Til svara eru: Forsætisráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.
Herra forseti. Við í þessum þingsal finnum mjög vel fyrir góðærinu og það gera fjármagnseigendur sannarlega líka. Árið 2016 juku 200 tekjuhæstu fjölskyldurnar á Íslandi tekjur sínar um 14 milljarða, hlutfallslega miklu meira en allir hinir. Samkvæmt nýjustu tölum frá fjármálaráðuneytinu á ríkasta 1% landsmanna jafn mikið fé og þau 80% sem minnst eiga. Það er ekki vitað hversu mikið fjármagn þau eiga í skattaskjólum. Í ræðu sinni á ársfundi Samtaka atvinnulífsins talaði hæstv. forsætisráðherra um mikilvægi þess að almenningur upplifði að stjórnvöld væru að beita sér fyrir jafnari skiptingu gæða. Hún talaði líka um ólgu í samfélaginu, ójafna eignaskiptingu og bága stöðu ungs fólks á húsnæðismarkaði. Nýr auður er að verða til og kakan sem samstarfsflokkur forsætisráðherra talar svo oft um er vissulega að stækka. Gallinn er bara sá að þegar skoðað er hvernig nýr auður skiptist er fámennur hópur sem tekur langstærstan hluta til sín. Á meðan þeir sem eiga mest hagnast mest á góðærinu á fjöldinn allur af ungu fólki, barnafjölskyldum, eldri borgurum og öryrkjum mjög erfitt með að ná endum saman. Hvernig hyggst hæstv. forsætisráðherra sporna við þessari misskiptingu og auðsöfnun á fárra hendur? Ætlar hún að beita sér fyrir því að barnabætur verði hækkaðar? Eða vaxtabætur sem eru í sögulegu lágmarki? Mun hún þrýsta á að framlög verði hækkuð til uppbyggingar leiguíbúða og leggjast gegn skattbreytingum sem skila þeim tekjuhæstu þrefalt meira en þeim sem lægstar hafa tekjurnar? Með öðrum orðum, ætlar hæstv. forsætisráðherra, valdamesti stjórnmálamaður landsins, að beita sér fyrir breytingum á fjármálaáætlun sem stuðla að meiri jöfnuði og félagslegri sátt?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli. Þegar við skoðum jöfnuð á Íslandi þurfum við annars vegar að skoða hann út frá tekjudreifingu og hins vegar eignastöðu. Oft hefur verið bent á að alþjóðlega standi Ísland vel að vígi þegar kemur að jöfnuði í tekjudreifingu, en þar er þó fyllsta ástæða til að vera á varðbergi. Ég vísa þar til þeirrar launaþróunar sem við höfum séð annars vegar úti á hinum almenna markaði og var til umræðu í vikunni á fundi sem Samtök sparifjáreigenda héldu þar sem m.a. var farið yfir kaupauka í íslenskum fyrirtækjum og launaþróun stjórnenda. Hins vegar þekkjum við auðvitað líka umræðuna um kjararáð. Hv. þingmaður spyr hvernig sú sem hér stendur hyggist beita sér í þessu máli. Það liggur fyrir til að mynda að hér mun á haustdögum koma fram frumvarp sem breyta mun fyrirkomulagi kjara æðstu embættismanna ríkisins til að tryggja að þau séu í takt við almenna launaþróun í landinu. Ég vonast til þess að við getum náð saman um þær breytingar. Þar með værum við að færa þá þróun í takt við það sem gerist á Norðurlöndunum og gætum um leið tryggt aukinn jöfnuð þegar kemur að hinu opinbera. Ég sagði líka á ársfundi Samtaka atvinnulífsins að stjórnendur á hinum almenna markaði mættu ekki vísa ábyrgð á efnahagslegum stöðugleika á láglaunafólk í landinu. Þess vegna þurfum við að taka það til opinnar umræðu hver sé eðlileg tekjudreifing í landinu. Á meðal þess sem ég hef sett á dagskrá á fundi stjórnvalda með aðilum vinnumarkaðarins í maímánuði er að ræða hvernig við viljum sjá tekjudreifinguna þróast og hvaða aðferðum við viljum beita til að tryggja jafna tekjudreifingu, en eins og fram hefur komið ítrekað hjá ýmsum þeim hagfræðingum sem fást við þessi mál fer aukin hagsæld í raun og veru saman við tiltölulega mikinn jöfnuð sem er í alþjóðlegum samanburði tiltölulega mikill á Íslandi þegar kemur að tekjunum. Nú er ég búin með tímann en þetta var um tekjurnar. [[Forseti hringir.]]Ég ætla að fá að ræða eignirnar í seinna svari mínu.
