Borist hefur bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1147, um flutning verkefna til sýslumannsembætta, frá Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur.
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og innanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Löngum höfum við Íslendingar getað státað af fyrirbæri sem heitir þjóðskrá, sem er afskaplega gagnlegt fyrirbæri og inniheldur upplýsingar um alla landsmenn. Og gott betur. Í þeirri þjóðskrá kemur fram meðal annars lögheimili einstaklinga, kennitala og nafn o.s.frv. Þetta þekkjum við öll. Á sínum tíma, fyrir tíð internetsins, var þessi skrá þess eðlis að maður gerði ekki ráð fyrir að hún færi í almenna dreifingu út um allan heim. Síðan kom internetið og á sínum tíma lék fólk sér að því að fletta upp í skránni án nokkurs konar auðkenningar. Núna er henni haldið innan ramma heimabanka eða á viðlíka stöðum en fyrirtæki og ýmsir þjónustuaðilar víða um völl nýta sér þjóðskrá enda er hún mjög gagnleg til margra verka. Þó hygg ég að það sé eitt sem hafi gerst í millitíðinni, við höfum ekki áttað okkur á því að þarna eru vissulega upplýsingar um alla landsmenn sem verða kannski viðkvæmari með tímanum þar sem orðið er auðveldara að dreifa þeim. Það er þess virði að íhuga af og til hvort það sé eðlilegt að öllum landsmönnum sé skylt samkvæmt lögum að gefa upp hvar þeir geyma dótið sitt, fjölskylduna sína og sjálfa sig að öllu jöfnu. Ég er að tala um lögheimilisskráninguna sérstaklega. Þetta er umræða sem mig hefur lengi langað til að fara aðeins í vegna þess að ég átta mig ekki á því nákvæmlega hvers vegna við þurfum raun að hafa lögheimili í opinberlega aðgengilegri þjóðskrá nema til þess að hafa skýra boðleið fyrir t.d. ábyrgðarbréf og því um líkt, þegar ríkið þarf nauðsynlega að ná með sannanlegum hætti til einhvers tiltekins einstaklings. En ég hygg að í dag væru rafrænar leiðir mögulegar sem mundu gera það fyrirkomulag í raun og veru úrelt að hafa staðsetningu skráða opinberlega og hafa það að lagaskyldu í þokkabót. Nú frétti ég af því nýlega að frumvarp væri í vinnslu einhvers staðar í stjórnsýslunni sem tengdist þessu. Mig langaði til að forvitnast um það hjá hæstv. innanríkisráðherra hver staða þess frumvarps væri og hvert viðhorf hæstv. ráðherra væri í málaflokknum.
Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að í burðarliðnum hefur verið frumvarp um breytingar á ákvæðum laga sem snúa sérstaklega að lögheimili. Þar undir hefur verið það umfjöllunarefni hvort hjón geti í ákveðnum tilvikum haft sitt lögheimili hvort svo dæmi sé tekið. Svo er auðvitað verið að skoða önnur ákvæði í tengslum við það lagafrumvarp sem ég á ekki von á að muni líta dagsins ljós á þessu löggjafarþingi. Hv. þingmaður nefnir hér atriði sem ég treysti mér ekki til að úttala mig um í fyrirspurnatíma, en það eru áhugaverðar pælingar um það hvort þær skrár sem við erum með núna standist fyllilega tímans tönn, eins og ég skil spurningu hv. þingmanns, og hvort örari breytingar í fjarskiptamálum og internetmálum eigi að hafa áhrif á þær miklu skrár sem við höldum á vegum ríkisins. Þær eru umfangsmiklar eins og við þekkjum, ekki bara þjóðskrá heldur ýmsar aðrar skrár líka. Ég efa það mjög, þótt ég ætli ekki að fullyrða um það, að þetta álitamál hafi komið upp í vinnunni við frumvarpið til þessa. Mér er ljúft að kanna hvernig því er háttað og eiga þá orðastað við hv. þingmann þegar ég er betur undir það búin að svara þessum tilteknu spurningum. En ég leyni því ekki að mér þykir spurningin sem hv. þingmaður kemur fram með áhugaverð.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessi viðbrögð. Þetta er eitthvað sem okkur er kannski ekki tamt að hugsa um dags daglega á Íslandi. Við erum einfaldlega vön því að hafa þjóðskrá. Við erum vön því að þessar upplýsingar séu aðgengilegar öllum. Eftir því sem fram líða stundir hef ég alltaf meiri og meiri áhyggjur af því að þetta sé of mikið. Ég velti því fyrir mér ef við værum að taka upp þjóðskrá núna hvort við mundum setja staðsetningu okkar í formi lögheimilis í þá skrá ef hún væri aðgengileg rafrænt í öllum heimabönkum landsins og víðar, enda eins og ég segi, það eru margir aðilar sem nota þetta. Nú vil ég halda því til haga að þetta er ekki málflutningur gegn þjóðskrá eða tilvist hennar enda afskaplega dýrmætt plagg sem við notum við mjög mikilvæga starfsemi, bæði opinbera og óopinbera. En hins vegar þykir mér mikilvægt að við höldum því til haga að tækniframfarir bjóða upp á nýjar leiðir til að leysa vandamál sem við leystum áður með hlutum eins og lögheimilisskráningu. Því fagna ég að hæstv. ráðherra taki vel í málið og vona að hæstv. ráðherra komi áleiðis þeim sjónarmiðum að hægt sé að leysa þessi gömlu vandamál með nýstárlegri hætti.
Virðulegi forseti. Ég er viss um að ef við værum núna með hreint borð og gætum byrjað allt upp á nýtt væri ábyggilega mjög margt sem við mundum gera með öðrum hætti en við gerum í dag og eflaust mundum við hafa margt í þeim skrám og öðrum upplýsingum sem ríkið heldur saman, margar eru náttúrlega bráðnauðsynlegar, með öðrum hætti. Ég held að enginn vafi sé á því. Það er kannski dálítil frelsistilfinning fólgin í því að leyfa sér a.m.k. að hugsa í þær áttir þó að það séu kannski ytri mörk á því hvað hægt er að gera. Ég vil líka segja um allar þær tækniframfarir sem verða að við erum alltaf pínulítið að eltast við þær, löggjafinn er alltaf aðeins á eftir. Það er erfitt að ímynda sér hlutina fyrir fram. Við erum yfirleitt í viðbragðsstöðu þegar kemur að flóknum breytingum í tækniheimum, við þekkjum það líka. En ég skal svo sannarlega koma þeirri umræðu sem hér hefur orðið áleiðis og við sjáum hvað setur.
Virðulegur forseti. Forsætisráðherra og fjármálaráðherra hafa ítrekað gefið út um það yfirlýsingar að gengið verði til kosninga í haust. Síðari hluti októbermánaðar hefur þar verið nefndur, en nú spyr ég: Má treysta því að þær yfirlýsingar standi? Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að formaður Framsóknarflokksins, sem nýkominn er úr leyfi, gaf út opinberar yfirlýsingar um það í gær að ekki væri nauðsynlegt að ganga til kosninga í haust. Nú hafa þær yfirlýsingar bæði forsætisráðherra og fjármálaráðherra verið nokkuð afdráttarlausar. Formaður Sjálfstæðisflokksins hefur lýst því yfir að þetta kjörtímabil verði stytt um eitt þing og meðan formaður Framsóknarflokksins var í leyfi hefur hér verið afgreitt stærsta húsnæðismálið, sem var mál sem brann mjög á Framsóknarflokknum að þyrfti að ljúka. Í gær lukum við aflandskrónumálinu sem fjármálaráðherra hafði lagt ríka áherslu á. Ég spyr þess vegna hvort við megum ekki treysta því að sú starfsáætlun sem lögð hefur verið og þau áform að efna til kosninga í haust standist. Það er mikilvægt fyrir starfið í þinginu en það er líka mikilvægt fyrir lýðræðislegt starf utan þingsins og undirbúning flokka, bæði sem eru á þingi og eru utan þings, um framboð og aðra slíka hluti og nauðsynlegt er að hæstv. fjármálaráðherra taki af öll tvímæli um hvaða fyrirætlanir eru uppi.
Virðulegi forseti. Það hefur ekkert breyst varðandi það sem við forsætisráðherra höfum áður sagt að stefnt er að kosningum í haust. Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni að þingstörfin hafa gengið ágætlega. Það skiptir mjög miklu máli. Það er líka rétt hjá hv. þingmanni að það í heild sinni skiptir ekki bara máli fyrir þingstörfin heldur fyrir lýðræðislegan undirbúning og framkvæmd utan þings. Í því efni er hægt að segja frá því að ég sat síðast kjördæmisráðsfund í mínum stjórnmálaflokki í gær þar sem byggt var á því að kosið yrði í haust þar sem ákveðið var að efna til prófkjörs núna í haust, síðsumars í eða í haust. Sama gerðist í mínu eigin kjördæmi í síðustu viku þar sem við í Suðvesturkjördæmi ákváðum að halda prófkjör seint í ágúst eða byrjun september, þannig að það hefur ekkert breyst í þeim efnum. Ég tek hins vegar fram að ég skil vel að skiptar skoðanir séu um þessi efni. Við sáum það líka á könnunum sem gerðar voru á sínum tíma meðal landsmanna. Það voru skiptar skoðanir í þjóðfélaginu hvort kjósa ætti núna í vor eða í haust eða síðar, þannig að það kemur út af fyrir sig ekki á óvart. En við lögðum af stað í þessu endurnýjaða stjórnarsamstarfi með þá hugsun. Það hefur ekki verið rætt okkar í milli og stendur ekki til að gera breytingar á því.
Virðulegur forseti. Því miður er það ekki að ástæðulausu að maður spyr um hvort fyrirheit um kosningar verði efnd vegna þess að gefin voru líka fyrirheit um þjóðaratkvæðagreiðslu á þessu kjörtímabili sem því miður varð ekkert af. Að því sögðu þá fagna ég yfirlýsingu formanns Sjálfstæðisflokksins um að þær yfirlýsingar forsætisráðherra og fjármálaráðherra standi og ekki standi til að breyta þeim. Það er mikilvægt fyrir starfið í þinginu að það komi skýrt fram. En ég neyðist til að spyrja ráðherrann um þær yfirlýsingar sem formaður Framsóknarflokksins gaf í gær, m.a. þá að til þess að það gæti orðið af kosningum í haust þurfi samþykki þingflokka beggja stjórnarflokkanna og það liggi ekki fyrir. Nú heyri ég hæstv. fjármálaráðherra segja að hið endurnýjaða stjórnarsamstarf Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks byggi á því að gengið verði til kosninga í haust og spyr hann þess vegna hvort hann líti ekki svo á að forsætisráðherra hafi sjálfur lýst þessu yfir fyrir hönd Framsóknarflokksins og þingflokkur Framsóknarflokksins sé bundinn af því samkomulagi flokkanna eins og þingflokkur Sjálfstæðisflokksins virðist telja sig vera.
Virðulegi forseti. Það er nú þannig með stjórnarsamstarf almennt að menn verða ekki þvingaðir til slíks samstarfs á neinum forsendum umfram það sem menn vilja. Ég ítreka það sem ég hef tekið fram áður að við höfum gengið út frá því að kosið verði í haust. Mér finnst reyndar dálítið merkilegt hvað mjög er dregið í efa að menn standi heils hugar á bak við orð sín miðað við hversu oft ég og forsætisráðherra höfum komið hingað upp og sagt að þetta [[Gripið fram í.]]væri áætlunin. [[Gripið fram í: Hver er hún?]] Það er sem sagt þakkarvert að þingstörfin ganga vel. Ég tek undir það að stór mál eru að klárast. En ég ætla líka að hafa það alveg skýrt sem við höfum báðir, ég og forsætisráðherra, sagt frá upphafi, alveg frá fyrstu dögum: Við erum að horfa til þess að stór mál klárist. Eitt slíkt mál kláraðist í gær.
Virðulegi forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra ávarpaði ársfund Samáls þann 18. maí síðastliðinn þar sem hún lagði áherslu á að bæta samkeppnisstöðu álfyrirtækja á Íslandi. Þar sagði ráðherrann, með leyfi forseta: „Í því skyni höfum við nýlega hafið greiningu sem felur meðal annars í sér skoðun á framtíðarfyrirkomulagi í orkuflutningum og samanburð á flutningskostnaði á raforku á Íslandi og í Noregi. Íslenskur áliðnaður er sem áður segir ein af megingrunnstoðum í efnahagslífi Íslands og því leggja stjórnvöld hér eftir sem hingað til áherslu á það að leggja sitt af mörkum til að leggja þeirri stoð samkeppnishæft og traust rekstrarumhverfi.“ Á þessum sama fundi kom fram, í kynningu KPMG, úttekt fyrirtækisins á evrópskum orkumarkaði. Þar kom fram að margt benti til þess að flutningur raforku til stóriðju í Noregi væri niðurgreiddur með óeðlilegum hætti af hinu opinbera. Af þessum sökum vil ég spyrja hæstv. iðnaðarráðherra: Vill iðnaðarráðherra að ríkið greiði niður flutning raforku til álveranna hér á Íslandi til að bæta samkeppnisstöðu þeirra gagnvart stóriðju í Noregi? Væri ekki nær að kanna hvort Norðmenn standi fyrir ólögmætum niðurgreiðslum á flutningi raforku eins og KPMG hefur bent á að vísbendingar séu um?
