Borist hefur bréf frá 7. þm. Norðaust., Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Miðflokksins í kjördæminu, Anna Kolbrún Árnadóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.
Forseti vill tilkynna að honum hefur borist erindi frá þingflokki Flokks fólksins, um mannaskipti í nefndum, sbr. 1. mgr. 16. gr. þingskapa. Inga Sæland tekur sæti sem aðalmaður í atvinnuveganefnd í stað Tómasar A. Tómassonar en hann verður varamaður í sömu nefnd. Þessar mannabreytingar skoðast samþykktar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.
Borist hafa bréf frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 338, um val á söluaðila raforku til þrautavara, frá Jóhanni Páli Jóhannssyni, og á þskj. 343, um mengun í gamla vatnsbólinu í Keflavík, Njarðvík og við Keflavíkurflugvöll, frá Birgi Þórarinssyni. Einnig hefur borist bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 316, um reynslu og menntun lögreglumanna, frá Gísla Rafni Ólafssyni.
Herra forseti. Ég vil gera hér að umtalsefni málefni sem varðar rekstrarumhverfi fyrirtækja og þá sér í lagi samkeppni einkarekstrar við opinber fyrirtæki. Sjálfur hef ég verið í eigin rekstri í um 15 ár og þekki íslenskt rekstrarumhverfi því ágætlega. Það einkennist oftar en ekki af gengissveiflum, háu vaxtastigi og krefjandi vinnumarkaði, svo eitthvað sé nefnt. Við þetta bætist að þúsundir einkarekinna fyrirtækja á Íslandi keppa við opinber fyrirtæki á samkeppnismarkaði og við erum að tala um árið 2022. Nýleg skýrsla fjármála- og efnahagsráðuneytis segir að íslenska ríkið eigi alfarið eða ráðandi eignarhlut í 40 fyrirtækjum. Þau starfa á nánast öllum sviðum atvinnulífsins, svo sem fjármálaþjónustu, fjölmiðlun, flutningum, vörusölu, rannsóknum og ráðgjöf, svo eitthvað sé nefnt. Nýleg skýrsla Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands segir að 70% forsvarsmanna opinberra fyrirtækja telja sig vera að keppa við önnur fyrirtæki og að um 40% af veltu allra opinberra fyrirtækja sem svör bárust frá séu á samkeppnismarkaði. 40% veltunnar eru á samkeppnismarkaði. Mikilvægt er að ríkið staldri við og meti hvort þörf sé á þjónustu opinberra fyrirtækja á samkeppnismarkaði, hvort einkageirinn geti hugsanlega annast hana betur, ódýrar eða að hún sé boðin út á markaði. Ríkið þarf fyrst og fremst að skapa samkeppni og draga úr umsvifum sínum þegar samkeppni er komin á þar sem ríkisvædd fyrirtæki starfa. Þannig fær einkaframtakið að blómstra, frumkvöðlar fá tækifæri og þjónusta gæti batnað. Allt þetta sem ég taldi upp áðan og meira til vinnur gegn þeim mikilvægu samfélagslegu jákvæðu áhrifum sem fylgja virkri samkeppni. Þessi áhrif eru ekki tryggð í almennri eigendastefnu ríkisins fyrir félög í eigu þess eins og hún er í dag. OECD hefur lagt til að í eigendastefnu komið fram rökstuðningur fyrir því hvers vegna tiltekinn rekstur á samkeppnismarkaði þurfi að vera í höndum hins opinbera. Vera slíkra aðila á samkeppnismarkaði [[Forseti hringir.]]verði að þjóna skýrum hagsmunum samfélagsins. Þess vegna hyggst ég nýta tíma minn [[Forseti hringir.]]á Alþingi núna til að leggja fram þingsályktunartillögu um að ríkisstjórnin endurmeti þátttöku ríkisfyrirtækja á samkeppnismarkaði.
Forseti minnir á að ræðutími í störfum þingsins er takmarkaður við tvær mínútur.
Virðulegi forseti. Mig langar að fjalla aðeins um eitt af mínum helstu hugðarefnum, sem eru geðheilbrigðismál. Nú hef ég haft áhuga á málaflokknum af ýmsum persónulegum ástæðum um áraraðir, hef setið í stjórn Geðhjálpar og naut þess heiðurs að vinna nýverið í rúm tvö ár hjá geðheilsuteymi á vegum Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins sem er eitt af því góða sem fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, kom til leiðar á síðasta kjörtímabili. Ég get alveg fullyrt að þarna er verið að koma til móts við mikla þörf og að þarna þurfi jafnvel að gefa enn betur í, ekki síst út af Covid-faraldrinum sem hefur ómæld áhrif á geðheilsu okkar allra eins og öll mikil áföll gera óhjákvæmilega. Þegar rætt er um útgjöld til þessa málaflokks verður að hafa í huga þann ómælda kostnað sem hlýst af því að spara. Vandinn er einmitt nákvæmlega sá að skaðinn er oft bókstaflega ómældur, ekki mældur, og hættan er sú að það sem er ekki mælt skili sér hreinlega ekki inn í ákvarðanatöku. En það að eitthvað sé ekki mælt þýðir ekki endilega að það sé ekki til. Það þarf bara að hafa augun opin fyrir heildarmyndinni. Tökum t.d. umræðuna sem nú hefur galopnast um kynferðisofbeldi og áhrif þess. Þar erum við fyrst og fremst að tala um geðheilbrigði, ofbeldi sem veldur áföllum sem skaða geðheilsu fólks. Rannsóknir sýna skýrt þann skaða sem slíkt getur valdið fólki út allt lífið ef það fær ekki viðeigandi aðstoð. Geðheilbrigðismál eru ekki eitthvað eitt, þau eru eiginlega alls staðar. Ég hvet þingheim til að hafa það í huga.
Virðulegi forseti. Ég ætla að tala hér um störf þingsins. Ég mælti hér í upphafi desember, bara í upphafi þessa þingvetrar og í upphafi nýs kjörtímabils, fyrir frumvarpi um dýravelferð, Bann við blóðmerahaldi. Umsagnarfresturinn rann út 17. janúar. 129 umsagnir bárust, sem er nú svona nálægt því að vera með því meira sem við sjáum hér á hinu háa Alþingi. 236 umsagnir bárust síðan til Umhverfisstofnunar og ef að líkum lætur áttu flestar þeirra, miðað við þær upplýsingar sem ég hef frá Umhverfisstofnun, heima fyrir atvinnuveganefnd því að þær fjölluðu um blóðmerahaldið sjálft. Málið er risavaxið, en svo einkennilegt sem það er, og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að það fái ekki frekari og skilvirkari afgreiðslu, að það hefur einungis einu sinni komið fyrir atvinnuveganefnd, einungis einu sinni ratað fyrir atvinnuveganefnd. Það var ekki á dagskrá nefndarinnar í morgun. Það er ekki á dagskrá nefndarinnar á fimmtudaginn kemur. En við, virðulegi forseti, erum með 129 umsagnaraðila sem ég vil leyfa mér að draga í efa að nefndin sé ekki full af vilja til að fá til skrafs og ráðagerða og til að fá að leyfa þeim að fylgja eftir sínum umsögnum með tilliti til þess og að við nefndarmenn fáum tækifæri til að spyrja frekar út í umsagnir þeirra. Það er í rauninni bágt að finna það hversu veikur maður er í stjórnarandstöðu þótt maður sé fanginn af vilja og vinni eins og ég veit ekki hvað, eins og alvöruhestur sem dregur alvöruþunga á eftir sér til að bæta stöðuna í samfélaginu. Það er sorglegt, virðulegi forseti, ef það er virkilega svo að stjórnvöld heykist við að taka utan um mál sem jafnvel öll þjóðin kallar eftir að fái þinglega meðferð hér. Þannig að ég skora bara á okkur öll í atvinnuveganefnd og hv. formann nefndarinnar, Stefán Vagn Stefánsson, til að taka utan um málið og koma því þannig inn að við getum fjallað um það á lýðræðislegan hátt hér í þingsal.
Forseti. Hinir frábæru þættir Verbúðin minna okkur á margt þessa dagana, bæði gott og slæmt. Þeir minna t.d. á þá furðutíma þegar við máttum ekki drekka bjór og gleðina þegar sú sjálfsagða bót á íslensku samfélagi var loksins leyfð. Það er klassískur brandari að rifja upp varnaðarorðin sem féllu innan þessara veggja þegar það var til umræðu og þykja kannski um margt kostuleg í dag en eru kannski ekki svo ýkja ólík þeim orðum sem falla hér enn þann dag í dag þegar við erum að tala um frjálsa verslun með áfengi. Af þeirri umræðu mætti ætla að það sé lykilatriði fyrir lýðheilsu gegn því böli sem áfengi getur vissulega verið, að það séu engir aðrir en opinberir starfsmenn sem standa við þann búðarkassa, opinberir starfsmenn sem sinna starfi sínu mjög vel og ekkert yfir því að klaga en eru kostaðir af opinberu fé í verðmætu húsnæði um allt land, sem mætti nýta betur fyrir hið opinbera, en ná þrátt fyrir allt ekki að sinna öllum landsmönnum þannig að þeir geti nálgast þessa löglegu neysluvöru í nærumhverfi sínu. Gott og vel. Það er ákveðinn raunveruleiki að öll frumvörp sem falið hafa í sér útfærslu á því að gera þessa verslun frjálsari hefur dagað uppi. Það er ákveðinn raunveruleiki, en ég vona samt sem áður að sömu óttaslegnu rökin og komu fram fyrir 35 árum um bjórinn fari kannski þverrandi. Að smám saman berum við gæfu til að feta veginn í frelsisátt í skrefum - í sjálfsögðum skrefum, finnst mér, til að mynda með frumvarpi um að undirstrika sjálfsagða löggjöf um netverslun með áfengi hér á landi, sem ég mun leggja fram hér á þingi og vonast eftir góðri umræðu um, til að jafna stöðu innlendrar og erlendrar verslunar að þessu leyti og undirstrika lögmæti innlendrar netverslunar með áfengi.
Forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur oft talað um hversu mikilvægur kaupmáttur er í samanburði og hvernig hann hefur þróast. Nú eru stóru tölurnar á undanförnum árum þær, frá hruni 2009, að vísitala neysluverðs hefur hækkað um 40%. Landsframleiðsla hefur aukist um 7%, en árið 2020 er skrýtið ár þannig að ef við miðum við 2019 eru það 17%. Ef við skoðum hvernig ráðstöfunartekjur hafa þróast síðan þá með tilliti til vísitölu neysluverðs þá hafa hóparnir sem eru á lægstu laununum, á lágmarkslaunum, þriðja og fjórða tekjutíundin, nokkurn veginn haldið í við þróun vísitölu landsframleiðslu, um 15–17%, eitthvað svoleiðis, sem það hefur hækkað. Hærri tekjuhópar hafa ekki hækkað eins mikið, þeir hafa hækkað minna eða í kringum 8–9%, níunda eða tíunda tekjutíundin. Það er áhugavert. Ef við skoðum skuldirnar þá hafa skuldir þeirra sem eru á lágmarkslaunum lækkað þó nokkuð mikið í rauninni, um helming eða svo, og skuldir þeirra sem eru hvað hæst launaðir hafa líka lækkað, ekki eins mikið þó, um 14–15%. Þá spyr maður sig: Hvert hefur eiginlega þessi landsframleiðsla farið ef hún hefur skilað sínum hluta til þeirra lægst launuðu en ekki til þeirra hæst launuðu? Hvar er landsframleiðslan? Svarið er: Í eignunum. Eignir þeirra sem eru á lægstu laununum hafa dregist saman á meðan eignir þeirra sem eiga mest hafa aukist, um 26–28%. Þar eru stóru tölurnar. Þar erum við að tala um fólk eða fjölskyldur sem eru með 90 milljónir í eign. [[Forseti hringir.]]Þar eru stóru tölurnar yfir það hvert auðurinn hefur farið á undanförnum rúmum áratug.
Virðulegur forseti. Þúsundir kaupa lottómiða í þeirri von að komast yfir skjótfenginn gróða. Líkurnar á því að velja réttu lottótölurnar eru ekki miklar en samt taka margir þátt enda oft verið að styrkja gott málefni. Á morgun verða opinberaðar tölur sem þúsundir fjölskyldna bíða eftir en ekki er það í von um skjótfenginn gróða. Reyndar er þetta lotterí þar sem vinningslíkur íslenskra fjölskyldna eru umtalsvert lélegri en fjölskyldna í nágrannalöndunum og ekki nokkur fjölskylda tekur þátt í af fúsum og frjálsum vilja. Á morgun fáum við að vita hversu mikið Seðlabankinn hækkar stýrivexti. Greinendur á markaði eru sammála um að hækkunin verði umtalsverð. Staðan er einfaldlega sú að vaxtahækkanir á Íslandi á tiltölulega stuttu tímabili eru að þurrka út meira en útborguð mánaðarlaun yfir árið hjá manneskju með meðaltekjur og algengt húsnæðislánaform. Þetta á við um þúsundir heimila. Skilaboðin frá hæstv. fjármálaráðherra í gær voru þau að það væri huggun harmi gegn að fólk eigi auðveldara með að endurfjármagna lán. Hvers konar kerfi er það sem krefst þess af venjulegum fjölskyldum að þær þurfi nánast að halda úti sinni eigin greiningardeild eins og bankarnir til að lágmarka tjón í vaxtaumhverfi krónuhagkerfisins? Er það sanngjarnt að heimilin í landinu þurfi að vera með virka áhættustýringu árið um kring til að verja sína verðmætustu eign? Og sama hvernig heimilin greina og sama hvernig þau stýra, alltaf er niðurstaðan sú að rangar tölur koma upp í þessu lottói og ekki rennur króna til góðs málefnis. Hæstv. fjármálaráðherra sagði einnig í gær að hann teldi raunhæft að á Íslandi gæti vaxtaumhverfið orðið eins og í nágrannalöndunum. Þessi sami fjármálaráðherra hefur stýrt efnahagsmálum þjóðarinnar samfellt frá árinu 2013. Flokkurinn hans hefur stýrt efnahagsmálum þjóðarinnar nánast allan lýðveldistímann. Með sama áframhaldi, með sama hraða, sömu vaxtaþróun og sama gjaldmiðli og undanfarna áratugi má gera ráð fyrir að draumur ráðherrans verði orðinn að veruleika löngu eftir að við öll verðum kominn undir græna torfu. Heimilin í landinu þola ekki þá bið. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Meðaltal. Að meðaltali má segja að talsmenn ríkisstjórnarinnar séu úti á túni þegar þeir tala um meðaltal, þ.e. þegar þeir segja að þeir verst settu hafi að meðaltali aldrei haft það betra. Ruglið og bullið um meðaltalið sem vellur út um alla ganga og í öll myrk skot þessarar ríkisstjórnar er í einu orði sagt fáránlegt. Að meðaltali hafa fyrirtækin í landinu það mjög gott en samt, sem betur fer, er ríkisstjórnin að hjálpa þeim fyrirtækjum sem að meðaltali hafa það ekki gott heldur verulega slæmt og það með styrkjum og öðrum aðgerðum. Allt í lagi, fyrirtækin fyrst sem hafa það gott og svo er auðvitað fyrsta verk ríkisstjórnarinnar að hjálpa fólkinu sem verst hefur það vegna Covid-19 eða stórhækkaðrar verðbólgu. Nei, auðvitað ekki því að verst stadda fólkið, sem getur ekki mætt 80.000 kr. óvæntum aukakostnaði, þau sem hafa fengið 10.000 kr. hækkun um síðustu áramót en verða að borga 15.000–20.000 kr. hækkun á húsaleigu, hefur það svo ótrúlega gott að meðaltali. Þetta beiska og ótrúlega bragðvonda meðaltal í boði forystumanna þessarar ríkisstjórnar er hér með vísað beint heim til föðurhúsanna til inntöku með tilheyrandi ógleði og flökurleika. Að meðaltali er þessi ríkisstjórn óalandi og óferjandi fyrir verst settu borgara okkar ríka lands þar sem stór hópur á ekki fyrir mat, lyfjum eða klæði og á nú á hættu að missa húsnæði sitt eins og í bankahruninu. Þessi meðaltalsríkisstjórn er gjörsamlega vanhæf fyrir þá verst settu og á strax að hætta allri meðalmennsku og segja af sér. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Ég vil gera hér að umtalsefni grafalvarlega fjárhagsstöðu Reykjavíkurborgar. Fyrir tæpum tveimur árum sendir borgin sannkallað neyðarkall til Alþingis vegna slæmrar fjárhagsstöðu sinnar. Í umsögn borgarinnar til Alþingis um lagafrumvarp sagði eftirfarandi um fjárhagsstöðu borgarinnar, með leyfi forseta: „Vandinn snýst hins vegar ekki aðeins um skammtíma fjármögnunarvanda heldur stefnir í algerlega ósjálfbæran rekstur til margra ára. Þessa ósjálfbærni er ekki hægt að leysa með hækkun leyfilegrar skattlagningar eða þjónustugjalda eða með stórfelldum niðurskurði í útgjöldum borgarinnar sem varða að langmestu leyti leik- og grunnskóla og velferðarþjónustu. Hefðbundnar aðferðir eru ekki í boði. Þá er ekki hægt að leysa þetta með stórfelldum lánveitingum þar sem veltufé frá rekstri mun ekki til margra ára framundan standa undir afborgunum.“ Þetta eru ekki fögur lýsing, herra forseti, en síðan þessi orð voru skrifuð af fjármálastjóra Reykjavíkurborgar og afgreidd í borgarráði hafa fjármál borgarinnar versnað mjög. Borgin hefur safnað skuldum linnulítið í aldarfjórðung og eru þær komnar yfir 400 milljarða kr. Það þýðir að borgin hefur skuldsett hvern íbúa sinna um 3 millj. kr. og hverja fjögurra manna fjölskyldu um rúmar 12 millj. kr. Herra forseti. Við erum ekki að tala um hvaða sveitarfélag sem er. Um er að ræða sjálfa höfuðborg landsins þar sem hátt í 40% landsmanna búa. Málið er því grafalvarlegt. Það væri gott að fá upplýsingar um það hér í þinginu hvort eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga og ráðuneyti sveitarstjórnarmála hafa brugðist við þessu neyðarkalli á sínum tíma og hvaða leiðir séu færar til úrbóta. Er Reykjavíkurborg komin í gjörgæslu hjá sveitarstjórnarráðuneytinu eða á leið þangað? Áðurnefnt erindi borgarinnar ætti að hafa gefið fullt tilefni til þess fyrir tveimur árum. Ef ekki ætti að vera enn meiri ástæða til þess nú þar sem staða borgarinnar hefur haldið áfram að versna og samkvæmt áætlunum er stefnt að áframhaldandi ósjálfbærum rekstri og frekari skuldsetningu. Ég mun leggja fram formlega fyrirspurn um málið til ráðherra sveitarstjórnarmála.
Hæstv. forseti. Það sem mig langar að ræða hér, undir liðnum störf þingsins, er fjárhagsstaða sveitarfélaga. Sveitarfélög landsins eru ólík að stærð og burðum og eðli málsins samkvæmt hafa þau komið misjafnlega út úr þeim hremmingum sem Covid-19 hefur valdið í efnahag landsins. Það er þó ljóst að staða þeirra hefur versnað til muna og sum sveitarfélög glíma nú við mjög alvarlegan rekstrarvanda og rekstrarhorfur til framtíðar eru ekki bjartar. Það sem mig langar að varpa ljósi á hér í þessari umræðu, hæstv. forseti, er staða fjögurra stærstu sveitarfélaga landsins, Reykjavíkur, Hafnarfjarðar, Kópavogs og Akureyrar, en í þessum sveitarfélögum búa um 221.000 manns eða um 60% þjóðarinnar. Samkvæmt árshlutauppgjöri þessara sveitarfélaga fyrir árið 2021, sem tekið var saman af Sambandi íslenskra sveitarfélaga og birtist í september á síðasta ári, má sjá að vandinn er raunverulegur. Samkvæmt samantekt sambandsins kemur fram að útgjöld hækkuðu um 13,7% og þar af eru laun og tengd gjöld um 16,3%. Halli á rekstri nær tvöfaldaðist milli ára, fór úr 5,6 milljörðum í 10 milljarða, en halli á rekstri allra sveitarfélaganna í heild nemur um 8,9% af tekjum samanborið við 5,6% á sama tíma í fyrra. Mestur var hallinn hjá Reykjavíkurborg eða 10,4% af tekjum sveitarfélagsins. Veltufé frá rekstri árið 2021 var neikvætt sem nemur 2,2% af tekjum og til samanburðar var veltufé frá rekstri jákvætt um 3,1% á sama tíma í fyrra. Skuldir og skuldbindingar námu, í lok júní 2021, um 250 milljörðum og hækkuðu um 13,9 milljarða frá áramótum eða 5,9%. Af þessu má sjá að staða sveitarfélaga í landinu er grafalvarleg og ég skora á okkur öll sem hér erum á Alþingi að taka til alvarlegrar skoðunar tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga því að vitað er að þau verkfæri sem sveitarfélögin í landinu búa yfir, er kemur að styrkingu tekjustofna, [[Forseti hringir.]]eru verulega takmörkuð í samanburði við ríkið.
Virðulegi forseti. Hvað getum við gert betur í kjölfar náttúruhamfara? Í desember lagði ég ásamt fleirum fram tillögu um að ríkisstjórninni verði falið að láta gera úttekt á tryggingavernd og úrvinnslu tjóna í kjölfar náttúruhamfara. Markmiðið er að greina hverju sé helst ábótavant í tryggingavernd og úrvinnslunni og finna leiðir til úrbóta. Nú hafa borist umsagnir um málið og er skemmst frá því að segja að þar er tekið undir tillöguna og hvatt til þess að farið verði í úttektina. Í umsögnum er m.a. bent á að í gildandi lögum um Náttúruhamfaratryggingu Íslands er vátryggingaverndin bundin við fyrirframskilgreinda atburði, jarðskjálfta, eldgos, skriðuföll, snjóflóð og sjávarflóð. Komið hafa fram ábendingar um að eðlilegt væri að meta t.d. hvort öskufok eða annað fok í kjölfar náttúruhamfara félli undir trygginguna og sama er að segja um skógar-, kjarr- og sinuelda sem eru vaxandi ógn. Starfsemi Bjargráðasjóðs hefur dregist mjög saman frá 2009 eftir að sveitarfélög hættu inngreiðslum sem og Bændasamtökin þegar innheimtu búnaðargjalds var hætt. Bent er á að ráðast þurfi í úttektina í ljósi þeirra breytinga og samspils við aðra tryggingavernd og nýleg áföll. Frá Flateyri og Seyðisfirði koma réttmætar ábendingar um að ef atvinnulíf eigi að þrífast í þeim byggðarlögum sem standa frammi fyrir náttúruvá sé áherslubreytinga þörf varðandi varnir atvinnuhúsnæðis og tjónabætur. Hvað er samfélag án atvinnutækja eftir stórfellt eignatjón og rekstrarstöðvun? Getum við e.t.v. yfirfært eitthvað af reynslunni af stuðningi við atvinnulífið í gegnum Covid-faraldurinn og einstök samfélög þar sem atvinnulífið stöðvast í kjölfar náttúruhamfara? Ég vil hvetja hv. þingmenn í efnahags- og viðskiptanefnd til að taka málið og umsagnirnar til skoðunar.
Virðulegur forseti. Nýverið heimsótti ég Seimas, litháíska þingið, og ég flyt hér ákveðið ákall frá þingmönnum í Litháen, ákall um stuðning í þeirra baráttu. Yfirvofandi hætta á frekari innrás Rússa í Úkraínu var auðvitað helsta umræðuefnið. Aukinn vígbúnaður Rússa í Hvíta-Rússlandi er Litháum mikil ógn. Þeir hafa tekið skýra afstöðu með Úkraínu og með lýðræðislegum umbótum í Hvíta-Rússlandi eins og Evrópusambandið, Ísland og allar líkt þenkjandi þjóðir. En Litháar þurfa á stuðningi alþjóðasamfélagsins að halda. Þeir hafa bæði kallað eftir viðveru Bandaríkjahers í landinu og þéttu samstarfi við NATO og Evrópusambandið. Alþjóðlegt samstarf og samvinna skiptir hér lykilmáli. Litháar hafa svo sannarlega ekki gleymt okkur Íslendingum í stuðningi við sjálfstæðisbaráttu þeirra þegar við fyrst ríkja viðurkenndum sjálfstæði þeirra og vinir okkar á Norðurlöndum fylgdu svo í kjölfarið. Fyrir það eru þeir ævinlega þakklátir. En nú kalla þeir eftir frekari stuðningi Íslendinga. Við þurfum að styðja þá í vegferð sinni við að styðja Úkraínumenn og Hvít-Rússa. Ég vil hvetja íslenska þingmenn til að nýta sér tækifærið í alþjóðastarfi til að tala fyrir mannréttindum, tala fyrir lýðræði og tala fyrir því að alþjóðalög séu ávallt virt.
Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli þingheims á þingsályktunartillögu sem dreift verður síðar í dag þar sem þingflokkur Samfylkingar, auk fulltrúa minni hlutans í fjárlaganefnd, leggur til að fjármálaráðuneytið móti mótvægisaðgerðir til að milda höggið á heimilin í landinu sem blasir við vegna mikillar verðbólgu og vaxtahækkana. Líta þarf til beins fjárhagsstuðnings vegna snarpra breytinga á húsnæðiskostnaði, en einnig gera heimilunum kleift að dreifa auknum kostnaði yfir lengra tímabil. Fordæmin eru nú þegar til staðar erlendis. Færa má sterk rök fyrir því að núverandi staða í efnahagsmálum, bæði hvað varðar verðbólgu og húsnæðisverðshækkanir, sé til kominn vegna hagstjórnarmistaka af hálfu stjórnvalda í heimsfaraldri, sem gripu of seint til sértækra aðgerða og úthýstu ákvörðunum um dreifingu fjármagns til bankakerfisins og Seðlabankans. Eignaverð hefur rokið upp, þrýst á verðbólgu og nú þarf að snúa olíuskipinu við. Stjórnvöld vitnuðu ítrekað á undanförnum mánuðum til lágra vaxta vegna vel heppnaðra efnahagsúrræða og bera ábyrgð á því að hafa hvatt fólk til aukinnar skuldsetningar á einstökum tímum í sögu vaxta á Íslandi. Í raun má segja að heimilin í landinu hafi skuldsett sig um 450 milljarða kr. fyrir hvatningu stjórnvalda. Þessi viðbótarskuldsetning hefur orðið til þess að auka óstöðugleika á fjármálamarkaði, líkt og Seðlabankinn hefur varað við, en að sama skapi gert heimilin berskjölduð fyrir hertu aðhaldsstigi í peningastjórnun sem nú blasir við. Mikilvægt er að ríkisstjórnin verði ekki of sein að bregðast við þessum seinni fasa af efnahagsáhrifum kórónukreppunnar þar sem vandinn er fyrst og fremst verðbólga og ójafnvægi í þjóðarbúskapnum. Þessar mótvægisaðgerðir þurfa að vera klárar þegar og ef kallið kemur.
Virðulegi forseti. Þolendur kynferðisofbeldis eru meira en vettvangur glæps, er yfirskrift áskorunar til hæstv. dómsmálaráðherra sem fimm hugrakkar konur, sem allar eiga það sameiginlegt að hafa verið beittar ofbeldi og reynt að leita réttar síns, eru í forsvari fyrir ásamt Stígamótum. Krafa þeirra er sú að brotaþolar fái aðild að málum sínum og sambærileg réttindi á við sakborninga í stað þess að vera einungis skilgreindar sem vitni í eigin kærumálum. Þessar hugrökku konur upplifðu vanmátt, útilokun og virðingarleysi í vegferð sinni í gegnum réttarkerfið og að kerfið sjálft væri ómannúðlegt, eins og ein þeirra orðaði það: Það að fara í gegnum kæruferlið var áfall ofan á áfall. Í meðförum réttarkerfisins verður líkami brotaþola að vettvangi glæps og brotaþoli er smættaður niður í viðfang réttarkerfisins í máli sem er einungis talið varða ríkið annars vegar og sakborninginn hins vegar. Nú á næstu vikum mun hæstv. dómsmálaráðherra Jón Gunnarsson leggja fram frumvarp um bætta réttarstöðu brotaþola. Það er einskær von mín að þingheimur allur taki undir áskorun þessara fimm hugrökku kvenna og skori á hæstv. dómsmálaráðherra að stíga skrefið til fulls og veita brotaþolum aðild eða flest þau réttindi sem sakborningar njóta. Jafnframt skora ég á hæstv. ráðherra að nýta tækifærið til þess að stíga skref í áttina að bættu samfélagi með réttarkerfi sem tekur almennilega á kynbundnu ofbeldi. Ef við viljum búa til mannúðlegra réttarkerfi hér á landi sem tryggir betur gæði rannsókna þá gerum við þolendur kynbundins ofbeldis að aðilum málsins, rétt eins og tíðkast í Noregi, Finnlandi og Svíþjóð. Ég hvet því landsmenn alla að fara inn á vef Stígamóta og sýna brotaþolum stuðning sinn í verki með því að skrifa undir áskorun þá sem ég nefndi hér áðan.
