Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. - Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.
Virðulegur forseti. Þegar landið logar í átökum á vinnumarkaði og samfélagið einkennist af sundrungu hefur stjórnarmeirihlutinn hér ákveðið að leggja til hliðar öll þau þörfu og góðu mál sem við getum unnið að saman á Alþingi. Til hvers? Til þess að hefja hér stríð um umhverfismál og virkjunarframkvæmdir gegn rammaáætlun sem við náðum öll samstöðu um á síðasta kjörtímabili.
Nei.
Ég harma það, virðulegur forseti, að ríkisstjórnin skuli ekki hafa neinn skilning á því forustuhlutverki sem hún á að gegna hér í samfélaginu, á því sameinandi afli sem þörf er fyrir í pólitískri forustu í landinu og að hún skuli ekki ætla að beina störfum þingsins að kjaramálunum og hinum mikilvægu lífskjaramálum heimilanna í landinu sem brenna á tugþúsundum Íslendinga. Hún ætlar að setja pólitíska duttlunga sína og löngun til stríðsrekstrar á dagskrá og láta allt annað víkja [[Forseti hringir.]]en það, meira að segja kjör heimilanna í landinu.
Heyr, heyr.
Virðulegi forseti. Eins og fram kom undir liðnum óundirbúnar fyrirspurnir þá er sögulegur ófriður í samfélaginu. Til viðbótar gerðust þau tíðindi að hér kom hver fulltrúi stjórnarandstöðuflokkanna á fætur öðrum og bauð fram samráð, bauð fram sína yfirsýn og sína þekkingu og sitt innsæi til þess að hjálpa til. Það var enginn áhugi á því hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og í þeim dúr er ákvörðunin sem fram kom á fundi þingflokksformanna í morgun, að í stað þess að ræða þá grafalvarlegu stöðu sem upp er komin og freista þess að ná einhverri samstöðu um lausn í því máli, hvað viljum við þá ræða? Við viljum ræða ágengar tillögur meiri hluta atvinnuveganefndar sem eru til þess fallnar að setja hér allt í uppnám, inni í þingsalnum og fyrir utan þinghúsið [[Forseti hringir.]]vegna þess að það verður aldrei - það verður aldrei, virðulegur forseti, friður um breytingartillögu Jóns Gunnarssonar um rammaáætlun.
Virðulegur forseti. Ég þurfti að láta segja mér það oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að stjórnarmeirihlutinn ætlaði að setja þetta mál á dagskrá núna þegar mest þörf er á því að menn stilli saman strengi sína og þegar menn í minni hlutanum hafa sýnt samstarfsvilja, boðið fram sáttarhönd til þess að takast á við mjög erfiða stöðu á vinnumarkaði, hvert er svar hv. stjórnarmeirihluta við því? Það er að koma með handsprengju inn í þingið, sem er þessi rammaáætlun, og henda henni inn í þingsalinn. Það er ekki bara ein tillaga sem búið er að afgreiða í verkefnisstjórn um rammaáætlun, heldur fjórar til viðbótar, þar af virkjunarhugmyndir sem ekki hafa farið í gegnum hið faglega ferli. Er það virkilega það sem þessi stjórnarmeirihluti heldur að þetta land þurfi núna, umræður í þinginu um eitt mesta deilumál samtímans? Það er engin furða [[Forseti hringir.]]að þessi ríkisstjórn njóti lítils sem einskis trausts í [[Forseti hringir.]]samfélaginu ef tímasetningarnar eru með þessum hætti, ef dómgreindin er [[Forseti hringir.]]jafn afspyrnuléleg og í þessu máli. Hneyksli.
Takk, virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað. Ég velti fyrir mér hvað standi nákvæmlega til. Það er eiginlega sama hvernig ég lít á þetta, út frá skoðun minni á rammaáætlun sem slíkri, þessum tilteknu virkjunarkostum eða sem taktísku útspili af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, ég skil ég ekkert í þessari ákvörðun. Hún er fullkomlega röklaus. Á sama tíma og við stöndum frammi fyrir verkföllum, sem eru hin mestu áratugum saman, ætlum við að setja þingið í þá stöðu að fara að ræða eitt umdeildasta málið í nútímastjórnmálasögu Íslands. Það er vitfirra, virðulegi forseti, það er fullkomin vitfirra. Og að hafa ekki skarpara nef en þetta, pólitískt eða hreinlega taktískt séð, hvernig sem menn líta á það, er hreint með ólíkindum, jafnvel fyrir þessa hæstv. ríkisstjórn.
Virðulegi forseti. Giftuleysi ríkisstjórnarinnar, þegar kemur að því að byggja samstöðu í samfélaginu, ríður ekki við einteyming. Hér komum við forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna áðan upp hver á fætur öðrum og buðum samvinnu um lausn á fordæmalausum átökum á vinnumarkaði. Hæstv. fjármálaráðherra lagði þá lykkju á leið sína til þess að hnýta í forustu verkalýðshreyfingarinnar. Núna er ríkisstjórnin búin að ákveða að setja á dagskrá eitt erfiðasta deilumálið sem uppi hefur verið í samfélaginu áratugum saman og reynir að rjúfa sátt sem hefur myndast um vernd og nýtingu náttúrusvæða. Fruntagangur ríkisstjórnarinnar í þessu efni er nú slíkur að hún hefur komið í veg fyrir að tillaga sem hefði verið samþykkt hér í haust, og væri farið að vinna eftir, væri samþykkt og í staðinn er hún búin að setja allt þetta starf í fullkomið uppnám. Það er algjörlega fráleitt að ekki eigi að ræða húsnæðismál sem skipta þjóðina miklu. Hvar eru málin sem varða afnám gjaldeyrishafta og þessi ríkisstjórn grobbar [[Forseti hringir.]]sig af reglulega að sé að fara að koma en koma aldrei hingað inn í þingið? Af hverju eru ekki lögð fram mál sem varða [[Forseti hringir.]]heimilin í landinu?
Virðulegi forseti. Það er tími til kominn að einhver komi hingað upp og rói mannskapinn. [[Hlátur í þingsal.]]En ég vil þó segja fyrst að þegar menn halda því af fullri alvöru fram að á síðasta kjörtímabili hafi verið samstaða um rammaáætlun þá er það argasta [[Gripið fram í.]]sögufölsun. Ég var hér, ekki reyna þetta. Hér koma menn og segja að það sé svo mikið ósætti í þjóðfélaginu og þess vegna segi þeir, þegar við ætlum að ræða þessi mál, að við séum að henda handsprengju inn í þingið. Þetta sé vitfirring. Er þetta innlegg stjórnarandstöðunnar í því að koma meira sátt á í þjóðfélaginu? Er það þetta orðbragð sem menn vilja nota til að ná sáttum í þjóðfélaginu? [[Gripið fram í.]]Ég spyr, virðulegi forseti. [[Gripið fram í.]]Nú geta menn haft ýmsar skoðanir á þessum málum. En af því að menn tala um heimilin í landinu þá snýr þetta svo sannarlega að verðmætasköpun. Það er alla vega ekki sannfærandi þegar menn koma [[Forseti hringir.]]hingað og skrökva því hreint og klárt að einhver sátt hafi verið um þessi mál og þegar menn tala með [[Forseti hringir.]]þeim hætti sem hér er.
Hæstv. forseti. Það er eftirtektarvert áhugaleysi ríkisstjórnarinnar gagnvart því að leita sameiginlegra leiða þverpólitískt til þess að finna lausn á þeim kjaradeilum sem nú eru við það að lama íslenskt samfélag, þrátt fögur fyrirheit ríkisstjórnarinnar í stjórnarsáttmála sínum um að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál. Og til þess að tryggja fullkominn ófrið er sett hér á dagskrá rammaáætlun með breytingartillögum sem orðið hafa þess valdandi að 1.300 manns söfnuðust saman í Háskólabíó til þess að mótmæla þessum breytingum. Það voru Landvernd, Náttúruverndarsamtök Íslands, Ferðafélag Íslands, Ferðafélagið Útivist, Ferðaklúbburinn 4x4, Framtíðarlandið, Samút og Gætum garðsins. Þetta eru auðsjáanlega aðilar sem ekki [[Forseti hringir.]]skipta máli og ekki er það launafólk, þannig að spurningin er: Hverjum ætlar [[Forseti hringir.]]ríkisstjórnin að sýna þessa samstöðu?
Frú forseti. Á síðu 85 í McKinsey-skýrslunni um Ísland er talað um að hvað gera þurfi til að laga viðskiptaumhverfið í landinu í kjölfar hrunsins. Þar er talað um mikilvæga þætti eins og iðnaðaruppbyggingu og orkustefnumótun og hversu nauðsynlegt sé að fara í langtímastefnumótun sem ekki sé alltaf rakin upp. Þótt menn geti rifist um hvað gerðist á síðasta kjörtímabili o.s.frv. breytir það því ekki að ef við ætlum að skapa stöðugleika og gott viðskiptaumhverfi fyrir þennan iðnað á Íslandi þá verður að vera langtímastefnumótun þar sem allir koma að borðinu, allir hagsmunaaðilar. Það kemur skýrt fram. Ég hvet alla til að lesa síðu 85 í McKinsey-skýrslunni um Ísland. Ef við höldum áfram á þessari braut, þ.e. „meiri hlutinn ræður“ og allt er hamrað í gegn sama hvað gerist, höfum við ekki þann stöðugleika sem við þurfum á að halda. Viðskiptalífið þarf að geta treyst því að einhver stöðugleiki sé í þessu máli og það kostar mjög mikið.
Virðulegur forseti. Manni fallast eiginlega hendur. Er það ekki að koma í ljós að það er einlægur og markviss ásetningur stjórnarmeirihlutans að efna til ófriðar, að efna til deilna í samfélaginu? Það hlýtur að vera. Hér blasir við að deilurnar um hvað virkja eigi og hvað eigi að vernda á Íslandi eru einhverjar þær erfiðustu sem þessi þjóð á í og hefur átt í um árabil. Það tók mjög langan tíma að hanna umgjörð utan um það hvernig við ætlum að leiða þessa deilu til lykta, hvernig við ætlum að haga okkur í þessu umhverfi, sú umgjörð heitir lög um rammaáætlun. Þau voru samþykkt hérna einróma. Núna liggur fyrir að meiri hlutinn ætlar að ganga algjörlega á svig við þessi lög og kemur með breytingartillögu við þingsályktun [[Forseti hringir.]]sem felur í sér að umdeildir virkjunarkostir fara [[Forseti hringir.]]í nýtingarflokk. Það er ekkert hægt annað en að [[Forseti hringir.]]mótmæla því. Við munum verja það og þess vegna er mikilvægt að mótmæla því vegna þess að það er ekki annað hægt í ástandi þar sem annar eins ófriður ríkir á vinnumarkaði. Til hvers?
Frú forseti. Það verður ekki sagt um þessa ríkisstjórn að hún sé átakafælin því að hún virðist vera í þeim gírnum að efna til ófriðar hvar sem hún kemur. Við þekkjum ófriðinn á vinnumarkaðnum. Í stað þess að reyna að lægja þær öldur með aðkomu ríkisvaldsins er þetta innkoman inn á það svið, í kjaradeilu í landinu, að koma með þessa heitu kartöflu inn í þingið sem vitað er að umhverfissamtök í landinu muni rísa gegn og stjórnarandstaðan mun rísa til varnar fyrir náttúru landsins sem ekki hefur aðra talsmenn en okkur sem hér erum inni og viljum standa vörð um náttúruna. Við viljum ekki láta brjóta gegn þeirri rammalöggjöf sem sett var á síðasta kjörtímabili og samstaða var um en núna á að fara að brjóta hana upp með þessum hætti og rífa kosti úr því faglega ferli sem þeir voru settir í og setja þá sisvona gegnum [[Forseti hringir.]]atvinnuveganefnd og inn í þingið. Nei, það er alveg furðulegt að þessi [[Forseti hringir.]]ríkisstjórn sjái aldrei hvernig vinna á með fólki, [[Forseti hringir.]]heldur vinnur hún gegn fólki.
Virðulegi forseti. Ef samstaðan um löggjöfina um rammaáætlun er sögufölsun þá hefur það verið ansi stórt samsæri og þá á sér líka stað ákveðin skjalafölsun í þingtíðindum og víðar, vegna þess að það hefur farið fram hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að þessi löggjöf var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum. Öllum, löggjöfin sjálf. Þannig að skapalónið [[Gripið fram í.]]sem við smíðuðum utan um það með hvaða hætti ætti að fara með þetta verkefni var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum í þingsal. [[Gripið fram í.]] Virðulegi forseti. Það sem menn eru að fara að gera hér er að halda áfram á þeirri braut þar sem var ófriður um hverja einustu framkvæmd. Þeir sem eru fylgjandi því að virkja sem mest ættu líka að hugsa sig tvisvar um hvað það þýðir þegar ófriður er um hverja einustu framkvæmd. Það þýðir að öllum verkfærum er beitt til þess að tefja [[Forseti hringir.]]mál. Það er einfaldlega þannig. Þess vegna lögðum við af stað í þennan leiðangur að reyna þó [[Forseti hringir.]]að ná saman um þær framkvæmdir sem hægt væri að ráðast í þannig að þær gætu gengið vel fram.
Forseti. Allt er hægt að leysa ef fólk er tilbúið til þess að ræða saman. Var það reynt í þessu tilfelli? Hafa menn sest niður hér, stjórn og stjórnarandstaða, og reynt að finna lendingu þegar kemur að rammanum sem allir vita að er mjög heitt deilumál? Nei. Var haft samráð við stjórnarandstöðuna um það hvernig þessu máli mundi vinda fram í þinginu? Var gefinn kostur á því að menn hefðu einhverjar skoðanir á því? Var efnt til einhvers samtals um það hvernig við gætum leyst þetta? Var ekki verið að bjóða það af hálfu stjórnarandstöðunnar áðan að menn mundu reyna að setjast yfir þær deilur sem eru á vinnumarkaði og leysa þær í sameiningu og búa til einhvers konar pakka sem hægt væri að bjóða upp á þannig að menn kæmu samstilltir til leiks í þeim efnum? Jú, það var verið að því. Þá velur ríkisstjórnin þennan leik. Ég tek eftir því í þessari umræðu sem er um fundarstjórn forseta um þetta efni að u.þ.b. helmingur stjórnarmeirihlutans hefur kosið að fara úr salnum frekar en að eiga í þessu samtali, [[Forseti hringir.]]allur ráðherrabekkurinn tæmist um leið og menn fara að ræða þetta. Menn vilja ekki taka samtalið. [[Forseti hringir.]]Menn kjósa alltaf ófriðinn ef hann er í boði.
Virðulegi forseti. Þetta er umræða undir liðnum um fundarstjórn forseta og auðvitað er það fullkomin misnotkun á honum af okkar hálfu að taka efnislega umræðu um þetta mál. Ég vil taka fram að ég geri engar athugasemdir við fundarstjórn forseta, hún er alveg til fyrirmyndar. Ég vil hvetja menn til þess, úr því að stjórnarandstæðingar koma hér í fullri alvöru og segja að það hafi verið friður um þessi mál, að fletta bara upp umræðum um virkjunarmálin á síðasta kjörtímabili. Það er alveg rétt að hér var lagt af stað í ákveðna vegferð fyrir löngu síðan af því hugsunin var sú að við mundum ekki þurfa að taka þá umræðu sem við erum búin að gera. Það mistókst fullkomlega út af aðgerðum síðustu ríkisstjórnar. Hér koma menn sem studdu síðustu ríkisstjórn og segja að hér sé alltaf verið að velja ófriðinn. Eru menn búnir að gleyma því hvað gerðist fyrir nokkrum árum síðan? Má segja Icesave? Má segja ESB? Má segja virkjunarmálin? Virðulegi forseti. Það gerir málin ekkert betri að segja hvað gerðist á síðasta kjörtímabili, en það er ekki sannfærandi að … [[Gripið fram í.]]Menn vilja ekki að ég fái að klára orðið núna og eru að verða eitthvað stressaðir og skil ég það vel, fyrrverandi hæstv. ráðherrar í síðustu ríkisstjórn, [[Forseti hringir.]]það fer þeim ekki vel að tala um sátt og samstöðu. Svo sannarlega sveif það ekki yfir vötnum á síðasta kjörtímabili.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson missir kannski af höfuðpunktinum sem er auðvitað sá að það eru deilur um þessi efni. Það er aðalpunkturinn. Þess vegna er fráleitt að henda þessu máli inn á dagskrá á morgun, vitandi vel að það eru deilur um það, hafa verið árum saman og verða það væntanlega árum saman, þegar við erum í þeirri stöðu að horfa framan í kjaradeilur. Það er heili punkturinn. Það er ástæðan fyrir því að við stöndum hér undir liðnum um fundarstjórn forseta og bendum á þetta. Það þýðir ekkert að þræta fyrir það að samhugur var á þingi um að hafa skýrt ferli um þetta. Ef það þarf að laga það ferli vegna þess að menn koma sér ekki saman um hvað það þýðir, gott og vel, lögum það þá frekar en gera það sem nú á að gera af hálfu hv. atvinnuveganefndar undir stjórn hv. þm. Jóns Gunnarssonar. En þetta er umræða sem við tökum væntanlega á morgun. En við munum þurfa að taka þessa umræðu í mjög langan tíma vegna þess að hér ríkir engin sátt um þetta. Þess vegna eigum við að vera að [[Forseti hringir.]]einbeita okkur að því vandamáli sem er hvað mest aðsteðjandi, sem er deilurnar á vinnumarkaði, [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti. Það á að vera forgangsatriði. Það er það sem við ættum að vera að tala um. Það er heili punkturinn.
Virðulegur forseti. Það er nú að gerast í íslenskum stjórnmálum að Sjálfstæðisflokkurinn, sem naut 40% fylgis áratugum saman, er að festast í fjórðungsfylgi. Framsóknarflokkurinn tapar fylgi á milli skoðanakannana, í hvert einasta skipti. Ríkisstjórnin nýtur ekki trausts í samfélaginu; forsætisráðherrann ekki. Ég spyr, virðulegi forseti: Er einhver hissa? Hér erum við að gera athugasemdir við það að í stað þess að tala um ófremdarástand á vinnumarkaði þá standi til að henda hér inn umræðu um mesta átakamál samtímans, rammaáætlun. Þá gerist hvað? Þá kemur hingað talsmaður sundrungar og átaka, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, og snýr út úr öllu sem hér er sagt. Virðulegur forseti. Er einhver hissa á því að umboð þessarar ríkisstjórnar skuli vera á þrotum? [[Forseti hringir.]]Er einhver hissa á því?
Frú forseti. Mig langar að halda áfram með það sem ég nefndi áðan, bls. 85 í McKinsey-skýrslunni þar sem talað er um hvað þurfi að gera til að laga ástandið í viðskiptalífinu á Íslandi eftir hrunið. Þar kemur fram að til þurfi aukna pólitíska samstöðu, samráð og samvinnu á þeirri línu sem hefur tekist að gera annars staðar á Norðurlöndum og er Danmörk sérstaklega nefnd, en þar getur minni hluti þingmanna vísað málum í þjóðaratkvæðagreiðslu sem þýðir að þeir þurfa að leita samstöðu. Ísland mundi hagnast mjög mikið á slíku. Þetta kemur fram í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Þetta er það sem ríkisstjórnin segist ætla að gera, en þetta er ekki það sem ríkisstjórnin er að gera. Nú eru deilur á vinnumarkaði. Ríkisstjórnin hefur haft tvö ár til þess að koma með einhverja heildstæða löggjöf og líta meira til annarra Norðurlandaþjóða, hvernig þeim hefur tekist að halda betri samstöðu á vinnumarkaði. Það er ekki komið. Og nú þegar loga illdeilur á vinnumarkaði á að fara að setja inn í þingið annað deilumál sem ekki er samstaða um, [[Forseti hringir.]]eitt stórt átakamál, í stað þess að fara að huga að því [[Forseti hringir.]]að vinna þetta í sátt. [[Forseti hringir.]]…
Hv. þingmaður er beðinn um að virða ræðutíma.
Hæstv. forseti. Ég kom á þing fyrir 20 árum, 1995. Á þeim tíma sem liðinn er hafa nokkur mál reynst þinginu erfið og mikil átakamál. Einna hæst ber deilurnar um Kárahnjúka. Það voru fundir um allt land, samstöðufundir með náttúrunni, og það voru einnig fundir hjá þeim sem voru á öndverðum meiði og miklar deilur. Um þetta var rætt vikum og mánuðum saman í þinginu. Það var eitt sem mönnum lærðist af þeirri umræðu, að við yrðum að breyta nálgun okkar til þessa erfiða verkefnis, við yrðum að stuðla að réttlátri skynsemisumræðu. Þá varð rammaáætlun til. Um hana eru ekki allir sáttir. Margir náttúruverndarsinnar sem eru ósáttir og margir [[Forseti hringir.]]á öndverðum meiði sem eru líka ósáttir. Þetta varð niðurstaðan. Nú segi ég, [[Forseti hringir.]]hæstv. forseti: Þessi umræða hérna er ekki málþóf, hún er mjög alvarleg [[Forseti hringir.]]… varnaðarorð til ríkisstjórnarinnar.
Virðulegi forseti. Á tímum þegar það gæti stefnt í verkfall 100 þúsund Íslendinga í lok þessa mánaðar, ef ekkert breytist og menn ná ekki saman, þá lítur þessi ríkisstjórn svo á að það sé forgangsmál númer eitt að lækka orkuskatta á álfyrirtækin í landinu, forgangsmál númer tvö að taka tíma þingsins sem vitað er að fari drjúgur í það mál og ræða með hvaða hætti ríkisstjórnin ætlar að hunsa það ferli sem samþykkt hefur verið á Alþingi um það hvernig við ætlum að taka ákvarðanir um hvaða auðlindir við nýtum og hverjar við friðum. Það eru forgangsmál þessarar ríkisstjórnar. Virðulegi forseti. Ég skil ekki hvers vegna menn taka ekki í útrétta hönd stjórnarandstöðuflokkanna, allra fjögurra, fyrr í dag um það að við náum nú saman í þinginu og finnum leiðir til þess að [[Forseti hringir.]]leysa þá kjaradeilu sem geisar hér. Þá ætla menn að fara í stríð [[Forseti hringir.]]hér um auðlindina af því það er forgangsmál þessarar [[Forseti hringir.]]ríkisstjórnar að troða sínum áherslum í gegn þvert gegn [[Forseti hringir.]]…
Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki á því hvað það á skylt við fundarstjórn forseta þegar hv. þm. Svandís Svavarsdóttir kemur hér upp og framlengir umræður um skoðanakannanir sem hafa birst undanfarnar vikur, en það er ljóst af þessum orðum að hv. þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna eru enn þá í sárum yfir því að hafa tapað síðustu kosningum. [[Gripið fram í.]]Úr því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson situr í salnum og hér er verið að ræða um þingstörfin til framtíðar þá bið ég alla þingmenn að lesa bók hans Í slóð drekans.
Nei, ekki Í slóð drekans.
Hvað heitir bókin þá, hv. þingmaður?
Ár drekans.
Ár drekans, afsakið. [[Gripið fram í.]]Þar fer hv. þm. Össur Skarphéðinsson nákvæmlega yfir það hvernig Vinstri grænir seldu andstöðu sína við ESB gegn því að fá í gegn breytingu á 14 ára vinnu við rammaáætlun sem náðst hafði sátt um, en þá fóru Vinstri grænir af stað með það og keyrðu [[Forseti hringir.]]þá rammaáætlun í gegn sem nú er til umræðu og verður hér [[Forseti hringir.]]… Það er ekki nema von að hv. þingmaður og fyrrverandi [[Forseti hringir.]]utanríkisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, sé í sárum yfir því.
Forseti vill ítreka það að þingmenn virði ræðutíma.
Frú forseti. Ég held að það vanti eitthvað mikið upp á verkstjórn hjá þessari ríkisstjórn. Nú þegar svo fáir dagar eru eftir af þinginu mundi maður ætla að menn einbeittu sér að því að forgangsraða og taka hér mál á dagskrá sem væri sátt um, sem eru nokkuð mörg tilbúin úr nefndum. Nei, það gera menn ekki. Út af hverju ætli það sé? Er það kannski út af því að stjórnarflokkarnir eru ekkert sammála um hvaða mál þeir ætla að setja í forgang? Enn eru húsnæðisfrumvörpin föst í fjármálaráðuneyti, stóra kosningaloforð Framsóknarflokksins sem gæti kannski verið innlegg í kjaraviðræður, hver veit? Allt er þetta sett í frost. Til þess að hafa eitthvað á dagskrá þingsins skal það vera mál sem örugglega setur allt á hliðina. Ef það er ekki brennivín í búðir - menn gáfust upp á því - þá er komið með mál sem þeir vita [[Forseti hringir.]]að þeir komast hvorki lönd né [[Forseti hringir.]]strönd með. Við segjum stopp, hingað og ekki lengra.
Virðulegur forseti. Ég eiginlega botna ekkert í þessari umræðu vegna þess að [[Gripið fram í.]]í 3. gr. laga um verndar- og orkunýtingaráætlun stendur, með leyfi forseta: „Ráðherra leggur í samráði og samvinnu við þann ráðherra er fer með orkumál eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða.“ Þetta gerði hæstv. umhverfisráðherra í haust. Verkefnið fór til atvinnuveganefndar. Atvinnuveganefnd tekur og breytir þeirri tillögu sem fram kemur. Í því er alveg ljóst að þar er alla vega eitt stórt ágreiningsefni sem er Hagavatnsvirkjun og hugsanlega önnur. En ég tel að um aðrar virkjanir væri hægt að ná sátt. Þess vegna skil ég ekki hvernig við tölum hér um að það sé farið gegn lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun vegna þess að það stendur í 3. gr. laganna [[Forseti hringir.]]að þannig skuli farið að á fjögurra ára fresti. [[Gripið fram í: … Alþingi dæli inn breytingartillögum …]]
Frú forseti. Eins og öllum er kunnugt blasir nú við grafalvarlegt ástand á vinnumarkaði. Eins og hér kom fram fyrr í dag þá fara rúmlega 100 þúsund manns, ef að líkum lætur, í verkfall ef ekkert verður gert innan fárra daga. Virðulegur forseti. Ég vil fara þess á leit við forseta að hann kalli þingflokksformenn saman til þess að fara yfir dagskrána á morgun [[… á þingflokksfundi áðan?]]og athugi hvort það sé ekki möguleiki á því að leggja fram mál sem kalla á sátt í þingsal auk þess sem þverpólitísk leið verði fundin til að leggja mönnum lið við lausn deilumála á atvinnumarkaði, en að kasta hingað inn einu stærsta deilumáli þjóðarinnar á svo [[Forseti hringir.]]viðkvæmum tíma getur ekki verið ætlunin.
Frú forseti. Ég kippi mér nú ekki upp við það hvernig hv. þm. Vigdís Hauksdóttir fer með sannleikann eða hvernig hún gælir við íslenska [[Gripið fram í.]]tungu. Mér er satt að segja alveg sama um það þó að hv. þingmaður endurskíri bók sem ég skrifaði hér um árið, [[Nei.]]en ég mótmæli því harðlega að hv. þingmaður [[Gripið fram í.]]ræni mig fjórum árum af ævi minni með því að kalla hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur utanríkisráðherra á fyrra kjörtímabili. Þá er mér eiginlega nóg boðið. Í sjálfu sér ætti mér að vera sama um það þó að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefði ekki lesið bók mína vel, en það hefur stundum komið fram í máli hennar - og kemur kannski engum á óvart - að hún snúi þar hlutunum algerlega á haus.
Nei.
Ég er nú ekki að hlífa sjálfum mér í bókinni, m.a. í þeirri frásögn sem hv. þingmaður gerði að umræðuefni þar sem hún sagði að ég hefði sagt [[Gripið fram í.]]að VG hefði selt sannfæringu sína gagnvart ESB fyrir virkjunarkosti sem voru [[Gripið fram í.]]teknir út. Það var nefnilega þveröfugt. Þar ræðst ég á sjálfan [[Forseti hringir.]]mig og sveifla svipunni þannig að ég [[Forseti hringir.]]er sjálfur blóðrisa og segi að það var það [[Forseti hringir.]]sem ég vildi, en VG stóð fast á sannfæringunni og vildi það ekki, [[Forseti hringir.]]en ég var til í þau hrossakaup þó að ég vilji engin fegurðarverðlaun út á það. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Hluti af ræðu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur áðan var alveg hárréttur þegar hún ávarpaði forseta. [[Hlátur í þingsal.]]Hún fór alveg rétt með það þó að ýmislegt annað hafi komið dálítið bjagað út eins og nafnið á hinni ágætu bók og hver var utanríkisráðherra á síðasta kjörtímabili. [[Gripið fram í.]] Hér er verið að ræða um hvaða mál er verið að setja á dagskrá. Það er ljóst að hin umdeilda rammaáætlun kemur á morgun. Ég vil segja, virðulegi forseti, að það sem ég kann um þau lög, en ég sat sem formaður iðnaðarnefndar þegar þau voru tekin í gegn, er að ferillinn eins og á að vinna slík mál til Alþingis, eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti, hefur ekki verið farinn, verkefnisstjórnarhóparnir og það allt saman. Það er sem sagt deiluefnið. Mig langar að spyrja, af því formenn þingflokka stjórnarflokkanna eru báðir hér í sal og við erum að ræða hvaða mál eru á dagskrá: [[Gripið fram í.]]Geta þingflokksformenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sagt okkur þingmönnum hvenær samgönguáætlun fyrir næstu fjögur ár verður lögð fram og rædd? Eða þingsályktunartillaga sem sjávarútvegsráðherra á að koma með um skiptingu á svokölluðum [[Forseti hringir.]]litla potti sem er líka ákaflega mikilvægt að komi fram? Hvorugt þessara [[Forseti hringir.]]mála hefur verið lagt fram á Alþingi, hvað þá rætt. Hvenær koma þessi mál [[Forseti hringir.]]…?
Virðulegi forseti. Það er orðið ljóst af þessari umræðu í hvers konar ógöngur ríkisstjórnin er að tefla þingstörfum með átakasækni sinni. Maður hlýtur að spyrja hvenær sé komið nóg fyrir þessa ríkisstjórn. Hvenær er hægt að segja: Nú ætlum við að leita samstöðu, nú ætlum við að reyna að finna saman leiðina áfram? Verður aldrei komið að þeim vegamótum í sögu þessarar ríkisstjórnar? Það er líka orðið alveg ljóst af umræðunni að framganga ríkisstjórnarinnar í þessu máli, og þá ríkisstjórnarflokkanna, hefur tafið meðferð virkjunarkosta sem gætu núna verið orðnir tilbúnir til nýtingar og sú framganga tefur enn vinnslu virkjunarkosta sem full samstaða gæti verið um að ráðast í. Það er núna sem verður ljóst hvert tjón er af þeirri átakasækni. Menn komast ekkert áfram, [[Forseti hringir.]]eru fastir, komast hvorki lönd [[Forseti hringir.]]né strönd. Geta ekki skapað [[Forseti hringir.]]störf og geta ekki vísað veginn út úr átökum í samfélaginu.
Virðulegi forseti. Úr því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom hér upp og leiðrétti bókartitil sinn þá væri besta nafnið á bókina líklega Drekinn, því að við vitum alveg hvernig Samfylkingin fór út úr síðustu kosningum og það er oft sagt um þann sem er rekinn að hann sé ekki „rekinn“ heldur „drekinn“. Ég er komin hingað upp [[Gripið fram í.]]til þess að lýsa furðu minni. Ég leysti stundum af á þingflokksformannafundi á síðasta kjörtímabili þegar ég var ritari þingflokksins. Mér finnst umræður hér í þetta sinn vera umræður sem eiga að fara fram á fundi þingflokksformanna með forseta því að kallað er eftir dagskrá þingsins, ég veit ekki betur en að það hafi verið fullmannað á þingflokksformannafundinum í dag, og þetta virðist einhvern veginn vera framhald af þeirri umræðu. Þetta er afar skrýtið.
Hæstv. forseti. Ég vil að það komi fram að á þingflokksfundum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur nákvæmlega þetta komið fram af hálfu formanns þingflokksins. Þar hefur verið reynt að taka þá umræðu sem hefur átt sér stað hér síðasta klukkutímann og færa hana inn í einhvern skynsamlegan farveg þar sem fólk kemst og flokkarnir komast að sameiginlegri niðurstöðu um þinghaldið fram undan. Samkvæmt þingáætlun var stefnt að því að ljúka þinginu fyrir lok maímánaðar, þegar þetta mál síðan kemur inn á okkar borð. Ég kvaddi mér hljóðs fyrst og fremst til að vekja athygli á því að nákvæmlega þessi sjónarmið hafa verið viðruð af hálfu þingflokskformanns okkar á fundi með forseta þingsins. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Það var löngu orðið ljóst að þingflokkar stjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, gætu ekki komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut. Það er hins vegar orðin ástæða til þess að þingmenn Framsóknarflokksins ræðist við í þingflokki sínum eða haldi einhverja fundi þar, því að það eru sannast sagna býsna misvísandi skilaboð sem við fáum frá þeim. Hér á fundi þingflokksformanna í morgun bað formaður þingflokks Framsóknarflokksins um að við tækjum þessa umræðu upp í þingsalnum, ræddum málið í þingsalnum, ekki væri eftir neinu að bíða um það. Þegar við svo gerum það eru ekki liðnar nema örfáar mínútur þegar formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, úr sama þingflokki, kemur hingað upp og fer mikinn um að þá umræðu eigi þvert á móti að taka hér á neðri hæðinni og alls ekki í ræðustól. Það er kannski ástæða til þess að óska eftir því að hv. formaður þingflokks Framsóknarflokksins skýri á hvorri skoðuninni þingflokkurinn er, því að nógu er erfitt að skilja ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]sem getur ekki einu sinni komið sér saman um 1. desember, hvað þá annað, þó að þingflokkarnir séu ekki farnir [[Forseti hringir.]]að klofna innbyrðis í einföldustu málum.
Virðulegur forseti. Það hefur verið sagt að þingmenn minni hlutans hér á Alþingi noti þennan lið, um fundarstjórn forseta, til að röfla. Ég kem hér upp til þess að vekja athygli hæstv. forseta á því að við erum ekki að röfla. Við erum að láta í ljós óánægju okkar. Mig langar að reyna að vekja hæstv. forseta til umhugsunar um það hvort þessi óánægja og þessi leiðindi sem þingstörfin lenda í borgi sig. Er það þess virði að stefna þinghaldinu í þessi leiðindi? Er ekki mikilvægara að skoða aðrar leiðir? Nú erum við í upphafi vikunnar. Við vitum vel að ef menn ætla að reyna að njörva í gegnum þingið, með breytingartillögu við þingsályktunartillögu, milli umræðna, að við förum í virkjunarkosti sem ekki hefur einu sinni verið fjallað [[Forseti hringir.]]um í verkefnisstjórn rammaáætlunar þá er það bara ávísun á leiðindi. Það er ávísun á sóun [[Forseti hringir.]]á tíma og sóun á hæfileikum. Eigum við ekki að setjast niður, finna aðrar leiðir?