Virðulegi forseti. Þessari spurningu er fljótsvarað: Það er einmitt vegna þess misræmis sem er á milli flutningsverðs hér og í Noregi sem ákveðið var að hefja þessa greiningu. Þar getur hvort tveggja komið til, við þurfum, og það var ásetningur minn varðandi þessa atvinnugrein sem og aðrar, að tryggja að hún standi jafnfætis því sem er annars staðar. Á sama fundi, eins og þingmaðurinn bendir réttilega á, komu fram þær skoðanir ráðgjafa KPMG og ábendingar til álfyrirtækjanna, mundi ég halda, og íslenskra stjórnvalda að skoða hvort ríkisstyrkirnir sem viðhafðir eru í Noregi standist ríkisstyrkjareglur Evrópusambandsins. Það er einmitt liður í þessari skoðun. Til að svara spurningu hv. þingmanns skýrt: Nei, það er ekki ætlun að fara að niðurgreiða hér með óeðlilegum hætti með einum eða neinum hætti heldur erum við að skoða stöðu þessara fyrirtækja almennt og samkeppnisstöðu þeirra. Að sjálfsögðu munum við taka þeim ábendingum sem fram komu á fundinum og skoða það með tilliti til þess.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Eftir stendur samt sem áður að hæstv. ráðherra talaði um að mikilvægt væri að bæta samkeppnisstöðu álfyrirtækja á Íslandi þó að, samkvæmt hennar orðum hér, ekki standi til að gera það með þeim hætti sem vitnað var til ef það kunni að orka tvímælis með einhverju móti. Ég vil beina sjónum okkar að því að það hefur komið fram hér í þingsal og í fjölmiðlum að það er meiri eftirspurn eftir raforku frá stórnotendum en framboðið er. Það hefur einnig komið fram að ýmsir aðilar sem vilja byggja upp iðnaðarstarfsemi hér á landi eru tilbúnir til að greiða umtalsvert hærra verð en álverin eru að greiða. Þess vegna vil ég spyrja: Af hverju ættu stjórnvöld að auka ívilnanir til að bæta samkeppnisstöðu álvera hér á Íslandi þegar aðilar bíða í röðum eftir að kaupa raforku á mun hærra verði fyrir mun umhverfisvænni starfsemi? Væri ekki nærtækara að ríkisstjórnin beitti sér beinlínis fyrir því að opinber orkufyrirtæki losuðu sig undan óhagkvæmum orkusölusamningum og semdu þess í stað við þá aðila sem ekki þurfa sérstaka meðgjöf eða afslætti af hálfu ríkisins og þar með almennings?
Virðulegi forseti. Það er almenn stefna þessarar ríkisstjórnar að tryggja atvinnulífinu öllu samkeppnishæft og helst betra umhverfi en tíðkast í löndunum sem við berum okkur saman við. Það á við um þennan iðnað eins og annan. Það stendur ekki til að auka ívilnanir og vil ég leiðrétta hv. þingmann, það kom ekki fram í mínu máli. Það sem við erum að gera í þessari greiningu er að við erum að skoða samkeppnisumhverfi hér til samanburðar við það umhverfi sem sambærilegur iðnaður býr við annars staðar. Síðan er það annað sem hv. þingmaður nefnir og það eru raforkusamningar og framboð og eftirspurn eftir raforku. Þeir samningar sem hér um ræðir eru gerðir til langs tíma og það er ekki í tíð þessarar ríkisstjórnar sem það verklag var hafið að veita ívilnanir til stórframkvæmda. Ég minni á að á síðasta þingi hafði sú ríkisstjórn sem [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður tilheyrði forgöngu um að veita sérstakar ívilnanir til ákveðins verkefnis á Norðurlandi sem við höfum haldið áfram. Þetta er því verklag sem þingmaðurinn ætti að þekkja ágætlega.
Virðulegi forseti. Borist hafa fréttir af því frá Verkmenntaskólanum á Akureyri að fjármálaráðuneytið hætti að greiða rekstrarfé til skólans um áramót með þeim rökum að skólinn fái ekki meira rekstrarfé fyrr en halli síðustu ára sé greiddur upp, u.þ.b. 20 millj. kr. Það hljómar frekar einkennilega vegna þess að það eru þó nokkrar stofnanir með uppsafnaðan halla án þess að fjármálaráðuneytið hætti að greiða rekstrarfé. Kallað hefur verið eftir skýringum og kvartað yfir því að menntamálaráðherra, sem var á ferð á Norðurlandi nýverið, hafi ekki sinnt kalli VMA um að mæta á fund með skólanum og útskýra mál sitt. Ég ætla að gefa hæstv. menntamálaráðherra tækifæri til að koma hér upp og útskýra hvað er í gangi. Hvers vegna er Verkmenntaskólanum á Akureyri ekki greitt rekstrarfé? Er það eitthvað nýtt að allar stofnanir sem eru með halla undangenginna ára fái ekki rekstrarfé? Munu þá Landspítalinn og Landbúnaðarháskólinn og fleiri stofnanir lenda í sama vanda? Það er eitthvað dularfullt í gangi hér. Fjármálaráðuneytið heldur því fram, ef ég skil rétt, að upplýsingar vanti frá menntamálaráðuneytinu um það með hvaða hætti Verkmenntaskólinn ætlar að greiða upp þennan halla. En ég á bágt með að trúa því, því að við samþykktum fjárlög fyrir árið 2016 og í þeim fjárlögum hlýtur sú upphæð sem er fyrir Verkmenntaskólann á Akureyri að byggja á einhverri rekstraráætlun sem menntamálaráðuneytið hefur farið yfir og samþykkt. Þetta er stórfurðulegt mál. Virðulegur forseti. Ég óska eftir því að hæstv. menntamálaráðherra komi hér upp og geri grein fyrir því hvað í ósköpunum er í gangi.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og vil segja að komið hefur upp sérstök staða varðandi nokkra framhaldsskóla. Þeir eru sex að tölu sem eru í svipaðri stöðu og VMA núna. Þannig er mál með vexti að um síðastliðin áramót var uppsafnaður halli í framhaldsskólakerfinu 240 millj. kr. Samkvæmt þeim rekstraráætlunum sem samþykktar höfðu verið og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni var gert ráð fyrir því að á árinu yrðu greiddar niður 60 millj. kr. af hallanum. Án þess að fara út í tæknilegar orsakir þess þá gekk það ekki eftir að þessar áætlanir væru keyrðar inn í grunnana hjá Fjársýslunni þannig að það var greinilega gert ráð fyrir því að allar 240 milljónirnar yrðu greiddar nú þegar á þessu ári. Það stóð aldrei til og var aldrei lagt upp með það. Þær rekstraráætlanir sem samþykktar höfðu verið af hálfu ráðuneytisins gerðu ráð fyrir 60 millj. kr. niðurgreiðslu á hallanum. Ég get upplýst hv. þingmann um að staðið hafa yfir fundir um hvernig hægt sé að takast á við þennan vanda. Niðurstaðan er sú að skólunum sem eru í þessari stöðu verður hleypt í þá stöðu af hálfu Fjársýslunnar, sem er í samræmi við þær áætlanir sem skólarnir sjálfir höfðu gert. Það þýðir að Menntaskólinn á Akureyri, Kvennaskólinn og Flensborgarskólinn komast í mun betri stöðu. Reyndar er það þannig með skólann á Laugum og á Snæfellsnesi að þeir fá líka hlutdeild í þeim sérstöku fjármunum sem ætlaðir voru í fjárlögum til fámennra skóla. Eins og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni er rekstrarvandi Verkmenntaskólans á Akureyri meiri en svo að sú aðgerð, þ.e. að koma skólunum inn í áætlunina, dugi fyrir þann skóla. Þar er uppsafnaður vandi. Ég vonast því til þess að það sé komið fyrir vind hvað varðar [[Forseti hringir.]]kerfisþátt málsins, það er kominn tími til, og að sú lausn sem ég var að lýsa hér sé að [[Forseti hringir.]]verða að veruleika, en það er enn ákveðinn vandi sem við munum standa frammi fyrir varðandi Verkmenntaskólann á Akureyri.
Virðulegi forseti. Ég skildi ekki alveg svarið. Það er sem sagt ekki búið að leysa vandann. Hér er viðurkennt að mannleg mistök hafi átt sér stað í einhverju kerfi, en vandi þessara skóla er enn til staðar. Þá er ég sérstaklega að tala um Verkmenntaskólann á Akureyri þar sem kennarar leggja beinlínis sjálfir út fyrir kostnaði til þess að hægt sé að halda skólastarfinu áfram. Ef það er ákvörðun ráðherra að leysa ekki úr þessu vandamáli, að þessir skólar eigi að vera fjársveltir áfram, þá liggur fyrir að það þarf að draga saman seglin. En þá er svolítið athyglisvert að við drögum saman seglin í verknáminu. Í einu orðinu tölum við um að við þurfum að auka hér verkmenntun og segjum að kannski séum við þjóð sem sé of mikið í bóknáminu, en svo horfum við á skóla sem hafa ekki einu sinni efni á því að endurnýja tölvur. Þetta svar veldur mér vonbrigðum, virðulegi forseti. Ég ætla að gefa hæstv. menntamálaráðherra annað tækifæri til að koma og svara því bara hreint út: Er búið að leysa þennan vanda? Ef ekki, hvað er þá að fara að gerast með Verkmenntaskólann á Akureyri? Er fjármálaráðuneytið byrjað að greiða út rekstrarfé til skólans?
Virðulegi forseti. Ég ítreka eftirfarandi: Uppsafnaður rekstrarvandi á framhaldsskólastiginu var við upphaf þessa árs 250 millj. kr. og rekstraráætlanir sem samþykktar höfðu verið gerðu ráð fyrir því að greiddur væri niður 60 millj. kr. halli á árinu. Það hefði ekki gengið eftir að vinna eftir þessum rekstraráætlunum og er þar augljóslega um að ræða tæknileg mistök. Niðurstaðan sem komin er í samtali á milli embættismanna þeirra tveggja ráðuneyta sem fjalla um þetta mál, er sú að þeir skólar sem hér um ræðir og eru í þeim vanda sem verið er að lýsa, það er ekki bara Verkmenntaskólinn á Akureyri, það eru fleiri skólar, verði settir í þá stöðu að vera á áætlun eins og gert var ráð fyrir. Aftur á móti er vandi Verkmenntaskólans á Akureyri meiri en svo að sú aðgerð dugi ein og sér. Þess vegna þarf að fara nánar í málefni þess skóla. Virðulegi forseti. Það er engin launung á því í þinginu og ég hef sagt það ítrekað að það vantar enn fjármuni inn í framhaldsskólakerfið. Það var verulegur niðurskurður á fjármunum undanförnu ári eða árunum eftir hrun inn í framhaldsskólakerfið. Ríkisendurskoðun benti á að 2 milljarðar hefðu verið teknir út úr kerfinu og að það hefði verið erfitt fyrir framhaldsskólana [[Forseti hringir.]]að vinna sig út úr því. En eins og [[Forseti hringir.]]ríkisfjármálaáætlun sýnir stefnir í betri tíma, en þessi vandamál eru enn til staðar. Unnið verður að því að finna lausn á þeim.
Virðulegi forseti. Ég vil ræða við hæstv. fjármálaráðherra um þá ríkisfjármálaáætlun sem var lögð hér fram fyrir skömmu því að hún hefur valdið verulegum vonbrigðum eins og sjá má af viðbrögðum bæði vinnumarkaðarins og viðskiptalífsins. Hún er eiginlega hvorki né, og í henni er ekki að finna skýra stefnu í ríkisfjármálum. Í orði kveðnu boðar ríkisfjármálaáætlun samdrátt og niðurskurð í framkvæmdum og rekstri til að slá á þenslu eins og það heitir. En samt er skattalækkunarstefna ríkisstjórnarinnar óbreytt. Ef það er eitthvað sem er þensluhvetjandi þá eru það auðvitað skattalækkanir. Nú hafa fróðir aðilar, t.d. norska hagstofan, sýnt fram á það með gögnum að skattalækkanir eru bæði óhagkvæm og óréttlát leið, að minnsta kosti ef markmiðið er að fjölga störfum og auka jöfnuð, en það er nú sjálfsagt ekki markmið þessarar ríkisstjórnar. En alla vega þá ýta skattalækkanir undir þenslu. Á sama tíma eru velferðarstofnanir í svelti. Það er ekki verið, eftir því sem best verður séð, að auka eða bæta þjónustu, lækka greiðsluþátttöku sjúklinga því að miðað við greiðsluþátttökufrumvarpið, sem verið er að fjalla um hér, eiga engir peningar að fara inn í það svo að sjúklingar eru sjálfir að taka á sig tilfærslur af öðrum sjúklingahópum. Þetta vil ég ræða við hæstv. fjármálaráðherra vegna þess að maður hefði haldið að nú væri lag til að nýta góðærið sem þessi ríkisstjórn fékk í arf og smyrja tannhjólin í velferðarkerfinu, [[Forseti hringir.]]miða að því að efla og styrkja þjónustu ef ekki er hægt að auka framkvæmdastigið.
Virðulegi forseti. Það er bara rangt, sem hér er haldið fram, að boðaður sé samdráttur í framkvæmdum og rekstri á næstu fimm árum í fjármálaáætlun. Það er bara rangt. Það sem er boðað er að við getum á sama tíma greitt niður skuldir, haldið stöðugleika í landinu og aukið við frumgjöld ríkisins um allt að 10% á fimm árum. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að þegar horft er á rekstur ríkisins fram í tímann þá munum við ekki oft upplifa þá tíma sem við erum að upplifa núna þar sem við getum sýnt fram á að hægt sé að skapa svigrúm fyrir þann vöxt í raungjöldum ríkisins í rekstrinum, þ.e. sem við svona í fjárlagasamhengi köllum frumgjöldin, og á sama tíma náð öðrum mikilvægum markmiðum. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að þetta séu áætlanir sem endurspegli mikinn uppgang í efnahagsmálum. Það er þess vegna alrangt að hér sé ekki verið að bæta þjónustu. Það er alrangt að hér muni velferðarkerfið ekki styrkjast. Til að mynda er strax á næsta ári gert ráð fyrir að bætur fylgi, eins og lög kveða á um, launaþróun og hækki þar með kannski um í kringum 7% strax um næstu áramót. Öllu þessu er fundið svigrúm í áætluninni og mörg brýn innviðauppbyggingarmál eru þarna sömuleiðis. Það er hins vegar rétt, sem sagt hefur verið, að uppi eru ólík sjónarmið úti í samfélaginu. Það var svo sem alveg við því að búast. Þeir eru til sem segja að þetta sé of mikil þensluáætlun. Að við eigum að draga úr útgjaldahliðinni. Þetta erum við að heyra núna síðast bæði frá Viðskiptaráði og Samtökum atvinnulífsins. Svo erum við með hina, eins og t.d. Alþýðusamband Íslands, sem leggja áherslu á að menn vilji beita skattkerfunum meira til þess að ná fram [[Forseti hringir.]]jöfnuði. Það voru einmitt aðilar vinnumarkaðarins sem kölluðu eftir [[Forseti hringir.]]þeim skattaaðgerðum sem þarna er að finna, m.a. brottfalli miðþrepsins. Vegna þess náðist gott samkomulag við aðila eins og VR.