Frú forseti. Umræðan um mikilvægi klasasamstarfs hefur farið vaxandi á síðustu árum. Klasar hafa sannað að þeir bæta samkeppnishæfni og auka verðmætasköpun en nýta má þá hugmyndafræði klasasamstarfs til að ná fram auknu samstarfi og hagræðingu milli opinberra fyrirtækja og stofnana ásamt því að breyta og þróa ástand til betri vegar. Með uppbyggingu opinbers klasa er mögulegt að hagræða enn frekar í ríkisrekstri ásamt því að bæta skipulag á mörgum sviðum sem og í rekstri stofnana. Opinbert klasasamstarf getur kallað á aukna framleiðni, nýsköpun og þannig aukið verðmætasköpun. Uppbygging klasa opinberra fyrirtækja og stofnana getur skilað umtalsverðri rekstrarlegri hagræðingu en leggja má út með 5.000–6.000 m² skrifstofuhúsnæði sem kæmi til með að hýsa á bilinu 250–300 starfsmenn nokkurra minni opinberra fyrirtækja og stofnanna. Með útfærslu sem þessari má ná fram hagræðingu sem fæst með samlegðaráhrifum fyrir þau fyrirtæki og stofnanir sem þar munu verða. Þar má nefna sameiginlegan rekstur tölvukerfa, móttöku mötuneytis og rekstur húsnæðisins sjálfs, svo eitthvað sé nefnt. Virðulegur forseti. Til viðbótar væri æskilegt að slíkur klasi yrði staðsettur á svæði þar sem nýta má umferðarmannvirki með betri hætti og er þá sérstaklega átt við að umferð verið beint gegn því sem nú er með það að markmiði að minnka umferðarþunga. Mikilvægt er að horft yrði til staðsetningar þar sem hágæðaalmenningssamgöngur eru og verða til staðar.
Herra forseti. Byggðastofnun gaf út í desember yfirlit um hagvöxt frá upphafi til loka síðasta hagvaxtarskeiðs, niðurbrotið á landshluta árin 2012–2019. Stórmerkilegt plagg. Það sýnir ekki síst hve hagvextinum hefur verið misskipt á landsvæði. Stóra myndin er þessi: Frá Höfn í Hornafirði að Holtavörðuheiði hefur hagvöxtur verið frá því að vera þriðjungur upp í tvo þriðju af landsmeðaltali. Minnstur var hann á Austurlandi eða 1,6% að meðaltali. Næst þyrfti að greina fjárfestingu niður á landshluta. Niðurstaðan yrði líklega svipuð vegna þess að fjárfesting er forsenda hagvaxtar. Bankar hafa helst áhuga á því að lána fé gegn tryggum veðum. Þess vegna er þörf á Byggðastofnun sem lánar á forsendum byggða- og atvinnuþróunar. Markmið hennar er m.a. að efla byggð og atvinnulíf með sérstakri áherslu á jöfnun tækifæra allra landsmanna til atvinnu og búsetu. Bankarnir reka sig á vaxtamun og þjónustugjöldum en Byggðastofnun þarf að stórum hluta að reka starfsemi sína á vaxtamun. En er það ekki í mótsögn við markmiðin að láta þá sem taka lán, sem aðallega eru aðilar úr veikari byggðum, greiða fyrir jöfnun tækifæra allra landsmanna? Lengi hefur verið talað um jafnvægi í byggð landsins en eins og Lúðvík Jósepsson þreyttist t.d. ekki á að ræða hér á Alþingi, og lesa má um í þingtíðindum, er það tómt mál og innihaldslaust ef ekki er hægt, með leyfi forseta, „að lána fé til framkvæmda þar, sem þess er þörf til þess að tryggja þar atvinnu og örugga lífsafkomu“. Með tiltölulega hóflegri aukningu á framlagi til Byggðastofnunar mætti lækka útlánavexti hennar og gera þannig fjárfestingarkosti raunhæfa á þeim hlutum landsbyggðarinnar sem þurfa sárlega á hagvexti að halda. Það yrði lífakkeri fyrir smærri byggðir sem víða eiga í vök að verjast.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 50/2020 um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn, þ.e. fjármálaþjónustu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti úr á fjármálaráðuneytinu og utanríkisráðuneytinu. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 50/2021 um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn og fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2019/834 frá 20. maí 2019 um breytingu á reglugerð (ESB) nr. 648/2012 að því er varðar stöðustofnunarskyldu, frestun á stöðustofnunarskyldu, kröfur um skýrslugjöf, aðferðir til mildunar áhættu fyrir OTC-afleiðusamninga sem miðlægur mótaðili stöðustofnar ekki, skráningu og eftirlit með afleiðuviðskiptaskrám og kröfur fyrir afleiðuviðskiptaskrár. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 7. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Jakob Frímann Magnússon og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Gísli Rafn Ólafsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu. Undir álitið skrifa hv. þingmenn Bjarni Jónsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Birgir Þórarinsson, Jóhann Friðrik Friðriksson, Logi Einarsson, Njáll Trausti Friðbertsson og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir.
Herra forseti. Ég ætla að kynna hér nefndarálit með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á II. viðauka (Tæknilegar reglugerðir, staðlar, prófanir og vottun) við EES-samninginn (lífræn framleiðsla). Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Iðunni Guðjónsdóttur frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og Ingólf Friðriksson og Ernu S. Hallgrímsdóttur frá utanríkisráðuneyti. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á II. viðauka (Tæknilegar reglugerðir, staðlar, prófanir og vottun) við EES-samninginn (lífræn framleiðsla) og fella inn í samninginn annars vegar reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2018/848 frá 30. maí 2018 um lífræna framleiðslu og merkingu lífrænt ræktaðra vara og um niðurfellingu á reglugerð ráðsins (EB) nr. 834/2007 og hins vegar reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2020/1693 frá 11. nóvember 2020 um breytingu á reglugerð (ESB) 2018/848 um lífræna framleiðslu og merkingu lífrænt ræktaðra vara að því er varðar daginn þegar hún kemur til framkvæmda og tilteknar aðrar dagsetningar sem um getur í þeirri reglugerð. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 7. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Nefndin leggur til breytingu þannig að númer ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar komi fram í tillögugrein og fyrirsögn málsins. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi: a. Á eftir orðunum „ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar“ í 1. málsl. tillögugreinar komi: nr. 31/2022. b. Fyrirsögn tillögunnar orðist svo: Tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 31/2022 um breytingu á II. viðauka (Tæknilegar reglugerðir, staðlar, prófanir og vottun) við EES-samninginn (lífræn framleiðsla).
Herra forseti. Nefndarálitið hér er um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 214/2020 um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn frá utanríkismálanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Elísabetu Júlíusdóttur frá fjármála- og efnahagsráðuneyti og Ingólf Friðriksson og Ernu S. Hallgrímsdóttur frá utanríkisráðuneyti. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 214/2020 frá 11. desember 2020 um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn og fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2017/1991 frá 25. október 2017 um breytingu á reglugerð (ESB) nr. 345/2013 um evrópska áhættufjármagnssjóði og reglugerð (ESB) nr. 346/2013 um evrópska félagslega framtakssjóði. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 7. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Jakob Frímann Magnússon og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Gísli Rafn Ólafsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu. Undir álitið rita hv. þingmenn Bjarni Jónsson, Jóhann Friðrik Friðriksson, Diljá Mist Einarsdóttir, Birgir Þórarinsson, Njáll Trausti Friðbertsson, Logi Einarsson og Þorgerður K. Gunnarsdóttir.
Virðulegi forseti. Mig langar bara að lýsa yfir ánægju með að þessi ákveðna reglugerð sé að fara í gegnum þingið. Þetta hljómar eflaust eins og einhver talnasúpa af reglugerðarnúmerum en það sem þetta felur í sér er að fjárfestingarsjóðir sem settir eru upp á Íslandi geta skilgreint sig sem áhættufjárfestingarsjóði. Það sem ég tel kannski enn mikilvægara er að þeir geta skilgreint sig sem fjárfestingarsjóði sem eru að gera samfélaginu gott. Nú á tímum grænnar nýsköpunar og aukinnar samfélagslegrar ábyrgðar er mikilvægt að hægt sé að taka þessa sjóði út og gera ákveðnar kröfur til þeirra til þess að þeir geti kallað sig þetta. Eins og ég segi þá hljómaði þetta eins og löng reglugerðarsúpa en þetta er mál sem er að gera góða hluti þannig að ég mun styðja það.
Virðulegur forseti. Við erum að greiða styrki til fyrirtækja og að meðaltali hafa fyrirtækin það ótrúlega gott. Það hefur fjármálaráðherra sagt aftur og aftur. Og almenningur hefur það að meðaltali alveg ótrúlega gott. Það segir fjármálaráðherra líka. En hvað gera menn núna? Jú, þó að bankarnir græði á tá og fingri, þó að fyrirtækin græði á tá og fingri þá eru fyrirtæki sem græða ekki, eru að tapa. Fyrirtæki sem eru í ferðageiranum, listum, tónlist, þau þurfa á styrkjum að halda. En það þarf líka unga fólkið sem hefur tekið óverðtryggð lán með breytilegum vöxtum. Eins og útlit er fyrir með morgundaginn munu þau lána hækka um hvað, 250–300.000 krónur yfir árið? Það er ekki nema helmingurinn af þessum styrkjum sem verið er að greiða hér. Ef við tökum það í heildina þá er það bara 10% vegna þess að reiknað er með að þetta sé til fimm mánaða. 2,5–3 milljónir eru styrkirnir. Er þá ekki fólkið næst?
Herra forseti. Það er bara eiginlega ekki hægt að sleppa því að koma upp og vekja athygli á því að það er verið að samþykkja stjórnarfrumvarp, rekstrarstuðning við fyrirtæki, og það er ekki einn einasti ráðherra sem mætir til að greiða atkvæði um stjórnarfrumvarp. [[Gripið fram í: 19 þingmenn meiri hlutans eru í húsi.]] [[Gripið fram í: Við getum fellt þetta allt saman …]]Og samkvæmt því sem ég heyri hér utan úr sal þá hirðir meiri hlutinn ekki einu sinni um það að mæta þannig til leiks að þau tryggi að mál þeirra séu samþykkt. Þau reiða sig á stjórnarandstöðuna. Nú vill þannig til að þetta er mál sem við styðjum. En þetta er til háborinnar skammar og ef einhver ráðherra skyldi nú vera við sjónvarpstækið og fylgjast með þessu þá er hann beðinn um að að drífa sig hingað niður eftir. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Þegar maður heldur að botninum sé náð þá er haldið áfram að grafa. Það var alveg ljóst í upphafi þessa kjörtímabils að ríkisstjórnin hafði lagt af öll fögur áform um eflingu þingsins; þau sem svo fjálglega var talað um í fyrri umferð stjórnarflokkanna þó að vissulega hafi meira verið um orð en efndir. Mig langar til að segja eitt, svo það sé algerlega á hreinu, fyrir ráðherra ríkisstjórnarinnar, fyrir stjórnarþingmenn og fyrir alla áhugasama: Þessi vanvirðing, að hér mæti ekki einn ráðherra í atkvæðagreiðslu, er ekki vanvirðing við stjórnarandstöðuþingmenn. Þetta er vanvirðing við Alþingi.
Herra forseti. Það er kannski rétt að við höldum þessu gangandi aðeins áfram svo ráðherrarnir fara að tínast hérna inn einn af öðrum. Það er náttúrlega vandræðalegt að horfa hér á galtóma ráðherrabekki þegar við erum að samþykkja stjórnarfrumvarp sem stjórnin heldur fram að sýni að henni sé ekki alveg sama um atvinnulífið á tímum Covid. Það er hægt að sýna þann stuðning í verki með því að sitja hér í salnum og vera með okkur í að samþykkja mál. 18 þingmenn stjórnarflokkanna greiddu atkvæði hér áðan og 18 þingmenn stjórnarandstöðu, 7 þingmenn stjórnarandstöðu voru fjarverandi en 21 stjórnarliði. Þessi hlutföll lýsa, eins og hv. þm. Hanna Katrín Friðriksson sagði, lítilsvirðingu gagnvart almenningi sem við eigum að þjóna, lítilsvirðingu gagnvart fólkinu sem ríkisstjórnin á að starfa í umboði fyrir, lítilsvirðingu gagnvart Alþingi og öllum verkum ríkisstjórnarinnar líka. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég fagna því að sjá ráðherra einn af öðrum tínast inn í salinn en þetta er auðvitað hluti af stærri mynd sem er sú að núna erum við afgreiða veitingastyrkjafrumvarpið en í dag kom í ljós að í ljósi þess að hæstv. fjármálaráðherra gat ekki komið hingað í þingið og flutt frumvarpið um viðspyrnustyrkina í síðustu viku þá eru allar líkur á því að frumvarpið verði ekki afgreitt út úr þinginu fyrr en einhvern tímann eftir kjördæmaviku. Styrkirnir munu ekki skila sér fyrr en eftir margar vikur ef ekki mánuði. Það að ráðherrar geti ekki einu sinni sýnt fólkinu sem er verið að styðja við þá virðingu að vera hérna með okkur í salnum og greiða atkvæði um þetta mál - þetta er hálfömurlegt framhald af þessu sem ég var að nefna.
Virðulegur forseti. Mér sýnist ráðherrarnir tínast hér inn hver á fætur öðrum þannig að ef við tölum bara nógu lengi í dag þá koma þeir allir. Það var 18:18 áðan, eiginlega fellt á jöfnu - en það er ekki rétt, ég gleymdi nefnilega að greiða atkvæði. Þá hefði það verið 19:18, svo ég verð víst að leiðrétta það. En þetta sýnir svart á hvítu hvernig ríkisstjórnin tekur á sínum eigin málum.
Forseti. Ráðherrar eru þingmenn, taka sér líka stöðu í ráðuneytum sem þingmenn. Það hafa komið einn til tveir ráðherrar í hvert skipti sem einhver úr stjórnarandstöðunni kemur og leyfir þeim að fá smáaukatíma til að hlaupa hingað upp í salinn. Ég held að það sé ráð að einhverjir stjórnarþingmenn komi hingað og útskýri fyrir okkur af hverju þeir eru svona fáliðaðir. Þá koma kannski tveir ráðherrar og þetta verður orðið fullmannað, vonandi, þegar fólk er búið að tæma málið hérna.
Herra forseti. Það er ekki óeðlilegt að gerðar séu athugasemdir við að það vanti hér ráðherra í atkvæðagreiðslu. Ég verð hins vegar að taka þann kaleik og drekka hann vegna þess að ég stóð í þeirri trú að atkvæðagreiðslan yrði kl. 14:30 og ég gaf mínum ráðherrum þær upplýsingar og ég veit að félagar mínir í Framsóknarflokki og Vinstrihreyfingunni – grænu framboði gáfu sínum ráðherrum þessar upplýsingar einnig, þannig að það er ekki meira um það að segja. En svona er þetta. Það er alveg ljóst að ráðherrarnir þurfa líka að sinna embættisskyldum sínum, eru störfum hlaðnir og ætluðu að mæta hér hver af öðrum einmitt kl. 14:30, þ.e. þeir sem á annað borð voru ekki annars staðar.
Herra forseti. Það er engu að síður mjög sérstakt, svo ekki sé meira sagt, að enginn ráðherra hafi greitt atkvæði um þetta mikilvæga stjórnarmál, Mig langar bara að spyrja herra forseta hvort aðrar samskiptareglur gildi um stjórnarliða og stjórnarandstöðu eða jafnvel ráðherra og þingmenn, vegna þess að við hin þurfum ekki nefnilega að reiða okkur á hv. þm. Óla Björn Kárason, heldur fáum skilaboð í símann okkar og högum okkur samkvæmt því. Og ef það er ekki þannig þá bið ég hæstv. forseta að beita sér fyrir því að ráðherrar fái líka SMS-skilaboð eins og við þingmenn.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar í máli nr. 169, sem er frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskipti, lögum um Fjarskiptastofu og lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Nefndin hefur fjallað um málið og nefndarálit liggur frammi. Með frumvarpinu eru lagðar til ýmsar breytingar. Þær helstu eru að gerðar verði ítarlegri kröfur til fjarskiptafyrirtækja um áhættustýringu og viðbúnað, að lögfest verði ákvæði um staðsetningu kerfa og búnaðar í fjarskiptanetum og að skýrar verði kveðið á um eftirlitsheimildir Fjarskiptastofu og hlutverk hennar sem snýr að almannahagsmunum og þjóðaröryggi. Þá er lagt til að ráðherra geti bundið erlenda fjárfestingu í atvinnurekstri skilyrðum til að koma í veg fyrir að hún ógni öryggi landsins, gangi gegn allsherjarreglu og almannaöryggi. Nefndin fjallaði m.a. um heildarendurskoðun fjarskiptalaga og um það atriði tekur meiri hlutinn undir með ráðuneytinu að með þessu frumvarpi séu stigin mikilvæg skref til að bæta lagaumgjörð um almannahagsmuni og þjóðaröryggi á sviði fjarskipta. Meiri hlutinn telur þó rétt að nokkur atriði bíði heildarendurskoðunar. Þá fjallaði nefndin um löggjöf um neyðar- og öryggisfjarskipti þar sem nefndinni bárust ábendingar um að nauðsynlegt væri að setja löggjöf um neyðar- og öryggisfjarskipti. Meiri hlutinn tekur undir sjónarmiðin og beinir því til ráðuneytisins að taka málið til skoðunar. Nefndin fjallaði að auki um staðsetningarskyldu, en með frumvarpinu er ráðherra veitt heimild til að kveða á um staðsetningarskyldu búnaðar og kerfa fjarskiptaneta í ákveðnum tilfellum. Ábendingar bárust um að ákvæðið væri of víðtækt og að betra væri að kveða á um skylduna í lögum. Meiri hlutinn fellst ekki á þau sjónarmið og bendir á að vandmeðfarið sé að lögfesta skylduna, enda varðar hún tækni sem er síbreytileg og í örri þróun, auk þess sem heimild ráðherra er skýrt afmörkuð. Herra forseti. Mig langar að vísa í nefndarálit meiri hluta nefndarinnar, í kaflann um staðsetningarskyldu, og það sem þar stendur í tengslum við staðsetningarskyldu búnaðar og fjarskipta: „Samkvæmt 2. gr. frumvarpsins getur ráðherra í reglugerð kveðið á um að kerfi og búnaður í fjarskiptanetum, sem teljast mikilvæg með tilliti til almannahagsmuna og þjóðaröryggis, og er nauðsynlegur fyrir virkni eða stjórnun fjarskipta innan landsins skuli staðsettur í íslenskri lögsögu. Skilyrði þessa er að ráðherra hafi fengið umsagnir frá Fjarskiptastofu og ríkislögreglustjóra. Í reglugerðinni getur ráðherra einnig kveðið á um að rekstur slíks búnaðar og kerfa skuli fara fram í íslenskri lögsögu, þar með talið umsjón og eftirlit með virkni og ástandi fjarskiptaneta. Á fundum nefndarinnar komu fram sjónarmið um að ákvæðið væri of opið og athugunarefni hvort í því fælist of víðtækt framsal löggjafarvalds til ráðherra. Nærtækara væri að kveða á um staðsetningarskyldu í lögum.“ Nefndin tekur ekki undir þau sjónarmið og bendir á að vandmeðfarið sé að lögfesta slíka skyldu. Málefnalegar ástæður geta verið fyrir því að fjarskiptabúnaður og kerfi sem varðar virkni eða stjórnun fjarskipta séu staðsett utan íslenskrar lögsögu, bæði efnahagslegar, fjárhagslegar sem og tæknilegar. Notkun á skýjavinnsluþjónustu erlendra þjónustuaðila er skýrt dæmi um slíkt. Sérstakar kröfur eru gerðar til slíkrar útvistunar, sbr. 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins. Lögfesting á skyldu til að staðsetja tiltekinn fjarskiptabúnað, kerfi eða rekstur þeirra í íslenskri lögsögu getur takmarkað slíka útvistunarmöguleika umfram þær kröfur og gæta þarf að meðalhófsreglu. Hins vegar kann að koma upp sú staða út frá áhættumati, jafnvel með skömmum fyrirvara, að óhjákvæmilegt teljist að grípa til þess úrræðis að gera kröfu um að tiltekinn fjarskiptabúnaður, kerfi eða rekstur skuli staðsettur í íslenskri lögsögu, enda varði það verulega almannahagsmuni eða þjóðaröryggi. Til grundvallar slíkri ákvörðun lægi áhættumat sem fæli í sér skýra afmörkun þess sem staðsetningarkrafan yrði gerð til. Þar sem slíkt áhættumat tekur stöðugum breytingum vegna þátta eins og tækniframfara, netógna og viðbragðsáætlana er lögfesting á afmörkun þess sem staðsetningarskylda yrði gerð um, afar erfið og tæki örum breytingum. Meðal annars af framangreindum ástæðum má telja heppilegra að mælt sé fyrir um heimild ráðherra til að kveða á um staðsetningarskyldu og útfærslu hennar í reglugerð frekar en að hún sé lögfest. Þá telur nefndin að reglugerðarákvæðið sé þannig útfært að nægilega skýrt sé kveðið á um umfang og takmörk þeirrar skyldu sem um ræðir. Nefndin áréttar að um er að ræða vandmeðfarna heimild ráðherra sem einungis skal grípa til á grundvelli ítarlegs áhættumats og að viðhöfðu samráði við alla helstu haghafa. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu og lögð er til breyting er varðar útvistun á afmörkuðum þáttum í starfsemi fjarskiptafyrirtækja - ég fór í gegnum kaflann í álitinu um staðsetningarskylduna. Fyrir nefndinni var gagnrýnt að orðalag 1. og 2. mgr. 1. gr. væri of almennt. Ákvæðið felur í sér kvaðir á starfsemi fjarskiptafyrirtækja og er mikilvægt að þær séu skýrt afmarkaðar og ekki umfangsmeiri en þörf er á með hliðsjón af almannahagsmunum og þjóðaröryggi. Kröfur vegna útvistunar eru aðallega mikilvægar að því er varðar þætti í starfsemi fjarskiptafyrirtækis sem nauðsynlegir eru fyrir virkni, vernd eða stjórnun fjarskipta, þ.e. þjónustu og kerfi eða net sem hafa áhrif á rekstrarsamfellu fjarskiptanets eða fjarskiptaleynd. Lögð er til breyting á orðalagi því til samræmis. Fyrir nefndinni kom fram gagnrýni á þá skyldu fjarskiptafyrirtækja skv. 2. mgr. að eiga eða geta fært útvistaða starfsemi undir íslenska lögsögu og að fyrirtæki skuli grípa til slíkra ráðstafana eins fljótt og mögulegt er ef ákveðin hætta er talin vera fyrir hendi sem varði almannahagsmuni eða þjóðaröryggi. Með vísan til meðalhófssjónarmiða telur meiri hlutinn rétt að leggja til breytingar á 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins þannig að fjarskiptafyrirtæki hafi meira svigrúm til þess að meta sjálft hvernig best sé að bregðast við annars vegar yfirvofandi hættu gagnvart rekstrarsamfellu eða fjarskiptaleynd og hins vegar rofi á þessum þáttum. Í öðru lagi leggur meiri hlutinn til breytingar er varða úttektir, prófanir og kostnað. Í frumvarpinu er að finna heimild fyrir Fjarskiptastofu til að gera kröfu um að utanaðkomandi aðili geri úttektir og prófanir á því hvort fjarskiptafyrirtæki uppfylli kröfur laganna er varða upplýsingaöryggi og virkni fjarskiptaneta og fjarskiptaþjónustu. Þá skuli kostnaður vegna úttekta og prófana vera greiddur af viðkomandi fjarskiptafyrirtæki. Við umfjöllun nefndarinnar voru gerðar miklar athugasemdir við ákvæðið og orðalag þess. Hvergi í því væri að finna takmörkun á umfangi eða kostnaði vegna slíks eftirlits. Að mati meiri hlutans er þörf á því að ákvæðið fái frekari skoðun við undirbúning framlagningar eða þinglega meðferð frumvarps til heildarlaga um fjarskipti og leggur meiri hlutinn því til að ákvæðið falli brott. Þá leggur meiri hlutinn til breytingu er varðar ákvæði frumvarpsins um stjórnvaldssektir. Í c-lið 4. gr. er ný heimild Fjarskiptastofu til að leggja á stjórnvaldssektir vegna brota gegn skyldu til að afhenda stofnuninni réttar, fullnægjandi og uppfærðar upplýsingar samkvæmt nánar tilgreindum ákvæðum laga um Fjarskiptastofu. Stjórnvaldssektin getur numið allt að 4% af heildarveltu síðasta rekstrarárs. Á fundum nefndarinnar kom fram mikil gagnrýni á ákvæðið. Fjárhæðin væri hvergi rökstudd í greinargerð auk þess sem stjórnvaldssektir væru refsikennd viðurlög og yrði því að gera ríkar kröfur um skýrleika slíkra ákvæða en ljóst væri að það hvenær upplýsingar væru fullnægjandi eða réttar væri háð mati hverju sinni. Einnig var bent á að stjórnvaldssektir eru ekki hefðbundin eftirlitsúrræði og væri eðlilegra að leggja á dagsektir til að knýja á um þær upplýsingar sem óskað er eftir fremur en stjórnvaldssektir en sú heimild er nú þegar í lögum um Fjarskiptastofu. Meðal annars með hliðsjón af kröfum um skýrleika refsiheimilda telur meiri hlutinn rétt að lögfestingu þessa ákvæðis verði frestað og komi til frekari skoðunar við undirbúning framlagningar eða þinglega meðferð frumvarps til heildarlaga um fjarskipti. Vísast að öðru leyti til ítarlegrar umfjöllunar og breytingartillögu meiri hlutans í nefndarálitinu sem liggur fyrir. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir nefndarálitið rita sá sem hér stendur, Njáll Trausti Friðbertsson, Vilhjálmur Árnason, Halla Signý Kristjánsdóttir, Bjarni Jónsson, Orri Páll Jóhannsson og Líneik Anna Sævarsdóttir.
Virðulegur forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann út í þá vinnu sem átt hefur sér stað varðandi þetta mál og nauðsyn þess að afgreiða það á þessum tímapunkti. Það kemur fram í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar að ekki sé tímabært að gera ýmsa réttarbót þar sem heildarendurskoðun á fjarskiptalögum sé á næsta leiti, komi líkast til inn í þingið í lok þessa mánaðar. Ég vil spyrja hv. þingmann út í það hvort rétt sé að frumvarpið sé á leiðinni af því að ekkert hefur sést til þess í samráðsgátt, en samkvæmt lögum ber að birta það og veita umsagnarfrest í að minnsta kosti tvær vikur. Þá vil ég spyrja hv. þingmann út í það hvers vegna ekki var tekið tillit til mjög afdráttarlausrar umsagnar Samkeppniseftirlitsins um nauðsyn þess að Fjarskiptastofa fái heimild til að leggja á stjórnvaldssektir vegna lögbrota fjarskiptafyrirtækja. Umrætt ákvæði er tekið út úr frumvarpinu vegna kvartana fjarskiptafyrirtækja en ekkert er gert með þessa mjög svo skýru umsögn Samkeppniseftirlitsins sem segir þetta algjörlega nauðsynlegt til heilla fyrir neytendur, allan almenning í landinu. Ég vil spyrja hv. þingmann að þessu í fyrra andsvari.
