? Hvað með orkuskipti í samgöngum? Ef allt í einu yrði bylting eftir 10 ár og við sæjum fram á að geta farið inn á vistvæna endurnýjanlega orkugjafa með allar okkar samgöngur, umferð á land og skip? Ætlum við þá að segja: Æ nei, því miður, við erum nýbúin að binda alla orkuna í tvö álver?
Forseta hefur borist eftirfarandi dagskrártillaga og eftirfarandi bréf: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Störf þingsins. 2. Staðan á vinnumarkaði, munnleg skýrsla forsætisráðherra. 3. Raforkulög, stjórnarfrumvarp, 305. mál, þskj. 1005, nefndarálit á þskj. 1091 og 1226, breytingartillaga á þskj. 1092 og 1227, 3. umr. 4. Stefna stjórnvalda um lagningu raflína, stjórnartillaga, 321. mál, þskj. 392, nefndarálit á þskj. 973 og 986, framhaldsnefndarálit á þskj. 1228, framhald síðari umr. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Jón Þór Ólafsson, Katrín Júlíusdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Björt Ólafsdóttir. Þessi tillaga verður borin upp í upphafi þingfundar á morgun.
Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemdir við dagskrá fundarins í dag sem hefur verið sú sama á þriðju viku. Ef þetta er ekki að eyða dögunum í vitleysu þá veit ég ekki hvernig það lítur út. Það er greinilegt þrátefli í gangi á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það er í raun og veru þyngra en tárum taki. Ég hef af því reynslu að hafa verið í ríkisstjórn sjálf á sögulega erfiðum tímum og þá var það að minnsta kosti þannig að eitthvert talsamband var í gangi á milli stjórnar og stjórnarandstöðu allan tímann, alltaf, líka þegar við vorum í okkar erfiðustu verkefnum. Staðan er þannig núna að það er ekkert samtal í gangi á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það er fullkomið sambandsleysi í gangi. Ef það endurspeglar ekki einhvers konar rof milli veruleika og skynjunar þá veit ég ekki hvernig það lítur út. Verkfall hjúkrunarfræðinga hefst á [[Forseti hringir.]]miðnætti. Það eru að hefjast mótmæli hér fyrir utan og ástandið í samfélaginu er alvarlegra [[Forseti hringir.]]en um árabil. Á meðan gerist hvað? Það er engin ástæða til að tala við [[Forseti hringir.]]stjórnarandstöðuna þegar þessi staða er komin upp.
Herra forseti. Ég fagna framkominni dagskrártillögu hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar þar sem enn og aftur verður lagt til að ástandið á vinnumarkaði verði rætt og ekki er vanþörf á. Það er það sem brennur á almenningi í landinu. Á meðan er þinginu haldið uppteknu við að ræða tillögu sem, eins og margoft hefur komið fram, stangast á við þau góðu vinnubrögð sem við á Alþingi höfum samþykkt að tileinka okkur. Ég hef margoft hér vitnað í þá samþykkt sem var gerð á síðasta kjörtímabili, samþykkt sem var gerð með 63 atkvæðum gegn engu mótatkvæði um að við þingmenn ætluðum að fara að bæta stjórnmálamenninguna, m.a. með því að hlusta meira eftir áliti fagmanna. Í þeirri ólánstillögu sem hér er til umræðu er margítrekað í umsögnum og hvatt til þess að ljúka þessu ferli, draga andann í kviðinn til hausts 2016 og bíða eftir því að verkefnisstjórn ljúki verki sínu. Það hefur komið fram að verkefnisstjórn fékk ekki fjármagn til að fullfjármagna faghópana fyrr en snemma á þessu ári [[Forseti hringir.]]þannig að vandinn er heimatilbúinn. Við verðum að fara að tileinka okkur þessi vinnubrögð, herra forseti.
Virðulegi forseti. Rétt í þessu þurfti ég að bregða mér úr salnum til þess að eiga orðaskipti við hv. þm. Jón Gunnarsson um þá tillögu sem hér er til umfjöllunar á útvarpsstöðinni Bylgjunni. Ég vitnaði í orð hv. þingmanna í meiri hluta atvinnuveganefndar í þeim þætti og sagði að þeir hefðu báðir viðurkennt það, hann og hv. þm. Páll Jóhann Pálsson, að verkefnisstjórn segði að Skrokkalda væri á gráu svæði. Það væri þess vegna eðlilegt af hv. þingmönnum að draga að minnsta kosti þá tillögu til baka og hörfa enn frekar en þeir hafa nú þegar gert. Þá segir hv. þm. Jón Gunnarsson að það sé bara eitthvað sem verkefnisstjórnin segi. Hins vegar hika þessir hv. þingmenn ekki við að hreykja sér af því að verkefnisstjórnin segi að það sé allt í lagi með það sem þeir eru að gera í neðri hluta Þjórsár. Þá er allt í einu mikið mark á því takandi. Menn velja sér algjörlega það sem hentar í þessu máli og kjósa að afbaka og fara með málið eins og þeim dettur í hug. [[Forseti hringir.]]Þetta er náttúrlega fullkomlega ótækt, virðulegur forseti.
Herra forseti. Ég fagna þeirri dagskrártillögu sem var kynnt hérna áðan. Hún verður lögð fyrir þingið á morgun. Ég ítreka enn og aftur að mér finnst ófært að hafa þetta mál áfram á dagskrá. Það kom hér fram hjá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins að fjöldi mála biði afgreiðslu. Dagskrárvaldið er nú einu sinni hjá forseta og meiri hlutanum er í lófa lagið að stýra þeim málum inn á þingið. Þetta mál er ekki að fara neitt. Það er í höndum verkefnisstjórnar og hún skilar af sér eftir eitt og hálft ár. Við eigum að snúa okkur að alvarlegri málum eins og því að tvö þúsund hjúkrunarfræðingar fara í verkfall núna á miðnætti og grafalvarlegt ástand [[Forseti hringir.]]verður á heilbrigðisstofnunum landsins í framhaldinu.
Virðulegi forseti. Ég vil fara þess á leit við forseta að hann reyni að leggja sitt lóð á vogarskálar þess að fólk fari að tala saman við þessar aðstæður. Ef forseti þingsins gerir það ekki þá er enginn í þeirri stöðu að gera það. Það er augljóst að við búum við það stjórnarfar á Íslandi að forusta ríkisstjórnarinnar hefur ekki hug á því að eiga frumkvæði að einhverjum samskiptum hér. Ég bið því virðulegan forseta, í þágu góðra vinnubragða og samtals í þinginu, að hlutast til um það að fólk hittist og þá það fólk sem hefur umboð til að taka ákvarðanir og komast að niðurstöðu, vegna þess að sá hnútur sem við erum komin í hér er óþolandi fyrir Ísland á öllum tímum. En ef það er einhvern tíma líka alvarlegt er það á [[Forseti hringir.]]þeim tímum sem við horfumst í augu við núna með vinnudeilum og ófriði um allt samfélag.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að þessi dagskrártillaga sé aftur komin fram og mun að sjálfsögðu greiða atkvæði með henni á morgun, eins og allir hér sem vilja ræða þau mál sem eru aðkallandi í samfélaginu, sem eru auðvitað kjaramálin og afleidd vandamál. Nú liggur fyrir eftir fund hv. atvinnuveganefndar í morgun að það liggur ekkert á því að afgreiða þessa tillögu núna, það liggur ekkert á því. Það liggur hins vegar á því að við tölum um kjaradeilurnar og afleidd vandamál. Þau afleiddu vandamál eru þegar farin að koma til og þau munu aðeins verða verri og við þurfum að ræða þau. Mér fannst í óundirbúnu fyrirspurnunum til hæstv. forsætisráðherra í morgun eins og hann áttaði sig ekki á því að það væru afleidd vandamál af kjaradeilunum sem herja á einn mikilvægasta iðnað á Íslandi, sem er ferðamannaiðnaðurinn. Við verðum að takast á við það, og það verður sífellt mikilvægara og mikilvægara.
Virðulegur forseti. Mig langar að setja hlutina aðeins í samhengi. Sem óbreyttur þingmaður leggur maður fram fullt af málum og er með fullt af málum á sínu áhugasviði. Ég mundi alveg vilja að við værum að ræða til dæmis það að setja þjóðinni framtíðarstefnu í gjaldmiðilsmálum, sem við í Bjartri framtíð höfum lagt fram þingsályktunartillögu um hvað eftir annað. Hlutskipti okkar þingmanna er yfirleitt það að þau mál fást ekki rædd. Það eru tugir mála frá þingmönnum sem bíða umræðu, einfaldlega 1. umr., þau eru ekki einu sinni komin í nefndir, þetta eru yfirleitt þingmannamál. Nú bregður svo við að hér er mál frá hæstv. ráðherra sem líklega nýtur meirihlutastuðnings hérna og er ekki það umdeilt, þótt margir séu á móti því að virkja í Hvammsvirkjun held ég að það sé mál sem hefur farið í gegnum sitt ferli og yrði afgreitt og væntanlega samþykkt. En tveir þingmenn, vegna þess að þá langar til að virkja meira, [[Forseti hringir.]]fá óskipta athygli þingsins núna hátt á þriðju viku. Út frá hlutskipti okkar hinna, hvað varðar áhugasvið okkar óbreyttra þingmanna, er þetta engan veginn sanngjarnt.
Herra forseti. Ég fagna líka þeirri dagskrártillögu sem minni hlutinn hefur lagt fram og eygi von um að stjórnarmeirihlutinn sjái að sér, að það sé heillavænlegra fyrir land og þjóð að hún komist á dagskrá ásamt svo mörgum öðrum málum sem við gætum komist að samkomulagi um að afgreiða. Ástæðan fyrir því að við móumst við varðandi þá tillögu sem er til umræðu er auðvitað til að hafa í heiðri það ferli sem er í anda þeirra laga sem sett voru um rammaáætlun. Það er eitthvað sem við í minni hlutanum teljum að okkur beri að standa vörð um og að sjálfsögðu teljum við að meiri hlutinn eigi að gera það líka. En það virðist vera auðvelt að velja sér setningar til þess að rökstyðja ákvarðanatöku sína, eins og meiri hlutinn virðist ætla að gera. Núna fjölmennir fólk á Austurvöll og af því að það eru hv. þingmenn hér úr Suðurkjördæmi má velta því fyrir sér að nú að loka um 75% [[Forseti hringir.]]allra sjúkrarýma á Selfossi og í Vestmannaeyjum. Er það eitthvað sem þingmenn Suðurkjördæmis, af því að ég sé að einn þeirra hefur bankað hér, telja að við þurfum kannski frekar að fjalla um leiðir til lausnar á?
Herra forseti. Ég ætla að vona að þessi dagskrártillaga verði óþörf, þ.e. að forseti sjái að sér og setji upp annars konar dagskrá á morgun. En ef svo skyldi ekki fara þá eigum við ekki annan kost en að halda áfram að vekja athygli á því hversu fáránlegt þetta er. Og auðvitað eru það grafalvarlegar upplýsingar sem koma hér fram frá hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur, formanni þingflokks VG, að það eru engin samtöl í gangi, það er engin viðleitni sýnd. Það er bara hv. þm. Jón Gunnarsson sem fer með sáttaumleitanirnar hérna með þeim glæsilega brag sem við höfum orðið vitni að bæði í fjölmiðlum og hér í stólnum í dag. Austurvöllur er að fyllast af fólki, það er væntanlega þjóðin, forsætisráðherra, sem er að misskilja þetta allt, misskilur snilld forsætisráðherra, en greiðir atkvæði með fótunum og mætir þúsundum saman á Austurvöll. Þarf ekki ríkisstjórnin og meiri hluti hennar að fara að hugsa sinn gang eða eru menn bara tilbúnir til þess að elta hv. þm. Jón Gunnarsson og Pál Jóhann Pálsson fram af bjargbrúninni eins og læmingjar? [[Forseti hringir.]]Er stjórnarliðið bara ein læmingjahjörð, forustulaus? Ekki er það forsætisráðherra sem vísar veginn í gæfulega átt. Viljið þið ekki fara að hugsa, hv. þingmenn í stjórnarliðinu, hvert þið eruð að fara?
Virðulegi forseti. Við höfum lagt fram þessa dagskrártillögu vegna þess að í dag eru stórir hópar innan BHM búnir að vera í verkfalli í 48 daga. Á miðnætti fara hjúkrunarfræðingar í verkfall og það þýðir að skurðstofum verður lokað og sjúklingar verða sendir heim. Þessi ríkisstjórn og stjórnarmeirihluti Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefur engan áhuga á að ræða þetta. Menn eru ekki tilbúnir til að setja þessi mál á dagskrá. En hæstv. forsætisráðherra er til í að tala um þessi mál og senda blammeringar til þessa fólks aftur og aftur úr fjölmiðlum. Virðulegi forseti. Hann kemur líka hingað í þennan stól og talar eins og þessi mál komi ríkisstjórninni ekki við, að fyrst verði menn á hinum almenna vinnumarkaði að leysa sín mál. En ríkisstjórnin og ríkið er viðmælandi og viðsemjandi þeirra aðila sem hafa verið í verkfalli í 48 daga og ríkið er viðsemjandi hjúkrunarfræðinga. [[Forseti hringir.]]Ætlum við í alvörunni að halda svona áfram? Virðulegi forseti. Þetta er algjör firring.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að fagna þeirri dagskrártillögu sem hér er komin fram en vil engu að síður einnig taka undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og vona að það reynist óþarft að greiða atkvæði um hana á morgun því að hæstv. forseti verði búinn að breyta dagskránni. Það þarf ekki annað en að líta hér út um gluggann og á þau mótmælaspjöld sem mannfjöldinn hér fyrir utan húsið á Austurvelli er með til þess að sjá að þjóðin vill að kjaramálin verði rædd. Það er stóra krafan sem er uppi þarna úti. Við hér inni hljótum að hlusta eftir því hvað þjóðin er að reyna að segja við okkur hérna fyrir utan. Hæstv. forseti. Ef það eru ekki skýr skilaboð um að hér verði að breyta dagskrá þingsins, [[Forseti hringir.]]þá veit ég ekki hvað.
Herra forseti. Veruleikinn er sá að það hefur farið fram valdaafsal ríkisstjórnarinnar til hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Við verðum að horfast í augu við að það hafa orðið stjórnarskipti í landinu og hv. þm. Jón Gunnarsson er með valdasprotann, það er bara þannig. Á meðan ólgar allt þjóðfélagið. Austurvöllur er að fyllast af fólki sem mótmælir yfirgangi ríkisstjórnarinnar og forgangsröðun hennar í þeim málum sem brenna á þjóðinni. Það er látið eins og ríkisstarfsmenn hafi ekki samningsrétt. Forustumenn ríkisstjórnarinnar tala þannig að það verði ekkert samið við ríkisstarfsmenn fyrr en samningar á almenna markaðnum liggja fyrir. Það er ekki skrýtið að blóðið ólgi í þjóðinni við svona aðstæður þegar ríkisstjórnin virðist vera algjörlega úr tengslum við sína þjóð.
Virðulegur forseti. Spurt er hvort stjórnarliðið sé einn læmingjahópur. Þótt ástæða sé til að spyrja þá er eitt sem mælir gegn því, þ.e. að svo að segja enginn stjórnarliði af 38 þingmönnum Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins í allan heila dag hefur haft fyrir því að koma hér upp og reyna að taka til varna fyrir meiri hlutann í atvinnuveganefnd. Það virðist vera svo að allur þorri stjórnarliðsins hafi áttað sig á því hvers konar feigðarflan það er og vilji enga aðild eiga að þessu lengur. Nú bíðum við þess eins að forseti þingsins taki af skarið og reyni að setja mikilvægari mál á dagskrá, þau mál sem fólkið úti á Austurvelli er að kalla eftir og hjúkrunarfræðingarnir sem eru að fara í verkfall á morgun og þar fram eftir götunum.
Virðulegur forseti. Miðað við stöðu þingmála, þingmála sem bíða, stjórnarfrumvarpa sem eru komin til nefndar og hafa verið afgreidd og bíða eftir að komast hingað, væri eðlilegast af stjórnarmeirihlutanum að leita á náðir Ríkisútvarpsins og fá þar gamalt grafíkskilti, kallað svo á fagmáli, sem á stendur „Afsakið hlé“ og bregða því upp á útsendingu frá þingfundum og láta það standa frekar en að eyða tímanum í að ræða tillögu sem mun ekki fara neitt. Það er auðvitað það sem verið er að gera með því að flytja þetta mál vegna þess að engin önnur eðlileg skýring er á því að menn setji þetta mál á dagskrá en sú að menn eru að kaupa sér tíma til þess að vinna mál ríkisstjórnarinnar og koma svo með þau hérna inn þegar þau eru tilbúin. Þannig að sá dagskrárliður sem er hér á ferðinni ætti í rauninni ekki að heita fundarstjórn forseta, heldur afsakið hlé.
Forseti vill líka geta þess að það var spilað ákveðið stef í hljóðvarpi þegar þurfti að gera hlé, ef til vill kemur það.
Herra forseti. Ég held þetta gæti ekkert orðið mikið vandræðalegra þótt virðulegur forseti færi að spila hér afsakið hlé-stefið úr Ríkisútvarpinu, því það er morgunljóst eins og hv. þingmenn hafa nefnt að hér erum við að ræða tillögu sem margítrekað er búið að benda á að gengur gegn góðum vinnubrögðum, sem ekkert hastar, sem ekkert ýtir á. Það er engin ástæða til að flýta sér með þessa tillögu. Á meðan horfum við upp á heilbrigðiskerfi landsins fara í stopp af því meiri hlutinn á Alþingi vill ekki ræða stöðuna á vinnumarkaði. Meiri hlutinn á Alþingi hefur engan áhuga á því. Þau vilja fremur fylgjast með hæstv. forsætisráðherra sem tjáir sig um stöðuna á vinnumarkaði í nokkrum fjölmiðlum eins og um síðustu helgi og toppar það svo með því að mæta í Ríkisútvarpið í gærkvöldi og segja að allt sem hafi verið haft eftir honum í öðrum fjölmiðlum sé í raun og veru misskilningur, eins og flest allt sem haft er eftir hæstv. forsætisráðherra. Ég held að hæstv. forsætisráðherra ætti að fagna því að fá hér tækifæri til að tala beint við þjóð og þing um stöðuna [[Forseti hringir.]]á vinnumarkaði og tryggja að það verði enginn misskilningur í því sem hann hefur að segja við þing og þjóð.
Virðulegur forseti. Hér er allt í hnút og fólk spyr mig hvað sé í gangi á þingi og ég get varla svarað því. Það er erfitt að útskýra þetta. Svo erum við stundum að bera okkur saman við önnur lönd og komum kannski ekki vel út úr þeim samanburði ef við skoðum þingstörfin. En það er þannig, leyfi ég mér að fullyrða, í þeim löndum sem við berum okkur saman við að þar semja menn um mál fyrir fram, menn setja ekki einhver sprengimál á dagskrá. Ég velti því fyrir mér hvort við þurfum ekki að fá forseta danska þingsins eða sænska þingsins hingað til lands til þess að hjálpa okkur, því að þetta er okkur hreinlega um megn. Það er alveg hræðilegt. Þegar staðan er þannig að menn ræða ekki saman og stjórnvöld og meiri hlutinn rétta ekki fram sáttarhönd, ekki einu sinni litla fingur, hvað eigum við þá að gera? Manni fallast hendur. [[Forseti hringir.]]Ég legg það til að við splæsum í flugferð fyrir [[Forseti hringir.]]forseta sænska þingsins.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að taka fram að ég hef ekkert út á fundarstjórn hæstv. forseta að setja og hvet þingmenn til að snúa sér að dagskránni og halda áfram málefnalegum umræðum um rammaáætlun. Það flýtir fyrir því að við getum farið að mæla þingviljann, líkt og formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, mælti með í athugasemdum við fundarstjórn forseta einhvern tímann í liðinni viku, að fara þyrfti að telja hausa í stjórnarliðinu gagnvart þessari tillögu. Ég er sammála því. Við skulum láta umræðuna ganga áfram þannig að við getum flýtt fyrir því að við förum greiða atkvæði.
Herra forseti. Það er ekki óskastaða að standa í pontu á Alþingi dag eftir dag og mótmæla dagskrá fundarins og ofríki forseta Alþingis, Einars Kristins Guðfinnssonar, með þeim hætti sem hér fer fram. En við verðum að gera það vegna þess að við viljum vernda og hafa í heiðri ferli rammaáætlunar. [[Gripið fram í.]]Með því að mótmæla á þennan hátt, og á þann eina hátt sem okkur er fær, þá gerum við það og við höldum því áfram. Það er vert að hafa í huga að fólkið sem er mætt út á Austurvöll, og á Akureyri og líklegast víðar, borðar ekki rammaáætlun. Rammaáætlun eða þeir virkjunarkostir sem meiri hluti atvinnuveganefndar vill setja í nýtingarflokk bjarga ekki launaumslagi þessa fólks. Þeir bjarga því ekki að loka þarf 75% rýma á sjúkrahúsum á Suðurlandi o.s.frv. Virðulegi forseti. Við þurfum að fara að takast á við þau vandamál sem fólkið hér úti kallar eftir.
Virðulegi forseti. Það eru ekki margir stjórnarþingmenn sem taka þátt í þessari umræðu hér, en þeir sem það gera eru algerlega veruleikafirrtir, fullkomlega veruleikafirrtir, að það sé stóra málið núna að fá einhverja mælingu á því hverjir styðja rammaáætlun og hverjir ekki innan stjórnarliðsins. Hvaða leikaraskap erum við stödd í? Það sem skiptir mestu máli núna er að menn taki á stóru málunum sem verið er að kalla eftir hér úti að við tökum á. Það eru lífskjaramálin. Virðulegi forseti. Á miðnætti munu hjúkrunarfræðingar bætast í hóp þeirra sem eru í verkfalli. Það mun hafa þau áhrif að senda verður fólk heim af Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Það mun hafa þau áhrif að menn þurfa að loka skurðstofum. Það mun hafa þau áhrif á sjúkrastofnanir um landið að til dæmis 75% allra sjúkrarýma á Selfossi og í Vestmannaeyjum verður lokað. Finnst mönnum þetta allt í lagi? Í síðustu viku vorum við, sem töluðum um og höfðum áhyggjur af því að hægja mundi á bókunum í ferðaþjónustu, þeim mundi fækka og þær stoppa og þar með hugsanlega hafa varanleg áhrif á ferðaþjónustuna í landinu, kölluð popúlistar og ég veit ekki [[Forseti hringir.]]hvað og hvað af hv. þm. Jóni Gunnarssyni úr þingsal. Þetta er allt saman að gerast, virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]hefur engan áhuga á því og engar áhyggjur og ekki [[Forseti hringir.]]stjórnarflokkarnir heldur.
Herra forseti. Ef við fáum Mogens Lykketoft sem ég trúi að sé enn forseti danska þingsins til að koma hér og reyna að miðla málum eins og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir stakk upp á þá gætu þeir kannski farið út á móti með sömu flugvél, hæstv. forsætisráðherra og hv. formaður atvinnuveganefndar Jón Gunnarsson. Alvöruforsætisráðherra væri hér í þinghúsinu þessa daga. Hann væri að reyna að miðla málum. Hann væri að reyna að semja fyrir hönd sinnar ríkisstjórnar um framgang mikilvægra stjórnarmálefna. En er hann hér? Nei, hann er kannski farinn í felur aftur í „bunkerinn“ eftir fjölmiðlaúthlaup helgarinnar. Það getur vel verið. Alla vega verðum við ekki vör við hann. Hvernig heldur ríkisstjórn að svona hlutir gangi fyrir sig þegar komið er að vordögum og þarf að fara að ná utan um afgreiðslu mála á þingi? Með því að fela sig? Með því að vera í burtu? Með því að henda ónotum og skít í stjórnarandstöðuna og þjóðina í leiðinni? Það gerist ekki þannig. Það voru athyglisverðar upplýsingar sem formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins læddi hér inn í umræðuna að það biðu 25 stjórnarfrumvörp og 10 tillögur tilbúin. Var hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttur kannski að læða inn spurningunni: Er þetta mikilvægara en allt annað sem ríkisstjórnin er að gera? Er málatilbúnaður hv. þm. Jóns Gunnarssonar það eina sem skiptir þessa ríkisstjórn máli? [[Forseti hringir.]]Má allt hitt mæta afgangi? Kannski var formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins að spyrja að því.
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að lýsa furðu minni yfir þeirri fundarstjórn sem á sér stað hér og dagskránni sem okkur er boðið upp á. Það hefur komið fram í máli hv. þingmanna hvernig ástandið er að verða í samfélaginu, til dæmis eru 75% hjúkrunarrýma á Suðurlandi að lokast. Það er háalvarlegt mál. Ég er líka alls ekkert þreyttur á því að nefna að það eru bændur sem búa á bökkum Þjórsár sem á að fara að setja í kaf. Mig langar rosalega mikið til að vita og það væri rosalega gaman að heyra hv. þingmenn í Suðurkjördæmi lýsa skoðun sinni á því hvað þeim finnst um að þarna eigi að fara að reka fólk af jörðum sínum án þess að hafa nokkuð samráð við það. Það hefur komið fram í viðtölum við bændur á þessu svæði að ekki hefur verið haft neitt samráð við þá. Þarna á bara að vaða yfir fólk á skítugum skónum. Finnst þingmönnum Suðurkjördæmis það ekki ámælisvert, alla vega þess virði að skoða? Ég hvet hæstv. forseta til að slíta þessari umræðu og breyta um dagskrá.
Herra forseti. Ég er hingað komin til þess að mótmæla fundarstjórn forseta og mótmæla því að þetta mál sé enn þá á dagskrá. Nú gerðist það fyrir helgi að fram kom dagskrártillaga og atkvæðagreiðslu um hana var frestað vegna þess að það var ekki réttur meiri hluti fyrir henni í þingsal. Þá mótmælti ég fundarstjórn hæstv. forseta og ég mótmæli aftur í dag. Mér finnst að hæstv. forseti, í þeirri störukeppni sem við erum að byrja þriðju vikuna í, ekki hafa stýrt hér fundum sem forseti alls Alþingis, heldur því miður sem forseti meiri hluta Alþingis. Mér finnst það grátlegt, hæstv. forseti.
Virðulegi forseti. Ég held að það séu mikil mistök hjá forseta þingsins að hafa ekki tekið þetta mál af dagskrá í morgun í kjölfar fundar í atvinnuveganefnd. Þar var upplýst að það er fyrst og fremst sleifarlag ríkisstjórnarinnar við verkstjórn og skipulag vinnu við rammaáætlun sem hefur valdið því að rannsókn á virkjunarkostum er ekki lengra komin en raun ber vitni. Það var ekki tekið af skarið um að verkefnisstjórn hefði fjárveitingar fyrr en í febrúar á þessu ári og þegar svo háttar til af hálfu ríkisstjórnar er náttúrlega algjörlega fráleitt að hún reyni að bæta fyrir sleifarlag sitt í verkstjórn með því að ganga þvert á lögbundna ferla við framgang mála að öðru leyti. Það eru engin rök fyrir því að halda þessu máli áfram á dagskrá þegar svo er í pottinn búið og þegar við blasir [[Forseti hringir.]]alvarlegt ástand á vinnumarkaði sem miklu meiri ástæða væri til að ræða um á Alþingi.
Virðulegi forseti. Nú hefur þetta breyst úr málþófi í málæði undir dagskrárliðnum um fundarstjórn forseta. Frá því að rammaáætlun var tekin á dagskrá hafa 1.237 ræður verið haldnar, talað hefur verið í 24 klukkustundir undir þessum dagskrárlið, sem eru hvorki meira né minna en þrír heilir vinnudagar. Virðulegi forseti. Hér er mikið kallað eftir því að koma málum á dagskrá þingsins. Ég geri þá að tillögu minni að við klárum að ræða þetta mál sem er á dagskrá fundarins. Ég fór yfir það í blaðagrein í Morgunblaðinu nú um helgina hvernig í pottinn var búið á síðasta kjörtímabili varðandi þau stórkostlegu pólitísku hrossakaup sem áttu sér stað á milli Samfylkingarinnar og Vinstri grænna. Við erum að vinda ofan af þeirri vitleysu, virðulegi forseti, og ég mælist til þess að þessi dagskrárliður haldi áfram.
Virðulegur forseti. Það er gott að fá nýjustu tölur frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Ég sakna þess dálítið að hún leggi ekki mat á efnisinnihald ræðnanna og hver sé með bestu ræðuna og þar fram eftir götunum. [[Gripið fram í.]]Ég held að það væri einmitt mjög þarft fyrir hv. þingmann að hlusta á það sem við erum að segja í ræðunum. Það er ekki endilega magnið sem skiptir mali, það er líka innihaldið. 1.200 stuttar ræður, vissulega, sólarhringur, um fundarstjórn forseta er auðvitað svolítið merkilegt, en hvaða lærdóm ætlar hv. þingmaður að draga af því, hvaða ályktun? Getur verið að hér sé stór hópur þingmanna svona rosalega óánægður með fundarstjórn forseta og það hvernig komið er fyrir þinginu? Hvarflar að hv. þingmanni að það sé ástæðan fyrir því að verið er að flytja þessar ræður? Ég verð að segja að mér finnst ótrúlegt að það skuli vera haldnar 1.200 ræður um fundarstjórn forseta og hæstv. forseti virðist ekkert meðtaka [[Forseti hringir.]]að það er óánægja með fundarstjórn hans. Hann boðar ekki einu sinni til fundar formanna til að ræða ástandið í þinginu og það eru engir [[Forseti hringir.]]tilburðir sýndir í þá átt að reyna að leysa þessi mál.
Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að svara tveimur ágætum ræðum hv. þingmanna meiri hlutans, fyrst hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur sem virðist rugla saman orðunum málefnalegur og efnislegur. Þetta hefur gerst ítrekað hér. Munurinn er auðvitað sá að efnisleg umræða um málið sjálft varðar málefnið sjálft en málefnaleg gagnrýni á fundarstjórn forseta er alveg jafn málefnaleg þótt hún sé ekki efnislega um virkjunarkostina. Þegar við erum að kvarta undan fundarstjórn þá er auðvitað málefnalegt og eðlilegt að ræða það undir liðnum um fundarstjórn forseta. Hvað varðar ummæli hv. 2. þm. Reykv. s. um hvað við höfum kvartað og kveinað hér mikið. Ég ætla að segja henni stutta dæmisögu, vonandi á þeim 20 sekúndum sem ég hef. Þegar ég var ungur fyrir löngu síðan fór ég stundum heim til mín og ég setti jakkann minn alltaf á gólfið í staðinn fyrir að hengja hann upp. Hæstv. móðir mín hafði tilefni til þess að kvarta undan þessu aftur og aftur og aftur og aftur. Þannig að það sem ég gerði var að ég tók lista og ég fór að skrifa niður í hvert sinn sem hún kvartaði, svo þegar hún var búin að kvarta nógu mikið fór ég að kvarta á móti. Nei, virðulegi forseti, ég hengdi jakkann bara upp, ég þroskaðist og hlustaði aðeins.
Hæstv. forseti. Ég kem hingað til að taka undir með hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur þar sem hún mótmælir því að þetta skuli halda hér áfram, þ.e. þessi fundarstjórn. Þetta er ótrúlega sorglegt og sorglegur tími í sögu þingsins. Ég hef alla tíð eftir að ég varð þingmaður fyrir tveimur árum hvatt ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, hæstv. forsætisráðherra, til þess að virkja samráð við þjóðina, tala við þjóðina og virkja samtalið hérna inni í þinginu meira. Það hefur aldrei verið hlustað á það. Ég man eftir að í stefnuræðunni haustið 2013 óskaði ég ríkisstjórn hans alls hins besta og hins besta í störfum og vonaði það svo innilega að hún tæki það til greina að hún væri ríkisstjórn alls landsins, hún væri ekki ríkisstjórn fyrir bara einhverja fáa. Því miður virðist það vera að koma í ljós að hún er bara ríkisstjórn fyrir einhverja fáa og er algjörlega að hunsa vilja stórs hluta þjóðarinnar. Við sjáum það bara hérna úti á Austurvelli núna. Það er kannski óhætt að óska henni til hamingju fyrir að hafa náð að draga þetta fólk hingað út á þessum fallega degi.
Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að halda áfram þar sem frá var horfið. Nú veit ég að þingmenn og forsætisnefndin hafa verið að fara og heimsækja þjóðþing annarra landa í gegnum tíðina. Ég held því að það væri mjög gott að við mundum fá meiri upplýsingar um það hvers þeir verða áskynja í þessum ferðum sínum. Ég trúi því ekki að það sé raunverulega þannig, tökum bara Norðurlöndin, að þar sem mál eru mjög umdeild, auðvitað eru umdeild mál í öllum þjóðþingum, að formenn flokka og ráðherrar geri ekkert í því, setjist ekki niður með stjórnarandstöðu og leiti leiða til sátta. Eru einhver dæmi um það? Mér finnst þetta með svo miklum ólíkindum að ég - er hægt að særa þessa menn hingað inn í þingsal til að ræða við okkur? Virðulegi forseti. Ég verð eiginlega að ætlast til þess að forseti virki sem einhvers konar sáttasemjari í málinu, kalli til fundar og láti menn og konur setjast niður til að ræða þetta og komast að niðurstöðu. Þetta gengur ekki. - Hef ég lengri tíma?
Ég hygg að tímanum hafi verið lokið, en það er eitthvert vesen á mæliverkinu.
Hæstv. forseti. Ég ítreka ósk mína um að sest verði niður á fundi með þingflokksformönnum og farið verði yfir þau mál sem hér eru tilbúin til umræðu og reynt að finna út úr því að vera með dagskrá sem er boðleg fyrir þetta þing og aðeins að hugsa málin hvort ríkisstjórnin ætli sér að halda þessu þrefi áfram út af breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar. Nú er það svo að við höfum mótmælt hér í tvær vikur. Ríkisstjórnin er með vinnumarkaðinn í algjöru uppnámi og þúsundir manna eru komnar fyrir utan húsið og mér skilst á Akureyri líka til að mótmæla ríkisstjórninni. Þar er verið að mótmæla meðal annars vaxandi misskiptingu eigna og auðlindastjórnuninni sem ramminn vissulega tengist, en mótmælin eru auðvitað grundvölluð á djúpstæðri óánægju til langs tíma [[Forseti hringir.]]varðandi það hvernig við högum auðlindamálum okkar.
Virðulegi forseti. Við höldum áfram umræðu um þingsályktunartillögu eða breytingartillögu hæstv. ráðherra Sigurðar Inga Jóhannssonar, þá umhverfisráðherra, um að Hvammsvirkjun verði sett í nýtingarflokk með breytingartillögu hv. atvinnuveganefndar um fjórar virkjanir að auki, en þær hafa verið svo dregnar saman í þrjár til viðbótar í meðförum þingsins og undir umræðunni og ber að fagna því þótt sannarlega höfum við þurft með nokkrum eftirgangsmunum að kalla á breytingartillöguna. Ég hafði nokkrar væntingar um að sjá þá breytingartillögu og kannski sérstaklega líka rökstuðninginn með breytingunni vegna þess að mér þótti nokkuð forvitnilegt að sjá hvernig hægt væri að rökstyðja það að hætta við að ætla að nýta Hagavatn en halda áfram að ætla að nýta Skrokköldu til orkuöflunar og virkjanir í neðri hluta Þjórsár, vegna þess að í umsögn Skipulagsstofnunar með breytingartillögunum kemur fram við allar þessar breytingar eftirfarandi, með leyfi forseta: „Enginn rökstuðningur er settur fram með tillögunni og því liggur ekki fyrir hvort að það faglega mat sem lög um rammaáætlun gera kröfu um, og lýst er í kaflanum að ofan, liggi til grundvallar tillögunni.“ Þetta kemur fram í umsögn Skipulagsstofnunar um Holta- og Urriðafossvirkjun. Um Skrokkölduvirkjun er líka sagt að enginn rökstuðningur sé settur fram og það sama á við um Hagavatn. Þannig að stofnunin sem fer með lög um mat á umhverfisáhrifum og framkvæmd þeirra og eftirlit með þeim er þeirrar skoðunar að málið sé að því leytinu til vanreifað að ekki liggi fyrir hver rökstuðningurinn sé. Það finnst mér vera nokkurt áhyggjuefni af því að eitt er að vera ósammála um efnislegt innihald mála hér í þinginu en annað er það þegar meiri hlutinn í krafti meiri hluta síns leyfir sér að láta hjá líða að rökstyðja sína niðurstöðu. Mér finnst það vond vinnubrögð almennt að freista þess ekki að rökstyðja að minnsta kosti það sem maður leggur til nema það sé þá svo að rökstuðningurinn gildi einu, það sé í raun og veru aukaatriði hver rökin séu á bak við tillöguna og hún sé lögð fram „af því bara“ eins og stundum er sagt og ég neita því ekki að á stundum hefur það hvarflað að manni. Mig langar til að segja og það hafa margir orðað það þannig í þessari umræðu að rammaáætlun sé dýrmætt ferli og eitt af því sem sé skylda okkar í þeirri umræðu og afgreiðslu sem fram undan er að við varðveitum ferli rammaáætlunar vegna þess hversu langa sögu það á og hversu langt aftur það nær, þess vegna höfum við nokkrar skyldur við það ferli. Það snýst um að bera saman verndargildi og nýtingargildi til orkuöflunar allmargra svæða undir hverjum kafla rammaáætlunar. Nú erum við sem sagt undir 3. áfanga rammaáætlunar sem stendur núna yfir og verkefnisstjórnin hefur fjögur ár hið mesta til þess að ljúka sínu verkefni og verkefnisstjórnin hefur sem sagt haldið utan um það þannig að það séu 26 kostir. Umræðan hefur að mörgu leyti breyst á allra síðustu missirum hvað þetta varðar. Umræðan hefur breyst í áttina að grænni sjónarmiðum að sumu leyti. Þess vegna má fullyrða með réttu að þessi mikli kraftur sem kemur bak við breytingartillögu atvinnuveganefndar og það mikla valdbeitingaryfirbragð sem er á þeirri tillögu er á skjön við almenna græna bylgju í samfélaginu. Það má segja að nánast allir flokkar séu farnir að átta sig á því að við leggjum meiri áherslu á græn sjónarmið og meiri áherslu á umhverfissjónarmið í öllum okkar ákvörðunum. Það er breyting frá því sem var bara fyrir örfáum árum síðan og þess vegna er þessi tillaga dálítið eins og maður sé í tímavél, sé einhvern veginn að líta inn um glugga aftur til fortíðar. Mönnum er auðvitað nokkur vorkunn þegar þeir hafa tileinkað sér orðræðu um atvinnulíf, vöxt, framfarir, uppbyggingu o.s.frv. á þeim tímum þegar sett var samasemmerki milli þeirra hugtaka annars vegar og hins vegar nánast takmarkalausrar virkjunar náttúruauðlinda. En það er jafn sorglegt fyrir það að horfast í augu við að þessi sannfæringarkraftur sem er aftan úr öðrum tíma skuli fá þetta mikinn byr í þinginu. Ég verð að segja að ég hef áhyggjur af því vegna þess að ég er svo sannfærð um að þetta er tímaskekkja, að breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar er tímaskekkja. Þess er skemmst að minnast að umræðunni um verndargildi hálendisins og víðernanna á hálendinu hefur vaxið mjög ásmegin. Þegar skoðanakannanir eru gerðar á því hversu mikið gildi víðernin hafa í hugum Íslendinga þá erum við að tala um mjög stóran meiri hluta þjóðarinnar sem er þeirrar skoðunar að þetta séu slík verðmæti að þeim megi ekki fórna með nokkru móti. Og ekki bara verðmæti í þágu ferðaþjónustunnar heldur verðmæti í þágu framtíðarinnar, vegna þess að þar erum við með einhvers konar náttúruverðmæti sem eiga sér ekki hliðstæðu og bara þess vegna höfum við ekki rétt á því að nýta orkukosti á því svæði. Þetta er í sjálfu sér ný hugsun eða þ.e. það er nýtt hversu miðlæg hún er orðin. Ég minnist þess af því að hv. þm. Elín Hirst er hér í salnum að hún skrifaði ágæta grein í Fréttablaðið nú í vetur um mikilvægi þess að vernda víðernin og hálendið. Það eru ekki margar raddir úr Sjálfstæðisflokknum eða úr Framsóknarflokknum samhljóma þeirri rödd, en þær eru sannarlega til. Þess vegna, svo maður setji nafn og kennitölu á þessa umræðu undir því sem hér er rætt, gengur ekki að setja Skrokköldu í nýtingarflokk, þó ekki væri nema bara vegna þess að við höfum ekki rætt það sem sjálfstætt viðfangsefni, ekki undir umræðunni um rammaáætlun, ekki undir umræðunni um náttúruverndarlög, heldur undir því sjálfstæða viðfangsefni hvaða skyldur höfum við núlifandi kynslóðir við það að varðveita hálendið og víðernin fyrir komandi kynslóðir og í þágu náttúrunnar sjálfrar. Við höfum ekki tekið þá umræðu. Við erum alltaf að taka það undir einhvers konar nýtingarhorni, nýtingar- eða verndarvinkli, átökum milli þessara tveggja sjónarmiða. Ég fullyrði að þessi sjónarmið eru ekki undir í nægilega ríkum mæli þegar Skrokkölduvirkjun er gerð að tillögu í breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar vegna þess að það bólar ekkert á þeim rökstuðningi að takast á við þann veruleika að Skrokkölduvirkjun skaði víðerni hálendisins. Það er ekki ávarpað á nokkurn hátt í breytingartillögu meiri hlutans, heldur látið eins og það skipti ekki máli. Það er veruleiki sem við horfumst í augu við þegar við fáum hérna listana af virkjunarkostum að það gengur ekki að leggja að jöfnu virkjunarkost á mjög röskuðum svæðum og algjörlega óröskuðum svæðum. Það liggur í hlutarins eðli að þetta verður ekki lagt að jöfnu. Þetta eigum við eftir að ræða. Skipta ósnortin víðerni máli bara sjálfra sín vegna? Þetta þurfum við að ræða. Síðan þurfum við líka að komast að niðurstöðu um það hvort þau rök sem lögð hafa verið fram varðandi neðri hluta Þjórsár og lúta að villta laxastofninum þar séu nægilega sterk til þess að við höldum áfram að taka mið af þeim þangað til efanum hefur verið eytt. Ætlum við bara að segja: Þetta er fullrannsakað að mínu mati, þetta er fullrannsakað að mati hv. þm. Willums Þórs Þórssonar eða einhvers annars hér, þetta er nægilega rannsakað og ég ætla að taka ákvörðun um að Urriðafoss verði virkjaður og sitja svo uppi með það í einhverri óskilgreindri framtíð að valda varanlegum skaða á stærsta villta laxastofni í Norður-Atlantshafi? Erum við tilbúin í það? Það er í raun og veru hinn áþreifanlegi veruleiki sem er undir við þetta mál. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu að þessu sinni. Þetta voru ekki nema 10 mínútur og mér sýnist ég eigi efni í fleiri ræður svoleiðis að ég bið um að verða sett aftur á mælendaskrá.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er sammála henni um þessi mál í öllum meginatriðum og ég held einmitt að þróunin sé sú að það séu alltaf fleiri og fleiri að átta sig á því að virkjunarframkvæmdir eru óafturkræfar. Við erum komin á þann stað í virkjunarframkvæmdum að við þurfum að taka afstöðu til þess hvort við ætlum að fara enn lengra inn á miðhálendi Íslands og þá er það ekki óspjallað víðerni lengur. Það eru spurningar sem hanga á spýtunni varðandi Skrokköldu, sem er að mörgu leyti fyrsta skrefið þangað. En mig langaði að spyrja hv. þingmann um ákveðin sjónarmið sem fram komu í máli formanns atvinnuveganefndar fyrr í dag þar sem hann sagði - ég man ekki hvað hann sagði orðrétt, en slíkrar orðræðu gætir oft í umræðunni. Sagt er: Við verðum að koma þessum virkjunarkostum í gegn. Þetta eru skynsamlegir virkjunarkostir og vinstri græn verða alltaf á móti þessu þannig að það verður aldrei nein sátt um það hvort sem er. Mig langar að fá viðbrögð [[Forseti hringir.]]formanns þingflokks vinstri grænna við nákvæmlega þessum málflutningi.
Virðulegi forseti. Þetta er mjög góð spurning. Þarna erum við í raun að tala um tvennt: Við erum annars vegar að tala um náttúruverndarsjónarmiðin í grunninn. Ég er orðin þeirrar skoðunar núna að nóg sé að gert. Ég er þeirrar skoðunar að við séum búin að virkja nóg í bili. Ég er þeirrar skoðunar að núlifandi kynslóð hafi engan rétt á því að ráðstafa öllu mögulegu virkjanlegu afli. Af hverju ættum við að gera það en ekki fólk sem er fætt 2040 eða 2080? Mér finnst því nóg að gert. En hins vegar finnst mér gríðarlega mikilvægt þegar náðst hefur þverpólitísk samstaða um einhvers konar ferli og einhvers konar tæki, vettvang, vettvang til þess að leiða mál til lykta gætum við að því að spilla ekki því tæki. Ég er ekki endilega sammála þeirri niðurstöðu sem tækið leggur til. Ég var til dæmis ekki sammála því þegar Eldvörp voru sett í nýtingarflokk í janúar 2013 og ég efast um að hv. þingmaður hafi verið sammála því heldur. En við vorum hins vegar þeirrar skoðunar að verkfærið væri það dýrmætt að það bæri að fara að leiðsögn þess og þess vegna var niðurstaðan sú sem hún varð.
Virðulegur forseti. Ég held að það sé mikilvægt að ræða þetta alveg hreint út, ég verð var við það á meðal þingmanna stjórnarmeirihlutans að þeir upplifa sig eiginlega sem fórnarlömb í þessu af því að Vinstri græn muni aldrei gefa sig og þess vegna verði þessir stjórnarflokkar nú þegar þeir ráða að nota tækifærið til þess að koma þessu í gegn. Ég er farinn að skynja þennan málflutning mjög sterkt. Ég held að það sé einmitt mjög mikilvægt að minna á það í umræðu um rammaáætlunarferlið að efnislega niðurstaðan úr uppröðun virkjunarkosta verður líklega aldrei þannig að allir séu sáttir. Ég var ekkert sáttur við virkjanirnar á Reykjanesi. Það stóð miklu meiri styr um þá virkjunarkosti á síðasta kjörtímabili en um neðri hluta Þjórsár í raun og veru. En hins vegar komst verkefnisstjórnin að þeirri niðurstöðu að það væri í lagi að setja þá kosti í nýtingarflokk. Það vill gleymast í þessu að það var fullt af fólki sem þurfti að [[Forseti hringir.]]sætta sig við það. Fyrst vinstri græn fá þessa pillu á sig þurfa þau kannski að fullvissa fólk um að það er borin virðing fyrir ferlinu. Og ef vinstri græn eru reiðubúin að bera virðingu fyrir því og Björt framtíð líka, eiga þá ekki allir aðrir að gera það?
Forseti biður hv. þingmann velvirðingar. Það er enn smá ólag á tímastillingunni hjá okkur en við reynum að sjá til þess að menn fái þann tíma sem þeim er ætlaður.
Virðulegur forseti. Að vilja fara að ferlinu tekur ekki af manni réttinn til þess að rökræða einstaka kosti. Það er ekki þar með sagt að þó að maður fallist á ferlið eða fallist á verklagið sé maður endilega sáttur við niðurstöðuna. Maður á að vera tilbúinn til þess að rökstyðja það og ræða það. Ég áskil mér rétt til þess að gera það eftir sem áður. Og af því að við erum að tala um Hvammsvirkjun þá er ég þeirrar skoðunar að það sé of fljótt að fara í það að virkja þar. Ég er raunar þeirrar skoðunar, eins og fram kom í sérbókun Þóru Ellenar Þórhallsdóttur við niðurstöðu við niðurstöðu verkefnisstjórnar, að með því að plokka út einn kost eins og gert var þar eftir bréf frá hæstv. ráðherra, virði maður í raun ekki að fullu aðferðafræði rammaáætlunar sem snýst alltaf um það að raða mörgum kostum og bera þá saman.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrna góða ræðu. Það er ágætt þegar hlutirnir eru bornir fram skýrt og farið í meginatriði. Ég man þá tíð þegar núverandi hv. þingmaður var þáverandi hæstv. umhverfisráðherra og var af þeim sem nú tala hæst um pólitísk hrossakaup talin helsti efnahagsvandi Íslands. Hin fullkomna afneitun á hruninu birtist í þeim glórulausu hugmyndum. Nú erum við í hinni hliðinni á því. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort það skjóti ekki skökku við að núna þegar við erum að rétta úr kútnum eftir hið mikla efnahagslega áfall sem bankahrunið olli og hrun íslensku krónunnar þá sé talið nauðsynlegt að eyðileggja drauminn um ósnortin víðerni og vernd miðhálendisins á Íslandi.
Virðulegur forseti. Ég vil ekki endilega persónugera þann vanda sem við sitjum uppi með í þinginu í hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Hann hefur þó farið fyrir þeim hópi sem hefur lagt breytingartillöguna til og hefur rökstutt hana öðrum fremur hér. Eins og kom fram í stuttri ræðu minni áðan þá er því ekki að leyna að sá rökstuðningur á betur heima upp úr miðri 20. öld vegna þess skilnings sem þær ræður endurspegla á atvinnulífi, framförum, möguleikum fyrir ungt fólk, hjólum atvinnulífsins o.s.frv. Það er eins og viðkomandi hv. þingmaður og þeir sem aðhyllast tillöguna hafi ekki uppfært sig yfir á orðræðu og áherslur 21. aldarinnar. Það er áhyggjuefni því að þar undir er líka skilningurinn á mikilvægi ósnortinna víðerna.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni að það væri eins og við værum í tímavél. Það er kannski ekki skrýtið því að við búum hér við ríkisstjórn sem lítur helst til fortíðar og lýtur lögmálum gömlu helmingaskiptareglunnar. Þeim er tíðrætt um pólitísk hrossakaup. Það er svo mikilvægt að rifja það upp hér reglulega í umræðunni því að það er svo mikið þrástef … [Símhringing í þingsal.] Afsakið, ég truflaðist af þessum síma. - Þetta er pólitískt þrástef. Hvernig fóru þessi meintu hrossakaup fram? Voru teknar ákvarðanir um að setja kosti sem áttu að fara í nýtingu í vernd eða var tekin ákvörðun um að taka kosti sem áttu að fara í vernd og setja þá yfir í nýtingu? Gæti hv. þingmaður rifjað þetta upp fyrir mér?
Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að geta gripið hér til nefndarálits með breytingartillögu frá meiri hluta atvinnuveganefndar sem er einmitt undirrituð af hv. þm. Jóni Gunnarssyni, Haraldi Benediktssyni, Ásmundi Friðrikssyni, Páli Jóhanni Pálssyni, Þorsteini Sæmundssyni og Þórunni Egilsdóttur sem hér situr. Á bls. 2 kemur fram, með leyfi forseta: „Í samræmi við ákvæði til bráðabirgða“ - það er verið að ræða nákvæmlega ferlið sem hv. þingmaður vísar til - „í lögunum voru drög að gildandi tillögu til þingsályktunar send til umsagnar sumarið 2011 af hálfu þáverandi iðnaðarráðherra. Með hliðsjón af athugasemdum sem bárust í umsagnarferlinu voru gerðar nokkrar breytingar á drögunum áður en tillaga til þingsályktunar var lögð fyrir þingið.“ Í samræmi við ákvæði til bráðabirgða í lögunum - hv. þingmenn verða að gæta að einhverju samræmi í málflutningi sínum. Nefndasvið var væntanlega hv. atvinnuveganefnd innan handar og þá gengur ekki fyrir þingmenn með einhverja sjálfsvirðingu að leggja fram nefndarálit og halda því fram að pólitísk hrossakaup hafi legið til grundvallar einhverju sem var undirbyggt með gildandi lagabókstaf.
Virðulegi forseti. Ég komst ekki til þess áðan að spyrja hv. 4. þm. Norðaust., Steingrím J. Sigfússon, út í það hvernig við getum breytt rammaáætlun eða hvaða hugmyndir við getum rætt í þeim efnum til að reyna að láta þetta ferli virka til framtíðar. Það er greinilegt að mikið ósætti er um hvernig rammaáætlun virkar, líkt og var á síðasta kjörtímabili og læt ég algjörlega í friði hvað af þeirri gagnrýni eða ósætti var byggt á málefnalegum grunni eða út frá hvaða forsendum menn dæmdu ferlið. Eftir stendur að það ríkir mikið ósætti um ferlið og að því er virðist af hálfu fyrri ríkisstjórnar, sem er núna í minni hluta, og fyrrverandi minni hluta, sem er núna í ríkisstjórn. Ég velti fyrir mér hvað hv. þingmaður sjái helst fyrir sér að sé hægt að gera til að laga ferlið þannig að við fáum hingað aftur rammaáætlun þar sem við getum sagt með sanni að allir þingmenn greiði atkvæði með einhvers konar tillögu í þessum málaflokki.
Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi um hina lagalegu óvissu. Ég vil segja fullum fetum að tillaga hv. atvinnuveganefndar, eða meiri hluta hennar, sé ólögmæt. Hún er að minnsta kosti byggð á svo ótraustum lögfræðilegum grunni að hún í raun og veru stefnir þeim virkjunarkostum sem verða þannig samþykktir, með þeim umbúnaði, í endalausar kærur og upplausnarástand. Ég hef ekki þá trú að Landsvirkjun hafi áhuga á því að sitja uppi með slíka ferla og mikilvægt sé fyrir orkufyrirtækin að það sé óumdeildur traustur lagalegur grunnur sem byggt er á. Af því að hv. þingmaður spyr hvað mætti skoða betur í núverandi lagaumbúnaði þannig að til betri vegar horfði þá held ég í fyrsta lagi að mikilvægt sé að styrkja mjög hver staða þingsins er gagnvart tillögum verkefnisstjórnarinnar á hverjum tíma [[Forseti hringir.]]og til þess að koma í veg fyrir togstreitu eða ágreining um það hvað sé í gildi og hvað ekki.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að engin lagaleg óvissa sé um það sem gerðist á síðast kjörtímabili, alla vega samkvæmt gögnum sem ég hef komist í og eftir mínum besta skilningi á þeim. Núna er hins vegar uppi annar ágreiningur sem er réttlættur með því. Menn segja fullum fetum að hér sé verið að gera nákvæmlega það sama og gert var á síðasta kjörtímabili, sem er auðvitað ekki rétt ef maður skoðar gögnin af sanngirni, en menn segja þetta samt sem áður. Eitthvað hljótum við að geta gert til þess að menn telji sig sátta. Ég velti sérstaklega einu fyrir mér, sem kemur að mig minnir fram í nefndaráliti 2. minni hluta atvinnuveganefndar á 141. þingi. Það varðar þá hugmynd að hafa aukanýtingarflokk sem er einhvers konar nýtingarbiðflokkur, ég hef ekki betra orð, sem er þá sú staða sem þessir kostir gætu verið í á meðan þeir eru í limbóinu milli biðar og [[Forseti hringir.]]nýtingar. Ég velti fyrir mér hvernig hv. þingmanni lítist á slíkan kost.
Virðulegur forseti. Ég man eftir þessari umræðu og mér féll ekki sérstaklega við þá hugmynd. Hún felur í sér að netið sé þéttriðnara en það er núna, í staðinn fyrir þrjá flokka séu menn með fleiri, þeir gætu líka verið með verndarbiðflokk, og hvað væri þá í honum? Við værum í sjálfu sér komin með enn þá fleiri álitamál undir. Ég vil taka undir það sem hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra Sigrún Magnúsdóttir hefur sagt. Ég er svo innilega sammála henni og held að það stafi að sumu leyti af því að hafa verið innanbúðar í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. Það er mjög mikilvægt að núgildandi löggjöf fá eina umferð óáreitt, að lögin eins og þau eru núna fái að sigta í gegn eina umferð af afurð verkefnisstjórnar til ráðherra sem fái síðan afgreiðslu í þinginu og að því loknu verði sest yfir það í þverpólitísku samráði að meta kost og löst á löggjöfinni, vegna þess að sannarlega munu koma upp álitamál sem er vert að skoða betur.
Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur kærlega fyrir ræðuna. Í henni kom ýmislegt fram þar sem ég get verið sammála og annað þar sem ég get verið henni ósammála. En það skiptir ekki höfuðmáli þegar svo mikilvægt mál er á dagskránni. Það skiptir höfuðmáli að ég ber virðingu fyrir skoðunum hennar þótt ég sé ekki sammála þeim og er alveg tilbúin til að hlusta á þær. Ég er sammála því sem hún segir að náttúruvernd í íslenskri pólitík er algjörlega þverpólitískt fyrirbæri. Hún er ekki einkamál einhverra ákveðinna flokka á þingi. Ég vil einmitt styðja við þá þróun að svo verði áfram. Mig langar að spyrja hv. þingmann, í ljósi þess hve möguleikar Íslendinga eru gríðarlegir í að verða forustuland með græna orku, hvað hún sjái fyrir sér að við getum gert til að svo megi verða.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og heiti því að styðja málflutning hennar og annarra þeirra þingmanna í öðrum flokkum sem vilja gera græn sjónarmið að sínum. Mér finnst það gríðarlega mikilvægt og tek undir það. Ísland hefur nú oftar en ekki verið talið forustuland að því er varðar græna orku. Við höfum til að mynda mjög sterka stöðu hvað varðar endurnýjanlega orkugjafa til raforkuöflunar og það er mikilvægt. Ég sat áður í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur og hef horft mikið til þess sem er að gerast varðandi jarðhitanýtinguna, og þar leyfi ég mér aftur á móti að hafa miklar áhyggjur. Ég held að mörg sjónarmið séu þar og viðfangsefni sem eru ekki leyst að því er varðar brennisteinsvetnismengun, niðurdælingu, skjálftavirkni og ýmislegt því um líkt, þannig að jarðhitavirkjanirnar eru eitthvað sem þyrfti eiginlega algjörrar endurskoðunar við. Það er ekkert sjálfgefið að þær séu okkar lóð á vogarskál endurnýjanlegrar orku.
Virðulegi forseti. Þetta er alveg rétt hjá hv. þingmanni og ég hef skrifað í blöð um hálendið og hversu mikilvæg auðlind ósnortið víðerni hálendisins er fyrir okkur Íslendinga, þannig að það þarf ekki mjög djúpviturt fólk til að sjá það í hendi sér að það að ætla að raska hálendinu er eitthvað sem menn gera ekki nema að mjög svo íhuguðu máli. En ég hef svolitlar áhyggjur, við Íslendingar stöndum í þeim sporum að eiga, ekki bara hálendið sem auðlind heldur gríðarlegar grænar orkuauðlindir sem ég mundi vilja sjá fyrir mér sem tæki til að rafvæða til dæmis samgöngutæki á Íslandi á næstu áratugum, ég hef áhyggjur af því að við séum ekki að nýta þær auðlindir okkar. Jafnframt á að gera það skynsamlega.
Virðulegur forseti. Ég veit að það er ekki til siðs að skella spurningu á þingmann þegar hann er í raun og veru brunninn inni eins og sagt er. En mér finnst þingmaðurinn kannski skulda okkur svarið við þeirri spurningu hvort hún telji það að virkja í Skrokkölduvirkjun samræmist sjónarmiðunum um mikilvægi ósnortinna víðerna, af því að það er í raun og veru kannski spurningin sem hangir í loftinu. Varðandi síðan framlag okkar að því er varðar græna orku þá er ég þeirrar skoðunar að Ísland geti hreinlega sagt að á árinu 2030 eða 2050 verðum við kolefnisfrítt land, kolefnishlutlaust land þar sem við erum ekki bara að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda að einhverju marki og í svipuðu marki og gerist í löndunum í kringum okkur, heldur erum við að stefna að því að verða kolefnisfrítt land. Það getum við fyrst og fremst með því að draga úr losun í samgöngum. Það er okkar stærsta sóknarfæri, bæði með því að breyta um orkugjafa í samgöngum, en ekki síður með því að þétta byggð og auka möguleika hjólandi, gangandi og almenningssamgangna.