Virðulegi forseti. Það kemur fram í ríkisfjármálaáætlun að beita eigi ströngu aðhaldi í opinberum umsvifum og framkvæmdum til að slá á þenslu. Hins vegar er rétt, sem kemur fram hjá hæstv. fjármálaráðherra, að þegar rýnt er í tölurnar er verið að setja allmikla fjármuni í framkvæmdir, eins og t.d. á vegum Isavia. Ríkisstjórnin státar sig af því að vera að setja á næstu fimm árum 30 milljarða aukningu inn í heilbrigðiskerfið. En þegar nánar er að gætt þá er 21 milljarður vegna stofnkostnaðar við byggingu nýs Landspítala. Það þýðir að sáralítið er eftir til að bæta á og auka þjónustuna í heilbrigðiskerfinu. Það er einmitt þetta ósamræmi sem ég vildi ræða við hæstv. fjármálaráðherra vegna þess að það er auðséð að orð og gjörðir stangast á í ríkisfjármálaáætluninni. Þess vegna væri fróðlegt að vita hvort [[Forseti hringir.]]stefnan er að hlúa að þjónustuþáttunum og bæta og styrkja velferðarkerfið, sem væri auðvitað æskilegt að gera þegar hætta er á þenslu, [[Forseti hringir.]]eða hvort meiningin er að keyra bara áfram í opinberum umsvifum með þeirri þenslu sem af því hlýst.
Virðulegi forseti. Ég er bara ósammála þeirri stefnu, sem hv. þingmaður talar oft fyrir og mér heyrist skína í hér, að við þessar aðstæður sé rétt að hækka skatta og auka opinber umsvif. Ég er bara ósammála því. Nú reynir á, þegar við höfum sett lög um opinber fjármál, hvort þingið með sveitarfélögunum er tilbúið til að leggja sitt af mörkum til að viðhalda stöðugleika á Íslandi. Hér er núna 1,6% verðbólga. Við viljum sjá vexti Seðlabankans koma niður þannig að vextir á lánum til heimila og fyrirtækja í landinu haldi áfram að lækka. Þá er úrslitastund í þeim skilningi að ef menn stíga fram á sviðið og segja: Við ætlum að nota góðærið til að stórauka umsvif ríkisins, til að setja meira peningamagn í umferð, og við ætlum að taka handargagni ýmsa skattstofna í þeim tilgangi, þá er alveg augljóst að við erum að bæta á þensluna, við erum að vinna gegn því að vextir lækki og hér verður áframhaldandi þensla. Þess vegna er í þessari áætlun boðað að við ætlum að halda aftur af okkur. Á meðan atvinnulífið er mjög umsvifamikið í nýrri fjárfestingu þá ætlum við að halda aftur af opinberri fjárfestingu [[Forseti hringir.]]vegna þess að það er einfaldlega nauðsyn. Og svo hafna ég alfarið kenningum, hvort sem þær koma frá Noregi eða öðrum, um að skattalækkanir séu óréttlát leið eða óhagkvæm, við erum að lækka skatta til að létta undir með fólki og fyrirtækjum.
Hæstv. forseti. Hinn 15. febrúar lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra um Húsavíkurflugvöll, sem ég kem nánar að á eftir. Þó að liðnir séu þrír mánuðir þá veit ég að fyrirspurnin hefur ekki komist á dagskrá fyrr en nú, sem ég þakka fyrir. Skemmst er frá því að segja að Flugfélagið Ernir tók upp áætlunarflug til Húsavíkur fyrir nokkrum árum og er fjöldi farþega mjög mikil. Sem dæmi má taka að í mars í fyrra fóru 680 farþegar um völlinn en hvorki meira né minna en 1.700 á þessu ári. Þetta hefur gjörbreyst og flugið er mikið notað eins og kemur fram í þessum tölum. Það er ýmislegt að á Húsavíkurflugvelli sem þarf að laga. Áður hef ég gert að umtalsefni aðflugsvitann og fjarlægðarmælinn og kem að því enn einu sinni. Þessi fyrirspurn var sett fram eftir fund með bæjaryfirvöldum á Húsavík og fleirum, þar sem menn lýstu yfir miklum áhyggjum af því, sem þá hafði spurst út, að áform væru um að mjókka flugbrautina, sem er lögð varanlegu slitlagi, úr 45 metrum í 30. Spurt er: Hvað sparast við það? Í öðru lagi: Hver er kostnaðurinn við slíka aðgerð ef af verður og hvernig skiptist hann? - Ég vona að hæstv. ráðherra þurfi ekki að segja mér hver sá kostnaður sé, vonandi hefur verið hætt við þetta. Í þriðja lagi er það atriði sem ég hef spurt nokkrum sinnum um áður en hef aldrei fengið viðhlítandi svör: Hvers vegna eru aðflugsvitinn og fjarlægðarmælirinn í flugturninum ekki tengdir og teknir í notkun? Skemmst er frá því að segja að þarna eru tæki, sem eru að vísu sennilega 15–20 ára gömul, aðflugsgeislamælir og fjarlægðarmælir, sem eru auðvitað mjög mikil öryggistæki og auka þjónustu. Sem dæmi má taka að ef þessi tæki eru ekki í notkun, eins og er núna, þá er lágmarksfetafjöldi 680 fet sem vélar geta komið inn til lendingar. Ef þessi tæki væru tengd eða í lagi væru það aðeins 300 fet. Þarna munar miklu. Þetta hefur gert að verkum að þetta flugfélag, sem flytur svo marga farþega, hefur oft þurft að lenda á Akureyri með kostnaði og óþægindum fyrir fólk og kostnaði fyrir félagið við að fara þarna um. Í fjórða lagi spyr ég um í hvað eigi að nota þær 150 millj. kr. sem ráðstafað er í Húsavíkurflugvöll á þessu ári. Ég þykist vita það. Það skal líka tekið fram sem vel er gert og mér er kunnugt um að leggja eigi yfir völlinn nýtt slitlag og setja upp brautarljós. Uppsetning brautarljósanna kann kannski að svara til um það hver breiddin verður. [[Forseti hringir.]] En þetta eru þær spurningar sem ég lagði fram. Ég vænti þess að hæstv. innanríkisráðherra gefi okkur góð svör um það hver staðan er á þessum flugvelli sem er svo mikið notaður sem raun ber vitni.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka það fram að það er afskaplega gleðilegt að sjá hve Húsavíkurflugvöllur hefur komist í mikla notkun. Þetta er flugvöllur sem við héldum kannski mörg að endanlega væri búið að slökkva ljósin á, en nú sjáum við að þau umsvif sem eru á þessu svæði hafa gert að verkum að menn sjá möguleika á að halda fluginu uppi. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt. Þá ætla ég að hefjast handa við að svara spurningum hv. þingmanns. Ég ætla að játa það fyrir þingheimi að ég var svolítið ringluð fyrst í því hvernig ég ætti að svara spurningunni, þeirri fyrstu, hvers vegna standi til að mjókka flugvöllinn á Húsavík úr 45 metrum í 30, hvað sparist við það, af því að flugbraut flugvallarins á Húsavík er 30 metra breið. Í kafla um flugvöllinn í flugmálahandbók kemur fram að flugbrautin sé skilgreind 30 metra breið og hún er tjörubundin malarbraut. Flugvöllurinn hefur verið skilgreindur með þessum hætti mörg undanfarin ár. Gert er ráð fyrir, eins og hv. þingmaður nefndi, að slitlagið verði endurnýjað í sumar og þar er áfram gert ráð fyrir 30 metra breiðri braut. Kostnaðurinn við þetta slitlag - þá er hv. þingmaður áfram að velta fyrir sér 45 metrunum, en flugbrautin er 30 metra breið og þannig er það. Þriðja spurningin er: Hvers vegna eru aðflugsvitinn og fjarlægðarmælirinn í flugturninum ekki tengdir og teknir í notkun? Aðflugsvitinn sem staðsettur er á Húsavíkurflugvelli er frá árinu 1978. Hann hefur ekki verið í notkun í tíu ár og hefur verið metinn ónýtur af starfsmönnum Isavia. Vegna aldurs hans er ekki hægt að fá neina varahluti í vitann, en auk þess hafa kröfur og reglugerðir breyst á þann veg að ekki er talið svara kostnaði að reyna að gera við hann. Undanfarin ár hefur verið unnið að því að skilgreina svokölluð GPS-aðflug inn á minna notaða flugvelli í innanlandsflugi, en stefnt er að því að hafa aðflugsvita fyrir skilgreinda millilandaflugvelli sem eru Keflavík, Reykjavík, Akureyri og Egilsstaðir. Endurnýjun á aðflugsvita á Húsavík hefur verið metin á 50–70 milljónir. Enn sem komið er hefur ekki verið metin nákvæm áætlun vegna þessa og er mismunur á upphæðum háður því hve fullkominn þessi aðflugsviti er. Að sjálfsögðu leyfi ég mér að fullyrða að það hefur líka mjög mikið að gera með þá notkun sem er á flugvellinum, og við sjáum að hún er töluvert. Þetta er mjög mikilvæg spurning sem hv. þingmaður varpar þarna fram. Í fjórða lagi er spurt að því í hvað eigi að nota þær 150 milljónir sem ráðstafað er í Húsavíkurflugvöll á þessu ári. Heildaráætlun í viðhald á Húsavíkurflugvöll á þessu ári eru 202 millj. kr. röskar. Þar af er 85 millj. kr. áætlaðar vegna klæðningar á flugbrautina af því hún er orðin töluvert gömul eins og hv. þingmenn þekkja. Ekki verður hjá því komist að leggja nýja klæðningu. Gert er ráð fyrir 117,5 millj. kr. vegna nýrra flugbrautarljósa og er þá gert ráð fyrir endurnýjun ljósanna, auk þess sem rafmagnskerfi flugvallarins verður meira og minna endurnýjað. Hæstv. forseti. Svarið er í raun og veru þetta: Húsavíkurflugvöllur er kominn í töluvert mikla notkun. Það er alveg ljóst að yfirvöld samgöngumála líta til flugvallarins þegar kemur til viðhalds. Það er verið að stíga þarna tiltekið skref sem er mjög brýnt þegar kemur að slitlaginu, en ég fullyrði að það er engan veginn svo að með því slitlagi sé viðhaldi og endurnýjun á Húsavíkurflugvelli lokið.
Virðulegi forseti. Ég vildi fyrst byrja á að þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir að vekja athygli á stöðu Húsavíkurflugvallar og einnig hæstv. ráðherra Ólöfu Nordal fyrir skýr svör. Það er jákvætt að verið er að setja töluverða fjármuni í klæðningu á flugbraut og ný flugbrautarljós og um leið verið að endurnýja rafkerfið. Við hljótum að spyrja okkur hvort við þurfum ekki að tryggja að þessi flugvöllur geti verið áfram og verði sem best úr garði gerður til að nýta það gríðarlega mikla flug sem fer um völlinn, það getur orðið meira. Við erum til dæmis að ræða það í umhverfis- og samgöngunefnd að öryggi á vegum sé ábótavant og þá getur verið best að styrkja innanlandsflugið. Og það að styrkja við alla innanlandsflugvellina er jákvætt skref. En þetta er allt til skoðunar í umhverfis- og samgöngunefnd og við skulum sjá hvað setur í þeim málum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir að vekja máls á stöðu Húsavíkurflugvallar. Þessi flugvöllur er mikilvægur og hann er einn af þeim flugvöllum í landinu sem teljast verðmæti; það að hann skuli í sjálfu sér vera til. Það er mjög mikilvægt að við getum haldið þeim verðmætum við því að nú eru meðal annars hugmyndir uppi um að nýta smærri flugvelli og smærri vélar til að skapa nýjar vörur í ferðaþjónustu um land allt. Þá þurfum við á þessum flugvöllum að halda. Ég vil hvetja til þess að farið sé betur yfir samspil breiddar á brautinni og staðsetningar ljósa. Þarna virðumst við vera komin í einhvers konar kerfi þar sem ein ákvörðun leiðir til þess að reglurnar segja nei, sem aftur leiðir til þess að við verðum að taka aðra ákvörðun sem ekki er endilega sú heppilegasta fyrir völlinn.
Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta þarfa mál hér á dagskrá, sem er staðan á Húsavíkurflugvelli. Þar hefur, eins og fram hefur komið, orðið mikil aukning á notkun og mikil ánægja með að geta byggt þar upp samgöngur tengdar uppbyggingu og auknum ferðamannastraumi á staðinn. Ráðherra fór yfir það hvað stæði til að endurnýja og það er gott og vel; það er fagnaðarefni að menn eru að huga að því. Nú virðist verið að taka upp nýjan búnað í aðflugsgræjum í flugvélum. Ég spyr: Er haft samráð við þá sem þjónusta flugið, sem sjá um flugið, varðandi það hvaða tækni er notuð? Það virðist vera, ég hef heyrt því fleygt, að jafnvel sé hægt að lenda vélum á Akureyri sem ekki er hægt að lenda á Húsavík. En ég fagna öllu því sem kemur að uppbyggingu og áframhaldandi viðhaldi á þessum flugvelli.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli. Nú verð ég að viðurkenna að ég þekki illa til málefna þessa flugvallar, reyndar ekki neitt. En mig langaði að nýta tækifærið og benda á að þegar hafa þrjár þingsályktunartillögur um millilandaflug verið lagðar fram á þessu þingi af hv. þingmönnum. Því langaði mig að impra aðeins á því að það virðist sem fullur vilji sé til þess meðal þingmanna að búa vel um flugvallamálin almennt, ekki einungis innan lands heldur einnig um millilandaflugið. Ég nefni þingsályktunartillögu hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar, sem flutti þingsályktunartillögu um millilandaflug um Vestmannaeyjaflugvöll og Ísafjarðarflugvöll. Hv. þm. Kristján L. Möller lagði fram þingsályktunartillögu um millilandaflug um Akureyrar- og Egilsstaðaflugvöll og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir lagði fram þingsályktunartillögu um millilandaflug um Hornafjarðarflugvöll. Þetta eru allt mál sem ég hygg að við ættum að skoða heildstætt í ljósi aukins ferðamannastraums og þeirra mörgu tækifæra sem er að finna í þeim málaflokki. En aftur þakka ég hv. þingmanni fyrir að bjóða upp á þessa mjög svo fræðandi umræðu.