Herra forseti. Við reiknum með að Kóðinn, eða stóra fjarskiptafrumvarpið, verði tekinn inn í nefndina, auðvitað fyrst inn í þingið, í þessum mánuði, myndi ég halda. Það er synd að það hafi ekki verið klárað í fyrra, ég hef verið þeirrar skoðunar. Það var mikilvægt að það yrði klárað þá og það er mikilvægt að við klárum það á þessu þingi. Frumvarpið sem við ræðum hér snýr meira að áfallaþoli fjarskiptaþjónustu og fjarskiptaneta, þetta er öryggismál. Almennt er frumvarpið um það. Við í meiri hlutanum vísum ákveðnum þáttum inn í stóra frumvarpið um fjarskiptalögin og það er til að fá vandaða og góða umfjöllun um þau atriði þar. Einhvers staðar varð líka að skilja á milli þessara mála. Við hefðum endalaust getað tekið inn í þetta mál úr stóra málinu, Kóðanum, sem þið sem áður hafið setið í umhverfis- og samgöngunefnd hafið verið með til umfjöllunar. En við töldum eðlilegt að þetta öryggismál sem við erum að fjalla um hér, sem snýr að áfallaþoli fjarskiptaþjónustu og fjarskiptaneta, yrði klárað með þessum hætti. Þá getum við tekið enn ítarlegri umsögn um það sem snýr að samkeppnisyfirvöldum, neytendaöryggi og slíkum þáttum, þar sem talað hefur verið um samþættingu í sambandi við neytendaöryggi og slíka þætti. Þannig tókumst við á við málið, að ná utan um þessi helstu atriði sem það fjallar um. Þetta var nálgunin hjá okkur í vinnu nefndarinnar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrra andsvarið. Ég skil ekki alveg hvers vegna það þarf þá að klára þennan stubb þar sem fjölmargir umsagnaraðilar mæltu í raun gegn því að þetta yrði unnið með þessum hætti og að frekar yrði farið í að fullvinna heildarendurskoðunina á fjarskiptalögunum í staðinn fyrir að fara í þennan bútasaum núna þar sem lögin eru ekki afturvirk, eins og kemur svo sem fram í meirihlutaáliti. Í raun er meiri hlutinn því að tala gegn eigin vinnubrögðum í áliti sínu þegar hann keyrir þetta mál áfram án tilefnis, ef maður horfir á stöðuna eins og hún er í dag, þar sem salan á Mílu er í skoðun hjá Samkeppniseftirlitinu sem mun ekki ljúka þeirri skoðun fyrr en um mitt sumar eða næsta haust, guð má vita hvenær. Svör þeirra sem eru að selja Mílu hafa nefnilega borist mjög seint og illa og þá [[Forseti hringir.]]frestast sá löggerningur sem því nemur. Hvers vegna þá að vera með [[Forseti hringir.]]þennan asa þegar þið teljið það sjálf óþarfa í öðrum hluta?
Herra forseti. Málið sem við ræðum hér snýst um öryggi, almannaheill og þjóðaröryggishagsmuni. Við höfum kannski ekki hugmynd um það í dag en slík mál gætu komið upp á næstu vikum sem tengjast því sem við ræðum hér. Það er rétt að Samkeppniseftirlitið hefur ekki sagt hvernig það ætlar nákvæmlega að takast á við málið. Það kemur þá væntanlega í ljós, við fáum að heyra það frá Samkeppniseftirlitinu. En þetta mál er bara almenn löggjöf sem snertir áfallaþol fjarskiptaþjónustu og fjarskiptaneta í grunninn, sem er þjóðaröryggisvinkill. Við tökum síðan það sem snýr að neytendamálum og öðrum málum, samkeppnisþættinum varðandi umsögn Samkeppniseftirlitsins, sektum, stjórnvaldssektum eða dagsektum eða hvaða leiðir við förum, fyrir í stóra málinu, sem ég reikna með, eins og ég sagði áðan, að komi inn í þingið á næstu örfáu vikum.
Herra forseti. Þrátt fyrir að sitja ekki í umhverfis- og samgöngunefnd þetta tímabil, hef ég, eins og aðrir þingmenn, fylgst með þessu máli frá því að það kom upp í sumar, þessari fyrirhuguðu sölu á Mílu, og tengdi mjög við þann vandræðagang sem var hér milli stjórnarflokkanna þegar verið var að reyna að koma endurskoðuðum fjarskiptalögum í gegnum þingið. Þetta var eitt af þessum málum sem stjórnarandstaðan ýtti á með fulltingi sumra flokka. En þetta olli andstöðu annars staðar, mögulega vegna þess að þetta lenti í einhverjum hrossakaupum, talinn var fjöldi mála sem hver flokkur átti að ná í gegn frekar en að innihaldið væri skoðað. Afleiðingin varð sú að lögin voru ekki endurskoðuð og hér stöndum við nú. Mig langar til að fara betur ofan í þá spurningu sem hv. þm. Helga Vala Helgadóttir bar fram um þörfina. Gagnrýni umsagnaraðla kemur úr áhugaverðum áttum og víða að, innan úr stjórnsýslunni, innan úr fjarskiptafyrirtækjunum, frá þeim aðilum sem best ættu að þekkja til og ættu að vera áfram um að hafa akkúrat þessa hluti í lagi. Gagnrýnin er meðal annars byggð á þeim grunni að ekki sé um heildarlöggjöf að ræða, ekki sé um heildarstefnu að ræða, og það sé tími til stefnu. Aftur komum við að því að það getur ekki verið eftirsóknarvert að við stöndum frammi fyrir því að einhverjar hugmyndir séu um sölu og hér sé verið að smíða sérstakan lagabút utan um það frekar en að haga því á hinn veginn, að viðskiptagerningar falli undir lög. Mig langar til að spyrja, bara til að ég skilji þetta betur, af því að nú kemur málið til afgreiðslu á morgun: Af hverju þessi flýtir? Hvað er það nákvæmlega? Síðan langar mig til að bæta við og spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur, í ljósi þess að verið er að reyna að keyra þetta í gegn án heildarsýnar og heildarstefnu, af þeim víðtæku valdheimildum sem verið er að veita ráðherra [[Forseti hringir.]]og stjórnsýslunni án aðkomu - þeim víðtæku heimildum, í ljósi þess að það vantar stefnuna hérna.
Herra forseti. Við drögum það fram í nefndarálitinu, varðandi valdheimildir ráðherra, að varlega skuli farið með þær. Þar þurfa ríkir hagsmunir að liggja fyrir sem snúa að ákveðnum þáttum, eins og þjóðaröryggi og almannaheill. Ráðherra þarf því að gæta þeirra sjónarmiða mjög sterkt og það er mjög mikilvægt. Ég get alveg tekið undir þessa gagnrýni enda var ég í hópi þeirra þingmanna sem vildu klára þetta mál í júní í fyrra og lagði mikla áherslu á það. Þetta er stórt og mikilvægt mál, fjarskiptalögin, grunnmál, og hefur verið í NATO-þinginu nú í fjögur ár. Þá þekkir maður orðið vel alla umræðu sem snýr að þessu milli landa og innan landa, sem snýr að fjarskiptaöryggi. Það skilgreina allar þjóðir þetta sem þjóðaröryggismál. Þetta er eiginlega orðið grunnurinn að öllu saman. Ég skil alveg gagnrýni sem snýr að því að það er ákveðinn hringlandaháttur í málinu og um það má ræða. En þá get ég líka sagt: Við viljum klára þennan þátt. Eins og ég sagði áðan geta komið einhver nýir aðilar, nýir samningar sem snúa með einhverjum hætti að þessu. Við munum aldrei vita það fyrir fram hvernig að málum verður staðið og hvað getur komið upp. Ef svo skyldi fara að við klárum ekki stóra málið fyrir sumarið, ef sú staða kæmi upp, sem við vitum aldrei og af fyrri reynslu geta mál tafist, við þekkjum það, myndi maður alltaf vilja vera búinn að klára þennan þátt máls, svo ég tali opinskátt um það. Það er gríðarlega mikilvægt að klára þennan þátt málsins.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið og fyrir að vera heiðarlegur í stöðunni, ég man nákvæmlega eftir baráttu hv. þingmanns varðandi þetta mál. En lokaorð þingmannsins eru kannski upptakturinn að næstu spurningu hjá mér: Getur verið að verið sé að fara í þennan bútasaum með akkúrat þetta tiltekna mál þó að það klári ekki öryggismálin? Ég er á því að þetta klári ekki öryggsmálin, þetta klárar bara tiltekinn anga sem tengist þessari sölu. Við erum með mun flóknari og víðtækari öryggismál undir, þjóðarhagsmuni, þegar kemur að fjarskiptunum. Getur verið að flýtirinn sé þessi vegna þess að innst inni er hætta á því, í huga stjórnarflokkanna þriggja, að þeir muni ekki ná fjarskiptalögunum í gegn? Ekki í vor, ekki næsta ár og mögulega ekki síðar? Þá komum við að því sem ég hef líka áhyggjur af - það þýðir ekki að ég hafi ekki mjög miklar áhyggjur af þessu máli - og það er neytendavinkillinn. Þetta er risastórt neytendahagsmunamál. Það er skilið eftir núna af því að það á að klára. Erum við mögulega að draga tennurnar úr því að fjarskiptalögin verði skoðuð í heild með því að taka þennan bút út úr? Mig langar að heyra vangaveltur hv. þingmanns um það.
Herra forseti. Eins og ég sagði í síðasta andsvari þá er það bara nákvæmlega þannig að við þurfum að klára það mál sem við erum að takast á við hér og það kemur fram í frumvarpinu hvað við erum að fást við. Neytendaöryggi var hluti af Kóðanum eða stóra fjarskiptafrumvarpinu. Ég get bara sagt: Við verðum að klára stóra málið fyrir þinglok. Ég hef satt að segja mikla trú á að það muni ganga eftir. Ég held að við séum alveg komin þangað, ég held að þingmenn og stjórnvöld geri sér almennt grein fyrir mikilvægi þess að það mál klárist, stóra málið sem snýr að fjarskiptalögunum. Eins og ég sagði áðan er þetta grundvallarmál. Þetta eru grunninnviðir hverrar þjóðar í dag og í fjórðu iðnbyltingunni, því sem horfum fram á þar, gengur þróun samfélaga í raun út á þetta. Ég held áfram að tala opinskátt um það að við getum varla annað en klárað málið fyrir júnílok og [[Forseti hringir.]]ég mun persónulega leggja mitt lóð á vogarskálarnar til að það takist og verði unnið vel.
Herra forseti. Það er áhugavert að lesa greinargerð frumvarpsins því að það er eins og ráðuneytið hafi verið í leiknum Frúin í Hamborg. Þetta mál var lagt fram í hvínandi hvelli, þá kölluðum við það Mílumálið. Það átti að afgreiðast á einni viku rétt fyrir jól vegna þess að það var verið að selja Mílu. En í greinargerð frumvarpsins er ekki minnst á Mílu, það er bara talað eins og um sé að ræða almenna breytingu á lögum sem fólki hafi bara allt í einu dottið í hug að þyrfti að eiga sér stað. Eins og komið hefur fram hefðum við ekki verið í þessari stöðu ef stjórnarflokkarnir hefðu ekki staðið í vegi hver fyrir öðrum með að klára stóra fjarskiptafrumvarpið síðasta vor. Mig langar að spyrja hv. þingmann, vegna þess að það er sama þó að við reynum að tala í kringum það þá er þetta mál til komið vegna sölunnar á Mílu: Er það ekki svo að sá löggerningur er þegar gerður, að hvaða breytingar sem þetta frumvarp gerir á lögum muni það ekki hafa nein takmarkandi áhrif varðandi viðskipti Símans með Mílu? Þá erum við aftur komin að spurningunni: Til hvers er þá þetta Mílufrumvarp, ef það nær ekki yfir viðskiptin með Mílu?
Forseti. Við erum búin að ræða stóra frumvarpið síðan þingfundur var síðast. Það er rétt og það er gríðarlega mikilvægt að þetta náist. Við erum búin að fara í gegnum það nokkrum sinnum í andsvörum. Varðandi Mílumálið, eða það sem þingmaðurinn nefnir, þá erum við auðvitað að setja almenna löggjöf um hlutina. Eins og ég kom inn á áðan gætu alveg skapast þær aðstæður, við höfum bara ekki hugmynd um það, að við þyrftum að grípa til þessara laga. Það er náttúrlega eðlilegast að það sé einhver löggjöf á bak við það sem við erum að fást við í jafn stórum málum og þessu. Ef ég man rétt þá gildir samningurinn sem Míla gerði við stjórnvöld, ríkið, í tvö ár. Þá ákváðum við að við ætluðum aldeilis að vera búin að klára þetta á þeim tíma, ég ætla rétt að vona það. En við viljum alltaf hafa almenna löggjöf um hlutina. Að einhverju leyti erum við í þessari löggjöf að takast á við það sem fram kemur í samningnum, það sem við höfum séð af honum opinberlega, en ég reikna með að síðan sé örugglega hægt að finna einhverja þætti sem færu kannski að einhverju leyti inn í stóra fjarskiptamálið, í Kóðann. En eins og ég hef nokkrum sinnum komið inn á hér þá erum við bara að tryggja almenna löggjöf um þessa hluti ef fleiri dæmi skyldu koma upp um þetta, almenna löggjöf í landinu. Það er náttúrlega það sem við sem hér sitjum hljótum að gera, að setja hlutina þannig upp. Við erum alltaf að eiga við hluti almennt og sjá til þess að meðalhóf gildi og allt sem því fylgir, að löggjöf sé til staðar til að takast efnislega á við svona mál. Það er rétt að ég barðist mjög fyrir því að málið yrði klárað síðasta vor, til þess nákvæmlega að ná utan um svona hluti.
Virðulegur forseti. Það liggur eiginlega í hlutarins eðli að ef þetta frumvarp verður að lögum þá er það almenn löggjöf. Frumvarpið er hins vegar mjög sértækt af því að það verður til út frá sölu á einu fyrirtæki, en þessi almenna löggjöf mun ná utan um allt annað en akkúrat samninginn sem varð tilefni frumvarpsins. Það er það sem við virðumst nokkur vera að klóra okkur í kollinum yfir hér í dag; þeirri stöðu að frumvarpið þjónar öllum öðrum tilgangi en nákvæmlega þeim sem það var lagt fram til að þjóna. Ég velti fyrir mér, af því að við hv. þingmaður erum báðir raunsæismenn og áttum okkur á því að stóra fjarskiptamálið mun mögulega ekki klárast á þessu þingi frekar en á þeim tveim síðustu, hvort við ættum kannski, frekar en að klára þennan stubb núna, að geyma okkur hann, að vísa honum til nefndar eftir 2. umr. og eiga hann á lager ef við þurfum að grípa til hans, ef fjarskiptalögin stóru stranda á endanum, hvort það væri hyggilegasta varúðarráðstöfunin í stöðunni.
Herra forseti. Nú endurtek ég það örugglega í þriðja eða fjórða skipti að við erum að setja lög til að geta tekist á við það ef svipuð tilvik koma upp, eða eitthvað í tengingu við þessa löggjöf, sem við höfum ekki hugmynd um hvað gæti orðið. Ég held að við sem sitjum hér á þingi séum oft að fást við veruleika dagsins. Það koma upp aðstæður á mörgum sviðum sem löggjöfin nær ekki yfir og það þarf að takast á við það. Það er nú það sem við, löggjafarþingið, erum æðioft að fást við, bara almennt í þingstörfum. Ég ætla ekki að segja að þessi löggjöf eða stóra fjarskiptafrumvarpið nái yfir allt sem hugsanlega getur komið upp á næstu árum. En einhvers staðar verða menn að byrja og klára verkefnin. Ef við færum að fresta þessu núna sætum við uppi með ákveðinn vanda sem tengist þeim grundvallarhagsmunum sem snúa að áfallaþoli í fjarskiptanetum og kerfum, okkar grunninnviðum. Ég tel því eðlilegt að við klárum málið og séum þá búin að bregðast við því ástandi sem mögulega gæti komið upp.
Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu frá 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Þeir sem leggja fram breytingartillöguna eru sú sem hér stendur og hv. þm. Andrés Ingi Jónsson. Fyrsti minni hluti telur mikilvægt að gera breytingar á lögum um fjarskipti, lögum um fjarskiptastofu og lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri er varðar áfallaþol fjarskiptaþjónustu og fjarskiptaneta, en telur nauðsynlegt að tryggja einnig hagsmuni neytenda í samræmi við innihald ákvæðis 57. gr. í frumvarpi til nýrra fjarskiptalaga sem lagt var fram tvívegis á síðasta kjörtímabili, en stjórnarflokkarnir þrír sem skipa núverandi ríkisstjórn komu sér ekki saman um að afgreiða. Í aðdraganda sölu Mílu voru umfangsmikil og nauðsynleg fjarskiptakerfi flutt frá Símanum til Mílu sem þá bættust ofan á það grunnnet fjarskipta sem Míla átti. Lóðrétt samþætting innan eins fyrirtækis er því umfangsmeiri innan Mílu nú en sést hefur á íslenskum fjarskiptamarkaði frá því að Míla var stofnuð. Frekari og umfangsmeiri slík samþætting er hugsanleg og það í nánustu framtíð, og jafnvel líkleg þar sem tvö fjarskiptafyrirtæki í landinu, Sýn og Nova, hafa þegar selt hluta sinna innviða og annað þeirra lýst opinberlega yfir áformum um frekari sölu á slíkum búnaði. Upplýst er að hluti sölusamnings Símans á Mílu til Ardian er 20 ára samningur um afnot Símans af kerfum Mílu. Sá samningur kann að vera þess eðlis að um lóðrétta samþættingu á markaði sé að ræða, þrátt fyrir mismunandi eignarhald á Símanum og Mílu. Þetta sjónarmið kemur fram í úrskurði úrskurðarnefndar fjarskipta- og póstmála nr. 3/2021. Það hefur með öðrum orðum, herra forseti, verið fjallað um þetta af þar til bærum yfirvöldum. Þar hefur þessu áhyggjuefni verið flaggað. Símasamstæðan hefur starfað undir sérstökum sáttargerðum við Samkeppniseftirlitið frá árunum 2013 og 2015 vegna úrskurða, dóma og kæra vegna misnotkunar fyrirtækisins á markaðsráðandi stöðu, en niðurstaða Samkeppniseftirlitsins var að fyrirtæki innan samstæðunnar hefðu gerst brotleg við ákvæði samkeppnislaga. Í því ljósi og vegna þess að frekari samþjöppun á fjarskiptamarkaði er yfirvofandi telur 1. minni hluti ekki tækt, með hliðsjón af almannahagsmunum og neytendaöryggi, að bíða með að innleiða ákvæði úr frumvarpi til heildstæðra fjarskiptalaga sem lagt var fram á síðustu tveimur löggjafarþingum, er helst snerist um vernd neytenda í þessu tilliti; snúast um samkeppnismál, samkeppnisrétt sem er aðallega um vernd neytenda. Þau rök ráðuneytisins sem bárust umhverfis- og samgöngunefnd þess efnis að umrætt ákvæði sem minni hlutinn vill bæta við skyldi heldur bíða heildarendurskoðunar enda ákvæði ekki afturvirk, telur 1. minni hluti allt eins geta átt við frumvarpið í heild og allt það mál sem við fjöllum um hér í dag. Við vorum svo sem að ræða við framsögumann málsins, hv. þm. Njál Trausta Friðbertsson, enda hafa samningar Mílu við Ardian þegar átt sér stað og ákvæði sem verða að lögum, hvort sem er þau sem eru í framtíðarheildarendurskoðun eða því frumvarpi sem nú er til afgreiðslu, ekki afturvirk. Það er eðli laga að þau eru ekki afturvirk. Heildarendurskoðun fjarskiptalaga er framtíðarverk sem óvíst er hvenær kemur til kasta þings að nýju. Það liggur fyrir að fullyrðingar um að það komi til þingsins í lok þessa mánaðar eru að verða ansi hæpnar í ljósi þess að frumvarpið er ekki komið inn í samráðsgátt stjórnvalda. Ágreiningur sá er varð við vinnslu frumvarpanna á síðustu tveimur þingum, varðandi önnur ákvæði en það sem 1. minni hluti ætlar nú að leggja til að bætt verði við og kom í veg fyrir afgreiðslu heildarlaga, getur hæglega átt sér stað aftur. Við heyrðum það í ræðu hv. framsögumanns meiri hluta að sú staða getur alveg komið aftur upp í vor að heildarendurskoðunin komist ekki í gegn. Hvers vegna segi ég það? Jú, af því að við höfum horft á það gerast tvisvar áður. Það er ekkert öruggt að það gerist ekki aftur. Því er hvort tveggja óvíst hvort frumvarp til heildarlaga kemur aftur inn til þingsins sem og hvort það nær fram að ganga. Í hvaða stöðu erum við þá? Fyrsti minni hluti telur að skaðlegt geti verið að láta öryggi íslenskra neytenda gagnvart samþjöppun á fjarskiptamarkaði og sérstaklega lóðrétt samþættum fjarskiptafyrirtækjum sitja á hakanum nú þegar Alþingi bregst við gerbreyttum aðstæðum við þann gerning að Míla er seld úr landi. Heppilegast hefði verið að heildstæð fjarskiptalöggjöf hefði legið fyrir áður en tilkynnt var um sölu Símans á Mílu enda sáust merki um þá atburðarás þegar fyrir um tveimur árum. Það var búið að flagga þessari sölu við stjórnvöld fyrir löngu. Nú þegar merki eru um enn frekari samþjöppun og samþættingu verður löggjafinn, við sem erum við hér, að bregðast við með aðgerðum til verndar almenningi, til verndar neytendum í landinu. Viðbrögð stjórnvalda og Alþingis við orðnum hlut ættu að taka mið af þessu og í þeim ættu ekki einungis að felast tilraunir til verndar þjóðar- og fjarskiptaöryggi heldur einnig og ekki síður neytendaöryggi. Þar má og á að grípa strax í taumana hvað sem líður tímasetningu á yfirstandandi sölu á Mílu úr landi. Ákvæði það sem 1. minni hluti leggur til að verði bætt við var í fyrri frumvörpum til heildarlaga um fjarskipti er nýmæli og byggist á 78. gr. tilskipunar (ESB) 2018/1972 er nefnist Kóðinn. Í ákvæðinu er fjallað um tilvik þar sem fyrirtæki með umtalsverðan markaðsstyrk aðskilur aðgangsnet sín frá annarri starfsemi að eigin frumkvæði. Samkvæmt 3. mgr. ákvæðisins skal Fjarskiptastofa meta áhrif aðskilnaðar ásamt öðrum skuldbindingum sem fyrirtækið kann að bjóða samhliða aðskilnaði og meta hvort ástæða er til að endurskoða kvaðir á viðkomandi markaði með tilliti til aðskilnaðarins. Ég ætla ekki að fara að þylja hér upp breytingartillöguna, hún er í nefndarálitinu sjálfu. En mig langar að fjalla aðeins um til hvers við erum að leggja þetta til af því að markmið samkeppnislaga er að efla samkeppni á markaði, í viðskiptum, og það er í þágu neytenda, í þágu alls almennings. Samkeppnislög eru sett til að vinna gegn skaðlegri fákeppni og samkeppnishömlum og auðvelda aðgang nýrra keppinauta að markaði. Af hverju viljum við tryggja að hugsað sé fyrir þessu þegar verið er að setja ný lög? Jú, vegna þess að fákeppni á markaði, eða gríðarstór aðili sem trónir yfir öllu, hefur þann ótvíræða ókost að vera leiðandi í verðmyndun og leiðandi er varðar þjónustu við almenning og þannig skaðar það beinlínis hagsmuni neytenda að passa ekki upp á þann þátt. Til að aðstoða stjórnvöld við að framfylgja þessum lögum höfum við heila stofnun, Samkeppniseftirlitið, sem fer með það vald að framfylgja boðum og bönnum. Samkeppniseftirlitið ákveður líka aðgerðir gegn samkeppnishamlandi hegðun fyrirtækja og eins og kom fram í nefndarálitinu og í ræðu minni hér áðan hefur Samkeppniseftirlitið ítrekað þurft að hafa afskipti af fjarskiptafyrirtækjum, þar á meðal Símanum og Mílu. Við í hv. umhverfis- og samgöngunefnd nutum leiðsagnar Samkeppniseftirlitsins í því máli sem við fjöllum hér um í dag, enda ber því að leiðbeina bæði stjórnvöldum og auðvitað að veita Alþingi upplýsingar um hvar hættur leynast og hvað má betur fara en einnig hvað þarf að gera til að tryggja að yfirvöld hafi þau verkfæri sem þarf til að tryggja hagsmuni almennings. Í umsögn Samkeppniseftirlitsins er bent á að það er jú Fjarskiptastofnun sem fer með málefni fjarskiptafyrirtækja og í frumvarpi því sem hér er til umfjöllunar var Fjarskiptastofnun loksins veitt ákveðið tæki til að berjast gegn brotum á samkeppnislögum og EES-gerðum sem fyrirtækjum á fjarskiptamarkaði ber að framfylgja. Frumvarpið bar með sér heimild til Fjarskiptastofnunar sem Samkeppniseftirlitið fagnaði. Kemur þar fram að um hafi verið að ræða tæki til að leggja stjórnvaldssekt á fjarskiptafyrirtæki sem nemur hlutfalli af veltu í það minnsta vegna brota á ákvæðum um skyldu til að veita fullnægjandi og réttar upplýsingar. Þess ber að geta að Samkeppniseftirlitið hóf að rannsaka sölu Símans á Mílu til Ardian þegar tilkynnt var um söluna og kallaði strax eftir upplýsingum og síðast þegar við fengum upplýsingar fyrir hv. umhverfis- og samgöngunefnd hafði Síminn, eða seljandinn, ekki enn veitt nauðsynlegar upplýsingar sem kallað hafði verið eftir þó að langur tími væri liðinn. Fjarskiptastofa hefur hingað til ekki haft neina lagaheimild til að leggja á stjórnvaldssektir vegna lögbrota fjarskiptafyrirtækja í hlutfalli við efnahagslegan styrkleika þeirra eftir því sem Samkeppniseftirlitið kemst næst heldur einungis getað lagt á sektir sem nema tiltekinni hámarksfjárhæð án tillits til fjárhagsstöðu og efnahagslegs styrks fyrirtækisins. Hefur hámarksfjárhæðin verið 10 millj. kr. og við sjáum að það er ekki há fjárhæð fyrir risastóran aðila á fjarskiptamarkaði á Íslandi. Samkeppniseftirlitið nefnir það í umsögn sinni að sektarheimildir sem hlutfall af veltu fyrirtækis, er gerist brotlegt við viðkomandi lög og reglur, eru til þess fallnar að hafa almenn og sértæk varnaðaráhrif á viðkomandi markaði og auka þar með hlítingu fyrirtækja vegna viðkomandi reglna sem löggjafinn hefur ákveðið. Með sambærilegum hætti eru sektarheimildir með tiltölulega lágu hámarksþaki, eins og í tilviki Fjarskiptastofu, þ.e. 10 millj. kr., ekki til þess fallnar að hafa slík áhrif. Hvað þýðir þetta, herra forseti? Þetta þýðir að með því að meiri hlutinn hafi ekki treyst sér til að halda því ákvæði inni heldur fella það út úr frumvarpinu, á grundvelli þess að í framtíðinni komi kannski inn nýtt frumvarp, heildarendurskoðun, og að þetta hafi ekki verið nægilega rökstutt - það þýðir einfaldlega að verið er að veikja þetta eftirlit og verið er að veikja möguleika Fjarskiptastofu til að grípa inn í þegar fyrirtæki, stórir aðilar á markaði, eru að brjóta samkeppnislög. Og hvað gerist þá? Hvernig er hægt að bregðast við því þegar meiri hlutinn talar hér um að það vanti rökstuðning með einhverju sem er verið að leggja til í frumvarpi stjórnvalda? Jú, herra forseti, það er hægt að bregðast við með því að vinna vinnuna sína í nefndunum. Það er hægt að bregðast við því með því að hafa ríkulegan stuðning og útskýringu og röksemdir í nefndaráliti, af því að nefndarálit eru lögskýringargögn. En hvað gerist? Sú brýna hætta sem við var hér fyrir jól er liðin hjá. Við þurftum ekki að afgreiða þetta frumvarp á einni viku og meiri hlutinn í umhverfis- og samgöngunefnd lyppast niður þegar kemur að vörnum fyrir almenning í landinu, þorir ekki að halda því til streitu og vill bara bíða með allt sem gæti mögulega verið eitthvað óþægilegt sem varðar samkeppnisrétt, sem varðar neytendarétt, neytendavernd og neytendaöryggi. Þau leggja ekki í að fara í neitt slíkt og láta það bíða, láta það fara í rúllettuna milli stjórnarflokkanna sem geta ekki komið sér saman um, og hafa ekki getað komið sér saman um það síðustu tvö löggjafarþing að klára verkið. Stjórnarflokkarnir þrír eru með meiri hluta hér í þinginu. Ef það hefði ekki verið fyrir bullandi ágreining þeirra á milli hefðu frumvörpin klárast. Það liggur alveg ljóst fyrir. Maður veltir fyrir sér hvers vegna ríkisstjórnarflokkunum þremur, Vinstri grænum, Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki, er svona mikið í nöp við samkeppni á Íslandi. Hvers vegna er þeim svona mikið í nöp við neytendur? Af hverju gera þau allt til þess að strípa þetta mál af mögulegri vörn fyrir almenning í landinu nema bara fyrir það eitt að tryggja þjóðaröryggi? Það er ekki léttvægt. Ég styð þann tilgang en ég skil ekki annars vegar hvers vegna ekki er hægt að bregðast við þeim ábendingum að nauðsynlegt sé að setja inn þetta ákvæði sem áður var í 57. gr., og gengur undir nafninu Kóðinn, og hins vegar að tryggja rökstuðning undir það að fara í ákveðnar aðgerðir, að veita Fjarskiptastofu tæki til þess að gera það sem hún á að gera samkvæmt lögum. Ég tek undir það að það er mikilvægt að ákvæði séu skýr, að refsiákvæði séu skýr. Almáttugur! Við erum löggjafinn og við getum gert þau skýr, en það var enginn vilji til þess í nefndinni, engin tilraun gerð til þess, frekar en nokkur einasti vilji var til þess að leggja til breytingu á 57. gr. Því var bara tekið sem helberum sannleika að það mætti bíða af því að lög væru ekki afturvirk. Hvers vegna að bíða heildarendurskoðunar varðandi svona mikilvæg úrræði? Ég hlakka til að sjá mögulegt frumvarp til heildarendurskoðunar á fjarskiptalögum og mun svo sannarlega gera allt sem ég get til þess að sú vinna sem þar fer fram verði vönduð. Ég vona að stjórnarflokkarnir og stjórnarliðar í hv. umhverfis- og samgöngunefnd reyni að beita sér fyrir því að frumvarpið komi snemma inn, ef það er ætlunin að það komi inn, til að við getum einmitt lagað þá mögulegu agnúa sem kunna að verða á því frumvarpi.