Virðulegi forseti. Mig langar til þess að byrja á því að vera algjörlega skýr um það hver afstaða mín er til þessa máls í heild sinni hvort sem um ræðir þann tiltekna virkjunarkost sem upprunaleg tillaga hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra gengur út á, sem er Hvammsvirkjun, eða þá virkjunarkosti sem nefndir eru í breytingartillögu hv. þm. Jóns Gunnarssonar og meiri hluta hv. atvinnuveganefndar. Það eina sem vakir fyrir mér í þessu er að bjarga rammaáætlun. Hún er tilraun til þess að reyna að hafa eitt umdeildasta málasvið í nútímasögu Íslands í ferli sem sátt ríkir um. Nú er því aftur og aftur fleygt fram af hv. þingmönnum meiri hlutans að hér sé verið að gera nákvæmlega það sama, orðrétt, virðulegi forseti, og gert var á seinasta kjörtímabili. Það er kolrangt í meginatriðum. Í fyrsta lagi er ekki nákvæmlega það sama að setja eitthvað í nýtingarflokk og setja eitthvað í biðflokk. Það er einfaldlega ekki það sama. Alveg eins og það er ekki það sama að setja eitthvað í verndarflokk og setja eitthvað í biðflokk, það er ekki það sama að breyta grænu ljósi yfir í rautt og rauðu ljósi yfir í grænt. Þetta er tvennt ólíkt. Við eigum ekki að láta eins og það sé það sama. Sömuleiðis hvað varðar ferlið þá er munur á því hvort um sé að ræða lagalegt ferli eða pólitískt ferli, eðlilega, og menn hafa með réttu hamrað á því. En jafnvel ef við látum eins og hér sé enginn lagalegur vafi til staðar, ef við leyfum okkur að láta þannig, er samt sem áður pólitískur ágreiningur til staðar. Og við hljótum að vilja leysa þann ágreining. Við hljótum að vilja það. Ég held ekki að neinn vilji raunverulega hafa ágreining um þetta mál. Ég held að einstaka hv. þingmönnum sé nákvæmlega sama þótt það sé ágreiningur um það, skemmtilegt nokk þá eru það jafnan þeir hv. þingmenn sem tala hvað mest um að enginn annar vilji sátt sem virðast kæra sig kollótta um sátt, án þess að ég nefni nein nöfn umfram önnur. Ef við eigum að ræða einstaka virkjunarkosti sem fylgja breytingartillögu hv. atvinnuveganefndar verðum við fyrst að útkljá spurninguna um rammaáætlun. Nú get ég farið efnislega út í tiltekna virkjunarkosti vegna þess að ég er ekkert á móti þeim öllum. Ég er ekkert hlynntur þeim öllum heldur, en ég er ekkert endilega á móti þeim öllum. En við verðum að geta útkljáð spurninguna um rammaáætlun. Vandinn sem við stöndum frammi fyrir hér er sá að okkur er ætlað að útkljá þetta mál, þessa tilteknu virkjunarkosti, ekki rammaáætlunin í heild sinni eða hvernig við ætlum að líta á lögmæta rammaáætlun, heldur þessa tilteknu virkjunarkosti áður en við getum klárað umræðuna um það hvernig við ætlum að halda rammaáætlun til framtíðar. Það er af þeim sökum sem ég legg til enn og aftur að þetta mál sé tekið af dagskrá þar til við höfum haft tíma og svigrúm til þess að nálgast þá spurningu af þeirri nærgætni og fagmennsku sem við ættum að gera kröfu um frá okkur sjálfum. Þangað til við höfum átt það samtal um rammaáætlun og grundvallaratriðin um það hvernig við höldum áfram finnst mér ekki tímabært að ræða einstaka virkjunarkosti. Fyrir utan þetta langar mig að benda á eina staðreynd sem er sú að ef þetta ferli sem hér á sér stað á að vera lögmætt, þá meina ég pólitískt lögmætt, ekki lögfræðilega lögmætt, og eins og við hugsum okkur rammaáætlun, þá erum við komin aftur með einstaka virkjunarkosti efnislega aftur hingað inn í þingið. Efnisleg matsatriði, hið svokallaða faglega mat, eru þá aftur komin hingað inn. Gjörvallur tilgangur rammaáætlunar var að forðast nákvæmlega það. Þannig að ef við leyfum okkur þessa málsmeðferð þá getum við ekki látið eins og rammaáætlun sé enn þá í gildi, eða alla vega ekki að hún hafi náð sínum pólitísku markmiðum. Og þá skulum við bara viðurkenna það og byrja aftur upp á nýtt frekar en þetta hálfkák að koma fram með þessa tillögu undir gervi rammaáætlunar og láta eins og við séum að gera þetta í samræmi við rammaáætlun. Jafnvel þó að það sé lögfræðilega satt þá er það ekki pólitískt satt og er ekki fullkomlega heiðarlegt. Hvað varðar einstaka virkjunarkosti þá þykir mér einsýnt að Hagavatnsvirkjun hafi verið hent inn í þessa breytingartillögu til þess eins að hv. atvinnuveganefnd gæti síðan tekið hana til baka til þess að sýna fram á hvað hún væri ofboðslega mikið í vitinu og sanngjörn gagnvart gagnrýni. Auðvitað verður þó ekki hjá því litið að Hagavatnsvirkjun hefur aldrei nokkurn tímann fengið þá skoðun frá verkefnisstjórn 2. áfanga eða nokkurs annars áfanga að hún eigi heima í nýtingarflokki. Það sannar virðingarleysi meiri hluta hv. atvinnuveganefndar fyrir ferlinu. Það sannar það og er jafnvel hafið yfir óskynsamlegan vafa mundi ég segja. Það er vandamál, virðulegi forseti. Það er vandamál sem við eigum ekki að láta eins og sé ekki til. Eins og ég hef sagt áður þá er ég á móti því að virkja Urriðafoss, en auðvitað á að liggja fyrir því viðunandi faglegt mat sem liggur ekki enn þá fyrir vegna laxastofnsins. Með Hagavatnsvirkjun þá sýnist mér í fljótu bragði, með þeim fyrirvara að ekki eru öll kurl komin til grafar hvað hana varðar, hún alls ekki vera vitlaus hugmynd, hún virðist meira að segja vera góð fyrir umhverfið í fljótu bragði séð, þannig að það ætti ekki að vera efnislegur ágreiningur um hana af minni hálfu, ef ég skil þetta rétt. Enda snýst þetta ekki um efnislegan ágreining um einstaka virkjunarkosti. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa ítrekað sagt að þeir mundu helst ólmir vilja styðja suma virkjunarkosti vegna þess að þetta er ekki þannig að við viljum virkja allt eða virkja ekkert, þetta er ekki svo einfalt. En þegar við tökum burt grunninn sem er rammaáætlun þá er ekkert eftir nema það umræðuefni hvort við séum almennt hlynnt virkjunum eða ekki. Það er vegna þess að hér fer allt í döðlur, svo ég leyfi mér nútímamál, virðulegi forseti, að rammaáætlun var sett á fót til að byrja með, til að forðast ágreining um það sem á heima í faglegu mati. Það þýðir auðvitað að einstaka virkjunarkostir þurfa að ganga í gegnum faglegt mat. Í raun og veru ætti að vera nóg að benda á það, og það hefur verið gert hér ítrekað, að verkefnisstjórn lagði ekki til breytingu á virkjunarkostunum í neðri Þjórsá, þ.e. hvorki á Holtavirkjun, Urriðafossvirkjun né hinum, miðað við þá þingsályktunartillögu sem var lögð fram 2013. Við eigum ekki að láta eins og við séum í einhverju ferli sem getur verið sátt um ef við ætlum ekki að ræða rammaáætlun, ekki einstaka virkjunarkosti heldur rammaáætlun, planið sjálft, hvernig við ætlum að hafa þetta ferli, því það er ágreiningur um það. Hvort sem fólki líkar betur eða verr þá hefur fólk ekki sömu sýn á það hvernig ferlið á að virka. Þess vegna erum við hér að deila um það. Það er ýmislegt sem kemur til greina. Ef maður skoðar nefndarálit frá fyrra kjörtímabili eða þessu kjörtímabili, ef maður kafar ofan í málið, sést að það er fullt af álitaefnum, t.d. það hvernig umsagnarferlið átti að virka á seinasta kjörtímabili og hvort það hafi verið sæmandi ráðherra að setja kosti aftur í biðflokk - mér finnst það allt í lagi, ég sé ekkert að því, enda varúðarreglan mikilvæg. Ég styð hana heils hugar, mér finnst að allir ættu að gera það, en það er samt ágreiningur um það og ég viðurkenni það, ég sé það. Það er mikilvægt að við útkljáum þann ágreining áður en við tökum varanlegar ákvarðanir. Þar birtist helsti munurinn á því að setja eitthvað í nýtingarflokk, þ.e. að virkja eitthvað og að virkja ekki eitthvað. Að virkja ekki eitthvað er ekki varanleg ráðstöfun. Að virkja eitthvað er það hins vegar, alla vega á það við marga af þessum kostum, menn vita ekki alveg með Skrokkölduvirkjun, en í tilfelli neðri hluta Þjórsár eru það varanlegar virkjanir, varanleg áhrif. Það að fara varlega getur aldrei verið sett að jöfnu við það að fara of hratt. Mér þykir þetta augljóst í kjölfar þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað. Mér finnst sjálfsagt að við bíðum með að ræða þetta frekar þar til við höfum fengið almennilega umræðu innan þings sem utan um það hvernig við ætlum að haga rammaáætlun til framtíðar. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Nú erum við í rauninni með eitthvert ferli sem við erum búin að ákveða og setja í lög, þ.e. rammaáætlun, og finna ákveðna leið til að meta virkjunarkosti. Eflaust verða aldrei allir sáttir en þetta er þó leið til að sætta sjónarmið þannig að þjóðin geti að minnsta kosti verið þokkalega sátt við ferlið. Þetta er væntanlega skásta leiðin, mundi ég halda, í ljósi þess að við erum með mál sem getur beinlínis klofið þjóðina. Þegar virkjunarkostir eru annars vegar þá hafa menn sterkar skoðanir og ekki að ástæðulausu. Ég velti fyrir mér, ef við ætlum ekki að virða ferlið eins og hefur komið í ljós hér þar sem meiri hluti atvinnuveganefndar tók bara málið í fangið og kom með einhverjar tillögur þvert á það sem ferlið gerir ráð fyrir, hvort þeir sem eru ósáttir við ferlið og telja það ekki nógu gott hefðu ekki frekar átt að breyta lögunum. Hefði ekki verið betri leið og réttari að segja að þetta væri of flókið, tæki of langan tíma eða eitthvað? Þá hefði þetta verið eins og hvert annað mál sem kæmi hingað inn og fengi sínar þrjár umræður og þar fram eftir götunum. Það væri gaman að heyra hvað hv. þingmaður segir um það. Mér finnst eins og meiri hlutinn sé að fara kolranga leið.
Virðulegi forseti. Í grundvallaratriðum finnst mér að áður en við fórum að ræða þetta mál, áður en þessar breytingartillögur voru lagðar fram og í raun áður en þingsályktunartillaga kom frá hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra hefðu menn, ef þeir voru ósáttir við ferlið eins og það var á síðasta kjörtímabili, átt að byrja á því að svara þeirri spurningu og leggja síðan fram frumvarp þar sem þeir færu fram á að ferlið yrði lagað. Þá hefðum við getað átt samtal í formi þriggja umræðna um lagafrumvörp og útkljáð þá spurningu strax. Það held ég að hefði verið betra fyrir alla, þar á meðal þá sem vilja virkja. Það er annað. Ég stíg ekki í pontu sem einhver sérstakur andstæðingur virkjana. Stundum er ég hlynntur þeim og stundum er ég á móti þeim. En jafnvel ef maður er hlynntur virkjunum þá hlýtur maður að vilja að sátt sé um ferlið. Mér finnst þessi nálgun kolvitlaus. Það eru margar hugmyndir sem ég get ímyndað mér að eigi heima í tilteknum lagabreytingum, t.d. ein sem er kannski í róttækari kantinum, að hafa fleiri flokka, ekki bara nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk heldur einhvers konar millibilsflokka. Það er ein hugmynd. Það er svo sem misjafnt hvernig fólki líst á það. Hv. þáverandi þm. Sigurði Inga Jóhannssyni leist ágætlega á það og lagði það reyndar til á sínum tíma í nefndaráliti 2. minni hluta atvinnuveganefndar. Annað sem er kannski hægt að gera en ég veit ekki hversu flókið það yrði með hliðsjón af því hvernig kerfið virkar, það er að umhverfismat liggi fyrir áður en virkjunarkostir eru settir í nýtingarflokk. Núna á það sér stað eftir á, sem þýðir að virkjunarkostir eru settir í nýtingarflokk og síðan kemur umhverfismat. Kannski er þetta röng röð. Það þyrfti að skoða það betur. Annað sem hefur komið fram frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni er spurningin um hvort ekki sé hægt að hafa rannsóknir undir eftirliti á virkjunarkostum í biðflokki. Þetta er umdeilt vegna þess að fólk vill meina að um leið og rannsóknir fara fram séu menn búnir að ákveða sig. Ég er ekki alveg sammála því, alla vega ekki á þessari stundu. Það er önnur hugmynd. Útkljá þarf hlutverk umsagnarferlisins sem var umdeilt á seinasta kjörtímabili. Síðan þarf að útkljá spurningar um endurnýjun umhverfismats áður en virkjunarkostir [[Forseti hringir.]]eru settir aftur í bið eins og var gert á síðasta kjörtímabili. Allt þetta eru spurningar sem við ættum að vera [[Forseti hringir.]]að ræða en getum ekki fyrr en þetta mál er sett [[Forseti hringir.]]í bið.
Ég tek algjörlega undir með hv. þingmanni. Þessar spurningar eru mjög mikilvægar og í rauninni það sem við ættum að vera að ræða. Þetta er óskiljanlegt. Ef þeir voru svona rosalega ósáttir við ferlið og það sem gerðist á síðasta kjörtímabili, af hverju lögðu þeir ekki fram mál, breytingartillögu við lögin, ný lög eða eitthvað? Ég held að þeir hafi ekki alveg séð fyrir hvað þeir voru að gera. Annað í þessu máli er að það er nú í algjörum hnút og virðist vera mjög erfitt að ná einhverri sátt. Ef meiri hlutinn, stjórnarherrarnir, vilja ekki hitta minni hlutann þá flækir það málin verulega. Er hv. þingmaður með einhverja lausn á því hvernig er hægt að særa í salinn hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra sem bera mikla ábyrgð á þessu? Það hlýtur að vera á þeirra ábyrgð að leita lausna í þessu máli. Við höfum alltaf sagt að við séum tilbúin til að setjast niður, en hvernig særum við mennina í salinn?
Virðulegi forseti. Hér er djúpstæðari spurning á ferð en svo að hægt sé að svara henni á einni mínútu og jafnvel þótt þær væru tvær. Í stuttu máli er vandamálið sem við eigum við að etja, hvað varðar málsmeðferðina núna, þ.e. að við höfum talað um þetta á þriðju viku og ekkert bólar á neins konar sátt um hvernig við ætlum að halda áfram, máttleysi minni hlutans. Að mínu mati þarf minni hluti þingsins að geta skotið málum til þjóðarinnar þegar ágreiningur sem þessi kemur upp. Í fyrsta lagi ætti samtalið sér stað áður en hingað væri komið í umræðunni. Sömuleiðis held ég að það væri bara hollt fyrir þingmenn að horfast aðeins í augu við það hvernig umræða um málið yrði frammi fyrir almenningi. Hvað mundi fólk segja? Hvað mundi það ræða? Og síðast en ekki síst, hvernig mundi það greiða atkvæði? Ég held að þetta sé holl spurning þegar við förum með mál inn á þing. Ég held að við ættum að spyrja okkur þeirrar spurningar oftar. Það [[Forseti hringir.]]fyrirkomulag á heima í stjórnarskrá og lögum [[Forseti hringir.]]en á ekki að fara eftir því hvað okkur finnst hverju sinni.
Herra forseti. Hv. þingmaður orðaði það ágætlega áðan að ef við færum út fyrir rammann þá færi allt í döðlur, það má kannski segja það að við séum svolítið eins og döðlur hérna þessa dagana. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í þetta ferli og hvort hann sjái tilgang meiri hlutans í þessu þegar komið hefur í ljós að verkefnisstjórn fer að skila þessum kostum, 26 kostum, og flokka þá og verður tilbúin með þá flokkun eigi síðar en 1. september 2016. Það hefur komið í ljós að ef til dæmis Holtavirkjun mundi lenda í nýtingarflokki núna, við þessa afgreiðslu málsins, þá yrði aldrei farið út í framkvæmdir þar fyrr en í fyrsta lagi árið 2018. Sér hv. þingmaður, eins og ég og fleiri, tilgangsleysið í þessari hjáleið, nema það að menn ætli algjörlega að fara á svig við rammaáætlun og án alls rökstuðnings demba þessum kostum í nýtingu, eins og manni sýnist vera, og líka það að málaferli og annað gæti komið í kjölfarið? Nú er ljóst að 14 ára gamalt umhverfismat er á Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun svo að líkur benda til að fara þurfi í nýtt umhverfismat. Hversu brýnt sem menn telja það vera að ryðjast áfram utan rammans eru margir þættir til staðar sem menn komast ekki neitt fram hjá með. Telur hv. þingmaður ekki að skynsamlegt sé að vera innan rammans og forðast það að allt fari í döðlur hérna?
Virðulegi forseti. Mig grunar að hér sé á ferðinni - að fíllinn í herberginu sé sá almesti þrælapískari sem ég veit um - stolt, ég held að menn séu of stoltir á þessum tímapunkti til að bakka með þessar hugmyndir. Kannski er það eitthvað okkur að kenna sem höfum talað heldur harkalega gegn þessu, það má vera, en við megum hins vegar ekki láta stoltið stjórna þessu þingi. Það kom fram bara í morgun í hv. atvinnuveganefnd, ef ég skil rétt þessar tímasetningar sem virðast gera þetta að algerum óþarfa núna, eins og það hafi ekki þannig séð legið ljóst fyrir, alla vega gat enginn svarað því áður hvers vegna lægi á þessu nema út af kjarasamningum einhvern veginn í ósköpunum, því var nú auðveldlega svarað með því að kalla það þvælu sem það er, það er bara þvæla. En stoltið kom í ljós í morgun í hv. atvinnuveganefnd. Við erum komin á þriðju viku í umræðunni hér og allt komið í lás og þá er svolítið erfitt fyrir menn kannski að reyna að taka sönsum út frá þeim upplýsingum sem hér berast. Þetta er auðvitað mannlegt tilfinningalegt vandamál sem maður mundi óska að hefði ekki svona sterk áhrif á þingstörfin, en það er ekki hægt annað þegar Alþingi er samansett af fólki. Það er meðal annars af þeim ástæðum sem mér þykir svo mikilvægt að það sé leið fyrir þjóðina sjálfa, ekki bara minni hluta þingsins, heldur þjóðina sjálfa og minni hluta þingsins, að skjóta hlutum til þjóðarinnar til að menn þurfi, gjörið svo vel, að sjá í gegnum svona tilfinningar þegar þær þvælast fyrir eins og stoltið núna. Til að svara hv. þingmanni, mig grunar svolítið að þessi asi hvað varðar tímasetningar hafi eitthvað að gera með ótta við næstu kosningar, þ.e. að næsti meiri hluti gæti einhvern veginn spillt fyrir ferlinu. Þá erum við aftur komin í veigameiri spurninguna, sem við ættum að vera að tala um hér í kvöld, þ.e. hvernig ramminn á að virka til framtíðar óháð því hvað einstakri ríkisstjórn finnst hverju sinni. Það er stærri spurning sem við ættum að vera að ræða.
Herra forseti. Nú hafa menn falið sig á bak við það í umræðunni að það lægi svo mikið á að virkja vegna þess hve margir orkukaupendur væru í biðröð og þyrftu á orku að halda. En fram kom líka í morgun á fundi atvinnuveganefndar að Landsvirkjun er ekki með neina skuldbindandi samninga á borðinu. Það eru vissulega fjögur kísilver inni í myndinni og tvö þeirra eru ekki með neina samninga. Eitt þeirra hefur fengið samning um ¼ af því sem það þarf á að halda og kísilver á Bakka er með orku frá Þeistareykjavirkjun. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það hvort við eigum að fara að horfa til svona hluta inni í sviðsmynd til að pressa á virkjun eins og áburðarverksmiðju upp á 350 megavött og álver í Helguvík upp á 625 megavött.
Virðulegi forseti. Að mér vitandi þá liggur ekkert á þessu, jafnvel út frá þeim forsendum. Að því sögðu, ég er ekki í hv. atvinnuveganefnd heldur kollegi minn og flokksbróðir Jón Þór Ólafsson, hv. 10. þm. Reykv. s., sem vissulega var á fundinum í morgun. Ég hefði kannski viljað fara betur út í þessa sálma ef ég hefði verið á þeim fundi. Hins vegar hvað varðar allar þær spurningar um hversu mikla orku við þurfum þá hlýtur það að vera eitthvað sem við getum gefið okkur, alla vega í því tómarúmi sem við mundum fá ef þetta mál væri ekki á dagskrá í þessum búningi hér og nú. Við ættum alveg að geta afgreitt Hvammsvirkjun eina og sér þrátt fyrir þessar áhyggjur og rætt þá málefnalega út frá þeim forsendum frekar en að henda hingað inn fullt af aukakostum sem hafa ekki fengið umfjöllun í 3. áfanga rammaáætlunar, sem þar af leiðandi veldur öllum þessum mótbyr og öllum þessum deilum. Núna förum við inn í þriðju viku ræðandi um formið á þessu og hvernig við ætlum að reyna að hafa þessi mál í skikkanlegri sátt til framtíðar í stað þess að ræða efnisleg atriði eins og þessi, sem við gætum gert ef tillaga hæstv. ráðherra væri ein og sér hér til umfjöllunar, sem hún er því miður ekki.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni fyrir fína ræðu. Hv. þingmaður kom að meginefni til inn á þá prinsipphlið í umræðunni sem snýr að rammaáætlun um vernd og nýtingu auðlinda sem því sáttaferli sem allir þingflokkar voru á sínum tíma sammála um að væri það verkfæri sem við þyrftum á að halda til að ná sátt um jafnvægi nýtingar og verndar, um það hvernig við, ef ég orða það frekar, hámörkum arðinn af auðlindum okkar til orkunýtingar. Hv. þingmaður vék jafnframt að því að hann væri ekki á móti einstökum virkjunarkostum efnislega, hvorki með né á móti öllum. Hv. þingmaður lagði áherslu á það að útkljá þetta ferli, rammaáætlun, áður en við ræðum það mál sem er á dagskrá, þessa virkjunarkosti væntanlega sem koma fram í breytingartillögu hv. atvinnuveganefndar. Nú vil ég víkja að spurningunni. Nú voru allir þessir kostir í nýtingarflokki í rammaáætlun 2 og færðir þaðan í biðflokk. Ég velti fyrir mér þeirri leið sem hv. þingmaður var að benda á, að við ættum að taka þetta mál af dagskrá og útkljá þessar formkröfur, þá hlið á rammaáætlun, sem sáttaferli áður en við getum farið að ræða þessa kosti. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann sér það nákvæmlega fyrir sér að aðskilja þessa þætti, vegna þess að búið er að þaulkanna og fara ítarlega yfir þessa virkjunarkosti.
Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi var Hagavatnsvirkjun ekki í nýtingarflokki í 2. áfanga rammaáætlunar. Í öðru lagi: Ef búið er að kanna öll þessi álitamál þá ætti verkefnisstjórn 3. áfanga rammaáætlunar ekki að eiga í neinum vandræðum með að svara þessum spurningum mjög hratt. Ef öll þessi gögn liggja fyrir, ef búið er að svara þessum spurningum, þá ætti ekki að þurfa að bíða í eitt og hálft ár. Sömuleiðis mundi verkefnisstjórn 3. áfanga væntanlega leggja það til að þessir kostir yrðu settir í nýtingarflokk eins og verkefnisstjórn 2. áfanga gerði. Mér þykir það alveg ljóst að ef eina spurningin er sú hvort verkefnisstjórn 3. áfanga fái að klára sína vinnu, og taka mið af þeim gögnum sem hv. atvinnuveganefnd hefur góðfúslega safnað saman, þá finnst mér ekkert að því að menn bara geri það. En það er ekki það sem við ræðum hér. Hér ræðum við það hvort við ætlum að samþykkja eða hafna þessum tilteknu virkjunarkostum. Ef eingöngu væri um Hvammsvirkjun að ræða væri ekki þessi uppsteytur, þá væri ég vissulega ekki hér með þennan uppsteyt. Ég veit ekki nákvæmlega hvort ég mundi greiða atkvæði með eða á móti Hvammsvirkjun, það er ein af þeim virkjunum sem ég er ekki alveg búinn að mynda mér endanlega skoðun á. Ég hallast að því að samþykkja hana eða greiða atkvæði með henni en ég er ekki viss. Um Holtavirkjun er ég enn þá minna viss. Ég er viss um að ég mundi greiða atkvæði gegn Urriðafossvirkjun. Um Hagavatnsvirkjun vantar meiri gögn, ekki er búið að kanna það til hlítar, en ég er alla vega jákvæður fyrir henni. Sömuleiðis hvað varðar Skrokkölduvirkjun með þeim fyrirvara að mér skilst að hún opni leið inn á miðhálendið fyrir aðrar virkjanir sem ég hreinlega þekki ekki til hlítar og hef ekki haft færi á að kynna mér enn. Þannig að það er með öllum fyrirvara. En 35 megavatta virkjun sem á að vera neðan jarðar hljómar ekki það hræðilega fyrir mér, þ.e. ef ekki er fyrir þessar raflínur í lofti, sem ég er líka á móti. Við getum rætt þetta alveg endalaust en mér finnst ekki við hæfi að ræða hvernig undirstaða rammaáætlunar á að vera þegar við horfumst í augu við þessa tilteknu virkjunarkosti sem við erum að hefja efnislega umræðu um, umræðu sem á heima í faglegu ferli. Hér er pólitískt ferli búið að taka við af [[Forseti hringir.]]faglegu ferli. Það er það sem mér finnst rangt. Ég trúi ekki að það muni ganga ef sátt á að nást um það hvernig farið verður með þessi mál í framtíðinni.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni góð svör. Hv. atvinnuveganefnd hefur sæst á að bíða með Hagavatn og draga þann kost út úr þeim breytingartillögum sem upphaflega lágu fyrir. Í seinna andsvari langar mig að víkja að efnislegri hlið málsins og spyrja hv. þingmann um hans viðhorf gagnvart uppbyggingu í orkufrekum iðnaði. Nú hefur það komið fram í umræðunni að mörg verkefni eru undir, mikilvæg íslensku hagkerfi og atvinnulífi. Nefnd hafa verið fyrirhuguð verkefni í Helguvík og á Grundartanga. Að virkja í Þjórsá er algert lykilatriði um framgang þeirra fyrirliggjandi verkefna. Hver eru viðhorf hv. þingmanns til þessarar framtíðaruppbyggingar og þeirra verkefna sem tilheyra orkufrekum iðnaði?
Virðulegi forseti. Mér skilst reyndar að einn af kostunum við þá framkvæmd sem er við kísilverksmiðju á Grundartanga sé einmitt hversu lítið hún þurfi af orku. Að því sögðu þá hreinlega þekki ég þá framkvæmd ekki mætavel, svo að ég segi alveg eins og er. Almennt er ég hlynntur því að virkja vatn - það er með umhverfisvænni kostum til að framleiða rafmagn, enda er ég ekkert á móti vatnsaflsvirkjunum. Ég er miklu skeptískari, ef ég segi alveg eins og er, á jarðhita, vegna þess að það kemur í ljós að það er í fyrsta lagi ekki algjörlega endurnýjanlegt, alla vega ekki alltaf, og það leysir úr læðingi ýmis efni sem við viljum ekki að leysist úr læðingi, sem hafa gróðurhúsaáhrif o.s.frv. Þannig að ég er jákvæðari gagnvart vatnsaflsvirkjunum en nokkru öðru, held ég, alla vega hérlendis. Það breytir því ekki að mér finnst ekki réttlætanlegt að Alþingi sé að fara með pólitískar spurningar inn í það sem á heima í faglegu ferli. Þess vegna finnst mér ekki við hæfi að við séum að ræða alla þessa kosti hér undir þessum kringumstæðum. Ef hv. atvinnuveganefnd mundi draga þessa kosti til baka í bili og taka þá upp seinna, eftir 3. áfanga rammaáætlunar, væri ég ekki að rífast svona mikið yfir þessu og þar á meðal um fundarstjórn forseta. Við erum hins vegar að rífast um það. Ef við tækjum bara Hvammsvirkjun fyrir sé ég ekki að þetta væri svona mikið mál.