Herra forseti. Ég ætla aðeins að koma inn í þessa umræðu. Umræða um flugvelli á landsbyggðinni er mjög mikilvæg. Húsavík er dæmi um að með því að fá stuðning heimafólks, þ.e. verkalýðsskrifstofunnar, til að fara af stað með niðurgreitt flug þá hafa íbúar svæðisins nýtt sér það. Fram undan er mikil uppbygging og augljóst að líklega verður enn frekari og meiri nýting á vellinum. Það skiptir því miklu máli að vel sé um hann búið. Þessar 150 millj. kr. - ég vona að þær dugi til til þess að leysa þann vanda sem vellinum er búinn. Við þurfum líka að horfa á fleiri flugvelli í okkar kjördæmi til að nýta fjármuni vel og með skynsemi að leiðarljósi, m.a. flugvöllinn í Neskaupsstað. Það væri skynsamlegt að lagfæra hann þannig að hægt væri að beina sjúkraflugi þangað í staðinn fyrir að keyra alltaf upp á Egilsstaði með sjúklinga fram og til baka. Ég fagna því að einhverjir peningar eru komnir í þetta og ég vona að þeir dugi fyrir þessu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þingmönnum sem tóku þátt í umræðum fyrir þátttökuna. Það sem ég vil segja við spurningunni er þetta: 30 m tjörubundið grús, það er völlurinn en síðan var þetta spurning um öryggissvæðið. Það er í dag 7,5 m hvorum megin. Þegar ný brautarljós verða sett upp þá veit ég ekki hvort það er í 3 m fjarlægð frá þannig að öryggissvæðið verði 6 m eða í 5 m fjarlægð svo að öryggissvæðið verði 10; ég fæ misvísandi upplýsingar um það. En alla vega er þrengingin meiri en þetta. Það verður líka að hafa í huga, virðulegi forseti, að snjóruðningur spilar inn í, að losna við ruðninga, það spilar inn í þetta atriði. Ég fagna því mjög sem verið er að gera, annars vegar hvað varðar klæðninguna, sem var mjög brýnt, og eins með flugbrautarljósin, niðursetningu þeirra um öryggissvæðið sem verður. Í þetta eru 200 millj. kr. Ég vil enn og aftur gera fjarlægðarvitann og hæðarmælinn að umtalsefni; ég held að þetta sé fjórða þingið sem ég geri það að umtalsefni. Ráðherrann svaraði því áðan. Og bara til að segja það alveg skýrt, vegna þess að hér hafa þingmenn rætt um það, að GPS-búnaðurinn sem verið er að tala um er í flugvélunum í dag. En það kemur ekki í staðinn fyrir fjarlægðarmælinn og hallamælinn, það er grundvallaratriðið. Þessar flugvélar eru með þetta í dag en samt er þessi takmörkun úr 680 fetum í 300, við skulum hafa það í huga. Um leið og ég fagna því sem verið er að gera vil ég nota tækifærið og spyrja hæstv. innanríkisráðherra - ef kosningum verður flýtt kann að vera að þetta verði í síðasta skipti sem ég spyr um Húsavíkurflugvöll: Er ekki gulltryggt að þegar klæðningin og flugbrautarljósin verða komin upp, þ.e. á þessu ári, verða 50–70 millj. kr. veittar í þau tæki [[Forseti hringir.]]sem vantar? Það er grundvallaratriði, það er rétt sem kom fram, að tækin voru tekin niður að hluta, tekin í varahluti. Ég get bætt einni spurningu við, hæstv. forseti: Getur verið að svona tæki séu til dæmis að losna í Keflavík, tæki sem hugsanlega væri hægt að nota á völlum úti á landi?
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að ganga lengra en ég gerði í fyrra svari mínu og segja að það sé alveg augljóst mál. [[Gripið fram í.]]Hv. þingmaður verður að hafa skilning á því að ég ætla ekki að lofa neinu um það, fyrir komandi kjörtímabil, hvernig ráðstafa skuli ríkisfé. Það eru ábyggilega aðrir hér sem eru líklegri til þess en ég, en svo verður að vera. Þetta hefur verið góð umræða og ég tek það með mér sem hv. þingmaður sagði hér í lokin um vitana og það. Það eru að mörgu leyti mjög tæknileg atriði sem hann kom inn á, svo að ég ætla ekki að hætta mér út í það með mína lögfræðiþekkingu. Innanlandskerfið okkar í fluginu er á margan hátt mjög merkilegt kerfi, við erum með litla flugvelli út um allt. Eins og þingheimur þekkir erum við í flestum fjörðum landsins með litla flugvelli sem margir hverjir hafa verið teknir úr notkun. Sumir hafa verið að komast aftur í notkun. Við sjáum þennan flugvöll sem er nú fjarri því að vera einn af þessum minnstu, en mikilvægur flugvöllur að sjálfsögðu. Maður veltir fyrir sér hver þróunin verður á Íslandi með þessum mikla ferðamannastraumi o.s.frv. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson nefndi hér áðan millilandaflugið. Það má alveg eins hugsa sér að menn sjái hag sinn í því að fljúga frá Reykjavík eða Keflavík á miklu fleiri staði en nú er og ekki einungis að dreifa ferðamönnum eftir þjóðvegakerfinu, sem við kvörtum dálítið yfir að þurfi að setja mikla peninga í, heldur líka eftir flugleiðum. Ég held að miklir möguleikar séu í fluginu á komandi árum og við þurfum að vera hugmyndarík í að grípa þau tækifæri sem þar eru. En til þess að það sé hægt þá þurfum við að hafa þessa flugvelli í sæmilegu lagi. Það eru verulega miklar fjárfestingar sem við eigum þarna sem við þurfum að líta til þegar við horfum til þess hvernig við sjáum skipulag ferðaþjónustu í framtíðinni.
Virðulegi forseti. Metaneldsneyti er unnt að framleiða úr öllu lífrænu efni á yfirborði jarðar. Víða um heim er metan framleitt í sérstökum verksmiðjum úr lífrænum úrgangi frá heimilum, landbúnaði og annarri atvinnustarfsemi. Hér er því um að ræða góða nýtingu og mjög sjálfbæra hringrás. Leifar úr þessu framleiðsluferli eru svo nýttar í aðrar afurðir, svo sem áburð. Í MS-verkefni, sem gert var við Landbúnaðarháskóla Íslands, kom meðal annars fram að gæði íslenskrar kúamykju til metanframleiðslu væru mikil ef tekið væri mið af erlendum niðurstöðum, en til að ná þeirri framleiðslugetu þyrfti marga kúabændur til. Árið 2006 voru aðeins um 60 metanbílar í notkun á höfuðborgarsvæðinu en þeim hefur farið fjölgandi og eru nú á annað hundrað skráðir hér á landi. Ríkið hefur fellt niður vörugjald af bílum sem ganga fyrir metani til þess að ýta undir notkun þeirra og því má tala um að þarna sé mjög gott tækifæri til að leggja meiri áherslu á þá notkun. Í ágúst 2014 var haldin ráðstefna hér á landi um lífrænt eldsneyti og kom þá meðal annars fram hjá erlendum fræðimönnum hvernig hægt væri að vinna metan úr blöndu af mykju og grasi. Þess efnis er einmitt fyrirspurn mín. Mig langar að beina þeim spurningum til hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hversu mörg fyrirtæki starfi við framleiðslu metans hér á landi, hversu margir einstaklingar starfi við þá atvinnu og hversu margir af þeim búi á lögbýlum hér á landi; hvaða lög gildi um framleiðslu metans á lögbýlum og hvaða gjöld ríkið innheimti af slíkri framleiðslu og hvort mótuð hafi verið stefna um aukna framleiðslu metans hér á landi. Og ef svo er, hverjir séu möguleikar lögbýla samkvæmt henni. Á þingi 2010–2011 var lögð fram þverfagleg þingsályktunartillaga um metanframleiðslu þar sem meðal annars var ályktað að fela þáverandi ríkisstjórn að beita sér fyrir aukinni og markvissri metanframleiðslu í landinu og leita eftir samstarfi við sveitarfélög, einstaklinga og lögaðila í því skyni. Fyrirspurn mín beinist aðallega að því hversu langt við séum komin í metanframleiðslu hér á landi og hverjir annmarkar séu fyrir einstaklinga á lögbýlum sem eru í þeirri framleiðslu eða vilja fara út í hana.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina um þetta mál sem snertir orkuskipti í samgöngum. Það er ofarlega á dagskrá hjá okkur í ráðuneytinu og á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Þingmaðurinn beinir til mín fimm spurningum og ég hef ákveðið, til þess að komast yfir það allt, að svara þeim hverri fyrir sig. Fyrst er spurt hversu mörg fyrirtæki starfi að framleiðslu metans hér á landi. Því er til að svara að það eru tvö fyrirtæki sem gera það, Sorpa og Norðurorka. Spurt er hversu margir einstaklingar starfi við metanframleiðslu hér á landi og hversu margir þeirra búi á lögbýlum. Því er til að svara að það eru þrír einstaklingar sem starfa við framleiðsluna hjá Sorpu og hjá Norðurorku eru starfsmenn við framleiðslu og afgreiðslu metans einn til einn og hálfur. Samkvæmt upplýsingum frá Bændasamtökum Íslands er vitað um tilraunaframleiðslu metans á einu lögbýli. Það er í Flóanum og heitir Hraungerði. Spurt er hvaða lög gildi um framleiðslu metans á lögbýlum. Það eru þrenn lög sem undir það heyra. Í fyrsta lagi er að nefna lög nr. 55/2003, um meðhöndlun úrgangs, og sú löggjöf heyrir undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið. Í öðru lagi lög nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, og þau heyra einnig undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið. Þetta er starfsleyfisskyld starfsemi samkvæmt þessum lögum og reglugerðum settum á grundvelli þeirra. Í þriðja lagi eru það lög nr. 40/2013, um endurnýjanlegt eldsneyti til samgangna á landi. Þau eru á forræði iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Sé framleiðsla metansins ætluð til notkunar í samgöngum á landi gilda þessi lög um framleiðsluna. Í fjórða lagi er spurt um gjöld sem ríkið innheimtir af metanframleiðslu á lögbýlum. Um álagningu gjalda á metanframleiðslu á lögbýlum fer eins og um annan iðnað og atvinnustarfsemi, framleiðslan er skattlögð eins og önnur atvinnustarfsemi og af henni er því greiddur tekjuskattur, almennur virðisaukaskattur o.s.frv. Síðan er spurt hvort mótuð hafi verið stefna um aukna framleiðslu metans hér á landi og ef svo er hverjir möguleikar lögbýla séu samkvæmt henni. Því er til að svara að stjórnvöld hafa ekki mótað stefnu um framleiðslu einnar eldsneytistegundar umfram aðra heldur höfum við í allri okkar vinnu gætt almenns tæknilegs hlutleysis í stefnumótun og aðgerðum; við leyfum sem sagt markaðnum sjálfum að ráða hvaða tækni verður ofan á. Á undanförnum árum hafa stjórnvöld hins vegar með ýmsum hætti reynt að ýta almennt undir orkuskipti í samgöngum og má þar nefna þingsályktun um orkuskipti í samgöngum frá 139. löggjafarþingi og fyrrnefnd lög nr. 40/2013, um endurnýjanlegt eldsneyti til samgangna á landi. Ágætlega hefur tekist til í þessum efnum og vísa ég meðal annars í skýrslu sem ég lagði fyrir Alþingi fyrir tæpu ári, í júní 2015, um orkuskipti í samgöngum. Sú skýrsla var samin af Grænu orkunni sem er samstarfsvettvangur um orkuskipti. Ökutæki sem nota metan njóta í dag ákveðinna skattalegra ívilnana eins og fyrirspyrjandi kom inn á. Ég vil geta þess að á vegum fjármála- og efnahagsráðuneytisins er nefnd að störfum sem er að fara heildstætt yfir þau mál, þ.e. skattlagningu á eldsneyti, hvort sem það er jarðefnaeldsneyti eða annað, vörugjöld á bifreiðar o.s.frv. Er sú vinna í fullum gangi. Að því er mótun nýrrar stefnu varðar vil ég geta þess að á næstu dögum hyggst ég leggja fram hér á þingi tillögu til nýrrar þingsályktunar um orkuskipti. Í henni verður meðal annars áfram lögð áhersla á framleiðslu innlends endurnýjanlegs eldsneytis eins og metans og lögð fram aðgerðaáætlun til næstu ára. Þetta er metnaðarfull aðgerðaáætlun en raunhæf og tekur heildstætt á þessum málum. Ég vonast alla vega til þess að koma þingsályktunartillögunni inn og mæla fyrir henni og best væri ef við gætum afgreitt hana á þessu þingi.
Virðulegi forseti. Bara örstutt innskot inn í þessa mikilvægu umræðu. Ég hygg að metan sé tvímælalaust skárra en olía og kol og þó nokkuð skárra, í það minnsta til skemmri tíma. Hins vegar þykir mér mikilvægt að við höfum í huga að metan er ekki allsherjarlausn til langrar framtíðar hvað varðar umhverfismálin. Vissulega er það gott við metan að hægt er að framleiða það hérna. Það er hægt að framleiða það með því að nota úrgang, sem er mjög gott. Það er mjög mikilvægur kostur við hliðina á til dæmis kolum og olíu og það hefur sitt að segja. Ég vil ekki draga úr mikilvægi þess. En ef metan sleppur út í andrúmsloftið getur það orðið mjög skaðlegt til lengri tíma þannig að hugsanlega ættum við að líta á metan sem skammtímaleið til að komast yfir í aðra orkugjafa næstu áratugina þar til við komumst í þá stöðu að geta með raunhæfum hætti losað okkur við olíuna og bölvunina sem skortur á henni, og vissulega líka of mikið af henni, veldur umhverfinu. [[Forseti hringir.]] Þá vil ég líka halda því til haga hér, þótt ég hafi engan tíma, virðulegi forseti, að markaðurinn getur ekki leyst vandamálið sem eru loftslagsbreytingar. Við verðum að gera það á pólitískum grundvelli.
Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa mikilvægu og þörfu umræðu sem lýtur að umhverfismálum og nýtingu á orku. Mig langar að nefna punkt sem ég fór að velta fyrir mér. Víða um land eru smávirkjanir. Bændur, fólk á lögbýlum, eru farnir að virkja í einhverjum mæli, farnir að verða sjálfum sér nægir og farnir að hlaða bílana sína; einstaka bændur eru farnir að gera það. Það tel ég vera mjög jákvætt skref. Nú þegar við erum komin á þann árstíma að haughús eru full af skít um allt land finnst mér mjög spennandi að hugsa til verkefnisins á Suðurlandi og horfi til þess og vonast til þess að við getum fundið leiðir til að nýta það. Ég veit að tæknilegar hindranir eru margar. En ég gæti trúað því að við ættum að skoða það betur og velta því fyrir okkur hvernig við gætum, jafnvel með samvinnu, snúið okkur að því að reyna að nýta þá auðlind sem vissulega er til staðar.
