Forseti. Auðvitað erum við sammála um þetta. Ég held að það sé markmið allra þeirra sem eru hér inni, hvort sem þeir sitja í fjárlaganefnd eða í öðrum nefndum þingsins, í ríkisstjórn eða ekki, styðja ríkisstjórnina eða ekki, að ná tökum á ríkisfjármálum eftir hrunið. Það er afar mikilvægt að gera það og hefur alltaf verið okkar helsta markmið, alveg frá upphafi þegar við fengum þetta allt í hausinn haustið 2008. Þannig var unnið fyrstu fjögur árin eftir hrun, með gríðarlegum viðsnúningi sem ég fór yfir áðan, tugi milljarða á hverju einasta ári fram að 2013 þegar ríkissjóði var skilað á núlli. Ég er algjörlega ósammála hv. þingmanni um að þetta sé gott fjárlagafrumvarp sem skilar á núlli þriðja árið í röð. Það er ekki boðlegt og ég ætla ekki einu sinni að reyna að hugsa þær ræður sem hefðu verið haldnar hér ef það hefði verið vinstri stjórn sem hefði lagt fram fjárlög á núlli þriðja árið í röð, eftir það sem á undan er gengið. [[Gripið fram í.]]Það er ekki boðlegt. Við eigum að geta gert miklu betur en verið er að leggja til að verði gert, miklu betur. Ef það er svona erfitt að vinna við þetta, eins og forustufólk fjárlaganefndar hefur sagt, pressan sé svo mikil, þetta sé svo erfitt, þetta sé svo flókið, þá eiga þau að láta einhverjum öðrum það eftir að vinna þessa vinnu, því að það er vel hægt að gera það. Það sýndum við svo ekki var um villst á síðasta kjörtímabili. Það var ekki létt verk en það var hægt [[Gripið fram í.]]og það er allt hægt og við réðum við það og skiluðum ríkissjóði á núllinu á árinu 2013. [[Forseti hringir.]]Við erum enn á sama stað og það eru vonbrigði. Ég held að hv. þingmaður hljóti að vera mér sammála um að það eru vonbrigði að vera ekki komin lengra áfram.
Virðulegur forseti. Ég sá nokkra von í því að nú er kominn nýr forseti í stólinn. Eins og þingmenn og hæstv. forseti tóku eftir beindu sennilega einir 20 þingmenn frekar einfaldri spurningu til forseta fyrr á fundinum um það hvenær gert væri ráð fyrir að þessum fundi mundi ljúka. Þá var til þess vísað að langt væri enn í miðnættið þó að klukkan væri þá rétt að verða 11. Nú hefur klukkan slegið miðnætti, hygg ég, og kannski tími til kominn að Öskubuska láta vita af því hvenær eigi að hætta dansleiknum.
Frú forseti. Ég tek undir þessa spurningu því að síðustu fréttir sem við höfum af áformum forseta um framvindu fundarins er að enn sé töluvert í miðnætti. Nú er hún fimm mínútur gengin í eitt og það væri hressandi að fá að vita hvað forseti hefur að segja okkur um áformin núna. Samkvæmt þingsköpum er tvöfaldur ræðutími í 2. umr. um fjárlög og þess vegna tekur venjuleg ræða 40 mínútur og með andsvörum eins og þeim sem hafa verið viðhöfð er hver ræða nánast klukkutími. Þegar hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hefur hér sína ræðu má hún vænta þess að þeirri ræðu með andsvörum ljúki á öðrum tímanum í nótt. Hún á að stýra fundi í allsherjar- og menntamálanefnd kl. 8.30 í fyrramálið, mun örugglega gera það vel, [[Forseti hringir.]]en ég spyr hvað forseti hugsar sér með áframhaldið hér. Það er óþægilegt fyrir alla að vita ekki um áformin og ég held að það væri ágætissiður að svara spurningum þegar þær eru bornar upp.
Virðulegi forseti. Ég veit að lögum samkvæmt gilda ekki hvíldarákvæði vinnulöggjafarinnar um alþingismenn. Það væri samt góður siður að Alþingi sýndi þeirri löggjöf þá virðingu að miða störf sín við hana. Fundir hefjast snemma í fyrramálið. Ég fer til dæmis á fund kl. 8.30. Nú er komið fram yfir miðnætti. Ég er samviskusöm kona og leitast við að vera viðstödd þingfundi meðan þeir standa. Hvað á það þá eiginlega að þýða að geta ekki upplýst þingmann um það hversu lengi hann megi búast við að standa vaktina inn í nóttina? Þetta er einföld spurning sett fram í fullri einlægni af samviskusemi og ég trúi því ekki að hæstv. forseti ætli að taka þátt í þessu heimskulega leikriti karlanna sem hafa setið hér á forsetastóli í kvöld. Þeir eru allir gamlir í hettunni, jæja, ekki allir, sumir, en ætlar forseti að taka þátt í því heimskulega leikriti að svara ekki þingmönnum spurningunni um hversu lengi eigi að halda áfram? Ég vek athygli á því að í hópi þingmanna er meðal annars móðir tvíbura sem hún hefur á brjósti. Hún fær ekki upplýsingar um það hvort eða hvenær hún eigi að fara heim til að mjólka börnunum sínum. Tímarnir hafa breyst. Það eru komnar konur inn á Alþingi, það er komin kona á forsetastól og þetta gamla, heimskulega leikrit karlanna frá fornöld og sautján hundruð og súrkál er úr sögunni, að vera með þagmælskustörukeppni [[Forseti hringir.]]framan í stjórnarandstöðuna sem er að reyna að vinna sína vinnu.
Hæstv. forseti. Þessir vondu karlar eru víða og ég hugsa að það væri auðveldara fyrir forseta að svara ítrekuðum spurningum til forseta um hvenær fundinum ljúki ef stjórnarandstaðan gæti gefið okkur einhverja hugmynd um það hvað hún ætlaði að tala lengi um þetta mál yfir höfuð. Hvar er leikritið? [[Gripið fram í.]]Hvað ætlaði stjórnarandstaðan að taka mikinn tíma í að ræða fjárlögin? [[Gripið fram í: Eins og þarf.]]Eins og þarf, já. [[Gripið fram í: Já.]]Þess vegna svarar forsetinn: Þingfundur stendur eins lengi og þarf. Það er nefnilega ástæðan. [[Gripið fram í.]] Ég var einmitt að hugsa til þessa þegar ég hlustaði á umræðurnar í breska þinginu þar sem þau ætluðu í stríð. Stjórnarandstaðan vildi fá að tala í tvo daga. [[Forseti hringir.]]Henni var gefinn einn dagur og þau voru að fara í stríð. Stjórnarandstaðan hér getur ekki einu sinni gefið upp hvað hún ætlar að tala lengi um fjárlögin. [[Gripið fram í.]] [[Gripið fram í: En stjórnarliðar?]]
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja forseta: Hvað ætlum við að halda svona lengi áfram? Hv. þm. Brynjar Níelsson hellir sér yfir stjórnarandstöðuna fyrir að gefa ekki upp hvað hún ætlar að tala lengi. Við höfum ekki verið [[Gripið fram í.]]spurð. Það hefur enginn spurt okkur að því. Hér eru allir í sinni fyrstu ræðu. Það er ekkert í gangi hérna, það er ekkert málþóf í gangi eða neitt. [[Gripið fram í.]]Menn eru í sínum fyrstu ræðum. Gærdagurinn fór í að nefndarmenn töluðu. Svo fáum við, hinir ræflarnir, að segja eitthvað líka og við viljum gjarnan fá að gera það í dagsbirtu. Við viljum fá að gera það meðan fólk vakir og fylgist hér með. Það er það eina sem við erum að biðja um. Ég ætla bara að spyrja forseta eina ferðina enn: Hvenær ætlum við að láta af þessum hallærislegheitum og fara að ræða saman um það hversu lengi þessi þingfundur á að standa? Þetta gengur ekki svona öllu lengur.
Forseti hyggst halda fundi áfram um sinn þar sem hér eru mjög gagnlegar og góðar umræður í gangi.
Frú forseti. Við sáum það á ræðu hv. þm. Brynjars Níelssonar, fyrrverandi formanns Lögmannafélagsins, að þingmönnum stjórnarmeirihlutans hefur mjög sigið larður. Satt að segja minnist ég þess ekki að hv. þingmaður sem ég tel mig í hópi aðdáenda gagnvart hafi haldið ræðu áður sem ég á jafn erfitt með að skilja en var þó þrungin hótunum. Ég víla nú ekki allt fyrir mér, eins og hæstv. forseti veit, og er ekkert að kvarta undan því þó að ég þurfi að standa hér töluvert lengi, en hv. þm. Brynjar Níelsson orðaði það með þeim hætti að hér yrði fundi fram haldið svo lengi sem þyrfti eða þangað til stjórnarandstaðan hefði talað nægju sína. Mér finnst að hæstv. forseti eða eftir atvikum hv. þm. Brynjar Níelsson þurfi að skýra hvað í þessu felst. Er þá ætlunin sú að skilgreina orð hæstv. forseta „enn um sinn“ með þeim hætti að það kunni hugsanlega að eiga að láta fund standa þangað til mönnum ýmist er þrotið umræðuefni eða örendi? Vakir það fyrir? [[Forseti hringir.]]Það yrði ný lífsreynsla fyrir mig og miðað við það hvernig þingmenn stjórnarliðsins hanga hérna máttvana, lémagna og aðframkomnir í stólum sínum í þingsalnum finnst mér bara með tilliti til mannréttinda þeirra og heilsu að það ætti að láta nótt sem nemur nú þegar þó að ég treysti mér alveg til að vera svolítið lengur, [[Gripið fram í.]]kannski samt ekki jafn lengi og hv. þm. Brynjar Níelsson er að tala um. [[Gripið fram í.]]
Forseti áréttar að hann er fullur vinnugleði og krafts til starfa hér.
Forseti. Í fyrri ræðum hefur verið ýjað að því að síðasta kjörtímabil hafi verið alslæmt og dagskrá hingað og þangað, en dagskrárstjórn er núna í annarra höndum og ég skora á þá sem hafa dagskrárstjórnina að gera betur. Það er hægt núna í staðinn fyrir að fara í einhvern refsileik eða hvernig sem fólki finnst það vera. Mér finnst það dálítið smánarlegt. Ég ítreka áskorun mína: Gerum betur eftir því sem við höldum áfram.
Frú forseti. Það er sérstakt gleðiefni að forseti sé full vinnugleði en það er samt áhugavert fyrir okkur hin að vita hversu lengi þessi þingfundur á að standa. Svo vil ég beina þeirri ósk til hæstv. forseta að hún upplýsi hv. þm. Brynjar Níelsson um að við á Alþingi förum með fjárveitingavaldið og það er ekki óeðlilegt að við viljum ræða fjárlögin. Þriðjungur ræðumanna á fyrirliggjandi mælendaskrá er stjórnarliðar og við í stjórnarandstöðunni hljótum að vilja líka tjá okkur um þetta plagg. Þó að meiri hlutinn virðist oft líta á það sem hálfgert formsatriði að ryðja sér yfir vilja minni hlutans í þinginu höfum við málfrelsi. Mælendaskráin er skýr varðandi fyrirætlanir okkar. Þær eru bara að fá að tjá okkur hér um fjárlögin og það er rétt [[Forseti hringir.]]að hv. þingmaður verði upplýstur um bæði erindi þingmanna og málfrelsi.
Virðulegi forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að í mínum þingflokki eru menn sem telja það ekki eftir sér að vera hér næturlangt og finnst hér best að vera. Ég játa að mér er þannig farið að mér þykir best að vera heima hjá mér. Á það einkum við um næturnar og skilja það þeir sem til þekkja. Ég ítreka spurningu mína til forseta um fundarlok og brýni hann til að ljúka hér umræðu. Ég tel ekki boðlegt fyrir þingmenn í þingflokki Samfylkingarinnar að flytja hér ræðu um fjárlög að næturlagi. Ég vil bara gera forseta grein fyrir því, ef hann telur að þetta muni stytta eitthvað umræðuna, að þær ræður sem þingmenn úr þingflokki Samfylkingarinnar kunna að þurfa að halda að næturlagi verða endurfluttar í dagsbirtu. Þær verða einfaldlega fluttar með þeim hætti að þeir þingmenn sem þurfa að tala hér að næturlagi munu biðja um orðið aftur eða aðrir fyrir þeirra hönd og fara aftur með það mál sem þeir voru knúnir til að fara með hér að næturlagi þannig að forseta sé alveg ljóst, [[Forseti hringir.]]af því að við tölum bæði íslensku, að það styttir í engu þinghaldið að halda hér áfram inn í nóttina.
Virðulegur forseti. Eins og ég sagði í dag munar mig svo sem ekkert um að standa hér fram á rauða nótt. Mér þykir þetta samt alveg afskaplega mikil óvirðing gagnvart kjósendum okkar og því fólki sem enn kann að hafa áhuga á að fylgjast með umræðum á Alþingi. Mér skilst að það sé nokkur hópur og þess vegna held ég að það sé mun gáfulegra og meiri virðing gagnvart kjósendum að við tölum í dagsbirtu en ekki að kvöldlagi. Auk þess langar mig að spyrja mjög praktískrar spurningar. Mér sýnist að ég sé sjötta á mælendaskrá eins og staðan er núna og mér þætti mjög gott að fá að vita hvort ég eigi að tala í nótt eða hvort ég megi bara fara heim og fínpússa ræðuna og mæta „spræk sem læk“ á morgun.
Frú forseti. Mér finnst það vera vanvirðing við þingmenn að þeir þurfi að flytja sína fyrstu ræðu í 2. umr. eftir miðnætti. Það er verið að gjaldfella ræðurnar. Við vitum að það er horft á Alþingisrásina og stór hópur sem horfir á hana er eldri borgarar sem hafa mikinn áhuga á að fylgjast með þjóðmálum og þeir eru venjulega sofnaðir á þessum tíma. Mér finnst, alveg eins og hv. þm. Helgi Hjörvar segir, að það eigi að bjóða þeim þingmönnum sem þurfa að halda sínar fyrstu ræður á þessum tíma að flytja þær aftur að degi til. Það er verið að gjaldfella málflutning þingmanna. Eðlilega vilja þingmenn, þegar þeir flytja sínar ræður í svona stóru máli eins og fjárlagaumræðan er, reyna að ná til kjósenda sinna. Það hlýtur líka að vera markmiðið. Hvaða kjósendur eru vakandi á þessum tíma? Það eru kannski einhverjir sem eru á næturvöktum og einhver þannig hópur. Að öllu jöfnu eru allir steinsofandi núna og þingheimur ætti að vera það líka til að safna kröftum fyrir þá daga sem fram undan eru.
Virðulegi forseti. Þetta er ekki að hjálpa málinu eða umræðunni, þessi framkoma við stjórnarandstöðuna hér. Eins og fram hefur komið þá er þetta óvirðing og ekki bara við okkur, þetta er óvirðing við þá sem vilja fylgjast með þessari umræðu. Það er hugsanlega einhver hluti almennings í landinu sem vill vita hvaða erindi við eigum hér á Alþingi og hver er hin undirliggjandi pólitík í þeim ákvörðunum sem við tökum og þeirri afstöðu sem við tökum eins og til dæmis til fjárlaga ríkisins. Hv. þm. Brynjar Níelsson kom hér áðan og hafði í hótunum í einhverri stríðsumræðu sem hann á frumkvæðið að. Ég verð bara að segja fyrir mitt leyti: Meðan mælendaskráin liggur frammi og menn eru enn í fyrstu ræðum, þá er ekki við hæfi að fara að haga sér eins og hér sé eitthvert málþófsástand eða eitthvert vandræðaástand uppi. Það er ekki einu sinni tímabært að fara að spyrja hve umræðan eigi að standa lengi af okkar hálfu. Við förum að þingsköpum og höldum okkar fyrstu ræður eins og lög og þingsköp gera ráð fyrir að við gerum.
Forseti. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir minntist áðan á tvíburana. Ég er sjálfur í þeirri aðstöðu að ég er með átta mánaða dóttur heima sem ég sé ekki nema bara rétt á morgnana. Ég er ekkert rosalega mikið fyrir að detta í tilfinningarökin en mér finnst þau eiga við, þau eiga við hjá móðurinni og líka hjá föðurnum. Við erum í aðeins öðruvísi samfélagi en var hérna á árum áður. Ég hlakka til að komast heim og vonast til að sjá dóttur mína meira á morgun en í dag.
Frú forseti. Ég er kannski ekki jafn sannfærður eins og margir þingmenn um skaðsemi langra þingfunda fyrir fjölskyldu og gott samband enda hef ég löngum verið þeirrar skoðunar að gagnkvæmar fjarvistir styrki stabílt samband. En mér er umhugað um líðan og heilsu annarra sem starfa með mér og ég sé að margir eru óhressir með þetta. Ég er það í sjálfu sér ekki enn þá, en ég held að það mundi hjálpa öllum, líka mér, ef menn vissu sína nánustu framtíð og það væri gott að vita hversu lengi hæstv. forseti hyggst halda hér áfram. Hins vegar finnst mér að það þurfi að færa hingað í salinn starfandi formann þingflokks sjálfstæðismanna sem kemur hingað og hendir sprengjum inn í þingsal og flýr svo af hólmi. Ég lýsi eftir hv. þm. Brynjari Níelssyni. Hann kemur hér og hótar þingheimi með því að hér standi þingfundur eins lengi og stjórnarandstaðan hefur þrek til að tala. Það setur meira að segja mig í uppnám. [[Forseti hringir.]]Ég hafði ekki hugsað mér endilega að taka þátt í þessari umræðu með formlegri ræðu og ég hef ekki skráð mig enn þá á mælendaskrá. En það kemur að því að ég geri það [[Forseti hringir.]]ef hv. þm. Brynjar Níelsson tekur með þessum hætti nánast yfir stjórn fundarins og fer hér að dósera og delera og gefa einhverjar fyrirskipanir um [[Forseti hringir.]]að hér eigi fundur að standa jafnvel óslitið fram í næstu viku.
Virðulegi forseti. Það verður einhvern veginn alltaf þannig á kvöldfundum að stjórnarþingmenn segja: Já, þetta er nú bara fínt og við getum talað inn í nóttina um mikilvæg mál og allt það. En svo eru þeir ekki hér nema í litlum minni hluta. Yfirgnæfandi meiri hluti þingmanna sem eru hér á vaktinni eru stjórnarandstöðuþingmenn. Hvar er það fólk sem heimtar hér kvöldfundi og næturfundi? Ekki nennir það að vera hér með okkur hinum. Á sama tíma og við sitjum hér undir þessum hallærisheitum forseta þingsins, þessu power-geimi sem stendur hér yfir, er verið að flytja börn í lögreglufylgd út á flugvöll og senda þau úr landi, slíta þau úr samhengi við fólk sem þau hafa tengst og félagslegar aðstæður. Hér er verið að flytja hælisleitendur úr landi í lögreglufylgd. Það er veruleikinn og á meðan erum við í einhverju hallærisgeimi hér. Það er ekki í lagi. [[Forseti hringir.]]Forsetaembættið í þessu húsi þarf að taka sig saman í andlitinu og fara að átta sig á því hvað er að gerast hérna úti og hvernig við vinnum í nútímasamfélagi.
Forseti. Ég held að það liggi algerlega fyrir að sú staða sem við erum í er ekki þinginu til sóma, ekki stjórnmálunum til framdráttar, ekki neinum flokki til upplyftingar eða framdráttar á nokkurn hátt. Við vitum að áður en þingi lýkur fyrir jól þurfum við að ná hér einhvers konar samtali. Stjórn og stjórnarandstaða þurfa að ná hér einhvers konar samtali, hér þarf að fara yfir það hvernig við ætlum að ljúka þingstörfum. Starfsáætlun lýkur ekki á morgun heldur hinn miðað við þá áætlun sem við erum enn að vinna samkvæmt og forseti hefur ekki gefið upp nein áform um breytingar á henni. Það er alveg ljóst að við erum yfir hlaðin ef takast á að að ljúka þingi í þessari viku og eitthvað inn í næstu viku. Þetta samtal þarf að eiga sér stað, þessir fundir þurfa að vera haldnir. Sú della sem forseti stendur fyrir hér gagnvart þinginu og gagnvart stjórnarandstöðunni er ekki til að bæta andrúmsloftið á Alþingi, ekki til að auka möguleikana á því að hér verði málefnaleg og uppbyggileg samtöl [[Forseti hringir.]]um það hvernig ljúka á þingstörfum fyrir jólaleyfi. Ég hef áhyggjur af því [[Forseti hringir.]]að við séum að setja hér málin í mjög alvarlegan hnút og sá hnútur er algerlega á ábyrgð forseta.
Frú forseti. Ég áttaði mig ekki á því áðan, þegar hv. þm. Brynjar Níelsson kom hingað upp og kallaði eftir því hjá okkur í stjórnarandstöðunni að við gæfum upp hve langan tíma við ætluðum að tala í þessu máli, að hann væri starfandi þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, að hann væri í þeirri ábyrgðarstöðu. Í þeirri stöðu vigta orð hans miklu þyngra. Ég get alveg eins spurt hv. þingmann: Hve lengi ætlar þessi stjórn að vera við völd? Hvenær ætlar hún að segja af sér? [[Gripið fram í: Nákvæmlega.]]Svaraðu því, hv. þingmaður. Það er jafn skynsamleg spurning og hver önnur. Og hv. þingmaður getur ekki kastað fram skynsamlegri spurningu, mundi ég segja. En hv. þingmaður verður auðvitað að gera sér grein fyrir því að við þurfum að tala í þessu máli og við erum ekki farin í fyrstu ræðu. Hann getur ekki kallað eftir einhverju slíku frekar en guð má vita hverju.
Hæstv. forseti. Ég vissi ekki að ég væri starfandi þingflokksformaður, hv. þingmaður segir mér fréttir. En ég skil hins vegar ekki af hverju ekki er hægt að áætla hvað stjórnarandstaðan ætlar að tala lengi í málinu. Ef enginn veit það, þá er líka erfiðara að svara þeirri spurningu sem þið eruð alltaf að heimta svar við: Hvað á þingfundur að vera lengi? [[Gripið fram í: Það er málfrelsi á mælendaskrá.]]Ég veit að það er málfrelsi en hvar liggur leikritið? Af hverju geta menn ekki upplýst þetta eins og við eigum að upplýsa hve þingfundur á að vera lengi? [[Gripið fram í: Á hann að vera endalaust?]]Já, já, hún er löng mælendaskráin, hún er ekki tæmd. Við vitum ekki hvað menn ætla að tala lengi. Þess vegna getum við eiginlega engu svarað því hvað þingfundur verður lengi á hverjum degi. Þetta er svo einfalt og ég skil ekki af hverju hv. þm. Össur Skarphéðinsson skilur þetta ekki, eins reyndur og gáfaður maður og hann er.
Hæstv. forseti. Mér finnst ekkert sérstaklega sniðugt að Alþingi sé að verða skemmtiefni með neikvæðum formerkjum. Þetta er ekki nein skemmtidagskrá, hygg ég, fyrir þjóðina. Við erum að ræða hér fjárlög íslenska ríkisins fyrir næsta ár og farið hefur fram ágæt umræða um það. Það er löng mælendaskrá og ég held að flestir í stjórnarandstöðunni vilji nýta ræðutíma sinn, alla vega hafa þeir sem talað hafa gert það og ég hef ekki orðið var við annað en að þetta séu málefnalegar umræður. Það hefði verið hægt að flýta umræðunum með því að upplýsa okkur í dag um hve lengi þingfundur ætti að standa. Við hefðum þá getað samþykkt það eða mótmælt því eftir atvikum. Mér finnst að við eigum að reyna að fara að taka þátt í þessari umræðu eins og fullorðið fólk. [[Forseti hringir.]]Verið er að gera kröfu til þess, óska eftir því að við fáum að vita hversu lengi þessi þingfundur á að standa. Eigum við ekki að fá svar við því? [[Forseti hringir.]]Við munum halda þessu áfram að spyrja út í það svo lengi sem við fáum ekki svar við þeirri spurningu. [[Forseti hringir.]]En þetta er að þróast út í hálfgerðan skrípaleik og ég held að það væri öllum greiði gerður með því núna að slíta fundi þegar í stað. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Það er nú svo furðuleg staða hérna að við sitjum undir því, stjórnarandstaðan, að eiga að svara hversu lengi við ætlum að tala. Ég ætlaði mér að tala um velferðarhluta fjárlaganna, sem er nú um það bil helmingurinn af fjárlögunum, og halda mína fyrstu ræðu. Ég er nr. 17 eða 18 á mælendaskrá og á þeirri mælendaskrá er þriðjungur ræðumanna stjórnarliðar. Þingmenn eins og ég vilja nýta málfrelsi sitt hér til að fara yfir skoðun sína og sjónarmið og það fjárveitingavald sem við förum með. [[Gripið fram í.]] Það virðist vera að ekki sé alveg á hreinu hverjir stjórna þingflokkum í þessu þingi, nú þegar við erum að tala inn í aðfararnótt fimmtudags. Það er kannski ástæða til að þingforseti fari og tékki á liðsskipan og fari yfir það hverjir stjórna hér ferðinni eða hvort þetta er bara allt eintóm della.
Virðulegur forseti. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir stal nú eiginlega af mér glæpnum, en erindi mitt í ræðustól núna var einfaldlega að fá svar við því hver er þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins.
Guðlaugur Þór.
[[Gripið fram í.]] Ég var rasandi, en taldi kannski í ljósi þess hversu stutt ég hef setið á þingi núna að ég hefði misst sjónar á einhverri atburðarás, en það leikur greinilega einhver vafi á þessu og það skýrir auðvitað af hverju hér er hálfgerð óreiða og óstjórn á þingsköpum. Ég ítreka því beiðni mína sem ég flutti rétt áðan: Mig langar bara að fá að vita hvort ég eigi að búa mig undir að halda mína fyrstu ræðu um fjárlögin klukkan 6 í fyrramálið eða hvort ég megi fara heim að sofa, sem ég kýs nú frekar.
Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á því að taka fram að ég óska ekki eftir að verða sett á mælendaskrá að nýju þrátt fyrir þær umræður sem átt hafa sér stað að framan og frábið mér að einhverjir aðrir hér í þinghúsinu taki sér það bessaleyfi að setja mig aftur á mælendaskrá. Og fyrst ég er að gefa hér yfirlýsingar lýsi ég því hér með yfir að ég er heldur ekki þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, ekki enn þá. Við ræðum hér fjárlagafrumvarpið. Í umræðunni hefur verið farið um víðan völl, sem er eðlilegt enda erum við hér að ræða stærsta mál þingsins á þessu missiri. Það er mjög ánægjulegt að sjá að við leggjum hér fram fjárlög með afgangi, það er mikilvægt, þriðja árið í röð er það staðreynd. Hvers vegna er það mikilvægt? Vegna þess að það sýnir okkur það að við erum á réttri leið og við erum að ná tökum á ríkisrekstrinum. Það er gríðarlega ánægjulegt og vekur athygli, ekki bara hér á landi heldur einnig á erlendum vettvangi. Menn voru ekki ósparir á að koma því hér á framfæri á síðasta kjörtímabili og er einnig rétt að halda því til haga hér. Ég hefði áhuga á því að ræða meira um hagræðingu í ríkisrekstri. Ég sat í hagræðingarhópi ríkisstjórnarinnar og við lögðum fram tillögur okkar á sínum tíma. Ég tek eftir því að meiri hluti fjárlaganefndar fer aðeins yfir þær tillögur í nefndaráliti sínu við 2. umr. og það er vel. Markmiðið með vinnu okkar var að styrkja markmið ríkisstjórnarinnar um hallalaus fjárlög og nú er búið að ná því. Þá var það markmið að gera ríkisbúskapinn sjálfbæran til lengri tíma og var lagt til að horfa til núverandi skuldsetningar og aukningar útgjalda m.a. vegna breyttrar aldurssamsetningar þjóðarinnar. Í þriðja lagi var markmiðið það að bæta hagkvæmni og árangur í ríkisrekstri þannig að hægt væri að veita góða og öfluga þjónustu í samræmi við þarfir þjóðarinnar og síðan að gera rekstur ríkisins skilvirkari og auka framleiðni. Við lögðum fram 110 tillögur í þessum hópi. Það er misjafnt í hvaða stöðu þær eru og er farið aðeins yfir tölfræðina í því efni í nefndaráliti meiri hlutans. En sem dæmi um það sem komið hefur í gegnum mína nefnd og er á sviði allsherjar- og menntamálanefndar má nefna sameiningu sýslumannsembætta og lögregluembætta og aðskilnað þeirra embætta með það að markmiði að styrkja embættin og veita betri þjónustu. Það er mikilvægt að við sofnum aldrei á verðinum og gætum þess að skattfé almennings sé nýtt á ábyrgan hátt. Ég fagna því sérstaklega að fjárlaganefnd fjallar ítarlega um þessi mál í nefndaráliti sínu. Eitt af þeim verkefnum sem ég hef verið að skoða er með hvaða hætti við getum hagrætt í ríkisrekstri með því að nýta frekar og í meira mæli rafræna stjórnsýslu. Ýmsar þjóðir hafa sett sér það markmið og hafa þá stefnu að ná meiri hluta þeirrar hagræðingar sem lagt er til að þær þjóðir fari í, t.d. Danmörk, með því að auka rafræna stjórnsýslu og um leið að auka aðgengi almennings að hinu opinbera og einfalda alla ferla við umsóknir og afgreiðslu mála. Ég stýrði vinnuhópi á vegum innanríkisráðherra um þessi mál og vonast svo sannarlega til þess að á næstu árum munum við sjá þess stað að við stefnum að því að ná lengra á því sviði. Aðeins er talað um það í litlu bókinni, sem svo er oft kölluð, með fjárlagafrumvarpinu á bls. 16 þar sem er kafli sem fjallar um opinber innkaup og rafræna þjónustu. Þar er farið yfir að þessi innleiðing mundi taka nokkur ár, en við byrjum á því að innleiða sameiginleg innkaup ríkisstofnana. Þar segir að með því að nýta upplýsingatæknina í meira mæli en við gerum núna batni þjónustan við almenning og fyrirtæki, hagræðing í uppbyggingu aukist og í rekstri opinberra þjónustukerfa. Það er alveg ljóst að samfélagið allt mun bera hagnað af slíkum verkefnum og við sjáum að hagræðingin gæti orðið umtalsverð sem og öll þjónusta við almenning og fyrirtæki. Þetta er einföld hugmynd en við þurfum að útfæra hana. Það mun kosta fjármagn að hefja þetta verkefni vegna þess að við þurfum að styrkja þau kerfi sem stjórnsýslan býr við í dag, það er alveg ljóst. En ég vonast svo sannarlega til þess að við sjáum þess stað á þessu kjörtímabili að við stígum skrefið áfram í þessu máli. Í umræðunni hefur verið farið yfir mjög mörg atriði og í breytingartillögum meiri hlutans eru nokkrar tillögur sem mig langar sérstaklega að fjalla um er varða þann málaflokk sem er á mínu málefnasviði í þinginu og heyrir undir allsherjarnefnd. Hér er um að ræða tillögu um að bæta 400 millj. kr. til löggæslumálefna. Það er gríðarlega mikilvægt að við styrkjum þessa grunnstoð þjóðarinnar, en við stigum það skref í fjárlögum árið 2014 að bæta 500 millj. kr. til löggæslumála á Íslandi. Nú erum við að stíga næsta skref með því að bæta 400 millj. kr. ofan á það. Það eru fjölmörg verkefni sem blasa við okkur. Með fjölgun ferðamanna er aukið álag á þau embætti sem stýra og veita þjónustu á þeim svæðum þar sem megnið af ferðamönnunum fer um. Það er brýnt að bregðast við þeirri miklu breytingu sem orðið hefur á þjónustuþörfinni á þeim svæðum. Jafnframt er greinilega brýnt að auka við fjármagn í kynferðisbrotarannsóknum sem og að halda betur utan mál sem varða heimilisofbeldi, en við þekkjum með hvaða hætti lögreglustjórar reyna nú að nálgast það mikilvæga verkefni. Það er mikilvægt að þess sjái stað að áherslan á breytingar í þessum málaflokkum komi fram vegna þess að hægt er að gera miklu betur og við eigum að gera betur. Það verður gert með því að stytta þann tíma sem málin eru í kerfinu, sem leiðir þá af sér að betur er haldið utan um skýrslutökur og minni líkur eru á því að mál ónýtist vegna þess að vitni og aðilar máls eru búnir að gleyma málsatvikum því að langur tími er liðinn frá því að meint brot átti sér stað. Það er jafnframt mikilvægt að þetta gangi í gegnum allt kerfið og það taki einnig til þeirra sem fara með ákæruvaldið og síðan dómstólana. Þá er gríðarlega mikilvægt að við séum ekki feimin að ræða það að auka og bæta í prógrammið varðandi símenntun og endurmenntun dómara. Við getum horft til ýmissa fyrirmynda þar, m.a. til Svíþjóðar sem er með mikið öflugra prógramm en við í þeim málaflokki. Það er framtíðin og það sem koma skal. Ég veit að umræðan í samfélaginu hefur snúist mikið um hvort nauðsynlegt sé að gera lagabreytingar, hvort lagaumhverfið í þessum málum, og þá sérstaklega kynferðisbrotamálunum, sé nægilega sterkt hjá okkur. Ég er á þeirri skoðun að að sjálfsögðu getum við skoðað það, en ég tel að það sé ekki meginviðfangsefnið, heldur það að breyta viðhorfum og áherslum. Ég fagna því sérstaklega að innanríkisráðherra hefur nú stofnað hóp sem ætlar sér að fara yfir þessi mál. Vonandi mun sá hópur leggja fram breytingar til úrbóta vegna þess að það er ýmislegt hægt að gera, eins og t.d. að skoða þann möguleika að taka upp svokallað samtal á milli aðila máls. Það er félagslegt úrræði sem verið er að reyna í Danmörku og Noregi, frekar en Svíþjóð, þar sem aðilar máls, þ.e. meintur gerandi og brotaþoli koma saman í samtal sem stýrt er af þriðja aðila til að fara yfir hvað gerðist og ræða atburðinn. Útlendingamálin og málefni bæði hælisleitenda og flóttamanna sem og innflytjenda hafa einnig verið mikið í umræðunni á þessu ári. Það er gott vegna þess að sú umræða er gríðarlega mikilvæg. Það var mjög ánægjulegt að sjá þá áherslu og þá auknu fjármuni sem ríkisstjórnin ákvað að setja í þennan málaflokk. Ég vonast einnig til þess að við sjáum á þessum vetri nýtt frumvarp um útlendingamálin koma hingað í þingið og verða að lögum áður en þetta þing er úti. Eins og menn þekkja er þverpólitísk þingmannanefnd búin að skila af sér drögum að frumvarpi til ráðherra og ég vona að það verði lagt fram fljótlega og að við í allsherjar- og menntamálanefnd getum hafist handa við að vinna að þeim málum. Sú mikla breyting og fjölgun hælisleitenda og fólks á flótta um alla Evrópu leiðir auðvitað af sér breytingar og kröfu um betri þjónustu. Við erum með kerfi hér heima sem er í grunninn ágætt en að sjálfsögðu er auðvitað þörf á meiri fjármunum eftir því sem verkefnin verða fleiri og þyngri vegna þess að við þurfum fleira fólk til að geta afgreitt mál. Það er gott að sjá þess stað í frumvarpinu að verið er að koma til móts við þá miklu og brýnu þörf. Meðal annars er hér gert ráð fyrir að Útlendingastofnun fái viðbótarfjármagn til að fjölga stöðum og gert er ráð fyrir því að fjölgun stöðugilda hjá Útlendingastofnun verði um tíu auk starfstengds kostnaðar. Það er gott. Við þekkjum auðvitað umræðuna um hælisleitendurna. Ríkisstjórnarmeirihlutinn bætir jafnframt 87 millj. kr. í þann lið. Það er vegna þess að þegar hælisleitendum fjölgar þarf meira fjármagn til að sinna þeirri þjónustu sem okkur ber að veita þeim hópi. Það er auðvitað erfitt að áætla fjárhæðir í þann málaflokk vegna þess að við vitum ekki hversu margar umsóknir munu koma fram, en þetta er áætlun sem gerð er á grundvelli þeirra forsendna sem liggja fyrir í dag. Markmiðið með frumvarpinu sem þingmannanefndin skilaði af sér varðandi þann hlut þess máls er varðar hælismálin er að gera kerfið liðugra, einfaldara, skilvirkara og mannúðlegra og ég vonast svo sannarlega til að okkur takist að koma því máli hér í gegn. Það er ekki hægt að halda ræðu um fjárlögin án þess að minnast aðeins á hið ágæta Suðurkjördæmi, en þar eru ýmis brýn mál. Það sem allir sveitarstjórnarmenn töluðu um sem komu fyrir þingnefndir Alþingis og höfðu samband við okkur af Suðurlandi, var ART-verkefnið. Ljóst er að fjárlaganefnd hefur fundið fjármagn til að veita til þess verkefnis og það er gríðarlega mikilvægt. Það er gott að við getum framlengt líftíma þess verkefnis, en ráðherra félagsmála þarf að koma þessum málum í fastari farveg þannig að við þurfum ekki á hverju ári að taka ákvarðanir aðeins eitt ár fram í tímann varðandi það. Það er mikilvægt að viðbætur komi í hafnir og flugvelli vegna þess að við þekkjum það að síðan í hruni hafa fjárframlög til uppbyggingar innviða verið af mjög skornum skammti. Auðvitað þyrfti að gera betur en við gerum hér en þetta er samt ágætisbyrjun. Það er alveg ljóst að við þurfum að horfast í augu við mikla viðhaldsþörf varðandi vegakerfið okkar. Virðulegi forseti. Í þessum fjárlögum eru bætur almannatrygginga hækkaðar verulega. Það er alveg ljóst að þær breytingar sem við leggjum til hér, bæði í frumvarpinu sjálfu og eins þeim breytingum sem nefndin leggur fram, hafa í för með sér verulegar hækkanir á almannatryggingabótum. Við þekkjum þá umræðu sem verið hefur í gangi undanfarna daga. Ég vil taka það fram að það var eitt af fyrstu verkum þessarar ríkisstjórnar að ráðast í að taka til baka þær skerðingar sem vinstri stjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna lögfesti árið 2009. Við gerðum þær breytingar í júlí 2013 að lífeyrissjóðstekjur mundu ekki skerða grunnlífeyri elli- og örorkulífeyrisþega. Jafnframt lögfestum við þá breytingu að frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega var hækkað úr 40 þús. kr. á mánuði í 110 þús. kr. á mánuði. Þá gerðum við þá breytingu að við framlengdum hækkun á frítekjumarki vegna atvinnutekna örorkulífeyrisþega úr 27 þús. kr. í 110 þús. kr. Samkomulag um víxlverkun bóta almannatrygginga og lífeyrissjóða var framlengt. Skerðingarhlutfall tekjutrygginga var lækkað úr 45% í 38,35% og skerðingarhlutfall heimilisuppbótar var lækkað hlutfallslega jafnmikið. Þá kom til hækkun frítekjumarks vegna lífeyrissjóðstekna ellilífeyrisþega úr 10 þús. kr á mánuði í 27 þús. kr. á mánuði í þremur áföngum á árunum 2013–2015. Þessar miklu breytingar hafa auðvitað kostað fjárframlög úr ríkissjóði en ekki var umflúið að ráðast í að taka til baka þessar skerðingar, enda var það eitt af okkar helstu áhersluatriðum í síðustu kosningum. Síðan er það fyrirkomulagið á hækkun til aldraðra og öryrkja á grundvelli 69. gr. almannatryggingalaga. Í þeirri grein kemur fram að bætur almannatrygginga skuli breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun en þó þannig að bætur hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Þannig hljóðar lagabókstafurinn og ég endurtek að þetta er 69. gr. laga um almannatryggingar. Það er munur á því að ræða um bætur eða laun. Fyrirkomulagið á hækkun bóta er ekki eins og fyrirkomulagið á hækkun launa. Þegar laun hækka er það alla jafna gert á grundvelli kjarasamninga. Kjarasamningar eru gerðir þegar kjarasamningar eru lausir eða samkomulag næst. Þess vegna geta viðmiðunardagsetningar í kjarasamningum verið hvenær sem er ársins. En bætur eru ekki þannig. Þær hækka á hverju ári í tengslum við fjárlagavinnuna á grundvelli 69. gr. laga um almannatryggingar. Og það kemur fram í ræðum þeirra þingmanna sem fjölluðu um málið á þingi á sínum tíma að menn töldu þetta gríðarlega mikilvæga breytingu vegna þess að þetta ákvæði laganna tryggði það að bætur hækkuðu alltaf. Það tryggir að þó að ástandið sé þannig í samfélaginu að laun hækki ekki þá hækka bæturnar annaðhvort vegna launabreytinga eða á grundvelli verðlagshækkana. Ef það eru engar launabreytingar, engar hækkanir þá hækka bæturnar engu að síður. Það er ástæðan og það þótti mönnum á þeim tíma gríðarlega mikilvægt. Ég ætla að vitna í ræðu hv. þáverandi þingmanns, Vilhjálms Egilssonar, sem þá var formaður efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis. Hann sagði um greinina sem nú var til umfjöllunar á Alþingi, með leyfi forseta: „Eins og málið stendur núna lít ég svo á að með þeirri formúlu sem er í greininni sé verið að leitast við að sjá til þess að kaupmáttur bóta lækki ekki þrátt fyrir að erfiðleikatímar komi í þjóðfélaginu. Það er að sjálfsögðu stefnt að því að hækka kaupmátt bótanna og að hækkunarferillinn endurspegli almenna launaþróun og almenna aukningu kaupmáttar í samfélaginu. Það er hins vegar mjög erfitt að finna einhverja algilda viðmiðun fyrir það, nákvæmlega eina vísitölu frekar en aðra hvernig þetta er gert en ég held að allir séu sammála um það að kjör og kaupmáttarþróun þeirra sem taka bætur þurfi að vera í almennu samhengi við það sem almennt gerist í þjóðfélaginu.“ Þetta hugsuðu menn þegar þeir settu þetta ákvæði í lögin. Ég heyri það á stjórnarandstöðuþingmönnum að þeir telja rétt að hverfa frá þessu fyrirkomulagi eins og ég skil þá, og láta frekar bæturnar fylgja kjarasamningum að einhverju leyti. Ég átta mig ekki alveg á með hvaða hætti menn vilja þá fara inn í löggjöfina, eins og þetta hlýtur að þýða, að menn ætli að hverfa frá þessu fyrirkomulagi. Hvernig þá? spyr ég. Ætla menn þá að missa þá mikilvægu tryggingu bótaþega umfram launþega að bætur hækki þrátt fyrir það að laun hækki ekki? Ég hef ekki náð að átta mig á því í orðræðu félaga minna í stjórnarandstöðunni og væri ágætt að fá einhverja skýringu á því. Vegna þessarar greinar hækkuðu bætur um 3% um síðustu áramót. Laun hækkuðu ekki þá en bætur hækkuðu um 3%. Síðan gerðist það að margir kjarasamningar voru samþykktir á þessu ári og vegna þeirra breytinga sjáum við þá hækkun sem kemur núna inn í almannatryggingabæturnar upp á 9,7%, sem er mikil hækkun. Í fjárlagafrumvarpinu sjálfu var sú prósenta 9,4% en tekur nú þeirri breytingu að hún fer upp í 9,7%. Það þýðir að hækkun bótanna tekur gildi 1. janúar á næsta ári, eða um fjórum til fimm mánuðum áður en flestir aðrir launþegar fá sínar hækkanir. Þannig er samhengi hlutanna og ég tel rétt að halda því til haga hér. Ef þeir sem nú eru í minni hluta í þinginu telja að það sé betra að bætur fylgi alltaf einhverjum ákveðnum kjarasamningi, hvers vegna í ósköpunum var sú breyting þá ekki lögfest á síðasta kjörtímabili? Af hverju var það ekki gert á meðan menn höfðu vald til að breyta?
Það var gert …
Ef menn höfðu áhuga á því að koma þessu þannig fyrir að sú breyting yrði gerð til framtíðar, hvað var því til fyrirstöðu að gera hana meðan menn höfðu vald til þess? Ég lít svo á að þessar æfingar stjórnarandstöðunnar hér í þinginu séu einungis pólitískt sjónarspil með það að markmiði að upphefja stjórnarandstöðuna á einhvern hátt í augum fólksins úti í samfélaginu. Virðulegi forseti. Ég tel ekki rétt að hafa fleiri orð um þetta frumvarp. Ég sé að hér eru margir sem eru á mælendaskrá og hafa óskað eftir því að taka til máls. Nóttin er ung og það verður eflaust fjörug umræða áfram.
Frú forseti. Hv. þingmaður hóf mál sitt á því að segja að það væri ánægjulegt, gott ef ekki gríðarlega ánægjulegt að verið væri að leggja fram þriðju fjárlögin í röð með afgangi og klykkt út með því að segja að við værum á réttri leið, þ.e. við stjórnarmeirihlutinn. Ég mundi segja að einhvern tíma hefði verið sagt: Litlu verður Vöggur feginn. Er það sérlega ánægjulegt að fjárlagafrumvarp fyrir árið 2016, eftir fimm ára samfelldan hagvöxt, eigi að vera með 10 milljarða afgangi, kannski 1,3% af niðurstöðutölu fjárlaga, innan við 0,5% af vergri landsframleiðslu? Erum við á réttri leið? Samkvæmt frumvörpum ríkisstjórnarinnar sjálfrar, fjáraukalagafrumvarp eftir 2. umr. og fjárlagafrumvarpið hér að fram komnum breytingartillögum, þá minnkar afgangurinn af ríkissjóði um 20 milljarða milli ára. Við færumst aftur nær núllinu, við erum að fara aftur á bak, afgangurinn er að minnka. Ef frá væru teknir óreglulegir liðir væri grunnrekstur ríkisins, uppgjör ríkissjóðs á rekstrargrunni að frátöldum óreglulegum liðum, í mínus og reyndar sennilega á fleiri árum en bara á því næsta. Er það góð frammistaða [[Forseti hringir.]]hjá ríkisstjórninni að hafa spólað algerlega og engum árangri náð í batnandi ríkisbúskap þau þrjú ár sem hún hefur farið með þessi mál?
Hæstv. forseti. Ég er reyndar algerlega ósammála fyrrverandi fjármálaráðherra um að við séum ekki með tök á ríkisrekstrinum. Við erum að ná árangri. Ég man eftir því að meðan hv. þingmaður var ráðherra kvartaði hann stöðugt yfir því að við í stjórnarandstöðunni gætum ekki verið jákvæð og við gætum ekki séð þegar menn væru að gera eitthvað gott. Nú kalla ég eftir því að hv. þingmaður láti ljós sitt skína, minnist þessara orða sinna og gæti að því að tala ekki niður allt það sem vel er gert, líkt og verið er að gera tilraun til hér. Ég heyri ekki annað en stjórnarandstaðan sé helst með hugmyndir um aukin útgjöld, hefur reyndar birt ákveðna tillögu sem er til fyrirmyndar, að birta tillögur. Inn á þann lista vantar áherslumál minni hlutans sem ég hélt að væri til dæmis málefni Ríkisútvarpsins. En það er kannski eitthvað sem menn eru fallnir frá. [[Gripið fram í: … koma frá ykkur.]]
Herra forseti. Ég væri manna glaðastur ef hér væri eitthvað til að gleðjast verulega yfir í uppsveiflu sem við getum ekki treyst á að vari endilega í mörg ár í viðbót og undir lok hennar kannski ætti að vera myndarlegur afgangur af ríkissjóði ef einhvern tíma. Við ættum að vera að greiða niður skuldir og styrkja okkur til að geta tekist á við niðursveifluna í framtíðinni, en undirliggjandi rekstur ríkisins er ekki að batna milli ára. Þannig met ég það og ég skal þá gera það sem fyrrverandi fjármálaráðherra og tel mig hafa örlítið skynbragð á þetta. Síðan verð ég að segja varðandi það sem hv. þingmaður sagði um bætur aldraðra og öryrkja og lögin, þar held ég að hv. þingmaður sé á ákveðnum villigötum. Þetta er þannig að meginreglan er að bótafjárhæðirnar skuli fylgja launaþróun og þar hafa menn vissulega deilt um hvort þá eigi að miða við hækkun lægstu launa eða meðallaunaþróun. Ef launaþróunin er svo óhagstæð að laun hækka minna en verðlag, það er öryggisnet, þá skulu bæturnar fylgja því. [[Forseti hringir.]]Það er enginn að tala um að breyta þessum lögum. Það er verið að tala um að framkvæma þau í samræmi við anda þeirra, að bætur elli- og örorkulífeyrisþega fylgi raunverulega launaþróun eins og um hana hefur samist.
Hæstv. forseti. Ég misskil þetta ákvæði ekki á nokkurn hátt. Þetta ákvæði hefur verið framkvæmt á sama hátt alla tíð [[Gripið fram í: Nei.]]utan eins skiptis þegar hv. þingmaður sat í ríkisstjórn. Það var vegna þess að þá áttu sér stað kjarasamningar og ríkisstjórnin gaf út yfirlýsingu í tilefni þeirra kjarasamninga um að hækkanir varðandi kjarasamninganna mundu verða afturvirkar. Það var af því að þáverandi ríkisstjórn hafði farið inn í bæturnar með skerðingarnar og það var krafa allra þeirra aðila sem sátu undir þeim skerðingum og tóku þeim skerðingum að þær yrðu teknar til baka. Það vildi ríkisstjórn hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar ekki gera, hún vildi ekki éta þær skerðingar ofan í sig. Í staðinn var gripið til þess að fara þessa leið og nú erum við að nota það sem einhverja eftiráskýringu, að þetta sé andi laganna. Andinn hefur þá einungis verið til staðar í eitt skipti, bara í tíð vinstri stjórnarinnar. Það er mjög sérkennilegt.
Forseti. Ég þakka ræðu hv. þingmanns. Ég rak mig á í umræðu um opinber innkaup, rafræna stjórnsýslu, sem ég hef þó nokkurn áhuga á, að þar er talað um að stefnt sé að 2–4 milljarða hagræðingu á ári en að innleiðingin taki nokkur ár. Ég er að velta fyrir mér hvenær. Það er mín reynsla að hugbúnaðarþróun innan opinbera geirans sé dálítið viðamikil. Fyrri reynsla hugbúnaðargeirans hefur ekki verið rosalega góð en þetta er á réttri braut núna. Í verkefni sem ég var í vorum við að meta þann hugbúnað sem þurfti að framleiða í einni stofnun upp á um 100 millj. kr. og síðan hafa bæst við verkefni þar. Það var vottað af óháðum aðila líka að það væru rétt viðmið. Ég hef áhuga á að vita aðeins meira um þá stefnu sem hv. þingmaður minntist á.
Hæstv. forseti. Ég þakka þetta andsvar. Þetta er sameiginlegt áhugamál okkar þingmannsins hér með. Það er alveg ljóst að upplýsingatæknimálin fela í sér gríðarleg tækifæri til hagræðingar og ég segi að því fyrr sem við setjum aukinn kraft í þessa vinnu þeim mun betra. En það er alveg ljóst að hún mun taka tíma og hagræðingin mun skila sér yfir lengri tíma. Hvenær verður hafist handa af fullum krafti? Ég vonast til þess að það verði sem fyrst en eins og ég segi er ekki stór summa í þessu fjárlagafrumvarpi til að hefjast handa, enda skiluðum við af okkur í þeim hópi sem ég stýrði síðsumars. Ég vonast svo sannarlega til að sú undirbúningsvinna sem þegar er hafin muni skila þeim árangri, að við sjáum þess stað eins fljótt og hægt er.
Virðulegi forseti. Nú er gríðarleg þróun í hugbúnaðargerð og það má vart sjá á milli ára hvernig þetta verður gert á næsta ári eða hvernig það verður útfært, þannig að því fyrr sem við byrjum þeim mun framar komumst við. Við missum af lestinni ef við byrjum ekki strax. Annað sem ég vil minnast á er að fjallað var um bætur og laun og eins og við vitum hækka lægstu launin minnst í prósentuhækkunum. Það er staðreynd að ef laun og bætur duga ekki fyrir útgjöldum, sem er ekkert óalgengt, er það þannig að þegar hækkun á þeim bótum verður miðað við verðlag þá duga þær enn síður fyrir útgjöldum eftir hækkun, það verður meira en neikvætt. Ég mundi vilja fá athugasemdir um þá lægst launuðu, sem ég kalla svo, því að peningurinn í buddunni fyrir fólkið sem er á bótum er það sem fólkið notar til að hafa í sig og á. Það gerir engan greinarmun á því hvort það eru laun eða bætur, því er alveg sama.
Hæstv. forseti. Við sem erum að vinna eftir lögunum þurfum auðvitað að vinna eftir þeim og gera þar af leiðandi greinarmun á því hvort við erum að tala um laun eða bætur, vegna þess að það er ekki það sama sem á við. En það er þannig að eftir hækkunina sem kemur til um áramótin, upp á 9,7%, hafa bætur hækkað frá ársbyrjun 2014 um 17,1% meðan verðlag hefur á sama tíma hækka um 7,1%. Þarna er um gríðarlega mikla kaupmáttaraukningu að ræða og sem dæmi má nefna að einhleypur öryrki með heimilisuppbót hækkar úr 225.070 kr. í 246.902 kr. Það er hækkunin. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur kaupmáttur bóta aukist, það er ekki hægt að deila um. Sú hækkun sem kemur til núna mun breyta þeirri stöðu enn frekar. [[Forseti hringir.]]En stóra verkefnið er að endurskoða kerfið. Ég held að við séum öll sammála um að við viljum gera betur. [[Forseti hringir.]]Pétursnefndin er í gangi með það stóra verkefni og við bíðum og sjáum hvað kemur út úr henni [[Forseti hringir.]]og munum væntanlega taka rispuna í þinginu þegar þar að kemur.
Virðulegi forseti. Þetta er ekki flókið. 3% hækkunin sem aldraðir og öryrkjar fengju um áramót er langt undir því sem laun í landinu hafa hækkað á þessu ári og þau hafa hækkað frá því síðasta vor en aldraðir og öryrkjar ekki. Þetta er ekki spurning um prósentur, þetta er spurning um prinsipp, um það að aldraðir og öryrkjar fái sömu hækkanir á sömu tímum og aðrir. Ég geri mér ekki vonir um að hv. þingmaður hlusti á okkur í stjórnarandstöðunni um þetta efni. En ég spyr hvers vegna hv. þingmaður hlustar ekki á samþykktir landsfundar Sjálfstæðisflokksins um það að þessir hópar eigi að fá hækkanir á sömu tímum og aðrir og sömu hækkanir. Hvers vegna hefur hv. þingmaður að engu ályktanir Landssambands eldri borgara, sem er sannarlega ekki leitt af okkur í stjórnarandstöðunni? Hverju svarar hv. þingmaður þeim fjölmörgu sjálfstæðismönnum um land allt úr röðum 60+ sem hafa kallað eftir því við þingmenn sína að þeir séu virtir hins sama og aðrir borgarar í landinu að fá sömu hækkanir á sama tíma?
Hæstv. forseti. Ef það er sannfæring þeirra þingmanna sem sátu í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili að bætur eigi að hækka um leið og kjarasamningsbundnar hækkanir komu til, hvers vegna í ósköpunum lögðu þingmennirnir ekki í það verk að breyta löggjöfinni á þann hátt? Ég skil einfaldlega ekki hvers vegna menn koma hér upp núna fullir sannfæringar um að hlutirnir eigi að vera með allt öðrum hætti en þeir hafa verið hingað til. Ég skil ekki þessa umræðu. Eina skýringin á því er að hér sé um að ræða einhvers konar popúlisma. Það er alveg ljóst að við höfum sett málin í þann farveg að Pétursnefndin er að yfirfara málaflokkinn í heild sinni með það að markmiði að einfalda kerfið og bæta það. Ég fagna því að sú nefnd fer brátt að ljúka störfum og ég vona svo sannarlega að þegar hún gerir það þá komum við til með að taka góða umræðu í þingsalnum og bæta kerfið með það að markmiði að eldri borgarar sem og öryrkjar fái notið þeirra bóta sem þeir eiga svo sannarlega skilið.
Virðulegi forseti. Ég var ekki að spyrja hv. þingmann um síðasta kjörtímabil en það er sjálfsagt að fara yfir það. Þá urðu kjarasamningsbundnar hækkanir á miðju ári og jafnvel þó að sjaldan hafi verið erfiðara í ríkisrekstrinum árið 2011 var ákveðið að láta aldraða og öryrkja hækka frá sama tíma um það sama og aðrir. [[Gripið fram í.]]En þegar hv. þingmaður talar um popúlisma þá verð ég að mótmæla því harðlega að Landssamband eldri borgara, að félög eldri borgara um land allt, að félög eldri borgara í Sjálfstæðisflokknum um land allt séu hér uppi með popúlisma þegar þau kalla eftir því að þeirra eigin þingmenn, í tilfelli félaga eldri sjálfstæðismanna um land allt, hækki laun aldraðra og öryrkja frá sama tíma og annarra. Það er ekki popúlismi. Það er sjálfsögð og eðlileg réttlætiskrafa og þingmaðurinn skuldar kjósendum sínum og Landssamtökum eldri borgara, ekki okkur í stjórnarandstöðunni, skýringu á því hvers vegna þeir eru ekki virtir sömu réttinda og aðrir borgarar í landinu.
Hæstv. forseti. Ég fór yfir það í ræðu minni hvers vegna fyrrverandi ríkisstjórnarflokkar fóru í það að hækka bætur á miðju ári. Það var vegna yfirlýsingar sem gefin var í tilefni kjarasamninga þar sem ríkisstjórn sem skert hafði bætur vildi ekki ganga að kröfum og beiðni þessara sömu samtaka og hv. þingmaður vísar hér til um að afnema þær skerðingar. Hvers vegna ekki? Vegna þess að menn vildu ekki viðurkenna að þeir hefðu gert mistök og fóru þess í stað þá leið sem aldrei hefur verið farin áður. Þeir koma nú hér upp og halda því fram að þeir hefðu viljað hafa hlutina með einhverjum allt öðrum hætti en löggjöfin gerði ráð fyrir. Það er einkennilegt og ef menn vilja vera samkvæmir sjálfum sér, þá spyr ég á móti: Hvers vegna breyttu þeir þá ekki löggjöfinni?
Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort þingmaðurinn yfirgaf salinn, mér finnst eðlilegra að hún sé hér viðstödd þegar ég spyr hana. Hún hefur væntanlega talið að andsvörum væri lokið.
Forseti hafði ekki tilkynnt það.
Nei, en ég geri ráð fyrir því. Það er svo langt liðið á nóttina. Hæstv. forseti. Ég held þá áfram. Ég veit að hv. þingmaður hefur bara ruglast lítils háttar. Hún er ekki vön að hlaupast frá því að svara þegar hún er spurð. Ég kem hingað upp til að ræða málefni flóttafólks og hælisleitanda. Þann 19. september gaf ríkisstjórnin út yfirlýsingu um að setja 2 milljarða í það verkefni að bregðast við þeirri flóttamannakrísu sem nú er í Evrópu þegar hundruð þúsunda og milljónir manna koma til Evrópu þar sem hrikalegt ástand er í heimalöndum þess. Mér reiknast til varðandi ráðstöfun þessara fjármuna að af þessum 2 milljörðum eigi 325 millj. kr., eða 16%, að fara í móttöku flóttamanna. Hv. þingmaður veit rétt eins og ég hversu mikilvægt er að við tökum á móti sem flestum í þeim efnum. Er hv. þingmaður sátt við að svo lágt hlutfall fari í það? Veit hún hversu mörgum flóttamönnum á að taka á móti? Síðan eru það hælisleitendurnir, það eru 537 millj. kr. til viðbótar sem eiga að fara í það en ég tel að það sé fjárhæð sem ekki eigi að vera inni í þessum 2 milljörðum. Það eru skuldbindingar sem við eigum að taka á okkur óháð flóttamannakrísunni. [[Forseti hringir.]]- Ég ætla að nýta aðeins meiri tíma því að ég stóð hér og beið eftir þingmanninum í byrjun.