Herra forseti. Það væri áhugavert að heyra meira um fyrirætlanir hæstv. forseta í ljósi þess að hann tilkynnti okkur hér fyrir helgi að hann hefði tekið starfsáætlun úr sambandi. Ég sagði þá að við hefðum skilning á því að starfsáætlun mundi ekki halda, en ég lagði áherslu á að sem fyrst yrði settur einhver rammi svo að við vissum í raun innan hvaða ramma við störfuðum. Eitt af því sem hefur gerst er að þingfundir eru núna settir kl. 10 á morgnana og nefndatafla er ekki virk. Það er því engin leið fyrir nefndarformenn að halda fundi á eðlilegum tíma til að ljúka málum. Mig langar að benda á að það er mjög mikilvægt að forseti fundi með hv. þingflokksformönnum til að koma einhverju skikki á þennan ramma sem fyrst til að við eyðum ekki meiri tíma en nauðsynlegt er í umræður hér um þetta mál, sem ég er margoft búin að ræða að eigi ekki að vera á dagskrá. Það þarf auðvitað sem fyrst að setja niður einhvern ramma og eiga samtöl um það. Þau hafa ekki orðið enn þá. Ég lýsi vonbrigðum mínum með það nú þegar nálgast kvöldmatarleyti á þriðjudegi að við erum enn í sömu óvissu og fyrir helgi.
Herra forseti. Ég fékk mér göngu út á Austurvöll áðan til að heyra hvað fólkið sem er mætt þar til að mótmæla hefði við störf þingsins að athuga. Það hefur ýmislegt að athuga við störf þingsins, eins og við í stjórnarandstöðunni. Það er óánægt með að ekki sé farið eftir lögformlegu ferli í rammaáætlun. Það er óánægt með að það skuli ekki vera samið við opinbera starfsmenn. Það er ósátt við kjörin í landinu. Það er ósátt við þessa ríkisstjórn, að hún hafi ekki hugsað um kjör þeirra sem minna mega sín í landinu. Fólk er ósátt við að það sé ekki enn þá auðlindaákvæði í stjórnarskrá og það er ósátt við að það eigi að gefa makrílinn til örfárra útgerðaraðila. Ég tek undir mótmælin hér úti og mótmæli því að þetta mál sé enn á dagskrá.
Virðulegi forseti. Ég vil gera grein fyrir því að boðaður hefur verið fundur þingflokksformanna í kvöldverðarhléi sem verður væntanlega um sjö- eða hálfáttaleytið. Ég vænti þess og vona að þá sé komið að því að við getum átt einhver samtöl, vonandi efnisleg að einhverju leyti um það hvernig verður lagt upp í aðdraganda þingloka en ekki síður um þá óþolandi stöðu sem við búum við núna og ítrekað hefur verið bent á. Við höfum oft kvartað í þingsal yfir því hvernig starfi þingsins vindur fram og hversu illa maður getur undirbúið sig frá degi til dags. Núna erum við í lausu lofti með hvern einasta dag sem fram undan er þannig að það er eitt af því sem hlýtur að verða rætt á fundi þingflokksformanna til að reyna að ná einhverjum lágmarksramma utan um þingstörfin hér næstu daga.
Virðulegi forseti. Ég er að velta fyrir mér af hverju þessum dagskrárlið er ekki frestað svo að við getum rætt öll brýnu málin sem okkur er sagt að bíði. Það væri kannski gott að fá einhverja úr stjórnarliðinu til að koma hingað upp í ræðustól undir liðnum um fundarstjórn forseta og útskýra fyrir okkur af hverju við setjum ekki þennan málaflokk til hliðar, tökum hann út af dagskránni. Þetta er ekkert sem skiptir máli hér og nú. Það eru brýn mál sem við ættum að vera að ræða. Ég mundi vilja fá útskýringar frá meiri hlutanum. Við erum að bjóða að við ræðum þetta mál síðar. Við getum rætt það í sumar ef það er einhver stemning fyrir því. Það er fullt af brýnum málum sem við viljum setja á dagskrá núna. Af hverju gerum við það ekki? Það er óskiljanlegt.
Herra forseti. Mér hefur þótt það slæmt að hæstv. starfandi umhverfisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, hafi ekki verið viðstaddur umræðuna í dag. Mér þykir full ástæða til þess að hann sé viðstaddur ef hann, sem mér fannst kom fram í máli hans í óundirbúnum fyrirspurnum, í raun og veru styður meiri hluta atvinnuveganefndar í þessum gjörningi. Mér þykir líka orðið ansi lágt á þeim risið, hv. þingmönnum Jóni Gunnarssyni og Páli Jóhanni Pálssyni, varðandi viðveru í þingsal. Þetta er í boði þeirra hv. þingmanna og þá eiga þeir auðvitað að vera hér og taka þátt í umræðum og andsvörum, þetta er þeirra hjartans mál sem allt þinghald er lagt undir.
Herra forseti. Ég verð að taka undir með hv. formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Katrínu Jakobsdóttur, um að ótækt sé að nefndatafla sé ekki í gangi. Í morgun voru tveir fundir á sama tíma, þ.e. tvær nefndir sem ég á sæti í voru að funda. Við því má búast næstu vikur, eða hversu lengi sem þinghald á að standa, eins óljóst og það nú er, að þeir sem sitja í fleiri en einni nefnd, sem alla jafnan eru til skiptis á vikudögunum, geti lent í því dag eftir dag að þurfa að funda á sama tíma. Þetta eru ekki viðhlítandi vinnubrögð fyrir utan, eins og við höfum margoft komið inn á, að vita ekki dagskrá morgundagsins fyrr en við förum heim að sofa að kvöldi, sem undanfarið hefur verið fremur seint. Það er auðvitað mjög óheppilegt. Ég lít þannig á, eins og ég sagði fyrr í dag, að þetta sé biðsalur en ekki þingsalur og á meðan við bíðum eftir því að málin sem ríkisstjórnin á eftir að vinna, ganga frá og samþykkja í eigin ranni komi fram erum við látin þvæla um þetta mál.
Hæstv. forseti. Ég kem enn og aftur hingað í ræðustól til að mótmæla fundarstjórn forseta og dagskrá þingsins eins og hún liggur fyrir. Líkt og hefur mátt heyra í þessum sal, frá kliðnum sem berst að utan, eru fleiri en hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar ósáttir við dagskrá Alþingis. Mótmælendur byrjuðu að safnast saman fyrir meira en tveimur klukkutímum og ef við sem erum hér inni ætlum ekki að hlusta á raddir fólksins sem hingað kemur og safnast saman, þá veit ég eiginlega ekki til hvers við erum í vinnunni. Við erum kjörnir fulltrúar, m.a. þess fólks sem stendur fyrir utan, og að sjálfsögðu eigum við að hlusta á kröfur þeirra. Krafa þeirra er meðal annars sú að kjaramálin, sem eru auðvitað í upplausn þessa dagana, verði sett á dagskrá.
Virðulegi forseti. Það er fullt tilefni til að minna á að við erum í reynd ekki að nýta tímann til að laga það sem laga þarf eða ræða það sem ræða þarf í íslensku samfélagi núna. Hér fyrir utan eru smátt og smátt að leysast upp mótmæli sem ég þori ekki að fullyrða hversu fjölmenn voru en vissulega voru þar þúsundir manna, svo mikið er víst. Fjölmiðlar komast sjálfsagt að því bráðlega hversu margir voru þarna en þetta var alla vega fullur Austurvöllur og mikil læti sem heyrðust inn í þingsal. Ástæðan er einföld: Óánægja með stjórnvöld. Það er eitt af vandamálunum sem steðja að hinu háa Alþingi og ríkisstjórn nútímans, burt séð frá þeim tilteknu vandamálum sem við höfum rætt hér, eins og kjaradeilurnar og fleira. Það er full ástæða fyrir þetta þing að fara að taka sig saman í andlitinu og ræða fundarstjórn forseta í víðara samhengi, í lengri ræðum í sérdagskrárlið og kannski taka með lýðræðisumbætur, stjórnarskrána og ýmislegt fleira sem er löngu kominn tími til að við ræðum á hinu háa Alþingi. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Virðulegi forseti. Sú ábending sem hér hefur komið fram varðandi nefndir er mjög mikilvæg vegna þess að nú þegar hillir undir lok þingsins er verið að vinna mjög hratt í mörgum nefndum. Verið er að kalla inn síðustu hollin af gestum, byrjað er að setja saman nefndarálit og þingmenn þurfa að hafa ráðrúm til að meta hvort þeir séu á meirihlutaáliti eða þurfi að vera á sérstöku áliti, leggja fram breytingartillögur o.s.frv. Það er óviðunandi að formönnum nefnda sér bara selt sjálfdæmi um hvenær þeir boða fundi og þingmenn lendi í því hver á fætur öðrum að nefndafundir í nefndum sem þeir eiga sæti í rekist á og þar með missi þeir samfelluna í umfjöllun þeirra mála sem eru á lokasprettinum í meðförum nefndarinnar. Ég hlýt að óska mjög eindregið eftir því, herra forseti, að það sé skoðað sérstaklega og að kippt sé inn einhvers konar bráðabirgðanefndatöflu til að koma í veg fyrir þennan árekstur.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé einhver misskilningur á ferðinni hjá meiri hlutanum ef hann heldur að þetta snúist bara um okkur, 25 manneskjur hér inni í sal, sem séum svona frekar til vandræða, eins og við séum einu Íslendingarnir sem höfum einhvern áhuga á þessu máli og viljum stoppa það. Það er ekki þannig. Við erum fulltrúar fyrir kjósendur okkar. Síðan er hópur þarna úti og þeir sem lesa blöðin ættu að sjá að þessi málsmeðferð meiri hlutans fer fyrir brjóstið á þjóðinni. Ég skil ekki af hverju meiri hlutinn er þá ekki duglegri við að koma hingað upp í ræðustól og reyna að réttlæta gjörðir sínar. Og eins og ég sagði áðan má kannski lægja öldurnar með því að taka málið af dagskrá um stundarsakir þannig að við getum sinnt öðrum málum. Í millitíðinni reynum við þá kannski að finna einhverja lausn vegna þess að það gerist ekki í þessum þingsal þar sem minni hlutinn talar við sjálfan sig og meiri hlutinn sést lítið.
Herra forseti. Ég þurfti nú að láta segja mér það þrem sinnum að á fundi forseta með hv. þingflokksformönnum hefði ekkert verið rætt um neinn ramma þingstarfanna fram undan, þ.e. í raun og veru væru þingstörfin fram undan bara hvítt blað, nefndataflan hefði ekki verið sett aftur í samband og það væri alger óvissa. Þó að það sé óvissa um þetta mál hélt ég samt að settur yrði einhver rammi um þingstörfin fram undan og ég mun líklega þurfa að láta segja mér það þrem sinnum að hér standi ég í pontu Alþingis til að koma með athugasemd við þetta af því að þetta er ekki rætt og klárað þar sem það á heima, sem er auðvitað á fundum hæstv. forseta með hv. þingflokksformönnum. Auðvitað eigum við ekkert að þurfa að standa hér og kvarta undan þessu. Það er algerlega fáránlegt, herra forseti. En þannig er það nú samt. Ég bara trúði ekki mínum eigin augum þegar ég sá að þetta var svona, að ekki var gert ráð fyrir skipulegum nefndafundum þrátt fyrir að ekki væri verið að reyna að klára þinghaldið, þrátt fyrir að búið væri að fresta því inn í framtíðina og enginn vissi neitt um rammann. Ég geri þá kröfu, herra forseti, að við fáum einhvern ramma og helst að við þurfum ekki að tala um hann hér því að það er algerlega fáránlegt.
Herra forseti. Ég kem hingað upp enn og aftur til að hvetja hæstv. forseta til að taka þetta mál af dagskrá. Þetta er orðin frekar lúin plata. Kallað var eftir því í síðustu viku um fundarstjórn forseta, þessum geysivinsæla fundarstjórnarlið að forsætisráðherra kæmi hér í salinn og segði okkur hvað stæði til. Ég er nú eiginlega farinn að fallast á að við ættum að fá hann hingað til að tala til þjóðarinnar einhvern veginn öðruvísi en með því að vera alltaf með skæting. Eins og ég kom að hér fyrr í dag þá er hann forsætisráðherra allrar þjóðarinnar, hann er það og hann á að leiða þessa þjóð áfram. En hér logar allt í illdeilum og fólk farið að tínast í þúsundatali út á Austurvöll þannig að þetta er háalvarlegt ástand. Við þurfum á því að halda að æðstu menn þjóðarinnar leiði okkur áfram en sundri okkur ekki í hvert einasta skipti sem þeir opna munninn. Ég krefst þess að ráðamenn ríkisstjórnarinnar komi og leysi þessi mál.
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa bent á að það er ótækt að engin fundartafla sé í gangi vegna nefndastarfa. Það er greinilegt að það eru fleiri hv. þingmenn en sú sem hér stendur sem eru að lenda í því þessa dagana að þurfa að velja á milli funda í nefndum sem þeir sitja í sem kjörnir fulltrúar fyrir tiltekna stjórnmálaflokka. Ég sem kjörinn fulltrúi fyrir ákveðinn hóp kjósenda hef þurft að velja á milli funda til að mæta á. Þetta er algerlega ótækt og ég vil beina því til hæstv. forseta að hann setji í gang vinnu til að búin verði til einhvers konar tafla sem við þingmenn getum þá gengið að sem vísri og skipulagt tíma okkar og mætt á alla þá fundi sem við erum kjörin til að mæta á.
Virðulegur forseti. Þegar þúsundir manna safnast saman á Austurvelli hátt í sjö árum eftir þau áföll sem hér riðu yfir hljóta að felast í því einhver skilaboð til stjórnarforustunnar um að tími sé kominn til að endurskoða gang mála og framgöngu sína. Hér standa enn mótmæli sem staðið hafa frá kl. 5 og ég held að engum blöðum sé um það að fletta að þingflokksformenn stjórnarflokkanna þurfi ásamt forseta að taka forustu fyrir hönd þingsins um að rjúfa þetta ástand og koma skikki á dagskrá þingsins; að einhver umfjöllunarefni verði hér sem skipta máli og varða samfélagið þannig að ekki verði rof milli þings og þjóðar. Því að ef rof verður milli þjóðarinnar og forustu hennar þá verður auðvitað að skipta um annan aðilann og það er ekki þjóðin.
Hæstv. forseti. Það eru fimm tímar þar til hjúkrunarfræðingar fara í verkfall. Það verkfall kemur ofan í nær átta vikna verkfall hjá ýmsum stéttum innan heilbrigðiskerfisins og inn í heilbrigðiskerfi sem er enn ekki búið að ná sér að fullu eftir læknaverkfall síðasta haust. Grafalvarleg staða er uppi þegar kemur að heilbrigðiskerfinu. Ég geri ekki lítið úr alvarleika þess þegar matvælaframleiðsla fer úr skorðum eða flutningur á ferðamönnum en þegar heilbrigðiskerfi þjóðarinnar er undir þá mundu nú ýmsir segja að ástæða væri til að setjast niður og jafnvel tala saman og velta því fyrir sér hvort Alþingi geti gert eitthvað til að koma í veg fyrir alvarleg slys í heilbrigðiskerfinu.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég geri engar athugasemdir við fundarstjórn forseta. Ég vil þó, af því að gerðar hafa verið athugasemdir við dagskrána og kallað eftir hæstv. forsætisráðherra, minna á að hann var hér undir dagskrárliðnum Óundirbúnar fyrirspurnir fyrr í dag, átti ágætar og uppbyggilegar samræður, meðal annars við hv. þm. Árna Pál Árnason og ég vil ítreka það að í þeim umræðum og ágætisrökræðum sem þar fóru fram var enginn skætingur. Þá hefur verið talað um að þeir væru orðnir býsna þreyttir hv. þingmenn Jón Gunnarsson og Páll Jóhann Pálsson. Þeir hafa bara verið duglegir hér í umræðunni og það væri bragur á því ef dagskráin fengi að halda áfram eins og hún lítur út. Þá væru þeir alveg örugglega hér í þingsal.
Herra forseti. Ég vil gera athugasemd við fundarstjórn forseta. Er það rétt sem ég heyri að þingflokksformenn séu ekki búnir að setjast niður með forseta til að fara yfir þau mál sem á að klára áður en sumarfrí skella á? Er það rétt að starfsáætlun hafi verið tekin úr sambandi fyrir helgi og það viti enginn hvenær við eigum að ljúka störfum? Þetta getur náttúrlega ekki gengið og það getur ekki gengið að hér sé sama málið sett á dagskrá dag eftir dag þegar öllum er ljóst að það fer ekki í gegn með þeim umdeildu breytingartillögum sem verið er að ræða? Það vita allir og ég geri ráð fyrir að forseta sé það ljóst og þess vegna þarf forseti að setjast niður með þingflokksformönnum strax og fara yfir málið, hvernig eigi að lenda þeim brýnu málum sem fyrir eru.
Forseti vill upplýsa að það kom fram áðan að forseti mun hitta formenn þingflokka nú í kvöldverðarhléi sem gert verður um leið og umræðum um fundarstjórn forseta lýkur.
Hæstv. forseti. Ég vil koma hingað aftur og ítreka að ég vil að hæstv. forseti Alþingis slíti þessari umræðu. Ég get alveg tekið undir það að ég var fullorðhvass áðan þegar ég talaði um að hæstv. forsætisráðherra væri með skæting. [[Gripið fram í: Nei.]]Það er kannski fulldjúpt í árinni tekið, [[Gripið fram í.]]en orðræða hans í samfélaginu, hvort sem það er á flokksþingum, í þingsal eða í viðtölum við fjölmiðla, hefur alls ekki gert neitt til að lægja öldurnar í salnum. Því miður virðist það vera þannig, sem er mjög sárgrætilegt. Eins og ég hef sagt áður er hann forsætisráðherra allrar þjóðarinnar. Hann á að tala við þjóð sína á þeim nótum. Það finnst mér og hann á að nýta sér þingsalinn til þess, en svo hefur hann líka mjög greiðan aðgang að fjölmiðlum. Í þjóðfélagi þar sem allt logar stafna á milli, því miður, og skelfileg verkföll skella á þá finnst mér að æðstu menn þjóðarinnar, sem voru kosnir til að leiða hana, eigi að lægja öldurnar og tala beint til hjarta þjóðarinnar. Þeir töluðu úti í dag, sögðu okkur hvað væri að. Hlustum á þetta fólk. Það á alveg eins við um rammaáætlun. Hlustum á fólkið austur í sveitum sem ekki vill láta virkja á jörðunum sínum.
Á fundi þingflokksformanna sem haldinn var nú í kvöldverðarhléi greindi forseti frá þeirri ætlun sinni að fresta umræðu um 3. dagskrármálið að sinni, taka það af dagskrá og taka þá fyrir þau önnur mál sem gert er ráð fyrir að séu á dagskrá þessa fundar, raforkulög og stefnu stjórnvalda um lagningu raflína. Þetta er gert til að freista þess að greiða fyrir þingstörfum og komast til botns í því máli sem hér hefur verið hvað mest til umræðu og freista þess að finna lausnir í því máli. Það er þó ljóst að þetta mál er ekki frá okkur horfið, það er til staðar. Á morgun er hins vegar ætlunin að vera með á dagskrá mál sem afgreidd hafa verið út úr nefndum þingsins til 2. og 3. umr. eða síðari umr. ef um er að ræða þingsályktunartillögur. Fyrir liggur einungis eitt nefndarálit auk tveggja, þriggja annarra mála sem verða þá aftar á dagskránni. Með þessu væntir forseti þess að hér gefist svigrúm til að vinna í því máli sem hefur verið ásteytingarsteinn hér undanfarna sólarhringa og höfðar til hv. þingmanna allra að við reynum að vanda okkur í þeim efnum til að hægt sé að komast lengra áfram með það mál.
Virðulegi forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu forseta og tel að hún sé mjög skynsamleg og geti greitt fyrir þingstörfum. Við höfum marglýst því yfir að við erum tilbúin til efnislegrar umræðu um þau mál sem liggja fyrir þinginu og viljum gjarnan eiga hana við stjórnarmeirihlutann um þau fjölmörgu mál sem hér bíða úrlausnar. Það er mjög gott að við getum einhent okkur í það. Það er líka rétt sem hæstv. forseti segir að það mál sem um ræðir, breytingartillagan við rammaáætlun, fer ekkert frá okkur. Það þarf að finna á því máli lausn sem samrýmist góðum framgangi laga um rammaáætlun og við hljótum að ætla okkur svigrúm næstu daga til þess að ræða það við stjórnarmeirihlutann.
Herra forseti. Ég tek undir hörð orð hv. þm. Árna Páls Árnasonar og fagna því að forseti þingsins hafi tekið mark á þeim málflutningi sem hér hefur staðið yfir í þessum sal undanfarna daga og vikur og frestað umræðu um þetta mál. Ég vonast til þess að tíminn fram undan verði nýttur til þess að skoða öll þessi mál í hinu stærra samhengi þannig að þingið verði ekki aftur sett í þá neyðarlegu stöðu sem það hefur verið í undanfarna daga og vikur.
Virðulegur forseti. Eftir deilur undanfarna daga og margar ræður þar sem ég hef lýst yfir óánægju minni með fundarstjórn forseta er mér það mikið gleðiefni að koma upp núna og lýsa yfir ánægju með ákvörðun forseta. Mér finnst hún skynsamleg og þetta er góð fundarstjórn. Við setjum hér deilumálið til hliðar og finnum því uppbyggilegri farveg. Í þessari ákvörðun liggja stór og góð tækifæri fyrir okkur öll til þess að bæta nú þann brag sem verið hefur á þingstörfunum, að efla hér samstöðu. Það eru fjölmörg mál sem við getum rætt hér og væntanlega fjölmörg mál sem eru væntanleg frá ríkisstjórninni sem eru aðkallandi. Það eru kjaradeilur í landinu. Við getum rætt þær og reynt að koma með uppbyggilegt innlegg til lausnar á því öllu saman. Í þessari góðu ákvörðun liggja mikil tækifæri þó að málið fari ekki frá okkur. Hafðu þökk fyrir.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér töluðu á undan og fagna þessari fundarstjórn mjög, ég er mjög ánægður með hana, virðulegi forseti. Ég vona og ætlast reyndar til þess af okkur öllum að við nýtum þetta tækifæri til þess að líta fram á veginn með því hugarfari að reyna að greiða hér fyrir þingstörfum og reyna að halda hlutunum í lagi. Það mun ekki standa á þeim sem hér stendur að tala um önnur mál og taka þátt í meðferð þingsins á öðrum málum án þess að þetta þvælist fyrir okkur á meðan á þessu stendur. Ég átta mig á því að málið getur komið til umræðu aftur, en ég fagna því mjög að hér sé gert hlé á umræðu um það þannig að við getum tekist á við önnur mál. Ég vona að við nýtum öll tækifærið til þess að reyna að láta það hafa sem minnst áhrif á vinnu okkar á meðan þetta hlé stendur yfir. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Hæstv. forseti. Ég tel nú eðlilegt eftir tveggja vikna þóf að koma hér upp og þakka forseta kærlega fyrir að taka stjórnina í þinginu. Ég vil þó minna á að óháð dagskrá þingsins hefst hér eftir innan við fjórar klukkustundir verkfall hjúkrunarfræðinga. Ég hef verulegar áhyggjur af því ástandi og það er svo langt því frá að ég sé ein um það. Ég held að landsmenn séu almennt uggandi yfir þróuninni. Landlæknir lýsti yfir miklum áhyggjum í sjónvarpinu í kvöld. Ég ætla að endurtaka óskir mínar um að beiðni um munnlega skýrslu hæstv. forsætisráðherra um stöðuna á vinnumarkaði verði tekin fyrir á morgun svo við getum rætt með hvaða hætti Alþingi getur komið að því eða hvað ríkisstjórnin er að ráðgera til þess að leysa úr þeirri alvarlegu [[Forseti hringir.]]krísu sem upp er komin í heilbrigðiskerfinu.
Herra forseti. Ég kem hér upp til þess að lýsa ánægju minni yfir því að komin er ákveðin þíða í störf þingsins og var kominn tími til. Ég tel að það hafi verið hárrétt ákvörðun að taka þetta mál af dagskrá og taka fyrir önnur mál sem hafa beðið þess mjög lengi að komast á dagskrá. Við skulum bara vona að starfsandinn sem virðist vera kominn á jákvæðari og uppbyggilegri brautir á Alþingi haldist áfram og að menn sjái tilgang í því að tala saman og leita lausna og komast að niðurstöðu um erfið mál sem okkur greinir á um. Ég held að við getum það alveg og getum tekið þau stóru mál sem bíða afgreiðslu þingsins áður en því lýkur og forgangsraðað þeim og unnið úr þeim með minni [[Forseti hringir.]]hlutanum.