Herra forseti. Þetta er góð og þörf umræða. Ég hef velt því upp í tengslum við umræðu um búvörusamninginn að þetta hefði átt að vera eitt af því sem taka hefði átt inn í umræðuna varðandi orkuskipti í landbúnaði og vera þá með einhverja hvata í þeim efnum. Þar er metan ofarlega á blaði. Eins nefndi hv. þm. Þórunn Egilsdóttir rafstöðvar til sveita. Allt eru það möguleikar. Það er mjög mikilvægt að horfa til þess hvað verið er að gera annars staðar á Norðurlöndunum varðandi nýtingu á metani. Æskilegt væri að fleiri bæir hér á landi sameinuðust um að nýta metan. Eins og nefnt hefur verið er tilraun í gangi í Hraungerði í Flóa fyrir austan fjall með notkun á metani. Það væri alveg tilvalið fyrir stjórnvöld að vinna áfram með Landbúnaðarháskólanum varðandi rannsóknir og með [[Forseti hringir.]]bændum, að þróa hugmyndir varðandi nýtingu metans til sveita á tæki og tól og tengja búvörusamningnum með jákvæðum hætti.
Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir svör hennar og þakka þeim þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. En af því að hæstv. ráðherra minntist á orkuskipti í samgöngum má einnig koma inn á það að metan má einnig nota beint í raforkuframleiðslu. Það eru því margir möguleikar sem koma til með aukinni framleiðslu hér á landi. Ráðherra kom inn á það að hér á landi væri aðeins eitt tilraunabú í þessum efnum. Erlendis, þar sem maður hefur ferðast um sveitir, er þetta mun algengara í landbúnaði. Nýting á því er þar góð, þetta lækkar meðal annars kostnað fyrir þau bú sem í hlut eiga. Þar sem við töluðum um gjöldin, ef þessi framleiðsla er skattlögð, þá er spurning hvers vegna metan hefur ekki enn orðið ofan á eins og hæstv. ráðherra kom inn á. Þá er spurning hvort hægt væri að veita afslátt til þessara tilraunaverkefna. Það eru til aðferðir hér á landi til að örva metanframleiðslu. Það kom meðal annars fram á ráðstefnunni sem haldin var hér 2014. Ég fagna því mjög, sem hæstv. ráðherra sagði, að hún mundi leggja fram nýja áætlun um orkuskipti til næstu ára; ég mun fylgjast grannt með þeirri áætlun og hvernig henni verður framfylgt. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson kom svo inn á að metanið væri innlendur eldsneytisgjafi en það yrði gífurlegur gjaldeyrissparnaður í því að vera með innlendan orkugjafa, eldsneytisgjafa. Við ræddum einnig um að metan gæti verið hættulegt ef það slyppi beint út í andrúmsloftið, en um leið og notkun þess dregur úr hættulegum úrgangslofttegundum minnkar sót og ryk og fleira óæskilegt sem kemur frá þeim bílum sem við notum í dag.
Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu; hún hefur verið fróðleg. Ég er reiðubúin, og ráðuneytið, til að vinna þetta mál áfram. Í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað verður það gert í samstarfi við önnur ráðuneyti. Umhverfisráðuneytið er augljóslega samstarfsaðili í þessu en einnig er starfsbróðir minn í atvinnuvegaráðuneytinu, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, með augljóst hlutverk. Þessi mál eru á fleygiferð; það eru gríðarlegar framfarir og tækninýjungar. Við höfum með þessari áætlun, sem ég mun leggja fram innan skamms tíma, sett okkur metnaðarfull markmið. Ég get nefnt sem dæmi að hvað varðar fiskiskipaflotann okkar þá erum við að fara af stað, í samvinnu við Sjávarklasann og Íslenska nýorku, með hugmyndasamkeppni um vistvæn skip. Verður fróðlegt að sjá hver þátttakan verður í því. Það er verið að vinna að þessu í nýsköpunargeiranum, á vettvangi stjórnvalda, á samstarfsvettvangnum Grænu orkunni og í fræðasamfélaginu öllu, að finna leiðir til þess að gera okkur sjálfbærari með eldsneyti og gera okkur kleift að nota innlenda og umhverfisvænni orkugjafa. Ég mun taka þetta mál áfram og þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu hér. Ég vonast til að við getum í sameiningu látið hluti fara að gerast þarna.
Herra forseti. Fyrirspurnin er reyndar orðin pínu gömul og súr, er síðan snemma í mars, en það breytir því ekki að það er ágætt að taka þetta samtal hér til að skerpa á því út í frá fyrir væntanlega fleiri sem snýr að flugþróunarsjóðnum. Hann inniheldur markaðsþróunarsjóð og leiðaþróunarsjóð. Ég fór á kynningu hjá Markaðsskrifstofu Norðurlands og Air 66N þar sem þessar hugmyndir voru kynntar á sínum tíma. Nú er sem sagt búið að samþykkja að veita 170 milljónir í þennan sjóð og mig langar að velta upp með ráðherra nokkrum spurningum í því sambandi fyrir utan þær tvær sem eru á blaðinu. Markaðsþróunarsjóðurinn er til þess að byggja upp nýjar leiðir og síðan er niðurgreiðslan á áhættu við að byggja upp nýja leið, svo er stuðningur við markaðssetningu áfangastaða. Það er verið að tala um að vera með 300 millj. kr. árlega í þrjú ár, ríkið leggur sem sagt á móti og flugrekstraraðilinn líka. Ég spyr hvort það geti verið íþyngjandi eða hvernig þetta virkar, hver staðan sé. Því var komið á fyrir austan, þetta hefur verið hjá Austurbrú og Markaðsskrifstofu Norðurlands og Íslandsstofu. Millilandaflug fór af stað þar sem hefur dregið aðeins úr þeim áformum sem uppi voru. Mig langar að spyrja hverju miðar þar ef hæstv. ráðherra getur upplýst um það af því að þetta snýst líka um markaðssetningu þeirra sem öllu ráða, hvort sem það er Stjórnstöð ferðamála eða hverjir það eru sem þurfa að markaðssetja landið á annan hátt en gert hefur verið. Þá þurfa heimamenn að vera þar í broddi fylkingar. Hér er fyrst og fremst gengið út frá Akureyri og Egilsstöðum og mig langar að heyra hjá ráðherra hvernig þau mál ganga. Ef þetta næst inn af þungum og fullum krafti erum við að tala um að við getum byggt upp heildstæða heilsársatvinnugrein þar sem starfsmenn búa og greiða útsvar. Við getum tekið Mývatn sem dæmi og fleiri staði sem byggja gríðarlega mikið á aðkeyptu vinnuafli yfir hábjargræðistímann í staðinn fyrir að geta verið með heilsársatvinnugrein þar sem búsetan er til staðar, börn í skóla o.s.frv. Það er líka verið að tala um að aðrar atvinnugreinar gætu nýtt sér þetta, m.a. fiskvinnslan. Bæði á Akureyri og Dalvík er öflug fiskvinnsla. Þetta er stuttur tími til að viðra þetta mál, en mig langar sem sagt að spyrja [[Forseti hringir.]]ráðherrann um þetta og mig langar líka að spyrja um flutningsjöfnun á eldsneyti ef ráðherra veit eitthvað um það mál, hvort við getum séð það koma til líka. Það er klárlega eitt af því sem gæti létt róðurinn á þessum stöðum.
Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn sem er aðeins farin að eldast, en það er hvorki við mig né fyrirspyrjanda að sakast að hún hafi ekki komist fyrr á dagskrá. Ég tek undir að það er mjög gott að ræða þessi mál. Ég get sagt frá því að nýverið skipaði ég stjórn sjóðsins þannig að þessi vinna er komin af stað en aðdragandinn er þannig að 30. október sl. samþykkti ríkisstjórnin að fela iðnaðar- og viðskiptaráðherra að hefja stofnun þessara tveggja sjóða, markaðsþróunarsjóðs og áfangastaðasjóðs sem við köllum sameiginlega flugþróunarsjóð. Þetta er gert á grundvelli tillagna nefndar sem forsætisráðherra skipaði og ég get sagt að sú framkvæmd sem við erum að vinna eftir er í öllum meginatriðum mjög í samræmi við tillögur nefndarinnar. Markmið sjóðsins er að styðja við reglulegt millilandaflug um aðra flugvelli en í Keflavík. Starfsemi sjóðsins styður því í öllum atriðum við þau markmið okkar sem við höfum sett fram í Vegvísi í ferðaþjónustu hvað varðar dreifingu ferðamanna yfir landið og dreifingu ferðamanna yfir árið yfir landið, allt Ísland allt árið. Eins og fyrirspyrjandi nefndi er hérna fyrst og fremst átt við Akureyri og Egilsstaði, a.m.k. til að byrja með, og byggir samþykktin eins og ég sagði á þessum tillögum nefndarinnar. Í framhaldi af þessu fórum við í mínu ráðuneyti í samvinnu við fjármála- og efnahagsráðuneytið yfir þessar tillögur þar sem þetta eru ríkisstyrkir. Við þurfum að gæta að því að fara að þeim ríkisstyrkjareglum sem okkur ber að fara eftir á grundvelli samstarfs okkar á Evrópska efnahagssvæðinu. Eftir þá skoðun var það niðurstaða beggja ráðuneyta að við gætum þegar í stað hafið undirbúning að uppsetningu þessa sjóðs þar sem búið væri að tryggja fjárheimildir til að koma honum af stað og í fjármálaáætlun 2017–2021 sem nýverið hefur verið lögð fram er gert ráð fyrir að 300 millj. kr. renni á ári í þrjú ár til reksturs sjóðsins. Eins og ég sagði hef ég skipað sjö manna stjórn. Þar eru fulltrúar tilnefndir af forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, heimamönnum bæði fyrir norðan og austan, Markaðsstofu Norðurlands, Austurbrú, Isavia og Íslandsstofu. Formaður stjórnar var svo skipaður af iðnaðar- og viðskiptaráðherra og það er Valgerður Rún Benediktsdóttir, fyrrverandi skrifstofustjóri í ráðuneytinu hjá mér, sem þekkir þetta mál afar vel. Við þurfum eins og ég sagði áður að lúta evrópskum ríkisstyrkjareglum og mér þótti afar mikilvægt að við færum af stað og biðum ekki eftir því að setja þetta á laggirnar miðað við stærri kerfi sem við þurfum að fá samþykkt strax frá ESA. Í samræmi við reglugerð ESB um minni háttar aðstoð, svokallaða „de minimis aid“, megum við veita ríkisstyrki fyrir allt að 200.000 evrur, í kringum 28 milljónir íslenskra króna á núverandi gengi, til hvers viðtakanda yfir hvert þriggja ára tímabil. Í samvinnu við stjórn sjóðsins verður unnið að tilkynningu til ESA um framtíðarstarfsemi sjóðsins og leitað eftir samþykkt á því fyrirkomulagi sem sjóðurinn mun starfa eftir, en ég ítreka að við getum byrjað með lægri upphæðir sem við teljum eftir gott samráð við fólk sem þekkir þessi mál og hefur unnið að þessu að muni hjálpa til við að koma þessu af stað. Eins og fyrirspyrjandi vék að hefur verið sá flöskuháls að það er kostnaðarsamt að byggja upp nýja áfangastaði. Flugfélögin gera það ekki nema þau sjái sér hag í því. Því er það vel réttlætanlegt á þeim forsendum, bæði byggðasjónarmiðum og líka vegna þeirra markmiða sem við höfum sett okkur hvað varðar ferðaþjónustuna, að setja á laggirnar styrkjakerfi til að koma þessu af stað. Við sjáum svona kerfi annars staðar, m.a. í dreifðari byggðum í Noregi og sú starfsemi hefur verið samþykkt af ESA, þannig að ég held að allar forsendur ættu að vera þær sömu hér og eru þar. Eins og ég segi er vinnan að fara af stað þessa dagana og samhliða því að auglýsa og koma verkefninu núna [[Forseti hringir.]]hið fyrsta af stað munum við vinna tilkynninguna til ESA um stærra kerfið sem þarf að samþykkja.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hún gaf. Ég sat á sínum tíma í þeirri nefnd sem undirbjó þetta starf og vil segja að sú niðurstaða sem er að nást í þetta mál vekur bjartsýni á að við munum ná að dreifa ferðamönnum um landið. Það skiptir gríðarlegu máli fyrir byggðir á Norður- og Austurlandi að færa ferðamanninn nær. Við stöndum frammi fyrir því að ferðaþjónustan er að verða sá atvinnuvegur sem skilar hvað mestum gjaldeyristekjum í ríkissjóðinn. Þess vegna skiptir miklu máli að þetta verði að veruleika. Ég bind vonir við að við munum á næstu árum sjá hvað þessi gjörð skiptir miklu máli fyrir atvinnulífið og þær tekjur sem við höfum af ferðamönnum.
