Eins og tilkynnt var á þingfundi í gær hefur forseta borist dagskrártillaga sem er svohljóðandi: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Óundirbúinn fyrirspurnatími. 2. Staðan á vinnumarkaði, munnleg skýrsla forsætisráðherra. 3. Sérstakar umræður um verðtryggingu. Málshefjandi er Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og til andsvara verður forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. 4. Sérstakar umræður um fyrirhugaðar skattbreytingar og jöfnuð í samfélaginu. Málshefjandi er Steingrímur J. Sigfússon og til andsvara verður fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarni Benediktsson. 5. Sérstakar umræður um öryggi sjúklinga í kjölfar fjöldauppsagna heilbrigðisstarfsfólks. Málshefjandi er Jón Þór Ólafsson og til andsvara verður heilbrigðisráðherra, Kristján Þór Júlíusson. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Katrín Júlíusdóttir, Jón Þór Ólafsson og Lilja Rafney Magnúsdóttir.
Virðulegi forseti. Það er dálítið óvenjulegt að koma hérna þriðja daginn í röð, eiginlega á hnjánum, til að biðja þingheim um aðstoð við það að við þingmenn stjórnarandstöðunnar getum fengið að taka sérstakar umræður hér á dagskrá við hæstvirta ráðherra. Það er það eina sem við erum að biðja um. Dagskrártillaga okkar felst í því að menn taki núna fram fyrir umræðu um almenn dagskrármál sérstakar umræður. Ein hefur beðið frá því í janúar, önnur hefur beðið frá því í febrúar, munnlega skýrslubeiðnin hefur beðið frá því í maí og síðan er ein ný. Þetta er það eina sem við erum að biðja um og ég spyr mig hvers vegna menn greiði ítrekað atkvæði gegn þessu. Það tekur tvo klukkutíma að afgreiða þennan þátt mála, þetta er sá hluti sem við þingmenn - verkfæri sem okkur eru færð samkvæmt þingsköpum til að hafa eftirlit með starfsemi framkvæmdarvaldsins og því sem þar er að gerast en þingmenn leggjast hér fyrir það í heilan mánuð að við [[Forseti hringir.]]getum tekið sérstakar umræður á dagskrá. Og til hvers? Bara til að sýna vald sitt gagnvart minni hlutanum? Við erum að biðja ykkur um að styðja okkur í því að fá þessar [[Forseti hringir.]]sérstöku umræður á dagskrá. Það er það eina sem við biðjum um.
Herra forseti. Hæstv. forseti Alþingis hefur vanrækt að virkja lögbundið eftirlitsverkfæri þingmanna gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þess vegna leggjum við fram þessa tillögu, meiri hluti þingsins getur virkjað það, getur leyft okkur að eiga tvo klukkutíma í að ræða mjög mikilvæg málefni líðandi stundar, eins og hættuástandið í heilbrigðiskerfinu. Búið er að samþykkja samninga en þeir verða örugglega felldir. Við þurfum að ræða það, við þurfum að ræða hvað var í boði í þessum samningum. Hver er stefna stjórnvalda varðandi heilbrigðiskerfið? Við þurfum að fá tækifæri til að ræða þessi mál. Það er enginn hérna inni sem er ekki sammála um það að mikilvægt sé að ræða þetta. Þið hafið heimildina til að setja þetta á dagskrá. Ég trúi ekki að þið gerið það en við berum samt sem áður upp þessa tillögu og munum halda áfram að bera hana upp þannig að þið hafnið því gegn ykkar eigin samvisku.
Herra forseti. Þar sem sumarþing heldur áfram eins og enginn sé morgundagurinn held ég að kominn sé tími til að taka tillit til óska stjórnarandstöðunnar um að fá á dagskrá sérstakar umræður sem hafa beðið allt frá því í janúar og febrúar, og svo nýja brýna umræðu um öryggi sjúklinga í kjölfar fjöldauppsagna sem er aldeilis brýnt að taka til umræðu hér. Þær umræður sem beðið var um, sérstakar umræður, eru um verðtryggingu og jöfnuð í samfélaginu. Þetta eru brýn málefni sem við þurfum að ræða. Út af hverju er ekki hlustað á stjórnarandstöðuna? Út af hverju treysta þeir ráðherrar sem þarna eiga í hlut sér ekki til að koma hingað og ræða þessi mál við alþingismenn? Hvað stendur í mönnum með það? Það hlýtur að vera réttmæt krafa hjá stjórnarandstöðunni að fá svona mál á dagskrá sem eru ekki stór hluti af þeim tíma sem Alþingi hefur til umræðna. [[Forseti hringir.]]Við bara gerum þá kröfu að þessum óskum okkar sé mætt.
Hæstv. forseti. Það er langt um liðið síðan ég bað um sérstaka umræðu við hæstv. forsætisráðherra um áform Framsóknarflokksins um að afnema verðtryggingu. Þetta var eitt stærsta kosningaloforð Framsóknarflokksins sem leiddi til mikilla væntinga en við höfum ekkert séð í þeim efnum. Við erum farin að upplifa stýrivaxtahækkanir vegna undirliggjandi verðbólgu og síðan eru ófyrirsjáanlegar afleiðingarnar af afnámi fjármagnshafta þannig að það er mjög brýnt að við tökum þessa umræðu svo fólk í landinu viti hvað fram undan er á lánamarkaði. Síðan tel ég mjög mikilvægt að við ræðum stöðuna í heilbrigðiskerfinu. Þrátt fyrir að nú hafi náðst samningar vita allir sem í einhverjum tengslum eru við heilbrigðiskerfið að það er gríðarleg óánægja meðal hjúkrunarfræðinga. BHM er ekki búið að ná neinum samningum og það er alls óvíst [[Forseti hringir.]]að allar þær uppsagnir sem nú hafa komið fram verði dregnar til baka. Þetta verðum við að ræða hér því að þetta er stóralvarlegt ástand.
Virðulegi forseti. Ég óska eftir upplýsingum um það frá forseta hvenær sérstök umræða var síðast tekin hér á dagskrá. Ég held að það muni koma þingmönnum á óvart hversu langt er síðan það var. Það er verið að troða á réttindum okkar, þingmanna stjórnarandstöðunnar, til þess að eiga samtal við ráðherrana.
Rétt.
Hvers vegna hefur til dæmis hæstv. fjármálaráðherra ekki verið tilbúinn að taka sérstaka umræðu við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon um jöfnuð í samfélaginu og áhrif skattbreytinga síðan í janúar? Virðulegi forseti. Þetta gengur auðvitað ekki. Núna í heilan mánuð meðan engin starfsáætlun hefur verið í gildi hafa engar slíkar umræður verið teknar á dagskrá. Finnst mönnum það í alvöru allt í lagi? Stjórnarmeirihlutinn mætir bara hér samkvæmt dagskipun á hverjum morgni og heldur áfram að troða á okkar rétti með því að greiða atkvæði gegn þessum tillögum. Hafið þið lesið það sem við erum að biðja um? [[Forseti hringir.]]Þetta er sjálfsögð ósk okkar um að tveir tímar af þinghaldinu verði núna nýttir í það að gefa okkur þann rétt að fá að nýta okkur sérstakar umræður.
Virðulegur forseti. Við í Bjartri framtíð lögðum fram ósk um það síðastliðið haust að fá að ræða í sérstakri umræðu tjáningarfrelsið á Íslandi í ljósi nýlegra dóma fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu í málsókn blaðamannsins Erlu Hlynsdóttur gegn íslenska ríkinu. Frá því að við lögðum þá beiðni fram hefur hún unnið eitt mál í viðbót fyrir Mannréttindadómstólnum. Það er í rauninni alveg sjálfsagður réttur og sjálfsögð krafa þegar menn halda dagskrá hér áfram mörgum vikum eftir að starfsáætlun þingsins hefur lokið sem felur í sér að menn hafi tiltekinn rétt, að það sé bara á hlið stjórnarmeirihlutans, þ.e. stjórnarmál séu á dagskrá dag eftir dag en í engu tekið tillit til minni hlutans og óskar hans um að fá að ræða tiltekin mál sem upp koma í samfélaginu öðruvísi en að það sé undir liðnum Störf þingsins [[Forseti hringir.]]eða um fundarstjórn forseta. Þetta er sjálfsögð ósk sem hér er borin fram.
Herra forseti. Ég bind ekki miklar vonir við að stjórnarmeirihlutinn í þingsal greiði atkvæði með þessari dagskrártillögu, en ég geri þá kröfu til þingmanna að gera þá grein fyrir því út af hverju þeir treysta sér ekki í þessa umræðu. Út af hverju treystir hæstv. ráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sér ekki til að ræða afnám verðtryggingar? Út af hverju treystir hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson sér ekki til þess að fara í sérstaka umræðu um jöfnuð í samfélaginu í kjölfar fyrirhugaðra skattbreytinga? Út af hverju, hæstv. ráðherra? Út af hverju treystir Kristján Þór Júlíusson, hæstv. ráðherra, sér ekki til að koma núna og ræða alvarlega stöðu sem upp er komin í heilbrigðismálum í kjölfar fjöldauppsagna hjúkrunarfræðinga á Landspítalanum? Út af hverju? Hvers konar framkoma er þetta gagnvart þingheimi? Við eigum að standa hérna í allt sumar og ræða óskalista [[Forseti hringir.]]stjórnarmeirihlutans en menn treysta sér ekki í heiðarlega umræðu um svona brýn mál. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti vill taka fram að hann hefur verið mikill áhugamaður um að koma á sérstökum umræðum eftir því sem hægt hefur verið og tekur undir það að það er eðlilegur þáttur í starfi þingsins að fram fari sérstakar umræður um brýn mál sem kallað er eftir. Hann mun freista þess í næstu viku að slíkar umræður geti farið fram og reynir að ná samkomulagi um það við þingflokksformenn og aðra sem málið varðar. Forseti hafði auðvitað ekki gert sér í hugarlund að þinghaldið mundi tefjast eins og raunin hefur orðið á og það er skýringin á því að ekki hefur verið lögð áhersla á umræður af því tagi sem hér er kallað eftir. Forseti mun í næstu viku freista þess að við komum á einhverjum sérstökum umræðum.
Virðulegi forseti. Ég tel að þingstörf þessa dagana ættu að miða að því að binda saman þetta þing og ljúka þingstörfunum. Við erum svo sem að reyna að eiga samtal um það hvernig það geti gerst en við erum komin, eins og hér hefur verið sagt, langt fram yfir starfsáætlun. Hvers vegna er það? Það er meðal annars vegna þess að menn hafa nýtt sér svo ríkulega tjáningarfrelsið hér á þessu vori. Hér sé ég að menn hrista hausinn. [[Gripið fram í: Hvenær …?]]- Mætti ég fá að tjá mig í eina mínútu án þess að vera truflaður? 2.500 ræður um fundarstjórn forseta frá áramótum, tæplega 50 klukkustundir í að ræða fundarstjórn forseta. Og menn kvarta undan því að fá ekki að ræða við ráðherra. Ég er mættur hér til þess að svara óundirbúnum fyrirspurnum og ég veit ekki til þess að það hafi verið einhver skortur á því að maður hafi sýnt vilja til að taka sérstakar umræður. En þegar menn hafa tekið þingið nánast í gíslingu með fullkomlega óeðlilegum hætti og sett hér allt í uppnám er óskaplega [[Forseti hringir.]]einkennilegt og ótrúverðugt að menn komi í kjölfarið og segi: Af hverju getum við ekki fengið að ræða við ráðherrana? [[Kliður í þingsal.]]
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og innanríkisráðherra.
Herra forseti. Það er nú svo að hér á Alþingi ræðum við mörg mál en að mínu viti eyðum við ekki nægjanlegum tíma í að ræða stærsta viðfangsefni samtímans, sem eru loftslagsbreytingar. Um þær kemur hver svarta skýrslan á fætur annarri og við finnum nú þegar breytingar á veðurfari sem hafa veruleg áhrif á lífsafkomu okkar hér á landi sem og auðvitað íbúa alls staðar annars staðar í heiminum. Það hefur stundum viljað loða við þessa umræðu að hún sé svo stór og mikil að það sé næstum því erfitt að eiga hana, það er líka erfitt að eiga þessa umræðu innan kjörtímabila og þess vegna verður hún út undan í hefðbundinni umræðu stjórnmálanna. Mig langar að spyrja hæstv. umhverfisráðherra um loftslagsmarkmið Íslands, ég veit raunar að hér liggja inni fyrirspurnir sem ekki hefur gefist ráðrúm til að svara á þinginu af einhverjum orsökum um þau mál, fyrir ráðstefnuna sem fyrirhuguð er í París sem þjóðir heims vonast til þess að skili árangri eftir ítrekaðar tilraunir til að reyna að ná nýjum sáttmála um það hvernig eigi að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á næstu öld. - Ég heyri það að hv. þingmenn hér í hliðarsal hafa ekki miklar áhyggjur af þessu stærsta viðfangsefni samtímans sem allir stjórnmálamenn ættu að kynna sér og vinna að lausnum á. Nú liggur fyrir að Evrópusambandið er búið að setja fram sín loftslagsmarkmið, Noregur er löngu búinn að því og leggur fram markmið sem miðast við að draga úr losun um 40% miðað við árið 1990 fyrir árið 2030. Umhverfis- og samgöngunefnd og utanríkismálanefnd fengu kynningu á því að vinna væri hafin við loftslagsmarkmið Íslands fyrir allmörgum mánuðum en enn bólar ekkert á þeim. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvar eru markmiðin, hvenær koma þau og hver verða þau? Þetta verðum við þingmenn að fá að vita áður en við förum heim í sumarfrí.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda. Það var gott að þetta mál kom hér á dagskrá Alþingis. Fyrst langar mig að segja það og taka undir orð þingmannsins að sannarlega er þetta eitt alstærsta mál sem við höfum að glíma við og ekki bara við Íslendingar, því að þetta er á heimsvísu. Þetta eru málefni þar sem við eins og allir aðrir getum lagt okkar lóð á vogarskálarnar með að taka þátt í lausn á alheimsvandamáli. Síðast í gær var í fréttum um þetta, ég held að þetta sé daglega í fréttum, en mig minnir að það hafi verið í Ríkisútvarpinu að það var umfjöllun frá Bloomberg um hlýnun jarðar. Og þar kom fram að það er raunverulega hver og einn sem getur gert betur, það er mest af mannavöldum sem þessi hlýnun á sér stað, þannig að við getum hvert og eitt litið í eigin barm og hver og einn reynt að gera betur í þessum málum. Spurningarnar snerust um hvað væri verið að gera og ég get glatt þingmanninn sem og aðra þingmenn hér með því að það er verið að vinna mjög ötullega að þessu innan fimm ráðuneyta. Þetta mun verða lagt fram í ríkisstjórn áður en þing fer heim í næstu viku þannig að þá munu þessi markmið okkar koma fram. Og af því að hér var nefnt nágrannaríki okkar, Noregur, og það var alveg rétt sem hv. þingmaður sagði um þau markmið sem Noregur hefur sett fram, en Noregur ætlar hins vegar að fylgja með Evrópu, vera í samvinnu með Evrópuheildinni, og mér finnst mjög líklegt, svo ég segi það, að við munum fylgja Noregi og Evrópu.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Verði þessi markmið kynnt í ríkisstjórn í næstu viku þá vil ég leggja áherslu á það að hv. umhverfis- og samgöngunefnd og hv. utanríkismálanefnd fái kynningu á þeim á sama tíma þannig að hv. þingmenn séu upplýstir um markmiðin. Ég vil hins vegar segja það hér að vissulega getur hver og einn einstaklingur lagt sitt af mörkum til að draga úr loftslagsbreytingum en á þessu máli verður ekki tekið nema ríkisstjórnir heimsins komi sér saman um róttækar aðgerðir. Það verður ekki lagt á hvern og einn að bera ábyrgð á því hvert stefnir í loftslagsbreytingum á heimsvísu og þar þarf miklu róttækari aðgerðir en við höfum séð hingað til lagðar til. Við þurfum að horfast í augu við það að stjórnvöld þurfa að stíga fram með sitt frumkvæði að því að hér verði til að mynda orkuskipti í öllum samgönguflotanum. Það verður ekki gert með mildum hvötum, svo ég segi það, við erum búin að reyna þær aðferðir árum saman. Ef við ætlum að taka mark [[Forseti hringir.]]á þeim vísbendingum sem koma fram árlega þá hvet ég hæstv. ráðherra til þess að þau markmið sem verða kynnt í næstu viku verði róttæk [[Forseti hringir.]]þannig að við getum átt von á að þau skili einhverjum árangri.
Virðulegi forseti. Vissulega þarf að taka á meira en að hver og einn hugsi um sig. Ég vil samt ítreka að hver og einn getur samt hugsað um hvernig hann lifir og lífsstíllinn hefur áhrif á loftslag hjá mjög mörgum. Það er alveg rétt að við Íslendingar stefnum að því og forsætisráðherra hefur lýst því yfir á fundi með Ban Ki-moon, framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, að hætta notkun jarðefnaeldsneytis og sú sýn hvetur okkur vissulega til dáða. Við búum við mikla sérstöðu sem betur fer með okkar grænu orku en við þurfum að gera betur, ég tek heils hugar undir það, og ekki síst í samgöngum almennt og líka hjá fiskiskipaflotanum. Við erum núna í samvinnu við sveitarfélögin við undirbúning á þessari Parísarráðstefnu og mér finnst mjög líklegt að fulltrúar frá borgarstjórn Reykjavíkur muni vera með í sendinefndinni í París, vegna stefnu um grænni borg. [[Forseti hringir.]]Við getum aukið rafbílavæðingu, það er eitt af okkar markmiðum, og svo vil ég stórauka kolefnisbindingu í skógrækt.
Forseti. Mig langar fyrst aðeins að benda á að það færi vel ef hæstv. fjármálaráðherra mundi vera aðeins heiðarlegri varðandi stöðuna hér á þinginu. Það er þannig að skynsamlegra hefði verið að gera hlé á þingstörfum þar til stöðugleikaskatturinn væri tilbúinn. Hann kom ekki inn til þings fyrr en áttunda þessa mánaðar. Mér finnst því mjög mikilvægt að við séum bara heiðarleg með það. Það er ekki hægt að benda á stjórnarandstöðuna um að við séum svo ómöguleg og þess vegna séum við svona sein með starfsáætlunina. Starfsáætlunin er sein af því að þetta mál kom seint inn og mér finnst allt í lagi ef við ætlum að reyna að greiða fyrir því hérna núna. Ég viðurkenni það í málflutningnum þegar við vorum að ræða dagskrártillöguna að hún var líka pínulítið ósanngjörn. Ef við ætlum að ná einhverri lendingu - og við erum alveg að ná lendingu, það stendur ekki á hæstv. fjármálaráðherra og hans flokki, það hefur staðið á Framsóknarflokknum en mér sýnist það vera að komast í höfn - þá langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji ekki skynsamlegt í ljósi nýrra frétta er lúta að því að dómsmálið gegn ráðherra atvinnuvega vegna makrílsins verður ekki dómtekið fyrr en í september, að bíða bara með makrílfrumvarpið þar til í haust, ekki eru nema örfáar vikur þar til haustþingið kemur saman, til að við getum einhent okkur núna í að klára þetta stóra og mikla mál sem vegur margfalt þyngra þegar kemur að þjóðarhagsmunum sem lýtur að upphafsstefinu að því að afnema gjaldeyrishöftin.
Herra forseti. Fyrst aðeins varðandi stöðuna í þinginu. Ég er þeirrar skoðunar að gengið hafi mjög hægt að afgreiða og koma áfram tiltölulega einföldum málum, óeðlilega hægt. Mér finnst skrýtið ef menn kannast ekki við að það sé vegna þess að ágreiningur hafi verið um einhver önnur mál. Það hefur verið mikill ágreiningur um mál, til dæmis um tillögu atvinnuveganefndar um rammaáætlun. Það hefur farið verulegur tími í það hér í þinginu vegna þess að menn vildu ekki hleypa því máli í atkvæðagreiðslu. Menn verða bara að kannast við það. Menn verða að kannast við þær aðferðir sem þeir beita í þinginu til að ná áhrifum. Mér finnst dálítið aumt ef menn vilja ekki kannast við það. Ég hef gengist við því að við í stjórnarandstöðu beittum öllum brögðum til þess að hindra samþykkt Icesave-samninganna á sínum tíma og eins líka að menn mundu fótumtroða langa venju við breytingar á stjórnarskránni o.s.frv. Ég hef alveg kannast við það. En hérna koma menn alltaf alveg hvítþvegnir og vilja ekki kannast við það að menn hafi verið að tefja þingstörfin. Það er alveg með ólíkindum. 2.500 ræður um fundarstjórn forseta. Það er nýtt met.
Og þær verða fleiri.
Þær verða fleiri.
Svaraðu nú spurningunni.
[[Forseti hringir.]] Ég segi bara að það er meðal annars út af svona vinnubrögðum sem virðing þingsins hefur dvínað, eða til þingsins. Varðandi þetta tiltekna mál ætla ég að byrja á því að segja. Það er misskilningur að hægt sé að gera samkomulag við Sjálfstæðisflokkinn annars vegar og við Framsóknarflokkinn hins vegar um það hvernig þinginu lýkur. Það er stjórnarsamstarf í gangi og þetta eru ríkisstjórnarmál sem hafa farið í gegnum báða stjórnarflokkana, það er ekki hægt að gera samkomulag sitt á hvað. Ef það er ekki samkomulag um heildina þá er ekki samkomulag við stjórnarflokkana og þá sem mynda ríkisstjórn. Þetta er því einhver misskilningur. Varðandi makrílinn ætla ég að vera þeirrar skoðunar að ráðherrann hafi lagt mikla vinnu í að koma til móts við athugasemdir og að mikilvægt sé að það mál sé klárað. Ég er ekki sammála því að það sé bara fínt að það dagi uppi.
Forseti. Maður hefur svo sem lærimeistarann í málþófi sem er hæstv. fjármálaráðherra, mikill lærimeistari okkar í [[Gripið fram í.]]stjórnarandstöðunni. Það er mikill misskilningur að fram hafi komið í mínu máli að ég væri að segja að við hefðum ekki beitt öllum brögðum til þess að stöðva rammann, ég sagði það ekki, ég benti aftur á móti ráðherranum á að hann kom mjög seint inn með málið sitt, það hefur enginn staðið í vegi fyrir því og það hefði verið skynsamlegra í ljósi þess hve umdeild mál komu inn á þingið og hve miklum brögðum átti að beita til að ná grundvallarbreytingu og eyðileggja rammann, að auðvitað hefði átt að leysa það mál bara í nefnd, og ráðherra átti að leysa það. Mér finnst mjög áhugavert að heyra, ég veit ekki hvort það er ánægjulegt eða leitt, að ráðherrann vísar beinlínis umboði stjórnarinnar um þinglok til Framsóknarflokksins af því að það hefur verið þannig að í staðinn fyrir að hefðbundnir fundir formanna hafi átt sér stað hefur atvinnuvegaráðherra verið sendur á þinglokasamningafundi [[Forseti hringir.]]formannanna. Það er þá [[Forseti hringir.]]hinn nýi formaðurinn.
Virðulegi forseti. Hvað getur maður sagt í þessari umræðu? Í fyrsta lagi, ramminn hefur verið umdeildur. Já, það er ágætt að menn kannist við að hann hafi verið tekinn hér í gíslingu. Ég er enginn ræðukóngur fyrri þinga, ef menn vilja fletta þeim upp þá er það tiltölulega einfalt. Við höfum beitt okkar rétti í þinginu til þess að vera erfiðir í málum á fyrri þingum, já, en ég vil líka tala mjög skýrt um það hvaða breytingar þurfa að eiga sér stað. Við erum til dæmis sammála um að það væri gott að mál mundu lifa milli þinga, ég og hv. þingmaður, en kannski ekki alveg sammála um hvað breytingar þurfi að gera til þess að það nái fram að ganga. Ég hef margoft tekið fram að það er þakkarvert að góð samstaða sé um málsmeðferðina fyrir haftamálið, margoft tekið það fram, það er mjög mikilvægt, það er jákvætt, en mér finnst hins vegar umræðan sem hefur verið hér í dag um að einhver þvergirðingsháttur sé hjá stjórnarflokkunum varðandi það að taka sérstakar umræður eða annað, mér finnst hún á algerum villigötum. [[Gripið fram í: Tókstu ekki eftir því?]]
Herra forseti. Ég hef margoft hér á umliðnum missirum átt mjög málefnalegar viðræður við hæstv. fjármálaráðherra um stöðu sparisjóðanna og stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum þeirra. Jafn oft hef ég verið fullvissaður um það að hæstv. ríkisstjórn vinni að því ötullega að endurreisa sparisjóðina og sjá til þess að þeir verði áfram virkt afl á fjármálamarkaði. Nú hefur það hins vegar gerst að þrír sparisjóðir hafa verið hramsaðir upp og sporðrenndir af þremur viðskiptabönkum. Það hefur allt saman fylgt sama mynstri, það hefur gerst nákvæmlega þegar fjárfestar hafa sýnt áhuga á og séð viðskiptatækifæri í sparisjóðunum. Þetta veldur því að það verður mjög erfitt að byggja upp sparisjóðakerfið vegna þess að þetta voru hryggjarstykkin í því. Það er margt sem gerist við þetta. Í fyrsta lagi tapar ríkissjóður mikilvægri eign sem hann á í sparisjóðunum, hún verðfellur að minnsta kosti. Í öðru lagi tapast mikilvægt liðsinni í byggðarlögunum úti á landi sem hafa haft mikinn stuðning af sparisjóðunum. Í þriðja lagi er verið að herða ólina enn frekar að hálsi okkar neytenda vegna þess að sparisjóðirnir höfðu alla burði til þess að verða eina mótvægið við vaxtastefnu stóru bankanna. Ég rifja það upp fyrir hæstv. fjármálaráðherra að fyrir skömmu kom út skýrsla um fjármálalegan stöðugleika frá Seðlabankanum. Þar voru birt yfirlit yfir vaxtamun hjá bönkum á Íslandi og í mörgum öðrum Evrópulöndum og Ísland bar frá, það var langmestur vaxtamunur hér á landi. Í reynd var ekki hægt að kalla vexti íslensku bankanna annað en ránsvexti á alþjóðlegu mælikvarða. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Hefur stefna ríkisstjórnarinnar í málefnum sparisjóðanna beðið algjört skipbrot?
Herra forseti. Það eru þrjár ástæður fyrir því að ég hefði mjög gjarnan viljað sjá sparisjóðakerfið eflast og styrkjast og sparisjóðina, sem hafa verið að ganga inn í viðskiptabanka að undanförnu, halda velli. Í fyrsta lagi vegna þess að ríkið hefur verið og er stofnfjáreigandi í þessum bönkum og hefur beina fjárhagslega hagsmuni af því að sparisjóðunum gangi vel og að þær einingar styrkist og eflist. Í öðru lagi er ástæðan, sem hv. þingmaður nefnir og er af samkeppnislegum meiði, sú að þetta kerfi hefur verið ágætismótvægi við stóru viðskiptabankana. Í þriðja lagi er svo greinilegt þegar maður skoðar útibúadreifinguna að sparisjóðirnir hafa verið mikilvægar einingar á landsbyggðinni í að veita nærþjónustu og þar hafa skapast störf og umsvif sem hafa skipt miklu máli. Þetta þrennt saumast síðan saman, þessi nálægð við viðskiptin og mótvægi á móti getu stóru bankanna sem skiptir miklu máli. Hins vegar fer Bankasýslan með eignarhaldið og Fjármálaeftirlitið hefur eftirlit með þessari starfsemi. Því miður hafa þessar einingar ekki náð sér á strik. Ég hef heyrt í langan tíma að einkaaðilar hafi haft áhuga á að koma inn í sparisjóðakerfið, setja á fót nýja sparisjóði, kaupa stofnfé í þeim sem eru fyrir o.s.frv., en einkaframtakið hefur verið afskaplega svifaseint og lítið hefur gerst í mjög langan tíma. Síðan skulum við líka gera okkur grein fyrir því hvernig þessi samkeppni er í raun og veru ef við skoðum afl fjármagnsins. Tökum bara sem dæmi: Sparisjóðirnir eiga í heild sinni uppsafnað eigið fé, a.m.k. eins og það var um síðustu áramót, á bilinu 4–5 milljarðar. Berum það saman við eigið fé Landsbankans, þá er ég bara að tala um Landsbankann, sem var um 250 milljarðar [[Forseti hringir.]]áður en síðasta arðgreiðsla var ákveðin - 250 milljarðar [[Forseti hringir.]]á móti uppsöfnuðu heildareiginfé allra sparisjóðanna upp á 4–5 milljarða. [[Forseti hringir.]]Þarna sjáum við hvað fjárhagslegi styrkurinn er gríðarlegur og yfirburðirnir á móti sparisjóðakerfinu í viðskiptabankakerfinu.
Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra skilur mikilvægi sparisjóðanna með nákvæmlega sama hætti og ég. Þess vegna verð ég að lýsa hryggð minni yfir því að ríkisstjórnin hafi ekki hagað sér í samræmi við þennan skilning. Það er einfaldlega staðreynd að sparisjóðakerfið er nánast fallið á vakt hæstv. fjármálaráðherra. Það er staðreynd að undir forsæti hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, sem hefur marga sparisjóði í sínu kjördæmi, eru sparisjóðirnir í reynd að falla þessa dagana. Hæstv. ráðherra kennir einkaframtakinu um og segir að það hafi verið óskaplega svifaseint. Rétt er það hjá honum að menn hafa ekki um langa hríð eftir bankahrunið haft mikla trú á sparisjóðakerfinu. En sú trú var að glæðast og í þremur tilvikum voru komnir fjárfestar sem höfðu fjármagn, bæði innlent og erlent, og voru reiðubúnir til þess að festa í sparisjóðunum og sáu viðskiptatækifæri en þeir gerðu það ekki vegna þess að í ljós kom að reikningarnir voru allt öðruvísi en menn töldu. Þá spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Hver var á vaktinni? Er ekki Fjármálaeftirlitið í þessu landi? Hvar [[Forseti hringir.]]var það? Ég spyr hæstv. ráðherra líka: Hvað með þá fjóra sem eftir eru? Hver er afstaða hans til framtíðar [[Forseti hringir.]]þeirra?
Herra forseti. Afstaða mín birtist í fyrri ræðu minni hér, að ég tel mikils virði fyrir samkeppni á fjármálamarkaði að það sé til eitthvert mótvægi við stóru viðskiptabankana. Í því felst að það væri gott að sparisjóðakerfið næði sér á strik og þessir sparisjóðir héldu velli. Það sem vantaði í þessa fyrirspurn frá hv. þingmanni og beinist að mér var: Bíddu, hvað átti nákvæmlega að gera? Það er ekki bæði hægt að halda því fram að ég sé með breytingum á Bankasýslunni að reyna að sölsa undir mig Bankasýsluna, sem megi alls ekki gerast, og segja í hinu orðinu: Bjarni, þú áttir að gera eitthvað og grípa í taumana eins og þú réðir yfir Bankasýslunni og [[Gripið fram í.]]hlut okkar í [[Gripið fram í.]]sparisjóðunum. Það sama gildir í raun og veru fyrir Fjármálaeftirlitið. Við getum ekki í öðru orðinu sagt að það eigi að vera sjálfstætt, vel fjármagnað og taka faglegar ákvarðanir en í hinu orðinu: Ráðherrann verður að grípa fram fyrir hendurnar á Fjármálaeftirlitinu þegar það er ekki að standa sig í stykkinu við að ná fram [[Gripið fram í.]]markmiðum ríkisstjórnarinnar. Það sem vantar inn í þetta innlegg frá hv. þingmanni er hvað hann hefði nákvæmlega gert. Hefði hann sett skattfé á bak við vandann? Hefði hann verið tilbúinn til þess að auka [[Forseti hringir.]]stofnfé í sparisjóðum sem síðan kom í ljós að stóðu veikar en hann ætlaði? Hvað ætlaði hann nákvæmlega að gera? Við erum [[Forseti hringir.]]einfaldlega búin að koma á fót þannig fyrirkomulagi [[Forseti hringir.]]að faglega eftirlitið er hjá Fjármálaeftirlitinu og eignaumsýslan er hjá Bankasýslunni. Þá er ekki hægt að koma til mín og segja: Bjarni, taktu fram fyrir hendurnar á þessum aðilum sem eiga að vera sjálfstæðir. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í mál sem ég tók eftir í Fréttablaðinu í morgun þar sem konur, sem fjallað er um í þessu tilfelli, hafa verið ofsóttar af eltihrellum, sem mér finnst reyndar allt of grallaralegt orð yfir það sem um ræðir. Oft virðist mikið þurfa að ganga á áður en hægt er að fá nálgunarbann og jafnvel þótt það sé fyrir hendi þá er eins og kerfið ráði ekki við vandann. Þá vitna ég til Kastljóssúttektar fyrir nokkrum mánuðum, jafnvel ári síðan, sem var mjög góður þáttur um konu sem hafði orðið fyrir ótrúlegum ofsóknum af hálfu einhvers manns, hvort það var fyrrverandi sambýlismaður, ég man það nú ekki, og úrræðaleysið var algjört. Í rauninni skipti ekki máli þótt viðkomandi hefði verið dæmdur í nálgunarbann. Í Fréttablaðinu er rætt um tvö mál og haft eftir yfirlögregluþjóni að málin séu flókin. Það er svo sannarlega rétt. Hann segir, með leyfi forseta: „Ef það er ekki nálgunarbann í gildi þá er ekkert sem bannar fólki að vera fyrir utan hús eða að hringja. Það verður þá að vera komið upp á eitthvað ákveðið stig til að hægt sé að meta það sem brot á friðhelgi. Lagaramminn er bara þessi.“ Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort þessi mál séu til skoðunar í ráðuneytinu og hvort hún telji að grípa þurfi til einhverra aðgerða og jafnvel breyta lögum til þess að ná betur utan um þennan málaflokk og vernda þá sem verða fyrir ofsóknum, hvort sem það eru fyrrverandi sambýlismenn, sambýliskonur eða aðrir sem fá það á heilann að ofsækja fólk.
Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki séð þá frétt sem hv. þingmaður vitnar til í máli sínu en hún er engu að síður að tala um málaflokk sem er viðkvæmur og er í sjálfu sér alltaf til ákveðinnar skoðunar. Ég get auðvitað ekki tjáð mig um einstök mál. Núna er ekki sérstök endurskoðun í gangi, ef verið er að spyrja að því, út af þessum tiltekna málaflokki. Hins vegar er það þannig í innanríkisráðuneytinu og það á við um þennan málaflokk í heild sinni, bæði nálgunarbann og brot gegn konum almennt, að stöðugt er verið að fara yfir það og skoða hvort ástæða sé til og hvernig eigi að breyta hlutum. Oft er líka spurning hvernig lögum er framfylgt. Það hefur líka verið ákveðin þróun í því. Við höfum séð það, t.d. ef við lítum til lögreglustjórans í Reykjavík, að farið er að setja aukinn kraft eða aukna áherslu á tiltekna tegund brota og þá má segja sem svo að þau mál komist alltaf betur og betur í kastljósið þannig að þetta er líka spurning um að mál séu sett í ákveðinn forgrunn. Ég get fallist á það með hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur að þetta mál sé þess eðlis að það sé full ástæða fyrir okkur að skoða það. Ég geri ráð fyrir því að við munum gera það. Ég hef ekki tekið ákvörðun um það á næsta þingi nákvæmlega hvaða mál ég set sérstakan fókus á í þessum málaflokki en það kann vel að vera að við sjáum eitthvað sem snýr að þessu.
Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hennar. Ég er nokkuð ánægð með þau. Ég var svo sem ekki að vísa í neitt sérstakt mál þannig séð heldur koma slík mál alltaf af og til í fréttir og mér finnst full ástæða til að þetta verði skoðað nánar. Ég er líka að velta fyrir mér, og ég efast um að það sé þannig núna, hvort það sé einhver leið að bjóða gerendum - ég vildi óska að við fyndum annað orð en eltihrellir, mér finnst það ekki gott - sálfræðiaðstoð eða einhverja aðstoð, hvort það gæti verið ódýrasta og einfaldasta leiðin í mörgum tilfellum og hvort gerendum bjóðist eitthvað slíkt í dag til þess að finna út úr sínum málum. Þegar þessi mál eru þannig að gerendum hlýtur að líða jafn illa og þolendum vegna þess að þetta er ekki athæfi sem fólk stundar ef það hefur fulla stjórn á sér og er í góðu andlegu jafnvægi.
Virðulegi forseti. Það var svo mikið skvaldur í hliðarsal að ég heyrði ekki alveg upphafið að síðari ræðu hv. þingmanns. Ég vil bæta við það sem ég sagði áðan að ég hygg að hv. þm. Vilhjálmur Árnason hafi mælt fyrir frumvarp í þinginu og það sé til meðferðar í allsherjarnefnd. Þar er ákveðin leið til skoðunar hvað varðar nálgunarbann, sem við höfum aðeins litið á í ráðuneytinu. Ég held að það sé ekki loku fyrir það skotið að nefndin muni skoða það mál eitthvað nánar. Ég held að eðlilegt sé að ráðuneytið geri það jafnframt líka og skoði hvort þar séu einhverjir þættir sem mundu vera til þess að efla viðbrögð við brotum í þessum málaflokki, þannig að því sé svarað. Síðan varðandi hjálp við gerendur. Ég get lítið tjáð mig um það hér úr þessum stól núna hvernig best er að fara í það. Við vitum að þetta er mjög viðkvæmur málaflokkur og erfitt fyrir þá sem verða fyrir slíku. Auðvitað þurfum við alltaf að reyna að passa upp á það að öll umgjörð sé trygg. Ég get að öðru leyti ekki tjáð mig um það á þessu stigi.
Forseti. Fyrir örfáum vikum beindi ég hér fyrirspurn til félagsmálaráðherra vegna fjárhagsaðstoðar við gjaldþrotaskipti. Hún staðfesti það að sem betur fer ætti að endurskoða loksins þau lög næsta haust. Í kjölfar þess hef ég verið spurð um lög sem einnig voru samþykkt og styttu fyrningarfrest í gjaldþrotaskiptum. Þau lög átti að endurskoða í desember 2014. Unnur Brá Konráðsdóttir sem er formaður allsherjarnefndar tók þetta mál hérna upp í árslok og hafði þau tíðindi að færa að ákvæðin um tveggja ára fyrningarfrest væru enn í gildi og það virtist ekkert þurfa að staðfesta það. En hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir endaði mál sitt svona, með leyfi forseta: „Nefndin beinir því hins vegar til innanríkisráðuneytisins að endurskoðun þessara laga fari fram líkt og kveðið er á um í bráðabirgðaákvæðinu og að allsherjar- og menntamálanefnd verði kynnt afstaða ráðuneytisins formlega.“ Nú langar mig að spyrja ráðherrann vegna þess að ekkert hefur komið fram um þetta: Mun koma fram á haustþingi tillaga um að festa þetta til einhverra ára í viðbót eða hvað? Þó að ráðuneyti segi að þetta sé í gildi þá finnst fólki það ekki alveg standa föstum fótum hvað raunverulega sé í gildi. Sumir segja: Er þá bara hægt að afnema þetta allt í einu? [[Forseti hringir.]]Mig langar að spyrja ráðherrann út í þetta mál.
Virðulegi forseti. Gert var ráð fyrir því þegar þessi lög voru sett, eins og hv. þingmaður nefndi, að innan fjögurra ára skyldi skoða hvort ástæða væri til þess að breyta þeim þætti að fyrningarfrestur væri tvö ár eins og núna er kveðið á um í 165. gr. gjaldþrotaskiptalaga. Innanríkisráðuneytið fór síðastliðið haust í gegnum það ásamt velferðarráðuneytinu hvort ástæða væri til að gera einhverjar breytingar þar á og skrifaði bréf til hv. allsherjar- og menntamálanefndar þar að lútandi. Niðurstaða ráðuneytisins er sú að það sé engin ástæða til að gera breytingar. Sú afstaða kom reyndar líka fram hér undir stefnuræðu forsætisráðherra síðasta haust að fyrningarfrestur væri tvö ár. Ákvæðið er með þeim hætti að það gildir. Það þarf ekkert að staðfesta það. Það gildir þar til að lögum verður breytt í framtíðinni. Ef menn vilja breyta lögum geta þeir auðvitað gert það með því að leggja fram lagafrumvarp eins og við þekkjum. Það eru engin áform um að gera slíkt. Það er tveggja ára fyrningarfrestur í gjaldþrotaskiptalögunum. Hann stendur. Það stendur ekki til að breyta því. Ráðuneytið hefur farið í gegnum þetta og komist að þeirri niðurstöðu að það þurfi ekkert að gera neitt frekar. Það eru engin áform uppi í innanríkisráðuneytinu um að gera breytingar á þessu og hverfa til baka með þetta heldur gildir tveggja ára fyrningarfrestur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherranum kærlega fyrir svarið. Mér finnst það skipta máli vegna þess að fólk hefur verið óöruggt og skilur þetta ekki alveg og segir: Þetta er bráðabirgðaákvæði, á að endurskoða það eða hvað er í gangi? Nú hefur ráðherrann lýst því hér skilmerkilega yfir að ekki standi til að breyta þessu ákvæði og ef það verður gert verði það gert með breytingu á lögum sem hlýtur þá að taka sinn tíma eins og gengur og verður þá gert með einhverjum fyrirvara. Ég fagna þessari skýlausu yfirlýsingu frá ráðherranum. Ég get alla vega svarað þeim sem hafa spurt mig og bent þeim á þessa yfirlýsingu ráðherrans. Ég þakka fyrir svarið.
Virðulegi forseti. Það er svo sem engu sérstöku við þetta að bæta öðru en því að ég held að það sé ágætt að þessi spurning kom fram svo að hægt hafi verið að svara henni skilmerkilega og menn séu þá ekkert í vafa um hvað gildir í þessum efnum. Stundum þegar við erum að breyta geta menn ruglast svolítið út af þessum bráðabirgðaákvæðum, eins og við vitum. Þetta er alveg skýrt og liggur skýrt fyrir af okkar hálfu.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2013. Fjárlaganefnd var samhuga í þessu nefndaráliti og allir nefndarmenn í fjárlaganefnd skrifa undir það. Það er afar ánægjulegt að hér sé hægt að afgreiða mál frá Alþingi í mikilli sátt. Mig langar aðeins að benda á það í upphafi að 27. apríl, fyrir tveimur mánuðum, var málið tilbúið og afgreitt út úr fjárlaganefnd. Það eru tveir mánuðir síðan og því er mjög bagalegt hvernig þingstörfin hafa gengið undanfarnar vikur. Þetta er eitt af þeim málum sem þarf að koma sem fyrst í gegnum þingið eftir að fjárlaganefnd hefur fjallað um það vegna þess að lokafjárlög á að afgreiða samhliða ríkisreikningi fyrir viðkomandi ár. Fjárlaganefnd hefur fjallað um frumvarpið á tveimur fundum frá því að það gekk til nefndarinnar 18. febrúar sl. og nefndin kallaði til sín fulltrúa fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Tilgangur frumvarpsins er að staðfesta ríkisreikning ársins 2013 og er það með hefðbundnu sniði. Með frumvarpinu eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöður afgangsheimilda og umframgjalda í rekstri ríkissjóðs fyrir árið 2013. Í frumvarpinu eru tvær lagagreinar auk gildistökugreinar. Annars vegar eru lagðar til breytingar á fjárheimildum vegna frávika á ríkistekjum stofnana, þ.e. frávika frá áætlun fjárlaga og fjáraukalaga við uppgjör ríkisreiknings fyrir viðkomandi tekjulið, hins vegar gerðar tillögur um niðurfellingar á stöðu fjárheimilda í árslok 2013. Í nefndarálitum með frumvörpum til lokafjárlaga undanfarin ár hefur nefndin vakið athygli á því að frumvarpið hefur aldrei verið lagt fram samhliða ríkisreikningi eins og þó er tiltekið í 45. gr. laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, að gert skuli. Næst þessu komst frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2011 sem var lagt fram um fjórum mánuðum síðar en ríkisreikningur fyrir sama ár. Frumvarpið var nú lagt fram 3. febrúar sl., þ.e. um sjö mánuðum eftir framlagningu ríkisreiknings 2013. Uppgjör á frávikum ríkistekna leiðir samtals til tillagna um hækkun fjárheimilda um rúmlega 1 milljarð á rekstrargrunni þar sem innheimta tekna reyndist meiri en áætlað var. Heildarheimildir ársins 2013 námu rúmum 595 milljörðum að meðtalinni viðbót vegna uppgjörs ríkistekna en útgjöldin voru rúmlega 592 milljarðar, þ.e. eða rúmlega 3 milljörðum kr. lægri en fjárheimildirnar. Tillögur um niðurfellingar fjárheimilda miðast við að í heildina falli niður umframgjöld upp á tæplega 10 milljarða umfram inneignir. Þar með eru nettó um 13 milljarða kr. heimildir umfram gjöld sem lagt er til að færist til næsta árs. Í lögum um fjárreiður ríkisins kemur ekki fram hvort og þá hvernig skuli breyta fjárheimildum stofnana í þeim tilvikum þegar ríkistekjur eru bókfærðar hjá þeim og reynast aðrar en áætlað var í fjárlögum og fjáraukalögum. Sú venja hefur skapast að breyta fjárheimildum eftir á, í lokafjárlögum til samræmis við frávik reiknings frá áætlun. Fjárlaganefnd hefur beitt sér fyrir breyttu fyrirkomulagi uppgjörs á frávikum ríkistekna. Í þessu felst að afnema markaðar tekjur. Þær færðust því eingöngu á tekjuhlið fjárlaga en þess í stað yrði veitt ríkisframlag á gjaldahlið til þeirra stofnana sem áður nutu markaðra tekna. Meiri hluti nefndarinnar lagði fram frumvarp á síðasta þingi sem miðaðist við að afnema markaðar tekjur í heild sinni. Í tengslum við frumvarp um opinber fjármál sem nú er til umfjöllunar í þinginu, en virðist því miður ekki ætla að verða að lögum á þessu þingi, verður fyrirkomulag markaðra tekna tekið til endurskoðunar. Tillögur í 2. gr. frumvarpsins um niðurfellingar á stöðu fjárheimilda í árslok 2013 fylgja að mestu meginreglum sem fylgt hefur verið um árabil og tilgreindar eru á bls. 77 í athugasemdum við frumvarpið. Þær felast meðal annars í því að árslokastaða á liðum almannatrygginga, vaxtagjalda, lífeyrisskuldbindinga og ýmsum öðrum liðum sem ekki falla undir hefðbundin rekstrargjöld er felld niður. Fyrir bankahrun var algengt að afgangsheimildir í rekstri væru fluttar á milli ára, nær óháð því hve háar þær voru. Á síðustu árum hefur orðið sú breyting að fjármála- og efnahagsráðuneytið leggur aukna áherslu á að rekstrarafgangur umfram 10% af fjárveitingum ársins sé felldur niður. Nokkur dæmi eru um slíkt í frumvarpinu. Afgangur af stofnkostnaði og viðhaldi er aftur á móti yfirleitt fluttur óskertur á milli ára. Virðulegi forseti. Ég vek athygli á að það er of mikið um að stofnkostnaðarframkvæmdir séu ekki í neinu samræmi við fjárheimildir ársins og er þá ýmist mjög mikill afgangur eða umframgjöld færð til næsta árs. Dæmi um það eru framkvæmdir á Alþingisreit, Hjúkrunarheimilið Hulduhlíð og þátttaka í bókamessu. Það er mjög alvarlegt að svona verkefni, sem eru raunverulega einskiptisverkefni, fari svo mikið fram úr sem sjá má í nefndaráliti þessu. Þess ber að geta, og hrósa þeim sem gera vel, að það er afgangur og hann er jafnvel miklu meiri en áætlanir fjárlaga miðuðust við. Það á við um geymsluhúsnæði safna og fleiri liði. Það þarf að sýna enn frekari aga í ríkisfjármálum, gera fjárlögin raunhæfari og miða við að útgjöld séu sambærileg við þær heimildir sem fjárveitingavaldið ákveður, þ.e. Alþingi sjálft. Í frumvarpinu er smámisræmi á tveimur liðum. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram misræmi á milli ríkisreiknings og frumvarpsins á tveimur liðum. Það er annars vegar liðurinn Flugvellir og flugleiðsöguþjónusta og hins vegar Fjármálaeftirlitið. Jafnframt er boðað í frumvarpinu að gerðar hafi verið ráðstafanir til að leiðrétta misræmið í ríkisreikningi fyrir árið 2014. Fjárlaganefnd leggur ekki til breytingar á frumvarpinu þrátt fyrir þau dæmi sem ég hef farið yfir en mælist til þess að fjármála- og efnahagsráðuneytið hafi forgöngu um að bæta úr þeim annmörkum sem nefndir eru í nefndarálitinu. Því leggur fjárlaganefnd til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Flutningsmenn að þessu nefndaráliti ásamt mér eru allir þeir þingmenn sem sitja í fjárlaganefnd, hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, varaformaður nefndarinnar, Oddný G. Harðardóttir, 2. varaformaður fjárlaganefndar, Ásmundur Einar Daðason, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Brynhildur Pétursdóttir, Haraldur Benediktsson og Karl Garðarsson.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil gleðjast eins og hv. þingmaður yfir því að fjárlaganefnd hafi náð saman. Það er ekki mjög algengt að fjárlaganefnd sé saman á nefndaráliti en það var ágætt að það náðist í þessu frumvarpi. En ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála mér í því að lokafjárlög 2013, sem staðfesta ríkisreikning 2013, séu í raun góður vitnisburður um hversu góðu búi ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins tók við af ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. Er hún ekki sammála mér um það að þetta sé einmitt góður vitnisburður um þau þáttaskil sem urðu með fjárlagafrumvarpinu árið 2013 og fjárlögum árið 2013? Er það ekki í raun merkileg niðurstaða sem ríkisreikningur sýnir og ekki síst í ljósi þess að þegar ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks tók við þá töluðu forustumenn stjórnarflokkanna þannig um stöðu ríkisfjármála eins og hér væri bara allt í kaldakoli. Raunin er sú að það er neikvæð staða upp á 700 milljónir en fjárlög fyrir árið 2013 höfðu gert ráð fyrir neikvæðri stöðu upp á 3,7 milljarða. Raunstaðan varð betri en fjárlög höfðu gert ráð fyrir en í fjáraukalögum, sem samþykkt voru af stjórnarmeirihlutanum, var talað um að það yrði neikvæð staða upp á 19,7 milljarða. Þetta eru tölulegar staðreyndir. Ég ítreka bara spurningu mína: Er hv. þingmaður ekki sammála mér um að ríkisreikningur 2013 og lokafjárlög 2013 séu góður vitnisburður um það að ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar tók við góðu búi?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir þessa fyrirspurn. Ég ætla að nota tækifærið og þakka fyrir gott samstarf í fjárlaganefnd. Vinna fjárlaganefndar byggist eingöngu á faglegum nótum og pólitík er sjaldnast hleypt þar inn fyrir dyrnar þegar fjárlaganefnd er að vinnu. Það sýnir sig í þessu nefndaráliti hversu samheldin fjárlaganefnd er og hversu mikið og gott starf fer þar fram innan dyra því að allir nefndarmenn eru meðvitaðir um að verið er að fjalla um fjárreiður ríkisins. Þingmaðurinn fer hér yfir það hvort þessi lokafjárlög séu ekki dæmi um það hversu góðu búi þessi ríkisstjórn tók við eftir kosningar. Jú, það má alveg segja það en þingmaðurinn veit jafn vel og sú sem hér stendur að settur var á stofn hagræðingarhópur og farið í að skera niður kosningaloforð Samfylkingarinnar og Vinstri grænna þarna fyrir kosningarnar 2013. Það var heilmikið átak, ég viðurkenni það alveg. Maður var ekki alveg sætasta stelpan á ballinu, virðulegur forseti, þarna fyrsta árið þegar við þurftum að taka til baka allar fjárheimildir sem búið var að lofa hringinn í kringum landið. Við þurftum að rifta samningum og við þurftum að draga til baka fjárheimildir og annað slíkt. En sú vinna færði okkur líka þann árangur í fyrstu fjárlagagerðinni að loksins var hægt að skila ríkissjóði með afgangi. Við vitum alveg hvernig þetta var hér á árum áður, ríkisstjórn kröfuhafa, sem sat hér á undan þessari ríkisstjórn, hafði farið í að skera niður allt heilbrigðiskerfið, fjárveitingar til Landspítalans, til ýmissa annarra viðkvæmra málaflokka sem núverandi ríkisstjórn er heldur betur að bæta upp. Það er mjög gleðilegt að geta komið til móts við þarfir bæði stofnana og landsmanna með þeim aukna árangri sem náðst hefur í ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar.
Herra forseti. Nú er það svo að fjárfestingaráætlunin, sem ég vænti að hv. þingmaður hafi verið að vitna í, um að ný ríkisstjórn hafi skorið niður, var að mestu leyti látin standa árið 2013 en niðurskurðurinn kom fram á árinu 2014. Núna erum við að tala um stöðuna eins og hún var árið 2013 og þá gerðist það að tekjur voru lækkaðar, veiðigjöldin voru lækkuð og virðisaukaskattur á gistingu settur aftur niður eins og almenningur greiddi matvæli þá aftur niður í 7%. Það munaði auðvitað um þá fjármuni, en samt sem áður er staðan svona góð. Nú segja sumir: Já, það er vegna þess að það eru svo margir óreglulegir liðir þarna inni, við fengum 25 milljarða vegna arðs af Landsbankanum sem menn reiknuðu ekki með þó að það hefði mátt sjá það fyrir. En á móti kemur að 20 milljarðar voru teknir gjaldamegin út af skattkröfum. Það var bæði jákvætt og neikvætt, það núlluðust út óreglulegu liðirnir. Arion banki gerir ágæta greiningu á þessari stöðu og bendir á að ef við tökum óreglulegu liðina í burtu kemur árið 2013 út í plús upp á 9 milljarða sem er afar góður árangur vegna þess að árið 2009, ef við tökum óreglulega liði í burtu, var staðan neikvæð upp á 108 milljarða. Vissulega þurfti að skera niður og hækka gjöld. Er hv. þingmaður ekki sammála mér í því að þarna hafi þáttaskilin verið? Þarna gátum við farið að sjá til lands og plana til framtíðar eftir stórkostlegt efnahagshrun.
Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar. Það má vel vera að þarna hafi núllpunktinum verið náð, það má bara vel vera, enda var þá búið að skera allt inn að beini hjá síðustu ríkisstjórn. Ég fór yfir heilbrigðiskerfið hér áðan. Það var búið að skera niður lögbundnar greiðslur til ellilífeyrisþega og öryrkja, farið inn í grunnbæturnar. Jú, jú, líklega var ekki hægt að skera meira niður þegar ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur fór frá völdum. Það getur vel verið að þarna hafi akkúrat verið þessi núllpunktur sem við tölum um sem þarf að vera í rekstri ríkisins. En það voru kosningar 2013 og þar var skipt um ríkisstjórn og þessi ríkisstjórn hefur svo sannarlega sýnt að hún ber hag landsmanna fyrir brjósti. Hér er talað um að ríkisstjórnin hafi afsalað sér skatttekjum. Mikið af þessum skatti sem hv. þm. Oddný Harðardóttir fór hér yfir var á þann hátt að það var raunverulega einskiptisskattur, má segja. Það stóð til, líka hjá ríkisstjórn kröfuhafanna, að afnema hann á ákveðnu árabili þannig að raunverulega vorum við bara að feta í fótspor fyrri ríkisstjórnar. Ég vona að við þurfum ekki að fá frekari gagnrýni á það að þessi ríkisstjórn hafi fylgt fyrri ríkisstjórn í ákvörðunartöku varðandi skattlagningu, en sú ríkisstjórn sem situr nú hefur farið í að lækka enn frekar skatta. Það er vitað að með lækkandi sköttum koma frekari tekjur í ríkissjóð og það er bara svo að eftir því sem skattarnir eru lægri þá skapar það ekki þann freistnivanda sem skapast við háa skattheimtu, að svíkja undan skatti. Framtíðin er björt, þetta er dæmi um það. Fjárlaganefnd öll er á þessu nefndaráliti og ég fagna því einstaklega [[Forseti hringir.]]vegna þess að stjórnarandstaðan öll sat hjá við afgreiðslu lokafjárlaga 2012 sem sýnir raunverulega hvað stjórnarandstaðan og fráfarandi ríkisstjórnarflokkar höfðu litla trú á ríkisfjármálum 2012.
Forseti vill biðja hv. þingmenn að spara stóryrðin. Það er vel hægt að koma á framfæri gagnrýni sinni án þess að grípa til stórra orða.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að reka slyðruorðið af forsetadæminu með því að setja ofan í við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Hún er eina manneskjan sem situr í þessum þingsölum sem tekur sér í munn landráðabrigsl og sakar beinlínis þingmenn annarra flokka um að vinna meðvitað gegn hagsmunum íslensku þjóðarinnar. Það er þess vegna sem hv. þingmaður á svona erfitt með að öðlast virðingu annarra þingmanna. Hins vegar fólust söguleg tíðindi í umræðunum sem áttu sér stað áðan. Hv. þingmaður féllst á það, aðspurð, að núverandi ríkisstjórn hefði tekið við góðu búi. Það hefur hv. þingmaður aldrei gert áður, en það er auðvitað staðreynd. Þegar maður skoðar ríkisreikninginn sést að árangur síðasta ár síðustu ríkisstjórnar var býsna góður. Vitaskuld var það líka vegna þess að ný ríkisstjórn tók harðar á og skar niður, það er alveg rétt, en eigi að síður sýnir ríkisreikningurinn hversu vel síðasta ríkisstjórn starfaði. Þegar maður ber saman þennan ríkisreikning fyrir 2013 og síðan þá sem á undan voru kemur í ljós að á fimm árum hefur afkoman batnað jafnt og þétt milli ára. Hún var 2013 tæplega 120 milljörðum kr. betri en árið 2009. Telur ekki hv. þingmaður að ríkisstjórn kröfuhafanna hafi staðið sig vel í þessu? Ég hafði nokkrar tæknilegar spurningar til hv. þingmanns en hún er þess eðlis að það er ekki hægt að eiga við hana málefnalegan orðastað. Hún fer alltaf út yfir öll mörk þannig að ég ætla að láta það bíða seinni ræðu minnar.
