Herra forseti. Við höldum hér áfram umræðu um frumvarp til fjárlaga fyrir 2016. Það er hægt að tala mjög lengi um þau fjárlög sem og önnur fjárlög sem þessi ríkisstjórn hefur lagt fram. Áherslur stjórnarandstöðunnar í því að reyna að ná fram einhverjum lagfæringum og úrbótum í þessu vonda frumvarp eru í stórum dráttum þær að koma til móts við þarfir Landspítalans, bæta kjör aldraðra og öryrkja og þeir fái kjör sín bætt afturvirkt eins og aðrir þjóðfélagshópar í þessu landi kjör sín og að Ríkisútvarpið verði ekki skorið niður við trog eins og stefnan virðist vera. Það virðist vera að málið varðandi afnotagjaldið á næsta ári hjá RÚV standi enn þá fast í ríkisstjórn. Hæstv. menntamálaráðherra hefur lýst vilja til þess að gjaldið verði 17.800 kr. á næsta ári en lækki ekki í 16.400 kr. eins og gert er ráð fyrir og hefur komið fram að þetta þýði mjög mikinn niðurskurð hjá þessari menningarstofnun sem fylgt hefur okkur landsmönnum frá 1930. Ég ætla í upphafi að ræða aðeins um málefni Ríkisútvarpsins vegna þess að það brennur mjög á mér og öðrum landsmönnum og menn hafa vakið athygli á því, m.a. hollvinir Ríkisútvarpsins, hve mikilvægt það er að Ríkisútvarpið sé vel fjármagnað svo það rísi undir sínu mikla menningar- og öryggishlutverki. Ég held að fjölmiðlaflóran sem slík yrði fátækari ef niðurstaðan verður sú að Ríkisútvarpið komi svo illa út úr þessum fjárlögum að það þurfi að standa fyrir miklum niðurskurði á innlendri dagskrá. Það er mjög alvarlegur hlutur fyrir lýðræðisþjóðfélag að veikja þessa stofnun sem er lýðræðislegur vettvangur fyrir pólitísk skoðanaskipti og hlutlausan fréttaflutning. Stjórnarmenn í Ríkisútvarpinu, Björg Eva Erlendsdóttir, Friðrik Rafnsson og Mörður Árnason, hafa skrifað um þessi mál og mér finnst rétt að koma á framfæri hugleiðingum þeirra. Þau hafa miklar áhyggjur og ég ætla að fara aðeins yfir pistil sem þau settu saman í Vísi á dögunum. Með leyfi forseta, segja þau: „Mikill meiri hluti landsmanna telur Ríkisútvarpið hluta af tilveru sinni, menningarþátttöku, lýðræðisstarfi, sýn til umheimsins, og vill að þetta almannaútvarp fylgi okkur inn í framtíðina. Landsmenn vilja líka að til séu aðrar öflugar stöðvar og miðlar. Á fjölbreyttum fjölmiðlavettvangi á Ríkisútvarpið að vera í senn kjölfesta og leiðarvísir, stöð með ákveðnar skyldur við samfélagið en ekki bara hluthafa sína, stöð sem býr að sterkri hefð en er nógu öflug og framsækin til að geta fylgt hjartslætti nýrra tíma. Það sem almannaútvarp Íslands þarf til að sinna hlutverki sínu er fjárhagslegur stöðugleiki og friður um grundvallargildin. Hingað til hefur gengið á ýmsu í fjármálunum en helstu samtök þjóðarinnar, pólitísk, fagleg og menningarleg, hafa staðið þétt á bak við það úrvalslið sem býr til Ríkisútvarpið á hverjum degi - útvarpið í 85 ár, sjónvarpið í næstum 50 ár. Nú blása aðrir vindar. Í stjórnarflokkunum tveimur eru öfl sem telja rétt að draga úr starfi Ríkisútvarpsins og vilja það jafnvel feigt, nema þá sem smástöð fyrir sérvitringa. Ástæður eru að hluta hugmyndafræðilegar og að hluta virðast þær tengjast einhvers konar hefndarhug sem enginn botnar í. Þessi öfl hamast nú gegn frumvarpi mennta- og menningarmálaráðherra um að upphæð útvarpsgjaldsins verði áfram sú sama og verið hefur. Takist þeim að stöðva frumvarpið verður Ríkisútvarpið af verulegum tekjum, 400–500 millj. kr. Engin ráð eru þá í sjónmáli önnur en harkalegur niðurskurður í launaútgjöldum, uppsagnir og stórskert dagskrá. Rekstur almannaútvarps þolir ekki slíkt högg. Hættan er sú að smám saman yrði dagskrá sjónvarps og útvarps svo dapurleg að áhorfendum og áheyrendum fækkaði, tekjur af auglýsingum drægjust saman og almennur stuðningur minnkaði. Stöðin mundi smám saman lamast – hætta að skipta máli - án þess að aðrir hefðu vilja og bolmagn til að gera okkur öllum það gagn sem Ríkisútvarpið gerir á hverjum degi.“ Í lok greinarinnar heita þessir stjórnarmenn á almenning að koma Ríkisútvarpinu til hjálpar og gera ráðherrum og þingmönnum ljóst að ekki má lama almannaútvarpið. Ég tek heils hugar undir orð þessara þriggja stjórnarmanna hjá RÚV og lýsi alvarlegum áhyggjum yfir því ef ekki næst fram að gjaldið haldi áfram að vera 17.800 kr. Ég held að hver einasti landsmaður sjái ekki eftir þeim aurum til að halda við hlutverki þessarar miklu menningarstofnunar. Eins og sagt er, enginn veit hvað átt hefur fyrr en misst hefur, og er hætt við því að erfitt verði að snúa þróuninni við ef mönnum innan ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans tekst það ætlunarverk sitt að veikja svo Ríkisútvarpið að það verði ekki svipur hjá sjón. Mig langar í framhaldi af þessu að ræða um hvernig ríkisstjórnin hefur forgangsraðað í ríkisfjármálum frá því að hún tók við völdum og fengið í raun alla upp á móti sér nema kannski þá sem eiga eitthvað undir sér, stórefnafólk og stórfyrirtæki, stórútgerðir og aðra. Smátt og smátt hefur ríkisstjórninni tekist að fá almenning í landinu upp á móti sér vegna kolrangrar forgangsröðunar og það er mjög alvarlegt að horfa upp á það að innviðir samfélagsins hafa á ekki lengri tíma en þessum tæpu þremur árum verið að veikjast. Forgangsröðunin hefur verið kolröng. Skattstofnarnir hafa veikst sem skilar sér í því að innviðirnir fá ekki fjármagn til að byggjast upp og forgangsröðunin er að létta sköttum af þeim efnameiri og að einfalda regluverkið, einfalda eftirlitshlutverkið með ýmsum stofnunum og létta álögum af þeim sem mest og best hafa það í þjóðfélaginu, hvort sem það er ríka fólkið eða stórfyrirtæki. Orkuskatturinn á að hverfa af stórfyrirtækjum landsins um áramótin, auðlegðarskatturinn var ekki framlengdur og veiðigjöldum var aflétt af stórútgerðinni í skjóli þess að verið væri að leiðrétta veiðigjöld gagnvart minni og meðalstórum útgerðum. Það var langt frá því að verið væri að gera það heldur var fyrst og fremst verið að létta á þessum stóru. Þær aðgerðir sem sneru að minni og meðalstórum útgerðum voru mjög handahófskenndar og hafa ekki skilað sér sem skyldi heldur var þetta flatt yfir allt og nýttist þeim sem hafa ekkert með þetta að gera. Menntamálin. Sá málaflokkur einn og sér er mikið áhyggjuefni og í raun er gerð aðför að menntun í landinu og menntun hjá því fólki sem þarf virkilega að fá stuðning og gott aðgengi að því að geta menntað sig í heimabyggð. Það er ráðist gegn því fólki með því að setja takmörk við inngöngu í bóknám í framhaldsskólum, 25 ára aldurstakmark, og að fækka nemendaígildum sem þýðir að skólarnir geta ekki tekið við öllum þeim nemendum sem óska eftir því. Þar með er fólk hrakið frá námi og ef ekki betur vill til hrekst það úr heimabyggð sinni sem það gerir nauðugt viljugt ef það ætlar að reyna að afla sér menntunar. Það er mikill tilkostnaður að rífa sig upp með rótum og borga nám í einkageiranum með tilheyrandi kostnaði og ekki ráða allir við það. Það eru skrýtin skilaboð þegar hæstv. menntamálaráðherra ræðir um að efla læsi og annað því um líkt en ræðst svona harkalega að þeim hópum sem veikastir standa og eru að reyna að ná sér í menntun til að efla stöðu sína á vinnumarkaði og styrkja sig. Heilbrigðiskerfið hefur ekki riðið feitum hesti frá því að ríkisstjórnin tók við. Þar hefur verið sama sagan, niðurskurður og það sem lagt hefur verið inn í heilbrigðiskerfið hefur langt í frá verið nægjanlegt. Við vitum að heilbrigðiskerfið fór illa út úr hruninu og það átti að vera eitt af því sem yrði í forgangsröðun eftir að efnahagur landsins færi að batna, sem hann er vissulega að gera. Efnahagur landsins er að batna en í stað þess að við sjáum einhvern alvörutekjuafgang hjá ríkinu og að forgangsraðað sé í þágu þeirra málaflokka sem hafa farið illa út úr afleiðingum hrunsins, þá sker ríkið svo hressilega niður í öllum sínum tekjustofnum og afléttir sköttum að sá tekjuafgangur sem liggur fyrir byggist kannski fyrst og fremst á tekjum frá liðum sem eru ekki fastir í hendi, óreglulegum liðum eins og arði frá Landsbankanum. Það er ekki gott til framtíðar að byggja á slíku ef rekstur ríkissjóðs stendur ekki undir sér og er ekki sjálfbær. Það hefur verið slegið á að ríkið hafi afsalað sér tekjum frá því að ríkisstjórnin tók við upp á vel yfir 40 milljarða fyrir utan hvernig er forgangsraðað. Velferðarkerfið er mjög veikt og til eru sorgleg dæmi um að sjúklingar sem þurfa á dýrum lyfjum að halda ráði varla við að greiða þau eins og krabbameinssjúklingar sem eru á göngudeild og þurfa að borga úr eigin vasa háar fjárhæðir, maður hefur heyrt mörg slík dæmi, og af öðrum sem eru með langvinna sjúkdóma sem geta ekki staðið undir háum greiðslum vegna lyfja. Þetta á ekki að líðast í samfélagi sem er jafn vel statt og við Íslendingar erum í raun í samanburði við önnur lönd. Almenn löggæsla í landinu stendur líka illa. Núna setur ríkisvaldið um 400 millj. kr. að mig minnir í þann málaflokk en hætt er við því að það sé eingöngu til að mæta uppsöfnuðum skuldum og niðurgreiða þær, málaflokkurinn hafi verið kominn í það mikinn mínus að féð gangi fyrst og fremst upp í það en fari ekki til að efla almenna löggæslu sem mikil þörf er á. Víða um land þar sem maður þekkir til eru lögregluembætti fámenn eða fáliðuð og jafnvel einn maður á vakt og það er auðvitað ekki hægt að ætla neinum að bera ábyrgð á því að vera einn á vakt á stóru svæði. Sóknaráætlanir og byggðaáætlanir koma ekki vel út í fjárlagafrumvarpinu. Þegar ríkisstjórnin tók við var fjármagn til sóknaráætlunar um 400 millj. kr. Núna eru um 235 millj. kr. lagðar í sóknaráætlanir og á síðasta ári voru það eingöngu 100 millj. kr. en viðbótarframlag var upp á 15 millj. kr. Þetta eru auðvitað allt of litlir fjármunir í svo veigamikinn málaflokk því þetta er byggðastefna í verki, í framkvæmd. Þarna fá landshlutasamtökin tækifæri til að vinna í nærumhverfi sínu með fjármuni og forgangsraða og nýta til góðra verka. Núverandi ríkisstjórn hefur tekið þá ákvörðun að taka þetta í fangið á sér, setja lítið hér og lítið þar og deila úr einhverjum pólitískum potti vítt og breitt um landið. Ég er ánægð með hverja einustu krónu sem kemur til þarfra verka úti á landsbyggðinni en ég vil líka að allir sitji við sama borð, þetta sé unnið faglega og heimamenn komi að því hvernig fjármununum er útdeilt, þetta sé gagnsætt ferli sem allir geti treyst og það fái ekki þann stimpil á sig að eitthvert kjördæmapot sé á ferðinni. Ég er orðin hundleið á þessari orðræðu um kjördæmapot, að allt sem fari út til landsbyggðarinnar í uppbyggingu flokkist undir kjördæmapot. Hvers vegna er þetta kallað kjördæmapot? Ég held að það sé okkur stjórnmálamönnum eða þeim stjórnmálamönnum sem hafa í gegnum tíðina ráðið ríkjum að kenna vegna þess að þeir hafa oftar en ekki tekið þetta í fangið á sér og gert að einhverju sem menn útdeila. Menn komi til stjórnmálamanna með betlistaf, fénu er útdeilt og einstaka þingmenn eiga að fá einhverjar sérstakar þakkir fyrir þetta framlag hér og þetta þar. Mér finnst að það eigi ekki að vera þannig. Stefna hvers stjórnmálaflokks og áherslur eiga að liggja fyrir og þeir flokkar sem vilja jöfnuð í landinu og að landshlutarnir sitji við sama borð og það ríki jöfn tækifæri hvar sem maður býrð á landinu eiga að lýsa því yfir í ríkisfjármálaáætlun og það komi fram og sýni sig í fjárlögum hvað lagt er í slíka málaflokka. Féð er síðan sett í þann farveg sem búið að ákveða að setja af stað eins og sóknaráætlun í þessu tilfelli og nýta þá ferla sem eru mjög góðir og lýðræðislegir og hefur ríkt mikil ánægja með, sama hvar í flokki menn standa. Mér finnst ríkisstjórnin setja niður við það að hún kallar áfram á þessa gagnrýni um kjördæmapot, kjördæmapot ef einhverjir peningar, einhverjar krónur fást til uppbyggingar úti á landsbyggðinni. Það er vont fyrir landsbyggðina að það sé gert undir þeim formerkjum. Samgöngur heilt yfir eru vanfjármagnaðar og það er ríkisstjórninni algerlega til skammar. Svo hefur verið talað fjálglega um það að búið sé að jafna orkukostnað í landinu. Ég ætla nú bara að vera persónuleg í lok ræðu minnar og segja að ég gef ekkert fyrir slíkan jöfnuð. Ég rek heimili vestur á fjörðum, í Súgandafirði, þar kostar miðað við þann reikning sem ég fékk núna á dögunum á ársgrundvelli að kynda og borga rafmagn af 160 fermetra húsi 400 þús. kr. Hvað ætli það kosti á höfuðborgarsvæðinu? Ætli það muni ekki um helmingi? Ef þetta er jöfnuður [[Forseti hringir.]]þá veit ég ekki hvað jöfnuður er. Það er að minnsta kosti ekki sá jöfnuður sem ég vil sjá en er kannski jöfnuður í augum þessarar ríkisstjórnar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir ræðuna. Það var eins og við var að búast, ræða hennar einkenndist af sundrungarmálflutningi eins og ræðurnar sem voru haldnar í gær og fyrradag í þessu máli frá þingmönnum fyrrverandi ríkisstjórnarflokkanna. Ég vil benda á það að nú er búið að vera í gangi mikið málþóf hjá þessum aðilum. Ég ætla fyrst að drepa á það sem þingmaðurinn sagði í lok ræðu sinnar um orkukostnað heimila í landinu. Ég minni á að þingmaðurinn tilheyrir flokki sem vill herða enn frekar á orkuskatti og hefur það sem tillögu í þessari umræðu að hækka enn frekar skattheimtu á orku. Það er eins og það er. Þingmaðurinn fór í byrjun mörgum orðum um RÚV. Ég vil nota tækifærið hér og geta þess að það er meinleg villa á bls. 10 í nefndaráliti meiri hlutans. Ég bað starfsmenn fjárlaganefndar í gær um að nefndarálitið yrði prentað upp. Fer ég jafnframt fram á það að 1. minni hluti sem er líka með nefndarálit, undir forustu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, láti prenta upp sitt álit því að þar eru meinlegar villur líka um RÚV á bls. 15. Þá er þetta jafnað út. Ég er talsmaður góðrar lagasetningar og það vita allir að nefndarálit eru lögskýringargögn og þar með er þetta leiðrétt. Ég vil spyrja þingmanninn: Hvað kemur RÚV til með að hafa miklar tekjur [[Forseti hringir.]]á ári verði tillaga sem þingmaður fór yfir í upphafi að veruleika, að útvarpsgjald haldi sér á milli ára, en lækki ekki?
Herra forseti. Aðeins í sambandi við RÚV, lækkun á útvarpsgjaldinu úr 17.800 kr. í 16.400 kr. þýðir um 400–500 millj. kr. tekjuskerðingu. Bara svo öllu sé haldið til haga var á árinu 2011 ákveðið að útvarpsgjaldið yrði 18.800 kr. og sú tala síðan fest í ný útvarpslög í mars 2013. Í lögum um forsendur fjárlaga sem samþykkt voru 2013 var gjaldið hækkað upp í 19.400 kr. í samræmi við verðlagshækkun og aðrar forsendur í þeim fjárlögum. Núna í desember er ákveðið að gjaldið fari niður í 16.400 kr. á árinu 2016. Menn ætla að halda sig við það. Það þýðir bara að menn brjóta niður Ríkisútvarpið og þá eiga hv. þingmenn eins og Vigdís Hauksdóttir að ganga fram og segja að hún vilji brjóta niður Ríkisútvarpið. Það er ekki hægt að vanfjármagna Ríkisútvarpið, né heldur heilbrigðiskerfið og Landspítalann og halda að regluverkið gangi bara eins og smurð vél. Það hlýtur eitthvað að gefa eftir. Hv. þingmaður talar um að fyrri ríkisstjórn hafi lagt á orkuskatt. Já, á stórfyrirtæki. Við í stjórnarandstöðunni lögðum fram tillögu þegar rætt var um að jafna innan dreifiveitna um að stóriðjan tæki þátt í þeim jöfnuði. Nei, það mátti ekki, jöfnuður átti bara að vera innan dreifiveitna en stórfyrirtækjunum var eina ferðina enn hjá þessari ríkisstjórn hlíft. 2 milljarða kr. orkuskattur á að falla niður af stórfyrirtækjum því að þar eru [[Forseti hringir.]]umbjóðendur þessarar ríkisstjórnar eða hennar minnstu bræður, það á að hlífa þeim og standa vörð um þá.
Virðulegi forseti. Á árinu 2016 er áætlað að útvarpsgjald verði 16.400 kr. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur gert að tillögu sinni að útvarpsgjaldinu öllu verði skilað eins og ríkisstjórnin sem nú starfar hefur staðið fyrir og hóf það ferli að byggja upp Ríkisútvarpið [[Gripið fram í.]]með hækkunum eins og sést á töflu í nefndaráliti meiri hlutans á bls. 10. Það er annað en hægt er að segja um tíð fyrri ríkisstjórnar sem tók á sínu tímabili 500 milljónir út úr rekstri RÚV, [[Af hverju var það nú aftur?]]500 milljónir [[Gripið fram í: Hvað gerðist 2008?]]út úr rekstri … Fyrirgefðu, virðulegi forseti, er hægt að fá hljóð í salinn? 500 milljónir út úr rekstri RÚV. Þessi ríkisstjórn hefur skilað útvarpsgjaldinu síðan hún tók við og svo verður áfram. Hér er gerð þessi tillaga vegna þess að notendur eru fleiri og vegna tekjuauka í samfélaginu bætast við greiðendur sem greiða til RÚV sem skilar Ríkisútvarpinu 60 millj. kr. á milli ára.
Af hverju …?
Þegar árið 2016 er liðið hefur Ríkisútvarpið fengið til sín 3.550 millj. kr., rúmlega 3,5 milljarða. Geri aðrir betur. Fólk hefur samband við mig og telur að þetta fjármagn eigi frekar að fara til heilbrigðiskerfisins eða til að styðja fátækar fjölskyldur en svona eru lögin [[Forseti hringir.]]og þessi ríkisstjórn vinnur samkvæmt lögum.
Herra forseti. Það vita allir nema kannski hv. þm. Vigdís Hauksdóttir að hérna varð hrun 2008.
… hrun.
Það þurfti að skerða marga málaflokka. Ríkisútvarpið þurfti eins og aðrir að gjalda þess niðurskurðar og það kom fram í því að útvarpsgjaldið skilaði sér ekki að fullu, en það átti að gera það þegar fram í sækti með hækkun í framhaldinu.
Hækkun?
Hækkun á gjaldinu upp í 19 þúsund … [[18.800 var það sett.]]Já, 18.800 kr. [[Gripið fram í.]]Árið 2011 var ákveðið að gjaldið yrði 18.800 kr. En þessi leikur að tölum er dæmigerður. Það er verið að leika sér með tölur og þótt staðreyndirnar segi 16.400 kr. útvarpsgjald og þótt það skili sér að fullu dugar það ekki til að fjármagna Ríkisútvarpið. Það er eins og menn loki öllum vitum og vilji ekki hlusta og vilji ekki skilja og vilji ekki horfa á staðreyndir. [[Gripið fram í.]]Það er ekki hægt að tala þannig. Hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, gerir í því að tala niður Ríkisútvarpið og etja málaflokkum saman, nú er allt í einu nógu gott að fjármagna heilbrigðiskerfið og það á að taka það frá Ríkisútvarpinu, láta þessar grunnstoðir samfélagsins bítast um eitthvað sín á milli frekar en að forgangsraða rétt í þessu þjóðfélagi í þágu velferðarkerfisins í þágu menningar og lýðræðislegra miðla eins og Ríkisútvarpsins. Í stað þess á alltaf að forgangsraða fyrir þá efnameiri og stórfyrirtæki í landinu.
Segðu satt.
Ég segi alveg satt, frú Vigdís Hauksdóttir, þú veist það. Sannleikurinn er kannski ekki eins í mínum huga og þínum, það er kannski vandamál sem ég get ekki leyst í þessum ræðustól.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Þessi umræða undanfarna daga hefur dregið fram hversu vanbúið fjárlagafrumvarpið er til umfjöllunar. Í fyrradag sáum við prentvillu upp á 1,2 milljarða sem breytir frumvarpinu. Í gær gerði fjármálaráðherra samning við sveitarfélögin upp á viðlíka fjárhæðir [[Gripið fram í.]]sem breytir frumvarpinu og í Morgunblaðinu í dag lesum við um það að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sem gjammar hér fram í hafi við afgreiðslu málsins til 2. umr. vanmetið lífeyrisskuldbindingarnar sem leiða af nýgerðum kjarasamningum um á annað hundrað milljarða króna. Nú legg ég yfirleitt ekki alltaf trúnað á það sem stendur í Morgunblaðinu þótt ég viti að hæstv. forseti geri það. En maður hlýtur að spyrja hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur hvað henni þyki um slík vinnubrögð, að hér séu gríðarlegar fjárhæðir á hverjum degi að breytast. Nú eru enn boðaðar fréttir af því að á leiðinni séu ný frumvörp um stórkostlega eignasölu á vegum ríkisins sem maður fer einnig að kanna hvernig hefur verið gert ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu eins og það liggur fyrir. Getur verið að á milli 2. og 3. umr. muni koma gríðarlega miklar breytingartillögur sem í raun og veru geri þær tölur sem við höfum verið að fjalla um í meginumfjöllun um fjárlagafrumvarpið, 2. umr., að engu hafandi vegna þess að þær lýsi engan veginn því frumvarpi sem á að verða að lögum fyrir áramót? Það hefði raunar átt að verða að lögum í gær en hefði aldrei verið til þess búið vegna þess að frumvarpið eins og það kemur til 2. umr. frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur er einfaldlega rangt í mörgum mikilvægum atriðum.
Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta er ekki mjög traustvekjandi og það lítur út fyrir að ekki verði mikill afgangur ef hér halda áfram að detta inn hundruð milljóna sem ekki eru teknar með inn í þessa breytu, fjárlögin og vantar upp á. Þetta lýsir vondum vinnubrögðum og það er eitthvað mikið að ef ekki er hægt að treysta því þegar fjárlögin eru komin til 2. umr. að þá sé búið að róa fyrir allar víkur eins og sagt er á sjómannamáli og allt liggi fyrir sem á að falla undir fjárlög. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hlýtur að hafa áhyggjur af þessu.
Frumvarpið er lifandi plagg.
Það er ekki hægt að segja bara að frumvörp séu lifandi plagg, það er eitt af þessum gullkornum sem koma úr munni hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur en hún ætti kannski að líta í eigin barm í þessum málum. Hún ber ábyrgð á þessum málaflokki sem formaður fjárlaganefndar og hlýtur að taka á sig þá ábyrgð og reyna að bæta úr og biðja okkur þingmenn afsökunar á því hversu illa er staðið að því að vinna fjárlagafrumvarpið. Ef ný frumvörp eiga enn eftir að líta dagsins ljós eins og með eignasölu og annað, þá spyr maður sig bara: Erum við nokkuð tæk til að fara að afgreiða frumvarpið? Verðum við ekki að vera milli jóla og nýárs líka í boði vinnubragða hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og meiri hluta fjárlaganefndar og ríkisstjórnarinnar? Þessi ríkisstjórn er búin að sýna það að hún er með allt niður um sig, hún er rúin trausti um allt land [[Forseti hringir.]]og meira að segja þekktir sjálfstæðismenn vestur á fjörðum eru búnir að segja sig úr flokknum sem ég hefði aldrei trúað að mundi gerast. En guð láti gott á vita.
Virðulegur forseti. Guð láti á gott vita, hv. þingmaður. En ég undrast þetta eins og þingmaðurinn og verð að segja að framganga stjórnarmeirihlutans við þessa umræðu er ekki með þeim hætti að maður eigi von á því að hér birtist frumvarp um eignasölu upp á hundruð milljarða á næstu dögum og ríkisstjórnin vilji eiga einhverja samræðu um stjórnarandstöðuna um slíkt stórkostlegt málefni í kjölfarið. Það er afar miður að svona stórir liðir séu beinlínis rangir í frumvarpinu þegar það kemur til 2. umr. Ég man satt að segja ekki í annan tíma að forusta fjárlaganefndar hafi afgreitt frumvarp jafn rangt til umræðu í þinginu eins og núna er og segir allt um vinnubrögðin. Ég vildi nota tækifærið og spyrja hv. þingmann um sóknaráætlunina og kannski sérstaklega um stöðuna í Norðvesturkjördæmi. Nú höfum við nýlega fengið yfirlit um þróun hagvaxtar eftir svæðum á landinu. Telur hv. þingmaður að grípa þurfi til frekari aðgerða en gert er ráð fyrir í frumvarpinu einmitt á þessu svæði, m.a. í styrkingum á innviðum, hvort heldur er vegum eða fjarskiptum eða öðru slíku eða velferðarþjónustunni eða í þróun á atvinnulífi? Mér hefur þótt þær tölur sem við höfum séð um hagvöxt þar á undanförnum árum ekki vera á sumum svæðum jafn blómlegar og þær eru sums staðar annars staðar í landinu og gætu verið full efnisrök fyrir því að gera sérstakar ráðstafanir fyrir því að gera sérstakar ráðstafanir fyrir kjördæmi þingmannsins, Norðvesturkjördæmið.
Herra forseti. Ég lýsi sömu áhyggjum og hv. þingmaður yfir því máli sem er að koma hér inn á síðustu dögum og snertir meðhöndlun Seðlabankans á félagi varðandi eignasölu. Það hlýtur að hleypa upp öllum þingstörfum og ekki er á það bætandi. Stjórnarmeirihlutinn ætti auðvitað að vera á hnjánum gagnvart stjórnarandstöðunni að biðja um gott veður til að leysa úr öllum þeim rembihnútum sem hann sjálfur er búinn að hnýta. En um atvinnumál í Norðvesturkjördæmi og byggðamál almennt, þá eru svæðin þar auðvitað mismunandi, heilt yfir, en mörg svæði innan míns kjördæmis, Norðvesturkjördæmis, þurfa virkilega á því að halda að það komi einhver innspýting og ríkisvaldið leggist á árar með heimamönnum við uppbyggingu og nýti til þess þau tæki sem til eru, byggðaáætlun, sóknaráætlun og menningar- og vaxtarsamninga, og byggi upp innviðina. Samgöngur í Norðvesturkjördæmi eru auðvitað að hluta til okkur öllum sem þjóð til skammar. Atvinnulíf á sunnanverðum Vestfjörðum hefur verið að eflast vegna laxeldis og er mikill hugur þar í heimamönnum, en enn þá dregur ríkisvaldið lappirnar í því að koma til móts við uppbygginguna með öflugum aðgerðum í innviðauppbyggingu eins og samgöngum og öðru því um líku. Sama má segja um veikingu framhaldsskólanna úti á landi sem er mjög alvarlegt áhyggjuefni. Og vegirnir, héraðsvegir og tengivegir, eru verri en einhverjir reiðstígar í Kákasusfjöllum, eins og þingmaður af höfuðborgarsvæðinu orðaði það í umræðu í gær.
Forseti. Ég vil í upphafi þessarar ræðu minnar vekja athygli þings og forseta á því að í gær var lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands á Alþingi er snertir fjárlög, fjárlagafrumvarpið og fjárlagagerðina heldur betur mikið. Í lagafrumvarpinu um breytingu á lögum um Seðlabanka varðandi stöðugleikaframlag og uppgjör við þrotabú segir, með leyfi forseta: „Seðlabankinn skal stofna félag með þann tilgang að annast umsýslu og að fullnusta og selja eftir því sem við á mótteknar eignir […] aðrar en eignarhluti í fjármálafyrirtækjum og laust fé.“ Þetta þýðir með öðrum orðum að lagt er til að stofnað verði sérstakt félag af hálfu Seðlabankans sem fái það hlutverk að selja eignirnar sem stöðugleikaframlögin og þrotabú bankanna hafa samið við ríkið um að afhenda því til ráðstöfunar. Þetta er eitt af stærstu málum síðari tíma á Íslandi og hefur fengið heldur slaka umfjöllun, ef nokkra, í þinginu síðan þetta mál var lagt fram í gær. Einnig segir í lagafrumvarpinu sem ég reikna með að þurfi að afgreiða á þessu þingi eða fyrir jól, ég geri ekki ráð fyrir öðru, með leyfi forseta: „Í frumvarpi til fjárlaga skal gerð grein fyrir áætlaðri meðferð og ráðstöfun verðmætanna.“ - Í fjárlögum hvers árs, og þá væntanlega í fjárlögum næsta árs ekki síst, verður sem sagt að vera til áætlun um hvað á að selja, hvernig á að selja það og hvernig á að ráðstafa verðmætunum, hvorki meira né minna. Við erum í 2. umr. fjárlaga að ræða fjárlagafrumvarp næsta árs án þess að þetta sé tekið hér inn, þ.e. ráðstöfun um áætlaða meðferð og ráðstöfun eigna sem þrotabú gömlu föllnu bankanna hafa ákveðið að afhenda stjórnvöldum. Ég er ekki viss um að allir átti sig á því um hvers konar risamál hér er að ræða sem við eigum samkvæmt þessu lagafrumvarpi, ef það er ætlunin að afgreiða það á þessu þingi, að taka inn í fjárlög næsta árs. Það verður þá væntanlega gert með einhverju hraði á milli 2. og 3. umr. nema það gerist, sem ég óska eftir að verði gert, að þessari umræðu hér, 2. umr. um fjárlög næsta árs, verði hætt, henni frestað, málinu vísað aftur inn til fjárlaganefndar til umfjöllunar til að klára þetta mál, fá á hreint hvort það sé í fyrsta lagi ætlunin að afgreiða þetta frumvarp um stöðugleikaframlagið og hvort þá sé ætlunin að taka þessar áætlanir og plön um ráðstöfun á eignunum inn í fjárlög næsta árs eins og kveðið er á um í frumvarpinu. Ég spyr hæstv. forseta hvort honum sé kunnugt um að til standi að afgreiða þetta frumvarp á yfirstandandi þingi, þ.e. fyrir jól, frumvarp um ráðstöfun á eignum þrotabúanna sem voru afhentar stjórnvöldum í tengslum við stöðugleikaframlagið í sumar. Ég get ekki með nokkru móti séð hvernig við eigum að geta haldið áfram 2. umr. um fjárlög næsta árs án þess að fá þetta á hreint. Ég óska eftir því í fullri vinsemd við yfirstjórn þingsins, þingforseta, að úr því verði skorið hvort það sé meiningin með framlagningu þessa frumvarps að það verði afgreitt á þessu þingi. Sé það þannig er óhjákvæmilegt að 2. umr. um fjárlög næsta árs verði frestað og þetta frumvarp tekið til umræðu. Það verður þá að afgreiðast á undan fjárlagafrumvarpi en ekki eftir enda er ómögulegt að taka það inn í fjárlög næsta árs þegar búið er að afgreiða þau. Ég óska eftir því að hæstv. forseti afli upplýsinga um það hvort ætlunin sé að afgreiða fyrir jól þetta lagafrumvarp um ráðstöfun og sölu á eignum varðandi stöðugleikaframlagið og að ég fái svör við því hér eftir að ræðu minni er lokið. Ég hef áður nefnt þá stöðu sem dregin er upp í fjárlagafrumvarpinu af nánustu framtíð, þ.e. hvert við erum að fara með ríkissjóð [[Gripið fram í.]]og í hvaða átt er verið að fara með ríkið. Í nefndaráliti meiri hlutans segir á fyrstu síðu að það standi ekki til og það sé reyndar langt í land með að hefja niðurgreiðslu skulda og vaxtakostnaðar, að menn spóli hér fastir fjórða árið í röð í þeirri von að ríkissjóður verði rekinn á núlli á næsta ári svo framarlega sem menn geti þá farið út í Landsbanka og náð í arð. Það er forsenda þess að ríkissjóður verði rekinn á núlli á næsta ári. Miðað við þau gögn sem liggja hér fyrir, miðað við fjárlagafrumvarpið og nefndarálit meiri hlutans liggur fyrir að ríkið verður ekki réttum megin við núllið á reglulegum rekstri heldur þurfi arðgreiðslu til. Það er lélegt. Það eru metnaðarlaus fjárlög að fjórða árið í röð, frá árinu 2013, og öll þau ár sem núverandi ríkisstjórn hefur verið, öll þrjú, skuli vera lagt fram fjárlagafrumvarp í þeirri von að af Landsbankanum komi arðgreiðslur sem sjái til þess að ríkið verði á endanum gert upp á núlli. Það er svakalega lélegt, alveg hrikalega lélegt. Í þessu skjali, frumvarpi til fjárlaga, Stefnu og horfum, sem er aðalplaggið og menn eiga að lesa, ég hvet þingmenn til að lesa það vel og vandlega, segir til um það hver stefnan er og hvaða plön hægri flokkarnir hafa uppi með rekstur ríkissjóðs. Ekki er dregin upp góð mynd af því. Á bls. 71 og 72 eru ágæt yfirlit yfir áætlaðar frumtekjur og frumgjöld á næstu árum, þ.e. tekjur af rekstri, hvað er eftir til rekstrar og þá gjöldin sem skipta ekki minnstu máli. Horfurnar í línuritum og töflum sem eru lögð fram af stjórnarmeirihlutanum segja okkur að gert sé ráð fyrir því að frumgjöld ríkissjóðs á næstu árum fari ofan í 25%, jafnvel neðar. Þá erum við komin svo langt í órafjarlægð frá þeim löndum sem við höfum viljað miða okkur við, Norðurlöndunum, velferðarþjóðfélögum, að við munum ekki nálgast þau aftur í nánustu framtíð. Þá erum við farin að nálgast lönd sem við höfum aldrei borið okkur saman við á Íslandi, hvorki við rekstur menntastofnana, heilbrigðisstofnana né velferðarkerfis. Í Stefnu og horfum ríkisstjórnarinnar sem lögð er fram með þessu fjárlagafrumvarpi kemur þetta mjög skýrt fram. Þar er hægt að teikna þetta upp. Ég hvet fólk til að lesa til dæmis á bls. 43–45 þar sem farið er yfir áætlaðar horfur í máli, tölfræði og töflum. Það markmið hvílir á stefnunni að frumtekjur ríkissjóðs án óreglulegra liða haldist nánast óbreyttar, hækki að minnsta kosti ekki, en frumgjöld án óreglulegra liða vaxi hægar, þ.e. útgjöld. Það dregur á milli þjóðarframleiðslunnar, vergrar landsframleiðslu, og þeirra útgjalda sem við ætlum til rekstursins. Þá gætum við farið að hætta að tala um að hér eigi að fara að reka eitthvert velferðarþjóðfélag. Þá getum við farið að hætta að tala um að hér eigi að fara að reka ríkissjóð á núlli. Það verður ekki. Það er langur vegur frá því. Það er rétt sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans, ekkert bendir til þess að það sé að fara að gerast. Það er langt í land með það, segir meiri hluti fjárlaganefndar, að það verði farið að greiða niður skuldir hér á landi miðað við fyrirliggjandi fjárlagafrumvarp og miðað við stefnu og horfur þessarar ríkisstjórnar. Það verða margir hættir á þingi áður en sá dagur rennur upp að ríkissjóður verði rekinn þannig að hægt verði að greiða niður skuldir. Að lokum ítreka ég þá beiðni mína, virðulegi forseti, að ég fái svör við því hvort til standi að afgreiða lagafrumvarp [[Forseti hringir.]]um breytingu á lögum um Seðlabankann varðandi stöðugleikaframlagið á þessu þingi og ég fái svör við því fljótlega eftir að ræðu minni lýkur.
Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þingmanns. Við erum hér að ræða fjárlög og inn detta milljarðatillögur og við vitum ekki hver heildarjöfnuðurinn verður samkvæmt þessu á árinu 2016. Erum við enn að tala um hallalaus fjárlög eða er skuldasöfnun hafin að nýju með hallarekstri? Það vitum við ekki og heyrum bara af tölum sem detta inn. 1,2 milljarðar eru nýkomnir hingað vegna skekkju við útreikning á kjarasamningum kennara þannig að ég get ekki annað en tekið undir orð hv. þingmanns þegar hann segir að það sé sannarlega ástæða til að gera hlé á umræðu um þetta mál og taka það inn í nefndina til að fara betur yfir stöðuna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um skilaboð sem meiri hluti fjárlaganefndar er að senda hæstv. ríkisstjórn um hvað honum finnist eiga að vera forgangsverkefni er varðar íþyngjandi löggjöf. Meiri hlutinn telur að eftirlitsstofnanir búi við íþyngjandi löggjöf og telur mikilvægt að ríkisstjórnin fari í að finna út úr því hvernig hægt væri að einfalda það. Þar er beðið sérstaklega um að haft sé, eins og stendur í álitinu ef ég man rétt, samráð við þær atvinnugreinar sem eftirlitsstofnanirnar þjóna. Ég hefði haldið að eftirlitsstofnanir væru til fyrir neytendur og almenning. Ég spyr hv. þingmann hvað honum finnist um þessi skilaboð og þær áherslur sem meiri hluti fjárlaganefndar setur í þessu samhengi.
Virðulegi forseti. Ég tek undir skoðun hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur og ítreka það sem ég sagði áðan um lagafrumvarpið sem var lagt fram á þingi í gær um stofnun félags til að ráðstafa og fara með eignir vegna stöðugleikaframlagsins sem þrotabúin eiga að leggja inn. Þau eru einn hluti af því sem gjörbreytir fjárlögum næsta árs. Þetta er risamál, stærsta mál sem íslensk stjórnmál eiga að vera að fást við. Það er reyndar búið að halda þeim utan við þetta að mestu leyti, þetta hefur að stærstum hluta verið afgreitt uppi í forsætisráðuneyti á einhverjum lokuðum sellufundum þar. Þetta þarf að koma hérna inn. Þetta verðum við að fá að ræða áður en fjárlög eru ákveðin, enda er nánast kveðið á um það í frumvarpinu að þetta þurfi að vera í fjárlögum. Það þarf ekki merkilega stærðfræðikunnáttu til að sjá varðandi hallareksturinn, það er algjörlega augljóst, að sá afgangur sem átti að vera á fjárlögum miðað við fjárlagafrumvarpið, miðað við tillögu meiri hlutans til viðbótar sem dró úr afgangnum, er farinn. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu eins og það lítur út núna með breytingartillögum meiri hlutans verður ríkið ekki rekið réttum megin við núllið á næsta ári. Það er að hefja skuldasöfnun. Til að ná því markmiði að vera á núllinu eða réttum megin við að þarf stjórnarmeirihlutinn að fara út í Landsbanka og ná í aukinn arð, óreglulegar tekjur, vegna þess að hann fær ekki afgang úr reglulegum rekstri. Þess vegna er að hefjast hallarekstur að nýju á ríkinu. Það er fullt af köflum í þessu nefndaráliti sem ég skil ekki af hverju eru í því. Það er fjallað um Íbúðalánasjóð en það eru engar tillögur, þetta er bara einhver pirringur úr Sjálfstæðisflokknum. Það er fjallað hérna um lífeyrisskuldbindingar en engar tillögur um [[Forseti hringir.]]hvernig á að leysa málin. Það er einhver pirringur meira og minna úr Sjálfstæðisflokknum. Það er hið sama og með eftirlitshlutverkið. Við vitum nákvæmlega hvaðan það kemur og við vitum nákvæmlega hvaða augum það fólk lítur á eftirlitshlutverk opinberra stofnana. Það er ekki fyrir ríkið, það er ekki fyrir almenning, það er fyrir þá sem kosta það hingað á þing.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 3,7 milljarða kr. lægri vaxtakostnaði af því að inn komi 170 milljarðar vegna stöðugleikaframlagsins. Innkoman er hvergi sýnd en útgjöld vegna lægri vaxtakostnaðar eru sýnd upp á 3,7 milljarða og okkur í fjárlaganefnd var sagt að það væri ekki alveg ljóst að eitthvað yrði um stöðugleikaframlagið í fjáraukalögunum eða þá í fjárlögum, það færi eftir því hvernig þetta dytti inn. Fjáraukalagafrumvarpið bíður 3. umr. og við stöndum hér í 2. umr. fjárlaga þannig að þarna eru risamál á ferðinni. Hv. þingmaður nefndi áðan samkomulagið vegna yfirfærslu um málefni fatlaðra. Það eru 1,5 milljarðar. Og hvað með seðlabankafrumvarpið sem er komið hér inn, þurfum við ekki að skoða það svolítið vel? Og síðan er annað mál útistandandi, Ríkisútvarpið. Það eru að vísu kannski ekki svona stórar tölur, nær 400 milljónum, en það er samt sem áður frumvarp sem búið er að boða að eigi að koma hingað inn. Það þarf þá að samþykkja ef útvarpsgjaldið á að vera með öðrum hætti en sett er upp í fjárlagafrumvarpinu. Hvað finnst hv. þingmanni um meirihlutaálitið þegar fjallað er um Ríkisútvarpið? Eru þar ekki líka hin pólitísku skilaboð sem meiri hluti fjárlaganefndar setur hæstv. ráðherrum? Þingmenn [[Forseti hringir.]]í meiri hlutanum virðast setja upp skilyrði fyrir hæstv. ráðherra ef ég túlka nefndarálitið rétt.