Virðulegur forseti. Ég held að það sé mjög aðkallandi að opna fleiri gáttir inn í landið og þótt við sem búum á Norðausturlandi sjáum þetta sem einhvers konar byggðaverkefni, það þurfi ekki alltaf að fara til Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar til að komast úr landi, er þetta orðið mjög aðkallandi vegna þess að við þurfum að dreifa álaginu af ferðamönnum betur yfir landið. Í þessu eru samt áskoranir, t.d. þyrfti að jafna kostnað á flugvélaeldsneyti sem er dýrara úti á landi. Svo veltir maður líka fyrir sér markaðssetningunni á Íslandi, væntanlega þarf Íslandsstofa að gera svolítinn skurk í því að markaðssetja dreifðari byggðir fyrir ferðamenn. Þetta er góð umræða og ég þakka málshefjanda fyrir að vekja athygli á [[Forseti hringir.]]þessu. Það er ánægjulegt að heyra að búið sé að skipa í stjórn. Ég hitti einmitt einn stjórnarmann á flugvellinum í morgun og við ræddum þetta mál.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim sem hér hafa kvatt sér hljóðs. Beint millilandaflug skiptir máli og ekki síður í sjálfu sér ásættanlegt innanlandsflug svo ég taki það inn í þessa umræðu. Beina millilandaflugið mundi líka bæta aðstæður alþjóðastarfsins, t.d. við Háskólann á Akureyri og sjúkrahúsin. Það er mjög margt undir, ekki bara ferðamenn. Í núinu er fyrst og fremst verið að hugsa um að nýta innviðina betur og dreifa álaginu, en þetta eykur líka lífsgæði heimamanna. Fyrir okkur sem búum á þessu svæði er skynsamlegt í alla staði að geta flogið beint frá annað hvort Akureyri eða Egilsstöðum, ekki bara út frá atvinnu, þ.e. varðandi vinnutap, eða með því að auka vistsporið okkar með því að ferðast innan lands suður til Keflavíkur. Þetta skiptir töluvert miklu máli. Í góðri skýrslu sem skrifuð var af félaga mínum Edward Huijbens og fleirum frá Rannsóknamiðstöð ferðamála er mjög ítarlega farið yfir m.a. Norðausturkjördæmið, þ.e. frá Siglufirði að Djúpavogi og Norðurland vestra tekið inn í þetta líka, það er búið að gera einar fjórar svona skýrslur, og talað um að eftirspurnin á heimamarkaði sé eftir rúmlega 93.000 flugsætum að því gefnu að það sem hér er undir og er talið þokkalega hóflegt megi áætla að verði nýtt. Möguleg eftirspurn heimamarkaðar væri í kringum 23.000 sæti, ef við færum mjög neðarlega, að fljúga til Kaupmannahafnar eins og hér er sagt, að fjórðungur landsmanna fari þangað. Þetta skiptir [[Forseti hringir.]]máli fyrir heimafólkið og það skiptir máli fyrir hagkerfið í þessum risavöxnu kjördæmum, t.d. Norðausturkjördæmi þar sem þessir vellir eru, og fyrir hagkerfið skiptir þetta gríðarlega miklu máli varðandi það að ná fram beinu flugi.
Virðulegur forseti. Ég get tekið undir það með hv. fyrirspyrjanda að þetta er mikilvægt verkefni. Það er mikilvægt af mörgum ástæðum, fyrst og síðast ef við erum að horfa á uppbyggingu ferðaþjónustunnar sem heilsársatvinnugreinar eins og við sjáum hana hér á sístækkandi landsvæði sunnan lands, hversu miklu það breytir bæði fyrir efnahagslífið almennt en ekki síður fyrir samfélagið á staðnum eins og fyrirspyrjandi nefndi. Þetta er skýrt og klárt markmið sem við höfum sett okkur um að dreifa ferðamönnunum. Nú tala ég eins og þetta sé einhver flokkur sem hægt er að dreifa að vild en það er að sjálfsögðu ekki þannig heldur verðum við að gera þetta í markaðssetningu okkar og að vekja athygli eins og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir kom inn á. Það er akkúrat það sem þetta verkefni miðar að. Hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir vakti líka athygli á þætti Íslandsstofu og ég bendi henni á að Íslandsstofa á einmitt stjórnarmann í sjóðnum þannig að við munum gæta þess að allir séu að senda sömu skilaboðin. Hvað varðar jöfnun flugeldsneytiskostnaðar er það mikilvægt atriði sem kom m.a. fram í skýrslu nefndar forsætisráðherra þar sem var vakin athygli á þeirri skökku samkeppnisstöðu. Það er nokkuð sem við erum að láta skoða. Fjármálaráðuneytið kemur að sjálfsögðu með okkur í það, en þetta er klárlega einn af þeim þáttum sem skekkja samkeppnisstöðuna á milli Keflavíkurflugvallar og flugvallanna úti á landi og þarf að gæta að ef við ætlum að ná árangri.
Virðulegi forseti. Af því hafa borist fregnir að Hörður Þórhallsson, framkvæmdastjóri Stjórnstöðvar ferðamála, sé að hætta sem framkvæmdastjóri og segir orðrétt í frétt á vef ráðuneytisins frá 5. maí, með leyfi forseta: „Hann mun hverfa til annarra starfa og starf framkvæmdastjóra verður auglýst laust til umsóknar á næstunni.“ Ég spyr hæstv. ráðherra: Hver er staðan á starfsmannamálum Stjórnstöðvar ferðamála? Hefur ráðherrann í hyggju að auglýsa stöðuna eins og búið var að tilkynna? Hvernig verður því ráðningarferli háttað? Miðað við þá aukningu á ferðamönnum sem áætluð er getur ráðherra upplýst um það hvort Stjórnstöð ferðamála hafi í hyggju að fjölga starfsfólki eða mæta því álagi sérstaklega sem fram undan er? Sama dag og þetta var tilkynnt á vef ráðuneytisins var tilkynnt að búið væri að stofna sameignarfélag ríkisins og Samtaka ferðaþjónustunnar um Stjórnstöðina. Hvernig er því sameignarfélagi háttað? Getur ráðherra upplýst um aðkomu ríkisins og mótframlag Samtaka ferðaþjónustunnar að því sameignarfélagi? Það kemur ekki fram og mér vitanlega hefur þetta ekki enn þá verið upplýst. Þetta fyrirbæri, Stjórnstöð ferðamála, er sérkennilegt og var sett á stofn með miklum lúðrablæstri. Í Stjórnstöðinni eiga sæti hvorki meira né minna en fjórir ráðherrar. Í svari við fyrirspurn hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur frá 4. apríl kom fram að þessi Stjórnstöð, núna í aðdraganda metsumars í ferðamennsku á Íslandi, fundaði síðast 2. mars. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort nefndin, Stjórnstöðin, hafi séð ástæðu til þess að funda, eða stjórn hennar, síðan. Loks held ég að ástæða sé til þess að velta því upp, í ljósi þess að það er eins og ekki sé laust við ráðleysi í þessum málaflokki í höndum hæstv. ráðherra, að um verkefni í vinnslu segir, þetta kemur fram í vegvísi Stjórnstöðvarinnar, að mikilvægt sé að fara í brýnar aðgerðir til verndar náttúru á fjölförnum ferðamannastöðum og markmiðið sé að grípa til skjótvirkra aðgerða þannig að þegar á árinu 2016 megi hefjast handa við úrbætur á fjölsóttum ferðamannastöðum, áfangastöðum. Samhliða verði unnið að langtímaáætlun sem meðal annars felist í að meta þolmörk o.s.frv. Getur ráðherrann upplýst okkur um það [[Forseti hringir.]]hvort þessar „akút“ aðgerðir séu í farvatninu eða hvort þeim sé mögulega lokið í ljósi þess að við sjáum hér metsumar?
Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrirspurnina. Ég svara fyrst fyrstu spurningu hv. þingmanns um hverjar skýringarnar séu á því að framkvæmdastjóri Stjórnstöðvar ferðamála hafi horfið frá störfum. Eins og fram hefur komið í fjölmiðlum hefur Herði Þórhallssyni verið boðið annað starf. Hann tekur við starfi sem framkvæmdastjóri lyfjafyrirtækisins Icepharma. Við munum og erum reyndar búin að auglýsa stöðuna, eins og alltaf stóð til. Hörður Þórhallsson var með samning í sex mánuði og hann greindi mér frá því í aðdraganda þess að staðan yrði auglýst að hann hefði ekki í hyggju að sækja um vegna þess að honum hefði verið boðið þetta starf. Varðandi rekstrarfyrirkomulag Stjórnstöðvar ferðamála hefur, eins og hv. þingmaður vék að, verið stofnað rekstrarfélag Stjórnstöðvar ferðamála. Stjórnstöð ferðamála, sem hv. þingmaður kallaði áðan fyrirbæri, sem mér finnst alveg óþarfi, er samráðs- og samstarfsvettvangur stjórnvalda, ríkisins, sveitarfélaganna og Samtaka ferðaþjónustunnar. Þarna er um að ræða samstarfs- og samráðsvettvang innan greinar sem hefur óneitanlega fleiri snertifleti en aðrar atvinnugreinar hafa að jafnaði og þess vegna var að lokinni þeirri stefnumótunarvinnu sem lauk með gerð Vegvísis í ferðaþjónustu, sem var gefinn út í október á síðasta ári, ákveðið að stofna þennan vettvang til að samræma betur aðgerðir og fylgja eftir því sem við erum búin að koma okkur saman um á grundvelli vegvísisins að gera þurfi. Þetta er kostað til helminga af Samtökum ferðaþjónustunnar og af ríkinu, 70 millj. kr. hvort. Í þessu rekstrarfélagi verður haldið utan um reksturinn á því, þetta er það sem maður gæti kallað, ef ég fæ að bregða fyrir mig enskri tungu, með leyfi forseta, „public-private partnership“, sem gefist hefur vel í mörgum og ýmsum málaflokkum, sérstaklega þar sem við þurfum að hafa náið samstarf milli þessara aðila við framkvæmdina. Við lítum til þeirra landa sem við teljum gera þetta best. Bretar nota það mikið að setja á laggirnar þverfaglegt samstarf á vettvangi ríkisstjórnar, „whole of government“, svo ég bregði aftur fyrir mig enskunni, virðulegur forseti. Við tökum það aðeins lengra. Við tökum þetta á vettvangi ríkisins, sveitarfélaganna og greinarinnar sjálfrar og teljum, og sjáum það nú þegar, vera mikinn árangur af þessu starfi. Ég get að sjálfsögðu ekki látið hjá líða að mótmæla því að hér hafi verið aðgerðaleysi eða ráðaleysi, eða hvað sem þingmaðurinn kaus að kalla það, af okkar hálfu í málaflokknum. Þvert á móti hefur verið lyft grettistaki. Það hafa aldrei áður verið lagðir jafn miklir fjármunir til uppbyggingar á fjölsóttum ferðamannastöðum. Fjárveitingar á þessu kjörtímabili til málaflokksins hafa aukist um 1.000%. Ef maður ætlar að taka þetta miðað við fjölda ferðamanna má geta þess að jafnvel þótt við tökum fjölgunina með er hækkun framlaga miðað við hvern ferðamann um 500%. Þingmaðurinn spurði um úrbætur á fjölsóttum ferðamannastöðum þar sem brýnna aðgerða er þörf: Já, við erum komin af stað, vel á veg með ýmsar aðgerðir, bæði hvað þetta varðar sem og varðandi öryggismál sem við tókum sérstaklega fyrir. Stjórnstöðin hefur fundað fjórum sinnum. Það var fundur núna í apríl. Ég man ekki nákvæma dagsetningu en það er hægt að fletta henni upp. Á milli funda hefur framkvæmdastjórinn ásamt verktökum og samstarfsfólki og samráðshópum sem hann hefur kallað til unnið ötullega að því að setja af stað, vinna og ljúka. Öll verkefnin sem voru sett í forgang [[Forseti hringir.]]eru farin af stað. Mörgum þeirra er lokið og önnur komin í góðan farveg.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin, svo langt sem þau náðu. Ég vil spyrja í fyrsta lagi, til þess að fylgja því eftir sem ég spurði um áðan: Hver er tímalínan varðandi auglýsingu og ráðningu nýs framkvæmdastjóra? Síðan vil ég spyrja hver reynslan sé af vegvísinum, hver staða hans sé og hvort hæstv. ráðherra telji að vegvísirinn og Stjórnstöðin hafi skilað þeim árangri sem vænst var, þeim árangri í að samþætta verkþætti, eins og hæstv. ráðherra gerði grein fyrir og hafði auðvitað væntingar til. Loks vil ég spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að ráðherrann ber ábyrgð á stórum málaflokki og mjög vaxandi málaflokki, þ.e. málaflokki ferðamála á Íslandi: Erum við tilbúin í ferðamannasumarið 2016? Erum við tilbúin með tekjuöflunina? Erum við tilbúin með utanumhald að því er varðar öryggismál? Erum við tilbúin með viðunandi innviði? Erum við tilbúin með salerni? Erum við tilbúin með þá þætti sem viðunandi eru til að geta tekið á móti metfjölda ferðamanna að þessu sinni? Erum við tilbúin, virðulegi forseti? Ég spyr hæstv. ráðherra þessarar spurninga og óska eftir skýrum svörum vegna þess að ef við erum ekki tilbúin að þessu sinni endurspeglar það ekkert annað en ráðleysi og ábyrgðin er hæstv. ráðherra.
Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr um tímalínuna varðandi auglýsinguna. Starfið var auglýst laust á laugardaginn fyrir viku síðan. Mig minnir, og ég bið hv. þingmann að afsaka ef það er ekki rétt, að það hafi verið tveggja vikna umsóknarfrestur. Ráðningarferlið er í höndum ráðningarstofu og mun stjórn rekstrarfélagsins, þar sem eiga sæti fulltrúi frá atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu og framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar, hafa með það ráðningarferli að gera. Erum við tilbúin í ferðamannasumarið 2016 og hver er reynslan af vegvísinum? Ég get sagt hv. þingmanni varðandi reynsluna af vegvísinum og því samstarfi og þeim samstarfsanda og -vilja sem komið hefur fram í allri þeirri vinnu að það voru yfir þúsund manns sem komu með beinum hætti að þeirri stefnumótun og haldnir voru yfir 50 fundir vítt og breitt um landið þannig að eigendur þessa plaggs eru fjölmargir. Þetta er ekki einhver stefna sem er skrifuð á skrifstofunni minni og fólki úti í bæ ætlað að framfylgja, þetta er stefna sem við höfum komið okkur saman um og hefði átt að gera mun fyrr. Við erum búin að vinna ötullega að því bæði að setja á laggirnar greiningarvinnu og undirbúningsvinnu, sem þarf að gera og styttir allan framkvæmdatíma á endanum, og síðan eru fjölmörg verkefni farin í gang. Þingmaðurinn spyr um öryggismálin. Já, við höfum gripið til aðgerða sem m.a. miða allar að því að tryggja betur öryggi ferðamanna hér á landi. Við erum búin að setja aukna fjármuni, eins og ég sagði, í uppbyggingu innviða. Það er verið að byggja salerni, reisa handrið, útbúa aðstöðu [[Forseti hringir.]]í þessum töluðum orðum úti um allt land. Þannig að já, ég segi það að við vinnum að því hörðum höndum [[Forseti hringir.]]að ferðamannasumarið 2016 verði okkur öllum bæði gleðilegt, ánægjulegt og öruggt og að við getum með stolti áfram tekið á móti [[Forseti hringir.]]ferðamönnum, sem samkvæmt nýjustu könnunum eru afar jákvæðir og segjast vera ánægðir með dvöl sína hér.