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að taka það fram að ég hef akkúrat ekkert út á fundarstjórn forseta að setja, en vil árétta að ég taldi rétt að við tækjum umræðu í þingsalnum en alls ekki undir þessum lið heldur þegar málið verður á dagskrá. Það er svolítið einkennileg nálgun líka ef við ætlum ekki að hleypa neinum málum hingað í þingsal sem við vitum að ágreiningur er um. Er það ekki hér sem við eigum að taka málin á dagskrá og ræða þau? Jafnframt lýsti ég því yfir að ég væri tilbúin að hlusta á hv. þingmenn hér og rök þeirra. Það hef ég gert undir þessum athyglisverða lið og mun halda því áfram. Ég er alveg tilbúin að taka fullt tillit til þeirra og velta þeim fyrir mér og skoða.
Frú forseti. Ég geri alvarlegar athugasemdir við að þetta mikla deilumál verði sett á dagskrá þingsins á svo viðkvæmum tímum. Ég vil spyrja forseta hvort það hafi verið rétt skilið hjá mér að formaður þingflokks framsóknarmanna sjái ekkert athugavert við að setja á dagskrá eitt mesta deilumál samfélagsins, um auðlindanýtinguna um rammaáætlun, þegar allt logar á vinnumarkaði. Eigum við þá að kynda undir bálinu? Eigum við ekki frekar að setjast niður og ræða málin og reyna að finna sáttar- og sameiningarflöt? Getur verið að formanni þingflokks Framsóknar finnist þetta bara allt í góðu [[Forseti hringir.]]lagi?
Hæstv. forseti. Ég verð því miður að ítreka spurningu mína til formanna þingflokka stjórnarflokkanna. Ég hélt eitt augnablik að hv. þm. Þórunn Egilsdóttir væri að koma í ræðustól til að svara þeim spurningum sem ég lagði hér fyrir, um hvað samgönguáætlun liði. Er samgönguáætlun föst í þingflokki Framsóknarflokksins vegna þess að í henni er ekki neitt? Samgönguáætlunin er að gera ekki neitt. Eða sætta þingmenn Framsóknarflokksins sig við áætlunina eins og hún liggur fyrir? Í raun og veru hefur hún ekkert hér að gera til umræðu, en af því menn eru að tala um að taka þingsályktunartillögu um rammaáætlun til seinni umræðu á morgun þá vek ég athygli á því að þessar tvær þingsályktunartillögur sem ég spurði um hafa ekki verið teknar til fyrri umræðu. Við höfum verið að keppast hér við að setja þau mál á dagskrá til að koma þeim til nefnda. Ég vek bara athygli á því að nefndirnar eiga eftir vinna þessar tvær þingsályktunartillögur [[Forseti hringir.]]þegar þær loksins koma og ef þær koma. Ég ítreka spurningu mína til [[Forseti hringir.]]formanna þingflokkanna um þessar tvær áætlanir sem hafa ekki verið lagðar fram, hvað þá ræddar.
Hæstv. forseti. Við höldum áfram umræðu um frumvarp til laga um meðferð og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Það má segja að þetta frumvarp sé að uppistöðu til tvíþætt, annars vegar er kveðið á um heimildir til sölu bankanna og hins vegar er um að ræða grundvallarkerfisbreytingu sem er í því fólgin að leggja niður Bankasýslu ríkisins og koma á öðru fyrirkomulagi um umsýslan bankanna og samskipti fjármálaráðuneytisins við þá. Í 7. gr. frumvarpsins er kveðið á um söluheimild eignarhluta. Þá er vísað til eignarhluta ríkisins í Arion banka, eignarhluta ríkisins í Íslandsbanka og eignarhluta ríkisins í Landsbankanum umfram 70% hlut ríkisins af heildarhlutafé bankans. Hæstv. forseti. Ég vil lýsa því yfir að ég er þessu algerlega andvígur, en ég skil forsendurnar mætavel. Þegar vikið er að söluferlinu vilja menn forðast það sem gerðist hér í kringum aldamótin og er enn órannsakað af hálfu þingsins þótt við höfum samþykkt þingsályktunartillögu þar að lútandi, en þar segir í 9. gr., með leyfi forseta: „Þegar ákvörðun er tekin um undirbúning og framkvæmd sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum skal áhersla lögð á opið söluferli, gagnsæi, hlutlægni og hagkvæmni. Með hagkvæmni er átt við að leitað sé hæsta verðs eða markaðsverðs fyrir eignarhluti.“ Það er þarna sem ég staðnæmist. Að sjálfsögðu er ég því fylgjandi ef farið yrði út á þá braut að selja hlut ríkisins í Landsbankanum að leita eftir hagkvæmasta kostinum og besta verðinu fyrir ríkissjóð og þar með skattgreiðendur, en andstaða mín við þetta frumvarp byggir hins vegar á því að hagkvæmar sé fyrir okkur sem samfélag að við eigum þennan banka. Ég sagðist skilja hvernig á því stæði að ríkisstjórnin vildi selja og ég gef mér að hún hafi orðið fyrir talsverðum þrýstingi sem hafi aukist til mikilla muna við fréttir af arðgreiðslum bankanna. Þeir eru farnir að mala gullið í gömlum stíl og hafa verið að greiða út til eigenda sinna tugi milljarða króna. Þar sem um er að ræða og þegar um er að ræða ríkissjóð þá fara þeir peningar að sjálfsögðu þangað, til okkar, og hefur nú munað um minna en 20 milljarða kr., svo vísað sé í arðgreiðslur af Landsbankanum. Þá er náttúrlega byrjað að herja á ríkisstjórnina um að nú skuli selt. Það eru sömu aðilar og vilja að við seljum Landsvirkjun og að við seljum aðrar almannaeignir. Samtök atvinnulífsins og Viðskiptaráð hafa ályktað í þá veru. Ég tel mjög mikilvægt að í okkar litla fjármálakerfi sé til staðar kjölfesta í að minnsta kosti einum öflugum ríkisbanka. Þetta var skoðun sem við höfðum og héldum jafnframt fram í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði þegar bankarnir voru gerðir að hlutafélögum í kringum aldamótin og síðan seldir, við vorum því andvíg en lögðum höfuðáherslu á að alla vega einum banka yrði haldið í ríkiseign. Það hefði betur verið gert. Nú sjáum við vaxandi fylgi hugmynda, bæði austan hafs og vestan, að leitað verði leiða til að reka bankakerfið á vinveittari hátt okkur viðskiptavininum en nú er gert, reyna að forðast þá árásargjörnu stefnu sem einkennt hefur fjármálakerfið þar sem gróðasjónarmið hafa verið höfð að leiðarljósi að öllu leyti og menn vilja leita leiða til að reka fjármálakerfið og bankana í þágu samfélagsins. Þannig hafa ýmsir bæir og sveitarfélög vestan hafs í Bandaríkjunum verið að gera tilraunir í þá veru, að setja alla sína umsýslu inn í eigið fjármálakerfi sem síðan færir út kvíarnar sem þjónustufyrirtæki við skattgreiðendur, við lántakendur og lánveitendur, því að fólk fær laun sín borguð inn í gegnum bankana og síðan renna þeir peningar út í atvinnulífið. Spurningin er þá þessi: Hversu rík er áherslan á að skapa eigendum bankanna arð? Eða viljum við horfa til samfélagslegra þátta? Þetta er það sem ég staðnæmist við þegar vísað er í orðið hagkvæmni, að hagkvæmni felist í því fyrst og fremst, og það er skilgreint í 9. gr. lagafrumvarpsins, að fá sem hæst verð fyrir bankana. Það er ekki endilega víst að það sé hagkvæmasta lausnin fyrir samfélag okkar. Hinn þátturinn sem er annar meginþráðurinn í frumvarpinu er að leggja niður Bankasýsluna og færa valdið yfir bönkunum, að því leyti sem um vald er að ræða, inn í fjármálaráðuneytið og fastar tengt þeim fjármálaráðherra sem situr hverju sinni. Hann á að sönnu að hafa sér til ráðgjafar nefnd sérfræðinga, ráðgjafarnefnd eins og hún er skilgreind í lögunum. Það er útlistað í 4. gr. frumvarpsins hverjir skulu sitja þar. Í 4. gr. segir, með leyfi forseta: „Í ráðgjafarnefnd um fjármálafyrirtæki í ríkiseigu sitja þrír einstaklingar og einn til vara, skipaðir af ráðherra án tilnefningar. Ráðherra skipar einn þeirra formann og ákveður þóknun nefndarmanna. Ráðuneytið skal leggja nefndinni til starfsaðstöðu og aðra þjónustu sem nefndin þarf á að halda.“ Síðan þykir ástæða til að festa í lög að í ráðgjafarnefndinni skuli vera lögráða menn og þeir skuli ekki hafa komist í kast við lögin undangengin ár í tengslum við atvinnurekstur á einhvern hátt. Gott og vel. Hvað þýðir það þegar ráðherra skipar nefnd án tilnefningar? Það er án þess að utanaðkomandi aðilar fái tækifæri til að koma fram með tillögur sínar, og þá bindandi tillögur, um samsetningu nefndarinnar. Skipan ráðherra án tilnefningar þýðir einfaldlega að ráðherrann ræður því algerlega sjálfur hverjir sitja í nefndinni. Hann ákveður líka þóknun til nefndarmanna. Hæstv. forseti. Ég hélt að við værum í kjölfar efnahagshrunsins að reyna að færa okkur frá þeim tíma, frá því fyrirkomulagi, að búa til eða byggja stjórnsýsluna þannig upp að persónuleg áhrif og tengsl þeirra manna sem fara með völdin og hinna sem veita ráðgjöfina og vísa veginn, eða taka þátt í því að vísa veginn því að auðvitað eru það stjórnvöldin sem leggja stefnuna, en taka þátt í að útfæra hana, að þeir séu sem sjálfstæðastir og standi ekki alveg inn undir andardrættinum frá ráðherranum. En þannig er það með þessa nefnd. Við erum því að keyra okkur til baka aftur fyrir árið 2008, haustið 2008, hvað stjórnsýsluna þarna áhrærir. Ég leyfi mér að hafa mjög miklar efasemdir um þetta frumvarp, til að mynda hvað varðar sölu á bönkunum. Nú skal ég taka fram að við ræddum það í fyrri ríkisstjórn hvort rétt væri eða nauðsynlegt að ríkið ætti til dæmis Landsbankann að fullu, 100%. Það var vissulega talað um þessa hlutfallstölu, 70%. Ég held hins vegar að eftir því sem sú umræða þróaðist, eða þannig skildi ég það, höfum við verið komin á þá skoðun að eðlilegast væri að ríkið hefði fullt eignarhald á þeim banka. Þá er ég að tala um arðinn, ég er að tala um áhrifin og áherslurnar sem slík fjármálastofnun mundi hafa og smitar síðan út frá sér í fjármálakerfið almennt. Mér finnst mikilvægt að það komi fram að á sínum tíma var sú hlutfallstala nefnd, en menn höfðu færst í áttina að 100% eignaraðild. Þannig skildi ég það. Þannig var mín skoðun og ég hafði á tilfinningunni að við sem mynduðum síðustu ríkisstjórn værum á því máli, enda ríkur skilningur á því í henni og ekki síst í kjölfarið á þeim hörmungum sem riðu yfir í tengslum við hrunið, að það væri fjármálastofnun í okkar agnarsmáa hagkerfi, eins og ég sagði áðan, sem hefði góða kjölfestu. Það er margt annað sem væri fróðlegt og gagnlegt að ræða í tengslum við þetta mál. Það er þá hvernig ríkið eigi að hafa hag af eignum sínum, hvort sem um er að ræða banka, virkjanir, sjávarútveginn, auðlindirnar almennt, hvenær eigum við að gera það í gegnum eignarhaldið og hvenær eigum við að gera það óbeint í gegnum auðlindasjóð, eins og talað hefur verið um. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi um daginn að æskilegt gæti verið að stofna auðlindasjóð sem arðurinn af orkulindunum rynni til. Það er ágæt hugmynd en hún nægir mér ekki. Það er ekki nóg með að við eigum að láta arð renna þarna inn heldur eigum við líka að eiga þessi fyrirtæki. Orkufyrirtækin eiga að vera á hendi samfélagsins, ríkisins og líka sveitarfélaga. Það skiptir að mínum dómi afar miklu máli. Þetta er umræða sem er gagnlegt að við tökum. Ráðherrann vakti máls á því á þingi Samtaka atvinnulífsins, held ég hafi verið, ekki alls fyrir löngu. Við eigum öll að taka þátt og fá tækifæri til að taka þátt í umræðu um hvert við viljum stefna í þeim efnum, hvernig við ætlum að hafa arð eða veita arðinn af auðlindum okkar og verðmætum í samfélagi okkar inn í það sama samfélag þannig að það gagnist því sem best. Að lokum þetta: Ég held að um sé að ræða mál sem er miklu stærra en svo að við afgreiðum það hér á fáeinum dögum fyrir þinglokin, enda hefur það komið fram að annar stjórnarflokkanna er mjög efins um málið, samþykkti á nýafstöðnu þingi sínu, ég veit ekki betur en Framsóknarflokkurinn hafi gert það, að það væri ekki að hans skapi að hlutur ríkisins í Landsbankanum yrði seldur, gott ef var ekki líka andmæli gegn því að leggja niður Bankasýsluna, þótt ég vilji ekkert fullyrða um það hygg ég þó að svo hafi verið. Þarna er ekki samstaða. Ég held að við eigum að taka á þessu máli saman en reyna ekki að keyra í gegn skipulagsbreytingar, um er að ræða grundvallarskipulagsbreytingar, sem mikil ósátt er um.
Virðulegi forseti. Ég er ekki ein þeirra sem óttast endilega að selja þessa hluti í Arion banka og Íslandsbanka til lengri tíma og kannski einhvern lítinn hlut í Landsbankanum. Ég tel engu að síður alls ekki tímabært að gera það á næstunni. Ástæðan er sú að menn hafa ekki enn lokið við uppgjörið á þrotabúunum. Það er fleira í umgjörðinni sem ég tel að verði til þess að við fengjum ekki besta verðið fyrir þessar eignir á þessum tímapunkti í því efnahagsumhverfi, þ.e. umgjörðinni um krónuna, sem við búum við. Virðulegi forseti. Ég deili hins vegar með hv. þingmanni ákveðnum áhyggjum af því hvers vegna menn keyra það svona stíft fram undir þessum kringumstæðum að leggja sjálfa Bankasýsluna niður. Ég átta mig ekki alveg á þeirri vegferð. Ég velti því fyrir mér, eins og hv. þingmaður, hvað búi að baki. Ég er ósammála því, sem fram kemur í frumvarpinu, að núna sé rétti tíminn, miðað við það sem upphaflega var lagt af stað með, til að leggja hana niður. Verkunum, tiltektinni eftir hrunið, er ekki alveg lokið af því að þrotabúin standa enn óuppgerð. Virðulegi forseti. Ég deili þessum áhyggjum. Þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra - nei, hv. þingmann, hann er svo ráðherralegur hér á hliðarlínunni, það fór honum svo vel að vera ráðherra - hvernig hann sjái fyrir sér að við höfum hlutina til lengri tíma. Bankasýslan átti alltaf að vera bráðabirgðafyrirbæri, þar til málin væru uppgerð, en hvernig sér hann þetta fyrir sér? Er hann sammála mér í því að Bankasýslan hafi sannað ágæti sitt og sé hugsanlega fyrirbæri [[Forseti hringir.]]sem við eigum að halda í til lengri tíma eða að minnsta kosti sé ekki tímabært að leggja hana niður á þessum tímapunkti?
Hæstv. forseti. Ég skal játa að ég hef ekki hugleitt það vel hvert ég telji vera rétta fyrirkomulagið til framtíðar, ég mundi vilja heyra valkosti sem væru þar í stöðunni. En ég tek undir það með hv. þingmanni að það er ekki tími núna til að leggja niður Bankasýsluna. Ég kem ekki auga á þau rök að hún komi ekki til með að standast tímans tönn að einhverju leyti alla vega inn í framtíðina. Þar er ég algerlega sammála hv. þingmanni. Hv. þingmaður dregur markalínu á milli sölu eignarhluta ríkisins í Arion banka og Íslandsbanka og að einhverju leyti í Landsbanka annars vegar og hins vegar þess að selja Landsbankann að öllu leyti. Mín lína liggur á aðeins öðrum stað eins og ég gerði grein fyrir hér áður. Ég dreg mína markalínu við Landsbankann. Ég tel að hann eigi að vera í eign samfélagsins. Ég tek líka undir það með hv. þingmanni að við hljótum að horfa til þess, varðandi söluna á eignarhlutnum í Arion og Íslandsbanka, hvenær hagstætt er að gera þetta. Við skulum ekki gleyma því að þessir bankar eru að skila okkur, eignarhlutur okkar, miklum peningum. Það má ekki horfa fram hjá því. Þess vegna er ákafinn hjá ýmsum að komast yfir eignarhaldið á þessum gullkúm.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Það er alls ekki tímabært að mínu mati að fara í sölu á eignarhlutum í bönkunum. Ég held að við verðum fyrst að sjá hvernig fer með uppgjör á þrotabúunum, allan frágangurinn á því máli öllu saman, þannig að menn sjái með hvaða hætti bankaumhverfið mun þróast til lengri tíma. Ég held líka að það sé algjört glapræði við þessar aðstæður að fara að leggja Bankasýsluna niður og setja á fót ráðgjafarnefnd ríkisins sem mun vera skipuð beint af ráðherra, ekki síst í ljósi þess að þegar uppgjörið í kringum þrotabúin mun eiga sér stað munu gríðarlegar eignir skipta um hendur í samfélagi okkar. Það er ekki sama hvernig það verður gert og það er ekki sama hvernig ríkið hegðar sér í því sambandi öllu saman. Ég tel þar af leiðandi alls ekki tímabært að menn afnemi þann millilið sem Bankasýslan er.
Hæstv. forseti. Þetta er nákvæmlega mergurinn málsins að afnema þennan millilið, því að þetta er milliliður, og búa þess í stað til eins konar framlengingu á handlegg ráðherrans. Þetta er ekkert annað. Hann skipar sér ráðgjafarhóp án tilnefningar. Hann ákvarðar þóknun til handa þeim aðilum og honum er líka í sjálfsvald sett hvort hann hlustar á ráð þeirra eða fer að þeim. Þetta er bara eins og vinnuhópur starfandi innan veggja ráðuneytis. Það hreinlega gengur ekki.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni yfirferðina. Mig langar að spyrja hann um 4. gr. sem hann gerir að umtalsefni sem er áþekk 2. gr. núgildandi laga um Bankasýslu þar sem kveðið er á um, með leyfi forseta: „Með yfirstjórn Bankasýslu ríkisins fer þriggja manna stjórn sem fjármálaráðherra skipar. Einn varamaður skal skipaður með sama hætti. […] Fjármálaráðherra skipar formann og varaformann og ákveður þóknun stjórnarmanna.“ Mig langar að spyrja hv. þingmann hver sé munurinn á núgildandi lögum um það hvernig fjármálaráðherra skipar stjórn Bankasýslunnar og því sem segir í 4. gr. í sambandi við þá ráðgjafarnefnd sem fyrirhugað er að skipa. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann vegna þess að hann sat í ríkisstjórn í það minnsta tvisvar á síðasta kjörtímabili. Lög um Bankasýsluna voru sett 18. ágúst 2009. En á bls. 6 í frumvarpinu um eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum kemur fram að Arion banki var alfarið í eigu ríkisins fram til nóvember 2009 og Íslandsbanki sömuleiðis. Hins vegar kom Bankasýsla ríkisins hvergi að því þegar þessir bankar voru afhentir kröfuhöfum. Stundum hefur verið talað um einkavæðinguna hina síðari. Því vil ég spyrja hv. þingmann sem sat þá, að ég tel, í ríkisstjórn: Hvers vegna fór ekki Bankasýslan, ef hún er svona mikils virði í dag, með bæði málin, Arion banka og Íslandsbanka, þar sem hún hafði verið sett á laggirnar 18. ágúst 2009 þegar ríkið ákvað að afhenda kröfuhöfum Arion banka og Íslandsbanka í nóvember 2009?
Hæstv. forseti. Ég er ekki að halda því fram og held því ekki fram í ræðu minni að allt sem áður var hafi verið algott, aldeilis ekki. Ef það er eitthvað sem er gagnrýni vert í skipan Bankasýslunnar gagnstætt þeim anda sem ég kalla eftir þá eigum við að breyta í þá áttina en ekki hina. Ég hygg að meginmunurinn á Bankasýslunni og þeirri nefnd sem nú er lagt til að verði sett á laggirnar sé sá að samkvæmt lögunum, ef ég kann þau rétt, þá er svokölluð armslengdarfjarlægð á milli Bankasýslunnar og fjármálaráðherra. Það er kveðið á um hvernig þessi samskipti skuli vera, hvernig þeim skuli háttað og í því liggur grundvallarmunur. Nú vil ég gjarnan heyra sjónarmið hv. þingmanns. Er hún á því máli að við eigum að reyna að styrkja fjarlægðina á milli hinnar ráðgefandi nefndar, eða hvaða nafni sem við nefnum hana, og ráðherra eða vill hún ganga í gagnstæða átt?
Virðulegur forseti. Ég sit ekki fyrir svörum heldur er ég í andsvari við hv. þingmann og óska eftir að hann svari þeim spurningum sem ég beini til hans. Ég vil því beina spurningu minni aftur til hans. Hvers vegna telur hann að Bankasýslan hafi ekki komið að þessum stóru málum þegar Arion banki og Íslandsbanki voru fluttir frá ríkinu í nóvember 2009 og Bankasýslan stofnuð í ágúst 2008? Hv. þingmaður sat þá í ríkisstjórn þannig að honum hlýtur að vera kunnugt um hvers vegna Bankasýslan fór ekki með þessi mál. Sömuleiðis vil ég spyrja hv. þingmann: Hvaða mál hefur Bankasýslan unnið að frá því hún var stofnuð í tengslum við fjármálafyrirtæki? Ekki hafði hún SpKef og SPRON. Hvaða minni sparisjóðir vítt um landið hafa þá verið á hendi Bankasýslunnar [[Forseti hringir.]]sem gerir það að verkum að hún er svona mikilvæg stofnun með mikla þekkingu sem ekki má hrófla við?
Hæstv. forseti. Ég kann ekki svör við öllum þessum spurningum hv. þingmanns varðandi þá atburði sem hún vísar til hér. Ég kann þau svör ein sem ég er að vísa í. Ég er í rauninni að taka þátt í umræðu um þetta mál, hvernig fyrirkomulag ég tel best vera á þessum málum. Ég tala fyrir því, og vel má vera að svo hefði betur verið hér fyrr í tíð líka, að við höfum þessa armslengdarfjarlægð og reynum að skapa fjarlægð og þar með traust almennings gagnvart þessu stjórnsýslufyrirkomulagi. Ég er að tala fyrir því að við eflum sjálfstæði Bankasýslunnar og aukum gagnsæið í samskiptum við ráðherrann sem fer með þessi mál. Ég tel að þær breytingar sem verið er að leggja til hér gangi ekki í þá átt.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu. Margir stjórnarandstæðingar hafa verið mjög persónulegir í þessari umræðu og er lítill bragur á því. Ég ætla ekki að endurtaka það, hv. þingmaður á það ekki skilið. Hann fór efnislega yfir málin en ég skil það samt ekki alveg því að það er eins og hv. þingmaður hafi ekki alveg farið yfir málið. Í fyrsta lagi: Bankasýslan, það eru tveir sem vinna þar, síðan er ritari og þriggja manna stjórn. Stjórnin þar er skipuð án tilnefningar. Fjármálaráðherra skipar stjórnina. Ef menn eru ósáttir við að það sé gert í ráðgjafarnefndinni þá er það nákvæmlega þannig sem það er gert hjá Bankasýslunni. Hér er ekki um það að ræða að við séum að taka ákvörðun um einkavæðingu á bönkum. Að vísu var Bankasýslan sett á laggirnar til að undirbúa það, en það er allt ráðgefandi, alveg eins og verður með ráðgjafarnefndina, hún gerir tillögur. Ef hv. þingmaður les 4. gr. um verkefni Bankasýslunnar þá snýst þetta allt um að það er verið að gera tillögur og vísa ég sérstaklega í g-, i- og j-liðinn. Virðulegi forseti. Það er ekkert um það að ræða að verið sé að breyta því fyrirkomulagi efnislega. Það er bara ekki rétt. Í fyrsta lagi er ekki verið að taka ákvörðun um sölu, það er ekki verið að því. Hæstv. fjármálaráðherra tilnefnir menn í stjórn Bankasýslunnar alveg eins og í ráðgjafarnefndina, nákvæmlega eins. Gert er ráð fyrir því í þessum lögum, þegar farið verður að selja, ef og þegar, að Ríkiskaup muni sjá um það, sem er sú stofnun sem við treystum best þegar kemur að innkaupum og útboðum hjá ríkinu. En það er auðvitað langur ferill. Ég get ekki séð annað, virðulegi forseti, en að ræða og andstaða hv. þingmanns sé byggð á fullkomnum misskilningi. Enda veit hv. þingmaður, hann var í síðustu ríkisstjórn, að ef menn til dæmis vilja ekki að [[Forseti hringir.]]bankastofnunin fari með eignarhluta þá geta menn haft það þannig, eins og gert var í síðustu ríkisstjórn.
Hæstv. forseti. Eins og ég skil þetta mál þá er það á þá lund að með þessum breytingum verði nálægðin á milli ráðgjafanna og fjármálaráðherrans meiri. Ég skil það þannig að dregið verði úr þeirri fjarlægð sem kölluð hefur verið armslengdarfjarlægð, sem þó var við lýði varðandi Bankasýsluna. Það kann að vera rétt að stjórn Bankasýslunnar sé skipuð af fjármálaráðherra án tilnefningar. En þá spyr ég: Er ekki ráð að breyta því? Er ekki ráð að ganga þá frekar í hina áttina og auka sjálfstæði þeirra aðila sem eru ráðgefandi í þessum efnum? Við erum að tala um gríðarlegar eignir og öll samskipti stjórnmálanna og afskipti af þessum miklu eignum þurfa að vera vel gagnsæ og hafin yfir öll álitamál. Ég held að það sé öllum til hagsbóta að svo sé. Mín áhersla er sú að við reynum að ganga í hina áttina og gera þessa stjórnsýslu sem sjálfstæðasta gagnvart hinu pólitíska valdi.
Virðulegi forseti. Það má alveg vera sjónarmið og þá skulum við bara ræða það. En það hefur ekkert með Bankasýsluna að gera, það hefur ekkert með þetta frumvarp að gera. Hv. þingmaður var í síðustu ríkisstjórn. Hann veit alveg að tveir risasparisjóðir voru bara teknir, þeir fóru ekkert inn í Bankasýsluna. Hver sá sem les rannsóknarskýrslu um sparisjóðina veit það. Þá ákvað þáverandi ríkisstjórn bara að sleppa því að nota þessa stofnun. Síðan kom stofnunin líka með tillögur um meðferð sparisjóðanna - ekkert var farið eftir því, ekki neitt. Þannig að Bankasýslan er ekki tæki til neinnar armslengdar. Gagnsæi? Ekkert. Ég þekki það. Ég var í hv. viðskiptanefnd og ég veit alveg hvernig gekk að fá upplýsingar. Ekkert gagnsæi. Þannig að Bankasýslan hefur ekkert með þetta að gera. Ef menn eru á þeirri skoðun að ráðgjafarnefndin tilnefni eða komi að með einhverjum öðrum hætti - það er að vísu gert ráð fyrir í þessu frumvarpi að margir aðilar komi að, Seðlabankinn og ýmsir aðrir, þetta er allt rakið hérna í frumvarpinu. Ef menn vilja bæta í það þá er bara sjálfsagt að fara yfir það, [[Forseti hringir.]]en menn eiga ekki að tala um Bankasýsluna eins og menn hafa gert hér því að það er á fullkomnum misskilningi byggt. Hver veit það betur en hv. þingmaður sem var í síðustu ríkisstjórn? Enginn.
Hæstv. forseti. Það er alveg rétt athugasemd hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að ég var í síðustu ríkisstjórn. Ég var líka á þingi meðan sú ríkisstjórn sat sem áður var og þar áður; og í 20 ár hef ég setið hér [[Gripið fram í.]]og fylgst með því sem hefur verið að gerast hér í samskiptum hins pólitíska valds og fjármálavaldsins. Ég fylgdist með því úr fjarlægð, allt of mikilli fjarlægð því miður, þegar bankarnir voru gerðir að hlutafélögum og síðan seldir. Eða eigum við að segja gefnir? Ég held að það sé alveg hægt að nota það orð að hluta til alla vega.
Ekki samkvæmt …
Þeir voru færðir upp á silfurfat [[Ekki samkvæmt Bankasýslunni.]]hér í kringum [[Gripið fram í.]]aldamótin. Það sem Alþingi á ógert er að framkvæma samþykkt þingsins um rannsókn á þeim málum.
Herra forseti. Mér þótti hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson fara nokkuð hörðum og hastarlegum orðum um Bankasýsluna hér áðan, ásakaði hana um að þar væri ekkert gagnsæi og að efnahags- og skattanefnd hefði ekki getað fengið neinar upplýsingar frá henni á sínum tíma.
… Ég er að ásaka síðustu ríkisstjórn sem þú varst í.
Mér fannst hv. þingmaður tala með þeim hætti að það hefði verið erfitt fyrir efnahags- og skattanefnd að fá upplýsingar í gegnum Bankasýsluna um gang mála.
… ríkisstjórnina.