Virðulegi forseti. Ég hef mikinn áhuga á að vita hvað ég sagði hér í fyrra andsvari sem varð til þess að ég var beðin um að gæta orða minna. Var það sú setning sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði sjálfur, um ríkisstjórn kröfuhafanna? [[Gripið fram í.]]Ég talaði ekki á nokkurn hátt í fyrra andsvari mínu um landráð eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, en þessi þingstörf eru komin á einhvern stað sem ég bara átta mig ekki á hvernig á að taka á raunverulega. Hér flyt ég andsvar, svara spurningum þingmanna og ég er beðin að gæta orða minna. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson kemur í ræðustól og talar um landráð o.s.frv. Ég minntist ekki einu orði á landráð, ekki einu orði. Það er misjafn leikurinn hér í þessum ræðustól, það er alveg klárt mál, en við sjáum alveg hreint hvernig þingmenn Samfylkingarinnar, sem hafa talað hér á eftir mér, þurfa að fá hrós fyrir störf fyrri ríkisstjórnar. Þeir koma hér upp og hæla sér, ekki síst hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem talar um að hér hafi verið gott bú. Að sjálfsögðu fagna ég því mjög á hvaða leið ríkisfjármál eru en við skulum líka átta okkur á því að það var Framsóknarflokkurinn sem barðist hér allt síðasta kjörtímabil á móti Icesave. Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvernig ríkisfjármálin væru hefði krafa og ósk Samfylkingarinnar og Vinstri grænna orðið að veruleika, að landsmenn allir og skattgreiðendur hefðu þurft að taka á sig Icesave-klafann, ég veit ekki hvernig við stæðum þá, virðulegi forseti. Kannski á sama stað Grikkir, veit það ekki, kannski ekki af því að við erum svo heppin að vera með eigin gjaldmiðil og erum ekki í evrusamstarfinu.
Forseti vill taka af öll tvímæli, hann hlustaði vel á ræðu hv. þingmanns og telur að í henni hafi alls ekki falist nein landráðabrigsl þannig að því sé komið til skila. Forseti vill einfaldlega, í anda góðrar þingvenju, hvetja með almennum hætti til þess að menn spari stóru orðin og er því ekkert sérstaklega beint til hv. 4. þm. Reykv. n. Þetta er almenn hvatning.
Mér rennur í skap undir þessari ræðu hæstv. forseta þingsins. Hann hefur enga sérstaka ástæðu til að tala um stóryrði við mig þegar hann hefur hérna nánast átölulaust …
Forseti var að taka fram að hann var ekki að víkja að því nema síður sé. Hv. þingmaður hefur ekki talað með þeim hætti hér í dag að það gefi neitt tilefni til þess þannig að það sé alveg skýrt af hálfu forseta.
Hæstv. forseti lætur nánast átölulaust þegar hv. þm. Vigdís Hauksdóttir talar hér um ríkisstjórn kröfuhafa. Í því felst ásökun um að fyrri ríkisstjórn hafi gengið erlendra hagsmuna. Hæstv. forseta ber við tilteknar aðstæður að taka kannski harðar á því en með þeim hætti að nánast slá bjöllu í hausinn á þeim þingmanni sem hér stendur. Herra forseti. Ég ætlaði að koma hingað til að eiga orðastað um tiltekna hluti í þessu ágæta plaggi sem hv. þingmaður hafði framsögu fyrir áðan en það er mjög erfitt að eiga málefnalegan orðastað við hæstv. forseta. Ég tek því sem brigslum um landráð eða nærri því þegar hv. þingmaður kemur hér ítrekað og talar um ríkisstjórn kröfuhafa. Í því liggja ekkert annað en brigsl um það að fyrri ríkisstjórn hafi gengið erinda erlendra kröfuhafa. Í þeim efnum segi ég að hv. þingmaður ætti að líta sjálfri sér nær. Hún ætti að skoða hvernig fjölmiðlar eru farnir að fjalla um niðurstöðu samningamakksins úti í London milli fulltrúa Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, hæstv. forsætisráðherra, og kröfuhafa. Þorbjörn Þórðarson, einn af þeim sem hvað gleggst fjallar um fjármálaleg efni, talar um ofsagleði kröfuhafa og hann spyr hvað valdi ofsagleði kröfuhafa. Spurningin er svona: Er það vegna þess að þeir fengu svo góðan díl? Þessu ætti hv. þingmaður að velta fyrir sér frekar en að saka aðra um landráð. Mér þykir miður að þurfa að eyða þessum tíma í þetta en ef hæstv. forseti hefur ekki manndóm í sér til að setja ofan í við hv. þingmann þá geri ég það. Ég ætla ekki að sitja undir þessu.
Forseti vill nú gjarnan að þessar umræður þurfi ekki að taka á sig leiðinlega mynd. Forseti vildi einfaldlega árétta að hann vildi halda uppi góðri reglu og vísaði til ræðu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur hér áðan og telur að hann hafi reynt að afgreiða málið með sanngjörnum og eðlilegum hætti.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að biðja um orðið á eftir og bera af mér sakir en ég ætla að segja það hér í þessu andsvari: Ég sagði aldrei að hér hefðu átt sér stað á síðasta kjörtímabili landráð. Aldrei. Ég sagði aldrei að hér hafi átt sér stað landráð, svo að hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni sé svarað hér í eitt skipti fyrir öll. Hann er að reyna að gera mig ótrúverðuga, hann um það, þetta er búið að vera þetta sama „skuespil“ hjá Samfylkingunni síðan ég settist á þing árið 2009. Framsóknarflokkurinn varð stærri í Reykjavík en Samfylkingin í kosningunum 2013 og það svíður, ég sé það. Það svíður. Virðulegi forseti. Það er verst að hv. þm. Össur Skarphéðinsson situr ekki í forsætisnefnd því að hann vill líka stjórna þinginu, ekki nóg með að Samfylkingin sé alveg hreint að tapa sér yfir því að hafa tapað síðustu kosningum, kosin í burt en reynir enn að stjórna tveimur árum seinna, þá vill hv. þm. Össur Skarphéðinsson líka stjórna þinginu. Hann svíður, sannleikurinn, ég veit það en ég sem þingmaður hef aldrei hlíft sannleikanum hér í þessu húsi. Aldrei. Auðvitað er þetta alveg óskaplega óþægilegt og erfitt fyrir þingmenn Samfylkingarinnar að standa frammi fyrir því núna, þegar samningar við kröfuhafa eru í höfn, að sjá fram á það hverju ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hefur áorkað. Svo er hér talað um fjölmiðla, að það sé verið að flytja af því fréttir að það sé einhver ofsakæti hjá kröfuhöfum. Virðulegi forseti. Ég lít ekki svo á að Facebook-síða hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sé fjölmiðill, [[… Fréttablaðið.]]alls ekki. Og já, þingmaðurinn vísar í Fréttablaðið, einmitt, við vitum nú alveg hvernig það allt saman er útbúið. Virðulegi forseti. Ég viðurkenni að þessi umræða er komin niður á ansi súrt plan og fyrir því stendur hv. þm. Össur Skarphéðinsson.
Herra forseti. Það er svolítið sérstakt að koma hér í ræðu um lokafjárlög eftir þessi orðaskipti sem hér hafa átt sér stað. Ég hrökk satt að segja við, forseti, þegar hv. þm. Vigdís Hauksdóttir talaði um ríkisstjórn kröfuhafanna og gerði athugasemd við [[Gripið fram í.]]hæstv. forseta. Það kom mér á óvart, en hefði kannski ekki átt að gera það, að hv. þingmaður skildi ekki vegna hvers var verið að biðja hana um að haga orðum sínum með betri hætti. Hv. þingmaður áttaði sig ekki á því, það er mjög merkilegt. Virðulegur forseti. Hér erum við að ræða lokafjárlög sem staðfesta ríkisreikning ársins 2013. Og eins og hér hefur komið fram þá sýna tölurnar, og hv. formaður fjárlaganefndar hefur staðfest það í andsvari, sem er sérstakt, að ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar tók við góðu búi, því að þótt tölurnar hafi sýnt þetta hafa forustumenn stjórnarflokkanna, ekki viljað viðurkenna það, en hér stendur þetta svart á hvítu. Þessi árangur náðist eftir efnahagshrun, stórkostlegt efnahagshrun, og þegar ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna glímdi við algjörlega fordæmalausar aðstæður. Þær má reyndar rekja til efnahagsmistaka Framsóknarflokksins fyrr á árum og Sjálfstæðisflokksins. Vinstri stjórnin náði á aðeins fjórum árum að snúa þessari stöðu við. Það þurfti að grípa til aðgerða sem voru ekki vinsælar, auðvitað þurfti að skera niður en það þurfti líka að afla tekna. Þessi blandaða leið var farin og hún skilaði árangri. Og af því að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir talaði um heilbrigðiskerfið áðan þá er það sannarlega viðkvæmt kerfi og fór viðkvæmt inn í kreppuna vegna þess að góðærið hafði því miður ekki skilað sér til heilbrigðiskerfisins. Þegar það þurfti að skera niður eða beita aðhaldi í því kerfi eins og öllum öðrum útgjöldum ríkisins hafði það slæmar afleiðingar. En vinstri stjórnin hætti að skera niður í heilbrigðiskerfinu árið 2012 og náði að gefa til baka með fjárlögum 2013, sem betur fer. Og nú þarf að gefa betur í þegar ríkisfjármálin eru á slíkum stað sem raun ber vitni núna árið 2015. Það væri sannarlega gott ef hægri stjórnin gæti hugsað sér að nýta þennan mikla árangur vinstri stjórnarinnar til þess að efla velferðarkerfið og heilbrigðiskerfið, menntakerfið og almennt þær stoðir velferðarkerfisins sem þarf að styrkja eftir efnahagshrunið. Forseti. Þótt ég vilji ekki vera bitur í þessum ræðustóli, þá var það þó þannig að hv. þingmenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins á síðasta kjörtímabili voru, leyfi ég mér að segja, eins og gjammandi hælbítar á eftir ríkisstjórninni þegar hún var að taka hér til eftir efnahagshrun og gerðu okkur sannarlega erfitt fyrir, en þrátt fyrir það náðist þessi góði árangur. Í andsvari mínu áðan við formann fjárlaganefndar vitnaði ég í Markaðspunkta frá Arion banka sem gefnir voru út 18. ágúst, 2014. Þar er nefnilega ágætur samanburður og þar segir, með leyfi forseta: „Uppgjör ríkisreiknings fyrir árið 2013 var nýverið birt og er afkoma ríkissjóðs mun betri en gert hafði verið ráð fyrir.“ Síðan er rakið hvernig þetta hafi allt saman gengið fyrir sig. Við fjáraukalög árið 2013 þegar nýi stjórnarmeirihlutinn tók við hrópaði hann úlfur, úlfur, og sagði að hér væri allt í rjúkandi rúst og það þyrfti að skera meira niður. Og um leið og þeir sögðu það þá lækkuðu þeir tekjurnar, bæði veiðigjöldin og virðisaukaskatt á ferðaþjónustunni. Þó var alveg ljóst með virðisaukaskattinn af gistiþjónustu, sem átti að fara upp 14% 1. september 2013, að fyrirtækin höfðu gert ráð fyrir hækkun hans í verðlagningu sinni. Það var engin ástæða til þess að halda virðisaukaskattinum þannig að erlendir ferðamenn greiddu ekki virðisaukaskatt, neysluskatt af hótelgistingu í sama hlutfalli og almenningur greiðir fyrir nauðsynjar, fyrir mat og orku. Þetta var því undarleg ráðstöfun. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra kom hér í ræðustól vegna fyrirspurnar frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og staðfesti það að gisti- og hótelfyrirtækin höfðu gert ráð fyrir þessari hækkun í sínum gjaldskrám og það var engin ástæða til þess að taka þetta af. Og þrátt fyrir þá verðlagningu fjölgaði ferðamönnum meira en nokkru sinni. Svona var þetta. Forseti. Mig langar til að nota tíma minn í fyrstu ræðu minni til að fara yfir nokkra punkta úr riti um ríkisbúskapinn sem gefið var út haustið 2012 sem sýnir þáttaskilin. Við jafnaðarmenn horfðum á þessi þáttaskil og vildum nýta árangurinn til þess að byggja upp samfélag í anda jafnaðarmanna, í anda réttlætis og jafnræðis. En því miður fengum við ekki, eins og margoft hefur verið sagt hér í þessum sal, það brautargengi. Það voru aðrir flokkar kosnir til þess að fara með þennan árangur, því miður, leyfi ég mér að segja. Það sem byrjað var á að gera þegar sást til lands og hægt var að skipuleggja fram í tímann var að bæta hag barnafjölskyldna. Það var gert með því að gera áætlun um að lengja fæðingarorlofið í eitt ár, nokkuð sem hægri stjórnin ákvað að taka til baka. En þetta sáu jafnaðarmenn fyrir sér sem mjög mikilvægt skref og að við hefðum borð fyrir báru til þess að fara þá leið. Hægri stjórnin vildi frekar lækka veiðigjöldin og virðisaukaskatt á erlenda ferðamenn. Annað sem við gerðum var að hækka barnabætur um 30%, eða við gerðum ráð fyrir því að hækkunin yrði 30%, það var í okkar áætlunargerð. Það var vegna þess að alls staðar, allar greiningar sýndu að þær fjölskyldur sem stóðu verst haustið 2012 eða á árinu 2012 voru barnafjölskyldur. Það skipti engu máli hvort það voru barnafjölskyldur sem skulduðu í húsnæði eða voru að reyna að koma sér þaki yfir höfuðið eða voru leigjendur, þessi hópur stóð verst og þess vegna þurfti að beina fjármunum til hans fyrst tækifæri var til þess, og það var gert. Hægri stjórnin sagði hins vegar fyrir fjárlögin 2014, í fjárlagafrumvarpi 2014, að hún vildi standa vörð um þessa hækkun sem gerð var á árinu 2013 og það gerði hún með því að verðbæta hana ekki, og það er auðvitað ekkert annað en niðurskurður. Sem aðgerð til þess að milda áhrif á hækkun á mat var settur inn milljarður í barnabætur, en þegar upp var staðið þá náði það ekki einu sinni raungildinu sem áætlað var og Alþingi samþykkti fyrir árið 2013. Það var því ekki hægt að tala um þá mótvægisaðgerð við matarskatt sem alvöruaðgerð. Síðan var líka viðmiðum breytt þannig að barnabætur byrja nú að skerðast við 200 þús. kr. hjá einstaklingi, sem er náttúrlega skammarlega lágt. Barnabætur byrja að skerðast um leið og tekjurnar eru orðnar 200 þús. kr. og þegar tekjurnar eru 500 þús. kr. falla þær niður. Þetta er því ekki í anda barnabótahugsunar eins og norrænu samfélögin setja það upp, þar sem hugmyndin er sú að barnabætur séu skattafsláttur til þess að jafna stöðu barnafjölskyldna. Í flestum norrænum ríkjum eru barnabætur ótekjutengdar en við erum langt frá því að vera komin þangað. En þangað ættum við að stefna og sú var hugsunin með því skrefi sem tekið var árið 2013. Það sem okkur þótti mikilvægt að gera til þess að geta byggt almennilega upp velferðarstoðirnar, þó að við höfum verið byrjuð að gefa til baka í heilbrigðiskerfið eins og ég sagði áðan, reyndar í menntakerfið líka, framhaldsskólakerfið, var að ná auknum tekjum af auðlindunum. Það var afar mikilvægt fyrir þjóð í þeirri stöðu sem við vorum í og erum að við fáum tekjur af auðlindum okkar. Þess vegna var samþykkt frumvarp um veiðigjöld á síðasta kjörtímabili sem hækkaði þau umtalsvert og áttu síðan í þrepum að hækka meira. Útgerðin hefur svo sannarlega staðið undir þeim hækkunum. Og þegar hér var verið að endurskoða veiðigjöldin á árinu 2013 komum við í stjórnarandstöðunni með breytingartillögu sem laut að því að halda upphæðinni en að gefa minni útgerðum meiri afslátt, og það var sjálfsagt að gera það, en að þeir sem gætu svo sannarlega greitt hærri veiðigjöld mundu gera það. Það skiptir máli fyrir okkur að fá beinar tekjur af auðlindum okkar. En einhvern veginn virðist sú ríkisstjórn sem nú starfar ekki átta sig á þessu og vilja flækja málin og haga þeim þannig að það séu stjórnmálamenn sem ákveði hvað útgerðin greiðir af auðlindinni sem hún nýtir. Fjárfestingaráætlunin var nánast í heilu lagi felld niður en þó ekki alveg, en það sem skipti máli voru byggðaverkefnin, það voru framlög til sóknaráætlunar sem voru reyndar látin standa á árinu 2013 en voru svo skorin niður á árinu 2014 um 75%. Það er byggðastefna hægri manna, hún birtist mjög glögglega í þessari áherslu gagnvart sóknaráætlun landshluta. Að vísu þegar frumvarpið fyrir árið 2014 kom fram áttu þetta að vera aðeins 15 millj. kr. en með breytingartillögum urðu þetta 115 millj. kr. Það sama gerðist svo í frumvarpinu fyrir árið 2015, þá voru það aftur bara 15 millj. kr. Þetta eru byggðasjónarmið hægri manna í hnotskurn. Virðulegi forseti. Við erum sammála því þegar hægri stjórnin talar um að það sé mikið forgangsverkefni að lækka skuldir og það skiptir mjög miklu máli fyrir skulduga þjóð að ganga á nafnvirði skuldanna. Það eru reyndar ekki sýnilegar áætlanir til þess að lækka nafnverð nema bara sala á eignarhlut í Landsbankanum sem er ekki í augsýn, og svo að hafa lægri gjaldeyrisvaraforða og síðan er núna talað um stöðugleikaskattinn og við vonum sannarlega að hann verði til þess að lækka skuldir en ekki til þess að fara í einhver gæluverkefni rétt fyrir kosningar og auka þenslu. En það er afar mikilvægt að greiða niður skuldirnar og ég tek undir það. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mikið lengri. Enn og aftur vil ég segja að þessi plögg hér sem við ræðum nú, lokafjárlög sem eru staðfesting á ríkisreikningi 2013, eru góður vitnisburður um hvernig staðan var þegar hægri stjórnin tók við. Afkomubati ár hvert var umtalsverður og við höfðum gert ráð fyrir í áætlunum okkar að hann yrði umtalsverður á þessu kjörtímabili líka. Það hefur hins vegar komið í ljós að afkomubatinn er óverulegur og í áætlunum sem koma fram í ríkisfjármálaáætluninni sem hér liggur fyrir þinginu óafgreidd, kemur einnig í ljós að sú áætlun hægri stjórnarinnar að afkomubatinn verði lítill, hann verður umtalsvert minni en á síðasta kjörtímabili. Að sumu leyti er það vegna þess að það er forgangsverkefni hjá þeim eða hefur verið hingað til að lækka skatta og gjöld á þá sem standa sannarlega undir því að greiða skatta og gjöld, og hægri stjórninni finnst líka mikilvægt að gefa svolítinn afslátt af auðlindum þjóðarinnar en taka frekar á þegar kemur að velferðarkerfinu. Í ríkisfjármálaáætluninni er gert ráð fyrir niðurskurði upp á 5,5 milljarða næstu fjögur árin og auðvitað er mjög erfitt að fara í slíkan niðurskurð í kerfi sem hefur þolað slíkan niðurskurð eins og á síðasta kjörtímabili og var óumflýjanlegur. Núna höfum við hins vegar val og hægri stjórnin velur að skera áfram niður um 1–1,5% næstu fjögur árin. Virðulegur forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Herra forseti. Ég ætla líka að taka þátt í þessari umræðu um lokafjárlög fyrir árið 2013. Það er alltaf svolítið skondið að ræða kannski gömul mál og í sjálfu sér er ekkert óeðlilegt við það þótt fólk takist hér á um þá tíð þegar ríkisstjórnarskipti eiga sér stað, að fólk vilji fá sitt sanngjarna kredit fyrir þá vinnu sem það lagði til málanna og ég held að það eigi við um alla flokka. Mér þótti miður hvernig umræðan hófst hér áðan og tel það afskaplega erfitt og get illa sætt mig við það að fólki sé brigslað um að ganga erinda erlendra kröfuhafa en bera ekki hag landsmanna fyrir brjósti, þ.e. Íslendinga, því það var það sem hér var sagt. Hv. formaður fjárlaganefndar sagði líka að núverandi ríkisstjórn bæri hag landsmanna fyrir brjósti og var þá væntanlega að ýja að því að þeir sem á undan sátu hafi ekki gert það. Ég tel ekki að fyrrverandi ríkisstjórn hafi staðið ein að því hvernig og hversu vel gekk í rauninni hægt og sígandi að komast upp á við. Það er auðvitað fólkið í landinu sem stendur á bak við það. Það er náttúrlega svo með ríkisstjórn á hverjum tíma að hún hefur á bak við sig fólk sem þarf að lifa við þær ákvarðanir sem teknar eru. Sem betur fer tók fólkið mjög virkan þátt í því með okkur árin eftir hrun að aðstoða við það og tók á sig ýmsar byrðar vegna þess að landið var nánast gjaldþrota. Því er gjarnan borið við þegar talað er um skattamálin að verið sé að fylgja ákvörðunum fyrri ríkisstjórnar. Ég hefði þá gjarnan viljað sjá það gert sem oftast en ekki bara stundum því að það er kannski það sem birtist manni í þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið eftir að núverandi ríkisstjórn tók við, að sumt er afnumið ef það hentar og passar inn í einhverja stefnu og sagt að það sé vegna þess að það hafi verið sett á tímabundið. En svo eru aðrar stefnur og aðrar ákvarðanir kannski ekki eins hentugar og þess vegna er þeim þá ekki fylgt, þ.e. þeim sem teknar voru af fyrri ríkisstjórn. Engin launung er á því að tekið var við betra búi en gert var ráð fyrir og það endurspeglast meðal annars í þeirri ríkisfjármálaáætlun sem núverandi fjármálaráðherra hefur lagt fram. Þar er að finna súlurit sem sýnir þetta ágætlega. Þess vegna segi ég, án þess að vera í einhverju togi um það, að ekkert óeðlilegt er við það, því að mjög erfiður tími fór í hönd eftir hrunið, að fólk vilji að minnsta kosti fá sinn skerf í því, en ekki að sagt sé um það að það hafi ekki unnið vinnuna sína í þágu þjóðarinnar. Ég kæri mig að minnsta kosti ekki um það. Varðandi það að fjárlaganefndin standi öll að þessu áliti, þá er þetta auðvitað eitthvað sem er búið og gert. Við höfum gert grein fyrir ákveðnum athugasemdum og öðru slíku og ekkert óeðlilegt við það þegar verið er að taka eitthvað saman eftir á að hér komi sameiginlegt nefndarálit. En við gerum athugasemdir við mörg atriði. Við höfum staðið að því og þeirri orðræðu í fjárlaganefnd að vera samhent í að reyna að lagfæra og bæta hvernig ákvarðanir eru teknar. Þess vegna kemur það á óvart og veldur vonbrigðum, og ég trúi ekki öðru en meiri hlutinn sé mér sammála um það, að þær ákvarðanir sem voru teknar og komu inn í þingið um daginn varðandi til dæmis vegamál, innviði og annað slíkt skuli hafa farið fram hjá bæði formanni og varaformanni fjárlaganefndar og þeim samgönguyfirvöldum sem eiga um það að fjalla. Ég tel það ekki góða stjórnsýslu frekar en annað og gagnrýni það. Og af því að við erum alltaf að tala um að reyna að bæta áætlunargerðina, þá held ég að það hljóti að vera eitt af því sem við viljum ekki að sé gert með þessum hætti. Það kemur auðvitað inn á fjáraukann sem núverandi formaður og varaformaður fjárlaganefndar hafa talað gríðarlega mikið um að eigi ekki að nýta með þeim hætti sem gert hefur verið í áratugi, því miður, og ég tek undir það. Mér finnst að ekki eigi að gera það og ég vona að við þurfum ekki að standa oft frammi fyrir slíku. En það sem er kannski gagnrýnt töluvert í áliti okkar er hvernig hlutirnir eru færðir. Það vantar þetta samtímabókhald, að það sé fært um leið og hlutirnir gerast en ekki að verið sé að leiðrétta liðina mörgum mánuðum síðar, hvort sem um er að ræða inneignir, gjaldfærslur eða eitthvað slíkt, og jafnvel eru lokafjárlögin notuð að einhverju leyti sem hálfgerð fjáraukalög vegna þess að verið er að leiðrétta, lagfæra, fella niður og ýmislegt í þeim dúr. Ég held að það sé eitt af því sem við viljum breyta. Það má svo líka velta fyrir sér að þau opinberu fjármál sem hafa verið til umræðu gera það að verkum að þetta fer að vera með síðustu skiptunum, þ.e. ef þau fara óbreytt í gegn, sem við fjöllum um og getum haft áhrif á, þ.e. það sem fram kemur í lokafjárlögum, af því að hér getum við tekið þetta inn í nefnd og rætt og gert athugasemdir við, en við getum það ekki verði frumvarp um opinber fjármál að óbreyttu að lögum. Það er eitt af því sem við höfum aðeins velt fyrir okkur, þ.e. umfjöllunin. Þá kemur sú umfjöllun ekki, hún er í rauninni bara tilkynnt í fjárlaganefnd en ekki rædd í þinginu. Ég hef ákveðnar áhyggjur af því að valdið fjarlægist um of ef þessi breyting kemur til með að eiga sér stað. Það eru í rauninni um þúsund færslur hér undir sem við verðum þá að láta frá okkur, þ.e. umfjöllunina um það allt. Það er eitt af því sem við eigum að taka heiðarlega umræðu um. Viljum við hafa það þannig eða einhvern veginn öðruvísi? Það er alveg óhætt, af því að nú er frumvarp um opinber fjármál komið hingað inn, að velta því fyrir okkur hvaða breytingar og áhrif það hefur, m.a. í tengslum við lokafjárlög. Í þessu tiltekna frumvarpi til lokafjárlaga eru tekin nokkur dæmi. Það vantar að fært sé á samtíma og í rauntíma ýmsar fjárheimildir, og svo er verið að fara fram úr í ýmsum liðum sem eftiráskýringar koma við og fjárlög ekki virt. Það er mjög bagalegt að við stöndum frammi fyrir því að það sé gert með þeim hætti, með vitund og ég vil segja heimild ráðherra og ráðuneyta hverju sinni. Ef það væri ekki gert þá færu liðir væntanlega ekki fram úr. Ég hef aðeins gagnrýnt líka, þrátt fyrir að ég sé að tala um að við fjöllum ekki um lokafjárlög með þessum hætti til framtíðar, að frumvarpið og fjárheimildirnar og hvernig þetta er sett fram sé ekki aðgengilegt. Ef þú ætlar að lesa eitthvað til dæmis í fylgiskjali 2 sem er aftast á bls. 121 í lokafjárlögunum og bera það saman við bls. 28, þá kemur ekki fram hvaða fjárhæðir lagt er til að verði fluttar yfir heldur kemur bara lokastaða og þú veist í rauninni ekki hvort lagt er til að fjárheimildir verði fluttar yfir sem koma fram í lokadálkinum, heldur sérðu einungis lokaniðurstöðuna. Þetta er óaðgengilegt og það er eitt af því sem við eigum að ræða. Við þurfum að nálgast það með þeim hætti, ef það verður í einhverju slíku formi, að við höldum áfram að ræða það, hvernig við getum gert það auðveldara fyrir ekki bara okkur sem sitjum í fjárlaganefnd og fáum auðvitað töluverða umfjöllun við að skilja það, heldur líka aðra þá þingmenn og aðra sem vilja yfir höfuð gefa sér tíma til að lesa þetta. Því til viðbótar er ekki sérstaklega auðvelt fyrir þingið að átta sig á því til dæmis að textinn sem kemur við greinarnar er kannski ekki mjög skýr varðandi fjárheimildirnar sem lagt er til að flytjist yfir á milli ára. Það er til dæmis ekki yfirlit yfir ólokin verkefni og svo þekkjum við dæmi þess að ár eftir ár eru bæði plúsar og mínusar fluttir yfir á milli ára á sömu liðunum og við höfum kannski ekki neinar skýringar á því. Af því að ég hef talað mikið um Vegagerðina þá eru fluttir yfir tæpir 1,8 milljarðar á framkvæmdalið Vegagerðarinnar og maður veltir fyrir sér hvort það þyrfti ekki að koma fram í texta, eða einhvers staðar annars staðar, hvaða framkvæmd það var sem ekki var unnt að fara í og var frestað, hvort margar framkvæmdir séu á bak við þetta, eða hvernig þetta er. Að sama skapi er, eins og kemur fram í ríkisreikningi, neikvætt eigið fé Vegagerðarinnar vegna þess að ágreiningur er á milli ráðuneyta hvernig ber að fara með það. Það er líka eitt af því sem er í rauninni óásættanlegt að hangi inni sem slíkt. Á bls. 38 er til dæmis lagt til að felldur verði niður styrkur til nýsköpunarfyrirtækja og það er ekki rökstutt, bara sagt að halli sé 105 millj. Það kemur ekki fram í ríkisreikningi af hverju það er og eins og við vitum er óheimilt að veita hærri fjárframlög en koma fram í fjárlögunum. Því má spyrja: Hvers vegna voru veittir hærri styrkir en fjárlög heimiluðu eða hvar eru þær heimildir? En síðan er það fellt niður, og þá með hvaða heimild? Það er hluti af því sem vert er að spyrja um. Af því að ég talaði um samtímabókhald þá er öll starfsemi ríkisins á ólíkum fjárlaganúmerum. Vegagerðin er á einu og aðrir liðir undir henni eru á undirnúmerum. Eins og ég sagði áðan með framkvæmdirnar og afganginn, þetta myndar svo sem líka hluta af betri afkomu ríkissjóðs af því að þá er gjaldfærslunni frestað, en svo kemur hinum megin einhvers staðar það markmið fjárlaganna um að framkvæma þetta eða hitt, en það hefur ekki náð fram að ganga einhverra hluta vegna. Við höfum rætt mikið um hálkuvarnir og snjómokstur á þjóðvegunum, þar hafa áætlanir verið í lágmarki til allt of margra ára. Eðli málsins samkvæmt er tæpur milljarður sem verður neikvæður hjá Vegagerðinni. Sumir hafa sagt að þeir skilji ekki hvers vegna ekki er hægt að áætla betur fyrir þessu. Það er kannski að einhverju leyti vegna þess að Vegagerðin, eins og aðrar stofnanir, er sett í þá þröngu stöðu að hafa ekki eins háan ramma og hún þyrfti, og þess vegna er alltaf verið að reyna að áætla allt í lágmarki, og þess utan vitum við ekki hvort vetur verður snjóþungur eða hvort mikið verður um ísingu, því að risastór hluti af þessu er líka nefnilega orðinn til vegna hálkuvarna. Þær hafa aukist alveg gríðarlega. Við fengum skýringar á því í fjárlaganefnd um salt sem var keypt en reyndist svo ekki nægilega gott o.s.frv. Allt kostar þetta peninga. Allt salt til dæmis var bara uppurið í landinu, þannig að margt vindur upp á sig sem ekki er fyrirséð. Svo hafa gríðarlega snjóþungir vetur verið sem hafa orðið til þess að farið er fram úr áætlunum. Ef við drögum allt saman hjá Vegagerðinni, eins og kemur fram í samantektinni, þá er plús upp á 754 millj. kr. Það kemur til út af frestun á framkvæmdum. Hallinn á þjónustunni er rúmar 900 millj. kr., hallinn á styrkjum til sérleyfishafa og ferja 266, innanlandsflugs 15 o.s.frv., en af því að hitt er svo stór tala þá verður þetta niðurstaðan. En það sem ég er fyrst og fremst að gagnrýna er ekki bara þessar tölulegu hliðar heldur það að skýringarnar eru ekki til staðar. Ef maður mundi vilja fletta sig í gegnum þetta ár frá ári, velta fyrir sér hvaða framkvæmdir eða þjónusta eða eitthvað var ekki veitt, gekk ekki eftir eða fór fram úr áætlun, þá getur maður ekki lesið sig til um það og mér finnst það vera mjög bagalegt. Virðulegi forseti. Þetta var nú kannski að fara aðeins ofan í einhverja tiltekna liði af því að þetta, eins og hér var rakið áðan, á að flytja samhliða ríkisreikningi en hefur ekki tekist fram til þessa og þess vegna kannski notað að hluta til eins og fjáraukalög og ýmsar færslur settar fram sem ætti ekki að gera. Hér var líka tekið fram og aðeins rakið áðan að staðan sem við vorum að kýtast um áðan, þ.e. á milli ríkisstjórna, er staðfest í Markaðspunktum Arion banka og hún er staðfest í ríkisfjármálaáætlun núverandi fjármálaráðherra og í sjálfu sér allt í lagi að því sé haldið til haga. En í restina held ég að ég taki aðeins dæmi um Atvinnuleysistryggingasjóð af því að þetta á að leggja fram saman. Þar er í ríkisreikningi sýndur mismunurinn sem er bundinn í eigið fé en er ekki sett á höfuðstól. Það eru mörg slík dæmi. Ég spurði ráðherra í ræðu minni, þegar hann loks mælti fyrir frumvarpinu, því að við tókum þetta fyrir í nefndinni áður en mælt var fyrir því, um landlækni og Lýðheilsusjóð á bls. 76 og það var rakið í nefndarálitinu hvers vegna sá mismunur er. Mismunurinn er vegna þess að Lýðheilsusjóður er gerður upp undir fjárlagalið landlæknis en er samt sem áður sérstakur fjárlagaliður. Ég held að hinn almenni þingmaður átti sig ekki á þessu. Svo er spurning um hversu ítarlega fólk vill fara ofan í hlutina, en ég held að þingmenn geri of lítið af því að sitja yfir og fara ofan í fjárlög, fjáraukalög og lokafjárlög. Ég held að það væri afar mikilvægt og mundi skýra ýmislegt fyrir þeim þingmönnum sem eru ekki í fjárlaganefnd eða efnahags- og viðskiptanefnd, en þær fara svolítið í tekjuhliðina. Ég vil ljúka máli mínu á því að segja að ríkisstjórnin sú fyrri og þessi sem nú situr hafa sem betur fer báðar það að markmiði að lækka skuldir ríkissjóðs. Það kemur fram í riti sem fylgdi með og var gefið út haustið 2012, Ríkisfjármálastefna og þjóðhagsáætlun. Þar er sérstaklega tekið fram, með leyfi forseta: „Því verður það áfram forgangsmál að lækka jafnt og þétt skuldir ríkisins eftir að heildarjöfnuði hefur verið náð.“ En við stöndum frammi fyrir því að til þess eru notaðar mjög ólíkar aðferðir af hálfu núverandi ríkisstjórnar og þeirrar sem sat áður.
Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns segja að ég skil vel að hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur þyki skrýtið að hafa umræðu um lokafjárlög í því sem hún kallaði þessu sérkennilega andrúmslofti sem leikur um þessa umræðu, en við hverju er að búast þegar hv. formaður fjárlaganefndar hefur umræðuna á því að brigsla tveimur stjórnmálaflokkum um að hafa meðvitað gengið hagsmuna erlendra afla gegn hagsmunum íslensku þjóðarinnar? Við þær aðstæður er ákaflega erfitt að eiga vitræna málefnalega umræðu. En hv. formaður fjárlaganefndar ræður því auðvitað sjálf með hvaða hætti hún haslar völlinn fyrir þessa umræðu. Mér fannst margt ákaflega athyglisvert sem hv. þingmaður sagði, sérstaklega þegar kemur að tærleika og gagnsæi fjárlagafrumvarpsins. Þar finnst mér sem menn hafi ekki lært af umræðum fyrri ára, hugsanlega vegna þess að við gefum okkur alltaf svo lítinn tíma til að fara yfir þetta. Sem betur fer höfum við góðan tíma til þess í dag að ræða það með ýmsu öðru. Fyrst vil ég segja að ég er ekki alveg sammála því þegar hv. þingmaður segir að bæði núverandi og fyrri ríkisstjórn hafi sýnt einbeittan vilja til að lækka skuldir ríkissjóðs. Það er alveg rétt í tilviki fyrri ríkisstjórnar. Það er alveg rétt að því er varðar beina túlkun orða sem falla af hálfu núverandi ríkisstjórnar. En þegar maður les það plagg sem hv. þingmaður vísaði til, þ.e. ríkisfjármálaáætlunina, þá kemur einfaldlega í ljós að núverandi ríkisstjórn beinlínis byggir á þeim grunni að ætla ekki að lækka skuldir þangað til kemur að lokum tímabilsins sem áætlunin nær út, nema einungis með því sem við getum kallað óreglulegum liðum eða einskiptisaðgerðum, þ.e. sölu eignarhluta. Telur hv. þingmaður ekki að það sé áhyggjuefni?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég tel að það sé vilji til þess og kannski, eins og ég sagði áðan, til að lækka skuldir ríkissjóðs. Vissulega er það svo að ríkisfjármálaáætlunin sýnir því miður allt of lítinn afgang miðað við hversu gott ég tel búið hafi verið sem tekið var við. Afkoman í lok 2013 er heldur betri en núverandi forkólfar voru búnir að gefa til kynna og það er án inngripa ríkissjóðs, það er án þess að við tökum tillit til arðgreiðslu og annars slíks af hálfu Seðlabankans. Eins og ég sagði áðan staðfesta Markaðspunktar Arion banka á þessum tíma þetta, að frádregnum óreglulegum liðum. Það er auðvitað athyglisvert sem kemur fram í ríkisfjármálaáætluninni að til dæmis sé ekki gert ráð fyrir byggingu Landspítalans fyrr en alveg í lokin, þá er gert ráð fyrir hönnun og einhverju slíku. Ég tel að við gætum þurft að standa frekar í fæturna. Það er hagræðingarhópur hér að störfum eða hann skilaði áætlunum um hvernig þau vildu sjá ríkisbúskapinn vera og það hefur eitthvað af því gengið eftir. Það að lækka skuldir virðist vera minna forgangsatriði en í rauninni að fækka ríkisstofnunum og fækka starfsfólki hjá ríkinu, það virðist vera meginmarkmiðið. Ég hef náttúrlega ekki frekar en hv. þingmaður mikla trú á þeirri stefnu sem hér er rekin þar sem fólk afsalar sér tekjum í stórum stíl og sú skattstefna sem hefur verið boðuð stenst ekki þegar á er litið.
Herra forseti. Ég átti á sínum tíma sæti í fjárlaganefnd. Þá þegar voru umræður um að það þyrfti að gera gögnin sem liggja undir vinnu fjárlaganefndar betur úr garði til að þau væru skiljanlegri. Það gildir ekki síst um lokafjárlög sem oft hafa verið gagnrýnd fyrir að mjög erfitt er að skilja hlutina sem að baki liggja. Nú ætla ég ekki að gera neinar sérstakar kröfur til núverandi forustu fjárlaganefndar um nútímaleg vinnubrögð en eigi að síður velti ég því fyrir mér þegar ég hlusta hér á framsögu, fer yfir nefndarálitið, hvort meiri hluti fjárlaganefndar lítur á sig sem einhvers konar stimpilpúða fyrir fjármálaráðuneytið. Ef við tökum til dæmis það sem hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir drap á, yfirfærslu heimilda, kemur í ljós í nefndarálitinu að það er stefna sem kemur frá fjármálaráðuneytinu um það með hvaða hætti á að færa vannýttar heimildir á milli ára. Það kemur fram, að vísu ekki með berum orðum en má lesa á milli línanna, að fjárlaganefnd virðist ekkert vera sérlega ánægð með þetta og hún setur á laggir sérstakan vinnuhóp sem fer í tiltekin dæmi og óskar eftir skýringum hjá fjármálaráðuneytinu. Svo kemur einhver niðurstaða sem er bersýnilega undirorpin gagnrýni af hálfu nefndarinnar en nefndin leggur ekki til neinar breytingartillögur. Telur hv. þingmaður ekki að kominn sé tími til að nefndin taki sér ákveðið frumkvæði og fari að fylgja eigin stefnu í stað þess að láta rétta sér línuna hráa úr fjármálaráðuneytinu? Í öðru lagi: Telur hún ekki að kominn sé tími til að fjárlaganefnd taki sér tak og reyni að temja sér nútímalegri vinnubrögð varðandi framsetningu? Ég nefni sem dæmi þær fjárlagaheimildir sem fluttar eru milli ára, eins og hv. þingmaður rakti með dæmum, það var ekkert á bak við það heldur einungis samtalan. Þetta er mjög ógreinilegt. Telur hv. þingmaður að það sé borin von að núverandi meiri hluti fjárlaganefndar hunskist til að koma sér inn í nútímann?
Herra forseti. Hér er verið að fjalla um gömul mál og þá er margt sem erfitt er að breyta, þ.e. þeim hlutum sem orðnir eru. Það sem hægt er að gera og af því að fjárlaganefnd er svo vel sett af góðum minni hluta sem veitir væntanlega meiri hlutanum aðhald. Við höfum setið í þessum vinnuhópi ásamt formanni nefndarinnar og stundum varaformanni og við höfum reynt að fara svolítið djúpt ofan í þessa hluti. Það má gera betur og við höfum rætt við ráðuneytin, þannig að ég held og vil ekki gera lítið úr því að nefndin er einhuga í því að reyna að spyrna við fótum og fá ráðherra og ráðuneyti til að standa sig betur í áætlanagerð og öðru slíku en reyndin hefur verið í allt of langan tíma. Það hófst með skýrslu Ríkisendurskoðunar, vinnuhópur var settur af stað 2009 og 2010 vegna ríkisreiknings þeirra ára. Nú erum við búin að vera að fjalla um endurskoðun ársins 2011 og 2012 þannig að við höfum verið að fara ofan í athugasemdir sem hafa komið fram árum saman. Ég hef von um að það verði ráðuneyti og ráðherra til aðhalds en auðvitað þurfa heimildir að vera sýnilegri. Ég tek undir þetta og segi það aftur að mér finnst að það eigi að gera þær sýnilegri svo að allir séu meðvitaðir um hvað sé á ferðinni hverju sinni og við vitum um hvað við erum að fjalla.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir mjög efnismikla og góða ræðu. Það er líka mjög ánægjulegt að núna sjáum við svart á hvítu að fjárlagaárið 2013 skilaði afgangi upp á 9 milljarða ef litið er til undirliggjandi rekstrar. Það þýðir að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, tókst að stoppa upp í 120 milljarða kr. gat. Það er ekkert smáræði á fjórum árum, á sama tíma og allt samfélagið nötraði vegna bankahruns krónunnar, fyrirtæki fóru unnvörpum á hausinn og heimilin voru föst í skuldafeni. Þetta var mjög flókinn og erfiður tími en okkur tókst að rétta ríkissjóð af og hækka þar með skuldasöfnun, sem auðvitað kostar okkur mjög mikið í vaxtagreiðslum árlega. Eins og við sögðum alltaf: Við ætlum að breyta vöxtum í velferð. Niðurskurðurinn stefndi að því. Þá velti ég fyrir mér eftir þennan frábæra árangur hvort það sé ekki áhyggjuefni að líta til ríkisfjármálaáætlunar sem nú liggur fyrir þinginu. Þar virðast vera mjög vanáætluð þau útgjöld sem nauðsynleg eru til að við getum rekið hér samfélag sem telst til nútímavelferðarsamfélags. Ég velti fyrir mér, er það svo að árangrinum sem við sjáum í þessum lokafjárlögum sé ógnað með ósjálfbærri tekjulækkunarstefnu ríkisstjórnarinnar?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir þetta andsvar. Það kom fram hjá formanni fjárlaganefndar í framsögu frekar en andsvari áðan um skattalækkunarstefnuna að hún teldi að sýnt væri að hún skilaði samfélaginu eða ríkinu auknum tekjum. Ég fór ágætlega yfir þessa brauðmolakenningu um daginn. Það var nýleg góð rannsókn, stór og mikil rannsókn frá Cambridge-háskóla gerð opinber hér og hún hrindir skattstefnu hægri manna algerlega. Þess vegna tek ég undir að þetta sé eitthvað sem við eigum því miður eftir að bíta úr nálinni með, ef svo heldur fram sem horfir og hægri stefnan fær að halda áfram. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra vegna ríkisfjármálaáætlunarinnar, af því að við höfum til að mynda glímt við sjúkrahúslyfin og samninga á milli sjúkratrygginga og spítalans varðandi S-merkt lyf og það hefur komið fram að jafnvægi sé náð og ekki verði framúrkeyrsla á þessu ári. Nú er ég ekki að halda því fram að þetta sé liður sem getur vaxið út í hið óendanlega og allt það en við erum að tala um að fólk fær ekki lyf sem getur orðið til þess að það lifi, til þess að það eigi sér líf, vegna þess að sjóðurinn er tómur sem á að borga þau. Ég spurði ráðherrann því hvort hann teldi ekki að komin væri uppsöfnuð þörf vegna eftirhrunsáranna og líka vegna þess að á góðæristímanum voru ekki settir neinir sérstakir peninga í þetta. Hann gat ekki svarað því öðruvísi en að hann teldi að jafnvægi væri náð, sem ég er ekki sammála.
Hæstv. forseti. Það er svo að umræða um skattamál og ríkisfjármál er oft ansi tæknileg, sem er synd af því að þetta eru ákaflega spennandi og áhugaverðir málaflokkar, ríkisfjármálastefna og skattstefna segja okkur mikið um það samfélag sem býr að baki. Ég heyrði að hv. formaður fjárlaganefndar sagði áðan að eftir því sem skattarnir væru lægri þeim mun meiri væru tekjur ríkissjóðs. Við fengum líka að heyra þetta þegar Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur stjórnuðu síðast Íslandi og þá, til að fá þá kenningu til að virka, til að sýna fram á að þetta rugl væri rétt, var þaninn hér efnahagur landsins sem endaði með því að hann sprakk, Ísland varð því næst gjaldþrota af þeirri stefnu. Nú er verið að keyra hana í gang aftur og það er óskiljanlegt að flokkar, gamlir flokkar sem hafa lengi verið við völd á Íslandi, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, skuli ekki hafa þá burði, sem er alvarlegt fyrir lýðræðið, að endurskoða þessa stefnu sína. En við sjáum hvað er að gerast. Hvað þarf til að þessi gamla kenning þeirra geti aftur farið að virka í smátíma, þangað til allt fer í kaldakol aftur? Jú, í rammaáætlun þarf að smeygja fram hjá nýjum virkjunarkostum, utan við hið lögbundna ferli, því að það þarf að fara að þenja hagkerfið umfram það sem eðlilegt og mögulegt er miðað við efnahagslegt umhverfi. Það er með þeim hætti og ég óttast að lokafjárlögin 2013 séu ekki tónninn sem er sleginn fyrir næstu fjögur ár á eftir. Svo verður það okkar verkefni að vinda ofan af því aftur.
Herra forseti. Það er nefnilega ekki alltaf gaman að vera í því hlutverki að þurfa að skafa upp, moka flórinn, eins og við þurftum að gera eftir áratuga samstarf þeirra flokka sem nú ráða ríkjum. Ég tek undir að það er margt í hagkerfinu og við í stjórnarandstöðunni erum ekki þau einu sem hvetja til þess að menn geri sér ekki of miklar væntingar og annað slíkt og það er mikilvægt þessa dagana þegar verið er að fjalla um afnám eða losun hafta, því að það er ekki verið að afnema höft, það er verið að búa til ferli til losunar. Og þá sér ráðherra fjármála tækifæri til að segja: Nú ætlum við að fara að lækka skatta. Það gerir ekkert annað en að segja við alla sem stjórna fjármálum: Bíddu nú við, þá þurfum við að skoða hvort verðbólgan hækkar ekki og þurfum við ekki að hækka vexti o.s.frv.? Ég held því miður að sú skattstefna sé þannig að hún setji okkur lóðbeint aftur á þann stað sem við vorum, ef fram heldur sem horfir. Það er ekki bölsýni eða svartsýni. Þetta hefur sýnt sig. Það er staðreynd. En menn ætla samt að reyna þetta aftur þrátt fyrir að hafa beðið þetta gríðarlega skipbrot. Ég tek undir þetta með hv. þingmanni og hef sagt frá því þegar ég kom fyrst inn á þing og fór að fjalla um fjárlögin. Það kom mér á óvart hvað það voru alltaf fáir í þingsal og ég veit að það eru ekki endilega mjög margir að fylgjast með, af því að þetta er eitthvað sem fólki, mörgu hverju, finnst ekki skemmtilegt. Kannski er það einmitt okkar hlutverk að draga þau upp úr tæknilegum umræðum og færa yfir í þetta mannlega, þetta sammannlega, eins og hvað þessi tala þýðir sem er þarna á blaði, hún þýðir að það verða ekki veitt sjúkrahúslyf eða eitthvað slíkt. Ég held að við þurfum að taka okkar til og breyta umræðunni.
Hæstv. forseti. Mér er þungt í skapi. Þessi umræða hófst með afskaplega ósmekklegum ummælum hv. formanns fjárlaganefndar, sem talaði um að fyrri ríkisstjórn hefði verið ríkisstjórn kröfuhafa. Hún var að segja að ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefði í eftirleik hrunsins unnið í þágu erlendra hagsmuna og þar með gegn þjóðarhagsmunum. Þetta eru mjög alvarleg brigsl. Þetta virðist vera stef sem framsóknarmenn ætla að halda fram og reyna að halda því svo oft fram að það verði sannleikur að lokum. Hér um daginn brigslaði hv. þm. Karl Garðarsson formanni Samfylkingarinnar, hv. þm. Árna Páli Árnasyni, um óheilindi við þjóð sína af svipuðum toga. Við gerðum mörg athugasemdir við það og að lokum baðst hann afsökunar og sagði að að sjálfsögðu hefði hann gengið of langt. Ég ætla í upphafi ræðu minnar að víkja nokkrum orðum að fyrrverandi þingmanni, ráðherra og forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. Nú stendur yfir sýning í Alþingishúsinu í tilefni af 100 ára afmæli kosningarréttar kvenna. Þar má sjá að Jóhanna var tíunda konan sem var kjörin á Alþingi Íslendinga árið 1978. Fyrir þá sem áhuga hafa á störfum hennar er hægt að sjá á vef þingsins öll þau fjölmörgu mál sem hún lagði fram og barðist fyrir af mikilli einurð. Það var haft að glensi að vinnusemi Jóhönnu væri svo mikil að það þyrfti að minnsta kosti tvo starfsmenn í Stjórnarráðinu til þess að svara fyrirspurnum frá henni og skrifa skýrslur samkvæmt hennar beiðni. Nú er ég kannski ekki best til þess að fara yfir feril hennar, sem er náttúrlega langur. Hann var 35 ár á Alþingi. Hún beitti sér fyrir og kom í gegn gríðarlegum umbótum í þágu barna, í þágu fatlaðs fólks og í þágu aldraðra. Hún beitti sér fyrir lýðræðisumbótum. Þegar allt hrundi hér var Jóhanna nánast sjálfkjörin til þess að taka við forustu í ríkisstjórn. Fólk vissi, óháð því hvort það var sammála hennar pólitísku skoðunum eða ekki, að Jóhanna Sigurðardóttir var einörð í málsvörn sinni fyrir almannahagsmuni í íslensku samfélagi. Hún hafði barist fyrir þeim sem oft eiga sér ekki rödd þannig að nú eru ýmsir hópar sem áður stóðu höllum fæti komnir með miklu sterkari rödd í íslensku samfélagi og njóta mannréttinda á við aðra. Hún hafði barist gegn hvers konar spillingu og fólk vissi að Jóhanna Sigurðardóttir væri til þess fallin að leiða ríkisstjórn Íslands á þessum erfiðu tímum með almannahagsmuni að leiðarljósi. Það er því afskaplega alvarlegt og ósmekklegt að koma hingað og gefa í skyn að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hafi gert eitthvað annað en að vinna að hagsmunum almennings á Íslandi. Ég fordæmi slíkar aðdróttanir í garð þeirrar merku konu. [[Gripið fram í.]] Við erum nú að ræða lokafjárlög og fáum hér vitnisburðinn um hversu vel tókst til hjá ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það er ágætlega farið yfir það í Markaðspunktum Arion banka hvernig náðist að koma á hallalausum ríkissjóði, ef frá eru taldir óreglulegir liðir sem snerta ekki beint undirliggjandi rekstur ríkissjóðs. Að sjálfsögðu þarf að taka tillit til þeirra því að óreglulega liði þarf að fjármagna úr ríkiskassanum eins og aðra. En mikilvægt er að uppbygging tekjuöflunarkerfis og útgjaldakerfis ríkissjóðs sé með þeim hætti að reksturinn sé sjálfbær, að tekjuskattskerfið, skattkerfið í landinu, sé þannig upp byggt að það afli í eðlilegu árferði þeirra tekna sem nauðsynlegar eru til þess að geta veitt þá þjónustu og þær tekjutilfærslur og farið í þær fjárfestingar sem við viljum að séu hér í landinu. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur valdi leið sem mikið hefur verið litið til víða um lönd og hefur fengið toppeinkunn, sem var að leita leiða til þess að auka tekjur ríkissjóðs. Það var gert með sérstökum auðlegðarskatti, sem var eignarskattur á mjög eignamikla einstaklinga í samfélaginu, og með veiðigjöldum og síðan með þrepaskiptu skattkerfi, sem var sjálfsagt mál og tíðkast í öllum siðmenntuðum ríkjum þar sem þeir sem hærri tekjur hafa bera hlutfallslega örlítið þyngri byrðar en þeir sem minnstar tekjur hafa. Það er sanngjarnt kerfi og til þess fallið að skapa samfélag jöfnuðar, sem við náðum náttúrlega ótrúlegum árangri í, af því að jöfnuður leiðir af sér betra samfélag í þeim skilningi að flestir hafa tækifæri til þess að þroska þá hæfileika sem þeir hafa til að bera, heilsufar er betra, félagsleg samheldni er meiri, færri glæpir og það sem skiptir ekki síst máli er að jöfnuður leiðir af sér öflugra atvinnulíf því að fólk er menntaðra og tilbúnara til þess að taka áhættu því að gott öryggisnet grípur það ef illa fer og þannig njóta fyrirtæki landsins góðs af og eru í betri færum til þess að vaxa og auka samkeppnishæfni sína á innlendum sem og erlendum markaði. Þegar Jóhanna Sigurðardóttir var félagsmálaráðherra á árunum 2007–2009 tók hún yfir málaflokk almannatrygginga enda er það málaflokkur sem stóð hjarta hennar mjög nærri. Henni tókst það sem fyrri ríkisstjórn hafði ekki tekist, að afnema makatengingar í almannatryggingakerfinu sem skipti sköpum fyrir þá lífeyrisþega sem sættu skerðingum af því að makar þeirra höfðu tekjur yfir ákveðnum mörkum þannig að lífeyrisþegar voru í mörgum tilfellum, sérstaklega örorkulífeyrisþegar, í þeirri stöðu að vera ekki fjárhagslega sjálfstæðir. Hún innleiddi einnig sérstaka lágmarksframfærslutryggingu sem hækkaði lágmarksbætur almannatrygginga um allt að 30 þús. kr. Þær breytingar sem gerðar höfðu verið skiptu auðvitað sköpum þegar kom síðan kaldranalega í hennar hlut að skera niður í þessu kerfi. Makatengingar voru ekki innfærðar aftur og lágmarksframfærsluuppbótin hélt sér og tryggt var að hún hækkaði þó að aðrar greiðslur stæðu í stað eða væru skertar með einhverju móti. Þetta tímabil, 2009–2013, reyndi mjög á þolrif stjórnarliða og leitað var leiða til þess að draga úr niðurskurði eins og hægt var og draga úr þeim sársauka sem allt þetta þýddi fyrir landsmenn sem lögðu mikið af mörkum til þess að taka þátt í því að koma samfélaginu aftur á réttan kjöl. Við töluðum um það að við vildum breyta vöxtum í velferð því að ef við næðum niður hallanum á ríkissjóði mundi ríkissjóður hætta að safna skuldum, en skuldirnar voru það umfangsmiklar eftir fjármálahrunið að þær voru næststærsti útgjaldaliður ríkisins á eftir heilbrigðismálum, á níunda tug milljarða. Það segir sig sjálft að til lengdar gengur slíkt ekki og það varð að bregðast við. Það má líka segja að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hafi verið ríkisstjórn hinna stóru áætlana. Þar má nefna til dæmis fjárfestingaráætlunina sem var fjármögnuð m.a. með veiðigjöldum sem ný ríkisstjórn lækkaði síðan þannig að hún svipti fjárfestingaráætlunina tekjugrundvelli. Það var líka byrjað að bæta inn í kerfin. Það var búið að hækka barnabætur og átti að fara í enn frekari hækkanir. Það var búið að lengja fæðingarorlofið og hækka það umtalsvert, það var ekki komið til lenginganna en hækkun þaksins um 50 þús. kr. hafði þegar átt sér stað. Niðurskurði í heilbrigðiskerfinu var lokið og það var byrjað að bæta í fjármuni til tækjakaupa og viðhalds og í reksturinn. Það voru mikil vonbrigði þegar ný ríkisstjórn kom til valda með gömlu möntruna um skattalækkanir sem móður allra umbóta og hélt áfram að skera niður ríkisútgjöld þó að það hefði líklega ekki verið hægt að skera meira niður í lok valdatíðar Jóhönnu Sigurðardóttur, eins og hv. formaður fjárlaganefndar komst að orði. Núverandi ríkisstjórn hefur fundið ýmis tækifæri til þess að skera meira niður og þó að stjórnarmeirihlutinn tali um aukin útgjöld til heilbrigðiskerfisins þá eru þau ekki næg hlutfallslega til þess að mæta þörfum kerfisins. Það eru sérstakir málaflokkar sem ég vil gefa aðeins gaum. Það eru almannatryggingar, barnabætur, framhaldsskólarnir, heilbrigðiskerfið og löggæslan. Almannatryggingakerfið og barnabótakerfið eru náttúrlega bara tekjutilfærslukerfi. Þar notum við skatttekjur til þess að greiða til hópa sem þurfa á samtryggingu samfélagsins að halda og eiga rétt til samkvæmt lögum. Þar eru örorkulífeyrisþegar, ellilífeyrisþegar og barnafjölskyldur í fyrirrúmi, enda þarf ekki að hafa djúpt innsæi í mannlegt samfélag til að átta sig á að þetta eru eðlilega þeir hópar sem helst þurfa á samtryggingarkerfinu að halda. Við njótum þess öll á einhverjum tímapunkti að búa við þessi kerfi, stundum erum við nettóþiggjendur og stundum erum við nettógreiðendur. Þannig er það í eðlilegu samfélagi. Varðandi framhaldsskólana, heilbrigðiskerfið og löggæsluna þá eru það auðvitað veigamiklir þættir í góðu samfélagi. Menntun fyrir alla óháð efnahag, heilbrigðisþjónusta fyrir alla óháð efnahag og ég vil bæta við búsetu varðandi báða þessa þætti og svo löggæsla sem miðar að því að skapa öryggi í samfélaginu, gera lögregluna sýnilega, en auðvitað viljum við búa í þannig samfélagi að lögreglan þurfi að vera með fæst inngrip. Því náum við best með jöfnuði því að hann dregur úr glæpum. Varðandi heilbrigðiskerfið þá er það gott dæmi. Þar logar allt stafna á milli núna. Læknar fóru í fyrsta skipti í sögunni í verkfall, hjúkrunarfræðingar fóru í verkfall og margar stéttir heilbrigðiskerfisins hjá BHM. Þegar heilbrigðiskerfið verður fyrir niðurskurði, sem það hafði verið í frá aldamótum, þá þýðir það ósköp einfaldlega að fjárfestingar og innkaup dragast saman og laun dragast saman en verkefnunum fækkar ekki. Það eru kannski ákveðin verkefni sem er hætt að sinna, sem er mjög alvarlegt, en fólk heldur áfram að veikjast, fólk heldur áfram að þurfa að fá líknandi meðferð, við þurfum að halda opnum góðum heilsugæslustöðvum og svo erum við svo heppin að Íslendingar halda áfram að fæðast - við stöndum mjög vel að vígi þegar að því kemur. Til þess að allir fái þjónustu sem nauðsynleg er þurfum við gott heilbrigðiskerfi og það er borið uppi af starfsfólki og launakostnaðurinn vegna þess starfsfólks er meginuppistaðan í útgjöldum til heilbrigðiskerfisins. Það sem íslenskir heilbrigðisstarfsmenn hafa farið í gegnum er fækkun starfsfólks og lakari kjör. Nú er svo komið að við verðum að bæta í reksturinn. Þó að hér séu stórkarlalegar yfirlýsingar um að aldrei hafi verið sett inn jafn mikið þá er byrðin hlutfallslega að þyngjast á heilbrigðiskerfinu og það þarf að mæta því með auknum útgjöldum. Það hefur ekki verið gert. BHM hefur ekki enn þá náð samningum en nú á að reyna að knýja hjúkrunarfræðinga til samninga sem þýða í raun að ekki er verið að eyða kynbundnum launamun sem þessi stétt hefur myndarlega risið gegn og telur nóg vera komið, nú verði ekki lengur hægt að reiða sig á gæsku kvenna til þess að gefa eða selja vinnu sína miklu ódýrar en karlar selja sína vinnu, þ.e. hinar hefðbundnu karlastéttir. Það er auðvitað þannig að þó að haldið hefði verið áfram með stefnu fyrri ríkisstjórnar þá væri ástandið hér ekki fullkomið. Það mun taka lengri tíma. En það hvernig hlutirnir eru gerðir skiptir líka miklu máli. Stundum verður ekki komist hjá niðurskurði og stundum er ekki hægt að bæta í nema takmarkað út af aðstæðum, en hvaða skilaboð eru send inn í kerfið? Eru þau skilaboð send að viðkomandi stéttir séu heimtufrekar og óbilgjarnar eða eru þau skilaboð send að þessar stéttir séu mikilvægar og stjórnvöld vilji koma til móts við þær en viðfangsefnið sé flókið og krefjist mikillar samvinnu? Því miður valdi núverandi ríkisstjórn fyrri leiðina og var til dæmis tilbúin til þess að setja lög á þessar stéttir af því að það væri svo mikið neyðarástand í heilbrigðiskerfinu út af verkföllum þeirra, en skilur ekki að mikilvægi þessara stétta ætti auðvitað að endurspeglast í kjörum þeirra. Lokafjárlögin fyrir 2013 óttast ég að séu ekki að gefa tóninn fyrir stjórnarár þessarar ríkisstjórnar. Það verður hlutverk okkar í minni hlutanum hér eftir sem hingað til að berjast fyrir auknum útgjöldum til samneyslunnar og tekjutilfærslna af hálfu ríkissjóðs og tryggja að núverandi stjórnarmeirihluti skerði ekki tekjustofna ríkisins sem greiddir eru af handhöfum auðlindanna og eignamesta og tekjuhæsta fólkinu í landinu. Nú getur hv. formaður fjárlaganefndar talað hér um góða stefnu ríkisstjórnarinnar. Undirskriftalistar með á sjötta tug þúsunda undirskrifta, síendurtekin mótmæli á Austurvelli vegna Evrópuaðildarumsóknar og vegna verkfalla og niðurskurðar, sem og verkföll stórra, mikilvægra stétta bera vitni um að það er ekki almenn samstaða meðal íslensku þjóðarinnar um þá stefnu sem ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hefur markað, stefnu sem við þurfum vonandi ekki að þola nema í hæsta lagi í tvö ár í viðbót.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Ég tel nefnilega ágætt að við förum hér yfir það sem vel hefur verið gert. Það er afar mikilvægt, eins og ég kom inn á í máli mínu áðan, að halda til haga hversu erfiðir tímarnir voru, sem birtist meðal annars í stöðu heilbrigðismálanna í dag. Það hefur líka töluvert borið á því finnst mér í orðræðu forsvarsmanna fjárlaganefndar að það hafi ekki verið markmið fyrri ríkisstjórnar að ná jöfnuði í ríkisfjármálunum, að það hafi ekki verið markmiðið að reyna að greiða niður skuldir, eins og það sé einhver nýjung sem núverandi ríkisstjórn ber á borð fyrir þjóðina. Þess vegna er mikilvægt að við höldum því til haga að auðvitað var það og hefur alltaf verið markmið hverrar ríkisstjórnar. Eins og komið hefur fram var markmiðið í rauninni að breyta vöxtum í velferð, eins og hv. þingmaður hefur sjálf tekið sér í munn. Okkur er brugðið þegar talað er um að það hafi aldrei verið lagðir jafn miklir fjármunir í heilbrigðismálin og nú, eins og þingmaðurinn nefndi. Staðan við hrun var svo ógnvænleg að Landspítalinn átti ekki fyrir lyfjum. Hann átti ekki fyrir nokkrum sköpuðum hlut. Þannig var honum skilað inn í hrunið eftir hið svokallaða góðæri. Það er eins og núverandi stjórnarflokkar vilji pínulítið gleyma því að núllpunkturinn var ekki 2008, að frá þeim tíma gætu þeir byrjað á því að miða við einhverjar fjárveitingar. Þegar teknar eru saman fjárveitingar til heilbrigðismála, sem fólk stærir sig af, þá er það nú svo að ef við miðum við verga landsframleiðslu þá munar nánast engu. Það er auðvitað ekki hægt. [[Gripið fram í.]]- Ríkisfjármálaáætlun og fjárlög sýna fram á þetta. Ég get sýnt [[Forseti hringir.]]formanni fjárlaganefndar, sem hér kallar fram í að þetta sé ekki satt, línurit því til staðfestingar.