Frú forseti. Þingleg meðferð þessa frumvarps hefur verið dálítið óvenjuleg. Mig langar að byrja á því að teikna upp tímalínu þessa máls og teygja mig kannski aðeins lengra aftur vegna þess að það er svo margt hérna sem sýnir þann sofandahátt sem þessi ríkisstjórn sérstaklega en margar fyrri líka hafa sýnt í þessum málum. Við getum bara byrjað þar sem þetta hófst allt saman, þegar Síminn var einkavæddur árið 2005. Það eru 16 ár síðan að þessir grunninnviðir fjarskiptakerfis Íslands komust í hendur einkaaðila. Það er ekki búið að setja ramma utan um öryggisþáttinn sem hér á að setja ramma utan um hluta af. Á síðasta kjörtímabili fór að myndast aukin pressa, aukinn áhugi fjárfesta á því að festa kaup á fjarskiptainnviðum hér á landi. Þetta virðist vera hluti af alþjóðlegri þróun þar sem t.d. alþjóðlegir fjárfestingarsjóðir sjá góða möguleika í því að festa fé í fjarskiptainnviðum m.a. í ýmsum löndum. Þessi Ardian-sjóður sem ætlar að kaupa Mílu er dæmi um það. Það var strax árið 2020, í september, sem almenningur gat vitað að þetta væri yfirvofandi þegar það birtust fréttir af því að Síminn hefði fengið fyrirspurnir frá fjárfestum um að þeir hefðu áhuga á að festa kaup á Mílu. Hálfu ári seinna urðu þau þáttaskil að Sýn seldi óvirka innviði í eigu þess fyrirtækis og tók síðan aftur á leigu frá fjárfestunum sem keyptu þá með langtímasamningi, svipað og er í gangi á milli Símans og Mílu. Síðan í júlí á síðasta ári þá heyrir almenningur í gegnum fréttir að fjöldi fjárfesta sé að undirbúa kauptilboð í Mílu. Ég ætla að reikna með því að stjórnvöld séu alla vega jafn fljót að lesa fréttirnar og almenningur. Í svona málum getum við jafnvel komist að hlutum aðeins fyrr þegar við erum að tala um þjóðhagslega mikilvæga innviði sem stjórnvöld, alla vega að eigin sögn, eru að reyna að ná böndum utan um. Þetta þýðir að allan síðasta vetur, frá því að Síminn fékk fyrirspurnir í september 2020 og þar til fjöldi fjárfesta undirbjó kauptilboð í Mílu í júlí 2021 - þessar dagsetningar ramma inn allan síðasta þingvetur þar sem umhverfis- og samgöngunefnd hafði til umfjöllunar Kóðann svokallaða, frumvarp til heildarlaga um fjarskipti, sem er með helstu varnöglum sem hefðu þurft að vera til staðar þegar kaupin gengu í gegn. Þetta var ekki einu sinni í fyrsta sinn sem það mál var til umfjöllunar hjá Alþingi. Þetta var annað löggjafarþingið í röð þar sem stjórnarflokkunum tókst að þvælast nógu mikið fyrir hver öðrum til þess að málið strandaði hér á þingi. Mér finnst skipta máli, frú forseti, að halda því til haga að það voru ekki við í minni hlutanum sem stóðu í vegi þess máls. Vissulega voru atriði sem við vildum færa til betri vegar og vorum alveg til viðtals um en það samtal fór aldrei af stað vegna þess að stjórnarflokkarnir voru bara með þetta fast sín á milli. Það er vert að hafa í huga þennan sofandahátt ríkisstjórnarinnar þegar við berum hann saman við asann sem þinginu var síðan ætlað að starfa eftir. Síðan fóru leikar að æsast í október á síðasta ári en 23. október tilkynnir Síminn um söluna. Á svipuðum tíma er verið að ganga frá ráðherrakaplinum í einni lengstu stjórnarmyndun lýðveldistímans. Svo er það á föstudegi 10. desember sem það frumvarp sem við ræðum hér í dag lítur dagsins ljós. Þá er búið að tilkynna formönnum og þingflokksformönnum allra flokka hér inni á þingi að samningaviðræður standi yfir við Símann og Ardian sem vonast sé til að náist einhver lending í. En ef ekki þá ríði mjög mikið á að klára þetta frumvarp ekki seinna en vikuna eftir. 1. umr. er hér mánudaginn 13. desember með það fyrir augum að málið klárist föstudaginn 17. desember, ekki seinna en það. Það reyndist ekki vera nauðsyn á því þar sem samningur náðist milli ríkisins, Ardian og Símans um kvaðir tengdar sölunni á Mílu, sem ég held að sé gerð grein fyrir bæði í nefndaráliti meiri hluta og minni hluta við þetta mál. Sá samningur var staðfestur ríkisstjórninni 14. desember, daginn eftir að mælt hafði verið fyrir málinu, sama dag og fyrsti fundur umhverfis- og samgöngunefndar var um þetta mál. Þá klikkaði eitt hjá stjórnarliðum, það klikkaði að anda aðeins í kviðinn og átta sig á því að það væri bara engin ástæða til að klára þetta mál með þeirri fljótaskrift sem krafist hafði verið. En einhvern veginn voru samskiptin í stjórnarliðinu ekki nógu hröð þannig að það var ákveðið á þessum fyrsta fundi umhverfis- og samgöngunefndar að senda málið út til umsagnar með fresti til 17. desember. Þarna erum við þriðjudaginn 14. desember að senda mál út til umsagnar með fresti 17. desember. Það er rétt að rifja upp bókun sem fulltrúar Samfylkingar, Pírata og Viðreisnar í nefndinni gerðu, þar sem við bókuðum mótmæli við þessari málsmeðferð, með leyfi forseta: „Fulltrúar Samfylkingar, Pírata, og Viðreisnar í umhverfis- og samgöngunefnd vilja bóka mótmæli við þeirri málsmeðferð sem þjóðhagslega mikilvæg mál fá í meðförum þingsins, breytingar á fjarskiptalögum annars vegar og loftferðalögum hins vegar. Ráðherrum ber að tryggja faglega þinglega meðferð mála sem lögð eru fram af þeirra hálfu og þrátt fyrir að starfsstjórn hafi verið að störfum í tvo mánuði frá kosningum í lok september að upphafi þings þá liðu tvær vikur frá upphafi þingstarfa þar til umrædd þingmál voru lögð fram. Alþingi ber að standa vörð um öryggi og hag almennings í störfum sínum og er ólíðandi að framkvæmdavaldið með störfum sínum komi í veg fyrir að Alþingi geti sinnt sínum mikilvægum störfum. Þá eru einnig bókuð mótmæli við þeim knappa tíma sem umsagnaraðilum er veittur til að senda inn athugasemdir við umrædd mál.“ Vandinn er, frú forseti, að þetta hélt síðan bara áfram. Þarna var sem sagt fyrsti fundur 14. desember. Síðan fengum við umsagnaraðila á fund nefndarinnar til að gera grein fyrir umsögnum sínum 16. desember, degi áður en frestur átti að renna út, sem er nú umhugsunarefni líka. Þá áttaði fólk sig á því að það þyrfti að bæta við fólki á lista umsagnaraðila. Það þyrfti að bæta við þeim fulltrúum atvinnulífsins sem hefðu eitthvað um fjárfestingar erlendra aðila að segja, III. kafla frumvarpsins. Það var ákveðið að bjóða Samtökum iðnaðarins, Samtökum atvinnulífsins og einhverjum fleiri skyldum samtökum að skila inn umsögn með dags fyrirvara. Þarna var samningurinn á milli ríkisins, Símans og Ardian orðinn opinber en það var enn þá látið eins og það væri ástæða til að klára þetta mál á tæpri viku og hagsmunasamtökum boðið upp á að skila inn umsögn á einum einasta degi. Það segir sjálft, frú forseti, að þetta eru ekki vinnubrögð sem við getum sætt okkur við. Síðan fór sem betur fer meiri hlutinn í umhverfis- og samgöngunefnd að anda aðeins í kviðinn og jólin liðu og milli jóla og nýárs kom nefndin saman og samþykkti, í ljósi þess að það lægi ekki á að klára málið fyrir áramót, að senda málið aftur til umsagnar með þriggja vikna fresti, sem er hinn eðlilegi tími fyrir svona mál. Það er nefnilega ekki bara undarlegt hversu mikill asi var á þessu máli heldur hversu lengi honum var haldið gangandi. Og eins og við vorum að ræða hér í andsvörum áðan, þá er allt það sem er í þessu máli eitthvað sem von er á með tveimur frumvörpum frá stjórninni í þessum mánuði og þeim næsta, annars vegar frumvarp háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, heildarlög um fjarskipti, málið sem tvisvar sinnum hefur strandað á milli stjórnarflokkanna en við vonum að klárist núna, og hins vegar frumvarp forsætisráðherra um rýni á fjárfestingu erlendra aðila í þjóðfélagslega mikilvægum innviðum. Það er auðvitað mál sem hefði þurft að hraða á síðasta vetri þegar var ljóst að fjárfestar væru farnir að líta hýru auga þessa fjarskiptainnviði Íslands. Sá rammi var augljóslega nauðsynlegur en það frumvarp á ekki að líta dagsins ljós fyrr en í mars, þannig að til að redda millibilsástandinu sem gæti myndast er III. kafli þessa frumvarps með ákvæðum sem snúa að fjárfestingunni sérstaklega. Það er kannski óþarfi að endurtaka allt of mikið það sem við fórum yfir í andsvörum varðandi það hvort þörfin á þessu frumvarpi væri yfir höfuð til staðar. Það er lagt fram sem svar við sölunni á Mílu en nær einhvern veginn utan um allt annað en söluna á Mílu þar sem þetta er að sjálfsögðu ekki afturvirk lagasetning. Salan á Mílu átti sér stað á síðasta ári, í rauninni áður en frumvarp ráðherra kom til þingsins. Er þar að auki glufa sem hefur í lögum í 15, 16 ár frá því að þessir innviðir voru einkavæddir. Það má því spyrja sig, og ég vitna bara í röksemdir meiri hlutans gegn því t.d. að taka inn títtnefndu 57. gr. Kóðans, um aðgreiningu lóðrétt samþætts fyrirtækis að eigin frumkvæði, meiri hlutinn telur „ekki þörf á að leggja fram slíka breytingu þar sem framlagning frumvarps til heildarlaga um fjarskipti er fyrirhuguð í þessum mánuði. Auk þess yrði slíku ákvæði ekki beitt afturvirkt um þegar gerða samninga.“ Með sömu rökum mætti náttúrlega bara fresta öllu þessu máli þar sem því verður ekki beitt afturvirkt á söluna á Mílu og snýst um lagaákvæði sem von er á frá ráðherrum innan skamms. Það er kannski ágætt að koma aðeins inn á nokkuð sem var rætt í nefndarstarfinu sem tengist kannski sölunni á Mílu ekki nema óbeint. Það er mikilvægi þess að vera með ekki bara öflugra grunnnet fjarskipta í landinu heldur fleiri. Á fund nefndarinnar komu fulltrúar frá m.a. Orkufjarskiptum, Tengi og Ljósleiðaranum, sem hver um sig hafa byggt upp ljósleiðaraþræði hér og þar um landið, sem vantar ekki svo mikið upp á til að hringtengja þannig að það yrði annar ljósleiðarahringur um landið. Þetta er eitthvað sem stjórnvöld mættu huga að, styðja og jafnvel standa að. Þetta eru að stórum hluta félög sem eru í eigu opinberra aðila, Ljósleiðarinn og Orkufjarskipti. Sá ljósleiðarahringur sem þessi fyrirtæki gætu komið í gagnið yrði margfalt öflugri og öruggari en sá 30 ára gamli hringur sem NATO lagði og Míla heldur utan um, bara til samanburðar. Fyrir 30 árum lá aðalkostnaðurinn í ljósleiðarakerfum í þræðinum sjálfum, ljósleiðarinn var dýr. Svo er ekki núna. NATO-þráðurinn er með átta þráðum, hringurinn sem Míla heldur utan um, en þessir aðilar eru að leggja í jörð þessa dagana strengi sem eru oft með allt að 1.000 þráðum sem hafa þá margfalda burðargetu á við það sem gamli hringurinn býður upp á. Þetta skiptir máli líka upp á það að hafa tvöfalt kerfi sem liggur ekki eftir endilega sömu leiðum. Svo við tökum dæmi af Orkufjarskiptum, sem er fyrirtæki sem raforkuframleiðendur standa að, þá var tekin sú ákvörðun af Landsvirkjun og öðrum sem standa að Orkufjarskiptum að treysta ekki á Míluþráðinn varðandi fjarskipti við virkjanir heldur byggja sitt eigið kerfi sem myndi líka fara aðra leið um þau svæði sem eru í mestri hættu á töluverðum hamförum. Það er þá kannski sérstaklega syðsti hluti landsins þar sem geta orðið mikið flóð, jökulhlaup. Þar liggur Mílustrengurinn sunnan við jökla en Orkufjarskiptastrengurinn norðan við þá þannig að það eru væntanlega hverfandi líkur á því að einhvern tímann kæmi upp sú staða að sökum náttúruhamfara færu báðir strengirnir í sundur og þó að annar gæti gert það myndu fjarskipti haldast nokkuð ótrufluð. Þetta skiptir líka máli upp á landshluta sem eru hreinlega komnir að þolmörkum. Burðargeta kerfisins t.d. inn á Vestfirði býður ekki upp á uppbyggingu á mjög gagnafrekri starfsemi vegna þess einfaldlega að strengurinn sem liggur inn á Vestfirði er nánast fulllestaður. Þetta eru þættir sem kannski koma meira til kasta nefndarinnar þegar stóra fjarskiptafrumvarpið lendir hjá henni af því að þetta snýst ekki bara um virka samkeppni sem hefur jákvæðar afleiðingar fyrir neytendur heldur líka öryggisþáttinn. Það snýst ekki bara um að geta sett ákveðnar kvaðir á rekstraraðila [[Forseti hringir.]]heldur að búa til samkeppnisumhverfi þar sem verði nógu margir rekstraraðilar til að tryggja starfsemi í flestum tilvikum.
Frú forseti. Ég held ég hafi svo sem rætt þetta í nefndaráliti áðan og andsvörum og að maður sé nokkuð búinn með málið sem slíkt. En ég ætlaði rétt að koma upp í andsvari við síðasta hluta ræðu hv. þingmanns varðandi uppbyggingu á ljósleiðarakerfinu og ljósleiðaravæðingu landsins og hvaða möguleikar eru í þeirri stöðu með tiltölulega lítið fjármagn. Haraldur Benediktsson stýrði starfshópi sem skilaði mjög áhugaverðri skýrslu til utanríkisráðherra, að mig minnir í mars í fyrra, sem fjallar nákvæmlega um þetta, hvað hægt er að gera fyrir mjög litla peninga í sjálfu sér, eða kannski tæpan milljarð, með því að tengja með ákveðnum hætti þessa flöskuhálsa í ljósleiðarakerfinu og nota orkufjarskipti og það sem er til í dag, til að raunverulega stórefla og búa til allt aðra möskvun í ljósleiðarakerfi landsins. Það er rétt sem hv. þingmaður kemur inn á að NATO-strengurinn, sem var tekinn í notkun 1990 eða 1991, er með átta þræði og Atlantshafsbandalagið athugaði með einhverja fimm og svo skiptast þrír inn á innlenda notkun, minnir mig. Þeir möguleikar sem við eigum þarna eru alveg ótrúlegir og þessi litla fjárfesting upp á milljarð gæti raunverulega gjörbreytt þessu landi. Sé litið til framtíðar gagnvart lífi í landinu og fjórðu iðnbyltingunni og atvinnuháttum og öðru þá held ég að það sé varla til eitthvað annað sem gæti fyrir jafn lítinn pening gert jafn mikið. Ég vildi rétt koma upp og þakka einmitt fyrir að við skulum einhvern tíma fá tækifæri í þessum stól til að ræða þetta vegna þess að fyrir mér er þetta bara eitt af stóru málunum, fjarskiptatengingar sem snúa að þeim gríðarlegu möguleikum sem við eigum þarna í fyrirtækjum sem ríkið á og auðvitað þurfum við síðan grænu orkuna með til að gera góða hluti í fjórðu iðnbyltingunni.
Frú forseti. Já, gaman að heyra að við hv. þingmaður séum báðir álíka spenntir fyrir möguleikunum sem eru í uppbyggingu á ljósleiðarakerfi hringinn í kringum landið. Það er hárrétt sem þingmaðurinn segir að það þarf ofboðslega lítið til að ná fram miklum samfélagslegum ábata í þessu og er í rauninni umhugsunarefni hvort t.d. rekstrarform Mílu hafi orðið þess valdandi að hamla uppbyggingu. Það kom t.d. fram í viðtali við einn af forsvarsmönnum Símans að þau bjuggust við því að það yrði jafnvel byggt hraðar upp undir nýju eignarhaldi vegna þess að Símasamstæðan gæti ekki sett jafn mikinn pening inn í uppbyggingu innviða á hverju ári eins og erlendi aðilinn bara vegna þess sem þau þurfa að standa straum af gagnvart hluthöfum. Spurningin er hvort þetta sýni okkur að aðkoma ríkisins í gegnum fjarskiptasjóð t.d. hefði getað skilað meiru á síðustu árum. Eftir stendur svo spurningin með öll litlu svæðisnetin sem fylgja Mílu sem hafa oft verið byggð upp af nærsamfélaginu, litlum sveitum sem hafa ekki ratað nógu ofarlega á forgangslistann þegar kemur að uppbyggingu og eru vistuð innan Mílu. Það er spurning hvort við getum tryggt þær kvaðir nógu vel eða hvort við þurfum að halda áfram, kannski í gegnum eitthvert samstarf þeirra aðila sem eru að leggja hinn hringinn, hvort við getum séð til þess að það verði örugglega uppbygging á [[Forseti hringir.]]mjög dreifbýlum svæðum, líka þeim sem svara ekki ströngum fjárhagslegum kostnaði í reikningsskilum til hluthafa en gera það til samfélagsins.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessa umræðu, þetta er mjög gott. Væntanlega erum við topp þrjú í heiminum varðandi ljósleiðaravæðinguna og heimilin. Ísland ljóstengt sem títtnefndur hv. þm. Haraldur Benediktsson hefur stýrt undanfarin ár að mestu varðandi þar sem eru 6.000–7.000 tengingar. Svo höfum við mörg hver verið áhugasöm um minni staðina, þorpin og kannski 500 til 1.000 manna bæi og svo erum við að heyra um jafnvel stærri bæi, t.d. Vestmannaeyjar þar sem búa nú hátt í 5.000 manns. Þar hefur verið unnið frekar rólega í ljósleiðaravæðingu. Það var áhugaverð umræða sem hv. þingmaður kom inn á varðandi kaupin á Mílu þar sem hefur verið boðað að erlendi fjárfestirinn sé með allt aðra hugsun á bak við fjárfestinguna kannski heldur en Síminn hefði getað staðið að. Það verður mjög fróðlegt að fylgjast með því. Síðan bara hvað við Íslendingar ætlum almennt að gera varðandi þá möguleika sem snúa að þessari fjárfestingu - sem ég er ánægður með að hv. þingmaður minntist á - fjárfestingu sem er tiltölulega léttvæg í samhengi hlutanna og hvað hún getur gert fyrir okkur og hreinlega breytt hlutum mjög víða. Ég er alltaf til í umræðu um þessi mál með hv. þingmanni sem við fáum kannski allt of sjaldan tækifæri til í þessum stól. En þetta eru hlutirnir sem ráða til um hvernig landið þróast og búsetan. Ég mun tala fyrir því eins og hv. þingmaður og vonandi við flest sem hér sitjum og vonandi tökum við fjarskiptamálið inni í umhverfis- og samgöngunefnd. Vonandi fáum við bara á næstu vikum að taka umræðu um þetta. Svo hefði ég getað tekið smá umræðu um netin, Tengi og síðan Snerpu á Ísafirði. En þetta er mjög [[Forseti hringir.]]áhugaverð og skemmtileg umræða.
Frú forseti. Kannski bara örfá orð rétt að lokum. Ég held að það sem við þurfum að skoða í umhverfis- og samgöngunefnd, sérstaklega varðandi þá uppbyggingu sem er fram undan hjá öðrum en Mílu á næstu árum, sé hvort reynslan af rekstri Mílu á síðustu árum sýni okkur mögulega að það að hafa uppbyggingu grunnkerfis fjarskipta í höndum aðila á markaði setji uppbygginguna kannski í ákveðna spennitreyju. Að hreinar og berar markaðsforsendur séu ekki alltaf það sem hentar, sérstaklega í tilviki eins og þessu þar sem við getum nefnt hvert litla þéttbýlið á fætur öðru og alveg upp í stór þéttbýli eins og Vestmannaeyjar og allt dreifbýlið, alla sveitabæi sem eru ótengdir og illa tengdir og bara í miklum vandræðum með það að geti einu sinni tengst Mentor fyrir krakkana sína eða einkabanka til að gera upp reikninga í lok mánaðar. Uppbygging ljósleiðarakerfis er nefnilega eitthvað sem okkur finnst kannski ætti að geta gerst bara svona einn, tveir og þrír, að við ættum að geta gert bara tveggja ára þjóðarátak og þá væri bara allt landið ljóstengt. En það hefur ekki verið reyndin. Eftir þá umræðu sem hefur orðið og sérstaklega það sem kom fram frá fráfarandi eigendum Mílu þá grunar mig að hluti af ástæðunni sé að bara venjulegt fyrirtæki á markaði sé ekki það form sem getur reddað svona [[Forseti hringir.]]samfélagslegu verkefni á jafn stuttum tíma og við vildum sem sitjum hér í þessum sal og metum hlutina ekki út frá krónum og aurum [[Forseti hringir.]]heldur samfélagslegu verðmæti líka.