Þá er það bara misskilningur hjá mér og ég bið bæði hv. þingmann og Bankasýsluna afsökunar á því. Ég ætlaði að nefna það sérstaklega að hér flutti hv. þm. Frosti Sigurjónsson alveg prýðilega ræðu fyrir nokkrum dögum um Bankasýsluna og greindi einmitt frá því að hann teldi að sú stofnun hefði mikið vit á þeim hlutum sem hún á að véla um, hún hefði mörgum sinnum komið fyrir efnahags- og viðskiptanefnd til þess að gefa þar upplýsingar og það hefði verið ákaflega gagnlegt. Ég er þeirrar skoðunar, eins og hefur komið fram í ýmsum andsvörum af minni hálfu, að það sé ekki heillaför sem menn eru að leggja í að breyta umbúnaði utanumhalds á eign ríkisins í bönkum og sparisjóðum með þeim hætti sem hér er verið að gera. Það liggur algjörlega ljóst fyrir að enn er mikið óunnið í þessum efnum. Það sem skiptir verulega miklu máli, og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson mætti kannski svara mér því hér á eftir, er: Hvers vegna eru menn að hverfa frá fyrirkomulagi sem er við lýði og var tekið upp í öllum löndum Evrópu þar sem bankar hrundu 2008? Það hefur alls staðar gengið ákaflega vel og sjónarmiðið hefur alltaf verið hið sama, að skapa fjarlægð á milli hins pólitíska valds og eignarhaldsins og fjármálalífsins. Við Íslendingar vitum af heldur beiskri reynslu, svo ekki sé meira sagt, að nábýli pólitísks valds og fjármálalegs valds er eitrað. Það var að stórum hluta ástæðan fyrir því hvernig fór fyrir okkur á sínum tíma. Þetta er allt saman rakið í þeirri skýrslu sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur margsinnis vísað í, skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Á sínum tíma var þetta tekið upp. Þegar frumvarpið var lagt fram um að Bankasýslan skyldi stofnuð var sérstaklega vísað til úttektar í greinargerð með frumvarpinu, sem OECD hafði gert, sem sýndi fram á það með nokkuð skýrum sögulegum dæmum að það væri óæskilegt að hafa á hendi sama ráðuneytis annars vegar lagasetningu og reglusetningu með mörkuðum þar sem á að selja tiltekna þjónustu og hins vegar eignarhald í fyrirtækjum sem væru að selja þessa þjónustu. Þetta liggur alveg skýrt fyrir. Þetta var sem sagt lagt fram á grundvelli langrar alþjóðlegrar reynslu. Ég man ekki betur en að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafi verið á sínum tíma í hópi þeirra sem skrifuðu undir nefndarálit og fjölluðu um þetta og hafði ekkert við það að athuga. Bankasýslan er aðferð til þess að halda utan um þá eign sem ríkið á í bönkum og sparisjóðum og afsetja þá þegar að því kemur á réttum tíma. Ég get ekki annað en dáðst að því þegar ég horfi yfir feril Bankasýslunnar að hún hefur haft mjög skýra og skarpa stefnu sem ekki allir hafa alltaf verið hrifnir af. Hún hefur haft þá stefnu að selja ekki hlutina að svo stöddu heldur bíða eftir því að réttur tími renni upp sem er hagstæður til sölu, en hún hefur hins vegar lagt áherslu á arðinn og að sækja tekjur í gegnum arðinn. Hvernig hefur Bankasýslu ríkisins orðið ágengt, herra forseti? Hún hefur á þeim tíma sem hún hefur starfað endurheimt um 40% af tæplega 150 milljarða kr. upphaflegu fjárframlagi ríkissjóðs til viðskiptabankanna. Þetta hefur hún gert án þess að hafa selt eitt einasta hlutabréf vegna þess að áhersla stofnunarinnar hefur verið á arðgreiðslur frekar en sölu hlutabréfa. Á þessum tíma hafa bréfin hækkað allverulega. Það er því ekki hægt að segja annað en að sú íhaldssama stefan sem Bankasýslan hefur fylgt hafi gengið ákaflega vel. Bankasýslan er þannig upp byggð að ráðherrann hefur enga heimild til þess að grípa inn í störf hennar. Lög og reglur banna bókstaflega hæstv. fjármálaráðherra að tala við Bankasýsluna. Ef hann kýs að koma hugmyndum eða tillögum á framfæri við hana verður hann að gera það skriflega. Samkvæmt lögunum verður Bankasýslan þá þegar að gera efnahags- og viðskiptanefnd og fjárlaganefnd þingsins viðvart um það. Þar með er það orðið opinbert. Þetta skiptir að sjálfsögðu mjög miklu máli. Samkvæmt núgildandi lögum getur ráðherrann ekki tekið það upp hjá sjálfum sér að setja hlutina í söluferli. En það frumvarp sem hér er verið að leggja fram er með allt öðrum hætti. Í því er lagt til að Bankasýslan verði beinlínis lögð niður. Í staðinn á að setja ráðgjafarnefnd þriggja manna. Hverjir skyldu skipa og tilnefna í ráðgjafarnefndina? Ráðherrann sjálfur. Breytingin er líka þannig að samkvæmt frumvarpinu hefur ráðherrann frumkvæðisrétt til þess að ákveða söluferlið. Þetta er gjörbreyting. Þetta skiptir auðvitað meginmáli. Ráðherrann þarf samkvæmt því frumvarpi sem við erum að ræða nánast ekkert að gera annað en að leita samráðs við ráðgjafarnefndina sem hann skipaði sjálfur. Hann þarf jú að leyfa efnahags- og viðskiptanefnd og fjárlaganefnd að fjalla um málið innan frests sem hann ákveður sjálfur, en í frumvarpinu segir ekki eitt einasta orð um að hann þurfi að taka mark á þeim, og hann þarf síðan að leggja málið fyrir Seðlabankann og leita samráðs þar. Til þess að sinna því aðhaldshlutverki sem ég á lögum samkvæmt að gegna verð ég að benda á að samhliða þessu er líka búið að lýsa yfir að það eigi að leggja fram frumvarp um breytingar á yfirstjórn Seðlabankans, sem þýðir að þangað koma tveir aðrir bankastjórar. Samkvæmt gömlu helmingaskiptareglu núverandi stjórnarflokka ætla þeir auðvitað að hrammsa hvor um sig annan bankastjórann. Með öðrum orðum, það er verið að rýra sjálfstæði Seðlabankans samhliða þessu, og auðvitað ber að leggja áherslu á að skoða þessi mál saman. Í þriðja lagi, herra forseti, bendi ég á að fram undan standa Íslendingar andspænis hugsanlega erfiðustu og flóknustu aðgerð sem þeir hafa þurft að ráðast í innan fjármálakerfisins, þ.e. afnámi gjaldeyrishafta. Það liggur alveg ljóst fyrir að það verður ekki hægt að ráðast í það með öðrum hætti en að raka krónueignina og líkast til með þeim hætti að þeir bankar sem nú eru að miklum meiri hluta í eigu erlendra kröfuhafa lenda hjá ríkinu. Það er erfitt að sjá annað. Er þá rétta leiðin sú, herra forseti, að ætla að taka ákvarðanir um eignarhald og um hugsanlega sölu á tveimur nýjum stórum bönkum auk 30% í Landsbankanum og hlutanna í sparisjóðunum inn á skrifborð hæstv. fjármálaráðherra? Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði hér um daginn, eftir að hafa hlustað á andsvar hjá mér, að ég væri að ala á illum hvötum. Ég ætla að minna á að það er ekki langt síðan hér var selt fyrirtæki sem Landsbankinn réð fyrir og ekki kemur mér í hug eitt einasta augnablik að ásaka nokkurn mann um að hafa haft einhvers konar pólitíska íhlutunartilburði þar, en hvernig umræða spratt upp í kjölfar þess? Hvernig halda hv. þingmenn stjórnarflokkanna að umræðan muni verða þegar menn fara síðan að afsetja banka og hluti í bönkum og sparisjóðum og taka beinlínis ákvarðanir um það í fjármálaráðuneytinu? Það er þetta sem ég vara við. Þetta er ekki þægileg staða fyrir stjórnmálin, hvort sem menn eru í stjórnarandstöðu eða ríkisstjórn. Þetta var það sem ég vildi segja um hinn efnislega umbúnað frumvarpsins sjálfs. Ég geri reyndar líka athugasemdir við það hvernig menn ætla síðan að haga skipan í stjórnir bankanna. Höfum það hugfast að þá verða hugsanlega um skeið komnir tveir stórir bankar í eigu ríkisins líka. Eins og Bankasýslan er upp byggð núna þá skipar ráðherrann í stjórn hennar. Hún skipar valnefnd sem velur samkvæmt umsóknum í stjórnir bankanna. Samkvæmt frumvarpinu verður þetta þannig að ráðherrann skipar sjálfur þriggja manna ráðgjafarnefnd án tilnefningar og hún velur í bankastjórnirnar. Hér er því búið að minnka verulega fjarlægðina á millum hins pólitíska valds og bankavaldsins. Þetta tel ég líka að sé ekki af hinu góða. Það sem skiptir mig máli þegar við ráðumst í breytingar af þessu tagi er á hvaða grundvelli þær eru reistar. Hefur til dæmis verið gert sjálfstætt mat á kostum og göllum núverandi fyrirkomulags? Það er ekki að finna í greinargerðinni. Hefur þetta fyrirkomulag reynst illa? Ég er ekki sannfærður um það og ekkert færir mér heim sanninn um það. Það liggur einfaldlega fyrir að þetta frumvarp felur í sér breytingar á fyrirkomulagi sem er við lýði í öllum Evrópulöndum sem hafa eignast banka í kjölfar kreppunnar árið 2008 og yfir í fyrirkomulag sem ekki er vitað til að sé nokkurs staðar við lýði. Þetta er meginpuktur. Við erum að fara inn á ókannaðar lendur og enginn veit hvernig þetta hefur reynst vegna þess að þetta hefur hvergi annars staðar verið reynt. Á sínum tíma voru stofnsettar sjálfstæðar bankasýslur í Bretlandi, Grikklandi, Hollandi, Írlandi og á Spáni. Á sínum tíma, árið 1991, var líka sett með lögum bankasýsla í Noregi þegar bankakreppan geisaði þar. Hún starfaði í 13 ár. Það er rétt, herra forseti, að leggja áherslu á það þegar menn, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, segja að Bankasýsla ríkisins sé búin að starfa of lengi, að í Noregi, þar sem menn tóku þetta upp og notuðu með geysilega góðum árangri, leiddi stofnunin til þess að lokum að allt það fé sem Norðmenn settu í bankana í kjölfar bankahrunsins 1991 heimtist til baka með ærnum ávinningi, ágóða og vöxtum. Þar lifði bankasýslan í 13 ár. Hvers vegna kemur þá hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og segir að hún sé orðin allt of gömul hérna, búin að lifa allt of lengi? [[Gripið fram í.]]- Þú sagðir það víst fyrr í þessari umræðu. Það liggur fyrir að Bankasýslan á hugsanlega enn eftir meginhlutann af sínu verki. Þá er rétt að rifja það upp að í Bretlandi settu menn líka upp sams konar stofnun. Það var gert af Verkamannaflokknum en Íhaldsflokkurinn sem tók síðan við hefur engin áform um að leggja hana niður, heldur telur hana vera mjög þarfa og gagnlega. Þá má geta þess líka í samanburðinum að ríkissjóður Íslands hefur miklu meiri fjárhagslega hagsmuni að veði vegna hlutabréfaeignar í bönkum en önnur Evrópulönd. Það má til dæmis minna á upplýsingar sem komu fram í ársskýrslu Bankasýslunnar í fyrra þar sem kom fram að hlutur ríkissjóðs í bókfærðu eigin fé viðskiptabanka í árslok þess árs, 2013, sem hlutfall t.d. af vergri landsframleiðslu var næstum því 15% eða miklu hærra en í flestum öðrum löndum. Það er þess vegna sem það skiptir máli að hafa alvörustofnun sem hefur reynslu. Síðan ætla ég aðeins að reifa það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur sannarlega sagt, að það sé frábært að setja þetta í söluferli í gegnum Ríkiskaup af því að það sé okkar besta stofnun á þessu sviði. Það er alveg hárrétt hjá honum. Hún er mjög fær á því sviði sem hún hefur reynslu á. En ég spyr: Er einhver sérfræðireynsla innan þeirrar stofnunar til þess að selja eigur sem leggja sig sennilega á núvirði á 250 milljarða? Og enn frekar: Er einhver reynsla, einhver sérfræðiþekking innan fjármálaráðuneytisins til þess að takast á við slíkt? Ég er ekki viss um það. Hins vegar hafa menn heyjað sér mikils reynsluforða innan Bankasýslunnar. Og þegar menn tala um að hún kosti svo mikið - ja, hvað kostar Bankasýslan, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson? 50–60 milljónir á ári. Hvað er það mikið af heildarveltu ríkisins? [[Gripið fram í.]]0,02%, það er það sem hún kostar á ári samkvæmt upplýsingum frá hv. þm. Frosta Sigurjónssyni héðan úr ræðustól Alþingis frá því í síðustu viku. Ég velti því fyrir mér, ef þessi breyting verður að veruleika, hvort hún muni ekki þegar upp er staðið kosta miklu meira. Munu Ríkiskaup og fjármálaráðuneytið ekki þurfa að kaupa sér mikla sérfræðiráðgjöf utan sinna veggja til að geta staðið að þessu? Allir vita hvað það kostar. Herra forseti. Í virðingarskyni við þingið og nauman tíma þess ætla ég ekki að fullnýta ræðutíma minn.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og langar til að spyrja hann nokkurra spurninga í beinu framhaldi af henni. Í fyrsta lagi varðandi 4. gr. þar sem hv. þingmaður hafði áhyggjur af þeirri armslengd sem væri á milli fjármálaráðherra og ráðgjafarnefndarinnar. Nú kemur fram í 2. gr. laga um Bankasýsluna að það er ráðherra sem skipar þriggja manna stjórn og það er jafnframt ráðherra sem ákveður þóknun stjórnarmanna. Í raun er stjórn Bankasýslunnar skipuð á þann hátt sem á að skipa ráðgjafarnefndina núna. Það stendur líka, með leyfi forseta: „Hlutverk stjórnar er að móta áherslur í starfi og fylgjast með starfsemi og rekstri stofnunarinnar. Allar meiri háttar ákvarðanir skal bera skriflega undir stjórnina til samþykktar eða synjunar.“ Þetta er þriggja manna stjórn sem ráðherra skipar og allar meiri háttar ákvarðanir þarf að bera undir hana. Telur hv. þingmaður að armslengdin í stjórninni sé lengri nú en ef ráðgjafarnefndin yrði sett á laggirnar.? Í þriðja lagi, af því að hv. þingmaður var hæstv. utanríkisráðherra í síðustu ríkisstjórn, öll fjögur árin, langar mig að spyrja hann: Hvernig stóð á því að ríkisstjórn Íslands á tímabilinu 2009–2013 fól ekki Bankasýslu ríkisins að fara með hlut Arion banka og Íslandsbanka þegar þeir voru afhentir kröfuhöfunum? Hvers vegna fór það ekki til Bankasýslu ríkisins þar sem hún hafði verið sett með lögum 18. ágúst 2009 en sá gjörningur var í nóvember 2009? Ef Bankasýslan er svona mikilvæg, hvernig stendur á því að sá gjörningur fór ekki í gegnum Bankasýsluna?
Herra forseti. Varðandi síðustu spurninguna segi ég alveg hreinskilnislega: Ég veit það ekki. Ég get ekki skýrt það fyrir hv. þingmanni. Ég var í ríkisstjórninni en ég minnist þess ekki hvaða ástæður lágu þar til grundvallar, en áreiðanlega er ég viss um að þáverandi fjármálaráðherra, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, getur upplýst um það og vafalítið hlýtur það að liggja fyrir með einhverjum hætti. Ég efast heldur ekki um að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur fyrir löngu farið yfir þetta í viðkomandi nefnd. Það breytir engu um það að Bankasýslan hefur starfað ákaflega vel og hún hefur sinnt skyldu sinni frábærlega, finnst mér. Ég var á köflum ekki alltaf sammála þeirri stefnu sem hún hefur fylgt en mér sýnist hún hafa gengið upp. Ég reyndi að rekja það hér aðeins með tölum. Að því er varðar muninn á núverandi stjórn Bankasýslunnar og hvernig hún er skipuð annars vegar og hins vegar ráðgjafarnefndinni er það verulegur munur. Ég nefni sérstaklega að í 8. gr. kemur alveg skýrt fram, sem skiptir máli fyrir mig og hefur verið ástæða þess að ég hef látið svolítið að mér kveða í umræðum um þessi mál, að ráðherrann getur að eigin frumkvæði sett hlutina í söluferli, það er bara svoleiðis. Mér finnst það afturför og ég tel að það sé allt of mikil nálægð við hið pólitíska vald. Ég er hræddur við slíkt nábýli, ég er hræddur við það af ýmsum ástæðum. Það svarar kannski þeirri fyrirspurn sem hv. þingmaður beindi til mín um muninn á stjórninni. Mig skiptir ekki máli hvernig þóknanirnar eru ákvarðaðar en klárt er að þessi þriggja manna ráðgjafarnefnd er skipuð af ráðherranum og það eru eiginlega engar skorður reistar við samskiptum þeirra. Í dag er það þannig að ráðherrann getur ekki komið neinum skipunum eða tilmælum á framfæri til stjórnar Bankasýslunnar öðruvísi en að það verði gert opinbert og það er gagnsæið. Það er kannski hægt að auka það gagnsæi en það er þó meira gagnsæi en er í þessu.
Virðulegur forseti. Það stendur í i-lið 4. gr. núgildandi laga um Bankasýslu ríkisins að verkefni Bankasýslu ríkisins sé, með leyfi forseta: „Að gera tillögur til fjármálaráðherra um hvort og hvenær tilteknir eignarhlutir í fjármálafyrirtækjum verða boðnir til sölu á almennum markaði með hliðsjón af markmiðum stofnunarinnar, sbr. 3. mgr. 1. gr., og í samræmi við gildandi lög og markmið um dreifða eignaraðild.“ Í fyrsta lagi hefur stjórnin yfirumsjón með öllu. Stjórnin er skipuð af ráðherra, forstjórinn er ráðinn af stjórn. Síðan þarf forstjórinn að gera tillögur til fjármálaráðherra um hvað eigi að gera. Ef fjármálaráðherra synjar eða fjármálaráðherra vill hafa hlutina öðruvísi, hver er þá staða Bankasýslunnar?
Ég skil lögin þannig og held að það hafi verið þannig í framkvæmd að við slíkar aðstæður þarf að koma til atbeina viðeigandi fagnefnda í þinginu. Þá verður ráðherrann eða Bankasýslan, gott ef ekki bæði tvö, að gera þinginu viðvart með þeim hætti að það komi þá fram og það er síðan þingsins að taka ákvörðun um það.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar hér um hlutina eins og hann vill hafa þá en ekki eins og þeir eru. Hér er Bankasýsla, þetta er tveggja manna stofnun, það eru þrír í stjórn, hún hefur ekkert vald. Hún kemur bara með tillögur til ráðherra alveg eins og ráðgjafarnefndin. Hún á að hafa eftirlit með eigendastefnunni. Eigendastefnan er ákvörðuð af ráðherra. Ef þetta verður samþykkt getur hæstv. fjármálaráðherra - og það veit hv. þingmaður, fyrrverandi hæstv. ráðherra, búinn að vera hér svo lengi sem elstu menn muna - ekkert selt eignarhluti, hvorki í bönkum né neinu öðru án þess að það fari í gegnum þingið. Hv. þingmaður veit það og ég skil ekkert af hverju hv. þingmaður talar með þessum hætti. Þetta er algjörlega út í hött; eins og þetta sé bara gert á skrifborði ráðherra, hann getur ekki selt nokkurn skapaðan hlut nema þingið sé búið að ákveða það. Reyndar er í þessu frumvarpi talað um að miklu fleiri aðilar eigi að koma að málum, koma með umsagnir og annað slíkt, en gert er í lögum um Bankasýsluna. Hv. þingmaður var í síðustu ríkisstjórn. Var farið eftir því sem Bankasýslan sagði um sparisjóðina? Var farið eftir því? Hv. þingmaður hlýtur að koma hér upp og útskýra þetta, vegna þess að hann var í síðustu ríkisstjórn. Hér var Bankasýsla, sem er búin að kosta 400 milljónir á síðustu sex árum, búin að vera mikil mannaskipti á öllum þessum tíma. Hann hlýtur að svara þessum spurningum: Af hverju var ekki farið eftir tillögum Bankasýslunnar með sparisjóðina? Af hverju fór Bankasýslan ekki með eignarhluti í stærstu fjármálafyrirtækjunum? Af hverju? Hér kemur hv. þingmaður og segir: Þetta er svakalegt. Við erum að taka armslengdir og allt þetta. Síðasta ríkisstjórn gerði ekkert með Bankasýsluna. Og hv. þingmaður verður að útskýra það ef hann telur að þetta hafi gengið svo rosalega vel og hún hafi staðið sig svona vel. Var það vegna þess að hún lét þetta yfir sig ganga?
Herra forseti. Hv. þingmaður verður þá að útskýra betur fyrir þingheimi í hverju það felst þegar hann talar eins og það sé niðurstaða hans að Bankasýslan hafi staðið sig illa. Það litar allt hans mál, [[Ég var að tala um ríkisstjórnina.]]að hún hafi bæði staðið sig illa og hún hafi kostað mikið. Hv. þingmaður talar um 400 milljónir á sex til sjö ára tímabili. Staðan er einfaldlega þannig í dag að hún kostar 50 til 60 milljónir á ári og hún hefur haldið bærilega utan um þau verkefni sem henni hafa verið falin og reyndar miklu meira en bærilega. [[Gripið fram í.]]Hún hefur á þessum tíma, eins og ég rakti hér áðan, með töluvert íhaldssamri stefnu að vísu - eins og ég sagði áðan var ég kannski ekkert sammála henni framan af - án þess að selja eitt einasta hlutabréf endurheimt um 40% af þeim 140 milljörðum sem lagðir voru inn í viðskiptabankana. Og það skiptir máli. Er hv. þingmaður þá að segja að það frumvarp sem hér liggur fyrir breyti engu, að það dragi ekki úr nábýli hins pólitíska og fjármálalega valds?
Ég er að spyrja þig.
Er það ekki það sem skiptir máli? Er það ekki lærdómurinn sem við eigum að draga af kreppunni, bankahruninu, að það var allt of mikil nálægð? Það er það sem við vildum, ég og hv. þingmaður, á sínum tíma, [[Ég er að spyrja þig.]]- já spurðu hv. þm. Steingrím J. Sigfússon um það. [[Forseti hringir.]]Ég er að minna hv. þingmann á það að við vorum sammála um að það þyrfti að auka vegalengdina þarna á milli eins og hægt var til þess að reyna að koma í veg fyrir að þetta gerðist aftur. En það er eins og hv. þingmanni sé algjörlega sama um það.
Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að hv. þingmaður svaraði engri spurningu. Hann var í síðustu ríkisstjórn, þeir settu Bankasýsluna á fót, sem átti að fara með eignarhluti. Fór hún með eignarhlutina? Bara þegar að það hentaði, bara þegar það hentaði. Og hv. þingmaður var í ríkisstjórninni. Segðu okkur frá því af hverju það var bara þegar það hentaði, segðu okkur frá því, hv. þingmaður. Þegar við sjáum í rannsóknarskýrslunni að það tapaðist 21 milljarður á SpKef, sem fór aldrei inn í Bankasýsluna, af því að ríkisstjórnin, sem hv. þingmaður sat í, ákvað bara að sleppa því. Hv. þingmaður, ég kem í ræðu aftur, hafðu engar áhyggjur af því. En svaraðu spurningunni. Þetta er risamál. Þetta var í umræðu í þinginu, hjá þjóðinni. Hv. þingmaður skuldar okkur það að koma hér og útskýra af hverju menn settu stofnun af stað sem átti að halda utan um eignarhluti og sleppti því síðan að láta hana fara með það og fór ekki neitt eftir tillögum [[Forseti hringir.]]þeirrar stofnunar.
Forseti minnir hv. þingmann á að beina orðum sínum til forseta.
Herra forseti. Hv. þingmaður getur lesið allt um SpKef í stórri skýrslu sem kostaði hundruð milljóna og þingið hefur eytt miklum tíma í að fara yfir. Ég þarf ekki að koma hingað til þess að rekja fyrir hv. þingmanni tildrög þess máls. Það væri mér ánægja að hlusta á hann endurtaka meginefni skýrslunnar í ræðunni sem hann ætlar að flytja hér á eftir. Hv. þingmaður stendur frammi fyrir því að hér er verið að fara gegn því sem ég og hann vorum sammála um á árum fyrri [[Nei.]]- víst, þar sem menn ákváðu að fara að reynslu annarra þjóða til þess að reyna að draga úr nábýli og auka fjarlægðina á milli hins pólitíska og fjármálalega valds. Það var það sem samkvæmt [[Svaraðu spurningunni.]]rannsóknarskýrslu Alþingis var ein meginástæðan fyrir því að yfir íslensku þjóðina reið bankahrunið með öllum [[Forseti hringir.]]þeim skelfilegu afleiðingum sem við höfum þurft að upplifa.
Svaraðu.
Og hv. þingmanni væri sæmst frekar að taka á ækinu með okkur til þess að koma í veg fyrir að við séum að setja aftur upp sömu stöðu.
Forseti vill biðja þingmenn í sal að virða það að sá þingmaður sem er í ræðustól Alþingis hefur einn orðið.
Herra forseti. Í umsögn sem fylgir frumvarpi til laga um meðferð og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum kemur það fram sem ég held að sé lykillinn eða lykilréttlætingin fyrir frumvarpinu, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið að lögum má gera ráð fyrir að kostnaður ríkissjóðs vegna meðferðar og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum lækki frá því sem verið hefur […]“ og að heildaráhrif frumvarpsins „lækki útgjöld ríkissjóðs um 40 til 50 millj. kr. árlega“. Þetta virðist vera aðalatriðið. Samkvæmt Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa þarf alltaf að fylgja stjórnarfrumvörpum tilefni og nauðsyn lagasetningar. Í 2. lið í greinargerðinni með frumvarpinu kemur fram tilefni og nauðsyn lagasetningarinnar. Þar virðist aðalatriðið vera að menn hafi lækkað fjárframlög til Bankasýslunnar og hún hefði átt að vera búin að ljúka störfum og eitthvað slíkt. Þetta var fimm ára verkefni og vegna þess að þeir hafa lækkað fjárframlögin og vilja ekki að hún starfi lengur þurfi að færa þau verkefni sem hún sinnir, m.a. ráðleggingar varðandi hvernig skuli einkavæða bankana eða selja eignir ríkisins í bönkunum, inn í ráðuneytið. Er ekki hægt að fara einhverjar aðrar leiðir með þetta? Hvað finnst þingmanninum? Finnst honum réttlætanlegt að leggja niður þessa stofnun og mögulega spara og telur hann líklegt að sparnaðartölurnar, 40–50 milljónir, séu réttar? Við erum að tala um gríðarlega stórar eignir. Hvað eru þær aftur miklar? 250–300 milljarðar? Og að það sé faglegt ferli sem er farið þegar verið er að selja [[Forseti hringir.]]þessar eignir. Ætti ekki einmitt að styrkja Bankasýsluna og tryggja enn þá faglegra, opnara og gegnsærra ferli sem tryggir ekki [[Forseti hringir.]]…
Það er rétt sem hv. þingmaður segir, það er sennilega helsta ástæðan sem hægt er að finna í greinargerð frumvarpsins að þar sé hægt að spara 50–60 milljónir. En er það sparnaður? Ég er ekki viss um það. Hérna er um að ræða mjög flókið ferli þegar kemur að því bæði að halda utan um og síðan afsetja þessa miklu hluti. Ef það á að fara inn í fjármálaráðuneytið, Ríkiskaup, er ég ansi hræddur um að við svo vandasöm verkefni muni þessar stofnanir þurfa að ráða eða kaupa sér mikla utanaðkomandi sérfræðiþjónustu og það mun reynast þeim mjög dýrt. Ég gef mér það því að mjög sé á huldu hvort þessi sparnaður náist nokkuð. Hins vegar finnst mér það engu máli skipta, ég vil segja það alveg eins og er, þótt menn leyfi sér þann munað þegar um er að ræða svona stórar eignir að jafnvel, eins og hv. þingmaður stakk upp á, bæta í starfsafla stofnunarinnar. Ég er þeirrar skoðunar. Hv. þingmaður spurði mig hvaða leið ætti að fara. Ég held að það eigi að gera eins og Norðmenn, sem lentu í djúpri bankakreppu 1991. Þeir settu upp svona stofnun og ætluðu að hafa hana í sex til átta ár, töldu að þá yrði hún búin að afsetja allar eigur sínar, en það tók lengri tíma og hún lifði í 13 ár. Þegar því lauk blasti við að þeir höfðu endurheimt allt það sem þeir höfðu lagt til bankanna og með verulega góðri ávöxtun. Ég er því sannfærður um þetta, sérstaklega miðað við það hvernig Bankasýslan hefur unnið, hún hefur nú þegar margskilað þeim peningum sem í hana hafa farið og á örugglega eftir að gera það í framtíðinni. Til þess að svara spurningu hv. þingmanns: Ég tel að það eigi að hafa Bankasýsluna þangað til við höfum lokið þessu verkefni. Það gæti vel tekið fimm ár í viðbót, kannski lengri tíma.
Herra forseti. Já, nákvæmlega. Það er verið að fara í söluferli á ofboðslega miklum eignum ríkisins, 250–300 milljarða kr. eignum ríkisins í bönkum. Þá ætla menn að fara að söðla um úti í miðju fljóti og tapa þeirri sérþekkingu sem er í Bankasýslunni og færa þau verkefni inn í ráðuneytið. Það hljómar svolítið klikkað að ætla að fara inn í það ferli með nýjan mannskap, fara inn í það ferli að selja þessar gríðarlega miklu eignir með nýjan mannskap. Það finnst mér ekki góð stjórnsýsla. Umræðan hefur verið góð og ég ráðlegg öllum að hlusta aftur á ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og ræðu [[Gripið fram í.]]hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar í upphafi umræðunnar - og Árni Páll er að biðja um sína. Mér fannst þeir taka mjög vel saman hvert [[Forseti hringir.]]raunveruleg völd munu færast við það að einkavæða. [[Forseti hringir.]]Ég geld mikinn varhuga við því að söðla um í því mikilvæga ferli að selja eignir bankanna [[Forseti hringir.]]…
Ég tel að síðasta ræða hafi verið besta ræðan sem hefur verið flutt við þessa umræðu og það hafi komið alveg skýrt fram að hv. þm. Jón Þór Ólafsson hlustar vel. Ég er alveg sammála honum um meginniðurstöðuna. Hún er sú hjá hv. þingmanni að það sé klikkað, eins og hann orðaði það, að ætla sér núna að söðla nýjan hest og ríða fljótið á honum þegar ljóst er að við höfum aðra klára sem hefur gengið ákaflega vel við að tosa þessu æki áfram. En svo rifja ég upp fyrir hv. þingmanni að við erum ekki einir með þá skoðun. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson hélt merka ræðu og bókstaflega tætti þetta frumvarp í sig, ýmislegt sem því tengdist. Svo rifjaði ég upp að sá ágæti flokkur, sem mér þykir alltaf í leyndum hjarta míns svolítið vænt um, Framsóknarflokkurinn, samþykkti á nýafstöðnu flokksþingi ályktun þar sem hann lagðist gegn niðurlagningu Bankasýslunnar. Erum við ekki að tala um það hér að við þurfum tíma þingsins til að ljúka [[Forseti hringir.]]mikilvægum málum? Hvers vegna að vera í þessu þegar það liggur fyrir að annar stjórnarflokkurinn er á móti því?
Virðulegur forseti. Það líður nú að lokum þessarar umræðu sem hefur verið allnokkur, enda full ástæða til. Um hvað snýst málið? Fjárfestingarbankastarfsemi og stjórnmál eru eitruð blanda. Fjárfestingarbankastarfsemi og stjórnmál eru uppspretta spillingar. Samspil fjárfestingarbankastarfsemi og stjórnmála hefur æ ofan í æ kostað skattgreiðendur gríðarlegar fjárhæðir. Samspil stjórnmála og fjárfestingarbankastarfsemi leiddi til þjóðargjaldþrots á Íslandi. Það er því full ástæða að fara mjög varlega þegar hreyft er við löggjöf á þessu sviði. Þá er brýnt að staðið sé faglega að málum og mikilvægt að leitast við að ná sátt og samstöðu sem víðast svo að einhugur geti verið um þá hluti sem gera þarf í því sambandi. Er ástæða fyrir okkur Íslendinga til að gera sérstakar tilraunir í samspili stjórnmála og fjárfestingarbankastarfsemi? Ég held að svarið við þeirri spurningu sé býsna augljóst, nei. Við höfum vítin til að varast umfram aðrar þjóðir. Staðreyndin er sú að allar þjóðir Vestur-Evrópu sem hafa þurft að fara með eignarhluti í fjármálafyrirtækjum hafa haft bankasýslu á milli stjórnmálanna og þeirra eignarhluta, eins og hér er. Ástæðan fyrir því er sú sama og ég rakti hér í upphafi að ekki bara Íslendingar heldur þjóðir um allan heim hafa af því bitra reynslu að samspil stjórnmála og fjárfestingarbankastarfsemi sé banvæn blanda. Það getur haft gríðarlega alvarlegar afleiðingar að halda stjórnmálunum ekki víðs fjarri frá fjárfestingarbankastarfsemi. Er ástæða fyrir okkur Íslendinga til að hafa minni skilrúm á milli stjórnmálanna og fjárfestingarbankastarfsemi í landinu en aðrar þjóðir? Nei, sannarlega ekki. Það er þvert á móti kannski ástæða til að velta því fyrir sér hvort við þyrftum að ganga lengra og hafa enn meiri armslengd en er í Bankasýslunni fólgin en aðrar þjóðir. Ástæðan fyrir því er sú að við þurfum líka að horfast í augu við það að við erum fámenn þjóð, 0,3 milljónir manna, og hér er nánd, kunningsskapur, vinskapur og frændsemi, sjálfstæð uppspretta spillingar og því sérstök ástæða til að varast og vinna gegn með armslengdarhlutum eins og Bankasýslunni með kröfum um mesta mögulega gegnsæi. Hvað er verið að gera hér? Hér er náttúrlega bara verið að gera tillögu um að leggja niður það sem stendur í milli ráðuneytisins og eignarhlutanna í bönkunum, þ.e. Bankasýsluna, og skipa í staðinn einhvers konar einkavæðingarnefnd ráðherrans. Það hefur verið fært fram sem rök í málinu að það séu ekki nema rúmlega tvö stöðugildi sem um er að ræða. Ég held að ég hafi aldrei heyrt betri rök fyrir því að halda áfram rekstri þessarar stofnunar, Bankasýslunnar, en einmitt þau. Það er sannarlega vel að verki staðið að byggja ekki meira bákn um það en svo að þurfa ekki nema tvo starfsmenn eða liðlega það til að sýsla með svo gríðarlega hagsmuni og stóra eignarhluti, og hafa gert það með þeim hætti að skattgreiðendur hafa nú þegar endurheimt 40%, hátt í helminginn af því sem þeir þurftu að kosta til við endurreisn bankanna í framlagningu. Það hafa einnig verið færð rök fyrir því að leggja ætti af þetta fyrirkomulag af því að það hefði ekki verið nýtt til meðferðar á öllum eignarhlutum alltaf. Ég fæ ekki séð hvernig þau rök halda. Það kann vel að vera að Bankasýslan hefði átt að gegna veigameira hlutverki en hún hefur gert, hefði átt að taka til enn fleiri verkefna en hún hefur þó gert. En það eru ekki rök gegn því að hún haldi áfram að vera til. Það hljóta þvert á móti að vera rök fyrir því að hún eigi að fá stærri og meiri verkefni. Það eru kannski það skrýtnasta við að velja þennan tímapunkt til að leggja hana niður að það mátti til sanns vegar færa þegar sumir þingmenn vildu halda því fram að Bankasýslan væri í raun og veru Landsbankasýsla, þ.e. það væri sá hægur á því að hafa um þetta sérstaka stofnun að hún fjallaði fyrst og fremst um eignarhluta í einu fjármálafyrirtæki. En hvað er nú að gerast? Nú er verið að semja við slitastjórnir föllnu bankanna um það með hvaða hætti sé hægt að leysa úr þrotabúunum og losna úr gjaldeyrishöftum. Öll vitum við að lykilþáttur í þeim samningum sem ríkisvaldið kemur óhjákvæmilega að og hefur loksins viðurkennt að það þurfi að standa í eru viðræður um það hvernig skuli fara með óvirkan eignarhluta búanna í Arion banka og Íslandsbanka sem gefur ástæðu til að ætla að það kynnu jafnvel að vera enn víðtækari verkefni fyrir Bankasýsluna að sinna á næstu mánuðum og missirum en hafa verið undanfarin ár og það sé þess vegna enn ríkari ástæða núna að halda í Bankasýsluna, styrkja hana og efla. Við verðum að bera gæfu til að standa faglega að sölu eignarhluta í viðskiptabönkunum. Við þurfum að bera gæfu til að halda pólitískum klóm eins langt frá því ferli og mögulegt er, tryggja jafnræði, aðkomu allra og sem faglegust vinnubrögð við það. Það er þess vegna í hæsta máta óskynsamlegt að kasta á glæ þeirri stofnun sem hefur verið að safna reynslu og þekkingu á þessu verkefni í hartnær sex ár og skilað jafn góðum árangri og raun ber vitni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að viðurkenna að það veldur mér nokkrum vonbrigðum hvernig hv. þingmaður skautar yfir hlutina og reynir að teikna upp einhverja mynd sem er ekki til staðar. Látum nú vera þjóðargjaldþrotið. Ég hvet hv. þingmann til að lesa nýja bók dr. Ásgeirs Jónssonar og dr. Hersis - ég man nú ekki hvers son hann er [[Gripið fram í: Sigurgeirsson.]]- Sigurgeirssonar þar sem er farið nákvæmlega yfir þessa þætti og kostnaðinn við bankahrunið. Við getum rætt það alveg sérstaklega og þann þátt að við tókum gagnrýnislítið upp við regluverk Evrópusambandsins þegar kom að bönkunum og ýmislegt annað. Hv. þingmaður getur ekki komið hingað upp og sagt að þessi stofnun hafi tryggt armslengd. Það er bara ekki nóg. Við getum verið sammála um að það þurfi armslengd en við getum ekki haldið því fram eins og hv. þingmaður veit mætavel að Bankasýsla ríkisins ein og sér hafi verið einhver trygging fyrir því. Ef við viljum gera eitthvað meira hvað varðar armslengdina þá er náttúrlega gert ráð fyrir því í þessu frumvarpi og við þurfum þá að fara yfir það. En hv. þingmaður veit að eignarhlutirnir í SpKef og Byr og auðvitað stóru bönkunum líka, Arion banka og svo Glitni, voru ekki settir inn í þessa stofnun, það var ekki farið eftir tillögum sem voru unnar í þessari stofnun varðandi sparisjóðina. Sömuleiðis má nefna að þrátt fyrir að þessi stofnun væri til staðar þá fékkst ekki einu sinni upp gefið hvert söluverðið var þegar Landsbankinn einkavæddi fyrirtæki á síðasta kjörtímabili. Það eru margir búnir að vinna í Bankasýslunni, þar hefur því miður verið nokkuð mikil starfsmannavelta og allt mætasta fólk, það hefur ekkert með það að gera - við bara þekkjum það að þetta er engin [[Forseti hringir.]]trygging fyrir því sem hv. þingmaður er að tala um.