Forseti vill árétta í lok þessarar umræðu um fundarstjórn forseta að hann vonar auðvitað eins og aðrir að þetta hafi verið farsæl ákvörðun en minnir á, eins og hann nefndi í upphafi, að ekki er sopið kálið - forseti treystir sér varla til að segja „þótt í ausuna sé komið“. Það er auðvitað heilmikið verkefni fram undan og þetta mikla deiluefni sem litað hefur störf þingsins undanfarna daga er ekki farið frá okkur, langt í frá. En með því að taka á dagskrá á morgun óumdeild mál telur forseti að það sé vísbending um að við séum að reyna að ná saman til þess að létta okkur róðurinn fram undan.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að lýsa því yfir að ég er ekki alveg sáttur við það að mál séu tekin af dagskrá án þess að þau séu kláruð. En ég treysti því að það verði þá til þess að veruleg verði sátt í því en að sáttin verði ekki bara á annan veginn. Hér mæli ég fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum (kerfisáætlun), frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Nefndin hefur fjallað um málið að nýju að lokinni 2. umr. og fengið á sinn fund Ingva Má Pálsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Í frumvarpinu er lagt til að kerfisáætlun flutningsfyrirtækisins fái skýra stöðu að lögum en hún samanstendur annars vegar af langtímaáætlun og hins vegar af framkvæmdaáætlun. Við umfjöllun um málið í nefndinni var rætt um möguleika á að þingið komi með einhverjum hætti að mótun kerfisáætlunar. Um er að ræða mikilvæga áætlun á landsvísu og má telja eðlilegt að aðkoma lýðræðislegra kjörinna fulltrúa verði tryggð. Meiri hlutinn bendir á að með frumvarpinu er lagt til að 22. gr. svonefndrar þriðju raforkutilskipunar Evrópusambandsins verði innleidd í íslenskan rétt. Þar er kveðið á um að flutningsfyrirtækið skuli árlega leggja fram kerfisáætlun til samþykktar hjá viðkomandi eftirlitsstofnun með raforkumarkaði, hér Orkustofnun. Í áætluninni felst áætlun flutningsfyrirtækisins sem byggist á spá um þróun raforkuframleiðslu, eftirspurnar o.fl. Með öðrum orðum er í tilskipuninni ekki gengið út frá því að um áætlun eða stefnu stjórnvalda sé að ræða. Því telur meiri hlutinn það ekki samræmast framangreindu ákvæði tilskipunarinnar að kerfisáætlun sem slík sé háð samþykki Alþingis. Jafnframt má benda á að Alþingi er ekki eftirlitsaðili með raforkumarkaði í skilningi raforkulaga auk þess sem varla væri framkvæmanlegt fyrir þingið að fjalla árlega um og samþykkja kerfisáætlun. Þá bendir meiri hlutinn á að samhliða umfjöllun um þetta frumvarp hefur nefndin haft til meðferðar tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína. Þessi þingmál eru að mörgu leyti samtengd og snúa að flutningskerfi raforku. Meiri hlutinn leggur til að inntak þessarar stefnu verði útvíkkað og fjalli um uppbyggingu flutningskerfis raforku í heild og að slík stefna stjórnvalda muni sæta endurskoðun á fjögurra ára fresti. Meiri hlutinn leggur því til að við frumvarpið bætist ákvæði þess efnis að ráðherra leggi fyrir Alþingi á fjögurra ára fresti tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Tillagan yrði fyrst lögð fram eigi síðar en 15. október 2016 en fram að þeim tíma gildi stefna stjórnvalda um lagningu raflína. Hluti stefnunnar verði meginreglur og viðmið varðandi jarðstrengi eða loftlínur, líkt og í fyrirliggjandi þingsályktunartillögu, en einnig önnur atriði sem lúta með almennum hætti að flutningskerfi raforku og hvernig standa skuli að uppbyggingu þess til lengri tíma. Með þessum hætti getur Alþingi lagt fram ákveðnar meginreglur og viðmið sem taka ber mið af við gerð kerfisáætlunar á hverjum tíma, enda er í frumvarpinu kveðið á um að flutningsfyrirtækið skuli taka tillit til hennar. Með þeim hætti verður aðkoma Alþingis að mótun kerfisáætlunar, eftirfylgni með framkvæmd hennar og þróun tryggð. Þá bendir meiri hlutinn á að í 39. gr. raforkulaga er mælt fyrir um að ráðherra leggi á tveggja ára fresti fyrir þingið skýrslu um raforkumálefni og er þar getið um þau atriði sem slík skýrsla fjallar um. Með vísan til framangreinds leggur meiri hlutinn til að við ákvæðið bætist nýr töluliður þess efnis að í skýrslunni skuli einnig fjallað sérstaklega um áætlaða uppbyggingu flutningskerfisins og þróun kerfisáætlunar. Samkvæmt framangreindu er undirstrikuð aðkoma Alþingis að mótun og gerð kerfisáætlunar á hverjum tíma og skylda ráðherra til að upplýsa Alþingi með reglubundnum hætti um stöðu mála. Í 3. mgr. a-liðar 2. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um að gerð kerfisáætlunar skuli byggjast á raunhæfum sviðsmyndum um þróun raforkuframleiðslu, raforkunotkunar, markaðsþróunar og raforkuflutnings til annarra landa eftir því sem við á. Þar skal einnig gera grein fyrir forsendum, sviðsmyndum og spám sem stuðst er við. Í athugasemdum við greinina er vísað til 22. gr. tilskipunarinnar þar sem kveðið er á um að flutningsfyrirtækið skuli við gerð kerfisáætlunar gera raunhæfa áætlun um þróun raforkuframleiðslu og raforkunotkunar og raforkuflutning til annarra landa. Einnig er vísað til þess að um þetta verði nánar fjallað í svokölluðum netmála Landsnets þar sem fjallað er um grunnforsendur kerfishönnunar. Dæmi um forsendur sem eru nefndar í athugasemdunum eru áætlanir um þróun vinnslu út frá gerðum tengisamningum og virkjunarkostum í nýtingar- og biðflokki verndar- og orkunýtingaráætlunar, áætlanir um álagsþróun byggðar á raforkuspá orkuspárnefndar og áætlanir um álagsþróun stórnotenda byggðar á gerðum samningum. Þarna er í athugasemdum við frumvarpið í dæmaskyni minnst á að forsendur að baki spá um þróun raforkuframleiðslu geti verið nýtingar- og biðflokkur verndar- og orkunýtingaráætlunar, sem sagt rammaáætlunar, auk annarra þátta. Þar sem í kerfisáætlun felst meðal annars tíu ára langtímaáætlun getur talist eðlilegt að horfa til virkjunarkosta í rammaáætlun til að hafa hugmynd um þróun framboðs og eftirspurnar raforku næstu tíu ár. Meiri hlutinn áréttar þó að þarna er því ekki slegið föstu að sjálfkrafa skuli gert ráð fyrir því að allir virkjunarkostir í nýtingarflokki komi til með að verða virkjaðir og þaðan af síður kostir í biðflokki. Þarna eru aðeins í dæmaskyni talin upp atriði sem hafa má til hliðsjónar. Meiri hlutinn telur eðlilegt að horft sé með almennum hætti til stöðu rammaáætlunar, enda vandséð hvernig unnt væri að vinna orkuspá til næstu tíu ára án þess að líta með einhverjum almennum hætti til hennar. Meiri hlutinn telur hins vegar óheppilega að orði komist í athugasemdum í þingskjalinu þar sem vísað er til kosta í nýtingar- og biðflokki og má segja að það feli ekki í sér raunhæfa sviðsmynd að kerfisáætlun byggist á kosti sem fellur undir biðflokk enda heyra þar undir virkjunarkostir sem afla þarf nánari upplýsinga um. Í c-lið 2. gr. frumvarpsins er kveðið á um að sveitarfélög skuli samræma skipulagsáætlanir sínar til samræmis við staðfesta tíu ára kerfisáætlun eigi síðar en innan fjögurra ára frá samþykkt kerfisáætlunar. Líkt og fram kom í áliti meiri hluta atvinnuveganefndar við 2. umr. um málið hafa komið fram athugasemdir við þetta ákvæði og lagði meiri hluti nefndarinnar til breytingu sem kom að nokkru leyti til móts við þær. Bent hefur verið á að í lögum nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun, er að finna sambærilegt ákvæði þar sem sveitarstjórnum er heimilt að fresta ákvörðun um landnotkun til ákveðins árafjölda. Meiri hlutinn leggur til að sveitarfélög fái aukið svigrúm til að breyta skipulagsáætlunum sínum og leggur til að við greinina bætist nýr málsliður þess efnis að sveitarstjórn verði heimilt að fresta ákvörðun um landnotkun vegna verkefna í staðfestri tíu ára kerfisáætlun í allt að átta ár, að fenginni jákvæðri umsögn flutningsfyrirtækisins. Sem dæmi má nefna að ef tiltekin framkvæmd í flutningskerfinu er á hugmyndastigi í staðfestri tíu ára kerfisáætlun má segja að ekki sé knýjandi þörf á því að sveitarstjórn breyti skipulagi sínu innan fjögurra ára meðan enn er óvíst hvort verði af framkvæmd. Innan átta ára á það hins vegar að vera orðið ljóst. Hið gagnstæða á við ef framkvæmd er í staðfestri þriggja ára framkvæmdaáætlun kerfisáætlunar. Í slíkum tilvikum væri ekki ásættanlegt að sveitarstjórn frestaði í átta ár að laga skipulagsáætlanir sínar að þeim hluta kerfisáætlunar, þar sem með því móti væri staðið í vegi fyrir framgangi þeirra verkefna sem eru í framkvæmdaáætlun. Við umfjöllun um frumvarpið kom fram það sjónarmið að umhverfisvernd væri ekki gert nægilega hátt undir höfði í frumvarpinu. Meiri hlutinn bendir á að í 1. gr. raforkulaga er vísað til umhverfissjónarmiða þar sem kveðið er á um markmið laganna. Með frumvarpinu er hvorki hreyft við þeirri grein né heldur öðrum greinum en þeim sem fjalla um kerfisáætlun flutningsfyrirtækisins. Benda má á að það er ekki hlutverk Orkustofnunar, við afgreiðslu kerfisáætlunar, að taka afstöðu til hugsanlegra umhverfisáhrifa framkvæmda eða setja skilyrði þar að lútandi. Slík verkefni eru lögum samkvæmt í höndum annarra stjórnvalda, t.d. Umhverfisstofnunar og Skipulagsstofnunar, og brýnt að skýr skil séu á milli faglegra verkefna einstakra stjórnvalda. Að því er umhverfissjónarmið varðar má einnig benda á þingsályktunartillöguna um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína þar sem sjónarmið um umhverfisvernd búa að baki. Verði frumvarp þetta að lögum ber flutningsfyrirtækinu að horfa til stefnunnar sem þar kemur fram við uppbyggingu á flutningskerfinu. Meiri hlutinn leggur eigi að síður til minni háttar breytingu á framsetningu 1. gr. laganna til að gera umhverfissjónarmiðum hærra undir höfði. Í a-lið 2. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um hvað felist í kerfisáætlun, þ.e. tíu ára langtímaáætlun og þriggja ára framkvæmdaáætlun, á hverju hún byggist o.fl. Þar er einnig kveðið á um samráð flutningsfyrirtækisins við undirbúning kerfisáætlunar. Drög að kerfisáætlun skulu kynnt Sambandi íslenskra sveitarfélaga, landshlutasamtökum sveitarfélaga og þeim sveitarfélögum sem kunna að þurfa að gera breytingar á skipulagsáætlunum sínum. Framangreindir aðilar hafa sex vikur til að senda athugasemdir sínar. Þá er einnig mælt fyrir um að flutningsfyrirtækið hafi samráð við alla aðra hagsmunaaðila. Samkvæmt lokamálslið 6. mgr. a-liðar 2. gr. frumvarpsins skal fylgja kerfisáætlun greinargerð um athugasemdir sem flutningsfyrirtækinu bárust á kynningartíma, auk svara og rökstuðnings fyrirtækisins fyrir endanlegri áætlun. Frekari kröfur eru gerðar um framkvæmdaáætlun kerfisáætlunar en um langtímaáætlun hvað varðar nákvæmni upplýsinga um fyrirhugaðar framkvæmdir. Flutningsfyrirtækið skal leggja fram og útskýra greiningu valkosta og rökstyðja þá kosti sem verða fyrir valinu. Valkostagreining flutningsfyrirtækisins skal byggjast á viðurkenndri alþjóðlegri aðferðafræði og taka mið af stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfisins og lagningu raflína. Fyrirtækið mun með öðrum orðum ekki hafa sjálfdæmi um hvernig valkostir eru settir fram í kerfisáætlun eða hvernig t.d. kostnaður er metinn við samanburð á útfærslum. Samkvæmt d-lið 2. gr. frumvarpsins (9. gr. d) er gert ráð fyrir að ráðherra setji reglugerð þar sem kveðið verður með nánari hætti á um meðal annars hvernig haga skuli valkostagreiningu og hvaða forsendur og aðferðafræði skuli styðjast við. B-liður 2. gr. fjallar um eftirlit Orkustofnunar með framkvæmd kerfisáætlunar en stofnunin getur meðal annars krafist þess að flutningsfyrirtækið geri breytingar á kerfisáætlun. Orkustofnun fer samkvæmt frumvarpinu með það hlutverk að hafna eða samþykkja kerfisáætlun. Við þá yfirferð er einnig gert ráð fyrir samráði við alla núverandi og væntanlega viðskiptavini flutningsfyrirtækisins. Samkvæmt 1. mgr. 30. gr. raforkulaga eru ákvarðanir sem varða starfsemi flutningsfyrirtækisins kæranlegar til úrskurðarnefndar raforkumála. Ákvörðun Orkustofnunar um að samþykkja eða hafna kerfisáætlun flutningsfyrirtækisins er kæranleg stjórnvaldsákvörðun og þar sem kerfisáætlun snýr að starfsemi flutningsfyrirtækisins eru slíkar ákvarðanir kæranlegar til úrskurðarnefndar raforkumála, samanber 1. mgr. 30. gr. laganna. Unnt er að bera úrskurði úrskurðarnefndar undir dómstóla, samanber 30. gr. raforkulaga. Til að taka af öll tvímæli um þetta leggur meiri hlutinn til að í b-lið 2. gr. frumvarpsins verði framangreint sérstaklega tekið fram. Almennt má segja að þessi málsmeðferð sé í fullu samræmi við Árósasamninginn að því er varðar möguleika á að kæra stjórnvaldsákvarðanir til sjálfstæðra og óháðra úrskurðarnefnda og þaðan til dómstóla. Eins og áður hefur komið fram er með frumvarpinu lagt til að 22. gr. þriðju raforkutilskipunar Evrópusambandsins verði innleidd í raforkulög. Ekki er um innleiðingu á tilskipuninni í heild að ræða. Í tilskipuninni er meðal annars krafist aukins sjálfstæðis eftirlitsaðilans, þ.e. raforkueftirlits Orkustofnunar. Eins og stendur sinna fjórir starfsmenn stofnunarinnar því eftirliti en samkvæmt lögum um Orkustofnun heyrir stofnunin undir ráðherra. Fram kom við umfjöllun um málið að ekki sé þörf á breytingum á lögum til að innleiða tilskipunina að fullu og að ýmsir kostir hafi verið ræddir til að tryggja að eftirlit með raforkumarkaði sé sjálfstætt, samanber kröfur tilskipunarinnar. Meiri hlutinn leggur ríka áherslu á að við innleiðingu á þriðju raforkutilskipuninni verði sjálfstæði og hlutleysi raforkueftirlits Orkustofnunar tryggt. Kristján L. Möller ritar undir álit þetta með fyrirvara. Björt Ólafsdóttir ritar undir álit þetta með fyrirvara og bendir á að frumvarpið hefði tekið miklum breytingum við umfjöllun í nefndinni sem hefðu verið í samræmi við sjónarmið minni hlutans. Lýsti hún ánægju og þökkum fyrir samvinnu allrar nefndarinnar í þeirri vinnu. Ljóst væri að hennar mati að meiri háttar ákvarðanir hvað varðar umdeildar línuleiðir við Sprengisandslínu yrðu alltaf teknar með aðkomu lýðræðislega kjörinna fulltrúa á Alþingi. Auk þess hefði skipulagsvaldi sveitarfélaga verið gert hærra undir höfði sem og heildarsýn í landsskipulagsstefnu. Síðast en ekki síst fengju umhverfissjónarmið aukinn sess og væri það vel. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið skrifa Jón Gunnarsson formaður, Ásmundur Friðriksson, Þorsteinn Sæmundsson, Haraldur Benediktsson, Kristján L. Möller, með fyrirvara, Björt Ólafsdóttir, með fyrirvara, Þórunn Egilsdóttir og sá sem hér stendur, Páll Jóhann Pálsson framsögumaður. Ef ég renni aðeins yfir breytingartillöguna þá er hún svona: „1. Á undan 1. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Í stað 4. tölul. 1. gr. laganna koma tveir nýir töluliðir, svohljóðandi: 4. Stuðla að nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa. 5. Taka tillit til umhverfissjónarmiða. 2. Í stað orðanna „stefnu stjórnvalda um lagningu raflína“ í a-lið 1. gr. komi: stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. 3. Við 2. gr. a. Í stað orðanna „koma fram og“ í 4. mgr. a-liðar (9. gr. a) komi: og koma fram. b. Við b-lið (9. gr. b) bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Ákvörðun Orkustofnunar um samþykkt eða synjun kerfisáætlunar er kæranleg til úrskurðarnefndar raforkumála, samanber 30. gr. c. Á eftir 1. málsl. 1. mgr. c-liðar (9. gr. c) komi nýr málsliður, svohljóðandi: Sveitarstjórn er þó heimilt að fresta ákvörðun um landnotkun samkvæmt kerfisáætlun í allt að átta ár enda séu fyrir því gildar ástæður og fyrir liggi jákvæð umsögn flutningsfyrirtækisins. 4. Á eftir 2. gr. komi tvær nýjar greinar, svohljóðandi: a. (4. gr.) Við 39. gr. laganna bætist nýr töluliður, svohljóðandi: Áætlaða uppbyggingu flutningskerfis raforku og þróun kerfisáætlunar flutningsfyrirtækisins. b. (5. gr.) Á eftir 39. gr. laganna kemur ný grein, 39. gr. a, sem orðast svo ásamt fyrirsögn: Stefna stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. Ráðherra leggur á fjögurra ára fresti fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku. 5. Við bætist ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Þrátt fyrir ákvæði a-liðar 2. gr. laga þessara skal flutningsfyrirtækið taka tillit til stefnu stjórnvalda um lagningu raflína þar til stefna stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku hefur verið samþykkt á Alþingi. Tillaga til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku skal fyrst lögð fyrir Alþingi eigi síðar en 15. október 2016.“ Svo mörg voru þau orð.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni yfirferðina yfir nefndarálit meiri hluta. Ég er fyrst og fremst með tvær spurningar. Í fyrsta lagi hafa menn haft af því áhyggjur og höfðu það í 2. umr. um þetta mál að flutningsfyrirtækið, þ.e. Landsnet, hefði enn þá yfirburðastöðu samkvæmt frumvarpinu og þá jafnt gagnvart sveitarfélögum, landeigendum og öðrum hagsmunaaðilum. Það kom raunar fram í umsögn Sambands sveitarfélaga að sambandið teldi gengið býsna nærri skipulagsvaldi sveitarfélaganna með því að gera ráð fyrir því að ákvarðanir yrðu festar í skipulagi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji þá yfirburðastöðu ekki fela í sér áhættu þar sem hún er í raun og veru þvert á þær meginreglur sem gilda í skipulagslögum. Í öðru lagi, fram koma dæmi í nefndaráliti meiri hlutans um forsendur sem hægt er að byggja á að því er varðar áætlun um þróun raforkuframleiðslu og raforkunotkunar og svo raforkuflutning til annarra landa, og kemur fram að þar hafi verið gert ráð fyrir í dæmaskyni að um gæti verið að ræða nýtingar- og biðflokk verndar- og orkunýtingaráætlunar. Í meirihlutaálitinu er áréttað að þarna sé því ekki slegið föstu að sjálfkrafa skuli gert ráð fyrir því að allir virkjunarkostir í nýtingarflokki muni verða virkjaðir og þaðan af síður kostir í biðflokki. Ég bið hv. þingmann að árétta þann skilning meiri hlutans þar sem það kynni að hafa þýðingu sem lögskýringargagn með frumvarpinu, ef það verður að lögum, hver skilningur hv. meiri hluta atvinnuveganefndar er hvað varðar þetta álitamál.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og þakka henni jafnframt fyrir þátt hennar í þessum breytingum. Ég veit ekki betur en að einmitt í umræðunni um rammaáætlunina hafi stundum verið vitnað til þessa máls þar sem meiri hlutinn kom til móts við önnur sjónarmið eins mikið við töldum okkur geta gert. Skipulagsmál sveitarfélaganna eru viðkvæm mál og með þessum breytingartillögum er reynt að fara bil beggja, aðeins að koma til móts við sveitarfélögin, en okkur er öllum ljóst hver vandinn hefur verið hingað til. Flutningskerfið hefur staðið iðnaðaruppbyggingu fyrir þrifum á vissum landsvæðum þar sem flutningskerfið hefur verið kannski - ja, er ekki verið að tala um 100 megavött sem flutningskerfið þolir? En það þyrfti að vera alveg tvisvar sinnum ef ekki þrisvar sinnum meira en það. Ég get ekki svarað því öðruvísi en þannig að við erum að reyna að fara bil beggja, en við töldum að ef við hefðum farið [[Forseti hringir.]]miklu lengra værum við kannski enn í sömu sporum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Frá því að meiri hluti atvinnuveganefndar skilaði nefndarálitinu nú í vetur ásamt breytingartillögu hefur ýmislegt gerst í þessum geira. Í fyrsta lagi hefur Hæstiréttur Íslands kveðið upp dóm, Eftirlitsstofnun EFTA hefur birt ákvörðun sína og svo hefur úrskurðarnefnd um umhverfis- og auðlindamál kveðið upp úrskurð. Þessi mál tengjast öll með einum eða öðrum hætti þeim álitamálum sem þau þingmál fjalla um sem við ræðum hér í kvöld og ekki síst það hvort Landsnet geti lagt jarðstrengi á hærri spennu að óbreyttum lögum og án frekari atbeina löggjafans. Við erum líka að tala um tímamótaúrskurð varðandi skyldu til að meta jarðstrengi og þann úrskurð þarf auðvitað að greina mjög vel. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi áhyggjur af þeim sjónarmiðum sem koma fram og hvort hann og meiri hluti atvinnuveganefndar hafi rýnt þessa úrskurði og dóma Hæstaréttar, sem má segja að komi algjörlega upp að þessu frumvarpi og þingsályktunartillögunni og fjallar beinlínis um nákvæmlega sömu mál. Í umræðunni um kæruleiðir var niðurstaða meiri hlutans sú að leggja til að úrskurðarnefnd raforkumála væri sá aðili sem álitamálum væri beint til. Ég vil spyrja hv. þingmann hvaða rök hann telji standa til þess að hér sé ekki frekar lagt til að úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála fari með þessi mál þar sem sú úrskurðarnefnd fjallar miklu meira um skipulagsmál, þau álitamál snúa fyrst og fremst að skipulagsmálum en ekki málum sem falla sérstaklega undir raforkumál sem slík. Ég vil heyra hvort hv. þingmaður hafi einhverjar röksemdir sem mæla frekar með þessari kæruleið en hinni.
Virðulegi forseti. Ég skal nú bara viðurkenna að ég er nú ekki búinn að rýna þessa dóma eða þessi álit. [[Gripið fram í.]]Við höfum staðið í ströngu hérna, við félagar, við að leysa önnur - ég segi ekki mikilvægari mál, en alla vega mikilvæg mál. En ég geri ekki ráð fyrir að það kúvendi eitthvað þessu frumvarpi. En hvort stjórnsýslan fer í þennan dóm eða hinn dóminn, ég skal nú bara vera hreinskilinn að ég er svo sem ekki með tær rök fyrir því af hverju það er svona en ekki hinsegin. Ég geri bara ráð fyrir að menn þekki til mála í þessari úrskurðarleið. Auðvitað er þetta allt samfléttað og samtvinnað, umhverfismálin og sérstaklega raforkumálin og þessar línuleiðir. Allar línulagnir snúast nú að einhverju leyti um umhverfismál þannig að ég sé ekki rök fyrir því að hin leiðin sé eitthvað betri en þessi.
Herra forseti. Ég hafði fulla fyrirvara við þetta frumvarp þegar við ræddum það við 2. umr. og ég get trúað hv. framsögumanni fyrir því að efasemdir mínar eru ekki upprættar. Hins vegar á hann hrós og virðingu mína skilda fyrir hreinskilni sína. Hv. þingmaður sagði eiginlega opið að hafa þyrfti þennan hátt á til þess að hægt væri að taka ákvörðun um að leggja raflínur yfir lönd sveitarfélaga sem í grundvallaratriðum væru á móti því til þess að sinna þörfum stóriðjunnar. Þetta var það sem sagt var. Það var það sem ég gerði athugasemdir við við 2. umr. Ég viðurkenni að frumvarpið hefur breyst og batnað, en í grundvallaratriðum sýnist mér að staðan sé enn þá sú að flutningsfyrirtækið leggur áætlun til tíu ára og ef sveitarfélag er á móti því fær það að fresta því að laga landnýtingu sína að framkvæmdaáætlun um átta ár, en þó aðeins ef flutningsfyrirtækið, eins og ég skildi mál hv. þingmanns, veitir jákvæða umsögn. En hvað ef sveitarfélagið vill það ekki? Það er hinn sovéski andi í þessu frumvarpi sem ég mælti á móti. Það hefur ekki breyst. Grundvallarumræðan sem varðar þetta frumvarp er hversu mikið vald á að gefa flutningsfyrirtækinu. Ég ætla að taka dæmi sem ég ætla að biðja hv. þingmann um að svara, kannski skil ég þetta ekki alveg rétt. Er það þannig að að þessu samþykktu, ef stjórnvald, flutningsfyrirtæki vill ráðast í að setja línu yfir Sprengisand og sveitarfélögin báðum megin eru á móti, þá ræður samt flutningsfyrirtækið að lokum? Hver hefur vald til þess að grípa þar inn í? Þetta er meginkjarninn í umræðunni sem við vorum í síðustu tvær vikur og erum að byrja í kvöld.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir spurninguna og álit hans. Hann er fullur efasemda, sem er kannski eðlilegt. Auðvitað eru menn efins, en einhverjum verðum við að treysta. Ég vil ekki taka undir það með hv. þingmanni að við séum að sinna þörfum stóriðjunnar. Það er gömul rulla eða grýla að með öllum línum sé verið að sinna þörfum stóriðju. Það er fullt af litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Ef við tökum Norðurland, Eyjafjörðinn og það svæði, eru fyrirtæki þar sem fá ekki rafmagn. Það er farið að hindra uppbyggingu á þeim svæðum að meðalstórt fyrirtæki fær bara ekki rafmagn. Varðandi sveitarfélögin er það að sjálfsögðu svolítið krítískt hvenær sveitarfélag á að geta neitað algjörlega. Ég spyr hv. þingmann á móti: Eigum við að hafa heildarhagsmuni alls landsins eða þrönga hagsmuni eins sveitarfélags? Ef línan þarf að liggja í gegnum lítið sveitarfélag og það segir nei og það hindrar uppbyggingu í sveitarfélaginu við hliðina, er hv. þingmaður þá sáttur við það, eigum við að láta þar við sitja? Eða getur [[Forseti hringir.]]hann verið sammála mér í því að þar séum við að fórna minni hagsmunum fyrir meiri?
Herra forseti. Það fer allt eftir aðstæðum hverju sinni. Stundum er alveg réttlætanlegt að fórna minni hagsmunum fyrir meiri. En við verðum alltaf að gera okkur grein fyrir því hvað við erum að samþykkja og hvað það getur falið í sér. Ég er þeirrar skoðunar að meginhagsmunirnir í því máli sem nú er búið að slá af, a.m.k. tímabundið, séu hinir sömu og hérna. Það er hálendið. Ég tel að deilan um rammaáætlun hafi ekki staðið fyrst og fremst, alla vega ekki frá mínum bæjardyrum séð, um virkjanir í neðri hluta Þjórsár heldur um hálendið, vegna þess að þar er verið að hefja ákveðna ferð. Það sem ég er að velta fyrir mér um þetta frumvarp, þótt ég sé ekki fjarri viðhorfum hv. þingmanns, er sú sviðsmynd að menn vilji fara í Sprengisandslínu og menn taki ákvörðun um það án þess að farið sé í þá umræðu sem ég tel að þurfi að fara í meðal þjóðarinnar um það hvernig menn vilja nálgast hálendið. Þetta er partur af því. Það getur vel verið að þjóðin vilji Sprengisandslínu, með vegi yfir Sprengisand, eftir einhverja umræðu. Ég dreg það í efa. Ég held að hún sé að fjarlægjast það. En hugmyndirnar eru komnar fram í fullri alvöru, í fyrsta skipti á síðustu 25 árum er flutningsfyrirtæki farið að tala um það sem nálægan kost. Þá verðum við að ræða það. Þá verðum við að gera okkur grein fyrir því að það er vel hugsanlegt að með samþykkt þessa frumvarps séum við að selja frá okkur öll vopn, eða frá þeim sem vildu andæfa því. Ég sé ekki að þegar búið er að samþykkja þetta frumvarp sé nokkur leið til þess að stöðva það, jafnvel þótt þjóðin vilji. Það er þetta sem mér finnst að við þurfum að velta vel fyrir okkur. Þetta var það sem ég og fleiri veltum upp við 2. umr. og nú erum við komin í upphaf 3. umr. svo það er kannski ekki mikill tími. En þetta er kjarni máls.
Virðulegi forseti. Ég trúi því að Sprengisandslína verði aldrei framkvæmd nema með aðkomu þingsins, því að ég … [[Gripið fram í: … 30% þjóðarinnar.]]Já, hún fékk meirihlutafylgi í síðustu kosningum og það eru þær kosningar sem eru í gildi, þannig að við erum í umboði þjóðarinnar þangað til kosið verður næst, [[Gripið fram í.]]hvenær sem það verður. En ég trúi því, hv. þingmaður, að ekki verði farið í Sprengisandslínu nema með aðkomu þingsins, eins og ýjað er að í þessu nefndaráliti. Auðvitað eru alltaf efasemdir, en ég get ekki annað en fagnað því að hv. þingmaður viðurkennir að við höfum komið verulega til móts við hann. Þótt hann fái ekki allar óskir sínar uppfylltar lögðum við okkur virkilega fram um að koma til móts við flest þau sjónarmið sem komu fram í þessu máli.