Forseti. Það er alveg hárrétt sem fram kemur hjá hv. þm. Oddnýju Harðardóttur, það er mjög einkennilegt að færa til bókar og gera ráð fyrir hluta af áhrifum stöðugleikaframlaganna í fjárlögum, þ.e. til lækkunar á vöxtum í þessu tilfelli, en taka það ekki inn að öðru leyti. Menn velja sér eitthvað til að kippa inn í fjárlögin til að þau slefi réttum megin við núllið, þvinga töluna niður fyrir núll með einhverju móti, en síðan í umræðunni á þeim dögum sem hér eru að líða hver af öðrum - ég ætla að vona að þessi umræða taki nokkra daga í viðbót því að það dettur inn að jafnaði 1–1,5 milljarðar á dag [[Hlátur í þingsal.]]gjaldamegin í þessari 2. umr. fjárlaga á fjárlagafrumvarpi með tillögum meiri hlutans. Það er allt komið í mínus. Það verður mínustala á uppgjöri næsta árs samkvæmt þessu frumvarpi í fyrsta skipti frá árinu 2013. Þvílíkt metnaðarleysi, þvílíkur ræfildómur í fólki að geta ekki rekið ríkissjóð á núlli með 140 milljarða kr. meiri tekjum en við lukum síðasta kjörtímabili á. Hugsið ykkur að það skuli vera Sjálfstæðisflokkurinn sem rekur hér fjármálaráðuneytið og að þetta gerist undir hans stjórn, það er með eindæmum. Ef á að taka inn í fjárlög uppgjörið á þrotabúunum hlýtur að verða að ljúka því líka með einhverjum hætti við lok árs eins og með allt annað sem kemur inn í fjárlög. Því sem fer inn í fjárlög þarf væntanlega að ljúka, fyrst með fjáraukalagafrumvarpi, síðan lokafjárlögum og loks ríkisreikningi. [[Forseti hringir.]]Það er ekkert kveðið á um það hérna, ekki neitt. Það eru bara teknar inn tölur sem henta um lækkun vaxtakostnaðar vegna stöðugleikaframlags en að öðru leyti kemur þetta ekki hér inn.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir að ræða þetta seðlabankafrumvarp. Í gær, 11. desember, átti þessu þingi að ljúka samkvæmt starfsáætlun. Nei, nei, nei, nei, þann dag kom inn nýtt frumvarp um breytingar á utanumhaldi um eignir í ranni Seðlabankans. Ég brá mér rétt aðeins af bæ í gærkvöldi og varð frekar hvumsa þegar ég sá að ég hafði misst af heilu stórmáli. Ég spyr þingmanninn, af því að ég hafði ekki tök á að fylgjast nógu vel með þessu enda var ég fjarverandi af því að ég hafði öðrum skyldum að gegna: Er nauðsynlegt að afgreiða þetta mál fyrir jól? Ég er satt best að segja orðin ansi hugsi. Mér skilst að í fjárlaganefnd sé að koma mál um sjúkratryggingar sem mér skilst að þurfi að afgreiðast fyrir jól. Það er nýkomið inn í þingið og ekki búið að mæla fyrir því. Síðan bætist þetta mál við. Síðan er fast í ríkisstjórn frumvarp um málefni RÚV. Þar er ekki sami gassagangurinn enda um að ræða hjartans mál fyrir íslensku þjóðina og kannski ekki mikill vilji til að dekra eitthvað við almenning með því að viðhalda almannaútvarpi sem bragur er á. Við erum með í algjöru uppnámi lífeyrismálin, heilbrigðismálin og svo er hér einhver skrýtin störukeppni í gangi varðandi Þróunarsamvinnustofnun, mál sem stjórnarliðar styðja ekki einu sinni en við í minni hlutanum höfum haldið uppi vörnum fyrir. Fyrra andsvar mitt vil ég nýta til að spyrja þingmanninn: Kom eitthvað fram hér í gærkvöldi um hvað ríkisstjórnin ætlast fyrir [[Forseti hringir.]]með þetta seðlabankafrumvarp?
Virðulegi forseti. Mér vitanlega kom ekkert fram um það. Þessu frumvarpi var bara laumað í rekka og tilkynnt um það af forsetastóli að búið væri að leggja það fram, enda hefur enginn ráðherra sést í þessari umræðu. Það stendur í frumvarpinu að getið skuli um áætlað söluverð og ráðstöfun eigna vegna stöðugleikaframlagsins í fjárlögum. Það stendur hér skýrum stöfum. Hvað þýðir það? Það þýðir að það þarf að afgreiða þetta frumvarp áður en fjárlög eru afgreidd. Maður setur ekki eitthvað inn í fjárlög sem þegar hafa verið samþykkt, það er útilokað mál. Það er ekki hægt að lesa þetta frumvarp öðruvísi en að það þurfi að afgreiða það með flýti fyrir 3. umr. fjárlaga. Þetta er risamál, það hleypur á tugum ef ekki hundruðum milljarða króna, félag sem ætlað er að taka við eignum, breyta eignum, verðmætum í laust fé, fyrir utan bankastofnanir sem Bankasýslan fær í sínar hendur, sem við vitum ekki einu sinni hverjar eru. Við höfum ekki fengið upplýsingar um það. Það kom ekki fram í samkomulagi stjórnvalda við hrægammana hvaða eignir þetta eru. Það er ómögulegt að halda þessari umræðu áfram nema fá upplýsingar um þetta. Ég krefst þess að fjármálaráðherra sem væntanlega ber ábyrgð á þessu frumvarpi verði boðaður til þings til að ræða þetta mál og gera grein fyrir því [[Gripið fram í.]]til hvers hann ætlast með þetta, hvort hann vill fá þetta afgreitt og hvernig í ósköpunum það á þá að gerast nema með einhverju ofbeldi hér fyrir 3. umr. Þetta er eitt af stærstu málunum sem hefur rekið á fjörur okkar á þinginu og við eigum ekkert að láta neinn ráðherra valta yfir okkur með þessum hætti þó að meiri hluti fjárlaganefndar virðist láta það viðgangast eins og má lesa af nefndaráliti þar sem hreinlega ekkert mark er tekið á því sem hann segir ár eftir ár. [[Forseti hringir.]]Meiri hlutinn kvartar yfir því í nefndarálitinu, en við látum við ekki valta yfir okkur. Við skulum standa í fæturna og fá upplýsingar um það sem hér á að gera og ræða málin eðlilega. Ég óska eftir því að fjármálaráðherra verði ræstur út og boðaður í þingsal til að ræða þessi mál.
Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Hér þarf annað tveggja að gerast, að hæstv. fjármálaráðherra verði ræstur út eða það verði einfaldlega gert hlé á umræðunni og fjárlaganefnd gert kleift að fara yfir þætti sem augljóslega munu bætast inn í fjárlagafrumvarpið áður en það getur verið samþykkt á þingi. Þá erum við ekki bara að tala um þetta seðlabankamál, sem við höfum ekki fengið neina almennilega skýringu á, heldur líka lífeyrismál. Það sjá allir að það verður ekki friður um þá niðurstöðu sem meiri hlutinn lagði hér upp með. Í heilbrigðiskerfinu er allt í uppþotum, það er mikil óánægja og undiralda sem verður að bregðast við og það verður að fara yfir af skynsemi hvernig á að leysa úr þessum málum. Svo eru málefni fatlaðra, við vorum núna að fá hingað upplýsingar um að loksins hefði náðst að minnsta kosti bráðabirgðaniðurstaða. Það þarf að fara yfir hana. Er þetta fullnægjandi? Hvaða áhrif hefur þetta á notendastýrða persónulega aðstoð sem við höfum hér mörg miklar áhyggjur af? Svo er það blessað Ríkisútvarpið sem haldið er í nefnd en mundi fá fullan stuðning minni hlutans. Við leggjum mikla áherslu á það. Þetta eru einfaldlega svo stórar fjárhæðir sem og kennarasamningarnir sem komu líka hingað inn eitt kvöldið. Yfir þetta þarf að fara því að 3. umr. er frágangsumræða. Þar eru gerðar einhverjar minni háttar leiðréttingar og lagfæringar en breytingar af því tagi sem við erum að tala um hér þarf að afgreiða í 2. umr. Þess vegna væri eðlilegast að mínu mati, og ég spyr þingmanninn um hans álit á því, [[Forseti hringir.]]að gera hér hlé á umræðu svo hægt sé að fara yfir þessa stóru útgjaldaliði.
Forseti. Mín afstaða í því er algjörlega skýr. Ég get ekki séð með nokkru móti hvernig þingið, hvað þá fjárlaganefnd, formaður fjárlaganefndar með smásjálfsvirðingu og metnað fyrir sínu starfi og sinni nefnd - slíkur formaður mundi standa hér en ekki ég, gera kröfur og spyrja hvað í ósköpunum væri að gerast hérna. Hvað er eiginlega hlaupið í menn? Hvers vegna detta inn milljarðar á milljarða ofan eins og formaðurinn lýsir í fjölmiðlum í gær? Hún kallar þetta glöp embættismanna í fjármálaráðuneytinu. Þau geta ekki einu sinni tekið ábyrgð á sínum eigin verkum sjálf heldur vísa þau á starfsfólk Stjórnarráðsins. Þetta eru bara mistök, þau gera alltaf mistök uppi í fjármálaráðuneyti. Það eru ekki gerð mistök hér, nei, heldur betur ekki. Hér standa menn aldeilis í fæturna. Þetta eru kaldar kveðjur til þess fólks sem lítið hefur verið fjallað um í eftirmálum hrunsins en vann líklega ein mestu afrek sem unnin voru hér til að reisa landið við og bjarga því. Því fólki sem þar starfar verður seint fullþakkað. Það er óþarfi og lítilmannlegt að senda því fólki kveðjur af því tagi sem hv. formaður fjárlaganefndar gerði í fjölmiðlum í gær. Það lagafrumvarp sem hér er komið er svo stórt og hefur svo mikil áhrif að við komumst ekki undan því að ræða það í tengslum við fjárlagagerð næsta árs. Það er útilokað mál. Ég ítreka ósk mína um að fjármálaráðherra verði boðaður til þings til að ræða þetta mál og ég fer fram á að fundi verði frestað á meðan og umræðunni sömuleiðis þar til fjármálaráðherra er kominn í hús þannig að við fáum úr því skorið hvort [[Forseti hringir.]]hann gerir kröfu til þess að þetta mál verði afgreitt fyrir jól. Sé það þannig getum við ekki haldið þessari umræðu áfram.
Herra forseti. Ég kem til að taka undir þær óskir að hæstv. fjármálaráðherra komi til umræðunnar og/eða að henni verði frestað og fjárlaganefnd geti þá dregið saman upplýsingar um þær sviptingar allar sem hér eru að verða á lokametrum 2. umr. Fyrir tveim dögum eða svo uppgötvaðist að menn höfðu einhvern veginn gleymt 1,2 milljörðum vegna áhrifa kjarasamninga á laun kennara. Í gær bárust fréttir af því að fjármálaráðherra hefði, sem er ánægjulegt, undirritað samkomulag við sveitarfélögin um fjárveitingar til málefna fatlaðra en það er jafnframt upplýst að um 1,5 milljarðar renni í viðbót til málaflokksins og það er á kostnað tekna ríkisins, þ.e. þetta er gert með því að hækka það hlutfall af skatttekjum sem renna til jöfnunarsjóðs. Út af standa enn mál eins og Ríkisútvarpið og stríð ríkisstjórnarinnar við aldraða og öryrkja. Svo kemur frumvarp sem boðar umsýslu um tugmilljarða ef ekki hundraða milljarða eigna og við hljótum að [[Forseti hringir.]]þurfa að fá skýringar á því hvernig þetta komi inn í fjárlög næsta árs. Fjármálaráðherra einn getur væntanlega best gefið yfirlit yfir það eða þá að nefndin fái tíma til að fjalla um stöðuna og skila framhaldsnefndaráliti.
Forseti vill upplýsa að hæstv. fjármálaráðherra mun koma til fundar í hádegishléi, kl. 13, með forustumönnum og fulltrúum flokkanna til að ræða það frumvarp sem hér hefur verið gert að umtalsefni.
Forseti. Ég þakka fyrir þær upplýsingar að fjármálaráðherra hyggist fara yfir þessi mál með forustumönnum flokkanna, enda væri óeðlilegt annað í ljósi þess hversu mikið umfang þarna er á ferðinni og hvar við erum stödd á tímalínunni. Starfsáætlun er lokið fyrir jól. Það er þannig eina ferðina enn að við horfum á það að starfsáætlun er meira lögð fram sem einhvers konar viðmiðunarplagg en raunverulegur rammi utan um störf Alþingis. Ég vil hins vegar segja um þær stóru tölur sem lúta að samkomulagi við sveitarfélögin um málefni fatlaðra þar sem við sjáum í fjölmiðlum og á heimasíðum ráðuneytanna að um sé að ræða samkomulag upp á 1,5 milljarða kr. að ég fagna samkomulaginu. Ég vil taka það sérstaklega fram að það er ánægjulegt að tekist hefur samkomulag um þennan mikilvæga málaflokk og tekjugrundvöll sveitarfélaganna til að sinna honum. Hins vegar liggur ekkert fyrir um hvernig þessu verður komið fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Stendur til að setja þetta inn milli 2. og 3. umr.? Við höfum ekki heyrt neitt frá forustu fjárlaganefndar um það. Væri ekki ráð að við gerðum hlé á þessari umræðu þannig að [[Forseti hringir.]]við vitum um hvað við erum að tala? Það eru að detta inn milljarðar hérna dag eftir dag án þess að fólk viti almennilega hvar á að koma þeim fyrir.
Virðulegi forseti. Þingmenn vita líklega að fjárlagafrumvarpið er, eins og önnur frumvörp, lifandi plagg eins og ég sagði í frammíkalli áðan. [[Gripið fram í.]]Hér er engin gleði með það að náðst hafi samningur milli sveitarfélaganna og ríkisins [[Gripið fram í.]]varðandi málefni fatlaðra. Hér ríkir ekki nokkur einasta gleði með neitt. Þetta er alveg dæmalaust. Það er heldur ekki nýtt af nálinni að fjárlagafrumvarpið sé lifandi plagg. Ég man ekki betur en að núverandi stjórnarflokkar hafi þurft að taka þann ógeðsbita að fara inn í fjárlög með algjöra framúrkeyrslu á Bakka á sínum tíma. Þar var algjör vanáætlun í gangi og fyrir því stóð hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon þegar hann var atvinnuvegaráðherra. Það var algjörlega vanfjármagnað eins og annað sem síðasta ríkisstjórn fór fram með og vann. [[Forseti hringir.]]Við fögnum því að umræðan heldur áfram því að mér skilst að stjórnarandstaðan hafi mikið að segja. Ég er í húsi og hlusta á allt saman og það er ánægjulegt að hæstv. fjármálaráðherra sé á leiðinni.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að lýsa yfir mikilli ánægju með að forseti hafi kallað hingað í hús hæstv. fjármálaráðherra svo hægt sé að setjast aðeins yfir þessi mál. Ég var farin að hafa áhyggjur af því að forseti ætlaði ekki að hafa neina stjórn á þinginu. Ég vil að tryggt verði í framhaldi þess fundar að þannig verði búið um hnútana að við í minni hlutanum fáum þær upplýsingar og þau gögn sem við þurfum til að geta tekið ígrundaða ákvörðun, t.d. um samkomulagið varðandi málefni fatlaðra. Sannarlega fögnum við því að slíkt samkomulag sé komið í hús en við viljum fá að sjá hvað í því felst. Þetta er stór og mikilvægur málaflokkur og við sættum okkur ekki við að okkur sé bara sagt að við eigum að vera ánægð, ekki frekar en í stöðugleikaframlaginu þar sem hrægömmunum voru líklega gefnir nokkur hundruð milljarðar. Við viljum gögn og upplýsingar til að taka sjálfstæða ákvörðun og ég treysti því að minn virðulegi forseti tryggi að við í minni hlutanum fáum tækifæri til þess.
Herra forseti. Við erum í miðri umræðu um fjárlagafrumvarpið og hér detta inn milljarðar á milljarða ofan og alls konar hugmyndir um breytingar á umgjörð ríkisfjármála. Það er full ástæða til að forseti beiti sér fyrir því að hlé verði gert á þessari umræðu og fjárlaganefnd kölluð saman til að fara yfir málin. Minni hlutinn biður um að það verði gert. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, virðist sæl og glöð með þennan hringlandahátt og þessa ringulreið og að við stöndum hér, fulltrúar fjárlaganefndar, og höfum ekki hugmynd um hver heildarjöfnuður verður á árinu 2016. Þetta er algjörlega óásættanlegt. Þetta eru mjög léleg vinnubrögð og slæm áætlanagerð svo vægt sé til orða tekið.
Herra forseti. Það má með sanni segja að fjárlagafrumvarpið sé lifandi plagg hjá frú formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Það er nefnilega þannig að með sólarhrings millibili detta inn milljarðar í aukin útgjöld eða tapaðar tekjur ríkisins, 1,2 milljarðar í fyrradag sem gleymdust vegna kennara og 1,5 milljarðar í gær vegna samninga við sveitarfélögin um málefni fatlaðra. Svo bætast við þær upplýsingar sem hér tengjast örlætissamningum ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar við kröfuhafa sem eru svo góðir að þeirra mati að þeir flykkjast til landsins og samþykkja stöðugleikaframlögin með 99% lófataki. Ríkisstjórnin ætlar hins vegar að taka inn lægri vaxtakostnað vegna þess að það á að greiða niður skuldir með einhverjum hluta þessara stöðugleikaframlaga. En hvernig á að bókfæra tekjurnar? Eiga þær ekki koma inn hinum megin? Ég hafði haldið það. Auðvitað hefur þetta verið svarthol sem ríkisstjórnin kemst ekki undan að fara að svara þannig að ég held að það sé langeðlilegast að fresta þessari umræðu, fundurinn með fjármálaráðherra [[Forseti hringir.]]fari fram og þar verði meðal annars metið hvort ekki verður að gefa fjárlaganefnd einhvern tíma til að skila inn nýju nefndaráliti og nýju yfirliti yfir horfurnar um ríkisfjármálin á næsta ári. Þetta er allt á fullri ferð og svona sviptingar við afgreiðslu fjárlagafrumvarps eru ekki boðlegar.
Forseti áréttar það sem hann sagði áðan, það verður fundur með hæstv. fjármálaráðherra og fulltrúum stjórnmálaflokkanna í hádegisverðarhléi, kl. 13, en þangað til höldum við þessari umræðu áfram.
Herra forseti. Ég þakka fyrir að forustumenn hafi verið kallaðir til en mér líst ekki á að halda þessari umræðu áfram í ljósi þess sem hér hefur verið rakið. Það er ekki eins og við séum að tala um einhverja smáaura á milli umræðna. Við fengum nánast engan tíma til að undirbúa okkar nefndarálit eftir gríðarlegar tillögubreytingar meiri hlutans og mér sýnist við þurfa heldur betur einhvern tíma til að leggjast yfir þær. Þetta er ekki nóg. Við í þingflokki Vinstri grænna vorum búin að áætla að nýta hádegishléið til ákveðinna hluta og ég tel að við þurfum að minnsta kosti að fá eitthvert andrými eftir fundinn með forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna um þessi mál á eftir. Ég held að það liggi alveg fyrir að það þarf að vera hægt að miðla einhverjum upplýsingum þannig að við getum haldið þessari umræðu áfram. Ég er hrædd um að það hefði heyrst eitthvert hljóð úr horni á síðasta kjörtímabili ef svona lagað hefði verið lagt fram eins og hér er verið að gera núna.
Virðulegi forseti. Mér þykir alveg makalaust að við séum endalaust að ræða um hver gerði hvað á síðasta kjörtímabili, sérstaklega núna þegar við erum að reyna að horfa aðeins fram á veg, ekki síst í ljósi þess að við erum komin í eitthvert svokallað góðæri þrátt fyrir að margir sjái það ekki. Hins vegar langar mig að gera athugasemd við það verklag sem forseti hefur haft með að hleypa ekki aðalmönnum inn eftir veru í París á loftslagsráðstefnunni. Það er alveg út í hött að við drögum inn varamenn á sjötta degi þings og suma lengur. Það er aðventan og margir eru búnir að gera ráðstafanir með börnum sínum og gerðu ekki ráð fyrir að þurfa að funda hérna fram eftir öllu. [[Gripið fram í.]]Já, það er góð spurning. Ef aðalmaður er kominn heim, er þá ekki kominn tími til að varamaður fari út, sérstaklega þegar aðalmaður er búinn að vera úti í fimm daga eins og lög gera ráð fyrir? Er ekki allt í lagi að íhuga það hvernig fyrirkomulagi [[Forseti hringir.]]aðalmanna og varamanna er háttað og því um líkt?
Varðandi innkomu aðalmanna þegar varamaður hefur setið á þingi gilda ákveðin lög og forseti hlítir þeim. [[Gripið fram í.]]Lögin eru skýr hvað það varðar og forseti hlítir þeim lögum. Vonandi er hv. þingmaður ekki að hvetja forseta til að fara ekki að lögum.
Virðulegi forseti. Ég kem hér upp um fundarstjórn forseta því að hér er búið að fara með miklar blekkingar. Í breytingartillögum minni hlutans er lagt til að ríkissjóður taki tekjur af stórnotendum til framtíðar upp á 2 þús. milljónir. Ég er hér með blað frá 13. ágúst 2010 sem ég ætla að lesa upp úr, virðulegi forseti: „Eins og fram kom í bréfi hinn 15. júní sl. eru ekki uppi áform um annað en að virða ákvæði þess samkomulags sem er að finna í sameiginlegri yfirlýsingu fjármálaráðherra og iðnaðarráðherra annars vegar og Samtaka atvinnulífsins og stórnotenda á raforku hins vegar. Það felur í sér að ekki verði lagðir frekari skattar á stórnotendur raforku sem slíka á gildistíma samkomulagsins. Ekki eru heldur uppi af hálfu ráðuneytisins önnur áform um sérstakar skattbreytingar sem tengjast mundu stóriðjuframkvæmdum einum saman þannig að raskað gæti forsendum fjárfestinga þeirra.“ [[Forseti hringir.]] Undir þetta skrifar þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, og hefur bundið hendur stjórnvalda til framtíðar.
Virðulegi forseti. Við fögnum því auðvitað að náðst hefur samkomulag við sveitarfélögin vegna málefna fatlaðra. Það sýnir bara að þessi ríkisstjórn er að störfum og þannig er það og auðvitað er að því leyti fjárlagafrumvarpið háð breytingum á því tímabili sem verið er að ræða það. Það er ekkert nýtt í því. Hér er fjargviðrast mikið út af einhverju sem er kannski 0,2% af fjárlögunum og verið að gera stórmál út af því. Ég styð auðvitað að þingmenn fái upplýsingar um þetta og fagna því að fjármálaráðherra ætlar að funda hér með þingmönnum út af þessu. Það er samt svolítið kastað úr glerhúsi þegar sagt er að hér eigi að vera upplýsingar og opin málsmeðferð ef ég rifja aðeins upp ræðu mína [[Kliður í þingsal.]]þar sem ég minnti á Svavarssamningana sem voru gerðir á sínum tíma og átti að keyra í gegnum þingið. Þetta væru fyrstu fjárlögin sem við værum að vinna ef þeir hefðu náð í gegn [[Forseti hringir.]]og þá værum við að eiga við 40 milljarða á fjárlögum næsta árs, það er svolítið meira en þau 0,2% sem hér er verið að ræða um, og á þarnæsta ári 60 og eitthvað milljarða og það árlega í sex ár og síðan aftur 40. [[Forseti hringir.]]Sem sagt, eitt háskólasjúkrahús á hverju ári næstu átta árin. [[Háreysti í þingsal.]] [[Gripið fram í: Meira, meira.]] [[Gripið fram í.]]
Forseti. Miðað við útreikninga hv. þm. Jóns Gunnarssonar getum við þakkað fyrir að hann er ekki í fjárlaganefnd. Nóg er nú samt, vil ég segja. [[Gripið fram í.]]Menn eru að tala um - já, það er kannski meira en aðrir í fjárlaganefnd, ég tek undir það. [[Gripið fram í.]]Ég hef krafist þess og þakka forseta fyrir að bregðast við með því að boða fjármálaráðherra niður í þinghús til að ræða við þingið um meðferð þessa máls, en það sem ég spyr hér um er: 0,2% af hverju? Af fjárlögum þýska ríkisins? Hvers konar útreikningar eru þetta? Þetta er eitt stærsta málið sem hefur rekið á fjörur þjóðarinnar til úrlausnar [Órói í þingsal.] [[Forseti hringir.]]og þetta þurfum við að ræða. Við þurfum að fara í það til að klára það. Það er ómögulegt að halda þessari umræðu áfram. Fyrst það er einn og hálfur tími þar til fjármálaráðherra á að koma í hús og útskýra þetta mál í þinginu óska ég eftir því að umræðunni verði frestað þar til þær skýringar liggja fyrir og þá kemur í ljós hvort það er vit í því að halda 2. umr. um fjárlög næsta árs áfram eða ekki. [[Gripið fram í.]]Þetta mál er af þeirri stærðargráðu. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ef starfsáætlun hefði haldið værum við að ljúka þingi hér 12. desember, en svo er ekki. Enn kemur ríkisstjórnin með mál inn þó að starfsáætlun eigi að vera lokið og þing að vera komið í jólafrí. Það hefur verið mér mjög mikilvægt að ná einhverri niðurstöðu í málefni eins og málefni fatlaðra og ég fagna því að komin er einhver niðurstaða en ég veit til dæmis ekkert hvernig sú útfærsla er. Landshlutarnir eru mjög missettir varðandi málefni fatlaðra og hinar dreifðu byggðir eiga í miklum erfiðleikum með að uppfylla lög um málefni fatlaðra. Við hér inni höfum ekki hugmynd um hvernig þessi útfærsla er. Við þingmenn eigum fullan rétt á því að farið verði yfir þessa útfærslu og hvernig hún komi út fyrir einstök svæði. Það að koma með svo stór mál eins og stöðugleikafrumvarpið og félag í kringum það inn á þing þegar því á að vera lokið er algjörlega með ólíkindum og þessari ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]til háðungar.
Herra forseti. Ringulreiðin í kringum fjárlög 2016 er orðin slík að ekki er hægt að bjóða okkur þingmönnum upp á að standa hér í ræðum til að ræða það sem við vitum ekkert hvernig muni leggjast að lokum. Við höfum ekki hugmynd um hvort heildarjöfnuður verður neikvæður eða jákvæður eða hvert við erum í rauninni að stefna. Hér hefur komið inn leiðrétting fyrir kjarasamning kennara. Það er enn verið að meta kjarasamning lækna. Málefni fatlaðra voru að koma inn og það er beðið eftir frumvarpi um Ríkisútvarpið. Þarna eru bara 4 milljarðar og samkvæmt frumvarpinu á afgangurinn að vera rúmir 10 milljarðar. Hvar endar þetta? Ég bið forseta um að bjóða okkur ekki upp á það að standa hér í ræðum vitandi ekki nokkurn skapaðan hlut hvað við erum að tala um. Framlag hv. formanns fjárlaganefndar er að rifja upp [[Forseti hringir.]]eitthvað frá árinu 2010. Getur stjórnarliðið ekki verið í nútímanum og tekið á þeirri ringulreið sem ríkir hér og nú? [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Mig langar að taka undir þá ósk að við frestum fundi þar til hæstv. fjármálaráðherra kemur í hús og getur rætt við okkur. Sömuleiðis langar mig að mótmæla því kappi sem verður á umræðunni þegar líður á starfsáætlun. Það er mjög sjálfsagt að þingmenn hafi næði og tíma til að kynna sér gögn til hlítar og hlusta á ræður. Hins vegar er tilhneigingin sú að funda fram yfir miðnætti dögum saman. Ef ætlunin er að þingmenn hlusti á ræður sem eru enn mjög efnislegar og ítarlegar, og í gær voru þingmenn enn að flytja sína fyrstu ræðu, verða þingmenn að hafa svigrúm til að skoða til dæmis ný frumvörp eins og eitt sem kom í gær og ræða þau sín á milli. Þetta er algjörlega sjálfsagt í allri vinnu sem maður notar heilann í yfir höfuð. Ef ætlunin er að við notum heilann í vinnuna hérna þurfum við næði til þess þannig að mér finnst sjálfsagt [[Forseti hringir.]]að bæta við einum og hálfum klukkutíma undir þessum kringumstæðum.
Hæstv. forseti. Það er orðin ágæt mælieining hér í sal á líðan stjórnarmeirihlutans sem maður veit að versnar eftir því sem fúkyrðaflaumurinn í garð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar eykst. Það er orðinn nokkuð mikill æsingur í þingsalnum núna í hans garð sem ég held að sýni okkur að stjórnarmeirihlutanum líður ekki vel. Mér finnst hæstv. forseti sem og hæstv. fjármálaráðherra búnir að viðurkenna að hér skorti upplýsingar til að hægt sé að vinna áfram. Þess vegna er búið að boða þennan fund kl. 13. Ég tek undir orð hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur sem er næst eða þarnæst á mælendaskrá að það er ekki boðlegt að við eigum að fara í áframhaldandi ræður án þess að vita um stöðuna og hverju vindur fram [[Forseti hringir.]]þannig að ég óska eftir því að núna verði gert hlé á fundi.
Forseti hefur talað mjög skýrt. Það verður gert hádegisverðarhlé kl. 13 og þá kemur hæstv. fjármálaráðherra til fundar við fulltrúa flokkanna.
Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með öðrum sem hafa rætt hér málin. Það er alveg stórmerkilegt hversu miklar breytingar virðast vera gerðar á fjárlagafrumvarpinu. Vandræðagangurinn byrjaði auðvitað með þeim mörgu dögum sem tók að koma saman breytingartillögum fyrir 2. umr. og það heldur áfram, stórar fréttir um breytingar á fjárlögunum eru að koma inn meðan á umræðunni stendur. Ég held að það sé mikilvægt að við lítum ekki á ræðustól Alþingis sem einhvers konar aukaatriði. Ræður sem eru haldnar hér eru haldnar um málið sem liggur fyrir og við þingmenn höldum ræður í ræðustól Alþingis vegna þess að þær eiga að skipta máli, ekki bara til að leyfa klukkunni að tikka. Ég verð því að taka undir með öðrum, ég held að það sé tímabært [[Forseti hringir.]]að gera örlítið hlé á þessari umræðu meðan við erum að skýra um hvað við erum að ræða. Við höldum ræðurnar um það.
Virðulegi forseti. Það kemur greinilega við kaunin á hv. þingmönnum minni hlutans sem fara nú mikinn og æsast svolítið upp þegar verið er að rifja upp tíma síðustu ríkisstjórnar og málsmeðferð á þeim tíma. Það eru algjör rólegheit yfir okkar stjórnarliðum, við erum pollróleg og höfum bara óskað eftir því að hv. þingmenn og þingflokksformenn komi sér saman um það hversu lengi þeir vilja hafa þetta mál á dagskrá og þá er hægt að haga þingstörfum í kringum það. Það er algilt að fjárlagafrumvarpið fari til nefndar milli 2. og 3. umr. og jafnvel að gerðar séu á því breytingar milli umræðna. Þar fá nefndin og þingmenn tækifæri til að fara yfir þau nýju gögn, þær litlu viðbætur sem bætast við í heildarsamhenginu, [[Forseti hringir.]]og ég held að því sé engin ástæða til að fresta þessari umræðu. Það er um að gera að halda henni áfram meðan menn eru á mælendaskrá og síðan fer málið í sína málsmeðferð á vegum nefndarinnar.
Forseti. Það fer dálítið tvennum sögum af því hvað stendur til í hádegisverðarhléi. Ég bið hæstv. forseta að upplýsa okkur um það. Eins og ég skil forseta stendur til að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra komi hér í hús og fundi með fulltrúum flokkanna. Við erum að tala um mál af slíku umfangi að það verður ekki við annað unað en að þingflokkar fái síðan að ráða ráðum sínum. Stendur til að fjármálaráðherra tali við einn frá hverjum flokki eða er verið að kalla formenn stjórnarandstöðunnar í hús? Ekki minn formann. Minn formaður hefur engar upplýsingar fengið um það að til standi að funda með fjármálaráðherra kl. 13.
Er það ekki Marinó?
Hvernig heldur forseti utan um þessa framvindu? Við verðum að ná að stilla hérna saman strengi. Það þarf tíma til að tala um svo stórt mál sem hér er undir. Það verður ekki gert á hlaupum með einhverjum fulltrúum flokkanna. [[Gripið fram í.]] Forseti. Er hægt að stilla af [[Forseti hringir.]]þetta gjamm frá einhverjum þingmanni til hægri í þingsalnum? [[Gripið fram í: Útvarp Saga.]]Já, Útvarp Saga er komin á kreik. Mér finnst afar mikilvægt að við fáum að vita hvað stendur til í þessu efni.
Forseti valdi orð sín af kostgæfni þegar hann sagði „fulltrúum flokkanna“ og það gerði forseti vegna þess að hann taldi eðlilegt að þingflokkarnir tækju ákvörðun um það hver mætti fyrir þeirra hönd á fund með hæstv. fjármálaráðherra. Forseti sér til að mynda ekkert að því, nema síður sé, þó að formaður VG sem um stundarsakir er utan þings sitji slíkan fund. Að mati forseta er það algjörlega á valdi þingflokkanna að taka ákvörðun um þetta. Forseti vildi einmitt með orðalagi sínu sneiða hjá því að hægt væri að segja að hann væri með einhverjum hætti að útiloka einn eða skipa öðrum fyrir og hagaði orðavali sínu með þessu af sinni alkunnu lýðræðisást.
Forseti. Ég veit og hef heyrt að forseti hefur talað skýrt um það að hann vilji halda þessum fundi áfram til kl. 13 þegar fjármálaráðherra kemur í hús til að útskýra fyrir forsvarsmönnum þingflokka á þingi hvað hann ætlar sér með þetta frumvarp um stofnun félags til að ráðstafa eignum úr þrotabúum gömlu bankanna. Það hef ég heyrt. Ég veit líka að hæstv. forseti er sanngjarn og raunsær maður oft og tíðum og hlýtur að gera sér grein fyrir því að botninn úr þessari 2. umr. um fjárlög er farinn. Það er enginn botn í þessari umræðu lengur. Frumvarpið sem var lagt fram í gær er af þeirri stærðargráðu að þingmenn verða í fyrsta lagi að fá að kynna sér það áður en þeir hitta fjármálaráðherra, þeir verða að fá niðurstöðu af þeim fundi, hvert markmiðið sé með því, hvenær eigi að afgreiða það og hvernig eigi að koma því inn í fjárlagafrumvarpið og fjárlög þá næsta árs. Þangað til er [[Forseti hringir.]]tómt mál að tala um fjárlagafrumvarpið. Ég er bara að tala um rúman klukkutíma, virðulegur forseti, og ég óska eftir því að þessum fundi verði frestað þar til úr þessu fæst skorið.
Virðulegi forseti. Ég kem hérna upp með viðbrögð við orðum hv. þm. Jóns Gunnarssonar þegar hann talaði um það að menn ættu að fara að semja eitthvað um hversu langa menn ætluðu að hafa þessa umræðu. Ég vil bara segja fyrir sjálfan mig að ég sé enga ástæðu til þess á þessum tímapunkti, ef ég á að segja alveg eins og er, vegna þess að umræðan er enn þá á því stigi að fólk var í gær í sínum fyrstu ræðum og er enn að ræða þetta mál mjög ítarlega, efnislega og af skynsemi að mínu mati. Í gær kom fram frumvarp um Seðlabankann og svo kemur breytingartillaga núna. Þetta er lifandi plagg eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur réttilega bent á og þá er alveg eðlilegt að við tökum einn og hálfan tíma þegar svo ber undir til að kynna okkur málin áður en við tölum við hæstv. fjármálaráðherra. Það er ekki eðlilegt að umræðan hér, sér í lagi frá stjórnarmeirihlutanum, snúist um það eitt að ætla að glíma við klukkuna. Þetta er umræða sem við eigum að taka og við eigum að bera nógu mikla virðingu fyrir henni til að geta séð af einum og hálfum klukkutíma frekar en að stressast yfir því að fara heim fyrr.
Herra forseti. Mér þykir rétt að þingflokkarnir fái tækifæri núna til að hittast og fara yfir þessi mál, þá stöðu sem komin er upp í þinginu. Það er bara gott að geta farið yfir málin áður en fjármálaráðherra kemur í hús og ræðir frumvarpið við forustumenn flokkanna. Þetta eru stór og mikil mál sem þurfa umræðu. Þeim er dembt yfir þingið þegar því á að vera lokið og forseti verður auðvitað líka að sýna forustu þegar málin eru komin í þann hnút sem þau eru komin í. Það er komið fram yfir starfsáætlun, stór og mikil mál detta inn á borð þingmanna í 2. umr. fjárlaga, enginn sér fyrir endann á því hvenær þessu lýkur og þá verður forseti Alþingis líka að sýna forustuhæfileika og stýra þessu í þann farveg að það sé reynt að ná einhverri sátt við þingmenn stjórnarandstöðunnar [[Forseti hringir.]]í þeirri garnaflækju sem komin er upp á Alþingi.
Virðulegi forseti. Mig langar til að gera athugasemd við það hvernig boðað var til þessa fundar. Það var ekki haft neitt samráð við okkur í þingflokki Pírata. Ég var hér allt kvöldið og þurfti að hlaupa á milli manna í minni hlutanum til að reyna að fá einhverjar upplýsingar um hvort, hvernig eða hvenær þingfundir yrðu hér í morgun. Ég veit að meðflokksfélagar mínir í þingflokki Pírata voru ekki meðvitaðir um að þingfundur yrði kl. 10 á laugardagsmorgni. Það var ekki sendur tölvupóstur og það var ekki notast við símkerfið til að senda þingmönnum SMS. [[Gripið fram í.]]Það var sendur tölvupóstur, já, þá fór það að minnsta kosti fram hjá mér. Einhver hluti af okkar þingflokki var ekki með það á hreinu að hér væri fundur kl. 10 á laugardagsmorgni. Mig langar bara til að gera vinsamlega athugasemd við þetta. Þegar verið er að breyta dagskrá þingsins svona gífurlega ætti að huga að því að haft sé samráð við alla flokka.
Forseta þykir mjög leitt að boðið hafi farið fram hjá hv. þingmanni. Forseti greindi fulltrúum allra þingflokka í gærkvöldi frá þeirri ákvörðun hans, forsetans, að boða til fundar í dag. Að því búnu voru sendir tölvupóstar á alla þingmenn og raunar alla starfsmenn Alþingis. Síðan var það tilkynnt á vef þingsins. Forseti ítrekar að honum þykir leitt ef boðið hefur farið fram hjá hv. þingmanni eða öðrum þeim sem þurftu þessar upplýsingar.
Forseti. Þegar ég fór í gær hafði ég ekki hugmynd um að það yrði þingfundur í dag. Ég skilaði tölvu og aðgangskorti og sagði bless. Einnig vissi ég að samkvæmt starfsáætlun var þingi lokið. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir fór utan í vinnuferð á laugardegi og samkvæmt öllu ætti hún að koma aftur að vinna á laugardegi en í þingsköpum stendur, með leyfi forseta: „Þegar varamaður tekur sæti í forföllum þingmanns skal hann ekki sitja skemur en eina viku nema þingi hafi áður verið frestað eða þinghlé sé hafið samkvæmt starfsáætlun.“ Starfsáætlun lauk náttúrlega í gær. [[Gripið fram í: Nákvæmlega.]]Ég skil ekki hvað ég er að gera hérna. Má ég vera hérna, eða hvað?
Svarið við þessu getur verið stutt. Hv. þingmaður á að vera hér samkvæmt þessum lögum. Þarna er vísað til þessarar viku og það er það sem forseti vísaði til. Þótt forseti sé allur af vilja gerður að reyna að koma til móts við sjónarmið þingmanna telur hann sig bundinn af því að fylgja þessum lögum og reglum. Hv. þingmaður er meira en velkominn hér. Hann er í embætti sínu sem varaþingmaður og vitaskuld með full þingmannsréttindi sem slíkur.
Virðulegi forseti. Þetta er að verða frekar dapurlegt. Auðvitað er mjög bagalegt að á ellefta tímanum í gærkvöldi skuli þingfundur hafa verið boðaður, þ.e. þessi morgunfundur hér. Flestir þingmenn eru með síma á sér og auðvitað gerum við ráð fyrir því að tölvupóstar berist en það er gjarnan sent SMS líka þannig að það hefði verið ágætt. Það er hins vegar rétt að starfsáætlun lauk í gær og margt breytist með því. Það sem mig langaði til að velta hér upp er annars vegar það að við fengum tíu mínútur til að ræða tillögur meiri hlutans eftir að þær voru afgreiddar. Þá var málið lagt fram með bunka af breytingartillögum og rifið út. Því spyr ég: Hér erum við með frumvarp sem var lagt fram í gærkvöldi. Er búið að ræða það í þingflokkum stjórnarflokkana? Ef svo er, ef það er búið að ræða seðlabankafrumvarpið í þingflokkum stjórnarflokkanna, standa þeir auðvitað framar í vitneskju [[Forseti hringir.]]um málið en stór hluti þingmanna. Það er mjög ámælisvert. Ef ekki er búið að ræða þetta í þingflokkum stjórnarflokkanna er það líka háalvarlegt mál.
Forseti. Nú stóð svo á hjá mér í gær þegar tilkynnt var um þennan fund eða tölvupóstur sendur að eina leiðin til að láta mig vita af þingfundi hefði verið að hringja í mig. Það gilti alveg fram til þess tíma að þingfundur hófst hér í morgun. Það var hringt í mig kl. 10.30 í morgun og ég spurður: Veistu ekki að þú ert þingmaður? Ég svaraði náttúrlega því að ég vissi ekki einu sinni að það væri þingfundur. Ég spyr: Hvar liggur ábyrgðin á því? Hver á að láta vita hvenær þingfundur er? Eru það hv. þingmenn sem starfa hér með mér eða er það Alþingi sjálft?