Forseti tekur tillit til þess.
Ekki er verið að nýta þessa fjármuni til að leggja meiri metnað í þá móttöku. Núna er verið að keyra fólk út á flugvöll þar sem gengið er út frá því að allir Albanar hér á landi séu hér út af efnahagslegum ástæðum, á meðan æ fleiri benda á að mjög krítískt ástand [[Forseti hringir.]]er þar í landi. Er hv. þingmaður sátt við þessa ráðstöfun fjármunanna? Á ekki meira fé að fara í móttöku kvótaflóttamanna?
Hæstv. forseti. Auk þess sem hér var rætt um eru settir fjármunir til aðstoðar í nágrannalöndum Sýrlands, sem er gríðarlega mikilvægt. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar var ávallt hugsuð þannig að hún væri þríþætt, að hún færi í þrjú verkefni; móttöku kvótaflóttamanna, hælisleitendamálin og að fjármagna verkefni í nágrannalöndum Sýrlands. Það er erfitt fyrir mig að meta það hvert hlutfallið á að vera. Ég hef ekki gögnin fyrir framan mig sem þeir eru með sem tóku þessar ákvarðanir. En það er alveg ljóst að þeir flóttamenn sem eru t.d. í Líbanon vilja fá að vera þar áfram, þeir vilja að alþjóðasamfélagið sendi þangað fjármuni svo þeir geti verið þar áfram, alveg eins og við mundum helst vilja ef við þyrftum að flýja héðan vegna náttúruhamfara, við mundum vilja vera í nágrannalöndum okkar sem við eigum eitthvað sameiginlegt með. Hins vegar er alveg ljóst að það þarf að vanda mjög til móttöku kvótaflóttamanna. [[Forseti hringir.]]Ég veit ekki hver fjöldinn ætti að lokum að vera, enda finnst mér það ekki vera aðalatriðið heldur að við sinnum verkefninu vel [[Forseti hringir.]]og náum að veita þá þjónustu sem þörf er á.
Hæstv. forseti. Ég er mjög mótfallin því að svona hátt hlutfall af þessum 2 milljörðum sé eyrnamerkt hælisleitendum. Þeir fjármunir eiga að koma óháð þessum 2 milljörðum. Hælisleitendur sem hingað koma, koma af ýmsum öðrum ástæðum en þeim að þeir séu á flótta frá Sýrlandi til að mynda. Það er ákall um að við tökum á móti kvótaflóttafólki. Það er svo sannarlega þörf fyrir það og að við tökum á móti mun fleira fólki en við gerum nú þegar. Það er óheppilegt að við séum ekki með skýrar áætlanir um hversu mörgum við ætlum að taka á móti. Hins vegar er hér vaxandi þrýstingur hælisleitenda og þar eigum við að bregðast við af ábyrgð og fara ofan í þá ferla sem við vinnum eftir og vera með meiri greiningar á þeim aðstæðum sem fólk kemur úr, eins og t.d. varðandi Albani [[Forseti hringir.]]sem varla er mögulegt að fá hæli fyrir hér, og við sendum hjartveik börn til baka út í algera óvissu. [[Forseti hringir.]]En þar berjum við okkur á brjóst með þessum 2 milljörðum en reynum síðan ekki að bæta okkur í þeim efnum.
Hæstv. forseti. Ég held að ég og hv. þingmaður séum alveg sammála um meginatriðin í þessu máli, þ.e. að við viljum standa vel að þeim verkefnum sem okkur eru falin varðandi hælisleitendaþáttinn. Eins viljum við gera betur hvað varðar móttöku kvótaflóttafólks. Ég tel hins vegar ekki rétt að setja fram einhverja tölu yfir það hversu mörgum kvótaflóttamönnum við ætlum að bjóða hingað til lands, heldur að við reynum að gera það vel sem við gerum, að við tökum við eins mörgum og við getum. Ég held að það eigi vera viðmiðið frekar en að hengja okkur í einhverjar tölur. Ég held að flóttafólk, sérstaklega frá Sýrlandi, sé komið með alveg nóg af því að við tölum þannig um hlutina. En enn er mjög mikið verk að vinna varðandi móttökumálin. Sem dæmi um það má nefna [[Forseti hringir.]]að við þurfum að fara yfir það eftir áramótin með hvaða hætti við sinnum t.d. móðurmálskennslu, ekki bara fyrir þennan hóp heldur fyrir þá innflytjendur sem fyrir eru.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta?
Virðulegur forseti. Áður en þeirri spurningu forseta er svarað vil ég inna forseta eftir hversu lengi hann hyggst halda áfram fundi í kvöld. Maður hefur vissan skilning á því að hér þurfi að halda kvöldfund eftir það slugs sem verið hefur í fjárlaganefndinni á þessu haustþingi þar sem fjárlaganefnd fékk fjárlögin og fylgifrumvörp til umfjöllunar nærfellt mánuði fyrr en venjulega, en fór tíu daga fram yfir starfsáætlun þingsins þegar hún kom málinu til 2. umr. Það er hægt að reyna að hjálpa til við að vinna upp þennan halla með því að hafa hér kvöldfundi. En ég tel algerlega óboðlegt að þingmenn þurfi að tala hér um jafn mikilvæga lagasetningu og fjárlög eftir miðnætti. Ég inni því forseta eftir því hvort að kvöldfundur í þessum skilningi sé hugsaður fram að miðnætti, sem ég tel ekki ósanngjarna kröfu af hans hálfu, eða hvort hann hyggist halda fundinum lengur áfram.
Forseti getur ekki nákvæmlega tímasett það hvenær hann hyggst ljúka fundi í kvöld. Það getur farið svo að hann fari fram yfir miðnætti en það er ekki áform forseta að vera hér lengi fram eftir nóttu.
Virðulegi forseti. Það er með þó nokkrum trega að ég tek hér til máls vegna þess að ég deili því með virðulegum forseta að hafa miklar mætur á starfsáætlun Alþingis. Við neyddumst til að ræða starfsáætlun Alþingis alloft í vor sem leið og raunar fram í júlímánuð, sem var sögulegt, að þurfa að ræða um að starfsáætlun væri farin á hliðina og hafa það á dagskrá í fimm vikur að starfsáætlunin væri útrunnin. Nú er það svo að samkvæmt starfsáætlun er gert ráð fyrir því að við ljúkum hér þingstörfum fyrir jól ekki á morgun heldur hinn. Þrátt fyrir breytt þingsköp og þá staðreynd að hæstv. fjármálaráðherra kemur hér með fyrsta mál þingsins á dagskrá annan þriðjudag í september er það svo að við hófum 2. umr. fjárlaga í gær, 8. desember, bara vegna handarbakavinnubragða hæstv. stjórnarmeirihluta. Það er því óviðunandi að þingheimur sé settur í þá stöðu að vera að ræða mál hér inn í nóttina þegar ekki er við neinn að sakast nema virðulegan forseta eða þann stjórnarmeirihluta sem hér er við völd.
Virðulegi forseti. Við höfum beðið alllengi eftir því að fá fjárlagafrumvarpið til 2. umr. Svo loksins þegar það kemur er ekki hægt að fara að keyra umræðuna um það á sólarhringsvöktum. Það er ekkert mál að vera hér til miðnættis. Við getum verið frá morgni til miðnættis í þessari umræðu, en að vera hér eftir miðnætti finnst mér ekki koma til greina. Ég óska eftir því að forseti reyni að vinna með okkur þingmönnum í því að gera þetta sómasamlega. Það er enginn bragur að því að bjóða okkur upp á það, sem höfum beðið eftir því mánuðum saman að fá að ræða þetta mál, að ræða málið hér að næturlagi. Ég óska eftir því að við fáum að ræða þetta mál í dagsbirtu, að minnsta kosti að kvöldlagi, og að forseti skeri úr um það hér og nú að þingfundi verði lokið klukkan tólf. Við getum þá frekar farið að byrja fyrr á morgnana.
Virðulegi forseti. Það er nú erfitt að ræða þetta í dagsbirtu vegna þess að farið er að dimma um kaffileytið. Það yrði þá stuttur þingfundur að þessu sinni. En það er mjög löng mælendaskrá í fjárlagafrumvarpinu og þar eru bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar og er fullkomlega eðlilegt að menn vilji tjá sig mikið um það mál. Ég styð þá tillögu forseta að við höfum lengri þingfund inn í kvöldið eða nóttina eftir atvikum þar sem við getum haft tækifæri til þess að ræða þessi mál. Fluttar voru nokkrar ræður í gær, allflestar ef ekki allar [[Allar góðar.]]einstaklega góðar og fræðandi ræður þar sem menn fluttu sín nefndarálit. Ég á eftir að flytja ræðu í dag ásamt nokkrum öðrum framsóknarmönnum. Ég hvet því forseta til þess að við höfum hér þingfund fram eftir kvöldi og jafnvel inn í nóttina ef á þarf að halda vegna þess að mönnum liggur mikið á hjarta og það á jafnt við um stjórn og stjórnarandstæðinga. Ég skil eiginlega ekki af hverju menn gera athugasemdir við það að við vinnum hér fram eftir. Það er bara ekkert athugavert við það. Menn [[Forseti hringir.]]hljóta að vera vanir því að taka til hendinni endrum og sinnum og vera tilbúnir til að vinna fram eftir.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með síðasta ræðumanni um að við erum vön því á þessum vinnustað að vinna fram eftir. Ég er svo spenntur að heyra ræður um fjárlagafrumvarpið að ég get varla beðið, þannig að ég mælist til þess að við tökum ekki allt of langa umræðu í þennan lið heldur drífum okkur í umræðuna um fjárlögin, sem er auðvitað afskaplega mikilvægt mál og stóra málið á þessu haustþingi. Það eru örugglega meiri líkur á því að þingfundir verði styttri ef við byrjum fyrr, ég held að það gefi augaleið. [[Gripið fram í.]]Þess vegna ætla ég til dæmis ekki að nýta allan tímann minn núna.
Virðulegi forseti. Það er ekki svo að ég eða aðrir stjórnarandstöðuþingmenn, ímynda ég mér, veigri sér neitt við því standa hér kvöld og nætur við að ræða mál sem eru okkur mjög hugleikin. En mér finnst það hins vegar kurteisi þegar 2. umr. er að hefjast og menn eru enn þá í fyrstu ræðu að bjóða þeim ekki upp á að flytja fyrstu ræðuna klukkan tvo og þrjú að nóttu eða eftir miðnætti. Menn eru enn í fyrstu ræðu. Þess vegna vil ég nú skora á hæstv. forseta að hugleiða það að taka tillit til þess hvar við erum stödd í umræðunni. Það gegnir kannski aðeins öðru máli þegar menn eru komnir í aðra ræðu þó að sú umræða dragist eitthvað fram á kvöld og nætur. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti. Þetta er ekkert rosalega fjölskylduvænn vinnustaður. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Ég þakka forseta svarið þó að mér hafi nú ekki hugnast það og vil bara segja að ef forseti vill fá heimild til þess að fara fram yfir miðnætti óska ég eftir að hann geri það með atkvæðagreiðslu. Ég hefði skilning á því ef það yrðu sammæli hér um að halda fundinum áfram til miðnættis og ef forseti getur afmarkað þann tíma með einhverjum hætti þannig að þingmönnum þyki það skaplegt og boðlegt, væri auðvitað hægt að endurskoða þá afstöðu. En ég verð að segja að það er enginn bragur að því að fólk þurfi að halda sína fyrstu ræðu um fjárlög íslenska ríkisins að næturlagi. Ég vil líka segja að stjórnarmeirihlutanum hafa náttúrulega orðið á hrapalleg mistök við hraða afgreiðslu mála hér sem orðið hefur að leiðrétta með neyðarlegum hætti, eins og núna nýverið í lagasetningunni um þrotabú föllnu bankanna þar sem við í stjórnarandstöðunni [[Forseti hringir.]]þurftum að leggja stjórninni lið við að leiðrétta mistökin sem lögfest voru í tímaskorti. Við megum ekki brenna okkur á því eina ferðina enn.
Hæstv. forseti. Ég fagna því að við ætlum að halda fund fram á nótt því að okkur veitir ekkert af. Það eru margir sem þurfa að tjá sig og margir sem vilja heyra það sem við höfum að segja. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því hvað mönnum finnst hæfilegt. Nú er þetta fjárlagafrumvarp komið til 2. umr. Menn eru búnir að bíða eftir því og nú þegar það er komið fram vilja menn ekki ræða það nema í einhvern tiltekinn tíma. Ég viðurkenni að ég skil það ekki alveg, þannig að ég hvet forseta til þess að við höldum fund fram á nótt og verum hér eins lengi og við þurfum. Drjúg eru morgunverkin [[Hlátur í þingsal.]]þannig að við skulum bara halda áfram þangað til dagar á ný.
Virðulegi forseti. Við erum ekki á móti því að tala um þetta mál eins lengi og þarf. Það sem við erum góðfúslega að óska eftir er að fá að flytja okkar fyrstu ræður ekki að næturlagi. Ég er tilbúin að mæta hér klukkan sex í fyrramálið og byrja þá ef við hættum á skikkanlegum tíma í kvöld, og vera allan morgundaginn og fram á kvöld. Við erum að byrja þessa umræðu þegar farið er að líða að því að fólk fari heim til sín. Það er spurning hvort við þurfum ekki eitthvað að endurskoða vinnulag hér þannig að heilbrigt, venjulegt A-fólk fái uppfyllta drauma sína um að fá að tala hér við fólk sem vakir en ekki fólk sem sefur.
Virðulegi forseti. Ég kveinka mér ekkert undan því að tala í nótt ef því er að skipta. En mér finnst þetta nú ekki bara snúast um okkur þingmenn. Mér finnst þetta aðallega snúast um þau sem eru úti í samfélaginu og vilja fylgjast með umræðunni og hvað er að gerast á hinu háa Alþingi. [[Gripið fram í.]]Ég er ekki viss um að þau nenni að vaka daga og nætur til þess að bíða eftir réttu ræðunum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr]]
Herra forseti. Mér finnst af þeim upplýsingum sem fram komu í ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar að þá væri kannski hægt að ná samkomulagi um að allir þeir framsóknarmenn sem eru á mælendaskrá flyttu ræður sínar í nótt ef við hin mættum tala í björtu. En staðan er sú að 2. umr. um fjárlög átti að fara fram 27. nóvember en núna er 9. desember. Og það vita allir af hverju þessi umræða tafðist svona, það er af því að meiri hluti fjárlaganefndar lauk ekki störfum fyrr en í einhverju fáti á laugardegi núna fyrir helgi. Stjórnarliðið hefur því við engan að sakast nema sjálft sig. Ríkisstjórn og meiri hluti, forusta fjárlaganefndar bera ábyrgð á því að málið hefur tafist langt umfram starfsáætlun og það fer að verða naumur tími eftir í desember. Ég segi fyrir mitt leyti, forseti, að samkvæmt venju væri engin ástæða til að gera ágreining um kvöldfund og ef fyrir lægi samstaða í grófum dráttum um að ljúka störfum á miðnætti annan daginn í röð mundi ég ekki leggjast gegn því. En ef forseti er að fara fram á heimild fyrir opnum næturfundi og getur ekkert upplýst um hversu langt inn í nóttina það á að standa er eðlilegt að menn geri athugasemdir. Ég spyr því forseta [[Forseti hringir.]]aftur í vinsemd: Er ekki hægt kannski að afmarka þetta aðeins betur og jafnvel komast þá hjá ágreiningi um málið?
Virðulegi forseti. Öðruvísi mér áður brá. Ég vil benda á að meðal annars hefur orðið röskun á starfsáætlun þingsins því að stjórnarandstaðan hefur verið nokkuð dugleg í málþófi þetta haustið. Það er ekki hægt að segja annað. [[Gripið fram í.]] Svo er það bara þannig, virðulegi forseti, [[… komið fram á …]]að hér er einn þingmaður sem heldur einu þingmáli í heljargreipum, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, og það er Þróunarsamvinnustofnun. Það er verið að stjaka einni stofnun inn í ráðuneyti og hér er allt í - [[Frammíköll í þingsal.]] Virðulegi forseti. Geturðu kannski slegið í bjölluna? Það er einhver óróleiki í salnum. [[Frammíköll í þingsal.]]Hér er bara allt saman í [[Forseti hringir.]]uppnámi af því að það er einhver röskun á starfsáætlun þingsins. Veistu það, virðulegi forseti, við töluðum oft inn í nóttina á síðasta kjörtímabili. Það var verið að ræða ESB. Það var verið að ræða Icesave. [[Kliður í þingsal.]]Þrisvar. [[Forseti hringir.]]Það var sífellt verið að reyna að breyta stjórnarskránni. [[Gripið fram í.]]Landsbankabréfið, rétt. Ég styð kvöldfund, virðulegi forseti.
Herra forseti. Öllum þingheimi er kunnugt um afstöðu mína til næturfunda. Ég hef stundum sagt að þingmaður verði ekki fullskapaður fyrr en hann hefur séð dag rísa út um glugga þinghússins. [[Gripið fram í.]]Mér sýnist ekki vanþörf á því að halda hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur nokkrar nætur í þinginu [[Rétt.]]því að bersýnilega hefur ekki runnið upp fyrir henni hvernig stendur á þeirri stöðu sem hér er komin upp. Hér kemur hv. þingmaður og dregur mig inn í þessa umræðu, [[Hlátur í þingsal.]]en ég er ekki einu sinni, herra forseti, á mælendaskrá. [[Hlátur í þingsal.]]Ef það er krafa formanns fjárlaganefndar að ég setji mig á mælendaskrá til að halda nokkrar messur yfir henni er ég reiðubúinn til þess því að staðreyndin er sú að við erum í þessari stöðu vegna þess að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir stendur sig ekki í stykkinu. Slugs hennar í forustu fjárlaganefndar veldur því að nú er verið að leggja til [[Forseti hringir.]]að þingmenn vinni ekki bara dögum saman heldur nóttum saman til að vinna upp hennar - ja, ég vil ekki segja það sem mér kom í huga. [[Gripið fram í: Láttu það koma.]]Ég ætla ekki að segja leti og ómennsku en að minnsta kosti skort á getu til að leiða störf fjárlaganefndar. [[Forseti hringir.]]Gleymum því ekki að fyrir þennan ágæta þingmann var þingi flýtt um tvær vikur en hún er samt tíu dögum á eftir áætlun og ég er reiðubúinn fram á næsta þing til að vinna upp vinnusvik hennar í forustu fjárlaganefndar. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Þetta er alveg einnar messu virði, held ég, þetta sem hér hefur komið fram. Ég tek undir undirtóninn, auðvitað hefur fjárlaganefnd og forusta hennar komið mjög seint fram með gríðarlega umfangsmiklar breytingartillögur til 2. umr. fjárlaga. Þær fengu enga umræðu í nefndinni. Það var í rauninni ekki tækifæri til þess sökum þess að málið er sett á dagskrá svo skömmu seinna að nefndarmenn í minni hluta fjárlaganefndar þurftu þann tíma frá því að tillögurnar voru lagðar fram og þangað til umræða hófst til að vinna sín nefndarálit. Staðan núna er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar en það er óþarfi að klína því á eitthvert málþóf minni hlutans. Hvaða málþóf? Breytingartillögurnar voru að koma fram. Það eru þær sem eru til umræðu, það er ekkert sem hefur truflað, ekki neitt hefur truflað þessa fjárlagaumræðu. Hér hafa nánast einungis fjárlaganefndarmenn [[Forseti hringir.]]talað fyrir utan formann Samfylkingarinnar sem talaði síðastur í gærkvöldi, undir miðnætti. Virðulegi forseti. Hver er töfin? Ég bið líka um það sem var innihald umræðunnar í upphafi, að við fundum ekki lengur en til miðnættis.
Hæstv. forseti. Það sem ég vil gera að umtalsefni, af því að menn eru að ræða um það núna að það þurfi að ræða fjárlög langt fram á nótt, er að í þingskapanefnd sem ég hef átt sæti í á undanförnum þingum var samkomudegi Alþingis breytt þannig að hann yrði annar þriðjudagur í september í stað 1. október. Hvers vegna var þetta gert, virðulegi forseti? Jú, einmitt til að gefa fjárlaganefnd lengri tíma til að vinna fjárlagafrumvarpið og koma með þau mál tímanlega til þings. Nú hefur komið fram að núverandi fjárlaganefnd undir forustu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og Guðlaugs Þór Þórðarsonar varaformanns er tíu dögum á eftir áætlun með 2. umr. fjárlaga. Við sem sitjum í forsætisnefnd lásum um það í blöðunum einn morguninn að Vigdís Hauksdóttir hefði tilkynnt að 2. umr. fjárlaga færi ekki fram á réttum tíma.
Þó það nú væri.
Þetta eru óboðleg vinnubrögð [[Forseti hringir.]]og eins og hér hefur komið fram er eitthvert slugs í fjárlaganefnd sem gerir það að verkum að við erum komin í þetta tímahrak hérna. Þess vegna er ekki boðlegt að það eigi að vinna þetta upp með því að sitja hér langt fram á nætur og flytja þá fyrstu ræður manna við 2. umr. fjárlaga.
Hæstv. forseti. Fyrir rétt rúmu ári skipaði hæstv. heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson nýjan forstjóra yfir heilsugæsluna í Reykjavík. Mér er sagt að sá maður sé prýðismaður og ágætur læknir. Ekki veit ég hversu góður bisnessmaður hann er en hann hefur reynt að hasla sér völl á þeim vettvangi, bæði sem forstjóri í einkareknum heilbrigðisstofnunum í Svíþjóð og sem einn af stofnendum fyrirtækis sem vildi sérhæfa sig í ferðatengdri læknisþjónustu, Nordic Health Pro ehf., árið 2010. Fljótlega eftir að hann var skipaður í embætti fór hann að tala um mikilvægi þess að innleiða markaðslausnir í heilsugæsluna.
Forseti biður um hljóð í þingsalnum. Þó að hv. þingmaður sé raddsterkur þarf hann líka hljóð.
Hann fór að tala um mikilvægi þess að innleiða markaðshvata í heilsugæsluna og að þar þyrfti Samkeppniseftirlitið að leika lykilhlutverk. Þarna var samræmt göngulag við hæstv. heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson sem í síðustu viku kom fram í ríkissjónvarpinu og hvíslaði því að þjóðinni að einmitt þetta vekti fyrir honum, að peningarnir fylgdu sjúklingnum. Þetta er formúla Miltons Friedmans og félaga um leiðina til að markaðsvæða heilbrigðiskerfið og menntakerfið. Þetta er ekki alveg nýtt af nálinni á Íslandi. Við þekkjum það til dæmis úr röntgenþjónustunni þar sem dregið var úr fjárveitingu til Landspítalans, hann gat ekki annað eftirspurn og peningarnir fylgdu sjúklingnum upp í Domus Medica sem brátt varð betur tækjum búið en Landspítalinn. Þetta er veruleikinn. Núna fáum við það svart á hvítu á forsíðu Fréttablaðsins að sá aðili sem tjáir sig um framtíðarþróun í heilbrigðiskerfinu á Íslandi - hver skyldi það vera? Það er forstjóri Samkeppniseftirlitsins. Ég vil vekja athygli þjóðarinnar á einu, sá er munurinn á Framsóknarflokknum núna og í tíð fyrrum ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks á árabilinu 1995–2003 að þá hélt hann [[Forseti hringir.]]í við Sjálfstæðisflokkinn og passaði upp á hann. Siv Friðleifsdóttir, Jón Kristjánsson og Ingibjörg Pálmadóttir pössuðu upp á þetta. Núna er allt gefið eftir. Nú á að markaðsvæða. Ef Alþingi stoppar þetta ekki beini ég því til [[Forseti hringir.]]þjóðarinnar. Við verðum að rísa upp gegn áformum Sjálfstæðisflokksins um að innleiða markaðsviðskipti í heilbrigðisþjónustunni á Íslandi. Við eigum ekki að láta þau komast upp með [[Forseti hringir.]]að eyðileggja íslenska heilbrigðiskerfið. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti áminnir hv. þingmenn um að virða tímamörk.
Hæstv. forseti. Bætur almannatrygginga munu nú um áramót hækka um 9,7% miðað við tillögur meiri hlutans í þinginu. Um síðustu áramót hækkuðu bæturnar um 3%. Hækkunin núna tekur mið af endurmetinni þjóðhagsspá Hagstofu Íslands frá því í nóvember og þróun launavísitölu að frádregnu launaskriði. Ef við teljum líka með hækkun á árinu 2014 er þetta uppsöfnuð 17,1% hækkun meðan verðlag hefur hækkað um 7,1%. Allir sjá að hér er um að ræða verulegar bætur og verulega kaupmáttaraukningu til þeirra hópa sem taka bætur úr almannatryggingakerfinu. Bætur eru ekki laun. Þess vegna erum við með lagaákvæði í 69. gr. laga um almannatryggingar um að þær séu endurskoðaðar árlega. Það gerum við hér í desembermánuði ár hvert. Þess vegna hækkuðu bætur um 3% um síðustu áramót. Þeir þingmenn sem stóðu að því og börðust fyrir því að fá þetta lagaákvæði inn í lögin okkar gerðu það til að tryggja að bætur mundu hækka ár hvert, annaðhvort miðað við laun eða verðlag. Þó að laun hækkuðu ekki yrðu bætur endurskoðaðar. Þetta er munurinn á því að við erum að tala hér um bætur en ekki laun. Við tryggjum að það er alltaf tekið mið af því að hækka bætur. Það er mikilvægt. Þessi ríkisstjórn hefur lagt meira fjármagn inn í þetta kerfi og lagt til meiri breytingar en við höfum séð á undanförnum árum. Það fyrsta sem við gerðum var að fara inn í almannatryggingarnar og hefja afnám þeirrar skerðingar sem fyrri ríkisstjórn vinstri manna réðst í [[Forseti hringir.]]gegn þessu sama fólki sem þeir eru nú að reyna að slá ryki í augun á, að þeir séu fólkið sem ætli að bjarga öllu. Menn verða að horfa á verkefnið í heild sinni, horfa til verka síðustu ríkisstjórnar í stað þess að slá sig til riddara eins og minni hlutinn í þinginu er að reyna að gera nú. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Ég hafði smáforleik í gær að því sem ég ætla að tala um núna, þ.e. peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands. Hún kom saman í morgun og birti þá ákvörðun sína að halda stýrivöxtum óbreyttum. Í niðurstöðu nefndarinnar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Verðbólga mældist 2% í nóvember. Hún hefur aukist minna undanfarið en spáð var vegna þess að lækkun alþjóðlegs hrávöru- og olíuverðs og hækkun á gengi krónunnar hafa vegið á móti innlendum verðhækkunum.“ Þetta er rangt. Verðbólga í síðasta mánuði var 0,3%. Hins vegar hækkaði húsnæðisliður meira og hífði verðbólgu upp í 1,8%. Menn halda því áfram að kynda undir innlendri kostnaðarhækkun með því að halda stýrivöxtum í 5,75%. Í raun og veru eru þeir 6,25% eins og þeir eru auglýstir erlendis. Og enn býður Seðlabankinn til vaxtamunarveislu sem hefur orðið til þess að ég hyggst leggja fram fyrirspurn um það hvernig fé hefur flætt inn í landið í boði Seðlabankans og hvaða vandræði geta stafað þar af. Það er aldeilis algjörlega furðulegt að samfara þessu lækkar Seðlabankinn bindiskyldu niður í 1,5% og kyndir þá undir eignabólu sem að sjálfsögðu skilar sér svo í verðbólgu. Þessi ákvörðun Seðlabankans í morgun er gott dæmi um það þegar getuleysi og kjarkleysi fara saman. Svo virðist sem ekki nokkur maður sé með getu eða kjark þarna innan borðs sem þori að fara eftir því [[Forseti hringir.]]sem er raunverulega að gerast hér í efnahagsmálum.
Hæstv. forseti. Ég ætla að vera á svipuðum nótum og fyrri ræðumaður, hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, og ræða um peningamálin. Áður en ég vík að þeim vil ég taka undir með hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur þar sem hún fór ágætlega yfir það sem búið er að gera hér á kjörtímabilinu fyrir eldri borgara og öryrkja. Það verður alltaf ósanngjarn samanburður þegar við erum að tala um rauntölur og svo prósentvís hækkanir þegar kemur að kaupmáttaraukningu tekna. Ákvörðun peningastefnunefndar í morgun um að halda stýrivöxtum óbreyttum í 5,75% er rökfærð með þeim orðum að þrátt fyrir kröftugan hagvöxt og áframhaldandi bata á vinnumarkaði, sem þýðir með öðrum orðum að slakinn sé hverfandi, ef nokkur, hafi verðbólguhorfur batnað frá nóvemberspánni og sem fyrr er það lágt hrávöruverð, lágt verð á olíu og sterkari króna sem heldur aftur af verðhækkunum og vegur þannig á móti innlendum verðhækkunum eða þrýstingi til að velta kjarabótum almennings út í verðlagið. Það eru kannski ekki mikil tíðindi eins og ég sagði en með öðrum orðum er það þannig að alþjóðleg verðþróun er að skila sér í bættum viðskiptakjörum og það heldur aftur af verðhækkunum hér. Staðan í Evrópu er þveröfug. Í Danmörku hafa stýrivextir til að mynda um langa hríð verið mínus 0,75% með gríðarlegum kostnaði og skaða fyrir danska fjármálakerfið. Það er ekki útséð hvar það endar. Hins vegar vil ég hér í lokin benda á að peningastefnunefndin ákvað að lækka hér bindiskyldu og vonandi verður frekari upplýsingar um þá ákvörðun [[Forseti hringir.]]að finna í fundargerð peningastefnunefndar.
Forseti. 9. desember, þ.e. í dag, er alþjóðadagur gegn spillingu ár hvert. Í yfirlýsingu frá þeirri stofnun Sameinuðu þjóðanna sem glímir helst við spillingu segir meðal annars, með leyfi forseta: „Við þurfum öflugt bandalag ríkisstjórna, atvinnurekenda, borgaralegs samfélags, menntastofnana og fjölmiðla til að berjast gegn spillingu og efla nýja siðferðiskennd.“ Spilling er líka talin stærsti þröskuldurinn í vegi fyrir efnahagslegri og félagslegri þróun í heiminum. Í eina tíð var spilling talin lítil á Íslandi á alþjóðlega mælikvarða, mældist nánast ekki. Nú vitum við betur. Spilling var landlæg og hafði alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir samfélagið allt. Því miður er spilling í stjórnmálum að aukast að nýju. Það er spilling þegar þingmenn ganga erinda hagsmunaaðila innan þings sem utan eins og mörg dæmi eru um að undanförnu. Það er merki um spillingu þegar þingmenn breyta leikreglum, t.d. í fjárlaganefnd við úthlutun fjármuna, að því er best verður séð í þeim tilgangi einum að geta ráðstafað opinberum peningum að eigin vild án faglegrar umfjöllunar eða nauðsynlegs gagnsæis. Það er merki um spillingu þegar ráðherrar knýja fram byggingarframkvæmdir byggðar á 100 ára gömlum teikningum í þeim tilgangi einum að svala þörf sinni og áhugamálum um gamlar byggingar. Það er spilling þegar stjórnmálaflokkar sem þegið hafa háa styrki frá hagsmunaaðilum í atvinnulífinu beita sér sérstaklega í þeirra þágu á Alþingi og nota til þess opinbert fé. Það er spilling þegar ráðherrar og þingmenn beita sér sérstaklega í málum sem snerta þá persónulega umfram aðra. Þingmönnum ber að sjá til þess að spilling þrífist ekki og fái ekki þrifist á Alþingi. Störf þingmanna verða að vera hafin yfir allan vafa hvað það varðar. Það verður að vera hægt að treysta á þingið og þingmenn. Því miður vantar talsvert upp á að svo sé og á því verður þingið að taka.
Virðulegi forseti. Eins og allir vita skrifa hv. þingmenn undir drengskaparheit að stjórnarskránni, fylla út í staðlaða hagsmunaskrá sem öllum stendur opin og starfa samkvæmt sannfæringu sinni og reglum um þingsköp. Nú er unnið að sérstökum siðareglum innan þingsins. Ég hef lesið yfir tillögu til þingsályktunar um siðareglur fyrir alþingismenn. Mér er almennt annt um siðareglur enda eiga þær að skerpa á þeim reglum sem einstaklingur skal haga störfum sínum eftir. Í fyrrgreindri þingsályktunartillögu stendur í lið c undir yfirskriftinni Meginreglur um hátterni að alþingismenn skuli sem þjóðkjörnir fulltrúar ekki kasta rýrð á Alþingi eða skaða ímynd þess með framkomu sinni. Og um hátternisskyldur stendur, með leyfi forseta: „Þingmenn skulu sýna Alþingi, stöðu þess og störfum virðingu og fylgja meginreglum um hátterni og aðhafast ekkert með athöfnum sínum sem kann að skaða orðspor, tiltrú og traust almennings á Alþingi.“ Ég er eðlilega hlynnt þeirri hugsun sem hér kemur fram enda endurspeglar hún almennar kurteisisreglur og samskiptahætti. Ég veit einnig að Alþingi nýtur því miður ekki almenns trausts meðal þjóðarinnar og að störf og framganga hv. þingmanna eru undir smásjá. Í ræðu og riti hafa þingmenn oftsinnis rætt þessa stöðu og lýst yfir vilja sínum til að breyta þessari neikvæðu ásýnd. Ég er því hugsi yfir því yfirbragði sem birtist landsmönnum, samanber ítrekuð neikvæð og truflandi frammíköll þegar þingmaður flytur mál sitt úr þessum ræðustól. Að temja sér slíkt brýtur að mínu mati smám saman niður sjálfsvirðingu þingmanna og skaðar ímynd, orðspor, tiltrú og traust almennings á Alþingi. Ég spyr mig því hvort þetta háttalag brjóti í bága við þau drög að siðareglum sem þingmenn eru nú að vinna að.
Herra forseti. Það er mikilvægt þegar verið er að tala um kjör eldri borgara og öryrkja að tala ekki bara um krónur og aura fyrir hönd ríkissjóðs. Það skiptir máli að á bak við allar tölur er fólk og hvort það getur lifað af því sem það hefur. Það sem mig langaði helst að gera að umtalsefni núna eru orð Tómasar Guðbjartssonar, læknis á Landspítalanum, sem fer hörðum orðum um forustu fjárlaganefndar. Einnig langar mig að ræða viðbrögð við tillögum meiri hluta fjárlaganefndar um fjármuni til spítalans vegna aukafjárveitingar til að tryggja grunnþjónustu og endurbætur á húsnæði. Tómas fer yfir það hvað þar er helst um að ræða, m.a. jáeindaskannann og lifrarbólguverkefnið sem formaður fjárlaganefndar hefur hér tekið til umræðu. Hún segir að ríkið hafi sloppið tiltölulega ódýrt frá verkefninu og kallar það hliðarverkefni af því að einkaaðilar hafi hlaupið undir bagga með miklu framlagi, hvort sem um er að ræða einstaklinga, félagasamtök eða aðra slíka. Það sem nýjast er á spítalanum snýr í rauninni ekki að því að hið opinbera hafi lagt svo gríðarlega til Landspítalans. Eins og við þekkjum borgaði Íslensk erfðagreining jáeindaskannann, læknar hafa lagt fram fé vegna lifrarbólgulyfsins o.s.frv. Formaður fjárlaganefndar talar um sögulega sátt og úttekt á spítalanum sem búið er að gera og þarf ekki að gera aftur vegna þess að hún leiðir væntanlega að sambærilegri niðurstöðu, að spítalinn sem slíkur er ekkert illa rekinn, og þess vegna er miður þegar talað er um að horfa til aukinna framlaga [[Forseti hringir.]]að ekki sé horft til raunstöðunnar. Eins og hefur verið rakið er þetta að dragast saman um tæplega þriðjung ef talað er um heildarútgjöld ríkisins en þörf spítalans eykst, m.a. vegna fjölgunar eldri borgara.
Herra forseti. Mig undrar málflutningur stjórnarliða í sambandi við kjör elli- og örorkulífeyrisþega. Menn skauta létt fram hjá staðreyndum. Það rétta er að grunnlífeyrir hækkaði um 3,6% fyrir árið 2014 og hækkunin var svo lækkuð niður í 3% fyrir 2015. Bæði þessi ár hefur launavísitalan hækkað meira en þetta. Það liggur fyrir. Ef maður lítur til baka á síðustu tvö ár þessarar ríkisstjórnar sér maður misgengi á þeim fjárhæðum sem þetta hefur tekið breytingum um og eins ef maður lítur á þróun á launamarkaði. 3% á þessu ári eru langt undir meðallaunahækkunum í öllum almennum kjarasamningum, gerðardómum og kjaraúrskurðum, hvað þá hækkun lægstu launa. Það liggur fyrir. Það þýðir lítið að fara í milljarðasamantalningar án þess að taka tillit til magnaukningar í kerfunum, einfaldlega fjölgunar þeirra sem fá þessar greiðslur, og margra annarra þátta. Það er ekki boðlegur málflutningur. Það er eitt mjög nærtækt fordæmi um það hvernig á að bregðast við gagnvart þessum hópum ef gerðir eru kjarasamningar með umtalsverðum hækkunum á miðju ári. Það er árið 2011. Þá voru gerðir kjarasamningar með sérstakri hækkun lægstu launa. Það voru nokkuð dýrir samningar sem tóku verulega í fyrir ríki og sveitarfélög, eins og þessir. Þá var ekki gott í ári, en hvað gerðu menn? 1. júní 2011 hækkaði grunnfjárhæð ellilífeyris og örorkulífeyris um 8,1%. Lágmarksframfærsluviðmiðið hækkaði um 12 þús. kr. 1. júní 2011 fengu allir í þessum kerfum 50 þús. kr. eingreiðslu eins og samist hafði um á almennum vinnumarkaði. Það er algerlega ósambærilegt við það sem núverandi ríkisstjórn ætlar að gera og meiri hluti hennar, að hafa af mönnum afturvirka leiðréttingu vegna ársins í ár og taka meðalþróun launa en ekki hækkun lægstu launa. Það er haft af öryrkjum [[Forseti hringir.]]og ellilífeyrisþegum á báða bóga með þessari framkvæmd ríkisstjórnarinnar. Það liggur fyrir. Það er bara staðreynd, hvað sem hver segir. Og ætlið þið að láta ykkur hafa það að fara þannig heim í jólafrí?
Hæstv. forseti. Allir eru sammála um að heilbrigðismál og þar af leiðandi heilbrigðisþjónusta skuli vera eins góð og kostur er. Höfum við Íslendingar státað af því. Tækniframfarir og þekking hafa tekið gríðarlegum framförum auk þróunar lyfjamála sem alltaf eru að koma virkari inn við lækningar. En allt kostar þetta peninga sem ekki eru allir tíndir af trjánum og þá byrja vandræðin. Hvernig er hægt að spara í þessum efnum þegar heilbrigðisþjónustu vantar alltaf meiri pening, eðlilega? Ein er sú aðferð sem ekki fær mikla athygli, og þó. Það eru forvarnir þar sem þær eiga við. Þær geta sparað gríðarlega peninga og hafa verið gerðar rannsóknir á því gagnvart hinum ýmsu sjúkdómum. Sá sem hér stendur vitnaði í slíkar forvarnir gegn áfengis- og vímuefnavörnum hér í ræðustól fyrir nokkru síðan. Fyrir utan betra heilsufar, hvað er þjóðhagslega hagkvæmara en að efla forvarnir frekar en ekki? Heilsa mæld í peningum er líka staðreynd. Á sjúkrahúsinu í Stykkishólmi er starfrækt bakdeild fyrir baksjúklinga þar sem fólki er í raun kennt með æfingum ýmiss konar hvernig það getur læknað sig sjálft eða haldið niðri bakverknum og þannig borið ábyrgð á bakvandamálum sínum. Í haust voru 600 manns á biðlista inn á bakdeildina í Stykkishólmi. Segir sá biðlisti meira en mörg orð um þann árangur sem þar hefur náðst í baklækningum. Það má flokka þessa læknisaðferð sem forvörn eða sjálfshjálparlækningu. Á þessu hafa verið gerðar peningalegar hagkvæmnisrannsóknir sem ekki er tími til að rekja hér.
Virðulegur forseti. Nú berast okkur þau válegu tíðindi frá Bandaríkjunum, Frakklandi og víðar að öfgaþjóðernishyggja og rasismi sé jafnvel að skjóta rótum. Ummæli forsetaframbjóðanda repúblikana um algert bann við komu þeirra sem eru múslimatrúar til Bandaríkjanna eru ógnvænlegar sem og undirtektir stuðningsmanna hans. Sem betur fer urðu margir til þess að bregðast hart við en það er ástæða fyrir okkur til að fylgjast vel með framvindu umræðunnar um þessi mál þar í landi. Sigur öfgahægriflokksins Front National í fyrri umferð héraðskosninganna í Frakklandi um síðustu helgi er jafnframt mikið áhyggjuefni enda byggja grunngildi flokksins á öfgafullum þjóðernisáherslum. Héraðsyfirvöld í Frakklandi eru mjög áhrifamikil í landinu og niðurstöður kosninga til héraðsstjórna gefa oft vísbendingu um strauma og stefnur í landspólitíkinni þar. Á Alþingi Íslendinga hvílir sú ríka skylda að vera vakandi fyrir því að öfgafull umræða, þjóðernishyggja og fordómafull umræða nái ekki að festa rætur á Íslandi. Það er því miður farið að glitta í hana á samfélagsmiðlum og kannski víðar. Rauði krossinn, ýmis félagasamtök, Borgarleikhúsið og fleiri eiga þakkir skildar fyrir að opna umræðuna og langar mig að nota tækifærið hér í ræðustóli Alþingis og þakka þeim sérstaklega fyrir framlag þeirra í þessum efnum. Ég ítreka að ábyrgð Alþingis er mikil og ég hvet alla þingmenn til að sporna gegn allri umræðu, ummælum og aðgerðum sem miða að því að sundra þjóðfélagi okkar í stað þess að sameina það. Við verðum að gefa gott fordæmi og haga orðum okkar þannig hér í þessum ræðustól að landsmenn trúi að við getum rætt mikilvæg og umdeild málefni án gífuryrða og án þess að vanvirða hvert annað. Fordómar af öllu tagi [[Forseti hringir.]]með tilheyrandi mismunun og vanvirðingu á trú, siðum og menningu annarra eru sérhverju samfélagi hættulegir.
Herra forseti. Með þínu leyfi: „Markmið þessara laga er að tryggja fötluðu fólki jafnrétti og sambærileg lífskjör við aðra þjóðfélagsþegna og skapa því skilyrði til þess að lifa eðlilegu lífi.“ Svona er þetta skýrt og skorinort í lögum um málefni fatlaðs fólks. Það ætti því ekki að þurfa að minnast oft á þetta hér. Því miður þarf þess samt og ég mun ekki þreytast á að rifja upp hér hvað var samþykkt og hverju fötluðu fólki var lofað. Jafnrétti, sambærileg lífskjör, skilyrði til eðlilegs lífs. Í lögunum segir skýrt að taka skuli mið af samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Virðing og tillitssemi eru meginþættirnir í þeim samningi. Í lögunum er líka mælt fyrir um að ljúka skuli samstarfsverkefni um innleiðingu notendastýrðrar persónulegrar aðstoðar á árinu 2016 og skuli hún vera eitt meginform þjónustu við fatlað fólk. Hvernig gengur þetta NPA-verkefni sem á að gagnast stjórnvöldum til þess að uppfylla skyldu sína gagnvart fötluðu fólki? Verkefnið er í algjörri pattstöðu, herra forseti. Stjórnvöld láta sem þau geti ekki fundið krónur í það. Samt hrópa hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra: Góðæri, góðæri! Þetta góðæri virðist ekki ætlað fötluðu fólki. Hvað þýðir þetta fyrir fatlað fólk sem í hlut á? NPA-samningar þess duga ekki fyrir kostnaði vegna kjarasamninga, þjálfunar og veikindaforfalla starfsfólks. Allt eru þetta þó fyrirséðir kostnaðarliðir. Sumir notendur eru nú krafðir um mörg hundruð þúsund krónur vegna þessa. Allir NPA-samningar hjá Reykjavíkurborg renna út um áramótin. Fatlað fólk sem hefur þessa samninga er í fullkominni óvissu, og ekki aðeins það fólk. Starfsfólkið sem veitir NPA-þjónustuna veit ekkert hvað gerist þá heldur. Hvers lags vinnubrögð eru þetta, herra forseti? Þetta eru skammarlega vond stjórnmál og frámunalega léleg stjórnsýsla. Er þetta virðingin og tillitssemin sem markmið laga um málefni fatlaðs fólks og samningur Sameinuðu þjóðanna grundvallast algjörlega á? Nei. Og það er langverst. Þetta er fullkomin vanvirðing og skeytingarleysi gagnvart fötluðu fólki og aðstandendum þess, lífi þess, tilfinningum og mannlegri reisn. Við getum gert betur, herra forseti.
Hæstv. forseti. Ég fékk í fyrradag svar við fyrirspurn sem ég lagði fram til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um ofbeldi gegn fötluðum konum. Fyrirspurnin var einmitt lögð fram í kjölfar umræðu og umfjöllunar Kastljóss um ofbeldi gegn fötluðum konum. Það er ýmislegt gott og jákvætt í svari hæstv. ráðherra, svo sem um að Barnahúsi verði veitt fjármagn til að starfsfólk geti aflað sér aukinnar menntunar og þjálfunar til að sérhæfa sig í að veita fötluðum börnum sem grunur leikur á um að hafi verið beitt ofbeldi sérhæfða þjónustu sem og um að það á að prenta og dreifa fræðsluefni til þeirra sem starfa með fötluðu fólki. Þetta er auðvitað ekkert nema jákvætt og gott og blessað. Það eru hins vegar aðrir þættir í svari ráðherra sem ég tel umhugsunarverða og sem við þurfum að staldra við. Annars vegar er komið inn á að þjónustutilboð þurfi að vera fjölbreytileg og notendastýrð persónuleg aðstoð þar nefnd. Hv. þm. Páll Valur Björnsson fór reyndar í ræðunni á undan mér ágætlega yfir það hvar það verkefni er statt. Svo er annað. Í svari ráðherra segir: „Ekki verður gert of mikið úr mikilvægi þess að fatlað fólk búi við heimilisaðstæður sem líkastar því sem almennt tíðkast. “ Hæstv. forseti. Til að það sé hægt þarf fatlað fólk að búa við kjör sem eru sem líkust því sem almennt tíðkast í samfélaginu og þau eru ekki upp á 170–190 þús. kr. í framfærslu á mánuði. Það verður alltaf að fjalla um það sem snýr að fötluðu fólki í heild. Það er ekki hægt að taka það út og tala um [[Forseti hringir.]]það í litlum boxum. Þegar við erum að tala um hvernig við ætlum að koma í veg fyrir ofbeldi verðum við líka að tala um hvernig fötluðu fólki er gert kleift að lifa með reisn í íslensku samfélagi.
Forseti. Í gær var atkvæðagreiðsla um afturvirka uppfærslu launa fyrir elli- og örorkulífeyrisþega og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarni Benediktsson gerði grein fyrir atkvæði sínu. Þar tók hann til hin ýmsu góðverk ríkisstjórnarinnar frá árunum 2013 og 2014 og því um líkt sem aðrir þingmenn hér, hv. þingmenn Unnur Brá og Steingrímur J. Sigfússon, hafa þrefað eilítið um. Hins vegar snýst þetta um árið 2015 og í rauninni í samhengi þeirrar launaþróunar sem hefur gengið yfir alla opinbera starfsmenn, þar á meðal okkur þingmenn. Spurningin var einfaldlega: Erum við tilbúin í sömu kjör og elli- og örorkulífeyrisþegar búa við? Svarið var: Nei. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir vísaði í lög og hæstv. fjármálaráðherra gerði það líka. Hann sagði að elli- og örorkulífeyrir hefði verið hækkaður í samræmi við lög. Þetta er mjög kaldhæðnislegt af því að atkvæðagreiðslan snerist um lagabreytingar, snerist um að setja lög til að bæta laun þeirra á sama hátt og við þingmenn fengum. Þetta hljómar mjög undarlega í mínum eyrum því að elli- og örorkulífeyrisþega skiptir ekki máli hvort sá peningur sem kemur í budduna hjá þeim [[Forseti hringir.]]er kallaður laun eða bætur. Þetta er peningurinn sem þau nota til að kaupa fyrir og hafa ofan í sig og á. Málið snerist um réttlæti, það sama og þingmenn og aðrir opinberir starfsmenn fengu, og svarið var: Nei.
Hæstv. forseti. Væri ég hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefði ég ekki komið í pontu til að bera saman verk og árangur þessarar ríkisstjórnar og síðustu ríkisstjórnar þegar kemur að kjörum öryrkja og annarra lífeyrisþega. Mér hefði bara ekki dottið það í hug. Fyrsta verk síðustu ríkisstjórnar hér vorið eða sumarið 2009 var að skerða [[Gripið fram í: … að taka tillit til Sjálfstæðisflokksins.]]með afdrifaríkum hætti kjör flestra öryrkja og lífeyrisþega, að vísu ekki þeirra sem voru á strípuðum bótum en allra annarra svo um munaði. Um mitt ár 2011 er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon að hreykja sér af því að kjör hafi verið bætt í samræmi við kjarasamninga þá. Það er alveg hræðilega aumkunarvert að hlusta á þetta. Hvað er það fyrsta sem núverandi ríkisstjórn gerði þegar hún kom til valda sumarið 2013? Hún dró til baka allar þær skerðingar sem vinstri stjórnin hafði sett á.
Sem komu bara af himnum ofan.
Það skiptir engu máli. [[Gripið fram í: Neei, …]]Hvað gerði þessi ríkisstjórn og hvað gerði hin ríkisstjórnin?
Það skiptir máli.
[[Háreysti í þingsal.]] Þarna eru [[Forseti hringir.]]einfaldlega skerðingarnar. Það er erfitt fyrir ykkur að sætta ykkur við þetta, ég veit það. [[Gripið fram í: Manstu þetta?]]Já, ég get lesið upp ef ég hef tíma til þess.
Hv. þm. Brynjar Níelsson hefur orðið.
Þarna voru skerðingar sem voru ekki teknar til baka fyrr en 2011. Ætla menn svo að hreykja sér af því?
Já.
Hvað gerðu menn hér 2009? [[Gripið fram í: … 2011.]] [[Forseti hringir.]]Ég get bara ekki talað, virðulegur forseti.
Forseti tekur eftir því.
Ég verð eiginlega að fá að byrja upp á nýtt. [[Gripið fram í: Nei, nei, nei.]] [[Gripið fram í: Fara með rétt mál.]]Það er verið að fara með rétt mál. Árið 2013 eru skerðingar teknar til baka og á þessum þrennum fjárlögum sem ég hef gert kostar það ríkissjóð 22,5 milljarða. [[Gripið fram í.]]Já, það er allt önnur umræða. 22,5 milljarða.
Sérðu eftir því?
Nei, ég sé ekki eftir því. Svo er búið að bæta hér núna kjör þessara bótaþega [[Forseti hringir.]]um meðaltal launahækkana. Þeir fengu 3% í byrjun janúar sem launþegar fengu ekki [[Forseti hringir.]]og nú er staðan sú að kjörin eru sambærileg og meðalhækkunin fyrir alla launþega sem hefur verið samið við.
… lifa á 180 þús. kr. á mánuði.
Ég er ekkert að tala um það. Á hverju lifðu menn þá á síðasta kjörtímabili? [[Forseti hringir.]]Veit þingmaðurinn það. Nei. [[Gripið fram í.]]
Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumönnum rými til þess að tala og biður ræðumenn að virða ræðutíma.
Virðulegi forseti. Í hinni margumtöluðu málaþurrð ríkisstjórnarinnar sem hefur oft verið rædd hér hefur samband Alþingis við ríkisstjórn orðið mér hugleikið. Mér finnst í sjálfu sér skrýtið að þingmenn kvarti undan málaþurrð frá ríkisstjórn. Ef Alþingi og ríkisstjórn væru í því sambandi sem maður gæti búist við af því að lesa stjórnarskrá ætti Alþingi í raun að líta á sjálft sig sem yfirmann ríkisstjórnarinnar. Stundum er það svo í töluðu orði en í reynd er það ekki þannig. Í reynd ræður ríkisstjórnin landinu. Algengasta spurningin sem ég fæ í sambandi við næstu kosningar, alþingiskosningar 2017, er hvern ég sjái fyrir mér sem hinn eða þennan ráðherrann. Ég segi oft á móti: Þetta er röng spurning. Spurningin sem við eigum að spyrja okkur er: Hvernig sérðu fyrir þér samband Alþingis og ríkisstjórnar á næsta kjörtímabili? Ef við veltum þeirri spurningu alvarlega fyrir okkur er aukaatriði í bili nákvæmlega hver verður ráðherra. Það verður aðalatriði hvernig farið verður með valdið, hvernig ákvarðanir verða teknar, hvernig mótvægi og aðhald verður á löggjafarþinginu og í ríkisstjórn. Hvernig látum við Alþingi virka sem raunverulega æðstu stofnun landsins? Við gerum það ekki með einhverjum fabúleringum um það hver verði næsti ráðherra hér eða þar, þá eða þegar, við gerum það með því að skoða grundvallaratriðin, skoða kerfið sem við vinnum eftir, grunnreglurnar sem Alþingi vinnur eftir, sem lýðveldið vinnur eftir sem og ríkisstjórnin. Að mínu mati kallar það á breytingar á borð við þær að skilja milli ríkisstjórnar og Alþingis, að ráðherrar séu ekki þingmenn. Það er umræða sem við ættum að taka hér oftar og í meira lagi. Þess vegna langar mig enn og aftur að stinga upp á því, virðulegi forseti, að við förum að tala um störf þingsins og fyrirkomulagið á Alþingi sem sjálfstæð mál. Við eigum að einbeita okkur að því þar til við erum búin að finna út úr því hvernig við ætlum að láta þetta virka. Mér finnst þetta ekki virka eins og er.