Herra forseti. Það hjálpar einfaldlega ekki því fólki sem á ekki til hnífs og skeiðar og berst í bökkum frá mánuði til mánaðar að hér sé almennt meiri tekjujöfnuður en víðast hvar annars staðar. Staðreyndin er sú að bæði er tekjuójöfnuður of mikill og eignaójöfnuður er sífellt vaxandi vandamál. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra aftur að því hvernig hún hyggist beita sér til að minnka þennan eignaójöfnuð. Varla með því að útfæra fjármagnstekjuskattsbreytingar á þann veg að eignamesta fólkið geti varið sig fyrir verðbólgu ólíkt launafólki. En síðan er það spurningin: Hvernig hyggst hún koma til móts við þennan fátækasta og verst stadda hóp þjóðarinnar? Mun hún beita sér fyrir hækkuðum barnabótum, vaxtabótum? Mun hún leggjast gegn breytingum á tekjuskatti sem færir þeim efnuðustu, þar á meðal okkur, þrisvar sinnum meiri hagnað en þeim sem lægstar hafa tekjurnar?
Herra forseti. Ef við tölum um eignaójöfnuð þá var hér um áramótin fjármagnstekjuskattur hækkaður um 10%, þ.e. um 2 prósentustig, úr 20% í 22%. Ef við skoðum hvernig sú skattahækkun dreifist leggst hún fyrst og fremst á þá sem mesta eiga fjármunina, því að það eru auðvitað þeir sem borga hlutfallslega mestan fjármagnstekjuskatt. Varðandi það sem hv. þingmaður vísar í, sem er endurskoðun á skattstofni fjármagnstekjuskatts, þurfum við auðvitað að taka afstöðu til þess sem kemur út úr þeirri skoðun. Hv. þingmaður nefnir tekjulægri hópa og það er alveg skýrt og kom ítrekað fram í umræðum um fjármálaáætlun að þar er gert ráð fyrir 1 prósentustigs skattalækkun á tekjuskattinn en um leið boðað að samráð verði haft við aðila vinnumarkaðarins, þ.e. launafólk, um það hvernig hægt verði að útfæra skattalækkun þannig að hún komi hinum tekjulægri mest til góða. Í fjármálaáætlun er sérstök rammagrein um það hvernig mætti gera þetta í gegnum persónuafsláttarkerfið sem er í takt við það sem verkalýðshreyfingin hefur talað fyrir. Hins vegar var á það bent í umræðum um fjármálaáætlun að það væri mikilvægt [[Forseti hringir.]]að það væri aukið samtal um þessi mál, ekki bara við aðila vinnumarkaðarins heldur líka hér á þingi og ég held að það sé réttmæt gagnrýni. Ég held að við munum þurfa að gefa okkur tíma í að ræða það hvernig skattbreytingar [[Forseti hringir.]]munu nýtast sem best tekjulægri hópum. Afsakið, forseti.
Herra forseti. Í viðtali við Kjarnann ekki alls fyrir löngu sagði hæstv. heilbrigðisráðherra Svandís Svavarsdóttir að með Vinstri græna í ríkisstjórninni væru tveir valdaflokkar, en þetta væri öðruvísi ríkisstjórn af því að það væri sósíalisti við borðsendann og það væri kona við borðsendann. Það er öðruvísi. Það er áhugavert og þetta eru spennandi tímar. Ég skil þá eftirvæntingu sem hæstv. heilbrigðisráðherra lýsti í þessu viðtali. En hvaða þýðingu hefur það í raun fyrir samfélagið og þau gríðarlega stóru verkefni sem fram undan eru og þarf að leysa? Núna á þessari stundu eru mér efst í huga kjör kvennastétta, kjör umönnunarstéttanna, ljósmæðra, hjúkrunarfræðinga og kennara. Við vitum að þörf er á nýliðun í kennarastétt. Við vitum það líka að nýútskrifaðir hjúkrunarfræðingar fara frekar í önnur þjónustustörf eins og flugfreyjustarf. Það er risamál að laga kjör kvennastétta, ekki bara þeirra stétta einna sem eiga þar beinna hagsmuna að gæta, þetta er ekki síður hagsmunamál samfélagsins alls til þess að við getum farið að efla og bæta menntakerfið okkar, velferðarkerfið o.s.frv. Það er gríðarlega mikilvægt að þetta mál verði tekið föstum tökum. Að sýna forystu til að breyta kjörum kvennastétta er að mínu mati eitt mikilvægasta verkefni sem forsætisráðherra stendur frammi fyrir og getur beitt sér í. Það er algjört lykilatriði að beita sér í því efni, að nýta þá stöðu sem forsætisráðherra er í og beita sér til þess að efla kjör kvennastétta. Lykillinn að því að við eflum og ýtum undir kvennastéttirnar er að menntakerfið verði öflugra, að við verðum með öflugra þekkingarsamfélag, velferðarsamfélag. Þannig verðum við líka mennskara samfélag. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hvernig ætlar forsætisráðherra að taka forystu um að efla kjör kvennastétta? Hvaða afgerandi áherslur og skilaboð ætlar hæstv. forsætisráðherra að setja inn í kjaraviðræðurnar? Hefur hæstv. forsætisráðherra rætt þetta mikilvæga mál, þetta brýna hagsmunamál, við hæstv. fjármálaráðherra? Ef svo er, liggur þá [[Forseti hringir.]]ekki fyrir aðgerðaáætlun í þessu máli af hálfu ríkisstjórnarinnar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að setja hér á dagskrá mjög mikilvægt mál sem lýtur að kynbundnum vinnumarkaði á Íslandi. Hér var til umræðu á síðasta þingi lagafrumvarp um jafnlaunavottun sem var samþykkt sem laut að því að vinna gegn kynbundnum launamun innan fyrirtækja, innan stofnana, en síðan erum við auðvitað með þá stöðu að vinnumarkaðurinn sjálfur er kynbundinn og launamunur kynjanna birtist áfram í gegnum þennan kynbundna vinnumarkað og kynbundið menntunarval. Hv. þingmaður fór víða í sinni fyrirspurn og nefndi sérstaklega hversu miklu máli það skiptir að efla heilbrigðiskerfi, efla menntakerfi, til þess að standa betur að kvennastéttunum sem m.a. eru mjög áberandi innan heilbrigðiskerfisins og menntakerfisins. Það er algjörlega klárt í fjármálaáætlun þessarar ríkisstjórnar að þar er verið að forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins. Þar er áþreifanleg stefnubreyting, vil ég segja, til þess að styrkja betur heilbrigðiskerfið og þar með þær stéttir sem þar vinna, sem margar eru kvennastéttir. Sama vil ég segja um menntakerfið þar sem er verið að horfa til framtíðar. Það er auðvitað undirstaðan líka fyrir atvinnulíf framtíðarinnar að við gerum betur í menntakerfinu og fjárfestum í því. Þegar kemur að sérstaklega kjörum þessara hópa þá samdist við framhaldsskólakennara í vikunni. Ég fagna því. Ljósmæður sitja á samningafundi núna. Við vitum auðvitað ekki hvaða árangri sá fundur mun skila. En ég vil segja að ég tel mjög mikilvægt að við nálgumst þetta mál með heildstæðum hætti, að við lærum af reynslunni sem við eigum. Það var til að mynda ráðist í átak til að hækka laun kvennastétta vorið 2013 í þeirri ríkisstjórn sem ég sat þá í. Það var gert í gegnum stofnanasamninga. Þegar við metum árangur þeirrar aðgerðar má segja að við getum lært ýmislegt af henni, hún skilaði kannski ekki þeim árangri sem við hefðum viljað sjá til þess að jafna kjör og bæta kjör kvennastétta. Ég tel því að við þurfum að skoða þá aðferðafræði og það samtal er farið af stað, af því að hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]spyr hvort þetta hafi verið rætt á milli mín og fjármálaráðherra. Það samtal og sú skoðun fer af stað. Við þurfum til að mynda [[Forseti hringir.]]að læra af því sem Reykjavíkurborg hefur verið að gera í gegnum starfsmat sem þar hefur verið innleitt sem ætlunin er [[Forseti hringir.]]að nýta til þess að bæta kjör kvennastétta.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið. Forsætisráðherra kom inn á jafnlaunavottun og ég skil alveg, þar sem VG er með valdaflokkunum, eins og hæstv. heilbrigðisráðherra talaði um, að erfitt sé að koma ákveðnum málum, sérstaklega þeim er tengjast jafnrétti, í gegnum ríkisstjórnina þegar þeir flokkar eru annars vegar. Við munum auðvitað styðja forsætisráðherra í því að koma fram með þessar áherslur, en mér fannst hæstv. forsætisráðherra ekki svara því nægilega vel hvaða áherslur ríkisstjórnin muni setja inn í kjarasamningana. Ég tek heils hugar undir með forsætisráðherra, það þarf að nálgast þetta með heildstæðum hætti. Það þarf að horfa til lengri tíma, það þarf að ramma inn nákvæmlega hvernig við ætlum að hlúa að kvennastéttunum, bæta kjör kennara, ljósmæðra, hjúkrunarfræðinga og gera það til lengri tíma þannig að það verði varanlegt, læra svolítið af reynslunni. Þess vegna hvet ég hæstv. forsætisráðherra til að ljá máls á þeirri þingsályktunartillögu sem þingmenn Viðreisnar hafa sett fram til þess að jafna kjör kvennastétta. Við þurfum að horfa til lengri tíma og við þurfum að gera það m.a. með það í huga að styrkja menntakerfið, styrkja heilbrigðiskerfið, styrkja velferðarkerfið. Þess vegna [[Forseti hringir.]]þurfum við að taka sérstaklega utan um kjör kvennastétta. Ég fagna því sérstaklega ef hæstv. forsætisráðherra ætlar að taka forystu um þetta mál því að forystu er óskað þar. Hún kemur ekki frá fjármálaráðuneytinu þegar kjör kvennastétta eru annars vegar.