Virðulegi forseti. Ég held að það megi segja um það vinnulag sem hér er á dagskrá að við séum að horfa upp á skólabókardæmi um það hvernig ekki á að vinna að lagasetningu. Ég held að aðferðafræði ríkisstjórnarinnar varpi fyrst og fremst ljósi á það hversu illa allt síðasta kjörtímabil var nýtt. Frumvarp til nýrra heildarlaga hefur verið lagt fram en orðið að engu, ekki afgreitt, vegna ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Framsögumaður gerði skilmerkilega og vandlega grein fyrir því frumvarpi eins og það liggur fyrir þinginu, gerði það vel, en það breytir ekki þeirri skoðun minni að við erum að horfa á ákveðinn bútasaum, sem fyrst kom á dagskrá í beinum tengslum við söluna á Mílu, sölu sem ég nota bene styð, en það var búið að kroppa út einhverjar tilteknar greinar sem áttu, að manni virtist, að geta gripið utan um þá hagsmuni sem þar átti að verja en önnur voru ekki tekin með, gleymdust eða þóttu ekki nægilega brýn. Þar undir voru öll lagaákvæði sem lúta að neytendum og að manni virðist samkeppnisþættinum. Nú, þegar það liggur fyrir að þetta frumvarp fjallar alls ekki um þá sölu, og þarf ekki að afgreiða í tengslum við þá sölu, á það samt að fara sína leið og salan mun engu að síður eiga sér stað með þeim fyrirvara að það er til meðferðar á öðrum stað en hjá Alþingi. Engu að síður fáum við þennan bútasaum hingað inn í stað frumvarps sem nær utan um þá víðfeðmu heildarhagsmuni sem eru undir. Það er sem sagt farið af stað, að manni virðist, með frumvarp í tengslum við tiltekinn samning. Í stað þess að samningur taki mið af fyrirliggjandi lagasetningu, íslenskri, erum við í þeirri stöðu að við ætlum að smíða íslenska lagasetningu í samhengi við tiltekinn samning. Það er óheilbrigð hugmyndafræði og ég vil segja að hún sé lítillækkandi fyrir löggjafann. Löggjöfin á að vera almenn, löggjöfin á að gefa tóninn fyrir samfélagið en ekki þannig að Alþingi hendist til þegar mál koma upp. Frú forseti. Við horfum hér á frumvarp sem tekur á breytingum á lögum um Fjarskiptastofu, á lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri - allt stór og mikil mál. Frumvarpið er lítið, samtals sex greinar, en varðar grundvallarhagsmuni. Það varðar mikilvæga innviði. Það varðar almannahagsmuni í gegnum fjarskipti, það varðar þjóðaröryggi. Það fjallar um erlenda fjárfestingu í atvinnurekstri og veitir ráðherra, að mér virðist, töluvert vald til að hafa áhrif þar á. Markmiðið er gott og mikilvægt, það er nauðsynlegt að styrkja þjóðaröryggi og vernd almannahagsmuna á sviði fjarskipta. Við vitum að fjarskiptanet og fjarskiptaþjónusta eru undirstöður mikilvægrar samfélagslegrar og efnahagslegrar starfsemi og styrkleiki fjarskiptaneta skiptir gríðarlegu máli, ekki síst á landi eins og Íslandi, við okkar landfræðilegu aðstæður. Norðurlöndin hafa þessa heildarlöggjöf sem okkur vantar sem byggist á því að smíðuð eru lög, umgjörð um þessa heildarhagsmuni, og það er mér mikil ráðgáta að það hafi ekki verið talið brýnna af hálfu ríkisstjórnarinnar á síðasta kjörtímabili, allt síðasta kjörtímabil, að fara „grundigt“ í þá vinnu að verja þá hagsmuni sem hér eru undir í þágu samfélagsins alls. Við vitum t.d. að Atlantshafsbandalagið, NATO, hefur ályktað að alvarleg öryggisáhætta felist í því að samfélagið, nánast öll starfsemi í nútímasamfélagi, sé háð fjarskiptanetum. Þess vegna verða aðildarríki að tryggja að mikilvægir innviðir, eins og fjarskiptainnviðir, þoli áföll, þoli öryggisógn, geti veitt viðspyrnu gegn náttúruvá þó að ekki væri fyrir annað. Í því samhengi ætti þetta að vera sérstaklega brýnt verkefni fyrir stjórnvöld. Engu að síður sjáum við þessi vinnubrögð; þau eru bæði sein í árum talið og hér fáum við síðan sérsniðna löggjöf sem tekur á sumum þáttum en víkur öðru til hliðar. Það er þannig með lagasetningu að þú ert með vegg á kubbum og ef þú ferð að plokka einn og einn kubb út hefur það áhrif á hina. Þess vegna er þetta svo afleitt verklag. Röksemdafærslan er sú að hitt, sem er heildarlöggjöfin, komi alveg örugglega seinna. Undir eru, eins og ég segi, almannahagsmunir af fjarskiptum og fjarskiptaöryggi, þjóðaröryggi. Allt eru það punktar sem hefðu átt að leiða til þess að þetta frumvarp hefði átt að fá vandaða kynningu, af hálfu ráðherra, hér í þessum sal, vandaða umfjöllun í þinginu, en svo hefur ekki verið. Ég vil sérstaklega árétta að mér hefur fundist hv. þingmenn Vilhjálmur Árnason, formaður umhverfis- og samgöngunefndar, og hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson halda vel á spilunum, en þeir voru bara með óskaplega fá spil á hendi. Þeir gerðu sitt, þeir unnu sína vinnu vel. Ráðgátan lýtur að því, í mínum huga, hvers vegna þetta er ekki brýnna mál af hálfu ríkisstjórnarinnar. Í frumvarpinu sjálfu er rakið að fyrirhugað sé að endurflytja frumvarp til nýrra fjarskiptalaga sem sé þá lítillega breytt frá fyrri framlagningu og sem sé m.a. í samræmi við efnisákvæði þessa frumvarps, þau efnisákvæði sem hér er að finna. Það er sem sagt væntanlegt. Ég veit ekki hvort það er vegna þess að stjórnin telur sig ekki geta náð samstöðu í eigin hópi, innan eigin raða, við það að þessi leið sé farin, það vantar einhvern veginn alltaf í samtalið hvers vegna svona var farið af stað og svona var unnið. Það er rakið í greinargerð af hvaða ástæðum þetta frumvarp er lagt fram í þessum búningi núna, hvers vegna það er talið nauðsynlegt. Þar er rakið að það sé vegna endurmats stjórnvalda á áætlunum og viðbúnaði í kjölfar orðinna og mögulegra breytinga á eignarhaldi fjarskiptainnviða, svo sem fjárfestingu erlendra aðila í grunnvirkjum og fjarskiptaþjónustu hér á landi. Framsögumaður talaði um að afgreiða ætti þetta frumvarp vegna þess að kannski gæti eitthvað gerst á næstu vikum og vegna þess að fjarskiptanet og fjarskiptaþjónusta væru undirstaða margvíslegrar mikilvægrar starfsemi, bæði efnahagslega og samfélagslega, og það er alveg rétt. En það er frumskylda ríkisvaldsins að gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja öryggi og áreiðanleika fjarskipta í landinu, og þar undir eru líka neytendasjónarmiðin og samkeppnissjónarmiðin, með tilliti til þjóðaröryggis og almannahagsmuna, en það eru viðeigandi ráðstafanir byggðar á heildarhagsmunamati en ekki bara einhverjar þær sem eru valdar, að manni virðist - ég ætla ekki að segja af handahófi en það vantar töluvert upp á rökstuðninginn fyrir því hvers vegna sumir punktar eru hér en aðrir, sem eru afar mikilvægir og brýnir, ekki. Þjóðaröryggi er undir en mér finnst málsmeðferðin nánast vera eins og hér sé verið að setja reglur í húsfélagi. Það er ein af frumskyldum stjórnvalda hvers ríkis að tryggja öryggi, að tryggja varnir, að við séum varin fyrir öllum þeim ógnum, hvort sem er af hendi náttúrunnar eða annarra, sem valda fólkinu í landinu, stjórnkerfinu, grunnvirkjum samfélagsins, skaða. Þetta er grundvallarhlutverk ríkisins og í þessum efnum þarf að stíga ákveðin og markviss skref sem byggja á skýrri hugmyndafræði, og hana finnst mér vanta hér. Ég velti því fyrir mér, af því að ég tók sæti í umhverfis- og samgöngunefnd fyrst í haust, hvort það gæti verið, þegar þetta mál kom inn, að það væri vegna þess að það væri ákall af hálfu hagsmunaaðila, sem ég hefði misst af í fjölmiðlum, um að keyra þetta mál í gegn. Nei, það er ekki. Það er ekki bara þannig að hér sé um skólabókardæmi um það að svona eigi ekki að setja lög. Umsagnir eru gegnumgangandi fremur neikvæðar. Ég nefni sem dæmi umsögn frá Ljósleiðaranum þar sem segir að athygli frumvarpsins sé beint að tiltölulega þröngu sviði í starfsemi og rekstri fjarskiptafélaga, að um þarfar viðbætur sé að ræða en bent er á að þessi atriði taki aðeins að litlu leyti til þeirra atriða sem skipta jafnvel enn meira máli þegar fjallað er um öryggi og áfallaþol fjarskiptaneta. Það virðist því vera niðurstaðan í þeirri umsögn að hér sé vissulega um að ræða góðar viðbætur og góða punkta, ég ætla ekki að halda öðru fram, en að það séu þó ekki þau atriði sem skipti sköpum þegar komi að stóru myndinni um áfallaþol. Þetta er a.m.k. mat þeirra sem skila þessari umsögn - tekur sem sagt ekki á þeim grundvallarþáttum sem skipta jafnvel meira máli. Míla skilaði líka inn umsögn og þar kemur fram að vegna þess samnings sem hafi verið gerður, sem tryggi að fullu öll meginmarkmið frumvarpsins þar til ráðrúm hefur gefist til að setja vandaða og almenna löggjöf, sé í reynd engin sérstök ástæða til þess að fara fram með þennan afmarkaða þátt núna. Ég hjó eftir umsögn frá ríkislögreglustjóra sem er vitaskuld mjög með hugann við öryggisþáttinn. Þar er talað um að í frumvarpið vanti ýmis þau ákvæði sem þar skipti máli, t.d. um heimild stjórnvalda til að gera kröfur um lágmarksgæði búnaðar til að verja áfallaþolið. Þar er fjallað um gögn sem eru vistuð í skýjum í erlendri lögsögu o.s.frv. Ég ætla ekki að rekja það í löngu máli en ég held að það hljóti að skipta máli í röksemdafærslu, þar sem lögð er svona mikil áhersla á það af hálfu meiri hlutans að hér sé um að ræða öryggisvinkilinn, hver afstaða ríkislögreglustjóra er. Ríkislögreglustjóri er, að mér sýnist, hlynntur þessu frumvarpi en er að benda á að ef þetta er ætlunin þá næst það markmið ekki fram. Þegar maður les umsögn samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins, sem þá hét, virðist það sjálft slá út nauðsyn þess að vinna málið svona og afgreiða það í þessum búningi. Þar segir, með leyfi forseta: „Frumvarpið sem er tilefni þessa minnisblaðs var liður í endurmati stjórnvalda á áætlunum og viðbúnaði í kjölfar orðinna og mögulegra breytinga á eignarhaldi fjarskiptainnviða …“ Síðan segir: Frumvarpi sem er tilefni þessa minnisblaðs, var liður í endurmati stjórnvalda á áætlunum og viðbúnað í kjölfar orðin á mögulegri breytingu á eignarhaldi fjarskiptainnviða. Síðan segir, með leyfi forseta: „Í ljósi þess að samningar tókust milli ríkisins og Mílu skömmu eftir framlagningu frumvarpsins reyndist ekki brýn nauðsyn á að afgreiða málið með hraði.“ Samkeppniseftirlitið var jákvætt og það finnst mér skipta máli en sektirnar sem það var ánægt með hafa nú farið út í þessari mynd. Það leynir sér ekki hver afstaða Samtaka atvinnulífsins, Samtaka iðnaðarins og Viðskiptaráðs Íslands er, sem gera alvarlegar athugasemdir við frumvarpið og samráðsleysið við gerð þess. Þessir aðilar ganga raunar svo langt að þeir leggja til að fallið verði frá frumvarpinu, að það verði hluti af þessari heildarendurskoðun sem ég er að tala um. Síminn er sömu skoðunar, þegar umsögnin er lesin, að það eigi að hætta við málið í þessum búningi. Sömu sjónarmið sjáum við í umsögninni sem kemur frá Sýn. Virðulegi forseti. Þegar Viðreisn vakti máls á þessu mikilvæga og spennandi máli, að því er ég vil meina, var útgangspunkturinn sá að þjóðaröryggi yrði að vera tryggt með sölu eins og þeirri sem hér er til umfjöllunar. Svo að það sé á hreinu er ég ekki mótfallin sölunni, ég styð alþjóðleg viðskipti, en það breytir því ekki að teikn eru á lofti og mikil gerjun í gangi, t.d. hvað varðar netöryggi. Þeir innviðir sem hér eru undir eru í vaxandi mæli hluti af öryggi okkar og varnarmálum, mætti segja, þannig að gríðarlegir hagsmunir eru í húfi. Við vitum að um er að ræða stærstu erlendu fjárfestingu í um áratug, að ég held, sem felur í sér gríðarlegt innflæði gjaldeyris til landsins og það þarf að vera vakandi. Í þessu máli eru ýmsar grundvallarspurningar undir eins og ég hef stöðugt klifað á, t.d. þjóðaröryggi, efnahagshliðin, mörkin milli ríkis- og einkarekstrar. Aðalatriðið í mínum huga er þetta: Að lagaumgjörðin í kringum þessa innviði og þennan markað sé traust og heildstæð og mótuð í kringum einhverja hugmyndafræði, að markaðurinn sé skilvirkur, að hann sé sanngjarn og eftirlitið sé traust. Ég held að það megi skoða þetta í samanburði við önnur innviðakerfi sem eru í eigu opinberra aðila, t.d. flutningskerfi raforku, og þar sjáum við að eignarhaldið eitt og sér, hvort það er opinbert eða ekki, innlent eða ekki, er ekki ávísun í mínum huga á að hagsmunir almennings séu tryggðir og það er m.a. af þeirri ástæðu sem ég er ekki smeyk við þessi viðskipti. Það sem ég hef áhyggjur af og staldra við er það sem ég upplifi sem andvaraleysi ríkisstjórnarinnar um þennan þjóðaröryggisþátt málsins. Allar greiningar, öll umfjöllun í dag, segja okkur sömu söguna hvað það varðar að hér þarf að vera vakandi. Við lifum í breyttum heimi vegna tækninnar. Við þurfum vissu um það að samskipti okkar innan lands og við umheiminn standi ekki og falli með einu fyrirtæki eða starfsemi þess. Ég vil líka nefna samkeppnishæfni Íslands í þessu samhengi. Við þekkjum síaukna þörf fyrir gagnaflutning og auknar kröfur um áreiðanleika hans. Þetta er breyta sem hefur áhrif á Ísland í heimi viðskiptanna. Þetta mál er spennandi vegna þess að það er svo margt undir núna en ekki síður til lengri tíma litið. Ég vil í lokin nefna, eins og kemur raunar fram í greinargerð við málið, að árið 2016 var samþykkt hér þjóðaröryggisstefna, mikilvægt skref. Ég get ekki séð að mikið hafi gerst í þeim málaflokki af hálfu ríkisstjórnarinnar síðan. Við vitum að frá árinu 2016, af því að breytingarnar eru svo hraðar og þær eru svo miklar, hefur mikil þróun verið í fjarskiptum, í uppbyggingu ljósleiðara, í aðgangi að upplýsingum, blokkun á upplýsingum, sem er breyta sem ég ætla ekki að þykjast vera sérfræðingur í, það eru svo margir punktar þarna sem eru á fleygiferð. Við vitum að verðmæti upplýsinga er í heimi dagsins í dag meira en áður var og það er sjálfstæð breyta. Ég nefni sem dæmi fréttir af netöryggismálum. Við vitum að Íslendingar og Norðurlöndin, og hér get ég speglað reynslu úr fyrra starfi mínu, þar sem talað var um afbrot á netinu, tala mikið um að við séum heimsmeistarar í notkun netsins, í aðgengismálum á netinu. En það segir bara hálfa söguna því að hin hliðin er auðvitað hvort við erum sterk í netvörnum og netöryggi. Gögnin segja okkur að svo er ekki. Við erum sem sagt fremst meðal þjóða þegar kemur að aðgengi fólks, ég held að Norðurlöndin séu í 5. og 6. sæti á topplista, en það er barnaskapur að halda að það sé nóg að dúxa hvað varðar aðgengið, það eru varnirnar sem mestu máli skipta í stóra samhenginu um öryggismál. Frú forseti. Þetta er risavaxið mál og einmitt þess vegna á að vinna það með öðrum hætti en þessum. Ég hef ekki enn heyrt sannfærandi svör um það hvers vegna við erum ekki að ræða heildarfrumvarpið hér í þessum sal núna, hvers vegna ekki var hægt að leggja upp í þá vegferð og vera líka með neytendavinkilinn undir, samkeppnismál og alla þá þætti sem út af standa. Ég samþykki ekki að þetta sé besta leiðin til þess að verja hagsmuni þjóðar. Við vitum að þetta er mál þar sem ríkisstjórnin var í málþófi við sjálfa sig, stoppaði sjálf þetta mál á sínum tíma, eða þannig birtist þetta manni að minnsta kosti. Ég hef áhyggjur af verklaginu. Ég er hlynnt sölunni. Ég skil ekki þetta frumvarp og ætla að enda á sömu orðum og ég byrjaði: Ég er eindregið þeirrar skoðunar að hér séum við með skólabókardæmi um það hvernig ekki á að setja lög.
Frú forseti. Ég ætla ekki að endurtaka það sem kom fram í umræðunni áðan og andsvörum en mig langaði að taka fyrir ákveðna efnisþætti sem hv. þingmaður kom inn á í sinni ræðu, eins og með neyðarfjarskiptin, ríkislögreglustjóra og Neyðarlínuna. Það kemur fram í áliti meiri hlutans að það er mikilvægt að koma því inn í stóra pakkann, inn í Kóðann, fjarskiptalögin. Þar er mjög mikilvægt, ég vildi bara rétt minnast á það, að þau mál séu kláruð með góðum hætti í stóra frumvarpinu. Hv. þingmaður kom aðeins inn á þjóðaröryggisumræðuna almennt. Nú hef ég setið hér á þingi síðan 2016. Þetta er örugglega það sem ég tala almennt mest um, þjóðaröryggismál, sem eru í svo mörgum málum. Það eru fjarskiptamálin, samgöngurnar, flutningskerfi raforku og þessir grunnþættir sem eru í íslensku samfélagi og samfélagið á allt undir. Við höfum nú verið að kynnast því, bara á síðustu tveimur sólarhringum, hvað það skiptir miklu að vel sé að hlutum staðið. Við erum jafnvel 40, 50 árum á eftir nágrannaþjóðum í löggjöf sem snýr að þjóðaröryggismálum. Svíarnir eru með sitt Riksintresse, Norðmenn eru búnir að vera með sína stefnu, þeir tóku nýja stefnu bara 2019 og endurbættu. Það eru væntanlega, hefur mér verið tjáð, kannski þrjú lönd í Evrópu sem eru ekki með alvöru þjóðaröryggislöggjöf. Það er bara þannig. Og fyrir okkur sem búum við þá veðráttu sem hér er og staðsetningu og annað sem hér er undir þá er gríðarlega mikilvægt að við vöndum okkur í þessu. Ég vil taka undir þetta og fá kannski aðeins dýpri umfjöllun hjá hv. þingmanni varðandi þjóðaröryggisvinkilinn almennt yfir línuna og tökum það síðan í seinna andsvari.
Virðulegi forseti. Ég hef tekið eftir þessum áhuga hv. þingmanns á þessum málaflokki, annars vegar áhuga hans á fjarskiptum og hins vegar þjóðaröryggisþættinum og þetta eru auðvitað nátengd mál eins og hv. þingmaður kom inn á. Ég er honum einlæglega sammála um þetta stöðumat, hvar Ísland stendur í samanburði við aðrar þjóðir, og ég nefndi það líka, því að eins og ég segi þá hef ég tekið eftir þessum áhuga þingmannsins, að mér hefur fundist lítið gerast af hálfu ríkisstjórnarinnar síðan 2016. Það er alvarlegt að að sex árum liðnum hafi ekki meira gerst. Varðandi þjóðaröryggisvinkilinn, einmitt út af landfræðilegri legu og veðráttu, held ég að Íslendingar þekki það nú allra þjóða best og við berum virðingu fyrir náttúrunni og við höfum stundum ástæðu til að óttast hana, þá spyr ég: Hefði ekki farið vel á því að samgönguráðherra þáverandi hefði haft frumkvæði að því eða forsætisráðherra að fjalla um þetta mál t.d. í þjóðaröryggisráði, að þjóðaröryggisráðið væri virkjað með þeim hætti að það væri ekki kallað eftir samtali heldur að mál sem hefur ekki bara bein áhrif á heldur beinlínis varðar þjóðaröryggi væri afgreitt með þeim hætti að ríkisstjórnin a.m.k. leiddi samtalið? Við höfum þó þennan vettvang og ég held að hann gæti orðið sterkari með því að einfaldlega virkja hann betur. Ég vil ljúka máli mínu á að segja að ég bind miklar vonir við það sem hv. þingmaður nefndi, annars vegar varðandi umsögn ríkislögreglustjóra og hins vegar Neyðarlínunnar, og að þessu verði gefinn góður gaumur þegar málið kemur hingað inn aftur. En ég myndi leggja það á borðið hvernig við virkjum þjóðaröryggisráð.
Frú forseti. Árangurinn. Hann er kannski sá sem maður að sjá núna í þinginu á allra síðustu misserum, við erum farin að sjá í löggjöf það áréttað sem snertir þjóðaröryggismál, varðandi náttúruvá, við flutningskerfi raforku. Það eru komnir ákveðnir punktar. Við vorum í nefndinni í morgun með mál um loftferðir, þar erum við með stóran lagabálk um þau mál og þar er farið að eiga aðeins við þjóðaröryggisvinkil á ákveðnum sviðum og við sjáum hann í þessu máli og væntanlega síðan í stóra málinu, í Kóðanum. Þessar áherslur er að koma meira og meira inn. Mér þótti það furðulegt 2016 þegar ég byrjaði hérna hvað það var í raun búið að fjalla lítið um þjóðaröryggismál á svo mörgum sviðum. Nú hef ég verið í rúm fjögur ár á NATO-þinginu og séð áherslurnar í umræðunni þar, t.d. á netöryggismál sem hefur verið þar eitt allra stærsta málið síðan ég byrjaði. Síðan er bara þessi umræða almennt um varnar- og öryggismál og annað, þau eru ekki mikið rædd hér. Það er ekki rætt mikið um þessi mál í íslenskri pólitík, hvað þá í fjölmiðlum. Það þarf helst að horfa á erlendar stöðvar til að sjá einhverja umræðu sem jafnvel skiptir okkur máli. Það er svolítið þannig. Ég tek undir þetta varðandi þjóðaröryggisstefnuna frá 2016, hún átti að skoðast innan fimm ára, minnir mig örugglega, það er sem sagt kominn tími á það þannig að ég vona að almennt förum við að taka svolítið stærri skref í þessum málum sem snúa öllu þessu sem við erum að ræða, hvort sem það eru fjarskiptin, samgöngurnar, orkuöryggi og allir þessir hlutir sem nútímasamfélag treystir á. Og netöryggismálin, ef við tökum ekki að fullu þátt í þessu með öðrum NATO-þjóðum þá verðum við bara ekkert með í leiknum.
Forseti. Já, ég er sammála því og var einmitt með hugann við það í morgun þegar við vorum að skoða það frumvarp í umhverfis- og samgöngunefnd sem hv. þingmaður lýsir, við sjáum þessa þræði og við sjáum þessa anga fléttast gegnum einstök mál. Það er jákvætt og það er gott. En ég sakna þess hins vegar af hálfu ríkisstjórnarinnar, því að ég er líka áhugamanneskja um þjóðaröryggismál, að ekki sé verið að mynda heildstæða stefnu og vinna út frá einhverri markvissri hugmyndafræði. Ef það væri reyndin þá held ég að við værum búin að staldra við það hver staðan er í netöryggi þjóðarinnar. Ég sé þá stöðu sem þar er uppi einfaldlega sem mikinn hættupunkt fyrir Ísland, hættuástand jafnvel, og árið 2022 held ég að við eigum ekki að vera tala eins og netið sé nýr veruleiki, mér finnst maður stundum sjá það í opinberri umræðu. Við þyrftum að mínu viti ekki seinna en í gær að markera okkur skýrari stefnu og aðgerðir í þessum málaflokki, einfaldlega vegna þess sem hv. þingmaður segir svo réttilega, annars verðum við ekki með. Ekki bara það að við verðum eftir á heldur stöndum við uppi með óvarið samfélag. Það þýðir ekki að tala með þeim hætti að við séum framsækin vegna þess að íbúar þessa lands búi við gott aðgengi og séu duglegir á netinu og verji jafnvel allt of miklum tíma á netinu, það er kannski meiri umræða um það hvað við höngum mikið á netinu heldur en hverjar hætturnar eru á netinu, ekki bara hætturnar hjá einstaklingum og borgurum þessa lands heldur hætturnar fyrir þjóðfélagið í heild sinni. [[Forseti hringir.]]Hvert er nýjasta árásarformið? Það er verið að ráðast á innviði í gegnum netið.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingar á búvörulögum, niðurgreiðslu á raforku til grænmetisbænda. Það er gjörvallur þingflokkur Flokks fólksins sem er á málinu. Ég efast ekki um að allir þekkja okkur en það eru sem sagt Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Jakob Frímann Magnússon, Tómas A. Tómasson og að sjálfsögðu ég sjálf. 1. gr. frumvarpsins hljóðar svo: „Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. mgr. 58. gr. skal ríkissjóður niðurgreiða garðyrkjubændum allan kostnað við flutning og dreifingu raforku vegna framleiðslu garðyrkjuafurða á árunum 2022, 2023, 2024 og 2025, að þeim skilyrðum uppfylltum að orkukaupin séu vegna atvinnustarfsemi, að niðurgreidd raforka sé sérmæld og fari einungis til loftræstingar eða lýsingar plantna til að örva vöxt þeirra, að framleiðslan sé ætluð til sölu og að ársnotkun sé meiri en 100 MWst á ári. Heildarfjárhæð niðurgreiðslna skv. 1. málsl. skal ekki takmarkast við heildarframlög í samningum sem íslenska ríkið gerir við framleiðendur garðyrkjuafurða. Jafnframt skal ríkissjóður niðurgreiða garðyrkjubændum helming kostnaðar vegna uppbyggingar á dreifikerfi raforku til garðyrkjubýla, gróðrarstöðva og garðyrkjustöðva á árunum 2022, 2023, 2024 og 2025. Heimilt er ráðherra að fela Matvælastofnun eða öðrum opinberum aðila að annast faglega umsjón með niðurgreiðslu á kostnaði við flutning og dreifingu raforku, enda sé skipulag þeirra og starfsreglur í samræmi við ákvæði laga. Ráðherra setur reglugerð um framkvæmd þessa ákvæðis.“ 2. gr. frumvarpsins hljóðar einfaldlega svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Frumvarp þetta var áður lagt fram á 151. löggjafarþingi, 338. mál, og er nú endurflutt. Frumvarpið er að mestu leyti óbreytt en sú breyting er gerð að stuðningur samkvæmt 1. gr. frumvarpsins tekur nú einnig til loftræstingar í gróðurhúsum, enda bentu Bændasamtökin á það í umsögn um frumvarpið á 151. löggjafarþingi að stór hluti orkunotkunar gróðurhúsa væri vegna loftræstingar. Heimsfaraldur Covid-19 og þær nauðsynlegu sóttvarnaaðgerðir sem þjóðir heimsins hafa þurft að grípa til hafa sýnt fram á það hve mikilvæg innlend matvælaframleiðsla er fyrir öryggi þjóða. Innlend matvælaframleiðsla er sérstaklega mikilvæg þegar þjóð er jafn einangruð og viðkvæm fyrir röskun á innflutningi á matvælum og við hér á Íslandi. Þess vegna er fullt tilefni til að ráðast í stórsókn í framleiðslu garðyrkjuafurða og fella niður þá múra sem standa í vegi fyrir því að efla megi innlenda framleiðslu. Aukin innlend matvælaframleiðsla mun einnig hafa jákvæð áhrif í baráttunni gegn efnahagsáhrifum Covid-19 næstu árin. Þar sem frumvarpið leggur til auknar endurgreiðslur vegna kostnaðar sem fellur til frá ársbyrjun 2021 mun það hafa atvinnuskapandi áhrif þegar við gildistöku. Því er brýnt að frumvarpið verði samþykkt sem fyrst. Framleiðsla garðyrkjuafurða hefur á síðustu áratugum eflst til muna á Íslandi, og er það vel. Þótt landið sé harðbýlt hafa garðyrkjubændur unnið mikið þrekvirki við að koma upp aðstöðu til að rækta hér matvæli sem áður þótti óhugsandi að rækta á norðurslóðum. Íslenskur almenningur hefur vegna framþróunar í garðyrkju haft greiðan aðgang að vörum sem áður þóttu munaðarvörur. Aðgengi að ódýrri orku hefur átt stóran þátt í uppbyggingu garðyrkju á Íslandi. Raforka er nauðsynleg í ylrækt til að lýsa og hita gróðurhús. Raforkuverð hefur því bein áhrif á það hversu mikið garðyrkjubændur geta framleitt og á hvaða verði þeir selja afurðir sínar til neytenda. Raforka er nú markaðsvara og því þarf að greiða fyrir hana markaðsverð, sem sveiflast eftir framboði og eftirspurn. Til að stuðla að aukinni framleiðslu garðyrkjuafurða hefur íslenska ríkið í gegnum tíðina niðurgreitt að ákveðnu marki kostnað garðyrkjubænda við flutning og dreifingu á raforku. Þessar niðurgreiðslur gera garðyrkjubændum kleift að selja vörur á samkeppnishæfu verði þrátt fyrir mikið framboð af innfluttu erlendu grænmeti. Þó eru ákveðnir vankantar á núverandi fyrirkomulagi. Niðurgreiðslur takmarkast við fyrirframákveðin heildarframlög á ári hverju og hver einstakur framleiðandi getur aðeins fengið tiltekinn hluta af niðurgreiðslum. Þá er í búvörusamningi um starfsskilyrði framleiðenda garðyrkjuafurða kveðið á um að framleiðendur skuli ávallt greiða að lágmarki 5% kostnaðar við flutning og dreifingu. Nú þegar hafa stjórnvöld endurskoðað samninga við garðyrkjubændur og boðað auknar niðurgreiðslur á næstu árum. Það er jákvætt fyrsta skref. Það er þó nauðsynlegt að ganga lengra. Í frumvarpi þessu er lagt til að á næstu fjórum árum verði niðurgreiddur allur kostnaður við flutning og dreifingu raforku til framleiðslu á garðyrkjuafurðum. Ríkið verði því skuldbundið til að niðurgreiða kostnað óháð því hvort heildarkostnaður fari fram úr þeim viðmiðum sem kveðið er á um í samningum milli ríkisins og garðyrkjubænda og þeim viðmiðum sem kveða á um hámark hlutdeildar einstakra framleiðenda af heildarniðurgreiðslum. Þegar ætlunin er að hefja framleiðslu garðyrkjuafurða eða auka við framleiðsluna þarf að byggja upp dreifikerfi eða stækka dreifikerfi til að auka flutningsgetu þess. Garðyrkjubændur geta alla jafna ekki valið milli dreifiaðila og þurfa að greiða háar fjárhæðir fyrir uppbyggingu dreifikerfa. Sá kostnaður er ekki niðurgreiddur og þessi rekstrarskilyrði mynda því ákveðna hindrun fyrir garðyrkjubændur sem gerir þeim erfitt fyrir ef þeir hyggjast auka við framleiðslu sína og dregur úr nýliðun í greininni. Stofnkostnaður er mikill og fastur rekstrarkostnaður einnig umtalsverður. Þess vegna er lagt til að ríkið niðurgreiði helming kostnaðar garðyrkjubænda við uppbyggingu á dreifikerfi raforku til garðyrkjubýla, gróðrarstöðva og garðyrkjustöðva. Verði þetta frumvarp að lögum skapast kjöraðstæður fyrir garðyrkjubændur á Íslandi til að efla starfsemi sína og auka framleiðslu. Því er viðbúið að innlend framleiðsla á garðyrkjuafurðum aukist til muna og að fjöldi starfa skapist í greininni. Að auki hefur aukin framleiðsla garðyrkjuafurða jákvæð áhrif í öðrum greinum atvinnulífsins, svo sem byggingariðnaði. Þá er mikið framleitt af garðyrkjuafurðum á þeim svæðum landsins sem hvað mest finna fyrir samdrætti í ferðaþjónustu og því myndi stórsókn í þeirri framleiðslu sporna við auknu atvinnuleysi á þeim svæðum. Ég ætla ekki að tala frekar um einstakar greinar frumvarpsins en vil geta þess að alveg frá því að Flokkur fólksins var stofnaður árið 2016 hefur það verið draumur okkar að við verðum sjálfbær í ræktun á grænmeti og ávöxtum, og ekki bara fyrir okkur hér innan lands heldur að til lengri tíma litið getum við farið að framleiða það mikið af hreinni, frábærri og ómengaðri afurð að við gætum farið að selja hana á erlenda grund, að við á sama tíma hættum að flytja inn ávexti og grænmeti frá öðrum löndum. Það myndi gjörbreyta öllu. Til gamans ætla ég að geta þess að þegar ég var að byrja í stjórnmálum kom skrýtið mál upp í Danmörku, einkennilegt mál. Það kom í ljós að skordýraeitur hafði greinst í þvagsýnum leikskólabarna. Það varð auðvitað ákveðinn æsingur í því öllu saman og þingmenn þar ákváðu, af því að þeir voru duglegir að borða ávexti og grænmeti, að láta athuga hvort ekki væri um einstakt og afmarkað tilvik að ræða hjá þessum leikskólabörnum. En viti menn. Það var líka fullt af skordýraeitri í þvagi þeirra, svo einkennilegt sem það var. Þá fóru þýskir þingmenn að skoða málið og kom í ljós að það sama var uppi á teningnum þar. Hver skyldi ástæðan hafi verið? Auðvitað var farið að athuga hverju þetta sætti. Hvernig stóð á því að skordýraeitur fannst í þvagi þingmanna og leikskólabarna, eitur sem hafði verið bannað að nota í Evrópu um áraraðir? Það var rakið til agúrkna frá landi sem við höfum skipt mjög mikið við. Ég hef ekki enn farið þangað og við kannski fæst látið skoða hvernig okkar mælingar kæmu út, hvort við séum kannski líka með svolítið mikið af skordýraeitri í þvaginu. Við erum dugleg að borða grænmeti og ávexti og þess vegna er dapurt að við skulum ekki vera sjálfbær um framleiðsluna. Þetta frumvarp hefur verið draumur Flokks fólksins. Við höfum áður mælt fyrir því, eins og ég hef sagt. Þetta er glæsilegt markmið sem ástæða er til að þingheimur taki utan um og stefni að með okkur og láti verða að lögum. Það er falleg framtíðarsýn ef við notum okkar hreinu, grænu, fallegu orku og okkar ómengaða vatn til að framleiða ómengaða, yndislega afurð og að við verðum sjálfbær í þeirri framleiðslu. Það yrði ómetanlegt. Ég er bjartsýn og brosandi hvað þetta varðar því að ég trúi því að með góðum vilja getum við aðstoðað garðyrkjubændur og jafnvel aðra bændur, sem eiga kannski erfitt í sínum búrekstri, við að rækta grænmeti; gefa þeim í raun tækifæri til þess, í stað þess að bregða búi út af erfiðleikum, að breyta um búgrein. Ég get ekki einu sinni ímyndað mér hvað við gætum framleitt mikið af frábæru grænmeti og ávöxtum. Eins og kom fram, þegar ég var að lesa upp úr frumvarpinu áðan, var áður talið ómögulegt að rækta ýmislegt af því sem við ræktum í dag, á okkar harðbýla landi norður á hjara veraldar. Það var eiginlega talið galið þegar við vorum að tala um að framleiða ýmsar tegundir af ávöxtum og grænmeti sem við höfðum fram að þeim tíma einungis flutt inn og margt ekki einu sinni séð. Virðulegur forseti. Ég legg frumvarpið glöð fram. Ég vona svo sannarlega að því verði vel tekið. Ég bið hæstv. forseta að vísa því í rétta nefnd, ég er gjörn á að ruglast á því til hvaða nefndar frumvörpin mín eiga að fara. En ég treysti hæstv. forseta til að sjá til þess að frumvarpið okkar rati á réttan stað.