Hæstv. forseti. Nei, ég get ekki annað en tekið undir með hv. þingmanni. Það var nefnilega ógnvænleg staða sem blasti hér við og við vorum í eftir hrun fjármálakerfisins og eftir hrun gjaldmiðilsins. Ég skynja það nú að almenningur á Íslandi hafi eiginlega áttað sig betur á þeirri stöðu en þingmenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Ótrúleg þrautseigja og baráttuvilji einkenndi mikilvægustu stofnanir landsins. Skólakerfið virkaði eins og smurð vél þrátt fyrir erfiðan niðurskurð. Heilbrigðiskerfið virkaði eins og smurð vél þrátt fyrir erfiðan niðurskurð. Það voru stórar kvennastéttir sem héldu Íslandi gangandi eftir hrun fjármálakerfisins. [[Gripið fram í.]]Þessar stéttir stóðu vörð um heill okkar, heilbrigði og líðan, tóku á móti börnum í skólann, sem bjuggu á heimilum í alvarlegum fjárhagsvanda, tóku á móti fólki sem veiktist ofan á það að vera með alvarlegar áhyggjur af fjármálum sínum. Þetta virkaði allt þrátt fyrir að stóru spilaborgir karlanna væru hrundar. Það eru þessar stéttir sem eiga að njóta þess að Ísland er að ná aftur eðlilegri stöðu í ríkisfjármálum. Það eru þessar stéttir sem ætla ekki að láta sér lynda að vera notaðar eins og þrælar til þess að vinna vinnuna en fá síðan ekki að njóta ágóðans af því sem þær hafa tekið þátt í að skapa.
Herra forseti. Það er nefnilega ekki nóg að stæra sig af því að hagur í ríkisfjármálunum sé að verða betri, forgangurinn sé að greiða niður skuldir, ef við ýtum öllu öðru til framtíðar. Það er eiginlega málið. Við verðum að gera þetta jöfnum höndum, þ.e. nýta rýmið sem þingmenn halda fram að skapist með vaxtalækkunum, nokkuð sem mér finnst fullbratt að telja að verði. Það þarf að nýta það í svo margt annað, m.a. í þessa innviðauppbyggingu, og þess vegna er mikilvægt að vel verði raðað. Ég tók það fram í ræðu minni áðan að mér fyndist mikilvægt að halda því til haga að það gæti auðvitað hver ríkisstjórn á hverjum tíma tekið til sín það sem hún ætti en það má ekki gleymast að það var þjóðin sem tók fyrst og fremst á með þeirri ríkisstjórn sem þá starfaði til að þetta gengi upp eins og það gerði. Ég verð að segja, af því að hér kallaði formaður fjárlaganefndar úr sal að það sem ég hélt fram væri ekki rétt, að það er vissulega rétt að heilbrigðisútgjöldin hafa hækkað undanfarin ár en ef þau eru skoðuð sem hlutfall af heildarútgjöldum á fjárlögum eða vergri landsframleiðslu þá eru þau örlítið hærri. Það munar svo litlu að fólk getur ekki leyft sér að taka það sér í munn að það sé svo stórkostlegt sem verið er að gera. Ég tek undir það og ber auðvitað þann ugg í brjósti að samningar verði felldir, því miður. Fólk er eiginlega að fara þá leið að skrifa bara undir samninga vegna þess að það er nauðbeygt til þess til að lenda ekki fyrir gerðardómi. Þetta eru stéttirnar, eins og hv. þingmaður nefndi, sem börðust hvað harðast með okkur og tóku við börnum og fólki í alls konar ásigkomulagi, sem þurfti að bíða vegna þess að þjónustan var skert. [[Forseti hringir.]]Þetta fólk stóð með okkur. Nú á þetta fólk að halda áfram þrátt fyrir að þjóðarhagurinn sé svona óskaplega góður að sögn [[Forseti hringir.]]ríkisstjórnarinnar.
Hæstv. forseti. Það er mikið rétt, það var nefnilega íslenskur almenningur sem kom þjóðarbúinu úr þeim ógöngum sem það var í. Nú á hinn sami almenningur að borga brúsann svo að gamla helmingaskiptastjórnin sem hefur gengið í endurnýjun lífdaga geti haldið áfram að framfylgja stefnu sinni, framfylgja stefnu sem felst í því að lækka skatta á þá sem mest eiga og auka fjárfestingu í stóriðju og selja orkuna á spottprís. Þeirri stefnu vorum við búin að breyta. Þó að hér hafi verið umfangsmikil framleiðsla á orku og mikið bæst inn í kerfið í okkar stjórnartíð þá var tryggt að fyrir hana kæmi markaðsverð og ekki væru gerðir einhverjir þrælslundarsamningar um spottprís á raforku. Síðan létum við auðvitað greiða fyrir aðgengi og notkun á fiksveiðiauðlindinni. Það hefur verið lækkað stórlega. Nú á í ofanálag að taka nýja tegund, makrílinn, og kvótasetja. Það átti að kvótasetja hann í sex ára samningum sem þýða í raun og veru eilífðarsamningar því að það hefði þurft tvær ríkisstjórnir í röð til þess að taka sameiginlega ákvörðun um að breyta því fyrirkomulagi. Þetta er það sem núverandi ríkisstjórn býður íslenskum almenningi, ríkisstjórn sem tekur við eins góðu búi og hægt var að búast við eftir þessi ár en er með fylgistölur sem sýna okkur að þessari hugmyndafræði hefur verið hafnað af íslenskum almenningi. Við viljum ekki pilsfaldakapítalisma Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks aftur. Við viljum félagslegt réttlæti og samfélag jöfnuðar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Á seinasta kjörtímabili stóð flokkur hv. þingmanns, Samfylkingin, að því að auka gegnsæi í fjármálum ríkisins með því að gefa út gögn á tölvutæku formi. Það er oft vanmetið en það gefur fólki úti í bæ tækifæri til þess að nýta gögnin á einhvern nýjan hátt sem stjórnmálamenn sjá jafnvel ekki fyrir og eiga ekkert endilega að þurfa að sjá fyrir, heldur veita frekar gögnin og láta einhvern annan sjá um að gera eitthvert gagn úr þeim. Skýrasta dæmið um þetta er hvertferskatturinn.is sem er unnið úr þessum gögnum. Flokkur hv. þingmanns, Samfylkingin, á vissulega hrós skilið fyrir mjög jákvætt og stórt skref í þeim efnum, að mínu mati. Það sem ég er að velta fyrir mér, þegar kemur að fjárlögum og lokafjárlögum og fjármálum ríkisins almennt, er hvernig megi auka í fyrsta lagi gegnsæi og í öðru lagi lýðræðislega aðkomu að einhverju leyti, þó auðvitað með þeim fyrirvara að fjármál ríkisins eru sennilega sá hluti ríkisins sem krefst hvað faglegastrar nálgunar frekar en endilega pólitískrar að öllu leyti. Vissulega snúast þau um stórar pólitískar spurningar og þess vegna eru málefnin hér en ekki í einhverju einkafyrirtæki, einhverri stofnun sem sér um þetta fyrir okkur. Þar liggur jú vandinn. Ég velti mörkuðum tekjum sérstaklega fyrir mér. Ég hefði haldið og hélt þegar ég byrjaði á Alþingi að markaðar tekjur væru einfaldlega gott fyrirbæri. Svo kemur í ljós að það er ekki endilega þannig. Bókhaldarar sem ég hef talað við meina að það sé ekkert endilega jafn einfalt og þægilegt og gegnsætt og menn vilja meina. Getur hv. þingmaður frætt okkur um sína sýn á markaðar tekjur og hlutverk þeirra í gegnsæi ríkisfjármálanna?
Hæstv. forseti. Ég þakka andsvarið. Þetta voru mjög margar góðar ábendingar og spurningar. Hv. þingmaður endaði á mörkuðu tekjunum og spurði mig sérstaklega út í þær. Nú er það svo og ég get sagt það algjörlega frá hjartanu að ég er ekki hlynnt mörkuðum tekjum. Ég tel að það sé heppilegra að fjármunir renni beint í ríkissjóð og síðan sé ákveðið eftir þörfum hverju sinni hvert fjármunirnir renni. Þetta er hin kenningarlega sýn mín á málið. Nú þekki ég ekki sögu markaðra tekna í gegnum tíðina. Auðvitað hafa oft verið búnar til markaðar tekjur því að það er verið að tryggja tekjustofna fyrir eitthvað, en það sýnir líka vantraust stjórnmálamannanna á getu pólitíska valdsins til þess að dreifa fjármunum þangað sem helst er þörf fyrir þá. Þá komum við að þessu vandamáli: Viljum við sem stjórnmálamenn auka skilvirknina í tekjuöflun ríkissjóðs og síðan útdeilingu fjármuna? Stundum skila markaðir tekjustofnar í góðu árferði gríðarlegum tekjum, en það er ekki verið að nýta þá í sama mæli og það er kannski skortur á fjármunum annars staðar. Þetta er því óheppilegt fyrirkomulag. Í aðra röndina stöndum við frammi fyrir þessu: Treystum við okkur til að breyta þessu kerfi alfarið og treystum við hinu pólitíska valdi til að nýta fjármunina þar sem helst er þörf fyrir þá eða er hætta á að þeir útgjaldaliðir sem nú fjármagnast með mörkuðum tekjum að öllu eða miklu leyti fái þá ekki næga fjármuni? Ég gef því ekki skýrt svar, en í kenningunni er ég ekki hlynnt mörkuðum tekjum.
Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Mér finnst þetta mjög áhugaverð umræða. Hugmyndin um markaðar tekjur virkar sanngjörn í fljótu bragði, eins og að bensíngjaldið fari bara í eitthvað sem varðar bíla, skip og svoleiðis. Þess vegna þykir mér þetta í raun og veru mjög áhugavert í tengslum við gegnsæið. Auðvitað er gegnsæi í sjálfu sér til lítils ef fyrirbærin eru það flókin að enginn skilur upp eða niður í þeim. Þess vegna skiptir miklu máli að mínu mati að hlutirnir séu tiltölulega einfaldir, nógu einfaldir til þess að leikmaður sem ekki hefur sérþekkingu á efninu geti gert eitthvað við upplýsingarnar. Í því felst gegnsæið. Ég er eiginlega smátt og smátt að hallast á hlið hv. þingmanns, þ.e. að markaðir tekjustofnar séu ekki góð hugmynd, a.m.k. ekki út frá gegnsæisvinkli en kannski frá einhvers konar sanngirnisvinkli, það getur verið. Að vísu verð ég að segja, fyrst hv. þingmaður nefnir vantraust á getu pólitíska valdsins til að dreifa fénu, að ég held að það vantraust sé til staðar og ég held að það vantraust sé að einhverju leyti, jafnvel verulegu leyti, réttmætt vegna þess að hér körpum við í þessum ágæta pólitíska sal um pólitísk málefni og við höfum misjafna sýn á hvert féð eigi að fara. Það veit almættið og þjóðin og hið háa Alþingi ætti að vita það einnig að oft ratar féð ekki á rétta staði miðað við þau vandamál sem eru uppi í hverjum málaflokki hverju sinni. Ég velti fyrir mér leiðum til að auka gegnsæi til þess að gefa þjóðinni, einstaklingum, stofnunum eða hvaðeina, færi á því í raun og veru að taka við einhverju af þessari umræðu til að upplýsa Alþingi um það hvernig forgangsröðin eigi að vera. Það sem mér dettur í hug í fljótu bragði er einfaldlega skjalasniðið sem þessi gögn komu fram á. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi einhverjar hugmyndir um það hvernig sé hægt að auka gegnsæið meira, jafnvel þá í takt við það sem flokkur hv. þingmanns gerði á seinasta kjörtímabili.
Hæstv. forseti. Varðandi framsetningu fjárlagafrumvarpsins, fjáraukalagafrumvarpsins og lokafjárlagafrumvarpsins þá hef ég lengi verið þeirrar skoðunar að henni verði að breyta. Fjárlagafrumvarpið er þannig að maður þarf að vera innvígður til þess að finna yfir höfuð það sem leitað er að. Það er ekki til þess fallið að almenningur geti kynnt sér það og áttað sig almennilega á því hvernig útgjöldum á er háttað. Auðvitað er það hægt að einhverju leyti en það er allt of flókið. Ég held því fram að margir þingmenn hér í salnum þekki bara einstaka hluta þessa frumvarps því að það er óaðgengilegt og erfitt að fylgjast með raunstærðum og slíku í þessum plöggum. Varðandi markaðar tekjur getur maður oft sagt: Það er sanngirni í því að bensíngjaldið fari í að byggja upp vegi. Á það að endurspeglast fullkomlega? Er ekki útblástur bílanna þannig að við þurfum að nýta gjaldið líka í öðrum tilgangi? Þegar kemur að langveikri manneskju sem hefur í raun og veru ekki greitt skatta til samfélagsins lengi því að viðkomandi hefur ekki getað aflað tekna og greiðir því ekki tekjuskatt, viljum við ekki hún fái sína heilbrigðisþjónustu? Það er ekki alltaf hægt að tengja þarna á milli. Við höfum lent í ógöngum með markaðar tekjur í heilbrigðiskerfinu. Þjónustugjöld hafa stóraukist og nú greiðir fólk 30 milljarða úr eigin vasa. Það verður alltaf tilhneiging hjá stjórnmálamönnum að ef þarf að skera niður eða draga úr útgjöldunum þá eru þjónustugjöldin aðeins aukin í staðinn. Það verður þessi freistnivandi. Þó að markaðar tekjur geti verið sanngjarnar og gegnsæjar þá geta þær líka verið ákaflega ósanngjarnar og á engan hátt endurspeglað þörfina fyrir fjárveitingar úr ríkissjóði.