Herra forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum bara nokkuð sammála um þær áherslur sem birtast einmitt í fjármálaáætlun og ég vísaði til áðan og lúta að eflingu heilbrigðiskerfisins og menntakerfisins. Síðan þegar kemur að því sem tengist kjörum kvennastétta og ég tel að þurfi að vera á dagskrá í samtali okkar við aðila vinnumarkaðarins er það svo að ég hef haft forystu í því samtali. Það hefur staðið yfir með reglubundnum hætti allt frá því að núverandi ríkisstjórn tók við og hefur kannski sjaldan verið meira á síðari árum, það samtal sem hefur verið í gangi á milli stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. Þar erum við að ræða aðgerðir sem tengjast félagslegum stöðugleika í samhengi við efnahagslegan stöðugleika. Þar erum við þegar búin að sjá aðgerðir lagðar fram og aðrar boðaðar sem munu skipta máli bæði fyrir konur og karla í landinu. Og að sjálfsögðu eru kjör kvennastétta eitt af því sem þar verður lagt á borðið ásamt því sem ég nefndi áðan í svari mínu við fyrirspurn hv. þm. Loga Einarssonar, sem er bara hin almenna tekjudreifing í samfélaginu. Þegar við ræðum almennt um tekjudreifingu í samtalinu getum við ekki litið fram hjá því hvernig kynbundinn launamunur birtist og það er ekki bara í launamun milli sambærilegra starfa heldur líka á þessum kynbundna vinnumarkaði sem við er að eiga.
Virðulegi forseti. Flugiðnaðurinn á Íslandi er meðal undirstöðuatvinnuvega þjóðarinnar. Flugið og tengdar greinar eins og ferðaþjónustan standa undir stærstum hluta gjaldeyristekna þjóðarinnar og varlega áætlað má ætla að flugiðnaðurinn einn standi undir rúmum 10% af landsframleiðslu og fer vaxandi ár frá ári. Fjármagn til reksturs flugvalla, flugleiðsögukerfa og flugumferðarþjónustu hefur verið af skornum skammti og ekki í nokkru samræmi við umfang geirans eða framlags hans til þjóðarbúsins. Ísland er með sjöunda stærsta loftstjórnarrými í heimi og hirðir af því arð til að standa straum af kostnaði. En af þeim arði rennur lítið til uppbyggingar og viðhalds samgangna í lofti eða til að tryggja öryggi þeirra milljóna farþega sem fara um íslenska lofthelgi og flugvelli á ári hverju. Í því samhengi má ekki gleyma að þeim réttindum sem Ísland nýtur fylgir líka ábyrgð sem lýtur að leit og björgun og nothæfi innviða, svo sem eins og flugvalla. Rekstur og viðhald flugvalla er á höndum Isavia ohf. sem er hlutafélag í opinberri eigu. Skemmst er frá því að segja að ástand flugvalla á Íslandi er afar bágborið og vegna fjárskorts stefnir í óefni. Þar ber fyrst að nefna öryggi flugfarþega. Það er ekki hægt að tryggja það sökum vaxandi flugumferðar eins og nýlegt dæmi frá 2. apríl sl. ber vitni um. Þann dag munaði aðeins mínútum að neyðarástand skapaðist. Farþegaþotur á leið til Keflavíkur gátu ekki lent þar vegna ástands flugbrauta og þurftu frá að hverfa til Egilsstaða og Akureyrar sem eru tveir af þremur aðalvaraflugvöllum Keflavíkur, ásamt Reykjavíkurflugvelli. Þessir flugvellir eru engan veginn í stakk búnir til að sinna hlutverki sínu, einkum vegna þess að akbrautir og flughlöð anna ekki þeirri umferð sem vænta má en einnig vegna þess að tækjabúnaður og flugumferðarstjórn er takmörkuð og ekki til staðar. Staðreyndin er sú að brýn þörf er á úrlausn öryggismála. Þrátt fyrir umfang flugiðnaðarins og hina gríðarlegu fjárhagslegu hagsmuni ríkisins, sveitarfélaga og rekstraraðila sem liggja undir hafa íslensk stjórnvöld ekki markað stefnu í flugmálum. Ég spyr því hæstv. ráðherra samgöngu- og sveitarstjórnarmála hvort verið sé að vinna að því að marka stefnu ríkisins í flugmálum og hvort leitað hafi verið eftir sérþekkingu fag- og rekstraraðila við mótun slíkrar stefnu. Í annan stað spyr ég hæstv. ráðherra hvort gerð hafi verið opinber úttekt á ástandi flugvalla sem þjóna millilanda- og [[Forseti hringir.]]innanlandsflugi með tilliti til öryggis, áreiðanleika, afkastagetu flugbrauta, tækjabúnaðar, flugumferðarstjórnar og þjónustu.