Virðulegi forseti. Við erum hér að fjalla um frumvarp Flokks fólksins um niðurgreiðslu á raforku til garðyrkjubænda. Á margan hátt er þetta eiginlega snilldarfrumvarp. Ef við hugsum virkilega um allt það grænmeti sem við flytjum inn, með tilheyrandi kolefnisspori, í flugi eða í skipum, í kæligámum, er eiginlega með ólíkindum að við skulum ekki hafa brett upp ermarnar og gefið garðyrkjubændum þann möguleika að geta stóraukið framleiðslu sína. Við höfum hér það sem margar aðrar þjóðir hafa ekki, við höfum hreint vatn, við höfum hreina orku, nóg af henni, eða höfðum nóg af henni, nú þurfum við sennilega að bretta upp ermar líka og gera hagkvæmar virkjanir. En á sama tíma erum við að flytja inn í miklu magni grænmeti; papriku, gúrkur, tómata, t.d. frá Hollandi þar sem þeir treysta sennilega aðallega á kjarnorku eða orku sem er ekki nærri jafn umhverfisvæn og okkar. Ef við hugsum t.d. um Holland, hversu ótrúlega mikið af bæði blómum og grænmeti þeim hefur tekist að framleiða og flytja út miðað við þá aðstöðu sem þeir hafa og setjum það í samhengi við þá aðstöðu sem við höfum, það sem við gætum gert, þá er eiginlega alveg óskiljanlegt að við skulum ekki vera búin að bretta upp ermarnar og stórauka framleiðsluna og séum ekki hreinlega löngu orðin sjálfbær og byrjuð með stórfelldan útflutning. Við erum byrjuð með stórfelldan útflutning eins og við höfum eiginlega getað á gúrkum t.d., við flytjum gúrkur til Grænlands, Færeyja og Danmerkur. Og hvers vegna skyldi þetta vera svona vinsælt þar? Jú, íslenska gúrkan er frábær. Hún er bara hrein, engin eiturefni eru notuð við framleiðsluna og hún er miklu bragðbetri. Það fer ekkert á milli mála. Það er alveg sama hvað er, ef við tökum íslenska papriku og erlenda papriku, ég get fullyrt að sú íslenska er margfalt bragðbetri og ég efast ekki um að hún sé hollari, bæði vegna þess að ekki eru notuð eiturefni til að framleiða hana og vegna hreina vatnsins. Ef við hugsum málið til enda, hverjir hefðu mestan hag af því ef við myndum t.d. niðurgreiða rafmagn til garðyrkjubænda og stórauka og gera fleiri bændum kleift að fara út í gróðurhúsarækt og framleiða grænmeti? Ef við hugsum þetta aðeins, hverjir hafa síst haft efni á að kaupa grænmeti á Íslandi? Grænmeti á Íslandi er frekar dýrt. Það eru þeir sem hafa minnst milli handanna og þetta er fólkið sem þarf að tryggja og sjá til þess að geti keypt þessar hollustuvörur vegna þess að það segir sig sjálft að þarna er bæði um fæðuöryggi að ræða og vítamín og mjög heilnæm matvæli. Ef við förum svona 30 ár aftur í tímann þá var einn og einn einstaklingur að reyna að rækta epli úti í garði hjá sér á Íslandi. Það var hægt að gera þetta í gróðurhúsum. En staðan í dag er orðin gjörólík. Í dag er hægt að framleiða og fá eplauppskeru á Íslandi á trjám bara úti í garði. Landslagið er að breytast. Við höfum framleitt á Íslandi, í gróðurhúsum, banana og ýmsar berjategundir og ávexti en við erum ekki að fara fram á að við förum í einhverja stórfellda framleiðslu á því, en hugsum líka út í tæknina, hvernig tæknin í gróðurhúsaframleiðslu er orðin. Við sjáum að tekin voru í gagnið háhraðatæknivædd gróðurhús uppi í Grafarvogi hjá Lambhaga. Þau eru með flottari gróðurhúsum sem maður hefur séð og eftir því maður sá best er framleiðslan á nokkrum hæðum og tölvustýrð. Þarna er verið að framleiða gæðagrænmeti, kál og ýmsar aðrar afurðir og ég efast ekki um að þessir einstaklingar gætu stóraukið framleiðsluna og framleitt þetta með mun hagkvæmari hætti ef þeir þyrftu ekki að borga himinhátt raforkuverð. Þá gætu þeir mjög fljótt, og ég efast ekki um það, séð til þess að við yrðum sjálfbær í framleiðslu á grænmeti, sem hlýtur auðvitað að vera keppikefli. Það getur ekki annað verið en að það sé það sem við stefnum að vegna þess að innflutningurinn er dýrari leiðin. Við vitum að við höfum verið með framleiðslu og iðnað sem er gífurlega frekur á raforku eins og áliðnaðinn og annað. Ef við getum selt raforku á mjög hagkvæmu verði til mengandi framleiðslu hljótum við, og eigum, að geta framleitt grænmeti og látið grænmetisbændur fá mjög hagstætt verð á raforkunni til að sjá til þess í eitt skipti fyrir öll að við séum þess megnug að geta verið sjálfbær, og einnig það sem er gerð mikil krafa til í dag, að minnka kolefnisspor matvæla eins og hægt er. Það hlýtur að segja sig sjálft að það hlýtur að vera eitt besta ráðið í því að minnka kolefnisspor matvæla að sjá til þess að við þurfum ekki að flytja inn, og síðan hitt, sem hlýtur að vera mjög góð þróun, að við gætum sennilega farið að flytja út hágæðagrænmeti án allra aukaefna. Þá held ég að t.d. Danir myndu frekar velja það og að þurfa ekki að vera með eiturefni í þvagi. Það hlýtur að vera skelfilegt að það skuli geta fundist hjá börnum. Það hlýtur að eiga að hringja viðvörunarbjöllum hjá okkur um það að við þurfum þá að huga að því hvaða grænmeti við erum að flytja inn og hvaða ástand er á því grænmeti. Er ástandið betra en það sem um var rætt í Danmörku? Þetta er það sem við þurfum að athuga en númer eitt, tvö og þrjú eigum við að sjá til þess í eitt skipti fyrir öll að við séum sjálfbær, að við þurfum ekki að flytja inn grænmeti, að við séum algjörlega sjálfbær, og síðan stefna að útflutningi. Ég sá einhvers staðar teikningar af gróðurhúsi. Þetta voru eiginlega mestu snilldarteikningar af gróðurhúsi vegna þess að þau voru byggð þannig upp að það var hægt að stækka þau og auka framleiðsluna alveg kerfisbundið á mjög einfaldan hátt. Þetta var framtíðarsýn, ég man ekki nákvæmlega hvar ég sá þetta og hvenær, en ég man að þetta greip athygli mína vegna þess hversu mikil snilldarhugmynd var þarna á ferð. Það sýnir það ef við gefum bændum tækifæri, ef við gefum fólki tækifæri til þess að gera hlutina á hagkvæman hátt og þurfa ekki að framleiða eitthvað með svo rándýru rafmagni að viðkomandi matvæli standa ekki undir því og bara útvaldir geta keypt þau vegna þess að þau eru svo dýr þá erum við á góðri leið og það er það sem við eigum að stefna að.
Virðulegi forseti. Háttvirtur þingheimur og þið, góða þjóð, sem sitjið heima og horfir á okkur þingmenn tala hér úr pontu. Ég heiti Tómas, kallaðar Tommi. Mig langar að leggja þessu frumvarpi svolítið lið vegna þess að ég hef skoðun á þessu. Um árabil hef ég borðað grænmeti á hverjum einasta degi. Ég elska spínatkál, hveitigras, tómata og gulrætur, allt framleitt á Íslandi. Á hverjum einasta degi hræri ég mér próteinsjeik með þessu grænmeti þannig að ég er sannfærður um gæði þess. Ég hef farið iðulega hérna upp í Lambhaga og fylgst með þróun þess fyrirtækis og mér til mikillar ánægju séð það vaxa. Ég er búinn að fara þangað núna í ein 10–15 ár og séð það vaxa og dafna og ég er alveg klár á því hver geta þess er til að framleiða mikið og gott grænmeti, jafnvel til útflutnings. Það er það sem þetta gengur út á hér, að hjálpa bændum að byrja á grænmetisrækt til útflutnings. Kindakjöt. Ég er ættaður ofan úr Ferjukoti í Borgarfirði og í gamla daga, man ég, var aðalbúgreinin í Ferjukoti laxveiði. Síðan hætti laxveiðin, það var hætt að veiða lax í net og það var bara veiddur lax á stöng. Og núna er veiddur lax á stöng og honum er sleppt þannig að það er raunverulega ekkert upp úr því að hafa lengur. Við í Flokki fólksins höfum barist fyrir því að það verði lagt bann við blóðmerahaldi og ég vil blanda því máli saman við grænmetisræktunina vegna þess að ef bændur missa blóðmerahaldspeningana þá þurfa þeir að fara út í eitthvað annað sér til viðurværis og upplagt að byrja að framleiða grænmeti til útflutnings. Það er nógur markaður fyrir grænmeti í hinum útlenda heimi. Flugsamgöngur eru mjög greiðar og auðvelt að koma vörunni á markað. Kindakjöt er barn síns tíma. Sauðfé hefur fækkað svo mikið. Ég er alinn upp við það að það var alltaf soðið kindakjöt, kjötsúpa einu sinni í viku, saltkjöt og baunir og hryggur eða læri á sunnudögum. Þetta er bara ekki lengur. Þetta heyrir fortíðinni til, því miður. Eitthvað verða bændur að hafa fyrir stafni ef þeir missa uppistöðuna í framleiðsluvöru sinni. Ég man þegar ég var á sjónum í gamla daga og þegar loðnan var búin þá fórum við að veiða þorsk og svo fórum við að veiða eitthvað annað, þannig er þetta bara. Núna er bara kominn tími til þess að fara að framleiða grænmeti því að það er það sem við getum gert. Við höfum allt sem þarf til þess, rafmagnið, grænt rafmagn, við höfum góða mold, gott vatn og ferskt loft, allt sem þarf til að framleiða grænmeti. Ég legg til að hið háttvirta Alþingi samþykki þetta frumvarp okkar Flokks fólksins og hjálpi bændum að fá niðurgreitt rafmagn til framleiðslu á útflutningsvöru. Ekki veitir af að fá gjaldeyri í kassann.
Frú forseti. Þingsályktunartillögu þessa flutti ég í fyrsta sinn á 148. löggjafarþingi, 169. mál, en þá var hún ekki afgreidd. Hún var enn fremur lögð fram á 150. og 151. löggjafarþingi, 259. mál, og var Sigurður Páll Jónsson fyrsti flutningsmaður í bæði skiptin. Þingsályktunartillagan hefur hingað til ekki hlotið afgreiðslu og þar sem ástand Skógarstrandarvegar er enn áþekkt því sem var er hún var fyrst flutt og áætlanir gera ekki ráð fyrir nema takmörkuðum endurbótum í bráð er hún endurflutt nú óbreytt en með uppfærðri greinargerð, enda má ætla að sú hagkvæmnisathugun sem lögð er til verði til þess að treysta forsendur ákvörðunar um skjótari aðgerðir við uppbyggingu Skógarstrandarvegar en nú eru áformaðar. Vegagerð um Skógarströnd hefur lengi verið í deiglunni, svo lengi að frumvarp til laga, sem lagt var fyrir Alþingi árið 1931, fjallar fyrst um umbætur á veginum og þá um brúargerð við Svelgsá. Þann 10. ágúst 1942, 11 árum síðar, lagði Bjarni Bjarnason fram þingsályktunartillögu þess efnis að eitthvað yrði gert í málefnum téðrar brúar. Árið 1968 lagði Friðjón Þórðarson, frændi minn heitinn, fram þingsályktunartillögu svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórn að hlutast til um, að Vegagerð ríkisins láti rannsaka aðstöðu til brúarbyggingar yfir Álftafjörð á Snæfellsnesi og geri kostnaðaráætlun um framkvæmd verksins, ef hagkvæmt þykir.“ Af þessari brúarsmíð hefur ekki enn orðið og eru þetta aðeins fáein dæmi um umræðu og umfjöllun um Skógarstrandarveg sem spannar í það minnsta 90 ár hér á Alþingi. Sumar brúarbyggingarnar eru smærri brúarstæði sem hafa komist til framkvæmda, en aðrar, líkt og brú yfir Álftafjörð, hafa ekki enn komist til framkvæmda. Því skal haldið til haga að fjörðurinn er mikill og erfiður þröskuldur á leiðinni á milli Dalabyggðar og Snæfellsness. En það er ekki aðeins Álftafjörðurinn sem er erfiður viðureignar því að ástand vegarins alls er bágt. Vegstæðið um Skógarströnd er ekki aðeins íðilfagurt, með Breiðafjörð til annarrar handar og Bjarnarhafnarfjallið, heldur liggur vegurinn um láglendi og er því sjaldnast ófær vegna snjóa. Vegurinn er hins vegar þröngur og á honum margar einbreiðar brýr, blindhæðir og aðrar hættur. Þá er vegurinn fljótur að fara mjög illa í bleytutíð vegna mikillar umferðar. Í raun er vegurinn litlu betri en hann var fyrir um 50 árum. Rannsókn sem gerð var á slysatíðni á vegum á árunum 2007–2010, undir stjórn Þórodds Bjarnasonar, leiddi í ljós að Skógarstrandarvegur var einn þriggja hættulegustu vegkafla landsins. Síðan 2010 hefur umferð á landinu öllu aukist með tilkomu fleiri ferðamanna og umferð um Skógarströnd er meiri en nokkru sinni fyrr enda fréttir af umferðaróhöppum tíðar og ljóst að leiðin stendur engan veginn undir þeirri umferð sem um hana fer né þjónar hún því hlutverki sínu að mynda greið tengsl milli byggðra bóla sem við hana liggja. Skógarstrandarvegur er stofnvegur og einn af örfáum slíkum á landsvísu þar sem ekki er bundið slitlag og framkvæmdir eru ekki hafnar með það að markmiði. Vegurinn á að vera tenging Snæfellinga við aðra landshluta, bæði Vestfirði og Norðurland. Ástand vegarins kemur þó í veg fyrir að svo sé og keyra íbúar á Snæfellsnesi um lengri veg suður fyrir Borgarnes til að komast norður á bóginn, ríflega 100 km lengri leið til Vestfjarða og 60 km lengri leið norður á land. Það sama gildir um vöruflutninga sem eru umtalsverðir á milli Vestfjarða, Snæfellsness og Norðurlands, ekki síst með sjávarafurðir. Það er mikilvægt að taka það með í reikninginn að aukin umferð, bæði fólksbíla og þungaflutninga um lengri veg, hefur í för með sér margfalt meiri útblástur gróðurhúsalofttegunda en ella. Styttri vegalengdir eru betri fyrir umhverfið. Samkvæmt samgönguáætlun fyrir árin 2020–2034 er áætlað að heildarkostnaður við framkvæmdir á Skógarstrandarvegi sé 4 milljarðar kr. Langstærstur hluti þeirrar upphæðar, 3,1 milljarður, er áætlaður í verkið á þriðja tímabili áætlunarinnar árin 2030–2034. Ekki liggur fyrir hvenær áætlað er að verkinu verði lokið en samgönguáætlun ber með sér að það verður í það minnsta ekki á næstu 15 árum og sporin hræða með að staðið sé við slíkar langtímaáætlanir. Svo löng bið eftir nauðsynlegum úrbótum á veginum er ótæk og mikilvægt að ráðast í uppbyggingu á Skógarstrandarvegi mikið fyrr. Vegabætur á Skógarstrandarvegi eru nauðsynlegar af mörgum ástæðum. Leiðin er fjölfarin. Hún er verslunar- og viðskiptaleið og um hana fara ótal ferðamenn til að njóta þeirra menningarminja og áfangastaða sem leynast víða við innanverðan Breiðafjörð og opnast nýir möguleikar til margvíslegs samstarfs og bættrar þjónustu á svæðinu, svo sem í heilbrigðis- og menntamálum. Þær byggðir sem um ræðir eiga sumar hverjar í vök að verjast í atvinnu- og byggðalegu tilliti og þegar horft er til aukinnar ferðaþjónustu er svæðið auðugt af fjölbreyttri náttúru, sögu og menningarhefðum sem gætu staðið undir uppbyggingu ferðaþjónustu ef greiðar samgöngur væru fyrir hendi. Sporin hræða þegar horft er til staðreynda undanfarinna ára hvað varðar eftirfylgni á samþykktum samgönguáætlunum. Þessari þingsályktunartillögu er ætlað að stuðla að því að uppbygging þessa mikilvæga samgöngumannvirkis komist í kring eins fljótt og unnt er. Það gerist ekki síst með því að skoða gaumgæfilega og draga fram hve mikla þýðingu slíkar samgöngubætur munu hafa og draga fram sterkari forsendur fyrir því að hraða uppbyggingu þessara vega. Eftir nálægt 100 ára umræður um uppbyggingu Skógarstrandarvegar á Alþingi er kominn tími athafna. Látum verkin tala og tengjum betur saman byggðirnar við Breiðafjörð.
Virðulegi forseti. Ég kem hér upp undir þessu máli af því að ég er einlægur áhugamaður um samgöngubætur á landsbyggðinni og langaði aðeins að spjalla meira um þetta. Eins og við vitum eru samgöngur forsenda blómlegra byggða. Eins og kemur fram í inngangi að þingsályktunartillögunni þá er þetta ekkert í fyrsta skipti sem þessi tillaga er lögð fram. Mig langaði aðeins að heyra frá þingmanni hvort það væri líklegt að þetta muni þá ná fram að ganga, hvort það væri einhver meiri bjartsýni. Ég er líka að velta fyrir mér hvort vegurinn hafi verið endurmetinn frá árinu 2010 en eins og kemur fram í ályktuninni er vegurinn einn þriggja hættulegustu vegkafla landsins, og það er út frá skýrslu sem var gerð 2010. Ég er hins vegar að velta því fyrir mér hvort þetta hafi verið að endurmetið í ljósi þess að ferðamönnum hefur fjölgað verulega á þessu svæði, hvort búið sé að skoða þetta að nýju. Ég hjó eftir setningunni í ræðu hv. þingmanns og einnig í textanum: „Sporin hræða þegar horft er til staðreynda undanfarinna ára hvað varðar eftirfylgni á samþykktum samgönguáætlunum.“ Mig langaði kannski aðeins að heyra meira um þetta, hvað hv. þingmaður hefur um þetta að segja.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innleggið. Ég er bjartsýnn á að það fari eitthvað meira að gerast. Það er mjög kallað eftir þessu á svæðinu, það er ákveðin samstaða fólks og sveitarfélaga um að þarna þarf eitthvað að gerast. Það skiptir svo miklu máli að geta tengt betur saman þessi byggðarlög á svæðinu og styrkt þau þannig. Það færir mér bjartsýni. Sem barn keyrði ég mikið þarna um, ég er alinn upp á svæðinu, og þykir leitt að horfa upp á að vegurinn sé litlu betri en hann var þá, þegar maður fer um. Það hafa verið gerðar ákveðnar úttektir en það vantar meiri og betri samfélagslega úttekt á þessu, eins og ég er að leggja til. Í raun felur tillagan ekki í sér stórkostleg útgjöld heldur fyrst og fremst að fram fari þetta heildstæða mat þar sem allir hagsmunir eru teknir inn sem varða samfélagið og hvaða þýðingu það getur haft að koma þarna á betri og meiri samgöngum. Ég held að það vanti líka upp á mælingar og fleira hjá Vegagerðinni sem má gera betur. Hvað það varðar að sporin hræði - ég hef lengi fylgst með og barist fyrir samgöngubótum og hef horft á afdrif framkvæmda sem hafa lent inni á samgönguáætlun, sérstaklega þær sem lenda á þriggja ára áætlun. Ég er að horfa á eina framkvæmd byrja núna sem var á þriggja ára áætlun þegar ég byrjaði í sveitarstjórn fyrir 20 árum og fór að berjast fyrir þeirri framkvæmd, sem var Skagastrandarvegur eða Þverhálsvegur. Maður sér allt of mörg dæmi um það að framkvæmdir eru settar inn á áætlun en síðan er því ekki fylgt eftir nema kannski því sem er næst manni í tíma í áætlanagerðinni.
Virðulegur forseti. Takk kærlega fyrir svarið. Mér finnst ánægjulegt að heyra að samstaða sveitarfélaganna sé mikil. Ég held að það sé einmitt lykillinn að samgöngubótum á landsbyggðinni, þ.e. að sveitarfélögin standi saman og heils hugar bak við þær framkvæmdir sem ráðast þarf í. En ég held líka að eftir Covid-árin, og það að margir Íslendingar hafa svolítið neyðst til að ferðast innan lands, sé það tilfinning fleiri að það þurfi einmitt að bæta í og fara markvisst yfir það hvaða vegi við þurfum að bæta. Eins og ég sagði áðan er ég einlægur stuðningsmaður og áhugamaður um samgöngubætur á landsbyggðinni og finnst þetta gott mál.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni innleggið og áhugann sem við deilum á samgöngubótum og ekki síst á landsbyggðinni. Auðvitað eru margar stærri framkvæmdir sem við þurfum á að halda en gleymum ekki síður því sem við þurfum að gera til að tengja betur saman nærliggjandi byggðarlög og fólk innan þeirra byggðarlaga, styrkja samfélagið þannig í því að geta sótt fram. Í Breiðafirði liggur það nokkurn veginn beint fyrir hvað þetta getur skipt miklu máli. Fólk getur samnýtt betur þjónustu, menntamál, heilsugæslu, félagslíf og allt mögulegt. Frekari sameiningar sveitarfélaga eru líka mögulegar ef það myndi verða. Það skiptir gríðarlega miklu að hægt sé að tengja samfélögin saman í því tilliti. Við göngum veginn og fylgjum þessu eftir. Ég held að fólk hafi einmitt áttað sig enn betur á þessu í þessari Covid-bylgju, sem við erum vonandi að fara að klára. Fólk er farið að hugsa aðeins á annan hátt, það komu tímabil sem fólk fór ekki eins mikið á milli landshluta, og líka um það hvað það skiptir miklu máli að styrkja einstök samfélög og svæði enn betur. Ég vona bara að við þurfum ekki að bíða í 100 ár til viðbótar til að klára þetta mál og koma þessu í gegn.