Það er auðvitað Alþingi sem boðar til þessa fundar og þar með auðvitað á ábyrgð forseta að það sé gert réttilega. Forseti telur að það hafi verið gert með því að sendur var tölvupóstur á starfsmenn jafnt og þingmenn Alþingis og síðan var tilkynnt um fundinn á vef Alþingis. Forseti ræddi við fulltrúa allra þingflokkanna, raunar áður en það var gert, til að greina frá því að ætlun hans væri að boða til þessa þingfundar.
… talaði ekkert við …
Forseti talaði við fulltrúa allra þingflokka, formenn þingflokka en ef þeir voru ekki viðstaddir talaði hann við varaformenn þingflokka.
Hæstv. forseti. Ég var hér í gær til miðnættis og var bara að koma hingað núna aftur þar sem ég hafði ekki tök á að mæta strax kl. 10. Það fyrsta sem ég sé er að það koma enn fleiri breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið. Ég heyri svo að það eigi að vera fundur með fjármálaráðherra, a.m.k. að einhverjir eigi að fara á fund með hæstv. fjármálaráðherra á eftir. Mig langar bara að taka undir það sem hér hefur verið sagt um að þessum fundi verði frestað, a.m.k. fram yfir þann fund. Ég verð að viðurkenna að ég veit ekki lengur hvaða forsendur eru undir því að ræða þetta frumvarp. Sífellt kemur eitthvað nýtt í ljós sem breytir útgjaldahliðinni og til að við getum átt einhverja vitiborna umræðu um fjárlagafrumvarpið sem er stærsta mál hverrar ríkisstjórnar á hverju ári hljótum við þingmenn allir [[Forseti hringir.]]að þurfa að vita hvað það er sem við erum í rauninni að ræða. Þess vegna tel ég að það eigi að fresta þessum fundi.
Herra forseti. Það er svolítið sérkennilegt að standa hér í ræðustól til að ræða fjárlög fyrir árið 2016 eftir það sem við nú vitum að það eru að detta inn alls konar breytingar og stórar breytingar sem við vitum ekki hvernig muni leggjast í fjárlögunum. Við getum talað almennt um okkar pólitík og áherslur en um beinharða peninga virðist ekki alveg vera hægt að ræða um, hvert svigrúmið verður til að greiða niður skuldir svo eitthvað sé nefnt. Í fjárlagafrumvarpinu er talað um að stöðugleikaframlagið muni koma inn annaðhvort í fjáraukalög 2015 eða fjárlög 2016. Við erum í 2. umr. um fjárlög 2016 og fjáraukalögin bíða 3. umr. Fjárlaganefnd hefur ekki verið kölluð saman til að fara yfir þessi stóru mál. Hérna erum við ekki að tala um 1 eða 2 milljarða, við erum að tala um 379 milljarða, ef það er stöðugleikaframlagið sem upp hefur verið gefið. Að minnsta kosti er þarna um hundruð milljarða að ræða og hálfhjákátlegt að standa hér og ræða fjárlagafrumvarpið þegar við vitum ekki hvernig það muni leggjast. Ég vona að sá fundur sem boðaður er með fjármálaráðherra klukkan eitt með fulltrúum flokkanna muni varpa ljósi á það hvernig á að fara með þessi mál. Það er auðvitað ekki boðlegt að hér sé verið að henda inn milljarði á dag í einhverjar breytingartillögur við fjárlögin þegar við sjáum ekkert fyrir endann á hlutunum og við vitum ekkert hvenær hv. fjárlaganefnd á að hafa tóm til að ræða þessi mál. Mér heyrðist á hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, formanni nefndarinnar, að hún hefði ekki áhyggjur af því að nefndin ætti eftir að fara í gegnum þessi mál. Það er sem sagt gert ráð fyrir 3,7 milljörðum kr. í fjárlagafrumvarpinu út af stöðugleikaframlaginu sem kemur fram sem lægri vaxtakostnaður. En það kemur ekkert inn til að sýna okkur tekjurnar á móti. Þegar við vorum að kvarta undan þessu í minni hluta fjárlaganefndar fengum við þau svör að allt væri svo óljóst í kringum þetta og þetta yrði annaðhvort í fjáraukalögunum eða fjárlögunum. Nú er 12. desember og það líður að jólum. Við afgreiðum ekki hundruð milljarða á örfáum klukkustundum eða örfáum dögum. Það er alveg ljóst og gefa þarf tóm til að ræða þessi mál og algerlega ómögulegt að við eyðum dýrmætum tíma í að fara hér í ræður um fjárlög sem við vitum ekkert hvernig munu leggjast. Það er óboðlegt. En forseti vill hafa þetta svona og hér stend ég og get ekki annað og ætla því að ræða nokkur atriði á þeim tíma sem ég á eftir af þessum stutta ræðutíma sem ég tel vera afar brýn og vanta í fjárlagafrumvarpið. Eitt af því eru barnabætur. Ríkisstjórnin barði sér á brjóst hér þegar verið var að hækka virðisaukaskatt á matvælum og sagði: Við hækkum matinn í landinu en við ætlum að láta barnafjölskyldurnar fá milljarð sem mótvægisaðgerð af því að heimilisreikningurinn verður auðvitað dýrari og börnin þurfa náttúrlega mat á sinn disk. Það sem kemur síðan í ljós þegar árið er gert upp hvað barnabætur varðar að þessi milljarður gekk ekkert út fyrir barnafjölskyldurnar. 600 milljónum af honum var skilað til baka í ríkissjóð. Hver var ástæðan fyrir því? Ástæðan var sú að breytingarnar sem hæstv. ríkisstjórn gerði var bara öðrum megin. Hún fékk þingmenn til að samþykkja milljarð til viðbótar sem mótvægisaðgerð við matarskatt en breytti svo ekki viðmiðunum í bandorminum sem segir til um það að barnabætur byrja að skerðast við 200 þús. kr. mánaðarlaun. Það furðulega er að það á ekki að breyta þeim viðmiðum fyrir árið 2016. Það á að halda því áfram. Minni hlutinn telur þetta algerlega ófært og gerir tillögu, að minnsta kosti sé staðan þannig að fyrir þá sem eru með lágmarkslaun á árinu 2016, sem eru samkvæmt kjarasamningum VR og Flóabandalagsins 270 þús. kr. á mánuði á árinu 2016, byrji barnabætur ekki að skerðast fyrr en í fyrsta lagi við lágmarkslaunin. Það er auðvitað ekki gott og svo mikið langt frá því sem Norðurlöndin miða við þegar barnabætur eru annars vegar þar sem horft er á barnabætur sem framlag til að jafna stöðu barnafjölskyldna, ekki fátækrastyrkur, heldur til að jafna stöðu barnafjölskyldna og við erum mjög langt frá því. Eins og breytingarnar sem gerðar voru síðast á barnabótunum með skerðingarviðmiðun við 200 þús. kr. og svo mjög grimmum skerðingarhlutföllum eftir það þannig að við 500 þús. kr. er ekkert eftir hjá einstaklingum, þá er þetta meira eins og styrkur til fátæks fólks en barnabætur sem jafna stöðu barnafjölskyldna. Við gerum tillögu um þessa breytingu og bara sú breyting að fara úr 200 þús. kr. upp í 270 þús. kr. og tvisvar sinnum það hjá hjónum eða sambýlisfólki kostar 2,4 milljarða. Þeim peningum væri vel varið því að allar greiningar sýna að það eru barnafjölskyldurnar sem eiga í mestu erfiðleikum og allt of mörg börn á Íslandi fara á mis við efnisleg gæði, geta ekki tekið þátt í tómstundastarfi svo dæmi séu tekin. Allt of mörg börn búa við slíkar aðstæður og það er ólíðandi, ég tala ekki um í þessu blússandi góðæri sem menn eru hér að tala um og telja að það sé bara sniðugt forgangsverkefni að lækka skatta. Tekjuskattsbreytingarnar á árinu 2016 kosta 5,5 milljarða. Í fyrra voru líka gerðar breytingar og á árinu 2017 eru aðrir 5,5 milljarðar til viðbótar, það er því forgangsverkefni að lækka skatta á þá sem standa ágætlega fyrir vegna þess að út úr þessum skattkerfisbreytingum fær láglaunafólkið ekki neitt en þeir sem eru með 850 þús. kr. eða meira fá 3 þús. kr. rétt úr ríkissjóði á mánuði í þessum breytingartillögum. Kári Stefánsson sem skrifað hefur um heilbrigðiskerfið og telur hæstv. ríkisstjórn vera einnota hefur kallað eftir því að fá að greiða hærri skatta, hann hefur góðar tekjur. Hægri stjórnin réttir honum 3 þús. kr. á mánuði. En þeir sem eru undir 400 þús. kr. fá minna og þeir sem eru með lágmarkslaun ekki neitt. Þetta er forgangsröðunin, herra forseti, og það er grátlegt að menn skuli ætla sér að fara þá leið. Minni hlutinn gerir einnig tillögu um að hækka viðmiðunarmörkin í fæðingarorlofi upp í 500 þús. Þau eru núna 340 þús. og hafa staðið í stað hjá núverandi ríkisstjórn fyrir utan 20 þús. kr. sem settar voru inn, ég man ekki hvort það var haustið 2013, já, í fyrra, 2014, þannig að við gerum ráð fyrir að hækkunin fari upp í 500 þús. sem kostar rúman milljarð. Þarna væri fjármunum vel varið. Barnafjölskyldur fengju meira í sinn hlut og þeir sem taka sér fæðingarorlof fá þá hærri mánaðargreiðslur, þurfa ekki að fara í mikla tekjuskerðingu við það eitt að vera hjá nýfæddum börnum sínum.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að staldra við það sem hv. þingmaður ræddi um hækkun matarskattsins á sínum tíma og þá pólitísku umhleypinga sem af þeirri umræðu hlutust. Þegar sú umræða stóð sem hæst kom fram að Framsóknarflokkurinn hefði í sínum þingflokki gert fyrirvara við hækkun matarskattsins enda var áformað þá að matarskatturinn yrði hækkaður upp í 12% en síðan eftir eitthvert nudd varð niðurstaðan sú að hækkunin yrði upp í 11% með mótvægisaðgerðum eins og hv. þingmaður fór yfir. Í fréttum frá þessum tíma kemur fram að hv. þingmaður og formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Frosti Sigurjónsson, talaði um sína afstöðu sem var einna eindregnust í hópi stjórnarliða á þessum tíma þar sem fram kemur að hann hafi sett þann fyrirvara við hækkun matarskatts að mótvægisaðgerðirnar yrðu að duga til að heimilin yrðu í betri stöðu á eftir. Auk þess kom fram í máli hans og fleiri framsóknarmanna sem voru sérstaklega efins um þetta að það snerist um alla hópa samfélagsins, ekki bara neðstu tíundina eða tvær neðstu tíundirnar eða svo, heldur alla hópa samfélagsins. Hann vildi vera fullviss um það og það kom líka fram í máli hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og fleiri að þetta ætti að verða niðurstaðan. Nú kemur fram að hluti af þessum mótvægisaðgerðum hefur verið dreginn til baka. Ég sé ekki betur en að það sé meiri hlutinn af því fjármagni sem átti að stilla málið af og ég spyr hv. þingmann hvort yfir þetta hafi verið farið sérstaklega í fjárlaganefnd, þ.e. með hvaða hætti ætti að vera tryggt að mótvægisaðgerðirnar tryggðu [[Forseti hringir.]]bætta stöðu allra heimila í landinu eins og var skilyrði Framsóknarflokksins á sínum tíma.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það er rétt, það var gert ráð fyrir milljarði í barnabætur sem mótvægisaðgerð og 400 milljónum í húsnæðisbætur og hugmyndin var í báðum tilfellum sú að mæta þeim sem voru með allra lægstu launin. En 400 milljónirnar hafa ekki gengið út þannig að leigjendur sem ekkert fengu út úr skuldaniðurfellingunni hafa verið sviknir um þá viðbót einhverra hluta vegna. Við í fjárlaganefnd höfum spurt hvernig standi á því og höfum bara fengið þau svör að ekki sé búið að ganga frá því máli. Við spurðum auðvitað út í barnabæturnar og við höfum spurt hvernig stæði á því að viðmiðin þá - Alþingi samþykkti upphæð sem allir voru í góðri trú um að gengi til barnafjölskyldna í landinu til að jafna stöðuna og menn sjá strax eftir fyrstu þrjá mánuðina hvort upphæðin gengur upp eða ekki. Þannig er það. Það hefði verið leikur einn í vor að breyta viðmiðunum til að tryggja að sú upphæð sem Alþingi hefur samþykkt að ætti að ganga til barnafjölskyldna gengi til þeirra en ekki aftur til baka í ríkissjóð. Þetta virðist vera meðvitað. Viðbrögðin sem við, sem höfum talað fyrir þessu og gagnrýnt að barnabæturnar og mótvægisaðgerðirnar rynnu aftur í ríkissjóð, höfum fengið eru að við ættum að vera svo glöð af því að kaupið í landinu væri að hækka. Það sýnir algjört skilningsleysi á stöðu fólks með lág laun.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Það er nefnilega áhugavert að fara yfir samskiptin milli stjórnarflokkanna á þessum tíma þar sem kemur fram að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra leggur mjög mikla áherslu á að farið verði í þessar breytingar á virðisaukaskattskerfinu og raunar með það að markmiði að fækka þrepunum eins og ég skil það. Þetta var þó undarlegt skref í þá átt því að þrepin voru tvö eftir sem áður en í fjölmiðlum á þessum tíma segir hann að það verði metið hvort mótvægisaðgerðir með fyrirhugaðri hækkun virðisaukaskatts á matvæli dugi. Það vekur athygli manns að eftir þennan tíma skuli hvergi verið endurmetið hvaða áhrif það hefur á þessa hópa þegar aðgerðin sem slík er í raun og veru nánast öll dregin til baka. Mótvægisaðgerðin er nánast öll dregin til baka og það sjást engin spor eða merki um að við þessu hafi verið brugðist, [[Forseti hringir.]]þetta greint á nokkurn hátt eða þá komið með breyttar eða endurreiknaðar mótvægisaðgerðir af því tilefni.
Frú forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður segir, það er undarlegt að þessu skuli ekki hafa verið fylgt eftir, en þegar við í minni hlutanum vorum að ræða um þessar breytingar lögðum við áherslu á að þeir sem settu fram breytingarnar á neysluskattinum mundu fylgjast með því að breytingarnar næðu fram að ganga, að á vegum ríkisins væri sem sagt eftirlit með því að þetta gengi fram eins og menn ætluðu sér. Það vildi ríkisstjórnin hins vegar ekki gera og sagði: Við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur vegna þess að markaðurinn mun passa upp á það. Síðan hafa athuganir Neytendasamtakanna og verkalýðsfélaganna sýnt að svo er ekki. Þegar efra þrepið var lækkað [[Forseti hringir.]]skilaði það sér ekki til neytenda að fullu en þegar neðra þrepið var hækkað skilaði það sér og meira en svo.
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Í framhaldinu er þessi mikla tollalækkun fram undan sem á að taka gildi um áramótin. Launþegasamtök meðal annars hafa dregið í efa að hún verði í raun eins mikil og tónar ríkisstjórnarinnar gefa til kynna og í ljósi þess sem hér hefur verið rakið. Við höfum haft áhyggjur af því og lýst því hvað varðar einmitt eftirfylgnina og hvort það skilar sér allt saman. Það er auðvitað svolítið flókið að eingöngu við sem neytendur eigum að fylgjast með þessu í staðinn fyrir opinbert eftirlit. Ég hef líka einmitt áhyggjur af því að tollarnir skili sér ekki að öllu leyti. Mig langar aðeins til fara út fyrir ræðu þingmannsins að þessu sinni, þ.e. þessa ræðu, og spyrja hana, af því að við höfum töluvert rætt um almenningssamgöngur, byggðamál og ýmislegt fleira, að virðisaukaskattur af almenningssamgöngum hefur ekki verið tekinn fyrir eða ræddur. Ég held að það sé rétt munað hjá mér að það eigi að ganga í gildi núna um áramótin að tekinn verður virðisaukaskattur af skólaakstri, tekinn verður virðisaukaskattur af akstri fatlaðs fólks o.s.frv. Sveitarfélögin hafa kallað aðeins eftir þessu og ég hef velt fyrir mér hvort sú breyting gæti komið til ásamt öllum öðrum sem hér eru undir, sem virðist vera milli 2. og 3. umr. því að hv. varaformaður fjárlaganefndar sagði á fundi okkar í gær að nóg yrði að ræða milli umræðna og það er nú að koma í ljós, hvert málið á fætur öðru. Það eru 3 milljarðar á tveimur sólarhringum sem við vitum af og kannski margt annað eftir. Ég spyr því hv. þingmann hvort hún telji að þetta sé eitthvað [[Forseti hringir.]]sem við þurfum að taka upp núna á milli umræðna og vita hvort ríkisstjórnin sé meðvituð um þessa íþyngjandi viðbót fyrir sveitarfélögin sem hafa kallað eftir því að fá auknar tekjur í gegnum virðisaukaskattinn.
Frú forseti. Fyrst aðeins varðandi vörugjöld og tolla sem eiga auðvitað að skila sér beint til neytenda, þá lýsir það ekki mikilli neytendavernd eða mikilli áherslu á neytendavernd að ríkið skuli ekki sjálft kanna það og fylgjast með því hvort aðgerðir sem ætlaðar eru til að skila neytendum betri stöðu skili sér í raun til þeirra. Það er mjög gagnrýni vert að það sé bara sett í hendur markaðarins og svarið sé bara: Markaðurinn sér um sig. Og síðan verði neytendur að vera á tánum til að fylgjast með hvernig farið er með þessar niðurfellingar. En varðandi vaskinn þá geri ég ráð fyrir að það verði rætt í efnahags- og viðskiptanefnd en einnig í fjárlaganefnd því að þetta varðar báðar nefndirnar. Þegar hv. þingmaður nefnir almenningssamgöngur og þær íþyngjandi aðgerðir sem eiga að leggjast á að mér skilst hluta almenningssamgangna, ekki allt saman, og það geti haft íþyngjandi áhrif fyrir sveitarfélögin þá vil ég líka nefna að breyta þarf lögum um almenningssamgöngur. Eins og þau eru núna er þetta afar slæmt fyrir sveitarfélögin sem hafa lagt mikla vinnu í að búa til kerfi almenningssamgangna um sitt landsvæði, en það virðist vera ætlun ríkisstjórnarinnar að hrifsa í öllum landshlutum út arðbærustu leiðirnar eins og gert hefur verið á Suðurnesjum með leiðinni á milli Leifsstöðvar og Reykjavíkur. Það var alla vega staðan þegar frumvarpið var lagt fram síðast og ég vona sannarlega að einhverjar breytingar verði á því en ég hef ekki heyrt af því.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég tek einmitt undir það að við þurfum að fara að fá fram þetta frumvarp um almenningssamgöngur. Það er mjög brýnt af því að þeir fjármunir sem settir eru hér í breytingartillögum meiri hlutans nýtast auðvitað ekki öllum og við vitum ekki hvernig þeim verður skipt, það er ein tala. Við vitum að sum sveitarfélög, og sérstaklega Eyþing, eru illa stödd eftir þá skiptingu sem átti sér stað í upphafi, það var ekki jöfn skipting. En hitt er svo stóra málið í þessu að það skuli vera þannig að hægt sé að keyra ofan í leiðir sem verður til að það ber sig ekki. Maður hefur miklar áhyggjur af því. En í ljósi umræðunnar hjá hv. forustu fjárlaganefndar um hvert peningarnir fara þá hefur komið í ljós að gríðarlegir fjármunir fara í aðstoðarfólk og aðkeypta vinnu og annað slíkt. [[Forseti hringir.]]Ég vil setja það svona í restina inn í umræðuna af því að við höfum verið að tala um hvernig við forgangsröðum að þarna erum við að tala um afar stórar fjárhæðir sem gætu til dæmis farið í þau [[Forseti hringir.]]mál sem við höfum verið að nefna og gera tillögu um í minni hlutanum.
Frú forseti. Aðeins áfram með almenningssamgöngurnar. Mér finnst mikilvægt að fólk átti sig á því hvernig hlutirnir virka og ég horfi á mitt landsvæði, Suðurnes. Þar voru sveitarfélögin búin að leggja mjög mikla vinnu í það að búa til kerfi almenningssamgangna um allt svæðið sem hentaði sérstaklega vel unglingum og fólki sem ekki er með bílpróf eða bíla til að sækja alls konar þjónustu, skóla og frístundir á milli byggðarlaga. Kerfið var mjög fínt og ein leið var arðbær, það var leiðin á milli Keflavíkur og Reykjavíkur eða flugstöðvarinnar og Reykjavíkur. Það sem þáverandi innanríkisráðherra gerði var að slíta samningunum og kippa þeirri leið út sem þýðir það að allar almenningssamgöngur eru með neikvæða stöðu og kostnaðurinn lendir beint á sveitarfélögunum sem ekki standa vel fyrir. [[Forseti hringir.]]Þetta gengur náttúrlega ekki þegar menn tala fjálglega um aðgerðir varðandi loftslagsdæmið allt saman og heimsmet og guð má vita hvað í því sambandi, þá á auðvitað að horfa á svona hluti.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þær upplýsingar sem hún var með um afdrif þessara svokölluðu mótvægisaðgerða vegna hækkunar matarskatts. Það er loksins að dragast upp fyrir mér, ef ég hef skilið þetta rétt og ég vil bera það undir hv. þingmann, að í raun og veru séu þessar mótvægisaðgerðir að engu orðnar. Það er lofað 1 milljarði inn í barnabætur en með því að ríkisstjórnin lætur ekki skerðingarmörkin fylgja launaþróun eru það í raun og veru barnafjölskyldurnar, tekjulágar barnafjölskyldur, sem borga hækkun matarskattsins sjálfar af því að þær missa þetta út í skertum barnabótum sem þær hefðu ella notið góðs af í hærri launum eins og allir aðrir landsmenn. Ef við það bætist svo að 400 milljónir sem áttu að fara í húsnæðisbætur eða stuðning til leigjenda hverfa líka eru að minnsta kosti á þessu ári hinar svokölluðu mótvægisaðgerðir nánast horfnar. Úr því að Framsóknarflokkurinn er meðvitundarlaus í þessu máli eins og öðrum, að vísu er einn maður vakandi í salnum frá Framsókn plús forseti, vil ég beina því til fulltrúa okkar í fjárlaganefnd að fyrir 3. umr. taki þau saman yfirlit yfir það hvernig þessar mótvægisaðgerðir eru að engu orðnar Framsóknarflokknum til upplýsingar og skemmtunar úr því að Framsóknarflokkurinn hefur enga sinnu á þessu sjálfur. Í öðru lagi vil ég spyrja hv. þingmann: Hvaða upplýsingar, ef einhverjar, hefur fjárlaganefnd fengið frá ríkisstjórn um það hvernig eigi að fara með svonefnd stöðugleikaframlög eða tekjur vegna afnáms gjaldeyrishafta? Það er risasvaxið verkefni, vissulega ekkert einfalt eða auðvelt mál að áætla og færa inn í fjáraukalög eða fjárlög, en nú er staðan væntanlega sú að að minnsta kosti eitt af búunum er búið að samþykkja og ég held fá samþykkt í héraðsdómi sitt nauðasamningafrumvarp með stöðugleikaframlögunum undir [[Forseti hringir.]]og kröfuhafar voru svo himnasælir að þeir samþykktu það nánast 100%. Þeir gætu þar af leiðandi jafnvel greitt það fyrir áramót og þá er spurningin: Hvernig á að fara með það?
Frú forseti. Við í fjárlaganefnd höfum talað um þessar mótvægisaðgerðir og barnabæturnar sérstaklega þar og húsnæðisbæturnar en við höfum líka nefnt 200 milljónirnar sem áttu að fara í vaxtabætur sem eru bæði tekju- og eignatengdar. Af því að fasteignamatið hækkaði lækkaði vaxtabótahlutinn til heimilanna. Þó að launin hafi lítið breyst á heimilinu fengu þau við þetta atriði minna í sinn hlut. Þetta er alvarlegt en það er eins og fólk skilji ekki þetta reikningsdæmi, að í staðinn fyrir að kvarta yfir þessu eigum við bara að gleðjast yfir því að laun hafi hækkað. Menn horfa ekki á það að barnabætur byrja að skerðast við 200 þús. kr. og þegar í ljós kom að þetta mundi ekki ganga út átti að hækka þessi viðmið þannig að það sem Alþingi hafði samþykkt hefði gengið til barnafjölskyldna. Það þarf ekki að endurtaka hér að allt of margar búa við of kröpp kjör. Þegar við ræddum stöðugleikaframlagið á þeim tíma í fjárlaganefnd fengum við þær upplýsingar að þetta væri allt að gerast og það þyrfti að sjá hvað yrði samþykkt af þessum samningum, þeir þyrftu bara að sækja um þetta fyrir áramót og það væri ekki víst að þetta væri allt saman komið o.s.frv. Mönnum þótti jafnvel líklegra að þetta kæmi frekar í fjáraukalögunum en fjárlögunum og báðu um tóm til að finna út úr því hvernig best væri að sýna þetta í fjárlögunum en ákváðu samt að gera ráð fyrir 3,7 milljörðum á kostnaðarhliðinni til að sýna betri stöðu.
Frú forseti. Ef ég hef skilið þetta rétt gera menn ráð fyrir því að geta greitt upp að minnsta kosti bréfið við Seðlabankann á næsta ári, nota þá fyrstu fjármunina sem losna og koma til ríkisins í það og að þar af leiðandi lækki vaxtakostnaðinn. Það verður einhvern veginn að bókfæra tekjurnar. Það verður mjög sérkennileg staða ef bæði fjáraukalögum þessa árs og fjárlögum næsta árs verður lokað án þess að þess sjái á neinn hátt stað fyrir áramótin af því að þetta er auðvitað að bresta á. Öðrum hvorum megin við áramót eða fljótlega upp úr áramótum í öllu falli má þá vænta þess að búin skili stöðugleikaframlögunum til ríkisins vegna þess að þeim liggur á. Þau vilja síðan fara út með eignir sínar, greiða til sinna kröfuhafa þannig að það verður ekki hangsað yfir því ef ég spái rétt í hlutina. Varðandi barnabæturnar, vaxtabæturnar og leigjendur má nálgast það mál frá mismunandi hliðum. Ein leið er að segja að þarna hafi stjórnin fundið aðferð til að hafa af þessum fjölskyldum [[Forseti hringir.]]þær kjarabætur sem aðrir fá með því að það verða skerðingar á barnabótum og vaxtabótum. Með öðrum orðum má líka segja að þessar fjölskyldur séu þá látnar borga hækkun matarskattsins sjálfar.
Frú forseti. Þegar textinn í fjárlagafrumvarpinu er skrifaður er talað um stöðugleikaskattinn. Það er þá ekki lengra komið þegar sá texti er skrifaður. Þar er gert ráð fyrir að 170 milljarðar leggist til á árinu 2016. Menn vita að það verður meira, en segjast samt bara gera ráð fyrir þessum 170 þegar þeir ákveða tölurnar. Það á að greiða skuldabréfið og þess vegna eru lægri vextir og síðan eru það 40 milljarðar út af bankaskatti sem verður dekkaður. Meira höfum við ekki. Ég vona, frú forseti, að fundur sem haldinn verður með forustumönnum þingflokkanna skili einhverjum upplýsingum, að hæstv. fjármálaráðherra komi með einhverjar góðar upplýsingar [[Forseti hringir.]]sem hjálpa okkur að vinna málið áfram.
Forseti. Ef svipað fyrirkomulag hefði verið á þingfundi í síðustu viku og nú, boðað hefði verið til þingfundar með stuttum fyrirvara og þingfundur hefði verið hérna síðasta laugardag, þá hefði ég mætt sem varaþingmaður hv. þm. Birgittu Jónsdóttur og þar af leiðandi hefði verið vika síðan ég byrjaði sem varaþingmaður. Þar af leiðandi ætti hv. þm. Birgitta Jónsdóttir að mæta hér í dag, en þegar hún mætti í dag, eins og við bjuggumst við í þingflokki Pírata, var henni meinaður aðgangur að þingsal. Ég vil því spyrja: Hvers konar vinnubrögð eru þetta eiginlega? Er hægt að ætlast til þess að hægt sé að gera þetta á einhvern betri hátt í framtíðinni? Ég er að reyna að spara stóru orðin ef það sést ekki á andlitsdráttum mínum.
Forseti vill bara árétta að hér hefur verið fylgt í hvívetna lögum og reglum sem um þessi mál gilda. Forseti hefur reynt að athuga hvort dæmi séu til um það að brugðið hafi verið út frá þeirri reglu sem hér er verið að framfylgja. Samkvæmt þeim upplýsingum sem forseti hefur aflað sér finnast engin slík dæmi þannig að þessi regla er býsna skýr og hefur í rauninni ekki verið talið tilefni til þess að gera athugasemdir við hana fram að þessu.
Virðulegur forseti. Það er ekki bara hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, þingflokksformanni Pírata, sem er neitað um aðgang að þingsalnum sem hún hefur verið kjörin til að starfa í heldur hefur hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur sömuleiðis verið synjað um aðgang að þingsalnum og fleiri þingmönnum. Þessi hrapallega staða er náttúrlega meðal annars til komin af því að starfsáætlun þingsins er farin út í veður og vind. Þegar þessir þingmenn voru tilkynntir út af þingi lá ekkert fyrir um að hér yrði fundur á laugardag. Birgitta Jónsdóttir var að störfum fyrir Alþingi á erlendum vettvangi sl. laugardag, fyrir viku síðan. Hefði það legið fyrir að hér yrði fundur á laugardegi hefði hún auðvitað verið tilkynnt út á föstudeginum. Það er þess vegna ekkert nema handvömm forseta Alþingis og forsætisnefndarinnar allrar, sem hlýtur að bera ábyrgð á starfsáætluninni, að svona sé komið, að starfsáætlunin sé farin út í veður og vind og að þjóðkjörnum fulltrúum, [[Forseti hringir.]]rétt kjörnum alþingismönnum, sé neitað um aðgang að salnum.
Forseti telur að þetta séu ákaflega villandi ummæli. Hér er um það að ræða að hv. þingmenn hafa vitaskuld verið kjörnir til setu á Alþingi. Þær reglur gilda að þegar þingmaður getur ekki sótt þingfund á hann rétt á að kalla inn varamenn eftir tilteknum lögum og reglum. Þeim hefur verið fylgt. Það lá fyrir að þegar hv. þingmenn fóru til fundar um helgina að varamenn þeirra yrðu kallaðir inn á mánudegi en ekki fyrir helgina. Það er ekkert nýtt sem komið er upp í þeirri stöðu. Það hefur legið fyrir allan þennan tíma. Þess vegna er verið að hlíta hér reglum í hvívetna. Forseta þykir mjög miður að verið sé að reyna að þyrla upp moldviðri í kringum þetta mál sem er að mati forseta fullkomlega tilefnislaust.
Virðulegi forseti. Mér þykir þetta ansi sérstök ráðstöfun hjá forseta. Menn geta auðvitað gert aðrar ráðstafanir til þess að hleypa fólki hingað inn. Um er að ræða þingmenn sem hafa verið að störfum erlendis fyrir hönd þingsins. Það var ekki gert ráð fyrir því í starfsáætlun að hér yrði fundur í dag. Menn hafa hitt á að vera yfir helgar og alla vega, verið tvo daga öðrum megin og þrjá daga hinum megin, og það hefur verið ákveðinn sveigjanleiki. Mér finnst þetta stíft, sérstaklega í ljósi þess að forseti ætlar að lesa svona í bókstafinn þeim megin en horfa ekki á fimm daga regluna í þessu tilfelli í ljósi þess að hér er ekki um að ræða að starfsáætlun sé í gildi.
Forseti. Mér finnst forseti taka nokkuð djúpt í árinni þegar hann snuprar þingmenn fyrir að ræða þessi mál. Mér finnst ekki fara vel á því. Ég held að það skipti máli að við höldum því til haga um ákvörðun um laugardagsfund að það eru almennt ekki fundir á laugardögum og almennt gerum við ráð fyrir því að starfsáætlun haldi. Við fáum að vita um laugardagsfund á ellefta tímanum hér í gærkvöldi. Fjórða kvöldið þar sem fundað er til miðnættis og lengur fáum við að vita að fundur verði daginn eftir, á laugardegi kl. 10. Forseti. Ég vil bara biðja um að við skiptumst á skoðunum af yfirvegun um þessa stöðu og forseti sé ekki að halda því fram að hér sé ekkert nýtt á ferðinni. Það er eitthvað nýtt á ferðinni þegar boðað er til laugardagsfundar með engum fyrirvara, þegar við erum rétt búin að ljúka við fyrstu ræður þingmanna í 2. umr. fjárlaga. Það eru að detta inn hérna nýjar fréttir [[Forseti hringir.]]á hverjum degi um milljarða upp og milljarða [[Forseti hringir.]]niður. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að stjórnarmeirihlutinn [[Forseti hringir.]]er í mjög miklum vandræðum með sinn málflutning.
Virðulegi forseti. Vandamálið er einfaldlega það að haldinn er fundur á laugardegi sem virðist vera vegna þess að stjórnarmeirihlutinn vill ljúka umræðunni sem fyrst. Þetta er þannig mál að það þarf að ræða það ítarlega. Það hefur verið rætt mjög málefnalega hingað til. Ég vil benda á ákveðna kaldhæðni sem felst í þeirri niðurstöðu að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir geti ekki tekið til máls. Ef ætlunin er að klára í dag kemst hv. þingmaður ekki að í 2. umr., sem þýðir að hæstv. forseti hefur búið til hvata til þess að tefja umræðuna hér og nú, sem væri annars engin ástæða til, til þess að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir komist að og geti flutt ræðu sína á mánudaginn í kjölfar þess að hafa kynnt sér það sem hefur gengið á í þessari viku meðan hún var úti. Þetta er mjög vondur hvati. Ég er ekkert að segja að hann verði nýttur, en ég vil bara benda á að þetta er gallinn við að halda fund á laugardegi, sér í lagi með svona skömmum fyrirvara.
Virðulegur forseti. Nú finnst mér stjórnarandstaðan hafa náð botninum í málflutningi sínum. Lágkúran er orðin einhvern veginn algjör og málefnaþurrðin af hálfu þessa [[Lyftu okkur upp …]]virðulega fólks sem kjörið er [[Frammíköll í þingsal.]]á löggjafarsamkomu landsins. [[Frammíköll í þingsal.]]Nú fara þau af stað með háreysti í þingsölum, kalla menn þingdólga þegar það hentar þeim ef einhverjir kalla hér fram í en stunda það svo mest sjálf. [[Gripið fram í.]]Það er dæmigert. Virðulegur forseti. Ég held að það sé komin ákveðin skýring fram hér á því af hverju þetta málþóf, sem er ekki hægt að kalla annað núna, er af hálfu stjórnarandstöðunnar. Það er af því að ákveðnir þingmenn voru í París í marga daga að ræða loftslagsmál og þeir þurfa að taka þátt í þessari umræðu.
Er það eitthvað óeðlilegt?
Virðulegur forseti, 3. umr. er eftir um þetta mál. Hún er eftir. Málið á eftir að fara til nefndar milli 2. og 3. umr. Það eru langir ræðutímar mögulegir við 3. umr. málsins og allir [[Forseti hringir.]]þessir þingmenn geta tekið þátt í þeirri umræðu. Lágkúran [[Forseti hringir.]]er orðin algjör og málefnaþurrðin, virðulegur forseti.
Virðulegur forseti. Ég held að hv. þm. Jón Gunnarsson eigi að spara þessar yfirlýsingar handa sjálfum sér, en ekki beina þeim að öðrum. Það sem þessi staða dregur fram er auðvitað hversu hrapallegt er að það sé orðin regla en ekki undantekning að starfsáætlun þingsins sé að engu hafandi, enginn taki í sjálfu sér mark á henni og engar áætlanir sé hægt að gera. Tilefni þess að hér þurfti að snúa þingmanninum Valgerði Bjarnadóttur við þegar hún kom til að halda fyrstu ræðu sína í málinu í morgun var auðvitað bara það að enginn hafði gert ráð fyrir þessum fundi. Ég geri ekki ráð fyrir því að það hafi verið sérstök meinbægni af hálfu forseta að meina þessum þingmönnum að taka sæti. Hann sá það einfaldlega ekki fyrir að þingfundur yrði í dag. Hvernig er þetta? Áttum við þá að halda varaþingmönnunum fram á miðnætti í gærkvöldi til að vita hvort þeir þyrftu að mæta í dag? [[Forseti hringir.]]Hvernig er skipulaginu á þinghaldinu eiginlega háttað?
Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort hv. þm. Jón Gunnarsson hefur verið að fylgjast með þingræðunum sem hafa verið haldnar. Þær hafa verið haldnar fram yfir miðnætti marga daga í röð. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki hlýtt á hverja einustu, en þær sem ég hef hlýtt á hafa verið efnislegar og málefnalegar, þær hafa ekki einkennst af neinu málþófi. Þetta eru fjárlög ríkisins sem koma seint fram. Það eru sífellt að koma inn breytingartillögur. Gott og vel, en þá þarf fólk að ræða þær, virðulegi forseti, þar á meðal hv. 12. þm. Suðvest., Birgitta Jónsdóttir, ekki einungis hv. 12. þm. Suðvest., Björn Leví Gunnarsson. Ég vísa því á bug sem hv. þm. Jón Gunnarsson segir um að hér sé málþóf til þess að koma mönnum að. Það sem ég benti á var einfaldlega það að ef hv. þingmaður vill komast hér að þá kemst hún ekki að vegna þess að mönnum liggur á að klára þetta mál í dag í stað þess að gefa fólki tíma til þess að ræða það málefnalega og yfirvegað, eins og hefur verið, og kynna sér það sem [[Forseti hringir.]]er að gerast í þessu lifandi plaggi. Ég bendi bara [[Forseti hringir.]]hv. þingmanni á að þetta er mál sem þróast [[Forseti hringir.]]með tímanum eins og réttilega hefur verið bent á. Við eigum að taka tillit til þess. Hv. þingmaður ætti að sýna þessu þingi aðeins meiri virðingu þegar kemur að rétti manna til að tjá sig.
Forseti. Það var frekar augljóst þegar þingmenn fóru út sl. föstudag að störfum þingsins var þannig háttað að það hefði auðveldlega átt að vera tími til að koma í fyrstu umferð eftir vikuna sem þau voru fjarverandi. Það hefði verið eðlilegt að búast við því að þau kæmu hingað inn í næstu viku og þá væri bara 2. umr. í gangi eins og hefði verið eðlilegt miðað við hvenær málið kom á dagskrá. Er eitthvað óeðlilegt að búast við því að í stærstu umfjöllun ársins á þingi fái fólk að komast að í fyrstu umferð? Ég skil ekki hvað hv. þm. Jón Gunnarsson er að fara.
Virðulegi forseti. Við vitum það og það er ekki nýtt að starfsáætlun þingsins hefur ekki haldið á undanförnum árum og ekki á síðustu tveim kjörtímabilum. Við berum öll ábyrgð á því. Ég átta mig ekki alveg á þessu. Þó svo að við vitum það, eins og oft gerist í desember því að það er ekki í fyrsta skipti núna sem við fundum á óhefðbundnum tíma, sem er að vísu að verða hefðbundinn tími í desember, þá getum við ekki farið að miða áætlun þingsins út frá einstaka þingmönnum, jafn góðir og hv. viðkomandi þingmenn eru. Allt sem við gerum skapar fordæmi. Maður hefur sjálfur lent í því að vilja taka þátt í einhverri umræðu þegar maður er fjarverandi vegna starfa þingsins, t.d. í alþjóðanefndum eða öðru slíku, og það er mjög bagalegt en maður getur ekki farið fram á það að áætlun verði breytt til þess að maður [[Forseti hringir.]]geti tekið þátt í umræðunni. Maður hlýtur að skilja [[Forseti hringir.]]afstöðu forseta. Það er ekki hægt [[Forseti hringir.]]að gera athugasemdir við hana.
Virðulegur forseti. Það er alsiða á Alþingi að við þurfum að meta það þegar við förum að sinna verkefnum okkar á erlendum vettvangi hvort við missum af einhverri umræðu eða afgreiðslu mála í þinginu. Þetta er það sem hver og einn þingmaður verður að gera upp við sig á hverjum tíma. Ég geri ekki lítið úr því að framlag hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, þingmanns Pírata, hafi verið mikið á loftslagsráðstefnunni í París. Hún taldi mikilvægt að vera þar, mikilvægara en að taka þátt í þessari umræðu. Við getum ekki stýrt þingstörfum eftir þörfum þingmanna að þessu leyti. [[Gripið fram í.]] Varðandi laugardagsfundinn hér í dag, virðulegur forseti, þá gátu þingmenn stjórnarandstöðunnar ekki reiknað með öðru en að fundur yrði í dag vegna þess að við upphaf þingfundar í gær tilkynnti forseti að hann reiknaði með að ljúka umræðu um þetta mál í gærkvöldi. Hann reiknaði með því. Það lá fyrir [[Forseti hringir.]]að það yrði ekki gert. Það voru háværar kröfur og mótmæli við kvöldfundi. Mér finnst algerlega fordæmalaust hvernig [[Forseti hringir.]]minni hlutinn á þingi hjólar í forseta þingsins þar sem ábyrgðin liggur öll [[Forseti hringir.]]hjá þingflokksformönnum þingflokkanna á Alþingi.
Virðulegi forseti. Ég spyr mig hver sé ástæða þess að forseti ákveður að túlka ákvæðið um varamennina svona þröngt. Í ákvæðinu segir beinlínis að þegar varamaður taki sæti í forföllum þingmanns skuli hann ekki sitja skemur en eina viku nema þingi hafi verið frestað eða þinghlé sé hafið samkvæmt starfsáætlun. [[Gripið fram í.]]Þarna má túlka út frá því að starfsáætlun er dottin úr gildi. Þingforseti hefði getað og getur túlkað þetta þingmönnunum í vil, en hann ákveður að gera það ekki. Í ofanálag er líka talað um í þessari grein að þingmaður njóti ekki þingfararkaups meðan varamaður hans sitji á þingi nema fjarvist sé vegna veikinda eða þingmaður sé fjarverandi í opinberum erindum í að minnsta kosti fimm þingdaga. Reglan um fimm þingdaga er sú sem við höfum unnið eftir hingað til. Mér þykir forseti ekki taka stöðu með þingmönnunum sínum, [[Forseti hringir.]]kjörnum fulltrúum hér, [[Forseti hringir.]]þegar hann úrskurðar með þeim [[Forseti hringir.]]hætti sem hann ákveður nú ef við horfum á þessa reglu.