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp í óundirbúnum fyrirspurnatíma. Það er alveg rétt að flug hefur vaxið mjög mikið sem flugtengd starfsemi og var áætlað að hún væri 6–7% af landsframleiðslu í erlendri úttekt sem gerð var fyrir um tíu árum, en væri jafnvel orðin enn meiri en 10%. Talað hefur verið um 12–14% af landsframleiðslu í dag. Það eru teikn á lofti um að það geti vaxið enn frekar, m.a. vegna þess að Ísland er ákjósanlegur staður og samkeppnishæfni landsins og legan gera það að verkum að hér er ákjósanlegt að vera, menn geta flogið hingað og dreift sér síðan á aðra staði milli vesturs og austurs, auk þess sem ferðamannastraumur til Íslands hefur vaxið. Ég vil halda því fram að við höfum staðið okkur býsna vel og hef fyrir því orð alþjóðaflugmálaeftirlits sem komið hefur hingað og tekið út stöðuna varðandi öryggismálin, flugverndina, í því hvernig við sjáum um þessi risastóru yfirráðasvæði sem við fylgjumst með og sinnum. En það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þingmanni að innanlandsflugvellirnir hafa setið á hakanum. Þar getum við ekki lengur staðið hjá. Vegna þess að við höfum ekki sinnt þessum málaflokki nægilega vel í allt of langan tíma og líka vegna þess að mikilvægi þessa málaflokks hefur vaxið er það alger forsenda að við setjum okkur flugstefnu. Ég hef þegar hafið undirbúning að slíkri vinnu. Og af því að hv. þingmaður spurði hvort leitað væri til sérfræðinga hef ég m.a. átt fund með FÍA, Félagi íslenskra atvinnuflugmanna, og óskað eftir samstarfi við þá og fleiri aðila. Varðandi það atvik sem kom upp um daginn þegar Keflavík lokaðist vegna snjókomu þarf annars vegar stærri hlöð á Egilsstöðum og Akureyri, sem kostar peninga, en það er líka hægt, eins og við höfum aðeins rætt hér áður, að nota dráttarbíla þar sem væri hægt að raða betur [[Forseti hringir.]]inn flugvélum á þessar brautir þannig að þær gætu afkastað meiru. Ráðuneytið skrifaði bréf til Isavia um leið og þetta gerðist. Mér hefur reyndar ekki borist það en mér er kunnugt um að það sé komið í ráðuneytið. Við munum án efa fara yfir þessi mál mun betur því að það er ástæða til þess.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra svörin. Það er svo að það er rétt sem komið hefur fram hér, flugið hefur vaxið gríðarlega og ekki má gleyma því að þetta snýst ekki eingöngu um hin íslensku flugfélög. Um 25% allrar flugumferðar yfir Atlantshafið fara um hið íslenska loftstjórnarrými og sú umferð sem þar fer um notar flugvelli okkar Íslendinga sem varaflugvelli. Við megum ekki gleyma því að þeir flugvellir þurfa að mæta öllum sömu kröfum og þeir flugvellir sem við förum frá og förum til eins og þeir vellir gera. Því er afar mikilvægt að þessir vellir séu í stakk búnir til að taka við fleiri en einni eða tveimur vélum. Milljónir mannslífa eru í húfi og ég vona að við förum ekki að líta þann dag að við þurfum að biðjast afsökunar á því að farið hafi niður hundruð manns vegna þess að ekki var hægt að lenda á flugvelli, vegna þess að ekki var hægt að koma flugvél út af braut, vegna þess að [[Forseti hringir.]]flughlöð voru ekki til staðar, akbrautir voru ekki til staðar, flugumferðarstjórn var ekki til staðar og tækjabúnaður á velli var ekki til staðar.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er að mörgu að hyggja þegar kemur að þessu. Isavia hefur átt til að mynda ágætt samstarf við flugmálayfirvöld á Grænlandi vegna þess að þetta tengist því hvernig við getum tryggt það yfirflugseftirlit sem við höfum haft. Það eru alltaf aðrir aðilar sem hafa áhuga á að sinna þessu líka, ekki endilega vegna þess að hægt sé að hafa gríðarlegar tekjur af þessu, heldur snýst það miklu frekar um það hvernig hægt er að gera þetta á sem skynsamlegastan hátt. Það hefur svo sannarlega tekist á Íslandi. En það eru áskoranir fyrir hendi og ein af þeim er að fleiri sækjast í þetta. Við höfum átt ágætt samstarf við ríkisstjórnina á Grænlandi á síðastliðnum misserum einmitt um það hvernig þeir geta vaxið og samstarf hefur verið á milli okkar og Grænlands. Það kom einmitt fram hjá hv. þingmanni að þetta snýst ekki eingöngu um íslensk flugfélög, ég held að það séu vel yfir 30 flugfélög sem fljúga til landsins. Þetta er miklu stærra mál en varðar bara flugfélögin okkar. En við erum í þessu alþjóðlega samstarfi. Við höfum staðið okkur vel, en við þurfum [[Forseti hringir.]]að hafa flugstefnu til þess að hafa skýra sýn inn í langa framtíð. Ég vil bara þakka hv. þm. Jóni Þór Þorvaldssyni fyrir að taka þetta málefni upp hérna.