Virðulegi forseti. Hér mæli ég fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Fiskistofu, nr. 36/1992, með síðari breytingum. Með mér eru gjörvallur þingflokkur Flokks fólksins, Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Jakob Frímann Magnússon og Tómasar Tómasson, ásamt mér sjálfri. Frumvarpið hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. gr. 2. mgr. 6. gr. laganna fellur brott. 2. gr. Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2022.“ Þá að greinargerð með frumvarpinu. Það hefur verið áður lagt fram tvívegis, á 150. og 151. löggjafarþingi og svo er ég að mæla fyrir því nú í þriðja sinn, því að því miður náði það ekki fram að ganga í hin tvö skiptin. Vorið 2010, einu ári eftir að núverandi strandveiðikerfi tók gildi, var sett nýtt ákvæði um svokallað strandveiðigjald í lög um veiðieftirlitsgjald, nr. 33/2000. Þar var kveðið á um að við útgáfu leyfis til strandveiða skyldi, auk almennrar greiðslu fyrir veiðileyfi, greiða 50.000 kr. í sérstakt strandveiðigjald á hvert strandveiðileyfi sem gefið væri út af stjórnvöldum. Fiskistofa skyldi innheimta gjaldið. Tekjum af strandveiðigjaldi skyldi svo ráðstafa til þeirra hafna þar sem afla, sem fenginn væri við strandveiðar, yrði landað. Allar götur síðan þetta var innleitt hefur hið svokallaða strandveiðigjald verið óbreytt en með 1. gr. laga um breytingu á lögum um Fiskistofu og ýmsum öðrum lögum (gjaldskrárheimild), nr. 67/2015, var ákvæðið fært undir 6. gr. laga um Fiskistofu. Ég lagði fram fyrirspurn til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á 149. löggjafarþingi, um gjald á strandveiðar. Þar var m.a. spurt um upphæðir svokallaðs strandveiðigjalds frá upphafi vertíðar 2010 til loka vertíðar 2018, greint eftir vertíðum og höfnum og reiknað í öllum tilvikum til núvirðis. Í svarinu kemur fram að þetta gjald hafi samtals yfir allt landið á árabilinu numið um 342 millj. kr. reiknað til núvirðis í apríl/maí 2019. Á núvirði eru það að jafnaði 38 millj. kr. árlega. Ég ætla ekki að fara nánar út í það. Við vitum að það eru á bilinu 320–360 bátar sem hafa verið á strandveiðum. Staðreyndin er sú að það eru engir aðrir bátar, engar aðrar veiðar, sem búa við þetta svokallaða strandveiðigjald, þessar 50.000 kr., nema minnstu bátarnir, nema strandveiðibátarnir, þannig að það er í rauninni um algjöra mismunun að ræða. Markmiðið með þessu ákvæði á sínum tíma var að efla aðstöðuna í höfnum fyrir strandveiðibáta en málið er að það er löngu búið að því. Það er alveg ástæðulaust að halda áfram endalaust að kreista úr þessum smábátum líftóruna eins og er verið að gera í núverandi strandveiðikerfi. Við skulum átta okkur á því að þessir bátar hafa einungis heimild í 48 daga á ári til þess að veiða. Það er eiginlega með hreinum ólíkindum. 12 dagar í mánuði, takk fyrir kærlega. Segjum að það gefi á bátinn þá vikuna sem á að taka þessa þrjá daga að meðaltali, miðað við 12 daga. Ef það gefur á bátinn, þá bara falla þeir dagar niður, takk fyrir. Kæri smábátasjómaður, strandveiðimaður, þú tapar bara þessum dögum vegna þess að veðrið sagði svo og við ætlum ekki að gefa þér kost á því að ráða því sjálfir hvenær þú sækir sjóinn. Löggjafinn hér ætlar að ráða því hvernig veður og vindar blása til sjósóknar. Svoleiðis er nú það. Það má í rauninni segja að það sé með ólíkindum hvernig er vegið að þessari atvinnugrein. Flokkur fólksins vill frjálsar handfæraveiðar. Hann vill leyfa smábátum allt í kringum landið að veiða frjálst vegna þess að það er algerlega lýðum ljóst og öllum þeim sem vilja viðurkenna það og eru með eitthvað sem heitir skynsemisrökhugsun í kollinum, hvort sem þeir eru sérfræðingar á sviði sjávarútvegsmála eða annað, að það er ekki handfæraveiðar smábáta undir tíu tonnum sem munu ógna lífríkinu í kringum Ísland. Hins vegar myndi það gjörbreyta lífinu í þeim sjávarbyggðum sem leynt og ljóst er búið að vera að reyna að kreista úr hvern einasta blóðdropa. Þannig að það er eiginlega með furðu að ég skuli vera að mæla fyrir þessu frumvarpi í þriðja skipti í röð þegar það er augljóst að verið er að mismuna þessari atvinnugrein umfram aðrar í sjávarútvegi. Það er alveg stórmerkilegt. Í stóra samhenginu myndu allir spyrja: 50.000 kr. hvað er nú það? Það er, virðulegi forseti, 50.000 kr. of mikið fyrir strandveiðisjómanninn. Hann er píndur nóg. Það með hreinum ólíkindum að horfa upp á það hvernig leynt og ljóst er reynt að eyðileggja þessa útvegsgrein. Núna síðast, hvorki meira né minna en í desember síðastliðinn, þá afrekaði nýr sjávarútvegsráðherra það að setja reglugerð sem skerðir í rauninni aflaheimildir þessara smæstu báta á strandveiðum um 1.500 tonn, úr ríflega 10.000 tonnum niður í 8.500. Þetta er algerlega með ólíkindum, virðulegi forseti. Ég myndi segja að það er lágmarksvirðing við strandveiðisjómenn okkar að taka burtu þessar 50.000 kr. í sérstakt hafnargjald sem engir aðrir sjómenn þurfa að greiða, ekki togarar, ekki neitt. Engir aðrir þurfa að greiða þetta. Þetta er brot á jafnræðisreglu, þetta er hrein og klár mismunun. Það er eiginlega sárara en tárum taki að það skuli vera löggjafinn sjálfur, sem leggur blessun sína yfir slíka mismunun. Virðulegi forseti. Svo það sé sagt þá hefur Flokkur fólksins barist fyrir þessu frá fyrstu tíð, alveg frá því að hann varð til, enda er ég fædd og uppalin í yndislega fallegu sjávarplássi sem heitir Ólafsfjörður. Það er nöturlegt að sjá hvernig búið er að kreista lífið úr fallega yndislega firðinum sem ég fæddist og ólst upp í, þar sem hjartað slær alltaf og söknuður er heim, að horfa til þess þegar maður var lítil táta, skoppandi niður á höfn, sjá þessa fullorðnu menn vera að skvera bátana sína, hlakka til að fara á sjóinn, að veiða á pilkinn, eins og hann pabbi gamli var með, eða vera með færin sín. Það er sárara en tárum taki að horfa upp á það að þessi öfugþróun hafi fengið að vera við lýði svona lengi, að árum saman, alveg frá því að framsal kvótans var gefið frjálst, skuli vera búið að níðast á nákvæmlega smábátasjómönnum allt í kringum landið með þeim gríðarlegu og ömurlegu neikvæðu afleiðingum sem það hefur haft fyrir litlu sjávarplássin okkar. Virðulegi forseti. Ég mun ekki trúa því fyrr en ég tek á því ef löggjafinn fellir ekki niður þessa 50.000 kr. aukagreiðslu sem er lagt á þennan sjávarútveg umfram allan annan. Ég trúi því ekki, virðulegi forseti, að ég muni mæla fyrir þessu í fjórða skipti á næsta löggjafarþingi. Þá vil ég segja, þó að það sé allt annað mál en beintengt náttúrlega sjávarútveginum: Til hamingju með Verbúðina, stórkostlegir þættir sem sýna þessa þróun algerlega svart á hvítu, frábærlega heimildarlega byggðir þættir og maður er stoltur af því að til sé slíkt og þvílíkt hugsjónafólk sem hefur komið þessu svona vel frá sér að maður upplifir í rauninni í gegnum áhorf á þessa þætti hvernig örfáir aðilar sölsuðu raunverulega undir sig sjávarauðlindina, aðilar sem nú í dag eru orðnir svo moldríkir að þeim og allri fjölskyldunni mun ekki endast ævin til að eyða þótt þeir myndu eyða eins miklu og þeir gætu hvern einasta dag. Þeir eru hins vegar búnir að sölsa undir sig landið og miðin og eiga hér meira og minna í öllum atvinnurekstri og öllu sem til er. En það munu aldrei verða smábátasjómennirnir, strandveiðisjómennirnir sem munu ógna lífríkinu í kringum landið. Þessi hugsjón sem var farið af stað með á sínum tíma, og ákvörðun sem greinilega var tekin í reykfylltum bakherbergjum ef marka má það sem maður ólst upp við, það sem um var talað á þeim tíma - en það er alveg á hreinu að það er hægt, virðulegi forseti, að vinda ofan af þessari þróun. Það verður ekki hægt einu sinni að brúa bilið á milli þings og þjóðar og koma á sátt um okkar sameiginlegu auðlind nema við fáum kvótann aftur heim. Það er eina leiðin, virðulegi forseti, enda hefur Flokkur fólksins sagt líka frá degi eitt: Kvótann heim. Það erum við, íslenska þjóðin, sem á auðlindina í kringum landið, ekki fáir, útvaldir sægreifar, það er nú bara ekki flóknara en það, sem má segja í raun og veru að borgi varla fyrir aðgang að auðlindinni, hvað þá annað. Það væri mikill munur á ríkiskassanum þó að þeir greiddu ekki nema helminginn af því til okkar fyrir aðgang að sameiginlegri auðlind eins og þeir taka sjálfum sér í arð á hverju einasta ári. Þarna er ég komin langt út fyrir efnið en ég verð bara verulega heit þegar ég fer að tala um sjávarútvegsmálin. Virðulegi forseti. Ég ítreka ég enn og aftur: Ég trúi ekki fyrr en ég tek á því að ég eigi eftir að mæla fyrir þessu frumvarpi í fjórða sinn sem er ekkert annað en leiðrétting á mismunun sem er höfð í frammi gagnvart þessum einstaka sjávarútvegi, sem eru strandveiðibátar, litlir smábátar, sem einir greiða af öllum 50.000 kr. í hafnargjald. Þannig að, virðulegi forseti, það er ekkert annað en leiðrétting, ekkert annað en sanngirni og réttlæti í því að afnema þetta strandveiðigjald með öllu. Það mun sannarlega ekki skella ríkissjóði á höfuðið að standa við það að gera hlutina betri og leiðrétta aðra eins mismunun og hér er á ferð.
Virðulegur forseti. Ég styð þetta frumvarp heils hugar, niðurfellingu strandveiðigjalds. Um hvað erum við að fjalla eina ferðina enn? Jú, mismunun. Þess vegna hef ég kallað þessa ríkisstjórn mismununarríkisstjórnina, hún mismunar þegnum sínum. Þetta er gjald sem enginn annar borgar í fiskveiðum, skip og aðrar veiðar þar sem veiddar eru aðrar fisktegundir, bara þessi litlu strandveiðibátar, 50.000 kr. sérgjald fyrir þá. En á sama tíma erum við að heyra um metveiði, heimsmet í veiði loðnu, 3.448 tonn. Setjum það í samhengi við þetta mál, bátur sem veiðir þetta gífurlega magn af fiski og borgar ekki 50.000 kallinn, ef það væri í tonnum talið, hversu mikið ætti þessi bátur að vera að greiða? Eru það 500.000 kr., 5 milljónir eða 50 milljónir? Þessir litlu strandveiðibátar koma kannski með tonn að landi af besta hráefni sem hægt er að fá, langbesta hráefnið, og 90,4% af þessum afla fer beint á markað hér innan lands. Það er verið að setja ósanngjarnan skatt á þessar vistvænu veiðar. Ég styð heils hugar frjálsar handfæraveiðar vegna þess að það eru langvistvænustu veiðarnar sem við getum stundað. Við fáum besta hráefnið þannig og við vitum það, við Íslendingar, vegna þess að við förum í fiskbúð og kaupum gæðahráefni. Það er því miður orðið allt of dýrt fyrir flesta sem eru á lægstu launum og bótum og hafa varla til hnífs og skeiðar. Það er ekki gerlegt þegar verðið er komið í um 3.000 kr. kílóið fyrir þessa einstaklinga sem eru að reyna að lifa af einhverjum 240.000 kr. á mánuði og borga 200.000 kr. leigu. Það segir sig sjálft að það er ekki mikið eftir fyrir þá sem deilist niður á mánuðinn og þeir þurfa eiginlega að lifa á 500 eða 600 kr. á dag. Það dugir skammt upp í það að fara út í búð og kaupa gæðafisk. En það er aftur á móti annað mál eins og er alltaf, það eru ekki allir jafnir fyrir lögum. Þarna er hreinlega verið að setja skatt á eina stétt sem er alveg stórfurðulegt vegna þess að þetta er svo lítil upphæð í sjálfu sér. Ef hún væri sett á allar skipaflotann þá held ég að myndi heyrast kvein. Ef gjaldið væri uppfært á öll skipin þá stæði það örugglega ekki lengi því að þá myndi kvótakórinn reka upp skaðræðisvein. En það er auðvitað í lagi að setja það á þessa litlu báta sem mega bara veiða 12 daga í mánuði og 48 daga á ári. Og eins og hefur komið fram, sem sýnir fáránleikann í þessu öllu, þá mega þeir bara veiða á ákveðnum dögum. Ekki eftir veðri. Nei. Þeir mega ekki fara eftir því sem sjómenn hafa gert í gegnum aldirnar, fara eftir veðri. Nei, þeir mega bara veiða á ákveðnum dögum sem sýnir annan fáránleika í meðferð á þessum strandveiðibátum. Ég segi bara: Burt með þetta gjald og sjáum sóma okkar í því að gera strandveiðar frjálsar.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi um breytingu á frítekjumarki vegna lífeyristekna. Hvað þýðir það nú? Ég vil fyrst segja að á þessu frumvarpi er gjörvallur þingflokkur Flokks fólksins, það erum við sextettinn Inga Sæland, Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Jakob Frímann Magnússon og Tómas A. Tómasson. Frumvarpið hljóðar svo: „1. gr. Við 1. mgr. 23. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þá skal ellilífeyrisþegi hafa 1.200.000 kr. sérstakt frítekjumark vegna lífeyristekna. 2. gr. Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2022.“ Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að frumvarpið var lagt fram á 149., 150. og 151. löggjafarþingi. Ég er sem sagt, virðulegi forseti, að mæla fyrir þessu sanngirnis- og réttlætismáli í fjórða sinn. Í millitíðinni hafa eldri borgarar og félagasamtök þeirra, Landssamband eldri borgara, og fleiri gert þær hógværu kröfur sem felast í frumvarpi þessu um að frítekjumark vegna lífeyrissjóðstekna sé miðað við 100.000 kr. á mánuði en ekki 25.000 kr. eins og nú er. Ég legg málið fram að mestu óbreytt. Almennt frítekjumark er mjög lágt í sögulegu samhengi og er markmið þessa frumvarps að auka sanngirni í almannatryggingakerfinu og hvetja til sparnaðar lífeyrisþega með því að draga úr skerðingum. Við í Flokki fólksins erum alltaf að reyna að draga úr skerðingum. Við viljum ekki láta refsa fólki fyrir að reyna að bjarga sér sjálft, ekki refsa fólki fyrir að vinna og við viljum ekki fótumtroða eignarrétt þeirra á lífeyrissjóðsgreiðslum sem eru lögþvingaðar, við erum skikkuð til að greiða í lífeyrissjóð alla okkar starfsævi. Við veljum það ekki sjálf að borga í lífeyrissjóð. Við veljum það ekki að eiga orðið yfir 6.000 milljarða í eignum lífeyrissjóða, þeir eiga orðið u.þ.b. 60–70% í öllum fyrirtækjum og rekstri í samfélaginu. Þeir lána okkur okkar eigin peninga með okurvöxtum og ég veit ekki hvað og hvað. En það er með ólíkindum að vera búinn að greiða lögþvingað af laununum sínum í lífeyrissjóð alla sína starfsævi og þegar kemur að því á efri árum að eiga að fá að njóta ávaxtanna - nei, þá skaltu sleginn utan undir eina ferðina enn með hrísvendinum og þér er nánast refsað fyrir það vegna þess að 25.000 kr. greiðsla úr lífeyrissjóði byrjar strax að skerða tekjur þínar frá almannatryggingum krónu á móti krónu. Með lögum nr. 116/2016, um breytingar á lögum um almannatryggingar og fleiri lögum, var m.a. gerð sú breyting á ellilífeyriskerfi almannatrygginga að öll sértæk frítekjumörk vegna einstakra tegunda tekna voru afnumin. Þess í stað var lögfest eitt almennt frítekjumark sem nemur 25.000 kr. á mánuði og gildir um allar tekjur ellilífeyrisþega, óháð tegund þeirra. Með lögum nr. 96/2017 var einnig lögfest sérstakt frítekjumark vegna atvinnutekna, samanber nú 4. málslið 1. mgr. 23. gr. laga nr. 100/2007, um almannatryggingar. Samkvæmt upplýsingum frá félags- og barnamálaráðherra nema heildarskerðingar til ellilífeyrisþega vegna lífeyrissjóðstekna - takið eftir, vegna lífeyrissjóðsteknanna - 37,556 milljörðum kr. á hverju einasta ári, sem sagt 37.556 millj. kr. Það dylst engum hvers lags gríðarlegar upphæðir það eru sem verið er að taka af eldra fólki og þeim sem eru búnir að greiða lögþvingað í lífeyrissjóð allan sinn starfsaldur. Hvers lags samfélag er þetta eiginlega, virðulegi forseti, sem ræðst svona að eignarrétti þegna sinna og fótumtreður þá, eins og löggjöfin öll í kringum almannatryggingakerfið er að gera? Við skulum ekki gleyma því að það er þak á almannatryggingakerfinu. Það er enginn sem er með meðallaun, sem eru mæld hér um 700 þús. kr. og eitthvað á mánuði, sem á rétt á einni einustu krónu úr almannatryggingakerfinu. Í raun og veru er það þannig að þeir sem eru á lægstu launum og með lægsta afkomu eru hvort sem er þeir einu sem eiga rétt á því að fá greiðslu frá almannatryggingum. Ég er lögblind, 75% öryrki á ofurlaunum hér. Dettur nokkrum í hug að ég sé á örorkuframfærslu almannatrygginga? Nei, ég er of tekjuhá. Og hvort við séum að mæla með því, þegar verið er að tala um forstjóra á ofurlaunum, að hann fái út úr almannatryggingum þá liggur það í hlutarins eðli að svo er ekki. Hvernig dettur nokkrum manni í hug að spyrja svona nema þeim sem hefur ekki hugmynd um hvernig almannatryggingakerfið er uppbyggt? Hefur ekki hugmynd um almannatryggingakerfið yfir höfuð og aular út úr sér svoleiðis vitleysu að það hálfa væri nóg og maður veit varla hvernig maður á að bregðast við hér úr ræðustóli Alþingis þegar maður hefur fengið svona stórfurðulegar fyrirspurnir. Eldri borgarar hafa sjálfir sparað fyrir lífeyrissjóðshlutdeild sinni. Lífeyristekjur eru því ekki launagreiðslur sem koma frá vinnuveitendum að starfsaldri loknum. Það eru ekki launatekjur frá vinnuveitanda sem koma að starfsaldri loknum, það kemur frá launþeganum sjálfum sem á þessum tímapunkti er að ganga yfir í það að fara á lífeyrisgreiðslur sem hann hélt og var talin trú um strax þegar lífeyrissjóðskerfinu var komið á á sínum tíma, í kringum 1969, að væri sparnaður. Það var algjörlega lýðum ljóst: Þarna eruð þið að spara. Þarna eru þið virkilega að leggja inn svo að þið getið átt betra líf að starfsaldri loknum. Sjáið þið bara til, góðu landar mínir. En það var ekki svo. Það felst skerðing í þessu eins og alltaf í öllum greiðslum sem koma frá Tryggingastofnun, skerðing á grundvelli lífeyristekna, óbein skerðing á þeim hagsmunum sem eldri borgarar hafa unnið sér inn með vinnu sinni í gegnum tíðina. Það mun samkvæmt upplýsingum frá félags- og barnamálaráðherra aðeins kosta ríkissjóð 16 milljarða kr. í aukin útgjöld árlega að þetta frítekjumark lífeyristekna verði hækkað upp í 100.000 kr. Hvað þýða þessir 16 milljarðar sem þetta kostar ríkissjóð? Það þýðir að ríkissjóður eða ríkið getur ekki skert lífeyrisþega um hans eigin áunnin réttindi upp að 100.000 kr. en það mun skipta sköpum fyrir einstaklinginn og þá sem eru með lágar lífeyrissjóðsgreiðslur, lægstu þrjár, fjórar tekjutíundirnar. Það mun skipta sköpum fyrir þá að geta fengið þessa 75.000 kr. sem eru á milli 25.000 og 100.000 kr. til sín í framfærsluna. Það er eðlilegt, virðulegi forseti, að almenningur njóti eigin sparnaðar og það er skref í rétta átt að koma á sérstöku frítekjumarki upp í 100.000 kr. á mánuði í staðinn fyrir 25.000 kr. Ég ætla ekki að vísa meira í frumvarpið sem slíkt en það er sárara en tárum taki, maður er bara alltaf svekktur hérna, að mæla fyrir sanngirnis- og réttlætismálum ár eftir ár, löggjafarþing eftir löggjafarþing, án þess að á það sé hlustað. Og það sem meira er, virðulegi forseti, að þetta mál, eins og flest önnur mál sem við mælum fyrir, er svæft í nefnd. Fastanefndirnar taka góðu málin okkar, sanngjörnu málin, réttlætismálin og henda þeim í kvörnina og sturta þeim niður um niðurfallið. Svona er Ísland í dag. Maður hefur stundum velt því fyrir sér hvort það sé tilfellið að það eigi, eins og samfélagið er oft að kalla eftir, að fækka okkur bara hérna um næstum því helming vegna þess að við fáum lítið annað gert en að láta koma illa fram við okkur og svívirðilega með þau góðu mál sem stjórnarandstaðan leggur fram. Þetta er eitt af þeim. Við vitum að það er ákall úti í samfélaginu. Við vitum að það er gríðarleg fátækt í þessu samfélagi. Við vitum að það er hrópað um meðaltöl. Við vitum að hæstv. fjármálaráðherra talar um lítið annað hér en hvað OECD segir í excel-skjölunum sínum, við höfum það svo rosalega gott, að meðaltali höfum við það gott, kaupmáttur er mjög góður. Þetta er jafnvel sagt vitandi það að við erum að glíma núna við 5,7% verðbólgu, vitandi það að við erum að fara að hækka t.d. greiðslur fátækra fjölskyldna sem eru að berjast með verðtryggt húsnæðislán sitt upp á 40 milljónir, því að nú kostar hér hver múrsteinn orðið heila milljón ef maður ætlar að kaupa sér þak yfir höfuðið og koma sér upp öruggu skjóli. Þessi einstaklingur þarf að borga, ef það verður ekki eitthvað gert í sambandi við þessa 5,7% verðbólgu, um 700.000 kr., meira fyrir lánið sitt á ári, 700.000 kr. meira. Virðulegi forseti. Það virðist vera ómögulegt eftir heilan starfsaldur, eftir heila starfsævi, að eiga rétt á því sem stjórnarskráin á að tryggja okkur, hinu svokallaða eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Það er algerlega fótumtroðið. Eignarrétturinn hér er fótum troðinn, virðulegi forseti. Í þessu tilviki, eftir heila starfsævi, færðu 25.000 kr. út úr lífeyrissjóðnum. Það skiptir engu máli hvort þú nærð endum saman eða ekki. Það skiptir engu máli í hversu bágri stöðu þú ert, þú færð ekkert meira hér, ágæti Íslendingur. Ég er því í fjórða sinn að mæla fyrir þessu máli. Ég vona að það verði ekki í fimmta sinn. Ég vona að nefndin taki utan um málið og fylgi því eftir núna vegna þess að ákallið er mjög hátt úti í samfélaginu. Það eru mikil bágindi í samfélaginu og það er enginn jöfnuður eða ægilega góð staða og kaupmátturinn alveg eins og blómstrið eina, eins og hæstv. fjármálaráðherra virðist halda. Það er ekki svo. Við vitum að innfluttar vörur hafa hækkað um tugi prósenta. Við vitum að kaupmáttur hefur gjörsamlega hrunið þannig að einstaklingur með 240.000–260.000 kr. á milli handanna sem þarf að borga það í leigu, bara fyrir þriggja herbergja íbúð, á ekki eftir eina einustu krónu til að kaupa sér mat. Hvernig má þetta vera, virðulegi forseti? Hvernig má þetta vera hjá einni ríkustu þjóð í heimi, að við skulum gjörsamlega grímulaust harðloka augunum fyrir bágindum þeirra sem við eigum að vera að hjálpa? Það er kominn tími til þess að stjórnvöld, ríkisstjórnin hér, galopni augun, stígi niður á jörðina til þeirra sem eru að kalla eftir hjálp og aðstoði þá eins og þeir eiga að gera og voru kjörnir til. Við erum 63 þjóðkjörnir fulltrúar hér á Alþingi. Ég er alveg handviss um það, eins og ég stend hérna, að hver einasti stjórnarandstöðuþingmaður myndi fagna því ef ríkisstjórnin stigi fram og hækkaði lágmarksframfærslu, rífi húsnæðisliðinn út úr vísitölunni, komi verðbólgunni strax á morgun í 3,7% og hjálpi þeim sem eru hjálpar þurfi. Virðulegi forseti. Fyrst og fremst er eignarréttur stjórnarskrárinnar okkur helgur. Við eigum að fá að njóta þess sem við höfum áunnið. Við eigum ekki að vera skikkuð til að láta það af hendi. Það á ekki að refsa okkur, það á ekki að skerða okkur. Það á ekki að koma illa fram við okkur. Það á að a.m.k. að standa við það að þeir sem bágast hafa það eigi þennan örlitla lífeyrisrétt, allt að 100.000 kr., og fái að njóta. Ég vísa þessu frumvarpi þráðbeint til virðulegs forseta, að hann setji það á réttan stað svo ég sé ekki alltaf í bullinu eins og ég geri hérna svo oft. Ég hvet þingheim allan til að taka utan um málið og virða eignarréttarákvæði stjórnarskrár og virða starfsævi okkar sem og eldra fólks sem nú bíður eftir því að fá að eiga áhyggjulaust ævikvöld. En því miður, virðulegi forseti, þá er það ekki svo hjá allt of mörgum, þvert á móti.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir hennar framsögu. Mér finnst þetta vera mikilvægt mál til umfjöllunar. Við höfum verið að ræða skerðingar í bótakerfunum svo árum skiptir og komumst ekki að neinni niðurstöðu. Við vitum að lífeyriskerfi okkar hefur verið og er enn frekar ófullkomið. Venjulegur launamaður hefur stærstan hluta ævi sinnar verið að ávinna sér 56% rétt í lífeyriskerfinu, margir hverjir miklu minna af því að þeir hafa verið með óreglubundin laun. Þetta hefur því verið alls konar og það er ekki fyrr en nýverið að þessi möguleiki til að ná sér í greiðslur úr lífeyrissjóðum var aukinn upp í 76% með auknu framlagi frá atvinnurekendum, en það þarf 40 ár á vinnumarkaði til að ávinna sér þann rétt. Ég hef verið þeirrar skoðunar að lífeyrisgreiðslur séu bara frestaðar atvinnutekjur. Þetta eru bara geymdar tekjur sem við nýttum ekki á þeim tíma sem við unnum fyrir þeim heldur vorum að geyma þær til elliáranna eða þegar við kæmumst á aldur. Hún vekur athygli þessi tafla sem fylgir frumvarpinu. Mig langaði að spyrja hv. þingmann um hana, hvaðan hún komi og hverjir hafi sannreynt þessar tölur. Ef þetta kostar ekki meira en 16 milljarða þá eru það allt aðrar tölur en mér hafa verið sagðar í gegnum tíðina, að þetta væri allt of dýrt fyrir samfélagið okkar, við værum að setja okkur á hausinn.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og ég tek undir hvert orð sem hann segir. Taflan er fengin frá þáverandi félags- og barnamálaráðherra, Ásmundi Einari Daðasyni, eftir að við sendum fyrirspurn til skriflegs svars til ráðherrans. Þannig erum við komin með þessar tölur og þessa töflu og ég kaus að vera ekkert að reyna að telja það allt upp hér sem í henni stendur, ég tel að það hefði ekki skýrt neitt. Ég vísa fólki bara á að skoða frumvarpið og töfluna sem fylgir með því að hún segir allt sem segja þarf um það hvernig komið er fram við fólk sem hefur áunnið sér þennan rétt með elju sinni og starfa í gegnum ævina. Þó að hv. þingmaður hafi ekki nefnt það þá gleymdi ég kannski að segja það í ræðu minni áðan að svo langt er gengið að þegar við göngum okkar veg, erum komin undir græna torfu, þá er okkar áunni lífeyrissjóðsréttur ekki einu sinni erfanlegur nema að litlu leyti, nema að allt of litlu leyti. Það er annað þingmál sem Flokkur fólksins hefur mælt fyrir oftar en einu sinni þar sem kallað er eftir því að eignarréttarákvæði stjórnarskrár sé virt þannig að þetta sé viðurkennt sem framlag okkar í eigin þágu, af okkar eigin störfum, þó svo að við séum þvinguð með lögum til að greiða í lífeyrissjóð og fáum ekki val um að ávaxta féð öðruvísi.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mig langar að nefna að ekki alls fyrir löngu jók Lífeyrissjóður verslunarmanna réttindi félagsmanna sinna um 10% vegna þess að afkoman hafði verið betri en reiknað hafði verið með. Þannig er það í lögum að ef hagnaður er meiri en 10% ber lífeyrissjóðum að auka réttindi félagsmanna sinna. En svo las maður það í fjölmiðlum og á samfélagsmiðlum að nánast allar þær krónur sem þarna fóru í vasa fólksins hefðu horfið í hítina, það hefði bara verið örlítið brot sem þeir sem áttu þennan rétt hefðu fengið í sinn vasa. Þetta er auðvitað, finnst mér, vond hlið á þessu annars góða kerfi okkar sem við eigum að reyna að rækta og halda gangandi. Ég hjó eftir því í svari hv. þingmanns að hún talaði um að þessi réttur væri ekki erfanlegur. En við erum með samtryggingarkerfi. Í lífeyriskerfinu okkar erum við að verja hvert annað. Við lendum í slysum og verðum fyrir örorku, þurfum örorkubætur frá lífeyrissjóðunum. Stór hluti af greiðslum lífeyrissjóða, allt að 15% hjá sumum, fer í að greiða örorkubætur. Þetta eru samtryggingarsjóðir sem eru til þess ætlaðir að við stöndum saman sem fólk á vinnumarkaði og verjum hvert annað ef við verðum fyrir áföllum. Ég spyr hv. þingmann: Er hún tilbúin til að leggja samtryggingarkerfið af?