Virðulegur forseti. Við hefjum hér að nýju umræður um breytingartillögur, 2 umr. um fjárlagafrumvarpið og breytingartillögur við það sem voru fyrst ræddar á þingfundi í gær og fluttar um þær margar ágætar ræður. Ég tel rétt sem starfandi nefndarmanni í fjárlaganefnd að fara til viðbótar yfir nokkur atriði sem þar komu fram. Margar góðar ræður voru fluttar og er rétt í upphafi að fjalla aðeins um störf fjárlaganefndar á þessu hausti, sem er búið að vera óvenjulangur meðgöngutími á þeim breytingum og umræðum þar sem fjárlagafrumvarpið kom óvenjusnemma fram. Vinna í fjárlaganefnd er að því leyti sérstök í samanburði við aðrar þingnefndir að í henni felast mikil samskipti við marga umsagnaraðila. Á þessu hausti var komið í 42 heimsóknir til nefndarinnar og komu 42 umsagnir, 42 sveitarfélög og landshlutasamtök og fleiri. Það eru í rauninni erindi þessara gesta og umsagnir þeirra sem grundvalla síðan þær breytingar sem fjárlaganefnd leggur til í tillögum sínum við fram komið frumvarp hverju sinni. Það er nokkuð fróðlegt að horfa á og taka saman þegar haustið er liðið hverjar áherslur gesta okkar voru. Áherslur gesta okkar að þessu sinni voru kannski fyrst og fremst á sviði tillagna þeirra um úrbætur í samgöngumálum, að of lítið sé aðhafst í þeim efnum, og á sviði fjarskipta og áherslu margra landsbyggðarsveitarfélaga á úrbætur í fjarskiptamálum. Mörg sveitarfélög báru uppi miklar áhyggjur af rekstri lítilla og meðalstórra hjúkrunarheimila eða lítilla hjúkrunarheimila sem vegna staðhátta eiga litla samlegð eða sameiningarmöguleika við aðrar stofnanir, einfaldlega vegna landfræðilegra aðstæðna, þau eru staðsett í þannig byggðarlögum. Mörg sveitarfélög ræddu um málefni fatlaðra og fjárhagsleg samskipti í þeim málaflokki. Flest sveitarfélögin komu einnig með áskoranir um endurskoðun á fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Þetta eru í mínum huga stóru umræðuefnin eða þau umræðuefni sem langflest sveitarfélögin færðu inn á borð fjárlaganefndar á þessu hausti. Ekki koma þau á óvart, í það minnsta ekki þingmönnum dreifbýliskjördæma. Áhersluatriðin eru líka mjög áþekk þeim áherslum sem komu fram á fundum fjárlaganefndar á síðastliðnu hausti og var þá að nokkru leyti svarað af hendi hv. fjárlaganefndar með tillögugerð og seinna samþykktu fjárlagafrumvarpi. Stóru tíðindin í því fjárlagafrumvarpi sem við ræðum núna eru gríðarleg útgjöld ríkissjóðs vegna kjarasamninga og annarra liða sem þeim tengjast. Við erum að fást við að mæta útgjöldum upp á 33 milljarða kr., það eru 33 milljarðar kr. í aukin útgjöld ríkissjóðs vegna kjarasamninga. Þeim útgjöldum tengt bætast líka við aðrar skuldbindingar ríkissjóðs eins og lífeyrisskuldbindingar, sem samkvæmt lauslegri áætlun geta þá hækkað um eina 100 milljarða kr. Þetta eru gríðarlegar fjárhæðir. Þetta er mjög stór biti að kyngja á einu ári. Það er mikið verkefni að komast í gegnum að ráðast í slíkar breytingar sem þarna eru og koma okkur í gegnum þennan stóra skafl. En stærsta verkefnið er fyrst og fremst að halda þannig á málum að hinar miklu kjarabætur skili sér á endanum til þeirra sem þær eiga að fá og komi ekki í bakið á okkur öllum sem óðaverðbólga og minnkandi kaupmáttur vegna hennar eða kollsteypna í kjölfarið. Það er vegna þessara stóru verkefna sem við erum ekki að ræða um myndarlegan afgang af ríkissjóði í þessari fjárlagaumræðu. Það eru líka mörg önnur verkefni og breytingar sem meiri hlutinn beitir sér fyrir sem koma vissulega þar til viðbótar, eins og lækkun tolla og í fyrra lækkun vörugjalda sem eru líka kjarabætur fyrir almenning. Í frumvarpinu eru tillögur um bætur og hækkun almannatrygginga og atvinnuleysisbóta um 9,7% og hafa þá hækkað eilítið frá því að frumvarpið var lagt fram í haust. Hækkunin á að taka gildi frá 1. janúar 2016. Hækkunin tekur mið af endurmetinni þjóðarspá Hagstofunnar um launavísitölu að frádregnu launaskriði. Það er hækkunin á meðaltöxtum, bæði á yfirstandandi ári og því næsta. Í því felst að meðaltalshækkun ársins 2015, sem var gerð með sömu forsendum, var um 3% þannig að hún var aðeins á undan almenna markaðnum og síðan sú hækkun sem boðuð er núna, 9,7%, sem þýðir að á tveimur árum hafa þessar greiðslur hækkað um 13%. Sé árinu 2014 líka bætt við erum við að tala um rétt um 17% hækkun á þessum greiðslum, sem eru langt umfram verðlag. Mér finnst mikilvægt að við höfum þetta í huga, svo mjög sem er í kastljósinu umræða um nákvæmlega þessi útgjöld ríkissjóðs og þennan mikilvæga málaflokk, að við áttum okkur á því að sjaldan eða aldrei hafa verið stigin jafn stór skref til hækkunar í þessum málaflokki og til að bæta raunverulega kjör fólksins sem fær greiðslurnar. Þetta er um 10,1 milljarður kr. í útgjöldum sem liggur í þessum lið, 20 milljarðar í launahækkunum vegna kjarasamninga. Þær miklu launahækkanir sem hafa orðið á árinu og rík krafa um verulegar kjarabætur hafa á margan hátt gert okkur dofin fyrir stærðum og raunveruleika. Það er í það minnsta mín tilfinning. Hér er mikið rót. Talað er um háar tölur og háar prósentur sem hefur tekið okkur eilítið úr sambandi við þann veruleika sem við þurfum samt að sjá í gegnum og megum aldrei missa sjónar á. Ég ætla ekkert að segja hér að við getum ekki séð fram á veginn öðruvísi en að taka einhver heljarstökk. Þótt maður vilji ekki taka heljarstökk er stökkið núna vissulega stórt. Það er mikið verkefni að fást við að koma standandi niður. Ég ætla heldur ekki að segja að við viljum ekki gera betur, því að við viljum gera betur, sérstaklega fyrir þá hópa sem ég nefndi sem eru þegar þeirra almannatrygginga og atvinnuleysisbóta sem ég fjallaði um. En lengri og stærri skref verða varla stigin að þessu sinni. Það tekur tíma að rétta kúrsinn í þeim efnum og ná þar stórum landvinningum. En aðeins aftur um heimsóknir sveitarfélaga til fjárlaganefndar. Þar koma vissulega fulltrúar sveitarfélaga sem mörg hver eru stór og sterk, vel rekin, en líka fulltrúar sveitarfélaga sem nánast berjast fyrir tilveru sinni og tilverurétti. Þegar ég hef í upphafi tæpt á þeim helstu málum sem þessi sveitarfélög bera á borð fjárlaganefnd, eins og samgöngumál, fjarskiptamál, málefni hjúkrunarheimila og þar fram eftir götunum, verðum við líka að hafa í huga að það er hlutverk alþingismanna og þingsins þegar það starfar við að fara yfir fram komið fjárlagafrumvarp að hlusta á þau sjónarmið sem þar eru komin fram og reyna með einhverjum hætti að svara þeim athugasemdum sem sveitarfélögin bera inn á borð fjárlaganefndar. Hvort sem við tölum um kjördæmaviku alþingismanna, sem kemur venjulega í kjölfar þess að fjárlagafrumvarp er lagt fram, eða heimsóknir til fjárlaganefndar þá teiknast verkefnið upp á undraskömmum tíma. Verkefnið er að svara hvernig við getum breytt áherslum sem birtast í frumvarpinu til að mæta óskum og kröfum sem eru rökstuddar af sveitarfélögum, sem best þekkja til í heimabyggðum sínum. Það er kannski þess vegna sem er áhugavert að vitna í nefndarálit fjárlaganefndar þar sem við reynum að gera þeim áherslum nokkur skil og svara spurningum og reynum að varpa ljósi á það hvað í það minnsta meiri hluti fjárlaganefndar telur að verði að verða breyting á eða til hvaða umræðu meiri hluti fjárlaganefndar vill hvetja í framhaldi af þessari vinnu. Ég ætla að staðnæmast fyrst við samgönguframkvæmdir. Ég rakti áðan hversu gríðarlega stórar fjárhæðir ríkissjóður þarf að takast á við að greiða vegna nýgerðra kjarasamninga. Það er kannski fyrst og fremst þess vegna sem við erum ekki með í fjárlögum fyrir árið 2016 verulegar og myndarlegar upphæðir til að byggja upp innviði okkar í samgöngumannvirkjum, sem við þurfum vissulega á að halda. Þetta er einfaldlega sagt vegna þess að við höfum ekki fjármuni til að gera allt í einu. Það þýðir samt ekki að við þurfum að gefast upp eða segja að við getum aldrei farið í alvörusamgönguúrbætur. En veruleikinn er sá að víða um land býr fólk við það að þurfa að hristast á ónýtum malarvegum. Við keyrum börn í skóla um langan veg. Við notum enn þá einbreiðar brýr o.s.frv. Ég þarf ekki að lýsa því fyrir þingheimi hvernig almennt ástand vegakerfisins er í sumum héruðum þó að miklar og stórar framfarir hafi orðið á undanförnum árum. Allt saman rekur þetta til þess að við þurfum líka að hugsa um hvort við getum beitt einhverjum öðrum leiðum til að byggja upp samgöngukerfið okkar. Við horfum til dæmis á að við þurfum að ráðast í mjög stór samgönguverkefni á suðvesturhorninu, eins og breikkun Vesturlandsvegar, Sundabrautar, og breikkun Suðurlandsvegar. Meiri hluti fjárlaganefndar hvetur eindregið til að leitað verði annarra leiða eða skoðaðar aðrar leiðir til að fjármagna slíkar framkvæmdir svo þær megi komast sem hraðast fram. Þetta eru umferðarþyngstu mannvirki landsins. Þarna er um að ræða bæði hagsmuna- og umferðaröryggismál sem þarf að ráðast í úrbætur á með margar af þessum samgönguæðum. Ég tek fram að við erum líka að benda á að það þýðir þó ekki að það verði gjaldtaka með þeim hætti að einhver einn leggur af vegakerfi á suðvesturhorninu verði umfram aðra leggi, hvort sem við tölum þar um Reykjanesbraut eða Suðurlandsveg. Hins vegar held ég að við séum komin á þann stað að til þess að ná alvöruframförum í þessum málum verðum við að leita annarra leiða og annarra lausna til að koma okkur úr þeirri kyrrstöðu sem því miður hefur verið of lengi. En líka svo við getum raunverulega ráðist í innviðauppbyggingar. Við megum ekki missa sjónar á því hvað við þurfum að gera í málum ríkissjóðsins sjálfs til að geta losað um fjármuni þar og ekki bara sagt að við ætlum að taka þetta með veggjöldum, því að við þurfum líka að byggja upp á landinu sjálfu þar sem síður er möguleiki á að fjármagna með öðrum tekjustofnum. Þá er einfaldast og skilvirkast að benda á í þeim efnum að ríkið sem handhafi og eigandi stórra fjármálafyrirtækja verður að geta á stuttum tíma losað þær eignir hratt og vel og greitt niður skuldir. Það er í sjálfu sér stóri útgjaldaliðurinn okkar sem við þurfum að saxa á hve hraðast, vaxtagreiðslur ríkissjóðs. Það eru raunverulegir fjármunir sem við gætum notað til að byggja upp aðra innviði landsins, hvort sem við tölum um samgöngumál eða úrbætur í öldrunarmálum og svo mætti lengi telja. Meiri hlutinn leggur sérstaka áherslu á í nefndaráliti sínu að það þurfi hratt og vel að selja fjármálafyrirtæki og lækka skuldir ríkissjóðs og selja önnur félög og fyrirtæki sem ríkissjóður heldur á sem ekki eru nauðsynleg fyrir ríkisreksturinn sjálfan. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur líka til heilmiklar úrbætur og breytingartillögur um útgjöld til hafnarmála. Áhersla meiri hlutans er í þeim efnum fyrst og fremst á stálþil og dýpkunarframkvæmdir við löndunarbryggjur. Það er einfaldlega að koma upp þannig staða við margar af bryggjum okkar þar sem afla er landað að við megum ekki draga mikið lengur að ráðast þar í nauðsynlegar viðhaldsframkvæmdir. Ég nefndi líka að í erindum sveitarstjórna til fjárlaganefndar eru umræðurnar um fjarskiptamál áberandi. Sá málaflokkur eða þær áherslur komast ofar og ofar á listann á hverju ári, enda getum við með mörgum hætti sagt að úrbætur í fjarskiptamálum séu nú brýnasta verkefnið sem við getum ráðist í í byggðamálum. Um það er mikil samstaða í þessum þingsal. Ég held að það skipti máli að við höldum áfram á þeirri braut og meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögur um að auka fjármagn í þeim lið. Núna er lagt til að það sé um hálfur milljarður til úrbóta í fjarskiptamálum á árinu 2016. Það eru gríðarlegir fjármunir. Það má um það deila hvort við færumst of mikið í fang við þá stöðu sem ríkissjóður er í eða hvort við eigum að vera þolinmóð og stíga hægar fram í þeim efnum. En þörfin og krafan um úrbæturnar er sterk. Ég held að þarna séum við ekkert síður að fást við það hvort ákveðnar byggðir verði samkeppnishæfar til lengri tíma. Það er rakið í nefndarálitinu að starfshópur á vegum innanríkisráðherra hafi greint verkefnið og skilað um það tillögum um hvernig hægt sé að ráðast í að ljósleiðaravæða Ísland á þeim svæðum sem markaðurinn mun ekki leysa. Það gæti kostað um 5 milljarða króna en það skal tekið skýrt fram hér að það er ekki kostnaður sem á allur að lenda á ríkissjóði. Þetta verður alltaf samstarfsverkefni markaðsaðila, ríkissjóðs, eða fjarskiptasjóðs sem fulltrúa hans, og annarra aðila, hvort sem það eru sveitarfélög eða íbúar. Hálfur milljarður til fjarskiptamála á árinu 2016 er gríðarlega mikið og stórt skref en það er samt ekki stærra en svo að við erum enn að fást við það að klára hringtengingar á Íslandi og að tengja ótengda tengistaði eins og segir á táknmálinu, enda er rakið í nefndarálitinu hvar næstu framkvæmdir eru í þeim efnum, Drangsnes, Kópasker og Raufarhöfn og síðan í framhaldinu verður hægt að ráðast í fyrstu áfanga þess að byggja upp heimtaugarkerfið og ljósleiðaravæða Ísland, eins og góð samstaða er um í þessum þingsal. Ég hef oft sagt að við vitum í raun ekki hvaða jákvæðu áhrifum við náum með því að hafa nútímafjarskipti með þeim hætti á Íslandi. Ég held að enginn geti árið 2015 eða 2016 sagt nákvæmlega til um hverju það muni breyta að hafa háhraðavædd og alvöruháhraðatengingar úti um byggt ból á Íslandi. Það eru að spretta upp alls konar nýsköpunarfyrirtæki og alls konar ný nálgun í gömlu og grónu atvinnulífi í landinu sem tengjast úrbótum í fjarskiptamálum. Við erum farin að sjá að það eru rekin gagnaver heima á sveitabæjum, sem er eitthvað sem við vorum ekkert með augun á bara fyrir ári síðan. Þetta er samt veruleikinn. Með bættum fjarskiptum eru menn komnir á þann stað í lífinu að það sé mögulegt. Þetta er kannski annað áherslumál meiri hluta fjárlaganefndar við breytingartillögur í þessari umferð. Við höfum fleiri stórum verkefnum að sinna sem eru rakin í nefndarálitinu og ég geri ekki að sérstöku umtalsefni hér, annað en það að eðlilega er hluti af vinnu fjárlaganefndar að hlusta á áherslumál landshlutasamtaka, samtaka sveitarfélaga í hinum ólíku byggðum. Það hefur verið nokkuð mikið kastljós á að hér sé mikið af tillögum vegna Norðvesturkjördæmis og Norðvesturlands. Ég vil alveg stíga inn í þá umræðu og ræða um það frá mínum bæjardyrum séð eða bæjarhlaði hvers vegna svo er. Við rekjum það ekki í nefndarálitinu og ég ætla ekki að rekja það hérna í ræðustólnum hvernig mannlíf eða búseta hefur dregist saman á Norðvesturlandi, opinberum störfum hefur fækkað á undanförnum árum og við sitjum þar uppi með fábreytt atvinnulíf. Við erum með héruð sem að miklu leyti byggjast á frekar einhæfu atvinnulífi. Þetta eru stór sauðfjárræktarhéruð sem eru bakland byggðanna í Húnavatnssýslunum báðum og landbúnaðarhéruð, og útgerð reyndar á svæðinu líka og í Skagafirði. Það var einfaldlega kominn tími til að ráðast í átak í þeim efnum að reyna að bæta atvinnulíf og búsetuskilyrði í þeim héruðum. Það var ákvörðun ríkisstjórnarinnar að ráðast í að skipa svokallaða norðvesturnefnd og í fjárlagafrumvarpsbreytingunum birtast nokkrar tillögur sem eru ættaðar úr því starfi. Ég staldra líka við það að nefna að Alþingi ályktaði sjálft í janúar 2014 um átak í atvinnumálum í Austur-Húnavatnssýslu þar sem hvatt var til atvinnuuppbyggingar og starfs sem gæti stutt við atvinnuuppbyggingu á því svæði. Meiri hluti fjárlaganefndar er að gera tillögu um að lagðar verði einar 30 millj. kr. til að styðja samtök sveitarfélaga á svæðinu til að raunverulega framkvæma þessa ályktun Alþingis, þ.e. vinna að þeim verkefnum sem mögulega geta komið þar upp á borðið. Ég sé í minnihlutaáliti sem kynnt var í gær að talað er um álver í Skagafirði. Ég hef reyndar ekki frétt af neinu álveri í Skagafirði en sannarlega hafa verið umræður um álver við Hafursstaði á Skagaströnd. Og hvort sem það verður álver eða einhver annar kostur er gríðarlega mikilvægt fyrir þetta svæði að það verði öflug iðnaðaruppbygging, í hvaða atvinnugrein sem hún er, enda gengur ályktun Alþingis út á að styðja við að orka sem framleidd er í héraðinu verði nýtt á þeim stað. Við höfum líka fjallað um það í meiri hluta atvinnuveganefndar sem tengist byggðamálum og tengist líka öðrum landshluta í landinu, sem hefur oft verið til umfjöllunar vegna veikingar byggðar og einhæfs atvinnulífs, sem er Skaftárhreppur. Við leggjum til í nefndaráliti okkar að unnið verði áfram með Skaftárhreppi. Skaftárhreppur hefur á undanförnum árum verið að vinna í verkefninu Brothættar byggðir með Byggðastofnun. Það sem við leggjum til er að með íbúum í Skaftárhreppi og í samstarfi við ríkið verði reynt að varpa ljósi á það hvernig hægt er að byggja upp innviði sveitarfélagsins hratt og vel og þá erum við að tala fyrst og fremst um fjarskipti og rafmagnstengingar eða lagnir fyrir rafmagn, þrífösun rafmagns er líka oft nefnd. Við drögum fram ályktun Alþingis um byggðamál frá vorinu 2014 þar sem fjallað er um að leita skuli leiða til að styrkja byggð í sveitarfélögum sem ekki njóta þess að hægt sé að styðja við byggð í þeim með aðgerðum í gegnum fiskveiðistjórnarkerfið. Við þekkjum það að í mörgum byggðarlögum er verið að beita úrræðum úr fiskveiðistjórnarkerfinu með því að úthluta byggðakvótum. En í landbúnaðarhéruðum hefur ekki verið um auðugan garð að gresja í þeim efnum hvaða tæki og tól við getum mögulega haft til þess að efla byggðir í þeim. Því gerum við um það tillögu að í 6. gr. komi almenn heimild um að jarðir í Skaftárhreppi eða jarðir almennt í eigu Jarðasjóðs ríkisins verði seldar. Hvort sem það verður að hluta eða að öllu leyti sem fjármunum sem þannig losna verður varið til að efla innviði í Skaftárhreppi er síðan annað mál. Þetta drögum við fram í meiri hlutanum sem einn þeirra þátta sem við þurfum að fara að gera upp hug okkar um og mæta með stefnumótun, t.d. hvernig við nálgumst eignarhald á ríkisjörðum. Það komu fram athugasemdir í heimsóknum til atvinnuveganefndar í haust frá þó nokkuð mörgum sveitarfélögum um hvernig væri haldið utan um ríkisjarðir, hvernig væri staðið að því þegar yfir stæðu ábúendaskipti. Ég ætla ekki að rekja í langri sögu hvernig það er komið til að ríkissjóður á margar jarðir. Það er löng saga og reyndar nokkuð merkileg. Staðreyndin er sú að ríkið á nokkur hundruð jarðir sem eru reyndar margar í ábúð og ríkið hefur leiguliða. Það hefur ekki alltaf tekist sem skyldi að endurnýja ábúð á þeim jörðum. Þannig háttar til í Skaftárhreppi að þar eru óvenjumargar ríkisjarðir. Þar hafa verið að falla úr byggð á undanförnum mánuðum og árum ágætisjarðir sem vel hefði mátt búa á áfram ef menn hefðu hugað að því í tíma. Ég held að það sé enginn óeðlilegur ásetningur í þeim efnum, ég ætla ekki að halda því fram, en alla vega hefur þannig skipast málum að það virðist ríkja ákveðið stefnuleysi í þeim efnum. Þess vegna hvetjum við til í meiri hluta fjárlaganefndar að eigendastefna ríkisins og eignarhald á ríkisjörðum verði tekið til skarplegrar athugunar og reynt að móta framtíðarstefnu í þeim efnum. En horft til Skaftárhrepps eins og sér eru þar allmargar jarðir og jarðarpartar sem bæði mætti sameina öðrum jörðum með eðlilegri sölu, þ.e. með opinni sölu ríkissjóðs eða opinni sölu í gegnum Ríkiskaup, og aðrar bújarðir sem einar og sér geta staðið til sölu og á þeim væri síðan hægt að reisa myndarlegan búskap sem mundi aftur styrkja byggð og búsetu í Skaftárhreppi. Þetta er eitt lítið dæmi til viðbótar af þeim fjölmörgu verkefnum sem voru borin inn á borð fjárlaganefndar af gestum á þessu hausti. Við teljum rétt að ýta úr vör einhvers konar verkefni sem getur í framhaldinu orðið til þess að svara ákalli sveitarstjórna sem þetta bera á borð fyrir okkur. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg fleiri orð um heimsóknir til fjárlaganefndar í haust og vinnuna sem þar er. Ég vil þó að lokum segja að vegna umræðu um hvernig á að undirbúa breytingartillögur og hvernig við höfum starfað þá er enginn ein regla eða ein aðferð í þeim efnum endilega réttari en önnur. Ég legg áherslu á að þau erindi sem berast til fjárlaganefndar frá sveitarstjórnum og landshlutasamtökum, færð inn á minnisblöðum eða erindum til fjárlaganefndar, sem oft og tíðum, í það minnsta þar sem ég þekki, eru nokkuð samhljóða þeim erindum sem þingmönnum berast í kjördæmavikum, enda fer hið eðlilega samtal við íbúa landsins fram með þessum hætti, þeim áherslupunktum sem þar eru dregnir upp af sveitarfélögunum er eðlilegt að við svörum á einhvern hátt. Ef við ætlum ekki að gera það ættum við að líka að segja að við ætlum ekki að bregðast við með nokkrum hætti. Þetta finnst mér vera mjög verðmætt samtal. Ég segi fyrir mína parta að ég hefði ekki viljað missa af þeim tíma og þeim fundum sem við áttum þarna í haust, þessum 42 heimsóknum sem teiknuðu algerlega upp fyrir okkur hver áhugamál fólksins eru, hvar eldarnir brenna. Við erum að sjálfsögðu ekki að bregðast við því öllu, ég ætla aldrei að halda því fram, en við höfum mögulega hvatt til einhverra framfara. Við höfum mögulega slökkt einhverja elda og við höfum mögulega komið einhverjum framfaramálum af stað.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Mér hefur orðið tíðrætt um vinnubrögðin varðandi breytingartillögur meiri hlutans og ríkisstjórnarinnar. Það er rétt, sem hv. þingmaður segir að við höfum fengið margar heimsóknir, sérstaklega frá sveitarfélögunum, og vitum alveg að þörfin er víða mjög brýn. En ég hef ekki litið þannig á að það sem ég var að heyra í haust frá sveitarfélögunum sé eitthvað annað en við heyrðum í fyrra og hittiðfyrra. Ég hef áhyggjur af því ef stjórnvöld í landinu og ráðherrarnir eiga ekki þetta sama samtal við fólkið í landinu, og hafa ekki tilfinningu fyrir því hvar þörfin er; ef fjárlaganefnd og meiri hlutinn á einhvern veginn að vera að redda ríkisstjórninni fyrir horn af því að hún hefur ekki sömu upplýsingar og við. Ég held að allir viti til dæmis að fjármagn til samgöngumála er allt of lítið. Ég þarf ekki sveitarfélögin til að segja mér það, en ég get alveg tekið undir að þetta er gott samtal sem við eigum. Mér finnast vinnubrögðin við breytingartillögurnar ekki góð. Ég vil spyrja hv. þingmann: Telur hann að ráðherrarnir [[Forseti hringir.]]viti ekki hvernig málin standa í þjóðfélaginu og geti ekki gert fjárlagafrumvarp sem bregst við þar sem þörfin er?
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Ég er ekki sammála nálgun þingmannsins hvað það varðar að ráðherrarnir viti ekki hverjar áherslurnar eru. Ráðherrarnir eru nú yfirleitt undantekning, þeir eru nú allir þingmenn. Þeir sitja sömu fundina í sömu kjördæmaviku og við og heyra þessar sömu áherslur. Það er líka verkefni þeirra að bregðast við áherslum og athugasemdum sem koma frá íbúum og sveitarfélögum og þegnum í þessu landi rétt eins og okkar í fjárlaganefnd, en okkar er verkið að fást við að breyta, koma með breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið á hverjum tíma. Við eigum að vinna það og hvort sem breytingartillögurnar eru fáar, ítarlegar eða margar þá er það ákvörðun á hverjum tíma. En í öllum aðalatriðum eru tillögur ríkisstjórnar sem sendar eru fjárlaganefnd til meðferðar líka viðbrögð við athugasemdum sem hafa komið fram í þessu frumvarpi; það var að þessu sinni eins og áður. Síðan er það einfaldlega meiri hlutans í fjárlaganefnd að ákveða hvort hann vill stíga lengra inn í málið eða taka inn fleiri mál og þannig hafa kaupin gerst.
Virðulegur forseti. Ég upplifi þetta bara svolítið þannig að fjárlagafrumvarpið sé alls ekki tilbúið þegar það er lagt fram. Það er í raun það sem ég er að gera athugasemdir við. Eftir því sem fjárlagafrumvarpið er betra þeim mun minni breytingar þarf væntanlega að gera. Mig langar líka aðeins að spyrja út í eitt mál sem mér finnst töluvert alvarlegt. Það er verið að setja fjármagn í einstakar stofnanir og liði til að greiða upp rekstrarhalla eða koma í veg fyrir rekstrarhalla á næsta ári. Ég finn að minnsta kosti fjóra slíka liði í breytingartillögunum. Ég hef áhyggjur af því að ekki sé verið að gæta jafnræðis þarna. Hafa hv. þingmenn í meiri hluta fjárlaganefndar tekið að sér þetta verkefni þannig að þeir ætli að fylgjast með því að þær 15 milljónir sem fara í að greiða upp rekstrarhalla verði notaðar nákvæmlega í það? Hafa þeir gert úttekt á starfsemi viðkomandi stofnunar? Og hver ætlar að hafa eftirlit með því að rekstrarhalli verði ekki kominn aftur eftir tvö ár? Af hverju treysta menn ekki ráðuneytunum í þessi verkefni? Mér finnst ekkert jafnræði í þessu. Hver ákveður að þessi stofnun eigi að fá bætur af því að rekstrarhalli er yfirvofandi en ekki einhver önnur stofnun? Hvernig getur meiri hluti tekið ákvarðanir af þessu tagi?
Herra forseti. Ég held að þingið eigi alveg að hafa sjálfstraust til þess að gera breytingar á fjárlagafrumvarpinu eins og öllum öðrum frumvörpum sem til okkar berast. Um það hvort jafnræði ríki eða hvaða tæki meiri hluti fjárlaganefndar notar til að gæta að jafnræði, vil ég bara segja: Í því tilfelli sem ég tel að þingmaðurinn hafi verið að vísa til - 15 millj. kr. fjárveiting til Snorrastofu í Reykholtsdal, svo að við tölum bara um það; þurfum ekkert að vera í neinum getgátuleik með það - þá gleymir hann líka að segja að fjárlaganefndin ætlast til þess að gengið sé frá samkomulagi við þá stofnun. Erindi sveitarfélagsins til fjárlaganefndar snerist um það að staðarhald og fleiri þættir, vegna breytinga sem áður hafa verið gerðar á fjárhagslegum samskiptum stofnunarinnar við ríkið, eru ekki í lagi. Það er það sem fjárlaganefndin er að hnykkja á að verði gert og þessum rekstri þar með komið í lag. Við höfum síðan ekki tíma til þess að ræða um starfsemi stofnunarinnar þannig að við sleppum því að þessu sinni.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna þar sem hann kom víða við enda stórt mál undir. Mig langar í fyrra andsvari mínu að byrja á að spyrja út í ummæli hv. þingmanns um að vegna útgjalda við kjarasamninga væri ekki svigrúm til að setja peninga í innviðina, þ.e. samgöngubætur. Nú mundi ég segja að það væri einfalt mál að fara í aukna skattlagningu eða falla frá tillögum um að hætta einhverri skattlagningu. En látum það liggja milli hluta í þessari spurningu. Hv. þingmaður sagði líka að hugsa ætti fyrir fleiri leiðum til að fjármagna framkvæmdirnar en ég skildi það sem svo að hann væri ekki að tala um gjaldtöku á tilteknum leggjum. Mig langar að biðja hv. þingmann að vera aðeins skýrari. Ef ég skil það rétt [[Forseti hringir.]]hjá hv. þingmanni að skattlagning komi ekki þarna til, hvaða leiðir eru það sem hv. þingmaður er að ýja að?
Herra forseti. Það er einfaldlega tilvísun mín til þess að við getum ekki notað sömu krónurnar tvisvar. Þegar er stór skafl að komast yfir, sem eru verulegar hækkanir vegna kjarasamninga, þá getum við ekki notað þá peninga í samgönguframkvæmdir. Hv. þingmaður spyr um hvaða leiðir ég sé að tala í samgöngukerfinu og ég skal líka vera algerlega skýr: Ég sé einfaldlega fyrir mér að það sé mjög auðvelt og athugunarinnar virði að taka til dæmis fyrirtækið Spöl eða þá hugmyndafræði sem byggði Hvalfjarðargöngin og hefur rekið þau til þessa tíma og útfæra þá aðferðafræði til dæmis til að breikka Vesturlandsveginn og byggja Sundabraut. Ég er hins vegar bara að slá undir það og segi: Það getur ekki gengið að taka veggjöld af einum legg til eða frá höfuðborginni. Við verðum að taka þá í það minnsta af hinum tveimur aðalleiðunum til viðbótar ef við færum þá leið og um það mundi myndast samstaða.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Ég er allmiklu nær, sem er bara ágætt. Við getum svo sem deilt einhvern tíma síðar um hvort við teljum þetta fýsilegan kost. En mig langar í seinna andsvari mínu aðeins að koma inn á eitt. Hv. þingmaður talaði um gestakomur hjá fjárlaganefnd og nefndi þar sveitarstjórnarfólk og að mikið hefði verið talað um málefni fatlaðs fólks. Mér finnst það persónulega dálítið skrýtið að fjallað sé um NPA-verkefnið í kafla í áliti meiri hlutans sem ber yfirskriftina Íþyngjandi löggjöf. Þá spyr ég: Íþyngjandi löggjöf fyrir hvern? Í það minnsta ekki fatlaða fólkið. Mig langar að heyra aðeins meira um það. Telur þingmaðurinn að breyta þurfi kostnaðarskiptingunni varðandi NPA? Þarf ríkið að koma inn í það verkefni í meira mæli en nú hefur verið og breyta þar með kostnaðarskiptingunni og auka hlut ríkisins í þessari þjónustu?
Herra forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir seinni spurninguna. Ég tók eftir því í umræðunni í gær að menn vildu aðeins misskilja þennan hluta af nefndarálitinu. Mér er ljúft og skylt að reyna að bæta þar úr. Þar sem við tölum um íþyngjandi löggjöf rekjum við annars vegar setta löggjöf um Matvælastofnun og eftirlit og hvernig það hefur farið úr böndunum. Hins vegar nefnum við málefni fatlaðra því að það kom skýrt fram og ég sagði í framsöguræðu minni að mörg sveitarfélög töldu að halli væri á þeim viðskiptum ríkis og sveitarfélaga. Við erum ekki að dæma málaflokkinn sérstaklega. Við erum einfaldlega að segja að þegar löggjöf er sett fram verður hún að vera að fullu fjármögnuð og menn verða að vita nákvæmlega hvað þeir eru að gera. Meiri hluti fjárlaganefndar ákvað hins vegar, og það er rétt að það sé bara sagt, að fara ekki inn á það svið og gera miklar breytingartillögur vegna málefna fatlaðra á breiðum grundvelli. Við fengum upplýsingar um að um þau væri verið að fjalla í almennum samskiptum ríkis og sveitarfélaga um fjárhagsleg málefni. Við væntum þess að niðurstaða komi af þeim viðræðum þannig að ég tjái mig ekki með beinum hætti eða kem með bein svör við öðrum spurningum þingmannsins.
Virðulegi forseti. Mér finnst mikilvægt að koma aðeins inn á það sem var verið að ræða um NPA og málefni fatlaðs fólks. Mér finnst afskaplega mikilvægt að við áttum okkur á því að NPA er komið til að vera og er bara eitt af úrræðum fyrir fatlað fólk og verður auðvitað að fjármagna það úrræði eins og önnur úrræði. Fólk sem er með NPA-samninga, það er ekki þannig að hægt sé að spara einhvern veginn með því að láta það ekki vera með NPA-samninga. Það mun alltaf þurfa einhver úrræði. Það mun alltaf þurfa einhverja þjónustu. NPA er því eitt af því sem þarf að fjármagna. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann út í opinberar framkvæmdir og fjárfestingar í innviðum. Hérna var lagt upp með og samþykkt í Alþingi 2012 fjárfestingaráætlun til þriggja ára sem var fjármögnuð að hluta með arði úr bönkunum og að hluta til af arði af fiskveiðiauðlindinni. Hún fól í sér stórkostlega innspýtingu í fjárfestingar í samgöngumannvirkjum og [[Forseti hringir.]]í ýmsum verkefnum úti á landi, eins og í sóknaráætlun landshluta. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna þess að ég skynja áhuga hans, og ég deili honum, á fjárfestingu í innviðum. Ég held að nauðsynlegt sé að ráðast í slíka fjárfestingu. Af hverju var ekki hægt að halda sig við það plan?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hvers vegna ekki var hægt að halda sig við það plan og hvaða forsendur voru þar á bak við? Halda má langar ræður um það. Það var einfaldlega verkefni þegar ný ríkisstjórn tók við og hún ákvað að leggja það til hliðar. Það er eiginlega svarið. Við deilum alveg sameiginlegum áhuga á því að ráðast í innviðaframkvæmdir og fjárfestingar í þeim efnum og ég held að við verðum að leita líka annarra leiða til þess en að horfa bara til skatta og skattahækkana. Við fórum í ákveðnar breytingar sem þingmaðurinn rakti sem hefði verið forsenda eða svokölluð fjármögnun á þeim verkefnum sem við snerum frá, við lögðum aðrar áherslur. En það stendur síðan algjörlega að við munum áfram taka arð út úr þessum bönkum. Við höfum aðrar áherslur en það fer ekkert frá okkur að þurfa að ráðast í innviðaframkvæmdir og fjárfestingar í þeim efnum.
Virðulegi forseti. Ég ásamt öðrum átti ákveðið frumkvæði að því að sú fjárfestingaráætlun var samþykkt. Hún gekk út á mjög einfalda hugmyndafræði, að réttlætanlegt væri að taka hlut af arði af eigum ríkisins, annars vegar fiskveiðiauðlindinni og hins vegar fjármálakerfinu, til að fjárfesta í innviðum og samkeppnissjóðum í atvinnulífinu sem skapar arð í framtíðinni. Við erum að horfa upp á það núna, sem var auðvitað hægt að segja sér á þeim tíma og er enn hægt að segja sér, að skortur á fjárfestingu, nauðsynlegri fjárfestingu og skortur í viðhaldi er auðvitað ekkert annað en lántaka. Það kemur alltaf að skuldadögum í þessu og þörfin bara vex. Við værum að horfa upp á allt annað landslag núna í fjárfestingum í innviðum ef við hefðum haldið okkur við þá áætlun. Hún gekk út á - hvað? Taka arðinn að hluta til og fjárfesta í þessu og það hefur allt gengið eftir hvað varðar arðinn. Fjárfestingaráætlun var sett fram með þeim fyrirvara að arðurinn skilaði sér og hann hefur skilað sér og gott betur [[Forseti hringir.]]og arðurinn af fiskveiðiauðlindinni, að hluta til, sem átti að ráðstafa í þetta hefði getað skilað sér líka. Hv. þingmaður talar um aðrar áherslur varðandi þetta fé. Hverjar eru þær?
Herra forseti. Ég rakti það í ræðu minni áðan. En til að við getum ráðist í innviðafjárfestingar og framkvæmdir - það er þá svar mitt við lokaspurningu þingmannsins um hverjar aðrar áherslur eru, þá sagði ég: Stærsta verkefni okkar er að lækka vaxtagreiðslur ríkissjóðs [[Gripið fram í.]]og lækka þar með útgjöld ríkissjóðs til að greiða vexti og geta notað þá fjármuni til að fjárfesta í innviðum sem við þurfum að gera. Ég er sammála þingmanninum um að það að fresta viðhaldi vega, viðhaldi flugvalla og hvað svo sem við nefnum hér til sögunnar, er skammgóður vermir. En sala fjármálafyrirtækja, annarra fyrirtækja og félaga sem ríkið á til þess að losa um fjármuni til að ráðast í þessar fjárfestingar, en þó með þeim fyrirvara að það sé hægt eða mögulegt vegna annarra aðstæðna í efnahagslífinu sem ekki leiða til þenslu eða erfiðleika á öðrum sviðum, er einfaldlega svar mitt við spurningunni um hverjar áherslurnar væru.
Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í kostnað við að jafna að fullu dreifingu á raforku og niðurgreiðslu á húshitun. Hv. þingmaður veit að það er búið að stíga ákveðin skref í þessa átt en samt vantar mikið upp á. Það kemur fram í fjárlögum að það vanti 215 milljónir á ári upp á niðurgreiðslur til húshitunar og hvað varðar jöfnunina vanti 65 milljónir. Sér hv. þingmaður ekki fram á að hægt sé að ljúka þessu verkefni? Það hefur verið talað mikið um þetta en menn stíga aldrei skrefið til fulls. Líka varðandi fjarskiptin. Það er talað núna eins og það sé í höfn að hringtengja svæði utan markaðssvæða, en það kostar um 6 milljarða. Þessi viðbót núna, 200 milljónir, þetta verða þá í allt 500 milljónir, verður hún varanleg eða er þetta einskiptisákvörðun og mun þetta kannski taka 10–15 ár héðan í frá?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur þessa fyrirspurn. Í fyrsta lagi varðandi húshitunina höfum við náð óskaplega stórum áfanga í þeim efnum, eins og hv. þingmaður rakti réttilega. Við gerðum það fyrst og síðast með því að jafna dreifikostnað milli þéttbýlis og dreifbýlis og það eru verulega stórir áfangar sem við höfum náð nú þegar. Jöfnun húshitunarkostnaðar, þegar við stígum lengra inn í það verkefni, er miklu stærra mál. Það er stór ákvörðun að ákveða hvort við ætlum að fara að greiða niður ákveðnar dýrar hitaveitur o.s.frv. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að ræða það neitt frekar en reyna að svara seinni spurningunni. Nei, það mun ekki taka 10–15 ár þótt það séu í ár 500 milljónir til úrbóta í fjarskiptum, einfaldlega vegna þess og ég benti á það í ræðunni að það eru lagðar til ákveðnar fjármögnunarleiðir í tillögunni sem var skilað til innanríkisráðherra og innanríkisráðherra hefur haft til meðferðar, sem eru m.a. framlag markaðsfyrirtækjanna sem munu eiga ljósleiðaratengingar framtíðarinnar og [[Forseti hringir.]]notenda þeirra sem því kerfi munu tengjast.
Herra forseti. Annað sem snertir líka byggðamál. Í þessu frumvarpi er dregið til baka 50 millj. kr. framlag til verkefnisins Brothættar byggðir. Hv. þingmaður talaði um það verkefni almennt en samt geta menn horft upp á það að þessir fjármunir séu ekki áfram inni til að vinna að því verkefni, sem er auðvitað mjög brýnt. Mörg sveitarfélög sóttu um í þetta verkefni, eins og hv. þingmaður þekkir, en samt er þessum 50 milljónum, sem eru nú ekki stórar í stóra samhenginu, kippt út. Getur hv. þingmaður skýrt hvers vegna sá stuðningur er ekki áfram inni? Varðandi samgöngumálin er það hrópandi í þessu fjárlagafrumvarpi að nær ekkert er sett til nýframkvæmda, viðhalds og reksturs. Það er bara smánarlegt. Hv. þingmaður talar um í því samhengi að ríkið sé að mæta svo miklum launahækkunum, 33 milljörðum, og það sé skýring á því hversu lítið sé áætlað til samgöngumála. Er ásættanlegt að menn finni sér alltaf einhverja hillu til þess að setjast á til að geta afsakað það að ekki sé meira sett í samgöngumál þegar ferðamannageirinn skilar í gjaldeyristekjum yfir 300 milljörðum, 340 milljörðum kannski, að þá sé ekki borð fyrir báru til að setja neitt alvörufé í samgöngumál? Hvaða skýringu hefur hv. þingmaður á því að ekki einu sinni samgönguáætlun líti dagsins ljós og menn séu kannski eins og á fjáraukalögum síðast að henda einhverjum peningum hist og her og engin samgönguáætlun liggi fyrir? Eru það ekki óásættanleg vinnubrögð? Vill hv. þingmaður ekki vera mér sammála í því að þarna þurfi að bæta úr?
Herra forseti. Ég og hv. þingmaður erum mjög oft sammála. En fyrst til þess að reyna að svara ágætum spurningum hennar segi ég að um 50 millj. kr. framlagið fengum við þær upplýsingar að ekki væri búið að nota þá fjármuni sem höfðu verið lagðir til og þess vegna var ekki beðið um meira. Við getum síðan haft allar skoðanir á því. Ég var að reyna að rekja það áðan, og ég veit að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir vann að því ásamt allri atvinnuveganefnd, að í ályktun okkar um byggðamál sem nefndin undirbjó töluðum við mikið um að leita þyrfti leiða til að styðja við byggð í þeim héruðum landsins sem ekki njóta úrbóta fiskveiðistjórnarkerfisins. Við erum að opna einn glugga í þá átt, t.d. að skoða eignasafn ríkisins í jarðasafni þess, hvort við getum fundið þar farveg og hvernig við ætlum að beita þeim til þess að efla byggðina o.s.frv. Er ásættanlegt að nota launahækkanir sem afsökun fyrir athafnaleysi í samgöngumálum? Ég ætla að segja enn og aftur: Auðvitað verðum við að standa við gerða kjarasamninga og við notum ekki peningana oft. [[Forseti hringir.]]Við notum þá aðeins einu sinni og það er aðalvandamálið sem við erum að fást við. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Við ræðum hér fjárlagafrumvarp fyrir árið 2016. Fjárlaganefnd hefur haft frumvarpið til meðferðar í talsverðan tíma og þar sem talað hefur verið um að dregist hafi að málið kæmi fram og starfsáætlun hafi raskast um tíu daga þá vil ég segja í upphafi að það sem sá sem hér stendur lagði höfuðáherslu á er að takast núna, og tókst reyndar í fyrra líka en ekki á þarsíðasta ári, en það er að taka meginþorra af breytingartillögum inn við 2. umr. fjárlaga. Jafnvel þótt dagskrá þingsins riðlist eilítið held ég að það sé gríðarlega mikilvægt fyrir þingstörfin að við náum að klára megnið af breytingartillögunum fyrir 2. umr. fjárlaga eftir yfirferð með sveitarfélögum og öðrum þeim sem málið varðar. Gerðar eru talsvert margar breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið eins og komið hefur fram í máli margra þingmanna. Það sem mig langar að fara yfir sérstaklega eru byggðamál almennt og hvernig margar af þeim breytingartillögum sem við erum að vinna hér lúta að því að efla og styrkja landsbyggðina með einum eða öðrum hætti. Áður en ég fer yfir einstaka tillögur langar mig að taka aðeins umræðuna um byggðamál og fjárlagagerð. Við höfum horft upp á það í allt of langan tíma að byggð er að hnigna víða í hinum dreifðu byggðum eða á afmörkuðum svæðum. Það eru svæði víða á landsbyggðinni sem glíma ekki við þennan vanda en Vestfirðir, Norðurland vestra, hluti af norðausturhorninu og hluti af suðausturhorninu glíma við viðvarandi fólksfækkun og byggðavanda og hefur gert í langan tíma. Við efnahagshrunið var varað við því að þegar menn færu að hagræða í opinberum rekstri væri veruleg hætta á því að það kæmi illa við landsbyggðina sem á engan hátt naut þessa góðæris sem var á árunum fyrir efnahagshrunið, 2005, 2006 og 2007. Þá var lagt til að gerð væri sérstök byggðaúttekt á fjárlagafrumvarpi til að koma í veg fyrir það að þegar gerðar væru hagræðingarkröfur á einstök ráðuneyti og einstakar stofnanir mundu forstöðumenn þessara stofnana ósjálfrátt, og ekkert óeðlilegt við það, skera frá sér og hagræða fyrst og síðast í starfsstöðvum og starfsemi utan höfuðstöðva viðkomandi stofnana. En því miður varð þetta raunin með þeim afleiðingum að opinberum störfum fækkaði mjög mikið á mörgum landsvæðum og opinber þjónusta dróst einnig saman á mjög mörgum landsvæðum. Það er þess vegna mjög ánægjulegt, þótt við séum ekki að ræða það mál hér, að við vinnslu á frumvarpi um opinber fjármál sem fjallar um það hvernig við vinnum fjárlagafrumvarp sé komið inn sérstakt ákvæði um að fjárlagafrumvarp hvers árs skuli fara í sérstaka byggðaúttekt og skuli ráðherra byggðamála móta reglur um hvernig sú úttekt fari fram. Slík byggðaúttekt sé gerð áður en frumvarpið er lagt fram á Alþingi. Auðvitað er ekki um efnislegar eða eiginlegar aðgerðir að ræða gagnvart landsbyggðinni og hinum dreifðu byggðum, en hins vegar er þetta ákveðinn varnagli. Þegar verið er að skipta fjármagni á einstaka stofnanir og útfæra það hvernig fjárlög birtast okkur eru menn sjálfkrafa meðvitaðir um það, ráðherrar og einstakar stofnanir, að frumvarpið eigi eftir að fara í gegnum slíka byggðaúttekt. Það mun til lengri tíma, tel ég, hafa jákvæð áhrif fyrir landsbyggðina. Byggðaúttekt á fjárlagafrumvarpinu mun liggja fyrir við 1. umr. þess og þá má sjá hvað það er gagnvart landsbyggðinni og hinum dreifðu byggðum sem ekki er nægilega vel búið um í frumvarpinu. Þá getur fjárlaganefnd nýtt sér þær upplýsingar í vinnu sinni til að betrumbæta fjárlagafrumvarpið milli 1. og 2. umr. og 2. og 3. umr. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt til lengri tíma litið að fá þetta inn, sérstaklega í ljósi sögunnar þegar við horfum upp á að á mörgum þessara svæða hefur byggðinni haldið áfram að hnigna. Virðulegi forseti. Ég vil nú í máli mínu koma inn á nokkrar af þeim meginbreytingartillögum sem gerðar eru við frumvarpið og snúa að landsbyggðinni. Ég vil byrja á umræðu um mál sem ég held að sé eitt mikilvægasta málið í byggðamálunum í dag og það lýtur að fjarskiptum og því verkefni sem lagt var upp með af þessari ríkisstjórn að ráðast í ljósleiðaravæðingu á öllu landinu. Ég held að þetta sé eitt af þeim atriðum sem ungt fólk horfir til og setur í efsta sæti í dag þegar það hugsar um hvar það vill velja sér búsetu, þ.e. hvernig nettengingin er á staðnum. Núverandi ríkisstjórn setti af stað átak sem miðaði að því að kortleggja hvernig væri mögulegt á sem hagkvæmastan og skynsamlegastan hátt að ljósleiðaravæða allt landið. Sú vinna var sett af stað af innanríkisráðherra, ráðherra fjarskiptamála, og í forustu fyrir þeirri vinnu fóru tveir þingmenn úr stjórnarliðinu sem eiga reyndar báðir sæti í fjárlaganefnd, Páll Jóhann Pálsson, hv. þingmaður Framsóknarflokksins, og hv. þm. Haraldur Benediktsson sem hefur talað hér í dag og kom meðal annars inn á þetta mál í sinni ágætu ræðu. Nái breytingartillögurnar fram að ganga verður á næsta ári varið 500 milljónum til þess að halda áfram með það verkefni að ljósleiðaravæða landið. Það framlag bætist við þær 300 milljónir sem settar voru í verkefnið á síðasta ári. Það er svo að fjárlaganefnd hefur tekið nokkra forustu í þessu máli með fjárveitingum sínum á síðasta ári sem voru meðal annars notaðar til frekari undirbúnings á verkefninu og til þess að klára að hringtengja þau svæði sem átti eftir að hringtengja þegar kemur að ljósleiðaravæðingu. Fjárlaganefnd tók ákveðna forustu í því máli á milli 1. og 2. umr. á síðasta ári og veitti 300 milljónir til verkefnisins. Það gerir fjárlaganefndin aftur að þessu sinni, tekur ákveðna forustu í málinu og leggur til að veittar verði í heildina 500 milljónir og eykur þar af leiðandi um 200 milljónir frá því sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að þetta mál nái fram að ganga. Ef við skoðum umsagnir einstakra sveitarfélaga vítt og breitt um landið og áhersluatriði þeirra er mjög ánægjulegt að sjá að í þeim er ekki talað um að það eigi að tryggja góða nettengingu, það er talað um að hraða verði þeirri vinnu sem núverandi ríkisstjórn hefur sett af stað. Það er auðvitað gríðarlega mikil stefnubreyting frá því sem var vegna þess að það var mikið vonleysi á mörgum svæðum gagnvart því að það ætti að ráðast í slíka bragarbót á fjarskiptum. Áhersluatriðin núna eru: Getið þið ekki hraðað verkefninu? Getið þið ekki gert þetta hraðar en lagt er upp með? Það er auðvitað jákvæð hvatning og það er það sem fjárlaganefnd er að gera, hún gerir tillögu um að verkinu verði hraðað og undirstrikar pólitískt mikilvægi málsins þegar kemur að fjárveitingum. Annað mál sem skiptir miklu máli lýtur að innanlandsflugvöllum. Við munum að á síðasta ári lagði fjárlaganefnd Alþingis til að veittar yrðu 500 milljónir til viðhalds og uppbyggingar á innanlandsflugvöllum. Við þekkjum þá umræðu sem verið hefur um þessi mál í gegnum tíðina. Það þarf að fjárfesta gríðarlega í Keflavík og Leifsstöð vegna aukins fjölda ferðamanna og það er auðvitað vel. En eftir sitja innanlandsflugvellirnir vítt og breitt um landið sem fá ekki nægilegt fjármagn til viðhalds og til innviðauppbyggingar. Það er ekki við neinn einn pólitískan flokk að sakast en í gegnum tíðina hefur vægast sagt verið ákveðinn vandræðagangur við að leita leiða til þess að flytja fjármagn úr millilandafluginu sem skilar gríðarlegum hagnaði, bæði flugið og rekstur fríhafnarinnar í Keflavík, yfir í innanlandsflugið. Á síðasta ári lagði fjárlaganefnd til að tekinn yrði arður út úr Isavia, hækkaði þar af leiðandi arðsemiskröfu í fjárlagafrumvarpinu og gerði ráð fyrir að arðurinn yrði notaður til þess að ráðast í framkvæmdir á innanlandsflugvöllum. Í framhaldinu varð mikil fjölmiðlaumfjöllun um það mál og menn töldu að þetta kæmi illa niður á Isavia. Fjármálaráðuneytið ákvað síðan að ganga ekki á eftir þessari arðsemiskröfu og draga hana til baka og leiðrétta það núna í lok ársins vegna þess hve mikil þörf væri einnig á uppbyggingu í Keflavík. Eftir stóð í rauninni framkvæmdaféð og var sannarlega notað. Hluti af því er þegar komið til framkvæmda. Ég nefni flugvallarframkvæmdir í Árneshreppi sem þegar eru komnar til framkvæmda og hluti af þeim verða kláraðar í byrjun næsta árs, það eru verkefni sem eru komin af stað og um þetta fékk fjárlaganefnd upplýsingar á fundum sem haldnir voru við vinnslu fjárlagafrumvarpsins. Fjárlaganefnd heldur áfram og leggur til á þessu ári að veittar verði 400 milljónir til áframhaldandi uppbyggingar á innanlandsflugvöllum. Í ljósi þess hve mikið þarf að fjárfesta í Keflavík og í ljósi þess að fjármálaráðuneytið á síðasta ári ákvað að ganga ekki á eftir arðsemiskröfu í Isavia er ekki gerð sú krafa af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar að sóttur verði arður til Isavia. Engu að síður leggur nefndin til að ráðist verði í framkvæmdir fyrir 400 milljónir á innanlandsflugvöllum vítt og breitt um landið. Þá hefur fjárlaganefnd lagt til að á tveimur árum verði ráðist í uppbyggingu innanlandsflugvalla fyrir 900 milljónir. Þegar maður sér áherslurnar frá sveitarfélögunum og heyrir áhyggjur manna af flugvöllum víða um land - og þá er ekki eingöngu horft til flugvalla þar sem er áætlunarflug heldur líka flugvalla sem eru notaðir til sjúkraflutninga og sjúkraflugs - og horfir á hve mikið fjármagn vantar í viðbót til flugvallanna þá hefur maður á tilfinningunni að þessar 400 milljónir séu eins og dropi í hafið. En engu að síður er þarna verið að stíga veigamikil og jákvæð skref í þá átt að efla framkvæmdir og viðhald á innanlandsflugvöllum. Auðvitað er það svo í þessu eins og mörgu öðru að betur má ef duga skal. Ég held að ég sé ekki að rjúfa neinn trúnað þegar ég segi það sem ég sagði á fjárlaganefndarfundi; aðilar sem koma að þessu máli eins og Vegagerðin, innanríkisráðuneytið, Isavia og fjármálaráðuneytið, verða að fara að koma sér saman um og finna leið sem miðar að því að tryggja uppbyggingu innanlandsflugvallanna með sama hætti og unnið er að því að tryggja uppbyggingu í Leifsstöð. Fríhöfnin í Leifsstöð skilar gríðarlega háum tekjum til Isavia og það er borð fyrir báru, það er fjárhagslegt svigrúm til þess að ráðast í uppbyggingu innanlandsflugvalla. Meiri hluti núverandi fjárlaganefndar hefur ætíð lagt gríðarlega áherslu á þetta. Annað mál sem fjárlaganefnd leggur til að veitt verði fjármagn í eru hafnarframkvæmdir. Gerð er tillaga um 400 millj. kr. framlag í Hafnabótasjóð til endurnýjunar á bryggjum og dýpkunar í löndunarhöfnum vítt og breitt um landið. Það er raunar eins með þetta mál og flugvellina að þarna eru mikilvægir innviðir sem hafa á undanförnum árum fengið allt of lítið fjármagn til viðhalds. Þessar 400 milljónir eru gríðarlega góð byrjun og það er jákvætt svo langt sem það nær. En hins vegar er með þetta eins og annað að það þarf meira fjármagn í þessa innviði og þarna stígur fjárlaganefnd mjög mikilvæg skref í þá átt með þessari áherslu og því fjármagni sem þarna er lagt til uppbyggingar í höfnum sem nýttar eru til löndunar víða um land. Með þessum þremur stóru atriðum sem ég hef nefnt erum við að stíga mikilvæg skref í innviðauppbyggingu á landsbyggðinni. Við þurfum í auknum mæli að veita aukið fjármagn til innviðauppbyggingar vítt og breitt um landið. Það er nefnilega svo, virðulegi forseti, að það er hagur allrar þjóðarinnar að okkur takist að byggja upp öfluga byggð allt í kringum landið. Það er hagur allrar þjóðarinnar þegar fiskiskip kemur að bryggju á Vestfjörðum eða Austfjörðum og landar þar fiski og skapar gjaldeyrisverðmæti, rétt eins og það er hagur allrar þjóðarinnar að halda Húsavíkurflugvelli opnum eða byggja upp flugvöllinn í Árneshreppi. Við viljum halda landinu öllu í byggð og það er grundvallaratriði þegar kemur að nýtingu náttúruauðlinda vítt og breitt um landið, hvort sem það er í formi sjávarútvegs, landbúnaðar, iðnaðar eða með öðrum hætti og líka þegar kemur að ferðaþjónustunni og hvernig við ætlum að dreifa ferðamönnunum allt í kringum landið. Grunnurinn að því, til að það sé hægt, er að þar séu innviðir til þess að taka á móti ferðamönnunum og þar búi fólk sem geti þjónustað og starfað við þessa atvinnugrein sem er að verða ein stærsta atvinnugrein þjóðarinnar, ef ekki sú stærsta. Þess vegna er það svo að byggðamál í orðsins víðasta skilningi er mál okkar allra, ekki bara mál íbúa sem búa á landsbyggðinni. Það er mál allrar þjóðarinnar vegna þess að það er þjóðhagslega hagkvæmt fyrir íbúa höfuðborgarinnar að öflug byggð sé á landsbyggðinni og öfugt. Virðulegi forseti. Þetta er það sem meiri hluti fjárlaganefndar með þeim breytingartillögum sem lagðar eru fram hefur horft gríðarlega mikið til, að efla byggðaforgangsröðun eins og kostur er. Þingmenn í minni hlutanum hafa talsvert talað um það að verið sé að veita óeðlilega mikla fjármuni til verkefna á Norðurlandi vestra. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar þá eru fjögur svæði á landinu sem glíma við óeðlilega mikla fólksfækkun. Það er Norðurland vestra, þ.e. Vestur- og Austur-Húnavatnssýsla og Skagafjörður, Vestfirðirnir og þá höfum við þar með Hólmavík, Strandirnar, Reykhólasveit og Dalabyggð, og hluti af Norðurlandi eystra og hluti af austanverðu Suðurlandi. Mörg sveitarfélög á Norðurlandi vestra hafa komið fyrir fjárlaganefnd vegna þess að skipaður var ákveðinn hópur sem átti að fara yfir sóknarfæri í landshlutanum. Mörg sveitarfélög á þessu svæði hafa lagt gríðarlega áherslu á að þetta nái fram að ganga. Það hefur komið fram í máli þeirra þegar þau hafa komið fyrir fjárlaganefnd að þetta hafi verið kynnt með þeim hætti og lagt upp með þeim hætti að þetta gæti orðið fordæmi fyrir önnur svæði sem glíma við sambærilega byggðaþróun, þ.e. að heimamenn á svæðinu séu fengnir til þess að setjast niður, meta sóknarfæri sín eins og þarna er gert og koma með möguleg verkefni. Við eigum auðvitað að horfa til þess að þetta starf, sem virðist ætla að ganga mjög vel, geti verið fordæmi fyrir þau svæði sem ég nefndi áðan. Það er bara jákvætt þegar verið er að efla uppbyggingu í dreifðum byggðum og það er jákvætt þegar komið er með tillögur og unnið í því að setja fjármagn til landsvæða sem hafa glímt við mikla fólksfækkun og efla þau, rétt eins og það er jákvætt þegar unnið er að því að koma upp iðnaðaruppbyggingu á Húsavík eða efla héruð á Suðurlandi sem hafa átt í vanda og m.a. er lagt til hér í Skaftárhreppi. Það er jákvætt og við þurfum að horfa til þessa í miklu meiri mæli. Það eru auðvitað fleiri mál sem fjárlaganefnd leggur til að veittir verði auknir fjármunir til og má þar nefna náttúrustofur sem hafa glímt við fjárhagsvanda eftir hrunið, háskóla á landsbyggðinni og svo mætti áfram telja. Virðulegi forseti. Ef við setjum breytingartillögur meiri hlutans til hliðar og förum yfir stóru myndina þá erum við á þeim stað að gangi þetta frumvarp eftir, og engin ástæða til að ætla annað, verða þetta enn ein fjárlög núverandi ríkisstjórnar sem verða samþykkt miðað við það að ríkissjóður sé ekki rekinn með halla. Það er gríðarlega jákvætt að ríkissjóður sé rekinn réttum megin við núllið og ég trúi því að við eigum eftir að sjá, hvort sem það verður fyrir lok þessarar umræðu eða á næsta ári, enn meiri bata í ríkisfjármálunum þegar uppgjör við þrotabú föllnu bankanna fer að birtast okkur í fjárlögum. Það verður gríðarlega jákvætt en ég ætla að bíða með umræðu um þau mál þar til þau koma fram þrátt fyrir að margir þingmenn hafi tekið þau upp hér og ég farið í andsvör við einhverja þeirra. En heilt yfir er það svo að sá sem hér stendur lagði mikla áherslu á að efla byggðavinkil fjárlaganna, auka fjármagn til hinna dreifðu byggða. Mér finnst það hafa tekist, mér finnst okkur hafa vel tekist til en auðvitað má alltaf segja betur má ef duga skal og þetta eru eilífðarverkefni. En fjárlagafrumvarpið sem við ræðum nú er skref í rétta átt þegar kemur að byggðamálum og við sjáum jákvæð teikn á lofti og jákvæð skref stigin og ég vonast til þess að þau geti orðið til þess að við förum að efla innviðauppbyggingu og að þetta sé liður í því sem og breytingar á frumvarpi um opinber fjármál, að snúa við þeirri byggðahnignun sem verið hefur á mörgum landsvæðum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sem var mjög góð miðað við það hvað hann hafði lítinn tíma til að undirbúa sig. Ég verð að segja að mér finnst vonbrigði hvernig safnliðirnir eru komnir aftur inn í fjárlaganefndina. Ég var mjög hlynnt þeim breytingum sem farið var í á síðasta kjörtímabili að færa safnliðina undir ráðuneytin þannig að það væru einhverjir verkferlar og allir væru þannig séð jafnir, gætu sótt um í sjóði eða á safnliði, þetta væri allt undir stjórnsýslulögum. Það var farið í það við síðustu fjárlagagerð að taka marga liði aftur inn sem snúa að félagasamtökum og öðru. Nú er stigið enn stærra skref sem mér finnast vera mikil vonbrigði. Ég hlýt að spyrja: Treystum við ekki ráðuneytunum og ráðherrunum til að hafa umsjón með þessum safnliðum því að það er mikill freistnivandi fyrir þingmenn í meiri hluta að hafa þennan aðgang að skattfé? Þetta eykur ekki traust á Alþingi, [[Forseti hringir.]]finnst mér, þegar við erum búin að setja okkur aftur í þessa stöðu sem við vorum í raun búin að koma okkur úr.
Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að gerð var tilraun til þess á síðasta kjörtímabili að færa safnliðina algjörlega út úr fjárlaganefnd, út úr fagnefndum þingsins, til ráðuneytanna. Það að veita fjármagn til félagasamtaka til að mynda í þriðja geiranum, sem eru fjölmörg - það var reyndar aftur byrjað á því á síðasta kjörtímabili að veita í lítils háttar mæli til slíkra samtaka. Virðulegi forseti. Það er tvennt sem mig langar að leggja áherslu á í þessu. Í fyrsta lagi er full ástæða til að velta því fyrir sér í hvaða form við höfum komið þessu, þ.e. að setja þetta aftur inn í ráðuneytin, hvort það hafi alfarið verið skynsamlegt, hvort við séum með því að tryggja að mörg þessara litlu jákvæðu verkefna vítt og breitt um landið fái nægilegan sess. Sá sem hér stendur sagði á síðasta kjörtímabili: Það er í góðu lagi að flytja þetta inn í ráðuneytin, en þá verðum við að hafa tryggingu fyrir því að það valdi því ekki að þessi litlu söfn/setur vítt og breitt um landið, þessir litlu aðilar, verði ekki fyrir meiri niðurskurði … [[Forseti hringir.]]Ég verð að fá að klára þetta í næsta andsvari.
Virðulegur forseti. Ég hefði viljað að við hefðum þá bara tekið þá umræðu, hvort þurft hefði að styrkja það ferli sem er í gangi í ráðuneytum enn betur. Það er ekki eins og nú sé búið að redda öllum þriðja geiranum. Ég vek athygli á því að á meðan verið er að setja 15 milljónir í að greiða upp rekstrarhalla hjá einu safni þá fá skáldahúsin á Akureyri ekki krónu, hvorki frá ráðuneytinu né fjárlaganefnd. Það verður aldrei jafnræði í þessu með þessu móti. Ég hefði viljað að við hefðum að minnsta kosti tekið þessa umræðu, skoðað kosti og galla, hvernig þetta var að ganga í staðinn fyrir að nú er einhvern veginn búið að taka goms af öllum eða mjög mörgum safnliðum aftur inn og það eru einhverjar sex manneskjur sem hafa um það að segja hvernig fjármunirnir raðast niður. Mér finnst það ekki gott. Ég held að við þurfum að ræða þetta frekar því að ég held að ekki sé sátt um þessi vinnubrögð.
Virðulegi forseti. Alveg sama hvaða breytingartillögur við ræðum hér í þessum þingsal sem koma frá meiri hlutanum, og þær eru fjölmargar eins og komið hefur fram í máli hv. þingmanns, þá er það meiri hluti fjárlaganefndar sem leggur þær fram. Það er alveg sama hvort það eru stórar eða litlar tillögur. Virðulegur forseti. Ég tel tímabært að taka umræðu um þriðja geirann almennt og hvort ekki sé ástæða til þess að þau fjölmörgu félagasamtök, söfn, setur og litlu öflugu aðilar sem eru að blómstra vítt og breitt um landið - hvernig við getum stutt sem best við bakið á þeim. Ég held að sú aðgerð sem ráðist var í á síðasta kjörtímabili, þegar kemur að þessu, hafi einfaldlega orðið til þess að veikja mörg þessi öflugu félög, og hv. þingmaður nefnir eitt þeirra hér, á Akureyri. Ég held þetta hafi orðið til þess að veikja þessa litlu aðila sem eru máttarstólpinn í þessari ferðaþjónustu og í því að dreifa ferðamönnum vítt og breitt um landið. Ég hef fundið fyrir því, alla vega hjá forustu fjárlaganefndar, að þetta sé verkefni sem við ættum að skoða strax á nýju ári, hvort ekki sé skynsamlegt að koma þessu í nýjan og betri farveg en þann sem því var komið í á síðasta kjörtímabili. Að því leyti tek ég undir með hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég veitti því eftirtekt að í henni var rík áhersla á byggðamál og fjárfestingu á landsbyggðinni. En ég gat ekki varist þeirri hugsun að velta fyrir mér hvern hv. þingmaður væri að reyna að sannfæra. Ég kemst eiginlega að þeirri niðurstöðu að hann þurfi kannski helst að sannfæra sjálfan sig varðandi þær áherslur. Ég vil minna hv. þingmann á að á síðasta kjörtímabili var ráðist í mjög víðtækt samráð við sveitarstjórnarmenn og aðila á landsbyggðinni og blásið til svokallaðrar sóknaráætlunar. Hún rataði inn í fjárfestingaráætlun sem var samþykkt í þinginu, fór í gegn og var samþykkt í þinginu, sem fól í sér að setja 1,2 milljarða í sóknaráætlun á hverju ári í þrjú ár til uppbyggingar á landsbyggðinni, fól í sér að setja 2,5 milljarða á sama árabili árlega í uppbyggingu á samgöngumannvirkjum á landsbyggðinni og að fjárfesta í innviðum og uppbyggingu ferðamannastaða á landsbyggðinni. Það fyrsta sem ríkisstjórnin gerði [[Forseti hringir.]]var að blása þetta af og tók sóknaráætlun niður í 15 milljónir. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Í ljósi áherslna hans og áhuga á byggðamálum: [[Forseti hringir.]]Barðist hann fyrir því innan ríkisstjórnarflokkanna að [[Forseti hringir.]]þeirri fjárfestingaráætlun sem fól í sér svona stórbrotna uppbyggingu á landsbyggðinni yrði haldið til streitu?
Forseti biður hv. þingmenn að gæta að tímamörkum. Ein mínúta er fljót að líða.
Virðulegur forseti. Ein mínúta er allt of fljót að líða. Varðandi byggðamálin almennt vil ég segja að ég var ekki að reyna að sannfæra nokkurn mann, ég var að fara yfir tillögur sem lagðar eru til í breytingartillögu meiri hlutans og snúa að innviðauppbyggingu á landsbyggðinni, snúa að samgöngum, höfnum, flugvöllum, fjarskiptum. Grundvallaratriðum í innviðauppbyggingu landsbyggðarinnar. Virðulegur forseti. Þegar kemur að sóknaráætlun fyrri ríkisstjórnar sem lögð var fram á síðasta lokasprettinum þá er það svo að hún var ekki með öllu fjármögnuð þegar allt kom til alls. Og það sem meira er, það sem ég hef verið að koma inn á í ræðu minni eru allt atriði sem sveitarfélög, sem hafa verið að koma fyrir fjárlaganefnd, hafa verið að leggja gríðarlega mikla áherslu á í innviðauppbyggingu eins og ég sagði áðan; hafnir, flugvellir, samgöngur, fjarskipti. Það er það sem meiri hlutinn er að bregðast við og er að setja, vil ég segja, hundruð milljóna í hvern og einn þessara málaflokka. Það er auðvitað gríðarlega jákvætt. Það er það sem ég reyndi að rekja í máli mínu. Ég var ekki að reyna að sannfæra nokkurn mann [[Forseti hringir.]]hvað þá hv. þingmann.
Gagnvart kjósendum?
Virðulegur forseti. Það þarf ekki að sannfæra mig um þessi mál vegna þess að mjög nauðsynlegt er að fjárfesta í innviðum, fjárfesta í viðhaldi á vegum, fjárfesta í samgöngum, fjárfesta í fjarskiptum, fjárfesta í uppbyggingu ferðamannastaða. Það vill svo til að ráðist var í þetta samráð, þar voru skilgreind markmið, þetta var ekkert sóknaráætlun ríkisstjórnarinnar, þetta var sóknaráætlun sveitarfélaganna í landinu um uppbyggingu og þar sem jafnræðis var gætt en ekki bara peningum dælt í eitthvað eitt landsvæði, heldur var farið í landið allt. Samþykkt var í þinginu að fara í þá uppbyggingu. Var hún ekki fjármögnuð? Jú, hún var fjármögnuð meðal annars með hluta af arðinum sem verður til úti á landi. Áætlunin gekk út á það að skila þeim arði aftur þangað til uppbyggingarverkefna. Og svo hins vegar var þessi fjárfestingaráætlun fjármögnuð með arði, að hluta, bara hluta af arðinum sem kemur af fjármálastofnununum og hann hefur aldeilis skilað sér. Það er því svolítið skrýtið [[Forseti hringir.]]að vera með svona mikinn áhuga á byggðamálum og uppbyggingu innviða úti á landi, en [[Forseti hringir.]]styðja ekki við bakið á einni metnaðarfyllstu áætlun um uppbyggingu úti á landi sem blásið hefur verið til.
Virðulegur forseti. Mér sýnist hv. þingmaður vera frekar fastur í umgjörðinni en efninu vegna þess að svo sannarlega er verið að styðja vel við landsbyggðina í fjárlagafrumvarpinu. Verið er að leggja til 400 milljónir í hafnir. Það er verið að leggja til 400 milljónir í flugvelli og 400 milljónir í ljósleiðaravæðingu landsins alls, sem er verkefni sem fór af stað í tíð núverandi ríkisstjórnar. Þetta bætist ofan á það að búið er að vinna í því að jafna að fullu húshitunarkostnað á köldum svæðum og dreifingu raforku. Ég vil segja að þessi tvö atriði, allt síðasta kjörtímabil og fyrri hluta þessa kjörtímabils, hafi verið rauður þráður í öllum umsögnum strjálbýlla sveitarfélaga, þessi tvö stóru atriði. Ríkisstjórnin er núna, ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, að gera stórvirki í þessum málum og er að breyta þeim á þann veg að við erum að ráðast í ljósleiðaravæðingu alls landsins og erum búin að jafna að fullu húshitunarkostnað á köldum svæðum. [[Forseti hringir.]] Virðulegur forseti. Hv. þingmaður verður auðvitað að kynna sér áherslur þessara sveitarfélaga áður en hann kemur hingað upp [[Forseti hringir.]]og gagnrýnir þann sem hér stendur fyrir málflutning.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem fjallaði fyrst og fremst um byggðavinkilinn sem er auðvitað gott að sé haldið til haga. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því hann á sæti í hv. fjárlaganefnd, ef ég fer rétt með, út í breytingartillögu meiri hlutans á bls. 22. Þar er annars vegar lagt til að 200 þús. kr. fjárheimild verði millifærð til Þórbergsseturs vegna endurnýjunar á samningi og hins vegar, beint fyrir neðan, er gerð tillaga um 59 millj. kr. tímabundið framlag til ýmissa styrkveitinga sem ráðuneytið útfæri nánar. Mér finnst þetta svolítið há upphæð. Getur hv. þingmaðurinn upplýst mig um það í hvað þetta eigi að fara? Er bara verið að gefa ráðherranum tékka upp á 59 milljónir í eitthvað?
Virðulegur forseti. Ég held að fyrri tillagan sem hv. þingmaður kom inn á sé einhvers konar leiðrétting. Hún er komin frá ríkisstjórn og er leiðrétting sem er ekki há fjárhæð, þ.e. 200 þúsund. Seinni liðurinn sem komið var inn á snýr að því að veita aukið fjármagn til ýmissa atriða sem fer til menntamálaráðuneytisins. Virðulegur forseti. Hv. þingmanni er reyndar vorkunn vegna þess að hún var ekki hér á síðasta kjörtímabili. Í andsvörum á undan andsvörum hv. þingmanns var gagnrýnt sérstaklega að fjárveitingar væru veittar til einstakra verkefna og þau skilgreind nákvæmlega í fjárlagafrumvarpinu. Þarna er hins vegar verið að gera hið gagnstæða. Það er verið að veita fjármagn inn til ráðuneytis sem sagt er að sé tímabundið framlag til ýmissa styrkveitinga sem ráðuneytið útfæri nánar. Þetta er akkúrat það sem gert var á síðasta kjörtímabili þegar auknar fjárveitingar voru veittar til ráðuneytanna sem átti síðan að útfæra nánar. [[Forseti hringir.]]Þarna er bara verið að bæta í þá potta sem menntamálaráðuneytið hefur og voru í rauninni stærstu pottarnir á sínum tíma. Stærstu safnliðapottarnir [[Forseti hringir.]]á sínum tíma, sem fóru til ráðuneytanna, voru einmitt pottarnir til menntamálaráðuneytisins. [[Forseti hringir.]]Fjárlaganefnd hefur ekki mikið eftirlit með því hvernig þeim fjármunum er varið.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Það er alveg rétt að ég var ekki hér á síðasta kjörtímabili. Þetta stingur dálítið í augun. Mér finnst þetta há fjárhæð sem er algjörlega óútfærð. Hvað varðar það sem aðallega hefur verið talað um, niðurnjörvaðar fjárhæðir, ef hv. þingmaðurinn er að vísa í fjárhæðir sem fara í norðvestursvæðið, þá hef ég ekki heyrt gagnrýni á það per se heldur frekar að skortur sé á gagnsæi. Hér tel ég líka vera skort á gagnsæi. Það sem ég hef frekar heyrt varðandi norðvestursvæðið og tek undir er einmitt það sem kom fram í orðaskiptum hér áðan, að það þyrfti að hafa allt landið undir í því efni. Það er ekki vegna þess að þingmenn sjái ofsjónum yfir því að fjárhæðir fari í norðvestursvæðið, [[Forseti hringir.]]heldur skortir jafnræði þegar kemur [[Forseti hringir.]]að landinu öllu. Það er gagnrýnin sem ég hef heyrt varðandi það [[Forseti hringir.]]og skort á gagnsæi þar.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Ég held að þegar menn fluttu þessa safnliði inn í ráðuneytin hafi það einmitt gert að verkum að verulega dró úr gagnsæi. Ég held að það sé full ástæða, og hef komið inn á það í ræðu minni, til að við tökum umræðuna um það hér með hvaða hætti sé skynsamlegast að koma betur til móts við lítil söfn og setur allt í kringum landið. Miðað við það sem maður heyrir og áherslurnar frá sveitarfélögunum o.fl. þá hefur dregið verulega úr stuðningi ríkisins við uppbyggingu í mörgum hinum dreifðu byggðum síðan þetta fluttist yfir í ráðuneytin. Því miður er það svo. Varðandi það að hafa allt landið undir vil ég ítreka það sem ég sagði í ræðu minni áðan og hefur komið fram hjá forsvarsmönnum sveitarfélaga á Norðurlandi vestra, Vestur-Húnavatnssýslu, Austur-Húnavatnssýslu og Skagafirði, að þetta gæti verið fordæmi fyrir önnur svæði sem glíma við sambærilega fólksfækkun. En það er ekki þannig að öll landsbyggðin hafi [[Forseti hringir.]]verið að glíma við sömu fólksfækkun, eins og Þóroddur Bjarnason hefur bent á. Það eru fyrst og fremst svæði á landsbyggðinni [[Forseti hringir.]]sem glíma við verulega fólksfækkun. Þetta er eitt þeirra og gæti verið [[Forseti hringir.]]fordæmi fyrir önnur svæði. Þá er það bara jákvætt.
Herra forseti. Hv. þingmaður talaði fjálglega um landsbyggðina en mér finnst það ekki alveg endurspeglast í þessu fjárlagafrumvarpi. Þótt hann hafi miklar hugmyndir um uppbyggingu er því miður ekki að sjá það í fjárlagafrumvarpinu. Einnig kom fram hjá honum að búið væri að jafna að fullu húshitunarkostnað á köldum svæðum. Hvar finn ég það í fjárlagafrumvarpinu? Þar sem ég fletti því upp vantar nokkur hundruð milljónir í að jafna dreifingu á rafmagni og í að jafna húshitunarkostnað. Mér finnst ábyrgðarhlutur að fullyrða slíkt þegar þessu verkefni er ekki lokið, þótt skref hafi verið stigin. Það er ekki nóg að samþykkja lög, það er eftir að fjármagna hlutina. Það liggur ekkert fyrir í þeim efnum. Það stendur skýrum stöfum í frumvarpinu. Af hverju voru dregnar til baka 50 milljónir í verkefnið Brothættar byggðir? Eru ekki næg verkefni þar sem hægt er að nýta þá fjármuni í? Hvers vegna í ósköpunum er verið að kippa þeim út frekar en að nýta þá í þau verkefni sem blasa við?
Virðulegur forseti. Þegar núverandi ríkisstjórn tók við var eitt af áhersluatriðunum að ráðist yrði í fulla jöfnun húshitunarkostnaðar á köldum svæðum og dreifingar raforku. Það hafa komið fram tvö lagafrumvörp þess efnis með hugmyndum sem undirritaður talaði fyrir allt síðasta kjörtímabil, sem miða að því að þetta jafnist sjálfkrafa á húshitun á köldum svæðum. Þau frumvörp hafa verið samþykkt í þinginu og þar er fullkomlega unnið eftir þeim. Frumvörpin fela það í sér að náð verði fullri jöfnun húshitunarkostnaðar. Það að koma hér upp og slengja því fram að þetta sé holur málflutningur eða láta liggja að því [[Gripið fram í.]]stenst enga skoðun. Hitt sem hv. þingmaður kom inn á snýr að Brothættum byggðum og dreifðum byggðum og 50 millj. kr. fjármagni sem var ætlað í það verkefni. Virðulegur forseti. Það er verið að veita fjármagn til innviðauppbyggingar í mörgum þessara brothættu byggða. Ég þekki til að mynda eina af [[Forseti hringir.]]þeim byggðum sem er Dalabyggð. Þar er meðal annars veitt fjármagn í ákveðið verkefni sem það sveitarfélag lagði gríðarlega áherslu á að færi fjármagn í og raunar í tvö verkefni. Það er því verið að fókusera sérstaklega á það sem sveitarfélögin [[Forseti hringir.]]sjálf lögðu áherslu á þegar þau mættu fyrir fjárlaganefnd. Hv. þingmaður verður auðvitað að kynna sér [[Forseti hringir.]]það sem þau sögðu þegar þau mættu fyrir fjárlaganefnd og í umsögnum sínum.
Herra forseti. Það er leitt að hv. þingmaður hefur ekki lesið fjárlagafrumvarpið vegna þess að það kemur fram þar að nokkur hundruð milljónir vanti í að jafna að fullu niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar. En gott og vel. Þá vil ég spyrja hv. þingmann út í framhaldsskólana í landinu. Það er mikið byggðamál en búið er að fækka nemendaígildum og 25 ára reglan er þannig að nemendur eldri en 25 ára geta ekki hafið bóknám, líka vegna þess að nemendaígildum hefur verið fækkað. Þetta hefur þýtt það að á milli ára, frá 2014/2015, hefur nemendum í framhaldsskólum fækkað um 742 og þar af 400 í bóknámi. Þetta bitnar harkalega á nemendum á landsbyggðinni sem hrekjast úr námi, þetta er fólk sem er að fara aftur í nám og hefur hingað til getað gert það í heimabyggð sinni. Er hún uppbyggileg fyrir landsbyggðina sú framganga sem hv. þingmaður er að skrifa upp á með því að samþykkja þetta fjárlagafrumvarp?
Virðulegur forseti. Ég má til með að segja það aftur að ég hvet hv. þingmann til þess að lesa lögin sem búið er að samþykkja um jöfnun húshitunarkostnaðar og dreifingar raforku. Núverandi ríkisstjórn er að tryggja það til frambúðar að þessi mál komist í eðlilegan farveg og þurfi ekki að vera háð duttlungum stjórnmálanna á hverju einasta ári. Varðandi framhaldsskólana. Það er ákveðinn pottur sem fjárlaganefnd er að setja inn í fjárlagafrumvarpið og snýr að framhaldsskólum í hinum dreifðu byggðum og er í breytingartillögum meiri hlutans. Það er svo að núverandi meiri hluti fjárlaganefndar leggur mikla áherslu á menntun á landsbyggðinni. Það þarf ekki annað en að skoða til að mynda fjármagnið sem er verið að veita í landsbyggðarháskólana fjóra; Háskólann á Akureyri, Háskólann á Hólum, Háskólann á Bifröst og Landbúnaðarháskóla Íslands. En að koma hér og tala um það að ekki sé skilningur hjá meiri hluta fjárlaganefndar á öflugu menntastarfi á landsbyggðinni [[Forseti hringir.]]stenst enga skoðun. Það er svo að með þessu fjárlagafrumvarpi er verið að veita mikla fjármuni [[Forseti hringir.]]í innviðauppbyggingu á landsbyggðinni, til háskólanna, ljósleiðaravæðingar, samgangna, hafnarframkvæmda, flugvalla og fleiri atriða. [[Forseti hringir.]]Það er ég ánægður með og hv. þingmaður ætti að vera það líka. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Það er margt sem fer í gegnum hugann þegar maður skoðar þau fjárlög sem nú eru komin hingað til 2. umr. og þær breytingartillögur sem gerðar hafa verið við þau. Það fer ekki hjá því að maður hugleiði líka, í samhengi við fjáraukalögin sem við vorum að ræða hér fyrir fáeinum dögum og voru afgreidd. Ef ég ætti að taka saman í örfáum orðum þá einkunnagjöf sem helst kemur upp í hugann þegar ég horfi á þessi fjárlög þá eru það hugtök eins og misskipting, ójafnræði, niðurbrot mikilvægra samfélagsstoða vegna skilningsleysis á vanda íslenskrar heilbrigðisþjónustu, skilningsleysi á hlutverki menntakerfisins, undanlátssemi við þá sem mest mega sín í samfélagi okkar, skeytingarleysi um þá sem minnst mega sín. Þetta eru að mínu viti helstu ágallar fjárlagafrumvarpsins. Þær breytingartillögur sem gerðar hafa verið milli umræðna breyta í raun engu þar um. Sá bútasaumur breytir ekki heildarmyndinni. Á þessum fjárlögum er gert ráð fyrir að útgjöld ríkisins næsta ár verði 681 milljarður kr. og búist er við því að tekjur verði 693,3 milljarðar og að afgangurinn af ríkissjóði verði um 15 milljarðar. Það er augljóst að síðustu ár hefur verið að skapast aukið svigrúm í ríkisbúskapnum með batnandi efnahag landsins eftir erfiðleikaárin í kjölfar hrunsins; og það er vel. En þetta aukna svigrúm í ríkisbúskapnum er illa nýtt í fjárlögum næsta árs. Hér hefði þó verið kjörið tækifæri til að bæta landsmönnum upp þann harða og óhjákvæmilega niðurskurð sem grípa þurfti til eftir að stjórnarflokkarnir sem núna stjórna landinu leiddu hrunið yfir þjóðina árið 2008. Nú er lag að búa vel að þeim hópum og stofnunum samfélagsins sem harðast urðu úti eftir hrun: barnafjölskyldunum, öryrkjum og öldruðum, lágtekju- og millitekjuhópunum, að ekki sé minnst á mikilvægar samfélagsstofnanir sem riða á brauðfótum nú eftir átektir hægri aflanna. Engin fjárframlög eru hér til að mæta húsnæðisvanda ungs fólks í fátæktargildru á leigumarkaði. Það er átakanlegt í ljósi þess að tölur Hagstofunnar sýna að börn leigjenda verða fyrst og verst fyrir barðinu á erfiðum efnahag foreldra sinna. Búseti hefur bent á að nú sé skortur viðvarandi, og verði það áfram, á íbúðum fyrir fjölmenna hópa sem ekki hafa þegar náð að fóta sig á séreignarmarkaði, enda sé margt ungt fólk varanlega útilokað frá kaupendamarkaði eða laskaður hópur eða brenndur af hruninu eins og það er orðað í mati samtakanna á stöðu húsnæðismarkaðarins við lok þessa árs. Þessi hópur verður ekki virkur á séreignamarkaði á því verði og með þeim lánakjörum og kröfum um lánshæfi sem gerðar eru. Búseti bendir á að skortur á framboði húsnæðis fyrir nýkaupendur á markaði og til langtímaleigu hafi neikvæð áhrif á íbúaþróun víða um landsbyggðina þar sem framboð lóða í sveitarfélögum reiknast helst með stórum einbýlishúsum eða raðhúsum. Það vantar nefnilega á íslenskan húsnæðismarkað framboð húsnæðislausna fyrir þann hóp sem ekki gengur að fjárstuðningi vísum eða hefur minni greiðsluvilja eða greiðslugetu. Það vantar með öðrum orðum milliskrefið og framboð sem sjálfseignarfélög eða samvinnufélög almennings geta skapað. Til þess að þetta geti orðið þurfa sveitarfélögin að gera ýmsar ráðstafanir en Alþingi þarf líka að leggja sitt af mörkum, ekki síst með því að skapa skilvirka farvegi fyrir húsnæðisstuðning fyrir lágtekjuhópa sem byggist á því að virkja samt sem áður það hagræði sem falist getur í lausnum án hagnaðarkröfu. Það eru ýmsar leiðir færar í því sambandi en það verður ekki séð, af þeim húsnæðisfrumvörpum sem félagsmálaráðherra hefur nú lagt fram seint og um síðir, að þeirri þörf sé svarað, að minnsta kosti ekki sem skyldi. Það er talið að nú vanti um 2.500–3.000 íbúðir árlega inn á markaðinn til að mæta þörfum og að byggja þurfi minnst 1.200–1.600 íbúðir á viðráðanlegu verði um land allt. Lítum þá á velferðarmálin og Landspítalann, þjóðarsjúkrahúsið okkar. Hann fær ekki þá fjármuni sem hann þarf bráðnauðsynlega á að halda til að stytta biðlistana sem sköpuðust í verkföllum ársins. Hann fær ekki nóg til að standa við nýja kjarasamninga eða sinna viðhaldi. Hann fær ekki metið inn í samninga við ríkið aukið álag vegna fólksfjölgunar, meðal annars vegna þess að aldraðir eru að verða hærra hlutfall af þjóðinni, ferðamönnum hefur fjölgað og það hefur aukið álag á heilbrigðiskerfið. Þetta fær hann ekki metið inn í sína samninga. En það er athyglisvert, í ljósi þessa, að í samningum við sérgreinalækna og aðra einkarekna heilbrigðisþjónustu er tekið tillit til einmitt þessara þátta. Þar eru reiknaðir inn álagsþættir sem Landspítalanum er synjað um að metnir séu og segir það sína sögu um hugarfarið og afstöðuna. Þetta segir ekki síst sína sögu um hugarfar ríkisstjórnarinnar til heilbrigðisþjónustunnar sem útlit er fyrir að stjórnarflokkarnir stefni að að einkavæða, bæði leynt og ljóst og þó aðallega leynt. Áform um einkavæðingu heilsugæslunnar án aðkomu Alþingis, án opinberrar, formlegrar stefnumótunar á opinberum vettvangi - það eru grafalvarleg tíðindi og hin undirliggjandi hvöt núverandi stjórnvalda að útvista opinbera heilbrigðisþjónustu og koma henni á markað; að innleiða markaðshvata í heilsugæsluna þar sem Samkeppniseftirlitið hefði lykilhlutverk eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson benti á hér fyrr í dag þegar hann vakti athygli á að helsti talsmaður um framtíðarþróun heilsugæslunnar, að minnsta kosti í fjölmiðlum dagsins í dag, væri forstjóri Samkeppniseftirlitsins. Nú er allt gefið eftir. Hagsmunaaðilar hafa ráðamenn í vasanum í þessu efni sem öðru og því miður búa ráðamenn svo um hnúta að hin opinbera þjónusta molnar jafnt og þétt niður með þeim afleiðingum að æ fleiri þættir heilbrigðisþjónustunnar fara í einkarekstur. Hægt og bítandi er verið að ýta fólki inn í einkarekið heilbrigðiskerfi með því að fjársvelta svo hið opinbera kerfi að það anni ekki því sem gera þarf. Biðlistarnir eru dæmi um þetta. Fólk bíður sárkvalið eftir liðskiptaaðgerðum og meðalbiðtíminn er 14 mánuðir en í einstöku tilvikum allt að því þrjú ár. Augasteinsaðgerðir - dæmi sem er nærtækt að taka, dæmi sem ég frétti bara af nýlega og er raunverulegt dæmi: Maður þarf að endurnýja ökuskírteini sitt en til þess að standast sjónprófið þarf hann fyrst að láta skipta um augasteina. Hann þarf ökuskírteini strax en það er margra mánaða bið eftir aðgerð. Hann þarf ökuskírteinið núna, hann getur ekki beðið. Hann fer á einkastofu, fær þetta gert strax og borgar mörg hundruð þúsund krónur fyrir. Fyrr í dag var nefnt annað dæmi af því þegar Landspítalinn var um árið hættur vegna fjársveltis að anna röntgenmyndatökum sem færðust þar með yfir á einkavettvang þar sem þær voru verðlagðar með öðrum hætti gagnvart sjúklingum. Peningarnir fylgdu sjúklingunum eins og það er orðað en peningarnir fylgja sjúklingunum þó ekki betur en svo að fólk er að greiða tugi þúsunda fyrir rannsóknir og í sumum tilvikum hundruð þúsunda þegar saman safnast margvíslegur lyfjakostnaður og heilbrigðisþjónusta. Þannig er verið að mola niður íslenskt heilbrigðiskerfi en samt sýnir nýleg úttekt á rekstri Landspítalans að hann er ódýr miðað við sambærilega spítala í nágrannalöndum og er þrátt fyrir bágan fjárhag að skila góðum árangri. Heilbrigðisútgjöld á Íslandi eru nú undir meðallagi OECD-ríkjanna en árið 2003 voru Íslendingar í fremstu röð. Ein birtingarmynd þessa fjársveltis er sjúklingakvótinn sem ég hef aðeins tekið til umræðu á þessum vettvangi. Fjöldatakmarkanir þeirra sjúklinga sem geta fengið bráðnauðsynleg lyf. Fyrstir koma fyrstir fá, ef marka má það ástand sem skapaðist hér í upphafi árs þegar lyfjanefnd var gert að neita, meðal annars krabbameinssjúklingum og fólki sem var að kljást við blindu, um nauðsynleg lyf. Mál sem var seinna leyst með einhverjum hliðarráðstöfunum en varpar engu að síður ljósi á það hvernig komið er fyrir heilbrigðiskerfi okkar. Hvers konar heilbrigðiskerfi er það sem hættir, eða hefur að minnsta kosti innbyggðan þann möguleika, að gefa sjúku fólki lyfið sem það þarf þegar áætlaður lyfjakvóti, eða öllu heldur sjúklingakvóti, hefur verið uppfylltur? Hvernig líður þeim sem þarf að útskýra fyrir sjúklingi, kannski ungum krabbameinssjúklingi, að hann fái ekki nauðsynlegt lyf af því að hann hafi orðið of seinn? Hann hafi nefnilega greinst eftir að kvóti ársins var uppfylltur, til dæmis eftir 15. apríl á þessu ári þegar nokkur nauðsynleg lyf við krabbameini og augnsjúkdómum og gigt voru uppurin - kvótinn búinn samkvæmt fyrirmælum heilbrigðisráðuneytisins. Þetta er því miður veruleikinn á Íslandi eftir að þessi háttur var tekinn upp, að binda greiðsluþátttökuheimild frá lyfjagreiðslunefnd fyrir tiltekin lyf við ákveðinn fjölda sjúklinga. Áður en þessi tilhögun var tekin upp var miðað við að sjúklingur með staðfestan sjúkdóm sem uppfyllti ákveðin læknisfræðileg skilyrði fengi lyfið sem hann þurfti óháð því hversu margir aðrir sjúklingar voru að taka það. Afleiðingin af breytingunni er hins vegar sú að daginn eftir að kvótinn er uppfylltur á nýr sjúklingur ekki að fá besta fáanlega lyfið við veikindum sínum. Þannig er staðan í dag séu læknar að fara eftir þeim reglum sem heilbrigðisráðuneytið setur, sem maður skyldi ætla að þeir geri. Skilaboðin í þessu dæmi, sem ég er að gera hér að umtalsefni, eru með öðrum orðum þau að fjárlög ráði lífsbjargandi þjónustu en ekki að þörf fyrir lífsbjargir ráði fjárframlögum. Með sömu rökum ættu læknar að hætta að gera við beinbrot þegar tilteknum fjölda sjúklinga væri náð. Það hvarflar auðvitað ekki að nokkrum manni að gera svo. En öðru máli gegnir þegar um lyf er að ræða; lyf sem eru þó nauðsynleg við alvarlegum sjúkdómum á borð við krabbamein og augnblindu. Í lögum um heilbrigðisþjónustu er kveðið á um rétt fólks til að njóta fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem á hverjum tíma er tök á að veita til verndar andlegu, líkamlegu og félagslegu heilbrigði. Þetta er stjórnarskrárvarinn réttur sem er eiginlega fjöreggið í velferðarkerfi okkar og þeirri hugsun sem réð för við uppbyggingu heilbrigðiskerfisins sem við búum að í dag. Það er illa komið þegar niðurskurður til opinberra stofnana og áherslu- og stefnuleysi, vil ég meina, í fjárframlögum hins opinbera til velferðarkerfisins er farinn að verða þess valdandi að samfélagið getur ekki virt sín eigin grunngildi, sína eigin löggjöf og stjórnarskrá gagnvart veikum samborgurum sínum. Það er auðvitað með öllu óásættanlegt að læknum sé gert að neita sjúklingum, sem standa frammi fyrir hættulegum sjúkdómum, um þá lyfjagjöf sem væri þeim fyrir bestu vegna þess að of margir hafi fengið lyfið á undan viðkomandi. Svona er nú komið fyrir heilbrigðiskerfi okkar. Meðal heimilislækna er sáralítil nýliðun og heilsugæslukerfið er afar illa statt. Það er erfitt að fá heimilislækni og lítil stefnufesta sjáanleg í málaflokknum eins og ástatt er. Einkavæðingaráformin, sem ég ræddi hér áðan, eru unnin undir yfirborðinu, bak við tjöldin, án stefnumörkunar eða aðkomu Alþingis. En það lýsir auðvitað miklu skilningsleysi á vanda íslenskrar heilbrigðisþjónustu að halda að hann verði leystur með einkarekstri, sem auk þess stangast á við samfélagslegar áherslur eða þau gildi sem hingað til hafa verið í hávegum höfð og viðurkennd í okkar samfélagi. Þetta er kostnaðarsöm leið sem ekki mun borga sig, hvorki peningalega né samfélagslega. Opinberar stofnanir, sem hafa haldið uppi góðri þjónustu á miklum erfiðleikatímum, eru ekki að fá tjón sitt bætt eftir hrun. Nú er komið að þolmörkum hjá þeim flestum. Í því er fólgið niðurbrotið, sem ég nefndi áðan, á samfélagslegum stofnunum okkar og sjálfu velferðarkerfinu sem er samfélagsleg auðlind en algerlega vanrækt eins og sakir standa hjá þeirri hægri stjórn Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks sem nú fer með völdin. Við höfum dæmin allt í kringum okkur. Staða Ríkisútvarpsins er öllum kunn. Sú mikilvæga stofnun hefur verið skilin eftir á berangri markaðsvæðingarinnar með þungar lífeyrisskuldbindingar sem ríkið skildi eftir á stofnuninni áður en það skildi hana eftir í reiðileysi sem opinbert hlutafélag, ohf. Ég hef áður minnst á Landspítalann sem er ódýr miðað við sambærilega spítala í grannríkjunum. Háskóli Íslands er einn alódýrasti háskóli á Vesturlöndum, miðað við starfsemi og stærð, og nær samt ágætum árangri á alþjóðlegan gæðamælikvarða og mun betri en ýmsir dýrari háskólar. Tryggingastofnun ríkisins er rekin fyrir einungis um þriðjung til fjórðung af kostnaði við systurstofnanirnar á Norðurlöndum. Og svona er þetta víðar í opinbera geiranum. Ísland er ekki með mikil opinber útgjöld á hvern íbúa þegar grannt er skoðað. Raunar talsvert lægri en frændþjóðirnar á Norðurlöndum. Það er þess vegna raunalegt að verða vitni að því þegar þetta fjárlagafrumvarp, eins og það síðasta, er lesið. Það er ekki stuðningur við þessar stofnanir og þær eiga ekki að njóta góðs af þeim bata sem orðinn er í opinberum rekstri. Menntakerfið á í erfiðleikum, það er búið að loka fyrir aðgengi fullorðins fólks að framhaldsskólunum, aðgerð sem lokar möguleikum fyrir fólk, sérstaklega konur á landsbyggðinni, en lokar líka leiðum fyrir þann hóp sem án formlegrar menntunar stendur höllum fæti á vinnumarkaði. Þetta eru hópar sem hefði með réttu átt að styrkja og styðja til þess að auka möguleika fólks á vinnumarkaði með aukinni menntun. Ekki síst núna þegar atvinnulífið er að taka við sér og þetta fólk þarf að eiga tækifæri. En þess í stað hefur ríkisstjórnin búið svo um hnútana að framhaldsskólarnir taka ekki við fullorðnu fólki. Við sjáum þetta á því að almenn fækkun í framhaldsskólunum síðastliðið ár er 6% en í bóknámi 25 ára og eldri er hún 38%. Í framhaldsskólunum hefur nemendum 25 ára og eldri fækkað um 742 einstaklinga milli ára, 447 í bóknámi og um 295 í list- og verknámi. Það eru alvarlegt mál þegar 742 manneskjur flosna upp úr framhaldsskólanámi. Herra forseti. Við erum með velferðarkerfi í mjög miklum vanda. Og við erum með menntakerfi í alvarlegum þrengingum. Við stöndum líka frammi fyrir alvarlegum atgervisflótta úr landi án þess að nein trúverðug sóknarstefna sé sjáanleg til að stöðva þann landflótta. Og hvað svo með innviðauppbyggingu á borð við uppbyggingu ferðamannastaða eða vegakerfis? Reddingar í fjáraukalögum eru afgreiðsla ríkisstjórnarinnar á þeim vanda. Engin samgönguáætlun hefur enn litið dagsins ljós þó að komið sé fram á þriðja ár þessa yfirstandandi kjörtímabils. Samt eru samgöngur grundvallaratriði varðandi stöðu landshlutanna og möguleika landsbyggðarinnar til þess að ná vopnum sínum á ný eftir byggðaröskun og viðvarandi fólksflótta undanfarna áratugi og sérstaklega í norðvesturkjördæmi og á Vestfjörðum. Samt liggur vegakerfi landsins undir skemmdum og ágangur ferðamanna á ákveðnum stöðum er svo mikill að náttúruspjöll eru nú þegar orðin sums staðar. En þrátt fyrir þessa stöðu er ferðaþjónustunni sem og útgerðinni hlíft við því að taka þátt í samfélagslegri uppbyggingu, hlaupa undir bagga með öðrum. Veiðigjöldin eru lækkuð svo nemur milljörðum. Samt hefur útgerðin aldrei staðið betur. Með 70–80 milljarða kr. fjármagnsmyndun og á annan tug milljarða sem hún greiðir sjálfri sér í arð. En fær þjóðin sanngjarna arðgreiðslu af fiskveiðiauðlindinni? Nei, ekki meðan Framsóknar- og Sjálfstæðisflokkur ráða ferðinni. Með þessu fjárlagafrumvarpi er búið vel í haginn fyrir alla þá sem betur mega sín í íslensku samfélagi, stórútgerðina og auðmennina. Skattkerfisbreytingarnar voru gerðar fyrir þá. Afnám auðlegðarskattsins til dæmis. Fólk með 700 þús. kr. á mánuði fær fyrir vikið 12 þús. kr. í auknar ráðstöfunartekjur mánaðarlega meðan sá sem er með 300 þús. kr. fær aðeins um 2.000 krónur í auknar ráðstöfunartekjur. Þeir sem enn minna hafa í mánaðarlaun fá ekkert. Bætur almannatrygginga fylgja ekki hækkun lágmarkslauna. Málefni aldraðra eru í mikilli óvissu, til dæmis er engin áætlun um byggingu hjúkrunarheimila og verst er auðvitað staða fátækra eldri borgara. Til að bíta höfuðið af skömminni hafnar stjórnarmeirihlutinn því að aldraðir og öryrkjar fái kjaraleiðréttingu frá sama tíma og launþegar landsins almennt, þar á meðal alþingismenn sjálfir. Ekki vantaði þó miklar yfirlýsingar, sérstaklega sjálfstæðismanna en einnig framsóknarmanna, fyrir síðustu kosningar. Ekki man ég betur en persónulegt bréf hafi verið sent til hvers einasta eldri borgara í landinu, undirritað af núverandi hæstv. fjármálaráðherra, formanni Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssyni, þar sem lofað var gulli og grænum skógum bara ef menn kysu Sjálfstæðisflokkinn. Það hefur verið raunalegt fyrir þá sem tóku það bréf trúanlegt að fylgjast með nafnakallinu sem var hér um þá breytingartillögu meiri hlutans að færa öldruðum og öryrkjum leiðréttingu frá sama tíma og aðrir og hlusta á þingmenn stjórnarliðsins, hvern af öðrum, hafna því að aldraðir og öryrkjar með 170 þús. kr. ráðstöfunartekjur á mánuði fái leiðréttingu sinna kjara frá sama tíma og aðrir. Nú þegar ríkisbúskapurinn er að vænkast eftir erfiðleikatímana, nú þegar svigrúmið langþráða er komið í fjárlögin og við eigum bæði vannýttar tekjulindir og afgang af fjárlögum, þá hefði siðað samfélag byrjað á því að leiðrétta og bæta hlut þeirra sem verst hafa orðið úti. En ekki ríkisstjórn Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks. Hún forgangsraðar í þágu hinna ríku og fáu. Hún notar afganginn til að auka mismunun og innleiða ójöfnuð. Hún afnemur auðlindaskattinn til að hlúa betur að ríka fólkinu. Hún lækkar veiðileyfagjaldið af tillitssemi við útgerðarauðvaldið sem aldrei nokkurn tíma hefur staðið betur og er svo aflögufært að það greiðir sjálfu sér 13 milljarða í hreinan arð af 70–80 milljarða fjármagnsmyndun eins og þegar er nefnt. En aldraðir og öryrkjar mega fara aftast í röðina. Þeir eiga ekkert að fá leiðréttingu frá sama tíma og hinir. Sú málsmeðferð minnir auðvitað óneitanlega á þekkt skáldverk, Animal Farm, þar sem viðkvæði svínanna, sem höfðu náð undirtökum á bóndabænum, var að allir á jörðinni skyldu verða jafnir, bara sumir jafnari en aðrir. Óhjákvæmilega kom þessi tilvitnun upp í hugann þegar maður fylgdist með nafnakallinu átakanlega hér í gær eða fyrradag þegar allir þingmenn, fótgönguliðar stjórnarflokkanna, að vísu að fjarstöddum flestum ráðherrum, neituðu því - sögðu upphátt með eigin röddu nei við því - að aldraðir og öryrkjar fengju afturvirka leiðréttingu sinna kjara, leiðréttingu sem sömu þingmenn eru þó að fá afturvirkt. Það er af mörgu að taka, herra forseti. Málefni fatlaðra eru látin reka á reiðanum, sveitarfélögin telja að það vanti rúman milljarð í þann málaflokk. Í breytingartillögum meiri hlutans við fjárlagafrumvarpið er 600 milljarða kr. lækkun til barnabóta. Það voru nú einmitt barnafjölskyldurnar sem tóku á sig búsifjarnar vegna hækkunar matarskattsins á sínum tíma. Hópurinn sem stendur í húsnæðiskostnaði, ýmist á leigumarkaði eða fasteignamarkaði, þetta er skuldsettur hópur. Ofan á annað tekur ríkið til baka 200 milljarða í vaxtabætur og lætur undir höfuð leggjast að breyta tekjutengingarmörkum. Engar mótvægisaðgerðir þar. Það eru kaldar kveðjur til ungs fólks og barnafjölskyldna. Minni hluti fjárlaganefndar hefur sýnt fram á í sínu nefndaráliti, sem ég hvet nú sem flesta til að lesa, bæði þingmenn og hlustendur úti í bæ, að enn er svigrúm til að bæta um betur. Með arði af bönkum, auknu skattaeftirliti og veiðigjöldum mætti skapa 14 milljarða til viðbótar inn í fjárlagafrumvarpið og búa betur í haginn fyrir bæði velferðarkerfið og almenning í landinu. En því miður er algerlega ljóst hvar hjartað slær hjá þeirri ríkisstjórn sem nú fer með völd. Forgangsröðunin sýnir það. Það er ólíkt um að svipast í breytingartillögum meiri hlutans en minni hlutans. Tillögur stjórnarandstöðunnar sýna hins vegar að það er mögulegt að leggja aðrar áherslur við stjórn landsins og nýta bætta afkomu ríkissjóðs á sanngjarnari hátt. Með áherslu á að bæta kjör almennings og þeirra sem lægstar tekjur hafa, á heilbrigðisþjónustu, menningu og menntamál og fjárfestingar í umhverfi og innviðum samfélagsins um land allt; þetta er hægt, það eru til peningar. það eru til tekjustofnar. Bara svo að ég veki aðeins athygli á tillögum stjórnarandstöðunnar í fjárlaganefnd sem er auðvitað studd af öllum stjórnarandstöðuflokkunum. Þar fer stærsti hluti fjármuna í það að elli- og örorkulífeyrir almannatrygginga hækki afturvirkt og með sama hætti og lægstu laun á samningstíma kjarasamninga sem miða við 300 þús. kr. mánaðarlaun. Og þar er lagt til að Landspítalinn fái fjármuni til að standa undir nauðsynlegri starfsemi. Að barnafjölskyldum verði mætt með hækkun á þaki fæðingarorlofs upp í 500 þús. kr. og barnabætur hækki með hækkun á skerðingarviðmiðum. Minni hluti fjárlaganefndar vill líka gera ráð fyrir hækkun til háskóla og fjármunum til að aflétta fjöldatakmörkunum í framhaldsskóla og styrkja rekstur þeirra. Og eins að gera ráð fyrir fjárframlögum til að taka til varnar fyrir íslenskt mál. Í tillögum stjórnarandstöðunnar er líka lögð áhersla á fjárfestingar í innviðum og sóknaráætlun landshluta og sérstakt átak lagt til í viðhald og nýframkvæmdir í vegagerð, enda þörfin þar orðin afar brýn. Þar segir líka að til að mæta skuldbindingum Íslands vegna loftslagsvandans skuli gera ráð fyrir auknum fjármunum til fjárfestinga í græna hagkerfinu og til loftslagssjóðs. Að auki eru gerðar tillögur um ýmis brýn réttlætismál, aukin framlög til móttöku flóttamanna, til aukins stuðnings við innflytjendur, til fangelsismála, til baráttu gegn kynbundnu ofbeldi, til geðheilbrigðismála og til frumkvæðisathugana umboðsmanns Alþingis. Þessar tillögur, sem minni hlutinn hefur lagt fram, eru að fullu fjármagnaðar í sömu tillögugerð með tekjuleiðum sem núna eru van- eða ónýttar af hálfu ríkisstjórnarinnar, svo sem eins og með hærri veiðigjöldum, arði af bönkum, orkuskatti á stóriðju og bætt skatteftirlit. Með þessum tillögum stjórnarandstöðunnar er stefnan tekin gegn ójöfnuði og misskiptingu í átt til aukinnar hagsældar sem skiptist á réttlátan hátt. Sú er ábyrgð þeirra sem stjórna að deila byrðum og jafna þær og búa í haginn fyrir almenning í landinu. Það færi betur ef ríkisstjórnin væri sér betur meðvituð um þá ábyrgð en raun ber vitni. Lýk ég máli mínu.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur fyrir góða og yfirgripsmikla ræðu þar sem hún fór annars vegar mjög vel yfir það hvernig ekki er verið að leggja næga peninga í að styrkja innviði og heilbrigðiskerfið og hins vegar í það hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur verið að afsala sér tekjum sem eru einmitt svo mikilvægar til þess að hægt sé að styrkja þessa sömu innviði og velferðarkerfið. Ég vil þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir yfirferð hennar um lyfjamálin og þær fjöldatakmarkanir sem þar hafa verið settar á. Ég er sammála hv. þingmanni um að þetta er náttúrlega út úr kú ef maður leyfir sér að nota slíkt orðalag héðan úr þessum ræðustól. Það er eitt sem mig langar að spyrja hv. þingmann um; hún talaði kannski ekki svo mikið um það í ræðu sinni en kom þó inn á það. Það er það sem varðar málefni fatlaðs fólks. Reyndar er mjög skrítið að í meirihlutaálitinu er fjallað um málefni fatlaðs fólks í kafla sem ber yfirskriftina Íþyngjandi löggjöf. Telur hv. þingmaður að við þurfum að skoða það hvernig fjármunum er varið? Þarf ríkið að koma með sterkari hætti inn í það [[Forseti hringir.]]og veita fjármuni til sveitarfélaganna til þess að fatlað fólk geti setið við sama borð óháð búsetu í landinu?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það er rétt að ég fjallaði ekki mikið um málefni fatlaðra í ræðu minni. Það er svo margt sem hægt væri að ræða og gefa tíma, en málið er vissulega stórt. Sveitarfélögin telja að það vanti um það bil einn milljarð inn í málaflokkinn. Auðvitað er æskilegast að sveitarfélögin gætu sinnt þessari þjónustu, tekið hana að sér, en fjármunir verða að fylgja þjónustu sem á að veita í nærumhverfi. Það þarf að fara vel yfir það, tel ég, í nánu samstarfi við sveitarfélögin hvernig fjárstreymi er best tryggt inn í þennan málaflokk. En það er kannski átakanlegast af öllu að sjá niðurskurðinn til þessa málaflokks í ljósi þess að við virðumst á þessum fjárlögum eiga nóga peninga. Þessi milljarður er alveg til. Þess vegna sætir það ákveðinni furðu, með þetta eins og velflest annað, sem ég hef gagnrýnt í ræðu minni, að ekki skuli vera hægt að sjá af meiri fjármunum til að tryggja lögbundna grunnþjónustu sem lýtur að mannréttindum borgaranna í þessu landi, hvort sem þeir eru fatlaðir, sjúkir, þarfnast menntunar eða hvers annars sem velferðarkerfið hefur upp á að bjóða.
Hæstv. forseti. Lögbundin grunnþjónusta er einmitt dálítið lykilatriði og að sjálfsögðu þarf að fjármagna hana. Það er annað sem mig langar líka að spyrja hv. þingmann út í, sem hún kom að litlu leyti inn á í ræðu sinni en nefndi þó, og það er það sem varðar græna hagkerfið og loftslagssjóð. Það er í tillögu minni hlutans að þetta hvort tveggja verði styrkt. Er það ekki dálítið undarlegt, svo að ekki sé meira sagt, að að sama skapi og það eru fjölmargir fulltrúar héðan frá Alþingi staddir á loftslagsráðstefnu í París þá séu umhverfis- og auðlindaskattar lækkaðir og að markaðar tekjur [[Forseti hringir.]]séu hættar að vera eyrnamerktar loftslagsmálum heldur renni bara beint í ríkissjóð. Fer þetta saman?
Virðulegi forseti. Það er ákveðið stefnuleysi, finnst mér, ríkjandi á Íslandi í auðlinda- og umhverfismálum. Ég hef lengi talað fyrir því, og Samfylkingin hefur haft það á stefnuskrá lengi og talað fyrir því, að það þurfi samræmdari stefnumótun varðandi allar auðlindir okkar. Við þyrftum að stofna auðlindasjóð og samræma betur sýn okkar á það hvernig atvinnuvegir, mengandi starfsemi og atvinnulífið, sem er með auðlindanýtingu á sinni könnu, greiða inn í samfélagssjóðinn þannig að við gætum byggt upp fjármuni eða sjóð til að mæta bæði aðsteðjandi umhverfisvanda, rannsóknum og vísindastarfi sem nauðsynlegt er að inna [[Forseti hringir.]]af hendi til að geta mætt aðkallandi áskorunum í umhverfismálum og til að byggja upp atvinnuvegina einmitt með markmið græna hagkerfisins að leiðarljósi.
Hæstv. forseti. Hv. þingmaður fór yfir víðan völl í ræðu sinni. Eitt af því sem minnst var á voru lyf og kostnaður við lyf. Hv. þingmaður heldur því hér fram að um sé að ræða einhvers konar kvóta á lyf. Í morgun fórum við yfir þessi mál í velferðarnefnd. Getur hv. þingmaður upplýst okkur um hvað fram kom á þeim fundi? Á þeim fundi voru formaður lyfjagreiðslunefndar og eins formaður lyfjanefndar Landspítalans.
Virðulegi forseti. Ég skal með gleði gera það. Reyndar var nú þingmaðurinn, fyrirspyrjandinn sjálfur, viðstaddur stærstan hluta fundarins en kannski þó ekki allan. Þar fengum við til fundar við okkur bæði umboðsmann Alþingis og forsvarsmenn lyfjanefndar Landspítalans, lyfjagreiðslunefndar og velferðarráðuneytisins til þess að fara yfir þessi sjúklingakvótamál, að mínu frumkvæði. Þar kom fram að þó svo að ekki sé talað um fjöldatakmarkanir sjúklinga í opinberum gögnum um þetta mál sé fjöldatakmörkun engu að síður reyndin, hún sé raunverulega við lýði. Hins vegar er starfsfólk heilbrigðisþjónustunnar og ráðuneytisins, reikna ég nú með, allt að vilja gert til að reyna að leysa þau mál sem upp koma til þess að forða einhverjum alvarlegum mannréttindabrotum. En það breytir því ekki að fyrirmælin sem lyfjagreiðslunefnd starfar eftir fela í sér að ekki má greiða niður lyf við ákveðnum sjúkdómum eftir að tiltekinn fjöldi sjúklinga hefur fengið þau. Það er með öðrum orðum í raun og veru við lýði sjúklingakvóti í íslensku heilbrigðiskerfi, sem er auðvitað skandall. Við hljótum að sameinast um það hér á þessum vettvangi, þvert á flokka, að afnema það fyrirkomulag.
Hæstv. forseti. Ég hélt að upplýsingafundir í nefndum á vegum Alþingis mundu skila árangri og þegar fólk héldi fram hlutum sem ekki reynast réttir mundu menn aðeins endurskoða orðalag sitt og hvernig þeir nálgast málin. En sú er ekki raunin hjá hv. þingmanni. Starfsmenn sem vinna í kerfinu leysa þau mál sem upp koma. Ráðuneytið er allt að vilja gert til þess að gera það. Hins vegar reynir hér á samspil á milli þeirrar greinar stjórnarskrárinnar sem tryggja á sjúklingum rétt til sem bestrar heilbrigðisþjónustu, og svo fjárlaganna, vegna þess að ekkert gjald má greiða úr ríkissjóði nema það sé tiltekið í fjárlögum. Þetta veit hv. þingmaður en kýs að halda áfram glórulausu tali sínu um sjúklingakvóta og segir að slíkt sé ástundað af ráðuneyti heilbrigðismála. Það er rangt og þrátt fyrir að við höfum átt ágætisupplýsingafund hér í dag skilaði hann ekki árangri þannig að hv. þingmaður breytti orðræðu sinni. Það er merkilegt.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefði kannski betur setið allan fundinn, þá hefði hún kannski heyrt niðurstöðu fundarins með lyfjagreiðslunefnd og forsvarsmanni lyfjanefndar. [[Gripið fram í.]]Niðurstaðan var að þó að ekki væri talað um fjöldatakmarkanir sjúklinga í opinberum gögnum væri sú fjöldatakmörkun við lýði í reynd. Það er það sem fram kom á fundinum. Það eru þau tíðindi sem ég flyt hér. Auðvitað hjálpar það upp á að starfsmenn heilbrigðiskerfisins reyni að leysa málin. En þegar [[Gripið fram í.]]leikreglurnar eru þannig, hv. þingmaður, að lyfjagreiðslunefnd er gert að greiða ekki niður lyf eftir að ákveðnum fjölda sjúklinga er náð eru það óásættanlegar leikreglur. Við hljótum auðvitað, herra forseti, að ganga þá fram í því að breyta leikreglunum þannig að lífsbjargandi þjónusta sé ekki háð fjárlögum. [[Forseti hringir.]]Við mundum ekki hætta að gera við beinbrot þegar tilteknum fjölda sjúklinga væri náð og því ætti þá eitthvað annað að gilda við niðurgreiðslu lyfja við bráðalvarlegum sjúkdómum? Að sjálfsögðu ætti það ekki að gera það. [[Gripið fram í.]]
Hv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, þó að hún hafi ekki verið mikið uppbyggjandi. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort ekki sé kominn tími til að Samfylkingin hætti þeirri afneitun að hún hafi verið hér í ríkisstjórn, í þeirri hrunríkisstjórn sem mikið er verið að [[Gripið fram í.]]benda á. Ég vitna hér í heimasíðu Ögmundar Jónassonar. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Á fundi í Kaupmannahöfn 11. mars [2008] þar sem Ingibjörg Sólrún hélt erindi á pepp-fundi með Sigurði Einarssyni, bankastjóra KB banka, og fleirum sagði hún: „Nogle påstår, at bankerne er blevet for store for landet og at den nuværende turbulens vil medføre en alvorlig økonomisk [[Gripið fram í.]]krise i det islandske samfund. Efter min mening er denne frygt helt ubegrundet.“ [[Gripið fram í.]]Já, til eru þeir sem segi að bankarnir séu orðnir of stórir og að við kunnum að lenda í krísu. Sá ótti sé með öllu tilhæfulaus. Getur Samfylkingin svo komið hingað og lýst sig fría, lýst allri ábyrgð á aðra flokka? Á Framsóknarflokkinn? Ég spyr hv. þingmann: Hver er ábyrgð Samfylkingarinnar á ástandinu eins og það varð eftir þessa uppákomu?
Virðulegi forseti. Það er reyndar rétt að ræðan var kannski ekki uppbyggjandi að mati þingmannsins vegna þess að tilefnið er ekki uppbyggilegt, tilefnin voru nefnilega fjárlög næsta árs, þau vekja hvorki gleði né kæti. Heitið hrunríkisstjórnin á ekki við um þá ríkisstjórn sem hér tók við stjórnartaumum í ársbyrjun 2009 eftir efnahagshrunið 2008. Það vita náttúrlega allir sem fylgst hafa með stjórnmálum og lifað í þessu landi lengur en 20 ár, að það var einmitt stefna, einkavæðingaáform og markaðssýki hægri flokkanna sem leiddi yfir okkur það hrun sem við máttum síðan [[Gripið fram í.]]takast á við og erum enn að bíta úr nálinni með. [[Gripið fram í: Alveg rétt.]]Ei veldur sá er varar, segir máltækið og [[Gripið fram í.]]þegar ég stend hér og fleiri félagshyggjumenn í ræðustóli Alþingis og vara við því hvert stefnir núna með þeim einkavæðingaáformum sem eru á döfinni og með þeirri markaðshyggju sem greinilega er búin að grípa um sig aftur meðal þingmanna stjórnarflokkanna, þá verð ég nú varla sökuð um að vera meðvirk í hrunhugmyndafræði. Ég vara við þeirri stefnu sem við erum á, hv. þingmaður, og ég tel að það færi betur á því að menn hlustuðu aðeins núna. Það eru ekki nema örfá ár frá því mikla hruni sem olli okkur svo miklum búsifjum. Það er satt að segja hálfóhuggulegt að fylgjast með því hversu hratt hugmyndafræðin er að streyma inn í allt of gamalkunnan farveg.