Virðulegi forseti. Árið 2010 var samþykkt hér með öllum atkvæðum þingsályktun um að Ísland skapi sér afgerandi lagalega sérstöðu varðandi vernd tjáningar- og upplýsingafrelsis. Hið sama ár vorum við reyndar í 1. sæti á lista sem er kallaður „freedom of press index“, sem er gefið út af „Reporters Without Borders“. Í dag erum við í 13. sæti, niður um þrjú sæti frá því í fyrra þegar við vorum í 10. sæti. Hlutirnir hafa versnað. Það er sérstaklega tilgreint í umfjöllun þessara góðu samtaka að við höfum samþykkt þessa þingsályktun árið 2010. Það er líka tekið fram að ástandið hafi versnað síðan 2012 vegna þess að samskipti fjölmiðla og yfirvalda hafi versnað. Það eru mýmörg dæmi sem væri hægt að taka hérna fram, alla vega frá því ég steig fyrst á þing árið 2013, en ég er viss um að allir í þessum sal og allir áhorfendur geti ímyndað sér nokkur dæmi um það þegar samskipti yfirvalda við fjölmiðla á Íslandi hafi verið til skammar, vil ég segja, og fyrir neðan allar hellur. Þess vegna ef við ætlum að ná þessu markmiði að verða best í vernd uppljóstrara og þeirra sem fjalla um íslensk stjórnmál, þá þurfum við að taka til hendinni. Nú veit ég að þegar IMMI-hópurinn starfaði á sínum tíma voru einhverjar tafir á starfi hans. Á endanum komu fram frumvörp frá fyrrverandi þingmanni, Birgittu Jónsdóttur, á sínum tíma, ekki frá ríkisstjórninni. Núna skilst mér að starfshópur sé aftur að störfum þar sem einmitt téður fyrrverandi þingmaður, Birgitta Jónsdóttir, er einnig, sem er mjög jákvætt. En mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvað það er sem tefji. Hvenær getum við horft fram á þá tíma að við fáum hérna inn frumvörp sem eru til þess ætluð að við náum þeim háleitu mikilvægu markmiðum sem við einsettum okkur að gera fyrir átta árum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu máli. Það er rétt að árið 2010 var þingsályktunin um tjáningarfrelsi samþykkt í þessum sal. Málinu var þá vísað til mín sem mennta- og menningarmálaráðherra. Og raunar vil ég geta þess að strax í framlögðum lagafrumvörpum um fjölmiðla, sem seinna urðu að lögum 2011, birtust áhrif þessarar þingsályktunartillögu sem þar komu inn ákvæði beint runnin upp úr þingsályktuninni, m.a. um vernd heimildarmanna, sem ekki höfðu verið í íslenskum prentlögum. Þá strax má segja að áhrifa ályktunarinnar hafi farið að gæta. Það er hins vegar rétt að ekki hafa nægjanlega miklar heimtur verið á því starfi sem unnið hefur verið. Ég vil þó halda því til haga að hópur um þessi mál starfaði á kjörtímabilinu 2013–2016 með fulltrúum ólíkra ráðuneyta undir forystu þáverandi framkvæmdastjóra Persónuverndar, ef ég man rétt. Nú hef ég ákveðið að taka þá vinnu sem þá lá fyrir og skipa þann hóp sem hv. þingmaður vísaði, í undir forystu Eiríks Jónssonar prófessors, sem hefur sérhæft sig í tjáningarfrelsi. Sú nefnd á að fara yfir þau lagafrumvörp sem stýrihópurinn, sem starfaði hér á kjörtímabilinu 2013–2016, skilaði af sér. Þar undir heyra frumvörp um ærumeiðingar, hatursáróður, gagnageymd og ábyrgð hýsingaraðila sem og núverandi lög um heimildir til að beita fyrirfarandi tálmunum við tjáningu, svo sem í formi lögbanns. Nefndin á líka að taka til skoðunar tillögur um tjáningarfrelsi sem og skyldu opinberra starfsmanna til að tjá sig um brot sem þeir verða áskynja í starfi. Eins og ég nefndi er það Eiríkur Jónsson, lögfræðingur og prófessor, sem stýrir starfinu, og Birgitta Jónsdóttir, sem þekkir þessi mál vel og er stjórnarformaður IMMI-stofnunarinnar, er skipuð í þessa nefnd af mér sem forsætisráðherra. Þarna sitja líka fulltrúar frá Blaðamannafélagi Íslands og dómsmálaráðuneyti, fjármála- og efnahagsráðuneyti og mennta- og menningarmálaráðuneyti, því að þetta heyrir undir öll þessi ráðuneyti. Þegar við tölum t.d. um ærumeiðingar og annað slíkt heyrir það undir [[Forseti hringir.]]dómsmálaráðuneytið. Síðan situr þarna líka Sigríður Rut Júlíusdóttir hæstaréttarlögmaður og Páll Þórhallsson frá forsætisráðuneytinu. [[Forseti hringir.]]Herra forseti. Ég kem nánar að þessu í síðara svari.