Virðulegi forseti. Ef ég og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson erum ósammála um það grundvallaratriði hvort hér hafði orðið þjóðargjaldþrot eða ekki þá held ég að okkur dugi ekki alveg tvær mínútur í andsvörum til að slétta úr þeim ólíku sjónarmiðum. Það er ekki hægt að kalla það neitt annað þegar Seðlabankinn verður ógjaldfær, allir viðskiptabankar landsins verða gjaldþrota, lánalínur landsins erlendis lokast og hætta skapast á því að ekki sé hægt að fá til landsins orku, lyf og aðrar grunnþarfir þjóðarinnar. Er það reynsla sem við þurfum að læra af? Já, sannarlega og fátt hlýtur að liggja beinna við að reyna að læra af þeirri reynslu en einmitt það að varna því að pólitísk afskipti ráði því með hvaða hætti eignarhlutir í fjárfestingarbönkum og viðskiptabönkum landsins verði seldir. Þess vegna erum við að ræða þetta mál. Það er í sjálfu sér ekkert flóknara. Það getur verið að gera hefði mátt meiri kröfu og tryggja betur armslengdina og það getur vel verið rétt hjá hv. þingmanni að Bankasýslan ein og sér tryggi það ekki að stjórnmálin komist ekki með puttana í þetta ferli, en hún er sannarlega viðleitni til þess. Ef þingmaðurinn vill efla þá viðleitni og styrkja Bankasýsluna og tryggja það enn betur að stjórnmálin geti ekki haft pólitísk afskipti af málum þá styð ég hann í allri þeirri viðleitni en ekki hinu að leggja stofnunina bara niður og stinga þessu inn í ráðuneyti hjá pólitískum ráðherrum.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í umræðuna um kostnað þjóðarbúsins af alþjóðlega bankakerfinu; hann var reyndar mjög mikill en það lítur nú út fyrir að hann hafi verið miklu minni en menn ætluðu. Við skulum ekki fara út í það. Við eigum að læra af þeirri reynslu án nokkurs einasta vafa. Hv. þingmaður kemur hingað upp og er með frumvarp sem felur í sér hina ýmsu ferla um hvernig aðilar komi að viðfangsefninu en hann veit eins og er að það er ekki hægt að selja banka nema með ákvörðun Alþingis. Ef frumvarpið verður samþykkt óbreytt þá er reyndar gert ráð fyrir að hinir og þessir faglegu aðilar komi að því þegar farið verður út í slíkt ferli, ef farið verður út í það. Það er bara allt annað mál. Hv. þingmaður studdi síðustu ríkisstjórn og segir að hann vilji ekki pólitísk afskipti af bönkunum. Af hverju studdi hann síðustu ríkisstjórn? Af hverju kom hv. þingmaður ekki upp og sagði: Heyrðu, hér eruð þið að taka SpKef, Byr og þessa risabanka - reyndar var tapið af SpKef yfir 20 milljarðar eftir bankahrunið - og þið eruð með pólitísk afskipti, þið eruð með þetta í fanginu í fjármálaráðuneytinu? Það var ekkert gagnsæi þar, virðulegur forseti, ekki frekar en þegar Landsbankinn seldi mikið af fyrirtækjum, það var ekkert gagnsæi í því. Af hverju kom hv. þingmaður ekki þá ef hann er með svo ofsalega sterka sannfæringu í þessu máli? Hann sagði ekkert. Ég man ekki eftir því í þau fjölmörgu skipti sem ég tók þessi mál upp að hv. þingmaður hefði komið og sett ofan í við þá ríkisstjórn. Það er ekki eins og þessi stofnun hafi eitthvað getað stoppað síðustu ríkisstjórn í því að hafa pólitískt afskipti af fjármálastofnunum og ekki gerðu hv. þingmenn það sem studdu hana, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar. Hann hlýtur eftir þessa fínu ræðu sem hann hélt að útskýra [[Forseti hringir.]]af hverju hann lét þetta viðgangast á síðasta kjörtímabili [[Forseti hringir.]]án þess að segja nokkurn skapaðan hlut.
Virðulegur forseti. Hér fer sem fyrr, það sem hv. þingmaður hefur fram að færa er gagnrýni á síðasta kjörtímabil sem felur í raun og veru í sér, jafnvel ef rétt væri og engar athugasemdir væru gerðar við málflutning þingmannsins, mjög sterkar röksemdir fyrir því að viðhalda ekki bara Bankasýslunni heldur að efla hana til mikilla muna vegna þess að það þurfi enn þá sterkari múra á milli stjórnmálanna og fjárfestingarbankastarfseminnar í landinu. Ég held að það geti verið alveg gilt sjónarmið. Við þurfum alla vega að byrja á því að halda í það sem við höfum, sem er Bankasýslan. Hún tryggir að minnsta kosti þá fjarlægð að fjármálaráðherrann getur ekki hlutast til um hvað Bankasýslan aðhefst nema að gera það opinberlega, þ.e. að opinbera það fyrir tveimur veigamiklum þingnefndum og koma fram með það í opinberri umræðu. Hann getur þar með ekki haft óeðlileg, pólitískt afskipti í bakherbergjum hvorki af starfsemi fjármálafyrirtækjanna né af meðhöndlun eignarhlutanna. [[Gripið fram í.]]Þetta er mikilvægt að halda í og mér heyrist á hv. þingmanni að hann sé líka þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt að efla þennan aðskilnað, treysta þessa múra á milli [[Gripið fram í.]]því að hann telji ástæðu til að ætla að þeir hafi ekki haldið nægilega vel á síðasta kjörtímabili.
Svara!
Án þess að fara í efnislega umfjöllun um það þá er það sem sagt ekkert annað en frekari rökstuðningur fyrir því að gera þetta [[Svara!]]frumvarp ekki að lögum.
Virðulegi forseti. Nú þegar komið er að lokum þessarar umræðu vildi ég fara örstutt yfir nokkur atriði sem mér finnst standa hér eftir. Í fyrsta lagi ítreka ég það sem fyrr hefur komið fram í umræðunni að ég geri ágreining um vísan frumvarpsins til fjárlaganefndar og tek undir þá kröfu sem hér hefur komið fram að málinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar. Fyrir því eru engin efnisrök að breyta með þessum hætti umfjölluninni um þessa stofnun og starfsemi hennar í þinginu. Í annan stað eru skallarnir í frumvarpinu orðnir sífellt ljósari. Engin umfjöllun er um það í greinargerð með frumvarpinu að bankasýslur eru um alla Evrópu og engar áætlanir uppi um að leggja þær af. Engin umfjöllun er um það. Í annan stað er hvergi fjallað um hvernig tryggð verði armslengd eftir breytinguna. Sagt er að sömu starfsmenn fjármálaráðuneytisins eigi ekki að hafa með höndum eftirlit á fjármálamarkaði og að fara með hlutinn í bönkunum. Þegar af þeirri ástæðu er ljóst að það verður enginn sparnaður af breytingunni því að nú þegar eru tveir starfsmenn að sinna þessu og þeir geta ekki verið færri en tveir í fjármálaráðuneytinu að breytingunni orðinni. Það er hins vegar ekki orð um það á hvaða forsendum ákvarðanir verði teknar á hluthafafundum í bönkum þegar farið er með eignarhlut ríkisins héðan í frá. Það er þeim mun meiri þörf fyrir armslengdina nú þegar haft er í huga að búið er að fella til fjármálaráðuneytisins reglunarvaldið og eftirlitsvaldið með fjármálakerfinu. Þegar Bankasýslan var sett á fót var það gert þrátt fyrir að þá væri reglunarvaldið í viðskiptaráðuneytinu og eigendahlutverkið í fjármálaráðuneytinu, þannig að það var verið að reyna að vinda enn frekar ofan af tengslum stjórnmála og framkvæmdar með því að búa til sjálfstæða bankasýslu. Að leggja hana niður og ætla að láta fjármálaráðuneytið vera allsherjaryfirdrottnara bankakerfisins, jafnt reglunaraðila og eigenda, er gríðarleg afturför og afturhvarf til þess versta sem við sáum hér á fyrri áratugum og býður heim samkrulli stjórnmála og fjármála af áður óþekktri stærðargráðu. Einnig er athyglisvert að ekkert er fjallað um það í frumvarpinu hvaða forsendur eigi að leggja til grundvallar við meðferð eignarhlutans, hvernig armslengd verði tryggð innan ráðuneytisins og það er ekki heldur neitt lagt til grundvallar á hvaða sjónarmið á að byggja við ákvarðanatöku. Nú liggur það fyrir að Bankasýslan til dæmis hefur í tvígang greitt atkvæði gegn hækkun stjórnarlauna. Hún hefur aldrei greitt atkvæði með kaupaukum. Hæstv. fjármálaráðherra kom um daginn með frumvarp inn í þingið um að opna algerlega upp á gátt um kaupaukaheimildir í fjármálakerfinu, meira að segja þannig að starfsmenn eftirlitseininga í fjármálakerfinu eigi að geta fengið kaupauka. Hvernig mun hæstv. fjármálaráðherra beita hinu nýfengna valdi sínu á næsta hluthafafundi? Mun hann styðja beitingu kaupauka hafandi sjálfur staðið fyrir frumvarpi, ef við gefum okkur það nú að þingið muni samþykkja þetta vanhugsaða frumvarp hans, hvernig mun hann þá beita valdi sínu sem fulltrúi almannahagsmuna á hinn kantinn þegar kemur að ákvörðunum á aðalfundum fyrirtækjanna? Hvernig ætlar sá ráðherra sem nú er orðinn, samkvæmt lögum sem við samþykktum hér í fyrra, formaður fjármálastöðugleikaráðs að þrýsta á um meiri arðgreiðslur úr bönkum? Getur það hlutverk farið saman, að vera annars vegar formaður fjármálastöðugleikaráðs og vilja tryggja gjaldfærni fjármálakerfisins og hins vegar að kalla eftir auknum arðgreiðslum? Það sér hver maður að þegar horft er á málin með þeim hætti þá er enginn ávinningur að þessu frumvarpi, það verður ekki hægt að fækka starfsfólki, það verður enginn sparnaður, skilvirkni mun minnka í kerfinu. Það er sérstakur ávinningur að örstofnun af þessum toga sem hefur ekki fleiri starfsmenn en þetta skuli hafa náð að gegna hlutverki sínu jafn vel og raun ber vitni. Það er algerlega óhugsað að öllu leyti af hálfu hæstv. ráðherra hvaða kerfi eigi þarna að koma í staðinn, hvernig armslengd milli hins pólitíska valds og fjármálakerfisins verður tryggð og þar sitjum við með óleyst vandamál og þess vegna er algerlega fráleitt að samþykkja frumvarpið eins og það er hér lagt fram.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að beina fyrirspurn til hans sem var fyrrverandi hæstv. ráðherra í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili því að tveir fyrrverandi hæstv. ráðherrar sem hér hafa tekið til máls gátu hvorugur svarað þeirri spurningu sem ég beindi til þeirra. Bankasýsla ríkisins var stofnuð 18. ágúst 2009. Ríkið átti alfarið Arion banka þangað til í nóvember 2009 þegar ríkið kemst að samkomulagi við kröfuhafa um að þeir eignist 87%. Og Íslandsbanki var á nákvæmlega sama hátt í eigu ríkisins fram í október 2009 þegar næst samkomulag við kröfuhafa. Hv. þm. Árni Páll Árnason var um tíma efnahags- og viðskiptaráðherra í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. Mig langar að spyrja hann hvers vegna hann telur að þessi stóru mál þessara tveggja banka hafi ekki verið í umsjá Bankasýslu ríkisins á þeim tíma þegar kröfuhöfunum voru afhentir bankarnir. Hvers vegna fór Bankasýslan ekki með þessi mál? Mig langar líka að spyrja hv. þingmann sem þá var efnahags- og viðskiptaráðherra: Hvar og með hvaða fyrirtæki í fjármálageiranum hefur Bankasýslan fjallað um og sýnt er að hafi skilað góðum árangri?
Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að ég hafi ekki verið orðinn efnahags- og viðskiptaráðherra á þeim tíma sem hv. þingmaður beinir til mín spurningum um, þá er mér bæði ljúft og skylt að leiðrétta ákveðinn misskilning sem hefur verið uppi í umræðum um þessi mál. Eignarhald í bönkunum var flutt til Bankasýslu ríkisins eftir að gengið var frá skuldaskiptum við kröfuhafa og þar með búinn til efnahagsreikningur. Það gerðist í tilviki Arion banka, það gerðist í tilviki Glitnis. Ástæðan fyrir því að SpKef og Byr voru aldrei færðir yfir var sú að það náðust aldrei samningar við kröfuhafana um að stofna efnahagsreikning bankanna. Þeir störfuðu þar af leiðandi, bæði Glitnir og Arion banki, eða bæði Íslandsbanki og Arion banki hétu þá Nýja Kaupþing þessa mánuði, og jú Íslandsbanki varð nú skírður Íslandsbanki, alveg fram á haustið 2009 í umboði og á ábyrgð ríkisins alveg eins og gerst hafði frá neyðarlögunum og eignarhaldinu er ekki skilað til Bankasýslunnar fyrr en gengið er frá því. Bankasýslan hefur náð miklum árangri í starfi. Það er til dæmis óumdeilt og óumdeilanlegt að við höfum nú þegar endurheimt rúm 40% af tæplega 140 milljarða upphaflegu fjárframlagi til fjármálafyrirtækjanna. Það er ekki rétt sem hv. þingmaður sagði og virtist þar vera, því miður, að elta uppi meinlokurnar úr sumum sem hafa farið með rangt mál um stofnun bankanna. Bankarnir tveir stóru voru aldrei afhentir kröfuhöfum, ríkið sleppti því að endurfjármagna þá og það voru kröfuhafarnir sjálfir sem endurfjármögnuðu þá. Ríkið endurfjármagnaði hins vegar til fulls einn banka, sem var Landsbankinn. Því er það þannig að þegar horft er yfir starfsemi Bankasýslunnar, meðal annars með stefnumörkun hennar um að selja ekki eignarhluta strax heldur að knýja fram hámarksarðsemi úr bönkunum, þá hefur náðst verulegur árangur og það góður að við erum sem sagt komin með í hendi 40% af þessu upphaflega framlagi án þess að hafa selt einn einasta hluta í bönkunum.
Virðulegi forseti. Ég spurði hv. þingmann hvers vegna Bankasýslunni hefði ekki verið falið það verkefni [[Að semja við kröfuhafana?]]að semja við kröfuhafana. Hvers vegna armslengd, sem verið er að tala um, af hverju hún var ekki fjarlægð frá hinu pólitíska valdi í því tilviki og Bankasýslunni sem sett hafði verið á laggirnar falið að vinna það verk? Af hverju var verið að setja bankasýslu á laggirnar ef henni í því tilviki var ekki treystandi til að semja við kröfuhafana heldur þá stjórnmálamönnunum? Hvar var armslengdin í því verkefni? Mér þætti vænt um ef hv. þingmaður gæti að minnsta kosti velt upp sínum hugleiðingum af hverju það var ekki gert. Síðan örstutt langar mig til að biðja hv. þingmann um að bera saman í því þegar [[Forseti hringir.]]Bankasýslan þarf að gera tillögur til fjármálaráðherra um hvort og hvenær eignarhlutir eru teknir til sölu og [[Forseti hringir.]]það sem fram kemur nú í því frumvarpi hér er til umræðu.
Virðulegi forseti. Ég hef bara ekki heyrt þá hugmynd áður að til álita hefði komið að fela Bankasýslunni samninga við kröfuhafa. Ég held að það hafi aldrei dottið neinum í hug á þeim tíma, enda um að ræða grundvallarskuldbindingu ríkisins og þar var um að ræða gríðarlega stóran hluta ríkisútgjalda. Hugmyndin um armslengd frá hinu pólitíska valdi hefur aldrei snúist um að afhenda einhverjum embættismönnum eða einhverjum stjórnendum ákvörðunarrétt um grundvallaratriði og tilvistarspurningar þjóðarinnar, eins og það hvað við þyrftum að borga til erlendra kröfuhafa. Mér fyndist satt að segja alveg fráleitt að fela stofnuninni slíkt verkefni. Ástæðan fyrir því að armslengdarhugmyndin er búin til er til að tryggja armslengd hins pólitíska valds frá viðskiptalífinu á Íslandi. Það er það sem er svo mikilvægt, og það sé ekki pólitíkusa að ákveða hvaða fyrirtæki lifi og hvaða fyrirtæki deyi. Þess vegna hefur svona fyrirtækjum og stofnunum verið komið á fót [[Forseti hringir.]]um alla Evrópu og þess vegna eru þær enn við lýði um alla Evrópu, en það er bara [[Forseti hringir.]]á Íslandi einhverra hluta vegna sem menn vilja leggja þær af.
Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þingmaður skauta ansi létt í gegnum þessa umræðu. Hann nefndi kaupauka. Hv. þingmaður veit að við erum hér með frumvarp um kaupauka. Það er ekki þannig að fjármálaráðherra geti ákveðið kaupauka, við erum að ræða það. Þetta er mun lægra en þakið sem er hjá ESB, en ég get alveg haft alveg þá skoðun að kaupaukar séu mjög varhugavert tæki í bönkunum, við skulum ekki ræða það hér. En ég skil ekki af hverju verið er að væna hæstv. fjármálaráðherra um að ætla að fá einhver slík völd í sínar hendur. Hann fær þau ekki, það er lagafrumvarp sem liggur fyrir þinginu. Hv. þingmaður var í síðustu ríkisstjórn og sagði sjálfur fyrir hv. þingnefnd í beinni útsendingu að þegar kom að SpKef og Byr - og hann kallaði þá zombie-banka og ég held að það hafi verið hárrétt hjá hv. þingmanni - að það var allt inn í fjármálaráðuneytinu þrátt fyrir að eignarhlutirnir áttu samkvæmt lögum að vera í Bankasýslunni. Hann veit líka af því að menn tala hér um það, án þess að ég ætli að gera lítið úr því góða starfsfólki sem er hjá Bankasýslunni, það hvarflar ekki að mér í eina sekúndu, það var að vísu annað starfsfólk þá, það var svolítið mikil starfsmannavelta, að þeir komu fram með tillögu um framtíð sparisjóðakerfisins. Hún var kynnt fyrir hv. viðskiptanefnd. Síðasta ríkisstjórn gerði ekkert með það. Síðan koma sömu aðilar sem voru í síðustu ríkisstjórn og tala um að það sé stórkostlegt að hafa þessa stofnun því það tryggi armslengdarfjarlægð. Reynslan sýnir okkur bara allt annað. Hv. þingmaður hlýtur þá að upplýsa okkur um það af hverju við settum þessa stofnun á fót, af hverju við settum þessi lög um stofnunina og af hverju menn fóru síðan ekki eftir því þegar þeim hentaði.
Virðulegi forseti. Ég þarf kannski að stafa þetta og segja skýrar að hæstv. fjármálaráðherra er búinn að leggja fram frumvarp sem heimilar kaupauka með ákveðnum skilyrðum. Verði það að lögum verður bönkum heimilt að greiða slíka kaupauka. Hvaða afstöðu ætlar hann þá að taka af því að hann mun fara með hlutabréfið á hluthafafundum? Það er það sem ég er að vísa til. Ég vona auðvitað eins og hv. þingmaður að mér takist að koma vitinu fyrir flokksmenn hans og er ánægjulegt að heyra stuðning hans í því efni að hemja þessa kaupaukavitleysu og koma í veg fyrir hana. Við erum að vinna að því í efnahags- og viðskiptanefnd. Vonandi náum við saman um það í nefndinni að vera ekkert að búa til kaupauka og þakka hv. þingmanni hjartanlega fyrir að veita hér liðsstyrk í þingræðu hvað það varðar. En verði frumvarp ráðherra óbreytt að lögum mun hann fá það vald í hendur að ákveða hvaða forsendur hann ætlar að leggja til grundvallar á hluthafafundum að þessu leyti og hann hefur ekki útskýrt hvernig hann mun fara með það vald. Ég útskýrði áðan varðandi SpKef og Byr þá einföldu staðreynd að þessar stofnanir voru aldrei fullfjármagnaðar af hálfu ríkisins. Þess vegna kallaði ég þær zombie-banka. Ég gerði þá kröfu, bæði sem félagsmálaráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra, að menn flýttu sér eins og mögulegt væri með uppgjör þessara stofnana til að þær gætu veitt fyrirtækjum og fólki úrlausn eins og aðrar fjármálastofnanir. Þegar á endanum varð ljóst að ekki var hægt að semja við kröfuhafana um endurreisn þessara fyrirbæra voru þau látin gossa eins og hv. þingmaður veit. Þau fóru aldrei inn til Bankasýslunnar vegna þess að það hafði aldrei náðst samkomulag við kröfuhafa um stofnefnahagsreikninginn. Rétt eins og Glitnir og Arion banki fóru aldrei inn til Bankasýslunnar fyrr en búið var að ná samkomulagi við kröfuhafa um stofnefnahagsreikninginn. Hv. þingmaður getur reynt eins og félagar hans margir eru að gera að dorga í drullupollum og reyna að halda því fram að þar sé eitthvað misjafnt [[Forseti hringir.]]að finna … Það liggur allt fyrir um þessi skuldaraskipti og í greinargerð með þessu frumvarpi er að finna sérstaka staðfestingu á því að rétt var með farið að þessu leyti.
Virðulegi forseti. Hv. þingmanni líður ekki vel þegar ég spyr hann um þessi mál eins og kemur fram í orðfæri hans og ég ætla ekki að hafa það eftir. En það kemur að vísu fram um hlutverk Bankasýslunnar að hún á að gera tillögur til fjármálaráðherra um frekari fjármögnun fjármálafyrirtækja á grundvelli hlutverks og markmiða stofnunarinnar. Og það var nú hvorki meira né minna en stofnaður sérstakur banki á grundvelli Sparisjóðs Keflavíkur. Það kemur líka fram að það komu tillögur frá Bankasýslunni, við fengum þær í nefndinni, um hvernig ætti að haga sér í sparisjóðakerfinu og það var ekki farið eftir þeim. Það kemur líka fram í ársskýrslu Bankasýslunnar að þar töldu menn sig vera að taka við SpKef og Byr. Það var ekki gert. Menn ákváðu það og það var ekki viðskiptaráðherra sem hélt utan um þetta, fjármálaráðherra hélt utan um þetta í mjög langan tíma. Það voru brotin lög um eiginfjárhlutföll, alveg sama hvort Bankasýslan var þarna eða ekki. [[Forseti hringir.]]Því miður er það nú svo að það fólk sem vann þessi ágætu störf er ekki lengur í Bankasýslunni.
Virðulegi forseti. Það tókst aldrei samkomulag við kröfuhafana í SpKef og Byr um skuldaskil og þar með varð aldrei friður um stofnefnahagsreikning þeirra. Þess vegna var hluturinn aldrei færður yfir til Bankasýslu ríkisins. Ég veit ekki hversu oft á að endurtaka þetta, þetta er ekkert flóknara en þetta. Ég vék áðan að því með hvaða hætti menn væru alltaf að nálgast umræðuna um skuldaskil milli hinna föllnu banka og annað og því er gott að sjá í frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra ákveðna staðfestingu á því sem oft hefur verið haldið fram. Í greinargerð þess segir: „Ríkið átti í raun aldrei þær eignir og skuldir sem fluttar voru úr gömlu bönkunum yfir í þá nýju og því nær að tala um að ríkið, með eiginfjárframlagi sínu, hafi eignast 81%, 5% og 13% hluti í nýju bönkunum í tengslum við endurreisn viðskiptabanka eftir hrunið, frekar en að eiginleg sala á hlutabréfum hafi átt sér stað.“ Má ég þá biðja hv. stjórnarþingmenn um að hætta dylgjum sem alltaf fylgja í umræðum um þessi mál og fylgja fordæmi og þeirri leiðsögn sem er að finna frá hæstv. fjármálaráðherra að þessu leyti.
Herra forseti. Það hefur komið fram í þessari umræðu að ekki sé eðlilegt að eignarhlutur ríkisins í fjármálafyrirtækjum og eftirlit með fjármálastofnunum sé á sömu hendi. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart því að með þessu frumvarpi er verið að færa þessi mál öll í fangið á ráðherra, mál sem búið var að færa frá ráðherra til sjálfstæðrar stofnunar, Bankasýslunnar, með sjálfstæðri stjórn. Ef menn hafa lagt upp með að spara þá virðist sparnaðurinn ekki vera mikill í heildarsamhenginu, kannski 40–50 millj. kr. á móti veltu fjármálafyrirtækja upp á 250–300 milljarða. Talað var um að það mundu kannski bætast við þrjú stöðugildi sérfræðinga í ráðuneytinu í framhaldinu og ráðgjafarnefndin kostar auðvitað sitt. Sér hv. þingmaður fram á að það verði einhver sparnaður þegar upp er staðið, kannski sáralítill sem enginn í samhengi hlutanna? Hversu mikið er þarna undir? Faglegi þátturinn er í raun og veru í molum því það er mikil afturför að færa þetta upp í hendur á fjármálaráðherra hverju sinni og gera þessa hluti alla tortryggilega. Hvað er þá unnið með þessu frumvarpi? Það virðist líka vera í mótsögn við vilja samstarfsflokksins. Á flokksþingi framsóknarmanna ályktuðu menn um að ekki væri tímabært að leggja niður Bankasýslu ríkisins, hún hefði skilað sínu hlutverki vel. Í frumvarpinu er ýjað að því að selja allt að 30% hlut í Landsbankanum og það lágu líka fyrir mótmæli á flokksþingi framsóknarmanna um að það ætti ekki að gera. Mig langar að heyra skoðanir hv. þingmanns á því hvað mönnum gangi til með að koma með þetta mál í raun og veru í ósætti við eigin samstarfsflokk.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er að ég skil ekki hinar fjárhagslegu forsendur sem lagðar eru til grundvallar í kostnaðarmati. Þar er talað um að sparnaður geti orðið og kostnaður sem núna er 90–100 millj. kr. geti farið niður í 50. Rekstrarkostnaður Bankasýslunnar er núna 50 millj. kr. miðað við núverandi starfsmannahald og ég sé ekki að hægt sé að fækka starfsmönnum nokkurn skapaðan hlut. Þvert á móti mun við þessa breytingu þurfa að leggjast í mikinn sérfræðikostnað sem ekki er gert ráð fyrir neins staðar vegna þess að það þarf að byggja upp sérfræðiþekkingu hjá þessum starfsmönnum í ráðuneytinu. Samkvæmt frumvarpinu sjálfu er viðurkennt að þeir mega ekki gera neitt annað innan ráðuneytisins. Þeir mega ekki snerta á eftirliti með fjármálafyrirtækjum. Þeir verða algerlega að helga sig þessu verkefni þannig að engin rök eru færð fyrir því að hægt sé að spara peninga með þessu. Það gengur ekki upp þegar maður les frumvarpið til enda. Það sem ég hef varað við varðandi samtengingu þess að hafa eftirlitsvaldið og hlutabréfið í sama ráðuneyti er auðvitað þau dæmi sem við höfum. Þetta hefur alltaf verið mjög slæmt og alltaf leitt til ófarnaðar. Ég hef deilt með þingheimi persónulegri sögu minni sem síðasti fulltrúi ríkisins í stjórn Búnaðarbankans. Það var mjög skrýtið að vera kjörinn af viðskiptaráðuneytinu og svo komu starfsmenn viðskiptaráðuneytisins sem voru hvort veggja í senn handhafar hlutabréfsins og eftirlitsaðilar með bankanum og gerðu athugasemdir við það hvernig við tókum ákvarðanir vegna þess að þeir voru ekki sáttir við lagatúlkanir okkar. Það var mjög skrýtin staða og ég óska engum sem situr í stjórn fjármálafyrirtækis að vera í þeirri stöðu. Við ættum að vera vaxin upp úr því að láta okkur detta í hug að slíkt sé gott. Ég skil ekki að menn geti lagt fram svona frumvarp árið 2015 og látið eins og ekkert hafi gerst í þróun stjórnarhátta fyrirtækja síðustu 80 árin og saga samkrulls stjórnmála og fjármálakerfis á Íslandi [[Forseti hringir.]]sé bara til eftirbreytni, það sé um að gera að byrja leikinn aftur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Nú á að setja á stofn ráðgjafarnefnd og leggja niður valnefnd sem átti að koma með tillögur um skipun stjórna í fjármálafyrirtækjum. Nú er það ráðgjafarnefndin sem á að koma með tilnefningar í stjórn svo það er verið að stytta ferlið. Hvaða umboð hefur ráðgjafarnefndin að mati hv. þingmanns? Það er ekkert sem segir til um boðleiðir eða samskipti þarna á milli eða hvernig málum er háttað og óljóst um hæfniskröfur til ráðgjafarnefndarinnar, hvort þær séu veikari en þær sem gerðar eru til stjórnar Bankasýslunnar sem er sjálfstæð. Hvað þykir hv. þingmanni um trúverðugleika þessa ferlis yfir höfuð?
Virðulegi forseti. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns að þessu leyti. Það er auðvitað vandamál varðandi þessa ríkisstjórn að það eitt að hafa formlega réttar leiðir, annað er hvernig þeim er beitt. Við höfum alveg skelfilegt dæmi frá síðasta sumri þar sem hæstv. fjármálaráðherra lét sér detta í hug að búa til valnefnd vegna skipunar í stöðu seðlabankastjóra og gera að formanni hennar lögreglustjórann í Reykjavík, sem hafði enga þekkingu á þeim málasviðum sem starfsemi Seðlabankans laut að. Það var maður sem uppfyllti ýmsar formlegar hæfniskröfur, en guð minn góður, hafði enga innsýn í efnissviðið sem verið var að velja mann til að stjórna. Eitt er þess vegna að hafa formlegar kröfur, annað er að beita þeim rétt. Ég hef enga trú á því að jafn losaralegar kröfur og gerðar eru til hæfi þessara ráðgjafarnefndarmanna verði til þess að hemja hæstv. ráðherra í því að beita valdi sínu holt og bolt eins og hann lystir.
Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi tekið þátt í þessari umræðu frá því að hún byrjaði. Umræðan er búin að vera löng og ströng um mál sem er ekki stórt í eðli sínu. Ég hef verið að hlusta eftir röksemdum hv. þingmanna stjórnarandstöðu fyrir því að fara í málþóf í þessu máli. [[Gripið fram í.]]Eitthvað kom ég nú við kaunin á hv. þingmönnum með því að nefna að þeir væru í málþófi. Það verður bara svo að vera. Ég vil vekja athygli á því, virðulegi forseti, að ég er búinn að spyrja alla fyrrverandi ráðherra úr síðustu ríkisstjórn, sem hafa komið hingað upp, af hverju í ósköpunum þeir voru hér með stórar fjármálastofnanir í rekstri og voru ekki með þær undir þessari faglegu Bankasýslu. Engin málefnaleg svör hafa borist. [[Gripið fram í: Jú, jú.]]Og að koma hingað og halda því fram að stofnanir sem voru í fullri samkeppni á fjármálamarkaði hafi ekki verið að fullu fjármagnaðar og þá hafi bara verið í lagi að hafa þær í fjármálaráðuneytinu, sú röksemd heldur ekki vatni. Ég vek athygli á því og það kemur fram í skýrslu rannsóknarnefndar um sparisjóðina að síðasta ríkisstjórn fór þvert gegn öllum ráðleggingum, hvort sem þær komu frá Mats Josefssyni, Arnóri Sighvatssyni í Seðlabankanum, Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eða öllum þeim sem að málinu komu. Sú ríkisstjórn var með sérstaka stofnun sem átti að tryggja armslengd stjórnmálanna frá fjármálamörkuðum og það er algerlega ljóst hvað sem mönnum finnst um þá litlu stofnun að hún tryggði það ekki. Það er líka ljóst að síðasta ríkisstjórn fór ekki eftir þeim tillögum sem komu frá þessari stofnun þegar kom að framtíð sparisjóðakerfisins. Þetta liggur allt saman fyrir. Hér gera menn lítið úr sérþekkingu Ríkiskaupa sem er mun stærri stofnun. Ég veit ekki af hverju það er. Menn gleyma því að þetta frumvarp tekur nákvæmlega á þeim markmiðum að vera með armsleynd og tryggja að þeir sem sitja í bankaráðum, meðan það fyrirkomulag er, sé hæft fólk. Menn gleyma því til dæmis að allir geta gefið kost á sér og sótt um alveg eins og núna, en þetta yrði gert með mun hagkvæmari hætti. Lengst af, þó að það verði að segjast eins og er að í dag hefur umræðan verið miklu skárri, miklu betri, þá hefur hún gengið út á að væna menn um og ætla þeim mjög alvarlega hluti. Það verður að segjast eins og er að umræðan hér fyrir helgi var orðin ansi svæsin þegar kom að því. En þingmenn stjórnarandstöðu svara því ekki, úr því að þeir eru núna allt í einu orðnir svo fylgjandi armsleynd og faglegum vinnubrögðum, af hverju þeir tóku þátt í því að fara þvert gegn því á síðasta kjörtímabili. Ég held að engin stofnun, ekkert fyrirkomulag geti komið í veg fyrir misbeitingu valds. Það er því miður ekki hægt. Ef það væri hægt þá held ég að við ættum að taka slíkt fyrirkomulag upp á morgun.
Þú getur náttúrlega takmarkað það.
Þetta er gott dæmi um það að menn fóru af stað með góð fyrirheit en fóru síðan aðra leið eins og frægt er orðið. Þess vegna skiptir máli þegar við erum að fara yfir þetta frumvarp að við vinnum það með þeim hætti að við náum þeim markmiðum sem hv. þingmenn hafa alla vega í orði kveðnu talað um hér. Ef við gerum það náum við góðum árangri. Síðan skiptir máli að þingið veiti framkvæmdarvaldinu það nauðsynlega aðhald sem þarf að gera hvort sem það er á þessu kjörtímabili, næsta eða þar næsta. Það er mjög mikilvægt. Mér finnst hins vegar leitt að sjá menn skauta í gegnum efni frumvarpsins eins og hefur verið gert, tala hér og fullyrða jafnvel að ef það verði samþykkt þá fari allir hlutir á skrifborð hæstv. ráðherra og hann geti bara farið með valdið eins og hann vilji. Allir hv. þingmenn sem töluðu þannig vita að það er langur vegur frá og reyndar er engin stoð fyrir því.
Virðulegi forseti. Ég hef ekki viljað lengja þessa umræðu en hlýt að koma hingað upp og svara ræðu hv. þingmanns. Í fyrsta lagi er ekkert óeðlilegt við það að við bendum á að samkvæmt frumvarpinu fari þessi mál inn á skrifborð hæstv. ráðherra vegna þess að þannig er það. Hæstv. ráðherra ber ábyrgð á öllum málum sem afgreidd eru í hans ráðuneyti og hann hefur boðvald yfir öllum starfsmönnum ráðuneytisins og það á að fella málið inn í ráðuneytið. Það er engin leið að afneita ábyrgð hæstv. ráðherra á öllu sem verður ákveðið vegna þess að allt sem verður ákveðið um eignarhald í bönkum, um arðgreiðslur einstakra banka o.s.frv., af fulltrúum hans á hluthafafundum verður afgreitt og ákveðið í hans umboði. Þannig er stjórnskipan Íslands. Í annan stað efast ég ekkert um ágæti starfsmanna Ríkiskaupa. Þeir hafa bara enga þekkingu á sölu á eignarhlutum í bönkum og þeir hafa engar forsendur til að gefa sér hvort það sé til dæmis betra að leggja áherslu á arðsemi banka og taka út úr þeim arð yfir lengra tímabil, eins og Bankasýslan hefur ákveðið að gera með mjög góðum árangri á síðustu árum, eða selja strax. Þetta eru ákvarðanir sem þarf mjög mikla sérhæfða þekkingu til að taka. Það leiðir aftur af niðurstöðunni: Ef það á að byggja upp þekkingu á þessu í Ríkiskaupum þá kostar það mun meira en sem nemur meintum sparnaði af þessu frumvarpi. Að síðustu varðandi upphafsspurningu hv. þingmanns um eignarhlutina í bönkunum. Ég flutti sem bæði efnahags- og viðskiptaráðherra og félagsmálaráðherra ítrekað ræður þar sem ég kallaði eftir því að sem fyrst yrði gengið frá endurfjármögnun SpKef og Byrs. Hv. þingmaður getur flett því upp. Það hafa líklega fáir aðrir gengið jafn hart eftir því að í það yrði ráðist. Hitt var alltaf ljóst og á allra vitorði að þessir eignarhlutir færu aldrei til meðferðar í Bankasýslunni fyrr en búið væri að ná að byggja upp stofnefnahagsreikning [[Forseti hringir.]]sem friður væri um rétt eins og í tilviki gömlu bankanna. [[Forseti hringir.]]Það var nákvæmlega aðferðafræðin sem [[Forseti hringir.]]alltaf var fyrir hendi.