Herra forseti. Það er gott að vera komin aðeins áfram í umræðum um þingmál og vera komin í þetta mál, þótt það eigi auðvitað margt sammerkt með málinu sem við vorum að fjalla um síðustu daga og vikur, þ.e. hvernig við göngum um landið okkar og hvernig við ákvörðum að byggja upp flutningskerfi innan lands til að flytja raforkuna landshluta á milli og hvaða tæki við notum til þess. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar og ætla að fara yfir það í upphafi. Það hljóðar svo: Minni hlutinn telur þær tillögur sem meiri hlutinn hefur lagt til við 3. umr. um málið til bóta og tekur undir margt í nefndaráliti hans. Hins vegar telur minni hlutinn að styrkja mætti önnur atriði og bendir á að kerfisáætlun er enn gert afar hátt undir höfði í frumvarpinu. Við umfjöllun um málið í nefndinni lagði minni hlutinn til að komið yrði á þverpólitískum samráðsvettvangi sem hefði eftirlit með undirbúningi og vinnu kerfisáætlunar, a.m.k. þeirrar fyrstu. Á slíkum vettvangi væri unnt að sníða mögulega vankanta af kerfisáætlun. Minni hlutinn bendir til dæmis á að í 5. gr. laga nr. 74/2012, um veiðigjöld, er kveðið á um samráðsnefnd um veiðigjöld sem samanstendur af þingmönnum úr öllum flokkum og fjallar hún um fyrirhugaðar ákvarðanir veiðigjaldsnefndar um sérstakt veiðigjald. Meiri hlutinn féllst ekki á þessa tillögu og eru það minni hlutanum vonbrigði. Minni hlutinn telur einnig að ekki hafi verið farið nógu ítarlega yfir möguleika á að koma með ríkari hætti til móts við sveitarfélög. Fyrir liggur að gengið verður á skipulagsvald þeirra verði frumvarpið óbreytt að lögum. Þó svo að breytingartillaga meiri hlutans um að veita sveitarstjórnum aukinn tíma til að samræma skipulag sitt kerfisáætlun sé vissulega til bóta er gert ráð fyrir að fresturinn verði háður samþykki flutningsfyrirtækisins. Í reynd felst í breytingartillögunni ekkert úrræði fyrir sveitarstjórn sem er ósátt við landnotkun innan síns sveitarfélags samkvæmt kerfisáætlun. Minni hlutinn telur að flutningsfyrirtækið hafi enn of mikla yfirburðastöðu samkvæmt frumvarpinu, jafnt gagnvart sveitarfélögum, landeigendum sem öðrum hagsmunaaðilum. Tryggja þyrfti meira jafnræði milli annars vegar hagsmuna og stöðu flutningsfyrirtækisins og hins vegar umhverfisverndarsjónarmiða, hagsmuna sveitarfélaga, landeigenda og annarra. Minni hlutinn telur miður að ekki hafi verið lögð meiri áhersla á umhverfisverndarsjónarmið. Margoft hefur komið fram að stærstur hluti ferðamanna kemur hingað til lands til að njóta óspilltrar náttúru. Þá má benda á að fyrir nefndinni var því haldið fram að það skorti alveg tilvísun til ferðamála í frumvarpinu. Þá lýsir minni hlutinn vonbrigðum með að ekki hafi verið léð máls á breytingu á tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína sem nefndin hefur einnig haft til umfjöllunar og tengist þessu frumvarpi, það er næsta mál hér á dagskránni. Gerð er nánari grein fyrir sjónarmiðum minni hlutans í framhaldsnefndaráliti hans við það mál. Minni hlutinn leggur jafnframt til að ákvarðanir Orkustofnunar sæti kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála en ekki úrskurðarnefndar raforkumála, eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu eða breytingartillögum sem þar koma með. Fyrir liggur að frumvarpið er aðeins innleiðing á 22. gr. þriðju raforkutilskipunar ESB en ekki tilskipuninni í heild. Í 2. gr. frumvarpsins er kveðið á um að við gerð kerfisáætlunar skuli meðal annars byggt á raunhæfum sviðsmyndum um raforkuflutning til annarra landa. Minni hlutinn telur engan veginn tímabært að lögfesta ákvæði í þessa veru hér á landi og leggur til að tilvísun í raforkuflutning til annarra landa falli brott. Ég vek athygli á þessari setningu. Minni hlutinn telur jafnvel réttara að bíða með lögfestingu þessa frumvarps og samþykkt tillögu um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína þar til þriðja raforkutilskipun ESB hefur verið tekin upp í EES-samninginn og innleidd hér á landi, í stað þess að innleiða aðeins og án samhengis við önnur ákvæði efni 22. gr. tilskipunarinnar, eins og hér er lagt til. Undir þetta nefndarálit ritar sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir, og er þar í minni hluta atvinnuveganefndar. Það kom fram í umræðu áðan að vissulega hafi tekist að gera nokkrar breytingar á þessu máli og við þekkjum að það var hér í umræðu og var tekið inn til skoðunar og náðist í ágætissamvinnu að gera breytingar á því til batnaðar. Þótt við vinstri græn teljum að ekki sé nægilega langt gengið, eins og kemur fram í nefndarálitinu, teljum við það vissulega til bóta og við beitum lýðræðinu þannig að við reynum að ná fram og sameina sjónarmið og ná fram samnefnara í þeim efnum og við höfum vægi, þótt í minni hluta séum, þegar kemur að því að gera breytingar. Við erum fulltrúar stórs hóps í landinu sem treystir okkur fyrir því að gera breytingar til batnaðar. Þótt við treystum okkur kannski ekki á endanum til að fylgja málinu til enda höfum við þó haft áhrif á það að gerðar voru jákvæðar breytingar fyrir stefnu okkar og sjónarmið þeirra sem hafa sterkar meiningar í þessum málum, en náttúruverndarsjónarmið og umhverfissjónarmið hafa komið skýrt fram í umfjöllun um þetta mál. Það voru nokkrir punktar sem vissulega náðust fram í breytingartillögu, eins og ég nefndi, sem koma inn í breytingartillögu sem mælt var fyrir áðan af meiri hluta atvinnuveganefndar. Vil ég nefna sem dæmi að í 5. lið er tekið tillit til umhverfissjónarmiða. Okkur fannst of lítið tillit tekið til þeirra sjónarmiða í frumvarpinu. Það voru líka gerðar breytingar sem snúa að sveitarfélögunum þar sem sveitarstjórn er heimilt að fresta ákvörðun um landnotkun samkvæmt kerfisáætlun í allt að átta ár, enda séu fyrir því gildar ástæður og fyrir liggi jákvæð umsókn flutningsfyrirtækisins. Okkur þykir þetta skref í rétta átt en það að fyrir þurfi að liggja jákvæð umsögn flutningsfyrirtækisins segir auðvitað ákveðna sögu, það er á forsendum þess að tekið er tillit til vilja sveitarfélagsins, sveitarfélagið þarf að taka kerfisáætlun inn í skipulag eftir átta ár og þyrfti flutningsfyrirtækið að samþykkja að draga í land ef einhver breyting ætti að verða á því. Enn fremur kemur fram, sem er breyting til batnaðar, að ráðherra leggur á fjögurra ára fresti fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku og þá fáum við þetta mál inn á Alþingi eins og samgönguáætlun og byggðaáætlun og önnur slík mál sem fá efnislega umræðu á þingi. Ég tel mjög mikilvægt að aðkoma þingsins í þessu máli sé skýr og til að mynda hefur verið til umræðu hér hugsanleg lagning Sprengisandslínu og vegs yfir Sprengisand sem gæti þá orðið samhliða. Um þetta eru auðvitað mjög deildar meiningar og mikil gagnrýni uppi af hálfu náttúruverndarsinna og ferðaþjónustunnar og fólks í þjóðfélaginu almennt, svo að slíka ákvörðun er ekki hægt að taka án aðkomu Alþingis. Í breytingartillögu meiri hlutans kemur líka fram að tillaga til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku skuli fyrst lögð fyrir Alþingi, eigi síðar en 15. október 2016. Það er mjög gott að ekki sé lengra í það en rúmt eitt og hálft ár, þá er hægt að treysta því að menn fari ekki út í að taka stórar ákvarðanir á þeim tíma heldur fjalli Alþingi um það sem liggur fyrir. Við vinstri græn teljum, eins og kom fram í nefndarálitinu áðan, að réttara sé að bíða með lögfestingu þessa frumvarps og rökstyðjum við það á ýmsan hátt. Þá vil ég vísa til þess sem hefur verið nefnt áður, að nýverið var kveðinn upp dómur Hæstaréttar, sem ég ætla, með leyfi forseta, að vísa í og fara yfir: „Með dómi Hæstaréttar hinn 13. maí 2015 í máli nr. 53/2015 felldi rétturinn úr gildi fimm úrskurði matsnefndar eignarnámsbóta sem heimilað höfðu Landsneti umráðatöku afmarkaðs svæðis innan sveitarfélagsins Voga vegna byggingar og reksturs Suðurnesjalínu 2 sem tekin hefur verið eignarnámi með úrskurðum ráðherra. Telur Hæstiréttur í dómi sínum frá 13. maí síðastliðnum að lagaskilyrði hafi brostið af hálfu matsnefndar eignarnámsbóta til að verða við beiðnum Landsnets um umráð og töku hins eignarnefnda lands. Var úrskurður nefndarinnar því felldur úr gildi. Í dómsmálinu reyndi á ákvæði 14. gr. laga nr. 11/1973, um framkvæmd eignarnáms, en dómurinn virðist hafa túlkað með öðrum hætti en áður. Fjallaði dómurinn um mismunandi skilyrði eignarnáms, annars vegar almenna hagsmuni samkvæmt stjórnarskrá er ráðast jafnan af langtímahagsmunum en mat samkvæmt 14. gr. laganna á hins bóginn aðeins af sjónarmiðum þar sem hagsmunir til skemmri tíma ráða för.“ Landsnet segir um dóminn í tilkynningu frá 15. maí síðastliðnum að hann sé vonbrigði. Þá segir í yfirlýsingu af hálfu fyrirtækisins, með leyfi forseta: „Landsnet óskaði eftir þessari umráðatöku á síðasta ári þegar áætlað var að framkvæmdir gætu hafist. Matsnefnd eignarnámsbóta hefur í sínum störfum alla jafna veitt umráðatöku vegna stórra framkvæmda, svo sem lagningu háspennulína eða vegaframkvæmda, án þess að matsferli sé lokið. Þessi heimild er í 14. gr. laga um framkvæmda eignarnáms, nr. 11/1973.“ Landsnet segir: „Sú niðurstaða vekur vonbrigði og er í raun ekki í samræmi við venjur í störfum matsnefndarinnar.“ Landvernd hefur fjallað um þennan dóm og ég tek undir álit þeirra í þeim efnum þar sem þeir segja að nauðsynlegt sé að greina áhrif dóms Hæstaréttar og þeirra efnisatriða er greinir í úrskurði Eftirlitsstofnunar ESA og ekki síst þýðingu tímamótaúrskurðar úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála fyrir fyrirliggjandi frumvarp og þingsályktunartillögur áður en lengra er haldið í meðferð málanna á Alþingi og nauðsyn þeirra. Nýverið, eftir að þetta mál var afgreitt til 3. umr., birti Eftirlitsstofnun EFTA ákvörðun sína. Það var 6. maí 2015 og ákvörðun EFTA er frá 25. mars 2015 og er í máli nr. 65/15 COL varðandi raforkusamning Landsvirkjunar og flutningssamnings Landsnets við United Silicon í Helguvík. Í ákvörðuninni kemur fram að Landsnet leggur 132 kílóvatta jarðstreng, sem verður um 9 kílómetra langur, að Helguvík. Af ákvörðuninni má ráða að sá jarðstrengur eigi að anna flutningi til umrædds kísilvers, sem og annarra stórnotenda, og einnig almennings, því að hann mun samkvæmt ákvörðuninni tengjast dreifiveitunni HS Veitum. Nú mætti spyrja sig hvaðan Landsneti kæmi heimild til að leggja slíkan jarðstreng, ef rétt væri að fyrirtækinu væri það ekki heimilt að óbreyttum lögum, svo sem oftsinnis hefur komið fram í málflutningi þeirra sem segja breytingu á raforkulögum og setningu stefnu um raflínur nauðsynlegar til að Landsnet leyfi lagningu slíkra háspennustrengja. Sýnast atvik þau sem birtast í ákvörðuninni benda til að það kunni að vera málum blandið sem haldið hefur verið fram um nauðsyn lagasetningar og þingsályktunar um stefnu stjórnvalda varðandi raflínurnar, sem við fjöllum betur um hér á eftir, og ástæða er til að grafast fyrir um hverju það sætir. Landvernd kemst að þeirri niðurstöðu að rétt sé að Alþingi fresti afgreiðslu, bæði þessa máls varðandi kerfisáætlun og því máli sem við fjöllum um á eftir varðandi raflínurnar, og að atvinnuveganefnd og umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis afli í sameiningu lögfræðiálits um ofangreint mál til að ganga úr skugga um áhrif framangreindra úrskurða og dóms í þessu máli. Ég held að það sé alveg þess virði að ígrunda hvað þessi dómur og þetta álit Eftirlitsstofnunar EFTA felur í sér og fá góða skoðun á því. Þetta mál hleypur ekki neitt frá okkur og mikilvægt er að þarna sé staðið vel að verki og menn fari ekki út í eitthvað sem Alþingi fær síðan í fangið aftur. Það hafa auðvitað frá upphafi þessa máls komið fram aðvörunarorð, þó að okkur hafi tekist að bæta málið. Ég tel það mjög gott en sum mál eru þannig vaxin að þau þurfa stundum að liggja og batna við það. Menn tala oft um að sofa á einhverju þegar það þarfnast ígrundunar við og ég held að þetta mál sé þannig að það sé málinu til góðs og það þroskist áfram með því að skoða vel það sem ég fór yfir varðandi dóm Hæstaréttar og álit Eftirlitsstofnunar EFTA. Við umfjöllun á þessu máli kom fram mikil gagnrýni frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga varðandi skipulagsvald þeirra og fullt forræði þeirra á skipulagsmálum. Ég tel mjög mikilvægt varðandi skipulagsmál sveitarfélaga að ekki verði gengið á þann rétt, að þau hafi skipulagsvald og ekki sé verið að breyta eða ganga á skipulagsvaldið með þá kerfisáætlun. Það þurfa að vera einhverjir varnaglar. Eitt af því sem við tínum hérna til er að hægt sé að skjóta úrskurði til umhverfisráðuneytisins. Í breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar fjalla þeir um að það sé kæruleið til raforkuyfirvalda, úrskurðarnefndar raforkumála. Í nefndaráliti okkar viljum við að þetta fari til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála en ekki úrskurðarnefndar raforkumála, eins og gert er ráð fyrir. Landvernd hefur verið sá aðili sem hefur farið mjög djúpt í þau mál og getum við þakkað fyrir að eiga slík félagasamtök sem láta sig þau mál varða og greina þau og fara djúpt ofan í saumana á þeim. Ekki er hægt annað en að þakka fyrir að þar sé staðinn dyggur vörður um umgengni við náttúruna og hvernig við ætlum að byggja upp flutningskerfi okkar í kringum landið, hvort við ætlum að spilla hálendinu með línulögnum eða hvort við ætlum að byggja upp flutningskerfi hringinn í kringum landið, sem er vissulega víða orðið lélegt. Við vitum öll og þekkjum að það er mjög lélegt víða, en það er ekkert sem mælir á móti því að farið sé í uppbyggingu á flutningskerfinu sjálfu, hringtengingunni, kringum landið. Það er ekkert sem bannar það. Þannig er það styrkt svo það geti tryggt afhendingaröryggi rafmagns sem er víða mjög slæmt, ég tala nú ekki um þar sem ég þekki vel til, á Vestfjörðum. Þar er víða pottur brotinn í þeim efnum og þyrfti virkilega að leggja fjármuni í að byggja upp flutningskerfið. Það strandar ekki á því að fá samþykkta þessa kerfisáætlun. Það truflar ekki að hægt sé að taka fyrir þá kafla þar sem veikasti hlekkurinn er víða í hringtengingu okkar í kringum landið. Við þekkjum það að byggðalínan veitir ekki alltaf það öryggi sem menn vilja og víða kemur það niður á möguleikum á uppbyggingu fyrirtækja, í mörgum landshlutum. Menn hafa talað um að ekki sé hægt að fá næga orkuuppbyggingu á bræðslum eða uppbyggingu fiskimjölsverksmiðja á norðausturhorninu og það er strax hægt að ráðast í lagfæringar á flutningskerfinu á því svæði til að auka afhendingaröryggi rafmagns. Þetta er ekki eitthvað sem stoppar af að hægt sé að bæta úr því svo það svæði geti byggt upp fyrirtæki sem eru að stækka á því landshorni. Svo stöndum við frammi fyrir því til að mynda á Vestfjörðum að þar eru þessi mál því miður, ég segi ekki í algeru lamasessi en í mjög í slæmu ástandi. Menn búa við það, á öllum Vestfjarðarkjálkanum, að það getur jafnvel verið rafmagnslaust stóran hluta sólarhrings, eins og gerðist í fyrra, og netsamband og annað liggur niðri. Verkefnin eru næg fyrir hendi þó að menn fari ekki út í það strax að samþykkja þessa kerfisáætlun, sem ég tel að þurfi að gaumgæfa miklu betur miðað við þá dóma sem hafa fallið og ástæða sé til að við látum skoða enn betur af sérfræðingum og fáum lögfræðiálit á dóminum og áliti EFTA og að þetta fari til umhverfisnefndar og atvinnuveganefndar, eins og ég nefndi áðan. Landvernd segir, með leyfi forseta: „Núverandi löggjöf veitir Landsneti allar heimildir til þess að taka fullt tillit til umhverfissjónarmiða, og skyldar fyrirtækið beinlínis til þess.“ Þá er bent á 1. gr. raforkulaga um að taka eigi tillit til umhverfissjónarmiða að öðru leyti. Bent er á 73. gr. EES-samningsins og á tilskipun EES í bæði umhverfismálum og raforkumálum og vísað til 9. gr. núgildandi raforkulaga, heimildar Orkustofnunar til að binda leyfið skilyrðum er lúta að umhverfisvernd. Auk þess segir að ákvæði 1. mgr. 9. gr. raforkulaga, um að flutningskerfið skuli byggja upp á hagkvæman hátt, sé þessu auðvitað ekki til fyrirstöðu og banni engar tilteknar lausnir heldur offjárfestingu sem yrði velt óhindrað út í gjaldskrá. Kjarni allrar löggjafarinnar á EES-grunni sé sá að tekið skuli ríkt tillit til umhverfismála. Ætla ég að hafa það sem lokaorð mín í þessu nefndaráliti og ræðu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Gerðar voru margháttaðar breytingar á frumvarpinu í meðförum nefndarinnar, sem urðu meðal annars til þess að fulltrúi Bjartrar framtíðar í atvinnuveganefnd ákvað að vera með á meirihlutaáliti. Þær breytingar sem gerðar voru fela fyrst og síðast í sér það mikilvæga atriði sem snertir aðkomu þingsins að áætlunum sem eru gerðar þannig að alveg er tryggt að ekki sé hægt að taka ákvarðanir um umdeildar línuleiðir, t.d. um Sprengisandslínu, án þess að aðkoma lýðræðislegra kjörinna fulltrúa á þingi yrði tryggð. Þetta er gríðarlega mikilvæg forsenda að mati Bjartrar framtíðar, auk annarra breytinga sem gerðar hafa verið á þessu máli; þetta sérstaklega og svo sú staðreynd að einhvers konar valkostagreining þurfi að koma til áður en lengra er haldið. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann út í þetta tiltekna atriði, hvort hún líti svo á að þetta sé nægilega í gadda slegið með þeim breytingum sem gerðar hafa verið. Það er það hvað Bjarta framtíð varðar og okkar fulltrúa í atvinnuveganefnd en þetta er atriði sem mér finnst skipta máli að sátt sé um og menn séu algerlega á sömu blaðsíðu, allir. Ég held nefnilega að það sé í raun furðulegt að við séum að ræða það á annan hátt en þann að það sé alveg sjálfsagt að menn ætli að halda miðhálendi Íslands og óspilltum víðernum lausum við raflagnir og hafa að minnsta kosti, ef slíkar ákvarðanir eru teknar, undirbyggt slíkar ákvarðanir með mjög víðtæku lýðræðislegu samkomulagi.
Herra forseti. Þetta var eitt af þeim málum sem voru mikið rædd, hvernig hægt væri að tryggja aðkomu þingsins. Það náðist að koma því til leiðar að þetta verður tekið inn til þingsins og þingið fjallar um það. Það var ekkert sjálfgefið í upphafi. Ef lagt yrði til af Landsneti að fara með línu yfir Sprengisand, sem dæmi, yrði það ekki afgreitt sisona nema með aðkomu þingsins. Það er alveg hárrétt og það er eitt af þeim atriðum sem ég er ánægð með að við náðum fram. En ég held að það sé ekkert öryggi í því í sjálfu sér hvernig það mál mundi enda, sá slagur er eftir. Þingið fengi þetta til umfjöllunar en á endanum yrði það afgreitt á einhvern hátt og mér finnst ekki liggja ljóst fyrir hvort þingið hefði einhver tæki til að stoppa slíkt af. Þingið gæti vissulega vakið athygli á þessu máli en að lokum er það meiri hluti þingsins sem afgreiðir þá þingsályktunartillögu sem ráðherra flytur. Það er eins og með önnur mál, því lýkur þá með atkvæðagreiðslu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Mér finnst mikilvægt að það komi fram að það er okkar mat að búið sé að tryggja að slíkar ákvarðanir, þegar kemur að lagningu raflína yfir miðhálendið, komi hingað inn í þingið. Þá var málið líka gagnrýnt af okkur þegar það kom hingað til umræðu í þingsal, að ekki væri búið að tryggja nægilega aðkomu sveitarfélaga, þ.e. að menn þyrftu að gera skipulagsvaldi sveitarfélaga hærra undir höfði og komið var til móts við það að verulegu leyti. Síðan var það líka gagnrýnt - ég er nú að rifja þetta upp - að í næsta þingmáli hér á eftir, sem er tillaga til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína, er fjallað um umhverfisstefnu og það var ekki nægilega tryggt, þegar kom að kerfisáætlunum, sem við ræðum hér, að menn væru að horfa til umhverfissjónarmiða. Menn eru að vísa í þingsályktun sem stjórnvöld hafa lagt fram um lagningu raflína þar sem fjallað er um umhverfisstefnu en að vissu leyti hefur líka verið komið til móts við það þannig að það er verið að veita umhverfissjónarmiðum aukinn sess. Að okkar mati er það vel og þess vegna höfum við stutt það meirihlutaálit sem hér er til umfjöllunar.
Herra forseti. Umhverfissjónarmiðunum var ekki gert hátt undir höfði í málinu eins og það kom inn fyrst. Það er eitt af þeim málum sem var þá sett inn í frumvarpið með breytingartillögu og það er vel. En að okkar mati eru enn ýmsir vankantar fyrir utan þann dóm sem er nýfallinn og við teljum að eigi að skoða betur hjá Hæstarétti og álit EFTA-dómstólsins. Eitt af því sem við lögðum áherslu á var að fá samráðsnefnd. Við höfum samráðsnefnd varðandi veiðigjöldin. Væri ekki gott að einhverjir frá öllum flokkum kæmu að þessu máli áður en það kæmi inn til þingsins? Ég held að það gæti verið miklu sterkara og öflugra að gera það þannig, að við værum ekki alltaf að taka slaginn hér á þingi. Í svona stóru máli sem lifir margar ríkisstjórnir af - þetta er til langrar framtíðar - ættu fulltrúar frá öllum flokkum að fá aðkomu í einhvers konar samráðsnefnd sem væri starfandi og gæti haft áhrif til góðs. Menn væru þá líka að létta vinnuna hér á Alþingi með því að koma þeim sjónarmiðum á framfæri fyrr í vinnunni og kannski einhverjum breytingum strax að. Það er margt sem hefur verið lagfært, vissulega. Til dæmis má nefna ferðamálin, það skortir alveg á tilvísun í ferðamál í frumvarpinu. Ferðaþjónustan er nú orðinn stærsti gjaldeyrisskapandi aðilinn í landinu. Á ekki að taka tillit til ferðaþjónustunnar í landinu?
Virðulegi forseti. Ég vil fara fáeinum orðum um þetta mál en mun ekki lengja umræðuna að þarflausu og ætla þess vegna að láta orð falla sem eiga bæði við um þetta mál og málið sem er næst á dagskrá sem er þingsályktunartillagan um stefnumörkun að þessu leyti. Þetta mál er skólabókardæmi um mikilvægi þinglegrar umræðu og sýnir árangurinn af því sem stundum er kallað þras í þinginu eða málþóf. Við áttum hér við 2. umr. ítarlega umræðu um málið og varð þá ljóst að grundvallarágreiningur var um nokkra þætti málsins. Við óttuðumst að í málinu eins og það kom af hendi stjórnarmeirihlutans til 2. umr. væri verið að leggja upp framtíðarsýn um tröllvaxnar loftlínur. Það voru engar hömlur á því hvað Landsnet gat lagt til grundvallar við tillögugerð um uppbyggingu raforkukerfisins og gríðarleg hætta var á að kerfið yrði gert allt of stórt úr garði með tilheyrandi afleiðingum fyrir ásýnd landsins. Við gagnrýndum líka þá staðreynd að verið væri að flytja gríðarleg völd frá sveitarfélögum til aðila úti í bæ, sem Landsnet óneitanlega er, og við gagnrýndum líka þá staðreynd að þingið á hvergi að koma að máli og það væru engar hömlur við því í sjálfu sér hvað Landsnet gæti sem flutningsfyrirtæki gert tillögur um. Jafnframt tengdist þetta þeirri þingsályktunartillögu sem hér verður rædd á eftir að því leyti að í henni er verið að setja stuðla og viðmið um kostnað sem leggja á til grundvallar þegar lagt verður mat á hvort raflínur eigi að leggjast í jörð eða ekki. Við óttuðumst að með því væri verið að takmarka möguleikana til að setja sem mest af raflínum í jörðu. Á málinu eins og það er nú hafa orðið góðar og miklar breytingar. Það er árangur af góðri og málefnalegri stjórnarandstöðu. Það er ekki þannig að við getum breytt í grundvallaratriðum því hvernig stjórnarmeirihlutinn horfir á hlutina eða leggur málin upp, en við getum samið um lagfæringar á málum og náð víðtækri samstöðu um meginlínurnar. Meiri hlutinn ræður auðvitað á endanum og hefur til þess afl atkvæða en við höfum lagfært alvarlega agnúa á þessu máli, gert það viðunandi. Ef málið hefði verið lagt upp af hendi okkar í stjórnarandstöðunni hefði það áreiðanlega litið öðruvísi út. Við í Samfylkingunni höfum samþykkt stefnu um þjóðgarð á miðhálendinu og slíka stefnumörkun væri örugglega að finna í tillögunum ef þær hefðu komið frá okkar hendi. En það er mikill árangur ef hér hefur náðst samstaða um það sem meiri hlutinn skrifar upp á og þess vegna tökum við þátt í afgreiðslu meiri hluta nefndarinnar að búið er að tryggja aðkomu Alþingis að uppbyggingu kerfisins, búið er að tryggja það, eins og hér hefur komið fram, í orðaskiptum milli hv. þingmanna að ekki verður hægt að byggja Sprengisandslínu án aðkomu Alþingis. Einnig er búið að tryggja að sveitarfélögin fái betri umgjörð utan um skipulagsvald sitt. Jafnframt eru settar hömlur við þeirri bókstafstúlkun sem svolítið gætti áður að allir valkostir í nýtingar- og biðflokki ættu að vera til grundvallar ákvörðunum um stærð raforkuflutningskerfisins og lögð er áhersla á það í nefndaráliti með hvaða hætti flutningsfyrirtækið þurfi að taka tillit til ólíkra kosta þegar verið er að meta hvort leggja eigi raflínur í jörð eða loftlínur. Þá er að síðustu tryggt að ákvarðanir séu kæranlegar og þar með útbúið málið með þeim hætti að tilvísun til Árósasamningsins stenst að því er varðar möguleika á að kæra stjórnvaldsákvarðanir til sjálfstæðra og óháðra úrskurðarnefnda og þaðan til dómstóla. Ég vil aðeins í tengslum við þetta gera að umtalsefni þær ábendingar sem Landvernd hefur sett fram upp á síðkastið um að efnisrök séu fyrir því að staldra við í þessu máli og ég get að sumu leyti tekið undir það. Landvernd hefur vakið athygli okkar á nokkrum nýjum úrskurðum; í fyrsta lagi úrskurðarnefndar um umhverfis- og auðlindamál sem gerir Landsneti að hlíta þeirri ákvörðun Skipulagsstofnunar að meta í umhverfismati jarðstreng á hlutum leiðar sem er hluti af meginflutningskerfi raforkukerfisins. Er mikilvægt að hafa það í huga að þessi stefnumörkun liggur nú fyrir og að þess vegna verði tilvísunin til kostnaðarstuðlanna í þingsályktunartillögunni sem hér verður rædd á eftir ekki túlkuð með þeim hætti að hún feli í sér þrengingu á þessari skyldu af hálfu flutningsfyrirtækisins. Það er líka vert að hafa í huga að í ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA frá því 7. maí kemur fram að Landsnet muni leggja 9 kílómetra langan jarðstreng að Helguvík í tengslum við raforkusamning Landsvirkjunar og flutningssamning Landsnets við United Silicon í Helguvík. Það kippir algerlega fótunum undan þeirri staðhæfingu sem oft hefur heyrst í almennri umræðu að sérstaka lagaheimild þurfi til að heimila Landsneti að leggja streng í jörð. Ég nefni þetta hér vegna þess að viðhorfin eru að breytast meðan við erum að ræða þessi mál hér í þingsölum. Viðhorfið til mikilvægis þess að ganga vel um landið, verðmætin sem í víðernunum eru falin vaxa dag frá degi og frá missiri til missiris. Þegar við upplifum slíka sprengingu í ferðaþjónustu eins og við höfum gert á síðustu árum er óhjákvæmilegt að við endurmetum verðmætin sem í ósnortnum víðernum búa og það er jákvætt að sjá að úrskurðarnefndin skuli með þessum nýlega úrskurði hafa verið að leggja ríkari skyldur en áður hefur verið gert á Landsnet til að meta jarðstrengi þegar verið er að leggja upp áætlanir um varðandi flutningsnetið í heild. Ég held að það eigi að vera stefna okkar allra að jarðstrengir séu alvörukostur og það þurfi sérstaklega rík rök til að víkja frá því að þeir séu metnir sem valkostur við loftlínur í hverju einasta tilviki. Auðvitað kann að vera að verið sé að leggja um þannig jarðfræðilegar aðstæður yfir til dæmis falleg hraun þar sem augljóst er að jarðstrengir valda meira tjóni en loftlínur, en almenna reynsla okkar er sú að loftlínurnar valda meira umhverfistjóni. Ég vil þess vegna undirstrika að málið eins og það stendur nú er jákvætt. Það er búið að sníða af því verstu agnúana sem upp komu í 2. umr. málsins. Það mundi auðvitað líta öðruvísi út ef við hefðum haft stjórnarmeirihlutann með höndum, en ég er sáttur við þann árangur sem náðst hefur í samtali og samráði um þetta mikilvæga mál og í því felst leiðsögn um önnur mál, um rammaáætlun og önnur þau ágreiningsmál sem eru til meðferðar í þinginu. Það er stundum bara ágætt að setjast yfir mál og leita sameiginlegrar niðurstöðu.