Virðulegi forseti. Maður hefði alveg viljað heyra meira af svarinu. Það sem ég er sérstaklega að velta fyrir mér er hversu mikinn tíma þetta hefur tekið. Þótt mér þyki, einum af fáum Íslendingum, óþolinmæði ekki vera dyggð heldur löstur, þá verð ég samt að segja að ég er orðinn frekar óþolinmóður gagnvart þessu máli. Mér finnst reyndar tjáningarfrelsi almennt ekki tekið mjög alvarlega á Íslandi. Við höfum tilhneigingu til að gefa okkur að hérna sé allt með besta móti, svo skoðar maður löggjöfina og hún er oft hreinlega hlægileg ef ekki til skammar. Mig langar til þess að vita annars vegar hvenær við getum séð fram á þá tíma að sjá þessi frumvörp lögð fram og í öðru lagi hvað það er, ef hæstv. ráðherra er meðvitaður um það, sem stendur í vegi fyrir því. Þetta eru allt mikilvæg mál og það þarf að vanda til þeirra en fyrr má nú vera. Þetta eru ekki geimvísindi, þau eru að sumu leyti einfaldari reyndar ef út í það er farið. [[Forseti hringir.]]Hvað er það sem tefur þetta? Hvað er það sem gerir þetta svona umfangsmikið miðað við alla þá vinnu sem hefur átt sér stað nú þegar, því að hún er heilmikil?
Herra forseti. Já, hvað tefur? Það er erfitt fyrir mig að svara því. Þetta hefur verið mikið áhugamál mitt lengi innan stjórnmálanna og þegar ég fór yfir þá vinnu sem þegar hafði verið unnin eins og ég nefndi, bæði á kjörtímabilinu 2009–2013 og 2013–2016, þá var það mín niðurstaða og mér fannst rétt að þessi hópur fengi tiltölulega skömm tímamörk. Ég ætla að vona að það standist, þ.e. hann á að skila af sér í tveimur áföngum, fyrir 1. október nk. og síðan fyrir 1. mars 2019. Í síðari áföngunum er ég þá frekar að horfa til þess að hópurinn fari yfir gildandi upplýsingalög. Það hefur komið hér fram áður á vettvangi þingsins að ég telji fulla ástæðu til að fara yfir upplýsingalögin sem voru endurskoðuð 2012 og samþykkt þá ný upplýsingalög en þessi heimur er að breytast mjög hratt og við höfum séð það að við höfum dregist aftur úr. Ég hef vísað til að mynda til Noregs sem fyrirmyndar þegar kemur að birtingu opinberra upplýsinga. Þannig að þetta er tímaramminn. Ég tel að það liggi mjög góð gögn fyrir þannig að þetta ætti að vera raunhæft en hafandi síðan reynsluna af því að [[Forseti hringir.]]ætla mér að gera mjög mikið hratt þá ætla ég ekki að lofa því að þetta gerist [[Forseti hringir.]]en þetta er að minnsta kosti sá tímarammi sem hefur verið settur.
Virðulegi forseti. Það er aðskilnaðarstefna í gangi í boði ríkisins. Það er stefna stjórnvalda að skilja að veikt fólk, eldri borgara þessa lands. Hún fer fram á þann hátt að ef þessir einstaklingar ætla að ganga í hjónaband eða búa saman þá missa þeir 60.000 kr. á mánuði, hver einstaklingur, 120.000 kr. samtals, 80.000 kr. eftir skatt. Við skulum aðeins gera okkur grein fyrir því hvað það þýðir á mannamáli. Það þýðir að verið er að skattleggja þetta fólk, veikt, slasað, gamalt fólk, aukalega um 20%. Heimfærið það yfir á hv. alþingismenn. Hvernig væri staða alþingismanns sem fengi það sama? Jú, við erum að tala um 250.000 kr. aukaskatt, 500.000 kr. hjá hjónum sem væru með sömu tekjur, 300.000 kr. eftir skatta. Dettur okkur í hug að setja það í lög? Ég spyr: Hvernig stendur á því að þetta sé við lýði? Hvernig getum við varið það gagnvart mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna, stjórnarskránni og því sem við erum nýbúin að lögfesta, samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks? Það er ekki nóg að þeir einstaklingar sem eru á lífeyrislaunum séu skertir vegna hjónabands, það er einnig vegna sambúðar við börnin sín, einstaklinga, hvort sem þeir eru fatlaðir einstaklingar, hjón, ellilífeyrisþega. Ég veit um ellilífeyrisþega sem eru með fatlaðan einstakling heima hjá sér; þau eru öll skert. Þá eru teknar 180.000 kr. Hvers vegna í ósköpunum leyfum við þessu að viðgangast? Ég spyr forsætisráðherra: Ætlar hún að gera eitthvað í þessu strax? Eða finnst henni eðlilegt að taka einn hóp út og skerða hann á þennan hátt? Ég spyr líka í því samhengi: Hvernig stenst þetta stjórnarskrána?