Herra forseti. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um rannsókn á mánaðartekjum háskólanema. Tilefni fyrirspurnarinnar var frétt sem birtist fyrr á þessari önn um rannsókn sem Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands hafði gert á mánaðartekjum nema við Háskóla Íslands. Frá því að sú frétt birtist og ég lagði inn þessa fyrirspurn hafa framfærslumál, ekki bara háskólanema við Háskóla Íslands heldur ekki síst námsmanna erlendis, verið talsvert til umræðu í þessum sal og ýmsar athugasemdar verið gerðar við þær fyrirhuguðu breytingar sem eru á úthlutunarreglum fyrir Lánasjóð íslenskra námsmanna á næsta ári. Mig langar hins vegar að ræða við hæstv. ráðherra um stóru línurnar í þessum málum því að sú könnun sem gerð var fyrir stúdentaráð sýndi að mánaðartekjur nema við Háskóla Íslands hefðu lækkað um 30% að raungildi á síðustu tíu árum. Rannsóknin var gerð fyrir stúdentaráð af Félagsvísindastofnun. Síðan var hún borin saman við sambærilega könnun frá 2004. Þar kemur fram að uppreiknaðar mánaðartekjur nemenda árið 2004 - ef tekjurnar hefðu sem sagt haldist og væru uppreiknaðar frá 2004, hverjar væru þær þá 2014? Jú þær ættu að vera 318.000 kr. En 2014 voru rauntekjurnar komnar niður í 218.000. Þannig að þarna munar 100.000 kr. eða 31%. Í fréttum var rætt við formann stúdentaráðs af þessum sökum sem bendir á að í könnuninni komi líka fram að námsmenn séu farnir að taka smálán í æ meiri mæli en áður, að 60% nemenda hafi tekið yfirdráttarlán. Við vitum öll að það eru ekki hagkvæmustu lán sem hægt er að taka. Ég vil setja þetta í það samhengi að kjör ungs fólks á Íslandi samkvæmt upplýsingum sem við höfum frá Hagstofunni eru að versna, eða sem sagt tekjurnar eru að lækka. Atvinnutekjur ungmenna 24 ára og yngri höfðu lækkað til dæmis um tæpar 37.000 kr. á mánuði að meðaltali frá aldamótum fram til 2014. Þetta eru auðvitað ekki einungis námsmenn. Þetta er líka ungt fólk á vinnumarkaði. En miklu máli skiptir að skoða að á meðan tekjur allra annarra aldurshópa hafa hækkað á því tímabili hafa kjör unga fólksins, annars vegar undir 24 ára aldri og hins vegar á aldrinum 25–39 ára, dregist saman sem er áhyggjuefni fyrir okkur sem viljum horfa til framtíðar. Þar hljóta kjör námsmanna að skipta miklu og hæstv. ráðherra hefur boðað nýtt frumvarp til laga um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig ætlar hann að bregðast við þeim tölum sem sýna samdrátt í tekjum námsmanna um 30% [[Forseti hringir.]]á tíu árum? Sér hann fyrir sér einhverjar lausnir í nýju frumvarpi til laga um Lánasjóð íslenskra námsmanna? Munum við eiga von á því að tekið verði á framfærslu námsmanna á Íslandi á næstunni?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Fyrst vil ég velta vöngum yfir tölfræðinni í úttekt Félagsvísindastofnunar en á bls. 39 segir, með leyfi forseta: „Þegar tekjur námsmanna eru bornar saman við tekjur námsmanna í könnuninni frá 2004 kemur fram að meðaltekjur þeirra hafa hækkað um 60.000 kr. eða um 38% á síðustu tíu árum á meðan vísitalan hefur tvöfaldast á sama tíma. Það jafngildir því að tekjurnar séu um 100.000 kr. lægri á verðlagi 2014“ - eins og sést á mynd nr. 13 í skjalinu - „þegar laun stúdenta frá árið 2014 hafa verið reiknuð miðað við vísitölu.“ Þegar maður skoðar við hvaða vísitölu er miðað þá er miðað við launavísitölu. Ég hefði nú talið til að reyna að átta sig á verðgildi, þ.e. hvort tekjur hafi haldið verðgildi sínu eins og hv. þingmaður spyr um, þá er ekki eðlilegt að miða við launavísitöluna. Þá þarf að miða við verðvísitöluna. Ég skil eiginlega ekki af hverju þetta er sett upp með þessum hætti. Launavísitalan hefur hækkað úr 245 stigum í 494 stig, en verðlagsvísitalan á þessu tímabili hefur hækkað um 79%. Þarna er nú munur á. Þess vegna væri kannski áhugavert að skoða tölurnar hvað það varðar. En það er annað mál. Hið rétta er, sem hv. þingmaður bendir á þó að skoða megi þetta kannski sérstaklega, að við þurfum að bregðast við og ræða stöðu ungs fólks. Hinir svokallaðir kynslóðareikningar sem liggja til grundvallar því þegar við berum saman stöðu kynslóðanna, ólíkra hópa, benda um margt til þess að staða ungs fólks núna sé lakari en þeirra sem á undan gengu. Það á reyndar við almennt í Evrópulöndum í dag, það er mjög víða. Ég ætla ekki að segja að það sé alls staðar en víða er sú staða uppi að efnahagsleg staða ungs fólks er verri núna en foreldra þeirra. Því miður. Það sem við getum gert er fyrst og fremst að efla atvinnulíf sem veitir tækifæri til launa. En þá er spurningin þessi: Er menntun metin til launa? Það er staðreynd að á Íslandi er einn minnsti munur á launum þeirra annars vegar sem mennta sig og hins vegar þeirra sem mennta sig ekki innan OECD. Það verður nefnilega ekki bæði sleppt og haldið í þeim málum. Annars vegar er sú stefna að sem minnstur munur eigi að vera á þeim sem lægst hafa launin og hafa ekki menntað sig og þeim sem hafa síðan menntað sig með áherslu á hækkun lægstu launa, sem þýðir þá að þar með er minna greitt fyrir menntunina. Hins vegar væri sú stefna uppi að greiða vel fyrir menntun og þar með mundi launabilið vaxa. Þetta er erfitt mál en þannig liggur það. Hvað varðar beint svar við spurningu hv. þingmanns um hvað ég hyggist gera í þessum málum er að í fyrsta lagi viljum við skoða betur og nákvæmar tölfræðina í þessu því að áreiðanlegar upplýsingar um fjárhag og félagslegar aðstæður íslenskra háskólanema eru af skornum skammti. Ég vil segja frá því að við höfum ákveðið að Ísland muni taka þátt í samevrópsku könnuninni Eurostudent í fyrsta skipti. Slík könnun hefur verið gerð sjö sinnum í Evrópu en við verðum með núna. Hún nær til fjárhags- og fjölskylduaðstæðna háskólanema. Hún var send út til háskólanema hér þann 3. maí 2016. Fyrstu niðurstöður ættu að vera tilbúnar haustið 2016. En samanburður við önnur Evrópulönd birtist síðan ekki fyrr en árið 2018. Það tekur því tíma að vinna úr þessu. Hvað varðar frumvarp um lánasjóðinn er staðan sú að ég geri mér vonir um að það frumvarp nái að fara í gegnum ríkisstjórn og inn í þingið á allra næstu dögum. Það er tilbúið og hefur verið um nokkra hríð. Það hefur verið í kostnaðarmati og hefur auðvitað tekið sinn tíma. Þetta er flókið frumvarp og svo sem hægt að skilja að það taki tíma hjá fjármálaráðuneytinu að vinna það mat. En þar erum við að horfa til, eins og ég hef sagt áður opinberlega, námslánakerfa Norðurlandanna. Þó vil ég nefna og að gefnu tilefni að við höfum á undanförnum árum smám saman verið að hækka framfærsluna hjá háskólanemum á Íslandi. Hv. þingmaður þekkir það vel að þar hefur hlutfallið sem við höfum verið að lána fyrir af heildarframfærslunni verið of lágt og við höfum verið að mjaka okkur upp á við að undanförnu. En við þurfum að komast hærra. Það er gamall vandi og nýr og við vonumst til þess að á næstunni getum við tekið þar stærri skref. Það er sú staða sem uppi er. Það er kannski þetta tvennt sem ég vil taka sérstaklega fram varðandi það sem hv. þingmaður hefur spurt mig um hvað ég hyggist gera. Annars vegar vonast ég til að koma frumvarpinu um lánasjóðinn hingað inn og þá munum við geta rætt það og hvaða áhrif það frumvarp muni hafa á stöðu námsmanna. [[Forseti hringir.]]Það er ótímabært fyrir mig að fara að ræða það hér núna, bíðum þar til við erum komin með það til umræðu. Og hins vegar það sem ég nefndi varðandi það að afla fleiri gagna um málið þannig að við getum gert okkur betur grein fyrir þessari stöðu.
Virðulegi forseti. Þetta er mjög mikilvæg umræða sem við erum að taka og ég gæti talað um málið svo klukkutímum skiptir. En það er eitt sem mig langar til að vekja sérstaka athygli á þegar við erum að tala um útreikninga á framfærslu námsmanna, það er hvernig LÍN reiknar út húsnæðisframfærslu. Þar er einungis miðað við stúdentagarðana, en eins og fólk veit, á að vera almannavitneskja, hafa stúdentagarðarnir takmarkað pláss og stúdentagarðarnir eru ekki á markaðsverði. Það er þannig að ef þú færð bara 75.937,5 kr. á mánuði í átta mánuði til að sjá fyrir eigin húsnæði og kemst ekki inn á stúdentagarðana þá mun það duga þér ákaflega skammt. Það er því ákveðinn forsendubrestur þegar verið er að reikna út námslánin. Ég veit ekki betur en að námslán ættu að vera álitin sem laun stúdenta og þar af leiðandi væri bara allt í lagi að bera þetta saman við launavísitölu. En ef hæstv. ráðherra hefur aðra skoðun á því þá er það honum að sjálfsögðu velkomið.
Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með að hæstv. ráðherrann eyði drjúgum hluta af stuttum tíma sem hann hefur til að þvæla um hvaða vísitölur eigi að nota í þessu sambandi. Það þarf að bregðast við þessum vanda. Og ég ætla líka að lýsa vonbrigðum mínum yfir að hann fari að tala um launahlutföll. Vandinn er sá að laun á Íslandi eru almennt of lág. Það er það sem hver ábyrgur stjórnmálamaður á að reyna að bregðast við. Að hækka laun í landinu. Af hverju eru laun á Íslandi of lág, virðulegi forseti? Það er af því að vitlaust er gefið í þessu landi. Það er vitlaust gefið. Þeir sem veiða fiskinn í sjónum, þeir sem eiga fyrirtækin, þeir sem hafa það gott, þeir hirða mikinn hagnað og arð og þjóðin fær ekki neitt, velferðarkerfið [[Forseti hringir.]]drabbast niður á meðan felldir eru niður skattar á þá sem hafa ofurháar tekjur.
Herra forseti. Auðvitað er það jákvætt að safna frekari gögnum. En ég held að engum hér inni ætti að dyljast að staðan er orðin býsna þung fyrir ungu kynslóðina í dag. Við sjáum það á tölum Hagstofunnar og það þarf svo sem engan sérstakan geimvísindamann til að sjá hvað það er sem þar telur. Það eru auðvitað húsnæðismálin sem eru mjög þung fyrir ungt fólk, þ.e. að komast ýmist inn á séreignarmarkað eða vera á mjög erfiðum leigumarkaði. Það er sú staðreynd að barnabætur hafa farið niður á við og það er stórt mál fyrir ungt fólk. Það er þung staða í fæðingarorlofsmálum sem bitnar líka á ungu fólki. Síðan er það málaflokkur hæstv. ráðherra sem lýtur að námslánum eða námsstyrkjum. Þar erum við að horfa upp á, samkvæmt könnun Félagsvísindastofnunar, að mánaðartekjur háskólanema eru þriðjungi lægri en þær voru árið 2004. Þá er ekki eingöngu átt við lánin því að við vitum líka að langflestir af þeim nemendum eru að reyna að afla sér tekna með einhverjum öðrum hætti, sem er ekki endilega æskilegt ástand, þ.e. að nemendur séu að vinna jafn mikið með námi og raun ber vitni. Við sjáum það líka á þeim vísbendingum sem hér eru um skuldsetningu ungs fólks. Allt skiptir þetta máli; fæðingarorlofið, húsnæðisbæturnar, barnabæturnar og svo námslánin eða námsstyrkirnir sem ættu að vera. Eins og ég sagði er jákvætt að safna gögnum en við höfum vissulega gögn um hvað þær þjóðir sem við berum okkur saman við annars staðar á Norðurlöndum verja í alla þessa málaflokka. Þar kemur Ísland síður út en Norðurlöndin þegar við horfum á hvernig þetta velferðarkerfi er byggt upp. Hvað varðar spurningu mína er ég auðvitað spennt að sjá frumvarp hæstv. ráðherra um, vonandi, endurbætur á Lánasjóði íslenskra námsmanna. En ég vil að lokum spyrja hæstv. ráðherra: Miðað við [[Forseti hringir.]]útgefin viðmið stjórnvalda á því hvað það kostar að framfleyta sér þá sjáum við [[Forseti hringir.]]að framfærsla sem námsmönnum er boðin er langt undir þeirri framfærslu sem stjórnvöld hafa viðurkennt [[Forseti hringir.]]að þurfi til að framfleyta sér. Þarf ekki að fara í þetta mál og hækka framfærsluna, herra forseti?