Virðulegi forseti. Í minnihlutaáliti sem Samfylkingin er á eða breytingartillögu - mig langar að spyrja hv. þingmann hvort ég skilji það rétt að þar sé 9 milljarða aukning á fjárútlátum, hvort það sé tilfellið. Ég sé ekki háar upphæðir þar í innviðauppbyggingu. Hv. þingmaður deildi svolítið á að peninga vantaði í innviðauppbyggingu í þessum fjárlögum. En ég spyr, hvar eru tillögur þeirra um það? Þeir flokkar sem nú stjórna eru að leggja skatt á bankana sem fyrrverandi ríkisstjórn hafði ekki kjark til að gera. Ég spyr hv. þingmann: Hvar eru tillögur þeirra? Hv. þingmanni var tíðrætt um loftslagsmálin og græna hagkerfið. Ef hún les frumvarpið [[Forseti hringir.]]og breytingartillögur [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]]þá ætti hv. þingmaður að sjá hvað er sett þar [[Gripið fram í.]]í skógrækt og svoleiðis uppbyggingu.
Virðulegi forseti. Það er nú ekki annað að sjá en að loftslagssjóður sé lagður af í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Þingmaðurinn spyr um 9 milljarða aukningu minni hlutans og telur að þar sé nú ekki mikið sett í innviðauppbyggingu, ég verð að leiðrétta hv. þingmann hvað það varðar. Það er einmitt lögð áhersla á fjárfestingar í innviðum og sóknaráætlun landshluta í tillögu minni hlutans. Sérstakt átak er lagt til í viðhald og nýframkvæmdir í vegagerð enda er þörfin náttúrlega afar brýn. Ef ég man þetta rétt, ég er ekki með plöggin fyrir framan mig, þá held ég að það sé á bilinu 1,5–2 milljarðar sem lagt er til að fari í þennan þátt.
Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á því að trufla þennan þingfund og umræðu um fjárlögin en ég vil tilkynna þingheimi það að fundur sem átti að vera klukkan sjö í kvöld með fulltrúum Landssambands eldri borgara og fulltrúum Örykjabandalagsins ásamt fulltrúum fjármálaráðuneytisins og velferðarráðuneytisins hefur verið frestað vegna þess að lengri tíma þurfti til að taka saman gögn í fjármálaráðuneytinu. Fundurinn hefur verið afboðaður og tekinn af vef Alþingis. Nú er verið að finna út hvenær hægt verður að koma því við að hafa fund en það verður eins fljótt og hægt er og að öllum líkindum í hádegisverðarhléi á morgun. Þær upplýsingar munu berast á næstu mínútum.
Virðulegur forseti. Ég harma það að stjórnarmeirihlutinn sé búinn að blása af fund með Öryrkjabandalaginu og Landssambandi eldri borgara. Þeim samtökum er ekkert að vanbúnaði að koma og hitta þingnefndina og fara yfir sjónarmið sín í málinu. Fulltrúum ráðuneytanna er ekkert að vanbúnaði að mæta á fund fjárlaganefndar. Ef fjárlaganefnd leggur fyrir fulltrúa ráðuneyta að mæta á sinn fund þá mæta ráðuneytin á þann fund þegar hann er boðaður, hvenær sem hann er boðaður og þótt það sé með stuttum fyrirvara. Hins vegar ef stjórnarmeirihlutinn þarf að láta kokka upp einhverjar tölur eða línurit sem ekki eru til uppi í fjármálaráðuneyti af því að hann hefur ekki gögn sem styðja að rökum það sem stjórnarliðarnir hafa verið að segja um það hversu illa sé farið með aldraða og öryrkja í málinu þá horfir það öðruvísi við. Mér fyndist þá rétt að Landssamband eldri borgara og Öryrkjabandalagið kæmu til fundar og stjórnarmeirihlutinn kæmi svo með línurit sín þegar búið er að útbúa þau fyrir hann þótt seinna verði. En ef hægt er að staðfesta fund í hádeginu á morgun er það miklu skaplegra en að fundurinn sé blásinn af [[Forseti hringir.]]og þetta er líka stuttur fyrirvari, virðulegi forseti.
Virðulegur forseti. Skömm stjórnarmeirihlutans er mikil þegar þessi hópur greiddi atkvæði gegn eðlilegum afturvirkum hækkunum á greiðslum til örorkulífeyrisþega og ellilífeyrisþega á fundi hér í gær. Það var til skammar fyrir þennan meiri hluta og það er skiljanlegt að sami meiri hluti eigi erfitt með að hitta aldraða og öryrkja á fundi fjárlaganefndar, sérstaklega þar sem fyrir liggur að sá fundur mun verða opinn fjölmiðlum, enda er þessi umræða ekki þeirrar gerðar og ekki þess eðlis að hún varði einungis okkur sem hér erum. Þetta varðar allt Ísland, þetta varðar alla þjóðina og það er afar ósannfærandi, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, að skýla sér á bak við það að ráðuneyti fjármála sé ekki tilbúið með tölur. Virðulegi forseti. Svo mikið veit ég, hafandi verið ráðherra í ríkisstjórn Íslands í fjögur ár, að fjármálaráðuneytið er að jafnaði tilbúið með tölur og allra helst akkúrat núna á dagatalinu þegar [[Forseti hringir.]]við erum komin hartnær inn í miðjan desember, þá er fjármálaráðuneytið tilbúið með tölur nema það þurfi að hnika þeim eitthvað til í þágu ömurlegs málstaðar meiri hlutans. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Skýringin á frestun þessa fundar hljómar eins og aum afsökun. Ef það er rétt að hv. þingmenn sem styðja hæstv. ríkisstjórn hafi tekið afstöðu til tillagna sem varða kjör aldraða og öryrkja án þess að vera búnir að kynna sér öll gögn þá er það sjálfstætt hneyksli. Hvaða gögn eru það sem ekki eru til í fjármálaráðuneytinu eða velferðarráðuneytinu um kjör aldraðra og öryrkja? Hvers lags bull er þetta, forseti?
Virðulegi forseti. Ég verð að segja að það veldur mér miklum vonbrigðum að hlusta á talsmenn hv. stjórnarandstöðu. Af hverju? Vegna þess að það er ekki sjálfgefið, og ég þekki það því að ég er búinn að vera beggja vegna borðs og starfaði meðal annars með hv. þingmönnum hér þegar ég var í stjórnarandstöðu, að orðið sé við öllum óskum hv. stjórnarandstöðu þegar þær koma fram. Við höfum oft tekist á um slíka hluti. Þegar þessi ósk kom fram var sagt að við skyldum reyna að gera þetta eins hratt og við gætum. Ég sagði á fundi í morgun að það væri að sjálfsögðu með þeim fyrirvara að það næðist að fá fulltrúa ráðuneytisins á þennan fund með þau gögn sem þyrfti. Enginn mótmælti því, skárra væri það nú. Ég sagði meira að segja í prívatsamtölum í dag við alla hv. stjórnarandstæðinga sem ég náði í að það væru litlar líkur á því. Ég náði í alla í nefndinni nema einn held ég. Það að ganga svona til verka og sættast á það með glöðu geði [[Forseti hringir.]]að halda þennan fund ef mögulegt er - ef menn koma og gagnrýna það er það svolítið sérstakt svo að ekki sé dýpra í árinni tekið.
Herra forseti. Það er liðinn rúmlega einn og hálfur sólarhringur síðan við óskuðum eftir fundi. Ráðuneytið hefur haft heldur langan tíma til að taka saman og föndra tölur, ef þetta snýst um það. Okkar ósk var að fá til fundar fulltrúa eldri borgara og öryrkja til að hlusta á sjónarmið þeirra, ekki til að hlusta á sjónarmið ráðuneytisins á einhverjum tölum. Þetta snýst nefnilega um einskiptisaðgerð sem á að liggja nokkurn veginn fyrir hvað kostar. Það þarf ekki mikla útreikninga til þess. Við erum að leiðrétta kjör fólks til jafns við aðra sem eru á vinnumarkaði aftur í tímann til 1.maí og fram til áramóta. Um það snýst þetta, þetta á ekki að snúast bara um krónur og aura. Milljarðarnir til eða frá sem þetta kostar liggja nokkurn veginn á hreinu. Það þarf ekki nein súlurit eða línurit eða nokkurn skapaðan hlut til þess að segja að núverandi ríkisstjórn sé búin að gera þetta [[Forseti hringir.]]og fyrrverandi ríkisstjórn hitt. Þetta snýst ekki um það, þetta snýst um að leiðrétta misrétti.
Virðulegi forseti. Það var ekki annað að heyra á hv. varaformanni fjárlaganefndar en að þingmenn ættu að vera honum ævinlega og endalaust þakklátir fyrir að hafa boðað til fundar af því að meiri hlutinn hefði af sinni góðmennsku ákveðið að verða við því. Það vill svo til að það er réttur þingmanna að boða til nefndarfunda í þinginu. Það er bundið í þingskapalög. Það var á þeim grunni sem minni hlutinn í fjárlaganefnd óskaði eftir aukafundi í fjárlaganefnd til að ræða þann atburð sem varð hér í gær þegar stjórnarliðar, nei-liðarnir gegn öryrkjunum, felldu sjálfsagða tillögu um að bæta öryrkjum kjör sín aftur í tímann eins og allir launþegar á Íslandi hafa fengið. Það var á þeim grunni sem það var gert og að þurfa að hlusta á það hér að stjórnarliða vanti gögn til að ræða málið eftir 2. umr. um fjáraukalögin. Eftir 2. umr. um fjáraukalögin treysta stjórnarliðar sér ekki til að horfast í augu við öryrkja og aldraða á opnum fundi í fjárlaganefnd. Það er verið að skýla sér á bak við embættismenn í fjármálaráðuneytinu og væntanlega ráðherra líka [[Forseti hringir.]]og eitthvert talnaflóð sem skiptir engu máli í þessu sambandi.
Forseti. Ég þakka fyrir skjót viðbrögð hv. þingmanns, formanns fjárlaganefndar, að tilkynna alla vega að fundi væri aflýst. Tilkynning um að halda skyldi fund nú í kvöldverðarhléinu barst korter í tíu í morgun. Það eru um það bil níu klukkutímar eða svo sem má gera ráð fyrir því að unnið hafi verið í einhverri gagnavinnslu og líklega fyrr því að það var byrjað að tala um þetta mál í gær og fyrr. Það ætti að hafa verið nægur tími til að vinna þau gögn sem um er talað. Ég hef unnið þokkalega mikið í gagnavinnslu og sé ekki að það sé nægilega góð útskýring til að ekki sé hægt að mæta á fund og tala um þau málefni sem boðað var til fundarins um.
Herra forseti. Hverjum hefði getað dottið í hug að fresta þyrfti fundi til að ræða kjör aldraðra og öryrkja af því að fjármálaráðuneytið væri ekki með tölur á reiðum höndum? Hverjum gat dottið í hug þegar rætt var um þennan fund í morgun að ráðuneytið kæmi ekki þegar þingið kallaði á þá, að framkvæmdarvaldið sæi ekki til þess að þegar þingið kallar mæti þeir á staðinn? Aðeins vegna orða hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, sem er varaformaður hv. fjárlaganefndar. Hann vísaði í persónuleg samtöl. Hann hefur ekki átt persónulegt samtal við mig í allan dag og er ég þó einn þriðji af minni hluta hv. fjárlaganefndar. Það má vera að samtöl hafi átt sér stað en þau hafa ekki átt sér stað við að minnsta kosti einn fulltrúa fjárlaganefndar.
Virðulegi forseti. Ég sit ekki í fjárlaganefnd. Ég er bara einn þeirra þingmanna sem batt vonir við þennan fund, að það væri kannski að renna upp eitthvert samviskuljós hjá stjórnarmeirihlutanum. Það vekur athygli að menn skuli bera það fyrir sig að starfsmenn fjármálaráðuneytisins séu ekki tilbúnir með tölur. Hver var meiningin með þessum fundi? Var hún sú að kaffæra gesti með einhverjum talnaskylmingum eða var tilgangur fundarins að hlusta á sjónarmið aldraðra og öryrkja? Það er búið að reikna út hvað sú breyting kostar að leiðrétta afturvirkt til 1. maí, hún kostar 6,6 milljarða. En það hefur áður komið upp að erfitt sé að sannfæra formanna hv. fjárlaganefndar. Ég veit ekki betur en það hafi kostað 30 millj. kr. að sannfæra hana um að upplýsingar Landspítalans um rekstrarstöðu sína væru réttar, það kostaði 30 millj. kr. úttekt. En að ekki sé hægt að ganga að tölum [[Forseti hringir.]]sem eiga að vera til í fjármálaráðuneytinu um kostnað af þessari afturvirku leiðréttingu hljómar ekki sannfærandi. Þetta er yfirskin.
Virðulegi forseti. Ég hélt að fundurinn sem átti að vera í kvöld hefði átt að vera á milli hv. fjárlaganefndar og fulltrúa öryrkja og aldraðra. Ég skil ekki alveg hvar ráðuneytin eiga að koma inn. Ég skil ekki til hvers við þurfum að blása þennan fund af einungis af því að þau eru ekki þarna. Mér finnst það einkennast dálítið af gömlu stjórnmálunum sem við erum að reyna að losa okkur við. Við þurfum að hlusta á þetta fólk og það sem það hefur fram að færa og ég hélt að fundurinn gæfi tækifæri til þess að hlusta. Af hverju þarf ráðuneytið að vera þarna? Ég skil það ekki. Hvaða tölur er eiginlega að finna þar? Er þetta ekki allt saman í einhverjum excel-skjölum sem hægt er fletta upp og reikna saman? Ég skil ekki hvað á að vera svona flókið við þetta. Er kannski þörf á endurmenntun í ráðuneytinu? Hvað er eiginlega að? Eða er þetta eins og minnst var á hér, var ætlunin bara að drekkja fólki með tölum og glærusýningum eins og oft hefur gerst?
Herra forseti. Það er mjög snautlegt fyrir stjórnarandstöðuna að hún skuli núna vera að leita logandi ljósi að öllu til að réttlæta það að neita öldruðum og öryrkjum um afturvirkar hækkanir frá 1. maí. [[Gripið fram í.]]- Stjórnarliðar vildi ég sagt hafa, góðir landsmenn. Það er svo ömurlegt að það skuli vera reynt að berja þetta niður með einhverju talnaflóði úr fjármálaráðuneytinu, að það eigi að mæta þangað vígbúin með talnaflóði til að réttlæta það að stjórnarmeirihlutinn ætli ekki að leiðrétta kjör aldraðra og öryrkja afturvirkt. Þessi fundur var ætlaður til að hlusta á sjónarmið þessara hópa en menn virðast ekki treysta sér til þess nema vera vel vígbúnir með talnaflóði. En menn borða ekki kökur eða súlur eða prósentuhækkanir í þessum efnum. Það þýðir ekki endalaust að vera að skylmast við fyrri ríkisstjórn eins og hún sé einhver Don Quixote í þessu máli.
Virðulegi forseti. Það má vera að einhverjir hv. þingmenn hafi ekki þá reynslu sem við höfum í hv. fjárlaganefnd af því að fara yfir ríkisfjármálin. Það er algerlega nýtt ef menn eru alltaf sammála um tölur og hvernig beri að túlka þær o.s.frv., það er þá algerlega nýtt. En þetta snýst ekki um það. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að við höldum þennan fund og hann verður haldinn. Hann verður haldinn í hádeginu á morgun og við ætlum að fá þar fulltrúana sem óskað var eftir. Ef við ræðum þessi mál fáum við að sjálfsögðu öll þau gögn sem nauðsynleg eru til að taka þessa umræðu. Fagna ekki allir því? Er ekki mjög mikilvægt að taka þessa umræðu? Ég held að enginn geti haldið því fram af neinni sanngirni að einföldustu hlutir í ríkisfjármálum sé bótakerfi almannatrygginga. Ég held að ég taki ekkert stórt upp í mig þegar ég segi að það eru ákveðin flækjustig í því. En það er ekki aðalatriði málsins. Aðalatriði málsins er að beðið var um fund og við urðum við því, ekki á milli umræðna. Við vorum með ákveðinn fyrirvara á því [[Forseti hringir.]]og það vissu allir hv. nefndarmenn í fjárlaganefnd. [[Forseti hringir.]]Fundurinn frestast örlítið en við höldum hann og hann verður örugglega alveg prýðilegur.
Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem sagt hefur verið að það er ekki gott að þessi fundur frestist vegna þess að það vanti einhver gögn frá ráðuneytinu. Eins og við höfum upplýst hér var hann fyrst og fremst hugsaður til að heyra hvað öryrkjar og ellilífeyrisþegar hefðu um málið að segja. Úr því sem komið er býst ég við að við getum ekki þvingað fram einhvern fund í kvöld. Mér finnst mjög mikilvægt að við fáum staðfestingu á því að fundurinn verður á ákveðnum tíma og að því sé slegið föstu og við getum treyst því. Ég spyr þá … [[Gripið fram í.]]Liggur það þá fyrir að fundurinn verður klukkan 12 á morgun?
Í hádegishléinu á morgun.
Þegar hádegishléið verður á morgun, allt í lagi.
Herra forseti. Við skulum nú ekki vera að flækja málið að óþörfu. Minni hlutinn óskaði eftir því að fjárlaganefnd fundaði með Landssambandi aldraðra og Öryrkjabandalaginu, það var það sem var óskað eftir. Það var síðan meiri hlutinn sem lagði áherslu á að á þeim hinum sama fundi væru fulltrúar fjármálaráðuneytisins. Það er ekkert sem mælir á móti því, forseti, og ég legg það til að fundurinn verði haldinn í kvöld eins og áætlað var, með öldruðum og öryrkjum sem hafa þegar lýst sig tilbúna til að mæta á fundinn. Ef meiri hlutinn treystir sér ekki til að mæta þeim röksemdum sem þar koma fram og treystir sér ekki til að taka umræðuna við aldraða og öryrkja, sem ég er ekki hissa að hann sé í vandræðum með, er auðvitað sjálfsagt að taka annan fund á morgun með ráðuneytinu þannig að ráðuneytið geti stutt meiri hlutann, þá væntanlega með einhverjum talnagögnum, ef það er það sem meiri hluti fjárlaganefndar þarf, ef meiri hlutinn treystir sér ekki til að hitta þetta fólk. Þá þarf auðvitað að hafa ákveðinn skilning á því. En það er engin ástæða til annars en að halda fundinn með þeim aðilum sem óskað var eftir í byrjun að funda með.
Virðulegi forseti. Mig langar til að ítreka að það er alveg hárrétt sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir tók fram áðan, þetta snýst náttúrlega um að við viljum ræða við fulltrúa öryrkja og ellilífeyrisþega á jafnréttisgrundvelli. Það er kominn tími til þess að pólitíkin á Íslandi fari á það stig. Þarna hefði í raun verið tímamótafundur í sögu fjárlaganefndar þar sem hann átti loksins að vera opinn fjölmiðlum þannig að fjölmiðlar gætu fengið að sjá fundarformið. Það hefði verið upplýsandi fyrir alla að fá að sjá það. Það gleður mig að heyra það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði, að það verður fundur í hádegishléinu á morgun, hvenær sem það nú verður. En aftur verð ég að ítreka að ég skil ekki af hverju ráðuneytið þarf að vera þarna nema auðvitað til að drekkja okkur í tölum eins og tíðkast hefur hingað til, sem er náttúrlega algjörlega óásættanlegt.
Virðulegur forseti. Það kemur mér mjög spánskt fyrir sjónir að þessum fundi skuli vera frestað nú því að þó að ég hafi mjög litla reynslu af setu í fjárlaganefnd á síðasta kjörtímabili man ég það þó að fjárlaganefnd hafði fyrir framan sig allar þær tölur sem hún þurfti til að vinna með fjárlög næsta árs, þar með talið hversu hátt væri hægt að fara í fjárveitingum til hvers málaflokks. Ég gef mér það að núverandi meiri hluti fjárlaganefndar hafi haft greiðan aðgang að öllum tölulegum upplýsingum frá ráðuneyti fjármála og velferðarmála. Mér þykja þetta afskaplega slæleg vinnubrögð gagnvart þeim sem virðist eiga að skilja eftir núna í fátæktargildru og ég vona að tilfinning mín um að verið sé að velta vandamálunum og heigulshættinum yfir á embættismenn ráðuneytisins og ráðuneytanna sé röng.
Virðulegi forseti. Auðvitað er það aumt yfirklór að starfsmenn fjármálaráðuneytisins séu ekki tilbúnir með talnagögn fyrir hv. formann fjárlaganefndar. Það er nefnilega þekkt taktík í viðskiptum og samskiptum að láta viðmælandann bíða. Núna er verið að sýna öldruðum og öryrkjum alveg fádæma dónaskap og hroka með því að boða þá til fundar með tíu klukkutíma fyrirvara og afboða svo fundinn eða fresta honum nánast fyrirvaralaust. Það er andstyggileg taktík gagnvart hópi sem stendur andspænis valdastofnun sem Alþingi er sem fer með fjárveitingavaldið. Það þarf ekki tölur inn á þennan fund, það þarf bara vilja. Vilji er allt sem þarf í þessu máli.
Forseti. Hv. þingmaður og varaformaður fjárlaganefndar talaði hér áðan um tölur og hvernig þarf að túlka þær og að fólk sé sjaldan sammála um túlkun talna. Mig langar til að leiðrétta það aðeins því að tölur eru bara tölur og tala sínu máli. Jú, það er hægt að ljúga með tölfræði o.s.frv., en það eru orð manna sem þarf að túlka og útskýra betur, bara til að hafa það alveg á hreinu. Tölur tala bara sínu máli.
Virðulegur forseti. Þetta mál snýst ekkert um þingreynslu eða reynslu fólks af setu í fjárlaganefnd. Það snýst ekki heldur um flækjustig almannatrygginga. Það snýst ekkert um það, það snýst um þá einföldu bón, þá einföldu ósk minni hluta fjárlaganefndar að fá að ræða beint við þá aðila sem málið varðar, sem nei-liðarnir sneru niður í atkvæðagreiðslu í gær, stjórnarliðarnir, að ræða við aldraða og öryrkja milliliðalaust og fá afstöðu þeirra og samtal um þetta mál. Málið snýst einfaldlega um það. Það er hárrétt sem fram kom hjá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, það er móðgun við það fólk sem boðað hefur verið til fundar til að ræða þetta alvarlega mál að afboða fundinn með svo stuttum fyrirvara vegna þess að stjórnarliða vantar gögn. Ef ég hef skilið forseta rétt í dag liggur málið hér fyrir til 3. umr. Afgreiddum við það þannig án þess að fyrir lægju nægileg gögn? Gengu þau hér til atkvæðagreiðslu í gær án þess að fyrir lægju nægileg gögn um málið? Hvers konar söfnuður er þetta, virðulegur forseti? Það er ekkert að treysta orðum forustumanna í fjárlaganefnd [[Forseti hringir.]]hvað þetta varðar. Ég óska eftir því að þingflokksformenn verði kallaðir saman og það verði handsalað eða frá því gengið með tryggum hætti hvenær þessi fundur verður haldinn [[Gripið fram í: Í hádeginu á morgun.]] [[Forseti hringir.]]og að það verði nákvæmlega frá því gengið hvenær til fundarins verður boðað því að ekki er að treysta orðum forustumanna fjárlaganefndar.
Virðulegur forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason stal eiginlega af mér glæpnum því að það alvarlega sem fram hefur komið í þessari umræðu er það sem fram kom hjá hv. formanni fjárlaganefndar, að stjórnarliðar hafi gengið til atkvæða um grundvallarspurningar um lífskjör tugþúsunda Íslendinga, aldraðra og öryrkja, án þess að fyrir lægju fullnægjandi gögn frá stjórnarliðinu eða í fjármálaráðuneytinu og það þurfi eftir á að fara að búa til gögn að baki þessari ákvörðun. Það vekur spurningar um hvort Framsóknarflokkurinn sé endanlega orðinn einhvers konar hanskahólf hjá Sjálfstæðisflokknum, hafi enga sjálfstæða stefnu í þessum málum, taki bara við einhverjum tölum sem eru útbúnar í fjármálaráðuneytinu. Það væri auðvitað réttast að fá aldraða og öryrkja hingað í kvöldverðarhléi eins og ætlunin var og leyfa þeim að kynna sitt mál og fá þessar tölur seinna. Þó er bót í máli að hér er staðfest yfirlýsing af hálfu varaformanns fjárlaganefndar um að fundurinn fari fram í hádeginu á morgun. [[Forseti hringir.]]Ég treysti því að það verði efnt en harma þann hringlandahátt sem hér hefur verið.
Herra forseti. Í gær, þegar við báðum um fundinn, var talað um að lágmarksfyrirvari til að boða fólk á fund væri hæfilegur í kvöldverðarhléi í kvöld. Hið sama virðist ekki eiga við um afboðun hans gagnvart þessum sömu gestum þannig að það skýtur skökku við ef við hugsum bara um það. Ég vil bara ítreka að mér finnst þetta mjög sérstakt. Þegar ég ræddi við félaga mína í minni hlutanum um að fá þetta fólk á fund til okkar var það fyrst og fremst til að hlusta á sjónarmið þess, ekki til þess að meiri hluti og minni hluti fjárlaganefndar gæti farið að karpa um hvort einhver hefði gert eitthvað einhvern tímann, heldur fyrst og fremst að hlusta á þetta fólk, síðan gætum við sest niður, hvort sem fólk vildi þá leika sér með tölur eða ekki. Mér finnst miklu mikilvægara að hugsa um þetta fólk sem hér hefur kallað eftir því að fá leiðréttan þann mismun sem verður enn meiri ef þetta gengur ekki eftir núna, þ.e. afturvirkt til 1. maí; þá verður gliðnunin enn meiri á milli þeirra lægst launuðu og öryrkja og eldri borgara. Það er það sem við erum að tala um, við erum að tala um einskiptisaðgerð. Við erum ekki að tala um þetta inn í fjárlög 2016, þau standa, en einskiptisaðgerð til að laga þessa stöðu.
Herra forseti. Það er rétt sem sagt var hér áðan að þetta mál snýst ekki um tölur. Þetta snýst um vilja, gott hjartalag og rétta forgangsröðun, það snýst um það. En það er auðvitað mjög sorglegt ef meiri hlutinn hefur ekkert skoðað þann möguleika að hækka bætur aldraðra og öryrkja afturvirkt, að það hafi ekki verið í skoðun hjá stjórnarmeirihlutanum og þess vegna liggi engar upplýsingar fyrir um það. Það er auðvitað furðulegt að fólk geti bara kalt sagt nei og hafi ekki allt síðasta ár skoðað þann möguleika að aldraðir og öryrkjar fengju afturvirkar hækkanir eins og allir launamenn í landinu sem hafa gert samninga á síðasta ári hafa fengið. Það finnst mér vera til skammar fyrir þennan meiri hluta að hafa ekki einu sinni íhugað það, að hafa ekki einu sinni skoðað þetta. Það kemur núna í ljós þegar menn standa allsberir frammi fyrir þessu, að hafa ekki neinar tölur til að sýna fram á hvað þetta kosti, en stjórnarandstaðan hefur þessar tölur svo menn þurfa ekki að leita langt yfir skammt.
Frú forseti. Við ræðum fjárlög fyrir komandi ár. Eins og fjárlagafrumvarpið með þeim breytingartillögum sem liggja fyrir frá meiri hluta fjárlaganefndar er ljóst að margt hefur tekist vel þegar kemur að stjórn ríkisfjármála. Því ber að halda til haga. Hitt er svo annað að gríðarlega stór verkefni bíða fjárveitingavaldsins á komandi árum. Það er líka ljóst að hv. alþingismenn þurfa að fara að hugleiða hvort ekki er ástæða til að taka upp aðeins breytt vinnubrögð þegar kemur að ákvörðunum um fjárveitingar og hvernig gengið er frá fjárlögum komandi árs. Ég hef sjálfur velt því fyrir mér hvort ekki eigi að taka upp A- og B- og jafnvel C-hluta fjárútgjalda ríkissjóðs. Í A-hluta útgjaldanna væru þau útgjöld sem við teldum að tilheyrðu grunnhlutverki ríkisins, þ.e. útgjöld er vörðuðu almannatryggingar, útgjöld til heilbrigðismála, útgjöld til menntamála, útgjöld til innviða, samgöngumála, til löggæslu o.fl., fyrir utan auðvitað stjórnkerfið sjálft. Þetta er grunnhlutverk ríkisins. Það sem út af stendur eru um eða yfir 100 milljarðar sem teljast ekki til grunnhlutverks ríkisins, en það er ekki þar með sagt að ekki séu efnislegar ástæður til að ríkið eða ríkissjóður efni til þeirra útgjalda. Þau eru hins vegar fyrir utan þetta grunnhlutverk. Það sem ég er að reyna að segja er að ég tel að það eigi að hefja þá umræðu hér meðal þingmanna á komandi missirum hvort það kunni að vera skynsamlegt að við breytum vinnubrögðunum með þeim hætti að fyrst tryggjum við nauðsynlega fjármuni í grunnskyldur ríkisins, í almannatryggingar, menntamál, heilbrigðismál, samgöngur og löggæslu. Þegar það er frágengið getum við farið að takast á um útgjöld til annarra málaflokka sem margir hverjir eru vissulega þarfir og verðskulda að þeim sé lagt lið. Umræðan um fjárlög á hverju ári einkennist af því að menn eru uppteknir af því að horfa bara 12 mánuði fram í tímann og eiga erfitt með að horfa til framtíðar og taka ákvarðanir sem geta hugsanlega verið skynsamlegar til lengri tíma litið og leitt til sparnaðar en auka kannski útgjöldin þegar til skemmri tíma litið. Þessi umræða er engin undantekning. Þetta á ekki síst við þegar kemur að heilbrigðismálum. Menn forðast líka að fara í þá umræðu sem ég tel svo mikilvæga, sem er: Hvert er hlutverk ríkisvaldsins? Til hvers ætlumst við af ríkinu og ríkissjóði? Til hvers erum við sameiginlega að reka ríkissjóð? Ég hef farið yfir þau hlutverk. Ég tel að það sé skylda okkar að tryggja að ríkið sinni frumskyldum sínum og síðan getum við tekist á um önnur atriði. Gríðarlega stór önnur verkefni blasa við. Ég var ánægður með að 3. minni hluti fjárlaganefndar skyldi í nefndaráliti sínu, þ.e. hv. þm. Brynhildar Pétursdóttir, vekja sérstaklega athygli á lífeyrisskuldbindingum og þeim erfiðleikum sem blasa við á komandi árum ef við förum ekki að gera eitthvað í þeirri glímu og takast á við lífeyrisskuldbindingarnar. Það skiptir okkur gríðarlegu miklu máli að við náum þeim skuldbindingum niður. Það skiptir börnin okkar mjög miklu máli og barnabörnin ekki síður svo að við séum ekki endalaust að senda reikninginn til þeirra. Þetta verkefni er upp á um það bil 500 milljarða eftir því hvernig við metum það. Það eru fleiri svona verkefni sem við stöndum frammi fyrir sem eru gríðarlega stór og við erum ekki að takast á um þau. Við tökumst oft og tíðum á um litla hluti hér í þingsal. Það er uppsöfnuð fjárfestingarþörf hins opinbera og sérstaklega ríkisins í innviðum. Þetta á við um sjúkrahús, hjúkrunarheimili, heilsugæslustöðvar, skóla, svo ég tali nú ekki um vegakerfið, hafnir, fjarskiptakerfið allt saman, að tengja háhraðanet um Ísland er farið að verða eitthvert stærsta byggðamál sem um getur. Það bendir allt til þess að uppsöfnuð fjárfestingarþörf hins opinbera sé um 250 milljarðar kr. Við það bættist á næstu tíu árum eðlilegar fjárfestingar í innviðum, nauðsynlegar fjárfestingar, svo að við höldum vel í horfinu og bætum frekar í. Það eru aðrir 250 milljarðar. Þetta þýðir að á næsta áratug horfum við fram á um og yfir 500 milljarða kr. fjárfestingarþörf í innviðum hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga. Við erum ekki að takast á um það í þessum þingsal hvernig við ætlum að fjármagna það. Það er enginn að ræða um það. Þetta er hins vegar stórt hagsmunamál fyrir almenning og ég sé ekki hvernig við ætlum að ráðast í nauðsynlegar fjárfestingar í innviðum í sjúkrahúsum, skólum, vegakerfinu o.s.frv. án þess að við vinnum með einkaaðilum með einkaframtaki þannig að þeir komi að fjármögnun þeirra innviðafjárfestinga sem nauðsynlegar eru, aðilar eins og lífeyrissjóðir á almennum markaði. Þá erum við komin upp í 1 þús. milljarða. Fjárfestingarþörfin næstu tíu ár og síðan lífeyrisskuldbindingarnar sem við þurfum að standa skil á á komandi áratugum eru verulegir fjármunir. Það er fleira sem við þurfum að gera. Hér hafa fallið stór orð um hækkun á bótagreiðslum til elli- og örorkulífeyrisþega. Auðvitað geta menn sagt að þar sé aldrei of vel gert. Okkur hefur hins vegar ekki tekist þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir í mörg, mörg ár, nefnd eftir nefnd að stokka upp og breyta lögum um almannatryggingar. Við höfum ekki náð saman við að einfalda bótakerfið, sameina bótaflokka ellilífeyrisþega og taka upp starfsgetumat í stað örorkumats, sem er stórkostlegt hagsmunamál fyrir öryrkja. Við ræðum ekki um það. Við ræðum heldur ekki um að þrátt fyrir allt þá muni bætur almannatrygginga verða 17,1% hærri í byrjun næsta árs en þær voru í ársbyrjun 2014, á sama tíma og verðlag hefur verið hækkað hér um rétt um 7,1%. Það eru hópar, meðal öryrkja sérstaklega, sem eiga mjög erfitt. Við hljótum að spyrja okkur að því hvernig það geti verið að þetta flókna kerfi okkar, sem er dýrt, nái ekki að halda utan um og tryggja þeim sem lökust hafa kjörin viðunandi kjör. Þá kemur að því að kerfið er brotið, það er gallað. Þetta nefnilega snýst ekki alltaf um að setja aukna fjármuni í málaflokka. Þetta snýst um hvernig fjármunirnir eru nýttir og hvernig leikreglurnar eru. Þær eru gallaðar. Alþingi hefur ekki tekist þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir að breyta þessu kerfið sem allir eru sammála um að sé meingallað. Okkur tekst ekki að einfalda það, gera það gagnsætt. Kannski rennur sú tilraun sem nú er í gangi út í sandinn, ekki veit ég það. Ég vona ekki. Sjálfur tek ég þátt í starfi þeirrar nefndar. Ég var vongóður í haust um að okkur tækist að ná samstöðu við alla helstu aðila málsins. Því miður hefur það ekki gengið eftir en ekki er öll von úti. Það eru fleiri verkefni sem við stöndum frammi fyrir. Við þurfum að endurskipuleggja heilbrigðiskerfið. Við þurfum að endurskipuleggja hvernig við tryggjum að allir landsmenn hafi aðgang að bestu mögulegu heilbrigðisþjónustu á hverjum tíma, óháð efnahag og óháð búsetu, eins og kostur er. Við þurfum að horfa til lengri tíma en til eins árs í senn. Það gengur ekki að við treystum okkur ekki til að taka ákvörðun um að veita til dæmis ákveðna fjármuni í að berjast við sykursýki B, áunna sykursýki. Það mundi leiða til stórkostlegs sparnaðar ef við næðum að fækka sykursjúkum um nokkur hundruð. Það mundi leiða af sér nokkur hundruð milljóna sparnað fyrir ríkissjóð á hverju einasta ári í formi lyfjakostnaðar, að ég tali ekki um það sem ekki er hægt að mæla sem eru lífsgæði þeirra sem ná að fá bót meina sinna. En vegna þess að við horfum alltaf eitt ár fram í tímann og neitum að horfa til lengri tíma þá tekst okkur ekki að gera þetta. Við verðum að fara að huga að því að við stöndum líklegast vitlaust að verki þegar kemur að fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar, sérstaklega þegar kemur að fjármögnun sjúkrahúsa og þá fyrst og fremst Landspítalanum og Sjúkrahúsinu á Akureyri sem eru hryggjarstykki íslenska heilbrigðiskerfisins. Það er mjög sérstakt að leggja allar þær skyldur sem lagðar eru á Landspítalann og ætla honum síðan að sinna þeim á grundvelli fastra fjárveitinga á hverju ári. Ég skora á hv. þingmenn að hefja umræðu um það með hvaða hætti við eigum að breyta fjármögnun í heilbrigðiskerfinu, ekki síst þegar kemur að Landspítalanum og Sjúkrahúsinu á Akureyri. Menn geta komið í upphlaupum með yfirboð og boðað nokkra milljarði í viðbót í Landspítalann á næsta ári en það mun ekki leysa grunnvandann. Grunnvandinn liggur í kerfinu okkar; fjármögnunin og hvernig við stöndum að fjárveitingunni er röng. Við þurfum að taka upp kerfi sem byggir á ferliverkum, þ.e. að hafa hluta af fjárveitingum til Landspítalans í formi fastra fjárlaga en þó bara til að standa undir yfirstjórn spítalans, undir fasteignum og öðrum slíkum föstum kostnaði en hafa allt annað á grundvelli samnings milli Landspítalans og Sjúkratrygginga Íslands þar sem samið er um ferliverk. Það getur verið að eitt árið séu framkvæmdar þúsund hjartaþræðingar, nú er ég ekki klár á því hvað þær eru margar á hverju ári en segjum að þær séu þúsund, og þá er borgað samkvæmt slíkum samningi fyrir þúsund hjartaþræðingar. Næsta ár kann að vera að þær verði 1.500. Samkvæmt kerfinu okkar núna þá er spítalanum vandi á hendi. Hann þarf að sinna þessum sjúklingum en fjárhagsramminn sem fjárveitingavaldið hefur búið til gerir honum það næstum því ókleift nema það komi niður á starfsemi spítalans með einhverjum öðrum hætti. Það sem gerist líka ef við tökum upp ferlifjármögnun, fjármögnun á grundvelli samnings milli Sjúkratrygginga Íslands og Landspítalans, er að kostnaðurinn kemur upp á yfirborðið. Þá vitum við hvað hlutirnir kosta. Þá verður auðveldara fyrir fjárveitingavaldið að taka ákvarðanir út frá því. Í þessu samhengi, þegar kemur að heilbrigðiskerfinu, þurfum við að huga að heilsugæslunni. Því miður hefur heilsugæslan í mörg ár, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, mætt töluverðum afgangi. Þúsundir höfuðborgarbúa, nákvæmari tölur liggja ekki fyrir, en líklegast eru um 30 þúsund án heimilislæknis. Þessir einstaklingar þurfa í neyð sinni að leita annaðhvort til læknavaktarinnar eða það sem oftar gerist, til Landspítalans. Það eykur álag og kostnað Landspítalans og er dýrasta aðferðin við að sinna þörfum einstaklinga sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda. Að sama skapi er alveg ljóst að stór hluti af vanda Landspítalans núna er sú staðreynd að við höfum ekki staðið vel að verki þegar kemur að uppbyggingu hjúkrunarheimila og heimaþjónustu fyrir aldraða. Það eykur álag á Landspítalann og verður til þess að kostnaður Landspítalans verður enn meiri. Ég hygg að stór hluti einmitt af erfiðleikum Landspítalans sé vegna þess að grunnstoðirnar, m.a. heilsugæslan, eru ekki eins og þær ættu að vera. Í þeirri uppstokkun sem við þurfum að fara í, þ.e. að byggja upp heilsugæsluna að nýju, eigum við auðvitað að nýta okkur þær fyrirmyndir sem við höfum. Þær fyrirmyndir sem við höfum þurfum við ekki að sækja langt. Við þurfum bara að farna upp í Kópavog. Við þurfum að fara í skóla til þess góða manns, fyrrverandi heilbrigðisráðherra, Jóns Kristjánssonar, og læra af því þegar hann tryggði að opnuð var ný heilsugæsla í Salahverfinu í Kópavogi. Niðurstaða þess rekstrar er til mikillar fyrirmyndar þar sem þjónustan er einstök, ánægja íbúanna er langt yfir því sem annars staðar þekkist og kostnaður við heilsugæsluna er mun lægri en á sambærilegum stöðum. Það má í rauninni halda því fram að ef tækist jafn vel til í rekstri og þjónustu á öllum öðrum heilsugæslustöðvum og hefur tekist með heilsugæslunni í Salahverfi þá mundum við hafa efni á því að opna nýja heilsugæslu vegna þess að slík er sóunin í kerfinu. Áður en ég lýk tölu um heilbrigðiskerfið er vert að menn hugleiði líka eitt stórt verkefni sem er réttlætismál og hv. þingmenn þurfa að fara að einhenda sér í. Það er að innleiða greiðsluþátttökukerfi í heilbrigðisþjónustu. Það er ekki hægt að horfa upp á að einstaklingar sem glíma við langvinn veikindi þurfi að leggja út í gríðarlegan kostnað eins og þekkt dæmi eru um, svo skiptir hundruðum og jafnvel milljónum kr. Það gengur ekki. Við þurfum að innleiða greiðsluþátttökukerfi með svipuðum hætti og er í lyfjakerfinu og reyna með því að koma í veg fyrir fjárhagslega erfiðleika einstaklinga. Þetta var í huga Péturs heitins Blöndals, fyrrverandi þingmanns, eitt mesta réttlætismál sem þingheimur gæti náð fram. Það væri við hæfi að menn lykju ekki störfum þessa þings án þess að taka að minnsta kosti fyrstu skrefin í þessa átt. Ég ætla líka aðeins að fara yfir húsnæðismál. Við setjum gríðarlega mikla fjármuni í húsnæðismál. Það er verið að boða umsvifamikil frumvörp þegar kemur að húsnæðismálum. Ég hef að minnsta kosti fyrir fram nokkrar áhyggjur af því. Það á að setja aukna fjármuni í Íbúðalánasjóð á komandi ári. Það á að setja upp undir 7 milljarða í vaxtabætur. Það á að setja töluvert í húsaleigubætur, 1,5 milljarða, ef ég man rétt. Við hljótum að fara að velta þessu fyrir okkur. Frá árinu 2000, frá aldamótum, hefur ríkissjóður sett 242 þús. milljónir í húsnæðismál; 60 milljarðar voru til að koma í veg fyrir gjaldþrot Íbúðalánasjóðs. Þá á eftir að taka inn 80 milljarða sem fóru í skuldaleiðréttinguna sem ekki allir eru ánægðir með. Látum það liggja á milli hluta. Á þessum 15 árum erum við sem sagt búin að setja 242 þús. milljónir í húsnæðismál. Þrátt fyrir það hafa margar fjölskyldur misst heimili sín. Þrátt fyrir það glíma margir við fjárhagslega erfiðleika vegna kaupa á íbúðarhúsnæði. Við hljótum að spyrja okkur: Bíddu, hvernig má það vera með alla þessa fjármuni að staðan skuli vera þannig að menn þurfi að nota 80 þús. milljónir í viðbót til að leiðrétta skuldir heimilanna? Það er alveg greinilegt að það eru pólitísk átök um það hvort við rekum hér séreignarstefnu eða leigustefnu. Hluti þingheims er greinilega á því að við skulum hverfa með öllu frá séreignarstefnunni og fara í leigustefnu. Þessu er ég ósammála vegna þess að séreignarstefnan er besta leið til að tryggja fjárhagslegt sjálfstæði einstaklinga, sem hlýtur að vera sérstakt kappsmál stjórnvalda á hverjum tíma að gera. Það hefur sýnt sig að leigustefnan festir fólk og veiðir í fátæktargildru þegar kemur að eftirlaunaárum. Þetta er því stórkostlegt hagsmunamál og verður til þess að ef við tryggjum ekki framgang séreignarstefnunnar þá spái ég því að við sjáum stóraukin útgjöld almannatrygginga hér á komandi árum og áratugum vegna þess að menn tóku ekki til hendinni og tryggðu fjárhagslegt sjálfstæði einstaklinga. Hvernig hefðum við getað nýtt þessar 242 þús. milljónir með skynsamlegri hætti? Við hefðum getað afhent 40 þús. fjölskyldum 20% eigiðfjárframlag í 30 millj. kr. eign. Með öðrum orðum, ef fjölskylda á um 10%, 3 milljónir, upp í 30 millj. kr. íbúð þá er eigið fé orðið 30% í staðinn fyrir 10%. Það er þá orðið borð fyrir báru. Það skiptir þetta fólk alveg gríðarlega miklu máli vegna þess að það eykur ráðstöfunartekjur þess í náinni framtíð þegar ekki þarf að borga af jafn háum skuldum og annars. Ég held við ættum að ræða um þetta, a.m.k. þegar hv. þingheimur tekur til umræðu fjölmörg lagafrumvörp sem ýmist hafa verið lögð fram eða verða lögð fram eftir áramót, um húsnæðismál, því að þetta er gríðarlegt hagsmunamál. Þetta er það sem ég tel að við eigum að ræða ítarlega í þessum þingsal. Ég heyrði hluta af ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar, formanns Samfylkingarinnar, í gærkvöldi. Það var eins og við var að búast. Hv. þingmaður er duglegur á uppboðsmarkaði stjórnmálanna. Það er svo sem eðlilegt, ég geri ekki athugasemdir við það. Það hljóta hins vegar margir að staldra við hótanir formanns Samfylkingarinnar um töluvert miklar skattahækkanir hér á komandi árum, hafi Samfylkingin eitthvað um það að segja hvernig samfélagið verður mótað, þar sem á að hækka tekjuskatt einstaklinga hressilega og síðan aðra skatta, ekki síst á fyrirtækin. Hann ætlar að minnsta kosti ekki að líta til reynslu okkar Íslendinga þegar við tókum þá ákvörðun að lækka tekjuskatt fyrirtækja úr 50% í 18% og skatttekjur ríkisins af tekjuskatti fyrirtækja jukust alveg gríðarlega, úr 0,9% af vergri landsframleiðslu í 1,5%. Lærdómurinn sem ég dró af þessu er að hófsemd í skattheimtu leiðir til aukinna tekna. Lærdóminn sem formaður Samfylkingarinnar dró af þessu skil ég ekki. Sama má segja um allar skattalækkanir sem voru á tíunda áratug. Þegar skattar voru lækkaðir og sumir meira að segja afnumdir jukust heildartekjur ríkisins. Mikið væri nú gaman að takast á á þeim nótum en vera ekki alltaf í útgjaldaumræðunni. Í útgjöldum setjum við um það bil 13 þús. milljónir á komandi ári í eftirlitsstofnanir. Það er auðvitað kostnaður sem atvinnulífið og einstaklingar bera, en það er ekki eini kostnaðurinn sem hlýst af starfsemi þessara stofnana sem margar hverjar eru auðvitað að vinna mjög þarft og mikilvægt starf. Það má ætla að beinn kostnaður íslenskra fyrirtækja vegna opinbers eftirlits sé ekki undir 20 milljörðum á ári. Þá byggi ég á skýrslu sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands vann árið 2004 og hef tekið tillit til breytinga sem orðið hafa. Þetta er líklegast vanmat. Þetta þýðir að við erum með árlegan beinan kostnað af eftirlitsstofnunum sem nemur 240 þús. kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu. Síðan er óbeinn kostnaður, lakari samkeppnisstaða o.s.frv. Við erum að fara úr öskunni í eldinn þegar kemur að þessu. Ég hef stundum haft gaman af því að taka saman tölur. Þegar ég ber tölur saman endurspegla þær að það árar betur núna. Það er bjartara yfir okkur öllum þó að það mætti halda annað þegar maður hlustar á ræður sumra hv. þingmanna. Samt sem áður er bjartara yfir okkur og það gefur okkur tækifæri til að gera ýmislegt betur. Ég hef verið að brýna menn til að taka á verkefnum sem nauðsynleg eru. Það hlýtur auðvitað að vekja athygli að ef við berum saman árið 2009 og áætlun 2016, miðað við framkomnar breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar, þá sjáum við að skatttekjur ríkisins verða 70% hærri á komandi ári en þær voru árið 2009. Tekjuskattur einstaklinga verður upp undir 60% hærri en það ár og fyrirtæki munu borga yfir 120% meira í tekjuskatt. Tryggingagjöldin verða 87% hærri o.s.frv. Þegar maður sér svona tölur þá hlýtur maður að staldra við og segja: Bíddu, er virkilega ekki svigrúm til að lækka skatta aðeins? Það hefur auðvitað verið gert að hluta. Ég segi sjálfur að við hefðum átt að ganga töluvert lengra. Ég sé viðhorfið sem er ríkjandi, a.m.k. hjá minni hluta fjárlaganefndar. Þegar talað er um breytingar á tekjuskattskerfinu segir hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir: Ríkissjóður verður af 5,5 milljörðum. Það er líkt og ríkissjóður eigi bara þær atvinnutekjur sem einstaklingar vinna sér inn. Síðan segir í áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar að í fjárlögunum fyrir árið 2016 verði töluverður tekjumissir miðað við árið 2015 vegna skattkerfisbreytinga. Ríkið missir sem sagt af þessu. Ég segi: Ríkið leyfir líklegast fólki að halda sjálfsaflafé í auknum mæli og því ber að fagna. Það er líka alveg ljóst að aukið svigrúm sem auknar tekjur hafa skapað ríkinu hafa verið notaðar til að auka ríkisútgjöld mjög vel. Við sjáum að félagsleg aðstoð er 60% hærri núna í krónutölu en þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson settist í utanríkisráðuneytið og lífeyristryggingar 73% og sjúkrahúsin 49% hærri.
Ertu með …?
Það er auðvitað … [[… í utanríkisráðuneytinu?]]Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hlýtur að lofa mér því að koma í andsvör og þá skulum við ræða saman. En við þurfum auðvitað að bæta í á ýmsum sviðum. Við þurfum að setja aukna fjármuni í heilbrigðiskerfið. Hvernig má annað vera þegar maður horfir á það að framlag ríkissjóðs til heilbrigðismála lækkaði um 28 milljarða á milli áranna 2009 og 2012 að raunvirði? Auðvitað þarf að vinna upp þann niðurskurð. Menn geta haft skýringar á honum, en það var niðurskurður. Það er búið að bæta það upp og gott betur. Framlag á þessum árum til sjúkrahúsanna lækkaði um 6,9 milljarða að raunvirði, þar af 4,3 til Landspítalans. Í fyrra voru þau þó 1,2 milljörðum hærri en árið 2012 og 5,5 milljörðum hærri að raunvirði en 2010 og enn er aukið á þessu ári og á því næsta. Það er verið að gefa í víða. Það er rétt að við þurfum að taka ýmislegt til endurskoðunar. Ég vék meðal annars að því hvernig við stöndum að fjármögnun heilbrigðiskerfisins sem fjárveitingavald. Ég held að við séum ekki á réttri leið. Ég er orðinn sannfærður um að það þjóni ekki hagsmunum okkar Íslendinga að fjárveitingavaldið horfi bara til eins árs þegar kemur að heilbrigðismálum og sé með fastar fjárveitingar til heilbrigðismála. Þessu þarf að breyta. Þetta verður flókið verkefni, þetta er ekki einfalt, en það er búið að vinna heimavinnuna á Landspítalanum með því að taka upp og þróa DRG-kerfi sem er grundvöllurinn að því að hægt sé að taka upp ferlifjármögnun, verkefnafjármögnun eða hvað menn vilja kalla það, jafnvel skal ég segja að fé fylgi sjúklingi sem er víst orðin dauðasynd að nefna í þessum þingsal - að fé fylgi sjúklingi þýðir auðvitað ekkert annað en að við séum að tryggja hverjum og einum nauðsynlega þjónustu þegar kemur að heilbrigðismálum. Það er til mikils að vinna í þeim efnum, hæstv. forseti.
Forseti. Þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég var að mörgu leyti sammála efnistökum hans, þ.e. um hvernig hann vill taka umræðuna um fjárlög og fjárlagagerð, framtíðarsýnina, þó að ég hafi verið óþægilega ósammála honum um margar leiðir sem hann vildi fara í þeim efnum. Það er nefnilega það sem vantað hefur hér almennt í umræðu um fjárlög, ekki bara í þetta skiptið, heldur í gegnum árin, þ.e. að horfa til framtíðar og að við áttum okkur á því hvert verið er að fara í stóru myndinni með fjárlög hvers árs og síðan samhangandi fjárlög þar á undan, hver stefnan er. Staðan núna er sú að fjármálaráðherra og stjórnarmeirihlutinn vonast til þess að á næsta ári verði ríkissjóður rekinn á pari, nánast á núlli, með 10 milljarða kr. halla, af 700 milljarða kr. tekjum. Það rétt slefar prósenti plúsmegin, þ.e. afgangi, 10 milljarða afgangi. Það rétt slefar 1 prósenti af tekjum. Fyrir tveimur árum 2013, var ríkissjóði skilað í hendurnar á núverandi stjórnendum með 732 milljóna kr. mínus, þ.e. á núlli samkvæmt ríkisreikningi, á núlli og líka 2014 og 2015. Núna tæplega þremur árum síðar 2016 eru vonir um að spóla í sama farinu, þ.e. að vonast er til þess að ríkissjóður verði rekinn á núlli fjórða árið í röð. Ég vil spyrja hv. þingmann: Finnst þingmanninum það vera ásættanlegur árangur með 700 milljarða kr. tekjur, yfir 100 milljarða kr. meira til ráðstöfunar en síðasta ríkisstjórn hafði þegar hún rétti skútuna við, að skila ríkissjóði [[Forseti hringir.]]kannski á núlli á næsta ári og þurfa til þess að treysta á arðgreiðslur úr Landsbankanum?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni, ég ætla nú ekki að segja hlý orð í minn garð, en það lá við.
Jú, víst.
En ég skal alveg taka undir það, auðvitað þyrfti afgangurinn að vera töluvert meiri, sérstaklega þegar við horfum á skuldastöðu ríkissjóðs. Sú leið sem hv. þingmaður ætlar að fara til að auka afganginn á ríkissjóði, ef ég get mér rétt til, hann leiðréttir mig þá hér, er að auka skatta. Ég segi hins vegar: Við eigum að fara þá leið að fara að verja fjármunum ríkisins með aðeins skynsamlegri hætti en við gerum nú. Við eigum að fara að taka upp þá meginreglu að það sé skylda fjárveitingavaldsins að fjármagna grunnskyldur ríkisins áður en menn fara að velta fyrir sér öðrum verkefnum, og skiptir þá ekki máli hvort það heitir Ríkisútvarp eða eitthvað annað, jafnvel þegar kemur að styrkjum til atvinnulífsins sem eru nú orðnir töluverðir. Ég er sammála því að auðvitað þyrfti afgangurinn að vera meiri. Það ber þó að geta þess að frumjöfnuðurinn er þokkalega góður. Vandinn snýr að blóðpeningunum, ef við getum sagt svo, nettó eru vaxtagreiðslur upp á 52 eða 53 milljarða, ef ég man rétt, en brúttó um 70 milljarðar. Það eru auðvitað fjármunir sem við hefðum annars vegar getað notað til að styrkja hér heilbrigðiskerfið og almannatryggingar og til að lækka skatta, hv. þm. Össur Skarphéðinsson.
Virðulegur forseti. Víst var ég að hæla hv. þingmanni áðan. Ég var ánægður með efnistökin, þ.e. þegar menn vilja ræða stóru myndina sem er að dragast upp af því sem hér er að gerast. Ég ítreka spurninguna. Árið 2009 réttum við ríkissjóð af um 57 milljarða, 2010 um 50 milljarða, 2011 um 38 milljarða og við skiluðum honum hallalausum árið 2013 og þið eruð enn að hamast í sama farinu. Þið eruð enn að hamast í sama farinu, að vonast til þess að geta skilað ríkissjóði fjórða árið í röð á núlli og þurfið að treysta á arðgreiðslu frá Landsbankanum til þess. Góðir og glaðir íhaldsmenn, sjálfstæðismenn hefðu hér fyrir örfáum árum blóðroðnað af skömm yfir því að vera að leggja fram svona fjárlög. Þeir hefðu verið að skila hér fjárlagafrumvarpi með 50 milljarða afgangi hið minnsta. Þess í stað kemur þessi ágæti flokkur Sjálfstæðisflokkur sem hefur alla vega þóst hafa vit á peningum og skilar hér fjárlagafrumvarpi [[Forseti hringir.]]á núlli. Fjórða árið í röð. Hvenær lýkur þessum ósköpum? Ég ítreka spurninguna: Finnst [[Forseti hringir.]]hv. þingmanni það ásættanlegur árangur í ríkisfjármálum undir stjórn hæstv. fjármálaráðherra Bjarna [[Forseti hringir.]]Benediktssonar að staðan sé bara svona?
Herra forseti. Ég hélt ég hefði nú svarað fyrirspurninni sæmilega skýrt. Ég hefði kosið að það væri meiri afgangur af ríkissjóði. Það er alveg rétt. Ég tel að það hefði verið hægt, en það er auðvitað mjög erfitt að standa á bremsunni þegar krafan er alltaf um aukin útgjöld. Ég ætla hins vegar að minna hv. þingmann á að auðvitað var það þannig að stórkostlegur niðurskurður á útgjöldum ríkisins og miklar skattahækkanir voru grunnurinn að því sem hann var að hæla sér fyrir. [[Gripið fram í.]]Já, og viltu að við … [[Gripið fram í.]]Er hv. þingmaður Björn Valur Gíslason að leggja það til að ríkisstjórnin fari núna í stórkostlegan niðurskurð? [[Gripið fram í.]]Er það þannig … Já, einmitt, það gat nú verið. Við skulum bara senda reikninginn á greyið skattgreiðandann og það er orðið dálítið sérkennilegt [[Forseti hringir.]]að skattgreiðandinn virðist aldrei eiga neinn málsvara í þessum þingsal nema kannski einn eða tvo.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og bendi honum á að skattgreiðendur eiga alveg vin í mér líka. Mér rennur mjög til rifja þegar ég sé illa farið með skattfé og mér finnst mikilvægt að það skipti máli þegar við útdeilum fé að það sé gert með gagnsæjum hætti og að jafnræði ríki, þess vegna hef ég gagnrýnt mjög sérkennilegar breytingartillögur meiri hlutans. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í skuldaniðurfellinguna. Ég er mjög andsnúin þeirri aðgerð. Ég tók eftir því í umræðu um skuldaniðurfellinguna að það voru held ég þrír sjálfstæðismenn sem tóku til máls og töluðu þeir allir gegn niðurfellingunni. Svo talaði flutningsmaður málsins, sem var hæstv. fjármálaráðherra, en auðvitað ekki gegn henni. Aðrir héldu sig til hlés en studdu þó þennan fjárlagalið þegar kom að atkvæðagreiðslu. Mig langar til að vita hvort hv. þingmanni finnist það góð ráðstöfun á almannafé að setja 80 milljarða plús í niðurfærslu til fólks sem tók verðtryggð lán í ljósi þess að Sjálfstæðisflokkurinn talar nú fyrir ábyrgð einstaklingsins og að menn beri ábyrgð á skuldbindingum sínum. Mér finnst það ekki vera í anda Sjálfstæðisflokksins sem talar um ábyrgð í ríkisfjármálum, þótt það sé kannski meira í orði en á borði, ég skal ekki segja. Ég hefði gaman af að heyra hvað hv. þingmanni finnst um þetta. Ef hann sæti hér í atkvæðagreiðslunni, ég býst við að hann verði farinn af þingi, mundi hann þá vera með mér á rauða takkanum þegar kæmi að því að afgreiða 15,5 milljarða í þessa aðgerð?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir þessa spurningu. Það er auðvitað verið að særa fram einhverjar yfirlýsingar hér. Ég skal alveg viðurkenna að ég var ekki hlynntur því að fara þá leið sem farin var þegar kom að skuldaleiðréttingunni svokallaðri. Ég taldi að hægt væri að fara aðrar skynsamlegri leiðir sem kæmu fleirum og þjóðfélaginu betur til nota. Ég held að ég hafi farið aðeins yfir það í ræðu minni áðan hvernig ég tel að við höfum nýtt fjármuni ríkisins, 242 milljarða kr. frá aldamótum, á vitlausan hátt. Ef við ætlum að setja 242 milljarða í húsnæðismál setjum þá þá í húsnæðismál með skynsamlegum hætti þannig að við hjálpum því fólki sem er að berjast við að eignast sína fyrstu íbúð og byggja þar með undir séreignarstefnuna. En það er auðvitað þannig, og það þekkir hv. þingmaður, að þegar menn eru í stjórnmálum og eiga samstarf styðja þeir hver annan og gera málamiðlanir. Ef það kæmi til þess að ég væri staddur í þingsal við afgreiðslu þessa mál mundi ég auðvitað styðja ríkisstjórnina í því, annað væri algjört ábyrgðarleysi.