Forseti hefur farið eftir þeim lögum og reglum sem gilda. Þetta er einnig í samræmi við það sem hefur verið fylgt eftir í þann tíma sem forseta er kunnugt um.
Þetta er bara leikfimi til að halda þingmönnum frá salnum.
Virðulegur forseti. Á grunni þess að ég lít þannig á að forseti sé skynsamur maður og raunsær og vitur - ég læt þetta duga í bili - [[Hlátur í þingsal.]]þá veit ég að það hefur runnið upp fyrir hæstv. forseta að botninn úr umræðunni um fjárlagafrumvarpið er farinn. Það er ekki hægt að halda þessari umræðu áfram. Ég hef áður vísað til ástæðunnar fyrir því, þ.e. hér liggur fyrir risavaxið frumvarp sem snertir fjárlagafrumvarpið sem kom hingað inn í myrkrinu í gærkvöldi eða nótt, var þá lagt fram. Þess vegna óska ég eftir að þessum fundi verði frestað nú þegar. Í öðru lagi óska ég eftir að þingflokksformenn verði boðaðir til fundar með forseta til að fara yfir það mál sem hér hefur verið rætt varðandi innkomu aðalmanna í stað varamanna og hverjir eiga rétt á að sitja í þingsal til umræðu og afgreiðslu mála. [[Forseti hringir.]]Ég veit að þetta er runnið upp fyrir forseta. Ég óska eftir því [[Forseti hringir.]]að fundinum verði frestað og [[Forseti hringir.]]að leyst verði úr þessu máli.
Virðulegi forseti. Eins og ég skil forseta þá er verið að tilkynna núna klukkutíma hlé frá og með þessum tímapunkti, þ.e. þegar ræðum um fundarstjórn forseta lýkur, sem þýðir væntanlega að fundur með fjármálaráðherra og fulltrúum flokkanna hefst eftir 20 mínútur.
Forseti var að gefa hv. þingmanni orðið. Forseti áttaði sig ekki á því að þingmaðurinn hafði beðið um orðið um fundarstjórn forseta. Forseti var að …
Þá biðst forseti velvirðingar. Forseti ætlaði að tilkynna að hann ætlaði að gefa klukkutíma hlé að lokinni ræðu hv. þingmanns um efni málsins. Ef það er misskilningur og hv. þingmaður bað um orðið um fundarstjórn þá er ræðumanni að sjálfsögðu gefið orðið um það og hefst tímamæling frá og með þessum tíma.
Ég þakka forseta fyrir það. Ég á hér ræðu í 20 mínútur og væntanlega er gert ráð fyrir andsvörum eftir það. Við höfum ekki skorið úr um það, þingflokkur VG, hvert okkar verður á fundi með fjármálaráðherra kl. 13. Minni ræðu með andsvörum lýkur kl. 13.20 ef ég kann á klukku. Hvernig hyggst forseti leysa úr þessum tímaárekstrum? [[Gripið fram í.]]Þeir eru orðnir allmargir. Það virðist vera sem ekki nokkur maður ráði við verkefni sitt hér. [[Gripið fram í.]]
Forseti ræður náttúrlega illa við það þegar hér hefjast umræður um fundarstjórn forseta sem raska dagskránni.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg einsýnt að hér stendur forseti frammi fyrir því að ekki er fundarfært sökum þess ástands sem upp er komið í þinginu hvað varðar fjárlagaumræðuna og eins ágreininginn og túlkunaratriði sem upp hafa komið varðandi setu varaþingmanna. Ég tel að það sé forseta að liðka fyrir störfunum því að það er mikið í húfi. Það eru ekki margir dagar til jóla. Það virðist vera heilmargt undir sem á eftir að ræða. Ég er hrædd um að ríkisstjórnin þurfi á því að halda að minni hlutinn fái að hafa einhverja aðkomu að því sem fram undan er, en fái ekki milljarða í andlitið dag hvern sem meira að segja meiri hlutinn virðist ekki vita af, nema sumir. Kannski vissi hann af því. Það hefur ekki komið svar við því hvort málið um Seðlabankann var tekið fyrir í flokkunum. Ég held, virðulegi forseti, að það sé skynsamlegt að fresta fundi nú þegar og sjá til þess að fólk fái [[Forseti hringir.]]tíma til að ræða saman og ákveða hverjir fara á fundinn með forustumönnum flokkanna. [[Forseti hringir.]]Svo þarf þingflokkurinn að fá að funda í framhaldinu.
Virðulegur forseti. Það er ástæða til þess að þakka fyrir það hlé sem gert var á fundinum og þann fund sem haldinn var með formanni Sjálfstæðisflokksins og fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni og fulltrúum flokkanna. Það er alltaf gagnlegt að ræða málin, en ég hlýt að kalla eftir því, virðulegur forseti, að þessari umræðu verði frestað og frumvarpinu eins og það nú stendur vísað aftur til hv. fjárlaganefndar til frekari úrvinnslu. Komið er á daginn að það sem hér liggur fyrir er ekki frumvarp til fjárlaga heldur einhvers konar uppkast. Það er bæði um að kenna mistökum, vanáætlunum og síðan hefur verið boðað að verulegar breytingar þurfi enn að gera á málinu. Það er þess vegna með engum hætti búið til 2. umr. á Alþingi og efnislegrar umræðu. Þetta er ekki frumvarpið, þetta er bara uppkast eða einhvers konar drög að tillögum sem eiga eftir að taka miklum breytingum [[Forseti hringir.]]og eðlilegt að þær breytingar komi fram áður en 2. umr. verður fram haldið.
Forseti. Formaður fjárlaganefndar hefur talað um að fjárlagafrumvarpið sé lifandi plagg, en á öllu hljóta nú að vera einhver skynsamleg mörk. Þótt til sanns vegar megi færa að plaggið sé lifandi þá er kannski fulllangt gengið að það detti inn milljarðar á dag, dag eftir dag, án þess að það sé fullbúið og fram komið áður en umræðunni er haldið áfram. Svo hefur komið fram í máli hv. formanns fjárlaganefndar að það eru beinlínis villur í áliti [[Gripið fram í.]]meiri hluta fjárlaganefndar og það er ekki nóg með að þær villur komi fram í nefndarálitinu heldur hefur hv. þm. Vigdís Hauksdóttir brigslað mönnum hér um lygar úr ræðustól Alþingis, meira að segja hefur hún haldið þessu fram við stjórnarmenn Ríkisútvarpsins og kom það fram í blaðagrein í dag að hún hefði varpað allri ábyrgð á lækkun útvarpsgjaldsins á núverandi stjórnarandstöðu á fundi fjárlaganefndar. Þannig að það er allnokkur [[Forseti hringir.]]runa af afsökunarbeiðnum sem þarf að koma frá formanni fjárlaganefndar til viðbótar við annað uppnám sem hér er.
Virðulegi forseti. Það er svolítið skrýtið að vera í 2. umr. fjárlaga og það eru enn þá að koma upp mál þar sem ljóst er að gerð hafa verið mistök við vinnslu málsins þrátt fyrir að menn hafi fengið aukinn tíma til þess að vinna það. Ég velti því fyrir mér að á vönduðum vinnustöðum mundu menn líklega gera hlé á þessari umræðu og taka málið inn til nefndar og lúslesa það, fara í gegnum það og reyna að lagfæra allar villur áður en það kæmi til umræðu aftur þannig að menn væru að ræða málið á réttum forsendum og menn lentu ekki í vandræðalegum uppákomum eins og hv. formaður nefndarinnar og færu með rangar fullyrðingar. Hv. þingmaður kallar fram í að verið sé að prenta upp nefndarálitið. Það er langt liðið á þessa umræðu. Ég held að það sé eðlilegra, svona upp á vandvirknina, umræðuna og til að allt geti gengið eðlilega fyrir sig í framhaldinu, að við gerum hlé, menn fari í gegnum nefndarálitið, [[Forseti hringir.]]fari í gegnum tölurnar og reyni svo að skila inn réttu máli.
Herra forseti. Í þau 25 ár sem ég hef tekið þátt í umræðum um fjárlög þá man ég ekki eftir öðrum eins losarabrag á vinnslu frumvarpa millum umræðna eins og nú. Eins og þingheimi er kunnugt þá lít ég nú svo á að ég sé í hópi helstu unnenda forustu fjárlaganefndar og mér er annt um það að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir komist þokkalega frá þessu máli. Nú hefur það komið fram dag eftir dag að það eru stórkostlegar villur í þeirri vinnu sem hv. þingmaður hefur stýrt. Hún kallar hér fram í meira að segja að verið sé að prenta upp nefndarálit meiri hlutans. Það gerist á allra síðustu stundum 2. umr. Ég teldi því öllum hollast og þó helst hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að við létum nú staðar numið og gæfum hv. formanni fjárlaganefndar tóm til þess að fara yfir og prenta upp það allt sem hún telur þurfa. En það er náttúrlega ekki vansalaust að hér á milli [[Forseti hringir.]]daga komi það allt í einu upp að það vanti á tólfta hundrað [[Forseti hringir.]]milljónir króna í plaggið sem hún sendir frá sér vegna þess að hv. þingmaður hefur gleymt að taka tillit til launahækkana kennara. [[Forseti hringir.]]Getur það verið sem maður heyrir á skotspónum að það vanti líka að taka fullt tillit til launahækkana [[Forseti hringir.]]sérgreinalækna? Hvað með málaflokkinn fatlaðir, herra forseti? [[Gripið fram í.]]Svo mætti lengi telja. Eigum við ekki að sýna hv. formanni fjárlaganefndar [[Forseti hringir.]]miskunn og leyfa henni að fara heim og hvíla sig, gefa henni svo ráðrúm [[Forseti hringir.]]til þess að ganga endanlega frá þessu plaggi?
Forseti beinir því til hv. þingmanna að virða tímamörk.
Virðulegi forseti. Ég sagði frá því í ræðu í morgun að verið er prenta upp nefndarálit meiri hlutans vegna þess að það er villa í því og hef ég farið yfir það. Ég bað jafnframt um að nefndarálit 1. minni hluta fjárlaganefndar væri prentað upp líka því að þar er villa á bls. 15 um sama málaflokk og við í meiri hlutanum erum að lagfæra. Þetta er að verða ein skrýtnasta fjárlagaumræða sem ég hef tekið þátt í, virðulegi forseti, og er nú að fara inn í mitt sjöunda ár hvað varðar fjárlög, því að hér snýst umræðan bara alls ekki um fjárlög eða fjárlagafrumvarpið, hún snýst um persónulega óvild í garð formanns fjárlaganefndar. Vigdís Hauksdóttir er til umræðu í ræðustól Alþingis í fjárlagaumræðunni en ekki fjárlögin sjálf. Þetta er alveg hreint með ólíkindum. Ég sit hér og hlusta á þetta allt saman og þetta verða líklega bara fjárlög 2016, Vigdís Hauksdóttir.
Herra forseti. Ég er í þeim hópi sem leggur það eindregið til að við frestum núna 2. umr. um fjárlagafrumvarp, gefum fjárlaganefnd í fyrsta lagi tíma til að hvíla sig og í öðru lagi tíma til að taka málið fyrir. Ég held að það sé ekki nóg að prenta upp nefndarálitið heldur eigi að skila framhaldsnefndaráliti þar sem gerð verði [[Gripið fram í.]]grein fyrir þeim breytingum sem á hverjum degi rignir yfir okkur núna og þær hlaupa ekki á einhverjum smáfjárhæðum, heldur milljörðum. 1,2 í fyrradag, 1,5 í gær, óútkljáð hvað verður gert með Ríkisútvarpið. Ríkisstjórnin stendur áfram í sínu stríði við aldraða og öryrkja og síðan er allt í þoku um það hvernig greiðslur frá kröfuhöfum á grundvelli stöðugleikaframlaga verða meðhöndlaðar í fjáraukalögum þessa árs eða fjárlögum næsta árs. Við slíkar aðstæður er enginn bragur á því að vera að sullast áfram með þetta svona. Þetta eru það miklar sviptingar að ég get tekið undir með hv. þm. [[Forseti hringir.]]Vigdísi Hauksdóttur: Þetta er að verða einhver undarlegasta fjárlagaumræða sem ég hef tekið þátt í og hún er það vegna þess hvernig ríkisstjórnin og meiri hluti fjárlaganefndar reynast algerlega vanbúin [[Forseti hringir.]]að ljúka málum með sómasamlegum hætti.
Herra forseti. Það liggur við að ég taki það persónulega nærri mér þegar hv. þm. Vigdís Hauksdóttir telur að verið sé að veitast að sér persónulega. Síður en svo. Eins og þingheimur veit þá hef ég alltaf haft hana í hávegum og hafi nokkur þingmaður barist fyrir því ötullega að hún yrði ráðherra þá er það ég. Því miður varð hvorki mér né hv. þingmanni að þeirri ósk minni. Við skulum nú ekki gefast upp í þeirri baráttu, en hugsanlega til þess að ávinna okkur stöðu í henni þá þurfum við að koma þessum fjárlögum frá með þokkalega sómasamlegum hætti. Það er kannski það sem vakir fyrst og fremst fyrir mér með því að koma hér upp. Ég tel að við verðum að láta persónulegar vangaveltur lönd og leið, við verðum að hugsa um sóma og sæmd þingsins. Hér hefur það gerst í fyrsta skipti að minnsta kosti síðustu 25 ár að það uppdagast hér dag eftir dag að stórir liðir hafa bókstaflega fallið út úr fjárlögunum, þeir hafa gleymst og svo deila þau um það í fjölmiðlum, forusta fjárlaganefndarinnar annars vegar og hins vegar fjármálaráðuneytið, hverjum er um að kenna. Klárt er að það eru einir þrír liðir sem þarf að skoða betur. Svo heyrist enn [[Forseti hringir.]]að það séu að koma inn einhverjir liðir sem varða stöðugleikaframlög sem við sem sitjum undir lok 2. umr. höfum aldrei af heyrt. Er þá ekki rétt að menn fari heim og skoði þennan texta og ákveði nú í eitt skipti [[Forseti hringir.]]fyrir öll hvað í hann vantar? Svo skulum við koma saman og ræða það.
Virðulegur forseti. Það er merkilegt hvernig þingmenn stjórnarliðsins og ráðherrar ríkisstjórnarinnar líta ævinlega á sjálfa sig sem fórnarlömb, þau séu fórnarlömb einhverrar umræðu, þau séu fórnarlömb umræðna á Alþingi og öll gagnrýni, ég tala nú ekki um málefnaleg umræða um stór mál eins og fjárlagafrumvörp, geri þau að einhverjum fórnarlömbum. Lífið hverfist ekkert um þetta fólk. En þau eru í forsvari fyrir stjórnarmeirihlutann á þingi. Þau bera ábyrgð á málum, þar af leiðandi þegar mál fara úr skorðum, þar af leiðandi þegar mál eins og fjárlagafrumvarp er komið í algjörar ógöngur. Það eru svo stór atriði í því frumvarpi sem hér er til umræðu sem þarfnast nánari skoðunar að í fyrsta lagi þarf að prenta upp nefndarálit meiri hlutans í miðri umræðu. Er þá ekki rétt, virðulegi forseti, að við frestum umræðunni þótt það [[Forseti hringir.]]væri ekki nema í einn til tvo daga meðan verið er að prenta upp þannig að við höfum rétt nefndarálit [[Forseti hringir.]]frá meiri hlutanum til umræðu til grundvallar því sem við ætlum að segja hérna? Við erum með vitlaust [[Forseti hringir.]]nefndarálit. Það er ekki hægt að byggja umræðuna á gagni sem er ekki rétt.
Virðulegi forseti. Það er dálítið merkilegt hvernig þessu landi virðist vera stjórnað af hópi fórnarlamba lýðræðislegrar umræðu, fólki sem ekki getur tekið því að það sé efnislega gagnrýnt fyrir það sem það segir eða gerir í krafti síns embættis. Ég veit ekki hvort það á að sinna þessum störfum ef það þolir það svona illa og tekur því svona persónulega. Virðulegi forseti. Við erum komin í þá stöðu að ítrekað eru að koma fram nýjar upplýsingar, upplýsingar um að í þeim gögnum sem skilað var inn af meiri hluta nefndarinnar til grundvallar þeirri umræðu sem við stöndum í núna séu rangfærslur á ferð og þar séu ekki réttar upplýsingar. Það er verið að koma inn með nýjar tillögur. Það er verið að prenta upp nefndarálit meiri hlutans. Er þá ekki allt í lagi í nafni allrar vandvirkni að anda í kviðinn, stoppa þessa umræðu og fara yfir málið? [[Forseti hringir.]]Það þarf ekkert að taka langan tíma, bara til að við séum öll með það á hreinu hvað við erum að tala um.
Hæstv. forseti. Ég hef ekki tekið þátt í mörgum fjárlagaumræðum á Alþingi en verð engu að síður að segja að þessi umræða er búin að vera mjög undarleg, einmitt vegna þess hvað það hafa komið fram rosalega miklar breytingar bara meðan við höfum talað um málið. Ég fagna því svo langt sem það nær að verið sé að prenta upp álit meiri hlutans í fjárlaganefnd, það er ágætt, en það þarf að gera svo miklu meira. Ég tel ekki að hv. formaður fjárlaganefndar sé ábyrgur fyrir öllu því sem hér hefur misfarist. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir getur auðvitað ekkert gert að því að það hafi verið gert samkomulag milli ríkisstjórnarinnar og sveitarfélaganna í gær, en hins vegar finnst mér hv. formaður fjárlaganefndar bera ábyrgð á því að umræðan hérna geti farið fram á einhverjum [[Forseti hringir.]]skynsamlegum nótum. Þess vegna teldi ég að hún ætti að tala fyrir því að umræðunni yrði frestað meðan við greiðum úr því hreinlega hvað það er sem við erum að fást við. Hvernig eiga þessi fjárlög að líta út?
Virðulegi forseti. Ég vil endilega að þessi fundur standi langt fram á kvöld því að enn eru margir þingmenn á mælendaskrá. Þó að þeir viðurkenni ekki að hér sé stundað mikið málþóf snýst þetta um eitthvað annað. Ég hef verið talsmaður þess að hér fari fram vönduð lagasetning og bendi á að ég hef sjö sinnum lagt fram frumvarp um lagaskrifstofu Alþingis. Þess vegna er mjög heiðarlegt af mér sem talsmanni þessarar baráttu að láta fjarlægja villu úr nefndarálitinu í þinginu. Annað væri óábyrgt en meira að segja það er gagnrýnt líka, virðulegi forseti. Það er ekki hægt að gera sumum þingmönnum til hæfis. Það er með ólíkindum að reyndir þingmenn sem eru búnir að sitja hér síðan á síðustu öld tali um óvönduð vinnubrögð þegar þeir vita nákvæmlega hvernig frumvörp fara í gegnum [[Forseti hringir.]]þingið. Auðvitað kemur framhaldsnefndarálit fyrir 3. umr. Kæru þingmenn. Þið vitið alveg hvernig vinnan við frumvörp er. Að sjálfsögðu kemur framhaldsnefndarálit því að málið fer inn í fjárlaganefnd þegar Vigdís Hauksdóttir er fullrædd í þessum ræðustól undir þeim dagskrárlið sem er kallaður fjárlög 2016.
Virðulegi forseti. Ég harma að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir telji að fjárlögin snúist um hana. Mér finnst hún hafa staðið sig með prýði sem formaður fjárlaganefndar, sér í lagi þegar kemur að fundarstjórn, alveg prýðisgóður fundarstjóri, það verður bara að segjast. Mér þykir mjög gott hjá hv. þingmanni að hafa tekið fulla ábyrgð á þeim rangfærslum sem voru í nefndarálitinu sem mér skilst að verið sé að prenta upp nýtt. Svo er náttúrlega hitt, að einhverjir milljarðar gleymdust. Eftir því sem kom fram á fundum fjárlaganefndar var það í höndum ráðuneytisins og ekki mikið sem formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, gat gert. Ég fagna þessari góðu umræðu en harma það ef ég hef tekið þátt í einhverju sem gæti hafa valdið hv. þingmanni vanlíðan þegar kemur að umræðunni um fjárlögin 2016. Ég ætlaði mér einungis að vera [[Forseti hringir.]]í efnislegri umræðu þannig að ég bið hv. þingmann velvirðingar ef ég hef óvart tekið þátt í öðru.
Virðulegur forseti. Klúður á borð við það sem er við framlagningu þessa fjárlagafrumvarps til 2. umr. hefur aldrei sést í þinginu. Ég fullyrði það. Prentvilla upp á 1,2 milljarða hefur aldrei komið fram undir lok 2. umr. um fjárlög. Það að 20–30 milljarða skekkja sé kynnt í Morgunblaðinu í morgun er bara enn eitt klúðrið. Það eru ekki bara þessi tvö atriði sem eru ekki rétt í frumvarpinu heldur hvert atriðið á fætur öðru og sömuleiðis gríðarlegar breytingar sem þarf að gera vegna stöðugleikasamninganna. Það er auðvitað hámarkið þegar alþingismenn, jafnvel hæstaréttarlögmenn, draga í umfjöllun um bótaþega, flóttamenn og veik börn upp mynd af sér, efri millistétt í íslensku samfélagi, sem fórnarlömbunum í málinu, [[Forseti hringir.]]koma ítrekað, aftur og aftur, í umræðu um málefni og gera sig, þjóðkjörna fulltrúa, háskólaborgara og vel standandi fólk, að fórnarlömbum sem menn eigi að vorkenna sérstaklega í umræðu um aðra og miklu alvarlegri hluti.
Grenjandi kellingar, já?
Virðulegi forseti. Ég veit að hv. 2. þm. Reykv. s. hefur fylgst með umræðum vegna þess að ég hef séð hv. þingmann í þingsal. Ég held að hv. þingmaður viti alveg að hér hafa verið mjög efnismiklar ræður þar sem ný sjónarmið hafa komið fram. Umræðan heldur áfram. Það eru ekki allar umræður á Alþingi endilega málþóf, ekki einu sinni þótt þær taki tíma. Þetta eru fjárlög ríkisins. Nú kemur í ljós að það þarf að prenta nefndarálitið upp aftur. Gott og vel, í þeirri staðreynd felst ekkert persónuníð. Það er fínt að það sé viðurkennt og brugðist rétt við því, [[Gripið fram í.]]sér í lagi ef hv. þingmaður telur að það þurfi einnig að gera við nefndarálit minni hlutans. Þá er enn meiri ástæða til að fresta hér fundi, halda hann að minnsta kosti ekki á laugardegi, [[Gripið fram í: Jú, jú.]]hafa hann bara á mánudaginn í staðinn þannig að hægt sé að ræða þessi mál. Þetta er fyrir utan breytingartillögurnar og síðan auðvitað allt málið um hvernig fór með varamennina í dag o.s.frv. Það er ekkert tilefni til að halda þennan fund akkúrat hér og nú. Við getum alveg eins látið þetta bíða til mánudags.
Forseti. 2. umr. um fjárlagafrumvarp hefst þegar fjárlaganefnd hverju sinni hefur lokið umfjöllun sinni um fjárlagafrumvarpið sem hefur verið til 1. umr. í þinginu. Á grundvelli þeirrar vinnu sem fjárlaganefnd hefur unnið í millitíðinni ræðst umræðan hér. Þannig er ferlið í grófum dráttum. Til að gera þetta betur úr garði en hefur verið árum og áratugum saman breytti þingið þingskapalögum, m.a. til þess að fjárlagafrumvarp kæmi fyrr fram en venjulega, til að 1. umr. færi skipulega fram hjá ráðherrum málaflokka og menn fengju það út úr henni sem þeir ætluðu sér. Allt hefur þetta gengið eftir en það er fjárlaganefnd sem bregst. Fjárlaganefnd bregst hvað þetta varðar vegna þess að hún fékk fjárlagafrumvarpið snemma til sín, hún skilaði því of seint og hún skilaði [[Forseti hringir.]]því illa, svo illa að núna er því lýst yfir að það sé verið að prenta nýtt nefndarálit af hálfu fjárlaganefndar, álit sem þessi umræða á að grundvallast á. Hvernig er annað hægt, [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti, en að fresta þessari umræðu þannig að við fáum nefndarálitið rétt, að því er talið er til umræðu og [[Forseti hringir.]]getum haldið því hérna áfram? Allt annað er tóm vitleysa.
Herra forseti. Það er mjög hughreystandi í sjálfu sér að heyra formann fjárlaganefndar upplýsa að hún sé talsmaður vandaðra vinnubragða. Það er nákvæmlega það sem við erum að fara fram á. Þegar það liggur orðið fyrir að daglega rignir inn milljörðum sem hafa gleymst eða uppgötvast eða verið samið um úti í bæ, þegar formaður fjárlaganefndar tilkynnir að það þurfi að prenta upp nefndarálitið vegna staðreyndavitleysu sem þar er á ferðinni og þar fram eftir götunum er auðvitað komin upp sú staða að það er ekkert annað að gera en að fresta umræðunni, taka málið inn í nefnd, skýra það sem út af stendur, skila því inn aftur, breytingartillögum sem því fylgja og framhaldsnefndaráliti við 2. umr. Sú umræða er meginumræðan um efnismál frumvarpa. Það var boðað sérstaklega að þessu sinni að fjárlaganefnd hefði lokið störfum og ekkert væri geymt til 3. umr. Þá á að standa við það enda eru það hin eðlilegu vinnubrögð. Best er ef ekki þarf að breyta neinu milli 2. og 3. umr. Það er til öryggis, [[Forseti hringir.]]til að hægt sé að fara yfir málið aftur, enda er þá bara ein umræða eftir og verður engu við bjargað ef mönnum yfirsést eitthvað í þeim efnum. Það er bara fullkomlega málefnaleg krafa, virðulegi forseti, að sómasamlega verði staðið að þessari vinnu.
Herra forseti. Það er talað um vandaða áætlanagerð, talað um að leggja fram vel undirbúið og ígrundað frumvarp til fjárlaga, og þá held ég að það hljóti að vera áhyggjuefni þegar við stöndum frammi fyrir því, eins og hér hefur verið rakið og er mjög alvarlegt mál, að stórir liðir, virkilega stórir liðir, koma inn dag eftir dag. Það gefur ástæðu til þess að Ríkisendurskoðun fari yfir málið. Hafa aðrir launaliðir verið vanmetnir? Hvernig er til dæmis með læknasamningana? Það er ekki nóg að segja að þetta verði tekið fyrir milli 2. og 3. umr. og að við getum bara látið gott heita þangað til. Það er fullt af röngum forsendum hér. Hv. formaður fjárlaganefndar gerir sjálfa sig að fórnarlambi, hún er búin að tala mikið um meðal annars Ríkisútvarpið og fara með staðlausa stafi og segir nefndarálitið prentað upp af því að hún vilji hafa það rétt. Hún hefur ekki beðist afsökunar á orðum sínum eða dregið til baka öll þau ósannindi sem hún er búin að viðhafa víða [[Forseti hringir.]]um þetta mál. Virðulegi forseti. Það er algjörlega ótækt að láta umræðuna fara fram á þessum forsendum.
Forseti. Ég verð að segja að ég er svolítið hissa á að menn skuli ekki horfast í augu við stöðuna að því er varðar þessa 2. umr. fjárlaga. Við erum að tala um að fram hafi komið að það eru beinlínis ósannindi í nefndaráliti. Nú stendur til að prenta það upp, leiðrétta og draga ósannindin til baka, lygar sem þar eru settar fram. Villur hafa komið fram. Við erum að ræða nýjar upplýsingar sem varða hundruð milljóna. Það er verið að taka nýjar ákvarðanir. Er eitthvað óljóst við það, forseti, að það er fullkomlega málefnalegt að ætlast til þess að við gerum hlé á umræðunni þar til allar fullnægjandi forsendur liggja fyrir til að umræðunni geti undið fram? Er eitthvað óljóst við að þetta er algjörlega óboðlegt? Við erum komin út úr starfsáætlun og [[Forseti hringir.]]verkstjórnin hér er fyrir neðan allar hellur. Stjórnarmeirihlutinn og forusta þingsins veldur bara ekki verkefnum sínum.
Virðulegur forseti. Menn eru auðvitað menn að meiri ef þeir eru tilbúnir að leiðrétta vitleysu sem fram kemur í nefndaráliti og leggja sig í líma við að hafa hlutina rétta. Í fjárlagafrumvarpi eru mörg hundruð liðir þannig að auðvitað getur komið fyrir að það verði mistök og gott að menn séu tilbúnir að leiðrétta þau. Það sem mér finnst fyndið, kannski fyndið á grátlegan hátt, er að menn í meiri hluta fjárlaganefndar skuli muna eftir Guðjóni Samúelssyni með 75 milljónir en ekki eftir kjarasamningum kennara. Þar er komin upp kúnstug staða sem segir ákveðna sögu. Mér finnst það samt fagnaðarefni að menn leiðrétti sig, ég tala nú ekki um þegar það eru staðhæfingar sem hv. formaður fjárlaganefndar hefur ekki bara sett fram í nefndaráliti heldur staðhæft í opinberri umræðu hvað eftir annað.
Hæstv. forseti. Ég kem bara upp til að taka undir með þeim sem telja að fresta eigi þessari umræðu þangað til allt liggur klárt fyrir. Ég velti einu fyrir mér, ég skil ekki hvað hæstv. forseti telur að við fáum út úr svona fundi sem fer nánast eingöngu í þennan lið, fundarstjórn forseta, þar sem allt virðist vera í upplausn, því miður. Ég er ekki að saka einn eða neinn um óvönduð vinnubrögð eða annað, en það er alveg ljóst að eitthvað má betur fara og ég get ekki skilið hvers vegna ekki má kalla saman fund hjá fjárlaganefnd á mánudagsmorgun, ganga frá málinu og klára svo umræðuna á mánudaginn. Það væri langbest og ekki yrði það síst til að sýna þjóðinni að við erum að reyna að gera þetta vel. Við ættum að leyfa henni aðeins að hvíla sig á alþingismönnum yfir helgina og kæla okkur niður. Ekki hefur þetta verið það gæfuleg vika fyrir alþingismenn, Alþingi eða ríkisstjórnina. Ég held að það væri mjög mikill bragur á því ef forseti Alþingis léti gott heita í dag og við mundum mæta aftur á mánudaginn.
Virðulegi forseti. Fjárlagafrumvarp var lagt fram snemma en því var skilað seint úr nefnd. Það getur gerst. Á seinustu dögum eru komnar tvær breytingar upp á milljarða. Það getur gerst. Það þarf að prenta upp nefndarálit meiri hlutans. Það getur gerst. Að sögn hv. 2. þm. Reykv. s. þyrfti einnig að prenta upp nefndarálit minni hlutans. Og það getur gerst. Þingfundur hefur verið stanslaus mjög lengi og staðið dögum saman fram yfir miðnætti, seinustu fjóra daga. Hugmyndin með 2. umr. hlýtur að vera sú að við ræðum það sem fer fram í fjárlaganefnd og þau gögn sem koma úr þeirri vinnu. Hér er staðan hins vegar þannig að nefndarvinnan fer fram í reynd samhliða þingfundi. Ef það er ætlun okkar að fylgjast með þingfundi og fylgjast með því sem er að gerast í nefnd, til hliðar að því er virðist, getum við illa haldið utan um þetta, sér í lagi þegar laugardagur er síðan notaður til þingfundar og við vitum ekki heldur hversu langur hann verður. Ég velti stundum fyrir mér hvenær maður eigi nákvæmlega að fara yfir gögn á þessu þingi [[Forseti hringir.]]vegna þess að mörg okkar nota helgarnar, laugardaga sérstaklega, til að fara yfir gögn vegna þess að annars gefst ekki tími, m.a. þegar það er stanslaus þingfundur. Skoðum gögnin yfir helgina og ræðum þetta mál aftur á mánudaginn.
Herra forseti. Ég verð að taka undir með hv. síðasta ræðumanni, það er akkúrat þetta sem er að gerast. Það hefði ekki bara verið nauðsynlegt að þingmenn væru að lesa heldur hefðum við þurft að fá upplýsingar fyrir fund á mánudaginn. Nú vitum við ekkert. Er nefndatafla í gildi?
Hvað kemur næst?
Hvað kemur næst? Verður hefðbundið nefndastarf í næstu viku? Það væri æskilegt að fá að vita hjá hæstv. forseta hvort svo verður. Dagskráin er fallin úr gildi. Það gerðist í gær. Þann hringlandahátt sem við erum því miður farin að þekkja of vel á þessum árstíma þarf að leysa. Ef við ætlum að fara inn í 3. umr. vel nestuð og vel undirbúin þurfum við tíma. Til að við eigum vandaða umræðu í þingsal er ekki best að við stöndum hér með allt of litlar upplýsingar, eiginlega kannski engar upplýsingar nema bara tölur, ekkert hvernig eða hvar þær lenda og hver afgangur ríkissjóðs verður. Það [[Forseti hringir.]]er ekki hægt að bjóða fólki upp á þetta. Ég vona svo sannarlega að hæstv. forseti sjái til þess að þessum þingfundi ljúki brátt [[Forseti hringir.]]þannig að hægt sé að fara að sjá framhaldið og hvernig við komum inn í umræðuna eftir helgi.