Herra forseti. Ég þakka fyrir að fá orðið aðeins of snemma, vona að það verði ekki til skaða fyrir mína andagift að komast aðeins of snemma að. Ég vil taka undir það sem kemur fram í nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir skrifar undir og hún fór yfir í ræðu sinni áðan að vissulega eru þær breytingar sem hafa verið gerðar á frumvarpinu hingað til til bóta, svo það sé sagt. Ég vil segja að umræðan í þinginu skiptir auðvitað máli og kemur á daginn að hún getur vissulega skilað umbótum í málum á borð við þetta. Hér eru lagðar til ýmsar breytingartillögur af hálfu meiri hlutans í atvinnuveganefnd sem flestar eru til bóta. Eitt af því sem hefur verið sérstaklega verið rætt hér er aðkoma þingsins, þ.e. að hún verði í gegnum tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku sem skuli fyrst lögð fyrir Alþingi eigi síðar en 15. október 2016. Fleira hefur verið gert og reynt er til að mynda að koma umhverfissjónarmiðum sterkar inn, en ég tek hins vegar undir með hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur um að þar hefði mátt kveða enn þá sterkara að orði því eins og hún kom svo ágætlega inn á í ræðu sinni þá eru umhverfismálin stærsta málið þegar við ræðum um orkumál því þá fjöllum við um flutningskerfið um land allt og þar hljóta umhverfismálin að vega gríðarlega þungt við allar ákvarðanir. Síðan er það aðkoma sveitarfélaga. Það er auðvitað umhugsunarefni að í þeim breytingum sem hafa verið gerðar á málinu felast ekki enn þá úrræði fyrir sveitarstjórnir sem eru ósáttar við landnotkun innan síns sveitarfélags samkvæmt kerfisáætlun. Þeim er vissulega gefinn meiri frestur til að aðlaga sitt skipulag að ákvörðunum flutningsfyrirtækisins, þ.e. Landsnets. Þarna er auðvitað verið að ganga á skipulagsvald sveitarfélaga. Nú er hægt að spyrja: Er skipulagsvald sveitarfélaga heilagra en annað vald? Það hefur að minnsta kosti hingað til verið talið ansi heilagt í ljósi ákvæðis um sjálfstæði sveitarfélaga í stjórnarskrá landsins. Þá verðum við líka að velta fyrir okkur: Hvernig er verið að ganga á þetta vald? Það sem ég hef mestar áhyggjur af í öllu þessu máli er að lýðræðisleg vinnubrögð séu ekki nægjanlega uppi í öllu þessu máli. Þá er ég að vitna til þeirrar ofursterku stöðu flutningsfyrirtækisins, sem vissulega mun þurfa að taka tillit til stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku en getur samkvæmt þessu frumvarpi, verði það að lögum, tekið ákvarðanir þvert á vilja sveitarfélaga og aðkoma almennings að þeim ákvörðunum er óljós, getum við sagt, nema þá í gegnum umræðu á Alþingi um stefnu stjórnvalda í lagningu raflína. Ég velti einu fyrir mér í þessu sambandi en það eru þjóðaratkvæðagreiðslur, því það er eitt af því sem við höfum rætt talsvert í þessum sal og tengist umræðu sem hefur átt sér stað í stjórnarskrárnefnd sem nú starfar, um hvað slíkar atkvæðagreiðslur eigi að vera og hvernig eigi að standa að þeim. Almenn hugmynd manna um þjóðaratkvæðagreiðslur er að tiltekinn hluti landsmanna geti krafist atkvæðagreiðslu um samþykkt lagafrumvörp á Alþingi, það er sú hefðbundna hugmynd sem við höfum. Það er sá réttur sem felst í málskotsrétti forseta Íslands samkvæmt gildandi stjórnarskrá og flestir hafa þá hugmynd að rétt sé að þjóðin fái þann rétt með einum eða öðrum hætti til sín, þ.e. tiltekinn hluti þjóðarinnar geti krafist atkvæðagreiðslu um þessi mál. En segjum sem svo að flutningsfyrirtæki í þessu tilfelli vilji leggja línu yfir Sprengisand af því að hana hefur borið á góma nú þegar í ræðum hv. þingmanna um þetta mál. Þar geta sveitarfélögin ekki stoppað málið. Þau eru á sitt hvorum enda en geta í mesta lagið fengið frest til að aðlaga skipulags sitt. Alþingi getur fengið málið til umræðu og það hefur verið rætt hér en við vitum líka að þingsályktanir og gildi þeirra hafa verið talsvert umdeildar, bara síðast í vetur hér á Alþingi og nægir þar að minna á mikla umræðu um gildi þingsályktunar í tengslum við Evrópusambandsmálið stóra og mikla. Þar erum við með lögfræðiálit sem beinlínis segir að þingsályktanir hafi bara X-gildi, þ.e. takmarkað gildi. Við sjáum það auðvitað í samgönguáætlun sem raunar hefur enn ekki verið lögð fram en núna hefur ríkisstjórnin tilkynnt að hún hafi samþykkt tilteknar fjárhæðir í tiltekin vegaverkefni þótt þingið hafi aldrei komið neitt að samgönguáætlun. Ég velti fyrir mér hvort ekki sé nauðsynlegt að við tryggjum einhverja lýðræðislega aðkomu til að mynda að svona risastórri ákvörðun sem væntanlega verður hægt að keyra í gegn með einhverjum hætti í gegnum slíka þingsályktun af því að þetta er mál sem varðar landsmenn alla, flutningskerfi raforku og hvað við leggjum undir af landinu til að geta flutt orku milli landshluta. Ég velti því ekki síst fyrir mér af því að þessar línur gætu legið yfir miðhálendið, miðhálendið sem rúmlega 60% landsmanna vilja friða og gera að þjóðgarði. Það þýðir að við erum ekki að fara að leggja háspennulínur yfir þetta sama miðhálendi. Í allri þessari umræðu held ég að við verðum að átta okkur á því að með því að samþykkja þetta frumvarp þá erum við hugsanlega að skapa kerfi sem er ekki nægilega lýðræðislegt, sem svarar ekki þeim kröfum sem eru uppi í samtímanum um aðkomu almennings að ákvörðunum á öllum stigum. Sveitarfélögin missa þarna verulegt vald til ákvarðanatöku þegar kemur að skipulagsvaldi. Lýðræðinu er fyrir komið í umræðum á Alþingi um stefnu stjórnvalda um raflínur, í gildi þingsályktunar sem hefur verið dregið í efa í lögfræðiáliti á vegum þingsins, og hver á aðkoma almennings að vera? Við erum ekki með neina leið núna til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu svo dæmi sé tekið um samþykktar þingsályktanir. Ég er reyndar á því að slíkt ákvæði þurfi að koma í stjórnarskrá og ekki bara um samþykktar þingsályktanir heldur líka um stjórnvaldsákvarðanir, framkvæmdir á borð við þessa, þurfi þær ekki að vera samþykktar í þingsályktun. Ég held að það sé erfitt, það er a.m.k. mjög erfitt fyrir mig þannig að ég mun ekki geta samþykkt frumvarpið eins og það lítur út, meðan allir þessir ferlar eru vanræktir því hér erum við þó að tala um frumvarp. Þetta er dæmigert mál sem kannski enginn áttar sig á úti í samfélaginu hvað nákvæmlega snýst um þegar rætt er um kerfisáætlun. Það er stundum talað um kerfismál í umræðum í samfélaginu og við vitum að það merkir að maður skilur í raun og veru ekki um hvað málin snúast þegar menn tala um þau á kerfismáli og þetta frumvarp er gott dæmi um það. Það er meira að segja talað um kerfisáætlun og enginn skilur hvað í því felst. Umræðan á þingi varð hins vegar til þess að jákvæðar breytingar voru gerðar á málum en við tryggjum alls ekki með nægilega afgerandi hætti lýðræðislega aðkomu að öllum stigum málsins í samþykkt kerfisáætlunar. Og ég tek undir með hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur að allt of mikið vald er lagt í hendur Landsnets, flutningsfyrirtækisins, og hagsmunirnir sem eru undir er ekki bara orkuflutningar til landsmanna allra - sem vissulega eru mikilvægir og eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir benti hérna í ræðu sinni, vissulega þarf að skoða byggðalínuna, hringtenginguna í þeim efnum og ræða það - en þegar við skoðum hina hagsmunina sem eru undir þá er það miðhálendið, miðhálendið sem meira en 60% landsmanna eru á að eigi að friða og breyta í þjóðgarð og það gerum við ekki með línulögnum. Ágætur vinur minn, brottfluttur sem býr núna í Noregi, hafði samband við mig fyrir þessa umræðu og velti því fyrir sér hvort Grímur Thomsen sneri sér nú við í gröfinni, en hann orti ljóðið fræga Á Sprengisandi sem öll leikskólabörn læra að syngja og við syngjum auðvitað enn þar sem hann segir að ekki sé gott að verða á leið álfadrottningar á Sprengisand, og vinur minn sagði: Ég hugsa að Grímur Thomsen mundi snúa sér við í gröfinni ef hann fregnaði af því að hættan væri sú að maður mundi ekki mæta álfadrottningu á Sprengisandi heldur rekast á háspennulínu. Ég held að við þurfum að átta okkur á því að hér eru ansi stór mál undir, herra forseti, mál sem lúta ekki bara að einhverju kerfistungutaki heldur því hvernig við ætlum að fara nákvæmlega með þau auðæfi sem við eigum í miðhálendinu, auðæfi sem æ fleiri eru að átta sig á. Þau skipta ekki bara efnahagslegu máli eins og komið er raunar inn á í ágætu nefndaráliti minni hlutans í atvinnuveganefnd, hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, þetta eru ekki aðeins efnahagsleg verðmæti heldur eru þetta líka verðmæti í sjálfu sér því á Íslandi eigum við ósnortin víðerni, þau stærstu í Evrópu, í miðhálendinu. Ég hef gjarnan sagt að hálendið hafi verið hér miklu lengur en við og verður vonandi miklu lengur en við líka og það skiptir máli hvernig við umgöngumst það meðan við erum á þessu landi okkar. Ég hlýddi á viðtal um daginn við fræðimann sem hefur verið að rannsaka sálræn áhrif víðernanna, enda er það svo að æ fleiri jarðarbúar búa í manngerðu umhverfi og það á við um Ísland en það á að sjálfsögðu við um alla Evrópu. Hið manngerða umhverfi skapar miklu meira áreiti á líkama og sál en við áttum okkur á. Þessi fræðimaður, Páll Jakob Líndal, benti á að sálræn áhrif hálendisins og víðernanna hefðu í raun og veru ekki verið nægilega rannsökuð. Þetta er einn af þeim þáttum sem ég hef verið að benda á í þeirri umræðu sem við höfum átt hér á þingi undanfarna daga og vikur að við hneigjumst til að ræða málin út frá mjög þröngum sjónarhornum. Stundum finnst mér eins og við stjórnmálamenn teljum að við séum fyrst og fremst þjónar hagkerfisins. Raunar benti Páll Skúlason heitinn á að það væri kannski vandamál vestrænna stjórnmála að stjórnmálamenn töluðu ávallt sem þjónar hagkerfisins en gleymdu öðrum sjónarmiðum, hinum andlegu sjónarmiðum, og leyfðu sér ekki jafnvel að viðra þau því þau væru útmáluð sem tilfinningasemi af því að ekki væri hægt að mæla þau í krónum og aurum. Vissulega er það svo að meira að segja þegar við ræðum um náttúruna eða menninguna, þessar stoðir sem byggja sjálfsmynd okkar sem þjóðar, þá eigum við til að setja þau líka upp á mælistiku króna og aura, reyna að verðmeta hálendið með því að telja ferðamenn, reyna að verðmeta menninguna með því að kortleggja hagræn áhrif hinna skapandi greina, en þetta er ekki svo einfalt. Og við stjórnmálamenn verðum að þora að ræða önnur sjónarmið en bara þau efnahagslegu. Við verðum að horfast í augu við að hlutverk okkar er mikilvægt þegar kemur að því að standa vörð um ósnortin víðerni á Íslandi. Það eru ekki bara efnahagsleg sjónarmið sem þar ráða för heldur gildi náttúrunnar en einnig geta falist í þessum víðernum ómetanleg andleg auðæfi fyrir þá sem þau sækja heim, flýja hið manngerða umhverfi og sækja í kyrrð öræfanna sem er orðin æ vandfundnari, öræfakyrrðin. Það er kannski tvennt sem mér finnst mikilvægt að við höfum í huga áður en við samþykkjum þetta frumvarp eða réttara sagt meiri hluti Alþingis afgreiðir þetta frumvarp. Minn hugur stendur ekki til þess eins og ég gerði grein fyrir. Það er í fyrsta lagi að lýðræðislegir ferlar verði skilgreindir með miklu skýrari hætti þannig að aðkoma sveitarfélaganna verði tryggð og að almenningur í landinu, þ.e. fólkið sem veitir okkur sem hér erum þau völd að vera hér, fólkið sem við störfum í umboði fyrir, fái miklu skýrari aðkomu að þessu ferli frá byrjun þannig að þetta verði ekki bara einhver umræða á þingi og þingsályktun hverrar gildi menn efast svo jafnvel um síðar. Hinn punkturinn er sá að þegar rætt er um línulagnir þá er ekki sama hvar þær eru og þá skiptir auðvitað miðhálendið mestu, það skiptir mestu að við hugum að grafarró Gríms Thomsens þannig að hann fari nú ekki að snúa sér við í gröfinni þegar álfadrottningin hrekst frá háspennumöstrunum og við áttum okkur á því að þar eigum við ómetanleg auðæfi sem við berum mikla ábyrgð gagnvart og við þurfum að sýna það í verki að við séum fær um að standa undir þeirri ábyrgð. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara yfir þá úrskurði sem hér voru nefndir af hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, ég hef ekki tíma til þess, en þessi tvö sjónarmið tel ég mikilvægast að séu tekin til rækilegrar skoðunar áður en frumvarpið verður tekið til afgreiðslu. Ég ítreka þó að þær breytingar sem gerðar hafa verið eru til bóta, en enn þá þykir mér þetta frumvarp ekki nægilega gott til að ég geti stutt við bakið á því. Þar skortir annars vegar hina lýðræðislegu aðkomu og hins vegar vernd hálendisins, herra forseti.
Herra forseti. Við tökum þá aftur til við að ræða þessi tvö mál sem voru til umfjöllunar fyrr í vetur og nokkuð fyrirferðarmikil. Þar tókst sem betur fer svo til að menn féllust á að gera hlé á umræðum um þingsályktunartillöguna sem er næst á dagskrá og bíða með 3. umr. um þetta frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum sem tekur inn ákvæði um kerfisáætlun og afrakstur þess eru nokkrar breytingar og betrumbætur á málinu. Ég tek undir það sem margir hafa sagt að sú vinna skilaði þó þrátt fyrir allt árangri og málið tók breytingum til bóta sem aftur og á sinn hátt staðfestir að menn hefðu þurft að gefa sér meiri tíma og þyrftu enn að mínu mati. Nú er það svo að ég er mjög áhugasamur um þá aðferðafræði sem hér er lagt upp með að menn móti einhverjar leikreglur um hvernig við stöndum að uppbyggingu raforkuflutnings og dreifikerfisins og höfum þar eitthvað við að styðjast. Það er almennt viðhorf í samfélaginu, hygg ég, að það sé nokkru til kostandi að draga úr því að risavaxnar háspennulínur ryðji sér enn frekar til rúms með þeim áhrifum sem þær óneitanlega hafa, sjónrænum og margvíslegum, og þess vegna hafa menn verið mjög áhugasamir um að koma meiru af raforkudreifikerfinu í jörð. Nú hefur tæknin og þróunin auðvitað hjálpað til í þeim efnum og lagt sitt af mörkum, enda er svo komið að í raun og veru er nokkur hluti þessa málatilbúnaður óþarfur, þ.e. allt sem snýr að lágspenntri dreifingu á raforku er sjálfkrafa á leiðinni í jörð og dettur í raun engum í hug að burðast með loftlínur vítt og breitt um sveitir og héruð landsins með tilheyrandi truflunum og tjóni ef óveður verða. En eftir standa þá átökin um hvernig er farið með háspennta flutningskerfið sjálft, meginflutningskerfið. Þar hafa menn sömuleiðis verið áhugasamir um að það yrði skoðað og borið saman jafnan hvort ekki væri kostur að fara með það í jörð. Á ákveðnum svæðum eru svæðisbundin mjög sterk rök fyrir því, til dæmis í nágrenni við þéttbýli, ósnortnum víðernum eða þar sem veðurfarsaðstæður eða sérstök rök önnur, flugöryggi eða hvað það nú er mæla með. Meiningin hefur verið að búa til betra utanumhald um undirbúning og ákvarðanatöku í þessum efnum og ég held að ætla megi að þetta sé í rétta átt en það þarf líka að vanda svona verk vel þegar lagt er af stað. Aðalgagnrýni okkar sem enn höfum efasemdir um þetta mál snýr að því í fyrsta lagi að kerfisáætlun er áfram gert afar hátt undir höfði og leikurinn er kannski ekki alveg jafnt þegar kemur annars vegar að bæði undirbúningi og ákvarðanatöku í þessum efnum, því það yrði fyrst og fremst í höndum flutningsfyrirtækisins Landsnets og Orkustofnunar að afgreiða þau mál og mikið vald sett í þeirra hendur. Það er allt gott um það að segja að í undirbúningi slíks ferlis komist sjónarmið að og lofað sé fögru um að leita samráðs. En spurningin er að lokum um það hvar valdið liggur þegar ákvarðanir eru teknar, hvað gert er með önnur sjónarmið, hvort sem þau eru frá umhverfisverndarsamtökum, frá sveitarfélagi, frá landeigendum eða öðrum slíkum aðilum þá verður að passa upp á að sæmilegs jafnræðis sé gætt í þeim efnum og það held ég að sé ekki gert í nægjanlega ríkum mæli enn sem komið er. Staða flutningsaðilans og staða kerfisáætlunarinnar verður mjög sterk gagnvart öðrum sjónarmiðum eins og enn sést á því hvað sveitarfélögum er ætlað að gera ef komin er niðurstaða í formi tillögu að kerfisáætlun sem Orkustofnun hefur samþykkt. Það verður líka að hafa í huga að leyfisveitingavaldið er þá með öðrum hætti en áður var. Menn hafa velt upp ýmsum leiðum í þessum efnum, svo sem eins og hvort óháður úrskurðaraðili, einhvers konar gerðardómur ætti að vera á endanum í svona máli til að útkljá og leiða til lykta ágreining þegar hann rís og verður ekki jafnaður með samráði. Menn hafa líka lagt til að sérstaklega á undirbúningsskeiði fyrstu kerfisáætlunar samkvæmt þessu, sem verður auðvitað mjög stefnumarkandi, ég tala nú ekki um tíu ára hluti hennar, eigi hún að standa undir nafni þarf þar að leggja hinar stóru línur um áformin um framtíðaruppbyggingu fyrir flutningskerfið, að þá yrði starfandi einhvers konar þverpólitískur eða þverfaglegur samráðsvettvangur sem gæti fylgst með undirbúningnum, komið ábendingum að, passað upp á að öll sjónarmið fengju sanngjarna umfjöllun í ferlinu og reynt væri að tryggja þannig jafnræði með aðilum. Því miður hafa menn ekki einu sinni fallist á þetta. Eftir að upphaflegar hugmyndir um að kerfisáætlunin fengi einfaldlega staðfestingu á Alþingi eins og vegáætlun eða aðrar slíkar voru kveðnar í kútinn, menn eru aðallega með tæknileg rök gegn því að mér finnst, en ég lít svo á að það eigi aldrei að þurfa að þvælast fyrir mönnum ef Alþingi vill sjálft endanlega blessa stórar framkvæmdaáætlanir af þessu tagi þá hljóti að finnast leiðir til þess að það sé gerlegt, en gott og vel. Ef menn vilja ekki fara þá leið eins og gert er með samgönguáætlun eða heilbrigðisáætlun eða hvaðeina annað, þá hefði á móti verið til mikilla bóta að einhver slíkur samráðsvettvangur hefði verið til staðar, vaktað og fylgst með og haft aðgang að allri vinnu varðandi undirbúning fyrstu stóru kerfisáætlunarinnar. Ég hef eiginlega ekki fengið nein almennileg rök fyrir því að þessu megi ekki haga þannig. Ég verð að segja það. Þar held ég að menn hafi ekki alveg skilað því með einhverjum rökum af hverju slíkt hafi ekki getað orðið að veruleika sem við hefðum lagt mikið upp úr. Það eru líka ýmis rök sem færð hafa verið fram fyrir því að þrátt fyrir allt gæti verið skynsamlegt að flýta sér hægt í þessum efnum þó ekki væri nema bíða þess að þriðja raforkutilskipunin sem slík væri komin hér í innleiðingarferlið. Svo er ekki, heldur á að tína út úr henni aðeins eina grein. Svo hafa nýlega gengið dómar og úrskurðir fallið sem eru afar athyglisverðir, sem tíminn leyfir ekki að kafa djúpt ofan í. En það er til dæmis alveg ljóst að menn túlka, nú Hæstiréttur, lög um mat á umhverfisáhrifum þannig að þau sem slík í eigin krafti geri það að verkum að það eigi að bera saman möguleikana á jarðstrengjum og loftlínum. Og þá má velta fyrir sér hvaða vægi þingsályktun hefur sem segir eitthvað um einhver viðmið, 1:1,5 eða 1:2, gagnvart því ef fyrir liggur túlkun á lögum um mat á umhverfisáhrifum sem kveður bara upp úr um að það skuli gert, samanber dóminn um byggðalínuna eða flutningskerfið frá Kröflu í Fljótsdal. Það eru hlutir sem hefði verið gott að tími gæfist til að hugleiða og skoða. Það er gríðarlega mikið í húfi hér eins og endranær þegar um vandasöm og jafnvel umdeild mál er að ræða að mönnum takist þá vel til í upphafinu þegar menn eru að reyna að setja málin í nýjan farveg til að draga úr líkum á því að hver einasti spotti lendi í bullandi ágreiningi og kærum og málaferlum, eignarnámi o.s.frv. Þá er niðurstaðan auðvitað athyglisverð varðandi Suðurnesjalínu 2, að þar er eignarnámið hrakið til baka. Kom mér satt best að segja ekkert sérstaklega á óvart því að ég fékk í hendur fyrstu umsókn Landsnets um að fá það eignarnám sem atvinnuvegaráðherra á öndverðu ári 2012 og við settum það í rækilega skoðun, meðal annars vegna þess að okkur fannst ýmislegt vanta upp á að tímabært væri fyrir fyrirtækið að koma með betlistaf í ráðuneytið og biðja um eignarnám þegar lá jafnvel fyrir að sáralítið hafði verið talað við suma landeigendur og lítið reynt til að ná samkomulagi um málið. Kannski er rétta þróunin að segja okkur í þessum efnum, þessum tveimur tilvikum, að Hæstiréttur sé að taka sér meira olnbogarými til að túlka vafann náttúrunni í hag eða landeigendum í hag og hið yfirgnæfandi vald flutningsfyrirtækisins, eða þeirra aðila, sem áður kvað eiginlega upp lögin sjálft og fékk það sem það vildi, pantaði þau eignarnám sem það taldi sig þurfa á að halda, að það séu liðnir tímar og það er vel. Það væri í samræmi við anda og þróun umhverfisréttarins á öðrum sviðum. En langalvarlegustu áhyggjur mínar eru bundnar við áformin um lagningu háspennulínu yfir miðhálendið. Með því er ég ekki að gera lítið úr þeim deilum sem standa á einstökum svæðum, t.d. í nágrenni Akureyrar eða í Hörgárdal, Öxnadal og Skagafirði, um línu frá Blöndu til Akureyrar. En það er auðvitað svo risavaxið í mínum huga ef í alvöru eru uppi áform um að leggja af stað með gríðarlega, að minnsta kosti 220 kílóvolta línu norður yfir Sprengisand, jafnvel með möguleika á að hækka síðan á henni spennuna og gera hana enn öflugri, sem ég veit að lúrir í bakgrunninum hjá vinum vorum í Landsneti, þeir eru alveg tilbúnir að vera svo stórhuga að hugsa sér að það þurfi jafnvel að skrúfa þetta upp og gera það enn stórkostlegra, og ef línan er hönnuð miðað við það þá er hún enn stærri og enn meira áberandi og fyrirferðarmikil. Það er framtíðarsýn sem ég get bara ekki hugsað mér. Ég sef ekki yfir þeirri tilhugsun að rölta um á miðhálendinu og ganga þar undir háspennulínur þvers og kruss, risavaxnar sem yrði engin leið að fela á tiltölulega flötum svæðum þegar kemur norður undir Nýjadal og norður á Sprengisand, þær mundu blasa við úr öllum hringnum frá jöklum, Vatnajökulsþjóðgarði, friðlandinu í Þjórsárverum o.s.frv. Það er svo örlagarík og stór ákvörðun að ég sætti mig voðalega illa við að hún sé í þeim fasa og á þeim stað sem hún er nákvæmlega núna, það þýðir ekki að tala um það öðruvísi en það er, að Landsnet er greinilega að reyna að komast af stað með umhverfismat á þessari framkvæmd, dró Vegagerðina með sér í byrjun en Vegagerðin á hrós skilið fyrir það að hún bakkaði út úr því, pakkaði saman og er hætt, enda uppbyggður vegur yfir Sprengisand ekkert ofarlega í hennar forgangsröð, og þá stendur áfram Landsnet sem þrjóskast áfram með sinn undirbúning að umhverfismati. Ég tel að þetta sé á engan hátt boðlegt. Margt vantar upp á, það vantar þessa lagasetningu og þennan ramma, það vantar að staðfesta landsskipulagsstefnu fyrir miðhálendið í stað gamla svæðisskipulags miðhálendisins, sem er auðvitað úr sér gengið og til húðar. Ég tel í rauninni að 5. töluliður breytingartillögu meirihluta nefndarinnar sem kveður á um að tillaga til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku skuli lögð fyrir Alþingi eigi síðar en 15. október 2016, setji ákveðinn viðmiðunarpunkt í þessum efnum. Er ekki verið að segja að þangað til sú tillaga um framtíðarstefnuna er komin og Alþingi hefur fjallað um hana þá eigi ekki að halda áfram með stórar og afdrifaríkar ákvarðanir af því tagi sem undirbúningur undir Sprengisandslínu er? Það er algerlega óhæfa. Það vantar eiginlega allt. Það er allt í uppnámi sem að þessu kemur. Ekki er búið að staðfesta landsskipulagið, þessi lagarammi hefur ekki legið fyrir, nýju náttúruverndarlögin eru ekki komin í gildi, þó að styttist nú mjög í það sem betur fer, og síðan hefur Alþingi ekki fengið afrakstur þeirrar vinnu sem hér á að leggja upp með, sem er þá kerfisáætlun í fyrsta sinn til langs tíma og þingsályktun um stefnu stjórnvalda byggð á þeim grunni sem hér er verið að leggja. Þá verðum við væntanlega í allt öðrum færum til að setjast yfir og skoða það. Liggur þörfin fyrir? Er verjanlegt og réttlætanlegt, og út frá hvaða hagsmunum þá, að leggja miðhálendið undir háspennulínu? Það er auðvitað í lóðréttri andstöðu við til dæmis afstöðu ferðaþjónustunnar í dag. Hún er sameinuð og öll á móti því að fara með slíka mannvirkjagerð í gegnum hjarta miðhálendisins, hjarta landsins. Mér finnst alveg merkilegt hversu seint það gengur eiginlega að fá menn til að gefa því eyru þegar stærsta og mest vaxandi atvinnugrein landsins, sem aflar núna mest gjaldeyris og það svo miklu munar, talar með þeim hætti. Hvers vegna skyldu hagsmunir hennar þá ekki vera settir jafn ofarlega á listann og þjóðhagslegt mikilvægi hennar kallar á? Af hverju eru menn fastir í því að það skuli frekar vera hagsmunir orkufrekrar stóriðju í landinu sem eigi að hafa forgang þegar niðurstaðan er sú að orkufrek stóriðja leggur til minna en einn þriðja af þeim gjaldeyri sem ferðaþjónustan aflar í dag, nettó verður minna en einn þriðji eftir á móti ferðaþjónustunni þegar sá reikningur er skoðaður? Virðulegur forseti. Ég hef eins og kunnugt er umtalsverðar efasemdir um ágæti þessa máls þó að það hafi aðeins batnað og mun ekki styðja það óbreytt.
Herra forseti. Mig langar að varpa tveimur spurningum til hv. þingmanns. Hin fyrsta varðar réttinn til eignarnáms. Telur hv. þingmaður sem gerði hér að umræðuefni þróun í rétti að því er varðar eignarnám að það sé í reynd réttlætanlegt að taka undir línur land með eignarnámi til að uppfylla samning sem er á milli tveggja óskyldra aðila á markaði? Ég hef stórar efasemdir um það og hef viðrað það í umræðum síðustu daga og á mér skoðanabróður ef hæstv. menntamálaráðherra er enn sömu skoðunar og hann var í fyrstu ræðu sinni á Alþingi 2007. Þetta er fyrri spurningin. Seinni spurningin varðar miðhálendið. Ég er þeirrar skoðunar að víglínur í náttúruvernd liggi ekki um neðri hluta Þjórsár heldur við jaðar hálendisins eins og ég skýrði á síðustu dögum efasemdir mínar um Skrokköldu og ýmislegt fleira. Út af þessum vangaveltum hv. þingmanns um hugsanlega línu yfir Sprengisand verð ég að segja að það er margt sem er að teikna sig upp til þess að það sé veruleiki. Ég deili ekki á Landsnet fyrir að velta því fyrir sér, en um það á að taka lýðræðislega ákvörðun og menn þurfa að komast að þeirri umræðu með einhverjum hætti. Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Telur hann hugsanlegt að búa um þau mál sem lúta að mögulegri línulögn yfir hálendið með sérstöku ákvæði í þessu frumvarpi sem mundi tryggja það að slík ákvörðun kæmi alltaf með sérstökum hætti til kasta Alþingis?
Herra forseti. Varðandi fyrra atriðið með eignarnámið þá hef ég ekki haft tíma til að lesa alla reifun í kringum það, en ég þykist merkja það af nokkrum tilvikum sem hafa verið að koma upp að undanförnu að menn séu orðnir kröfuharðari varðandi rökstuðning um hina ríku almannahagsmuni, að það dugi ekki lengur, hvort sem er Vegagerðin eða Landsnet, að segja: Við ætlum að leggja veg/línu hérna. Það þarf að hafa fyrir því og rökstyðja það að svo ríkir almannahagsmunir séu til staðar að réttlætanlegt sé að heimila eignarnám. Í öðru lagi þarf að sýna fram á svart á hvítu að öll samningaúrræði hafi verið þrautreynd. Það verða menn einfaldlega að hafa á hreinu. Það þýðir ekki fyrir menn að halda einn árangurslausan fund og labba svo upp í ráðuneyti og heimta eignarnám. Það er liðin tíð. Nú verða menn veskú að sýna fram á það að þeir hafi gert mönnum tilboð, þeir hafi reynt og sáttaumleitanir hafi átt sér stað, jafnvel með aðkomu utanaðkomandi aðila. Já og nei varðandi víglínur í náttúruverndarmálum í landinu þá er manni miðhálendið og öll víðernin frá hálendisbrúninni efst í huga vegna þess að það yrðu svo ofboðsleg tímamót í umhverfismálum á Íslandi ef meiri háttar mannvirkjagerð væri hleypt inn á það svæði. Þó svo að á hinu gamla svæði miðhálendisins hafi því miður verið gert ráð fyrir svokölluðum „mannvirkjabeltum“ gegnum miðhálendið þá var það frumstæð hugsun sem er í reynd að hverfa út úr tillögu að landskipulagi, sem betur fer. Það er miklu betra en línurnar sem lagðar voru með svæðisskipulagi miðhálendisins þar sem er þegar á borðum okkar hér í formi tillögu að landskipulagsstefnu. Ég geri ekki lítið úr staðbundnari deilum um hluti eins og virkjanir í [[Forseti hringir.]]neðri hluta Þjórsár og persónulega er ég ekki síður illvígur í því máli en varðandi miðhálendið.