Herra forseti. Í sjálfu sér ættu umræður og afgreiðsla þessara lokafjárlaga að vera gleðiefni fyrir alla þá sem í þingsal sitja. Ástæðan er sú að það kemur í ljós að árið 2013 var gott ár og það stóð vel undir þeim áætlunum sem menn höfðu lagt og þar má kannski fyrst og fremst þakka tvennu. Í fyrsta lagi þeirri ríkisstjórn sem sat hálft það ár en líka þeirri ríkisstjórn sem við tók. Ég tel eins og jafnan þegar maður horfir til baka og getur farið lofsamlegum orðum, ef verðleikar leyfa, um störf þeirra sem á undan komu, þá eigi menn að vera örlátir og segja hlutina eins og þeir eru. Ég er þeirrar skoðunar að allt frá því að Ísland gekk í gegnum hið erfiða hrun árið 2008 þá hafi allar þær ríkisstjórnir sem komu að tiltekt eftir það mál lagt sig fram um að gera hlut Íslands hinn besta. Það gilti um fyrstu ríkisstjórnina, ríkisstjórn þáverandi forsætisráðherra Geirs H. Haardes. Hún lenti sannarlega í áföllum en eins og hefur komið í ljós þá fann hún réttu leiðirnar í því völundarhúsi lausna sem þá voru í boði. Allar rannsóknir og skoðanir sem síðan hafa farið fram á ákvörðunum sem þá voru teknar teikna sig allar til þess að það tæki sem við bjuggum til í formi neyðarlaga var hugsanlega, þegar menn horfa til baka, eina raunhæfa leiðin til að ná viðspyrnu og viðspyrna náðist svo sannarlega. Á þessum árum blasti við ógnarsvört sýn. Þá lágu fyrir spár erlendra greiningarstofnana um að Ísland mundi þurfa að fara í gegnum fast að 15% atvinnuleysi, verðbólgan var þá 21% og stýrivextir voru fáheyrðir í heimi öllum, voru hér við 18%. Því hafði verið spáð að 70% íslenskra fyrirtækja mundu verða gjaldþrota og meiri hluti íslenskra heimila eins og staðan var þá, framtíðarsýnin sem blasti við var vonarvölurinn. Þetta var staðan í lok bankahrunsins. Í dag erum við komin á árið 2015 og hvernig er það sem við blasir núna? Jú, allar götur frá miðju ári 2010 hefur verið hagvöxtur. Allar þær áætlanir sem lagðar voru af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, Seðlabankanum og þremur fyrrverandi fjármálaráðherrum síðustu tveggja ríkisstjórna hafa gengið eftir nánast upp á punkt og prik. Heimilunum var bjargað og vissulega líka með sterku liðsinni núverandi ríkisstjórnar. Fyrirtækjunum sem voru í þokkalegri stöðu fyrir hrunið var öllum komið fyrir vind, verðbólgan hneig mjög hratt vegna aðgerða fyrri ríkisstjórna og síðan hafa auðvitað bæst við mjög hagstæð ytri skilyrði sem hafa leitt til enn dvínandi verðbólgu, vextirnir hrundu svo að segja fyrir atbeina síðustu ríkisstjórnar og kannski það sem mestu skipti, allar þær aðgerðir sem gripið var til af hennar hálfu leiddu til að atvinnuleysið lækkaði verulega hratt. Það er að vísu áhyggjuefni núna í tíð þessarar ríkisstjórnar, miðað við síðustu tölur, að það hefur ekki haldið áfram að lækka. Á þeim tíma réðust menn í mjög mikilvægar aðgerðir til að skapa störf og það er kannski tvennt sem ég vil sérstaklega nefna. Í fyrsta lagi hefur aldrei í sögu lýðveldisins verið sett jafn mikið ríkisfjármagn til vegaframkvæmda og samgangna eins og þá. Af hverju? Vegna þess að við fórum eftir hinu keynesíska lögmáli. Við spýttum inn í efnahagslífið, við jukum framkvæmdir, við sköpuðum störf og við lögðum vegi. Þetta skipti gríðarlega miklu máli. Í annan stað lagði sú ríkisstjórn við rosalega þröngar aðstæður gríðarlegt fjármagn í að efla ferðaþjónustu. Á þessum tíma jukust fjárframlög til ferðaþjónustu fimmfalt frá því sem þau höfðu verið mest sem var það ár sem fyrrverandi forseti þingsins og samgönguráðherra Sturla Böðvarsson fór með ferðamálin í kjölfar árásarinnar á tvíburaturnana 2001. Við settum 1 milljarð kr., 1.000 millj. kr., í að ýta undir ferðaþjónustu í tveimur afmörkuðum verkefnum við mótmæli jafnvel hér innan úr þingsal, annars vegar Inspired by Iceland, með leyfi forseta, og hins vegar Ísland allt árið. Í dag sjáum við ávöxtinn af þessu. Ekki er ég að halda því fram að öll sú aukning á komu erlendra ferðamanna til Íslands stafi af því. Vissulega skiptir mjög miklu máli að Ísland var ódýrara vegna þess að krónan féll. En fyrri ríkisstjórn kom því á framfæri og kannski er gleggsta merkið um það sú bylting sem hefur orðið í komu erlendra ferðamanna utan hefðbundins ferðamannatíma. Þetta var það sem fyrri ríkisstjórn gerði. Ég efa ekki eitt einasta augnablik að ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar ber hag þjóðarinnar fyrir brjósti. Það vill svo til að ég er ósammála henni í ýmsum grundvallaratriðum en ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þó ég telji að hún fari villur vegar í einstökum efnum og jafnvel stórpólitískum, þá dreg ég ekki í efa að sú ríkisstjórn vilji vinna þjóð sinni vel. Það vilja allir sem sitja í ríkisstjórnum, sitja á Alþingi. Fyrri ríkisstjórn lagði til dæmis ákveðinn grunn að því að afnema gjaldeyrishöft. Núverandi ríkisstjórn hefur vissulega vonum seinna brugðist til og það liggur fyrir að við erum núna hugsanlega að leggja grunn að því að geta afnumið gjaldeyrishöft eins og Lee Buchheit segir á næstu sex til sjö árum. Þegar eru komnar fram tillögur í efnahags- og viðskiptanefnd um ákveðnar lagabreytingar til að gera ráð fyrir því að það geti orðið lengra. Forsendan fyrir því var auðvitað ákvörðun sem var tekin hér á sínum tíma þegar fyrri ríkisstjórn lagði fram lagafrumvarp eftir lokun fjármálamarkaða sem læstu inni allar gjaldeyriseigur slitabúanna. Ég efa ekki eitt augnablik að allir þeir þingmenn sem þá greiddu atkvæði hafa gert það eftir sinni bestu sannfæringu. Til dæmis, þótt ég hafi aldrei skilið það og ekki heldur í dag, þá ímynda ég mér að þegar hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, lagði ekki í að styðja það sem í dag er undirstaða fyrir afnámi gjaldeyrishafta, þá hafi hún gert það af nákvæmlega sömu hvötum og hæstv. forsætisráðherra þegar ég gekk eftir því hér í umræðu um frumvarpið um afnám haftanna hvers vegna það hefði verið afstaða Framsóknarflokksins og hann sagði: Ég skildi málið ekki, það bar svo brátt að. Ég hugsa að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hafi ekki skilið málið heldur þá … [[Um hvað ertu að tala?]]Lögin sem samþykkt voru um breytingar á gjaldeyrislögum 12. mars 2012, þegar hv. Vigdís Hauksdóttir hafði ekki kjark til að taka á með fyrri ríkisstjórn í baráttunni gegn kröfuhöfum. [[Gripið fram í.]]Það væri auðvelt fyrir mig með nákvæmlega sömu rökum og hv. þm. hefur orðið sér til skammar fyrir á þessum degi með því að halda því fram að við höfum meðvitað gengið erinda kröfuhafanna, að halda því fram að einmitt hún hafi gert það á því kvöldi þegar hún tók ekki undir hornið með ríkisstjórninni í baráttunni við kröfuhafana. En mér kemur það ekki til hugar að hv. þingmaður hafi nokkra örðu af eðli sem teiknar til þess að hún vilji vinna gegn hagsmunum íslensku þjóðarinnar. En ég get hins vegar leyft mér með þessum sömu rökum að segja að stundum skortir aðeins leiftur skilningsins hjá hv. þingmanni eins og hæstv. forsætisráðherra. Öllum ríkisstjórnum verður á og það er engin ríkisstjórn fullkomin og ég er þeirrar skoðunar að þessi ríkisstjórn hafi gert ýmiss konar mistök. Það læðist til dæmis að mér vaxandi grunur um samninga hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar við kröfuhafa, sem hann að vísu neitaði að hefðu átt sér stað úti í Lundúnum en hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra var nægilega ærlegur til að gangast við því og upplýsa með hvaða hætti þær viðræður voru. En það er margt sem er að teikna sig til þess að hæstv. forsætisráðherra hafi samið af sér í samningunum við kröfuhafana. Ég kem kannski að því síðar í minni ræðu en það er auðvitað með ólíkindum þegar virtustu og reyndustu blaðamenn í fjölmiðlum sem fjalla um fjármálalífið eru farnir að skrifa heilar greinar um ofsagleði kröfuhafa og spyrja sjálfan sig upphátt: Hvað veldur ofsagleði kröfuhafa? Þeir spyrja einfaldlega og segja eins og Þorbjörn Þórðarson rannsóknarblaðamaður Stöðvar 2 sagði í grein í fjármála- og markaðshluta Fréttablaðsins í gær: „Það læðist að mér uggur.“ Hver var uggurinn? Jú, að ofsagleði kröfuhafanna stafaði af því að hæstv. forsætisráðherra, leiðtogi lífs hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, hefði samið af sér, hann hefði verið of fljótur á sér, hugsanlega vegna þess að hann þurfti yfirlýsingu fyrir flokksþing Framsóknarflokksins, ég ætla ekki að gera því skóna en tímasetningarnar lykta ekki vel eins og verður rifjað hér upp í umræðum þegar að því kemur. Það breytir ekki þeirri skoðun að ég tel að ríkisstjórnin leggi sig fram og ég er ánægður með margt sem hún hefur gert. Ég er til dæmis sérstaklega ánægður með ýmislegt sem hæstv. fjármálaráðherra hefur gert varðandi það að breyta hér lögum og hann tekur þar alveg óhikað við þeirri arfleifð sem kom frá hv. þingmönnum Katrínu Júlíusdóttur og Oddnýju Harðardóttur sem þær höfðu undirbúið áður og þannig eiga menn að vinna. Menn eiga að taka það sem jákvætt er frá forverum þeirra og halda áfram vinnunni með það og það er það sem mér finnst svo jákvætt við hæstv. fjármálaráðherra, hann hikar ekki við það. Hann er kannski eins og ég, tekur sér til fordæmis hin vísu orð hins mikla formanns, Maós, sem sagði: Mér er alveg sama hvernig kettirnir eru á litinn, bara ef þeir veiða mýs. Herra forseti. Nú kemur eiginlega stíllegt rof í ræðu mína því ég var kominn að hluta hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og ummæla hennar í dag en þá skýst hún úr salnum. En á meðan ætla ég aðeins að fara í þetta frumvarp til lokafjárlaga. Það sem vekur eftirtekt mína þegar við fjöllum um þetta frumvarp er sú staðreynd að það hefur lítil framför orðið frá því sem menn voru að ræða fyrir nokkrum árum um að reyna að gera þessi lokafjárlög sem eru mikilvægt tæki þannig úr garði að þau væru skiljanleg. Ég ímynda mér að þegar hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sest inn á þing og fer að skoða þetta þá virki frumvarpið fyrir honum sem hreint torf. Fyrir mig sem er búinn að vera hér í 23 eða 24 ár er mjög erfitt að skilja lokafjárlögin vegna þess að þar er verið að gera tillögur um færslu heimilda, bæði útgjalda og tekna, millum ára og í mörgum efnum eru engar skýringar þar við. Það kemur til dæmis fram á bls. 75, herra forseti, að af þeim einstöku fjárlagaliðum þar sem afgangsheimildir í árslok 2013 voru mestar, er liðurinn 09-711 hæstur, og kemur í ljós að það eru afskriftir skattkrafna upp á 11,8 milljarða kr. Ég segi fyrir mig og er um það bil sannfærður um að fyrrverandi formaður Lögmannafélagsins tekur undir með mér að ég vildi gjarnan sjá það hvernig á því stendur að skattkröfur eru afskrifaðar um 11,8 milljarða umfram það sem áformað var. Ég finn hvergi neinar skýringar á því. Hins vegar eins og um allt annað eins og hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir rakti svo prýðilega í sinni ræðu fyrr í dag er það hvergi sundurliðað. Það eru engar skýringar og þar sem menn eru að færa heimildir yfir áramót er í sumum tilvikum ekki greint frá því hversu mikið er við einstaka liði heldur kemur bara einfaldlega samtala í málaflokknum. Ég ímynda mér að hinn vaski þingmaður Helgi Hrafn Gunnarsson sem berst ótrauður fyrir auknu gagnsæi og tærleika sé mér sammála um að það sé ekki hægt að bjóða fólki upp á svona, jafnvel ekki sjálfum formanni Lögmannafélagsins, núverandi eða fyrrverandi, og sjálfur á ég erfitt með að skilja þetta líka. Ég velti því líka fyrir mér hvaða möguleika fjárlaganefnd hefur til að nýta þetta tæki. Ég hef alltaf litið svo á að lokafjárlög séu mjög gott tæki, ekki bara til að stemma af reikninginn, heldur til að sjá hvernig áformin falla að raunveruleikanum og í gegnum þetta getum við séð þegar stofnanir, eins og við sáum svo miklu oftar á árum fyrri, fara ár eftir ár fram úr heimildum. Við notuðum einmitt lokafjárlög á fyrri árum til að ná utan um slík fyrirtæki og stofnanir og reyna að setja þeim stólinn fyrir dyrnar. Sem dæmi kemur fram hérna í nefndarálitinu um eina tiltekna framkvæmd, ákveðið hjúkrunarheimili, að umframgjöldin eru á fjórða hundrað milljarða kr. og það kemur fram að þetta er margföld fjárveiting ársins. Maður veltir því fyrir sér hvernig svona geti gerst um leið og maður þakkar guði fyrir það að þessi dæmi eru fá. Hver einasti þingmaður sem hér hefur talað í dag hefur harmað það andrúmsloft sem þessi umræða um lokafjárlög hefur farið fram í. Hún ætti að vera málefnaleg og hefur alla burði til þess en það var auðvitað hv. formaður fjárlaganefndar sem nú er flúin úr salnum sem hóf umræðuna með ótæpilegum flaumi svívirðinga um tvo stjórnmálaflokka sem sátu í síðustu ríkisstjórn. Hún sagði það hreint út að þeir flokkar hefðu gengið erinda kröfuhafa, það hefði verið ríkisstjórn kröfuhafa. Ég segi það algerlega skýrt að þetta eru ekkert annað en brigsl um landráð. Það kemur mér auðvitað ekki á óvart að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir láti sér slíkt um munn fara en hún er eini þingmaðurinn sem hefur gert það. Hún hóf sinn feril á Alþingi með nákvæmlega þessum orðum árið 2007 eða 2008 og hún er enn að. Þetta finnst mér skjóta skökku við, sérstaklega í ljósi þess að hér hafa hv. þingmenn Framsóknarflokksins mörgum sinnum, þrír í bunu á síðustu vikum komið upp og kvartað undan því að það væri ekki nógu jákvætt andrúmsloft á Alþingi Íslendinga. Þeir hafa kvartað undan því að það væri áreitni, frammíköll og mönnum væri brigslað um hitt og þetta. Og svo gerist það að annan daginn í röð kemur formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, sem ekki þolir að sitja undir þessum sannleika og er flúin úr þingsal, hún kemur hér tvo daga í röð og kallar fyrri ríkisstjórn þessu nafni, segir það beinlínis að hún hafi verið að vinna gegn hagsmunum íslensku þjóðarinnar. Og það ætla ég ekki að láta hljóðalaust yfir mig ganga. Og það var þess vegna sem ég brást svo illa við gagnvart forseta Alþingis fyrr í dag vegna þess að ég á heimtingu á því að forseti Alþingis verji mig gegn brigslum af þessum toga, en það höfum við jafnað okkar í millum. Það er hins vegar með ólíkindum að þessi hv. þingmaður taki svona til orða. Hún er helsti liðsspjóti hæstv. forsætisráðherra sem er nýbúinn að ljúka samningum við kröfuhafa og þeir samningar eins og ég vakti eftirtekt á við 1. umr. um þau frumvörp gengu mjög hratt fyrir sig. Ég spurði þá hæstv. fjármálaráðherra hvort verið gæti að Íslendingar hefðu verið of bráðir og gengið of hratt til samninga. Nú kemur í ljós að fjármálablaðamenn, m.a. Þorbjörn Þórðarson á Stöð 2, eru farnir að velta þessu sama fyrir sér. Þorbjörn Þórðarson, sem er líkast til einn gleggsti blaðamaðurinn sem er að störfum gagnvart fjármálamarkaðnum og þekkir þar nákvæmlega til í baksölum og hliðarherbergjum, spyr opinberlega: Hvað er það sem veldur ofsagleði kröfuhafa? Það er spurt af manni sem þekkir vel til hjá kröfuhöfunum, því sem hæstv. forsætisráðherra kallaði hrægammasjóðina, hann segir að andrúmsloftið þar markist af ofsagleði yfir þeim samningum sem náðust og hann spyr: Hvað veldur því? Og hann svarar, hann kveðst hafa ugg í brjósti yfir því og spyr í grein sem hann skrifar: Var það vegna þess að ríkisstjórn Íslands samdi af sér? Það er nefnilega þannig að það er engu líkara en kröfuhöfunum finnist sem að í lok þessara samninga hafi þeir unnið í happdrætti. Og þegar við skoðum hvað liggur fyrir blasir eftirfarandi við: Hæstv. forsætisráðherra kom hingað og barði sér á brjóst og sagði að hann væri búinn að verða Íslandi út um 1.000–1.200 milljarða. Hvað blasir svo við þegar menn fara að skoða þetta? Jú, það eru endalausir afslættir sem kröfuhafarnir fá fyrir að verða stimamjúkir við hæstv. forsætisráðherra og þetta er líkast til svipuð upphæð og var lagt upp með af síðustu ríkisstjórn. Það skiptir þó ekki máli í þessari upphæð heldur hitt að það skýtur skökku við og sýnir brenglað veruleikaskyn hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur þegar hún sakar aðra um að ganga erinda kröfuhafa þegar við blasir að hennar eigin formaður hefur þannig samið við þá að sá blaðamaður sem best þekkir til segir að út hafi brotist ofsagleði.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna, hann er kraftmikill eins og hann á vanda til. Ég tek undir það að okkur misbauð auðvitað öllum orð formanns fjárlaganefndar og það má ekki gleyma því að hún er einn valdamesti þingmaður þessarar ríkisstjórnar sem formaður fjárlaganefndar, sem óbreyttur þingmaður, og hennar orð vega þungt hér í umræðunni. Það að vera ásakaður um að sinna ekki hagsmunum Íslendinga heldur einhverra erlendra aðila eru afar þungar ásakanir og ég skildi ekki alveg hér þegar forseti bað hana einmitt um að gæta orða sinna en svo virtist hann draga svolítið í land með það aftur. Það hefði verið áhugavert að það væri staðfest fyrir hvað hann var að biðja hana um að gæta orða sinna. En það eru nokkur atriði, m.a. að þegar þessi ríkisstjórn tekur við búinu þá stendur það miklu betur en hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra vildu vera láta og töluðu lengi um að það væri ekki eins gott og raunin varð á. Það voru engar 17 eða 20 milljarða leiðréttingar sem voru til staðar heldur var afkoman betri án inngripa ríkissjóðs og ég held að þingmaðurinn hljóti að vera mér sammála um það. [[Kliður í þingsal.]]
Ræðumaður hefur orðið.
En ég hefði alla vega viljað sjá betur farið með þetta tækifæri, þ.e. hvernig ríkisstjórnin er að nýta sér það. Eins og hv. þingmaður rakti þá skiptir máli væntingastjórnunin sem er fram undan og miðað við að þessi staða var vanmetin af þeim sem nú sitja við völdin þá er spurningin: Eru þeir kannski að ofmeta þá stöðu sem fram undan er?
Herra forseti. Ég hef alltaf talið hæstv. fjármálaráðherra mjög gætinn en mér fannst hann fara út af sporinu þegar hann boðaði til fundar í Valhöll með auglýsingu þar sem hann kvaðst ætla að tala um afnám hafta og skattalækkanir. Ég tók eftir því að degi síðar, þegar til fundarins kom, var búið að breyta auglýsingunni og kannski hefur hæstv. fjármálaráðherra séð að sér. Ég held að það sé mjög hættulegt að ætla að nýta það svigrúm sem kann að skapast í það sem hægt er að kalla veltuhvetjandi aðgerðir og það er alveg klárt að skattalækkanir eru þannig. Menn geta lækkað skatta ef þeir geta dregið saman í ríkisrekstri eða ef myndast einhvers konar svigrúm og skilyrði til þess. Ég tel að það sé óðs manns æði að ætla að nota þetta til að lækka skatta. Síðan var hér merk ræða flutt af hv. þm. Frosta Sigurjónssyni um daginn. Það var síðasta ræðan við 1. umr. um þau frumvörp tvö sem lögð voru fram. Þar sagði hann bókstaflega að það mætti engu af þessum peningum eyða. Hann orðaði það þannig að það yrði að eyða þeim, þess vegna brenna þeim. Það eina sem hann gaf sér að væri kleift að nýta þá til var að nota þá til að núlla bréfið sem gekk milli ríkisins og Seðlabankans sem mig minnir að hafi verið 180 milljarðar, ég man ekki hvað mikið, en það er líka það sama og að færa upphæðir úr einum vasa í annan á sama jakka. Hann taldi til dæmis að ekki væri heimilt eða væri hættulegt að nota það til að mæta lífeyrisskuldbindingum sem ríkisstjórnin hefur gagnvart opinberum starfsmönnum. Mér fannst þetta mjög athyglisvert. Ég held að menn þurfi að ganga mjög hægt um þessa peninga ef þetta svigrúm myndast en ég held líka að þar séu ekki öll kurl komin til grafar, ég held að það verði miklu minna eftir því sem ég skoða þetta mál betur en það eru auðvitað miklu betri sérfræðingar en ég í þessum sal um þetta mál.
Herra forseti. Það þarf að ganga vel um þessa fjármuni eins og aðra og ég treysti hv. þm. Frosta Sigurjónssyni ágætlega til að skoða það mál. Mér hefur fundist hann vera varfærinn þegar hann hefur nálgast þetta og gerði það einmitt í ræðu sinni. Hv. þingmaður nefndi lokafjárlögin og gagnsæi og við höfum verið að tala svolítið um það, hvernig við getum birt þau betur og allt það. Við í fjárlaganefnd óskuðum einmitt eftir því, og það er ágætt af því að formaður fjárlaganefndar er hérna, að fá upplýsingar um skattkröfurnar. Við báðum Ríkisendurskoðun að fara aðeins ofan í það fyrir okkur og velta þessu upp og við höfum ekki fengið svar við því að mér vitanlega hvers vegna þær eru svona miklar og hvernig þeim er skipt og af hverju þetta er með þessum hætti. Það er kannski kominn tími á að reyna að ýta svolítið á að fá svör við því. Þetta er eitthvað sem við erum sammála um að við viljum reyna að laga. Þingmaðurinn nefndi líka hvernig hægt væri að fara fram úr áætlunum og tók sem dæmi hjúkrunarheimilið Hulduhlíð minnir mig, alla vega var það nefnt hér áðan. Þá er það svo að það fer að miklu leyti fram úr vegna þess að verktakinn fer á hausinn. Skýringin var sú. En það breytir því ekki að það er gert væntanlega með vitund og vilja ráðherra og ráðuneyta. Það er ekki hægt að gera þetta öðruvísi eða ég get ekki séð fyrir mér að hægt sé að framkvæma svona stórkostlega framúrkeyrslu öðruvísi af því að ríkið greiðir 85% og sveitarfélögin 15%. Ríkið hlýtur að hafa eftirlitsaðila og ráðuneytin hljóta að vera upplýst um þetta og heimila þetta um leið. Þess vegna tek ég undir að mér finnst að það eigi að auka ábyrgð ráðherra, þ.e. utanumhaldið með ráðuneytum sínum, stofnunum og framkvæmdum.
Herra forseti. Alþingi hefur fjárstjórnarvaldið og það á aldrei að láta framkvæmdarvaldið rýra það að neinu leyti. Það er alltaf tilhneiging til þess af hálfu framkvæmdarvaldsins að reyna að ná sem mestum völdum á Alþingi. Mér finnst að framkvæmdarvaldinu takist það fullmikið gagnvart fjárlaganefndinni. Mér finnst til dæmis ekki gott að heyra það hjá hv. þingmanni að nefndin hafi óskað eftir skýringum á því af hverju sá liður stafi sem ég tók sem dæmi upp á 11,8 milljarða. Það var það sem hv. þingmaður sagði og nefndin hefði óskað eftir skýringum hjá ríkisendurskoðanda. Mér finnst að svona stórt mál sé ekki hægt að klára fyrr en þetta liggur fyrir. Hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir stærði sig af því eins og páfugl með útbreitt stél hvað þetta væri allt orðið gott hjá henni og allt í mikilli sátt. [[Gripið fram í.]]Mér finnst að svona háar upphæðir þurfi að liggja fyrir. Hvað veldur þessu? Nefndin á að vita þetta. Í annan stað tek ég eftir því að reglan sem við tókum upp 2008 sem fól það í sér varðandi útgjaldaheimildir að það mætti færa 10% yfir áramót er enn í gildi. 4% var það áður og mig minnir að það sé enn þá 4% varðandi stofnkostnað og tilfærslur. Ég geri mér alveg grein fyrir að það er, eins og hv. þingmaður var að segja, svolítið erfitt að ræða tilfærslurnar sem eru oft bundnar í önnur lög. Ég tek svo eftir því að þegar ég les greinargerðina með lokafjárlögunum að það eru samt undantekningar. Það er greint frá því að sumar stofnanir hafi fengið að fá meira en 10%. Hvar eru þær? Ég finn þær ekki, ábyggilega ekki hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson og örugglega ekki þeir sem utan þings vildu kynna sér þetta. Stjórnfesta verður að vera. Ef það er regla þá á hún að gilda um alla, ef það eru undantekningar þá á að segja hvaða tilvik það eru.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir sérlega skemmtilega ræðu en ég tók eftir því að hv. þingmaður talaði um að þessi umræða mætti vera málefnalegri og hefði til þess alla burði en hins vegar væri það erfitt þegar hv. þingmenn kæmu hér í pontu og brigsla hver um annan. Ég skil sjónarmiðið, tek undir það, en ég velti einnig fyrir mér hvort það sé í raun og veru hollt að ræða þessi mál eða reyna að ræða þau málefnalega á þessum tíma, við þær kringumstæður þegar þingið er og hefur lengi verið, í mánuð eða meira, ég mundi segja nokkra mánuði, í andrúmslofti vantrausts og bara almennra leiðinda þingmanna hver gagnvart öðrum og þá sér í lagi milli minni hluta og meiri hluta. Í því sambandi velti ég fyrir mér hvort þetta séu mál sem eiga heima á einhverjum öðrum tíma eða hvernig við getum haft umræðuna málefnalegri undir þessum kringumstæðum óháð einhverjum einum eða tveimur tilteknum hv. þingmönnum. Ástandið hérna á þinginu er þannig núna að það er mjög erfitt að eiga málefnalegar umræður. Maður tekur eftir því að hér er orðin ákveðin tilhneiging til að gefa sér að allar umræður séu til þess eins að tefja, að hér stígi enginn í pontu nema til þess að þvælast fyrir og eyða tímanum. Þetta hefur náttúrlega skelfilegar afleiðingar fyrir þinghaldið og vissulega þegar kemur að svona málum. Ríkisfjármál eru þó umræðuefni sem maður hefði haldið að væru hvað skýrust skoðanaskipti um. Ég hefði gaman af því að heyra meira frá hv. þingmanni um þetta allt saman.
Herra forseti. Þrenningin fjárlög, aukafjárlög og lokafjárlög er hryggjarstykki í starfi þingsins. Á því grundvallast rekstur ríkisins. Þegar deilur eru uppi í þinginu þá mun hv. þingmaður, sem ég efa ekki að muni eiga langa og glæsta framtíð á Alþingi, komast að því að það er eiginlega sama við hvaða kringumstæður slík mál eru rædd. Stjórnarandstaða hverju sinni stoppar þau aldrei. Það hefur einu sinni verið reynt síðustu 35 ár. Framsóknarflokkurinn árið 1994 ætlaði að reyna að stoppa fjárlög. En endranær er það þannig að í þessum efnum verður meiri hlutinn að lokum að ráða. Það er partur af lýðræðinu og forsenda þess að hægt sé að reka ríki. Þess vegna hefur hv. þingmaður ábyggilega tekið eftir því að stjórnarandstaða sem er ósammála situr hjá frekar en að móast gegn þegar málefnalegar, hóflegar umræður eru frá. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að jafnvel við svona aðstæður ætti að vera hægt að ræða þessi mál. En ef hv. þingmaður á við það að hér hefur verið töluverð spenna í þingsölum þá er það þannig að undir engum kringumstæðum mun ég láta það yfir mig ganga að einhverjir þingdónar komi hingað og kalli mig nöfnum sem vísa til þess og fela í sér ásakanir um að ég hafi unnið gegn minni eigin þjóð. Slíkar ásakanir og slík brigslyrði eru ekki til þess fallin að skapa jákvætt andrúmsloft fyrir umræðuna. Menn hafa samt sem áður reynt að ræða þetta málefnalega en vitaskuld er mönnum heitt í hamsi og hver einasti þingmaður hefur einmitt gert títtnefnd ummæli að umræðuefni. En ég skil hvað hv. þingmaður á við og get þess þá í lokin að best væri að saman kæmu fram ríkisreikningur og lokafjárlög, en það hefur aldrei tekist, komst næst því árið 2011.
Virðulegi forseti. Ég get tekið undir að það er mjög erfitt að reyna að hafa umræðuna málefnalega þegar maður er sakaður um einhvers konar landráð eða hvað maður á að kalla það. En vel á minnst, þessar tímasetningar sem hv. þingmaður nefndi í lok andsvars síns, ég hjó eftir þessu líka í nefndarálitinu. Ég velti svolítið fyrir mér hvað kemur til, hvers vegna þetta er svona. Allar ríkisstjórnir, fjármálaráðuneyti og fjárlaganefndir hljóta að vilja hafa þetta í lagi, að ríkisreikningur komi á sama tíma og lokafjárlög en af einhverjum ástæðum gerist það ekki og það virðist vera einhver ægilegur vandi þarna. Er sá vandi pólitískur eða er hann tæknilegur? Er þetta mannekla? Ég velti stundum fyrir mér hvað það er sem við þurfum að gera til að laga svona vandamál sem allir virðast vilja leysa. Maður sér alla vega ekki í fljótu bragði pólitíska hagsmuni af því að hafa þessa hluti í ólagi. Þegar kemur að fjárlögum og lokafjárlögum er ég meira fyrir það persónulega að tala um fyrirkomulagið í heild sinni frekar en einstaka upphæð þótt þær komi vissulega til umræðu líka. Þá velti ég fyrir mér hvort tímanum væri ekki best varið í það að finna lausnir, varanlegar lausnir á hlutum eins og framsetningu, tímasetningum á ríkisreikningi og lokafjárlögum og því um líku, reyna að fá þetta allt saman til að stemma til að bæta umræðuna hér í sal. Ég hefði mikinn áhuga á að fræðast meira um þetta og ég er viss um að áheyrendur hefðu það líka. Hvað stendur í vegi fyrir því að þetta sé gert skýrara? Það hlýtur að hjálpa til við alla lýðræðislega umræðu, bæði hér á þingi og meðal þjóðarinnar.
Herra forseti. Ég er viss um að hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, fyrrverandi fjármálaráðherra, getur svarað þessu miklu betur en ég. En á sínum tíma var bilið á milli ríkisreiknings og lokafjárlaga oft miklu lengra en í dag, ég held að það séu sjö mánuðir, kemur það ekki fram í nefndarálitinu? [[Gripið fram í.]]Hér áður fyrr var það snöggtum lengra. Þá taldi ég að þetta stafaði af því að tækni við að safna inn upplýsingum væri áfátt. Í dag ætti það ekki að vera hemill á það en væntanlega er það þannig að menn eru seinir að koma upplýsingum frá stofnunum inn í ráðuneytin þar sem er unnið úr þeim og síðan í gegnum þann vinnsluprósess. Það hlýtur að vera það. En það er líka mín reynsla af því að breyta verkferlum í ráðuneytum að það er hægt að verulegu leyti en það kostar mikið erfiði í upphafi. En þegar menn eru einu sinni búnir að gera það, þá fer það að ganga mjúklega. Og ekki gleyma því að það sem við hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson erum að tala um sem æskilegt og eðlilegt verkferli, það hefur fyrir löngu verið tekið upp í flestum þingum nágrannalandanna, svo þetta er algerlega hægt.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þetta mál, enda er um lokafjárlög að ræða en ekki fjárlög í sjálfu sér. En eins og ég hef komið að í andsvörum hef ég hvað mestan áhuga á því að framsetning ríkisfjármála sé með þeim hætti að sem auðveldast sé fyrir almenning í landinu að nýta sér þær upplýsingar, ekki eingöngu til að fletta upp tilteknum tölum og spá í hvernig nýta eigi fjármagnið heldur hreinlega til þess að öðlast einhverja heildaryfirsýn yfir ríkisfjármálin. Nú er það þannig í pólitískri umræðu um hvaða mál sem er sem varða fjármál að upphæðirnar virðast alltaf mjög háar fyrir almenningi. Milljón er mikið fyrir venjulega manneskju úti í þjóðfélaginu, hvað þá tugir milljóna, hundruð milljóna eða milljarðar eða tugir milljarða og hundruð milljarða. Það er þannig upphæð sem við ræðum hér og það er kannski ekki alltaf ljóst, hugsanlega sjaldnast, í hvaða samhengi við ræðum þessar tölur. En það er vitaskuld engum að kenna og í sjálfu sér er ekki hægt að laga það endanlega en það er hægt að gera fólki auðveldara fyrir að átta sig á heildarsamhenginu. Þá nefni ég aftur hið ágæta vefsetur hvertferskatturinn.is, en sá vefur er unninn úr opnum gögnum sem ríkið hóf að gefa út á síðasta kjörtímabili, þökk sé þáverandi hæstv. ráðherra. Þegar maður opnar upplýsingar til almennings þarf ekki allur almenningur að hafa fullan skilning á upplýsingunum, það þarf í raun og veru bara einn og einn að hafa áhuga, kannski smá tíma aflögu og getu til þess að nýta þær upplýsingar með áhugaverðum hætti. Þá þykir mér líka mikilvægt að halda því til haga að hér á Alþingi eru einungis 63 þingmenn. Það eru bara ákveðið margir ráðherrar og stjórnsýslan er bara ákveðið stór og allar þessar stofnanir eru meira eða minna alltaf uppteknar. Það sem gerist hins vegar úti í samfélaginu er að þar er að mínu mati miklu meiri víðsýni og meiri hugmyndasköpun þar sem hugmyndir fæðast sem ekki fæðast hér vegna þess að við erum ekki í raun hugsmiðir á sama hátt og hinn almenni borgari getur orðið með áhuga sínum og getu. Það er einmitt þess vegna sem framsetning gagnanna skiptir máli. Til að lýsa svolítið ástandinu sem ég upplifi hér sem tölvunörd til margra ára - ég hef ekki unnið við margt annað en forritun á fullorðinsaldri. Þegar ég lít á þingskjöl eru þau ekki alveg í steik, það væri ósanngjarnt að segja það, en hins vegar er framsetningin á þeim gamaldags, þori ég að segja, eða öllu heldur óhentug fyrir tölvuvinnslu. Einfaldir hlutir eins og að hanna hugbúnað sem flettir upp tiltekinni grein eða tiltekinni málsgrein innan tiltekinnar greinar innan ákveðinna laga er vandamál. Það er líka vandamál að finna út úr því þegar fram kemur nýtt frumvarp eða þingsályktunartillaga eða eitthvað því um líkt fram og maður vill fletta upp t.d. öllum lögum sem vitnað er í eða öllum hæstaréttardómum sem vitnað er í. Það er tæknilegt vandamál og mér finnst ekki að það vandamál ætti að vera til staðar. Mér finnst að framsetningin á gögnunum ætti að vera þannig að það væri tiltölulega auðvelt, alla vega fyrir vanan hugbúnaðarsmið, að búa til hugbúnað sem meðhöndlar opinber gögn þingsins á miklu betri hátt, ég segi betri hátt á allan hátt. Það mundi taka minni tíma, það yrði betur fram sett, það yrði gagnlegra o.s.frv., það yrði einfaldlega betra. Ég vek athygli á því að þetta á við um þingmál almennt. En sér í lagi þegar kemur að ríkisfjármálum er um að ræða tölur, mikið af tölum, eðlilega, hefði maður haldið að það væri sérstaklega mikilvægt og í raun einfalt að hafa framsetninguna á gögnunum þannig að auðvelt væri að búa til hugbúnað sem notar þessar tölur, bera þær saman o.s.frv. Nú hef ég sjálfur hreinlega aldrei staðið að gerð fjárlaga þannig að ég viðurkenni að ég veit ekki hversu flókið verkefnið það er, en ég átta mig ekki á því hvaða hugbúnað menn nota nú þegar eða hvaða aðstoðartæki þeir hafa. En ef ég lít á þetta sem tölvunörd fæ ég ekki betur séð en að hér megi bæta mjög margt, bæði hvað varðar þingmál almennt og vissulega hvað varðar ríkisfjármálin. Sem dæmi opnaði ég frumvarpið sem við ræðum hér, lokafjárlög, og skimaði yfir það og var kominn á bls. 85. Þá kom þar ein auð blaðsíða og síðan fylgiskjal 1 og þá var það á hlið þannig að ég þyrfti að snúa því til að geta lesið það. Þetta er ekki stórt vandamál, það er svo sem ekki mikið mál að finna út úr þessu, en þetta virkar gamaldags, maður er ekki vanur að meðhöndla tölugögn með þessum hætti. Maður er miklu vanari því að setja þau upp í töflureikni eða einhverjum öðrum hugbúnaði, einhvers konar bókhaldshugbúnaði. Ég hefði einhvern veginn haldið að þetta væri komið lengra, en svo er ekki af einhverjum ástæðum sem ég þekki ekki og get þess vegna ekki dæmt um það með neinum ábyrgum hætti. En mér finnst mikilvægt að við höldum því til haga, burt séð frá hinni mikilvægu umræðu um það hvernig við eigum að eyða fjármunum ríkisins og hvernig við eigum að afla þeirra, að gegnsæið sé fólgið í því að gögnin séu aðgengileg almenningi óheft og á sniði sem almenningur getur notað og sérstaklega þá einstaka sérfræðingar úti í bæ sem hafa smá tíma aflögu til að búa til eitthvað nýtt og sniðugt sem okkur þingmönnum dettur ekki í fljótu bragði í hug eða þá stofnunum ríkisins. Það er í raun og veru ekki fleira sem ég sé ástæðu til að ræða um lokafjárlög að svo stöddu. Mikið mætti nú ræða og verður væntanlega rætt um fjárlög þegar kemur að því að fjalla um hvernig best sé að haga fé. Auðvitað hefur maður margar skoðanir á því en ég læt vera að fara mjög ítarlega út í þær að svo stöddu. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Herra forseti. Ég ætla ekki heldur að lengja þessa umræðu mikið en langar þó að taka undir orð hv. þingmanns þegar hann talar um að frumvörpin þurfi að vera aðgengilegri. Við höfum rætt þetta í hv. fjárlaganefnd, því að það er ekki bara svo með fjárlagafrumvarpið, fjáraukalagafrumvarpið og frumvarpið um lokafjárlög að erfitt sé að fletta upp í þeim fyrir almenning heldur eigum við oft í fullu fangi með að fara í gegnum þetta í hv. fjárlaganefnd. Við bindum vonir við það að þegar ný lög um opinber fjármál verða samþykkt muni í kjölfarið fylgja betri framsetning og aðgengilegri á þessum gögnum, þó ekki væri nema fyrir það að eitt af grunngildunum undir frumvarpið um opinber fjármál er gegnsæi. Þá skiptir líka máli að frumvörpin séu sett þannig fram að við áttum okkur á því hvað stendur þar, bæði við sem þurfum að vinna með gögnin og eins almenningur, vegna þess að þau plögg sem við erum hér að ræða skipta svo miklu máli fyrir líf allra í samfélaginu. Þau eiga að vera aðgengileg og auðvelt að fara í gegnum þau. Mér tókst ekki að breyta þessu í minni tíð í fjármálaráðuneytinu en við þurfum öll að vinna að því að breyta þessu og eins og ég segi bind ég vonir við að það muni gerast í nýjum lögum um opinber fjármál.