Herra forseti. Ég vil nú byrja á því að þakka forseta hlýlegt ávarp hér í upphafi fundar að rómverskum sið sem gladdi mig sannarlega. Sú umræða sem hér hefur staðið dögum saman hefur verið mikilvæg. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði í fjölmiðlum í gær að enn væru að bætast við mikilvægar upplýsingar. Ég leyfði mér að efast um það og taldi að það stafaði af lítilli þingreynslu hv. þingmanns, en varla var ég fyrr kominn til þings eftir svolítið hlé en ég gerði þá merku uppgötvun að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson hafði algjörlega rétt fyrir sér. Þegar maður opnar Morgunblaðið blasir það við að þar er verið að upplýsa um að í fjárlagafrumvarpið vanti tölur sem varða tugum milljarða, 20–30 milljarða, vegna lífeyrisskuldbindinga sem tengjast kjarasamningum. Í gær varð síðan uppi fótur og fit vegna þess að í tillögur meiri hlutans í fjárlaganefnd vantaði að ég hygg tölur upp að næstum því 1.200–1.300 milljarða sem hefðu verið vanáætlaður kostnaður vegna kjarasamninga við kennara. Enn í dag heyrum við - enn gjammar hér frammí hinn virðulegi formaður fjárlaganefndar sem ég þyrfti ef til vill að beina nokkrum orðum til líka. Við heyrum það líka á skotspónum að það vanti hugsanlega einhverja viðbót í tillögur meiri hlutans vegna þess að það sé ekki ljóst hvort búið sé að gera ráð fyrir lífeyrisskuldbindingum vegna kjarasamninga sérgreinalækna. Þá veltir maður auðvitað fyrir sér hvers konar vinnubrögð séu hér. Þurfum við ekki, herra forseti, með tilliti til þingsins og virðingar þingsins að velta fyrir okkur hvort ekki þurfi að taka upp ný vinnubrögð við gerð fjárlaga og starf fjárlaganefndar? Nú hefur það komið fram áður að ég er í hópi þeirra sem líta á sig sem stuðningsmenn og unnendur hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, formanns fjárlaganefndar. Ég studdi hana mjög dyggilega til þess starfa. Ég var sömuleiðis í hópi þeirra þingmanna sem lögðu atbeina að því að reyna að koma henni í stól ráðherra. Það tókst ekki sem við sýtum bæði, ég og hv. þingmaður. Hitt verð ég að segja að vegna þess að mér er annt um hv. formann fjárlaganefndar þá finnst mér að við þurfum öll að setja okkur ákveðnar reglur. Við getum ekki leyft okkur að taka hlutunum persónulega eins og hv. þingmaður gerði í svörum við þingmönnum áðan. Hún er að bera hér fram tillögur til breytinga á því sem hægt er að segja að sé mikilvægasta frumvarpið sem kemur fram á hverju ári. Það er frumvarpið sem bókstaflega setur fótinn undir framvindu ríkisins næstu 12 mánuði. Það er líka það frumvarp sem alla jafna birtir hina pólitísku skurðlínur millum pólitískra flokka. Það er fullkomlega eðlilegt við þær aðstæður að það skelli í brýnu og snerrur verði á milli manna ef um er að ræða að það ljósti saman mismunandi hugmyndafræðilegum skoðunum. Þá má hv. þingmaður ekki gera eins og hér áðan, að koma og segja að þetta séu árásir á sig persónulega. Um það er ekki að ræða, síður en svo, alls ekki hjá þeim sem hér stendur. Fyrst ég er farinn að tala um mannasiði og það hvernig fjárlaganefndin hefur sín störf og hvernig þau birtast hinni ytri veröld þá verð ég auðvitað að segja það líka að fjárlaganefnd er sennilega mikilvægasta þingnefnd sem við höfum yfir að ráða innan okkar vébanda. Hún er mikið í fjölmiðlum. Forustumenn hennar líka. Allir sem koma að fjármálum ríkisins og starfa með svo mikilvægri nefnd verða að gæta að því hvernig þeir koma fram. Það gengur ekki, herra forseti, að það gerist æ ofan í æ að gestir nefndarinnar þurfi bókstaflega að kvarta undan því atlæti sem þeir sæta innan nefndarinnar. Mér finnst það ekki vera hægt þegar forstjóri Landspítalans kemur í fjölmiðla og greinir frá því að hann hafi sætt árásum af hálfu forustu fjárlaganefndar. Þá segi ég: Hingað og ekki lengra. Þá verður forustan í fjárlaganefnd að fara að skoða sinn gang. Hún á ekki að skoða hann með þeim hætti að þegar slíkt gerist þá stígi hún fram og lýsi því yfir að hún sæti andlegu ofbeldi af hálfu forustumanna Landspítalans. Herra forseti, er það þá þannig að ef þeir sem hafa talað fyrir stórum og sterkum hagsmunum og gera það af krafti og af þeirri trúmennsku sem sennilega olli því að þeim var falið trúnaðarstarf þá megi þeir sæta því af hálfu eins af æðstu kjörnu embættismönnum þingsins að vera ásakaðir um andlegt ofbeldi? Verðskulda þeir að sagt sé um þá að þeir séu með væl á fundi fjárlaganefndar? Þetta tel ég að við þurfum að skoða. Í fullri vinsemd og með mikilli virðingu fyrir hv. formanni fjárlaganefndar þá beini ég því til hennar að hún skoði örlítið sinn gang og geri sér grein fyrir því að virðing hennar er um leið virðing þingsins, framkoma hennar skilgreinir um leið hvernig gestir á hennar fundi og fjárlaganefndar upplifa þingið. Herra forseti. Hér hefur töluvert mikið verið rætt um það með hvaða hætti ríkissjóði hefur undið fram. Sá vaski þingmaður sem nú skýst út með tímaritið The Economist í höndum sér hefur kallað eftir því að menn ræði hinar stóru línur. Það finnst mér menn hafa gert í þessari umræðu. Eitt af því sem mér finnst hvað magnaðast í þessari umræðu er að margir úr liði stjórnarandstöðunnar hafa komið og rætt um hinar stærri línur þessa kjörtímabils og síðasta kjörtímabils líka. Enginn hefur gert það með jafn skýrum og skeleggum hætti og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem fór yfir það mikla starf sem síðasta ríkisstjórn vann á síðasta kjörtímabili. Hv. þingmenn, eins og Óli Björn Kárason, Willum Þór Þórsson, Karl Garðarsson, að ógleymdum hv. þingmanni og varaformanni fjárlaganefndar, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, sátu þegjandi undir þeirri ræðu án þess að gera athugasemdir við lýsingu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar á störfum síðustu ríkisstjórnar. Ég tel að í því felist síðbúin en mikilvæg viðurkenning á þeim mikilvægu störfum sem þá voru unnin. Staðan er líka sú að nú þarf ekki lengur um að binda. Það er ekkert hægt að deila um það í sjálfu sér. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti á með ítrekuðum tilvísunum í ríkisreikninga þriggja ára að þar er allt saman klappað í steininn. Allri þeirri miklu vinnu sem unnin var til þess að koma ríkissjóði aftur í bærilegt horf er lýst þar samviskusamlega af embættismönnum. Þetta eru stóru línurnar. Rauði þráðurinn í því sem hefur verið að gerast í ríkisfjármálum síðustu sex, sjö, átta árin er sú staðreynd að fyrri ríkisstjórn tókst að stoppa upp í götin á ríkissjóði þar sem fjárlagahalli fossaði út um, tókst að tjasla honum saman, tókst að koma á laggir bankakerfi sem funkerar vel og tókst að treysta þannig grundvöll atvinnulífsins, ekki síst sjávarútvegsins, að þegar kom að ríkisstjórnarskiptum þá tók ný ríkisstjórn við kerfi sem var komið í lag. Það sem meira var, sú ríkisstjórn tók við ríkissjóði sem var um það bil að komast á núllið og var á núllinu ef óreglulegir liðir voru teknir frá. Þetta er það sem skiptir mjög miklu máli. Þetta eru stóru línurnar sem eru að birtast núna. Ég ætla ekki að fara að hallmæla hæstv. ríkisstjórn. Hún hefur gert margt mjög gott. Það er mála sannast að það viðreisnarstarf sem hefur verið unnið gagnvart íslenska hagkerfinu og íslensku efnahagslífi hefur verið unnið af fjórum ríkisstjórnum. Þær hafa allar lagt sig fram. Fyrsta ríkisstjórnin var vitaskuld sú sem var við völd þegar hrunið reið yfir, ríkisstjórn Geirs H. Haardes. Við skulum ekki gleyma því, herra forseti, að á þeim tíma var gripið til ráðstafana sem voru fram undir það síðasta mikilvægustu aðgerðirnar sem samþykktar voru af hálfu þeirrar ríkisstjórnar. Það var þegar sú ríkisstjórn náði í gegnum móskuna sem þá lá yfir öllu að grilla í rétt svör og lagði hér fram frumvarp til neyðarlaga. Neyðarlögin voru grunnurinn að endurreisninni sem síðan hefur fleytt fram. Tvær ríkisstjórnir síðan, báðar undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur, greiddu sinn atbeina að því verki. Það verður að segjast alveg eins og er að síðari ríkisstjórnin, meirihlutastjórnin, vann ekkert annað en kraftaverk við það að koma Íslandi aftur á kjöl. Við þær aðstæður blasti við að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafði spáð hér 14% atvinnuleysi. Vegna aðgerða þeirrar ríkisstjórnar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon átti mestan þátt í að koma af stað þá fór það svo að atvinnuleysið sleikti aldrei meira en 10%. Á þeim tíma spáði Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn því líka að hér mundi lunginn úr atvinnulífinu nánast bráðna niður í einstakar öreindir, allar gjaldþrota. Það var talað um að 7–10 þús. fyrirtæki yrðu gjaldþrota. Því tókst líka að bjarga. Það tókst að skilja erfiðu skuldirnar, vondu skuldirnar, úr bönkunum eftir og reisa nýja banka sem ganga mjög vel í dag. Við skulum heldur ekkert gleyma því núna þegar við erum að tala um stóru línurnar, sem hv. þm. Óli Björn Kárason og Guðlaugur Þór Þórðarson kölluðu eftir, að þær fólust ekki síst í því að á ögurstundu tókst að koma í veg fyrir að samfélagið stoppaði bókstaflega. Þá lá við borð að það voru um þrjár vikur í að við ættum ekki gjaldeyri til að kaupa lyf og orku. Ég minnist eins drungalegs dags þegar ég var þá ráðherra að ég þurfti að taka upp símann og hringja á Heathrow-flugvöll til þess að koma í veg fyrir að flugvél sem var um það bil að fara af stað yrði kyrrsett vegna þess að menn voru hættir að treysta Íslendingum. Svona var staðan. Það hefur nánast verið ævintýri líkast hvernig tekist hefur að vinna úr stöðunni. Þetta eru stóru línurnar sem hafa markað stöðu og þróun ríkisfjármála síðustu árin. Fyrri ríkisstjórn tókst að koma í hendur hinnar nýrri ríkissjóði sem var kominn í lag, kerfi sem funkeraði, bankakerfi sem skilaði sínu og atvinnuvegum þar sem „fúndamentin“ voru öll heil og átti meira að segja drjúgmikinn þátt í því að reisa á fætur nýja atvinnugrein sem í dag hefur reynst bjargvættur okkar allar, þ.e. ferðaþjónustan. Það var ekki síst vegna atbeina þeirrar ríkisstjórnar og forsjálni að lagt var í að eyða stórkostlegum peningum á þeim tíma, þegar kallað var eftir fjármunum úr öllum áttum, og setja á annað þúsund milljónir í að notfæra sér þá stöðu og ávinning af bölinu sem fólst í því að koma á framfæri þeirri staðreynd að hér var allt miklu ódýrara en áður, krónan hafði fallið um helming og fyrir vikið hófst hér ferðamannastraumur sem síðan hefur ekkert lát orðið á. Það er þessi atvinnugrein sem heldur í dag utan um gengið og þéttir svörðinn í samfélaginu og það er hún sem er líkleg til þess að veita inn í samfélagið hvorki meira né minna en 362 milljarða kr. á næsta ári. Sú ríkisstjórn sem síðan hefur tekið við hefur gert margt mjög gott. En ég geri við hana alvarlegan pólitískan ágreining um eitt mikilvægt atriði. Það er pólitískur hlutur og ég er ekki að segja að hún hafi tæknilega staðið sig neitt illa en stjórnmálalegan ágreining geri ég við hana að því marki að hún virðist vera þeirrar skoðunar að það sé keppikefli og það sé heppilegt í núverandi stöðu að draga úr samneyslunni, að veikja tekjustofna ríkisins. Við þessar aðstæður, þegar staðan er mjög viðkvæm þó að við séum vissulega á góðum skriði, er ég þeirrar skoðunar og ég tek eftir því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talar á svipaða vegu að það hafi verið glapræði að kasta frá sér tekjumöguleikum. Það hefði miklu frekar átt að þétta tekjumöguleikana, nýta þá til hins ýtrasta eins og gert var í tíð síðustu ríkisstjórnar og nota þá í tvennum tilgangi: Í fyrsta lagi til þess að bregðast við ýmsu sem enn er óunnið frá hruninu í innviðum ríkisins, ekki síst innan heilbrigðisþjónustunnar. Ég nefni nú líka einn málaflokk sem hefur algjörlega legið óbættur hjá garði þessarar ríkisstjórnar og varla er minnst á í fjárlagafrumvarpinu og alls ekki þeim meirihlutatillögum sem nú liggja fyrir. Það er menntakerfið. Hins vegar til þess að greiða niður nafnverð skulda. Annað dugar nefnilega ekki við þessar aðstæður. Landsframleiðslan er sannarlega að aukast jafnt og þétt, hér hefur verið góður hagvöxtur allar götur síðan á miðju ári 2010 og vegna þess að skuldastaðan er í „absolute“ stöðu óbreytt þá lækkar hún hlutfallslega sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Það er það sem þessir herramenn og heiðurskonur eru að hrósa sér af. Þau benda á að skuldir ríkisins séu að lækka, en þegar það er skoðað grennra kemur í ljós að svo er ekki, „absolute“-talan er hin sama. Það kemur fram víða í meirihlutaálitinu, sem við höfum fyrir okkur í dag og sömuleiðis í ríkisfjármálaáætlun sem var samþykkt hér við illan leik og gegn miklum mótmælum okkar í stjórnarandstöðunni á síðasta vori og á að ná til ársins 2018, að það er ekkert verið að hreyfa við nafnverði skulda, það er óbreytt. Þetta þýðir að við þessar aðstæður, herra forseti, erum við að skila ríkissjóði nánast með engum afgangi. Gert var ráð fyrir afgangi upp á 18 milljarða, sem er borð fyrir báru, en í meðförum meiri hluta fjárlaganefndar er búið að minnka hann um helming, hann er kominn niður í liðlega 10 milljarða. Ég verð að segja, herra forseti, að það er nánast ekki neitt hjá ríkissjóði sem hefur á tekjuhlið nánast 700 milljarða. Þá má ekkert út af bera. Við slíkar aðstæður, þegar ekkert má gerast vegna þess að það er varla borð fyrir báru, segi ég að það hefði þurft að leggjast miklu harðar á árar og reyna að treysta tekjustofna ríkisins til þess að við gætum bæði mætt þeirri þörf sem er fyrir fjárfestingu í innviðum ríkisins, ekki síst í heilbrigðisgeiranum, og greitt niður skuldir. Þetta tel ég að hafi skipt miklu máli. Ég tel að hin stóra línan þegar maður horfir yfir þessi ár sé aðgerðaleysi núverandi ríkisstjórnar til þess að byggja til framtíðar. Hverjir eru verstu blóðpeningar sem við Íslendingar þurfum að greiða í dag? Það eru vaxtagjöldin, gjöldin sem við þurfum að greiða vegna þeirra lána sem ríkissjóður ber. Vissulega hríðféllu skuldir ríkisins eftir að hafa farið gríðarlega hátt upp í hruninu sjálfu þegar froðan skyndilega þornaði og gufaði upp eins og dögg fyrir sólu og eftir lágu óburðugir, ónýtir tekjustofnar. Vitaskuld leiddi það til þess, eins og við munum sem vorum á vellinum þá, að árið 2009 gapti við okkur gap ginnunga, hola upp á 217 milljarða kr. Svona var staðan þá. Ríkisstjórninni tókst sem sagt að bæta úr þessu með ærnu erfiði. Núna erum við komin í þá stöðu að frá 2010 má heita að þær áætlanir sem lagðar voru af hálfu ríkisstjórnarinnar í samvinnu við AGS hafi staðist upp á punkt og prik. Meira að segja atvinnuleysistalan núna 2015 er nánast sú sama og þá var skráð í áætlanir ríkisstjórnarinnar og AGS, þ.e. plús/mínus 3%. Í dag er hún 2,9%. Við þessar aðstæður hefði auðvitað verið mögulegt fyrir okkur að lækka skuldir ríkisins allverulega. Nú veit ég að það kann að vera mögulegt þegar að því kemur að stöðugleikaframlög, sem ég ætla ekki að gera að miklu umræðuefni í ræðu minni nú, fara að berast ríkissjóði og þegar hægt verður að afsetja þær eigur, eins og menn muna þá koma bara 8 milljarðar í beinhörðum peningum, allt hitt eru einhverjar reytur sem þarf að koma í verð, þá verður sennilegt hægt að lækka skuldir ríkisins töluvert, en það eru líka ákveðnir tálmar á því. Það sem við hefðum auðvitað þurft að gera er að vera hér með langtímaáætlun sem byggði á þeim tekjustofnum sem búið var að reyna að byggja upp og treysta og sem skiluðu mjög góðum árangri í tíð síðustu ríkisstjórnar án þess að skilja Ísland eftir á einhverju háskattasvæði. Ég rifja það sérstaklega upp að gerð var könnun á því af hálfu OECD og þar kom í ljós að þrátt fyrir allan vælinn í þingmönnum ríkisstjórnarinnar sat Ísland miðja vegu. Við vorum ekki lágskattaland, við vorum heldur ekki háskattaland. Með öðrum orðum, skattstofnarnir voru mjög traustir, mjög þéttir. Hvað þá í núverandi árferði, hvað hefðu þeir gefið af sér núna við aðstæður þar sem sjávarútvegur er til dæmis í blússandi gangi? Ég er ansi hræddur um að við hefðum ekki aðeins fengið fjármagn til þess að gefa svolítið hressilega í varðandi innviðina, bæði uppsafnaða þörf á sviði samgangna og innan heilbrigðis- og menntakerfisins, heldur um leið getað greitt niður skuldir. Hvað er það mikið sem ríkisstjórnin hefur sennilega vísað frá sér til dags dato á þessu kjörtímabili? Ég hlustaði á hv. þm. Björn Val Gíslason reifa það hér í ræðu sinni í gær eða fyrradag og hann komst að þeirri niðurstöðu að það væru 100 milljarðar. Mundi það ekki skipta máli ef við hefðum getað greitt skuldir niður að nafnverði um 100 milljarða? Mundi það ekki þýða nokkra milljarða sem við hefðum þá úr að spila aukreitis til þess að fara í kerfið hjá okkur? Hv. þm. Jón Gunnarsson hélt hér mikla ræðu og fór mikinn og jafnvel gustaði aftan af honum. Hann vildi eins og hinir að við sem tökum þátt í þessari umræðu ræddum þessar stóru línur. Hv. varaformaður fjárlaganefndarinnar og ýmsir keikir pótintátar, eins og sá sem ég nefndi hér og ekki síður hv. þm. Óli Björn Kárason, hafa talað um það aftur og aftur að fara þurfi yfir stóru línurnar. Ég tel að ég hafi hér farið yfir stóru línurnar fram að þessu ári. Það gerði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon líka. Þessi hv. þingmenn hafa hins vegar ekki, og ekki heldur hv. þm. Jón Gunnarsson, treyst sér í mikla umræðu um þróun ríkissjóðs eins og hann er staddur núna þó að þeir grátbiðji menn um að draga upp hinar stóru línur. Mér finnst það vera greindarmerki hjá þeim og sýna að þeir hugsa fram í tímann því að auðvitað þurfum við að velta fyrir okkur hver þróunin verður. Það er líka svolítið háskalegt hjá þeim, sem sýnir að þeir eru afreksmenn að kjarki, að biðja menn um að skoða hinar stóru línur. Hver er stóra línan í því frumvarpi sem við erum að ræða? Ætli það sé ekki sú staðreynd að þessari ríkisstjórn hefur mistekist að nýta færin sem felast í því sem bankastjóri Landsbankans kallaði blússandi góðæri til þess að koma ríkissjóði á styrkari leggi og halda þannig áfram verkefnum fyrri ríkisstjórnar til að styrkja innviði hans. Stóra línan í þessu frumvarpi er nefnilega sú að það er bókstaflega enginn afgangur á fjárlögum og hefur þó, eins og ég hef þegar rakið, heldur hallað á vegna breytingartillagna meiri hluta fjárlaganefndar. Sá litli afgangur sem var í frumvarpinu var með þeim tillögum lækkaður úr 18 milljörðum niður í 10 milljarða. Stóra línan er líka sú að í þessu frumvarpi er ekkert verið að greiða niður skuldir ríkisins, eins og ég gat um hér áðan. Meirihlutaálitið segir beinlínis á mörgum stöðum og bergmálar þar ríkisfjármálaáætlunina sem samþykkt var í fyrra að það verði ekkert greitt niður af skuldum á næstu þremur árum og það verði í fyrsta lagi þegar vindur fram á árið 2019 sem það gerist. Stóra línan, hv. þm. Jón Gunnarsson, í þessu frumvarpi er sú að þetta er þriðja árið í röð sem við hjökkum í sama farinu og greiðum ekki niður skuldir. Það skiptir máli. Það er líka ein af stóru línunum í þessu að enn einu sinni er komin upp sú staða að ríkisfjármálin styðja ekki lengur peningamálastefnu Seðlabankans. Sú gliðnun sem er þar á milli hún er líkleg til þess að verða einn af þeim óbeinu hvötum sem ýta undir vaxtamunarviðskiptin sem eru nú í nokkuð örum vexti og eru um það bil það síðasta sem við þurfum á að halda. Hv. þingmenn Jón Gunnarsson og Óli Björn Kárason, stóra línan í þessu frumvarpi er líka sú að það skortir alla framtíðarsýn til þess að byggja undir betra Ísland. Menn horfa ekki til framtíðarinnar. Það kemur t.d. fram í því að í frumvarpinu birtist nánast algert stefnuleysi í menntamálum. Það er verið að kasta einhverjum 50 milljörðum í samstarfsverkefni milli Háskólans á Akureyri og Háskóla Íslands varðandi tölvunám. Bifröst, HR og að ég held HA fá 20 milljónir hver. Það er engin lína. Þó liggur alveg ljóst fyrir að ef það er eitthvað sem við þurfum að stokka upp á Íslandi þá er það menntakerfið. Við sjáum að þar er misvægið mjög mikið. Við þurfum ekki annað en skoða McKinsey-skýrsluna. Þar kemur í ljós að á sama tíma og við erum að eyða 29% meira í grunnskólann þá fáum við minna út úr honum en flestar aðrar þjóðir. Við stöndum okkur miklu verr til dæmis í PISA-könnunum en nágrannaþjóðirnar. Á sama tíma setjum við minna fé en nágrannaþjóðirnar í framhaldsskólann, 5% minna en meðaltalið er á Norðurlöndum. Það sem er þó sláandi er að undirstaða skapandi hugsunar, nýmæla, nýjunga og frumkvæðis í íslensku atvinnulífi, sem eru háskólarnir okkar, fá 36% minna en háskólar annars staðar á Norðurlöndum á nemanda. Ég hefði óskað eftir því að þegar komið væri fram á þriðja ár kjörtímabilsins færi ný ríkisstjórn að sýna á spilin hvað þetta varðar. Það er sem sagt ekkert. Það er engin framtíðarsýn hvað menntun varðar í þessu fjárlagafrumvarpi. Enn ein stóra línan í þessu frumvarpi er sú staðreynd að það vantar 3 milljarða til þess að rekstur Landspítalans gangi upp eða gangi fram með þolanlegum hætti miðað við það sem forsvarsmenn spítalans fá. Þegar þeir koma á fund fjárlaganefndar og bera þetta upp með sterkum rökum sem engum hefur tekist að hrekja þá er bara sagt að það sé væll og þeir sakaðir um að beita vesalings forustuna í nefndinni andlegu ofbeldi. Stóra línan sem yfirgnæfir kannski allt annað í þessu frumvarpi til fjárlaga er að þar birtist sú staðreynd að ríkisstjórnin virðist ekki hafa sömu sterku leggina og sumir ráðherrar fyrri ríkisstjórnar gagnvart því að takast á við útgjöld. Á þeim tíma skárum menn niður og stöðvuðu lekann sem fossaði út um götin á ríkissjóði. Sjálfstæðismenn, sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra, hv. varaformaður fjárlaganefndar, hv. aðhaldsþingmaður Jón Gunnarsson, að ég nefni ekki hv. þm. Óla Björn Kárason, virðast algjörlega hafa lyppast niður. Það var aumkunarvert að hlusta á hv. þm. Óla Björn Kárason og heyra í kjölfarið hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson koma hingað og væla, vera hálfkjökrandi í ræðustól Alþingis og kvarta undan því að þeir réðu engu vegna þess að ósýnileg öfl ynnu á móti þeim, hvort heldur það væru embættismenn, ráðuneyti eða einhverjir aðrir, þeir gátu ekki skilgreint það. Þeir féllust á það og trúðu þinginu fyrir því að þeir hefðu ekki getað staðist þennan straum. Það vill svo til að á fyrra kjörtímabili voru menn sem gátu það. Einn af þeim situr hér í salnum og heitir Steingrímur J. Sigfússon. Hann er sá þingmaður sem þingmenn Sjálfstæðisflokks virðast vera skíthræddastir við í þessari umræðu vegna þess [[Gripið fram í.]]að þeir hafa ekki þorað að koma hingað og reyna að hrekja eitt einasta orð af því sem hann var að segja um verk fyrri ríkisstjórnar, enda er það ekki hægt. Núna er einfaldlega búið að klappa í stein ríkisreikninga þriggja ára. Það er sama þó að menn flýi í felur í afherbergi og leiti skjóls undir pilsfaldi hv. formanns fjárlaganefndar, [[Hlátur í þingsal.]]þeir geta ekki flúið þá staðreynd að þetta var eins og því var lýst. Ég ætla að taka dæmi af sjálfum mér, herra forseti.
Má bjóða þér undir pilsfaldinn?
- Ég er smekkmaður. Herra forseti. Í staðinn fyrir að fara að skaka skellum að einhverjum embættismönnum eða tala hvorir við aðra þá áttu þessir menn auðvitað að koma til reyndra manna, til reynslubolta, til manna sem hafa tekist á við sama vanda. Ef hv. þingmenn hafa ekki kjark til þess að eiga orðastað við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og fá hjá honum góð þrautreynd ráð þá hefðu þeir getað komið til gamla vinar síns sem hér stendur, Össurar Skarphéðinssonar. [[Hlátur í þingsal.]]Það er rétt að fara aðeins yfir það. Þegar ég var utanríkisráðherra haustið 2009 þá átti ég frumkvæði að því að skorið var niður um 23% að meðaltali frá fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi, auk 2% hagræðingar til viðbótar. Árið eftir, 2010, hafði ég frumkvæði að því að skorið var niður um 16,4% og 9,5% árið 2011. Ég lokaði sex sendiskrifstofum. [[Gripið fram í: Gott hjá þér.]] [[Gripið fram í: Vel gert.]]Má ég rifja það upp fyrir ágætu talsmönnum þess að minnka báknið og kasta því helst burt að þeir eru núna, eftir að hafa jagast í mér á síðasta kjörtímabili yfir því að loka sendiráðum, aðilar að tillögu um að opna sendiráðin sem ég lokaði á þeim tíma. Eitt af því sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins gerðu bókstaflega tillögu um í fjárlaganefndinni var að loka tveimur sendiráðum. Það var farið að því. Eitt af því var sendiráðið í Strassborg. Nú bera allt í einu þingmenn Sjálfstæðisflokksins það fram sem sérstaka ósk sína að sendiráðið sem ég lokaði í sparnaðarskyni verði opnað aftur. Þeir höfðu algjörlega rétt fyrir sér þá þegar þeir settust á rökstóla með mér og bentu á að það væri lúxus að hafa tvö sendiráð í Frakklandi. Ég var þeim algjörlega sammála. Ég spyr hv. þingmenn Jón Gunnarsson, Óla Björn Kárason og fyrrverandi formann Lögmannafélags Íslands: Hvað hefur breyst? [[Hlátur í þingsal.]]Hvað hefur breyst? Það er von að þeir hlæi niður í tær vegna þess að þeir eru rauðir í framan af skömm vegna þess að þeir hafa fullkomlega snúið við blaðinu. Það sem ég, fyrrverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og aðrir gátum gert var að berjast gegn öllum þeim sem sífellt vildu meiri og meiri útgjöld. Þeim tókst það ekki vegna þess að þeir hafa ekki bein í sínum pólitísku fótleggjum. Þetta er nú staðan. [[Gripið fram í: Spóaleggjum.]]Þetta er nú staðan. Mér finnst það vera með ólíkindum að þeir þingmenn sem stöðugt eru að rífa sig niður í rass yfir því að það sé verið að þenja út báknið hér og hvar - hvar eru þeir svo staddir á vellinum þegar þeirra eigin ráðherrar koma með einhverjar mestu furðuhugmyndir sem maður hefur nokkru sinni heyrt? Tökum dæmi af ferðamálum, vissulega vaxandi atvinnugrein sem við þurfum að hlúa að. Þar eru nú þegar tvær stofnanir á vellinum. Hvað gerir þá hæstv. ferðamálaráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir? Hún þarf að skjóta einhverjum stól undir rass einhvers góðs manns, ég ætla ekki að segja gæðings, ég ætla ekki einu sinni að kalla það bitling, en það er búin til sérstök stofnun, Stjórnstöð ferðamála, sem kostar þegar upp er staðið á annan milljarð. Hvar eru þá þessir vösku vígamenn sem vilja berjast gegn því að menn séu að eyða peningum skattborgaranna með vitlausum hætti? Hvar var hv. þm. Jón Gunnarsson þegar stallsystir hans og flokkssystir, hæstv. iðnaðarráðherra, lagði fram þá vitlausustu tillögu sem hefur séð dagsins ljós, a.m.k. undanfarin tíu ár? Hann sat úti í sal og þagði. Hann situr núna inni í herbergi og hann hlær vegna þess að hann hefur ekki pólitíska burði til þess að fylgja sinni góðu sannfæringu í þessum málum. Svona gæti maður talið upp mál eftir mál eftir mál eftir mál. Það er ekkert að marka það sem þessir menn segja þegar þeir tala um að við í stjórnarandstöðu séum alltaf að kalla á meiri útgjöld. Munurinn á okkur og þeim er sá að við látum þó fylgja tillögur um tekjur. Það er það sem hefur alltaf verið aðall okkar tillagna. Við setjum ekki fram einhverjar heimskulegar tillögur um óþarfa eins og að setja upp nýtt sendiráð í Strassborg eða Stjórnstöð ferðamála. Ég spyr hv. þm. Jón Gunnarsson og ef hann treystir sér ekki til þess að svara því þá hv. þm. Óla Björn Kárason og ef hann hefur ekki heldur kjarkinn þá tek ég þann sem er hugumstærstur og við vitum að aldrei bregst og aldrei fer undan í ótta, hv. þm. Brynjar Níelsson, fyrrverandi formann Lögmannafélagsins, [[Hlátur í þingsal.]]ég spyr þessa herramenn og vona að þeir hafi kjark til þess að koma upp í ræðustól á eftir og segja mér hver eru rökin fyrir því að það sé réttlætanlegt að eyða peningum skattborgaranna í að búa til sendiráð númer tvö í Frakklandi. Það tókst vel að vinna þau störf án þess að hafa sérstakt sendiráð á síðasta kjörtímabili. Þetta vildi ég nú ræða alveg sérstaklega við þessa menn fyrst ég átti kost á því að eiga við þá hér orðastað. Það er ákaflega margt fleira sem ég vildi ræða en það er eitt sem mig langar að fara yfir að lokum. Það er lítið mál. Það er umboðsmaður Alþingis. Það er stofnun sem við bárum gæfu til að sameinast um að setja á laggir á sínum tíma. Við höfum alltaf lagt ríkt á við að sú stofnun verði sem sjálfstæðust og að hvergi sé að henni sótt með einum eða neinum hætti. Það var meðal annars þess vegna sem eitt af því sem skipti máli um sjálfstæði hennar var að engir ráðherrar og ekkert framkvæmdarvald kæmi að því að velja hver settist í það embætti, það yrði kosið hér af okkur. Það er partur af þeirri víggirðingu sem við höfum slegið um þá stofnun sem eina af okkar helstu eftirlitsstofnunum og tækjum til þess að geta veitt framkvæmdarvaldinu aðhald. Ég hef í mörg ár verið þeirrar skoðunar að beittasta tækið sem sú stofnun hefur séu sjálfstæðar frumkvæðisathuganir. Ég hef rætt það í þinginu, ég haf lagt fram tillögur um það og ég ræddi það við umboðsmann fyrir nokkrum árum hvort ekki væri þörf á því að setja upp sérstakan fjárlagalið þar sem ljóst væri að því sem á hann færi yrði öllu varið til frumkvæðisathugana. Umboðsmaður hefur lýst því skýrt yfir að hann telji að það sé æskilegt. Í hverri ársskýrslu hans á fætur annarri kemur fram að vegna þess að embættið er eiginlega fórnarlamb eigin velgengni, þ.e. það svarar þörfum samfélags okkar svo vel, þá berast því stöðugt fleiri erindi. Það veldur því en á meðan fjármagnið til stofnunarinnar er ekki hækkað sitja frumkvæðisathuganirnar á hakanum. Við höfum séð hverju þessar frumkvæðisathuganir hafa skilað. Þær leiddu til þess að flett var ofan af vellandi sári hjá framkvæmdarvaldinu sem varðaði samskipti hælisleitanda og framkvæmdarvaldsins þar sem hver lygin á ofan annarri var bókstaflega tínd upp úr sárinu. Það leiddi til þess að tíundi hluti framkvæmdarvaldsins varð að segja af sér. Þó að því máli hafi í gustukaskyni aldrei lokið á hinu háa Alþingi þá var það algjörlega klárt að þessu var ekki vel tekið í hópi stjórnarliða. Það er algjörlega klárt að innan stjórnarflokkanna, sérstaklega hjá þeim sem mest völdin hafa, vilja menn vinna heldur frá því að efla frumkvæðisathuganir. Herra forseti. Þess vegna er lítil tillaga hér um 15 milljónir í frumkvæðisathuganir á vegum umboðsmanns Alþingis. Það er í samræmi við ósk hans sjálfs. Hann vill fá einn mann, eina manneskju, einn lögfræðing, sem sinni þeim eingöngu. Það kom fram í síðustu skýrslu hans að hann hafði átta til níu mál sem hann taldi nauðsynlegt að rannsaka til þess að vernda borgarana gegn of mikilli valdaásælni framkvæmdarvaldsins, en hann gat bara tekið tvö. Ég tel að þetta skipti mjög miklu máli. Ég hvet þingheim allan til að sameinast um þessa tillögu. Hún er táknræn.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Hún var svo sannarlega um stóru línurnar sem menn hafa lýst eftir að verði talað um hér. Hv. þingmaður staldraði við þá staðreynd að við höfum haldið því fram í umræðunum, og ég heyrði ekki betur en að hann væri sama sinnis, að því miður hefði enginn bati náðst í ríkisfjármálunum þrjú ár í röð ef við horfðum til forsendna fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2016. Þetta er mín niðurstaða eftir að hafa skoðað þetta á ýmsa mælikvarða, t.d. með því að horfa á afkomu ríkisins á rekstrargrunni að frátöldum óreglulegum liðum, þá er það því miður þannig að afkoma ríkisins er ekkert að batna árin 2014, 2015 og 2016. Það kom athyglisvert svar hér við fyrirspurn frá hv. þm. Helga Hjörvar um sveifluleiðréttan frumjöfnuð ríkissjóðs, sem ég bendi hv. þingmanni á að athuga. Þar kemur fram að eftir stórstígan bata á árunum 2009–2013 batnar að vísu sveifluleiðréttur frumjöfnuður lítillega milli áranna 2013 og 2014. Þá er afgangur upp á 3,9%. En hvað stefnir í að verði niðurstaðan í ár? Afturför niður í 2,9% afgang. Hvað stefnir sveifluleiðréttur frumjöfnuður í árið 2016? Aftur afturför niður í 2,3% afgang. Ef þessi mælikvarði er til dæmis lagður á er afkoma ríkisins að versna. Sveifluleiðréttur frumjöfnuður er að minnka ár frá ári í höndum þessarar ríkisstjórnar. Menn hugga sig við það að hinar opinberu skuldir séu að lækka sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Auðvitað er það jákvætt í sjálfu sér, en meðan nafnverð skuldanna er ekkert greitt niður þarf að borga samt sem áður sömu nafnverðsfjárhæðir í vexti af þeim að teknu tilliti til vaxtastigs. Þetta er líka skammgóður vermir hjá hv. stjórnarliðum því að það er upplýst í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar að nú þurfi að uppfæra áfallnar lífeyrisskuldbindingar ríkisins um [[Forseti hringir.]]126,5 milljarða. Fjölmiðlar telja sig hafa upplýsingar [[Forseti hringir.]]um að þetta sé vanmat upp á 20–30 milljarða. Þá fara fyrir borð aftur 5–6% af vergri landsframleiðslu í verri skuldastöðu að teknu tilliti til lífeyrisskuldbindinga.
Herra forseti. Mér finnast það mjög athyglisverðar upplýsingar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon flytur þinginu um að sveifluleiðréttur frumjöfnuður sýni í reynd að afkoma ríkisins mun versna á næstu þremur árum jafnvel. Það finnst mér vera mjög mikil tíðindi. Þá blasir það við að í því sem landsbankastjóri kallaði blússandi góðæri erum við ekki að ná þeirri stöðu sem menn höfðu vænst, að hér yrði ríkissjóður með miklu gildari stoðir, sterkari fætur og gæti létt svolítið á sér með því að fara að borga niður nafnverð skulda. Ekkert slíkt virðist í pípunum. Það er eins og menn hafi ákveðið að hengja hatt sinn á þann möguleika að það komi hingað gnótt fjár úr þeim reytum sem við fáum í okkar hlut í svokölluðum stöðugleikaframlögum, en það mun taka tíma að koma þeim í verð eins og við vitum því að einungis örlítill hluti þeirra er í reiðufé. Þá sýnist mér að það beri allt að þeim brunni að niðurstaðan, ef maður á að draga eina niðurstöðu af því fjárlagafrumvarpi sem við erum hér að véla um, í því sem landsbankastjórinn kallar blússandi góðæri og flestir telja að sé mikið góðæri, sannarlega meiri hagvöxtur hér en nokkurs staðar annars staðar í Evrópu en þannig er það líka búið að vera nánast óslitið síðan á miðju ári 2010, er að ríkissjóður undir forustu Sjálfstæðisflokksins skilar samt sem áður bara niðurstöðu sem er rétt við núllið. Það er ekki meira. Við þessa stöðu hefði hann þurft að skila 50–70 milljörðum meira. Þá er rétt að rifja það upp að Sjálfstæðisflokkurinn henti frá sér tekjumöguleikum sem svara nákvæmlega til þeirrar upphæðar.
Herra forseti. Það er auðvitað hægt að mæla þetta á ýmsa mælikvarða. Við þurfum svo sem ekki að reyna að notast við hluti eins og sveifluleiðréttan jöfnuð eða hagsveifluleiðréttar spár sem eru vissulega takmörkum settar. Á óvissutímum og breytingartímum eru þau tæki ekki gallalaus til að reyna að mæla hlutina. Ég hef svo sem hallað mér að því að besti mælikvarðinn sé reksturinn á rekstrargrunni að frátöldum óreglulegum liðum. Ef við lítum bara á heildarjöfnuðinn þá segir það sína sögu að á fimmta eða sjötta hagvaxtarárinu í röð og í því sem bankastjóri stærsta banka landsins kallar blússandi góðæri er afgangurinn á heildarjöfnuði kominn niður í 10 milljarða og núna hafa á tveimur sólarhringum næstum 3 milljarðar í viðbót fokið fyrir borð. Afgangurinn er því kominn niður undir 7 milljarða ef við lítum til breytingartillagna meiri hlutans, gjaldfærslunnar á kjarasamningum kennara og samnings ríkis og sveitarfélaga um málefni fatlaðra. Hvað er 7 milljarða afgangur af 700 milljarða niðurstöðutölum fjárlaga? Það er auðvitað ekki neitt. Það er langt innan skekkjumarka enda eru til dæmis forsvarsmenn Samtaka atvinnulífsins augljóslega hundfúlir út í frammistöðu, eigum við að segja sinna manna, ætli það sé ekki eitthvað skylt skeggið hökunni? Þeir sögðu í Morgunblaðinu í gær að þetta væri algerlega óásættanlegt. Það er eins og út úr mínum munni talað þegar þeir benda á þá staðreynd að ríkið megi ekki við neinum mótbyr, þá sé það komið í halla. Það er veruleikinn. Um leið og eitthvað slær í bakseglin eða jafnvel byrinn minnkar þá er ríkissjóður kominn í halla því að undirliggjandi rekstur ríkisins hefur ekkert batnað síðastliðin þrjú ár og mun ekki batna á þessu þriggja ára tímabili að næsta ári meðtöldu ef við horfum til fjárlagafrumvarpsins. Það er einfaldlega veruleikinn. Komi einhverjar tekjur úr stöðugleikaframlögum eru það óreglulegar tekjur ef eitthvað á skilið að kallast það. Þær verða ekki notaðar nema einu sinni. Langtímaáhrifin verða auðvitað jákvæð í þeim skilningi sem það verður allt notað til að greiða niður skuldir og vaxtakostnaður [[Forseti hringir.]]lækkar um einhverja milljarða, en það breytir í sjálfu sér engu um undirliggjandi [[Forseti hringir.]]rekstur ríkisins til lengri tíma litið. [[Forseti hringir.]]Það er hann umfram allt annað sem við eigum að horfa á, við sem viljum hafa langtímasjónarmið að leiðarljósi varðandi þróun velferðarsamfélagsins á Íslandi.
Herra forseti. Ég mundi skilgreina vaxtagjöld sem part af undirliggjandi rekstri ríkisins. Einskiptisgreiðsla, ef há væri, sem tengdist stöðugleikaframlögum, gæti höggvið nokkurt skarð í þann múr sem við þurfum að halda uppi með greiðslum núna. Það mætti segja að það yrði svolítill bati til lengri tíma. Hinu er ég alveg sammála, ég tel að ríkisstjórnin sé að gera veruleg mistök með því að hafa þessi lausatök á fjármálunum. Það kom náttúrlega í ljós, sérstaklega allra síðustu daga, að heildarmyndin er ekkert ljós hjá þeim og þeim hefur meira að segja ekki tekist að skýra það út fyrir hinni ágætu forustukonu í fjárlaganefnd hvað þeir telja raunverulega að þurfi að gera til þess að niðurstaðan sé í gadda slegin. Við þær aðstæður sem eru núna er með ólíkindum að við séum rétt við núllið. Hér er hagvöxtur við 4,5%. Atvinnuleysið er komið niður í 2,9%. Undirstöður í atvinnulífinu eru allar mjög góðar. Þar hefur ekki borið nokkurn skugga á nema hugsanlega tregðu við að selja makríl sem tókst þó að koma af með 20–30% lægra verði, en á móti komu hækkanir á öðrum tegundum. Hér er allt í skínandi byr. Við slíkar aðstæður sem maður getur ekki búist við að verði langvarandi þarf ekki mikið að gerast til að við verðum komin niður í mínus. Það þyrfti til dæmis ekki annað en að einhvers konar atburðarás í fjarlægum heimsálfum leiddi til breytinga á olíuverði sem yrði óhagstætt Íslandi aftur, þá mundi þetta allt fara úr skorðum. Ég tel að stjórnvöld sýni háskalegt gáleysi að því er varðar að koma ríkisfjármálunum í skjól. Eins og ég hef rakið hérna hafa menn bara ekki beinin [[Forseti hringir.]]sem við höfðum til þess að takast á við útgjaldaþrýstinginn og ekki heldur til þess [[Forseti hringir.]]að takast á við tekjuöflun svo sæmileg væri.
Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að þingmenn stjórnarliðsins, sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson kallaði eftir að mundu svara fyrir fjárlagafrumvarp sitt, geri það ekki við ræðu hv. þingmanns. Ég hefði sannarlega viljað heyra það sem þingmaðurinn kallaði eftir. Mig langar aðeins að koma inn á heilbrigðismálin og heyra sýn hv. þingmanns á þeim. Nú heyrum við stjórnarliðana berja sér á brjóst og tala eins og fólk sé hreykið af því hvað fari mikið í heilbrigðismál. Samt segja forsvarsmenn að ég held allra heilbrigðisstofnana í landinu að það renni ekki nægt fé í þennan málaflokk. Helst er það Landspítalinn sem við sjáum að ár frá ári og öll árin frá því að þessi ríkisstjórn tók við, þ.e. síðan hagurinn fór að vænkast hjá okkur í landinu, er ekki gert nægjanlega vel við spítalann. Peningarnir eru settir í annað. Það voru settir 80 milljarðar í skuldaniðurfellingu. Skuldaniðurfellingin kom auðvitað aðallega fram 2013, en í þessum fjárlögum fara 15,5 milljarðar í þann lið á meðan heilbrigðiskerfið sveltur. Mig langar að spyrja þingmanninn út í þessa forgangsröðun, hvort hann sé sammála mér um að hún sé slök og hvað hann segi um það að 90% þjóðarinnar [[Forseti hringir.]]hafi lýst því yfir í skoðanakönnunum að þeir vilji helst bæta heilbrigðiskerfið í þessum fjárlögum.
Ég tek undir fyrst með hv. þingmanni að það er mikil synd að hv. þingmenn, sem ég beindi máli mínu til og höfðu í sínum eigin ræðum skorað á mig að koma og tala um stóru línurnar, skuli skoppa í burtu. Ég talaði um stóru línurnar en þá gufuðu þeir upp eins og morgundöggin. [[Hlátur í þingsal.]]Það er mjög merkilegt að þeir treysti sér ekki heldur til þess að svara fyrir þær nýju stofnanir sem þeir eru núna að reisa, sömu menn og voru að berja á mér að loka sendiráðum í kreppunni, sem var jákvætt. Ég gerði það. Svo eru þeir að opna sendiráð. Ég tek undir að það er mjög skrýtið að sjá hversu dug- og huglausir menn verða. Varðandi heilbrigðiskerfið þá er það algjörlega klárt að þjóðin vill í fyrsta lagi setja pening í það og í öðru lagi eru til peningar, það liggur alveg ljóst fyrir. Það þarf 3 milljarða meira í þjóðarspítalann. Það hefur verið rökstutt frá öllum hliðum. Hv. þm. Willum Þór Þórsson orðaði það svo að heilbrigðiskerfið væri þannig að jafnvel sums staðar væri það lekt í bókstaflegri merkingu. Ég held að hann hafi minnst á Grensás. Hv. þm. Willum Þór Þórsson, lengi er nú von á einum og kannski er þar vonarsproti okkar, sagði í ræðu sinni fyrr í umræðunni að hann ætlaðist til að hans stjórnvald gerði sátt við spítalann og hann nefndi þar sjálfur tölu sem væri einhvers konar millivegur, 1–2 milljarðar. Þetta sagði hv. þingmaður í ræðu sinni. Það er betra en ekkert. Mér finnst mikilvægt að við búum vel að þjóðarspítalanum. Það er ákveðin hugmyndafræði sem er þó að birtast hjá hæstv. heilbrigðisráðherra. Hún er meðal annars sú að hann vill setja meira í heilsugæsluna og telur að með fjárfestingum þar muni draga úr þörfinni hjá þjóðarspítalanum, en hann gerir sér grein fyrir því að það verður síðar, hvort tveggja á auðvitað að gera vegna þess að þetta vinnur saman. Um heilbrigðisráðherrann er það þó aðallega að segja að hann virðist önnum kafinn við það að láta eins og hann sé ekki til, vera undir radar. Það tókst svo gríðarlega vel í gær að þegar Kári Stefánsson skrifaði massífa árás vegna heilbrigðismála á ríkisstjórnina þá tókst honum að gera það án þess að minnast einu sinni á Kristján Þór Júlíusson, hæstv. heilbrigðisráðherra, sem er greinilega öllum gleymdur, líka þeim sem vinna í kerfinu.
Virðulegi forseti. Ég hef tekið eftir þessu líka. Ég hef tekið eftir því að hv. þingmenn í stjórnarliðinu tala sem betur fer vel um það og virðast allir af vilja gerðir að reisa Landspítalann upp úr öskustónni. Svo er eins og það sé engin tenging inn á ríkisstjórnarborðið. Ég velti fyrir mér hvort þingmenn átti sig ekki alveg á því að þeir eru lýðræðislega kjörnir eins og ráðherrarnir og þeir eiga að hafa valdið. Ég hvet þá áfram að hvetja sitt fólk til að lúta vilja þjóðarinnar. Við erum sammála um það og við sjáum það öll að það er til nóg af peningum. Ég skil hreinlega ekki þá pólitík þegar 90% þjóðarinnar vilja eitthvað ákveðið og það „meikar sens“, fyrirgefðu, hæstv. forseti, - er þá ekki bara frábært að gera nákvæmlega það út af því að þá verða menn væntanlega kosnir í næstu kosningum? Er það ekki miðinn inn í næstu ríkisstjórn ef þessir ágætu ráðherrar ákveða að setja 100 milljarða, eða 60 eða 80 eða hvað það er sem þarf, í að byggja nýjan Landspítala? Ég næ bara ekki af hverju fólk gerir það ekki.
Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að fyrri partur andsvars hv. þingmanns hafi haft það að markmiði að peppa hv. þm. Willum Þór Þórsson upp og hvetja hann til dáða. Honum til varnar vil ég segja að það er dálítið erfitt fyrir óbreytta þingmenn að ætla að nudda í svona málum gagnvart ráðherrum sem sýna málinu lítinn skilning, enn síður gagnvart formanni fjárlaganefndar sem hefur tekið sér mikið vald og lítur bókstaflega á forustumenn heilbrigðismála sem persónulega óvini, eins og forstjóra Landspítalans. Hún hefur opinberlega sagt að hún líti svo á að hann beiti hana andlegu ofbeldi. Þetta er staða sem þingið þarf að leysa með einhverjum hætti. Það er kannski óleysanlegt verkefni við þessar sérstöku aðstæður að ætla að reyna að ná upp rökrænu samtali á milli þingsins og fjárlagavaldsins annars vegar og hins vegar forsvarsmanna þessarar merku heilbrigðisstofnunar. Það er ein meinvilla sem mér finnst vera í hugsun stjórnarmeirihlutans. Hún er þessi: Við ákváðum að í ár ætluðum við að setja þetta mikið í þjóðarspítalann og þá á það bara að duga. Menn horfa fram hjá því að þjóðin breytist með tvennum hætti, henni fjölgar og hún eldist. Álagið á spítalann verður meira. Svo gerist annað, sem er eins og menn horfi algjörlega fram hjá líka, ferðamannastraumurinn hingað er ígildi nýs byggðarlags upp á 50–60 þús. manns og er meira og minna hnappaður í kringum þjóðarspítalann. Á honum mæðir þegar eitthvað verður. Nú veit ég ekki hversu mikið álag er vegna þessa, en ég sé það til dæmis að þetta nýja þorp aðvífandi túrista hefur gjörbreytt högum atvinnugreinar mjólkuriðnaðarins, [[Forseti hringir.]]hefur sogið upp hvern dropa af mjólk sem hefur verið búinn til. Það hefur áhrif þar. [[Forseti hringir.]]Ég ímynda mér að það hafi líka áhrif á þarfirnar og kröfurnar gagnvart spítalanum. Þá þurfum við að koma til móts við þessar þrjár nýju breytur.