Virðulegi forseti. Ég var sammála sumu sem hv. þingmaður sagði í ræðu sinni þegar hann talaði um að við þyrftum að breyta, að við værum með ýmis kerfi sem við þyrftum að breyta. Mig undrar hvað við eigum erfitt með að fara í þessi kerfi. Ég tek undir með hv. þingmanni að ég vona að við berum gæfu til þess að fara í greiðsluþátttökukerfið sem hv. þm. Pétur H. Blöndal heitinn vann ötullega í, það væru mikil vonbrigði ef það tækist ekki. Ég hef líka furðað mig á því í þingsal að við þingmenn séum ekki nýttir þegar kemur að því að móta stefnu eða taka þátt í einhverjum svona verkefnum, að vísu á það ekki við í akkúrat þessu. En ef við tölum um heilbrigðiskerfi eru gríðarlega miklar áskoranir þar víða. Af hverju eru verkefnin alltaf föst í ráðuneytunum? Af hverju reynum við ekki að ná meiri þverpólitískri sátt um stefnu til framtíðar sem við berum þá öll ábyrgð á? Við erum kosin hingað vegna þess að við höfum skoðanir, en við sitjum svolítið bara í sætunum og bíðum eftir að málin komi og svo erum við að greiða atkvæði. Ég vil nýta þingið betur. Ég vil heyra hvað hv. þingmanni finnst um það.
Herra forseti. Ræða hv. þingmanns er eins og tónlist úr Skagafirði í mínum eyrum, annaðhvort eftir Eyþór Stefánsson eða Geirmund Valtýsson. Ég er hjartanlega sammála, það sem hv. þingmaður sagði er vandinn í hnotskurn sem við er að glíma, sem er kerfislægur eða glíma við kerfið. Ég veit ekki betur en að hv. þm. og formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, og varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hafi einmitt bent á að það er með ólíkindum hvernig kerfið ver sig og í rauninni tekur stundum völdin [[Gripið fram í.]]af fjárveitingavaldinu sem á að vera hér. Það á að vera sameiginlegt kappsmál allra hv. þingmanna að taka völdin aftur til baka og marka stefnuna hér en ekki í ríkisstofnunum, ekki ráðuneytunum o.s.frv. Það á að vera sameiginlegt verkefni og ég er til í þessa vegferð, hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir.
Herra forseti. Ólíkt ýmsum ræðum sem fluttar hafa verið má segja að ræða hv. þingmanns hafi verið tímamótaræða. Fram að henni hefði ég verið reiðubúinn til þess að styðja hann úr röðum sjálfstæðismanna til forustu í fjárlaganefnd og jafnvel sem fjármálaráðherra líka. En hér talaði áðan síðasti talsmaður á norðurhveli jarðar fyrir hinni svokölluðu vúdú-hagfræði. Það er enginn sem tekur lengur þann málstað nema hv. þingmaður. Hann tók dæmi. Hann segist minnast þess skeiðs þegar hér var ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, sem ég reyndar sat í líka, [[Gripið fram í.]]og lækkaði skatt á fyrirtækjum og [[Gripið fram í: Tók eftir …]]beitti [[Gripið fram í.]]sér fyrir ýmsum skattalækkunum og það leiddi til þess að það hér varð alveg gríðarlegt góðæri. Á síðasta kjörtímabili sat ég líka í ríkisstjórn, en þá hækkaði ég skatta, og þá hófst lengsta hagvaxtarskeið Íslandssögunnar. Hvaða ályktun eigum við að draga af því? Við megum ekki velja okkur svona einhver sérstök dæmi í sögunni til að leggja út af. Ég er algjörlega andvígur þessari skoðun hv. þingmanns. En ég met skoðanir hans. Mér finnst hann hafa góðan vilja. Mig langar til að spyrja hann út í afstöðu hans til þess hvernig er að takast hér til? Hv. þingmaður talaði um eftirlitsiðnaðinn og vísaði til skýrslu sem reyndar spannaði skeið þar sem flokkur hans var við völd og hann talaði um að 13.000 milljónir fari í þetta. Já, það er rétt, það er allt of mikið, en á þessu ári undir forustu Sjálfstæðisflokksins fara 700–800 milljónum meira í það. Hvað segir hv. þingmaður um það? Er Sjálfstæðisflokknum að takast upp? Hv. þingmaður talaði um að kerfið bólgnaði út. Já, ætlar hv. þingmaður að líta á það sem ábyrgðarleysi af sjálfum sér ef hann mundi fara eftir sannfæringu sinni, væri hann hér staddur, og greiða atkvæði gegn því sem hann er í hjarta sínu á móti, sem eru þrjár nýjar stofnanir, embætti húsameistara ríkisins, stjórnstöð ferðamála og verið er að opna sendiráð sem ég lokaði í sparnaðarskyni? Þetta síðasta, þessi síðustu þrjú [[Gripið fram í.]]verk ríkisstjórnarinnar, ég spyr hv. þingmann: Treystir hann sér til að segja það að hann sé í hjarta sínu [[Forseti hringir.]]sammála þessu? Ef hann er það ekki, mundi hann greiða þessu atkvæði? Ætlar hann [[Forseti hringir.]]að vera eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sem gengur svipugöngin [[Forseti hringir.]]og greiðir atkvæði með því sem hann er á móti?
Herra forseti. Ég mundi að minnsta kosti ganga svipugöng þar sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson væri með svipuna vegna þess að það yrðu létt högg og auðvelt að ganga í gegnum þau svipuhögg, yrði auðvelt að ganga í gegnum þau svipugöng.
… aldrei nokkurn mann.
Þess þá heldur. Þess þá heldur, hv. þingmaður. Það er alveg rétt, ég er sannfærður um að við getum gert miklu betur þegar kemur að stofnunum ríkisins. Ég held að við séum að auka útgjöldin of mikið. Ég er sannfærður um það, en það breytir ekki því og það veit gamall, reyndur refur í stjórnmálum, hv. þm. Össur Skarphéðinsson og margreyndur ráðherra, að auðvitað horfa menn þegar til kastanna kemur á stóru myndina. Stóra myndin er sú að hér er að nást stórkostlegur árangur í ríkisfjármálum, en auðvitað er ýmislegt sem ég hef við það að athuga. Ég fullyrði það að þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson greiddi atkvæði með fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar hafi hann ekki verið sammála hverju einasta atriði í því frumvarpi, en þrátt fyrir það greiddi hann því atkvæði. Eða er það rangt, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að þú hafir ekki verið sammála öllu því eða þeim útgjöldum og öllum þeim aðgerðum sem voru í fjárlögum ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar?
Herra forseti. Ég var í hjarta mínu ósammála mörgum tillögum um niðurskurð í tíð síðustu ríkisstjórnar, en ég vissi að nauðsynlegt var að ráðast í það. Mergurinn málsins í því sem hv. þingmaður var að segja og var í ræðu hans, að minnsta kosti í þeim parti sem ég hlýddi á, var þessi: Hann telur að undir forustu formanns Sjálfstæðisflokksins sé ríkisstjórninni ekki að takast nægilega upp í að hemja útgjöld, ekki í því að standa gegn stofnun nýrra stofnana. Ég er honum sammála um það, algjörlega, en það þýðir lítið fyrir hann og hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson að koma hingað eins og hvítskúraðir englar, að ég segi ekki eins og drengir á leið í sunnudagaskóla, og fjargviðrast út í þeirra eigin verk. Þessir tveir herramenn ætla báðir að greiða atkvæði gegn tillögum sem munu leiða til þess að opnað verður sendiráð sem við lokuðum áður, sem verða tvær nýjar stofnanir og sem leiða til þess að á tímum þegar aldrei hefur jafn mikið góðæri verið, segir landsbankastjórinn, þá er okkur ekki að takast [[Forseti hringir.]]upp betur en í fyrra að því er varðar afgang á ríkisfjárlögum. Þetta er náttúrlega ekkert annað en fall [[Forseti hringir.]]á prófinu. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, með fullri virðingu að [[Forseti hringir.]]ræða hv. þingmanns sýnir það að þá hefur bara einum fjármálaráðherra tekist að skera niður almennilega og það var Steingrímur J. Sigfússon. Þeir ættu að ganga í skóla [[Forseti hringir.]]hans. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Mér þótti merkileg yfirlýsing hv. þingmanns og fyrrverandi utanríkisráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, áðan. Hann var sem sagt fylgjandi þeirri stefnu sem kom fram í fjárlögum ár eftir ár eftir ár í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, [[… endalaust að fjalla um það …]]hv. þingmaður, nú skaltu hlusta, að skera niður framlög til heilbrigðisstofnana, til almannatrygginga, lækka bætur [[Já.]]til elli- og örorkulífeyrisþega, en auka útgjöld til eftirlitsstofnana, setja hundruð milljóna [[Rannsóknarskýrsla Alþingis.]]í bjölluat sem hv. þingmaður að vísu stjórnaði eins og herforingi [[Gripið fram í: Rétt]]þangað til hann gafst upp, [[Gripið fram í.]]þangað til hv. [[Gripið fram í.]]þingmaður þurfti að gefast upp og gera hlé á viðræðunum. En þetta er merkileg [[Forseti hringir.]]yfirlýsing. Ég ætla, hæstv. forseti, að [[Forseti hringir.]]halda þeirri yfirlýsingu mjög til haga.
Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því, áður en ég fer í fjárlögin sjálf eða breytingarnar, að nefna nokkrar staðreyndir í málum málanna, um almannatryggingar og aldraða og öryrkja. Ég vil byrja á því að rifja upp hvað gert hefur verið á kjörtímabilinu. Við settum í forgang að draga úr skerðingum sem bótaþegar sættu í tíð fyrri ríkisstjórnar. Strax sumarið 2013 var sú regla afnumin að lífeyrissjóðstekjur skertu grunnlífeyri. Frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega og öryrkja var hækkað. Frítekjumark vegna lífeyrissjóðstekna var hækkað. Víxlverkunarsamkomulag vegna bóta almannatrygginga og lífeyrissjóða var framlengt. Skerðingarhlutfall tekjutryggingar var lækkað í 38,35% þann 1. janúar 2014. Skerðingar síðustu ríkisstjórnar hafa því verið afnumdar að fullu eins og lofað var. Þetta þýðir að bætur eru 7,4 milljörðum kr. hærri á ári en annars væri. Það sem stendur til að gera á þessu ári og því næsta: Bætur munu hækka um 14,2 milljarða 1. janúar 2016 eða um 9,7%. Inni í þeirri tölu eru 3,9 milljarðar sem er afturvirk hækkun vegna launaþróunar á árinu. Það bætist ofan á 4,3 milljarða sem aldraðir og öryrkjar fengu í janúar 2014 en ekki aðrir. Samtals er hækkun vegna launaþróunar á árinu 2015 því 8,2 milljarðar. Hækkun á bótum aldraðra og öryrkja frá janúar 2015 til janúar 2016 eru því samtals 18,5 milljarðar. Samanlagt skila aðgerðir á kjörtímabilinu því að bætur á næsta ári verða 26,8 milljörðum hærri en þær hefðu annars verið. Það eru 26,8 milljarðar sem fara beint til aldraðra og öryrkja, samtals 17,1% hækkun. Staðreyndin er sú að 1. janúar síðastliðinn hækkuðu aldraðir og öryrkjar um 3%. Það voru 4,3 milljarðar. Þar voru þeir á undan öðrum. Nú 1. janúar 2016 hækka þeir um 9,7%, það eru 3,9 milljarðar. Þar eru þeir á eftir öðrum. 1. janúar 2017, ef við gefum okkur að það verði 8% hækkun þar, þá eru þeir þar á undan. Hækkanir á almenna markaðnum koma til framkvæmda í maí/júní. Hækkanir á opinbera markaðnum koma til framkvæmda í apríl/maí, miðað við launavísitölu. Svo skulum við spyrja okkur: Hversu mikið hækka bætur almannatrygginga 1. janúar 2016? Bætur almannatrygginga munu hækka um 9,7% eins og kom fram hér áðan, samkvæmt tillögu fjárlaganefndar við 2. umr. Áður hafði verið lagt til að þær mundu hækka um 9,4%. Það þýðir að bætur einhleypings verða 246.902 kr. með heimilisuppbót á mánuði en eru nú 225.070 kr. á mánuði. Bætur einstaklings sem býr með öðrum verða 212.776 kr. á mánuði en eru nú 193.962 kr. á mánuði. Hækkunin tekur mið af endurmetinni þjóðhagsspá Hagstofu Íslands í nóvember um þróun launavísitölu að frádregnu launaskriði. Það er hækkun á meðaltöxtum, bæði á yfirstandandi ári og því næsta. Í því felst að meðallaunahækkun ársins 2015, umfram 3% hækkun bóta almannatrygginga í byrjun þessa árs, er innifalin í hækkuninni í fjárlögum ársins 2016. Sé 3% hækkunin tekin með þá nemur uppsöfnuð hækkun á þessum tveimur árum 13%. Sé einnig litið til 3,6% hækkunar á árinu 2014 nemur uppsöfnuð hækkun 17,1%. Uppsöfnuð hækkun verðlags á sama tíma er 7,1%. Munu bætur fylgja lágmarkslaunum? Lágmarkslaun hækkuðu 1. maí 2015 og eru 245 þús. kr. á mánuði til 1. maí 2016. Bætur almannatrygginga fyrir einhleypa verða því ívið hærri en lágmarkslaun á almennum vinnumarkaði með hækkuninni 1. janúar 2016. [[Gripið fram í.]] Af hverju hækka bæturnar um 9,7% um áramótin? Hvað liggur þar að baki? Bætur almannatrygginga, samkvæmt fjárlagafrumvarpinu, hækka á grundvelli 69. gr. laga um almannatryggingar sem er svohljóðandi: „Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 63. gr. og fjárhæðir skv. 22. gr., skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.“ Hvað segir þetta okkur? Að með þessum 9,7% þá er búið að taka inn í þá hækkun sem aðrir fengu á þessu ári. Þannig að allt tal um að það sé ekki verið að bæta öldruðum og öryrkjum það stenst ekki skoðun. Það er engin brella. Tölurnar tala sínu máli. En ef við víkjum að frumvarpinu og breytingartillögunum þá er ekki hægt annað en að fagna því að enn og aftur erum við með hallalaus fjárlög. Styrking krónunnar - þessi fræga króna sem sumir vilja endilega henda út í hafsauga - gefur okkur rúman milljarð; minni verðbólga einn og hálfur milljarður. Það verður að taka það með í reikninginn að 70 milljarðar í vaxtagreiðslu hljóta að spila stórt inn í þessa jöfnu, hvort við erum að skila miklum afgangi. Við getum alveg teiknað fallegri tölur ef við viljum. Við getum áætlað einhvern arð af bönkunum. Við getum teiknað hann eftir behag og haft hann eitthvað hærri. En í raun græðum við ekkert á því. Það kemur bara í ljós. Við erum ekki að tapa neinum tekjum þó að við áætlum arðinn varlega. Hann kemur eftir sem áður. Við getum teiknað, eins og minni hlutinn gerir í frumvarpi sínu, bætt skatteftirlit upp á 4 milljarða. Við getum verið með einhverjar barbabrellur. Við getum alveg notað það með því að teikna eitthvað fallegri tölur. En við skulum vera raunsæ. Verum frekar varkár í áætlunum um tekjur og látum svo koma í ljós hve arðurinn verður mikill eða bætt skatteftirlit. Það er búið að setja dálítið í það að bæta skatteftirlitið þannig að við skulum bara vona að það skili sér. Ef við lítum svo á kostnaðarhliðina. Áætlað er í framkvæmdir á alþingisreit - margir eru að býsnast yfir því hvað eigi nú að fara að byggja yfir þessa stofnun. En það eru svolítið sláandi tölur ef við förum að spá í það. Þetta er svolítið stór vinnustaður. Hérna eru yfir 100 manns í vinnu fyrir utan alþingismenn. Ég held að hér séu rúmlega 120 starfsmenn þannig að þetta er ansi stórt fyrirtæki. Það kostar upp undir 3 milljarða að reka þetta fyrirtæki. Það er svolítið há tala og við erum að borga 12,5 milljónir í leigu fyrir húsnæðið hér í kringum okkur á mánuði. Tæplega 150 milljónir á ári fara í húsaleigu. Mér var kennt að ef mögulegt væri, ef svigrúm væri, þá ættu menn frekar að reyna að eignast sitt eigið húsnæði en að vera í leiguhúsnæði. Ég held að það hljóti að fara að koma það ár í þessu góðæri sem við getum leyft okkur að byggja yfir þessa stofnun svo að við séum ekki að borga hundruð milljóna í leigu á ári. Ef við rennum aðeins yfir nefndarálitið. Fjárlaganefnd er búin að taka á móti 42 sveitarfélögum. Fjárlaganefnd er búin að hlusta á 42 sveitarfélög í haust og fá umsagnir frá þeim og taka á móti fleirum, Ríkisendurskoðun, Hagstofunni, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, fulltrúum frá landssamtökunum o.fl. Ég spyr: Til hvers er fjárlaganefnd ef hún á ekki að taka tillit til þessara aðila sem eru að leggja hér inn umsagnir og skýra frá þeirra stöðu? Ég vil meina að þetta frumvarp og þessar breytingartillögur séu mjög hagstæðar fyrir dreifbýlið. Það er sannkölluð byggðastefna í frumvarpinu ef breytingarnar ná fram að ganga og mikið er lagt í uppbyggingu innviða. Það verður að segjast að eftir hrun og eftir mikinn niðurskurð sem fyrri ríkisstjórn fór í - hún stóð sig vel í því, ekki er hægt að segja annað, hún var ekkert alslæm - þá segir það sig sjálft að nú, þegar við förum að rísa upp úr öldudalnum, er komin mikil uppsöfnuð fjárfestingarþörf í innviðum. Við skulum því ekki hneykslast mikið á því þótt afgangurinn sé ekki mjög há tala svona í fyrstu. Á bls. 2 í nefndarálitinu segir: „Hvað varðar viðbótarheimildir í 6. gr. leggur meiri hlutinn til almenna heimild fyrir Jarðasjóð til að selja þær jarðir sem ekki eru nýttar til ábúðar í því skyni að koma þeim í ábúð eða nýta þær á annan hátt. Mikilvægi heimildarinnar tengist t.d. samstarfsverkefni Byggðastofnunar og Skaftárhrepps um brothætta byggð í Skaftárhreppi en þar og í fleiri sveitarfélögum hefur verið bent á þörf á úrbótum í innviðum. Sérstaklega þarf að endurbæta dreifikerfi raforku og fjarskipti. Þá hefur ekki síður verið sjónarmið heimamanna að skýra stefnu ríkisins um notkun á jörðum í eigu hins opinbera skorti. Fram hefur komið að nokkurt los er á eftirfylgni með framtíðarfyrirkomulagi á búsetu á jörðum sem eru að falla úr ábúð og notkun þeirra. Slík óvissa veikir framtíð byggðar í Skaftárhreppi, en allmargar jarðir þar eru í eigu hins opinbera og þegar búseta endurnýjast ekki veikist byggðin. Meiri hlutinn leggur til að reynt verði að selja jarðir og ráðstafa andvirðinu að hluta til eða öllu til endurnýjunar á dreifikerfi raforku og lagningu ljósleiðara. Leitast verði við að selja jarðir til ábúðar eða sameiningar við aðrar bújarðir eftir hefðbundnu söluferli eigna hins opinbera. Þar sem söluferli jarða er langt og óvíst um framgang verður ekki ráðist í framkvæmdir fyrr en fjárhæð sölu og umfang liggur fyrir.“ Það verður að segjast að ef farið er í svona verkefni sem er brýnt verkefni þarna í Skaftárhreppi - þetta er bara tímaspursmál, það er kannski ekki spurning hvort heldur hvenær byggð leggst algjörlega í eyði á svona stöðum. Með svona verkefni þá verður maður að álíta að auknar líkur verði á að þessar jarðir seljist ef farið er í uppbyggingu á innviðum á þessu svæði. Þetta er eitt gott dæmi um andann í þessu frumvarpi þar sem er verið að hlúa að hinum dreifðu byggðum. Eins og kom fram í þessu áliti um Skaftárhrepp þá eru fjarskiptamálin mikið atriði fyrir byggðir landsins. Mörg sveitarfélög sem komu á fund nefndarinnar fjölluðu um þörf á úrbótum í fjarskiptum. Meiri hlutinn leggur til að til viðbótar tillögu í frumvarpinu fái Fjarskiptasjóður 200 millj. kr. til uppbyggingar ljósleiðarakerfa utan markaðssvæða fjarskipta. Við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 2015 veitti Alþingi 300 millj. kr. tímabundið framlag í eitt ár til sjóðsins og gerir tillaga þessi því ráð fyrir að hluti þess framlags verði framlengdur. Framlagið fór til hringtengiverkefna á Vestfjörðum og Snæfellsnesi og tengingu ótengdra byggðakjarna samkvæmt gildandi fjarskiptaáætlun. Tillagan í frumvarpinu núna byggist á vinnu starfshóps innanríkisráðherra um úrbætur í fjarskiptamálum, Ísland ljóstengt, og miðast við að mögulegt verði að ljúka þeim uppbyggingaráformum sem hófust árið 2015. Ég tók þátt í þessu verkefni ásamt hv. þm. Haraldi Benediktssyni og við erum búnir að vera að vinna í þessu núna í hartnær tvö ár. Það verður því að segjast eins og er að við getum verið sáttir, alla vega er ég mjög sáttur við það að þetta verkefni fái núna rúman hálfan milljarð þannig að landsmenn geti farið að nálgast sömu aðstæður og hérna á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Staða fjarskipta er á margan hátt góð hér á landi og virk samkeppni tryggir flestum markaðssvæðum valkosti um stöðugt afkastameiri og öruggari þráðbundnar nettengingar. Sú uppbygging nær þó ekki til um 3.300 lögheimila og atvinnuhúsnæðis í dreifðari byggðum landsins. Uppbygging ljósleiðarakerfa í dreifbýli mun að takmörkuðu leyti eiga sér stað á markaðslegum forsendum. Því þarf að leggja slíku verkefni til fjármuni. Fyrir liggur greining á umfangi og kostnaði markmiðs um aðgengi að að minnsta kosti 100 Mb/s nettengingum sem standi öllum til boða óháð búsetu. Takist það er miklum áfanga náð. Unnið er að nánari útfærslu á framkvæmd og fjármögnun tillagna starfshóps innanríkisráðherra sem innlegg í endurskoðaða fjarskiptaáætlun áranna 2016–2026. Samleið með öðrum veituframkvæmdum skilar verulegum ávinningi og dæmi eru um að slíkt hafi leitt til þess að kostnaðurinn við tiltekna framkvæmd í lagningu ljósleiðara hafi ekki orðið nema um 30% af upphaflegri áætlun. Leggja verður áherslu á að styðja við verkefni sem nýta þennan möguleika sem best. Áætlaður heildarkostnaður við að tengja 3.300 lögheimili með ljósleiðara og ná þar með 99,9% útbreiðslu á landsvísu er talinn nema um 5.200 millj. kr. Sá kostnaður félli þó ekki allur á ríkissjóð, heldur yrði samstarfsverkefni markaðsaðila og fleiri. Það verður að segjast eins og er að þetta verkefni er nánast komið á „full swing“, eins og við segjum. Sveitarfélög hafa tekið við sér. Fjarskiptafélög hafa tekið við sér. Þetta horfir því allt til betri vegar. Þessi hálfi milljarður, sem kemur núna inn í þetta verkefni, mun nýtast vel. Styrkveitingar og félagasamtök. Það hefur verið svolítið deilt á það að verið sé að hygla einhverjum vinum og vandamönnum. Meiri hlutinn telur brýnt að ríkisstjórnin skipi þingmannanefnd í byrjun árs 2016 sem fái það hlutverk að skoða ýmiss konar félagasamtök og fjárveitingar til þeirra, samlegð og rekstrarhagkvæmni. Gott starf er unnið í samfélaginu af félagasamtökum í hinum ýmsu málaflokkum sem spara ríkinu umtalsverða fjármuni. Munar þar sérstaklega um aðila sem eru í hinum svokallaða þriðja geira á sviði velferðarmála. Vakin er athygli á frumvarpi sem iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur kynnt sem nær til heildarlöggjafar um starfsemi frjálsra félagasamtaka og væntir meiri hlutinn þess að með lögfestingu þess náist fram mikilvægar framfarir á þessu sviði. Ef við flettum áfram: Minjastofnun fær aukningu og má ég til með að benda þar á áhersluatriði sem nefndin tíundar hvað varðar Minjastofnun sem hefur verið vanrækt undanfarin ár. Það er vegna strandminjahættu. Er Minjastofnun falið að útfæra forgangsröðun þess verkefnis. Það er ótrúlega víða hér allt í kringum landið þar sem útvegsstaðir og gömul mannvirki eru hreinlega að skolast út í sjó og eyðast og ekki er einu sinni verið að skrá þessar minjar. Þetta er áhersluatriði sem við sendum þangað inn. Hér er af mörgu góðu að taka, hér er Orkustofnun. Lagt er til 10 millj. kr. tímabundið framlag í eitt ár til að hefja vinnu að tæknilegum hluta greinargerðar um afmörkun landgrunns við austari hluta Reykjaneshryggjar. Samkvæmt hafréttarsamningi Sameinuðu þjóðanna eiga strandríki sjálfkrafa landgrunn að 200 sjómílum sem eru jafnframt ytri mörk efnahagslögsögunnar. Mörg ríki, þar á meðal Ísland, eiga hins vegar sökum náttúrulegra aðstæðna víðáttumeiri hafsbotnsréttindi samkvæmt ákvæðum samningsins. Hafinn er undirbúningur að því að afmarka austari hluta Reykjaneshryggjar en sá hluti hryggjarins var ekki í upphaflegri greinargerð Íslands frá árinu 2009. Íslenskar orkurannsóknir (ÍSOR) hafa séð um vísindavinnuna og tæknilegan hluta greinargerðarinnar. Áætlað er að heildarkostnaður við verkefnið verði um 35 millj. kr. Hér eru ýmis orkumál. Styrkir til uppbyggingar á innviðum fyrir rafbíla. Lögð er til tímabundin 67 millj. kr. hækkun fjárheimildar í þrjú ár í verkefnið Rafbílar – átak í innviðum sem er hluti af sóknaráætlun í loftslagsmálum. Sóknaráætlunin er til þriggja ára og er sett fram í tengslum við 21. fund aðildarríkja loftslagssamningsins í París þar sem reynt verður að ná hnattrænu samkomulagi um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda eftir 2030. Þetta er eitt af mörgum verkefnum sem tilheyra því dæmi. Vegagerðin - gerð er tillaga um 75 millj. kr. hækkun framlags til að styrkja almenningssamgöngur á landsbyggðinni. Samkomulag sem gert var á sínum tíma um nýtt fyrirkomulag sem fól í sér að landshlutasamtök tækju að sér rekstur almenningssamgangna hefur leitt til þess að farþegum á landsbyggðinni hefur fjölgað um meira en 50%. Mikil ánægja er með þjónustuna meðal íbúa en skerðing framlaga vegna niðurfellingar á endurgreiðslu olíugjalds hefur valdið fjórðungshækkun á rekstrarkostnaði. Framlaginu er ætlað að vega á móti skerðingunni þannig að forsendur fyrir rekstrinum standist. Einnig er gerð tillaga um 100 millj. kr. hækkun framlags til að styrkja almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Framlög til almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu hafa verið skert um 450 millj. kr. að nafnvirði síðan samkomulag um eflingu almenningssamgangna var gert og er framlaginu ætlað að vega upp á móti þeirri skerðingu. Þetta hlýtur að vera hagstætt og öllum til góða. Hjá Vegagerðinni er líka tillaga um 40 millj. kr. tímabundið framlag til að styrkja varnargarða við Vík í Mýrdal. Því miður kemur þetta aðeins of seint. Eftir þetta óveður sem kom núna þá fór þessi garður mjög illa og erum við kannski ári of sein að koma með þetta. Við hefðum betur gert þetta í fyrra. En þessi sandfangari sem menn kalla þarna í Vík gerir svo sannarlega það sem hann á að gera, þ.e. heftir það að sjórinn gangi á landið, eyði landi. Þessi garður hefur verið að safna sandi og auka það frekar en hitt. Ég bind vonir við það að á næsta ári verði svo bætt um betur og veitt í annan garð sem búið er að teikna þarna á svipuðum slóðum. Eins og ég sagði er mikið lagt upp úr því að byggja upp innviði og hér koma hafnarframkvæmdir. Eins og allflestir ættu að gera sér grein fyrir þá eru fiskihafnirnar fyrsti hlekkurinn í nýtingu sjávarauðlinda okkar. Ef við sinnum ekki viðhaldi á fiskihöfnunum þá veit ég ekki hvar við ætlum að landa okkar afla. Það verður að segjast eins og er að þær tekjur hjá þeim höfnum sem aðeins eru löndunarhafnir - þar sem eru þessar hefðbundnu vertíðarhafnir, þar sem þessir minni og meðalstóru bátar landa og þar sem ekki er útflutningur og ekki tekjur af útflutningi - standa ekki undir eðlilegu viðhaldi. Þess vegna er þessi Hafnabótasjóður sem hefur verið vanræktur í allt of mörg ár. Meiri hlutinn gerir tillögu um 400 millj. kr. tímabundið framlag í Hafnabótasjóð til endurnýjunar á bryggjum og dýpkunar í löndunarhöfnum. Á minnisblaði Vegagerðarinnar segir, með leyfi forseta: „Frá árinu 2008 hefur endurbyggingu bryggja lítið verið sinnt en þó nokkrar bryggjur eru orðnar hættulegar þar sem þær eru orðnar það lélegar að burðargeta þeirra er langt í frá nægjanleg. Oftast eru þetta stálþilsbryggjur þar sem efnisþykkt þils var í upphafi um 10 mm en vegna tæringar er þykkt þils komin niður í um 2–4 mm meðalþykkt við stórstraumsfjöruborð. Það þýðir að þilin eru mjög götótt á köflum. Þetta gerir það að verkum að ef fullt álag kemur á þær eða hreyfing kemst á jarðveginn, t.d. vegna jarðskjálfta, þá eru verulegar líkur á að þær gefi sig. Sumar af þessum bryggjum eru enn í fullri notkun á meðan aðrar eru í takmarkaðri notkun og er þeim því skipt niður í tvo flokka eftir því hversu mikilvægt er að endurnýja þær miðað við áhættu. Í töflu 1 eru listar yfir þær bryggjur sem taldar eru hættulegar og eru í notkun.“ Og hér er þessi listi, með leyfi forseta. Það er Rifshöfn, þar er 180 m stálþil sem þarf að endurnýja. Á Skagaströnd er löndunarbryggja síðan 1954, 120 m löng. Siglufjörður, Bæjarbryggja síðan 1958, 180 m; Akureyri, Torfunesbryggja 190 m löng. Þorlákshöfn, Svartaskersbryggja 250 m löng. Grindavík, Miðgarður 130 m. Sandgerði, Suðurbryggja 145 m. Framkvæmdatími er í öllum tilfellum tvö til þrjú ár og efniskaup taka um sex mánuði og eru um 25–30% af kostnaði. Stálþilsrekstur tekur 3–8 mánuði og þekja um 3–5 mánuði; þekju er unnt að framkvæma að loknum stálþilsrekstri. Nokkrar fleiri bryggjur eru komnar á tíma eða eru við það að komast á tíma en talið er upp í töflu 1. Og sama gildir um grjótgarða en mikill kraftur var í uppbyggingu grjótgarða á 8. og 9. áratugnum. Sumir þeirra hafa þegar verið endurnýjaðir að hluta. Ekki er þó talin stafa bráð hætta á að þeir fari eða skemmist alvarlega á þessu augnabliki. Í töflu 2 eru bryggjur sem eru ekki metnar jafn áhættusamar og þær sem taldar eru upp í töflu 1. Þar getum við lesið: Bíldudalur, Bolungarvík, Hólmavík, Sauðárkrókur, Akureyri o.fl. Níu flýtimeðferðir: Meðfylgjandi er listi yfir bryggjur sem unnt er að fara þegar í stað í útboð á að mati Vegagerðarinnar auk annarra hafnarframkvæmda sem voru á samgönguáætlun eða vitað er um að eru fjárhagslega mikilvægar fyrir hafnirnar. Hér er tafla yfir þessar flýtiframkvæmdir. Það eru Rifshöfn, Siglufjörður, Akureyri, Grindavík, Grundarfjörður, Norðfjörður, Ísafjörður, Vopnafjörður, Seyðisfjörður og svo viðhaldsdýpkanir í Hrísey, Siglufirði og víðar. Áætlað er að á komandi árum þurfi að endurbyggja bryggjur og garða fyrir um 1,5 milljarða kr. árlega. Þar af er ríkisframlag einn milljarður. Að mati Vegagerðarinnar má loka sumum af þessum bryggjum en aðrar þarf að endurbyggja með meira dýpi en nú er og við það hækkar framkvæmdakostnaður. Meðfylgjandi listi er ekki tæmandi, t.d. er Helguvík ekki talin upp á honum. Lagt er til að Vegagerðin noti þetta viðbótarframlag til að flýta framkvæmdum í viðkomandi höfnum þannig að hægt verði að sameina efniskaup og hefja framkvæmdir árið 2016 þar sem mögulegt er. Lögð er áhersla á að leitað verði eftir sameiginlegu tilboði í stálþil vegna þessara framkvæmda. Lagt er til að viðbótarfjárveiting skiptist á eftirfarandi hátt: Endurbygging Norðurkants í Rifshöfn í Snæfellsbæ: 37,2 milljónir til viðbótar við það sem var áætlað hjá Vegagerðinni eða samtals rúmar 100 milljónir. Stuðpúði á Mávagarði í Ísafjarðarbæ: 22 milljónir. Skarðsstöð í Dalabyggð: 15 milljónir. Endurbygging og stækkun Svartaskersbryggju í Þorlákshöfn: 41 milljón til viðbótar við það sem var áætlað frá Vegagerðinni af þessari upphaflegu tölu 212 milljónum. Endurbygging Miðgarðs í Grindavík: 47 milljónir og dýpkun við Miðgarð: 56 milljónir. Endurnýjun á Suðurbryggju í Sandgerði: 44,3 milljónir. Númer 7 er dýpkun við ferjubryggju á Brjánslæk: 14,5 milljónir. Gerð skjólgarðs og flotbryggju við smábátahöfnina á Norðurfirði: 8,4 milljónir. Þar er einnig um viðbótarframlag að ræða. Númer 9 er gerð skjólgarðs og flotbryggju og endurnýjun stálþils á Hólmavík: 7,5 milljónir. Númer 10: Endurnýjun Hafnarbryggju á Siglufirði: 80 milljónir. Hafnasamlag Norðurlands, endurnýjun hafnsögubáts: 24 milljónir. Frumrannsóknir utan við Hornafjörð: 3 milljónir. Þar er um viðbótarframlag að ræða. Eins og segir í minnisblaði frá Vegagerðinni þá er áætluð fjárþörf næstu árin til að koma þessum stálþiljum og þessum höfnum úr bráðri hættu - við erum að bæta við 400 milljónum til viðbótar við þessar 212 milljónir sem er þá 612 milljónir. Það segir að við þurfum að gera enn betur. Við þurfum að bæta um betur til að koma þessum höfnum í skikkanlegt horf. Þess vegna velti ég því fyrir mér hvort Vegagerðin geti þá farið í samningaviðræður við þessar hafnir. Það segir sig sjálft að þessar tölur passa kannski ekki alveg í ákveðna verkþætti. Ég velti því fyrir mér hvort Vegagerðin geti farið í samningaviðræður við viðkomandi sveitarfélög eða viðkomandi hafnir um hvernig þeir ætli að framkvæma þetta viðhald, eða ljúka því á þessum þremur árum, eins og við leggjum til í þessu áliti, þannig að litið verði á þessi verk sem eina heild og hafnirnar leggi sinn skerf af kökunni og Hafnabótasjóður sinn hluta, hvort sem skiptingin er sú sama á þessu ári eða ekki. Ég veit ekki alveg hvernig það samrýmist lögum og reglum en alla vega væri mjög æskilegt að hægt væri að ljúka þessu á þremur árum. Þó svo að hafnirnar mundu borga stærri hluta af þessum verkum á fyrri hlutanum og svo mundi það jafnast út á þessum þremur árum. Þarna er alla vega verið að sýna lit með því að bæta í þennan lið og virðingu við þessi sjávarpláss sem eiga allt sitt undir þessum höfnum. Inniviðirnir eru fleiri, það má nefna flugvelli. Lagðar eru til 400 milljónir í tímabundið framlag til að koma til móts við uppsafnaða þörf fyrir uppbyggingu á flugvöllum á landsbyggðinni og rekstur innanlandsflugs. Við getum því lengi talið hér. Sjúkrahúsin - lögð er til 840 millj. kr. fjárheimild næstu þrjú árin vegna átaks til að stytta biðlista eftir augasteinsaðgerðum og gerviliðaaðgerðum á hné, gerviliðaaðgerðum á mjöðm og kransæðaþræðingum. Eins og komið hefur fram hjá öðrum nefndarmönnum er gerð tillaga um 280 millj. kr. tímabundna fjárheimild til að mæta kostnaði við rannsóknarverkefni í lyfjameðferð gegn lifrarbólgu C. Átakið mun vara í þrjú ár og hefur ríkisstjórnin samþykkt að leggja til að veittar verði til þess 280 millj. kr. vegna áranna 2015 og 2016 og 150 millj. kr. árið 2017. Þetta er allt byggt á framtaki duglegra og hugulsamra lækna. Hópur lækna á Landspítalanum hefur haft forystu um innleiðingu átaksverkefnis og hefur hann í umboði heilbrigðisráðherra unnið að undirbúningi samnings við fyrirtækið Gilead Sciences. Samhliða þessari vinnu hefur breiður hópur fagfólks Landspítala ásamt ráðuneytinu, sóttvarnalækni, SÁÁ og fleirum unnið að fjölþættum undirbúningi átaksins. Þetta er glæsilegt átak. Ekki vinnst tími til að lesa allt það góða sem hér er enda líður tíminn fljótt. Ég má til með að nefna eitt. Lögð er til tímabundin 10 millj. kr. hækkun fjárheimildar í þrjú ár til verkefnisins Vegvísir íslensks sjávarútvegs um samdrátt í losun sem er hluti af sóknaráætlun í loftslagsmálum. Við vitum að sjávarútvegurinn á talsverðan þátt í því hvað við losum mikið kolefni en sem betur fer hefur gengið vel í sjávarútveginum og hann ekki verið kýldur niður með háum veiðigjöldum þannig að hann hefur getað hafið endurnýjun á fiskiskipum sem leiðir til þess að með nýrri vélum og nýrri tækni eyða vélarnar minna þannig að losun kolefnis er mun minni í nýjustu skipunum. Þetta getur munað miklu í þeim togurum sem eyða mestri olíu. Menn eru að tala um allt að 30% minni olíueyðslu og þá hagstæðari skip.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar aðeins að spyrja hann út í byggðamálin. Fjölmargar breytingartillögur frá ríkisstjórninni og meiri hlutanum snúa að byggðamálum. Við deilum því alveg örugglega að það sé mikilvægt að efla byggðir landsins. En mér finnst þetta vera mjög tilviljanakennt og einkennilegar ráðstafanir víða. Ég vil spyrja hv. þingmann: Af hverju skar ríkisstjórnin niður sóknaráætlun landshluta sem við getum talað um sem byggðaáætlun? Þar er ákveðið verklag sem mjög mikil ánægja er með, þar úthluta menn fé og deila því út og forgangsraða heima í héraði eftir ákveðnum verkferlum. Það sem ég skil ekki er: Af hverju eru peningar bara ekki settir í sóknaráætlun landshluta eins og fyrri ríkisstjórn hafði ráðgert? Er það ekki betri leið en að meiri hlutinn sé að ráðstafa fjármunum, svolítið svona hægri vinstri, í einstaka verkefni?
Virðulegi forseti. Já, svona hægri vinstri - ég vil nú ekki taka undir það að þetta sé bara hægri vinstri. En ef við getum gefið okkur það að það sé jafnt til hægri og vinstri þá sé ég ekki hvað er að því. [[Gripið fram í.]]En nefndin tók á móti 42 sveitarfélögum og hv. nefndarmenn hljóta að mega mynda sér skoðun á því og taka sér þá vald til að deila eftir því sem þar kemur fram. Auðvitað er þægilegra að setja þetta bara í eitthvert apparat sem útdeilir þessu en menn eru tilbúnir að taka ábyrgð á því og útdeila þessu eftir þessum umsögnum. Ég get ekki sagt annað en að menn séu bara að vinna samviskusamlega eftir þeim umsögnum og heimsóknum sem menn fá.
Virðulegi forseti. Það var ástæða fyrir því að menn breyttu um verklag; það þóttu ekki fagleg vinnubrögð að einstaka þingmenn væru að taka sér vald. Þetta snýr ekki bara að verkefnum sem hafa með byggðamál að gera. Það eru líka fjölmörg frjáls félagasamtök og einnig menningarstarfsemi sem verið er að deila peningum til. Nú er til dæmis í fjárlagafrumvarpinu kafli yfir hvert ráðuneyti sem heitir „Skuldbindandi samningar“ og verið að tala um hvernig ráðuneytin eigi að gera skuldbindandi samninga þegar þau láta peninga í verkefni til einhverra ára fram í tímann. Ég hlýt að spyrja: Hvernig er hægt að tryggja hlutina, þegar fjárlaganefnd útdeilir með þessum hætti? Það eru engir samningar sem liggja þarna að baki. Þetta eru bara tímabundnar fjárveitingar, kannski í eitt ár. Ég vil miklu frekar að þetta fari í gegnum ráðuneytin, að gerðir séu samningar. Við eigum síðan að vera með eftirlit með ráðuneytunum og fylgjast með því að jafnræði sé viðhaft. En nú eru engir skuldbindandi samningar. Þetta eru bara tímabundin fjárframlög; svolítið hægri vinstri svona, eftir geðþótta kannski.
Virðulegi forseti. Já, menn stóðu í þeirri meiningu að það væri verið breyta til hins betra. Á bls. 10 í nefndarálitinu segir - akkúrat það sem hv. þingmaður er að benda á: „Meiri hlutinn telur brýnt að ríkisstjórnin skipi þingmannanefnd í byrjun árs 2016 sem fái það hlutverk að skoða ýmiss konar félagasamtök og fjárveitingar til þeirra, samlegð og rekstrarhagkvæmni.“ Engu að síður gerir meiri hlutinn tillögur um einstaka styrkveitingar á safnliðum. Vakin er athygli á því að oft er verulegur afgangur af ýmsum styrkjaliðum einstakra ráðuneyta ár eftir ár og inneignir jafnvel felldar niður um áramót. Þannig má fullvíst telja að allar minni háttar styrkveitingar rúmist innan núverandi fjárheimilda og mun meiri hlutinn taka mið af því í framtíðinni. Þetta hefur ekki verið að koma vel út. Það eru að koma aðilar fyrir nefndina sem hafa ekki verið sáttir við þær móttökur sem þeir hafa fengið inni í ráðuneytunum hjá embættismönnunum. Þess vegna leggjum við til að það verði farið yfir þetta mál.
Frú forseti. Ég gæti spurt um margt og meðal annars hvort það eigi að skipta máli hverjir eru sáttir og hverjir eru ekki sáttir. Eiga þeir sem eru ekki sáttir að leita til þingmanna sem hafa aðgang að þingmönnum í fjárlaganefnd? Er það verklagið? Ég kom ekkert að þeim breytingartillögum sem voru lagðar fram og það vekur mér furðu að á blaðsíðu 22 í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram að 0,2 millj. kr. eru veittar til Þórbergsseturs. Allt í lagi með það. Síðan er annar liður, 02-999, þar sem gerð er tillaga um 59 millj. kr. tímabundið framlag til ýmissa styrkveitinga. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, þar sem þetta er 59 millj. kr. tala: Hvað er á bak við hana? Það er sérstakt að fjárveitingar skuli vera brotnar niður í 0,2 millj. kr. en svo séu 59 milljónir ósundurliðaðar. Ég spyr þingmanninn hvort hann hafi séð þá sundurliðun sem er að baki þeim lið og hvort hann telur eðlilegt að lagt [[Forseti hringir.]]sé fram frumvarp á þennan hátt þar sem er svona stór liður og engin sundurliðun, alla vega ekki sem ég hef séð. Ég spyr hvort hann geti útvegað mér þessa sundurliðun.
Virðulegi forseti. Ef við úthlutum á einstaka liði er það ómögulegt og ef við látum ráðuneytið um að útbýta [[Gripið fram í.]]er það líka ómögulegt. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig við eigum að vinna þetta. Við teljum að þessum þriðja geira, eins og hefur komið fram, sé ekki nógu vel sinnt í ráðuneytunum. Þess vegna erum við að grípa inn í og leggjum til að þetta verði yfirfarið. Við sáum á [[Gripið fram í.]]fjárlaganefndarfundi í morgun að það eru fjárhæðir að detta niður dauðar og færast á milli ára sem ekki hafa verið notaðar, einmitt á svona liðum. [[Forseti hringir.]]Við hljótum að vera sammála um að láta skoða þessi mál.
Frú forseti. Þetta snýst ekki um að skoða nein mál. Það er sundurliðað niður í 0,2 millj. kr. upphæð en svo eru 59 milljónir algjörlega ósundurliðaðar og við vitum ekkert hvert þær eiga að fara. Mér heyrist að hv. þingmaður viti það ekki heldur. Hér kom fram áðan að verið er að deila fé úti um allar koppagrundir, eins og sagt er. Ég spyr þingmanninn hvers vegna ákveðin verkefni eru valin umfram önnur. Telur hann ekki að fella ætti niður virðisaukaskatt af fólksflutningum, af því að hann vísaði í fundi sveitarfélaga sem hafa ítrekað lagt fram ósk um það? Það eru hér 75 millj. kr. til styrktar almenningssamgöngum á landsbyggðinni og við vitum að það dugar ekki til þess að leiðrétta allan halla þar. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann varðandi hafnarframkvæmdir. Ríkisstjórnin leggur fram 200 milljónir í hafnarframkvæmdir. Meiri hlutinn leggur til 400 milljónir til viðbótar. Það er engin áætlun. Það er engin samgönguáætlun í gildi sem [[Forseti hringir.]]styður þetta eða hafnaáætlun sem styður þetta. Hver ákveður að þetta sé mesta forgangsverkefnið? Er meiri hluti fjárlaganefndar færari til þess en innanríkisráðherra?
Virðulegi forseti. Engin samgönguáætlun í gildi? Það vitum við, en hún var til. Hún var klár hér. [[Gripið fram í.]]Samgönguáætlun var tilbúin til afgreiðslu síðastliðið vor. Það var stjórnarandstaðan sem samdi hana út af borðinu.
… hún var lögð fram á síðasta degi þings …
Hún var lögð fyrir. Það var búið að afgreiða hana út úr nefnd. Þannig að [[Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að tala svona …]]það var bara þingið …
Ró í þingsalnum.
Það var minni hlutinn sem kom í veg fyrir að samgönguáætlun … [[Hvaða bull er þetta, hv. þingmaður?]]- Sú samgönguáætlun sem var búið að afgreiða út úr nefnd en var ekki hleypt í gegn af stjórnarandstöðunni gerði ráð fyrir að árið 2016 færu um 500–540 millj. kr. í hafnarframkvæmdir, í Hafnabótasjóð. Þessi áætlun og fjármunir í Hafnabótasjóð er mjög nálægt því að vera í takt við þá samgönguáætlun sem því miður fór ekki í gegn.
Sem er ekki til.
Forseti. Ég starfaði lengi í bæjarstjórn í litlu þorpi norður í landi með framsóknarmönnum og þótti ægilega vænt um þá. Það var gott að vinna með þeim og þeir voru traustsins verðir. Alltaf hægt að treysta á þá. Ég fann til í pólitíkinni fyrir þeirra hönd að hlusta á hv. þingmann áðan að reyna að verja afstöðu sína gagnvart því að skilja öryrkja eftir með hækkanir aftur í tímann með því að ryðja út úr sér prósentum og milljörðum á milljarða ofan og prósentum og nánast segja það berum orðum að þeir væru nú bara búnir að fá andskotans nóg. Þeir þyrftu ekki meira þessir öryrkjar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann. Er þetta ástæðan fyrir því að hann neitaði öryrkjum og öldruðum í gær í atkvæðagreiðslu um afturvirkar hækkanir á bótum þeirra? Er þetta ástæðan fyrir því að það hafi verið farið í sjálfsagðar aðgerðir til að [[Forseti hringir.]]rétta hlut aldraðra og öryrkja á undanförnum árum, mörgum undanförnum árum, eins og alltaf stóð til að gera og eru til margar þingræður og þingskjöl í þinginu því til staðfestingar?
Virðulegi forseti. Ég mátti til með að koma með þau rök sem ég notaði við sjálfan mig þegar ég var í þeirri atkvæðagreiðslu og sagði nei. Hv. þingmaður stóð hér fyrr í dag og hneykslaðist á því að menn væru að taka afstöðu og hefðu engar tölur á bak við það og fleiri þingmenn komu hingað í pontu og höfðu hátt um það að við hefðum engar tölur. Hér var ég að leitast við að rökstyðja það að bæturnar sem koma núna 1. janúar, búið væri að reikna þessa afturvirkni. Það væri búið að reikna hana inn í þá tölu og að bætur hjá einhleypum manni með heimilisuppbót, að eftir áramótin væri hún hærri en lágmarkslaun sem væru 245 þús. kr.
Forseti. Hvernig átti það að hvarfla að nokkrum manni að þetta væri rökstuðningurinn fyrir því að neita öldruðum og öryrkjum um afturvirkni á bótum eins og hjá öðrum launþegum? Hvernig átti það að hvarfla að nokkrum einasta manni að bætur undanfarinna ára væru orðnar það miklar, eins og hv. þingmaður er að segja og reyndar staðfesti áðan, að þeir væru búnir að fá nóg? Þeir væru búnir að fá nóg. Aldraðir og öryrkjar á Íslandi eru búnir að fá nóg að mati Framsóknarflokksins og þingmanna Framsóknarflokksins. Þeir fá ekki meira. Þeir þurfa ekki meira. Það er búið að ausa nóg af milljörðum og prósentum ofan í kjaftinn á þeim. Þetta er það sem hv. þingmaður var að segja. [[Gripið fram í.]]Ég hefði trúað þessu upp á suma sjálfstæðismenn, en að Framsókn skuli koma [[Gripið fram í.]]hingað upp í ræðustól, fulltrúi Framsóknarflokksins, [[Gripið fram í.]]gamla bændaflokksins, félagshyggjuflokksins og ryðja þessu ofan í öryrkja og aldraða, að þeir séu bara búnir að fá nógu andskotans nóg [[Gripið fram í.]]og fái ekki meira, það er Framsóknarflokknum til skammar og þeim sem hafa slík orð á lofti. [[Gripið fram í: Heyr, heyr]]
Virðulegi forseti. Menn geta komið hingað og slegið sér til riddara og barið í borðið og reynt að gera mín orð að sínum. Þetta voru orð hv. þingmanns og hans munnsöfnuður eins og hann er frægur fyrir, þessi hv. þingmaður. Það sem ég er að segja, rökin hjá mér - ég er ekki að segja að umræddur hópur sé of sæll af þessum bótum, en þegar bætur eru orðnar hærri en lágmarkslaun þá gæti ég sætt mig við það að … [[Gripið fram í.]]Tölurnar tala sínu máli. [[Gripið fram í.]]Þegar bætur eru orðnar hærri en lágmarkslaun þá [[Gripið fram í: Þá er komið nóg.]]mundi ég segja - við skulum þá frekar snúa okkur að því að hækka lægstu laun. [[Gripið fram í.]]Hækkum lægstu launin áður en við förum með bæturnar yfir þau.
Þú hefðir getað setið fund með okkur í dag.
Frú forseti. Já, það gustar um Norðausturkjördæmið. Aldrei þessu vant ætla ég að vera á rólegu nótunum þó að málið sé alvarlegt. Mig langar að beina spurningu til hv. þingmanns: Nú hefur veiðigjaldið frá því að þessi ríkisstjórn tók við lækkað um álíka upphæð og aldraðir og öryrkjar þurfa til til að fá afturvirka hækkun á laun sín og bætur frá 1. maí á þessu ári. Finnst hv. þingmanni það vera eðlileg forgangsröðun ríkisstjórnarinnar að lækka veiðigjald á stórútgerðina? Ég mun ekki taka það sem svar að það hafi lækkað á minni og meðalstóru útgerðirnar vegna þess að stærstu útgerðirnar fengu gífurlegar lækkanir og engin þörf var fyrir það eins og allar hagnaðartölur sýna. En í raun erum við að tala um sömu upphæð [[Forseti hringir.]]og aldraðir og öryrkjar þurfa að fá afturvirkt frá 1. maí til að standa jafnfætis öðrum launþegum í þessu landi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það er bara ekki þannig að búið sé að lækka veiðigjöldin um 6–7 milljarða. Veiðigjöld árið 2014 voru 8,1 milljarður, 2013 voru þau 9,7 milljarðar, 9,8 milljarðar 2012, 8,1 milljarður 2014 og 8,8 milljarðar í tekjuskatt. [[Gripið fram í.]]
Ekki taka saman aftur …
6 milljarðar í tryggingagjald. [[Gripið fram í.]]Við getum lengi talið. En veiðigjöldin, ég þykist vita að við séum sammála um það, ég og hv. þingmaður, að við getum hækkað veiðigjöld á stærstu fyrirtækin, en litlu og meðalstóru fyrirtækin þola ekki meiri hækkun. En við getum ekki talað í sömu [[Forseti hringir.]]ræðunni um það að hækka veiðigjöldin og nota veiðiheimildir líka til þess að byggja upp á landsbyggðinni eða halda uppi byggð í landinu.
Frú forseti. Þetta sýnir í hnotskurn forgangsröðun þessarar hægri ríkisstjórnar í þágu þeirra sem meira hafa og þeir skildir eftir sem minna hafa. Því miður er það veruleikinn. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í arð bankanna. Áætlanir undanfarin tvö ár hafa alltaf verið allt of lágar. Á síðasta ári var áætlun um arð úr bönkum um 6 milljarðar og fór í 26 milljarða. Nú er áætlun fyrir næsta ár um 7 milljarðar. Hvers vegna er verið að vanáætla svona í þennan lið, sem ætti auðvitað að renna til uppbyggingar og góðra málefna eins og velferðarkerfisins og annarra þátta? Varðandi flugvellina, mig langar að spyrja hv. þingmann út í það. Nú komu fram í breytingartillögu 400 milljónir til flugvalla, flugleiðsöguþjónustu og viðhalds flugvalla. En í fjárlagafrumvarpinu er liðurinn lækkaður um 516 milljónir að raungildi [[Forseti hringir.]]frá fjárlögum yfirstandandi árs. Er ekki bara verið að bæta upp það sem búið var að skera niður í fjárlögum? Mér sýnist það. Og ekki það, því að 100 milljónir vantar upp á. Er þetta eitthvað til að hampa?