Virðulegi forseti. Ég velti því einmitt svolítið fyrir mér hvað nákvæmlega þurfi og það er að öllum algerlega ólöstuðum sem hlut eiga að máli, vegna þess að það er flókið og erfitt að breyta flóknum og viðamiklum kerfum almennt, hvort sem það eru hugbúnaðarkerfi eða einhver önnur. Mér finnst það alla vega mjög jákvætt skref sem var stigið á seinasta kjörtímabili, að opna gögnin og setja þau fram á tölvutæku formi. Ég veit að þáverandi hæstv. ráðherra var gagnrýndur fyrir að setja þetta ekki fram á betri hátt fyrir hinn almenna tölvunotanda sem vill sjá lituð gröf og kökurit og annað slíkt. Sú framsetning er auðvitað mjög jákvæð en helsta málið er að gögnin séu á tölvutæku formi þannig að aðrir en ríkið geti komið sem best að því að greina þau. Ég tel það í raun langskynsamlegast og í því felst líka gagnlegasta gegnsæið, vegna þess að ef ríkið er alltaf að skoða sjálft sig og eigin gögn er það með öðru hugarfari en ef einhver úti í bæ ætlar að skoða málið frá öðru sjónarhorni en því sem þingið og ríkið getur stöðu sinnar vegna. Ég ítreka að mér þótti mjög mikilvægt skref stigið á síðasta kjörtímabili og ég vona að þau haldi áfram og þetta verði einhvern tíma þannig að í raun og veru hver sem er geti í meginatriðum fundið út úr því hvernig fjárlögin og lokafjárlögin og allt það virkar, geti kannski ekki fengið þetta allt saman algerlega á hreint, ekki frekar en jafnvel færustu sérfræðingar, en skilið auðveldar stórar myndir og stórar tölur og samhengi stórra talna.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að taka undir með hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni og stefnu Pírata um að gera fjárlög og ríkisreikninga og þau gögn sem þarf til að skilja hvort tveggja opinbert. Þetta er hugsun sem mér var svolítið framandi á sínum tíma og ég velti þessu töluvert fyrir mér en ég held að þetta sé rétt stefna. Borgararnir eiga heimtingu á því að fá að vita hvernig öll þau hundruð milljarða sem ríkið fyrir þeirra hönd heimtir inn sem tekjur sínar er varið. Það ætti að vera hægt að komast inn á þetta á netinu og ekki bara sjá tölurnar og málaflokkana heldur líka upplýsingar á bak við hvað eina. Það er mjög mikilvægt. Þegar ég settist ungur þingmaður í fjárlaganefnd var gríðarleg vinna að koma sér inn í „terminológíuna“, með leyfi forseta, og hvernig átti að leita uppi í fjárlagafrumvarpi einstakar stærðir og málaflokka, það var erfitt. Og enn er maður að rekast á þingmenn sem hafa setið töluvert lengi og rata kannski ekki svo auðveldlega um það völundarhús. Á þeim tíma var það ekki hægt nema með einhvers konar sérfræðilegri aðstoð. En það á að vera hægt utan úr bæ fyrir fólk að fara inn í frumvörpin, inn í ríkisreikninginn, fjáraukalög og lokafjárlög og skoða hvað eina sem það vill þannig að það fái einhvers konar a.m.k. vísandi eða tæmandi mynd af því í hvað það fer. En mig langar til að spyrja hv. þingmann vegna þess að hann tilheyrir stjórnmálahreyfingu sem hefur barist fyrir þessu úti í Reykjavíkurborg: Hvernig hefur þetta gefist þar og á hvaða stigi er það þar?
Virðulegi forseti. Ég verð að játa talsverða vanþekkingu á því hvernig málum er háttað frá tæknilegu sjónarmiði hjá borginni. Það er tölvumaður úr okkar röðum þar sem væntanlega hefur sterka sýn á það. Það litla sem ég veit um þau kerfi er að þau virðast ekki gera ráð fyrir tölvuvæðingu, þau virðast ekki gera ráð fyrir því að gögn borgarinnar séu meðhöndluð fyrst og fremst rafrænt. Það er dæmigert. Það er ekki vandamál sem er einstakt fyrir ríkið í sjálfu sér heldur einfaldlega til komið af þeirri staðreynd að um er að ræða gamla ferla og gamalt verklag sem passar einfaldlega ekki inn í eitthvað sem er algjörlega klippt og skorið, eins og stærðfræðin og tölvunarfræðin sem er það að næstum því öllu leyti. Það er ekki fyrr en maður er kominn út í pælingar með gervigreind sem sá múr er brotinn. Þetta er alltaf vandamál, sérstaklega þegar verklag hefur áratugum eða árhundruðum saman, eða hvað það nú er, verið þannig að það stólar á mannlega dómgreind. Einfaldir hlutir eins og stafsetningarvillur, sem mannfólk getur auðveldlega komist í gegnum, eru miklu erfiðari fyrir tölvur, ekki óyfirstíganlegir en miklu erfiðari og það flækir ofboðslega mikið. Einfaldir hlutir eins og það hvort orðið greinargerð í frumvarpi endar á punkti eða ekki getur þvælst fyrir, hvaða leturgerð er notuð getur þvælst fyrir. Alls konar smáatriði sem manneskjur pæla ekkert í vefjast mikið fyrir tölvum. Tölvur eru nautheimskar í sjálfu sér og hafa enga mannlega dómgreind, kannski sem betur fer. Eins og ég segi þekki ég ekki málin hjá borginni nema að því leyti að þar, eins og víðar, eru svona vandamál og þegar kemur að fjármálum borgarinnar verð ég að játa að ég veit enn þá minna um þau en hvernig er með málin. En sveitarfélögin, alla vega borgin og Alþingi virka á ofboðslega ólíkan hátt. Það kom mér á óvart þegar ég fór að eiga í meiri samskiptum við borgarfulltrúa okkar hvað þetta eru í raun ólík kerfi og ólíkir ferlar, hvað það er margt ólíkt með Alþingi og sveitarstjórn.
Frú forseti. Ég hef setið í borgarstjórn og á þingi og get lofað hv. þingmanni því að það er miklu skemmtilegra að vera hér en þar, en það er önnur saga. Ég ætla að biðja hann um að láta sig aldrei fallast í þá freistni að bjóða sig fram til sveitarstjórnar, ömurlegasta hlutskipti nokkurs stjórnmálamanns er að vera í minni hluta í stjórn Reykjavíkurborgar. Það sem hv. þingmaður var að segja, eða ég skildi hann þannig, er að til dæmis í Reykjavíkurborg þar sem er opinber stefna meiri hlutans að taka upp opið bókhald sem borgararnir geta skoðað sé það tæknilegum annmörkum háð. Það þarf hugsanlega að skipta um tölvukerfi og leggja í töluverðan kostnað. Þá langar mig til þess að spyrja, sem ég er viss um að hv. þingmaður veit meira um og hefur skoðað: Yrði það þá rosalegum kostnaði háð og væru á því margir tæknilegir annmarkar, mundi það taka langan tíma að umbreyta ríkiskerfinu með þeim hætti sem við höfum verið að tala um hér?
Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt að ég veit miklu meira um það hvernig þessum málum er háttað hjá ríkinu en hjá borginni. Ég þori ekki að fara út í greiningu á því, það að meta tíma og kostnað við hugbúnaðargerð er alveg heljarinnar verk, það er mjög erfitt [[Gripið fram í.]]og dæmigert að hugbúnaðarverkefni [[Gripið fram í.]]fari fram úr tímamörkum og kostnaði. Hins vegar er helsti hugbúnaðurinn sem ríkið notar að veigamiklu leyti sérsmíðaður og hugsaður til þess að taka sérstaklega tillit til þarfa ríkisins. Það hefur reyndar verið mjög langt og erfitt ferli og menn muna hvernig það hefur valdið miklum pólitískum hneykslum og í einu orði sagt leiðindum í kringum það allt saman. Ég held að það sé alveg þess virði að skoða það mál með mjög gagnrýnum augum upp á framtíðina, vegna þess að fyrr eða síðar munum við skipta þessu út og fyrr eða síðar munum við gera eitthvað annað og þá er gott að vera búin að læra af reynslunni og reynslan er mikil. Ég gæti staðið hér og gagnrýnt lengi allt í kringum það og í raun óháð því hvort um er að ræða tæknileg atriði eða einhver önnur. Eftir stendur að búa þannig um að þetta sé birt á þann hátt að sem auðveldast sé fyrir almenning að nota það. Það er tvíþætt verk, það er ekki aðeins spurning um hvaða hugbúnaður er notaður heldur spurning um það hvernig verkferlar eru og hvernig gamlir verkferlar eru og hvernig hægt er að sníða þá að tölvunum. Eitt af því sem er erfiðast fyrir stjórnsýsluna er að breyta verkferlum á þann hátt að þeir henti tölvum betur en jafnvel fólkinu sem á að fara eftir þeim. Þar liggur oft stóri vandinn og þar liggja mjög oft veigamestu mistökin þegar kemur að rafvæðingu ýmissa gagna eða ferla. Ég þori engan veginn að meta það hér og nú hversu kostnaðarsamt eða tímafrekt slíkt verk yrði, hvorki hér né í borginni. Ég mundi frekar stinga upp á því að það væri sérstakt verkefni að komast að því og reyna að gera það vel og með hliðsjón af reynslunni, eins og ég segi er reynslan mjög mikil og síður en svo falleg.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar í þessu stóra máli er varðar héraðssaksóknara. Megintilgangur þessa frumvarps er annars vegar að ákvörðun um málshöfðun flytjist að mestu frá embætti ríkissaksóknara til lögreglustjóra og héraðssaksóknara og hins vegar að verkefni embættis sérstaks saksóknara flytjist til héraðssaksóknara. Þá felst í frumvarpinu að gert er ráð fyrir að áfram verði tveggja þrepa ákæruvald hér á landi en ekki þriggja eins og við höfum áður rætt hér í þessum þingsal og búið var að lögfesta með lögum um meðferð sakamála, nr. 88/2008. Æðsti handhafi ákæruvalds verður ríkissaksóknari en embætti héraðssaksóknara verður saksóknar- og lögregluembætti á lægra ákæruvaldsstigi. Embættið mun annast þau verkefni á sviði rannsóknar og ákærumeðferðar efnahagsbrota sem embætti sérstaks saksóknara gegnir í dag, auk þeirra viðbótarrannsókna sem þörf er á í málum frá embætti skattrannsóknarstjóra. Þá er gert ráð fyrir því að héraðssaksóknari annist móttöku tilkynninga á grundvelli laga um aðgerðir gegn peningaþvætti, og var þetta nokkuð rætt í nefndinni, sem og fjármögnun hryðjuverka og að þetta verkefni verði flutt frá peningaþvættisskrifstofu ríkislögreglustjóra. Þá er lagt til að eitt af verkefnum embættis héraðssaksóknara verði að vinna að endurheimt og upptöku ólögmæts ávinnings af hvers kyns refsiverðri háttsemi í tengslum við lögreglurannsóknir við embætti hans og önnur lögregluembætti. Það er gert ráð fyrir því að verkefni ríkissaksóknara við stjórn rannsókna á kærum vegna meintrar refsiverðrar háttsemi starfsmanna lögreglu verði fært til héraðssaksóknara og verkefni sem nú snúa að rannsóknum á brotum gegn valdstjórninni verði færð frá almennum lögregluembættum til embættis héraðssaksóknara. Við fjölluðum talsvert í nefndinni um lögreglurannsóknir en í 25. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir breytingum á 8. gr. lögreglulaga. Við umfjöllun málsins í nefndinni kom fram að gera þyrfti skýra grein fyrir samvinnu milli héraðssaksóknara og lögreglustjóra, svo sem heimildum héraðssaksóknara og lögreglustjóra til framsendinga mála á milli embætta. Við tökum undir þau sjónarmið og leggjum því til ákveðnar breytingar á þessari tilteknu grein frumvarpsins. Það var talsvert fjallað um 3. mgr. a-liðar 25. gr. frumvarpsins sem varðar peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Í umsögn ríkislögreglustjóra var bent á það að í frumvarpinu væri hvorki með skýrum hætti gert ráð fyrir úrvinnslu slíkra tilkynninga né miðlun upplýsinga til annarra þar til bærra yfirvalda. Var þar vísað til tilskipana Evrópusambandsins og tilmæla frá alþjóðlegum framkvæmdahópi, FATF, en þar birtast okkur alþjóðleg og leiðandi viðmið um varnir gegn peningaþvætti og fjármögnun brotastarfsemi. Við tókum undir þær ábendingar að skilgreina mætti betur hlutverk fyrirhugaðrar skrifstofu varðandi peningaþvætti og lögðum til ákveðnar breytingar þar að lútandi. Þá tel ég rétt að minnast á það að í nefndinni var talsvert fjallað um að nauðsynlegt væri að kveða á um aðskilnað milli þeirra starfsmanna embættisins sem vinna við móttöku, greiningu og rannsókn tilkynninga á grundvelli laga um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka og annarra starfsmanna embættisins, áður en slíkar tilkynningar hafa verið metnar og sendar formlega til rannsóknar vegna ætlaða refsilagabrota. En við bendum á að í 2. mgr. a-liðar 1. mgr. 25. gr. eru héraðssaksóknara falin sömu verkefni og sérstökum saksóknara hafa verið falin í núgildandi lögum. Því eru ekki gerðar neinar breytingar á í því efni, þ.e. að verkefni fyrirhugaðs embættis verða þau sömu á sviði rannsóknar skatta- og efnahagsbrota og nú eru hjá sérstökum saksóknara. Við förum í nefndaráliti okkar talsvert yfir rannsókn skattalagabrota og við bendum á að frumvarpið hefur engar breytingar í för með sér á samspili skattrannsóknarstjóra og lögreglu varðandi rannsóknir skattamála frá því sem nú er. Við fjölluðum talsvert í nefndinni um handhafa lögregluvalds og hverjir ættu að hafa það vald. Um það er fjallað í 26. gr. frumvarpsins og mig langar að benda á að við munum taka málið inn í nefnd á milli umræðna til að fara betur yfir þetta atriði. Ég geri ráð fyrir því að það muni koma breytingartillaga frá nefndinni hvað þetta varðar og því tel ég ekki rétt að reifa það nánar hér, en mun gera það í nefndinni, fjalla betur um það þar og fara svo yfir þá breytingartillögu þegar þar að kemur hér í þingsalnum. Við fjölluðum talsvert um kærur á hendur lögreglu. Í 28. gr. frumvarpsins er lagt til að héraðssaksóknara verði falið það verkefni sem ríkissaksóknari hefur nú, að taka við kærum um refsivert brot starfsmanns lögreglu við framkvæmd starfa hans og fara með rannsókn málsins. Það var talsvert mikið fjallað um þetta atriði. Við bentum á það að 30. desember sendi umboðsmaður Alþingis innanríkisráðherra, sem er æðsti yfirmaður lögreglunnar í landinu, bréf þar sem var komið á framfæri ábendingum er lutu að eftirliti með störfum lögreglu. Ráðherrann skipaði nefnd um meðferð kærumála og kvartana á hendur lögreglu. Þar er nefndinni falið að leggja mat á núverandi kerfi og lagareglur og gera tillögur að breyttu verklagi og lagabreytingum, eftir því sem við á. Búast má við því að nefndin skili af sér og við þurfum að taka umræðu um þær niðurstöður í nefndinni þegar þær tillögur líta dagsins ljós. Nefndinni var falið að gera tillögu að opnara, aðgengilegra og skilvirkara kerfi sem felst í móttöku og afgreiðslu kvartana og kæra vegna starfa lögreglunnar, eftirfylgni vegna athugasemda ríkissaksóknara við störf lögreglu og frumkvæðiseftirlit með störfum lögreglu. Þessari nefnd ber einnig að horfa til þess hvernig þessum málum er háttað hjá nágrannaríkjunum. Við í allsherjar- og menntamálanefnd ræddum þetta talsvert og hefðum kannski viljað fjalla nánar um þetta og gera nú þegar frekari breytingar, en við teljum rétt að bíða eftir að nefndin skili af sér og fögnum því að þetta sé til skoðunar og bendum á að mjög mikilvægt sé að þessari vinnu verði hraðað. Það er alveg ljóst að frumvarp af þessari stærðargráðu hefur í för með sér talsverðar breytingar varðandi fjárhag þeirra stofnana sem hér um ræðir. Það komu fram ýmsar athugasemdir um þetta. Þar sem lögreglustjórum verður falið að höfða sakamál vegna fleiri brota en þeir gera nú töldu nokkrir umsagnaraðilar að frekari fjárheimildir þyrftu að koma til í ljósi stöðunnar hjá embættunum en þar væri mikill málahalli, sérstaklega hjá embætti ríkissaksóknara. Embættið hefur komið til okkar í nefndinni og lýst því hvernig staðan er og það er alveg ljóst að þar er talsverður bunki af málum. [[Kliður í þingsal.]]Get ég fengið aðeins betri þögn hérna til hliðar í salnum? Það kemur fram hjá okkur að miklu skiptir að þessu nýja embætti séu tryggð nægileg úrræði og nægilegur mannskapur til að sinna þessum mikilvægu verkefnum sem embættinu er ætlað að taka við. Jafnframt er mjög mikilvægt að þeirri þekkingu sem byggst hefur upp varðandi saksókn í efnahags- og skattalagabrotum sé viðhaldið og að breytingarnar hafi ekki í för með sér að frekari dráttur verði á afgreiðslu og rannsókn mála og málsmeðferðartíminn lengist ekki enn frekar. Það er auðvitað von okkar að þegar þessar breytingar eru um garð gengnar þá gangi þetta allt saman smurt fyrir sig, en það er alveg ljóst að á meðan á breytingunum stendur er auðvitað nokkur hætta á því að það dragi úr málshraða og þess vegna er nauðsynlegt að grípa til viðeigandi ráðstafana. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir ákveðnum gildistökutíma. Við lögðum til í nefndaráliti okkar, sem var afgreitt út úr nefnd í lok mars, að gildistökunni yrði frestað til 15. júlí. Það er ljóst að þetta er hitt atriðið sem nefndin ætlar sér að skoða á milli umræðna og ljóst að við þurfum að breyta gildistökuákvæðinu enn á ný vegna þess að við erum fallin á tíma. Það tekur auðvitað tíma að framkvæma þessar breytingar. Í örstuttu máli aðeins nánar um fjárhagslegu áhrifin. Það komu fram áhyggjur varðandi ríkissaksóknara og að það þyrfti að líta sérstaklega til þeirra auknu verkefna sem embættinu væri ætlað að sinna. En megintilgangurinn með frumvarpinu er að styrkja eftirlitshlutverk ríkissaksóknara með framkvæmd ákæruvalds hjá lægra settum ákæruvaldshöfum. Þetta eftirlitshlutverk felur í sér aukin verkefni hjá embættinu og við teljum að ef gert verður ráð fyrir minni tilfærslu fjárheimilda frá ríkissaksóknara til hins nýja embættis þá verði að mæta því með nýjum fjárheimildum til hins nýja héraðssaksóknaraembættis. Við teljum að fjárþörf ákæruvaldsins í heild eftir þessar breytingar sem frumvarpið felur í sér sé metin með varfærnum hætti. Við teljum því brýnt að þær forsendur sem við reifum hér og sem birtast okkur í kostnaðarmatinu verði endurmetnar þegar lögin verða komin til framkvæmda og menn hafa áttað sig betur á því hvernig gengið hafi að innleiða breytingarnar og hver fjárþörfin sé þegar búið verður að vinna á þeim stabba mála sem nú bíða. Frú forseti. Eins og ég hef sagt áður þá óska ég eftir því að þetta mál gangi aftur til nefndar vegna þessara tveggja atriða sem við ætlum okkur að skoða nánar, þ.e. varðandi hverjir það eru sem eru handhafar ákæruvalds og eins varðandi gildistökudagsetninguna.
Frú forseti. Ég ætla aðeins að koma inn í þetta mál sem er viðamikið, eins og hv. þingmaður og formaður allsherjar- og menntamálanefndar kom inn á. Við þurfum að taka það inn á milli umræðna, m.a. út af tveimur hlutum, eins og hún fór réttilega yfir. Annars vegar þarf að fara yfir það hverjir eru handhafar lögregluvalds og hins vegar er tíminn er varðar gildistöku þessara laga í rauninni útrunninn. Þetta snýr líka að því sem ég hef fjallað um á öðrum stað og varðar að leggja niður embætti sérstaks saksóknara, sem mér finnst ekki kominn tími á að gera, ekki frekar en Bankasýsluna. Það er samt mjög margt gott í þessu áliti og frumvarpinu. Ég rita undir nefndarálitið með fyrirvara um fjármögnun þess því að mér finnst þetta millidómstig sem við erum að setja á laggirnar geta komið til með að verða mjög gott og stytt verkferla til muna, sem ég held að sé þörf á hér á landi, að það verði vonandi ekki eins þungt í vöfum. Það kemur líka fram í álitinu að ríkissaksóknari taki yfir mun fleiri verkefni en verið hefur fram til þessa. Þess vegna er mikilvægt að tryggja það að fjármunir fylgi. Það er verið að tala um ansi mikla fjármuni nú þegar sem fara í embætti ríkissaksóknara og sérstaks saksóknara sem eru auðvitað með þung mál sem enn þá er verið að vinna. Við erum eftir á með mjög mörg mál hjá ríkissaksóknara, sérstaklega er varða kynferðisbrot gagnvart börnum. Ríkissaksóknari hefur komið bæði til fjárlaganefndar og allsherjar- og menntamálanefndar og sagt að það þurfi aukna fjármuni til þess að tryggja meiri málshraða í þeim málum sem fyrir liggja. Þess vegna held ég að þrátt fyrir að þeir fjármunir sem eiga að myndast við það að embætti sérstaks saksóknara verði lagt niður, eins og hér er aðeins rakið, þá þurfi að koma mikið meira til. Hér er talað um 325 milljónir. Það er ekki gert ráð fyrir þeim. Ég átta mig því ekki alveg á því hvernig þetta á að fúnkera til áramóta og í framhaldinu verður væntanlega, á næsta ári, gert ráð fyrir auknum fjárframlögum. Mér finnst aðalmálið vera, með því að gera þetta svona, að við erum í rauninni að samþykkja að leggja aukið álag á ríkissaksóknara án þess að ætla að borga nægilega fyrir það. Embættið er nú þegar illa statt er varðar málshraða, eins og ég sagði varðandi kynferðisafbrot gegn börnum. Ég held að við séum öll sammála um að við viljum koma þeim málum sem allra hraðast í gegnum ferlið. Það kom ítarlega fram í samræðum okkar við viðkomandi aðila að þetta væri í rauninni óásættanlegt, en almennt eru aðilar þessara mála sáttir við það ferli sem er verið að fara í, þ.e. þessa breytingu. Sumir vildu ganga lengra og fara í þriðja dómstigið sem er ekki í boði núna en var búið að teikna upp og gera ráð fyrir. Ég held að við þurfum að setjast aðeins yfir það. Ég á alla vega erfitt með að samþykkja þetta óbreytt að því leyti er varðar fjármögnunina. Ég tek undir það sem formaður nefndarinnar sagði að það er mjög mikilvægt einmitt í þeim skiptum sem verða þegar annað embættið verður lagt niður og verkefnin verða flutt yfir að það gangi snurðulaust fyrir sig út af mannauði, þekkingu og öðru slíku sem hefur myndast á þeim sérstöku málum sem hafa komið inn til sérstaks saksóknara. Þessum eftirhrunsmálum er ekki lokið og enn eru stór mál í gangi, eins og við þekkjum úr fjölmiðlum. Sérstakur saksóknari taldi, þegar hann kom á okkar fund, að það þyrfti ár til að ljúka þeim málum og hann var þá ekki að tala um önnur mál sem embættinu hafa borist á þessum tíma heldur einungis þessi stóru mál. Mér sýnist að við séum komin vel áleiðis inn á árið til þess að þetta geti tekið gildi. Það þarf hvort sem er að endurskoða fjárhaginn. Það er auðvitað spurning hvort við komum með tillögu um að vísa þessu hreinlega í fjáraukalög eða hvort við ætlum bara að láta duga að taka það fram hérna og tryggja það í rauninni ekki betur en hér er gert. Það er ekki nóg að réttarbæturnar verði til staðar, mér finnst líka að það þurfi að vera til staðar sá hraði sem þarf að vera á málum ef þetta á að virka sem skyldi. Það er jú tilgangurinn að auka málshraða á sem flestum málum og að þau þurfi ekki öll að fara alla leið til Hæstaréttar. Það er í rauninni tilgangurinn að héraðsdómstólarnir geti tekið þau fyrir, klárað málin og það þurfi ekki að fara áfram heldur sé hægt að ljúka þeim á fyrri stigum. Til þess þarf auðvitað mannskap og hann fáum við ekki án þess að hafa fjármuni. Frú forseti. Ég ætla ekkert að tala neitt lengur um þetta. Ég segi eins og formaðurinn, við tökum þann lið sem snýr að handhöfum lögregluvalds, sem við ræddum töluvert mikið og höfum ákveðið að taka inn til endurskoðunar aftur, og ræðum þegar breytingarnar verða komnar fram, sem ég held að verði til bóta.