Herra forseti. Hv. formaður fjárlaganefndar hefur haft þá málsvörn uppi í þeim sviptingum sem hafa verið í kringum fjárlagafrumvarpið undir umræðunni að það sé lifandi plagg. Það má til sanns vegar færa. Það hefur sannarlega verið áhugavert að fylgjast með sviptingunum undanfarna sólarhringa sem hafa bein áhrif inn í væntanleg fjárlög næsta árs. Ég verð náttúrlega fyrst að segja að vinnubrögðin sem þetta hefur í raun afhjúpað eru ekki góð. Frumvarpið kom alveg óvenjusnemma fram vegna þess að annar þriðjudagur í september í ár var eins snemma og hann getur verið. Ætli frumvarpinu hafi þar af leiðandi ekki verið dreift strax 8. eða 9. september? Engu að síður þurfti meiri hluti fjárlaganefndar hálfan mánuð umfram starfsáætlun til að koma málinu frá sér til 2. umr. þannig að hún var sprungin um hálfan mánuð áður en við byrjuðum á þessari umræðu. Síðan kemur stórskrýtið nefndarálit frá meiri hluta fjárlaganefndar, beinlínis stórskrýtið, og er ég þá ekki að tala um hluti eins og lögskýringu með fjárveitingum til að hanna nýbyggingu Alþingis um að þar eigi að styðjast við hátt í 100 ára gamla skissu Guðjóns Samúelssonar af heimavist út við Tjörnina á allt öðrum stað á lóðinni. Þegar Alþingi fer að byggja nútímaskrifstofuhúsnæði fyrir sig á öndverðri 21. öld - nei, þá á að nota 100 ára gamla skissu af heimavist, segir forsætisráðherra og boðberar hans í fjárlaganefnd hafa komið því þangað. Það eru auðvitað ýmsar fullyrðingar í nefndarálitinu út í loftið. Þar var beinlínis rangt farið með hluti sem varða Ríkisútvarpið og það ásamt fleiru hefur leitt til þess að formaður fjárlaganefndar hefur nú upplýst að nefndarálitið verði kallað aftur og prentað upp. Öllu alvarlegra er þó að á síðustu sólarhringum hafa komið fram hlutir sem eru eiginlega alveg dæmalausir eins og það að það gleymdist einfaldlega að gera ráð fyrir næstum 1,2 milljarða kr. útgjöldum vegna kjarasamninga við kennara í landinu, bara gleymdist, og hér kemur vandræðaleg breytingartillaga frá formanni fjárlaganefndar með alllangri greinargerð sem er eiginlega enn eitt nefndarálitið þar sem reynt er að útlista þetta. Í gær skrifaði hæstv. fjármálaráðherra ásamt fleiri ráðherrum undir samkomulag við sveitarfélögin um fjármögnun málaflokks fatlaðra sem sveitarfélögin tóku yfir á sínum tíma, sem er gott, jákvætt og mikilvægt og varð að taka á. Það var augljóst mál að sveitarfélögin voru í þann veginn að skila málaflokknum til ríkisins nema þau fengju úrlausn þar, en það eru eftir sem áður útgjöld sem sveitarfélögin segja að séu upp á 1,5 milljarða kr. sem bætast inn í málaflokkinn og það er á kostnað tekna ríkisins. Það gerist annars vegar með því að hækkun á útsvarinu upp á 0,04% er lögfest til frambúðar þannig að meira af tekjuskattsstofninum gengur til sveitarfélaganna í formi útsvars, minna til ríkisins. Og að hinu leytinu verður skiptaprósentan á almennum skatttekjum ríkisins sem ganga til jöfnunarsjóðs, sem hefur verið um árabil 2,12%, núna færð upp í 2,355%. Þetta er veruleg breyting því að þarna er um að ræða 0,235 prósentustiga hækkun á öllum skattstofnum ríkisins sem ganga þar með til jöfnunarsjóðs en ekki til ríkisins. Hvað tekjutapið er nákvæmlega hef ég ekki náð að reikna út, en það er örugglega í nágrenni við milljarð bara út af þessum lið. Þetta eru umtalsverðar breytingar. Með afgangi á heildarjöfnuði upp á rétt liðlega 10 milljarða eins og hann stefndi í með breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar sem tók afganginn niður um næstum 5 milljarða er heildarjöfnuðurinn auðvitað á hraðri leið niður í núllið. Ég ætla bara að vona að ekki líði nokkrir sólarhringar í viðbót þar sem menn uppgötva einn til einn og hálfan milljarð á dag og þetta verði farið í núll á örfáum sólarhringum. Það er veruleikinn, því miður. Það á að fara að loka fjárlögunum með sáralitlum afgangi, langt innan skekkjumarka eins og það má kalla þegar hann er farinn að mælast í fáeinum milljörðum króna. Langtímahorfur ríkisfjármálanna miðað við óbreyttar áherslur hvað varðar pólitíska fötlun þegar kemur að því að afla ríkinu tekna - það er ekki hægt að kalla það annað en pólitíska fötlun, það er eins og Sjálfstæðisflokknum sé fyrirmunað að huga nokkurn tímann að tekjuöflunarhliðinni. Það er bara eitt í forritinu hjá þeim, það er að lækka skatta óháð aðstæðum, óháð þörf, óháð hagsveiflunni, óháð því hversu óskynsamleg sú áhersla er. En það er margt sem bendir til þess að róðurinn verði þyngri hjá ríkinu á næstu árum en maður hafði bundið vonir við. Þá nefni ég til dæmis fjárfestingarstigið sem okkur er væntanlega öllum ljóst að ekki verður keyrt í mörg ár inn í framtíðina með jafn lágu fjárfestingarstigi og ríkið er núna keyrt á, losar kannski 1% af vergri landsframleiðslu. Langtímameðaltalið er yfir 2%. Það er tvöfalt það sem við erum að ráðstafa í nýfjárfestingar á vegum ríkisins í dag. Ef við tökum fjárfestingar og viðhald bæði ríkis og sveitarfélaga þá skríður það kannski yfir 2% af vergri landsframleiðslu en ætti að vera 3,5% ef við lítum til langtímameðaltals. Hins vegar eru það framtíðarforsendurnar eins og þær eru teiknaðar upp í þessu litla hefti sem fylgir frumvarpi til fjárlaga og ég hef reynt að draga athyglina að en haft takmarkaðan árangur í þeim efnum. Ég er mest hissa á því að pólitísk umræða á Íslandi skuli ekki hverfast meira um þá framtíðarsýn sem hægri menn draga upp í fylgiriti sínu með fjárlögum, og að til dæmis aðilar eins og verkalýðshreyfingin skuli ekki hafa litið í þetta plagg og spurt ríkisstjórnina: Bíddu, er það þangað sem þið ætlið með okkur? Því að hvert er verið að fara með okkur? Jú, samkvæmt þessu hefti, t.d. á bls. 45, á að stefna afkomu ríkissjóðs þannig fram til og með árinu 2019 að gjöldin, útgjöld ríkisins án óreglulegra liða fari niður í um 25% af vergri landsframleiðslu. Í staðinn fyrir hvað? Ja, 28–30% a.m.k. að langtímameðaltali. Ef við lítum á þetta út frá öðrum mælikvarða á bls. 92 þá er það sagt skýrt, og það er heiðarlegt, að frumgjöld ríkisins án óreglulegra liða eigi að lækka jafnt og þétt fram til og með árinu 2019. Upphaflega áttu þau að lækka um 1 prósentustig af vergri landsframleiðslu á tímabilinu, en það hefur mönnum greinilega ekki þótt nóg frá vorinu, þannig að nú er búið að auka í og frumgjöld án óreglulegra liða eiga að lækka um 1,2% af vergri landsframleiðslu fram til 2019. Það þýðir að þau verða komin niður í um 23% af vergri landsframleiðslu, í staðinn fyrir að þau voru 28% á tímabilum í fortíðinni eins og 2009, 2003 og sennilega að meðaltali síðustu tíu árin um 26,5%. Það hljómar kannski ekki eins og óskaplegur munur að frumgjöld ríkisins án óreglulegra liða fari úr 26,5% niður í 23%. En vita menn hvaða tölur eru þarna á bak við? Jú, ef við tökum núverandi fjárhæðir landsframleiðslunnar upp á u.þ.b. 2.200 milljarða þá eru þetta 75–80 milljarðar kr. sem á að minnka útgjöld ríkisins um og það sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Það á að minnka samneysluna, minnka velferðarkerfið á Íslandi, minnka það sem ríkið getur lagt í að veita þjónustu eða byggja upp innviði um þessar svakalegu fjárhæðir. Þetta er framtíðarsýn hægri manna. Framsóknarflokkurinn sefur auðvitað með þeim værum svefni og hefur enga meðvitund í þessu frekar en öðru enda löngu liðin tíð að maður gæti gert sér vonir um að sá flokkur reisti einhverja félagslega rönd við í hjónabandi með íhaldinu. Þetta er ekki björt framtíðarsýn þegar við lítum til þarfarinnar á að fjárfesta í innviðunum í heilbrigðiskerfinu, vegakerfinu, sem við erum að svelta og í raun og veru henda þar með láni inn í framtíðina, til að takast á við breytta aldurssamsetningu þjóðarinnar og takast á við lífeyrisskuldbindingarnar sem, eins og ég fór yfir í andsvari áðan, stefnir í að þurfi að gjaldfæra upp á 145–155 milljarða kr. í viðbót. Það mun nú taka dálítið í, enda segir meiri hluti fjárlaganefndar í nefndaráliti sínu að þá yrði um langumfangsmestu gjaldfærslu í ríkisreikninga að ræða nokkru sinni. Það verður gæfulegur ríkisreikningur. Kannski koma þar inn á móti einhver stöðugleikaframlög, en breytir ekki því að þetta er [[Forseti hringir.]]ávísun á það að staðan er sennilega þrengri og verður þrengri næstu árin en maður hafði vonað, er ég þá ekki einu sinni farinn að tala um það tekjutap sem ríkið mun búa [[Forseti hringir.]]við og draga með sér inn í framtíðina vegna þess hvernig ríkisstjórnin hefur hagað tekjuöflun.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir ræðu þingmannsins. Mig langar fyrst að spyrja um þær 75 milljónir sem margir hafa algjörlega gapað yfir sem eru skilyrtar út frá einhverjum ákveðnum húsbyggingarstíl í skrifstofuhúsnæði við Alþingi. Ég spyr vegna reynslu þingmannsins hér hvort það sé algengt að fjárlagaliðir í fjárlagafrumvarpi séu skilyrtir út frá einhverju fagurfræðilegu mati einstakra ráðherra eins og hæstv. forsætisráðherra í þessu tilfelli. Ef þetta verður ekki samþykkt, verður þá engin bygging byggð hér? Ég næ því ekki hvernig skilyrða má fjárlagaliði við eitthvað tiltekið, eins og í þessu máli tiltekna teikningu sem er margra ára gömul. Aðeins að fjárútlátum til Landspítala. Ég er mjög hugsi yfir því hvernig Landspítalinn á enn eina ferðina að geta rekið sig og sinnt sínum lögbundnu skyldum við borgara þessa lands þegar upp á vantar 3 milljarða kr. Ég næ því ekki hvernig fólk fær það út að það geti gengið upp, enda höfum við séð að það gengur ekki upp. Þótt ég viti að hv. þingmaður sé ekki sammála því kerfi sem er að fara að koma í gegn í heilsugæslunni, þar er samningurinn sá að það á að borga fyrir hvern sjúkling alveg klárt og kvitt og ef það koma fleiri sjúklingar en samningurinn gerir ráð fyrir þá bætir ríkið það upp, þá langar mig [[Forseti hringir.]]að spyrja: Þyrfti ekki að hugsa fjárútlát til Landspítalans á nákvæmlega sama hátt? Af hverju gerum við þetta fyrir einkaaðila en ekki fyrir okkar rekstur?
Herra forseti. Þetta voru allt þrír mjög gildir þættir sem hv. þingmaður nefndi. Í fyrsta lagi um tilburði meiri hluta fjárlaganefndar til þess að búa til þessa skrýtnu lögskýringu í nefndaráliti sínu. Sem betur fer eru þetta náttúrlega bara tilburðir meiri hluta nefndarinnar til að búa til lögskýringu og við höfum þegar farið yfir það, ég a.m.k., hvað sé með þetta gerandi. Það voru engar slíkar skilyrðingar í tillögunum sem komu frá ríkisstjórn. Forsætisnefnd óskaði eftir því að nýbyggingaráform Alþingis yrðu tekin með í vinnu ríkisstjórnar og kæmu með tillögum hennar til fjárlaganefndar við 2. umr. Það var orðið við þessu og ég veit fyrir víst að af hálfu fjármálaráðherra eða ríkisstjórnar voru ekki svona skilyrðingar. Það er meiri hluti fjárlaganefndar sem setur þær inn eða er með tilburði til þess. Veruleikinn er sá að þetta verður að engu haft. Forsætisnefnd hefur forræði á þessu máli. Það var ekkert samráð haft við hana. Við höfum verið að undirbúa þessar framkvæmdir, þ.e. undirbúa útboð og hönnunarsamkeppni í samstarfi við Framkvæmdasýslu ríkisins og þar hefur ekki verið rætt um annað en venjulega verklýsingu og þetta venjulega sem er í slíkum útboðslýsingum, að taka mið af því umhverfi sem byggingin á að rísa í og eftir atvikum ef einhverjir viðkvæmir þættir eru þar í nágrenni eins og gömul hús eða annað slíkt. Það hefur hvergi nokkurn tímann komið upp á borðið og aldrei verið nefnt í forsætisnefnd að binda þetta við einhverjar eldgamlar teikningar eða skissur. Þannig að ég spái því að það verði ekki gert. Í öðru lagi varðandi Landspítalann og 3 milljarða fjárþörf hans í viðbót við það sem er. Þetta er mat stjórnendanna, þeir þekkja þar best til. Landspítalinn hefur náð góðum árangri í fjármálum sínum undanfarin ár, þrátt fyrir mikla erfiðleika hefur fjármálastjórnin verið traust og honum hefur verið hrósað fyrir það, meira að segja verið verðlaunaður fyrir það af núverandi fjármálaráðherra sem tók að hluta til af Landspítalanum gamlan skuldahala vegna þess að spítalinn hafði staðið svo vel að fjármálastjórninni. Þegar kemur síðan að … [[Forseti hringir.]]Ætli ég verði ekki að fá að svara þriðja þættinum í seinna svari mínu.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að biðjast afsökunar á því að hafa ætlað hæstv. forsætisráðherra það að hafa sett inn þessar skilyrðingar ef það er meiri hluti fjárlaganefndar sem gerði það. Rétt skal vera rétt í því og ég þakka bara fyrir þær upplýsingar. Ég bíð náttúrlega eftir svari um þetta kostnaðarmódel, hvernig við getum passað sem best upp á að spítalinn fái það sem hann þarf út af því að nú vitum við að það er meira álag, sjúklingar eru fleiri, þyngslin eru meiri og við verðum auðvitað að borga fyrir það. Við getum ekki ætlast til þess að finna út úr þessu með því bara að láta fólk einhvern veginn lifa á loftinu þarna. Annað sem mig langar að nefna í fjárlagafrumvarpinu er þessi sérstaka norðvesturnefnd sem var sett á fót til þess að efla hag þess hluta landsins í fjárlagafrumvarpinu. Það er allt gott og blessað með það að styðja við byggðir. En ég spyr mig um þá aðferðafræði við að færa þeim parti landsins um 250 milljónir eftir því sem okkur reiknast til þegar óljóst er hvað hinir partarnir eiga að fá, því að við eða þeir sem hér hafa setið lengur vorum með þetta í ágætum farvegi að ég tel sem heitir sóknaráætlun landshluta. Þar voru landshlutarnir allir, fólkið þar og sveitarfélögin þar inni, þurftu að forgangsraða hjá sér og sækja inn í ríkissjóð til þess að efla sínar byggðir. Hvernig stendur á því að í þessu fjárlagafrumvarpi er einum parti gert svona hátt undir höfði en öðrum ekki?
Herra forseti. Ég held að það sé tiltölulega einfalt svar að þar er á ferðinni gamaldags pólitík. Framsóknarflokkurinn reið um héruð fyrir sveitarstjórnarkosningarnar og lofaði miklum hlutum, setti svo stjórnarþingmenn í nefnd eða var með þá í einhverjum nefndum og síðan er farið að rukka um einhverjar efndir á því af hálfu heimamanna sem skiljanlegt er þegar þeim eru gefnar væntingar um mikla hluti, flutning stofnana og starfa og ég veit ekki hvað og hvað sem ekkert er nú reyndar að verða af. Þá er brugðið á það ráð að sulla inn í fjárlög upp á gamla móðinn handhófskennt einhverjum fjárveitingum inn í einn landshluta undir þessu yfirskini. Þetta er gamaldags pólitík sem mér finnst heldur dapurlegt að horfa upp á. Nú vil ég þessu landsvæði að sjálfsögðu vel og ég dreg ekkert úr því að Norðurland vestra er í þörf fyrir stuðning, það eru reyndar fleiri svæði á landinu, Vestfirðir, Skaftafellssýslur og svo framvegis. Ég held að hv. þingmaður hafi hitt naglann á höfuðið. Auðvitað værum við með miklu betra tæki í höndunum til þess að gera þessa hluti með því að setja stóraukinn kraft í sóknaráætlanir landshlutanna. Ef menn teldu ástæðu til að endurskoða skiptahlutföllin innan sóknaráætlunar og segðu: Það þarf meira á Norðvesturland, meira á Vestfirði, meira í Vestur-Skaftafellssýslu, eitthvað svoleiðis, þá væri það málefnalegt. Menn létu síðan heimamenn um að velja verkefni, forgangsraða þeim og setja í þau fjármuni. Ég efast ekkert um að Samtök sveitarfélaga á Norðurlandi vestra væru fær um það. Aðeins aftur að Landspítalanum og samningum um einkareknar heilsugæslustöðvar eða einkareksturinn í heilbrigðiskerfinu, hvort sem er. Hv. þingmaður nefnir réttilega mjög mikilvæga breytu þar, það er sú undarlega staðreynd að menn virðast vera alveg tilbúnir til, ef þeir eru komnir með samning við einkaaðila um einhverja þjónustu, að bæta þar upp magnaukningu og meiri fjölda sjúklinga og svo framvegis. En þegar opinbera heilbrigðiskerfið á í hlut þá fær það ekki sömu meðhöndlun. Það er bara það sem er verið að segja við Landspítalann, [[Forseti hringir.]]það á að pína hann eða kvelja hann til þess að reyna að standa undir hlutverki sínu með ónógum fjárveitingum þótt spítalinn sjálfur bendi á að vegna [[Forseti hringir.]]fjölgunar aldraðra, nýrra lyfja og þarfarinnar fyrir ný tæki og svo framvegis þurfi hann 3 milljarða í viðbót til að geta sinnt [[Forseti hringir.]]sínu lögbundna hlutverki.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans um uppbyggingu í innviðum og fjárfestingu í þeim, vegna þess að við hljótum öll að vera farin að hafa talsverðar áhyggjur af þeim. Nýframkvæmdir í vegagerð til dæmis hafa nánast engar verið í tíð þessarar ríkisstjórnar og þær sem hafa þó farið af stað eru ákvarðanir sem voru teknar af ríkisstjórnum þar á undan, ekki eingöngu fyrri ríkisstjórn heldur líka ríkisstjórninni sem náði enn lengra aftur, eða 2007–2009. Það er eins og þessi ríkisstjórn taki ekki neinar ákvarðanir um nýframkvæmdir og menn hafa beinlínis sagt að það sé ekki forgangsatriði vegna þess að þeir hafa ákveðið að forgangsraða fjármunum með öðrum hætti. Þetta þýðir líka að framlög til vegamála á Íslandi eru í sögulegu lágmarki og hafa verið síðastliðin ár eftir náttúrlega metár 2008 ef ég man rétt. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða áhrif hann telji að þetta hafi til lengri tíma. Hversu lengi geta menn haldið áfram að svelta vegakerfið um fjármagn án þess að það fari að hafa veruleg áhrif á öryggi þeirra sem það nota? Álagið á vegakerfið núna er miklu meira en nokkurn tímann fyrr út af fjölda ferðamanna og ég held að það sé rétt að menn fari að horfa á þetta líka út frá öryggissjónarmiðum. Það er enginn lúxus að vera með sterka innviði. Það er nauðsyn og í þessu tilfelli beinlínis öryggisatriði. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni hvað hann telji að menn geti haldið lengi svona áfram að svelta þennan málaflokk og hvort hann telji að við þurfum ekki að reyna að ná þverpólitískri samstöðu um fjárfestingaráætlun til lengri tíma til þess að vinna upp þennan tapaða tíma í samgöngumálum.
Herra forseti. Ég lagðist svolítið yfir þetta við 1. umr. um frumvarpið. Nú þyrfti ég aðeins að rifja það upp, en ég skoðaði þá þessi hlutföll og mér brá mjög í brún þegar ég sá hversu lágt fjárfestingarstigið er hjá ríkinu, nýfjárfestingarnar eins og ég segi einhvers staðar losa kannski 1% af vergri landsframleiðslu og eiga ekki að aukast fram til 2019. Nú er staðan sú að við erum með enga samgönguáætlun, ríkisstjórnin ræður ekki við það verkefni. Ég held að menn þori ekki að sýna þá hörmulegu mynd í útfærslu í samgönguáætlun sem fjárlagafrumvarpið og fjárlög þessa árs eru ávísun á. En það eru aðrir hlutir líka sem er ástæða til að hafa áhyggjur af. Þá nefni ég það að markaðar tekjur til vegamála hafa ekki fylgt verðlagi. Það hefur myndast slaki í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þannig að það sem ætti annars að vera að auka tekjurnar nokkuð myndarlega, þ.e. aukin umferð, skilar minna en ella væri vegna þess að það er slaki í því að færa mörkuðu tekjurnar, láta þær fylgja verðlagi. Að síðustu hefur það gerst sem er nýmæli að nú eru skuldfærð hjá Vegagerðinni og færð sem neikvætt eigið fé Vegagerðarinnar öll framlög úr ríkissjóði á umliðnum árum umfram markaðar tekjur. Þannig að Vegagerðin er talin vera í 17–18 milljarða skuld við ríkið. Það hlýtur að vera ávísun á að menn hugsi þannig að hún eigi að borga niður þá skuld, mjatla hana niður með sínum mörkuðu tekjum. Þá verður enn minna til að fjárfesta í sveltu vegakerfi sem er að grotna niður. Það mun baka okkur mikið tjón og gera útgjaldaþörfina meiri vegna þess að þegar vegir fara niður fyrir visst stig, ef viðhaldi þeirra er ekki sinnt, þá brotna þeir niður, burðarlagið hverfur úr vegunum og þá verður endurbygging þeirra dýrari en ella þyrfti að vera. Þetta vita allir sem eitthvað hafa fylgst með þessum málum. Þannig að árin sem nú eru að líða og næstu ár með sama áframhaldi eru ávísun á [[Forseti hringir.]]gríðarlegt tjón í vegakerfinu sem einhvern tímann verður að bæta og borga upp.
Virðulegi forseti. Það er nefnilega vandinn í þessu öllu saman, menn tala eins og það sé sjálfsagt mál að forgangsraða með þeim hætti að setja samgöngumál til hliðar. Ég hafði framan af tilhneigingu til þess að taka það trúanlegt að menn þyrftu að láta aðra hluti ganga fyrir og gætu þá látið þetta bíða á meðan og hugsanlega yrði þetta að einhverju leyti lakara. En það sem gerist þá er einmitt það sem hv. þingmaður og aðrir hafa verið að segja, þá er verið að búa til svo mikinn nýjan kostnað, það verður enn dýrara að byggja þetta upp aftur ef menn láta þetta danka svona lengi. Þegar maður skoðar framlögin t.d. til samgöngumála þá var náttúrlega sögulegt hámark í því 2008, gríðarlegar miklar fjárfestingar í samgöngum og áfram 2009. Árið 2010 voru framlögin hærri en þau eru 2015. Þannig að ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um að geyma þessi mál alfarið og þess vegna hefur maður áhyggjur. Á sama tíma og menn hafa ákveðið að láta vegakerfið svolítið eiga sig hefur álagið á það aukist mjög verulega og segja má að nýframkvæmdir séu líka algjörlega stopp. Ég held að alvöruframkvæmdir og úrbætur í samgöngumálum séu einhver besta byggðauppbyggingin sem við getum ráðist í, ein besta aðgerðin til styrkingar byggðum landsins. Mér fannst áhugaverð rannsókn sem Andrea Hjálmsdóttir og fleiri voru að kynna frumniðurstöður af í haust ef ég man rétt og mér fannst ótrúlega merkilegt að þar kom t.d. fram að Héðinsfjarðargöngin hefðu haft gríðarlega jákvæð áhrif á konur á þessu landsvæði [[Forseti hringir.]]og stöðu þeirra. Mér finnst því slakt að ríkisstjórnin skuli hafa ákveðið að ýta þessum málaflokki algjörlega til hliðar og ég tel að það komi niður á [[Forseti hringir.]]öryggi veganna, ferðamálum og líka byggðaþróuninni.
Herra forseti. Já, ég harma auðvitað mjög og græt þau glötuðu ár sem liðin eru frá því að við í fyrri ríkisstjórn settum fram fjárfestingaráætlun 2012. Má ég þá minna á að stór hluti af þeim framkvæmdum sem nú eru í gangi var settur af stað með henni eins og Norðfjarðargöng og framkvæmdir á Vestfjörðum og fleiri stöðum? Það er líka rétt að við fleyttum áfram á árunum 2009, 2010 og að einhverju leyti inn á árið 2011 býsna miklum framkvæmdum þrátt fyrir erfiðleikana og kreppuna. Við leyfðum til dæmis Vegagerðinni að færa yfir ónýttar fjárheimildir sínar nánast að fullu milli ára. Það var rausnarlegri úrlausn fyrir þann málaflokk en flestir aðrir fengu þar sem nánast alls staðar annars staðar var allt umfram 10% skorið af við lokafjárlög ársins 2008. Þannig að við hlúðum að samgöngumálunum eins og við lífsins gátum á þeim erfiða tíma, en nú er annar uppi. Hvað á að gera? Það þarf fjármuni, það er ljóst. Mér finnst algerlega einboðið að núna ætti að hækka mörkuðu tekjustofnana til fulls. Nú er lag. Eldsneytisverð er mjög lágt. Þannig að í staðinn fyrir að missa tekjurnar niður þá á að láta umferðina borga. Hún er að aukast. Þá borga allir, líka bílaleigubílarnir sem útlendingarnir keyra á og það þarf vegi fyrir þá. Veruleikinn er nefnilega sá að það er stórkostlega hættulegt af svo mörgum ástæðum að svelta þennan málaflokk. Ferðaþjónustan kallar þar á úrbætur. Það má líta á það sem góða fjárfestingu í mikilvægustu gjaldeyrisöflunargrein þjóðarinnar. En búsetan á landsbyggðinni er mér þó efst í huga. Það er ekki hægt að bjóða fólki upp á þetta ástand endalaust. Hvenær kemst Borgarfjörður eystri í nútímavegasamband? Hvenær með þessu áframhaldi? Hvenær verður akfær vegur ef svo er hægt að orða það inn Bárðardal að vestanverðu sem er hluti af Sprengisandsleið þar sem menn komast varla á venjulegum bíl án þess að sprengja eitt til tvö dekk? Þetta er ekki hægt. Við erum ekki svo aum og fátæk að við getum ekki gert betur. Þannig að ég tel auðvitað að þetta ætti að vera í forgangi og það eina sem réttlætti það að hafa fótinn [[Forseti hringir.]]létt á bremsunni væri þensla í samfélaginu.
Forseti. Við ræðum enn frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2016. Það er eins og títt er með fjárlagaumræðu, þar er allt undir, öll stóru málin, enda er þetta hið stóra og mikilvæga stefnuplagg hverrar ríkisstjórnar í raun. Þarna endurspeglast pólitísk forgangsröðun og þær áherslur sem ríkisstjórn hvers tíma vill vera þekkt fyrir. Mig langar í fyrsta lagi að taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sleppti orðinu áðan í andsvörum sínum við Katrínu Júlíusdóttur þegar þau ræddu vegamál. Við höfum ítrekað gert við það athugasemdir að teknar séu stórar ákvarðanir sem varða stefnumörkun í málaflokkum í gegnum ákvarðanir á fjárlögum. Hæstv. ríkisstjórn hefur skilað auðu í tveimur stórum lykilmálaflokkum í íslensku samfélagi, málaflokkum þar sem sárlega skortir stefnumörkun og traust utanumhald, málaflokkum sem þurfa samráð við sveitarfélögin, við landsbyggðina, við alla stjórnmálaflokka, málaflokkum sem mæðir mjög mikið á sem eru annars vegar samgöngumál og hins vegar málefni ferðaþjónustunnar. Ríkisstjórn Íslands skilar undir forustu innanríkisráðherra annars vegar og hins vegar viðskiptaráðherra ríkisstjórnarinnar og ferðamálaráðherra algjörlega auðu að því er varðar samgöngumál og ferðamál. Í þessum tveimur málaflokkum er engin stefnumörkun, engin framtíðarsýn og fjármagni er slett tilviljanakennt í málaflokkana. Við ræddum á dögunum framlag í gegnum fjáraukalög til þessara tveggja málaflokka, inn í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða en einnig til tiltekinna vegaframkvæmda, þar sem fyrir lá meðan fjárlagavinnan fyrir yfirstandandi ár var í gangi að það þyrfti að styðja og styrkja þessa málaflokka með sérstöku framlagi á árinu. Það hefði átt að gera í fjárlögum. Þetta var fyrirséð en þó kemur þetta fyrst til sögunnar í fjáraukalagafrumvarpi eftir að ráðherrar málaflokkanna hafa lyft sér á kreik á blaðamannafundum og í myndatökum á miðju ári með fréttum um að þetta stæði til. Í því umhverfi þar sem við erum ekki með neina samgönguáætlun sem ráðherranum ber þó að leggja fram að fenginni tillögu samgönguráðs, og sú sem hér stendur á sæti í hv. umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis, hefur nefndin ekki á þessu þingi fjallað með nokkru móti um samgöngumál. Samgöngumál hafa ekki verið rædd á 145. þingi. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur nú fram sérstakan kafla um samgöngumál. Sá kafli hefur ekki fengið neina umræðu í samgöngunefnd þingsins og heldur ekki í samgönguráði sem er hinn lögformlegi stefnumörkunarvettvangur fyrir forgangsröðun í samgöngumálum og fjármögnun og fjárframlögum til þess málaflokks, leiðin sem okkur ber að fara samkvæmt lögum. Í stað þess er hér furðulegur kafli þar sem talað er um að með batnandi stöðu ríkissjóðs aukist möguleikar til umbóta í samgöngukerfinu en fleiri leiða en beinna framlaga úr ríkissjóði verði að leita til viðbótar, segir þar, með leyfi forseta, og meiri hlutinn bendir á brýn samgönguverkefni. Svo koma einhver brýn samgönguverkefni sem eru örugglega öll verðug en þetta er í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Fjárlaganefnd telur að það eigi að fara í að tvöfalda Vesturlandsveg, Sundabraut - Sundabraut? - og breikkun Suðurlandsvegar. Svo telur meiri hluti fjárlaganefndar að þetta séu dæmi um verkefni sem mætti leita annarra leiða til að fjármagna og framkvæma og koma sem hraðast áfram. Ég held að það væri ágætt fyrir fjárlaganefnd að fara aðeins yfir verkefni fjárlaganefndar. Það eru ekki bara einhver áhugamál forustu fjárlaganefndar. Nefndarálit meiri hlutans er ekki vettvangur til að skrifa um áhugamál sín. Það er orðið landlægt í ríkisstjórnarflokkunum að menn líti svo á að ef þeir senda frá sér einhvern texta, hvort sem eru tillögur eða nefndarálit, sé það vettvangur fyrir einhvers konar hugarflug um alls kyns áhugamál sem falla alls ekkert undir fjárlaganefnd, sérstaklega þegar lögformlegu ferli er ekki lokið, þegar viðkomandi fagnefnd hefur ekki fjallað um málaflokkinn á nokkurn hátt á yfirstandandi þingi og þegar ekki er verið að tala um málaflokkinn þannig að eðlilegt sé að fjárlaganefnd komi að honum. Ég hef áður fjallað um kúnstugt orðalagið sem lýtur að framkvæmdum á Alþingisreit og sérstakri trúmennsku við 100 ára gamlar teikningar sem er líka í þeim áhugamálastíl sem sér víða stað í stjórnarathöfnum meiri hlutans. Mig langar þó fyrst og fremst að dvelja við tvær blaðagreinar dagsins. Þær eru hvor með sínu sniði en birtast þó báðar sem innsendar greinar í Morgunblaðinu í dag. Önnur er eftir Björgu Evu Erlendsdóttur, stjórnarmann í Ríkisútvarpinu. Hún fer yfir þá stöðu sem blasir við núna og nefnir árvissa aðför að Ríkisútvarpinu, að það sé nokkuð sem við höfum þurft að horfa á þetta kjörtímabil. Það má sannarlega til sanns vegar færa. Við höfum horft á árvissa aðför að Ríkisútvarpinu en hún er óvenjuaumingjaleg að þessu sinni, segir Björg Eva Erlendsdóttir. Af hverju er hún óvenjuaumingjaleg? Vegna þess að hún er andlitslaus. Enginn vill gangast við aðförinni að þessu sinni. Yfirleitt hafa menn farið brattar í aðför ársins, ef svo má að orði komast. Skemmst er að minnast, gæti hafa verið í fyrra, þegar hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra beinlínis æpti á Egil Helgason úti á Austurvelli, þá var aldeilis andlit á aðförinni, og taldi að langlundargeð Framsóknar væri komið á endastöð og nú hefði Framsókn engan húmor fyrir Ríkisútvarpinu lengur, þetta væri bara búið. Nú eru engar persónur og engir leikendur en aðförin er sannarlega enn fyrir hendi og birtist í því að frumvarp Illuga Gunnarssonar um að fallið verði frá lækkun útvarpsgjaldsins situr fast - hvar? Í ríkisstjórn. Ráðherra málaflokksins sjálfs sem hefur fjallað um að þetta standi til, að falla frá lækkuninni, reynist ekki standa undir því að klára í gegnum ríkisstjórn mál sem heyra undir hann sjálfan þó að ríkisstjórn Íslands sé ekki í nokkrum skilningi fjölskipað stjórnvald og ráðherra menntamála sé ráðherra málaflokksins til enda. Hann á ekki málflutning sinn undir neinum öðrum ráðherrum í ríkisstjórn. Hann þiggur umboð sitt frá Alþingi til að sinna og bera ábyrgð á þessum málaflokki til enda. Hæstv. ráðherra Illugi Gunnarsson á að koma með þetta frumvarp til Alþingis. Ef hann fær það ekki afgreitt út úr ríkisstjórn, eins og kallað er, kemur hann bara með það hingað og leggur fram í eigin nafni. Það þarf ekkert að vera stjórnarfrumvarp. Hann leggur það fram í eigin nafni sem menntamálaráðherra og ráðherra málaflokksins. Það er þannig sem ráðherra með sjálfsvirðingu mundi gera, eftir að hafa sagt það sem hann hefur sagt, og ég hvet hann til þess. Ég veit að það er meiri hluti fyrir þessu máli á Alþingi. Við leggjum fram okkar tillögu ef þetta birtist ekki með öðrum hætti. Undir lok greinar Bjargar Evu Erlendsdóttur segir, með leyfi forseta: „Ef óvildarmenn Ríkisútvarpsins ná að vega svo gróflega að því og úr launsátri, verður næsta verkefni stjórnenda þess að ráðast í stórfelldan niðurskurð, reka fjölda starfsfólks, eyðileggja dagskrá, bæði sjónvarps og útvarps og fleygja þeim þjónustusamningi til fjögurra ára sem unninn hefur verið í samkomulagi við menntamálaráðuneyti.“ Þessi samningur er í samræmi við lög. Það liggur algjörlega fyrir að þjónustusamninginn um hlutverk og verkefni Ríkisútvarpsins þarf að endurskoða ef ekki verður fallið frá lækkun útvarpsgjaldsins. Hér í umræðunni hefur komið fram að nú stendur yfir uppprentun á nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar af þeim sökum að þar er farið með ósannindi þar sem því er haldið fram að fyrri ríkisstjórn hafi ákveðið að gjaldið næmi 16.400 kr. á hvern einstakling eða lögaðila. Þetta er beinlínis rangt. Formaður fjárlaganefndar hefur viðurkennt það hér í ræðustól og notar það orðfæri að þetta hafi verið missagt, eins og ekki hafi verið um að ræða beinlínis ásetning. Enn hefur hún ekki fengist til að biðjast afsökunar á því að hafa borið menn þeim sökum að þeir hafi farið með rangt mál þegar hún gerði það sjálf. Ég tel að það þurfi að gerast áður en þessari umræðu lýkur enda kemur fram í áður ívitnaðri grein að meiri hluti fjárlaganefndar hafi líka getið þess á fundi með stjórn Ríkisútvarpsins að þessi ákvörðun ætti rætur að rekja til vinstri stjórnarinnar ógurlegu á síðasta kjörtímabili eins og náttúrulega öll landsins ógæfa. Mig langar síðan að nefna og ræða aðra blaðagrein í þessu sama blaði hér í morgun, blaðagrein sem biskup Íslands ritar, frú Agnes M. Sigurðardóttir. Sú grein er skrifuð í jólaanda á aðventunni og í henni felst liðsauki og stuðningur við öryrkja og aldraða og baráttu þeirra fyrir bættum kjörum þar sem biskupinn yfir Íslandi tekur undir áhyggjur þessa hóps með tilvísun í baráttuna fyrir mannsæmandi lífi, betra lífi, og baráttuna gegn fátækt í heiminum. Í greininni segir, með leyfi forseta: „Í kjölfar kjarasamninga sem gerðir hafa verið, úrskurða gerðardóms og kjararáðs, eru tveir samfélagshópar efst í mínum huga, aldraðir og öryrkjar. Það er óásættanlegt að þau, sem hafa byggt upp það samfélag sem við búum í og þau sem ekki eiga þess kost að afla tekna vegna heilsubrests eða fötlunar, þurfi að hafa áhyggjur af lífsafkomu sinni. Við verðum sem samfélag að standa okkur betur í því að tryggja öllum þegnum þessa lands mannsæmandi lífskjör. Ríki og sveitarfélög verða að axla sína ábyrgð í þeim efnum og mega ekki varpa ábyrgðinni á hjálparsamtök. Ef óréttlæti ríkir í samfélaginu þá ríkir ekki friður, þá er ófriður.“ Og síðar: „Friður og réttlæti eru systkin, til að friður ríki þá þarf réttlætið að ná fram að ganga.“ Tilvitnun lýkur hér, virðulegi forseti, í orð biskupsins yfir Íslandi sem segir réttilega að réttlæti og friður séu systkin og að til að friður ríki þurfi réttlætið að ná fram að ganga. Hvað er það sem aldraðir og öryrkjar eru að óska eftir? Þeir óska eftir því að hækkun almannatrygginga verði afturvirk. Af hverju? Vegna þess að þannig er um aðrar hækkanir á vinnumarkaði á Íslandi, m.a.s. þær hækkanir sem hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar og hv. þingmenn hafa fengið. Við á Alþingi, við sem erum kjararáð öryrkja og aldraðra, höfum öll fengið hækkun afturvirkt. Það réttlæti eða aðkoma að mannsæmandi lífi er í höndum okkar einna. Öryrkjar og aldraðir hafa engan annan og enga leið til að skjóta máli sínu annað. Eina leið þessara hópa er að kalla á réttlætið og tala til þeirra sem skipa Alþingi Íslendinga. Þetta ákall um réttlæti er sem betur fer ekki bara ákall aldraðra og öryrkja heldur sífellt stærri hóps Íslendinga, fólks úti um allt samfélag. Af hverju er það? Það er vegna þess að það er óásættanlegt að við séum enn að horfast í augu við það á Íslandi, sem er 14. ríkasta þjóð í heimi, að fólk eigi ekki fyrir mat, nái ekki endum saman, sé í vandræðum með daglegt líf og lífsafkomu sína. Það er óásættanlegt með öllu og okkur ber að gæta að því að þessi hópur sé ekki skilinn einn eftir. Það er ósanngjarnt og það er óréttlátt að gera það. Hver stjórnarþingmaðurinn á fætur öðrum hefur komið upp í ræðustól Alþingis með blað sem mér heyrist nokkuð samhljóða þar sem þingmennirnir lesa upp prósentur og milljarða. Fólk sem lifir á 180 þúsundum á mánuði lifir hins vegar ekki á prósentum eða milljörðum sem taldir eru upp sem framlag núverandi ríkisstjórnar til þessa málaflokks. Hér er um að ræða veruleika einstaklinga og fjölskyldna en ekki tölur sem snúast um hagstærðir, hópa, prósentur og annað slíkt. Staðan í íslenskum stjórnmálum er orðin þannig að ríkisstjórn Íslands sem ætlaði að virkja samtakamátt þjóðarinnar, vinna gegn sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál, auka samvinnu og samheldni til framtíðar, eyða pólitískri óvissu sem hafði verið of áberandi þáttur í íslensku þjóðlífi á undanförnum árum, vinna að víðtækri sátt við aðila vinnumarkaðarins um þróun vinnumarkaðar og uppbyggingu til framtíðar, ríkisstjórn Íslands sem lagði svo mikla áherslu á að samfélag væri samvinnuverkefni þar sem öll störf skipta máli og haldast í hendur hefur mistekist þetta ætlunarverk sitt. Hvert og eitt einasta af þeim markmiðum sem lúta að því að stuðla að einhug, samheldni, samvinnu, samtakamætti og eindrægni í þessu samfélagi hefur mistekist. Þetta er ástæðan fyrir því að traust á ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hefur dvínað, að trúverðugleiki þessarar sömu ríkisstjórnar er á hröðu undanhaldi og að það er veruleg þörf á að leggja á það áherslu að til eru valkostir við stjórn samfélagsins. Það eru til valkostir við það að leiða samfélagið inn í meiri áherslur jöfnuðar og félagslegs réttlætis. Þær áherslur endurspegluðust í sameiginlegum breytingartillögum minni hlutans. Flokkar sem geta komið sér saman um breytingartillögur við fjárlagafrumvarp, sem geta sýnt að þeir geti stillt saman strengi um ríkisfjármálin, eru flokkar sem geta stýrt Íslandi.