Virðulegi forseti. Það var ekkert eðlilegt við það hvernig var haldið á málum SpKef og Byrs, ekki neitt. Ég þekki þessi mál vel af því að ég var í hv. viðskiptanefnd allt síðasta kjörtímabil og fylgdist náið með því. Hér er talað um gagnsæi. Það var ekkert gagnsæi þar, ekkert, ekki frekar en þegar Landsbankinn einkavæddi ákveðin fyrirtæki á síðasta kjörtímabili. Það hefur ekki enn fengist uppgefið hvert söluverðið var. Ég veit alveg hvernig gekk að fá spurningum svarað varðandi SpKef og Byr á síðasta kjörtímabili. Það var ekkert eðlilegt við það. Ég var með fulltrúa Bankasýslunnar og spurði um það þegar þeir settu í ársskýrsluna að þeir ættu að taka við eignarhlutum SpKef og Byrs. SpKef og Byr voru í bullandi samkeppni og uppfylltu ekki eiginfjárhlutföll á síðasta kjörtímabili. Það liggur allt hreint og klárt fyrir í rannsóknarskýrslu um sparisjóðina. Það var ekkert eðlilegt við það. Menn geta talað í kringum það eins og þeir vilja en það var ekkert eðlilegt við það, ekkert. Ef menn hefðu farið þá leið sem var til dæmis gert með Sparisjóð Mýrasýslu og allir sérfræðingar bentu á þá hefðum við ekki tapað rúmlega 21 milljarði eins og niðurstaðan varð. Virðulegi forseti. Menn tala hér alltaf eins og lög um Bankasýslu ríkisins þýði að hún ráði öllu. Af hverju skoða menn ekki bara 4. gr., um verkefnin? Þetta gengur allt út á að koma með tillögur til ráðherra. [[Gripið fram í: … frumkvæðisvaldið?]]Um það snýst málið. Menn verða að lesa frumvarpið um Bankasýsluna og lesa frumvarpið sem liggur fyrir. Síðan er ágætt að skoða hvernig þetta hefur verið í framkvæmd. Þegar kemur að þessum málum þýðir ekki að koma hingað með einhverjar draugasögur í björtu. Það er enginn búinn að gleyma því hvernig var gengið fram á síðasta kjörtímabili.
Virðulegi forseti. Það er hægt að taka undir það með hv. þingmanni að auðvitað var ekki til fyrirmyndar að vera með ófjármagnað fyrirtæki eins og Byr og SpKef á markaði. Um það flutti ég margar ræður og hafa líklega fáir gagnrýnt það jafn mikið og ég gerði á síðasta kjörtímabili. En það er ekki við Bankasýslu ríkisins að sakast. Það er ekki ástæða til að leggja niður Bankasýslu ríkisins vegna þess að menn fólu ekki henni nógu mörg verkefni á síðasta kjörtímabili. Þetta er alöfugsnúnasta hugsun sem ég hef nokkru sinni heyrt í þessum sal. Hv. þingmaður verður líka að átta sig á staðreyndum mála varðandi Bankasýsluna. Það er hún sem ákveður sjálf hvernig hún greiðir atkvæði, t.d. varðandi kaupauka og afkastahvetjandi launakerfi. Hún hefur í tvígang greitt atkvæði gegn hækkun stjórnarlauna, ekki að beiðni ráðherra heldur vegna þess að það er í samræmi við eigendastefnu sem sett hefur verið með gagnsæjum hætti og með aðkomu allra flokka. Hæstv. ráðherra ætlar að afnema þá umgjörð. Það er ekki orð að finna um það í frumvarpinu hvernig ákvarðanir verði teknar um beitingu valds ríkisins á hluthafafundum. Ef frumvarpið sem liggur nú fyrir þinginu, frumvarpið um bónusana, verður til dæmis að veruleika óbreytt, hvernig verður þá atkvæði ríkisins beitt á hluthafafundum? Munu menn styðja að það verði búið til bónusakerfi í viðkomandi banka eða ekki? Það er grundvallarspurning. Það er ekki orð um það í þessu frumvarpi. Virðulegi forseti. Hin skaðlega sambúð íslenskra stjórnvalda og fjármálakerfisins sem gróf undan öllu því sem gott er í íslensku samfélagi áratugum saman er nokkuð sem við eigum ekki að endurvekja.
Virðulegi forseti. Bankasýslan á að hafa eftirlit með og framfylgja eigendastefnu ríkisins, nákvæmlega það sama og hefur verið gert ráð fyrir í þessu frumvarpi, þ.e. að þeir stjórnarmenn sem eru í bönkunum framkvæmi eigendastefnu ríkisins. Þar kemur akkúrat sá þáttur sem hv. þingmaður ræddi um. Ég skil ekki þann útúrsnúning að ég sé að gagnrýna Bankasýsluna. Ég var að gagnrýna síðustu ríkisstjórn. Er eitthvað óljóst í því, virðulegi forseti? Er ég ekki búinn að segja það nógu oft í þessari umræðu og allt síðasta kjörtímabil? Ég er ekki að hamast á starfsmönnum Bankasýslu ríkisins, það hvarflar ekki að mér eina sekúndu. Ég varð ekki var við annað en þeir kæmu með skynsamlegar tillögur sem ekki var farið eftir. Ég varð ekki var við annað en að þeir hefðu gert það, þeir starfa að vísu ekki núna í Bankasýslunni. Ég hef ekki orðið var við annað af því sem ég hef heyrt frá núverandi starfsmönnum Bankasýslunnar, prýðisfólk sem er að vinna sitt starf af alúð og kemur með gott innlegg í málið. Ég var að gagnrýna síðustu ríkisstjórn. Hv. þingmaður veit sem er og ég veit að hv. þingmenn sem hér hafa talað vita einnig, eins og hv. þingmaður orðaði það svo pent, að það var ekki til fyrirmyndar að hafa ófjármögnuð fjármálafyrirtæki á markaði. „Ekki til fyrirmyndar“ er mjög hógvært orðalag á mjög alvarlegum hlut sem kostaði gríðarlega fjármuni, tugi milljarða fyrir skattgreiðendur. Ég veit alveg að hv. þingmaður hélt ekki á því verkefni, ekki frekar en þeir þingmenn sem hér hafa talað. Þegar þetta var tekið upp var það ég sem gerði það og án þess að fara neitt að metast við hv. þingmann þá held ég að ég hafi gagnrýnt þetta eitthvað örlítið meira ásamt ýmsum öðrum í stjórnarandstöðunni en þeir voru í stjórnarliðinu. Það sem ég er að segja er að þó svo að Bankasýslan hafi verið til staðar með öll þessi göfugu markmið þá var þetta hægt. Það er nefnilega engin stofnun sem tryggir að menn fari ekki illa með vald. Bankasýslan gerir það svo sannarlega ekki. Við erum held ég sammála í orði kveðnu um markmiðin. Förum þá og skoðum þetta frumvarp og sjáum [[Forseti hringir.]]hvernig við getum náð markmiðum sem við [[Forseti hringir.]]erum sammála um.
Herra forseti. Mér leikur hugur á því að fá svolítið ágrip af því hjá hv. þingmanni hverjar þessar tillögur voru frá Bankasýslunni sem aldrei var farið eftir og hv. þingmaður segir að hafi leitt til 21 milljarðs kr. taps. Ég kannast ekki við að það hafi verið með nokkru móti farið öðruvísi að út frá neyðarlögunum gagnvart Sparisjóði Keflavíkur eða Byr. Samkvæmt neyðarlögunum þurfti fjármálaráðuneytið að koma að því fyrir hönd ríkisins þegar menn þurftu að grípa til þess á grundvelli neyðarlaganna að setja á fót nýja stofnun til að taka við eignum og skuldbindingum úr annarri sem var komin í þrot og ef ekki var þannig gengið frá málum að hún færi beint inn í aðra starfandi fjármálastofnun þá var slík stofnun sett á fót í kringum sparisjóðina nákvæmlega eins og var gert í kringum bankana. Í tilviki Byrs og Sparisjóðs Keflavíkur kom aldrei til þess vegna þess að þeir fóru á hausinn. Það náðist aldrei samkomulag við kröfuhafa um fjármögnun nýrrar einingar. Ný eining var aldrei sett á laggirnar og þess vegna komu þeir aldrei til Bankasýslunnar. Þess vegna langar mig til að spyrja: Hverjar eru tillögurnar sem Bankasýslan kom með og ekki var farið eftir?
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að koma með málefnalegar og góðar spurningar. Munurinn á mér og hv. þingmanni er að ég ætla að svara þeim. Ég spurði hv. þingmann nokkuð gagnrýnnar spurningar hér áðan og hann ákvað að sleppa því alveg að svara og benda á einhverja allt aðra. [[Gripið fram í.]]Ég ætla hins vegar að svara því að þetta eru fínar spurningar og eðlilegt að hann vilji fá svör við þeim. Þetta eru tvö mál. Annars vegar varðandi SpKef og Byr þá nefndi ég aðila, þá er ég ekki að vísa í Bankasýsluna heldur Mats Josefsson, Seðlabankann, fjármálaráðuneytið, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og ýmsa fleiri sem sögðu að það væri engin von með þessa sparisjóði, sérstaklega Sparisjóð Keflavíkur. Samt sem áður var haldið áfram með þá, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason nefndi, illa fjármagnaða. Þeir uppfylltu ekki einu sinni eiginfjárhlutföll sem er alveg óskiljanlegt því að Fjármálaeftirlitið fylgdist með þessu frá því í febrúar og mars. Þeir söfnuðu innlánum og stækkuðu þar af leiðandi vandann enn frekar. Svo var auðvitað gríðarlegur rekstrarkostnaður, eignirnar súrnuðu o.s.frv. Það er enginn vafi á því að menn áttu að taka á þessum málum strax. Þetta snýr ekki beint að tillögum Bankasýslunnar, a.m.k. ekki þeim sem við sáum. Tillögur Bankasýslunnar sem voru kynntar fyrir okkur voru þessar: Þeir komu með tillögur um sparisjóðakerfið. Þeir töldu að vonlaust væri að reka það eins og það er núna. Þeir voru með annaðhvort tvær eða þrjár útfærslur á því hvernig þeir sæju að væri hægt að gera þetta. Það var nokkurn veginn þannig að í fyrsta lagi vildu þeir sameina alla bakvinnslu og svo ýmislegt annað yfir landið allt saman og hafa síðan landshlutasparisjóði og hvort þriðja atriðið var blönduð leið. Þetta voru slíkir hlutir. Þeir voru búnir að fara yfir þetta faglega hvernig staðan væri á sparisjóðunum o.s.frv. og þeir töldu að þetta væri eina leiðin. Það var ekki neitt gert með þetta eins og við vitum báðir.
Herra forseti. Þetta var mjög fróðlegt svar. Það kemur í ljós að andlag þeirrar hörðu gagnrýni sem hv. þingmaður hefur veitt að Bankasýslunni og beinlínis sagt að ekki hafi verið mikið gegnsæið og ekki hafi verið mikill dugur af því að hafa þá stofnun vegna þess að ekki hafi verið farið að tillögum hennar - þegar hér er komið sögu kemur í ljós að þær tvær stofnanir sem hv. þingmanni hafa verið efstar í huga voru farnar á hausinn. Það er [[Gripið fram í.]]nákvæmlega þess vegna, af því að þær voru orðnar gjaldþrota, sem þær fóru ekki yfir til Bankasýslunnar. Við skulum aðeins skoða hina sparisjóðina líka. Þetta var þannig að í gegnum Sparisjóðabankann átti ríkið miklar kröfur á sparisjóðina, þ.e. það átti kröfur á eina fimm sparisjóði sem voru töluvert háar, og þannig varð eignarhald ríkisins á sparisjóðunum til. Þegar Seðlabankinn var búinn að sortera eign sína á sparisjóðunum, sem Seðlabankinn hafði eignast í gegnum hin merku ástarbréfaviðskipti Sparisjóðabankans og Seðlabankans, þá fóru fimm þeirra yfir til Bankasýslunnar. Það voru ýmsir aðrir sem var einfaldlega ekki hægt að rétta við. Ég minni á Spron, ég minni á þessa tvo en það voru líka aðrar bankastofnanir sem áttu kröfur í þeim og eignuðust að verulegu leyti. Ég nefni t.d. Afl. Afl er ekki hjá Bankasýslunni. Það er allt önnur stofnun sem fer með það. Þetta vildi ég nú segja við hv. þingmann vegna þess að ég tel að hann hafi skautað hérna ekki bara á hálum ís heldur á loftinu einu saman í allan dag. Það er rétt að rifja það líka upp fyrir honum að þegar frumvarpið um Bankasýsluna var fyrst lagt fram á sínum tíma var ekki minnst á sparisjóði. Það var bara gert ráð fyrir því að Bankasýslan vélaði fyrst og fremst með bankana, svo að það sé nú nefnt hérna.
Nei, nei, nei.
Virðulegi forseti. Það er fullkomlega vonlaust að leiðrétta allar rangfærslurnar sem komu fram í máli hv. þingmanns. Í fyrsta lagi voru þeir ekki farnir á hausinn, SpKef og Byr. Þeim var haldið lifandi, ófjármögnuðum, söfnuðu innlánum og kostnaði [[Það er bara …]]gegn ráðleggingum sérfræðinga. Ég hvet hv. þingmann til að hlusta. Ef hann vill ekki hlusta þá hvet ég hann til að lesa skýrslu rannsóknarnefndar um sparisjóðina. Ef hann vill ekki lesa hana þá hvet ég hann til að lesa bókina sem dr. Hersir Sigurgeirsson og dr. Ásgeir Jónsson skrifuðu um SpKef. Það er stuttur lestur þar sem allt er dregið saman. Þá skilur hv. þingmaður út á hvað málið gekk. Þvert á ráðleggingar sérfræðinga ákvað fjármálaráðuneytið, þ.e. síðasta ríkisstjórn, að halda lífi í þessum stofnum. Hver fékk reikninginn fyrir því? Fólkið í landinu. Kostnaður við SpKef var 21 milljarður. Af hverju er hv. þingmaður að klifa á því að ég sé að gagnrýna Bankasýsluna? Ég er að gagnrýna síðustu ríkisstjórn, ekki Bankasýsluna. Ég er að segja að það dugi ekkert að hafa Bankasýsluna þegar við höfum ríkisstjórn eins og þá síðustu sem getur farið fram hjá Bankasýslunni eins og hún gerði. Ég fór yfir það að Bankasýslan kom með tillögur um hvað ætti að gera við þessa sparisjóði. Og bara til að rifja það upp, af því að ég veit að hv. þingmaður hefur ekki alltaf langtímaminni en hann hefur skammtímaminni, þá lenti einn af sparisjóðunum sem voru teknir yfir í ákveðnum vandræðum og var gengið frá því fyrir nokkrum dögum, þ.e. Sparisjóður Vestmannaeyja. Það var þetta sem aðilar í Bankasýslunni vöruðu við, þeir sem komu með tillögur um framtíðarhlutverk sparisjóðanna sem síðasta hæstv. ríkisstjórn - og ég er að gagnrýna hana svo að það sé algerlega skýrt - tók ekki mark á. Ég er ekki að gagnrýna það prýðisgóða starfsfólk sem er í Bankasýslunni, hvorki áður né núna. Ég er að gagnrýna síðustu [[Forseti hringir.]]ríkisstjórn og hæstv. [[Forseti hringir.]]ráðherra og fyrrverandi stjórnarliða.
Herra forseti. Ef frumvarpið verður samþykkt og verður að lögum mun það gerast að Bankasýsla ríkisins - hún hefur verið að sýsla með eignir ríkisins í bönkunum síðastliðin tæp sex ár og öll sérþekkingin er þar innan húss. Það fólk er í rauninni með þetta í fanginu og það er úti í miðri á. Fram undan er einkavæðing, þ.e. sala á þeim eignarhlutum sem fólk í Bankasýslunni er búið að vera með í fanginu. Með þessu lagafrumvarpi núna á að segja að það fagfólk, sem er með sérþekkinguna og er búið að vera með þetta á sinni hendi og í fanginu í sex ár, eigi að rétta þetta til ráðuneytisnefndar sem er síðan í fanginu á ráðherra. Hver er tilgangurinn með því? Hvar kemur það fram í greinargerðinni með frumvarpinu hver tilgangurinn sé? Jú, það sparar peninga. Það sparar um 40–50 millj. á ári. En horfum þá á það hvað þetta er mikill hluti af því fé eða þeim eignum sem Bankasýslan og þessi ráðgjafarnefnd eru að sýsla með. Þetta er einn á móti 6 þúsund. Þetta er 6 þúsund sinnum lægri upphæð, sem eru þessi árlegu laun og einnig það sem þau eru að sýsla með. Og hvað ef þessi nýja ráðgjafarnefnd hefur ekki jafn góða sérþekkingu og Bankasýslan hefur aflað sér núna í sex ár? Hvað þurfa hún og starfsmennirnir að missa mikið í ána? Hvað þurfa þeir að missa mikið frá sér, hvað þurfa þeir að taka mikið af verri ákvörðunum varðandi einkavæðinguna til að kostnaðurinn verði miklu meiri en að hafa það fólk sem er búið að vera með þetta í fanginu í sex ár? Þetta er ekki góð stjórnun og þetta getur kostað miklu meira en menn vilja meina að Bankasýslan kosti umfram það sem ráðuneytisnefndin telur. Takið eftir því, það er ráðuneytið, fjármálaráðuneytið sem kostnaðarmetur þetta sjálft. Þá er það spurningin, þeir eru með frumvarp um hvernig þeir eigi að færa umsýsluna með eignum ríkisins, sem eru 250–300 milljarðar, inn í ráðuneytið og það sjálft kostnaðarmetur það. Við hér á Alþingi höfum ekki tækifæri til að vera með sjálfstætt kostnaðarmat á því. Margir hafa sagt það hérna í umræðunni að kannski er þessi sparnaður ekki einu sinni til af því að það er fólk í ráðuneytinu sem þarf að taka við þessum bolta. Bara svo að við skiljum þessar tölur, þessar tölur þýða það að þetta eru í rauninni verðmæti, eignir ríkisins í bönkunum upp á þrjá nýja Landspítala og þá á að afhenda úr hendi fagfólks, sem hefur verið með þetta í höndunum í sex ár, rétt fyrir einkavæðinguna í hendurnar á ráðuneytisnefnd sem er í rauninni í fanginu á ráðherra. Hvað meina ég þegar ég segi: „Í rauninni í fanginu á ráðherra?“ Í lögum um Bankasýslu ríkisins sem á að leggja núna niður segir, með leyfi forseta: „Allar meiri háttar ákvarðanir skal bera skriflega undir stjórnina til samþykktar eða synjunar.“ Stjórn Bankasýslunnar getur samþykkt eða synjað meiri háttar ákvörðunum frá ráðherra en hann getur þó í undantekningartilfellum knúið þær í gegn en þá þarf hann að gera það. Hann er í rauninni algerlega með taumhaldið á því hvernig farið er með þessa eignarhluti, andvirði þriggja nýrra Landspítala ef frumvarpið verður samþykkt. Hann getur riðið hestunum upp úr ánni eins og honum sýnist. En, þá er manni sagt, nei, það er ekki alveg satt, hann getur ekki alveg gert það eins og honum sýnist. Jú, hann getur það í rauninni. Hann þarf aftur á móti að bera hlutina undir hina og þessa aðila, en hann ræður á endanum, eins og kemur skýrt fram í frumvarpinu, þ.e. um ákvörðun um sölumeðferð og eignarhluta. Ráðherrann getur að eigin frumkvæði, með leyfi forseta, „tekið ákvörðun um að hefja sölumeðferð einstakra eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum.“ Hann þarf að vísu að gera greinargerð og leggja fyrir nefndir þingsins, leita umsagnar frá ráðgjafarnefndinni og leita umsagnar frá Seðlabankanum. Í greinargerð ráðherra verða að koma fram ákveðnir hlutir og svo verða nefndir Alþingis að fá hæfilegan frest til að gera athugasemdir, athugasemdir takið eftir, við efni greinargerðarinnar. Að liðnum þeim hæfilega fresti, sem virðist ekki vera tilgreindur hvað er langur, þannig að það er ráðherra sjálfur sem ákveður það eflaust, „skal ráðherra taka ákvörðun um hvort sölumeðferð eignarhlutarins verði hafin í samræmi við efni greinargerðarinnar. Ráðherra getur í ákvörðun sinni gert breytingar á einstökum þáttum í fyrirhugaðri sölumeðferð, m.a. að teknu tilliti til athugasemda fjárlaganefndar Alþingis …“ en þarf ekki að gera það, getur gert breytingar við þetta allt saman. Ráðherra hefur þetta algerlega í hendi sinni. Ef frumvarpið verður samþykkt og fagfólkið sem er búið að ríða hestinum út í miðja á í Bankasýslunni afhendir andvirði þriggja nýrra Landspítala í hendurnar á þeirri ráðgjafarnefnd sem er í fanginu á ráðherra, þá getur ráðherra riðið þessum hesti upp úr ánni nákvæmlega eins og honum sýnist. Hann þarf að vísu að leggja hlutina fram fyrir fólk, en hann ræður, það er ekki góð stjórnsýsla heldur. Þetta er því ekki gott frumvarp. Ég geld mikinn varhuga við því að það verði samþykkt hér á Alþingi.
Virðulegi forseti. Ég vil að gefnu tilefni vekja athygli á því, af því menn tala um þekkinguna sem er búin að byggjast upp í Bankasýslunni í sex ár, að sama fólkið er ekki búið að vera þarna allan þann tíma, það er langur vegur frá því, mjög langur vegur frá því, bæði þegar kemur að stjórnarmönnum og einstaklingum. Þekkingin þurrkast ekki út, það er ekki þannig að þessir aðilar verði ekki lengur til og það er auðvitað hægt að nýta sér þá þekkingu ef vilji er fyrir hendi. Síðan vil ég líka vekja athygli á því að í frumvarpinu er gert ráð fyrir ýmsum ferlum. Það er ekki verið að taka ákvörðun um að einkavæða bankanna, en ef það yrði gert þá skipti engu máli hvort við hefðum Bankasýsluna eða ekki því að við mundum þurfa að fara í gegnum mjög mikinn prósess, og með fullri virðingu fyrir því ágæta fólki sem þar er þá væri það ekki nóg. Það er því ekki hægt að tala, eins og mér finnst hv. þingmaður vera að gera, um að hér sé verið að ganga frá því að þetta sé réttur ráðherranna. Hv. þingmaður er búinn að lesa frumvarpið, hann veit að það er ekki rétt, [[Gripið fram í: Ráðherra …]]þingið verður að taka ákvörðun um þetta [[Gripið fram í: Nei.]]Víst verður þingið … [[Gripið fram í.]]Ég vísa bara í stjórnarskrána. Það getur enginn ráðherra selt nokkurn skapaðan hlut af ríkiseigum nema fá leyfi þingsins til þess. [[Gripið fram í.]] Virðulegi forseti. Þess vegna göngum við þannig frá því í fjárlögum, m.a. í 6. gr., að við greinum þetta niður á hús, það má ekki selja íbúð nema það sé tilgreint í fjárlögum. Í þessu tilfelli er gert ráð fyrir því að það sé settur ákveðinn ferill og ef við ætlum að fara að selja þessar stóru eignir þá þarf að fara alvöruumræða fram um það og það þarf að koma til aðstoð sérfræðinga sem best þekkja bæði innan lands og utan. Það er farið yfir þessa hluti m.a. í frumvarpinu, en við erum ekki að taka ákvörðun um að fara að selja bankana núna. Það er langur vegur frá.
Herra forseti. Það er búið að taka ákvörðun um að selja þessa eignarhluti í bönkunum og hefur verið rætt um það í þessum þingsal. Það sem verið er að taka ákvörðun um hér er hver geti raunverulega ráðið því hvort það skuli hafa frumkvæði að söluferlinu, hvenær skuli hefja það, og það verður ráðherra. Þegar búið er að leggja ýmislegt og alls konar fyrir hina og þessa aðila, t.d. þessa nýju ráðgjafarnefnd, Seðlabanka Íslands og nefndir Alþingis, skal ráðherra, samkvæmt 8. gr. taka ákvörðun um hvort sölumeðferð eignarhlutarins verði hafin í samræmi við efni greinargerðarinnar. Ráðherra hefur þetta vald. Ef hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson segir að þetta ákvæði í frumvarpinu heimili ráðherra það ekki, þótt það segi hér skýrt að ráðherra geti tekið ákvörðun um hvort sölumeðferð eignarhlutarins verði hafin í samræmi við efni greinargerðarinnar, þá vil ég endilega heyra það, við verðum að eiga hér málefnalega umræðu. Hv. þm. vísar þá eflaust í það hvaða greinar í hvaða lögum mundu trompa það að ráðherra, eins og hér stendur skýrt, skal taka ákvörðun um hvort sölumeðferð eignarhlutarins verði hafin í samræmi við efni greinargerðarinnar.
Virðulegi forseti. Það sem ég er að segja er einfaldlega að það er ekki þannig. Ef við gefum okkur að við mundum samþykkja frumvarpið algjörlega óbreytt eins og það er í dag og við þurfum auðvitað að samþykkja þann þátt málsins líka þá er það ekki þannig að við séum að setja af stað einhvern prósess þar sem það er algjörlega handahófskennt hvernig ráðherra heldur á málum. [[Gripið fram í.]]Það er það sem hefur verið rætt hér, virðulegi forseti, af því hv. þingmaður kallar að það sé ekki handahófskennt, þannig hefur umræðan verið. Umræðan hefur verið á þeim stað hér, og mér hefur fundist hv. þingmaður taka undir það og mér þykir það miður, að við séum annars vegar með stofnun sem geri að verkum að hlutirnir séu stórkostlega faglegir og stjórnmálin geti ekkert komið að þeim og hins vegar, ef við samþykkjum þetta frumvarp og það verði að lögum sé salan bara komin á borðið hjá ráðherra sem mun geta, án þess að spyrja kóng eða prest, gengið frá henni. En þetta þarf að fara fyrir þingnefndir o.s.frv. Ef menn telja að eitthvað í þessu ferli sé ekki nægjanlega gott þá þurfum við bara að fara yfir það, til þess er leikurinn gerður. En eins og staðan er nákvæmlega núna þá höfum við heimildir í fjárlögum til þess að selja eignarhlutina og Bankasýslan getur bara gert tillögur til ráðherra um hvernig hann eigi að haga því. Þannig er fyrirkomulagið núna. Það er búið að samþykkja heimild í fjárlögum og hefur verið lengi um að selja eignarhluta og það eina sem Bankasýslan getur gert er að koma með tillögur um hvernig eigi að gera það. Þannig er staðan núna. Nú er verið að setja þetta í annan farveg og eðli máls samkvæmt, eins og hér kemur fram, þarf langur prósess að fara í gang áður en slíkt er framkvæmt. Ef menn telja að þetta sé ekki nægilega gott þá förum við yfir það, en við skulum ekki tala um það eins og að hlutirnir séu núna einhvern veginn allt öðruvísi en þeir eru. Þingið þarf alltaf að samþykkja lagafrumvarp um að selja eignarhluta jafnvel þótt Bankasýslan sé til staðar, Bankasýslan hefur enga aðra heimild en koma með tillögur.
Bankasýslan hefur meira en það, hún getur synjað ákvörðunum ráðherra. Hún getur samþykkt að synja ákvörðunum ráðherra, það kemur alla vega fram í lögunum um Bankasýslu ef ég er ekki eitthvað að misskilja þau, það kemur alveg skýrt fram í lögunum að allar meiri háttar ákvarðanir skuli bera skriflega undir stjórn til samþykktar eða synjunar.
Að gera tillögur til ráðherra … 4. gr.
2. gr. um stjórn. [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]] Þannig að þeir geta alla vega þá hafnað ákvörðun. Ég er ekki að segja að Bankasýslan sé frábærasta batterí í heimi, aftur á móti er Bankasýslan, ólíkt ráðgjafarnefnd, örlítið fjær ráðherranum þótt hún sé ekki algjörlega óháð honum. Bankasýslan er búin að vera starfandi allan þennan tíma og að sjálfsögðu hefur fagþekking safnast þar og við vitum öll að það á að selja eignarhluti ríkisins í þessum bönkum. Viljum við ekki reyna að gera það faglega og með því fólki sem hefur verið að sýsla með þessa hluti? Mér finnst mjög varhugavert að afhenda andvirði þriggja nýrra Landspítala og setja í hendurnar á ráðgjafarnefnd sem hefur ekki sýslað með þessa hluti áður þegar við vitum að það á að selja eignarhlutina. Mér finnst það mjög varhugavert og líka það að ráðherrann getur upp á sitt einsdæmi, það er það sem verið er að heimila í þessum lögum, farið af stað með þetta ferli og ráðið því hvort það skuli gert á þeim forsendum sem hann leggur upp með. Já, það er rétt, hann þarf að spyrja bæði kóng og prest, en hann tekur ákvörðunina á endanum. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Við höfum rætt hér um frumvarp til laga um meðferð og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Við gildistöku þessara laga 1. janúar, ef frumvarpið verður samþykkt, þá um leið eins og kemur fram í 13. gr. frumvarpsins munu falla úr gildi lög um Bankasýslu ríkisins, nr. 88/2009, og lög um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, nr. 155/2012. Það eru því tvenn lög undir í þessu frumvarpi. Hér hefur mikið verið fjallað um armslengdina. Það er auðvitað annað meginatriðið í frumvarpinu. Ég veit að hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni sem mælti hér síðast í ræðu er mjög umhugað um opna og gagnsæja stjórnsýslu. Hann ræddi hér meðal annars um armslengdina og líka þekkinguna sem er til staðar í Bankasýslunni. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að það megi ekki tryggja að sú þekking verði í ráðuneyti eða ráðgjafarnefnd. Mig langar í fyrra andsvari að víkja að 4. gr. frumvarpsins, um ráðgjafarnefndina, hvort hv. þingmaður telji ekki að fyrirkomulagið um það hvernig nefndin eigi að starfa sé nægilega gott, að gefnu því að mögulega megi breyta því fyrirkomulagi sem er kveðið á um í frumvarpinu um skipan nefndarinnar og hvar hún yrði staðsett.
Herra forseti. Ég vil bara hafa þetta í sem mestri fjarlægð frá ákvörðun eins manns og mögulegt er. Skipan ráðgjafarnefndarinnar er mjög áþekk skipan stjórnar Bankasýslunnar, en þar eru hæfniskröfurnar víðtækari, mér finnst ágætt að hafa hæfniskröfurnar miklar. Við erum að sýsla með svo ofboðslega miklar og háar upphæðir að við viljum hafa ferlið eins faglegt og mögulegt er og tryggja að það sé ekki einn maður sem á endanum geti bara sagt: Svona verður þetta. Eins og kom fram í ræðu minni þá þarf ráðherra að spyrja, hann þarf að bera hlutina undir fullt af liði sem er gott, en það er enginn sem getur stoppað hann ef hann ákveður að fara einhverja ákveðna leið. [[Gripið fram í.]]Það finnst mér ekki gott.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég ætla, með leyfi forseta, að vísa í 8. gr. frumvarpsins þar sem segir: „Ráðherra skal leita umsagnar ráðgjafarnefndarinnar um fyrirhugaða sölumeðferð og skal umsögnin fylgja greinargerðinni. Ráðherra skal einnig leita umsagnar Seðlabanka Íslands um jafnræði bjóðenda, líkleg áhrif sölu á gjaldeyrismarkað, gjaldeyrisforða og laust fé í umferð. Í greinargerð ráðherra skulu m.a. koma fram upplýsingar um helstu markmið með sölu eignarhlutarins, hvaða söluaðferð verði beitt og hvernig sölumeðferð verði háttað að öðru leyti. Þar skal og tilgreina með almennum hætti þær kröfur sem gerðar eru til tilboðsgjafa og þær forsendur sem ráða munu mati á tilboðum og innbyrðis vægi þeirra. Nefndum Alþingis“ - ég ætla að biðja hv. þingmann að taka eftir hér, fyrir andsvar hans - „skal veittur hæfilegur frestur til þess að gera athugasemdir við efni greinargerðarinnar.“ Í 3. gr. þessa frumvarps kemur fram að eigendastefnan skuli vera opinber, hún skal birt opinberlega. Ég fæ ekki betur séð en að í frumvarpinu sé bæði armslengdar og opinnar og gagnsærrar stjórnsýslu í sölumeðferð eignarhluta gætt til hins ýtrasta. Það má vel vera að gera megi einhverjar lagfæringar á því hvernig ráðgjafarnefnd er skipuð. En mig langar að hv. þingmaður svari því í seinna andsvari hvort hann telji að það sé ekki verið að koma til móts við armslengdina og opna og gagnsæja stjórnsýslu. Svo ætla ég að bæta við einni spurningu fyrir hv. þingmann. Það þurfti að taka lán til að endurfjármagna bankakerfið. Í ríkisfjármálaáætlun kemur fram að það eigi mögulega að selja eignarhluta ríkisins [[Forseti hringir.]]til þess að greiða til baka þau lán. Finnst hv. þingmanni það ekki eðlileg leið?
Herra forseti. Mér finnst að ríkið eigi alls ekki að eiga banka eða fjármálastofnanir því menn geta lent í því að hagsmunir stangist á. Til dæmis hagsmunir ríkisins vegna Íbúðalánasjóðs, þar sem ríkið ábyrgist skuldirnar eru það hagsmunir þess að Íbúðalánasjóður standi sig vel, en á sama tíma ættu það að vera hagsmunir ríkisins, alla vega á málefnasviði ráðherra, að tryggja réttarstöðu lántakenda. Þarna erum við með hagsmuni sem stangast á. Þá þarf ríkisstjórnin að spyrja sig hvaða hagsmunir eigi að ráða. Við höfum séð að hagsmunagæsla eða réttargæsla fyrir lántakendur hefur ekki verið nógu góð, ég hef mörgum sinnum bent á það á Alþingi, þannig að ríkið á alls ekki að eiga fjármálastofnanir. Mér finnst að það eigi að selja þær, en varðandi söluferlið og ákvarðanatökuferlið þá þarf að vera mikil valddreifing að mér finnst í því ferli. Mér sýnist gegnsæi vera nokkuð vel tryggt í frumvarpinu. Hv. þingmaður nefnir eitt í frumvarpinu sem er að nefndum Alþingis skuli veittur hæfilegur frestur til þess að gera athugasemdir við efni greinarinnar. En hvað kemur síðan strax í setningunni þar á eftir? Með leyfi forseta: „Að liðnum fresti samkvæmt 4. mgr. skal ráðherra taka ákvörðun um hvort sölumeðferð eignarhlutarins verði hafin í samræmi við efni greinargerðarinnar. Ráðherra getur í ákvörðun sinni gert breytingar á einstökum þáttum í fyrirhugaðri sölumeðferð …“ Ráðherra ræður. Mér hefur sýnst það að ef Bjarni ræður, þá ræður Bjarni. Ég held að það sé bara svolítið hans stjórnunarstíll. Ég er ekkert viss um að ég treysti einum manni, sama hver hann er, til þess að fara algjörlega einn með það og geta einn ráðið. Jú, hann þarf að spyrja kóng og prest, en ræður einn hvernig fara skuli með sölu og eignarhluti ríkisins í bönkunum sem nema upphæð sem væri hægt að nota til þess að kaupa þrjá nýja Landspítala.