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni þessa fyrirspurn sem lýtur að skerðingum hjá hjónum eða sambúðarfólki í hópi aldraðra og örorkulífeyrisþega. Hér voru samþykktar breytingar á almannatryggingakerfinu 2016. Meðal þess sem var deilt um þá hvað varðar aldraða var að þeir sem voru í sambúð eða hjón fengu hlutfallslega minni kjarabætur en þeir sem bjuggu einir. Rökstuðningurinn með því á sínum tíma af hálfu þáverandi ríkisstjórnar var að mikilvægast væri að styðja við þá sem væru einir því að þar væri framfærslan þyngri en þegar um fleiri væri að ræða. Þessu var eigi að síður mótmælt, m.a. af þeirri sem hér stendur. Þessi lög voru svo samþykkt. Þau voru afrakstur starfshóps sem hafði starfað um allnokkurt skeið þar sem öryrkjar sögðu sig frá á lokametrum þeirrar vinnu, en fulltrúar eldri borgara tóku þátt í því að ná því samkomulagi sem var undirstaðan undir þetta frumvarp. Bara svo við rifjum upp söguna sem hv. þingmaður byggir sína fyrirspurn á. Nú hafa fulltrúar Landssambands eldri borgara óskað eftir því að þessar breytingar sem voru gerðar á almannatryggingakerfinu, en þeir komu vissulega að undirbúningi þeirra á sínum tíma, verði metnar sérstaklega út frá því hvernig þær hafi komið út fyrir tekjulægri einstaklinga í hópi aldraðra. Sú vinna er farin af stað. Félagsmálaráðherra stýrir þeirri vinnu. Hann hefur óskað eftir tilnefningum m.a. frá forsætisráðherra í starfshóp, en ég veit að Landssamband eldri borgara mun eiga þrjá fulltrúa í þeim hópi. Það sem landssambandið setur á oddinn er að skoða sérstaklega tekjulægstu hópana í hópi aldraðra. Hv. þingmaður nefnir líka örorkulífeyrisþega og vísar væntanlega til heimilisuppbótarinnar sem skerðist með þessum hætti hjá sambúðarfólki. Hv. þingmaður þekkir það að þeirri vinnu var aldrei lokið á sínum tíma 2016. Það varð ósætti um niðurstöður [[Forseti hringir.]]í málefnum örorkulífeyrisþega. Nú eru menn sestir aftur við borðið. Ég bind miklar vonir við að við getum komið okkur saman, stjórnmálamenn [[Forseti hringir.]]og fulltrúar örorkulífeyrisþega í ÖBÍ og Þroskahjálp, um ásættanlegar breytingar á kerfinu til hagsbóta [[Forseti hringir.]]fyrir örorkulífeyrisþega.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. En ég spyr hana þá aftur: Hvernig stendur á því og hvernig er hægt að verja þetta gagnvart stjórnarskránni? Er ekki bannað að mismuna? Ég segi: Af hverju eina nefndina enn? Þetta er ekki flókið mál. Reynum að setja þetta inn í launasamninga. 20% ef þið búið saman, þá eruð þið skert, 20% hjá báðum ef þið viljið fara í hjónaband. Reynum að koma þessu inn í samninga um laun. Það gildir nákvæmlega sama um eldri borgara og öryrkja. Það gilda ekki önnur lög, nema þá ólög sem eru brot á mannréttindum. Þetta er ekkert flókið. Við eigum að sitja við nákvæmlega sama borð og aðrir. Meðan svo er ekki þá þarf ekki nefnd. Það þarf bara vilja okkar hérna inni til að breyta þessu, ég veit það. Vegna þess að ég hef enga trú á því að við hérna inni, 63 þingmenn, myndum samþykkja það að við yrðum skert um 20% af launum okkar bara fyrir það að búa með maka okkar.
Herra forseti. Hv. þingmaður spyr: Af hverju enn eina nefnd? Það er vegna þess sem ég sagði áðan; á sínum tíma var setið við þessi mál með fulltrúum allra flokka, með fulltrúum eldri borgara, fulltrúum öryrkja, fulltrúum vinnumarkaðarins. Ekki varð niðurstaða í málefnum örorkulífeyrisþega. Öryrkjabandalagið og Þroskahjálp hafa beinlínis lýst því yfir að þau telji mjög mikilvægt að gerðar verði ákveðnar kerfisbreytingar á því kerfi sem við búum við í dag, að það verði einfaldað, að bótaflokkarnir verði endurskoðaðir. Ég hef sjálf sagt ég hefði viljað að sá hópur hefði verið skipaður, að gengið hefði hraðar að skipa þann hóp. Það tók tíma að skipa þann hóp en nú er búið að skipa hann. Verið er að boða fyrsta fundinn. Ég legg áherslu að sá hópur vinni hratt af því að þetta er mál sem á ekki að bíða. En við eigum að sjálfsögðu að reyna að ná einhverri niðurstöðu um það hvernig kerfið sjálft lítur út. Ég trúi ekki öðru en að allir hv. þingmenn séu sammála um það. Ég veit að hv. þingmaður situr sjálfur í nefndinni sem fulltrúi þingsins. Ég treysti á ykkur [[Forseti hringir.]]í þessum hóp, að þið munið ýta þessum málum hratt og örugglega áfram.