Virðulegi forseti. Aðeins varðandi það síðasta sem hv. þingmaður fjallaði um, þ.e. kjör eldri borgara og öryrkja. Það hefur angrað mig aðeins í þeirri umræðu hvernig við dettum í þann pytt að stjórnarflokkarnir koma hingað og segja: Þið voruð svo miklu verri en við á síðasta kjörtímabili, þið skertuð kjör eldri borgara og öryrkja. Slengja því svona fram. En svo þegar maður skoðar tölurnar er það ekki alls kostar rétt. Á árunum 2009 og 2010 urðu hækkanir, þótt litlar væru, á grunnlaunum þessara hópa frá ríkinu. Síðan aftur 2011 kom inn töluverð hækkun eða tæplega 20 þús. kr. á grunnlífeyri á miðju ári vegna launahækkana. Síðan hélt vísitöluhækkunin áfram í framhaldi af því. Það er hins vegar rétt hjá þeim að ákveðnar skerðingar voru settar inn, sem voru tímabundnar, á þá sem voru með hæstu lífeyristekjurnar til viðbótar við aðrar tekjur. Þær gengu til baka. Þá erum við að tala um að þegar fólk var komið upp í 300 þús. kr. tekjur úr lífeyrissjóði byrjuðu skerðingar, svo því sé haldið til haga. Nú hefur það gengið til baka. Mér finnst svo mikilvægt að í staðinn fyrir að standa hér og karpa um þetta, einhverjar lágar prósentur og fortíðina sem samt er lágmark að menn fari rétt með, eigum við að horfa á það að við erum með þúsundir Íslendinga sem lifa á 170 þús. kr., 190 þús., 210 þús., 217 þús. kr. og tölum í kringum þær upphæðir. Mér finnst við þurfa að fara að horfa á þessar upphæðir og velta fyrir okkur: [[Forseti hringir.]]Getur fólk raunverulega lifað á þessu? Og ef svarið er nei, að reyna þá að taka höndum þverpólitískt saman um að breyta þessu í einhverjum sómasamlegum skrefum.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er náttúrlega dapurleg staðreynd í stjórnmálaumræðunni á Íslandi að þingmeirihlutinn, kannski fyrst og fremst það fólk sem fer fremst í flokki, skuli enn þá vera svo upptekinn af sínu hlutverki að vera andstaða við síðustu ríkisstjórn. Maður hafði svo sem skilning á því fyrstu missirin eða fyrstu mánuðina að þeim væri enn þá mjög ofarlega í sinni að andmæla öllu sem hafði verið gert á síðasta kjörtímabili og halda því til haga að þá hefði allt verið slæmt en nú væri allt orðið gott o.s.frv. Nú höfum við haft þessa ríkisstjórn við völd í hátt á þriðja ár. Það er bara einn og hálfur vetur eftir fram að næstu kosningum. Enn er þessi orðræða algerlega ríkjandi. Við höfum orðið mjög vör við þetta, bæði í andsvörum og ræðum við þessa umræðu, að talsmenn meirihlutaflokkanna tala fyrst og fremst um það sem var og með hvaða hætti þáverandi ríkisstjórn hafi hagað öllu illa. Hins vegar vil ég segja og sagði í fyrstu ræðu minni að mér finnst óásættanlegt með öllu og við sem tókum við verkefninu 2009 eigum aldrei að láta það óátalið þegar því er haldið fram að eitthvert árið sé sambærilegt við árið 2009. Við skulum leiðrétta það og tala um það í hvert einasta skipti sem einhver kemur hingað og talar um síðustu ríkisstjórn og hversu slæm hún hafi verið, sem nefnir ekki þá staðreynd að hér var 120 milljarða halli á ríkissjóði, hann eða hún skal fá leiðréttingu á sínu máli. Við skulum standa fyrir stórri leiðréttingu á því [[Forseti hringir.]]orðfæri stjórnarmeirihlutans, því að það er rangt og þetta er óþolandi.
Virðulegi forseti. Strax eftir hrun var gatið meira að segja stærra, 216 milljarðar, og það var eiginlega með ólíkindum að það skyldi hafa tekist að loka því á fjórum árum. Það er mikilvægt að við séum með þennan samanburð algjörlega á hreinu. Núna erum við hins vegar í þeirri stöðu að við erum komin yfir núllið, en menn hafa líka ofan á það verið að afsala sér tekjum frá útgerðinni, frá þeim sem mesta fjármuni eiga og ætla núna að losa sig við raforkuskattinn. Það er auðvitað gjörólík staða. Mér finnst við bera mikla ábyrgð hér og eins og hv. þm. Helgi Hjörvar hefur sagt erum við kjararáð þessara hópa. Við eigum að hætta þessu karpi, við eigum að velta því fyrir okkur og svara spurningunni: Getur einhver lifað á 200 þús. kr. plús/mínus 30 þús. kr. í íslensku samfélagi í dag? Með húsnæðiskostnaðinn eins og hann er, matarkostnaðinn eins og hann er og allt sem því fylgir að reyna að komast af hér. Þetta eru hóparnir sem hafa byggt upp samfélagið, eru núna komnir á efri ár og eiga það skilið frá okkur að geta [[Forseti hringir.]]lifað sómasamlegu lífi, og síðan aftur þeir sem geta ekki unnið fyrir sér vegna langvinnra sjúkdóma eða af öðrum ástæðum. Þess vegna verður maður svo reiður í þessari umræðu því að þetta er fólk sem getur ekki annað en horft til okkar. [[Forseti hringir.]]Við berum mikla ábyrgð og við verðum að leggja allt þetta karp til hliðar.
Forseti. Ég er sammála því. Við eigum að leggja þetta karp til hliðar. En það sem ég óttast er að í raun sé það svo að það sé pólitísk afstaða að vilja viðhalda tekjubilinu, vilja viðhalda ójöfnuðinum, vilja ekki berjast gegn fátækt. Ég óttast að það sé beinlínis ákvörðun. Hvernig er staðan núna? Við vitum að einn af hverjum tíu Íslendingum nær ekki endum saman. Við vitum að það er raunveruleg fátækt í landi sem er fjórtánda ríkasta land í heimi. Við vitum líka að þær tölur sem hér er verið að ræða, sem eru sanngjarnar kröfur, duga því miður heldur ekki til að koma öllu þessu fólki út úr fátækt, heldur eru þær bara sanngjarnar kröfur, en að verða ekki við þeim er vísvitandi ákvörðun um að viðhalda fátækt á Íslandi á meðan það er kannski okkar stærsta verkefni að freista þess að útrýma henni.
Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þróttmikla ræðu, það hvernig hv. þingmaður fór yfir málin og sérstaklega hvernig hún reifaði stöðuna eins og hún var 2009. Hún er náttúrlega ekki sú sama nú og þá. Það sér hvert mannsbarn. Kosningarnar 2009 eru fyrstu kosningarnar sem ég hafði kosningarrétt. Ég hafði aldrei kosið áður. Það eina sem mér datt í hug að kjósa var ekki gamla báknið. Það voru mikil umbrot og það sá meira að segja 19 ára unglingur sem var rétt að komast til vits og ára. Hins vegar þótti mér áhugavert að heyra í ræðu hv. þingmanns að hún teldi annan valmöguleika til staðar en ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Mig langar til að vita hvaða annan valmöguleika hún sjái núna í kortunum. Þurfum við að bíða annarra kosninga eða hvað getur eiginlega orðið til þess að einhver annar valmöguleiki komi fram? Núverandi ástand, sérstaklega í fjárlagaumræðunni, er alveg út í hött. Hjá þeim ríkustu er verið að skera niður skattana sem þeir ættu að greiða til samfélagsins og á meðan eykst skattbyrði hjá þeim sem minna mega sín, svo ekki sé minnst á háskólanema. Gjöldin þar hafa hækkað og ekki fara þau öll til Háskóla Íslands. Ég spyr: Hver er þessi annar valmöguleiki? Hvert eigum við að horfa?
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Eins og hún dró fram liggur fyrir eftir þennan tíma, tvö og hálft ár í stjórnartíð þessarar ríkisstjórnar, mjög langur listi af ákvörðunum sem snúast bæði um að afsala ríkissjóði tekjum en líka ákvörðunum sem gagnast betur þeim sem meira mega sín og síður þeim sem minna mega sín. Þær rýra kerfin okkar, barnabótakerfið, vaxtabótakerfið o.s.frv. Þetta eru ákvarðanir sem beinlínis vinna gegn jöfnuði. Þegar ég segi að það sé annar valmöguleiki í stöðunni á ég við að það er mín pólitíska skoðun og afstaða að það sé gríðarlega mikilvægt fyrir Ísland að í næstu alþingiskosningum liggi fyrir skýr valkostur fyrir kjósendur. Þá er ég ekki að tala um neitt annað en það að kjósendur átti sig á að það sé hægt að kjósa flokka og hreyfingar sem eru annarrar skoðunar en þeirrar að það eigi að vinna gegn jöfnuði. Þegar ég segi að þessi valkostur sé fyrir hendi á ég við að þegar stjórnarandstaðan á Alþingi leggur fram sameiginlegar breytingartillögur sem allar hafa að markmiði að draga úr misrétti í landinu, styrkja innviði samfélagsins og auka félagslegt réttlæti erum við að tala um að þessir fjórir flokkar búi yfir sameiginlegri meginsýn á það um hvað samfélag á að snúast, þ.e. að það eigi að snúast um möguleika allra til að lifa með reisn. Ég tel að þeir flokkar eigi að tala fyrir slíkum valkosti fyrir næstu kosningar.
Virðulegi forseti. Ég þakka þetta svar. Ég held að þetta sendi líka skýr skilaboð til þjóðarinnar og stjórnarmeirihlutans, þessi skýri valmöguleiki mælist töluvert betur samtals en stjórnarmeirihlutinn í skoðanakönnunum núna. Rétt eins og hv. þingmaður benti á hefur þessi stjórnarmeirihluti mælt gegn kröfunni um að öryrkjar og aldraðir fái líka sína uppbót. Við erum að tala um að sú uppbót yrði 50–150 þús. kr. á mann að jafnaði. Við erum ekki að tala um neinar gífurlegar fjárhæðir. Sér hv. þingmaður fyrir sér einhverja málamiðlun þar sem við getum komið til móts við kröfu minni hlutans, eitthvert hangikjöt, bónus, afturvirkar greiðslur eða eitthvað því um líkt til að gera öryrkjum og öldruðum kleift að halda mannsæmandi jól? Eins og staðan er núna þurfum við ábyggilega [[Forseti hringir.]]bara að bjóða þeim heim í hangikjöt til okkar.
Forseti. Ég lít svo á að Landssamband eldri borgara og Öryrkjabandalagið séu sá vettvangur sem setur fram kröfurnar, að þau heildarsamtök, samtök þeirra sem þurfa að lifa á þessum upphæðum, séu sá vettvangur sem leggur fram kröfurnar. Þau hafa lagt þær fram. Þær eru skýrar. Það sem við getum gert í þingsal er að enduróma þessar kröfur, gefa þeim rödd hér í þingsal, ýta á stjórnarmeirihlutann um að verða við kröfum þessa fólks. Það er það sem við höfum gert. Við gerðum það við 2. umr. fjáraukalaga og munum gera það aftur við 3. umr. fjáraukalaga óverulega breytt. Við skynjum að krafa þessara hópa á hljómgrunn miklu víðar en hjá stjórnarandstöðunni. Þetta er ekki baráttumál stjórnarandstöðunnar einnar, þetta er baráttumál allra í samfélaginu sem vilja réttlátt þjóðfélag. Þess vegna er það okkar verkefni að koma meiri hlutanum í skilning um að ekki verður unað við minna en það að verða við réttmætum kröfum þessara hópa.
Herra forseti. Mig langar til að inna hv. þingmann eftir stöðu máls sem hún drap á um fyrri part ræðu sinnar, stöðu byggingarframkvæmda á þingreitnum. Eins og fram hefur komið er það partur af tillögum meiri hluta fjárlaganefndar að veitt verði fé til að byggja hér hús. Ég er í sjálfu sér sammála því. Við höfum fengið að sjá reikninga sem teikna til þess að slík bygging mundi greiða sig upp á 18 árum en þá bregður svo við að þegar þessi tillaga kemur inn í þing er hún tengd því að húsið eigi að byggja eftir tæplega 100 ára gömlum skissum Guðjóns Samúelssonar. Sá maður var auðvitað mætur mjög og skildi eftir sig merka arkitektúríska arfleifð, en hér er einungis um að ræða skissur að húsi sem átti að vera á öðrum stað og við allt aðrar aðstæður. Það sem gerir þetta mál skrýtnara, að ég segi ekki skondið, er sú staðreynd að tillaga sem kom til nefndarinnar frá ríkisstjórninni tengdi þetta með engu við neinar sérstakar teikningar. Þá er komin upp sú staða að fjármálaráðuneytið og ríkisstjórnin hafa ekki sett fram neinar sérstakar óskir um það. Það sem er allra merkilegast er þó að forsætisnefnd þingsins sem fer með málefni þess hefur ekki sett fram neinar óskir um þetta heldur og er þessu beinlínis andsnúin. Er það þá í valdi einhvers tiltekins hóps manna sem með engu móti er hægt að segja að hafi forræði yfir málefnum þingsins að knýja svona fram? Hver er staða þessa máls? Ég spyr hv. þingmann bæði af því að hún gerði þetta að umræðuefni en hún er líka formaður þingflokks og ég vænti þess að svona hlutir séu ræddir þar.
Virðulegur forseti. Af því að hv. þingmaður var svo vinalegur að geta þess að ég væri formaður þingflokks ætla ég að bæta um betur og geta þess að ég var einu sinni formaður skipulagsráðs Reykjavíkurborgar og ráðherra skipulagsmála að auki, [[Gripið fram í.]]að vísu hvort á sínum tímanum. Af þeirri reynslu er mér ljóst og af þekkingu á skipulagsmálum að það er ekki hægt að skilyrða við einhverja tiltekna teikningu í skýringum við fjárlagafrumvarp hvernig ásýnd, efnisval eða umfang einhverrar byggingar verður í einhverri óskilgreindri framtíð. Það er ekki þannig. Ég veit að forsætisráðherrann dreymir um að hafa meira vald yfir einstökum málum en hann getur ekki tekið að sér smáatriði skipulagsvalds á einum tilteknum reit í einhverju einu tilteknu sveitarfélagi. Þessi texti í skýringum við breytingartillögur í fjárlagafrumvarpinu endurspeglar bara hvað tilveran er galin undir þessari ríkisstjórn, að menn skuli yfir höfuð láta sér detta þetta í hug. Það vill svo til að þessi tillaga kom fyrst fram 1. apríl. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður man eftir því, en 1. apríl birtist teikningin sem hv. forsætisráðherra hafði grafið upp einhvers staðar í dagblaði þar sem þess var getið að þessi tillaga væri einn þriðji af afmælisgjöf forsætisráðherra til lýðveldisins. Hinir þriðjungarnir tveir voru annars vegar Hús íslenskra fræða sem skyldi byggt, sem ég held að sé löngu tímabært og okkur öllum til skammar að þar skuli enn vera hola, eða stöðuvatn á dögum eins og þessum, og hins vegar skyldi endurbyggja Valhöll á Þingvöllum sem var þó þvert á alla stefnumörkun Þingvallanefndar á þeim tíma. Allt var þetta kúnstugt, en þessi þríþætta tillaga varð líka afvelta í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Það hefur komið fram í ræðustól Alþingis.
Herra forseti. Ég tel að hæstv. forsætisráðherra sé laumuhúmoristi. Hann má eiga það að hann getur verið fyndinn á köflum. Þegar hann kom með þessa yfirlýsingu 1. apríl var hún ekki það eina sem hann kom með þann dag. Þann dag mátti líka skilja hann sem svo að hann hefði ákveðið að nýi spítalinn mundi rísa á allt öðrum stað en ríkisstjórnin var nýbúin að samþykkja. Ég taldi að það væri aprílgabbið hjá hæstv. forsætisráðherra og þess vegna ginntist ég til að trúa því að honum væri alvara með hús Guðjóns Samúelssonar. Í æsku minni kynntist ég lítillega af afspurn Elvis Presley sem átti gott lag þar sem var þessi lína: Ef maður á ekki draum rætast aldrei neinir draumar. Ég er hlynntur því að hæstv. forsætisráðherra dreymi. Þar fyrir utan er ég þeirrar skoðunar að menn verði að fara eftir lögum og reglum í þessu samhengi. Ég skil svar hv. þingmanns þannig að þetta hafi ekkert upp á sig, þetta sé bara formaður fjárlaganefndar sem rétt einu sinni sé að gusa úr sér, dósera, yfir þingheim og það sé ekkert á bak við það, þetta sé bara hugarflug sem eigi sér enga stoð í raunveruleikanum. Það á reyndar við um margt annað í fjárlagafrumvarpinu líka.
Forseti. Það er raunar komið fram í orðaskiptum milli annarra þingmanna undir þessari umræðu að einn varaforseta þingsins, raunar sá sem nú situr á forsetastóli, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sagðist í ræðu sinni líta svo á að þessi texti væri markleysa, að á honum væri ekki mark takandi og að enginn mundi taka mark á honum.
Tökum við þá ekki mark á Vigdísi?
Ég vil ekki nefna hana á nafn meira en ég hef gert í dag vegna viðbragða hennar hér fyrr í dag. Það liggur alveg fyrir að við forsætisnefnd var ekki haft neitt samráð um þennan texta, sem hefur haft með þessi áform að gera. Þessi texti fór ekki í gegnum þá nefnd og enga umræðu þar. Þetta er bara eins og hver önnur vitleysa. Því miður held ég að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé nokkuð rausnarlegur að reikna það þannig að þetta snúist um skopskyn forsætisráðherra. Ég held að þetta snúist um annað.
Virðulegi forseti. Ég held að best sé að ég haldi áfram þar sem frá var horfið hjá hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur. Við vorum til dæmis að ræða fyrrverandi húsameistara ríkisins, Guðjón Samúelsson. Eitt sem einkennir svolítið breytingartillögur hv. meiri hluta fjárlaganefndar og hæstv. ríkisstjórnar er keimur af ákveðinni rómantískri þjóðernishyggju og fornaldarþrá. Það er svolítið gaman að nefna að þegar ég byrjaði að læra sagnfræði í Háskóla Íslands var fyrsta spurningin sem prófessor þar spurði okkur: Hvenær varð Ísland að þjóð? Síðan var þetta gegnumgangandi spurning um sjálfsmynd þjóðar. Hvenær verður þjóð að þjóð? Af hverju verður þjóð að þjóð? Það var ekki fyrr en á næstu önn sem svarið kom, að þjóð yrði til þegar þjóð ákvæði að hún væri til og að þjóð yrði til svo lengi sem menn ákvæðu að þeir vildu vera þjóð. Íslendingar sem þjóð urðu ekki til fyrr en á 19. öld þegar þjóðernishyggjan varð til og þegar þjóðir urðu til. Það er alla vega talað um það innan sagnfræðinnar. Það má ábyggilega deila um það innan annarra fræðigreina, sömuleiðis innan sagnfræðinnar. Hvenær verður þjóð að þjóð? Það er mjög skemmtileg sagnfræði og saga sem liggur þar að baki. Það sem gerðist á 19. öld var að ákveðin rómantísk þjóðernishyggja fór um allt. - Þarna eru helstu þjóðernissinnarnir mættir, hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson og Ásmundur Einar Daðason. Eins og hv. þingmenn vita er ég náttúrlega mjög þjóðleg að eðlisfari [[Gripið fram í: Prjónar.]]þar sem ég stunda mikið prjón [[Hlátur í þingsal.]] [[Gripið fram í: Úr íslenskri ull.]]úr íslenskri ull, háttvirtri, [[Gripið fram í: Háttvirtri?]]hvorki meira né minna. Það sem mig langar að vekja athygli á er hvernig þjóðernisleg fornaldarþrá sem einkenndi rómantíska þjóðernishyggju á 19. öld svífur yfir vötnum þegar maður les yfir breytingartillögur hv. meiri hluta. Það er skemmst frá því að segja ef ég les úr tillögu meiri hlutans, með leyfi forseta: „Við undirbúning framkvæmda skal hafa hliðsjón af þeim áformum sem uppi voru um uppbyggingu á Alþingisreitnum fullveldisárið 1918, samanber fyrirliggjandi teikningar Guðjóns Samúelssonar, fyrrverandi húsameistara ríkisins, og áform um minningarviðburði sem tengjast komandi aldarafmæli fullveldis Íslands.“ Guðjón Samúelsson var mjög merkur maður. Hann byggði mikið í ákveðnum þjóðlegum stíl. Hér eru hús eftir hann sem minna á burstabæi. Það var mikið deilt um það hér á árum áður, sér í lagi hvað varðar hvernig Íslendingar bjuggu, þannig að mikið var gert út úr því að byggja virðulegan húsakost handa Íslendingum til að þeir mundu verða almennilega menningarlegir. Guðjón Samúelsson var einn af fyrstu húsameisturum ríkisins. Það er svolítið skemmtilegt þegar maður les frumvarpið yfir og þarf ekki að fara lengra en á næstu síðu þar sem er nýr liður, Húsameistari ríkisins. Allt í einu er hann kominn aftur, genginn aftur eins og draugur. Ég verð nú bara að spyrja: Er ekki kominn tími til að halda áfram og reyna að komast aðeins inn í 21. öldina? Í meirihlutaálitinu er rökstuðningurinn sá að liðurinn húsameistari ríkisins sé kominn til vegna skipulagsbreytinga í forsætisráðuneytinu. Það er sem sagt bara verið að færa fjárlagaliði sem áður heyrðu undir viðhald, fasteignir og fleira slíkt undir húsameistara ríkisins. Þetta ber í raun og veru merki um fornaldarþrá. Það var einhvern tímann til gott og betra Ísland. Það var einhvern tímann gullöld. Það virðist vera sem hæstv. forsætisráðherra telji að þessi gullöld hafi verið um 1920–1930 þegar Guðjón Samúelsson heitinn teiknaði margar merkar byggingar. Það hefur verið deilt um það hversu falleg þessi teikning er sem nú er höfð til hliðsjónar. Hún er í sósíalrealískum stíl og um hana hafa hörð orð verið látin falla hér í þingsal eins og að hún sé beinlínis ljót. Ég er ekki alveg sammála því en það er bara smekksatriði. Það sem mér finnst í raun og veru merkilegast við þetta er þessi þjóðernishyggja og fornaldarþrá og ekki bara það heldur: Af hverju erum við ekki að nýta þann mannauð sem við höfum? Núna eru uppi ákveðnar deilur, svo ekki sé meira sagt, um atgervisflótta. Það var mikið rætt, sérstaklega í kjölfar hrunsins, um verkefnaleysi arkitekta. Við erum að fara að setja 75 milljónir í lið undir heitinu Framkvæmdir á Alþingisreit. Það er búið að afmarka það. Ég veit ekki alveg hvernig það samræmist höfundalögum, ef ég á að segja alveg eins og er, nú er ég tiltölulega fróð um höfundalög, að taka teikningar Guðjóns Samúelssonar og blanda þeim saman við einhverjar nýjar teikningar. Ég er ekki viss um að það mundi falla vel að heiðri listamannsins. Það er bara þannig að eitt sinn verða allir menn að deyja og stundum er bara komið nóg. Guðjón Samúelsson átti mikinn þátt í því að skapa Reykjavík og gera hana að fallegum bæ. Ég er mjög þakklát fyrir það. Án hans væri Reykjavík allt öðruvísi. Það verður bara að segjast. Hins vegar finnst mér í raun og veru verið að vega að höfundarheiðri Guðjóns Samúelssonar með því að taka hugmyndir hans. Það sem þarf í raun að gera er að taka teikningarnar hans og færa þær í nútímalegt horf. Ég veit ekki alveg hvernig það samræmist hugmyndum um höfundarheiður samkvæmt höfundalögum. Ég veit ekki hvernig rétthafarétti á verkum Guðjóns Samúelssonar er háttað en mér skilst að hann sé í höndum ríkisins. Þrátt fyrir það þá er það líka siðferðisleg spurning hvort rétt sé að nýta 100 ára gamla teikningu til þess að byggja hús núna. Þetta veldur mér hugarangri, ekki einungis vegna þeirra hugmynda sem ég sé skína frekar skýrt og greinilega í gegn í þessu meirihlutaáliti sem eru breytingar hæstv. forsætisráðherra upp á samtals 305 milljónir. Þetta eru mestmegnis tilfærslur, fyrir utan nýja liði eins og húsafriðunarsjóð. Það er líka annað sem við þurfum að fara að taka almennilega og heildstæðara á. Hús þurfa ekkert endilega að vera merkileg þótt þau séu orðin gömul. Það er þjóðerniskennd sem við látum oft fara svolítið með okkur. Síðan er annað sem ég tók eftir og er alveg óháð þessu. Það er 5 millj. kr. tímabundið framlag til Lions-hreyfingarinnar. Ég væri til í að fá betri útlistun á því hvaðan það kemur eiginlega. Ég skil það ekki. En það er óháð öllu því sem ég hef verið að ræða hér. Þetta meirihlutaálit og þær hugmyndir sem eru lagðar til grundvallar, um endurreisn húsameistara ríkisins svo langt aftur að hann gengur liggur við aftur í teikningum nútímaarkitekta, eru mjög einkennilegar. Ég verð bara að segja að ég skil vel að fólk spyrji spurninga þegar kemur að þessu, sérstaklega í ljósi að hugmyndin var fyrst sett fram 1. apríl 2015. Ég var sannfærð um að þetta væri djók.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst það svolítið skemmtileg tenging hjá hv. þingmanni að fjalla um breytingartillögur meiri hluta hv. fjárlaganefndar og tengja við hugmyndir um rómantíska þjóðernishyggju og jafnvel rómantíska fornaldarþrá. Eins og ég hef áður sagt við þessa umræðu er umræða um fjárlög í mínum huga ekkert annað en umræða um samfélagsmál þar sem fjárlögin eru auðvitað bara útgjaldahliðin á því hvernig við ætlum að reka samfélag okkar. Þess vegna finnst mér góðra gjalda vert að spegla það í alls konar hugmyndafræðilegu ljósi því að það segir okkur helling um það sem verið er að gera með fjárlögunum. Framkvæmdir á Alþingisreitnum eru bara einn lítill angi inn í þá umræðu en samt vinkill sem er vel þess virði að tala um. Ég staldraði við það sem hv. þingmaður sagði um að deilt væri um það hversu falleg teikningin af byggingunni væri. Mér finnst það alveg atriði út af fyrir sig en það sem mér finnst kannski nærtækara að spyrja um er hversu praktísk bygging verði sem teiknuð var 1918. Það tengist einmitt umræðu hv. þingmanns um höfundarheiðurinn. Er líklegt að bygging sem byggir á 100 ára gamalli teikningu þjóni þeim tilgangi sem þarf í nútímasamfélagi með öllum þeim tæknibreytingum sem orðið hafa á síðustu 100 árum?
Virðulegi forseti. Spurningar hv. þingmanns þykja mér mjög góðar og alveg þess verðar að velta fyrir sér. Þær eru mjög gott innlegg í það að fjárlögin endurspegla hvernig þjóðfélag við viljum. Þessi fornaldarþrá er ekki það þjóðfélag sem ég vil. Eins og ég sé þetta fyrir mér varðandi teikningu Guðjóns Samúelssonar eru þetta fyrst og fremst kröfur um einhverja útlitsstaðla, um útlitið. Þó að hv. Guðjón Samúelsson, ef ég má segja svo, herra forseti, hafi teiknað hús fyrir 100 árum þarf ytra byrðið ekkert endilega að endurspegla innra byrðið. Það er það sem þarf að huga að. Það er ekki þannig að við byggjum byggingar með svo háum gluggum eins og er til dæmis sett þarna fram. Þó að allt sé byggt með gluggum nú til dags er það aðeins öðruvísi. Hins vegar er líka vafasamt að nota 100 ára gamlar teikningar. Hver er höfundurinn þegar upp er staðið? Þarna munu einhverjir arkitektar koma að innanhússhönnun og fleiru. Er þetta þá enn bygging eða teikning eftir Guðjón Samúelsson? Er þetta ekki þá bara teikning eða bygging sem Guðjón Samúelsson og teikning hans veitti innblástur að? Mér finnst þetta fyrst og fremst endurspegla einhverja þjóðernisþörf og fortíðarþrá og kannski ákveðna gullöld Framsóknarflokksins.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Fornaldarþrá og ekki það þjóðfélag sem hv. þingmaður vill - mig langar að spyrja aðeins nánar út í það því að hv. þingmaður hefur í umræðu um ýmis mál, getum við sagt, talað um vinnubrögðin og að hv. þingmaður mundi vilja sjá hér annars konar vinnubrögð viðhöfð á þessum vinnustað. Mig langar þess vegna að spyrja út í vinnubrögðin við fjárlagavinnuna og hvað hv. þingmaður hafi um þau að segja. Getum við talið okkur sæmd af þeim á Alþingi? Hér hafa komið inn stórar breytingar. Háar upphæðir eru að bætast við þannig að það er að verða ljóst að afkoma ríkissjóðs er mun minni en gert var ráð fyrir í upphafi. Þó hefur ekki verið fallist á þá beiðni okkar í minni hlutanum að fresta þingfundi og fara ofan í saumana á því hvað við erum í raun með í höndunum þannig að við erum að ræða um fjárlög við 2. umr. út í tómið án þess að allar tölur liggi almennilega fyrir. Þingmenn slumpa bara á breytingarnar sem þeim sýnast vera í spilunum. Telur hv. þingmaður þetta nógu gott? Viljum við hafa þetta svona? Aðeins í lokin um þá framtíðarsýn sem endurspeglast í því að við reiknum með þessu slumpi okkar okkur niður á það að ríkissjóði verði skilað á núllinu með þessum fjárlögum: Er það nógu gott inn í framtíðina?
Virðulegi forseti. Já, það má spyrja sig. Þetta eru fyrstu fjárlögin sem ég kem að þannig að ég hef ekkert til að bera saman við. Hins vegar virðist frumvarpið óreiðukennt, sérstaklega í ljósi þess að við erum enn að fá breytingartillögur upp á 1,2 milljarða sem hafa gleymst, og það segir náttúrlega að einhvers staðar er pottur brotinn. Ég hugsa að með nýjum lögum um opinber fjármál verði tekið á öllu svona og þá verði ferlið allt öðruvísi. Ég vona innilega að næst þegar ég tek þátt í fjárlagavinnunni, að ári, verði vinnubrögðin öðruvísi. Hins vegar er alltaf gaman að pæla aðeins í því hvernig framtíð maður vill hafa. Ég vil náttúrlega hafa samfélag sem er aðeins opnara, frjálsara og jafnara að miklu leyti. Þegar við erum að tala um hvernig við viljum hafa fjárlögin okkar held ég að það yrði bragarbót að því að fá öll gögnin sem fyrst upp í hendurnar og fá þau á tölvulesanlegu formi, ekki bara á pappír eða pappírsígildi fyrir tölvur. Að sama skapi ætla ég að benda á að kannski er bara ekki nógu langt síðan hrunið varð þannig að kannski erum við bara ekkert komin upp úr því. Kannski voru yfirlýsingar hjá hæstv. fjármálaráðherra um að við værum að skila hallalausum rekstri ótímabærar. Kannski er betra að vanda sig og sætta sig við að hér varð kerfislægt hrun og kannski er núna ekki tíminn til að skila hallalausum fjárlögum. Kannski þurfum við að bíða og gera það að ári.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þetta var áhugaverð yfirferð yfir þessar setningar nefndarálitsins þar sem fjallað er um þennan þátt og byggingar á Alþingisreitnum. Ég er mikill aðdáandi þess sem Guðjón Samúelsson gerði á sínum tíma. Byggingunum sem hann á í borginni fylgir reisn, en þær eru merki um ákveðinn tíma. Mér finnst við ekki sýna þeim tíma mikinn sóma með því að umbreyta honum og þeim stíl yfir í að þetta verði nýtilegra fyrir okkur og þá aðstöðu sem við gerum ráð fyrir að búa við í dag sem er allt önnur en var þá. Mér finnst þetta að því leytinu til sérkennilegt og er sammála hv. þingmanni, mér finnst þetta undarleg hugmynd og sögu þessa arkitekts ekki sýndur sómi. Hið sama á við um þau skilaboð sem þetta eru til nútímaarkitekta sem eru líka að gera frábæra hluti og eiga að vera þeir sem síðan er talað um eftir 100 ár sem stórkostlega listamenn, skulum við segja, síns tíma sem settu mark sitt á borgarmyndina þá. Við verðum að losa okkur út úr þessu. Við eigum stórkostlega mikinn mannauð á þessu sviði sem ég held að við eigum að nýta og gefa tækifæri á að setja mark sitt á þetta pínulitla tímabil sögunnar sem við erum á núna. Ég er sammála hv. þingmanni og þakka henni fyrir að hafa vakið athygli á þessu.
Virðulegi forseti. Ég þakka þetta innlegg. Hér gilda ákveðin höfundalög og Píratar hafa oft fengið þann stimpil á sig að vilja bara stela öllu frá höfundum, alltaf, en það er ekki alveg satt. Við erum bara að benda á að höfundaréttur má ekki og þarf ekki að fá að trompa sjálfsögð mannréttindi. Hins vegar hefur höfundurinn, í þessu tilfelli Guðjón Samúelsson, samkvæmt gildandi höfundalögum einkarétt á því að birta verk sín í upphaflegri eða breyttri mynd. Mér finnst full ástæða til að bera virðingu fyrir því, sérstaklega þegar við erum að tala um hús, arkitekta og fleira í þeim dúr. Þetta er mikið verk. Þetta er nokkuð sem skilur miklu meira eftir sig en kannski lag sem er gefið út á stafrænu formi. Kostnaðurinn við byggingu og allt við það er miklu meiri, en auðvitað gilda sömu lögmál. Það er það sem við höfum bent á, að það er munur á því hvort maður sé arkitekt eða lagahöfundur hvað varðar umfangið. Hús mun vonandi standa í 100 ár þannig að mér þykir alveg sjálfsagt að nýta þann mannauð sem við höfum núna og gefa arkitektum tækifæri til að setja mark sitt á Reykjavíkurborg næstu 100 árin. Sú fornaldarþrá sem endurspeglast í nefndaráliti meiri hlutans er í sjálfu sér skondin en lýsir líka ákveðnum vilja til að skilja eitthvað eftir sjálfa sig en ekki endilega aðra.
Virðulegi forseti. Bara eitt áður en ég fer yfir í næsta mál, annað í þessu er líka að 1920 voru hús hönnuð út frá ákveðnu notagildi sem er allt annað í dag. Við hönnum hús með öðrum hætti af því að við höfum aðrar þarfir og leggjum aðrar áherslur. Við erum kannski meira með sameiginleg rými og stærri vinnuaðstöðu þar sem fleiri eru saman í einu rými o.s.frv. Breytingarnar í því hvernig við nálgumst hlutina eru allt aðrar. Tæknin hefur líka breytt miklu o.s.frv. Ef menn ætla að fara út í byggingu á nýju húsnæði á Alþingisreitnum á að horfa til þess að það eigi að standa til langs tíma út frá notagildi dagsins í dag og möguleikunum á breytingum á því inn í framtíðina en ekki aftur á bak. Þetta er svolítið sérstök nálgun. Stóra málið sem ég ætlaði samt að ræða hérna við hv. þingmann er að ég hef lengi verið mikil áhugamanneskja um opið bókhald ríkisins þannig að menn geti skoðað nánast allt og grúskað í því sem ríkið er að gera og það verði gert til að reyna að minnka tortryggni í garð hins opinbera og hvernig það nýtir fjármuni sína. Eins og hv. þingmaður og fleiri píratar hafa nefnt er þetta enn fremur ákveðið aðhald sem síðan getur leitt af sér hagræðingu. Á síðasta kjörtímabili lögðum við af stað í þann leiðangur að opna bókhaldið betur og við settum ákveðin gagnasöfn sem hrágögn út á netið þannig að þriðji aðili gæti síðan unnið með þau og birt úr þeim upplýsingar. Ég mundi vilja sjá gengið enn lengra, að menn væru í raun og veru alltaf að sýna þessi gögn í rauntíma þannig að alltaf lægju fyrir upplýsingar [[Forseti hringir.]]sem væri hægt að nálgast, þess vegna upplýsingar um einstaka reikninga. Hvað telur hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]að við eigum að ganga langt í þessu efni? Hversu mikið eigum við að hafa þarna úti?
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa spurningu. Til að drepa aðeins á fyrri hluta spurningarinnar er náttúrlega líka spurning hversu mikið er nóg. Hvenær er til dæmis komið nóg af viðbyggingum á Alþingisreitinn? Hvenær eigum við að sætta okkur við að þessi pínulitli reitur sé búinn að þjóna tilgangi sínum í bráðum eina og hálfa öld? Kannski er kominn tími til að færa Alþingi á einhvern annan reit. Kannski er kominn tími til að við byggjum nýtt 21. aldar þinghús samhliða nýrri stjórnarskrá og nýrri pólitík sem gæti kannski verið táknræn bylting í íslenskum stjórnmálum, að við mundum vígja nýtt þinghús og nýtt lýðræði í raun og veru. Samhliða því held ég að það sem hv. þingmaður minntist á, opið og gagnsætt bókhald, sé líka hluti af 21. aldar lýðræðinu. Það að við höfum upplýsingar um það hvernig sameiginlegum fjármunum okkar er varið er lykilatriði til að hafa aðhald með ríkinu. Það er grundvallaratriði fyrir lýðræðið. Mér finnst að við eigum að horfa svolítið til þess sem er búið að vera að gera í Bretlandi. Þar eru öll hrágögn sett fram á svokölluðum CSV-skrám eða XML-skrám svo ég tali í skammstöfunum eins og góður tölvunörd. Þar er margvíslegt í gangi. Það er svo mikilvægt að þetta sé gefið út á þessu formi og að það séu ákveðnir staðlar yfir þetta. Það er verið að vinna í því. Það er til nokkuð sem heitir „Open Government Partnership“ sem er verkefni sem Ísland tekur ekki þátt í, en önnur lönd í Evrópu taka þátt í þessu, m.a. Bretland. Þetta veitir aðhald í því að byggja upp opið bókhald og opna fjársýslu í raun og veru fyrir ríkið. Því miður tökum við ekki þátt í þessu verkefni því að ég held að það mundi hjálpa okkur mjög.