Forseti vill minna hv. þingmann á að gæta ávarpsorða.
Forseta hefur borist eftirfarandi dagskrártillaga og eftirfarandi bréf: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Störf þingsins. 2. Raforkulög (kerfisáætlun, EES-reglur), stjórnarfrumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 305. mál, þskj. 1005, nefndarálit á þskj. 1091 og 1226, breytingartillaga á þskj. 1092 og 1227, 3. umr. 3. Stefna stjórnvalda um lagningu raflína, stjórnartillaga iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 321. mál, þskj. 392, nefndarálit á þskj. 973 og 986, framhaldsnefndarálit á þskj. 1228, framhald síðari umr. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Jón Þór Ólafsson, Katrín Júlíusdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Björt Ólafsdóttir. Með skírskotun til 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga er það svo að þegar dagskrártillaga berst og fundur er ekki ályktunarbær er dagskrártillagan borin upp og greidd atkvæði um hana í upphafi næsta fundar, sem verður á morgun, og tillagan ekki sett á dagskrá.
Herra forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um eflingu atvinnu og samfélags á Suðurnesjum. Flutningsmenn hennar eru ásamt þeirri sem hér stendur hv. þingmenn Páll Valur Björnsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson, Guðbjartur Hannesson, Róbert Marshall, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Valgerður Bjarnadóttir og Össur Skarphéðinsson. Ályktunin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa starfshóp fimm sérfræðinga úr forsætisráðuneyti, fjármála- og efnahagsráðuneyti, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, mennta- og menningarmálaráðuneyti og velferðarráðuneyti til að vinna tímasetta aðgerðaáætlun um hvernig efla megi atvinnulíf og samfélag á Suðurnesjum. Starfshópurinn hafi samráð við sveitarstjórnarmenn og skili skýrslu með niðurstöðum eigi síðar en 1. apríl 2015. Forsætisráðherra kynni Alþingi niðurstöður starfshópsins.“ Herra forseti. Þessi þingsályktunartillaga var lögð fram á þinginu í haust og augljóst er að dagsetningin 1. apríl 2015 gengur ekki og verður væntanlega gerð breyting í nefnd sem fjallar um málið hvað dagsetninguna varðar. Hér er lagt til að unnin verði áætlun sem miðar að því að efla atvinnulíf og samfélag á Suðurnesjum. Það er mat flutningsmanna að nauðsynlegt sé að leggja fram tímasetta aðgerðaáætlun af þessu tagi fyrir svæðið þar sem útlistuð verði skipulega framtíðaráform um uppbyggingu, svo sem fjárfestingar í mannauði og nauðsynlegum innviðum efnahagslífsins, og hvernig best megi styrkja þætti eins og hag barna, menntun, menningu, nýsköpun, atvinnulíf og samfélagslega innviði til að stuðla að betra samfélagi fyrir íbúa svæðisins. Taka þarf einnig tillit til aldursskiptingar íbúa, þarfar fyrir aukna þjónustu við aldraða og heilbrigðisþjónustu á svæðinu. Það er löngu tímabært að tekið sé á málefnum Suðurnesjabúa með skipulögðum hætti og gerð sé aðgerðaáætlun til að styrkja samfélagið þar sem íbúar eru um 22.000 og hafa undanfarinn áratug orðið fyrir miklum áföllum sem reynst hefur erfitt að yfirvinna. Brotthvarf hersins frá Keflavíkurflugvelli árið 2006 eftir 55 ára veru olli straumhvörfum í atvinnulífi á Suðurnesjum þegar um 600 störf voru lögð niður sem Suðurnesjamenn sinntu. Suðurnesin urðu illa úti í efnahagshruninu en atvinnuleysi jókst gríðarlega í aðdraganda hrunsins og kjölfar þess og segja má að þar hafi annað áfall dunið yfir svæðið. Einnig fjölgaði íbúum mikið eða um tæp 34% árin 2000–2009 og sú mikla fjölgun hefur haft mikið að segja um afleiðingar hrunsins fyrir svæðið. Fjölgun varð í öllum bæjarfélögunum fimm á Suðurnesjum en mest í Reykjanesbæ. Mikið var um nýbyggingar og í íbúðir á Ásbrú, fyrrum varnarsvæði, fluttu m.a. námsmenn með litlar tekjur. Íbúarnir gefa samfélaginu á Ásbrú sannarlega aukið gildi en kalla jafnframt á þjónustu af hálfu sveitarfélagsins í öfugu hlutfalli við útsvarsgreiðslur. Nauðungarsölum fer enn fjölgandi og eignir Íbúðalánasjóðs eru fleiri á Suðurnesjum en í öðrum landshlutum. Umboðsmaður skuldara opnaði útibú í Reykjanesbæ í desember 2010 til þess að mæta auknu álagi á svæðinu. Þrátt fyrir að mikið hafi dregið úr atvinnuleysi er atvinnuleysi enn mest á Suðurnesjum. Menntunarstigið á Suðurnesjum er einnig hlutfallslega lægra en á öðrum svæðum landsins. Fram kemur í áfangaskýrslu Suðurnesjavaktarinnar frá 2013 að dregið hafi úr atvinnuleysi á svæðinu frá því að fyrsta áfangaskýrslan kom út, en í mars 2011 mældist atvinnuleysi 14,5% á meðan það var 8,6% á landinu öllu. Í september 2014 var hlutfall atvinnuleysis á svæðinu komið niður í 5,4% en á landinu öllu var hlutfallið 3,8%. Enn er því atvinnuleysi á svæðinu með því mesta á landinu. Lækkun atvinnuleysisprósentunnar má að einhverju leyti rekja til þess að bótatímabil var fært aftur niður í þrjú ár um áramótin 2012/2013. Fjárhagsaðstoð sveitarfélaganna hefur aukist verulega undanfarin ár og margir íbúar glíma við slæmar afleiðingar langtímaatvinnuleysis. Með áformum um enn frekari styttingu bótatímabilsins samhliða niðurskurði til starfsendurhæfingar, eins og stjórnarflokkarnir samþykktu í síðustu fjárlögum er vandi sveitarfélaganna enn að aukast hvað þetta varðar. Mikilvægt er að gripið sé til allra mögulegra ráðstafana til að takmarka atvinnuleysi og auka virkni fólks í erfiðri stöðu. Í því samhengi má líta á þær alvarlegu afleiðingar sem langtímaatvinnuleysi hefur á samfélög í heild. Athuganir sýna að mörg börn á Suðurnesjum búa við fátækt og hlutfallslega fleiri en á landinu í heild. Raunhæft er að gera ráð fyrir að bág fjárhagsstaða sumra sveitarfélaga á svæðinu, þar á meðal stærsta sveitarfélagsins þar sem íbúar eru um 14.500, bitni á þjónustu við börn. Harðast kemur slíkt niður á þeim heimilum þar sem ráðstöfunartekjur eru lágar. Suðurnesin hafa einnig skorið sig úr í samanburði við önnur landsvæði hvað varðar fjölda öryrkja. Samkvæmt upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins fengu 7,5% einstaklinga á aldrinum 16–66 ára örorkulífeyri árið 2012. Á Suðurnesjum hefur hlutfall í þessum hópi hækkað um 1,2% síðastliðin tvö ár en það stendur núna í 10%. Rannsóknir hafa sýnt að mikil hætta er á að langtímaatvinnuleysi skapi örorku og búast má við að slíkt samspil eigi við á Suðurnesjum. Hlutfall heimila í vanskilum á landinu er hæst á Suðurnesjum en 17% íbúa þar yfir 18 ára aldri eiga í alvarlegum vanskilum. Eignum á Suðurnesjum í eigu Íbúðalánasjóðs hefur fjölgað síðustu ár og auk þess verið mun fleiri en í öðrum landshlutum. Um 40% af íbúðum í eigu Íbúðalánasjóðs eru á Suðurnesjum. Allur þorri þeirra eigna stendur auður. Fram kemur í skýrslu sýslumannsins í Keflavík um nauðungarsölu á íbúðarhúsnæði á Suðurnesjum 2001–2011 að á tímabilinu voru 840 íbúðir á Suðurnesjum seldar nauðungarsölu, þar af voru 595 (71%) í eigu einstaklinga en 245 (29%) í eigu lögaðila. Mikil aukning varð í nauðungarsölu árið 2008 og árið 2012 hafði hún ekki dregist saman í heild. Í haust voru alls er 101 nauðungarsölumál vegna íbúða einstaklinga í frestun vegna greiðsluaðlögunar hjá umboðsmanni skuldara. Ef frestunin kæmi ekki til væri stórum hluta þessara mála lokið, sennilega mörgum með nauðungarsölu íbúðar, sem dreifst hefði að mestum hluta á árin 2010 og 2011. Á árinu 2012 fór 61 nauðungarsölumál úr stöðu greiðsluaðlögunar og í áframhaldandi söluferli. Hlutfall nauðungarsölumála sem lauk með sölu eignar fór á fyrri hluta tímabilsins hæst í 10,5% á ári en stighækkaði árin 2008–2011 úr 5,8% árið 2007 í tæp 43% 2011. Í nauðungarsölum á tímabilinu öllu komu flestar uppboðsbeiðnir frá Íbúðalánasjóði, rúmlega 36%, en næstflestar eða 18% komu frá viðskiptabönkum og sparisjóðum. Íbúðalánasjóður var jafnframt oftast fyrsti uppboðsbeiðandi í uppboðsmálum og í öðru sæti voru sveitarfélög, yfirleitt vegna vangoldinna fasteignagjalda. Íbúðalánasjóður var oftast hæstbjóðandi í íbúðir á nauðungarsölum tímabilsins alls, þar er um að ræða 60% íbúða á tímabilinu. Samkvæmt upplýsingum frá Íbúðalánasjóði sýna nýjar tölur að eignir sjóðsins á Suðurnesjum hafa aldrei verið fleiri. Loks má nefna að á tímabilinu 2009–2013 höfðu 329 fyrirtæki á Suðurnesjum orðið gjaldþrota. Herra forseti. Hér hefur verið dregið saman ástandið á svæðinu undanfarin ár. Ljóst er að samfélögin á Suðurnesjum hafa ekki að fullu náð sér af þeim áföllum sem gengið hafa yfir svæðið undanfarinn áratug eða svo, þ.e. brotthvarf hersins árið 2006 og efnahagshrunið árið 2008. Þessir atburðir höfðu gríðarleg áhrif á stöðu svæðisins. Vandinn hefur magnast vegna þess að íbúum svæðisins fjölgaði mjög mikið á árunum fyrir efnahagshrun og einstakar ákvarðanir í fjármálastjórn hafa orðið til þess að svæðið stendur mun veikara en ella. Aðkallandi er að bregðast við ástandinu nú þegar enn bætist við vandamál íbúa svæðisins þar sem stærsta bæjarfélagið, Reykjanesbær, á við stórkostlega fjárhagserfiðleika að stríða. Vandi þess sveitarfélags veikir óhjákvæmilega svæðið í heild. Það er því mat flutningsmanna að nauðsynlegt sé að fela hæstv. ríkisstjórn að láta vinna aðgerðaáætlun í samráði við sveitarstjórnarmenn á Suðurnesjum sem miði að því að efla atvinnu og samfélag á svæðinu. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir greinargerðina með tillögunni í stórum dráttum. Það er þó svo að vissulega hefur verið hugað að atvinnulífinu á Suðurnesjum með ýmsum hætti, en árangurinn af því hefur oft látið á sér standa. En við skulum þó ekki gera lítið úr þeim árangri sem hefur náðst. Atvinnuleysið hefur farið úr 15% þegar það var mest í um 5% sem það er þessa dagana. Engar töfralausnir liggja á lausu og þær verða auðvitað ekki gripnar upp úr grjótinu, en umsvif í Flugstöð Leifs Eiríkssonar skipta mestu máli þegar ný störf eru talin á svæðinu. Ég hef lagt áherslu á að efla menntunarstig á Suðurnesjum og að efla nýsköpun og þróun sprotafyrirtækja. Sú áhersla er ekki út í bláinn. Enginn vafi er á því að það er einmitt það sem mun skila Suðurnesjamönnum flestum atvinnutækifærum og bættum lífskjörum til lengri tíma. En við verðum að horfast í augu við vandann og taka á honum þar sem hann er. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að á Suðurnesjum eru veikir innviðir. Þeir koma skýrast fram í of lágu menntunarstigi og afleiðingum langvarandi atvinnuleysis. Það gerir vandann svo enn erfiðari viðureignar að nánast er búið að keyra Reykjanesbæ í þrot. Mikil og erfið vinna er fram undan hjá nýjum meiri hluta við að rétta fjárhagsstöðu bæjarins. Stærsta sveitarfélagið á Suðurnesjum er nær eignalaust í gjörgæslu eftirlitsnefndar sveitarfélaga og mun ekki geta beitt sér sem heitir getur í fjárfestingum eða atvinnuuppbyggingu. Við þeirri stöðu verður að bregðast og í þeim tilgangi er tillagan sem hér er rædd samin. Vandinn sem varð til við brottför hersins og efnahagshrunsins hefur magnast vegna þess að íbúum svæðisins fjölgaði mjög mikið á árunum fyrir efnahagshrun og fjárhagserfiðleikar Reykjanesbæjar verða til þess að svæðið stendur enn veikara en ella. Í þessari stöðu tel ég og aðrir meðflutningsmenn þingsályktunartillögunnar að nauðsynlegt sé að Alþingi feli hæstv. ríkisstjórn að láta vinna tímasetta aðgerðaáætlun í samráði við sveitarstjórnarmenn á Suðurnesjum sem miði að því að efla atvinnu og samfélag á svæðinu. Þegar umræðu hér er lokið legg ég til að tillögunni verði vísað til hv. atvinnuveganefndar, en ég vona að sú nefnd muni biðja allsherjar- og menntamálanefnd og velferðarnefnd einnig um umsögn um tillöguna.
Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp til þess að fylgja þessu máli eftir með hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur. Ég er meðflutningsmaður á þessari tillögu. Við erum tvö frá Suðurnesjunum á þessari tillögu. Ég kem líka hingað upp til að lýsa miklum vonbrigðum mínum með undirtektir annarra þingmanna úr kjördæminu, ekki síst frá Suðurnesjum þar sem við erum sjö þaðan, ef ekki átta. Eins og ég segi voru þetta mikil vonbrigði því að ástandið á Suðurnesjum hefur verið mjög slæmt eins og þingmaðurinn rakti vel í greinargerðinni. Það er samt á uppleið og margt mjög gott að gerast þar. Ég tel mjög aðkallandi að skipa nefnd til þess að fara í heild yfir ástandið á Suðurnesjum og kortleggja það og gera tímasetta aðgerðaáætlun, ekki síst í ljósi stöðu Reykjanesbæjar sem er verulega slæm. Ég kem frá Grindavík. Þar er ástandið ekki slæmt og hefur ekki verið, en ástandið er aðallega slæmt í Reykjanesbæ og Sandgerði enda eru þetta tvö skuldsettustu sveitarfélög landsins sem mundu kannski helst þurfa á því að halda að slík nefnd yrði skipuð til að fara yfir ástandið og kortleggja það og kanna hvernig við getum brugðist við og hjálpað þessum sveitarfélögum að rétta kúrsinn. Eins og kemur fram er fátækt á Suðurnesjum viðvarandi og ástand mjög slæmt félagslega hjá mörgum á svæðinu. Það er eitt af því sem við þurfum virkilega að taka föstum tökum, sérstaklega þar sem börn eiga í hlut. Ég ætla nú ekki að lengja þetta mikið. Það kom ekki fram í þessari tillögu, t.d. í sambandi við hjúkrunarmálin, að nú vantar 57 hjúkrunarrými á Suðurnesjum. Það er mjög alvarlegt ástand og mikill vandi sem verður líka að grípa til ráðstafana við. Þar verður ríkið að koma inn. Við höfum Garðvang í Garði sem þarf náttúrlega mikillar lagfæringar við en mundi leysa mikið og taka stærsta kúfinn af biðlistunum. Það er eitt af því sem þarf að skoða mjög vel og fara í gegnum. Gefin var út skýrsla fyrir tveimur árum, að mig minnir, um þetta ástand þar sem stöðunni á Suðurnesjum var lýst mjög vel. Það er margt sem hægt er að gera. Það liggur meira að segja tillaga fyrir og var lögð fram strax á fyrsta þingi, 143. þingi, af hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur Framsóknarflokknum, um flutning á Landhelgisgæslunni suður á nes, sem hefur aldrei verið rædd í nefnd og hefur ekki fengist rædd. Það er merkilegt. Það er líka merkilegt að tillagan sem var lögð fram í haust skuli vera rædd núna á síðustu metrunum sem þýðir náttúrlega að hún fær örugglega ekki efnislega umræðu í þingnefnd og dagar uppi. Það hefði aldeilis verið munur að hafa stjórnarþingmennina með á þeirri tillögu til að gefa henni enn meira vægi. Mér finnst það mjög ámælisvert af þeim þingmönnum sem búa á Suðurnesjum og eru í stjórnarliðinu að hafa ekki tekið þátt í þessu vegna þess að ef við stöndum sameinuð þá gengur miklu betur og miklu meiri líkur á því að við náum árangri í að bæta ástandið. Ég vona að málið fái efnislega umræðu og gott brautargengi en ég efast stórlega um að það verði á þessu þingi.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, með síðari breytingum, sem snýr að eignarhaldi og lýðræði í lífeyrissjóðum. Ég er einn af flutningsmönnum en 1. flutningsmaður málsins er hv. þm. Pétur H. Blöndal og ég flyt þetta mál í fjarveru hans. Það er skemmst frá því að segja, svo því sé til haga haldið, að frumvarpið er hans og hann hefur fengið marga hv. þingmenn með sér á málið. Ég vil hvetja áhugamenn um efnahagsmál og þjóðmál og lífeyrissjóði að lesa greinargerðina með frumvarpinu sem er afskaplega vönduð og fróðleg og það er ekki oft sem maður fær jafn mikið af upplýsingum í jafn stuttum texta eins og þar er um að ræða. Kjarni málsins er einfaldlega sá og út á það gengur frumvarpið að við 1. gr. laganna bætist ný málsgrein, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Lífeyrissjóður er eign sjóðfélaga sinna. Innstæða eða réttindi samkvæmt samningi um tryggingavernd eru eign rétthafa.“ Virðulegi forseti. Nú mundi kannski einhverjum finnast þetta algerlega sjálfsagt, sem það er, en þetta ákvæði er ekki svona skýrt í núgildandi lögum og þess vegna er lagt til að setja það í lögin. Það þýðir að hver og einn sjóðfélagi greiðir atkvæði og kýs í stjórnir á sjóðfélagafundum, aðalfundum viðkomandi lífeyrissjóða, í hlutfalli af þeirri eign sem hann á í hverjum lífeyrissjóði. Ég vek athygli á því að á bls. 5 í greinargerð frumvarpsins er kafli sem heitir „Hagsmunir heimilanna“ og þar segir að meðaleign hverrar fjölskyldu heimila á landinu sé um 24 millj. kr. í lífeyrissjóðakerfinu. Ef þetta mál næði fram að ganga þá mundi þessi eign koma fram, en hún gerir það ekki núna. Tilgangur frumvarpsins er sá að hverjum og einum sjóðfélaga verði veittar upplýsingar um verðmæti réttinda sinna og þeirra eigna sem standa að baki. Hv. 1. flutningsmaður og hv. þingmenn sem eru meðflutningsmenn telja að það mundi auka skilning fólks á gildi lífeyrissjóða og það er auðvitað afskaplega mikilvægt fyrir þjóðfélagið í heild sinni. Lífeyrissjóðakerfið er í grunninn mjög gott, hefur reynst vel og mun reynast afskaplega vel, sérstaklega þegar við verðum komin á þann stað að aldurssamsetning þjóðfélagsins hefur breyst, sem gerist mjög hratt, og þá þurfum við á þessum fjármunum að halda og í meira mæli en nú er, þannig að það er mikilvægt að fólk sé meðvitað um gildi lífeyrissjóðakerfisins. Í greinargerðinni er saga lífeyrissjóða á Íslandi ágætlega rakin, ekki bara á Íslandi heldur frá upphafi. Eins og kemur fram í greinargerðinni var hér fyrir iðnbyltinguna nokkuð sem kallað er húsbóndaábyrgð, og eimir enn nokkuð eftir af henni, en hún fól það einfaldlega í sér að bóndi gat ekki rekið hjú út á gaddinn sem hafði starfað hjá honum alla starfsævina þegar það gat ekki unnið lengur. Hann varð að sjá því farborða til æviloka. Þetta breyttist eðli málsins samkvæmt mjög við iðnbyltinguna og félagslegur óróleiki og óöryggi fylgdi í kjölfarið. Sá sem reið á vaðið hvað þetta varðaði var Bismarck, fyrsti kanslari Þýskalands, sem stóð fyrir stofnun fyrsta lífeyriskerfisins. Það var gegnumstreymiskerfi sem er enn við lýði og má segja að það þýði að yngri kynslóðin greiði gegnum skattana sína lífeyrinn fyrir þá sem eldri eru. Það kerfi gengur ágætlega að því gefnu að þjóðir séu að fjölga sér og unga kynslóðin sé mun fjölmennari en eldri kynslóðin. Við sjáum hvernig staðan er í dag í Evrópu sem er að eldast mjög hratt og t.d. mun Þjóðverjum fækka að öllu óbreyttu um 20 milljónir til ársins 2060, þ.e. árið 2060 verða þeir 20 milljónum færri en þeir eru núna, fara úr 80 milljónum í 60 milljónum. Það sér það hver maður að á þeim tíma mun þetta kerfi verða gríðarlega íþyngjandi fyrir viðkomandi þjóðfélag. Við erum ekki með gegnumstreymiskerfi, nema að hluta getum við sagt þegar kemur að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, þótt það sé ekki hugmyndin með þeim sjóði, heldur erum við með sjóðsöfnun. Það þýðir það að þeir sem eru í almennum lífeyrissjóði eru háðir ávöxtun lífeyrissjóðs sem viðkomandi einstaklingur er í. Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins er hins vegar með ríkisábyrgð eins og við þekkjum og það er mikill munur á hjá fólki eftir því hvort það er hjá opinberu sjóðunum eða almennu lífeyrissjóðunum. Núna á Íslandi eru til dæmi um lífeyrissjóði þar sem sjóðfélagi á sína eign og það er ekki bara séreignarþátturinn heldur líka sá sem snýr að samtryggingunni. Lífeyrissjóður snýst ekki bara um framfærslu, þ.e. lífeyrisgreiðslur, heldur felst líka ákveðin trygging í þeim eins og er ágætlega rekið í greinargerðinni. Það hefur gengið held ég megi segja mjög vel almennt séð en hins vegar er til dæmi um einn lífeyrissjóð þar sem menn hafa talið að þetta hafi ekki gengið vel, eina dæmið um að þetta hafi ekki gengið vel, sem er Lífeyrissjóður verkfræðinga. Ég ætla ekki að fara nánar í það en í þeim lífeyrissjóði hafa kynslóðir svolítið tekist á. Við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því miðað við þá reynslu sem við höfum að þessi breyting muni gera að verkum að minna aðhald verði með rekstri lífeyrissjóðanna og að ekki gangi vel með ávöxtunina. Það er fátt sem bendir til þess ef við horfum til þeirrar reynslu sem við Íslendingar höfum. Hinir svokölluðu séreignarsjóðir hafa þetta fyrirkomulag eins og Frjálsi lífeyrissjóðurinn og eftir því sem ég best veit Íslenski lífeyrissjóðurinn og Almenni lífeyrissjóðurinn, á meðan hinir lífeyrissjóðirnir eru almennt með það fyrirkomulag að þeir sem skipa stjórnir eru tilnefndir annars vegar af atvinnurekendum og hins vegar af launþegum og það er náttúrlega arfur frá þeirri tíð sem húsbóndaábyrgðin var við lýði. Eins og ég nefndi áðan hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal barist fyrir þessu máli og flutt það oft, ég held að ég hafi alltaf verið með honum á því frá því að ég kom á þing, en hann hefur unnið sleitulaust að því að reyna að koma þessu máli í gegn. Það hefur mætt ýmissi andstöðu, kannski út af óþarfaíhaldssemi. Eðli málsins samkvæmt skiptir máli að menn séu varkárir þegar kemur að breytingum á lífeyrissjóðakerfinu en við höfum augljóslega dæmi um að þetta hafi gengið vel og það eru í sjálfu sér engin efnisleg eða málefnaleg rök fyrir því að samþykkja ekki þetta frumvarp. Reyndar held ég að það sé gríðarlega stór þáttur og skipti miklu máli, eins og kemur fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, að fólk sé meðvitað um út á hvað lífeyrissjóðakerfið gengur. Og ekkert gerir fólk meira meðvitað en að það viti hvaða eign er á bak við það sem það greiðir í lífeyrissjóð. Við höfum örugglega öll heyrt oft og tíðum gagnrýni á lífeyrissjóðina og það er mikið verið að agnúast út í þá, oft mjög ósanngjörn gagnrýni, mönnum finnst eins og þetta sé einhver hít sem menn fái aldrei til baka úr. En á bak við þetta eru miklar eignir, að meðaltali um 24 millj. kr. á hvert heimili í landinu. Það er ekki bara lífeyrir sem við fáum greiddan út heldur líka trygging þannig að ef viðkomandi einstaklingur verður fyrir örorku fær hann greitt úr sínum lífeyrissjóði. Þótt það væri ekki annað en að fólk væri meðvitað um þetta mundi það gera alla umræðu um þessa hluti betri, jákvæðari og uppbyggilegri. Það er mjög mikilvægt. Að auki hljótum við að vera sammála um það, þegar við hugsum það, að þeir fjármunir sem lagðir eru í þennan skyldusparnað - því þetta er skyldusparnaður - hljóta að vera eign sjóðfélaga. Það getur enginn annar átt þá en viðkomandi einstaklingur sem greiðir inn í sjóðinn. Í kerfinu er innifalið ákveðið samtryggingarkerfi og það er ágætissátt um það, en það breytir því ekki að þau réttindi sem viðkomandi, fær, hvort sem það eru tryggingaréttindi eða lífeyrisgreiðsluréttindin ef við tölum á þann hátt um þetta, eru án nokkurs vafa eign viðkomandi sjóðfélaga. Og því fleiri einstaklingar sem eru meðvitaðir um þetta, því fleiri einstaklingar sem láta sig þetta varða, því fleiri einstaklingar sem setja sig inn í þessi mál, hvort sem það eru fjárfestingarmál eða annað slíkt, því upplýstara og betra þjóðfélag erum við með. Ég er afskaplega ánægður með það að fá tækifæri til að fylgja úr hlaði frumvarpi hv. þm. Péturs H. Blöndals og legg til að því verði vísað til nefndar og vonast til þess að það nái fram að ganga sem allra fyrst. Best væri að það gerðist í vor en ég veit ekki hvort það muni ganga eftir en í það minnsta væri mikið gagn að því að fá umsagnir um þetta mál og einhvern tíma fer það í gegn, á því er enginn vafi og að mínu áliti því fyrr, því betra.