Herra forseti. Ég þekki það nú að hv. þingmaður er illvígur í öllum þeim málum sem hann er andstæður. Varðandi eignarnámið þá er ég þeirrar skoðunar, eins og hv. þingmaður, að það þurfi að vera mjög ríkir almannahagsmunir til að í slíkt sé ráðist. Þeir gætu til dæmis verið ef það væri orkuskortur. Þá verða menn að bíta í það súra epli. Ég á kannski erfitt með að koma orðum að því en mér finnst mjög hart, ef ég reyni að nálgast þetta mál með sanngjörnum hætti, þegar deilur standa á milli til dæmis náttúruverndarsinna og nýtingarsinna og taka á land eignarnámi til að uppfylla samning á milli orkuframleiðanda og orkukaupanda, þ.e. stóriðjuvers, og náttúruverndarsinnarnir eða samtökin eiga hvergi kost á því að koma að málinu nema hugsanlega ef þau væru viljug til að kaupa viðkomandi land dýru verði. Mér finnst að þau eigi alla vega að standa með einhverjum hætti jafnfætis í því að eiga kost á því. Þetta er hugsanlega hugsun sem á uppruna sinn meðal fríhyggjumanna sem fyrrverandi formaður Lögmannafélags Íslands tilheyrir. [[Gripið fram í.]]Þetta er sjónarmið sem mér finnst að eigi að taka inn í bæði umræður um þetta frumvarp og um rammann. Tímamót, segir hv. þingmaður, ef það á að ráðast í mannvirkjagerð á hálendinu. Það eru ekki meiri tímamót en svo að við vorum að leggja til hliðar þingsályktunartillögu þar sem beinlínis er tekið fyrsta skrefið að því. Það er lagt fram á svipuðum tíma og menn ræða það í fullri alvöru að fara yfir Sprengisand með þessum hætti. Sú umræða hefur ekki átt sér stað meðal þjóðarinnar. Því segi ég að það frumvarp sem hér er verið að samþykkja kemur ekki í veg fyrir það, ekki heldur með þeim breytingum sem hv. þm. Páll J. Pálsson hefur útlistað hér í kvöld.
Herra forseti. Nei, það er nú vandinn. Ég svara þá spurningunni frá því áðan, í fyrra andsvari hv. þingmanns, alveg afdráttarlaust: Ég mundi láta það ráða mjög miklu ef gengið yrði einhvern veginn frá því að í því millibilsástandi sem við erum í raun og veru með í höndunum núna og þá kannski fram til 2016 yrðu engar frekari ákvarðanir teknar og enginn frekari undirbúningur unninn undir línulagnir á miðhálendinu. Ég mundi gera mikið með það, þá væri mér mun rórra. Ég veit alveg að það geta áfram orðið átök, t.d. um afmarkaða kafla á byggðalínuhringnum o.s.frv., en það er dálítið annars eðlis en þessi risavaxna ákvörðun um miðhálendið. Varðandi eignarnámið þá væri það fróðleg umræða og betur lesinn væri gaman að velta því fyrir sér. Er að verða viss réttarþróun í því? Mér fyndist það gott vegna þess að það er ekki lengur hægt að halda því fram og var kannski aldrei hægt að það séu einhverjir ríkir almannahagsmunir að koma raforku frá einum seljanda til eins kaupanda á einhverjum stað bara af því að þeir vilja það. Hvað með þjóðina? Almannahagsmunirnir ganga út frá þjóðarhag og því sem er almenningi til góða, ekki einhverju sem einhverjir halda að sé voðalega sniðugt fyrir þá, það er munurinn. Varðandi svo landið og hvort menn ættu að eiga þann kost kannski að kaupa það af eigendum til annarra nota, til friðunar eða eitthvað því um líkt í staðinn fyrir að það færi undir línur, það er áhugaverð hugsun. Ég reyni alltaf að muna það fornkveðna sem nestor minn í jarðfræði, Sigurður heitinn Þórarinsson, setti á blað í gamla daga þegar hann tók saman sitt merka rit um fossa á Íslandi og horfði að einhverju leyti til þess að margir litu þá girndaraugum til raforkuframleiðslu. Vissulega viðurkenndi hann það. Hann raðaði mörgum af þessum fallegu fossum upp í mikilvægisröð. Fyrsta tilraunin til að búa til rammaáætlun var í raun þegar Sigurður heitinn Þórarinsson raðaði upp fossunum út frá verndargildi [[Forseti hringir.]]og bað menn þess lengstra orða í lokin að hafa í huga að [[Forseti hringir.]]það væri fleira verðmætt en kílóvattstundir, [[Forseti hringir.]]t.d. unaðsstundir.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir framhaldsnefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína. Minni hlutinn bendir á að meiri hlutinn hefur lagt til nokkrar breytingar á frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum, það er það mál sem við vorum að ræða hér fyrr um kerfisáætlun fyrir 3. umr., en það hefur verið til umfjöllunar í nefndinni samhliða þessu máli. Hins vegar hyggst meiri hlutinn ekki leggja til frekari breytingar á tillögu þessari og telur minni hlutinn það miður. Minni hlutinn leggur til nokkrar breytingar á tillögunni, m.a. að meginreglan verði að metið verði í hvert sinn hvort nota eigi loftlínu eða jarðstreng í meginflutningskerfi raforku. Ekki verði því getið um ákveðna meginreglu eins og gert er ráð fyrir í tillögunni. Þá leggur minni hlutinn til breytingar á upptalningu náttúruverndarsvæða með það að markmiði að auka möguleika á að jarðstrengur verði fyrir valinu við uppbyggingu flutningskerfis raforku. Breytingarnar varða annars vegar það hvernig svæði eru skilgreind og hins vegar að einnig verði kveðið á um að horfa skuli til jaðarsvæða umhverfis þjóðgarða og friðlýst svæði. Með þessu yrði verndargildi náttúruverndarsvæða í heild aukið og dregið úr þeirri sjónmengun sem loftlínur valda. Tillaga minni hlutans felur í sér að í stað þess að vísa til 53. gr. náttúruverndarlaga og til þjóðgarða og friðlanda verði vísað til 50. gr. náttúruverndarlaga, en undir hana falla þjóðgarðar, friðlönd, náttúruvætti á landi, friðlýstar lífverur, búsvæði o.fl. og fólkvangar. Jafnframt gerir minni hlutinn tillögu um að við samanburð á kostnaði verði miðað við þrefalt hlutfall í stað þess hlutfalls sem er 1,5 í tillögunni, en meiri hlutinn hefur lagt til að hlutfallið verði tvöfalt. Einnig er lagt til að í sérstökum tilvikum geti hámarkskostnaðarhlutfall orðið hærra. Þá leggur minni hlutinn til að hnykkt verði á því að tekið verði mið af nýjum náttúruverndarlögum sem öðlast eiga gildi 1. júlí næstkomandi. Minni hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Í stað tölunnar „1,5“ í kafla 1.2 og 2. mgr. kafla 1.3 komi: þrisvar. 2. Við kafla 1.3. a. 1. mgr. orðist svo: Í meginflutningskerfi raforku skal metið í hverju tilviki fyrir sig hvort rétt sé að nota loftlínu eða jarðstreng á viðkomandi línuleið, eða afmörkuðum köflum hennar, og skulu eftirfarandi viðmið réttlæta dýrari kost: 1. Ef línuleið er innan skilgreinds þéttbýlis, samanber skilgreiningu á þéttbýli í 2. gr. skipulagslaga, nr. 123/2010. 2. Ef línuleið er innan svæða þar sem eru friðlýstar náttúruminjar samkvæmt 50. gr. laga nr. 44/1999, um náttúruvernd. 3. Ef línuleið er við flugvöll þar sem sýnt er að loftlína geti haft áhrif á flugöryggi. b. Á eftir 2. málsl. 2. mgr. komi nýr málsliður, svohljóðandi: Í sérstökum tilvikum er unnt að víkja frá hámarkskostnaðarhlutfalli. c. Lokamálsliður 2. mgr. falli brott. d. Við bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Við val á línuleið skal taka sérstaklega tillit til jaðarsvæða friðlýstra svæða, samanber 2. tölul. 1. mgr. þessa kafla. 3. Við bætist nýr kafli, Endurskoðun stefnunnar, svohljóðandi: Alþingi ályktar að horft verði til endurskoðunar á náttúruverndarlögum og stefna þessi yfirfarin þegar henni verður lokið. Þannig muni skilgreiningar nýrra laga hafa áhrif á stefnuna, svo sem hvað varðar náttúruverndarsvæði og óbyggð víðerni. Undir þessa tillögu ritar sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir. Eins og komið hefur fram í umræðunni voru gerðar þó nokkrar breytingar á kerfisáætluninni, en í þessu máli, nr. 321, varðandi lagningu raflína, eru gerðar sáralitlar breytingar og gátum við hjá Vinstri grænum ekki fallist á að ekki yrði tekið til fleiri hluta eins og við höfum kynnt í nefndaráliti okkar og ég hef gert grein fyrir með breytingartillögu sem fylgir framhaldsnefndarálitinu. Komið var til móts við athugasemdir varðandi jarðstrengina og kostnað við þá og sagt að þeir yrðu tvisvar sinnum dýrari í staðinn fyrir 1,5 sinnum dýrari, og urðu þær breytingar hjá meiri hlutanum að orð varðandi rekstrarkostnað yfir líftíma mannvirkisins falla brott. Það er auðvitað mjög mikilvægt að reynt verði að koma fyrir jarðstrengjum sem víðast í stað loftlína og ég held að það sé framtíðin að reyna að koma því fyrir loftlínur, að ekki verði hægt að taka einhvern afmarkaðan kafla og bera saman við loftlínu, það þurfi líka að horfa til lengri vegalengdar í þeim efnum og bera saman einhvern afmarkaðan kafla við enn þá lengri línu og kanna hve hátt hlutfall það yrði af kostnaði að leggja streng í jörð. Ég held að mikilvægi þess verði sífellt meira í framtíðinni þegar við byggjum upp öfluga ferðaþjónustu. Almenningur vill njóta náttúrunnar í víðernum, hvort sem er uppi á hálendinu eða annars staðar, og þá er auðvitað gífurleg sjónmengun af loftlínum sem við eigum að gera allt til þess að lágmarka. Þó að aldrei verði komist hjá því að hafa loftlínur getum takmarkað þær mjög. Mig langar aðeins í lokin að drepa niður í ágæta grein eða samantekt sem framkvæmdastjóri Landverndar hefur sent frá sér. Hann ræðir um tröllvaxnar loftlínur. Eru þær framtíðarsýnin? Þar segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpi um breytingu á raforkulögum er gert ráð fyrir að þegar Landsnet reiknar út þörf á nýjum raflínum í kerfisáætlun sinni geti fyrirtækið miðað við orkuflutning frá öllum virkjanahugmyndum í orkunýtingar- og biðflokki rammaáætlunar. Þetta myndi þýða stórar og tröllslegar loftlínur um allt land eins og við m.a. þekkjum af Hellisheiðinni og frá Fljótsdalsstöð niður á Reyðarfjörð. Þar sem að orkunýtingarflokkur jafngildir ekki ákvörðun um að virkja, hvað þá biðflokkur, yrði með þessu lögfest að Landsnet tæki mið af óraunhæfum eða fölskum forsendum við áætlanagerð sína. Það má ekki verða.“ Enn fremur segir Guðmundur Ingi Guðbrandsson, framkvæmdastjóri Landverndar, í grein um þessi mál, með leyfi forseta: „Stefna um engar raflínur í jörð? Hin tillaga ráðherra gengur út á stefnu um lagningu raflína. Sett eru fram viðmið um við hvaða aðstæður megi leggja jarðstrengi þrátt fyrir að þeir kosti meira en loftlínur. En þau viðmið ná ekki einu sinni til allra náttúruverndarsvæða og, ótrúlegt en satt, ekki til víðerna, einmitt þar sem sjónræn áhrif loftlína eru afar neikvæð. Í ofanálag má kostnaðarmunur ekki fara yfir ákveðið þak til að viðmiðin eigi við, nema fyrir einstöku landgerð. Með þessu er í reynd verið að útiloka lagningu stórra 220 kV jarðstrengja á Íslandi, en stefna Landsnets er einmitt að byggja meginflutningskerfið upp á 220 kV. Landsnet hefði því frítt spil fyrir loftlínuskóga út um allt land, þar með talið á Sprengisandi, í Skagafirði, Öxnadal, á Reykjanesskaga og víðar.“ Ég held að við eigum að hafa þessi orð í huga í umræðunni. Við eigum auðvitað ekki að heimila lagningu loftlínu á helgunarsvæðum í kringum þjóðgarða, t.d. í túnfæti á þjóðgarði eins og Vatnajökulsþjóðgarði og á fleiri stöðum. Það má alls ekki gerast. Ég læt þetta gott heita og lýk máli mínu.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína. Eins og kom fram í nefndaráliti hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur gerum við í þingflokki Vinstri grænna allnokkrar efnislegar athugasemdir við málið og leggjum aukinheldur fram nokkrar breytingartillögur sem hv. þingmaður gerði grein fyrir áðan og varða kannski fyrst og fremst stöðu raflínanna gagnvart náttúruminjum, friðlýstum svæðum og hálendi Íslands. Það olli mér vonbrigðum við meðferð málsins fyrr í vetur þegar menn gátu ekki fallist á það að treysta þau sjónarmið í málinu að styrkja stöðu náttúruverndarsvæða og friðlýstra svæða að því er varðar línulagnirnar og auk þess skortir öll viðmið um vernd víðerna, þ.e. svæði sem við erum þó öll sammála um, tel ég vera, ég hef ekki heyrt neinn sem er ekki sammála því að áhrif mastra og loftlína eru mjög mikil á víðernin. Þess vegna var maður nokkuð hugsi yfir því, en við skulum ekki útiloka það að breytingartillögur þær sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir mælti fyrir muni njóta stuðnings í ljósi þess að málið hefur fengið nokkuð gott gerjunartímabil, ef svo má að orði komast, í þinginu og fengið ítarlega umfjöllun og sérstaklega þau sjónarmið sem varðar samspil línulagna og víðerna og náttúruverndarsvæða. Tillagan snýst um að sett séu fram viðmið við það hvaða aðstæður megi leggja jarðstrengi þrátt fyrir að þeir kosti meira en loftlínur, en eins og fram hefur komið ná þau viðmið ekki til svæða sem eru friðlýst og jafnvel ekki þeirra svæða sem þegar eru friðlýst að náttúruverndarlögum. Við getum nefnt friðlönd víða á landinu, svæði sem njóta mikillar verndar vegna hás verndargildis en eru samt sem áður ekki varin frammi fyrir þessari nálgun. Auk þess er gert ráð fyrir að kostnaðarmunur á milli lína í jörð og loftlína megi ekki fara yfir ákveðið þak til þess að viðmiðin eigi við nema fyrir einstöku landgerðir og það má spyrja hvort þá sé ekki í raun verið að gefa Landsneti frítt spil að því er varðar loftlínur um allt land, þar á meðal á Sprengisandi og í Skagafirði, Öxnadal, Reykjanesskaga og víðar á viðkvæmum svæðum. Það sem er kannski yfir og allt um kring í þessu máli er að völd Landsnets eru aukin til svo mikilla muna og vegna þess að þessi mál eru nokkuð samtvinnuð, þ.e. frumvarpið og síðan þingsályktunartillagan, þá er það það sem menn hafa mestar áhyggjur af í náttúruverndarsamtökum, bæði Landvernd og Náttúruverndarsamtökum Íslands og aðrir þeir aðilar sem hafa verið að skoða þessi mál, að völd Landsnets eru aukin til svo mikilla muna í þessu máli og þar með ákvarðanataka færð fjær hinu lýðræðislega valdi. Þá er ég bæði að tala um sveitarstjórnir og Alþingi. Það gerir málin nokkuð óaðgengileg fyrir okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði vegna þess að við höfum alltaf lagt á það megináherslu að við gætum að þessum tilhneigingum í löggjöf að því er varðar skipulag umhverfis- og náttúruverndarmála, sem snýst um að færa völd í hverju skrefi nær almenningi, tryggja aukið gagnsæi og tryggja að hjartað í Árósasamningnum ráði för í hverri ákvörðun þannig að ákvarðanataka, rökstuðningur og aðdragandi ákvarðanatöku sé almenningi og félagasamtökum, grasrótarhreyfingum svo aðgengileg á öllum stigum að almenningur eigi þess kost að hafa áhrif á ákvarðanatökuna. Með þeim hætti drögum við úr hættunni á því að vondar ákvarðanir séu teknar, ef svo má að orði komast. Þá erum við komin að öðrum þætti sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir ræddi í ræðu sinni, sem fjallar um mikilvægi þess þegar við leiðum í lög atriði sem varða ráðstöfun lands og skipulag og náttúruvernd o.s.frv. til langrar framtíðar að allur lagaumbúnaður og regluverk sé þannig að tryggt sé, eins og nokkur er kostur, að lagaumbúnaðurinn lifi af kosningar og ný kjörtímabil, að við leggjum í það vinnu. Þetta er ákall til meiri hlutans í þinginu, að við leggjum í það vinnu fyrir fram að tryggja eins og kostur er samstöðu í þinginu um slík mál. Það hefur því miður verið fyrir borð borið í þessu máli og var þannig í þingsályktunartillögunni sem er til umræðu en ekki síður í frumvarpinu sem var rætt áðan, þannig að það var ekki fyrr en málið var ítarlega rætt í þinginu að meiri hlutinn tók málið til sín og gerði á því nokkrar breytingar, sem þó eru kannski ekki nægilega veigamiklar til þess að komast hjá þeim hættum sem ég hef þegar farið yfir í yfirferð minni hér. Ég spurði hv. þm. Pál Jóhann Pálsson fyrr í kvöld, þegar hann mælti fyrir nefndaráliti um frumvarpið, hvort hann sem framsögumaður þessa máls eða meiri hluti atvinnuveganefndar hefði skoðað sérstaklega nýlegan dóm Hæstaréttar eða ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA og síðast en ekki síst úrskurð úrskurðarnefndar um umhverfis- og auðlindamál í málum sem tengjast á ýmsan hátt þeim álitaefnum sem þingmálin fjalla um og var að hluta til ætlað að leysa. Hv. þingmaður svaraði því mjög heiðarlega að hann hefði ekki skoðað þau mál sérstaklega og það er, verð ég að segja, mikið áhyggjuefni vegna þess að þau efnisatriði sem koma fram í þessum málum og ekki síst í dómi Hæstaréttar, það má segja að fyrirliggjandi frumvarp og þingsályktunartillagan séu komin í nýtt ljós og það er rétt að við stöldrum við og fáum greiningu. Ég mundi vilja sjá að við fengjum greiningu á áhrifum þessara úrskurða og dóma með einhvers konar lögfræðiáliti þar sem þetta yrði borið af fyrirliggjandi frumvarpi og þingsályktunartillögu. Nú er það svo að við erum komin hér á síðari helmingi þessarar umræðu og víst að umræðan verður ekki mikið dýpri eða að fleiri sjónarmið komi fram. Ég sé þó að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson er í salnum og ekki síður hv. þm. Þórunn Egilsdóttir, sem er formaður þingflokks Framsóknarflokksins, og ég vænti þess að þau leggi við hlustir þegar ég lýsi áhyggjum mínum, vegna þess að ég er ekki að tala um einn tiltekinn dóm eða eitt álit eða eina vangaveltu heldur um að það hrannast hér upp nokkur mál, nokkrir slíkir úrskurðir, sem falla algjörlega að þeim þingmálum sem eru til umfjöllunar, skarast við umfjöllunarefni þeirra og geta hugsanlega haft áhrif á það hver eðlilegust og farsælust niðurstaða þeirra þingmála væri. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir fór ágætlega yfir breytingartillögur minni hluta atvinnuveganefndar sem kannski er ekki ástæða til þess að fjalla um eða staldra við frekar. En ég vil segja almennt að maður hefur ákveðnar áhyggjur af þessari útvistun, ef svo má að orði komast, svona stórra ákvarðana til Landsnets sem er fyrirtæki í opinberri eigu en er í raun og veru fjær almannavaldinu en gerist með opinberar stofnanir sem fara með stjórnsýsluákvarðanir. Ríkisendurskoðun tilkynnti fyrir síðustu áramót að Landsnet væri eitt af þeim opinberu fyrirtækjum sem ættu að sæta sérstakri stjórnsýsluúttekt á yfirstandandi ári og það er að gefnu tilefni. Það er vegna þess að Landsnet hefur ekki skilað þarfagreiningum, eftir því sem ég kemst næst, og framkvæmd mats á umhverfisáhrifum hefur borið það með sér að flutningsfyrirtækið líti á mat á umhverfisáhrifum sem nánast formsatriði en ekki sem það ferli sem eigi að tryggja samráð við almenning frá fyrstu stigum í því skyni að komast að sem bestri og farsælastri niðurstöðu, en ekki að komast að einhvers konar samkomulagi við sveitarfélagið á hverjum stað eins og um samningsatriði sé að ræða, miklu frekar tryggja umhverfismat með tryggri og skýrri aðkomu almennings á öllum stigum. Virðulegur forseti. Þetta er áhyggjuefni, vegna þess að með þeim þingmálum sem eru til umfjöllunar er verið að færa Landsneti gríðarlega aukin völd og þótt mörg þessara atriða hafi verið bætt nokkuð í meðförum þingsins er það svo að enn stendur töluvert út af. Ég tel að þær breytingartillögur sem hefur verið mælt fyrir séu algjört lágmark til að tryggja það að koma málinu á kjöl, ef svo má að orði komast, sérstaklega gagnvart náttúruverndarsvæðum og víðernum, en að öðrum kosti sé ég ekki að þingflokkur Vinstri grænna geti stutt málið eins og það er lagt fram.
Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu ýkja mikið, en mig langar í fyrra lagi að taka undir og fjalla aðeins um þær breytingartillögur sem minni hluti atvinnuveganefndar, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, leggur fram. Í raun er það svolítið dapurlegt að ekki skyldi takast samkomulag í atvinnuveganefnd um lagfæringar á þessari þingsályktunartillögu, þ.e. eftir að umræða um hana var stöðvuð og hún fór aftur inn í nefnd, í þeim anda sem þarna er lýst. Ég segi fyrir mitt leyti að væri svona um þetta búið þá væri ég prýðilega sáttur við málið. Ágreiningurinn er ekki djúpstæður ef út í það er farið. Ef ekki þyrfti meira til en þetta, að meta þegar meginflutningskerfið er um að ræða, sem er mest er undir hér í umræðunum, þá væri þetta alltaf metið og menn væru ekki að festa sig í einhver viðmið í þeim efnum, a.m.k. fyrir fram, heldur lægi fyrir samanburður og mat á því hvort gerlegt væri og réttlætanlegt að fara með rafmagnið í jarðstreng á viðkomandi línuleið eða einhverjum köflum á lengri leið, borið saman við loftlínur. Svo væru ákveðin viðmið sem menn hefðu til hliðsjónar varðandi það að réttlæta að velja dýrari kosti. Svo er hér tilgreint ef um væri að ræða þéttbýli, friðlýstar náttúruminjar eða svæði og svo í nágrenni við flugvelli o.s.frv. Sérstök tilvik af þessu tagi gætu réttlætt að víkja til hliðar viðmiðunum um hámarkskostnaðarhlutföll. Ég gerði að umtalsefni við fyrri umr. þessa máls það sem ég tel líka vera mikinn veikleika, sem er sú nálgun að þjóðgarðar og friðlýst svæði eigi að ákveðnu marki að hafa sérstöðu í þessum efnum, að orðalagið er þannig að það er miðað við að farið sé um þjóðgarðana eða um hin friðlýstu svæði, sem má gagnálykta út frá á þann veg að þótt risavaxin háspennulína þræði þjóðgarðsmörkin en bara 50 m utan við þau þá sé það í lagi, þá sé það ekki lengur innan þjóðgarðsins. Þetta sjá auðvitað allir menn að nálgast ekkert þau viðmið sem menn hafa í dag í þessum efnum. Sá sem hér talar kom dálítið að undirbúningi að stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs og var í þeirri nefnd sem vann tillögurnar í hendur stjórnvalda, ferðaðist um allt svæðið og fundaði með þeim aðilum o.fl. Við rákum okkur aftur og aftur á það, m.a. þegar við skoðuðum hvaða skilmálar væru lagðir til grundvallar flokkun alþjóðlega í þessum efnum, að almennt nálgast menn þetta þannig að það sé þjóðgarður eða algerlega friðlýst svæði með mismunandi stig verndar og ákveðin helgunarsvæði út frá því þannig að kannski 5 km belti utan við þjóðgarð sætir ákveðnum takmörkunum vegna þeirra áhrifa sem það hefur á þjóðgarðinn ef þar væri hægt að gera hvað sem er. Það vantar hér. Þess vegna er d-liður 2. töluliðs breytingartillögunnar mjög mikilvægur. Ég sakna þess að engum árangri skyldi náð í þeim efnum. Meiri hlutinn leggur hér fram breytingartillögur í nefndaráliti sínu en kaus að skila ekki framhaldsnefndaráliti þrátt fyrir frekari vinnu að málinu og flutti engar frekari breytingartillögur. Þar er eingöngu breytt því að í staðinn fyrir kostnaðarviðmiðið einn á móti einum og hálfum þar sem bornir eru saman jarðstrengir og loftlínur, þá utan þeirra svæða sem til greina kemur að víkja frá þessum hlutföllum, er farið í einn á móti tveimur, þ.e. tvöfaldan kostnað. Á móti kemur að orðin „og rekstarkostnaður yfir líftíma mannvirkisins“ falla brott. Þá er spurningin: Þó að fljótt á litið virðist það til bóta að kostnaðurinn megi vera allt að tvöfaldur, er það framför frá því að taka með í reikninginn rekstrarkostnaðinn yfir líftíma mannvirkisins? Nú eru held ég að flestir séu sammála um að þar hefur jarðstrengurinn vinninginn en það er ekki víst að samanburðurinn sé mikið hagstæðari honum þó að þetta sé tvöfaldur kostnaður á móti einum og hálfum áður. Þetta er ekki eina vandamálið í sambandi við það að setja yfir höfuð inn viðmiðanir af þessu tagi. Þá kemur spurningin: Hvernig fer samanburðurinn fram og hvað er borið saman? Það sem ég hef náð að fylgjast með þessari vinnu, þar á meðal á nokkrum fundum í atvinnuveganefnd sem ég sat sem varamaður, þá fékk ég aldrei nein svör við því hver aðferðafræðin ætti nákvæmlega að vera við samanburðinn. Það nægir að taka það einfalda dæmi að það er himinn og haf á milli þess að bera saman kostnaðinn við jarðstreng á einhverjum tilteknum kafla línuleiðar kílómetra á móti kílómetra borið saman við loftlínu eða að segja: Við erum hér með mikla framkvæmd langa leið, t.d. alla leið frá Blöndu að Kröflu eða frá Blöndu að Kröfu og áfram í Fljótsdal, þetta er risavaxin framkvæmd upp á milljarða og aftur milljarða - hvað eykur það heildarkostnað framkvæmdarinnar mikið þó að 10 eða 20 km fari í jörð? Ætlum við að bera saman þá tilteknu 10 km, kílómetra á móti kílómetra, jarðstreng á móti loftlínu eða ætlum við að segja: Hér erum við að bera saman tiltekinn bút og hver verður viðbótarkostnaðurinn við að fara með hann í jörð ef við lítum til mannvirkisins og kostnaðarins í heild sinni? Ég hef aldrei fengið svör við því hvernig menn ætla að nálgast þetta. Ég hef ástæðu til að ætla að Landsnet geti vel hugsað sér að þessi samanburður yrði þá alltaf kílómetri á móti kílómetra. Þá þyngist nú fyrir fæti, t.d. ef má ekki fara með línuna í jörð frá því einhvers staðar ofan og vestan við Akureyri, fram hjá bænum og þvert yfir Eyjafjarðarbotninn og upp undir Bíldshornsskarð. Það mundi gjörbreyta viðhorfum á því svæði til þeirra framkvæmda. Ef það er liður í því að koma á þessari framkvæmd, styrkingu byggðalínunnar frá Blöndu til Kröflu, um Eyjafjörð og Þingeyjarsýslur og Skagafjörð, þá mundi það væntanlega skipta einhverju máli. Þetta er mikill veikleiki, herra forseti, sem ég sætti mig illa við að skuli vera skilinn einhvern veginn eftir í þessum efnum. Úr því menn vilja fara þá leið, eins og meiri hlutinn vill, að þarna séu sett inn einhver kostnaðarviðmið sem má náttúrlega líka endalaust deila um hvar eigi að liggja, þá finnst mér ekki hægt annað en botna málið að einhverju leyti. Hvernig á að nota þau? Hvernig á samanburðurinn að fara fram? Svo velta menn líka fyrir sér á hvaða gögnum menn koma til með að byggja. Verða menn áfram háðir því algerlega að treysta á gögn og upplýsingar frá aðila sem er náttúrlega ekki hlutlaus í málinu, sem er flutningsfyrirtækið sjálft? Verður hægt að koma einhverjum óháðum aðilum þar að? Verða menn tilbúnir til þess að kaupa sér óháða sérfræðiráðgjöf? Verður einhverjum slíkum aðilum til að dreifa? Menn vísa á Orkustofnun. Hún hefur þarna hlutverki að gegna, en hún verður með ansi samsett hlutverk í þessum efnum ef hún á í senn að vera leyfisveitingaraðili, úrskurðaraðili og eftirlitsaðili. Hún verður ansi mörgum megin við borðið í þessum efnum. Hvergi koma til sögunnar einhverjir óháðir aðilar, t.d. gerðardómur eða úrskurðaraðilar, í ágreiningstilvikum eða þá að það verði til dæmis innbyggt í ferlið að þau gögn sem notuð eru til samanburðar skuli hafa sætt yfirferð af hálfu óháðs þriðja aðila, eitthvað í þeim dúr. Það eru því miður, herra forseti, lausir endar á þessu enn þá og sumir býsna alvarlegir. Þó vil ég segja að ef það gæti orðið niðurstaðan, samanber breytingartillögur við frumvarpið um kerfisáætlun sem nú hefur verið dreift, að menn sammæltust um að öll ákvarðanataka varðandi mögulegar línulagnir um miðhálendi Ísland yrði geymd þangað til hinn nýi grundvöllur hefði að fullu verið lagður og Alþingi fjallað um framtíðarstefnuna sem á núna að fara að efna á grundvelli þessa málatilbúnaðar, þ.e. fengi það í sínar hendur haustið 2016 og fjallaði um það, þá væri það gríðarleg úrbót að þessu leyti fyrir mörg okkar og mundi held ég róa mjög marga í sambandi við þetta mál. Herra forseti. Þetta var það sem ég vildi koma hér á framfæri og skal ekki orðlengja um það frekar.