Virðulegi forseti. Aðeins út af þessu síðasta sem við vorum að ræða, ég og hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir, þá erum við mjög langt á eftir. Bretarnir voru einmitt byrjaðir á þessu og voru komnir með stór verkefni í því að auka aðgengi almennings að fjárhagsupplýsingum ríkisins í kringum aldamótin. Þeir byrjuðu á því fyrir 15 árum og hafa tekið stórstíg skref fram á við á meðan við erum að reyna að fikra okkur áfram. Þegar ég kom inn í fjármálaráðuneytið fórum við strax af stað með að setja hóp af sérfræðingum í að vinna tillögur um það með hvaða hætti við gætum opnað á fjárhagsupplýsingar ríkisins í auknum mæli. Þessi hópur þurfti ekki að vinna nema í, ég man ekki hvort það voru tveir eða þrír mánuðir, og gat skilað okkur skýrslu og tekið strax skref í þessa veru með því að opna ákveðin gagnasöfn. Það voru ákveðnar upplýsingar sem hægt var að opna strax. Því miður hefur það stoppað með tilkomu nýrrar ríkisstjórnar af því að það er einhvern veginn eins og svona lagað þurfi að vera sérstakt áhugamál til að menn fari í það. Þess vegna ætla ég eftir áramót að leggja fram að nýju þingsályktunartillögu um þetta mál, þ.e. að stefnumörkun verði gerð um með hvaða hætti við ætlum að opna fyrir þessar fjárhagsupplýsingar. Ég lagði slíkt mál fram á síðasta þingi í samstarfi við nokkra þingmenn og ég ætla að gera á því nokkrar breytingar og leggja fram að nýju. Ég held nefnilega að þetta sé liður í því að auka traust á milli þess sem við kjörnir fulltrúar erum að gera og hvernig við ráðstöfum skattfé almennings, og almennings sjálfs, sem vill auðvitað vita hvernig við gerum það, hann vill að minnsta kosti vita að hann hafi aðgang að þessum upplýsingum. Starfshópurinn sem skilaði skýrslu til mín á vordögum árið 2013 lagði áherslu á að þetta yrði á hrágögnum, eins og hv. þingmaður lagði til, ég ætla ekki að fara með skammstafanirnar sem hv. þingmaður fór með áðan, XML-skjöl og annað slíkt, og þannig færu bara hráar töflur út vegna þess að það getur líka orðið ákveðið vantraust gagnvart stjórnvöldum ef við förum að matreiða upplýsingarnar. Í dag hafa sum fyrirtæki og fjölmiðlar fólk á sínum snærum sem er vel læst á þessi gögn og getur þýtt þau yfir á skiljanlegt lesmál. Ég held að það skipti miklu máli vegna þess að ef ríkið fer að matreiða gögnin eitthvað getur það skapað tortryggni gagnvart því sem verið er að matreiða og hvað er valið til að sýna okkur og svo framvegis. Ef þetta er bara í hrágögnum á netinu verður enginn hræddur um að verið sé að búa til eitthvað eða sjóða saman einhverjar tölur eða mynd af einhverjum veruleika sem fólk hefur ekki trú á að sé til. Ég hef boðað það hér að þessi tillaga muni koma fram að nýju eftir áramót af því að það er löngu tímabært. Ég held að það sé best að ráðherrar fái mjög skýr skilaboð frá þinginu um hvað við viljum sjá og að við viljum að fjárhagsgögn hins opinbera séu algjörlega opin. Þegar menn eru komnir með þau skýru skilaboð héðan vil ég að þeir búi til einhverja áætlun um í hvaða skrefum það verði gert og síðan verði því fylgt óháð því hvaða flokkur situr í ráðuneytunum hverju sinni. Aðeins að efnisatriðum, ekki bara umgjörð fjármála hins opinbera heldur einnig að einstaka atriðum í þessu máli. Ég fór í fyrri ræðu minni töluvert yfir málefni eldri borgara og öryrkja og ég verð að ítreka vonbrigði mín varðandi það að okkur hafi ekki gefin nein vísbending um að menn ætli að mæta kröfu þessara hópa. Krafa þeirra um kjarabætur er ekki sprottin úr einhverri heimtufrekju eða úr tómarúmi heldur er hún sprottin út úr því að þarna eru stórir hópar og þúsundir manna sem lifa á tekjum eða fá laun sem eru í kringum 200 þús. kr., plús/mínus, nokkrir tugir þúsunda. Einstaklingur í sambúð er með grunnlífeyri upp á 170 þús. kr. Sá sem býr hins vegar einn fær heilar 192 þús. kr. Þar er ég að tala um nettótölur, það sem maður fær útborgað. Það sér það bara hver heilvita maður að það er ekki hægt að lifa af því. Ef maður hefur síðan unnið sér inn einhvern lífeyri skerðist hann og maður endar þá kannski með nettóniðurstöðu upp á 217 þús. kr., 20 þús. kr., 30 þús. kr. Þúsundir Íslendinga þurfa að lifa á þessum tekjum. Mér finnst að við í þinginu eigum að hætta allri skotgrafaumræðu um það hver gerði mest á hverjum tíma eða ekki. Við getum karpað um það endalaust. Það sem við eigum að horfa á eru þessar tölur, þessar staðreyndir, og við eigum að svara þeirri spurningu, horfast í augu við okkur sjálf og svara þeirri spurningu: Teljum við í alvöru að einhver geti lifað af þessu og haft það gott? Ég veit að svarið við þeirri spurningu verður nei. Þegar við öll hér inni verðum búin að svara þeirri spurningu neitandi eigum við að setjast niður saman og teikna áætlun þverpólitískt um með hvaða hætti við ætlum að bæta úr þessu og í hvaða skrefum, vegna þess að svona gengur þetta ekki áfram. Ég vona að stjórnarflokkarnir sjái að sér í þessu efni og taki ákvörðun um að fara með okkur í það verkefni að reyna að hækka laun þessara hópa, öryrkja og eldri borgara. Þetta er annars vegar fólk sem byggt hefur upp það land sem við höfum nú tekið við stjórninni á og hins vegar þeir sem ekki hafa val um að fara út á vinnumarkaðinn út af langvinnum veikindum eða slysum eða af öðrum ástæðum. Við berum þess vegna gríðarlega mikla ábyrgð og við getum ekki skilið þessa hópa eftir. Ég fór vel yfir það í fyrstu ræðu minni og vildi hnykkja á því hér. Mig langar líka að nefna heilbrigðismálin aftur. Ástæðan er sú að mikið hefur verið talað um að hér sé búið að setja nóg til heilbrigðismála, að við séum búin að setja svo mikla fjármuni í þau mál á undanförnum árum að það sé bara - ég man ekki hvort það var kallað heimsmet að þessu sinni af stjórnarliðum, en eitthvert met var það. En við erum ósammála því og þess vegna höfum við stjórnarandstöðuflokkarnir lagt til að framlög til heilbrigðismála verði aukin upp á að mig minnir 2,5 milljarða. Sú tala er ekki gripin úr lausu lofti. Það er tala sem kemur frá spítalanum sjálfum þar sem fram hefur komið í máli forsvarsmanna hans að þetta sé það sem þeir þurfa til þess að reyna að halda í horfinu. Eða hvort það eru 2,8 milljarðar kr. sem þarf þar. Því hefur verið mætt með þeim orðum að ef við létum þá hafa þá tæpu 3 milljarða sem spítalinn þarf yrði það ekki til þess að þjónustan á spítalanum yrði betri og að menn gætu þá haldið í horfinu og sinnt fleiri sjúklingum eða neitt slíkt. Nei. Viðbrögðin voru þau, að minnsta kosti af hálfu hv. þm. Karls Garðarssonar, að ef við gerðum það þá mundu þeir bara biðja um aðra 3 milljarða og svo enn aðra 3 milljarða og enn aðra 3 milljarða þannig að það væri eins og við værum að rétta peninga til - ég veit það ekki, einhverrar heimtufrekju. Mér finnst það alveg sérlega undarleg nálgun á málið vegna þess að þarna er fagfólkið okkar í greininni sjálfri að segja okkur upp á krónu hvað það þarf bara til að halda í horfinu og því er mætt með þeim viðhorfum að það taki því nú ekki að láta þau fá eitthvað af þessum fjármunum af því að þá fari þau bara að biðja um meira og meira. Það er ekki það sem þetta snýst um heldur það að ef við ætlum að reka hér gott heilbrigðiskerfi þá þarf einfaldlega þessa fjármuni. Það er bara staðreynd. Virðulegi forseti. Þá ætla ég að nefna eitt þessu tengt, athyglisverða frétt nýverið í Ríkisútvarpinu þar sem fram kom að útgjöld til heilbrigðismála á Íslandi sem hlutfall af vergri landsframleiðslu hafi lækkað á undanförnum árum, sem og raunútgjöld til heilbrigðismála á mann. Þegar menn horfa alltaf í krónutölurnar er það einfaldlega ekki nóg vegna þess að menn þurfa að horfa á stærri mynd í þessu efni. Rúnar Vilhjálmsson, prófessor í félagsfræði við hjúkrunarfræðideild Háskóla Íslands, setti fram þessar tölur. Hann segir að ef við berum okkur saman við OECD-ríkin séum við í 15. sæti í raunútgjöldum, en sem hlutfall heilbrigðisútgjalda af landsframleiðslu séum við komin í 23. sæti. Hann segir líka að við höfum verið mun ofar á listanum í þessum samanburði á árunum fyrir hrun og líka á fyrstu árunum eftir hrun. Þarna eru því tölur sem við eigum að horfa til. Við getum alltaf sagt hvert við annað: Heyrðu ég setti meira en þú. Eða: Við erum að slá heimsmet í einhverjum framlögum. En þegar tölurnar tala sínu máli verðum við að hlusta. Við verðum að horfa á þær og horfast í augu við þennan veruleika og reyna að takast á við hann í staðinn fyrir að vera endalaust að slást innbyrðis. Það eru fleiri mál sem mig langar að nefna hér. Varðandi heilbrigðismálin er það orðið akút mál að við reynum að setja upp einhvers konar plan um með hvaða hætti við aukum fjármuni til þess málaflokks. Mig langar líka að nefna unga fólkið, ég náði því ekki í fyrri ræðu minni. Það sem veldur mér alveg gríðarlegum vonbrigðum í fjárlagafrumvarpinu, og því er ekki heldur mætt í breytingartillögunum, er lækkunin á vaxtabótum og barnabótum. Okkur er sagt að ástæðan fyrir lækkun á vaxtabótum og barnabótum sé sú að við skiljum bara ekki kerfið, en nú sé fólk farið að hafa það svo miklu betra ef maður skoðar eignastöðuna og tekjustöðuna. En þetta er auðvitað ekki svona einfalt heldur er ástæðan fyrir því að bæturnar lækka sem hlutfall af innkomu og tekjum barnafólks sú að menn hafa ekki látið tekjumörkin og eignamörkin fylgja neinni þróun eða neinum veruleika í samfélagi okkar, menn hafa bara fryst það. Og þar með eru vaxtabæturnar og barnabæturnar hægt og rólega að detta út sem stuðningur við þá sem skuldsettastir eru, sem er unga fólkið. Við höfum viljað berjast fyrir því að bæturnar séu áfram inni vegna þess að - og það er heldur ekki hægt að segja að menn hafi farið hér í skuldaniðurfellingar og þar af leiðandi eigi ekki að horfa til þessa hóps, að menn geti bara prísað sig sæla og hætt að nota vaxtabætur. Vaxtabætur eru bara allt annars eðlis. Vaxtabætur hafa verið tekjutengdar og eignatengdar og þannig hefur þeim verið beint til þeirra hópa sem eru með þyngstu byrðarnar hverju sinni. Það er bara þannig með yngstu aldurshópana og ungu fjölskyldurnar í samfélagi okkar að þó að brúttótekjurnar séu ágætar millitekjur er það engu síður þannig að á þessum árum eru þessir hópar með gríðarlega þunga greiðslubyrði vegna þess að þá er nánast eingöngu verið að greiða vexti af húsnæðislánunum af því að þessar kynslóðir eru komnar hvað styst á veg með að greiða þau upp. Sömu hópar sem eru líka með gríðarlegan kostnað af börnum. Ég tek nærtækt dæmi, af sjálfri mér. Ég greiði 60 þús. kr. á mánuði í leikskólagjöld. Það munar nú um minna. Ég er með tvö börn í leikskóla í Kópavogi. Það munar um það. Það er svo margt sem þyngir róðurinn hjá barnafólki. Ég held að þarna ættu menn aðeins að endurhugsa stöðuna vegna þess að þetta getur þýtt að með þessari aðgerð þrengir beinlínis að kynslóðunum sem ala upp börnin. Menn ættu að endurhugsa þá nálgun. Ég hef mótmælt þessu og við teljum þetta ranga forgangsröðun varðandi barnabæturnar. Þá segja menn að við séum að tala fyrir því að efnafólk eigi að fara að fá barnabætur. Skerðingin á barnabótunum hefst við tekjur við 200 þús. kr. Menn eru á rangri braut varðandi stuðning til ungra fjölskyldna. Ef barnabætur byrja að skerðast við 200 þús. kr. þá fá nú ekki margir barnabæturnar óskertar. Hvað eru barnabætur? Barnabætur eru stuðningur við barnafjölskyldur til þess að létta þeim róðurinn á því þunga tímabili sem ég var að nefna áðan. Er það ekki í þannig samfélagi sem við viljum búa? Við viljum hvetja til þess að fólk eignist börn. Við viljum hvetja til þess að hér verði einhver eðlileg mannfjöldaaukning eða fjölgun í samfélagi okkar. Í nágrannaríkjum okkar sjá menn fram á gríðarleg vandræði á næstunni vegna þess að þar hefur ekki fjölgað nægjanlega í samfélögunum. Það vantar beinlínis ungt fólk til þess að halda uppi því velferðarkerfi sem byggt hefur verið upp. Við viljum ekki lenda í þeirri stöðu en við getum gert það ef við veikjum öll þau kerfi sem við höfum byggt upp til þess að styðja við barnafólkið okkar. Það að láta þessi tekju- og eignamörk ekki hækka þýðir að það getur orðið óaðlaðandi að eignast börn hér á landi, að ég nefni nú ekki fæðingarorlofið, rúsínuna í pylsuendanum í þessum kerfum, sem verið er markvisst að veikja og mun koma okkur í koll síðar. Fæðingarorlofssjóð þurftum við að skerða á síðasta kjörtímabili í kjölfar hrunsins og ég verð að segja alveg eins og er og ætla að segja það hér að ég tel að við höfum gengið of langt í veikingu hans á sínum tíma. Menn geta breytt því en það hefur þessi ríkisstjórn ekki gert og við erum enn þá með tekjuviðmiðin allt of lág, þ.e. þakið er allt of lágt og fæðingarorlofið er of stutt. Áður en sú ríkisstjórn fór frá höfðum við samþykkt frumvarp um lengingu fæðingarorlofsins í 12 mánuði. Það var dregið til baka af þessari ríkisstjórn. Þá hélt ég að ný ríkisstjórn mundi að minnsta kosti ætla að hækka þakið, en það var hækkað um 20 þús. kr. og síðan ekki söguna meir. Þessar 20 þús. kr. telja ekki neitt. Það veldur því að við erum með allt of lágar greiðslur til foreldra í fæðingarorlofi og við erum með líka fæðingarorlof sem er hreinlega orðið of stutt vegna þess að bilið yfir í leikskólann er það langt. Allt þetta getur lagst á eitt og orðið til þess að við lendum í sama vanda og nágrannalönd okkar hvað varðar eðlilega endurnýjun þjóðarinnar. Við þurfum að horfa til þess. Við getum ekki alltaf horft til svo skamms tíma eins og við höfum verið að gera heldur eigum við að horfa til lengri tíma í þessum efnum og átta okkur á því að ákvarðanir okkar núna hvað þessi mál varðar geta komið okkur í koll síðar. Ég fer nú að brenna inni á tíma en mig langaði líka að tala hér um samgöngumálin. Ég tók þau aðeins fyrir í andsvörum við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon áðan vegna þess að ég hef alveg ofboðslegar áhyggjur af því að menn horfi hér til of skamms tíma þegar ákvarðanir eru teknar um að setja ekki aukna fjármuni í viðhald vega og setja ekki fjármagn í fjárfestingar í nýframkvæmdir í samgöngumálum vegna þess að við erum með alveg gríðarlegt álag á samgöngukerfið okkar vegna aukinnar komu ferðamanna. Það getur þýtt miklu meiri kostnað fyrir okkur í náinni framtíð ef við gerum ekkert í málum núna. Það er líka öryggisatriði og ég tel að bættar samgöngur séu algjört lykilatriði í því að gera byggðir landsins sterkari, miklu mikilvægari en byggðaáætlun, miklu mikilvægari en allir vaxtarsamningar þessa heims, það eru góðar almennar samgöngubætur. Að lokum eitt örstutt: [[Forseti hringir.]]Áhugaverð frumniðurstaða rannsóknar á áhrifum Héðinsfjarðarganga á samfélagið leiddi m.a. í ljós að sú samgöngubót hafi gríðarlega jákvæð áhrif á jafnrétti kynjanna.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að fara svona vel yfir málin og sérstaklega umfjöllun hv. þingmanns um opnari stjórnsýslu. Mér þykir mjög áhugavert að það hafi verið gert á síðasta kjörtímabili að koma ákveðnum hrágögnum út. Mér fannst líka mjög áhugavert að heyra að það hafi ekki verið neitt sérstaklega erfitt eða kostnaðarsamt. Ég veit að það eru mörg lönd sem eru farin að gera þetta, bæði í ákveðnum samstarfsverkefnum eins og Open Government Partnership og síðan Open Budget Partnership, sem er nátengt. Það er allt saman eitthvað sem Ísland gæti hreinlega gengið inn í og byrjað að vinna samkvæmt ákveðnu plani. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður viti hvernig á því stendur að við tökum ekki þátt í svona samstarfsverkefni. Er það bara af einhverjum pólitískum ástæðum eða vitum við hreinlega ekki um þetta? Svo varðandi annað sem hv. þingmaður minntist á í ræðu sinni, þ.e. unga fólkið. Nú er það stefna hæstv. ríkisstjórnar að vera með séreignarstefnu í húsnæðismálum. Ég sé ekki alveg hvernig manneskja sem er 25 ára gömul og er að reyna að festa kaup á íbúð eigi að geta haft efni á því, sérstaklega ef sú manneskja er búin að vera í námi, enda eru námslán einungis upp á 1,5 millj. kr. á ári og þar að auki má nemandi einungis vinna sér inn 1 millj. kr. yfir allt árið. Ég spyr. Hvaðan á þessi peningur að koma? Hvernig á ungt fólk í dag að ná að safna sér fyrir sinni fyrstu íbúð ef það er stefna stjórnvalda að við eigum að eiga íbúð? Hvar á ungt fólk að búa? Það er spurning sem ég er búin að vera að velta fyrir mér. Þetta er ákveðið misrétti. Það er ekki vel gerlegt að lifa af 2,5 millj. kr. á ári, ef ég á að segja eins og er.
Virðulegi forseti. Fyrst aðeins um aðganginn að fjárhagsupplýsingum hins opinbera. Ég veit ekki hvort eða hvernig ríkið tekur þátt í slíkum samstarfsverkefnum. Ég held að það væri verðugt að spyrja að því og reyna að ýta við því að menn hugsanlega litu til þess að gera það. Ég hef hins vegar spurt hvað hafi orðið um þá áætlun sem var lögð til í skýrslunni frá 2013 um að fara með frekari gögn út á netið og gera aðgengileg. Svörin þá voru að þetta væri allt í einhverjum farvegi. Það hefur ekki mikið gerst síðan og það sem er óþægilegt er að menn virðast hafa sópað þessu öllu inn í innanríkisráðuneyti og að þar sé verið að smíða stærra prógramm í upplýsingamálum. Þá tel ég að þetta verkefni sé svolítið að týnast þar. Það getur vel verið að ég hafi rangt fyrir mér og mögulega muni menn taka einhvern sprett í því, en ég held að þingsályktunartillaga sem ýtir við mönnum og þingið samþykkir vonandi um að auka aðgengi að fjárhagsupplýsingum geti verið til góðs. En hvar á ungt fólk að búa? Þetta er líklega stærsta spurning sem blasir við okkur núna, þetta er algjör lykilspurning. Við höfðum ekki til yngstu hópanna í samfélagi okkar í dag. Við gerum það ekki. Við gefum þeim ekki glæsta framtíðarsýn né gerum þeim lífið neitt sérstaklega auðvelt. Eins og hv. þingmaður nefndi, og það var málaflokkur sem ég komst ekki í, Lánasjóður íslenskra námsmanna, er það umræða sem við þurfum að fara vandlega í gegnum hér. Hvaða tilgangi viljum við að hann þjóni? Ungt fólk er hætt að sækja í hann. Ásóknin í hann er að minnka og sérstaklega á það við þá sem eru í námi erlendis. Síðan tel ég að við verðum að ráðast í alvöruuppbyggingu á leiguhúsnæði [[Forseti hringir.]]og leggja til margþættar aðgerðir til þess að auka framboð á leiguhúsnæði hér á markaðnum þannig að verðið lækki.
Virðulegi forseti. Ég þakka þetta prýðilega svar hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur. Ég velti því fyrir mér í framhaldinu sem ég sá í breytingartillögu í fjárlagafrumvarpinu, að gert er ráð fyrir 600 milljónum minna í Lánasjóð íslenskra námsmanna. Ástæðan þar að baki er að færri nemendur sækja í hann, rétt eins og hv. þingmaður reifaði. 600 milljónir eru töluvert mikill peningur. Við erum að tala um að meðalnámslán á ári hjá fólki er ekki meira en kannski 2 milljónir, það er ekki nema í undantekningartilfellum sem þau eru miklu meira en það. Við erum að tala um alla vega 300 námsmenn sem eru ekki lengur í námi, sem sækja ekki í þennan lánasjóð. Ég veit að samkvæmt þeim tölum sem Háskóli Íslands sendi okkur hv. þingmönnum þá hafa einungis um 100 færri nemendur sótt um háskólann á milli ára. Þannig að ég spyr: Hvar er þetta fólk? Við erum að tala um að árgangar 1988–1992 eru mjög stórir. Ég veit það, sem var í grunnskóla og er úr þessum árgangi, að það þurfti að byggja við fjölmarga grunnskóla og hagræða þannig að allir kæmust að. Ég spyr því: Er fólk á mínum aldri hætt að sækja um námslán eða er einfaldlega betra fyrir það að vera á vinnumarkaðnum og taka allt í hálfu námi? Hvers lags háskólasamfélag er það sem gefur fólki ekki tíma til að sinna akademísku námi, þar sem er hagstæðara fyrir það sem námsmenn að vinna en að vera á námslánum einfaldlega af því að námslánin halda því í ákveðinni fátæktargildru?
Meðan hv. þingmaður var að fara yfir þetta varð mér hugsað til þess að í aðra röndina eru menn með metnað og reyna að sníða kerfið þannig að fólk fari frekar hraðar í gegn en hitt, en á sama tíma erum við með námslánakerfi sem býður í raun og veru ekki upp á það. Ég held að það sé úttektarvirði fyrir stjórnvöld að fara í gegnum það hvar þetta fólk er sem var á námslánum og er að detta út núna. Er þetta aðeins það að það varð svo mikil fjölgun eftir hrun? Ef svo er þurfum við líka að fara vandlega í gegnum það hvað varð síðan um það fólk. Ég held að hv. þingmaður hafi spurt ákveðinna lykilspurninga vegna þess að við erum hér og nú að garfa í þessum fjárlögum og inni í fjárlögunum eru alls konar atriði sem geta haft áhrif inn í svo langa framtíð og á samfélagsþróunina hér á landi. Þetta er eitt af þeim atriðum, þ.e. hvernig áhrif fjárlögin hafa á ungt fólk. Ég held að hv. þingmaður hafi komið inn á lykilþætti í því sem þarf að skoða. Aftur að húsnæðismálunum af því að ég hafði svo lítinn tíma áðan. Það er bara þannig að við erum núna með ríkisstjórn sem setti á laggirnar sérstakan ráðherra húsnæðismála af því að áherslan á þau mál átti að vera svo mikil. En það hefur ekkert skilað sér, ekki neitt, og maður veltir fyrir sér hvers vegna. Getur það verið vegna þess að menn eru kannski að átta sig á því í fyrsta lagi að gjaldmiðillinn sem við notum er ekki heppilegur? Í öðru lagi geta menn verið að átta sig á því að þetta gæti kostað fjármuni fyrir hið opinbera. Ég segi fyrir okkar leyti í Samfylkingunni að við erum tilbúin til þess að horfa til útgjalda [[Forseti hringir.]]til að reyna að koma af stað almennilegum leigumarkaði. Ef það er það sem þarf þá eigum við að gera það, af því að staðan núna er óviðunandi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar að byrja á að taka undir þau orð hv. þingmanns að það eru vonbrigði að ekki hefur heyrst orð um að taka undir kröfuna um kjarabætur til eldri borgara og örorkulífeyrisþega. Mér finnst það alveg óskaplega dapurlegt núna nokkrum dögum fyrir jól. Hv. þingmaður kom inn á fjölmargt í ræðu sinni og það eru allt gríðarlega mikilvægir hluti þegar kemur að því hvernig samfélag við ætlum að hafa á Íslandi. Hv. þingmaður nefndi greiðslur til lífeyrisþega, heilbrigðismálin, barnabætur, fæðingarorlof og kom aðeins inn á menntamálin í lokin og þetta eru allt alveg gríðarlega stór atriði í velferðarsamfélagi. Hv. þingmaður sagði einnig að verið væri að veikja kerfið núna og það mundi koma okkur í koll síðar. Það er alveg ljóst að þetta kostar allt saman peninga og þess vegna æpir á mann að það þurfi að auka tekjur ríkisins en ekki skera þær niður. En það er hins vegar ekki planið. Eins og kom fram í ræðu hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni er framtíðarplanið að draga enn meira úr samneyslunni, um tugi milljarða til ársins 2019. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvaða framtíðarsýn er það þá eiginlega sem blasir við okkur miðað við stöðuna sem við erum í í dag þar sem vantar peninga og það á að minnka samneysluna enn meira?
Virðulegi forseti. Við erum sem betur fer komin býsna langt með það að vera velferðarsamfélag þó að ákveðnar stoðir séu orðnar veikari. Ég held að við séum öll sammála um að ríkið eigi að sjá um ákveðna hluti, endurdreifa fjármunum til þess að tekjujafna. Ríkið á líka að sjá til þess að við séum með fyrsta flokks heilbrigðisþjónustu, menntakerfi o.s.frv. Á meðan þessi kerfi eru öll að verða flóknari er eðlilegt að þau verði líka fjárfrekari. Þá spyr maður sig hvaða langtímahugsun það sé að losa sig við tekjur, eins og menn hafa verið að gera hér. Ég verð að segja alveg eins og er að við höfum verið mjög ósátt við að forgangsröðunin eftir hrun hafi verið sú að það sé algjört forgangsmál að lækka veiðigjöldin, algjört forgangsmál að losa sig við raforkuskattinn og auðlegðarskatt o.s.frv. á meðan við vitum að það bíða okkar stór verkefni á sviði heilbrigðismála. Það bíður okkar líka sú staðreynd að við munum þurfa að gera átak í því að hífa upp laun eldri borgara og öryrkja. Það eru því stór verkefni sem bíða og sömuleiðis á sviði menntamála. Við vitum að hver króna sem við setjum út til menntamála skilar sér margfalt til baka, vegna þess að kakan stækkar þegar við fjárfestum í menntun. Mér finnst þetta vera röng nálgun, mér finnst hún skammsýn og mér finnst menn vera fastir í einhverjum kreddum, menn eru fastir í þessari hugsun: Við sjálfstæðismenn höfum alltaf talað fyrir einföldu skattkerfi og lægri sköttum og höfum alltaf selt okkur æðislega vel í kosningabaráttu út á það. Í staðinn ættu menn að horfast [[Forseti hringir.]]í augu við nýjan veruleika sem er sá að stundum þarf að leggja út peninga til að fá til baka.
Hæstv. forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni um það að kerfin eru alltaf að stækka og við munum þurfa að leggja meiri peninga í þau til framtíðar. Svo auðvitað bætist það við sem ég náði ekki einu sinni að nefna í fyrra andsvari mínu sem er að það kemur að því að við þurfum að fara að borga niður skuldir. Það er ekki útlit fyrir að hægt verði að gera eitthvað sérstakt í því á næsta ári því að með öllum þeim útgjaldaviðbótum sem hafa verið að koma meðal annars núna á síðustu dögum þá lítur út fyrir að við megum prísa okkur sæl ef það verður nokkurra milljarða hagnaður á ríkissjóði á þessu ári. Ég velti þessu með framtíðarsýnina dálítið mikið fyrir mér og ég veit hreinlega ekki hvort ég er jafn bjartsýn og hv. þingmaður um að það sé í rauninni svo að við séum öll sammála um að hafa hér velferðarsamfélag. Mér finnst nefnilega ýmislegt benda til þess, og ég veit ekki hvort það er vegna skorts á framsýni, að menn haldi að þetta muni reddast einhvern veginn án þess að taka fé inn í ríkissjóð. Ég er í alvörunni farin að velta því fyrir mér hvort það sé kannski hjá ákveðnum öflum í samfélaginu vilji til þess að hafa samfélag þar sem þeir ríku hafa það gott og geta borgað fyrir nauðsynlega þjónustu og hinir mega hreinlega éta það sem úti frýs.
Virðulegi forseti. Það er þá kannski réttara að segja að við viljum öll hafa aðgang að fyrsta flokks heilbrigðisþjónustu, en svo er spurning hvernig aðgangurinn er, hvort hann sé gegn gjaldi eða ekki og þar greinir okkur á. Við samfylkingarfólk viljum að jafn aðgangur sé og ég veit að flokkur hv. þingmanns deilir þeirri lífssýn líka, þ.e. að sami aðgangur sé fyrir alla og hann sé óháður efnahag. Aðeins aftur um það sem ég var að segja í lokin áðan, þ.e. að mér finnst við dálítið föst í einhverjum kreddum, föst í einhverri gamalli hugmyndafræði þegar kemur að - ég ætla að leyfa mér að tala sérstaklega um Sjálfstæðisflokkinn vegna þess að það virkar alltaf ágætlega að spila spóluna um lækkun skatta, einföldun skattkerfisins og eitthvað svona, en svo spyrja menn sig sjaldnar spurningarinnar: Hvaða áhrif hefur það? OECD hefur hins vegar spurt þeirrar spurningar. Skýrsla var gefin út af þeim í desember á síðasta ári þar sem fram kom beinlínis - OECD hefur ekki verið þekkt fyrir að vera sérstök kommúnistasamtök eða sósíalistísk hreyfing - að aukinn jöfnuður gerir samfélög sterkari. Þess vegna sé það réttlætanlegt að endurdreifa fjármunum í gegnum skattkerfið og ef menn ætla að endurdreifa fjármunum í gegnum skattkerfið og auka jöfnuð, þá þarf að vera með þrepaskiptingu í skattkerfinu sem þýðir: Það verður ekki alveg eins einfalt. Mér finnst að menn þurfi að fara að horfast svolítið í augu við raunveruleikann. Hvaða afleiðingar hafa gjörðir manns og ná gjörðirnar markmiðunum? Í þessu tilfelli er það algerlega klárt að ef menn vilja sterkari samfélög og stærri köku, þá eiga þeir að auka jöfnuð.
Forseti. Til að rifja aðeins upp þetta mál sem hefur verið í gangi í dag sem eru komnar ákveðnar lyktir í, þá gerðist það sem sagt í síðustu viku að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir fór út í opinber störf á laugardaginn í síðustu viku og bjóst við að koma aftur til vinnu á laugardegi, þ.e. í dag. Sökum þess að nýr þingmaður er ekki skráður inn fyrr en á mánudag og má ekki vera skemur en í viku fer ég ekki út fyrr en næsta mánudag. Hins vegar ef það hefði verið þingfundur síðasta laugardag hefði ég samt ekki verið skráður inn fyrr en á mánudeginum þannig að í því tilviki gæti ég ekki verið einungis viku, ég yrði að vera helgi, viku, þ.e. fimm daga, og aðra helgi ef þannig kemur upp á. Þessi misskilningur varðandi tölvupóstinn sem ég fékk ekki var sem sagt vegna tæknilegra örðugleika sem komu upp [[Forseti hringir.]]eftir þetta, en er búið að lagfæra síðan þá þannig að við þökkum fyrir það. Það gengur betur næst.
Virðulegur forseti. Ég fór í fyrstu ræðu minni yfir ýmis atriði sem einkanlega lutu að hagsveifluleiðréttri afkomu eða frumjöfnuði ríkissjóðs og nokkrum þáttum á tekjuhlið frumvarpsins og lét staðar numið. Auðvitað eru fjölmörg efni í umfjöllun um fjárlögin sem nauðsynlegt er að fara í en það er orðið langt liðið á þennan dag og fátt af stjórnarliðum í húsi þannig að það er kannski ástæða til að láta brýnustu efni frumvarpsins bíða umfjöllunar í ræðu á mánudaginn kemur svo að það verði einhverjir viðmælendur um þau efni. Það verður ekki hjá því komist að ávarpa fyrst það sem forseti var að kynna á forsetastóli áður en ég gekk í ræðustól. Dreift er á fundinum frumvarpi Sigríðar Á. Andersen um ríkisábyrgð fyrir deCode. Er þetta ekki til að kóróna framgöngu stjórnarliðsins eða ætti ég að segja toppa framgöngu stjórnarliðsins hér á aðventunni? Hefur stjórnarmeirihlutinn algerlega misst allt meðalhóf, alla yfirvegun, alla hæfni til málefnalegrar umfjöllunar og skoðanaskipta um fjármál íslenska ríkisins og þarfir borgaranna? Af því að borgari í landinu leyfir sér að skrifa grein í dagblað og gagnrýna að Landspítalinn fái ekki nægilega fjármuni til að sinna sjúku og veiku fólki, greinarhöfundur verandi alþjóðlega viðurkenndur læknir með býsna góða þekkingu á því hvað til þarf, þá kemur stjórnarþingmaður fram og flytur frumvarp á Alþingi sem beinist sérstaklega gegn þessari persónu eftir að forsætisráðherrann hefur kosið að toppa þetta með því að skrifa grein í dagblað gegn borgara í landinu, einum einstaklingi, sem ég man ekki að hafi gerst áður. Er það þannig að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hafi samþykkt til framlagningar þingmál sem beinist að einstaklingi sem hefur leyft sér að gagnrýna þessi málefni, [[Gripið fram í.]]lög sem raunar Sjálfstæðisflokkurinn og Davíð Oddsson beittu sér sérstaklega fyrir að setja á í sinni tíð? [[Gripið fram í.]]Það hefur aldrei þurft að grípa til ríkisábyrgðarinnar, hún aldrei hefur verið virkjuð, er saga, hefur ekkert að gera með daginn í dag. Málið er þess vegna einvörðungu flutt til að senda borgara í landinu þau skilaboð að ef stjórnarmeirihlutinn er gagnrýndur eða rök færð fyrir því að sjúkum og veikum sé ekki sinnt eins og vert væri þá muni menn finna fyrir því á Alþingi Íslendinga. Hvað er næst? Eftir að Kári Stefánsson steig fram hefur biskup Íslands fjallað á opinberum vettvangi um þá tillögu sem hv. þm. Jón Gunnarsson felldi í vikunni. Biskupinn yfir Íslandi hefur skrifað um stöðu aldraðra og öryrkja í samfélaginu, um tillöguna um að þeir fengju kjarabætur í fjáraukalögunum. Megum við þá búast við því að einhver þingmanna Sjálfstæðisflokksins muni flytja hér tillögu um að aukin fjárveiting til þjóðkirkjunnar verði afturkölluð? Á hvaða plan eru stjórnarhættirnir í landinu komnir? Getum við ekki bara fengið lagt fram á fyrsta degi þingsins fjárlagafrumvarp sem endurspeglar stjórnmálastefnu ákveðinna stjórnmálaflokka, rætt það efnislega, gagnrýnt og fært fram rök með og á móti á Alþingi, í Fréttablaðinu og annars staðar í samfélaginu án þess að þurfa að vegast á með svo ósæmilegum hætti? Svo ég tali ekki um það sem við höfum helst orðið vitni að síðustu sólarhringana þegar háskólagengið fólk með próf, margt með glæsilega starfsferla, vel efnuð búið og í háum opinberum stöðum telur að í umfjöllun um flóttamenn í neyð eða fátækt fólks sem á ekki málungi matar séu stjórnmálaleiðtogarnir, háskólaborgararnir og efnafólkið fórnarlömbin sem eigi að auðsýna sérstaka samúð, vorkenna og hugsa til í bænum sínum á kvöldin vegna þess að það sé talað svo illa um þau. Mér kemur þetta á óvart þó að ég átti mig auðvitað á því að málefnalegar hrakningar stjórnarmeirihlutans með þetta uppkast að fjárlagafrumvarpi eru þannig að það er kannski allt orðið leyfilegt í þeirra huga. Ég hélt satt að segja að hér á þingi sætu menn og konur sem treystu sér til að mæla fyrir sínum skoðunum og gagnrýna sjónarmið annarra án þess að þurfa að fara niður á persónulegt plan, eins og ég nefndi raunar líka í fyrri ræðu minni sem varðaði þá framgöngu sem ýmsir gestir fjárlaganefndar hafa mátt þola. Ég vil í þessu efni minna á hvernig er hægt að standa öðruvísi að hlutum. Mér er sérstaklega í minni það samtal sem hæstv. fyrrverandi velferðarráðherra, Guðbjartur Hannesson heitinn, leiddi í kjölfar hrunsins. Það var engum blöðum um það að fletta að þá þurfti að fara í gríðarlega erfiðar aðgerðir á Landspítalanum. Það hefur oft verið dregið hér fram að þá var skorið niður og það er rétt að þá var skorið niður. Einkenndi fjárlagagerðina þá að ráðherra málaflokksins og forustumenn fjárlaganefndar væru að munnhöggvast við stjórnendur spítalans um hvað væri rétt og rangt eða andlegt ofbeldi eða eitthvað slíkt? Nei, virðulegi forseti. Auðvitað var öll þau ár þannig ástatt að spítalinn hefði þurft að fá meira og stjórnendur spítalans hafa eflaust fært fyrir því rök, en það fór fram samtal og starfsfólk og stjórnendur Landspítalans unnu þrekvirki í samvinnu við fjárveitingavaldið og stjórnvöld til að halda góðri og öflugri þjónustu á Landspítalanum þrátt fyrir öll þessi áföll. Þess vegna er það þyngra en tárum taki, þegar fólk hefur unnið slíkt þrekvirki í góðri samvinnu og góðu samstarfi og sýnt að það hefur ekki vílað fyrir sér að takast á við erfið verkefni með takmarkaða fjármuni, takast á við niðurskurð, takast á við það að þurfa að draga úr þjónustu, að núna þegar fjármunir sem eru til ráðstöfunar hafa í fimm ár samfleytt vaxið ár frá ári þurfi samtalið að fara fram með þessum hætti, við þær aðstæður. Ástæðan fyrir því að við höfum rætt hér nokkuð vinnubrögðin í tengslum við fjárlögin er ekki bara tengd þessum fjárlögum. Ástæðan fyrir því er sú að margir undrast það að eftir efnahagsvöxt samfellt frá því snemma á kjörtímabili ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, sterkan og öflugan, og auknar tekjur í ríkissjóð skuli ekki nást neitt meiri árangur í ríkisrekstrinum en raun ber vitni. Það að hér hafi verið afgreidd til 3. umr. fjáraukalög þar sem væri halli á ríkissjóði ef ekki væru teknir 25 milljarðar út úr Landsbankanum, annars væri bara halli á rekstri ríkissjóðsins, er auðvitað áhyggjuefni og vekur spurningar um það hvort skortur á ráðdeild, áætlanagerð, aðhaldssemi og reglufestu valdi þessu. Það eru ástæður fyrir því að spurt er. Þær eru kannski í grunninn tvær. Önnur er sú að allir sem komið hafa að fjármálum, hvort sem það eru fjármál einstaklinga, heimila, fyrirtækja, félaga eða hins opinbera, vita sem er að lykill að árangri er festa og agi. Þegar svona mikil lausung er í ríkisfjármálum eins og einkennist af því að leggja fram uppkast að fjárlögum sem við 2. umr. er ekkert mark á takandi þá er það til þess fallið að draga úr því nauðsynlega aðhaldi sem þarf að vera með svo miklum fjármunum sem fjármunir ríkissjóðs eru. Það er ekki bundið við þetta fjárlagafrumvarp heldur hefur einkennt meira og minna allt þetta kjörtímabil. Ég held að steininn hafi tekið úr í vegaframkvæmdum við fjölsótta ferðamannastaði, þó að það megi draga fram dæmi eins og hvernig þær aðgerðir sem allir vissu að þyrfti að fara í á ferðamannastöðum hafa verið fjármagnaðar. Þegar fjárlög voru afgreidd fyrir árið 2015 var í engu gert ráð fyrir því að ráðast í vegabætur á mikilvægum ferðamannaleiðum, m.a. um Langadal, Uxahryggjaleið, Dettifoss og Kjósarskarð. Í vor var fyrirvaralaust tilkynnt að ríkisstjórnin hefði ákveðið og tilkynnt fjárlaganefndinni að verja í þessar vegaframkvæmdir eitthvað á annan milljarð kr. Síðan leið á vorið, sumarið og haustið og engar framkvæmdir urðu. Þá afturkallaði fjárlaganefndin að því er virðist með einhverjum skömmum til ríkisstjórnarinnar umræddar fjárveitingar og vegirnir eru enn ómalbikaðir. Út af fyrir sig var ákveðið að gera þetta ekki, en sú lausung sem í því felst að ákveða sitt á hvað, ekki í samræmi við fjárlög og þvert á önnur vinnubrögð, svo sem samgönguáætlun, og ætla að fara einn daginn í framkvæmdirnar en gera það ekki annan daginn er nokkuð gott dæmi um það hvernig haldið hefur verið á málum. Auðvitað gera fjölmargir aðilar í samfélaginu áætlanir sínar út frá því hvað ríkið kynnir í fjárlögum. Það verður að vera hægt að treysta því að þær fyrirætlanir haldi. Þetta tiltölulega litla dæmi, vegaframkvæmdir upp á ekki meira en hálfan annan milljarð, hefur náttúrlega haft áhrif á fjölda fólks og fyrirtækja og ákvarðanir þeirra, en svo urðu framkvæmdirnar að engu. Þegar ég tók sæti í fjárlaganefnd fyrst, undir forustu manna eins og Einars Odds Kristjánssonar heitins, þá var það að heita meginregla að frumvarpið væri tilbúið við 2. umr. sem er efnisumræðan um málið og það tæki litlum sem engum breytingum milli 2. og 3. umr. vegna þess að það eru svo fjölmargir þættir í fjárlagafrumvarpinu sem hafa afleiðingar og áhrif á heilu landsvæðin, á einstakar atvinnugreinar, á hagkerfið í heild sinni, á vaxtastig, á viðskiptajöfnuð og á það hversu fýsilegt kann að vera að fjárfesta hér og þar og þess vegna verður heildarmyndin að liggja fyrir þegar þingið tekur fjárlagafrumvarpið til umfjöllunar. Það er þess vegna ekki boðlegt að í þessu frumvarpi séu ekki bara milljarðaskekkjur heldur tugmilljarðaskekkjur sem enginn veit í sjálfu sér hvernig á að lenda við 2. umr. málsins, að 2. umr. um fjárlögin fari fram án þess að búið sé að skrifa inn í frumvarpið þætti eins og áhrif stöðugleikaframlaganna á fjárhag ríkissjóðs sem eru auðvitað umtalsverð þó að það megi gagnrýna að ríkisstjórnin hafi heldur bilað í hnjáliðunum þegar hún var að semja við erlenda kröfuhafa, sérstaklega núna þegar við sjáum að samningarnir hafa verið svo hagstæðir erlendum kröfuhöfum að þeir hafa flykkst til landsins og mætt sem aldrei fyrr á kröfuhafafundi með yfir 90% fundarsókn. Þessir hagstæðu samningar fyrir hina erlendu kröfuhafa hafa verið samþykktir með tölum sem menn þekkja varla lengur í Rússlandi einu sinni, með rúmlega 99% samþykki. Engar andmælaraddir voru við þessum hagstæðu samningum. Það er auðvitað nauðsynlegt að sjá með hvaða hætti þessi þáttur kemur við fjárhag ríkisins á komandi ári og hvaða áhrif það hefur á helstu stærðir. Það er einfaldlega nauðsynlegt til að geta metið hin hagrænu áhrif frumvarpsins og áhrif á aðra þætti eins og gengisþróun, verðbólgu og aðra slíka þætti. Einnig er mjög bagalegt að lesa um það í Morgunblaðinu í dag að lífeyrisskuldbindingin sé vanmetin um 20–30 milljarða kr. í frumvarpinu eins og það liggur fyrir. Það er út af fyrir sig til bóta að lífeyrisskuldbindingin hafi verið færð inn en það verður auðvitað að vera hægt að treysta þeirri tölu sem þar er færð inn fyrir 2. umr. ef menn eru að færa hana inn á annað borð því að annars er lítið gagn að því. Við höfum síðan fjallað um þær tölur sem snúa að samningunum núna um málefni fatlaðra við sveitarfélögin, prentvilluna upp á 1.192 milljónir og þannig mætti áfram telja. Nóg um það að sinni. Ég sakna þess að hafa ekki séð hv. þm. Ásmund Friðriksson í salnum og hefði gjarnan viljað eiga orðastað við hann. Hv. þm. Björn Valur Gíslason reyndi það líka en ekki með neinum árangri því að þótt hann bæði um að ræða við Ásmund Friðriksson um störf þingsins þá mætti Ásmundur Friðriksson ekki til þess samtals. Úr því varð þess vegna eintal. Ástæðan fyrir því að Ásmundar hefur verið óskað við umræðuna er sú staðreynd að hann hefur lýst mikilli iðrun yfir því að hafa ekki vandað sig nægilega eða unnið nægilega vel að málum þegar hér voru teknar grundvallarákvarðanir um kjör aldraðra og öryrkja og hann hafi séð mjög eftir því og fundist hann þurfa að vinna betur að málinu og meira. Það er nú einu sinni þannig með iðrun að maður ætlast til þess að henni fylgi athafnir og að þingmaðurinn væri þá af meiri þrótti við 2. umr. málsins, þegar enn er hægt að gera breytingartillögur fyrir 3. umr. til að skýra sjónarmið sín um hin stóru atriði sem varða stóra hópa í landinu, og gerði okkur grein fyrir því hvort við í stjórnarandstöðunni hefðum fengið liðsmann í stjórnarliðinu því að það væri mikilvægur [[Forseti hringir.]]áfangi. Þá mundu ýmsir framsóknarmenn fara að hugsa til [[Forseti hringir.]]þess hvort þeir ættu ekki að fylgja dæmi annars stjórnarþingmanns og styðja okkur [[Forseti hringir.]]í kjaramálum aldraðra og öryrkja.