Herra forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um þátttöku í björgunaraðgerðum á Miðjarðarhafi. Flutningsmenn auk þeirrar sem hér stendur eru hv. þingmenn Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Katrín Jakobsdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Rósa Björk Brynjólfsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Steinunn Þóra Árnadóttir. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að stórefla þátttöku Íslands í björgunaraðgerðum á Miðjarðarhafi, með endurgjaldslausu útláni á varðskipi til björgunaraðgerða og með áætlun um móttöku flóttamanna af svæðinu.“ Í greinargerð með þingsályktuninni segir: Samkvæmt Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna drukknuðu yfir 3.500 flóttamenn í Miðjarðarhafi á leið sinni frá Afríku til Evrópu árið 2014. Á árinu 2015 er óttast að nú þegar hafi látist um 1.600 manns, þar af um 700 manns helgina 18.–19. apríl. Mestmegnis var þar um að ræða flóttamenn frá Afríku sem margir hverjir voru að flýja hörmulegar aðstæður í Líbíu eftir borgarastríðið þar í landi árið 2011. Ísland var meðal þeirra þjóða sem studdi loftárásirnar á Líbíu, eins og kunnugt er, og ber því siðferðilega ábyrgð á örlögum þeirra flóttamanna sem fara yfir Miðjarðarhafið. Viðbrögð Evrópusambandsins við auknum straumi flóttamanna yfir Miðjarðarhaf hafa fyrst og fremst verið fólgin í að auka landamæraeftirlit og koma í veg fyrir ferðir flóttamanna yfir Miðjarðarhaf. Aðildarríki Evrópusambandsins hafa ekki komið sér saman um mannúðlega stefnu varðandi móttöku flóttamanna á sama tíma og straumur flóttamanna yfir Miðjarðarhaf hefur aukist hröðum skrefum. Viðbrögð sambandsins hafa í allt of ríkum mæli falist í að safna flóttamönnum saman í suðurhluta álfunnar í von um að geta sent þá aftur til upprunalands. Haustið 2013 hóf ítalski sjóherinn Mare Nostrum-aðgerðina, þar sem lögð var áhersla á að koma þeim til hjálpar sem hafa lent í óförum á Miðjarðarhafi og hlaut til þess fjárhagsstuðning frá framkvæmdastjórn ESB. Þeim aðgerðum lauk haustið 2014 og við tók Triton-aðgerð Frontex, landamærastofnunar ESB. Mannúðarstofnanir hafa lýst áhyggjum af þeim breytingum, þar sem fjárveitingar til Triton eru lægri en þær voru til Mare Nostrum. Vöktunin nær því aðeins til hafsvæðisins 30 sjómílur suður af Ítalíu, í stað Miðjarðarhafsins alls áður, og óttast er að aukin áhersla á landamæraeftirlit geti komið niður á björgunarstörfum. Búast má við að ástandið versni til muna á næstu mánuðum þar sem sumarið er sá tími þegar flestir freista gæfunnar á hafinu. Íslenska varðskipið Týr hefur undanfarið verið leigt út til Frontex og hafa skipverjar bjargað fjölda fólks úr hafinu í tengslum við Triton-aðgerðina. Leigutími skipsins rennur hins vegar út nú í maí og því ekki horfur á öðru en að skipið hverfi af svæðinu. Von er á að þúsundir flóttamanna muni á næstu mánuðum gera tilraun til að komast yfir Miðjarðarhaf á yfirfullum skipum líkum þeim sem farist hafa að undanförnu, og því ljóst að þörfin á viðveru varðskipsins hefur sjaldan eða aldrei verið meiri. Með þeirri þingsályktunartillögu sem hér er mælt fyrir er lagt til að fé verði veitt til Landhelgisgæslunnar svo varðskip geti sinnt björgunarstörfum á Miðjarðarhafi út sumarið án endurgjalds. Flutningsmenn tillögunnar leggja áherslu á að þessi aðstoð verði ekki á forsendum landamæravörslu Evrópusambandsins heldur á forsendum mannúðaraðstoðar og því í samstarfi við hjálparsamtök fremur en landamærastofnanir. Bent er á í því samhengi að samtökin Læknar án landamæra hafa tilkynnt að þau muni skipuleggja björgunaraðgerðir á Miðjarðarhafinu í sumar til að mæta þeirri brýnu þörf sem fyrirsjáanlegt er að skapist. Enn fremur er lagt til að mótuð verði áætlun um móttöku flóttamanna frá hinum stríðshrjáðu löndum í kringum Miðjarðarhafið, þar á meðal Sýrlandi og Líbíu. Íslandi ber skylda til að leggja sitt af mörkum til að veita fórnarlömbum stríðsátaka skjól og hæli, líkt og aðrar Norðurlandaþjóðir hafa gert með myndarlegum hætti. Í því sambandi er rétt að hafa í huga að Ísland ber sérstaka ábyrgð á flóttamönnum frá Líbíu vegna þess að hafa verið meðal stuðningsþjóða loftárásanna þar í landi árið 2011. Virðulegi forseti. Ég hef lokið yfirferð yfir greinargerðina með þingsályktunartillögu þeirri sem hér er mælt fyrir og legg til að málinu verði vísað til meðferðar í hv. utanríkismálanefnd.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar, sem finna má á þskj. 622, 415. mál, um mótun klasastefnu, þar sem Alþingi ályktar að fela ríkisstjórn Íslands að skipa starfshóp sem fái það hlutverk að móta opinbera klasastefnu. Stefnan skuli fela í sér fyrirkomulag um hvernig hið opinbera efli stoðkerfi atvinnulífsins á landsvísu í samvinnu við atvinnulífið, rannsóknar- og menntastofnanir, sveitarfélögin og aðra hagsmunaaðila sem málið snertir. Stefnan skuli unnin í tengslum við stefnu og aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs 2014–2016. Markmið nýrrar klasastefnu verði eftirfarandi: a. að ráðstafa fjármunum til atvinnuuppbyggingar og byggðaþróunar með markvissum hætti, b. að efla samvinnu vísinda og atvinnulífs, c. að efla nýsköpun, d. að efla samkeppnishæfni fyrirtækja, atvinnugreina og þjóðarinnar, e. að efla hagsæld. Ríkisstjórnin skili skýrslu til Alþingis með niðurstöðum starfshópsins fyrir árslok 2015. Virðulegi forseti. Hér er lagt til að fengnir verði færustu sérfræðingar á sviði klasasamstarfs til að aðstoða við mótun opinberrar klasastefnu. Slík stefna hlýtur að fela í sér heildarmarkmið sem tiltekin eru hér og eru til þess fallin að ráðstafa fjármunum á markvissan hátt og nýta til þess kosti klasasamstarfs, bæði þess sem þegar hefur verið hrundið af stað og svo því sem skapa má grundvöll fyrir. Stefnt er að því að efla samvinnu vísinda- og atvinnulífs í meira mæli sem leiðir til og eflir nýsköpun. Þannig má vinna að því að virkja frekar þann kraft sem býr í minni og meðalstórum fyrirtækjum, efla samkeppnishæfni þeirra og með þverfaglegri vinnu og samvinnu má styrkja bæði hefðbundnar atvinnugreinar og sprota. Þannig getur heildarmarkmið slíkrar stefnu hjálpað okkur að nýta með skilvirkari hætti auðlindir þjóðarinnar og renna stoðum undir atvinnulíf á landsvísu og í erlendri samkeppni. Slík stefna, virðulegi forseti, er því til þess fallin að styrkja byggðir, atvinnuuppbyggingu og efla almenna hagsæld. Fordæmin eru sannarlega til staðar. Opinber stefnumótun af þessu tagi hefur átt sér stað innan Evrópusambandsins, í Danmörku, í Noregi og svo eru dæmi um vel heppnað klasasamstarf hérlendis, ekki síst sjálfsprottið. Dæmi um það eru sjávarklasinn, íslenski jarðvarmaklasinn og fleiri væri hægt að nefna. Hér skortir hins vegar opinbera stefnu til að nýta þessi tæki til hins ýtrasta. Til að svo megi verða er lagt til að kallaðir verði í þennan starfshóp færustu sérfræðingar á þessu sviði, sem hafa reynslu og þekkingu til að bera af hugmyndafræðinni og slíkri stefnu. Það sem hafa ber í huga er einkum þrennt. Í fyrsta lagi að tekið verði mið af þeirri reynslu sem aðrar þjóðir hafa, eins og t.d. Danir og Norðmenn hafa af sinni stefnu og þeirri leið sem þeir hafa valið. Í öðru lagi að við skipan starfshópsins verði ekki einvörðungu litið til samvinnunnar hérlendis heldur tekið mið af þeim möguleikum sem geta skapast til að efla okkur í alþjóðlegri samkeppni. Í þriðja lagi að tekið verði saman hvar fyrirliggjandi vinna á þessu sviði liggur og ekki síst að taka tillit eða mið af stefnu og aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs. Það má kannski segja að þess vegna sé þessari tillögu vísað beint til ríkisstjórnarinnar þar sem Vísinda- og tækniráð er á forræði hæstv. forsætisráðherra. Þá er mótun slíkrar opinberrar klasastefnu að finna í stjórnarsáttmálanum og því er þessi tillaga í fullu samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þar er meðal annars lagt upp með að ýta undir fjárfestingu og fjölgun starfa hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum, þar sem sérstök áhersla er lögð á vöxt útflutningsgreina og nýsköpun. Í stefnuyfirlýsingunni segir meðal annars, með leyfi forseta: „Nauðsynlegt er að auka framleiðni hér á landi og það er forsenda langtímahagvaxtar að skapa umhverfi sem hvetur til nýsköpunar í starfandi fyrirtækjum, opinberum rekstri og nýjum fyrirtækjum. Til að tryggja að fjárveitingar til rannsókna og þróunarstarfs nýtist sem best leggur ríkisstjórnin áherslu á að samhæfa rekstrargrunna og rekstrarumhverfi ríkisstofnana sem stunda rannsóknir og þróun. [...] Örva þarf samstarf og samlegð fyrirtækja til þess að vinna að stærri þróunarmálum einstakra greina, meðal annars með því að móta klasastefnu, bæta aðgengi sprotafyrirtækja að hlutafé og einfalda stuðningsumhverfið.“ Hér er því beinlínis, virðulegi forseti, lagt upp með að nýta hugmyndafræði klasastefnu, fyrirliggjandi þekkingu, auka kerfislega samhæfingu og nýta fjármuni með sem skilvirkustum hætti. Þessi hugmyndafræði er þekkt hér á landi og jákvætt starf hefur verið unnið þar að lútandi, eins og ég kom inn á áðan, og ekki einungis í því sjálfsprottna klasasamstarfi sem ég talaði um og við þekkjum helst og hefur sannað gildi sitt, heldur hefur ýmislegt verið jafnframt unnið á vettvangi hins opinbera. Þar nefni ég atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið, Rannís og Nýsköpunarmiðstöð Íslands, sem er leiðandi stofnun á sviði rannsókna og þróunarstarfs, en þar hefur verið haldið utan um fræðslu og miðlun þekkingar á þessu sviði og hefur verið gefin út leiðbeiningarhandbók um þróun og stjórnun klasa. Þar er meðal annars að finna skilgreiningu Michaels Porters á hugmyndafræðinni sem ég ætla að fá að lesa hér fyrir þá sem hafa óljósa hugmynd um út á hvað þessi hugmyndafræði gengur, með leyfi forseta: Klasi er „landfræðileg þyrping tengdra fyrirtækja, birgja, þjónustuaðila, fyrirtækja í tengdum atvinnugreinum og stofnana á sérhæfðum sviðum sem eiga í samkeppni og einnig í samvinnu.“ Nýsköpunarmiðstöð Íslands hefur auk fræðslustarfs unnið að verkefnum um sóknaráætlun 2020 þar sem vinna og hugmyndafræði getur vel nýst og trúi ég að við mótun klasastefnu geti sú framtíðarvinna og sviðsmyndagerð sem þegar hefur farið fram í tengslum við þessa áætlun nýst mjög vel þar. Þá starfa viðurkenndir vottunaraðilar á Íslandi hjá Nýsköpunarmiðstöð Íslands og Rannís. En nokkrir klasar á Íslandi hafa þar hlotið bronsvottun frá evrópsku klasastofnuninni. Má þar nefna flugklasann á Norðurlandi sem er samstarfsverkefni fyrirtækja í ferðaþjónustu, sveitarfélaga og annarra stofnana á svæðinu, Edda rannsóknasetur, verkefni á vegum Rannís og Háskóla Íslands og fjölda aðila í samstarfi á vettvangi rannsókna, fyrirlestra og fræðaútgáfu. Rannsóknastofnun á sviði gervigreindar, eða vitvélar, sem er á vegum Rannís og Háskólans í Reykjavík og fjölda samstarfsaðila. Í sjávarklasanum er að finna samstarf um 60 félaga og stofnana í haftengdri starfsemi. Katla jarðvangur er samstarfsverkefni þriggja sveitarfélaga Skaftárhrepps, Mýrdalshrepps og Rangárþings eystra. Svo er ríki Vatnajökuls samstarfsverkefni ferðaþjónustufyrirtækja á því svæði. Ég ætla hér síðast að nefna íslenska jarðvarmaklasann, samstarfsverkefni fyrirtækja og stofnana á sviði jarðvarma á Íslandi undir klasastjórn Gekon, og svo GEORG sem er jarðvarmaverkefni, en það er opinber jarðvarmaklasi sem er tengdur Evrópusamstarfsverkefninu, og var stofnað 2009 og styrkt til sjö ára af Vísinda- og tækniráði. Þau dæmi sem ég hef nefnt eru til marks um frumkvæði og þekkingu á sviði klasasamstarfs á Íslandi, aðallega sjálfsprottinna klasa í samstarfi fyrirtækja og stofnana, og nokkur verkefni á vegum opinberra stofnana. Í atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu er jafnframt unnið ágætisstarf í þróun verkefna, og meðal annars í gegnum Nýsköpunarmiðstöðina og Rannís hefur hæstv. ráðherra, Ragnheiður Elín Árnadóttir, sýnt hugmyndafræðinni áhuga og skilning og jarðvarmaklösunum verðskuldaða athygli. Til að mynda ávarpaði hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra nýverið lokaathöfn heimsráðstefnu Alþjóðajarðhitasambandsins í Melbourne í Ástralíu fyrir stuttu og má lesa um það á vef ráðuneytisins þar sem kemur fram að ráðherrann lagði áherslu á mikilvægi samstarfs á alþjóðavísu við aukna nýtingu jarðvarma. Þar var og staðfest að heimsþing jarðvarmans verður haldið hér á Íslandi í Hörpu árið 2020. Íslenski jarðvarmaklasinn hefur einnig staðið að alþjóðlegri jarðvarmaráðstefnu, nú síðast í Hörpu 2013, þar sem verndari ráðstefnunnar, herra Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, var ræðumaður á þeirri ráðstefnu og ég sótti ásamt hæstv. þáverandi utanríkisráðherra og núverandi hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Á þá ráðstefnu mættu 550 manns frá 40 löndum. Næsta ráðstefna með slíku formi verður í Hörpu í apríl á næsta ári og er sú þriðja, en sú fyrsta var haldin árið 2010. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir allt það góða starf sem ég hef tæpt á tel ég að því þurfi að fylgja betur eftir og móta þurfi skýra opinbera klasastefnu. Í skýrsluúttekt á vegum Evrópusambandsins, og ætla ég að fá að segja nafn hennar hér á enska tungu, með leyfi forseta: Clusters are individuals, birtist opinber klasastefna til að mynda erlendum sérfræðingum, annars vegar í formi vaxtarsamninga á forræði iðnaðarráðuneytisins þar sem atvinnuþróunarfélög á vegum Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands úthlutuðu styrkjum til umsóknaraðila í þeim tilgangi að efla atvinnulíf á tilteknum svæðum. Hins vegar ákvað Vísinda- og tækniráð árið 2007 að skilgreina verkefni til sex ára, frá 2009–2015, samkeppnishæf á alþjóðavísu þar sem samvinna fyrirtækja, háskóla, stofnana og samfélagshópa væri lykilþáttur. Þrjú verkefni hlutu á endanum þessa styrki, en þau eru GEORG, jarðvarmaklasinn sem ég nefndi, vitvélar og Edda rannsóknasetur við Háskóla Íslands. Í skýrslunni er leitast við að mæra árangur af þessu starfi, mikilvæg tengsl við heildarstefnumótun í hagrænu tilliti og uppbyggingu atvinnulífs. Þrátt fyrir að vaxtarsamningar séu mikilvægir í vinnu ráðuneytisins í þróun og uppbyggingu svæðalega séð er talið að þeir hafi takmörkuð tengsl og þýðingu fyrir heildarstefnuna. Ég held að í þeirri skýrslu birtist okkur kjarni máls um þörfina fyrir opinberri stefnumótun til lengri tíma. Það sama kemur fram í skýrslu um klasaverkefnin þrjú, að þau fá sömu niðurstöðu gagnvart heildarstefnumótun þó aðallega vegna þess að slík klasavinna er á tilraunastigi og vegna takmarkaðra fjármuna. Rekja má klasahugmyndafræðina til útkomu bókar dr. Michaels Porters um samkeppnishæfni þjóða, en þess má geta að þessi sami Porter átti hugmyndina að íslenska jarðvarmaklasanum eftir heimsókn til Íslands árið 2009. Eftir útkomu þeirrar bókar var víða um heim farið af stað af miklum krafti með þessa hugmyndafræði, stefnu og rekstrarfyrirkomulag. Eftir um áratug var farið að meta árangurinn og var hann æði misjafn eftir því hvernig klasarnir voru byggðir upp og þar hafði stefna stjórnvalda meðal annars mikið að segja. Af skýrslunni má marka að einkum fjögur atriði hafi ráðið miklu. Í fyrsta lagi fjármögnun og þar virðist blönduð leið gefast best, og nú er ég að draga saman niðurstöður úr skýrslunni, þar sem fjármögnun opinberra aðila, sveitarfélaga og stofnana, og einkaaðila fyrirtækja í viðkomandi grein er blönduð saman. Í öðru lagi stjórnarsamsetning. Það er lykilatriði að stjórn viðkomandi klasa sé á hendi aðila úr atvinnulífinu að meiri hluta, þó með virkri þátttöku mennta- og rannsóknastofnana, auk opinberra aðila. Í þriðja lagi er það mótun stefnu til lengri tíma og eftirlit. Það er sem sagt mjög mikilvægt að stjórnvöld skapi stefnu og sýn á það hvernig hún á að líta út til lengri tíma. Í fjórða lagi er það alþjóðavæðing klasa og klasasamstarfs. Klasar eru kjörinn vettvangur til að finna samstarfsaðila erlendis á sama vettvangi. Annars staðar á Norðurlöndum hefur þegar verið tekin upp opinber klasastefna og Norðmenn hafa farið mjög athyglisverða leið í uppbyggingu sinnar opinberu klasastefnu. Stefnan þar er unnin að frumkvæði þarlendrar ríkisstjórnar undir forustu tveggja ráðuneyta. Norðmenn skilgreina klasa sína í þrenns konar form, héraðsklasa, landsklasa og alþjóðlega klasa. Danir hafa sömuleiðis tekið upp opinbera klasastefnu, en danska mennta- og vísindaráðuneytið gaf út nýsköpunarstefnu í desember 2012. Þar kemur fram að framtíðarsýn danskra stjórnvalda er að styrkja samvinnu og smíða brýr milli vísindarannsókna, menntunar og nýsköpunar í atvinnulífinu með lausnir á sviði nýsköpunar í huga sem lykil að vexti og hagsæld. Þessari þingsályktunartillögu um mótun klasastefnu er ætlað að móta slíkan farveg, vinnu við eflingu nýsköpunar og atvinnulífsins vítt og breitt um Ísland. Með opinberri klasastefnu er hægt að efla samvinnu vísinda- og atvinnulífs í þágu verðmætasköpunar sem leiðir af sér aukna framleiðni og hagsæld. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þingmenn Sigrún Magnúsdóttir, nú hæstv. umhverfisráðherra, Þórunn Egilsdóttir, Karl Garðarsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Ásmundur Einar Daðason, Haraldur Einarsson, Höskuldur Þórhallsson, Vigdís Hauksdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Frosti Sigurjónsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Páll Jóhann Pálsson, Líneik Anna Sævarsdóttir og Þorsteinn Sæmundsson. [[Forseti hringir.]] Að svo mæltu, virðulegi forseti, legg ég til að tillagan gangi til hv. atvinnuveganefndar og fái þar tilhlýðilega meðferð.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um lýðháskóla. Meðflutningsmenn eru Björt Ólafsdóttir, Páll Valur Björnsson, Óttarr Proppé, Róbert Marshall og Guðmundur Steingrímsson. Málið snýst um að Alþingi álykti að fela mennta- og menningarmálaráðherra að hefja vinnu við gerð frumvarps til almennrar löggjafar um lýðháskóla á Íslandi. Markmiðið er að gera lýðháskóla að viðurkenndum valkosti í menntun sem njóti lagalegrar umgjarðar og stuðnings hins opinbera. Við þessa vinnu verði horft til fyrirkomulags sem gildir um starfsemi lýðháskóla annars staðar á Norðurlöndum. Frumvarpið verði lagt fram á haustþingi 2015 og eigi síðar. Markmið með slíkri löggjöf væri að gera rekstrarumhverfi lýðháskóla sambærilegt því sem er annars staðar á Norðurlöndum. Lýðháskólar á Íslandi mundu þá bjóða upp á fjölbreytta menntun og fræðslu sem almenningur ætti kost á að sækja að uppfylltum almennum skilyrðum, svo sem um aldur o.fl. Með slíkri löggjöf yrði sköpuð fagleg umgjörð utan um rekstur lýðháskóla og reglur um fjárhagsgrundvöll þeirra. Lýðháskólar annars staðar á Norðurlöndum eiga sér rúmlega hundrað ára sögu sem rekja má aftur til Danans Grundtvigs sem setti á 19. öld fram hugmynd að annars konar námi og menntun en því stífa bóklega námi sem þá var í boði. Hugmyndafræðin gengur meðal annars út á að búa nemendur undir lífið með því að vekja áhuga þeirra og víkka sjóndeildarhringinn. Áherslan er á hið talaða orð, umræður og rökræður, og þátttöku nemandans á öllum sviðum. Á þessum grunni hefur orðið til fjöldi lýðháskóla annars staðar á Norðurlöndum. Þeir eru nú nokkur hundruð og afar mismunandi með tilliti til námsframboðs. Skólarnir eiga það þó flestir sameiginlegt að vera heimavistarskólar þar sem nemendur búa saman á heimavist meðan þeir stunda nám. Nemendur eru alla jafna 18 ára eða eldri og stunda nám við skólana í 4–12 mánuði í senn en þó taka sumir skólar við yngri nemendum. Í skýrslu forsætisráðuneytisins Allir stundi nám og vinnu við sitt hæfi, sem birt var 2012, segir orðrétt, með leyfi forseta: „Auka þarf fjölbreytni kennsluaðferða og nútímavæða framsetningu námsefnis í grunn- og framhaldsskóla til að mæta ólíkum þörfum og væntingum nemenda og glæða og viðhalda áhuga þeirra. Mikilvægt er að örva nemendur í verkefnabundnu og lausnamiðuðu námi og ýta undir frumkvæði, gagnrýna hugsun og skapandi starf nemenda. Nýta þarf nýja miðla sem nemendur nota utan skóla til að glæða áhuga þeirra á náminu og auka fjölþætt verkefnaskil, t.d. á formi margmiðlunar.“ Hér er meðal annars lýst áherslum í starfi lýðháskóla. Þeir auka fjölbreytni í menntakerfinu og geta mætt þörfum nemenda með öðrum hætti en hefðbundnir skólar. Mikilvægi lýðháskóla í menntaflórunni er því óumdeilt. Þess má auk þess geta að Alþingi samþykkti 21. maí 2007 ályktun sem flutt var af fulltrúum í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins þar sem skorað var á ríkisstjórnir Íslands, Færeyja og Grænlands að beita sér fyrir því að stofnaðir yrðu norrænir lýðháskólar í þessum löndum. Með þessari þingsályktunartillögu er lagt til að hafinn verði undirbúningur að gerð almennrar löggjafar um starfsemi lýðháskóla og hvaða skilyrði og kröfur þeir þurfa að uppfylla til að fá starfsleyfi. Slík löggjöf þarf að þjóna sem grundvöllur fyrir starfsemi skólanna bæði hvað varðar það nám sem er í boði og rekstrargrundvöll þeirra. Í löggjöfinni þurfa meðal annars að vera ákvæði um hvaða skilyrði skólar þurfa að uppfylla til að fá starfsleyfi, hvaða skilyrði og kröfur verða gerðar til nemenda og kennara, hvernig eftirliti er háttað, hvernig mögulegar kæruleiðir eru og hvaða skilyrði skólarnir þurfa að uppfylla til að fá stuðning til rekstrarins frá ríkinu. Í þessu sambandi er mjög mikilvægt að horft verði til annarra Norðurlandaþjóða eftir fyrirmynd að löggjöf um lýðháskóla, en þar gilda almenn lög þar sem vikið er að fyrrnefndum atriðum. Það er engin ástæða til að finna upp hjólið. Lýðháskólar eru mjög mismunandi, m.a. eftir því hvaða aðilar standa að rekstri þeirra, en ýmist eru skólarnir sjálfseignarstofnanir, reknir af félagasamtökum, sveitarfélögum eða öðrum til þess hæfum aðilum. Þannig getur áherslan verið mismunandi, allt frá listum og menningu til íþrótta, lýðfræði, trúarlegrar fræðslu, umhverfisverndar og -vitundar o.s.frv. Fjölbreytni er styrkur lýðháskólanna og þar gefst ungmennum kostur á fjölbreyttu námi með aðrar áherslur og önnur markmið en í hefðbundnum bók- eða verknámsskólum. Um yrði að ræða nánast hreina viðbót við íslenska skólaflóru en hér á landi er nú starfræktur einn skóli á grundvelli hugmyndafræði lýðháskólanna, LungA á Seyðisfirði. Góð reynsla er af starfsemi skólans en hins vegar er ljóst að tryggja þarf betur grundvöll rekstrarins ef hann á að geta haldið áfram á sömu braut. Með tillögu þessari vonast flutningsmenn til að svo megi verða og að möguleikar opnist á stofnun fleiri lýðháskóla með fjölbreytta starfsemi. Ég geri ráð fyrir því að þessi tillaga fari til allsherjar- og menntamálanefndar og hlakka til að sjá umsagnirnar. Við eigum þennan eina lýðháskóla á Seyðisfirði sem ég hef heimsótt og það er aldeilis frábært sem er í gangi þar, en það er mjög mikilvægt að við tryggjum lagagrundvöllinn og að þessir skólar geti sótt fé fyrir rekstrinum og að þeir uppfylli að sama skapi ákveðnar skyldur.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um sjálfstætt eftirlit með starfsemi og starfsháttum lögreglu. Flutningsmenn tillögunnar ásamt mér eru hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir og Jón Þór Ólafsson. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela forsætisnefnd Alþingis að láta undirbúa lagafrumvarp um sérstaka stofnun á vegum Alþingis sem hafi sjálfstætt eftirlit með starfsemi og starfsháttum lögreglu. Við undirbúning frumvarpsins verði meðal annars litið til eftirfarandi verkefna slíkrar stofnunar: a. að hefja athugun að eigin frumkvæði, b. að taka við kærum og kvörtunum einstaklinga sem telja lögreglu hafa brotið á réttindum sínum, c. að rannsaka meint brot lögreglumanna í starfi, d. að rannsaka tilkynningar innan úr lögregluliðum um einelti og kynferðislega áreitni, e. að rannsaka upplýsingar frá nafnlausum afhjúpendum innan lögreglu eða stjórnsýslu. Þá verði við undirbúning frumvarpsins metið hvort stofnunin geti einnig farið með ákæruvald í slíkum eftirlitsmálum. Í frumvarpinu verði kveðið sérstaklega á um sjálfstæði stofnunarinnar. Forsætisnefnd leggi frumvarpið fram til kynningar ásamt kostnaðargreiningu eigi síðar en á vorþingi 2016.“ Í tillögunni er gert ráð fyrir að frumvarpið kveði á um fjölþætt hlutverk stofnunarinnar. Í fyrsta lagi almennt eftirlit með starfsemi lögreglunnar. Í því felst til dæmis eftirlit með því að verklagsreglur séu til og aðgengilegar fyrir lögreglumenn, eftirlit með beitingu valdheimilda lögreglunnar, framkvæmd húsleitar, símhlustun, handtökum, vistun handtekinna manna og eftirlit með þjónustu lögreglunnar við almenning. Í öðru lagi könnun mála vegna kvartana frá almenningi, félagasamtökum, einstaklingum eða lögaðilum. Oft koma upp mál sem tengjast framkvæmd lögreglustarfa sem benda til þess að eitthvað hefði mátt betur fara án þess þó að beinlínis liggi fyrir grunur um refsivert brot af hálfu lögreglu. Stofnunin gæti sinnt kvörtunum af því tagi og haft valdheimildir til að kalla eftir skýringum og gögnum frá lögregluembættum. Í þriðja lagi rannsókn minni háttar brota lögreglumanna. Hér er átt við bæði meint brot lögreglumanna gegn starfsskyldum sínum og meint brot þeirra gegn almenningi og einstaklingum. Í fjórða lagi rannsóknir á meiri háttar brotum lögreglumanna, hvort sem er í starfi eða utan þess. Hér er átt við þau brot sem fangelsisrefsing eða verulegar fjársektir geta legið við. Sérstök athygli er vakin á því að ólíkt rannsóknum minni háttar brota, sem aðeins eiga að ná til meintra brota meðan á skyldustörfum stendur, er mælt með því að stofnunin rannsaki einnig meiri háttar brot sem grunur leikur á um að lögreglumaður hafi framið utan vinnutíma. Með því væri komið í veg fyrir að lögreglumenn stæðu frammi fyrir því að rannsaka háttsemi stéttarbræðra sinna og stéttarsystra sem gæti valdið því að þeim yrði gerð veruleg fjársekt eða fangelsisrefsing. Einnig væri með því tryggt að slíkar rannsóknir hefðu yfirbragð trúverðugleika umfram það fyrirkomulag sem nú er við lýði. Í fimmta og síðasta lagi þarf að skoða hvort unnt væri að veita stofnuninni ákæruvald í málum sem undir hana heyra. Það kallar þó á sérstaka skoðun stjórnskipunarlaga með tilliti til þrígreiningar ríkisvaldsins, en markmiðið er að gera ákæruvald í málefnum lögreglu síður tengt lögreglunni. Virðulegi forseti. Mikið hefur verið rætt um nauðsyn þess að koma upp sjálfstæðu eftirliti með starfsemi lögreglunnar undanfarin missiri. Ástæðu þess má rekja til opinberar umræðu í tengslum við nokkur mál sem upp hafa komið á síðustu árum og vakið hafa athygli. Má nefna harðræði við handtökur, fyrsta mannslát á Íslandi vegna beitingar lögreglu á skotvopnum, meint brot á reglum um uppflettingar í gagnagrunni lögreglu, framkvæmd hlerana, framkvæmd líkamsleita og skýrslu um skipulag lögreglu við mótmæli á árunum 2008–2011. Kærur á hendur lögreglumönnum koma oft frá einstaklingum sem hafa á einn eða annan hátt komist í kast við lögin. Hluti þeirra hefur ítrekað komið við sögu lögreglu og mögulega í fleiri en einu lögregluumdæmi. Slíkt kann að leiða til þess að með réttu megi efast um að kærandi njóti sannmælis við rannsóknina. Virkt eftirlit með starfsemi lögreglu er þó ekki einungis borgurunum til hagsbóta heldur einnig þeim sem sinna löggæslustörfum, vegna þess nauðsynlega trausts sem lögreglan þarf að njóta meðal borgaranna til að sinna starfi sínu sem best. Ekki er heldur hægt að líta fram hjá því að lögreglumenn í landinu eru fáir og samheldnir. Þeir hafa setið saman á skólabekk í Lögregluskólanum, sótt námskeið saman, þeir starfa saman í stéttarfélagi, sem m.a. lætur til sín taka í réttindum lögreglumanna sem grunaðir eru um refsiverð brot. Sömuleiðis standa þeir að alls kyns formlegu og óformlegu félagsstarfi. Þetta kann að valda því að lögreglumaður, sem falið er að rannsaka meint brot lögreglumanns í öðru umdæmi, sé settur í ansi erfiða stöðu. Í fyrsta lagi kann hann að vera tengdur sakborningi í gegnum eitthvert af framangreindum atriðum, í öðru lagi kann hann að vera undir þrýstingi frá stéttarfélagi eða landshlutafélögum lögreglumanna, í þriðja lagi getur hann sjálfur verið kærður fyrir meinta refsiverða háttsemi síðar á starfsævinni og þarf hann þá að sæta því að viðkomandi sakborningur eða vinnufélagar hans og vinir rannsaki það mál. Allt þetta er til þess fallið að gera viðkomandi rannsóknaraðila erfitt um vik við rannsóknina. Lögreglumenn hafa enn fremur hagsmuni af því að rannsókn á meintum brotum þeirra gagnvart hver öðrum eða kvartanir vegna starfa þeirra séu í höndum aðila sem er ótengdur lögreglunni sjálfri. Því miður hafa á undanförnum árum komið upp mál sem benda til þess að einelti líðist innan einstaka lögregluliða landsins og rannsóknir sýna að hluti lögreglumanna telur sig hafa orðið fyrir kynferðislegri áreitni í starfi. Sérstaklega þarf að gæta að réttaröryggi þeirra og telja flutningsmenn tillögu þessarar að þess sé best gætt með því að sjálfstæð stofnun meðhöndli slík mál. Lögreglumaður sem er lagður í einelti á vinnustað sínum hefur ríka ástæðu til þess að ætla að rannsakandi sem kemur innan úr lögreglunni og tengist lögregluliðinu í gegnum kunningsskap, vináttu eða félagsstörf geti verið hlutdrægur við rannsókn af því tagi. Sömuleiðis getur slíkur trúnaðarbrestur innan stéttarinnar gefið hinum grunaða lögreglumanni ástæðu til efasemda um hlutlægni þess sem framkvæmdi rannsóknina eða hluta af henni. Slíkum efasemdum mætti eyða með því að tryggja að algjörlega sjálfstæður aðili utan lögreglunnar annaðist slíkar rannsóknir. Virðulegi forseti. Vegna náinna tengsla ríkissaksóknara við aðra handhafa ákæruvalds má telja óheppilegt að ríkissaksóknari fari með eftirlit með lögreglu. Sjálfstæð eftirlitsstofnun með starfsemi lögreglunnar getur að sama skapi ekki með góðu móti heyrt undir ráðherra eða aðra handhafa framkvæmdarvalds. Það stafar fyrst og fremst af því að sá ráðherra sem fer með lögreglumálefni er um leið æðsti yfirmaður lögreglunnar í landinu. Með tillögu þessari er því lagt til að forsætisnefnd verði falið að undirbúa lagafrumvarp um sérstaka eftirlitsstofnun á vegum Alþingis, enda geri stjórnskipun landsins ráð fyrir því að Alþingi hafi eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Með því móti mætti ljá slíkri stofnun nauðsynlegan trúverðugleika í augum almennings, sambærilegan við það góða traust sem umboðsmaður Alþingis nýtur. Á þann hátt er enn fremur komið í veg fyrir tengsl stofnunarinnar við löggæsluyfirvöld, enda yrði stofnun á vegum Alþingis mun betur aðskilin frá framkvæmdarvaldinu en ef til að mynda um undirstofnun ráðuneytis væri að ræða. Eftirlitsstofnun af því tagi krefst vald- og rannsóknarheimilda sem nánar er getið í greinargerð með tillögunni. Þar er einnig sérstakur kafli um sjálfstæði stofnunarinnar og hvernig tryggja megi það sem best. Virðulegi forseti. Í opnu lýðræðisþjóðfélagi er nauðsynlegt að gagnkvæmt traust ríki milli lögreglunnar og borgaranna. Í því sambandi er nauðsynlegt að almenningur hafi trú á því að kvartanir og kærur vegna brota lögreglumanna innan starfs sem utan fái réttláta og óvilhalla meðferð stjórnvalda, ákæruvalds og dómstóla. Þau lönd sem við berum okkur saman við hafa leitast við að ná því markmiði með ýmsu móti, en öll hafa þau gripið til úrræða til að gera kvörtunar- og kæruleiðir sem greiðastar og koma á fót eftirlits- og rannsóknastofnunum sem eru óháðar lögreglunni. Ég fer ekki nánar yfir framkvæmdina í öðrum löndum hér, en sérstakur kafli í greinargerð með tillögunni er helgaður því efni. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að tillaga þessi gangi til síðari umræðu og hv. allsherjar- og menntamálanefndar. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Herra forseti. Nokkuð merk þingsályktunartillaga hefur verið lögð fram og langar mig aðeins að fara í gegnum hana í ljósi reynslunnar sem ég hef af þeim málum sem hér er tæpt á. Það er alveg ljóst að í langan tíma hefur lögreglan sjálf kallaði eftir mjög virku eftirliti með starfsemi sinni. Ég þekki það af eigin raun að borgarar hafa viljað koma með kvartanir yfir störfum lögreglunnar og oft hefur línan ekki verið ljós, hvort um kvörtun eða kæru sé að ræða. Það er ljóst, eins og kemur fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni, að þarna er dálítið óljóst hvernig fólk á að bera sig að og hefur það oft komið fyrir að maður hefur þurft að leiðbeina fólki inn á réttar brautir. Ég tel því, og veit að lögreglumenn almennt eru sammála því, að koma þurfi upp sjálfstæðu eftirliti með starfsemi lögreglunnar og framkvæmd lögreglustarfans að öllu leyti. Það kemur fram í greinargerðinni að ríkissaksóknari hafi ritað innanríkisráðherra bréf og þar lýsir hann mikilvægi þess að komið verði á virkara eftirliti með störfum lögreglunnar og endurbótum á fyrirkomulagi málsmeðferðar þegar borgarar telja að lögreglan hafi ekki fylgt réttum reglum. Það er til hagsbóta, bæði fyrir borgarana og lögreglu, að skýrar línur séu í því sambandi. Lögreglulið í nágrannalöndum okkar, sem lögreglan á Íslandi hefur haft mikið samstarf við, Danmörku, Noregi og Svíþjóð, hafa tekið upp slíkar eftirlitsstofnanir, en það kemur fram í greinargerðinni að traustið hafi ekki verið sem skyldi vegna þess að þær eftirlitsstofnanir hafa kannski að meira eða minna leyti tilheyrt eða komið innan úr lögreglunni. Ég tel að það sem fram kemur í þingsályktunartillögunni um að það verði sjálfstæði eftirlitsstofnun verði mun betra en nú þekkist, að trúnaður og traust verði á því eftirliti. Það er alveg ljóst að það er enginn formlegur vettvangur þar sem borgarar geta borið fram kvartanir sínar um starfshætti og starfsemi lögreglunnar. Það er bagalegt því að nauðsynlegt er fyrir lögregluna að vita ef borgarar eru ósáttir eða vilja bera fram kvörtun yfir störfum lögreglunnar, bæði þarf lögreglan að læra af því sem miður hefur farið og ekki síður að geta útskýrt og bent fólki á hvað varð til þess að framkvæma þurfti á þann hátt sem borgarinn er ósáttur við. Í flestöllum tilfellum hefur maður getað leyst vel úr því, en vettvangurinn þarf að vera mjög skýr. Ég tek því undir þingsályktunartillöguna um að þessi eftirlitsstofnun verði undir Alþingi. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt. Lögreglumenn hafa í langan tíma bent á að umræðan í þjóðfélaginu um starfsemi hennar byggist oft á því að lögreglan sjálf hefur ekki haft það eftirlit með ýmsum þeim framkvæmdum lögreglustarfans sem nauðsynlegt er, þótt þess sé getið í lögum. Það helgast kannski af því að sú stofnun sem á að hafa eftirlit með störfum lögreglunnar er ekki í stakk búin hvað varðar starfsfólk eða fjárhagslega. Lögreglan vill hafa fullkomið traust í samfélagi sínu og að það sem hún framkvæmir, það sem hún þarf að vinna eftir sé gert rétt. Lögreglumenn eru eins og aðrir menn, þeir gera mistök. Oftast nær er hægt að leiðrétta þau mistök, en númer eitt, tvö og þrjú er að læra af mistökunum. Mér finnst þau atriði sem tilgreind eru, þessi fimm atriði, ríma mjög vel við það sem við sem höfum starfað í lögreglunni lengi höfum oft velt fyrir okkur, ég hef starfað í lögreglunni í tæp 37 ár og þarf ekki að endurtaka það. Varðandi 5. liðinn, um ákæruvald vegna meiri háttar brota, er það alla vega álit mitt að ekki sé rétt að færa ákæruvaldið til þessarar eftirlitsstofnunar. Mér sýnist það vera stílbrot og mundi vilja að ákæruvaldið væri hjá því ákæruvaldi sem við höfum í dag, hjá ríkissaksóknara. Það er áferðarfallegra. Það er alla vega skýrara, þannig að ákærumeðferð mála varðandi brot lögreglunnar sé ekki tekin úr sambandi eða slitin frá öðru ákæruvaldi. Ég legg til að þessi þingsályktunartillaga fái góða málsmeðferð í þinginu, því að það er öllum nauðsynlegt að gagnkvæmt traust ríki á milli lögreglunnar og borgaranna. Lögreglan hefur mikil völd. Hún er númer eitt þjónustuaðili, þjónustustofnun fyrir borgarana, og hefur oftar en ekki orðið fyrir ýmsu að ósekju, vegna þess að lögreglan á oft erfitt með að verja hendur sínar. Hún á erfitt með og getur ekki tjáð sig opinberlega um einstök málsatvik. Því þarf lögreglan oft og tíðum að sitja undir því sem kemur fram í opinberri umræðu. Svona eftirlitsstofnun mundi geta tekið á hverju máli fyrir sig, afgreitt það gagnvart þeim sem hefur orðið fyrir því sem hann telur að sé kvörtunar virði og vill fá svör við. Eins og ég sagði áður hefur oft verið erfitt að finna bilið á milli almennrar kvörtunar og kæru og það var oft erfitt í starfi að þurfa að leiðbeina fólki á þann hátt að það ætti frekar að kæra en að kvarta þegar samstarfsfélagar áttu í hlut. Frammi fyrir því þurfti maður að standa vegna þess að lögin eru skýr um það að ef menn brjóta af sér í starfi er það kæruefni en ekki umkvörtunarefni. Mér finnst þessi þingsályktunartillaga taka nokkuð vel á öllum þeim atriðum og vænti þess að hún fái góða málsmeðferð í þinginu.
Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um eflingu brothættra byggða og byggðafestu veiðiheimilda. Ásamt mér eru flutningsmenn að tillögunni hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að vinna framtíðarstefnumörkun um eflingu brothættra byggða í samráði við Byggðastofnun og helstu hagsmunaaðila. Til grundvallar stefnumörkuninni fyrir minni sjávarbyggðir verði lögð verulega aukin byggðafesta veiðiheimilda og metið hversu miklum veiðiheimildum er nauðsynlegt að ráðstafa til þessa. Hliðsjón verði höfð af þeirri reynslu sem fengist hefur af ráðstöfun og notkun þeirra veiðiheimilda sem Byggðastofnun hefur haft til meðferðar. Skoðað verði hvaða stuðningsúrræðum sé vænlegast að beita til að skapa aukna byggðafestu í brothættum byggðum þar sem landbúnaður, matvælaiðnaður, ferðaþjónusta eða önnur atvinnustarfsemi hefur skapað eða er líklegust til að skapa stöðugleika og vaxtarmöguleika og gerð grein fyrir því hvernig heppilegast væri að koma slíkum stuðningi við svo að hann beri tilætlaðan árangur. Stefnt verði að því að framvegis verði sérstök aðgerðaáætlun um eflingu brothættra byggða samþætt áherslum hins opinbera í byggðamálum. Ráðherra leggi fram slíka áætlun í formi þingsályktunartillögu í fyrsta sinn við upphaf haustþings 2015. Greinargerð með þessari tillögu er þannig: Með þessu þingmáli eru lögð drög að skipulegum aðgerðum í þágu svonefndra brothættra byggða, þ.e. þeirra byggða sem einkennast af viðvarandi fólksfækkun, einhæfu atvinnulífi, fækkun starfa og hækkandi meðalaldri íbúanna. Hugtakið tekur þannig yfir þær byggðir landsins sem standa veikast og mest hætta er á að leggist af. Árið 2012 hófst á Raufarhöfn tilraunaverkefni undir heitinu Brothættar byggðir með aðild heimamanna, Byggðastofnunar og fleiri aðila. Árið eftir var efnt til sambærilegra verkefna í þremur sveitarfélögum í viðbót, Skaftárhreppi, Breiðdalshreppi og Bíldudal. Vinnulagið sem beitt er í verkefnunum sem unnin eru undir formerkjum Brothættra byggða byggist á lýðræðislegri nálgun og hugmyndum um valdeflingu. Í þessu felst að leitað er frumkvæðis og hugmynda heimamanna á hverjum stað og falast eftir mati þeirra á þörf fyrir aðgerðir og vali á viðfangsefnum. Reynsla, þekking og þarfir heimafólks vega því þungt þegar að forgangsröðun viðfangsefna kemur. Þannig verða hugmyndir heimamanna, stefnumið þeirra og vilji forsendur ráðstafana sem gripið er til. Þegar í hlut eiga brothættar byggðir sem eiga afkomu sína undir veiðum og vinnslu sjávarfangs blasir við að hlutdeild í aflaheimildum er brýn forsenda þess að byggðirnar eigi sér lífvænlega framtíð. Byggðakvóti, sem felst í aflaheimildum sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra úthlutar árlega til stuðnings tilteknum byggðarlögum, hefur getað komið brothættum byggðum að notum í vissum tilfellum. Forsendur úthlutunar byggðakvóta eru að um sé að ræða minni byggðarlög sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi og eru háð veiðum og/eða vinnslu á botnfiski eða byggðarlög sem hafa orðið fyrir óvæntri skerðingu á heildaraflaheimildum fiskiskipa sem gerð hafa verið út og landað afla í viðkomandi byggðarlögum. Það er skilyrði að um sé að ræða byggðarkjarna sem liggja að sjó og þar sem veiðar og vinnsla sjávarafla skipta verulegu máli. Minni byggðarlög eru þau þar sem voru færri en 2 þúsund íbúar 1. desember 2013, samanber 1. gr. reglugerðar nr. 651 frá 4. júlí 2014 um úthlutun byggðakvóta til byggðarlaga á fiskveiðiárinu 2014/2015. Byggðakvóta má einnig úthluta til fiskiskipa að uppfylltum tilteknum skilyrðum, samanber reglugerð nr. 652 frá 4. júlí 2014 um úthlutun byggðakvóta til fiskiskipa á fiskveiðiárinu 2014/2015. Eins og framanritað ber með sér er úthlutun byggðakvóta ráðstöfun sem gripið er til í viðlögum þegar í óefni er komið með atvinnu og framfærslu fólks á tilteknum svæðum og nauðsynlegt þykir að afstýra vandræðum sem geta stafað af náttúrulegum orsökum, svo sem aflabresti, en einnig af mannavöldum eins og þeim þverbresti kvótakerfisins að unnt er að flytja aflaheimildir í einni svipan úr einum stað í annan án þess að minnsta tillit sé tekið til heimafólks sem missir viðurværi sitt eins og af völdum skyndilegra hamfara. Samfélagið mun vafalaust alltaf hafa þörf fyrir úrræði á borð við núverandi byggðakvóta til að bregðast við áföllum og erfiðleikum í atvinnurekstri en vitanlega er ekki haldbært að byggja framtíð nokkurs byggðarlags á tíma- og aðstæðubundinni viðlagahjálp heldur verður að finna leiðir til að skjóta traustum stoðum undir atvinnustarfsemina þannig að búseta verði lífvænleg til lengri tíma litið. Þar mun byggðafesta veiðiheimilda skipta miklu fyrir byggðarlög sem byggja afkomu sína á sjávarútvegi. Löngu er orðið brýnt að ganga svo frá málum að hlutskipti byggða sem nú eru brotnar eða brothættar vegna skorts á aflaheimildum verði bætt svo um munar með úthlutun varanlegrar hlutdeildar í hinni sameiginlegu sjávarauðlind. Ekki eru allar brothættar byggðir við sjávarsíðuna eða þannig settar að byggðafastar aflaheimildir geti orðið til að styrkja grundvöll búsetu þar. Verður þá að leita annarra leiða. Verkefnið Brothættar byggðir leiðir meðal annars til þess að smám saman verður til þekking á þeim úrræðum sem duga best til að efla og styrkja byggðarlög sem glíma við lágar tekjur og viðvarandi fólksfækkun. Einnig er unnt að sækja þekkingu og reynslu til annarra landa sem fást við svipaðar aðstæður en víðast hvar í Evrópu er framkvæmd byggðastefnu meðal mikilvægustu verkefna stjórnvalda, miklu fé er varið til þess málaflokks og skal því ráðstafað í samræmi við skilgreindar forsendur og markmið. Þróunin í framkvæmd byggðastefnu og stuðningi við byggðarlög í hnignun hefur orðið sú að auka hlutdeild heimamanna í mótun og framkvæmd þeirra aðgerða sem gripið er til. Ráðstafanir til að treysta grundvöll byggða og bæta hag íbúanna geta meðal annars falist í auknum tækifærum til menntunar, t.d. með fjar- og dreifnámi, fjárfestingu í innviðum, styrkjum til nýfjárfestinga í atvinnutækjum, markaðsrannsóknum, gerð rekstraráætlana og ráðgjöf vegna stofnunar fyrirtækja og stuðningi við tekjumyndandi og tekjuaukandi nýbreytni í rekstri sem þegar er stundaður. Við öllum blasir hve mikilvægt það er að þeir atvinnu- og tekjumöguleikar sem finna má í tilteknum byggðum verði nýttir þar eins og unnt er íbúunum til hagsbóta. Ráðstafanir í byggðamálum hljóta jafnan að miðast við þá forsendu. Tekjumyndandi aðstaða eða rekstur sem byggist á ferðamennsku er til dæmis augljós kostur á þeim svæðum þar sem ferðaiðnaður er eða getur orðið tekjuskapandi. Sums staðar eru líkur á að aukin jarðyrkja, skógrækt eða önnur nýsköpun í búnaðarháttum geti reynst hagstæður kostur fyrir tiltekið byggðarlag og íslenskt samfélag í heild. Annars staðar getur léttur iðnaður reynst góður kostur. Þessi tillaga er flutt vegna þess að þeirri sem hér stendur hefur lengi þótt það vera góð hugmynd að skoða möguleikann á því að tengja aflaheimildir og festa þær við veikustu byggðarlögin. Við þekkjum dæmi þess hvernig þetta hefur verið undanfarið. Margar litlar byggir hafa orðið fyrir miklum bresti þegar stærsti atvinnurekandinn fer úr sjávarplássinu með aflaheimildir sínar og það fólk sem eftir situr hefur litla möguleika á að skapa sér atvinnu þar sem aðgengi að fiskimiðunum er ekki fyrir hendi. Þar koma í ljós gallar kvótakerfisins, þ.e. framsalið. Einhvern veginn verður að bregðast við þessu og skoða hvaða möguleikar eru til þess að styrkja varanlega grunninn fyrir búsetu í þessum sjávarbyggðum. Eðlilega er horft til þess að styrkja líka fjölbreyttari stoðir en í hinum veiku byggðum, og það á alveg jafnt við byggðir þar sem landbúnaður er meginstoðin, þá verða þessar tvær stoðir, landbúnaður og sjávarútvegur, alltaf sá grunnur sem byggt er á og annað kemur þá til með að styrkja og auka fjölbreytni á þessum stöðum. Nú er 5,3% af aflaúthlutun hvers árs ætlað að styrkja atvinnu og byggðir með félagslegri tengingu við þær. Það hefur verið gert með svokölluðum byggðakvóta en hann hefur verið umdeildur. Sú ráðstöfun sem verið hefur undanfarin ár, að sérstakur byggðakvóti á vegum Byggðastofnunar hefur verið færður til nokkurra byggðarlaga með sérstökum samningum, hefur mælst vel fyrir. Ég tel rétt að við þróum það áfram og skoðum hvort við getum tryggt enn frekar búsetu og öryggi fólks í veikum byggðum jafnt til sjávar og sveita. Nú á dögunum lagði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fram frumvarp til laga um byggðaáætlun og sóknaráætlanir. Ég tel að þessi þingsályktunartillaga falli ágætlega að því máli í sjálfu sér. Ég vísa þessari tillögu til atvinnuveganefndar. Mér þykir mjög eðlilegt að horft verði til frumvarps til laga um byggðaáætlun og sóknaráætlanir, sem er þar til umfjöllunar, og þessi þingsályktunartillaga verði tekin inn í þá vinnu. Byggðamál eru ekki einkamál þeirrar ríkisstjórnar sem er við völd hverju sinni heldur er sameiginlegt verkefni stjórnvalda hverju sinni að reyna með öllum hætti að treysta búsetu og byggð í landinu. Það er auðvitað hægt að gera með ýmsum hætti. Menn hafa yfirleitt talað á jákvæðum nótum í því sambandi hér á Alþingi en því miður hefur það ekki reynst vera mikill stuðningur þegar á reynir, t.d. við fjárlagagerð. Stundum þarf ekki að gera svo mikið til að styrkja þessar byggðir. Nú eru um 2 þúsund tonn af þorskígildum í Byggðastofnun sem er hægt að ráðstafa í þessa hluti. Það þyrfti að efla þann hluta mikið því að við erum alltaf að fá inn ný byggðarlög, nú síðast Grímsey. Við þekkjum Flateyri, Þingeyri, Djúpavog og fleiri staði. Við megum ekki alltaf bregðast við þessu með áfallahjálp hverju sinni heldur vera búin að ákveða á hinu háa Alþingi að þessar byggðir eigi sinn tilverurétt og hafi tryggan grunn til að byggja á. Ég tel þetta vera innlegg í þá umræðu.
Frú forseti. Mér finnst þetta mjög merkileg tillaga sem þarna kemur fram. Ég vil aðeins staldra við veiðiheimildir, ekki bara til brothættra byggða heldur til allra sjávarþorpa í kringum landið. Ég kem úr sveitarfélagi sem er ekki brothætt bygg en stórt sveitarfélag og hefur miklar aflaheimildir. Síðan var tekið upp svokallað viðbótarveiðigjald. Hvað mundi hv. þingmaður segja um þá tillögu að hluti af viðbótarveiðigjaldi yrði eftir í þessum sjávarbyggðum? Í Vestmannaeyjum greiðir til dæmis hvert mannsbarn þar tæpar 600 þúsund í bæði veiðigjöld og viðbótarveiðigjöld. Af þessu verður ekkert eftir í sveitarfélaginu, þannig að þetta fer annað. Hvað mundi hv. þingmaður segja um það ef hluti af viðbótarveiðigjaldi yrði eftir í þessum sjávarbyggðum?
Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Umræðan um veiðigjöldin er alltaf í þessu samhengi. Ég hef ekki litið á veiðigjöldin sem sérstakan landsbyggðarskatt eins og ég hef heyrt suma hv. þingmenn tala um. Ég tel að veiðigjöldin eigi að renna að stærstum hluta í sameiginlegan sjóð landsmanna sem er síðan útdeilt úr í gegnum fjárlög til uppbyggingar samfélagsins, innviðanna, heilbrigðiskerfisins, menntakerfisins og samgöngukerfisins. Hv. þingmaður veit að ekki veitir af fjármunum til að styrkja samgöngur við Eyjar, þá í Landeyjahöfn og með nýjum Herjólfi. Allt þetta þarf auðvitað að fara í gegnum ríkissjóð til útdeilingar. Ekkert lítið sjávarþorp byggir eitt upp innviðina, vegakerfi og eigin heilbrigðisstofnanir eða menntastofnanir. Við gerum það í gegnum sameiginlegan sjóð okkar landsmanna, ríkissjóð. Í frumvarpi sem fyrri ríkisstjórn lagði fram var gert ráð fyrir að það yrði vaxandi leigupottur þar sem ríkið leigði út aflaheimildir. Það var til að auka möguleika á nýliðun og opna lokað kvótakerfi. Þar var gert ráð fyrir að hluti af þeim tekjum sem kæmi inn vegna þessa leigupotts ríkisins rynni til sveitarfélaganna. Ég er alveg sammála því að það eigi að útfæra og finna leið eins og var gert í því frumvarpi til þess að sveitarfélögin njóti líka ávaxta þess og fái hluta arðsins af sameiginlegri auðlind til að byggja upp [[Forseti hringir.]]innviði sveitarfélagsins.
Frú forseti. Ég þakka þessi svör. Ég get tekið undir þau. Nú hefur komið fram í umræðum þegar útgerð, ein eða tvær, í litlu sjávarþorpi er seld úr byggðarlaginu og þá sitja íbúarnir eftir og veiðiheimildir fara. Mundi hv. þingmaður sjá fyrir sér að hluti af veiðikvóta yrði merktur sveitarfélaginu þannig að hvert sjávarpláss réði kannski yfir meiri hluta kvótans eða leigupottanna og fengi því einhvern hluta sem yrði eftir í byggðinni? Þetta hefur oft komið upp, eins og við þekkjum í gegnum tíðina, þegar stór og sterk sjávarútvegsfyrirtæki fara úr litlum byggðarlögum, sveitarfélögum, jafnvel stórum, og þá er erfitt með atvinnu og annað þess háttar. Mér þætti vænt um að heyra svar við því.
Frú forseti. Það er svo merkilegt með framsalið, sem margir hafa dásamað í gegnum tíðina, að þegar kemur að göllunum þá vakna menn upp við vondum draum, sérstaklega þegar það kemur við þeirra byggðarlag. Menn eru annars rólegir og hugsa: Já, já, þessi litlu byggðarlög úti á landi - það er nú tilhneiging að allir vilja fara suður á mölina. Þetta er nú bara svona, við getum ekkert spyrnt við fæti. Það er ekki alveg þannig. Þetta er kjarninn í þessum byggðum sem þarf að halda utan um. Framsalið er með þessa miklu galla sem erfitt er að berjast við. Menn hafa skoðað ýmsar leiðir í því sambandi, m.a. það sem hv. þingmaður nefnir, að hægt sé að skylda menn til að selja aflaheimildir á viðkomandi svæði aftur, þeir séu að hluta til skyldugir til þess svo að sveitarfélagið fái möguleika á að vera milliliður og endurráðstafa aflaheimildunum. Það er einn möguleiki. Síðan er sá möguleiki að ríkið hreinlega taki til sín aflaheimildirnar fyrir ákveðið verð og bjóði þær aftur út. Það eru ýmsir möguleikar. Ég hef alla tíð verið mjög andvíg þessu framsali og því hversu illa það hefur komið við þessar byggðir. Þess vegna horfi ég með hryllingi til þess ef leika á sama leikinn nú með makrílinn. Við erum búin að brenna okkur á [[Forseti hringir.]]þessu kerfi og búa við það allt of lengi. Ég vil gjarnan sjá miklar breytingar á því, en nú [[Forseti hringir.]]ætla menn að fara að gera nákvæmlega sama með makrílinn. Það [[Forseti hringir.]]er óásættanlegt.
Frú forseti. Ég ætla aðeins að taka til máls í þessu ágæta máli sem félagar mínir hér í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði standa að, sem er tillaga til þingsályktunar um eflingu brothættra byggða og byggðafestu veiðiheimilda. Kannski er löngu tímabært að festa veiðiheimildir eins og við höfum orðið svo áþreifanlega vör við sem komum úr sjávarbyggðum þar sem kvótinn hefur farið í einu vetfangi og stoðum kippt undan samfélagi. Þá er það kannski eitt af því sem við þurfum að bregðast við hér á þingi ef við teljum að byggð eigi að vera í öllu landinu. Þetta er ein aðferð til þess, þ.e. festa veiðiheimildir við byggðirnar. Hér er lagt til að sérstök aðgerðaáætlun verði til, þ.e. samþætt áætlun um byggðamál hjá hinu opinbera og gert verði ráð fyrir að hún verði lögð hér fram í fyrsta sinn næsta haust. Við þekkjum auðvitað þá einhæfni atvinnulífs sem gjarnan fylgir litlum sjávarplássum. Þess vegna er það oft og tíðum mikil blóðtaka sem átt hefur sér stað á slíkum stöðum. Þetta verkefni var sett af stað árið 2012 á Raufarhöfn, en þar byrjaði það. Það hefur sýnt sig, þótt hægt fari, að það gengur ágætlega og hefur lyft andanum svolítið hjá íbúum og komið í veg fyrir að byggðin hreinlega leggist af. Síðan hafa bæst inn í verkefnið fleiri sveitarfélög, Bíldudalur, Breiðdalshreppur og Skaftárhreppur komu inn í þetta verkefni, Brothættar byggðir, árin 2013 og 2014, og var þá fé aukið í þetta til handa Byggðastofnun. Síðan höfum við hér á Alþingi barist fyrir því í tengslum við fjárlagagerð núverandi ríkisstjórnar að auka fé fremur en draga úr því til handa stofnuninni sem og að bæta í þann kvóta sem er til úthlutunar. Hér kom fram fyrir ekki svo löngu þegar hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, sem flutti þetta mál, átti orðastað við hæstv. sjávarútvegsráðherra um þann pott sem hljóðar upp á 5,3% og við teljum mörg hver vera of lítinn til að mæta þessu. Því hefur verið talað um það jafnvel að til ráðstöfunar verði sérstakur pottur hjá Byggðastofnun, mun meiri en hann er ef hann á að koma byggðarlögum að gagni. Við sjáum til dæmis á Djúpavogi, þar sem þúsundir tonna hverfa úr sveitarfélaginu og byggðakvóti upp á örfá hundruð tonn kemur í staðinn, þá hefur það auðvitað ekkert að segja þegar að auki er búið að tæma vinnsluna í landi. Því þarf eitthvað annað að koma til. Það er auðvitað margt annað sem getur komið til, þ.e. ekki endilega bara að festa veiðiheimildir, heldur eru margs konar aðrir möguleikar sem sveitarfélögin geta staðið frammi fyrir sem geta styrkt byggð og eru þeim íbúum til hagsbóta sem þar búa. Okkur ber í því ljósi þegar við erum að biðja heimamenn um að koma með tillögur - af því að þetta er tilraunaverkefni sem er náttúrlega búið að sanna sig byggðist á því að draga íbúana að borðinu og fá þá til að sjá fyrir sér hvernig þeir sæju samfélagið. Forsvarsmenn Djúpavogshrepps hafa til dæmis komið að máli við okkur. Í ljósi þeirrar stöðu sem þar er hafa þeir lagt fram ákveðnar hugmyndir fyrir okkur þingmenn kjördæmisins til þess að koma þeim áfram þar sem áhugi er fyrir hendi til að efla og viðhalda byggðinni og styðja við það sem þar er fyrir í ljósi þess brests sem þar varð þegar kvótinn fór. Og þá er að sjá hvað þeir sem nú ráða för vilja gera til þess að styðja við það. Ég held að brýnt sé að hlusta á það þegar komið er með afmarkaðar hugmyndir sem íbúarnir telja að styrki samfélagið, það er eitt af því sem mér finnst að okkur beri að horfa til og skoða með mjög svo opnum huga. Það eru í sjálfu sér um fleiri byggðir að ræða sem hafa verið að takast á við aflabrest. Við höfum fjallað töluvert um Grímsey og hvað beri að gera þar. Sem betur fer erum við komin á þann stað að verið er að vinna í þeim málum þverpólitískt í von um að lausn finnist á vanda þeirra, því að ekki held ég að nokkur maður vilji að byggð leggist af þar frekar en annars staðar. Ég held að við þurfum líka að vera tilbúin að hafa opinn huga gagnvart því öllu. Þó að við höfum verið að máta okkur við ákveðnar leiðir, meðal annars í tengslum við þetta verkefni, Brothættar byggðir, þá getur þurft að taka mið af þeim sveitarfélögum sem við eiga hverju sinni. Það er ekki alltaf í tengslum við fiskinn. Það er í sjálfu sér kannski áhugavert um leið og það er ekki gott að sveitarfélög skuli vera að ráða sér verkefnisstjóra vegna þess að byggðirnar eru brothættar, en að sama skapi sýnir það kannski áhuga fólks á því að halda byggðarlagi sínu í byggð. Og bæði Skaftárhreppur og Austurland hafa ráðið sér sérstaka verkefnisstjóra núna til tiltekins tíma til að reyna að hafa þessi samskipti og tengsl við Byggðastofnun og líka til að fylgja eftir þeim hugmyndum sem kvikna hjá íbúum til að styrkja og auka fjölbreytni í byggðarlögunum. Það er kannski það sem er svo mikilvægt þar sem atvinnuvegur hefur verið einhæfur. Ljóst er að eins og hér var rakið áðan og í tillögunni er tekið til orða: „aðstæðubundinni viðlagahjálp“, þá það er ekki eitthvað sem við getum reist byggðarlögin á. Þess vegna er svo mikilvægt að fjölga tækifærum í fjölbreyttara atvinnulífi, ekki einungis ferðaþjónustunni sem þó er mjög mikilvæg, heldur í svo mörgu öðru sem kannski hentar hverju og einu byggðarlagi. Þó að flestir horfi til ferðaþjónustunnar á þessu augnabliki verðum við líka að gæta okkar að setja ekki öll eggin í sömu körfu hvað það varðar. En það er vissulega hægt að byggja á þeim styrkleikum sem hvert svæði hefur þrátt fyrir að það sé kannski innan þess geira. Í tillögunni er rakið að treysta eigi grundvöll byggða og bæta hag íbúa, og mér er umhugað um það. Þar er talað um menntun, fjar- og dreifnám, fjárfestingu í innviðum o.s.frv. Ég hef miklar áhyggjur af því að við stöndum ekki vel að vígi með þann menntamálaráðherra sem er við völd akkúrat núna. Ég hef miklar áhyggjur af hinum dreifðu byggðum þegar kemur að menntunartækifærum. Ég tel ráðherra vera að skerða þau með þeim aðgerðum sem hann hyggst fara í og hefur verið að leggja fram í gegnum fjárlög fyrst og fremst, því að ekki er það í gegnum umræðu hér á þingi, og fækkar í rauninni kostum fólks til að sækja sér bæði fjar- og dreifnám. Það er auðvitað ekki til þess fallið að styrkja þær dreifðu byggðir sem þurfa svo mjög á því að halda, flestar hverjar, að hækka menntunarstig sitt. Þegar uppi eru áform um að jafnvel sameina skóla í einu kjördæmi sem er þá himinn og haf á milli, til dæmis Ísafjörð og Sauðárkrók eða eitthvað slíkt, þá er það auðvitað ekki til þess fallið að íbúar á Vestfjörðum njóti góðs af því og geti aukið sitt menntunarstig til að nýta til frumkvöðlastarfsemi eða annars slíks sem gæti styrkt byggðirnar og orðið til þess að hún hreinlega haldist á þeim slóðum.
Frú forseti. Ég vil sömuleiðis leggja nokkur orð í belg um þessa tillögu. Ég er reyndar einn af flutningsmönnum þannig að ekki þarf að fara í grafgötur um afstöðu mína. Ég tel að vinnan með veikustu eða brothættustu byggðunum, sem þróast hefur undanfarin þrjú ár í gegnum sameiginlegt frumkvæði Byggðastofnunar og atvinnu- og nýsköpunarráðuneytisins á sínum tíma, sé með merkari nýbreytni á þessu sviði sem við höfum séð í nokkuð langan tíma. Um er að ræða nýja nálgun, nýsköpun getum við kallað það, í aðferðafræði á sviði byggðamála og tengist umræðu sem, ég hygg að ekki sé á neinn hallað þótt nefndur sé til sögunnar fyrrverandi stjórnarformaður Byggðastofnunar, prófessor Þóroddur Bjarnason var að mörgu leyti upphafsmaður að, þ.e. að fara að tala um landsbyggðirnar í fleirtölu til að vekja athygli á og leggja til grundvallar umræðunni þann fjölbreytileika sem þar er við að eiga. Hluti af þeim fjölbreytileika er sú staðreynd að sumar byggðir eru mjög veikar og brothættar langt umfram aðrar og það kallar á sértæka nálgun, sértæka vinnu þeim til stuðnings. Það er eiginlega lærdómurinn að hinar almennu aðgerðir í formi vaxtarsamninga og byggðaáætlunar og almennra ráðstafanna sem menn tengja gjarnan byggðamálum, góðar sem þær eru duga þær einfaldlega ekki eða gagnast ekki allra minnstu byggðunum vegna þess að staðan þar er í raun orðin of veik til að menn geti nýtt sér þau úrræði til fulls. Það þarf sértækar ráðstafanir. Það er það sem er fólgið í þessari hugmyndafræði plús það að hún hefur frá byrjun byggt á því að vinna þetta með íbúunum og virkja þá sjálfa til samstarfs um sín mál. Þetta verkefni hefur þegar gefið góða raun. Það er búið að gera nokkra úttekt á því hvernig það hefur reynst á fyrstu metrunum og þær niðurstöður eru jákvæðar. Eins og þegar hefur komið fram fór þetta af stað á Raufarhöfn, einkum og sér í lagi vegna þeirra mjög svo erfiðu aðstæðna sem þar voru, og eru auðvitað sumpart uppi áfram, eftir eiginlega fordæmalausa þróun á seinni áratugum til hins verra í málefnum staðarins undanfarin eða undangengin ár, sem m.a. og ekki síst tengdust nánast algjöru brotthvarfi veiðiheimilda úr byggðarlaginu. Það er að sjálfsögðu eitt hryggjarstykkið í þessari tillögu að leita leiða til að skapa sjávarbyggðunum aftur einhvern grundvöll með verulega aukinni byggðafestu veiðiheimilda. Eins og hér hefur komið fram eru ekki allar brothættar byggðir við sjávarsíðuna þótt þær séu það margar og staðan víða hvað veikust í litlum sjávarbyggðum með einhæft atvinnulíf tengt sjávarútegi og er yfirleitt sammerkt þeim erfiðleikum að veiðiheimildir hafa horfið á braut. Síðan eru önnur svæði. Þar er þegar til í verkefninu Skaftárhreppur, sem eðli málsins samkvæmt byggir ekki mikið á sjávarútvegi með sína hafnlausu strönd. Fleiri byggðarlög, þar sem landbúnaður, ferðaþjónusta eða önnur starfsemi er mun meira ráðandi en sjávarútvegur, hafa ýmist sótt um aðild eða eru að hugleiða aðild að verkefninu. Stjórnvöld þurfa þá auðvitað að hafa eitthvað til að leggja á borðið með sér. Það vekur athygli á því að mjög mikilvægt er að á það reyni núna í vor hvort vilji er til þess á Alþingi að auka svigrúm Byggðastofnunar í þeim efnum og færa til hennar meiri veiðiheimildir, þannig að hún hafi möguleika á að bregðast við aðstæðum á fleiri stöðum eða eftir atvikum gera enn betur þar sem hún hefur þegar farið inn með einhverjar veiðiheimildir á þessum grundvelli. Sá er meðal annars munurinn á að þarna er hægt að festa veiðiheimildir til nokkurra ára í staðinn fyrir árlega úthlutun á minni háttar hefðbundnum byggðakvóta sem er í grundvallaratriðum miklu öflugri aðgerð, að skapa festu sem hægt er að byggja á. Á það þarf að reyna. Sömuleiðis þarf, eins og tillagan gengur út á, að kortleggja möguleikana til að beita sambærilegum úrræðum í byggðum þar sem önnur meðul þurfa að koma til og duga betur en byggðafesta veiðiheimilda, svo sem eins og stuðningur við þróun í landbúnaði eða ferðaþjónustu eða matvælaiðnaði eða öðru slíku. Að sjálfsögðu er hægt að hugsa sér stuðninginn þá í formi annarra hluta. Við getum nefnt þar nýliðunarstuðning í landbúnaði, menn fái sérstakan stuðning við kynslóðaskipti eða nýliðun í landbúnaði, við búháttabreytingar, einhvers konar þróunarfé og þar fram eftir götunum. Það má spyrja: Hvers vegna að horfa sérstaklega á brothættustu og veikustu byggðirnar? Auðvitað er það aðeins ein nálgun af mörgum sem möguleg er í sambandi við byggðamál. En það er stundum sagt að engin keðja sé sterkari en veikasti hlekkurinn og það á að mörgu leyti vel við um byggðamál. Það er þannig að ef byggð rofnar á einhverju svæði, ef það slitnar hlekkur í byggðakeðjunni t.d. með ströndinni eða þar sem byggð er, þá myndast þar eyða, þar myndast jaðar og slíkir jaðrar hafa tilhneigingu til að færast út. Þá veikjast aðliggjandi svæði. Það er því ekki verri hugsun en hver önnur að horfa akkúrat á þetta frá þeim enda og reyna að græða upp rofabörðin og koma í veg fyrir að það myndist byggðalegir jaðrar. Allt önnur nálgun, og auðvitað gild í sjálfu sér, er að horfa á þetta frá hinum endanum og leggja áherslu á mikilvægi vaxtarsvæða og mikilvægra þjónustukjarna í landshlutunum. Að sjálfsögðu er líka rétt að þeir þurfa að vera til staðar. Þangað þurfa menn að geta sótt nauðsynlega sérhæfðari og meiri þjónustu o.s.frv. En ætli þetta sé ekki eins og stundum áður, að þetta sé gott hvað með öðru. Ég held að það sé hárrétt að beina sjónum í byggðarlegu tilliti ekki síður að þeim byggðum og vinna með þeim en að einblína einungis á það að einhverjir örfáir staðir utan suðvesturhornsins eigi sér möguleika. Vinnan með heimamönnum er að sjálfsögðu mjög mikilvæg. Ég hef sótt mörg íbúaþing á undanförnum missirum, þar á meðal á Raufarhöfn, og líka í tengslum við sóknaráætlanir landshlutanna. Það var hugmyndafræði af nákvæmlega sama meiði, að vinna að framfaramálum byggðanna og landshlutanna á þeirra forsendum. Ekki veitir af að taka á því núna í ljósi þess að því miður hefur núverandi ríkisstjórn gert þau, að mínu mati afdrifaríku mistök að nánast setja á ís sóknaráætlanir landshlutanna. Það getur rétt heitið svo að það sé í öndunarvél núna milli ára með einhverjum 100 milljónum sem eru með harmkvælum grátin hér út við fjárlagaafgreiðsluna tvö ár í röð, í staðinn fyrir að lagt var upp með 400 milljónir í byrjun og meiningin að það mundi aukast í 1 milljarð til 1.200 milljónir á ári. Það hefði orðið að umtalsverðu fé sem yrði ráðstafað á forsendum heimamanna á grundvelli vinnu á svæðunum þar sem menn hefðu forgangsraðað og sett í öndvegi tiltekin framfaramál og ákveðið sjálfir að það fjármagn sem þeir hefðu úr að spila skyldi ganga til þeirra verkefna. Í ljósi þess hversu vinnan á grundvelli sóknaráætlana er veik og nánast í lamasessi vegna fjárskorts er enn þá meiri ástæða til að leggja þá að minnsta kosti eitthvað, þótt ekki sé nema það sem hefur verið gert undanfarin ár, 50 milljónir til reksturs verkefnisins og síðan einhverjar veiðiheimildir og önnur úrræði sem stjórnvöld hafi til að leggja á borðið með sér í vinnunni með heimamönnum á grundvelli verkefnanna um brothættar byggðir. Því miður höfum við verið að horfa upp á áföll, veruleg áföll, ekki síst tengd framsali veiðiheimilda í kvótakerfinu. Er þar nærtækt að minnast, eins og hér var nefnt, þegar eitt fyrirtæki tekur með einni ákvörðun í raun ákvörðun um að greiða þremur byggðum landsins þungt högg og nánast rústa þeim sjávarútvegi og vinnslu sjávarafurða sem þar voru til staðar, þ.e. Vísir í Grindavík sem ákveður á einu bretti að leggja af fiskvinnslu á Djúpavogi, Þingeyri og Húsavík og flytja allar veiðiheimildirnar suður, í burtu. Í að minnsta kosti tveimur tilvikum af þremur fóru þar í burtu veiðiheimildir viðkomandi byggða, þ.e. á Djúpavogi þar sem voru saman safnaðar veiðiheimildir Djúpavogs og Breiðdalsvíkur og á Húsavík veiðiheimildir frá Fiskiðjusamlagi Húsavíkur sem útgerð heimamanna og vinnsla hafði byggt upp um áratugi, á einni nóttu hverfa þær eins og dögg fyrir sólu. Vandamál Grímseyjar hafa sömuleiðis verið nefnd. Ég óttast að jafnvel fleiri staði mætti nefna þar sem staðan er brothætt og menn hafa ekki enn fengið stuðning af því tagi sem verkefnið Brothættar byggðir á og getur gert. Það er því ærin ástæða til [[Forseti hringir.]]að samþykkja þessa tillögu og fylgja því eftir að það verði veiðiheimildir til ráðstöfunar til þess að framkvæma málið.