Virðulegi forseti. Þegar spurt er um aðgerðir þá er það svo að á árinu 2013–2014, því skólaári, var framfærslulánið miðað við 150.000 kr. en það er komið núna upp í um 172.000–173.000 kr. frá því að sú skýrsla er gerð. Það hefur því hækkað um og yfir 20.000 kr. á þessu kjörtímabili, sem er reyndar skoðað í sögulegu samhengi nokkuð mikil hækkun. Hún nær reyndar ekki alla leið, vissulega. En það breytir aðeins myndinni frá því að skýrslan er gerð. Þessi hækkun hefur átt sér stað, ég held að rétt sé að hafa það í huga, virðulegi forseti. Ég ítreka að þegar frumvarp um Lánasjóð íslenskra námsmanna kemur til umræðu munum við ræða þessi mál í því samhengi. Ég veit að við erum öll sammála um að við viljum gjarnan tryggja það sem best að kynslóðin sem á að taka við því verkefni að reka þetta samfélag sé sem best nestuð og sem best menntuð til að takast á við það verkefni. Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en brugðist ögn við þeim ummælum sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir lét falla varðandi kjaramál á Íslandi. Það er þannig að allir þeir sem hafa fylgst með þeim málum vita að þar eru samanburðarfræðin nokkuð ofarlega á blaði, þ.e. menn bera sig saman á milli launaflokka, á milli starfsgreina, innbyrðis í tengdum starfsgreinum o.s.frv. Þetta er sú lexía sem allir kunna hvað varðar kjaramál á Íslandi. Ef einn hækkar umfram eitthvað þá fylgja aðrir með, viðmiðunarhópar svokallaðir. Þá er sá vandi uppi og sú staðreynd er þekkt að minnstur munur er á milli launa þeirra sem mennta sig og þeirra sem mennta sig ekki, eða einna minnstur, innan OECD og hér á Íslandi, ef ekki minnstur. [[Gripið fram í.]]Það þýðir að um leið og við leysum það og hækkum laun menntamanna til að greiða fyrir með sanngjörnum hætti fyrir menntun þeirra þá myndast munur. [[Forseti hringir.]]Það myndast munur. Ég hefði haldið, virðulegi forseti, að þetta sé óumflýjanlegt og ekki sé hægt að vera ósammála þeirri niðurstöðu. [[Forseti hringir.]]En það er auðvitað bara umhugsunarefni ef menn geta verið ósammála þessu.
… ósammála þessu.
Herra forseti. Ég hef lagt fram tvær fyrirspurnir til hæstv. ráðherra sem varða stöðu og framtíðarhorfur Grænlandssjóðs. Á sínum tíma, árið 1980, var stofnun Grænlandssjóðs ákaflega mikilvægt framtak sem varð til þess að efla verulega samskipti millum íslensku og grænlensku þjóðanna á mörgum menningartengdum sviðum. Málið er mér og hæstv. ráðherra skylt vegna þess að við höfum báðir, hvor með sínum hætti, komið að margvíslegum samskiptum millum þjóðanna. Báðir höfum við tosað fram æki skáklistarinnar með því að við höfum sem alþingismenn og ráðherrar reynt að efla það góða framtak sem skákfélagið Hrókurinn hefur staðið fyrir og alþjóð þekkir. Á sínum tíma naut það framtak, alveg eins og ýmislegt annað sem var í gangi millum þjóðanna tveggja, stuðnings úr Grænlandssjóði. En nú er annað uppi. Sjóðurinn er óstarfhæfur, ekki vegna þess að honum sé féskylft heldur vegna þess að reglur um hann eru ákaflega óskýrar og það er í reynd enginn sem ber ábyrgð á því með hvaða hætti ber að ávaxta fé sjóðsins. Í dag held ég að í sjóðnum séu millum 70–80 millj. kr. Hann er í vörslu Seðlabankans og það er ekkert í lögunum frá 1980 sem leggur neinar sérstakar kvaðir á Seðlabankann að sjá til þess að stuðlað sé að þokkalegri ávöxtun, og auðvitað hámarksávöxtun sem væri hið besta í þessu máli. Það hefur valdið því að ég hef ekki orðið þess var síðustu árin, eða allar götur frá kreppu, frá bankahruni, að nokkuð hafi komið frá þessum sjóði til að styrkja þessi samskipti. Meðal þingheims er mikill áhugi um að efla samstarfið við Grænland. Þess sér stað á mörgum sviðum. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hefur til dæmis lyft grettistaki við að efla Vestnorræna ráðið þar sem hún hefur ekki síst lagt áherslu á að lyfta og efla hlut Grænlands í samskiptunum við systurþjóðirnar tvær. Á þessu þingi hefur hópur þingmanna lagt fram mjög ítarlega tillögu um eflingu þessa samstarfs í 15 tölusettum liðum. Allt bendir til þess að um þá tillögu sé að nást mikil samstaða sem muni leiða til samþykktar hennar á þessu þingi. Þar er Grænlandssjóði ætlað verulegt hlutverk, ekki síst á þeim sviðum sem heyra undir hæstv. ráðherra. Ég hef því leyft mér að leggja spurningar fram. Önnur lýtur að því hvort hæstv. ráðherra hyggist freista þess að ná fram samþykkt á nýjum lögum um Grænlandssjóð. Þeirri spurningu er kannski sjálfsvarað; ég rakst á frumvarp til umsagnar, ágætisfrumvarp, þó ekki gallalaust. Síðari spurningin varðar hins vegar með hvaða hætti sjóðurinn hefur verið ávaxtaður og hversu miklu fé hefur verið úthlutað [[Forseti hringir.]]á kjörtímabilinu úr sjóðnum. Með því er ég auðvitað að nota staðreyndir sem koma fram í svari hæstv. ráðherra til þess að leiða honum sjálfum fyrir sjónir að staðan í þessum málum er ekki góð. Vöskum ráðherra hlýtur að renna blóðið til skyldunnar.
Virðulegi forseti. Frumvarp til nýrra laga um Grænlandssjóð hefur verið á þingmálaskrá mennta- og menningarmálaráðherra frá því í haust. Drög að frumvarpinu hafa verið til kynningar á heimasíðu mennta- og menningarmálaráðuneytisins frá 12. maí síðastliðnum. Frestur til að skila inn ábendingum og athugasemdum er til 1. júní. Það er rétt, sem hv. þingmaður segir hér, að ekkert frumvarp er gallalaust frekar en önnur mannanna verk. En ég geri mér von um, að því gefnu að hv. Alþingi samþykki afbrigði, að hægt verði að ganga frá þessu máli að fengnum athugasemdum og ef agnúar og vankantar eru á að þeir verði þá sniðnir af í meðförum hv. nefndar og í umræðum hér í þinginu. Frumvarpið er reyndar fremur lítið að vöxtum, aðeins fimm greinar. En breytingar á núgildandi lögum um sjóðinn eru alger forsenda þess að hægt sé að úthluta styrkjum úr honum. Virðulegi forseti. Vík ég nú að því hvers vegna gera þarf þessar breytingar þannig að hægt verði að nýta þá fjármuni sem þar eru til að standa undir öllum þeim glæsilegu og spennandi verkefnum sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni. Þrátt fyrir að höfuðstóll Grænlandssjóðs sé um 63 millj. kr. hafa ekki verið veittir styrkir úr sjóðnum frá árinu 2011. Ástæða þess er hvernig núgildandi lög um Grænlandssjóð, sem eru nr. 102/1980, eru úr garði gerð. Samkvæmt 5. gr. laganna má aðeins veita 9/10 hluta af vaxtatekjum í styrki en frá árinu 2010 hefur ávöxtun sjóðsins verið lítil sem engin og jafnvel neikvæð og því ekki hægt að úthluta styrkjum. Þannig stendur nú lagaumhverfið af sér. Þess vegna er mikilvægt að breyta þessum lögum. Ég treysti á liðsinni hv. þingmanns og vaskleika hans, sem er annálaður, við að veita allan stuðning sem veita má til þess að frumvarpið fari hér í gegn og verði að lögum þannig að hægt sé að nýta þessa fjármuni. Hv. þingmaður vildi fá upplýsingar um hversu mikið fé væri í Grænlandssjóði, hvar og hvernig það væri ávaxtað og hversu miklu fé hefði verið úthlutað á kjörtímabilinu úr sjóðnum. Ég hef í raun svarað þessu hér en vil þó segja það til glöggvunar að samkvæmt ársreikningum Grænlandssjóðs fyrir árið 2014 var höfuðstóll hans í dönskum krónum rúmlega 2,9 millj. kr. eða 61.667.706 íslenskar krónur. Ávöxtunin var 297 danskar krónur eða 6.154 íslenskar krónur. Árið 2013 var höfuðstóllinn einnig rúmlega 2,9 millj. danskra króna en ávöxtunin var núll krónur, hvort sem var í dönskum eða íslenskum krónum, og auðvitað liggur það í eðli máls. Seðlabanki Íslands, sem annast fjárreiður sjóðsins, varðveitir hann á dönskum gjaldeyrisreikningi. Er það væntanlega gert af því að í 4. gr. gildandi laga um sjóðinn frá árinu 1980, en áður hefur verið vikið að þeim lögum, er heimildarákvæði þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta: „Framlögum og öðrum tekjum sjóðsins má“ - og ég ítreka „má“ - „jafnóðum breyta í grænlenskan gjaldeyri.“ Grænlenskur gjaldeyrir er eins og kunnugt er dönsk króna. Seðlabankinn hefur nýtt þetta ákvæði frá upphafi en frá hruni hefur ávöxtun sjóðsins verið mjög léleg. Af þeim sökum hefur engu fé verið úthlutað úr sjóðnum frá og með árinu 2011. Þar með tel ég að ég hafi gert nokkuð grein fyrir efnisástæðum og aðstæðum þessa máls en vil segja, og taka undir með fyrrverandi hæstv. ráðherra, sem ég veit að í ráðherratíð sinni sýndi þessum málaflokki sérstaka athygli, að það er ástæða til þess fyrir okkur Íslendinga að rækta mjög samband okkar við Grænlendinga, treysta það og tryggja, bæði sjálfra okkar vegna og þeirra. Ég á við það að við græðum mjög á öllu menningarlegu samstarfi, báðar þjóðirnar að sjálfsögðu, en við eigum líka að leggja grunn að góðu efnahagslegu samstarfi. Gríðarleg tækifæri bíða á Grænlandi sem við Íslendingar getum lagt gott af mörkum til á góðum forsendum þannig að efla megi bæði efnahagslega og menningarlega samvinnu þessara landa öllum til góða. Ég held að það sé rétt, sem hv. þingmaður benti hér á, að hv. þm. [[Forseti hringir.]]Unnur Brá Konráðsdóttir hefur unnið gott starf á vettvangi Vestnorræna ráðsins. Ég held að góð sátt sé um þessi mál hér í þinginu. Þess vegna hef ég ekki neinar áhyggjur af því að frumvarpið verði ekki að lögum um leið og það er komið hér inn.
Herra forseti. Í sjálfu sér hef ég ekki annað þarfara að gera í þessum þingsölum en að reyna að ýta hér í gegn þeim frumvörpum ráðherrans sem ég tel mikilvægust. Frá mínum bæjardyrum séð er þetta frumvarp mjög hátt skrifað. Ég tel sem sagt að það sé mikilvægt að ráðherrann nái að mæla fyrir frumvarpinu og mun gera mitt til þess að afbrigði fáist til þess, en síðan held ég að það ætti að eiga greiða leið í gegnum þingið. Nú er það búið að liggja fyrir til umsagnar. Það eru á því gallar að mínu viti. Ég ætla ekki að ræða þá hér. En það er auðvelt að sníða þá af. Smáfuglarnir verða alltaf fyrstir úti í hretunum. Það er alveg ljóst að þessir litli sjóður hefur algerlega gleymst innan Seðlabankans. Þetta er náttúrlega hörmungarsaga og Seðlabankanum til gríðarlegs vansa; að hlusta á það hér hvernig hæstv. ráðherra rekur það hvernig ávöxtun þessa sjóðs hefur að engu orðið. Tilviljun veldur því að ég hef um 20 ára skeið setið í stjórn annars sjóðs sem hefur úr svolítið meiru að spila en þessi sjóður. Hann hefur líka gengið í gegnum hret; bankahrun, tímabundið, sem leiddi til þess að ávöxtun var lítil. En eigi að síður hefur ávöxtun þess sjóðs verið með þeim hætti að honum hefur alltaf tekist á hverju ári að úthluta nokkrum milljónum króna. Ef við horfum á traustar og áhættulitlar fjárfestingar sumra lífeyrissjóða, eins og til dæmis Frjálsa lífeyrissjóðsins, blasir við að slík ávöxtun mundi leiða til þess að miðað við það fé sem sjóðurinn hefur þrátt fyrir allt til reiðu og má ávaxta mætti segja, miðað við varfærið mat, að líkast til mætti úthluta úr sjóðnum, væri hann ávaxtaður með svipuðum hætti, meira en tvöfalt þeirri upphæð sem kemur fram í frumvarpi hæstv. ráðherra á hverju ári. Það munar um 3,5 til 5 millj. kr. [[Forseti hringir.]]til þessara verka. Ég tel brýnt að hæstv. ráðherra komi málinu fram. Við, unnendur Grænlandssamstarfsins í þessum sölum, skulum svo sjá til þess að það verði ekki úti í því hreti sem stundum brestur hér á þrátt fyrir vorkomuna.
Virðulegi forseti. Ég ítreka þakkir mínar til hv. þingmanns fyrir að vekja athygli á þessu máli og á því frumvarpi sem er svo mikilvægt að fari hér í gegn til að leysa úr læðingi þá fjármuni sem þarna eru. Vissulega er ekki um að ræða háar eða miklar fjárhæðir en þær eru, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, mikilvægar og geta skipt töluvert miklu máli í þeim verkefnum sem menn sjá fyrir sér að hægt verði að ráðast í til að efla og styrkja sambandið á milli Íslands og Grænlands. Auðvitað er það allnokkuð sérstakt að sjá ávöxtun á þessum sjóði og umhugsunarefni hvernig hann hefur farið. En það er, ef svo má að orði komast, eitthvað sem er þá vonandi í fortíðinni og ekki um það að fást í sjálfu sér. Það þarf að tryggja að eðlileg ávöxtun sé á þessum sjóði, horft fram á við. Og síðan að eðlilegur hluti af því, arðurinn, sé tekinn, eða vextirnir, til að úthluta. Vel má vera að menn vilji kannski ekki úthluta öllum vöxtunum og reyna að byggja sjóðinn meira upp þannig að hann verði öflugri þegar fram líða stundir. Það er þá eitthvað sem hv. þingmenn geta tekið afstöðu til þegar að því kemur. En ég vil enn og aftur bæta því við að ég sé fyrir mér mikil sóknarfæri fyrir Ísland í samskiptunum við Grænlendinga, og reyndar er allt vestnorræna samstarfið gríðarlega mikilvægt, bæði á milli landanna innan vébanda Vestnorræna ráðsins og einnig skiptir máli, þegar við erum að starfa til dæmis saman á vettvangi Norðurlandaráðs, að við veitum þessum löndum atbeina og stöndum með þeim í ýmsum þeim málum sem þau reka innan okkar sameiginlega vettvangs, Norðurlandaráðs. Ýmislegt slíkt, sem snýr að utanríkisstefnu okkar, tel ég að hægt sé að nýta. [[Forseti hringir.]]Þó að það séu ekki stór mál eru þau mikilvæg. Ég er þess vegna mjög sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni hvað þetta varðar.