Virðulegi forseti. Ja, það er nú einu sinni ríkisstjórn og svo er hérna þing. Ég hefði haldið að hv. þingmaður ætti að fagna því ef þingið bætir upp eitthvað sem ríkisstjórnin er að reyna að draga úr, [[Gripið fram í.]]svona mikilli innviðauppbyggingu. Ég hefði því haldið að hún ætti nú að fagna því að við reynum þó aðeins að klóra í bakkann. Varðandi arðinn hjá bönkunum, hvort hann er svona mikill eða ekki, ég meina, þetta er bara áætlun og arðurinn kemur hvort sem við erum með þetta í áætlun eða ekki. [[Gripið fram í.]]Þannig að það er ekki verið [[Gripið fram í.]]að tapa neinum peningum. Við erum alveg sammála um það, þetta er mjög varlega áætlað. [[Gripið fram í: Mjög varlega.]]Mjög varlega. Við framsóknarmenn erum mjög varkárir menn og við viljum fara varlega og svo [[Forseti hringir.]]bara ef það kemur þá kemur það. Þetta fer ekkert. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Umræða um fjárlög er harla merkileg umræða fyrir margra hluta sakir. Í fyrsta lagi er það svo að fjárlagafrumvarp hverrar ríkisstjórnar er eins konar stefnuyfirlýsing hennar. Þar kemur fram forgangsröðun og áherslurnar sem ríkisstjórnin vill fylgja fram. Mér hafa þótt þessar umræður áhugaverðar um margt og heldur batna eftir því sem á líður og menn fara að beina sjónum að einstökum stofnunum og einstökum liðum fjárlagafrumvarpsins. Mér kemur í hug hvað komi til með að breytast eftir að við samþykkjum, sem allt bendir til að þingið geri, nýtt frumvarp um opinber fjármál sem liggur fyrir þinginu og bíður þess eins að fara í lokaatkvæðagreiðslu. Þau eru mun færri sem eru gagnrýnin á það frumvarp en ég hafði ætlað, ég er það mjög, og mér finnst gagnrýni mín endurspeglast í umræðunni um fjárlögin eins og hún hefur verið að birtast. Hér var sagt, í morgun held ég að það hafi verið, af hálfu stjórnarþingmanns að honum fyndist of mikið fara í heildarliðinn utanríkismál og hann sagði: Þetta horfir allt til betri vegar næsta ár því þá förum við að skoða heildarlínurnar og taka ákvörðun að vori um hvar þær eigi að liggja, hve mikið eigi að fara í heilbrigðismálin og menntamálin og síðan í utanríkismálin. Þetta fannst honum og finnst mörgum þingmönnum vera mikið framfaraspor. Ég hef ákveðnar efasemdir um það vegna þess að ég tel að með þessu móti verði klippt á þann naflastreng sem við sjáum nú á milli þingsins og þjóðarinnar, stofnana samfélagsins og þjóðarinnar. Fjárlagafrumvarp sem tekur breytingum í meðförum þingsins þróast á réttan veg tel ég vera. Auðvitað viljum við fagleg vinnubrögð við upphafsgerð fjárlagafrumvarps. En aldrei getur fjárlagafrumvarp orðið svo gott að það eigi ekki að taka breytingum þegar sjónarmið utan úr samfélaginu koma til sögunnar. Ég vil nefna dæmi um breytingu sem er að verða, ekki stóra eða mikla breytingu. Hún snýr að háskólanum á Hvanneyri, Landbúnaðarháskóla Íslands. Hvers vegna er hann mér ofarlega í huga? Það er vegna þess að málefni skólans komu inn á okkar borð sem sitjum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins. Ríkisendurskoðun gerir skýrslu um þann skóla og fjárhag hans eins og um ýmsar aðrar stofnanir. Skýrslan kemur til kasta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og fyrir nefndina koma fulltrúar Ríkisendurskoðunar, þeirra ráðuneyta sem skólinn heyrir undir, sem eru menntamálaráðuneytið og atvinnuvegaráðuneytið, og fulltrúar skólans. Það kemur fram að skólinn er að komast inn undir þær heimildir sem honum eru ætlaðar af þingi og það er vel, en þá kemur í ljós að pottur er brotinn að öðru leyti vegna þess að þótt skólinn sé að komast inn í réttan farveg excel-skjalsins, þá er hann ekki lengur að rækja þær skyldur sem samfélagið ætlast til af honum. Hvað gerist þá? Þingið tekur málið til skoðunar og beinir því til fjárlaganefndar að bæta úr og viti menn, fram kemur breytingartillaga frá fjárlaganefnd um aukið framlag til þessarar stofnunar. Ég tek þetta sem dæmi um lifandi umræðu sem ég held að sé betri og frjórri í því fyrirkomulagi sem við höfum nú við fjárlagagerðina en ætla má að verði eftir að lög um opinber fjármál koma til framkvæmda. Þetta er dæmi um það sem ég tel vera af hinu góða. Annað dæmi tel ég mig þurfa að nefna sem er ekki eins gott og það er um embætti umboðsmanns Alþingis. Þar er skorið niður um 13 millj. kr. og ástæðan hefur verið tilgreind sú að umboðsmaður Alþingis sé kominn í ódýrara húsnæði. Hann hafi verið í dýru leiguhúsnæði en sé núna kominn í húsnæði á vegum þingsins og þess vegna sé hægt að skera niður við embættið. Nú er það svo að það er samhljómur um það í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að efla beri að efla vissa verkþætti hjá þessu grundvallarembætti í okkar lýðræðisþjóðfélagi. Það eru alls kyns forvarnastörf, getum við kallað, forkannanir þar sem embætti umboðsmanns tekur tiltekið mál til athugunar og það hefur sýnt sig að það hefur iðulega komið skilaboðum til stjórnsýslunnar almennt sem hafa verið til góðs. Við höfum saknað þess í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins að embættið geti ekki sinnt þessu hlutverki sem skyldi. Þess vegna hefur stjórnarandstaðan lagt til að við verðum við óskum umboðsmanns Alþingis um að veita 15 millj. kr. til viðbótar til embættisins. Mig langar til að leggja sérstaka áherslu á það við þessa umræðu þar sem það snertir þá nefnd sem ég veiti formennsku í þinginu. Við þessa umræðu hafa menn staðnæmst sérstaklega við einn þátt og það eru málefni öryrkja og aldraðra. Menn horfa þá einkum til þeirra sem hafa þar lægstu kjörin, það fólk á Íslandi sem býr við erfiðastan kost, sérstaklega öryrkjar og aldraðir sem búa ekki í eigin húsnæði og þurfa að sækja mikla læknisþjónustu. Ég held að við eigum aldrei að hætta að minna á það í þessum sal að kannanir sem gerðar hafa verið, m.a. á vegum Krabbameinsfélags Íslands og hins vegar Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands, hafa sýnt fram á þannig að ekki verði vefengt að tekjulægstu hóparnir og sérstaklega úr þessum röðum, frá öldruðum og öryrkjum, veigra sér við að leita rándýrrar læknisþjónustu. Þessar sömu kannanir hafa jafnframt sýnt okkur að upp úr vasa sjúklinga kemur núna fimmtungur af útgjöldum til heilbrigðismála þannig að þetta er hið versta mál. Síðan er það réttlætismál að þessir lágkjarahópar verði látnir búa við sambærilegt fyrirkomulag og launafólk í landinu hvað varðar atvinnuréttindi. Þess vegna var sett fram tillaga af hálfu stjórnarandstöðunnar við fjáraukann að við veittum 6,5 milljarða kr. í afturvirkar bætur, aftur á mitt þetta ár, til handa þessum hópum. Síðan er stjórnarandstaðan með breytingartillögur sem gera ráð fyrir því að þessir hópar fái sambærilegar hækkanir og launafólk á komandi ári. Ég held að ástæða sé til að staldra sérstaklega við þennan þátt því þetta er réttlætismál. Fyrir þá sem gefa minna fyrir réttlætið en meira fyrir hagræðið er þetta mjög skynsamlegt, þetta er skynsamleg efnahagsleg ráðstöfun. Jafnaðarsamfélagið eða jöfnuður í þjóðfélaginu leiðir af sér miklu heilbrigðari hagvöxt en verður í misréttissamfélagi. Aukin kaupgeta lágtekjuhópa skilar sér innan lands í ríkari mæli en gerist þegar misskipting verður mikil, einfaldlega vegna þess að lágtekjufólkið kaupir þá dagblöð, bækur og fer í bíó og leikhús og hugsanlega út að borða, vill taka þátt í lífinu, en hátekjufólkið og þeir sem efst tróna eru líklegir til að fara með peningana út, kaupa rándýra bíla, fara í dýrar reisur og þar fram eftir götunum. Ráðstafanir í átt til jafnaðar eru því til góðs fyrir hagkerfið. Mig langar til að fara nokkrum orðum um Ríkisútvarpið. Ég hef ekki alltaf verið sáttur við Ríkisútvarpið þótt ég beri mjög hlýjar taugar til þess, ætli það eigi ekki við um okkur öll að stundum erum við sátt og stundum erum við ósátt. En Ríkisútvarpið gegnir hins vegar mjög veigamiklu hlutverki í samfélagi okkar. Það er ákveðinn lýðræðispóstur, getum við kallað, og hefur líka menningarlegu hlutverki að gegna. Þess vegna þurfum við að standa vörð um það. Margir hafa talað fyrir því að Ríkisútvarpið fari út af auglýsingamarkaði. Væri ég fylgjandi því? Nei, ég væri ekki fylgjandi því. Teldi ég það skemmtilegra útvarp að vera án auglýsinga og væri það betra fyrir aðra fjölmiðla á markaði? Já, tvímælalaust. En við megum aldrei gleyma því að við erum ekki nema 330 þúsund talsins og við getum ekki borið okkur saman við BBC eða stóru ríkisútvarpsstöðvarnar erlendis. Ef við ætlum að gefa frá okkur auglýsingatekjurnar, þá verðum við annaðhvort að skera verulega niður við stofnunina eða hækka verulega iðgjöldin til hennar og manni heyrist nú ekki vera sérstök stemning fyrir því að gera það. Þetta eru veruleikinn sem við verðum að horfa til. Hins vegar er ég því fylgjandi að við setjum ýmsar strangari reglur um auglýsingar í Ríkisútvarpinu og reynum t.d. að komast hjá hvers kyns kostun í dagskrárgerð sem hefur verið slæmur siður allt of lengi. Ég vil höfða til stjórnarmeirihlutans að sýna sanngirni í fjárveitingum til RÚV. Og hvað á ég við með sanngirni? Sitt sýnist nú hverjum þegar hún er annars vegar, en ég horfi til þess sem ég tel vera almennt viðhorf í samfélaginu. Ég held að almenningur á Íslandi, að þjóðin almennt vilji láta fara vel með Ríkisútvarpið. Ég er velviljaður öðrum fjölmiðlum líka, en ég tel að þarna sé þungamiðja, eins konar kjölfesta í fjölmiðlaflórunni sem við eigum að standa vörð um og hvet stjórnarmeirihlutann til að samþykkja aukin framlög til Ríkisútvarpsins. Ég hef líka talað fyrir því að styrkja lögregluna og þá á ég við hina almennu löggæslu í landinu. Í kjölfar hrunsins var skorið gríðarlega niður þar og við megum ekki gleyma því að niðurskurðurinn í almennum rekstri til ýmissa lykilstofnana í þjóðfélaginu nam á milli 20 og 25% að raungildi. Það átti við um löggæsluna og þýddi í krónum talið að framlag til hennar var lækkað á ársgrundvelli um tæpa 3 milljarða, tæpar 3 þús. millj. kr. og þetta kom að sjálfsögðu harkalega niður á henni. Undir lok kjörtímabilsins þegar sólin fór heldur rísandi á lofti, þá sammæltumst við um það í þessum sal að við mundum gera allt sem við gætum til að stuðla að eflingu hinnar almennu löggæslu. Ég horfi þar til alls landsins, til Reykjavíkur og þéttbýlissvæðisins en ekki síður til hinna dreifðu byggða því staðreyndin er sú að víða hefur lögreglumönnum verið gert að fara um langan veg og stundum einir á báti, einir að sinna erfiðum verkefnum þegar þeir þyrftu að vera miklu fleiri. Þetta er það sem við þurfum að gera og við eigum að horfa til þess sem við samþykktum, ég held að það hafi verið í apríl 2013 að við ætluðum að rétta við fjárhag hinnar almennu löggæslu. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það er ekki gert í einu vetfangi en við þurfum að stíga markvissari skref en við gerum nú. Þessi ríkisstjórn er ekkert sérstaklega umhverfisvæn en hún er þó umhverfisvæn að því leyti að hún hefur endurnotað framlag sem var sett á síðasta kjörtímabili sjálfri sér til framdráttar þegar hún hamrar á því að 500 millj. kr. viðbótarfjármagn hafi verið sett til lögreglunnar. Staðreyndin er sú að að hluta til eða 200 millj. kr. voru komnar á síðasta kjörtímabili, að vísu sem eingreiðsla en hugsaðar til frambúðar, og svo komu 300 millj. kr. Síðan er verið að setja einhverja peninga inn til viðbótar en það dugar ekki vegna þess að löggæslustörfin eru grundvallarstörf og það skiptir gríðarlega miklu máli að fá gott fólk til starfa í lögreglunni. Við höfum marga góða lögreglumenn en við þurfum að bæta starfsumhverfi lögreglunnar og við eigum að styrkja þann þátt en ekki fá veikri lögreglu byssu í hendur. Það er varasöm leið. Reyndar hefur komið fram og það finnst mér vera ánægjulegt í umræðu hér á undanförnum dögum að ekki vakir fyrir stjórnvöldum að vopnvæða lögregluna í ríkari mæli en verið hefur og það er gott. Mér finnst skipta miklu máli að við náum samstöðu um það í þinginu og ég hygg að eftir umræður sem urðu um daginn hafi málið skýrst og það er vel. En þá er eftir að við sameinumst um að bæta hag lögreglunnar. Það er víða hægt að bera niður. Mig langar þó til að nefna eitt sérstaklega og það snýr að Vegagerðinni og samgöngumálum. Ég held að við höfum farið of langt í þá átt á undanförnum árum að einblína á stórframkvæmdir. Það eru göng og stórframkvæmdir sem hafa verið mál málanna þegar við hefðum átt að láta hlutfallslega meira fjármagn fara til viðhalds á vegum og almennrar þjónustu vegakerfisins. Vegagerðin gagnrýndi okkur á síðasta kjörtímabili fyrir að fara ekki þá leið heldur horfa of mikið á stórframkvæmdir og ég held að sú gagnrýni hafi að mörgu leyti verið rétt. Það er annað sem við þurfum að hyggja að þegar Vegagerðin er annars vegar. Nú er það svo að eiginlega allflestar framkvæmdir á hennar vegum eru boðnar út. Það eru verktakar sem koma að þeim málum. Ég gagnrýni það ekki í sjálfu sér. Hins vegar verður að vera til staðar kjarni, kjarnaþekking, kjarnahópar sem búa yfir vitneskju og reynslu sem hæglega getur glatast í fallvöltum heimi verktakanna. Ég tek sem dæmi að þegar Múlakvísl tók brúna rétt fyrir austan Vík sumarið 2011, þá byggði Vegagerðin nýja bráðabirgðabrú á einni viku. Það tók hana eina viku. Þetta hefði ekki gerst neins staðar annars staðar á byggðu bóli vegna þess að hvergi er meiri þekking í viðureign við jökulár en á Íslandi og sú þekking er til staðar hjá Vegagerðinni. Það hafa verið tveir hópar sem hafa sérhæft sig í framkvæmdum af þessu tagi, annar hefur verið staðsettur í Vík og hinn á Hvammstanga. Það munaði mjóu að þessir hópar hefðu verið látnar fara, öllum sagt upp þegar þrengingar Vegagerðarinnar voru sem mestar, þegar fjármagninu var beint skilyrðislaust til framkvæmda en horft síður til innri styrkingar Vegagerðarinnar sjálfrar. Ég vil vekja athygli þingsins á því að þarna er þáttur sem við þurfum að huga að. Við þurfum að passa upp á þetta. Ég get ekki hætt að ræða fjárlagafrumvarp án þess að víkja að heilbrigðismálunum sem mér finnst og hefur alltaf vera fundist vera mál málanna. Ég var formaður BSRB á þriðja áratug, yfir 20 ár, og ég hef oft sagt frá því að þegar ég mat hvað væri mikilvægast í kjarabaráttunni, hvort það væru launin eða velferðarkerfið eða einhverjir aðrir þættir, þá nefndi ég alltaf heilbrigðisþjónustuna, að menn hefðu aðgang að gjaldfrjálsri heilbrigðisþjónustu. Það er það sem máli skiptir þegar eitthvað fer úrskeiðis hjá okkur í lífinu. Ég held að við séum þegar allt kemur til alls sammála um þetta. Það er enginn á annarri skoðun hér hvað þetta snertir. Okkur greinar hins vegar á um hvaða skipulag er heppilegast. Og ég er mjög gagnrýninn á þá tilhneigingu sem mér finnst gæta nú hjá núverandi ríkisstjórn. Ég hef gagnrýnt það mjög harkalega og gagnrýnt Framsóknarflokkinn sérstaklega fyrir að hafa ekki bönd á Sjálfstæðisflokknum sem er stórhættulegur þegar kemur að heilbrigðismálum og markaðsvæðingaráráttu sem flokkurinn býr yfir í hættulega ríkum mæli. Ég held að við séum að verða svolítið vitni að því núna, ekki endilega að allt sé útspekúlerað plott heldur leiðir eitt af öðru. Þá gerast hlutirnir þannig að skorið er niður, geta heilbrigðisstofnananna til að sinna þjónustunni er skert og síðan er opnað fyrir farvegina út til sérfræðinga úti á markaði og þeir taka síðan verkefnin að sér. Það er það sem gerist. Ég tók í umræðum í dag dæmi af almenna opinbera heilbrigðiskerfinu annars vegar og Domus Medica hins vegar. Ég veit að það er alltaf viðkvæmt þegar nefndar eru einhverjar stofnanir eða fyrirtæki sem menn taka síðan óstinnt upp og telja að maður sé að finna stofnuninni sjálfri allt til foráttu, en það er ég ekki að gera, ég er að tala almennt um fyrirkomulagið. Þegar sjúklingar voru sendir til skoðunar hjá Landspítalanum, upp að Landakoti lengi vel, voru framlög til þeirrar starfsemi skorin svo við nögl að stofnunin gat ekki sinnt þessu. Biðraðir mynduðust og hún gat ekki sinnt þessu. Þá var sjúklingurinn sendur upp í Domus Medica. Með honum fóru peningar. Þeir peningar söfnuðust síðan smám saman upp og urðu til þess að í Domus gátu menn keypt rándýr tæki, miklu dýrari og fullkomnari en það sem spítalarnir gátu. Það sem þarna hafði gerst var að peningarnir, þessi hugsun að fjármagn fylgi sjúklingi sem ég sé að sjálfsögðu að getur í sumum tilvikum átt ákveðna kosti, ég get séð það, fóru að stýra stefnunni. Þegar dæmið er gert upp þá vega ókostirnir þyngra vegna þess að peningarnir fara að taka völdin og stýra, markaðurinn fer að stýra. [[Gripið fram í: Það er sjúklingurinn sem stýrir.]]Jú, það er sjúklingurinn sem stýrir en svo ég taki dæmi af sjálfum mér, sjúklingi sem var sendur í röntgenmyndatöku og reyndist það erfiður sjúklingur að ég streittist á móti því að vera sendur upp í Domus og sagði við lækninn að hann væri ekki að taka bara heilsufarsákvörðun heldur ökonómíska ákvörðun og ég vildi ekki fara þangað. Það mun hafa verið skrifað í kladdann til að minna þá á það næst. Á endanum ræð ég engu um það vegna þess að það er skorið svo niður í almenna kerfinu að það getur ekki sinnt þessu. Það er ekki svo einfalt að sjúklingurinn sé einráður um þetta. Alls ekki. Það ræðst af aðstæðum, það ræðst af getu stofnana til að sinna þjónustunni og svara eftirspurn. Síðan eru alls kyns þættir sem þarf að skoða sérstaklega, t.d. dreifbýlið. Það eru fáir sem vilja róa þar og reynslan erlendis frá hefur sýnt að í fátækum samfélögum er þetta erfiðara viðfangs en í ríkum bæjarhlutum eða sveitarfélögum. Þetta er hlutur sem við þurfum að taka til skoðunar og ræða og fara rækilega yfir. Það á ekki að geta gerst eins og við lásum um á forsíðu Fréttablaðsins í dag að helsti álitsgjafi um þá ákvörðun Heilsugæslunnar í Reykjavík að fara út á markaðshvatabraut, var hver? Það var forstjóri Samkeppniseftirlitsins. Það var ekki landlæknir, það var forstjóri Samkeppniseftirlitsins vegna þess að í þessa átt átti að fara, svo skildist manni á þessari frétt og skildist á yfirlýsingu þessa aðila fyrir ári síðan þegar hann var valinn forstjóri heilsugæslunnar. Hið sama mátti skilja á hæstv. heilbrigðisráðherra í sjónvarpi í síðustu viku þegar hann kom því áleiðis til þjóðarinnar að það væri einmitt þetta sem vekti fyrir honum. Hann væri svo sem tilbúinn að taka málið upp á þingi ef einhver hefði hug á því að ræða það við sig þar. Ég er margoft búinn að lýsa því yfir að ég er meira en tilbúinn að gera það og tel mjög mikilvægt að gera það. Þeir sem hafa sannfæringu fyrir því að þeir hafi góðan málstað geta varla óttast slíka umræðu. Aðeins um Landspítalann. Menn horfa gjarnan til þróunar á framlögum til hans á sama hátt og horft er til þróunar á útgjöldum til almannatrygginga og þar með til kjarabóta fyrir öryrkja og aldraða án þess, því miður, að taka alltaf mið af þróun umhverfisins. Landspítalinn býr ekki við óbreytanlegt umhverfi. Það tekur stöðugum breytingum. Fjöldi þeirra sem spítalinn þjónar vex þannig stöðugt. Ég hef séð tölurnar 1,5–2% á ári. Og hvað þýðir það? Það þýðir ef það er fært yfir í krónur og aura um 800 millj. kr. eða tæpan milljarð á ári hverju, að því er mér er sagt. Nú er ég enginn sérfræðingur í fjármálum spítalans, menn þurfa að hafa legið vel yfir þeim fræðum til að tala um þau af einhverri nákvæmni, en auðvitað hlustum við á aðila eins og komu fram í fréttum Ríkisútvarpsins í dag, þar sem lagt var út af frétt eða grein sem birtist í Morgunblaðinu í morgun frá formanni prófessoraráðs, held ég að það hafi heitið, þar sem hann segir að 3 milljarða vanti til Landspítalans til að geta haldið rekstrinum í bærilegu horfi. Mér finnst að við þurfum að horfa til þessa og láta það ekki henda okkur sem gerðist með háskólann á Hvanneyri að horft sé bara á excel-skjalið en ekki þær skyldur sem lagðar eru á stofnunina. Ég gat um í upphafi að það er viðleitni í frumvarpinu núna af hálfu fjárlaganefndar að laga það og það er gott, ég fagna því. En við eigum að gera það sama við aðrar stofnanir þar sem við teljum að rök séu fyrir því að meira fjármagn þurfi inn. Ég minnist þess að í niðurskurðinum í kjölfar hrunsins sem var mjög mikill og líka í heilbrigðisþjónustunni, fækkaði á Landspítalanum um 500 stöðugildi. Það er ekki lítið. Auðvitað er það svo að í stórum stofnunum á sér stað uppstokkun, endurskipulagning o.s.frv., en þetta var miklu meira en það. Mér er kunnugt um það og ég þekki það bara mjög vel úr nánum tengslum, að á deild sérhæfðra lækninga þar sem eiga að vera fjórir starfandi læknar var í síðasta mánuði bara einn starfandi. Viðkomandi læknir veit ég að spyr sjálfan sig: Hvað stenst ég þetta lengi? Við eigum að hlusta á svona og við eigum að horfa til þess sem gerist t.d. núna í tengslum við þetta dapurlega mál, þetta réttarmál, dómsmál sem lyktir voru að fást í í dag, góðu heilli á jákvæðum nótum finnst mér, mjög glaður yfir því. Allir eru að skoða hvar ábyrgð þeirra liggur og þurfum við ekki að gera það líka? Við þurfum að gera það líka. Við þurfum að spyrja hvort í sjúkrahúsinu kunni að vera kerfislægur vandi sem hlýst af fjárskorti. Við þurfum að skoða það og við þurfum að spyrja okkur í alvöru slíkra spurninga. Svo ég komi aftur að byrjuninni á mínu máli þá finnst mér sú umræða sem er að skapast núna um fjárlögin góð, mjög góð, sérstaklega þegar menn fara að staðnæmast við einstaka stofnanir, einstaka starfsemi. Það er þetta sem ég óttast að glatist þegar við erum komin inn í hið nýja fyrirkomulag þar sem við látum sitja við það eitt á fyrstu stigum að ræða stóru línurnar, hvað á að fara mikið í menntamálin, heilbrigðismálin, utanríkismálin en setjum fókusinn aldrei á hið smáa. Þar sem ræðu minni fer fljótlega að ljúka langar mig að staðnæmast við einn þátt sem margir mundu telja vera mjög smáan en mér finnst það ekki og hann snýr að eldra fólki í framhaldsskólum. Það var ákveðin stefna að setja þetta fólk út úr skólunum og beina því inn í aðra farvegi og þeir eru vissulega til margir á einkamarkaði, alls kyns skólar og námskeið og endurmenntun og þar fram eftir götunum en það eru hópar sem fóru út úr skólakerfinu og hafa viljað komast inn í það aftur. Þetta var kannski ein stærsta byltingin í kringum 1970 þegar félagsleg sjónarmið voru kraumandi í samfélaginu. Eitt af því sem gerðist þá var að kerfið opnaðist á ýmsum sviðum, m.a. í skólunum og í framhaldsskólunum. Þá urðu til sem kallaðar voru sums staðar öldungadeildir þar sem fólki sem var komið á þrítugsaldurinn, jafnvel yfir 25 ára gamalt, var opnuð leið inn í skólana að nýju. Nú var tekin um það pólitísk ákvörðun að vísa þessu fólki á dyr og segja: Við erum með takmarkað fjármagn og við þurfum að forgangsraða í þágu hinna yngri, þeirra sem eiga rétt á því að vera í skólanum. En er það hyggilegt? Getur ekki verið að við eigum að láta meira fé renna inn í skólana að þessu leyti í stað þess að beina þessu fólki inn í rándýrar einkalausnir? Ég held það. Ég held að við séum að stíga skref aftur á bak en ekki fram á við og ég leyfi mér að hvetja bæði menntamálaráðherra og menntamálaráðuneytið til að endurskoða stefnumörkun sína að þessu leyti og í kjölfarið fjárlaganefnd þingsins til að gera slíkt hið sama. Ég ætlaði varla að trúa því þegar það kom upphaflega hér upp að menn legðu áherslu á að koma eldra fólki út úr skólunum en þetta er veruleiki sem við þurfum að endurskoða. Menn hafa við þessa umræðu farið vítt og breitt yfir tekjuöflun til að fjármagna þær breytingartillögur sem við í stjórnarandstöðunni leggjum til. Þá vísa ég aftur til þess að við erum að tala um 5 milljarða til öryrkja og aldraðra til að rétta þeirra hlut á næsta ári. Við erum að tala um 3 milljarða til Landspítalans sem mundi svara kalli forsvarsmanna sjúkrahússins sem staðhæfa að þá fjármuni þurfi þeir að fá til að geta haldið rekstri sjúkrahússins í viðunandi horfi. Við leggjum til viðbótarfjármagn til Vegagerðarinnar, bæði til viðhalds og framkvæmda upp á 1,4 milljarða, hygg ég að það sé, og við viljum standa vörð um Ríkisútvarpið. Við höfum ekki í öllum tilvikum lagt fram breytingartillögur og nefni ég þar lögregluna sérstaklega en vísa til þeirrar samstöðu sem myndaðist í þinginu og var margrómuð hér undir lok síðasta kjörtímabils. Ég endurtek að við þá umræðu sagði ég alltaf: Já, við skulum fylkja okkur um þetta baráttumarkmið, en við skulum horfa til þess að þetta kann að taka einhvern tíma, við þurfum að stíga þessi skref markvisst. Það er ekki verið að gera, ekki sem skyldi. Við ættum að setja niður áætlun um stigvaxandi framlag til löggæslunnar þar sem markmiðið væri að ná því fyrst að rétta af hallann sem varð til í kjölfar hrunsins og nam tæpum 3 milljörðum kr. og síðan þarf að bæta um betur vegna þess að við þurfum að búa við góða löggæslu í landinu, við þurfum að fá gott fólk, við þurfum að fá vel menntaða lögreglumenn til starfa. Þeir eru vissulega margir að störfum, en við þurfum að hlúa miklu betur að löggæslunni í landinu en við höfum gert um nokkurt skeið. Þar er ég ekki að saka þessa ríkisstjórn sérstaklega um neina stórglæpi í þeim efnum. Ég er að horfa til þróunar sem varð sérstaklega eftir hrunið á því sviði eins og svo mörgum öðrum þar sem við þurfum að taka til hendinni og rétta málin af. Ég mun ekki láta mitt eftir liggja í því að styðja slíkar góðar tillögur komi þær til frá stjórnarmeirihlutanum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir ræðu hans. Hún var yfirgripsmikil og góð og er ég að mestu leyti sammála þingmanninum í því sem hann fór yfir, að mestu leyti en ekki öllu. Hann talaði um heilbrigðismálin og Landspítalann og að það vanti að mati einhverra innan Landspítalans enn þá fé til rekstursins. Ég minni á að gert var samkomulag hér um að setja 30 milljónir inn í fjárlögin til að fara í sameiginlega úttekt og skoðun á spítalanum, sem er mikið gleðiefni. Mig langar aðeins til að spyrja þingmanninn í framhaldi af þessu, af því að hann talaði um að 500 aðilar innan spítalans hefðu misst vinnuna á síðasta kjörtímabili eða eftir hrunið og þingmaðurinn var heilbrigðisráðherra í nýrri ríkisstjórn eftir kosningarnar 2009: Getur hv. þingmaður farið í örfáum orðum yfir það hvaða verkefnum hann stóð frammi fyrir þegar niðurskurðarkröfurnar [[Forseti hringir.]]voru gerðar sem þessi ríkisstjórn hefur verið að bæta?
Hæstv. forseti. Í forgangsröðun okkar gagnvart sjúkrahúsunum og heilbrigðisgeiranum þá settum við eitt í öndvegi og það var lyfjakostnaður. Við breyttum reglugerðum og regluverkinu sem snýr að lyfjamálunum. Ég vildi ég hefði þessar tölur fyrir framan mig en þar var umtalsverður ávinningur sem við höfðum með breyttu fyrirkomulagi án þess að það væri á nokkurn hátt gengið á hlut sjúklinga. Þar liggja náttúrlega stóru tölurnar og sama kemur nú til sögunnar þegar við erum að fá þennan samning við erlent lyfjafyrirtæki um stórfellda niðurfellingu á kostnaði við lifrarbólgu C lyf, sem ég tel vera sögulegan atburð. Það kom mér á óvart [[Forseti hringir.]]hve fjölmiðlar gerðu lítið úr þeim þætti þegar frá því var greint, því að þetta eru gríðarlegir [[Forseti hringir.]]hagsmunir þarna á ferðinni sem eru náttúrlega óháðir ákvörðunum sem teknar eru í þessum sal.
Virðulegi forseti. Það er erfitt að gefa gott svar þegar svona lítill tími er til stefnu. Ég óska hv. þingmanni til hamingju með það að fagna samningnum vegna lifrarbólgu C. Ég held að ég hafi varla heyrt nokkurn einasta stjórnarandstöðuþingmann lýsa yfir ánægju með hann. Ég tek undir með þingmanninum og hef bent á að fjölmiðlar sýna þessum samningi mjög lítinn áhuga. Stóra málið varðandi lyfin eru þau að breyta lögunum um opinber innkaup þannig að við getum verið í samfloti með hinum Norðurlandaþjóðunum að kaupa lyf, svo það sé sagt hér. En ég hef áhuga á að vita eitt og vona að þingmaðurinn geti svarað því. Skorið var niður um 20% á Landspítalanum á síðasta kjörtímabili. Það var gerður ákveðinn samningur við Landspítalann um að ef hann yrði innan ákveðinna fjárheimilda í þrjú ár yrði halinn frá fyrsta ári skorinn af og það var gert. Hverjar voru áherslur í tíð fyrri ríkisstjórnar til niðurskurðar á Landspítalanum sem þessi ríkisstjórn er núna að bæta?
Hæstv. forseti. Þegar samningur um lifrarbólgu C var gerður skrifaði ég á heimasíðu mína pistil undir fyrirsögninni Til hamingju Ísland, vegna þess að þetta er nokkuð sem okkur öllum hlotnast. Þarna er gríðarlegur ávinningur fyrir það fólk náttúrlega sem er haldið þessum sjúkdómi, það er nefnilega stóra málið. En miklir peningar koma inn, auðvitað er það gott að heilbrigðisráðuneytið og hæstv. heilbrigðisráðherra hafi gengið í þessa samningsgerð, en þetta er óháð fjárveitingum frá Alþingi. Ég verð að segja það að við eigum að horfa núna til þess, þeirrar staðreyndar, að það skortir 3 milljarða að mati færustu sérfræðinga á Landspítalanum, sem ég trúi, til að hægt sé að halda rekstri sjúkrahússins í viðunandi horfi. Alveg óháð því sem áður gerðist eftir mesta efnahagshrun Íslandssögunnar og þær hörmungar sem [[Forseti hringir.]]dundu yfir okkur þá, þá er veruleikinn þessi að við erum á uppleið, við erum að skila afgangi á fjárlögum og við eigum að láta aukið fjármagn renna til Landspítalans, þessarar [[Forseti hringir.]]kjölfestu í íslensku heilbrigðiskerfi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég hef verið að skoða og hugsa mikið um þau vinnubrögð sem snúa að safnliðum og öðru og fannst mjög gott skref vera tekið á síðasta kjörtímabili þegar þeir voru færðir að miklu leyti í ráðuneytin og jafnvel inn í svona sjóðakerfi þar sem samtök og aðilar sækja um. Mér finnst ekki gott að verið sé að taka þessa liði aftur inn í fjárlaganefnd og að þingið - við getum alveg orðað það þannig að þingið sé að hlutast til um þetta, en raunverulega eru það kannski bara sex manneskjur. Ég skil hv. þingmann að honum finnist aðkoma þingsins að svona málum, einhverjum einstaka félagasamtökum og öðru slíku, að hún sé góð. En ég mundi vilja fá meiri útskýringar á því vegna þess að ég tel að hv. þingmaður vilji hafa fagleg vinnubrögð. Hvernig finnst honum að við eigum að haga þessu? Var það ekki rétt skref á síðasta kjörtímabili að færa þetta inn í ráðuneytin?
Hæstv. forseti. Jú, það eru kostir og gallar í öllum kerfum. Í ráðuneytunum er líka starfandi fólk, einstaklingar, og sama á við um hér. Munurinn er sá að það sem gerist hér er allt fyrir opnum tjöldum. Almenn umræða er um málið og það er það sem máli skiptir. Ég er fylgjandi faglegum vinnubrögðum. Ég er fylgjandi því að fjármagn renni til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til dæmis, sem sveitarfélögin koma síðan að í útdeilingu á og setja sjálfum sér reglur. Ég er fylgjandi því. En ég vil framar öllu fá opna umræðu og opin vinnubrögð. Ég óttast það að ef farið er með allar ákvarðanir undir hina svokölluðu faglegu regnhlíf ráðuneytanna þá fjarlægist það kastljós fjölmiðlanna og fjarlægist þannig þjóðinni. Það er það sem ég hef áhyggjur af.
Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir sumu leyti með hv. þingmanni að það fer þá að skipta máli hvernig tengingar eru inn í ráðuneytin, þar er auðvitað líka fólk, en það er þó þannig að við eigum að hafa eftirlit með ráðuneytunum og um allar þeirra athafnir gilda væntanlega stjórnsýslulög. En þá að öðru. Við höfum gagnrýnt hvernig verið er að úthluta fjármunum í byggðamál. Ég hef verið mjög hrifin af sóknaráætlun landshluta, á því verklagi sem þar er. Er hv. þingmaður sammála mér í því að mun gæfulegra hefði verið að setja stóraukið fjármagn í sóknaráætlun landshluta og láta heimamönnum eftir að forgangsraða og útdeila peningum í staðinn fyrir að í einhverju tilfelli sé það norðvesturnefnd sem tekur ákvarðanir, ég veit ekki hvernig það var gert, og síðan sé líka verið að setja fjármuni í byggðamál? Ég hef alla vega ekki séð rökstuðninginn fyrir því þannig að ég lít á það sem svolítið tilviljanakennt.
Hæstv. forseti. Ég ítreka það almenna sjónarmið mitt að ég er því fylgjandi að við förum með útdeilingu fjármuna inn í faglegan sanngjarnan farveg og það gerum við meðal annars í samgöngumálum með samgönguáætlun sem við ræðum á þingi þar sem við tökum einstaka verkþætti til skoðunar. Það sem ég er einfaldlega að segja er að ef við tökum allar ákvarðanir sem fram til þessa hafa verið teknar hér um smátt og stórt og færum það inn í ráðuneytin erum við að færa þetta fjær þinginu. Þegar það síðan gerist í ofanálag að það á að búa til einhverja faglega svokallaða nefnd með óvilhöllum mönnum til að hafa eftirlit með þinginu um að það fari nú örugglega að ábendingum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að við megum ekki taka nema þetta háa prósentu að láni o.s.frv., þá erum við komin út á mjög hála vegu. Ég er alveg hissa á því [[Forseti hringir.]]að Alþingi ætli að samþykkja þau lög. Ég er alveg hissa á því.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir afar góða ræðu, góða ræðu segi ég vegna þess að hún er grundvöllur frekari rökræðu. Í þessu, ég leyfi mér að segja stutta andsvari, get ég ekki komið inn á allt það sem ég hefði viljað spyrja hv. þingmann um en fyrsta kastið þá rakti hv. þingmaður, sem er jafnframt formaður hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, nefndar sem hefur nokkra sérstöðu, ferli sem snýr að Landbúnaðarháskólanum og það hvernig hægt sé að koma því faglega ferli áleiðis til þingsins og fjárlaganefndar og hvernig það skilar sér í fjárlögum. Hv. þingmaður hafði áhyggjur af því að slíkt mundi ekki geta raungerst yrðu lög um opinber fjármál að eða frumvarp um opinber fjármál að lögum. Getur hv. þingmaður skýrt betur hvernig það getur ekki átt sér stað?
Hæstv. forseti. Það sem ég hef áhyggjur af með lögin um opinber fjármál er að áherslan er þar fyrst og fremst á peningahliðina. Það eru nefnilega til tvenns konar lög sem Alþingi og fjárveitingavaldið þarf að horfa til. Annað lýtur að peningunum sem slíkum og hitt að þeim skyldum sem við höfum sett á herðar okkar með margvíslegum lögum um rétt sjúklinga, rétt fólks til heilbrigðisþjónustu o.s.frv. Það er höfuðgagnrýni mín á þetta. Varðandi hinn þáttinn sem hv. þingmaður vekur máls á, hvort lögin um opinber fjármál komi í veg fyrir ferli af því tagi sem ég rakti varðandi Hvanneyri og Landbúnaðarháskólann - nei, ég ætla ekkert að fullyrða um það og eflaust eigum við eftir að finna leiðir í framtíðinni til að þróa þau mál áfram. Ég held hins vegar að sá rammi sem við erum að setja okkur með [[Forseti hringir.]]lögum um opinber fjármál og eru sniðin í smiðju Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sé ekki heppilegur heildarrammi utan um þá þróunarvinnu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þar sem ég er í heildina sáttur við þetta frumvarp um opinber fjármál, fyrst og fremst það sem snýr að auknum aga og bættri áætlanagerð, þá mun ég örugglega hafa þetta dæmi hugfast. Ég tel það afar gott dæmi hjá hv. þingmanni sem hann nefndi um hið faglega ferli og þá sérstöðu sem hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur varðandi umfjöllun um skýrslur Ríkisendurskoðunar og hvernig sú umræða getur skilað sér áfram í það faglega ferli. Hér í seinna andsvari, af því að ég veit að afstaða hv. þingmanns varðandi svokallaða einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu er afar skýr, vil ég spyrja hvar mörkin liggja og nefna sem dæmi heilsugæsluna sem hér hefur títt verið nefnd í Salahverfi, hvort hagsmunir þar um útboðna þjónustu geti ekki farið saman. Er það [[Forseti hringir.]]innan þess ramma sem hv. þingmaður á við um einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu?
Hæstv. forseti. Það sem ég tel að gerist í þessum útboðum á rekstri heilbrigðisstofnana, eins og heilsugæslustöðva, er að samkeppnin er einvörðungu á fyrsta stigi. Þegar reksturinn er upphaflega boðinn út verður einhver samkeppni um hver er talinn vera heppilegasti rekstraraðilinn. Svo líður tíminn. Rekstrarleyfið, spái ég, verður aldrei tekið af því teymi sem þarna verður til. Samkeppnin kemur til með að færast yfir á annað stig. Hún kemur til með að vera samkeppni um sjúklingana. Nú heyrum við það frá heilsugæslunni í Reykjavík að það eigi að fara að stíga það skref að láta heilsugæslustöðvarnar keppa um sjúklingana. Hver tjáir sig um það á forsíðu Fréttablaðsins í dag annar en forstjóri Samkeppniseftirlitsins, ekki landlæknir heldur forstjóri Samkeppniseftirlitsins [[Forseti hringir.]]talar um spennandi hvata, ávinningshvata sem sé að myndast í heilbrigðisþjónustunni. Sjá menn ekki hvað er að gerast?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir mjög góða ræðu. Ég er sammála flestu sem hann sagði, ekki alveg öllu, en það kemur mér svo sem ekki á óvart að ég skuli vera sammála honum þar sem ég veit að Ögmundur er innst inni framsóknarmaður þó að hann hallist óþægilega oft til langt til vinstri í einstaka málum. Það er svo sem hægt að fyrirgefa það. Það sem mig langar til að spyrja hann út í og hann kom inn á er starfsemi Ríkisútvarpsins. Hann varaði við niðurskurði þar og því að RÚV færi út af auglýsingamarkaði. Ég er alveg sammála því og hef lýst því yfir að ekki eigi að skera of mikið niður hjá RÚV, en það má vissulega hagræða þar talsvert. Þess vegna langar mig að nýta þetta tækifæri og spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson að því hvort hann sé ekki sömu skoðunar, að það megi hagræða í rekstri RÚV. Má t.d. ekki [[Forseti hringir.]]selja Rás 2? Hvað um að RÚV láti af því að sýna afþreyingarefni í sjónvarpi [[Forseti hringir.]]og haldi sig við menningarefni? Og síðast en ekki síst, hvort hann telur að sú breyting að breyta [[Forseti hringir.]]félaginu í opinbert hlutafélag hafi heppnast.
Hæstv. forseti. Sú breyting heppnaðist ekki, langt í frá. Það var mjög misráðið skref sem við töluðum mörg gegn í langan tíma í þessum sal. Okkur tókst reyndar að laga frumvarpið verulega frá því sem upphaflega kom fram, en það var mjög gallað engu að síður. Reynslan hefur sýnt að þetta var óheillaspor. Varðandi sölu á Rás 2 þá verðum við að horfa til þess að þarna koma inn auglýsingatekjur sem ganga til reksturs á stofnuninni allri. Ef við tökum þessa tekjulind frá Ríkisútvarpinu þá er um það að velja að skera niður í annarri starfsemi eða hækka iðgjöldin. Er líklegt að hið síðara verði gert? Nei. Við verðum að horfa á þetta heildstætt og reyna að varðveita [[Forseti hringir.]]tekjulindirnar sem þessi stofnun hefur. Hvort [[Forseti hringir.]]breyta megi áherslum hjá ríkissjónvarpinu varðandi afþreyingarefni - því er ég sammála.
Virðulegi forseti. Það væri gaman að halda þessari umræðu áfram. Það er hins vegar annað mál sem mig langar líka til að ræða við hv. þingmann um. Það eru heilbrigðismálin sem hann kom ítarlega inn á. Nú liggur það fyrir að framlög til Landspítala í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2016 hafa aukist um 30% frá fjárlögum 2013, til sjúkarahúsa um 34,6%, til heilsugæslunnar um 27,2% og til öldrunarstofnana um 25%, þ.e. á þremur árum. Við vitum vel að heilbrigðiskerfið sogar til sín mikla peninga. Við viljum öll hafa gott heilbrigðiskerfi. Við viljum helst hafa það þannig að við þurfum ekkert að greiða sem notendur eða sjúklingar. Spurningin er hins vegar þessi: Hvað höfum við sem lítil þjóð efni af því að setja stóran hluta af þeirri köku sem við höfum til skiptanna í þetta kerfi? Við vitum að við stöndum frammi fyrir sömu vandamálum og aðrar þjóðir hvað þetta varðar. [[Forseti hringir.]]Við getum ekki sett endalaust í kerfið. Við hljótum [[Forseti hringir.]]því að þurfa að taka umræðu um það hvernig við sjáum þetta kerfi eftir 10 ár og 15 ár. Við höfum ekki efni á óbreyttu kerfi eins og [[Forseti hringir.]]það er í dag. Ég ætla að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála þessu.
Hæstv. forseti. Ég held að við höfum ekki efni á öðru en að leggja meira í heilbrigðisþjónustuna í landinu. Við höfum efni á að gera það. Þá langar mig til að horfa til tekjuhliðarinnar líka og vannýttra tekjustofna. Ég horfi til veiðigjaldsins og ég horfi til auðlindanna sem gætu gefið miklu meiri fjármuni í sameiginlega sjóði en gert er. Þetta var eitt af því fyrsta sem núverandi ríkisstjórn skar niður um milljarða. Við höfum orðið þarna af tugum milljarða. [[Gripið fram í.]]Hér er til dæmis verið að leggja á orkuskatt. Ég veit að það kemur til sögunnar annars konar skattheimta á því sviði, en þarna erum við að verða af miklum peningum líka. Þannig að við höfum möguleikana á að veita fjármuni frá sameiginlegum auðlindum okkar til þess að gera heilbrigðisþjónustuna í landinu í stakk búna [[Forseti hringir.]]að sinna verkefnum sínum á þann hátt sem ég held að við viljum öll. [[Forseti hringir.]] Við skulum ekki gleyma því þegar horft er til hrunsins, hins skelfilega hruns, að í aðdraganda þess hafði verið skorið niður, [[Forseti hringir.]]jafnvel á velsældarárunum, til Landspítalans og heilbrigðisþjónustunnar og rekstrargeta hennar skert verulega. Við megum ekki gleyma því.
Virðulegur forseti. Eins og forseta rekur minni til, þá fór fram nokkur umræða um það fyrr á fundinum hver áætlun forseta væri fyrir kvöldið. Nú þegar klukkan er farin að nálgast miðnætti þá er eðlilegt að kallað sé eftir því hversu lengi forseti hyggst halda fundi áfram nú í kvöld. Nefndafundir eru fyrirhugaðir í fyrramálið. Sem kunnugt er þá klúðraði forusta fjárlaganefndar fundi með öryrkjum og öldruðum því að hún treysti sér ekki til að hitta þá í kvöld en hefur frestað því til morguns. Það er jafnframt nauðsynlegt fyrir fjárlaganefndarfólk að undirbúa sig undir þann fund og þess vegna er kallað eftir því að fá skýringar frá forseta á því hversu lengi ætlunin er að halda fundi áfram í kvöld.
Virðulegi forseti. Ég tel það vera það minnsta sem hægt er að gera að veita þingmönnum smánætursvefn áður en þeir ganga til þingstarfa nú á morgun. Það er ekki eins og það sé eðlilegur hvíldartími að fá að hvílast í sex tíma áður en við þurfum að ganga til nefndarstarfa á morgun. Það gengur ekki að þingmenn lúti öðrum lögum en annað fólk þegar kemur að því. Ég held að full ástæða væri til að endurskoða það hvenær við ljúkum þessum þingfundi og það væri kannski ráðlegt að gera það sem fyrst.
Virðulegi forseti. Nú er langt liðið á kvöld, menn eru hér enn í fyrstu ræðum. Ef marka má mælendaskrána, sem er nú alllöng, eru menn í fyrstu ræðum, allmargir, fram undan. Mér finnst enginn bragur á því að bjóða upp á þá umræðu að menn séu að flytja sínar fyrstu ræður hér um hánótt og síðla kvölds þegar þingsalurinn tæmist. Það verða ekki andsvör við hæfi, umræðan verður ekki eðlileg eins og hún þarf að vera þegar fólk er að tjá sig um mál eins og fjárlögin þar sem undirliggjandi eru mjög þungir og miklir pólitískir undirtónar. Það er enginn bragur á því að fólki sé gert það að það fái ekki að flytja sínar fyrstu ræður meðan þingheimur vakir og fá umræður um sínar ræður, andsvör og þar fram eftir götunum.
Herra forseti. Við greiddum atkvæði hér fyrr í dag um lengd þingfundar. Fyrir lá að hæstv. forseti sótti þar með heimild til að við mundum funda fram á kvöld. Það lá ekki fyrir þá í samskiptum við forseta hversu lengi forseti hygðist halda fundinum áfram en mælendaskráin er mjög löng og ljóst að þessi umræða á töluvert í land. Í fyrramálið eru áætlaðir fundir í þremur þingnefndum, í einni kl. 8.30 og tveimur kl. 9 og svo er fyrirhugaður fundur með öryrkjum og öldruðum í fjárlaganefnd í hádeginu og væntanlega vilja nefndarmenn hafa tíma til að undirbúa þessa fundi. Ég spyr, forseti: Hvað er fyrirhugað að halda þessum þingfundi lengi áfram? Við viljum auðvitað hafa það þannig að það sé einhver sómi að því yfirbragði sem er hér á þingfundinum þannig að menn séu ekki að halda sína fyrstu ræðu um miðjar nætur. Ég bið forseta um að verða við þeirri frómu ósk að upplýsa þingið um sín áform.
Virðulegi forseti. Af hverju þurfa menn alltaf að haga sér eins og kjánar á þessum tíma ársins, að fara í eitthvert „powerplay“ við okkur þingmenn um það hvenær þingfundi ljúki, halda yfir okkur einhverri hótun um að við verðum hér þangað til í fyrramálið? Og hvað ætla menn að fá út úr þessu annað en það að hér hleypur allt í keng? Af hverju getum við ekki talað saman eins og fólk? Af hverju getur forseti þingsins ekki bara sagt við okkur: Ramminn er þessi og við förum heim kl. tólf eða eitt eða hvað það er? Af hverju þarf þetta að vera svona? Þetta er stórundarlegt og það verða bara furðuuppákomur. Það er ekkert að undra að fólk botni hvorki upp né niður í þessu þingi og tengi sig engan veginn við það vegna þess að svona kemur enginn fram, svona eru ekki samskipti neins staðar annars staðar. Og það að setja skýran ramma hér um það hversu lengi þessi umræða á að vera, það mundi sýna okkur virðingu, þingmönnum, og stjórnarmeirihlutinn væri líka að sýna sjálfum sér sóma.
Virðulegi forseti. Það er greinilega mismunandi mat sem fólk setur á tímasetningu. Hér sagði hv. þm. Helgi Hjörvar, þegar hann byrjaði þessa umræðu, að klukkan væri farin að nálgast miðnætti. Klukkan er rétt rúmlega hálfellefu að kvöldi og það er frekar snemmt miðað við hve lengi við sátum á fundum á síðasta kjörtímabili þar sem við töluðum til fjögur og fimm á nóttunni. En það er bara þannig að þeir kvarta hæst sem voru í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili. Ég skil það ósköp vel að nýliðunum hér á þingi þyki það skrýtið að taka kannski eitt og eitt kvöld, en menn eru kannski farnir að eldast, ég veit það ekki, þola kannski ekki eins mikið það álag að vera hér á kvöldfundum. En það get ég sagt þér, virðulegi forseti, að þing eftir þing á síðasta kjörtímabili var talað úr þessum ræðustól alveg fram í dagrenningu og þótti engum mikið. Þá var ekki talað um virðingarleysi fyrir einum eða neinum.
Forseti. Mér finnst það dálítið móðgandi að verið sé að vísa í síðustu ríkisstjórn um hitt og þetta, ég var ekki hér, píratar voru ekki hér, það er fullt af nýju fólki hérna. [[Gripið fram í.]]Til er fullt af mjög góðum rannsóknum á því hvernig er að vinna undir streitu og þreytu og það gefur ekki góðar niðurstöður og góða vinnu. Við höfum lög um hvíldartíma, ég veit ekki hvort þau eiga við hérna, en mér fyndist áhugavert að heyra álit á því. Fólk á að mæta í vinnu í fyrramálið - ef einhver er lögfróður um það hvaða reglur um hvíldartíma eiga við um okkur hér.
Virðulegi forseti. Já, það er rétt, nýliði talar, orðinn gamall líka, það er alveg rétt. En [[Gripið fram í.]]mér líður ágætlega að öðru leyti. Ég vil hins vegar hvetja forseta til að halda þessari umræðu áfram fram á nótt og vera ekki að slíta þessum fundi of snemma. Menn tala um að það sé enginn bragur á því að flytja fyrstu ræðu svona seint að kvöldi. Eigum við að flytja fyrstu ræðu milli 9 og 5, er það nýjasta krafan? Það er alveg rétt að þessi umræða á töluvert langt í land. Það eru margir á mælendaskrá og því er nauðsynlegt að nýta þann tíma sem við höfum, bæði núna í kvöld og jafnvel fram á nóttina og næstu daga og fram á kvöld þá líka, eins vel og hægt er. Ég hvet forseta til að halda þessum fundi áfram og slíta honum ekki of snemma.
Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort á að kalla þetta ritúal - og hvernig þýðum við ritúal, helgisið eða siðvenju - sem við erum öll farin að kannast við, við sem höfum setið á þessu kjörtímabili á þingi og á síðasta þingi og á fyrri þingum. Þar sem þingforseti situr þungur og þögull á meðan við óskum eftir því að fá það upp úr honum hve lengi eigi að ræða inn í kvöldið. Í dag sögðu þingflokksformenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar að þeir gerðu í sjálfu sér ekki athugasemd við það að haldið yrði áfram eitthvað fram á kvöldið umræðu um fjárlögin, það lá fyrir, en vildu gjarnan fá að vita hve lengi það yrði. Svör fengu þeir ekki við þessu, þingflokksformennirnir, og var nú þjarkað í hálftíma, þrjú korter, um málið og ekkert dregið upp úr forseta og síðan greidd atkvæði um málið. Nú er þetta að endurtaka sig og á eftir að endurtaka sig, ég spái því, eftir hverja einustu ræðu þar til þessi svör liggja fyrir. Þurfa ekki einhverjir að endurskoða vinnubrögðin og gæti verið að hæstv. forseti Alþingis sé þar ekki undanskilið?
Það fer ekki fram hjá nokkrum manni að sitjandi forseti er þungavigtarmaður en hann kann vel að meta að hv. þingmaður skuli hafa vakið máls á því.
Hæstv. forseti. Það var samstaða um það á Alþingi að breyta fundarsköpum Alþingis þannig að Alþingi kæmi saman annan þriðjudag í september til að auðvelda afgreiðslu fjárlaga. En það sem gerðist var að 2. umr. hefur ítrekað verið frestað og fara af því mjög margar og misfyndnar gróusögur hvernig ágreiningurinn í stjórnarmeirihlutanum tafði þessa afgreiðslu. Nú er málið komið til 2. umr. og það eru margir sem vilja tjá sig. Við í Samfylkingunni styðjum það að hér sé fundað fram undir miðnætti en við styðjum það ekki að fundað sé að nóttu til. Það er engin ástæða til, það er ekkert sem þarf að afgreiða í þinginu nema fjárlagafrumvarpið og tekjufrumvarpið og við höfum nægan tíma til þess. Það eru nokkrir dagar fram undan sem við getum gefið okkur í þessa umræðu. [[Forseti hringir.]]Það er ekkert sem hastar. Höldum vel á spöðunum en gefum okkur nú það sjálfum og sýnum fjárlögunum þá virðingu að við séum sæmilega sofin þegar við erum að ræða þau.
Herra forseti. Ég tek undir það, óskin var í rauninni sú að vita um einhverja tímasetningu, ekki það að ekki væri hægt að funda áfram heldur bara tímasetningu. Það er rétt sem hér kom fram að það var sagt af hálfu minni hlutans að í lagi væri að funda fram undir miðnætti. En það væri líka gott að fá það staðfest. Hér eru tveir stjórnarþingmenn á mælendaskrá sem mér sýnist að geti komist að, alla vega annar þeirra upp úr miðnætti og hinn kannski um hálftvö ef við höldum áfram og það er hið besta mál. En ég mundi gjarnan vilja fá að vita hvort ég verð hér fram undir morgun og fari svo beint á fund allsherjar- og menntamálanefndar eða hvort við verðum fram undir klukkan 12, 1 eða 2. Bara fá einhverja tímasetningu. Það er alveg hægt að áætla það og ákveða og ég treysti því að sá forseti sem nú situr hafi fengið um það einhverjar ábendingar. Það hlýtur að hafa verið eitthvað rætt af hálfu stjórnarmeirihlutans og forseta hvenær þinghaldi á að ljúka [[Forseti hringir.]]og ég ítreka þær beiðnir sem hér hafa komið fram um að reidd verði fram einhver tímasetning.
Virðulegur forseti. Ef formaður fjárlaganefndar vill fara í síðasta kjörtímabilsleikinn þá er eflaust hægt að finna nokkrar ræður um fundarstjórn forseta og lengd fundar og vitna til þeirra. En ég hélt þó að við hefðum lagt þennan ósið nokkuð á hilluna og næturfundir heyrðu sögunni til og kemur á óvart ef forseti ætlar að halda fundi áfram inn í nóttina. Það tekur þó auðvitað steininn úr þegar formaður fjárlaganefndar leyfir sér að koma hér og vera með ósvífni í garð þingmanna því þessu þingi var flýtt um einar þrjár vikur til að gefa fjárlaganefnd rúman tíma til að skila málinu hingað inn í þingsalinn. Og það er formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, sem kemur með það nærfellt hálfum mánuði of seint af því að hún er búin að vera að burðast með milljarða niðurskurðartillögur sem var hafnað af ríkisstjórninni og ráðherrum hennar með öllu. Þetta tilgangslausa basl hennar veldur því að við þurfum nú að standa hér og sumum er jafnvel ætlað að tala inn í nóttina [[Forseti hringir.]]af því að vinnubrögðin hjá forustu fjárlaganefndar voru gersamlega óraunsæ og ekki í neinu samræmi við starfsáætlun þingsins.
Forseti. Hv. þm. Karl Garðarsson hvatti hæstv. forseta til að ljúka ekki þingfundi of snemma. Þetta stakk mig dálítið: Ljúka ekki þingfundi of snemma. Hvað þýðir það eiginlega? Það eina sem mér dettur í hug er að Karl Garðarsson jafnvel og að því er ég held allir aðrir stjórnarliðar viti hversu lengi fundurinn á að vera. Mér finnst í rauninni ótækt að öllum þingmönnum sé þá ekki sagt hversu lengi fundurinn á að vera fram á kvöld eða nótt. Ég skora einfaldlega á stjórnarmenn sem vita eitthvað um það mál, nema ég hafi rangt fyrir mér um að þeir viti hvenær fundi lýkur, að upplýsa okkur um það. Takk.
Forseti beinir því til þingmannsins að tala um aðra þingmenn sem háttvirta.
Virðulegi forseti. Hvaða vinnustaður í landinu mundi viðhafa önnur eins vinnubrögð og þau að ætla fólki að vinna nótt sem nýtan dag án þess að það fái að vita hver tímamörkin séu? Hver er tilgangurinn með því leikriti að sýna stjórnarandstöðunni slíkan hroka og yfirgang að ekki sé hægt að gera okkur grein fyrir því hversu lengi okkur sé ætlað að vaka og vera hér? Hæstv. forseti. Það er nú þannig að fólk á líf, það á fjölskyldur, börn sem bíða heima, það eru afmæli, það er eitt og annað á döfinni í lífi fólks. Það er ekki eins og við í stjórnarandstöðunni veigrum okkur við að vera hér og vinna okkar vinnu, við viljum bara vita hvort það er eitthvert pláss fyrir [[Forseti hringir.]]lífið þessar klukkustundir. Þetta er upphaf 2. umr. [[Forseti hringir.]]Það er svo fáránlegt að vera að taka næturtíma [[Forseti hringir.]]til að klára fyrstu ræður manna. Það hefur ekki staðið á stjórnarandstöðunni að greiða fyrir þessari fjárlagaumræðu.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa talað. Við veigrum okkur ekki við því að standa hér og tala. Við óskum hins vegar eftir því að fá að vita hvenær menn ætla að ljúka umræðunni. Þetta er ótrúlega hallærislegt. Þetta er einhvern veginn eins og strákurinn á skólalóðinni sem segir: Nanana, bú, bú, ég veit hvenær við klárum en ekki þið - og reynir að halda okkur á tánum yfir einhverju. Þetta er svo púkalegt. Þetta er stemning sem á ekkert að vera á Alþingi Íslendinga. Við eigum að taka hlutina alvarlega, við eigum að setja okkur skýra ramma og við eigum að geta talað um það hvenær við klárum. [[Gripið fram í.]]Þó að það verði kl. tvö eða kl. þrjú, segjum það bara og ákveðum það. Virðulegi forseti. Það er nefnilega rétt sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir segir, að það sem gerir þetta starf óaðlaðandi fyrir þá sem hugsa til þess að fara í pólitík [[Forseti hringir.]]sé ófyrirsjáanleikinn. Við getum unnið lengi, við getum unnið mikið [[Forseti hringir.]]en við verðum að fá að sjá eitthvað fyrir. Sumar okkar eigum jafnvel karla heima sem við erum [[Forseti hringir.]]dálítið skotnar í og viljum gera plön með. [[Hlátur í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Hv. þm. Björn Leví Gunnarsson gaf í skyn hér áðan að ég vissi hvenær þessum þingfundi ætti að ljúka eða fyrirhugað væri að ljúka honum. Það er alrangt, ég hef ekki hugmynd um það, ég hef ekki spurt að því. En hann má vera til 3, 4 eða 5 í nótt mín vegna. [[Gripið fram í.]] Það er alveg rétt að þingstarfið feli í sér ófyrirsjáanleika, eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir nefndi, en við vitum það líka þegar við förum í þetta starf. Það er ófyrirsjáanleiki í þessu starfi. [[Gripið fram í.]]Það er fátt sem stenst varðandi tímasetningar í þessu starfi. Frá því að ég byrjaði í þessu starfi fyrir þremur árum hafa engar tímasetningar staðist í einu eða neinu og það hefur í fæstum tilvikum verið stjórnarmeirihlutanum að kenna.