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni síðara andsvar. Samtryggingarkerfi - já, rétt er það. Þetta er samtryggingarkerfi sem malar á bilinu 17–20 milljarða kr. hvern einasta mánuð. Það eru yfir 200 milljarðar á ári sem við erum að taka af launþegum landsins og leggja í lífeyrissjóði. Mér finnst virkilega ósanngjarnt, ef tala á um þetta sem framlag til samtryggingar, ef þú færð ekki að nota það sem samtryggingu fyrir þína eigin fjölskyldu þegar þú hrekkur upp af. Mér finnst líka ósanngjarnt að halda að ef ég hverf með minn lífeyrissjóð séu ekki aðrir sem komi í staðinn. Ég er að vonast til þess að við höldum áfram að fjölga okkur og höldum áfram að dafna og að nýjar kynslóðir taki við. Ég mun aldrei samþykkja það að fráfarandi kynslóð, eldra fólk í dag, sé með bogin bök yfir því að gefið sé í skyn að ef þau fái ávöxt af erfiði sínu, það sem þau hafa lagt inn í lífeyriskerfið, muni það setja kerfið á hliðina. Það er alrangt eins og ég sé það.
Frú forseti. Þetta er frumvarp sem ég styð heils hugar, um frítekjumark vegna lífeyristekna. Ég vil byrja umræðuna á því sem nefnt var hér í andsvörum, samtryggingarkerfinu. Hversu mikið samtryggingarkerfi er þetta? Ég skal segja ykkur sögu, einfalda. Þegar ég lenti á örorku á sínum tíma fékk ég greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins en það tók töluverðan tíma að fá greiðslur úr lífeyrissjóði. Síðan leið og beið, ég var með fjögur börn, veikur, og þá koma greiðslur frá lífeyrissjóðnum. Skuldir komnar, maður hugsar með sér: Ókei. Þá fæ ég bara eingreiðslu, frábært. Nú get ég gert upp skuldirnar. Og ég gerði það. Greiðslan dugði samt ekki að fullu fyrir þeim skuldum. Ég var alsæll í nokkra mánuði. Þá kom skerðingardagurinn mikli, sem var 1. ágúst ár hvert, hjá Tryggingastofnun ríkisins. Þau sögðu: Þú fékkst eingreiðslu frá Lífeyrissjóði verslunarmanna. Það verður til þess að við höfum ákveðið að taka af þér hverja einustu krónu í heilt ár. Það voru skilaboðin. Ég ákvað að reyna að vita hvort þetta gæti staðist lög, hvort þetta væri löglegt. Jú, þetta var fullkomlega löglegt en gjörsamlega siðlaust. En haldið þið að málið hafi verið búið þá? Nei, það kom til vegna þess að þá var ég kominn á fastar greiðslur frá lífeyrissjóðnum. Hvaða áhrif hafði það á mínar örorkugreiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins? Jú, þær skertu þær um 38,9%. Það þýddi að ég var í sjálfu sér að borga, ef við uppfærum það, yfir 70% skatt af tekjum úr lífeyrissjóðnum. Setjum þetta í samhengi við hátekjuskatt og í samhengi við það sem við erum að tala um, samtryggingu. Þetta stenst ekki neina skoðun. Almannatryggingarnar eru ömurlegt bútasaumað skrímsli, meira og verra en ég held maður hefði nokkurn tímann getað lesið um í bók um Frankenstein. Og á hverjum bitnar það? Jú, það bitnar á veiku fólki sem getur ekki varið sig. Hver býr til kerfi til að níðast á veiku fólki eða slösuðu sem hefur ekki möguleika á að verja sig? Jú, ríkisstjórn eftir ríkisstjórn hefur búið þetta kerfi til og viðhaldið því. Ef við tökum þetta frumvarp sérstaklega og tölum um að hækka frítekjumarkið úr 25.000 kr. í 100.000 kr., hverjum mun það skila mestum ávinningi? Það er ekkert flókið, konum á vinnumarkaði. Hvers vegna? Jú, vegna þess að þær hafa minni tekjur og hafa verið stopult úti á vinnumarkaðnum. Þar af leiðandi eiga þær minni lífeyrissjóð. Við erum að refsa þeim sérstaklega illa í þessu kerfi. Og síðan öryrkjum, eins og ég kom að áðan. Svo gleymist það alltaf inni í þessu kerfi að þetta eru ekki bara skerðingar upp á 38,9% hjá öryrkjum og 45,5% hjá eldri borgurum, það koma síðan keðjuverkandi skerðingar inn í þetta. Spurningin er: Í hvaða aðstöðu er viðkomandi einstaklingur? Á hann sína íbúð skuldlausa eða skuldar hann? Er hann á leigumarkaði? Er hann með sérstakar húsaleigubætur? Er hann með einhverjar aðrar sérstakar greiðslur sem skerðast krónu á móti krónu og valda keðjuverkandi skerðingum um allt kerfið? Oft og iðulega hefur það komið upp að maður fær krónu inn í kerfið hérna megin. Maður hugsar með sér: Ókei, það hlýtur að bæta hag minn. En svo uppgötvar maður að maður er eiginlega verr staddur vegna þess að 2 kr. hurfu hinum megin, þær fara í gegnum kerfið og valda keðjuverkandi skerðingum þannig að viðkomandi tapar á því að taka við þessari einu krónu. Þetta vita þau sem viðhalda þessu kerfi og þau vita það sem verja þetta kerfi. Hvers vegna í ósköpunum vilja þau hafa þetta svona? Vegna þess að þau segja að annars fari fjárhagur ríkisins alveg á hliðina. En hvað erum við að tala um í þessu tilfelli? 16 milljarða, í heild, ef við tækjum allt kerfið út, 42 milljarða. Setjum þetta í samhengi við það sem verið er að gera í Covid-málunum. Er það að setja okkur öll algjörlega á hausinn? Nei, en að leyfa fólkinu að eiga þennan lögþvingaða sparnað sem tekinn er eignarnámi í stað þess að nota hann í þeim tilgangi að minnka greiðslur frá ríkinu, það á að setja okkur á hausinn. Það var því eiginlega vonlaust að fara í mál vegna þess á sínum tíma að verið væri að skerða lífeyrissjóðinn. Það er ekki verið að skerða lífeyrissjóðinn en það er verið að nota lífeyrissjóðinn til að skerða bætur almannatrygginga og aðra bótaflokka. Allar skattskyldar tekjur skerða alls konar bótaflokka. Þetta sýnir sig svart á hvítu þegar ríkisstjórn eftir ríkisstjórn er að beita þessum óyndisúrræðum og misnota lífeyrissjóðina gróflega á þennan hátt. Lífeyrissjóðirnir eru ævisparnaður fólks, en þarna telur ríkið sig hafa fundið breiðu bökin. Þarna er fólkið sem á að hafa getu til að greiða yfir 70% í skatt. En er það svo? Jú, einhverjir geta staðið undir því, þeir sem eru með hæstu tekjurnar. Það kom fram hjá hv. þm. Ingu Sæland að meðaltekjur í landinu væru um 700.000 kr. Meðaltekjur í landinu voru í júlí síðastliðnum 794.000 kr. og eru nú þegar komnar vel yfir 800.000 kr., meðaltekjur. Það segir okkur líka þá sögu hvernig í ósköpunum við getum ætlast til þess að einstaklingur sem slasast, bara venjulegur verkamaður, lifi af einhverjum 260–270.000 kr. útborguðum með lífeyrissjóðnum. Kona sem fær 60.000 kr. úr lífeyrissjóði fær í kringum 240–250.000 kr. á mánuði eftir skatta í heildartekjur frá lífeyrissjóði og Tryggingastofnun. Það sýnir okkur svart á hvítu að þetta kerfi okkar er fjárhagslegt ofbeldi af verstu gerð. Við horfum til þess að nú er verðbólga 5,7%. Um síðustu áramót var verið að hækka samkvæmt vísitölu. Það gleymist alltaf í þessu samhengi, þegar verið er að hækka vísitölu í almannatryggingakerfinu, að það er verið að borga afturvirkt fyrir árið. Það sem þú varst að fá um síðustu áramót á að gilda afturvirkt fyrir síðasta ár. Þar af leiðandi er byrjað að taka strax af þessum hópi í janúar og hann þarf að þrengja sultarólina út allt árið þangað til hann fær aftur í mesta lagi verðbólguna, ef hann nær því. Ég segi: Það væri óskandi og ég vona heitt og innilega að þetta frumvarp verði samþykkt. Loksins. Þetta eru mjög hógværar fyrstu kröfur, 100.000 kr., bara fyrsta stigið í því að hætta í eitt skipti fyrir öll að leggja skatt á og skerða lífeyrissjóðstekjur okkar um 70% og jafnvel upp í 100%. Það er algerlega ólíðandi. Með því að nota það ásamt öðrum skerðingartólum sem ríkisstjórnir hafa búið til, í sambandi við sérstaka húsaleigu og alls konar styrki, geta skerðingarnar farið alveg upp í 100%. Látið mig vita það. Ég veit það. Ég hef orðið fyrir því. Ég þekki það af eigin raun. Að segja að lífeyrissjóðskerfið sem er núna - getið þið ímyndað ykkur hver heildarágóði lífeyrissjóðskerfisins var á síðasta ári? Hann var 1.000 milljarðar. Og hverjir eiga þetta kerfi? Jú, það erum við, fólkið í landinu. Það erum við sem eigum að njóta ávaxtanna af því. Þetta er ekki byggt upp sem gróðalind fyrir ríkisstjórn eftir ríkisstjórn.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans málflutning hér. Ég er nú búinn að þekkja hv. þingmann í talsverðan tíma og löngu áður en hann settist á hið háa Alþingi og hann hefur verið sannur í sínum málflutningi í gegnum tíðina. Það sem ég er að velta fyrir mér og það sem kom auðvitað bara fram í máli hv. þingmanns er vanskapnaðurinn í kringum allar þessar tekjutengingar sem eiga sér stað í bótakerfinu okkar og tilfærslukerfunum sem er auðvitað bara grafalvarlegur. Við erum að setja í það minnsta Norðurlandamet í öllum þessum skerðingum. Það er eðlilegt að lífeyrissjóðir safni aurum því að þetta er söfnunarsjóðskerfi sem við búum við. Við erum að safna í sarpinn til að eiga þegar við förum á eftirlaun Það eru síðan til annars konar kerfi eins og gegnumstreymiskerfi þar sem ríkissjóður borgar fólki eftirlaun. En það eru alltaf að verða færri og færri skattgreiðendur því að öldruðum er að fjölga þannig að þetta söfnunarkerfi er hið ágætasta kerfi í sjálfu sér. En þegar skerðingar eru svona miklar þá breytist það bara í einhvern vanskapnað. En mig langaði að spyrja hv. þingmann. Uppruni teknanna virðist skipta máli í þessu. Þeir sem greiða í lífeyrissjóð eru skertir í bak og fyrir en þeir sem gátu valið að greiða í séreignarsjóð eru ekki skertir og þeir sem gátu safnað peningum undir koddann eru heldur ekki skertir. Það virðist því vera í þessu kerfi okkar að uppruni tekna skipti máli. Hvað finnst honum um það?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbrandi Einarssyni fyrirspurnina. Jú, við þekkjumst vel frá fyrri tíð í Verslunarfélagi Reykjavíkur og Verslunarmannafélagi Suðurnesja sem viðkomandi var í. Ég er algerlega sammála honum, ég get ekki annað en verið innilega sammála því að það segir sig auðvitað sjálft hvernig við meðhöndlum ýmsar tekjur. Það virðist vera landlægt hjá ríkisstjórninni að allar skattskyldar tekjur valda skerðingum í þessu kerfi. Það segir okkur ekki að það sé vandamálið heldur er kerfið sjálft, hvernig það er byggt upp, aðalvandamálið. Ég skal taka heils hugar undir það og ég er algerlega sammála hv. þingmanni í því að lífeyrissjóðirnir eigi að ávaxta sitt fé og gera það vel og ég er ánægður með þúsund milljarða gróðann. En ég er ekki ánægður með að 70–90% renni til ríkisins. Tilgangurinn var ekki að byggja þetta kerfi á þennan hátt. Ef við tökum sem dæmi það sem var bent á að þú færð 56% af áætluðum tekjum þegar þú ferð á eftirlaun. Ef þú ert með 400.000 kr. í laun þá eru þetta rúmar 200.000 kr. Hvernig í ósköpunum á að fara að skerða þetta þegar þú ert með helmingi lægri laun? Er ekki lágmarkið að bíða með skerðingar þar til þú ert kominn í meðallaun eða þau laun sem þú varst með áður? Af hverju þarf að skerða við helmingi lægri laun? Hvernig í ósköpunum áttu að reyna að lifa á helmingi lægri launum? Sumir geta verið með alls konar skuldbindingar þó að þeir séu komnir á eftirlaun. Það segir sig sjálft að sumir fóru seinna á vinnumarkaðinn, eiga ekki eins sterka lífeyrissjóði og eru jafnvel steypa sér í skuldir á þessu tímabili. Þeir þurfa því að eiga þessar litlu upphæðir óhreyfðar. [[Forseti hringir.]]En þær eru skertar í bak og fyrir.
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Uppruni tekna virðist skipta máli í þessu öllu og ég velti bara fyrir mér: Á það að vera þannig að uppruni tekna skipti máli? Af hverju á að skerða sumar tekjur en ekki aðrar? Ég velti fyrir mér annars konar fyrirkomulagi. Auðvitað þarf ríkissjóður og velferðarsamfélagið okkar að hafa tekjustofna sem gera það að verkum að við getum haldið úti öflugu velferðarkerfi en það er einhvern veginn þannig að við erum að skattleggja bara alls konar. Væri möguleiki að koma þessu bara í eitt kerfi þannig að við hættum að láta uppruna tekna skipta máli? Hér nefnir hv. þingmaður einstakling sem fær 200.000 kall í eftirlaun miðað við 400.000 kr. laun sem hann hafði kannski haft sem verkamaður eða verkakona. Hann fengi svo 200.000 kall út úr almannatryggingakerfinu og þá væri brúttótalan samtals 400.000. Gætum við meðhöndlað þetta innan skattkerfisins eins og aðrar tekjur þannig að þú fengir bara allar þær bætur sem þú átt rétt á og síðan væru þær meðhöndlaðar í skattkerfinu eins og aðrar tekjur? Við gætum þá auðvitað bara breytt skattkerfinu til að afla þeirra tekna sem ríkissjóður þarf með alls konar skattþrepum, bæði til að jafna kjörin og til að afla ríkissjóði tekna. Það er hægt að vera með fleiri þrep í skattkerfinu en bara þau sem fyrir eru núna.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbrandi Einarssyni fyrir andsvarið. Ég verð að segja að já, þetta er auðvitað fáránlegt kerfi. Nú er ég með þingfararkaup og svo fæ ég aukalega sem þingflokksformaður og þetta er eins og það væri notað til að skerða þingmannalaunin. Hverjum dytti það í hug? Eða að ég væri venjulegur verkamaður og fengi aukavinnu í búð, ég væri smiður og það sem ég fengi í búðinni myndi skerða hitt eða öfugt. Það dytti engum í hug að búa til svona kerfi, ekki nokkrum manni. En þetta er það sem við gerum. Þetta er svolítið gott dæmi. Ef við tökum 400.000 kallinn er 56% af því 212.000 kall. Hvað er viðkomandi að fá þegar hann er kominn með það? Ef rétt væri gefið ætti hann að vera með 500.000. Spáið í þetta. En hvað er þessi einstaklingur að fá í raun og veru? 300.000 og 250.000 þegar búið er að skatta. Hvar er lífeyrissjóðurinn? Hann er farinn. Þarna eru nefnilega skattar. Hann getur meira að segja verið verr staddur ef hann er á leigumarkaði með sérstakar húsaleigubætur eða eitthvað annað eða ef hann er með einhverja styrki. Fullt af styrkjum sem eru í kerfinu hækka aldrei. Það hafa verið sömu styrkir síðan kannski 2005, 2006, 2007, og þeir hækka aldrei um krónutölu þannig að þeir hafa alltaf lækkað og skerðast svo í þokkabót. Þess vegna er ofboðslega mikilvægt og lífsnauðsynlegt að endurskoða þetta kerfi og það er verið að tala um það. En til að endurskoðun á þessu kerfi virki verða hagaðilar að koma að því, eldri borgarar og öryrkjar. Það verður að hlusta á þá og þeir eiga að leiða þessa endurskoðun vegna þess að annars verður búið til annað kerfi og jafnvel verra. [[Forseti hringir.]]Ég óttast það helst ef þessir aðilar fá ekki að vera með.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir greinargóða lýsingu á því frumvarpi sem hér er til umræðu, hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir sitt mál og hv. þingmönnum öðrum sem hér hafa tekið til máls. Ég er þeirrar skoðunar og ætla að fá að hafa þá skoðun, alla vega meðan ég telst nýr þingmaður, að við ættum að taka - og það rúmast kannski ekki innan þessara tveggja mínútna sem gefnar eru undir liðnum störf þingsins einu sinni, tvisvar í viku að skýra það sem ég er að hugsa hér. Ég tel að við ættum að endurskoða störf þingsins og gera þau skilvirkari og nútímalegri. Við erum í 19. aldar byggingu og stundum er eins og við þurfum að laga okkur að byggingunni frekar en að byggingin lagi sig að okkur. Ég tel að við ættum að geta komið okkur upp kerfi þar sem við gætum komið athugasemdum okkar eða tilsvörum á framfæri úr sætum okkar, þyrftum ekki að ganga yfir þvera hæðina til að segja örfá orð í andmælum eða tilsvörum. Ég tel að við ættum að geta sett hér upp á einhvern skjá punktana okkar, rétt eins og við gerum á fjarfundum ef við viljum koma einhverjum hugmyndum á framfæri þannig. Þessu væri síðan haldið til haga og allt væri það rafrænt skráð með myndavélum og tölvum, einkum og sér í lagi þó til að tíminn nýttist okkur betur í að einbeita okkur að þeim aðalatriðum sem hér eru til umræðu. Í fyrsta lagi að treysta þá tekjustofna ríkissjóðs sem við höfum nú þegar og einbeita okkur að því að fjölga þeim stoðum, þeim tekjustofnum, sem myndu gera okkur svo miklu auðveldara að líta á það sem sjálfsagðan hlut, algjörlega sjálfsagðan óumdeilanlegan hlut, að framkvæma það sem við erum að tala um hér í dag. Og kosti það einungis 16 milljarða til viðbótar við það sem nú er þá eru það slíkir smámunir í 1.000 milljarða samhenginu sem við erum að hreyfa okkur í á ári hverju að það ætti að vera algerlega sjálfsagður hlutur að kippa þessu í liðinn. Samfélagið á að rísa undir sæmdarheitinu velferðarsamfélag. Við erum, eins og margoft hefur verið sagt hér í þessum sal og annars staðar, meðal ríkustu þjóða heims. Við erum ljónheppin með staðsetningu okkar á hnattkúlunni, með auðlindirnar sem okkur hafa hlotnast, grænu orkuna sem allir vilja fá, landgæðin sem allir vilja sjá, fiskimiðin og hreinleika lofts, láðs og lagar. Þetta er það sem allir þrá. Við höfum það í hendi okkar sem allar aðrar þjóðir þrá og sælast nú eftir. Ein af stóru áskorunum samtímans og framtíðarinnar er að standa vörð um þessi gæði, stundum í veðurfari sem ekki þykir mjög ákjósanlegt en á móti kuldanum kemur jarðvarminn og vatnið og allt sem aðrir öfunda okkur af. Þetta segi ég nú bara vegna þess að það fer of mikill tími hér í þessum sal í að rífast um skiptingu kökunnar en ekki nægur tími í að hugsa hvernig við stækkum hana og hvernig við fækkum rifrildum um smáu sneiðarnar eða stóru sem við þurfum að tryggja. Ég vona að á þetta verði hlustað af nýjum þingmönnum og að við bætum vinnulagið hér og gefum okkur meiri tíma til að einbeita okkur að aðalatriðunum sem eru þau að velferðarsamfélagið krefst þess að það sé ekki kvíðaefni að eldast eftir að hafa stritað í hæsta matarverði heims, hæstu sköttum og ýmsu sem við höfum því miður ekki náð nægilega góðum tökum á. En hér eru að verða til nýjar búgreinar eins og áður hefur verið sagt. Ferðaþjónustan hefur skapað gríðarleg verðmæti þegar hún fær að starfa í eðlilegu umhverfi. Við ættum að einbeita okkur að því að það sem við eigum og höfum skili okkur eðlilegri ábata, að engin trix í útlöndum geti komið í veg fyrir að greiddur sé eðlilegur ábati af grænu orkunni sem við erum aðallega að selja útlendingum, að fiskurinn okkar sameiginlegi skili okkur hæstu mögulegu rentu og svo er það eldið sem á næstu misserum er að verða jafn dýrmætt og verðmætt og sjálfur fiskkvótinn sem allt snýst um í Verbúðinni, þeirri góðu vitundarvakningu um grátbroslega tilurð kerfisins eins og það er á Íslandi. Hvernig eru refirnir skornir? Hvernig er jafnvægið milli frelsis og ábyrgðar? Þetta eru stóru spurningarnar. Það frumvarp sem hér er til umræðu er borið fram í fjórða skipti. Þetta er svo sjálfsögð og eðlileg og sanngjörn breyting til betri vegar að ég vona heitt og innilega að það þurfi ekki að mæla fyrir þessu máli í fimmta skipti. Það verður ekkert gefist upp í baráttunni fyrir sanngjarnara og réttlátara samfélagi, að breyta kvíðakvöldinu í tilhlökkunarkvöld þar sem þú ert verðlaunaður fyrir að hafa tekið þátt í að reisa öflugt velferðarsamfélag og innviði og færð eðlilega hlutdeild í því velferðarsamfélagi. Það held ég að verði voðalega erfitt að rífast um mikið lengur. Tökum okkur saman í andlitinu, samþykkjum þetta frumvarp, þetta fyrsta skref í átt að sjálfsögðu réttlátu almannatryggingakerfi og horfum síðan til heildarendurskoðunar þessa kerfis sem þegar er hafið, að það muni bæta það sem upp á vantar svo að við getum horft í spegilinn og sagt: Við erum stoltir þegnar í nútímalegu velferðarsamfélagi á Íslandi.
Virðulegi forseti. Hv. þingheimur og þið Íslendingar góðir sem horfið á mig hér. Ég heiti Tómas, kallaður Tommi, og er kominn aftur í pontu til að ræða um mjög stórt og mikið sanngirnismál. Við erum að mæla með því að frítekjumark þeirra sem fá úr lífeyrissjóði og þurfa á sama tíma að fá ellilífeyri verði hækkað úr 25.000 kr. í 100.000 kr. Ég hef ekki enn þá hitt þann mann sem reynir að telja mér trú um það að einstaklingur geti lifað á 260.000–270.000 kr. á mánuði. Með þetta óréttláta kerfi sem nú er, með frítekjumark upp á 25.000 kr., þýðir það að sá sem fær 270.000 kr. í ellilífeyri hefur 295.000 kr. til skiptanna. Eftir það, ef hann fær meira úr lífeyrissjóðnum, þá lækkar talan sem hann fær frá Tryggingastofnun og hann fær alltaf sama 295.000 kallinn. Þetta getur ekki verið óréttlátara. Hver getur lifað af 295.000 kr. á mánuði í þessu þjóðfélagi sem við búum í í dag? Ég veit ekki. Ég hef ekki enn þá hitt þann mann. Mig langar aðeins til að ræða hérna um lífeyrissjóði og samtryggingu, af því að það er búið að tala hérna um það. Þetta er svolítið lúmskt. Í gamla daga man ég að var banki, sem ég held að hafi heitið Iðnaðarbankinn, sem auglýsti gjarnan vexti og vaxtavexti og vexti ofan á það. Halló. Ég var að reikna út að gamni mínu að einstaklingur sem hefur 400.000 kr. í mánaðartekjur, sem eru nú ekki há mánaðarlaun, borgar í lífeyrissjóð, með framlagi vinnuveitanda hans og sínu eigin framlagi, 60.000 kr., sem eru 15%, kannski 15,5% meira að segja. 60.000 kr. á mánuði í lífeyrissjóð. Þessar 60.000 kr. á mánuði í 40 ár á 3% vöxtum þýða 99 milljónir sem hann er búinn að safna sér á þessum tíma. 99 milljónir er einstaklingur, sem er búinn að vinna frá því að hann er 25 ára þangað til að hann er 65 ára gamall, búinn að safna sér með vöxtum og vaxtavöxtum og vöxtum ofan á það, 99 millj. kr. En athugið eitt. Það er ekki til sá lífeyrissjóður sem ég hef heyrt talað um sem gumar ekki af því að hafa a.m.k. 5% ávöxtun á höfuðstól þannig að ef við tökum þessar sömu 60.000 kr. fyrir 400.000 kr. mánaðarlaunin þá gerir uppsafnaður lífeyrissjóður 255 milljónir. Pælið í því, 255 milljónir með því að leggja 60.000 kr. á mánuði í bankann og fá 5% vexti. Ef aftur á móti manneskja sem hefur 600.000 kr. á mánuði í laun, sem er ekki há upphæð heldur því að meðallaun í dag eru 700.000 kr., og sparar í 40 ár á 3% vöxtum, sem eru ekki háir vextir og ég held að allir lífeyrissjóðir myndu geta lofað því að skaffa 3% vexti, á 147 milljónir. En ef það væru 5% þá væru það 384 milljónir sem hann ætti eftir 40 ára sparnað með þessum skilyrðum, 5% vextir og vaxtavextir og vextir ofan á það. Þannig að ég segi: Samtryggingin er mjög ósanngjörn miðað við þetta, að menn fái 56% af mánaðarlaunum sínum útborguð úr lífeyrissjóðunum loksins þegar þeir byrja að taka úr honum. Það er einhver vitleysa í þessu reikningsdæmi. Ég vil endilega að þessi uppsafnaði sparnaður verði erfanlegur, hver króna. Það er ósanngjarnt að vinna og eiga tugi milljóna uppsafnaða og það hverfur bara eins og dögg fyrir sólu. Það eru til 7.000 milljarðar í lífeyrissjóðunum í dag. Þeir hljóta að geta fundið eitthvað út úr þessu. Takk fyrir mig, góða þjóð.