Virðulegi forseti. Þetta er hið ágætasta mál. Ég er einn af þeim sem vilja ganga heldur lengra í átt að eftirliti með lögreglu og mér finnst mjög mikilvægt að hafa þrjú dómstig, en að því sögðu þá ber þetta mál auðvitað einkenni þess að það er nefnd að störfum eins og í mörgum öðrum málaflokkum þannig að maður tekur kannski ekki inn allar breytingar sem maður mundi vilja akkúrat á þessu stigi. Sem betur fer eru þessi mál í stöðugri athugun og sífellt verið að reyna að bæta sem mér finnst mjög gott. Mér finnst nauðsynlegt að taka fram við umræðu um þetta mál að við píratar höfum lagt fram þingsályktunartillögu um sjálfstætt eftirlit með starfsemi og starfsháttum lögreglu þar sem við sjáum fyrir okkur sjálfstæða stofnun sem sér um það verkefni og hefur það að hlutverki að hefja athugun að eigin frumkvæði og taka við kærum einstaklinga sem telja lögreglu hafa brotið á réttindum sínum. Sömuleiðis er alveg þess virði að nefna að þetta er algjörlega að lögreglumönnum ólöstuðum í sjálfu sér. Tvennt annað tel ég gríðarlega mikilvægt til þess að bæta réttarstöðu borgaranna gagnvart lögreglu og það er annars vegar að það sé ekki mannekla í lögreglunni og hins vegar að menn fái almennilega borgað. Ég fullyrði hiklaust að mikið álag, mannekla og það að lögreglumenn upplifi starf sitt sem vanþakklátt auki líkurnar á leiðinlegum samskiptum við borgarana. Þetta er auðvitað allt saman bara fólk. Ég þekki það bara af vinnu minni hérna, ef ég er undir miklu álagi og tímapressu og finnst allt vera ósanngjarnt og óþolandi þá er miklu erfiðara að vera málefnalegur í sínum málflutningi, miklu erfiðara að vinna skipulega og faglega og af einhverjum heilindum þegar maður er í aðstæðum þar sem maður upplifir vanþakklæti og skilningsleysi. Mér finnst því mjög mikilvægt að það komi alveg skýrt fram að hugmyndin um sjálfstætt eftirlit með starfsemi og starfsháttum lögreglu er ekki í sjálfu sér gagnrýni á lögregluna heldur miklu frekar tillaga að því hvernig verði best búið um þetta þannig að réttindi borgaranna séu sem best tryggð og sömuleiðis að lögregla hafi sem besta leiðsögn og bestu tækifærin til þess að veita sína þjónustu án þess að það komi til leiðinlegra samskipta við borgarana. Þannig að ég vil undirstrika það að allar slíkar hugmyndir eru ekkert bara fyrir borgarana gegn lögreglunni, heldur einnig fyrir lögregluna sjálfa. Enda þótti mér mjög vænt um það þegar ég flutti málið að hv. varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins sem er fyrrverandi yfirlögreglumaður kom á eftir mér og tók undir þingsályktunartillöguna. Mér þótti mjög vænt um það, enda er þetta eins og ég segi ekki síst fyrir lögregluna sjálfa. Hún hefði sjálf mjög gott af því í sínu starfi að sjálfstæð stofnun væri til leiðsagnar og mörg af þessum vafaatriðum yrðu skýrð. Ég vil meina að í litlu samfélagi eins og er á Íslandi eigum við oft við að etja alls konar vandamál sem fengju kannski öðruvísi meðferð í samfélögum sem eru mun stærri og fjölbreyttari. Ég held að á Íslandi almennt, ekki bara innan lögreglunnar, heldur almennt, sé tilhneiging í hverjum iðnaði, á hverjum starfsvettvangi innan tiltekinna hópa til að það skapist einhvers konar vináttumenning og það gerir held ég sjálfsskoðun stofnana af ýmsu tagi, ekki bara lögreglunnar heldur líka Alþingis og margra annarra, miklu erfiðari en ella og í raun og veru óhnitmiðaðri. Af þeim ástæðum meðal annars tel ég mjög skynsamlegt að hafa sjálfstæða stofnun fyrir þessa hluti. Það er einhvern veginn líka þannig að fólk sér ekki sjálft sig eins og annað fólk sér það. Maður sér bara út um augun eins og ég segi stundum. Það sama gildir um lögregluna, nema að lögreglan er sérstök stofnun að því leyti að hún er eina stofnunin sem hefur beinlínis heimild til þess að beita ofbeldi. Það er vitaskuld vegna þess að það er nauðsynlegt eins og allir vita. En þess vegna er einmitt mikilvægt að við spörum ekki þegar kemur að því að vernda réttindi borgaranna gagnvart slíkum stofnunum. Þá ítreka ég enn og aftur að þetta er algjörlega hugsað til þess að hjálpa lögreglunni að vinna sín störf í sem mestum friði og í sem mestri samvinnu við borgarana, sérstaklega þá erfiðu. Ef þeir skjólstæðingar sem lögreglan upplifir sem erfiða eða hreinlega eru erfiðir, við vitum það alveg að það er til erfitt fólk, ef það fólk upplifir réttarstöðu sína sem sterka, ef það upplifir málaflokkinn þannig að það hafi greiðan aðgang að aðstoð við að leita réttar síns, ekki bara vegna meintra lögbrota sem einstaka lögreglumenn gætu framið heldur einfaldlega hvort rétt hafi verið staðið að hlutunum og hvort rétt vinnubrögð hafi verið höfð í heiðri, þá gerir það hlutina auðveldari. Það er eitt af því sem tillaga okkar um sjálfstætt eftirlit með starfsemi og starfsháttum lögreglu felur í sér, það er að rannsaka einnig og athuga vinnubrögðin einfaldlega, alveg óháð því hvort þau séu beinlínis lögbrot eða ekki. Það er í raun og veru ekki fleira sem mig langaði að segja um þetta mál. Ég held að það sé til bóta þótt mikið verk sé eftir. Ég hlakka til að sjá hvað kemur úr vinnu hv. nefndar sem fjallar um málaflokkinn eins og hv. formaður allsherjar- og menntamálanefndar fór inn á hérna áðan. Þá býst ég fastlega við því að sú þingsályktunartillaga sem ég nefndi þurfi að koma til aftur á næsta þingi þar sem hún verður væntanlega ekki afgreidd á þessu þingi sökum tímaskorts. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.
Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir því nefndaráliti sem hæstv. forseti kynnti. Hér er gert ráð fyrir því að gerðar verði breytingar á ýmsum ákvæðum réttarfarslaga. Markmið þessa frumvarps er að auka skilvirkni við afgreiðslu dómsmála með því að einfalda reglur og auka hraða í málsmeðferð. Í 18. gr. frumvarpsins, sem við fjöllum sérstaklega um, er mælt fyrir um að skýrslutaka brotaþola yngri en 15 ára skuli að jafnaði fara fram í sérútbúnu húsnæði fyrir skýrslutöku af börnum sem sé staðsett annars staðar en í dómshúsi, en slíka aðstöðu er nú að finna í svonefndu Barnahúsi. Einungis verður unnt að gera undantekningu frá þeirri meginreglu krefjist hagsmunir brotaþolans þess. Sú ákvörðun verður að vera byggð á því að hagsmunum barnsins sé betur borgið með slíkri ákvörðun. Ýmsir umsagnaraðilar bentu á að hér væri verið að lækka aldurstakmarkið úr 18 árum í 15 ár frá því sem er í lögum um meðferð sakamála. Þeir töldu að hér væri um að ræða afturför varðandi réttindi barna, en við fjölluðum talsvert um það í nefndinni og reglan er auðvitað sú að sakhæfisaldur er 15 ár hér á landi, þess vegna þótti rétt að miða þessa sérstöku heimild við það aldurstakmark. Þetta er frávik frá meginreglu sakamálaréttarfars um milliliðalausa sönnunarfærslu, en með milliliðalausri sönnunarfærslu er átt við að sami dómari annast meðferð máls frá upphafi til enda, þar á meðal leysi hann eftir atvikum úr því fyrir dómi. Reglan felur það í sér að sá dómari sem dæmir taki skýrslur af ákærða og vitnum og jafnframt séu önnur sönnunargögn færð fyrir hann til að tryggja að rétt niðurstaða fáist í hverju máli. Einnig var bent á að skylda ætti dómara til að kveðja ávallt til einstakling með sérþekkingu á málefnum barna til að aðstoða við skýrslutöku, en við bendum á í nefndaráliti okkar að þær breytingar sem hér er lagðar til séu einungis til að styrkja þá heimild sem nú þegar er til staðar í lögum svo að skýrt sé kveðið á um að skýrslutaka af börnum undir 15 ára aldri fari ávallt fram í sérútbúnu húsnæði utan dómhúss nema ljóst sé að það varði hagsmuni barnsins að gera annað. Dómari stýrir þinghaldi og velur þá og metur hvort og þá hvaða kunnáttumaður eigi að aðstoða við skýrslutöku. Ég vil vekja athygli á varðandi það atriði að þá eru fjórir hv. þingmenn með fyrirvara á álitinu, þ.e. Guðbjartur Hannesson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Páll Valur Björnsson og Helgi Hrafn Gunnarsson. Þeir telja rétt að það væri rétt að nota orðalagið Barnahúsi eða öðru sérútbúnu húsnæði, þ.e. þá Barnahúsi með stóru b-i og þannig veita Barnahúsi lagagrundvöll til að styrkja starfsemi þess, en þetta kemur fram hér í lok þessa nefndarálits. Við fjöllum jafnframt talsvert í nefndinni um hámarkslengd ákæru. Við höfum séð það á undanförnum árum að ákærur geta orðið ansi langar í stórum málum og það er meginregla að ákærur eiga að vera stuttar og skýrar. Fram kom í umsögn ríkissaksóknara að það væri æskilegt að setja leiðbeiningar um lengd ákæru. Embætti sérstaks saksóknara benti á að það þyrfti oft lengri ákærutexta en gerist og gengur þegar til dæmis er um að ræða stór fjárdráttarmál. Í stað þess að settar yrðu reglur um hámarkslengd ákæru yrðu sett viðmið um hámarkslengd þannig að það væri rökstutt ef nauðsyn bæri til að ákæra væri lengri en reglurnar sem dómstólaráð kvæði á um. Við ræddum þetta talsvert í nefndinni og teljum nauðsynlegt að dómstólaráð setji þessar reglur, en bendum á að lengd ákæruskjala geti tekið mið af umfangi mála í hverjum málaflokki. Dómstólaráð gæti haft samráð við embætti sérstaks saksóknara, ríkissaksóknara og Lögmannafélagið við smíði slíkra reglna. Í 161. gr. sakamálalaganna er kveðið á um svonefnd útivistarfyrirköll og fjölluðum við talsvert um það atriði í nefndinni. Við setningu sakamálalaganna var gerð orðalagsbreyting á ákvæðinu og var ætlunin á þeim tíma að sú breyting mundi ekki hafa áhrif á túlkun þess. Hins vegar hefur komið í ljós að Hæstiréttur túlkar þetta ákvæði eftir orðanna hljóðan og hefur ómerkt mál sem dæmd eru eftir ákvæðinu. Þess vegna leggjum við til orðalagsbreytingu þannig að afgreiða megi mál með útivistardómi jafnvel þótt ákærði hafi mætt við þingfestingu samkvæmt löglega birtri ákæru ef þingsókn fellur niður af hans hálfu síðar. Hér er um tæknilegt atriði að ræða sem engu að síður er mikilvægt í ljósi dóma Hæstaréttar. Við fjölluðum talsvert um 27. gr., varðandi endurritun við uppkvaðningu dóms í játningardómum. Þar er lagt til að heimilt verði að dómsorð sé lesið upp í sama þinghaldi og afstaða sakbornings liggur fyrir. Umsagnaraðilarnir sem við fengum á okkar fund voru jákvæðir en töldu að endurrit þyrfti að liggja fyrir innan tiltekins tíma þannig að alveg væri ljóst hvaða tími það væri. Við leggjum því til breytingar þar að lútandi. Í 29. gr. er fjallað um endurupptöku mála. Hér er um að ræða almenna endurupptökuheimild þegar einhver þau skilyrði sem talin eru upp í 1. mgr. 211. gr. sakamálalaga eru fyrir hendi, en hér er lagt til að maka, börnum, foreldrum eða systkinum látins dómþola verði heimilt að óska eftir endurupptöku máls. Fram komu þær athugasemdir að hugsanlega þyrfti að setja hlutlægari skilyrði fyrir endurupptöku, sérstaklega varðandi aldur þeirra mála sem beðið er um endurupptöku á og að gera þyrfti grein fyrir því hvað í því fælist að sérstaklega stæði á. Nefndin ræddi þetta talsvert og bendir á að umsækjandi muni njóta sömu réttarstöðu og dómfelldi máls, þ.e. umsækjandi á sama rétt og hinn látni til að fá sér skipaðan lögmann og sömu reglur munu gilda um kostnaðargreiðslur vegna hans. Við tökum líka fram, og það er mjög mikilvægt, að endurupptökunefnd er sjálfstæð stjórnsýslunefnd og við teljum að rétt sé að hún setji sér starfsreglur um hvaða atriði það geti talist falla undir það að sérstaklega standi á í máli. Að lokum gerum við hér breytingartillögu varðandi gildistökuna þannig að frumvarpið, verði það að lögum, taki gildi 1. ágúst næstkomandi. Það er til þess að tími gefist til þess að setja þær reglur sem nauðsynlegt er að setja vegna þessara breytinga, þ.e. varðandi meðferð kærumála og birtingu dóma. Við leggjum jafnframt til að sérstakt lagaskilaákvæði vegna breyttra reglna um kærur til Hæstaréttar komi til. Lagatæknilegar breytingar eru nokkrar sem greindar eru hér í breytingartillögu með nefndarálitinu. Að því loknu leggjum við til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem hér greinir. Ég hafði áður gert grein fyrir fyrirvara hv. þingmanna Guðbjarts Hannessonar, Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur, Páls Vals Björnssonar og Helga Hrafns Gunnarssonar, en auk þeirra skrifa undir þetta nefndarálit sú sem hér stendur, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Vilhjálmur Árnason.
Frú forseti. Ég ætla rétt aðeins að koma inn á þetta mál sem er frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð einkamála, lögum um meðferð sakamála, lögum um aðför, lögum um gjaldþrotaskipti og fleira og lögum um dómstóla (einföldun réttarfars). Svo langt var það. Við í minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar eins og kom fram af hálfu framsögumanns höfum undirritað álitið með fyrirvara sem snýr að Barnahúsi, en ég ætla aðeins að fara í gegnum málið áður en ég kem að því. Málið er í heild sinni mjög gott. Þar er verið að styrkja stöðu barna að mörgu leyti, þó kannski ekki nægjanlegu að okkar mati. Við ræddum það einmitt mikið í nefndinni, ekki bara aldurstakmarkið. Þrátt fyrir að sakhæfisaldur sé 15 ára þá er auðvitað vert að spyrja sig hvort breyta eigi þeim lögum. Við þurfum að horfa svolítið á lagasafnið í heild, af hverju við miðum við eitt hér en annað þar, hér teljast börn vera börn þangað til þau eru 18 ára, en það á samt sem áður bara stundum við. Þá er ég að vísa í það að þegar verið er að taka skýrslur af börnum þá fara þau sem eru orðin eldri en 15 ára ekki í sérútbúið húsnæði eða neitt slíkt. Það liggur auðvitað fyrir að það getur verið íþyngjandi að taka skýrslur af börnum sem hafa lent í erfiðum málum og þurfa jafnvel í ofanálag að ferðast suður til Reykjavíkur, hafi brotið átt sér stað úti á landi, þá er verið að leggja aukaferðalag á þann sem málið snýr að. Það er því kannski tvíbent að ekki sé gert ráð fyrir sérútbúnu húsnæði í landshlutunum, hjá stærstu dómstólunum eða eitthvað slíkt. Hér er talað eingöngu um sérútbúið húsnæði en við sem gerðum þennan fyrirvara töldum réttara að nota orðalagið „Barnahúsi eða öðru sérútbúnu húsnæði“ til að styrkja starfsemi Barnahúss. Þó er að okkar mati ekki til staðar nógu víða sérstök aðstaða fyrir börn sem hafa orðið fyrir því að á þeim er brotið, þau geti farið í öðruvísi umhverfi en dómhús eða lögreglustöð. Hér er líka fjallað um hámarkslengd ákæru, enda er þetta samsett mál. Embætti sérstaks saksóknara vildi að fallið yrði frá því að setja reglur um hámarkslengd ákæru og vildi láta setja viðmið í staðinn um hámarkslengd sem mundi opna á þann möguleika að rökstyðja nauðsyn þess að ákæra væri lengri en reglur dómstólaráðs segðu til um. Þetta var eins og flest í þessu máli vel rætt. Nefndin var þessu ekki sammála og taldi að það þyrfti að setja reglur um þetta. Þetta kemur til af því að nú eru stór mál eins og við þekkjum sem hafa verið inni á borðum dómstólanna og ákærurnar eru nánast í formi bókarskrifa, þetta eru ekki einu sinni skýrslur, þetta eru orðnir svoddan doðrantar að það er eiginlega til þess fallið að teygja á málaferlum og öðru slíku. Maður skilur þær hvatir sem liggja að baki því að það geti þurft að stemma stigu við þessu. En hér er lagt til að dómstólaráð hafi samráð við embætti sérstaks saksóknara, ríkissaksóknara og Lögmannafélagið vegna þeirra reglna sem setja á varðandi þetta atriði. Síðan er fjallað um almenna meðferð máls fyrir dómi sem varðar útivistarfyrirköll. Fyrir mér sem kom að dómsmálum í fyrsta sinn í þessari nefnd, en við höfum fjallað um eitt og annað, þá var margt í orðfærinu snúið og þetta var eitt af því. Nefndin leggur til þá orðalagsbreytingu, með leyfi forseta, „að afgreiða megi mál með útivistardómi, jafnvel þótt ákærði hafi mætt við þingfestingu samkvæmt löglega birtri ákæru, ef þingsókn fellur niður af hans hálfu síðar“. Maður spurði sig: Hvað þýðir þetta á mannamáli? Það var alveg ástæða til að ræða það og þetta þýðir í rauninni að það megi kveða upp dóm í málinu hvort sem viðkomandi sækir dómþingið eða ekki á fyrri eða síðari stigum. Mér fannst ágætt að fara í gegnum þetta og átta mig á þessu af því að auðvitað er þetta fyrst og fremst lögfræðilegt orðfæri sem þessi mál eðli málsins samkvæmt fjalla um. Í 27. gr. er fjallað um dómsúrlausnir héraðsdóms, það varðar endurrit. Þetta var líka eitt af því sem maður veltir kannski ekkert sérstaklega fyrir sér dags daglega að dómsorð sé lesið upp í sama þinghaldi, þ.e. um leið og afstaða sakbornings liggi fyrir sé hægt að lesa yfir honum dómsorð. Auðvitað þarf að vera til endurrit af dómsorði, en það voru ekki til reglur fyrir því að endurritið þyrfti að liggja fyrir innan einhvers tiltekins tíma. Það var óskað eftir því að því yrði breytt og nefndin féllst á það og leggur til að endurrit dóms þurfi að liggja fyrir innan viku frá uppkvaðningu hans. Svo að lokum er það, virðulegi forseti, breyting varðandi endurupptöku mála. Þótt hér sé ekki verið að opna á mál langt aftur í aldir, þá erum við samt sem áður að styrkja réttarstöðu fólks til þess að taka upp mál sem eru orðin afar gömul og jafnvel þeir fallnir frá sem málið snýr að. Allir þeir sem sækja um þetta skuli njóta sömu réttarstöðu og sá sem var dæmdur á sínum tíma í málinu, þeir hafi þann rétt að fá skipaðan lögmann og sá kostnaður sem af því hlýst falli undir sömu reglur og ef sá hinn sami sem málið var höfðað gegn eða dómfelldur var hefði höfðað það. Það er rétt að árétta að endurupptökunefnd er sjálfstæð stjórnsýslunefnd og þarf að setja sér starfsreglur um það hvaða tilteknu mál geti fallið undir þetta eins og ég nefndi hér, fólk getur beðið um mál X-langt aftur í tímann eða tiltekin mál, en þá er það í höndum endurupptökunefndar að meta hvort þau falli innan þeirra reglna sem ætlunin er að þessi lög taki tillit til.
Frú forseti. Ég rifja það upp að fyrr í vetur urðu hér ansi fróðlegar umræður, m.a. með þátttöku hv. þm. Geirs Jóns Þórissonar, um nauðsyn þess að koma á virkara eftirliti með starfi lögreglu. Í mörgum tilvikum er það viðkvæmt og oft og tíðum skapast deilur um háttsemi lögreglunnar. Ég vísa sérstaklega til þess að í öðrum löndum hafa spunnist langvinn átök og jafnvel mótmæli. Sem betur fer búum við við þá gæfu að íslenska lögreglan sýnir jafnan af sér hina prýðilegustu háttsemi. Ég tók hins vegar eftir því í þeirri umræðu sem ég vísaði til að hv. þingmaður Geir Jón Þórisson, sem er lögreglumaður og einn af okkar reyndustu lögreglumönnum, taldi að æskilegt væri að slíkt eftirlit yrði með einhverjum hætti formgert. Mig langar að spyrja hv. þingmann, því að það kom fram í þeirri umræðu að þetta hefði einmitt verið til rökræðu innan nefndarinnar: Hvaða afstöðu hefur hv. þingmaður til þess? Er það nóg, eins og kemur fram í nefndarálitinu, að það sé einhver starfshópur að skoða þetta? Ég fæ með engu móti séð að hann hafi einhvern lokadag til þess að skila. Í öðru lagi spyr ég hv. þingmann hvort nefndin sé sátt við fjárhagslegan umbúnað þessara breytinga. Þær fela í sér aukinn kostnað þegar héraðssaksóknari fær ný verkefni, lögreglustjórar fá ný verkefni, það er alveg ljóst að þetta kostar töluvert mikið fé. Það kom fram hjá hv. framsögumanni að þessar breytingar eiga að taka gildi á miðju ári, 1. ágúst ef ég heyrði rétt. Það kemur líka fram í nefndarálitinu að heildstæð greining á rekstrarfjármagni liggi ekki einu sinni fyrir. Er þetta allt saman í gadda slegið?
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Þetta var málið sem við vorum að ljúka við áðan, svo að hv. þingmaður sé meðvitaður um það, en ég er fús til þess að svara þeim spurningum sem hér eru upp bornar af því að þetta er einmitt það sem ég vakti athygli á. Ég sat í nefndinni sem hv. þm. Geir Jón Þórisson sat í. Hann var á þingi á þeim tíma þegar mikilvægt var að fá innsýn í, eins og hv. þingmaður nefndi, reynslu hans og störf varðandi eftirlit með lögreglu. Ég held að lögreglan eins og aðrir hafi gott af því að gott utanumhald sé um það sem snýr að starfi þeirra og umbúnaði þess. Við viljum auðvitað að vel sé farið með kvartanir sem lögreglan fær vegna starfshátta sinna eða annað slíkt, þannig að lögreglan geti áfram staðið vörð um okkur sem þegna og samfélagið sem slíkt. Þetta frumvarp hér tekur ekki á því nema að hluta til, eins og hv. þingmaður benti á, vegna þess að þetta ákvæði er enn þá til skoðunar. En við hljótum að fylgja því eftir, það er hlutverk okkar í nefndinni að gera það. Hvað varðar fjárhagslegu hliðina er hún einmitt ástæðan fyrir því að ég undirrita þetta með fyrirvara. Hv. þingmaður, samflokksmaður hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, var fjarstaddur þarna en ég veit að hann var með svipaðan fyrirvara og ég varðandi fjármögnunina. Ég fór vel yfir það í ræðu minni áðan að ég er óhress með það að hér sé verið að leggja niður embætti, það er vitað mál að ríkissaksóknari er í erfiðri stöðu nú þegar [[Forseti hringir.]]með sín mál.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á Norðurlandasamningi um erfðir og skipti á dánarbúum. Með þessu frumvarpi er lagt til að heimilt verði að fullgilda samning sem undirritaður var af hálfu Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar árið 2012 um breytingu á samningi ríkjanna frá því í nóvember 1934 um erfðir og skipti á dánarbúum. Samningurinn tekur á þeim aðstæðum þegar ríkisborgari í einu af norrænu ríkjunum er við andlát búsettur í öðru norrænu ríki. Helsta efnislega breytingin sem þessi samningur felur í sér er hvaða reglum skuli beitt við búskipti. Meginreglan í gamla samningnum, þ.e. frá 1934, er svokölluð fimm ára regla sem felur það í sér að beitt skuli reglum búseturíkisins hafi hinn látni verið þar búsettur í a.m.k. fimm ár fyrir andlátið. Samkvæmt ákvæðum nýja samningsins verður það áfram meginreglan en það er heimilað að arfleifandi geti kveðið á um það í erfðaskrá að beitt skuli reglum ríkisfangsríkis við búskipti eftir hann. Nefndin leggur til að þetta frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit skrifa sú sem hér stendur og hv. þingmenn Páll Valur Björnsson, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Anna María Elíasdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Geir Jón Þórisson.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti umhverfis- og samgöngunefndar um breytingu á siglingalögum. Nefndin fékk á sinn fund Gunnar Örn Indriðason og Björn Frey Björnsson frá innanríkisráðuneyti og barst ein umsögn frá Samtökum ferðaþjónustunnar sem studdi málið með áliti sínu. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á siglingalögum, nr. 34/1985, til innleiðingar á tveimur EES-gerðum í íslenskan rétt. Annars vegar er lagt til að innleidd verði ákvæði um flutning farþega og farangurs þeirra á sjó. Þar með er Aþenusamningurinn rýmkaður þannig að hann gildi einnig um innanlandssiglingar innan EES. Áhrif reglugerðarinnar á Íslandi munu væntanlega ekki verða mikil þar sem flest farþegaskip sem sigla við Íslandsstrendur eru ekki í þeim flokki sem reglugerðin tekur til. Við göngum skemur en það sem lengst gæti talist því að okkur er heimilt að sleppa flokkum C, D og E og er misjafnt hvernig Evrópulönd hafa innleitt þessa tilskipun. Við göngum eins skammt og okkur er unnt. Hins vegar er lagt til með frumvarpinu að lögfest verði refsiheimild vanræki útgerðarmaður að tryggja skip sitt. Við innleiðingu tilskipunarinnar misfórst að taka upp refsiheimild tilskipunarinnar og er þetta frumvarp að bæta úr því. Það er mjög langt síðan nefndin afgreiddi þetta mál og á þeim tíma síðan nefndin kláraði var talið að þetta næði aðeins til Herjólfs, Dagfara og Baldurs, sem er rétt, ég lét kanna það sérstaklega hvort þetta hefði einhver og þá hvaða áhrif á nýja ferðaþjónustu sem siglir hér hringinn í kringum landið á skipi sem heitir Ocean Diamond. Töldum við, ég og ráðuneytið, að þetta hefði ekki teljandi áhrif á þá útgerð eða þá farþegaflutninga. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið skrifar sá sem hér stendur og hv. þingmenn Höskuldur Þórhallsson, Katrín Jakobsdóttir með fyrirvara, Birgir Ármannsson, Elín Hirst, Vilhjálmur Árnason, Svandís Svavarsdóttir með fyrirvara og Róbert Marshall með fyrirvara.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar í þessu máli er varðar fjölda hæstaréttardómara. Með þessu frumvarpi er lagt til að dómurum í Hæstarétti verði fjölgað tímabundið úr níu í tíu frá og með 1. september 2015. Þessi heimild er tímabundin og gert ráð fyrir að hún falli niður 31. desember 2016. Það kom fram í umfjöllun nefndarinnar að álag á Hæstarétti væri mikið sökum málafjölda, auk þess væru mál þyngri í vinnslu en áður. Mál sem eiga rætur að rekja til hruns fjármálakerfisins og afleiðinga þess eru enn í meðferð hjá dómstólnum. Við áréttum í okkar nefndaráliti að það kemur fram í ársskýrslu Hæstaréttar fyrir árið 2014 að skráð ný mál hafi aldrei verið fleiri. Málum fjölgaði á árinu 2014 um 36 frá árinu áður og eru skráð mál 111, þ.e. 13% fleiri en meðaltal áranna 2008–2013. Kærum í einkamálum hefur jafnframt fjölgað verulega og eru þær 96, þ.e. 33% fleiri en meðaltal þeirra ára sem ég hér rakti. Í ljósi þessa að það er mjög mikilvægt að málshraða sé haldið í viðunandi horfi þá teljum við í nefndinni brýnt að frumvarpið nái fram að ganga og leggjum til að það verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit skrifar sú sem hér stendur og hv. þingmenn Páll Valur Björnsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Anna María Elíasdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Geir Jón Þórisson.