Forseti. Bara svona til að greiða úr stöðunni sem við erum í, þá er enginn að tala um að við eigum ekki að halda fundinum áfram. Verið er að spyrja: Hvenær áformar forseti að ljúka fundinum? Er þetta eitthvað flókið? [[Gripið fram í: Þarftu að spyrja marga?]]Þangað til við fáum svar. Það er nefnilega þannig í mannlegum samskiptum að jafnaði að fólk spyr og þá kemur jafnvel svar og þegar mjög margir eru búnir að spyrja þá er það mjög gjarnan þannig að viðkomandi lætur svo lítið að svara. Þess vegna mundi ég álykta að það væri komið að því að forseti svaraði þessari spurningu þegar hún hefur hrannast hér upp í mismunandi útgáfum frá mismunandi þingmönnum. Þetta er fyrst og fremst mjög asnalegt og mjög gamaldags. Um hvað snýst þetta eiginlega? Snýst þetta um að forseti eða stjórnarmeirihlutinn sé að sýna vald sitt eða eitthvað slíkt? Er það það sem þetta snýst um? Áttar forseti og stjórnarmeirihlutinn sig kannski á því að það er ekki verið að spara tíma með þessu vegna þess að stjórnarandstaðan er alveg skýr hvað það varðar að þessi [[Forseti hringir.]]nálgun og þessi meðferð á valdi er gamaldags, [[Forseti hringir.]]hún er úr sér gengin og hún er ekki eitthvað sem [[Forseti hringir.]]við erum til í að láta yfir okkur ganga. Það bara er ekki þannig. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Ég ætla að koma hér, enn einn stjórnarandstæðingurinn og spyrja: Hvenær hyggst forseti ljúka þessum fundi? Ég heyri að félagar mínir eru mjög sprækir og víla ekki fyrir sér að vera hér inn í nóttina. Ég ætla að segja fyrir mína parta að fjárlagaumræðan er stefnumótandi umræða fyrir ríkisstjórn á hverjum tíma og í þá umræðu komum við með stóru línurnar í okkar pólitísku áherslu. Ég kýs nú að taka þátt í slíkri umræðu á eðlilegum vökutíma og fer fram á að við séum ekki að nóttu til í þessari umræðu. Mér finnst það furðulegt, mér finnst það lítilsvirðing við stjórnmál að við tökum ekki meira mark á þeim en svo að okkur finnist það eðlilegt að vera hér í einhverjum næturgalsa að ræða ákvarðanir um útgjöld íslenska ríkisins upp á um 700 milljarða kr.
Herra forseti. Nú eru mér lögð orð í munn utan úr sal sem ég mun ekki þiggja. Mér finnst alveg sjálfsagt þegar fundur er framlengdur fram á kvöld eða nótt að við þingmenn fáum að vita í upphafi að það eigi að vera fundur til dæmis til kl. 2 eftir miðnætti. Þá vitum við það bara, eða til 3 eða 4. Hvaða feimnismál er það að gefa það ekki upp í upphafi? Það er eins og verið sé að halda við einhverri spennu og svo kemur fundarstjórn. Þetta er alltaf sama sagan. Mér dettur í hug hvort verið sé að láta okkur þingmenn vinna fyrir kaupinu okkar, það er nýbúin að vera hækkun aftur í tímann og að nú eigi að láta þingmenn vinna fyrir kaupinu sínu. En þá geri ég þá kröfu, hæstv. forseti, að allir þingmenn þurfi þá að vera á þessum vinnustað og vinna fyrir kaupinu sínu [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]og séu hér þar til vinnu lýkur. Ég bið þá hæstv. forseta að kalla þá alla þingmenn [[Forseti hringir.]]út þannig að við séum ekki bara hluti þingmanna hér. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hvenær þingi ljúki. Þó að sá ósiður hafi verið um árabil, eins og hv. þm. Karl Garðarsson nefndi, að hér sé ófyrirsjáanleiki stimplaður inn þá er mikilvægt fyrir alla, mundi ég halda, kannski sérstaklega ungt fólk á Alþingi sem á börn heima, að fá að vita nokkurn veginn við hverju má búast. Þó að það sé að koma nótt er mín vænst heima til dæmis. Ég veit að hæstv. forseti vill ekki að ungabörn gráti inn í nóttina af því að þau fá ekki að drekka hjá móður sinni, en þau fá það ekki ef ég fæ ekki að vita hvenær fundinum lýkur því að ég þarf að gera ráðstafanir um það hvenær ég fer heim. [[Forseti hringir.]]Það er bara svoleiðis, þannig að ég óska eftir að fá að vita hvenær fundi lýkur.
Virðulegi forseti. Hér eru margir á mælendaskrá. Flestir eru það stjórnarandstæðingar, [[Gripið fram í.]]allflestir þeir stjórnarliðar sem ætluðu að tala eru - [[Gripið fram í.]]Virðulegi forseti. Það er svo mikill órói í salnum. - Allflestir þeir stjórnarþingmenn sem ætluðu að tala eru búnir að tala en þó eru einhverjir eftir. Menn tala um gamaldags og úr sér gengin vinnubrögð. Ég ætla auðvitað engum hér að stjórnarandstaðan sé í einhvers konar tafaleikjum eða öðru slíku. Það eru margir á mælendaskrá og við þurfum að leyfa því fólki að tala. Ég hvet til þess að forseti haldi þessum fundi áfram þannig að við getum hlýtt á þær fjölmörgu ræður sem eru fram undan. Þær hafa verið athyglisverðar og hér hafa verið athyglisverð skoðanaskipti í dag. Ég vonast til að þau verði áfram og ég hvet forseta sem situr þungur en þó léttur á brún til að halda þessum fundi áfram eins lengi og hægt er. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég hef gaman af þeirri kenningu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, félaga okkar, að það verði enginn fullharðnaður þingmaður hér fyrr en hann hefur vakað eina nótt og séð sólina rísa út um þessa glugga. En við erum á erfiðum tíma ársins til þess. Ætli sólarupprás sé fyrr en seint á tíunda tímanum í fyrramálið og væri þá nokkuð að unnið. Að vísu stóð hér einu sinni fundur í efri deild fram undir tíuleytið að morgni og hafði þá staðið í tæpan sólarhring, en mér heyrist að enginn sakni þeirra tíma. Staðan á Alþingi er sú að það er 9. desember, bráðum 10. Það á eftir að afgreiða fjáraukalög, það á eftir að afgreiða tekjubandorm, það er eftir afgreiðsla á fjárlögunum sjálfum [[Gripið fram í.]]og væntanlega frumvarpi um opinber fjármál, væntanlega allmörgum áramótatengdum málum. Sá veruleiki mun renna upp fyrir stjórnarmeirihlutanum innan skamms að það er í hans þágu að hafa gott samstarfsandrúmsloft á þinginu ef á að takast að ljúka því með sómasamlegum hætti fyrir jól. Þess vegna eru það bara hollráð til forseta að vera ekki að láta tímann fara í svona lagað. Hann getur með einföldum hætti gefið það út [[Forseti hringir.]]nær hann hyggst láta staðar numið í kvöld eða nótt og þó að það yrði kannski segjum kl. 1 eða 2 sem okkur þætti fulllangt gengið, ef við vissum það mundi það strax breyta allmiklu, herra forseti.
Enn er drjúg stund til miðnættis og ekki þreytu að sjá á nokkrum manni.
Herra forseti. Mér sýnist að það séum einkum við sem hér höfum lengst staðið á vellinum sem höfum mest úthald. Ég verð að viðurkenna eftir að hafa hlýtt á ræður hv. þingmanna að mér sýnist að þeir sem yngri eru séu ekki eins kvikir og hreyfi sig jafn hratt og lipurlega og við sumir hinna sem höfum verið hérna kannski lengur en við kærum okkur um að rifja upp á þessari kvöldstund. Hæstv. forseti þekkir viðhorf mín til þingstarfa, ég uni mér hér vel og á engum stað betur en hér, þó að jafnvel geti komið fyrir að ég gæti sagt hið sama og hv. þm. Björt Ólafsdóttir, að það væri beðið eftir mér heima, þá gerist það allt of sjaldan hins vegar. [[Hlátur í þingsal.]] En ég tek undir með hv. þingmönnum sem hafa bent á að mikil ókyrrð er í salnum og órói. Það sem skapar óvissu kveikir óeirð í fólki og ég fer ekki fram á neitt annað við hæstv. forseta en að hann kunngeri hvort hann hyggist gera uppskátt um hvenær fundi á að ljúka síðar á þessari nóttu.
Líkt og forseti sagði hér fyrr er enn drjúg stund til miðnættis og engin þreytumerki að sjá á nokkrum manni, þannig að forseti hyggst halda áfram fundi hér enn um sinn.
Forseti. Ég hyggst í upphafi ræðu minnar hér og svona framan af bíða með að fjalla um nefndarálit meiri hlutans og fjárlagafrumvarpið sem slíkt. Ég spara mér það til síðari tíma, annaðhvort síðar í ræðu minni eða í næstu ræðu, og fjalla frekar um yfirbragð fjárlagagerðarinnar, fjárlagaumræðuna eins og hún hefur endurspeglast út í samfélagið og til okkar sem ekki höfum tekið þátt í umræðunni eða verið á vettvangi fjárlagagerðarinnar innan þingsins. Að mínu mati er ýmislegt sammerkt með því sem þar hefur mátt heyra og sjá og finna má í mörgum bókmenntum sem teljast nú til heimsbókmennta. Heimsbókmenntirnar eru reyndar fullar af sögum af alls kyns fólki sem segir ævintýralegar sögur af sjálfu sér eða upplifir veröldina á annan veg en flestir aðrir. Þannig er til dæmis sagan af Don Kíkóta. Hann las yfir sig af riddarasögum, ruglaðist og las þær reyndar sér til óbóta og tapaði glórunni eins og segir í sögunni um hann og lagðist í kjölfarið í ferðalög um allan heim með það að markmiði að koma góðu til leiðar, ávinna sér eilífan orðstír fyrir hetjudáðir og riddaramennsku. Í þann leiðangur fór hann með aðstoðarmanni sínum, Sansjó Pansa, sem annaðist um húsbónda sinn og gætti þess að hann yrði hvorki sér né öðrum að fjörtjóni. Í huga Don Kíkóta átti veröldin stundum til að breytast í allt annað og meira en aðrir sáu. Þannig urðu vindmyllur að miklum risum og ógnvænlegum, þannig urðu kindahópar að óvinaherjum og bændastúlkur áttu það til að breytast í fagrar prinsessur. Eðlilega gat þetta allt kostað ómæld vandræði og misskilning sem hafði ýmsar afleiðingar í för með sér og alls ekki allar fyrirsjáanlegar. Þá var nú gott að hafa aðstoðarmann sem hafði það helsta hlutverk í þessari sögu að leiðrétta húsbónda sinn, þ.e. að reyna að útskýra fyrir öðrum hvað hann var að meina og hvað hann var að segja með orðum sínum og gjörðum af því að hann var ekki alveg sjálfráður í því sem hann sagði og gerði. Það eru einnig til sögur af honum Münchhausen barón. Þær eru ekki síður skemmtilegar og áhugaverðar að mörgu leyti, enda eru þær án nokkurs vafa í hópi frægustu og skemmtilegustu lyga-, ýkju- og montsagna sem skrifaðar hafa verið. Þær eru að vísu eignaðar þýskum barón sem átti að hafa haft gaman af að segja sögur af sjálfum sér, hetjudáðum og afrekum og ótrúlegum háska sem hann lenti oft í á ferðalögum sínum um heiminn. Til gamans ætla ég að rifja upp eina stutta sögu af Münchhausen barón sem hann sagði af sjálfum sér þegar ljótur úlfur réðst á hann og ætlaði að éta hann. Og með leyfi forseta þá hljóðar hún svo: „Eitt sinn réðst óttalegur úlfur svo snögglega á mig og kom svo fast að mér að mér var það eitt fyrir að reka hnefann inn í galopinn trantinn á honum. Til þess að vera viss þá herti ég á og ýtti á eftir þar til handleggurinn var allur kominn ofan í hann upp að öxl. En þá hófust vandræðin um það hvernig ég átti að losa mig úr þessu. Mér þótti ég ekkert sérstaklega vel staddur í þessari klípu, að horfast í augu við úlf, og það voru engin ástaraugu sem við renndum hvor til annars. Drægi ég að mér handlegginn væri hann vís með að rjúka á mig enn vitlausari en áður því að augun tindruðu í honum. Það er styst frá því að segja að ég tók með höndinni í rófuna á honum, sneri honum að endilöngu eins og vettlingi og slengdi honum niður úthverfum og lét hann liggja þar eftir.“ Þannig lýsti Münchhausen baráttu sinni við úlfinn og það má segja fleiri skemmtilegar sögur af Münchhausen í þessa veru, en hann leysti flestar þrautir af mikilli yfirvegun og karlmennsku, eins og sagan um ljóta úlfinn ber vitni um. Í þjóðsögum Jóns Árnasonar eru sömuleiðis margar frásagnir af skemmtilegu fólki sem bera má saman við Münchhausen eða jafnvel Don Kíkóta, í ævintýrum. Þannig er sögð saga af einum manni sem reri svo skart í land, eftir að hafa verið að veiðum, fyrir norðan náttúrlega, með hlaðinn bátinn, að daginn eftir, þegar menn reru til fiskjar, þá sáust enn djúp áratökin eftir hann út allan fjörð. Svo ákveðið og fast tók hann til ára að það stórsá á haffletinum lengi vel á eftir. Það er sem sagt af nægu að taka þegar kemur að hetju- og ævintýrasögum og lygasögum og svo virðist vera sem fólk sé oft tilbúið til að segja sögur af sjálfu sér og lýsa með sínum orðum eigin afrekum sem oft hafa reyndar litla innistæðu þegar betur er að gáð, enda á sjaldan að vera að eyðileggja góða sögu með sannleikanum. Nær okkur í tíma eru til ótal sögur af ævintýrum og upplifun íslenskra viðskiptamanna sem færðu þjóðinni reglulega sögur af sjálfum sér og ótrúlegum afrekum á erlendri grundu, oftast nær. Þannig sögðu íslenskir viðskiptamenn sögur af því hvernig þeir sigruðu heiminn með séríslenskum viðskiptamódelum og sterkri blöndu af eigin hyggjuviti og hæfileikum. Þeir sigruðu heiminn og kenndu öðrum þjóðum nýja siði og fóru áður ófærar leiðir til að eiga viðskipti sín á milli. Jafnvel þjóðir sem áttu aldalanga viðskiptasögu að baki voru sagðar hafa verið numdar af íslenskum viðskiptamönnum og þeim kennd lexía. Íslenskir stjórnmálamenn eru engir eftirbátar og sér í lagi þó talsmenn stjórnarflokkanna, hægri flokkanna sem nú sitja á þingi, og hljóta nú að fara að teljast til helstu sagnamanna þjóðarinnar um hetju- og afrekssögur og jafnvel lygasögur í anda Münchhausen og Don Kíkóta. Þannig segja þeir varla sögur af sjálfum sér nema nánast eitthvað heimssögulegt hafi gerst og allt sem gert er sé meira og minna glíma við óþekkt öfl sem enginn sér og eru jafnvel úr öðrum heimi. Þannig segir forsætisráðherra gjarnan sögur af sjálfum sér, að hann hafi orðið var við ýmis öfl sem staðið hafi í vegi fyrir því að hann geti náð sínu fram. Eða þá að hann sé að glíma við ígildi vondra vera sem enginn annar sér. Eða þá að honum berist hótanir um að vera étinn af vondum og ljótum úlfum ef hann gefi sig í sinni endalausu baráttu gegn þeim. Dæmi um þetta er viðtal sem var tekið við forsætisráðherra á Bylgjunni fyrir rúmum mánuði. Í viðtalinu spyr þáttastjórnandinn: Hér eru öfl sem vilja ekki sleppa verðtryggingunni. Finnur þú fyrir þessum öflum? Og forsætisráðherra svarar: Já, já. Heldur betur. Og fréttamaðurinn spyr aftur: Tengjast þessi öfl Sjálfstæðisflokknum eða bönkunum? Þá segist forsætisráðherra ekki vilja svara eða hengja þetta á ákveðna flokka en þegar á hann var gengið viðurkenndi hann að vissulega væri þarna um að ræða hluta af Sjálfstæðisflokknum. Í forsíðuviðtali við DV fyrir fáum vikum var forsætisráðherra á svipuðum nótum og þá í tengslum við afnám gjaldeyrishafta og kröfuhafa í bú gömlu bankanna. Þá segir ráðherrann meðal annars: „Ég veit að ákveðnir aðilar sem vildu hafa áhrif á umræðuna út af haftamálunum fóru skipulega að dreifa ýmsum sögum um mig og þá með það að markmiði að reyna að draga úr trúverðugleika mínum og skaða möguleika mína á því að hafa áhrif á gang mála. Og talandi um fjárkúgun og hótanir þá hef ég meira að segja fengið hótanir úr þeim ranni.“ Þegar ráðherrann er spurður nánar út í málið þá gerist hann frekar dularfullur og talar jafnvel um að honum og fleirum, sem þó er hvergi getið um hverjir eru, hafi beinlínis verið hótað meiðingum. Um hótanirnar segir ráðherrann í viðtali við DV með leyfi forseta: „[Þær voru] þess eðlis að ríkisstjórnin væri að ganga þannig fram gagnvart þessum aðilum að við myndum fá að gjalda þess fylgdum við þessari stefnu áfram. Menn væru í aðstöðu til að skaða okkur verulega.“ Áfram segir hann: „Það er mjög hættulegt fyrir stjórnmálin ef það er orðin baráttuleið að leggjast í persónuofsóknir og hóta mönnum og telja það bestu leiðina til að ná sínu fram.“ En það hefur aldrei komið fram hverjir það voru sem hótuðu forsætisráðherranum, hverju honum var hótað eða hverjum öðrum var hótað, hvað þá hvort hann sá ástæðu til að gera eitthvað með þessar hótanir, jafnvel kæra þær til lögreglu því að það er alvarlegt að hóta fólki. Líklegast finnst mér að endirinn á þessum sögum forsætisráðherra hafi verið í anda Münchhausens þar sem hann rak handlegginn upp að öxlum ofan í úlfinn og sneri honum úthverfum og slengdi honum síðan dauðum við hliðina á sér. Ég veit ekkert um það. Af sagnamönnum úr hópi þingmanna finnst mér þó fara fremstir meðal jafningja forystumenn fjárlaganefndar, hv. formaður nefndarinnar þó skrefinu framar varaformanni, þó að mér finnist oft að tæplega megi á milli sjá. Þannig lýsir varaformaður fjárlaganefndar vinnu við gerð fjárlaga á þann veg að um erfiðisvinnu sé að ræða enda sporni ríkisstofnanir við sparnaði með öllum tiltækum ráðum. Í viðtali við Morgunblaðið á dögunum sagði varaformaðurinn eftirfarandi, með leyfi forseta: „Það gengur erfiðlega að spara hjá stofnunum. Kerfið ver sig með öllum ráðum. Það skortir skilning á mikilvægi þess að gæta aðhalds í ríkisfjármálum og hafa í þessu tilfelli einfalt og skilvirkt eftirlitskerfi. Þetta er útlagður kostnaður skattgreiðenda og það er líka í þessu fólginn mikill óbeinn kostnaður fyrir atvinnulífið og fólkið í landinu, eins og allir vita ... Fjárlögin eru illskiljanleg og það er iðulega verið að ræða smærri mál í stað þess að ræða stóru málin.“ Varaformaðurinn segir að tregðulögmálið sé hrikalega sterkt. Til að taka á þessum hlutum þurfi að vera samspil milli framkvæmdarvalds og þingmeirihluta. Það virðist vera svo að þótt menn séu í orði kveðnu tilbúnir í breytingar þá vanti upp á að því sé hrint í framkvæmd, segir varaformaður fjárlaganefndar. Þarna má auðveldlega greina áhrifin frá Don Kíkóta, áhrifin af glímunni við eitthvað sem enginn annar sér. Það er ekki útskýrt sérstaklega hvað kerfið er. Kerfið slæst á móti. Það er erfitt að ráða við kerfið, það ver sig sjálft. Óvinurinn er ekki ljós. Hann er ekki sýnilegur neinum nema þeim sem segir söguna. Ekki er heldur reynt að skilgreina neitt sérstaklega fyrirstöðuna sem varaformaðurinn lýsir eða hvert tregðulögmálið er. En talað er um að menn séu í orði kveðnu tilbúnir og það vanti upp á að hægt sé að hrinda breytingum í framkvæmd. Hvað er svona erfitt og hverjir eru þessir menn? Þessi mantra hefur verið endurtekin í ræðum hér í dag. Þetta er svo erfitt, þetta er svo snúið vegna þess að einhverjir menn og eitthvert kerfi er að verja sig. Eru þetta embættismenn? Er þetta starfsfólk ráðuneyta? Eru þetta embættismenn í Stjórnarráðinu? Eru þetta ráðherrar? Eru þetta stjórnendur stofnana, sjúkrahúsa, skóla, Vegagerðarinnar jafnvel, háskólans, framhaldsskóla? Það er reyndar rétt hjá hv. varaformanni fjárlaganefndar að fjárlögin eru því miður ekki nægilega skiljanleg, þ.e. að því marki að það getur verið erfitt að átta sig á stórum málum, eins og hann nefnir, og þingmenn sem og aðrir, þar með sá sem hér talar, sekir um það sömuleiðis að gleyma sér oft í smærri málum og horfa ekki til langs tíma. Við skulum koma að því aðeins betur síðar. Haustið 2014 fullyrti formaður fjárlaganefndar að miklar upphæðir hefðu verið settar í Landspítalann eða 10 milljarðar kr. og þar með væri búið að, orðrétt, með leyfi forseta, „skila því inn til Landspítalans sem vinstri velferðarstjórnin skar niður“. Þetta var hraustlega mælt, eins og vænta mátti, og hvergi dregið af frekar en í sögunni af áratökunum sem sáust úti á firðinum deginum eftir að róið var í land. En hvað segja þeir sem málið varðar? Þeir sem eru á vettvangi, eru þeir sammála formanni fjárlaganefndar? Voru þeir sammála formanni fjárlaganefndar um að með þeim 10 milljörðum sem átti að vera búið að setja í Landspítalann hafi verið bætt úr hruninu fyrir spítalann? Um þetta sagði forstjóri Landspítalans í pistli sínum á heimasíðu Landspítalans, með leyfi forseta: „Formaður fjárlaganefndar var í útvarpsviðtali í morgun og ræddi meðal annars framlög til Landspítala í umræddu frumvarpi og á fjárlögum þess fyrra. Taldist henni til að um 10 milljarðar hafi verið veittir til spítalans með fjárlögum 2014 og frumvarpi til ársins 2015 og niðurskurður síðustu ára þar með jafnaður. Betra ef satt væri. Til þess að svo væri hefðu ný framlög til spítalans þurft að vera 16 milljarðar. Samanlögð aukning í rekstrargrunn spítalans á nefndu tímabili er hins vegar 3,5 milljarðar auk þess sem nýtt framlag til stofnkostnaðar var um 2,8 milljarðar og hafa því verið veittir samtals 6,3 milljarðar kr. til spítalans þessi tvö ár. Þetta er nokkuð fjarri þeim 10 milljörðum sem formaðurinn nefndi. Hugsanlega er vísað til þeirra launa- og verðlagsbóta sem spítalinn hefur fengið. Það er hins vegar villandi að líta til leiðréttinga vegna launa- og verðlagshækkana sem aukins framlags til starfseminnar enda er slíkt reiknað eins fyrir alla ríkisaðila. Verðlagsbætur eru veittar til allra ríkisstofnana til að standa straum af verðlagsþróun svo sem vegna þeirra kjarasamninga sem ríkisvaldið hefur gert við sína starfsmenn og annarra breytinga sem orðið hafa á verðlagi í landinu almennt.“ Páll Matthíasson, forstjóri Landspítalans, bætir því reyndar við í lok pistilsins að mikilvægt sé að stofnunin eigi uppbyggilegt samtal við fjárveitingavaldið um verkefni spítalans og fjármögnun. Orðrétt, með leyfi forseta, lýkur forstjórinn pistlinum með þessum orðum: „Það samtal verður að byggja á staðreyndum en ekki fullyrðingum sem standast ekki skoðun og færa umræðuna ekkert áfram. Landspítali er alltaf tilbúinn til slíks samtals.“ Yfirlýsingar og fullyrðingar formanns fjárlaganefndar að þessu sinni stóðust því ekki grunnskoðun þegar að var gáð. Þær reyndust vera einhvers konar blanda eða mix af ýkjusögum eða hetjulýsingum án innistæðu þar sem ólíkum hlutum var hrært saman og útkoman gat því aldrei orðið neitt annað en vitleysa. Nýjasta dæmið um rangar og glórulausar yfirlýsingar formanns fjárlaganefndar má finna í fjölmiðlum í dag. Þar rekur Tómas Guðbjartsson, skurðlæknir á Landspítalanum, rangfærslur formannsins ofan í hana trekk í trekk. Tómas tekur sem dæmi að formaður fjárlaganefndar hafi talið sér og sínu til tekna að hafa stóraukið tækjakaup á Landspítalanum, t.d. jáeindaskanna og fleira. Hann segir að staðreyndin sé hins vegar sú að íslenska ríkið hafi sloppið ótrúlega ódýrt frá þessum hliðarverkefnum. Einkaaðilar hafi hlaupið undir bagga og bjargað málum með ómetanlegu framlagi. Hann segir: „Nýjustu fjaðrir Landspítalans eru því á kostnað einkaaðila en ekki hins opinbera - jafnvel þótt Vigdís og Guðlaugur Þór reyni að telja fólki trú um annað.“ Tómas læknir segir það hafa verið starfsfólki Landspítalans gríðarleg vonbrigði þegar meiri hluti fjárlaganefndar ákvað að spítalinn fengi ekki aukafjárveitingar á fjárlögum til að tryggja grunnþjónustu sjúkrahússins og endurbætur á húsnæði. Fyrir þeirri ákvörðun hafi Vigdís Hauksdóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson farið að mati Tómasar Guðbjartssonar, skurðlæknis á Landspítalanum. Það er því sama hvar borið er niður. Það stendur ekki steinn yfir steini í málflutningi forystumanna fjárlaganefndar og það er varla neitt að marka það sem þau segja. Það er nánast eins og þau skynji ekki muninn á réttu og röngu og þau ráða beinlínis ekki við sig við að segja látlausar hetjusögur af sjálfum sér og lýsa eigin afrekum sem eiga sér enga stoð í raunveruleikanum frekar en hjá Münchhausen barón kollega þeirra. Fyrr í þessari umræðu lýsti formaður fjárlaganefndar síðan meintu viðhorfi meiri hluta fjárlaganefndar og ríkisstjórnarflokkanna til heilbrigðismála á þann veg að þau mál væru í algjörum forgangi og til þeirra væri verið að veita fé sem aldrei fyrr. Þannig lýsir formaðurinn þeim málum einnig í fjölmiðlum fyrir nokkrum dögum að heilbrigðismálin væru nú komin á býsna góðan stað „svona miðað við hvað var búið að tæta spítalann niður á síðasta kjörtímabili.“ Hún bætir því svo við að Landspítalinn hafi áður fengið ríflega á fjárlögum en engir peningar séu sérstaklega ætlaðir til þess á næstu fjárlögum. En er þetta svona? Eru allir sammála um þetta? Hvað segja þeir sem eru á vettvangi? Um þessar yfirlýsingar segir forstjóri Landspítalans í pistli á vefsíðu spítalans, með leyfi forseta: „Hins vegar er ekki gert ráð fyrir auknu álagi í fjárlögum svo spítalinn fær í raun á sig 1,7% sparnaðarkröfu á ári og allt það fé sem við fáum inn byrjar í rauninni á að mæta því aukna álagi. Þannig er orðinn hér spírall undirfjármögnunar sem erfitt er að vinda ofan af nema menn horfist í augu við staðreyndir. … Kostnaðurinn verður ekki minni þótt maður áætli hann lægri.“ Og áfram heldur forstjórinn, með leyfi forseta: „Í morgun var ég ásamt framkvæmdastjóra fjármálasviðs boðaður á fund fjárlaganefndar Alþingis til að veita upplýsingar um áhyggjur okkar og mat á stöðu mála. Þar útskýrðum við það, að þrátt fyrir þá fjármuni sem til spítalans hafa runnið síðustu tvö árin og við metum mikils, þá er staðreyndin sú að enn vantar töluvert upp á að fjármögnun spítalans sé í samræmi við verkefni. Framkoma forystu fjárlaganefndar og skilningsleysið á þörfum þeirrar grunnþjónustu fyrir almenning sem sjúkrahúsið veitir olli mér vonbrigðum. Vonbrigðum í ljósi mikilvægis og umfangs málaflokksins og þess skýra vilja þjóðarinnar sem kemur fram í skoðanakönnun eftir skoðanakönnun; að forgangsraða eigi í þágu heilbrigðisþjónustunnar umfram annað.“ Enn stendur ekki steinn yfir steini í yfirlýsingum forsvarsmanna og talsmanna fjárlaganefndar og það sem verra er að upplifun forstjóra Landspítalans er sú að hvorki formaður fjárlaganefndar né varaformaður nefndarinnar hafi skilning á þeirri grunnþjónustu sem Landspítalinn veitir og séu því ekki líkleg til að vinna spítalanum gagn. Viðhorf þeirra endurspeglast svo best í framkomu þeirra gagnvart stjórnendum spítalans og starfsfólki líkt og forstjórinn lýsir. Hv. formaður fjárlaganefndar lýsir því við 2. umr. fjáraukalaga fyrir einum, tveimur dögum að um mikla aukningu væri að ræða til fangelsismála, 45 milljónir á fjáraukalögum og 45 milljónir á fjárlögum næsta árs til viðbótar því sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu. Af orðum hennar má ætla að þar séu fangelsismálin á beinu brautinni og ekki yfir miklu að kvarta. En hvað segja þeir sem eru á vettvangi og hafa eitthvað um þennan málaflokk að segja? Páll Winkel, forstjóri Fangelsismálastofnunar, sagði af þessu tilefni, í viðtal við fréttamann RÚV, að stofnunin neyðist til að loka fangelsum og fækka föngum verði breytingartillögur meiri hluta fjármálanefndar að veruleika. Stofnunin sé komin að þanmörkum, og það er rétt að undirstrika að hér er um að ræða sömu breytingartillögur og formaður fjárlaganefndar lýsti nánast þannig að þær mundu leysa vanda fangelsismála í landinu. Áfram segir í frétt RÚV, með leyfi forseta: „Páll Winkel fangelsismálastjóri segir hækkunina nema í raun 34 milljónum, eftir að tekið hefur verið tillit til 11 millj. kr. niðurskurðarkröfu. Samkvæmt sérstakri neyðaráætlun, sem Fangelsismálastofnun vann að beiðni innanríkisráðuneytisins“ - neyðaráætlun, takið eftir - „taldi stofnunin að hún þyrfti að lágmarki 80 millj. kr. hækkun á næsta ári.“ Og áfram segir hann: „Og þá er ég ekki að tala um, og ég undirstrika það, einhvern óskalista eða gæluverkefni eða eitthvað í þeim stíl, heldur lágmarksupphæð til að geta rekið kerfið hættulaust.“ - Lágmarksupphæð til að geta rekið kerfið hættulaust. Páll heldur áfram, með leyfi forseta: „Sko, við erum búin að loka fangelsum, við erum búin að fækka fangavörðum, við erum búin að minnka þjónustu við fanga, það eru minni heimsóknir til fanga, börn geta bara komið á virkum dögum í heimsóknir, það er minna aðgengi að námi. Allt sem kostar peninga, minni útivist og svo framvegis og svo framvegis. Við rekum ekki fangavarðaskóla nema annað hvert, þriðja hvert ár. Allt sem kostar og við getum komist undan, því komumst við undan. Nema það er eitthvað sem þú getur bara gert í ákveðinn tíma.“ Og áfram segir Páll Winkel: „Staðan er þannig að við erum búin að loka einu fangelsi, og staðan er þannig að við getum ekki haft eins marga fanga á næsta ári eins og núna. Þetta er ósköp einfalt, okkar verkefni eru fangar og við þurfum að draga úr verkefnunum og það er þá að fækka föngum.“ Enn kemur í ljós við fyrstu grunnskoðun og í fyrstu viðbrögðum að það er ekkert að marka það sem forustumenn fjárlaganefndar segja. Það á sér ekki stoð í raunveruleikanum. Það finnst enginn grunnur fyrir því. Forustufólki í fjárlaganefnd verður einnig tíðrætt um afrek sín við fjárlagagerðina enda sé hún erfið, illskiljanleg venjulegu fólki, endalaus barátta við kerfið og einhverja menn og eitthvert tregðulögmál. En venju samkvæmt þá tilkynna þau nú yfirleitt um breytingartillögur fjárlaganefndar, þ.e. við fjárlagafrumvarp við 2. umr., rétt eins og um einhvern sögulegan viðburð sé að ræða. Það er yfirleitt rætt um einhverjar gríðarlegar breytingar eftir mikla baráttu við alls konar öfl, jafnt úr þessum heimi sem öðrum, og ótrúlega pressu og ótrúlegt álag, en náðst hafi að leggja fram breytingartillögur sem skipti gríðarlegu máli. En hverjar eru nú staðreyndirnar þegar að er gáð? Hvaða breytingar verða á fjárlagafrumvörpum frá því að þau eru lögð fram og þar til þau verða að lögum? Að öllu jöfnu breytast fjárlagafrumvörp sáralítið í meðförum þingsins og fjárlaganefndar. Reyndar eru allar stærstu breytingarnar vegna uppfærslu á tekjuáætlun eða útgjaldaliðum út frá nýjustu upplýsingum sem fram hafa komið frá því að frumvarpið var unnið síðla sumars. Sem dæmi um þetta má nefna að í breytingartillögum fjárlaganefndar, vegna þess frumvarps sem hér um ræðir, er gerð tillaga um hækkun tekna upp á ríflega 4 milljarða, 4,2 milljarða ef ég man rétt, vegna breyttra forsendna að mestu. Að stærstum hluta er um að ræða hækkun á skatttekjum, mest af virðisaukaskatti, upp á 5,5 milljarða kr., sem unnin er á grunni gagna um álagningu virðisaukaskatts. Aðrar breytingar skýrast að mestu af vaxtabreytingum. Hækkun útgjalda, samkvæmt breytingartillögum meiri hlutans, nemur nærri 9 milljörðum kr. Það skýrist að mestu af launahækkunum vegna kjarasamninga. Aðrar breytingar eru hverfandi, eins og er reyndar við afgreiðslu fjárlaga við hvert einasta ár. Sem dæmi um það nema breytingartillögur meiri hlutans á fjárlagafrumvarpi þessa árs 0,6% á tekjuhlið og 1,3% á gjaldahlið. Fyrir fjárlög 2015 námu breytingartillögur fyrir 2. umr. 1,4% á tekjuhlið og jafnmiklu á gjaldahlið. Árið 2014 voru það 4% á gjaldahlið og 4% á tekjuhlið og þá hafði sérstaklega verið rætt um það í upphafi, þegar frumvarpið var lagt fram, að gerðar yrðu á því breytingar af því það var ekki fullbúið. Þeir sem muna það þá bað ríkisstjórnin um frest til að geta lagt fram frumvarpið af því að þau voru ekki tilbúin með það - 2013 1,5% báðum megin, tekjuhlið og gjaldahlið, 2012 0,3% á tekjuhlið og gjaldahlið. Þannig að breytingar í meðförum þingsins, frá því að frumvörp eru lögð fram þar til þau verða að lögum, eru sáralitlar og skýrast að langstærstum hluta af reiknanlegum stærðum og uppfærslum á tekjuhlið og betri innheimtu á tekjum, kjarasamningum o.fl. Að meðaltali eru breytingar á fjárlagafrumvarpi, frá því að það er fyrst lagt fram og þar til það verður að lögum, rétt um 1% á gjalda- og tekjuhlið. Það vonda við breytingartillögu fjárlaganefndar að þessu sinni er það að dregið er úr frumjöfnuði í fjárlagafrumvarpinu, þ.e. það minnkar það sem er til ráðstöfunar, munur tekna og gjalda. Það er minni afgangur af rekstri til að greiða niður skuldir, lækka skuldir og greiða niður vexti, en var þegar lagt var upp með frumvarpið. Það er vont. Reyndar urðu breytingartillögur fjárlaganefndar, vegna fjárlaga yfirstandandi árs, einnig til þess að draga úr frumjöfnuði á fjárlögum. Í ár held ég að það séu um 8%, breytingartillögurnar verða þó til þess að það dregur úr um 8% af frumjöfnuði sem áætlaður var í 1. umr. frumvarpsins þegar það var lagt fram. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu, því þriðja í röð hægri stjórnarinnar, eru bundnar vonir við að ríkissjóður verði rekinn réttum megin við núllið á næsta ári. Ríkissjóður var í fyrsta sinn frá hruni rekinn á jöfnuði fjárlagaárið 2013 eftir gríðarlega umfangsmiklar aðgerðir, jafnt við að afla tekna og draga úr útgjöldum og snúa tapaðri stöðu til sigurs, sem við gerðum. Á hverju einasta ári eftir hrun var bati upp á tugi milljarða króna í rekstri ríkisins, 57 milljarða 2009, 50 milljarða 2010 og svo koll af kolli þar til að á fjórum árum var tapinu eftir hrunið snúið við til sigurs, og við skiluðum ríkissjóði á núlli í hendurnar á hægri stjórninni sem tók hér við vorið 2013. Þar eru þau í dag. Á nákvæmlega sama stað og þau byrjuðu vorið 2013, að berjast við að halda ríkissjóði á núlli, spólandi föst í sama farinu. Það sem verra er, þau geta ekki treyst á undirliggjandi rekstur ríkisins til að jöfnuður náist í ríkisrekstri á næsta ári, heldur ætla þau að treysta á arðgreiðslur frá bönkunum til þess. Þetta er að mínu viti svo ævintýralegur aumingjaskapur í ríkisrekstrinum að ég held að það sé leitun að öðru eins, að minnsta kosti á síðari árum ef ekki frá lýðveldisstofnun, að svo metnaðarlaust, kraftlaust og ræfilslegt fjárlagafrumvarp sé lagt fram. Af 700 milljarða kr. tekjum stefna þau að því að skila 10 milljarða afgangi, rétt liðlega 1% af tekjum og þurfa að fara út í Landsbanka til að ná í það. Þau geta það ekki af rekstri ríkisins. Að mínu mati er þetta bæði hneisa og skömm og ræfilsskapur og botnlaust metnaðarleysi þeirra sem fara með ríkisfjármálin og þeirra sem styðja þessa ríkisstjórn hér í þingsal og ætla að keyra þetta frumvarp í gegn. Að þriðja árið í röð skuli hægri stjórnin, undir forystu fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins uppi í ráðuneyti og forystu fjárlaganefndar, sem þykist allt geta og allt kunna, spóla fast á sama stað, þriðja árið í röð. Allir gamaldags og góðir og gegnir íhaldsmenn hefðu skilað þessum ríkissjóði núna, miðað við það sem þeir fengu í hendurnar fyrir fjórum árum, með 50 milljarða kr. afgangi. Ég er handviss um það. Góðir og gegnir íhaldsmenn þeir mundu blóðroðna af skömm yfir því að sitja uppi með frumvarp af því tagi sem hér er. Þetta er staðan. Þetta er baráttan sem þau standa í núna; eftir þrjú ár að spóla sig föst á núllinu og ná í peninga út í Landsbanka, vonandi. Það versta við þetta metnaðarleysi og getuleysi stjórnarmeirihlutans er að þetta grefur undan trúverðugleika ríkisfjármála og veikir ríkissjóð til að takast á við minnstu sveiflur sem fram undan kunna að vera. Og þær munu koma. Þær koma einn góðan veðurdag. Með sama áframhaldi og þetta fjárlagafrumvarp hér vitnar til þá verður búið að hola ríkissjóð svo að innan að hann verður algjörlega vanbúinn til að takast á við minnstu niðursveiflu, við minnsta áfall. Þegar tekjustofnarnir eru að stækka og eflast og atvinnulífið er að eflast, við þær aðstæður, þá geta þau ekki skilað ríkissjóði á núlli nema með því að fara út í banka. Þau munu ekki geta tekist á við lágmarksniðursveiflu á næstu árum. Ríkisstjórn sem tekur fjárlagafrumvarp með þessum hætti þriðja árið í röð mun ekki geta varið velferðarkerfið, heilbrigðiskerfið, sjúkrahúsin eða skólana þegar niðursveiflan kemur. Hún kemur, ég get lofað ykkur því, þannig hefur það alltaf verið. Eins og ég hef rakið í þessari ræðu minni, vegna fjárlagafrumvarps 2015, þá stendur í fæstum tilfellum steinn yfir steini í ummælum og yfirlýsingum forustufólks stjórnarflokkanna hér á þingi eða í ríkisstjórn. Það á ekki síður við um fjárlög en önnur mál. Þau eru óspör á lýsingar af sjálfum sér og þau eru ólöt við að segja hetjusögur og afrekssögur af sjálfum sér sem enginn kannast við og enginn sér og enginn getur vitnað um nema þau sjálf, eins og ég rakti hér áðan. Ég hef sömuleiðis sýnt fram á þetta metnaðarleysi, þetta gríðarlega metnaðarleysi, og þá Sjálfstæðisflokksins helst af öllu, sem hefur nú oft talað eins og hann hafi pínuvit á fjármálum, sérstaklega þá ríkisfjármálum. Að geta ekki einu sinni rekið ríkissjóð núna, þrem árum eftir að þau fengu hann í hendurnar á núllinu, þannig að þau geti byrjað að borga niður skuldir. Þau eru ekki byrjuð á því. Það kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að ekki verður byrjað á því á næsta ári heldur. Í nefndaráliti meiri hlutans segir berum orðum að enn sé nokkuð í land með að hefja niðurgreiðslur skulda og vaxtakostnaðar. Það er vegna þess að þau geta það ekki. Þau eru búin að rústa tekjuöflunarleiðum. Á þessu kjörtímabili hafa þau vísað frá sér tekjum, þegar því lýkur, upp á nærri 100 milljarða kr. Og þau hafa samt í höndunum í dag yfir 100 milljörðum kr. meira til ráðstöfunar en ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hafði undir lok síðasta kjörtímabils. Við skiluðum fjárlögum á núlli. Hvernig í ósköpunum fara menn að þessu? Hvernig í ósköpunum geta menn verið svona óábyrgir við rekstur ríkisins eins og hér um ræðir? Hv. varaformaður fjárlaganefndar óskaði eftir því að menn ræddu helst stóru myndina sem er dregin upp í fjárlögunum. Ég er honum sammála um það. Við þurfum að ræða það. Við þurfum að ræða um stóru myndina sem er dregin upp í fjárlögum hvers árs og þegar fjárlög áranna eru skoðuð saman og þegar þetta fer að límast saman og teiknast upp. Hver er þá myndin á þeim fjárlögum sem þessi vonda hægri stjórn er að leggja hér fram með fjárlagafrumvarpi? Myndin af fjárlögum ríkisstjórnar hægri flokkanna verður nefnilega skýrari með hverju árinu. Þetta er mynd af ójöfnuði þar sem þeim efnameiri er hampað á kostnað þeirra efnaminni. Þar sem þeim auðugustu er hlíft við að greiða til samfélagsins og þar sem stærstu fyrirtækjunum er skotið undan samfélagslegri ábyrgð á kostnað velferðar-, heilbrigðis- og menntamála. Stóra myndin er af afnámi auðlegðarskatts og hækkun á matarskatti. Stóra myndin er af milljarða lækkun á veiðigjöldum og af Landspítala þar sem sjúklingar liggja frammi á göngum, inni á kaffistofum eða í tækjageymslum. Stóra myndin er af bankastjóra sem lýsir blússandi góðæri en vanfjármögnuðum Landspítala og nemendum sem hefur verið úthýst frá námi. Stóra myndin er af kjarabótum þingmanna og ráðherra og öldruðum og öryrkjum sem sömu þingmenn og ráðherrar sviptu eðlilegum kjarabótum í atkvæðagreiðslu í gær; þar sem nei-liðið, stjórnarliðið, lagðist gegn því. Stóra myndin er af hripleku húsnæði þjóðarspítalans, ömurlegu ástandi sem stjórnendur spítalans og læknar hafa verið að lýsa á undanförnum dögum og undanförnum missirum annars vegar og hins vegar áformum um viðbyggingu við Alþingi, samkvæmt hundrað ára gamalli teikningu húsameistara ríkisins, til að svala þörf forsætisráðherra og áhuga hans á gömlum húsum. Við skulum endilega ræða þessa stóru mynd. Það er það sem við eigum að gera, og stóru málin sem fjárlögin sýna okkur. En þá skulum við byggja það samtal, svo að ég vitni aftur í forstjóra Landspítalans, á staðreyndum en ekki fullyrðingum sem standast ekki skoðun og færa umræðuna ekkert áfram, líkt og forstjórinn óskar eftir að fá af hálfu fjárveitingavalds Alþingis, af hálfu stjórnarþingmanna og ráðherra, en hefur ekki fengið. Við skulum ræða það á réttum forsendum og byggja það á staðreyndum en ekki sögusögnum sem eiga sér enga stoð í raunveruleikanum. Við þurfum engar hetjusögur. Við þurfum bara staðreyndir. Þá dregst þessi stóra mynd upp af fjárlagagerð hægri stjórnarinnar, þriðju fjárlögin í röð, að þau ráða ekki við að reka ríkissjóð svo að sómi sé að, spólandi föst á sama stað og þau tóku við vorið 2013 og engin áform uppi um það á næsta ári að hefja niðurgreiðslur skulda sem þó voru haldnar margar ræður um hér á síðasta kjörtímabili af sama fólki; hversu mikilvægt það væri að taka nú til í ríkisrekstrinum; hversu nauðsynlegt það væri, og ég er algjörlega sammála því, að afla tekna, eiga afgang til að greiða skuldir, greiða niður vexti, efla innviðina, styrkja sjúkrahúsin, skólana, velferðarkerfið. En hvar erum við stödd? Með ósk um það af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar og stjórnarliða sem óska þess og vonast til þess að ríkissjóður lendi réttum megin við núllið á næsta ári, fjórða árið í röð. En til þess að svo verði þurfa þau að fara út í Landsbanka og ná í pening af því að þau ná honum ekki út í rekstri ríkisins. Þetta er pólitískur vesaldómur að mínu mati, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir að mörgu leyti ágæta ræðu. Honum var tíðrætt um lygasögur Münchhausens og vitnaði óspart í hina ýmsu forstjóra ríkisstofnana sem spretta yfirleitt upp á síðustu tveimur mánuðum hvers árs og krefjast meiri penings. Það er ekkert nýtt. Það hefur gerst eins lengi og elstu menn muna. Hann ræddi sérstaklega um framlög til heilbrigðismála og gaf þar í skyn að þessi ríkisstjórn stæði sig engan veginn hvað það varðar. Það er rétt að nefna að á síðustu þremur árum hafa framlög til Landspítalans aukist um 30,1%, til sjúkrahúsa um 34,6%, til heilsugæslunnar um 27,2%. Breyting á framlögum til heilbrigðismála á síðustu þremur árum nemur 34 milljörðum kr. Ég fullyrði það að hvergi, nánast hvergi á byggðu bóli hafa framlög til heilbrigðismála aukist jafn mikið á síðustu þremur árum og á Íslandi. Ætlar hv. þm. Björn Valur Gíslason að þræta fyrir þær tölur? Eru þær rangar? Hvað vill hann að við bætum mikið í til heilbrigðismála þannig að hann verði ánægður? Þótt við bætum við 3 milljörðum eins og beðið er um núna mun það ekki duga til að halda kerfinu gangandi miðað við það sem forstjóri Landspítala segir. Það munu koma fram kröfur um aðra 3 milljarða og síðan aðra 3 milljarða. Við vitum þetta og þetta vita allir. Hvernig væri nú að menn fari að horfa á tölurnar og hætti að þræta fyrir það sem liggur fyrir, að við höfum aukið framlög til Landspítala um 30% á þremur árum. Ætlar hv. þingmaður að þræta fyrir það?
Forseti. Ég var ekki að þræta fyrir neitt, ekki nokkurn skapaðan hlut. Þetta snýst ekki um að gera mig ánægðan. Það snýst ekki um það þótt það væri miklu betra. Ég er sammála hv. þm. Brynjari Níelssyni að það er miklu betra að við séum öll ánægð og þar á meðal ég. En þetta snýst ekki um það. Ég var ekki að þræta fyrir að það væru settir peningar í Landspítalann. En má ég rifja það upp með hv. þingmanni að við kosningarnar 2009 fengum við Landspítalann gjaldþrota í hendurnar með 3 milljarða kr. gjaldþroti. Þá lýsti þáverandi forstjóri Landspítalans stöðunni þannig að spítalinn hefði hvorki átt fyrir launum né lyfjum og hún hefði leynt því fyrir starfsfólkinu. Hún hefði upplýst yfirboðara sína um það en hún hefði reynt að leyna því fyrir starfsfólkinu hversu alvarleg fjárhagsstaða Landspítalans var út úr góðærinu. Um áramótin 2008/2009 var 3 milljarða kr. gat. Það tókst þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra að gera á ekkert löngum tíma. Ég er ekki að þræta fyrir að peningar hafi verið settir í Landspítalann, það hefur verið gert. En ég er að benda á að það er rangt sem haldið er fram af forustumönnum ríkisstjórnarinnar hér á þingi, sér í lagi foustumönnum fjárlaganefndar, að það hafi verið settir peningar í Landspítalann til að jafna eftir hrunið og það sé allt komið á blússandi ferð aftur. Það er enginn sammála því nema forustumenn fjárlaganefndar og þá hv. þingmaður. Enginn annar talar þannig. Enginn úr heilbrigðisgeiranum, enginn af Landspítalanum, enginn forstjóri nokkurrar einustu stofnunar talar þannig. Ég vitnaði orðrétt, af því [[Forseti hringir.]]að ég vil hafa heimildirnar á hreinu, í þá sem málið varðar og það er enginn sammála ykkur um það sem þið segið, jafnvel þótt peningar hafi verið settir í Landspítalann á undanförnum árum.
Virðulegi forseti. Það minntist reyndar enginn á árin 2008–2009 nema hv. þingmaður. Það er alveg rétt hjá honum að það má setja meiri peninga í Landspítalann. Það er hægt að setja endalausa peninga í Landspítalann. Við höfum stóraukið framlög til Landspítalans og það er staðreynd. Annað sem hv. þingmaður kom inn á var að hann kvartaði undan því að ekki væri nægur afgangur á fjárlögum. Ég er alveg sammála því. Það mætti vera miklu meiri afgangur og þyrfti að vera til að við gætum greitt niður skuldir okkar. Við höfum hins vegar tekið þá ákvörðun að setja peninga í grunnstoðir þjóðfélagsins, þar á meðal heilbrigðismál, þar á meðal hafa laun verið stórhækkuð. Við höfum sett peninga í ákveðna hluti til að halda þessu þjóðfélagi gangandi og byggja það upp að nýju eftir það sem gerðist árið 2008. Hefðum við ekki átt að gera það? Við hefðum getað skilað meiri afgangi. Hins vegar hefur stjórnarandstaðan talað á allt annan hátt síðasta árið. Menn hafa krafist þess að peningar væru settir í þetta, þetta, þetta og þetta, endalausar kröfur um að meira sé sett í nánast alla málaflokka. [[Gripið fram í.]]Á sama tíma kvarta þeir undan því að það sé ekki nógu mikill afgangur. Hvað vill hv. þm. Björn Valur Gíslason? Vill hann meiri niðurskurð? Ég efast ekki um að hann muni koma hér upp á eftir og segja: Nei, ég vil það ekki. Ég vil að þið náið í meiri peninga til allra þeirra sem eiga meiri peninga. Við getum ekki endalaust farið í vasa þessa fólks. Það er staðreynd málsins.
Virðulegi forseti. Það er hægt að setja endalausan pening í Landspítalann. Það er alveg rétt, en það er enginn að tala um það. Ég er að benda á það sem fólk segir sem stjórnar Landspítalanum. Ég er að benda á það sem sjúklingar segja. Ég er að benda á það sem starfsfólk segir. Þetta gengur ekki lengur. Það eru ekki nægir peningar til að reka Landspítalann ef það þarf að geyma sjúklinga inni á tækjageymslu. Það eru ekki nægir peningar til að reka Landspítalann, segir forstjóri Landspítalans. Það er ekki hægt að reka fangelsiskerfið, segir forstjóri Fangelsismálastofnunar. Er þetta ekki nokkuð skýrt? Eru þessir menn að ljúga? Fara þeir með ósannindi? Það er rangt að ekki meiri sé afgangur af fjárlögum vegna þess að það hafi verið sett svo mikið í velferðarkerfið og að verið sé að byggja upp samfélagið. Það er beinlínis rangt. Það er svo lítill afgangur af rekstri ríkisins á þessu ári og síðasta ári og verður á næsta ári vegna þess að menn hafa hafnað því að afla tekna. Ég fór yfir þetta áðan, í gegnum veiðigjöld, auðlegðarskatt, lækkun á orkuskatti, tekjuskatti o.s.frv. þá verða um 100 milljarðar kr. á þessu kjörtímabili hægri stjórnarinnar sem koma ekki inn í ríkiskassann vegna þess að menn ákváðu að hafa það þannig. Þeir vildu það ekki. Framsóknarmenn koma hingað og segja: Það er ekki endalaust hægt að fara ofan í vasa þessa fólks. Um hvaða fólk eru þeir að tala? Hvar hafa menn verið að lækka skattana? Það er auðlegðarskattur upp á 1,5% af hreinni eign, 100 milljónum eða hvað það var, 75 eða hvað það var. Það er ekki endalaust hægt að fara ofan í vasa þessa fólks. Það verða aðrir að borga. Þetta er nákvæmlega það sem ég er að benda á. Menn hafa hafnað tekjum, slegið frá sér tekjurnar og geta ekki rekið ríkissjóð núna nema rétt á núlli svo framarlega sem þeir rölta yfir í Landsbankann og ná í arðgreiðslurnar.
Hæstv. forseti. Ég hef það gjarnan fyrir sið að þakka hv. ræðumanni fyrir ræðuna og sjá það sem hægt er að rökræða út frá, sem eru vissulega einhverjir punktar. Mér fannst hv. þingmaður þó, ef ég á að vera ærlegur, eyða fullmiklum tíma miðað við fyrri störf hans, m.a. í fjárlaganefnd, miðað við fjárlaganefndarstörf, í að vaða beint í manninn, sem er hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar, og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, varaformaður fjárlaganefndar. Það voru notuð orð eins og skilningsleysi og yfirlýsingagleði og síðan vorum við aðrir hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans undir þegar hv. þingmaður talaði um metnaðarleysi, skilningsleysi og hneisu og skömm. Ég veit því ekki alveg hvar ég á að bera niður í rökræðunni með þetta. Ég vil þó koma upp og segja að ég er algjörlega ósammála hv. þingmanni því að mér finnst þetta góð fjárlög. Hér er þriðja árið í röð, og hárrétt sem hv. þingmaður kom inn á, verið að reka ríkissjóð með afgangi. Það varð að snúa þessum hallarekstri við sex ár þar á undan til þess að við verðum í færum til að ná niður skuldum í framhaldinu og vaxtagjöldum. Hv. þingmaður hlýtur að vera mér sammála um að eitt af forgangsverkefnum við fjárlagagerð sé að komast í færi til að ná niður þessum þriðja hæsta útgjaldalið fjárlaganna.
Virðulegi forseti. Ég rökstuddi mál mitt ágætlega með beinum tilvitnunum í alla þá sem ég var að tala um. Ég fór ekki í manninn að neinu leyti nema til að færa rök fyrir því að yfirlýsingar stjórnarliða um það sem var að gera standast ekki rök, þau standast ekki skoðun. Það er enginn sammála þeim. Það tekur enginn undir það sem þau gera utan þessara tveggja flokka. Ég les hvergi nokkurs staðar greiningar á gerðum þeirra varðandi fjárlagagerð og annað sem tekur undir eða styður það sem menn eru að segja. Þvert á móti er nánast allt saman hrakið til baka reglulega, ef ekki samdægurs þá innan tveggja, þriggja sólarhringa. Þá er búið að hrekja allt til baka sem sagt er. Ég endurtek að það er hneisa og skömm að leggja fram fjárlög fjórða árið í röð á sama stað. Á núlli. Það á ekki að gerast. Það datt engum í hug að mundi gerast vorið 2013 við kosningarnar þá, það ár þegar ríkisreikningur var í fyrsta skipti lagður fram eftir hrun á núlli. Hvarflaði það að einhverjum að við stæðum þá hér að ræða fjárlög 2016 á nákvæmlega sama stað, að vonast eftir núllrekstri? Það er ekki rétt að við rekum ríkissjóð með afgangi á þessu ári eða næsta. Við þurfum að ná í arðgreiðslur til þess. Við þurfum að treysta á óreglulegar tekjur. Við vonumst til þess að þær skili sér inn í ríkissjóð, þannig má skríða yfir núllið. Ég er algjörlega sammála þingmanninum um að brýnt sé að lækka skuldir. Það var eitt af meginmarkmiðum okkar allt síðasta kjörtímabil að reyna að ná tökum á ríkisfjármálum til að koma okkur réttum megin við núllið og halda síðan áfram til að geta farið að greiða niður skuldir og lækka vaxtakostnað. En það kemur fram í nefndaráliti [[Forseti hringir.]]meiri hlutans að það verði ekki einu sinni gert á næsta ári.
Hæstv. forseti. Ég ætla að þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni gott svar. Við erum sammála. Við erum á réttri leið með að verða í færum til að ná niður skuldum ríkissjóðs og í framhaldinu ganga verulega á þann útgjaldalið sem eru vaxtagjöld. Það er sameiginlegt verkefni okkar og ég ætla að leyfa mér við þetta tækifæri að hrósa hv. fjárlaganefnd. Það er, eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni, mikil pressa á fjárlaganefnd. Það þekkir hv. þingmaður af fyrri störfum. Mér finnst öll nefndin, og sérstaklega forustumenn nefndarinnar, hafa staðið sig afar vel við erfiðar aðstæður. Það hafði víða verið mikill og langvarandi niðurskurður sem mikilvægt var að mæta. Hv. þingmaður kom inn á að kjarasamningarnir spegla stóran hluta útgjalda fjárlaganna. Það er alveg rétt en hér varð að gera átak í því að bæta launakjör í landinu. Það var gert. Það sjáum við í þessum fjárlögum. Að sama skapi var nauðsyn að halda áfram að bæta í grunnþjónustuna. Hv. þm. Karl Garðarsson var í andsvari og fór vel yfir þær tölur til að mynda til heilbrigðismála. Ég vil meina að við séum á réttri leið með fjárlögin og að því leytinu varðandi grunnþjónustuna og það að vera í færum til að greiða niður skuldir. Ég ætla að vera sammála hv. þingmanni um að við hefðum viljað sjá meiri afgang og við gengum á upphaflega áætlaðan afgang upp á 15 milljarða, sem er kominn niður í 10 milljarða. [[Forseti hringir.]]En þessi fjárlagagerð hér, með afgangi þriðja árið í röð, gefur tilefni til að gera betur á næstu árum.